Llista d'asteroides/35601–35700
214 Aschera
214 Aschera ye l'asteroide númberu 214 de la serie descubiertu'l 29 de febreru de 1880 por Johann Palisa en Pola . 
Ye un asteroide de clas E.
Llista d'asteroides/35701–35800
Llista d'asteroides/35801–35900
Llista d'asteroides/35901–36000
215 Oenone
215 Oenone ye l'asteroide númberu 215 de la serie descubiertu'l 7 d'abril de 1880 por Viktor Knorre en Berlín
Foi nomáu asina pola ninfa de la mitoloxía griega Enone.
Lliteratura n'asturianu
La lliteratura n'asturianu ye la escrita na llingua asturiana.
Polo xeneral, emplégase'l nome de lliteratura asturiana pa referise lo mesmo a la lliteratura que s'escribe n'Asturies como a tola que s'escribe n'asturianu mesmo n'Asturies qu'en Llión o Miranda. Al tiempu que'l nome de lliteratura llionesa namái fai referencia a la escrita nel asturianu de Llión.
Magar que'l primer testu n'asturianu seya del sieglu X Nodicia de Kesos y el primer testu llegal del que se tien constancia seya'l Fueru d'Avilés, del sieglu XII, nun ye sinón dellos sieglos dempués cuando se tien noticia de la primera creyación en lliteratura escrita.
La lliteratura oral, de tresmisión oral, funde los sos raigaños nel medievu y compónse fundamentalmente de cancios y romances, inda güei presentes na tradición oral d'Asturies, Llión y Miranda L Douro y esbillaos en cancioneros, como'l Cancionero musical de la lírica popular asturiana d'Eduardo Martínez Torner munches de les cuales aínda alienden ente les persones más vieyes. A la so recuperanza conságrense non sólo trabayos, sinón programes de Televisión como'l programa récord na Televisión Pública Asturiana, Camín de Cantares.
El primer testu lliterariu propiamente dichu del que se tien noticia ye'l Pleitu ente Uviéu y Mérida poles cenices de Santolaya del clérigu Antón de Marirreguera, que data de 1639 y espón l'argumentación del so autor en favor de la torna de les cenices de Santolaya pa la capital asturiana. Antón de Marirreguera (1600-1662)conviértese asina nel primer escritor conocíu n'asturianu y lleva la nuesa lliteratura al Barrocu. Entama'l cultivu de bien de temes cultos: Les obres poétiques son de calter relixosu (Pleitu ente Uviéu y Mérida) o retomen la tradición grecollatina Dido y Eneas o Píramo y Tisbe. Arriendes d'esto, surde'l teatru nel que nun sólo hai denuncia sinón qu'hai una toma de concencia pa cola situación de la llingua. Por exemplu na obra teatral L'Alcalde, del citáu Marirreguera, ridiculízase a un personaxe que fala en castellanu pa presumir d'una bona posición social. 
Destaca, na so obra una pieza de teatru que lleva por títulu Diálogu Políticu qu'entamaría un xéneru propiu de la lliteratura asturiana de nome homónimu, que vien a poner na boca de los personaxes les idees y les crítiques polítiques, tamién d'inspiración grecorromana, asemeyándose al tratamientu dialogáu que Platón-y dio a la so filosofía. Esti camín, triaríenlu depués otros autores que veríen nel usu de personaxes populares pa falar de política una manera d'averar les sos idees al pueblu.
L'otru autor del Barrocu Asturianu, ye Bernaldo de Quirós, militar de carrera nomáu pola Xunta Xeneral deL Principáu p'aidar al Rei Felipu V. D'elli namái conozse un poema d'estraordinariu llargor Pictures del Caballu
Destaca nesta primera etapa l'orixe social de clases superiores de dambos autores, n'oposición a lo que diba asoceder depués. Son les élites del país les que s'espresen na llingua asturiana tales como cures, nobles y militares d'estamentu privilexau. 
Nesta dómina, por desgracia, nin en Lleón nin en Miranda l Douro apruz nengún escritor nestos sieglos y la situación del idioma sigui ehí arrequexada al tarrén de lo oral siguiendo la mesma dinámica de los sieglos escuros. Ye de destacar la coincidencia en non más de 20 años dende'l surdimientu del primer autor n'asturianu y la inauguración de la Universidá d'Uviéu, col ambiente inteleutual qu'afala. Nun ye raro, entós, que'l primer poema de la nuesa llingua seya editáu o conocíu por mor de que ye'l ganador d'un concursu de poesía fechu n'Uviéu
Tres del Barrocu, ábrese un gran periodu pa la lliteratura asturiana, que ye'l coincidente cola ilustración, un periodu de gran desendolcu inteleutual y lliterariu con respeutu a los sieglos pasaos, equí la lliteratura asturiana revive al abellugu de la figura de Xovellanos, gran inteleutual asturianu d'aquella dómina y de reconocencia mesmo na propia Asturies que fora. Foi él l'articulador d'un grupu d'escritores illustraos que podríen considerase parte d'una mesma xeneración por mor de les similitúes polítiques, d'edá y sociales.
Gaspar Melchor de Xovellanos, fo'l principal promotor de la lliteratura asturiana de la so época y un defensor de la creyación de l'Academia Asturiana de les Bones Lletres, que dempués fadríase en 1919 pa dempués restablecese en 1981 col nome d'Academia de la Llingua Asturiana. Ente les aportaciones de Xovellanos a la lliteratura, destaquen les "instrucciones" pa la creación d'una normativa común y la esbilla d'un diccionariu, una gramática y una ortografía de l'asturianu. Un poema anónimu, llamáu Señor Conde Campumanes y fecháu en 1781, se-y suel atribuyir a elli.]] El grupu que lu arrodia, va entamar la defensa de la llingua y a da-y el valir necesariu. Surde entós un esmolimientu pola situación de la llingua y una necesidá de dotala d'instrumentos qu'afalen el so futuru y que vaigan valir de normalización de la mesma. Ye por ello que'l mesmu Xovellanos propón la creación d'una Academia col enfotu de normativizar y recoyer la bayura del idioma. 
Bruno Fernández Cepeda ye otru de los escritores de la Xeneración del Mediu sieglu, sábese d'él que yera profesor de llatín y clérigu. Namái consérvense d'él tres poemes: La enfermedá, Felicitación d'unos díes y Bayura d'Asturies
Xosefa Xovellanos, hermana de Gaspar de Xovellanos, ye'l primer nome de muyer que sona na lliteratura asturiana y nes temes de los sos poemes alcuéntrense elementos que definen la corriente illustrada: La crítica énte les desigualdaes sociales o la denuncia del comportamientu de l'estamentu noble. Consérvense d'ella los poemes: Carta, Preparativos pa la proclamación de Carlos IV n'Uviéu, La proclamación de Carlos IV, Fiestes a Xovellanos y Les esequies de Carlos III.
Anón Balvidares Argüelles
Tocantes al orixe social de los escritores sigui siendo parte de les estayes más cultivaes y económica y políticamente más poderoses de la sociedá asturiana. La illustración, n'Asturies, garra enclín asturianizante y avérase al usu de la llingua faciendo d'ella una ferramienta más de la so llinia de pensamientu. Les obres tán más alloñaes del pueblu, tienen menos enclín popular y más eruditu y desconozse dafechu que tean averaes al pueblu.
En 1839 espublízase n'Uviéu la Colección de poesías en dialecto asturiano una antoloxía preparada por Xosé Caveda y Nava que recueye la obra más importante de los escritres asturianos de los sieglos anteriores y dellos poemes propios. L'apaición d'esti llibru fai que munchos mozos s'animen a escribir una obra que quier espeyar les costumes y vezos del pueblu na so propia llingua. Tamién destaca d'esta época la fegura de Xuan Xunquera que redacta la Gramática asturiana codificando les riegles gramaticales de la llingua. Poetes como Domingo Hevia, Benito Canella, Xosé Caveda, Teodoro Cuesta, Xuan María Acebal, Xosé María Flórez y González, Xosé Napoleón Acebal y Nolón son nomes de poetes y dramaturgos de la época destacando Enriqueta González Rubín como narradora.
El sieglu XIX ye tamién el de la ñacencia de la lliteratura en mirandés, la variedá falada en [[Portugal de la [[asturianu|llingua asturiana]]. En [[1884]] el filólogu y escritor [[José Leite de Vasconcellos]] asoleya'l que tendrá l'honor de ser el primer llibru nesta variante del asturianu [[Flores Mirandesas]], de calter poéticu y ye un conxuntu d'ochu poemes. L'autor, que nun yera mirandés, reconoz les sos llimitaciones y la obra tien más valir hestóricu que lliterariu. Ye quiciabes esti un fechu de que l'actual normativa emplegada en [[Miranda l Douro]] seya d'inspiración portuguesa.
Nesta dómina, en Miranda, estílense les [[traducción|traducciones]] col envís d'afitar una base escrita pa la llingua d'ende. Ye'l propiu José Leite de Vasconcellos, quien traduz dellos poemes de [[Camões]] a les que da'l nome de [[Camoniana Mirandesa]]. Otru traductor ye [[Manuol Sardina]] cura de profesión qu'escribió na cabera década del [[sieglu XIX]]; conócense dos traducciones de gran calidá, una un poema de Camões y otra un poema d'[[Antero de Quental]] 
Sicasí, el más destacáu d'esta dómina ye [[Bernardo Fernandes Monteiro]], ñatural de [[La Pruoba]], foi'l principal escritor de mirandés nel sieglu XIX. Ye bultable'l trabayu de traducción d'algunes obres fundamentales pal mirandés: [[Ls Quatro Eibangeilhos]]; [[la Carta de San Paulo als Coríntios]], un sonetu de Camões; el cuentu [[L cirujon de l Senhor Abade]] orixinal de [[Manuel Ferreira Deusdado]]. D'esta Carta de San Paulo y de los cuatro evanxelios, namái que delles partes foron asoleyaes na [[Revista de Educação e Ensino]], nel periódicu [[O Mirandês,]] y nel periódicu [[O Reporter]] mesmo que la obra de [[Manuel Ferreira Deusdado]] [[Escorços Transmontanos]].
Fernandes Monteiro ye tamién quien entamó la prosa en mirandés, asoleyando nel periódicu "O Mirandez" los primeros cuentos orixinales escritos en mirandés: "La Despedida", "Mala Bida" y "Deixai Casar l Rapaç" arriendes del poema "L Cántaro de Juana".
Otros autores son "Francisco Meirinhos" de quien namái que se conoz un poema "La nina" magar que se sepia qu'escribía poesía; y [[Francisco Garrido Brandon]] qu'entama la producción teatral mirandesa y enllaza nos temes la lliteratura de [[Miranda l Douro|Miranda]] cola d'[[Asturies]] con una pieza que lleva por nome [[Sturiano i Marcolfa]] escritu en mirandés, gallegu y castellanu.
Sacantes esti fechu, les lliteratures d'Asturies y Miranda y les comunidaes de falantes nun entren en contautu y nun hai intercambeu d'impresiones o paeceres de lo qu'asocede a un llau y al otru del dominiu llingüísticu. La lliteratura asturiana y la mirandesa miedren de llombu la una a la otra y van ellaborándose dos estándares de facto nos que vivirá la llingua escrita, l'asturianu, más averáu al castellanu anque con delles carauterístiques como l'emplegu de la [[X]] o l'usu del apóstrofu y el mirandés, más averáu a la [[portugués|llingua portuguesa]]. Lo que va marcar darréu la evolución de los dos focos. Lleón, pel momentu sigue ensin dar producción escrito y la llingua va esborriándose de grandes fasteres del territoriu arrquexándose nel Norte y nel Oeste.
[[Xosé Caveda y Nava]]
Ye ensin dubies el referente lliterariu pa les xeneraciones futures, lo mesmo polos poemes qu'escribe como pol so afán recopilador. Los sos poemes son de diversos temes; hestóricu: La Batalla de Cuadonga; de tradición popular: Los enamoraos de l'aldea, La Paliza, La vida de l'Aldea; de calter sentimental: El Neñu enfermu; de calter escatolóxicu: La defensa del peu
[[Xuan María Acebal]] 
Escritor destacadísimu que mereció'l títulu de Príncipe de los Poetes ente los sos contamporáneos. La so obra nun ye mui estensa pero representa la cume poética del sieglu XIX asturianu, pudiendo clasificala temáticamente; Poesía relixosa: A María Inmaculada, Al niñín Jesús, Venite ad me, A maría y Refugium peccatorum; de calter paisaxísticu: Cantar y más cantar, La fonte de Fascura, La vida del aldeanu; otros: L'ahmor del hogar, A so maxestá la reina Sabel Segunda y Arreglu de cuentes
Tamién tornó p'al asturianu tres odes d'Horacio Beatus ille, Maeccenas atavis y Cum tu, Lydia, Telephi
[[Teodoro Cuesta]]
Representa la corriente popular, y ye'l poeta más conocíu ya influyente. Escribe los sos primeros poemes embaxo'l maxisteriu de caveda, de quien toma'l títulu xenéricu pa ellos de La vida de l'aldea. na so estensa obra somos quien a alcontrar poesía satírica, costumista, relixosa y de circunstancies.
La lliteratura asturiana entronca agora con corrientes de pensamientu políticu, como'l [[rexonalismu asturianu|rexonalismu]], que faen por poner l'aquello na defensa y promoción de los elementos de la propia cultura. Arriendes d'esto, algámase una lliteratura más averada al pueblu, con personaxes más populares y mayor difusión que l'anterior. L'orixe social cambia adulces y yá hai más bayura nes clases sociales y considerances polítiques de los escritores d'esta dómina.
Coincidiendo colos desendolcu del pensamientu rexonalista na política asturiana, dase a conocer un grupu d'escritores que siéntense heriedes direutos del llabor poéticu de Cuesta y Acebal. Son los poetes [[Pepín de Pría]] Nel y Flor y La fonte del cai, [[Constantino Cabal]] L'alborá de los malvises, Marta Balbín, Constantino Cabal o Daniel Albuerne y los dramaurgos Pachín de MElás, Eloy Fernández Caravera o Fabricio.
Destaquen tamién [[Enrique García-Rendueles]] pola ellaboración d'un diccionariu, una nueva gramática y la recopilación d'una antoloxía "'Los Nuevos Bablistas" 1925 arriendes d'una obra bayurosa.
Pero ensin dubia, ye [[Fernán Coronas]] el más destacáu escritor de la época y pa munchos de tola lliteratura asturiana, fraile oblatu que viaxa per toa Europa deprendiendo llingües antigües y modernes al tiempu qu'algama una considerable cultura. Les dos caberes décades de la so vida dedícales al estudiu de l'asturianu, recoyendo datos pa un diccionariu xeneral, faciendo otru de la rima, una gramática... y componiendo munchos poemes que güei siguen, na so mayor parte, inéditos. Con él entama'l sieglu XX pa la lliteratura asturiana.
Ye nel primer terciu del [[sieglu XX]] cuando entama la lliteratura escrita n'[[asturianu]] en [[Lleón]]. Asina, en [[1907]] [[Caitán Álvarez Bardón]], primer autor llionés, asoleya [[Cuentos en Dialecto Leonés]]. Ye un autor mui venceyáu al clima lliterariu y cultural d'[[Asturies]] y polos temes vien a coincidir cola llinia ruraliega que yera la mayoritaria nesa dómina. El llibru ye un conxuntu de relatos, anéudotes ya hestories de xentes de les fasteres de [[Cepeda]] y [[Óbrigu]].
Nesta dómina hai dos importantes autores mirandeses, dambos dos cures [[Manuel Preto]] (Sanmartino, [[1914]] – Lisboa, [[1983]]) y [[António Maria Mourinho]] ([[Sendin]], [[1917]] – [[Loures]], [[1996]]), autor esti caberu que marca'l tiempu fasta'l puntu que llingua y cultura mirandeses confúndense na so persona d'importante como foi'l so papel. Con estos dos autores, pue dicise qu'entama una lliteratura de raíz mirandesa fecha por autores mirandeses y con temes mirandeses, lloñe de les traducciones y copies de Camoes. La poesía ye'l campu onde más bultable ye la so producción.
De Manuel Preto namái que se conoz un llibru de poesía nomáu [[Bersos Mirandeses]] fechu mayormente de 1960 p'acá y asoleyáu en [[1993]] que tresmite les quexúmenes del pueblu mirandés:
La poesía d'António Maria Mourinho ye una epopeya de calter naturalista que paez enllazar d'alguna manera cola prosa de [[Cesar Rubín]], primer novelista n'asturianu que remata la primer novela en [[1935]]. Ye una lliteratura de señardá de cuando guaḥe qu'amuesa bien el poema "Antraugas" o'l poema "Eilhi naci you". [[Nuossa Alma Nuossa Tierra]] ye'l llibru qu'axunta en [[1961]] los más de los sos poemes magar que la so obra ye mui bayurosa y trescalada de ruralidá.
La lliteratura avérase más al pueblu y la base social de los autores ábrese enforma. Asítiense na defensa de les señes d'identidá cultural y avérense les más de les vueltes al pensamientu políticu nacionalista.
La lliteratura asturiana, tres del auxe del rexonalismu, sigui anquilosada nos mesmos temes costumistes y pierde'l sofitu'l públicu, zarrándose nella mesa. Autores d'esta época (Xiquín de Villaviciosa, Matías Conde o Laudelino León nun algamen la categoría de los sos predecesores nin la so bona acoyida. Otros autores como [[Ánxelu]] averaríen la lliteratura a les clases populares aínda más por mor del so propiu orixe.
La lliteratura agora faise popular dafechu y escríbenla mineros y agricultores, con tipos de personaxes populares y averada al mundiu rural pal que nunca dexó de mirar pero que mira agora dafechu. Ye'l teatru el xéneru que más va desendolcase y ye una dómina onde les pieces de teatru editábense y reeditábense amás de ser vistes por bien de persones nes representaciones. Un teatru popular asturianu averáu a lo que ye'l teatru tradicional y d'orixe social obreru o campesín.
La Guerra Civil supón una ruptura política, social, económica y cultural. La lliteratura asturiana sigui siendo humorística y ruralizante y desconeutada d'una realidá social cada vegada más industrial ya urbana. Dotramiente, dellos autores de los años 60 intenten superar el costumismu tradicional, destaquen ente ellos:
[[Maria Xosefa Canellada]]
[[Nené Losada Rico]]
La so obra bebi na tradición oraly compón Cantares Valdesanos y espubliza tamién los poemarios "Entre apigarzos, El nome de las cousas y la antoloxía Fueyas que reverdecen"'.
Hai abonda producción dende l'esiliu y la producida n'Asturies vese obligada a posponer la so edición fasta l'advenimientu de la democracia post-franquista depués de [[1976]] col esconsonar de la concencia asturianista.
L'apaición de [[Conceyu Bable]] n'Asturies en [[1974]], el movimientu pro-llingua (pro-oficialidá) qu'al acabu la dictadura y demientres tola transición vívese n'Asturies y de mui especial manera nel ámbitu universitariu, asina como'l surdimientu nos años setenta del Nuevu canciu Astur da una etapa de desendolcu y rupturismu total pa la lliteratura asturiana, qu'iguala en númberu d'autores a los que tán escribiendo con tolos qu'escribieren anteriormente. Anovando temes dafechu, tocando la política, l'amor, l'erotismu na poesía, y alquiriendo gran relevancia la novela y los cuentos asina como enanchándose de manera bayurosa les tornes d'otres llingues. D'esta etapa que munchos críticos insisten en dividir en "El primer surdimientu" y "El segundu surdimientu" destaquen nomes como [[Manuel Asur]], [[Miguel Solís Santos]], [[Xuan Xosé Sánchez Vicente]],[[Antón García]], [[Xuan Bello]], [[Dolfo Camilo Díaz]], [[Ismael González Arias]], [[Ana Vanessa Gutiérrez]], [[Berta Piñán]], [[Xandru Fernández]], [[Xulio Arbesú]]...
Delles de les noveles (10) más lleíes nes biblioteques asturianes, según la revista [[BiblioAsturias]], editada pola Conseyería de Cultura del Principáu d'Asturies y dirixida por [[Jesús Fernández]], son les siguientes (datos del 2008 al 2010):
[[Xuan Bello]], "Hestoria universal de Paniceiros" (Ámbitu, 2004).
[[Ismael González Arias]], "En busca de Xovellanos" (Trabe, 2006).
[[Xuan Bello]], "Al dios del llugar" (Ámbitu, 2010).
[[Xandru Fernández]], "La banda sonora del paraísu" (Trabe, 2006).
[[Ismael González Arias]], "Mediaos del 69" (Ámbitu, 2007).
[[Dolfo Camilo Díaz]], "Imago" (KRK, 2007).
[[Xulio Arbesú]], "Potestas" (VTP, 2003).
[[Xuan Bello]], "La nieve y otros complemenros circunstanciales" (Ámbitu, 2007).
[[Xandru Fernández]], "Les cuentes del alma" (Trabe, 2000).
[[Xulio Arbesú]], "El pisu d'enriba" (KRK, 2007).
[[Categoría:Asturianu]]
[[Categoría:Lliteratura d'Asturies]]
217 Eudora
217 Eudora ye l'asteroide númberu 217 de la serie descubiertu'l 30 d'agostu de 1880 por J. Coggia en Marsella. 
Foi nomáu asina por Eudora, una Híade de la mitoloxía griega.
218 Bianca
218 Bianca ye l'asteroide númberu 218 de la serie descubiertu'l 4 de setiembre de 1880 por Johann Palisa en Pola. 
Foi nomáu asina pola cantante d'ópera Bianca Bianchi.
Bianca ye tamién el nome d'un satélite del planeta Uranu.
219 Thusnelda
219 Thusnelda ye lasteroide númberu 219 de la serie descubiertu'l 30 de setiembre de 1880 por Johann Palisa en Pola. 
Esti asteroide ye de clas S.
Foi nomáu asina por Thusnelda, muyer d'un guerreru xermanu nomáu Arminius.
220 Stephania
220 Stephania ye l'asteroide númberu 220 de la serie descubiertu'l 19 de mayu de 1881 por Johann Palisa en Viena. 
Esti asteroide ye de clas P.
Foi nomáu asina n'honor a la princesa Estefanía de Bélxica.
221 Eos
221 Eos ye l'asteroide númberu 221 de la serie descubiertu'l 18 de xineru de 1882 por Johann Palisa en Viena. 
Ye un asteroide de clas K. Pertenez a la familia d'asteroides Eos.
Foi nomáu asina por Eos, diosa de la mitoloxía griega.
222 Lucia
222 Lucia ye l'asteroide númberu 222 de la serie descubiertu'l 9 de febreru de 1882 por Johann Palisa en Viena.
Foi nomáu asina por Lucia, fía del esplorador Graf Wilczek.
Vigulín
El vigulín ye un instrumentu de cuerda frotada que tien cuatro cuerdes afinaes por intervalos de quintes: "sol", "re", "la" y "mi".
La cuerda más baxa ye la de "sol", sigui-y na escala'l "do central" ("do") y llueu, n'orde creciente'l "re", "la" y "mi". Nel vigulín la primera cuerda en ser afinada ye la del "la", la cual afínase davezu a un tonu de 440 Hz, lo cual se llogra faciendo sonar un diapasón metálicu ("non" tracamundiar ésti diapasón cola parte del vigulín nomada asina).
Ye'l más pequeñu y agudu de la familia de los instrumentos de cuerda clásicos, qu'inclúi'l chelu, la viola y el contrabaxu (n'inglés double bass" o ‘duple baxu’"), los cualos, esceutu'l contrabaxu, remanecen toos de les violes medievales, n'especial de la fídula.
Nos vigulinos antiguos les cuerdes yeren de tripa. Güei puen ser tamién de metal o de tripa entorchada con aluminiu, plata o aceru, la cuerda más aguda -nomada "cantinu"- ye direutamente un filu d'aceru. Anguaño tán fabricandose cuerdes de materiales sintéticos que tienden a rexunir la sonoridá llograda pola flesibilidá de la tripa y la resistencia de los metales.
L'arcu ye una vara estrecha, de curva sele y construyía idóneamente en maera de Brasil (Pernambucu), d'unos 77 cm de llargu, con una cinta de 70 cm constituyía por ente 100 a 120 (con un pesu d'unos 6 gramos según llonxitú y calibre) clina es de cola de caballu, siendo les de meyor calidá les nomaes "Mongolia" que vienen de climes fríos onde'l pelu ye más finu y resistente, tal cinta va dende una punta a la otra del arcu, pa que les cuerdes vibren y suenen d'un mou eficiente, la cinta de cola de caballo del arcu ha ser frotada de manera afayadiza y regularmente con una resina nomada colofonia. Tamién anguaño -munches vegaes p'abaratar costos- la clina blanqueda de caballu ye sostituyía por fibres viníliques. L'arcu del vigulín tien na parte pola que ye garráu, un sistema de torniellu qu'al facer desplazar la pieza pola cuala s'aferra un estremu de la cinta de clina , fai que tal cinta se tense o se distienda.
El vigulín ye l'instrumentu más baratu de la so familia pero tamién ye'l que llega a los precios más desorbitaos.
Los vigulinos clasifíquense davezu en: "vigulín de conciertu" (4/4) -cuya llonxitú suel ser de 60 cm y el so anchor máximu de 20 cm y un altu de 4,5 cm- y "vigulín d'estudiu" el más típicu clasificáu como (3/4) siendo ansí'l d'estudiu de menores dimensiones que'l de conciertu, esistiendo vigulinos inda más pequeños (2/3, 1/3) que l'estándar d'estudiu, como los usaos polos neños nel métodu Suzuki.
Recife
Recife ye una ciudá de Brasil, capital d'estáu de Pernambuco. El so municipiu, de 218 km² d'estensión, tien 1.561.659 habitantes ("Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística", 2009). La so área metropolitana, de 3.768.902 habitantes, ye la mayor de tou el norte y noreste de Brasil y la cuarta en población de tou el país. La ciudá ta asitiada nel llugar nel quel ríu Beberibe s'axunta col Capibaribe, que desemboca nel océanu Atlánticu na mesma ciudá, que tien ún de los puertos más importantes del país. Amás del Capibaribe, hai munchos otros ríos más pequeños que desagüen al mar na ciudá y determinen la formación de milenta islles xuníes por más de 50 pontes: tou eso caracteriza el trazáu de la ciudá, que ye conocida como la "Venecia brasileña". 
La Rexón Metropolitana de Recife ye'l principal centru industrial del estáu de Pernambuco, y inclúi fábriques alimentaries, de productos electrónicos y, perriba de too, de derivaos de la caña de azúcar (azúcar, bioetanol...). Les más d'elles instaláronse nes décades de 1970 y 1980 aprovechando los incentivos fiscales del gobiernu, y complementen el papel tradicional de la ciudá como centru comercial del norte-noreste de Brasil: hai asentaes nella más de 52.500 empreses, y otres 32.500 más na so área metropolitana. Amás d'ello, la ciudá ye, dempués de São Paulo, el segundu centru más importante del país n'atención médica, con hospitales peravanzaos y perequipaos qu'atraen pacientes de los estaos vecinos.
El sector turísticu, como en toles ciudaes del noreste, ta desarrolláu enforma . La sablera de Porto de Galinhas, que ta a 60 km al sur de la ciudá, tien fama de ser una de les más guapes de too Brasil, y la ciudá mesma recibe bien de turistes. P'agospialos, a ellos y a la xente que llega a ella por negocios al so aeropuertu internacional (nomáu Gilberto Freyre/Guararapes), hai una infraestructura de servicios de les más importantes del país. Sicasí, entá puede meyorar muncho.
La ciudá, d'otra banda, ye tamién un centru educativu de gran importancia. Destaca, ente les instituciones que s'asienten nella, la Universidá Federal de Pernambuco, la mayor del estáu. 
Llista d'asteroides (36001-37000)
Llista d'asteroides/36001–36100
Llista d'asteroides/36101–36200
Llista d'asteroides/36201–36300
Llista d'asteroides/36301–36400
Llista d'asteroides/36401–36500
Llista d'asteroides/36501–36600
Llista d'asteroides/36601–36700
Llista d'asteroides/36701–36800
Llista d'asteroides/36801–36900
Llista d'asteroides/36901–37000
Llista d'asteroides (37001-38000)
Llista d'asteroides/37001–37100
Llista d'asteroides/37101–37200
Llista d'asteroides/37201–37300
Llista d'asteroides/37301–37400
Llista d'asteroides/37401–37500
Llista d'asteroides/37501–37600
Llista d'asteroides/37601–37700
Llista d'asteroides/37701–37800
Llista d'asteroides/37801–37900
Llista d'asteroides/37901–38000
Fortaleza
"Pa otros usos de la palabra dir a Fortaleza (dixebra)."
Fortaleza ye una ciudá de Brasil. Tien .
Obrint Pas
Obrint Pas ye un grupu de música procedente de Valencia. La so música ye un amiestu d'estilos como rock, ska y reggae con melodíes ya instrumentos tradicionales ente los que rescampla la dulzaina. En dalgunos de los sos cantares traten custiones como l'independentismu catalán, la unidá territorial y llingüística de los nomaos Países catalanes y la defensa del so idioma.
Obrint Pas formóse nel añu 1993, cuando un grupu de collacios estableció contautu nel Institutu Benlliure de Valencia. En 1994, graben la so primer maqueta cola que participaron na fase final del III Tirant de Rock. Nos años posteriores, la banda participa en dellos festivales y concursos nos que van afitando'l so soníu.
El primer discu oficial aporta en 1997 col nome de "La revolta de l'ànima" (EP compuestu por cinco cantares). Dempués vieno "Obrint Pas" (2000), el primer álbum del grupu, cola discográfica Propaganda pel Fet. La consolidación del grupu llegó con "Terra" (2002), un trabayu onde prueben suerte con nuevos estilos. Llueu grabaron "La Flama" (2004), col qu'algamaron proyección n'otros países. En 2005 editen "En moviment", discu en directo grabáu nel conciertu que se cellebró en Valencia,con motivu del 25 d'abril y n'homenaxe a Ovidi Montllor. Tuvo delles selmanes na llista de los 20 discos más vendíos n'España.
Dempués d'una gran xira en 2006 col nome d'Internacionalista Tour, al añu siguiente Obrint Pas espubliza'l so cuartu álbum d'estudiu, "Benvingut al paradís", nel qu'apaecen estremaes sonoridaes nueves a lo llargo de casi una ventena de cantares.
En payares de 2007, asoleyóse "Del Sud. El País Valencià al ritme dels Obrint Pas" (Editorial Mina), el primeru onde esti grupu tien un papel protagonista. Trátase d´un trabayu a mediu camín ente´l reportax periodísticu y el ensayu lliterariu que desplica los caberos quince años de hestoria del País Valenciano a nivel políticu, social y cultural, pente medies de les canciones y la trayeutoria del grupu. Los autores son los periodistes valencianos Antoni Rubio y Hèctor Sanjuan.
Dulzaina
La dulzaina (en catalán Dolçaina) ye un instrumentu de llingüeta doble de la familía del oboe (ye l'equivalente de la bombarda bretona). Nun se sabe con esautamente'l so orixe. Dalgunos asítienlu nel Antiguu Exiptu. D'otra miente, los debuxos afayaos amuesenmos un instrumentu de la familia de les chirimíes pero non esautamente una dulzaina. La pallabra dulzaina usábase enantes pa denomar a otros instrumentos y nun ye fasta l'añu 1850 qu'alcontramos per escritu l'asociación ente la pallabra dulzaina y lo que conocemos anguaño. 
N'Aragón tocase acompañada d'un tambor, redoblante o caxa.
Na Comunidá Valenciana ye posiblemente onde'l so usu seya más popular y se conoz comu dolçaina o chirimita (en Cataluña como gralla) y s'acompaña d'un tambor denomáu tabalet.
Nos caberos años, xorreció'l númberu de "colles" ente venti y trenta músicos, que amás de realizar pasucais, y acompañar nes fiestes de moros y cristianos, tamién faen conciertos con un variáu repertoriu que sosprende a propios ya estraños. Ye un instrumentu qu'anguaño ta n'auxe. 
El so soníu escúchase tamién pela amplia rexón de Castiella, onde suel tener llaves nos furacos, siendo elementu mui arraigoñáu al folclor segovianu, sorianu, ya eso. Cásique siempres acompañáu por un tamboril o caxa, cuyu intérprete ye nomáu tamborileru, tamboriteru o redoblante. Nestes rexones el nome de Chirimía ta cásique perdíu, pero ansí se nomó, y esisten denomatos llocales como charambita o chirimita, que remanecen d'aquella (tamién se-y noma "gaita" en La Rioxa, Navarra, Soria y Burgos).
Ta fecha con maera (palosantu, granadillu, algarrobu, etc.), de forma cónica y unos 30,5 cm de llonxitú. El tubu cónicu tien trés zones estremaes nomaes: cubilete, cuerpu y campana.
Octubre
Octubre foi un periódicu de conteníu políticu asoleyáu pol Movimientu Comunista d'Asturies (MCA).
El so primer númberu foi editáu nel añu 1975 y nél manifestábase qu"'Octubre" «pretende ser un arma de combate para la clase obrera y el pueblo (...) aspira tamién a contribuir a la unidad de todos los que luchan por el socialismo». El nome escoyíu pretendía ser un homenaxe a la revolución d'ochobre soviética y a l'asturiana del 34.
Permaneció na clandestinidá hasta'l númberu 10, pasando a partir d'entós a contar con depósitu llegal, y siendo asoleyáu durante dellos númberos más. Contaba con una tirada d'unos 700 exemplares y nel tiempu de clandestinidá l'aparatu d'impresión del Movimientu Comunista d'Asturies asitióse en llugares estremaos pa torgar l'acción represiva. El repartu facíenlu los propios militantes y tamién, nos últimos númberos de vida del periódicu, en dellos quioscos. Nes sos páxines víen la lluz artículos escritos en llingua asturiana y castellana.
El MCA distribuía tamién n'Asturies el so periódicu estatal "Servir al Pueblo", igualmente la organización xuvenil del partíu, Mocedaes Revolucionaries d'Asturies asoleyaben el so propiu periódicu: "Andecha Xoven".
Jim Carrey
James Eugene "Jim" Carrey nació en Newmarket, Ontario'l 17 de xineru de 1962. Ye un actor y comediante canadianu, anque la mayor parte de la so carrera desendólcala nos Estaos Xuníos. Amás de ser un destacáu actor cómicu, tamién tuvo munchu ésitu en papeles dramáticos.
El so talentu pa imitar, improvisar ya inventar personaxes de lo más estremaos convertiéronlu en pocos años nel cómicu por escelencia del cine americanu. Non toles películes fueron sinónimu d'ésitu na so carrera y, paradoxes de la vida, algamó más reconocencia polos sos dos únicos papeles dramáticos que pol restu. 
Carrey nació'l 17 sxineru de 1962 en Canadá, nuna familia católica y d'antepasaos franco-canadianos (l'apellíu orixinal yera Carré).
Ye'l fíu menor de Percy Carrey (músicu de jazz aficionáu) que yera un altu executivu d'una importante empresa, pero cuando Jim cuntaba con 14 años, dicha empresa zarró y el so proxenitor quedose en paru y ensin perspeutives de salir del atolladeru.
Y Kathy (o Kathleen) la ma de Jim, contraxo una enfermedá de la que nun llograría curar enxamás (el so pa morrió d'Alzheimer en 1994 y la so ma a falta d'un reñon en 1995). Tien tres hermanos nomaos Patricia, Rita y John, que son mayores qu'él.
La so xestualidá cómica yá la desendolcara siendo mui pequeñu, y recuerda a la Jerry Lewis. Arranando dende guahe dedícase al humor, a los diez años mandó un curriculum vitae a "The Carol Burnett Show", famosu programa de sketches humorísticos emitíu na cadena de televisión de los estaos Xuníos CBS.
Cuando la empresa na que trabayaba'l so pá s'arruinó d'esmenu, los Carrey viéronse somorgiaos na probitú, tuvieron qu'abandonar la so lluxosa vivienda de Burlington ya instalase nún modestu pisu de la periferia, tola familia treslladose dende Toronto fasta la ciudá de Scarborough, más sero, incluso, abeyugáronse en tiendes de campaña instalaes en tarrenos d'unos familiares. Forciáu pola so familia a sobrevivir, abandona la escuela y xunto al so pá y tres hermanes mayores, trabayaron como llimpiadores nocherniegos nuna fábrica de neumáticos nomada "Titan".
Si na so carrera profesional Jim fizo realidá'l so suañu de ser actor, no personal nun tuvo tanta suerte. Tuvo dos vegaes casáu, primero cola actriz Melissa Womer, cola que tien una fía, y cola que sofrió un angustiosu divorciu, y dempués con Lauren Holly (conociéronse nel rodaxe de Dumb and Dumberer). Dempués de fracasar nuevamente na so rellación, tuvo a punto de casase por tercera vez con Reneé Zellweger, pero a la fin l'actriz decidió dar marcha antrás y romper col actor. 
En 1987 casóse con Melissa Worner, camarera d'ún de los clubes nos qu'actuó nos sos entamos como showman. Divorciáronse en 1995.
En 1996 casóse cola actriz Lauren Holly (la protagonista femenina de "Dos tontos mui tontos"), de la que se divorció en 1997. 
Mantuvo una rellación con Jenny McCarthy dende avientu del 2005.
En 1977, animáu pol so pá, Carrey, empecipió a trabayar como payasu, imitaba nún cabaret de Toronto a Elvis Presley, James Stewart, y Jerry Lewis, permaneció 4 años nel cabaret y ganó dalgo de dineru pa llevantar el so llar.
En Toronto, y a la edá de 15 años, Carrey quixo probar suerte como humorista y tuvo actuando na ciudá canadiana. Fasta qu'un día decidió emigrar a Los Angeles, (California).
A los 19 años foi descubiertu pol cómicu Roger Dangerfield, quien lu llevó a Las Vegas, y convirtióse nún de los cómicos más populares de la televisión norteamericana por mor de la serie "In Living Color".
En 1984 algamó facese con un papel na serie de televisión "The Duck Story", primer pasu para dar el saltu al cine.
Anque emprimara en películes menores un añu enantes, de magar mediaos de los años 80 intervino como secundariu en conocíos títulos como "Peggy Sue se casó" (1986) de Francis Ford Coppola, o "La llista negra"(1986), con Clint Eastwood. 
L'ésitu tardaría entá una década n'aportar, foi en 1991, col espaciu televisivu, "In Living Color". Gracies al ésitu en televisión pasó al cine, protagonizando la so primera película, Ace Ventura, detective de mascotes en 1994. Esi mesmu añu conviértese nuna estrella tres protagonizar, amás, otres dos películes 'La Máscara" y "dos tontos muy tontos". 
Gana'l Globu d'Oru al meyor actor con "El show de Truman" (Una vida en direutu) (1998), de Peter Weir, y "Man on the moon" (1999), de Milos Forman; siendo nomináu n'anteriores y posteriores ediciones.
Carismáticu, multifacéticu y perseverante, Jim ye actualmente ún de los actores más cotizaos de Hollywood. Tres permanecer varios años encaxelláu nún ciertu tipu de personaxes amosó la so diversidá ensin perdese nel camín, consolidándose ansí como ún de los meyores actores de la so xeneración.
Ifni
Ifni ye un territoriu del sur de Marruecos, antiguamente perteneciente a España. Cedíu pol Sultán de Marruecos en 1860, la ocupación efeutiva fo'l 6 d'abril de 1934. Entregóse a Marruecos el 30 de xunu de 1969. En 1957 la mayor parte'l teritoriu fo ocupáu polos marroquinos (Guerra d'Ifni).
Anguaño pertenez a la provincia de Tiznit. La so capital ye Sidi Ifni.
Sidi Ifni
Sidi Ifni ye una ciudá del sur de Marruecos, na actual (2009) provincia de Ifni. Ye un puertu pesqueru d'unos 20.000 habitantes.
Dende 1969 fasta 2009 foi parte de la provincia de Tiznit. Foi fundada polos españoles en 1934. Capital del territoriu y, dende 1958 fasta 1969, de la entós provincia española d'Ifni.
Paez ser, siempres según la tesis doctoral (2006) lleída por "Kebir Abdelmalik" na Universidá de Rabat, que'l nome Ifni significa en llingua bereber "llaguna" o "banzáu", formáu de mena natural. Paez identificase col agua empantanao na boca del "Asif n'Ifni", como consecuencia de llena o de marea alta. Metanes xunto a esti llugar esiste un morabitu nel que s'alcuentra enterráu el "shekh Sidi Ali", un líder de la cofradía marroquina Darkaoa. Dende tiempu inmemorial visitaben los nativos del Sus la tumba de "Sidi Ali n'Ifni", ye dicir, "Sidi Ali, na llaguna".
Martin Luther King
Martin Luther King Jr. ñació'l 15 de xineru de 1929, Atlanta, Georgia, (Estaos Xuníos) y foi asesináu'l 4 d'abril de 1968, Memphis, (Tennessee) foi un pastor evanxélicu y activista políticu estaunidense . Perteneciente a la Ilesia Bautista, fízose ún de los más importantes líderes activistes polos drechos cívicos y del movimientu negru nos Estaos Xuníos y nel mundu, al traviés d'una campaña de non-violencia y de amor pa colos demás. Recibió'l Premiu Nobel de la Paz en 1964.
Ñació n'Atlanta, fíu de Martin Luther King y Alberta Williams King, graduóse nel "Morehouse College", en 1948, y doctoróse nel "Seminariu Teolóxicu Crozer", en 1951. En 1955 obtuvo un postdoctoráu na Universidá de Boston.
King fízose pastor en 1954, en Montgomery, Alabama. Co-lideró el boicot a los autobuses n'aquella ciudá en 1955, qu'entamó col refugu de Rosa Parks en ceder el so sitiu a un blancu. Él foi presu demientres la campaña, que finó cola decisión de la Suprema Corte Americana en facer illegal la segregación nos autobuses llocales.
Depués d'esa llucha, Martin Luther King participó na fundación de la Conferencia Sureña del Lideralgu Cristianu, en 1957. El CLCS habría d'entamar l'activismu al rodiu de la custión de los drechos civiles. King caltúvose al frente de la CLCS fasta la so muerte, lo que foi criticao pol más democráticu y más radical Comité Non-Violentu de Coordinación Estudantil (CNVCE, o n'inglés, SNCC, Student Nonviolent Coordinating Committee). El CLCS taba compuestu cimeramente por comunidaes negres venceyaes a ilesies Batistes. King yera siguidor de les idees de desobediencia civil non-violenta preconizaes por Mahatma Gandhi, y aplicaba eses idees nes protestes organizaes pol CLCS. King acertadamente previó que manifestaciones organizaes y non-violentos escontra'l sistema de segregación predominante nel sur de los EEXX, atacaos de mou violentu por autoridaes racistes y con amplia cobertura de los medios, dirien creyar una opinión público favoratible al cumplimientu de los drechos civiles; y esa foi l'aición cimera que fexo del alderique sobro los drechos civiles el principal asuntu políticu nos EEXX a magar del entamu de la década de 1960.
King organizó y lideró marches cola fín d'algamar el drechu al votu, pola fín de la segregación, pola fín de les discriminaciones nel trabayu y otros drechos civiles básicos. La mayor parte d'estos drechos foron, más sero, añedíos a la llei estaunidense cola aprebación de la Llei de Drechos Civiles de (1964), y de la Llei de Drechos Elleutorales de (1965).
King y el CLCS escoyeron con gran aciertu los entamos de protesta non-violenta, como mediu pa provocar ya enritar a les autoridaes racistes de los llugares onde se daben les protestes - invariablemente les autoriades actuaben de forma violenta. El CLCS tamién participó nes protestes n'Alabany (1961-1962), que nun tuveron ésitu por mor de les divisiones nel senu de la comunidá negra y tamién pola reaición prudente de les autoridaes llocales; darréu participó nes protestes en Birminghan (1963), y na protesta en St. Augustine (1964). King, el CLCS y el CNVCE xunieron fuercies n'avientu de 1964, na protesta de la ciudá de Selma.
El 14 d'ochobre de 1964 King convirtióse na persona más xoven en recibir el Nobel de la Paz, que-y foi otorgáu en reconocencia al so lideralgu na resistencia non-violenta y pola fín de la discriminación racial nos Estaos Xuníos. 
Con collaboración parcial del CNVCE, King y el CLCS intentaron organizar una marcha dende Selma fasta la capital de Alabama, Montgomery, que diba entamar el día 25 de marzu de 1965. Yá hubiera dos tentatives de promover esta marcha, la primera'l 7 de marzu y la segunda'l 9 de marzu.
Enantes, en 1963, King foi ún de los organizadores de la marcha en Washington, qu'anicialmente habría ser una marcha de protesta, pero depués de discusiones col entós presidente John F. Kennedy, finó cásique nuna celebración de les conquistes del movimentu negru (y del gobiernu) - lo qu'enritó enforma a activistes más radicales y menos inxenuos.
A magar 1965 el llíder negru pasó a dubiar de les intenciones estaunidenses na Guerra de Vietnam. En febreru y nuevamente n'abril de 1967, King fexo series crítiques al papel que los EEXX desempañaben na guerra. En 1968 King y el SCLC organizaron una campaña pola xusticia socio-económica, escontra la probitú (la "Campaña los Probes"), que tenía como oxetivu cimeru garantizar aida pa les comunidaes más probes del país.
Tamién ha ser rescampláu l'impautu que King tuvo nos espetáculos d'arruelu popular. Faló cola actriz negra de la serie Star Trek orixinal, Nichelle Nichols, cuando menazaba con salir del programa. Nichelle consideraba que'l papel nun la taba aidando un res na so carrera y que l'estudiu tratábala mal, pero King convencióla de que yera importante pal movimientu negru tener un representante nún de los programes más populares de la televisión. 
Martin Luther King yera odiáu por munchos segregacionistes del sur, lo qu'encumó nel so asesinatu'l día 4 d'abril de 1968, momentos enantes d'una marcha, nun hotel de la ciudá de Memphis. James Earl Ray confesó'l críme, y años depués refugó la so confesión. La viuda de King, Coretta Scott King, xunto col restu de la familia'l líder, ganó un procesu civil escontra Loyd Jowers, un home qu'armó un escándalu al dicir que-y ufrieren 100 mil dólares pol asesinatu de King.
Dende la so muerte, la reputación de King medró tanto fasta'l puntu de facer el so nome ún de los más importantes na hestoria estaunidense; llega ser asemeyáu como'l Abraham Lincoln del sieglu XX. Los defensores d'esta comparación dicen que dambos foron líderes de grandes avances na alquisición de drechos humanos - escontra grandes torgues - y dambos tuvieron una mesma fín, asesinaos pola causa que defendieron. 
Esisten diversos escritos y discursos de Martin Luther King, frutos de la so llarga esperiencia como predicador. La so "Carta de la Prisión de Birmingham", escrita en 1963, ye una descripción apasionada de la so cruzada pola xusticia.
En 1986 foi afitáu un día de fiesta nacional nos EEXX pa homenaxear a Martin Luther King, el nomáu Día de Martin Luther King - siempres nel tercer llunes de xineru, data próxima al aniversariu de King. En 1993, pola primera vegada, la festividá cellébrase en tolos estaos del país.
Harry Potter
La saga de Harry Potter ye una serie de noveles de fantasía escrites pola británica J. K. Rowling (alcuñu de Joanne Rowling, enxertando la inicial del nome de la güela "Kathleen"). Los llibros presenten un mundu máxicu enllenu bruxes y magos, y el protagonista ye'l magu Harry Potter, un rapacín d'once años al entamu la serie. Dende la publicación de la primera novela, "Harry Potter and the Philosopher's Stone" (Harry Potter y la Piedra Filosofal) en 1997, los llibros ganaron una popularidá pergrande y un gran ésitu comercial per tol mundu, produciendo películes, videoxuegos, y un fargatáu d'otros artículos. Los seis primeros llibros tienen vendío más de 325 millones de copies en total y traduxéronlos a 66 llingües, incluyendo l'asturianu.
La historia entama'l 31 d'ochobre de 1981, Voldemort descubre l'abellugu de Lily y James Potter y mátalos, pero de la que tenta de matar al naciellu, la maldición rebota, convertiéndolu nun espíritu ente la vida y la muerte, y dexando un repuelgu con forma de rellampíu na frente de Harry Potter. Al ser la única persona que sobrevive a la maldición mortal de Voldemort, conviértese nuna lleenda ("El neñu que sobrevivió") ente los magos. 
La serie sigue la tradición británica de lliteratura pa neños, lo más de la historia trescurre nel Colexu Hogwarts de Maxa y Bruxería, onde los escolinos tán internos, cúntanos la llucha de Harry Potter escontra Lord Voldemort y la so grei. Los llibros esploren l'amistá, l'ambición, l'amor, la reacción énte la muerte, etc. El mundiu máxicu de Harry Potter constitúise nuna sociedá paralela al mundu real, cola so historia, habitantes y cultura (con dél oldéu al universu tolkianu). 
Espublizáronse yá los siete llibros de la serie (d'acorde cola autora), zarrando la serie "Harry Potter and the Deathly Hallows" (Harry Potter y les reliquies mortales), en 2007 n'inglés, en (2008 en castellanu). 
Tolos llibros tán adaptaos en películes producíes pola Warner Bros, la grabación entamó en setiembre de 2007, y la estrena tuvo llugar el 15 de xunetu de 2009.
Les versiones n'inglés de los llibros espublícenles "Bloomsbury" (n'Inglaterra) y "Scholastic Press" (nos Estaos Xuníos d'América), mentanto que de les ediciones en castellanu encárgase la editorial "Salamandra". N'avientu de 2009 Ediciones Trabe espublizó la primer aventura de Harry Potter en llingua asturiana ().
[[Archivu:Harry Potter Platform Kings Cross.jpg| [[Archivu:FilmRoll-small.png||20px]]
El primer llibru de la serie, y únicu traducíu pel momentu al asturianu, "Harry Potter y la piedra filosofal" (n'[[inglés]] "Harry Potter and the Philosopher's Stone"), foi espublizáu por [[Bloomsbury Publishing]] nel [[Reinu Xuníu]]'l [[30 de xunu]] de [[1997]]. Foi asoleyáu nos [[Estaos Xuníos]] l'[[1 de setiembre]] de [[1998]] por [[Scholastic Press]] col títulu "Harry Potter and the Sorcerer's Stone". Temiendo que los llectores americanos nun asociaríen la pallabra "philosopher" con temes máxicos, Scholastic insistió en camudar el nome col qu'al cabu se publicó pal mercáu americanu.
El primer llibru de la serie introduz a los más de los personaxes principales, amás de los más de los llugares onde va tener llugar l'aición. Cuenta los primeros pasos de Harry nel mundu máxicu, y fala de la so segunda confrontación con Voldemort, que ta a la busca de la inmortalidá, intentando consiguir el poder de la Piedra Filosofal.
Con estimaciones de ventes globales de más de 110 millones de copies, "Harry Potter y la piedra filosofal" convirtióse nún de los llibros más vendíos de la historia. La torna n'asturianu (ISBN 978-84-8053-549-6), asoleyada n'avientu de [[2009]], ye obra de [[Xesús González Rato]] y l'aición de la espublizar correspuénde-y a [[Ediciones Trabe]], editorial que, de magar la presentación d'esti primer títulu "Harry Potter y la piedra filosofal", dirá asoleyando'l total de los siete volúmenes de la famosa serie de la escritora británica J. K. Rowling.
"Harry Potter and the Chamber of Secrets" (n'asturianu podría traducise como "Harry Potter y la cámara de los secretos") espublizóse per primer vegada nel Reinu Xuníu'l [[2 de xunetu]] de [[1998]] y nos Estaos Xuníos el [[2 de xunetu]] de [[1999]].
Nel segundu añu de Harry en Hogwarts, Voldemort tenta de reencarnase al traviés de les memories almacenaes nun diariu. Nesti llibru Harry decátase tamién de la so habilidá pa falar [[llingua pársel]], la estraña llingua de les culiebres que davezu se rellaciona coles artes escures.
El llibru tien una conexón temática importante col sestu llibru, "Harry Potter y el príncipe mestizu". Bien de la información qu'habría desvelase nesti volume treslladóse a la sesta entrega. Poro, abondos de los elementos qu'apaecen en "La cámara los secretos" vuelven salir en "El príncipe mestizu" cola so verdadera significancia.
Ta en preparación la versión en llingua asturiana, tamién al cargu de [[Xesús González Rato]], estimándose que s'espublice a lo llargo del añu [[2016]].
Espublizáu nel Reinu Xuníu l'[[8 de xunetu]] de [[1999]] y nos Estaos Xuníos l'[[8 de setiembre]] de [[1999]], "Harry Potter and the Prisoner of Azkaban" (n'asturianu podría traducise como "Harry Potter y el presu d'Azkaban") cuenta'l tercer añu de la educación máxica de Harry, nel que s'introducen a los personaxes [[Remus Lupin]] y [[Sirius Black]] (esti caberu yá s'introduxo brevemente nel primer capítulu del primer llibru), asina como s'esplica la historia de los padres de Harry. Ye l'únicu llibru de la serie nel que nun apaez Voldemort.
[[Archivu:Jk-rowling-crop.JPG|thumb|150px|J.K. Rowling, l'autora de la serie Harry Potter.]]
"Harry Potter and the Goblet of Fire" (n'asturianu podría traducise como "Harry Potter y el cáliz de fueu") foi espublizáu l'[[8 de xunetu]] de [[2000]] al mesmu tiempu nel Reinu Xuníu y nos Estaos Xuníos. Nel cuartu añu de Harry, esti participa nel [[Tornéu Trimagu]], que resulta na resurreición de Voldemort y la muerte d'un escolín.
"Harry Potter and the Order of the Phoenix" (n'asturianu podría traducise como "Harry Potter y la Orde del Fénix") ye'l llibru más llargu de la serie, con 766 páxines na versión del Reinu Xuníu y 870 na de los Estaos Xuníos. La so espublización en tol mundu n'inglés foi el [[21 de xunu]] de [[2003]].
Nel quintu llibru, Harry Potter ha enfrentase a un Voldemort recién resucitáu, amás d'al restu del mundu magu que nun quier creyer qu'esto ye verdá, incluyíu'l Ministeriu de Maxa. Esto fai que [[Dolores Umbridge]] seya la nueva direutora de Hogwarts, y xunto a [[Luna Lovegood]] y [[Bellatrix Lestrange]], son los tres personaxes más significativos introducíos nel llibru. Arriendes d'esto, revélase una importante profecía qu'implica a Harry y a Voldemort, y al cabu, cunta l'asesinatu de Sirius Black.
"Harry Potter and the Half-Blood Prince" (n'asturianu podría traducise como "Harry Potter y el príncipe mestizu") espublizóse'l [[16 de xunetu]] de [[2005]], y vendiéronse en tol mundu 11 millones de copies nes primeres 24 hores.
Nesti sextu llibru, Harry da con un vieyu llibru de testu de fervidiellos enllenu de notes y recomendaciones firmaes por un misteriosu escritor col seudónimu del Príncipe Mestizu. Amás, Harry participa en sesiones privaes de tutoría impartíes por [[Albus Dumbledore]], nes que se-y revelen dellos recuerdos qu'impliquen a Voldemort. A lo cabero'l llibru, [[Severus Snape]], que la so llealtá lleva siendo cuestionada en tola serie, asesina a Dumbledore y fuxe del colexu.
[[Archivu:Deathly Hallows Sign.svg|thumb|150px|Símbolu de les Reliquies Mortales.]]
La séptima y cabera novela, "Harry Potter and the Deathly Hallows" (n'asturianu podría traducise como "Harry Potter y las reliquies mortales"), espublizóse'l [[21 de xunetu]] de [[2007]]. El llibru vendió 11 millones de copies nes primeres 24 hores namái nel Reinu Xuníu y nos Estaos Xuníos.
Esti llibru emprima namás morrer Dumbledore, cuando Voldemort acaba la so ascensión al poder y algama'l control del Ministeriu de Maxa. Harry y los sos amigos deciden nun asistir al so postrer añu en Hogwarts pa dir a la busca de los [[Horcrux]]es que falten. El llibru tamién revela detalles del pasáu de Dumbledore, asina como los verdaderos envises de Snape. La batalla de Hogwarts asocede inevitablemente, participando miembros de la Orde del Fénix, escolinos y profesores de Hogwarts, Voldemort y los sos Mortífagos, y delles criatures máxiques. Depués de la muerte de bien de xente y animales, Voldemort ye destruyíu por Harry y el mundu máxicu torna a como taba enantes de que Voldemort corrompiera la comunidá.
[[Archivu:Snitch.jpg|thumb|150px|Raitana dorada.]]
Toles noveles de la serie tán publicaes n'inglés en formatu audiollibru. Hai una versión británica narrada por Stephen Fry y una estaunidense cuntada por Jim Dale. En castellanu namái publicáu'l primer volume, en formatu [[CR-ROM]].
En 1999 Rowling vendió los drechos de les películes de los cuatro primero llibros a [[Warner Bros.]] por 1 millón de [[libra esterlina|llibres esterlines]] (1.241.348 €). Un pidimientu que fizo Rowling foi que los actores principales fueran estrictamente británicos, dexando tamién la inclusión de munchos actores irlandeses como [[Richard Harris]] nel papel de [[Albus Dumbledore|Dumbledore]], y actores frances y d'Europa del Este en "[[Harry Potter y el cálice de fueu]]", onde los personaxes de los llibros tamién lo yeren. Depués de remanar varios direutores como [[Steven Spielberg]], [[Terry Gilliam]], [[Jonathan Demme]] y [[Alan Parker]], el 28 de marzu de 2000 [[Chris Columbus]] foi l'elixíu como direutor pa "[[Harry Potter and the Philosopher's Stone (película)|Harry Potter and the Philosopher's Stone]]". Depués de un estensivu casting, la filmación entamó n'ochobre de 2000 nos estudios [[Leavesden Film Studios]] y en [[Londres]] mesmu, finando la producción en xunetu de 2001. "Harry Potter and the Philosopher's Stone" estrenóse'l 16 de payares de 2001. Xusto tres díes depués, empecipiaba la producción de "[[Harry Potter and the Chamber of Secrets (película)|Harry Potter and the Chamber of Secrets]]", dirixida tamién por Columbus, finando nel branu de 2002. La película estrenóse'l 15 de payares de 2002.
Chris Columbus nun quixo dirixir "[[Harry Potter and the Prisoner of Azkaban (película)|Harry Potter and the Prisoner of Azkaban]]", de manera que trabayó namái como productor. El direutor [[Méxicu|mexicanu]] [[Alfonso Cuarón]] asumió'l trabayu, y depués de rodar en 2003, la película estrenóse'l 4 de xunu de 2004. Pol mor d'emprimar la producción de la cuarta película enantes de la estrena de la tercera, [[Mike Newell]] foi l'escoyíu pa direutor de "[[Harry Potter and the Goblet of Fire (película)|Harry Potter and the Goblet of Fire]]", estrenada'l 18 de payares de 2005. Newell nun quixo dirixir la siguiente película, y el direutor de televisión británicu [[David Yates]] foi elixíu pa "[[Harry Potter and the Order of the Phoenix (película)|Harry Potter and the Order of the Phoenix]]", empecipiando la producción en xineru de 2006 y siendo estrenada l'11 de xunetu de 2007. Yates dirixó tamién "[[Harry Potter and the Half-Blood Prince (película)|Harry Potter and the Half-Blood Prince]]", cola data d'estrena'l 15 de xunetu de 2009. L'adaptación postrera "[[Harry Potter and the Deathly Hallows (película)|Harry Potter and the Deathly Hallows]]", dixebróse en dos partes. La primer parte estrenóse'l 19 d'abril de 2010, y la segunda parte'l 15 de xunetu de 2011, dambes dos dirixíes por David Yates.
Les ocho películes de "Harry Potter" tán na llista de les venti películes más taquilleres de la historia.
Toles bandes sonores de les películes feches hasta la data tán editaes. Cuerren al cargu del famosu compositor [[John Williams]].
[[Electronic Arts]] tien sacaos hasta agora venti [[videoxuegu|videoxuegos]] basaos nos llibros y guiones de les películes. Amás de les diecisiete histories basaes direutamente nos cinco primeros rellatos, EA tamién fizo un xuegu de simulación de [[Quidditch]]: "[[Harry Potter: Quidditch World Cup]]", asoleyáu en 2003, y dos xuegos de la franquicia [[Lego]] basaos nos primeros dos llibros y asoleyaos coincidiendo cola estrena de les películes.
El 31 de mayu de 2007 [[Warner Bros.]], [[Universal Studios]] y [[Leavesden Film Studios]] anunciaron que va construyise un parque d'atraiciones en [[Orlando]] ([[Florida]]), nes [[Islands of Adventure|Universal Orlando's Islands of Adventure]]. L'anunciu describía'l "Mundu máxicu de Harry Potter" como'l primer entornu temáticu de Harry Potter del mundu. Espérase que s'abra al públicu a finales de 2009.
Ta planiándose un musical basáu nes series, con envises d'estrena en 2008 nel teatru [[London's West End]].
[[Categoría:Harry Potter]]
Joanne Rowling
Joanne «Jo» Rowling, qu'escribe colos seudónimos J. K. Rowling y Robert Galbraith, ñació'l 31 de xunetu de 1965 en Chipping Sodburry, South Gloucestershire (Reinu Xuníu).
Ye l'autora británica de la saga fantástica de llibros de Harry Potter, el nenu magu güérfanu. 
El so editor, Bloomsbury, quixo qu'ella emplegara les sos aniciales na portada de los llibros de Harry Potter, indicando qu'un nome femenín atrayiría menos l'interés de los nenos, polo que decidió utilizar el nome de la so güela, Kathleen.
En febreru de 2004, la revista Forbes indicó que la fortuna de Rowling yera de 576 millones de llibres esterlines, convirtiéndose na primer persona en facese millonaria escribiendo llibros. Ye la muyer más rica del Reinu Xuníu, y muncho más rica que la Reina Sabela II.
La escritora algamó'l Premiu Príncipe d'Asturies de la Concordia nel añu 2003.
Forbes
La revista Forbes asoléyase n'Estaos Xuníos y ta especializada nel mundu los negocios y les finances. 
Fondada en 1917 por B.C Forbes. La familia Forbes foi miembru de llarga data de los Skull & Bones de Yale. Cada añu espubliza llistes qu'espierten gran interés nel mediu de los negocios como Forbes 400, Forbes 500 y Fortune 500.
La so sé central alcuéntrase na Quinta avenida de Nueva York.
Añalmente, dende 1986, la revista Forbes espubliza la so llista de les persones más riques del mundu (The World's Richest People).
Universidá de Yale
La Universidá de Yale ye una de les instituciones educatives privaes más reconocíes de los Estaos Xuníos y del mundu. Foi fondada nel añu de 1701. Tamién tien el segundu sistema bibliotecariu más grande de cualisquier universidá. Asitiase na llocalidá de New Haven, Connecticut, y el so nome ye n'alcordanza d'Elihu Yale, ún de los sos primeros benefactores.
Yale tien producíu alumnos que rescamplen n'estremaes xeres. A magar de que ye una universidá relativamente pequeña, la universidá tie graduaos a más presidentes d'Estaos Xuníos na dómina moderna que cualisquier otra universidá. Dende 1972 un graduáu de Yale ta presente na llucha pola presidencia. Seyes graduaos de la universidá ganaron el Premiu Nobel dende 1994. D'alcuerdu a la revista Fortune, Yale graduó más direutores executivos de compañíes "Fortune 500" que cualisquier otra universidá. Actores como Paul Newman, Meryl Streep, Jodie Foster y Edward Norton tamién son graduaos de Yale.
Yale ye mui seleutiva nes sos almisiones. Menos del 10% de los ciasi 20,000 solicitantes al programa d'"undergraduate" son almitíos. El Yale Law School, el más seleutivu del país, aceuta namái'l 6% de los solicitantes.
La rivalidá ente Yale y Harvard ye la más antigua ya intensa de la "Ivy League". La rivalidá involucra l'aspeutu académicu y deportivu, dende l'equipu de remu fasta'l fútbol americanu, deporte inventáu por un entrenador de Yale.
Alcordies col presidente de la universidá Richard C. Levin, la universidá ta enfotada n'educar a llíderes que puean aperar nún marcu internacional.
Pierre Curie
Pierre Curie (15 de mayu de 1859 en París - 19 d'abril de 1906 en París) ye un físicu autodidacta francés. Ye principalmente conocíu polos sos trabayos en radioactividá y en piezoelectricidá. Él y la so muyer, Marie Curie, pioneros del estudiu de les radiaciones, reciben el Premiu Nobel de Física en 1903, con Henri Becquerel.
Pierre Curie ye'l fíu d'un médicu protestante, Eugène Curie (1827-1910) y de Sophie-Claire Depouilly (1832-1897). Tien un hermanu mayor, Jacques Curie (1856-1941), col que descubre la piezoelectricidá. Esti últimu ye'l güelu de Paul Curie (nacíu en 1943), físicu francés. El güelu de Pierre Curie, Paul Curie (1799-1853), ye un humanista malthusianu casáu con Augustine Hofer, fía de Jean Hofer, gran industrial francés de la primera parte del sieglu XIX.
Pierre Curie nun frecuenta la escuela nin l'institutu, la enseñanza nun se convierte n'obligatoria en Francia más qu'a partir de 1881 (lleis Ferry). La so instrucción ta asegurada polos padres, y un amigu de la familia, M. Bazille, que-y enseña matemátiques elementales y especiales, lo que fai medrar les capacidaes mentales de Pierre, que tien nidiamente un interés por esta ciencia. A los 18 años, pasa brillantemente la so llicenciatura de física na Sorbona. Pero nun pue continuar col doctoráu, pola mor del dineru. Toma entós un puestu d'instructor de llaboratoriu. 
Anantes de facer los sos importantes estudios y esperiencies sobre les sustancies radiactives, Pierre Curie estudia, en collaboración col so hermanu mayor Jacques, les propiedaes de los cristales. En 1880, los dos hermanos observen un fenómenu importante, la piezoelectricidá: una presión exercida sobre un cristal de cuarzo crea un potencial llétricu. Depués, darréu d'un artículu de Gabriel Lippman soeleyáu en 1881 sobre la piezoelectricidá inversa, los dos hermanos consiguen demostrar l'efectu inversu: los cristales pueden ser deformaos cuando son sometíos a un campu llétricu. Anguaño, casi tolos circuitos electrónicos utilicen esta propiedá. 
En 1883, ye nomáu xefe de trabayos de la Escuela Superior de Física y Química Industriales de la Ciudá de París. Allí, interésase principalmente pola simetría y les repeticiones en medios cristalinos, anantes de trabayar sobre'l magnetismu. Na so tesis defendía en 1895 sobre les propiedaes magnétiques de cuerpos a diverses temperatures, nuncia la Llei de Curie y define el Puntu de Curie, temperatura porriba de la que dellos materiales pierden les sos propiedaes magnétiques. Paul Langevin, que foi alumnu de Pierre na Escuela Superior de Física y Química Industriales, da una esplicación teórica de la Llei de Curie en 1905. En 1895, Pierre Curie ye nomáu profesor d'ellectricidá y magnetismu na Escuela de Física y Químia Industriales de la Ciudá de París. 
Esi mesmu añu de 1895, cásase cola polaca, Marie Sklodowska, que llegar a París pa continuar los sos estudios científicos na Sorbona en 1892. Ella interésase polos descubrimientos de Wilhelm Röntgen sobre los rayos X y los d'Henri Becquerel, que descubrió la radioactividá en 1896. Pierre Curie abandona dende entós les sos investigaciones sobre'l magnetismu y trabaya cola so muyer sobre l'uraniu 
En 1898, asoleyen los sos primeros resultados y anuncien el descubrimientu de dos nuevos radio-elementos: el poloniu y el radiu. Utilicen por primera vez el términu de «radioactividá». 
Pierre y unu de los sos estudiantes fain el primer descubrimientu de la enerxía nuclear, identificando la emisión continua de calor por partícules de radiu. Estudia igualmente les emisiones de sustancies radioactives por radiación y, utilizando campos magnéticos, demuestra que delles emisiones son cargaes positivamente,otres son negatives y delles otres neutres. Eses son les radiaciones Partícula Alfa, Partícula Beta y Rayos Gamma. 
Hasta 1902, Pierre y Marie intenten estraer una cantidá abonda de radiu pa determinar la masa atómica, tentativa algamada en 1902. Darréu a los resultaos d'esta investigación, Pierre y Maria reciben el Premiu Nobel de Física en 1903 « "en reconocimientu de los estraordinarios servicios que aportaron les sos investigaciones sobre los fenómenos de radiación descubiertos pol Profesor Henri Becquerel." » Esti mesmu añu, los dos son premiaos cola Medalla Davy. même année, ils sont tous deux lauréat de la Médaille Davy. En 1904 creóse-yos una cátedra de física xeneral na Facultá de Ciencies de París. 
Muerre en París, atropelláu por una xarré, n'abril de 1906. 
Con Marie Curie, Pierre Curie tuvo dos fíes:
Guerra d'Ifni
Conócense por Guerra d'Ifni (o tamién Guerra Escaecida) los ataques de bandes marroquines escontra'l territoriu d'Ifni (y tamién escontra'l Sáhara, 200 km más al sur). Oficialmente comenzó'l 23 de payares de 1957 y acabó'l 30 de xunu de 1958, pero yá dende meses enantes produciérense ataques.
Nos primeros díes de la guerra la mayoría les posiciones españoles foron tomaes pola guerrilla. Dellos poblaos de relativa importancia (Tagragra, Telata d'Isbuia y Tiliuin), asediaos pol ELN, foron evacuaos n'avientu polos refuerzos unviaos dende Sidi Ifni pero yá non recaldaos.
Al fin de los combates España perdió 1.900 de los 2.000 km² del territoriu. Los 100 km que quedaron embaxo l'alministración española cediéronse a Marruecos el 30 de xunu de 1969.
Belo Horizonte
Belo Horizonte ye una ciudá de Brasil. Tien 2.452.617 habitantes en 2009.
Xéneru lliterariu
El xéneru lliterariu ye una entidá del sistema que permite la clasificación d'obres lliteraries d'alcuerdu a criterios semánticos, sintáuticos, fónicos, discursivos, formales, contestuales, situacionales, afines. Na hestoria hebo delles clasificaciones de los xéneros lliterarios. Polo cual nun se pue asistir a un determín nel cual se puea categorizar toles obres de la hestoria nún criteriu común.
Bronce
El bronce ye'l nome col que se denomen toa una serie d'aleaciones metáliques que tienen como bas el cobre, ente un 3-20% d'estañu y proporciones variables d'otros elementos como cinc, aluminiu, antimoniu, fósforu. Otros elementos con carauterístiques de durez superiores al cobre faen ameyorar les sos propiedaes mecániques.
Del persa "biring", cobre.
El bronce ye'l compuestu sólidu más llivianu. Pol so elleváu calor específicu, el mayor de tolos sólidos, emplegase n'aplicaciones de tresferencia de calor. Presenta una bona ductilidá y bona resistencia a la gastadura y la corrosion.
Llista d'asteroides (38001-39000)
Llista d'asteroides/38001–38100
Llista d'asteroides/38101–38200
Llista d'asteroides/38201–38300
Llista d'asteroides/38301–38400
Llista d'asteroides/38401–38500
Llista d'asteroides/38501–38600
Llista d'asteroides/38601–38700
Llista d'asteroides/38701–38800
Llista d'asteroides/38801–38900
Llista d'asteroides/38901–39000
Llista d'asteroides (39001-40000)
Llista d'asteroides/39001–39100
Llista d'asteroides/39101–39200
Llista d'asteroides/39201–39300
Llista d'asteroides/39301–39400
Llista d'asteroides/39401–39500
Llista d'asteroides/39501–39600
Llista d'asteroides/39601–39700
Llista d'asteroides/39701–39800
Llista d'asteroides/39801–39900
Llista d'asteroides/39901–40000
El Hobbit
El Hobbit (publicáu n'asturianu como El Hobbit. N'Asturianu; nel orixinal inglés, The Hobbit) ye una novela de J.R.R. Tolkien, foi espublizada'l 21 de setiembre de 1937, traduciéndose per primer vegada n'asturianu nel añu 2014. Aniciada ente los años 1930 y 1931, esta obra de corte infantil foi la primera que s'asoleyare, onde Tolkien esploraba l'universu mitolóxicu de la Tierra del Mediu que llueu s'encargaría de definir en "The Lord of the Rings" y "The Silmarillion", perfilándose dellos de los personaxes que darréu participaríen de forma peractiva en "The Lord of the Rings" (Como Gandalf y Bilbo).
La historia, asitiase cronolóxicamente unes poques decenes d'años enantes de les aventures de "The Lord of the Rings", narra'l viaxe d'un hobbit nomáu Bilbo Bolsona (tíu de Frodo, ún de los protagonistes cimeros de "The Lord of the Rings"), al que nun-y presten les aventures, al "Monte Solitariu" a la gueta de l'ayalga robada pol dragón Smaug años antrás. Too entama un inesperáu día nel que Bilbo recibe la visita de "Gandalf el Gris" xunto con 13 nanos, ente los que se cunta a Thorin Escuducarbayu, qu'a la so familia-y foi robada l'ayalga. Dellos de los fechos narraos n"'El Hobbit" influyirán nos asocedíos posteriores de "The Lord of the Rings".
Anque l'análisis de la obra lleva invariablemente a la engarradiella cola so "hermana mayor", "The Lord of the Rings", nun ye posible facer una comparanza ente elles, pues el tonu y estilu ye estremáu dafechu, yá que taba destináu por completo a un públicu infantil. De fechu, la obra foi escrita nun entamu pa los sos fíos, y foi'l fíu del editor George Unwin, de diez años, el que por una paga (un chelín), escribió un resume de la obra y aconseyó la so edición; esi "informe" entá pue ser consultáu.
D'otra miente, nun hai que dubiar que nel universu particular del autor, esta novela anticipaba los asocedíos relataos darréu en "The Lord of the Rings", ye equí onde ta la bas de lo que sedría la so obra posterior. 
Por mor de que Tolkien non siempres tuvo ñidio'l realizar una continuación d'esta obra, una vez creáu "The Lord of the Rings", tuvo que facer dellos camudamientos col envís de que dambes obres tuvieren la coherencia afayadiza.
Primera edición: 1937
Primera edición n'asturianu: 2014
Títulu: El Hobbit. N'Asturianu
Autor:Tolkien, J. R. R.
Traductor: Miguel Gallego Gómez
Editor: Ediciones Terrier
Novela
Novela, narración en prosa que suel ser más estensa que'l cuentu. El rellatu apaez como una trama enguedeyada o intensa con personaxes trazaos sólidamente y ambientes descritos con detalle, nun mundu autónomu ya imaxinariu. Amás, tien una variedá mayor de formes d'encadarmar el rellatu que van dende un narrador en primera persona a un narrador esternu. Xorreciendo'l grau de conocencia de los fechos o personaxes por parte del narrador, de narración en primera persona o testigu presencia a narrador omnisciente.
El términu novela remanez del italianu "novella" (del llatín "nova": noticia). Ye'l más tardiegu de tolos xéneros lliterarios, y anque xurdió na Edá Antigua nun llogró afitase fasta la Edá Media. El términu "novella" entamó a emplegase pa nomar los rellatos de ficción con una estensión ente'l cuentu y el "romanzo". N'español, primero utilizóse cola aceición italiana pasando llueu a desinar les narraciones estenses ("romanzo" n'italianu y "roman" en francés). El rellatu curtiu sedrá denomáu a magar d'entós novela curtia.
Les primeres noveles producense ente'l sieglu II e.C y sieglu III e.C en Grecia y Roma, y clasificáronse en cuatro tipos básicos: noveles de viaxe, noveles romántiques, noveles satíriques y novela bizantina. Na Edá Media xurde la novela sentimental y la caballeresca. Nel sieglu XVI xurde la novela pastoril, la novela picaresca y la morisca. 
El so orixe como téunica y xéneru lliterariu ta nel sieglu XVII n'español, siendo'l so meyor exemplu Don Quixote de la Mancha (1605) de Miguel de Cervantes. Considérase como una de les primeres noveles modernes del mundu. Innovaba respeutu a los modelos clásicos de la lliteratura greco-romana como lo yeren la epopeya o la crónica. Esta novela yá incorpora una cadarma episódica acordies con un envís fixu y xunitariu de forma premeditada.
Nel sieglu XVIII ñaz en Francia la novela d'anális psicolóxicu y de crítica. A fines del sieglu apaecen unes noveles cargaes d'un sentimentalismu melancólicu qu'abren el periodu románticu que se desendolca dafechu nel sieglu XIX cola apaición de la novela histórica, psicolóxica, poética y social. El xéneru algama la perfeición téunica col realismu y el naturalismu.
Nel sieglu XIX la novela llatinoamericana pudo escomenzar a desendolcar, depués de la espulsión de los españoles que prohibíen esti xéneru nes Amériques. Depués d'unos tentaos na primara metá del sieglu, hai un braeru florecimientu na mayoría de los países que coincide col romanticismu. Rescamplen "Cecilia Valdés" (versión definitiva 1882) del cubanu Cirilo Villaverde (Cuba 1812-???), Sab (1841) de la cubana Gertrudis Gómez de Avellaneda (Cuba: 1814-1873), "Amalia" (1851) del arxentín José Mármol (1817-1871), "Enriquillo" del dominicanu Manuel Jesús Galván (1834-1911), "María" (1867) del colombianu Jorge Isaacs (1837-1896), y "Clemencia" (1869-1888) del mexicanu Ignacio Manuel Altamirano (1834-1893). Al finar el sieglu'l realismu y el naturalismu facíense más importantes. Tal vez l'exemplu más conocíu ye "Aves sin nido" (1889) de la peruana Clorinda Matto de Turner (1852-1909), pero tamién dignu de comentar ye "Música sentimental" (1884) d'Eugenio Cambaceres
Nel sieglu XX desendolcase una fondera tresformación nes téuniques narratives rellacionaes col tratamientu de la secuencia temporal, el frañimientu del orde internu de la fábula, los análisis de los estremaos estaos y estratos de la concencia y del inconsciente, l'entecruciamientu de dellos niveles de llinguax, l'usu de téuniques que remanecen del cine (yuxtaposiciones, acumulación, narración en paralelu, flash-back, etc.), de la cadarma musical, etc. Tamién afítase la novela de ciencia ficción como amuesa del progresivu impautu teunolóxicu na nueva y moderna sociedá humana.
A entamos del sieglu XXI apaecen nueves téuniques basaes n'edición colaborativa utilizando les nueves teunoloxíes de la información, especialmente Internet, dalgunas d'elles como por exemplu wikinoveles o blognoveles.
Villanuga
Villanuga ye una villa asitiada nel norte de la provincia de Uesca (Aragón). Altitú 953 m. Ta allugada na comarca de la Xacetania. Con una superficie de 58,2 km² y una población de 475 habitantes (2014), tien una densidá de población de 8,16 hab/km². La so mayor altitú ye'l Picu Collarada (2886 m).
Llista d'asteroides (40001-41000)
Llista d'asteroides/40001–40100
Llista d'asteroides/40101–40200
Llista d'asteroides/40201–40300
Llista d'asteroides/40301–40400
Llista d'asteroides/40401–40500
Llista d'asteroides/40501–40600
Llista d'asteroides/40601–40700
Llista d'asteroides/40701–40800
Llista d'asteroides/40801–40900
Llista d'asteroides/40901–41000
Llista d'asteroides (41001-42000)
Llista d'asteroides/41001–41100
Llista d'asteroides/41101–41200
Llista d'asteroides/41201–41300
Llista d'asteroides/41301–41400
Llista d'asteroides/41401–41500
Llista d'asteroides/41501–41600
Llista d'asteroides/41601–41700
Llista d'asteroides/41701–41800
Llista d'asteroides/41801–41900
Llista d'asteroides/41901–42000
Spacewatch
Spacewatch (n'inglés "vixilante del espaciu") ye un proyeutu de la Universidá d'Arizona especializáu nel estidiu de los planetes menores, inxiriendo dalles menes d'asteroides y cometes.
El direutor del programa ye'l Dr. Robert S. McMillan.
Spacewatch descubrió una lluna de Xúpiter, anguaño nomada Callirrhoe, orixinalmente tomada por un asteroide.
Otres descubriciones notables inclúin Pholus, Varuna, 1998 KY, (35396) 1997 XF y (48639) 1995 TL. El proyeutu tamién recasldó Albert (un asteroide perdíu había bien de tiempu), y atopó'l cometa periódicu 125P/Spacewatch.
Vladimír Vašíček
Vladimír Vašíček (29 de setiembre de 1919 - 29 d'agostu de 2003) foi un pintor checu, pioneru nel so país de la pintura moderna y abstracta de depués de la Segunda Guerra Mundial. 
Nel Pozu María Luisa
El sen murniu de la lletra, xuníu al envís tráxicu y heróicu de la partitura, que munches vegaes interprétase a "capella" por un coru de paisanos, fizo d'esti cantar un símbolu de la minería asturiana y de la minería en xeneral. Emplegáu delles vegaes como un himnu de la clase obrera, el cantar usóse abondo na Revolución Asturiana de 1934 y na Guerra Civil Española.
La lletra fala del dolorosu tornar a casa d'un mineru, entafarráu nel sangre de los sos collacios mineros, que-y cuenta a so muyer ("Maruxina") d'un accidente nel perconocíu "Pozu Maria Luisa" allugáu en Ciañu, Llangréu. 
La minería del carbón alcuéntrase n'Asturies dende'l sieglu XVIII y foi ún de los afitos económicos más importantes na economía asturiano. El trabayu de mineru ye conocíu como ún de los más peligrosos qu'hai, morriendo centenares de mineros nes mines asturianes dende antañu, lo que fai del accidente na mina un acontecimientu abegosu y común n'Asturies.
Anguaño, Santa Bárbara considérase un cantar perimportante nel repertoriu de música tradicional asturiana y ye interpretáu abondo. N'Asturies, ye vezu cantar o sentir el himnu en funerales, homenaxes y tributos.
Nel pozu María Luisa,
trianlará lará, trianlará.
Morrieron cuatro mineros,
mira, mira Maruxina, mira
mira como vengo yo.
Santa Bárbara bendita,
Patrona de los mineros,
mira, mira Maruxina, mira,
Traigo la camisa roxa,
De sangre d'un compañeru,
mira cómo vengo yo.
Traigo la cabeza rota,
Que me la rompió un costeru,
Llista de conceyos d'Uesca
Llista de los conceyos na provincia d'Uesca
Alzheimer
La enfermedá d'Alzheimer ye una enfermedá neurodexenerativa, que se manifiesta como deterioru cognitivu y trestornos conductuales. Carauterízase na so forma típica por una perda progresiva de la memoria y d'otres capacidaes mentales, a midida que les célules nervioses (neurones) muerren ya estremaes zones del celebru s'atrofien. La enfermedá suel tener una duración media aprosimada de 10-12 años, anque ello pue variar muncho d'un paciente a otru. 
Los síntomes de la enfermedá como una entidá nosolóxica estremada foron identificaos por Emil Kraepelin y la neuropatoloxía carauterística foi observada per primera vegada por Alois Alzheimer en 1906. D'esta miente, la enfermedá foi codescubierta por Kraepelin y Alzheimer, que trabayaba nel llaboratoriu del primeru. Sicasí, dada la gran importancia que Kraepelin daba a alcontrar la bas neuropatolóxica de desórdenes psiquiátricos, decidió nomar la enfermedá asina n'honor a Alzheimer.
Resonancia magnética nuclear
La resonancia magnética nuclear (RMN o MRI del inglés: "Magnetic resonance imaging") ye un fenómenu físicu basáu nes propiedaes magnétiques que poseen los núcleos atómicos. La RMN permite alliniar los campos magnéticos d'estremaos átomos na direición d'un campu magnéticu esternu. La rempuesta a esti campu esternu depende de la mena de núcleos atómicos, polo qu'esta téunica pue utilizare pa obtener información sobro una amuesa. 
La resonancia magnética nuclear fai usu de les propiedaes de resonancia aplicando radiofrecuencies a los átomos o dipolos ente los campos alliniaos de l'amuesa y permite estudiar la información estructural o química d'una amuesa. La RMN utilízase tamién nel campu la investigación d'ordenadores cuánticos. Les sos aplicaciones más frecuentes alcuéntrense venceyaes al campu la medicina.
Estaos Confederaos d'América
Estaos Confederaos d'América (n'inglés, "Confederate States of America"), tamién conocíu como la CSA, la Confederación, y Dixie, foi un estáu de curtia duración qu'esistió ente 1861 y 1865. Tuvo asitiáu n'América del Norte, ocupando la porción del sur de los Estaos Xuníos. Como la so esistencia enxamás nun foi reconocida nel planu internacional, la so llenda septentrional ye incierta, pero al sur llendaba con Méxicu y el Golfu de México. Al este llendaba col Océanu Atlánticu.
Demientres la mayor parte de la so esistencia, esti estáu caltúvose en guerra cola Unión, principalmente n'actitú defensiva. Sicasí, l'exércitu de Virxinia del Norte, capitaneáu pol Xeneral Robert E. Lee, realizó delles incursiones ofensives en territoriu nortizu.
La Constitución de los Estaos Confederaos yera la llei suprema de la confederación. Ésta nun s'asemeyaba a la Constitución de los Estaos Xuníos, permitió esplícitamente la práutica de la esclavitú y amás, aumentó la fuercia política de los estaos sobre'l gobiernu nacional. Foi adoptada l'11 de marzu de 1861 y permaneció n'efeutu fasta 1865.
Ellos lluchaben a favor de los drechos de la propiedá (los esclavos asitiábense como propiedaes).
Tamién otorgaba a los estaos más poderes y llimitaba'l del gobiernu central, d'una forma asemeyada a la de los primeros años de los Estaos Xuníos tres la dixebra. 
Constitución
Constitución ye un términu que remanez del llatín: "cum", "con", y "statuere", afitar. Ye la norma cimera, escrita o non, d'un Estáu soberanu, establecida o aceutada pa rexilu. La constitución fixa los llímites y defín les rellaciones ente los poderes llexislativu, executivu ya xudicial del Estáu, estableciendo ansí los pegoyos pal so gobiernu y organización de les instituciones en que talos poderes s'afiten. Tamién garantiza al pueblu determinaos drechos. La mayoría de los países tienen una constitución escrita. 
En dotrina xurídico-política esiste una diferencia convencional ente "constitución" y "Constitución". Por constitución entiendese la forma real ya efeutiva en que s'organiza y furrula un Estáu; ye dicir, el mou nel que realmente ta constituyíu'l poder dientro d'él. Cuando se fala de Constitución, por embargu, entiéndese'l conxuntu de normes cimeres que rixen la organización y el furrulamientu d'un Estáu. Son normes xurídiques, non una situanza de fechu, que xeneren drechos y obligaciones. Dende'l puntu vista xurídicu, el conceutu que más interesa ye'l segundu. 
Cuando se fala de "constitución nun escrita" nun país, esto nun quier dicir que nun esistan naquel país lleis de materia constitucional (o seya, drechos y llibertaes de los ciudadanos y distribuyición de los poderes ya instituciones de l'Estáu)), pero sí qu'estes lleis nun tan codificaes nun únicu testu, que s'ellabora d'una sola vegada. L'exemplu más citáu de "constitución nun escrita" ye la Constitución Inglesa, que se pue considerar compuesta pola suma de lleis como la Magna Carta de 1215 y otres lleis posteriores que-y dan forma al conxuntu de drechos y garantíes fundamentales de los ciudadanos británicos, y definen (otres d'estes lleis) la estructura de los poderes nel Reinu Xuníu. Yá les constituciones de la mayoría los países (exemplos: España, Francia, Estaos Xuníos, Portugal, India, Rumanía, Brasil, etc.) tán espresaes nun únicu testu.
Hai testos de constituciones que contienen pocos artículos, restrinxéndose a enumberar los drechos y garantíes básicos de los ciudadnos y la forma d'organización de l'estáu y los poderes. Un exemplu d'eso ye la constitución de los Estaos Xuníos. Pero tamién hai otres constituciones que detallen otros aspeutos, por exemplu, la Constitución Española, que recueye catálogos de drechos sociales y definiciones como la de "estáu social" que la fain se posicionar con un calter ideolóxicu nuna posición favoratible a determinaos plantegamientos políticos.
Agroquímica
L'agroquímica ye la parte de la química aplicable a l'agricultura. Nesta rama inclúyense tanto los estremaos abonos o fertilizantes como les sustancies fitosanitaries como herbicíes, inseuticíes o funxicíes. Tamién s'incluyen nesti separtáu sustancies como les fitohormones o reguladores de crecimientu. Anguaño vese completáu pola teunoloxía xenética qu'en dellos casos intenta algamar especies más resistentes a los plaguicíes.
Rob Levin
Rob Levin (tamién conocíu como lilo) foi'l fundador de la rede de IRC freenode y el dueñu de PDPC. Morrió'l 16 de setiembre de 2006 tres ser atropelláu por un automóvil demientres pasiaba en bicicleta en Houston, Texas el 12 de setiembre. Nun se sabe quién foi'l conductor debíu a que fuxó del llugar del accidente. Creese que Rob nun llevaba cascu.
Automóvil
L'automóvil o "coche" ye un vehículu xeneralmente de cuatro ruedes, destináu al tresporte de persones, con capacidá ente ún y nueve asientos. Desplázase gracies a un motor d'esplosión a bas d'una mecedura de gasolina, GLP o de gasoil y aire. En dellos países la mecedura esplosiva fabrícase magar d'etanol (maíz) y d'aceite de (soya) de determinaos vexetales. Apocayá escomenzáronse a facer automóviles que furrulen con motor llétricu, si bien l'autonomía d'estos vehículos ye entá allendada por mor del pesu de les bateríes. Dende la crísis del petroleu de los 1970, munchos fabricantes entamaron les prebes de piles de combustible propulsaes por combustibles alternativos como'l metanol y l'hidróxenu. Les ruedes delanteres de los automóviles puen movese haza dambos llaos pa realizar xiros y tomar les curves.
Nel mes de setiembre foi alquiríu pol Conde de la Vega del Sella, tratábase d'un modelu Mors de 18 caballos y presentóse como una "fazaña"'l fechu de qu'esti vehículu tardare cinco hores y media en facer el trayeutu Uviéu-Cangues d'Onís.
Unión Astronómica Internacional
La Unión Astronómica Internacional (UAI, n'inglés International Astronomical Union o IAU) ye una agrupación de les estremaes sociedaes astronómiques nacionales y constitúi'l muérganu de decisión internacional nel campu de les definiciones de nomes de planetes ya otros oxetos celestes ansí como los estándares n'astronomía. Foi creyada en 1919 a magar de la xunión d'estremaos organismos como la "Carte du Ciel", la "Solar Union" y el "Bureau International de l'Heure". El so primer presidente foi Benjamín Baillaud. El so envís ye promover y coordinar la cooperación internacional na astronomía y la ellaboración de les regles de nomenclatura de los estremaos cuerpos celestes.
La UAI tien anguaño (febreru 2006) 8.993 socios individuales, principalmente profesionales de l'astronomía col grau académicu de doctor, y 62 socios nacionales, ye dicir, países afiliaos a la UAI. El 87% de los sos miembros son masculinos por un 13% de miembros femeninos. El presidente actual de la UAI ye'l Dr. José Luis Comellas.
La UAI coordina 37 comisiones y 85 grupos de trabayu sobro estremaos temes astronómicos agrupaes en 12 disciplines cimeres:
L'Asamblea Xeneral de la UAI reúnese ca trés años. Los alcuentros pasaos incluyen:
La XVIIth General Assembly ta planiada pal 2009 en Rio de Janeiro, Brasil.
Robert Prosinečki
Robert Prosinečki ye un futbolista croata d'orixe alemán. Nació en Schwenningen (Alemaña), el 12 de xineru de 1969. Mide 1,82 m y pesa 76 kg. Destacó dende bien xoven cuando foi proclamáu meyor xugador del Mundial Xuvenil de la FIFA qu'en 1987 se disputó en Chile, y nel que, amás, se proclamó campeona la so seleición, Yugoslavia.
Foi dende entós consideráu como unu de los centrocampistes con mayor talentu d'Europa. Tres liderar al Estrella Bermeya de Belgráu que conquistó la Copa d'Europa de 1991, fichó pol Real Madrid, onde adulces pudo demostrar el so nivel tres sufrir constantes lesiones musculares. Posteriormente, tres una gran temporada nel Real Uviéu, fichó pol FC Barcelona en 1995, por espresu deséu del entrenador barcelonista Johan Cruyff, onde de nuevo fracasó debío a más problemes físicos. Depués recaló nel Sevilla FC onde acabó la so aventura española.
Panchón
El panchón ye un postre pertípicu del conceyu d'Ayer, onde se fai n'estramaes dómines del añu, na fiesta de Los Humanitarios de Morea, o'l día 8 de setiembre, na fiesta de Sotu d'Ayer; precisamente esti pueblu tien la fama de tresnar el meyor panchón de tol conceyu d'Ayer.
Depués esmigáyase'l bollu y amiéstase con mantega ablandao y zucre o miel.
Ilesia San Xuan el Real de Ḷḷamas
La Ilesia San Xuan el Real de Ḷḷamas ta allugada a 2 km de Coḷḷanzo en direición a Casomera, declarada Monumentu Histórico-Artísticu con fecha 14 de mayu de 1963, que presenta'l románicu —el so estilu primitivu— como'l más relevante. El templu foi citáu nel testamentu del rei asturianu Ordoñu I, nel añu 857, y xunto con San Vicente de Serrapiu son los más antiguos del conceyu. Consérvense tosques impostes con piñes y temes vexetales con figures humanes. Ye interesante un calvariu de tradición románica y calter mui popular ubicáu nel llau norte de la nave; les figures son de distintu tamañu y la talla ye mui sumaria y llixeramente policromada.
Tiznit
Tiznit ye una provincia del sur de Marruecos d'alredor de 7.000 km² y 400.000 habitantes, na rexón de Sous-Massa-Draa. La so principal ciudá ye Tiznit, la capital, con unos 56.000 habitantes. Sidi Ifni, na costa, fue parte d'esta provincia dende 1969 fasta 2009 al constituise la provincia marroquí d' Ifni.
Polisario
Frente Polisario o Polisario ye'l nome pol que se conoz al "Frente Popular para la Liberación de Saguía el Hamra y Río de Oro". Creáu en 1973, entamó aiciones armaes escontra los puestos militares españoles na zona este de Saguia el Hamra. A partir de la ocupación marroquina (finales de 1975) y mauritana activóse'l so potencial militar, faciendo retirase a los mauritanos (1979) y provocándo-yos importantes perdes a los marroquinos. Nel plan políticu dirixe la RASD (República Árabe Sahariana Democrática) reconocida por abondos países.
Cómic Franco-Belxicanu
El términu cómic franco-belxicanu fai referencia a los tebeos asoleyaos por editores franceses o belxicanos. 
= Intentu de definición =
Hasta'l final de los años sesenta el cómic franco-belxicanu taba caracterizáu por álbumes casi esclusivamente pa la mocedá. Esos álbumes son acartonaos, en color y compuestos por 48 páxines. L'estilu dominante ye entós la llinia clara. Munches veces utilízase el términu de "cómic franco-belxicanu" pa facer referencia a la forma de tebeos na que Tintín, del autor Hergé, precursos de la llinia clara, o Astérix de los autores Uderzo y Goscinny son los exemplos tipo.
Ye esti cómic caracterizáu por un estilu y unos autores d'orixen francófonu por globalizar polo que foi esti xeneru de cómic calificáu de "franco-belxicanu".
Pero, a partir de los años sesenta, baxo la influencia de nueves revistes como "Hara-Kiri", "Pilote", "Métal hurlant" o "A Suivre" y gracies a editoriales como "Casterman", "Les Humanoïdes associés" y sobre too "Futuropolis", el cómic franco-belxicanu ábrese a públicos adultos y esprésase a traves de formatos y estilos gráficos bien estremaos.
A pesar d'una crisis financiera y artística fonda nos años ochenta, el mercáu del cómic, dientro d'él el franco-belxicanu, ye anguaño bien dinámicu incluso podemos pensar que ta nel momentu de mayor puxu en términos de volumen de producción. Gracies a numberosos editores independientes como "L'Association" o "Ego comme X", los autores y el cómic llamáu "independiente" pueden espresase fuera de les llendes de la edición franco-belxicana tradicional. 
= Historia del cómic franco-belxicanu =
Nos años 1920-1930 en Bélxica, nel periódicu Le petit Vingtième asoleyáronse les aventures de Tintín, el famosu reporteru de los pantalones de golf.
Nesos años el "Journal de Mickey" tamién asoleya historietes.
Nos años cincuenta, asoleyábense dellos periódicos, especialmente los magazines "Le Journal de Spirou", Tintín llamáu tamién "Le Journal de Tintin", "Pilote", "Vaillant, le journal de Pif", que permiten al cómica realcontrase col gran públicu, sobre too la mocedá d'esta dómina. Como consecuencia d'ello los tebeos quedarán durante munchu tiempu asociaos a esti públicu y será ignoráu polos adultos. Pero esta mocedá criada pol cómic será la que fairá evolucionar el cómic franco-belxicanu hacia histories más adultesa la vez qu'esta xeneración avanza ella mesma n'edá. 
Entre les feches importantes, los profesionales acuerden en dicir qu'hai un anantes y un depués d'Astérix el Galu. Efectivamente Astérix ye consideráu en bien d'aspectos como'l provocador d'un interés del gran públicu pol cómic en Francia. 
Delles grandes series garren entós el so mayor puxu a partir de los años cincuenta y sesenta: 
Los años 70 son, en cómic, el tiempu del descubrimientu y la espoloración. Esploración d'estilos gráficos y narrativos. Dellos editores d'anguaño continúen per otra parte viviendo d'aquellos finxos, como los "Humanoïdes Associés" (creada por autores de cómic, a finales de los años setenta). El so catálogu d'anguaño continúa influenciáu por autores d'esos años (Jodorowski, Moebius por nun citar a otros). 
Los "magazines" emblemáticos d'esta dómina son Métal Hurlant (Les Humanos) o tovía (A SUIVRE) d'ediciones Casterman.
Los años 80 veríen l'aparición de nuevos editores, futuros grandes de la edición: 
Dellos editores tienen llinies editoriales bien amplies, con una gran bayura de colecciones, abarcando tolos xéneros y toles esperiencies, mientres qu'otros tienen llinies más concretes, y normalmente sofitaes nuna serie de gran ésitu. 
Llinia editorial basada na "fantasía" y "l'aventura" :
Llinia editorial basada nel "humor" :
Llinia editorial basada nel xéneru "policiacu" :
Estatua de la Llibertá
La Estatua de la Llibertá ("The Statue of Liberty", n'inglés), que'l so nome orixinal ye "La llibertá que relluma al mundu", ye una creación del escultor Frédéric-Auguste Bartholdi y foi obsequiada pol pueblu de Francia a la ciudá de Nueva York con motivu del centenariu de la independencia de los Estaos Xuníos en 1886 y como amuesa de la bona rellación de los dos países. Considérase'l regalu más costosu de la hestoria. La Estatua alcuéntrase na Islla de la Llibertá, nel ríu Hudson.
Fízose en París con una estructura central metálica diseñada por Gustave Eiffel, creador de la Torre Eiffel; darréu foi desmontada ya unviada por barcu fasta América. Mide alredor de 46 m d'altor y pesa 225 tonelaes.
El pedestal construyóse con dineru d'estremaes fontes d'EE.XX.
N'ocasión del bicentenariu de Francia, Estaos Xuníos regaló-y una copia de l'antorcha de la Estatua de la Llibertá, que foi asitiada a un costáu del ríu Sena, en París.
En 1984 foi declarada Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO y ye ún de los monumentos más reconocíos d'Estaos Xuníos.
La estatua representa la llibertá, cimeramente, la independencia del Reinu Xuníu.
Patrimoniu de la Humanidá
Patrimoniu de la Humanidá, ye'l títulu que recibe un sitiu específicu (seya viesca, monte, llagu, ermu, edificación, complexu o ciudá) que foi nomináu pal programa internacional Patrimoniu de la Humanidá pol comité de la Organización de les Naciones Xuníes pa la Educación, la Ciencia y la Cultura (UNESCO) debíu a la so importancia esceicional, cultural o ñatural.
L'oxetivu del programa ye catalogar, preservar, y dar a conocer sitios d'importancia cultural o ñatural esceicional pa l'heriedu común de la humanidá. Embaxu delles condiciones, los sitios mencionaos puen obtener fondos de la fondación pa la conservación del Patrimoniu de la Humanidá. Foi fondáu pola Convención pa la proteición de l'heriedu cultural y ñatural de la humanidá, que darréu foi adoptáu pola conferencia xeneral de la UNESCO'l 16 de payares de 1972. Dende entós, 180 países ratificaren la convención.
Anatomía
Anatomía (del griegu: "anatomē", ‘diseición’), rama de les ciencies ñaturales relativa a la organización encadarmada de los seres vivos. Ye una ciencia perantigua, cuyos oríxenes se remonten a la prehestoria. Demientres sieglos les conocencies anatómiques basáronse na observación de plantes y animales diseicionaos. Sicasí, la comprensión afayadiza de la estructura implica una conocencia de la fonción de los organismos vivos. D'esta miente, l'anatomía ye cásique insepartable de la fisioloxía, qu'a vegaes recibe'l nome d'anatomía foncional. L'anatomía, que ye una de les ciencies básiques de la vida, ta mui rellacionada cola medicina y con otres rames de la bioloxía.
Ye comeniente dixebrar l'estudiu de l'anatomía n'estremaos aspeutos. Una clasificación básase sigún el tipu d'organismu n'estudiu; nesti casu les subdivisiones cimeres son l'anatomía de les plantes y l'anatomía animal. A la so vegada, l'anatomía animal subdivídese n'anatomía humana y anatomía comparada, qu'establez les similitúes y diferencies ente los estremaos tipos d'animales. L'anatomía tamién pue dividíse en procesos biolóxicos, por exemplu, anatomía del desendolque (por exemplu l'estudiu de los embriones n'estremaes etapes) y anatomía patolóxica o estudiu descriptivu de los muérganos enfermos. Otres subdivisiones, como l'anatomía quirúrxica y l'anatomía artística (como por exemplu na obra Home de Vitruvio de Leonardo da Vinci), basense na rellación de l'anatomía con otres actividaes baxo'l títulu xeneral d'anatomía aplicada. Otra forma más de subdividir l'anatomía depende de les téuniques emplegaes, como por exemplu la microanatomía, que se basa nes observaciones obteníes con aida del microscopiu.
Home de Vitruvio
L'Home de Vitruvio ye un famosu dibuxu acompañáu de notes anatómiques de Leonardo da Vinci realizáu alredor del añu 1492 nún de los sos diarios. Representa una figura masculina esnuda en dos posiciones sobreimprentaes de brazos y piernes ya inscritu nún círculu y un cuadráu. Tamién se conoz como'l Canon de les proporciones humanes.
El dibuxu ta realizáu en llápiz y tinta y midi 34,2 x 24,5 cm. Anguaño forma parte de la coleición de la Galería de l'Academia de Venecia.
Trátase d'un estudiu de les proporciones del cuerpu humanu, realizáu a magar de los testos del arquiteutu de l'antigua Roma Vitruvio -"De Architectura"-, del que'l dibuxu toma'l so nome. El cuadráu ta centráu nos xenitales, y el círculu nel embeligu. La rellación ente'l llau del cuadráu, y el radiu del círculu ye la razón áurea. Pa Vitruvio'l cuerpu humanu ta dividíu en dos metaes polos muérganos sexuales, mentantu que l'embeligu determina la seición áurea. Nel recién ñacíu l'embeligu ocupa una posición media, y col crecimientu "migra" fasta la so posición definitiva nel adultu.
Bioloxía celular
La bioloxía celular o citoloxía ye la rama de la bioloxía qu'estudia les célules no que concierne a la so estructura, les sos fonciones y la so importancia na complexidá de los seres vivos. Citoloxía remanez del griegu "κγτοs" cavidá.
Cola invención del microscopiu ópticu foi posible observar estructures enxamás vistes enantes pol home, les célules. Eses estructures estudiáronse más detalladamente col emplegu de téuniques de citoquímica y cola aida cimera del microscopiu lleutrónicu. 
La bioloxía celular centrase na comprensión del furrulamientu de los sistemes celulares, de cómu estes célules se regulen y la comprensión del furrulamientu de les sos estructures. 
Una disciplina afín ye la bioloxía molecular.
Histoloxía
La histoloxía ye la ciencia qu'estudia tolo referente a los texíos orgánicos: la so estructura microscópica, el so desendolque y les sos funciones. La histoloxía ye parte de l'anatomía ya identifícase en gran midida colo que se noma a vegaes "anatomía microscópica".
Anatomía patolóxica
L'anatomía patolóxica o patoloxía ye la parte de la ciencia que s'encarga del estudiu de les llesiones celulares, texíos, muérganos, de les sos consecuencies estructurales y funcionales y por tantu de les repercusiones nel organismu.
La pallabra patoloxía remanez del griegu, y ye l'estudiu ("logos") del sofrimientu o dañu ("pathos").
L'anatomía patolóxica ye ún de los pegoyos cimeros de la medicina y una disciplina básica imprescindible pa médicos, veterinarios y otros profesionales de la sanidá.
La interpretación de los síntomes de les estremaes malureso alteraciones que s'alcuentren na esploración de los pacientes desixe la conocencia de tol espeutru de llesiones que se presenten en caún de los texíos o muérganos.
L'anatomía patolóxica comprende tolos aspeutos de la enfermedá, fundamentalmente a nivel morfolóxicu. Estes alteraciones son estudiaes con diversos métodos, qu'abarquen dende la patoloxía molecular fasta la patoloxía macroscópica, pasando per tolos niveles y téuniques d'observación y estudiu, dende la histoquímica ya inmunohistoquímica fasta la ultraestructura, la microscopía óptica o la simple visión ocular direuta (macroscópica).
Bioética
La bioética abarca les custiones étiques que xurden nes rellaciones ente bioloxía, medicina, cibernética, política, llei, filosofía y teoloxía. Esiste un desalcuerdu acerca del dominiu afayadizu pa l'aplicación de la ética en temes biolóxicos. Dellos bioéticos tienden a amenorgar l'ámbetu de la ética a la moralidá en tratamientos médicos o na innovación teunolóxica. Otros, d'otra miente, opinen que la ética ha incluyir la moralidá de toles aiciones que puean aidar o dañar organismos capaces de sentir mieu y dolimientu.
La bioética ye davezu material d'alderique políticu, resultando en crudes engarradielles ente aquellos que defenden el progresu teunolóxicu en tolos sos aspeutos y aquellos con una actitú más conservadora.
Delles custiones frecuentemente trataes en bioétiques incluyen les siguientes:
Albuertu
L'Albuertu (del llatín "abortus" o "aborsus", de "aborior", contrariu a "orior", ñacer) ye la interrupción del enxitu enantes de que'l desarrollu del fetu algame les venti selmanes, depués d'esti tiempu la terminación del enxitu enantes del partu, nómase partu pretérminu.
El términu "albuertu espontaneu" refiérse a los fechos que se presenten de manera ñatural, procedimientos non elleutivos o d'albuertu terapéuticu nel tiempu que va dende la conceición fasta'l intre en qu'ha producise'l partu; yá seya de manera espontánea (lo qu'asocede nún de ca cinco enxitos, en particular enantes de les 13 selmanes de xestación) o inducida. 
Al traviés de la hestoria, l'albuertu inducíu foi frecuente materia de controversia poles sos implicaciones étiques, morales y sociales. Foi prohibíu o llimitáu en delles sociedaes, anque los albuertos continúen siendo comunes inda onde la presión social o la llei s'oponen a ellos. Los albuertos en condiciones sanitaries non afayadizes son una causa mayor de mortalidá femenina, representando según la OMS, con 70.000 muertes al añu, alredor del 13% de toles muertes maternes. 
L'Albuertu foi legalizau por primera vegada`n 1921 na recién creada Xunión Soviética, a lo llargu de los Sieglos XX ya XXI fueron aumentando los llugares que lu legalizasen 
Bioestadística
La bioestadística, davezu, ye l'aplicación de la estadística a la bioloxía. Por mor de que les custiones a investigar en bioloxía son de ñatura pervariada, por exemplu, la medicina, ciencies agropecuaries y forestales, la bioestadística espardió los sos dominios pa incluyir cualaquier modelu cuantitativu, non sólo estadísticu, que puea ser usáu pa retrucar a estes necesidaes. 
L'aplicación resulta anguaño necesaria, nos campos de:
La collaboración de la bioestadística foi clave nel desendolque de nuevos fármacos, nel entendimientu d'enfermedaes cróniques como'l cáncanu y el sida, y estos son dellos de los miles d'exemplos posibles.
El pensamientu estadísticu non sólo resuelve ya entiende la complexa metodoloxía pa dar rempuesta a hipótesis, sinón que ye quien a organizar el “sistema” qu'involucra la investigación dende'l diseñu xeneral, diseñu de muestréu, control de calidá de la información, analís y presentación de resultaos.
Biofísica
La biofísica ye la ciencia qu'estudia la bioloxía colos entamos y métodos de la física. Alderícase si la biofísica ye una rama de la física o de la bioloxía. Dende un puntu de vista pue concebise que les conocencies ya enfoques acumulaos na física "pura" puen aplicase al estudiu de los sistemes biolóxicos. Nesi casu la biofísica aporta conocencies a la bioloxía, pero non a la física. Exemplos nesi sen son la física de l'audición, la biomecánica, etc.
Otros estudiosos consideren qu'esisten rames de la física qu'han desendolcase a fondu como problemes físicos venceyaos a la materia viviente. Ansí, por exemplu, los polímeros biolóxicos (como les proteínes) nun son lo suficientemente grandes como pa podelos tratar como un sistema mecánicu, a la vez que nun son lo suficientemente pequeños como pa tratalos como molécules simples n'igua. Los camudamientos enerxéticos qu'asoceden demientres una reaición química catalizada por una enzima, o fenómenos como'l acoplamientu químicu-osmóticu paecen requerir más d'un enfoque físicu teóricu fonderu que d'una evaluación biolóxica.
Una custión central na biofísica ye la necesidá o non de nueves lleis de la física pa esplicar les propiedaes de la materia viva. La gran mayoría de los autores s'enclinen por considerar que nun ye necesariu camudar nenguna de les lleis cimeres de la física pa entender los sistemes biolóxicos.
Bioquímica
La Bioquímica ye la rama la química qu'estudia los seres vivos, especialmente de la estructura y fonción de los sos componentes químicos específicos, como son les proteínes, carbohidratos, llípidos y ácidos nucleicos, amás d'otres pequeñes molécules presentes nes célules. 
La bioquímica ta conformada pola química de sustancies que puen ser catalogaes fundamentalmente nestos epígrafes:
Divídese en varies ramas tales como:
Embrioloxía
La embrioloxía ye la rama de la bioloxía del desarrollu qu'estudia los embriones animales y la so morfoxénesis. La formación y el desarrollu d'un embrión ye conocíu como embrioxénesis. Trátase d'una disciplina venceyada a la bioquímica. 
El desarrollu d'un embrión s'anicia cola fecundación, qu'orixina la formación del cigotu. Cuando fina esti procesu, mentantu'l cual se xeneren toles estructures cimeres y muérganos de la criatura, l'embrión pasa a nomase fetu.
La embrioloxía ta arodiada d'una gran controversia en temes como la fecundación in vitro, la inxeniería xenética y los bebés esbillaos xenéticamente cásique como un productu de consumu.
La teratoloxía estudia les malformaciones conxénitas del embrión.
Farmacoloxía
La Farmacoloxía, ye la ciencia qu'estudia les aiciones de les sustancies químiques nos organismos vivos. Nún sentíu más estriutu considérase la farmacoloxía como l'estudiu de los fármacos, ye dicir, aquelles sustancies utilizaes nel tratamientu, cura, prevención o diagnósticu d'una enfermedá, o pa torgar l'apaición d'un procesu fisiolóxicu non arranáu.
Farmacognosia
La pallabra "farmacognosia" remanez del griegu y ta formada por "φάρμακο" (fármacu, melecina) y "γνώσης" (conocencia). Foi emplegada por primer vez por Seydler en 1815 n"'Analecta Pharmacognostica". La farmacognosia ye la ciencia que s'ocupa del estudiu de les drogues y les sustancies melecinales d'orixe ñatural: vexetal, microbianu (fongos, bacteries) y animal. Estudia tanto sustancies con propiedaes terapéutiques como substancies tósiques, escipientes o otres sustancies d'interés farmacéuticu, les cuales tengan un usu básicamente teunolóxicu y non terapéuticu. Considérase una rama de la farmacoloxía.
223 Rosa
223 Rosa ye l'asteroide númberu 223 de la serie descubiertu'l 9 de marzu de 1882 por Johann Palisa en Viena.
224 Oceana
224 Oceana ye l'asteroide númberu 224 de la serie descubiertu'l 30 de marzu de 1882 por Johann Palisa en Viena. 
Ye un asteroide de clas M.
Foi nomáu asina pol Océanu Pacíficu.
225 Henrietta
225 Henrietta ye l'asteroide númberu 225 de la serie descubiertu'l 9 d'abril de 1882 por Johann Palisa en Viena.
Foi nomáu asina por Henrietta, la muyer del astrónomu Pierre J. C. Janssen.
226 Weringia
226 Weringia ye l'asteroide númberu 226 de la serie descubiertu'l 9 de xunetu de 1882 por Johann Palisa en Viena
Foi nomáu asina por Währing, parte de Viena, la ciudá aú l'asteroide foi descubiertu.
Llista d'asteroides (42001-43000)
Llista d'asteroides/42001–42100
Llista d'asteroides/42101–42200
Llista d'asteroides/42201–42300
Llista d'asteroides/42301–42400
Llista d'asteroides/42401–42500
Llista d'asteroides/42501–42600
Llista d'asteroides/42601–42700
Llista d'asteroides/42701–42800
Llista d'asteroides/42801–42900
Llista d'asteroides/42901–43000
Monte Areo
El Monte Areo ye un monte asitiáu ente los conceyos asturianos de Xixón y Carreño. Tien unos 7 km de llonxitú y la so másima cimera asítiase nos 264 metros. 
Na parte superior y media del monte alcontráronse más de 30 túmulos funerarios del Neolíticu. Los primeros foron cavaos por González Besada a entamos del sieglu XIX, anque la mayor parte d'ellos afayáronse nes cavadures empobinaes por M.A. de Blas nel sieglu XX.
El monte tevo unes importantes connotaciones sacres demientres dellos millenios. 
Monte Deva
El Monte Deva ta asitiáu nel conceyu de Xixón n'Asturies. 
Nel monte dende l'añu 1998 tán llevandose a cau escavaciones arqueolóxiques na necrópolis tumular esistente nel monte. Alcontráronse túmulos funerarios y una cantera del neolíticu
El monte ta protexíu pos pertenez al parque ñatural del monte Deva.
Túmulu
Un túmulu ye'l nome que se-y da al sepulcru allevantáu na tierra y que remanez de la dómina de les edaes de Piedra y de Bronce.
Orixinariamente consistía nuna pila roques que recubríen direutamente'l cuerpu, pero la so estructura foi remocicada a lo llargu los sieglos, y medrando de tamañu fasta llegar a convertise en cámares funeraries nes que reposaben tanto'l guerreru muertu como les sos armes y les sos principales pertenencies.
Dolmen
Un dolmen ye una construcción megalítica consistente en delles lloses (menhires) afincaes na tierra en posición vertical, y una llosa de cobertoria sofitada sobro elles en posición horizontal. Son mui frecuentes nes tierres del norte, centru y sur d'Europa. La so función atribuyía suel ser la de sepulcru.
El dolmen, qu'en bretón quier dicir "mesa de piedra", consiste nos modelos cenciellos en dos piedres verticales y enriba una horizontal, davezu acompañaes d'otres piedres nos alredores, de grandes dimensiones. Esti tipu más cenciellu, dos lloses verticales y una horizontal, nómase cista, o seya caxa; cuando'l dolmen central tien un pasiellu que-y sirve d'entrada nómase Sepulcru de Corredor, y tres el corredor d'entrada vien el dolmen mayor o galería cubierta a mou de cámara, con usu de delles piedres verticales.
Estes tumbes construyíense sobro montones de tierra o piedres (""túmulos"") nes que les llendes siñalábense a vegaes con un círculu de piedres llevantaes ("Crómlech"). Les ufriendes mezclabense nel túmulu y al llau de los cuerpos enterraos.
Escudu d'Ayer
L'escudu d'Ayer, conceyu asturianu, ye un escudu dividíu en cuatro partes o cuarteles.
Nel primeru d'ellos, el d'enriba a la izquierda, vense tres castiellos d'oru que faen referencia a los qu'en tiempos pasaos hubo nel conceyu: los de Peḷḷuno, Soto y El Pino.
Nel segundu, enriba a la derecha, tán representaes les armes de los Quirós per aciu de dos llaves, seis lunetes puestos de tres en tres y tres flores de lis d'oru.
El terceru, abaxo a la izquierda, ta dedicáu a les armes de los Solís, siendo un sol d'oru sobre fondu de gules.
Por último, nel cuartu, abaxo a la derecha, ye pa les armes de les families Castañón y Nembra. Vese una castañal de la que sal un brazu armáu con un calderu colgando d'él.
Nel centru de los cuarteles ta la Cruz de la Victoria n'oru y piedres precioses.
Rematando'l conxuntu alcuéntrase la corona real, yá que'l conceyu foi realengu de Doña Urraca "l'asturiana", reina de Navarra, d'Asturies, y Señora d'Ayer.
Forquetu
Un forquetu ye una armadura que se pon delantre nel carru p'aumentar la so capacidá al tresportar la yerba.
En dalgunes zones d'Asturies la pallabra forquetu tamién tien estos sinónimos: Forcáu, Forquéu, Furquitu, etc.
Fisioloxía
La fisioloxía (del griegu: "physis", natura, y "logos", conocencia, estudiu) ye la ciencia biolóxica qu'estudia les funciones de los seres orgánicos. 
Esta forma d'estudiu qu'axunta les carauterístiques de les matemátiques, la física y la química, dando xacíu a aquelles interaiciones de los elementos básicos d'un ser vivu col so alrodiu y desplicando'l "por qué" de cada estremada situación en que se puen alcontrar estos elementos. Igualmente básase en conceutos non tan rellacionaos colos seres vivos como puen ser lleis termodinámiques, de lletricidá, gravitatories, ya eso.
Pa que la fisioloxía puea desendolcase faen falta conocencies mesmo a nivel de partícules como del organismu nel so conxuntu interaicionando col mediu. Toles teoríes en fisioloxía cumplen un mesmu oxetivu, facer entendibles aquellos procesos y funciones del ser vivu y tolos sos elementos en tolos sos niveles.
Según el tipu d'organismu vivu, podemos estremar dos grandes grupos:
Bandera d'Ayer
La bandera municipal d'Ayer (Asturies) ye rectangular, de proporciones 2:3 (anchu:llargu). Una llinia blanca que recuerda les montañes nevaes del conceyu divide la parte superior, collorada (Pantone 485), de la parte inferior, verde (Pantone 354). Sobre'l fondu colloráu hai un sol figuráu mariellu (Pantone 116), y sobre'l fondu verde, tres castiellos mariellos (Pantone 116). La bandera adoptada nel plenu municipal del día 27 de xunetu de 2006 foi la ganadora d'un concursu d'idees abiertu a tolos ciudadanos convocáu pola casa'l conceyu.
Fisioloxía vexetal
En botánica, la fisioloxía vexetal ye l'estudiu del furrulamientu de los muérganos ya texíos vexetales de les plantes.
El campu de trabayu d'esta disciplina, venceyada a la bioquímica y la bioloxía molecular, ye perdiversu, centrándose cimeramente en:
Los fenómenos relativos a la herencia constitúin una parte tan importante de la fisioloxía que llegó a formar una disciplina independiente, la xenética.
Julius von Sachs xunificó estos estudios fisiolóxicos fusionándolos como disciplina. El so "Lehrbuch der Botanik" foi consideráu la biblia nos sos tiempos. 
Xenética
La xenética (del griegu «γεννώ», "genno", asoleyar) ye la ciencia qu'estudia los xenes, l'heriedu y la variación de los organismos. El términu "Xenética" foi propuestu pa describir l'estudiu de l'heriedu y la ciencia de la variación pol prominente científicu británicu William Bateson nuna carta personal a Adam Sedgwick fechada'l 18 d'abril de 1905. Bateson emplegó públicamente'l términu "Xenética" por primera vez na Tercera Conferencia Internacional de Xenética (Londres, Inglaterra) en 1906.
L'heriedu y la variación constitúin la bas de la xenética.
Na prehestoria, los seres humanos aplicaron les sos intuiciones sobre los mecanismos de l'heriedu a la domesticación y meyora de plantes y animales. Na investigación moderna, la Xenética proporciona ferramientes importantes pa la investigación de la fonción de xenes particulares, como l'analís d'interacciones xenétiques. Nos organismos, la información xenética xeneralmente reside nos cromosomes, onde ta almacenada na secuencia de molécules d'ácidu desoxirribonucleicu (ADN). 
Los xenes contienen la información afayadiza pa determinar la secuencia d'aminoácidos de les proteínes. Éstes, a la so vez, desempeñen una fonción importante nel determín del fenotipu final, o apariencia física, del organismu. Nos organismos diploides, un alelu dominante nún de los cromosomes homólogos amazcara la espresión d'un alelu recesivu nel otru.
Na xerga de los xenéticos, el verbu "codificar" úsase frecuentemente pa sinificar qu'un xen contién les instrucciones pa sintetizar una proteína particular, como na fras "el xen codifica una proteína". Agora sabemos que'l conceutu "un xen, una proteína" ye simplista y qu'un mesmu xen pue a vegaes dar llugar a múltiples productos, dependiendo de cómo se regula la so trescripción xenética y la so torna xenética.
La Xenética determina bona parte (anque non totalmente) de l'apariencia de los organismos, incluyendo a los seres humanos. Les diferencies nel ambiente y otros fautores aleatorios son tamién responsables en parte. Los ximielgos idénticos (o monocigóticos), que son clones que resulten de la división del embrión, tienen el mesmu ADN pero estremaes personalidaes y güelles dautilares.
Bádminton
El bádminton ye un deporte de raqueta pa dos xugadores (singles) o dos pareyes (dobles). Ye consideráu unu de los deportes más cansaos y el deporte de raqueta más rápidu: un remate o "smash" pue llegar a coyer una velocidá de más de 300 km/h.
Los máximos dominadores son los países asiáticos, tales como China, Indonesia, Malasia o Corea, onde ye unu de los deportes nacionales. N'Europa sólo Dinamarca s'alcuentra al mesmu nivel.
La Fuga
La Fuga ye una banda de rock española de Reinosa (Cantabria) formada en xunetu de 1996.
Nel mes de septiembre de 1996, la banda formada entonces por Edu (batería), Rulo (guitarra y voz), Fito (guitarra solista y voz) e Iñaki (baxu), entamó a dar los sos primeros conciertos en Reinosa y otros llugares de Cantabria incluyendo temes de otros grupos de rock nacionales, como Platero y Tú o Extremoduro.
En xunetu de 1997 grabaron so maqueta "El camino" sin disponer demasiaos recursos técnicos, a pesar de ello, consiguieron grandes ventes. Tras los buenos resultados de so maqueta decidieron grabar so primer discu llamáu "Mira".
Na grabación de esti primer discu se incorpora Nando como guitarra solista sustituyendo a Fito, que decidió abandonar el grupu por motivos de trabayu que le impedían compaxinarlu con sos aficiones musicales. Con esti primer discu "La Fuga" realiza so primera xira per varies provincias españolas.
Nel añu 1998 Fito participa col grupu en calidad de invitáu n' un conciertu benéficu organizáu per la banda, que quedó grabáu nel discu "Un juguete por Navidad", y nel que decide regresar a la formación campurriana, produciéndose cambios na estructura de la banda: Nando como guitarra solista, Edu a la batería, Rulo a voz, Fito guitarra y voz y por últimu Iñaki al baxu, aunque meses después decide abandonar el quintetu per diferencies con sos compañeros, quedando determiná la formación actual del grupu.
Nel añu 2000 grabaron "A golpes de Rock and Roll", producíu por ellos mesmos, y mientres se encontraben de xira se les presentó la oportunidá de firmar un contratu con EDG Music para grabar un añu después "A las doce", discu col que consolidaron so estilu.
En 2003 llegaron a un acuerdu con DRO East West pa publicar sos siguientes discos, y grabaron "Calles de Papel", grabáu en Navarra, y que incluía un vídeu con semeyes de la xira de 2002. Grabaron tamién el videoclip del primer single del discu, "En Vela"; y comenzaron la xira "Calles de Papel Tour" que les llevó a los escenarios de todo el país, pa acabar en Les Ventes teloneando a Fito y Fitipaldis. Fito Cabrales colaboró en la canción "Sueños de papel".
En marzu de 2005 salió a la calle "Negociando Gasolina", col que se dieron a conocer al gran públicu col primer single "Buscando en la Basura". La canción "Gigante" ye un homenaje a Fito Cabrales. 
Frixuelu
El frixuelu o fayuelu ye un postre asturianu fechu a base de farina, lleche y güevos. Ye típicu del Antroxu y de les Comadres, anque tamién se come cualquier día del añu.
1/2 llitru lleche, 4 güevos, farina, sal y zucre
Nun concu échase la farina, los güevos y el sal, amestándolo too a midida que se va añadiendo la lleche pasu ente pasu, y asina ensin aparar hasta que tolos ingredientes tean bien amestaos y nun queden grumos.
Consiguío esto, untamos un sartén con manteiga o con un migayu aceite, y cuando tea bien caliente échase daqué de pastia, la xusta pa que cubra la superficie del sartén con una capa bien fina, y déxase que cuaye y se dore. Dámos-y la vuelta y dorámoslu pel otru llau.
Sobre la superficie d'un platu espolvoreamos una cuyarada de zucre y ponemos el primer frixuelu; sobre ésti échase otra cuyarada de zucre y otru frixuelu... y asina hasta'l final.
La forma tradicional de comelos ye endolcándolos, y ye aconseyable que tean calientes, rellenar de miel o mermelaes.
Dada la consistencia de los mesmos y la forma en que suelen comese, puen rellenase de miel, nata, crema, o la más tradicional, de compota de mazana, o chocolate fundíu.
El frixuelu ye tamién un postre típicu de la cocina llionesa -anque equí tamién se conoz col nome de frigüelu-, y amás de la típica forma de cocinalu esiste otra propia del centru de Llión -zona del Alfoz- que se noma frigüelu de sarten. Anque la receta nun cambea si lu fai'l xeitu de cocinalu, yá que se frixi en muncho aceite y formando pequeñas bolas.
También en Llión cambea la dómina, que s'esparde pa tol añu, y la socioloxía de la comida yá que s'acompaña comu típica merienda con lleche y café o chocolate; y non con bébores alcohóliques.
Mecanismu d'Antikythera
La máquina d'Antikythera ye un artefactu antiguu, del que se piensa que ye un mecanismu rudimentariu que se mueve por engranaxes.
Los restos descubriéronse xunto con delles estatues y otros preseos, en 1900 por somarinistes, a la profundidá d'unos 43 metros na costa de la islla griega d'Antikythera, ente la islla de Kythera y la de Creta; datóse nel 87 e.C.. El 17 de mayu de 1902, l'arqueólogu Spyridon Stais reparó en qu'una de les pieces de piedra tenía una rueda d'engranaxe.
Esta máquina ye ún de los mecanismos con engranaxes más antiguos que se caltienen, ta fecha en bronce nuna moldura de madera, llamó l'atención d'hestoriadores científicos dende que foi descubierta. La teoría más aceutada sobro los sos usos ye que yera un computador analóxicu fechu pa simular el movimientu de los astros. Dellos trabayos de reconstrucción recientes d'esti artefactu confirmen esta sospecha. L'aparatu ye inda más impresionante pol usu d'un engranaxe diferencial, que se pensaba fore inventáu nel Sieglu XVI, y pol so nivel de miniaturización y complexidá de les sos partes, comparables a les d'un reló con fechura del sieglu XVIII.
Derek J. de Solla Price, historiador científicu na Universidá de Yale, asoleyó un artículu sobre esti mecanismu na "Scientific American" en xunu de 1959 de la que tovía se taba estudiando . En 1973 o 1974, asoleyóse un analís basáu nel mapeamientu de rayos gama por arqueólogos griegos. Price dixo que l'aparatu debiera de construyilu un astrónomu griegu, Geminus de Rodes. La so conclusión nun foi aceptada polos especialistes de la época, que pensaben que los griegos daquella teníen los conocimientos necesarios, pero non l'habilidá práctica necesaria pa facela.
El mecanismu orixinal ta espuestu na coleición de bronce del Muséu Nacional d'Arqueoloxía d'Atenes, acompañáu d'una réplica. Otra réplica ta espuesta nel Muséu Americanu del Computador en Bozeman, Montana.
La máquina d'Antikythera, nun ta descrita en nenguna fonte sobreviviente, demuestra que'l nuestru conocimientu de la teunoloxía antigua ye incompletu. En 1996, el físicu italianu Lucio Russo (profesor na Universidá de Roma "Tor Vegata") publicó un artículu abriendo nueves víes d'investigación. Una traducción al inglés del artículu asoleyóse nel 2004 col títulu de ""The Forgotten Revolution: How Science Was Born in 300 BC and Why it Had to Be Reborn"".
A partir de setiembre del 2005, la compañía americana de computadores Hewlett-Packard aidó na búsqueda con un sistema de reproducción d'imaxenes que permitió una meyor llectura de los testos, que se tornaren inintelexibles col pasu del tiempu.
N'avientu del 2006, l'astrónomu griegu Xenofondas Musas, direutor del departamentu de Física y Astronomía de la Universidá d'Atenes, dio anuncia n'Atenes, que científicos griegos y estranxeros descifraren l'enigma sobre l'ayalga d'Antikythera. Llegóse a la conclusión que'l mecanismu de metal y de complicaes combinaciones d'engranaxes ye un computador y un aparatu pa l'astronomía. 
Énte los nuevos descubrimientos, ta'l de que los pueblos de la antigüedá facíen referencies a llugares como Alexandría y España. La computadora d'Anticítera podía facer cálculos d'astronomía y determinar la posición de los planetes dende'l sieglu I e.C., data que se considera pa la so construcción. Los científicos consideren que ye una evolución del planetariu construyíu por Arquímedes y de les construcciones megalítiques de Stonehenge, n'Inglaterra, que calculaben el tamañu de los planetes.
Una reconstrucción parcial fíxola'l científicu de la computación australianu Allan George Bromley (1947–2002) de la Universidá de Sydney xunto col reloxeru Frank Percival. Esti proyeutu fixo que Bromley rechazare l'analís de rayos-X fechu por Price y facer nueves imáxenes rayos-X, más precises, que foron estudiaes pol alumnu de Bromley, Bernard Gardner, en 1993.
Posteriormente, John Gleeve, un fabricante de planetarios británicu, construyó una réplica funcional del mecanismu. D'alcuerdu cola so reconstrucción, el mostrador frontal marca la progresión añal del Sol y de la Lluna peles constelaciones, al revés del Calendariu Exipcianu. La parte superior trasera ye un ciclu de cuatro años con otres marques asociaes que representen el Ciclu Metónicu de 235 meses sinódicos, qu'equivalen a 19 años solares. La parte inferior son esquemes del ciclu d'un únicu mes sinódicu, con un indicador secundariu enseñando l'añu llunar de 12 meses sinódicos.
Otra reconstrucción fízola nel 2002 Michael Wright, inxenieru mecánicu restaurador del Muséu de la Ciencia de Londres, trabayando con Allan Bromley. Él analizó'l mecanismu usando tomografía lliniar, cola que podía facer imáxenes d'un planu focal más directu y, entós, visualizar los engranaxes con mayor detalle. Na reconstrucción de Wright, l'aparatu nun solo modela los movimientos del Sol y la Lluna, axunta tamién los de los cuerpos celestes que conocíen los griegos: Mercuriu, Venus, Marte, Xúpiter y Saturnu.
Esta nueva reconstrucción da verosimilitú a antigües menciones a aparatos asemeyaos. Cícero, nel sieglu I e.C., menta un instrumentu "recién construyíu pol nuesu amigu Posidonius, que, en cada vuelta reflexa los mesmos movimientos del Sol, la Lluna y los cinco planetes." Aparatos asemeyaos méntense n'otros sitios tamién. Tamién gana pesu la idea d'una antigua tradición griega na tecnoloxía mecánica que se trasmitió al mundiu árabe, onde aparatos asemeyaos, sicasí más cenciellos, encontráronse posteriormente, y pudiera ser que foren entregaos a fabricantes europeos de relós.
Casadiella
Les Casadielles son un dulce típicu asturianu.
Trátase d'una especie d'empanada ellaborada con una masa de fariña de trigu arumao con anís en xeneral, a la que se rellena de nueces y/o ablanes, zucre y posteriormente fríese. Al sirvir espolvoréxase la so superficie de zucre. Suel sirvise como postre.
La forma ye una especie de cañutu de 10 cm de llargo aproximadamente colos cabos zarraos pa que nun se salga'l conteníu del so interior, anque hai variantes nes que la forma ye de media lluna.
Pártense les nueces y se muelen. Mídese taza y media de nuez molío y amiéstase-y media d'azucre y una copa d'anís; si se quier, pue ponese-y poner tamién daqué de vinu blanco o coñac, o un poco de mantega y miel en llugar d'azucre, como asina se preparaben antiguamente.
Prepárase la pasta, meciendo en una fonte la mantega partío en trozos, l'aceite, agua y vinu blanco, una cuyaradina de sal y un chorrín de llimón o vinagre; mestúrase tou bien y va amestándose fariña mecío con una cuyaradina de lleldu hasta formar una pasta que nun se pegue a les manes. Esta pasta, como l'hoxaldre, trabayaráse lo imprescindible, pos de lo contrario quedaría correoso.
Estiéndese la masa cola ayuda del rollu enfarináu, dos o trés veces, y dempués se-y da un reposu, nun llugar frescu o na nevera, per una hora. Pasáu'l tiempu, cúrtiense trozos d'esta pasta, estiéndese hasta dexalo bien fino, y se van rellenando, formando casadielles, zarrando bien los bordes pa que nun salga'l rellenu de nuez.
Darréu van friéndose n'aceite abondoso, pero non mui caliente, pa que la pasta se fría bien y nun quede crudo per dientro. Ya doraes, van colocándose nun papel d'estraza pa qu'absuerba l'escesu d'aceite que puedan tener; de siguío, rebócense con azucre pasándoles a una fonte.
Frank Lampard
Frank James Lampard Jr ye un futbolista inglés. Nació en Romford (Inglaterra), el 20 de xunu de 1978, fíu del futbolista Frank Lampard Sr y la so esposa Pat, sobrín del entrenador del Portsmouth Harry Redknapp y primu del futbolista Jamie Redknapp. Xuega de mediocampista ofensivu y el so primer equipu foi West Ham United. Tien una fía, Luna Patricia Coco Lampard, nacida'l 22 d'agostu de 2005 n'Inglaterra, cola so novia Elen Rives.
Ḷḷamas Fútbol Club
El Ḷḷamas Fútbol Club ye un club de fútbol ayerán y asturianu que milita na lliga ayerana de futbol semiprofesional de pueblos ayeranos.Fundóse en 2005.
Camiseta blanca, pantalón prietu, medies blanques.
Campu "Campa la Vega" nel barriu de Carpienzu(Ḷḷamas)
300 llocalidaes
Dende siempre ,el Ḷḷamas FC tuvo una gran rivalidá col equipu del pueblu vecín: El Coḷḷanzo FC.
Club Marino de Lluanco
El Club Marino de Lluanco ye un club de fútbol asturianu, de la población de Lluanco. Foi fundáu en 1931 y xuega na Segunda División B española (2013-2014).
El club disputa los sos partíos como llocal nel Estadiu Municipal de Miramar, un campu con capacidá pa 3.500 espectadores, 1.200 sentaos. El tarrén de xuegu ye de herba ñatural y tien unes dimensiones de 103x65 m.
Parades
Parades ye un llugar que pertenez a la parroquia de Biedes nel conceyu de Les Regueres. Ta asitiáu a 6 km de la capital del conceyu, a una altura de 190 m sobre'l nivel del mar. En 2003 tenía 72 vecinos.
Dempués de cuasi un sieglu, los vecinos recuperaron en 1994 la romería del Espíritu Santu, que se celebra'l primer domingu d'ochobre.
Hōryū-ji
Hōryū-ji 法隆寺 (lliteralmente "Templu de la Llei Floresciente") ye un templu budista asitiáu n'Ikaruga, prefectura de Nara, Xapón. El so nome completu ye Hōryū Gakumonji 法隆学問寺 (lliteralmente "Templu de la Enseñanza de la Llei Floresciente"), debíu a qu'esti sitiu sirve como un monasteriu. El templu ye perconocíu por poseer les edificaciones de maera más antigües nel mundu. 
En 1993, Hōryū-ji foi nomináu como un Patrimoniu de la Humanidá de la UNESCO y el gobiernu xaponés nomólu como una Ayalga Nacional.
Indiaca
L'indiaca ye tanto un ciertu xuegu d'equipu d'orixe sudamericanu, como l'elementu cimeru utilizáu nel mesmu. El xuegu indiaca guarda cierta rellación col voleibol y el bádminton, al xugase, como éstos, nun tarrén de xuegu dixebráu por una rede. L'elementu principal del xuegu ye la pelota d'indiaca, o simplemente indiaca, que se golpia cola mano. La popularidá del indiaca como xuegu de tiempu llibre xorrez constantemente en dellos países europeos como Alemaña. Amás de como xuegu, l'indiaca prautícase tamién como deporte, xugándose n'Alemaña en tres federaciones estremaes.
El 26 de mayu del añu 2000 fúndase una federación mundial en Berlín que recibió'l nome d'Asociación Internacional d'Indiaca (IIA). Esta federación propúnxose como oxetivu estandarizar les estremaes formes del xuegu y desendolcar torneos internacionales de la disciplina. Les mayores federaciones nacionales del deporte alcuentrense n'Alemaña y Xapón, pero tamién son miembros de la IIA Suiza, Estonia, Eslovaquia, Brasil y Luxemburgu. N'Agostu del 2001 desendolcóse n'Estonia'l primer campeonatu mundial d'indiaca, siendo esti mesmu país sé del segundu campeonatu'l 2006.
Suelse aceutar que l'indiaca tien el so orixe nos indíxenes de Sudamérica. Ellí'l xuegu esisti como tal dende dellos cientos d'años, como xuegu prauticáu pol pueblu. En 1936 el profesor alemán de deporte Karlhans Krohn, demientres un paséu per Copacabana, columbró a los xovenes xugando "Peteka" ya introduxolu n'Alemaña. Darréu Heinz Karl Kraus trató de xuntar los innumberables clubes alemanes dientro d'una sola federación, la Lliga Alemana de Ximnasia (DTB).
Xuegase nun campu de 16 x 6,10 m de tamañu, el cualu ta dixebráu en dos metaes pal usu de los dos equipos rivales. L'altor de la rede ye variatible y depende de la edá y sexu de los participantes, variando ente los 2 y los 2,35 m. Los equipos componense de cincu xugadores na cancha más un máximu de cincu xugadores soplentes.
La pilota ponse en xuegu al traviés d'un saque, nel cual el xugador asitiáu atrás a la drecha golpia cola mano la pilota pa que pase la rede. Ca equipo pue golpiar un máximu de tres vegaes la pilota ente ellos (namái se permite l'usu de la mano o del antebrazu) enantes de tener que trespasar de nueu la pilota a la metá del equipu contrariu ensin que toque'l suelu. Si un equipu falla, l'equipu rival recibe un puntu y el drechu al saque. Cuando se produz el camudamientu de saque d'un equipu al otru, los xugadores d'esti últimu han camudar de posición rotando nel sentíu de les manecíes del reló.
El primer equipu que llegue a 25 puntos, con al menos una diferencia de dos con respeutu al rival, gana un set. L'equipu vence cuando s'algamen dos o tres sets (dependiendo de si xueguen al meyor de tres o al meyor de cincu).
Ernesto Guevara de la Serna
Ernesto Guevara de la Serna (1928 - 1967), conocíu como Che Guevara, foi un médicu, políticu y guerrilleru revolucionariu.
Nació'l 14 de xunu de 1928 en Rosario (Arxentina) y morrió tres ser capturáu y executáu pol Exércitu bolivianu en La Higuera'l 9 d'ochobre de 1967.
Depués de la so desapaición física, la so figura tien percorrío'l mundu enteru convirtiéndose nun iconu representáu pola famosa pintura de Jim Fitzpatrick sobre la foto de Alberto Korda. 
Los pas alternaben ente Buenos Aires, onde vivíen, y Misiones, onde so pá Ernesto Guevara Lynch tenía un yerbatal. Alcontrábense nesta última provincia cuando Celia de la Serna, so ma, taba embaranzada d'Ernesto. Decidieron entós volver a Buenos Aires pal nacimientu, emplegando pa ello les llinies navieres que surcaben el ríu Paraná. Por embargu, la inminencia'l partu ubligó a los Guevara Lynch a posase na ciudá de Rosario, onde a la fin nació Ernesto. So pá y so ma instaláronse entós temporalmente nun apartamentu asitiáu na cai Entre Ríos 480 hasta que pudieron tornar pa Buenos Aires.
Dende los dos años y demientres tola so vida, Ernesto careció d'asma. Como consecuencia, la so familia mudóse a Alta Gracia (Córdoba), aú —magar qu'esfrutó d'un clima más secu— la so salú nun ameyoró. Poro, parte de la so educación primaria realizóla en casa, baxo la tutoría de so ma, Celia de la Serna. Entamó a lleer davezu les obres de Marx, Engels y Freud, que taben disponibles na biblioteca de so pá.
Asistió a la escuela secundaria (1941) nel Colexu Nacional Dean Funes (Córdoba), onde destacó en lliteratura y deportes. Nesi intre, el so pensamientu foi influyíu pola presencia de refuxaos de la Guerra Civil Española y pola llarga serie de crisis polítiques poles que pasó Arxentina y qu'acabaron nel gobiernu de Juan Domingo Perón, al que los Guevara de la Serna s'opunxeron.
En 1944 treslladóse a Buenos Aires y entamó los sos estudios de medicina na Universidá d'esa capital.
Esos asocedíos ya influyencies producieron nel xoven Guevara un refugu a la democracia parlamentaria y partidista, al exércitu, al capitalismu y, sobremanera, al imperialismu. Anque los pas, notablemente so ma, foron activistes antiperonistes, él nun participó en movimientos revolucionarios estudiantiles y amosó pocu interés na política na Universidá de Buenos Aires (1947), onde estudió Medicina.
A fines de 1947 tornó colos pas a Rosario. Al entamu de 1948 ingresó na Facultá de Medicina de la Universidá Nacional del Litoral (dende 1968 Universidá Nacional de Rosario), primero col envís d'entender les sos propies malures y llueu interesáu na llepra. Estudió cuatro años intermitentes (la carrera duraba como mínimu cinco años).
En 1949 realizó un primer viaxe, esplorando'l norte de l'Arxentina nuna bicicleta con motor. Por vez primera entra en contautu colos probes y los pocos supervivientes de les tribus indíxenes. Tornó a Rosario y continuó los sos estudios.
En 1951, depués de facer dellos esámenes, realizó un viaxe muncho más llargu en moto (nel que se basa la película "Diarios de motocicleta"), acompañáu pol so collaciu Alberto Granado, col que visitó'l sur de l'Arxentina, Chile (ellí conoció a Salvador Allende, que 20 años depués sedría presidente de Chile), Perú (onde trabayó delles selmanes nel hospital de llepra de San Pablo), Colombia (na dómina de La Violencia, onde lu arrestaron pero lliberáronlu al pocu tiempu), Venezuela y Miami, dende onde regresó a l'Arxentina. Nel so viaxe conoció la miseria que se vive en munchos países de Llatinoamérica.
N'agostu de 1952 tornó a casa de sos pas (agora en Buenos Aires). Acabó los sos estudios de medicina na Universidá Nacional de Buenos Aires. En seyes meses aprobó les 14 asignatures que-y faltaben, y el 11 d'abril de 1953 recibió'l títulu de médicu ciruxanu (con especialidá en dermatoloxía).
El 6 de xunetu de 1953 parte rumbu pa Venezuela, pero la situación qu'alcuentra en Bolivia y el so posterior contautu con esiliaos llatinoamericanos en Perú faelu cambiar d'idea.
De secute marchó pa La Paz (Bolivia), demientres la revolución nacionalista qu'él condergó por oportunista. Llueu viaxó a Guatemala, ganándo la vida escribiendo artículos de viaxes y arqueoloxía sobre les ruines mayes ya inques.
Demientres la presidencia izquierdista de Jacobo Arbenz en Guatemala —que, ente otres midíes de reforma social y económicu, desendolcó una reforma agraria—, Guevara refugó, pese a los sos ideales compartíos, xunise al Partíu del Trabayu Guatemalianu (comunista) como requisitu imprescindible pa poder obtener un trabayu de médicu. Ellí vivió con Hilda Gadea, una militante izquierdista esiliada peruana d'ascendencia indíxena, cola que casaría posteriormente al quedar embaranzada de la so primer fía Hilda Beatriz, y avanzó na so educación política. Hilda Gadea, que tenía munchos contautos políticos, presentó-y a Ñico López, ún de los compañeros de quien empobinaría más tarde la revolución cubana, Fidel Castro.
La política reformista de Jacobo Arbenz y n'especial la reforma agraria qu'afectaría a tierres de la poderosa multinacional norteamericana United Fruit provocaría l'acosu de los Estaos Xuníos al gobiernu guatemalianu al qu'acusó falsamente de comunista, entamando aiciones diplomátiques y económiques pal bloquéu de la incipiente revolución y la so posterior neutralización. 
Col golpe d'estáu auspiciáu pola CIA en 1954, Ernesto Guevara incorporóse a la resistencia nes milicies populares surdíes pa la defensa del gobiernu llexítimu y democráticu; d'otra miente, los militares negáronse a entregar armes a la población civil y presionaron al presidente Arbenz pa qu'arrenunciare.
El nuevu gobiernu de Castillo Armas decretó la espulsión de Guevara y la CIA abrió un espediente al so nome que colos años convirtióse nel más voluminosu de l'axencia. El Che hebo esiliase na embaxada d'Arxentina. Dende ehí viaxó a Ciudá de México (setiembre de 1954), onde trabayó nel Hospital Xeneral. Hilda Gadea y Ñico López acompañaríenlu. Na capital mexicana conocería a Raúl y Fidel Castro, integrándose llueu nel Movimiento 26 de xunetu.
Guevara unióse a otros siguidores de Fidel nun ranchu del Estáu de Jalisco, onde taben recibiendo un cursu de comandu y entrenamientu en guerra de guerrilla impartíu pol coronel Alberto Bayo.
El Che, como yá yera nomáu entós, convirtióse nel cabezaleru de la clas. Sicasí, los xuegos de guerra con municiones ya esplosivos atrayeron l'atención de la policía mexicana, siendo arrestaos p'averiguaciones y lliberaos en xunu de 1956. Marchen p'hacia Cuba y el 2 d'avientu d'esi añu, participa con otros 82 homes nel desembarcu del Granma.
Guevara foi ún de los poco más de 12 supervivientes d'esta operación que llograron axuntáse'n Sierra Maestra (los restantes foron capturaos y na so mayoría asesinaos pol exércitu de la dictadura de Batista).
Na Sierra, participó primero como médicu, y llueu tamién como combatiente. Anque sofrió fuertes ataques d'asma, el Che aína rescampló como combatiente, pensador y cabezaleru, lo que-y sirvió pa ganar la confianza de Fidel Castro.
El Che siguió lluchando xunta Fidel hasta que foi nomáu comandante d'una nueva columna conformada por 75 homes, cola que, acompañáu posteriormente pol so amigu y compañeru Camilo Cienfuegos, llograría, tres delles batalles victorioses, lliberar la zona del "Homín" y establecer una base permanente, siendo amás impulsor de la construcción d'un hospital y de los incipientes medios de comunicación del Exércitu Rebelde: la emisora "Radio Rebelde" (entá en furrulamientu anguaño) y el periódicu, "El Cubano Libre". Dende Sierra Maestra combatieron a les tropes de Batista.
A los pocos meses el Che parte nuna de les misiones y estratexes más importantes de la guerra revolucionaria. El comandante Guevara, esta vez al mandu de la columna 8, marcha hacia la provincia de Las Villas.
En namái cuatro meses, el Che y la so columna lleguen a la Sierra de Escambray y llogren tomar dafechu la rexón central de la islla. Ye entós cuando se prepara la ofensiva final: la Batalla de Santa Clara.
El Che dirixó una de les operaciones militares más esitoses d'esa guerra: la Batalla y Captura de Santa Clara. Dempués d'ella, faese clara la victoria de la Revolución Cubana, qu'oficialmente trunfa'l 1 de xineru de 1959, tres vencer a les fuercies del dictador cubanu Fulgencio Batista.
Por orde direuta de Fidel Castro, quien yera yá reconocíu dende l'entamu como'l Comandante en Xefe, les columnes del Che Guevara y Camilo Cienfuegos empobínense a L'Habana a ocupar los cuarteles de Columbia y La Cabaña. Camilo entra na capital el 2 de xineru y diríxese al Columbia; hores más tarde, el Che toma La Cabaña.
Demientres los primeros meses de 1959, foi xefe Militar de La Cabaña en L'Habana. Instálase cola so segunda muyer, la cubana Aleida March Torres, nuna vivienda nel barriu capitalín de Nuevo Vedado, na cai 47 y Tulipán, casa güei convertida en Muséu. Cola so segunda muyer tendrá cuatro fíos: Aleida (nomada Aliucha), Camilo, Celia y Ernesto. 
En xunetu de 1959 ye nomáu por Fidel Castro presidente del Bancu Nacional de Cuba, y posteriormente Ministru d'Industria, encargáu de la reestructuración de la economía cubana. Con esti cargu rializó abondos viaxes representando a Cuba en dellos foros, rescamplando les sos entrevistes colos llíderes cimeros del movimientu de los Non Alliniaos, como Nasser (República Árabe Xunida), Jawaharlal Nehru (India), Tito (Yugoslavia), Haedo (Uruguái), Frondizi (Arxentina), Quadros (Brasil) y Ben Bella (Arxelia). Pronunció discursos énte l'Asamblea Xeneral de la ONX y nel Axuntamientu del Conseyu Económicu y Social de la OEA en Punta del Este, Uruguái. Establez rellaciones personales mui cercanes cola República Popular China y el so presidente Mao Zedong ansí como con Nikita Khruxchov, primer ministro de la Xunión de Repúbliques Socialistes Soviétiques (XRSS).
Como ministru d'Industria y encargáu de la Economía, la xestión de Guevara averó Cuba al Bloque del Este, roblando en febreru de 1960 un pautu de negocios cola XRSS intercambiando'l zucre cubano por petroleu soviético subsidiao, alcuerdu que se caltuvo demientres más de 30 años. El mesmu lliberó a la industria zucarera cubana de la dependencia del décimu del mercáu de EE.XX.
El Che creyía y escribió muncho sobre la creación del "home nuevu" como condición afayadiza pa una revolución. Parte del so pensamientu obsérvase na so frase: "l'home realmente aporta al so estáu de completa humanidá cuando produz ensin ser forciáu por necesidá física a vendese a sí mesmu como mercancía".
El Che tamién foi un pensador de teoría guerrillera, y creador del foquismu, una estratexa sigún la cuala se puen creyar focos guerrilleros pa formar una braera fuercia combativa y una participación de les mases. Anque'l foquismu s'aplicó en dellos países de Latinoamerica, nun foi a aniciar una braera revolución que acabara estableciendo un réxime socialista.
Tamién escribió un llibru entituláu "La Guerra de Guerrilles", que ye un manual del guerrilleru aú s'esponen les táutiques y estratexes emplegaes na guerrilla cubana y que llueu sedría aplicáu en Vietnam pa la derrota de les fuercies norteamericanes. 
En política'l Che foi un declaráu marxista, onde la mayoría de los sos testos políticos ciéntrense nuna fuerte critica al imperialismu, al que acusa de toles llaceries que viven los países del Tercer Mundu, y manifiesta que ye'l campesináu l'encargáu de construyir el socialismu en Llatinoamerica.
A entamos de 1965, nun famosu cartafueyu lleíu públicamente per televisión pol propiu Fidel Castro n'ochobre de 1965, en Cuba, desapaeciendo de la vida pública per dellos meses. Viaxa en secretu a Praga, y dende ehí a dellos países africanos: Guinea, Angola y a la fin al República Democrática d'El Congu, onde empuñó les armes al llau de Laurent Kabila, fasta que los rebeldes congoleses abandonaron la llucha. Na seronda de 1965 los 120 voluntarios comandaos por él mesmu debieron retirase haza Tanzania.
Pa 1966 regresa a Cuba y parte rumbu a Bolivia, convencíu de que yera'l país sudamericanu que meyores condiciones ufría pa una revolución socialista, que llueu esperaba que s'espardiera per mediu guerrilles a tol continente americanu. Asina formó l'Exércitu de Lliberación Nacional de Bolivia, aniciando operaciones militares nes remotes sierres de los Andes, onde nun recibió nengún sofitu por parte del Partíu Comunista Bolivianu. Esti, según el so Secretariu Xeneral, Mario Monje, púnxo-y tres condiciones pa ello: que la guerrilla fuere dirixida pol propiu Monje, qu'había tomar contautu con otros grupos políticos del país, y qu'había eliminar "toa influyencia maoísta", a lo que Guevara retrucó que non. En "El diariu del Che en Bolivia", ye claro l'abandonu por parte de la Cuba de Fidel Castro, cuando Guevara escribe una y otra vez que "Manila nun respuende", siendo Manila'l códigu establecíu pa nomar al propiu Fidel.
Mentanto, el gobiernu de los Estaos Xuníos -que demientres la Guerra Fría implementó al traviés de la CIA métodos forciosos pa nun perder poder en Llatinoamérica, en vista de la influyencia de la revolución cubana y una supuesta espansión del comunismu que nun-y convendría pa los sos intereses nel hemisferiu-, fornió constante sofitu al gobiernu bolivianu, invirtiendo millones de dólares en reforzamientu bélicu del exércitu bolivianu y aiciones collaterales d'intelixencia y propaganda.
El 8 d'ochobre de 1967, el Che y 16 compañeros chocaron na Quebrada de Yuro con una compañía de soldaos rangers bolivianos entrenaos pol exércitu estaunidense. Dempués de trés hores de combate una ráfaga destrúi'l fusil M-1 del Che y provoca-y feríes lleves nuna pierna. Ayudáu por un guerrilleru bolivianu, el Che ye a algamar el firme de la quebrada, onde son ubicaos y capturaos por tres soldaos que diben a endolcar un morteru. Posteriormente otru guerrilleru peruanu sedrá aprisionáu y cuatro perderán la so vida na engarradiella. El restu, dividíu en dos grupos, llogra francir el cercu. 
Treslladáu a La Higuera n'espera d'una decisión sobre la so persona, al día siguiente (9 d'ochobre) foi executáu, xunta los sos dos compañeros, na escuela primaria del pueblu por orde direuta del presidente bolivianu René Barrientos previa consulta a la embaxada norteamericana. Les sos caberes pallabres foron empobinaes al soldáu encargáu de fusilalu: “Apare drechu y apunte bien, va vusté matar un home”.
El sitiu nel que foi enterráu'l so calabre permaneció nel misteriu, hasta que'l 28 de xunu de 1997 se descubrieron los sos restos cerca de la población de Vallegrande. Depués de confirmada la identidá por mediu d'un esame d'ADN, xunta dalgunos de los sos compañeros de batalla enterraos na mesma fuexa común, foi repatriáu a Cuba'l 12 de xunetu, onde recibió tolos honores, siendo sepultáu en Santa Clara nel memorial que guarda los restos de la mayoría de los guerrilleros que-y acompañaron na so espedición.
Parque Natural de Somiedu
El Parque Natural de Somiéu allúgase metanes del Cordal Cantábricu. Acupa, coles sos 39.164 hec, la totalidá del conceyu de Somiedu y parte de los de Miranda y Teberga (Asturies).
Dientro'l parque tamién esisten dellos monumentos naturales como'l remexón del Xiblu o'l so conxuntu llacustre. El Centru d'intepretación y Recibimientu de Visitantes del Parque Natural de Somiedu asítiase en La Pola. L'edificiu tien una estaya na que s'amuesa los diferentes aspeutos del parque yá seya sobro la fauna, flora, clima, etc.
El clima ye afayadizo pa les lluvies y a temperos poco estremaos, siendo les serondes llovioses con iviernos tamién llentos y con precipitaciones de ñeve o chafardina, branos suaves y de cutiu curtios, nos que puede afayase farraspa nes cumes.
Nos niveles colín y montán (400-1600m) ye la faya la qu'ocupa mayores estensiones con 4554 hec, qu'ente los 600 y 1000 metros forma mases monoespecífiques. Son importantes les manches de los valles de Saliencia y Pigüeña, asina como Tibleos (300 hec), El Coutu, y El Monte las Sendas. La sotoviesca ta bien espoxigada con predomoniu d'argaña canda y escoba prieta nos claros de viesca, herbacies como la Carex sylvatica, el yerbunegru (Helleborus viridis), el berimbiu(scilla lilio-hyacintus), la "Luzula sylvatica henriquesii", "Saxifraga spathularis," miruéndanos y llonchite.
Rebollos y albares formen pequeñes viesques xunto con llameres, alcafresnes, pláganos, ablanales, espineres, texes común y de fueya pequeña, asina como bedulios que, en suelos silíceos per enriba los 1400 metros asóciase col argomenu, el xardón, el texu , la escoba prieta, el piornu común y el piornu orocantábricu, argañes, toxos, cervunales o paciones de racu.
Nel pisu colinu desenróllense, amás, viesques de castañales, pequeñes carbayeres, carrascales y quexigales (d'escasa presencia n'Asturies) con sotoviesca d'albornial y aladiernu.
Nes viesques de ribera alcuéntrense umeros, alcafresnes, ablanales y salgueru cenicientu, aú se puen incorporar delles llameres, salguera canda, cantábrica, ulmeru prietu o mimbreres.
Nes paciones de racu, bardiales y zones deforestaes xorrez la Festuca burnatii, Centaurea janeri babiana o Draba cantabriae, Luzula caespitosa, Armeria duriaei y Teesdaliopsis conferta la gabuya, la sabina, el miruéndanu, argañes, y queruetos, destacando los queruetales de El Cornón.
La flor típica de somiedu, la "Centaurium somedanun", vese acompangada pola "Ranunculus seguieri", "Saxifraga babiana septentrionalis", suelda, "Erinus alpinus", carrasquiella, "Globularia nudicaulis", "Crepis", "Crepis albida asturica", "Pritzelago alpina auerswaldii", "Erodium glandusolum", "Petroptis pyrenaica glauciofolia", "Sempervivum cantabricum", "Silene saxifraga", "Chaernorhinum origanifolium", "Ceterach officinarum", el tricomanes y el culantriellu candu, que participen nestes comunidaes casmófites.
Nos llagos y turberes la vexetación encadármase pola "Potamogetosn natans" "Myriophyllum spicatumum" (endémica del ḷḷagu Cerveiriz) l"'Equisetum fluviatile", "Eleocharis palustris", y la "trelda d'agua" ("menyanthes trifoliata").
 Mamíferos
El osu caltién equí gran parte de la so población, el 25% del total del Cordal Cantábricu. Al bardión-y sigue otru depredador, l'llobu. El xabaril, el venáu, el robezu el corciu, la llebre de gromu, el demán ibéricu, la llóndriga, el raposu, l'armiñu, la xineta, l'algaire, la fuina, el melandru, l'esguil común, la lliria o'l topín roxu son otres preses y depredadores menores.
Aves
La doyura ye evidente, ente les más de ciento veinte especies d'aves tán: el gallu montés, l'aigla rial, la zapiquera, el taforru, el picafayes, el ferre o el pardón.
"Pa más información ver l'artículu" "Hestoria de Somiedu"
Los habitantes de los montes de Somiedu y dellos valles allende tán dixebraos étnica, social y culturalmente en dos gurupos estremaos, per un llau los "somedanos", y per otru los "vaqueiros d'alzada". A éstos últimos correspuénden-yos les brañes, coles ancestrales ""cabanas"" d'atubiu o "teitu" vexetal, qu'alcuerden a los antiergos castros celtes. El so calter nómada y la bona convivencia cola natura remanó nún mínimu impautu so'l mediu, poro, la so alta caltenencia fexo que se declarara Parque Natural en 1988, Llugar d'Impotacia Comunitaria, Zona Especial Proteición pa les Aves, y yá, nel 2000, Reserva de la Biosfera pola Unesco.
Éstos son dellos caminos que s'encartichen en castiellán:
Fidel Castro
Fidel Alejandro Castro Ruz foi'l máximu dirixente de Cuba dende'l 1 de xineru de 1959, cuando, como cabezaleru la Revolución Cubana, derrocó al gobiernu de Fulgencio Batista. Llideró en 1961 l'adopción del marxismu pol gobiernu revolucionariu, afitando'l primer réxime socialista de toa América; ocupó'l cargu de Primer Ministru fasta 1976, en que foi designáu Presidente del Conseyu d'Estáu y del Conseyu Ministros. Dende la fondación del Partíu Comunista de Cuba en 1965 foi'l Primer Secretariáu del mesmu.
Fidel Castro foi una figura singular, que provocó tanto poderoses adhesiones como una violenta refuga. Los sos siguidores remarquen el programa de desendolcu y d'eliminación de la desigualdá social, que, sigún ellos, lleva los índices de salú, deporte y educación de la islla, ansí como la so oposición frontal al modelu de política internacional que llidera Estaos Xuníos. Los sos opositores critiquen el sistema de partíu únicu, propiu del comunismu, el so llideralgu personalista y de falta de llibertaes.
Castro ñació nel barriu de Birán, en Mayarí, un pobláu de l'antigua provincia d'Oriente en 1926, como fiyu estramarital d'un emigráu gallegu, Ángel Castro Argiz, y la so cocinera, Lina Ruz González. El so pá, quien algamara una sólida posición económica, unvió a los sos dos fios varones a la escuela pública de Birán fasta los siete años, y llueu metiolos internos nos colexos xesuíticos de Lasalle y Dolores en Santiago de Cuba, onde Fidel dirá fasta 1941. En 1942 ingresó nel colexu Belén de L'Habana y, tres finar el bachilleratu en 1945, a la Universidá de L'Habana pa estudiar derechu, onde se graduaría en 1950.
Mientres foi estudiante Castro militó na Unión Insurreccional Revolucionaria, grupu dirixíu por Emilio Tró na Universidá de L'Habana, y de magar 1947 nel Partíu Ortodoxu. Como miembru d'esti últimu promovió aiciones pa reclamar la destitución del dictador dominicanu Rafael Trujillo, y formó parte de la Espedición de Cayo Confite, dirixía por un miembru d'una faición rival, Masferrer, col oxetivu de derrocalu. 
En 1948 foi unviáu a Colombia como delegáu de la Federación d'Estudiantes Universitarios a la IX Conferencia Interamericana; taba citáu p'alcontrase col candidatu a presidente Jorge Eliécer Gaitán la mesma tarde en qu'ésti foi asesináu. Castro, qu'almiraba a Gaitán, confesaría años más sero que'l socesu exercería gran influyencia na so decisión posterior de prescindir de la vía democrática p'acceder al poder. Al so regresu a Cuba, casaria con Mirta Díez Balart, una estudiante de filosofía d'una acomodada familia habanera.
En 1950 obtuvo'l so diploma en lleis. En 1951, tres el suicidiu del so collaciu Eduardo Chibás, llíder del Partíu Ortodoxu, asumió la direición del mesmu; se cuntaba cola so candidatura al parllamentu en xunu de 1952, pero'l güelpe d'estáu del xeneral Fulgencio Batista derrocó'l gobiernu de Carlos Prio Socarras y anuló les eleiciones. El güelpe, avaláu pol gobiernu estauxunidense, que reconoció aína a Batista, provocó la desazón de Castro, quien arrenunció a los sos cargos nel PO.
Fidel Castro acusó a Batista énte los tribunales de violar la constitución, pero el so pidimentu foi refugáu. Como rempuesta entamó un ataque armáu escontra los cuarteles Moncada, de Santiago de Cuba, y Carlos Manuel de Céspedes, de Bayamo, dambos na provincia d'Oriente'l 26 de xunetu de 1953. L'Exercitu de Batista torturó y executó a más de ochenta atacantes. Fidel Castro foi fechu prisioneru, xulgáu y sentenciáu a quince años de prisión. (Nel alegatu final del xuiciu, Fidel Castro pronunció un discursu conocíu como "La hestoria absolveráme", nel que defendió les sos aiciones y desplicó los sos puntos de vista políticos). Tres 22 meses de prisión foi lliberáu demientres l'amnistía xeneral de Mayu de 1955 y esilióse en Méxicu y nos Estaos Xuníos.
Regresó a Cuba con otros esiliaos del ""Movimientu 26 de Xunetu""'l 2 d'avientu de 1956 nel yate Granma. A los pocos díes del desembarcu son sosprendidos n'Alegría del Pío. Los pocos sobrevivientes (ente ellos, Ernesto Che Guevara, Raúl Castro y Camilo Cienfuegos) retiráronse a la Sierra Maestra, dende onde llibraron una guerra de guerrilles contra'l gobiernu de Batista. Los revolucionarios ganaron sofitu popular y cuntaron con más de 800 combatientes. El 24 de mayu de 1958 Batista unvió diecisiete batallones escontra los rebeldes na "Operación Branu", pero los revolucionarios encadenaron una serie de sosprendentes victories. Consiguieron deserciones y rendiciones masives de les tropes de Batista. El 1 de xineru de 1959 Batista abandona'l país y Fidel Castro fai la so entrada trunfal en L'Habana el 8 de xineru.
Fidel Castro foi nomáu Primer ministru'l 16 de febreru de 1959 y Presidente de la República de Cuba'l 3 d'avientu de 1976. Anguaño ye'l Comandante en Xefe del Exercitu Cubanu, Presidente del Conseyu d'Estáu y Presidente del Conseyu de Ministros amás de Diputáu de la Asamblea Nacional del Poder Popular.
Fidel Castro ye'l primer secretariu del Partíu Comunista de Cuba.
Oliver Stone fizo en 2003 el documental "Comandante" que pretende ser una biografía intimista de Fidel Castro. Posteriormente denunció presiones del gobiernu d' EE.UU. pa impedir la exhibición d'esa película nesi país.
Anguaño tien una gran amistá col presidente de la República Bolivariana de Venezuela, Hugo Chávez, con quien robló numberosos convenios de cooperación ente dambos países. El que más rescampla, el conocíu como Alternativa Bolivariana pa América, ALBA. Xunta Chavez, Evo Morales Presidente de Bolivia ye un de los aliaos anguaño de Fidel y de Cuba. 
Artículos de la prensa
L'Habana
L'Habana, antiguamente San Cristóbal de L'Habana, ye la capital de la República de Cuba y de la provincia Ciudá de L'Habana, ye amás la urbe más poblada del Caribe (2.201.610 millones d'habitantes). Foi fundada pol conquistador español Diego Velázquez de Cuéllar nel añu de 1515 y el so centru históricu, L'Habana Vieya, ye consideráu Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO.
Na Plaza d'Armes, que foi na dómina colonial el centru de la vida oficial y pública de la Ciudá de L'Habana, álzase un monumentu llamáu "El Templete". Na so columna conmemorativa hai una inscripción en llatín, casi borrada, que se pue traducir como vien darréu: 
La inscripción da fe de que nesi llugar hebo una ceiba y que baxo la so sombra entamóse la primera misa y el Cabildu recibió la guarda y custodia de los fueros y privilexos de la villa de L'Habana, según vezu de les lleis de Castilla. La columna conmemorativa de la fundación de la ciudá foi erixida pol gobernador don Francisco Cagigal de la Vega en 1754, cuando la ceiba nun se pudo caltener más. 
Pero enantes de la fundación de L'Habana, nel so asitiamientu actual, la ciudá tuvo, ente 1514 y 1519, polo menos dos asentamientos estremaos: el de 1514, que nún de los primeros mapes de Cuba, el de Paolo Forlano de 1564, asitia la villa na desembocadura del ríu Onicaxinal, na costa sur de Cuba: otru asentamientu en La Chorrera, que ta güei nel barriu de Puentes Grandes, xunto al ríu Almendrales, que los indios llamaben Casiguaguas, onde los fundadores trataron de represar les agües, conservándose anguaño les muries de contención d'esta obra hidráulica, la más antigua del Caribe.
Democracia
Democracia ye un sistema d'organización política nel que'l poder reside nel pueblu.
En sentíu estriutu democracia foi una forma de gobiernu del Estáu na cuala les decisiones coleutives son adoptaes pol pueblu per aciu de mecanismos de participación direuta o indireuta que-y confieren llexitimidá. En sentíu menor democracia ye una forma de convivencia social na que tolos sos habitantes son llibres ya iguales énte la llei y les rellaciones sociales afítense d'alcuerdu a mecanismos contrautuales.
Hai democracia direuta cuando la decisión ye adoutada direutamente polos miembros del pueblu. Hai democracia representativa cuando la decisión ye adoutada por persones reconocíes pol pueblu como los sos representantes.
Contratu
Un contratu defínese como un alcuerdu llegal que nun se pue francir. 
Ye un actu xurídicu priváu, oral o escritu, ente partes que s'obliguen sobre materia o cosa determinada, y que puen ser compelíes pal so cumplimientu. Esti alcuerdu de voluntaes xenera drechos y obligaciones a les partes.
Ye un actu xurídicu bilateral o multillateral, porque intervienen dos o más persones (a diferencia de los actos xurídicos unillaterales en qu'intervién una sola persona), y que tien por finalidá crear drechos y obligaciones (a diferencia d'otros actos xurídicos que tán destinaos a remocicar o estinguir drechos y obligaciones, como les convenciones).
Artes escéniques
Les artes escéniques son l'estudiu y la práutica de toa forma d'espresión capaz d'inscribirse nel universu del Teatru, la Danza y la Música; ansí como l'espectáculu y la Organización Espacial. 
Nomamos edificiu teatral o sala d'espeutáculos a aquel espaciu arquiteutónicu construyíu especialmente pa realizar nél cualesquier triba d'espeutáculu en direutu, yá seya teatru (drama), danza, música o asemeyao. 
Esti espaciu, aparte de notables diferencies producíes polos estremaos conceutos que del teatru se tevo a lo llargu la hestoria, caltién inalterable una cierta disposición d'ámbitos dependiendo de l'emplegu que d'ellos se faiga. Referimonos a aquelles zones que van abeyugar los dos elementos esenciales pa que'l fechu teatral se produza: los actores y el públicu. Caún de dichos elementos, necesita del so propiu espaciu, desllindáu ya priváu, pa desendolcar cola mayor comodidá posible l'actividá pa la que ta destináu.
Drama
Según la definición griega clásica, drama ye la forma de presentación d'aiciones al traviés de la so representación por actores y per aciu del diálogu. El tonu de la obra dramática pue ser tantu tráxicu como cómicu.
Básicamente, esta definición coincide col conceutu qu'anguaño tenemos de teatru, anque esiste una tendencia a considerar dramáticu únicamente a tolo qu'incluya elementos tráxicos, especialmente cuando se da'l nomáu "final tráxicu". Poro, una tendencia xeneralizada apuesta a identificar, per un llau, al drama como xéneru lliterariu (el testu) y, per otru, al teatru como'l fenómenu de puesta n'escena del propiu testu dramáticu; pos, según esta posición, el testu dramáticu nun ye teatru hasta que se lleva a escena pa ser vistu pol públicu.
Panafricanismu
El panafricanismu o pan-africanismu ye un movimientu políticu, filosóficu ya social que busca promover y fortalecer los llazos de solidaridá ente toes les xentes descendientes d'africanos. Basáu na conciencia d'un orixe común que se remonta al comerciu atlánticu d'esclavos, el movimientu espárdese per fuera d'África, y tien un sofitu importante na comunidá afroamericana caribeña y de los Estaos Xuníos. Básase na creyencia en que la xunidá ye fundamental pal progresu económicu, social y políticu de la comunidá negra, y busca axuntar a toes les persones descendientes d'africanos, qu'el destín de so ta entrellazáu- Podía definise como "la creyencia en que los africanos, neto nel continente africanu que na diáspora, nun comparten namái una historia común, sinon tamién un destín común".
La Organización pa la Xunidá Africana (anguaño Xunión Africana) estableciose en 1963 pa salvaguardar la soberanía ya la integridá territorial de los sos miembros, y pa promover les sos rellaciones internacionales dientru del marcu de les Naciones Xuníes. La Comisión de la Xunión Africana tien la so sé n'Addis Abeba, y el parllamentu panafricanu asítiase en Johannesburgu.
Rellaciones internacionales
Rellaciones Internacionales, disciplina académica y campu de política pública empobinada haza les rellaciones d'Estaos ente sí mesmos y con otres unidaes que compongan el sistema internacional, incluyendo les organizaciones internacionales, les organizaciones non gubernamentales y les corporaciones multinacionales. Ye un campu altamente interdisciplinariu, yá qu'involucra a varies estayes d'estudiu, tales como ciencia política, economía, hestoria y xeografía, ente otres. Amás, n'años recientes, los estudiosos y prauticantes de Rellaciones Internacionales venceyaron nueos temes a la disciplina, talos como'l mediu ambiente, la bioloxía y la informática.
Mediu ambiente
El mediu ambiente o medioambiente ye'l conxuntu de componentes físicos, químicos y biolóxicos esternos colos que interactúan los seres vivos. Respectu al ser humanu, entiende'l conxuntu de factores naturales, sociales y culturales esistentes nun llugar y nun momentu determináu, qu'inflúin na so vida y van afectar a les xeneraciones futures. Esto ye, nun se trata solo del espaciu nel que se desenvuelve la vida, sinón que tamién entiende seres vivos, oxetos, agua, suelu, aire y les relaciones ente ellos, según elementos tan intanxibles como dalgunes de les cultures.
La palabra mediu procede del llatín "medium" (xéneru neutru); como axetivu, del llatín "medius" (xéneru masculín). La palabra "ambiente" procede del llatín "ambiens, ambientis", del verbu "ambere", «arrodiar», «tar a entrambos llaos». Podría considerase a la espresión mediu ambiente como pleonasmu porque les acepciones de los dos elementos de tales grafíes son coincidentes cola acepción inherente cuando van xuntos.
Sicasí, delles acepciones de dambes palabres por separáu son distintos. Lo que dexa la so comprensión ye'l contestu. Por casu, otres acepciones, metafóriques, del términu "ambiente" aluden a sectores sociales, como "ambiente popular" o "ambiente aristocrático"; o actitúes, como "tener bon ambiente colos amigos y demás persones y la fauna".
Magar que la forma habitual ye escribir y pronunciar dos palabres (mediu ambiente), la Real Academia Española, na so "Diccionariu Panhispánicu de Duldes" ("DPD"), encamienta l'usu y l'escritura nun solu vocablu medioambiente y de la forma axetivada medioambiental.
Na Teoría xeneral de sistemes, un "ambiente" ye un complexu de factores esternos qu'actúen sobre un sistema y determinen el so cursu y la so forma d'esistencia. Un ambiente podría considerase como un superconjunto nel cual el sistema dáu ye un subconxuntu. Puede constar d'unu o más parámetros, físicos o d'otra naturaleza.
Estos factores esternos son:
Na actualidá esisten altos niveles de contaminación causaos pol home. Pero non solu este contamina, sinón que tamién esisten factores naturales que, según beneficien, tamién pueden perxudicar a la redolada. Dalgunos d'estos son:
Animales de llendo como los vacunos son beneficiosos pa la vexetación. Les sos fieces abonen la tierra. Los caprinos, coles sos pezuñes y la so manera de llograr el so alimentu erosionan, afecten adversamente, la tierra.
Esisten relieves beneficiosos (como los montes apinaos de árbolye) y perxudiciales, como los volcanes, que pueden afectar el terrén yá sía por ceniza o por riesgu d'esplosión magmática.
Cualquier irregularidá asocedida na superficie terrestre forma'l relieve. Poro, puede dar llugar tantu a elevaciones como a fundimientos nel terrén. El relieve actual de la Tierra ye resultáu d'un llargu procesu. Según la teoría de la tectónica de plaques, la litosfera ta estremada en diverses plaques tectóniques que se mueven amodo, lo cual provoca que la superficie terrestre tea sicasí continuu (teoría de derivar continental).
Un relieve alto provoca que les nubes y el vientu nun pasen, provocando que'l llau afectáu sía más grebu.
Ye un factor qu'en gran manera afecta a la tierra por que los árboles y plantes retrasen enforma en volver crecer y son elementos importantes pal mediu ambiente. Esta combátese poques vegaes per mediu de la reforestación.
Esti estremu tamién perxudicial a la redolada, pos demasiao vexetación absuerbe tolos minerales de la superficie onde s'atopa. D'esta miente el suelu quedar ensin minerales abondos pal so propiu desenvolvimientu. Una manera d'evitar esto consiste n'utilizar la Rotación de cultivos afecha a la zona.
Denominar un tipu de deforestación con efectos adversos masivos y duraderos al terrén. La tierra que foi espuesta a quema forestal retrasa cientos d'años pa volver ser aplicable.
El 5 de xunu, celébrase globalmente'l Día Mundial del Mediu Ambiente. Este foi establecíu pola Asamblea Xeneral de les Naciones Xuníes en 1972. Ye unu de los medios importantes polos cualos la Organización de les Naciones Xuníes aguiya la sensibilización mundial avera de la redolada.
Aire
Denómase aire a la combinación de gases que forma l'atmósfera terrestre, suxetos alredor de la Tierra pola fuercia de la gravedá. L'aire ye esencial pa la vida nel planeta, ye particularmente delicáu y ta compuestu en proporciones lixeramente variables por sustancies tales como'l nitróxenu (78%), osíxenu (21%), vapor d'agua (variable ente 0-7%), ozonu, dióxidu de carbonu, hidróxenu y dellos gases nobles como'l criptón o l'argón.
Gas
Denómase gas a un estáu d'agregación de la materia nel cual les fuercies interatómiques o intermoleculares d'una sustancia son tan pequeñes que nun adouta nin forma un volume fixu, tendiendo a espardise tolo posible pa ocupar tol volume del recipiente que la contién.
Imperiu de Mali
L'Imperiu de Mali (1235-1546) foi l'estáu medieval gobernáu polos Mandingos, pueblu Mandé d'África occidental. L'imperiu foi fundáu por Sundiata Keita y algamó gran prestixu esterior polo avanzáu de les sos formes de gobiernu (amenorgando la esclavitú, por exemplu) y pol bon xacíu nes sos rellaciones diplomátiques (afondando nes víes comerciales con árabes y, más alantre, colos portugueses). El prestixu del imperiu algamó la so mayor reconocencia embaxo el mandatu de Kankan Musa I. 
La influyencia del imperiu foi perfonda nel África Occidental, cola espansión de la so llingua, lleis y costumes al llargu del Ríu Níxer, al tiempu que introduz na rexón la cultura árabe del momentu.
Estáu socialista
Denómase Estáu socialista a aquel qu'adopta'l socialismu como sistema económicu y social, incluyendo la propiedá estatal o cooperativa de los medios de producción y del suelu, si bien esistieron grandes diferencies de conceutu ente estaos carauterizaos por ellos mesmos como socialistes. Fálase d'estaos socialistes en referencia a aquelles democracies populares que tienen al marxismu-leninismu o dalguna de les sos interpretaciones como ideoloxía oficial y enxamás de países capitalistes gobernaos por partíos socialdemócrates, anque estos en munchos casos s'autodenomen socialistes.
Tamién s'emplega'l nome Estáu comunista, usáu pola prensa capitalista demientres la Guerra Fría en referencia al sistema de partíu únicu y el gobiernu del Partíu Comunista. Esti denomación ye en realidá un oxímoron, darréu que la teoría marxista plantega al socialismu como fas siguiente al capitalismu y previa al comunismu, en que l'Estáu dexaría d'esistir. Cásique toos estos estaos rescamplaron el so calter socialista nel so nome oficial y cuatro de los cinco qu'anguaño esisten siguen faciéndolo. Asina ye que munchos d'estos estaos contienen los axetivos "popular", "socialista" y "democráticu" nel so nome. Esisten tamién estaos que contienen estos términos nel so nome anque nun adoptaren esi sistema, como la República Demócratica Socialista de Sri Lanka o la República Democrática Popular d'Arxelia.
Pel sieglu XX esistieron munchos países del mundu que foron repúbliques socialistes, rescamplando la Xunión de Repúbliques Socialistes Soviétiques, qu'esistió dende 1917 fasta 1991 y foi de fechu'l primer estáu socialista del mundu. Na so mayoría tuvieron n'Europa del este y l'África sub-saḥariana, anque tamién los hebo n'América y n'Asia.
La República Popular China, magar que tevo gobernada pol Partíu Comunista de China y ser oficialmente maoísta, nos caberos años ta reimplantando munches carauterístiques del sistema capitalista no que denoma "socialismu con carauterístiques chines". Sicasí, esti retornu al capitalismu nun ye nin homoxeneu, darréu que namái se da nes árees costeres y grandes ciudaes, y per otru llau la presencia estatal na economía sigue siendo pergrande. Tamién la República Socialista de Vietnam tien daos dellos pasos nesi sen.
Ente 1989 y 1992 dexaron d'esistir la gran mayoría de los estaos socialistes del mundu. La República Popular Polaca tornó al multipartidismu y al capitalismu en 1990; la República Democrática Alemana foi absorbida pola República Federal Alemana'l mesmu añu. La Xunión de Repúbliques Socialistes Soviétiques foi desarticulada en 1991, prohibiéndose darréu al Partíu Comunista de la Xunión Soviética (PCXS). Los conflictos nacionalistes terminaron cola República Federal Socialista de Yugoslavia un añu depués; destín asemeyáu corrieron tolos demás estaos socialistes d'Europa.
Pola so parte, pa la mesma dómina los dos estaos socialistes africanos más estables, Mozambique y Angola, abandonaron el marxismu-leninismu. N'América, la República de Cuba caltuvo en llinies xenerales inalterable'l sistema socialista, pero viose forciada a permitir la formación d'empreses mistes ente l'Estáu y multinacionales pa facer frente a la precaria situación económica na que la dexó la desapaición del Conseyu d'Aida Mutua Económica y con él los sos cimeros mercaos, sumáu al preesistente bloquéu de los Estaos Xuníos al país caribeñu.
En países qu'antiguamente yeren repúbliques de la XRSS como Moldavia, Ucraína, Bielorrusia o la propia Rusia, los comunistes siguen siendo una importante fuercia política. De fechu, el partíu del Presidente moldavu ye'l Partíu Comunista de la República de Moldova y en Rusia'l Partíu Comunista de la Federación Rusa ye'l partíu cimeru de la oposición a Vladimir Putin. N'Alemaña'l Partíu de la Izquierda, herederu del Partíu Socialista Unificáu d'Alemaña que gobernara na RDA, ye la segunda fuercia na antigua Alemaña Oriental.
Marxismo-leninismu
Marxismo-Leninismu ye un términu emplegáu p'aludir a varies rames estremaes (ya inclusu n'ocasiones opuestes) del pensamientu marxista:
Rublu
Rublu ye'l nome de les divises emplegaes anguaño na Federación Rusa, na República de Bielorrusia y na autoproclamada República de Transnistria, dixebrada dafechu de Moldavia:
Rublu rusu
El rublu rusu (en rusu "рубль", "rubl") ye la unidá monetaria d'anguaño na Federación Rusa. Foi la moneda oficial na Unión Soviética y nel Imperiu Rusu.
Pa'anga
El pa'anga (o Dólar tonganu) ye la moneda del Reinu de Tonga. Ye xestionada pol Bancu de la Reserva Nacional de Tonga ("Pangike Pule Fakafonua 'o Tonga") en Nuku'alofa. 
Un pa'anga equival a cien seniti. El so códigu ISO ye codice_1 y l'abreviación más emplegada ye T$ (¢ pal seniti). El pa'anga suel usase como n'inglés el dólar y el seniti como céntimu.
En mayu de 2005, 1€ equivalía aprosimadamente a 2,41T$.
Nuku'Alofa
Nuku'alofa ye la capital de Tonga. Ta asitiada na costa norte de la islla d'Amsterdam ("Tongatapu"). La so población estimada ye de 24.500 habitantes en 2005, cerca d'un cuartu de la población del país. El palaciu real y tolos edificios del gobiernu alcuentrense en Nuku'alofa.
Teocracia
Del Griegu Teos τεοσ(Dios) y Cracia χρατοσ (Gobiernu). Una teocracia ye una forma de gobiernu na que los líderes gubernamentales coinciden colos líderes de la relixón dominante, y les polítiques gubernamentales son idéntiques o tán perinfluyenciaes polos entamos de la relixón dominante; normalmente'l gobiernu afirma gobernar en nome de Dios o d'una fuercia superior, tal como especifica la relixón llocal. 
El sistema teocráticu más antiguu conocíu ta conteníu nos llibros de Moisés que contienen les Lleis dictaes por Dios. Esisten otros tipos de teocracies o pseudoteocracies. Un exemplu ye'l cesaropapismu, nel que'l poder ye compartíu ente un líder secular (un emperador, un César) y un líder relixosu (un papa). La teocracia tamién pue ser exercida direutamente pol cleru (como ocurre n'Irán) o indireutamente (como al traviés del derechu divín de los reis).
Esta forma de gobiernu foi sofitada pol reformista Xuan Calvin.
Ente les teocracies d'anguaño alcuéntrense Arabia Saudita y el Vaticanu.
Agustinismu políticu
L'agustinismu políticu ye'l nome col que se suel identificar la ideoloxía que ta tres la teocracia medieval, plantegamientu políticu que tien detrás l'asimesmu agustinista conceición providencialista de la Hestoria. El testu cimeru pa caltriar esta ideoloxía ye "Civitate Dei" (la ciudá de Dios), d'Agustín d'Hipona.
Dos espaes
La doutrina de les Dos Espaes ye'l nome col que se conoz la teoría de la supremacía del poder espiritual (el Papa) sobre'l temporal (l'emperador), y que pue remontase a fines del sieglu V, na que la defín el papa Xelasiu I na so carta al emperador d'Oriente Anastasiu I.
Drechu d'autodetermín
El drechu de llibre determín de los pueblos o drechu d'autodetermín ye'l drechu d'un pueblu a dicidir les sos formes propies de gobiernu, persiguir el so desendolque económicu, social ya cultural y encadarmáse llibremente, ensin inxerencies esternes y d'alcuerdu col entamu d'igualdá. El llibre determín ye un entamu cimeru de Derechu internacional públicu y un drechu inalienable de los pueblos, que xenera ubligaciones "erga omnes" pa los Estaos. El Comité de Drechos Humanos punxo de manifiestu'l so cálter fundamental, al siñalar que ye un prerrequisitu afayadizu pa la plena efeutividá de los drechos humanos individuales.
El llibre determín ta recoyíu en dellos de los cartafueyos internacionales más importantes, como la Carta de les Naciones Xuníes o los Pautos Internacionales de Drechos Humanos. Tamién una bayura resoluciones de l'Asamblea Xeneral de Naciones Xuníes faen referencia a esti entamu y desendólquenlu; como, por exemplu, les resoluciones 1514 (XV), 1541 (XV) ó 2625 (XXV).
El conceutu de llibre determín ta estrechamente venceyáu al de pueblos, un términu polémicu y que mos ufre un únicu sinificáu. De magar 1960, la definición de los pueblos coloniales como suxetos del llibre determín supunxo un alitu esencial pa la descolonización y collaboró nuna auténtica universalización de la sociedá internacional. La conceición occidental considera tamién pueblu al conxuntu d'habitantes de un Estáu unitariamente consideráu, mentanto que delles minoríes nacionales o pueblos indíxenes dientro d'Estaos autodefiniéronse como pueblos. Les sos vindicaciones amuesen un exemplu de la tensión ente'l drechu de llibre determín de los pueblos y la integridá territorial de los estaos.
Camilo Cienfuegos
Camilo Cienfuegos Gorriarán (6 de febreru de 1932 - 28 d'ochobre de 1959). Revolucionariu cubanu, foi una de les figures más emblemátiques de la Revolución Cubana xunta Fidel Castro, Huber Matos, Eloy Gutiérrez Menoyo y Che Guevara. Fíu d'anarquistes. Nacíu en Lawton, Ciudá de L'Habana, Cuba, onde cursó los sos estudios primarios na escuela Remberto Alemán.
Nel añu 1953 viaxó a los Estados Xuníos a la gueta d'una meyor condición económica, pero decide regresar indignáu pol ambiente del país y pola esplotación a la que yeren sometíos los trabayadores.
En 1954 axúntase a la llucha estudiantil escontra la dictadura del réxime tiránicu de Fulgencio Batista y, un añu más tarde, ye firíu de bala mientres una manifestación. Foi ficháu polos cuerpos represivos del dictador polo que viose obligáu a esiliase. Na ciudá de Nueva York conoció les idees y propósitos del entos estudiante Fidel Castro, y decide treslladase a Méxicu, onde inxértase a la espedición que nel yate "Granma", s'entama pa volver ainiciar la llucha armada'n Cuba.
Pol so puxu'n combate otórgase-y el rangu de capitán tres la llucha en Sierra Maestra. En 1957 crease una nueva columna guerrillera: la columna númberu 4, fia de la columna "José Martí", y que ta a cargo del Comandante Ernesto Che Guevara. Ye nesta columna onde cumple la so función de capitán y onde xurde una cordial amistá ente elli y el Ché. 
Demientres la llucha guerrillera pol trunfu la Revolución Cubana asignose-y la xera de dirixir la columna invasora númberu 2 "Antonio Maceo", que partió de Sierra Maestra faza l'Occidente de Cuba n'agostu de 1958 y que, xunta la columna ocho (Ciro redondo) al mandu del Che Guevara, estendió al occidente de la islla les aiciones militares qu'entamaren na fastera oriental .
Liderada por Camilo Cienfuegos toma la ciudá de Yaguajay, una batalla decisiva nel güelpe final del Exército Rebelde pa debilitar las fuercies armaes de Fulgencio Batista.
Tres el trunfu la Revolución, Cienfuegos formó parte del Altu mandu del Ejército. Combatió nos llevantamientos contra-revolucionarios y participó tamién na Reforma Agraria. 
La versión oficial diz que Camilo Cienfuegos finó'l 28 d'ochobre de 1959 nun acidente d'aviación per aciu del mal tiempu, anque enxamás se pudieren alcontrar restos del avión, nin hebo reportes de problemes climáticos na ruta que supuestamente debía siguir. Esisten numberoses teoríes sobre la so muerte y de los fechos que l'antemanaren.
Una d'estes fala d'ametrallamientu del Cessna 310 tripuláu por Cienfuegos por parte d'un avión Sea Fury de la Fuercia Aerea Revolucionaria Cubana, supuestamente tripuláu por Blas Domínguez, pilotu personal de Fidel Castro. Nesti casu Domínguez hubiere asesinao a Camilo Cienfuegos por órdenes direutes de Fidel, bien pol so venceyamientu con Huber Matos, quien se rebelare escontra'l rumbu tiránicu que tomaba la "Revolución Cubana" ( y fechu pol que llueu foi condenáu a 20 años de cárcele) o bien pol enfotu que'l pueblu cubanu depositaba'n Camilo.
Dotramiente, ye tamién posible que l'avión fuere valtáu por error de la mesma defensa antiaérea cubana. Hai que contar que daquella habia una gran tensión sobre estes fuercies, al violase de continuo l'espaciu aériu cubanu, y que los sistemes de deteción y comunicación con que cuntaban yeren mui llimitaos.
Al mesmu tiempu, hai teoríes asemeyaes que falen de la implicación de la CIA nel valtamientu del avión y la muerte de Cienfuegos. Estes básense nos costantes atentaos contra los revolucionarios que participaren na guerra escontra'l dictador Batista.
Finalmente, otra teoría plantega que Camilo sí llegó a La Habana y ellí foi asesináu. Supónse que'l capitán Cristino Naranjo, quien fuere fiel compañeru de Camilo, tuvo evidencies de qu'estos fechos ocurrieren na nueche del 27 d'ochobre a manes de Raúl Castro personalmente. El capitán Naranjo entamó la so propia esquisa que nun fué a acabar, al ser asesináu pocos díes después, el 13 de payares, en circustancies poco clares.
Seya como fuere, la muerte de Camilo Cienfuegos continúa siendo una asignatura pendiente de la historia reciente de Cuba y, debio al intensu conflictu d'intereses que l'arodia, resulta imposible na práctica determinar cómo asocedió.
Contracultura
La contracultura ye un movimientu social surdíu nos Estaos Xuníos na década de los 60, especialmente ente los mozos. Refuga los entamos sociales y moos de vida afitaos y propón valores ya igües estremaes: pacifismu, vida en comunes, torna a la Natura, esperimentación con drogues psicodéliques, amor llibre, espiritualidá oriental, consumu frugal. Nesti sen, pue falase tantu d'una ufiensiva escontra la cultura oficial como d'una "cultura a la escontra" que permanez (al menos nun primer momentu) al marxe'l mercáu y los medios de formación de mases, nel "underground".
Hippie
Los "hippies" (singular, hippy o hippie) foron parte del nomáu movimientu de contracultura de los años 60. Adoutaben un mou de vida comunitariu o estilu de vida nómada, basáu nel amor y la paz a tol so actuar diariu, refugaben del nacionalismu y la Guerra de Vietnam, tomaben aspeutos de relixones como'l budismu, l'hinduismu, y tamién de les relixones de los indios norteamericanos. Taben en desalcuerdu con valores tradicionales de la clase media estauxunidense. Ellos consideraben el paternalismu gubernamental, el militarismu, les corporaciones industriales y los valores sociales tradicionales como parte del "sistema", que nun tenía llexitimidá.
Los hippies sofitábense nuna automarxinación que prauticaben de la sociedá, guetando tresformala nuna n'onde la paz y l'amor fueren valores más importantes. Esto fízolos oponese a gran parte de les doutrines, valires o costumes comúnmente aceutaes.
Poseur
El términu poseur, tamién conocíu como poser (poseru, postureru, toyacu, pegatina) ye utilizáu pa catalogar a aquelles persones qu'usen la estética y/o comportamientu de ciertos movimientos, grupos o tribus urbanes, escaeciendo dafechu la filosofía ya ideoloxíes propies del movimientu; normalmente namái col fin d'enllenar un vacíu mental, siguir una moda o poder autodefinise miembru de determinaos movimientos (exemplu: Tribus urbanes como los Punk, Heavy, Gótico, etc; o grupos como los Otaku.
Llista d'asteroides (43001-44000)
Llista d'asteroides/43001–43100
Llista d'asteroides/43101–43200
Llista d'asteroides/43201–43300
Llista d'asteroides/43301–43400
Llista d'asteroides/43401–43500
Llista d'asteroides/43501–43600
Llista d'asteroides/43601–43700
Llista d'asteroides/43701–43800
Llista d'asteroides/43801–43900
Llista d'asteroides/43901–44000
Llista d'asteroides (44001-45000)
Parkour
El Parkour o arte del desplazamientu, ye una disciplina que consiste en desplazase pel mediu urbanu o ñatural, superando les torgues que se presenten nel to camín (valles, muries, vacíu...) de la forma más fluyía ya eficiente posible, y coles úniques posibilidaes del cuerpu humanu. Esta disciplina implica una gran preparación física pa realizar los estremaos movimientos (saltos, pasavalles, esguilada, etc), pero amás ye necesaria una mente dicidida a superar los propios mieos, una gran concentración, y un espíritu fuerte.
Ún de los grupos, non profesional, qu'hai n'Asturies nómase Llibrestyle.
Llista d'asteroides/44001–44100
Llista d'asteroides/44101–44200
Llista d'asteroides/44201–44300
Llista d'asteroides/44301–44400
Llista d'asteroides/44401–44500
Llista d'asteroides/44501–44600
Llista d'asteroides/44601–44700
Llista d'asteroides/44701–44800
Llista d'asteroides/44801–44900
Llista d'asteroides/44901–45000
Capacidá de carga
La capacidá de carga señala los llimites que tien la capacidá de los ecosistemes ñaturales pa soportar una medra continua del usu de los recursos naturales y la contaminación. Los fautores qu'inflúien nesto son el númberu d'habitantes, la densidá de población, el nivel de vida y la esistencia de teunoloxía.
Astilleru
Un astilleru ye'l llugar onde se construyen y remociquen barcos. Pue tratase de yates, buques militares, barcos comerciales ya otru tipu de barcos pa tresporte de mercancíes o de pasaxeros. 
Ente los países que construyen más barcos hai que rescamplar a Inglaterra, Italia, Xapón y Polonia. La industria de la construcción naval tiende a tar más dixebrada n'Europa que n'Asia. Nos países europeos les compañíes son menores, y d'orixen estatal, comparaes coles poques compañíes asiátiques.
Los astilleros constrúyense cerca del mar o de ríos navegatibles, pa permitir l'accesu de los barcos. Por exemplu, nel Reinu Xuníu construyéronse nes orielles del ríu Támesis (El rei Aique VIII fundó astilleru ye en Woolwich y Deptford en 1512 y 1513 respeutivamente) y otros ríos.
Epibolia
Na epibolia, los micrómeros, o pequeños blastómeros, xorrecen aína, y asítiense arodiando a los macrómeros, o blastómeros grandes, formándose asina l'ectodermu y l'endodermu.
Blastómeru
Los blastómeros son célules que resulten de la dixebra del cigotu, (célula resultante de la fusión del gametu masculín -espermatozoide- cola gameta femenina -óvulu-), les cuales organicen la mórula.
Los blastómeros divídense y subdivídense repetidamente pa formar la mórula nos primeros díes del enxitu dando llugar al embrión. Les más pequeñes y númberoses asitiaránse nel estrautu esterior del embrión, constituyendo l'ectodermu. Les de mayor tamañu y de menor númberu asitiaes interiormente formen l'endodermu.
Los blastómeros son asina les caberes fases nel desarrollu embrionariu nos mamíferos
Calciu
El calciu ye un elementu químicu de númberu atómicu 20 y símbolu Ca, allugáu nel grupu 2 de la tabla periódica. Ye un elementu perteneciente a la serie química de los alcalinotérreos, y un elementu químicu esencial: una persona tien ente un 1,5 y un 2% de calciu en pesu, tando'l 99% nos güesos y el restu ta nos texíos y fluyíos corporales interviniendo nel metabolismu celular.
Na fala vulgar úsase la voz calciu para referise a les sos sales (p.ex. "esta agua tien munchu calciu"; "nes tuberíes deposítase munchu calciu", etc.).
Patoloxía
La patoloxía —del griegu, estudiu ("logos") del sofrimientu o dañu ("pathos")— ye la parte de la medicina encargada del estudiu de les malures nel so más enancháu sentíu, ye dicir, como procesos o estaos anormales de causes conocíes o desconocíes.
Les prebes que meyor amuesen la esistencia d'una enfermedá básense cimeramente nel esame d'una llesión en tolos sos niveles cadarmales, la evidencia de la presencia d'un microorganismu (bacteria, parásitu, fongu o virus) cuando se trata d'una enfermedá infeiciosa o l'alteriadura de dalgún o dalgunos componentes del organismu (por exemplu la glucosa na diabetes mellitus, o la hemoglobina, na anemia).
Los patólogos puen ser anatomopatólogos o patólogos clínicos. Los anatomopatólogos dedíquense al diagnósticu basáu na observación morfolóxica de llesiones, cimeramente al traviés de la microscopía de lluz, emplegando diversos tipos de tinciones. Los patólogos clínicos dedíquense al diagnósticu al traviés de los analís propios del llaboratorio clínicu, incluyendo los métodos emplegaos en delles disciplines como la Hematoloxía, Inmunoloxía, Microbioloxía y Química clínica (o Bioquímica).
La patoloxía nun ha tracamundiase cola nosoloxía, que ye la descripción y sistematización de les malures.
Ultrasoníu
Onda acústica cuya frecuencia ta penriba'l llímite perceutible pol oyíu humanu (al rodiu de 20 kHz). Munchos animales como los delfines y los esperteyos utilícenlu de forma asemeyada al radar na so orientación.
Los ultrasoníos son emplegaos tanto n'aplicaciones industriales (midición de distancies, carauterización interna de materiales, ensayos non destructivos ya otros), como en medicina (ver por exemplu ecografía, fisioterapia, ultrasonoterapia). 
Nel campu médicu se-yos noma equipos d'ultrasoníu a dispositivos talos como'l doppler fetal, el cual utiliza ondes d'ultrasoníu d'ente 2 a 3 MHz pa deteutar la frecuencia cardiaca fetal dientro'l vientre maternu.
En llíquidos sometíos a ultrasonidos formense cavidaes qu¡al colapsar producen temperatures de fasta 30.000 ºC. Aldericóse la posibilidá que nestes cavidaes se podría producir la fusión fría. Nel colausu tamién s'emite lluz, fenómenu conocíu como sonoluminiscencia.
Nacionalismu andaluz
El nacionalismu andaluz ye un movimientu políticu y social que defende la reconocencia d'Andalucía como una nación dientro d'Europa.
Los cimeros partíos políticos que representen al nacionalismu ya l'independentismu andaluz son Partido Andalucista, Nación Andaluza (NA), Asamblea Nacional d'Andalucía (ANA). Tamién el Sindicatu d'Obreros del Campu (SOC), el Sindicato de Andalucía de Trabajadores (SAT) y el Bloque Andaluz d'Esquierdes (BAI), ansí como la organicazión de mocedá "Jaleo!!!", organización dixebriega y socialista.
La hestoria del nacionalismu andaluz entama nel sieglu XIX. Demientres el reináu de Sabela II yá xurdiera n'Andalucía un fuerte movimientu anarquista, idea que vieno conxunta a un sentimientu rexonal fonderu que finó por evolucionar y dar llugar al nacionalismu andaluz.
Foi tres la Revolución Gloriosa, en 1873, cuando'l movimientu andalucista emprimó a tomar fuercia nes provincies occidentales d'Andalucía. Demientres la I República proclamáronse independientes una bayura cantones d'Andalucía y creóse n'Antequera una Constitución en 1883 que proclamaba un estáu dixebráu d'Andalucía como una República cantonal, pero qu'enxamás nun foi reconocíu. A esta Constitución se la conoz como la Constitución Federal d'Antequera de 1883.
Foi en 1918 cuando tornaría a alzase na Asamblea de Ronda, aú yá apaez Blas Infante, nomáu pol Parllamentu Andaluz nel entamu del Estatutu d'Autonomía mediantes decretu (D.S.P.A. n 24, de 14 d'abril de 1983) Pá de la "Patria Andaluza". Ye nesta asamblea aú se creyen la bandera d'Andalucía y el so escudu.
Na II República'l nacionalismu andaluz, de la mano de Blas Infante, algama redautar un estatutu d'autonomía p'Andalucía, pero nun llegaríe a aprebase por mor del españíu de la Guerra Civil tres la sublevación millitar de 1936. Demientres la guerra y el franquismu, munchos andalucistes foron fusilaos (como Blas Infante) o s'esiliaron.
Nun sedríe fasta 1973 cuando rexursiría'l nacionalismu andaluz de mano d'Alejandro Rojas Marcos, fundador del Partíu Socialista d'Andalucía, que más sero pasará denomase Partíu Andalucista.
El 4 d'avientu de 1977 unos dos millones de persones xurden a les cais per toa Andalucía pidiendo l'autonomía, convocaos por tolos partíos políticos sacantes la Xunión de Centru Democráticu. Tres el referéndum del 28 de febreru de 1980, s'apreba l'estatutu d'autonomía.
Anguaño, el nacionalismu andaluz tien como enseña más carauterística la bandera nacionalista andaluza, que ye la bandera d'Andalucía con una estrella de cinco puntes collorada nel centru, anque hai otres banderes nacionaliegues, esta ye la más conocida ya emplegada polos nacionaliegos.
Jaleo!!!
Organización moza andaluza que sigún los sos miembros acomuña a "xovenes andaluces d'esquierdes al favor de la dixebra dafechu y autodetermín del País Andaluz".
Fundóse en 1996 nel barrio malagueñu d'El Palo. Tien les sos zones de mayor actividá en Sevilla, Cádiz, Almeria, Málaga y Xerez de la Frontera.
Nun ta venceyada a partíu políticu dalu, pero conxuntu al PCPA y al CUT formen el BAE (Bloque Andaluz d' Esquierdes).
El día más importante del añu pa los miembros de Jaleo!!! ye'l 4 d'avientu, aniversariu de la muerte en Málaga d'un manifestante nomáu Manuel José García Caparrós muertu en 1977. Esti día cellébrase'l Día de la Nación Andaluza 
227 Philosophia
227 Philosophia ye l'asteroide númberu 227 de la serie descubiertu'l 12 d'agostu de 1882 por Paul-Pierre Henry en París. 
Foi nomáu asina n'honor de la Filosofía.
228 Agathe
228 Agathe ye l'asteroide númberu 228 de la serie descubiertu'l 19 d'agostu de 1882 por Johann Palisa en Viena.
229 Adelinda
229 Adelinda ye l'asteroide númberu 229 de la serie descubiertu'l 22 d'agostu de 1882 por Johann Palisa en Viena
230 Athamantis
230 Athamantis ye l'asteroide númberu 230 de la serie descubiertu'l 3 de setiembre de 1882 por Leo Anton Karl de Ball (el so únicu descubrimientu) en Bothkamp.
231 Vindobona
231 Vindobona ye l'asteroide númberu 231 de la serie descubiertu'l 10 de setiembre de 1882 por Johann Palisa en Viena.
232 Russia
232 Russia ye l'asteroide númberu 232 de la serie descubiertu'l 31 de xineru de 1883 por Johann Palisa en Viena
Foi nomáu asina pol pais Rusia
233 Asterope
233 Asterope ye l'asteroide númberu 233 de la serie descubiertu'l 11 de mayu de 1883 por Alphonse Louis Nicolas Borrelly en Marsella.
Ye un asteroide de clas T.
234 Barbara
234 Barbara ye l'asteroide númberu 234 de la serie descubiertu'l 12 d'agostu de 1883 por Christian Heinrich Friedrich Peters en Clinton (Nueva York).
Ye un asteroide de clas S. 
235 Carolina
235 Carolina ye l'asteroide númberu 235 de la serie descubiertu'l 28 de payares de 1883 por Johann Palisa en Viena.
Foi nomáu asina pola Islla Carolina, anguaño parte de Kiribati.
236 Honoria
236 Honoria ye l'asteroide númberu 236 de la serie descubiertu'l 26 d'abril de 1884 por Johann Palisa en Viena
Foi nomáu asina pola fía del emperador romanu Theodosius I.
237 Coelestina
237 Coelestina ye l'asteroide númberu 237 descubiertu'l 27 de xunu de 1884 por Johann Palisa en Viena.
Coríu
El Coríu ye'l nome común de dellos tipos d'aves de la familia de les anátides ("Anatidae").
Los coríos xébrense en delles subfamilies. Polo xeneral, son aves acuátiques, de tamañu menor que los sos parientes cisnes o gansos. Na so alimentación inclúin tanto herbes como gramínees, pexes o insectos, ente otros.
Los machos d'especies del hemisferiu norte tienen plumaxe coloríu que muda nel branu, lo que-yos fai asemeyase a les femes de la so especie. Polo xeneral, la muda de plumaxe antecede una migración. En bien d'elles vegaes, los machos adultos nun esnalen pente un tiempu llargu pa protexer el so hábitat. 
Horru
L'horru o horriu ye una construcción tradicional asturiana que d'antañu emplégase como graneru pa guardar la collecha. Nun se ye a entender la casería asturiana o el paisaxe asturianu ensin l'horru, alcontrándose miles dellos esparcíos per tola xeografía asturiana.
El cuerpu principal de forma cúbica, fechu delles maderes especialmente selecionaes según les sos carauterístiques, entaramíngase enriba cuatro columnes de piedra (los pegollos) que lu aisllen del suelu, la humedanza y los roedores. Na so construcción empléguense materiales propios de cada zona.
Delles partes más importantes del horru son: Los "pilpayos", los "pegollos", les "mueles", les "colondres", los "lliños" y el "teyáu".
Les sos "colondres" (muries feches de tables de madera enxeraes nunes otres) yeren antañu decoraes con motivos de dibuxos y talles xeométriques de diseñu tradicional.
Tamién hai horros en Galicia, Cantabria, León, Euskadi, Portugal , Noruega y Suecia.
Según el su estilu decorativu xebrense tres escueles: estilu Villaviciosa, estilu Carreño y estilu Allande. Anguaño guárdense algunos diseños y horrios d'altu valor etnográficu. 
Nel occidente asturiano encontrase tamien el horreo galego que en la occidental llamase cabazo.
En delles ocasiones tamién pue tener seis u ocho pegollos. Entós, nun se-y llama horru sinón panera.
Panera
La panera ye una antigua edificación rural sobre pegoyos p'almacenar el cereal. Ye asemeyada al horru, pero polo xeneral tien más de cuatro pegoyos. La distinción estricta, sicasí, ente horru y panera nun ye'l númberu de pegoyos, sinón el teyáu. Los horros tienen teyaos a cuatro agües qu'unen nel puntu superior, mentes que les paneres tienen teyáu con caballete. 
Les paneres, amás de pegoyos, poseyen mueles y tillaos.
Pegollu
Un pegollu ye una columna qu'eleva l'horru p'aisllalu del terrén. Los pegollos puen tar fechos de piedra o madera. 
Pósense nos "pilpayos" y enriba rematen coles "mueles".
Fisioterapia
La pallabra Fisioterapia remanez de la xunión de los vierbos griegos: "physis", que significa natura y "therapeia", que quier dicir tratamientu.
Poro, dende un puntu de vista etimolóxicu, fisioterapia o "physis-therapeia" significa “Tratamientu pola Natura”, o tamién “Tratamientu per aciu d'Axentes Físicos”. La Organización Mundial de la Salú (OMS) define en 1958 a la Fisioterapia como: "L'arte y la ciencia del tratamientu por mediu del exerciciu terapéuticu, calor, fríu, lluz, agua, masaxe y lletricidá. Amás, la Fisioterapia inclúi la execución de prebes llétriques y manuales pa determinar el valir de l'afeutación y fuercia muscular, prebes pa determinar les capacidaes funcionales, l'amplitú del movimientu articular y midíes de la capacidá vital, asina como aídes diagnóstiques pal control de la evolución".
Pela so parte, la Confederación Mundial pola Fisioterapia (WCPT) en 1967 define a la Fisioterapia dende dos puntos de vista: 
Renacimientu foi l'ampliu movimientu de revitalización que se produxo na cultura n'Europa Occidental ente los sieglos XV y XVI. Los sos esponentes cimeros afáyense nel campu de les artes anque tamién se produxo una renovación nel de les lletres y ciencies, tanto naturales como humanes.
El nome Renacimientu emplégase porque esti retomó los elementos de la cultura clásica. Amás esti términu simboliza la reactivación de la conocencia y el progresu tres los sieglos d'escuridá de la Edá Media.
Análisis clínicos
Análisis clínicu se-y noma davezu a la preba solicitada al llaboratoriu clínicu por un médicu pa confirmar o descartar un diagnósticu. Forma parte del procesu d'atención a la salú que se sofita nel estudiu d'estremaes amueses biolóxiques per aciu del so analís en llaboratoriu y que brinda un resultáu oxetivu que pue ser tanto cuantitativu (un númberu, como nel casu de la cifra de glucosa) o cualitativu (positivu o negativu). 
El resultáu d'un analís clínicu interprétase a la lluz de valires de referencia afitaos pa cada población y requier d'una interpretación médica.
Llaboratoriu
Un llaboratoriu ye un llugar equipáu con diversos instrumentos de midida o equipos onde se realizen esperimentos o investigaciones diverses, sigún la rama de la ciencia a la que se dedique.
La so importancia, seya n'investigaciones o a escala industrial y en cualisquiera de les sos especialidaes (química, dimensional, lletricidá, bioloxía, etc.) radica nel fechu de que les condiciones ambientales tán controlaes y normalizaes, de mou que:
Instrumentu
El términu instrumentu pue cincar sobre:
Instrumentu musical
Un instrumentu musical ye un oxetu compuestu pola combinación d'ún o más sistemes resonantes y los medios pa la so escitación, construyíu col envís de producir soníu nún o más tonos que puean ser combinaos por un intérprete pa producir música. Nun entamu, cualisquier cosa que produza soníu pue sirvir d'instrumentu musical, pero la espresión acútase, davezu, a aquellos oxetos que tienen esi envís específicu.
Feudalismu
Denómase feudalismu a la organización social, política ya económica basada nel feudu que predominó na Europa occidental ente los sieglos IX y XV. Tratábase de propiedaes de tarrenos cultivaes cimeramente por siervos, parte de cuya producción debía ser entregada en conceutu de "censu" (arriendu) al amu de les tierres, na mayoría de los casos un pequeñu noble (señor) nominalmente lleal a un rei.
Feudu
Feudu (posiblemente del llatín "feodum", en llatín vulgar "feudum"), que n'Alemaña se-y denomaba "Lehen", en Francia "Fief" y nos Países Baxos "Leen", ye una propiedá de tierra o gran parte d'ella, que yera cultivada cimeramente polos vasallos y la mayor parte del productu que s'obtenía, debía ser entregáu al dueñu, cásique siempres un caballeru lleal al rei. Los feudos yeren distribuyíos ya entregaos pol rei a los sos nobles. Los vasallos por definición taben venceyaos a la tierra y yeren consideraos como parte de la propiedá feudal.
Vasallu
Nel feudalismu, considérase vasallu a un noble (poseedor de tierres) que pide proteición a un señor feudal. Xúra-y fidelidá, d'asistencia ya empresta serviciu militar nel so favor.
Nun ha tracamundiase con siervu; que nun ye un noble, sinón un campesín que se somete a la proteición d'un noble.
Na Edá media, el vasallu sirvía a un señor, el cual dába-y proteicion a él y a la so familia, y había entregá-y tierres (trabayaes por campesinos). A cambeu'l vasallu había servilu, y xurar dá-y el so sofitu en toa custión, yá seya política, militar, relixosa o económica, en casu de que'l señor feudal lu necesite.
Siervu
La pallabra siervu (del llatín "servus") designa una forma de venceya social y xurídica -típica del feudalismu- ente una persona, davezu un campesín, y un señor feudal.
El siervu estrémase del esclavu en que nun pue ser vendíu, en xeneral, por separtáu de la tierra a la que trabaya, y xurídicamente ye un home llibre.
Carauterísticu de la servidume d'un siervu yera'l conxuntu d'obligaciones consinaes tales como la incapacidá del siervu d'alquirir o vender bienes raíces, sometimientu a l'autoridá política, xudicial y fiscal del señor feudal, obligación d'emprestar servicios militares al so señor y la entrega de parte del so trabayu o productu. La condición de siervu yera hereditaria y nun podía abandonar la so tierra ensin el permisu del so señor.
Normalmente, cuando predominaba la servidume, la tierra por sí sola nun podía vendese porque taba asociada con poderes políticos (de la mesma manera que'l Rei d'España nun pue vender España). En cambeu, la tierra podía tresferise per aciu de guerres o esponsales.
Anestesioloxía y reanimación
L'anestesioloxía ye la parte de la medicina que s'ocupa de les intervenciones quirúrxiques de la sedación, analxesia y relaxación por medios farmacolóxicos, restaurando darréu la normalidá de les fonciones fisiolóxiques suspendíes (reanimación). La especialidá médica recibe'l nome d'anestesioloxía y reanimación.
Ciruxía
Una ciruxía (del griegu "cheirourgia" - lit. "trabayu manual") ye una práutica terapéutica qu'implica manipulación y que presupón l'accesu al interior del organismu al traviés de furar o curtiar na piel. Aplícase a les actividaes cruentes cuya finalidá ye iguar o amenorgar per aciu de maniobres manipulatives sofitaes por dellos intrumentos el dañu causáu por ciertes malures u otros axentes.
A diferencia de la Patoloxía Interna, la Patoloxía Esterna (términos equivalentes en desavezu que remanecieron en Medicina Interna y Ciruxía) se refier a les enfermedaes estructurales onde tien aplicación la ciruxía, y s'acomuñen básicamente en:
Considérase'l pá de la ciruxía a Ambroise Paré.
Rubianu
Rubianu ye una parroquia y llugar del conceyu de Grau, nel Principáu d'Asturies (España). Ta allugada na área central del mesmu. Llenda al norte cola parroquia de Santa María de Rodiles, al noreste cola de San Pedro de Cuaya, al sureste cola de Yernes, al noroeste cola d'Ambás, y al suroeste cola de Santianes de Molenes. Tien una pequeña población (48 habitantes). Compriende les entidaes de La Calea, Ente'l Valle, Les Cortes, El Regueiral, Rubianu y Triapeña, y la so estensión ye de 4,78 km².
Formientu (revista)
Formientu ye una revista de lliteratura n'asturianu, dirixida por Inaciu Galán y González y editada por Xareos! Xestión Cultural, que nació n'ochobre de 2006 col envís de "dar voz" a los escritores más mozos. Los autores de Formientu son los ñacíos dende 1977 hasta 1988. La revista ta ilustrada por xente mozo como Raquel Prieto (Llangréu, 1987), Xurde Comerón (Mieres, 1987) y sobremanera Eduardo Portela (San Xuan; Puertu Ricu, 1982), Pablo Casanueva, cola idea de dar a conocer a los nuevos artistes asturianos y la so obra.
El so primer númberu tuvo una tirada de 500 exemplares y cuntó con un total de 26 autores. 
El segundu, un especial tituláu 'La narrativa más moza', salió por mor de la XXVIII Selmana de les Lletres Asturianes y cuntó con 19 narradores mozos. 
El tercer númberu ta fecháu en setiembre de 2007 y cuntó cola participación de 10 autores con testos eróticos. 
En payares de 2008 apaez el númberu 4, nel que vuelven a dase a conocer nueves voces de la lliteratura asturiana y que pasa a espublizar pa Xareos!, la editorial "La Cruz de Grau" 
Nel númberu 9 despidiéronse dellos autores, al superar la edá permitida. Anguaño aportó yá al númberu 14 y lleva alredor d'un cientu d'autores asoleyaos.
El llistáu d'autores apaecíos en Formientu ye'l que vien darréu:
Castellanismu
Castellanismu puen ser:
Castellanismu (política)
El castellanismu ye una ideoloxía que tien por xera caltener y promover los valores que-y son propios a lo que considérase Castiella: les sos costumes, los sos vezos, la so cultura, los sos recursos ñaturales ya homanos, la so integridá territorial y el cuestionamientu de les polítiques centralistes.
Hai dellos movimientos castellanistes: seyan rexonalista o nacionalista, al marxe de la so orientación política (progresista, esquierdista, socialdemócrata, drechista...). Que tienen como finxu de la so ideoloxía el Pautu Federal Castellanu de 1869, firmáu por representantes y delegaos d'un partíu políticu, el "Partido Federal", en representación de 17 provincies: Albacete, Ávila, Burgos, Ciudad Real, Cuenca, Guadalajara, Llión, Logroño, Madrid, Palencia, Salamanca, Santander, Segovia, Soria, Toledo, Valladolid y Zamora.
Asina, el castellanismu defende la xuntura de les cinco comunidaes autónomes de raigañu castellanu: Cantabria, Castiella y Llión, Castiella-La Mancha, La Rioxa y Madrid.
Sicasí, esisten munches interpretaciones nel castellanismu, y hailos que reclamen 11 provincies, otros 14 provincies, hailos inclusu que defenden les comarques valencianes de Requena y Utiel y otros munchos proyeutos minoritarios dientro'l nacionalismu castellán.
La territorialidña que vindiquen los movimientos castellanistes vien en rellación col seutor al que pertenezan. Una parte del rexonalismu castellán estrema'l norte y el sur de Castiella (considerando la separtación ñatural del Sistema Central). Dotramiente, les tesis d'Anselmo Carretero faen una lleutura a la baxa de Castiella, defendendo namái la denomada "Castiella condal" (los territorios del condáu de Castiella: Finalmente, el ñacionalismu castellán, considera como una mesma entidá, l'aria socio-cultural que-y correspuendería col mapa de llingües y fales d'España que son propiamente castellanos (Axuntando indesplicablemente Llión y renonciando a Andalucía y Murcia. 
Hestóricamente, el castellanismu garra como referencies la Guerra de les Comunidaes de Castiella. Y la fegura de Juan Martín Díez "L'empecináu", como base del federalismu castellán del sieglu XIX y el Pautu Federal Castellán de 1869. 
Considérense pensaores castellanistes (o precusores del castellanismu) a:
El castellanismu identifícase polo xeneral col pendón carmesí del Reinu de Castiella. Magar que los movimientos vindicativos en mayor midía que'l tradicional, anque erróniamente, viénense identificando col pendón comuneru comuneru, de color moráu, actualmente representáu de color índigu.
Magar qu'esisten dellos otros símbolos como la cruz de Fernán González y el broquel castellanista, amás de los propios de cadún de los coleutivos.
Palos castellanistes, la fecha de la so reivindicación ye'l 23 d'abril, día del llibru y aniversario de la Batalla de Villalar, cellebrada como Día ñacional de Castiella. Tamién esisten otres feches significatives:
Dellos escritores plantegaron tesis sobro la identidá castellana, que foron adoptaes como plantegamientos de bas del castellanismu actual:
Puen considerase movimientos castellanistes los que vienen darréu:
Castellanismu (llingüística)
Un castellanismu ye un estranxerismu que consiste nel emplegu d'una pallabra del castellanu n'otra llingua. Nel casu asturianu, esisten castellanismos que llexítimamente incorporárense a la llingüa a lo llargo de la so historia (y darréu formen parte d'ella) y dellos otros non normativos que son resultáu del billingüismu inorganicu que tiende a la meza de les dos variedaes llingüístiques.
Villarino de los Aires
Villarino de los Aires ye un conceyu español allugáu na comarca de Les Arribes (La Rivera), provincia de Salamanca, comunidá autónoma de Castiella y Lleón.
Tenía 1.040 habitantes nel 2005, de los que 913 yeren de Villarinu de los Aires y 127 de Cabeza de Framontanos.
Ta asitiáu a 605 metros d'altor y tien una área de 102,64 km². Les sos fiestes llocales son el 16 y 17 d'agostu. El so códigu postal ye 37.160.
Anxoloxía y Ciruxía Vascular
L'anxoloxía (del griegu ἀγγεῖον, "vasu" y -λογία, "estudiu") ye la especialidá médica que s'encarga del estudiu de los vasos del sistema circulatoriu y del sistema linfáticu, incluyendo l'anatomía de los vasos sanguíneos (como arteries, venes, capilares) y la de los linfáticos, amás de les sos malures. 
La rama médico-quirúrxica que s'ocupa del diagnósticu y tratamientu de les malures de los vasos sanguíneos (arteries y venes) denómase Anxoloxía y Ciruxía Vascular.
Aneurisma
Un aneurisma (del griegu ανευρυσμα), ye una dilatación asitiada d'una arteria o vena ocasionada por una dexeneración de la paré. Los aneurismes más frecuentes son los arteriales y el so asitiamientu más veceru s'enraigona na bas del cerebru (el polígonu de Willis) y l'aorta (l'arteria cimera que xurde del coral) - Aneurisma d'aorta. 
La capa arterial en contautu direutu col fluxu sanguíneu nómase "túnica íntima"; esta capa ta compuesta principalmente por célules endoteliales. La capa siguiente a ésta ye la "túnica media", compuesta por célules musculares lises y texíu ellástico. La capa más esterior (la más alloñada de la corriente sanguínea) se conoz como "túnica alventitia", la cual ta compuesta por texíu coneutivu.
Aorta
L'aorta ye l'arteria cimera del cuerpu. Sal direutamente del coral, concretamente del ventrículu esquierdu, y da orixe a toles arteries del sistema circulatoriu (esceutu a les arteries pulmonares, que salen del ventrículu drechu). Fina a l'altor de la IV vértebra llumbar, onde se bifurca pa dar orixe a les arteries illiaques primitives.
La so porción central o proximal se conoz col nome d'arcu o cayáu aórticu, que consta d'una parte ascendente, una tresversal y una descendente (aorta torácica descendente). La parte ascendente tien una disposición llibre (ensin ramificaciones), pero na parte tresversal l'aorta tien la so primera división: el troncu braqueocefálicu.
Linfedema
Un linfedema ye un edema provocáu por obstrucción linfática o por penuria o ausencia de vasos linfáticos. 
Al esame físicu destrémase bien del edema por insuficiencia venosa en qu'ésti, al apiertalu, dexa una güella nomada "fóvea". L'edema linfáticu ye 'ellásticu' y al dexar d'apiertalu nun queda siña dala yá que'l texíu recupera inmediatamente la so posición, por fibrosis.
Sistema cardiovascular
El Sistema Circulatoriu ye'l conxuntu de conductos pelos que circula'l sangre y ta formáu por:
Si bien ye común el denomatu de "sistema" cardiovascular, estriutamente se-y habría nomar "aparatu". El denomatu de "sistema" acútase pa "un conxuntu de muérganos formaos predominantemente pol mesmu tipu de texíos" (quiciás l'exemplu más ñidio ye'l sistema nerviosu). L'aparatu cardiovascular ta formáu por estremaos tipos de texíos, y poro, ésti ye'l denomatu más afayadizu.
El sistema circulatoriu ye la suma del sistema cardiovascular o circulación sanguínea más el sistema linfáticu.
Batería (instrumentu musical)
En música, una batería ye un instrumentu musical de percusión, formáu por una serie de tambores, platillos o címbalos y, a veces, otros instrumentos, que puen ser bongos, panderetes, campanes…, executaos per un solu intérprete, el baterista o batería, quien suel usar baquetes pa golpear los parches de los tambores y los platos col fin de crear una vibración. Esti instrumentu, xuntu col baxu, conforma la "base" rítmica de la música popular, pudiendo rescamplar el blues, el jazz o el rock.
Porto Velho
Porto Velho ye una ciudá de Brasil. Tien 
Fotosfera
La fotosfera d'una estrella ye la superficie lluminosa que dellimita talu oxetu, o meyor dicho la rexón de la estrella de la que provién la lluz que vemos. Clásicamente fálase de la fotosfera del Sol y de les estrelles. Nel casu'l Sol la temperatura fotoesférica ye alrodiu de 5.800 kelvin, nun ye sólida, sinon una capa de plasma d' aprosimadamente 300 km. d'espesor, qu'emite la lluz y el calor que recibimos.
Nel casu d'otres estrelles la temperatura fotosférica o superficial ye mayor o menor, poro la lluz emitía ye, en promediu d'otru collor. Estrelles más fríes son coloraes y estrelles más calientes son azules.
Catálogu d'estrelles
Esiste más d'un criteriu pa catalogar o clasificar les estrelles, dependiendo de las necesidaes. Un sistema de clasificación mui común, y d'aplicación intuitiva, básase nel brillu o magnitú. Otro criterio útil y intuitivu pa catalogales básase na so distancia. 
Nota: Como dalgunes d'estes estrelles son de magnitú variable, dalgunes fontes puen camudar l'orden d'estes estrelles na so clasificación, sofitándose bien na magnitú másima o na magnitú promedio.
Segundo Blanco
Segundo Blanco González (1899, Xixón - 1957, Méxicu) anarquista asturianu.
Albañil de profesión, encargóse mientres la dictadura de Primo de Rivera de caltener la estructura de la CNT n'Asturies y llegó a ocupar el cargu de Secretariu Xeneral de la organización anarcosindicalista en 1926. Esi mesmu añu metiéronlu presu, lo mesmo qu'en 1931 y 1934.
Al entamu de la Guerra Civil Española presidió'l Comité de Guerra de Xixón y ocupará posteriormente la Conseyería d'Industria nel Conseyu Interprovincial d'Asturies y Lleón formáu en xineru de 1937, y formó parte de la Comisión de Guerra una vegada qu'ésti se tresformó nel Conseyu Soberanu d'Asturies y Lleón.
Tres la ocupación d'Asturies, fuxó a Francia y pasó a Cataluña. Foi Secretariu de Defensa nel Comité Nacional de la CNT y n'abril de 1938 formó parte del gobiernu de Juan Negrín ocupando la cartera de Instrucción y Sanidá Pública. Tres la guerra esilióse na ciudá francesa d'Orleáns pa llueu marchar a Méxicu onde morrió en 1957.
Llista d'asteroides (45001-46000)
Llista d'asteroides/45001–45100
Llista d'asteroides/45101–45200
Llista d'asteroides/45201–45300
Llista d'asteroides/45301–45400
Llista d'asteroides/45401–45500
Llista d'asteroides/45501–45600
Llista d'asteroides/45601–45700
Llista d'asteroides/45701–45800
Llista d'asteroides/45801–45900
Llista d'asteroides/45901–46000
Llista d'asteroides (46001-47000)
Llista d'asteroides/46001–46100
Llista d'asteroides/46101–46200
Llista d'asteroides/46201–46300
Llista d'asteroides/46301–46400
Llista d'asteroides/46401–46500
Llista d'asteroides/46501–46600
Llista d'asteroides/46601–46700
Llista d'asteroides/46701–46800
Océanu
Llámase océanu (del griegu clásicu Ὠκεανός, "Okeanós", nome que recibía'l mar n'Antigüedá clásica), a una superficie d'agua salao que forma la mayor parte de la hidrosfera d'un planeta. Na Tierra, llámase-y así a caúna de les divisiones convencionales del Océanu Mundial, qu'ocupa dos terceres partes de la superficie del planeta. Según el diccionariu de l'ALLA, un océanu ye una porción grande de les cinco nes que se dixebra la mar del mundu. Son, por orden descendente de superficie, el Pacíficu, l'Atlánticu, l'Índicu, l'Antárticu y l'Árticu. Delles partes de so, total o parcialmente arrodiaes por tierra, reciben el nome de mares.
La Tierra ye l'únicu planeta que tien un océanu o cualisquier tipo d'estensión grande d'agua líquido. L'océanu cubre alredor del 72% de la superficie del nuestru planeta (360.000.000 km), y acumula'l 97% de l'agua de la Tierra. El so volume total ye d'alredor de 1.300 millones de quilómetros cúbicos, y la so profundidá media ye de 3.682 m.
Como parte principal de la hidrosfera terrestre, l'océanu xuega un papel fundamental nel desarrollu de la vida, forma parte del ciclu del carbono ya inflúi nel clima y los fenómenos meteorolóxicos. Ye l'hábitat de 230.000 especies conocíes; sicasí, como la mayoría de les sos profundidaes entá nun foron esploraes, calcúlase que tien de haber más de dos millones d'especies marines. L'orixe de los océanos terrestre entá nun se conoz. Dica poco pensábase que se formaran nel eón hadeicu, fai 4.000 millones d'años, tres d'un periodu d'intensa actividá volcánica; l'enfriamientu de la superficie terreste permitió que l'agua s'afayara n'estáu líquidu. Nostante, el científicu francés Francis Albarède publicó un trabayu en 2009 nel que propón que l'apaición de l'agua na tierra produciose tres de la colisión d'asteroides xigantes cubiertos de xelu que chocaron escontra la Tierra ente 80 y 130 millones d'años dempués de la formación del planeta.
Los océanos extraterrestres podríen tar formaos d'agua o d'otros elementos. La única masa líquida estable y de tamañu grande confirmada fuera de la Tierra son los llagos de Titán, magar que hai evidencies de que tien de haber más dientru del Sistema Solar. Según los científicos Marte y Venus tuviéronlos nes primeres etapes de la so historia xeológica. Asina, la hipótesis oceánica de Marte suxer que cuasi una tercer parte de la so superficie tuvo nun tiempu cubierta d'agua, y piénsase que un efectu ivernaderu descontroláu fizo desapaecer l'océanu global de Venus. Como delles sustancies presentes nel agua, como les sales y l'amoniacu, faen que baxe'l so puntu de conxelación, ye posible qu'haiga agua en grandes cantidaes n'entornos extraterrestres llonxanos en forma de salmuera o de xelu de convección. Asina, percréese que la hai en dellos planetes enanos y satélites. L'exemplu más claru ye'l d'Europa, que se cree que tien un océanu col doble de volumen d'agua que'l terrestre. Amás d'estos casos, considérase que los planetas gaseosos xigantes del Sistema Solar tienen capas atmosfériques n'estáu líquidu, magar que nun se sabe entá cuála ye la composición. Por últimu, piénsase que podría haber tamién, en planetes y satélites de fuera del Sistema Solar, océanos, que podríen ser líquidos nos planetes asitiaos a una distancia de les sos estrelles que-yos permitiera ser habitables.
La masa total de la hidrosfera ye de 1.400.000.000.000.000.000 tonelaes (1,4×10 t), lo que representa un 0,023% de la masa total de la Tierra. D'ello, menos del 3% ye agua dulce; el restu ye agua salao, que se concentra principalmente nos océanos. L'area del Océanu Mundial ye de 361 millones de km², y el so volume aproximao ye de 1.300 millones de km³. Esto ye, un cubu d'agua con una arista de 1.111 km. La so profundidá media ye de 3.790 m, y la so profundidá másima ye de 10.923 m. Cuasi la mitá del agua oceánica ta a una profundidá mayor de 3.000 m, y lo que se conoz como océanu profundu (la parte del mesmu asitiada a más de 200 m de profundidá) cubre'l 66% de la superficie terrestre. Esto nun inclúi los datos de los mares que, como'l mar Caspiu, nun tán conectaos col Océanu Mundial.
No que cinca al agua salao, que ye l'agua de los mares y océanos, tien una salinidá media del 3,5%. Esto ye, que en cada quilogramu d'agua salao hai 35 g de sales disueltes, principalmente de sodiu y cloru. La densidá media en la superficie ye de 1,025 g/ml. Esta ye mayor que la del agua dulce (1 g/ml) porque les sales disueltes añáden-y masa al agua ensin aportá-y prácticamente volume. No que cinca al puntu de conxelación, esti baxa más cuantes más sales tien l'agua; l'agua de mar con una salinidá media conxélase a -2ºC . L'agua salao alcontrada con menor temperatura n'estáu líquidu afayose en 2010 nuna corriente qu'había perbaxu d'un glaciar antárticu: taba a -2,6ºC . El pH del agua salao oscila ente 7,5 y 8,4, y la velocidá del sonidu nella ye, de media, de 1.500 m/s
La collor azulao del agua ye'l resultáu de l'aición de dellos axentes, ente los que rescamplen la clorofila y la materia orgánica disuelta.
Magar que ye descrito habitualmente como siete océanos diferentes, la masa oceánica de la Tierra ye un únicu mantu global d'agua salao. Esti conceptu d'una masa única d'agua que va moviéndose per ella ye fundamental dende'l puntu de vista de la oceanografía.
La sodivisión d'esta masa global vien definida por los continentes, dellos archipiélagos, llinies de llatitú y llonxitú... Les principales divisiones son los océanos, que al tiempu sodivídense en mares, golfos, bahíes, estrechos...
Xeolóxicamente un océanu ye un área de corteza oceánica cubierta d'agua. La corteza oceánica ye una capa fina del basaltu volcánicu solidificáu que cubre el mantu de la Tierra. La corteza continental ye más gruesa, pero menos densa. Dende esti puntu de vista, hai trés océanos na Tierra: el Océanu Mundial, el mar Caspiu y el mar Negru. Los dos caberos formáronse pola colisión de dos de los contiéntes primixenios, Cimmeria y Laurasia. El mar Mediterraneu tien sío delles veces un océanu, porque los movimientos de les placa tectónica|plaques tectóniques tienen interrumpío bien de veces la so conesión col océanu mundial al traviés del estrechu de Gibraltar. El mar Negru conéctase col Mediterraneu al traviés del Bósforo, pero esti nun ye una pieza de suelu oceánicu como l'anterior, sinón una canal natural formada na plataforma continental fai unos 7.000 años.
Pesie a que son nomaos mares, otres superficies d'agua salao non conectaes col océanu mundial, como'l mar d'Aral, nun son otra cosa que llagos salaos.
Los oceanógrafos dividen l'océanu en diferentes fasteres que s'estremen peles sos condiciones físiques y biolóxiques. Asina, la zona peláxica inclúi toles zones abiertes de los océanos, y sodivídese en fasteres categorizaes pola so profundidá y l'abondancia de lluz. 
La zona fótica inclúi los doscientos metros más superficiales de la masa d'agua oceánica; nella produzse la fotosíntesis y ye, poro, la de mayor biodiversidá. Como les plantes necesiten facela pa sobrevivir, la vida qu'alcontramos a mayor profundidá depende pa la so sobrevivencia de los restos materiales que caen dende les agües más superficiales (lo que se conoz como nieve marina) o d'una fuente d'enerxía alternativa. Les fontes hidrotermales son la fonte d'enerxía primaria na zona conocida como zona afótica, que ye aquella asitiada a más de 200 m de profundidá.
La parte peláxica de la zona afótica puede sodividise en rexones verticales acordies cola temperatura. La más superior ye la mesopeláxica. La so llende inferior márcala la termoclina (capa dientru d'un cuerpu d'agua o aire aú la temperatura cambia rápidamente cola fondura o l'altura) de los 12º C, que nos trópicos aparez xeneralmente a una profundidá de 700 a 1.000 m. Perbaxu d'ella ta la rexón batipeláxica, que compriende la zona asitiada ente las termoclines de los 10º C y los 4º C, esto ye, les profundidaes ente 700-1.000 m y los 2.000-4.000 m. Perbaxu d'ella ta la capa cimera de la llanada abisal, la rexón abisopeláxica, que la so llende inferior ta alredor de los 6.000 m de profundidá. La capa cabera y más profunda, nomada hadalpeláxica, inclúi les foses oceániques hasta una profundidá másima de 11.000 m.
Les zones béntiques (rexón ecolóxica del nivel más fondu d'un océanu o llagu, qu'inclúi la superficie del sedimientu y de dalgunes capes del subsuelu) son afótiques, y sodivídense en capes que correspuenden coles trés fasteres más profundes de la masa d'agua oceánica. La zona batial cubre'l talud continental hasta los 4.000 m de fondura, l'abisal cubre les llanaes abisales ente los 4.000 y los 6.000 m y la hadal correspuende a la zona hadalpeláxica y alcuéntrase namái nes foses oceániques.
Hai, entá, otra forma de sodividir la zona peláxica n'estratos llonxitudinales. Nómase zona nerítica a la masa d'agua asitiada directamente sobro les plataformes continentales, y zona oceánica al restu, que s'asitia n'agües abiertes. Complétala la zona llitoral, que cubre la rexón que ta cubierta pol océanu na marea alta y descubierta en marea baxa. Nómase tamién zona d'intermarea, y representa l'área transicional ente les condiciones terrestres y marines.
No que cinca a la densidá, l'océanu sodivídese en trés fasteres: la superficial, la picnoclina y la profunda. La superficial tien una temperatura y salinidá relativamente constantes a igual profundidá pola aición de les corrientes marines y les oles. Compriende l'agua oceánica que ta dientro la zona fótica y en contactu cola atmósfera. Ye un 2% del volumen total del agua oceánica, ye la menos densa y allúgase nún rangu de profundidá d'ente 150 y 1.000 m, que varía según la rexón. Ye más gruesa nes rexones tropicales, y perdelgada, o inclusu inesistente, nes rexones boreales, nes que la transición cola capa de mayor densidá ye más rápida. La picnoclina ye la rexón na que, per aciu principalmente del descensu de la temperatura, la densidá aumenta sustancialmente cola profundidá. Contiene aprosimadamente'l 18% del total del agua oceánica. La zona profunda, qu'entama a unos 1.000 m de profundidá nes llatitúes medies, tien variaciones perpequeñes de densidá en función de la profundidá y compriende'l 80% del total del agua del océanu.
Cuando una zona esperimenta cambios importantes de temperatura al cambiar de profundidá dizse que contién una termoclina. La termoclina tropical suel ser más profunda que la termoclina a llatitúes mayores. L'agua averada a les zones polares, que reciben relativamente poca insolación, nun tán tan estratificaes por temperatura y nun suelen formar una termoclina, porque l'agua superficial a eses llatitúes ta casi tan frío como l'agua más profunda. Perbaxu de la zona de termoclina, n'agües más profundes, la temperatura del agua ye perfría, d'ente -1º y 3º C. Como esta capa contién la mayoría del agua oceánica la temperatura media d'esta ye de 3,9ºC. 
D'otra banda, dizse qu'una zona contién una haloclina cuando hai cambios importantes na salinidá en función de la temperatura. Y dizse que contién una quemoclina cuando hai un gradiente químicu vertical importante en función de la profundidá. La haloclina coincide bien de veces cola termoclina, y la combinación de dambes produz una picnoclina importante.
Llista d'asteroides/46801–46900
Llista d'asteroides/46901–47000
Ferrocarril
Caltríase por ferrocarril, nel sentíu enancháu del términu, el sistema de tresporte tarrestre guiáu sobro carriles de cualisquier mena, anque normalmente s'entiende que los carriles son d'aceru ("ferro" del llatín ferrum), que faen el camín o vía férrea sobro la cuala circulen los trenes. Dientro d'esta esbilla inclúinse medios de tresporte qu'empleguen otres menes de guiáu, tales como los trenes de llevitación magnética.
El so desendolque prodúxose na primer metá'l sieglu XIX como parte de la Revolución industrial, faciendo usu de la ventaxa téunica que supón el baxu coeficiente de rodadura metal sobro metal —del orde de 3 por 1000 y perinferior al coeficiente de rodadura sobro carretera— causando una tresformación dafechu de la sociedá al permitir el tresporte de persones ya mercaderíes a un baxu costu y en forma regular y segura.
Per otru llau, trátase d'un mou de tresporte con ventaxes comparatives en ciertos aspeutos, talos como'l consumu de combustible por tonelada quilómetru tresportada, la entidá del impautu ambiental que causa o la posibilidá de realizar tresportes masivos, que faen relevante'l so usu nel mundu modernu.
"Enantes del vapor"
Les víes esistieron muncho primero de la invención de les máquines de vapor. Les que conocemos güei tienen el so orixe nes mines europees de mediaos del sieglu XVI. Pa facilitar el trabayu manual, les cargues pesaes yeren tresportaes en carros de cuatro ruedes que se movíen sobre tables de madera paralelu. Un pernu allugáu debaxo del vagón corría ente les tables, emponiendo'l carruaje. Los ferrocarriles emplegaron más tarde distintos sistemes de guía.
Hasta la llegada de la máquina de vapor, la fuerza emplegada pal tresporte yera principalmente la del home o'l caballu.
El primer tresporte de viaxeros sobre "carriles de fierro" realizóse n'Inglaterra en 1801, con vagones tiraos por caballos, ente les localidaes de Wandsworth y Croydon. Esti fechu supunxo un finxu na hestoria del tresporte terrestre.Gracies a esti métodu llogra un gran crecedera nel desendolcu de la movilidá.
Hachu
Un hachu o bruesa ye una ferramienta con un filu metálicu que ta fixáu de forma segura a un mangu, xeneralmente de madera. 
L'usu típicu pa los hachos ye curtiar lleña y llantar árboles, pero nel pasáu usárense como armes de caza y guerra especialmente polos viquingos, normandos, hindúes, ingleses, franceses, etc, qu'emplegaren hachos de guerra dende'l Neolíticu, o los hachos arroxadizos (francisca, tomahawk). Los bomberos usen hachos p'abrirse pasu al traviés de puertes y ventanes nos fueos. Tamién s'usen en deportes como la corta de tueros 
Arma
Un arma ye un instrumentu o artefautu cuya fin primaria ye atacar a otros seres. Tamién s'utiliza ésti términu pa referíse a otros instrumentos utilizaos pa defendese d'ataques.
Metafóricamente se diz qu'un arma ye tou recursu que puea inflixir dañu.
Pue dicise que les primeres ferramientes que creó'l ser humanu foron armes, yá seya col envís d'utilizales pa la caza o a escontra otros seres humanos.
Medievales o anteriores
De magar el sieglu XVI
Quesu de Cabrales
El quesu de Cabrales ye un quesu que se fai nel oriente d'Asturies meciendo lleche de vaca, cabra y oveya. Ye ún de los trés quesos de tipu "azul" que s'ellaboren nos Picos d'Europa xunto al Gamonéu y el de Valdión.
Esti quesu ye característico del conceyu de Cabrales y dalgunes poblaciones de Peñamellera Alta. Dende 1981 los artesanos del quesu tan sometíos al Reglamentu de la Denomación d'Orixe del Queso Cabrales, teniendo qu'axustase a unos procedimientos, como usar namái lleche autóctono o siguir técniques artesanales na ellaboración.
L'últimu domingu d'agostu celébrase n'Arenas el "Certame del Quesu Cabrales".
Úsase'l lleche de dos cates, el de pela mañana y el de pela nueche. Cuando'l lleche adquier la temperatura afayadiza améstase-y el cuayu, que pue ser obtenío tanto d'una manera artesanal como a partir de preparaos industriales. Nun s'usa una gran cantidá de cuayu al envís de que'l procesu tenga llugar lentamente y el lleche ye mantenío na cocina pa que se conserve a una temperatura templada. A la mañana siguiente, cuando la cuayada se forma, ruémpese con una garfiella y se dexa posar per unes hores, pa-y quitar el sueru más tarde. La pasta resultante pásase a una arnia cilíndrica ensin prensar. Estes arnies enllénense perriba de la so cabida, colmándolos con un conu de cuayada. Les arnies déxense sobre tables de madera na cocina pa que la calor aide a ensugar la cuayada per varios díes. Una vuelta sacaos de esl arnies, sálase'l quesu per una cara y pasaos unos díes pel aviesu. 
El procesu de maduración llévase a cabu nes cueves naturales qu'hai nos Picos d'Europa. 
Nestes cueves, la humedá relativa ye del 90% y la temperatura oscila ente 8 y 12 ºC. Nestes condiciones desenróllense nel quesu fungos del tipu penicillium, lo que-y apuerta les zonas y vetes de collor azul-verdosa. Esti procesu suel durar ente dos y cuatro meses, pelos que l'artesanu cambia la posición de les pieces al envís de que sazone cauna de les cares. Nesti tiempu los quesos tapécense con fueyes de pláganu abegoses (por razones d'hixene yá nun asocede). El productu final algama un pesu que va dende los dos a los cinco kilos.
L'embalaxe complétase cola etiqueta del fabricante y la contraetiqueta del Conseyu Regulador, compuesta por una banda bermeya flanquiada por dos bandes verdes y'l logotipu del Conseyu Regulador cola numberación correspondiente.
El quesu malapenes presenta corteya, ya que tien una superficie de forma untuosa y llandia asemeyada a la del interior. Cuando ta maduro tien una collor verde-azulada y la masa ye cremosu, con un arume fuerte. El quesu sedrá más o menos mariello contra mayor seya la cantidá de lleche de vaca emplegao, anque polo xeneral presenta un tonu más bien blancu. 
Ye una "lleenda urbana" mui espardida'l que los quesos que presenten merucos o canesbes nel so interior son los de meyor tastu. Tamién ye falso qu'esti quesu se cura tapeciéndolo con cuchu. El mitu del quesu cabrales y los merucos débese de xuru a l'apaición de canesbes de la mosca "Pyophila casei" en productos na que pela so ellaboración, almacenaxe o tresporte nun se respetaren les normatives hixéniques afayadices.
Los productores de "Quesu de Cabrales" son:
Quesu Ovín
El quesu Ovín faise n'Asturies
Cuéyese la lleche de cabra o bien de mecedura con oveya y métese nun tanque de fríu. Pasteurízase y améstase-y formientu y el cuayu industrial. Depués de 45 minutos córtase'l cuayu que nos sal en cachos pequeños. Estos cachos amásense nuna cuba pa dempués prensalos. Una vez quitáu'l sueru métense en moldes con pañu. Vuelve a prensase metiéndolo en salmoria demientres 12 hores. Tres finar esti procesu déxase madurar de mes a mes y mediu.
Trátase d'un quesu de forma cilíndrica, pequeñu ya que pesa ente unos 400 y 500 gramos. L'interior o pasta ye blancu'l fechu namái con lleche de cabra y de color crema'l de mecedura con oveya. La corteza ye del mesmu collor que'l quesu y tien una testura estriada.
Esti quesu faise na quesería de Joaquín Sánchez ya Isabel Fernández, nel conceyu de Nava. Tien el nome del pueblu d'Ovín
Cassoulet
Cassoulet ye un platu de la gastronomía occitana, fundamentalmente un pote fechu con fabes y estremaes partes de carne animal. Ye típicu de la cocina de la rexón de Languedoc.
Tien delles versiones; l'ingrediente básicu son les fabes blanques y tán mecíes con carne como "confit d'oie" (confit de coriu), salchiches, chorizu, corteya de gochu, tamién se pue alcontrar con perdiz o corderu dependiendo de la temporada del añu o la variedá llocal. 
Les fabes ponénse ente agua unes hores enantes y llueu guísase a fueu lentu nuna "cassole" o cacerola de barru; ye d'equí d'onde remanez el nome "cassoulet".
Tres villes, Castelnaudary, Carcassonne y Toulouse dispútense l'orixe primixeniu y sobre too la meyor calidá de cada variedá del platu, continuando una engarradiella yá ancestral.
Ye habitual alcontralu yá preparáu en llates variando en preciu ya ingredientes según la versión y precios. Les más barates suelen tener namái fabes, salsa de tomate, unas pieces de gochu y salchiches barates. Preparaciones más cares usen grasa de gansu y amás puen tener salchiches de Toulouse, gansu, corderu o confit de pato.
Artillería
L'artillería ye'l conxuntu de les armes de guerra pensaes pa disparar proyeutiles de gran tamañu emplegando una carga esplosiva como elementi impulsor. Por estensión denómase asina a la unidá militar que les remana. Toa pieza artillera tien dos partes: la boca de fueu, un tubu metálicu de determináu calibre y llongxitú, y el montaxe de la mesma, denomáu cureña o afuste.
Llanza
La llanza ye un arma compuesta d'un asta (palu-vara de madera o metal) que nel cabu tien fixa una fueya afilada o puntiada. Foi una de les armes primeres del home na prehistoria, y demientres tolos milenios de la Hestoria acompañó a los guerreros de toles dómines y fasteres.
D'elles dicíen grandes guerreros y militares que "yeren l'arma reina de les batalles", penriba de toles demás, pues dau'l so baxu coste de fabricación, la so facilidá d'usu a pie o a caballu, el so algame (dalgunes podíen arrefundise) y la potencia d’espetu o golpada, por mor del llargu "brazu mecánicu" que ye un asta, facíenla un arma perbona.
Alabarda
L'alabarda ye un arma mangada d'estil de madera d'unos dos metros de llonxitú y que tien na so "cabeza d'armes" una punta de llanza como petu cimeru, una cuchiella tresversal con forma de fueya d'hachu per un llau, y otru petu d’espetar o d'enganchar más pequeñu pel opuestu.
Forca
N'agricultura, una forca ye un preséu con mangu llargu y dos o más púes. La forca metálica con tres puntes conozse como tridente. Esti tipu de forca utilízase tamién nel deporte de llanzamientu de fardu.
Una variante con dos puntes utilizábase antiguamente pa suxetar el cuellu de los condergaos, zarrando l'abertura con un palu, y pa pasialos en públicu, o pa suxetar a animales pel pescuezu.
Nómase tamién forca al aparatu y al métodu d'execución, homicidiu o suicidiu consistente n'escoligar a una persona tres arrodia-y el cuellu con un llazu. 
La forca pue provocar el frañimientu del cuellu. La forca con plataforma pon inconsciente a la persona, a la que dexa ensin respiración, produciendo una muerte rápida. Pero'l mecanismu cimeru causante de la muerte de la persona ye la isquemia que se produz a nivel de la corteya cerebral. La cuerda, asitiada alredor del cuellu fai presión y colapsa los vasos del cuellu, tanto les venes yugulares como les arteries carótides. De fechu describiéronse casos d'aforcaos traqueostomizaos. La forca sigue utilizándose como métodu d'execución llegal en dellos países d'Asia, como Irán, Singapur o Xapón. N'Estaos Xuníos hai estaos que contemplen la posibilidá de la execución per forca, pero davezu utilízase la siella llétrica o la inyeición lletal.
Pena de muerte
La pena de muerte o pena capital ye la execución d'un prisioneru como castigu por un crime o delitu. La espresión remanez del indoeuropeu "caput", "cabeza", al traviés del llatín "capitalis". Ansí, etimolóxicamente, la pena de muerte ye'l castigu impuestu a un crime tan grave que merez la decapitación.
Sigún l'informe añal d'execuciones xudiciales d'Amnistía Internacional, nel añu 2003 foron executaes al menos 1146 personas en 28 países. El 84% de les muertes documentaes asocedieron en cuatro países: la República Popular China llevó a cau 726 execuciones, Irán mató a 108 persones, Estaos Xuníos a 65 y Vietnam a 64.
El 10 d'ochobre cellébrase'l Día Mundial pa sensibilizar a la población. 
Darréu enumbérense una serie de menes d'execución emplegaes a lo llargu de la hestoria:
Quintanilla de Onsoña
Quintanilla de Onsoña ye un conceyu asitiáu nel oeste de la Provincia de Palencia, llendante con Llión; ye agrícola aproveitando las riquezas de la vega del riéu Carrión.
Pueblos: Portillejo, Villantodrigo, Villaproviano, Villarmienzo y Velillas del Duque.
El sou orixen ye antigu, considerándose pola toponímia la súa nacencia con poblaciones nos sieglos IX-X. De la súa importancia quedan como testigos los restos de villa romana.
Espada
Una espada (del griegu "spatha" que más sero denominó a la espada llarga y reuta romana de caballería) ye un arma blanca d'ún o dos filos que consiste básicamente nuna fueya reuta cortante, puntiada —o dambes—, con empuñadura, y de cierta envergadura o marca ("marca": aproximadamente dende mediu metru). Según la definición estricta nun sedríen espaes los sables, les katanes, etc.
Nun sentíu más ampliu tiende a entendese por "espada" cualquier arma blanca de cierta envergadura, independientemente del estilu de la fueya. El diseñu y construcción de la espada pueden variar muncho. Según la llonxitú de la fueya, la so forma, los sos filos, les sos empuñadures, gavilanes, la so procedencia, etcétera, recibíen ún o otru nome.
Tienen la so fueya metálica afilada nún o los dos filos si ye de tayu, o ensin filos con puntes agudes y dures si ye d’espetar —o dambes carauterístiques. La empuñadura facíase de munchos y diversos materiales, sobre manera si yeren espaes pa "ciñir" o de "parada" aristocrátiques, pero solía emplegase la madera o cuernu recubierto —o non— de cueru o cordel.
Siendo la so apaición mui temprana, 4u mileniu enantes de la nuesa era, la so fueya fízose al principiu de cobre (perdébil), posteriormente de bronce, fierro y, a la fin, d’aceru templao.
Pa esparder la definición ya hestoria de la espada nes sos múltiples variantes, y caúna coles sos particularidaes y cultures veamos los tipos que vienen darréu:
Ente los sables pueden destremase:
Puñal
Arma blanca perasemeyada al cuchiellu, pero a diferencia d'ésti la forma de la so fueya ta diseñada pa matar persones o animales. Anguaño, utilízase como segunda arma defensiva del soldáu depués de la pistola. El camboyanu ye ún de los más comunes ente combatientes.
Antiguos tipos de puñal:
Machete
Un machete ye un cuchiellu grande pero más curtiu qu'una espada. 
Comúnmente mide menos de 60 cm y tien namái un filu. 
Utilízase pa segar la yerba, cortar la caña de zucre, podar plantes y abrise pasu na selva.
Davezu, el filu ye peragudu nel terciu de cuchiella más averáu a la punta. La punta del machete sobresal llixeramente penriba'l restu de la cuchiella. El frente del machete ye curvu.
Tamién esiste otru tipu de machete col frente puntiáu y col terciu final de la cuchiella afiláu per dambos bordes. Especialmente usáu pa cortar maleza y segar yerba.
Cimitarra
La voz cimitarra paez remanecer na pallabra italiana "scimitarra" del shamsir persa, y sirve n'occidente pa referise a cualquier arma (sable) curva musulmana o oriental. Poro dientro'l términu cimitarra, -qu'en sí mesmu nun ye un arma concreta-, entraríen les armes que vienen darréu:
Sable (arma)
"Nota d'edición: El sable ye'l términu xenéricu por escelencia pa designar a les armes de filu curvaes dende los primeros milenios enantes de la nuesa era. L'asitiar el Sable como "arma de caballería napoleónicu" ye demasiao anacrónico. Ver tamién Categoría:Sables. Otros "sables": Dao, Alfanxe, Bracamarte, Katana, Cimitarra, Talwar, Saif, Yatagán.
El sable ye una espada curva y d'un solu filu, pensada pa cortar, usada davezu en caballería y por oficiales nel sieglu XIX ya inclusive nel XX. Tradicionalmente esti calter curvu de la fueya diferencia al sable de la espada.
Esta arma blanca ye de corte y xurdió pola necesidá de velocidá en combate. Esta llógrase al cortar y nun dexar incrustada la fueya l'arma nel cuerpu l'adversariu (al aviesu de la mayoría de les espaes d'una mano que son d'estocada). 
La curvadura que ta asitiada xeneralmente dende la punta fasta la metá'l sable xenera un tayu fondu.
La curvadura del sable, en teoría, pretende consiguir qu'un home a caballu, al descargar el brazu con esti arma, dibuxe un ampliu círculu sobro l'infante algamando que nel puntu de corte'l sable siempres seya tanxente. Por esta razón nun se finca, corta, xorreciendo la firida ensin quedar espetáu. Por esta causa, los sables pensaos pa caballería tienen una gran curvadura, son cuasique circulares. Los pensaos pa infantería tienen una curvadura menor, pues ha concedese importancia a la función defensiva, caltener alloñáu al enemigu y aparar los sos golpes.
Baxo estes considerances, la tradicional katana xaponesa ye téunicamente un tipu de sable, y non una espada.
Crucifixón
La crucifixón ye un antiguu y tortuosu métodu romanu d'execución pende medies del estacamientu o amarramientu de la víctima, xeneralmente desnuda, a una cruz y dexáu ellí escolingando fasta la so muerte. Se diz que'l métodu más común de crucifixón foi'l d'amarrar a la víctima, siendo la crucifixón con estaques acutada pa casos de muncha severidá. La muerte pue llegar por desabrigu, pero más comúnmente llega por una forma de sofocación: cuando la víctima se debilita nun pue soportar el pesu del so cuerpu y los sos polmones vense constreñíos.
Contrariamente a lo que dellos puean pensar de la crucifixón, les víctimes nun yeren estacaes a la cruz poles sos palmes ensin ser ataos poles moñeques enantes, yá que la carne de les manes nun pue soportar el pesu completu de la víctima y la persona cairía al desgarrase la carne. De nun ser estacáu poles manes, la estaca yera espetada na moñeca (ente'l radiu y el cúbito). Hai representaciones artístiques de calter relixosu colos dos tipos d'estacamientu.
Na crucifixón tamién se solíen estacar los pies, dando un soporte adicional a les palmes de les manes, por tantu suponse que la crucifixón estacando les palmes yera posible si s'ataben les moñeques o s'estacaben los pies.
La víctima quedaba espuesta a una lenta, doliosa y angustiante agonía por fame, hemorraxes, sede y a los elementos (insolación). La muerte sobrevenía como la fin de los sos sofrimientos. Dicha agonía podía durar varios díes. En dellos casos, los romanos quebraben los fémures de les sos víctimes p' acelerar la muerte.
Depués de la odisea d'Espartacu demientres la III Guerra Servil, l'esclavu-gladiador, munchos de los sos siguidores foron crucificaos poles orielles de la Vía Apia como una forma d'escarmientu a quienes siguieren el so exemplu.
Sable
El sable ye un arma blanca curva y (xeneralmente) d'un solu filu, pensada pa cortar, davezu usada en caballería ya infantería (oficiales) nel sieglu XIX ya inclusive XX. Esti calter curvu de la fueya y el so filu únicu, diferencia tradicionalmente al sable de la espada.
Esta arma blanca ye de tayo y surdió pola necesidá de velocidá en combate. Esta llógrase al cortar y nun dexar encuallada la fueya de l'arma nel cuerpu del adversariu (al contrariu de la mayoría de les espaes d'una mano, que son d'estocada). 
La combadura, que ta allugada xeneralmente dende la punta hasta la metá del sable, xenera un tayo fondu.
La combadura del sable pretende consiguir, en teoría, qu'un home a caballu, al descargar el brazu con esta arma, dibuxe un ampliu círculu sobre l'infante llogrando que nel puntu de corte'l sable siempres sía tanxencial. Por esta razón nun s'enarta, sinón que corta, colo qu'aumenta la ferida ensin clavar l'arma. Por cuenta de ello los sables pensaos pa caballería tienen una gran combadura, son casi circulares; los pensaos pa infantería tienen una combadura menor, pos tien de concedese importancia a la función defensiva: caltener alloñáu al enemigu y parar los sos golpes.
So estes considerancies, la tradicional katana xaponesa ye técnicamente un tipu de sable.
Na actualidá'l sable ta totalmente refugáu como arma ofensiva; la so única función ye la de complementu d'uniforme y distintivu de mandu del oficial de exércitu. Por esta razón la calidá de los materiales pal so confección amenorgó notoriamente.
El sable modernu ye, xuntu cola espada y el florete, una de los trés armes de esgrima. Deriva de l'arma qu'usaben los soldaos de caballería. Tien un protector en forma de concu, que se curva so la mano, y una fueya en forma de T en sección tresversal. El llargor del sable ye de 90 cm y el so pesu máximu ye de 500 g. Los tocaos o puntos pueden consiguise embistiendo cola punta o produciendo una corte col filu de la fueya. El blancu válidu ye tol cuerpu de cintura pa enriba, incluyendo cabeza y brazos. Los asaltos de sable son los más rápidos y axilosos n'esgrima, polo que riquen una bona forma física.
La danza del sable ("raks al sayf") ye orixinaria de la danza marcial tradicional d'Exiptu "El Ard", que ye realizada por homes que lleven los sables en forma vertical, llistos pa engarrar, mientres baillen. "Raks al Sayf" implica banciar l'oxetu sobre la cabeza, cadril, estómagu, costazos, etc. Nun esiste muncha documentación qu'indique que la danza del sable baillada por muyeres sía común, salvo delles pintures.
Anatomía humana
L'anatomía humana o "antropotomía" ye un campu especial dientro de l'Anatomía. Ocúpase del estudiu de los muérganos y sistemes orgánicos del cuerpu humanu, dexando l'estudiu de los texíos a la histoloxía y de les célules a la citoloxía.
El cuerpu humanu, al igual que los cuerpos de los animales, ta compuestu de sistemes, qu'a la so vez tán compuestos por muérganos, que tán compuestos por texíos, que tán formaos por célules.
Como breve reseña hestórica, se tien constancia de que l'Anatomía yera enseñada por Hipócrates nel sieglu IV enantes de Cristu. S'atribúi a Aristóteles l'usu por primer vez de la pallabra griega "anatomé", que significa diseición. Nel sieglu XVI, Andreas Vesalius remocicó y vindicó l'estudiu de l'Anatomía en Medicina, corrixendo los graves erros de Galenu (quien disecaba monos y perros) cola so "magna opus" De Humani Corporis Fabrica (Sobro les funciones del cuerpu humanu). 
Delles rames o disciplines como la Osteoloxía, la Mioloxía, l'Artroloxía, la Anxoloxía o la Neuroanatomía estudien l'Anatomía Humana d'una manera más particular.
Neuroanatomía realiza l'estudiu del sistema nerviosu d'una forma peculear.
Sistema: se-y noma a un grupu de muérganos que desempeñen una fonción y tán formaos predominantemente pol mesmu tipu de texíu. Por exemplu: el sistema esqueléticu.
Aparatu: grupu de muérganos que desempeñen pero tán formaos por estremaos texíos. Por exemplu l'aparatu locomotor.
Asclepiu
Na mitoloxía griega Asclepiu o Asclepios (en griegu Ασκληπιός), Esculapiu pa los romanos, foi'l dios de la Medicina, veneráu en Grecia en varios santuarios. El más importante yera'l d'Epidauro nel Peloponeso onde se desendolcó una braera escuela de medicina. Se diz que la familia d'Hipócrates descendía d'esti dios. Los sos atributos represéntense con serpientes enrollaes nun bastón, piñes, corones de lloréu, una cabra o un perru. El más común ye'l de la serpiente, animal que, sigún los antiguos, vivía tanto sobre la tierra como nel so interior. Asclepios tenía'l don de la curación y conocía perbien la vexetación y en particular les plantes medicinales.
Traenta
Una traenta o paladientes ye una llanza o forca de tres o más puntes, que n'Asturies viense usando como preséu agrícola. L'orixe de la pallabra traenta provién del llatín "tridentis". 
Foi utilizáu pa la pesca. N'Asturies, una ferramienta asemeyada a la paladientes vien usándose como arpón pa la pesca del salmón nos ríos, o pa recoyer xorra o pescar llinguaos y otros pexes asemeyaos na mar, y recibe'l nome de "fisga".
Como arma, tamién foi utilizada polos "retiarii", un tipu de gladiadores romanos, qu'utilizaben una rede pa envolver al so adversariu y una traenta pa matalu. Tamién s'usó como arma llanzable: pa estos casos, incluyíase un estabilizador cruzáu pa facilitar el so vuelu.
Por mor del usu orixinal na pesca, la traenta asóciase davezu a Poseidón, el dios del mar na mitoloxía griega. Golpiando la tierra cola so traenta, Poseidón creó'l caballu y delles fontes d'agua en Grecia. Como símbolu, la traenta ye la figura central de la bandera de Barbados. La traenta ye tamién l'arma llanzable del dios hindú Shiva. Na tradición cristiana, la traenta asóciase al diañu. Yera l'arma del rei Tritón na película "The Little Mermaid" (que s'estrenó n'España col títulu de "La Sirenita"), de la productora "Walt Disney Feature Animation" (1989) y l'arma de Diana de la rede del PAX fecha pal telefilme "Mermaids" (2003).
Igualmente, la paladientes forma parte del logotipu de los automóviles de la marca italiana Maserati.
Tamién los superhéroes del cómic Blue Devil y Namor utilicen la traenta como arma.
Quesu d'Urriellu
El Quesu d'Urriellu ye un quesu asturianu.
Esti quesu faise con mecedura de dos lleches, la de vaca y la de cabra
Trátase d'un quesu azul, como'l Cabrales, Monxe picón y La Peral. Ye de forma circular y d'un tamañu y persu de 650 gramos aprosimáu. La pasta ye cremosa y de color blancu con güeyos azules y la corteya ye del mesmu collor que l'interior polo que ta poco definía. Vien envueltu nun alluminiu de color verde
Esti quesu ellabórase na llocalidá de Pie de Sierra, nel conceyu de Llanes
Quesu de Piedra
El quesu de Piedra ye un quesu que se fai n'Asturies
La lleche bien seya de vaca o de cabra recuéyese acabante catar, déxase cuayar y cuando tiénse'l cuayu córtase y métese nuna malla de tela pa esbirar. Una vegada completáu esti procesu déxase madurar demientres un mes.
Ye un quesu semiduru, cilídricu, de pequeñu tamañu y un pesu alredor del mediu kilu. L'interior o pasta ye de color crema nel fechu con lleche de cabra y blancu nel fechu con lleche de vaca. La corteya ye blanca pudiéndose escurecer.
El quesu ellabórase na aldea de Piedra, a la vera'l Los Carriles y a Posada, nel conceyu asturianu de Llanes.
Quesu de Vidiagu
El quesu de Vidiago ye un quesu que ta fechu n'Asturies.
Esti quesu faise con lleche de vaca de la propia esplotación de la familia. La lleche recuéyese recién catao, entero y con nata, caliéntase nun bidón y añádese-y el cuayu. Demientres esta operación la lleche ta siempres en movimientu. 
Yeun quesu rectangular, blandu, con un tamañu alredor del kilo. L'interior o pasta ye blanco y la corteya ye fina, blanda y de color amariellu. Una vegada cuayada, córtase en pequeños cachos y métese nes marnies rectangulares. Tando nes arnies son movíes pa soltar la bira, una vegada esbiraes sálense y déxense curar.
Esti quesu faise na llocalidá llanisca de Vidiago pola familia Collera.
Movimientu obreru
El movimientu obreru ye un movimientu social que busca un mayor bienestar pa los trabayadores. Ta mui rellacionáu col movimientu sindical.
El movimientu obreru xurde de la Revolución industrial como consecuencia de la falta de derechos que los trabayadores teníen nes fábriques. Entamó n'Inglaterra. Cuando xurdió la revolución industrial una de les primeres consecuencies foi la creación de fábriques nes que se buscaba rentabilizar al máximu la produición. Al nun existir tovía nengún tipu de llexislación que regulase l'actividad industrial, los trabayadores veíense espuestos a xornaes de trabayu de más de dolce hores, los neños trabayaben y yeren ún de los oxetivos más atractivos pa los empresarios porque los sos salarios yeren sustancialmente inferiores.
Una de les primeras reacciones contra esti mercantilismu foi la destruición de máquines (lludismu), a les que se responsabilizaba de la perda de la capacidá alquisitiva del pequeñu artesanu. La reaición del gobiernu inglés foi prohibir cualisquier tipu d'asociación obrera. Bona parte de la hestoria del movimientu obreru tuvo marcada pola persecución y la clandestinidá.
"Llucha de clases"
Quizá'l conceutu más significativu nel que se basó'l crecimientu del movimientu obreru organizáu foi la llucha de clases. Ésta supunxo la toma de concencia de los trabayadores de que pertenecen a una clase social distinta que los sos patronos y que pa meyorar la so situación la meyor vía ye la de la llucha. La Fuelga foi la principal arma obrera en tala llucha de clases, na que los trabayadores traten de convencer a la patronal de les sos esixencies al traviés d'una demostración de fuercia de los trabayadores, paralizando la produición de les fábriques."
La consecuencia d'estes discusiones supunxo un factor clave na frañidura de la Primer Internacional. Dixebra ente marxistes y anarquistes.
Conmemora'l día internacional de la clas trabayadora. Entamó en 1899 con una maniefstación en París pola xornada de 8 hores y en memoria de los trabaxadores anarquistes asesinaos en Haymarket, Chicago tras lluchar en reivindicación de la xornada llaboral de 40 hores semanales. La primer convocatoria rebasa fai que se repita y entama'l primeru mayu como ritual. 
Esti día sindicatos y partidos obreros de tol mundo dende aquella cellebren mítines y manifestaciones.
El primeru mayu foi perseguíu años pero col tiempu esti día foi istitucionalizáu pasando a ser festivu. 
Anguaño, les democracies occidentales traten de caltener el diálogu ente les organizaciones sindicales más representatives y les organizaciones empresariales. D'esta forma intenten orientar la economía en beneficiu de los empresarios evitando movilizaciones o fuelgues, a costa de la contención salarial, l'ampliación de la xornada llaboral o'l recorte de los derechos de los trabayadores.
Bakunin
Mikhail Alexándrovich Bakunin (Михаил Александрович Бакунин en rusu), (30 de mayu de 1814 - 1 de xunetu de 1876) foi un revoluciunariu anarquista rusu, contemporáneu de Karl Marx y fundador del colectivismu anarquista. Ye consideráu una de les figures cimeres del anarquismu, y ún de los principales fundadores de la tradición social-anarquista. El so gran prestixu como activista fízo d'elli ún de los más famosos ideólogos d'Europa, y-y dieron gran ascendiente sobre los radicales rusos y del resto del continente.
Bakunin creció en Pryamukhino, una granxa familiar nel gobernoratu de Tver, ciudá a la que foi a estudiar filosofía. Allí entamó a lleer les obres de los enciclopedistes franceses, quedando entusiasmáu cola filosofía de Johann Gottlieb Fichte. Partiendo de les idees d'esti entamó a estudiar les obres d'Hegel, el pensador más influyente de l'Alemaña del so tiempu. Bakunin incorporose, esllumáu pola so famosa fras Tolo qu'esiste ye racional, al hegelianismu. En 1840 viaxó a San Petersburgu y Berlín cola intención de preparase pa optar a una plaza de profesor de filosofía o historia na Universidá de Moscú. En 1842 coló de Berlín pa Dresde, y tamién viaxó a París, aú s'alcontró con Pierre-Joseph Proudhon y Karl Marx.
El so creciente radicalismu y acérrime oposición al imperialismu rusu y d'otres potencies na Europa central y oriental camudó la so vida, acabando coles sos esperances de desarrollar una carrera profesional na enseñanza. Foi deportáu de Francia por criticar en públicu la ocupación polaca por Rusia. En 1849 foi deteníu en Dresde por tener participao na rebelión checa de 1848, y deportáu a Rusia, aú foi encarceláu na Fortaleza de San Pedru y San Pablu, en San Petersburgu. Tuvo presu hasta 1857, cuando foi treslladáu a un campu de trabayu en Siberia. Escapó a Xapón, y llueu a Estaos Xuníos y a Londres, aú trabayó con Alexander Herzen nel periódicu "Kolokol" (La campana). En 1863 tentó de llegar a Polonia pa xunise a la revolución escontra l'Imperiu rusu, pero nun pudo consiguilo y pasó dél tiempu en Suiza y Italia.
En 1868 xuniose a la Asociación Internacional de Trabayadores, una federeación socialista de sindicatos y asociaciones d'obreros, que tenía secciones en munchos países europeos, amás de n'América Llatina y, dende 1872, tamién nel norte d'África y Oriente Mediu. El anarco-socialismu o bakuninismu ganó bien ceo puxu na organización, especialmente n'España, que la so sección yera la mayor de la Internacional nesi tiempu. Yera inevitable la discrepancia con Marx, figura perimportante del Conseyu Xeneral de la Internacional. El congresu de La Haya de 1872 foi l'escenariu de la llucha ideolóxica ente Marx y los sos siguidores, que defendíen l'usu del estáu pa traer el socialismu, y los bakuninistes-anarquistes, partidarios de sustituyir l'estáu por federaciones de comunes y fábriques autoxestionaes. Bakunin, sicasí, nun pudo entrar a Holanda, y poro nun asistió al congresu. Los sos partidarios perdieron el congresu, y Bakunin foi espulsáu cola acusación de caltener una organización secreta dientro la Internacional.
Pero los anarquistes insistieron en qu'el congresu nun yera representativu y tenía escedíose nos sos poderes, y convocaron un congresu alternativu en Saint-Imier (Suiza) en 1872. Los allí reuníos refugaron les conclusiones del congresu de La Haya, incluyida la espulsión de Bakunin. La gran mayoría de les secciones de la Internacional afiliáronse a los disidentes, aisllando y marxinando la corriente marxista, lo que facilitó l'espardimientu mundial del anarcosocialismu. Na Internacional, como nos sos escritos, Bakunin articuló les idees básiques del sindicalismu y del anarquismu, y desarrolló les llinies básiques del análisis y la estratexa anarquista. Yá nun yera entóncenes, como de más nuevu, un nacionalista antiimperialista, sinón un internacionalista.
Les sos obres más estenses, como "Estatismu y Anarquía" y "Dios y l'estáu", escribioles ente 1870 y 1876, lo que nun-y impidió participar, en primera persona, nes lluches obreres. En 1870 intervino nuna revuelta en Lyon (Francia) que foi l'antoxana de la Comuna de París. Esta incluyó na so forma d'actuar munchos elementos del programa anarquista: autoxestión, mandatos delegaos, un sistema de milicia con oficiales escoyíos polos soldaos, descentralización... Dellos anarquistes como Élisée Reclus, y otros na tradición de Proudhon, un autor qu'influyera enforma en Bakunin, foron figures claves na revuelta parisina. Pesie a la so mala salú, resultáu de los años que pasara en prisión, Bakunin tentó de tomar parte nuna insurrección comunal entamada por anarquistes en Bolonia (Italia), pero foi obligáu a colar, disfrazáu, pa Suiza. De magar siguió participando activamente nos movimientos de trabayadores y campesinos europeos, ya influyó nos movimientos similares que surdieron n'Exiptu y América Llatina.
Llámase al anarquismu que Bakunin desendolcó anarcocolectivismu o anarquismu colectivista. 
Florete
El florete ye una de los trés armas de la esgrima. Ye una espada llarga, flexible, de aceru al carbonu, de de pesu y de llargor, con una fueya de sección rectangular. 
Originalmente yera una espada d'entrenamientu descendiente del espadín. Tamién ye llamada florinete.
Nel pasáu, les muyeres namá podíen tirar a florete, y dáu el pocu pesu de l'arma yera bien usada polos neños. Na actualidá, anque s'aconseya empezar aprendiendo siquier dellos principios fundamentales de florete, los tiradores empiecen con cualesquier de los trés armes.
El florete ye una de los trés armes de la esgrima, xuntu cola espada y el sable. Tien un llargor de 110 cm y un pesu máximu de 500 g. La so fueya ye de sección rectangular. 
Desenvuelta como arma de práctica y deportiva, el florete ye considerada la básica. Ye llixera y flexible y úsase pa consiguir tocaos embistiendo cola so punta roma. Los tocaos fáense namá de punta igual que cola espada, ensin el filu y contrafilo como nel casu del sable.
L'arma más precisa y técnica del deporte de la Esgrima.
La zona de tocáu en florete ta llindada. Esto ye un heriedu de los tiempos nos que los equipamientos de seguridá taben llindaos a esta zona: los tocaos na cabeza yeren peligrosos, polo que s'esaniciaron. Darréu la zona de tocáu amenorgóse puramente al tueru y la barbada. Poro, los tocaos fora de la zona válida rexístrense como blancos nel aparatu, deteniéndose'l combate pero ensin que puntúe. En florete, como en sable, ta prohibíu despintar un blancu válidu con unu non válidu (por casu, cola mano ensin armar, blancu non válidu, protexer el tueru, blancu válidu).
Los asaltos en florete, como en sable, tienen de respetar unes convenciones. Nun esiste'l tocáu doble, como sí asocede n'espada, polo qu'en casu de que s'encender dos lluces, el tocáu ye pal tirador que tenía la prioridá. Esta prioridá depende de la frase d'armes y de les convenciones de florete, pero pueden resumise en qu'el qu'ataca tien la prioridá hasta que-y sía quitada por aciu una parada o un batimiento (en realidá, les coses complíquense un pocu más y puede ser complicáu entender partes d'un asaltu de florete hasta que se familiariza unu coles normes).
Nel mundu de la esgrima, considérase como más arteres a los floretistas una y bones esta arma ye la más técnica de los trés y rique más maña mental y física, pos los sos movimientos (paraes y respuestes) riquen una mayor habilidá y rapidez.
Daga
Una daga (del llatín vulgar "daca") ye un arma blanca de llámina achaplada y remate agudu. Ye más llarga qu'un puñal y más curtia qu'una espada, suel tener doble filu y guarda pa protexer el puñu. Utilizábase como arma secundaria, complementando a la espada. Tamién solíen llevales les muyeres como proteición.
Les dagues más tempranes apaecen nel tercer mileniu e.C., na edá de bronce. Los materiales colos que se facíen yeren güesos, marfil y síles.
En tolos casos, les dagues y los cuchiellos son consideraos armes secundaries o terciaries.
Les dagues suelen ser rellacionaes cola ambigüedá. Tamién son asociaes cola cobardía y la traición. El casu más famosu d'un asesinatu con una daga foi'l de Xuliu César, emperador romanu, que sofrió 33 puñalaes por caún de los miembros del Senáu. Pero, irónicamente, les dagues son rellacionaes tamién col determín y la coraxía.
Tratáu de Breda
El Tratáu de Breda roblóse en 1667 ente Francia, Dinamarca, Inglaterra y les Provincies Xuníes de los (Países Baxos). Foi un tratáu pol que se da acabu a la guerra ente Inglaterra y los Países Baxos. Nel intercamudáronse'l territoriu norteamericanu de los Nuevos Países Baxos, actual Nueva York y Nueva Jersey, pol territoriu de Suriname, nes Guayanes, amás d'otros afitamientos.
Historieta
Nómase historieta (y en dellos llugares tamién cómic, del inglés "comic", o tebeu, de la revista española "TBO") a una serie de dibuxos que constitúin un rellatu, con testu o ensin él, ansí como al llibru o revista que la contién. La definición de mayor popularidá ente los especialistes ye la de Scott McCloud: «illustraciones yustapuestes y otres imáxenes en secuencia deliberada col envís de tresmitir información u obtener una rempuesta estética del llector».
Will Eisner na so obra "El Cómic y l'arte secuencial" aportó la definición más acertada fasta l'apaición de la obra de McCloud.
TBO
TBO foi una revista d'historietes española, de periodicidá selmanal, qu'apaeció en 1917 y que tuvo una gran importancia na hestoria del cómic español, fasta'l puntu de que del títulu de la revista xurdió'l términu tebeo. Los editores foron los socios Buigas, Estivill y Viña fasta 1983, en que pasó a ser editada por Bruguera, y llueu por Ediciones B.
Cruz de la Victoria
La Cruz de la Victoria ye una xoya del prerrománicu asturiano, guardada na Cámara Santa de la Catedral d'Uviéu y convertida en símbolu d'Asturies.
Trátase d'una cruz llatina con alma de madera de carbayu recubierta d'oru y piedres precioses. Tien los brazos enanchaos nos sos estremos y un pequeñu relicariu nel so centru de xunión.
Foi fecha por orfebres procedentes del reinu francu demientres el reináu d'Alfonsu III, quien ordenó la so fechura a entamos del sieglu X como donación a la Catedral de San Salvador d'Uviéu, como s'indica nel reversu de la cruz, xuntu cola inscripción en llatín ""HOC SIGNO TVETVR PIVS. HOC SIGNO VINCITVR INMICVS"" ("Con esti signu protéxese al piadosu. Con esti signu véncese al enemigu").
Sigún cuenta la llienda ye la cruz que llevó Don Pelayu na batalla de Cuadonga.
Nacionalismu aragonés
El nacionalismu aragonés ye un movimientu políticu que defende qu'Aragón tien hestoria, llingua (l'aragonés), lleis y cultura llariegues abondes pa tener una mayor autonomía ya inclusu pa conformar una nación dixebrada. Ún de los símbolos más emplegaos pol nacionalismu aragonés ye la estrelada aragonesa, formada poles cuatru barres d'Aragón y una estrella roxa en metanes.
Anguaño, los cimeros partíos aragonesistes son los que vienen darréu:
Dende l'entamu del sieglu XVIII, nel qu'Aragón perdió dafechu la so independencia política, la sensación d'una xunidá nacional yera considerada vagamente pola población aragonesa; sicasí, en momentu dalu dexense de tener claras les carauterístiques que configuren el tarritoriu y el pueblu aragonés, frutu de la continuidá multisecular d'Aragón como reinu soberanu.
Con tou, nun sedrá fasta'l sieglu XX (en 1919) cuando emprimará a acolumbrase politicamente una visión d'Aragón con calter nacionaliega, al traviés de les páxines d"'El Ebro", la revista de la Xunión Rexonalista de Barcelona, que depués pasaría a nomase Xunión Aragonesista. D'ente tolos nomes, rescamplaríen dos figures: Gaspar Torrente y Julio Calvo Alfaro.
Estrelada aragonesa
La estrelada aragonesa ye una bandera que representa la llucha pola independencia d'Aragón.
Ta formada poles cuatro barres d'Aragón, les mesmes qu'apaecen na bandera d'Aragón oficial, y una estrella roxa en metanes.
Esta bandera ye emplegada poles organizaciones nacionaliegues aragoneses en manifestaciones y otros actos.
Nacionalismu asturianu
El nacionalismu asturianu ye un movimientu políticu y social encadarmáu que considera qu'Asturies merez un mayor autogobiernu o que ye una nación y reclama los derechos que tien como tala como'l drechu d'autodetermín y el derechu a la so integridá y xunidá territorial histórica. Amás, la defensa de la cultura asturiana, sobremanera la llingua, y el respetu a la natura y a los recursos naturales propios ye ún de los sos enfotos. Esta corriente ta inxerta nun movimientu nomáu "asturianismu políticu", nel que tamién ta'l "rexonalismu asturianu". 
El resurdimientu del asturianismu na Transición política a la democracia tien los sos entamos nel coleutivu Conceyu Bable, y col primer partíu políticu nacionaliegu de la hestoria que foi'l Conceyu Nacionalista Astur en 1977.
N'Asturies, magar que nun ye un fenómenu tan rescampláu como nos casos del Nacionalismu catalán o'l vascu, el nacionalismu dexóse notar na política asturiana, anque más a un nivel de movimientu social que d'elementu con una ñidia representación institucional.
Anque esiste esi menor arraigoñamientu del nacionalismu, Asturies tien vivíes delles etapes de soberanía política, cola dómina del Reinu d'Asturies ente los años 718 y 925, la declaración de soberanía de la Xunta Xeneral de 1808, y el Conseyu Soberanu d'Asturies y Llión de 1937.
Depués de sieglos d'ermu cultural y d'aisllamientu empecipió a desendolcase un movimientu intelectual asturianu. Fundóse la Universidá d'Uviéu y apaeció, yá nel sieglu XVII, el primer autor conocíu n'asturianu de la Edá Moderna, Antón de Marirreguera, quien ganara'l primer premiu "Xusta Lliteraria" compitiendo con obres en castellán y en llatín. Poco tiempu depués asoleyaríase tamién el llibru "Antigüedades y cosas memorables del Principado de Asturias" un intentu del Padre Luis Alfonso de Carvallo de continuar l'estilu marcáu poles cróniques medievales de la corte asturiana. Nesta dómina l'asturianismu y la ilustración diben xuntos, poro, estos primeros pasos del asturianismu modernu foron daos polos homes ilustraos.
L'Asturianismu políticu atopa'l so entamu hestóricu col xixonés Xovellanos. Esti personaxe de la cultura asturiana amás de falar de la unidá de la llingua asturiana: 
Amás tien nos sos testos abondos vezos del so asturianimu como na so defensa de la Xunta Xeneral cuando la so supresión pol Marqués de la Romana. Llegó denunciar nunes cartes qu'esti fechu diba escontra la Constitución Héstorica Asturiana, esto quier dicir que Xovellanos consideraba Asturies como pueblu estremau del restu, como Nación, pero baxo'l dominiu la Monarquía Española:
Enantes de la transición hebo partíos ya ideoloxíes que foron asturianistes, o teníen vezos de tal como los xunionistes Gumersindo Laverde y Ruiz, carlistes (como Xuan María Acebal, Vázquez de Mella...), federalistes (Canga Argüelles, Pin de Pría...), rexonalistes (Pachín de Melás...). La Xunta Rexonalista del Principáu d'Asturies sedría'l primeru, anque nun tuvo dempués nenguna continuidá política. 
El nacionalismu asturianu surde nel periodu políticu conocíu como la Transición y podría datase la so nacencia tres la espublización a entamos de 1977 del "Cartafueyu so'l Rexonalismu" col que l'importante colectivu asturianista Conceyu Bable daba'l saltu oficial al nacionalismu. Foi daquella cuando dellos militantes mozos de Conceyu bable formarán el CNA. 
El Conceyu Nacionalista Astur, fundáu en 1977 y en 1979 conseguirá la llegalización convirtiéndose oficialmente nel primer partíu nacionaliegu asturianu. El CNA, como se comentare, foi fundáu por dellos militantes mozos de Conceyu Bable y preséntase como un colectivu políticu de militancia única d´esquierda. A entamos de los 80 desapaez CNA mizcu dempués de que foren deteníos dellos de los sos militantes por formar una organización armada en comuña con ETA. 
Nos 1980, coincidiendo nel contestu de la promulgación del Estatutu d'Autonomía p'Asturies, xurden dellos partíos. En 1982 L'Ensame Nacionalista Astur (ENA) que recoyía la llinia d'izquierda radical del CNA, en 1985 el Partíu Asturianista (PAS) ( qu'ente los sos oxetivos taba un proyectu d'igua del Estatutu d'Autonomía) que sedría ""asturianista, interclásista y de progresu"" según los sos Estatutos, y en 1986 apaecería la Xunta Nacionalista Asturiana (XNA) de calter izquierdista más moderáu que la ENA. L´Ensame Nacionalista Astur y la Xunta Nacionalista Asturiana converxerán en 1988 conformando la Unidá Nacionalista Asturiana. La orientación d'UNA haza una coalición ellectoral col Partíu Asturianista fexo dixebra interna n'UNA de la que sedríen espulsaos los miembros de la Xunta Nacional de la corriente crítica del que saldrá Andecha Astur en 1990. Tamién taba´l Conceyu Independiente d´Asturies. Nos años 80 tamién entamaríen apaecer dellos colleutivos nacionaliegos nel planu social como la Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana (1984), la Lliga Celta en 1981 o'l Conceyu d'Estudiantes Nacionalistes de 1986.
Nes eleiciones del 25 de mayu 1991 la Coalición Asturiana algama un diputáu na Xunta Xeneral na persona de Xuan Xosé Sánchez Vicente y seis conceyales en cinco conceyos distintos. Ye la primer vegada dende la restauración de la democracia na qu'un miembru d'un partíu nacionaliegu consigue un puestu na Xunta. Poco dempués d'una frustada negociación de fusión ente dambes organizaciones (un añu dempués d'entamar la llexislatura) frayose la Coalición Asturiana por mor de la engarradiella dialéctica ente los llíderes de dambes, Felechosa de la UNA y Xuan Xosé Sánchez Vicente del PAS, disolviéndose la UNA. 
Nes eleiciones de 1995 el Partíu Asturianista (PAS) dirá en solitariu a les eleiciones calteniendo'l diputáu, repitiendo Xuan Xosé Sánchez Vicente, onde amás nes municipales llograríase l'alcaldía de Nava; pero estos resultaos nun se caltendríen yá nes eleiciones de 1999. 
Nel añu 2000 Andecha Astur algama una sentencia hestórica del Tribunal Constitucional tres ser denegaes les sos candidatures en Llingua Asturiana a les eleiciones estatales pasaes de 1996 gracies a la Llei d'Usu y Promoción del asturianu/bable de 1998 fecha dos años enantes. La sentencia permitía a les organizaciones polítiques presentar les candidatures n'asturianu, drechu que se-y negare nes eleiciones xenerales de 1996 polo que nun participó n'elles. Nes eleiciones autonómiques de 2003, Bloque por Asturies presentóse en coalición con Izquierda Xunida, llogrando fomar parte del gobiernu xunta la FSA-PSOE. Nel 2004 Andecha Astur preséntase a les eleiciones al Parllamentu Européu dientru de la coalición Europa de los Pueblos, onde participaben nacionalistes vascos, catalanes, aragoneses y andaluces y qu'algamó un representante.
Pa les eleiciones autonómiques de 2007 el nacionaliegu Partíu Asturianista "(PAS)" presentose aconceyáu col partíu rexonalista Unión Renovadora Asturiana "(URAS)" na coalición Unión Asturianista. Amás nos primeros meses de 2007, Izquierda Asturiana "(IAS)", xunto a Los Verdes-Grupu Verde, tamién anuncien un alcuerdu pa les eleiciones municipales y autonómiques de mayu d'esi añu, baxo'l nome d'UNIDÁ. Nengún partíu nacionaligu algamó xunteru dalgún.
Pa les eleiciones xenerales de 2008 presentóse Andecha Astur y Unidá (el Partíu Asturianista non, pidiendo-y a los sos votantes el votu nulu o en blancu). Andecha Astur baxó a 1299 (0,18%) nestes de los 1.942 (0,28%) de 2004, y Unidá algamó 848 votos (0,12%), siendo un númberu permalu pa la coalición, por mor que sólo xubió 17 votos de los 831 qu´en 2004 sacara Izquierda Asturiana.
Dende un entamu les organizaciones abiertamente nacionaliegues n'Asturies foron progresistes. El primer partíu políticu nacionaligu foi'l Conceyu Nacionalista Astur (CNA) en 1976. Tres la so desapaición coyerá'l testigu del nacionalismu otra fuercia nidiamente d'izquierdes l'Ensame Nacionalista Astur (ENA) en 1982, la tamién izquierdista Xunta Nacionalista Asturiana (la ENA y la XNA conformarán en 1988 la organización Unidá Nacionalista Asturiana), y el Partíu Asturianista (PAS) que sedría ""asturianista, interclasista y de progresu"" según los sos Estatutos. Andecha Astur sedría ""socialista"" y ñacería en 1990 de los espulsaos de la UNA, y otres organizaciones posteriores nidiamente nacionaliegues tamién sedríen progresistes (como IAS.
El rexonalismu asturianu vien tando representáu nos caberos años por fuercies mayoritariamente de centru-drecha comu la Unión Renovadora Asturiana y Convergencia Democrática Asturiana (esti últimu nun tien nenguna representatividá) por anque tamién ye cierto que na transición hebio proyectos d'izquierdes como'l PSPA Partíu Socialista Popular d'Asturies de 1977 y que poco dempués d'algamar un 7,9% de votu finaría inxertándose nel PSOE o Unidá Rexonalista nes eleiciones de 1977 y que se disolvería poco dempués. El rexonalismu de fines de sieglu XIX y entamos del sieglu XX sedría mayoritariamente conservador.
L'asturianu o bable carez d'oficialidá n'Asturies, anque l'Estatutu d'Autonomía y reconoz una especial proteición, nin siquiera ésta se cumple y tolos años faense manifestaciones y conciertos al favor de la oficialidá del asturianu. Los nacionaliegos tán ente los sos más férreos defensores, si bien nun son dafechu los únicos.
Demientres el franquismu, y al aviesu que n'otres comunidaes como Cataluña o'l País Vascu, onde'l catalán y l'euskera foron reprimíos, lo que prevocó un rescample del sentimientu nacional, n'Asturies la llingua llariega foi ridiculizada, lo que tuvo como consecuencia que la población tendiese a escaecela y dexar d'utilizala, al considerase socialmente "poco cultu" a quien falare n'asturianu. Güei s'estima que lo falen 550.000 persones n'Asturies, onde 100.000 tienenlo como primer llingua y 450.000 como segunda.
Una de les carauterístiques del nacionalismu asturianu ye la oposición al usu que'l nacionalismu español fai de la figura de Pelayu y la denomada Reconquista y la Batalla de Cuadonga como aniciu d'España poro refuga la idea de Asturies como bierzu d'España que caltién el nacionalismu español. El denomáu "cuandonguismu", como Pelayo Rojo indica nun artículu entituláu "Por un nuéu nacionalismu asturianu": 
Asturies, alcuéntrase xeográficamente nel denomáu Arcu Atlánticu poro ye una fastera d'influyencies culturales celtes, y presenta pa los nacionaliegos asturianos estremancies significatives con otres fasteres del Estáu español más influyíes por una cultua mediterránea. Carlos X. Blanco opinó sobro ello nun artículu entituláu "Asturies nun ye España": 
Nel mes de marzu de 1980, la Policía detenía a siete persones pola so rellación col atracu a la sede central del Banco Herrero n'Uviéu y la organización ETA (p-m). Siete mozos y moces que militaben nel primer partíu del movimientu nacionaliegu asturianu, el CNA. 
Demientres esa década de los años 80, esistió amás un grupu armáu que baxo'l nome d'Andecha Obrera, fexo españar dellos artefautos n'oxetivos típicos de les lluches obreres, como oficines del INEM. 
2012
2011
http://www.constitucion.rediris.es/observaut/Indice.html
Soberanía
La soberanía, sigún la clásica definición de Jean Bodin na so obra "Los seyes llibros de la República", ye'l "poder absolutu y perpetuu d'una República". Tamién se conceptualiza como'l drechu d'una institución política d'exercer el so poder. Tradicionalmente consideróse que tres son los elementos de la soberanía: Territoriu, pueblu y poder.
Nel derechu internacional, la soberanía ye un conceutu clave, referíu al drechu d'un estáu pa exercer los sos poderes.
Al tomar el cuerpu civil como un cuerpu políticu organizáu, con vida propia y necesidaes comunes, alcúñase'l términu soberanía nacional na Revolución francesa desgaxando al individuu de la capacidá de decisión y portándolu al cuerpu nacional. Esta ye la tesis caltenida pol artículu 3 de la Declaración de derechos francesa al determinar que "toa soberanía reside esencialmente na nación". Ansí la soberanía nacional se concebirá como una, indixebrable ya inalienable, que nun pue tracamundiase colos individuos que la conformen.
Al conformar ansí'l conceutu, l'individuu ye parte de la nación, pero ésta ye un tou que nun lu representa direutamente. Nun sedrá posible caltriar el sufraxu universal igual pa toos y con poder de decisión. Los individuos nun tienen drechos, sinón que cumplen funciones, y eses funciones sedrán acutaes pa quienes reúnan la dignidá abonda, xeneralmente xuncida a la riqueza personal. Apaez ansí'l sufraxu censitariu.
Pa caltener esta teoría s'ellaborarón complexes tesis sobro la condición de la Nación como entidá superior al individuu. 
Estremancies ente la soberanía nacional y popular: 
a) Tesis de la soberanía na nación: (Constitución de 1986)
- El sufraxu pue restrinxir y nun hai democracia mista
- El cabezaleru nun tien responsabilidá política
b) Tesis de la soberanía Popular: (Constitución de 1991)
- Na democracia se dá'l sufraxu universal, y una democracia mista (direuta y representativa)
- L'elexíu tien responsabilidá política frente a los sos electos
El términu alcuñóse frente a la tesis de la soberanía nacional. La Constitución francesa de 1793 foi'l segundu testu llegal qu'afitó que "la soberanía reside nel pueblu ...". Jean Jacques Rousseau, en El contratu social, atribúi a cada miembru del Estáu una parte igual de la que denoma l'"Autoridá soberana" nesti propúnxo una tesis sobro la soberanía basada na voluntá xeneral. Pa Jean Jacques Rousseau'l soberanu ye'l pueblu, y esti emerxe del pautu social, y como cuerpu decreta la voluntá xeneral manifestada na llei. 
Alcordies a les diverses tesis calteníes fasta la data, pue definise como "que la residencia llegal ya efeutiva del poder de mandu d'un conxuntu social alcuéntrase y s'exerce en y pola universalidá de los ciudadanos", y particularmente nos Estaos democráticos. Ansí'l sufraxu universal conviértese nun drechu cimeru y la condición ciudadana ye igual pa toos con independencia de cualaquier otru consideramientu, sacantes les llimitaciones d'edá o xuiciu.
Revisionismu históricu
El revisionismu históricu ye l'estudiu y reinterpretación de la historia. El términu tien un usu académicu afayadizu y otro peyorativu. L'usu académicu fai referencia a la reinterpretación de fechos históricos dende datos nuevos, o análisis nuevos más precisos y menos sesgaos de datos yá conocíos. El so usu peyorativu tien que ver cola manipulación de la Historia con oxetivos políticos, refugando del métodu científicu y la revisión por pares, y, poro, n'esti casu fálase d'una práutica pseudocientífica.
El revisionismu presupón qu'ente los historiadores, o el públicu xeneral, existe una forma xeneralmente afitada d'entender un acontecimientu o un procesu históricu y que hai razones pa ponela en dubia. Eses razones pueden ser de distinta mena: apurriendo documentos nuevos, el cambeu de paradigma historiográficu; o tamién el cambeu de los valores dende los que s'acolumbra'l pasáu. Nos casos de revisionismu non académicu o pseudocientíficu ye vezu asocialu a un usu políticu de la historia y de nun respetar la neutralidá y el espíritu críticu na rellación coles fontes consideraes básiques nel trabayu del historiador. 
Anarcosindicalismu
El anarcosindicalismu ye una de las rames del anarquismu arreyada'l movimientu obreru al traviés del sindicalismu. Ye un métodu d' organización y de llucha de los trabayadores al traviés de los sindicatos. Ye'l resultáu de la síntesis del anarquismu y del sindicalismu revolucionariu. Diferéndiase d'otros movimientos anarquistes en que'l so ámbitu d'actuación característicu (anque non esclusivu) ye'l mundu del trabayu, complementándose con otres organizaciones d'asemayeda ideoloxía pal conseguimientu de los fines perseguidos.
La so meta ye que los trabayadores conquisten los medios de producción y la reorganización de la sociedá según los principios federalistes, autoxestionando toles estructures sociales y económiques los mesmos trabayadores. Ye por ello que l' anarcosindicalismu ye antagónicu dafechu con cualesquier forma de capitalismu y d'organización estatal o estatismu. A esti plantegamientu conózselu como comunismu llibertariu. 
Los sos entamos esenciales el federalismu, l'autoxestión, l'aición directa (tratamientu de los conflictos llaborales ente l'empleador y trabayadores, ensin el concursu de terceros), el apoyu mutuo, el apartidismu, l'anticapitalismu y l'internacionalismu.
Deriva de los postulaos orixinales de la Primer Internacional, tomando'l sindicatu como'l mediu de llucha de la clas obrera. Tuvo un papel perimportante n' Arxentina, Italia, Estaos Xuníos, Uruguái, Francia, Rusia, Corea o España.
Anguaño'l anarcosindicalismu alcuéntrase, como una fuercia minoritaria, estendíu polos cinco continentes, siendo la organización que más puxa por él la AIT, organización fundada en Berlín en 1922 y que pretende ser la continuidá de la Primer Internacional.
Una de las grandes dificultaes poles que pasó l'anarcosindicalismu históricamente fueron les divisiones internes. La síntesis ideolóxica resultante ente l'anarquismu y el sindicalismu revolucionariu trae tensiones ente partidarios con inclín faza una o otra tendencia, lo que provocó y provoca divisiones dientro de les organizaciones anarcosindicales.
Nel estáu español,mientres la dómina de la Segunda República hebo dos escisiones. La primera, xurde d'una reaición de sindicalistes ente'l predominiu de la FAI (Federación Anarquista Ibérica) dientro de la CNT. Estos sindicalistes escribieron una carta esponiendo les sos diferencies y conocióse-yos como los trentistes (yá que la carta taba firmada por 30 adherentes). La segunda escisión vieno por parte del cenetista Ángel Pestaña, que fundó y llideró'l Partíu Sindicalista.
L'otru gran sindicatu, amás de la Confederación Nacional del Trabayu]] (CNT) que se proclama anarcosindicalista, nel estáu español, ye la Confederación Xeneral del Trabayu, (CXT), que xurdió como escisión de la CNT pola discrepancia sobre la colaboración o non col sistema d'eleiciones sindicales y de representación en los comités d'empresa, lo que conlleva amás recibir subvenciones por parte del Estáu, siendo la postura de CXT favorable a estes eleiciones y comités y la de CNT contraria a elles. La CXT tamién sofrió otra escisión que-yos afectó especialmente en Madrid llamada Solidaridá Obrera.
Primera Internacional
La Primera Internacional o Asociación Internacional de Trabayadores (AIT), foi la primer organización internacional de los trabayadores. Foi fundada en Londres en 1864. 
Na primer metada del sieglu XIX los únicos movimientos obreros d'entidá fueron el británicu o el francés. La xestación d'idegues ta xeneralmente nun estáu embrionariu en cuasi tolos países, fasta nos movimientos obreros tienen un desenrollu significativu. El Movimientu obreru acabó buscando una espresión internacional, sobrepasando les fronteres territoriales. Esta espresión internacional finó cristalizando en 1864, l'AIT anque tuvo predentes. L'AIT foi una organización de relevancia numbérica, pero sobre too la so significación más importante tuvo nel impactu sicolóxicu causáu nos trabayadores obreros y sobre los estaos y burguesíes nacionales antagonistes, que la reciben con pánicu.
El papel de l'AIT nel españíu de la Comuña de París foi débil pero ambes quedaron nel imaxinariu colectivu de la clase dominante como ellementos terroríficos. En 1872 la organización treslládase a EE.XX., disolviéndose oficialmente en 1876. En 1889 establezse la Segunda Internacional como la sucesora nos sos fines políticos.
Les primeres tentatives d'internacionalización daten de la primer metada del sieglu XIX y respuenden a la esistencia d'emigraos políticos de los sos países d'orixen, especialmente en París.
Como se ve, hai dos llinies d'iniciatives paraleles que nun acaben de cuayar. De los respectivos movimientos obreros y del "caldu de cultivu" existente acabará xurdiendo en 1864 l'AIT.
En 1862 una delegación d'obreros franceses proudhonianos visita Londres, y del so contactu con obreros ingleses xurde aconceyar otra vuelta al añu siguiente, en 1863. Redáctase un mensaxe de solidaridá de los franceses con Polonia y planteguen presión pa torgar la contratación d'obreros foriatos. Tamién resulta del alcuentru, la cellebración de congresos internacionales periódicos. El primeru, fairáse en Londres (St Martín Hols, 1964) y nél tomaráse la decisión de crear l'Asociación Internacional del Trabayu.
La AIT ñaz como puntu de confluencia d'asociaciones diverses: sindicalismu y costitucionalismu ingleses, prodhunianos franceses, refuxaos políticos polacos y húngaros, italianos de Manzini, italianos seguidores de F. Lasalle y otres figures de la Lliga de los comunistes a títulu individual (Marx).
Nel llamáu inaugural próclamase'l valor del sindicalismu como elementu de resistencia y señálase que los sindicatos muerren cuando fain guerra d'escaramuces (combatir efeutos del capitalismu) y nun trabayen pola tresformación del mesmu.
Los primeros años. L'AIT tien pocos adeptos y amás prodúzse un retrocesu del sindicalismu britanicu darréu y conviértese nuna organización continental con mui poca presencia nes islles. La mayor implantación ye en Francia y menor en Suiza y Bélxica. N'Italia y España ye cuasi nula.
El predominiu francés xustifica la preminencia de les idees prudhonianes, anque yá nos entamos apaez la confrontación ente Proudhon y Karl Marx.
Ye una etapa de munchos conflictos, fuelgues europees. L'AIT desendólcase mui rápido en Bélxica. En Francia medra abondo tamién. Francia conviértese nel país guía del movimientu obreru y evoluciona haza un sindicalismu de corte revolucionariu. Hai delles decenes de miles de militantes en Francia y entamen a participar en política.
L'AIT esparde la so influencia haza l'estáu español que ta nel periodu conocíu como Sexeniu democráticu, formándose seiciones en Madrid y Barcelona. Tamién presente n'Italia ( Nápoles, Florencia), n'Alemaña (hai asociaciones que ruempen con Lasalle y pasen a l'AIT, costituyendo'l Partíu socialdemocrata alemán, tamién seiciones n'Austria, Países Baxos, Dinamarca, Estaos Xuníos y fasta xurde ciertu sofitu ente'l sindicalismu británicu.
El Movimientu Obreru Revolucionariu Internacional surdíu de l'AIT puso dende'l primer momentu les discrepancies ente los partidarios de Bakunin y Marx. Los partidarios del primeru, organizáronse no que se dio en llamar l'anarquismu militante como movimientu internacional organizáu. Los partidarios del segundu dieron a un ensamu de corrientes ideolóxiques llamaes como marxismu.
Anarquismu militante:
Les diferentes corrientes anarquistes que fueron surdiendo de les idees de Bakunin termiaron construyendo tres grandes grupos d'asociaciones anarquistes. La primera foi l'anarco-colectivismu, del que surdió l'anarco-sindicalismu (socialismu anarquista). La segunda gran corriente anarquista que surdió del Bakunismo foi l'anarco-comunismu, más conocíu como comunismu llibertariu. Por último, tamién se pue destacar l'anarquía cooperativista.
Marxismu:
El marxismu dio dos grandes families que se fueron definiendo a partir de la Segunda, Tercera y Cuarta Internacional: El socialismu marxista y el socialismu democráticu (socialdemocracia o revisionismu).
El socialismu marxista tien como principal sucesor el comunismu propiamente dichu, como idees aportaes por Lenin (leninismu). Dientro de les ideoloxíes comunistes hubo una evolución y adaptación del marxismo-leninismu a les diferentes dómines y realidaes nacionales. Asina podemos falar de trotskismu, estalinismu, maoismu, autoxestión socialista y eurocomunismu.
Ente'l 25 d'avientu de 1922 y el 2 de xineru de 1923 dellos grupos anarcosindicalistes refunden en Berlín l'AIT. De la que tracen los oríxenes na Primer Internacional (1864-1876), y de supuesta continuidá. El so secretariáu tuvo n'Oslo hasta l'añu 2006. N'avientu de 2006, fecha na que tuvo llugar en Manchester, Inglaterra, el 23 Congreso de la organización ente los díes 8, 9 y 10 pasóse'l secretariaáu a Belgráu, en Serbia, hasta 2011.
Espada afarolada
El términu espada ropera xurde na Renacencia n'España pa designar cierta clase d'espada de fueyes reutes y llargues, esgrimíes a una mano. Apaez por vez primera nel Inventariu d'Oxetos perteneciente al Duque Don Álvaru de Zúñiga, en data tan temprana como 1468. En Francia fálase por primer vez de la espada ropera (la rapière) en cartafueyos alrodiu de 1474. Un autor de referencia ubligada como Ewart Oakeshott, nel so llibru ""European Weapons and Armour"", soporta esta idea yá indica que yá a entamos del sieglu XVI el términu taba bien afitáu en Francia, adoptándolu ceu los ingleses como . Sicasí, tuvo detractores como George Silver, quien s'opuso al so usu por tentar a los homes a tener duelos.
Esgrima
La esgrima, conocida tamién como esgrima deportiva pa estremala de la esgrima histórica, ye un deporte de combate nel que s'enfrenten dos contrincantes debidamente protexíos que tienen d'intentar tocase con un arma blanca, en función de la cual estrémense tres modalidad: sable, espada y florete. La so definición ye "arte de defensa y ataque con una espada, florete o una arma similar". La esgrima moderna ye un deporte d'entretenimientu y competición, pero sigue les riegles y técniques que se desenvolvieron nel so orixe pa un manexu eficiente de la espada nos duelus. La esgrima artística ye una modalidá actual qu'incorpora elementos de la esgrima histórica al pie de artes del espectáculu.
La palabra procede del verbu "remanar", y ésti de la mesma del verbu xermánicu "skermjan", que significa reparar o protexer. Los contrincantes reciben el nome de tiradores. Cuando un tirador ye tocáu pol arma del rival, el tirador que toca al rival recibe un puntu. 
A finales del sieglu XVI empiecen a ver la lluz n'Europa distintos manuales de la disciplina. Ésta acaba d'instituyise como deporte a finales del sieglu XIX, cuando les armes blanques yá nun se destinen a la defensa personal. Adóptase entós la llingua francesa na terminoloxía del reglamentu. La esgrima ta presente na primer edición de los Xuegos Olímpicos modernos, anque namá en categoría masculina. Incorpórase la categoría femenina en 1924.
Como deporte, postular en España que s'aniciaría nesi país cola espada ropera, arma que forma parte del vestuariu o indumento caballerescu, anque l'usu de les armes modernes d'esgrima surde a finales de la renacencia simultáneamente en toa Europa. 
Tantu ingleses como franceses, españoles, italianos y hasta alemanes apuéstense l'orixe de la esgrima moderna. Na zona xermánica constátase la tratadística dende finales del sieglu XIII cola obra anónima conocida como "Royal Armouries Ms. I.33" a la que-y siguen otros escritos qu'indiquen la esistencia d'una tradición fuertemente asitiada que'l so máximu representante sería Johannes Liechtenauer. 
N'Italia'l primer tratáu calteníu ye obra de Fiore dei Liberi, del añu 1409, aprosimao, manuscritu conocíu n'español como Flor de Batalles ("Flos Duellatorum in armis, sine armis, equester, pedestre"). Tamién Inglaterra caltien escritos como'l "Manuscritu Harley", calteníu nel British Museum, datable en redol a 1430: un testu anónimu rimado, indicador d'una incipiente escuela inglesa d'esgrima de salón. 
Pela so parte, en Francia, la bibliografía empecípiase apenes unos años dempués, a mediaos del sieglu XV, con "-y Jeu de l'hache d'armes", coles mesmes anónimu. 
Con tou, les técniques y exercitación cola espada perder nel tiempu, pero lo cierto ye que la esgrima tal que la conocemos agora ta fuertemente amestada a la implantación de les armes de fueu. Llegó un momentu nel que les armadures dexaron de tener sentíu, dando pasu a espaes más llixeres, y a esto habría que xunir la cultura de la defensa del honor ente otros matices contextuales. Pero nun ye hasta'l sieglu XIX cuando, de nuevu con el españoles, toma forma de deporte y, pocu dempués, acaba per incluyir se nos xuegos olímpicos de 1896. 
La "esgrima xermánica" ye l'arte de combate qu'entiende les técniques d'empléu de la espada llarga a dos manos ("Langschwert") enseñaes nel Sacru Imperiu Romanu Xermánicu ente los sieglos XIV y XVII, tal que se describen nel "Fechtbücher" ("manuales de combate").
Esgrima italiana ye un términu que s'emplega pa describir el estoque y la técnica que los italiapopularizáronnos en Europa, principalmente en Inglaterra y Francia. L'orixe del sistema de combate suelse afitar en 1409, fecha del tratáu italianu más antiguu del que se tien conocencia, y estiéndese hasta 1900, na etapa de la esgrima clásica.
Anque les armas y los fines pa los que s'usaben camudaron radicalmente mientres esos cinco sieglos, delles característiques permanecieron constantes na escuela italiana. Dalgunes d'elles son la preferencia por determinaes guardias, la especial atención al "tempo" y munches de les acciones defensives.
Na actualidá, l'estilu caltiense tantu n'Italia como nel restu del mundu. N'Italia, escueles oficiales d'esgrima como la "Accademia Nazionale" ufierten maestrías, tantu n'esgrima histórica como n'esgrima moderna, que se xunten a los principios de la técnica italiana. Tamién se practica la esgrima italiana n'instituciones nel estranxeru, como la Universidá Estatal de San José, en California, Estaos Xuníos.
N'España homes y muyeres practicar y nel sieglu XV apaecen los primeros trataos qu'establecen les pautes pal exerciciu d'esta actividá.
Como práctica de combate d'armes blanques, aniciar n'España cola famosa espada ropera, esto ye, arma que formaba parte del vestuariu o indumento caballerescu. Homes y muyeres practicar y como testimoniu, sábese que la Princesa de Éboli, bella pero tuerta, pudo perder el güeyu en desgraciáu accidente causáu pol so maestru de esgrima.
Los primeros trataos de la esgrima atopar n'España, "Verdadera Maña" (1472), esti llibru desenvuelve un sistema d'esgrima llamáu "Verdadera Maña" que ye un métodu global de llucha con armes blanques con un fuerte componente matemáticu, filosóficu y xeométricu, frutu de la educación renacentista de los sos inventores.de J. Pons y "El manexu de les armes de combate" (1473) de Pedro de la Torre. Tratar del únicu deporte olímpico con orixe español. Cola desapaición del duelu nel postreru terciu del sieglu XIX, apaecen tamién les riegles propies de caúna de les armes de la esgrima moderna. Dende esi momentu, los trés van siguir una evolución paralela.
A pesar de la hestoria del deporte nel país, l'únicu deportista que llogró una medaya nos Xuegos Olímpicos ye José Luis Embaxo que llogró la de bronce n'espada en Pequín 2008.
Cola desapaición del duelu nel postreru terciu del sieglu XIX, apaecen tamién les riegles propies de caúna de les armes de la esgrima moderna. Dende esi momentu, los trés van siguir una evolución paralela.
Los Xuegos Olímpicos d'Atenes de 1896, los primeres de la era moderna, fueron iniciativa del barón Pierre de Coubertin. Él mesmu esgrimista, incluyó competiciones de florete y sable, dambos en categoría masculina individual. La espada introducir nos Xuegos siguientes, los de París, 1900. El sable y florete por equipos llegaría nos Xuegos Olímpicos de San Luis de 1904. Los primeres Campeonatos del Mundu d'Esgrima celebrar en Londres en 1956. El florete femenín apaeció a nivel individual en 1924 nos Xuegos Olímpicos de París y por equipos en 1932 en los de Los Ánxeles.
En 1913 naz la Federación Internacional d'Esgrima, n'empezando a constituyise federaciones nacionales a partir de 1906. Esta Federación Internacional va ser quien conste como organizadora de les grandes competiciones y la responsable del Reglamentu Internacional pa estes pruebes.
Dende entós introduciéronse numberosos cambeos, ente ellos la irrupción de la tecnoloxía que dexa'l rexistru electrónicu de los tocaos cola ayuda d'un aparatu señalizador y la meyora na seguridá de los materiales, tantu de la indumentaria ropa de protección protectora como de les armes, que faen de la esgrima actual un deporte nel que los accidentes son prácticamente inesistentes.
Na esgrima moderna úsense trés armes: el florete, la espada, y el sable, feches de aceru templáu.
El llargor mínimu dexada de la fueya pa florete y espada ye de 90 cm y nel casu del sable de 88 cm, siendo'l llargor máximu de l'arma de 110 cm pa los dos primeres y de 105 cm pal sable.
El pesu máximu autorizáu debe de ser inferior a 500 g nel florete y sable y de 750 g na espada.
Arma desenvuelta mientres el sieglu XVII como arma llixera d'entrenamientu pa combate.
Desenvuelta como arma de práctica y deportiva, el florete ye considerada la básica. Ye llixera y flexible y úsase pa consiguir tocaos embistiendo cola so punta roma. La fueya ye rectangular en sección tresversal. La área válida de tocáu pa los floretistas ye'l torso y el cazu del mazcaritu, resultando polo tanto "non válidu" el tocáu nes estremidaes o la cabeza. Los tocaos fáense namá de punta igual que cola espada, ensin el filu y contrafilo como nel casu del sable.
La espada moderna deriva del espadín francés, que de la mesma vien de la espada ropera. Como'l florete, ye una arma d'estocada, pero tien una cazoleta, releganche o protección de mano más grande, amás de ser más pesada y de tener una construcción más ríxida. La sección de la so fueya ye triangular. La área válida d'ataque ye tol cuerpu.
Los duelos d'espada son los más realistes, pos s'asemeyen más a la esgrima clásica, nun tien riegles de convención y solo cunta l'orde cronolóxicu ente un tocáu y otru, pudiendo esistir los tocaos dobles.
El sable modernu deriva de l'arma qu'usaben los soldaos de caballería. Tien un protector en forma de concu, que se curva so la mano, y una fueya rectangular en sección tresversal. Los tocaos o puntos pueden consiguise embistiendo cola punta o cutiendo col filu o col contrafilo. Considérase blancu válidu'l torso, la cabeza y los brazos.
Los asaltos (esto ye, los "acometimientu(s) que se fai(n) metiendo'l pie derechu y l'espada coles mesmes", según la definición del "Diccionariu de la llingua española") de sable son los más rápidos y axilosos n'esgrima, polo que riquen una bona forma física.
Estes son les instrucciones xenerales, pero, dependiendo de l'arma que se tea utilizando la posición de l'arma y del brazu varien un pocu. Mientres n'espada l'antebrazu atopar en posición horizontal, en florete, la punta de l'arma apunta llixeramente escontra riba (una y bones el brazu nun ye zona de blancu válidu y nun hai necesidá de protexelo).
Cola práctica, el pie derechu va alzase apenes unos centímetros del suelu, pero mientres l'aprendizaxe esaxeren los movimientos.
sirve de "catapulta" pa otros ataques. Tamién sirve pa caltener a distancia al contrincante.
Dende la posición de guardia, espurrir el brazu armáu apuntando al costazu del contrincante. En casu de practicar ante un espeyu, tien d'apuntase al costazu del brazu armáu del reflexu.
fondu (vease más embaxo) y al volver a la guardia permanecer col brazu armáu percima de la cabeza, l'arma apuntando escontra baxo y les piernes más xuntes que na guardia.
Alliniar los talones de forma que quede como una "L".
La mano armada hai de dir siempres protexida con un guante nos trés armes. La mano desarmada nun va deber, nunca, so nenguna condición, tocar l'arma del contrincante y namá va poder tocar l'arma mesmu si'l combate ta deteníu y por razones técniques (punta de l'arma fluexa en casu d'espada, combadura anormal de la fueya, pasante sueltu).
Saltu alantre con appel, realizáu colos pies siguíu del a xeitu.
Pica (arma)
La pica ye un arma d'asta que foi mui usada pola infantería, principalmente pa facer frente a los ataques y cargues con caballería. 
Les piques son asemeyaes a una llanza, pero muncho más grandes en llonxitú, midiendo ente tres y cuatro metros normalmente. A midida que s'usaron, les piques foron ganando en tamañu, tanto d'asta como de punta; les piques más grandes podíen superar los seyes metros de llonxitú. Esti tamañu requería una madera fuerte pa la so fechura, como por exemplu'l fresnu que s'encontaba a vegaes con dos tires d'aceru, una a cada llau del asta.
La formación pesada de piqueros ñació en Suiza demientres la baxa edá media, pa frenar les cargues de caballería, usando les llargues piques como muria defensiva. Poro, demientres la Baxa Edá Media y la Renacencia, los piqueros formaben la parte defensiva de los exércitos, mentanto la caballería formaba la parte más ofensiva. Por aciu del tamañu de la pica, ésta yera práuticamente inútil nel combate cuerpu a cuerpu, polo que los piqueros solíen llevar dalgún otru arma, como una espada. 
Nel campu de batalla, les piques usábense en formaciones de falanxe o de "puercuspín". Por exemplu, los escoceses usaron reximientos nomaos schiltrones pa lluchar escontra la caballería pesada inglesa na Batalla de Bannockburn en 1314. Los españoles desendolcaron los tercios, nos que los arcabuceros protexíen los llaterales de la falanxe. Demientres el sieglu XVII, tovía s'usaben grandes formaciones de piqueros, davezu como proteición d'unidaes de mosqueteros.
Les piques foron reemplazaes como arma pal campu batalla poles bayonetes, que se ficieron más rentables a mediaos del sieglu XVII. A fines del sieglu XVII, les armes de fueu con bayonetes finaron la transición del arma de fueu y l'arma d'asta a un solu arma. Esta fusión, xunida a la desapaición de la táutica de la carga de caballería en favor de les armes de fueu, foi la fin práutica de la pica. D'otra miente, la pica tovía foi usada en momentos puntuales, como na rebelión irlandesa de 1798.
Garrote
Garrote o garrote vil, máquina utilizada p'aplicar pena capital orixinaria d'España. Vixente nel país llegalmente dende 1820 fasta 1931 abolida de la Segunda República y llueu restablecida dende 1939 cola dictadura franquista fasta la Constitución española de 1978 demientres la transición española.
Tamién s'utilizó en dellos países d'Iberoamérica, y demientres la conquista d'América. De fechu, foi'l mou en que s'executó al emperador inca Atahualpa en 1533.
Les últimes execuciones por esti sistema n'España (l'anarquista catalán Salvador Puig Antich, na Cárcel Modelo de Barcelona, y el delincuente común Heinz Ches d'orixen pretendidamente polacu -en realidá, yera alemán y llamábase Georg Michael Welzel-, na de Tarragona) tuvieron llugar el 2 de marzu de 1974. Pero tovía hubo un condergáu más en 1977, aunque foi indultáu: José Luis Cerveto Goig, "l'asesín de Pedralbes", condergáu a muerte a garrote por un doble asesinatu.
Arma blanca
Arma blanca ye aquella arma o ferramienta que se carauteriza pola so capacidá de cortar, firir o espetar per mediu de bordes afilaos o puntiaos. Carauterícense tamién por empuñase en combate, y polo tanto usase en combate cuerpu a cuerpu, anque delles tamién puen arrefundiase. A estremancia de les armes de fueu, nun riquen ser cargaes con munición nin propulsor.
Puen clasificase según la so llonxitú n'armes curties, espaes, sables y d'asta llarga
Exemplos d'armes blanques o de ferramientes que puen ser usaes como tales son:
Segunda Internacional
La Segunda Internacional o Internacional Obrera ñaz en 1890, tres catorce años ensin que'l movimientu obreru tuviere internacionalmente organizáu al esaparecer la primer organización internacional, l'Asociación Internacional de Trabayadores (AIT) en 1876. Tamién nomada nun antamu la Internacional Obrera. 
Col españíu de la Primer Guerra Mundial la contradicción ente les aspiraciones revolucionaries de les clases oprimies y la política de la II Internacional (al sofitar dalgunos partíos socialistes la guerra) llegó al puntu qu'hebio una escisión nel movimientu socialista que supunxo tres la Revolución Rusa la creyación d'una Tercer Internacional, en 1919, qu'adoptó el nome d' "Internacional Comunista" ("Komintern"), pa distinguise del apegu de la Segunda a los medios ellectorales.
La Segunda Internacional reorganizóse en 1920, pero abondos partíos negáronse a xunise a ella, formando la nomada Internacional Dos y Media como alternativa. La UPSAI tuvo una curtia vida y en 1923 fusiónase xunta cola Segunda Internacional na Internacional Obrera y Socialista. La Segunda Guerra Mundial finó de disolver a les fuercies que la integraben, y precipitó la so esapaición en 1940.
la so contraparte nes centrales obreres y sindicales yera la Federación Sindical Internacional y la so rama de mocedá la Xunión Internacional d'Organizaciones Xuveniles Socialistes.
Na década de los 80 del sieglu XIX el movimientu obreru va decantándose y espándese por polos países escandinavos, Península Balcánica, Rusia, Italia y focos esporádicos n'otros.
Tamién s'afita'l binomiu partíos/sindicatos como organizaciones independientes. Esta coexistencia da llugar a modelos estatales:
Un signu curiosu d'esta dómina ye'l crecimientu manifiestu de l'afiliación y de la fuercia ellectoral, por exemplu n'Alemaña (En 1877 unos 500.000 votos socialistes y en 1898 tendrán 2 millones y 56 escaños).
Esta progresión ascendente fai que se planteguen otra vuelta la posibilidña de rellaciones internacionales y una nueva instancia de cordinación. pa ello cellébrense dellos congresos y conferencies dinamizaes por belgues y suizos nos años 80-90 pero ensin resultaos yá que nun cuenten col sofitu de Marx, Engels y el SPD Alemán. El Marxismu ye nesti momentu la corriente dominante, n'Europa central sobremanera.
Finalmente, en 1888 fainse dos congresos en París:
Tornen a aconceyase en paralelo en 1899 los marxistas y los posibilistas y nel Congresu de Bruxeles de 1890, la llinia marxista cristaliza na segunda Internacional.
Ente 1915-1919 ficiéronse una serie de conferencies convocaes polos grupos de partíos integrantes de la Segunda Internacional. Nestos conceyos produzse la separtación definitiva ente la derecha, el centru y la izquierda de la Segunda Internacional y la constitución futura de los sos respectivos organismos y partíos. Estes conferencies fueron:
Alemaña:
Francia:
Rusia:
Austria:
Países Baxos:
Austromarxismu
Austromarxismu ye un términu emplegáu a partir de 1914 pa falar d'una xeneración de teóricos marxistes austriacos, de los que los sos escritos apaecieron na coleición "Marx Studien" y la revista "Blätter zur Theorie und Politik des wissenschaftlichen Sozialismus". Lloñe de ser un movimientu homoxeneu, formaron parte d'él diferentes políticos y pensadores, como'l neokantianu Max Adler, el nacionalista Otto Bauer y el más ortodoxu Rudolf Hilferding.
Los austromarxistes yeren partidarios de desendolcar una teoría política que s'asitiase ente la socialdemocracia y el leninismu, respetando les diverses maneres de llegar al poder (reforma o revolución) en función de les circunstancies. Con esi espíritu creyaron la "Segunda Internacional y Media", aunque los partíos d'esta Internacional posteriormente pasaríen a formar parte de la Internacional Obrera y Socialista.
Adler interesóse na construcción d'una ética política, lo que-yos fixo tornar a mirar pa Kant. La consideración kantiana del home como un fin en sí mesmu entroncaba, dende'l so puntu de vista, cola apuesta marxista pola sociedá comunista. 
Pola so parte, Otto Bauer intentó combinar el socialismu col nacionalismu, intentu que se materializó nel so ensayu "La cuestión de les nacionalidaes y la socialdemocracia".
Otto Bauer
Otto Bauer, nació en 1881 y finó en 1938, foi ministru d'Asuntos Esteriores d'Austria. 
Tamién desendolcó una llabor teórica, y inclúyese-y dientro la corriente l'austromarxismu.La so obra más importante ye "La cuestión de les nacionalidaes y la socialdemocracia". Nesti ensayu desendolcó una integración del socialismu y el nacionalismu, defendiendo la nación como "una colectividá xunida por una comunidá de destín nuna comunidá de carácter". Tala definición sedría vindicada por Enric Prat de la Riba, y más tarde José Antonio Primo de Rivera, basándose nella, definiría a España como una "unidá de destín no universal".
Segunda Internacional y Media
La Unión de Partíos Socialistes pa l'Aición Internacional (UPSAI) foi l'agrupación de partíos socialdemócrates partidarios d'una vía intermedia ente la Segunda Internacional y la Comintern o Tercer Internacional. Llamada tamién Internacional Dos y mediu o Internacional de Viena. Fundada nun conceyu fechu'l 27 de febreru de 1921 en Viena (Austria). Disuelta en 1923 al fusionase cola Segunda internacional pa crear la Internacional Obrera y Socialista. El so secretariu xeneral foi Friedrich Adler.
Nel primer conceyu (1921) tuvieron presentes 10 partíos ente los que destaquen: USPD d'Alemaña, SFIO de Francia, Independent Labour Party (Reinu Xuníu), Partíu Socialista Suizu, Partíu Socialista Independente (Rumanía) y l'SPÖ d'Austría. N'abril de 1921 intégrase'l PSOE.
Tuvo una diversidá de nomes oficiales según la llingua correspondiente:
Internacional Obrera y Socialista
La Internacional Obrera y Socialista (n'alemán Sozialistische Arbeiter-Internationale SAI, n'inglés Labour and Socialist International LSI y en francés Internationale Ouvrière et Socialiste IOS), fundada en 1923 pola fusión de la Segunda Internacional y la Unión de Partíos Socialistes pa l'Aición Internacional. Dexó de funcionar al escomencipiar la Segunda Guerra Mundial. El so secretariu foi Friedrich Adler, fasta 1939.
El congresu constituyente féxose n'Hamburgu (Alemaña) ente'l 21 y 25 de mayu de 1923. Foi la reconstrucción de la Segunda Internacional, qu'aconceyaba los partíos socialistes, llaboristes y socialdemócrata, sacantes los afiliados a la Comintern. La so contraparte nes organizaciones sindicales yera la Federación Sindical Internacional (tamién llamada la Internacional d'Amsterdam).
Posteriormente reconstruyida y reformada como la Internacional Socialista en 1951.
Friedrich Adler
Friedrich Adler (Viena, Imperiu Austrohúngaru, 9 de xunetu de 1879 - Zurich, Suiza, 2 de xineru de 1960) foi un políticu y revolucionariu austriacu.
Fiu del tamién políticu socialista Víctor Adler, estudió química, física y matemátiques en Zurich. En 1897 afilióse al partíu socialdemócrata d'Austria (SPÖ) y en 1907 foi editor del magazine "Der Kampf" ("La llucha"). Foi un bon collaciu d'Albert Einstein.
Na so llucha revolucionaria escontra la represión policial n' Austria-Hungría tomó drástiques midies. El 21 d'ochobre de 1916, nel restaurante del hotel vienés "Meißl und Schadn" disparó tres veces al ministru-presidente d' Austria, el Conde Karl von Stürgkh, matándolu. Por esti crimen foi sentenciáu a pena de muerte, pena que foi meguada posteriormente a 18 años de cárcele, gracies al emperador Carlos. El 1 de payares de 1918, en plena revolución, foi lliberáu.
Desendolcó la so vida política n' Austria fasta la Segunda Guerra Mundial. Esilióse a Estaos Uníos y retiróse de la política. Finó en Zurich a la edá de 80 años.
Ronaldinho
Ronaldo de Assis Moreira (Porto Alegre, 21 de marzu de 1980), apodáu Ronaldinho o Ronaldinho Gaúcho, ye un futbolista brasilanu ñacíu nel estáu de Rio Grande do Sul. Xuega de mediocampista ofensivu y el so primer equipu foi'l Grêmio de Porto Alegre.
Foi internacional cola Seleición nacional de fútbol de Brasil en 62 ocasiones. El so debú na seleición brasilana producióse'l 26 de xunu de 1999 nel partíu Brasil 3 - 0 Letonia.
Ronaldinho marcó un total de 27 goles cola so seleición. 
Old Trafford
Old Trafford (apodáu comu El teatru de los suaños), ye un estadiu de fútbol asitiáu nel distritu suburbanu de Trafford na ciudá de Mánchester, pertenenciente la conurbación del condáu metropolitanu del Gran Manchester, al noroeste d'Inglaterra. Ellí xuega los sos partíos de llocal el Manchester United que xuega na FA Premier League, la so direición ye: Sir Matt Busby Way, Old Trafford, Manchester, England M16 0RA.
Lletricidá
La lletricidá ye un fenómenu físicu orixináu por cargues llétriques estátiques o en movimientu y pola so interaición. Cuando una carga alcuéntrase en reposu produz fuercies sobre otres asitiaes al so rodiu. Si la carga se devana produz tamién fuercies magnétiques. 
La lletricidá ta presente en delles partícules subatómiques. La partícula fundamental más lixera que lleva carga llétrica ye l'electrón, que tresporta una unidá de carga. Los átomos en circunstancies normales contienen electrones, y a menudu los que tán más alloñaos del nucleu despréndense con muncha facilidá. En delles sustancies, como los metales, proliferen los electrones llibres. D'esta miente un cuerpu queda cargáu llétricamente gracies a la reordenación de los electrones. 
Un átomu normal tien cantidaes iguales de carga llétrica positiva y negativa, polo tanto ye llétricamente neutru. La cantidá de carga llétrica tresportada por tolos electrones del átomu, que por convención son negatives, ta equilibrada pola carga positiva llocalizada nel nucleu. Si un cuerpu contién un escesu d'electrones quedará cargáu negativamente. D'otra miente, cola ausencia d'electrones un cuerpu queda cargáu positivamente, per aciu de qu'hai más cargues llétriques positives nel nucleu.
Okupación
La okupación, ye'l nome col que se conoz l'aición d'apropiase d'un edificiu o llugar abandonáu col envís d'utilizalu como vivienda o llugar d'aconceyamientu, dando a esti fechu amás un calter públicu ya vindicativu. La pallabra aplícase a vegaes al propiu edificiu, una vez "okupáu" o "invadíu", y a les persones que lu utilicen se-yos suel conocer como "okupes".
Los medios de comunicación nel casu d'España popularizaron la espresión "Movimientu okupa", que nun siempres ye aceutada polos sos protagonistes.
La pallabra "Okupa" y los sos derivaos remanez, obviamente, d"'ocupación". La ocupación de viviendes abandonaes esistió siempres, y n'España conoció un gran puxu demientres los años 1960 y 70, como forma de dar salida a la gran demanda xenerada pola afluyencia de población del campu a les ciudaes. 
Los "okupes" xurden a mediaos de los 80 a imaxe y semeyanza de los "squatters" ingleses. Depués de delles duldes col alcuñu (pos nun esistía en castellán pallabra dala pa nomar la ocupación de viviendes y llocales), adopten el nome d"'okupes", escritu con una "k" contracultural y punk. Pa los "okupes", la estremancia ente ocupar y "okupar" reside nel calter políticu d'esta cabera aición, na que la toma d'un edificiu abandonáu nun ye sólo una fin sinón tamién un mediu pa denunciar les torgues d'accesu a una vivienda.
La pallabra "okupa" y los sos derivaos foi popularizada pola prensa de mou que, si bien nun ta reconocida académicamente, ye d'usu corriente tantu na llingua coloquial como nos medios de comunicación, ansí como nos diccionarios billingües como equivalente español del inglés "squat". Por embargu, na so aceición popularizada pola prensa vien utilizándose pa designar a cualaquier que s'instale nuna vivienda abandonada, tenga esta aición calter políticu o non. El términu "okupa" pue designar tamién el llugar "okupáu".
En cuantes a la espresión "movimientu okupa", ye tamién una creación periodística que tuvo una acoyida desigual, anque más bien mala, ente les persones a las que se refier. Munches afirmen radicalmente que nun esiste movimientu talu, sinón una multiplicidá de procesos d"'okupación" non necesariamente rellacionaos. En consonancia con esta idea, se suel preferir el plural "movimientu d'okupaciones", y tovía más "movimientu de los centros sociales", considerando que ye'l centru social lo que da sustantividá político al movimientu.la pallabra "okupa" referida a persones se vien refugando estos caberos años por considerar que da un aire de tribu urbana a los qu'utilicen cases abandonaes pa vivir y mazcara la motivación real de les "okupaciones": la gueta d'una vivienda o un espaciu de socialización y la denuncia de la especulación urbanística.
Augusto Pinochet
Pinochet algamó en 1973 el cargu de Comandante en Xefe del Exércitu de Chile. El 11 de setiembre d'esi añu, empobina un Golpe d'Estáu que derrocó al gobiernu electu del cabezaleru d'esquierdes Salvador Allende, que morrió durante l'asaltu de los militares al palaciu presidencial, Palaciu de la Moneda. Pinochet faise entós col gobiernu del país, primero baxo'l cargu de Presidente de la Xunta Militar de Gobiernu (que caltuvo hasta 1981), al que se sumó'l títulu de Xefe Supremu de la Nación el 27 de xunu de 1974, y que-y confería'l poder executivu.
El 16 d'avientu del mesmu añu, fízose col cargu de Presidente de la República chilena, nel que sería ratificau na Constitución Política de la República de Chile de 1980. Pa entós, Pinochet y la so Xunta Militar nel gobiernu empobinaren un procesu de represión de la oposición política, fundamentalmente al traviés de la nomada "Dirección de Inteligencia Nacional (DINA)"', a la que se-y atribuyen al rodiu de 3.100 muertes, según la Comisión de Verdá y Reconciliación (conocida tamién como Comisión Rettig). Al tiempu, cientos de miles de chilenos salíen del país pa fuxir del sistema represivu impuestu pol gobiernu de Pinochet.
El so gobiernu terminaría tres de la derrota nel Plebiscitu Nacional de 1988 y la so sustitución por Patricio Aylwin en 1990. Pinochet caltendría entós el cargu de comandante hasta'l 10 de marzu de 1998, y al día siguiente asumirí'l cargu de senador vitaliciu, que exercería dafechu pente dos meses, y que-y apurría inmunidá xudicial.
La dictadura de Pinochet foi ampliamente refugada tanto nel país como nel restu del mundu poles estremaes violaciones de derechos humanos del so Réxime Militar, polo que Pinochet debió enfrentar dellos procesos xudiciales, entamaos con una orden de detención internacional en 1998 dictada dende España, pero que nun llegaron a condenar al dictador enantes de la so muerte.
Buró Socialista Internacional
El Buró Socialista Internacional (BSI) foi'l muérganu executivu y informativu permanente de la Segunda Internacional. Creáu pol Congresu de 1900 cellebráu en París. La so sé taba en Bruxeles (Bélxica). Tuvo integráu por representantes de tolos partíos socialistes adheríos a ella. Cada partíu tenía dos delegaos que lu representaben énte'l BSI. 
La so xera yera caltener contactu y informar de les actividaes, discusiones y opiniones de los partíos miembros, intercambiar correspondencia ente estos, planificar y convocar los congresos de la Internacional y informar de les sos resoluciones, informar de les actividaes de los partíos miembros y promover la so organización, mediar nos conflictos ente ellos, esaminar les solicitúes d'ingresu a la Internacional, y la rellaciones con organizaciones fraternales.
Al crease en 1923 la Internacional Obrera y Socialista, camudó la so denominación el Buró, siendo'l so Presidente Vandervelde (1923-1938) y Secretariu Friedrich Adler (1923-1939).
Unión Internacional d'Organizaciones Xuveniles Socialistes
La Unión Internacional d'Organizaciones Xuveniles Socialistes (n'alemán Internationale Verbindung Sozialistischer Jugendorganisationen, IVSJO) foi la rama xuvenil de la Segunda Internacional. Fundada ente'l 24 y el 26 agostu de 1907 en Stuttgart. La IVSJO tuvo la so sé en Viena (Austria). Secretarios fueron Hendrik de Man fasta 1908 cuando'l cargu foi asumíu por Robert Danneberg (1908-1915).
N'abril de 1915 faise una conferencia en Berna (Suiza) onde asisten nueve delgaciones, nella xurden diferencies d'opiniones sobre la situación de la guerra que lleven a una posterior quiebra demientres l'año. Creáse'l Buró Internacional de la Mocedá con Willi Münzenberg de cabezaleru. Esta organizacion caltién rellaciones cola izquierda de Zimmerwald (grupos socialistes contrarios a la guerra). Quienes entamen en 1919 la Internacional de la Xuventú Comunista, que s'asocia a la Internacional Comunista.
Los grupos socialdemocrates creyan la Internacional de Xuventues Obreres (1921-1923, afiliada a la Segunda Internacional) y la Unión Internacional d'Organizaciones de la Xuventú Socialista (1921-1923, afiliada a UPSAI). Estes dos ultimes fusionense pa crear la Internacional de la Xuventú Socialista en 1923 mientres el Congresu fundacional de la Internacional Obrera y Socialista.
Conferencies de la IVSJO
Bandera Collorada
La bandera collorada ye un emblema socialista, comunista y en xeneral tamién del movimientu obreru asociáu particularmente cola izquierda revolucionaria, anque tamién forma parte de la tradición socialdemócrata y llaborista, siendo un estandarte usáu por partíos como'l Partíu Llaborista nel Reinu Xuníu, el Partíu Socialista Francés y grupos asemeyaos nel mundu enteru. L'usu polos socialdemócrates menguó nos últimos tiempos, si bien ye necesario anotar que munchos d'ellos alloñáronse de la esquierda política. D'otra banda, el sentíu radical de la bandera ye muncho más antiguu que'l socialismu.
Ye común ver banderes colloraes sobreimpreses colos nombres o emblemes de partíos, movimientos, organizaciones o sindicatos. Las banderes colloraes son con frecuencia vistes en protestes, manifestaciones y marches. El colloráu ye'l "color del desafíu" tanto como tamién un símbolu del sangre de la clas trabayadora, el proletariáu.
La bandera collorada ta fuertemente asociada na concencia popular col comunismu; esta idea formóse probablemente poles banderes de la República Popular China y de la XRSS. Otros estaos socialistes, como Vietnam, tamién tienen banderes mayoritariamente coloraes. De toes formes, otros estaos y territorios de gobiernos non socialistes tamién caltienen banderes colloraes por razones históriques. La espresión "bandera colorada" utilizárase tamién nos cancios o marches conmemoratives de dellos partíos o movimientos d'inclín socialista; como se ve nel casu del desaparecíu Partíu Comunista Italianu, y que'l so himnu nómase precisamente "Bandera Collorada".
Manifestación
Una manifestación ye l'amuesa pública de la opinión d'un grupu activista (económica, política o social, sobre too), con una congregación nes cais, polo xeneral nun llugar o nuna fecha simbólicos y asociaos con esa opinión. El propósitu d'una manifestación ye amuesar qu'una parte sinificativa de la población ye favoratible o ta ala escontra d'una determinada política, persona, llei, etc.
En dalgunes manifestaciones prodúcense disturbios y violencia contra obxetos, establecimientos o la policía.
Xeneralmente, otros mecanismos de protesta como la fuelga (especialmente les fuelgues xenerales) van acompangaos de manifestaciones.
Encierru (manifestación)
Conocíu ye l'encierru onde morrieron abrasaes 146 muyeres trabayadores de la fábrica testil Cotton de Nueva York, nuna quema provocada poles bombes incendiaríes que-yos llanzaron énte la ñegativa d'abandonar l'edificiu nel que protestaben polos baxos salarios y les permales condiciones de trabayu que padecíen.
N'Asturies ún de los encierros más famosu foi'l de los trabayadores de Duro Felguera.
Sicoanálisis
El Sicoanálisis ye una teoría sicolóxica y métodu terapéuticu fundaos al entamu del sieglu xx pol siquiatra vienés Sigmund Freud, basáu na hipótesis inicial de la esistencia de procesos nomaos "inconscientes" (qu`escapen a la percepción consciente o a la introspección), de los que se tien conocimientu per aciu d'una interpretación de fenómenos sicolóxicos anormales (actos fallidos, "lapsus linguae", suaños, chistes...), o faciendo usu del procedimientu de "llibre asociación". 
La efectividá del tratamientu sicoanáliticu básase nel fenómenu nomáu "tresferencia", o rellación emocional que s'establez ente sicoanalista y paciente y qu`el primeru remana pa influyir terapéuticamente nel segundu. El sicoanálisis tevo una gran influyencia na lliteratura, nel cine y nel arte en xeneral. Dalgunos de los discípulos de Freud (de los que los más destacaos foron C.G.Jung Y A.Adler) dixebráronse del movimientu inicial, fundando les sos propies escueles.
Deuteriu
L'hidróxenu-2, deuteriu, D o H ye ún de los isótopos estables de l'hidróxenu. Per contra que'l restu d'ellementos químicos, los isótopos d'hidróxenu nómense d'una forma específica: Asina fálase de:
Tien una masa d'unos dos dalton.
Tritiu
L'hidróxenu-3, tritiu, T o H ye ún de los isótopos de l'hidróxenu. Per contra que'l restu d'ellementos químicos, los isótopos d'hidróxenu nómense d'una forma específica: Asina fálase de protiu (H), faciendo referencia al isótopu más común, compuestu por namái qu'un protón; de deuteriu (D), isótopu que contién un protón, ya un neutrón; o de tritiu, que tien un protón y dos neutrones.
Asina, caún de los protones pesa aproximadamente una Unidá de masa atómica, el tritiu tien una masa d'unes tres uma.
La timidina con tritiu, emplégase en prebes de proliferación celular. Esta nucleósidu incorpórase nel ADN de les célules demientres que la división celular. L'ésitu de la proliferación celular, pue determinase pola radioactividá de l'amuesa.
El tritiu, predíxose a finales de la década de 1920 por Walter Russell, emplegando la so tabla periódica "espiral". En 1934, Ernest Rutherford, trabayando con Mark Oliphant y Paul Harteck foron los primeros n'algamalo a partir del deuteriu, nun siendo quién a atopalu. El primer n'atopalu foi Luis Alvarez, quien deduxo tamién que'l tritiu tenía de ser radioautivu. W.F. Libby descucbrió que'l tritiu podía emplegase pa la datación isotópica del agua, y pa la estensión de muestres xeolóxiques y de vinos.
Rublu bielorrusu
El rublu bielorrusu (en bielorrusu беларускі рубель, "bielaruski rúbiel'") ye la moneda de Bielorrusia. El códigu ISO 4217 que-y pertenez ye BYR y davezu abréviase como Br. Un rublu alcuéntrase dixebráu en 100 copecs (капеек, "kapiéiek"; en singular капейка, "kapieika"; abreviáu kap), fraición qu'anguaño nun s'emplega.
El nome de la divisa provién del rublu rusu y foi introducida en Bielorrusia dempués de la cayida de la Xunión Soviética, el 14 d'ochobre de 1992, como sustitutu del rublu rusu a razón de 2 rublos bielorrusos por un rublu rusu. El sistema monetariu bielorrusu, controláu pol Bancu Nacional de la República Bielorrusa (Національні банк Рэспублікі Беларусь, "Natsionalni bank Respúbliki Bielarús"), refugó la introducción de la moneda nacional, el "tàler". 
El 20 d'agostu de 1994 sustituyóse l'antiguu rublu bielorrusu por un nuevu rublu, a razón de 10 antiguos por ún nuevu. El 1 de xineru de 2000 féxose una nueva devaluación que xeneró un nuevu rublu. Caún tenía un valor de 1.000 rublos del añu 1994. En xineru de 2006, el rublu bielorrusu yera la unidá monetaria col valir más baxo d'Europa.
Circulen billetes de 10, 20, 50, 100, 500, 1.000, 5.000, 10.000, 20.000, 50.000 y 100.000 rublos.
Francu
Nun confundir con Franco
Francu pue referise a:
Francu CFP
El Francu CFP ("Franc Pacifique" o "Franc CFP") ye la moneda emplegada nos territorios franceses del Océanu Pacíficu Sur que vienen darréu:
CFP acostumaba ser l'abreviación de 'Colonies Françaises du Pacifique", pero ahora entiéndese como "Change Franc du Pacifique".
Esta moneda creóse n'avientu de 1945, xunta col Francu CFA, emplegáu nes colonies franceses africanes. El motivu pa la creyación d'estos francos foi la debilidá del Francu Francés dempués de la Segunda Guerra Mundial. Cuando Francia ratificó l'alcuerdu de Bretton Woods n'avientu de 1945, el Francu Francés devaluóse col oxetivu d'establecer una paridá col dólar estaunidense. Estes nueves monedes foron feches pa salvar a les colonies franceses de la devaluación d'avientu de 1945. René Pleven, Ministru Francés de Finances díxo al respeutive: "En una muestra de xenerosidá la Francia Metropolitana, col enfotu de que les sos fíes llonxanes nun sufran la consecuencia de la so propia probitú, ta estableciendo paridaes estremaes nes sos monedes". 
El Francu CFA y les otres monedes de les colonies foron lligaes a la paridá del Francu Francés, non asina'l Francu CFP, que foi lligáu a la paridá col dólar estaunidense, que desendolcó un papel mayor na economía de los Territorios Franceses del Pacíficu dempués de la Segunda Guerra Mundial. Esta situación finó en setiembre de 1949, cuando'l Francu CFP foi lligáu a la paridña Francu Francés.
El Francu CFP emítelu l'IEOM ("Institut d'émission d'outre-mer") dende 1967. Ésti alcuéntrase en París.
Charles de Gaulle
Charles-André-Joseph-Marie de Gaulle (Lille, 22 de payares de 1890 - Colombey-les-Deux-Églises,9 de payares de 1970) xeneral, políticu y escritor francés, presidente de la República de 1958 a 1969, fegura perimportante na hestoria contemporania de Francia y Europa.
Col rangu de capitán lluchó na Primera Guerra Mundial, u foi apresáu y feríu en delles ocasiones. Durante'l periodu d'entreguerres exerció estremaos cargos militares, en particular el de secretariu del Conseyu de Defensa Ñacional (1937 - 1940), embaxo'l mandu del mariscal Pétain. Énte la llucha del so país escontra los invasores alemanes durante la II Guerra Mundial, fundó nel so exiliu en Londres el movimientu ""Francia Llibre"" refugando al gobiernu de Vichy y siguió cola llucha dende les posesiones coloniales y la Resistencia. Tres de la lliberación de Francia, llideró'l gobiernu provisional de la República fasta 1946. 
En 1958 foi nomáu Presidente la República y durante'l so mandatu hebo face-y frente a la guerra arxelina, la renovación del sistema políticu cola instauración de la V República, la impulsión del proyeutu européu o'l movimientu social de mayu de 1968, fasta la so dimisión en 1969.
El Gomeru
El gomeru ye una revista asturiana de cómic fecha dafechamente n'asturianu y orientada especialmente a un públicu infantil y xuvenil. 
La revista foi fundada en 1992 pol editor Antón García y Isaac del Rivero, que sigue siendo'l director. La publicación asoleyó 105 númberos ente 1992 y 1999, nun principiu en formatu de revista y más tarde, a partir del númberu 27, como suplementu selmanal del diariu El Comercio. Tres d'una interrupción de seis años volvió a apaecer en 2005, editada otra vuelta por Trabe y con una periocidá mensual. Anguaño distribúyese de baldre en centros d'enseñanza y llibreríes.
A lo llargo de les sos diferentes etapes, El Gomeru fízose famosu ente otres coses pola publicación de les aventures de Robin Hood o adapataciones de noveles como La Regenta o'l Quixote. 
Collaboraron na revista autores como los hermanos Víctor, Chiqui y Ramón de la Fuente, Gaspar Meana, Enrique Carballeira, Adolfo García, Iván García, David Lafuente, Alfonso Zapico , Lucía Bande, Frank Pérez, Diego Bernardo, Manuel Menéndez, Santos Zaballos, Robert, Pilar Sánchez, Iván Olmendo, Carolina González, Alberto Cimadevilla, Chechu García o Inaciu Galán.
Disturbiu
Un disturbiu ye un conflictu humanu, polo xeneral nes cais, onde se ve alterada la paz social per aciu de violencia. Polo común pasa mientres una manifestación. El orixe de la violencia ye polo general difusu y polémicu, yá que pue orixinase de parte de la sociedá civil o de parte de les llamaes fuerces del orde (policía, exércitu, etc.) amás de que pue dase la esistencia de provocadores infiltraos d'un o d'otru llau.
La rempuesta ente un disturbiu suele ser tarea de la policía, comúnmente de los axentes antidisturbios, anque tamién pue requerir sofitu militar. Pa controlar les mases enfurecíes suelen emplegase xeneralmente armes non lletales, como cañones d'agua, bales de goma, pulverizadores de pimienta, porres y/o gas llacrimóxenu.
Dalgunos países empleguen ataques que puen producir muertes pa detener los disturbios, sobro too si se producen baxo la llei marcial, en casos de guerra. Esto permítelo'l derechu militar, siempres y cuando nun se considere a los civiles como oxetivos de forma intencionada. Como consecuencia, suelen producise los llamaos daños collaterales.
En dellos países como Alemaña nel Primeru de Mayu suel haber disturbios. Nos desaloxos policiales d'inmuebles okupaos tamién suelen producise disturbios.
Sociedá civil
Entiéndese por sociedá civil al conxuntu d'organizaciones non gubernamentales qu'interactúen nun ambiente determináu. Anque nun son necesariamente organizaciones polítiques, suelen tener una influencia na sociedá o na política.
Intégrenla, ente otros:
James Connolly
James Connolly (1868-1916) foi un líder socialista y nacionalista irlandés. Foi ñacíu n'Edimburgu fíu de padres emigrantes irlandeses. Dexó la escuela pa trabayar a los once años y más tarde va convertise nun de los líderes políticos de la esquierda del so tiempu.
En 1892 yera una figura importante de la Federación Socialista Escocesa, convirtiéndose en secretariu de la mesma en 1895. En 1896 dexó l'exércitu y formó'l Partíu Republicanu Socialista Irlandés. Mientres s'alcontraba en suelu británico, foi ún de los fundadores del Partíu Llaborista Socialista, que se separtó de la Federación Socialdemócrata en 1903. Yera la mano derecha de James Larkin nel sindicatu de trabayadores y tresportistes. En 1913 en rempuesta al lockout d'esi añu, formó l'Exércitu de Ciudadanos Irlandeses, un grupu de trabayadores entrenaos y armaos que lluchaben por defender a los trabayadores y entamaben fuelgues. Tuvo formáu por unes 250 persones. L'oxetivu final yera consiguir una nación irlandesa socialista ya independiente. Nel futuru, l'Exércitu de Ciudadanos Irlandeses acaba siendo una de les bases na formación del IRA.
Connolly consideraba a la organización de Voluntarios Irlandeses abondo burguesa y poco preocupada pola independencia económica d'Irlanda. En 1915, buscando adoptar una aición decisiva contra les fuerces britániques, taba dimpuestu a adoptar aiciones inmediates. Ello alarmó a los miembros de la Hermandá Republicana Irlandesa, que fixere llabor d'infiltración dientro de los Voluntarios, y planegaba una insurreición en dellos años. Los líderes de la Hermandá, incluyendo a Tom Clarke y Patrick Pearse, aconceyaron con Connolly p'algamar un alcuerdu. Anque afirmóse que foi secuestráu por ello, esta idea refúgase a posteriori. De toes formes esapaeció tres díes ensin avisar.
En 1916 Connolly yá yera comandante de la Brigada de Dublín y participó nel Llevantamientu de Pascua contra les fuercies britániques. Foi gravemente firíu na batalla y más tarde va ser executáu.
N'Irlanda ye de gran relevancia pola so contribución a la causa nacionalista. De la mesma, el so marxismu foi analizáu y reivindicáu por distintos pensadores y organizaciones polítiques. La so obra escrita fundamentalmente ta basada n'artículos, y amuesa un pensamientu nel que se pretende xunir el nacionalismu irlandés, el marxismu y el cristianismu.
Connolly foi ún de los pocos esquierdistes que s'opunxeron a la Primer Guerra Mundial, lo que provocó l'odiu de dellos líderes socialistes d'Europa.
Al paecer Lenin foi un gran almirador de Connolly, anque nunca se conocieren en persona. Lenin enfrentóse en dalguna de les sos obres a los que consideraben a la rebelión n'Irlanda "burguesa", señalando que nun existía una revolución pura, y los comunistes habíen buscar la unidá con otres fuercies sociales. 
N'Escocia, el so pensamientu influyó a socialistes como John Maclean, tamién interesáu en combinar idees nacionalistes y marxistes, pa lo que creó'l Partíu Republicanu Obreru Escocés. Les idees de Connolly tamién influyeron n'otros munchos movimientos de lliberación nacional.
Anguaño prepárase la película "Connolly", sobre esti llíder políticu, dirixía por Adrian Dunbar y protagonizada por Peter Mullan.
Roberto Matta
Roberto Sebastián Antonio Matta Echaurren, más conocíu como Matta (Santiago de Chile, 11 de payares de 1911 - Civitavechia, Italia, 23 de payares de 2002) foi un pintor chilenu consideráu l'últimu de los pintores surrealistes.
Entamó los estudios d'arquitectura en Santiago. Abandona la so carrera chilena en 1933 pa dir a Francia. Trabaya primeramente nel taller de Le Corbusier depués viaxa a España, onde se rellaciona con poetes como Rafael Alberti y Federico García Lorca. Ta en constante movimientu: Escandinavia, onde s'encuentra con Alvar Aalto; Londres, Henry Moore, Roland Penrose y Magritte. Tamién se rellacionó con 
Salvador Dalí y André Breton.
Foi precisamente Breton el que lu afaló, valorando-y el so trabayu y introduciéndolu nel círculu de los principales mientros del movimientu surrealista de París. Matta fizo ilustraciones y artículos pa'l periódicu surrealista "Minotaure". Durante esti periodu entamó amistá con importantes artistas contemporáneos europeos como Picasso y Marcel Duchamp. 
A pidimientu de Salvador Dalí, va a ver a André Breton que lu declara surrealista: « Ellos dícenme : « Tú yes surrealista ! » Yo nun sabía que yera lo que eso quería dicir... » Ye escluyíu en 1948 por razones oscures, pero reintegraríase al movimientu en 1959. 
Un momentu decisivu pa la carrera astística de Matta tien llugar en 1938 cuando pasa del dibuxu a la pintura al óleo, cola que se fizo famosu. Esti periodu coincide col so viaxe y residencia hasta 1948 nos Estaos Xuníos. Él marchó a Nueva York a pidimientu de Marcel Duchamp pa fuxir de la guerra. Seis meses depués de la so llegada, espón por primera vez nos Estaos xuníos na galería Julien Levy, especializda nel surrealismu. Da delles conferencies na New School of Social Research y recibe a munchos rapazos americanos nel so taller, ente ellos a Jackson Pollock. 
Les sos primeres pintures, ente les que destaca "Invasión nocturna", dieron una indicación de la ruta artística tomada pol pintor. L'usu de patrones difusos de lluz y grueses llinies encima d'un fondu particular transformaríase n'unu de los sos sellos característicos. Durante les décades siguientes de los años 40 y 50 la so pintura reflexaría'll perturbador estáu de la política internacional, utilizando imáxenes de máquines eléctriques y persones atormentaes. Al amestar arcilla a les sos obres desde los años 60 n'adelante, amestó-y dimensión a la so distorsión. 
El trabayu de Matta dio nueves dimensiones a la pintura contemporánea, pese a la soruptura col movimientu surrealista, la so fama ganada ye esclusivamente personal. Esperimentó estremaes formes d'espresión artística, incluyendo produciones de videos como "Système 88", la fotografía y otros medios d'espresión. 
En 1964, pa rendir homenaxe al dirixente comunista Julián Grimáu, executáu n'España l'añu anterior, pinta "Les Puissances du désordre", una inmensa composición de 9 metros de llargo.
En 1990 recibió el Premiu Nacional d'Arte y en 1992 el Premiu Príncipe d'Asturies de les Artes. Vivió regularmente dende la década del 60 na ciudá italiana de Civitavecchia con viaxes esporádicos al so país. Morrio el 23 de payares de 2002.
Ente les sos principales obres destaquen:
Escritura
La escritura ye un sistema de representación gráfica d'un idioma, per mediu de signo trazaos o grabaos sobre un soporte. En tal sentíu, la escritura ye una manera gráfica típicamente humanu de tresmitir información.
Como mediu de representación, la escritura ye una codificación sistemática por aciu signos gráficos que dexa rexistrar con gran precisión el llinguaxe faláu per mediu de signos visuales regularmente dispuestos; obvia esceición a esta riegla ye la bastante moderna escritura Braille que los sos signos son táctil. La escritura estremar de los pictogramas en qu'estos nun suelen tener una estructura secuencial llineal evidente. Esisten dos principios xenerales na escritura, d'un llau la representación por aciu logogramas que pueden representar conceutus o campos semánticos y d'otru la codificación por aciu grafemas que representen soníos o grupos de soníos (pudiéndose estremar ente sistemes puramente alfabéticos, abugidas, silábicos o mistos). Les escritures exipcia y china combinen dambos tipos de principios (logogramas y grafemes), ente que les escritures n'alfabetu llatinu son puramente grafémicas.
Les escritures xeroglífiques son les más antigües de les escritures puramente felicidaes (por casu; la escritura cuneiforme foi de primeres xeroglífica hasta qu'a ciertos jeroglifos atribuyóse-yos un valor fonéticu) y reparar como una transición ente los pictogrames y los ideogrames. La escritura xeroglífico foi abandonada nel períodu helenizante d'Exiptu. Na actualidá la escritura chino y xaponesa caltienen dellos logogramas combinaos con signos que la so interpretación ye puramente fonética. La mayor parte de les escritures del mundu son puramente grafémicas, asina les escritures romániques (basaes nel alfabetu llatinu), arábigues (basaes nel alfabetu arábigu), ciríliques (basaes nel alfabetu griegu), hebraiques (basaes nel alfabetu hebréu), heléniques (basaes nel alfabetu griegu), indies (xeneralmente basaes nel devanāgarī) y en muncha menor midida les escritures alfabétiques armenies, etiópiques (abugidas basaes nel ghez o gue'ez), coreanes, xeorxanes, birmanes, coptes, etc. Los alfabetos glagolíticas y la escritura gótico según la pahlavi y zend usaes en llingües güei sumíes.
Anque de les escritures alfabétiques quiciabes la primera fuera la escritura protosinaítica, documentada ente los sieglos XVIII y XVI a. C., la primer escritura alfabético "stricto sensu" paez ser la escritura fenicio. Esta —al igual que les sos inmediates derivaes— ye del tipu abyad, ye dicir solo constaba de consonantes, el métodu d'escritura "abyad" tamién s'atopa n'otres como na escritura arameo, la escritura hebreo basada nel alefbet o álef-bet, y l'escritura arábigo, magar la escritura hebreo precisó'l valor de los fonemes utilizando'l sistema de puntos diacríticus llamáu masorético pol cual diversos puntos en relación a cada grafema tienen la función de vocalye, daqué asemeyada asocede col alifato o alfabetu árabe.
La escritura fenicio foi modificada y afecha polos griegos, a los griegos atribúyese la notación esplícita de les vocales (concretamente usaron dellos signos consonánticos del feniciu ensin equivalente en griegu como signos pa notar les vocales). Anque ye de notar qu'antes del sistema clásicu d'alfabetu griegu, nel espaciu xeográficu que depués sería helénicu esistieron les escritures minoiques (tipu llineal A y llineal B) y l'usu de la escritura en bustrofedon (‘aráu de güe’), considérase que la escritura etrusco y de xuru la escritura llatino (de la cual provien l'alfabetu más usáu anguaño) son cambeos de la escritura alfabético griega (lo mesmo qu'asocede col cirílicu y el glagolítico), tocantes a les escritures ibériques antigües, éstes paecen recibir un fuerte influxu feniciu hasta ser suplantaes poles lletres llatines.
Nos territorios controlaos polos celtas na Antigüedá esistió un sistema d'escritura bien singular llamáu ogam, usáu principalmente polos druidas.
No atinente a les runas de los antiguos xermanos, nelles nota una copia modificada de les lletres llatines a les cualos sicasí asignáronse-yos diversos valores fonéticos y inclusos "valores máxicos".
Daqué similar asocedió a fines del sieglu XVIII ente los cheroquis de Norteamérica, ente ellos el xefe Sequoyah promovio l'usu d'un "alfabetu" (en realidá un silabariu) inspiráu poles sos formes nel alfabetu llatinu usáu polos colonu anglosaxonos anque con distintos valores fonéticos.
Tocantes a les escritures con un componente ideográficu, prácticamente acútense na actualidá a la escritura chino basada en sinogramas; estos mesmos signos, llamaos kanji (漢字　"calteres han [= chinos]" en xaponés), usar na escritura xaponés al pie de dos silabarios, el hiragana y la katakana; los sinogramas tamién formen parte tradicionalmente de la escritura del coreanu col nome de "hanja" (china escritura), anque anguaño apenes s'usen yá tando suplantaos en Corea pol alfabetu hangul.
Como bien señaló Roland Barthes la escritura significó una revolución nel llinguaxe y nel siquismu y, con ello, na mesma evolución humana, yá que ye una "segunda memoria" pal ser humanu —amás de la biolóxica allugada nel celebru—. Esto ye tan evidente que s'estrema la prehistoria de la hestoria porque na primera escarecer d'escritura y solo esistía la tradición oral.
La llingua oral constituyida por una "sustanza fónico" tien en tal sustanza un soporte efímeru y rique que l'emisor y el receptor coincidan nel tiempu (y antes de la invención de les telecomunicaciones, tamién yera necesaria la coincidencia nel llugar), sicasí cola llingua escrita siempres ye posible establecer una comunicación con mensaxes diferíos, la praxis escritural fai que'l mensaxe pueda ser realizáu "in absentia" del receptor y calteníu al traviés del tiempu.
Anguaño, los semiólogos y los llingüistes consideren totalmente probáu que la escritura ye posterior al fala, anque dellos semiólogos a fines de sieglu XX llegaron a suponer que les escritures son previes al llinguaxe verbal articuláu yá que esiste un prestar (por usar un términu barthesiano) per parte del suxetu humanu en dexar rastru de sigo en diversos soportes (buelgues de manos, mozquetes, rayes, representaciones más o menos figuratives talo como se repara nel Magdaleniense), pero tales protoescrituras nun paecen ser nicios de que los testos escritos antemanar a la fala; sía que non, cola escritura como «segunda memoria» la fala foi reforzada polos escritos; entá más, la escritura dexa una reflexón adicional, y esto fai que'l llinguaxe escritu pueda tener una clara estratexa de la cual escarez el llinguaxe oral ágrafo.
Fundamentalmente, la llingua gráfica o la llingua escrita hai de considerase un fenómenu llingüísticu inventáu pola sociedá humana pa reemplazar a la llingua oral o fónica, la escritura apaez necesariamente cuando la evolución socioeconómica de les poblaciones impulsa la creación d'un códigu alternativu que sía eficaz en situaciones nes cualos la llingua fónica ye insuficiente o directamente inútil.
Sicasí'l pasaxe del llinguaxe ágrafo al escritural tuvo una fase de transición: antes de la escritura puramente felicidá tán los pictogrames y los grafismus, solo apocayá más de cinco milenio apaecen les primeres escritures en Sumeria y nel antiguu Exiptu.
Esisten diversos afayos de representaciones gráfiques previes a la escritura puramente felicidá, como los de les cueves de Chauvet (1995), Cosquer (1994) o Lascaux (1940) en Francia, con imaxes que daten de 31 000, 24 000 y 15 000 años aprosimao d'antigüedá, respectivamente, o la cueva de Altamira (afayada en 1868). El desenvolvimientu de la escritura pudo tener motivaciones y funciones dafechu distintes de les que llevaron a crear otru tipu de representaciones gráfiques.. Investigaciones que vienen realizándose dende principios de la década de los noventa del pasáu sieglu, dexaron la compilación d'un signario nuclear básicu d'unos ochenta y ocho signos llineales que fueron usaos pa grafiar o escribir secuencies ordenaes que combinen y articulen signos como en cualquier escritura de signos llineales y xeométricos, lo que dexó'l desenvolvimientu d'una hipótesis sobre l'usu d'una Escritura Llineal Paleolítica (ELPA) logofonográfica o glotográfica mientres el Paleolíticu Cimeru, al paecer yá dende tiempos del Auriñaciense, o con mayor probabilidá dende'l Solutrense.
Reparóse l'usu de tales signos llineales d'una posible escritura llineal paleolítica non solo na zona ástur-cántabru-aquitana o francu-cantábrica, sinón tamién en cueves del sur de la península, concretamente nes cueves de la Pileta y Nerja en Málaga.
La invención de la escritura dar en dellos llugares del mundu de manera independiente. Les primeres técniques d'escritura remontar al cuartu mileniu a. C. Surdió en Exiptu, Mesopotamia y China. El sistema creáu n'Oriente Mediu y Exiptu estendióse rápido a les árees culturales cercanes y ye l'orixe de la mayoría de les escritures del mundu. En América la escritura tamién apaeció en Mesoamérica, teniendo como unu de los sos primeros exemplos conocíos los xeroglíficos de la escritura maya.
Atribúyese-y a la escritura la hestoria siguiente: Les transacciones ente tierres alloñaes y diferíes nel tiempu precisaben afigurase en contratos.
Estos contratos encontar nunes boles bueques de magre que conteníen los datos, pequenes formes de magre que simbolizaben los nomes de tres maneres distintos: esferas, conu (xeometría) y cilindrus a los que s'añedir unes formes convencionales que designaben aquello que se contrataba.
Estes transacciones fueron puestes en forma d'escuadra. Este yera'l mediu pa dibuxar una cuña, un redondel y un conu, que representaben los datos y sirvíen tamién pa dibuxar les formes convencionales. Finalmente atopóse la solución más simple: entartallar esta bola de magre y dibuxar (escribir) en dambes cares el conteníu del contratu: qué, cuánto y cuándo utilizando, siempres, esta pequena caña.
N'Exiptu atopáronse plaques de marfil y güesu probablemente indicatives del conteníu o del orixe de mercancíes con una antigüedá d'unos 5400 años.
La escritura evolucionó dende sistemes de representación puramente nmemotécnicos o contables (como ta atestiguáu en Mesopotamia), que primeramente representaben oxetos en forma de pictogramas, hasta sistemes más astractos qu'acabaron representando soníos o logogramas astractos. Obviamente nesi sentíu tou la escritura ye dependiente de les llingües naturales, tal como señaló'l mesmu Aristóteles para quien la escritura ta subordinada a la llingua falada:
Esto ye, pa la tradición aristotélica, la escritura ye un conxuntu de símbolos d'otros símbolos. Pa esta tradición escribir nun representa directamente a los conceutos sinón a les palabres fóniques coles cualos denominar a los conceutos. Tal tradición aristotélica implicó un fonocentrismo que tornó munches vegaes l'estudiu llingüísticu de la escritura y punxo l'acentu na fonoloxía, esto foi criticáu particularmente por Jacques Derrida a fines del sieglu XX, esti pensador consideró d'especial importancia a les escritures. 
La escritura evolucionó al traviés del tiempu. Fundamentalmente usó dos principios:
Tanto los sistemes xeroglíficos sumerios y exipcios, como na escritura chino atópense conjuntamente signos que siguen el principiu ideográficu al pie de signos que siguen el principiu fonéticu.
Nun esiste nengún sistema d'escritura pleno (esto ye, capaz de representar con precisión el llinguaxe faláu) que sía puramente ideográficu. El idioma chinu ye citáu como exemplu d'escritura puramente ideográfico, pero eso nun ye esactu, cuidao que un bon númberu de los signos son "complementos fonéticos" que tienen que ver más col soníu de la palabra que con una representación pictográfica del referente. Daqué similar asocede na escritura xeroglífico exipcia, onde munches palabres escribir por aciu signos monolíteros, bilíteros o trilíteros al pie de un complementu semánticu. Los "signos n-líteros" siguen el principiu fonéticu, ente que los complementos semánticos siguen el principiu ideográficu, siquier parcialmente.
Na escritura repara la complementariedá de dos códigos, el de la llingua falada y el de la llingua escrita; dambos códigos conformen una estructura semiótica na cual vencéyense dos universos de discursu: la estructura precisa de la llingua falada consta de significáus y de les sos espresiones fóniques, los significantes; la llingua escrita, al ser complementaria de la oral, cuenta tamién con significaos, siendo los sos significantes de tipu gráficu. Constátase que dambos códigos (l'oral o fónicu per una parte y l'escritu pola otra) tienen un mesmu universu de conteníu: l'universu de conteníu de la llingua gráfica ye'l mesmu qu'el de la llingua falada correspondiente.
Per otra parte, los sistemes formales como la notación matemática más astracta son sistemes derivaos de la escritura (primeramente la notación matemática consistió en abreviaciones d'espresiones falaes), sicasí, nel so usu modernu la notación matemática avanzada dexa espresar nociones qu'en llinguaxe faláu frecuentemente son más complicaes d'espresar, polo qu'en ciertu mou los sistemes gráficos formales dexaron de tar subordinaos a la llingua falada, por más que les nociones espresaes nellos puédense traducir de forma averada a palabres en forma informal.
Otru asuntu rellacionáu cola relación ente llingua falada y escrita, ye que nengún sistema ortográficu ye igual d'espresivu que la llingua falada. Les llingües naturales, pueden espresar silencios, poses, y entonaciones que solo se pueden representar bien imperfectamente na escritura. Per otra parte, les variantes falaes pueden reflexar diferencies sociales y dialectales bien sutiles, y reconocibles polos falantes, que nun son sencielles de representar nun sistema d'escritura práctico.
Un sistema d'escritura dexa la escritura d'una llingua. Si referir a una llingua falada, como ye lo normal y corriente, fálase entós de "escritura glotográfica" (pero puede tratase tamién d'una llingua ensin falar, nesti casu falar de "escritura semasiográfica") Les escritures glotográficas ordinaries pueden tar estremaes en dos grandes grupos:
Un mesmu sistema puede sirvir pa munches llingües y una mesma llingua puede tar representada por distintos sistemes. Los grafemes fundamentales d'una escritura pueden completase col usu de diacríticos, de lligadures y de grafemes modificaos.
Dende la psicoloxía, Gordon Wells (1987) esquiza'l conceutu de lo escrito ya identifica cuatro niveles d'usu, que nun se deben considerar esactamente funciones nel sentíu llingüísticu: executivu, funcional, instrumental y epistémico.
La taxonomía (clasificación científica) de funciones llingüístiques de M. A. K. Halliday (1973) estrema dos categoríes nel nivel epistémico: l'usu heurísticu y el imaxinativu.
Florian Coulmas (1989, págs. 13-14) referir a esta última función como estética, amás d'incluyir otra cola denominación de control social.
Dempués d'estes considerancies, podemos estremar y clasificar los siguientes tipos de funciones:
La primer distinción va ser ente usos individuales (intrapersonales) o sociales (interpersonales):
Marxismu
El marxismu ye'l conxuntu de doctrines polítiques y filosófiques derivaes de la obra de Karl Marx, filósofu, economista, periodista y revolucionariu del sieglu XIX y del so collaciu Friedrich Engels. Marx y Engels basáronse na filosofía d'Hegel y de Feuerbach, ambos alemanes, la economía política d'Adam Smith, la economía ricardiana y el socialismu francés del siglo XIX pa desendolcar una crítica de la sociedá que ye tanto científica como revolucionaria. Esta crítica algamó la so expresión más sistemática na so obra más importante, "El capital: crítica de la economía política".
Amás de los taigaños mencionaos, dalgunos pensadores marxistes del siglo XX, como Louis Althusser, Toni Negri o Miguel Abensour señalaron na obra de Marx, el desenrrollu de temes presentes na obra de Maquiavelo o Spinoza.
Dende la muerte de Marx en 1883, dellos grupos del mundu enteru apaleron y apelen al marxismu como pegollu intelectual de les sos polítiques, que pueden ser radicalmente distintes y opuestes. Una de las mayores divisiones ocurrió ente los socialdemócrates, qu'alegaben que la transición al socialismu pue ocurrir dientro d'un sistema pluripartidista y capitalista, y los comunistes, que alegaban que la transición a una sociedá socialista requería una revolución. La socialdemocracia resultó na formación del Partíu Llaborista británicu y del Partíu Socialdemócrata d'Alemaña, ente otros; el comunismu resultó na formación de dellos partíos comunistes; en 1918 en Rusia, previo a la formación de la Unión de Repúbliques Socialistes Soviétiques, salen dos partíos del Partíu Obreru Social Demócrata de Rusia: el Partíu Comunista, formación comunista, y el Partíu Social Demócrata de Rusia, de tendencia socialdemócrata.
Anguaño siguen esistiendo abondos movimientos revolucionarios y partíos políticos en tol mundu, dende'l final de la Unión Soviética, anque el internacionalismu obreru sufrió una grave crisis. Anque hai partíos socialdemócrates nel poder en delles naciones d'Occidente, va muncho que se distanciaron de los sos llazos históricos con Marx y les sos idees. Anguaño en Laos, Vietnam, Cuba, la República Popular China y Moldavia hai nel poder gobiernos que se dicen marxistes.
Movimientu obreru asturianu
La Hestoria del movimientu obreru n'Asturies nun ye tan antigua pue dicise que ye del sieglu XX. El movimientu obreru ye nesti tiempu una fuercia principal y estructuradora de la sociedá.
La Primer Internacional-AIT (Karl Marx y Bakunin). N'Asturies tienen un reflexu cuasi testimonial. Hai grupos mui pequeños en Mieres y Uviéu nel periodu conocíu como Sexeniu Democráticu. Na Restauración desapaez.
En 1890-Xixón, Uviéu. Fasta la última década nun ye que nun hai un res, ye que nin aporten a [[Asturies] númberos d'espublizaciones ([[1880]])
Les organizaciones obreres apaecerán al final del sieglu XIX y mui llentamente
En [[1884]] [[Fernando García Arenal]], inxenieru de la [[burguesía]] avanzada, fiyu de [[Concepción Arenal]], vienen a vivir a Xixón a trabayar nel puertu. Entra en contautu col [[Atenéu Obreru de Xixón]] (Istitución burguesa, col enfotu de culturizar al obreru pa enxertalu na sociedá). Burguesía progresista. En [[1888]] fai un estudiu [[socioloxía|socilóxicu]] sobro la situación de los obreros de Xixón. Fai un percompletu cuestionariu y un magnificu estudiu (el meyor sobre los obreros nesta dómina n'Asturies) y que ta editáu como "Datos para el esturio de la custión social" pol Atenéu en [[1988]] al cumplise los cien años. L'estudiu aporta datos perinteresantes:
Con too ello, cuando aporta'l [[socialismu]] nun sedrá abegosa la so asimilación.
El sieglu XX marca l'entamu (fin s.XIX) y la escayencia, que n'Asturies tovía nun ye total, del movimientu obreru. Tien una hestoria mui intensa. Nesti sieglu demientres tol tiempu tien la hexemonía política en tiempu democraticu o cuasi, inclusu na dictadura en ciertos momentos. La hexemonía nun ye namái na [[política]] sinón nel planu cultural, na difusión de valores...
Son un fenómenu físicu del movimientu. Ellí ye onde se fain esfuercios d'integración. Nes cases del pueblu odíen alcontrase (sigún importancia tendríen más d'estes coses):
Hai un llabor de [[difusión cultural]].
Les cases del pueblu tan feches n'abondes ocasiones pol esfuerciu de militantes por exemplu la [[CNT]] de Xixón, trabayando domingos...
La Hestoria del movimientu obreru tamién ye importante pola imaxen esterior que proyeuta de los asturianos:
El movimientu obreru n'Asturies tien dos momentos fundamentales: [[Revolución Asturiana|Revolución del 34]] y les [[fuelgues de 1962]].
[[Imaxe:Pozo Santiago.jpg|thumb|250px|right|Pozu mineru en Mieres (Cuenca del Caudal)]] 
Nel ecuador de la [[dictadura franquista]] tamos nun momentu represivu mui fuerte, una fuelga ye "rebelión militar" o "sedición" qu'implicaba Conseyu de guerra (poro col cósdicu de xusticia militar).
¿Cómo se resuelve?
Estáu d'Esceición, militarización de les cuenques, pero la fuelga sigue y sigue medrando. El ministru llega a negociar colo que pal reximen son “delincuentes” (comisiones de mineros, non representantes oficiales del sindicatu vertical, incluso llega dar un discursu pola radio. El ministru (y el franquismu) ceden na subida de salarios. Apruébase en Conseyu de Ministros y espublizase nel [[BOE]] (enantes tovia d'aparar la huelga). Fechu únicu na Hestoria del franquismo.
-Manden un escritu al ministru [[Manuel Fraga]] pidiedo 2 coses:
1- Saber lo que pasa nel estáu por medios españoles.
2- Fuelgues puen resolvese por víes pacífiques.
Esti manifiestu faise por una fuelga d'obreros y el focu d'esta ye [[Asturies]]. En Mayu 1962, l'himnu "Asturias patria querida" ye subversivu. Mesmamente [[Montalbán]] ye deteníu por cantala), manifestaciones d'estudiantes en [[Madrid]] y otres fasteres cantabase “Asturies si, Franco non”
Participen:
“los mineros marquen el camín”
Tamién ye importante na hestoria del movimientu obreru la [[Fuelga revolucionaria de 1917]] podría ser el tercer episodiu.
[[Categoría:Historia contemporánea d'Asturies]]
[[Categoría:Socialismu]]
[[Categoría:Anarquismu]]
[[Categoría:Comunismu]]
[[Categoría:Movimientu obreru]]
IRA
Esisten dellos grupos paramilitares qu'utilicen o utilizaron el nome d' Exércitu Republicanu Irlandés (o IRA, del inglés "Irish Republican Army", en gaélicu "Óglaigh na hÉireann" (Voluntarios Irlandeses) y puxen por un estáu irlandés xuníu ya independiente del Reinu Xuníu, conteniendo la isla entera de Irlanda,cola anesión d'el norte anguaño con Parllamentu propiu pero dientro del Reinu Xuníu. Toos dicen ser herederos del IRA orixinal, "l'exércitu" de la República d'Irlanda, proclamada pol parllamentu o "Dáil Éireann", conocíu tamién como l'IRA antiguu fundamentalmente 'habría los IRA que vienen darréu:
La denominación IRA apaeció por primer vegada mientres la batalla de Lime Ridge (2 de xunu de 1866). Dende aquella los fenianos se organizaron en «reximientos del IRA». 
El dramaturgu Brendan Behan dixo una vegada que'l primer problema en cualesquier programa pa Irlanda yeren las escisiones. Nel casu del IRA, l'afirmación nun pudiere ser más acertada. A partir del IRA antiguu, l'exército paramilitar de la República d'Irlanda quedó en minoría y formó l'IRA antitratado, conocíu más tarde como IRA Oficial, del que décades dempués escindiríase'l IRA Provisional. Éste sofrió tamién delles secesiones, fundamentalmente les del IRA Auténticu y l'IRA de la Continuidá, ambos autoproclamaos sucesores del Exército de la República de Irlanda.
Estelada
La bandera estelada o namái estelada ta considerada la bandera que simboliza la independencia de Cataluña o de los Países catalanes (anque nel País Valencianu tengan la estrelada valenciana, qu'evolucionó de manera paralela a la "Senyera coronada valenciana").
El so orixe data de principios del sieglu XX y naz de la fusión de los cuatro palos tradicionales col triángulu con estrella a imitación de la bandera de Cuba. Escoyóse esti modelu por ser Cuba un estáu que s'independizare va poco d'España y yera, poro, un referente.
Hai dos modelos principales:
Nun quedó fixada la orientación de la estrella y delles vegaes tien un llau paralelu cola vara curtia de la bandera - como nos casos anteriores - y a vegaes tién el paralelismu cola vara llarga, como na imaxe de la drecha.
Dende la creación d'esta bandera, creáronse munches independentistes darréu que tamién teníen una estrella, com agora la gallega, la occitana, l'aragonesa, l'asturina o la saḥariana.
Asturina
L'Asturina ye una bandera que representa la llucha pola independencia y el socialismu d'Asturies. Ta formada pola Cruz de la Victoria, la mesma qu'apaez na bandera oficial d'Asturies pero ensin l'alfa y la omega, y una estrella collorada arriba a la manzorga. Ye una bandera similar a los d'otros movimientos nacionalistes d'izquierda, qu'inxerten una estrella collorada a la bandera del territoriu en cuestión. L'orixe del nome ta nel denomatu emplegáu pol Conceyu Bable pa referise a la bandera asturiana a metanes de los años setenta del sieglu XX.
Siendo una bandera nun entamu d'emplegu minoritariu anguaño ta garrando cierta reconocencia al tenela más partíos como d'emplegu habitual o de símbolu d'Asturies. Hestóricamente, el primer partíu n'usala foi L'Ensame Nacionalista Astur (ENA), pero llueu garraríen el relevu partíos como Andecha Astur, xunto a les sos mocedaes Darréu, la organización d'esquierda soberanista Fai!, la federación de partíos Unidá y les mocedaes MIAS (enantes de la so disolución como organización) y EMIR, amás del PCPE qu'a la fin reconoció la enseña magar qu'esta tien la Cruz de la Victoria, un símbolu relixosu.
Fernando Alba
Fernando Alba (La Folguerosa, Salas, 1944) ye un escultor asturianu.
De neñu la so familia treslladóse a Grao y allí entamó a facer talles artesanales en madera. Col escultor Jorge Martínez Jordán aprendería dibuxu y modeláu, completando la so formación na Escuela d'Artes Aplicaes d'Uviéu y nel Círculu de Belles Artes de Madrid.
En 1966 entamó la so primera esposición individual na galería Benedet d'Uviéu. Los materiales empleaos pol escultor a lo llargo de la so carrera son diversos: madera, fierro, hormigón. Son bien reconocíos los sos trabayos sobre tueros vaciaos nel so interior. 
A lo llargo de la xeografía asturiana pueden vese un buen númberu d'escultures de Fernando Alba de tipu monumental, fundamentalmente feches en fierro llamináu: "Homenaxe a Clarín" (L'Entregu), o "Sombres de lluz" (Xixón).
Anguaño además del so llabor artísticu ye profesor de la Escuela d'Artes y Oficios d'Uviéu.
Claude Lévi-Strauss
Claude Lévi-Strauss (Bruxeles, 28 de payares de 1908 - París, 30 d'ochobre de 2009). Foi un antropólogu francés nacíu en Bélxica. Lluéu de poner clase de filosofía nel so país, foi caderalgu de Socioloxía na Universidá de São Paulo. 
Fundó la nomada antropoloxía estructural, aplicando el métodu estructuralista de la llingüística entamáu por Ferdinand de Saussure a los estudios d'etnoloxía, mitoloxía, sistemes de parentescu, etc... col envís d'establecer les estructures elementales d'eses formaciones de la cultura. Ente les sos obres rescamplen "Les estructures elementales del parentescu" (1949), "Antropoloxía estructural" (1958), "El pensamientu xabaz" (1962) y "Mitolóxiques" (1964-86). Lévi-Strauss ye ún de los pensadores que más influyencia tevo nes ciencies humanes nel Sieglu XX.
Budismu
El budismu ye la relixón, la filosofía, y discutiblemente la sicoloxía, desendolcada en resultes de les enseñances espardíes nel norte de la India por Siddharta Gautama, conocíu como'l Buda, alredor del sieglu V e.C.. 
Buda nun ye nin un dios, nin un mesíes nin un profeta, y el budismu nun predica sobre un creador. "Buddha" ye un títulu nos antiguos idiomes pali y sánscritu, que significa ""el qu'espertó"". Nel budismu'l términu non solo s'usa pa referise al personaxe históricu, sinón tamién pa referise a cualquier otra persona qu'igualmente tenga realizao lo que se considera como'l descubrimientu personal qu'él fizo. Les enseñances nun son vistes polos siguidores como revelaciones divines nin como dogmes de fe, darréu qu'esiste una dinámica qu’afala a investigales y a interpretales. Considérase que s'algama la so comprendoria pente medies de la meditación y la esperiencia.
L'únicu envís d'estes enseñances ye'l desaniciu dafechu de tou sentimientu d'insatisfaición o frustración. Según el budismu, la causa real de la insatisfaición ye o l’arranamientu ansiosu, o l'apegu, qu'a la so vez son el productu últimu de la ilusión y de la inorancia, entendíes como la perceición errónea de l'auténtica natura de la esistencia. Poro, el cese definitivu d'esta situación denómase "l'espertar". Pa guiar l'esfuerzu afayadizu p'algamar esi nuevu estáu, el budismu desendolca y prescribe práutiques d'entrenamientu mental ya emocional, la disciplina ética y l'estudiu.
El budismu ye la cuarta relixón organizada del mundu pol so númberu de siguidores, la mayoría d'ellos n'Asia, con unos 380 millones (o unos 700 millones si s'incluyera a la heteroxénea relixón tradicional china). Toles tendencies del budismu d'anguaño se puen clasificar en dos grandes grupos, el Budismu del Sur (o "Theravāda)" y el Budismu del Este (o "Mahāyāna"). Una adopción de les práutiques del tantrismu hindú fadría xurdir lo que n'ocasiones s'afirma como una tercera corriente, nomada Budismu del Norte o Tántricu ("Vajrayāna"), si bien filosóficamente ésta s'inclúi dientro del Mahāyāna.
Leu
El leu (en plural "lei") rumanu ye la moneda oficial de Rumania, onde s'utiliza dende la fundación del Bancu Nacional de Rumania, en 1880. Un leu ta dividíu en 100 bani (en singular ban). El códigu ISO 4217 del leu rumanu d'anguaño ye RON y del antiguu (enantes del 1 de xunetu de 2005), ROL.
Bandera de Rumanía
La bandera de Rumanía ye una bandera tricolor compuesta por tres franxes verticales d'igual anchor, siendo azul la más averada al asta, mariella la central y bermeya la más alloñada del asta. Anque l'usu d'estos colores ye anterior, entamaron a ser usaos como emblema del movimientu nacional rumanu dende 1834. La disposición d'anguaño remóntase a 1867 anque dende entós s'introducieron delles modificaciones: En 1947 eliminóse l'escudu coles armes reales pa sostituyilu pol de la República Popular (Socialista) de Rumanía (que foi retiráu'l 27 d'avientu de 1989) y el 10 de setiembre de 1992 introducióse l'escudu actual.
El 26 de xunu de cada añu celébrase'l día de la bandera ("Ziua Tricolorului" en rumanu) que ye fiesta nacional en Rumanía.
La bandera de Rumanía ye perasemeyada a la bandera de Moldavia, con quien comparte llazos hestóricos y culturales. Tamién ye idéntica a la bandera de Chad anque nun tienen nenguna venceya.
L'anterior bandera nacional de Rumanía, siendo república socialista (1947-1989), tenía l'escudu nacional nel centru de la franxa mariella. Demientres la revolución de 1989 pudiéronse ver munches banderes col escudu recortáu y el nueu gobiernu decidió non añedir escudu dalu a la bandera quedando igual que la enseña civil demientres el Reinu de Rumanía (1881-1947).
Para torgar tracamundios cola bandera de Chad pola similitú nel diseñu la franxa azul de la bandera de Rumania ye más baxa como la usada na anterior bandera demientres la esistencia de la república socialista.
Falsa conciencia
Karl Marx denomó como falsa conciencia al pensamientu de los individuos que nun ye consecuente coles sos condiciones materiales d'esistencia.
Según Marx, ye'l ser social el que determina la concencia, non la concencia la que determina'l ser social.
Un exemplo de falsa concencia ye l'adopción de la ideoloxía burguesa por un trabayador asalariado. Esto tamién pue espresase diciendo que esi trabayador nun tien concencia de clas, ya qu'adouta una visión del mundu que nun concuerda colos sos intereses individuales y de clase, sinon colos intereses de clase antagonísta.
Marx explica el fenómenu de la falsa concencia como un productu de la alienación. Si l'actividá social de los individuos ye alienada (nun se correspuende coles sos necesidaes y deseyos), la concencia d'estos individuos tamién lo sedrá. La falsa concencia de los trabayadores asalariados, entós, esplícase pola so esistencia social como clas dominada.
Marilyn Monroe
Marilyn Monroe (1 de xunu de 1926 - 5 d'agostu de 1962) ye'l nome artísticu de "Norma Jeane Mortensen", actriz norteamericana ñacida en Los Angeles (California), y que llegó a ser un símbolu sexual de los años 1950.
Conciencia de clas
Según Marx, la esplotación y enayenadura de la burguesía sobro'l proletariáu ye un fechu y el poder atalantar esa llóxica como antagonismu ye conciencia de clas. El so opuestu sedría l'alienación; la imposibilidá de ver la esplotación capitalista na propia vida cotidiana.
El marxismu, posteriormente, diose cuenta que nun tol proletariáu tenía conciencia de tala esplotación, polo que davezu ye necesaria una actividá d' "axitación y propaganda", un tema que ficieron históricamente primero los partíos (comunistes y socialistes) y llueu los distintos movimientos políticos intelectuales y subversivos ente los cualos había munchos paramilitares.
Na conciencia de clas ye perimportante dotar al marcu explicativu de fundamentos sólidos que puean esplicar lo social en contestos determinaos y una suerte de teleoloxía que permita atalantar la direición d'un proyectu de naturaleza opuesta a los intereses dominantes, ello ye, capitalistes.
A los eventos que suponíen conductes contradictories presentes nun porcentax significativu de la población non-burguesa llamóse-yos "contradicción de clas", cosa que foi posteriormente cuestionada pol marxismu que postulaba que la conciencia de clas podía contener en sí mesma espacios de contradicción de clas por culpa de la manera totalizante en qu'opera el capitalismu sobro la sociedá.
Les tresformaciones sociales progresives dende'l sieglu XX promovieron una complexidá estraordinaria nel entramáu social lo qu'afectó abondo la teoría temprana de conciencia de clas, fechu asumíu tanto pol "neomarxismu" como pol posmarxismu. Por embargu les causes d'esta multidimensionalidá tienen nos siguidores y revisores del pensamientu de Marx el mesmu raigañu históricu: l'alienación producía poles estratexes de dominación capitalista.
Bandera de Nixeria
La bandera nacional de Nixeria foi diseñada en 1959 por un estudiante nomáu Michael Taiwo Akinkunmi y foi adoptada oficialmente l'1 d'ochobre de 1960.
Bandera d'Angola
La bandera d'Angola ta dixebrada horizontalmente en dos metades, una franxa superior bermeya y una parte inferior prieta. El color bermeyu simboliza'l sangre arramáu pol pueblu demientres la llucha pola independencia y el prietu simboliza al continente africanu. El símbolu del centru, en color mariellu, compónse d'una rueda dentada entecruciada con un machete y una estrella. La rueda dentada representa a los trabayadores industriales, el machete a los campesinos agricultores, y la estrella'l progresu y la solidariedá internacional. Los símbolos remembren la foz y el martiellu de la Bandera de la Xunión Soviética, representativos del comunismu.
Nel 2003 foi propuesta una nueva bandera nacional p'Angola. Ta compuesta por 5 franxes horizontales en tonos azul, blancu y bermeyu. Les dos franxes azules, nos estremos superior ya inferior, representen la xusticia, la solidariedá y la llibertá; les dos franxes de blancu, contigües a les anteriores, representen la paz, la xunidá y l'harmonía, mentanto la franxa central de bermeyu representa'l sacrificiu, tenacidá ya heroísmu. Nel centru asítiase'l dibuxu d'un sol de 15 rayos y tres círculos non concéntricos, asemeyáu a los dibuxos afayaos na cueva de Tchitundo-Hulu, na provincia de Namibe, y que representa'l patrimoniu cultural angolanu.
El 28 d'agostu d'aquel añu foi aprobada pola "Comisión Constitucional"; por embargu, esiste un movimientu popular a la escontra d'esta bandera, que namái podrá ser oficializada cuando s'afite una Asamblea Constituyente, probablemente en 2007.
Escudu d'Angola
Nel centru del escudu ta un machete y un azadón, que representen la revolución al traviés de la cuala la nación algamó la so independencia, y la importancia de los trabayadores agrícoles. Sobro dambos emblemes hai una estrella que davezu s'alcuentra en semeyes socialistes. La estrella se diz que representa'l progresu. El sol ñaciente ye'l símbolu tradicional d'un nueu entamu. Estos emblemes tán toos dientru d'un círculu formáu por una rueda mediu dentada que representa los trabayadores industriales, y mediu racimu de fueyes de café que simboliza la industria cafetera.
Na parte inferior hai un llibru abiertu que representa la educación. Baxu ésti hai un lletreru que diz “República d'Angola”, anque ta escritu en Portugués.
Fuelgues del 62
Les Fuelgues del 62 o fuelgues mineres del 62 fueron una serie de fuelgues qu'entamaron na minería asturiana, nel ecuador de la dictadura franquista y que entamaríen na Cuenca del Caudal pa estendese territorialmente por Asturies y por otros sectores productivos. Les fuelgues y la represión d'estes ficieron d'Asturies el referente de la llucha antifranquista y que n'otres fasteres del Estáu se sumaren a la fuelgues.
Nel ecuador de la dictadura franquista tamos nun momentu represivu mui fuerte, una fuelga ye "rebelión militar" o "sedición" qu'implicaba Conseyu de guerra (poro col cósdicu de xusticia militar).
-Manden un escritu al ministru Manuel Fraga pidiedo 2 coses:
Esti manifiestu faise por una fuelga d'obreros y el focu d'esta ye Asturies. En Mayu 1962, l'himnu "Asturias patria querida" ye subversivu. Mesmamente Montalbán ye deteníu por cantala), manifestaciones d'estudiantes en Madrid y otres fasteres cantabase “Asturies si, Franco non”
Declárase l'Estáu d'esceición, hai una militarización de les cuenques, pero la fuelga sigue y sigue medrando. 
El ministru de trabayu llega a negociar colo que pal reximen son “delincuentes” ello ye con comisiones de mineros, non colos representantes oficiales del Sindicatu vertical, incluso llega dar un discursu pola radio. 
El ministru (y el franquismu) ceden na subida de salarios. Apruébase en Conseyu de Ministros y espublizase nel BOE (enantes tovia d'aparar la huelga). Fechu únicu na Hestoria del franquismo.
Bandera d'Arxelia
La bandera d'Arxelia foi usada por primer vez el 3 de xunetu de 1962. Ta compuesta por dos metaes, una verde y otra blanca. Al centru de la bandera asítiase una media lluna menguante xunta una estrella de cincu puntes, dambes de color bermeyu. El color blancu representa la pureza, mentantu'l verde y la lluna representen l'Islam. 
Dizse qu'esta bandera foi utilizada per primer vez poles tropes d'Abdel Kadir nel sieglu XIX, d'otra miente, nun hai pruebes concretes d'aquello. Lo que sí ye nidio que modelos asemeyaos foron usaos pol Frente de Lliberación Nacional demientres la Guerra d'Independencia, y foren estos símbolos nos que se basaron los arxelinos pa crear la so bandera nacional.
Escudu d'Arxelia
La versión d'anguañu del escudu d'Arxelia adoutóse'l 1 de payares de 1976.
Na parte d'arriba del escudu s'asitia'l sol ñaciente, símbolu d'una nueva dómina. Embaxu'l sol apaez representada la mano de Fátima, símbolu tradicional islámicu. Nel horizonte apaez representáu'l Cordal del Átlas. A los pies de la cordillera apaecen representaos elementos vexetales ya edificios que simbolicen l'arrane de progresu industrial y agrícola del país. Na parte d'abaxu del escudu apaecen representaos el creciente (lluna creciente) y la estrella de cincu puntes de color roxu que tamién figuren na bandera nacional. 
Los elementos del escudu apaecen arodiaos pol denomatu oficial del país n'árabe: “"Al Jumhūrīyah al Jazā'irīyah ad Dīmuqrāţīyah ash Sha'bīyah"” ("República Popular Democrática d'Arxelia").
Bandera de Benín
La bandera de Benín foi orixinalmente adoptada en 1959 y reemplazada en 1975. El 1 d'agostu de 1990, el diseñu d'anguaño foi reinstauráu, tres la cayida del réxime comunista. El diseñu ta compuestu por tres franxes colos colores panafricanos: la vertical xunto al asta ye de color verde y representa la esperanza, la mariella superior horizontal a l'abondancia y la bermeya inferior al coraxe.
Ente 1975 y 1990, la bandera emplegada constaba d'un fondu verde con una estrella bermeya nel requexu superior izquierdu, como símbolu del pueblu revolucionario.
Entornos de desarrollu integraos
Un entornu de desarrollu integráu o n'inglés Integrated Development Environment (IDE) ye un programa compuestu por un conxuntu de ferramientes pa un programador.
Pue dedicase sólu a un llinguaxe de programación o bien, pueden usase varios.
Un IDE ye un entornu de programación empaquetáu como un programa de aplicación, esto ye, consiste nun editor de código, un compilador, un depurador y un constructor de interfaz gráfica GUI. Los IDEs puen ser aplicaciones por sí soles o puen ser parte d'aplicaciones que ya haiga.
Los IDEs proveen d'un marcu de trabayu amigable pa la mayoría de los llinguaxes de programación tales como C++, Java, C#, Basic, Object Pascal, Velneo, etc.
Escudu de Benín
L'escudu d'armes de Benín foi readoptáu en 1990 depués de ser reemplazáu en 1975. Na parte superior del emblema ta la cresta nacional, que consiste en dos cuernos con panoyes de maíz rellenes d'arena. Se diz qu'esto simboliza la prosperidá. Baxu la cresta hai un escudu que contién les armes de Benin.
L'escudu ta dixebráu en cuatro cuarteles. El cuartel esquierdu superior contién un castiellu al estilu de la “Somba”, representativu de la hestoria de Benín. Nel cuartel superior drechu ta la Estrella de Benín, la másima condecoración de la nación. Embaxu d'ella hai un barcu, que simboliza l'arribada de los europeos a Benín. Nel cuartel inferior esquierdu hai una palmera.
L'escudu ye sosteníu por un par de lleopardos, l'animal nacional de Benín. Baxu l'escudu ta'l lema de Benín en Francés, "Fraternité, Justice, Travail", que significa Fraternidá, Xusticia, Trabayu.
Bandera de Botsuana
La bandera de Botsuana adoptóse'l 30 de setiembre de 1966. La bandera ye de color azul claru con una banda horizontal prieta de bordes blancos. Les bandes tienen un radiu de 9:1:4:1:9. El color azul representa l'agua, específicamente la lluvia ("pula" en tswana). Les bandes prieta y blanca del centru representen l'harmonía racial, y refiérense tamién a les cebres que sostienen l'escudu nacional.
Escudu de Botsuana
L'Escudu d'armes de Botsuana consiste nun campu blancu nel que figuren tres bandes azules ondulaes nel centru que representen la confianza de Botsuana nel agua, trés ruedes dentaes acoplaes que representen la industria, y un toru na bas que simboliza la industria del ganáu. El blasón ta sosteníu por dos cebres, una que sostien un canil d'elefante, representando la fauna ñatural del país y otra que sostien una espiga de sorgu, un productu agrícola importante del país. Na parte inferior, un pergamín aú se llee'l lema nacional "Pula" (Lluvia). Esti lema rescampla la importancia que tien l'agua para Botsuana.
Bandera de Burkina Fasu
La bandera de Burkina Fasu ta formada por dos franxes horizontales d'igual anchor, de color bermeyu la d'arriba y verde la d'abaxo, con una estrella mariella de cinco puntes nel centru la bandera. Los colores son los del panafricanismu (que se basen nos de la bandera d'Etiopía), anque tamién representen a la revolución socialista (el bermeyu) y a la fecundidá de la tierra de Burkina Fasu (el verde). La estrella mariella representa la rellumosa guía de la revolución.
Esta bandera foi adoptada'l 4 d'agostu de 1984.
Fasta'l 4 d'agostu de 1984, el nome de Burkina Fasu yera Altu Volta, y dende la so independecia de Francia l'1 d'agostu de 1960 fasta esta data la bandera d'Altu Volta yera una tricolor formada por tres franxes horizontales, prieta, blanca y bermeya, representando a los trés mayores ríos del país, el Volta Prietu, el Volta Blancu y el Volta Bermeyu.
Escudu de Burkina Fasu
L'escudu d'armes de Burkina Fasu reproduz la bandera nacional. Ye de campu cortáu. Na parte d'arriba del escudu hai un pergamín onde se llee'l nome del país "Burkina Faso" y na parte d'abaxo hai otru pergamín col llema nacional "Unité, Progrès, Justice" (Xunidá, Progresu, Xusticia). L'escudu ta sosteníu por dos caballos que representen el coraxe, dos llances y un llibru representando la educación.
Mariano Moré
Mariano Moré Cors (Xixón, 7 de mayu de 1899; Uviéu, 15 de xunetu de 1974), foi un pintor asturianu.
La so familia yera la propietaria de la empresa Litografía Artística Hermanos Moré (posteriormente Metalgráfica Moré), asitiada nel barriu xixonés de La Calzada), polo que dende bien mozu tuvo arrodiáu d'un ambiente artísticu. Casó con Encarnación Muñiz García-Cañedo y tuvo dos fíos, Covadonga y Félix.
ecibió enseñances de Nemesio Lavilla na so ciudá natal y posteriormente na Escuela Superior de Belles Artes de San Fernando, de Madrid, ampliando los sos conocimientos en viaxes per Italia y Francia.
Fizo'l serviciu militar en Marruecos, onde cubrió la información relativa a esta guerra pal diariu xixonés La Prensa. En acabando la guerra tornó a Xixón, presentando la so primer esposición en añu 1921 nos locales del Atenéu Obreru.
Durante la Guerra Civil Española trabayó como dibuxante y cartelista pa les fuerces del Frente Popular, polo que cuando terminó la guerra pasó dellos años en prisión (foi lliberáu en 1940).
Participó en delles esposiciones nacionales, nes qu'obtuvo diversos premios. Tamién foi nomáu profesor de la Escuela d'Oficios Artísticos y Artes Aplicaes, de Madrid. Arriendes de les esposiciones que fizo per España, tamién participó en delles en Méxicu.
Bandera de Camerún
La bandera de Camerún ta formada por tres franxes verticales, siendo verde la más averada al asta, roxa la central, y mariella las más alloñada del asta, con una estrella mariella nel centru de la franxa roxa. Esta combinación de colores provién de los colores del panafricanismu, y el diseñu ta adaptáu de la bandera de Francia. La franxa central (roxa) representa la xunidá, y la estrella ye conocida como la "estrella de la xunidá". La franxa mariella simboliza'l sol, ansí como la sabana del norte'l país, mentantu que la franxa verde representa a les selves del sur de Camerún.
La bandera d'anguañu foi adoptada'l 30 de mayu de 1975, data na que Camerún convirtióse nun estáu unitariu.
L'anterior bandera de Camerún yera asemeyada a la d'anguañu, pero tenía dos estrelles.
Escudu de Camerún
L'escudu de Camerún ye un blasón cortináu de sínople, oru y gules. Na partición de gules figuren nel mapa del país representáu d'azul y, delantre'l mapa, una ballanza de color sable con platillos d'plata. El mapa y la balanza tán surmontaos por una estrella de cincu puntes d'oru.
L'escudu ta suxetu por dos fasces cruciaos y, na so parte superior, apaez escritu'l llema nacional en francés ya inglés: “"Paix, Travail, Patrie"” “"Peace, Work, Fatherland"” (“"Paz, Trabayu, Patria"”)
Na parte d'abaxu del escudu figura, tamién n'inglés y francés, el denomatu oficial del Camerún: “"Repulic of Cameroon"” “"Republique du Cameroun"” (“"República de Camerún"”)
Los tres colores de les particiones del escudu son los que figuren na bandera nacional. 
Los fasces simbolicen l'autoridá de la República camerunesa, la balanza ye'l conocíu símbolu de la xusticia y la estrella de cincu puntes que figura sobro la balanza y el mapa representa la xunidá del país.
Bandera de Chad
La bandera nacional de la República de Chad ye una bandera tricolor formada por tres franxes verticales, siendo azul la más averada al asta, mariella la central, y roxa la más alloñada del asta. Magar de la semeyanza ente esta bandera y otres como la rumana, o l'andorrana, nun tien nengún tipu de venceya con estes. Los colores de la bandera de Chad xurden de la combinación de los colores de la bandera de Francia (antigua metrópoli) y los tradicionales colores del panafricanismu.
Esta bandera foi adoutada'l 6 de payares de 1959.
Escudu de Chad
L'escudu d'armes de Chad foi adoptáu en 1970. El centru del escudu ye un campu chevronáu d'oru y azul. El blasón ye sosteníu por dos figures: un arruí y un lleón rampantes y d'oru cargaos con una punta de gules. L'escudo ta surmontáu por una figura de gules que representa al sol. Na parte d'abaxu del escudu apaecen la Orde Nacional del Chad, la condecoración más importante del país y, escritu nuna cinta, el llema nacional: “"Unité, Travail, Progrès"” ("Xunidá, Trabayu, Progresu").
El sol de gules simboliza l'entamu d'un nueu tiempu pal país. La cabra representa a la zona norte del país y el lleón al sur. El color azul simboliza l'agua del Llagu Chad.
Bandera d'El Congu
La bandera nacional d'El Congu foi orixinalmente adoptada'l 18 d'agostu de 1958. Consiste nuna banda diagonal mariella ancha que tien el so orixe na esquina inferior izquierda del lláu del mástil y que delimita dos triángulos: ún superior, de collor verde, y ún inferior, de color colloráu. Los collores son los tradicionales del panafricanismu: el colloráu representa la llucha pola llibertá, el verde la natura del país, y el mariellu la riqueza de la natura.
Esta bandera foi abandonada en 1970, tres de la proclamación de la República Popular d'El Congu. Esti réxime camudó la bandera, que pasó a ser collorada entera, incluyendo namái l'escudu d'armes de la República Popular nel cantón (esquina superior izquierda, xunta'l mástil). La cayida del réxime traxo apareyada la recuperación de la bandera qu'equí recoyemos, que volvió ser la oficial de magar.
Escudu d'El Congu
Nel escudu d'armes d'El Congu, nun campu d'oru partíu por una onda de sínople, figura como ""proteutor"" un lleón rampante de gules, llinguáu, uñáu y armáu de sínople que suxeta una antorcha. Timbra l'escudu una corona d'oru y sínople na qu'apaez grabáu'l denomatu oficial del país en francés: ""République du Congo"". 
Sostienen l'escudu dos figures (tenantes o soportes en terminoloxía heráldica) con forma d'elefante africanu de sable, colocaes sobro una barra de gules. Na parte inferior apaez una cinta cargada col llema nacional, ""Unité, Travail, Progrès"" (""Xunidá, Trabayu, Progresu"").
Bandera de Costa de Marfil
La bandera de Costa de Marfil ye una bandera tricolor, inspirada na bandera de Francia, que ta formada por tres franxes verticales d'igual anchor, siendo de color naranxa la del llau del asta, de color blanca la central y verde la esterior. El color naranxa representa la tierra y les sabanes del norte'l país. El color blancu representa la paz. Mentantu que'l color verde representa la esperanza y les viesques del sur.
Escudu de Costa de Marfil
L'escudu de Costa de Marfil na so versión d'anguañu foi adoptáu nel añu 2001. Na parte central del escudu figura la tiesta d'un elefante africanu. Ésti animal ye un símbolu rescampláu del país, ye'l de mayor tamañu afayáu y amás Costa de Marfil ye un territoriu perconocíu pol marfil, recursu que dió nome a esti país. Na parte d'arriba del escudu ta representáu'l sol ñaciente, el símbolu tradicional d'un nueu entamu. Na parte d'abaxu figura'l denomatu oficial del país en francés, ""Republique de Cote d' Ivoire"" (""República de la Costa de Marfil" "), escrita nuna cinta colos colores de la bandera nacional.
Bandera d'Eritrea
La bandera nacional d'Eritrea foi adoptada'l 5 d'avientu de 1995. El so diseñu ta basáu na qu'usaba'l Frente Popular pa la Lliberación d'Eritrea demientres la so llucha pola independencia. Distínguese d'ella en qu'en vez d'una estrella, el triángulu colloráu agospia una corona vexetal de catorce fueyes a cada llau qu'arrodia una rama d'olivu, que yera'l símbolu que llevaba la bandera que tuvo'l país demientres que tuvo federáu con Etiopía. 
La bandera ta dominada por un triángulu isósceles colloráu que tien el so llau menor a la vera l'asta, y que se complementa con otros dos triángulos rectángulos, verde'l d'arriba y azul el d'embaxo. El verde representa la fertilidá de les tierres agrícoles del país, l'azul el collor de la mar y el colloráu la sangre vertío na llucha pola independencia.
Escudu d'Eritrea
L'escudu d'armes d'Eritrea foi adoptáu'l 24 de mayu de 1993, la data de la declaración d'independencia. Amosa un dromedariu en colores ñaturales arodiáu por una guirnalda de fueyes d'olivu. Nel fondu ta un pergamín col nome de la nación nos idiomes oficiales, Inglés nel centru, Tigrinya a la esquierda y Árabe a la drecha.
Ghana
Ghana, oficialmente República de Ghana, ye un país d'África occidental. Constitucionalmente ye una república xunitaria, constitucional y democrática. Tien una estensión de 238.535 km, y llenda al oeste con Costa de Marfil, con Burkina Faso pel norte y con Togu pel este, y col Golfu de Guinea -una sodivisión del océanu Atlánticu- al sur. La pallabra Ghana significa "rei guerreru" na llingua Soninke.
Ghana ye una nación multicultural, con una población de 27 millones d'habitantes de distintes etnies, llingües y relixones. El 5% de la población practica cultos tradicionales, el 71,2% ye cristianismu|cristiana y el 17,6% Islam|musulmana. La so xeografía ye perdiversa, lo que da llugar a ecosistemes perdiferentes que van de la sabana costera a la selva tropical del interior. Ghana ye un país democráticu gobernáu por un presidente que ye, al tiempu, xefe del estáu y xefe del gobiernu. La so economía ye una de les más fuertes y diversificaes d'África como resultáu d'un cuartu de sieglu de relativa estabilidá política y bona gobernanza. El so puxu económicu y la fuercia del so sistema democráticu conviértenlu nún de los principales actores políticos del África occidental. Ye miembru del Movimientu de los non Alliniaos, de la Xunión Africana, de la Comunidá Económica d'Estaos del África Occidental (ECOWAS) y del Grupu de los 24.
El territoriu de l'actual Ghana lleva habitáu miles d'años, y el primer estáu permanente documentáu nelli ye del sieglu XI. Con posterioridá a esa fecha numberosos reinos y imperios ocuparon estes tierres; rescampla ente ellos el reinu d'Ashanti. Los europeos aportaron a la zona nel sieglu XV, y comenzaron a competir ente ellos pa consiguir derechos comerciales; sedríen los británicos los que llograran finalmente'l control del territoriu pa finales del sieglu XIX. La colonia de la Costa del Oru, coincidente nes sos llendes col actual Ghana, estableciose, tres d'un sieglu de resistencia de los nativos, en 1900. Esta colonia foi, en 1957, la primer nación subsaḥariana en declarar la so independencia de la so metrópoli europea.
Anque s'atopa bien forníu de recursos naturales, Ghana ye unu de los países más probes del mundu . Depende de l'ayuda técnico y financiero internacional. Sicasí, ye'l segundu productor mundial de cacáu. Tamién el oru, la madera, los diamantes, el manganesu y la bauxita son importantes fontes d'ingresos. 
La economía local xira alredor de l'agricultura de subsistencia, que supon el 40% del PBI y emplega al 60% de la población activa, principalmente pequeños propietarios agrícoles.
Un sector n'espansión ye'l turismu, que pudo desenvolvese gracies a la guapura de les sableres nel Golfu de Guinea y al interés qu'amena la vida xavaz de les sos parques naturales. Los visitantes pasaron de 146.000 en 1990 a 442.000 en 2006. 
La presa de Akosombo ye una importante fonte tantu d'electricidá como d'entraes pola so esportación a otros paísessobremanera a Togu y a Benín. En 2003 Ghana produció 5.400 millones de kWh d'electricidá. Sicasí, los baxos niveles del llagu Volta menguaron la so productividá.
La Xunión Europea ye'l so principal sociu comercial. Anque, los Estados Xuníos nun se queden bien atrás en sociedá comercial con Ghana.
Fonte
Fonte pue referise a:
Fonte de lluz
Llámase fonte de lluz o fonte lluminosa a tolo que ye quién a emitir lluz (radiación electromagnético nel espectru visible.
Les fontes puen ser ñaturales (el Sol) o artificiales (una llámpara).
Les fontes puen ser primaries o secundaries. Les primaries producen la lluz qu'emiten (otra vegada'l Sol), les secundaries espeyen la lluz d'otra fonte (la Lluna)
Guinea
Guinea, oficialmente la República de Guinea (en francés: "République de Guinée"), ye un país d'África occidental. Conocíu antiguamente como Guinea Francesa, llámase-y delles veces anguaño Guinea-Conakri pa estremalu del so vecín Guinea-Bisáu. Conakri ye la so capital y tamién la ciudá más grande del país.
El so territoriu, que s'esparde per 245.857 km², tien forma de media lluna. El so estremu occidental llenda col Océanu Atlánticu, y dende ellí el país se curva pal este y pal sur. Llenda con Guinea-Bisáu y Senegal al norte, Malí al norte y noroeste, la Costa de Marfil al sureste, Liberia al sur y Sierra Lleona al oeste.
Nelli viven 24 grupos étnicos. Los más importantes son los fula, mandinka y susu.
El territoriu qu'anguaño ye Guinea tuvo ocupáu bien de tiempu por dellos de los más importantes imperios del oeste d'África. Quiciás el primeru que tuvo estes tierres foi el imperiu de Ghana (790-1076), una entidá que, dempués d'espolletar enforma gracies al comerciu, foi perdiendo puxu pola presión que sobre elli ficieron los almorávides, que traxeron l'islam a la zona, y poles engarradielles dinástiques.
Foi sustituyíu nel control de la zona, nos sieglos XII-XIII, pol reinu de Sosso, que desapaeció dempués de la batalla de Kirina (c.1235). Nella foron derrotaos pol imperiu islámicu de Mali. Esti tuvo el so momentu cimeru nel reináu del "mansa" (emperador) Kankou Moussa, que fizo un viaxe a La Meca en 1324 que lu fizo perfamosu en tol islam. Poco dempués de la so muerte entamó el declive del imperiu, que foi suplantáu polo que yeran los sos estaos vasallos nel sieglu XV. El más exitosu d'ellos foi l'imperiu Shongai, que se fizo colo que foran el territoriu y les riqueces del imperiu Mali y que foi prósperu hasta que, a la muerte del emperador Askia Daoud en 1582, hebo una guerra civil ente los candidatos a la so sucesión. Esto debilitó el país, invadíu trés años dempués por xentes de Marruecos. Estos, nostante, nun foron quién a caltener xuníu el territoriu, que se dixebró en dellos pequeños reinos.
El país entró na historia mundial nel sieglu XVI, cuando el tráficu d'esclavos, que yera vezu na zona, entamó a integrase no que se conoz como'l sistema de comerciu triangular. Nelli, les manufactures europees yeren cambiaes n'África por esclavos, que dempués yeren vendíos n'América, que pagaba coles materies primeres (colleches d'algodón y otros productos) que valíen pa facer manufactures n'Europa. Demientres trés sieglos, del XVI al XVIII, el sistema funcionó ensin perda de soberanía pa los territorios africanos.
El periodu colonial entama cola llegada de los primeros militares franceses a mediaos del sieglu XIX. Estos aseguraron el control de la zona al derrotar, en 1898, al exércitu del "mansa" Samory Touré, señor del estáu de Ouassolou. Gracies a la so victoria too lo que güei ye Guinea, y les tierres d'alredor, pasaron a ser franceses. Les llendes actuales de Guinea son el resultáu de los acuerdos multinacionales que, a finales del sieglu XIX y entamos del XX, afitaron les llendes de Liberia, de la colonia portuguesa de Guinea (güei Guinea-Bisáu), de la colonia inglesa de Sierra Lleona y de la que mos ocupa. El país, nel dominiu francés, formaba el territoriu de Guinea, dirixíu por un gobernador que rendía cuentes al gobernador xeneral del África Occidental Francesa, qu'integraba toles colonies franceses de la zona y tenía la capital en Dakar.
En 1958 se fundó la V República francesa, y se-yos dio a les colonies la opción d'algamar la autonomía dientro d'una nueva comunidá de naciones francófones o d'algamar la independencia. Munches colonies quixeron más lo primero, pero Guinea prefirió ser independiente. El Partíu Democráticu de Guinea (PDG) de Ahmed Sékou Touré, que tenía 56 de los 60 escaños de l'asamblea territorial dende les elecciones de 1957, proclamó la independencia y fizo al so líder presidente. L'alministración francesa, y la mayoría de los franceses, marcharon, y con ellos munches de les perres que había nel país. Guinea entamó a adoptar polítiques socialistes, y a alliniase cola Xunión Soviética primero y, poco dempués, con China. Ello nun foi inconveniente, sicasí, pa que recibiera inversiones de países capitalistes como los Estaos Xuníos y, dempués de que Valéry Giscard d'Estaing fora elexíu presidente, tamién de Francia.
Pocos años dempués de la independencia Touré convirtió el país nun sistema de partíu únicu. Con un programa qu'amestaba el socialismu a l'africana en casa y el panafricanismu nes rellaciones esteriores, Touré entamó a convertise nun tiranu qu'encarcelaba a los opositores y perseguía la prensa llibre. Al mesmu tiempu nacionalizó tierres, quitó-yos el poder a los xefes tribales y rompió rellaciones col gobiernu y les empreses franceses. Pa finales de los 70 la situación económica del país volviose tan imprevisible como la política esterior, na que' país s'apoyaba delles veces na Unión Soviética y delles otres nos Estaos Xuníos. Cola escusa, real o inventada, de conspiraciones pa derrocalu Touré represalió a tolos opositores, matando dellos y forciando a los demás a esiliase.
En 1970 fuerzas rebeldes, procedentes de la Guinea portuguesa (Guinea-Bisáu), invadieron Guinea. Y ficiéronlo col apoyu de Portugal, que quería acabar con Touré pol apoyu qu'esti-yos daba a los guerrilleros del "Partido Africano da Independência da Guiné e Cabo Verde". Dellos díes de llucha bastaron pa ver que los invasores nun diben a ser quién p'acabar col réximen, y fuxeron del país. Touré siguió gobernando hasta la so muerte, el 26 de marzu de 1984, nun hospital estaunidense nel que lu operaran del corazón.
El poder pasó a manes del primer ministru Louis Lansana Beavogui, pero namái que-y duró una selmana. El 3 d'abril una xunta militar dirixida por Lansana Conté y Diarra Traoré dio un golpe que convirtió al primeru en presidente y al segundu en primer ministru. La primera acción del nuevu gobiernu foi denunciar los abusos del réxime anterior, soltar a 250 presos políticos y pedir a los 200.000 esiliaos que volvieran al país. Amás, renegó del socialismu, pero nun fizo nada nin por ameyorar la probitú de la xente nin por establecer una democracia.
Diba ser en 1992 cuando anunciara el fin del réxime militar. Prometió elecciones presidenciales en 1993 -que ganó- y parlamentaries en 1995; nestes el so Partíu de la Unidá y el Progresu sacó 71 de los 114 escaños. El so poder, sicasí, siguió siendo absolutu. En setiembre de 2001 metió na cárcel por ocho meses al líder de la oposición, Alpha Condé, que dempués d'eso marchó pal esiliu a Francia. En 2001 Touré convocó un referéndum pa que se-y permitiera al presidente selo más de dos vegaes consecutives, y lu ganó. En 2003 empezó'l so tercer mandatu, anque les elecciones foron boicoteaes pola oposición, que siguió siendo perseguida. Así, en xineru de 2005 Alpha Condé sobrevivió a un intentu d'asesinatu. Nostante, la situación seguía empeorando, con unos niveles de probitú y de desintegración que se xuníen a la inestabilidá que xeneraba la guerra nos estaos vecinos de Liberia y Sierra Leona. Les protestes de la población forciaron a Conté a nomar un nuevu primer ministru en 2007. 
Lansana Conté morrió el 23 d'avientu de 2008, lo que desencadenó un golpe d'estáu. Una xunta militar, autonomada "Conseil National de la Démocratie et du Dévelopement" y dirixida pol capitán Moussa Dadis Camara, se fizo col gobiernu del país. Les sos tropes disolvieron a tiros una manifestación cellebrada el 28 de setiembre de 2009, aunque prometieron elecciones libres pa finales de 2010.
Guinea ye una república popular y revolucionaria. El xefe l'estáu ye'l presidente, que ye elexíu cada siete años y que dempués noma un primer ministru. Pesie a que la llei diz que'l presidente namái que puede selo dos vegaes, l'últimu presidente, Lansana Conté, mantúvose nel cargu dende'l 5 d'abril de 1984. Foi reelexíu por última vez el 21 d'avientu de 2003 col 95% de los votos. A la so muerte, el 22 d'avientu de 2008, tenía que sustituyilu'l presidente del parlamentu Aboubacar Somparé, que taba obligáu a convocar elecciones en 60 díes. Nun pudo facelo, porque una xunta militar, dirixida pol capitán Moussa Dadis Camara, dio un golpe d'estáu.
El poder llexislativu ta representáu por un parlamentu unicameral, l'Asamblea Nacional Popular, na que s'axunten 114 diputaos que s'escueyen cada 5 años. Nel país hai, dende que se permitió'l multipartidismu n'abril de 1992, unos cuarenta partidos. Nostante, a munchos d'ellos (como el FRAD, principal partíu de la oposición) se-yos torgó'l derechu de presentase a les últimes elecciones. El parlamentu ta suspendíu pola xunta militar, que prometió elecciones llibres pa finales del 2010.
El poder xudicial tien, como institución cimera, la Corte d'Apelaciones.
Guinea tien una estensión de 245.839 km², 3.399 km de perímetru de fronteres y 322 km de costa. Ta arrodiáu pol Océanu Atlánticu, Costa de Marfil, Guinea-Bisáu, Liberia, Malí, Senegal y Sierra Lleona, y se divide en cuatro rexones xeográfiques principales:
La montaña más alta del país ye'l Monte Nimba (1.752 m d'altor). Nella, y nes otres montañes del país, nacen los ríos que traviesen Mali, Gambia y Senegal, y tamién los que, naciendo na fastera occidental del Fouta Djallon, desemboquen al Atlánticu en Sierra Leone y Costa de Marfil.
Guinea se divide en 8 rexones alministratives que se sodividen en 33 prefectures. Les rexones son les siguientes:
Amás d'elles, ta la rexón de Conacri, qu'acueye a 1.931.184 habitantes y comprende la ciudá capital y la so rodiada y ta dirixida por un gobernador. Dende 1991 ta dividida en 5 municipios o "communes" (Kaloum, Dixinn, Ratoma, Matam y Matoto), cada una col so alcalde.
El territoriu de Guinea ye bayurosu en recursos naturales. Amás de guardar el 25% de les reserves mundiales conocíes de bauxita, nel so subsuelu hai tamién oru, diamantes y otros minerales, como l'alúmina. Esta y la bauxita son, anguaño, les principales esportaciones del país. La industria ta poco desarrollada, y inclúi más que nada fábriques de procesamientu d'alimentos y tabaco. L'agricultura da trabayu al 80% de la fuerza de trabayu del país que yera, cuando taba gobernáu polos franceses y nos primeros años de vida independiente, un gran esportador de bananes, piñes, café, cacagüeses y aceite de palma.
La población estimada del país ye de 10.211.4374 habitantes. Cuasi dos millones d'ellos viven en Conakri, que ye la capital, el centru económicu y la sé de les principales instituciones educatives y culturales.
L'idioma oficial del país ye'l francés. Fálense tamién, nes rexones qu'ocupen los distintos grupos étnicos, el maninka o malinké, el susu, el pular o fulani, el kissi el kpelle y el loma.
Nel país conviven unos 24 grupos étnicos. El más numberosu d'ellos ye'l de los fulani, tamién nomaos fula o peul; son el 40% de la población, y viven sobre too na zona del Fouta Djallon. Otru 30% de la población son de la etnia mandinka, mandingo o malinké; viven principalmente al este del país, nes prefectures de Kankan y Kissidougou. Un 20% más de los habitantes guineanos son de la etnia soussou susu, y viven al oeste del país, alredor de la capital y de les ciudaes de Forécariah y Kindia. El 10% restante de la población lu formen dellos grupos étnicos más pequeños (kpelle y kissi ente más otros). Los habitantes non africanos son unos 10.000, y son mayormente franceses y libaneses.
La relixón dominante ye l'islam, una y bones cuasi'l 85% de la población ye musulmana. Los más d'ellos son sunníes, anque hai tamién un númberu creciente de chiites.Los cristianos, un grupu qu'inclúi católicos, anglicanos y dellos grupos evanxélicos (bautistes, adventistes del séptimu día...). Hai tamién una activa comunidá de testigos de Xehová, y tamién, ente los foriatos, pequeños grupos de Baha'i, hindús y budistes. L'otru 5% de la población caltién les creyencies animistes tradicionales.
Guinea tien, como munchos de los países de la zona, una tradición musical bayurosa. D'ente la de los diversos grupos étnicos del país ye la de los Mandé la música más conocida nel país, nel África occidental y, en dellos casos, como'l de Mory Kanté col so discu "10 Cola Nuts" nos años 80 a nivel internacional. Los Mandé falan, na so mayoría, maninka, y ye tradicional la esistencia, dientro d'esi grupu, de los "djelis", una especie de trovadores viaxeros qu'entreteníen a los poderosos. 
Nos tiempos modernos la guitarra ye l'instrumentu más importante. Sicasí, comparte protagonismu con dellos instrumentos tradicionales: el "ngoni", un instrumentu de cuerda que recuerda'l banjo; el "kora", un instrumentu de cuerda que ye como un amiestu d'arpa y llaúd; y el "balafon", un instrumentu de percusión idiófonu fechu de madera.
En cuantes a los deportes, el deporte nacional ye'l tenis de mesa. La selección de fútbol nunca se clasificó pa la fase final d'un mundial, y participó namái qu'ocho veces na fase final de la Copa d'África. Quedó subcampeón en 1976, y foi cuartufinalista en 2004, 2006 y 2008.
Fonte escrita
Fonte escrita ye la fonte documental que davezu emplégase como fonte hestoriográfica, ye dicir, el mou habitual de caltenimientu de la memoria hestórica que los hestoriadores empleguen pa la reconstrucción, analís ya interpretación del pasáu de la humanidá, ye dicir: la hestoria.
Nun convién escaecer qu'a lo llargo la hestoria, namái qu'una minoría producía documentos escritos, colo que nun tener en cuenta más que les fontes escrites, produz un sesgu que privilexa a los llegaos materiales de les clases dirixentes (la hestoria escríbenla los ganadores), la hestoria política, la hestoria militar, la relixón y la ideoloxía dominante. Amás cualsiquier fonte escrita tien de facese como xustificación de les actitúes o fechos del que la produz, poro, deberíen tratase con escepticismu.
Pal tratamietnu de les fontes escrites y la estremadura ente fonte y documentu ver fonte documental.
Pa caúna de les ciencies ausiliares de la hestoria que tienen que ver coles fontes escrites:
Historiador
L'historiador ye una persona que tien por xera a correxir o amosar la Hestoria del xeitu más imparcial posible (fechos del pasáu, considerando la hestoria como ciencia), a desplicar los sos fechos. Tamién ye l'eruditu o espertu n'Hestoria.
L'historiador tien que desplicar fechos qu'abondes vegaes nun conoz direutamente. Poro, ye ñecesaria la consulta d'estremaes fontes de ñaturaleza variao.
Fonte arqueolóxica
Fonte arqueolóxica ye la fonte documental que val pa reconstruyir la hestoria inda a falta de fontes escrites pa facelo. Tamién empléguense les fontes arqueolóxiques magar qu'haiga fontes escrites (Exiptoloxía, Arqueoloxía industrial). Les fontes arqueolóxicas son les que reconstruyen la cultura material, que ye l'oxetu d'estudiu de l'arqueoloxía.
Puen enumberase como exemplu d'esti tipu de fontes:
Fonte d'enerxía
Dende la prehestoria, cuando la humanidá descrubió'l fuebu pa se calecer y asar los alimentos, pasando pela Edá Media na que facía molinos de vientu pa moler el trigu, fasta la época moderna na que pue sacase enerxía elléutrica fisionando l'átomu pa ver la televisión, l'home guetó ensin s'aparar les fontes d'enerxía de les que s'aprovechar.
Les fontes d'enerxía emplegaes pricipalmente, dende la Revolución Industrial fasta los nuesos díes, foron los combustibles fósiles; per un llau'l carbón p'alimentar les máquines de vapor industriales y de tracción ferrocarril asina como los llares, y per otru, el petroleu y los sos derivaos na industria y nel tresporte (principalmente l'automóvil), sicasí éstes convivieron con otres a menor escala como la enerxía eólico, la enerxía hidráulico, la biomasa, etc.
Esti modelu de desendolcu, sicasí, ta destináu al escosamientu de los recursos fósiles, ensin que seya posible la so reposición enantes de dellos millones d'años...
La gueta de fontes d'enerxía nun escosables y l'intentu de les grandes potencies industrializaes d'encontar les sos economíes ñacionales amenorgando la so dependencia de los combustibles fósiles, concentraos en territorios foriatos tres de la esplotación y cásique escosamientu de los recursos llariegos, llevólos a l'adopción de la enerxía nuclear y naquellos con abondos recursos hídricos, al aprovechamientu hidráulicu intensu de los sos cursos d'augua.
A fines del sieglu XX entamóse a cuestionar el modelu enerxéticu por dos razones:
Propónse entós l'emplegu d'enerxíes llimpies, ye dicir, aquelles qu'amenorguen los impautos ambientales producíos, ente les qu'hai que citar l'aprovechamientu de:
Al respeutive de les denomaes enerxíes alternatives (vientu, augua, sol y biomasa), hai que señalar que la so esplotación a escala industrial, contéstase dende dellos grupos ecoloxistes, dao que los impautos mediuambientales d'estes instalaciones y de les llinies de distribución d'enerxía elléutrica que precisen puen ser importantes, perespecialmente si como pasa abondes vueltes (casu de la enerxía eólico) s'ocupen espacios naturales que permanecíen ayenos al home.
Ponte de rede
Una ponte o bridge ye un dispositivu d'interconexón de redes d'ordenadores qu'opera na capa 2 (ñivel d'enllaz de datos) del modelu OSI. Esti interconeuta dos segmentos de rede (o dixebra una rede en segmentos) faciendo'l pasax de datos d'una rede pa otra, con bas na direición física de destín de cada paquete.
Furrula al traviés d'una tabla de direiciones MAC deteutaes en cada segmentu a que ta conectada. Cuando deteuta qu'un nodo d'ún de los segmentos ta intentando tresmitir datos a un nodo del otru, la bridge copia la trama pa la otra sorrede. Por emplegar esti mecanismu d'aprendizax automáticu, les bridges nun ñecesiten configuración manual.
Pa facer el "bridging" o interconexón de más de dos redes, empléguense les switches.
Ponte
Col términu ponte podemos facer referencia a:
Ponte festiva
Una ponte festiva ye un periodu de díes de fiesta o vacaciones, que se forma al xuntar un día festivu con otru día festivu o una fin de selmana.
Polo xeneral, suel xuntase un día festivu que cai en xueves o martes y s'axunta cola fin de selmana. Otres vegaes hai pontes más llargues de tres dies más fin de selmana o inda de tola selmana.
Fin de selmana
La Fin de selmana son los dos díes caberos de la selmana, el sábadu y el domingu. Anque a vegaes tamién considérase qu'entama la fin de selmana'l vienres pela tardi.
Normalmente nun se trabaya y descánsase. Dellos trabayen el sábadu, pero n'España ye obligatoriu tener un mínimu de 1,5 díes de descansu selmanal. Pa esti casu trabáyase sábados alternos.
En dellos llugares tamién llíbrase'l miércoles selmanalmente pero nun ye una fin de selmana.
Vienres
El vienres ye'l quintu día de la selmana llaboral (sextu na Selmana Tradicional, "ver" Entamu de la selmana ). El nome "vienres" provién del llatín "Veneris díes", o 'día de Venus' (la diosa de la guapura y l'amor na mitoloxía romana. Na mitoloxía nórdica esa diosa llámase Freyja.
Éstos son dellos nomes que recibe'l vienres n'estremaos idiomes:
Inxenieru de vuelu
L'inxenieru de vuelu tamién denomáu Segundu Oficial nos medios aeronáuticos.
Dende los primeros aviones grandes con más de dos motores, lo mesmo n'aviones d'héliz como nos reautores, foi ñecesaria la función del inxenieru de vuelu como un tercer tripulante áereu, amás del "pilotu" y el copilotu pa la operación de vuelu d'una aeronave.
L'inxenieru de vuelu ye'l responsable de la operación de los sistemes, motores, cálculos de rendimientu, control de consumu de combustible, operatividá d'equipos de radioaides pal vuelu, chequéu del avión enantes del vuelu, la Aeronavegabilidá del aeroplanu y de tener conocencia de tolo que se refier al caltenimientu que se-y fixere o se-y deba facer al avión. L'inxenieru de vuelu aida a los pilotos en tolo que se refier al furrulamientu del avión, lo mesmo en vuelu qu'en tierra, amás de ser l'elementu que, durante les emercencies y xunta con ún de los pilotos, executará los procedimientos p'anular el problema. Por mor de la complexidá de l'Aeronáutica, féxose ñecesaria la presencia en cabina d'esti tipu de tripulante. Los aviones con motores a reaición de segunda xeneración, lleven a bordu al inxenieru de vuelu. Nos aviones de cabera xeneración (Airbus, Boeing) yá nun lleven a esti tripulante, porque la teunoloxía de vanguarida n'aviación sustituyólu col adelantu de lescomputadores y otros ellementos elleutrónicos. 
Sable (material)
El sable ye un conxuntu de partícules de roques disgregaes. En xeoloxía denómase sable al compuestu de partícules d'un tamañu ente 0,063 y 2 mm. Una partícula individual dientro d'esti rangu denómase "granu de sable". Les partícules perbaxo de los 0,063 mm y fasta 0,004 mm se denómense llimu y penriba la midida del granu d'arena y fasta los 64 mm se denómense grava.
El componente más común del sable ye la síliz, polo xeneral en forma de cuarzu. Sicasí, la composición camuda acordies a los recursos y condiciones llocales de la roca. Gran parte de sable fino de los arrecifes de coral, por exemplu, ye piedra caliar molío que pasó pela dixestión del pexe llori. En dellos llugares hai sable que contién fierro, feldespatu o, inclusive, yelsu.
Según el tipu de roca de la que vien, el sable pue camudar muncho n'apariencia. Por exemplu, el sable volcánico ye de color prieto, demientres que'l de les sableres con arrecifes de coral suel ser blanco.
El sable ye tresportáu pol vientu, tamién llamáu sable eólico, (pudiendo provocar el fenómenu conocíu como calima) y l'agua, y depositáu en forma de sableres, dunes... Nel desiertu, el sable ye'l tipu de suelu más abondante.
Los suelos arenosos son ideales pa delles plantaciones como la sandía y el maní, y son polo xeneral preferíos pa l'agricultura intensivo poles sos escelentes carauterístiques de drenaxe.
Perespecialmente los neños, empleguen el sable pa facer construcciones como'l castiellos de sable o túneles.
El sable emplégase pa facer cristal poles sos propiedaes como la so estraordinaria durez, perfeición del cristal o altu puntu de fusión, y, xuntu cola grava y el cementu, ye ún de los componentes básicos del formigón.
El volume d'un granu de sable de cuarzu d'un diámetru de 0,060 mm (la llende inferior) ye 1,13 x 10 m con una masa de 3 x 10 g. na llende superior, el volume y la masa d'un granu de sable con diámetru de 2,10 mm son 4,85 x 10 m y 1,28 x 10 g.
Pedru I d'Aragón
Pedru I d'Aragón, (n. 1070 - † 1104), rei d'Aragón y de Navarra (1094 - 1104)
Fíu de Sanchu Ramírez ya Isabel d'Urxel. Dende'l 4 de xunu de 1094 pasa a ser rei d'Aragón y de Navarra, cuando yá lo yera de Sobrarbe y Ribagorza dende 1085.
El reináu de Pedru I significó l'agrandamientu del territoriu aragonés nos sos tramos central ya oriental, llegando fasta la Sierra d'Alcubierre y los Monegros. 
Conquistó Hesca en (1095), dempués de derrotar a Al-Musta'in II de Zaragoza na batalla del Alcoraz. Lluchó al llau del Cid na batalla de Bairén (1097), más tardi garró Barbastro (1101), Sariñena ya intentó garrar Zaragoza. Sitió Tamarite de Llitera (1104) y reglamentó'l fueru de los infanzones.
Asitió la supremacía militar de les tropes cristianes sobro les musulmanes, morriendo'l 28 de setiembre de 1104, nel Valle d'Arán.
Casóse en primeramente con Inés d'Aquitania, en Xaca, en 1086, cola que tuvo dos fíos que morrieron enantes que'l so pá:
En segundes bodes casóse'l 16 d'agostu de 1097 en Güesca con Berta, dándo-y como dote unes tierres na Galliguera oscense, na que diba gobernar varios años dempués de la so muerte.
Guinea Ecuatorial
La República de Guinea Ecuatorial ye un país del África central, y ún de los países más pequeños del África continental. Llenda con Camerún al norte, Gabón al sur y el Golfu de Guinea al oeste, onde les islles de Santu Tomé y Príncipe s'ubiquen al suroeste.
Antiguamente foi una colonia española conocida como Guinea Española, y consiguió la so independencia'l 12 d'ochobre de 1968. El territoriu del país (conocíu continentalmente como "Ríu Muni" o "Mbini") inclúi un gran númberu d'islles, ente les que s'alcuentren la islla de Bioko, onde s'asitia la capital, Malabo (nomada antiguamente "Santa Isabel"). El nome qu'adoptó'l país tres consiguir la so independencia débese a la cercanía col Ecuador y a tar asitiáu nel golfu de Guinea.
Fonte oral
Fonte oral ye la fonte documental que nun ta fixada nun escritu, pero que pue utilizase pa la reconstucción de la historia.
Cásique tolos seres humanos de tol mundu foron analfabetos en toles dómines históriques, llendándose l'emplegu de la escritura a minoríes cultes, como'l cleru (y non tou). N'Europa y América, la invención de la Imprenta y la Reforma protestante (qu'insistía nel valir de la llectura de la Biblia pa la salvación) afalen l'alfabetización dende'l sieglu XVI, anque nun foi xeneral fasta la escolarización obligatoria nel sieglu XX. Poro, al ser la comunicación oral la más utilizada, el so valir ye esceicional, sobre manera pa la reconstrucción de la historia social, historia de les mentalidaes, etc.
Dende'l romanticismu del sieglu XIX, la investigación del folclor basábase na compilación de toa triba de fontes orales (por exemplu, p'Alemaña, los cuentos de los Hermanos Grimm). Inclusive pa periodos en que la posibilidá de dexar testimonios escritos yera mayor, ye mui corriente disponer de fontes orales que, al tar más prósimes nel tiempu, puen reconstruyise con mayor fidelidá. Un xéneru historiográficu, la Historia oral faise fundamentalmente con fontes orales.
Les fontes orales pueen clasificarse en 
Xaime II
Hai dellos reis que pasaron a la hestoria col nome de Xaime II:
Seixeles
Les Seixeles (tamién República de Seychelles) ye un grupu de 115 islles asitiaes nel Océanu Índicu, al noreste de Madagascar, con una superficie total de 455 km². La so capital "Victoria" ye la única ciudá d'archipiélagu, asitiada na islla "Mahé", habitada por un terciu la población.
Tien l'únicu aeropuertu y puertu internacional del país, que reciben vuelos dende los principales aeropuertos internacionales del mundu, yá que la principal fonte de divises del país ye'l turismu.
Una de les atraiciones principales de Victoria ye'l Xardín Botánicu onde puen observase les tortugues xigantes que namái s'alcuentren nestes islles y nes Islles Galápagos.
La triba predominante ye la "seychellesa" de raigaños africanos y franceses, pero tamién hai minoríes chines ya indies. La mayoría de la población profesa'l catolicismu, más un 8% de la población son anglicanos y hai un 2% de diverses relixones.
Seixeles ye lo que se conoz como un "paraísu tropical". Les islles conserven la so guapura natural, con fermoses sableres y una mar con escelentes condiciones pa los amantes del buceu. Tien clima tropical con temperatures que, añalmente, oscilen ente los 25 y 30 °C, con meses mui lluviosos de payares a mayu cuando son algamaes polos vientos monzónicos.
Nel añu 2004, estes islles foron afeutaes pol tsunami causáu por un terremotu somarín, a la veriquina d'Indonesia, el 26 d'avientu, que cobrara más de 300.000 víctimes en delles fasteres del Océanu Índicu. Nel casu de les Seixeles, los daños estimaos llegaron a los 30 millones de dólares, anque nun sofrieron pérdes humanes yá que la población foi allertada sobro'l desastre.
Magar que nun hai consenso sobro la cuestión, parez que navegantes austronesios, y dempués comerciantes árabes y de les islles Maldives foron los primeros en visitar esti archipiélagu d'aquella deshabitáu. Alcontráronse restos de marinos de les Maldives del sieglu XII en Silhouette Island. La primer visita europea de la que hai constancia foi la que fizo l'almirante portugués Vasco de Gama, cuando en 1502 pasó poles islles del Almirante, a las que-yos dio nome n'honor de so. La primer vez que posaron en tierra los europeos, sicasí, foi en xineru de 1609; fízolo la tripulación del barcu inglés "Ascension". 
Como puntu de tránsitu del comerciu ente África y Asia, les islles abellugaron delles veces a pirates hasta que Francia tomó'l control del archipiélagu en 1756, cuando'l capitán Nicholas Morphey tomó posesión d'elles en nome del rei de Francia y púnxo-yos el so actual nome n'honor del ministru de Finances de Lluis XV, Jean Moreau de Séchelles
Los británicos trataron de facese coles islles ente 1794 y 1810, nel contestu de les guerres escontra Napoleón. L'alministrador francés de la islla negose a resistir cuando los barcos de guerra inglesa aportaron, y negoció con ellos una capitulación que dio a los colonos que había nella privilexos de neutralidá. Tres de la rendición de Mauriciu en 1810 el control d'Inglaterra foi total, y refrendose col tratáu de París de 1814. Seixeles convirtióse nuna colonia dixebrada de la de Mauriciu en 1903, y en 1966 y 1970, cuando'l camín de la independencia taba abriéndose, cellebráronse elecciones nel archipiélagu. 
Seixeles algamó la independencia, col estatus de república asociada a la Commonwealth, en 1976. Nesa década les Seixeles yeren un llugar de descansu pa la "jet set", pero en 1977 el presidente James Mancham foi depuestu por un güelpe d'estáu dirixíu por France Albert René. Esti yera contrariu a la dependencia económica esclusiva del turismu, y declaró que quería recuperar les islles pa los sos habitantes. La constitución promulgada en 1979 convirtió el país nún estáu socialista de partíu únicu, y había selo hasta 1991.
Na década del 1980 hebo varios intentos de deponer al presidente, dalgunos con axuda de la República Sudafricana. Asina, en 1981 Mike Hoare, al frente d'un grupu de 43 mercenarios sudafricanos antroxaos de xugadores de rugby qu'aportaben al archipiélagu pa pasar les sos vacaciones intentaron facese col poder. Hebo una batalla nel aeropuertu, y munchos de los mercenarios consiguieron escapar tres de secuestrar un avión de la compañía Air India. En 1986 otru güelpe, dirixíu pol ministru de Defensa Ogilvy Berlouis, obligó al presidente René a pidí-y ayuda a la India. Un navíu de guerra indiu, el INS Vindhyagiri, llegó al puertu de Victoria p'albuertar el intentu de güelpe d'estáu.
Tres de la disolución de la Xunión Soviética, en setiembre de 1991, el presidente René anunció la vuelta al multipartidismu. Enmendose la Constitución, y a finales de xunetu de 1993 cellebráronse les primeres eleiciones presidenciales y llexislatives, que ganó otra vuelta René. Faría lo mesmu nas vinientes hasta que, en 2004, pasó-y el cargu al so vicepresidente James Michel. En xineru de 2013 les islles declararon l'estáu d'emerxencia porque'l ciclón tropical Fellen causó lluvies torrenciales que provocaron inundaciones y argayos qu'estrozaron miles de cases.
Seixeles divídese en 25 distritos:
L'archipiélagu de les Seixeles divídese en dos ecorexones:
81.188 (2005)
179 hab/km²
Xaime II d'Aragón
Xaime II el Xustu (Valencia, 1267 – Barcelona, 1327) foi rei d'Aragón y Sicilia ente 1291 y la so muerte.
Segundu fíu de Pedru III y de la so muyer Constanza II de Sicilia, del so pá heriedó'l reinu de Sicilia en 1285. Derrotó al so rival Carlos d'Anjou, al que-y esfarapó les fuercies marítimes desfaciéndo-yles en más d'un alcuentru (Ver l'almirante aragonés Roger de Lauria). Conquistó Calabria y les islles del golfu de Nápoles. 
En 1291 recibió tamién la Corona d'Aragón, en morriendo ensin fíos el so hermanu Alfonsu III y alióse col rei de Castiella.
En 1296 entamaría una guerra a la escontra Castiella pa conquistar el Reinu de Murcia. Alacant sedría la primera ciudá en cayer el mes d'abril, y tres d'ella Elx, Orihuela, Guardamar del Segura y Murcia. En 1298 garraría Alhama de Murcia y Cartagena y el 21 d'avientu de 1300 finaba la llucha cola captura de Lorca. Pola Sentencia Arbitral de Torrelles (1304) y el Tratáu d'Elx (1305) roblaríase la paz con Castiella devolviéndo-y la mayor parte del Reinu de Murcia, quedando les comarques d'Alacant, Orihuela y Elx nel Reinu de València.
El so dominiu sobro Sicilia foi contestáu pol Papáu y los Anjou, poro, Xaime garró'l determín de ceder a la fin la islla al papa al cambeu de los drechos sobro Córcega y Cerdeña y la cesión de la islla de Menorca a Xaime II de Mallorca, pol (1295). Sicasí, el so hermanu Fadrique, al que nomare gobernador de Sicilia, ñegóse a dexar el dominiu de la islla, resistió la campaña de Xaime II pa quitá-yla, magar qu'a la fin foi derrotáu en 1299. Esi mesmu añu, encontó'l pautu cola boda de Xaime II con Blanca d'Anjou, fía de Carlos d'Anjou
Foi reconocíu como rei de Sicilia na paz de Caltabellota (1302). 
En finando la llucha, Xaime conquistó Córcega y Cerdeña (1323-1325), y les incorporó a la Corona d'Aragón, pesie a la oposición de Xénova y Pisa y de delles oposiciones llocales que vinieren darréu. 
Esta política d'espansión nel Mediterraneu completóse con un alcuerdu col Castiella pa repartise les respeutives zones d'influyencia nel norte d'África. Con esa fin, robló una alianza con Sanchu IV, les (Vistes de Monteagudu, 1291), quien lu aidó a reforciar la so presencia en Túnez, Buxía y Tremecén a cambio de l'aida a la escontra los franceses.
Al respeutive de la so política peninsular:
Fexo una política d'enllaces matrimoniales cola familia real castiellana, pero nun dio los restultaos qu'esperaba. La fía de Sanchu IV formaba parte del tratu, y pesie a los sos ochu años d'edá, enviáronla a Aragón pa que se casare con Xaime II, pero tres años más tardi foi devuelta a Castiella pues el papa Bonifaciu VIII nun-y dio la dispensa matrimonial.
Casóse cuatro vegaes: con Isabel de Castiella, Blanca de Nápoles, María de Xipre y Elisenda de Moncada. Namái que tuvo descendencia cola so segunda muyer, y tuvo por socesor al so fíu Alfonsu IV.
Morrió a los 66 años y foi enterráu xuntu al so pa, Pedru III, nel Monasteriu de Santes Creus.
Paz de Caltabellota
La Paz de Caltabellota roblóse en 1302 y finaba col confliutu que calteníen los anxevinos de Nápoles y la Santa Sede, a la escontra los reis de Sicilia. Asina, Federicu III, rei de Sicilia, robló esta paz y amás de se caltener nel tronu, algamó ser reconocíu rei tributariu de Trinacria.
Tratáu de Monteagudu de les Vicaríes
En Monteagudu cellebróse la Paz de Monteagudu, roblada ente los reis castiellán y aragonés na qu'alcordóse una alianza castiellano-aragonesa, que foi sellada col matrimoniu de Xaime II ya Isabel, fía de Sanchu IV de Castiella. Ésta morrió dempués faciendo que francere l'alianza.
Pallabra
Discutióse muncho sobro la definición esauta del conceutu de "'pallabra". Espondremos darréu, el sentíu que se-y da davezu: Ye un segmentu de tira fónica que na escritura represéntase ente dos espacios consecutivos.
El problema preséntase si queremos una definición basada na fala y separtada de lallingua escrita, pues na llingua oral nun hai denguna pausa enre pallabres, namái qu'entefrases y cachos de frases (qu'indíquense col signos de puntuación na escritura).
Según esto, una pallabra ye un monema que nel momentu de contruyir frases pue se colocar aislláu d'otros ellementos de la fras; o bién un conxuntu de monemes consecutivos ya insepartables ente ellos pero que como conxundu puen colocase como un conxuntu aislláu d'otros ellementos de la fras.
La seición de la llingüística qu'estudia los mecanismos de xeneración de pallabres denómase morfoloxia.
Edwin E. Aldrin
Edwin E. "Buzz" Aldrin (ñacíu en Monclair, Nueva Jersey, 20 de xineru de 1930) foi astronauta de la NASA y la segunda persona en pisar la Lluna na llexendaria misión del Apolo XI.
Aldrin asistió a l'Academia Militar de los Estaos Xuníos en West Point, y entró a la Fuercia Aérea de los Estaos Xuníos aú recibió entrenamientu como pilotu en 1951. Aldrin voló en 66 misiones de combate n'aviones F-86 demientres la Guerra de Corea, baltiando dos MIG-15. Conocíu por toos al traviés del so nomatu, "Buzz", Aldrin foi amás una de les figures más importantes nel llogru del Programa Apolu colo cual los estaunidenses llegaron a la Lluna en 1969, venciendo a los soviéticos demientres la carrera espacial.
Aldrin convirtióse n'astronauta mentantu la seleición del tercer grupu de la NASA n'ochobre de 1963. El 11 de payares de 1966 voló al espaciu a bordu de la Gemini XII, un vuelu de 4 díes de duración nel cual orbitó 59 vueltes alredor la Tierra, finando esitosamente'l Programa Gemini. La seleición d'astronautes resultó ser l'acondada yá qu'Aldrin foi una de les figures más importantes trabayando demientres el Proyeutu Gemini pal problema del acoplamientu de naves n'órbita terrestre o llunar. Ensin estos entrenamientos les misiones Apolo enxamás nun podríen tenese concretaos. Aldrin, que tenía un doctoráu n'astronáutica del Institutu de Teunoloxía de Massachusetts, taba perfechamente calificáu pa esti trabayu, y les sos enclinaciones intelectuales aseguráron-y llevar a cau les sos xeres con gran entusiasmu.
Sistemáticu y llaborioso, Aldrin trabayó pa desendolcar ferramientes y procedimientos afayadizos p'algamar l'alcuentru y acoplamientu espacial. Aldrin tamién foi una figura central p'afitar los métodos afayadizos pa llevar a cau les actividaes estravehiculares (EVA) que los astronautes faen fuera de les sos naves. Esti foi otru de los avances críticos pal ésitu d' Apolu.
Aldrin foi elexíu como pilotu de la tripulación de la misión d'Apolo XI. D'esta mena'l 20 de xunetu de 1969 llograron cumplir col mandáu del entós presidente John F. Kennedy, qu'estableciera unviar a los primeros estaunidenses a la Lluna enantes de la fin de la década de 1960.
Aldrin foi la segunda persona en triar la Lluna dempués del comandante de la misión, Neil Armstrong, y los dos pasaron cerca de 20 hores sobro la superficie llunar enantes de tornar al módulu de comandu Apollo, onde Michael Collins-yos esperaba pa emprimar el so viaxe de torna. La nave y los sos esploradores tornaron pa la Tierra'l 24 de xunetu de 1969. Pesia al ésitu algamáu cola arribada a la Lluna, Aldrin entró nuna fondera depresión pocu tiempo depués de la so torna y nunos meses más sero entamó a tener problemes d'alcoholismu. Gracies a un duru tratamientu Aldrin puo recuperase y convertise na personalidá pública que ye anguaño.
En 1971 Aldrin tornó a la Fuercia Aérea y retiróse un añu más sero. Escribió dos llibros importantes sobro les sos actividaes nel programa espacial d'Estaos Xuníos. En "Return to Earth" (1970), Aldrin remembra'l vuelu del Apolo XI. En "Men from Earth" (1989), alderica acerca de la carrera espacial ente los Estaos Xuníos y la Xunión Soviética.
Edwin Aldrin ye un importante analista del programa espacial dende la década de 1960. A estremancia de los sos collacios, siempres foi'l más espuestu a los medios; yá seya pa conferencies n'universidaes, entrevistes, ya inclusu conferencies sobro futuribles viaxes a Marte. Anguaño vive cerca de Los Angeles, California.
Tres esti hestóricu viaxe, foi afalagáu xunta los sos collacios por diversos países, recibiendo numberoses condecoraciones, ente elles la "Medal for Freedom" del Presidente de los Estaos Xuníos, la "Distinguised Service Medal" de la NASA, o l"'Air Medal", ente otres.
Depués de delles depresiones, que-y somorguiaron nel alcohol, tien algamao sortir de l'adicción y continúa dando conferencies sobro la so esperiencia llunar y escribiendo llibros sobro ciencia ficción. Una de les sos frases más controvertíes ye: “Si aportamos a la Lluna nun foi pa estudiala nin recoyer mueses del so suelu, sinón p'aventayar a los rusos na carrera espacial. Tolo demás quedó en segundu planu...”.
Ye miembru honorariu del "American Institute of Aeronautics and Astronautics" y tien trabayáu nes especificaciones pal diseñu del proyeutu del tresbordador espacial, siendo amás autor de dos llibros sobro'l programa espacial norteamericanu: “Return to Earth” (1970) y “Men from Earth” (1989).
Bandera d'Etiopía
La versión d'anguaño de la bandera d'Etiopía adoptóse'l 6 de febreru de 1996. Ta compuesta por tres franxes horizontales d'igual tamañu: la franxa d'arriba ye de color verde, la central ye mariella y la d'abaxo colorada. Na parte central, ocupando la franxa central y parte de les esteriores, figura l'escudu d'Etiopía, formáu por un círculu azul con una estrella mariella de cinco puntes.
Los colores panafricanos -coloráu, verde, mariellu- tienen la so bas na bandera etíope, una de les más antigües del continente africanu. L'esquema tricolor de la bandera ye perantiguu, anterior a la creación del estandarte del Imperiu d'Abisinia. Los tres colores tamién componíen la bandera creada en 1897, un añu dempués de la Batalla d'Adowa, na que los etíopes se defendieron del espansionismu colonial italianu. 
Mientres la esistencia de la monarquía etíope apaecía representáu na bandera un lleón coronáu, conocíu como'l "Lleón de Yudá" que portaba un estandarte con una cruz incorporada nel estremu del mástil, símbolu de la venceya del país cola Ilesia ortodoxa etíope.
Cola desapaición de la monarquía etíope en 1975, la bandera nacional contó colos mesmos elementos pero'l "Lleón de Yudá" retiróse y nun s'incorporó escudu nengún o emblema nuevu. Esta bandera usóse hasta 1987 y, llueu, dende 1991 hasta 1996.
Ente 1987 y 1996 nel centru de la bandera figuró l'escudu de la República Popular d'Etiopía, domináu por una estrella mariella de cinco puntes asitiada na so parte superior y arrodiáu por una corona o guirnalda vexetal.
Escudu d'Etiopía
La versión d'anguañu del escudu d'Etiopía foi adoutada en 1996. Ta compuestu por un círculu de color azul nel que figura una estrella dorada de cincu puntes.
La estrella con cincu puntes pareyes ye'l símbolu de la igualdá ente homes y muyeres, de tolos grupos étnicos y relixosos d'Etiopía. Los rayos que figuren ente les puntes de la estrella espeyen el futuru allumamte d'Etiopía y el color azul del fondu simboliza la paz y la democracia naguaes pal país.
Bandera de Gabón
La bandera nacional de Gabón foi adoptada en 1960. Ta compuesta por tres franxes horizontales del mesmu tamañu. El color de la franxa d'arriba ye'l verde que simboliza la flora'l país. La franxa central, de color mariellu, representa la lluz del sol. La franxa inferior ye azul, el mesmu color del Océanu Atlánticu que baña les costes del país.
Escudu de Gabón
Bandera de Gambia
La bandera nacional de Gambia consisti en tres barres horizontales de color, roxu, azul y verde. Los colores tán separtaos por franxes blanques. El roxu na parte d'arriba simboliza'l sol y la sabana. Nel centru'l color azul simboliza'l ríu Gambia que crucia la nación. El verde simboliza la tierra y les viesques. Las franxes blanques simbolicen la paz.
Escudu de Gambia
L'escudu d'armes de Gambia foi adoptáu'l 18 de payares de 1964. Nesti escudu figuren, nun campu d'azul con bordura de verde y orla d'plata, un hachu d'oru colocada en banda y una azada del mesmu color colocada en barra.
L'escudu ta suxetu por dos figures (tenantes o soportes en terminoloxía heráldica) con forma de lleón que porten, l'hachu, el lleón asitiáu na mandrecha l'escudu y l'azada'l que ta asitiáu na so siniestra.
Timbra un yelmu con burelete y lambrequín d'oru y azur, surmontáu por una cimera con forma de palma africana. 
Na parte inferior del escudu figura, escritu nuna cinta, el lema nacional: “"Progress - Peace - Prosperity"” (“"Progresu - Paz - Prosperidá"”).
Los dos lleones aluden al periodu en que Gambia formó parte del Imperio Colonial Británicu. L'hachu y l'azada representen la importancia que tien l'agricultura pal país y tamién simbolicen les dos mayores tribes gambianes: Los Mandigues y los Fuless. La palma africana o palma aceitera que figura na cume ye un árbol perdestacáu en Gambia.
Bandera de Ghana
La Bandera de Ghana foi adoptada en 1957. Foi remplazada con una variante na banda central (camudóse'l mariellu por blancu) nel lapsu de 1964 a 1966.
La bandera foi diseñada por Theodosia Okoh pa reemplazar la Bandera del Reinu Xuníu darréu de la so independencia en 1957. N'ella figuren los colores panafricanos (roxu, mariellu y verde), que tamién conformen les banderes d'otros países como Etiopía, en bandes iguales horizontales con una estrella de cincu puntes nel centru de la banda mariella. La bandera de Ghana foi la primera bandera africana, llueu d'Etiopía, n'adoutar estos colores.
El roxu representa'l sangre d'aquellos que morrieron nes guerres pola independencia, el mariellu representa la riqueza mineral del país y el verde simboliza les viesques y la riqueza ñatural. A la fin la estrella prieta representa la llibertá d'África.
Escudu de Ghana
L'escudu d'armes de Ghana foi concedíu pola reina Sabela II el 4 de marzu de 1957. El blasón ta dividíu en cuadrantes d'azul pola Cruz de San Xurde, de sínople (verde) con bordes d'oru. El primer cuartel amuesa un bastón de mandu y una espada cruciaos; el segundu cuartel un castiellu; el tercer cuartel un árbole de cacáu y nel cuartu una mina d'oru que simboliza la riqueza mineral del país. Nel centru de la cruz verde hai un lleón doráu, símbolu del llazu continuu ente Ghana y la Comunidá de Naciones Britániques. 
Sobro l'escudu figura un burelete de gules (roxu), oru y sínople surmontáu pola estrella prieta africana. Dos áigles d'oru suxeten l'escudu. Nos bordes apaez el lema ""Freedom and Justice"" ("Llibertad ya Xusticia").
Llucha llionesa
La llucha llionesa o aluche ye un arte marcial prauticáu na provincia de Lleón que pue tener los sos oríxenes nos pobladores prerromanos del norte la Península Ibérica.
Prautícase como mínimu dende la Edá Media y ye un deporte reguláu dende 1920.
Los combates o "aluches" fáense cuerpu a cuerpu y por pareyes y tien un númberu de llaves o "mañas" al traviés de les que'l lluchador intenta que l'alversariu toque'l suelu col troncu o los brazos.
Bandera de Guinea
La bandera nacional de Guinea foi adoptada'l 10 de payares de 1958. Ta compuesta por tres franxes verticales del mesmu tamañu de color roxu (la más averada al mástil), mariellu (la central) y verde.
Son los mesmos colores que figuren nes banderes d'Etiopía y de Ghana que tamién son los del movimientu panafricanu.
El roxu foi adoptáu n'homenax a los que morrieron na llucha escontra'l colonialismu. Ye'l color venceyáu colos trabayadores de la industria y del campu, razón pola que tamién s'asocia col términu “"Trabayu"” del lema nacional.
El mariellu ye'l símbolu del oru guineanu y el sol africanu. El sol ye fonte d'enerxía qu'entrega la so lluz con igualdá a tolos homes, d'esta manera'l mariellu ye'l color que se rellaciona col términu “"Xusticia"” del lema.
El verde representa les viesques y l'agricultura del país. Ye'l color que simboliza la cabera pallabra del lema: ""Solidaridá"".
Escudu de Guinea
L'escudu d'armes de Guinea foi adoptáu na so forma d'anguañu n'avientu de 1993. El so motivu central ye un blasón sobro'l cualo s'amuesa un páxaru n'esnalíu llevando nel so picu una rama d'olivu. El blasón ta dividíu verticalmente en dos campos, ún verde y ún roxu sobro los cualos un rifle y una espada apaecen cruciados diagonalmente. Na base del blasón hai un pergamín col lema nacional “Travail, Justice, Solidarité” (Trabayu, Xusticia, Solidariedá).
Boxéu
El boxéu ye un deporte individual de combate ente dos persones de la mesma categoría de pesu, basáu nel emplegu reglamentariu de los puños, y básicamente consiste en da-y golpes al contrariu ensin ser golpeáu por elli.
La primera codificación de les normes pa regular los combates de boxéu remóntase a 1743, demientres que les regles anguaño vixentes afitáronse nel 1889 pol marqués de Queensbury, qu'ente otres coses introduxo l'emplegu de guantes.
Cada combate de boxéu dixébrase n'estremaes partes de 3 minutos de duración caúna. Cuando ta en xuegu'l títulu mundial dispútense 15, 12 pal títulu continental o ñacional y 10 pa los combates ensin títulu y 3 pa los combates d'aficionaos.
Según el so pesu, dixébrense nes categoríes que vienen darréu:
Paya, minimosca, mosca, supermosca, gallu, supergallu, pluma, superpluma o llixeros yunior, llixeru, superllixerur o uelters junior, uelters, superuelters o midiu yunior, medios, supermedios, semipesaos, cruceros y pesos pesaos.
Pexe globu
El pexe globu, ("Arothron nigropunctatus") , denómase asina por tener la capacidá d'hinchase, garrando augua o aire, cuando ye atacáu o lu asusten, multiplicando delles vegaes el so tamañu.
El so nome científicu ye "Arothron meleagris", y pertenez al mesmu tiempu a la familia de los tetraodóntidos que tienen cuatro dientes, dos enriba y dos embaxo.
Polo xeneral, alcuéntraselos solos n'agües tropicales, a nun ás de 300 m de fondura, en zones d'arrecifes de coral, variando la so grandor ente los 30 y 50 cm.
Cuando'l pexe globu vese nun peligru garra augua fasta facer imposible pol so tamañu que l'atacante seya a lu tragar. Si de tolos xeitos esto asocede, la so carne ye mortal pues xenera un velenu conocíu como tetrodotoxina o tetrogodina
El ser humanu ye tamién un predador del pexe globu, que cuando lu sacen del augua garra aire en cuenta d'augua, hinchándose de la mesma manera. Espuestu al sol sécase calteniendo la so forma redondiada, polo que se lu emplega en dellos llugares de China pa los convertir en llámpares decoratives, introduciéndo-yos na boca una bombiella de lluz.
Magar la so toxicidá, la carne d'esti pexe apréciase en Xapón, au se prepara un platu llamáu fugu, que pa lu cocinar requiérse que los cocineros tengan una autorización especial tener la conocencia qu'entrega una escuela de gastronomía.
Cordal
Un cordal o cordalera ye una socesión de montes enllazaos ente sí. Constituyen zones plegaes o en fas de plegamientu. En dos xeosinclinales, o zones allargaes asitiaes nos bordes de los continentes, acumúlase un gran espesor de sedimentos; cuando se comprimen estos materiales gracies a les fuercies llaterales, pliéguense y dan llugar a la formación de cadenes montañoses. A esti tipu pertenez la mayor parte de les grandes cordaleres continentales: Alpes, Himalaya, Andes, ente otres. Amás de les fuercies internes del planeta, intervienen nel modeláu del relieve axentes esternos, como'l vientu o l'augua, y procesos lligaos al clima, a la vexetación y al suelu.
Una cordalera puen producila los movimientos internos de les plaques tectóniques. Por exemplu, l'Himalaya n'Asia ye'l resultáu de la placa tectónica de la India chocando cola del sur d'Asia, faciendo asina un llevantamientu del terrén na llinia d'impautu. A vegaes, esto pue producir un volcán. Un exemplu d'esto ye'l Vesubiu.
Los montes solitarios son les más de les vueltes el resultáu d'un procesu volcánicu, pero, en dellos llugares, como en Hawaii, estes dinámiques puen resultar nuna cadena de montes, que pue considerase una cordalera.
Unidá Nacionalista Asturiana
Unidá Nacionalista Asturiana (UNA) ye anguaño una federación de partíos formada por Andecha Nacionaliega, IAS, Andecha por Carreño, Asturianistes ya independientes.
Al entamu foi un partíu políticu asturianu que xurdió de la xuntura, en 1988, de dos organizaciones nacionalistes d'izquierda: Ensame Nacionalista Astur (ENA) y la Xunta Nacionalista Asturiana. 
Tres les eleiciones de 1989, abriríase una vía ente les executives d'UNA y Partíu Asturianista (PAS) que remata nuna coalición de cara a les eleiciones asturianes de 1991, que fizo que, en marzu de 1990, nueve miembros de la so Xunta Nacional, miembros d'una corriente crítica d'opinión y críticos cola coalición col PAS, fueren espulsaos de la organización polos otros 14 miembros d'esi muérganu. Estes persones, depués, fundaríen Andecha Astur y Izquierda Asturiana.
UNA y el PAS lleguen a un alcuerdu eleutoral y formen Coalición Asturiana pa presentase a les eleiciones de mayu de 1991 con Xuan Xosé Sánchez Vicente presidente del PAS como cabezaleru. Coalición Asturiana algama 14.500 votos que-y da a Sánchez Vicente l'acta de diputáu na Xunta Xeneral.
Poco dempués d'una frustada negociación de fusión ente dambes organizaciones (un añu dempués d'entamar la llexislatura) frañó la Coalición Asturiana por mor de la engarradiella dialéutica ente los líderes de dambes, Felechosa de la UNA y Xuan Xosé Sánchez Vicente del PAS, disolviéndose la UNA. Miembros d'Unidá Nacionalista Asturiana como Felechosa (que dempués taría na Lliga Asturiana, y años depués como conceyal del Partíu Popular (PP) n'Uviéu), Pepe Fernández Alonso (más llueu Secretariu d'Organización del Partíu Asturianista) y Juan Carlos Fernández Castañón (más llueu na nueva Unidá Nacionalista Asturiana) por mor de les negociaciones rexistraríen el "Partido de Coalición Asturiana".
Unidá Nacionalista Asturiana (UNA) presentárase yá a les eleiciones europees de 1989 con José Suárez "Felechosa" de candidatu, anque non ensin divisiones internes sobre lo acertao d'esta participación. Tamién nesi añu, n'ochobre, UNA preséntase a les eleiciones estatales, lo que supunxo un desgaste económicu al acudir a dos cites eleutorales nun añu. Nesta convocatoria, UNA, algama 3.164 votos (un 0,54% del total) y el Partíu Asturianista (PAS), algamare 3.476 votos (un 0’57 %).
Más de 15 años depués, el 21 de xunu de 2008, la coalición que primero se nomara UNIDÁ refunda la UNA, tresfarmándolu nuna federación de partíos.
UNIDÁ foi una coalición de partíos formada por Izquierda Asturiana (IAS), militantes vinientes d'Andecha Astur (AA) baxo'l nome d'Andecha Nacionaliega (AN) y por partíos llocales: Andecha por Carreño y Asturianistes por Nava, amás d'una riestra de formaciones lLocales d'Unidá como les d'Avilés o Xixón.
Esta organización, de calter nacionalista, d'izquierda y ecoloxista, presentose a les eleiciones de mayu de 2007 como coalición con otru partíu más: Los Verdes-Grupu Verde.
La coalición UNIDÁ yera'l resultáu d'ún de los preseos que taba guetando un ampliu seutor del nacionalismu asturianu. Dende la creación d'Andecha Astur (AA) y un añu depués Izquierda Asturiana (IAS), dambes formaciones polítiques taben lluchando por un mesmu espaciu politicu. 
El fechu de dir de la mano nes eleiciones autonómiques y de conceyos de 2007 nun fuera cenciello. Como en tolos partíos hebo un seutor pautista y otru conservador, a lo cabero la demanda social y política qu'esixía una parte de la sociedá asturiano, que quería un partiu nacionalista d'izquierdes y ecoloxista fuerte decantó la balanza pal llau pautista. 
Pela so parte Andecha Nacionaliega, punxo'l so enfotu en conservar el so nome orixinal: Andecha Astur, ganando en toles ocasiones los xuicios que se socedieron.
En pasando la dómina eleutoral UNIDÁ siguió calteniendo la so actividá tanto nos conceyos como a nivel asturianu, cellebrando'l tradicional Día de la nación asturiana, el 8 de setiembre como venia siendo vezu nel nacionalismu asturianu con una espicha, pero por primer vegada como coalición, a pesares de que yá nun taben los verdes nin andecha. Al empar taba trabayándose nuna nueva refundación pa convertir a la coalición nuna federación de partíos.
Los resultaos nes eleiciones xenerales de 2008 foron de 848 votos [0,12 %] tando perlloñe del diputáu y consideráronse un fracasu, yá que el partíu que la forma, IAS, algamara nes eleiciones de 2004 831 votos. 
El procesu nel que taba inxertu la coalición p'algamar una federación de partíos, finó, a la fin, el 21 de xunu de 2008, cuando se recuperó'l nome d'Unidá Nacionalista Asturiana.
Coalición Asturiana
Coalición Asturiana foi una colligación eleutoral ente los partíos politicos asturianos Unidá Nacionalista Asturiana (UNA) y Partíu Asturianista (PAS) pa concurrir a les Eleiciones a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies de 1991. Nes eleiciones estatales de 1989 UNA tuviere un 0,54% de votos y PAS un 0,57%.
El cabezaleru de la llista sedrá Xuan Xosé Sánchez Vicente presidente del PAS que saldrá diputáu con 14.500 votos. El númberu 2 yera José Suárez Arias-Cachero. Ye la primer vegada qu'un miembru d'un partíu nacionalista conseguía un escañu de diputáu na Xunta Xeneral. 
Por mor d'una frustada negociación de fusión ente dambes organizaciones (un añu dempués d'entamar la llexislatura) y de la engarradiella dialéutica ente los líderes de dambes, José Suárez Arias-Cachero de la UNA y Xuan Xosé Sánchez Vicente del PAS, frayóse la Coalición Asturiana disolviéndose tamién, poco dempués, la UNA. 
Miembros d'Unidá Nacionalista Asturiana como Felechosa (que dempués taría na Lliga Asturiana), Pepe Fernández Alonso (llueu Secretariu d'Organización del PAS) y Juan Carlos Fernández Castañón (llueu na nueva UNA) por mor de les negociaciones rexistraríen nel Rexistru de Partíos el Partido de Coalición Asturiana. . 
Nes siguientes eleiciones el PAS presentaráse solu en 1995 y Sanchez Vicente conservará l'escañu.
Kwanza
La (nueva) Kwanza ye la moneda oficial d'Angola dende l'añu 2000. La nueva Kwanza sostituyó al Kwanza nuna proporción de 1 a 1000. Una nueva kwanza ye equivalente a 100 céntimos.
Les monedes de Kwanza d'anguañu en circulamientu son:
Los billetes de Kwanza d'anguaño en circulamientu son:
Agua
L'agua ye un compuestu químicu tresparente, ingoloru, insípidu, químicamente formáu por hidróxenu y oxíxenu, de fórmula empírica HO, que funde a 0 °C y fierve a 100 °C, el que, nun estáu más o menos impuru, constitúi la lluvia, los mares, los llagos, los ríos, etc.
Na ñatura, toa l'agua alcuéntrase amestao con otres sustancies (sales minerales, gases, partícules en suspensión...). Nunca nun podremos atopar agua puro. L'augua puro namái pue obtenese nun llaboratoriu al traviés de procesos de purificación, como la destilación.
L'agua ye una sustancia con una cadarma química peculiar. La disposición nel espaciu de los átomos d'hidróxenu al respeutive l'átomu central d'oxíxenu permite la formación d'enllaces febles ente átomos d'O y d'H de molécules estremaes (puntos d'hidróxenu). Esto afeuta a les propiedaes físiques de l'agua, sobremanera les temperatures de fusión y bullidura, que son relativamente otres comparaes con sustancies químiques de pesu asemeyáu como por exemplu'l metanu, l'amoniacu, l'etanu, la so capacidá de se disolver sustancies polares, y la densidá temperatura alterao (por esto flota sobre l'agua llíquido).
Como toles sustancies, l'agua pue camudar d'estáu. Referise a l"'agua" ye referiese a l'estáu llíquidu, xelu a l'agua n'estáu sólido, y al vapor d'agua n'estáu gasioso. La temperatura de fusión de l'agua, a una presión de 1013 HPa, ye de 0 °C, y la bullidura de 100 °C (a la mesma presión).
L'agua presenta un simbolismu percomplexu nes estremaes cultures, davezu lligáu a la idea de llimpieza. Nel cristianismu, por exemplu, emplégase demientres el bautismu pa llimpiar el pecáu orixinal col agua bendito. Nel Islam, les abluciones son necesaries enantes d'entamar a rezar y llimpiar el cuerpu de los muertos. 
Munchos ríos reverénciese, como por exemplu'l Nilu n'Exiptu o'l Ganxes na India. 
Ye ún de los cuatro ellementos clasicos xunto al fueu, l'aire y la tierra. Les más de les vueltes, l'agua taba nel oríxe de la vida (Ex.: nel Xénesis, cuando Dios separta les agües del cielu y de la Tierra).
Sal
Otros artículos rellacionaos col términu sal son:
Anemómetru
Un anemómetru ye un instrumentu pa medir la velocidá del vientu. Suel constar de varies aspes a mou de molín que van xirando según la fuercia'l vientu, y d'una cinta de tresmisión del movimientu a un mididor de velocidá llinial. La velocidá del vientu emplégase pa facer prediciones del clima, polo que les estaciones meteorolóxiques cuenten con anemómetros, asina como d'higrómetros y termómetros.
Termómetru
Aparatu que sirve pa midir la temperatura d'un cuerpu, magar que d'avezu mídese la temperatura d'un fluyíu, polo xeneral l'aire. Los más emplegaos antiguamente taben fechos de mercuriu, pero sostituyóse esti material pol alcohol, yá que nun ye tan peligrosu como l'anterior. Esti tipu de termómetru furrula por dilatación: mídese l'aumentu de volume d'alcohol según la temperatura a la que tea espuestu. Otros tipos furrulen por variación de resistencia, emisión lluminosa o cualsiquier otra magnitú que camude cola temperatura.
La escala más emplegada na mayoría los países ye la escala Celsius o "centígrada"; esta cabera ye la denomación tradicional, que foi camudada pola de Celsius en 1948 n'honor a Anders Celsius (1701-1744).
Otres escales emplegaes na fabricación de termómetros son:
Dellos termómetros de llaboratoriu fabríquense con dos o más escales.
Un termómetru calíbrase pa tener confianza na so indicación. Al traviés del certificáu de calibración asegúrase la trazabilidá de patrones ñacionales de midía y facilítense asina les transaiciones comerciales.
La medición esauta de la temperatura ye vital nun ampliu espeutru d'actividaes humanes, tales como los procesos industriales, el monitoréu y control d'alimentos, la salú y la seguranza. De fecu, en cásique tolos seutores la temperatura ye ún de los parámetros clave pa ser midíu. 
Pa midir dellos parámetros empléguense ciertos termómetros modificaos, como los que vienen darréu:
Anomia
En Socioloxía ye la esviadura d'un individuu o d'un grupu de les normes sociales.
Agrafia
Agramatismu
L'agramatismu ye un aspeutu llingüísticu particular de l'afasia d'espresión carauterizáu pola sopresión cásique constante de los morfemes gramaticales (preposiciones, artículos, pronomes suxetu, desinencies verbales) y la reduición de les frases alpenes a una secuencia de morfemes lésicos.
Un exemplu: "Hospital apriesa tres hores inyeición": (Lleváronme) "apriesa" (p'hacia'l) "hospital" (a eso de les) "tres hores", (punxéronme una) "inyeición".
Pronome
En llingüística y gramática, pue nomase a aquelles pallabres que desendolquen una función pronominal (les que sustituyen un sintagma nominal que se mencionaren previamente o que se sobrentienden) col vocablu pronome.
Por exemplu, "yo", "me", "-y", "este", "delles", etc.
Dellos pronomes espresen el númberu, la persona y n'ocasiones el xéneru. Cuando'l pronome fai referencia a una persona, al pronome denómaselu pronome personal. Cuando'l pronome indica posesión, denómase pronome posesivu. Cuando introduz una proposición axetiva denomínase pronome rellativu... si bien estes subclases de pallabres (posesivu, rellativu) conformen xunto col artículu, demostrativu, numberal ya indefiníu la clas de pallabra de los determinantes.
Pero amás, esiste una mena de pronome que nun fai referencia a naide nin a nada, carez de significáu léxicu espletivu o pleonásticu. N'inglés, por exemplu, emplégase'l pronome espletivu pa cubrir la carencia d'un suxetu n'oraciones impersonales, por exemplu'l pronome "it" na oración ""It rains"" ("Llueve" ). N'asturianu nun ye posible l'emplegu d'un "el" pleonásticu, que si pue emplegase n'otres llingües como'l gallegu.
Otra mena de pronome, ye'l pronome partitivu que fai refrencia a una cantidá indeterminao d'una cosa o sustancia, asina'l, francés "du pain" o "de la bière", fai referencia a una cantidá indeterminao de pan o de cerveza, n'asturianu esti pronome alcuéntrase en plural y emplégase col mesmu significáu "apúrreme delles galletes" "tráime dellos caramelos".
Andrés Solar
Andrés Manuel Solar Santurio (1955-1984) foi un escritor en Llingua Asturiana y militante d'izquierda nacionalista . Ta consideráu un de los meyores escritores del Surdimientu pesie a la so pronta muerte a los 29 años. 
"Andresu Solar" ñaz n'El Fondón, na parroquia de Deva, en Xixón el 25 d'agostu de 1955. Fíu de llabradores, fexo los estudios primarios na escuela pública del llugar y, darréu, dedicóse al trabayu na casería. Na seronda de 1978 inxértase nel movimientu de reivindicación llingüística calteniendo de magar entós una intensá actividá, ensin abandonar la casería familiar nin so orixe llabriegu tornó p'hacia'l llabor cultural y políticu de la época. Nos siete años que van dende esta fecha fasta la so tráxica muerte nun aparó de trabayar en dellos campos: espublizó articulos en prensa, ganó premios lliterarios, profesor na Universidá Popular de Xixón, foi miembru de l'Academia de la Llingua, collaboró col grupu Xaréu Títeres de teatru, tesoreru de l'Asociación d'escritores Asturianos y miembru de Conceyu Bable, Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana y el partíu d'izquierdes Ensame Nacionalista Astur. Amás de participar na Asociación de Vecinos y na Comisión de les fiestes de Deva.
En 1979 entamará la so obra lliteraría y esi mesmu añu y en 1980 los sos cuentos "En Chigre" y "Toni" algamen el premiu de cuentos curtios del Istitutu "Jeronimo Gonzalez" de Sama. A entamos de los años 80 del sieglu XX escomencipia a collabroar na seición "Alitar Asturies" del diariu El Comercio de Xixón. El 1981 Andrés Solar ye nomáu Miembru correspondiente de l'Academia de la Llingua Asturiana y gana xunta Solís Santos el Segundu Concursu de Narraciones Curties n'asturianu entamáu pola Diputación d'Asturies col rellatu "Xuan y Xuanín". Nel primer cuatrimestre de 1982 foi profesor d'asturianu na Universidá Popular de Xixón y gana'l concursu de cuentos n'asturianu entamáu pol Club Cultura d'Uviéu. En mayu de 1982 ye propuestu pa miembru de númberu de l'Academia de la Llingua Asturiana y refuga el cargu porque entiende que nun ta abondo preparáu. En 1983 gana xunto con Emilio Samoano'l concursu de cuentos de Conceyu Bable col cuentu "El milagru de la vara'l patriarca". En mayu de 1983 da clases d'asturianu na cai cola Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana de la que yera miembru y preséntase pa diputáu de la Xunta Xeneral col Ensame Nacionalista Astur. Nesti añu tamién participa na creación de la Xunta d'Escritores Asturianos siendo'l tesoreru de la entidá. En 1984 con "En cartu de siempre" algama una mención especial del xuráu nel Primer Concursu de Cuentos "Conceyu de Llanes" y participará nos actos de decimu aniversariu de Conceyu Bable entamaos el 25 de mayu Andres Solar muerre'l 27 d'avientu de 1984 a los 29 años d'edá, nun acidente tráficu en Sotrondio.
Nel llabor lliterariu de Andresu Solar estrémense tres estayes:
La narrativa ye la más importante
Los Premios Andrés Solar creáronse en 1985 pola Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana n'alcordanza del escritor. Los premios tienen 2 categoríes. La primer categoría, ye la del "Pegollu", que s'entrega a les persones, entidaes, grupos o colectivos que de dalgún mou puxen pola llingua, incluyéndola na sociedá, usándola con normalidá, o favoreciendo la so normalización. La segunda categoría, ye de "denuncia", y recibe'l nome de "Madreñazu purpurina", y va dirixida a entidaes, grupos, políticos o colectivos que defenestren o continuen testeronamente desprestixando'l valir de la llingua y el sentimientu de los sos falantes.
 Vamos dexar de vivir 
 de gaita sidra y tambor,
 Toi buscando
Ensame Nacionalista Astur
L'Ensame Nacionalista Astur (ENA) foi un partíu políticu asturianu, nacionalista d'Izquierda. 
Perfaese en 1982 tres el desaniciu, en 1981, del Conceyu Nacionalista Astur (CNA) primer partíu nacionalista asturianu, asitiáu nun denomáu "nacionalismu revolucionariu". L'ENA continuará nesa llinia ideolóxica d'izquierda "radical", reivindicando'l socialismu autoxestionariu como modelu de sociedá.
En 1988, depués de dos fracasos eleutorales, únese a la Xunta Nacionalista Asturiana (XNA) pa formar Unidá Nacionalista Asturiana (UNA) que se presentará a les eleiciones europees y a les xenerales españoles de 1989.
El so símbolu yera la denomada Flor del Agua y foi de los primeros partíos n'usar l'Asturina cola estrella bermeya.
L'ENA presentóse a les Eleiciones a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies de 1983. Nes mesmes, el conocíu escritor asturianu Andrés Solar foi cabeza de la llista pola circunscripción oriental. El partíu algamará unos escasos 2.505 votos, un 0,45% del total. Pa les Eleiciones a Conceyu nun presentó nenguna candidatura.
El 10 de xunu de 1987, n'Asturies, celebráronse trés eleiciones: A la Xunta Xeneral, a conceyu y al Parllamentu Européu.
Nes eleiciones asturianes, l'ENA namái presentó candidatura pa les Eleiciones a la Xunta Xeneral, esperimentando una llixera xuba de votos algamando la cifra de 2.800 (un 0,49% del total), pero inda lloñe del diputáu. Nesta ocasión, tamién dexó de llau les candidatures nos conceyos, nun presentándose en nengún.
Pa les Eleiciones al Parllamentu Européu, l'ENA dientro d'una campaña d'apoyu estatal, emprestó interventores y fizo campaña por Herri Batasuna (HB) algamando esta formación n'Asturies 5.623 votos (un 0'98% del total) y 360.952 nel conxuntu del estáu (un 1,87% del total) lo que-y dio un eurodiputáu.
"Tolos resultaos eleutorales d'Asturies recoyíos nesti artículu tienen como fonte d'información la SADEI." 
Banderes del movimientu nacionalista asturianu
Aluche
El términu Aluche pue facer referencia a:
Fala del Altu Ayer
La fala del altu Ayer ye un dialeutu del asturianu que ta presente na parte alta del conceyu del mesmu nome. Abarca dos rames:
1- La Fala del Mera, propia de Coļļanzo,Llamas,Cuergo,Casomera,Ruayer y Viļļar.
2-La Fala de Braña, usada en Felechosa, Cuevas, El Pino, La Raya y el mesmu puertu Braña.
-Metafonía por -u : les vocales tóniques a, e, o ciérrense respectivamente en e, i, u cuando la palabra termina per -u.
Asina, nel Altu ayer úsense les formes "guetu", "pirru", "utru" en cuenta de les mayoritaries nel dominiu llingüísticu "gatu", "perru", "otru".
-Presencia del fonema /ʈʂ/, conocíu popularmente como "ch vaqueira" en palabres que lleven /ʎ/ ( elle ) n'otres zones del dominiu llingüísticu : "Ļļobu" / llobu 
El furquitu de E.Bernardo.
Jean Renoir
Jean Renoir (París 15 de setiembre de 1894 - Los Angeles 12 de febreru de 1979) foi un direutor de cine francés. Jean Renoir ye'l segundu fíu del pintor impresionista Pierre-Auguste Renoir.
Fexo unes primeres películes d'estilu naturalista que contribuyeron al estudiu del espaciu cinematográficu. Dempués fexo un cambéu p'haza'l cine social, adelantándose al neorrealismu italianu. Al entamar la Segunda Guerra Mundial siguió trabayando n'Estaos Xuníos. Ente les sos meyores películes tán "Nana" (1926), "La gran ilusión" (1937), "La regla del xuegu" (1939), "El ríu" (1951) y "Comida sobro la herba" (1959).
Los sos films, llargu tiempu incomprendíos y subestimaos, apaecen anguaño como marcando fonderamente les mutaciones del cine francés ente 1930 y 1950, anantes d'abrir la puerta a la Nouvelle Vague. François Truffaut será particularmente influenciáu por Jean Renoir.
Bandera de Guinea-Bisáu
La bandera de Guinea-Bisáu foi adoptada en 1973 tres la independencia de Portugal. Ta formada por dos franxes horizontales del mesmu tamañu y una vertical colos colores panafricanos: el bermeyu, el verde y el mariellu. Na franxa vertical apaez representada la "Estrella prieta africana". El color bermeyu remembra a los que morrieron pola independencia, el verde a les viesques y a l'agricultura y el mariellu al oru y la riqueza del país.
Escudu de Guinea-Bisáu
L'escudu d'armes de Guinea-Bisáu, al igual que la bandera, foi adoptáu nel añu 1973. Amuesa los colores panafricanos y la Estrella prieta africana. Na parte d'abaxo hai una concha dorada que representa a les islles de Cabu Verde. Sobro una cinta blanca que s'estiende ente dos fueyes de palmera ta escrito'l llema nacional: ""Unidade, Luta, Progresso"" ("Xunidá, Llucha, Progresu").
Bandera de Guinea Ecuatorial
La bandera nacional de Guinea Ecuatorial foi adoptada al proclamase la independencia'l 12 d'ochobre de 1968 y derogada demientres la dictadura de Francisco Macías en 1973. Foi restaurada'l 21 d'agostu de 1979 tres la llegada al poder de Teodoro Obiang Nguema.
Escudu de Guinea Ecuatorial
L'escudu d'armes de Guinea Ecuatorial foi aprebáu'l 12 d'ochobre de 1968. Ye un campu de plata qu'amuesa un árbole de seda del algodón o árbole del semul nos sos colores ñaturales. Les seyes estrelles de seyes puntes representen a les seyes islles que formen el territoriu de Guinea Ecuatorial. Abaxu apaez, escrito nuna cinta, el llema nacional en castellán: “"Unidad, Paz, Justicia"” ("Xunidá, Paz, Xusticia").
Bandera de Comores
La bandera de les Comores ta formada por cuatro franxes horizontales, siendo de color mariellu, blancu, bermeyu y azul, d'arriba a abaxo. Nel asta hai un triángulu verde, con una media lluna blanca y cuatro estrelles blanques de cincu puntes, dispuestes verticalmente ente los picos de la media lluna. Tanto les cuatro estrelles como les cuatro franxes verticales representen a les cuatro islles de les Comores: mariellu por Mohéli (Mwali), blancu por Mayotte (reclamada por Comores, y que sigue perteneciendo a Francia), bermeyu por Anjouan (Nzwani) y azul por Gran Comora (Ngazidja). El color verde y la media lluna representen al Islam, que ye la relixón mayoritaria en Comores, y formaben l'antigua bandera de Comores enantes d'añedi-y les cuatro franxes horizontales.
Esta bandera foi adoptada oficialmente en 2003.
Escudu de Comores
Nel escudu nacional de Comores figura, na so parte central, un creciente (lluna creciente) cargáu con cuatru estrelles de cincu puntes cauna. El creciente, un símbolu tradicional del Islam, y les estrelles tamién formen parte de la bandera nacional.
Tres del creciente apaez representáu'l sol. Estos elementos tán arodiaos pol denomatu oficial de la Xunión de les Comores, “República Federal Islámica de Comores”, en francés y árabe.
Na parte esterior del sellu asitiense dos rames de lloréu y na d'abaxu apaez escrito, en francés, el llema nacional: “"Unité - Justice - Progrès"” (”"Xunidá - Xusticia - Progresu"”).
Bandera de Seixeles
La bandera nacional ye la enseña oficial de les Seixeles. Foi adoptada'l 18 de xunu de 1996. 
Los seixeleses dicen que les bandes oblicues simbolicen un país dinámicu en constante movimientu haza'l futuru. La banda azul representa a la mar y al cielu, la mariella al sol que relluma l'archipiélagu, la bermeya a la xente y el so trabayu en xuntaza haza'l futuru. La banda blanca respresenta la xusticia social y l'harmonía y la verde al entornu natural.
La bandera orixinal foi adoptada llueu de la independencia de les Islles, en 1976. En 1977, cuando'l presidente James Mancham foi depuestu por France-Albert René, la bandera orixinal foi dexada y entamó a emplegar una nueva, con una franxa bermeya, otra blanca y otra verde, superpuestes como si foren foles de la mar. En 1996, decidióse emplegar la bandera d'anguaño.
Escudu de Seixeles
L'escudu d'armes de la República de Seixeles amuesa na so parte d'abaxo una tortuga sobro fondu verde. Nel centru hai una palmera de cocu y tres d'ella vese un mar azul con dos islles y un barcu de veles navegando. Les armes tán timbraes por un yelmu platiáu con burelete y llambrequines sobro'l cualu hau un páxaru tropical. El blasón ta sosteníu por dos pexes vela o merlines. Baxo'l blasón apaez un pergamín onde se pue lleer el llema nacional de les Seixeles: "Finis Coronat Opus" (La Fin Corona la Obra).
Bandera de Kenia
La bandera nacional de Kenia foi adoptada'l 12 d'avientu de 1963.
Escudu de Kenia
L'escudu d'armes de Kenia foi aprobáu'l 15 d'ochobre de 1963. Ye un escudu terciáu en faxa, de sable (prietu), la división superior; de gules (bermeyu) con bordes de plata (blancu), la división central; y de sínople (verde), la d'abaxo.
El color prietu, el bermeyu acompañáu por dos bordes blancos y el verde son los colores nacionales. El primeru representa la xente de Kenia; el verde l'agricultura y los recursos naturales; el bermeyu la llucha pa la llibertá y el blancu la xunidá y la paz. La tira bermeya media lleva un pitu que sostién un hachu, que sigún costumes llocales, representa a la nueva y próspera vida. L'escudu y les llances simbolicen la xunidá y la defensa de la llibertá. Los pegoyos del escudu son dos lleones de Kenia - símbolu de la proteición, reclinándose sobro una silueta del fondu del montax que contién nos exemplos del primer planu del productu agrícola de Kenia - café, pelitre, sisal, té, maíz y les piñes. 
Kimi ga yo
Kimi ga yo (君が代) ye l'himnu nacional de Xapón dende'l añu 1880. Comu curiosidá, esti ye unu de los himnos más curtios nel mundiu. Les lletres daten de la dómina Heian, y la música de la dómina Meiji.
En xaponés:
Kimi ga yo wa
Chiyo ni, 
Yachiyo ni
Sazare ishi no,
Iwao to narite,
Koke no musu made.
Que'l vuesu reináu, siñor,
dure milenta xeneraciones,
ocho mil xeneraciones,
Dica que les piedres
tórnense en roques,
ya d'elles surda'l moflo.
Les lletres aprucien por primera vegada n'una antoloxía poética, Kokin wakashu, d'orixe anónimu.
Bandera de Libia
L'actual bandera de Libia foi adoptada per primer vegada en 1951 cola creación del reinu de Libia, oficial hasta 1961 y reintroducida pol Conseyu Nacional de Transición, el 3 d'agostu de 2011, por mor de la guerra civil contra'l gobiernu de Muammar al-Gaddafi.
Esta bandera libia ye un pañu, con unes dimensiones 1:2, de trés franxes horizontales, de color bermeyu, negru y verde, siendo la franxa central de doble tamañu que les franxes superior y inferior (mesma disposición que les franxes de la bandera española) y amosando nel centru un cuartu menguante y una estrella en color blancu.
Nel periodu de la Gran Jamahiriya Árabe Libia Popular Socialista, gobernada por Muammar al-Gaddafi, usóse una bandera de color verde, faciendo d'esta la única bandera nacional daquella d'un solu color. Ente 1969 y 1977 Libia usó como enseña la bandera de la Federación de Repúbliques Árabes, compuesta por trés franxes horizontales de color bermeyu, blancu y prietu. Esta bandera reemplazara a la bandera del Reinu de Libia, usada dende 1951, y que ye la qu'agora represente a esti país norteafricanu. 
Ainu
El términu Ainu o Ainú pue facer referencia a:
Escudu de Libia
Por mor de la cayida del gobiernu de Muammar al-Gaddafi y de la guerra civil, actualmente Libia nun tien un escudu oficial. El Conseyu Nacional de Transición usa un sellu pa representase, nel qu'apaez un creciente y una estrella estilizaes, representaos polos colores de l'antigua bandera monárquica, recuperada por esti muérganu, colos nomes del conseyu المجلس الوطني الانتقالي (al-majlis al-waṭanī al-intiqālī, «El Conseyu Nacional de Transición») y del país ليبيا (Lībiyā, «Libia»), nomaos n'árabe y inglés.
Pastafarismu
El pastafarismu ye una relixón de mofla inventada como rempuesta a la dicisión del Conseyu d'Educación del Estáu de Kansas (n'inglés: "Kansas State Board of Education") a fines de 2005 de permitir que s'enseñe la teoría del diseñu intelixente como una alternativa de la teoría de la evolución. N'agostu de 2006 la decisión foi revocada .
Esta «relixón» convirtióse, dende entós, nun fenómenu d'Internet qu'aconceya a munchos siguidores del Monstru d'Espagueti Esnalador (MEE, n'inglés: FSM o "Flying Spaghetti Monster") que se nomen a sí mesmos «pastafaris» (copia del términu rastafaris) y proclamen que foron «tocaos pol So apéndiz tallarinescu» y prediquen la pallabra del so «Siñor Tallarinescu» como la relixón braera. El pastafarismu ye fundamentalmente una invención de Bobby Henderson, llicenciáu en física de la Universidá Estatal d'Oregón quien ufre un millón de dólares a la persona que puea prebar empíricamente que Xesús nun ye'l fíu únicu del Monstruu d'Espagueti Esnalador».
Bandera de Marruecos
La bandera nacional de Marruecos ye roxa con un pentagrama verde (una estrella). El roxu del fondu simboliza a los descendientes de Mahoma.
La estrella ye'l sellu de Salomón (símbolu de la vida, la salí y la llistura)
Escudu de Marruecos
La versión d'anguaño del escudu de Marruecos, que ye l'escudu d'armes del monarca alauí, foi adoptáu'l 14 d'agostu de 1957. El diseñu del escudu foi realizáu polos artistes gráficos Gauthier y Hainaut. 
Nesti escudu s'amuesen, nun campu cortáu d'azur (azul) y gules (bermeyu) por una divisa o ceñidor (franxa horizontal estrecha) de plata (blanca o buxu):
Na partición d'arriba, d'azur, el sol naciente representáu d'oru; na inferior, de gules, un pentagrama de sínople (verde). Na divisa o ceñidor apaez representada, de gules, la Cordal del Atles.
Sostienen l'escudu dos figures con forma de lleón. 
Na parte d'abaxo del escudu pue lleese nuna cinta, escritu n'árabe: "Si aides a Dios, él t'aidará a ti" (Corán, versu 7, sura 47).
El pentagrama ye un símbolu que pa los musulmanos ta rellacionáu con Fátima, la fía del Profeta Mahoma. Na bandera y escudu marroquinos representa la venceya ente Dios y la nación.
Bandera de Mozambique
La bandera nacional de Mozambique foi adoutada'l 1 de mayu de 1983. Ye la única bandera nel mundu que posee una representación d'un rifle.
Escudu de Mozambique
L'escudu de Mozambique, el cualu foi adoptáu en 1990, ta nidiamente orientáu a esa dómina socialista tempraniega del país. Amuesa una rueda d'engranaxe mariella arodiada de panoyes de maíz y espigues de granos, en cuyu centru hai un sol roxu qu'asoma sobro una montaña sobre la cuala hai un llibru abiertu. Per delantre d'estes figures hai un rifle y un azadón cruciaos. Na parte d'abaxu del escudu, arodiando les semeyes descrites enantes, pue lleese la inscripción “República Popular de Mozambique” y na parte d'arriba hai una estrella roxa. 
El maíz y les plantes simbolicen l'agricultura y la ñatura; la rueda dentada representa a los trabayadores; el llibru representa la élite intelixente; l'azadón simboliza a los agricultores, el rifle representa la llucha pola independencia del país y la estrella roxa ye'l socialismu. El sol roxu simboliza'l sur d'África y la esperancia d'una nuea vida.
Premiu Pritzker
El Premiu Pritzker d'Arquiteutura foi creáu en 1979 por Jay A. Pritzker y continuáu pola so familia. Ye de calter añal y lu entrega la Fundación Hyatt, a un arquiteutu con vida de cualsiquier país, qu'amosare colos sos proyeutos y obres les sos estremaes facetes como arquiteutu y que contribuyere con elles al enriquecimientu de la Humanidá.
El premiu añal dótase de cien mil dólares y mantién un claru paralelismu colos Premios Nobel, lo mesmo na so importancia y repercusión, como nel xeitu nel que s'ecueye cada añu al so ganador. Les ceremonies d'entrega nun se cellebren siempres nel mesmu llugar, sinón que llévense al cabu n'estremaes ciudaes de tol mundiu.
Thom Mayne
Thom Mayne (ñaz el 19 de xineru de 1944) ye un arquiteutu norteamericanu ampliamente reconocíu como'l líder de la nueva xeneración de la Escuela de los Ángeles.
Ye'l cebezaleru del despachu d'arquiteutura Morphosis, asitiáu en Santa Mónica, California. En marzu de 2005 anuncióse que Mayne recibiría'l Premiu Pritzker, consideráu la más importante reconocencia nesti ámbitu.
Estudiu Morphosis (Inglés)
Lesothu
El Reinu de Lesothu o simplemente Lesothu (tamién "Lesotho"; en sesotho Muso oa Lesotho) ye un país del sur d'África, arrodiáu enteramente pola República de Sudáfrica. Enantes conocíu baxo'l nome de Basutolandia, ye un miembru de la Commonwealth. El nome del país pue tornase como "«el país de los que falen sotho»".
Lesothu divídese en 10 distritos:
Andecha Mocedá
Andecha Mocedá foi la organización xuvenil del partíu políticu asturianu Andecha Astur dende 1999 fasta 2004 cuando dexaría pasu al nueu proyeutu xuvenil Darréu que dende 2004 ye la organzación xuvenil arreyada a Andecha Astur.
Andecha Mocedá sedrá la organzación qu'entame los conciertos Asturies nun escaez de conmemoración de la Revolución del 34 entamando les dos primeres ediciones (2000 y 2002).
Mocedaes Revolucionaries d'Asturies
Les Mocedaes Revolucionaries d'Asturies fueron la rama xuvenil del Movimientu Comunista d'Asturies.
El nome primitivu d'esta organización política foi "Movimiento de Juventudes Comunistas". Al final de la so trayectoria camudó tamién el so nome pol de "Griesca", de la mesma manera que'l "Movimientu Comunista d'Asturies" lo ficiera pol de "Lliberación".
A nivel estatal encuadrábase dientro de la Federación de Juventudes Revolucionarias, na que s'amestaben tola riestra d'organizaciones xuveniles del Movimientu Comunista.
Les "Mocedaes Revolucionaries d'Asturies" llegaron a editar un periódicu del que s'asoleyaron dellos números a finales de los años setenta: Andecha Xoven.
Llingua ainu
La llingua Ainu (n'Ainu: アイヌ イタク, aynu itak; xaponés: アイヌ語 ainu-go), fálase na islla de Hokkaido, pola tribu Ainu. Tamién yera falada nel norte de Honshū, nel sur de Karafuto, y nes islles Kuriles.
Bandera de Lesothu
La bandera de Lesothu foi adoptada oficialmente'l 4 d'ochobre de 2006. Ta compuesta por tres franxes horizontales de colores azul, blancu y verde con un gorru tradicional de la triba basotho en color prietu asitiáu nel centru. Esta bandera foi introducida n'alcordanza del 40 aniversariu de la independencia del país, cola fin d'espeyar la orientación pacifista de Lesotho.
Alfonso Daniel Rodríguez Castelao
Afonso Daniel Manuel Rodríguez Castelao o Castelao (Rianxo, 1886 — Buenos Aires, 1950) escritor español en llingua gallega, foi ún de los fundadores del nacionalismu gallegu, intelectual comprometíu cola tierra gallega y col so país. Estudió Medicina, pero dicía: "Fícime médicu por amor a mio padre; nun exerzo la profesión por amor a la humanidá".
Fíu de Manuel Rodríguez Dios, marineru, y de Joaquina Castelao Genme. Castelao emigró a Arxentina a los tres meses del nacimientu de Daniel, nel pasu 1895 emigró con so madre pa dir ver a so padre en Bernasconi, na Pampa, allí residió hasta 1900 y, según el mesmu cuntaba, descubrió'l valor de la caricatura lleendo "Caras y Caretas". Durante los años qu' estudiaba Medicina na Universidá de Santiago de Compostela tamién afonda'l so interés pol diseñu y la pintura, n'especial pola caricatura. En 1908 espón los sos diseños en Madrid y entama a collaborar cola revista "Vida Galega". Ente 1909 y 1910 fai un cursu de doctoráu en Madrid y participa na III Exposición Nacional d'Humoristes, collabora como illustrador en "El Cuento Semanal". En 1910 especialízase n'obstreticia y, al acabar, instálase en Rianxo, tiempu nel que collaboró na fundación del hebdomadariu "El Barbero Municipal" (1910-1914), nel qu'escribi atacando'l rexime caciquil gallegu, participa de la política local dientro del Partido Conservador local nuna llinia maurista. Imparte la so primera conferencia en marzo de 1911, en Vigo, falando de la caricatura. Nos dos años siguientes fai exposiciones de les sos caricatures en delles ciudades de Galicia. En 1912 participa del movimientu Acción Galega y casa nesti mesmu añu con Virgínia Pereira. Durante esti tiempu collabora con "El Liberal", "El Gran Bufón", "La Ilustración Gallega y Asturiana", "Mi Tierra" , "Suevia", "La Voz de Galiza" de Buenos Aires, qu'ayudaron a popularizar les sos caricatures. Un desprendimientu de retina déxalu ciegu en 1914, vuelve a recuperar la vista depués d'una operación. En 1915 participa na Exposición de Belles Artes de Madrid, na qu'algama unes crítiques mui favorecedores. En 1916 saca por oposición una plaza na delegación de Pontevedra del Institutu Xeográficu Estadísticu, y nesi añu ye un de los fundadores de l'agrupación local de les Irmandades da Fala. Xunto con Vicente Risco, Otero Pedraio y otros fundó la revista "Nós", que foi'l pegollu de la vida política y cultural de Galicia ente 1920 y 1936. En 1926 nomáronlu académicu de númberu de la Real Academia Galega. En 1931 salió diputáu pola Organización Republicana Galega Autónoma (ORGA) nes cortes constituyentes de la Segunda República, participó nel nacimientu del Partido Galeguista. Desteráronlu a Badajoz en 1934, nel tiempu que tuvo n'Estremadura escribió p'A Nosa Terra dellos artículos col subtítulu de "Verbas de chumbo" que tiempu depués s'integraríen en Sempre en Galicia. En 1936 salió nuevamente escoyíu diputáu del Frente Popular. Protagonizando la campaña pol sí al Estatutu d'Autonomía de Galicia, aprobáu en consulta popular pola sociedá gallega en 1936. Nel momentu del "Alzamiento Nacional" taba en Madrid. Exiliándose en Méxicu, Nueva York y, finalmente, Buenos Aires. Participó nel gobiernu republicanu nel exiliu presidíu por Giral (1946).
Polifacéticu novelista, diseñador, caricaturista, pintor, teóricu del arte y políticu, siempres reflexó na so obra'l so compromisu col galleguismu y col mundiu. Durante l'exiliu franquista, asoleya nel añu 1944 la obra "Sempre en Galiza", obra capital del nacionalismu gallegu, y conviértese nel primer presidente del Conceyu de Galicia, el gobiernu del país nel exiliu. Los sos restos mortales foron repatriaos y llevaos al Panteón de Gallegos Illustres en 1984 en mediu de manifestaciones nacionalistes que acusaben a les autoridaes de que "los que lu exiliaron faen-y agora honores".
Los dos diseños, complementaos con testus agudos, enseñen la Galicia rural, el caciquismu, los probes, los ciegos, los desamparaos, la sociedá que sofre, too ello dende una visión realista crítica pero humorística, nel álbúm "Nós" (1931) compiló diseños fechos ente 1916 y 1918. Nos últimos álbunes tienen sitiu los horrores de la Guerra Civil.
Inicióse na narrativa cola collección de rellatos curtios "Un ollo de vidro" en 1922. En "Cousas", "Retrincos" y "Os dous de sempre", afita un conxuntu únicu na narrativa gallega que tien como obra cimera la collección d'ensayos "Sempre em Galiza", axuntando lliteratura, política y teoría del galleguismu. La so visión lliteraria intenta desmitificar los tópicos costumistes con un humor sarcásticu y, que de xemes en cuando, esperpénticu.
Dedicóse-y el segundu Día das Letras Galegas, en 1964.
Escudu de Lesothu
L'escudu d'armes de Lesothu foi presentáu'l 4 d'ochobre de 1966 con motivu de la so independencia. Amuesa nel so centru un cocodrilu. Esti ye'l símbolu de la dinastía real. Tres él hai dos armes cruciaes del sieglo XIX. A drecha y a esquierda del blasón hai dos caballos basutho sosteniéndolu. 
Na parte d'arriba amuésase la cume del monte nacional. Na parte frontal hai un lletreru col llema nacional de Lesothu: "Khotso, Pula, Nala" (Paz, Lluvia, Prosperidá).
Bandera de Namibia
La bandera de Namibia foi aprebada'l 21 de marzu de 1990. Ye una bandera dividida en dos metaes (azul la d'arriba y verde la d'abaxu) por una franxa de color roxu y bordes blancos y asitiada nuna de les diagonales de la bandera. Nel cuadrante superior más averáu al mástil apaez representáu'l sol con doce puntes.
Los colores de la bandera adoutáronse de la Organización del Pueblu del Suroeste d'África (SWAPO), el movimiemtu popular de lliberación más importante de Namibia. Los colores azul, roxu y verde tambén son los más importantes pa la triba mayoritaria, los Ovambu. Esta bandera yá foi adoutada en 1971.
Escudu de Namibia
L'escudu d'armes de Namibia reproduz la bandera nacional. Ye un escudu terciáu en barra de gules bordeada de plata. Na parte d'arriba , d'azur, figura un sol d'oru con doce puntes del mesmu metal. La partición inferior ye de sínople. Na parte superior del escudu d'armes figura un aigla en colores ñaturales. Sostienen l'escudu dos figures (tenantes o soportes, en terminoloxía heráldica) d'antílopes Orix en colores ñaturales que representen el coraxe, la ellegancia y el valor. Na bas vexetal apaez representada una cinta col llema nacional “"Unity, Liberty, Justice"” ("Xunidá, Llibertá, Xusticia").
Escudu de Nixeria
L'escudu d'armes de Nixeria foi adoutáu pola Reina Sabela II el 28 d'abril de 1960. Les armes consisten d'un blasón prietu (símbolu pal suelu fructuosu de la tierra respeutivamente, una alusión a la pallabra “Nixeria”), nella una Y plateada que representa la fusión de los ríos Níxer y Benue. L'aigla roxa sobro'l burelete ye una alegoría pa la fuercia. El blasón ye sosteníu por dos caballos blancos que signifiquen amueses de dignidá. Na bas hai un pergamín aú se llee'l llema nacional “Unity and Faith” (Xunidá y Fé).
Asturies Dixebrá
Asturies Dixebrá foi una revista asturiana asoleyada pol partíu nacionalista d'izquierdes Conceyu Nacionalista Astur que foi'l primer partíu políticu nacionaliegu asturianu, con actividá ente 1976 y 1981.
Ainu (etnia)
Los ainus (pallabra que significa "humanu" n'ainu) son un grupu étnicu indíxena en Hokkaido y el norte de Honshu, na fastera septentrional de Xapón, asina como nes Islles Kuriles y la metá meridional de la Islla de Sakhalin. Son tamién conocíos como Ezo o Yezo (蝦夷) en xaponés antiguu, y como Utari (pallabra que significa "camarada" n'idioma ainu) que ye como anguaño prefieren ser nomaos. Hay unos 150.000 xaponeses descendientes d'esta etnia, y casi 50.000 ainus con dalgún de sos padres o dambos pertenecientes a ella, anque nun se conoz el númberu esactu yá que munchos ainus sumen el so oríxe o incluso lu desconocen porque los sos padres yos lo ocultaron pa protexelos del racismu.
D'oríxenes perantiguos, a los ainus rellaciónaselos cola espansión de los primeros pobladores d'Asia y colos pueblos de Siberia, y especialmente colos Nivekhí o Nivkhi de Sakhalin y los Coriacos o Koryak de Kamchatka, que falen llingües paleosiberianes.
Los ainus tienen creyencies animistes, según les que too na natura tien un "kamui" (espíritu divín). Hai una xerarquía de "kamuis". El "kamui" más importante ye la güela tierra (el fueu), dempués tán los "kamuis" de los montes (animales terrestres) y los del mar (animales marinos) y finalmente tolo demás. Nun tienen sacerdotes o chamanes con dedicación esclusiva. El xefe de l'aldea dirixe les ceremonies relixoses: llibación del vinu, rezos en voz baxa y la ofrenda de paliyos de salgueru con virutes de madera pegaes. Estos paliyos llámense "inau" (singular) y "nusa" (plural), y asítiense nun altar qu'utilicen pa ofrendar les cabeces de los animales sacrificaos. Creyen que los sos espíritos son inmortales y que sedrán recompensaos dempués de la muerte col ascensu a "Kamui mosir" (La tierra de los Dioses) o castigaos nel infiernu.
Dellos ainus del Norte son miembros de la Ilesia ortodoxa.
La so vestimenta tradicional ye una capa texía con filo sacao de la corteza de la llamera.
Unión Noreñense Independiente
La Unión Noreñense Independiente (UNI) foi un partíu independiente de calter llocal fundáu por Aurelio Quirós Argüelles pa preséntase a les eleiciones municipales de 2003 y que tuvo actividá hasta 2007, años nos que tuvo gobernando'l conceyu. 
Aurelio Quirós, que foi alcalde de Noreña mientres más de 20 años, yá fuere candidatu anteriormente d'URAS en 1999, Centristas Asturianos en 1995 y de CDS en 1991, 1987 y 1983. Nes de 1979 presentóse de terceru na llista de Unión de Centro Democrático y Social (UCD) qu'encabezaba Rafael Junquera García saliendo escoyíu conceyal. Con too, depués de gobernar con mayoría absoluta como URAS, Quirós funda un partíu noreñés pa presentase a les eleiciones de 2003.
UNI gana les eleiciones municipales, algamando 4 conceyales, PSOE y PP queden con 3 conceyales caún ya IU algamó un representante. Aurelio Quirós conviértese n'alcalde y gobierna col PP.
Cola retirada d'Aurelio Quirós a la metada del so mandatu, en 2005, César Movilla Anta conviértese nel cabezaleru d'UNI y Miguel Ángel Fuente Calleja del PP conviértese n'alcalde en funciones. Nesti momentu, la UNI pacta col PSOE y César Movilla conviértese n'alcalde, gobierna en Noreña'l bipartitu UNI-PSOE hasta la final de lexislatura.
La Unión Noreñense Independiente desaparez yá na siguiente cita electoral de 2007 y dalgunos de los conceyales de la formación intégrense n'otres llistes ellectorales. Cesar Movilla, conviértese nel candidatu del PSOE, tamién nes llistes d'esti partíu preséntase María Belén Junquera Bobes, pela so parte Daniel González Rajó encabezará la llista d'URAS nes que yá fuere de númberu siete en 1999 cuando la encabezara Quirós y na que tamién s'alcontraben Movilla y Junquera.
Galicia (Europa central)
Galicia (Galicja en polacu) ye una rexón de Polonia asitiada al sur d'esti estáu na actualidá. Nel so territoriu alcuéntrase'l santuariu de Czestochowa, llugar au entamó la so andadura eclesiástica'l papa Xuan Pablu II, asina como los territorios averaos a Cracovia au los nazis instalaron los campos de concentración d'Auschwitz, Treblinka y Birkenau.
Lligada al principáu de Kiev dende'l sieglu IX, dende'l sieglu XII convirtióse nún de los más prósperos principaos rusos. En 1349, Casimiru'l Grande incorporó la parte occidental a Polonia, demientres la oriental pasó al poder del duque de Lituania. Pol primer repartu de Polonia, en 1772, pasó a Austria, qu'en 1809 cedió la Galicia occidental con Cracovia a Napoleón, que-y anexonó'l ducáu de Polonia, y la parte suroeste a Rusia. Na Primera Guerra Mundial foi invadida por Rusia, y cedida a Polonia en 1919. Tres de la invasión de Polonia por Alemaña en 1939, quedó dixebrada ente esta y la Xunión Soviética. En 1945 Polonia cedió la Galicia oriental a la XRSSS, que la incorporó a la República Socialista Soviética d'Ucraína.
Racismu
El ser humanu actual constitúi namái qu'una especie. Sicasí, presenta una variabilidá morfolóxica nidia que dió llugar al conceutu de raza. El conceutu de raza tien delles vegaes un emplegu ideolóxicu: El racismu.
El racismu implica les afirmaciones que vienen darréu:
Dambes afirmaciones son refugaes con facilidá:
Cabu de Fornos
Cabu d'Hornos ye'l nome que recibe'l cabu más austral de l'archipiélagu de la Tierra del Fueu, nel sur de Chile, consideráu tradicionalmente como'l puntu más meridional d'América; ye amás el más austral de los tres grandes cabos y marca'l llímite norte del Estrechu de Drake. Per munchos años, el Cabu d'Hornos foi ún de los finxos principipales nes rutes de ñavegación d'embarcaciones a vela, les que comerciaben alredor del mundu inda cuando les agües del Cabu d'Hornos son particularmente peligroses y bayurosa la presencia nelles d'icebergs, amás de fuertes vientos y foleax.
Cola apertura de la Canal de Panamá, la ñavegación alredor del cabu amenorgóse significativamente. Sicasí, ñavegar nes sos agües ta consideráu tovía como ún de los mayores retos ñavales, polo qu'esisten estremaos eventos d'ociu qu'empleguen esti pasu, dellos como parte la circunnavegación del globu, ente los que destaquen importantes regates de yates, como'l Vendée Globe.
Conceyu Vaticanu II
El Conceyu Vaticanu Segundu o Segundu Conceyu Ecuménicu del Vaticanu foi un Conceyu ecuménicu de la Ilesia Católica, entamáu embaxo'l papáu de Xuan XXIII (1962) y fináu con Pablu VI en 1965.
La época previa a la convocatoria del Conceyu Vaticanu II carauterizábase pola esistencia de grandes cambeos dientro del sen de la Ilesia Católica. D'un llau, surdieren nueves corrientes teolóxiques; per otru, los obispos teníen qu'afrontar una nueva situación política, económica, social y téunica. Amás, l'inacabáu Conceyu Vaticanu Primeru, cásique un sieglu enantes, dexare munches cuestiones dogmátiques ensin fixar.
El Papa Xuan XXIII anunció la so voluntá de convocalu alpenes trés meses dempués d'asoceder a Píu XII. El so oxetivu faciéndolu yera, según él mesmu, "Abrir les ventanes de la Ilesia pa que podamos mirar p'hacia fuera y la xente pueda mirar dientro". Asina, non sólo invitó a tolos obispos de la Ilesia al conceyu, sinón tamién a los representantes del Protestantismu y de la Ilesia Ortodoxa.
L'efeutu más inmediatu del Conceyu Vaticanu II foi l'establecimientu d'una lliturxa más averada al pueblu, que incluyía la sostitución del llatín poles llingües propies de cada llugar, pa facilitar la comprensión de los fieles.
Daqué asemeyao asocedió colos testos sagraos (la Ilesia comprometióse a traducilos a les llingües de cada llugar).
Dellos católicos, especialmente los conservadores, caltienen que'l Conceyu Vaticanu II alloñó a la Ilesia de los sos entamos. Defenden que:
Carambelu
Un carambelu ye un alimentu preparáu con altu conteníu de sucre. Tamién conocíu como dulce. El carambelu consíguese al traviés de la cocción del sucre. Esti pue consumise lo mesmo llíquidu - ye'l casu del carambelu que s'axunta penriba'l flan - que sólidu. El carambelu solidificáu consúmese popularmente dexándolu desfacese na boca. A ésti se-y suel axuntar sabores a frutes, herbes o otros aromes. Tamién esisten los carambelos ensin sucre.
Hai munches clases de carambelu: Normal, con chicle, piruleta, bombón, xelatina, algodón de zucre, con chicolate, de fruta, de regaliz, ensin zucre, etc.
Na fabricación industrial de carambelos avézase a emplegar como materies primeres sucre, glucosa y augua, que combínense nes proporciones afayaíces pa xenerar un xarabe (almíbar) que darréu cuezse a altes temperatures. Una evaporación rápido produz la elliminación del augua presente nel xarabe cocíu, quedando una pasta carambelu que pue ser modelada n'estremaes formes. El enfriamientu darréu provoca la cristalización de la masa, formando asina'l carambelu propiamente dichu en confiriendo-y rixidez que lu fai afayaízu pal so empaquetáu.
Dependiendo del solvente (augua o lleche) y de la receta, el resultáu final pue denomase d'un xeitu o d'otru. Cuando se fai con lleche, la reaición coles proteínes de la mesma xenera compuestos orgánicos cíclicos qu'otorguen nuevos sabores, gracies a la reaición de Maillard.
La testura final va en rellación cola temperatura a la que fierve l'almíbar, asina como de la presencia d'ácidos demientres el cocimientu (por exemplu, l'amestaúra de vinagre nos almíbares orientales da como resultáu un productu menos viscosu). La presencia d'un solutu nun llíquidu fai qu'aumente'l so puntu d'ebullición, y poro, cuantu más percentax de zucre haiga disueltu, más aumentará la temperatura d'ebullición. 
Cuando caliéntase l'amestaúra, l'augua fierve y evaporpase, y ye por ello qu'aumenta la concentraición de sucre, que fai qu'aumente más el puntu d'ebullición de l'amestaúra.
Polo xeneral, a temperatures más altes (mayor concentraición de sucre) queden carambelos más duros y ríxidos, demientres qu'a temperatures baxes prodúcense carambelos más suaves. Ye recomendable un termómetru pa controlar la temperatura.
Puen atopase en tiendes de dulces, de repostería o confitería, o en bomboneríes.
D'avezu tienen envoltorios de collores llamativos, ya inclusu'l propiu carambelu pue ser de munchos collores. tamién empléguense otres téuniques pa estremalos del erstu, por exemplu, facer que piquen, que dientro tengan chicle o que lleven un palu pa los garrar (idea que fexo famosa a la empresa Chupa Chups).
Enantes de que s'emplegare'l zucre, facíense yá dulces a bas d'otres sustancies, como'l miel, el xenxibre o'l regaliz.
Tienda
Una tienda ye un establecimientu físicu o virtual nel que la xente pue mercar bienes a cambéu de dineru.
Anguaño, dientro'l mundu de la teunoloxía, esisten tiendes esclusivamente virtuales, munches suelen espardese faciendo un sitiu web u l'usuariu pue mercar los productos de forma virtual. Delles tiendes namái ufierten la posibilidá de ver el so catálogu, restrixendo la merca a la tienda física.
Les tiendes puen dedicase a vender un productu determináu como ropa o comida, o ampliar el so catálogu a estremaos productos.
Amás de les tiendes en sí mesmes, esisten llugares conocíos como centros comerciales u munches tiendes (llocales comerciales) s'axunten nun recintu peslláu.
Algodón de zucre
L'algodón de zucre ye una clas de zucre filáu que se prepara con una máquina especial y viéndese en feries y n'otros eventos festivos. El color más popular ye'l rosa, magar que tamién lu hai moráu o azul. L'algodón de zucre ye dulce y tien un tactu paecíu al del algodón cuando ta secu, tornando pegañosu cola humedá y derritiendo aína na boca. Nun tien munchu arume pesie a que la máquina cola que se fai sí lu suel tener. Tamién ye una llambionada popular nos espectáculos circenses.
L'algodón de zucre féxose popular en 1904 y sigue siéndolo anguaño. Les máquines modernes furrulen d'un xeitu mui paecíu a les orixinales. La parte central de les mesmes tien un pequenu concu nel que se vierte'l zucre y se-y axunta un colorante. Una fonte de calor averada al borde derrite'l zucre filtrándose per una bayura de pequenos furacos y solidifícase al contautu col aire, faciendo unos filos finos. La persona qu'emplega la máquina da-y vueltes a un palu nel gran recipiente metálicu al que lleguen los filos, recoyéndolos y faciendo una ñube d'algodón de zucre.
Como la mayor parte l'algodón de zucre ye aire, les raciones acostumen a ser grandes, polo xeneral mayores que la tiesta d'un adultu, resultando pergrandes pa los neños. Magar que pueden provocar caries al tar compuestos de zucre, nun son especialmente calóricos pues la cantidá real ye poca: una ración típica tien menos zucre qu'una llata de refrescu típica, polo xeneral una cuyaradina.
Galicia (dixebra)
Galicia pue facer referencia a:
Surdimientu
El Surdimientu ye'l nome que recibe una corriente cultural y, fundamentalmente lliteraria, enfotáu nel espoxigue y prestixu de la cultura y la llingua asturianes. Aníciase cola apaición de l'asociación cultural Conceyu Bable en 1974, orixe del movimientu social en favor de la llingua xurdíu nos años caberos de la dictadura de Francisco Franco.
L'apaición del movimientu lliterariu conocíu por "Surdimientu", ye paralelu al del "Nuevu canciu Astur" que france dafechu coles víes d'espresión musical qu'hasta entós tuvo la llingua asturiana. Asina, apaecen nuevos cantantes y grupos musicales que traten temes nuevos, dende la política a l'amor pasando pel erotismu y les rellaciones personales, franciendo tamién con tol costumismu previu y de la época de posguerra.
No que se refier a la lliteratura, el "Surdimientu" ye posible gracies a l'apaición d'una bayura d'escritores qu'igualaba en númberu -y les más de les vueltes tamién en calidá-, a tolos sos presdecesores dende'l sieglu XVII. Asina ye que, por mor de la bayura d'obres y autores, munchos críticos falen d'un "Primer Surdimientu" y d'un "Segundu Surdimientu"
Asitiaria los sos entamos en 1974-1976 cola creyación de Conceyu Bable y finaría alrodiu de 1988, cola espublización nel diariu La Nueva España del manifiestu entituláu "la Asturias pensante y sensata" per parte del grupu Amigos de los Bables, contrariu al procesu de normalización de la llingua asturiana. Esi manifiestu, que tuvo fonda repercusión n'Asturies, supón el fin de la primer fase d'espoxigue de la cultura y la llingua asturianes dende la muerte de Franco.
Son nomes del primer surdimientu, que destaquen más que nada nel campu de la poesía, los de Manuel Asur, Xuan Xosé Sánchez Vicente, María Teresa González o Andrés Solar. En prosa surde'l nome de Miguel Solís Santos.
El segundu surdimientu ñacería alrodiu de 1988 y tendría como carauterística cimera'l cambéu de temes y de venceya personal de los sos protagonistes. Tres de fines de los 80, les persones qu'escriben fainlo polo xeneral dende una perspeutiva apolítico, entrando no que munchos nomen la "madurez de la lliteratura asturiano". 
Nel planu de la poesía, Xuan Bello y Berta Piñán son los principales nomes del movimientu, que podría encuadrase como perteneciente a la corriente de la "poesía de la esperiencia". Son nomes claves tamién nel ámbitu de la poesía los de Lourdes Álvarez y Antón García, toos ellos ganadores del Premiu "Teodoro Cuesta" de Poesía, el que va marcar a los poetes d'ésta y de la siguiente xeneración.
Esti Segundu Surdimientu significa'l reconocimientu de la narrativa, na que destaquen los nomes d'Adolfo Camilo Díaz, Ismael González Arias, Pablo Antón Marín Estrada y Xandru Fernández, toos ellos ganadores del Premiu "Xosefa Xovellanos" de Novela, el más importante de los que se conceden.
El "Surdimientu", como etapa lliteraria, inda ta con fuercia n'Astures, magar qu'heba delles iniciatives pa francer con tolo anterior y facer proyeutos pa una nueva xeneración. Nesti sen, rescampla la iniciativa de la revista lliteraria Formientu qu'espublizó'l periodista Inaciu Galán en 2006, y la antoloxía Via de Serviciu (editorial Suburbia).
D'esta xeneración, inda bien moza, emprimen a facese notar los nomes de Quique Faes, Pablo Rodríguez Medina, Vanessa Gutiérrez, Pablo Rodríguez Alonso y Pablo Texón, y nun tonu más políticu o inconformista Pablo M. Testa.
Citrus limon
Citrus limon, comúnmente llamáu llimonal o llimoneru, ye un árbol pequeñu y perenne, especie híbrida del xéneru "citrus", familia de les "Rutácees", que pue algamar los 6 m d'altor; tien corteya lliso y madera duro y mariella, perapreciada pa trabayos de carpintería. 
Forma una copa abierta con abondes rames, les sos fueyes son elíptiques, coriácees de color verde mate (5 a 10 cm), terminaes en punta y con bordes ondulaos o dentaos.
Les sos flores aromátiques presenten pétalos blancos teñíos de rosa na parte esterna, con numberosos estames (20-40). Surden aisllaes o faciendo pares dende les yemes colloraes.
El llimoneru ye orixinariu d'Asia y foi desconocíu por griegos y romanos. Asina, menciónaselu per primera vegada nel llibru sobro agricultura "Nabathae" p'hacia'l sieglu III u IV. El so cultivu nun foi desendolcáu n'occidente fasta dempués de la conquista árabe, estendiéndose entós per tol llitoral mediterraneu, aú cultívase abondo por mor de la bondá climático pa consumu internu y esportación.
El so frutu, el "llimón", tien un altu conteníu en vitamina C (501,6 miligramos) y ácidu cítricu (49,88 gramos) por llitru. Emplégase pa facer postres o bebíes ñaturales como la "llimonada". Les rodaxes empléguense como adornu pa les bebíes.
Considérase que'l llimoneru tien un bayurosu espectru d'usos, ente los cualos destaquen: Gastronómicu,dixestivu, estomacal, astrinxente,antieméticu, vulneraruo, dermatolóxicu, analxésicu, antiodontálxicu, antigripal ..
Hai que destacar amás qu'existe la lleenda urbana ampliamente estendía de que'l llimón tien propiedaes antibacterianes y/o anti-tósiques. Por mor d'esta creyencia, faise un usu enquivocáu como l'emplegu de llimón como mediu pa elliminar les bacteries pal consumu de mariscos crudos.
Real Avilés Club de Fútbol
Real Avilés ye'l nome pol que se conoz a un equipu de fútbol avilesín (Asturies). Fundáu en 1903 Ye'l equipu de fútbol más vieyu de los existentes n'Asturies.
En 1992 tresfórmase en Sociedá Anonima Deportiva (SAD), añediendo-y estes siegles al so nome oficial.
L'Avilés Sport Club foi'l primer club de fútbol formáu n'Avilés y ye consideráu'l club decanu del fútbol astur. Asina mesmu ye'l primer nome remanáu pol anguaño continuador Real Avilés.
La so formación foi nel añu 1903 por obra de Jesús Gutiérrez y Eusebio Abascal Álvarez Herrero (avilesinos que conocieren el xuegu na so dómina d'estudiantes n'Inglaterra) y de Ramón Fernández-Arenas García "Ralla". Esti home foi un antiguu emigrante nos Estaos Xuníos que regresó al so país.
El primer partíu del qu'hai anuncia ye'l cellebráu'l 11 d'ochobre de 1903, el resultáu quedó a pre, un 0-0 escontra l'Oviedo Foot Bal Club. Cellebrose nel campu avilesín nun ambiente de gran camaradería ente ambos equipos y aficiones.
La so primer camiseta de la qu'hai semeyes ye blanca (mayu de 1904). Y la primera de la qu'hai anuncies pola prensa yera azul (ochobre de 1903).
A fines de 1906 xúnese cola Sociedad Obrera Industrial, camudando'l so nome pol de Círculo Industrial y de Sport de Avilés y conservando la so autonomía dientru de la sociedá.
Foi un de los nueve clubes pioneros nes reuniones en Madrid en 1909 pa la criación de la Federación Española de Fútbol, xunto con Madrid FC, Athletic Club de Madrid, Athletic Club de Bilbao, Club La Coruña, Fortuna de Vigo, Deportivo de La Coruña, Gimnástica Española y Español FC.
En 1915 por desacuerdos independízase de nuevo y camuda'l so nome pol de Stadium Club Avilesino.
Nel añu 1925 la Casa Real española concede-y el títulu de "Real". El Rei español hubiere presenciáu un añu enantes un partíu de los stadiumnistes escontra'l Sporting de Xixón. Polo tanto dende esti añu y hasta la prohibición de la dictadura franquista de los vocablos foriatos, el so nome foi Real Stadium Club Avilesino.
En 1923 adoptó como collores del club los blanquiazules, supuestamente ello foi por mor de qu'un avilesín, Eusebio Fernández Muñíz, que foi vicepresidente del club barcelonín RCD Español Espanyol, xestionó la merca de la ropa cola mesma firma que vestía al club catalán. D'esa mena, el club de fútbol local adoptó l'azul y blancu de la bandera del catalán. Pero esta teoría ye perduldosa pa dellos hestoriadores. Ente otres coses hai documentos gráficos qu'amuesen a los xugadores cola equipación blanquiazul años enantes de 1923. Amás nos primeros años de la so fundación la prensa de la época diz que la azul yera el collor de la bandera marítima d'Avilés y los collores más habituales del club.
Nes temporaes en que la institución stadiumnista defendió los collores blanquiazules pel Estáu, hai que remembrar el Campeonatu d'España de 2ª Categoría algamáu en 1920, nel qu'a pesar del ambiente contrariu nes grades del estadiu xixonés del Molinón llogró superar al equipu catalán del Martianec por 3-2. Tamién en 1940 llogra ganar el Campeonatu Estatal Amateur na capital española. Asina como les temporaes xugaes na categoría de plata, la 2ª división.
En 1941 ye obligáu a cambiar otra vegada de nome pol de Real Avilés al prohibise durante la dictadura franquista l'usu de terminos non castellanos nos clubes deportivos españoles.
En 1943 inaugurase l'Estadiu La Esposición dempués nomáu Suárez Puerta en 1956 n'honor al alcalde que fixo posible la so construción. 
El Real Avilés xuega nel Estadiu de Chamartín un amistosu escontra'l Real Madrid en 1952. 1-1 al descansu, 3-1 al final pa los madrilanos. Tamién nesi mesmu añu xugó un amistosu escontra la seleición española en Zaragoza. En 1957 vence nun amistosu al Atlético de Madrid por 3-2.
En 1953 xuega la Lliga d'Ascensu a 1ª División (la so meyor clasificación hestórica), pero la Federación Española de Fútbol nun-y permitie ascender anque-y correspondía pola renuncia del España Industrial (anguaño F.C. Barcelona-B) al ascensu.
La mayor goleada a favor foi un 12-0 al Marino de Lluanco nun amistosu. En competición oficial (3ª división) algamaron un 10-0 al Santa Marina y un 11-1 al Hispano de Castrillón.
En 1983 absorbe al C.D. Ensidesa pasando a nomase Real Avilés Industrial. A pesar de la illusión cola surde'l club de la xunión avilesina, tres dos temporaes el club 
desciende a 3ª al nun consiguir caltener la categoría nuna percomplicada 2ªB de solamente dos grupos. Amás enxamás foi apoyáu nin pola empresa público siderúrxica nin pola Casa Conceyu tal-y como hubieren prometío a los socios d'ambos equipos pa qu'aprobaren la mal llamada "fusión".
Nes dos temporaes en 3ª, na 1985-86 mete-y un 11-1 al Hispano, 7 goles marcaos pol xugador 
Nacho. Nesa mesma temporada debutaba Emilio Gutiérrez con 15 años, que posteriormente 
colaría al F.C. Barcelona y dempués xugaría en 1ª col Sporting de Xixón.
En 2ªB tien unes espectaculares temporaes nes que a la tercera algama'l nagüau cambéu de 
categoría, nel primer añu a pesar d'un arrinque non mui bono meyora abondo calteniéndose 
invatíu demientres doce xornaes, (lo que-y dió dalguna portada de periódicos deportivos 
como'l Diariu AS), ya inclusive llega a aspirar al ascensu a 1ª División. En pretemporada 
empaten 1-1 nel Troféu Costa Verde escontra'l Sporting de Llisboa. Na segunda temporada en 
2ªA tres una llamentable temporada nel que camentaben nun descender al convertise en SAD, a 
la fin descienden. Nun lo hubieren fecho de nun falsificar l'Atlético de Madrid de 
Jesús Gil les sos cuentes, como años dempués quedó amosáu. 
Na siguiente dómina en 2ªB l'equipu caltiénse na zona media-alta, inclusive llega a xugar la 
fas d'ascensu, escontra el Córdoba CF, Racing de Ferrol y Levante, equipu 
valencianu qu'algama'l cambéu de categoría.
En 1997 aporta a la presidencia, al facese cola mayor parte de les aiciones de la SAD, (en 
competencia con Tomás Medina Fernández), José María Tejero del Río empresariu de la 
construcción d'orixe llionés, que nes sos primeres declaraciones amosábase enfotáu 
""n'illusionar a los aficionaos y devolver al club al fútbol profesional"", ensin embargu, 
aparte d'enxamás cumplir estes pallabres, la so xestión ye la más nefasta de la hestoria del 
fútbol avilesu. Algamando les sos piores clasificaciones hestóriques, y batiendo toles 
records en resultaos negativos. Fechos que como nun podía ser menos fexo que l'afición al fútbol 
n'Avilés diere la espalda al club realavilesín.
Nestos caberos años los sos meyores llogros son los trés títulos de Copa Federación na 
fas asturiana, y el títulu estatal d'esta competición algamáu nel 2003. Esti foi'l tercer 
títulu estatal del fútbol avilesín.
Nel añu 1990, naz la peña Galiana Xoven, que ye en toos estos años la más moza y 
animosa del equipu.
El grupu Golplus entra a xestionar el club en xunetu de 2011 al traviés de la sociedá RANG ("Real Avilés Nueva Gestión"), algamando un alcuerdu col másimu accionista José María Tejero del Río que sigue en posesión del club.
Na temporada 2011-2012 asciende a 2ªB per vía alministrativa, al ufiertar la Real Federación Española de Fútbol places pa cubrir les vacantes na categoría por descensos por impagos. El Real Avilés tien que pagar 190.000 euros y cumplir dellos requisitos deportivos y económicos pa xubir.
Na temporada 2013-2014 l'equipu dirixíu por Josu Uribe, fíu del antigu xugador del Real Avilés Uribesalgo, clasifícase pa la Promoción d'ascensu a Segunda División A o Lliga Adelante. Superando na primer eliminatoria al Cartagena F.C., ye elimináu na segunda pola U.E. Llagostera y nun algamando la tercera y definitiva.
Cola temporada 2014-2015 entamada RANG dexa la xestión del club nel mes d'ochobre de 2014. Tres un primer intentu de xestión cola sociedá "Tudesa Gestión Sociedad Limitada", que revende a "Amber Care Sport" propiedá del empresariu escocés John Clarkson. Quien abandona la xestión al finalizar la temporada.
Nome completu: Real Avilés Club de Futbol Sociedad Anonima Deportiva
Ciudá: Avilés
Estadiu: Nuevo Román Suárez Puerta (reinauguráu en 1999). Tamién nomáu "La Esposición".
Capacidá estadiu: al rodiu de 5.400 espectadores, más de 4.200 d'ellos nes nueves graes llaterales y 1.132 na grada de rotonda.
Socios: 700
Presidente: José María Tejero del Río
Máximo accionista: José María Tejero del Río
Entrenador 1er. Equipu: Pablo Lago
Categoría anguaño: 3ª División, Grupu II
El Real Avilés xuega con camiseta azul y blanca, calzón azul y medies azules con detalles blancos, por ser estos los collores de la bandera d'Avilés.
(ISBN:84-920928-0-7)
Acusación
L'acusación ye'l cargu que se formula delantre l'autoridá competente a la escontra una persona o persones físiques o xurídiques por considerales responsables d'un delitu o falta, col fin de que se-y aplique la sanción prevista na llei.
Ciencies Polítiques
Les ciencies polítiques ye'l nome habitual que se-y da a la politoloxía que ye la ciencia social qu'estudia empíricamente la política nes sos estremaes dimensiones. Polo tanto, l'estudiu de la política ye l'observable, nun ta referíu a lo que debería ser la política como ideal o conducta deseyada: esi papel cúmplelu la filosofía política. Tampoco ye l'estudiu de los ellementos formales de la política como son les lleis, la so formación y les sos intenciones, xera de la xurisprudencia. La ciencia política tien por xera l'analís de'l comportamientu políticu efeutivo y observable de les persones y les sociedaes.
El términu "ciencia política" foi alcuñáu en 1880 por Herbert Baxter Adams, profesor d'hestoria de la Universidá Johns Hopkins, magar que'l so desendolcu como disciplina científica ye posterior a la Segunda Guerra Mundial: enantes d'esti periodu asociábase al estudiu la xurisprudencia y de la filosofía política.
Les principales árees d'analís de la ciencia política son:
Les más impotantes temes de la ciencia política son el poder, les instituciones de l'Estáu y tamién les instituciones económiques non estatales, principalmente nun Estáu del Bientar o Neolliberal.
Los más importantes autores nel desendolcu científicu de la ciencia política son:
Max Weber
Maximilian Weber (Erfurt 1864 – Munich 1920) foi un economista y sociólogu alemán, consideráu ún de los fundadores del estudiu antipositivista de la socioloxía y de l'alministración pública. Los sos trabayos más importantes céntrense na socioloxía de la relixón y nel gobiernu, pero tamién escribió muncho d'economía.
La so obra más importante ye "La ética protestante y l'espíritu del capitalismu". Weber argumentó que la relixón foi una de les razones más importantes qu'influyó na diferenciación d'Occidente y d'Oriente. N'otra de les sos obres más conocíes "La política como vocación", Weber definió l'Estáu como una entidá que "reclama de xeitu llexítimu'l monopoliu de la violencia pal consiguimientu d'unos fines" daqué que nes ciencies polítiques conozse col nome de Tesis de Weber. Tamién ye de destacar el so estudiu de la burocratización de la sociedá, nel que describe la burocratización como'l cambiu d'una organización basada nos valores y na aición p'hacia otra organización basada nos oxetivos y na aición.
Webber entamó los sos estudios de Drechu na Universidá de Heidelberg. Tamién estudió n'otres universidaes, como la de Berlín, au se dedicó principalmente a la Hestoria. Asina, doctoróse en Drechu en 1889 y entró a formar parte del cuerpu de profesores de la institución berlinesa. Impartió economía nes universidaes de Friburgu de Brisgovia (1894) y de Heidelberg (1896). Por razones de salú dexó la docencia en 1903, pero tornó en 1918.
Tamién s'ocupó de la redaición d'una de les primeres revistes dedicaes a la socioloxía, "Archivu de Ciencies Sociales". En 1905 apareció'l más famosu de los sos estudios, "La ética protestante y l'espíritu del capitalismu". Yá en 1909 fundó xunto con Georg Simmel y Ferdinand Tönnies l'Asociación Alemana de Socioloxía. Considéraselu xunta Karl Marx, Wilfred Pareto, Ferdinand Tönnies ya Émile Durkheim ún de los pás de la socioloxía.
Durante la Primera Guerra Mundial desendolcó un notable papel críticu a la escontra la política belicisa del II Reich. Dempués de la guerra, foi miembru del Comité d'Espertos de la Delegación pa la Paz de Versalles. Tamién integró la Comisión redautora de la Constitución de Weimar.
Tato
Tato (morrió en 510) foi un antiguu rei de los longobardos del sieglu VI. Foi'l caberu soberanu reinante de la dinastía Lething, siguiendo a "Origo Gentis Langobardorum" foi asesináu por Wacho (en 510).
George Lucas
George Walton Lucas, Jr. (ñacíu'l 14 de mayu de 1944 en Modesto, California) ye'l creador de l'esitosu fenómenu cinematográficu de "Star Wars" y darréu d'Indiana Jones, presidente de Lucasfilm Ltd., LucasARts Entertainment Company, y Lucas Digital Ltd, Lucas Licensing, LucasBooks y Lucas Learning Ltd.
Lucas dirixó la so primer obra cinematográfica "THX 1138", en 1970. La película foi producía por American Zoetrope y contó con Francis Ford Coppola como productor executivu. La película taba basada nun curtiumetrax del propiu Lucas ganador de numberosos premios a ñivel estatal. En 1971 Lucas forma la so propia compañía, Lucasfilm Ltd, en San Rafael, California.
En 1973 Lucas dirixó "American Graffiti", una película sobro coches y xóvenes. Ganó con ella'l Globu d'Oru, el New York Film Critics y el premiu de la National Society of Film Critics. Ganó tamién 5 nomaciones a los Óscars.
Cuatro años dempués, Lucas escribió y dirixó "" (llueu rebautizada como "Episode IV: A New Hope"), una película que baltió tolos recors de venta d'entradas y ganó siete Óscars de l'Academia. Lucas entamó la hestoria de "" y "", de les que tamién foi productor executivu. En 1980 escribió y produció "Raiders of the Lost Ark", dirixida por Steven Spielberg, algamando 5 premios de l'Academia. Tamién foi co-productor y creador de la hestoria d"'Indiana Jones and the Temple of Doom", estreada en 1984, nomada a 2 premios de l'Academia y algamando un Óscar por efeutos especiales.
L'últimu proyeutu de Lucasfim foi rematar la nueva triloxía de "Star Wars". "", de la nueva triloxía, foi escrita, dirixida y producida por George Lucas y salió al públicu'l 19 de mayu de 1999. En mayu de 2002 estrenóse la segunda parte, "", tamién dirixía y producía por él. El capítulu caberu de la nueva triloxía, "", qu'abre les puertes a la triloxía clásica, estrenóse'l 19 de mayu de 2005, quedando la saga finada.
George Lucas en persona apaeció na so cabera película, "Revenge of the Sith", interpretando a un personax estra llamáu Baron Papanoida.
Eusebio da Silva Ferreira
Eusébio da Silva Ferreira (Maputu, 25 de xineru de 1942, Lisboa, 5 de xineru de 2013), conocíu como Eusébio ye un exfutbolista portugués del sieglu XX. Conocíu tamién col nomatu de ""La pantera prieta"".
Eusébio ñació en Mozambique, na ciudá de Maputu, cuando esti país inda taba embaxo'l dominiu portugués el 25 de xineru de 1942.
En 1961 marcha pa Portugal, fichando pol SL Benfica, club col qu'algamaría los sos mayores ésitos. Ente ellos destacar la Copa d'Europa de 1962 y numberosos campeonatos de lliga.
Ente los sos llogros individuales tán el Troféu al Meyor Xugador Européu de 1965, dos Botes d'Oru en 1968 y 1973, y el máximu goleador de la lliga portuguesa ente los años 1964 y 1973. 
Cola seleición del so país foi terceru nel mundial de 1966, y tamién el máximu goleador del mesmu, con 9 tantos.
Futbolista con gran poderíu físicu ya una bona téunica pasa por ser ún de los grandes referentes na hestoria del fútbol.
Terauchi Masatake
Terauchi Masatake (寺内 正毅 1852 – 1919) foi un militar y políticu xaponés, primeru ministru ente'l 9 d'ochobre de 1916 y el 29 de setiembre de 1918.
Lluchó, como soldáu, nes guerres civiles xaponeses a la escontra'l gobiernu del "shogún", perdió la movilidá na mandrecha durante la campaña a la escontra los rebeldes de 1877. Destináu en Francia p'ampliar la so formación militar, en 1901 foi nomáu ministru del exércitu, contribuyendo a la victoria na Guerra Rusu-Xaponesa (1904-1905).
Como'l tercer Xeneral-Residente de Corea, executó l'anexón de Corea en 1910 y convirtióse nel so primer Gobernador Xeneral. Durante la Primera Guerra Mundial, foi nomáu primer ministru y unvió tropes xaponeses a Siberia pa cortar la espansión de la Revolución rusa a la rexón.
Neil Sedaka
Neil Sedaka (nacíu'l 13 de marzu de 1939 en Brooklyn, Nueva York) ye un cantante americanu.
Enantes d'entrar nel mundiu del pop, tenía una bayuosa esperiencia musical y ente los sos conocimientos tán dellos como los de música clásica. Mozu d'una rapaza neoyorquina, (Carole King) que trabayaba faciendo maquetes pa una discográfica dedicó-y un cantar "Oh, Carol" que convertiríase nuna de les sos obres más famoses:
Lockheed Martin F-22 Raptor
El F-22 Raptor ye un avión de combate d'alta maniobrabilidá con teunoloxía de sixilu fechu por Lockheed Martin Aeronautics y Boeing Integrated Defense Systems. Foi diseñáu como caza de superioridá aérea de la fuercia aéreo de los Estaos Xuníos d'América (USAF), pero pue facer cualquier tipu de misiones, como l'ataque a tierra o la guerra eleutrónica. El primer prototipu (YF-22) voló per primer vegada'l 29 de setiembre de 1990.
Historia de Somiedu
En Somiedu entá s'alcuentren les ancestrales menes de vida que, col únicu fedaguín de percanciar la sobrevivencia humano, finaron por-y dar el calter y personalidá de so.
Pueblos agrícoles y ganaderos, estableciéronse nel Neolíticu españando la paisax, mas duna frasca feble por mor de les dures condiciones climáticu-xeográfiques. Sicasí, los nicios de población más antiergos correspuenden a la Edá de Bronce (2000 e.C.) de la que finquen, de magar entós, dellos túmbalos como’l de El Couto. Tamién afayáronse una bruesa de calcañu y unes anielles en Santullano (Pigüeces).
Demientres l’aportada de los ástures establécese equí la triba de los Pésicos, que calteniendo la so cultura castreña, de magar el 500 e.C. al 300 d.C, dexa asentamientos tan emportantes como los castros de La Corona (La Pola), El Castieḷḷu (Gúa) o El Remonguilla (La Riera).
La presencia romana en Somiedu dexóse sentir poco por mor de l’ausencia de dellos recursos minerales atrayentes pa l’invasor como oru, plata, etc…
La güella más notable d'esa dominación foi la construción de la pedrera d'El camín Real, que xunía estratéxicamente el coral de l’Asturia, "Lucus Asturum" (Llugo de Llanera), con "Astúrica augusta" (Astorga), enmarcándose dientro la llamada Ruta de la Plata.
La emportancia estratéxica d’esta ruta, únicu acesu facia Asturies dende la meseta, despaladina les munches y sobresalientes batalles demientres la Reconquista. Yá na dómina altomedieval xurden les primeres enformaciones escrites acierca Somiedu col primitivu nome de “”Sometum””. Deica los sieglos XI-XII so nome cobra gran sonadía gracies al so ablucante espoxigue ganaderu . Los amplios pradiales y balderos propiciaron el xorrecimientu de cenobios, que finaron por ser dueños de grandes propiedaes y de l’empoder social, políticu y económicu, fasta’l puntu de mandar dafechu escontra’l sieglu XII. Ye'l casu del cenobiu de Santa María de Lapedo (Miranda), acupáo por monxes, que dominaba'l valle del Baxu Somiéu y el Pigüeña. Otru exemplu foi el cenobiu de Santa María de Gúa, fundáo na segunda metá del sieglu XII por Fernandu II de Llión y la so muyer doña Urraca, habitáo por una comuña de relixoses cistercienses que, deica 1412, treslladáronse p'Avilés.
Milicia Popular
Milicia Popular foi un diariu d'inspiración comunista, voceru del Quintu Reximientu de Milicies Populares comandáu por Enrique Líster, publicóse ente'l 26 de xunetu de 1936 y el 24 de xineru de 1937 imprentáu por Benigno Rodríguez. Contó cola collaboración de Lorenzo Varela.
Jorge Guillén
Jorge Guillén (Valladolid 1893 - Málaga 1984) foi un poeta español, miembru de la Xeneración del 27.
Estudió n'España, Suiza y Alemaña, doctoróse en lletres pola Universidá de Madrid y foi profesor nes Universidaes de Murcia y Sevilla y lleutor en La Sorbona y Oxford.
Consideráu'l discípulu más direutu de Juan Ramón Jiménez, pola so inclinación a la poesía puro. Espublizó la so primera coleición de poemes en 1928, ""Cántico"" (edición definitiva 1950).
En 1938 por mor de la Guerra Civil Española esilióse y vivió en Colombia, Méxicu, Puertu Ricu y sobre too nos Estaos Xuníos. En 1976 recibio'l primer Premiu Cervantes.
"Clamor" ye una obra pesimista, güeya la miseria, guerra dolor de muerte, tien trés volúmenes: "Maremágnum" (1957), ""Que van a dar en el mar"" (1960) y ""A la altura de las circunstancias"" (1963).
Anglicismu
Los anglicismos son estructures provinientes del inglés y en menor midida de la so familia que s'empleguen nuna llingua estremada a la de so. Suélense dar n'acepciones referíes a deportes, o a conceutos téunicos. La llingua inglesa tien un gran númberu de teunicismos, que (por economía llingüística, por falta d'inxeniu pa inventar una nueva pallabra, por moda o otres razones) gárrense como empréstamos.
Heinrich Böll
Heinrich Theodor Böll (Colonia, 21 d'avientu de 1917 – 16 de xunetu de 1985) foi ún de los escritores alemanes más importantes del sieglu XX. Premiu Nobel de Lliteratura 1972.
Böll ñació en Colonia, nel sén d'una familia católica lliberal y pacifista, educáu nun colexu católicu, foi quien a evitar la entrada nes Mocedaes Hitlerianes nos años 1930. Trabayó como aidante de llibreru y en 1939 matriculóse en filoloxía xermánica na Universidá de Colonia, pero l'entamu de la Segunda Guerra Mundial impidió-y que siguiere colos sos estudios al ser llamáu a files de la Wehrmacht, participó n'aiciones militares en Francia, Rumanía, Hungría y la Xunión Soviética, mancáu cuatro vegaes enantes de ser capturáu polos americanos n'abril de 1945 y unviáu a un campu d'internamientu.
Publicó la so primera novela, "Der Zug war pünktlich", en 1949. Böll forma parte del Grupu 47, nel qe tamién tán Günter Grass o Ingeborg Bachmann. Les sos obres más conocíes son "Billard um halb zehn", "Opiniones d'un payasu". Les sos primeres noveles traten de les consecuencies de la guerra y de los sos efeutos materiales y sicolóxicos pal alemán corriente, tornáu a más de 30 llingües, ye ún de los dos autores alemanes más lleíos del mundiu.
Pedro Salinas
Pedro Salinas y Serrano (Madrid 1891 - Boston 1951) foi un poeta español, miembru de la Xeneración del 27.
Doctor en drechu y en lletres, ente 1914 y 1917 foi lleutor d'español en La Sorbona, en tornando pa España enseña nes universidaes de Sevilla y Murcia. En 1922 cola pa dar clases n'Oxford y dende 1923 tará nos Estaos Xuníos, d'u tornará en 1926 y pa collaborar col Centru d'Estudios Hestóricos que fundare Ramón Menéndez Pidal; en 1932 asoleya la revista lliteraria "Índice Literario" y en 1933 funda la Universidá Internacional de Santander. Tres la Guerra Civil española tien que s'esiliar y trabaya en numberoses universidaes de los Estaos Xuníos y Puertu Ricu.
La obra poético de Salinas suel dixebrase en tres etapes. La inicial, la de la plenitú y la del esiliu:
Ente la so obra narrativa destaca "La bomba increyible" (1950), novela sobro los horrores de la bomba atómica, y "El desnudo impecable y otras narraciones" (1951).
Apollo 17
L'Apolo XVII foi unviáu'l 7 d'avientu de 1972 por un cohete Saturnu V, dende la plataforma 39 A del complexu de Cabu Kennedy, na Florida (EEXX). Conocióse oficialmente como AS-512 y foi l'encargáu de llevar los caberos astronautes a la lluna.
La tripulación del Apollo XVII taba compuesta pol comandante Eugene A. Cernan, el pilotu del módulu llunar y xeólogu Dr. Harrison H. Schmitt, llamáu "Jack", y el pilotu del módulu de mandu Ronald E. Evans.
La denomación de les naves, privilexu del comandante, foi "Challenger" pal módulu llunar y "America" pal módulu de mandu.
El comandante Gene Cernan foi'l caberu ser humanu que pisó la superficie la Lluna nos Montes Taurus, xunta Cráter Littrow. El 19 d'avientu aterrizaron n'augues del Océanu Pacíficu, poniendo-y fin a la misión.
Lambda
Lambda ye'l nome de la décimo primer lletra del alfabetu griegu (λάμβδα); equival a la /l/. Minúscula λ, mayúscula Λ. Suel trescribise como como "l". Provién de la lletra del alfabetu feniciu "lāmed". Como signu numbéricu representaba'l treinta. En mayúscula val tamién pa designar el décimu primer cantu de la Illíada d'Homeru y en minúscula'l décimu primero de la Odisea.
La lletra λ emplégase como símbolu pa:
Placebo
Placebo ye un grupu de rock alternativu que surde nel añu 1994 na ciudá de Londres, Inglaterra. El grupu ta formáu por: Brian Molko (vocalista, guitarrista ya cabezaleru), Stefan Olsdal (baxista) ya Steve Forrest (batería).
Resurdimientu
Resurdimientu ("Rexurdimento" en gallegu) ye'l nome col que se conoz al sieglu XIX (o a la segundá metá del mesmu) na hestoria de Galicia y espresa una trayeutoria de recobramientu non sólu lliterariu, sinón tamién cultural, políticu ya hestóricu. La espublización en 1863 de Cantares Gallegos, obra escrita dafechamente en gallegu por Rosalía de Castro, entama'l Resurdimientu Plenu, y les obres anteriores a esta data acostumen a clasificase como pertenecientes a los precursores. A Rosalía hai que-y añedir a Eduardo Pondal, Valentín Lamas Carvajal y tamién Manuel Curros Enríquez como los principales escritores en gallegu d'esta dómina.
Na primera metá del sieglu XIX, Galicia foi escenariu d'una serie d'acontecimientos qu'entamaron una nueva situación políticu-cultural que preparó'l camín del llamáu Resurdimientu. Esta dómina ye conocía como la de los precursores.
Dellos acontecimientos hestóricos importantes valieron pa espertar la concencia nacionaliega de dellos gallegos (non llamada asina naquella dómina). Una d'estes foi la invasión francesa, que dio llugar a la circulación de testos d'axitación escritos en gallegu. La consciencia d'una Galicia estremada del restu d'España foi aumentando adulces. Esta identidá manifiéstase en publicaciones nes cais o escritores y políticos que valorizaben aquello que víen como propio n'oposición a lo foriato, consideráu como amenaza.
Cola espublización en 1853 del primer llibru escritu en llingua gallega del sieglu XIX, "A gaita galega", dióse un pasu perimportante nel sentíu de la normalización lliteraria de la llingua gallega. El so autor foi Xoán Manoel Pintos, que xunto con Francisco Añón, Manuel Murguía y otros, pertenez al grupu de los precursores, qu'anticiparía'l Rexurdimientu.
El Rexurdimientu propiamente dichu namái aportaría cola espublización de "Cantares Galegos" de Rosalía de Castro en 1863, obra que marcó la madurez d'esti «renacimientu» de la cultura gallega. Otros escritores destacaos foron Curros Henríquez ("Aires da miña terra', 1880) y Eduardo Pondal ("Queixumes dos pinos", 1886), que dieren al gallegu la plenitú lliteraria que perdiere dende dellos sieglos atrás.
Airbus A319
L'Airbus A319 ye un avión de pasaxeros d'Airbus, el consorciu européu de fabricación d'aeronaves.
Ye un modelu acurtiáu deriváu del A320 con cambeos mínimos. Por mor de que tien los mesmos depósitos de combustible pero menos pasaxeros, (124 en configuración de 2 clases), el so alcance vese aumentáu fasta los 7.200 qm, el mayor de la so clas. Lo mesmo que l'A320, tien mandos de control fly-by-wire.
Airbus A320
L'Airbus A320 ye un avión civil de pasaxeros Airbus, d'un solu pasiellu y de curtiu a mediu alcance. Foi'l primer modelu d'avión con mandos electrónicos fly-by-wire, de tala forma que'l pilotu controlaba les partes móviles del avión al traviés del emplegu d'impulsos electrónicos en cuenta de palanques y sistemes hidráulicos.
D'esti modelu derivaron darréu les versiones curties A318 y A319 y la versión allongada A321.
Dempués del éxitu del A300, Airbus entamó a desendolcar un modelu nuevu destináu a reemplazar l'avión más popular nel mundiu nel momentu, el Boeing 727. L'Airbus nuevu habría de tener les mesmes dimensiones y ufiertar un avión más económicu d'operar que permitiere varies configuraciones de pasaxeros. La teunoloxía dixital del A320 superaba con muncho a la teunoloxía analóxico del 727 y tamién taba penriba de les series 300, 400 y 500 del Boeing 737. L'A320 foi escoyíu por munches aerollinies como'l sustitutu de les sos flotes de 727 y de les primeres variantes del 737.
José Blanco
José Blanco López (Palas de Rei, 6 de febreru de 1962) ye un políticu gallegu.
Ingresó nel PSdeG en 1978, foi secretariu xeneral de les Mocedaes Socialistes de Galicia y presidente del Conseyu de la Mocedá de Galicia, senaor (1989-1996), conceyal de Palas de Rei (1991-1999), diputáu nel Congresu los Diputaos dende 1996, y dende esi añu ye secretariu d'organización del PSOE.
Baranof
Baranof o Baranov (Shee en tlingit) ye una islla del archipiélagu Alexander n'Alaska. La islla tien 160 km de llargu y 48 d'anchu. Sitka ye la principal población.
El primer asentamientu européu na islla entamáronlu los rusos en 1741, y ente 1804 y 1867 Baranof foi'lcentru de l'actividá ruso n'América del Norte y onde tenía la so sede la Compañía Ruso-Americana y el nome de la islla vien del primer gobernador de la compañía, Alexander Baranov.
La Tierra Gallega
La Tierra Gallega foi un selmanariu de l'Habana que fundaron un grupu de galleguistes de Cuba (Manuel Lugrís Freire, Constantino Horta, Vicente Fraiz Andón ente otros) col oxetivu de cede-ylo a Manuel Curros Enríquez pa que lo dirixere. El primer númberu salió'l 8 d'abril de 1894, caltuvo un calter rexonalista gallegu, reivindicando l'autonomía pa Galicia y calteniendo una posición d'españolismu autonomista na política cubana. El númberu caberu, el 197, salió'l 9 de payares de 1896, dempués de que'lg obernador de l'hAbana y capitán xeneral, Valeriano Weyler, suspendiéralu tres d'atacar al so ministru español de marina.
Lapurdi
Lapurdi ye'l nome de la zona más occidental del País Vascu francés, nel departamentu francés de los Pirineos Atlánticos (en francés "Pyrénées-Atlantiques"). Considérase una de les siete provincies tradicionales del País Vascu (Euskal Herria), nel territoriu conocíu como l'Iparralde. Sitúase nel Golfu de Vizcaya y pertenez a Francia. Llenda al sur con Guipúzcoa y Navarra, al este cola Baxa Navarra, al oeste col mar Cantábricu y al norte col departamentu francés de Llandes. Tien aprosimadamente unos 200.000 habitantes, un 25% d'ellos falen vascu. La so capital ye Bayona, siendo otres ciudaes importantes Biarritz y Hendaya.
Cleo Virginia Andrews
Cleo Virginia Andrews (1923 - 1986) foi una escritora norteamericana, la mayor parte de les sos obres son de terror góticu y sagues familiares, xeneralmente consten de cinco llibros, nel caberu esplica gran parte la trama la serie.
Les sos noveles tuvieron tantu ésitu que tres de la so muerte, los sos heriedes, contrataron a un escritor, Andrew Neiderman, pa qu'escribiere hestories que dempués espublizáronse embaxo'l nome la escritora, tando basaes n'idegues orixinales d'ella.
Aitutaki
Aitutaki ye una de les Islles Cook n'Oceanía, tien una población de 1.800 persones. Airutanga ye la principal llocalidá de la islla.
Aitutaki ye un atolón, asitiáu a 18°50' S y 159° 45 W. La so altitú másima ye'l oteru conocíu como Maungapu a 90 m.
Los polinesios asentáronse na islla p'hacia'l 900. El primer contautu colos europeos foi la llegada de la Bounty el 11 d'abril de 1789, pocos díes enantes de s'amotinar la so tripulación.
Comité Popular de Sama de Llangréu
El Comité Popular de Sama de Llangréu foi una institución política de mayoría socialista y con presencia de comunistes y republicanos, de la llocalidá de Sama, en Llangréu, mientres l'entamu la Guerra Civil.
El Comité foi presidíu por Ramón González Peña y posteriormente por Amador Fernández (Amadorín). Más alantre fusionaríase col Comité de Guerra de Xixón nel Conseyu Interprovincial d' Asturies y Lleón con sé en Xixón y presidíu pol socialista Belarmino Tomás. Esti Conseyu convertiráse nel Conseyu Soberanu d'Asturies y Lleón.
Conseyu Interprovincial d'Asturies y Llión
El Conseyu Interprovincial d'Asturias y Llión foi una entidá alministrativa creada'l 23 d'avientu de 1936 na dómina de la Segunda República Española, como sucesora del Comité de Guerra de Xixón. El 24 d'agostu de 1937 tresfórmase nel Conseyu Soberanu d'Asturies y Llión al traviés d'un decretu escritu na villa de Xixón.
Bounty
La Bounty foi un barcu de vela de l'armada británica nel qu'asocedió'l 28 d'abril de 1789 un motín. El barcu fore un cargueru, llamáu "Bethia", fasta que dos años enantes del motín l'armada lu mercó col oxetivu de tresportar frutos del pan dende Tahití fasta'l Caribe. Los frutos del pan debíen constituyir un alimentu baratu pa los esclavos que trabayaben nes plantaciones de caña de zucre.
El barcu, "HMAV Bounty" (HMAV = "His Majesty's Armed Vessel", o seya, veleru armáu de la so maxestá), coló'll 23 d'avientu de 1787 dende Inglaterra, embaxo'l mandu del capitán William Bligh, que tenía 33 años d'edá y sirviere como ñavegante a les órdenes del capitán James Cook. La tripulación taba formada por 44 hombes. La ruta que se-y indicare al capitán pa llegar ceo a Tahití foi la que pasa pel sur d'América, rodiando'l Cabu de Fornos. Sicasí, Bligh atopóse ellí con una tempestá que lu impidió siguir, obligándolu a garrar la ruta alternativa dempués de 30 díes intentándolo. Esta ruta llevólu pel sur d'África, llegando asina a Tahití'l 25 d'ochobre de 1788, dempués de diez meses de ñavegación, y dellos meses más sero lo previsto.
Por mor del retrasu en llegar, Bligh y los sos homes tuvieron que tar cinco meses na islla, pues nun yera la época na que podíen tresplantase los brotes del frutu del pan. La tripualación entamó a avezase a les costumes de los ñativos y a escaecese de la so condición de marineros de la corona. Munchos entamaron rellacioens con muyeres de Tahití. El primer oficial, Fletcher Christian, casóse inclusu con una d'elles.
A la fin, foron a recoyer los brotes del frutu de pan y, magar que-yos pesare a una gran parte la tripulación, la Bounty coló p'hacia'l Caribe'l 4 d'abril de 1789. Na mañana del 28 d'abril entamó la rebelión lliderada por Fletcher Christian. 11 homes siguieron a Christian, demientres que 31 foron lleales a Bligh. Los amotinaos embarcaron al capitán, xunta con 18 marineros lleales, nuna llancha, provista d'una vela, un sestante y un reló. Los otros 13 marineros lleales al capitán tuvieron de permanecer na Bounty por mor del pocu espaciu na llancha.
Bligh fexo una fazaña de ñavegación y llegó dempués de 41 díes fasta la islla de Timor, per au pasaben barcos ingleses. Recorriere unes 5.800 milles y perdíu namái qu'a un home, muertu nun enfrentamientu con ñativos hostiles d'una islla na qu'intentaren parar pa recoyer augua y víveres. En cuantes qu'aportó a Londres, l'almirantazgu dió-y la razón a Bligh y lu confirmó nel so puestu na armada real.
Respeutive a Christian y los amotinaos, tornaron a Tahití, au quedaron 16 homes al recibu de que llegare un barcu inglés y los llevare a la patria. Christian coló otra vegada na Bounty, llevando con elli ocho marineros, asina como seis homes y once muyeres de Thaití, una d'elles con un bebé. Los homes ñativos aidaríenlu nes xeres del barcu. Habíen de s'escuender pa nun ser deteníos pola armada británica, pues los amotinaos yeren siempres condergaos a muerte.
De xeitu casual, Christian y los sos homes foron a ver la islla de Pitcairn, nel estremu oeste del archipiélagu de Tahití, que por aquel entós figuraba nes cartes marines nuna posición erónea. Decidieron quedar ellí, pues l'erru cartográfiu amenorgaría la posibilidá de que foren llocalizaos. El 23 de xineru de 1790 quemaron la Bounty, pa que nun se vieren los sos mástiles dende lloñe y pa esborriar toa güelga material del motín.
En 1808 apaeció'l primer barcu, de ñacionalidá americana. Christian y dalgunos morrieren. L'únicu amotináu que sobrevivía yera John Adams que convivía con diez muyeres y los sos fíos. Sicasí, inda güei viven en Pitcairn descendientes de los amotinaos de la Bounty y de les sos muyeres tahitianes.
Esiste torna al asturianu d'una novela de Jules Verne que trata'l motín: "Los solevaos del Bounty".
Comité de Guerra de Xixón
El Comité de Guerra de Xixón foi una institución política de predominiu anarquista de la ciudá de Xixón al entamu de la Guerra Civil Española.
Desendolcáu en xunu de 1936 y presidíu por Segundo Blanco, de la CNT, el comité cuntaba con comisiones de guerra, tresportes, abastecimientu y salubridá. En Sama (Llangréu), xurdiere a la vegada'l Comité Popular de Sama de Llangréu de preponderancia socialista. Finalmente, ambos comités fusionáronse, nesi mesmu añu, notru llocalizada en Xixón el 23 d'avientu (el Conseyu Interprovincial d'Asturies y Llión), presidíu pol socialista Belarmino Tomás.
Uníos Hermanos Proletarios
Uníos Hermanos Proletarios (UHP), ye una conseña simbolizada na alianza obrera soscrita pola Federación Socialista Asturiana, la Unión Xeneral de Trabayadores (UXT) y la Confederación Rexonal del Trabayu d'Asturies, Lleón y Palencia de la CNT, en febreru de 1934.
La conseña foi idea d'Amador Fernández, destacáu dirixente socialista. A esta alianza sumáronse al poco les dos organizaciones trotskistes esistentes: el Bloque Obreru y Campesinu y la Izquierda Comunista de Manuel Grossi. En setiembre'l PCE pidió l' ingresu n'Alianza que n'ochobre entamaría la Revolución asturiana.
La conseña adoptáronla los revolucionarios na Revolución d'Ochobre de 1934, buscando representar la unidá de aición del proletariáu asturianu y les sos diverses tendencies.
Más tarde'l lema sedría una proclama avezada del nomáu bandu republicanu y los sos defensores na Guerra Civil.
Beatu de Lliébana
Beatu de Lliébana, (¿?-798) foi un monxu nacíu en Lliébana, nel Reinu d'Asturies, anguaño en Cantabria. La so vida pue indagase siguiendo'l rastru al traviés de testimonios indirectos.
El monxu Beato vivió nel monesteriu de Santu Toribiu de Lliébana, y ellí foi onde escribió los Comentarios al Apocalipsis de San Xuan, nel añu 776. Diez años dempués, nel 786, redacta la versión definitiva. Nesta versión pretende facer frente a la crisis pola que pasaba la Ilesia n'aquellos años ya intenta amosar que ta en posesión de la "traditio" sobre la llegada y predicación del Apóstol Santiagu. Pa ello básase en ciertos escritos del llibru Breviariu de los Apóstoles.
Estos "Comentarios" contienen tamién ún de los más antiguos mapamundis del mundu cristianu.
Del llibru orixinal de los comentarios qu'escribió ficiéronse nun entamu dos copies y dempués foron surdiendo munches más yá que sedría un "betseler" de la dómina y esparderíase per tol Cristianismu. A estes copies llámaselos beatos.
Tamién dende esti monesteriu asturianu, Beato participó na llucha contra Elipando, obispu de Toledo, que defendía la teoría del adopcionismu. A esta llucha xunióse tamién Eterio, obispu d'Osma.
Beato retiraríase bien llueu al monesteriu de Valcabado, asitiáu na actual (Palencia). Foi abá d'esti monesteriu, y ellí morrió.
Cellébrase la so festividá'l día 19 de febreru.
Mapa Mundi de Beatu de Lliébana
El "Mapa Mundi" de Beatu de Lliébana ye una de les principales obres cartográfiques de la Alta Edá Media: Foi ellaboráu pol monxu del mesmu nome, basándose nes descripciones aportaes por San Isidoru de Sevilla, Ptolomeo y les Sagraes Escritures. Anque'l manuscritu orixinal ta perdíu, aínda consérvense delles copies con abonda fidelidá respeuto al orixinal.
Según les descripciones del Xénesis que Beato tomaba por bas, la tierra yera plana y sobre ella elevábase la bóveda celeste na que se movíen el Sol, la Lluna y toda una serie de lluminaries menores como los planetes y les estrelles.
Nesti "Mapa Mundi", l'orbe represéntase como un discu rodeáu poles agües del Océanu. La tierra divídese'n tres continentes: Asia (semicírculu superior), África (cuadrante inferior derechu) y Europa (cuadrante inferior izquierdu), que correspuenden respeutivamente a los descendientes de los tres fíos de Noé: Sem, Cam y Jafet. Les mases continentales son xebraes por corrientes d'agua o mares interiores como'l Mar Mediterraneu (Europa-África), el Ríu Nilu (África-Asia) y el Bósforu y el Mar Exeu (Europa-Asia). Nel centru del mundu asitiase Xerusalén, la ciudá sagrada del xudaísmu y la cristiandá, onde Abraham tuvo a piques de sacrificar al so fíu Isaac y onde foi la Pasión y Resurrección de Cristo. La concepción de Xerusalén como "umbilicum mundi" yera abondo usual na espiritualidá cristiana medieval: NaDivina Comedia, Dante entama'l so viaxe a los infiernos dende'l subsuelu d'esta ciudá.
Nel estremu oriental d'Asia afáyase'l Xardín del Edén, territoriu paradisiacu onde non fai fríu nin calor y onde medren árboles y maderes de toa triba. Nel so centru ta l'Árbol de la Vida y xunto a élli una fonte d'onde manen los cuatro ríos del Paraísu: Tigris, Éufrates, Pisón y Guijón. La entrada'l Paraísu ta protexía por un querubín que blande una espada de fueu. Na costa meridional del continente asiáticu alcuéntrase la India, territoriu pergrande atravesáu por tres ríos de nome Indo, Ganges y Hipane. Ellí tan los Montes del Oru, con acesu torgáu a los humanos por grifos y dragones. Frente a la costa India asitia les islles de "Taprobane" (Ceilán), "Chrysa" y "Argyre", y "Tyle".
Aguano
L'aguano ye una llingua estinta que falóse nel Perú.
En 1959 quedaben 40 families del grupu étnicu, que yá nun falaben aguano sinón quechúa, nel conceyu de Santa Cruz de Huallaga, nel cursu baxu del ríu Huallaga y nel cursu altu del ríu Samiria, tributarios del ríu Marañón.
NGC 3273
NGC 3273 ye una galaxa na constelación d'Antlia. Tien una magnitú aparente de 12.5, una ascensión recta de 10h 30m 29s y una declinación -35° 36' 40"
Abadía de Bec
L'abadía de Bec (Abbaye Notre-Dame du Bec en francés) ye una fundación bieita de 1039 fecha pol monxu Herluin. L'abadía asítiase en Le Bec-Hellouin, nel departamentu d'Eure (Normandía, Francia), nun valle ente les ciudaes de Rouen y Le Havre.
Na Edá Media de Bec dependía del prioratu de St Neots y otres fundaciones ingleses, y dos de los arzobispos de Canterbury foron monxos procedientes de Bec y l'abadía foi ún de los dos centros inteleutuales europeos del sieglu XI con Anselmo de Canterbury.
Woody Guthrie
Woodrow Wilson Guthrie (14 de xunetu, 1912 n'Okemah, Oklahoma, - 3 d'ochobre, 1967 en Queens, Nueva York) foi un cantante de folk americanu, identificáu col home corriente, colos probes y primíos en xeneral, contrariu al facismu, a los políticos en xeneral y a la esplotación económico. La so canción más conocía ye "This Land Is Your Land" ("Esta tierra ye la to tierra"). Pa de la música country moderna, el músicu Arlo Guthrie ye'l so fíu.
Lletrista y compositor, les sos obres son bayuroses: escribió más de 1.000 cantares, percorrió los Estaos Xuníos en tren actuando en milenta llugares, aínda que nunca nun cantó p'audiencies superiores a les 1.000 persones, pero sí dexó una fonda güelga na América rural y nos cantautores que vendríen darréu como Bob Dylan.
Ente
L'ente ("ens", en llatín) ye una pallabra central na mayor parte la historia la filosofía. Etimolóxicamente "ens" vieabra central na meirande parte da historia da filosofía. Etimoloxicamente "ens" vien del griegu "on" (participiu presente del verbu "einai", ser). En consecuencia, nel so sentíu más xeneral úsase pa designar un ser cualsiquier, esto ye, una cosa que ta "siendo" qu'esiste.
Na filosofía griega la discusión filosófica sobro l'ente xiraba alrodiu de si taba o non sometíu a un cambeu. Nesti sen, puédese afirmar que tol pensamientu griegu alliméntase de la tensión ente Física (ciencia o cambiu) y Metafísica (ciencia de lo inmutable).
Durante'l periodu escolásticu diferénciase ente l"'ente increáu" (Dios) y los "entes creaos" (les coses del mundiu). Otra dixebra ye ente "ente real" (ens reale) ya "ente de razón" (ens rationis): el primeru son les coses qu'esisten realmente (animales, plantes, seres inertes), demientres que'l segundu namái esiste nel pensamientu (por exemplu, un dragón, una cuélebre, etc.).
Yá nel sieglu XX, Martin Heidegger somete a una fonda revisión les concepciones tradicionales d'ente estableciendo una nueva dixebra: "Dasein" (ente humanu), "Zuhandenheit" (cutensilios) y "Vorhandenheit" (coses presentes a la vista).
Sampi
Sampi ye'l nome d'una antigua lletra del alfabetu griegu que nun pertenez al alfabetu clásicu. Como signu numbéricu representa'l novecientos.
Nacionalismu vascu
El nacionalismu vascu xurde no cabero del sieglu XIX, tres la Tercera Guerra Carlista y la casi supresión dafecu de los fueros (lleis propies). El primer partíu políticu abiertamente nacionalista ye'l Partíu Republicanu Navarru, que converxe cola organización vizcaína de Sabino Arana Goiri pa formar el Partíu Nacionalista Vascu (EAJ-PNV), nun contesto de la corriente del Romanticismu. 
No cabero del sieglu XIX apaecen nel país vascu unes corrientes defensores de la llingua y cultura vasques, los llamaos “euskeros”, que reaicionan contra la perda de valores prevocada pola fuerte inmigración pola creciente industrialización del país. Sabino Arana Goiri, consideráu el creador del nacionalismu vascu xunta'l so hermanu Luis Arana Goiri, llimitóse a recoyer toes estes idees presentes na sociedá vasca.. Amas do EAJ-PNV que fundo y llideró, ye'l creador de dalgunos signos de la identidá vasca: La “Ikurriña” y el sostantivu "Euzkadi" ( qu'anguañu suel escribise como Euskadi, anque munchos prefieren emplegar el más xenuín Euskal Herria. 
"Ver articulu principal Partido Nacionalista Vasco"
El PNV apaez como ún de los primeros partíos democristianos d'Europa, oscilando siempre ente los sos principios independentistes y el so prgamatismu pactista. Tien sio en tolos periodos democráticos d'España la fuercia política principal del País Vascu. En Navarra, tien tamién una importante presencia fasta los años 80, nos que os "jeltzales" navarros e gran parte de los guipuzcoanos escindiéronse pa formar Eusko Alkartasuna.
El primer nacionalismu vascu d'esquierdes ye Acción Nacionalista Vasca (EAE-ANV), con ciertu pesu nel periodu republicanu. Nesta dómina, les demandes nacionalistes d'autonomía reconoceránse cuando'l güelpe d'estáu de 1936 cuadno se firmará'l Estatutu d'Estella pal País Vascu. Cola cayía de Vizcya en 1937 y la rendición de les milicies vasques en Santoña (Pactu de Santoña), fina esti breve periodu d' autonomía moderna. Mientres la primer fase del franquismu la parte sur del País Vascu viviu algunos episodios de guerrilla (o maquis). En 1959 xurde ETA, que escomencipiará la so actividá armada de magar 1968. Nesti periodu, ente otros atentaos, ETA asasinó a Carrero Blanco, consideráu como'l posible continuador del réxime dictatorial.
Beta
Beta ye'l nome de la lletra del alfabetu griegu (βῆτα); equival a /b/, soníu oclusivu llabial sonoru. Suel trescribise como "b". El so nome provién del de la segunda lletra del alfabetu feniciu "bēt". Como signu numbéricu representaba'l dos. En mayúscula val tamién pa designar al segundu cantu de la Ilíada d'Homeru y en minúscula el segundu de la Odisea.
Gama
Gama (gamma) ye'l nome de la tercer lletra del alfabetu griegu (γ&#X1F71;μμα); equival al /g/, soníu oclusivu gutural sonoru; cuandu va siguíu de kappa, gama o khi lleese /n/ (n velar). Suel trescribise como "g" énte "a", "o" y "u", y como "x", énte "e" ya "i". El so nome provién del de la tercera lletra del alfabetu feniciu "gīmel". Como signu numbéricu representaba'l tres. En mayúscula val tamién pa designar el tercer cantu de la Ilíada d'Homeru y en minúscula'l terceru de la Odisea.
Delta
Delta ye'l nome de la cuarta lletra del alfabetu griegu (δέλτα); equival al /d/, soníu oclusivu dental sonoru. Minúscula δ, mayúscula Δ. Suel trescribiese como "d". El so nome provién del de la cuarta lletra del alfabetu feniciu "dālet". Como signu numbéricu representaba'l cuatru. En mayúscula val tamién pa desginar el cuartu cantu de la Illíada d'Homeru y en minúscula'l cuartu de la Odisea.
Épsilon
Épsilon ye'l nome de la quinta lletra del alfabetu griegu (ἔ ψιλόν); equival a /e/, vocal breve. Minúscula ε, mayúscula Ε. Suel trescribise como "e". El so nome provién de la quinta lletra del alfabetu feniciu "hē", au representaba'l soníu /h/, llaringal fricativa sorda, inesistente nel griegu. Foi, pues, reemplegada pa la notación d'una vocal, soníos pa los que los fenicios nun teníen lletra. Como signu numbéricu representaba'l cinco. En mayúscula sirve tamién pa desginar el quintu cantu de la Ilíada d'Homeru y en mayúscula'l quintu de la Odisea.
Digamma
Digamma ye'l nome de la antigua sesta lletra del alfabetu griegu clásicu; equivalía a la /w/. Minúscula Ϝ. En desapaeciendo'l soníu /w/ del dialeutu xónicu esborriaron tamién la lletra, pesie a esto, inda caltién el so valor como númberu, representando'l seyes.
Ikurriña
La ikurriña (o "ikurrina", que n'euskera pronúnciase igual que l'anterior) ye la bandera oficial del País Vascu dende l'aprobación del estatutu d'autonomía en 1979 y tamién ye la que los nacionalistes vascos adopten pa Euskal Herria. 
Foi creada en 1894 polos hermanos Luis y Sabino Arana (el fundador del Partido Nacionalista Vasco), y nun entamu correspondía, dientro de la serie de banderes que diseñaron, a la qu'identificaba'l territoriu de Vizcaya. Posteriormente paso a representar a toa Euskal Herria, o como nel so momentu se denomaba, "Euzkadi" (les siete provincies, ello ye Álava, Guipúzcoa, Vizcaya, Navarra, Baxa Navarra, Sola y Labort). Cola constitución de la comunidá autonoma del País Vascu, o Euskadi, adoptóse como bandera oficial de la mesma.
Zeta
Zeta ye'l nome de la sesta lletra del alfabetu griegu (ζῆτα); equival a /ds/. Minúscula ζ, mayúscula Ζ. Suel trescribise como "z". Provién de la lletra del alfabetu feniciu "zayin", que nesa llingua tenía'l valor de /z/, ese sonora; Como signu numbéricu representaba'l siete. En mayúscula sirve tamién pa designar el sestu cantu de la Ilíada d'Homeru y en minúscula'l sestu de la Odisea.
Theta
Theta ye'l nome de la octava lletra del alfabetu griegu (θῆτα). Na pronunciación erasmista equival a /θ/, el primer soníu de "zapatu" n'asturianu; na pronunciación orixinal correspondíase cola oclusiva dental sorda aspirada /th/, que darréu evolucionó a la fricativa /θ/. Minúscula θ, mayúscula Θ. Suel trescribise como "t". Provién de la lletra del alfabetu feniciu "ţēt", que representaba una alveolar sorda enfática; al nun esistir en griegu un soníu tal, aprovechóse'l signu pa la representación de l'aspirada dental. Como signu numbéricu representaba'l nueve. En mayúscula sirve tamién pa designar l'octavu cantu de la Ilíada d'Homeru y en minúscula l'octavu de la Odisea.
Batalla de Bailén
La batalla de Bailén asocedió'l 9 de xunetu de 1808. Foi una batalla clave na Guerra de la Independencia española a la escontra'l dominiu de la Francia napoleónica. Les tropes franceses de Dupont foron derrotaes poles españoles del xeneral Castaños. Ye la primera victoria española de la guerra de la independencia, que fexo que fasta Xosé I fuyese de Madrid.
Hans Christian Ørsted
Hans Christian Ørsted (Rudkobing 1777 - Copenhague 1851) foi un físicu y químicu danés. El so descubrimientu del campu magnéticu nes prosimidaes d'una corriente llétrica (1820) ye l'orixe del electromagnetismu. Construyó un piezómetru pa estudiar la compresibilidá de los llíquidos y de los sólidos (1822).
Darahna
Darahna foi una ciudá de la Tierra Alta Hitita.
Arcabuz
L'arcabuz ye un arma de fueu emplegada ente los XV y XVII. Formábenla un cañón de fierru montáu sobro un maderu d'alredor d'un metru de llonxitú, asemeyáu al fusil, y de calibres variaos. Cargábase pela boca y pa disparar había que prender la pólvora al traviés d'una mecha o con una chispa d'un pedernal. L'alcance del disparu nun superaba los 25 m, llegando a los 50 nes caberes versiones y tenía una cadencia de disparu de 2 ó 3 per minutu.
L'arcabuz demostró la so eficacia durante la Batalla de Pavía (1525), la victoria sobro la caballería francés polos arcabuceros llevó a que munchos exércitos adoptasen l'arma en sostitución de la ballesta.
A la fin del sieglu XVI el mosquete sustitúi l'arcabuz na mayoría de los exércitos, pero en Xapón caltúvose fasta la fin del shogunatu.
Betaucourt
Betaucourt ye una comuna del departamentu de l'Alta Savoya, na rexón del Franco-Condáu, Francia. Tien 7.17 qm² y 172 habitantes. El principal monumentu de la comuna ye la ilesia, fecha en 1935 sobro una ilesia anterior y restaurada en 1998. Del antigu castiellu de Betancurt namái queden les ruines.
Alamosa East
Alamosa East ye un llugar del condáu d'Alamosa, Coloráu, Estaos Xuníos. Tien una estensión de 9.3 qm² y cuenta con 1.528 habitantes (2000). La mayoría la población ye hispano (54.38%) inda que la llingua más falada ye l'inglés (62.2%), seguida del castellán (34.6%) y del tagalo (1.5%)
Aburrición
L'aburrición, o tediu ye un estáu de desinterés o de falda d'enerxía propiu de lo shumanos como reaición a estímulos que se perciben como monótonos o repetitivos o pola falta de coses interesantes pa ver, oyer o facer cuando nun se deseya tar ensin facer nada. Cuando ye un estáu mui frecuente l'aburrición pue ser tamién un síntoma de depresión.
N'asturianu aburrir tamién tien el significáu de molestar o alterar l'ánimu d'otra persona como na frase "Aburres a les piedres".
Acrofobia
Acrofobia ye un temor irracional al vértigu nes altures, como fobia que ye, xenera fuertes niveles d'ansiedá y pue provocar un ataque de pánicu nos individuos afeutaos, y en casos estremos el suicidiu, lo que provoca una conducta d'evitación.
Terapia de xuegu
La terapia de xuegu ye una terapia espresiva qu'emplega'l xuegu pa diagnoticar y tratar problemes sicolóxicos, especialmente emplegada nos neños yá que pa ellos el xuegu ye una forma de comunicación. El terapeuta observa como'l suxetu xuega con xuguetes pa determinar la causa de los sos trestornos emocionales, confliutos o traumes. L'oríxe de la terapia ta na escuela humanista, emplegáu por Melanie Klein nos años trenta y autualizáu pol trabayu de Carl Rogers y Virginia Axline.
Machismu
El machismu ye'l conxuntu d'actitúes y comportamientos que rebaxen la dignidá de les muyeres marxinándoles frente a los homes, pol simple fechu de ser muyeres: ye dicir, namái debío al so sexu y ensin denguna xustificación científica.
Trátase d'una forma de sexismu (discriminación por razón de sexu) na que s'infravaloren les facultaes d'una persona del sexu femenín.
Afeutividá
En sicoloxía l'afeutividá ye la susceptibilidá que'l ser humanu espirimenta énte determinaes alteraciones que se producen nel mundu esterior o nel so propiu mundu y que s'espresen al traviés del comportamientu emocional, los sentimientos y les pasiones. Les carencies na afeutividá puen afeutar gravemente a la conducta del individuu.
Acteón
Acteón foi un personax de la mitoloxía griega. Fíu d'Aristeo y Autónoe, yera un cazador de Beocia. Cuando Artemisa diba bañase nuna viesca cerca la ciudá d'Orcomeno, Acteón vióla por casualidá, aparóse y quedó fascináu pola so guapura. Atemisa, al decatase, convirtiólu nun ciervu y unvió a los sos propios perros pa que lu comieren.
Sabino Arana Goiri
Sabino Arana Goiri (1865 - 1903), "Arana Goiri'tar Sabin", según el sistema onomásticu qu'él desendolcó, foi un políticu español, consideráu padre del nacionalismu vascu y fundador del Partido Nacionalista Vasco.
Nació'l 26 de xineru de 1865 n' Abando (anguaño parte del municipiu de Bilbao), Vizcaya, y morrió en Pedernales, Vizcaya, el 25 de payares de 1903.
Procedente d'una familia carlista de la anteiglesia d' Abando, Sabino entamó la so educación en Bayona, Francia, onde se exiliaren en 1873 poles idees carlistes de so pá.
Depués pasó pel colexu xesuita n'Orduña y completó la so formación estudiando filoloxía vasca durante una llarga convalecencia. Interrumpió los sos estudios de Derechu na Universidá de Barcelona al morrer so madre, en 1888. Dende entós, aislláu en so casa d'Albia, dedicóse a la investigación histórica y filolóxica.
Conceyu d'Estudiantes Nacionalistes
El Conceyu d'Estudiantes Nacionalistes (CEN) foi una organización estudiantil universitaria asturiana de calter nacionalista. El CEN foi formáu en 1986 y caltuvo dellos años actividá y representación institucional. 
Afrancesáu
Afrancesáu ye'l nome col que se conoz n'España y en Portugal a los partidarios de la Revolución Francesa, del lliberalismu y de les idees de la Illustración que sofitaron la ocupación francesa de la Península Ibérica demientres el Primer Imperiu Francés.
N'España'l términu apaeciere yá demientres el reináu de Carlos III d'España magar que tenía un calter neutru y namái designaba les modes franceses, alquirió un significáu peyorativu col reináu de Xosé I, hermanu de Napoleón qu'intentó reformar les estructures de l'estáu. Cuando cayó'l réxime bonapartista n'España gran parte los afrancesaos colaron a l'esiliu a Francia, ente 4.000 y 12.000. Demientres l'amnistía de 1820 munchos tornaron pero en finando'l trieniu lliberal habríen de cruciar la llende una vegada más.
Llingua amahai
L'amahai ye una llingua malayo-polinesia que fálase n'Indonesia. El so códigu ISO/DIS 639-3 ye amq.
L'amahai compónse de cuatro dialeutos que falábense tradicionalmente en cuatro llocalidaes estremaes al suroeste de la islla de Seram, cerca de Maschi, nes llocalidaes d'Amahai, Makariki, Rutah y Soahuku, la llingua carez d'un nome común pal conxuntu de los cuatro dialeutos y nos Países Baxos conozse como Koako. Anguaño la llingua ta nun procesu d'estinción. En 1987 rexistráronse 50 falantes nel so territoriu tradicional. Tamién hai falantes nos Países Baxos. 
Disfemismu
El disfemismu ye una figura retórica, opuesta al eufemismu, que pue atopase nos actos concretos de la fala y consiste en designar daqué per aciu d'una pallabra o espresión peyorativa. Procédese sostituyendo los términos adecuaos socialmente por espresiones pseudosinónimes garraes de rexistros poco procedentes, pero que garren nel contestu una connotación afectiva o positiva. 
El disfemismu pue representar en dellos casos un esfuerciu pa lliberase de la disposición respetuosa qu'en xeneral, predomina na sociedá actual. Tamién pue usase con intenciones humorístiques.
Miguel de Cervantes (buque)
El Miguel de Cervantes yera un cruceru llixeru de la Marina española que foi botáu nel Ferrol en 1930 y retiráu en 1964, que llevó'l nome del escritor español.
El barcu tenía 172,62 metros d'eslora, 16,61 m de babor a estribor y 5,03 d'altor. Armáu con estremaes clases de cañones y con capacidá pa una tripulación de 566 mariñeiros, el "Miguel de Cervantes" yera mui asemeyáu a los buques del so tiempu, l"'Almirante Cervera" y el "Galicia".
Yul Brynner
Yul Brynner (11 de xunetu de 1920 – 10 d'ochobre de 1985) foi un actor estaunidense ñacíu en Vladivostok (Rusia) de ma rusa y pa suízu-mongol.
Entamó la so carrera artística en París, con pequenos papeles en clubs. En 1941 entama una xira teatral pelos Estaos Xuníos, debutando en Hollywood en 1949. El so papel más conocíu foi el de rei Mongkut de Siam nes versiones teatral y cinematográfica de " The King and I" (El rei y yo), pol que ganó un Óscar.
Jörmungandr
Na mitoloxía nórdico un jörmungandr ye una gran serpiente fía del dios Loki y la xiganta Angur. Yera hermana del llobu Fenrir y de la diosa Hela. Los Æsir pescanciaron que Jörmungandr sedría muipeligrosa pa la humanidá asina que foi arroxada a les augues qu'arrodien Midgar. La serpiente creció tantu que yera quién a rodiar laTierra y garrar la so propia cola (ver Uróboros). Durante'l Ragnarök morrerá a manes de Thor, non ensin enantes envelenar al dios del tronu que morrerá dempués.
Aldo Duscher
Aldo Pedro Duscher (Esquel, 22 de marzu de 1979) ye un xugador de fútbol arxentín con pasaporte austriacu qu'anguañu xuega nel Sevilla Fútbol Club.
Debutó profesionalmente en 1996 nos Newell's Old Boys. En 1998 treslladóse a Europa pa xugar col Sporting de Lisboa, col que ganó la SuperLliga en 2000. Dempués contratólu'l Deportivo, onde tenía contratu fasta'l 2007. Pa la temporada 2008-09 firmó col Sevilla FC. 
Cola Seleición Nacional de Fútbol d'Arxentina xugó 4 partíos.
Universidá de Harvard
La Universidá de Harvard o Harvard University ye una universidá privada, la más antigua de los Estaos Xuníos d'América, asitiada en Cambridge (Massachusetts). Fundóla la colonia de la bahía Massachusetts el 8 de setiembre de 1636. Conocida al entamu como New College, pasó a se denomar Harvard College el 13 de marzu de 1639 por John Harvard, que donaría los sos llibros y la mayoría del so capital a la institución, que conviértese n'universidá en 1780.
Ye la universidá con mayor presupuestu del mundu y una de les más seleutives. Cuenta con 2.300 profesores, 6.650 estudiantes de primer ciclu y 13.000 de segundu distribuyíos en nueve facultaes.
Charlie Rivel
Charlie Rivel yera'l nome artístísticu de José Andreu, payasu catalán ñacíu en Cubelles, provincia de Barcelona, el 24 d'abril de 1896 y muertu en Sant Pere de Ribes en 1983. Foi internacionalmente conocíu como payasu de circu. So pá y so ma, Pedro Rivels Pere Andreu Pausas (catalán) y Marie-Louise Lasarre (francesa) foron artistes de circu tamién.
Entamó la so carrera con namái que 3 años d'edá, actuando nel grupu "Los Rivels" colos sos hermanos Polo Rivel y René Rivel. Actuó xunto a la so familia en diverses combinaciones hasta qu'en 1935, por desavenencies de tou tipo entama la so carrera en solitario, collechando ésitu a nivel mundial y obteniendo gran sonadía per toa Europa.
Garró'l so nome artísticu de Charlie Chaplin. La lleenda diz que Chaplin entrugó-y nuna ocasión: "¿Yes tu'l que m'imita o soi yo'l que t'imito a ti?". L'españíu de la Segunda Guerra Mundial marcaría la so personalidá definitiva (xerséi llargu, cadera y guitarra). Habría de permanecer na Alemaña nazi per dos años, cumpliendo los sos contratos roblaos.
En 1954 tornó pa Barcelona, au convirtióse nuna estrella del Circu Price; yera mui orixinal el so númberu como "payasu aullaor". 
En 1971 participa nuna película de Federico Fellini, Clowns.
En 1973, la televisión de Luxemburgu pide-y actuar nel entreactu, durante'l recuentu de vostos del Festival de la Canción d'Eurovisión. 
Una de les anécdotes que se cuenten de Charlie ye la de cuando entró na pista del circu y tovía nun entamara la so actuación cuando un neñu entamó a llorar desesperadamente (probablemente yera la primera vez que vía a un payasu). Charlie nun podía entamar la so actuación yá que'l públicu taba más pendiente del neñu que del payasu. Charlie averóse-y pasu ente pasu pa face-y un afalagu y intentar calmalu, pero l'efectu foi'l contrariu y el neñu entamó a llorar con más fuerza tovía, ente les rises medio divertíes medio enternecíes del públicu adultu. Riverl fonderamente conocedor de la psicoloxía infantil, retiróse hacia'l centru de la pista y entamó tamién a llorar, desconsoladamente, solidariamente. Con eso bastó. El neñu calló calló nel actu, con unos güeyos sollertes pola sospresa de descubrir qu'aquel ser vestíu de collorao sabía espresase tamién col so mesmu llinguaxe: el llantu. Y Rivel continuó llorando. Y "Uuuuuuuh". Cuando tovía llorosu, volvió a averase al críu, ya calmáu dafechu y mirándolu colos güeyos arremeyaos, el neñu sacó'l chupu de la boca y dio-ylu a Charlie, nun actu de solidaridá . El llantu de Rivel agotóse y el públicu entamó a aplaudir. 
A partir de 1935 y hasta el final de la guerra abraza el nazismo trabajando para el departamento de propaganda del tercer del Tercer Reich. En esta situación, mantiene relaciones amistosas con Adolf Hitler y Joseph Goebbels en pro de la causa nazi. Posteriormente, al finalizar la guerra y despues de refugiarse en Suecia, Charlie pide ayuda al General Franco, que le proporciona pasaporte y entrada a España. (Der spiegel. Família Andreu Rivels.)
La Democracia no sólo es una palabra para quedar bien sociedad. La Democracia requiere acciones justas.
Enlaces externos Wikipedia:
Los Andreu Rivel en la Alemania nazi a favor de la Democracia. Ref. Archivos de los juzgados de Frankfurt. Der spiegel (Alemania. 1936).
Tarento
Tarento ("Taranto" n'italianu) ye una ciudá del sur d'Italia na rexón de Puglia. Estiéndese per una area de 217 km, con una población de 202.033 (2001) habitantes y una densidá de población de 973 hab/km.
Josep Fèlix Escudero
Josep Fèlix Escudero Pitarch (Adzeneta, 1946), escritor valencianu en castellanu y catalán.
Entamó a escribir poesía en castellán y la so primera obra foi "Historias a la luz de una ventana ocre". En 1977 espubliza'l so primer poemariu en catalán, "Paraula de Miquel" col que gana'l Premiu Vicent Andrés Estellés. En 1983 espubliza "Libertad Provisional" y en 1984 "Disursos de salvació". En 1985 sal a la lluz "Burriana a la luz" y en 2001 "Presagi del Tacte". Tornáu al castellán "Anxos en tempos de chuvia" de Miguel Vázquez Freire.
Maorís
Los Maorís son el pueblu que fala la llingua indíxena de Nueva Zelanda y de les Islles Cook del mesmu nome.
La pallabra "maorí" significa normal o ordinariu na llingua maorí, anque anguaño munchos maorís prefieran dase'l nome de tangata whenua, lliteralmente: "el pueblu de la tierra".
Atón
Atón ye un dios exipcianu representáu pol discu solar oxetu del primer cultu monoteísta conocíu, nel Imperiu Nuevu, nel conocíu como revolución o periodu amárnicu instauráu por Akhenatón (Amenofis IV). Tres de la muerte d'esti faraón volvióse al cultu de los dioses tradicionales demientres el gobiernu del mozu Tutankhamón, famosu pol alcuentru de la so tumba por parte d'Howard Carter.
Abrazu
Un abrazu consiste n'envolver colos brazos dos o más persones. Ye una demostración d'afeutu y cariñu y proporciona sentimientos de placer. En dalgunes cultures l'abrazu, o cualesquier otru tipu de contautu corporal en público ta mal visto fora del ámbetu familiar.
Dave Krusen
Dave Krusen (ñacíu'l 10 de marzu de 1966 en Tacoma, Washington) ye un baterista de rock estauxunidense conocíu pol so trabayu na grabación del primer álbum de Pearl Jam, "Ten". Tamién foi el segundu batería de Candlebox, xuntándose a la banda en 1997 dempués de la salida de Scott Mercado. Recientemente formó una banda en Seattle llamada Novatone.
SS General von Steuben
El SS General von Steuben (llamáu fasta 1938 "München", pola ciudá de Múnic), yera un barcu de pasaxeros de lluxu reconvertíu en buque de tresporte acorazáu durante la Segunda Guerra Mundial.
Cuando la guerra llegaba al so fin, l'Exércitu Roxu entraba en Prusia Oriental y 5200 refuxaos alemanes y soldaos feríos xubieron al Steuben en Pillau, na bahía de Danzig (agora Gdańsk, Polonia) con destún p'hacia Swinemünde. A medianueche del día que zarpó, el 10 de febreru de 1945, con 2000 soldaos feríos, 320 enfermeres, 30 doutores y más de 1000 refuxados. Fundiéronlu dos torpedos llanzaos dende'l submarín soviéticu S-13. Namái hebo 659 sobrevivientes: 4500 persones morrieron.
Baloncestu
El baloncestu ye un deporte al que se xuega con un balón nel que lo importante ye metelu dientro una canasta allugada a 3,05 metros d'altura.
Les lligües más destacaes d'España son l'ACB y la LEB. España ye campeona del mundu de baloncestu de 2006 y ganó'l títulu en Xapón. 
N' estos momentos Asturies ta reprsentau polos siguientes equipos na competición profesional o semiprofesional:
Xuégase en cuatro tiempos de 10 minutos caún. Los descansos detrás del primer y tercer tiempu son de 2 minutos y de 15 minutos el de depués del segundu tiempu.
El campu de xuegu de 28m x 15m, qu'en nengún casu pue ser de yerba, tien forma rectangular y ha de tar separtáu'l metru como poco de cualesquier estorbu. A lo alto los pilancos han de tar como pocu a 7 metros d'altor. A cada llau hai un tableru con un aru pel qu’hai que facer pasar la pelota. Gana l’equipu que más canastes faiga.
El baloncestu nació en 1891 cuando James A. Naismith, un profesor d’Ohio (Estaos Xuníos), viendo que les actividaes físiques que se facíen n’iviernu nun yeren abondes porque nun podíen salir albentestate, pensó nuna actividá física que se pudiera facer nun sitiu zarráu, que nun fuera mui bruta, que nun se corriera cola pelota nos pies y na que nun hubiera porteros. Basándose nun xuegu de la so neñez, asitió dos paxos nos estremos del ximnasiu, afitaos a 3m d’altor nos qu’había que meter la pelota directamente con una llinia curva usando la maña más que la fuercia. Nun principiu, los paxos teníen la parte d’abaxo y había que recoyer la pelota coles manes depués d’encestar. En 1906 apaecieron aros de metal con tableros.
El so espardimientu foi rápidu y yá en 1936 créase en Xinebra la Federación Internacional de Baloncestu (FIB) al tiempu que tornaba deporte olímpicu. Foi tamién en 1936 cuando naz la Federación Española de Baloncestu.
El baloncestu cunta colos participantes que siguen darréu: 
El terrén de xuegu tien los siguientes elementos:
Nel baloncestu puen dase les situaciones de xuegu que siguen darréu:
Rodríguez López, M.X. (Coor.) (2012). "El palabreru del baloncestu". Asturies: Oficina Municipal de la Llingua del Ayuntamientu de Xixón.
Nepal
La República Federal Democrática de Nepal ta asitiada al norte de la India y al sur de China, tien una superficie de 147.181 qm². Ta allugáu nuna de les fasteres más montesines del mundu, y esti fechu fai que les sos comunicaciones col restu d'esti seyan difíciles.
Nepal pue estremase en trés rexones xeográfiques bien estremaes, toes en paralelu a China, la más cierra nómase la cordalera Gran Himalaya con altores de más de 4500 metros y un clima perfríu y nes más de les fasteres inhabitable.
La segunda ta marcada poles nomaes cordaleres del Himalaya "Mahabharat" y tien altores superiores a los 2000 metros n'abondes fasteres del so terrén. El clima tiende a ser de monte, cada vuelta mas estremáu en según xubimos d'altor.
La tercera y mas averada a la India nómase Tarei, y ta carauterizada poles sos viesques, llagunes y llagos poco estensos, la soleda llanura de grandes dimensiones ye na que ta asitiada la capital, Katmandú. El so clima carauterízase por iviernos fríos y branos calorosos y lluviosos. Delles zones baxes del estremu sur asemeyen más a un clima tropical o semi-tropical fríu con abondes precipitaciones concentraes nuna dómina del añu (branu) sicasí nel restu l'añu pue falase d'una estación fría n'iviernu, lo que fai que nun encaxe'l tou nes carauterístiques del clima tropical.
Ente la so fauna rescamplen los llobos, oveyes salvaxes, cabres, lleopardos, tigres y elefantes. Delles persones dicen por lleendes llocales que ye equí au vive un animal asemeyáu a un osu bípedu nomáu yeti, que na llingua llocal quier dicir "abominable home de les ñeves"
La fauna ta concentrao na so mayor parte na rexón de tarei, por mor de que nes otres les altures y el friu torguen la mayor parte de la vida vexetal. Cabe destacar qu'esta rexón ta cubierta nun terciu por viesca entá virxe, y que les especies mas destacaes son el bambú, pinos y carbayos, y yá nes rexones altes abetos y cedros sele.
Nepal tien una población d'unos 27.270.000 habitantes separtaos en dos grupos étnicos, el primeru l'indonepalés, mayoritariu, y el segundu el tibetanu, procedente d'esta rexón y d'au remanecen los famosos sherpes y gurkes. Los dos grupos meciéronse anguaño ensin qu'heba muncha diferenciación.
Tien una densidá de población de 185 habitantes per metru cuadráu y les sos principales ciudaes son Katmandú (671.980 habitantes), Lalitpur (162.991 habitantes)y Bharatpur (64.300 habitantes).
El pais ye eminentemente agrícola, con un 79% de la población allugada nel seutor primariu, un quintu de la superficie del país ta cultivao. Los principales cultivos son l'arroz, el trigu, el maíz y la pataca. La ganadería perfaenla vaques, oveyes y cabres principalmente.
El sector terciariu ye infimu y concéntrase na redolada de les grandes ciudaes.
Tien un gran potencial de producción d'enerxía hidroeléctrica qu'inda nun foi aprovecháu, anque esta produz el 91% de les sos necesidaes enerxétiques.
La so moneda ye la rupia que cambiase al rodiu de les 71 rupies el dólar, y el bancu central de Nepal ye l'encargáu de la emitir.
El so PIB oficial ye de 6.627 millones de dólares, si bien en paridá de poder alquisitivu esta cifra asciende ta los 42.260 millones de dólares dando-y un PIB per capita de 1500$. La tasa de medra ye del 2,5% añal de media con una inflación del 7,8 per cientu, un paro del 41% y un 31% de la población vivendo baxo l'umbral dos 2 dólares per capita. 
El pais esporta al rodiu de 900 millones de dólares en productos, importando 2000 Millones, con un déficit de 1100 dólares. Les sos principales esportaciones son madera y productos primarios y agrícoles, importa productos ellaboraos y d'alta teunoloxía.
Ye obligatoria pa tolos neños ente 5 y 11 si más esto nun se cumple dafechu. La tasa d'alfabetización n'adultos nun pasa del 45%. Namás qu'hai una universidá asitiada en Katmandú.
L'estáu nun pue pagar una bona sanidá publico pola so probeza y la mayor parte de l'atención sanitaria faese per aciu de los mas de 420 millones de dólares que'l país recibe n'aides al desendolque y per aciu de ONGs, si bien el pais ameyoró abondo nes últimes décaes.
En Nepal hai gran variedá de llingües, fálense más de 30, anque la oficial ye'l nepalés, que namás lu fala la metá de la población, otres llingües d'importancia son les d'orixe tibetanu, dialeutos de la India y pequeñes comunidaes d'emigrantes chinos qu'empleguen esta llingua.
La relixón mayoritaria ye l'hinduismu, si bien el budismu se prautica tamién abondo, y faen delles mezcles de dambes en munchos territorios del país.
Anguaño'l país ta inmersu nuna guerra civil ente la guerrilla maoísta del Partíu Comunista de Nepal (Maoísta), inspirada por China y apoyada por esta y les fuercies monárquiques, los Maoístes ganaron apoyu ente la población cuando'l rei anuló la constitución lu caltenía como monarca constitucional. Esti grupu quier facer un estáu de corte marxista y deponer al rei, esto xuníu a l'aición de los partíos illegalizaos fizo que recientemente'l rei tornara a la constitución y qu'aniciare conversaciones que ficieron a entamos del 2006 algamar una tregua. Anguaño estes conversaciones continuen intentando algamar l'acabu de la violencia y el fin de la guerrilla maoista.
L'Asamblea foi nomada n'abril del 2007 col oxetivu de camudar Nepal nuna república y de pone-y el puntu a una guerra civil que dexó más de 13.000 muertos na última década. La mayoría hindú de Nepal permitió la monarquía a lo llargo de la historia porque'l rei yera tradicionalmente allabanciáu como una encarnación de Vishnu, el dios pa la proteición. Pero la so popularidá baxó dende que'l rei Gyanendra disolviera'l gobiernu nel 2006 ya impunxera un réxime absolutista, lo que provocó mayores protestes escontra'l monarca, obligándolu a entregar el poder a los partíos políticos un añu dempués.
El Partíu Comunista de Nepal (Maoísta), foi vencedor de les eleiciones celebraes n'abril del 2008, encamentando al monarca a que se tresllade a la so residencia privada enantes de que l'Asamblea faiga oficial l'abolición de la monarquía p'ayudar a que la transición pudiera facese de manera pacífica.
La rexón ye un estáu dende 1324, dómina na que xente de la India, fuxendo de la invasión musulmana instalose equi xunificando la zona, fasta entós xebrada n'estremaos reinos y tribus nomades.
Algamó la so maxima expansión en 1790 cuando ocuparon parte de Tibet demientres un tiempu na guerra encontra china, pero estos nun tardaron en los derrotar y ocupar tibet por un pequeñu periodu en 1702.
En 1814 Nepal viose arreyáu nuna guerra col Reinu Uníu (representáu pola Compañía Británica de les Indies Orientales) nun conflictu conocíu como guerra anglu-nepalesa, que terminó col tratáu de Sugauli (1816), na cual Nepal dexó'l Sikkim y el sur de Terai, en cuenta de la retirada británica. Dempués de que los gurkhas nepaleses ayudaren a los ingleses entartallar el motín de los Cipayos en 1857, la mayor parte de los territorios de Terai fuéron-yos devueltos en señal de gratitud.
En 1854, de la mano de Yung Bahadur, invadióse otra vuelta'l Tíbet, esta vez con éxitu, garantizándo-y a esti drechu de comerciu y ventaxes diplomátiques.
En 1952 fina l'absolutismu nel país y entama una monarquía constitucional abondo inestable y con continuos problemes, cambeos na constitución, reformes y tensiones qu'inclúin l'asesinatu de tola familia real por parte de Gyanendra Bir Bikran, hermanu del rei pa poder reinar, que continúa anguaño y d'u'l pais intenta salir agora cola presente tregua.
Estreleira
La bandera estreleira simboliza la llucha del movimientu socialista y comunista pola independencia de Galicia.
La modalidá de bandera de franxa azul con una estrella collorada nel centru úsase pola mayor parte del nacionalismu gallegu d'izquierdes. Anguaño ta abondo estendida en Galicia pola mor de la espansión del nacionalismu nos últimos años. La estrella collorada creáronla militantes comunistes de la UPG (Unión do Povo Galego) allá pelos años 60 del sieglu XX, recordando la "estrella solitaria" de la bandera de Cuba, adoptada tres llograr la independencia d'España. 
Según investigadores de la Fundación 10 de marzo, vinculada a CCOO y al Partido Comunista de Galicia ( PCG ), esta bandera usóse primeramente por militantes de la seición guerrillera del PCE en Galicia, nos años 40 del sieglu XX, siendo xefe de la guerrilla Antonio Seoane y Secretariu del PCE en Galicia (el PCG nun se crearía fasta los años 60) José Gómez Gayoso mientres los nacionalistes usaben dende la creación de Partíu Galleguista una bandera asemeyada cola estrella amariella.
Anguaño úsase como reclamu na defensa del nacionalismu gallegu d'izquierdes. Tolos partíos nacionalistes d'izquierda de Galicia (BNG, Nós-UP, FPG...) usen la bandera como símbolu del so nacionalismu.
Frente Popular Galega
La Frente Popular Galega (n'asturianu Frente Popular Gallegu, ya que "Frente", ye femenina en gallego) ye una organización política gallega, comunista ya independentista.
Cuando en 1986 la Unión do Povo Galego aceuta la participación del BNG nel Parllamentu Gallegu, 13 miembros del so Comité Central, llideraos por Mariano Abalo, ex-secretariu xeneral, y Xan Carballo dexen el partíu, costituyendo el Colectivu Comunista 22 de marzu, que'l 25 de xunetu de 1986 trssforma en Partíu Comunista de Lliberación Nacional. La III Asamblea Nacional del BNG espulsa'l PCLN por pidir el voto pa la organizaión vasca Herri Batasuna nes eleiciones europees. En 1987 el PCLN y Galiza Ceive-OLN formen la FPG.
En xunu de 1989 sofrió una escisión de los sectores que sofitaben les aiciones arames del Exército Gerrilheiro do Povo Galego Ceive que costituyeron la Assembleia do Povo Unido.
Nes eleiciones al Parllamentu gallegu de 2001 algamó 3.176 votos (0,30%), nes eleiciones xenerales de 2004 tuvo 2.257 votos (0,12%) y 1 conceyal por Cangas nes eleiciones municipales de 2003. Nes eleiciones autonómiques de 2005 algamó 2.982 votos (0,20%)
Exército Guerrilheiro do Povo Galego Ceive
L' Exército Guerrilheiro do Povo Galego Ceive (EGPGC), n'asturianu "Exercitu Gerrilleru del Pueblu Gallegu Llibre", foi un grupu terrorista gallegu col oxetivu de la independencia de Galicia y la tresformación de la sociedá cara al socialismu.
Entamó en 1986 y tuvo formáu nun entamu por militantes de Galiza Ceive-OLN y dalgún miembru de la UPG. Fexo un total de 90 aciones armaes, la cabera'l 13 de setiembre de 1991.
En 1989 asesinen a un guardia civil nel conceyu d'Irixoa y ente 1989 y 1990 foi desarticulada pola Policía y la Guardia Civil, desapareciendo dafechu en 1993.
La so espresión política foi Galiza Ceive-OLN, primero integrada nel Frente Popular Galega y llueu dando orixe a l'Assembleia do Povo Unido.
Unión do Povo Galego
La Unión do Povo Galego ("Xunión del Pueblu Gallegu" n'asturianu) ye un partíu políticu nacionalista gallegu y comunista.
Foi fundáu en 1964 teniendo como aspiración la independencia de Galicia y la so tresformación nun Estáu socialista . Impulsó la creación de frentes nacionalistes como l'Asemblea Nacional-Popular Galega y el Bloque Nacionalista Galego. Dende 1982 ye ún de los partíos integrantes d'esta coalición y el que más pesu políticu tien. El voceru del BNG nel Congresu de los Diputaos, Francisco Rodríguez, ye miembru de la UPG, lo mesmo qu'Anxo Quintana candidatu del BNG nes últimes eleiciones y vicepresindente de la Xunta de Galicia.
Espubliza la revista "Terra e Tempo" y el so Presidente ye Bautista Goyel Álvarez Domínguez. 
Cellebró'l so XI Congresu Nacional en xineru de 2005 en Santiago de Compostela.
Arancón
Arancón ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2005 tenía 108 habitantes y el so términu municipal ocupa 77,61 km². Ta asitiáu a 18 km de Soria. Ta formáu poles llocalidaes d'Arancón, Omeñaca, Tozalmoro, Cortos, Calderuela y Nieva de Calderuela.
Liberia
Liberia ye un país na costa oeste d'África, xunto a Sierra Lleona y Costa de Marfil. Esti país viose somorguiáu en dos guerres civiles recientes (1989-1996) y (1999-2003) que devanaron a cientos de miles de los sos ciudadanos y esfarraparon la so economía.
Liberia foi fondada por ex-esclavos norteamericanos a entamos del sieglu XIX, d'ehí'l so nome, esautamente'l 6 de febreru de 1820 un grupu d'86 inmigrantes de los Estaos Xuníos negros, sofitaos pola American Colonization Society, fundaron un afincamientu no que darréu se convertirá en Liberia. Nun se reconoció como república fasta 1847. La so creación cuntó col sofitu de dellos grupos relixosos y filantrópicos d'Estaos Xuníos y cierta cooperación del gobiernu d'esi país. 
Les menacies más grandes a la sobrevivencia de Liberia como un estáu dixebráu foron la insolvencia financiero y la presión de les potencies coloniales que teníen arodiáu al país. Magar que Liberia pudo conservar la so soberanía, perdió una gran parte del so territoriu, que finó anexonáu a les colonies vecines de Francia y el Reinu Xuníu.
Dende 1980 y dica l'añu 2003, Liberia tien sofríos numberosos güelpes d'estáu y dos devastadores guerres civiles. Barrúntase que más de 200.000 persones morrieron en dambes guerres.
Tres el caberu güelpe d'Estáu en 2003, un gobiernu provisional exerce'l poder executivu del país fasta que nes eleiciones del 8 de payares de 2005, Ellen Johnson-Sirleaf convirtióse na presidenta elleuta del país; la primera muyer qu'empobina un país africanu.
Liberia dixebráse en 15 condaos:
Liberia asítiase n'África occidental, na costa del Océanu Atlánticu. 
El paisax liberianu carauterízase poles sos llanures costeres, que s'eleven nuna meseta y elevaciones de poco altor nel noreste del país.
El clima ye tropical: caldiu ya húmedu. Los iviernos son secos, con díes calorosos qu'esfrecen pela nueche. Los branos son húmedos y nublos, con lluvies perfuertes davezu.
La economía liberiana taba en gran midida sofitada na esportación de fierro mineral. Fasta enantes de 1990, Liberia tamién yera esportador de cauchu. La llarga guerra civil esfarrapó muncha de la infraestructura económica del país, empobinando a Liberia a una dependencia d'aída foriata. A entamos del sieglu XXI la tasa de desemplegu yera del 85%, anque de magar l'añu 2005, entamó a ceder de mena moderada. Tamién reaniciáronse les esportaciones de fierro y cauchu, anque nun volume menor al de la década de 1980. Estos seutores dan gran parte del trabayu llegal del país, anque en repitíos casos los trabayadores vénse sometíos a condiciones de trabayu insegures o permales pa la salú.
La población de más de trés millones d'habitantes ente dieciseyes tribes natives y delles minoríes foriates. Los kpelle nel centru ya oeste de Liberia son el grupu étnicu más bayurosu. Los americo-liberianos, descendientes d'esclavos alliberaos qu'aportaron a Liberia en 1821 representen aprosimadamente'l 5% de la población. Tamién hai un númberu importante de libaneses, indios ya inmigrantes d'otros países d'África occidental que contribúin en gran midida al comerciu de Liberia. Una minoría de castra blanca (estimada en 18.000 habitantes en 1999; probatiblemente agora seyan menos) reside nel país.
Ḥong Kong
Ḥong Kong (en chinu: 香港, lliteralmente puertu goliosu o puertu del inciensu), nomáu oficialmente Rexón Alministrativa Especial de la República Popular China de Hong Kong, ye una rexón alministrativa especial de la República Popular China. Asitíase na costa meridional de China, nún puertu natural del delta del ríu de la Perlla, nel mar del sur de China. Con una estensión terrestre de 1.106 km² y una población de 7,3 millones d'habitantes, ye la cuarta nación o territoriu del mundu con mayor densidá de población. Tocántenes a la so distribución étnica, el 95% de los sos habitantes son d'etnia han. Los más d'ellos aportaron a la ciudá dende les ciudaes de Guangzhou y Taishan, na vecina provincia de Guangdong.
Tres de la Primera Guerra del Opiu (1839-42) Hong Kong convirtiose nuna colonia británica al ceder pa siempres China a Gran Bretaña la islla de Hong Kong. A la colonia sumose en 1860 la península de Kowloon, y los Nuevos Territorios, que foron cedíos por 99 años, añediéronse-y en 1898. Demientres la Segunda Guerra Mundial la colonia foi ocupada por Xapón, y volvió a manes de los británicos en 1945. Na década del 1980 entamaron les negociaciones ente'l Reinu Xuníu y China pa la tresferencia de la soberanía de la colonia. Alcordóse en 1984 que Hong Kong pasaría a ser china en 1997, y que se convertiría nuna rexón alministrativa especial con una amplia autonomía.
Hong Kong caltién, embaxu'l principiu d"'un país, dos sistemes", un sistema políticu diferenciáu del de China. La rexón tien los sos propios poderes executivu, llexislativu y xudicial, magar que nun tien competencies en defensa y asuntos esteriores. Amás, rellacionase directamente, y de forma independiente, con otres naciones y organismos internacionales pa cuestiones qu'entren dientru del campu de les sos competencies.
Nomada "la perlla del Oriente", Hong Kong ye ún de los principales centros financieros globales, con una economía que ye la más competitiva del mundu. La so moneda, el dólar de Hong Kong, ye la décimotercera más utilizada nel mundu pa transacciones financieres. Tien un sistema impositivu simple y con tipos favorables pa les grandes corporaciones, que s'asienten nella fiando de la independencia del so sistema xudicial y la estabilidá y fiabilidá del so corpus llexislativu. El sector terciariu ye, gracies a esi calter de centru financieru y tamién al turismu (foi la ciudá más visitada del mundu en 2014), el motor básicu de la economía d'esti prósperu territoriu, ún de los de mayor desigualdá económica del mundu.
La ciudá ye célebre pol so puertu natural, perprofundu, que permite l'accesu cenciellu de los buques cargueros, y tamién pol so skyline, ún de los más nomaos del mundu. Tien un Índiz de Desarrollu Humanu altísimu, y la mayor esperanza de vida de tolos países del mundu. Pesie a que más del 90% de la so población utiliza'l so sistema de tresporte públicu, modernu y puntual, la contaminación del aire, de resultes de los contaminantes emitíos poles industries de la rexón de China más averaes a ella, ye ún de los principales problemes de la ciudá.
Jacques Lacan
Jacques-Marie Émile Lacan (París, 13 d'abril de 1901 - 9 de setiembre de 1981) foi un psicoanalista francés. Reformuló la teoría psicoanalítica entamada por Sigmund Freud, aplicando a los descubrimientos del psiquiatra vienés los avances del estructuralismu en llingüística y antropoloxía. Les sos propuestes foron orixe de fuertes discutinios nel sen de les instituciones psicoanalítiques. Les diferencies de criteriu qu'estremen a la Sociedá Psicoanalítica de París (SPP) -dependiente de l'Asociación Psicoanalítica Internacional (API)- de Jacques Lacan y los sos siguidores, sobro la duración de les sesiones de tratamientu o la formación de los psicoanalistes, lleven a esti a dixebrase de la SPP y formar primero la Sociedá Francesa de Psicoanálisis (SFP) en 1953 y la Escuela Freudiana de París (EFP) en 1964.
Les sos aportaciones a l'anovamientu de les teoríes psicoanalítiques básense na conceición d'un "inconsciente estructuráu como un llinguaxe", na crítica de la nomada "psicoloxía del yo" y na importancia que-y da al significante na so rellación col significáu. Lacan basó les sos innovaciones nun llamáu a la comunidá psicoanalítica a entamar lo qu'él designó como una "vuelta a Freud". Dalgunes de les sos obres principales -publicaes polos sos discípulos- son"El deséu y la so interpretación" (1959), "Escritos" (1966), "Cuatro conceptos fundamentales del psicoanálisis" (1973), "Entá" (1975), y "Los escritos técnicos de Freud" (1975).
Llista d'asteroides (47001-48000)
Llista d'asteroides/47001–47100
Llista d'asteroides/47101–47200
Llista d'asteroides/47201–47300
Llista d'asteroides/47301–47400
Llista d'asteroides/47401–47500
Llista d'asteroides/47501–47600
Llista d'asteroides/47601–47700
Llista d'asteroides/47701–47800
Llista d'asteroides/47801–47900
Llista d'asteroides/47901–48000
Llista d'asteroides (48001-49000)
Llista d'asteroides/48001–48100
Llista d'asteroides/48101–48200
Llista d'asteroides/48201–48300
Llista d'asteroides/48301–48400
Llista d'asteroides/48401–48500
Llista d'asteroides/48501–48600
Llista d'asteroides/48601–48700
Llista d'asteroides/48701–48800
Llista d'asteroides/48801–48900
Llista d'asteroides/48901–49000
Llista d'asteroides (49001-50000)
Llista d'asteroides/49001–49100
Llista d'asteroides/49101–49200
Llista d'asteroides/49201–49300
Llista d'asteroides/49301–49400
Llista d'asteroides/49401–49500
Llista d'asteroides/49501–49600
Llista d'asteroides/49601–49700
Llista d'asteroides/49701–49800
Llista d'asteroides/49801–49900
Llista d'asteroides/49901–50000
Madagascar
Madagascar ye una nación y la islla más grande d'África asitiada nel Océanu Índicu, frente la costa sudeste del continente, a l'altor de Mozambique. Ta dixebrada del restu del continente pela canal de Mozambique. Hai que rescamplar qu'antiguamente la islla s'alcontraba xuncida al continente africanu, del que se separtó, lo que fixo que l'aisllamientu orixináu por mor d'esta dixebra seya la causa de la conservación nel so territoriu d'una bayura d'especies úniques nel mundu.
El primer afincamientu humanu ye probatiblemente del sieglu IV o poco enantes, en cualaquier casu nun hai pruebes de qu'hubiere presencia humana dalguna enantes de la dómina vulgar cristiana. Los ancestros de los malgaxes d'anguaño aportaron dende Indonesia, y poro, los nativos conserven rasgos asiáticos, vezos típicos del sureste d'Asia y una llingua del tueru malayo-polinesiu. Con ellos tamién aportaron los sos animales domésticos, ente los que rescampla'l cebú, y poco depués de la so arribada desaniciáronse dellos animales endémicos de la islla, como'l lémur xigante, el gochu formigueru de Madagascar y un hipopótamu pigméu asemeyáu al que s'alcuentra anguaño n'África occidental. Darréu hebo migraciones bantúes dende'l continente que se fondieron cola población llocal, sobremanera na parte este de la islla. A entamos de la Edá Media aportaron los primeros comerciantes perses y haza l'añu 1000, los árabes. Frutu de la so estancia ye'l que na parte norte de la islla se prautique güei l'Islam.
El primer contautu colos europeos prodúxose en 1500, cuando'l portugués Diogo Dias acolumbró la islla na so ruta haza la India. Demientres los dos sieglos vinientes, Portugal, Gran Bretaña y Francia tentaron afincase na costa, pero foron espulsaos pola resistencia de los nativos, qu'a fines del sieglu XVII taben xuníos baxu'l reinu d'Imerina, con bas na meseta central. A la fin, los franceses algamaron el so envís de construyir bases comerciales nes costes malgaxes, unes vegaes pola fuercia y otres diplomáticamente, a fines del sieglu XVIII. Demientres les Guerres Napoleóniques, el rei Radama I d'Imerina púnxose del llau de los británicos, que xorrecieron la so influyencia na islla a costa de los franceses y entrenaron a los nativos nel usu d'armes modernes. Sicasí, a la muerte de Radama I en 1828 persiguióse a los británicos, incluyíos los misioneros. Demientres el reináu de Radama II (1861-1863) introduciéronse una serie reformes modernizadores y Madagascar s'abrió al contautu con franceses y británicos, lo que causó que los seutores más tradicionalistes achuquinaren al rei y dieren marcha atrás a los cambeos. Francia anexonóse la islla por completu en 1895 tres derrotar a la reina Ranavalona III. Ésta exilióse un añu depués, al tiempu que s'instituyía un mandatu militar francés y Madagascar yera proclamada colonia francesa.
Yá en 1916 los franceses tuvieron problemes coles organizaciones secretes nacionalistes, pero llograron caltener l'orde. Francia namái perdió'l control de la islla demientres 1942, cuando los británicos la ocuparon por mieu a que Xapón se fixera con Madagascar. En 1943 foi entregada a la Francia llibre, y en 1946 dexó de ser colonia y convirtióse en territoriu d'ultramar francés. Esto nun torgó qu'al añu viniente españase una revuelta que forció a Francia a convocar eleiciones na islla, que ganaron los independentistes moderaos. En 1960, Madagascar independizóse dafechu de Francia y instituyóse una república baxo'l gobiernu de Philibert Tsiranana, líder del Partíu Socialdemócrata.
En 1975 hebo un güelpe d'estáu militar que punxo'l gobiernu en manes del Capitán de Fragata Didier Ratsiraka, que gobernó con puñu de fierru fasta qu'en 1992 les presiones populares obligáron-y a designar un gobiernu de transición a la democracia. Ratsiraka foi derrotáu nes eleiciones presidenciales de 1993 por Albert Zafy, pero ganó les llexislatives que se cellebraron al empar. La situación de tensión ente los partidarios de Ratsiraka y el gobiernu de Zafy llevó a la destitución d'esti últimu pol parllamentu en 1996, siendo sostituyíu por Norbert Ratsirahonana. Ésti yera un collaborador averáu de Zafy que gobernó baxo la so solombra fasta les eleiciones de 1997, nes que Ratsiraka fíxose de nuevo col poder.
Didier Ratsiraka conservaría'l poder fasta les eleiciones presidenciales d'avientu de 2001, cuando tres d'unos resultaos controvertíos, el so rival, el fasta entós alcalde d'Antananarivo Marc Ravalomanana declaróse ganador por mayoría absoluta de la primera vuelta de les eleiciones, acusando de fraude al gobiernu, qu'espublizara unos resultaos que facíen necesaria una segunda vuelta.
La tensión de la primera metada del añu 2002 llegó a menaciar cola posibilidá d'una guerra civil. La sociedá y el propiu exércitu malgaxes dividiéronse en dos, cola capital Antananarivo convertida en bastión de Ravalomanana, mentantu Ratsiraka dirixía un gobiernu na ciudá costera de Toamasina. La comunidá internacional fixo diversos llamamientos al diálogu y a la calma. Ravalomanana algamó afitar el so poder, mentantu Ratsiraka diba perdiendo sofitos. En xunu de 2002, dellos países como Estaos Xuníos, Suiza y Noruega reconocíen yá'l gobiernu de Ravalomanana. Otros países europeos esperaron la decisión final de Francia que, a entamos de xunetu, yá se dirixía públicamente a Ravalomanana como "presidente de Madagascar". La reconocencia internacional confirmó'l poder de Ravalomanana, y Ratsiraka fuxó a la fin del país, refuxándose en Francia.
Dende la consolidación del poder por parte de Marc Ravalomanana, el país algamó unes cotes peraltes de xorrecimientu económicu, sofitáu por aides percuantioses d'instituciones internacionales como'l Bancu Mundial.
Dende 1946 Madagascar taba dividida en seis provincies. En 2004 aprobose una nueva división de la islla en 22 rexones ("faritra") que, tres de la disolución de les provincies anteriores aprobada en referéndum en 2007, son anguaño les sodivisiones de más altu nivel alministrativu de la islla. Eses rexónes sodivídense, a la vez, en 119 distritos, 1.579 comunes y 17.485 "fokontany".
Madagascar ye una islla (la más grande d'África y la cuarta más grande del mundu) que s'alcuentra arodiada dafechu pol océanu Índicu. Ta separtada del restu del continente pola canal de Mozambique. Hai que rescamplar qu'hai munchos años Madagascar s'alcontraba xunida al continente, del que se separtó, lo que fixo que l'aisllamientu orixináu por mor d'esta separtación seya l'artífiz de la conservación en territoriu malgaxe de multitú d'especies úniques nel mundu.
WWF divide la islla de Madagascar en 7 ecorexones:
Toes elles tán incluyíes na llista Global 200, agrupaes en 
La población malgaxe ye predominantemente un entemecíu d'orixe polinesiu y africanu. 
Investigaciones recientes suxeren que la islla tuvo deshabitada fasta l'arribada de navegantes polinesios, aprosimadamente nel sieglu I de la nuesa era, al traviés del sur de la India y del este d'África, d'onde alquiríen muyeres y esclavos africanos. Migraciones posteriores tanto del Pacíficu como d'África, consolidaron esti orixinal mestu, y xurdieron 18 grupos tribales estremaos. Los xeitos polinesios son más predominantes nes persones qu'habitan na fastera central de la islla, los Merina (3 millones de persones) y los Betsileu (2 millones). Los habitantes de les costes son d'orixe africanu.
L'idioma ye d'orixe malayo-polinesiu y se fala en tola islla. El francés, antiguu idioma colonial, ta tamién perestendíu.
La mayor parte de la población sigue práutiques relixoses tradicionales, qu'enfaticen les venceyes ente la vida y la muerte, na creyencia de que la muerte los xune a los sos ancestros nel rangu de divinidá y que los ancestros tán perinteresaos nel destín de los sos descendientes vivos. Esta comunión espiritual ye cellebrada polos Merina y los Betsileo pente medies la práutica del "famadihana" o "regresu de la muerte". Nesti ritual, los restos de los parientes son estrayíos de la tumba familiar, envueltos en nuevos sudarios de seda y puestos nuevamente na tumba siguiendo unes ceremonies festives nel so honor. 
Cerca del 45% de la población consta de cristianos, dividíos en forma igual ente católicos romanos y protestantes. Tamién dase'l sincretismu ente los estremaos cultos, polo que los pastores asisten a ritos de famadihana y los creyentes bendicen a los sos muertos enantes d'entamar colos rituales d'entierru tradicionales.
Inzar
Inzar ye un colectivu que vien de la xunificación del Movemento Comunista de Galicia y de la Liga Comunista Revolucionaria de Galicia que se constituyó en partíu políticu en 1991 lligáu a Izquierda Alternativa. En 1993 integróse nel BNG, siempres tuvo pocu pesu cuantitativu dientro dél, tenía 234 militantes (2002) y finó por convertise nun coleutivu nel sen del BNG. Xesús Veiga Buxán, que foi diputáu nel Parllamentu de Galicia, ye'l so dirixente más conocíu.
Galicia Ceibe
Galicia Ceibe foi una organización indepedentista d'izquierdes impulsada pol Partido Galego do Proletariado (PGP) en 1980 como el so frente d'actuación política. Tras a disolución do PGP en 1981, Galicia Ceibe ocupará'l so espaciu políticu, la independencia plena sin escluyir la denomada "llucha armada". En 1982 foi una de les fuercies que dió orixe al BNG pero dexólu a los pocos meses por diferencies na estratexa ellectoral a siguir.
Nes eleiciones de 1983 formó xunto al PCOE ya independentes les Candidaturas de Unidade Popular. Delantre los malos resultados Xosé Luís Méndez Ferrín propón a finales del añu na "VI Asemblea Nacional" la autodisolución de la organización lo que ye refugao pola mayoría. Nesa Asemblea decidióse camudar de nome a Galiza Ceive-OLN y adoutar la ortografía reintegracionista.
La organización dio soporte ideolóxicu al Exército Guerrilheiro do Povo Galego Ceive.
En 1988 xunto'l Partido Comunista de Liberación Nacional, escisión da Unión do Povo Galego formó la Frente Popular Galega, integra a otru grupu que formaba parte de la FPG procedente del PCLN, los Grupos Independentistas Galegos formáu por universitarios da USC, al añu siguinte Galiza Ceive-OLN decide dexar la organización por diferencies na estratexia la organización y autodisólvióse pa formar a Assembleia do Povo Unido
RSS
RSS ye un subconxuntu de "dialectos" XML que sirven p'agragar conteníu o "Web syndication" pudiendo ser accesible por xestores/sitios d'agregación. Úsase principalmente en sitios web de noticies y blogues.
L'abreviatura RSS úsase pa referise a los patrones que vienen darréu:
La tecnoloxía RSS permiti a los usuarios de la internet apuntase en sitios web que semienten "feeds" (fontes) RSS. Polo normal son sitios web que s'actualicen o cambien de conteníu regularmente. PA ello, utilícense Feeds RSS que reciben estes actualizaciones, d'esta manera l'usuariu ta permanentemente informáu de les actualizaciones de los sitios web a los que ta subscritu ensin que tenga que los visitar un a un.
Los feeds RSS ufierten conteníu web o resúmenes d'esti conteníu xunto colos enllaces a les versiones completes d'esi conteníu, amás d'otros metadatos. Esta información entrégase como un archivu XML nomáu "RSS feed", "webfeed", o canal RSS.
Dende que se implantó esta tecnoloxía en dellos sitios web vienen usando esti iconu pa referenciar l'usu de RS xunto col indicativu de XML . L'iconu más extendíu pa representar l'usu de RSS foi algamáu nun alcuerdu ente la Fundación Mozilla (que desenvuelve'l restolador web Firefox, que venía mandándose esti iconu) con Microsoft pa la versión más reciente del so propiu restolador web, l'Internet Explorer 7. Depués Flock, otru restolador que tien como base'l Firefox inda en desenvolvimientu, tamién se mandó d'esti iconu. El sitiu web [ http://feedicons.com/ Feed Icons] distribuye de baldre l'iconu en dellos formatos pa que los usuarios puedan referenciar l'usu de tecnoloxía RSS nes sos páxines web.
La sindicación de conteníos con RSS ye d'usu xeneralizáu na comunidá de blogues pa compartir conteníos de testus o archivos multimedia. Nel añu 2000, l'usu de canales RSS difuncióse dafechu nes grandes empreses de noticies como Reuters, CNN, y la BBC. Estes empreses permitíen que otros sitios web incorporase les sos noticies y resúmenes per aciu d'alcuerdos d'usu. Nel casu asturianu'l primer mediu qu'implementó canales RSS foi Asturnews mandándose d'una llicencia [Creative Commons], otros medios como La Voz de Asturias o El Comercio Digital implementaron esta tecnoloxía na segunda parte del añu 2006. Otros medios como La Nueva España y Asturies.com tovía nun implementen esta tecnoloxía. L'alministración asturiana tampoco se manda d'ella, a diferencia d'otres alministraciones autonómiques como ye'l casu de la gallega. La Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana implementó estos canales nel so nuevu web, a mediaos del 2005. Los canales RSS tienen n'actualidá munchísimos usos, dende'l marketing, bug-reports, y cualisquier otra actividá que tenga actualizaciones o publicación constante de conteníos. Ye normal alcontrar canales RSS nos sitios más importantes del web, y tamién nos más pequeños.
Un xestor de sindicaciones o agregador ye a probar los sitios web con RSS pa los sos usuarios y informar de les actualizaciones. Estes aplicaciones son programes independientes o extensiones de los restoladores web y xestores de correo electrónico. Hai delles versiones que se manden del web pa xestionar estes sindicaciones.
Los llectores RSS na web nun necesiten de ningún software que mande los feeds de los usuarios contra cualisquier computadora con accesu web. Dellos d'estos agregadores xunten canales RSS con otros canales. Por exemplo: agregando delles entraes rellacionaes con futbol de canales de deportes, y faciendo un nuevu de futbol.
Nos sitios web los feeds RSS mándense davezu d'un rectángulu roxu, coles lletres XML o RSS.
Escritura MIME: codice_1
Cada vez que heba conteníu nuevu l'archivu RSS actualízase, y adxunta les modificaciones.
El RSS ye un formatu estandarizáu mundialmente, funciona gracies al llinguaxe XML (Extensible Markup Language), y çusase pa compartir conteníos web. Permiti, por exemplo, que l'alministrador d'un sitiu web de noticies faga un archivu XML coles últimes noticies asoleyaes, cola fin que llegue lo primero posible a los sos llectores. Esti archivu ye posible de lleelu con cualisquier preséu que sea quien a entender el formatu XML del RSS.
Enantes de los canales RSS, había dellos formatos asemeyaos pa la sindicación de conteníos, pero ningún d'ellos algamó la popularidá abondo o sigue n'usu. La principal razón d'esto ye que la mayoría d'ellos funcionaba como un serviciu.. Por exemplo, en 1997 Microsoft creó'l Channel Definition Format pa un recursu que llamó Canal Activu d'Internet Explorer 4.0, y quedó en más o menos popular.
RDF Site Summary, la primer versión de RSS foi implementada por Dan Libby de Netscape en marzo de 1999 pal so usu en "My Netscape". Esta versión conocióse como RSS 0.9. En xuneto de 1999, en rempuesta a dellos comentarios y suxerencies, Libby desenvolvió un prototipu que llamó RSS 0.91 (con RSS significando Rich Site Summary), simplificando tamién el formatu.
El RSS ("Really Simple Syndication") ye un descendiente de RDF ("Resource Description Framework") y sigui les especificaciones del W3C pa RDF, que ye fíu del XML ("Extensible Markup Language"), que pola so parte ye fíu del SGML ("Standard Generalized Markup Language").
De xeitu más cenciello, RSS ye un estandar que se basa en XML que permiti distribuir conteníu en tiempu real, usando agregadores ("Programes que descarguen y enseñen noticies recibíes con RSS").
Sirvi pa recibir un llistáu de actualizaciones de sitios web seleccionaos, nel mesmu momentu nel qu'esto pase. Ye mui usao en sitios de previsión del tiempu, información de tráfico, información económica y blogues. Gmail (Serviciu de correo ellectrónico de Google) tamién se manda de RSS nel so funcionamientu. Fontes RSS pueden alcontrase en directorios como [ http://www.rssfeeds.com.br www.rssfeeds.com.br]
Pa usar RSS, necesites un programa o xestor que sea quien a lleer archivos XML, creando un índiz de les actualizaciones de los sitios seleccionaos. Los restoladores web de última xeneración, como'l Firefox 2 tienen ente los sos preseos un xestor de RSS.
Llistáu de dellos preseos qu'agreguen conteníu:
Si nun quies instalar un programa pa esto, puedes usar servicios na internet que faen esta función, na sección d'embaxo: [ http://ast.wikipedia.org/wiki/RSS#Sitios_especializaos Sitios especializaos].
Dellos de los restoladores web, tamién son a inteerpretar correctamente los archivos XML.
La ventaxa principal d'estos sitiosv remotos ye que dende cualisquier computadora con accesu a internet, l'usuariu tien accesu a tolos sos feeds subscritos, ensin necesitar instalar software en cada computadora que vaiga usar. 
Los principales servicios de agregación son:
GalEusCa
GalEusCa ye una colligación eleutoral centrista formada pol Bloque Nacionalista Galego (BNG), el Partido Nacionalista Vasco (PNV/EAJ) y Convergència i Unió (CiU) pa les eleiciones al Parllamentu Européu de 2004.
El so nome ye'l acrónimu de los tres países representaos por estos tres partíos políticos, respectivamente: Galicia, Euskadi y Cataluña.
Bandera d'Exiptu
La bandera nacional d'Exiptu foi adoptada'l 4 d'ochobre de 1984. Ye una bandera compuesta por trés franxes horizontales del mesmu tamañu de color bermeyu (la superior), blanca (la central) y prieta (la inferior). El color bermeyu alude a la hestoria'l país, ta adoptáu de la bandera que s'usó demientres el sieglu XIX, pero l'orixe de los elementos d'esta bandera ye otomanu. El blancu representa la Revolución de 1952 que permitió la deposición incruenta del rei Faruk I y que finó cola definitiva proclamación de la República tres derrocar a Fuad II al añu viniente. El color prietu simboliza la fin de la opresión qu'exerció'l colonialismu británicu sobre'l pueblu exipcianu. Na parte central de la bandera apaez representáu, dientru de la franxa de color blanca, l'escudu d'Exiptu.
Escudu d'Exiptu
La figura (el soporte en terminoloxía heráldica) del aigla denomada ""Aigla de Saladín"", tien un diseñu basáu nuna talla cola forma d'esti páxaru rapaz esculpida nuna muria d'El Cairu pero l'usu del "Aigla de Saladín" nos emblemes del mundu islámicu ye modernu.
Unidá Rexonalista
La Unidá Rexonalista (UR) foi una coalición asturiana de partíos y independientes d'izquierda. Tuvo el so orixe na "Comisión Gestora para una Candidatura Unitaria, Democrática y Regionalista" d'entamos de 1977. 
Formaben esta comisión d'entamu: el "Bloque de la Izquierda Asturiana (BIA)" que yera una plataforma d'estrema izquierda lliderada pol Movimientu Comunista d'Asturies y el Partido Socialista Popular de Asturias (PSPA) de calter socialista, reformista y más moderáu. Los oríxenes del PSPA apunten en cierta manera a Democracia Socialista Asturiana de Pedro de Silva. El PSPA dexará les negociaciones dempués de participar tiempu abondo nelles dexando a BAI y a los promotores independientes ente ellos Xosé Lluis García Arias fundador de Conceyu Bable (Xuan Xosé Sánchez Vicente, otru de los fundadores, yera dirixente del PSPA).
Nes eleiciones nin UR nin el PSPA algamen representación. Unión Rexonalista tendría un 1,88% de votu y el PSPA 7,3%. Poco dempués de los comicios Unión Rexonalista desapaecerá y el PSPA enxertaríase nel PSOE.
Los tres primeros llugares na candidatura al Congresu de los Diputaos fueron los siguientes: Aida Fuentes Concheso, Antonio Massip Hidalgo y Manuel Hevia Carriles.
Bandera de Liberia
La bandera de Liberia ye perasemeyada a la bandera d'Estaos Xuníos. Dambes tán compuestes por varies franxes roxes y blanques pero nel casu de la bandera de Liberia son once y na estaunidense hai trece. Tamién na bandera liberiana'l cuadrante d'arriba más averáu al mástil ye de color azul pero namái contién una estrella de cincu puntes blanca nel so interior.
L'asemeyamientu cola bandera estaunidense espeya que'l país se formó con antiguos esclavos procedentes de los Estaos Xuníos. Les once franxes representen a los once signatarios (firmantes) de la Declaración d'Independencia de Liberia y los colores roxu y blancu simbolicen el coraxe y la escelencia moral. La estrella blanca ye l'elementu alusivu a la llibertá obtenida polos antiguos esclavos sobro l'azul que simboliza, la tierra africana. 
Unidad del Pueblo
Unidad del Pueblo (UP), "Unidá del Pueblu" n'asturianu ye un partíu políticu que tien como ámbitu territorial Canaries. El so ideariu políticu ye d'izquierda ya independentista y les sos bases tan conformaes por trabayadores.
Foi fundáu en 1998 nel conceyu de Santa Lucía de Tirajana (Gran Canaria), por sectores procedentes de Unión del Pueblo Canario (UPC), Unión de Nacionalistas de Izquierda (UNI) y Frepic-Awañak.
Posteriormente participaría nel proceso de confluencia de distintes corrientes y organizaciones que daría llugar al surdimiento d'Alternativa Popular Canaria, llegando UP a sofitar a esti partíu. Nel añu 2005 surden diverxencies ente ambes organizaciones.
UP anguaño cunta con un conceyal nel Ayuntamientu de Santa Lucía de Tirajana.
Defínese como un partíu d'izquierdes, partidariu d'un sistema políticu de calter socialista, y independentista, pues considera que'l Pueblu Canariu tien drechu al autodetermín y a la independencia.
Escudu de Liberia
L'escudu d'armes de Liberia ye una modificación del escudu de 1847. Nos sos símbolos amuesa la hestoria del país. Un barcu truxo los colonos al país de palmeres, qu'ellos ficieron prosperar col aráu y l'azadón. El sol simboliza la llibertá, que la palomba pregona a tol mundu. Sobro l'escudu, n'inglés se llee “The love of liberty brought us here” (L'amor a la llibertá tráxonos equí). Embaxu l'escudu leese'l nome del país: “Republic of Liberia” (República de Liberia).
Frepic-Awañak
El Frente Popular de las Islas Canarias o FREPIC-AWAÑAK ye un partíu políticu d'izquierdes que busca la independencia de Canaries d'España. 
El so congresu costituyente foi en mayu de 1986. El FREPIC-AWAÑAK fórmase cola confluencia d'organizaciones polítiques minoritaries como la Organización para los Comunistas Canarios (OCC), o el PRAIC (Partido Revolucionario Africano de las Islas Canarias, organización política procedente del Partido de los trabajadores Canarios (PTC), brazu políticu del MPAIAC). 
Nel congresu constituyente cellebráu en 1986 falóse de superar lo que consideraben "erros de la Unión del Pueblo Canario", y constitúyense en "l'embrión d'esi gran movimientu popular que nos llevará fasta la "República Popular Canaria", unificando nel trescursu de la llucha a les clases y sectores populares canarios que tan, oxetivamente, en contra del dominiu colonial y pola independencia política total, refugando abiertamente y «a priori» cualesquier salida autonomista, aún d' aquelles que se proclamen como «pasos» previos al autodetermín y la independencia", definiendo al FREPIC como "una organización popular, en tanto y en cuanto aspira a ser frente de mases y non una élite revolucionaria.".
El FREPIC-AWAÑAK nunca llegó a tener representación política. Los meyores resultaos ellectorales d'esta organización fueron nes eleiciones al Senáu de 1996, nes qu'algamó cerca de 5.000 votos. De magar esti momentu el FREPIC-AWAÑAK nun tornó a presentase a les eleiciones.
Nos años últimos, tres esperimentar delles escisiones y abandonos de la formación, el FREPIC-AWAÑAK vien faciendo una política d'averamientu a Marruecos (faciendo dures crítiques al Frente Polisariu), y tanto dende la derecha como dende otros sectores del independentismu acusaselos de tar financiada pola monarquía marroquina. Tamién dende distintos sectores políticos señálase una derechización nos plantegamientos d'esti partíu. 
Anguaño'l FREPIC-AWAÑAK ta encadarmáu na islla de Gran Canaria.
Endavant
Endavant-Organització Socialista d’Alliberament Nacional (Alantre-Organización Socialista de Lliberación Nacional) ye una organización política d'izquierda, nacionalista catalana cuyo ámbitu d'actuación son los denomaos Países Catalanes (Països Catalans). Los sos son la independencia y unificación de los Países Catalanes, y el socialismu. 
Surdió en xunetu de 2001 tres la disolución de la Plataforma per la Unitat d'Acció (Plataforma pola Unidá d' Aición).
Bandera de Madagascar
La bandera nacional de Madagascar foi adoptada'l 14 d'ochobre de 1958, dos años enantes de la independencia, mentantu Madagascar preparaba un referéndum sobro'l so estatus na Comunidá Francesa.
Los colores de la bandera representen la hestoria de Madagascar, el so naguar pola independencia y les sos clases tradicionales. El bermeyu y el blancu yeren los colores del Reinu de Merina, que sucumbió énte Francia en 1896. Yeren usaos na bandera de la última monarca de Merina, la reina Ranavalona III. Puen indicar los oríxenes étnicos del pueblu malgaxe nel Sudeste Asiáticu, y tamién apaecen na bandera d'Indonesia. El verde yera'l color de los Hova, la clas predominante de campesinos plebeyos, que desempeñó un importante papel na axitación escontra Francia y nel movimientu independentista.
Escudu de Madagascar
El sellu oficial de Madagascar ye de 1993. Ye un discu doráu qu'amuesa nel so centru'l mapa de Madagascar sobro fondu platiáu. Na so parte superior represéntense en forma estilizada árboles Ravenala y sobro los árboles el lema "Republikan'i Madagasikara" (República de Madagascar). Na parte d'abaxo hai una tiesta de güe bermeya sobro campos d'arroz. Baxo ellos una espiga d'arroz a cada llau del llema en malgaxe "Tanindrazana, Fahafahana, Fandrosoana" (Patria, Llibertá, Progresu).
Países catalanes
Países Catalanes (en catalán "Països Catalans") ye'l términu aplicáu por dellos pa denomar los territorios nos que se fala catalán o valencianu. Ye un términu análogu al de francofonía o hispanoamérica, utilizáu pa identificar territorialmente la presencia d'una comunidá llingüística dixebrada n'estremaes partes de países o rexones. Esisten, d'esta miente, otros denomatos alternativos como Países de Llingua Catalana. D'otra miente'l términu toma un cariz políticu na ideoloxía que defende la esistencia d'una nación cultural sofitada en dicha comunidá llingüística y el so autodetermín como pasu p'algamar un estáu de so y dixebráu. A esto se-y conoz como pancatalanismu.
El conxuntu de la presencia territorial de la comunidá llingüística catalana ta formáu por:
Malaui
La República de Malauio simplemente Malaui (n'inglés Republic of Malawi; en chichewa Dziko la Malaŵi) ye un país ensin salida al mar que s'asitia al Sureste d'África. Llenda al noroeste con Zambia, al oeste, sur y este con Mozambique y al noreste con Tanzania; ta separtáu de los dos caberos países pol llagu Malaui. El topónimu del país, que na época de la colonización británica yera nomáu Nyasaland, vién-y del d'una de les tribus chewa qu'habitaben la zona, los Maravi. Tien una estensión de 118.484 km² y una población estimao (2009) de 15.028.757 habitantes. La so capital ye Lilongüe (902.388 habitantes en 2009), magar que la ciudá más poblada hasta va pocos años yera Blantyre (732.518 habitantes en 2008), la capital económica del país.
El so territoriu foi poblaú demientres el sieglu X, y se caltuvo independiente de les potencies coloniales hasta 1891. Nesi añu llegaron los ingleses, que dirixeron el país hasta 1964. Tres la independencia el país convirtióse nun estáu unipartidista dirixíu por Hastings Banda, nomáu presidente vitaliciu en 1971 y espulsáu del poder en 1994. L'actual presidente ye, dende 2004, Bingu wa Mutharika, y anguaño el país tien un sistema de gobiernu democráticu y multipartidista.
Malaui ye ún de los países con mayor densidá de población del mundu, y tamién ún de los menos desarrollaos. Su economía basase principalmente na agricultura, y la mayoría la población vive nel campu. La so precaria situación fai que'l país dependa grandemente de l'axuda foriata pa cubrir les sos necesidaes básiques. Esa axuda, que'l gobiernu dirixe, a lo menos dende 2005, a ameyorar los servicios básicos (educación, salú, protección y la protección del hábitat) y a potenciar el crecimientu económicu pa tentar de convertise nun país financieramente independiente, parez tar dando resultaos nos caberos años. Pesie a ello la esperanza de vida ye perbaxa, y hai una tasa peralta de mortalidá infantil y una prevalencia del SIDA preocupante, que ta afectando negativamente la riqueza del país pola perda de manu d'obra que provoca. 
En cuantes a la composición de la so población, conviven nel país xentes de munchos grupos tribales africanos distintos con persones d'orixe européu y asiáticu. Fálense delles llingües autóctones (destaca'l chichewa, faláu pol 57% de la población), y amiéstense nel país xentes de distintes confesiones cristianes (80% de la población, con mayoría de católicos y presbiterianos) con musulmanes (13% de la población) y dalgunos xudíos, bahá'i y hindús. Los enfrentamientos ente los distintos grupos étnicos yeren frecuentes antaño, pero el conceptu de la nacionalidá Malauiesa parez que va afitándose na población.
Esta zona d'África tuvo poblada a lo menos dende'l 8000 edC, y sábese que dellos reinos dominaron la zona y dempués foron desaniciaos por otros primero de que los portugueses aportaran al territoriu nel sieglu XVII. Tratantes d'esclavos veníos de Zanzíbar pañaben equí a dalgunes de les sos víctimes nos años 40 del sieglu XIX; dio testimoniu d'ello David Livingstone cuando, en 1859, visitó'l territoriu.
En 1875 dellos misioneros escoceses s'asentaron nelli, gobernando partes del país por un tiempu. Concretamente hasta 1889, cuando Sir H.H. Johnston proclamó'l protectoráu británicu sobro lo qu'él denomó como "Shire Highlands". El nome cambió en 1891 pol de "British Central Africa"; en 1907 pasó a llamase "Nyasaland", que yera'l nome que tenía cuando algamó la so independencia en 1964.
En 1953 incorporose a la recién creada "Central African Federation", pero de mala gana. Lluchó pol so derechu a la independencia, que-y llegó en 1964. El país camudó'l nome pol de Malaui, y el Dr. Hastings Banda convirtióse nel so primer Primer Ministru. Dos años dempués, en 1966, el país pasó a ser oficialmente una república; Banda convirtióse nel so presidente, con calter vitaliciu dende 1971. Cellebráronse regularmente elecciones al Parllamentu Nacional, pero tolos candidatos teníen de ser del "Malawi Congress Party", el partíu únicu. Esti controló la situación hasta l'entamu de la década de los 90. 
En 1992 la oposición a esta situación espolletó enforma, y el cabezaleru de la oposición, Chakufwa Chilana, foi apresáu. Nin la presión violenta de la oposición nin la respuesta internacional, en forma de suspensión de l'ayuda humanitaria, consiguieron que les eleiciones de xunu d'esi añu foran multipartidistes. Nostante, les algaraes continues, qu'empantanaben la vida del país, llevaron a Banda a cellebrar un referéndum n'ochobre d'esi añu; de resultes del mesmu foi aprobáu el multipartidismu. A esti dió-y forma la nueva constitución, que diba ser provisional, aprobada en 1993. Nes eleiciones del añu siguiente ganó'l "United Democratic Front", y el so cabezaleru Bakili Muluzi convirtióse'n presidente.
Diba selo hasta 2004, cuando foi sustituyíu pol Dr. Bingu wa Mutharika. Pero primero d'eso, el 18 de mayu de 1995, aprobose l'actual constitución, que consagró la división de poderes (llexislativu, executivu y xudicial) y la eleición de presidente y vicepresidente cada cinco años. Tamién cada cinco años son elexíos los 193 miembros del Parllamentu. 
Mutharika foi reelexíu nes eleiciones de mayu de 2009.
El réxime políticu de Malaui ye una democracia multipartidista, y el so actual presidente ye Bingu wa Mutharika. La llei suprema del país ye la constitución aprobada el 18 de mayu de 1995, que diferencia trés poderes dientro del estáu: l'executivu, el llexislativu y el xudicial. El primeru inclúi un presidente, que ye a la vez el xefe del estáu y el cabezaleru del gobiernu, dos vicepresidentes (primeru y segundu) y dellos ministros. El presidente, y el vicepresidente primeru con elli, son elexíos cada cinco años. Puede haber, si quier el presidente, un segundu vicepresidente, pero tien que ser d'un partíu políticu distintu al de so. Los ministros son nomaos pol presidente, y pueden pertenecer o non a l'asamblea nacional.
El poder llexislativu ta representáu por una Asamblea Nacional unicameral, con 193 miembros elexíos cada cinco años. La constitución fala tamién de la formación d'un Senáu de 80 miembros, pero nun esiste. Si lo hubiera, tendríen de tar representaos nelli los cabezaleros de les tribus del país, y tamién representantes de distintos distritos xeográficos del país y de grupos específicos como les muyeres, los xóvenes o los discapacitaos. El sistema xudicial sigue'l modelu inglés, y inclúi un Tribunal Constitucional, un Tribunal Supremu, una Corte Suprema d'Apelaciones y dellos tribunales de rangu inferior.
Nel país esisten nueve partíos políticos. El que gobierna anguaño ye'l "Democratic Progressive Party" (DPP), y los principales partíos de la oposición son el "Malawi Congress Party" (MCP) y el "United Democratic Front" (UDF). El votu ye universal pa tolos que tienen 18 años o más, y el presupuestu del gobiernu central del país pal añu 2008 foi de 1.240 millones de dólares.
Malaui ta dividíu alministrativamente en trés rexones (central, septentrional y meridional) que se sodividen en 28 distritos, que se sodividen otra vuelta en 110 entidaes alministratives menores. Toes eses estructures yeren gobernaes, de siempres, por alministradores rexonales y comisionaos de distritu nomaos pol gobiernu central. Sicasí, el 21 de payares de 2000 cellebráronse les primeres elecciones locales, nes que'l UDF ganó'l 70% de los puestos de gobiernu que s'elexíen. Taba previsto que se cellebraran otres elecciones en mayu de 2005, pero foron cancelaes pol gobiernu.
En febreru de 2005 el presidente Mutharika rompió col UDF y creó'l so propiu partíu, el DPP. Esti, que se vio reforzáu por personalidaes reformistes que s'averaron a elli dende los otros partíos, lleva ganando desde 2006 les elecciones. En 2008 Mutharika punxo en marcha reformes pa intentar iguar la gran corrupción que hai nel país, que llevó a los tribunales a cinco de los principales dirixentes de la UDF. 
Les fuerces armaes de Malaui compónense d'exércitu, marina y fuerza aérea, con un total de 5.500 soldaos, 1.500 policíes paramilitares y 80 aviones (dengún d'ellos ye un caza de combate). La división naval del exércitu tien la so sé en Monkey Bay, a la vera del llagu Malaui.
El país tien una política esterior pro-occidental, que se vio favorecida pola transición d'un estáu de partíu únicu a un réxime multipartidista. A resultes d'ella hebo un averamiento a los Estaos Xuníos, que se concreta na marcha d'un bon garapiellu d'estudiantes Malawienses pa les universidaes d'aquél país y na apertura de delegaciones de delles instituciones estaunidenses (Cuerpu de Paz, Centru pal Control y Prevención de les Enfermedaes, Axencia Estaunidense pal Desarrollu Internacional...) en Malaui. Amás de con esi país, Malaui tien bones rellaciones diplomátiques con otros países occidentales.
En cuantes a la rellación colos otros países africanos, demientres l'apartheid el gobiernu Malawiés caltuvo bones rellaciones colos gobiernos de la República Surafricana, lo que fizo más difíciles les sos rellaciones colos otros países d'África. Sicasí, dende'l fin del réxime racista sudafricanu la situación va normalizándose. Arriendes d'ello, Malaui foi, dende 1985, llugar d'abellugu pa refuxaos de países como Mozambique y Ruanda. La llegada d'esos foriatos, d'una banda, nun foi bona pa la economía del país, pero, por embargu, fizo que'l país recibiera sofitu económicu d'otros países (Estaos Xuníos, Canadá, Alemaña, Islandia, Xapón...) y instituciones (FMI, Bancu Mundial, Xunión Europea, Bancu Africanu de Desarrollu...). 
El país ye miembru de la ONX (dende'l 1 d'avientu de 1964) y de la Xunión Africana, y tamién de delles organizaciones internacionales de calter económicu (Fondu Monetariu Internacional, Bancu Mundial, Bancu Africanu de Desarrollu). El so enfotu declaráu en política esterior ye'l de buscar la estabilidá económica y política nel sur del continente al traviés de la negociación pacífica de los conflictos.
El presidente Mutharika ye, dende'l 31 de xineru de 2010, presidente de la Xunión Africana.
Acordies col "2006 Country Reports on Human Rights Practises" del Departamentu d'Estáu de los Estaos Xuníos, la situación de los derechos humanos del país, nun siendo mui mala, presenta abondos casos de violación de derechos en situaciones concretos. Según el informe, la policía actúa, delles veces, con muncha violencia, y la vida nes cárceles ye enforma dura. Tamién apaecen nel informe casos de detenciones por motivos políticos, d'arrestos arbitrarios y de persones que pasen na cárcel munchu tiempu esperando xuiciu. Amás d'eses irregularidaes na actuación gubernamental, tán perestendíes tamién, na sociedá, actitudes reprochables como l'abusu sexual de guajes y muyeres, el trabayu infantil, la violencia doméstica, el tráficu de persones o la falta de respetu polos derechos de los trabayadores. Pesie a ello, el gobiernu parez trabayar p'ameyorar esa situación, y tenía aprobao recién, cuando s'espublizó l'informe, una llei escontra la violencia doméstica. Tamién hai nicios de que se ta entamando a lluchar seriamente escontra la corrupción. 
Por embargu, en 2010 la homosexualidá ye inda illegal. En mayu d'esi añu una pareya fue xulgada por esi delitu y condenada a 14 años de trabayos forzaos cadún. Nostante, la intervención del secretariu xeneral de la ONX, Ban Ki-Moon, consiguió que, dos semanas dempués, se-yos perdonara la pena.
Malaui ye un país continental del sudeste d'África. Llenda con Zambia al noroeste, con Tanzania al noreste y con Mozambique al sur, suroeste y sureste. El Gran Valle del Rift percuerre'l país de norte a sur; nelli s'asienta'l llagu Malaui, el terceru mayor d'África. Esti, nomáu tamién llagu Nyasa, ocupa'l 20% del territoriu malauianu. Tien un llargor de 587 km (365 milles) y un anchor de 84 km (52 milles) y ye nomáu, tamién, poles sos midíes nel sistema imperial, "Calendar Lake" (llagu del calendariu).La superficie del llagu atópase a 457 m sobro'l nivel de la mar, y la so profundidá másima ye de 701 m; poro, hai partes d'elli que queden más de 200 m perbaxu del nivel de la mar. Nel so estremu meridional ñaz el ríu Shire, que s'axunta col ríu Zambeze 400 km más p'abaxu, en tierres de Mozambique. Nel sur del país hai otros dos llagos más pequenos, el llagu Malombe y el llagu Chilwa.
Alredor del valle del Rift hai delles mesetes, con una altitú media d'ente 900-1.200 m. Destaquen ente elles: la meseta Nyika, al norte del país, con un altor mediu de 2.100 m y un cumal, el picu Nganda, de 2.605 m d'altor; y, al sur del llagu Malaui, la meseta de Shire, con un altor mediu de 914 m sobro'l nivel de la mar. Atopase nella el cumal cimeru del país: el picu Sapitwa, de 3.002 m d'altor.
El clima de Malaui ye tropical, con una estación lluviosa, de payares a abril, y otra, de mayu a ochobre, na que malpenes cae agua. La zona qu'arrodia'l llagu Malaui y el valle del Shire tienen, de setiembre a abril, un clima caldiu y húmedu, con temperatures medies demientres el día de 27-29º; la zona de Lilongwe tien un clima asemeyáu, pero les temperatures nun son tan altes. El restu del país, pol so mayor altor sobro'l nivel de la mar, tien un ambiente más templáu, con temperatures másimes de día de 25º. Tocante a los meses del iviernu austral (xunu-agostu), la fastera meridional del país y les orielles del llagu tienen una bona temperatura (23º de másima), mentantu que'l restu del país ta más fresco, con temperatures de 10-14º pela nueche. Nes zones más altes del país (meseta Nyika, monte Mulanje) l'iviernu ye frío enforma, con temperatures nocturnes de 6-8º en xunu y xunetu. La zona más septentrional del país, alredor de Karonga, tien una temperatura diruna cuasi constante tou el añu (25-26º), y les lluvies más abondantes viénen-y en abril y mayu pola acción de los vientos fuertes del sur qu'apaecen na zona del llagu Malaui.
La capital, y ciudá más poblada dende 2008, ye Lilongüe. Nacida como un pequeñu asentamientu a la vera del ríu homónimu, convirtióse a entamos del sieglu XX nun centru alministrativu. De magar, la so situación, a la vera de la principal carretera del país (lo qu'anguaño ye l'autopista M1, que comunica el norte y el sur del país), fízo-y medrar enforma. Pa 1974, cuando pasó a ser la capital del país (primero yéralo Zomba), yá yera la segunda ciudá del país en población. Y siguió siéndolo hasta'l 2008, cuando pasó a Blantyre: en 2009 tenía 902.388 habitantes. Otres ciudaes importantes son:
Malaui ye ún de los países menos desarrollaos del mundu y, tamién, ún de los de mayor densidá de población. La so economía ye fuertemente agrícola: el 85% de la so población vive nel campu dedicada a l'agricultura, qu'aporta más d'un terciu del PIB y un 90% de los ingresos por esportaciones del país. 
La economía del país ye fuertemente dependiente de les ayudes internacionales. Éstes suspendiéronse, poles sospeches de corrupción, n'avientu del 2000; a resultes d'ello, el presupuestu pa desarrollu del país cayó un 80%. Años dempués, en 2005, l'adopción por parte del presidente Mutharika y del so ministru d'economía Gondwe de midíes de control del gastu fizo que volvieren a recibise ayudes foriates (575 millones de dólares esi añu). Con elles el gobiernu impulsó midíes que buscaben el desarrollu de la economía de mercáu, la protección medioambiental y l'ameyoramientu de los sistemes educativu y sanitariu (la tasa d'infectaos pol VIH medró espectacularmente nos últimos años), too col enfotu d'algamar, a la fin, la independencia financiera del país.
La disciplina financiera parez qu'acabó en 2009. Esi añu el presidente mercó, pal so usu priváu, un avión. Poco dempués, hebo escasez de combustible en tou el país: oficialmente foi por problemes loxísticos, pero parez más probable que fora pola falta de divises que siguió a la compra del mentáu avión. Anque'l coste total pal país (y pal so sistema sanitariu) nun ta claro, esi añu hebo un descensu de la inversión del 23%, y el país tuvo problemes, por falta de divises, pa pagar les sos importaciones. El país, amás, sigue teniendo munchos problemes estructurales que dificulten la inversión (infraestructures precaries, altu coste de los servicios...), y el gobiernu nun ye quién p'acabar con ellos.
A resultes d'ello, Malaui ye ún de los países con menor renta per cápita de tou el mundu. El so PIB, en 2009, yera de 12.810 millones de dólares, lo que da una renta per cápita de 900 dólares. El 35% del PIB vien de l'agricultura, el 19% de la industria y el 46% del sector servicios. La inflación, nesi añu, yera d'alredor del 8,5%, y la tasa de crecimientu económicu estimada foi del 9,7% nel 2008. 
La probeza del país va amenorgando gracies a los puestos de trabayu que creen el gobiernu y les organizaciones d'ayuda. El porcentaxe de población que vive na probeza baxó del 54% en 1990 al 40% en 2006, y los que viven na probeza estrema, que yeren un 24% de la población en 1990, yeren namái un 15% en 2007. Amás, la desnutrición va menguando muncho desde 2005 a resultes de l'aplicación de programes escontra la fame diseñaos nel propiu país. Programes que, paradóxicamente, van a la escontra de lo que recomienden organismos internacionales como la Organización Mundial del Comerciu o'l Bancu Mundial.
Los principales cultivos de Malaui son el tabacu, la caña d'azucre, el té, el maíz, les patates y el sorgu. Hai, tamién, ganáu vacunu y cabrín. En cuantes a la industria, les principales son les de procesamientu d'azucre, té y tabacu, y hai tamién sierres, fábriques de cementu y otres que producen bienes de consumu. La tasa de crecimientu de la producción industrial estimábase, pal 2009, nun 10%. Tocante a les fontes d'enerxía, el país nun usa gas natural. Amás, nel 2008 nun importó nin esportó lletricidá, pero tuvo qu'importar, al nun tener xacimientos nel so territoriu, tou el petroleu que consumió. En 2006 entamó a amestase con un 10% d'etanol, producíu nun par de fábriques construyíes nel país p'amenorgar la dependencia del petroleu foriatu. En 2008, amás, entamaron a facese pruebes con coches que furrulaben namái con etanol: los resultaos iniciales foron bonos, y l'usu del etanol va medrando. La lletricidá produzse, la más d'ella, a partir del aprovechamientu del agua en centrales hidrollétriques (96,7% del total de la enerxía producida en 2001).
Pal 2009 les esportaciones del país foron d'alredor de 945 millones de dólares. El 70% d'ellos pagáron-yoslos pol tabacu esportáu, lo que ye un gran problema pal país nun contestu mundial de descensu de los precios d'esi productu y de presiones crecientes de la comunidá internacional pa que se limite la so producción. Especialmente porque la importancia del tabacu nel total de les esportaciones medró enforma nos caberos años, pasando del 53% en 2007 al 70% citáu darréu en 2008-09. Otru 20% de los ingresos por esportaciones del país provienen del té, l'azucre y el café. El 10% restante obtiénenlo de la venta d'algodón, cacagüeses y productos forestales y testiles. Les esportaciones van, principalmente, a la República Surafricana, Alemaña, Exiptu, Zimbabue y los Estaos Xuníos. Les importaciones (1.625 millones de dólares) inclúin, amás del petroleu, bienes de consumu, maquinaria y comida, que lleguen, principalmente, de la República Surafricana, India, Zambia, Tanzania, Estaos Xuníos y China.
La infraestructura del tresporte ye perprobe. El país tien 39 aeródromos, de los que namái 6 tienen la pista asfaltada. Hai tamién 797 km de vía férrea y una rede de carreteres de 15.451 km, de los que namái el 45% tán asfaltaos. Hai, pa finar, unos 700 km d'agües navegables nel llagu Malaui y nel ríu Shire.
La rede de ferrocarril ("Malawi Railways") tien, como dixéramos, 797 km de vía de 1.067 mm d'anchor. Taba xestionada pol gobiernu hasta la so privatización en 1999; dende aquella ta operada pol consorciu nomáu "Central East African Railways". Tocante a les conexones con otros países, nun la hai con Tanzania pola diferencia d'anchor de les víes de los dos países. Por embargu, Mozambique tien el mesmu anchor, y tradicionalmente había dos llinies que conectaben a los dos países. La primera d'elles, llamáu corredor de Nacala, va per Nayuchi al puertu de Nacala; la segunda, destrozada pola guerra civil en Mozambique y entá ensin arreglar, diba per Nsaje al puente de Doña Ana y a Beira.
El tresporte aereu ta en manes de la llinia aérea nacional del país, Air Malawi. De propiedá estatal (hebo dos intentos fallíos de privatizala), tien la so sé nel "Chileka International Airport" de Blantyre. Dende ellí, y dende'l "Lilongwe International Airport", vuela colos cuatru aviones de la so flota a dellos destinos rexonales: Lilongwe, Johannesburgu, Harare, Dar es Salaam y Lusaka.
No que cinca a les infraestructures de comunicación nel 2007 había 175.200 llinies telefóniques nel país, amás de 1.051.000 teléfonos móviles (8 por cada 100 habitantes). El sistema telefónicu malauianu, que va tiempu yera de los piores del continente, ameyoró enforma nos caberos años. Sobremanera nes ciudaes, nes que se concentren el 75% de les llinies. Nesi añu de 2007 había tamién 139.500 usuarios d'Internet, 14 emisores de radio y una de televisión.
Tocante a la so composición étnica, el país comprende un garapiellu de grupos étnicos nativos (chewa, nyanja, tumbuka, yao, lomwe, sena, tonga, ngoni y ngonde), amás de dalgunos habitantes d'orixe asiáticu y europeu. El nome del país deriva de los maravi, una tribu bantú qu'aportó a la zona dende'l sur de la cuenca del ríu Congo fai 600 años. Al llegar a la fastera septentrional del llagu Malaui la tribu se dividió. Una parte d'ellos, los antepasaos de los chewa d'anguaño, ocuparon la fastera occidental del llagu; otros, los antepasaos de los nyanjas d'anguaño, ocuparon les sos fasteres meridional y oriental. Pal añu 1500 dambos grupos teníen establecío un reinu qu'abarcaba dende más al norte de l'actual ciudá de Nkhotakota hasta'l ríu Zambeze nel sur, y dende'l llagu Malaui al este fasta'l ríu Luangwa, en tierres qu'anguaño son de Zambia, al oeste. Pesie a ello, hebo conflictos étnicos y movimientos importantes de población que ficieron que nun pueda falase d'una sociedá malauiana cohesionada hasta'l sieglu XX. Nos caberos años les distinciones étnicas y de tribu amenorgaron, y anque hai rivalidaes rexonales va creciendo na xente la idea nacional malauiana. Anguaño los chewa son el 90% de la población de la rexón central, los nyanja predominen nel sur y los tumbuka al norte del país. Los tonga, pela so banda, viven al norte. Los ngoni, una tribu d'orixe zulú qu'aportó al país dende Sudáfrica a primeros del sieglu XIX, viven nes tierres baxes del norte y el centru del país. Finalmente los yao, que son na so mayor parte musulmanes, tán concentraos na zona del sur del país que va dende Blantyre y Zomba a la llende con Mozambique.
Los idiomes más falaos del país son: el chichewa, que ye l'oficial y ye falao pol 57% de la población, el chinyanja (12,8% de la población), el chiyao (10,1%) y el chitumbuka (9,5%). Fálense tamién: en lomwe Malawiense, con 250.000 falantes al sureste del país; el kokola, que ye la llingua de 200.000 habitantes, tamién del sureste; el lambya, con 45.000 falantes al noroeste del país; el ndali, con 70.000 falantes; el nyakyusa-ngonde, falao por 300.000 Malawienses del norte del país; el sena Malawiense, con 270.000 falantes de la fastera meridional del país; y el tonga, que se fala nel norte (170.000 falantes).
Tocante a les relixones más practicaes, cuasi'l 80% de la población ye cristiana. Dos millones de Malawienses son católicos, y tán dirixíos espiritualmente pol arzobispu de Blantyre. La so archidiócesis divídese en siete diócesis que cubren el territoriu del país. Ente los protestantes, los más d'ellos son presbiterianos, de la "Church of Central Africa". Tien 1.300.000 seguidores en Malaui, que s'organicen en trés sínodos: el de Livingstonia al norte, el de Nkhoma nel centru y el de Blantyre al sur. Hai, tamién, baptistes, anglicanos, evanxélicos y adventistes del séptimu día. L'Islam, pela so banda, ye la relixón del 12,8% de la población. El Corán ta tornáu al chichewa, y hai dellos grupos que, dende Angola, faen proselitismu pa convertir a la xente a esta relixón. En cantidaes bien pequeñes hai tamién xudíos, rastafarianos, hindús y bahais, y un 4% de la población practica entá les sos creyencies tribales o ye atea.
El nome Malaui vién-y al país del de los maravi, una tribu bantú qu'aportó a lo qu'anguaño ye Malaui dende'l sur del Congo alredor del añu 1400. Al llegar al norte del llagu Malaui la tribu dividiose: parte d'ellos, que formaron el niciu de lo qu'anguaño ye la tribu chewa, foron pa la zona suroccidental del llagu; los otros, antepasaos de los actuales nyanja, ocuparon la oriella este del llagu hasta aportar a l'estremu suroriental d'ésti. Les engarradielles ente les tribus y les migraciones constantes impidieron que la esistencia d'una única sociedá Malawiana fora una realidá hasta'l sieglu XX. Foi nesi momentu nel que foi surdiendo esa conciencia nacional nesta sociedá, mayormente rural, conservadora y pacífica.
Una parte perimportante de la cultura Malawiana represéntela les sos dances. Esiste una compañía nacional de danza ("National Dance Troupe", primero llamada "Kwacha Cultural Troupe"), que foi creada en payares de 1997 pol gobiernu. Aparte de nes sos representaciones, pueden vese entá eses dances en ritos relixosos (d'iniciación, casorios...) y otres cellebraciones. Nelles pueden vese, amás, les mázcares tallaes en madera y los goxos que son tradicionales ente les tribus natives del país. Nes zones urbanes del país atópense tamién otres figures tallaes en madera y pintures, feches les más de les veces col envís de vendé-yosles a los turistes. Hai, por últimu, dellos escritores reconocíos internacionalmente: el poeta Jack Mapanje o los novelistes Legson Kayira, Felix Mnthali, Frank Chipasula y David Rubadiri. Rescampla pola so celebridá, ente toos ellos, l'historiador, ensayista y novelista Paul Zeleza, actual presidente de l'Asociación d'Estudios Africanos de la universidá estaunidense de Rutgers (Nueva Jersey), y editor d'un blog centráu nos asuntos africanos.
El fútbol, que llegó al país na época colonial colos colonizadores ingleses, ye'l deporte más popular del país. La so selección nacional nunca participó nuna Copa Mundial de Fútbol, y namái una vez, en 1984, na fase final de la Copa d'África de Naciones. Los sos principales xugadores xueguen n'equipos de la República Surafricana, anque los de más sonadía emigraron a Europa y xueguen n'equipos de lligues pequeñes d'esti continente (Suecia, Rusia...). Ente los demás deportes destaca, pol númberu de practicantes, el baloncestu. Dende 1972, por últimu, deportistes Malawianos participaron n'ocho Xuegos Olímpicos, ensin tener conseguío denguna medalla hasta 2010.
Enki Bilal
Enes Bilalović llamáu Enki Bilal (Belgráu, 7 d'ochobre de 1951) ye un dibuxante y guionista de cómic.
Nació'l 7 d'ochobre de 1951 en Belgráu, na República Federal Socialista de Yugoslavia, de padre bosniu y madre checa. Allí participa nel so primer contactu col cine y la pintura: un mediu-metraxe, "un West Side Story yugo-socialista de depués de la guerra" (prefaciu a l"'Etat de Stocks") onde interpreta a un pequeñu pintor de cai.
1960 : Treslládase a París cola so familia. Allí va a conocer a René Goscinny, que lu anima a dedicase a la historieta.
1972 : Depués d'un pasu fugaz por Belles Artes, Enki Bilal asoleya la so primera historia, un "Le Bol maudit", nel periódicu "Pilote".
1975 : Publicación del so primer álbum, "La Croisière des oubliés", sobre un guión de Pierre Christin.
1979 : Publicación de "Les Phalanges de l'Ordre Noir", sobre un guión de Pierre Christin.
1980 : Primera serie personal, en "Pilote", "La Foire aux immortels". La segunda parte, "La Femme piège", ye asoleyada n'álbum en 1986. Paralelemente, la collaboración ente Bilal y Christin continúa. Realicen especialmente, pa les editoriales Dargaud y Autrement, delles obres d'ilustraciones y fotos indirectes ("Los Angeles", "L'Étoile oubliée de Laurie Bloom", "Cœurs sanglants").
1982 : Enki Bilal dibuxa sobre cristal una parte de los decoraos de "La Vie est un roman", film d'Alain Resnais. Dos años enantes firmara'l cartel d'otra película del mesmu director, "Mon oncle d'Amérique".
1985 : Fai investigaciones gráfiques pa "Le Nom de la rose", el film de Jean-Jacques Annaud de la novela d'Umberto Eco.
Xineru de 1987 : Bilal obtien el "Gran Premiu del Festival d'Angouleme" .
1989 : Enki Bilal termina la so primera película, "Bunker Palace Hôtel", con Jean-Louis Trintignant y Carole Bouquet. Esti mesmu añu, los Humanoïdes associés asoleyen "Exterminateur 17", prepublicada en 1978 nes páxines de "Métal hurlant", sobre un guión de Jean-Pierre Dionnet.
Xunu a payares de 1990 : Los Humanoïdes associés reediten les obres de Bilal asoleyaes enantes na editorial Dargaud: "Mémoires d'outre-espace", "La Croisière des oubliés", "Le Vaisseau de pierre", "Les Phalanges de l'Ordre noir", "Partie de chasse", asina como "Cœurs sanglants et autres faits divers".
1990 : Bilal dibuxa los decoraos y traxes de "Roméo et Juliette" de Prokofiev, sobre una coreografía del so amigu Angelin Preljocaj.
Payares de 1991 : "Opéra bulle", dos meses d'esposición na Grande Halle de La Villette, de París.
1990 : Dibuxa los decoraos y traxes d"'O.P.A. Mia", una ópera de Denis Levaillant creada pal Festival d'Avignon.
1992 : Esposición "Transit" nel Arcu de la Défense, en París
Setiembre de 1993 : La última entrega de "La trilogie Nikopol", "Froid Équateur", ye elexíu meyor llibru del añu, pol "magazine" de Bernard Pivot, "Lire". 
1994 : salida del álbum "Bleu sang", retomando los personaxes de la triloxía Nikopol.
Setiembre de 1996 : Aparición de "Mémoires d'autres temps", reedición aumentada del "Bol maudit" yde "Crux Universalis".
Febreru de 1997 : Estrenu francés de "Tykho Moon", el segundu llargu d'Enki Bilal.
22 de setiembre de 1998 : Publicación de "Le Sommeil du monstre", primer volumen de la so "Tétralogie du Monstre".
2003 : Publicación de "32 décembre", segundu volumen de la so "Tétralogie du Monstre".
21 de marzu de 2004 : estrenu del tercer film de Bilal : "Immortel, ad vitam", Adaptación de "La trilogie Nikopol", lo que supón el primer intentu de llevar a la pantalla unu de los llibros de so.
Mayu de 2006 : crea los sellos de Francia (emisión Europa), sobre'l tema de la integración. 
3 de mayu de 2006 : Publicación de "Rendez-vous à Paris", tercera entrega de la so "Tetralogie du Monstre".
2009 : Últimu álbum "Animal'z" (Casterman)
La mano de Dios
La mano de Dios ye'l nome col que se conoz el primera gol anotáu pol futbolista arxentín Diego Armando Maradona en el partíu ente y pelos cuartos de final de la Copa Mundial de Fútbol de 1986, el 22 de xunu de 1986, nel Estadiu Azteca de la ciudá de México. El xuegu remató cola victoria de los arxentinos por 2 goles a 1, gracies al llamáu «Gol del Sieglu», tamién marcáu por Maradona.
El mesmu Diego Maradona declaró depués del partíu que'l tantu marcar "un pocu cola cabeza y un pocu cola mano de Dios", y a partir d'ellí la prensa mundial bautizó al gol.
Tres el primer tiempu, el partíu entá taba empatáu. Maradona empezaba a desequilibrar l'alcuentru, y cuando corría'l minutu 6 del segundu tiempu llegó una de les xugaes más polémiques na hestoria de los mundiales: Maradona tomó'l balón fuera de la área y cola pierna esquierda pasar, ente dellos defenses ingleses, al so compañeru Jorge Valdano, quien intentó llevalo, pero l'esféricu foi interceptáu y llanzáu tras y enriba, nel so enfotu por estenar, pol defensor Steve Hodge. 
Pola inercia de la xugada, Maradona quedaría en fora de xuegu, pero por venir el balón d'un contrariu foi correchamente habilitáu. Yá dientro de la área y cola pelota cayendo, Maradona foi na so busca al par del porteru Peter Shilton, 20 centímetros más altu qu'él. Shilton saltó adelantrando la so mano derecha, coles mesmes que Maradona facer col brazu esquierdu estendíu. El puñu del xugador arxentín, cercanu a la so cabeza, cutió antes el balón, que rodó escontra la meta. Maradona empezó a festexar, mirando de regüeyu al árbitru y al xuez de llínea, y relaxóse cuando'l gol foi convalidáu.
El árbitru Ali Bennaceur, de Túnez, validó'l gol, pero tres los reclamos d'el xugadores británicos pidió conseyu al so segundu abanderáu, quien ratificó'l tantu.
El fotógrafu mexicanu Alejandro Ojeda Carbajal inmortalizó esti momentu nuna fotografía en que se ve claramente'l golpe cola mano. 
Na so biografía, Maradona espresó darréu:
Nel añu 2005, 19 años dempués del polémicu gol, Maradona confesó, nel programa "La Nueche del 10", que'l gol efectivamente foi cola mano. Un fechu que xeneró opiniones diverses a lo llargo del mundu. Mientres dalgunos sofitar por dicir la verdá y almitir la so culpa, otros criticar por cuenta de la demoranza con que se produció, yá que una vegada rematáu'l partíu ésti nun podía ser modificáu. 
A empiezos de 2008 el diariu "The Sun" publicó una nota na que daben a entender que Maradona mientres una visita a Inglaterra pidiría perdón polo que se describe como «el infame gol de La Mano de Dios». 
El diariu, en primer instancia, cita la frase nesta forma: 
pero más palantre repite la mesma cita amestando la palabra "«apologize»" que nun figuraba na primera, a pesar de ser la mesma frase: 
Y completa la idea: 
Primero que Maradona desmintiera'l fechu, dellos medios mundiales llevantaron la noticia creando polémica na opinión pública. Inclusive Peter Shilton refugó les sides argumentando qu'agora yá yera demasiáu tarde.
Maradona a los pocos díes de salir la nota, salió a desmentir tou, diciendo que'l diariu camudara los términos.
De siguío, la nota:
A los pocos díes el diariu The Sun confirmó que modificara la interpretación de les palabres de Maradona y pidió camudar el nome por "La mano del Diañu". Na banda orixinal de la entrevista pudo comprobase que Maradona nunca pidiera perdón pol gol de la mano de Dios.
El cantante de cuartetu Rodrigo Bonu utilizó la frase pa componer el cantar "La mano de Dios" n'homenaxe a Diego Maradona, el so gran ídolu.
Nel partíu de vuelta de repescar pa la Copa Mundial de Fútbol de 2010 ente la selección de Irlanda y la de Francia, el gol de William Gallas que marcó l'empate 1-1 y clasificó a Francia al Mundial realizóse gracies a otra xugada polémica, una mano del futbolista francés Thierry Henry que nun foi sancionada pol árbitru suecu Martin Hansson, y que foi bautizada pola prensa como la "La nueva Mano de Dios".
El futbolista d'Uruguai Luis Suárez paró un gol cola mano nos cuartos de final de la Copa Mundial de Fútbol de 2010. Na rueda de prensa posterior, el delanteru dixo que lo fixera con "la mano de Dios".
El 12 d'ochobre de 1941, Mario Morosano delanteru de Newell's Old Boys, convirtió'l so tercer gol personal y cuartu del so equipu frente al so clásicu rival Rosario Central cola mano, siendo l'antecesor de "la mano de Dios". Finalmente vencer por 5 a 0.
El 22 de xunu de 2011, nun partíu correspondiente a les semifinales de la Copa d'Oru de la CONCACAF Javier "Chicharito" Hernández anotó'l segundu tantu del "Tri" ayudar cola mano, lo que significo'l pase de México a la final de dichu tornio.
Na Copa América Centenariu 2016, el xugador peruanu Raúl Ruidíaz anotó un gol cola mano, que dempués de dellos minutos de protestes d'el xugadores brasileños, l'árbitru validó'l gol, asina Perú venció por 1-0 a Brasil y clasificó a cuartos de final.
Kyoto
Kyoto (京都市 Kyōto-shi, en asturianu, "ciudá capital") ye una importante ciudá de Xapón, alcontrada na parte central de la isla de Honshu. Ye la capital de la Prefectura homónima y tradicionalmente tamién foi considerada capital de la Rexón de Kansai, anque ésta sía solo una referencia xeográfica más qu'un territoriu alministrativu concretu. Asina mesmu, ta integrada dientro de la Rexón metropolitana de Keihanshin, compuesta peles árees circundantes de les ciudaes de Osaka, Kobe y la mesma Kyoto. Cunta con una población d'alredor de 1.474.570 d'habitantes (a fecha de 2015), asitiándose ente les ciudaes xaponeses más poblaes. La área total del territoriu de la ciudá ye de 827,90 km².
La so importancia histórica deber al fechu de qu'ente los años 794 y 1868 constituyó la capital de Xapón, acoyendo la see de la Corte imperial y otres instituciones. Nel añu 1868 el emperador Meiji decidió treslladar la see de la corte a Tokyo, quedando la ciudá definitivamente nun segundu planu. Mientres la Segunda guerra mundial foi la única gran ciudá xaponesa que nun resultó bombardeada pola Fuerces Aérees del Exércitu de los Estaos Xuníos. Por esta razón, a día de güei sigue constituyendo una de les importantes urbes xaponeses, con un ricu patrimoniu históricu, artísticu y arquitectónicu. El 11 d'avientu de 1997 tuvo llugar nesta ciudá la firma d'un protocolu qu'escorría l'oxetivu d'amenorgar les emisiones de gases d'efectu invernaderu que causen el calentamientu global. L'alcuerdu internacional acabaría siendo conocíu popularmente como'l Protocolu de Kyoto.
Kyoto dispon d'una rede desenvuelta de tresporte por carretera y ferrocarril; Anque nun dispon d'aeropuertu propiu, esisten nes cercaníes dos aeropuertos internacionales, como los d'Osaka y Kansai. El so patrimoniu históricu y monumental, y los sos diversos espacios escénicos y culturales convertir nun importante centru receptor de turismu (tantu nacional como internacional). Ente los sos monumentos más representativos atópense'l Palaciu Imperial, el Castillo Nijō, el Kinkaku-ji y el Ginkaku-ji, o'l Santuariu Heian y el Fushimi Inari-taisha, amás d'otros munchos. Dende l'añu 1994 parte d'estos monumentos tán reconocíos pola Unesco como Patrimoniu de la Humanidá, al pie de otros monumentos alcontraos nes ciudaes d'Uji y Otsu. 
La Universidá de Kyoto, fundada en 1897 y con 22.192 alumnos, ye considerada como una de les meyores universidaes en Xapón. Acordies col ranking del magacín británicu "Times Higher Education", la Universidá de Kyoto quedaría en segunda posición ente les universidaes nipones y na 25ª posición ente toles universidaes del mundu.
Arama 36/37
ARAMA 36/37 ye l'acrónimu de "Asociación pa la Recuperación de l'Arquiteutura Militar Asturiana 1936-1937", coleutivu formau por investigadores y estudiosos de la inxeniería militar que tienen por oxetivu la catalogación y caltenimientu de los resclavos de construcciones defensives de la Guerra civil n'Asturies.
Lenin
Lenin (Ленин) (Simbirsk, Rusia; 22 d'abril de 1870 - Moscú; 21 de xineru de 1924), seudónimu de Vladímir Ilich Uliánov (Владимир Ильич Ульянов), dirixente revolucionariu rusu y líder del partíu bolxevique. Foi'l primer mandatariu de la Xunión Soviética y el fundador de la ideoloxía conocida como leninismu, que posteriormente derivó nel marxismu-leninismu de la mano d'Iósif Stalin.
Lenin foi ún de los sos pseudónimos revolucionarios. Supónse qu'elixó esti nome como oposición a Georgi Plekhánov, quien usaba'l pseudónimu Volgin, pol ríu Volga. Ulyanov, sigún esta tesis, elixó'l ríu Lena, que ye más llargu y circula na direición opuesta. En cualisquier caso, Plekhánov paez que tuvo una influyencia significativa sobro Lenin naquella etapa de la so vida, de forma que la veracidá d'esta desplicación entá ta suxeta a dubies. Esisten otres teoríes sobro l'orixe del so nome, yá que'l mesmu Lenin enxamás nun desplicó porqué lu escoyó. N'occidente nomóse-y delles vegaes de forma errónea como Nikolai Lenin, anque enxamás nun foi nomáu asina en Rusia.
Ñacíu en Simbirsk, Rusia, Lenin yera fíu d'Ilya Nikolaevich Ulyanov (1831 - 1886), un funcionariu civil rusu, direutor d'escueles, y más sero Conseyeru d'Estáu del Zar Nicolás II, puestu nel que trabayó pa medrar la democracia y espardir la educación de baldre en Rusia, y de la so muyer Maria Aleksandrovna Blank (1835 - 1916), d'idees lliberales. 
Tenía munchos hermanos, ente ellos un hermanu nomáu Aleksandr, que foi executáu en 1887 por atentar escontra'l zar Alexandru III.
Como munchos rusos, foi un mestu ente la etnia y les tradiciones relixoses. Tenía ancestros Kalmyk por ascendencia paterna, d'alemanes del Volga por parte de la so güela materna que yeren luteranos, y ascendencia xudía pol so güelu maternu (convertíu al cristianismu). El mesmu Vladimir Ulianov foi bautizáu pol ritu de la Ilesia Ortodoxa Rusa.
De pequeñu nomábase-y "Volodia" y amosó don de pensamientu ellaboráu y fonderu, asertivu, poco afeutivu y sarcástico. De mente perlóxica, amosóse perbón estudiante dende la más tienra neñez, los sos profesores declararon sobro él:
"-"Perdotáu, siempres llimpiu ya estudiosu, primeru en toles materies, cierta tendencia a aisllase y a la reserva"-"
Robláu por Fiodor Kerensky (1890).
Vladimir rescampló nel estudiu del llatín y el griegu. Pasó por dos traxedies na so mocedá: en 1886, el so pá morrió d'una hemorraxa celebral. Al añu siguiente, en mayu de 1887, el so hermanu mayor, Aleksandr Ulianov, foi deteníu y fusiláu pola so participación nun complot escontra'l Zar Alexandru III. Esto radicalizó les postures de Vladimir (los sos biógrafos oficiales consideren esti asocedíu como'l motivu cimeru de l'aición revolucionaria de Lenin), y él mesmu foi arrestáu al añu siguiente ya espulsáu de la Universidá de Kazan por participar en protestes estudiantiles. Continuó estudiando de forma independiente y sobro 1891 consiguió la llicencia pa la práutica de l'abogacía.
En llugar d'exercer la carrera llegal, Lenin foi implicándose nos esfuercios de propaganda revolucionaria y nel estudiu del marxismu, en gran parte en San Petersburgu. El 7 d'avientu de 1895 foi arrestáu ya encarceláu poles autoridaes demientres tou un añu, y posteriormente esiliáu al pueblu de Shushenskoye, en Siberia.
En 1895, conoció a Plekhánov en Xinebra, Suiza, que yera'l pá del marxismu y un ideariu pa Lenin y permaneció ellí fasta avientu, cuando tornó a San Petersburgu y foi arrestáu y deportáu a Siberia, ehí escomenzó'l so primer llibru nomáu "Развитие капитализма в России" (El desendolcu del capitalismu en Rusia).
En xunetu de 1898 casóse con Nadezhda Krupskaya, una activista del socialismu. N'abril de 1899 espublizó'l llibru avandichu. En 1900 terminó'l so exiliu. 
Termináu l'exiliu viaxó a Europa y dende Suiza, unvió una serie de cartafueyos de marcáu sesgu antizarista, roblando por primer vez como "Lenin".
Viaxó dende Rusia y haza Rusia dende otros llugares d'Europa y asoleyó'l periódicu "Iskra", ansí como otros trataos y llibros relativos al movimientu revolucionariu.
Foi mui activu nel Partíu Obreru Social Demócrata de Rusia (POSDR), y en 1903 lideró la faición bolxevique tres dixebrase ésta de los menxeviques, parcialmente inspiraos pol so cartafueyu "Что делать?" (¿Qué facer?). En 1906 foi elixíu pa la presidencia del POSDR. En 1907 treslladóse a Finlandia por razones de seguridá. Continuó viaxando per Europa y participando en munchos mítines y actividaes socialistes, incluyendo la Conferencia de Zimmerwald de 1915. Cuando Inessa Armand dexó Rusia y se mudó a París, conoció a Vladimir Lenin y otros bolxeviques que vivíen nel exiliu. Inessa Armand convirtióse na amante de Lenin.
El 16 d'abril de 1917 tornó a Petrográu dende Suiza, persiguiendo'l derrocamientu del Zar Nicolás II, y tuvo un papel relevante dientro'l movimientu bolxevique espublizando les "Апрельские тезисы" (Tesis d'abril). Tres una sublevación fallida d'obreros en xunetu, Lenin fuxó a Finlandia por seguridá. Tornó n'ochobre, inspirando una revolución armada col eslogan "Tol poder pa los soviets" escontra'l gobiernu provisional rusu. Les sos idees sobro'l gobiernu esprésense nel so ensayu "Государство и революция" (Estáu y Revolución), que llamaba a una nueva mena de gobiernu sofitada nos conseyos d'obreros (soviets).
Suxirióse que Lenin llegó a Petrográu dende Suiza cola aida del Imperiu Alemán. Testigos oculares aseguren que Lenin foi tresportáu nun vagón de tren selláu ya escoltáu por alemanes. Atalántase que'l mesmu Kaiser Guillermu II esperaba paralizar d'esta mena al exércitu rusu y algamar la fin de la guerra nel frente oriental, y que vio a Lenin como un personaxe que ceo perdería influyencia.
N'efeutu, Guillermu II dixo al respective: ""-Introduzo en Rusia'l xerme del virus pal so esfarrape-""
El 8 de payares Lenin foi elixíu Premier de la Xunión Soviética pol Congresu del Soviet Rusu. Énte'l peligru d'una invasión alemana, Lenin argumentó que Rusia había roblar de secute un tratáu de paz. Otros líderes bolxeviques como Bukharin abogaben pola continuación de la guerra como mena d'alitar la revolución n'Alemaña. Lev Trotsky, que lideraba les negociaciones, optaba por una postura intermedia, postulando un tratáu de paz que nun implicara ganancies territoriales pa denguna de les partes. Cuando les negociaciones se colapsaron, Alemaña llanzó una invasión que resultó na perda de munchos territorios del oeste de Rusia. Como resultáu d'esti xiru de los asocedíos, les posiciones de Lenin algamaron el sofitu de la mayoría de los líderes bolxeviques, y Rusia robló'l Tratáu de Brest-Litovsk en términos desventayosos (marzu de 1918).
Aceutando que los soviets yeren la única forma d'un gobiernu d'obreros lexítimu, Lenin abolió l'Asamblea Constituyente Rusa. Los bolxeviques perdieron la votación entóncenes, ganando les eleiciones el Partíu Socialista Revolucionariu, anque más sero franóse en faciones pro y anti soviets. Los bolxeviques teníen el sofitu mayoritariu nel Congresu de los Soviets, y formaron coalición de gobiernu col ala esquierda del Partíu Socialista Revolucionariu. Sicasí, la coalición fundióse tres la oposición de los Social Revolucionarios al Tratáu de Brest-Litovsk, y xunieron a otros partíos guetando derrocar al gobiernu soviéticu. La situanza dexeneró con tolos partíos non bolxeviques (incluyendo los grupos socialistes) guetando de mena activa'l derrocamientu del gobiernu soviéticu. Lenin retrucó tratando infructuosamente d'aparar les sos actividaes.
El 30 d'agostu de 1918, Fanya Kaplan, un miembru del Partíu Socialista Revolucionariu, averóse a Lenin depués de qu'ésti falara nun mitin y mentanto s'empobinaba al so coche. Llamó-y l'atención y cuando Lenin se tornó p'aresponder, disparó-y trés tiros, dos d'ellos impautaron nun costín y nun pulmón. Lenin foi tresportáu a los sos apartamentos privaos nel Kremlin y refugó ser ingresáu nun hospital, creyendo qu'otros asesinos podríen esperalu ellí. Llamóse a varios doctores, pero estos decidieron que yera demasiao peligroso estrayer les bales. Lenin recuperóse, pero la so salú resintióse de magar esti asocedíu y se creye qu'esti incidente contribuyó a los sos últimos infartos.
En marzu de 1919, Lenin ya otros líderes bolxeviques reuniéronse colos socialistes revolucionarios de tol mundu y crearon la Internacional Comunista. Los miembros de la Internacional Comunista, incluyendo a Lenin y a los mesmos bolxeviques escindiéronse del más ampliu movimientu socialista. De magar esti momentu sedríen conocíos como comunistes. En Rusia, el partíu bolxevique foi renomáu como Partíu Comunista Rusu, que darréu se convirtió nel Partíu Comunista de la Xunión Soviética.
Mentanto, una guerra civil asolaba Rusia. Un bayura movimientos políticos y los sos siguidores tomaron les armes pa sofitar o derrocar al gobiernu soviéticu. Magar qu'había munches faciones estremaes involucraes na guerra civil, les dos fuercies cimeres foron l'Exércitu Bermeyu (comunista) y l'Exércitu Blancu (monárquicos). Les potencies foriates como Francia, Gran Bretaña, Estaos Xuníos y Xapón intervinieron tamién nesta guerra (n'aida del Exércitu Blancu). L'Exércitu Bermeyu ganó la guerra, derrotando a les fuercies de la Rusia Blanca y a los sos aliaos en 1920 (magar qu'esto, delles tropes pequeñes continuaron la llucha demientres munchos años más).
Nos caberos meses de 1919, los ésitos escontra les fuercies del Exércitu Blancu comencieron a Lenin de que yera'l momentu d'estender la revolución haza l'Oeste, pola fuercia si fuere necesariu. Cuando la recién independizada Segunda República de Polonia escomenzó afitar los sos territorios orientales, anexonaos por Rusia nes particiones de Polonia a fines del sieglu XVIII, engarróse coles fuercies bolxeviques pola dominación d'estes árees, lo que contribuyó al españíu de la guerra Polaco-Soviética de 1919. Cola revolución alemana y la Lliga Espartaquista en plenu auxe, Lenin vio esto como la oportunidá perfeuta pa caltrizar n'Europa coles bayonetes del Exércitu Bermeyu. Lenin vía a Polonia como la ponte que l'Exércitu Bermeyu había cruciar pa xunir la Revolución Rusa colos siguidores comunistes de la Revolución Alemana, y p'aidar a otros gobiernos comunistes n'Europa Occidental. La derrota de la Rusia soviética na guerra polaco-soviética, sicasí, invalidó estos planes.
Los llargos años de guerra cobráronse'l so tributu en Rusia, y gran parte del país taba en ruines. En marzu de 1921, Lenin reemplazó la política económica denomada comunismu de guerra (que fuera emplegada demientres la guerra civil) cola Nueva Política Económica (NEP), nun intentu de reconstruyir la industria y especialmente l'agricultura, pero'l mesmu mes vio la represión d'una protesta de marineros en Kronstadt (La Rebelión de Kronstadt).
La salú de Lenin fora severamente dañada pol intolerable estrés de la revolución y la guerra. L'intentu d'asesinatu xunióse a los sos problemes de salú. Entá llevaba la bala nel cuellu, demasiao a la veriquina del espinazu pa ser estrayida poles téuniques quirúrxiques d'aquella dómina. En mayu de 1922, Lenin tevo un primer infartu. Quedóse parcialmente paralizáu (nel so llau drechu) y el so papel nel gobiernu declinó. Tres el so segundu infartu n'avientu del mesmu añu, retiróse de l'actividá política. En marzu de 1923, tres sofrir el tercer infartu quedó postráu na cama ensin posibilidá de falar.
Lenin morrió'l 21 de xineru de 1924. Tres la so muerte orixináronse rumores sobro que sofría de sífilis. La causa oficial que se dio sobro la muerte de Lenin foi arterioesclerosis o infartu cerebral (el cuartu), pero de los 27 médicos que lu trataron, namái ocho roblaron les conclusiones de l'autopsia. D'esta mente diose pie pa que xurdieren otres teoríes sobro la so muerte. Por exemplu, un analís postmortem fechu por dos psiquiatres y un neurólogu recientemente espublizáu na Revista Europea de Neuroloxía afirmaba amosar que Lenin morrió realmente de sífilis.
Documentos desclasificaos tres la cayida de la Xunión Soviética, xunto coles alcordances de los médicos de Lenin, suxeren que foi tratáu de sífilis yá en 1896; estos documentos tamién suxeren qu'a Alexi Abrikosov, el patólogu a cargu la autopsia, se-y ordenó probar que Lenin nun morrió de sífilis. Abrikosov nun mencionó la sífilis na autopsia, sicasí, el dañu vascular, la paralís y otres incapacitaciones que citó yeren típiques de la sífilis. Tres un segundu asoleyamientu del informe de l'autopsia, nengún de los muérganos, arteries principales o árees del cerebru usualmente afeutaes pola sífilis yeren citaes.
En 1923, los doctores trataron a Lenin con arsénicu, la única droga usada entós de mena específica pa tratar la sífilis, y con ioduru de potasiu, que tamién yera típicu nel tratamientu d'esta enfermedá.
Anque probablemente tevo la sífilis, tamién la tenía per entós una considerable parte de la población rusa de la dómina. Tamién ye cierto que nun tenía les llesiones visibles nel so cuerpu qu'acompanguen a les caberes fases de la enfermedá. La mayor parte de los historiadores entá tán d'alcuerdu en que la causa más probable de la so muerte foi un infartu producíu pola bala allugada nel cuellu dende'l so intentu d'asesinatu.
La ciudá de Petrográu foi renomada "Leningráu" na so alcordanza; nome que la ciudá conservó fasta la cayida de la Xunión Soviética en 1991, cuando se tornó a poner el vieyu nome de la dómina imperial, "San Petersburgu".
Tres el so primer infartu, Lenin espublizó una serie papeles indicando les direutrices futures pal gobiernu. El más famosu d'ellos ye'l Testamentu de Lenin, nel que, ente otres coses, critica a comunistes d'altu rangu como Lev Trotski y Iósif Stalin. De Stalin, que yera Secretariu Xeneral del Partíu Comunista dende abril de 1922, Lenin dicía que tenía l'«autoridá illimitada concentrada nes sos manes» y suxería a los camaraes sacar a Stalin d'esti puestu. Sobro Trotski dixo: "quiciabes seya l'home más capaz del actual Comité Central, pero ta demasiao ensoberbecíu y demasiao atrayíu pol aspeutu puramente alministrativu de los asuntos". Tamién alvierte del peligru de que les engarradielles ente los dirixentes yá citaos conducieren a una escisión. Tamién pidía un mayor respetu haza les naciones non ruses federaes na XRSS, afirmando que nun facer esto podría conducir a una actitú imperialista y, poro, incoherente. La vilva de Lenin descubrió'l papel nel estudiu de Lenin y lleólu al Comité Central que, anque tando d'alcuerdu con delles de les sos partes, nun lu tuvieron en cuenta, y d'esta mena, estes incisives crítiques sobro'l partíu foron llargamente tapecíes.
A la escontra de los naguamientos espresaos por Lenin enantes de la so muerte de que nun se construyeren memoriales nel so nome, dellos políticos trataron d'ameyorar la so propia posición asociando la so imaxe a la de Lenin tres la so muerte. El personax foi eleváu a un estatus cuasi místicu, construyéndose estatues, monumentos y memoriales nel so honor.
Na Plaza Bermeya de Moscú edificóse en 1924 el nomáu Mausoléu de Lenin xunto a los muros del Kremlin onde reposen los sos restos mortales embalsamaos. El mausoléu ta abiertu al públicu y, demientres décades, yeren frecuentes les coles pa rindir visita al calabre momificáu del fundador de la Xunión Soviética. Por mor de la desapaición de la XRSS, dellos partíos políticos y delles personalidaes ruses -Mikhaíl Gorbachov, ente elles-, tienen pidíu'l desmantelamientu del mausoléu y que los restos de Lenin seyan enterraos. Estes iniciativas nun recibieron fasta la data'l sofitu del Gobiernu de la Federación Rusa y el mausoléu sigue abiertu a les visites.
El cerebru de Lenin foi estrayíu enantes d'embalsamar el so cuerpu. Los gobernantes soviéticos contrataron a un conocíu neurocientíficu alemán, Oskar Vogt, pa estudiar el cerebru de Lenin y llocalizar les célules cerebrales responsables del so xeniu. Con esti envís creóse l'Institutu del Cerebru en Moscú. Vogt espublizó un artículu sobro'l cerebru en 1929 onde esponía que delles neurones piramidales na tercer capa del tueru cerebral de Lenin yeren perllargues. Pesie eso, la conclusión de la so relevancia nel xeniu de Lenin foi mal recibida. El trabayu de Vogt foi consideráu poco satisfactoriu polos soviéticos. A lo postrer l'equipu soviéticu continuó efectuando investigaciones, pero estos trabayos sobro'l cerebru de Lenin yá nun foron asoleyaos.
Europa FM
Europa FM ye una cadena de radio musical d'España perteneciente al Grupu Antena 3.
Según datos del Estudiu Xeneral de Medios (EGM), obtuvo na tercera oleada de 2006 una cifra de 516.000 oyentes.
El so conteníu musical ta basáu polos grandes ésitos nacionales y internacionales dende los años 90 hasta anguaño , siendo claramente el pop/rock l'estilu que predomina.
6:00 - 10:00 "Levántate y Cárdenas" con Javier Cárdenas (Morning Show) 
10:00 - 12:00 Fórmula Europa FM 
12:00 - 14:00 Fórmula llocal 
14:00 - 23:00 Fórmula Europa FM 
23:00 - 01:00 "Ponte A Prueba -P.A.P.-" con Josep Lobató (Late/Entretenimientu) 
01:00 - 06:00 "La Noche es Nuestra" con Julie Thomasoro (Musical/Participación) 
Vienres y Sábados de 01:00 - 03:00 "Café del Mar" (Chill Out)
Patrick D. Frutos, Jorge Moreno, Pablo León, Juanjo Ruiz, Rocío Santos, Jordi Munné, Laura Trigo, Albert Buscarons, Jose Miguel Cruz, Julie Thomasoro, Josep Lobató, Oriol Sabat y Venus.
AGUILAR 92.4 
ALCALÁ 87.7 
ALMERIA 93.8 
ALMUÑECAR 88.5 
ASTURIES 97.0 
BADAJOZ 92.7 
BARCELONA 94.9 
BENIDORM 93.9 
BILBAO 98.4 
CASTELLÓN 100.8 
CORDOBA 91.4 
CORUÑA 95.0 
ELCHE 92.8 
GIRONA 106.8 
GRANADA 99.5 
HARO 106.6
HUELVA 105.6 
HUESCAR 98.1 
IBIZA Y FORMENTERA 91.7 
LA RIOJA 92.9 
LALIN 98.6 
LLEIDA 102.7 
MADRID 91.0 
MALAGA 96.3 
MALLORCA 91.2 
MEDINA DEL CAMPo 100.1 
MURCIA 101.0 
OURENSE 93.3 
PALENCIA 90.5 
PAMPLONA 99.2 
PORRIÑO 97.1 
PRIEGO 87.7 
RIOJA BAJA 92.7 
SALAMANCA 96.2 
SANTIAGO 90.9 
SEVILLA 106.9 
TARRAGONA 102.7 
TUDELA-TARAZONA 99.1 
VALENCIA 103.2 
VALLADOLID 94.4 
VIGO 88.7 
ZAMORA 105.8 
ZARAGOZA 100.5
Andrés Montes
Andrés Montes (Madrid, 1956- Madrid, 16 d'ochobre de 2009) foi un conocíu locutor deportivu español.
De padre gallegu y madre cubana, fexo retransmisiones deportives (incluindo fútbol) dende 1980. Trabayó pa Radio Cadena Española, la COPE, Radio Marca o Antena 3 Radio con José María García. Dende 1996 narró, xunta Antoni Daimiel, les retransmisiones de la NBA en España pa Canal +.
En abril de 2006 anunció so fichaxe por la Sexta, que-y encargaría los comentarios del Mundial de fútbol d'Alemaña de 2006, apoyáu pol ex-futbolista Julio Salinas y por Antonio Esteva. Tamién comentó el Mundial de baloncestu de Xapón 2006, xunta los ex-xugadores Juan Manuel López Iturriaga y Juan Domingo de la Cruz. Con esti pasu a la televisión n'abiertu, Andrés Montes pasó a ser aínda más conocíu si cabe. Ye conocíu'l so estilu desenfadáu y únicu, percurriendo a un argot específicu d'inventiva propio.
Huesca (dixebra)
El términu Huesca pue facer referencia a:
Frente Andaluz de Liberación
El Frente Andaluz de Liberación (FAL) foi un partíu andaluz fundáu en 1989 por seutores procedentes de la Yama’a Islámica d'Al-Andalus ya independentes. El FAL pretendía recuperar la cultura árabe ya islámico d'Al-Andalus. El so simbolu yera la estrella d'ocho puntes. En 1990 foi ún de los partíos que fixeron Nación Andaluza.
Nación Andaluza
Nación Andaluza ye un partíu nacionalista andaluz d'ideoloxía independentista fundáu en 1991. El so muérganu d'espresión ye la revista "Independencia". Ye miembru fundador de la coalición Asamblea de Andalucía, qu'abandonó en 2004.
Rafael Fernández
Rafael Fernández Álvarez foi un dirixente políticu asturianu. Vilbu de Purificación Tomás, fía del socialista asturianu Belarmino Tomás Álvarez, presidente del Conseyu Soberanu d'Asturies y Lleón. Foi un políticu perteneciente a la Federación Socialista Asturiana (FSA-PSOE). 
Tres el congresu del 15 d'ochobre de 1936 en Xixón nel que nació la Federación Asturiana de la Juventud Socialista Unificada (JSU) Rafael Fernández foi escoyíu secretariu xeneral de la JSU d'Asturies. Formará parte del Conseyu Interprovincial d'Asturies y Lleón y llueu del Conseyu Soberanu d'Asturies y Lleón), foi Conseyeru de Facienda.
Esiliáu en Méxicu tres la ocupación d'Asturies poles tropes franquistes (agostu de 1937), torna del esiliu en 1977. Foi'l presidente, de magar 1978, del Conseyu Rexonal d'Asturies (nome del muérganu provisional preautonómicu creáu p'Asturies pol Gobiernu d'Adolfo Suárez) fasta l'aprobación del Estatutu d'Autonomía (30 d'avientu de 1981). Poro, pue consideráselu'l primer presidente del Principáu d'Asturies.
Federación Asturiana de la Juventud Socialista Unificada
La Federación asturiana de les Mocedaes Socialistes Unificaes ñaz en Xixón el 15 d'ochobre de 1936 nun Congresu onde se fusionen les mocedaes comunistes y socialistes que yá na Revolución de 1934 tovieren averamientu. Ñacía la Federación asturiana de les Juventudes Socialistas Unificadas (JSU). 
La primer comisión executiva tuvo formada por:
Ramón Álvarez Palomo
Ramón Álvarez Palomo foi un históricu anarcosindicalista asturianu, foi figura clave de la Revolución de 1934 y miembru del Conseyu Soberanu d'Asturies y Lleón.
Nació en Xixón en 1913 y finó en Xixón el 14 de payares de 2003. Panaderu d'oficiu, esti líder sindical anarquista, entamó a trabayar a los 12 años, tres formase na escuela neutra d'Eleuterio Quintanilla. A los 15 años ingresó na CNT y a los 20 foi escoyíu secretariu xeneral de la CNT d'Asturies, Lleón y Palencia.
Palomo foi cabezaleru de los movimientos revolucionarios de la CNT de 1933 polo que lu metieron presu, na cárcel fizo amistá con Buenaventura Durruti. Foi amnistiáu n'abril de 1934 y participó na Revolución Asturiana de 1934.
Ramón Álvarez Palomo foi secretariu del Comité Revolucionariu de Xixón, y tres la derrota de la "Comuna Asturiana" fuxó a Francia en 1935 onde taría fasta l'amnistía del Frente Popular. Col españíu de la Guerra Civil española ocupóse de la movilización pa la defensa de Xixón y formó parte del Conseyu Conceyeru Republicanu. Ramón Álvarez Palomo foi Conseyeru de Pesca del Conseyu Interprovincial d'Asturies y Lleón primero y del Conseyu Soberanu depués, en representación de la Federación de Grupos Anarquistas (FAI).
Tres la ocupación d'Asturies pol exércitu franquista, en 1937, exíliase primero en Cataluña, (onde sedrá secretariu del ministru d'Instrucción Pública de la República, Segundo Blanco) y tres la ocupación d'esta a Francia. Tando en Francia entama la II Guerra Mundial, que pasa escondíu nuna zona ocupada polos alemanes y onde fizo contactos cola Resistencia francesa. En 1945 conoció a la que sedría la so segunda esposa, Aurora Molina Iturbe, fia d'un destacáu anarcosindicalista de la FAI. Pola casa del matrimoniu en París pasaben gran parte del anarcosindicalismu asturianu clandestín y encargábense de busca-yos trabayu y documentación. 
Nesti periodu tien llugar una escisión dientro de la CNT, dando llugar a los que podíemos llamar una facción ortodoxa y otra posibilista. Esta última foi pola que tomó partíu Ramón y sedría Secretariu Xeneral ente payares de 1945 y avientu de 1947, nos plenos que tuvieron llugar en Toulouse.
A finales de los sesenta contribuyó, xunto con líderes de la UGT, a la creación del Fondo Unificado de Solidaridad Obrera (FUSOA), destináu a recoyer fondos nos centros de trabayu p'aidar a los obreros presos o despidíos. Tornó al estáu español delles veces enantes de la restauración democrática pa particiapa en Madrid en dellos conceyos del comité nacional de la CNT, él yera secretariu del subcomité en Francia.
Ramón Álvarez Palomo tornó a Asturies per primer vegada en 1972 y, de forma definitiva, en 1976. En 1978 foi escoyíu otra vuelta secretariu rexonal de CNT. Nel V congresu del sindicatu foi ún de los más firmes opositores a la ortodoxia anarquista, defendida, ente otros, por José Luis García Rúa. Les discrepancies propiciaron la ruptura y l'apaición de la Confederación General del Trabajo, del que foi ún de los fundadores defendiendo la participación de los anarcosindicalistes na negociación colectiva y nes eleiciones sindicales pa los comités d'empresa. Álvarez Palomo foi director de dellos periódicos llibertarios.
Álvarez Palomo foi autor de dellos llibros, ente ellos: 
Estrella collorada
La estrella collorada de cinco puntes, un pentagrama ensin el pentágonu interior, ye un símbolo del socialismu y el comunismu que representa los cinco deos de la man del trabayador y los cinco continentes. Una versión menos frecuente suxier que les cinco puntes de la estrella representen a los cinco grupos sociales que posibilitaríen el tránsitu al socialismu, a saber: la mocedá, los militares, los trabayadores industriales, los campesinos agricultores y los intelectuales. 
La estrella bermeya ye y foi usada en banderes y escudos d'estaos socialistes, lo que pue verse na bandera de la República Federal Socialista de Yugoslavia, tamién ye usada por grupos y partíos independentistes de tendencia socialista, como la bandera estelada en Cataluña, la estreleira en Galicia, l'Asturina n'Asturies. 
Delles veces la foz y el martiellu son puestos dientro o debaxo de la estrella. Dende la esapaición del Bloque del Este, la estrella bermeya foi prohibida en dalgunos países, como Hungría.
El periódicu militar de la Xunión de Repúbliques Socialistes Soviétiques tamién se denomaba "Estrella Colorada", n' rusu "Krasnaya Zvezda", nome que caltién anguaño como voceru del Ministeriu de Defensa de la Federación Rusa. De la mesma, el muérganu oficial del Ejército Revolucionario del Pueblo (ERP), grupu guerrilleru arxentín d'orientación marxista activu mientres los años 1970, llamábase Estrella Colorada(en castellán Estrella Roja. Dellos clubes deportivos d'estaos socialistes usaron la estrella roja como emblema, esistiendo al menos dos con ese nombe:
Tamién tienen una estrella encarnada como llogu o emblema el proyectu Mozilla, la cerveza Heineken y l'estáu estaounidense de California, ensin nenguna connotación socialista.
Pedro de Silva Cienfuegos-Jovellanos
Pedro de Silva Cienfuegos-Jovellanos (Xixón, 18 d'agostu de 1945). Abogáu, escritor y ex-presidente del Principáu d'Asturies.
Nel añu 1975 fundó'l colectivu Democracia Socialista, que más tarde pasaría a integrase nel Partido Socialista Popular que finalmente acabaría formando parte del PSOE en 1978. En mayu de 1983 resultó vencedor de les eleiciones n'Asturies, colo que foi nomáu Presidente del Principáu. Repitió trunfo na siguiente convocatoria, calteniéndose nel cargu hasta mayu de 1991. Esi añu retiróse de la práctica de la política activa. 
Dende entós centra la so actividá na creación lliteraria, asina como na so profesión d'abogáu. Prueba d'ello ye que collabora de forma habitual como articulista con delles publicaciones periódiques y revistes. Ganó'l premiu "La sonrisa vertical" pol so llibru de relatos "Kurt", en 1998. La so primer novela asoleyóla col nomatu de "Carlos del Busto".
= Obres =
Folk
Entiéndese por música folclórica (del inglés "folk": ‘pueblu’) la música popular propia d'un país o d'una rexón. Xeneralmente ye tresmitida de xeneración en xeneración. La música folclórica nun ha confundise cola música "folk" de los Estaos Xuníos, que constitúi un estilu musical que trescendió les fronteres del so país d'orixe y se popularizó en munchos países del mundu.
Estilos de música folclórica según los sos países d'orixen:
Deva
Deva pue facer referencia a:
Islla de Tapia
La Islla de Tapia (n'eonaviegu "A Illa de Tapia", en castellanu "Isla de Tapia") ye una pequeña islla asturiana na villa de Tapia de Casariego (Asturies), de forma amesetada y bordeada d'arrecife. Posee na so cima un faru. Construyóse un malecón pal accesu a la islla, que continúa hacia un dique d'abrigu que se prollonga dende'l suroeste de la islla pa protexer el puertu pesqueru.
Ríu San Isidru
El San Isidru ye un ríu del sur de la zona central d'Asturies. Ye afluente del ríu Ayer, esti a la so vez afluente del ríu Caudal y esti del ríu Nalón.
Nacimientu: na Cordillera Cantábrica, cerca del Picu Toneu (2.094 m), nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Desembocaura: confluye col ríu Ayer en Santibanes de la Fuente, nel conceyu d'Ayer. 
Llonxitú: 19 km. 
Afluentes principales: nengún
Poblaciones qu'atraviesa: Felechosa, Pola del Pinu, Yanos, Coḷḷanzo y Santibanes de la Fuente.
Lucía Etxebarria
Lucía Etxebarria de Asteinza (Valencia, 7 d'avientu de 1966) ye una escritora española. 
La so familia ye del País Vascu (Bermeo). Trabayó como traductora y camarera, ente otros, y llicencióse en Filoloxía Inglesa. Publicó'l so primer llibru, la biografía de Courtney Love ("Aguanto Esto") en 1996. 
Gracies a Ana María Matute consiguió publicar la so primer novela "Beatriz y los cuerpos celestes".
En 2001, la revista Interviú acusó a la escritora de plaxar al poeta lleonés Antonio Colinas, Premiu Nacional de Lliteratura, nel so llibru "Estación d'Infiernu" (2001). El semanariu afirmó tamién que na so primer novela, la exitosa "Amor, curiosidad, prozac y dudas" (1997), incluyía nes sos páxines frases dafechamente lliterales de "Nación Prozac", de la periodista y escritora estaunidense Elizabeth Wurtzel. L'autora española defendióse reivindicando'l drechu a la intertestualidá y afirmó que taba siendo víctima d'un acosu mediáticu que-y taba resultando "tan traumáticu como una violación". Etxebarria demandó por un presuntu delitu d'intromisión nel honor a la revista, pero Interviú foi absuelta'l 4 de febreru de 2003 con una sentencia del xulgáu de primer instancia númberu 52 de Madrid, u se determinó que nun hubiere tala intromisión nel so honor, darréu que: "la revista dio información veraz (...), Etxebarria plaxó a don Antonio Colinas". L'autora apeló entós al Tribunal Constitucional.
Fiesta de Los Humanitarios
La Fiesta de los humanitarios de Sanmartín ye una fiesta que se cellebra cada 11 de payares en Morea, nel conceyu d'Ayer].
Básicamente, la fiesta consiste nuna Misa cantada con acompañamientu de gaita, tres de la que se cellebra un desfile con carroces, onde los participantes van ataviaos con traxes tradicionales.
Los Humanitarios ye una asociación de calter gastronómicu qu'empobina la fiesta del mesmu nome dende va casique un sieglu. 
Nel día de la fiesta ye vezu comer un menú típicu de fabada asturiana (fabes, tocín, chorizu y morciella), y como postre casadielles y panchón. Esti últimu, ye un duce típicu d'Ayer, fechu con miges de pan d'escanda y mantega.
Stefanie Sun
Stefanie Sun (孙燕姿, pinyin: Sūn Yànzī) (Singapur, de 1978) ye una cantante pop en mandarín, inglés y otros dialectos chinos. 
Estudió na St Margaret's Secondary School, Raffles Girls' School, Saint Andrew's Junior College y marketing na Nanyang Technological University. El so profesor de música la descubrió como cantante. 
Nuevo León
L'Estáu Llibre y Soberanu de Nuevo León asítiase al Noroeste de Méxicu y llenda col estáu de Tamaulipas nel este, col de Coahuila nel oeste, al sur colos estaos de Zacatecas y San Luis Potosí y al norte comparte una frontera de 15 km col Estáu de Texas n'Estaos Xuníos. La so capital ye la ciudá de Monterrey.
Robert De Niro
Robert De Niro, Jr. (nacíu'l 17 d'agostu de 1943) ye un actor norteamericanu, ganador de dos premios de l'Academia (Óscars). Ye célebre por sos actuaciones en papeles de gangsters y de personaxes conflictivos y turbulentos. 
Óscars:Al meyor actor de repartu nel Padrinu II, añu 1974.
Globos d'oru:Globu de oru al meyor actor en Toru Salvaje, añu 1980.
MediaWiki
MediaWiki ye un motor pa wikis baxo llicencia GPL, programáu en PHP usando MySQL como sirvidor de base de datos y sobre Apache, anque tamién pue instalase n'otros sirvidores web. Anque se desenrolló pa Wikipedia y los otros proyeutos de la fundación Wikimedia, algamó un creciente usu a partir de 2005, y anguaño hai munchos wikis basaos nesti software que nun tienen rellación nenguna con dicha fundación. La mayoría d'ellos dedíquense a la documentación de software o a temes especializaos.
Tamién se llama "MediaWiki" al espaciu de nomes onde tán los mensaxes del so interfaz llistos pa la torna a la llingua llocal de cada wiki.
Foi escritu orixinalmente pa la Wikipedia pol estudiante y desendolcador Magnus Mankse. Primero, la Wikipedia emplegaba un software basada en Perl denomada UseModWiki (a esti periodu conózselu como la "Fase I" pola comunidá wikipedista). Llueu, camudaráse a PHP ("Fase II") el 25 de xineru del 2002. Esti día ye remembráu como'l Día de Magnus Manske.
A metanes del 2002, el códigu foi reescritu y ameyoráu ("Fase III"); dende aquella ta desendolcándose de magar el mesmu. El 29 d'agostu del 2003, el motor wiki emplegáu na Wikipedia, hasta aquel momentu ensin nome, bautizóse col nome de MediaWiki. Esti escoyóse xugando col nome de la Fundación Wikimedia. 
Encamiéntase instalar Mediawiki sobre Linux. En casu de facelo dende Windows, XAMPP ye un paquete de Software llibre que facilita la xera.
Llagu Ausente
El llagu ausente ye un llagu na provincia de Lleón, conceyu de Lillo, al S.E. del Puertu de San Isidru, nel circu glaciar formáu polos Picos Requexines y Ausente, en so vertiente N. Altitú 1.750 m.
Dende Felechosa (Ayer), pola comarcal AS-253, a Puertu San Isidru, dende onde tomamos la carretera que va al circu de Cebolléu. Total 18 km.
Picu Tonéu
El Picu Tonéu ta astiáu nel estremu sur del conceyu d'Ayer, na divisoria con Llión en plena Cordillera Cantábrica. Ye'l cumal cimeru con 2.094 metros. Accedese dende'l Puertu San Isidru.
Risto Mejide
Risto Mejide Roldán ye un director creativu catalán, nacíu nel añu 1974. 
Ye llicenciáu y MBA en Sistemes d'Información por ESADE. Lleva más de 8 años exerciendo comu creativu publicitariu, formando parte d'axencies como Bassat Ogilvy&Mather, Saatchi&Saatchi, Leagas-Delaney o Euro RSCG. Anguaño exerce de direutor creativu na empresa *S,C,P,F…, responsable d'algunos de los meyores spots publicitarios.
El fechu que significó'l saltu a la popularidá de Risto y la so aparición n'estremaos programes de televisión y medios escritos foi la so participación nel programa musical de Telecinco Operación Trunfu 2006, en calidá de xuráu, onde les sos charles afilaes y sarcástiques haza concursantes, profesores ya inclusu equipu del propiu programa fízo-y captar l'atención de numberosos siguidores, llevantando polémica col productor musical y direutor de l'Academia, Kike Santander, ente otros. Esta controversia, xunida a un peculiar estilu personal (relaxáu, seriu, fríu) y xuntu coles sos carauterístiques gafes, sirvió-y pa ser una de les figures televisives importantes del momentu.
.ast
.ast ye'l dominiu d'Internet que reivindica una bona parte del movimientu pola defensa de la llingua asturiana pa que les páxines n'asturianu tengan el so propiu dominiu na rede. El nome vien del códigu internacional ISO 639-2 que correspuende a la llingua asturiana. Pel momentu, les campañes al rodiu del .ast son testimoniales y minoritaries, y céntrense en poner "banners" reivindicativos nes páxines web.
Al principiu de la campaña intentóse reivindicar el dominiu .as. Anque ye posible qu'un dominiu d'internet nun coincida col códigu de llingua, descartóse esti dominiu por coincidir col de la llingua asamesa.
A entamos del mes de xineru de 2007 ñaz una Asociación que pretende acomuñar a tol movimientu, nomada Asociación PuntuAst, que yá lleva más de 60 sofitos.
C.D. Ensidesa
El Club Deportivo Ensidesa foi un club de fútbol d'Avilés, formáu en 1956 col nome de Club Deportivo Industrial Llaranes. En 1965 camudó'l so nome pol de Club Deportivo Ensidesa por decisión de los sos socios, afitando inda más la so vinculación cola empresa siderúrxica. Foi parte del ampliu y variáu numberu d'actividaes deportives entamaes pola Empresa Nacional Siderúrxica, Ensidesa. Empresa asitiada n'Avilés a entamos de los años 50 del sieglu XX.
Hai que destacar que nesti equipu avilesín entamó a xugar al fútbol Enrique Castro Quini, consideráu un de los meyores futbolistes nacionales de tola hestoria del fútbol astur.
En 1983 desaparez al xunise al Real Avilés, formando'l Real Avilés Industrial, conservando l'antiguedá federativo de los realavilesinos.
Santa Bárbara (a partir de 1981 Juan Muro de Zaro)
Asturies d'Uviéu
Les Asturias d'Uviéu faen referencia a una comarca hestórica asturiana que s'estendía dende'l cursu enteru del ríu Eo na so parte occidental y fasta la cuenca del ríu Deva na oriental, comprendiendo toles valles ente estos dos ríos dende la costa fasta la Cordalera Cantábrica nel sur. La so capital taba n'Uviéu.
Comarca creyada en 1230, por mor de la reorganización territorial de Fernandu III de Castiella, cuando los reinos de Llión y Castiella xúnense dafechu. Nesta reorganización los conceyos de Ribedeva, Peñamellera Alta y Peñamellera Baxa, qu'enantes dependíen d'Uviéu, formen parte de la merindá castellana de les Asturies de Santillana con capital en Santillana del Mar.
Esta comarca desapaez cola división territorial d'España de 1833, creyándose la provincia d'Uviéu (l'Asturies d'anguaño)de la que s'esgayen los territorios asturianos de Burón (Fonsagrada y Negueira), Suarna y Piquín que dende entós pasen a depender de la nueva provincia de Lugo. Los territorios asturianos de Sayambre y Valdeón pasen a formar parte de la nueva provincia de Lleón. Los conceyos de Ribedeva y les dos Peñamelleres pasen a formar parte de la provincia d'Uviéu, yá qu'enantes pertenecíen les Asturies de Santiyana.
Provincia d'Uviéu
La Provincia d'Uviéu ye l'antiguu denomatu de la Provincia d'Asturies d'anguañu, creyada en payares de 1833, con capital na ciudá d'Uviéu. N'abril de 1983, en cumplimientu cola disposición transitoria octava del Estatutu d'Autonomía d'Asturies, camudó'l so nome pol d'agora.
El so orixe ta na división territorial de 1833, que divide España en provincies. Abarca los territorios de la comarca hestórica de les Asturies d'Uviéu de la que s'esgayaron los conceyos de Burón, Suarna, Sayambre y Valdeón, que pasaron a pertenecer a les provincies vecines de Lugo y Lleón respectivamente, añediéndo-y los conceyos de Ribedeva, Peñamellera Alta y Peñamellera Baxa que pertenecíen a les Asturies de Santillana, Provincia de Cantabria
La Provincia d'Asturies ye la única provincia d'Asturies.
Diputación Provincial d'Uviéu
La Diputación Provincial d'Uviéu foi una institución política de l'antigua Provincia d'Uviéu (güei Asturies) creyada por mor de la división territorial de 1833, qu'esistió ente los años 1835 y 1982.
Sirvió para sostituyir a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies y tenía la so sé na ciudá d'Uviéu. Cola aprebación del Estatutu d'Autonomía d'Asturies, la Diputación Provincial d'Uviéu desapaició dexando'l so sitiu de nueu a la Xunta Xeneral.
Merindá
Les merindaes yeren unes divisiones xeográfico-alministratives que se dieron a fines del sieglu XII nel reinu de Castiella y Navarra, que por esta dómina incluyía tolos territorios cántabros, conservando los sos topónimos y la so identidá. El merín yera'l representante del rei en dicha merindá.
Anguaño na Comunidá Foral de Navarra síguese calteniendo la merindá como dixebra hestórica, alministrativamente foron sostituyíes polos partíos xudiciales.
En Vizcaya convertiéronse en manconunidaes comarcales nes que se cantien l'alcordanza del so pasáu como merindá, un exemplu d'ello ye'l Duranguesado. Nel norte de Burgos, una ventena de conceyos formen, anguaño, la comarca de Las Merindades. Dalgún de los sos conceyos caltién esti nome: Merindad de Valdivielso, Merindad de Sotoscueva, Merindad de Valdeporres, Merindad de Montija y Merindad de Cuesta Urría.
Bandera d'Uviéu
La bandera d'Uviéu, ye de color azul dafechu, y tien nel centru l'Escudu d'Uviéu. Ye una bandera simple, que los sos rasgos básicos coinciden cola de la Comunidá Autónoma asturiana. 
Salvador Allende
Salvador Allende Gossens (Valparaíso, 26 de xunu de 1908 - Santiago de Chile, 11 de setiembre de 1973), médicu y políticu socialista chilenu.
Foi Presidente de Chile ente 1970 y 1973. Nun algamó a completar el so mandatu, que llegaba hasta 1976, por mor del Golpe d'Estáu del 11 de setiembre de 1973, que lu derrocó y implantó'l Réxime Militar nel país. La so muerte ocurrió demientres l'asaltu al Palaciu de la Moneda.
L'aniciu de los Allende ye vascu. Los sos antepasaos llegaron a Chile demientres el sieglu XVII. El más destacáu de la familia foi'l güelu Ramón Allende Padín, «El Rojo», radical y gran maestru de la masonería.
El so fíu, Salvador Allende Castro, foi tamién radical y masón. Trabayó como funcionariu públicu y como notariu del puertu de Valparaíso. Casó con Laura Gossens, muyer de muncha relixosidá, fía d'un inmigrante belxicanu y una dama de la ciudá de Concepción.
La familia de Allende yera burguesa, so padre viaxó y treslladó a la so familia a lo llargo del país, por mor de los estremaos cargos que tenía qu'asumir na administración pública. Por esti motivu los primeros 8 años de vida d'Allende tuvieron llugar en Tacna.
Allende entamó los sos estudios na Estaya Preparatoria del Licáu de Tacna. Depués de 8 años en Tacna, la familia treslladóse por un tiempu a Iquique, en 1918. Valdivia sería'l siguiente destín, en 1919. Siguió los sos estudios nel Licéu de Valdivia.
El regresu a Valparaíso tuvo llugar en 1921, al ser el padre abogáu de la Corte d'Apelaciones de dicha ciudá. Allí Allende, mientres continuaba los sos estudios, conoció a Juan Demarchi, vieyu zapateru anarquista, y según les confesiones del mesmu Allende, tendríen una influencia fundamental. Dellos autores creen, qu'esta rellación ta enforma mitificada y que la influencia del zapateru sería menor.
Finalizó los sos estudios secundarios en 1924, y decidió facer el serviciu militar, que realizó por un añu nel Reximientu de Llanceros de Tacna.
Ingresó a la Universidá de Chile a estudiar medicina, a pesar de que tenía dudes ente seguir esta carrera o Derechu. Vivió cola tía paterna, Anita, pa depués llevar una vida y inestabilidá residencial, de pensión en pensión pa poder sobrevivir. Obtuvo de promediu xeneral en acabando los sos estudios una nota cinco. La so tesis doctoral de 1933, "Hixene mental y delincuencia", foi asoleyada en 2005.
En 1929 yá entamar la so actividá política, entrando nel grupu Avance, llegó a ser vicepresidente de la FECh en 1930, pero la so oposición a delles posiciones del grupu, durante los meses previos a la caída de la dictadura de Carlos Ibáñez del Campo, foi espulsáu del grupu. A pesar d'eso siguió actuando como líder estudiantil, lo que-y valió la so detención. Mientres s'atopaba encerráu enteróse que so padre agonizaba debido a un casu avanzáu de diabetes. Permitieron-y salir, y llegó a velu con vida.
Depués d'estos dramáticos fechos, Allende decidió terminar la so memoria "Hixene mental y delincuencia" y a conseguir trabayu estable, pero tuvo que pasar llargu tiempu d'hospital n'hospital, hasta convertise n'ayudante d'anatomía patolóxica del Hospital Van Buren.
En 1933, participó na fundación del Partido Socialista de Chile, organizando la sé de la so ciudá natal, manteniéndose nesti partíu tola vida. Dos años después xuniríase a la masonería. La etapa política d'Allende entamaba, y nun pararía hasta'l 11 de setiembre de 1973.
Paralelamente a la so actividá militante yera director de l'Asociación Médica de Chile en Valparaíso y miembru del Directoriu Nacional d'esa organización, convirtióse en 1935 n'editor del "Boletín Médico de Chile" y organizador de la "Revista de Medicina Social" de Valparaíso.
Comprometióse fuertemente col proyeutu del Frente Popular, integrándose los socialistes al pactu depués d'un Congresu realizáu en 1936. Allende ceo se convirtió en presidente del Frente Popular en Valparaíso. Dentro del Partíu foi xefe de Nucleu (1933), secretariu seccional (1934) y secretariu del comité rexonal de Valparaíso (1937-39).
El so partíu proclamólu candidatu a la 6ª agrupación departamental de Quillota y Valparaíso, resultando eleutu xunto a otros dos socialistes. Entamó la so vida parlamentaria col pidimientu al presidente de la Cámara que los 17 diputados socialistes prometieran y non xuraran, pidimientu que foi aceptáu. Como diputáu participó principalmente na realización d'estemayos proyectos de lleis relatives a problemas sociales.
Demientres la campaña presidencial de Pedro Aguirre Cerda, Allende foi elixíu pa dirixir la campaña en Valparaíso. Dexó l'escañu parlamentariu pa xunise al nuevu gobiernu como ministru de Salubridá, dende ochobre de 1939, con 31 años. Esi mesmu añu asoleyóse'l so trabayu "la realidad médico social", obra importante de la salú pública con énfasis na medicina social, na que se señalaba que'l principal condicionante del nivel de salú d'una población ye'l so nivel socioeconómicu. Al entamar la so vida ministerial, en 1940 casóse con Hortensia Bussi Soto.
Unos meses depués de que'l Partíu Socialista dexara'l Frente Popular, Allende retiróse del Ministeriu, asumiendo como vicepresidente de la Caxa de Seguru Obreru Obligatoriu.
En 1943 convirtióse en secretariu xeneral del Partíu Socialista, ocupando'l cargu hasta xunu de 1944.
L'añu 1945 foi senador por Valdivia, Llanquihue, Chiloé, Aisén y Magallanes. L'añu 1953, por Tarapacá y Antofagasta. En 1961, por Aconcagua y Valparaíso. L'añu 1969, nuevamente por Chiloé, Aisén y Magallanes.
Los sos enemigos dientro del Partíu intentaron sacalu de la vida política enviándolu a les circunscripciones de Valparaíso y Aconcagua, onde yera imposible que ganara, porque los votos de la izquierda controlábalos Jaime Barros, comunista y médicu de los probes. Allende trunfó sobrepasando al so compañeru y dio-y abondos votos pa que salieren los dos eleutos. Enviáronlu entós nuevamente a un «mataderu eleutoral»: Chiloé, Aisén y Magallanes, onde naide-y daba ninguna oportunidad. Pero resultó fácilmente elixíu.
Yera'l símbolu nacional del socialismu moderadu, llegando a exercer dende 1966 la Presidencia del Senáu, d'una forma tan ecuánime que cuando l'abandonó rindió-y un homenaxe'l diariu derechista "El Mercurio".
Presentóse por primera vez a la Presidencia de Chile en 1952, consiguiendo un ruin 5,45%, lo que se debió en parte a la escisión d'un sector del socialismu que sofitó a Carlos Ibáñez y a la proscripción del comunismu.
En 1958 presentóse nuevamente como candidatu de l'alianza socialista-comunista FRAP (Frente de Acción Popular), consiguiendo'l 28,5% de los votos. Esta vez atribuyóse la derrota d'Allende a la participación d'un candidatupopulista, Antonio Zamorano, que-y quitaría votos de sectores populares.
Foi candidatu a la Presidencia por tercera vez nel añu 1964, nuevamente representando al FRAP. La eleición convirtióse nuna competencia ente Allende y Eduardo Frei Montalva. Por temor a que trunfara Allende, l'eleutoráu de derecha volcóse hacia Frei, en llugar de al radical Julio Durán, que yera'l so candidatu inicial.
Nun foi fácil pa Allende conseguir la nominación como candidatu de la Unidad Popular (nueva alianza socialista-comunista, más otros partíos menores). Pesaben sobre él les sos tres derrotes y munchos dientro del Partíu non creíen na so «vía chilena al socialismu». Pero consiguió imponese sobre los demás precandidatos, principalmente pol so importante arrastre de votos y pol decisivu sofitu del Partíu Comunista (qu'apoyaba a Allende más que'l so propiu partíu).
Pero viose obligáu a firmar un pactu de gobiernu, pol que si trunfaba, l'administración de Chile sería compartida ente Allende y los partíos de la Unidad Popular, representada por un comité, que tendría un representante de cada colectividá. Esto implicaba una renuncia a les sos facultaes como presidente de la República, puesto que nun podría actuar ensin el sofitu del comité, y ésti funcionaba por unanimidá.
La campaña presidencial del añu 1970 foi dura pero ensin violencia. Les primeres encuestes daben por ganador, con mayoría absoluta, a Jorge Alessandri Rodríguez, candidatu de derecha. Pero la so campaña foi deteriorándose, principalmente pola so avanzada edá.
Seguros de la victoria d'Alessandri, los sos partidarios enraxonáronse cuando nuna entrevista d"'El Mercurio" se-y entrugó al xeneral en xefe del exércitu, René Schneider pola actitú del Exércitu si ningunu de los dos candidatos obtenía mayoría absoluta. Schneider señaló que debía responder el Congresu plenu, según lo establecío na Constitución y que l'Exércitu averaríase dafechu a los postulaos de la carta fundamental.
Los alessandristes enraxonáronse porque la tradición yera elixir presidente al que sacase mayoría relativa.
Estaos Xuníos nun-y dio sofitu decidíu a ningún candidatu anti Allende, principalmente porque les sos propies encuestes amosaben a Alessandri como trunfador. Aunque derivaron dellos fondos a Alessandri, por medio de la compañía ITT (International Telephone & Telegraph) (alrededor de 350.000 dólares), tal financiamientu nun se compara col que se-y dio durante la campaña de Frei, cuando además existió asistencia eleutoral.
El 4 de setiembre celebróse la eleición presidencial, nun clima d'orden y tranquilidá, y pasada la medianueche súpose'l resultáu de los comicios: Allende: 36,6% Alessandri: 34,9% Tomic: 27,8%. La confianza de los alessandristes tornóse en miéu a un gobiernu socialista, mientres los allendistas y incluso dellos demócratacristianos salíen a la cai a espresar la so gayola.
En Washington, Richard Nixon ordenó evitar qu'Allende asumiera la presidencia. La CIA entamó dos planes pa detener la eleición d'Allende nel Congresu (el Congresu debía dirimir ente les dos más altes mayoríes el día 24 d'ochobre), los que seríen conocíos como el "Track One" y el "Track Two":
El día anterior, el 24 d'ochobre, entamó la votación del Congresu. Votaron 195 parlamentarios. En acabando el recuentu el secretariu de la Cámara anunció: Salvador Allende Gossens, 153 votos; Jorge Alessandri Rodríguez, 35 votos; en blanco, 7 votos.
El 3 de payares Allende asumió la presidencia nel Congresu Nacional. Depués dirixóse a la catedral al Te Deum ecuménicu celebráu por toles ilesies de Chile. Xunto al presidente xuraron esi mesmu día los sos ministros.
De tolos ministros la pieza maestra yera Pedro Vuskovic, que llevaría a cabu'l plan de transición del capitalismu al socialismu. El plan de la Unidad Popular pa llegar al «socialismu a la chilena» consistía nos siguientes puntos:
La estatización de les empreses llevóse a cabu col usu de delles resquiebres llegales, que databen de la República Socialista, que cayeron nel escaecimientu pero que non por eso dexaben de tener valor llegal. El resquiciu consistía en que cuando dalguna empresa considerada clave de la economía detenía la producción, l'Estáu podía intervenila pa que vuelva a producir. El sistema utilizáu yera paralizar les empreses con trabayadores pro Unidad Popular, que pedíen la intervención del gobiernu, que requisaba la industria. El sistema foi xuzgáu illegal pola derecha, pero foi sancionáu como llegal pola Contraloría de la República.
Tamién s'usaba'l sistema más clásicu de compres d'acciones, a través de la CORFO (Corporación de Fomentu de la Producción), cuando la empresa yera una sociedá anónima.
La nacionalización de la minería llevóse a cabu col sofitu unánime de toles etayes de la sociedá, siendo aprobada la so Ley el 15 de xunetu) por unanimidá nel Congresu. A les empreses mineres se pagaríase-yos una indemnización, pero restándo-yos les «utilidaes excesives» que tuvieran nos últimos años, productu de los baxos impuestos que pagaben (a veces nulos). Por esti sistema les empreses Anaconda y Kennecott nun recibieron un solu centavu.
Estes acciones del gobiernu motivaríen a Richard Nixon y al so secretariu d'Estáu Henry Kissinger pa promover un boicot contra'l gobiernu d'Allende, per aciu del negazu de créditos esternos y el pidimentu d'un embargu al cobre chilenu.
P'afondar la reforma agraria siguió utilizándose la llei de reforma agraria d'Eduardo Frei, que tenía dellos vacíos llegales que la Unidad Popular aprovechó al máximo, propiciando la «toma de tierres» polos campesinos, faciendo que la CORA (Corporación de la Reforma Agraria) espropiara los fondos. A finales del añu 1971 llevóse a cabu la espropiación de más de dos millones d'hectárees. Estes tomes entamaron a adquirir tintes más y más violentos, polos enfrentamientos ente terratenientes y campesinos. El primer muertu foi Rolando Matus, pequeño agricultor muerto a tiros cuando defendía una propiedá mínima nel sur de Chile contra los que intentaben ocupala pola fuerza. La derecha convirtiólu nun mártir, bautizando col so nome a una de les sos brigaes.
El conxelamientu de precios y l'aumentu de sueldos debieron provocar inflación, pero en Chile un 20% de la capacidá productiva taba ociosa, y enantes de subir los precios, los comerciantes aprovecharon esa capacidá, xenerando crecimientu económicu. Arriendes d'ello, nel pensamientu de los economistas de la Unidad Popular, les emisiones de dinero teníen un lapsu de tiempu durante'l que nun producíen inflación, al menos momentáneamente. Y funcionó, al menos el primer añu, nel que se dobló el dineru, la inflación foi baxa y el Productu Interior Brutu medró un 8%.
Tamién ayudó a la promoción de la UP que'l poeta nacional Pablo Neruda, militante comunista, obtuviera el Premiu Nobel de Lliteratura esi mesmu añu.
Con esti clima, la Unidad Popular algamó un 49,731% de los votos nes eleiciones municipales. Pero esi resultáu non se reflexó nes eleiciones parlamentaries de 1973, cuando solo obtuvo un terciu de los parlamentarios. La única solución pa ganase'l poder llexislativu foi la propuesta de cambiar a un sistema de Cámara única.
Pero esa propuesta nun prosperó y la bonanza económica entamó a fallar. Acabando 1971 apareceríen los primeros síntomas de desabastecimientu. Cuando Allende volvió a plantear al Congresu la idea d'una Cámara única, ya pocos taban interesados na idea. Les nociones de Revolución violenta y llucha de clases, en cambio, ganaben fuerza.
A finales d'esi añu Fidel Castro visitó Chile. Recorrió tol país, lo que molestó a los opositores a la Unidad Popular y n'especial a Kissinger. Ye tamién nesa fecha cuando entamen a ves los primeros síntomas del desabastecimientu.
El 2 d'avientu de 1971, un informe secretu de la CIA despacháu a Washington reveló les recomendaciones privadas de Castro a los líderes de la UP. Según el documentu Fidel dixo: "Existen muy poques posibilidaes de construir un Estáu Marxista en Chile si nun s'usa la violencia".
Mientres, miles de muyeres opositoras salieron a les cais a protestar, faciendo sonar potes vacíes por mor de la falta d'alimentos, nesi momentu Fidel Castro recorrió en coche la zona oriente de Santiago, pues quería ver a les muyeres que protestaben colos sos propios güeyos. Según un ex funcionariu de la Cancillería Chilena , Fidel Castro quedó impresionáu y na recepción posterior instó a Allende a reprimir con mano dura la manifestación, a lo qu'esti-y contestó "Aquí yo soy el Presidente". Pese a ello Fidel Castro encamentó que les muyeres de la UP salieren a les cais a contrarrestar les manifestaciones y dictaminó que "la UP nun debía preocupase pola posibilidá de muertos y heridos, yá que la confrontación ye'l verdaderu camín hacia la revolución".
Nel actu de despedida del Estadiu Nacional, el comandante cubanu dio la última estocada. Eludiendo tou afalagu al procesu chilenu, dixo qu'él y la so comitiva "nun veníamos a aprender coses caduques na historia... yá aprendimos abondo de es llibertaes burgueses y capitalistes". Amestó: "Nun tamos seguros dafechu que nesti singular procesu el pueblu chilenu estuviera aprendiendo más rápidamente que los reaccionarios" Al despedise, nel Estadiu dixo: «Torno a Cuba más revolucionariu, radical y estremista de lo que vine».
La Democracia Cristiana, pol programa de Radomiro Tomic, tuvo un averamientu inicial cola Unidad Popular, pero alloñóse por mor del asesinatu del ex ministru de Frei, Edmundo Pérez Zujovic, porl grupo VOP (Vanguardia Organizada del Pueblo) de tendencia ultra izquierdista, en xunu de 1971.
La Democracia Cristiana averóse al PN (Partido Nacional, de tendencia derechista).
La so primera acción conxunta diose na eleición complementaria d'un diputáu en Valparaíso, na que'l candidatu demócratacristianu ganó col sofitu del PN.
Allende removió a Tohá del Ministeriu del Interior, pero lu colocó inmediatamente na cartera de Defensa, nun actu que sinterpretó como de provocación hacia'l Congresu, aunque llegalmente inobxetable. Entamó d'esta manera l'alianza DC-PN pa oponese al gobiernu de la Unidad Popular, realizando multitudinaries manifestaciones refugando la política del Gobiernu, que daríen pasu a verdaderes batalles ente los manifestantes y grupos de izquierda.
Nel aspectu llegal, la DC y la derecha aprobaron una reforma constitucional, que definió les tres árees clave de la economía y colocó torgues al plan estatizador de la Unidad Popular, dexando ensin efectu les nacionalizaciones efectuaes con anterioridá al filu de la llei. El presidente veta'l proyectu, y la insistencia de la cámara por aprobalu crea un conflictu llegal que se desarrolla durante tol gobiernu d'Allende.
La violencia política espárdese. El Movimiento de Izquierda Revolucionaria (MIR) intensificó les sos actividaes terroristes, y el PS (Partido Socialista de Chile) elixó como directiva al ala más radical del socialismu, dirixida pol senador Carlos Altamirano. Los dos grupos desconfiaben de la vía pacífica d'Allende y seguíen las enseñances del Che Guevara sobre la llucha subversiva.
N'ocasiones, el Gobiernu negóse a usar la fuerza policial pa controlar estes acciones (en casos de tomes de fábriques y radios opositores), siendo, en xeneral, tebiu na so reacción. La razón d'ello ye que los que realicen estes acciones son xente de la Unidad Popular, que lluchen pol socialism.
Na derecha, el grupu facista Patria y Libertad, lideráu por Pablo Rodríguez, intensificó los sos actos de terrorismu. Manifestaciones a favor o en contra del Gobiernu siguiéronse continuamente, llegando a tintes de violencia gravísimos. Los grupos "Ramona Parra" (comunista) y "Elmo Catalán" (socialista), enfrentáronse a la "Rolando Matus" (del Partido Nacional). 
Mientres tanto, la economía dexó de crecer. La emisión inorgánica de dineru cobró les sos primeres víctimes y la inflación disparóse. El crecimientu del país llegó a ser negativu, cayeron los salarios reales, el déficit llegó al 25% del PIB y la deuda esterna algamó los 253 millones de dólares.
La política oficial de precios dio llugar el «mercáu negru», onde se vendíen los productos a precios multiplicaos, lo que llevó a la desaparición de productos básicos de consumu, provocando llargues files de xente pa obtener mercancíes. Dineru había, los sueldos yeren altos, pero nun había ónde gastalu.
Para enfrentar el desabastecimientu, el Gobiernu creó les Xuntes d'Abastecimientu y Precios, que seríen otru factor de discordia ente «los momios» (descalificativu aplicáu a los miembros de la derecha) y «los upelientos» (descalificativu aplicáu a los partidarios del Gobiernu), acusándose a les Xuntes de favorecer los negocios gubernamentales y perxudicar a los independientes o opositores.
La resistencia gremial tornóse más fuerte, col sofitu de la prensa opositora qu'atacaron al Gobiernu. Destacaron titulares como: «MIRicones atacaron a mujeres»"; «¡Allendista! Asesinó a otro camionero»"; «Nunca enantes un presidente contó con tanto fervor popular unido en un solo grito: ¡Que se vaya!», etc.
Por su parte la prensa izquierdista tampoco se quedó atrás, aprovechando cualquier cosa pa desacreditar a los sos rivales (por exemplu, escribir "Pe-Ene" en llugar de "PN", «Frei, espía de los EE.UU.»; «¡Chúpense esta, momios!»; «Senado ampara a ladrones de alimento», etc.
Los medios opositores y los gremios empresariales llevantaron como bandera de la so llucha a la Papelera, empresa proveedora y distribuidora de papel. Cola so nacionalización, la oposición tarrecía que'l Gobiernu pudiera controlar la prensa opositora y callar les sos demandes. 
La grave situación económica y el tarrecimientu a ser nacionalizaos, llevó a l'Agrupación de Dueños de Camiones lideraos por León Vilarín, col sofitu d'otros gremios, a realizar un paru nacional n'ochobre, agravándose tovía más los problemas de distribución. Nesti paru taba detrás dineru de la CIA, que conspiraba pa facer cayer el gobiernu d'Allende, entregando tamién recursos a diarios opositores. La oposición plegóse a la movilización, quedando'l país virtualmente paralizáu.
Los camioneros enviaron les sos demandas no que se conoció como'l «pliegu de Chile», onde se demandaba'l fin de les clausures radiales, la banca única, l'afogamientu de la Papelera y otras demandas asemeyaes.
El paru sólo se detuvo col ingresu de miembros de les Fuerces Armaes a los Ministerios: el comandante en xefe del exércitu, Carlos Prats, n'Interior; el contralmirante Ismael Huerta n'Obres Públiques, y el xeneral Claudio Sepúlveda en Minería. 
En marzu de 1973 tuvieron llugar les eleiciones parlamentaries. La oposición, amestada na CODE (Confederación de la Democracia) naguaba por obtener dos tercios del Congresu. Si lo algamaba, podría emitir una acusación constitucional contra Allende y destituilu de la presidencia. Pero la UP algamó'l 43,3% de los votos y la CODE el 55%.
Allende, buscando una solución a la crisis, intentó un acercamientu cola DC. El primer intentu foi col proyectu de reforma constitucional Hamilton-Fuentealba que foi vetáu pol Executivu. Enantes de que'l Parlamentu respondiese al vetu, tuvieron llugar una riestra de conversaciones ente'l Gobiernu y la DC pa facer aprobar la reforma, de tal forma que'l trespasu de les empreses al «área social» de la economía, fuera lleal y pacíficu. La piedra de tope yera qu'habría que devolver les empreses tomaes illegalmente o de forma llegalmente duldosa.
Otru intentu d'averamientu foi propuestu pol cardenal Raúl Silva Henríquez, propiciando un diálogu ente Allende y el presidente de la DC Patricio Aylwin, pa buscar un acuerdu que permitiera superar esta situación. Pero'l diálogu nun prosperó. Según el cardenal, foi la intransixencia de la UP la que fizo fracasar la búsqueda de consensu, pero hai que considerar tamién la oposición al diálogu que manifestó Frei, y de que Aylwin pedía ministros militares con poderes amplios, que dexaríen fuera del poder a la UP.
A Allende nun-y queden munches opciones. Si el golpe d'Estado tovía nun se daba, foi porque'l recuerdu del comandante René Schneider y la so doctrina (según la cual les Fuerces Armaes deben apegase dafechu a la Constitución y les Lleis) los deteníen. Pero'l recuerdu diba esfumándose, y la realidá impulsábalos a tomar el camín del golpe d'Estáu. Sectores civiles opositores al gobiernu manifestáronse frente a los cuarteles tirando trigu y maíz. Según sostienen delles fontes, les acciones d'estos sectores yeren directamente financiaes pola CIA. Sin embargo, el comandante en xefe yera Carlos Prats, qu'enxamás se plegaría a un golpe d'Estáu, polo que si les otres rames de les fuerces armaes lo intentaben, podrían eventualmente enfrentase al Exércitou y entamase una guerra civil. El Partíu Comunista entamó entós la so campaña «No a la Guerra Civil».
Pero nesos mesmos instantes críticos, Carlos Altamirano, secretariu xeneral del PS, dicía: «El golpe nun se combate con diálogos, aplástase cola fuerza del pueblu».
Esto alimentó a los golpistes. La violencia tornóse cada vez más intensa, averándose a la barrera de los 100 muertos por violencia política durante'l gobiernu d'Allende. Un nuevu focu de violencia se creó ente'l estudiantáu pol proyectu de la Escuela Nacional Unificada (ENU), que pretendía pasar d'una educación basada nos valores del capitalismu a una con valores del «home nuevu» del socialism. La FEUC (Federación de Estudiantes de la Universidad Católica) llamó a defender la llibertá educacional contra l'«instrumentu de concientización política del marxismu». La Feses (Federación de Estudiantes Secundarios) dixebróse ente los que sofitaben la ENU, y los que la refugaben. Finalmente el proyectu foi retardáu a pidimientu del cardenal.
El 11 de xunu el Congresu aprobó la reforma constitucional por 106 votos, que volvió inexpropiables los predios inferiores a 40 hectaries y dio garantíes a los comerciantes y transportistes. Allende negóse a promulgar tola reforma, y solo publicó la que nun tien grandes diferencies la DC cola UP. Basóse na facultá que tien el presidente de vetar una Llei, y ésta debe ser aprobada por 2/3 de los votos pa sobrepasar el vetu. La oposición consideró esti actu inconstitucional, y la Contraloría Xeneral de la República dio-y la razón. Agora Allende púsose nel filu de la llei, (fuera d'ella, según l'apreciación de la oposición), al ignorar les facultaes de la Contraloría y del poder Llexislativu.
El xeneral Carlos Prats, que cada día se vía con menos sofitu, sufrió un incidente el 27 de xunu. Mientres viaxaba nel so coche, averóse-y una furgoneta dende la que los pasaxeros entamaron a face-y burla. Prats, alarmáu, trató de evitales, recordando lo ocurrido col xeneral Schneider. El conductor de la furgonetale saca la llingua y el xeneral disparó-y al coche, que se detuvo nel intre. Prats baxose y recibió una gran sospresa al dase cuenta qu'«el conductor» yera en realidá una conductora, Alejandrina Cox. Ablucáu, el comandante se vio pronto arrodiáu d'una brañada de xente que lu rechazaba. Al regresar al centro de Santiago presentó la so renuncia ante'l presidente, que nun-y la aceptó. Un fecho ocurríu dos díes depués lo salvaría frente a la opinión publica, pol momentu.
El 29 de xunu, el reximientu blindáu N° 2, al mandu del coronel Roberto Souper, protagonizó un llevantamientu militar contra'l Gobiernu, usando varios tanques, un porta tanques y dos camiones con 40 homes cada unu. Los sublevaos intentaron tomar el Palaciu de la Moneda, enfrentándose a les Fuerces de la Guarnición, dirixíes pol comandante Carlos Prats en persona, que puso en riesgu la so vida pa obtener la rendición de los sublevaos. Los miembros de Patria y Libertad, qu'afalaron el golpe, asiláronse na Embaxada d'Ecuador. El resultáu final d'esti intentu fue conocíu como «"tanquetazu"», que dexó 20 muertos.
Alarmáu, Allende llamó nuevamente a los uniformaos a integrar el gabinete, nesta ocasión colos cuatro miembros máximos de les Fuerces Armaes, mientres planeó la so última arma pa salir de la crisis: un plebiscitu.
El plebiscitu debía consultar a los chilenos sobre'l so mandatu, y renunciaría si'l resultáu yera negativu. Si s'aprobaba el plebiscitu, el golpe tornábase improbable, y si perdía (lo más probable pola composición política del país), retiraríase cola cabeza alta por dexar el mandatu, non poles presiones opositores sinon por designiu de la ciudadanía.
Intentó nuevamente la idea del plebiscitu a principios de setiembre, pero siguió la oposición del Partíu Socialista. El comunismu dio, entós, vía llibre a Allende para qu'ésti, si asna lo deseaba, proclamase'l plebiscitu a pesar del vetu socialista.
Una xestión d'Orlando Letelier, convenció al PS pa que retirase'l vetu. Allende podría finalmente convocar al plebiscitu, pero la xestión de Letelier ocurrió na nueche del 10 de setiembre, cuando'l golpe d'Estáu yá yera inevitable.
El 10 de setiembre zarpó la escuadra, tal y como etaba previsto, áa que debía participar nes maniobres navales internacionales. Mientres tanto, l'Exércitu acuartelóse. La razón dada: el probable desafueru d'Altamirano y Garretón el día 11. Esti desafueru, según explicó Pinochet al ministru de Defensa Orlando Letelier, podía causar disturbios, polo que se facía necesario l'acuartelamientu.
Na madrugada del 11 de setiembre, la escuadra reapareció en Valparaíso y les Fuerces Armaes tomaron la ciudá. El prefecto de Valparaíso fizo una llamada pol únicu teléfonu que funcionaba nel puertu, el suyu, pa avisar al subdirector de Carabineros, que la infantería de marina taba nes cais y entamara a tomar posiciones de combate. El subdirector telefoneó a Allende, que s'atopaba na so residencia de Tomás Moro. Allende, calmáu, pidió localizar a Pinochet y a Leigh, pero taben ilocalizables.
Allende y el GAP empobináronse hacia'l Palaciu de la Moneda. Cargaba con un fusil AK-47 (regalu de Fidel Castro) y el GAP ingresó al palacio de Gobiernu dos ametralladores y tres RPG-7, además de les sos armes personales.
Paralelamente, llegó a esa hora Pinochet al Comando de Comunicaciones, un poco retrasáu. Organizáronse les redes de comunicaciones coles demás rames de las Fuerces Armaes, especialmente con Leigh, que s'atopaba na Academia de Guerra Aérea, y con Patricio Carvajal, que sería el coordinador de tol golpe.
La Cadena Democrática, formada poles radios Minería y Agricultura, emitió la primera proclama militar. Allende debía facer entrega inmediata del so cargu a la Xunta de Gobiernu, integrada polos xefes supremos de les Fueres Armaes: Pinochet, Leigh, Merino y Mendoza.
Diose-y tamién al presidente un ultimátum: si La Moneda nun yera desaloxada enantes de les 11:00 h, sería atacada per tierra y aire. L'ambiente na Moneda yera murniu, lo peor que podía ocurrir-yos taba pasando. Carabineros retira les tanquetes y al personal apostáu frente ella.
Los militares contactaron cola Moneda y propusieron-y sacalu del país, pero Allende rechazó la propuesta. 
A las 9:55 h los tanques del xeneral Palacio ingresaron nel perímetru de la Moneda. Francotiradores apostaos nos edificios averaos trataron de repelelos. A les 10:15 h, a través de radio Magallanes —la única pro gobierno que tovía nun fuera silenciada— Allende emitió el so últimu mensaxe a la Nación.
A las 10:30 h los tanques abrieron fuéu contra la Moneda, fuéu que foi respondíu polos miembros del GAP y los francotiradores.
Carvajal contactó nuevamente con Pinochet, informándolu de la intención de parlamentar. Pinochet exixó una «rendición incondicional».
Sin embargo, ofreció a Allende salir del país, y consiguió que Leigh detuviese el bombardeo aereu unos minutos, para evacuar a le muyeres del interior de la Moneda.
Minutos más tarde los cazabombarderos entamaron el so ataque al palaciu. Otros dos aviones bombardearon la residencia presidencial de Tomás Moro.
El ataque al Palaciu de Gobierno siguió col usu de gases lacrimóxenos, pero al ver que la Moneda tovía se negaba a rendise, el xeneral Palacios decidió tomala y envió a un grupu de soldaos a valtar la puerta del Palaciu. Son las 14:30 h de la tarde.
Allende decidió rendise y deponer les armes. Carvajal nuna comunicación interna a Pinochet diz:
"Hai una comunicación, una información de personal de la Escuela de Infantería que ta yá dientro de La Moneda. Pola posibilidá d'interferencia, voi a tresmiti-yla n'inglés: "They say that Allende committed suicide and is dead now" (Dicen qu'Allende se suicidó y agora ta muerte)"
A les 18 hores conformóse la Xunta de Gobiernu. La Unidad Popular y el so presidente morrieren, entamando diecisiete años de dictadura.
Los restos mortales de Salvador Allende fueron enterraos nel Cementeriu Santa Inés de Viña del Mar, ensin una placa que lu identificara, nuna ceremonia a la que sólo pudieron asistir Hortensia Bussi, Laura Allende y dos sobrinos del presidente, amás del comandante de la FACH Roberto Sánchez.
Casi 18 años después, el 4 de setiembre de 1990 por órdenes del presidente Patricio Aylwin, Salvador Allende recibió un nuevu funeral, pero esta vez masivu y colos honores d'Estáu que-y correspondíen como ex mandatariu.
Guinea-Bisáu
Guinea-Bisáu; (en portugués Guinéa-Bissau) ye un país del oeste d'África, y ún de los países más pequeños del África Continental. Llenda con Senegal al norte, y Guinea al sur y al este, y col Océanu Atlánticu al oeste. Enantes demientres yera colonia portuguesa yera parte de Guinea Portuguesa, na independencia'l nome de la so capital, Bisáu, foi agregáu al nome oficial del país pa prevenir tracamundios ente ella y la República de Guinea.
Catedral d'Uviéu
La Santa Ilesia Catedral Basílica Metropolitana de San Salvador d'Uviéu ye una catedral, d'estilu mayormente góticu, que s'alcuentra na ciudá d'Uviéu. Ye conocida tamién, pola gran bayura y calidá de les reliquies que contién, como "Sancta Ovetensis". 
Los sos oríxenes remóntense al sieglu VIII. Nelli, el rei d'Asturies Fruela I, que fundó la ciudá uvieína, llevantó, poco dempués del 761, una ilesia consagrada a San Salvador. Destruyida polos moros, foi reconstruyida por Alfonsu II, y caltuvo la so estructura básica hasta finales del sieglu XIV, cuando entamó la construcción del edificiu que se conserva anguaño. A resultes de la so llarga historia, y de los añedíos y destrucciones que sufrió, pueden vese nella elementos arquitectónicos y artísticos de momentos estremaos. Dalgunos tan nomaos como la Cámara Santa, na que se custodien les xoyes (Cruz de los Ánxeles, Cruz de la Victoria, Cáxa de les Ágates, Arca Santa...) y reliquies (el Santu Sudariu, que según la tradición tapó la cara de Xesucristo cuando lu baxaron de la cruz na que foi crucificáu) más valoratibles de la Catedral y que foi declarada Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO; y la estatua románica de San Salvador (sieglu XIII), a la que visitaben munchos de los que, demientres los caberos sieglos, peregrinaron a Santiago de Compostela, y de la que los romeros franceses dicíen, na dómina medieval, aquello de que "El que va a Santiago, y nun va al Salvador, visita al criáu y dexa al Señor". 
Alministrativamente, la catedral ye la ilesia titular del arzobispu (o obispu metropolitanu) d'Uviéu y, como tal, sé de l'archidiócesis d'Uviéu. Esta ye la cabeza de la provincia eclesiástica d'Uviéu, que comprende, amás de la archidiócesis asturiana, les diócesis de Llión, Santander y Astorga. Anguaño (mayu 2010) l'arzobispu de la sé ovetense ye'l Escmu. y Rvmu. Sr. D. Jesús Sanz Montes, que tien como obispu ausiliar al Escmu. y Rvmu. Sr. Raúl Berzosa Martínez. L'archidiócesis tien tamién un arzobispu eméritu: ye'l Escmu. y Rvmu. Sr. D. Gabino Díaz Merchán, que foi arzobispu d'ella ente 1969 y 2002.
El cuidáu y el gobiernu de la catedral, y tamién l'atención al cultu diariu, son competencia del cabildu metropolitanu, que ta presidíu por un deán y formáu por un númberu variable de callóndrigos. Anguaño'l déan ye'l Ilmu. Sr. D. Ángel Pandavenes Alonso.
Fruela I foi rei d'Asturies del 757 al 768. Foi nesos años, nel 761, cuando'l presbíteru Máximo ya'l so tíu, l'abá Fromestano, fundaron un monesteriu nel cuetu conocíu como "Ovetao", "Ovectao" o "Ovetdao". Un tiempu dempués, "el Rey Froila, atraído por la bella situación de la colonia religiosa, establecida en sus días na llomba de Ovectao, fijó en ella su residencia". Allí, según el "Testamentum Regis Adefonsi", fundóse por Fruela una ilesia dedicada al Salvador del mundu y a los doce apóstoles, con un altar dedicáu a caún d'ellos. Yera de planta basilical, asemeyada anque más pequeña que la posterior alfonsina, y tenía a la vera d'ella un adriu o cementeriu, nel que foron enterraos el rei y la su muyer. Los sos restos foron profanaos na invasión árabe que, dirixida por Abd-al-Malik, destruyó en 794 la ciudá que yá yera, dende qu'Alfonsu II aportara al tronu, la capital del reinu d'Asturies.
Alfonso, fíu de Fruela y rei d'Asturies del 791 al 842, tuvo que reconstruyir, tres la marcha de los árabes, la ciudá. Foi elli el que-y dio a la monarquía asturiana una orientación neogoticista. Tentó de restaurar na so nueva "regia sedes" (capital) les tradiciones institucionales de la vieya capital visigótica, Toledo, y pa ello, nesta dómina na que lo políticu y lo relixosu taben mui entemecíos, tenía de llevantar un palaciu civil y otru eclesiásticu. Esto ye, una catedral. O, pa ser más precisos, un conxuntu catedraliciu formáu por dos edificios.
El primeru d'ellos yera la ilesia del Salvador. Aprovechando los restos del templu llevantáu por so padre, y según planos del arquitectu Tioda ("Theoda"), llevantose una nueva ilesia dedicada al Salvador, que foi consagrada el 13 d'avientu del 802 cola presencia de cinco obispos. Nel llistáu d'ellos nun figura'l nome del que diba ser el primer obispu uvieín, Adulfo, lo que permite especular sobre si l'actu foi aprovecháu pal so nomamientu o si el treslláu de la sé episcopal britoniense a Uviéu asocedió dalgún tiempu dempués. El templu taba, como yera avezao dempués del sieglu V, orientáu al este. Hai dubies sobre cuála yera la so estructura, porque los documentos nun aclaren gran cosa, pero, según dellos autores, sería de traza asemeyada a la de la ilesia de Santullano. Si esos tuvieren razón, tendríemos, mirando al este con una orientación asemeyada a la del altar actual, los trés ábsides que remataríen les trés naves que tendría la ilesia, na qu'habría tamién un cruceru d'anchura igual a la de la nave central. Ye posible que tuviera un gran pórticu con arcos y columnes, y tamién un nártex o adriu. La cubierta de naves y cruceru sería de madera, con teyau a dos agües, demientres que los ábsides taríen abovedaos. Nel interior de la ilesia ocuparíen llugar destacáu los altares, dedicaos ún d'ellos al Salvador y otros doce ("bis sena altaria") a los apóstoles La nueva sé episcopal entamó dende bien ceo a recibir donaciones del rei, tantu en forma de tierres como de xoyes p'adornala y engrandecela. Ansina, en 808, Alfonso entrega a la catedral de San Salvador la pieza d'orfebrería más antigua que se conserva n'Asturies, la cruz-relicariu de los Ánxeles.
A la vera d'ella, nel so llau septentrional ("a septentrionali parte"), llevantábase la ilesia de Santa María. Demientres que la del Salvador foi valtada nos sieglos XIV-XV pa facer el nuevu templu góticu, ésta siguió en pie hasta que, al entamar el sieglu XVIII, l'obispu don Tomás Reluz mandó tirala pa facer la capilla de Nuestra Señora del Rei Castu, qu'acueye anguaño el panteón de los reis d'Asturies. Esta función, de panteón real, foi la orixinal d'esti templu que, dedicáu a la ma del Salvador, complementaba al dedicáu a ésti. La basílica, de trés naves y, según les cróniques, de gran guapura, tenía trés ábsides cubiertos con bóveda plana de piedra y dedicaos a Santa María (el central), San Xulián y San Esteban. Les naves taben techaes de madera. Al final de la nave central había una tribuna rexa y, sola tribuna, una cámara destinada a ser el panteón real. Allí tuvieron enterraos, ente más otros, los reis Alfonsu II, Ramiru I y Ordoñu I, hasta que los sos restos foron treslladaos al llugar qu'ocupen anguaño. La esistencia d'esta cámara rellaciónase cola idea de mantenencia de la institución monárquica, pues recuerda los oríxenes de la institución y el so calter hereditariu. La so llocalización, nun llugar preferente del templu, conecta a esta ilesia cola tradición visigótica.
Alredor d'estes dos ilesies foron llevantándose otres construcciones: relixoses, como la ilesia de San Tirso y seique, anque la cronoloxía nun ye clara, la pequeña capilla con cripta que güei conocemos como Cámara Santa; y civiles, como los palacios reales, asitiaos al sur de la ilesia del Salvador. D'ellos se conserven restos de dos torres, una adosada a la Cámara Santa y otra a unos diez metros de distancia. Hai muros de seis metros d'altor que permiten aseguralo, y tamién la esistencia, xuniéndoles, d'un edificiu de 10 m de llargor con un frente formáu por seis arcaes. Hai tamién restos d'otres edificaciones, que taben agrupaes alredor de patios descubiertos, y, amás, d'un pozu y de delles conducciones que traeríen l'agua al palaciu dende fontes asitiaes fora del recintu amuralláu. Porque, pa completar la so "urbs regia", Alfonso mandó arrodiar estos edificios y las sos construcciones ausiliares (cuadras, viviendes pal cleru o los sirvientes, payares...) con una muria que cerraba la llomba d"'Ovetao". 
Les vinientes construcciones y anovaciones foron nel sieglu XII. Sábese documental y arqueolóxicamente qu'esistió una catedral románica col so claustru. Tamién d'esta dómina aportaron restos fasta los nuesos díes:
Nel sieglu XIII hebo otru anovamientu. Les obres emprimáronse pola Sala Capitular y siguieron pol claustru. El templu escomenzóse a fines del sieglu XIV y nel sieglu XVI fínase'l pórticu y la torre de la fachada. Ye lo que podemos contemplar de la catedral actual. Nos sieglos vinientes ficiéronse obres y ameyoramientos en munches de les capielles.
Malí
Malí ye un país d'África. Llenda al norte con Arxelia, al este con Níxer, al oeste con Mauritania y Senegal, y al sur con Costa de Marfil, Guinea y Burkina Faso.
Lliga d'Estaos Árabes
La Lliga d'Estaos Árabes o simplemente Lliga Árabe (n'árabe: جامعة الدول العربية), ye una organización qu'acomuña a los Estaos árabes.
Foi fundada'l 22 de marzu de 1945 por siete Estaos. El so oxetivu cimeru ye:
La so estremancia con otres organizaciones como la Xunión Europea ye que nun tien algamáu un grau importante d'integración rexonal y en que la organización nun caltién rellaciones direutes colos ciudadanos de los sos Estaos-miembru. La carta fundacional de la Lliga Árabe declara que coordinará asuntos económicos, incluyendo rellaciones comerciales, comunicaciones, cultura y salú. El llar permanente (Secretaría Xeneral) de la Lliga alcuéntrase n'El Cairu, Exiptu. Sacantes ente 1979-1989 que tuvo asitiada en Túnez.
Na so carta fundacional, la Lliga Árabe afita como los sos oxetivos aniciales los d'algamar que'l restu d'estados árabes qu'entá s'alcuentren colonizaos por países europeos s'independicen y que nel proteutoráu británicu de Palestina, la minoría xudía nun creye l'estáu d'Israel. Tamién especifica que nun se trata d'una Xunión d'estados nin d'una Federación, sinón una Lliga na que tolos estaos soberanos caltienen una independencia dafechu.
Miembros de la Lliga Árabe y (data de la so almisión):
La suspensión d'Exiptu debióse a la robla de los alcuerdos de Camp David y al afitar rellaciones diplomátiques con Israel. Demientres esta suspensión foi cuando'l llar de la Lliga treslladóse d'El Cairu a Túnez.
La Lliga Árabe ta compuesta polos organismos que vienen darréu:
Xunión Africana
La Xunión Africana (XA), ye la organización supranacional del ámbitu africanu dedicada a xorrecer la integración económica y política y a encontar la cooperación ente los sos estaos miembros. La XA ñació en marzu de 2001, data en que se robló'l pautu de Syrte na ciudá homónima de Libia reemplazando a la Organización pa la Xunidá Africana. La XA ta inspirada na Xunión Europea. 
Marruecos ye l'únicu país del continente que se caltién fuera de la XA, dada la reconocencia por parte del bloque de la independencia de l'antigua colonia española de Sáhara Occidental, a la qu'esti país árabe vindica como parte del so territoriu. 
La xunta añal de la XA decidió en xunetu de 2004 que los idiomes oficiales d'esti bloque de 53 países sedríen l'árabe, hausa, el francés, l'inglés, el suaḥili y el portugués. 
La Xunión Africana ye l'heriede de dellos intentos previos de xunir políticamente al continente, como la Xunión d'Estaos Africanos creada por Kwame Nkrumah, la Organización pa la Xunidá Africana (OXA) de 1963, o la Comunidá Económica Africana fundada en 1981. 
La idea de crear la XA foi rellanzada por dellos xefes d'estáu y de gobiernu na declaración de Sirte, el 9 de setiembre de 1999. A dicha declaración siguiéron-y una riestra de xuntes en Lomé (2000) u se redautó l'acta constitutiva de la XA; y en Lusaka (2001) u s'aprobó'l plan pa la instauración de la Xunión. 
La Xunión Africana foi inaugurada formalmente en Durban el 9 de xunetu de 2002 pol so primer presidente, el sudafricanu Thabo Mbeki. 
A dellos críticos esmoleció-yos la poca implicación de la XA a la hora de protexer los drechos de los sos ciudadanos frente a los sos propios dirixentes, polo que n'ocasiones refiriéronse a la organización como "Club pa Dictadores".
Los muérganos cimeros son:
La nauguración del parllamentu panafricanu, con sé en Johannesburgu, foi'l 16 de setiembre de 2004.
Nos sos primeros cinco años d'esistencia, el Parllamentu Panafricanu, integráu fasta agora por 265 integrantes de 46 países de la XA, sedrá un muérganu consultivu y asesor. Pero en 2009, asumirá la función d'aprobar lleis. 
Asamés
L'asamés (অসমীয়া "Ôxômiya") ye la llingua oficial del estáu d'Assam nel noreste de la India. Tamién se fala en partes d'Arunachal Pradesh y otros estaos del noreste de la India; en Bután y Bangladex, y n'otres partes del mundu que recibieron emigrantes d'Assam. Ye faláu por más de 20 millones de persones. Trátase de la llingua indoeuropea más oriental falada anguaño.
La pallabra "asamés" remanez d'Assam, nome d'una parte de la valle del ríu Brahmaputra. N'asamés, l'estáu nómase "Ôxôm" y l'idioma, "Ôxômiya".
Manga
Manga (漫画) ye la pallabra xaponesa pa nomar a la historieta. Tórnase, lliteralmente, como ""dibuxos caprichosos"" o ""escarabayos""; fuera de Xapón, utilízase namái que pa referíse a la hestorieta xaponesa. Katsushika Hokusai un representante del ukiyo-e, alcuñó'l término "manga", al amestar los "kanji" correspondientes a "informal" (漫 man) y a "dibuxu" (画 ga). Al autor de manga se lu conoz como "mangaka", y al aficionáu, como Akiba-kei u Otaku (más utilizáu pero de connotaciones más ñegatives). El manga ñaz d'un mestu ente'l ukiyo-e y l'estilu de dibuxu occidental, y namái tres la Segunda Guerra Mundial, convertiríase, adulces, no que güei conocemos. 
Una migaya del total de mangues espublizaos en Xapón suel convertíse n"'anime". Esti caberu créyase, davezu, una vez que la serie tuvo ciertu ésitu. Lo más común ye que les hestories seyan modificaes pa faceles más comerciales o pa cumplir con ciertes regulaciones de les canales de televisión.
Anguaño, el "manga" o hestorieta xaponesa ye l'estilu más conocíu del mundu y constitúi una parte importantísima del mercáu lliterariu del país. El "manga" abarca tolos xéneros y aporta a tolos públicos, motivando amás adaptaciones a estremaos formatos: series de dibuxos animaos, películes d'imaxe real y videoxuegos.
El manga ye una de les manifestaciones de la historieta. Si se precisa la so venceya col arte xaponés, foi productu d'una llarga evolución de magar el sieglu XI. Dende un entamu, se pue notar el predominiu de la simplicidá nos detalles y l'harmonía na composición.
Los primeros indicios del manga desendolcáronse col "Chōjugiga" (dibuxos satíricos d'animales), atribuyíos a Toba no Sōjō (sieglos XI-XII), del que malpenes se conserven anguaño unos escasos exemplares en blanco y prieto.
Demientres el periodu Edo, l'ukiyo-e desendolcóse con rixu, y produxo les primeres narraciones remotamente comparables a los xéneros d'anguaño del manga, que van de la historia y l'erotismu a la comedia y la crítica.
Hokusai afitó l'usu del vocablu "Manga" nún de los sos llibros, "Hokusai Manga", recompiláu a lo llargu'l sieglu XIX. Otros dibuxantes, como Gyonai Kawanabe, rescamplaron tamién nesi periodu artísticu.
Cuando s'entamó la era Meiji, los artistes europeos maraviyábense del ukiyo-e, gracies a la exótica guapura que tresmitía. Con ello, los entamos del manga modernu se debiéronse non sólu al estepticismu nel arte del periodu Edo, sinón a les influyencies europees, y más sero estaunidenses: sobremanera, cola introducción de les téuniques del cómic.
Demientres el sieglu XIX, en plena transición de la era feudal a la industrializada, foron Charles Wirgman y George Bigot (dambos, críticos de la sociedá xaponesa d'esos tiempos), quienes afincaron les bases pal desendolcu del manga. Dambes personalidaes foron ya entá siguen siendo almiraos polos mangaques, por mor de la so trescendencia nel dibuxu viñetísticu xaponés.
Al aportar el sieglu XX, xurdieron los precursores del manga d'anguaño, en manes de los propios xaponeses como Ippei Okomoto, Kiyochika Kayashi y Rakuten Kitazawa. Toos ellos oficiaron de pioneros, espardiendo la so obra al traviés d'espublizaciones como "Tokyo Puck" (1905). Sicasí, se suel considerar a "Tagosaku to Mokube na Tokyo Kenbutsu" como'l primer manga de la dómina moderna.
Col espardimientu de la influyencia cultural europea en Xapón, el manga modernu foi tomando vida según s'introducíen téuniques de dibuxu y viñetáu. Esto tornose nuna producción lenta pero segura por parte de mangaques como Kitazawa, Ichiro Suzuki y Takeo Nagamatsu.
Los años 1920 y 1930 foron perbonos, cola apaición de xéneros como'l "Kodomo" (manga pa neños). Tamién les espublizaciones se foron perfeccionando n'obres destacaes como "Nagagatsu no Sanjushi", "Speed Taro" y "Ogon Bat" (esti caberu, el primer superhéroe). Al empar, dende 1915 viníense faciendo los primeros ensayos pal pasax del manga a l'animación, lo que más sero remanecería nel xurdimientu del anime.
Al aportar la Segunda Guerra Mundial, col xorrecimientu de polítiques militaristes, el manga escomenzó a vese influyenciáu polos relatos bélicos, los cualos amosaben personaxes perfechos ya invencibles. Utilizóse al manga con fines propagandísticos fasta 1945, cuando les autoridaes estaunidenses d'ocupación prohibieron de manera xeneralizada esti tipu d'historietes.
Cola rendición incondicional en 1945, Xapón entraría nuna nueva dómina. L'entretenimientu emerxó como industria retrucando a la necesidá psicolóxica d'evasión énte la cruda posguerra. La falta de recursos de la población en xeneral requería de medios baratos d'entretenimientu.
De tal mou, la industria de Tokyo de mangues basaos en revistes vio xurdir competidores. Productu de les circunstancies, apaeció'l Kamishibai, una especie de lliendes de ciegu, que percorría los pueblos ufriendo'l so espectáculu a cambeu de la merca de carambelos. El "Kamishibai" nun competía coles revistes, pero sí otros dos nuevos medios cientraos n'Osaka:
Osamu Tezuka, un ventiañeru estudiante de medicina apasionáu de los dibuxos animaos de Fleischer y Disney, camudaría la faz de la historieta xaponesa col su primer llibro roxu. "La nueva islla de l'ayalga" vendió sospresivamente ente 400.000 y 800.000 ejemplares. El so ésitu foi aplicar al cómic un estilu cinematográficu descomponiendo los movimientos en varies viñetes y combinando esti dinamismu con abondantes efeutos sonoros.
L'ésitu de Tezuka llevólu a les revistes de Tokyo, particularmente a la nueva "Manga Shonen" (1947) que foi la primer revista infantil dedicada n'esclusiva al manga, y na que Tezuka espublizó Astroboy. Nestes revistes impunxo'l so esquema d'epopeya en forma de serie de relatos y diversificó la so producción en munchos xéneros, de los que rescamplen les sos adaptaciones lliteraries y el manga pa moces o "shōjo manga". A mediaos de los 50, Tezuka treslladóse a un edificiu de la capital nomáu Tokiwasi, al que peregrinaríen los nuevos autores, entós aspirantes, y anguaño estrelles. Un añu depués, Shonen desapaeció y los llibros roxos agonizaron. Ente dambos, y por obra d'Osamu Tezuka, punxeran los pilares de la industria del manga y anime contemporáneos. Al poco de la so muerte dellos de los periódicos xaponeses más importantes pidieron que se-y entregara'l premiu novel de lliteratura, anque foi refugáu. Dende 1997 cellébrase añalmente l'Osamu Tezuka Culture Award, n'honor a l'aportación de Tezuka al manga modernu, premiu onde son gallardoniaos aquellos mangaques que siguen la visión de Tezuka.
El trunfu de les revistes de manga finó col "Kamishibai", y munchos de los sos autores abellugáronse nel sistema de biblioteques. Les revistes de manga yeren toes infantiles, y les biblioteques alcontraron un güecu creyando un manga empobináu haza un públicu más adultu: el "gekiga". Dexaron l'estilu de Disney por otru más realista y fotográficu abriendo'l campu a nuevos xéneros violentos, escatolóxicos o pornográficos como l'horror, les histories de samurais, los mangues sobre yacuces, l'erotismu, etc. Ente ellos cabe rescamplar a Sanpei Shirato qu'en 1964 patrocinaría la única revista "underground" de la historia del manga, Garo. La competencia nel tarrén gráficu del gekiga ubligó a les revistes a amenorgar la presencia del testu, medrar el númneru de páxines y tamañu pa la so meyor visión.
Col entamu del auxe económicu la xente esixía más manga. En rempuesta, una de les principales editores de llibros, Kodansha, entró en 1959 nel mercáu de revistes. El so títulu Shōnen Magazine, camudó la pauta de periodicidá mensual a selmanal, multiplicando la producción ya imponiendo a los autores l'estaxanovismu, anque esta vez con sueldos millonarios. Ceo, otros grupos editores como Shueisha, Shogakukan o Futabasha xuniríense. Esti sistema de producción sacrificaría'l color, la calidá del papel y la sofisticación temática, llevándose tamién de pasu la crítica política. Pero medraría vertixinosamente les ventes fasta cifres astronómiques y con elles los beneficios empresariales, convirtiendo al manga nel mediu de comunicación audiovisual más importante del país.
En 1988, gracies al ésitu de la versión cinematográfica d"'Akira", basada nel "manga" homónimu del dibuxante Katsuhiro Otomo, espublizáu en 1982 na revista "Young Magazine" de la editorial Kōdansha, el manga emprimó a difundise internacionalmente a escales enxamás nun suañaes enantes. A fines de los años noventa, el manga influyó nes espublizaciones de los xigantes del cómic estaunidense Marvel Comics y DC Comics: inclusu foi contratáu (ensin munchu ésitu) el "mangaka" xaponés Kia Asamiya pa una de les sos series cimeres, "Uncanny X-Men".
Pero'l gran asocedíu que la producción xaponesa "Akira" llevó a Occidente nun foi daqué que se forxó de la nueche a la mañana. Yá nos años 1960 Osamu Tezuka vendiera los drechos d'emisión de la so primera serie "Astro Boy" a la cadena estaunidense NBC algamando un ésitu bastante notable d'audiencia infantil. Nos años setenta, socedieron-y les series d'animación "Mazinger Z", "Great Mazinger", "Grendizer", siendo esta cabera un españíu mediáticu en Francia, u se la conocería como "Goldorak". Toes elles basábense nos cómics del mangaka Gō Nagai, actual magnate d'un imperiu de distribución editorial. Na década de los 80, entamaron a rescamplar series d'otra mena, como "Macross", conocida n'Occidente por "Robotech": la revisión d'Osamu Tezuka d"'Astroboy" pero nesta ocasión vuelta a filmar en color y con aires yá más modernos. A la que se sumó la saga épica "Gundam", basada nel cómic serie, namái superada en temporaes y episodios pola serie d'animación estaunidense "Los Simpson" de Matt Groening.
Ún de los autores más relevantes ya importantes nel apoxéu mediáticu de fines de los ochenta ya entamos de los noventa, foi'l "mangaka" Akira Toriyama, creyador de la famosa serie "Dragon Ball" y de la serie "Dr. Slump", dambes carauterizaes pol so humor picante, irreverente y absurdu. Tal foi l'ésitu de les sos dos obras qu'en dellos países europeos llegó a desbancar de les llistes de ventes d'historieta al cómic estaunidense y a los cómics nacionales demientres bastantes años. Esti fenómenu foi más marcáu n'España, onde en pocos años "Dragon Ball" vendió tantos exemplares, que se considera'l tebeu más vendíu na historia'l país. La revista "Shōnen Jump" —en momentos puntuales, especialmente demientres delles selmanes que coincidíen con episodios decisivos de la serie "Dragon Ball"— llegó a aumentar la so tirada semanal en 6 millones d'exemplares.
Anguaño'l xéneru del "manga" ta afitáu na sociedá occidental por mor del ésitu collecháu demientres les décades pasaes. Inclusu foi imitáu por autores europeos y estaunidenses, quienes trataron de competir cola cuidada estética y los recursos visuales d'esti xéneru. La importancia del manga medró considerablemente, dexando de ser daqué minoritariu n'Occidente pa constituyise nun fenómenu comercial y cultural, en competencia direuta cola hexemonía narrativa estaunidense y europea.
Inclusu la poderosa Disney afaló les producciones xaponeses como productu comercial de calidá. La so distribuidora Buenavista fízose colos drechos de distribución en cine de les películes del estudiu Ghibli, del cual surdieron munches de les meyores obres que Xapón tien dau al mundu de la mano d'Hayao Miyazaki. El so ésitu ye pergrande, tantu que la película d'animación "El viaje de Chihiro" recibió nel 2002 l'Óscar de l'Academia a la meyor película d'animación, premiu qu'enxamás nun ganara una película xaponesa d'animación.
El más popular y reconocíu estilu manga ye mui distintivu. Los rasgos más carauterísticos basense munches veces na llinia sobre la forma, el mou de cuntar la historia y la mena de colocar los paneles que lo estremaben sobre tou de la historieta occidental. Los paneles y les páxines son típicamente lleíes de drecha a esquierda al igual que la escritura tradicional xaponesa. Anque l'arte pueda llegar a ser mui real pa los "mangaques" s'observa davezu los rasgos occidentales como los güeyos grandes. Los güeyos grandes ta convertíu nuna carauterística permanente del manga y l'anime dende los años 1960 cuando Osamu Tezuka, creyador d'Astro Boy y consideráu'l pa del manga modernu, entamó a dibuxar d'esa mena, imitando l'estilu de les historietes de Disney de los Estaos Xuníos. Magar de ser una mena d'arte mui diversa, non tolos mangaques s'amiesten a les convenciones más popularizaes nel occidente como Akira, Sailor Moon, Dragon Ball y Ranma ½.
Anque'l formatu pue variar, suelen ser grandes tomos (paecíos a guíes telefóniques) de papel de baxa calidá y un preciu mui económicu que contienen varies histories por entregues. Diches histories, si son valoraes polos lleutores, depués recopílense nunos tominos nomaos tankōbon.
Dellos exemplos sedríen: 
Festival Intercélticu de Lorient
El Festival intercélticu de Lorient ( Festival Interceltique de Lorient en francés o Gouelioù Etrekeltiek An Oriant en bretón) aconceya cada añu na Bretaña francesa a los grupos de música céltica de numberosos países, derivada de la hestoria de bretona, británica (Irlanda, Escocia, el País de Gales y Cornualles) ya ibériques (Galicia y Asturies). El festival de Lorient ñació nel añu 1971 sobre una idea de Jean-Pierre Pichard y acomuña tolos años fasta 650.000 espectadores. L'antepasáu d'esti Festival alcontrábase en Brest, pero darréu foi la ciudá de Lorient la s'ufrió voluntaria p'acoyer l'eventu. 
Añu tres añu, el festival adautóse a la sociedá faciendo al mesmu tiempu compartir les sos riqueces culturales. 
Anguaño, ye ún de los mayores festivales a nivel internacional y cada añu un país de cultura céltica ta como invitáu d'honor.
Dende l'entamu del añu 2007, l'asturianu Lisardo Lombardía toma'l relevu de Jean-Pierre Pichard na dirección d'esti festival.
Gilles le Bigot (Brittany) | Robin Huw Bowen (Wales) | Carreg Lafar (Wales) | Claymore (Australia) | Crasdant (Wales) | Daimh (Scotland) | Dominique Dupuis (Canada) | Gwenan Gibbard (Wales | Deborah Henson-Conant (USA) | Tuenda (Asturies)| Banda Gaites Llacín (Asturies) | Grupu de Baille El Ventolin (Asturies) I Muvrini (Corsica) | Gerry O'Connor (Ireland) | Merzhin (Brittany) | Carlos Núñez (Galicia) | Leilía (Galicia) | Ruote (Galicia) | Susana Seivane (Galicia) | The Tannahill Weavers (Scotland) | Michel Tonnerre (Brittany)M| City of Adelaide Pipe Band (Australia) | Queensland Irish Association Pipe Band (Australia) | Murphy's Pigs (Australia) | Ipswich Thistle Pipe Band (Australia) | John Williamson (Australia) | Christina Sonnemann (Tasmania, Australia)
Bates Motel (Cornwall) | Rory Cambell (Scotland) | Djiboudjep (Brittany) | Dominique Dupuis (Canada) | Annie Ebrel (Brittany) | Delyth Jenkins (Wales) | Nolwenn Korbell (Brittany) | Llan de Cubel (Asturies) | Lúnasa (Ireland) | Carlos Núñez (Galicia) | Pat O’May (Brittany) | Denez Prigent (Brittany) | Nóirín Ní Riain (Ireland) | Susana Seivane (Galicia) | The Silencers (Scotland) | Soldat Louis (Brittany) | John Spillane (Ireland) | Didier Squiban (Brittany) | Teada (Ireland) | Yann Tiersen (Brittany)
Christine Collister (Isle of Man) | Djiboudjep (Brittany) | Dominique Dupuis (Canada) | Ronnie Drew (Ireland) | Paddy Glackin (Ireland) | Meinir Heulyn (Wales) | Nolwenn Korbell | Mairi MacInnes (Scotland) | Maggie MacInnes (Scotland) | Carre Manchot (Brittany) | Merzhin (Brittany) | Cass Meurig (Wales) | Ramon Prada (Asturies) | Skolvan (Brittany) | Sonerien Du (Brittany) | Susana Seivane (Galicia) | Gilles Servat (Brittany) | Kathryn Tickell (Northumbria) | Triskell (Brittany)
Back of the Moon (Scotland) | Blazin’ Fiddles (Scotland) | I Muvrini (Corsica) | Meinir Heulyn (Wales) | José Angel Hevia (Asturies) | Eilieen Ivers (USA) | Mairi MacInnes (Scotland) | Maggie MacInnes (Scotland) | Tony MacManus (Scotland) | Karen Matheson (Scotland) | Dixebra (Asturies) | Merzhin (Brittany) | Mercedes Péon (Galicia) | Denez Prigent (Brittany) | Sharon Shannon (Ireland) | Skolvan (Brittany) | Soldat Louis (Brittany) | Tejedor (Asturies) | Toreth (Wales) | Tri Yann (Brittany) | Amy Wadge (Wales)
Vale of Clyde Pipe Band (Lanark, Scotland) |Armens (Brittany) | Back of the Moon (Scotland) | Celtitude (Canada) | Cormac de Barra (Ireland) | Roland Becker (Brittany) | Robin Huw Bowen (Wales) | Cajuns Denbo (Wales) | Carreg Lafar (Wales) | Clandestine (USA) | Claymore (Australia) | Crasdant (Wales) | Djiboudjep (Brittany) | E.V. (Brittany) | Liam O'Flynn (Ireland) | Alasdair Fraser (Scotland) | The Hennessys (Wales) | Siân James (Wales) | Yann-Fañch Kemener (Brittany) | John Kenny (Scotland) | Kohan (Brittany) | Erik Marchand (Brittany) | Merzhin (Brittany) | Miosecc (Brittany) | Naked Feet (Cornwall) | Mercedes Péon (Galicia) | Carlos Nuñez (Galicia) | Skolvan (Brittany) | Gilles Servat (Brittany) | Didier Squiban (Brittany) | Katherine Thomas (Wales) | Amy Wadge (Wales) | The Waterboys (Ireland)
Big Leaves (Wales) | Xose Manuel Budiño (Galicia) | Rita Connolly (Ireland) | Carré Manchot (Brittany) | Djiboudjep (Brittany) | E.V. (Brittany) | Liam O'Flynn (Ireland) | Gwerinos (Wales) | Hoogie (Scotland) | Karma (Brittany) | Yann-Fañch Kemener (Brittany) | King Chiaullee (Isle of Man) | Luar na Lubre (Galicia) | Murry the Hump (Wales) | Patrick Mollard (Brittany) | Alain Pennec (Brittany) | Denez Prigent (Brittany) | Rag Foundation (Wales) | Gilles Servat (Brittany) | Alan Stivell (Brittany) | Tartan Amoebas (Scotland) | Yann Tiersen (Brittany) | Tri Yann (Brittany)
Ronan Le Bars (Brittany) | Dan Ar Braz (Brittany) | Arz Nevez (Brittany) | Avalon (Scotland) | Robin Huw Bowen (Wales) | Cajuns Denbo (Wales) | Capercaillie (Scotland) | Carré Manchot (Brittany) | The Chieftains (Ireland) | Clandestine (USA) | Rita Connolly (Ireland) | Diwall (Brittany) | Djiboudjep (Brittany) | Liam O'Flynn (Ireland) | Alasdair Fraser (Scotland) | Gaelic Storm (USA) | Deborah Henson-Conant (USA) | José Angel Hevia (Asturies) | Yann-Fañch Kemener (Brittany) | Manu Lann Huel (Brittany) | Donal Lunny (Ireland) | Eileen Ivers (USA) | Erik Marchand (Brittany) | Karen Matheson (Scotland) | Merzhin (Brittany) | The Mollag Band (Isle of Man) | Elaine Morgan (singer)|Elaine Morgan]] (Wales) | Carlos Nuñez (Galicia) | Rag Foundation (Wales) | Red Cardell (Brittany) | Melanie O’Reilly (Ireland) | Sacred Turf (Cornwall) | Tan Ha Dowr (Cornwall) | Gilles Servat (Brittany) | Skyedance (Scotland) | Sharon Shannon (Ireland) | The Silencers (Scotland) | Soldat Louis (Brittany) | Sonerien Du (Brittany) | Telenn Du (Brittany) | Michel Tonnerre (Brittany)
Altan (Ireland) | Armens (Brittany) | Bernard Benoit (Brittany) | Black Label Zone (Brittany) | Dan Ar Braz (Brittany) | Carré Manchot (Brittany) | Carreg Lafar (Wales) | Djiboudjep (Brittany) | Annie Ebrell (Brittany) | Alasdair Fraser (Scotland) | Galldubh (Ireland) | Iron Horse (Scotland) | Karma (Brittany) | King Chiaullee (Isle of Man) | Gaelic Storm (USA) | Melaine Favennec (Brittany) | Yann-Fañch Kemener (Brittany) | Dougie MacLean (Scotland) | Michael McGoldrick (Ireland) | Pat O’May (Brittany) | Malinky (Scotland) | Carlos Nuñez (Galicia) | Denez Prigent (Brittany) | Sacred Turf (Corwall) | Gilles Servat (Brittany) | Skeduz (Brittany) | Skolvan (Brittany) | Skyedance (Scotland) | Sonerien Du (Brittany) | Didier Squiban (Brittany) | Stone Age (Brittany) | Tejedor (Asturies) | Telenn Du (Brittany) | Tri Yann (Brittany) | Xeliba (Asturies)
Armens (Bretaña) | Avalon (Escocia) | Elinor Bennett (Gales) | Martyn Bennett (Escocia) | Black Label Zone (Bretaña) | Dan Ar Braz (Bretaña) | The Bolingey Troyl Band (Cornualles) | Nollaig Casey (Irlanda) | Emma Christian (Isla de Man) | De Dannan (Irlanda) | Djiboudjep (Bretaña) | Liam O'Flynn (Irlanda) | Albert Fry (Irlanda) | Gaelic Café (Irlanda) | Galldubh (Irlanda) | Anne-Lorne Gillies (Escocia) | Deborah Henson-Conant (USA) | Karma (Bretaña) | Kate Me (Bretaña) | Lia Luachra (Ireland) | Llan de Cubel (Asturies) | Mabon (Gales) | Karen Matheson (Escocia) | Natalie MacMaster (Isla de Cabo Bretón) | Rhona MacKay (Escocia) | Elaine Morgan (Gales) | The Picts (Escocia) | Ramón Prada (Asturies) | Gilles Servat (Bretaña) | Soldat Louis (Bretaña) | Didier Squiban (Bretaña) | Alan Stivell (Bretaña) | The Tholtan Builders (Isla de Man) | Kathryn Tickell (Northumbria) | The Whistlebinkies (Escocia) | Wolfstone (Escocia)
Cava
El cava ye un vinu espumoso ellaboráu pol métodu champagnoise fundamentalmente na rexón del altu Penedés catalán (95% de la producción española), sobre manera na llocalidá de Sant Sadurní d'Anoia (75% de la producción española). 
L'introductor del cava na rexón foi José Raventos en 1872. 
Les variedaes d'uva qu'entren na so ellaboración son variaes pero predominen les uves blanques: macabeo, parellada y xarel·lo. Tamién s'utilicen otres variedaes blanques en menor cuantía Chardonnay y Subirat Parent (Malvasía Rioxana).
Según la cantidá de zucre que s'amieste nel "llicor d'espedición" distínguense les siguientes tribes de cava:
Prodúcense al rodiu de 12 millones de caxes (de 12 botelles) siendo'l segundu productor mundial de vinu espumoso, depués de la rexón de Champagne. Magar que la más de la producción procede de Cataluña, tamién hai bodegues productores de cava n'Aragón, Castiella y Llión, Estremadura, La Rioxa, País Vascu Murcia, Navarra y Valencia.
Extiendese por 159 conceyos: 63 de la provincia de Barcelona, 52 de Tarragona, 12 de Lleida, 5 de Girona, 18 de La Rioxa, 2 de Zaragoza, 3 d'Álava, 2 de Navarra y los de Requena (Valencia) y Almendralejo (Badajoz).
Xampán
El xampán (del francés "champagne") ye una mena de vinu espumoso ellaborao pel métodu "champenoise" na rexón de Champagne (Francia). Trátase xeneralmente d'un vinu blanco, anque tamién esiste'l xampán rosao, ellaborao a partir de delles tribes d'uva, les más d'elles tintes.
El xampán tien denominación d'orixe, ésa ye la sida pola que cuando s'apenzó a producir en Sant Sadurní d'Anoia, se denomó cava al vinu espumoso procendente d'esta población catalana.
El so consumu asóciase a celebraciones y ye de vezu descorchar una botella de gran tamañu na entraga de trofeos nes carreres de coches o motos. Tamién foi tradicional estrellar una botella de xampán escontra'l cascu del barcu na so botadura.
Escandiu
L'escandiu ye un elementu químicu de númberu atómicu 21 y símbolu Sc, allugáu nel grupu 3 de la tabla periódica. Ye un elementu perteneciente a la serie química de los metales de transición, d'aspeutu plateáu y blandu. Alcuéntrase en minerales d'Escandinavia y con frecuencia clasifícase ente los lantánidos poles sos asemeyances con ellos.
Takao Kobayashi
Takao Kobayashi (小林隆男) ye un astrónomu xaponés aficionáu.
Descubrió más de 2.000 asteroides usando la teunoloxía CCD, ente los que tán los asteroides Amor, Oze, (23714) 1998 EC, (48603) 1995 BC y unos nueve asteroides Troyanos. Tamién descubrió'l cometa periódicu P/1997 B1 (Kobayashi), que nun principiu pensó que yera un asteroide.
Estereotipu
Nel so usu modernu, un estereotipu ye una imaxe mental persimplificada y con pocos detalles acerca d'un grupu xente que comparte ciertes cualidaes carauterístiques y habilidaes. El términu úsase davezu nun sentíu ñegativu, considerándose que los estereotipos son creyencies ilóxiques que namái se puen camudar per aciu la educación. 
Los estereotipos más comunes del pasáu incluyíen una amplia variedá d'alegaciones sobre diverses tribes raciales (estereotipu racial y perfil racial) y predicciones de comportamientu basaes nel estatus social o la ricura (estereotipu social).
Na lliteratura y l'arte los estereotipos son clichés o personaxes o situances predecibles. Por exemplu, un diañu estereotípicu ye maliñu, de color roxu y con cuernos, cola y traenta.
Katsushika Hokusai
Katsushika Hokusai (葛飾 北斎), conocíu simplemente como Hokusai (北斎) (ñacíu y fináu n'Edo, actual Tokyo, ochobre de 1760 - 10 de mayu de 1849) foi un pintor y grabador xaponés del periodu Edo, venceyáu a la escuela Ukiyo-e. Acuñó'l términu "manga" en 1814.
Pintor y grabador, tamién conocíu polos diversos nomes qu'utilizó a lo llargo de la so carrera profesional: Shunro, Sori, Kako, Taito, Gakyonjin, Iitsu y Manji. Ye ún de los artistes cimeros de la escuela Ukiyo-e, "pintures del mundu flotante".
Vieno al mundu, col nome de Tokitaro, nel distritu d'Honjo, al este d'Edo. Ellí, dende los cinco años, desendolcó la so gran vocación pol dibuxu y la pintura. Esti enclín determinó que, con una curtia edá, fuere adoptáu como aprendiz y como fíu por un prestixosu artesanu d'Edo, familiarmente conocíu col nome de Nakajima, del que llueu foi'l so llexítimu heriede, fechu que fai camentar que, posiblemente, seya cierta la hestoria qu'esplica qu'Hokusai yera verdaderamente fíu de Nakajima, ñacíu d'una barragana. 
Na so mocedá, Hokusai decidió trabayar como vendedor nuna prestixosa llibrería, y dende los 15 años, y fasta los 18, entró como aprendiz de grabador nun taller. Esti entrenamientu tempranu nel mundu'l llibru y del comerciu de la imprentación contribuyeron al desendolcu d'Hokusai como imprentador. Nel añu 1778, con 18 años d'edá, convertióse en discípulu del maestru de la escuela Ukiyo-e, Katsukawa Shunsho, col que deprendió la téunica del grabáu con planches de madera, especializándose en retratar a actores. El xoven Hokusai espublizó los sos primeros trabayos al añu viniente, invitaciones imprentaes pal teatru Kabuki, onde'l xéneru de la escuela del Shunsho y de Katsukawa apaez yá domináu dafechu.
A xulgar poles edaes de los sos fíos, Hokusai hebo contrayer matrimoniu al rodiu de la edá de 20 años. Posiblemente, por mor de la influyencia de la vida familiar, nesti periodu los sos diseños tienden a recoyer actores y muyeres n'ambientes históricos y en xardinos utilizando la téunica Uki-e (paisaxes semi-históricos onde s'utiliza la téunica occidental de la perspeutiva), ansí como imprentaciones de neños. Los llibros d'ilustraciones del artista y los sos testos dieron la vuelta a los temes históricos y didáuticos, al tiempu que'l trabayu d'Hokusai nel xéneru Surimoru demientres tola década viniente marcó ún de los finxos cimeros de la so carrera.
El xéneru Surimoru utilizábase, principalmente, p'asoleyar tarxetes pa les ocasiones especiales, añu nuevu y otres felicitaciones, pa presentar programes musicales, avisos, ya eso, n'ediciones curties qu'ufríen una imprentación perfecha y la más alta calidá.
Haza los 30 años Hokusai sufrió importantes cambeos personales. El so maestru Shunso morrió tempranu, en 1793, y la so xoven muyer morrió dexándo-y un fíu y dos fíes. Nel añu 1797 tornó casase y adoptó'l conocíu nome d'Hokusai. Esti cambéu de nome marca l'entamu de la edá d'oru del so trabayu, que siguió demientres mediu sieglu.
La obra d'Hokusai nesti periodu abarca tola gama del arte Ukiyo-e: tarxetes, Surimonu, llibros ilustraos, ilustraciones d'antoloxíes de versos, llibros eróticos, pintures a mano o llibros de bocetos. Dientro de los temes trataos por Hokusai, en perpoques vegaes compitió con Utamaro, el meyor grabador de sensuales imáxenes femenines. Pese a esta torga consciente, Hokusai trató d'abarcar una amplia gama de temes, especialmente esmolecióse pola representación de paisaxes ya escenes históriques, u la figura humana desempeña un papel secundariu. Alredor de la fin de la centuria introduxo nel so estilu la téunica de la perspeutiva y el coloríu occidental.
Yá nel sieglu XIX Hokusai escomenzó la ilustración del yomihon, noveles históriques. Baxo la so influyencia, el so estilu emprimó a sufrir camudamientos importantes y claramente visibles ente 1806 y 1807. La so figura y el so trabayu cada vez tevo un mayor algame, pero perdió en delicadeza y tendió a emprestar mayor atención a los temes clásicos tradicionales, especialmente la representación de samuráis, guerreros o temes chinos, y a alloñase del mundu del Ukiyo-e. 
Al rodiu l'añu 1812 el fíu mayor d'Hokusai morrió. Esta traxedia nun foi namái un duru güelpe emocional sinón tamién económicu, porque, como heriede de l'acomodada familia Nakajima, el so fíu suponía'l mediu de llograr una importante renta, de manera qu'Hokusai nun tuviere qu'esmolecese de la inseguridá de vivir de los cobros de la so pintura, los sos diseños y les sos ilustraciones. 
Por razones económiques o non, dende esi intre l'atención d'Hokusai centróse na ilustración de llibros, y sobre too nos llibros de copies de grabaos diseñaos p'artistes aficionaos. La so intención yera alcontrar nuevos discípulos y, poro, nuevos proteutores, no que tevo un ésitu escasu. 
Xunto a la fama de les sos detallaes imprentaciones ya ilustraciones, Hokusai collechó tamién gran ésitu nes esposiciones públiques de la so pintura; fizo, por exemplu, una pintura pergrande d'unos 200 m2 con figures mitolóxiques pa un gran festival. Inclusive una vez foi convocáu p'amosar les sos habilidaes artístiques énte'l shogun, teóricamente un ayudante del emperador que na práutica yera'l gobernante de Xapón.
Nel branu de 1828 la segunda muyer d'Hokusai morrió. El maestru tenía entós 68 años, alcontrábase ablayáu, con una paralís intermitente nel brazu esquierdu, solu y con un ñetu pelgar, qu'amosara ser un delincuente incorrexible. Énte esta situación la so fía favorita y alumna, O-ei, frañó'l so matrimoniu con un artista menor y tornó a casa'l pá u permaneció'l restu de la so vida. 
Hokusai trabayó fasta'l caberu día de la so esistencia. Yera un artista enérxicu que s'allevantaba ceo y pintaba fasta la nueche. Ésta fuera la so forma d'actuar demientres tola so llarga y productiva vida, y foi tamién la de los sos años finales. De los millares de llibros y d'imprentaciones d'Hokusai, les sos Trenta y seyes vistes del Monte Fuji son notables enforma. Espublizada ente 1826 y 1833, esta famosa serie, que colos suplementos incluyía un total de 46 impresiones a color, marcó un fitu na impresión xaponesa de paisaxes. La grandura del diseñu y l'habilidá de la execución nun fuera algamada fasta esi intre, inclusive nel trabayu del so contemporaneu Hiroshige.
Los continuos camudamientos de casa d'Hokusai -vivió en más de 90 viviendes-, ya inclusive los cambeos de nome, son elementos significativos del calter del artista. Amás del so nome principal, Hokusai utilizaba otros dos seudónimos ocasionales, y alredor d'una ventena de nomes que, indistintamente, añadía al so nome principal. 
Pese a les sos súpliques por siguir viviendo una década más, el día 18 del cuartu mes xaponés "el vieyu llocu pola pintura", como él mesmu se definía, morrió a los 89 años, ensin satisfacer la gueta de la cabera verdá sobre la pintura. 
Quince años enantes escribiera: ""[...] a la edá de cinco años tenía la zuna de facer trazos de les coses. A la edá de 50 produxera una bayura dibuxos, con too, nengún tenía un verdaderu méritu fasta la edá de 70 años. A los 73 finalmente deprendí daqué sobre la calidá verdadera de les coses, páxaros, animales, inseutos, pexes, les yerbes o los árboles. Poro, a la edá de 80 años tendré fechu un ciertu progresu, a los 90 tendré caltriáu'l significáu más fonderu de les coses, a los 100 tendré fecho realmente maraviyes y a los 110, cada puntu, cada llinia, tendrá vida propia" [...]"
Consideráu'l máximu esponente de la escuela de grabaos Ukiyo-e, Hokusai incorporó a lo llargo de la so vida la esencia del arte d'esta escuela. Les llinies curvies trazaes con una gran soltura, carauterístiques del so estilu primeru, foron evolucionando gradualmente haza una serie d'espirales qu'añadieron una llibertá ya elegancia entá mayores a la so obra, como pue observase en Raiden (Espíritu del truenu). Yera famosu pola enerxía ya espontaneidá del so xeniu creador, cualidaes que cola edá xorrecieron inda más. 
Nes obres de la so cabera dómina emplegaba pincelaes amplies curties y una téunica de color que-y daba una cualidá más sombría. Ente les más conocíes tán el cuadernu de dibuxos en 13 volúmenes Hokusai manga (comenzáu en 1814) y la serie de grabaos conocida como Fugaku sanjurokkei (Trenta y seyes vistes del monte Fuji), que contién delles de les imáxenes más famoses de la tradición artística xaponesa. 
El so xeniu testerón tamién representa, a los sos 70 años, la creación artística permanente, el prototipu del artista únicu que s'esforcia en finar la xera emprecipiada. 
D'otra miente, Hokusai constitúi una figura que, dende fines del sieglu XIX, impresionó a artistes, críticos y amantes del arte occidentales. Dende mediaos del sieglu los sos grabaos, como los d'otros artistes xaponeses, llegaron a París, u se coleicionaben con gran entusiasmu, n'especial por parte d'impresionistes de la talla de Claude Monet, Edgar Degas y Henri de Toulouse-Lautrec, con obres que denoten una fondera influyencia de dichos grabaos. 
Galería d'Ukiyo-E de Jim Breen (con comentarios n'inglés).
Martyn Bennett
Martyn Bennett (17 de febreru de 1971 – 30 de xineru de 2005) foi un músicu escocés anque nació en San Xuan de Terranova, Canadá. Ye una importante referencia no tocante a la fusión de música tradicional con sones electrónicos.
Entamó a tocar la gaita a los 10 años y a los 12 ganó dellos concursos de gaita n'Escocia, en categoríes infantiles. Entamaría al poco a tocar el vigulín y el pianu y a componer con 15 años na Escuela de Música de la Ciudá d'Edimburgu, siguió estudiando na Real Academia Escocesa de Música y Drama en 1990. 
En 1993, al poco de graduase, diagnostiquen-y un cáncer nos testículos. En 1994 dexa de llau la so formación en música clásica y entama a dedaca-y más tiempu otra vegada a la música tradicional, y al poco entamó a esperimentar con sones sintéticos. Tocó nel primer pase mundial de la película "Braveheart". 
En 1996, asoleyó'l primer álbum que llevaría el so propiu nome. En 1998 asoleya "Bothy Culture", el so trabayu más exitosu. En 2000, y nel prestíu de la so carrera, diagnostiquen-y linfoma de Hodgkin. 
Muerre'l 30 de xineru de 2005, depués d'una llarga llucha col cancer.
Ukiyo-e (浮世絵), "pintures del mundu nalante", ye un xéneru d'impresos (per aciu de la téunica de grabáu en madera) producíos en Xapón ente los sieglos XVII y XX, ente los que s'alcuentren imaxenes paisaxístiques, del teatru y de los cuartos del placer.
"Ukiyo", fai referencia a la impetuosa cultura moza que tevo puxu nel centru urbanu d'Edo (anguaño Tokyo), Osaka, y Kyoto y que yera un mundu dientro de sí. Ye una alusión irónica al términu homónimu "Mundu Dolisosu" (憂き世), el planu terrenal de muerte y renacencia nel que se basa la relixón budista.
Esta forma d'arte algamó'l so mayor grau de popularidá na cultura metropolitana d'Edo demientres la segunda metá del sieglu XVII, orixinándose colos trabayos d'un solu color d'Hishikawa Moronobu na década de 1670. Nun entamu, namái s'utilizaba tinta india, y llueu dellos impresos yeren colloreaos de forma manual con pinceles, pero nel sieglu XVIII Suzuki Harunobu desendolcó una téunica d'impresión polícroma pa producir "nishiki-e". 
L'Ukiyo-e yera accesible dau que podía ser producíu de mena masiva. Yeren na so mayoría alquiríos por habitantes que polo xeneral nun teníen el dineru suficiente como pa mercar una pintura orixinal. El tema orixinal de los ukiyo-e yera la vida de la ciudá, particularmente actividaes y escenes de llugares d'entretenimientu. Cortesanes fermoses, robustos lluchadores de sumu y actores populares yeren representaos realizando actividaes atrautives. Más adelantre los retratos paisaxistes fixéronse populares, y temes políticos ya imáxenes sobre individuos de los estratos baxos de la sociedá foron prohibíos y volviéronse temes que raramente yeren fechos. El sexu foi tamién un tema prohibíu, pero apaecía de forma continua nos impresos ukiyo-e. Dellos artistes ya editoriales foron sancionaos por crear impresos ukiyo-e con escenes de sexu esplicitu, tamién conocíos como "shunga".
Kanji
Kanji(漢字), lliteralmente "caráuter Han", ye'l nome de los caráuteres chinos utilizaos na escritura del Xaponés.
Dientro del procesu de consolidación del llinguax xaponés, a la par d'un desendolcu d'alfabetu silábicu, adoutóse'l sistema ideográficu chinu pa espresar la llingua. L'usu de los "kanji" ye una de les trés principales formes d'escritura xaponesa, los otros dos son hiragana y katakana, agrupaos como kana.
Los "kanji" son utilizaos pa espresar namái conceutos, a estremancia del so usu nel chinu, u puen ser tamién utilizaos nel so caráuter fonéticu. A un "kanji" correspuende un significáu y s'usa como determinante de la raíz de la pallabra; les derivaciones, conxugaciones y accidentes esprésense per aciu del usu de "kana" (n'especial d"'hiragana") col nome d'okurigana. D'esta mena conviven tanto'l sistema d'escritura llariegu (pero remanecíu de la mesma escritura "han") y el sistema importáu.
Una pequeña curiosidá ye que'l xaponés, al alquirir la escritura "han" (o china) haza'l sieglu III, caltién inalteraos los símbolos que na China continental foron remocicaos demientres la Revolución Cultural de los años 60."
Mangaka
Mangaka (漫画家) ye la pallabra xaponesa pa dibuxante d'historieta. Fuera de Xapón, principalmente n'occidente, la pallabra úsase principalmente haza artistes autores d'historietes xaponeses o manga. El sufixu "-ka" ye un agregáu que quier dicir "creyador de", dándo-y a la pallabra un grau honoríficu qu'indica maestría.
El trabayu de mangaka usualmente abarca la creyación mayoritaria del trabayu final, tantu de la trama como del dibuxu de la hestoria, anque ye común alcontrar dalgún mangaka que realiza los dibuxos en base a una hestoria dada por un escritor o que reciba aida en detalles del dibuxáu, como los paisaxes, el colloreáu o inclusu nel diseñu de personaxes. Inclusu esisten casos n'onde varios mangakes trabayen como grupu pa desendolcar un productu final, como ye'l casu de les artistes CLAMP, anque ye menos frecuente.
Melecina
Una melecina ye un fármacu integráu nuna forma farmacéutica y destináu al so usu nes persones o animales, dotáu de propiedaes pa prevenir, diagnosticar, tratar, aliviar o curar enfermedaes o p'afeutar a funciones corporales o al estáu mental, too ello al traviés de la vía d'alministración afayadiza, y cola dosificación de fármacu prevista. Los principios activos de les melecines son el fármacu en sí.
Kodomo manga
Kodomo Manga (del xaponés "kodomo", que significa neñu) ye la serie de tomos, series o espublizaciones anime infantiles que van empobinaes a los más pequeños, como por exemplu; Gakkou no Kaidan (hestories de pantasmes) y Hello Kitty. 
Tamién ye mui común que persones adultes s'interesen por eses series (un 70% de la población xaponesa adulta, sigún recientes encuestes), probablemente pol so desenfadáu estilu, la so curtia duración y una simple trama.
Shōnen manga
Shōnen (kanji: 少年, hiragana: しょうねん) significa lliteralmente "mozu", pero'l términu pue emplegase pa referise a una mena d'anime y manga que ta empobináu a los mozos adolescentes, anque a vegaes pue atrayer tamién a les moces. Suel haber pelees y grandes dosis d'aición, o bien romances vistos dende'l puntu vista del mozu.
Dellos exemplos son Gundam Wing, Dragon Ball, Inuyasha, El puñu de la Estrella del Norte y Saint Seiya. El manganime empobináu a homes mozos se conoz como seinen, anque n'Occidente suel vendese xuntu col shōnen, como si fueren una mesma cosa.
Tamién s'escribe ""shonen"", ""shônen"" o ""shounen"". Esta forma última ye la trescripción individual de los carauteres hiragana, pero nun indica tan bien la pronunciación de la pallabra.
Escudu de Les Regueres
L'escudu de Les Regueres (Asturies) ye xebráu:
Al timbre, corona real zarrada.
Antonio Tejero
Antonio Tejero Molina (Alhaurín el Grande, Málaga, 1932) ye un ex-teniente coronel de la Guardia Civil. Foi unu de los principales cabezaleros del intentu de güelpe d'estáu del 23 de febreru de 1981 n'España, popularmente conocíu comu 23-F.
La tarde del 23-F, al mandu d'unos 200 guardies civiles asaltó'l Congresu de los Diputaos, que nesos momentos celebraba la sesión d'investidura como Presidente del Gobiernu de Leopoldo Calvo Sotelo. Secuestró a tolos diputaos hasta les 10 de la mañana del 24 de febreru de 1981, cuando s'entregó al fracasar l'intentu de golpe d'estáu.
Foi procesáu y encarceláu, permaneciendo na prisión d'Alcalá d'Henares hasta'l 2 d'avientu de 1996 en que salió en llibertá condicional. Dende setiembre de 1993 yá disfrutaba de réximen abiertu. En 1982 entamó dende la cárcele un efímeru partíu políticu d'estrema derecha pa presentase a las eleiciones xenerales ("Solidaridad Española"), que desapaeció tres éstas pol mor de los sos raquíticos resultaos.
Eufemismu
L'eufemismu ye una figura retórica que consiste en sostituyer una pallabra considerada desagradable por una espresión o otra pallabra que nun tenga les mesmes connotaciones negatives. 
Los eufemismos son frecuentes na propaganda en tiempu de guerra, nel llinguaxe políticamente correcto o cuando se fai referencia al sexu, les fonciones fisiolóxiques en xeneral, la muerte, la enfermedá o la economía. 
Nel casu de les interxecciones ye frecuente cambiar pallabres consideraes tabú por otres de significáu bien distintu pero que suenen apaecío. Asina, en munches blasfemies sostitúyese "Dios" por "diez" o "cago en" por "caso con". 
Delles veces, col pasu del tiempu, el propiu eufemismu llega a considerase desagradable y sostitúyese por otru nuevu. Por exemplu, anguaño la espresión "cuartu bañu" sostituye a "retrete", que s'usaba pa designar el cuartu de la casa tresnáu pa les necesidaes fisiolóxiques.
Renacuayu
Nómase cucharapu o rancuayos a les llarves de les xaronques y sapos (anfibios anuros) y, por estensión, tamién a los de los demás anfibios, como les sacaveres, tritones y cecilies. Nesi estadiu respiren per aciu de branquies esternes (o internalizaes) y residen permanentemente nel agua. 
Kesva an Taves Kernewek
Kesva an Taves Kernewek (n'asturianu: "Conceyu de la Llingua Córnica"), ye una sociedá fundada en 1967 pola resolución del "Gorsedh Kernow" ("Asamblea los Bardos de Cornualles") y la "Unyans Kowethasow Kernow Goth" ("Xunión de Sociedaes del Vieyu Cornualles") pa continuar la promoción del córnicu que fasta aquel añu desendolcaran estes dos asociaciones. Esti conceyu cunta con representantes del gobiernu de Cornualles, de les dos sociedaes fundadores y de la Universidá de Plymouth.
Ente otres xeres, la "Kesva an Taves Kernewek" da información sobro'l movimientu de la "dasserghans an yeth" o resurdimientu de la llingua córnica. Tamién organiza cursos, fai esames en cooperación col Comité Llocal d'Educación y espubliza llibros, gramátiques, diccionarios y otres obres de referencia.
La súa constitución foi reformada en 1982 y ta formada por 21 miembros:
En 1987 votó l'adopción del "Kernewek Kemmyn" pal córnicu estandarizáu.
Cartografía
La cartografía ye una disciplina qu'integra ciencia, téunica y arte, que trata de la representación de la Tierra sobre un mapa o representación cartográfica. 
Pero amás de representar los contornos de les coses, les superficies y los ángulos, ocúpase tamién de representar la información qu'apaez sobre'l mapa, según se considere qué ye relevante y qué non. Esto, normalmente, depende de lo que se quiera representar nel mapa y de la escala.
Estes representaciones actualmente tán realizándose con programes d'informática nomaos SIG, nos que se pue xeorreferenciar dende un árbol y la so ubicación, hasta una ciudá entera como pue ser los sos edificios, cais, places, pontes, xuridicciones, etc.
Arroz con lleche
L'arroz con lleche ye un postre fechu cociendo lentamente arroz en lleche con zucre. Cómese fríu o caliente. Suel echáse-y canela.
The Simpsons
Los Simpson (n'inglés, The Simpsons) ye una serie animada de televisión. D'orixe norteamericanu y temática adulta, Los Simpson foron creaos por Matt Groening pa la canal de televisión americana Fox Broadcasting Company, y narra la vida y el día a día d'una familia de clase media americana que vive nun pueblu ficticiu nomáu Springfield. La serie ye una parodia satírica del estilu de vida del americanu de clase media personificáu na familia protagonista, formada por Homer, Marge, Bart, Lisa y Maggie. El programa ta ambientáu na ciudá de ficción Springfield, satirizando munchos de los aspectos de les condiciones humanes, dientro de les que s'atopa la cultura, sociedá y televisión americanes.
La familia foi concebida por Groening poco enantes de convertise nuna serie de curtiametraxes animaes xunto col produtor James L. Brooks. Groening creó una familia disfuncional y llamó a los personaxes colos nomes de miembros de la so propia familia, sustituyendo'l so propiu nome pol de Bart. Les curties conviertéronse en parte de The Tracey Ullman Show el 19 d'abril de 1987. Depués d’una serie de 48 curties separaes en 3 temporaes decidió facese un programa de media hora n'horariu de máxima audiencia. Asina la serie convertióse nun éxitu pa la canal Fox, llegando a ser la primer serie de la Fox que s'asitiaba ente les 30 con mayor númberu d'audiencia nuna temporada (1989-1990).
Dende'l so debú, el 17 d'avientu de 1989, la serie tien 491 episodios y 23 temporaes. The Simpsons Movie, la película basada na serie, foi estrenada nos cines de tol mundu'l 6 y 7 de xunetu de 2007, y recaudó 527 millones de dólares en tol mundu.
The Simpsons ganó docenes de premios desque la serie púnxose n'antena. Ente ellos destaquen 24 Premios Emmy, 26 premios Annie y un premiu Peabody. Nel númberu del día 31 d'avientu de 1999 de la revista Time dicíase que yera la meyor serie de televisión del sieglu XX y el 4 de xineru del añu siguiente a familia Simpson foi premiada con una estrella nel Paséu de la Fama de Hollywood. The Simpsons ye la comedia de situación americana y programa d'animación que lleva más años n'antena, y dende’l 2008 ye, xunto con Gunsmoke, la serie d'entretenimientu americana que más tiempu lleva emitiéndose n'horariu de máxima audiencia. 
N'España, empezó a emitise nel mes d'abril de 1993 per TVE 2, pero por falta d'audiencia foi retirada d'emisión. Aína, Antena 3 mercó los derechos d'esta serie y na emisión nesta canal algamó un enorme éxitu. Tanto ye asina qu'entá repítense capítulos n'horariu de mediudía.
El gruñíu de quexa de Homer –“D’oh!”- incluyóse nel Oxford English Dictionary, testu que funciona como máxima autoridá del idioma francu del mundu, mentes que la espresión de refuga “Meh”, popularizada pola serie, entró nel 2008 nel diccionariu Collins. Mesmamente, Mark Liberman, director del Linguistic Data Consortium, afirmó que The Simpsons substituyera a Shakespeare y a la Biblia como “la meyor fonte de llingües, frases comodín y alusiones testuales”.
La familia Simpson ta formada por cinco personaxes principales, que son:
Otros miembros de la familia son:
Más personaxes (idioma orixinal):
Los Simpson emítiense internacionalmente pola cadena FOX. Además, cadenes llocales de cada país tamién emiten la serie, polo xeneral, con doblaxe nel idioma oficial y mui poques veces subtituláu.
Actualmente la serie emitió dieciocho temporaes n'Estaos Xuníos. Agora tá trabayándose na decimonovena temporada y Fox confirmó que la serie seguirá, de fechu hai rumores que dicen que se firmará hasta la temporada 24 y si al llegar a esa temporada siguen teniendo ésitu firmarán más. Posee el recor de ser la serie de dibuxos animaos que más permaneció n'horariu central (de 20:00 a 24:00 hores).
Auvernia
Auvernia (en francés "Auvergne", n'occitanu "Auvèrnhe" o "Auvèrnha" ) ye una rexón alministrativa allugada nel centru de Francia y con capital en Clermont-Ferrand. Comprende cuatro departamentos: Puy-de-Dôme, Cantal, Haute-Loire y Allier. La rexón alministrativa d'anguaño correspuende "grosso modo" a les antigues provincies d'Auvernia, Velai y Borbonés.
Velái
El Velái (n'occitanu "Velai", en francés "Velay") ye una rexón de cultura occitana allugada nel macizu central francés. Formó parte de l'antigua provincia del Languedoc, hasta la Revolución francesa. A partir d'esta época, cola amestadura de dellos territorios d'Auvernia, del Gévaudan y del Forez dio llugar al actual departamentu de Huate-Loire.
El nome vien del pueblu galu de los "vellavi" o "velauni", establecíos alredor de la ciudá de Ruessio (anguaño Saint-Paulin). A partir del sieglu VI, col treslladu del obispáu al Puy-en-Velay, la vida de la rexón organízase alredor d'esta última ciudá.
Bandera de Cataluña
La bandera de Cataluña ye anguaño la tradicional "senyera" del soberanu de Cataluña, tal como señala l'artículu 8 de l'Estatutu de Cataluña. 
Orixinariamente esta yera la bandera del conde de Barcelona, y darréu de los reis de tola Corona d'Aragón. De magar el sieglu XIX y la Renaixença, el naciente catalanismu adoptóla como "Bandera Nacional" de Catalunya, convirtiéndose n'oficial col Estatutu de 1932.
Bart Simpson
Bartholomew "Bart" Jo Jo Simpson ye un personaxe ficticiu de la serie animada Los Simpson, y la so voz orixinal n'inglés ye de Nancy Cartwright. N'España ye dobláu por Sara Vivas.
Bart ye fíu de Homer y Marge, y hermanu de Lisa y Maggie. Tien 10 años, ye un mal estudiante y abondo bromista. El so nome ye un anagrama de "brat", que n'inglés significa "mocosu malcriáu". La so ideoloxía ye "yo nun lo fice, naide me vio, nun puen demostralo".
Bart ye decididamente el más rebelde de la serie. Ye un rapaz simpáticu y tamién mui piraván, que fai munches bromes col so amigu Milhouse. Estudia na escuela de Springfield, aunque nun-y va mui bien; ye más, quédase siempre en clase a escribir na pizarra lo que nun debe facer. Sigue los programas del so cómicu preferíu Krusty el payasu. Ye desobediente y fai tolo que-y pasa pola cabeza.
Ismael González Arias
Ismael María González Arias ye ún de los escritores más prolíficos y polémicos (nos sos artículos de prensa) del panorama lliterariu asturianu. Diplomáu en Profesoráu d'Educación Xeneral, enxamás trabayó de maestru, faciéndolo como vendedor de periódicos, camareru, guaje na construcción o ayudante mineru. Máster en Márqueting y Comunicación Multimedia, especialista en Xestión Cultural y Territoriu, y diplomáu en Xestión d'Instituciones Artístiques y Culturales, presidió l'Asociación Profesional de Xestores Técnicos de Cultura d'Asturies y ye anguaño director de la Casa de Cultura "Teodoro Cuesta" de Mieres.
Trabayando na mina publica'l so trabayu "Fálame, fála-y", primer manual d'aprendizaxe comunicativu de la llingua asturiana, empleáu a lo llargo d'años nel enseñu de la llingua asturiana p'adultos.
Tola so obra, incluyida la ficción, ta de dalguna manera entellazada, siendo una crónica del tiempu del que fala. Asina, "El cuartu negociu" (1993) treslládanos a la guerra de los Balcanes con un personaxe que vuelve aparecer en "El tiempu de Manolo" (2005), biografía personal de lo que fueran los años setenta, un periodu marcáu pol fin de la dictadura y el fin del mundu rural. Na so última novela, "En busca de Xovellanos" (2006), realiza una incursión na novela histórica como una manera de regresar a los oríxenes del tiempu presente, con personaxes españoles y foranos que revisen el conceptu d'España percorriendo'l so territoriu detrás de Gaspar Melchor de Xovellanos, en plena ocupación francesa a primeros del sieglu XIX.
Cuenta con páxina propia en [www.ismael.org] na que s'afayen dellos de los sos trabayos sobre música y artículos periodísticos, como los correspondientes a la serie de "L'Asturies Cismontana" y del siguimientu de la película "Pídele cuentas al Rey", de José Antonio Quirós.
Premiu de Materiales Didácticos
El Premiu de Materiales Didácticos del Principáu d’Asturies convocóse a lo llargo de la década de los noventa del sieglu XX, col obxetivu de fomentar los trabayos didácticos en llingua asturiana pa les aules.
Dellos de los principales trabayos premiaos y publicaos fueron:
"Programación Comunicativa sobre un testu clásicu: “La Cuelma”, de Xosé Caveda y Nava" (1991), d’Ismael González Arias, que recibió’l Premiu de Materiales Didácticos en 1990, xenera materales d’averamientu didácticu de la poesía clásica asturiana al aula, de manera que sirviera p’afondar nel vocabulariu, na construcción lliteraria, nel autor y nel so tiempu.
"Lliteratura asturiana nel tiempu" (1993), d’Antón García, que recibió’l Premiu de Materiales Didácticos en 1991, ye un intentu, bien fructíferu, de sistematizar al través de periodos y xeneraciones la lliteratura na nuestra llingua dende Antón de Marirreguera a los autores contemporanios.
Anabel Santiago
Anabel Santiago (18 de xunu de 1981, Buenos Aires, Arxentina), ye una cantante de tonada asturiana. Entamó a cantar tonada asturiana a la edá de trece años. Ye na actualidá la cantadora de tonada con mayor proyección d'Asturies. Fue nomada Meyor Voz Asturiana del Memorial "Silvino Argüelles" nes ediciones 2003, 2004, 2005 y 2006.
Nel barriu de La Corredoria d'Uviéu hai una urbanización de cais dedicaes a les grandes estrelles del folclor y la música tradicional asturiana de tolos tiempos. Naturalmente, la mayoría de los nomes illustraos son d'artistes yá fallecíos o bien avanzaos d'años. La escepción ye Anabel Santiago, que con namás 19 años contó cola so propia cai, por mor d'una llarga retafila de galardones, premios, collaboraciones, xires y grabaciones que vien realizando dende los 12 años.
Emprimando en 1995, gana en bien d'ocasiones los concursos más importantes de la tonada asturiana: Concursu Ciudá d'Uviéu, Concursu de La Nueva, Concursu d'El Comercio de Xixón, Concursu d'Amieva, Concursu de Tonada d'Avilés, Concursu Cuenca del Caudal… y ye contratada pol Gobiernu del Principáu d'Asturies p'actuar n'Europa y Llatinoamérica –Bruxeles, Xinebra, Lausana, Buenos Aires, Cuba…-.
En 1996, realiza les sos primeres grabaciones xunto a otros campeones de la tonada. Anicia a facese notar en festivales de folk como Lorient o Folk Segovia. Participa nun curtiu cinematográficu, "La neña de los mios güeyos", en 1999. En 2000 realiza una importante collaboración con Dixebra, nuna esitosa grabación, "Glaya un país". Nel 2001 edita'l so primer trabayu, en clave tradicional, titulada "Tierra de sueños".
Nel 2003, Anabel Santiago edita'l so segundu discu, "Al son de la lluna", que supón una revolución dientro del mundu de la tonada y del cantu asturianu. La inquietú que siempre amuesa l'artista yá ye una realidá plasmada en temes de gran belleza, talos como “A la mar vanse los ríos”, “Cantar del home solu” o “Amor quién te tuviera”… Collabora nel mesmu añu na nueva grabación del multiinstrumentista y productor Tino de Giraldo.
Nesta dómina conoz a Michael Lee Wolfe, músicu y productor americanu afincáu n'Asturies, col qu'entama una collaboración qu'inclui diversos proyectos. A parte de les sos actuaciones xunto a l'Asturiana Mining Company, Anabel Santiago ye llamada pola Compañía Asturiana d'Espectáculos pa ser la voz principal de los nuevos proyectos, como "Nel Camín" o "Torner", o la so destacada collaboración na estrena de la obra "Camín a Xixón", na Plaza Mayor de Xixón. En 2004 realiza una xira per Venezuela xunto a Alberto Varillas y el grupu Ástura.
Xunto al citáu cantante y gaiteru Alberto Varillas, Anabel Santiago ye la estrella del nuevu espectáculu "Torner", cola producción musical d'Ismael González Arias, que s'estrena'l 26 de febreru de 2005 nel Conservatoriu Superior “Eduardo Martínez Torner” d’Uviéu, un espectáculu col que va dir de xira per Asturies a lo llargo de tol añu.
A finales del añu 2005 sal en CD el so trabayu "Anabel Santiago canta a Diamantina Rodríguez", dedicáu a la figura femenina más importante de la música asturiana, Diamantina Rodríguez, y que ye'l primeru qu'algama una distribución per tol territoriu español, de la mano de Galileo MC.
Nel CD "Música de Mujer", edición exclusiva de la La Fábrica de Ideas y FNAC, incluyóse'l so tema "Esi pandeiru que toco", del CD "Anabel Santiago canta a Diamantina Rodríguez", y nel CD "Nuestra diversidad cultural", editáu pola FNAC, La Fábrica de Ideas y Radio 3, abrióse col so tema "El galán d'esta villa", orixinal d'Ismael González Arias.
Nel añu 2010 publica'l trabayu tituláu "Agora" que ye producíu por Héctor Braga.
La última grabación d'Anabel tien llugar nel añu 2015, trátase de "Llances de papel", que contien cantares populares asturianos, tangos y otros sobre lletres de José Luis Remis y música de Xulio Arbesú. Nel discu améstense l' "indi" pop y la tonada en dellos cantares, mientres qu'otros son más marcadamente folk.
Premiu Enriqueta González Rubín
El Premiu "Enriqueta González Rubín" de periodismu, el más prestixosu delos que s'entreguen n'Asturies nel campu audiovisual y de prensa escrita, lleva'l nome de la opular escritora de la segunda metada del sieglu XIX, que namás firmaba con alcuños les sos collaboraciones periodístiques ("La Gallina Vieja" y "La Cantora del Sella").
Sábese que nació Enriqueta González Rubín en Santianes del Agua (Ribeseya) nel añu 1832, que yera de bona familia, que tuvo un fíu de soltera y qu’exerció de maestra en Ribeseya, pero nun se tienen noticies de la data y del llugar onde morrió.
Hasta 1992 nun se publicara dengún llibru d’esta autora, de la que diz Antón García que “pue considerásela comu’l primer narrador de la nuesa lliteratura”. L’Academia de la Llingua Asturiana sacó esi añu un volume tituláu "Collaboraciones periodístiques", que recueye los dos testos ("Una boda por amor" y "Un Indianu como hay pocos") que yá asoleyara Protasio González Solís nes sos "Memorias Asturianas" (Uviéu, 1890).
Paez ser que, polo menos, publicó esta autora una novela por entregues en El Faro Asturiano en 1864 y qu’en 1875 tamién apaeció’l so Viaxe del tíu Pacho el Sordu a Uviedo.
El premiu Enriqueta González Rubín convocólu la Conseyería de Cultura en cuatro ocasiones y condedióse a los siguientes trabayos:
-Beatriz R. Viado pol so reportaxe "El campu asturianu, en víes d'estinción", publicáu nel periódicu Les Noticies
-Ismael González Arias pol artículu "La tonada como música culta asturiana", publicáu nel diariu La Nueva España.
-Na so modalidá de periodismu audiovisual a Chema Fernández y a Xandru Osuna, pola emisión 141 del programa "El xorrecer d’Asturies", en Radio Vestusta.
-Cristóbal Ruitiña pol artículu "Una historia de la mina poco conocida", publicada nel periódicu Les Noticies.
-Inaciu Galán y González, na modalidá de periodismu audiovisual, pola emisión "Homenaxe na alcordanza de Mánfer de la Llera", del programa "Asina foi... el Surdimientu" emitíu n'Onda Peñes.
-Miguel Solís Santos, pol artículu "La hemocianina de les andariques y el sangre del ciudadanu Capeto99" publicáu'l 15 de payares del 2005 en La Nueva España.
Akihito
Aki-hito () ye'l emperador (, tennō) qu'anguaño reina nel Xapón.
Tres cuatro fíes, los emperadores Hirohito y Nagako, consiguen tener un fíu: Akihito. Esti príncipe ñaz en Tokyo'l 23 d'avientu de 1933.
Nomáu Príncipe Tsugu (, ) na so infancia, Akihito foi educáu por tutores privaos fasta qu'entró na institución educativa Gakushuin.
Demientres la Segunda guerra mundial, especialmente mientres los bombardeos sobro Tokyo, foi evacuáu, col so hermanu, fuera del Palacio Imperial.
Borbonés
El Borbonés ("Bourbonnais" /burbonɛ/ en francés, "Borbonés" /burbunej/ o "Barbonés" /barbunej/ n'occitanu), ye una antigua provincia del centru de Francia. Correspuende "grosso modo" al actual departamentu del Allier y a una parte del Cher, alredor de Saint-Amand-Monrond 
Llingüísticamente, la rexón ta dividida en dos partes: el norte (comprendiendo les ciudaes de Moulins y Saint-Amand-Monrond) utiliza tradicionalmente un dialectu d'oïl conocíu como borbonés. En cambiu, el sur del territoriu, incluyendo les ciudaes de Gannat, Vichy y Montluçon ye de llingua occitana.
La provincia toma'l nome del castiellu de Borbón (anguaño Bourbon-l'Archambault), posesión de la familia que gobernó la señoría a partir del sieglu X. Esta familia ta nel orixe de la casa de Borbón, qu'ocupó en diferentes époques los tronos de Navarra, Francia, España o'l reinu de les dos Sicilies.
Premiu &quot;Máximo Fuertes Acevedo&quot; d'Ensayu en Llingua Asturiana
El Premiu "Máximo Fuertes Acevedo" d'Ensayu en Llingua Asturiana concedióse a lo llargo de la década de los noventa del sieglu XX per parte del Principáu d'Asturies, dexando de facese dellos años depués de quedar ermes les convocatories de los años 2000, 2001 y 2002 y volviendo a convocase de magar l'añu 2010.
El resultáu del Premiu en toles ediciones foi'l siguiente:
Sergio Rama
Sergio Rama Villar ye un cocineru asturianu. 
Fíu d'una familia de confiteros uvieinos, llicencióse nes escueles d'Hostelería y Restauración de Barcelona y na superior de Hostelería de Cataluña. 
En 1999 abrió un restaurante n'Uviéu, conocíu col nome de "La Puerta Nueva" .
Foi ganador nel concursu de cocineros d'Asturies y quedó octavu nel campeonatu de cocineros d'España en 2003.
Casa de Cultura Teodoro Cuesta
La Casa de Cultura "Teodoro Cuesta" de Mieres foi inaugurada'l 31 de mayu de 1988 y dende entós vien exerciendo de catalizador d'actividaes y proyectosd apostando decidío poles nueves iniciatives nel dominiu de les artes escéniques, les artes plástiques,les artes gráfiques y la música, asina como pola valoración y estudiu d'aquelles que, de mou específicu, toquen los aspectos propios de les artes tradicionales.
Lleva'l nome del que fuera'l más conocíu de los escritores en llingua asturiana, Teodoro Cuesta, amás de músicu y compositor. Dende l'añu 1989 ye director de la Casa de Cultura "Teodoro Cuesta" l'escritor Ismael González Arias.
Dende l'añu 2007 cuenta con un teatru con capacidá pa 400 persones y salón d'actos con capacidá pa 120 persones.
A lo llargo del añu destaquen, pola so trescendencia n'Asturies, los sos programes:
Dependen de la Casa de Cultura "Teodoro Cuesta" les siguientes instalaciones culturales del conceyu de Mieres:
Francis William Aston
Francis William Aston (1 de setiembre de 1877, Birmingham, Inglaterra - 20 de payares de 1945, Londres) foi un físicu y químicu británicu.
En 1903 consigue una beca pa estudiar na Universidá de Birmingham. En 1909 pasa pal Llaboratoriu Cavendish en Cambridge, convidáu por Joseph John Thomson, onde trabayó na idendificación de los isótopos del neonio y experimentó les descargues llétriques en tubos de baxa presión. Foi profesor del “Trinity College de Cambridge". 
Retomó los sos estudios depués de la I Guerra Mundial en 1919, inventando un espectrógrafu de masa que-y permitió descubrir el porqué de les diferencies de masa en dellos isótopos non radioactivos. Con estos estudios ye a identificar, polo baxo, 212 de los 287 isótopos naturales. 
En 1922 concediéron-y el Premiu Nobel de Química pol ésitu algamáu al determinar les mases atómiques de tolos elementos del sistema periódicu. Igualmente, esi mesmu añu concediéron-y la medalla Hughes, qu'otorga la Royal Society (l'academia de ciencies británica).
En 1921 ingresó na Royal Society, y en 1935 foi escoyíu presidente del Comité Atómicu Internacional. 
De les sos obres, les más importantes tan n"'Isótopos" (1922) y "Masa-Espectru y Isótopos" (1933).
Ríu Seya
El Seya ye un ríu d'Asturies.
Naz nos Picos d'Europa na "Fonte del infiernu", en Fonseya, Sayambre (provincia de Llión) y desemboca nel mar Cantábricu formando la ría de Ribeseya. Tien de llargo 42 quilómetros y un caudal mediu añal de 42,79 m³/s. La so cuenca tien una superficie de 1.246 km².
Pasa pelos conceyos de Ponga, Amieva, Parres, Cangues y Ribeseya. 
Los sos principales afluentes son el Ponga y el Piloña pela esquierda y el Dobra y el Güeña pela derecha. 
Dende 1927, el primer sábadu d'agosto, vien faciéndose la preba de baxada de rios en piragua más importante del mundiu, la Baxada Internacional del Seya. 
Tamién ye un de los ríos salmoneros más importantes de la Península Ibérica.
Interfaz gráfica d'usuariu
La Interfaz Gráfica d'usuariu o GUI (n'inglés Graphical User Interface)
La interfaz gráfica de les computadores foi diseñada cola fin d'ocultar el verdaderu funcionamientu de la máquina, ya que yera mui complicao pa los usuarios tipo. D'esta manera facilitaben l'usu de les computadores y llegaben a nuevos usuarios. La interfaz gráfica enséñamos cualisquier ficheru, programa o otro con un iconu dependiendo del ficheru que sea. Muéstranos una barra de ferramientes, un fondu y otres coses que nos ayuda a diferenciar mui fácilmente cualisquier aplicación o ficheru, facilitando'l so usu, cosa que nun yera tan cenciella cola llinia de comandos.
Golem
Na mitoloxía xudía'l golem ye un ser animáu creáu enteramente de materia inanimada por un procesu máxicu. El términu úsase na Biblia pa referise a una sustancia incompleta o embrionaria (Salmos 139:16). Les histories más vieyes de golem vienen del antiguu xudaísmu, el Talmud describe a un Adán creáu inicialmente com un golem.
Puntu Aries
Los planos del ecuador terrestre y la eclíptica (el planu formáu pola órbita de la Tierra) córtanse nuna recta que señala la dirección del puntu Aries o puntu vernal. 
Ye'l puntu nel que'l Sol pasa del hemisferiu sur al norte, cosa que pasa pa contra'l 21 de marzu (entamando la primavera nel hemisferiu norte y la seronda nel hemisferiu sur). 
Ye l'orixen de l'ascensión reuta y tanto ella como la declinación son nules. Por mor de la precesión de los equinoccios esti puntu retrocede 50,25” al añu. Agora'l puntu Aries nun ta na constelación Aries (como cuando foi calculáu por primer vez, hai lo menos un par de miles d'años) sinon na so vecina Piscis. El puntu diametralmente opuestu ye'l puntu Llibra.
Bon Jovi
Bon Jovi ye una banda norteamericana de Hard Rock. Algamó la fama mundial gracies a los ésitos internacionales: "Livin'On A Prayer", "You Give Love A Bad Name", "Bad Medicine" y "I'll Be There For You", a mediaos de los 80's. Foi formada en New Jersey, en 1983 por Jon Bon Jovi (el so verdaderu nome ye John Francis Bongiovi). Con Richie Sambora na guitarra, David Bryan nos teclaos, Tico Torres (Hector Torres) como baterista y Alec John Such comu baxu (sustituíu en 1995 por Hugh McDonald), esta banda algamó gran ésitu y aceptación nes décades de los 80's y 90's. Remaneció nel añu 2000 col ésitu "It's My Life", y continúa llenando tolos estadios onde se presenten y vendiendo millones de discos alredor del mundu con cada llanzamientu.
Matt Groening
Matt Groening nació'l 15 de febreru de 1954 en Portland, Oregon (Estaos Xuníos). La so infancia trescurrió na so ciudá natal y residió nun edificiu asitiáu na cai Evergreen Terrace, nome que-y dio a la cai onde viven los personaxes de la so creación, Los Simpson.
En 1977 gradúase nel Evergreen State College d'Olympia, Washington. Nesi mesmu añu decide treslladase a Los Angeles pa continuar cola so carrera d'escritor. Amás, entamó'l so trabayu profesional como dibuxante al llanzar la tira cómica "Life in Hell"
En 1986 decide crear dalgo nuevo. La so creación involucró a una simple familia, que con munchu humor llograríen facer una crítica social. El 8 de setiembre del mesmu añu, "Los Simpson" debuten nel show de Tracey Ullman, nuna curtia escena de dos minutos. Tuvo un gran ésitu. En 1989 son emitíos nel Canal Fox como programa independiente.
En 1993, Matt fundó Bongo Comics, una empresa qu'anguaño tien editaos cientos de cómics y llibros. Realizó una nueva serie animada llamada Futurama llanzada en 1999 nel mesmu canal, serie que dexó d'emitise en 2003.
Coca-Cola
Coca-Cola ye una bebida con gas. Ye una de les marques comerciales más identificable y comercializada, disponible en más de 200 países, siendo por tanto'l refrescu más vendíu en toos estos países menos en tres d'ellos.
Les oficines centrales de la compañía (The Coca-Cola Company) tán n'Atlanta, nos Estaos Xuníos.
El mayor rival de Coca-Cola ye Pepsi, qu'emprimaron como los sos imitadores a entamos del sieglu XX.
N'Estaos Xuníos, Canadá, Australia y Gran Bretaña se conoz comu Coke, n'Ecuador llámase Cola y en bona parte d'Hispanoamérica llámase-y familiarmente Coca o Coquin.
Hai muncha polémica alredor de la compañía, los sos productos y les sos téuniques de comerciu. Recientemente nel Reinu Xuníu denuncióse a la Coca-Cola por afalar a la mocedá a consumir la llamada "comida basura".
Giuseppe Mazzini
Giuseppe Mazzini (22 de xunu de 1805 – 10 de marzu de 1872) foi un revolucionariu, filósofu del movimentu italianu nomáu Risorgimento. Aidó nel procesu de formación de la Italia moderna a partir de los numberosos estados, munchos dominaos por potencies foriates, qu'esistieron fasta'l sieglu XIX. Tamién contribuyó a definir el movimientu européu en pro d'una democracia popular nun estáu republicanu.
Nacíu en Xénova, Mazzini ingresó nes files de la Carbonaría, una asociación secreta con fines políticos. La so actividá revolucionaria traxo-y problemes bien ceo cola xusticia. En 1831 foi a Marsella, onde entamó una nueva sociedá política denomada "La giovine Italia" (La Xoven Italia). El so lema yera "Oru y el Pueblu", y el so principiu básicu yera la xunión de los diversos estaos y reinos de la península nuna única república como únicu mediu p'algamar la llibertá italiana. Tamién fundó delles organizaciones cola fin d'unificar o lliberar otres naciones: "Xoven Alemaña", "Xoven Polonia" y finalmente "Xoven Europa" (Giovine Europa). 
Mazzini creyía que la unificación italiana namái se podría algamar al traviés d'un llevantamientu popular. Continuó plasmando esti propósitu nes sos obres y trató de consiguilo al traviés del esiliu y l'adversidá con inflexible constancia. De toes formes, la so importancia foi más ideolóxica que práutica: tres la cayida de les revoluciones de 1848 (nes que Mazzini se convirtiera nel líder de la efímera República Romana), los nacionalistes italianos empincipiaron a mirar al rei del Piamonte y el so primer ministru, el conde Cavour como los directores del movimientu unificador. El xeneral Giuseppe Garibaldi, un mozu siguidor de Mazzini, tamién desempeñó un papel crucial nel camín faza'l Estáu italianu, pero esti reinu alloñábase abondo de la república anhelada por Mazzini. 
Mazzini enxamás aceptó una Italia unificada baxo la forma de reinu y siguió trabayando por una república democrática. En 1870 foi arrestáu y devueltu al esiliu, anque llograría tornar con nome falsu y vivir en Pisa fasta la so muerte en 1872. El movimientu políticu que lideró foi denomináu "Partíu Republicanu" y tuvo activu n'Italia fasta los años 90 del sieglu XX.
República Romana
"Pa la República romana de l'antigüedá (509 e.C. - 27 e.C.) ver Antigua república romana."
República Romana, nome de dos estaos itálicos del sieglu XIX.
La primer República Romana foi creada'l 7 de marzu de 1798 y esistió fasta'l 29 de setiembre de 1799. Nel momentu de la so creación integráronse-y la República Tiberina, proclamada en Perusa en Febreru de 1798, y l'República Anconitana, proclamada en Ancona'l 19 de payares de 1797.
La bandera, basada na francesa, foi otorgada por Napoleón. Conponíase de tres franxas verticales: negra, blanca y collorada. Tuvo n'usu fasta la supresión de la República.
Una segunda República Romana proclamóse'l 9 de febreru de 1849, que decretó la fin del poder temporal del Papa y adoptó como bandera la tricolor tal y como ficieren el restu de gobiernos provisionales de los ducaos italianos del Norte tres la fuga de los sos antiguos soberanos. 
Los franceses atacaron la República que se defendió bizarramente destacando ente los combatientes Garibaldi. Ente las baxes romanes cuéntase Goffredo Mameli, autor del himnu nacional.
James Larkin
James (Big Jim) Larkin (n' irlandés: Séamas Ó Lorcáin)(1874-1947), foi un líder sindical y revolucionariu socialista, nacíu en Liverpool, Inglaterra, el 28 de xineru de 1874, fiyu de pas irlandeses. Medró en mediu la probeza, teniendo una educación formal reducía al vese obligáu a trabayar en dellos emplegos yá de neñu, enantes de llegar a dedicase por completo a organizar el sindicatu en 1905.
Foi pa Irlanda en 1907, onde fundó la Unión Xeneral Irlandesa de Trabayadores del Tresporte, el Partíu Llaborista d'Irlanda y, más tarde, la Unión de Trabayadores d'Irlanda.
Foi más conocíu pol so papel nel lockout de 1913 en Dublín. El "Big Jim" (Gran Jim) sigue ocupando un llugar destacáu na memoria colectiva de Dublín.
Partida de caza
Partida de caza ("Partie de chasse" nel orixinal francés) ye un cómic guionizáu por Pierre Christin y dibuxáu por Enki Bilal, asoleyáu n'álbum en 1983.
1983, seis años anantes de la cayida del muru de Berlín, un tren atraviesa los campos nevaos, Vassili Alexandrovitch Tchevtchenko, veteranu de la Revolución rusa y dignatariu de la Xunión Soviética entamó una caza del osu, nos alredores de Krolòwka en Polonia. Nun compartimentu vecín, Evgueni Golozov evoca con un cuadru moxu del Partíu Comunista (un interprete francés), el recorríu vital de Tchevtchenko, del so primer alcuentru con Lenin al puxu del poder stalinista.
La estancia tien llugar nun palaciu d'estáu d'arquitectura indeterminada. Los invitaos lleguen sucesivamente de los estremaos Países del Este, una decena de persones na que toos tienen responsabilidaes importantes nos aparatos d'Estáu y que toos tienen un papale importante na edificación del socialismu soviéticu. Constituyen una especie de rede informal, na que un de los intereses ye la conservación de les sos funciones y privilexos. Los alcuentros nel bar son la ocasión de recordar lluches pasaes.
Llega'l día de la caza, minuciosamente organizada por vieyu Tchevtchenko, cada unu tien un llugar asignáu. Ye interrumpida pola muerte «accidental» de Serguei Chavanidzé, el miembru más mozu del buró políticu, feríu por una bala del inocente intérprete. tué d'une balle par l’innocent interprète. Compruébase entós qu'esta cacería nun ye más que'l maquillaxe programáu del asesinatu d'un miembru inoportunu.
El telón de fondu, ye la historia de la Revolución rusa, de la evolución de dellos cuadros a los puestos más importantes y les rellaciones ente paises « hermanos » pero la cacería ye la ocasión d'eliminar físicamente al sucesor de Tchevtchenko. Los otros invitaos tán, la mayoría, perfechamente informaos de la maquinación, cosa que sabemos por delles indiscreciones, y ningunu fai la menor oxeción. El que lo fixera ta amenazáu, tamién él, de ser elimináu pol grupu. 
Seis años anantes de la cayía del muru de Berlín y del fundimientu de la Xunión Soviética, l'álbum pue paecer premonitoriu nesi sentíu nel que nos amuesa un aparatu esclerotizáu, dirixíu por homes que s'agarren al poder y a los privilexos inherentes. 
La collaboración ente Pierre Christin y Enki Bilal entamara en 1975, cola publicación d’un primer cómic, "La Croisière des oubliés", seguida en 1979 por una novela gráfica política, "Les Phalanges de l'Ordre Noir".
Los personaxes son imaxinarios, pero representen prototipos del aparatu de la Xunión Soviética y los sos países satélites.
Frederic Mistral
Frederic Mistral ( "Frederi Mistral" según les normes ortográfiques del Felibritge, Frédéric Mistral en francés), foi un escritor francés n'occitanu que vivió ente los años 1830 y 1914. 
Foi miembru fundador del Felibrige, impulsor de la norma ortográfica conocida dacuando col so nome y inspirador de publicaciones como l' "Armana Prouvençau" y "L'Aïoli". Nel campu de la lexicografía, dedicó más de venti años de trabayu a la redacción del monumental diccionariu "Lou Tresor dóu Felibrige". 
La so poesía, con obres como "Mirèio", "Calendau" o "Lou poeumo dóu Rose" ta considerada como una de les meyores de tola historia de la lliteratura occitana.
Frederic Mistral foi reconocíu yá en vida como'l principal responsable del recobramientu del provenzal como llingua lliteraria na segunda metá del sieglu XIX. En 1904 recibió'l Premiu Nobel de Lliteratura.
Frederic Mistral nació en Maillane (Provenza) el 8 de setiembre de 1830. Yera fíu d'unos terratenientes emparentaos con dalgunes de les families más antigües de Provenza.
Estudió bachilleratu en Nîmes y Derechu en Aix-en-Provence.
N'acabando los estudios, siguiendo los pasos de Josèp Romanilha y d'Honnorat, dedica los sos esfuerzos al recobramientu y al estudiu del provenzal.
En 1852, tres de la muerte de so pá, instalóse dafechu na casería de la familia, conocida como'l "Mas dau Jutge" ("Mas dóu Juge" na norma ortográfica del Felibritge).
El 21 de mayu de 1854 tien llugar la fundación oficial del Felibritge nuna reunión en Font-Ségugne cerca d'Aviñón, na que participó con otros seis poetes, ente los que destaquen Josèp Romanilha y Teodòr Aubanèu.
El llabor de Mistral, dende l'interior del Felibritge, foi decisivu na fixación de la norma llingüística y ortográfica que diba valir de bas pal recobramientu del provenzal como llingua lliteraria. Nesti sen, obres como Mirèio (1859), Calendau (1867), Lis isclo d'or (1875) o Lou pouemo dóu Rose (1897) representaron el modelu a imitar pa munchos poetes, dientro y fuera de Provenza. 
Per otra parte, anque nun primer tiempu foi partidariu d'una ortografía más averada a la etimoloxía, adoptó bien ceo la norma creada por Romanilha. Mistral contribuyó al ésitu d'esi sistema ortográficu usándolu na versión definitiva de "Mirèio", nos testos del "Armana Prouvençau" y otres publicaciones del Felibritge o incluso nes correcciones a les obres d'otros autores como Aubanèu. Anguaño, por fidelidá a Mistral, siguen mandándose d'él dellos escritores n'occitanu, principalmente en Provenza.
En 1854 entamó la redacción del Tresor dóu Felibrige, que nun peracabó hasta 1886. Esti diccionariu , que sigue siendo anguaño'l más completu de la llingua d'oc, contién innumerables variantes dialectales y ortográfiques de cada pallabra. Sicasí, pue considerase un diccionariu normativu, al colocar sistematicamente al principiu de cada artículu la forma propia del provenzal rodanianu, preconizada polos autores del Felibritge.
Como "capolier" ("cabezaleru") del Felibritge, ente 1876 y 1888, ayudó a esparder movimientu per tol territoriu d'oc. Sicasí, la so acción trespasó les fronteres de Provenza y del dominiu llingüísticu occitanu. Partidariu de la creación d'una "Unión llatina", entró en contactu colos autores de la Renaixença catalana, a los que dedicó'l poema La Coupo Santo y de la xoven Rumanía. Nesti sen, en 1868 viaxó a Barcelona pa participar nos Xuegos Florales y manifestó la so almiración por Jacint Verdaguer. En 1875, presidió les Fiestes llatines de Montpellier, nes que se coronó al poeta nacional rumanu Vasile Alecsandri.
En 1904 recibió, ex aequo col dramaturgu español José Echegaray, el premiu Nobel de Lliteratura . Dedicó'l dineru del premiu a la creación d'un Muséu na ciudá d'Arles.
Morrió el 25 de marzu de 1914 nel so pueblu natal de Maillane.
En versu
En prosa
Obres póstumes y inédites 
Enrique Truan
Enrique Truan Álvarez (Xixón, 5 de xunu de 1905 - 1 d'agostu de 1995, foi un pianista y compositor asturianu.
So padre, Luis Antonio Truan Vaamonde, yera descendiente d'una familia suiza afincada n'Asturies y que tendría una importancia grande na vida empresarial y cultural de Xixón, y so madre, Petronila Álvarez-Menéndez Valdés, d'ascendencia asturiana. Precisamente so madre, gran aficionada a la música y con conocimientos de piano, sería fundamental na vocación d'Enrique. Otra persona importante foi Modesta Díaz, profesora de piano, yá que foi la persona qu'animó a la Petronila pa que'l so fíu se dedicare con intensidá a la música.
Les actividaes industriales del padre fain que la familia se tresllade a Barcelona nel añu 1918, permaneciendo nesa ciudá hasta la muerte d'ésti que tien llugar en 1926, anque Enrique quedó hasta 1931. Esta ye la razón de que Barcelona seya una ciudá importante na formación musical del maestru, yá qu'esta ciudá tenía una vida musical con munchu puxu nos años 20 y 30.
Depués de la proclamación de la República, Enrique Truan decide tornar a Xixón, pero primero pasó dos años en Madrid, onde se dedicó a dar clases y a acompañar al tenor José Riera, asina como a participar na vida cultural de la capital.
Debido a lo menguao de la so obra, la so presentación en Xixón nun tien llugar hasta'l 2 de xunetu de 1947 nun conciertu entamáu pola Sociedad Filarmónica Gijonesa. Ye a partir d'esi momentu cuando entama a dirixir la Escuela de Música de la ciudá, xera que llevará a cabu hasta la so xubilación en 1970.
Slavisa Jokanovic
Slavisa Jokanovic (16 d'agostu de 1968, Novi Sad, Serbia) foi un futbolista mediucentru serbiu.
Xugó nos equipos siguientes:FK Vojvodina, FK Partizan, Real Uviéu, CD Tenerife, Deportivu de La Coruña y Chelsea. Actualmente ta casáu y tien dos fíos.
Shōjo manga
Shōjo (kanji: 少女, hiragana: しょうじょ) ye un tipu de manga/anime empobináu a moces, pero que tamién pue interesar a los mozos. La pallabra significa "moza xoven".
Tradicionalmente, el "shōjo puru" cientrase nes hestories d'amor y un fuerte protagonismu femenín, pero delles hestories shōjo cientrense más na aición p'atrayer a grupos más variaos (sobremanera'l subxénero de les magical girls). Por exemplu, "Sailor Moon" amesta elementos del "shōjo puru" con elementos d'aición, colo que ven la serie tanto les neñes de 10 años como los executivos de 40. Davezu, el shöho ta empobináu a moces preadolescentes.
Munches vegaes, el manga y anime shōjo contién elementos de shōnen-ai o incluso yaoi, por non falar del yuri. Los bishōnen tienen una estética mui definida, de mozos que tienen rasgos bastante afemaos.
Otres formes d'escribir "shōjo" son: "shojo", "shôjo" y "shoujo"
Esti tipu de manga remanez, según dellos, de la dómina d'Osamu Tezuka. Contién nel so orixe y estilu tol conxuntu de los parámetros estéticos que tán xeneralizaos del manga y del anime.
Les visiones de las flores, destellos, güeyos grandes y figures estilizaes tienen orixe cimeru nesta mena de narrativa, que na so forma más pura cientrase en confliutos, desavenencies, aventures y desventures referentes la vida de pareya, el namoramientu, l'amistá y l'amor.
Los personaxes principales son muyeres de cualaquier edá, anque polo xeneral son mozos cruciando los sos caberos años de secundaria. Los personaxes principales esponen dafechu les sos emociones y sentimientos con una gueta de lo más fonderu del so interior, visión y pensamientu.
Col tiempu los temes vanse actualizando, orientándose a la esposición de rellaciones ente persones del mesmu sexu. Entá cuando non ensin polémica, esti xéneru tien algamáu un relativu crecimientu en cuantes a la so popularidá y diversificación.
Hiragana
L'hiragana (平仮名; ひらがな) ye ún de los dos silabarios emplegaos na escritura xaponesa xuntu col katakana. Tamién se suel emplegar "hiragana" pa referise a cualaquiera de los carauteres d'esi silabariu. Cuando se refier al conxuntu de silabarios hiragana y katakana se-y conoz como "Kana".
Estos carauteres, al aviesu que los kanji, nun tienen nengún valor conceutual, sinón namái fonéticu. 
El silabariu hiragana consta de 46 carauteres que representen sílabes formaes por una consonante y una vocal, o bien una única vocal. La única consonante que pue dir sola ye la 'n'.
Esti silabariu emplégase na escritura de pallabres xaponeses, partícules y desinencies verbales; en contraste col katakana que s'emplega pa pallabres foriates y onomatopeyes. Poro, l'hiragana ye'l primer silabariu que deprienden los neños nipones. A midida que depruenden los kanji, los estudiantes van reemplazando los carauteres silábicos en favor de los carauteres chinos.
Telecable
Telecable ye una empresa de cable asturiana qu'ufierta servicios de televisión, teléfonu ya internet. Ye la marca comercial de la Sociedad Promotora de las Telecomunicaciones en Asturias, S.A. (SPTA).
Crease en 1995 al constituise les sociedaes Telecable Avilés, Telecable Uviéu y Telecable Xixón. Tres recibir les llicencies municipales oportunes, entamose'l diseñu y la implantación de freba óptico que diba cubrir les trés principales ciudaes asturianes.
Telecable remana pa dar los sos servicios una combinación de freba óptico que forma una rede principal y cable coaxial que ye'l que realmente aporta a los sos clientes. La empresa ufierta anguaño los sos servicios en packs, siendo obligatoriu la contratación de televisión pa los clientes particulares.
La empresa ufierta estos servicios nos siguientes conceyos: Avilés, Castrillón, Carreño, Corvera, Cuideiru, Llanera, Llangréu, Mieres, Pravia, Siero, Uviéu, Xixón y Villaviciosa, anque nun cubre la totalidá d'estos conceyos.
Los accionistes de Telecable son:
Sadam Husein
Ṣaddām Ḥusayn Abd al-Maŷīd al-Takrītī (n' árabe, صدام حسين عبد المجيد التكريتي, trescritu davezu nos medios de comunicación como Saddam Husein) foi un políticu y militar sunita iraquín (28 d'abril de 1937 - 30 d'avientu de 2006), y foi dictador del so país nel periodu 1979-2003.
Saddam Hussein nació na pequeña aldea de Al-Awja, a la vera'l ríu Tigris el 28 d' abril de 1937, dientro d'una familia ensin tierres. 
Analfabetu fasta los 10 años, Saddam Hussein, pasó la so infancia con so ma y el so padrastru. So pá morriere o abandonare el llar, según distintes versiones cuando tenía pocos meses. 
Según espublizó la BBC mundu,el so sofitu familiar mayor foi so tíu maternu, Khairalah Tulfah. Con él, Saddam Hussein foi a vivir a Baghdad ya ingresó nel Partíu del Renacimientu Árabe Socialista (Baas) -d'ideoloxía llaica, nacionalista y revolucionaria- en 1957. 
Yera la dómina na que les universidaes iraquines vivíen un clima de refuga foondera'l colonialismu británicu y pola intervención política de los Estaos Xuníos. Hussein foi parte d'esi ambiente y dempués de ser rechazáu pola Academia Militar de Baghdad pol probe currículum académicu, decidió participar más activamente nes aiciones del Partíu Baas. 
El 7 d'ochobre de 1959, Saddam Hussein formó parte d'un comandu de diez activistes del Baas que atentaron contra la vida del primer ministru Abdel Karim Kassem, un militar golpista qu'instaurare la primera república en Iraq, tres derrocar y asesinar al rei Faisal II y a tola so familia un añu enantes. 
L'atentáu contra Kassem fracasó y Saddam Hussein finó feríu nuna pata, una condena a muerte y un esiliu forzáu, primero en Siria y dempués n'Exiptu. 
El presidente exipcianu, Gamal Abdel Nasser, tomólu baxo la so proteición y facilitó-y la entrada na Universidá d'El Cairu, onde cursó estudios de derechu.
Hussein permaneció n'Exiptu dende 1959 a 1963 cuando tornó a Baghdad, depués de qu'otru güelpe militar -esta vegada d'un grupu formáu por baasistas y nasseristas- derrocara y executara a Abdel Karim Kassem y formara el Conseyu del Mandu Revolucionariu (CMR). 
Siguió una década de lluchas fratricides nel CMR, demientres la que Saddam Hussein empincipió a creyar la so lleenda. En 1964 foi arrestáu, tres la depuración de los baasistas, un añu depués, dientro prisión pasó a ser escoyíu vicesecretariu del Mando Rexonal del Baas. Y a entamos de 1966 fugóse de la prisión aprofitando un treslláu a otru centru. 
El 17 de xunetu de 1968, otru güelpe d'estáu -nel que les milicies organizaes y unviaes por Saddam Hussein dende'l so abellugu clandestín tovieron un papel central- colocó al Partíu Baas nel poder en solitario. 
L'ascensu de Hussein de magar aquello foi imparable. Saddam foi nomáu vicepresidente en funciones del nuevu CMR primero, y en payares de 1969 convirtióse en vice presidente de la República. 
Al frente de la policía secreta iraquí organizó la purga de disidentes políticos y, posu ente pasu, foi incorporando a miembros del so clan, "el clan de Tikrit" a tolos mecanismos del poder. 
Sin facer carrera militar, Saddam Hussein pasó de teniente xeneral en 1973 a xeneral en 1976 pa, cuando se fizo definitivamente col poder, el 16 de xunetu de 1979, auto nomarse mariscal. 
La so llegada a la presidencia foi dempués de la conveniente renuncia Ahmed Hassan al-Bakr.
De magar 1974 constituyóse nel home fuerte del Partíu Árabe Socialista Baaz y del réximen. Designáu presidente de la República en 1979, la so ambiciosa política militar llevaronlu a una guerra contra Irán (1980-88), na que cuntó col sofitu d'Estaos Xuníos, Francia y la XRSS.
El 2 d'agostu de 1990, Iraq invadió y anexionóse Kuwait. A entamos de 1991, una coalición internacional dirixía por Estados Xuníos obligó a Iraq a retirase de Kuwait demientres la Primer Guerra del Golfu, aqnue non fueron quien a derrocalu. 
Pesie a la derrota,caltuvose de presidente de la República y del Conseyu del Mandu Revolucionariu, fasta que una invasión y ocupación militar de tropes de los Estaos Xuníos y britániques y sofitada por una colición internacional na que s'alcontraba España lu derroque na denomada Segunda Guerra del Golfu.
Tuvo fuxíu demientres meses fasta que'l 13 d'avientu de 2003, Saddam Husein fue arrestáu nuna operación conxunta ente efectivos kurdos iraquinos y el Exércitu de los Estaos Xuníos mientres taba escondíu nun sótanu nos alrrodios de la so llocalidá natal, Tikrit..
El 5 de payares de 2006, tres dos años de xuiciu, Hussein foi condenáu, xunto con otros dos acusaos, "a morir na forca" pol Altu Tribunal Penal iraquín, que lu alcontró culpable de un crimen contra la Humanidá, pola execución de 148 chiítes de la aldega de Duyail en 1982. Tamién se-y atribuye la so responsabilidá nel ataque químicu a Halabja (1988), l' aplastamientu de la rebelión chiíta (1991) les fuexes comunes (1991), la guerra contra Irán (1980-88) y la invasión de Kuwait (1990).
Nel momentu de la sentencia (morir aforcáu) el día 5 de payares de 2006, Hussein pronunció les pallabres:
El 28 d'avientu de 2006, El Altu Tribunal Penal iraquín confirmó la orde d'execución de Saddam pal 2 de xineru de 2007. Los altos funcionarios iraquinos apresuráronse a tomar la decisión de la so muerte enantes de la llegada del 2007. Saddam Hussein foi executáu'l 30 d'avientu de 2006. Foi aforcáu a les 6:00 A.M hora llocal d'Iraq (UTC+3), polos cargos de crímenes contra la humanidá.
Partíu Árabe Socialista Baaz
El Partíu Árabe Socialista Baaz (tamién trescrito como Baath o Ba'ath, n'árabe: حزب البعث العربي الاشتراكي), foi fundáu en 1947 como un partíu políticu nacionalista árabe llaicu, radical socialista. Funcionaba como un partíu panárabe con rames en diferentes países árabes, pero yera más fuerte en Siria ya Iraq. Asumió'l poder en dambos países en 1963. En 1966 los partíos siriu ya iraquín convirtiéronse en facciones rivales. Ambos partidos Baaz caltuvieron el mesmu nome y tienen estructures paraleles nel mundu árabe.
Apaeció d'entamu como movimientu nacionalista árabe en 1932 de la mano de los pensadores sirios Michel Aflaq y Salah Bitar. Tomó fuercia nos años siguientes en Siria (onde se-y amestaron militantes de grupos marxistes) y el vecín Iraq (onde se implantó fuertemente nel exércitu). Nun foi fundáu oficialmente como partíu fasta la cellebración del so primer congresu en Damascu, el 7 d'abril de 1947.
La pallabra árabe "Baaz" significa "resurrección", como na obra publicada por Michel Aflaq, titulada "Nel camín de la resurrección". Les creencies baazistes combinen el socialismu árabe, el nacionalismu y el panarabismu. La ideoloxía, na so mayor parte llaica, contrasta muncho cola d'otros gobiernos árabes nel Mediu Oriente, qu'a veces tienden a orientarse hacia l'islamismu y la teocracia. Dellos analistes ocidentales piensen que'l Partíu Baaz asemeya en cierta manera a la ideoloxía facista pol so discursu populista, el so nacionalismu panarabista que casi se convierte n'espansionismu y poles sos tendencies a ser na práctica parte de la derecha política.
El lema del partíu ye "Unidá, llibertá, socialismu" (n'árabe "wahda, hurriya, ishtirakiya"). La "unidá" refierse a la unidá árabe, la "llibertá" fai énfasis na lliberación del control extranxeru y particularmente de la so intervención, y el "socialismu" refierse a lo que se denomina socialismu árabe enantes qu'al marxismu.
El Partíu Baaz llegó al poder en Siria el 8 de marzu de 1963 y caltuvo un monopoliu sobre'l poder político dende finales d'esi añu. Los baazistes gobernaron Iraq brevemente en 1963, y llueu dende xunetu de 1968 fasta 2003. Tres la destitución "de facto" del réximen baazista del presidente Saddam Hussein demientres la invasión d'Iraq de 2003, les autoridaes d'ocupación prohibieron el Partíu Baaz Iraquín en xunu de 2003.
Socialismu árabe
El socialismu árabe (ar. الاشتراكية العربية, "al-ishtirākīya al-‘arabīya") ye una ideoloxía política basada nuna combinación de panarabismu y socialismu. La so influencia intelectual y política llegó al so cenit demientres la década de 1950 y 60, cuando constituyó la base ideolóxica del Partíu Árabe Socialista Baaz y, en menor midía, del movimientu de Gamal Abdel Nasser n'Exiptu. El conceutu de "socialismo árabe" no debe ser confundíu cola tradición muncho más amplia de pensamientu socialista nel mundu árabe, que precedió al socialismo árabe en 50 años.
El término de "socialismo árabe" alcuñólu Michel 'Aflaq, ún de los fundadores del Partíu Baaz, pa distinguir la so ideoloxía socialista del socialismu marxista y d'otros tipos de socialismu desendolcaos n'Europa o n'otros países non occidentales (China, XRSS, ya eso.), y pa destacar la so autenticidá y orixinalidá. P' 'Aflaq, el socialismu árabe yera una consecuencia necesaria de la búsqueda de la unidá y llibertá árabe, pues namái un sistema socialista de propiedá y desendolcu podría superar el legáu social y económicu del colonialismu. Al mesmo tiempo, refuga con fuercia el marxismu ortodoxu, pues consideraba que los sos fundamentos materialistes, internacionalistes y ateos adaptabense mal a la situación árabe.
Mientres el socialismu árabe abrazaba gran parte del programa económicu y social del socialismu d'estilu soviéticu, los sos diverxentes fundamentos intelectuales y espirituales impusieron dalgunos llímites al so potencial revolucionariu: la propiedá de los medios de producción sedría nacionalizada, pero ensin cruciar los llímites de valores tradicionales como la propiedá privada y la herencia. Les estructures sociales "primitives" como el feudalismu, el nomadismu, el tribalismu y el faccionalismo relixosu sedríen superaes, pero non al costu de cortar los llazos sociales que constituyíen la unidá árabe.
Las manifestaciones económiques más notables del socialismu árabe fueron la reforma agraria n'Exiptu (1952), Siria (1963) ya Iraq (1970) y la nacionalización de les principales industries y la banca nesos países. N'Exiptu y Siria munchas d'eses polítiques ya fueron reverties. Tuvieron mayor ésitu n'Iraq, hasta l'entamu de la guerra con Irán en 1980.
A midía que los partíos Baaz n'Iraq y Siria se tresformaron gradualmente de movimientos de lliberación con fines ideolóxicos a instrumentos de dominación totalitarios, definíos étnicamente, el socialismu árabe perdió la so importancia política. Anguaño'l socialismu árabe nun ye tan importante política ya ideolóxicamente, anque les sos idees d'igualitarismu social y de búsqueda de una "tercera vía" ente'l capitalismu "egoísta" y el socialismu "antiespiritual" siguen siendo importantes nel pensamientu políticu árabe modernu. L'espoxigue del nueu fenómenu del Fundamentalismu árabe coincide tamién cola cayía de la influencia del socialismu árabe nel denomáu mundu árabe.
Arturu Xosé Bermeyu
Arturu Xosé Bermeyu García, nacíu n'Uviéu (Asturies) ye'l Secretariu Xeneral del partíu políticu asturianu d'izquierdes Andecha Astur dende la so fundación en 1990. Anque pel furrulamientu internu d'esta formación política, qu'ellos denominen horizontal, esti cargu nun tien relevancia política y sí de representatividá. Asina Arturu Xose Bermeyu foi'l firmante del denomáu Pautu de Donosti'l 11 de mayu de 2004 de conformación de la Coalición Europa de los Pueblos con delles formaciones nacionalistes como ERC, EA o CHA pa concurrir a les eleiciones Europees onde la coalición algamó un diputáu nel Parllamentu européu.
Arturu X. Bermeyu ye un históricu militante del Nacionalismu asturianu d'izquierdes. Yá foi miembru del partíu políticu Ensame Nacionalista Astur(ENA) siendo estudiante, formación na que foi nes llistes a la Xunta Xeneral nes eleiciones de 1983. Tres la xuntura d'ENA cola Xunta Nacionalista Asturiana(XNA) pa formar la Unidá Nacionalista Asturiana (UNA) Arturu Xosé Bermeyu decide nun entrar nesti proyeutu. La UNA coaligarase col PAS y desaparecería al poco.
Bermeyu xuniráse a los 8 espulsaos del sector críticu de la UNA contrarios dafechu a la xunión col Partíu Asturianista y que formarán Andecha Astur, organización política de la que ye'l so Secretariu Xeneral fasta anguaño (2007) y na que formará parte de la Xunta Executiva en delles ocasiones. Arturu Xosé Bermeyu sedrá nes eleiciones xenerales de 1993 candidatu al Senáu por Andecha Astur.
Bermeyu formará parte tamién d'otros colectivos na década de los 80 del sieglu XX tando presente nel Conceyu fundacional de la Xunta Pola Defensa de la Llingua Asturiana y siendo parte de l'agrupación d'Uviéu.
Xunta Nacionalista Asturiana
La Xunta Nacionalista Asturiana (XNA) foi una organización política nacionalista asturiana d'izquierda, d'escasu percorríu, centrada principalmente nel ámbitu universitariu. Na mesma, participaron persones como José Suárez Arias-Cachero ya Inaciu Iglesias.
Formóse nel añu 1986 con dellos militantes provinientes del Conceyu Nacionalista Astur (CNA) y, anque se definió como partíu políticu, nun se rexistró oficialmente como talu. D'esta miente, nun se presentó nin a les eleiciones asturianes, a la Xunta Xeneral y a Conceyu, de 1987, nin a les europees d'esi mesmu añu.
En 1988 xúntase a la formación socialista Ensame Nacionalista Astur (ENA), creada en 1982, formando'l partíu Unidá Nacionalista Asturiana (UNA).
Libération
Libération (conocíu popularmente como "Libé") ye un diariu de París fundáu en 1973 pol filósofu Jean-Paul Sartre y los periodistes Pierre Victor (conocíu col alcuñu de Benny Lévy) y Serge July. 
El diario xurdió embaxo l'influxu del mayu francés de 1968 y supunxo un finxu nos medios de comunicación europeos pola so concepción empresarial. Con una llinia editorial d'esquierdes, magar que non averada a partíu nengún, afitó una estructura ensin xerarquíes llaborales, col mesmu salariu pa tolos trabayadores y ensin publicidá nes sos páxines. Darréu que les sos principales fontes de financiación foron nesa época les aportaciones privaes al través de bonos d'aida, y la propia venta del diariu.
El primer númberu asoleyóse el 3 de febreru de 1973. Un añu depués, Sartre dexó la redacción, al tiempu que'l modelu empresarial inicial diba camudando pasín ente pasu énte les dificultaes económiques de la empresa.
Les rellaciones llaborales non xerárquizaes caltuviéronse hasta 1980, añu nel que les dificultaes del diariu lleváronlu a despaecer de los puntos de venta pente trés meses. "Libé" reapareció entós con un formatu nuevu y col nome del so primer direutor embaxo la mancheta: Serge July. 
Poco depués, foron apaeciendo les primeres inserciones publicitaries y los primeros socios capitalistes ayenos al trabayu de redaición, magar que'l control empresarial calteníase entá polos propios trabayadores. La llinia radical inicial foi suavizando adulces, sicasí, nun perdió la so condición de diariu d'esquierda de referencia n'Europa.
La traxectoria empresarial de "Libération" foi acompañada d'una progresiva perda de llectores hasta l'añu 2006, nel que l'empresariu Édouard de Rothschild convirtióse nel máximu accionista énte'l refugu de los redactores. Sicasí, la entrada de capital privau, y la conversión del diariu nuna empresa convencional, presentáronse como l'unicu mou de salvar al periódicu, enxertu nuna fonda crisis económica.
Poro, en xineru de 2007, tres dellos cambeos na dirección del diariu, Rothschild algama l'oxetivu de ampliar l'accionariáu de la empresa y algamar el capital suficiente pa afrontar una furacu económicu estimáu en 15 millones de euros. D'esa mena, los redactores dexaron definitivamente de caltener el control so'l devenir de la empresa.
Dende xunu de 2006, el puestu de direutor de Serge July ocupólu Antoine de Gaudemar. 
Pablo Antón Marín Estrada
Pablo Antón Marín Estrada (1966, Sama, Llangréu) ye un escritor n'asturianu.
Estudió filoloxía y ta asociau con organismos de defensa del asturianu. Ye fundador de l'asociación lliteraria "El sombreru de Virxilio". Vive en Xixón. Foi redactor del selmanariu Les Noticies nos primeros tiempos de la publicación.
Yang Jiang
Yang Jiang (chinu:楊絳), pinyin: "Yáng Jiàng", 17 de xunetu de 1911 - 25 de mayu de 2016) ye una escritora y traductora china.
La so hermana, Yang Bi (chino tradicional: 楊必)(1922-1968) yera tamién una traductora importante ( tornó "Vanity Fair" de William Makepeace Thackeray.
Al enviudar del novelista Qian Zhongshu y morrer la so fía Qian Yuan (錢瑗) (1937-1997), escribió "Nosotros tres" (我們仨).
Josep Lobató
Josep Lobató (Barcelona, 16 de xunu de 1977) ye un presentaor y llocutor de radio y televisión.
Dende los 16 años yá taba venceyáu al mundu de la comunicación. Presentó programes de radio, televisión y espublizó llibros dirixíos especialmente al públicu mozo en Cataluña.
Tuvo vinculáu al mundu de la comunicación llocal en Barcelona hasta l'añu 1998, cuando foi ficháu pola desapaecida cadena musical "Top Radio".
Anguaño dirixe y presenta "Ponte A Prueba", programa de radio que s'emite de llunes a vienres de 23 a 01h n'Europa FM pa toa España.
Tamién ye presentador de "Money Money" en Cuatro.
Oriol Sàbat
Oriol Sàbat ta llicenciáu en Comunicación Audiovisual pola Universidá Ramón Llull, llocutor y presentador de radio y televisión, actualmente en "Ponte a prueba" de llunes a vienres de 23.00 a 01.00h n' Europa FM.
Gante
Gante (en neerlandés, "Gent", en francés, "Gand") ye la capital de Flandes Oriental, Bélxica.
Esta rexón tuvo habitada en tiempos de los celtes. Etimolóxicamente, el nome Gante vien de la pallabra celta ganda, que fai referencia a la converxencia, por exemplu, de los dos ríos ente los qu'esta ciudá s'asitia. Ta allugada na confluyencia de los ríos Leie y Escalda.
Nel sieglu XVI foi dempués de París la ciudá medieval más grande d'Europa al norte de Los Alpes. Na hestoria yera una ciudá de rebelión escontra los impuestos altos y batalles por los derechos civiles. Anguaño ye la ciudá flamenca con mayor númberu d'edificios históricos.
Santiagu (Valdés)
Santiagu ye una parroquia del conceyu de Valdés, puesta baxu l'alvocación de Santiagu Apóstol. 
La ilesia parroquial ta situada nel pueblu de Santiáu d'Arriba, a unos 3 km de Ḷḷuarca.
Tien una superficie de 17,01 km2, y una población de 1336 habitantes.
Formen parte de la parroquia los pueblos y llugares de: 
El Vaḷḷín
El Vaḷḷín ye un pueblu de la parroquia de Santiáu d'Arriba, nel conceyu de Valdés. Ta a una distancia de Ḷḷuarca d'unos 8km.
El pueblu ta dividíu en 3 barrios: La Braña d'Arriba, La Braña d'Abaxo y El Xeirón. Tien una población de 132 habitantes.
Dende la capiya, ya en xeneral dende too'l pueblu, puen vese unes vistes perguapes de toa la rasa costera asturiana, incluso fasta'l Cabu Peñes.
Nel medio'l pueblu ta la capiya, onde s'entama la fiesta La Milagrosa, que suel ser el domingu caberu de Xunetu. Si non, celébrase'l primer domingu d'Agostu.
Esther Prieto
Esther Prieto (1960, Arenas, Cabrales) ye una escritora asturiana, llicenciada en Filoloxía Hispánica pola Universidá d'Uviéu. 
La so primera obra escrita en llingua asturiana foi una narración infantil escrita en collaboración con Eva García Vázquez, El "curiador d’estrelles" (1987). Ye responsable de la edición lliteraria de la obra de dos autores de postguerra, Llorienzu Novo Mier (1991) y Cuno Corquera (1993). 
Tamién foi fundadora y codirectora, con Xuan Bello, de la revista "Zimbru". Como autora de poesía diose a conocer en 1992 con "Edá de la memoria". En 1998 ganó'l Premiu Teodoro Cuesta de Poesía cola obra "La mala suerte", conxuntu de poemes intensos y breves onde l'autora s'interroga sobre la muerte y fala de la vida.
La so obra aparez en delles antoloxíes poétiques y tien dos relatos nel llibru Muyeres que cuenten.
Conocida principalmente como poeta, en 2001 ganó'l Premiu Xosefa Xovellanos de Novela cola obra Güelu Ismail, onde narra la vida del pueblu palestín na primer centuria del sieglu XX. Asina, convirtióse na primer muyer en ganar esti prestoxosu premiu, con una novela que tamién foi la primera escrita por una muyer n'asturianu en cien años -l'anterior ye Viaxe del tíu Pacho el Sordu a Uviedo, d'Enriqueta González Rubín- y la primer novela n'asturianu del Surdimientu escrita por una muyer.
Na actualidá trabaya na editorial Ediciones Trabe, empresa que nel 2012 compró xunto a Samuel Castro, tamién trabayador de la mesma.
Premiu Teodoro Cuesta de Poesía
El Premiu "Teodoro Cuesta" de Poesía creóse en 1991, dientro de les actividaes de la Casa de Cultura "Teodoro Cuesta" de Mieres, convirtiéndose en pocos años nel más prestixosu de cuántos se celebren n'Asturies en poesía.
El Premiu lleva'l nome n'honor del que fuera'l más grande poeta de la so época, Teodoro Cuesta, natural de la villa de Mieres, na que naciera'l 9 de payares de 1929, morriendo na d'Uviéu, el día primeru de febreru de 1895.
La so dotación actual ye de 4000 €, resultando de la collaboración ente la Oficina de Política Llingüística del Principáu d'Asturies y el Serviciu de Normalización Llingüística del Conceyu de Mieres.
Estos fueron los sos ganadores:
Tolos poemarios tan publicaos, sacante'l correspondiente al añu 1994, que s'incluyó años más tarde nuna antoloxía de la escritora, y la obra de Pablo Texón que ganó el premiu en 2006.
Akiba-kei
Akiba-kei o Akiba-chan ye una espresión dialeutal del xaponés asemeyáu en conceutu a otaku pero ensin les connotaciones negatives (los aficionaos occidentales del manga y l'anime tomaron el términu "otaku" como neutral; en Xapón, d'otra miente, la pallabra ye estrictamente discriminatoria -asemeyada al términu "friki" pero más fuerte-). Akiba-kei refierse a xente venceyada a la subcultura "otaku" pero poseye un sentíu más bien elitista pa dellos "otaku"; pue tener un paralelu a la espresión inglesa "geek chic".
"Akiba-kei" significa lliteralmente "Estilo Akihabara", refiriéndose a un distritu de la ciudá de Tokyo u s'asitien centros comerciales de productos electrónicos, manga, mercancía anime y otros productos diseñaos pal preste de los aficionaos "otaku".
Esta espresión popularizóse gracies a la película y serie de TV "Densha-otoko", emitíes en 2005, qu'amuesa la "cultura virtual" de la sociedá xaponesa d'anguaño.
Otaku
Un otaku (おたく) ye conocíu fuera de Xapón como un fanáticu con gustu abondo marcáu por anime o manga. Nel so país d'orixe, el significáu ye más averáu a la definición de friki, una persona que se repliega sobre sí mesma y vive únicamente pa una afición, como los ordenadores, una cantante, automóviles o modelos a escala. Esti términu xaponés pasó a Occidente col significáu d'"aficionáu al manga". En Xapón el términu xeneralmente ye despeutivu, anque recientemente, de la mesma manera que geek, dellos xaponeses lu empleguen con arguyu. N'Occidente pue tener tantu connotaciones negatives como positives, dependiendo de la comunidá n'onde s'utilice.
La pallabra otaku remanez del xaponés お ("o", una partícula honorífica) + 宅 ("taku", casa). Emplegóse nos años 1980 como un pronome de segunda persona ente los fotógrafos aficionaos, anque según el término se foi espardiendo pasó a ser emplegáu por otros pa referise a los fotógrafos aficionaos. Como los fotógrafos yeren vistos como socialmente torpes, reclusivos y obsesionaos cola so afición, "otaku" foi adoutando eses connotaciones negatives y pasó a referise a cualaquier aficionáu reclusivu ya obsesivu. En Xapón y n'ocasiones n'occidente, l'estereotipu otaku suel ser asemeyáu al friki, nerd o geek. Un estereotipu común otaku ye'l del home xoven que vive en casa ensin trabayu y tien pocos contautos sociales fuera del so círculu d'amigos otaku. Anguaño, pa destremar esti significáu modernu del anterior, tola pallabra s'escribe n'hiragana (おたく) o katakana (オタク).
Videoxuegu
Un videoxuegu ye un programa informáticu, creyáu espresamente pa divertir, basáu na interaición ente una persona y un aparatu lletrónicu onde s'executa'l videoxuegu. Estos recreyen entornos virtuales nos cualos el xugador pue remanar a un personaxe o cualaquier otru elementu d'esi entornu, p'algamar ún o varios oxetivos per aciu d'unes riegles afitaes.
Identifíquense cinco etapes na hestoria de los videoxuegos
Seinen manga
Seinen (青年) ye una subcategoría del anime o manga. El so envís ye atrayer a una audiencia masculina de 18 o más años d'edá, anque esto pue variar.
Delles vegaes clasifícase como shōjo o shōnen, anque esti tien una bayura más amplia en cuantes a estilos artísticos, con trames más adultes que van dende lo vanguardista fasta lo pornográficu. Dellos temes veceros nes trames son el sexu, la violencia y la política. L'equivalente femenín al seinen ye'l josei manga. 
Una forma común d'identificar a un manga como seinen ye observando si esti tien furigana sobre'l testu orixinal kanji. La carencia de furigana pue indicar que'l testu ta empobináu a una audiencia adulta. Otru indicador importante, ye'l nome de la revista onde s'espubliza'l manga o l'audiencia a la que va empobinada esa revista. Davezu les revistes antolóxiques de manga seinen en Xapón, incluyen les pallabres, "young", "seinen" o cualaquier otru términu que fai referencia al públicu al que va empobinada. Delles espublizaciones seinen importantes son Ultra Jump, Afternoon, Young Jump, Young Animal y Big Comic.
Anime
El términu anime refierse a la animación xaponesa, especialmente a l'animación de dibuxos.
Etimolóxicamente s'alderica si ye una abreviación de la trescripción xaponesa de la pallabra inglesa "animation" (acurtiada como asocede con munches pallabres foriates). O si, como señalen los entendíos, l'orixe taría nel vocablu francés "animé", (animáu). 
D'una o otra forma la pallabra llatina anima quier dicir "ánima", "alma", y remanez en pallabres como "animismu" y "animación", toes elles venceyaes cola idea de movimientu o vida de coses qu'orixinalmente nun la tienen.
Internacionalmente, l'anime llevó una vez el nome popular "Japanimation", pero esti términu cayó en desavezu. Los fans pronunciaben la pallabra preferiblemente como abreviación de la fras "Japan Animation". Vio'l so mayor usu demientres los años 1970 y 1980, que xeneralmente comprende la primera y segunda folada d'anime fandom. El términu sobrevivió al menos fasta entamos de los 1990, pero paeció desapaecer xusto enantes del resurdir del anime a metanes de los 1990.
Los dobladores d'anime lleven davezu'l nomatu xaponés equivalente: "seiyuu".
Josei manga
Josei (女性) (lliteralmente "muyer", tamién conocíu como redīsu (レディース) o redikomi (レディコミ), lliteralmente "cómics pa dames") ye un xéneru de manga y anime creyáu principalmente pa les muyeres, pa una audencia de xóvenes y adultes. L'equivalente masculín d'esti xéneru ye'l seinen. En xaponés, la pallabra "josei" significa namái "femenín" y nun ye indicativu de sexualidá.
Les hestories falen d'esperiencies diaries que les muyeres viven en Xapón. Delles cubren temes de muyeres de preparatoria y universidá, otres cubren les vides de muyeres adultes. Esti estilu tiende a ser más restrinxíu, siendo la versión más realista del shōjo.
N'adición, al aviesu del shōjo, el josei pue tener un romance realísticu (n'oposición al conocíu romance idealizáu del shōjo).
Felibritge
El Felibritge ("Felibrige" según les sos normes ortográfiques) ye una asociación fundada por Frederic Mistral y otros escritores provenzales a mediaos del sieglu XIX col envís de preservar y difundir la llingua y la cultura de les rexones de llingua occitana. 
Aparte de los escritores provenzales que tuvieron nel orixe del movimientu, como Josèp Romanilha y Teodòr Aubanèu, formaron parte del Felibritge autores d'otres rexones como Miquèu Camelat (Gascuña) Simin Palay (Béarn), Justin Besson (Rouergue) o Arsèni Vermenosa (Auvernia).
L'actual "capolier" ("cabezaleru") del Felibritge ye Pèire Fabre.
La pallabra "Felibrige" ye un neoloxismu creáu a partir de "Felibre", que designa a los sos miembros. Mistral atribúi-yos a esti términu y el so femenín "felibresso" ("felibressa" según la norma ortográfica clásica) el significáu de "Sabios" . El so empléu ta cargáu de connotaciones místiques y evoca per otra parte la pallabra occitana "libre", que se pue traducir a la vez por "llibru" y "llibre".
Dellos autores propunxeron como etimoloxíes posibles l'español "feligrés", o'l llatín "fellebris" ("neñín de pechu"). Según estes interpretaciones, el llabor de los poetes, alimentaos pola lleche de les muses, garra una dimensión relixosa.
Sicasí, la interpretación más probable ye que'l térmínu venga d'un error d'interpretación nun versu d'un cantar popular, "Lis revelacions de sant Antòni", qu'evoca los siete dolores de la Virxe María. El tercer d'ellos foi'l de perder a so fíu que s'alcontraba nel templu "emé li Sefer , libre de la lei" ("colos Sefer, llibros de la llei"). El desconocimientu de la pallabra "sefer" ("rollu que contién los llibros sagraos" n'hebréu) y la tresmisión oral d'esti cánticu llevó a que s'entendiere como "emé li sèt felibre de la lèi", otorgando-y a la secuencia "felibre" el significáu de "sabiu" o "intérprete de los testos sagraos".
Los primeros estatutos del Felibritge, fueron redactaos por Frederic Mistral en 1862. A lo llargo de la historia, estos estatutos conocieron varies modificaciones, principalmente en 1876, 1905 y 1911, siendo la última la de 1997.
Según los estatutos de 1876, debíos a Mistral, al barón Charles de Tourtoulon y al marqués de Villeneuve-Esclapon, los miembros de l'asociación, conocíos como "felibres", divídense en "mantenaires" y "majoraus" ("majouraus" según la norma ortográfica mistraliana). Los primeros son los simples miembros interesaos pola defensa de la llingua occitana, mientres que los segundos reciben el reconocimientu polos sos méritos lliterarios. 
El Felibritge ta presidíu por un "capolier" ("capouliè" según la norma ortográfica mistraliana). Ta asistíu por una asamblea, el "Consistòri" ("Counsistori" ) formada por 50 "majoraus", nomaos con carácter vitaliciu.
Los felibres axúntense en "Mantenenças" ("Mantenènço") que correspuenden a los diferentes dialectos occitanos. Cada "Mantenença" ta formada por varies "Escòlas" ("Escolo"). Asina, a finales del sieglu XIX, formaben parte de la "Mantenença" de Provenza les secciones que vienen darréu: "Lou Flourege" (Aviñón), "Escolo dis Aup" (Forcalquier), "Escolo de la mar" (Marsella), "Escolo de Lar" (Aix-en-Provence), "Escolo doufinalo" (Valence), "Escolo de Belanda" (Niza), "Escolo de la Mountagno" (Gap), "Escolo de Lerin" (Cannes), "Escolo de la Sedo" (Lyon), "Escolo dou Lioun" (Arles), "Escolo de Tamaris" (Toulon), "Escolo dou Ventor" (Carpentras).
Manga alternativu
El manga alternativu son les historietes xaponeses espublizaes fuera del mercáu más comercial de manga, o tamién el manga que tien estilos, temes o narrativa estremaes a la que davezu s'empleguen nes revistes antolóxiques de manga más populares.
Gekiga
Gekiga (劇画) ye'l vierbu xaponés pa "imaxe dramática". El términu foi creyáu por Yoshihiro Tatsumi y adoutáu darréu por munchos otros mangakes serios que nun queríen que'l so trabayu fuere conocíu como manga ó ""escarabayos"". Ye comparatible con Will Eisner quien entamó a nomar a les sos historietes "Noveles gráfiques" en contraste a los "llibros d'historietes o "comic books"" pola mesma razón.
La nouvelle manga
La Nouvelle Manga ye un movimientu artísticu que combina les historietes Franco-Belxicanes col manga xaponés.
Amerimanga
Amerimanga, (tamién "Ameri-manga" o "AmeriManga,") ye una historieta influyenciada pol manga y anime xaponés, creáu mayormente por artistes de los Estaos Xuníos, canadianos, europeos o asiáticos fuera del triángulu China-Xapón-Corea, particularmente Xapón.
Manga de compañeros de batalla
Esti tipu de "manga" ye bastante abegosu d'algamalu, la mayoría del manga d'esti tipu yera p'animar a los soldaos que s'enlistaben nel exércitu xaponés demientres la Segunda guerra mundial, anque namái yeren cartelos de propaganda. 
Harem manga
La comedia harem, tamién conocida como harem anime o harem manga dependiendo del mediu del que se fale, ye un términu emplegáu nel anime y manga pa referise a les hestories n'onde un personaxe masculín ta arodiáu y davezu viviendo con varios personaxes femeninos. En munches ocasiones esti tipu de series son adaptaciones de xuegos de simulación de cites o diseñaos p'atrayer audiencies asemeyeaes, n'especial espublizaciones seinen. El términu foi creyáu por fanáticos occidentales a lo que se conoz usualmente como "lovecomi" (comedies romántiques), sicasí la so implicación básica ye conocida tamién polos fanáticos xaponeses.
L'usu orixinal del términu se creye qu'entamó nos Estaos Xuníos col ésitu de "Tenchi Muyo!", y dende entós tevo en xeneral, connotaciones negatives o satíriques. Describe la situanza na qu'un protagonista masculín de cualidaes 'xenériques' convive con varies moces perguapes que nel trescursu de la hestoria amuesen varios graos d'afeutu pa con él. El descontentu parte xeneralmente de varios fautores, como la crítica referente a que los protagonistes masculinos son evidentes "sostitutos d'audiencia" (personaxes que namái esisten pa xustificar l'aición de los otros) y xeneralmente nun podríen atrayer nengún tipu d'atención de les muyeres. En términos xenerales, munchos fanáticos creyen que la premisa de por sí ta demasiao usada y sal a rellucir cuando los escritores se queden ensin idees o temen amosar decisiones romántiques que puean nun prestar a los fanáticos.
Partíu Carlista (1970)
El Partíu Carlista (PC) ye un partíu políticu, qu'afirma caltener la continuidá hestórica de la organización política del llexitimismu español dende 1833. Nos nomaos Congresos del Pueblu Carlista, desendolcaos n'Arbonne (Francia), ente los años 1970 y 1972, una parte del carlismu consolidó un fondu procesu d'anovación ideolóxica, política ya organizativa. Concretamente nel congresu de 1971 foi abandonada la denominación de "Comunión Tradicionalista" y camudada pola que consideraben orixinal de la organización: Partíu Carlista. 
Dende entós tien una llinia política d'esquierda tresformadora, socialista autoxestionaria y con-federalista. Entama añalmente los actos de Montejurra. El Partíu Carlista mantién una cadarma federal cola posibilidá de que se formen partíos carlistes soberanos nes nacionalidaes, asociaos al Partíu Carlista a nivel estatal, asina existe'l Partíu Carlista de Euskal Herria, Partíu Carlista de Cataluña, etc. La mocedá de los distintos partíos y agrupaciones carlistes xúntase nes denomaes Xuventúes Carlistes.
El secretariu xeneral del partíu ye Jesús María Aragón dende'l congresu federal de 2009. La so publicación oficial ye la revista El Federal (dende 1999, enantes yera'l boletín IM).
El Federal
Partíu Carlista'l Reinu de Llión
El Partíu Carlista'l Reinu de Llión foi un partíu políticu federáu al Partíu Carlista. Yera un partíu que naguaba pol autogobiernu llionés, la oficialidá de l'astur-llionés y, no tarrén social, pol socialismu d'autoxestión.
Foi un de los convocantes de la primera manifestación pol autogobiernu llionés el 18 de marzu de 1978.
Foru Carlista Astur-Llïonés
Web del Partíu Carlista'l Reinu de Llión
Partíu Carlista d'Asturies
El Partíu Carlista d'Asturies ye un partíu políticu federáu al Partíu Carlista. Ye un partíu que nagua pola oficialidá de l'asturianu y, nel tarrén social, pol socialismu d'autoxestión.
Nesti partíu militaron importantes escritores de la lliteratura asturiana como Xuan María Acebal, Manuel Fernández de Castro y Menéndez Hevia, o Enrique García Rendueles. Ente les sos principales figures polítiques destaca la de Guillermo Estrada.
Nel añu 2004 incorporase al Conceyu Abiertu pola Oficialidá.
Partíu Carlista de Euskal Herria
El Partíu Carlista d'Euskal Herria (n' euskera"Euskalherriko Karlista Alderdia") ye un partíu políticu federáu al Partíu Carlista. Ye un partíu que nagua pol socialismu d'autoxestión.
Web del Partíu Carlista d'Euskal Herria
Partíu Carlista de Cataluña
El Partíu Carlista de Cataluña (Partit Carlí de Catalunya en catalán) ye un partíu políticu federáu al Partíu Carlista. Ye un partíu que nagua pol socialismu d'autoxestión.
Democracia Nacional
Democracia Nacional (DN) ye un partíu políticu español de calter ultraderechista , autodefiníu como social-patriota, esti partíu políticu nacionalista español ye miembru d' Euronat (plataforma agospiada pol llíder del Frente Nacional francés, Jean-Marie Le Pen). Nes eleiciones xenerales del 14 de marzu de 2004 DN algamó 15.180 votos (0,06%).
L'orixe de Democracia Nacional ta en 1994, cuando Juntas Españolas, n'alianza con sectores del estintu Frente Nacional y dalgunos es miembros del Círculu Español d'Amigos d'Europa (CEDADE), Bases Autónomes (BBAA) y Vanguardia Nacional Revolucionaria (VNR), ente otros, crearon Alternativa Demócrata Nacional (ADN) presentando a Juan Enrique Peligro Robledo a les eleiciones europees del 12 de xunu d'esi mesmu añu y cuntando col sofitu de Le Pen, algamando 4.683 votos (0,03%).
DN foi fundada sobre la base de ADN en 1995, teniendo al abogáu Juan Enrique Peligro Robledo como primer presidente.
Anguaño llanza un mensaxe crítico y populista con problemes sociales, con especial puxu escontra la inmigración extraeuropea, la defensa de la unidá d'España y dafechu a la escontra de los diferentes movimientos independentistes esistentes nel Estáu español.
El llider d'anguaño ye Manuel Canduela, qu'accedió a la direición de Democracia Nacional tres militar en delles organizaciones xuveniles, como el grupu valencianu Acción Radical, desarticuláu por reiteraes agresiones, por posesión d' armes y pola muerte de Guillem Agulló perpetrada por ún de los sos simpatizantes , fasta llegar a les xuventues de Democracia Nacional (DNJ). A la so vegada foi vocalista y miembru fundador del grupo musical ultra División 250.
Enrique García Palicio
Enrique García Palicio, conocíu como L'Abogáu (Frieres - Llangréu, 1938) ye un cantante de tonada.
Diose a conocer nos estremaos concursos que s'entamaben na xeografía asturiana, ganando en delles ocasiones, y siendo nunu d'estos onde la locutora Menchu Álvarez del Valle lu bautizaría col nomatu col que ye conocíu: "L'Abogáu".
Formó xunto col so hermanu Laudelino, "El Tordín" y "El Farucu", el cuartetu "Los Cuatro Ases de Frieres".
"L'Abogáu" llevó la música asturiana a dellos países d'Europa onde realizó diverses actuaciones pa los emigrantes asturianos. Igualmente participó nel añu 1980, xunto con otru campeón de la canción asturiana, Silvino Argüelles, nel Festival Celta de Berlín.
Tien grabaes canciones tan reconocíes dientro de la musica asturiana como: "A la salida del Sella"; "Les barandielles del puente"; "Xunce les vaques, Ramona"; ...
Batzarre
Batzarre ("xunta" n' euskera) ye una marca ellectoral en Navarra. Como Zutik lo ye nel País Vascu. El complexu Zutik-Batzarre foi fundáu en 1987 y provién del denomáu Euskadiko Mugimendu Komunista-EMK y de LKI-Liga Komunista Iraultzailea. Creaes les dos de dos escisiones d'ETA, ETA berri y ETA VI Asamblea respectivamente.
Batzarre tien les carauterístiques d'un partíu políticu clásicu, si bien la so presencia en Navarra ye reducida, anque tien dellos conceyales, especialmente na Comarca de Pamplona y Tudela.
Autodefínese como la "izquierda vasquista de Navarra".
En 1999, en dómina de tregua d'ETA, dalgunos de los sos militantes integráronse en Batasuna y otres organizaciones de la izquierda "abertzale" na plataforma ellectoral Euskal Herritarrok al traviés del colectivu Arragoa, plataforma qu'abandonó poco dempués al negase Batasuna y la mayoría de la plataforma ellectoral a condergar el primer atentáu d' ETA tres la tregua, conservando l'escañu algamáu nel Parllamentu de Navarra nes llistes d'Euskal Herritarrok.
Desde 2004 forma parte de la coalición Nafarroa Bai xunta PNV, EA y Aralar y qu'algamó un diputáu nel Congresu de los Diputaos.
Liga Komunista Iraultzailea
LKI ye l'acrónimo de Liga Komunista Iraultzailea (en euskera, n'asturianu "Lliga Comunista Revolucionaria"). Yera un partíu político vasco surdíu na década de 1970 y que esapaeció (tres xunise a EMK) a entamos de de los años 90 del sieglu pasáu pa dar orixen a Zutik y Batzarre.
El partíu yera d'ideoloxía comunista y taba integráu na Lliga Comunista Revolucionaria, de filiación trotskista y hermana de la LCR francesa.
Llista d'asteroides (50001-51000)
Zutik
Zutik (n'euskera "¡En Pie!") ye un partíu políticu qu'actúa na comunidá autonoma del País Vascu col nome de Zutik y en Navarra cola marca Batzarre. Defínese como partíu políticu vascu, d'izquierda radical y revolucionariu. Diz atropar a nacionalistes y non nacionalistes d'izquierda. Surdió por fusión de dos grupos: Euskadiko Mugimendu Komunista (EMK, "Movimientu Comunista d'Euskadi") y Liga Komunista Iraultzailea (LKI, "Liga Comunista Revolucionaria") que proveníen d'escisiones d'ETA, tomando'l nome d'ETA Berri y ETA VI respectivamente.
En delles eleiciones, pidió'l votu pa Herri Batasuna. Demientres el procesu de refundación de Batasuna no coincidieron cola corriente mayoritaria. Nes eleiciones xenerales del 2004 presentóse en coalición con Aralar. Nes siguientes eleiciones nun se presentó.
Llista d'asteroides/50001–50100
Independentismu
Na política, l'independentismu ye la opción política que defende la creyación d'ún estáu llibre de magar una nacionalidá o una nación ensin estáu. 
La ONU reconoz el drechu a independizase per aciu del drechu d'autodetermín. Según delles interpretaciones, namái los pueblos internacionalmente consideraos como colonizaos se puen acoyer a elli. Na práutica, sicasí, nel sieglu XX una bayura de naciones europees algamaron la independencia ensin alcontrase nesta situanza, como ye'l casu de Noruega, les repúbliques baltiques d'Estonia, Letonia y Lituania o Eslovaquia, ente otres. 
Na hestoria moderna, l'independentismu ye'l mou mayoritariu de formación d'estaos nuevos y la causa pola cual nel sieglu XX el númberu d'estaos soberanos nun aparaó de medrar.
Llista d'asteroides/50101–50200
Llista d'asteroides/50201–50300
Llista d'asteroides/50301–50400
Llista d'asteroides/50401–50500
Herri Batasuna
Herri Batasuna (HB) ("Unidá Popular", n'euskera) foi una coalición política vasca, que se definía como d'izquierda "abertzale" ("amante de la patria" o "partidariu de la patria", n'euskera) y buscaba la independencia y el socialismu pa Euskal Herria. Esapaeció al refundase como Batasuna, partíu al que pasaron la mayoría de los sos miembros.
N'agostu de 1977 costituyóse la Mesa d'Alsasua, a iniciativa del veteranu nacionalista Telesforo de Monzón, cola fin d'organizar a dellos grupos alredor a l'alternativa KAS. Como consecuencia d'estos conceyos, Herri Batasuna foi fundada en 1978 n'Alsasua (Navarra) como coalición de: 
Dientro del mesmu movimientu asitiabense Xestores Pro Amnistía, el sindicatu LAB, les mocedaes Jarrai y otros grupos. 
Nes primeres eleiciones xenerales de marzu de 1979, la coalición algamó 170.000 votos, y un 13% de los emitíos nel País Vascu.
El 20 de payares de 1984 Santiago Brouard (el llíder de HASI cuando se fundó la coalición) foi asesináu por dos miembros de los GAL (Grupos Antiterroristes de Lliberación) na so clínica de Bilbao.
En 1997, el xuez Baltasar Garzón de l'Audiencia Nacional española ordenó la detención los 23 miembros de la Mesa Nacional por colaboración con banda armada, tres l'intentu de difusión por parte de la coalición d'un vídeu fecho por Euskadi Ta Askatasuna como cuña ellectoral na propaganda ellectoral televisiva de baldre. Así, se formó una nueva Mesa Nacional, cambiando tolos sos miembros. La sentencia sedría anulada posteriormente pol Tribunal Constitucional.
Esta situación, xunida al posterior cierre por orde xudicial del diariu Egin (de la mesma tendencia ideolóxica) colocó a Herri Batasuna al borde de la illegalización. Mientres la tregua d'ETA en 1998, Herri Batasuna decide non participar nes eleiciones autonómiques vasques, apaeciendo como sustituta la plataforma ellectoral Euskal Herritarrok, que recoyía tanto a los miembros de la coalición como a otros grupos menores. Algún tiempu dempués, Herri Batasuna refundase en Batasuna, partíu que foi illegalizáu como consecuencia de la nueva llei de partíos aprobada nel últimu mandatu de José María Aznar como Presidente del Reinu d'España.
Llista d'asteroides/50501–50600
Llista d'asteroides/50601–50700
Llista d'asteroides/50701–50800
Llista d'asteroides/50801–50900
Colonialismu
El colonialismu (de "colonia" y esti del llatín: "colonus, -i", "llabrador") ye la influyencia o la dominación d'un país por otru más poderosu d'una mena violenta, al traviés d'una invasión militar, o sutil, ensin qu'intervenga la fuercia. Esta dominación pue ser política, militar, informativa, cultural o económica. 
Dellos estudiosos y seutores sociales y políticos, utilicen el términu neocolonialismu pa facer referencia a una dominación de tipu económicu, y fasta políticu, sobre un estáu xurídicamente independiente. En sentíu asemeyáu s'utilicen los términos imperialismu y nuevu imperialismu. 
La importancia de la dómina colonial y la so historiografía tien un gran desendolque dientro de les disciplines históriques, y vése encontada nos caberos años per aciu de la necesidá de caltriar meyor los procesos globales.
Llista d'asteroides/50901–51000
Antimilitarismu
L'antimilitarismu ye la ideoloxía que s'opón a toa forma de fuercies armaes y otres formes d'exerciciu de violencia por parte l'estáu, considerándoles como instrumentos d'opresión, y principalmente escontra l'exércitu, al tar a la escontra de la xenofobia, sexismu, homofobia, xerarquización y sumisión qu'argumenten alcontrar ellí, pretendiendo camudar lo que consideren sistemes de dominación, opresión y dependencia con cadarmes sofitaes na participación horizontal, sofitu mutuu y diálogu ente les persones y sociedaes, considerando que d'otru mou ye imposible algamar una paz duradera.
Ye una ideoloxía qu'en munchos aspeutos comparte opiniones col anarquismu, y n'especial col anarcopacifismu, anque non necesariamente un antimilitarista ha ser anarquista.
El pacifismu ta hestóricamente venceyáu a la fé n'idegues trescendentes, como Dios o la humanidá, a estremancia del antimilitarismu, mayoritariamente atéu, que parte d'un analís y critica a les fuercies armaes como institución del estáu usada pa reprimir, y llegando a criticar el conceutu de patria y nación, al considerar que son elementos que segreguen al home en fonción de llendes polítiques.
Mahō Shōjo
Magical Girl (conocíu tamién como Mahō shōjo), ye un xénero d'anime y manga que tien como tema cimeru neñes o moces que tienen dalgún oxetu máxicu o dalgún poder especial; davezu son acompañaes por pequeñes mascotes falantes; la hestoria d'ésti tipu de series, na so mayoría ta cientrada na vida convencional de les moces y les sos aventures.
Un exemplu d'ésti tipu de series ye Cardcaptor Sakura, , Sailor Moon y Magical Doremi, Magic Knight Rayearth, Nurse Witch Komugi-chan ente otros.
Moé
Moé o moe (萌え), lliteralmente "florecimientu", ye una pallabra del argot xaponés qu'orixinalmente se refier a un fetiche polos personaxes de videoxuegos, anime o manga. Por exemplu, (眼鏡っ娘萌え), meganekko-moe, "moe de moces de gafes", describe a una persona que se siente atrayída por personaxes ficticios qu'usen gafes. Dende entós, tuvo que ser emplegada como un términu más xeneral que describe pasatiempos, zunes o fetiches (non sexuales); (鉄道萌え), tetsudou-moe, "moe de trenes", ye simplemente un interés apasionáu polos trenes. Un "moekko" ye un personaxe que pue ser consideráu un estereotipu moe.
"Moe!" ye tamién usáu polos aficionaos al anime, ya inclusu en dellos animes, como una interxección que se refier a un personaxe al cual el falante considera moé. Ansí como con munchos aspeutos de los aficionaos, el manga y anime que pue ser criticáu o favorecíu polos otakus moé depende de la opinión de cada quién. L'anime bishōjo y el moé son trataos ocasionalmente como 'xéneros' sinónimos, anque esto davezu depende de la percepción de cuan evidente seya l'atrautivu que tenga'l show.
Rasgos más comunes de moé qu'inclúin la xuventú como rasgu físicu (la edá) o como rasgu emocional (inxenua o inocente) y dalguna debilidá obvia qu'atraiga simpatía suelen foncionar bastante bien. Sicasí, munchos artistes tienen definíu moé ensin tener que referise a cualaquier personaxe del que la personalidá espierte na audiencia una rempuesta proteutora o afectuosa. Dexando les apariencies de llau, una personalidá moekko pue variar ampliamente; dada una audiencia específica, podría ser tamién una "marimachu" o una que fore sarcástica y cínica. Delles de les más populares "moekko" en realidá tienen pocos rasgos que permitan encasillales como tales, y otres alquirieronlu por accidente.
Por exemplu, Kyoko Otonashi (Maison Ikkoku), Yomiko Readman y Mizuho Kazami (Onegai Teacher) ronden los venti años o más y tovía son consideraes frecuentemente como moé anque téunicamente nun son moces mui xóvenes. En situanzes más inusuales, Bridget (Guilty Gear) y Loran Cehack (Gundam) (quienes visten mui convincentemente como homes) tienen munchos de los rasgos típicos que s'alcuentren nes "moekko" que ficieron que tengan gran acoyida por parte de los fans moé.
Euskal Herria
Euskal Herria o Vasconia (que significa lliteralmente ""País del euskera"") ye un conceutu qu'evolucionó al planu antropolóxicu y cultural pa referise a los territorios nos que se fala o falaba euskera.
Anguaño refierse a los siete territorios históricos d'Álava (n'euskera, "Araba"), Baxa Navarra ("Nafarroa Beherea"), Guipúzcoa ("Gipuzkoa"), Labort ("Lapurdi"), Navarra ("Nafarroa"), Vizcaya ("Bizkaia") y Sola ("Zuberoa"), repartíos nos estaos español y francés. Les provincies na España nómense "Hegoalde" ("Zona sud") y les provincies nel Estáu Francés, "Iparralde" ("Zona norte").
Ye reseñable, de toes formes, que les afinidaes ente estos territorios tienen raigaños más bien históricos y culturales que llingüísticos, yá que nin tolos territorios nos que se faló euskera en tiempos históricos se consideren pertenecientes a Euskal Herria (euskera se faló en La Rioja, nordeste de Burgos, valles pirenaicos oscenses) nin en tolos territorios d'Euskal Herria falóse euskera en tiempos históricos (les Encartaciones y la marxe izquierda de la boca'l Nervión son castellanufalantes dende va sieglos y na Ribera de Navarra perdióse cola llegada del Imperiu Romanu , o los territorios de la depresión vasca, onde, según delles teoríes, como la de la vasconización tardía, la "euskaldunización" foi mientres l'Alta Edá Media).
El términu "Euskal Herria" apaez por vez primera n'escritos nel sieglu XVI, concretamente en 1567 por Joan Pérez Lazarraga y en 1571 por Joannes Leizarraga. Entama ser emplegáu en castellán fundamentalmente de magar el sieglu XIX, si bien el exónimu en castellán más frecuente fo históricamente el de Vasconia.
Tamién se-y noma Euskalerria, Euskalerría, Eskualerria o Vasconia.
Col españíu del nacionalismu vascu a partir de finales del sieglu XIX, dase-y tamién una dimensión política yá qu'esti, estos territorios constitúin el solar de la "nación vasca" y Pamplona (Navarra) sedría la so capital..
L'usu político del términu Euskal Herria pol nacionalismu vascu ye, de toes maneres, reciente, yá qu'enantes avezábase l'usu del neoloxismu Euskadi, inventáu por Sabino Arana.
Una superficie de 20.664 km² nel vértiz occidental de los Pirineos nel Golfu de Vizcaya. Una población d'aproximadamente 3.000.000 de persones, de los qu'alredor de 2.500.000 tienen ciudadanía española y el resto, francesa. Euskal Herria divídese en siete territorios (a vegaes denomaos col términu vascu "herrialdes"):
El conceutu d'Euskal Herria como nación ye polémico, yá que la concencia nacional vasca tien un gráu mui diversu d'inplantación nos ciudadanos de caún de los territorios d'Euskal Herria. Polos resultaos ellectorales de los distintos partíos nestos territorios, pue inferir, con cautela, que'l sentimientu de pertenencia n'esclusiva a esta nación podría ser mayoritariu en Vizcaya y Guipúzcoa (que sumen más del 60% de la población total d'Euskal Herria y con poco más de 20% del total). En Navarra polos resultaos ellectorales nacionalistes podría inferirse que'l sentimientu de pertenencia de Navarra a Euskal Herria como nación nun sobrepasaría un 25% de la población; porcentaxe únicamente obteníu del númberu de votos nacionalistes. (En Euskobarómetro se pue consultar sobre los difernetes sentires de la sociedá vasca.)
El territoriu definíu anguaño como Euskal Herria nun tuvo unidá política na historia. Nel reináu de Sancho Garcés III el Mayor (1004-1035), el reinu de Nájera-Pamplona, antecesor del Reinu de Navarra, al reinar sobre bona parte del norte cristianu peninsular, reinó sobre la mayor parte los territorios, incluyendo los correspondientes al denomáu "País Vascu francés", ensin abarcar por embargu la Ribera de Navarra.
Bács-Kiskun
Bács-Kiskun ye una provincia ("megye" n'Húngaru) del sur d'Hungría. Foi creada depués de la II Guerra Mundial, axuntando dellos cotarros de les antigües provincies de Bács-Bodrog y Pest-Pilis-Solt-Kiskun. Cunta con una superficie de 8.445 km². Bács-Kiskun ye la provincia más estensa del país. El terrén ye principalmente llanu con dellos oteros cerca de Baja. La capital y ciudá más importante ye Kecskemét.
Lourdes Álvarez
Lourdes Álvarez(1961, L'Agüeria d'Urbiés, Mieres) ye una escritora asturiana, llicenciada en Filoloxía Hispánica.
Collaboró desde moza en delles revistes lliteraries como "Cuélebre Literario", "Malku", "Adréi" o "Lletres Asturianes". Lourdes Álvarez ta incluyía en toles antoloxíes poétiques d’estos últimos años: Xosé Bolado, "Antoloxía poética del Resurdimientu"; Ricardo Labra, "Muestra corregida y
aumentada de la poesía en Asturias"; José Ángel Cilleruelo, "Nórdica"; y Leopoldo Sánchez Torre, "Les muyeres y los díes de la poesía asturiana contemporánea".
Ye autora de dellos llibros de poesía: "Aldabes del olvidu" (1991), "Cálices de la nueche" (1992), "Mares d’añil" (Ganador ex aequo del Premiu Teodoro Cuesta de Poesía 1992) y "Poesía escoyida. 1985-1997" (1997). En 1994 gana otra vez el “Teodoro Cuesta” col poemariu Como "aquella que yeres". Del añu 2006 ye "Mediando distancies", volume qu'axunta dellos de los llibros de l'autora. Equí apaez per vez primera espublizáu integramente'l poemariu "Como aquella
que yeres".
Lourdes Álvarez ye una de les meyores voces de la poesía asturiana del Surdimientu. Autora de voz singular y única, la so obra poética ta caracterizada pol calter simbolista y pola bayura d'imaxenes abstractes.
Tien tamién dalguna traducción: fizo la versión al asturiano de la narración infantil "Otto ye un rinoceronte", d’O. L. Kirkegaard y tornó'l llibru de relatos "Un sudaca na corte", de Daniel Moyano.
Chechu García
Chechu García ye natural de L'Entregu, Samartín del Rei Aurelio, onde naciera nel añu 1970. 
Llicenciáu en Bioloxía pola Universidá d'Uviéu. Entama na lliteratura de la mano del grupu L'arbixil del "Institutu Virxe de Cuadonga" de L'Entregu, colos qu'escribe a comuña'l conxuntu de cuentos “Guaños d'anguañu”. Como autor dase a conocer col llibru infantil “Vieyu Trasgu”, qu'ameritó'l primer premiu del Concursu “Llectures pa rapazos” 1996 de L'Academia de la Llingua Asturiana. Al añu viniente algama'l premiu "Teodoro Cuesta" de poesía col llibru escritu en collaboración con Martín López-Vega “Les coraes de la roca” que se publica tres años más tarde. 
Como dramaturgu consiguió'l Premiu de Teatru de la Academia de la Llingua Asturiana cola obra Gasolina con capuyos, fecha en collaboración con Roberto Corte, y que nel añu 2002 diba estrenase nel teatru "Xovellanos" de Xixón por Barataria Teatru; la obra recibe numberosos galardones, ente otros, al meyor autor teatral asturianu.Nel añu 2002, ye la gran triunfadora de los premios teatrales asturianos na gala que se cellebra na Felguera, y ye finalista de los premios Max na categoria “espectáculu revelación”. 
A últimos del 2003 asoleya'l poemariu Teseles, mosaicu de poemes que representa la vida d'un home qu'observa, reflexona y canta a la vida. Ta dividíu en cinco partes.
Nos años siguientes los cuentos infantiles “Marta y el peludín de Carrandi”, “Marta y el muséu Xurásicu” y "Marta nun quier cortar el pelo", asina como les pieces teatrales “La pitonisa”, “Cuatro verdaes”, "Otres cuatro verdaes", "Kaos", “un compromisu maxinariu” y l’antoloxía teatral “l'album de Talía”.
Amás, foi articulista del selmanariu “Les Noticies”, ye autor de dellos cuentos y guiones de cómics. Los sos poemes figuren en delles antoloxíes como “Fruta del tiempu”, “Los cien meyores poemes en llingua asturiana” o “Palabres clares”. Tien publicao en numberoses revistes: Reloj de arena, Sietestrellu, zimbru, la ratonera, lletres asturianes, lliteratura... Ye ún de los fundadores nel añu 1998 de la tertulia lliteraria “Tom Malory”, de la que sigue formando parte. Ye coordinador de la revista lliteraria Reciella Malory. Foi tamién coordinador y guionista del programa radiofónicu “Nomes d’Asturies” de la RTPA.
Xuan Santori
Xuan Santori (24 de xunetu de 1968, Uviéu), ye un escritor asturianu. Llicenciáu en Filoxía Inglesa, diose a conocer col poemariu "Zunes". 
En 1999 ganó'l Premiu Teodoro Cuesta de Poesía col llibru "Los inconvenientes de la especie", obra na que s'aprecien les influencies de la llírica europea
de güei. 
El so tercer poemariu foi "Bis a bis", onde fala d'amor, d'alcuentros y desalcuentros. 
Del 2006 ye la so primera obra narrativa, "La heredá". Tamién tien publicada la traducción de "Poesía épica anglosaxona" (1999) y el llibru "Milenta voces" (2006) nel que l'autor fai un repás de la construcción del estándar normativu del asturianu al traviés de les voces mas importantes de la lliteratura asturiana del Surdimientu.
Anguaño ye collaborador de Les Noticies y trabaya como filólogu na Oficina de Política Llingüística del Principáu d'Asturies.
Xabiero Cayarga
Xabiero Cayarga (1967, Cangues d'Onís) ye un escritor en llingua asturiana, llicenciáu en filoloxía inglesa. Anguaño da clases d'español en Dortmund (Alemaña).
En 1994 apaez la novela "El boleru de Xabel" (Premiu de Narraciones de l'Academia de la Llingua Asturiana), cola que se da a conocer. Ye autor de dellos llibros de cuentos, "Les gatileres del cielu" (1994), "Güelgues sobre'l llagu" (1996) y "A flor de piel" (2000). Tien amás dellos cuentos dispersos en revistes como "Lletres Asturianes", "Santa Casa", "Lliteratura" y "Sietestrellu" y la so narrativa apaez representada na "Antoloxía del cuentu asturianu contemporaniu" d’Ánxel Álvarez Llano (1994) y na "Muestra de nuevos narradores" (1997), de Ramón Lluís Bande.
Nel añu 2000 apaez la primera muestra de poesía del autor, "El deliriu d'esclavu", ampliu rexistru de composiciones afitaes nos sentimientos y na pasión amorosa. Nesi mesmu añu algama'l X Premiu Teodoro Cuesta de Poesía cola obra "Pequeña Europa", conxuntu de poemes de tradición variada nos que destaca la gran riqueza espresiva. L'autor fai poesía de dellos fechos cotidianos: una alcordanza, una llectura o un viaxe. 
Nel añu 2005 algama el Premiu “Xuan María Acebal” de Poesía col poemariu "Les llingües de la Hidra" y nel 2006 apaez la so segunda novela, "Trastes de bufarda". 
Tornaría a la narrativa, cola editorial Trabe, nel añu 2011 al asoleyar "El sol negru de Wewelsburg", ambientada n'Alemaña, col que ganaría'l Premiu Críticu de les Lletres Asturianes en 2012. En 211 publicó tamién "La ñeve del cuquiellu" pol que la "tertulia lliteraria Malory"-y concedería el premiu del Meyor Llibru n'Asturianu del Añu y ganaría tamién los Premios Críticos de les Lletres Asturianes na so categoría de Poesía.
En 2017, la editorial Saltadera publicó nun volume ("El cuentu atrás") un repasu al trabayu narrativu de Xabiero de los últimos 25 años. Trátase d'una escoyeta de la obra espublizada por Cayarga, a la que l'autor añade catorce cuentos inéditos y dalgunos otros asoleyaos en medios de poca difusión.
Xabiero collabora igualmente con revistes lliteraries como "Campo de los Patos" los mesmo que fizo col selmanariu Les Noticies, dientro de la sección "A deslláu".
Ánxel Álvarez Llano
Ánxel Álvarez Llano. (Bo-Ayer,1958). Llicenciáu en Filoloxía Hispánica y Especialista en Filoloxía Asturiana pola
Universidá d’Uviéu. Collaborador en diverses publicaciones periódiques como "Hojas Universitarias", "Santa Casa", "Lletres Asturianes, Lliteratura, "Suplementu de "Cultura" de La Nueva España o "Estaferia Ayerana. "Collaborador del programa "A lo cabero la selmana", en COPE Asturias.
Publicaciones:
Poesía:
"Les agües muertes" (1994); "Vieyos fuebos, fresques cenices" (1995); "Güéspede del silenciu" (1996); "Na mesma piedra "(2002); "Instantánea ("Semeyes & Haikus)
Traducciones:
"Alfanhuí, "de Rafael Sánchez Ferlosio (1996)
"Letanías de lluvia", de Fulgencio Argüelles (1997)
"Nuberu en el tiempo", Benigno Delmiro Coto (2001)
Ediciones lliteraries:
"Antoloxía del cuentu asturianu contemporaneu "(1994)
"Obra poética completa de Pepe Campo "(1996)
"Muestra de nueva poesía" (1998)
Llingüística: 
"Toponimia de la parroquia de Bo "(2001)
Historia de la Lliteratura:
"El Surdimientu: la narrativa "(2002)
PREMIOS.
Poesía.
- “Elvira Castañón” (1993)
- “Vital Aza” (1994) 
- “Fernán Coronas” (1995)  
- “Teodoro Cuesta” (2001)
- “Fernán Coronas (2010) 
Narrativa.
- A. C. El Hórreo (2013)
Investigación Llingüística.
- Accésit del Premiu de Recoyida de Material Toponímico de l'Academia de la Llingua Asturiana (2000)
Apaez antologáu en:
- "Antoloxía Poética Asturiana (1639-2000) (asturiano-ruso), de
Federico Fierro-Botas y Alexander Yéschenco "(2000)
- "Palabres de Casa (Conseyu de Comunidaes Asturianes), de Pablo
Manzano "(2004)
- "Palabres Clares, de José Luis García Martín "(2005)
- "Toma de tierra, "de José L. Argüelles (2010)
- "Contra’l silenciu, "de Berto García (2014)
Marta Mori
Marta Mori(1965, Xixón) ye una escritora asturiana. Ta llicenciada en Lliteratura y ye Doctora en Filoloxía Hispánica. 
Nel añu 2002 ganó'l Premiu Teodoro Cuesta de Poesía col poemariu "Pórticu", onde s'amuesen poemes de corte intimista y de calter iniciáticu a la vida y poro, a la muerte. Nel 2004 algamó'l mesmu premiu, "ex aequo", cola obra "El tiempu de la espera", poemariu intimista de calter autobiográficu.
Tamién tien publicaos dellos artículos de crítica lliteraria, historia y didáutica, amás de collaborar na "Historia de la lliteratura asturiana" espublizada pola Academia de la Llingua Asturiana, de la que ye Vicepresidenta.
Anguaño ye maestra del institutu Xovellanos de Xixón. 
En 2010 espubliza L'alcordanza.
En 2011 asoleya'l poemariu "La mio voz", col que ganó'l XVI Premiu Xuan María Acebal.
Xelu Gutiérrez Morán
Xelu Gutiérrez Morán (1959, Avilés) ye un escritor asturianu. Ye Doctor en Bioloxía y compaxina'l cultivu de la poesía cola carrera d'investigación científica nel Centru Oceanográficu de Xixón. 
Nel 2002 algamo'l segundu premiu nel “Concursu de Cuentos pola Oficialidá” de Bimenes y nel 2004 ganó, ex aequo, el Premiu Teodoro Cuesta de Poesía col poemariu "Países", recorríu lliterariu per dellos llugares que conformen la biografía del autor.
Pablo Rodríguez Alonso
Pablo Rodríguez Alonso (1979, Xixón) ye un escritor asturianu, llicenciáu n'Historia pola Universidá d'Uviéu.
Algamó dellos accésit y quedó finalista en dalgunos concursos lliterarios, escribiendo en castellanu y n'asturianu. Nel 2005 gana'l "V Certamen Cultural Jóvenes Artistas" na modalidá d'ensayu cola obra "Idioma, nacionalidad y conflicto", en castellán. 
Esi mesmu añu algama'l "XV Premiu Teodoro Cuesta de Poesía" col poemariu "La lluz del Nordés", obra na que'l poeta fala del pasu del tiempu, de la neñez, del amor y de la patria.
Nel 2006 algama'l "XV Concursu de Cuentos Curtios de la tertulia Cultural “El Garrapiellu”" y en 2012 el Premiu Críticu de les Lletres Asturianes na modalidá d'Ensayu, pol so trabayu "De totalitarios a demócrates. Franquismu, fascismu y nazismu na II Guerra Mundial al traviés del diariu xixonés «Voluntad»". En 2014 algamó'l premiu del XVII Concursu de Cuentos pola Oficialidá del Asturianu, qu'entama'l Conceyu de Bimenes, cola obra titulada "L'invitáu".
Esti escritor tamién participa en revistes lliteraries como Lliteratura o Formientu.
Investigación histórica
Mecha (robó)
Un mecha (abreviación del inglés "mechanic" o "mechanical", pronunciáu "meca") ye xeneralmente un robó humanoide de proporciones descomanaes y diseñáu como armamentu militar. Los meches son comunes en subxéneros de ciencia ficción modernos y de mena granible nel manga y anime (historietes y animación xaponeses), d'onde remanez el so nome.
Delles series d'anime populares inspiraes en meches inclúin Mazinger, Gundam, Robotech y Evangelion. Nesta cabera, los meches (nomaos "EVA") nun son mecánicos sinón biolóxicos, anque la so traza y propiedaes son les de robós pergrandes. En series d'anime d'hai poco surden meches n'escenarios arodiaos de maxa (n'oposición a los clásicos escenarios futuristes y post-apocalípticos como "Geneshaft"). Exemplos d'estes series son Escaflowne y Magic Knight Rayearth.
Otres variedaes de meches presenten robós con formes d'animales (incluyendo dellos desaniciaos, como dinosaurios), robots con dos o más tresformaciones (xeneralmente alternando ente una forma humanoide y la d'una máquina o vehículu) y meches "fusionables", onde una variedá de meches relativamente pequeños s'unen pa ensamblar ún mayor.
Los meches son davezu pilotaos dende una cabina de control asitiada nel interior de la tiesta o'l torsu nel casu de los meches pergrandes (Mazinger, Evangelion). Otra variedá de meches más pequeños, conocida como "powered armor", nun ye más qu'un traxe mecánicu-lletrónicu (o máxicu en dellos casos), a mou d'exoesqueletu, que-y apurre facultaes sobrehumanes y proteición al so pilotu o portador, como se ve nidiamente en "Gasaraki", "Bubblegum Crisis"). Esta cabera variedá ye más común nel cómic americanu, anque s'alcuentra tamién presente en delles series d'anime.
El pilotu d'un mecha ye estereotípicamente un xoven valiente y talentosu (en dellos casos dotáu). Na mayoría de les series d'anime onde se presenten meches, estos son consideraos teunoloxía armamentista de cabera xeneración y suelen ser comandaos por pequeñes élites de pilotos altamente entrenaos. N'ocasiones el protagonista d'una serie d'estes carauterístiques sofre un alcuentru accidental col so mecha, pero algama dominalu en curtiu tiempu, superando inclusu a personal militar capacitáu.
Yuri
El yuri ye un xéneru del manga y l'anime qu'amuesa rellaciones lesbianes tantu esplícites como non esplícites ente muyeres. 
Si nun hai sexu esplícitu, y el tema se cientra namái na rellación romántica, se conoz como shōjo-ai (amor ente moces) y ye un subxéneru del Shōjo (cómic empobináu a moces adolescentes), anque apaez con muncha menos frecuencia que'l shōnen-ai. El términu "shōjo-ai" foi creyáu fuera de Xapón, polo tantu nun ye emplegáu dientro d'esi país, onde lu nomen "yuri". 
Al igual que col yaoi, ye más o menos frecuente alcontrar yuri nos dôjinshi.
Shōnen-ai
El shonen-ai (del xaponés: 少年 -"/shōnen/", "mozu" y 愛 -"/ai/"-, "amor") y el bishonen-ai son xéneros de manga y anime. Les sos histories traten sobre rellaciones homosexuales ente homes adultos o adolescentes, davezu se da ente xóvenes adolescentes. Suel ser consideráu un subxéneru del shōjo.
Dambos xéneros destrémense del yaoi por amosar les rellaciones de forma menos esplícita. Pero, mentantu que la historia del shonen-ai cientrase na rellación ente los personaxes principales, el bishonen-ai pon la temática homosexual en segundo planu.
Al igual que'l shōjo-ai, el shonen-ai cientrase principalmente nes emociones de los personaxes, xenerándose comnunmente rellaciones dramátiques (anque non siempres ye'l casu).
El shōnen-ai al igual que'l shōjo-ai son subxéneros del manga shojo, empobináu a moces.
Les revistes de manga qu'espublicen na so mayoría shōnen-ai son Asuka y Asuka Fantasy DX (dambes de la editorial Kadokawa Shoten) y Wings (de la editorial Shinshokan). Toes estes revistes tán empobinaes a un públicu adolescente femenín.
En Xapón el shonen-ai tamién ye conocíu como "Boy's love" (del inglés: "amor de guahe") y abreviáu "BL".
Dōjinshi
Los dōjinshi (同人誌) son cómics xaponeses "(manga)" dibuxaos por aficionaos en llugar de dibuxantes profesionales (mangaka). Trátase normalmente de fanzines de "manga". El términu vien de "dōjin" (同人) o 'grupu lliterariu', que yera la forma tradicional de producción, y "shi" (誌), que significa 'revista' o 'distribución'.
Dellos podríense considerar trabayos d'aficionaos "(fanwork)", pero munchos (les CLAMP entamaron colos "dōjinshi") son simplemente espublizaciones de "manga" de pequeña tirada. Davezu, el dibuxante de "dōjinshi" básase nun "manga" o un "animé" de moda, pero pue incluyir títulos anteriores o inclusu los personaxes orixinales del "mangaka". Les histories consisten normalmente nuna parodia o una historia orixinal colos personaxes del "manga" o "animé" dau.
A primer vista, paez que les historias ya illustraciones empobinaes a los adultos dominen esti seutor del "manga", pero munchos "dōjinshi", de fechu, nun tán necesariamente empobinaos al lleutor adultu, sinón que son creyaos por xente que prefier espublizar los sos propios cómics o ta buscando ser captada pa entrar nel mercáu. Los artistes ya illustradores de "dōjinshi", tantu los individuales como los miembros d'un "círculu", puen ser namái aficionaos o inclusu artistes profesionales.
Los siguidores más fieles del arte del dōjinshi acuden a una convención semestral nomada Comiket (Comic Market, mercáu de cómics) que tien llugar tolos branos ya iviernos en Tokyo. Ellí, los "dōjinshi" nuevos ya inclusu los antiguos merquense, vendense ya intercambiense. Por mor de les lleis de los drechos d'autor, los artistes de "dōjinshi" namái puen imprentar unes poques copies de los sos llibros. Esto fai que les obres de los artistes y círculos más buscaos se conviertan en dalgo que namái los que tienen más suerte y rapidez podrán algamar enantes de que la tirada s'escose.
Nun esiste un tamañu fixu pa los "dōjinshi", y ye que cada artista o círculu pue producilu nel tamañu que-y pete. Los precios puen variar ente un dólar y varios cientos de dólares. Esti tipu d'arte espardióse muncho demientres los años 1990 porque promociona una forma d'arte llibre y atraye tantu a los artistes con talentu como a los siguidores.
Destrémense trés categoríes: Kenzen (pa neños), Yaoi June (pa muyeres) y H/adultos (p'adultos: sexu). De les trés categoríes, el yaoi xorreció aína.
Los "dōjinshi ippan" nun contienen material adultu y suelen ser acondaos pa xente más mozo.
Hentai
Hentai (変態) En xaponés, la pallabra "hentai" quier dicir "pervertíu/perversión" o "tresformación". Nun tiene el significáu que se-y tien dao n'Occidente, y nun se refier a conteníos y conductes sexuales "normales", sinón que s'utilicen nel so llugar términos como "18-kin" (18禁, lliteralmente "18-prohibíu", col significáu de "prohibíu a los qu'entá nun tienen 18 años") y "seijin manga" (成人漫画, "manga adultu").
La cantidá de dibuxos illustrando actividá sexual nel "manga" o l"'anime hentai" pue variar muncho. Tamién varía'l tipu d'actividad sexual y los personaxes implicaos, que se someten a mui poques restricciones al tratase de personaxes de ficción.
El significáu común que tien n'Occidente remanez del usu xaponés de エッチ ("etchi", escritu frecuentemente "ecchi", aprosimación xaponesa de la pronunciación inglesa de la lletra "H"), que se creye que ye una forma abreviada de "hentai" que s'utilizaba como eufemismu nos años 1960, anque los sos oríxenes nun tán del tou nidios, nin siquiera en Xapón. La "H" en Xapón utilízase pa referise a cualaquier conteníu o actividá sexual, asína que "H manga" ye manga con conteníu sexual, pero por embargu "H" y "hentai" nun son sinónimos, y nun se pue camudar ún por otru.
L'artículu 175 del códigu penal xaponés prohíbe la espublización de material "moralmente perxudicial", que tal como s'interpreta anguaño inclúi la esposición de xenitales, asina que ye frecuente ver una barra cubriendo los xenitales, o bien los xenitales borrosos. Enantes de 1994, la interpretación d'esta llei incluyía la prohibición d'esponer vellu púbicu, una norma que s'eludía dibuxando personaxes ensin vellu púbicu.
Sicasí, esto tien causao otru problema cuando los vídeos hentai se distribuyíen a llugares como Europa y Estaos Xuníos. Como los personaxes del anime paecen más xóvenes que los personaxes de la mesma edá de los dibuxos animaos occidentales, eso dio a dellos la impresión de que los vídeos conteníen pornografía infantil. Ye interesante saber que los personaxes femeninos de los dibuxos animaos, según el xaponés mediu, aparenten tener unos 5 o 10 años más.
Un datu menos conocíu ye que la censura xaponesa ye mui estriuta en cuantes a los dibuxos sobre actividá sexual ente humanos y animales. Anque se permite que circulen con relativa llibertá actos con monstruos maxinarios (que suelen tener los conocíos tentáculos fálicos cola fin d'evitar la llei relativa a los xenitales de verdá), se tien consideráu'l sexu zoofílicu con animales esistentes como daqué qu'ha ser perseguíu.
Ecchi
Ecchi (escritu エッチ en katakana) ye la pronunciación xaponesa de la lletra "H", que ye la primera lletra de la pallabra "hentai" (ensin dicir que'l so significáu tea dau pol fechu de que ye la primera lletra d'hentai), qu'a la so vez se refier al manga y anime de conteníu eróticu o pornográficu. Asina, "ecchi" tien dalgo que ver con "hentai" na etimoloxía, pero nun tien la connotación de "pervertíu" y s'emplega pa referise al manga y anime de conteníos non tan explícitos.
L'ecchi nun ye pornográficu, desendólcase en situances u se-y agrega humor a un determináu momentu de mena sexual. 
Los ecchis nun empleguen conteníu d'actividá sexual, ye nesos casos l'hentai el más indicáu, esta ye la estremancia. Rescampla que'l pá del ecchi ye Go Nagai cola so obra Cutie Honey y meyor trabayáu cola so obra Kekko Kamen.
Mocedá d'Izquierda Asturiana
Mocedá d'Izquierda Asturiana (mias») ye la organización política de mocedá venceyada al partíu nacionalista Izquierda Asturiana, anguaño integráu na federación de partíos Unidá Nacionalista Asturiana (UNA). Creóse a finales de 2001 y en febreru de 2008, la militancia de la organización anunció la so disolución, fechu que nun aceptó la direición del partíu. Sicasí, tres esti anunciu, dicha organización nun tuvo más actividá.
Les sos exes ideolóxiques son la xusticia social, la soberanía d'Asturies, l'ecoloxismu y la defensa de la cultura asturiana.
Creóse en 2001 anque foi especialmente a finales de 2005 cuando "mias»" conoz un mayor espoxigue en militancia y actividá. Nesti crecimientu ye mui significativa la fecha del 29 de xunetu de 2006, cuando se fai la I Asamblea Xeneral de la organización, configurando una "Direición Nacional" y marcando les llinies polítiques a seguir d'ehí p'alantre.
Desque entama esi espoxigue, "mias»" participó en delles manifestaciones y ensames (pola oficialidá, pola igualdá ente sexos, contra la tauromaquia, contra la invasión del Líbanu por Israel...) y espublizó mensualmente un cartafueyu (Na Cai») onde recoyía les actividaes y comunicaos más importantes, amás de desendolcar campañes diverses.
Sicaí, tres delles diferencies de criteriu cola Direición Nacioal d'IAS nel procesu de refundación d'Unidá Nacionalista Asturiana (UNA), "mias»" espubliza en febreru de 2008 la so disolución como estaya de mocedá del partíu.
Federico Fierro Botas
Federico González-Fierro Botas (Uviéu, 30 de payares de 1942; Vladivostok - Rusia, 26 de xunu de 2002) nació n'Uviéu, sacerdote miembru de la Compañía de Xesús, cursó los sos estudios nel Institutu de Bachilleratu Alfonsu II, diplomóse en Llingües Clásiques (Llatín y Griegu) doctor en Teoloxía, doctoráu en Ciencies Polítiques y Socioloxía cola tesis doctoral espublizada col títulu "“La formación sindical impartida por Centrales representativas en España, 1976-1992”." Llicenciáu n'Hestoria siendo profesor d'Historia social. Fierro Botas foi espertu en llingua y lliteratura ruses y profesor visitante en delles universidaes de l’antigua Xunión Soviética y de l’actual Federación Rusa. 
Foi cura obreru nos años 60 y 70 del sieglu XX, trabayando d'empleáu manual de fábriques, carteru y otros en Cataluña, Galicia y per Europa. Nesi tiempu entra en contactu col sindicalismu clandestín antifranquista y collabora con delles organizaciones obreres, sobremanera en materia de formación de los sos militantes. En 1996, fai un manual de formación sindical, entamáu nos sos años de cooperación coles organizaciones obreres antifranquistes. Viaxa en numberoses ocasiones a la Xunión Soviética onde surde'l so interés pola cultura rusa. Destináu pola so orde a Xixón trabaya como profesor na Fundación Revillaxixéu, onde llegará ser el xefe d'estudios y onde inxertará nel curriculu del centru educativu Llingua y Cultura Asturiana.
Federico Fierro ye miembru fundador del Coleutivu Manuel Fernández de Castro, plataforma qu'agrupa a sacerdotes favorables a la normalización de la llingua asturiana y de la que sedrá presidente ente 1988-2002. Dende esta asociación publica xunta col tamién sacerdote Alexandru Rodríguez Alonso la torna al asturianu de la Lliturxa Católica y otres obres del mesmu calter. Ye cotraductor del Evanxeliu de San Lluques a la nuestra llingua. En 1991 fexo una versión n'asturiano de les Poesíes Líriques del rusu Alexander Pushkin. Asinamesmo, collabora dende'l primer momentu cola Sociedá Bíblica Internacional nel so proyectu de torna al idioma asturianu de los distintos llibros de les Sagraes Escritures. 
Col estudiu "“Reflexión ético-política ante o referéndum do Estatuto de Autonomía para Galicia”", espublizáu na revista “Encrucillada” nel 1980 recibe’l XXIII Premiu periodísticu Fernández Latorre” de “La Voz de Galicia”.
Foi Asesor de “Xusticia y Paz d'Asturies” dende 1985 y tamién Cordinador de la Vicaría Xeneral del Arzobispáu d'Uviéu pa les traducciones bíblico-llitúrxiques al asturianu 1988-2002 y patronu de la Fundación Caveda y Nava nel 2002 añu nel que morría a los 59 años nun acidente de tráficu en Vladivostok(Rusia) el 26 xunu d'esi mesmu añu.
L'Academia de la Llingua Asturiana convoca'l Concursu de recoyida de material lliterario escrito Federico Fierro G.-Botas, mientres que'l Conceyu de Xixón convoca añalmente dende 2008'l Premiu Federico G. Fierro Botas d'ensayu y trabayos d'investigación.
"La formación sindical impartida por centrales representativas en España (1976-1992)" / Federico G.-Fierro Botas. -- Madrid : M.L., 1997. ISBN 84-605-5899-1
"Púxkin, Alexandru Sergueevich. Poesíes llíriques" / versión billingüe y traducción dende los orixinales rusos, escoyeta, entamu y notes por Federico G.-Fierro Botas. -- Uviéu : Academia de la Llingua Asturiana, 1991. ISBN 84-86936-48-9
"Lliturxa católica" / traducción dende los orixinales llatinos vaticanos por Federico G.-Fierro Botas, Alexandru Rodríguez Alonso. -- Xixón : Alborá, 1991.ISBN 84-87562-07-8
"Oraciones, bendiciones, pidimientos y cancios relixosos n'asturianu" / Federico G.-Fierro Botas, Alexandru Rodríguez Alonso. -- Xixón : Alborá Llibros, 1993.DL AS 1239-1993. -- ISBN 84-87562-09-4
"Homilíes : domingos y festividaes del añu de los ciclos llitúrxicos A,B,C, sacramentos y esequies" / coordinador de la traducción y revisor xeneral del testu, Federico G.-Fierro Botas. -- Uviéu : Coleutivu Manuel Fernández de Castro, 1995. ISBN 84-605-3961-X 
"Lleicionariu de la lliturxa de los domingos y festividaes de los ciclos: A,B,C : sacramentos y esequies" / coordinador de la traducción y revisor xeneral del testu, Federico G.-Fierro Botas. -- Uviéu : Coleutivu "Manuel Fernández de Castro", 1997. ISBN 84-922628-0-X
Loli-con
Loli-con (ロリコン) ye la contraición xaponesa de "Lolita complex" (complexu de Lolita, deriváu a la so vez de la novela "Lolita" de Vladimir Nabokov), que ye l'atracción sexual haza les neñes menores d'edá. S'emplega pa referise al "anime", manga y otres formes d'arte visual que contienen representaciones sexuales o erótiques de neñes preadolescentes, y tamién se refier a les persones mayores d'edá que se sienten sexualmente atrayíes haza elles. Al nun tratase de neños reales, estes imáxenes nun se suelen considerar como pornografía infantil.
Anguaño en Xapón esisten ciertes restricciones col Loli-con tales como la censura de los xenitales, polo cual ye más común que'l material base'l so conteníu en doble sentíu faciendo alusiones al actu sexual, que la representación del coitu en sí.
L'equivalente masculín del "loli-con" ye'l "shota-con".
"Lolita Complex" ye abreviáu como "lolicon" (o "lolikon, con 'k') más que "lolicom" que nun ye igual al terminu "Loli" yá qu'esti pue ser emplegáu pa un apellíu o nome y que delles persones tracamundien los términos, debíu a la fonoloxía xaponesa. Otres pallabres estranxeres que tienen sílabes quen finen en "m" son treslliteraes davezu de la mesma mena. La otra mena d'escribir la pallabra es "rorikon."
Nel so significáu orixinal, el términu "lolicon" nun ta direutamente conectáu col anime o'l manga. "Lolicon" denota cualaquier otru maxinariu sexual qu'involucre adolescentes o neñes.
"Lolicon" tamién pue referise a la xente que se siente atrayída sexualmente haza les neñes reales o maxinaries, y ye sinónimu de pedófilu. 
Según los defensores de "Lolicon", la pallabra nun ye de mou dalu sinónimu de pedófilu yá qu'aleguen una nidia estremancia ente l'anime dibuxáu ficticiu y neños reales. Sicasí, los sos opositores davezu opinen lo contrariu. Nun hai qu'escaecer, por supuestu, que¡l braeru "Lolicon" nun viola de nenguna manera los drechos humanos asina como tampoco s'usa a menores 'reales' pa nenguna fin.
Shota-con
El shōta (ショタ) o shōta-con (ショタコン) ye'l xéneru de manga que se cientra nes rellaciones homosexuales ente un home y un neñu o ente dos neños; anque tamién se-y considera ente una muyer adulta y un neñu. Práuticamente pue ser cualaquier actu n'onde tea presente un neñu. El nome remanez de "Shōtarō complex" yá que Shōtarō (正太郎) ye un nome relativamente frecuente ente los neños nipones.
L'equivalente femenín del "Shota-con" ye'l loli-con.
El Shota ye siempres puramente ficticiu, colo que nun se violen los drechos humanos nin por supuestu s'emplega a menores pa nenguna fin. Esti tipu de manga ta dibuxáu na so gran parte por muyeres, y asinamesmu ta empobináu principalmente a un públicu femenín. 
Yaoi
Yaoi (abreviatura pa "yama-nashi ochinashi imi-nashi", que significa "ensin clímas, ensin resolución, ensin sentíu") ye un xéneru de manga y anime perpopular en Xapón y otros países del mundu. La carauterística cimera del manga o serie yaoi ye l'amor ente personaxes masculinos.
La mayor parte de las obres yaoi son doujinshis. El xéneru ta empobináu a un públicu gay y femenín.
Futanari
Futanari (una pallabra compuesta del xaponés que significa "forma doble) pue significar tantu ún de los temes dientro d'un tipu específicu de pornografía del anime o manga (comúnmente conocíu como hentai) como'l xéneru mesmu. El futurani representa'l tema del hemafrodismu o fémines con muérganos sexuales másculinos.
Ero-guro
Ero-guro (エログロ) ye un xéneru de pornografía y hentai xaponés qu'endolca l'usu de sangre, gore, desfiguración, mutilación, orín, enemes, o feces. El términu remanez de gairaigo deriváu de la fras del inglés "erotic grotesque", y ye davezu acurtiáu a simplemente guro.
Un exemplu asemeyáu d'occidente podríen ser películes snuff. Sicasí, l'ero-guro ye en mayoría dibuxáu y animáu, y non endolca la muerte o mutilación de persones reales.
Dellos de los exemplos más estremos de guro inclúin semeyes de persones colos sos miembros amputaos, n'ocasiones a la fuercia; l'usu de sierres llétriques, y otres semeyes violentes, incluyendo violaciones, persones desmembraes empaquetaes en maletes, y muerte.
Kemono
Kemono (獣) ye un xéneru del Arte Xaponés que tien xeitos muo prominentes de personaxes ficticios que tienen carauterístiques animales, pero asitiaos en situances y llugares humanos. Ye usáu muncho nel Dibuxu, la Pintura, el Manga, l'Anime, y nos Videoxuegos, los cualos son perpopulares alredor del mundu.
Androloxía
L'androloxía ye la parte de la uroloxía encargada del estudiu, esploración, ya investigación de cualaquier aspeutu venceyáu a la función sexual y reproducción masculina.
Bientar social
Entiendese como bientar social al conxuntu de fautores que participen na calidá de la vida de la persona y que faen que la so esistencia tenga toos aquellos elementos que den llugar a la tranquilidá y satisfacción humana. El bientar social ye una condición non observatible direutamente, sinón que ye de magar formulaciones como se comprende y se pue comparar d'un tiempu o espaciu a otru. Entá asina, el bientar, como conceutu abstrautu que ye, tien una importante carga de suxetividá propia al individuu, anque tamién apaez correllacionáu con dellos fautores económicos oxetivos.
Lincoln Near-Earth Asteroid Research
El proyeutu Lincoln Near-Earth Asteroid Research" (LINEAR"') ye un proyeutu collaborativu ente la Fuercia Aérea de los Estaos Xuníos, la NASA y el Llaboratoriu Lincoln del Institutu de Teunoloxía de Massachusetts (MIT, Massachusetss Institute of Technology) pa la descubrición sistemática d'asteroides próximos a la Tierra. El proyeutu LINEAR ye responsable de les más de les detecciones d'asteroides dende 1998. A 21 d'ochobre de 2004, el proyeutu LINEAR tien deteutao yá 211.849 nuevos oxetos, de los que 1.622 son asteroides próximos a la Tierra y 142 son cometes. Toles descubriciones de LINEAR foron feches al traviés de telescopios robotizaos.
Lowell Observatory Near-Earth-Object Search
Lowell Observatory Near-Earth-Object Search (LONEOS) ye un programa dirixíu pola NASA y pol Observatoriu Lowell al envís de llocalizar oxetos espaciales d'órbites prósimes a la Tierra. El programa entamó les observaciones n'avientu de 1997.
El LONEOS usa un telescopiu con un espeyu principal con una apertura de 0,6 m que permite un campu de visión d'unos 3 graos del cielu. La tasa de rastrexamientu ye d'unos 1.000 graos cuadraos per nueche (ye pa cubrir tol cielu nun mes aprosimadamente). El CCD tien deteutaos asteroides d'una magnitú visual d'unes 19,8.
El remanamientu del telescopiu ta aseguráu por ordenadores utilizando software desenrolláu pal efeutu. Amás de descubrir miles d'asteroides, el programa LONEOS tamién descubrió los cometes 150P/LONEOS y 159P/LONEOS.
Llista d'asteroides (51001-52000)
Omake
Omake quier dicir "extra" o "bonus" en xaponés.
N'Occidente, se suel referir a los extres que vienen incluyíos na merca d'anime, manga, etc. Nel casu del manga, dellos comentarios que l'autor fai en cada capítulu o apartáu del manga, y nel anime, entrevistes colos dobladores, escenes de cómo se produzo l'animación, bocetos o escenes en que los personaxes se comportan fuera del so papel.
Llista d'asteroides/51001–51100
Llista d'asteroides/51101–51200
Llista d'asteroides/51201–51300
Llista d'asteroides/51301–51400
Llista d'asteroides/51401–51500
Llista d'asteroides/51501–51600
Llista d'asteroides/51601–51700
Llista d'asteroides/51701–51800
Llista d'asteroides/51801–51900
Llista d'asteroides/51901–52000
Llista d'asteroides (52001-53000)
Llista d'asteroides/52001–52100
Llista d'asteroides/52101–52200
Llista d'asteroides/52201–52300
Llista d'asteroides/52301–52400
Llista d'asteroides/52401–52500
Llista d'asteroides/52501–52600
Llista d'asteroides/52601–52700
Llista d'asteroides/52701–52800
Llista d'asteroides/52801–52900
Llista d'asteroides/52901–53000
Ángel Escudero Franco
Ángel Escudero Franco ñació'l (28 d'abril de 1947 en Viladecais), Bierzu.
Cera
Les ceres son ésteres de los ácidos graxos con alcoholes de pesu molecular eleváu. Ye dicir, son molécules que s'obtienen por esterificación d'un ácido graso col alcohol monovalente llinial de cadena llarga. Por exemplu la cera d'abeya. Son sustancies altamente insolubles en medios acuosos y a temperatura ambiente preséntense sólides y dures. Nes animales podémosles atopar na superficie del cuerpu, pelo, plumes. Nos vexetales, les ceres recubren la epidermis de frutes, tallos, xunto cola cutícula o la suberina, qu'eviten la perda d'augua por evaporación nes plantes.
Emplegóse tradicionalmente pa facer veles, p'allumación de gran calidá; pa encerar maderes y cueru, como conservante, pa encerar teyes impermeabilizándoles. En cosmética, en forma de cremes o d'ungüentos por mor de les sos propiedaes antiinflamatories y cicatrizantes de munchos de los sos componebntes. Otra aplicación cosmética ye como depilatoriu, yá que'l pelu adhiérese a ella y ye más fácil de lu retirar, inda que doloroso.
La cera tamién ye una sustancia grasa segregao peles grlándules de les abeyes obreres moces. Con ella faen los panales y zarren les sos celdes cuando tán enllenes de miel.
Amás, ye una sustancia mariella segreada por una glándula que tenemos los seres humanos nos oyíos.
Jakob Bernoulli
Jakob Bernoulli (Basilea, 27 d'avientu de 1654 - 16 d'agostu de 1705), tamién conocíu como Jacob, Jacques o James Bernoulli yera un matématicu y científicu suizu, y l'hermanu mayor de Johann Bernoulli.
Jakob Bernoulli conoció a Robert Boyle y a Robert Hooke nun viaxe a Inglaterra en 1676, dempués del cual dedicó la so vida a la ciencia y a les matemátiques. Dio clases na Universidá de Basilea dende 1682, convirtiéndose en profesor de matemátiques en 1687.
Los sos primeros papeles sobre curves transcendentales (1696) ya isoperimetría (1700, 1701) son exemplos tempranos de la so aplicación.
La so obra maestra foi "Ars Conjectandi" (l'arte de les conxetures), un trabayu sobro la teoría de la probabilidá. Foi asoleyáu ocho años dempués de la so muerte (1713) pol so sobrín Nicholas. Los conceutos procesu de Bernoulli y númberu de Bernoulli proceden del so trabayu, y ye por eso que lleven el so nome.
La so correspondencia con Gottfried Leibniz conduzlu a estudiar el cálculu infinitesimal en collaboración col so hermanu Jean. Foi unu de los primeros en comprender y aplicar el cálculu diferencia y integral, propuestu por Leibnitz, descubrió les propiedaes de los númberos llamaos depués "númberos de Beroulli" y da la solución de problemas vistos hasta esi momentu como insolubles. 
Tamién dexó unes "Memories", atropaes baxo'l títulu de "Jacobi Bernouilli Opera", Xinebra, 1744.
Partido Comunista de los Trabajadores
El Partido Comunista de los Trabajadores (PCT) foi un partíu comunista prosoviéticu español surdíu en 1977 por oposición d'esquierdes all PCE gracies a una escisión el "Partido Comunista de España". Les sos mocedaes denomábense "Juventudes Comunistas de los Trabajadores". En 1980 el PCT unificóse col Partido Comunista de España (VIII-IX Congresos) pa facer el Partido Comunista de España Unificado.
Peseta
La peseta foi una moneda española de cursu llegal n'España y Andorra ("nesta cabera, xunta'l francu francés") dende'l 19 d'ochobre de 1868 fasta'l 31 d'avientu de 2001, dixebrábase en cien céntimos.
La peseta yera la forma popular cola que se denominaben los cuatro reales del bellón o los dos reales de plata, ye mui posible que'l términu "peseta" viniere de la pallabra catalana "peceta" (piecina), diminutivu de "peça", nome col que se conocíen dende'l sieglu XV a delles monedes de plata.
El 19 d'ochobre de 1868, el ministru de Facienda del Gobiernu provisional del Xeneral Serrano, Laureano Figuerola, robló'l decretu pol que s'implantaba la peseta como unidá monetaria d'España, al mesmu tiempu qu'entraba en vigor oficialmente'l Sistema Métricu. La primera peseta foi alcuñada en 1869.
La peseta foi substituyía pol euru nel añu 1999 nos mercaos de divises. El 1 de xineru de 2002 l'euro (€) entró en circulación xunto cola peseta. El 1 de marzu de 2002 la peseta dexó de ser una moneda de cursu llegal n'España y Andorra, aínda qu'esistere'l compromisu oficial del Bancu d'España de camudar el so importe n'euros ensin importar la data, el cambiu oficial únicu establecíu: 1 euru = 166,386pta, col redondéu correspondiente al tercer decimal.
Microelectrónica
La microelectrónica ye l'aplicación de la ciencia electrónica a componentes y circuitos de dimensiones mui pequeñes, microscópiques y fasta de ñivel molecular pa producir dispositivos ya equipos electrónicos de dimensiones reducíes pero altamente funcionales. El teléfonu móvil, el microprocesador de la CPU y l'ordenador tipu Palm son claros exemplos de lo qu'algama anguaño la teunoloxía microelectrónica.
Seúl
Seúl (서울 Seoul) ye la ciudá capital de la República de Corea (Corea del Sur), asitiada nel estremu noroeste del país, a la vera'l ríu Hangang cerca la so boca nel Mar Mariellu. 
La dixebra de Corea tres de la so guerra civil dexó la ciudá cásique na llende y foi un puntu d'arranque d'un espectacular crecimientu fasta convertila nuna de les más grandes del mundiu (10 117 909h. 2014), siendo, por supuestu, el centru económicu, comercial, industrial y cultural de la república (ver hestoria urbana). 
Disgrafía
Incapacidá evolutivo o deterioru importante de la escrita. Suel manifestase na formación de les lletres, na desorganización y nuna coordinación viso-motora fina llimitada. L'ésitu del tratamientu d'estos problemes ta rellacionáu col desendolcamientu global de les habilidaes del llinguax qu'incidan nel enseñu de conceutos direicionales, temporales y espaciales, y na reduición de l'angustia.
Ganghwa
Ganghwa ye una islla nel estremu del ríu Han na costa oeste de Corea del Sur, xunida al continente por delles pontes. La islla tien una superficie de 302.4 qm² y nella viven 65.500 persones, alministrativamente pertenez a la municipalidá d'Incheon. El puntu más altu de la islla ye Mani-san con 469 metros.
Antonio José de Sucre
Antonio José de Sucre y Alcalá , conocíu como'l Gran Mariscal d'Ayacucho, foi un políticu y militar venezolanu, prócer de la independencia y presidente de Bolivia y Perú. Fíu d'una familia acomodada de tradición militar siendo so pá coronel del Exércitu Realista.
Discoteca
Una discoteca ye un llugar onde les persones van baillar y xeneralmente a divertise colos sos collacios peles nueches. La música polo xeneral nun s'oye en direutu, sinón que provién de discos, que les más de les vueltes son amestaos por un "disc jockey".
La primer discoteca del mundiu foi'l Scotch Club, na ciudá alemana d'Aachen, que funcionó dende 1959. Nos años sesenta, les discoteques fixéronse populares en toa Europa, y nos setenta tamién nos Estaos Xuníos, au en consecuencia se desendolcó la música disco.
Delles discoteques como'l Studio 54 de Nueva York fixéronse famoses pola so música, el so ambiente o pola asistencia de clientes famosos. Otres, como República Cromagnon de Buenos Aires o Alcalá 20 de Madrid, apaecieron nes noticies por desastres agravaos pol so escesu de xente y les dificultaes d'evacuación.
Hai que señalar que nes discoteques nun ye too positivo, pues nelles en munches ocasiones améstense alcohol escesivu y tabacu.
Acción Ciudadana Liberal
Acción Ciudadana Liberal (ACL) foi un partíu políticu español de centru activu nel tiempu de la transición a la democracia. Surdió en 1978 y taba dirixíu por José María de Areilza que fore ministru d'astuntos esteriores (1975-1976). Nes eleiciones xenerales de 1979 foi parte de Coalición Democrática y Areilza foi escoyiu diputáu por Madrid, poco dempués ACL integróse n'Alianza Popular.
Publiu Corneliu Escipión
Publiu Corneliu Escipión, hermanu de Cneu Corneliu Escipión y pá de Publiu Corneliu Escipión l'Africanu. Nomáu cónsul romanu nel añu 218 e.C., lluchó a la escontra d'Aníbal n'Italia y darréu viaxó a Hispania mientres la Segunda Guerra Púnica, xunto col so hermanu Cneu, pa combatir a Amílcar Barca, al que derrotaron en Dertosa. Publiu y el so hermanu morrieron na redolada de Cástulu nuna batalla a la escontra d'Asdrúbal.
Procónsul "hispaniensis" nos años 217, 216, 214 y 213 e.C.. Tres d'una esitosa campaña, morrió na batalla de Castulu (212 e.C.).
Yad Vashem
Yad Vashem (n'hebréu יד ושם, "yad va-xem") ye'l memorial oficial israelín en memoria de les víctimes de la Shoah perpretada polos nazis na Segunda Guerra Mundial. Establecíu en Xerusalén en 1953 pola Llei del Memorial.
El memorial consiste n'estremaos edificios: una Cámara de la Memoria, un muséu hestóricu, una galería d'arte, los archivos, el Valle de les Comunidaes Destruyíes, la Sala de los Nomes, el Memorial de los Neños y un centru educativu. 
El Muséu recibió'l Premiu Príncipe d'Asturies de la Concordia en 2007.
Presidiu d'Abu Ghraib
El presidiu d'Abu Ghraib ye una cárcel astiada n'Abu Ghraib, una ciudá iraquina a 32 km al este de Baghdad. Nel presidiu, Saddam Hussein torturó y executó a disidentes, y más sero l'exércitu de los Estaos Xuníos convertiólu nun llugar de tortura ya interrogatoriu de sospechosos d'actuar a la escontra les fuercies de los Estaos Xuníos.
El presidiu conocióse internacionalmente cuando la canal americana de televisión CBS asoleyó n'abril de 2004 numberoses semeyes de tortures, abusos y humillaciones a los prisioneros iraquinos por un grupu de soldaos de los Estaos Xuníos, darréu apaecieron más pruebes.
Anguaño nella tán encarcelaos 7.000 prisioneros custodiaos por un batallón norteamericanu.
Tankōbon
Tankōbon (単行本) ye'l terminu en xaponés pa "volume compilatoriu" d'una serie en particular (como mangues, noveles gráfiques, artículos de revistes, ensayos, patrones de costura, etc.) a estremancia de revistes o series d'obres completes que contienen munchos títulos.
Estes revistes d'antoloxíes tienen cientos de páxines y decenas d'histories individuales escrites por diversos autores. Son imprentaes en papel pa diarios y son consideraes como revistes desechables. 
Lexicoloxía
La lexicoloxía ye la rama de la llingüística qu'estudia'l léxicu, el so orixe, les rellaciones ente conceutos de pallabres y la estructura de les rellaciones que s'establecen ente les pallabres que constituyen el léxicu d'una llingua.
Shōnen Jump
Shōnen Jump (少年ジャンプ) son dos revistes recopilatories de manga, una selmanal y la otra mensual, espublizaes por Shūeisha. La revista selmanal ye anguaño la más vendida de Xapón (amás de ser la revista de cómics más vendida del mundu), con 6 millones d'exemplares cada selmana.
N'ella espublizáronse munches obres que darréu tendríen munchu ésitu nel formatu "tankōbon" (tomos de 200 páxines). La Shōnen Jump ta empobinada al shōnen (ye dicir, haza mozos adolescentes). Les histories suelen tener muncha aición y aventura, y davezu los sos protagonistes son mozos xóvenes con habilidaes especiales.
Non sólu s'espubliza en Xapón, sinón que tamién nos Estaos Xuníos, Canadá, Alemaña (nesti caberu país col títulu de ""Banzai!""), y Suecia. Anque la revista nun se vende en países como Corea del Sur, Hong Kong, Taiwan y Tailandia, los títulos de manga de Shōnen Jump tornense y distribúin nesos países.
Francisco Álvarez Cascos
Francisco Álvarez Cascos (1 d'ochobre de 1947 en Madrid) ye políticu y ex-Presidente del Principáu d'Asturies, el séptimu depués de la muerte del dictador Francisco Franco y el sestu depués de l'aprobación del Estatutu d'Autonomía.
De familia asturiana vivio dende mozu en Xixón, estudió inxeniería de caminos y en 1976 xuntóse a ún de los grupos, Reforma Democrática, que darréu constituyiríen Alianza Popular. Ente 1979 y 1986 foi'l voceru d'AP nel conceyu de Xixón. Escoyíu senador por Asturies (1982-1986), candidatu a la presidencia del Principáu perdió frente a Pedro de Silva (1983). Escoyíu diputáu nel Congresu de los Diputaos en 1986 (fasta 2004). Foi escoyíu secretariu xeneral del PP en 1989 peustu nel que caltendríase fasta 1999. Con José María Aznar foi vicepresidente primeru y ministru de la presidencia (1996-2000) y ministru de fomento (2000-2004). La so decisión d'alloñar el Prestige, ensin informes que la avalaren , de les costes gallegues y la so actuación durante la catástrofe foi mui cuestionada por dellos seutores sociales y políticos de Galicia.
En 1954 la so familia, d'orixe asturianu (del conceyu de Valdés), treslladaráse a Xixón, onde trescurrió la so infancia y mocedá. Del so primer matrimoniu con Elisa Fernández-Escandón Ortiz tien cuatro fíos, a los que se xunen los dos del so segundu matrimoniu con Gemma Ruiz. Anguaño ta casáu en terceres nupcies cola galerista María Porto.
Estudió mientres tres años na Escuela d'Inxenieros de Mines de Uviéu, hasta qu'en 1967 treslládase a Madrid, onde cursa los estudios d'Inxenieru de Caminos, Canales y Puertos. Enantes de la so incorporación a la política profesional trabayó nun estudiu d'arquitectura y como xerente d'una asociacion profesional d'arquiteutos.
Publicó cinco llibros ("Testimonios de una crisis", "Discursos Políticos", "Rasgos y riesgos del desencanto astur", "Los parlamentarios asturianos en el reinado de Fernando VII" y "Europa, asignatura pendiente") amás d'artículos en prensa ya otres intervenciones.
Xovellanista declaráu, aveza a introducir dalguna cita del hestóricu ilustráu xixonés nos sos discursos más importantes. Gran aficionáu a los toros, collaboró cola emisora Radio Minutu na tresmisión de corríes celebraes na plaza xixonesa d'El Bibio. Ye aficionáu a la caza y a la pesca del salmón, llogrando'l "campanu" en dos ocasioes. 
La so pasión cinexética foi bien comentada cuando s'afayó que metanes la mayor catástrofe ecolóxica d'España, el naufraxu del "Prestige", presidiendo'l ministeriu responsable del so control, abandonara too pa dise a una caceria que nun abandonó magar la gravedá de los acontecimientos. Según publicó la revista "Época", de mientres el so periodu como responsable del Ministeriu de Fomentu allegó a caceríes valoraes en mas de 60.000 euros al añu, siempres convidáu por empresarios que teníen intereses nes contrataciones de dichu ministeriu, lo que provocó que diputaos del PSOE (Gerardo Torres) y d'Izquierda Xunida (Antero Ruiz) dirixiéren-y entrugues nes Cortes. Bien comentada foi la so excursión cinexética a Rumania por invitación d'un conocíu empresariu, onde cazó un osu y un gallu montés. Dambes especies tán protexíes n'España, non asina en Rumanía.
En 2004, al términu de la Llexislatura, abandonó voluntariamente la política -él definir como "un pasu tras"-, buscando dedicase a la so vida personal en dixebrándose de la so segunda muyer y empecipiar una rellación con una nueva pareya.
En 1976, afíliase a Reforma Democrática que darréu s'integraría en Alianza Popular, dos partíos políticos de derecha. Foi'l voceru del Grupu Municipal Popular de Xixón ente 1979 y 1986, siendo conceyal de la ciudá y miembru del ente pre-autonómicu asturianu.
En 1982 foi escoyíu senador per Asturies, un cargu que combinó col de voceru del Partíu Popular na Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies dende 1983.
Nel IX Congresu Nacional del Partíu Popular, foi escoyíu Secretariu Xeneral del Partíu Popular, siendo confirmáu nel so cargu polos siguiente trés congresos nacionales del PP que tuvieron llugar en Sevilla (1990) y Madrid (1993 y 1996).
Escoyíu Senador en 1982, tuvo importantes responsabilidaes dientro del so Grupu Parlamentariu. Darréu, en 1986, foi escoyíu Diputáu per Asturies, siendo reelexíu en 1989, 1993, 1996 y 2000 perdiendo frente a Luis Martínez Noval en 1989 y 1993 énte'l que lu ganó en 1996 y nel 2000. 
Nesi tiempu, Álvarez Cascos foi protagonista de la escisión del Partíu Popular asturianu, al decidir en 1998 la espulsión del partíu del entós presidente del Gobiernu asturianu pol PP, Sergio Marqués. La decisión, depués d'un enfrentamientu de dambos líderes conservadores, propició la creación pela parte de Marqués y los sos seguidores de la Unión Renovadora Asturias (URAS), al tiempu que calteníen el gobiernu autonómicu hasta les elecciones autonómiques de 1999. 
Con José María Aznar en La Moncloa, foi'l so Vicepresidente Primeru y Ministru de la Presidencia na VI Llexislatura 1996-2000 y Ministru de Fomentu na Llexislatura 2000-2004.
En 2005, y pola mor del so enfrentamientu cola dirección del PP de Xixón, Álvarez-Cascos tresllada la so afiliación del partíu a Madrid. Tres de la so marcha, volvería a Asturies de manera esporádica pa participar en dellos actos públicos. Nun d'esos eventos, na entrega del premiu "Sardina de Oro" que-y concediera la Fundación 'Sabugo, ¡Tente Firme!' d'Avilés, nel mes de xunu de 2009, aprovechó pa facer un discursu de fonda carga política. Poco depués, anunciárase la so intención de regresar a la política activa n'Asturies.
Entamóse entós un procesu nel que Álvarez-Cascos y los sos siguidores nel Partíu Popular trataron de forzar la so designación como candidatu del PP a les eleiciones autonómiques d'Asturies 2011, bien por designación directa de los muérganos de dirección del partíu, bien pela vía d'un congresu extraordinariu. Sicasí, al día siguiente de que se conociera'l refugu de la dirección del partíu a la so opción, el 1 de xineru de 2011 Álvarez Cascos dio anuncia al so abandonu del partíu al entender que con esa decisión se daba cobertura "a los insultos" que recibiera nos meses previos dende la dirección del PP d'Asturies. Un día depués, anunciaba la so disposición a encabezar una nueva opción política n'Asturies, lo que daría llugar, unes selmanes más sero, al nacimientu de Foro Asturias, col que ganaría les eleciones autonómiques de 2011.
El día 15 de xunetu de 2011 sería investíu Presidente del Principáu d'Asturies colos votos favorables del so grupu políticu y l'astención del restu de grupos de la Xunta Xeneral del Principáu. Al convocar elecciones anticipaes nel añu 2012 éstes seríen ganaes pol PSOE y finalmente sería sustituyíu na Presidencia del Principáu pol socialista Javier Fernández Fernández.
Shōnen Sunday
Shonen Sunday (少年サンデー "Shōnen Sandē") ye una revista de manga, espublizada por Shogakukan, de llinia editorial al estilu shōnen.
Asuka
Un subconxuntu de Kadokawa Shoten apuntando haza les muyeres, Asuka espubliza series de gran popularidá nuna variedá de compartimientos. La revista s'espubliza los dies 24 de cada mes.
La revista en sí ye shōjo, pero les sos histories captan tamién al públicu masculín.
El compartimientu d'Asuka ufre títulos como DNAngel y X, mentantu que'l sellu Asuka Comics DX ta pa una audiencia mayor, con temes más maduros en serie por exemplu Seimaden; Asuka Fantasy DX ye una revista con temes de más aventura ya histories de ciencia ficción y supernaturales, llar de Cowboy Bebop y Angelique; Asuka Mystery DX s'enfota n'histories romántiques con munchu suspense; Asuka CIEL s'enfota nos romances yaoi. 
Los cómics espublizaos na revista Asuka son recopilaos en tankōbons baxo'l nome d'Asuka Comics.
Asuka CL DX
Ribon
Ribon Magazine (りぼん) ye una revista de manga espublizada mensualmente en Xapón de la mano de Shueisha. La so primera entrega apaeció n'agostu de 1955. Cada edición tien 400 páxines, nes que se reparten capítulos de diversos mangues, histories en blanco y un color estremada cauna pa que puean ser destremaes fácilmente. Davezu inclúi como regalos pequeños xuguetes, llibretes, axendes, etc (merchandising).
La Ribon ta especializada na espublización de shōjo, xéneru empobináu a moces xóvenes, dende la escuela primaria fasta la escuela de secundaria. Los manga shojo más populares suelen ser los qu'espubliza la Ribon y, polo xeneral, los autores d'esti xéneru son muyeres.
Oekaki
Oekaki ye una pallabra xaponesa que significa "escarabayu". Na Internet, un oekaki ye una imaxe creyada nun oekaki board o oekaki BBS (un foru online que permite creyar estes imáxenes de forma qu'otros usuarios llueu puean comentala). Los dibuxantes d'oekakis davezu espublicen tamién los sos dibuxos n'otres páxines, yá seyan personales o en galerías como DeviantArt (n'inglés).
Kaoani
Los Kaoanis son pequeños emoticonos, la pallabra Kaoani provién del xaponés kao (cara) y ani (animación). 
Davezu reboten y paez que tán nalando. El país d'orixe de los kaoanis ye Xapón. N'asturianu podríen traducise como "carines d'anime", "nubecines" o "bombones", n'inglés tamién son conocíos como "blobs", "puffs" y "kaos".
Los Kaoanis puen tener forma d'animales, xelatines de colores, bombones vistíos como animales, personaxes de caricatures, etc. Munchos tán animaos faciendo estremaes actividaes, como baillar, rir o xugar.
El formatu d'archivu de los kaoanis siempres ye GIF, yá qu'esti formatu aceuta animación. Los kaoanis normalmente son usaos en foros d'alderique, páxines de MySpace, blogs y MSN Messenger p'amosar les emociones d'una persona.
Normes de Castelló
Les Normes Ortográfiques de Castelló (Normes Ortogràfiques de Castelló, o simplemente Normes de Castelló o Normes del 32), son unes normes ortográfiques elementales, que siguen básicamente les normes de Pompeu Fabra, adautaes al valencianu. Estes normes foron roblaes en 1932 poles más importantes instituciones culturales de la Comunidá Valenciana.
Les normes atopen un compromisu, nel sen de que respeten la esencia y l'estilu de les normes fabrianes, pero permiten l'emplegu de la idiosincrasia del valencianu. Ye importante destacar que nun son unes normes ortográfiques completes, son namái qu'una guía. De fechu, la situación del valencianu estándar sigue esta guía aprosimadamente, pero ye importante dicir qu'en delles coses considérense non ortográfiques angauño. (p.ex. "atre" por "altre") permítense nes "Normes de Castelló". Per otru llau, delles pallabres aceptaes pola Academia Valenciana de la Llingua na actualidá, nun tán nel espíritu de la norma.
Pompeu Fabra
Pompeu Fabra i Poch (Vila de Gràcia, 20 de febreru de 1868 – Prada de Conflent, 25 d'avientu de 1948) foi un inxenieru y filólogu catalán que destacó como de la normativa moderna de la llingua catalana.
Foi un estudiante aplicáu que destacaba en matemátiques y, siguiendo esti camín, col pasu los años cursó los estudios d'inxeniería industrial. Sicasí, la so vocación yera otra: l'estudiu del catalán y la so normalización. Dicía que lo descubrió un día cuando diba escribir una carta a los sos sobrinos, y diose cuenta que malpenes dominaba la llingua que falaba. Dende entós esti inxenieru dedicóse al estudiu del catalán pa rescatalu del so desavezu y ponelu al día.
Esto asocedía nun momentu nel que Cataluña —polo menos dende la segunda metá del sieglu XIX— entamare un procesu de recobramientu llingüísticu y de la lliteratura catalana. Fabra aportó munches obres, toes primordiales, como son les Normes ortográfiques (1913) y la Gramática catalana (1918). Sicasí, la so obra más relevante, ye ensin dubies, el "Diccionari general de la llengua catalana", que foi asoleyáu en 1932.
Escursionista, amante del Liceu, deportista —presidió l'Asociación de Tenis de Cataluña—, Pompeu Fabra foi un home de gran prestixu científicu y perpopular en Cataluña, y ente 1931 y 1936 foi oxetu de munchos homenaxes, siendo nomáu caderalgu na Universidá de Barcelona en 1932. 
Morrió'l 25 d'avientu de 1948 na llocalidá de Prada, na Cataluña francesa, au taba esiliáu al instaurase la dictadura franquista.
Big Comic Original
Big Comic Original ye una revista antolóxica xaponesa de manga del xéneru seinen espublizada pola editorial Shogakukan, empobinada haza audiencies principalmente masculines, davezu adolescentes y mozos adultos.
Nakayoshi
Nakayoshi (なかよし tamién escrito Nakayosi) ye una revista xaponesa espublizada por Kodansha referente a manga shōjo. Esto (Ribon y Ciao) ta enfocáu pa moces d'escuela básica y media.
Esta revista tien asoleyaos títulos tan famosos como:
Hai tamién una versión espublizada n'Indonesia. La versión indonesia espublízase mensualmente por Elex Media Komputindo.
Ciao (revista)
Ciao (ちゃお) ye una revista xaponesa de manga shōjo espublizada por Shogakukan pa moces xóvenes (de 9-13 años d'edá). La primer entrega asoleyóse en 1977. La circulación ta acerca d'un millón d'exemplares, el más grande ente revistes de manga shojo en Xapón. Anguaño, la revista, con cada entrega, lleva consigo sospreses (ye dicir: xuguetes, accesorios de neñes) ya inclúi regalos como cosméticos, relós, llápices, bloc de notes, etc. Los competidores de la revista son Ribon y Nakayoshi.
Samuel Gompers
Samuel Gompers (ñacíu en Londres el 27 de xineru de 1850 y muertu en San Antonio, Texas el 13 d'avientu de 1924) foi un dirixente obreru estauxinidense. Residente nos Estaos Xuníos dende 1863, en 1881 fexo una asociación de sindicatos qu'en 1886 adoptaría'l nome d'American Federation of Labor (AFL).
León Trotsky
Liev Davídovich Bronstein (Лев Давидович Бронштейн), más conocíu como Liev Trotsky (Троцкий) o León Trotsky. Yanovka, Ucraína, 26 d'ochobre (según el calendariu xulianu pre-revolucionariu) o 7 de payares (según el calendariu gregorianu) de 1879 - Coyoacán, Méxicu, 20 d'agostu de 1940. 
Políticu y teóricu revolucionariu soviéticu, responsable directu del éxitu de la Revolución Rusa de 1917. Negoció la retirada de Rusia de la Primer Guerra Mundial per aciu de la Paz de Brest-Litovsk y afitó definitivamente los llogros revolucionarios per aciu de la creación del Exércitu Bermeyu, que vencería a 14 exércitos estranxeros y a los Exércitos Blancos (contrarrevolucionarios) demientres la Guerra Civil. 
Stalin dio orden d'asesinalu , y Jotov, encargáu de la operación contra Trotsky en Méxicu, valióse de dos comunistes españoles, Caridad y Ramón Mercader (madre y fíu), pa matalu. Ramón Mercader llograría infiltrase nel so círculu ganándose la confianza d'una de les secretaries de Trotsky. Col pretestu de que lleera un escritu de so averóse a Trotsky y mientres lleía coyó un piolet colgáu na parede de la estancia, clavándo-ylu per detrás. Morrería un día más tarde. Mercader pasó 20 años en presidiu pol asesinatu.
Trotskismu
El trotskismu ye la versión del marxismu-leninismu desendolcada por León Trotsky y que, en términos xenerales, representen una contraposición a la versión del d'Stalin, y a les sos teoríes sobre "socialismu nun solu país".
Busca, reencaminar el procesu revolucionariu soviéticu. Un de los sos pilares fundamentales sedría la teoría de "la revolución permanente" descrita nel so llibru del mesmu nome. Otru de los documentos fundamentales sedría'l "Programa de Transición", escritu tamién por Trotsky. Ún de los sos análisis pa atalantar la evolución capitalista nos países coloniales y semicoloniales foi la teoría del desendolcu desigual y combináu.
Trotsky tamién defendió midíes que buscaban finar col burocratismu dientro del Partíu Comunista de la Xunión Soviética (PCUS), como la rotación de cargos. Fizo aportaciones teóriques sobre'l feminismu y arte, y defendió l'afondamientu económicu nel socialismu al traviés de planes quinquenales, los cualos posteriormente sedríen aplicaos por Stalin.
Trotsky organizó la "Oposición de Izquierda Internacional", qu fasta l'ascensu de Hitler en 1933, consideróse una faición de la Internacional Comunista, pesie a la persecución que los sos militantes sofrían por parte del Estalinismu.
Tres la victoria del nazismu y de la caracterización de la Tercer Internacional(estalinista) como contrarrevolucionaria, Trotsky llamó a construyir la Cuarta Internacional y partíos políticos revolucionarios independientes en cada país.
En la década de 1930 postuló l'entrismu nos partíos socialistes, como forma de facilitar la inserción de los grupos trotskistes nel movimientu obreru. Esti trabayu debía facese siempres de manera abierta y por un espaciu breve de tiempu, ya que llueu los trotskistes debían fundar los sos propios partíos y organizaciones.
Anguaño esisten, alredor del mundu, numberoses organizaciones trotskistes que provienen de les agospiaes na IV Internacional. En su momento viéronse fortalecies en cierta forma pola cayía de la Xunión Soviética. N'estaos como Francia, Arxentina y Bolivia, las organizaciones trotskistes alquiriron mayor influencia que n'otros, pero ensin algamar un pesu decisivu. 
Antonio Gramsci
Antonio Gramsci foi un políticu, pedagogu, filósofu y teóricu marxista italianu.
Fundó xunto a Angelo Tasca, Palmiro Togliatti y Umberto Terracini el diariu "L'Ordine Nuovo" (reseña semanal de cultura socialista) en 1919 y colaboró na revista "La Città Futura". Participa nel movimientu de los conseyos de fábrica de Turín (1919-1920).
So padre foi Francesco Gramsci (1860-1937) y so madre Giuseppina Marcias (1861-1932). Francesco yera orixinariu de Gaeta y estudiaba derechu, pero por mor de la probitú de la so familia tuvo qu'entainar a atopar un trabayu y colo pa Cerdeña. Corría l'añu 1881 y emplearíase na oficina de rexistru de Ghilarza. Allí conoz a Peppina, que sólo estudiara hasta tercero de primaria y cásense, magar la oposición de los padres d'ella. Demientres esti periodu nacieron los sos fios: Gennaro (1884), Grazietta (1887), Emma (1889) y en 1891, n'Ales, Antonio, bautizáu el 29 de xineru.
L'añu siguiente los Gramsci mudáronse a Sorgono, onde nacen los sos fíos: Mario en 1893, Teresina en 1895 y Carlos en 1897. Arrestáu'l 9 d'agosto de 1898 cola acusación de peculáu, concusión y falsedá n'actos, Francesco Gramsci ye condergáu'l 27 d'ochobre de 1900 al mínimu de la pena col atenuante del “leve valor”: 5 años, 8 meses y 22 días de cárcel, pa cumplir en Gaeta. Privada del sueldu del padre, pa la familia Gramsci son años de miseria. Antonio, por una caída a los tres años, sufre un traumatismu que-y provoca una deformación na so columna y nun medra más: la so altura nun superará'l metro y mediu. Anque según la autopsia y los datos que dan na "Casa-muséu d'Antonio Gramsci" en Ghilarza, taba enfermu de tuberculosis ósea, lo que-y impidió el crecimientu. Y yá poco enantes de la muerte afectó-y nos pulmones.
Antonio sofita la fuelga d'abril de 1920, la ocupación de les fábriques del setiembre siguiente y la frustrada fuelga d'abril de 1921 y polemiza contra la direición del partíu socialista, tanto contra los maximalistes como contra los reformistes, indica un programa que sacude la esplicita aprobación de Lenin al II Congresu de la III Internacional comunista que pide la expulsión del partíu de los reformistes y de dalgunos maximalistes.
La resolución de la Tercer Internacional que pedía a los partíos socialistes l'alloñamientu de los reformistes y más en xeneral de los gradualistes (de los que pretendíen la toma del poder políticu pola vía democrática ellectoral pa facer les reformes sociales) foi desoyía pol Partíu Socialista Italianu. 
La escisión tien llugar el 21 de xineru de 1921, nel Teatru San Marco de Livorno, col nacimientu del Partíu Comunista d' Italia (PCI), seición italiana de la Internacional. Nel comité central entren dos ordinovistes, Gramsci y Terracini, mientres l'Executivu ta conformáu por Amadeo Bordiga, Bruno Fortichiari, Luigi Repossi, Ruggiero Greco y Umberto Terracini Dende'l primeru de xineru de 1921 Gramsci dirige “L'Ordine Nuevo”, que se convertiera nun de los diarios comunistes xunto a “Il Lavoratore” de Trieste ya “Il Comunista” de Roma, esti último dirigido por Togliatti. 
Foi escoyíu diputáu nes eleiciones del 6 d'abril de 1924. 
El 31 d'ochobre de 1926 Mussolini sufre en Bolonia un atentáu: el 5 de payares el gobiernu disuelve los partíos políticos d'oposición y suprime la llibertá de prensa. El 8 de payares, en violación de la inmunidá parllamentaria, Gramsci ye arrestáu en casa y encerráu na cárcele de Regina Coeli. Depués d'un periodu de confinamientu n'[Ustica]], el 7 de febreru de 1927 enciérrenlu na cárcele milanesa San Vitore.
El ministeriu públicu Michele Isgró, en conclusión de la so requisitoria, declara que «por veinte años debemos torgar a esti cerebru furrular» y de fechu Gramsci, el 4 de xunu, ye condenáu a veinte años, cuatro meses y cinco díes de reclusión.
El 27 d'abril de 1937 Gramsci muerre nun hospital tres enfermar na cárcele, con apenes cuarenta y seis años, d'hemorraxa cerebral.
La llinia política de la revista, depués d'un camín inciertu, defínese sobre posiciones nidiamente obreres. De fechu, si la democracia burguesa tien el so puntu de sofitu institucional nel Parlamentu la democracia proletaria asigna a los conseyos de fábrica esta posición democrática necesesaria pal nacimientu del nuevu orden. D'aquí surden les batalles pa la introducción y l'espardimientu d'estos conseyos, l'averamientu colos sentimientos y les opiniones de los obreros, la crítica al partíu socialista (partíu pa los proletarios, pero non del proletariáu) completamente homologáu a la lóxica del poder burgués y por eso mesmo incapaz d'espresar una alternativa política real.
Conózse-y principalmente pol conceutu d'hexemonía y bloque hexemónicu, asina como pol énfasis que punxo nel estudiu de los aspectos culturales de la sociedá (la llamada superestructura nel marxismu clásicu) como elementu dende'l que se podía facer una aición política y como una de les formes de crear y reproducir la hexemonía. 
Marc Bloch
Marc Léopold Benjamin Bloch (6 de xunetu de 1886 - 16 de xunu de 1944), historiador francés especializáu na Francia medieval y fundador de la Escuela de los Annales.
Nacíu en Lyon, yera fíu d'un historiador de la antigüedá, el profesor Gustave Bloch. Estudió na "Ecole Normale Supérieure" y la "Fundación Thiers" en París, y n'otres ciudades como Berlín y Leipzig. Na I Guerra Mundial foi soldáu d'infantería nel exércitu francés y algamó la Lexón d'Honor.
Dempués de la guerra entamó a dar clases na universidá de Estrasburgu, y llueu algama'l puestu de profesor d'historia económica na Sorbona. Nel añu 1940 quedó excluíu del cargu públicu poles lleis racistes del gobiernu Vichy, al tratase d'un xudíu.
Nel añu 1929 Bloch crió con Lucien Febvre la perimportante publicación "Annales d'histoire économique et socialem" que más tarde daría-y nome a la corriente historiográfica conocía como Escuela de los Annales.
Morrió fusiláu por ser miembru de la resistencia francesa, tras ser torturáu varies hores pola Gestapo. Les sos últimes pallabres foron: Vive la France.
Una de les rames en que la Universidá d'Estrasburgu foi distribuyía tres mayu del 68, la Universidá de Ciencies Humanes d'Estrasburgu, pasó a llamase en 1998 Universidá Marc Bloch, nel so honor.
Orbayu
L'Orbayu, Orpín o Prúa ye una lluvia perfino carauterística de la fastiella cantábrica. Ye una mena de precipitación que se carauteriza por tener un tamañu de gota pequeña (davezu menos de 0,5 mm de diámetru). L'orbayu orixínase en ñubes relativamente baxes y d'escasu desendolcu vertical, como estratocúmulos. 
Magar que la so intensidá ye davezu menor a la de la lluvia, l'orbayu puede ser enforma abondosu como pa facer acumulaciones del orde de 1 mm/h.
Escuela de los Annales
La Escuela de los Annales ye una escuela historiográfica, denomada asina pola publicación de la revista francesa "Annales d'histoire économique et sociale" (depués llamado "Annales. Economies, sociétés, civilisations", y renomáu en 1994 como "Annales. Histoire, Sciences Sociales"), n'onde se espublizaron por primer vegada los sos plantegamientos. La escuela de los Annales caracterizase en rasgos xenerales por desendolcar una historia na que s'incorporen otres ciencies sociales como la xeografía, la socioloxía, la economía, la sicoloxía social y la antropoloxía, ente otres.
La revista "Annales" foi fundada y editada polos historiadores franceses Marc Bloch y Lucien Febvre en 1929, mientres ellos enseñaben na Universidá d'Estrasburgu. La publicación propunxo una conceición de la investigación histórica distinta a la que-y antecediere, pues combinó la xeografía, la historia y los plantegamientos sociolóxicos de los Année Sociologique (de los cuales munchos miembros yeren collacios de Bloch y Febvre en Estrasburgu); amás, propugnaba por una ampliación nos temes d'estudiu de la Historia y refugaba l'énfasis predominante na política, la diplomacia y los fechos bélicos de munchos de los hestoriadores del sieglu XIX. 
De toes formes l'afán de renovación que buscaba la revista, l'esfuerzu de los sos editores debió esperar a que terminara la Segunda Guerra Mundial. Bloch, miembru de la Resistencia francesa y xudíu, foi asesináu por miembros de la Xestapo, y Febvre continuó cola publicación de los Annales en los años cuarenta del sieglu XX. Demientres esos años enseñó a Fernand Braudel, que se volvería un de los exponentes más reconocidos d'esta escuela.
El trabayu de Fernand Braudel definió una “segunda xeneración” na historiografía de los Annales, que resultó mui influyente a lo llargo de los años 60 del sieglu XX. Braudel innovó nel campu de la historia al inxertar, na esplicación de los fechos históricos, les "duraciones" (la corta, la mediana y la llarga duración). Ente les sos obres cabe destacar "El Mediterraneu y el mundu mediterraneu nos tiempos de Felipe II", espublizada en 1949 y ye una obra d'un marcadísimu estructuralismu.
Al entamar la década de los setenta del sieglu XX Braudel retírase d' Annales por discrepancies internes. Cola so salida, distínguese a una tercer xeneración que se carauteriza pola so heteroxeneidá, pues nun hai consensu metodolóxicu, políticu nin intelectual. Sicasí, dalgunos rasgos puen sorrayase: l'incrementu de la presencia académica y social y l'interés por estudiar la cultura. La so inspiración ye Lucien Febvre, Michelet y Michel Foucault.
Estos historiadores, encabezados por Jacques Le Goff y Pierre Nora, inventaron un términu, "La Nueva Historia", pa clasificar a la so propia produición, nun intentu de marcar la novedá historiográfica que suponíen. Según Le Goff, la Nueva Historia ñaz pa retrucar a nueves entruges a un públicu más ampliu, interiorizando los métodos de l'antropoloxía. Agora aparez l' interés pol acontecimientu, pola hestoria política, pola historia de les mentalidades y de les representaciones, pola historia total.
Recibieron crítiques pol so "desmigayamientu", ello ye, la multipliación desordenada de los obxetos d'investigación.
Nesi contestu de crisis Lepetit, secretariu de la publicación llanza una editorial na primavera de 1988 anunciando esti nuevu xiru.
AGUIRRE ROJAS, Carlos. "La escuela de los Annales: ayer, hoy y mañana, Barcelona, Montesinos, 1999". 
BURKE, Peter. "La revolución historiográfica francesa. La escuela de los Annales, 1929-1984, Barcelona, Gedisa, 1999". 
PASAMAR, La Historia Contemporánea. Aspectos teóricos e historiográficos, Madrid, Síntesis, 2000. pp 69 - 217" 
Lucien Febvre
Lucien Febvre (Nancy, 22 de xunetu de 1878 - Saint-Amour, Jura, 26 de setiembre de 1956) Foi un de los más importantes hestoriadores franceses, conocíu pol papel que xugó nel establecimientu de la Escuela de los Annales. 
Febvre foi influyíu ceo pola obra de Vidal de la Blache mientres la so estancia na École Normale Supérieure (1899-1902), y ganó'l so doctoráu n'historia en 1911 depués de defender la so tesis de "Felipe II y el Francu Condáu". Poco depués alquirió una posición na Universidá de Dijon. 
Febvre lluchó na Primera Guerra Mundial, y entamó les sos actividaes na Universidá d'Estrasburgu en 1919, cuando la provincia tornó a dominiu francés. Trabayaba ellí en 1929, cuando él y Marc Bloch fundaron la publicación "Annales d'histoire economique et sociale", del que salió'l nome del so estilu distintivu de facer hestoria. En 1933 Febvre algamó cátedra nel Colexu de Francia. 
Espublizó munchos títulos nos años 1930 y entamos de los 1940, pero la Segunda Guerra Mundial interrumpió'l so trabayu. Na guerra morrió'l so collaciu y colega Marc Bloch a manes de los alemanes, y Febvre convirtióse nel director de la Escuela de los Annales na post-guerra, siendo'l so mayor discípulu y continuador l'historiador Fernand Braudel.
Febvre morrió en 1956.
Disciplines auxiliares de la historia
Les disciplines auxiliares de la hestoria son aquellos campos d'estudiu qu'ufren fontes documentales al historiador.
Al travies de les distintes disciplines auxiliares, l' historiador analiza los diversos materiales, documentos y reliquies en xeneral, orixinales d'un determináu momentu históricu, que se conservan anguaño y permiten al estudiosu estrayer, ordenar y analizar nueva información.
Dalgunes d'estes disciplines constituyen aplicaciones especializaes de ciencies autónomes por sí mesmas, como la filoloxía, la química, la botánica o la zooloxía; otres,por contra, nacen en fonción de les carauterístiques de los materiales que l'historiador pue analizar.
Anque siendo anguaño una ciencia autónoma, como les citaes anteriormente, l'arqueoloxía nació ente les disciplines auxiliares de la Historia nel sentíu de subordinaes a ésta, xunto coles que se llisten darréu:
Puen considerase como disciplines auxiliares de la Hestoria:
Llei de Boyle-Mariotte
La Llei de Boyle-Mariotte formulada pol irlandés Robert Boyle (en 1662) y el francés Edme Mariotte (en 1676), ye una de les lleis de los gases ideales que rellaciona el volume y la presión d'una cierta cantidá de gas caltenida a temperatura constante, y diz que'l volume ye inversamente proporcional a la presión: 
onde formula_2 ye constante si la temperatura y la masa del gas afonden constantes.
Cuando aumenta la presión, el volume disminúi, mientres que si la presión disminúi el volume aumenta. El valor exactu de la constante k nun ye necesario conocelu pa poder facer usu de la Llei; si consideramos dos situaciones d'un gas, calteniendo constante la cantidá de gas y la temperatura, deberá cumplise la rellación:
Esta Llei ye una simplificación de la Ley de los gases ideales particularizada pa procesos isotermos.
Xunto cola llei de Charles y Gay-Lussac y la llei de Graham, la llei de Boyle-Mariotte forma les lleis de los gases, que describen la conducta d'un gas ideal. Les tres lleis pueden ser xeneralizaes na ecuación universal de los gases.
Ye Guillaume Amontons el que precisa en 1702 qu'esta llei nun ye válida más qu'a temperatura constante y ye más precisa a baxes presiones.
Memorial Silvino Argüelles
El Memorial "Silvino Argüelles" distingue a los diez meyores cantadores de tonada asturiana del añu, asina como tamién al meyor gaiteru acompañante de tonada. En malapenes cuatro ediciones acabó convirtiéndose nel premiu de referencia de la canción asturiana.
El Memorial surde tres la muerte de Silvino Argüelles, una de les voces más representatives de la tonada asturiana del mediu sieglu y que dexó una importante escuela de siguidores. Nos primeros años fuera organizáu por un grupu de collaboradores y amigos, hasta que nel añu 2003 pasa la so organización a manes del Ayuntamientu de Mieres.
Dende entós nómase tolos años nel mes de xunu un conceyu d'espertos en canción asturiana que decide por votación les meyores voces del añu. Esti conceyu d'espertos ta integráu por una quincena de persones, ente cantadores clásicos, músicos, musicólogos, espertos y críticos periodísticos.
Los resultaos de les últimes ediciones fueron los siguientes, na categoría de meyores cantadores de tonada del añu:
Añu 2003
Añu 2004
Añu 2005
Añu 2006
Añu 2007
Añu 2008
Añu 2009
Añu 2010
Añu 2011
Añu 2012
Añu 2013
Añu 2014
Añu 2015
Añu 2016
Nesa edición, en llugar de premiar a les meyores voces del añu, como n'ocaciones anteriores, premiáronse a los meyores discos de lo que va de sieglu:
Los gaiteros consieraos como los meyores acompañantes de tonada del añu fueron:
2003 Vicente Prado, "El Pravianu"
2004 Alberto Varillas
2005 Vicente Prado, "El Pravianu"
2006 Óscar Fernández
2007 Jorge Areces
2008 Alberto Varillas
2009 Alberto Varillas
2010 Alberto Varillas
2011 Óscar Fernández
2012 Pablo Carrera
2013 Pablo Carrera
2014 Vicente Prado, "El Pravianu"
2015 Alberto Varillas
Idus de Marzo (Goleta)
La Idus de Marzo foi una goleta que llevó una espedición científica asturiana a l'Antártida, considerándose como la primera espedición española al continente.
El día 15 d'avientu de 1982 la goleta partía del puertu de Candás, con una tripulación de ocho miembros al frente de la cual taba'l capitán Javier Babé y que contaba cola presencia d'un periodista y dos biólogos. Depués d'escales en Vigo, Las Palmas y Tenerife, la "Idus de Marzo" zarpaba definitivamente hacia'l sur el día 30 d'avientu.
El 20 de febreru llegaron a Punta Arenas, puertu nel que se embarcaron otros ocho espedicionarios más. Depués d'aprovisionase la goleta partió rumbu a Puerto Williams na Tierra de Fueu. Darréu la "Idus de Marzo" pasó pel Cabu d'Hornos y el Pasu de Drake, llegando'l 4 de marzu a les Islles Shetland del Sur, na Antártida. La goleta pasó per otros llugares del continente como Isla Decepción, Bahía Yankee, Bahía Foster... y visitó diverses bases polares. 
La espedición tamién sufrió los rigores meteorolóxicos que s'esperen d'una zona con una climatoloxía tan dura como l'antártica, teniendo que facer frente vientos de gran intensidá y vagues de mar, depués de recorrer más de 17.000 milles, llegó al puertu de Cádiz el día 9 de xunu de 1983.
Friedrich Bessel
Friedrich Wilhelm Bessel (22 de xunetu de 1784 - 17 de marzu de 1846) foi un matemáticu alemán, astrónomu y sistematizador dae les funciones de Bessel (les cuales, magar el so nome, foron descubiertes por Daniel Bernoulli).
Ñació en Minde, Wesfalia, y morrió de cáncanu en Königsberg (agora Kaliningráu, Rusia). Bessel foi un contemporániu de Carl Gauss, que tamién yera matemáticu y astrónomu.
Yera fíu d'una criada y a los 14 años pasó a ser aprendiz nuna compañía mercantil d'importaciones y esportaciones de Bremen. Yá de guah.e convirtióse nel so contable y l'enfotu nel so trabayu llevólu a emplegar les sos habilidaes matemátiques a problemes de ñavegación; esto llevólu a fixar el so interés na astronomía como una salida pa determinar la llonxitú.
El so trabayu tan concenciudu llamó l'atencidón d'una de les mayores fegures de l'astronomía alemana, Heinrich Wilhelm Olbers, por precisar nos cálculos de la órbita del Cometa Halley. Gracies al so sofitu foi quien a atopar un trabayu nun observatoriu priváu instaláu cerca Bremen, au entamó a trabayar con total atención.
A suxerencia de Olbers, analizó y clasificó les observaciones y mediciones estelares efeutuaes anteriormente por James Bradley, d'unes 3.000 estrelles; nesta xera demostró un celu y una precisión tal que'l Kaiser Guillermu II de Prusia nomólu direutor del Observatoriu de Königsberg, onde pasó'l restu la so vida magar a les sos constantes quexes sobro'l clima llocal.
Universidá de Bucarest
La Universidá de Bucarest (Universitatea din București) ye una universidá de Rumanía. Tien 3.000 profesores y 20.000 estudiantes rumanos y 1.000 estranxeros. En 1864 un decretu del voivoda (príncipe) Alexandru Xuan Cuza convirtió l'Academia de San Sava na Universidá de Bucarest.
La zona los edificios de l'antigua universidá foi l'escenariu de manifestaciones, protestes y enfrentamientos coles fuercies de seguridá na revolución rumana de 1989.
Anguaño la universidá tien 19 facultaes, dos editoriales y dellos institutos d'investigación. Participa en programes europeos d'intercambéu como l'Erasmus o Lingua.
Adrien Brody
Adrien Brody (Nueva York, 14 d'abril de 1973) ye un actor estauxunidense ganador d'un Oscar de l'academia. 
Algamó fama a ñivel internacional cuando foi seleicionáu pa la película de Roman Polanski "The Pianist" (El pianista) en 2002. Por esi papel ganó l'Óscar al meyor actor, siendo l'actor más mozu n'algamar esi reconocimientu. En 2005 participó na película "King Kong".
Anguañu ta rellacionáu cola actriz española Elsa Pataky que conoció al filmar la cinebiografia Manolete n'España.
Faru
Un faru ye, según el diccionariu de l'ALLA, una "torre con lluz no cimero pa guiar a los navegantes". El nome deriva etimolóxicamente de la pallabra griega "pharos", que facía referencia a la islla homónima. Ésta, asitiada na boca del ríu Nilu, foi asientu d'un faru perfamosu, el d'Alexandría. Neto qu'aquelli, estes estructures, que s'asitien bien na costa bien nuna islla mui averada a ella, tienen trés partes d'abaxu enriba: la base, la torre y el torruxón, nel que ta la llinterna. 
Históricamente foron un preséu básicu p'aidar a la navegación. Anguaño el so papel ye más menguáu, porque'l desarrollu de la seguridá nel mar (sistemes de posicionamientu per satélite, radares...) fai que los grandes barcos cásique nun necesiten d'ellos. Sicasí, siguen siendo perimportantes pa la navegación de cabotaxe y tamién pa los barcos pesqueros y deportivos.
Primero de que surdieran estructures nes zones de costa p'aidar a los navegantes yá hebo un sistema de señalización costeru basáu en fogueres, que se prendíen nes zones de costa bien p'aidar a los barcos bien pa engañalos pa poder robalos dempués. Col tiempu, el desarrollu del comerciu marítimu fizo conveniente construyir estructures fixes que ficieren esa mesma función.
D'ente tolos de l'Antigüedá el más famosu de los faros foi el d'Alexandría. Asitiábase na islla de Pharos, na desembocadura del Nilu, y foi construyíu pa marcar la entrada del puertu d'Alexandría, ún de los más importantes del Mediterraneu oriental naquella dómina. Llevantáronlu alredor del añu 280 e.C., y taba fecho de mármole blancu. Tenía ente 115-135 m (según les fuentes) d'altor, y foi, hasta que lu destruyeron nel sieglu XIV, ún de los edificios más altos qu'enxamás se ficiera. La so lluz yera visible a unos 55 km de distancia.
Yera tamién importante'l faru nomáu el Colosu de Rodas. Esti yera una estatua xigante (32 m d'altor) del dios griegu Helios que facía les veces de faru nel puertu de Rodas. Fue construyíu alredor del 278 e.C., anque duró pocu tiempu; valtólu un terremotu 56 años dempués. Yera consideráu, como l'anterior, una de les les siete maraviyes del mundu vieyu.
Más modernamente la construcción de faros espardiose per ende. Asina, Jia Dan, un escritor chinu de la dinastía Tang, mos cuenta nun llibru datáu alredor del añu 800 cómo los iraníes teníen llevantao, na entrada del golfu Pérsicu, minaretes que facíen la función de faros. El so testimoniu foi confirmáu, un sieglu dempués, por dos escritores árabes: al-Mas'udi y al-Muqaddasi. Otramiente, la mezquita medieval de la ciudá china de Cantón tenía tamién un minarete que servía de faru; y tamién aidaba a los navegantes a movese pel ríu Quiantag la torre d'una pagoda llevantada en Hangzhou en 1165, la "pagoda Liuhe".
N'Europa, na Alta Edá Media, munchos de los faros romanos dexaron d'usase. Namái caltenieron la so función dellos de los del Mediterraneu y la torre d'Hércules, en La Coruña (España). Esti, construyíu nel sieglu II, ye l'únicu d'aquella dómina que queda anguaño na Península Ibérica. Dellos sieglos dempués, col espardimientu otra vuelta de la navegación, entamaron a construyise pela Europa occidental y septentrional. Ún de los más vieyos del continente ye'l que ta na ensenada de Hook (condáu de Wexford, Irlanda), que foi construyíu alredor de 1180. 
L'usu de los faros como aida pa la navegación foi espardiéndose per ende, y pal sieglu XVII entamen a establecese programes nacionales de construcción y mantenimientu de faros. En 1609 la Trinity House (organismu encargáu d'estos trabayos na Gran Bretaña) llevanta'l so primer faru, y un sieglu dempués, concretamente en 1716, se constrúi ún na islla de Little Brewster (Massachusetts). Ye'l nomáu "Boston Light", y ye'l primeru que se fizo n'América.
N'España l'espoxigue de la rede de faros tuvo qu'esperar al sieglu XIX. Ha ser na época de la rexencia del xeneral Espartero (1840-43) cuando se forme la "Comisión de Faros". Nes décades vinientes, a la solombra'l "Plan de Alumbrado Marítimo de las Costas Españolas" de 1847, que proyectó la construcción de 116, crece grandemente'l númberu de faros. Amás, van a quedar de magar entós al cargu del Serviciu de Señales Marítimes d'España. En Asturies nun había, primero d'esa fecha, dengún faru; va ser a resultes del mentáu plan que se construyan la mayoría d'ellos.
Los faros tienen trés partes: base, torre y torruxón.
Pegáu al faru atopamos, nos más antiguos, la casa'l fareru. Nos más modernos, que tán totalmente automatizaos, yá nun suel habeles.
La óptica ye’l conxuntu de lentes que concentren la lluz de la llámpara del faru y la esparden per ende. 
Anantes de l’apaición de les modernes lentes estraboscópiques usábense lentes clásiques pa concentrar la lluz. Gracies a elles los rayos verticales de lluz de la llámpara se redirixíen al planu horizontal. Nesi planu la lluz s’enfocaba en una o varies direcciones a la vez, y se-y facía dar vueltes moviendo la lente, xeneralmente, con un mecanismo de reloxería con peses. P’amenorgar l'esfriega poníense les llentes, delles veces, enriba un flotador de mercuriu. Esto permitía a los barcos, amás de ver el rayu llateralmente, recibir la lluz direutamente dende grandes distancies. El problema ye que, pa concentrar eficientemente la lluz emitida por una fuente omnidireccional, había que usar lentes de gran diámetru, pergrueses y pesaes que, sicasí, nun conseguíen concentrar más que’l 20% de la lluz emitida.
Esi problema solucionolu en 1822 el físicu francés Augustus Fresnel, qu’inventó les lentes que lleven el so nome. Les lentes de Fresnel, nes que se ruempe una lente tradicional en una serie teóricamente ilimitada de secciones anulares concéntriques, lleguen a concentrar’l 85% de la lluz emitida. Amás, con esi diseñu pueden facese lentes de gran apertura y corta distancia focal que son muncho más llixeres y voluminoses que les tradicionales; eso permite que puedan algamase distancies mayores cola lluz ensin tener que poner lentes mayores. Estes lentes entamaron a ponese nos faros na década del 1850, y son les que se siguen usando anguaño. 
La categoría del faru vien determinada pol "orde" de la so lente. Les lentes de Fresnel clasifíquense'n seis "órdenes" en función de la so distancia focal: son de primer orden les mayores y del sestu les más pequeñes. Asina, los faros de primer orden, los más potentes, suelen asitiase'n salientes importantes de la costa, y la so lluz ye visible dende una distancia que varía ente les 35 y 70 milles. Los de 2º, 3º y 4º orden tán destinaos a guiar a los barcos de cabotaxe, y avecen a tar allugaos cerca d'islles o cantiles peligrosos. Los de 5º y 6º orden, a la fin, balicen la entrada d'una ría o señalen la cercanía d'un puertu.
Delles foron les fontes de lluz usaes nos faros a lo llargo la so hestoria. De la dómina na que se facíen fueos na costa pasose a usar veles nos faros, y dempués llámpares d’aceite. Un fitu importante marcolu la invención, en 1781, del quinqué, una llámpara de mecha con reflector parabólicu que daba diez veces más lluz qu’una vela. Entamaron a usase nos faros, y foron cebaes con aceite de ballena o de colza y tamién con mantega de gochu hasta que, hacia 1880, el querosenu pasó a ser el principal combustible. Al entamar el sieglu XX pasaron a usase la lletricidá y el gas acetilenu o carburu, sobromanera dempués del desarrollu de la nomada "válvula solar" o "lluz de Dalén", un sistema que prendía automáticamente la llámpara al oscurecer y l’apagaba al alborecer y que-y valió al so inventor y fundador de la empresa AGA, el suecu Nils Gustaf Dalén, el Premiu Nobel de Física en 1912.
Nos faros d’anguaño, delles veces, hai namái qu’una llámpara, halóxena o de filamentu, que furrula con lletricidá. Lo avezao, por embargu, ye que a la verda d’ella haiga otra de reserva, llétrica o de carburu, qu’arranca automáticamente cuando falla la primera.
Titaniu
El titaniu ye un elementu químicu de númberu atómicu 22 y símbolu Ti, allugáu nel grupu 4 de la tabla periódica. Ye un elementu perteneciente a la serie química de los metales de transición, abondosu na corteya terrestre: alcuéntrase en forma d'óxidu, na povisa de dellos minerales de fierro y d'animales y plantes. El metal ye de color buxu escuru, gran durez, resistente a la corrosión y de propiedaes físiques asemeyaes a les del aceru; úsase na fabricación d'equipos pa la industria química y, aleáu col fierro y otros metales, emplégase na industria aeronáutica y aeroespacial.
Takeshi Urata
Takeshi Urata (浦田武) ye un astrónomu xaponés.
Ye un prolíficu descubridor d'asteroides, y trabaya nel Observatoriu Nihondaira. Tamién codescubrió'l cometa periódicu 112P/Urata-Niijima.
Near Earth Asteroid Tracking
El Near Earth Asteroide Tracking (NEAT) ye un programa concebíu pa la busca d'asteroides que viaxen averaos a la Tierra y que puen entrar en ruta de colisión. Ta dirixíu pola NASA y pol Jet Propulsion Laboratory (JPL). El sistema NEAT emprimó les sos observaciones n'avientu de 1995.
El NEAT básase nun alcuerdu de cooperación ente NASA/JPL y la Fuercia Aérea de los EEXX pa la utilización de los telescopios GEODSS, allugaos en Haleakala, Maui, nel estáu de Hawaii.
GEODSS ye un acrónimu de "Ground-based Electro-Optical Deep Space Surveillance", que podría tornase como "Vixilancia Electro-Óptica del Espaciu Profundu basada nel suelu.
Estos telescopios foron proyeutaos pa permitir el restreamientu de naves espaciales n'órbita de la Tierra. L'equipu del NEAT desenrolló una máquina fotográfica con CCD y un sistema d'ordenadores pa los telescopios del GEODSS. El sistema tien una resolución de 4.096 x 4.096 píxels, con un campu de visión de 1,2 graos por 1,6 graos.
A partir d'abril de 2001 un telescopiu del Observatoriu del Monte Palomar, con 1,2 m d'abertura, tamién entamó a ser utilizáu pa obtener oxetos prósimos a la Tierra. Esti telescopiu ta equipáu con tres máquines fotográfiques.
Amás de descubir miles d'asteroides, tamién se-y atribúi al NEAT la descubrición del cometa 54P/de Vico-Swift-NEAT y de la estrella de movimientu propiu Teegarden.
L'asteroide NEAT recibió en 2005 esi nome n'honor al proyeutu NEAT.
Korado Korlević
Korado Korlević (nacíu en Poreč en 1958), ye un astrónomu croata. Ye un descubridor prolíficu d'asteroides, y tamién descubrió cometes.
La Sidra
La Revista La Sidra ye una espublización mensual qu'edita l'Asociación Cultural Ensame Sidreru dende 2003 col Depósitu Llegal AS-03324-2003. El primer númberu asoleyóse en setiembre de 2003 convirtíéndose na primer revista temática sobre la sidra n'Asturies. "La Sidra" ye una publicación con conteníos n'asturianu y castellán y recueye noticies de l'actualidá del mundu la sidra, información d'echadores de sidra y concursos, sobre la sidra n'otres partes del planeta, entrevistes a chigreros y llagareros, artículos d'opinión, d'investigación, d'etnoloxía y de divulgación, recetes... en definitiva de tolo que se mueve nel mundu sidreru. La revista pasa les 140 páxines a tou color y tien una tirada de 3.000 a 5.000 exemplares, poro, la mayor espublización de cualisquier tipu sobre cultura sidrera tanto en tirada como en númberu de páxines.
Anguaño ye la mayor revista de temática sidrera del mundu, el cualisquier llingua y la so páxina web ye la más visitada del seutor, convirtiéndose na referencia tanto n'Asturies como n'otros países que tienen cultura sidrera. La páxina ufierta conteníos n'asturianu, castellán y n'inglés, lo que fai entá mas grande la so presencia a nivel internacional. 
Tres l'apaición de "La Sidra" en 2003 y el so afitamientu, vendríen otros proyectos como la revista bimensual "Sicera" asoleyada pola Asociación de Llagareros d'Asturies dende finales de 2005 y que sedría la segunda publicación sobre la bebida asturiana por escelencia enantes d'abandonase'l proyeutu y esapaecer. Más tarde en xunu de 2006 aparecería la revista "Vivir la Sidra" qu'edita Editora del Norte y por últimu'l proyectu empresarial "Sabor de Sidra" (finales de 2006) periódicu mensual de baldre que tamién fora abandonáu al pocu tiempu d'editase.
Seiji Ueda
Seiji Ueda (上田清二) ye un astrónomu xaponés. A fecha de 2006 ye'l sétimu descubridor individual d'asteroides más prolíficu. Ye doctor (M.D. y Ph.D.) pola Universidá de Stanford y ta integráu na plantí­a de la Universidá d'Estudios Avanzaos de Xapón.
Final Fantasy
Final Fantasy ye una serie de xuegos RPG de la compañía xaponesa Square Enix, nome adoptáu tres de la fusión de SquareSoft, creyadora de los "Final Fantasy", con Enix, otra gran compañía xaponesa conocía pola so saga "Dragon Quest". L'elementu común de tolos xuegos ye la fantasía: Mundos máxicos que descubrir, desafíos qu'afrontar y enemigos escontra los que lluchar. Los sos entamos remóntense a los tiempos de la NES. El so novedosu estilu de xuegu provocó la so gran aceutación polos xugadores. La popularidá de la serie llevó a producir munches secueles, llegando, anguaño, fasta la versión decimosegunda del xuegu, amás d'una película, una serie d'animación y delles secueles..
Puerta
Una puerta ye xeneralmente entendida como una abertura nun elementu de vedación arquiteutónica, como una muria, permitiendo'l pasax de persones d'un ambiente pa otru.
Les puertes puen tar feches d'estremaos materiales, magar que la madera (especialmente la compensada) seya'l material más popular. Otros materiales incluyen l'aluminiu, l'aceru, el fierro y el PVC. 
La puerta (na so visión más tradicional) fórmase polos siguientes elementos:
Acordies col so diseñu, les puertes puen clasificase como vien darréu:
Elementu críticu na defensa d'una fortificación, demandaba cuidaos especiales de los sos arquiteutos en toles dómines. De manera xenérico, un castiellu, fuerte o fortaleza presentaba dos puertes nes sos muries: El portón principal, de mayores dimensiones, y la llamada "Puerta de la Traición", menor y, na midida lo posible, disimulada, en posición opuesta y fecha col envís d'afrontar cualesquier eventualidá de la guerra.
N'informática, llugar físicu o llóxicu d'entrada a un sistema.
Hiroshi Kaneda
Hiroshi Kaneda (金田宏 "Kaneda Hiroshi") ye un astrónomu xaponés. Ye un descubridor d'asteroides bien prolíficu. Entre 1987 y 2000, Kaneda descubrió 698 asteroides.
Gertrude Belle Elion
Gertrude Belle Elion (Nueva York, 23 de xineru de 1918 - Chapel Hill, 21 de febreru de 1999). Bioquímica estauxunidense.
Ñacía'l 23 de xineru de 1918 en Nueva York (EEXX) d'una familia d'inmigrantes xudíos y muerta'l 21 de febreru de 1999, Gertrude B. Elion foi una bioquímica y farmacóloga norteamericana que recibió'l Premiu Nobel de Medicina nel 1988, xunto con George H. Hitchings y Sir James Black. Graduóse nel Hunter College en 1937 y trabayó como asistente de llaboratoriu, primero nun centru d'enseñu y llueu con Hitchings nuna compañía farmacéutica. Nunca algamó'l títulu universitariu.
Sola o con Hitchings sintetizó munchos nuevos fármacos, emplegando nuevos métodos a partir de la diferenciación bioquímico ente célules normale y patóxenes pa poder matar o inhibir la reproduición de patóxenos particulares ensin perxudicar les célules del güéspede, lo que la llevaría a lliderar l'equipu que llogró l'anti-SIDA AZT.
Los sos descubrimientos incluyen:
A más del Nobel, recibió la Medalla Nacional de Ciencia de los EEXX y el Lemelson-MIT Lifetime Achievement Award, siendo la primera muyer (1991) n'entrar nel National Inventors Hall of Fame.
Discos L'Aguañaz
Discos L'Aguañaz ye un sellu discográficu con sé n'Avilés, dedicáu a la música asturiana d'estremaos xéneros. Anguaño tres un alcuerdu empresarial t'asociada a Ediciones Ámbitu.
L'Aguañaz foi creyada en 1993 por Xune Elipe y Fernando Rubio, componentes del grupu Dixebra, xuntu a Piedad Gutiérrez. El nome del sellu remanez d'un topónimu de la Sierra'l Cuera, asitiada nel Oriente d'Asturies.
Tres finar el contratu que venceyaba a Dixebra cola discográfica FonoAstur, cola qu'espublizaron el so primer discu, Xune y Fernando deciden arriesgase y sacar adelantre'l proyeutu de L'Aguañaz. Nun entamu, los oxetivos cimeros del sellu son aidar a los nuevos grupos de música tradicional asturiana que fueren surdiendo (el lema de la empresa ye "Los nuevos soníos d'un vieyu país") y al mesmu tiempu editar los socesivos trabayos de Dixebra, nun importante pasu haza l'autoxestión del grupu.
Nos sos diez primeros años de vida, L'Aguañaz edita más d'una trentena de grabaciones. Amás, fasta siete años depués de la so creyación, el sellu nun solicita sovenciones al Gobiernu d'Asturies, amosando asina que ye posible sacar alantre una discográfica colos propios recursos.
N'ochobre de 2006, anúnciase oficialmente un alcuerdu pol cual L'Aguañaz s'integra como parte de la editorial Ediciones Ámbitu, formando «la mayor empresa asturianista».
Ente los grupos qu'editaron discos con L'Aguañaz rescamplen les bandes de rock n'asturianu Dixebra, Avientu y Skama la Rede; y dientro'l folk una bayura formaciones como Corquiéu, Skanda, N'Arba, La Cigua, Brenga Astur Balandrán, La Col.lá Propinde o Cave Canem. Anabel Santiago figura moza de la tonada tamién graba cola discográfica.
D'esta miente, dellos de los proyeutos más importantes del sellu foron les sos recopilaciones de música, ente elles: 
Per otru llau, L'Aguañaz cuenta col subsellu Goxe Records, dedicáu a la espublización de discos d'artistes menos rellacionaos col folk, como Toli Morilla, Anarquía Positiva o Dark la eMe.
Páxina oficial de la discográfica
FonoAstur
FonoAstur ye una compañía discográfica asturiana fundada en 1987 col envís de defender, promocionar y esparder la música asturiana.
Dende la so creyación, afincose como la empresa editora más importante y productiva d'Asturies. Los sos llanzamientos inclúin principalmente música folk y tradicional asturiana, anque tamién n'ocasiones tienen espublizaos discos d'otres músiques, como fusiones basaes na música tradicional o cantar d'autor. La mayoría de les producciones de FonoAstur tienen l'asturianu como llingua vehicular. El so eslógan ye "La música del país".
Ente los grupos ya intérpretes más conocíos qu'editaron discos con Fonoastur s'alcuentren Nuberu, Dixebra, Llan de Cubel, Felpeyu, Xuacu Amieva o La Bandina.
El propietariu de FonoAstur ye'l conocíu productor discográficu asturianu Lisardo Lombardía.
José González Cristóbal
José González Cristóbal (Xixón, 9 d'avientu de 1908 - Xixón, 12 de xunu de 1983), conocíu artísticamente como El Presi, foi un cantante asturianu de tonada y otros xéneros musicales.
Nel añu 1934 "El Presi" entra a formar parte de la Compañía Asturiana de Comedies como componente del grupu "Los Pamperos" y tamién como cantante flamencu en solitario acompañáu a la guitarra por Fermín Sánchez "Chelín".
Grabó un inmumberable repertoriu de cantares que pasaron a formar parte del patrimoniu popular asturianu: «Si yo fuera picador», «¡Ay Xixón de mis amores!», «Mariñana», «Dime, xilguerín parleru», «Campanines de mio aldea», «Amanecía en la aldea», "Piloña"... y na mayoría d'ellos taría acompañáu pol so inseparable "Chelín".
Nel barriu d'El Carmen, llugar nel que naciera na ciudá de Xixón, tien un bustu que preside la plaza que lleva'l so nome.
Silvino Argüelles
Silvino Argüelles Menéndez (Tudela Veguín, Uviéu, 5 de febreru de 1919 ; El Campu la Güeria, Mieres, 3 de payares de 1986 foi un cantante asturianu de tonada.
A pesar de nacer nel conceyu d'Uviéu la so vida ta xunida al de Mieres. Foi so madre Luz, "La Calandria", la que-y pega la so afición pola tonada. Silvino actúa nun escenariu por primera vez a la edá de 15 años, en 1934, nel cine de Vegadotos, nel que taba actuando con una compañía de teatru. Darréu entamó la so carrera como cantante que compaxinaba cola de actor. Depués de la Guerra civil española tuvo que trabayar de mineru na zona pirinaica, onde continúa cantando y alternando la canción asturiana col flamenco, tal y como lo facíen otros cantantes asturianos. Finalmente, depués d'un grave accidente llaboral torna p'Asturies.
Nuevamente subió a los escenarios nel cine La Montera de Sama. A lo llargo de los años sesenta participó en númberosos concursos y actuaciones a lo llargo de tola xeografía asturiana. 
Yera Silvino Argüelles un cantante con una fuerte personalidá sobre l'escenariu qu'interpretaba a la so manera la canción que tuviera ente manes, imprimiendo la so voz de barítonu un toque propiu a los cantares. "Texedora de Bayu", "Canta'l malvís" (dedicada de Juanín de Mieres), "A la salida del Sella", "La vaca pinta", "Caleya arriba cantando", "Viva la xente minera" … son delles de les sos canciones que mayor sonadía algamaron.
Cola agrupación musical «Asturies canta», na que s'aconceyaben los meyores cantantes asturianos del momentu, continuó recorriendo los escenarios d'Asturies y d'otres ciudaes como Barcelona, Madrid, Valladolid, … En 1980 representó a Asturies nel Festival Celta de Berlín, nel que tuvo acompañáu por Enrique García Palicio, L'Abogáu. Tamién cantó en Xinebra pa los emigrantes asturianos en Suiza.
Silvino Argüelles morrió d'un tumor cerebral el 3 de payares de 1986. Dende l'añu siguiente na localidá de Mieres tiene llugar la celebración del Memorial "Silvino Argüelles" onde s'aconceyen los meyores intérpretes de tonada del momentu y que dende'l añu 2003 reconoz el trabayu y les condiciones artístiques de 10 cantantes y un gaiteru acompañante de tonada. El 18 d'abril de 1999, el Conceyu de Mieres puso-y el so nome a una cai de la plaza del Requexo.
Llista d'asteroides (53001-54000)
Llista d'asteroides/53001–53100
Llista d'asteroides/53101–53200
Llista d'asteroides/53201–53300
Llista d'asteroides/53301–53400
Llista d'asteroides/53401–53500
Llista d'asteroides/53501–53600
Llista d'asteroides/53601–53700
Llista d'asteroides/53701–53800
Llista d'asteroides/53801–53900
Llista d'asteroides/53901–54000
Llista d'asteroides (54001-55000)
Llista d'asteroides/54001–54100
Llista d'asteroides/54101–54200
Llista d'asteroides/54201–54300
Llista d'asteroides/54301–54400
Llista d'asteroides/54401–54500
Llista d'asteroides/54501–54600
Llista d'asteroides/54601–54700
Llista d'asteroides/54701–54800
Llista d'asteroides/54801–54900
Llista d'asteroides/54901–55000
Llista d'asteroides (55001-56000)
Llista d'asteroides/55001–55100
Llista d'asteroides/55101–55200
Llista d'asteroides/55201–55300
Llista d'asteroides/55301–55400
Llista d'asteroides/55401–55500
Llista d'asteroides/55501–55600
Llista d'asteroides/55601–55700
Llista d'asteroides/55701–55800
Llista d'asteroides/55801–55900
Llista d'asteroides/55901–56000
Banda Gaites Camín de Fierro
La Banda Gaites Camín de Fierro fúndase nel 2002 nos conceyos de Proaza, Santo Adriano y Teberga. El so nome vien dao pola vía de ferrocarril mineru que xunía los conceyos citaos y que anguaño ta reconvertíu en senda verde y ye conocía por Senda l'osu.
Los miembros de la banda proceden orixinariamente de la Escuela de Música Tradicional de los Valles del Osu, dependiente de la Mancomunidad de Conceyos de Proaza, Quirós, Santo Adriano y Teberga.
Nel so repertoriu anque ye mayoritariamente tradicional asturianu, tamién recueye sones tradicionales de Galicia, Bretaña y Escocia.
Nel añu 2012 la Banda Gaites Camín de Fierro por cuenta del su X Aniversariu, publica'l discu "10 años nel camín" onde amuesa tol trabayu realizáu en esi periodu. Destaquen les temes tradicionales de Banda Gaites con gaites, caxes, timbales y bombos, onde s'entemecen con estilos non tan comunes de la Gaita Asturiana.
Nel añu 2013 la Banda Gaites Camín de Fierro pol su trabayu "10 años nel camín" asoleya los premios:
Banda Gaites Fonte Fuécara
En 1979 fúndase Fonte Fuécara en Pruvia nel conceyu asturianu de Llanera (España), escomencipió como grupu de baille tradicional y en 1987 reconvirtióse en banda de gaites. Entamó embaxu la direción de Pedro Pangua.
Joaquín Sorolla i Bastida
Joaquín Sorolla y Bastida (1863-1923) foi un pintor y artista gráficu español. Nació'l 27 de febreru de 1863, en Valencia. Cuando apenes cuntaba con dos años d'edá, morrieron los sos pás por mor d'una epidemia de cólera. Al quedar güérfanos la so hermana Eugenia y él, foron agospiaos por Isabel, hermana de so ma. En pasando dellos alvirtieron les sos dotes pa pintar.
En 1874 entamó a estudiar na Escuela Normal Superior u aconseyaron-y que tamién se matriculase nes clases nocturnes de dibuxu na Escuela d'Artesanos. Nesta escuela recibió, en 1879, una caxa de pintures y un diploma como premiu “pola so constante aplicación nel dibuxu de figura”. Nesi mesmu añu ingresó na Escuela Superior de Belles Artes de San Carlos a la par que trabayaba nel taller del so tíu.
Foi na Academia de San Carlos u conoció a otru alumnu, Juan Antonio García, hermanu de quien más tarde acabaría siendo la so esposa, Clotilde García. En 1880 consiguió una Medaya de Plata pola so obra Moro acechando la ocasión de la so venganza na esposición de la sociedá l'Iris.
Acabando la so formación, entamó a unviar les sos obres a concursos provinciales y esposiciones nacionales de belles artes, como la de Madrid en mayu de 1881, u presentó "tres marines valencianes" que, anque formidables, pasaron ensin pena nin gloria pues nun entraba no que yera la pintura oficial, de temática histórica y dramática. 
Al añu siguiente, estudió la obra de Velázquez y otros autores nel Muséu del Prado. Por fin, en 1883, Algamó daqué de reconocimientu con una medaya na Esposición Rexonal de Valencia y, en 1884, algamó la gloria dafechu cola Medaya de Segunda Clase na Esposición Nacional gracies a la so obra "Dos de Mayu", obra melodramática y escura fecha espresamente pala esposición, tal y como-y dixo a un collaciu suyu: “Equí, pa dase a conocer y ganar medayes, hai que facer muertos.”
Tuvo otru gran ésitu en Valencia cola so obra "El crit del palleter" sobro la Guerra de la Independencia. Asina, foi pensionáu pola Diputación Provincial de Valencia pa viaxar a Roma onde, al empar que trabayaba, conoció l’arte clásicu y renacentista, asina como los grandes museos, contautando, con otros artistes.
Col so amigu'l pintor Pedro Gil coló a París el primer semestre de 1885, viviendo de cerca la pintura impresionista la cuál fizo, que variara la so temática y estilu, llegando a pintar el cuadru relixosu "L'entierru de Cristu", col que fracasó dafechu.
En 1888 casóse con Clotilde García en Valencia, pero viviríen un añu más n'Italia, esta vegada na llocalidá d'Asís. En 1889 instaláronse en Madrid y, n'apenes cinco años, Sorolla algamó cierta fama y prestixu como pintor. En 1894 viaxó de nuevu a París, u desendolcó'l lluminismo, que sedría carauterísticu de la so obra a partir d'agora. Entamó a pintar al aire llibre, dominando con maestría la lluz amestándola con escenes cotidianes y paisaxístiques de la vida mediterránea. N'obres como "La vuelta de la pesca", "La playa de Valencia" o "Triste herencia", describió'l sentimientu que-y producía la visión del mar Mediterraneu, comunicando l'esplendor d’una mañana na sablera con un coloríu vibrante y un estilu sueltu y vigurosu. Con "Triste herencia" recibió, en 1900, el Grand Prix nel certame internacional de París. Amás siguió cola so pintura de denuncia social que tantos ésitos-y había reportao nos caberos años con obres como "I encara diuen que el peix és car" (1895).
Naquel tiempu, Valencia nomólu fíu predileutu y meritoriu, y dieron-y el so nome a una cai. Tres abondos viaxes per Europa, principalmente Inglaterra y Francia, celebró una esposición en París con más de mediu millar d'obres, que-y dieron un reconocimientu internacional inusitao, conociéndose la so obra pictórica per toda Europa y América. Amosó la so obra en Nueva York en 1909 y acollechó un ésitu ensin precedente, con obres como "Sol de tarde" o "Nadadores", ente munches otres. Tamién lo fizo, en 1911, nel City Art Museum de Saint Louis y nel Art Institute de Chicago. En payares d'esi mesmu añu, firmó un encargu pala Hispanic Society of America pol que fadría catorce murales que decoraríen les sales de la institución. Con esta obra, fecha ente 1913 y 1919 y de tres metros y mediu d'altu por setenta metros de llargu, alzó un imborrable monumentu a España, pues nella representábense escenes carauterístiques de diverses provincies tanto españoles como portugueses. Necesitó de casi too 1912 pa viaxar per too'l territoriu, realizando bocetos y trabayos de costumes y paisaxes. D'esta obra destaquen los óleos pintaos en 1916 dedicaos a nenos y muyeres nes sableres de Valencia, u predomina la llibertá de pincelada y la lluz de la so tierra. Dellos exemplos son "Ma y fía" o "Pescadora valenciana". Tamién destacaba, fuera d'esta temática, el so inconmensurable llenzu "Visión d'España".
Otra importante faceta suya foi la de retratista, de figures importantes como foron Juan Ramón Jiménez, el rei Alfonsu XIII, Vicente Blasco Ibáñez, Ortega y Gasset, etc. Tamién, en 1914, foi nomáu académicu y, cuando terminó los trabayos pala Hispanic Society, trabayó como profesor de composición y color na Escuela de Belles Artes de Madrid. La so pintura representó l'aplicación direuta del lluminismo al paisax y la figura, acercando por tanto esta tendencia a la sociedá de la época.
En 1920, mientres pintaba'l retratu de la señora Pérez de Ayala nel xardín de la so casa en Madrid, padeció un ataque d'hemiplexía que mermó abondo les sos facultaes físiques y mentales. Morrió na so casa de Cercedilla el 10 d'agostu de 1923.
Monesteriu de Valdediós
El monesteriu de San Salvador de Valdediós asítiase nel conceyu de Villaviciosa, a escasos diez quilómetros d’esta llocalidá.
Anguaño esti monesteriu ta habitáu por una pequeña comunidá de monxos cistercienses consagraos al trabayu manual en talleres empobinaos a la fabricación d'artesanía. Según la vieya tradición monástica, el beneficiu que reporten estos trabayos tien que sirvir pa cubrir los gastos de la so vida en comunidá, y pa prauticar l'ayuda a los más necesitaos. Esti monesteriu tamién atiende una pequeña hospedería na que s'agospian los diversos pelegrinos que faen el Camín de Santiago.
Foi fundáu nel añu 1200 polos reis Alfonsu IX de Llión y Berenguela de Castiella. Cabo'l monesteriu esiste dende anantes de la fundación del mesmu una pequeña ilesia, conocida col nome de San Salvador, que foi construyida por Alfonsu III el Magnu (rei d'Asturies) demientres el sieglu IX. Na actualidá esta pequeña ilesia s’alcuentra perfeutamente conservada, y ye considerada como una auténtica xoya del arte prerrománicu asturianu.
Los primeros monxos qu'habitaron esti tarmudu y verde valle bautizáronlu col nome de "Valdediós". Demientres cásique seis sieglos Valdediós foi una abadía perdotada con abonda vida monástica (según la Regla Benedictina y les llexendaries tradiciones cistercienses). En 1515 entró a formar parte de la histórica Congregación de San Bernardo, lo que significó un recobramientu de la so vida regular depués de sufrir les consecuencies negatives de dellos abaes comendatarios. En 1522 sufrirá una gran riada que finaría col so claustru y coles dependencies que se muerganizaben alrodiu, salvándose del esfaimientu de la so ilesia, entamándose la reconstrucción del conxuntu yá mediada la centuria.
Tres la desamortización de Mendizábal en 1835, esti antiguu monesteriu tuvo de ser abandonáu, magar que trés de los sos monxos siguieron viviendo ellí, fasta la muerte del cabero dellos en 1862. En 1986, por alcuerdu del Gobiernu del Principáu d'Asturies y del Arzobispáu d'Uviéu, entamóse un procesu de restauración que fizo posible en 29 de xunetu de 1992 qu'un pequeñu grupu de monxos cistercienses tornaran a habitar de nuevu esti vieyu cenobiu.
Las Cuestas (Uviéu)
Las Cuestas ye un pueblu perteneciente a la parroquia asturiana de Trubia, nel conceyu d'Uviéu. Afítase na pindia lladera del monte Lloe, a un altor mediu de 260 m.
Allonxáu 13,5 km d'Uviéu, ye atravesáu pola carretera AS-313, que xune Trubia con Grau pel Vayu.
La so población ye de 82 habitantes(INE 2009), qu'ocupen un caseríu dispersu na falda'l monte. En El Cogollo, espolón na lladera, protexíu por delles fuexes, hai un recintu castreñu entá por escavar.
Programa d'Asteroides CCD Beijing Schmidt
El Programa d'Asteroides CCD BAO Schmidt o Programa d'Asteroides CCD Beijing Schmidt o SCAP ye/foi un proyeutu entamáu en mayu de 1995 pol Observatoriu Astronómicu de Pekín (Beijing Astronomical Observatory) y sofitáu pola Academia China de Ciencies. La so finalidá foi descubrir asteroides cercanos a la Tierra y cometes.
Revólver (banda)
Grupu musical valenciano llideráu por Carlos Goñi, cuyo estilu musical camuda ente el pop y el rock, magar que delles vegaes amuesa coses d'otros estilos musicales, como la música celta, el jazz, el fado, o incluso’l hip-hop. 
Revólver creóse no cabero de 1988 en Valencia tres un intentu de reestructuración de Comité Cisne, l’anterior banda de Carlos Goñi y Rafael Pico. formáronlu Carlos Goñi (compositor, voz y guitarra), Rafael Pico (batería), Sergio Roger (baxu) y Jorge Lario (guitarra).
En 1990 llancen el so primer trabayu, RevólveR, col qu’algamen unes ventes modestes. En 1992 graben Si no hubiera que correr, que, pese a vender más copies quel postrer, sigue lloñe del gran públicu. Ye Básico, en 1993, el discu col que saltaríen dafechu a la escena nacional y que supón el primer discu básico d’España, nel que collaboren José M. Casañ (Seguridad Social), Soledad Giménez (Presuntos Implicados) y Rafa Sánchez (La Unión). A estes altures, el grupu ya ye un proyeutu personal de Carlos Goñi, que contrata a un grupu de músicos pa cada xira o discu. Temes como "Si es tan sólo amor" o "El roce de tu piel" fáense perpopulares.
Tres l’ésitu de Básico, consideráu por abonda xente como un de los grandes ésitos del pop español, el grupu graba El Dorado, marcadamente influyíu pola música de Bruce Springsteen, lo que-y val a Carlos l’apodu d’"el Springsteen de Valencia". En 1996 graben Calle Mayor, discu col que'l grupu métese dafechu na tema de la denuncia social, que caltendrá nos sos posteriores discos, magar que la so tema principal siguirá siendo les canciones romántiques. Roy Bittan, teclista de Springsteen, aceutó tocar de baldre na tema principal del discu.
En 1997, torna a grabar un conciertu básicu de la mano de Los 40 Principales: Básico 2 conviértese, igual que xu antecesor, nún ésitu dafechu de ventes. El discu ye un garapiellu de versiones acústiques de los sos dos anteriores discos, más 3 canciones nueves, ente les que s'inclui "Besaré el suelo", que foi compuesta pol propiu Carlos Goñi pa Luz Casal. 
Tres aparar 3 años, que'lcantante aprovechó pa crear la so propia discográfica, Nena Records, y los sos estudios de grabación, Estudios Mojave, sal al mercáu Sur, según el propiu Carlos el so trabayu mas escuro, pero del que diz tar perarguyosu. Carauterízase por soníos perrockeros y daqué de pesimismu qu'enllena tol discu.
El so octavu trabayu, 8.30 AM, supón un cambéu nel estilu del grupu. Si bien ye de por sí camudante ente discu y discu, en 8.30 AM ésti ye más radical. El propiu nome supón una declaración d’intenciones: Carlos dexa de componer pela nueche, y pasa a facelo pela mañana, a les 8 y media; camuda los hábitos de vieyu rockero polos d’un pa de familia. Soníos seles, con guitarres de jazz, y una cierta cayida nes ventas del grupu.
Depués de 8.30 AM llancen Rarezas, con versiones inédites de canciones del grupu, y Grandes Éxitos, qu'atropa dellos de les sos meyores temes, asina como dos canciones nueves. Una d’elles y’una versión de "Qué será", de José Feliciano.
Mestizo sedría’l siguiente LP. De nuevu un cambéu radical, pasa de la suavidá del so postrer trabayu a los soníos duros de guitarres pesaes. Nel discu del grupu con mayor denuncia social, y les principales radios de España paecen acoyelu con frialdá por esti motivu, lo que nun ayuda a espoxigar el númberu de ventes del grupu. 
En 2006 asoléyase Básico 3, con nueves versiones de cantares de los sos tres anteriores discos d’estudiu, y dos cantares nuevos. El conciertu grábase en dos vegaes, de les que s'esbilla lo meyor, y nun s'acompanga con arreglu instrumental dalu. Nél collaboren Enrique Bunbury, Mikel Erentxun, Álvaro Urquijo y Sasha Sokol.
Llista d'asteroides (56001-57000)
Llista d'asteroides/56001–56100
Llista d'asteroides/56101–56200
Llista d'asteroides/56201–56300
Llista d'asteroides/56301–56400
Llista d'asteroides/56401–56500
Llista d'asteroides/56501–56600
Llista d'asteroides/56601–56700
Llista d'asteroides/56701–56800
Llista d'asteroides/56801–56900
Llista d'asteroides/56901–57000
Llista d'asteroides (57001-58000)
Llista d'asteroides/57001–57100
Llista d'asteroides/57101–57200
Llista d'asteroides/57201–57300
Llista d'asteroides/57301–57400
Llista d'asteroides/57401–57500
Llista d'asteroides/57501–57600
Llista d'asteroides/57601–57700
Llista d'asteroides/57701–57800
Llista d'asteroides/57801–57900
Llista d'asteroides/57901–58000
Llista d'asteroides (58001-59000)
Llista d'asteroides/58001–58100
Llista d'asteroides/58101–58200
Llista d'asteroides/58201–58300
Llista d'asteroides/58301–58400
Llista d'asteroides/58401–58500
Llista d'asteroides/58501–58600
Llista d'asteroides/58601–58700
Llista d'asteroides/58701–58800
Llista d'asteroides/58801–58900
Llista d'asteroides/58901–59000
Pierre-Auguste Renoir
Pierre Auguste Renoir (25 de febreru de 1841 - 3 d'avientu de 1919), ye unu de los más célebres pintores franceses. Nun ye fácil clasificalu, perteneció a la escuela impresionista, pero dixebróse d'ella aína por mor del so interés pola pintura de cuerpos femeninos sobre los paisaxes, el pintor Rafael influyó-y abondo.
Auguste Renoir nació en Limoges en febreru de 1841. En 1845, Renoir y la so familia colaron a París. Ellí, Pierre-Auguste siguió los sos estudios fasta la edá de 13 años. Yá como adolescente, trabayó nel taller de los hermanos Lévy u pintó temes florales sobro porzolana fasta los 17 años. En 1858, Renoir pinta sobro abanicos. Asina adquirió'l gustu poles pieces con abonda lluminosidá y de pincelaes rápides.
En 1862, Renoir quedó güérfanu y foi a un orfanatu Gleyre u conoz a Monet, Bazille y Sisley. Los sos primeros cuadros d'estilu clásicu, románticu y realista nun foron nel so entamu bien criticaos. Magar que, la primer obra qu'espón na galería "l'Esmeralda" en 1864 tuvo perbona acoyida, pero depués de la esposición tarazóla. Pintó paisaxes y cuerpos humanos a esgaya, sobro too femeninos ( Lise Tréhot que fuera la so amante posó abondes vegaes). Esta moza tuvo importancia enforma na obra del pintor, yá que tres de dixebrase, hubo un cambéu nel estilu del autor. La carrera de Renoir realmente entama en 1867 cola esposición de la "Lise à l'ombrelle".
La etapa impresionista de Renoir foi ente 1870 y 1883. Sigue pintando paisaxes pero les obres más carauterístiques tienen por tema la vida social urbana. En toles sos temes l'énfasis ponlu na mocedá y la vitalidá. 
Ente 1883 y 1890, Renoir entra nel so periodu ingresco. Depués del so viax per Italia, decide revisar el so estilu. Los contornos tórnense más precisos. Dibuxa les formes con abonda precisión, y los colores sedrán más fríos. Al facese pá per primer vegada dexa la pintura per un tiempu. En tornando al trabayu fai la más importante obra d'esti periodu "Grandes baigneuses", cuadru que tardó tres años en rematar.
De 1890 a 1900, Renoir camuda otra vuelta d'estilu. Agora ye un amestao de los estilos impresionista y ingresco. Caltién les temes "Ingres" pero les pincelaes esnidien pel llenzu como nel periodu impresionista. La so primer obra d'esti periodu " Jeunes filles au piano", mercóla l'estáu francés p'amosala nel Muséu de Luxemburgu. En 1894, Renoir ye pá per segunda vegada. La chacha de los sos fíos, Gabrielle Renard, conviértese na so modelu preferida.
Ente 1900 y 1919, Renoir entra nel so periodu de Cagnes. Nesta dómina sufre abondes crisis de reumatismu. Cola nacencia del so tercer fíu en 1901 la so pintura camuda. 
Al morrer la so muyer Aline en 1915, Renoir, yá en siella de ruedes, continúa pintando p'afogar el so amarguriu.
En 1919, muerre en Cagnes-sur-Mer depués de visitar por cabera vegada'l Louvre u yá s'amuesen les sos pintures. Foi pá del destacáu cineasta francés Jean Renoir.
El Canciu'l Cuelebre
"El Canciu'l Cuelebre. que llevaba de sotítulu "Revista Cultural Asturiana" foi una publicación del Conceyu pol Estudiu y Proteicion de la Llingua Asturiana (CEPLA). El canciu'l cuelebre nació en 1995, yera dafechu n'asturianu y duraría fasta entamos del sieglu XXI. El direutor de la revista foi Xuan Porta.
Asturias Semanal
Asturias Semanal foi una revista de periodicidá selmanal creada en 1969 por Graciano García (anguaño presidente de la Fundación Príncipe de Asturias), y que foi'l so direutor fasta'l mes de xunu de 1977 depués de más de cuatrocientos númberos. "Asturias Semanal" tuvo gran difusión tanto dientro d'Asturies como ente les comunidaes d'emigrantes.
El 16 de payares de 1974 nel númberu 284 anició la so andadura la sección Conceyu Bable, na que se facía usu de la llingua asturiana y que dió nome a l'asociación que se llegalizó en 1976 y que sería'l guañu del que surdiría tol movimientu cultural y políticu pol recobramientu y normalización de la llingua. Nesta seición escribíen autores como Xuan Xosé Sánchez Vicente, Lluis Xabel Álvarez y Xosé Lluis García Arias.
Diamantina Rodríguez
Diamantina Rodríguez o simplemente Diamantina (Vil.laxime, Quirós, 1920) ye una cantante asturiana de tonada.
De neña escuchó nun gramófonu la voz d'Obdulia Álvarez, "La Busdonga", que se convertiría nel so referente.
En 1939 treslladóse col so maríu, el gaiteru quirosán Argimiro Fernández Álvarez, a la localidá de San Nicolás (Soto Ribera). Participó por primera vez en 1948 nel concursu entamáu pol diariu Región, algamando esi añu la segunda posición (finalmente ganaría'l concursu nel añu 1955). Arriendes de la so proyección dientro del mundu de la tonada, el concursu sirvió-y pa conocer a Cuchichi que yera miembru del xuráu y que dende esi momentu se convirtió nel so maestru.
En 1950 asitiase definitivamente en Mieres. 
Nel añu 2002 recibió la medalla d'Asturies, que concede'l Gobiernu del Principáu, na categoría de plata, como reconocimientu a la so trayectoria artística y la contribución al recobramientu del patrimoniu musical asturianu.
A partir del añu 2003 forma parte del xuráu del Memorial "Silvino Argüelles" que concede los premios a los 10 cantantes de tonada más importantes del añu.
Darréu entamó a participar nos escenarios y concursos más importantes d'Asturies. Nel añu 1969 grabó'l so primer discu, y a partir d'esi momentu entama una gran actividá editora grabando en 1971 un nuevu discu dedicáu al cancioneru d'Eduardo Martínez Torner. "La verde Asturias" foi'l títulu d'una nueva grabación fecha en 1972 y en 1973 editaría otros dos discos titulaos "Canciones asturianas". En 1981 asoleyó un nuevu discu, "A las madres de los mineros", nel que se recueyen non solo tonaes sinon tamién xiraldilles, vaqueiraes, añaes. 
Recientemente puso voz falada nel cantar "A la madre del mineru" que grabó Rosario González nel so discu "De L.laciana vengo" (2004). Igualmente esi mesmu añu intervién nel discu editáu pola Dirección Xeneral de la Muyer del Principáu d'Asturies, "Con voz de muyer", nel que tamién participen delles de les voces más importantes de la tonada femenina del momentu: Anabel Santiago, Liliana Castañón, Marisa Valle Roso o Rosario González.
Giorgio de Chirico
Giorgio de Chirico (10 de xunetu de 1888 – 20 de payares de 1978, Roma) foi un pintor italianu nacíu en Bolos, Grecia, de pás italianos. De Chirico ye famosu ente abondes otres coses por crear el movimientu artísticu "scuola metafisica".
Estudió arte n'Atenes y Florencia, anantes de colar a Alemaña en 1906, u entró n'Academia de Belles Artes de Münich. Ellí vio obres de los filósofos Nietzsche y Arthur Schopenhauer, amás d'estudiar les obres d'Arnold Böcklin y Max Klinger. Tornó pa Italia nel branu de 1909 pa pasar seis meses en Milán. Nel entamu de 1910 camudó la so residencia a Florencia otra vegada, ellí pintó ""l'enigma d'una tarde de seronda"", la primera de les sos obres de la serie ""Plaza metafísica"", depués d'una esperiencia personal en "Piazza Santa Croce". En Florencia pintó tamién ""l'enigma del oráculu"". Al añu siguiente, De Chirico pasó dellos díes en Turín, de camín a París, y quedó impresionáu polo que nomó "l'aspeutu metafísicu de Turín" palpable na arquiteutura de les sos arcaes y places. De Chirico vivió en París fasta'l so allistamientu nel exércitu en mayu de 1915, demientres la Primera Guerra Mundial.
Los cuadros que De Chirico fizo ente 1909 y 1914 son los que-y dieron más reconocencia. Esta dómina conozse como'l "periodu metafísicu". Les obres carauterícense poles semeyes qu'evoquen ambientes solombrizos y abrumadores. Al empecipiar esti periodu, los modelos yeren paisaxes urbanos inspiraos nes ciudaes mediterránees, magar que gradualmente, l'atención del pintor foi separtándose haza estudios de cuartos estraos d'oxetos, a vegaes habitaos por maniquíes.
Darréu, l'escritor Guillaume Apollinaire aloyó'l trabayu de De Chirico y echó-y un gabitu presentándolu al grupu que nel intre dedicaríase al surrealismu. Yves Tanguy escribió en 1922, que quedó tan ablucáu al ver una obra de De Chirico nún aparador d'una galería, que de secuote decidió convertise n'artista, inda ensin tocar un pincel na so vida. Otros artistes que foron influyíos por de Chirico son Max Ernst, Salvador Dalí y René Magritte. Considérase a De Chirico una de les mayores influencies sobro'l movimientu surrealista.
De Chirico abandonó depués l'estilu metafísicu y fizo delles obres con un mayor realismu, les cuáles tuvieron un ésitu pequeñu. De Chirico tamién asoleyó una novela en 1925, nomada ""Hebdómero, el Metafísicu"".
James Mark Baldwin
James Mark Baldwin (Columbia, Carolina del Sur, 1861 — 1934) foi un filósofu y sicólogu nortemericanu.
Educóse en Princeton y en delles universidaes alemanes, foi profesor de filosofía na Universidá de Toronto (1889) y ssicoloxía en Princeton (1893) y dende 1903 de filosofía y sicoloxía na Universidá Johns Hopkins. 
Baldwin foi ún de los fundadores de la "Psychological Review" y direutor ente 1894 e 1909.
El llegáu teóricu más importante de Baldwin foi'l conceutu d'Efeutu Baldwin o evolución baldwiniana, un fenómenu rellacionáu col aprendizax humano, pa Baldwin condiciones xenétiques tresmisibles per herencia faen más fácil l'aprendizax de téuniques y trucos que dan ventaya evolutiva.
Lluis Xabel Álvarez
Lluis Álvarez, tamién conocíu pol alcuñu de "Texuca", ye un filosofu, escritor asturianu y profesor de la Universidá d'Uviéu. Lluis Xabel Álvarez nació en Sama, Llangréu, en 1948. 
Estudió nes Universidaes de Valencia y Uviéu; nesta última entró nel departamentu de Filosofía cuando lu dirixía Gustavo Bueno, dedicándose sobremanera a dar clases de Filosofía del Llinguaxe, Estética y Filosofía del Arte, disciplines nes que Lluis Álvarez tien delles publicaciones notables. En 1977 collabora na fundación de la Sociedá Asturiana de Filosofía (SAF). 
N'asturianu escribió dos llibros, ún de poesía: "Poemes y tornes" (1990) y otru d'ensayu: "Diálogu de Pumarín y otros trabayos de razón local" (1999). "Texuca" foi ún de los entamadores del grupu Conceyu Bable en 1974 y dende los sos primeros artículos publicaos na revista Asturias Semanal, vien ocupándose de temes rellacionaos cola identidá cultural asturiana en diversos trabayos. Ye académicu de la llingua dende la fundación de l'Academia de la Llingua Asturiana en 1981. 
En Poemes y tornes amuesa una poética que bebe del celtismu de Yeats y de les elexíes de Rilke pa componer un discursu estéticu de fonda intensidá emotiva y d'una rica espresividá llingüística. Les versiones d'autores tan estremaos como Shakesperare, Robert Graves, Salvador Espriu y Carmen Conde, que completen esti llibru, sirven tamién de guía de los gustos poéticos de Lluis Texuca. 
ISBN 84-87462-46-4 
Interdictu
L'Interdictu ye una sanción prerrogativa del Papa na Ilesia Católica. Significa la suspensión del cultu públicu, paralización de los oficios divinos y pieslle de les ilesies sobro un territoriu. Los sacramentos del bautismu y estremaunción van ser los únicos ritos permitíos en díes santos.
Un Interdictu perconocíu foi'l sancionáu pol Papa Inocenciu III sobro'l Reinu d'Inglaterra de 1208 a 1215, provocáu pola ñegativa del rei Xuán I d'Inglaterra a aceutar la designación papal pal arzobispáu de Canterbury.
Santa María del Naranco
Santa María del Naranco ye un monumentu prerrománicu asturianu asitiáu a tres quilómetros d'Uviéu, sobro la fastera sur del Naranco qu'orixinalmente foi palaciu del rei Ramiru I.
L'edificiu mandóse construyir por Ramiru I como palaciu de branu, formando parte d'un complexu arquiteutónicu del que tamién formaba parte la ilesia de San Miguel de Liño, fecha a namái que 100 metros de distancia. Sicasí, por mor del derrumbamientu de la cabecera y de parte de les naves de San Miguel, foi tresformáu n'ilesia a la fin del sieglu XIII. Asítiase na fastera meridional del Naranco au esistía una viesca de caza bayurosa, poro, debió tener calter de palaciu o residencia real d'ociu.
Declaráu Patrimoniu Mundial de la Humanidá pola UNESCO, n'avientu de 1985.
Tien dos pisos y trazáu rectangular de 20 metros de llonxitú por 6 d'anchu, ye dicir, una planta allargada. Nos sos llaos mayores hai dos salientes, nel del norte hai una escalera de dos tiros pola que s'accede a la planta d'enriba.
La planta baxa consta d'un ampliu cuerpu central cubiertu de bóbeda de cañón percorríu por arcos faxones que descansen direuatamente sobro la muria, poro, tien munches semeyances cola capiella inferior de la Cámara Santa de la Catedral d'Uviéu. Foi posiblemente emplegáu como oratoriu palaciegu y ta flanquiáu por dos cámares llaterales con cubierta madera. D'estes cámares llaterales la del llau Este comunica col cuerpu central y tuvo funciones de sala bañu. La del llau oeste namái que ye accesible dende l'esterior. DEsconozse la so función.
La planta superior foi planta noble, tien una distrubición asemeyada a la de la planta baxa. La gran sala central ye reutangular y cúbrela una bóveda de cañón peraltada, atravesada por seyes arcos faxones que sofítense en ménsules. Ta percorrida nos sos llaos mayores por una arquería ciego que sofítase en columnes dobles de fustes sogueaos d'orixe celta. Alcuéntrase flanqueada nesti casu por dos tribunes tamién cubiertes con bóveda.
Fora, nos sos llaos mayores, vense los contrafuertes que correspuéndense colos arcos faxones d'adientro. Nos llaos menores la fachada estructúrase en tres pisos, correspondiéndo-y el central a la planta noble. Esti mesmu esquema, magar qu'a menor escala, erpítese penriba d'ellos formando'l ventanal de dos cámares a les que nun hai accesu y de les que la so utilidá ye dafechamente desconocida. 
Emplégase'l sillarexu, como ye vezu en tol arte asturianu. 
El resultáu ye un edificiu elleváu, ellegante y moduláu pola simetría de los contrafuertes y los sos arcos de mediu puntu peraltaos. delles soluciones constructives y decoratives, como les bóvedes de cañón, la clas d'arcos, los contrafuertes esteriores o la decoración escultórico na arquiteutura, dexen ver un claru anticipu del románicu.
Aemás del sogueáu nos fustes y nos capiteles decoraos con animales, tema repitíu nos 32 medallones asitiaos nes xuntes de los arcos, xunta aves, animales mitolóxicos, caballos y caballeros n'actitú de llucha. Somos quien a atopar medallones lo mesmo nel interior que nel esterior, emplegándose de remate inferior de pillastres o cintes, llargues y estriaes nel esterior y curties embaxo les ménsules nes que se sofiten los arcos interiores. 
Flegón
Flegón foi un hestoriador griegu del sieglu II, ñacíu en Tralles (Lidia).
Llibertu del emperador Adrianu, conózselu como l'autor de los trataos "De les coses maravilloses", colleición de los milagros antiguos, y "De los casos de llonxevidá", nel qu'enumbera los centenarios por elli conocíos, dando, amás, un estrautu d'oráculos sibilinos.
Eleanor Francis Helin
Eleanor Francis Helin ye una astrónoma de los Estaos Xuníos, investigadora principal del programa Near Earth Asteroid Tracking (NEAT), nel Jet Propulsion Laboratory de la NASA. Delgunes fontes refiérense a ella como Eleanor Kay Helin.
Descubrió (o foi la principal descubridora) más de 800 asteroides, inxiriendo los dos primeros asteroides Atena, l'Atena y el Ra-Shalom; los asteroides Apolo, Nereu, Castalia y otros; dellos asteroides Amor; tres asteroides troyanos, inxiriendo'l Laocoon; y tamiém el Braille.
Llista d'asteroides (59001-60000)
Llista d'asteroides/59001–59100
Llista d'asteroides/59101–59200
Llista d'asteroides/59201–59300
Llista d'asteroides/59301–59400
Llista d'asteroides/59401–59500
Llista d'asteroides/59501–59600
Llista d'asteroides/59601–59700
Llista d'asteroides/59701–59800
Llista d'asteroides/59801–59900
Llista d'asteroides/59901–60000
Llista d'asteroides (60001-61000)
Llista d'asteroides/60001–60100
Llista d'asteroides/60101–60200
Llista d'asteroides/60201–60300
Llista d'asteroides/60301–60400
Llista d'asteroides/60401–60500
Llista d'asteroides/60501–60600
Llista d'asteroides/60601–60700
Llista d'asteroides/60701–60800
Llista d'asteroides/60801–60900
Llista d'asteroides/60901–61000
Llista d'asteroides (61001-62000)
Llista d'asteroides/61001–61100
Llista d'asteroides/61101–61200
Llista d'asteroides/61201–61300
Llista d'asteroides/61301–61400
Llista d'asteroides/61401–61500
Llista d'asteroides/61501–61600
Llista d'asteroides/61601–61700
Llista d'asteroides/61701–61800
Llista d'asteroides/61801–61900
Llista d'asteroides/61901–62000
Juan Ambou
Juan Ambou , foi un hestóricu militante del Partíu Comunista d'España (PCE). Anque nació en Lleida (Cataluña) yera "asturianu d'adopción". Foi ún de los dirixentes de la fuelga minera d'ochobre de 1934, miembru del Conseyu Soberanu d'Asturies y Lleón en 1937. Morrió na ciudá de Saltillo (Méxicu) a los 96 años d'edá. 
De mui mozu vien cola so familia a vivir n'Asturies pol trabayu de ferroviariu de so pá que fixo que viviere en Puente los Fierros (Ḷḷena) y depués en L'Argañosa (Uviéu). La so vida política tuvo vinculada a Asturies.
Ambou entró en contactu col comunismu cuando trabayaba nel Ferrocarril del Norte. En 1929 foi escoyíu secretariu xeneral del Sindicato-Ferrocarril del Norte, n'Uviéu. En 1932 afilióse al PCE. Na Revolución de 1934, fundó'l sóviet de L'Argañosa y tuvo un destacáu papel nel tercer comité revolucionariu. Tres la insurreción armada esilióse na XRSS asistiendo en Moscú al VII Congresu de la Internacional Comunista, y al VI de la Internacional Xuvenil Comunista onde foi escoyíu miembru de la comisión executiva. Na XRSS nació la so primer fía, Aida Ambou.
Ambou foi responsable de Guerra, primero, y d'Instrucción Pública, después, nel Gobiernu d'Asturies mientres la Guerra Civil española. Ambou foi conseyeru de guerra del Comité del Frente Popular n'Asturies. N'avientu de 1936, pasa a la conseyería d'Instrucción Pública (los asuntos militares pasaron a depender de la presidencia del Gobiernu, ello ye a Belarmino Tomás), coincidiendo esto cola tresformación del fasta entóncenes Comité del Frente Popular nel Conseyu Interprovincial d'Asturies y Lleón y que 8 meses más tarde'l 24 d'agostu de 1937, autoproclamóse soberanu, con sé en Xixón, asumiendo tolos poderes políticos y militares. Anque Ambou, y el PCE, nunca nun foron partidarios d'esta midida, sumóse a la Comisión Militar del nuevu Executivu fasta'l 20 d'ochobre de 1937 cuando cayía'l Conseyu Soberanu d'Asturies y Lleón y Asturies sedría ocupada pol exércitu franquista. El 20 d'ochobre de 1937, Ambou pasó a Cataluña, onde formó parte de la comisión político-militar del comité central del PCE fasta'l final de la guerra, cuando pasó a Francia. Foi responsable del PCE nel campu de refuxaos d'Argelès-sur-mer (Francia) y organizó, con Pablo Neruda, les espediciones a Chile de republicanos españoles. Vivió esiliáu na República Dominicana, Cuba y Méxicu. 
En 1973 foi espulsáu del PCE, al que posteriormente volvió. En 1976 regresó temporalmente a Asturies y foi candidatu al Congresu de los Diputaos, anque nun salió escoyíu. Con posterioridá sumaríase a la escisión que dio orixen al Partido Comunista de los Pueblos de España (PCPE), y regresó a México. Durante muchos años y fasta principios de los noventa, retornaba pa participar nos actos del Primeru de Mayu.
Foi autor del llibru: 
Amador Fernández
Amador Fernández Montes (Samartín del Rei Aurelio, 1 d'avientu de 1894- Méxicu, 1 de payares de 1960), conocíu popularmente como "Amadorín", foi un hestóricu socialista destacáu sindicalista del Sindicatu d'Obreros Mineros Asturianos del que foi presidente, diputáu nes cortes demientres tola republica española tuvo una participación relevante na Revolución de 1934 y foi miembru del Conseyu Soberanu d'Asturies y Llión. 
Amador Fernández nació na aldega La Invernal, nel Conceyu de Samartín del Rei Aurelio el 1 d'avientu de 1894. Dende temprano entamó a trabayar como mineru. En 1909 ingresa nes Xuventudes Socialistes y llueu nel grupu organizador del Sindicato Obrero de Mineros Asturianos (SOMA) onde se formó a la solombra del líder del sindicatu Manuel Llaneza. Foi alministrador de la Mina San Vicente que'l sindicatu esplotaba direutamente. Tres morrer Llaneza, asume la Presidencia del SOMA y con Belarmino Tomás y Ramón González Peña formaría'l nucleu dirixente. Participó activamente na preparación y desendolcu de la Revolución de 1934, tres el fracasu de la insurrección asturiana exíliase a Francia d'onde regresa de forma clandestina en 1936 pa preparar les eleiciones de febreru nes que salió escoyíu diputáu del Frente Popular.
Foi escoyiu diputáu a cortes mientres la II República en 1931, 1933 y 1936. Foi tamién escoyíu alministrador del periodicu socialista Avance. Al españar la Guerra Civil formará parte del Comité del Frente Popular d'Asturies encargándose primero d'Interior y Xusticia, llueu nel Conseyu Interprovincial d'Asturies y Llión (formáu n'avientu de 1936) y en mayu de 1937 declaráu soberanu, foi Conseyeru de Comerciu y Mines. Tres la ocupación d'Asturies pol exercitu franquista n'ochobre de 1937 exiliaráse a Francia otra vuelta. Morrió en La Paz (Méxicu) l'1 de payares de 1960.
Paul G. Comba
Paul G. Comba ye un astrónomu italianu radicáu nos Estaos Xuníos. Nació en 1926 n'Italia, y treslladóse a EEXX en 1946 a la edá de 20 años, cuando ganó una beca d'estudios nel Caltech onde sacó'l doutoráu en matemática en 1951. Amás del doutoráu, Comba dio clases na Universidá de Hawaii hasta 1960, cuando entró a trabayar n'IBM como desarrollador de software.
Especializóse n'asteroides, y a fecha del 2006 yá tenía 498 descubiertos. Tamién ye conocíu pola Multiplicación de Comba, un algoritmu de multiplicación pa ordenadores basáu en multiplicaciones llargues usando lápiz y papel . 
En 2003 ganó'l premiu Leslie C. Peltier poles sos contribuciones a la astronomía .
Comba ye l'autor del "Astronomical League's Asteroid Club Observing Guide" , y ye miembru del Prescott Astronomy Club. 
Mauritania
Mauritania, nome oficial República Islámica de Mauritania ("Yumhuriya Islamiya Mauritaniya"), ye un país nel noroeste d'África. Tien una estensa costa nel Océanu Atlánticu, ente Sáhara Occidental nel norte y Senegal nel sur.
Mauritania dixébrase en 12 rexones (régions), que tan dixebraes en 52 departamentos (moughataa) y'l distritu de la capital.
Bandera de Mauriciu
La bandera nacional de la República de Mauriciu foi adoptada en 1968.
Escudu de Mauriciu
L'escudu d'armes de la República de Mauriciu foi oficializáu'l 25 d'agostu de 1906 y representa varios atributos de la islla.
Nel cuadrante inferior esquierdu hai una llave sobre fondu doráu y nel drechu una estrella blanca que relluma sobre un fondu azul. Nos cuadrantes superiores hai, nel esquierdu, una nave que simboliza la colonización y nel drechu trés palmeres que representen la vexetación tropical del país.
L'escudu ta flanqueáu por dos figures: a la izquierda un páxaru dodo, especie yá desaniciada dende'l sieglu XVIII, y a la drecha un cervatín. Baxo l'escudu hai un pergamín col lema en llatín "Stella Clavisque Maris Indici" (Llave y Estrella del Océanu Indicu).
Mauriciu
Mauriciu, oficialmente la República de Mauriciu (n'inglés: "Mauritius" [ mɔˈɹɪʃəs ], "Republic of Mauritius"; en francés: "Maurice" [ mɔʀis ], "République de Maurice"), ye un país insular asitiáu al suroeste del Océanu Índicu, a 900 kilómetros de les costes orientales de Madagascar y aproximadamente a 3,943 kilómetros al suroeste de la India. Amás de la islla de Mauriciu, la república inclúi les islles de San Brandón o Cargados Carajos, Rodrigues y les Islles Agalega. Mauriciu forma parte de les Islles Mascareñes, conxuntamente cola islla francesa de Reunión a 200 kilómetros al suroeste.
Mauriciu ta dixebráu en 9 distritos y delles dependencies:
Bandera de Mauritania
La bandera de Mauritania foi adoutada'l 1 d'abril de 1959. Consiste nun pañu de color verde nel que figuren una lluna creciente de color mariellu o doráu asitiada baxo una estrella de cinco puntes del mesmu color.
Los colores verde y mariellu o doráu tán asociaos col Panafricanismu. El verde tamién ye un símbolu del Islam y el mariellu o doráu, del Desiertu del Sáhara. El creciente y la estrella son consideraos símbolos nel Islam, la relixón mayoritaria en Mauritania.
Escudu de Mauritania
El sellu de Mauritania consiste nun círculu de color verde nel que figuren un creciente (lluna creciente) de color doráu y, sobre él, una estrella de cinco puntes del mesmu color. El creciente y la estrella son dos símbolos tradicionales del Islam. Delantre'l creciente apaecen representaes una palmera y una planta de maíz o mixu. Na parte esterior del sellu de Mauritania apaez escrito, dientro d'un borde de color blanco, el denomatu oficial del país: "República Islámica de Mauritania". El nome oficial del país figura n'árabe na parte d'arriba, الجمهورية الإسلامية الموريتانية "Al-Ǧumhūriyyah al-Islāmiyyah al-Mūrītāniyyah"; y en francés, "République Islamique de Mauritanie", na d'abaxo.
El color verde del fondu'l sellu, el creciente y la estrella de cinco puntes son los elementos que formen la bandera nacional. N'otra versión del sellu de Mauritania namái s'empleguen los colores verde y blanco.
Níxer
Níxer o El Níxer , oficialmente la República de Níxer, ye un país del África occidental. Llenda al sur con Nixeria y Benín, al oeste con Burkina Fasu y Malí, al norte con Arxelia y Libia y al este col Chad. La so capital ye Niaméi y el so xentiliciu nixerín (a diferencia de los nixerianos, procedentes de Nixeria).
Bandera de Níxer
La bandera nacional de Níxer foi adoutada en 1959, depués de la so independencia d'África Occidental Francesa. La banda superior anaranxada representa la rexón norteña del Desiertu del Sáhara, la banda central blanca representa pureza, y la banda inferior verde representa esperanza al igual que les tierres fértiles del sur de Níxer. El círculu anaranxáu na banda central representa'l sol. 
La bandera de la India ye mui asemeyada y la bandera de Costa de Marfil tien los mesmos colores. 
La bandera ye tricolor al igual que munches otres colonies y dependencies de Francia.
Escudu de Níxer
L'escudu d'armes de Níxer foi introducíu'l 1 d'avientu de 1962. Amuesa un sol doráu escoltáu por espaes de Tuareg y una llanza que simboliza'l valor de la xente nel pasáu. Amás amuesa unes espigues de sorgu y una cabeza de búfalu, dambos símbolos de la ganadería y l'agricultura. L'escudu ta arodiáu por cuatro banderes nacionales y un pergamín onde se llee'l nome'l país "Republique du Niger" (República de Níxer).
República Centroafricana
La República Centroafricana ("Ködörösêse tî Bêafrîka", en sango; "République centrafricaine", en francés) ye un país asitiáu nel centru-norte d'África. Llenda al norte con Chad, al oeste con Camerún, al sur cola El Congu y la República Democrática d'El Congu y al este con Sudán y Sudán del Sur.
Bandera de la República Centroafricana
La bandera de la República Centroafricana foi adoutada'l 1 d'avientu de 1958. Foi diseñada por Barthélemy Boganda, el primer presidente del territoriu autónomu d'Oubangui-Chari, qu'albidraba que "Francia y África han caleyar xuntes". Asina combinó'l color roxu, blanco, azul de la tricolor francesa y los colores panafricanos: roxu, verde y mariellu. El color roxu simboliza'l sangre del pueblu centroafricanu, el sangre que foi arramada pa da-y la independencia, y el sangre qu'arramaron pa defender al so país. El color azul representa'l cielu y la llibertá. El color blanco representa la paz, y la dignidá. El color verde representa la esperanza, y la fe. El color mariellu representa la tolerancia.
Escudu de la República Centroafricana
L'escudu d'armes de la República Centroafricana divídese en 4 cuarteles: nel cuartel superior izquierdu, un elefante sobre fondu verde y nel cuartel superior drechu, un árbole sobre fondu blanco; nel cuartel inferior izquierdu, trés estrelles prietes de cuatro puntes afuracaes (afuracamientu en plata) nel so centru sobre fondu doráu; y nel inferior drechu, una mano en prietu qu'apunta col so deu índiz y que foi'l símbolu del MESAN, el partíu políticu de Barthélémy Boganda, pá de la patria. Nel coral de la mesma una pequeña placa en roxu qu'invade parte de los cuatro campos enantes mencionaos, lleva un mapa d'África en prietu sobre un círculu blanco y sobre'l mapa una estrella dorada de cinco puntes amuesa l'asitiamientu xeográficu del país. L'escudu tien como pegoyos dos banderes nacionales desendolcaes sobre dos llances, mentantu qu'un sol cola fecha de l'afitamientu de la república constitúi la cima. Na parte superior apaez una divisa col lema que diz ZO KWE ZO (Un home ye un home). A los pies de la placa central se reproduz la cruz de la Orde'l Méritu Centroafricanu, y la divisa nacional ""UNITÉ DIGNITÉ TRAVAIL"", (""UNIDÁ DIGNIDÁ TRABAYU"").
Bandera de Tanzania
La bandera nacional de Tanzania foi adoutada en 1964. Remanez de la bandera de Tanganica y de la bandera de Zanzíbar. La bandera ta dividida diagonalmente por una banda prieta con ribetes mariellos na esquina inferior. El triángulu superior ye verde y el triángulu inferior ye azul.
Escudu de Tanzania
L'escudu de Tanzania tien la mesma forma que los emplegaos tradicionalmente polos guerreros. Ta dividíu en cuatro particiones colocaes en palu (verticalmente).
Na división superior, nun campu d'oru (mariellu o doráu), una antorcha del mesmu metal (color) y de gules (roxu); na segunda, un campu terciáu en barra de sable (prietu) con bordes d'oru y de sínople (verde) na su partición superior y d'azur (azul) na inferior; na tercera, un campu de gules, dos hachos d'oru colocaos en banda y barra; na cuarta tres ondes d'azur y de plata (blanco o buxu). 
Sobre las tres particiones inferiores, una lanza de oro colocada en palo.
Sostienen l'escudu dos figures con forma de nacionales tanzanos, un home y una muyer, portando caún un canil d'elefante. Xunta los pies del home apaez una planta del clavu y xunta los de la muyer una planta d'algodón.
Baxo l'escudu figura una representación del Monte Kilimanjaro. 
Na parte d'abaxo del escudu escrito nuna cinta, pue lleese'l lema nacional: "Uhuru na Umoja", qu'en suaḥili significa “Llibertá y xunidá".
Ruanda
La República de Ruanda, o simplemente Ruanda , ye un país del África Central. Llenda con Uganda, Burundi, la República Democrática d'El Congu y Tanzania. Ye un pequeñu país asitiáu na rexón de los Grandes Llagos d'África; conocíu como los "borrinos d'África", tamién pola so fauna xabaz, principalmente polos sos goriles de monte, poles sos ciudaes típiques y polos parques nacionales y paraxes naturales qu'ufre'l so paisax montesín. El so terrén fértil y montesín que-y da'l títulu de ""Tierra de mil colines"" (en francés: Pays des Mille Collines /pei de mil kɔ.lin/) ha soportar les poblaciones más denses del continente africanu.
La dependencia na agricultura de subsistencia, la densidá demográfica alta y n'aumentu, amenorga la fertilidá'l suelu y el clima inciertu fai de Ruanda un país u la desnutrición crónica ye estendida y la probitú endémica. Ye remembráu anguaño poles sangrines guerres que lu azotaron recientemente y particularmente pol xenocidiu ocurríu en 1994 data na que les muertes superaren el millón de persones. Los camudamientos qu'esti país tien parecío son traumáticos pal so pueblu.
Dende'l 1 de xineru de 2006 Ruanda ta dixebrada en 5 provincies, sustituyendo a les 12 antigües.
Angola avante
Angola Avante! ("¡Adelantre Angola!") ye l'himnu nacional d'Angola. Foi escritu por Manuel Rui Alves Monteiro, con música de Rui Alberto Vieira Dias Mingas.
Convirtiose nel himnu del país en 1975, llueu d'independizase de Portugal.
"Ó Pátria, nunca mais esqueceremos" 
"Os heróis do quatro de Fevereiro."
"Ó Pátria, nós saudamos os teus filhos"
"Tombados pela nossa Independência."
"Honramos o passado e a nossa História,"
"Construindo no Trabalho o Homem novo,"
Coru
"Angola, avante!"
"Revolução, pelo Poder Popular!"
"Pátria Unida, Liberdade,"
"Um só povo, uma só Nação!"
"(repetir)"
"Levantemos nossas vozes libertadas"
"Para glória dos povos africanos."
"Marchemos, combatentes angolanos,"
"Solidários com os povos oprimidos."
"Orgulhosos lutaremos Pela Paz"
"Com as forças progressistas do mundo."
"(repetir les dos caberes llínies)"
Kassaman
Kassaman o Qassaman (El compromisu) ye l'himnu nacional d'Arxelia. Foi adoutáu en 1963, llueu de la independencia de Francia. L'autor de la lletra ye Mufdi Zakariah (quien lo escribió en 1956 mentantu yera prisioneru de les tropes colonialistes franceses) y la música ye obra del compositor exipcianu Mohamed Fawzi.
We swear by the lightning that destroys, 
By the streams of generous blood being shed,
By the bright flags that wave,
Flying proudly on the high mountains,
That we have risen up, and whether we live or die,
We are resolved that Algeria shall live -
So be our witness -be our witness - be our witness! 
We are soldiers in revolt for truth
And we have fought for our independence.
When we spoke, none listened to us,
So we have taken the noise of gunpowder as our rhythm
And the sound of machine guns as our melody,
So be our witness -be our witness -be our witness! 
From our heroes we shall make an army come to being,
From our dead we shall build up a glory,
Our spirits shall ascend to immortality
And on our shoulders we shall raise the standard.
To the nation's Liberation Front we have sworn an oath,
The cry of the Fatherland sounds from the battlefields.
Listen to it and answer the call!
Let it be written with the blood of martyrs
And be read to future generations.
Oh, Glory, we have held out our hand to you,
So be our witness -be our witness -be our witness!
Qassaman Binnazilat Ilmahiqat 
Waddimaa Izzakiyat Ittahirat
Walbonood Illamiaat Ilkhafiqat
F'Iljibal Ishshamikhat Ishshahiqat
Nahno Thurna Fahayaton Aw ma maaat
Wa Aqadna Alazma An Tahya Aljazair
Fashhadoo! Fashhadoo! Fashhadoo! 
Nahno Jondon Fi Sabil Il hakki Thorna
Wa Ila Isstiqlalina Bilharbi Kumna.
Lam Yakon Yossgha Lana Lamma Natakna
Fattakhathna Rannat Albaroodi Wazna.
Wa Azafna Naghamat Alrashshashi Lahna
Wa Aqadna Alazmat An Tahya Aljazair.
Fashhadoo! Fashhadoo! Fashhadoo!
Nahno min Abtalina Nadfaoo Jonda
Wa Ala Ashlaina Nassnaoo Magda.
Wa Ala Hamatina Narfao Bandaa.
Gabhato' Ltahreeri Aataynaki Ahda
Wa Aqadna Alazma An Tahya Aljazair.
Sarkhato 'lawtani min Sah Ilfida
Issmaooha Wasstageebo Linnida
Waktobooha Bidimaa Ilshohadaa
Wakraooha Libany Iljeeli ghada.
Kad Madadna Laka Ya Majdo Yada
Históricamente parte del himnu, pero non usada actualmente
Ya Faransaa, qad matha waktu l`itab
Wa taweynahu kama yutwa lkitab
Ya Faransa inna tha yawmu lhisab
Fasta`iddee wakhudhee minna ljawab
Inna fee thawratinaa faslal khitab
O France, the time of reproof is over
And we have ended it as a book is ended;
O France, this is the day of reckoning
So prepare to receive from us our answer!
In our revolution is the end of empty talk;
L'Aube Nouvelle
L'Aube Nouvelle (L'albal d'un nuevu día) ye l'Himnu nacional de Benín. Escritu y compuestu por Gilbert Jean Dagnon, foi adoutáu dende la independencia en 1960.
Jadis à son appel, nos aïeux sans faiblesse 
Ont su avec courage, ardeur, pleins d'allégresse
Livrer au prix du sang des combat éclatants.
Accourez vous aussi, bâtisseurs du présent,
Plus forts dans l'unité, chaqu'jour à la tâche,
Pour la postérité, construisez sans relâche.
Coro
Enfants du Bénin, debout!
La liberté d'un cri sonore
Chante aux premiers feux de l'aurore;
Quand partout souffle un vent de colère et de haine.
Béninois, sois fier, et d'une âme sereine,
Confiant dans l'avenir, regarde ton drapeau!
Dans le vert tu liras l'espor du renouveau,
De tes aïeux le rouge évoque le courage;
Des plus riches trésors le jaune est le présage.
Tes monts ensoleillés, tes palmiers, ta verdure,
Cher Bénin, partout font ta vive parure.
Ton sol offre à chacun la richesse des fruits.
Bénin, désormais que tes fils tous unis
D'un fraternel élan partagent l'espérance
De te voir à jamais heureux dans l'abondance.
Fatshe leno la rona
Fatshe leno la rona ye l'himnu nacional de Botsuana. Foi escritu y compuestu por Kgalemang Tumedisco Motsete, y adoptáu tres la independencia d'esti país en 1966.
Bandera de Ruanda
La bandera nacional de Ruanda foi adoptada'l 25 d'ochobre de 2001. Ye una bandera dividida en trés franxes horizontales colos colores azul (la superior), mariellu (l'asitiada nel centru) y verde (la inferior). La franxa superior tien un grosor de doble tamañu respeutu a les dos inferiores. Nel cuadrante superior más alloñáu del mástil apaez representáu'l sol, dientro de la franxa azul. Los colores representen a la nación, a la esperanza nel futuru desendolque nacional y al pueblu.
L'antigua bandera de Ruanda (emplegada dende 1961) taba compuesta, como la bandera de Guinea, por tres franxes verticales del mesmu tamañu de color bermeyu (la más averada al mástil), mariellu (la central) y verde. Na franxa central de la bandera rwandesa figuraba l'anicial del nome'l país ""R"" en color prieto pa destremala de la guineana.
Escudu de Ruanda
La versión d'anguaño del escudu de Ruanda compónse d'un aniellu verde con un noyu na parte inferior. Arriba figura una cinta col testu "Repubulika Y'U Rwanda" y abaxo la divisa nacional ""UBUMWE, UMURIMO, GUKUNDA IGIHUGU"" que significa ""XUNIDÁ, TRABAYU, PATRIOTISMU"". Nel interior apaecen representaos el restu de los elementos que componen l'escudu: el sol, sorgu y café, una cesta, una tuerca y dos escudos asitiaos nos llaterales.
Según la presidencia, l'aniellu y noyu verde simbolicen el desendolque industrial al traviés del duru trabayu. Los escudos son un símbolu del patriotismu, la defensa de la soberanía nacional y la integridá y xusticia.
Santu Tomé y Príncipe
Santu Tomé y Príncipe (en portugués: "República Democrática de São Tomé e Príncipe", pronunciación: //), ye un país africanu de fala portuguesa asitiáu nel golfu de Guinea. Ta formáu por dos islles mayores, nomaes Santu Tomé y Príncipe, y por un garrapiellu d'isllotes. Santu Tomé alcuéntrase a unos 250 km de la costa noroccidental de Gabón, y Príncipe a unos 225; la distancia ente elles ye d'unos 140 km. La islla de Santu Tomé, la más meridional de les dos, ta allugada xustu al norte del ecuador, y forma parte, xunta la de Príncipe, d'una cadena montañosa d'orixe volcánicu. Con una población d'alredor de 163.000 habitantes (2010) el país ye'l segundu con menor población d'África. 
Santu Tomé y Príncipe ye, de magar s'aprobara una nueva constitución en 1990, una república democrática de tipu semipresidencialista. Asina, el presidente ye'l xefe del estáu, mentanto que'l primer ministru ye'l xefe del gobiernu.
Santu Tomé y Príncipe ye una pequeña nación formada por un archipiélagu allugáu na fastera ecuatorial del Océanu Atlánticu. L'archipiélagu ta asitiáu nel golfu de Guinea, a unos 300 km de la costa de Gabón y al sur de la islla de Fernando Poo, y ta formáu por dos islles mayores, Santu Tomé y Príncipe, que-y dan el so nome al país, y seis islles menores: les islles Tinhosa Grande y Tinhosa Pequena y los isllotes Bombom, Caroço, das Cabras y das Rólas. Les coordenaes xeográfiques del país son 1°00′N de llatitú y 7°00′E de llonxitú. 
Les dos islles mayores tienen, en conxuntu, una llinia de costa de 209 km. Dambes pertenecen a un cordal d'orixe volcánicu, anguaño inactivu, que inclúi tamién la islla de Bioko (Guinea Ecuatorial) al norte o'l Monte Camerún
al oeste. Santu Tomé tien 50 km de llargor y 30 d'anchor, y ye la más montañosa de les dos. El so puntu cimeru ye'l picu de Santu Tomé, de 2.024 m d'altor. Príncipe, pela so banda, tien 30 km de llargor y 6 d'anchor, y el so puntu cimeru ye'l picu de Príncipe, de 948 m d'altor. Les dos islles tán xustu perriba l'ecuador, que atraviesa l'isllote das Rólas.
Na islla de Santu Tomé, concretamente nes coordenaes 0°7′0″N 6°34′00″E, hai un picu volcánicu con forma d'aguya, el picu Cão Grande, que ta 300 m perriba del terrenu que lu arrodia, con un altor sobro'l nivel de la mar de 663 m.
Tocántenes al clima, al nivel de la mar ye tropical, húmedu y caldiu y con temperatures medies añales de 27º, con poca variación de temperatura nes distintes hores del día. Nes tierres interiores, a más altor, la temperatura media añal ye de 20º, y equí sí que la temperatura baxa pela nueche. La cantidá de lluvia añal varía permuncho, dende los 5.000 mm de les rimaes de la zona suroccidental de Santu Tomé fasta los 1.000 mm que se recueyen nes llanaes del norte de la islla. La estación de les lluvies va d'ochobre a mayu.
La economía del país ta basada, dende'l sieglu XIX, na agricultura de plantación. Cuando'l país algamó la independencia (1975) el 90% de les tierres cultivables taben ocupaes por plantaciones con un amu portugués. Eses tierres quedaron, al independizase'l país, nes manes de delles empreses agrícoles de propiedá estatal. Los principales cultivos son el cacáu (que representa'l 95% de les exportaciones), el café, la nuez de palmera y la copra. L'abondancia de cultivos pa la esportación fai qu'el país tenga d'importar alimentos pa cubrir les necesidaes de la so población. Pa lluchar escontra esa situación tienen desarrolláose, nos caberos años, dellos proyectos, mayormente pagaos por donantes foriatos, pa esparder el cultivu de productos agrícoles pal consumu internu.
Amás de l'agricultura, otra de les principales actividaes económiques ye la pesca. Hai, tamién, un sector industrial pequeñu, que se dedica al procesamientu de productos agrícoles y a la producción de bienes de consumu pal mercáu llocal. Les islles tienen, sicasí, un gran potencial turísticu, y el gobiernu ta intentando ameyorar la infraestructura turística del país, perprobe anguaño. D'otra banda, l'alministración pública da trabayu al 11% de la población.
Tocántenes al sistema económicu del país, cuando la independencia el país tenía una economía planificada, con una mayoría de les empreses nes manes del estáu. Y ello magar que la constitución que'l país tenía daquella garantizaba la esistencia d'una economía amestada, con un sector públicu fuerte y delles cooperatives de propiedá privada. Nes décades de los 80 y los 90 del sieglu XX la economía del país pasó un momentu permalu. La economía estancose, por culpa principalmente de la cayida de les esportaciones de cacáu y del preciu d'esti. Consecuencia d'ello, el déficit públicu medró enforma. 
Pa pagar les sos deudes l'estáu pidió-y un préstamu al Fondu Monetariu Internacional, que lu obligó a tomar una serie de midíes qu'aumentaron el pesu del sector priváu na economía. Les privatizaciones sucediéronse nel sector agrícola, comercial, bancariu y turísticu, de forma qu'anguaño la economía productiva ta mayormente en manes privaes.
El primer censu del país foi fecho en 2011 cola ayuda del Institutu Estadísticu Nacional (INE) de Cabu Verde..
La población estimao del país, según el so Instituto Nacional de Estatística, yera en 2010 de 163.784 habitantes.. Los más d'ellos (157.500) viven en Santu Tomé, y los 6.000 restantes en Príncipe. Toos son descendientes de dellos grupos étnicos que foron llegando al archipiélagu dende 1485. Siete d'ellos son identificables:
Nos años setenta del sieglu XX hebo dos movimientos migratorios importantes. D'una banda, la mayoría de los 4.000 portugueses que vivíen nel país colaron d'elli; d'otra, aportaron al archipiélagu dellos cientos de refuxaos procedentes d'Angola. 
La cultura de los diversos grupos étnicos ye luso-africana. Tocántenes a la so relixón, la mayoría son católicos o protestantes (evanxélicos, adventistes del séptimu día...), magar que hai una pequeña población musulmana. Tocántenes a la llingua, fálanse cuatro nel país: el portugués, oficial, falao pol 95% de la población; el forro, llingua criolla basada nel portugués, falao pol 85% de la población; l'angolar, llingua criolla basada nel portugués y nun dialectu bantú del interior d'Angola, falao pol 3% de la población; y el principense, falao namái pol 0,1% de la población. Una y bones el país ye miembru de l'asociación de países francófonos (Francophonie) los neños nes escueles aprienden tamién francés.
Bandera de Santu Tomé y Príncipe
La bandera nacional de Santu Tomé y Príncipe foi adoptada'l 5 de payares de 1975. Los sos colores, los mesmos del panafricanismu y les 2 estrelles africanes prietes simbolicen la so xunidá colos demás países africanos, pero les estrelles tamién representen les islles que componen el país.
Escudu de Santu Tomé y Príncipe
L'escudu d'armes de Santu Tomé y Príncipe apaez descritu nel artículu 14 de la Constitución del país.
Nesti escudu figura, nun campu d'oru (mariellu o doráu), una palmera nos sos colores naturales. Timbra un burelete d'plata (blancu o buxu) y d'oru surmontáu por una estrella de cinco puntes d'azur (azul).
Sostienen l'escudu un halcón y un papagayu. Na so parte superior apaez, escritu nuna cinta, el denomatu oficial del país en portugués: ""República Democrática de São Tomé e Príncipe"" (""República Democrática de Santu Tomé y Príncipe""). 
Na parte inferior del escudu d'armes figura, tamién escritu nuna cinta, el llema nacional: ""Unidade, Disciplina, Trabalho"" (""Xunidá, Disciplina, Trabayu"").
Llista d'asteroides (62001-63000)
Llista d'asteroides/62001–62100
Llista d'asteroides/62101–62200
Llista d'asteroides/62201–62300
Llista d'asteroides/62301–62400
Llista d'asteroides/62401–62500
Llista d'asteroides/62501–62600
Llista d'asteroides/62601–62700
Llista d'asteroides/62701–62800
Llista d'asteroides/62801–62900
Llista d'asteroides/62901–63000
Llista d'asteroides (63001-64000)
Llista d'asteroides/63001–63100
Llista d'asteroides/63101–63200
Llista d'asteroides/63201–63300
Llista d'asteroides/63301–63400
Llista d'asteroides/63401–63500
Llista d'asteroides/63501–63600
Llista d'asteroides/63601–63700
Llista d'asteroides/63701–63800
Llista d'asteroides/63801–63900
Llista d'asteroides/63901–64000
Llista d'asteroides (64001-65000)
Llista d'asteroides/64001–64100
Llista d'asteroides/64101–64200
Llista d'asteroides/64201–64300
Llista d'asteroides/64301–64400
Llista d'asteroides/64401–64500
Llista d'asteroides/64501–64600
Llista d'asteroides/64601–64700
Llista d'asteroides/64701–64800
Llista d'asteroides/64801–64900
Llista d'asteroides/64901–65000
Trigu
Escanda o Trigu (Triticum spp), ye'l términu que designa'l conxuntu de cereales, tanto semaos como xabaces, que pertenecen al xéneru Triticumr, son plantes añales de la familia de les gramines, ampliamente semaes per tol mundiu. La pallabra trigu designa tanto a la planta como a les sos biltes comestibles.
El trigu ye ún de los tres cereales más producíos globalmente, xunto'l maíz y l'arroz, y el más consumíu pel home na civilización occidental dende antañu. El granu del trigu ye utilizáu pa facer farina, farina integral, sémola, cerveza y una gran variedá de productos alimenticios.
La pallabra «trigu» remanez del vocablu llatín triticum, col significáu de ‘quebráu’, ‘mazcáu’ o ‘triáu’, faciendo referencia a l'actividá realiza pa separtar el granu de trigu de la cascariella que lu recubre.
El trigu tien los sos oríxenes na antigua Mesopotamia. Les más antigües evidencies arqueolóxiques del tierra semada de trigu vienen de Siria, Xordania, Turquía y Iraq. Fai alredor de 8 milenios, un camudamientu o una hibridación asocedió nel trigu xabaz, dando llugar a una planta con biltes más grandes, ensin lo que nun podía habese disemináo pel vientu. Esisten alcuentros de restos carbonizaos de granos de trigu almidoneru (Triticum dicoccoides) y buelgues de granos en barru cocíu en "Jarmo" (Iraq septentrional), dataes nel añu 6700 e.C..
El trigu espoxigó al ser semáu polos seres humanos, pues d'otra miente ésti nun podría espoxigar col mesmu ésitu n'estáu xabaz; esti fechu provocó una auténtica revolución agrícola nel denomáu creciente fértil. Al empar, amansóse a la oveya y la chiva, especies xabaces qu'habitaben la rexón, lo que permitió l'asentamientu de la población y, d'esta miente, la formación de comunidaes humanes más complexes, amuesalo tamién el xurdimientu de la escritura, concretamente la Escritura cuneiforme, creada polos Sumerios, y, poro, l'entamu de la hestoria y el fin de la prehistoria.
L'agricultura y la ganadería nacientes esixíen un cuidáu continu, lo que xeneró una conciencia del tiempu y les estaciones, obligando a estes pequeñes sociedaes a guardiar provisiones pa les époques menos xeneroses, teniendo en cuenta los beneficios que brinda'l granu de trigu al facilitar el so almacenamientu demientres temporaes considerables.
El biltu de trigu foi introducíu na civilización del antiguu Exiptu pa dar aniciu al so semao nel valle del Nilu, dende los sos primeros periodos y d'ellí a les civilizaciones Griega y Romana. La diose griega del pan y de l'agricultura llamábase Deméter, el so nome significa ‘señora’, por derivación llatina tresformóse en Ceres y d'ellí xurdió la pallabra «cereal».
En Roma, el gobiernu aseguraba'l caltenimientu de los ciudadanos ensin posibilidaes económiques abasteciendo trigu a un baxu preciu y regulando la molienda y fabricación del pan, yá que yera una práutica común na racionalización. La molienda y la coción yeren actividaes que se realizaben de forma conxunta, de tal mou que se diseñaben na antigua Roma molinos - fornos con una alta capacidá de producción.
El consumu del trigu y de pan nel Imperiu Romano revistió una gran importancia, confirmándose na Biblia, yá qu'acordies coles tornes más esautes ye posible cuntar nel so testu 40 vegaes la pallabra «trigu», 264 vegaes la pallabra «pan» y 17 vegaes la pallabra «panes», aceiciones estes caberes refiriéndose a pan de trigu o pan d'escanda (como yera vezu común naquella dómina), nes cites bíbliques son frecuentemente utilizaes pa referise al conceutu más ampliu del conxuntu de coses requeríes pa vivir, como na espresión «ganase'l pan». Na parábola del semador faese referencia a l'adulteración de los granos, enfrentando'l trigu (la bondá) con la cizaña (la maldá).
Hasta'l sieglu XVII nun se presentaron grandes avances nos métodos de semao y procesamientu del trigu. En cuasi toa Europa cultivose'l granu de trigu, mas qu'en dalgunes rexones foi preferíu'l centén y la cebada (especialmente nel norte). La invención del molín de vientu xeneró una nueva fonte d'enerxía, pero ensin variar polo demás los métodos de trabayu usaos.
Al fin del sieglu XVIII presentáronse dalgunos desendolques mecánicos nel procesu de la molienda como aventadores, montacargues y métodos modernos pa tresmisión de fuercia, colo qu'aumentóse la producción de farina.
Nel sieglu XIX apaez el molín de vapor con rodiellos o cilindros de fierru que representó un cambiu radical na molienda. El semáu del trigu foi aumentando a la par con estos y munchos otros desarrollos teunolóxicos, permitiendo meyorar el rindimientu de la planta y llegar a diverses rexones del planeta como Norteamérica y Oceanía.
El mayor productor mundial de trigu foi por munchos años la Xunión Soviética, la que superaba los 100 millones de tonelaes de producción añales. Anguaño China representa la mayor producción d'esti cereal con unos 96 millones de tonelaes (16%), siguida pola India (12%) y por Estaos Xuníos d'América (9%).
Senegal
Senegal, oficialmente República de Senegal (en francés: "République du Sénégal") ye un país del África occidental. Recibe'l so nome del del ríu que-y fai de llende al norte y el este, y tien una estensión de 196.712 km² y una población, según el censu de 2013, de 13.508.715 habitantes. Llenda al oeste col Océanu Atlánticu, con Mauritania haza'l norte, con Malí haza l'este y en conxuntu con Guinea y Guinea-Bisáu haza'l sur. Gambia forma un enclave virtual dientro Senegal, siguiendo'l ríu Gambia más de 300 km tierra adientro. Les islles Cabu Verde descansen 560 km mar adientru frente a la costa senegalesa. El so clima ye tropical, con dos estaciones estremaes: una seca y otra lluviosa.
La so capital ye Dakar. La costa del país vio, nos sieglos XVII y XVIII, como s'establecíen nella, munchos puestos comerciales de los distintos imperios coloniales europeos. Finalmente, Francia tomó'l control de la rexón en 1677, y alministrola hasta la independencia del país en 1960. Les principales industries del país son el refináu de petroleu, la fabricación de fertilizantes a partir de los fosfatos de les mines del país, la construcción y reparación de barcos y el procesáu de pescáu. Los principales productos agrícoles son los cacahuetes, la caña d'azúcar, l'algodón y delles frutes y hortalices (tomate, melón, mango...).
Dellos afayos arqueolóxicos amuesen que Senegal tuvo habitáu en tiempos prehistóricos, y de magar foi ocupáu de manera continuada. Hai constancia de qu'hebo dellos reinos alredor del sieglu VII. Nel sieglu IX esistió el reinu de Takrur, y el de Namandiru y l'imperiu Jolof nos XIII y XIV. La parte oriental del país formó parte tamién del imperiu de Ghana. L'Islam entró nel país per aciu de los contactos de xentes de les etnies "toucouleur" y "soninke" cola dinastía almorávide, que, cola complicidá de los "toucouleur", convirtió a la población pola fuercia pesie a la resistencia d'etnies, como los "serero", que nun queríen renunciar a la relixón tradicional de so.
Nos sieglos XIII y XIV la rexón quedó embaxu'l dominiu de los imperios del este, y fundóse tamién l'imperiu Jolof. Na zona de Senegambia, ente 1300 y 1900, cuasi un terciu de la población yera esclava como resultáu de tener sío capturada nes batalles ente los distintos reinos. Nel sieglu XIV l'imperiu Jolof yera poderosu, y axuntaba a los antiguos reinos de Baol, Cayor, Sine, Saloum, Waalo, Futa Tooro y Bambook nuna organización que yera más una confederación voluntaria d'estaos qu'un imperiu construyíu al traviés de la conquista militar. Esti imperiu, fundáu por Ndiadiane Ndiaye, un individuu mestizu ("serero" y "toucouleur") que consiguió facer una coalición con xentes de diverses etnies, sobrevivió hasta "1549".
A mediaos del sieglu XV los portugueses aportaron a la fastera costera de Senegal, y foron seguíos por comerciantes d'otros países, incluyíos los franceses, los holandeses y los ingleses. Toos ellos llucharon por controlar el comerciu en la zona, pero finalmente ganaríen los franceses. Estos establecieran el so primer enclave comercial, pa traficar con esclavos, na islla de Gorea, a la vera de Dakar. Dende esa factoría, na que compraben los esclavos que conseguíen nes sos conquistes los reinos del continente, espardiéronse hasta facese oficialmente col control del Senegal en 1677. Sicasí, el control foi precariu. Los misioneros nun entamaron a introducir el cristianismu hasta'l sieglu XIX, y foi namái na década de 1850 cuando los franceses desarrollaron una ocupación efectiva del territoriu, tomando les tierres de reinos como los Walo, Cayor, Baol y Jolof. Los colonos, embaxu'l mandu del gobernador Louis Faidherbe, foron faciéndose colos distintos reinos, magar que non sin resistencies por parte de dellos reinos que nun queríen perder la so independencia nin los beneficios del tráficu d'esclavos.
El 4 d'abril de 1959 les colonies franceses de Senegal y el Sudán francés fundiéronse pa formar la Federación de Mali, que algamó la so independencia el 20 de xunu de 1960. La falta d'alcuerdu ente les élites de les dos antigües colonies llevó a la ruptura de la federación, y el 20 d'agostu de 1960 Senegal y la renomada República de Mali dixebráronse y formaron dos nuevos países.
Léopold Sédar Senghor convirtióse nel primer presidente de Senegal en septiembre de 1960. Educáu en Francia, esti poeta y filósofu intentó desarrollar una variante africana del socialismu nos venti años que se caltuvo na presidencia. En 1980 decidió retirase de la política, y al añu siguiente tresfirió-y el poder al so sucesor designáu, Abdou Diouf. Coló pa Francia, aú morrió a los 96 años d'edá. L'antiguu primer ministru Mamadou Dia, rival de Senghor, presentose a les presidenciales de 1983, pero foi derrotáu por Diouf.
El 1 de febreru de 1982 Senegal axuntose con Gambia pa formar la confederación de Senegambia, que foi disuelta en 1989. El país ha d'enfrentase, tamién, a un movimientu separatista na rexón de Casamance, al sur del país. El MFDC ("Movement of Democratic Forces of Casamance", Movimientu de les Fuercies Democrátiques de Casamance) lleva lluchando pola independencia dende 1982, con acciones violentes esporádiques que tienen amenorgao en cantidá y intensidá nel sieglu XXI pero nun acaben de resolvese. 
Abdou Diouf foi presidente de 1981 a 2000. Favoreció la participación popular y redució la intervención estatal na economía, amás d'establecer relaciones diplomátiques con nuevos países, especialmente naciones en desarrollu como el propiu Senegal. Nun pudo evitar, pesie a ello, la tensión separatista ni revueltes violentes nes cais, y tampoco tensiones fronterices colos países vecinos. La calidá democrática del país, pesie a too, ameyoró demientres el so gobiernu, y tamién el respetu a los derechos humanos.
Nes elecciones presidenciales de 1999 el líder opositor Abdoulaye Wade derrotó a Diouf. El país conoció asina el so segundu cambiu de presidente, y la primer transición d'un partíu gobernante a otru. El 30 d'avientu de 2004 el presidente anunció la firma d'un tratáu de paz colos separatistes de Casamance, pero les lluches persisten. N'avientu de 2012 hebo una reunión en Roma ente'l presidente n'exerciciu de Senegal, Macky Sall, y los rebeldes de Casamance.
Senegal ye una república presidencial na qu'el presidente ye elexíu cada cinco años por tolos mayores d'edá. El so primer presidente, Léopold Sédar Senghor, yera un poeta escritor, el primer africanu escoyíu pa tener un asientu na Académie française. El so sucesor, Abdou Diouf, ye dende 2003 secretariu xeneral de La Francophonie. El presidente dende marzu de 2012 ye Macky Sall.
El país tien un parllamentu bicameral, con una Asamblea Nacional de 120 miembros y un Senáu de 100, y un poder xudicial independiente que tien como muérganos cimeros la Corte de Xusticia y el Conseyu Constitucional, que los miembros de so son denomaos pol presidente. Nel país hai más d'ochenta partíos políticos. 
El país ta sodividíu en catorce rexones, qu'el so nome ye'l de la so ciudá capital. Caúna d'elles ye alministrada por un "Conseil Régional" (conseyu rexonal) elexíu pola población de manera proporcional a la población de los "Arrondissements" (distritos) que lu formen. Les rexones sodivídense en departamentos, que tienen el mesmu nome na so capital y de los que hai 45 nel país, y estos en distritos (hai 103) y comunes.
Les catorce rexones del país son:
Bandera de Senegal
La bandera nacional de Senegal foi adoutada'l 20 d'agostu de 1960.
Escudu de Senegal
L'escudu de la República de Senegal tien dos cuarteles. A la esquierda, sobre un fondu roxu, figura un Lleón rampante y, a la drecha, sobre fondu mariellu, muestrase un árbol. Arriba y al centru, una estrella de cinco puntes. El Lleón ye una señal tamién frecuente simbólica del grupu étnicu Nord-Sudanés, al que pertenez la gran mayoría de los Senegaleses. Yera, enantes de la presencia francesa, l'animal simbólicu del Poder. El Rei yera, entós, un Rei-Lleón-Sol-Dios. N'adelantre, el Lleón sedría l'animal simbólicu del Estáu Senegalés. Nengún animal podía representar meyor al Pueblu Senegalés, porque les sos virtúes cardinales son el valor y la honradez. Arrodia l'escudu una guirnalda de fueyes y envueltu nella hai un pergamín nel cual lleese'l llema nacional "Un Peuple, Un But, Une Foi" (Un Pueblu, Una Meta, Un Creu).
Une Seule Nuit
Une Seule Nuit ye l'himnu nacional de Burkina Fasu, escritu por Thomas Sankara. Foi adoptáu en 1984.
Contre la férule humiliante il y a déjà mille ans, 
La rapacité venue de loin les asservir il y a cent ans.
Contre la cynique malice métamorphosée
En néocolonialisme et ses petits servants locaux
Beaucoup flanchèrent et certains résistèrent.
Mais les échecs, les succès, la sueur, le sang
Ont fortifié notre peuple courageux et fertilisé sa lutte héroïque. 
Coru:
Et une seule nuit a rassemblée en elle
L'histoire de tout un peuple.
Et une seule nuit a déclenché sa marche triomphale
Vers l'horizon du bonheur.
Une seule nuit a réconcilié notre peuple
Avec tous les peuples du monde,
A la conquête de la liberté et du progrès
La patrie ou la mort, nous vaincrons.
Nourris à la source vive de la Révolution.
Les engagés volontaires de la liberté et de la paix
Dans l'énergie nocturne et salutaire du 4 août
N'avaient pas que les armes à la main, mais aussi et surtout
La flamme au coeur pour legitimement libérer
Le Faso à jamais des fers de tous ceux qui
Çà et, là en poluaient l'âme sacrée de l'indépendance, de la souveraineté. 
Et séant désormais en sa dignité recouvrée
L'amour et l'honneur en partage avec l'humanité,
Le peuple du Burkina chante un hymne à la victoire,
A la gloire du travail libérateur, émancipateur.
A bas l'explotation de l'homme par l'homme!
Hé en avant pour le bonheur de tout homme,
Par tous les hommes aujourd'hui et demain, par tous les hommes ici et pour toujours!
Révolution populaire notre sève nourricière.
Maternité immortelle du progrès à visage d'homme.
Foyer éternel de démocratie consensuelle,
Où enfin l'identité nationale a droit de cité,
Où pour toujours l'injustice perd ses quartiers,
Et où, des mains des bâtisseurs d'un monde radieux
Mûrissent partout les moissons de væux patriotiques, brillent les soleils infins de joie.
Burundi bwacu
Burundi bwacu ye l'himnu nacional de Burundi. Adoutáu como himnu nacional en 1962, cuando la independencia'l país, foi escritu por un grupu de compositores dirixíos pol cura católicu Jean-Baptiste Ntahokaja, a la que-y punxo música Marc Barengayabo. Apurrimos darréu el testu nes versiones de les dos llingües oficiales del país, el kirundi y el francés.
Burundi Bwâcu, Burundi buhire, 
Shinga icúmu mu mashinga,
Gaba intahe y'úbugabo ku bugingo.
Warápfunywe ntíwapfúye,
Waráhabishijwe ntíwahababuka,
Uhagurukana, uhagurukana, uhagurukana, ubugabo urîkukira.
Komerwamashyí n'ámakúngu,
Habwa impundu nâbâwe,
Isamírane mu mashinga, isamírane mu mashinga, 
Burundi bwâcu, rági ry'ábasôkúru,
Ramutswa intahe n'íbihúgu,
Ufatanije ishyaka n'ubú hizi;
Vuza impundu wiganzuye uwakúganza uwakúganza. 
Burundi bwâcu, nkóramútima kurí twese, 
Tugutuye amabóko, umítima n'úbuzima,
Imâna yakúduhaye ikudútungire.
Horana umwami n'ábagabo n'ítekane.
Sagwa n'úrweze, sagwa n'ámahóro mezá.
Cher Burundi, ô doux pays,
Prends place dans le concert des nations.
En tout bien, tout honneur, accédé à l'indépendance.
Mutilé et meutri, tu es demeuré maître de toi-même. 
L'heure venue, t'es levé
Et fièrement tu t'es hissé au rang des peuples libres.
Reçois donc le compliment des nations,
Agrée l'hommage de tes enfants.
Qu'à travers l'univers retentisse ton nom. 
Cher Burundi, héritage sacré de nos aïeux,
Reconnu digne de te gouverner
Au courage tu allies le sentiment de l'honneur.
Chante la gloire de ta liberté reconquise. 
Cher Burundi, digne objet de notre plus tendre armour,
A ton noble service nous vouons nos bras, nos cœurs et nos vies.
Veuille Dieu, qui nous a fait don de toi, te conserver à notre vénération.
Sous l'egide de l'Unité,
Dans la paix, la joie et la prospérité.
Cântico da Liberdade
Cântico da Liberdade ye l'himnu nacional de Cabu Verde dende 1996; primero d'eso, compartía himnu con Guinea-Bissau, país col que caltuvo un proyectu de xunión política hasta 1984. L'autor de la so música ye Adalberto Higino Tavares Silva, y la lletra foi escrita por Amílcar Spencer Lopes.
Chant de Ralliement
Chant de Ralliement o Cantar d'Unión ye l'himnu nacional de Camerún. Entamó a emplegase en 1948, enantes de la independencia, y dióse-y calter oficial en 1957. La música foi compuesta por René Djam Afame, que tamién escribió la lletra xunto con Samuel Minkio Bamba y Moïse Nyatte Nko'o. La lletra camudose'n 1978.
La Tchadienne
La Tchadienne ye l'himnu nacional de Chad. Escritu por Louis Gidrol y el so grupu d'estudiantes y compuestu por Paul Villard, ye l'himnu oficial dende la independencia en 1960.
La Congolaise
La Congolaise ("La Congolesa") ye l'himnu nacional d'El Congu. Foi adoptáu llueu de la independencia en 1959, camudáu en 1969, pero reinstauráu de nuevo en 1991. La lletra foi escrita por Jacques Tondra y Georges Kibanghi y la música ye de Jean Royer y Joseph Spadilière..
En ce jour, le soleil se lève
Et notre Congo resplendit
Une longue nuit s'achève
Un grand bonheur a surgi
Chantons tous avec ivresse
Le chant de la liberté.
Congolais debout fièrement partout
Proclamons l'union de notre nation
Oublions ce qui nous divise
Soyons plus unis que jamais
[: Vivons pour notre devise
Unité, Travail, Progrès. :]
Des forêts jusqu'à la savane
Des savanes jusqu'à la mer
Un seul peuple une seule âme
Un seul cœur ardent et fier
Luttons tous tant que nous sommes
Pour notre vieux pays noir.
Et s'il nous faut mourir en somme
Qu'importe puisque nos enfants
Partout pourront dire comme
On triomphe en combattant
Et dans le moindre village
Chantent sous nos trois couleurs.
L'Abidjanaise
L'Abidjanaise ye l'himnu nacional de Costa de Marfil. Foi adoutáu en 1960 y anque la capital foi mudada a otra ciudá caltúvose l'himnu nacional. La lletra ye de Mathieu Ekra, Joachim Bony y Pierre Marie Coty. Coty compunxo tamién la música xunto con Pierre Michel Pango.
Sierra Lleona
La República de Sierra Lleona ; oficialmente Republic of Sierra Leone ye un país d'África occidental. Llenda al norte con Guinea, al sureste con Liberia y al suroeste col Océanu Atlánticu. El so nome ye una adaptación de la versión en portugués: "Serra Leoa", que significaba "Monte Llión". Demientres el sieglu XVIII foi un importante centru de tráficu d'esclavos. Al igual que'l so país vecín Liberia, Sierra Lleona foi fundada principalmente por esclavos lliberaos, que fundaron la capital del país, Freetown, en 1791. En 1808, Freetown pasó a ser una colonia de la Corona Británica, pasando'l restu'l país baxo'l protectoráu británicu en 1896. La colonia y el protectoráu xuniéronse p'algamar la independencia nel añu 1961. Ente l'añu 1991 y l'añu 2000, Sierra Lleona careció les consecuencies d'una esfarrapadora guerra civil.
Xuliu César
Cayu Xuliu César. (en llatín "Gaius Iulius Caesar IMP•CAIVS•IVLIVS•CAESAR•DIVVS") (13 de xunetu o 12 de xunetu, 100 e.C. – 15 de marzu, 44 e.C.) foi un xefe políticu y militar de la dómina final de la República de Roma. Les sos conquistes na Galia estendieron el dominiu romanu hasta l'Océanu Atlánticu. Nel 55 e.C. César allanzóse a la primer invasión romana de Britania.
César lluchó y ganó una guerra civil a escontra la faición conservadora del senáu romanu encabezada por Pompeyu. Tres la derrota de los optimates, convirtióse en dictador vitaliciu (nel conceptu romanu del términu) y anició una riestra de reformes alministratives y económiques en Roma.
El so dramáticu asesinatu nos idus de marzu por un greyu de senadores, ente los cuáles alcontrábase'l so amigu Bruto (fiyascu), que teníen la intención de salvar la República ante la llercia que-yos producía a los amagostadores de que César nomárese rei. Pero'l so asesinatu entamó una nueva guerra civil ente los partidarios de César (Octaviu, Marco Antonio y Lépido), y los defensores de la República (Bruto y Casio principalmente).
Esti conflictu terminó cola vitoria de los partidarios de César na doble batalla de Filipos, y l'establecimientu del Segundu Triunviratu nel que Octaviu, Marco Antonio, y Lépido repartiéronse'l control de Roma. Ensin embargu, nueves tensiones ñacieron ente Octaviu y Marco Antonio llevando estes rocees a otra guerra civil, finando cola derrota de Marco Antonio na batalla d'accio, dexando a Octavio como líder indiscutible del mundiu romanu. Esta dómina de guerra civil trensformó la República de Roma nel Imperiu romano col sobrín-nietu de César (y fiyascu) Octavio, depués conocíu como César Augustu, como'l primer Emperador.
Los fechos militares de César y gran parte de la so vida son conocíos al traviés del so propiu puñu y lletra y de rellatos d'autores como Suetoniu y Plutarcu.
César ñació en Roma nel sen d’una antigua familia de patricios, nomada los Xulia. La so ascendencia, d’acordies cola lleenda, algamaba a Iulo, fíu del príncipe troyanu Eneas y nietu de la diosa Venus. Nel apoxéu del so poder, César entamó en Roma la construcción d’un templu a Venus Genetrix, en reconocencia a la so supuesta antepasada. 
César medró nel Subura, un barriu de clase baxa de Roma. So pá, cuyu nome yera tamién Cayo Xulio César, algamó'l rangu de Pretor. So má yera una Aurelia de la rama de los Cotta, una familia plebeya rica ya influyente. El medrar ente los ciudadanos de clas baxa aparentemente enseñólu a falar dellos idiomes, incluyendo hebreo y dalgunos dialectos galos. Vivir nesi llugar, pa una familia patricia con llimitaciones económiques, yera definitivamente un pilancu pal so futuru políticu. Ensin embargu, el xoven César deprendió muncho de les sos esperiencies de neñu, apreciando'l poder de ser un líder pal home común. Amás, élli tenía la so herencia patricia y el so maníficu facer políticu que lu emburriaría a la cume del poder romanu.
Los Xulios Césares, aínda patricios, nun yeren ricos pa los patrones de l'aristocracia romana de la dómina y por esi motivu, nin so pá nin so güelu algamaren cargos prominentes na República. La so tía paterna Xulia casó col talentosu xeneral y reformador Cayo Mario, líder de la faición progresista del Senáu, los Populares, davezu enfrentaos a los Optimates (conservadores).
A lo cabero la vida de Mario, les refiertes internes ente les dos faiciones taben a puntu quebrar. Nel añu 86 e.C. españó una guerra civil, de la que resultó la dictadura (conceptu romanu del términu) de Lucio Cornelio Sila.
César foi nomáu Flamen dialis (sumo sacerdote de Xúpiter) por Lucio Cornelio Cinna, aliáu de Mario. Nel añu 85 e.C., al pocu de que César cumpliere 15 años, so pá cayó enfermu y morrió. Tanto Mario como so pá dexaron-y munches de les sos propiedaes y riqueces al xoven Xulio.
César taba allegáu por llazos familiares al bandu perdedor: nun namás yera sobrín de Mario, tamién taba casáu con Cornelia, fía de Cinna. El so afayamientu yera poco seguru. Sila ordénolu divorciase de Cornelia pa demostrar la so llealtá al nuevu réxime, pero César negóse y escapó de Roma. El dictador engrífose, mandando sicarios a apresalu y asesinalu. Foi la intervención de la so familia y collacios influyentes los que lu salvaron de la muerte. Los sos tíos Marco, Cayo y Lucio Aurelio Cotta, xunto coles vírxenes vestales y el propiu xenru de Sila, Mamerco Emilio Lépido Liviano, quienes convencieron al Dictador de perdona-y la vida. Sila accedió de mala gana, pero, según Suetonio, dixo-y qu'esi xoven a quien salvaren la vida sedría la perdición de la faición de los Optimates, na qu'ellos llucharen y que ""n'élli veo munchos Marios"". A pesar del perdón de Sila, César nun quixo volver a Roma, y marchó pa Oriente pa sirvir na guerra escontra Mitrídates VI del Ponto. Mientres esa campaña, César distinguióse pola so valentía en combate y les sos capacidaes de cabezaleru.
Tres de la muerte de Sila nel 78 e.C., César tornó a Roma y entamó una carrera como abogáu nel Foru romanu, dándose a conocer pola so brillante oratoria. Les sos principales víctimes yeren políticos corruptos acusaos d'estorsión.
Col perfecionismu que siempre lu carauterizó, César nun taba contentu consigo mesmo y viaxó a Rodes pa estudiar filosofía y retórica col gramáticu Apolonio Molón. Pero demientres el viaxe, el so barcu foi abordáu por pirates que lu raptaron. Cuando exixeron un rescate de 20 talentos d’oru (un talentu equivalía a 26 kilos), César desafiólos a pidir 50. 38 díes depués, el rescate llegó y César foi lliberáu depués d'un cautiveriu bastante cómodu onde fexo amistá con dalgunos de los secuestradores. Recuperada la so llibertá, organizó una fuercia naval, atropo l'abellugu de los pirates y ordenó la so crucifixón.
Nel 69 e.C., Cornelia morrió al dar a lluz a un neñu que ñació muertu y poco depués César perdió a so tía Xulia, vilda de Mario, de quien alcontrábase mui cercanu. Contrariu al vezu de la dómina, César insistió n'organizar funerales públicos pa dambes. Dambos funerales sirvieron tamién pa desafiar lleis de Sila, pues exhibiéronse nel sepeliu de Xulia les imáxenes de Cayo Mario y del fíu que tuviere con ella y que tamién tenía lluchao escontra Sila, Cayo Mario'l Xoven, y nel sepeliu de Cornelia, la imaxe de so pá Cinna. Toos ellos foron proscritos, y les lleis del dictador prohibíen mostrar les sos imáxenes en públicu, pero César nun ataramiello en frayar les regles. Eso foi mui apreciao pola opinión pública y repudiau polos Optimates.
César foi elixíu Cuestor pola Xunta del Pueblu nel 69 e.C., con 30 años d'edá, como estipulaba'l cursus honorum romanu. Nel sortéu, correspondió-y un cargu na provincia romana de Hispania Ulterior, asitiada na actual Portugal y el sur d’España.
Al so regresu a Roma, César siguió la so carrera como abogáu hasta ser escoyíu Edil nel 65 e.C., el primer cargu del cursus honorum que tenía imperium. Les funciones d’un edil puen ser equiparaes a les d’un modernu Presidente d'una Xunta Municipal e incluin la regulación de les construcciones, del tránsu, del comerciu y otros aspectos de la vida diaria. Pero'l cargu podría ser tamién un regalu envenenáu, pues incluyía la organización de los xuegos nel Circus maximus lo que debíu a lo llimitau del presupuestu públicu, exixía l'usu de fondos personales del edil. Esto yera especialmente verdá nel casu de César, que pretendía realizar xuegos memorables pa dar puxu a la so carrera política. Y aplicose dafechu tol so enseñu p'algamalo, llegando a disviar el cursu del Tíber pa una representación nel circu, pero acabó l'añu con deldes del orden de dellos cientos de talentos d'oru.
Ensin embargu, l’ésitu como edil foi un gabitu importante na so eleición pa pontifex maximus nel añu 63 e.C., depués de la muerte de Quinto Cecilio Metelo Pío. El cargu implicaba una casa nueva nel Foru, la Domus Publica, la responsabilidá de to la vida relixosa de Roma y custodia de les vírxenes vestales. Pa la vida personal de César, tamién significaba l'alliviu del fin de les deldes.
El so estrenu como pontifex maximus foi marcáu pol escándalu. Llueu de morrer Cornelia, César casóse con Pompeya, nieta de Sila. Como muyer del pontifex maximus y una de les matrones más importantes de Roma, Pompeya yera responsable de la organización de los ritos de la Bona Dea n’avientu, esclusivo de les muyeres consideraes sagraes. Pero mientres les celebraciones, Publio Clodio (un xoven líder demagogu, consideráu peligrosu) algamó a entrar na casa enmazcaráu de muyer. En respuesta a esti sacrilexu, del cuál ella probablemente nun yera culpable, Pompeya recibió la orde de divorciu. Cesar almitió en público qu'élli no la consideraba responsable, pero xustificó la so aición cola célebre máxima: "La muyer de César tien que tar por enriba de to sospecha".
Nel 63 e.C. César foi elixíu pretor y Marco Tulio Cicerón cónsul. Foi un añu per lluendiu non namás pa César, asina tamién pa Roma. Mientres el so consuláu, Cicerón reveló una amagostu pa destronar a los maxistraos, encabezada por Lucio Sergio Catilina, un patricio frustráu pola so falta d'ésitu políticu. El resultáu foi una execución ensin xuiciu de cinco prominentes romanos aliaos de Catilina. Esto yera un anatema pa la sociedá romana, que raramente executaba a los sos ciudadanos y cuando se facía yera sólo depués de complexos procesos xudiciales. César opusose a esta midida usando pa esos fines la so meyor oratoria, pero foi vencíu pola insistencia de Marco Porcio Catón el Xoven y los 5 homes foron executaos esi mesmu día. Foi tamién nesti dramáticu conceyu del Senáu que'l romance de César con Servilia, hermana de Catón, salió a la lluz. Los opositores políticos de César acusáronlu de formar parte del amagostu de Catilina, lo qu'enxamas foi probao nin perxudicó la so carrera. Depués del complicáu añu como pretor, César foi nomáu gobernador d'Hispania Ulterior.
Nel 59 e.C. César foi elixíu cónsul. Como segundu cónsul foi elixíu'l so enemigu políticu, Marco Calpurnio Bibulo, miembru de la faición conservadora y collaciu de Catón el Xoven. El primer actu de Bíbulo como cónsul foi retirase de la vida política col pretestu de dedicase a la observación de los cielos a la gueta arremielgos. Esta decisión, aparentemente d'espíritu relixoso, taba destinada a impidir a César aprobar lleis dúrante'l so consuláu, pero ésti alcontró aliaos onde menos los esperaba.
Nesi mesmu añu, Pompeyo alcontrábase en refierta abierta col Senáu por causa del derechu de los sos veteranos a tierres de semao. Al mesmo tiempu, l’antiguo cónsul Marco Licinio Craso, l'home más ricu de Roma, pasaba tamién por delles torgues p'algamar el tan deseáu comandu na guerra escontra l’Imperiu Persa. César precisaba del dineru de Craso y de la influencia y popularidá de Pompeyo y asina formóse una alianza informal. Los historiadores designen esta unión como'l primer triunviratu, o'l gobiernu de los tres homes. Pa confirmar l’alianza, Pompeyo casóse con Xulia Caesaris, la única fía de César, y a pesar de la diferencia d’edaes y ambiente social el matrimoniu foi un ésitu.
Depués d’un añu difícil como cónsul, César recibió poderes proconsulares pa gobernar les provincies de Galia Transalpina (actualmente al sur de Francia) e Iliria (la costa de Dalmacia) por cinco años. Una gobernación pacífica nun s'afayaba bien a la so personalidá y César entamó la Guerra de les Galies (58 e.C. - 49 e.C.), onde conquistó la Galia (el restu de l'actual Francia), parte de Germania y fizo una breve visita a les islles britániques. Ente los sos legaos alcontrábense, ente otros, los primos Lucio Xulio César y Marco Antonio, Titus Labienus (Tito Labieno) y Quintus Tullius Cicero (Quinto Tulio Cicerón) (hermanu más xoven de Cicerón), tolos homes qu’habríen de ser personaxes perimportantes nos próximos años.
En materia de xeneralatu, Xuliu César foi’l mayestru supremu de la guerra rellampu, nomada como "celeritas caesaris" o la rapidez cesariana.
Davezu sorprendía al enemigu cuando, depués de varios díes de marcha, facíen que los sos soldaos s'enfrentaren direutamente al adversariu, pese a qu’ésti consideraba que'l cansanciu invalidaría'l puxu de les sos legiones. Igualmente brillante nos asedios de ciudaes, como na conquista de les mesmes guerres, destacó nes sos estratexes en campu abiertu. Frente a Pompeyo en Farsalia o frente a los últimos reductos republicanos en Munda, César venció a lo llargo de la so carrera militar siempre en inferioridá numbérica frente a los sos enemigos. La triple aciex, o formación legionaria en tres línies d'ataque pal refrescu de los sos soldaos, foi emplegada de mou insuperable por César con pequeños reductos de soldaos na retaguardia, a mou de refrescu, asina como cola reserva de caballería a los llaos pa llanzar cobertures envolventes.
En Alesia xugó la so más brillante baza defensiva-ofensiva. César ordenó construyir una doble línea de fortificaciones de varios quilómetros de diámetru pa blindase frente a los casi trescientos mil galos que procedíen al sofitu d'ochenta mil soldaos asediaos de Vercingetórix a los que César tenía acoxaos dientro de la plaza. César, con menos de cincuenta mil efectivos correspondientes a diez legiones nunca completes tras ocho años de guerres na Galia, venció a unos y a otros na mesma batalla en la que se decidió'l destino de los galos.
César derrotó pueblos como los helvecios nel 58 e.C., la confederación belga y los nervios en 57 e.C. y los vénetos en 56 e.C.. Finalmente, en 52 e.C., César venció una confederación de tribus gáliques llideraes por Vercingetórix na batalla d'alesia. Les sos cróniques personales de la campaña tán rexistraes en los sos Comentarios (De Bello Gallico).
Pero a pesar de los sos ésitos y de los beneficios que la conquista de Galia llevó a Roma, César continuaba siendo impopular ente los sos pares, en particular frente a los conservadores que temíen la so ambición. Nel 55 e.C., los sos aliaos Pompeyo y Crassus foron electos cónsules y honraron l’acuerdu establecíu con César al prollongar el proconsulado por cinco años adicionales. Ésti foi l'últimu actu del Primer Triunviratu.
Al añu siguiente, Xulia Caesaris morrió dúrante un partu, dexando’l pa y al marido mui apenaos. Craso, pola so parte, morrió nel 53 e.C. dúrante la desastrosa campaña de Persia, condenada al fracasu dende l’aniciu por pésima planificación. Sin Craso y Xulia, Pompeyo aproximóse a la faición conservadora. Tovía na Galia, César trató d'asegurase l'alianza con Pompeyo proponiéndo-y matrimoniu con una de les sos sobrines, pero ésti prefirió casase de nuevo con Cornelia Metella, fía de Metellus Scipio, un de los peores enemigos de César.
El senáu encabezáu por Pompeyo mandáre-y, en principiu, a César una sola proposición: ser cabezaleru d’una de les sos escases llexones a oriente pa vengar a Craso y devolver otra a Pompeyo que-y la emprestare pa les operaciones en la Galia. Pero cuando'l senáu-y contestó definitivamente impidiéndo-y añublar al consuláu y poniéndolu nel dilema: o esparder l’Exércitu, o ser declaráu enemigu públicu, comprendió que, d'escoyer la primer alternativa, entregábase en manes d’un Estáu que quería'l so pelleyu. Presentó otra proposición al senáu: llicenciaría ocho de les sos diez llexones si se-y prollongaba la gobernación de la Galia hasta'l 48 aC.
Cesar xuntó una de les sos llexones, la decimotercera y cuntó-yos cómo andaben les coses, entrugando-yos si taben dispuestos a enfrentase en guerra a Roma, la so patria, a sabiendes que de perdela calificaríenlos de traidores,por unanimidá la respuesta foi que sí. Alvertiólos que nun tenía dineru pa paga-yos la soldata, siendo la rempuesta de los llexonarios entrega-y los aforros de la caxa de la llexón.
El diez de xineru d’aquel añu cruzó’l Rubicón con aquella llexón de seis mil soldaos, escontra los sesenta mil de Pompeyo. Yera’l primer actu de guerra civil qu'había finar col normal funcionamientu de les instituciones polítiques de la República.
César persiguió a Pompeyo hasta’l puertu de Brundisium nel sur d'Italia, cola esperanza de poder refacer la so alianza, pero ésti fuxó hacia Grecia colos sos siguidores. Entóncenes, César empobinóse a Hispania nuna marcha forzada d’apenes 27 díes, pa derrotar a los siguidores de Pompeyo nesa poderosa provincia. Sólo cuando consideró segura la retaguardia, y depués d’organizar les instituciones polítiques en Roma, p'aparar la reinante anarquía, César dirixóse a Grecia. El 10 de Xunetu del 48 e.C., César foi derrotáu na batalla de Dyrrhachium. Ensin embargu, Pompeyo nun supo facer usu d'esta victoria pa finar col César, y ésti consiguiría fuxir pa lluchar n’otru momentu con cuasi tol so exércitu. L'alcuentru final diose pocu tiempu depués, el 9 d'agosto, na batalla de Farsalia. César algamó una victoria estreldosa, sicasí, los sos enemigos políticos consiguieron fuxir: Pompeyo pa Exiptu, Metellus Scipio y Catón pal norte d’África. Al tornar a Roma, foi nomáu dictador romanu (un conceptu diferente del actual), con Marco Antonio como Magister equestris, y foi elixíu cónsul por segunda vegada.
Nel 47 e.C., César encamínose a Exiptu a la gueta de Pompeyo, sorprendiólu'l fechu de qu'al vieyu aliáu y enemigu asesinárenlu l'añu anterior. Al saber de la so suerte, César quedó estrozáu pola perda y por nun poder da-y la oportunidá d'ofrece-y el so perdón. Por esto, César decidíose a intervenir na política exipcia y escabezó al rei Ptolomeo XIII, que yá tenía la dignidá de faraón, pola so hermana Cleopatra. Durante la so estancia, César tuvo un romance cola reina d’Exiptu y de la rellación ñació'l so únicu fíu, el futuru Ptolomeo XIV d'Exiptu(Cesarión). Foi tamién durante esta dómina cuando César sufrió'l so primer ataque d’epilepsia.
Depués de les campañes d'Exiptu, César marchó pal Mediu Oriente, onde derrotó al rei Farnaces de Bósforo na batalla de Zela y depués pal norte p’atacar a los cabezaleros de la faición conservadora allí atrincheraos. Na batalla de Tapso nel 46 e.C., César algamó de nuevo la victoria y vio desapaecer dos de los sos peores enemigos, Metellus Scipio y Catón el mozu. Pero los fíos de Pompeyo, Cneo y Sexto Pompeyo Fastulos, asina como'l so antiguu comandante de caballería Tito Labieno, foron a fuxir pa Hispania. César nun dubió en persiguilos y en marzu del 45 e.C. derrotó l'últimu focu d’oposición na batalla de Munda.
Con tol mundiu romanu baxo'l so control, César tornó a Roma, onde foi nomáu dictador vitaliciu y denomináu Pater Patriae, pa de la patria. Entóncenes entamó un maratón de reformes alministratives qu'incluyíen el camudamientu del calendariu Xulianu, onde'l mes Quintilis foi rebautizau como Xulius nel so honor y continua, hasta los nuesos díes, siendo conocíu como xunetu. En febreru, nes fiestes de Lupercalia en honor a Baco, Marco Antonio ofreció-y una diadema, símbolu d’un rei, a César, refugandola esti con vehemencia, depositándola ante'l templu de Xúpiter. D’otra miente, esti episodiu valió-y la desconfianza de los sos pares, qu'entamaron a tener llercia a la so ambición.
Poco depués, César foi asesináu nun coceyu del senáu, nos Idus de Marzu (15 de marzu) del 44 e.C., por un grupu de senadores qu'alegaben actuar en defensa de la República. Ente ellos alcontrábense los sos antiguos protexíos Marco Junio Bruto y Cayo Longino Casio. Tras recibir 23 puñalaes, César cayó a los pies d’una estatua de Pompeyo y les sos últimes pallabres son descrites en varies versiones:
La llenda cuenta que Calpurnia Pisonis, la muyer de César, depués d'haber soñao con un arremielgo terrible, alvirtió a César que tuviere cuidao, pero César ignoró la so alvertencia diciendo: Sólo debe tenese medrana’l mieu. N’otres versiones contase cómo un vidente ciegu habíalu prevenío escontra los idus de Marzu; llegáu'l día, César recordólo nes escaleres del Senáu qu'entovía siguía vivu, a lo que'l ciegu arrespondió que los idus nun habíen finao entovía.
Depués de la muerte de César, españo una llucha pol poder ente'l so sobrín-nieto César Augusto, a quién adoptó nel so testamentu, y Marco Antonio, que finaría con la caída de la República y el ñacimientu del Imperiu romanu.
Xuliu César tenía una importante formación en retórica y ‘’grammática’’, pero eso nun lu llevó a facer una obra con un llinguax complicáu y barrocu, sinón que pretendió ser directu y oxetivu. 
La so historiografía tien un marcáu carácter políticu y propagandísticu, cosa que reduz la oxetividá de la so obra. Conocemos varios títulos entre les sos obres:
Pero les que llegaron hasta los nuestors díes son, fundamentalmente los ‘’Comentarii de Bello Gallico’’ y ‘’Belum Civile’’.
De los ocho llibros que componen la obra, los siete primeros son de César. Escribió un llibru por añu, dende’l 58 al 82 e.C. El relatu empieza en primavera colos exércitos abandonando los cuarteles d’iviernu y acaben n’avientu.
Una característica de la so obra historiográfica ye la xustificación de les sos actuaciones, davezu pa quitase la culpa y poder presentar los fechos como’l resultáu de vese obligáu a actuar como actuó. Nun se para muncho en personaxes concretos y trátase a sí mesmu en tercera persona.
La obra quedó incompleta o nun nos llegó dafecha. Abarca dende los fechos del 1 de xineru del añu 49 e.C., cuando se prorroga’l mandu de César na Galia, hasta l’asediu d’Alexandría.
Constitución española de 1978
Constitución Española de 1978, la norma principal del ordenamientu xurídicu español, resultancia d'un procesu hestóricu nomináu "Transición Española" que camudó'l réxime franquista de 1975 nuna Monarquía parlamentaria.
Como parte la Transición Española fasta la democracia, la muerte'l dictador Xeneral Francisco Franco, el 20 de payares de 1975, supuso la proclamación como rei de Xuan Carlos I, y poco dempués (en xunetu de 1976) la formación d'un Gobiernu presidíu por Adolfo Suárez González, y nomináu según la lexislación vixente. El Gobiernu unvió, n' ochobre de 1976, a les Cortes un proyeutu de Llei pa la Reforma política, que foi aprobáu per les Cortes, y, posteriormente, y según tolos requisitos exixíos por les Lleis Fundamentales (señaladamente la Llei de Sucesión) sometíu a referéndum. 
Esta "Llei pa la Reforma política" venía suponer un notable camudamientu de les lleis fundamentales, ensin introducir ella mesma un sistema democráticu-constitucional pero faciendo posible la creación d'ésti. 
La Llei insertabase formalmente nel ordenamientu xurídicu vixente (la so disposición final definíala espresamente comu «Llei fundamental») pero separtábase dafechu nel so espíritu d'esi ordenamientu, yá que: 
Posteriormente el Real Decretu Llei 20/1977, de 18 de marzu, reguló'l procedimientu pa la eleición de les Cortes, eleición que llevose a cabu'l 15 de xunio de 1977, nes primeres eleiciones llibres dende febreru de 1936.
Una les tarees prioritaries de les Cortes foi la redaición d'una Constitución. La Llei de Reforma Política ofrecía la posibilidá de que la iniciativa de la reforma constitucional correspundiera al Gobiernu o al Congresu los Diputaos, elixiéndose esta cabera opción. 
La Comisión d'Asuntos Constitucionales y Llibertaes Públices del Congresu los Diputaos nominó una Ponencia de siete diputaos, que iguó un anteproyeutu de Constitución. 
Estes siete persones, conocíes comu los "Padres de la Constitución" fueron:
L'anteproyeutu discutiose na Comisión, y, dempués, discutíu y aprobáu pol Congresu los Diputaos. A continuación, procediose al esamen del testu del Congresu pola Comisión Constitucional del Senáu, y el Plenu del mesmu muérganu. 
La discrepancia entre'l testu aproáu pol Congresu y l'aprobáu pol Senáu ficieron necesaria la intervención d'una Comisión Mixta Congresu-Senáu, que iguó un testu definitivu. Esti foi votáu y aprobáu por les dos Cámares. Sometíu a referéndum, foi ratificáu'l día 6 d'avientu de 1978, sancionáu'l día 27 del mesmo mes pol Rei, y publicáu nel BOE el 29 d'avientu (evitose'l día 28 por coincidir col día los Santos Inocentes). Dende entós, ca 6 d 'avientu ye fiesta nacional n' España, cellebrándose'l Día de la Constitución.
La Constitución ye la Norma Fundamental del Estáu, a la que tán suxetos los poderes públicos y los ciudadanos. Toa disposición u actu contrariu a la Constitución carez de validez y sedrá expulsáu al avíu del ordenamientu xurídicu o sancionáu con arreglu les normes so xusticia constitucional y otres disposiciones constitucionales y llegales.
Nesta parte la norma xurídica faese una declaración de principios que indiquen y atopen los valores imperantes na sociedá que na que se inserta. Na Constitución Española la parte dogmática tá integrada per les siguientes partes:
Diseñase la estructura del Estáu regulando los muérganos básicos que exercen los poderes estatales. El sistema español conserva'l diseño tripartitu de división de poderes de Montesquieu, entre Poder executivu, Poder lexislativu y Poder xudicial. Los apartados correspundientes na Constitución Española son los siguientes:
La Constitución española foi modificada una vegada ("Artículu 13.2", "Títulu I") pa extender a los ciudadanos de la Xunión Europea el drechu a votu (electores y elixibles como candidatos, sufraxiu pasivu) nes eleiciones llocales. Esta reforma constitucional entró en vigor el 28 d'agostu de 1992.
Recoyóse una amplia declaración de drechos individuales, ensin restriciones. Incluyéronse drechos sociales (drechu al trabayu, a la vivienda, a la educación, a la sanidá) y económicos.
Cursus honorum
El Cursus honorum foi una institución de la República Romana (magar que nominalmente siguió existiendo a lo llargo l'imperiu), que sirvía pa esguilar puestos na xerarquía y funcionariáu romanu.
Configurábase en siete fases:
El noble romanu que quixere destacar, debía entamar pel rangu más baxo y xubir tolos escaños hasta llegar a cónsul, y por último a censor y a "princeps senatus". Too esto camudó muncho a lo llargo de los años (reforma importante llevada a cabu polos Gracos), nel imperiu pasó a ser una carrera funcionarial, yá que'l poder políticu y militar taba namás en manes del emperador.
Na dómina imperial, el primer pasu foi sustituyíu pol "vigintiviri" y amestóse la obligación de pasar per un mando militar nuna lexón como "tribunus laticlavius", demientres que la censura desapaecía.
Tamién na dómina imperial, creóse un cursus honorum pa los caballeros o miembros del "ordo equester".
Reforma política española de 1977
La Llei pa la Reforma Política (formalmente, Llei 1/1977), aprobada'l 18 de payares de 1976 poles Cortes Xenerales y sometida a l'aprobación en Referéndum el 15 d'avientu de 1976, con una participación del 77 por cientu del censu y un 80 por cientu de votos a favor, y que tenía'l calter de Llei Fundamental. 
L'aprobación desta Llei considérase un puntu fundamental na Transición Española, nel que les Cortes franquistes certificaron la so propia defunción, y abrióse pasu a la cellebración, el 15 de xunu de 1977, de les primeres eleiciones llibres dende febreru de 1936.
Viktor Dyk
Viktor Dyk (31 d'avientu de 1877, Pšovka u Mělníka - 14 de mayu de 1931, cerca de la islla de Lopud, en Yugoslavia) foi un poeta, escritor, políticu y abogáu checu.
Dempués del Bachilleratu, estudió Lleis en Praga, entós perteneciente al Imperiu austro-húngaru. Dende 1907 hasta so muerte foi redautor del periódicu Lumír y participó tamién en "Samostatnost". Durante la Primera Guerra Mundial foi arrestáu poles sos actividades escontra Austria-Hungría.
Cola creación de Checoslovaquia, en 1918, entró a formar parte de la redaición de "Národní listy". Políticamente, en 1911 entró nel "Státoprávně pokroková strana" y en 1918 participó na creación del "Národní demokratická strana", polo que foi elexíu diputáu y senador nel Parlamentu checu.
Revolución Asturiana
La Revolución Asturiana ("o" Revolución d'Ochobre) foi una insurrección obrera armada qu'aconteció n'ochobre de 1934. La convocatoria estatal yera de fuelga, pero n'Asturies conviértese en Revolución.
Les fuercies obreres tomaron el control políticu y la "Comuña Asturiana", como se la nomó, resistió de la mañana del día 5 d'ochobre qu'entamó la revolución hasta'l 18 d'ochobre cuando Belarmino Tomás presidente del Tercer Comité Revolucionariu negocia col xeneral del exercitu de la República López Ochoa como xeneral del Exercitu Revolucionariu.
Esti llevantamientu obreru ye l'últimu que se da n'Europa fasta anguaño.
Los primeros pasos pa la formación de l'Alianza Obrera foi por parte de los dirixentes de la CNT presos na cárcel d'El Coto en Xixón tres el movimientu revolucionariu que la CNT trató de impulsar en tol Estáu nel mes d'avientu de 1933. Segundo Blanco, José María Martínez, Avelino González Mallada, Acracio Bartolomé, Horacio Argüelles, José Dorado, Pelayo Cifuentes y Avelino Martínez mandaron un escritu al Plenu Rexonal de la CNT proponiendo la formación d'una alianza cola UXT.
N'Asturies la CNT caltenía una postura más proclive a la formación d'aliances obreres que n'otres zones del Estáu. Aprebada la propuesta d'Alianza pol Plenu cenetista, el Comité Rexonal encargó'l 9 de marzu de 1934 contactar cola UGT para propone-yos la formación de l'Alianza Obrera n'Asturies. Esta comisión de contactu tuvo formada por José María Martínez, Avelino González Entrialgo y Segundo Blanco.
El día 31, sábadu, a les siete de la tarde aconceyaron nun cuartu de "Casa Manfredo", Bonifacio Martín, Graciano Antuña]], José Mª Martínez, Horacio Argüelles y Avelino G. Entrialgo. Cada representación estampó'l so respectivu sellu al pie de la firma quedando llegalizáu'l "col esclusivu obxetu de promover y llevar a efectu la revolución social". Firmó pola U.G.T. Bonifacio Martín, pola C.N.T José Mª Martínez, Horacio Argüelles y Avelino González Entrialgo y pola FSA Graciano Antuña.
Tres el pactu d'alianza otres organizaciones obreres solicitaron incorporase, como'l BOC, la Izquierda Comunista. Yá n'ochobre entrará en l'Alianza'l PCE.
Na nueche del 4 d'ochobre la conseña del llevantamientu yá taba dada y na mañana del día 5 españaba'l movimientu armáu de grandes proporciones col ataque a los cuarteles de la Guardia Civil. La revolución estendióse aína pela Cuenca del Nalón y la Cuenca del Caudal y la zona centro-oriental dende Siero hasta Nava no que sedría l'epicentru de la Revolución.
Había armes y dinamita , y la revolución taba mui bien organizada. Proclámase n'Uviéu la "República Socialista Asturiana" y atáquense los cuarteles de la Guardia Civil.
A los tres díes casi la totalidá d'Asturies taba en manes de les fuercies revolucionarios, incluyíes les fábriques d'armes de Trubia y La Vega. A los diez díes, unos 30.000 trabayadores formen l' "Exércitu Roxu". 
El gobiernu de la Segunda República española adopta una serie de medies enérxiques. Ente'l pidimientu de Gil-Robles comunicando a Lerroux que nun se fia del xefe d'Estáu Mayor, xeneral Masquelet, los xenerales Goded y Franco (que tenía esperiencia na represión de la fuelga revolucionaria de 1917 n'Asturies) son los encargaos de dirixir la represión de la revolución desde l'Estáu Mayor en Madrid. Estos recomienden que se traigan tropes de la Lexón y de Regulares dende Marruecos. El gobiernu acepta la so propuesta y el radical Diego Hidalgo, ministru de la Guerra, xustifica formalmente l'emplegu d'estes fuerzas mercenaries, nel fechu de que-y preocupaba l'alternativa de que reclutes mozos peninsulares morrieren nel enfrentamiento, polo que la solución adoptada parex-y aceptable.
Mientres la revolución de 1934 la ciudá d'Uviéu quedó asolada en bona parte, resulten incendiaos, entre otros edificios, el de la Universidá, biblioteca que guardaba fondos bibliográficos d' extraordinariu valor que nun se pudieron recuperar, o el Teatru Campoamor. También foi dinamitada La Cámara Santa en la Catedral.
En La Felguera, Llangréu y nel barriu d'El Llano de Xixón llegaron a dase breves experiencies de comunismu llibertariu:
El gobiernu movilizó fuercies pa sofocar la Revolución Asturiana:
Unos 17.000 militares amás de la fuercia pública que l'estáu caltenía n'Asturies que va ente los 2.645 reconocíos oficialmente a los 3322 defendida por dalgún autor como Paco Ignacio Taibu II (1664 soldaos, 798 miembros de la Guardia Civil, 560 de la la Guardia d'Asaltu, 100 carabineros, 200 guardes municipales, axentes de policía y guardies xurao d'empreses mineres). Según datos de Taibu II, les fuercies de la Guardia Civil desplegada n'Asturies yeren mayores que les qu'había en Madrid o Barcelona.
Les fuercies revolucionaries tuvieron formaes por unos 30.000 combatientes, cifra reconocida pol Ministeriu de Guerra español (Barco Teruel:1984), otros como David Ruíz en "Rebelión en Asturias" o Manuel Vazquez Enciso y Germán Baschwitz falen d'unos 50.000 revolucionarios.
El meyor arma de los revolucionarios foi la dinamita. Los trabayadores del metal ficieron carros blindaos y dende l'entamu l'exercitu revolucionariu tuvo nel so poder la Fabrica d'Armes de Trubia. Tres l'Alianza Obrera entamaren a guardase armes con vistes a un posible movimientu revolucionariu, bien por robu bien por contrabandu, destacando el desembarcu d'El Turquesa nes costes de Pravia.
Belarmino Tomás como presidente del Tercer Comité Revolucionariu foi l'encargáu de negociar col xeneral del exercitu republicanu Eduardo López Ochoa les condiciones de la rendición, nestes negociaciones actuó como xeneral del Exercitu Roxu. Ignacio Lavilla en ""Los hombres de Octubre"" reproduz el relatu que'l mesmu Tomás ficiere de lo que-y dixera a Ochoa:
En "1934. La guerra civil empezó en Asturias" d'Ángel Palomino Belarmino apaez reflexáu como ""xeneral en xefe del Exércitu Roxu d'Asturies"."
Na negociación Belarmino Tomás punxo como condiciones, siguiendo les sos palabres recoyíes por Lavilla:
Tres negociar una rendición honrosa, que depués nun sedrá cumplida, foi despedíu pol xeneral Lopez Ochoa con saludu militar nel patiu del edificiu pa plasmu de la prensa ellí aconceyao. 
En llegando a Sama y depués d'aconceyase'l Comité Revolucionariu, dende'l balcón de la Casa Conceyu de Sama (Llangréu) empobinó l'últimu discursu a los revolucionarios ellí aconceyaos informando de les condiciones alcordaes. Depués de momentos de discusión por parte de los revolucionarios partidarios de caltener la llucha y de los de la rendición, decidióse aceptar. Les últimes palabres de Belarmino Tomás foron, como recueye Juan José Menéndez García:
Alianza Obrera:
Fechos
Carlo Giuliani
Carlo Giuliani (Roma, 14 de marzu de 1978 - Xénova, 20 de xunetu de 2001), yera un estudiante de 23 años, poeta y activista anarquista antiglobalización italianu, proveniente d'una familia burguesa (el so padre yera dirixente sindical). Foi asesináu nes manifestaciones antiglobalización contra'l cumal del G8 en Xénova. 
Giuliani foi asesináu por bala nuna confrontación na que los "carabinieros" xiraben dende un "jeep" un gas lacrimóxeno a los manifestantes que-yos llanzaben piedres. 
Carlo Giulani garrara un estintor y preparábase pa llanzalu al interior del "jeep". Recibió una descarga de tiros cuando cargaba contra'l vehículu. El "jeep" maniobraba p'alloñase y la rueda trasera pasó dos veces perriba del cuerpu del rapaz.
Tolos cargos contra l'axente de policía qu'abrió fueu (Mario Placanica, 24 años) fueron abandonaos, la comisión d'investigación concluyó que la bala fatal que firiera a Giuliani fuera desviada de la so trayectoria por una piedra. 
Esta conclusión foi oxetu de munches crítiques, asina como la decisión de nun acusar al xofer del "jeep" sobre la base de que Giuliani yá taba muertu cuando'l "jeep" lu atropeya; yá que los médicos que llegaron al llugar de los fechos pa ocupase d'él manifestaron que'l so corazón tovía llatía. 
Carlo Giuliani recibiera la orden de posar el so estintor, pero nun obedeció: foi cuando s'establez que Mario Placanica actuara en lexítima defensa; l'estintor podría españar nel interior del "jeep". 
Dellos elementos permanecen oscuros, Mario Placanica declaró qu'él fuera utilizáu pa «tapar la responsabilidá d'otros», ensin esplicar más.
El llugar onde foi feríu, la plaza "Piazza Alimonda", foi de manera non oficial renomada "piazza Carlo Giulani" polos manifestantes que llevantaron un memorial con fotos, escritos y flores. Un comité "piazza Carlo Giuliani" creóse igualmente, pa informar sobre los fechos de xunetu de 2001, reafirmar el derechu a espresar idees y manifestase, y igualmente caltener iniciatives de solidaridá internacional. 
Depués de la so muerte, Carlo Giuliani convirtióse nun símbolu pa los activistas antiglobalización. Exemplu d'ello son la "Caravana Llibertaria Carlo Giuliani" o la yá mencionada "Piazza Carlo Giuliani". La repercusión de la so muerte espardióse fuera d'Italia; como exemplos, el grupu inglés anarco-punk Conflict escribió una canción na so memoria llamada Carlo Giuliani, el grupu madrilán Ska-P escribió la canción "Solamente por pensar" dedicada a Carlo (que depués sería editada y grabada n'italianu) y el grupu aragonés Azero dedicó-y la canción "Sangre en la manifestación".
Bandera de Sierra Lleona
La bandera nacional de Sierra Lleona ye una bandera tricolor formada por trés bandas horizontales d'igual anchor y de collor verde, blanca y azul. Adoptada oficialmente el 27 d'abril de 1961 pa sustituir el Pabellón Azul británicu complementáu ("defaced") col escudu d'armes de la colonia, tien sío la bandera de la República de Sierra Lleona dende qu'esta algamó la so independencia. 
Los británicos aportaron a tierres de l'actual Sierra Lleona en 1787, cuando un garapiellu de filántropos y abolicionistes mercaron 52 km² de tierra cerca de la islla de Bunce pa instalar ellí esclavos lliberaos, dando orixe asina a l'actual ciudá de Freetown. El territoriu convirtióse nuna colonia de la corona del Reinu Xuníu en 1808. Demientres el periodu colonial Sierra Lleona usó el Pabellón Azul británicu complementáu col escudu d'armes del territoriu. Esti consistía nún círculu con una ilustración na qu'apaecíen un elefante, una palmera y delles montañes, amás de les lletres iniciales del nome del territoriu, "S.L.". Sacante estes lletres el restu del escudu yera idénticu al escudu d'armes de la Costa del Oru, Gambia y la colonia de Lagos. Sierra Lleona consiguió tener un escudu d'armes propiu en 1914, y so bandera basada nel Pabellón Azul camudose pa espeyar el cambiu.
En 1960 el College of Arms (institución británica d'estudios heráldicos y vexilolóxicos) propunxo, y dempués aprobó, una nueva bandera y un nuevu escudu pal país, anticipándose a la independencia de la colonia al añu siguiente. Diseñose primeru l'escudu, y los sos collores predominantes (verde, blancu y azul) foron usaos tamién después pa crear la bandera. La primer vez que foi izada foi na medianueche del 27 d'abril de 1961, momentu de la independencia efectiva del territoriu. Dos años dempués el gobiernu aprobó una llei que considera illegal l"'insultu" a la bandera del país y a les de los países "amigos".
Los collores de la bandera tienen un significáu políticu y cultural. El verde fai referencia a los recursos naturales del país -específicamente a la so agricultura y les sos montañes- y el blancu espeya'l deséu de xunidá y xusticia. L'azul evoca el puertu natural de Freetown, la capital del país, y tamién la esperanza de qu'el país pueda contribuyir a la paz mundial.
La bandera de Sierra Lleona ye usada como bandera de conveniencia por barcos foriatos pola escasa regulación que tien el país en cuestiones del derechu marítimu. Esta circunstancia ye aprovechada por xente que quier dedicase a actividaes illegales, como la pesca fraudulenta, y tamién por barcos de países que, por tar embaxu de sanciones de les Naciones Xuníes, nun pueden comerciar si usen la bandera de so. La presión internacional llevó al gobiernu d'esti país a restrinxir l'usu del so pabellón como bandera de conveniencia. Asina, en 2010 dexó de permitir rexistrar barcos pesqueros, nún intentu d'impedir la pesca illegal tanto nes sos agües territoriales como n'agües internacionales, y en 2012 retiró diez barcos, que se pensaba que yeren de nacionalidá iranina, del so rexistru. Esto fízose de resultes de tener interceptao n'El Líbanu un barcu con bandera de Sierra Lleona que llevaba armes pa Siria.
Escudu de Sierra Lleona
L'escudu de Sierra Lleona (igual que la bandera), foi desendolcáu pol Colexu heráldicu del Reinu Xuníu y foi declaráu oficial en 1960. L'escudu describe un lleón pasante d'oru, llinguáu uñáu y armáu de gules nun campu de sínople surmontáu por un borde de plata en zigzag asitiáu nel xefe, que representa los montes de lleón que dan nome al país. Nel xefe, trés antorches de plata que simbolicen la educación y el progresu. Na bas hai trés ondes d'azur simbolizando la mar. Sostienen l'escudu dos lleones d'oru, asemeyaos a los de la siña colonial. Los trés colores principales del escudu - sínople (verde), plata (blancu) y azur (azul)- son los que formen la bandera nacional. El verde representa l'agricultura y los recursos ñaturales, l'azul representa'l puertu de Freetown y el blancu representa la xunidá y la xusticia. Na parte d'abaxo, nuna cinta blanca se pue lleer el lema nacional: ""Unity, Feedom, Justice"" (""Xunidá, Llibertá, Xusticia"").
Somalia
Somalia (somalín: "Soomaaliya"; árabe: الصومال, "Ās-Sūmāl"), formalmente conocida como República Democrática Somalina, ye un país asitiáu nel nomáu Cuernu d'África, al este del continente africanu. Al oeste y noroeste llenda con Etiopía y Xibuti, al sur con Kenia, al norte col Golfu d'Adén, y al este col Océanu Índicu.
Bandera de Somalia
La bandera de Somalia foi adoptada'l 12 d'ochobre de 1954. Consiste nun pañu de color azul claru nel que figura, na so parte central, una estrella de cinco puntes de color blanco.
La bandera de Somalia foi diseñada por Mohammed Awale Liban. Esta bandera tuvo prevista pa ser emplegada na Somalilandia Británica pero al producise la xunión cola Somalilandia Italiana esta enseña emplegóse nel nuevu estáu. Ye del mesmu color que la emplegada poles Naciones Xuníes yá que se decidió ufrir una reconocencia a la organización internacional pola aída emprestada nel so procesu d'independencia respeutu a Italia.
Les cinco puntes de la estrella blanca simbolicen les cinco árees habitaes por somalinos: Somalilandia Británica, Somalilandia Italiana Somalilandia Francesa (Djibouti), Ogaden (n'Etiopía) y el Distritu de la Llende Septentrional de Kenia.
Cola cayida de la monarquía en 1975 el gobiernu de Somalia aprovecho la desorganización esistente y la guerra d'Eritrea pa sofitar un movimientu pola independencia de la parte Oriental d'Etiopía (Ogaden) y la so posterior xunión a Somalia. El movimientu fracasó gracies a l'aida militar soviética y cubana a Etiopia. Dirixó la llucha'l Frente de Lliberación de Somalia Occidental organización que tien una bandera verde y bermeya en dos franxes verticales: el verde ye'l color de los musulmanos (que son mayoritarios ente los somalinos) y el bermeyu ye pol sangre derramao; la estrella simboliza al pueblo. Emplegáronse variantes de la bandera n'horizontal. Estrechamente venceyáu a esta organización taba'l Frente de Lliberación de Somalia-Abo, que constituyía ún de los frentes militares, la so bandera destremábase por un triangulu azul claru na parte del asta.
Escudu de Somalia
La versión d'anguaño del escudu d'armes de Somalia foi aprebada'l 10 d'ochobre de 1956. Nesti escudu figura, nun campo d'azur con filiera (borde estrechu) d'oru, una estrella de cinco puntes de plata. 
L'escudu ta suxetu por dos figures (tenantes o sofitos en terminoloxía heráldica) con forma de leopardu nos sos collores ñaturales.
Na parte inferior del escudu apaecen, cruzaes, dos fleches y dos fueyes de palmera xunta una cinta ensin lema.
Bandera de Sudán
Escudu de Sudán
L'escudu d'armes de Sudán d'anguaño foi adoutáu en 1969. L'elementu central del escudu ye un páxaru secretariu que lleva una cota de malles del tiempu de Muhammad ibn Abdalla (1844-1885) que gobernó Sudán y s'autoproclamó Mahdi en 1881. Nel escudu hai dos cintes asitiaes na parte d'arriba y d'abaxo ya inferior del escudu. La cinta superior contién el lema nacional ""Al-masr lina"" (""La victoria ye de nueso"") y la d'abaxo amuesa'l denomatu oficial del pais: "Al-Jamhuriya as-Sudaniya" (República del Sudán).
Whedefit Gesgeshi Woude Henate Ethiopia
Whedefit Gesgeshi Woude Henate Ethiopia ("Marcha adelantre, querida Ma Etiopía"), ye l'himnu nacional d'Etiopía. L'autor de la letra ye Dereje Melaku Mengesha, y la música ta compuesta por Solomon Lulu Mitiku. Foi adoutada en 1992. Ta escrita n'amáricu, llingua oficial del país.
Suazilandia
El Reinu de Suazilandia o simplemente Suazilandia (tamién Swazilandia) ye un pequeñu país ensin salida a la mar nel sur d'África (ún de los más pequeños del continente), asitiáu nes oscilaciones orientales de los Montes Drakensberg, ente Sudáfrica al oeste y Mozambique al este. Recibe'l so nome de la tribu swazi, una etnia bantú. Por mor en parte a l'alta tasa de infeición de VIH/SIDA, el país tien la esperanza de vida más baxa del mundu, 32,62 años.
Suazilandia se divide en cuatro distritos, que se sodividen en 55 "tinkhundla", que a su vez se sodividen en unidaes inferiores nomaes "imiphakatsi". Los distritos son:
Bandera de Suazilandia
La bandera nacional de Suazilandia foi adoptada'l 6 d'ochobre de 1968.
Muséu Arqueolóxicu d'Asturies
El Muséu Arqueolóxicu d'Asturies ye un muséu inauguráu en 1952 y dedicáu a los restos arqueolóxicos alcontraos n'Asturies y asitiáu na cai San Vicente d'Uviéu, nel claustru del antiguu Monesteriu de San Vicente (Benedictín) (sieglu XVI). Ye de titularidá del Ministeriu español de Cultura y la so xestión ye de la Conseyería de Cultura del Principáu d'Asturies. Tien entrada gratuita.
Anguaño ta n'obres de reforma y ampliación del Muséu que terminarán en marzu de 2007. Estes obres permitieron el descubrimientu d'un bastión de la primitiva muralla d'Uviéu del sieglu VIII de 1,6 m d'altura. Sobro los restos d'esta muralla descansen les arcaes del claustru del Monesteriu. Modificóse'l proyectu inicial de les obres pa dexar espuestes estes partes de la muralla de la ciudá como otra de les ayalgues del Muséu. Esti descubrimientu sofita la hipótesis del historiador Juan Uría Ríu sobro'l trazáu d'esta muralla irguía na dómina d'Alfonsu II.
Muséu del Pueblu d'Asturies
El Muséu del Pueblu d'Asturies ye un recintu de 35.000 m2 asitiáu en Xixón (Asturies) y dedicáu la cultura y arquiteutura tradicional asturianes. Enantes yera conocíu como "Muséu Etnográficu del Pueblu d'Asturies".
Tien como finalidá caltener la memoria histórica del pueblu asturianu. Fundóse en 1968 y cuenta con dellos edificios y una pequeña llaguna, restu del paisaxe de llamorguera que dominaba la boca del ríu Piles. Tiene unos amplios fondos d'etnografía, instrumentos musicales populares, fotografía, artes gráfiques, documentos personales y comerciales. El muséu trabaya na investigación, conservación y difusión de la etnografía y la historia d'Asturies. Poseye una biblioteca especializada, asina como un archivu de la memoria oral y de la música tradicional asturiana.
Ye l'edificiu que representó a Asturies na Esposición Universal de Sevilla de 1992. Treslladóse al muséu en 1994 y acueye la recepción del muséu, el salón d'actos y les sales d'esposiciones temporales. Anguaño amuésense nelli la esposición "Los asturianos na cocina. La vida doméstica n'Asturias, 1800-1965", que presenta al traviés d'oxetos domésticos y imáxenes les carauterístiques y la evolución de la sociedá asturiana nesi periodu.
Construyida en Serín (Xixón) en 1757 por don Antonio González de la Vega. Treslladóse al muséu en 1972. Constitúi una bona amuesa de casona rural asturiana con corredor, escudu y capiella asitiada nel portal d'entrada. Nella s'alcuéntra'l Muséu de la Gaita, nel que se presenta una coleición de gaites del norte d'África y Europa, especialmente de Francia, Reinu Xuníu y Península Ibérica (Asturies, Galicia, Mallorca, Aragón y Tras-os-Montes). Tien una sala dedicada a la gaita asturiana y otra al restu d'instrumentos de la tradición musical n'Asturies, dende los más cenciellos (carraques, castañueles, panderos) hasta los reproductores mecánicos popularizaos a fines del sieglu XIX (pianoles, gramófonu...).
Casa fidalga urbana edificada nel sieglu XVII na Villa de Candás por una de les rames d'esti antiguu y poderosu fonduxe asturianu. Treslladóse al muséu en 1970 y reformada y ampliada nel 2000. Acueye la Fototeca d'Asturies, integrada por unes quinientes mil imáxenes, y esposiciones temporales dedicaes fundamentalmente a la fotografía asturiana.
Nel "Pabellón 1" espónense les ferramientes preindustriales pa trabayar la tierra (cambielles, sechorios, llabiegos, gradies...), y pa recoyer y esgranar los cereales, asina como dos carros del país.
Nel "Pabellón 2" amúesense les ferramientes industriales y carros que, a fines del sieglu XIX y entamos del XX, sustituyeron a munchos de los anteriores nel trabayu agrícola (araos de vertedera, semadores, salladoras, máquina mayadora de cereales, esgranadores de maíz...).
Nel "Pabellón 3" espónense diferentes modelos de medios de tresporte tradicionales: un ramu y una carriella, que son vehículos ensin ruedes utilizaos nos pueblos de monte; dellos modelos diferentes de carros del país, y una xarré.
Modelu de vivienda terrena mui común ente los campesinos del centru d'Asturies. Los exemplos más antiguos daten del sieglu XVII. Ta formada por cocina, dos cuartos, una corte con tenada p'almacenar la yerba y un portal que da pasu a estos espacios. Tolos muebles, arriazos y ferramientes correspuenden a los d'una vivienda de la segunda metá del sieglu XIX. Na cocina puen vese'l llar colos escaños y el sardu de vares d'ablanu entemecíes pa ensugar les castañes; el fornu y la masera pal pan; el bogaderu para colar la ropa; el duernu pa salar la matanza; l'arca pa guardar la ropa; el ferraderu para colgar les ferraes del agua; el plateru y el vasar. Nún de los cuartos hai un telar pa texer el filu de llana y llinu que se producía na mesma casa. La visita recrea con fidelidá l'ambiente d'una casa campesina antigua onde nun había lluz llétrica, y el llume y el fumu del llar constituyíen una parte perimportante de la vida doméstica. Xunto a la casa hai una güerta coles plantes melecinables más emplegaes na Asturies rural.
Molín de mano utilizáu pa escamochar la grana de la escanda, cubierta d'una cáscara (poxa) que ye preciso quitar enantes de llevala al molín fariñeru. La escanda yera un cereal mui estendíu n'Asturies, col que s'ellaboraba un pan mui apreciao. Esti tipu de molín de mano foi introducíu n'Asturies nel sieglu XVII. En dellos pueblos yera de propiedá comunal y n'aries más afayadices pa l'agricultura yera frecuente nes cases de campesinos acomodaos. Güei queden mui pocos exemplares. El pisón del muséu procede de Llanuces (Quirós) y foi treslladáu en 2001.
El modelu d'esti edificiu ta tomáu d'un llagar de Tueru (Villaviciosa), construyíu en 1900. Nel so interior amuésense dos de los tipos de prenses de sidra más frecuentes n'Asturies: el llagar de pesa procedente de Llue (Colunga) y el llagar de sobigañu d'El Toral, Argüeru (Villaviciosa), asina como tolos utensilios y recipientes que s'emplegaben pa ellaborar, almacenar y consumir la sidra.
Nel muséu hai trés horros y dos paneres de los sieglos XVIII y XIX procedentes de los conceyos de Xixón y Carreño. Estes construcciones yeren inseparables de la casa campesina y s'emplegaben pa guardar les colleches de granu, la matanza, y otros alimentos y archiperres (ropa de vistir y de cama, sielles de montar, etc.). La panera allugada frente a la casa data de 1856 y tien una llustrosa decoración de motivos florales tallaos y pintaos con vives collores, como ye común nuna estensa área del centru d'Asturies.
Construcciones emplegaes pa'abellugu de pastores y vaqueiros, feches con piedra, madera y escoba, y carauterístiques de los llugares de pación más altos del monte asturianu.
La bolera s'edificó en 1973 pa la modalidá de cuatreada y nella se celebren concursos añales de bolos. El tendayu se llevantó en 2007 pa la realización d'eventos y actividaes al aire llibre. Ta construyíu siguiendo antiguos modelos de carpintería d'armar y decorado con motivos tallaos tomados d'horros y paneres de los sieglos XVIII y XIX.
Muséu Evaristo Valle
El Muséu Evaristo Valle ye un muséu dedicáu a la figura del pintor Evaristo Valle (Xixón,1873-1951) y que ta asitiáu na finca ""La Redonda"" con 16.000 metros cuadraos de xardinos.
Nel añu 1981 constitúise como Fundación Cultural y gracies al puxu dau pola sobrina del pintor, María Rodríguez del Valle, el Muséu Evaristo Valle. 
El muséu cunta con una perimportante coleición de les obres del pintor y oxetos personales y documentos que son espuestos en dos edificios (ún edificáu espresamente pal muséu y otru un antiguu palaciu de finales del sieglu XIX) asitiaos dientro de los xardinos. 
La titularidá y xestión ye de la "Fundación Muséu evaristo Valle" que tien firmáu un conveniu de collaboración permanente cola Conseyería de Cultura del Principáu d'Asturies.
Lleis Fundamentales
Conócense como Lleis Fundamentales del Reinu al conxuntu d'ocho lleis qu'organizaben los poderes del Estáu demientres el réxime del Xeneral Franco. Más que d'una constitución, tratábase d'una carta otorgada, puesto que nun fueron ellaboraes nin aprobaes por representantes del pueblu, sinón na voluntá autoritaria d'un dictador que llegara al poder como consecuencia de la Guerra Civil Española del 1936-1939.
Les Lleis Fundamentales fueron:
Esta última llei, aprobada pol Gobiernu d'Adolfo Suárez, foi la ferramienta xurídica que permitió entamar la Transición española, ensin romper la cadarma del Estáu. La Llei pa la Reforma Política foi sometida a referéndum el 15 d'avientu de 1976 obteniendo la so aprobación.
Les Lleis fundamentales fueron abolíes pola Constitución Española de 1978.
Etimoloxía
La etimoloxía ye una disciplina rellacioná cola filoloxía y la llingüística hestórica qu'estudia l'orixe de les pallabres dende la so forma y significau orixinariu, arriendes de los dables camudamientos sofríos a lo llargo del tiempu nesa pallabra.
La pallabra "etimoloxía" vien del llatín "etymologia" y ésta del griegu "étymos" (braero) y logos (pallabra). 
Escudu de Suazilandia
Nel escudu d'armes de Suazilandia figuren, nun campu d'azur (azul), un escudu tradicional emplegáu nel país y dos llances, representaos nos sos colores ñaturales. Timbra l'escudu'l tocáu que simboliza l'autoridá del monarca de Suazilandia. 
Sostienen l'escudu dos figure (tenantes o soportes) con forma de lleón y elefante africanu.
Los dos tenantes o soportes representen l'autoridá del Rei (el lleón) y de la Indovuzaki o Reina Ma (l'elefante). L'escudu y les feches son los símbolos de proteición del país frente a los sos enemigos y tamién figuren na bandera nacional.
Na parte inferior del escudu apaez escrito'l lema nacional: “"Siyinqaba"” que significa ""Somos la fortaleza"”.
Graciano Antuña
Graciano Antuña Álvarez (L'Entregu, 1903 - Ḷḷuarca, 13 de mayu de 1937) foi un hestóricu socialista asturianu.
Graciano Antuña nació en 1903 en L'Entregu daquella denomáu Ciañu-Santa Ana. De mui mozu ingresó nel Sindicato de Obreros Mineros de Asturias(SOMA).
En 1932 foi escoyíu secretariu del SOMA y en xineru de 1934 presidente de la Federación Socialista Asturiana(FSA). En representación d'esta participó nos Conceyos que ficieron l'Alianza Obrera asturiana, compromisu firmáu por el, ente otros el 28 de marzu de 1934.
Graciano Antuña tuvo una destacada participación na Revolución de 1934 esiliándose en Francia tres la derrota. Incluyíu na candidatura del Frente Popular nes eleiciones de 1936, salió escoyíu diputáu al congresu. Tornando a Asturies cola victoria del Frente Popular.
Tres el llevantamientu de la guarnición d'Uviéu al mandu del Coronel Aranda 'l 19 de xunetu de 1936 nun quixo, o nun pudo, salir de la ciudá. Na mañana del 20 de xunetu foi deteníu y lleváu a la cárcele modelu d'Uviéu. El 23 de marzu de 1937 foi conducíu a Ḷḷuarca onde sedrá fusiláu el 13 de mayu de 1937 delantre les tapies del cementeriu de la villa.
Togu
La República Togolesa o simplemente Togu ye un país d'África, que llenda con Ghana al oeste, Benín al este y Burkina Fasu al norte. Nel sur tien una pequeña costa nel golfu de Guinea, u s'asitia la so capital, Lomé.
Bandera de Togu
La bandera nacional de Togu foi adoptada'l 27 d'abril de 1960.
Escudu de Togu
L'escudu de Togu foi aprobáu'l 14 de marzu de 1962. Ta compuestu por un campu d'oru (mariellu o doráu) cargáu coles lletres RT, representaes de gules (roxu) que son les iniciales del denomatu oficial del país (en francés): “"République Togolaise"” (“"República Togolesa"”)
L'escudu ta suxetu por dos figures de lleón trazaes esquemáticamente que porten un arcu y una flecha caún. Na parte cimera del escudu apaecen representaes dos banderes nacionales, asitiaes al empar baxo una cinta na que ta escrito'l lema nacional del país en francés: “"Union, Paix, Solidarite"” (“"Xunión, Paz, Solidariedá"”). Con anterioridá'l lema que figuraba nesti escudu foi “"Travail, Liberté, Patrie"” (“"Trabayu, Llibertá, Patria"”). 
Los lleones simbolicen el valor del pueblu togolés. Les dos fleches y los dos arcos demanden a tolos ciudadanos a tomar parte activa na defensa de la llibertá del país.
Tunicia
Tunicia o República Tunecina ye un país asitiáu al norte de la costa mediterránea africana. La so capital ye Túnez. Llenda con Arxelia al oeste y Libia al sur y al este. Ye'l país más pequeñu del Magreb, asitiáu ente les estribaciones orientales de la cordelera montañosa del Atlas y el mar Mediterraniu. La superficie de Túnez ye de 165.000 km², con una población estimada en 10,3 millones d'habitantes. Aproximadamente el 40% d'esti país ta compuestu pol desiertu del Sáḥara, mientres que'l resto ye suelu fértil y afayadizu pa l'agricultura; arriendes d'ello tien 1.300 km de costa.
La palabra "Túnez" deriva de Tunis, conocida polos griegos clásicos como "Tynes", la capital del actual país de Tunicia. El nome "Tunis" pue ser atribuyíu a diversos anicios. Pue ser asociáu cola deidá fenicia "Tanith (aka Tunit)", o cola espresión berebere "ens" que significa "cayer". 
N'árabe nativu, el mesmu nome ye usáu tanto pal país como pa la ciudá: تونس y sólo pol contestu pue unu estremales.
El nome de "Tunicia" foi introducíu polos xeógrafos y historiadores franceses nos entamos del sieglu XIX como parte de los sos esfuerzos pa dar nomes a los nuevos territorios y protectoraos ocupaos. La derivación francesa "Tunisie" foi adoptada en delles llingües europees con mínimes variaciones, introduciendo un nome distintivu pa designar al país. Otres llingües dexaron el nome intactu, "Túnez".
Nel territoriu del Túnez d'anguaño surdió la ciudá de Cartago, fundada nel sieglu VIII a. C. por tirios, qu'espardió la so influyencia sobre Sicilia, Iberia y otres importantes zones del mar Mediterraneu, hasta entós controlaes por Grecia. Foi conquistada pol Imperiu romanu al ser derrotada nes Guerres Púniques nel sieglu II a. C. Cartago foi desaniciada y la influyencia cultural asiática y africana nel Túnez d'anguaño foi amenorgada pola influyencia romana.
Bandera de Tunicia
La bandera de Tunicia ye un pañu de color bermeyu con un círculu blancu en su parte central que contién una lluna creciente y una estrella bermeya de cinco puntes.
La bandera nacional de Tunicia nun careció grandes camudamientos dende que foi adoptada en 1831 pol "bei" (monarca) tunecín Hassine I. La lluna creciente y la estrella son símbolos tradicionales del Islam ya indiquen que Túnez formó parte del Imperiu Otomanu. El color bermeyu tamién foi adoptáu de los otomanos. La bandera nacional recuperóse cola independencia de Francia (20 de marzu de 1956), yá que fora abolida en 1881 al afitase'l dominiu colonial francés.
Escudu de Tunicia
L'escudu d'armes de Tunicia foi adoptáu'l 21 de xunu de 1956. Dende entós careció delles pequeñes alteraciones, la más reciente realizóse nel añu 1963. 
Ye un escudu partíu nel que figuren: na primera partición, nun campo d'oru, una balanza de sable y na segunda, de gules, un lleón rampante y armáu de sable que porta una espada de plata. 
Nuna franxa d'azur, asitiada nel xefe, una embarcación sobre'l mar representáu d'azur.
Ente la franxa del xefe y les dos particiones del escudu apaez escrito nuna cinta'l lema nacional, n'árabe: نظام، حرية، عدالة ""niẓām, ḥurriyya, ʿadāla"" (""Llibertá, Orde, Xusticia""). 
Timbra l'escudu un círculu de plata perfiláu de gules que contién un creciente (lluna creciente) y una estrella de cinco puntes, dambes de gules. El creciente y la estrella de cinco puntes son dos símbolos del Islam y tamién figuren, dientro del círculu de plata, na Bandera nacional.
Los elementos del escudu simbolicen los términos que componen el lema nacional:
La lluna creciente y la estrella son símbolos tradicionales del islam. 
Esiste otra versión del escudu na que los campos (fondos) de toles particiones del escudu y de la cinta na qu'apaez escrito'l lema apaecen representaes "d'oru" (color mariellu en terminoloxía heráldica).
Uganda
La República d'Uganda ye un país na parte centro-este d'África. Llenda al sureste col Llagu Victoria, al este con Kenia, al norte con Sudán del Sur, al oeste cola República Democrática d'El Congu y al suroeste con Ruanda y Tanzania. La capital d'Uganda ye Kampala.
Autovía Ruta de la Plata
L'A-66 o Autovía Ruta de la Plata ye una autovía qu'abarca un trazáu dende Xixón a Sevilla. El so nome vien-y de la histórica ruta que los romanos construyeron ente Mérida y Astorga, compartiendo d'esta miente namái'l nome, yá que la primera poseyía un trazáu más curtiu.
La ruta crea una exa que permite comunicar l'oeste peninsular colos puertos del norte y el sur. Les llocalidaes más destacaes peles que trescuerre son, de sur anorte, Sevilla, Almendralejo, Mérida, Cáceres, Plasencia, Béjar, Salamanca, Zamora, Benavente, Llión, Mieres, Uviéu y Xixón.
Bandera d'Uganda
La bandera nacional d'Uganda foi adoutada en 1962.
Escudu d'Uganda
L'escudu d'armes d'Uganda tien nel so centru un escudu de guerra y dos llances sobre un montículu verde.
L'escudu y les llances simbolicen la disposición del pueblu d'Uganda a defender el so país. Nel escudu hai tres imáxes. Na parte d'arriba hai ondes d'agua que representen al Llagu Victoria. Nel centru del escudu ta'l sol, representando los munchos díes de brillantez solar de que gocia Uganda. Un tambor tradicional, emplegáu nos bailles y pa llamar el pueblu a les xuntes y ceremonies, ta na parte d'abaxo. 
El blasón ta flanqueáu a la drecha por una Cigüeña Crestada (Balearica regulorum gibericeps), una subespecie de la Cigüeña de Corona Buxa, que ye'l páxaru nacional d'Uganda. A la esquierda ta'l Kob Ugandés (Adenota kob Thomasi), una especie de Kob qu'equí simboliza la fauna abondante. 
El montículu verde de la parte d'abaxo simboliza la tierra fértil, y ta sobre una representación del Ríu Nilu. Dos de les colleches cimeres, café y algodón, flanquien el ríu. Na parte d'abaxu ta'l lema nacional: "For God and My Country" (Por Dios y la mio Patria).
Xibuti
La República de Xibuti o simplemente Xibuti (en francés: Djibouti, n'árabe: جيبوتي, treslliteráu como "Ŷībūtī") ye un país al este d'África asitiáu nel nomáu Cuernu d'África. Llenda con Eritrea al norte, con Etiopía al oeste y al sur, y con Somalia al sudeste. Al este llenda col Mar Bermeyu y el Golfu d'Adén. El país, ún de los más pequeños d'África, tien una estensión de namái 23.200 km². 
Na Antigüedá el territoriu xibutianu yera parte de la tierra de Punt. Dempués, xunta con otres zones del Cuernu d'África, formó parte de los territorios de los sultanatos medievales d'Adal y Ifat. A finales del sieglu XIX, tres un tratáu firmáu por Francia y los sultanes somalinos y afars, establecióse equí una colonia, nomada Somalia francesa, que camudó'l so nome pol de Territoriu Francés de los Afars y los Issas en 1967. Una década dempués el país votó pola independencia, qu'algamó'l 27 de xunu de 1977; tomó'l so nome actual, que yera'l de la so ciudá capital. Esi mesmu añu, el 20 de setiembre, Xibuti xunióse a les Naciones Xuníes. A primeros de la década de los 90 del sieglu XX españó una guerra pol control del gobiernu ente'l partíu nel poder, el RPP (Concentración Popular pol Progresu) y l'opositor FRUD (Frente pola Restauración de la Xunidá y la Democracia), que nun finó hasta que los dos grupos firmaron un alcuerdu pa repartise'l poder nel añu 2000.
El país asítiase estratéxicamente a la vera del golfu d'Adén, una de les llinies marítimes más transitaes del mundu, y controla l'accesu al Mar Bermeyu y al océanu Índicu. A resultes de la so situación ye un puntu d'aprovisionamientu pa los barcos de carga, y tamién el principal puertu marítimu d'entrada y salida de productos pal so vecín Etiopía. Pol so calter de puntu estratéxicu hai en Xibuti delles bases militares foriates, ente les que destaca Camp Lemonnier, sé del U.S. Africa Command (USAFRICOM) de la Marina de los Estaos Xuníos. La capital del país ye tamién la sé de l"'Autoridá Intergubernamental pal Desarrollu" (IGAD), una organización de desarrollu rexonal qu'axunta a los países del este d'África.
Xibuti ye una nación multiétnica, con una población de poco más de 790.000 habitantes. Los dos mayores grupos étnicos son los somalinos y los afars; les llingues de so, del grupu afroasiáticu, son les dos llingües nacionales, magar que les llingües oficiales del país son l'árabe y el francés. el 94% de los sos habitantes son de relixón islámica.
Higinio Carrocera
Higinio Carrocera Mortera (Barros, 1907 - Uviéu, 8 de mayu de 1938) foi un hestóricu anarcosindicalista asturianu con destacada actuación na Revolución Asturiana de 1934 y nel desendolcu de la Guerra Civil n'Asturies.
Carrocera nació en 1907 na llocalidá de Barros en Llangréu. Entamó a trabayar de metalúrxicu en Duro Felguera y afilióse de mui mozu na CNT, sindicatu mayoritariu ente los metalúrxicos en La Felguera.
Participó activamente na Revolución de 1934 na que dirixó una columna que dende La Felguera aportó a Uviéu'l 6 d'ochobre.
Tres la derrota de la Revolución pudo escapar pero foi deteníu en Zaragoza el 7 d'agostu de 1935 xunto a Constantino Antuña Huerta y lleváu a la cárcele d'Uviéu. Conocía la victoria del Frente Popular nes eleiciones de febreru de 1936 participo nel motín de presos que consiguió la llibertá d'éstos el 20 de febreru, un día enantes de promulgase l'amnistía.
Al entamar la Guerra civil el 19 de xunetu, participó na toma del cuartel de la Guardia Civil de la Felguera y depués marchó al frente de 400 anarcosindicalistes de La Felguera hacia Xixón onde tuvo un papel destacáu n'aiciones que permitieron la toma de los cuarteles d'El Coto y Simancas. Foi feríu en setiembre de 1936 en Villafría, na llucha escontra les columnes gallegues. Confirmáu como Mayor de milicies foi ún de los más sobresalientes mandos del exercitu popular.
Recibió la medaya de la llibertá pola so heroica actuación y la de la so brigada na dura Batalla del Mazucu (Llanes) de setiembre de 1937, na que pudo detener dellos díes l'avance de les Brigaes Navarres. Feríu nestos combates, nun tardó en incorporase otra vuelta al frente. 
Cayía Asturies en manes del exercitu franquista, foi deteníu y lleváu a un campu de concetración en Galicia. Al ser reconocíu foi conducíu a Asturies onde ingresó el 3 de xineru na cárcele d'Uviéu. Al mes siguiente, 21 de febreru compareció ente un Conseyu de Guerra que lu condergó a muerte, siendo fusiláu el 8 de mayu de 1938.
El Diario Asturiano
Col nome de El Diario Asturiano asoleyáronse dos periódicos n'Asturies:
El Diario de Asturias
El Diario de Asturias foi un periódicu diariu de calter relixosu, políticu y d'intereses xenerales. El diariu, que yera de tendencia conservadora, espublizóse n'Uviéu del 22 de febreru al 11 de xunetu de 1887.
Foi fundáu por Faustino de la Vallina, que yera'l so redactor xunto con Rogelio Jove y Bravo, y foi sustituyíu por El Correo de Asturias
El Diario de Avilés
El Diario de Avilés foi un periodicu espublizáu n'Avilés de 1890 a 1914. El diariu yera de tendencia lliberal y foi fundáu por Florentino Álvarez Mesa. "El Diario de Aviles" cuntó cola collaboración ente otros de: Marcos del Torniello, Bernardino Cabrera o Juan Álvarez Casariego.
Apaeció por primer vegada el 1 d'abril de 1890, y yera un periódicu lliberal, defensor de los llamaos "cantistas", nome qu'axuntaba a los partidarios del diputáu Julián García San Miguel. Paró d'espublizase en setiembre de 1914.
El Diario de Gijón
El Diario de Gijón foi un periodicu d'información llocal asoleyáu en Xixón en 1896. Sacó alantre grandes campañes sobro temes municipales y portuarios, y nes sos páxines hebo tamien munches polémiques de calter políticu.
El Duende
El Duende foi un selmanariu satíricu espublizáu en Xixón en 1912. Yera de tendencia radical antimelquiadista. 
Foi redactáu por Carlos Cienfuegos Jovellanos, Bernardo Ortea , Feliciano Rodríquez y Ricardo Casielles,
Eco de Sports
L' Eco de sports foi un semanariu deportivu publicáu en Xixón (1926) y redactáu por Rafael del Canto y Ulpiano Vigil Escalera, ente otros.
Llista d'asteroides (65001-66000)
Eco de Villaviciosa
Eco de Villaviciosa foi un periódicu editáu en Villaviciosa en 1927. Foi dirixíu por José Alonso y yera defensor de los intereses comarcales.
El Espolín
El Espolín foi un selmanariu satíricu espublizáu n'Uviéu en 1919. El Espolín taba dirixíu por Luis Puente.
El Faro Asturiano
El Faro Asturiano, que de definía na so cabecera como "diario de intereses morales y materiales, de noticias y anuncios", foi un periodicu informativu y políticu espublizáu n'Uviéu ente 1856 y 1873.
La so publicación, con periodicidá quincenal, entamó'l 5 de mayu de 1856. Dempués pasó a ser trisemanal y, dende'l 1 de marzu de 1860, diariu. "El Faro", que foi el periódicu más importante d'Asturies nel sieglu XIX, taba editáu polos hermanos Protasio y Gumersindo González Solís; el primeru d'ellos foi el so director hasta 1868, y el segundu de magar. Tenía un tamañu de 34 X 50 cm, con cuatro páxines (la cuarta dedicada a anuncios comerciales) a cinco columnes. Los hermanos Solís ocupáronse de que'l periódicu tuviera les caberes novedaes técniques, lo que lo punxo a la vanguardia de los d'España. Una catalogación oficial de la prensa de 1865 considéralu el cuartu más importante de los diarios españoles de provincies.
El diariu yera de tendencia conservadora, y agrupaba a los más católicos d'ente ellos. Fizo constantes campañes pa consiguir que s'ameyoraran les carreteres, les escueles y toa triba d'industries, y participó en polémiques como la de l'autenticidá del fueru d'Avilés, refugada, en 1865, por Fernández Guerra y defendida por esti periódicu. Nelli espublizóse tamién por primer vegada la historia de la guerra d'independencia en Asturies, de Ramón Álvarez Valdés.
La revolución de 1868 traxo la decayencia al diariu, porque les tendencies polítiques que convivíen dientro delli dixebráronse pa fundar caúna el so propiu muérganu d'espresión. Asina, los carlistes crearon el diariu "La Unidad" y los demócrates amadeístes "El Eco de Asturias", quedando "El Faro" como voceru de los lliberales unionistes.
Fernando Fernández Rosete
Fernando Fernandez Rosete, (1874, Cangues d'Onís, Asturies) foi un escritor asturianu, fundador del selmanariu La Reconquista. Compartió la so profesión de Procurador de los tribunales cola lliteratura y l'ensayu hestóricu. Empincipió a escribri nel diariu "Auseva" de Cangues d'Onís. Más tarde fundaría el selmanariu "La Reconquista" (llamáu más tarde Covadonga Gráfica) nel que publicaría la mayoría de la so obra.
Fernando F. Rosete ye autor de dos comedies n'asturianu:
Tamién ye autor del hestudiu históricu ""Pelayo y Covadonga"" (1909) y de ""El comunismo en la ex-corte"."
Hai que señalar qu'usaba davezu nomatu y casi nunca usaba el so verdaderu nome nos sos escritos.
Zambia
La República de Zambia ("Republic of Zambia", n'inglés) ye un estáu ensin salida al mar nel centru-sur del continente africanu. Llenda cola República Democrática d'El Congu al norte, Tanzania al noreste, Malaui al este, Mozambique, Zimbabue, Botsuana y Namibia al sur, y Angola al oeste.
Zambia dixébrase en diez provincies. Cada provincia ta dixebrada en distritos, sumando un total de 89 en tol país.
Zimbabue
La República de Zimbabue o simplemente Zimbabue (tamién "Zimbabwe") ye un país asitiáu na parte sur del continente africanu, ente'l ríu Zambeze, les catarates Victoria y el ríu Limpopo. Nun tien costes, llenda al oeste con Botsuana, al norte con Zambia, al sur con Sudáfrica y Mozambique al este. Parte de los sos territorios se correspuenden cola antigua Rhodesia.
Zimbabue dixébrase en 8 provincies y dos ciudaes con rangu provincial:
Islles Kerguelen
Les Islles Kerguelen (enantes denomaes como Islles de la Desolación) constitúin un archipiélagu asitiáu nel Océanu Índicu meridional, a unos 5000 km al sur-sudeste de Ciudá del Cabo, y a unos 2000 km al norte de les costes de l'Antártida. Son posesión de Francia, y como tal tán incluyíes nos Territorios Australes Franceses ("Terres Australes et Antarctiques Françaises", TAAF). Les sos coordenaes tán comprendíes ente los 48º35' y 49º54' S / 68º43' y 70º35 E de Greenwich. 
L'archipiélagu ta constituyíu por una islla principal nomada Grande Terre de 6.675 km², y más de 300 pequeñes islles, isllotes y arrecifes que se disponen al rodiu de la "Grande Terre", lo cual otorga al archipiélagu una superficie total de 7.215 km². 
La islla principal ye radial, con costes mui accidentaes y escarpaes onde abonden los fiordos y les penínsules que tales accidentes producen. Les dimensiones de la islla son de 150 km lliniales d'Oeste a Este, y 120 km lliniales de Sur a Norte. L'altor máximu de la islla, y poro, de tol archipiélagu, ye'l picu nomáu Mont Ross (1.850 m), del que descienden ventisqueros que, na parte occidental, constitúin un extensu glaciar.
Bilady, Bilady, Bilady
Bilady, Bilady, Bilady ("La mio tierra, la mio tierra, la mio tierra") ye l'himnu nacional d'Exiptu. Escritu y compuestu por Sayed Darwish, foi adoptáu en 1979.
http://es.wikipedia.org/upload/f/f1/Audiobutton.png (Ficheru OGG)
La Concorde
La Concorde ye l'himnu nacional de Gabón. Foi escritu y compuestu por Georges Aleka Damas, adoutáu dende la independencia en 1960.
For The Gambia Our Homeland
For The Gambia Our Homeland ("Por Gambia, la nuesa patria") ye l'himnu nacional de Gambia. Escritu por Virginia Julie Howe y compuestu por Jeremy Frederick Howe (basándose nel cantar tradicional mandinka Foday Kaba Dumbuya), foi adoutáu tres ganar un concursu internacional, cellebráu en 1965, poco primero de la independencia, pa dá-y al país una bandera y un himnu.
God Bless Our Homeland Ghana
'God Bless Our Homeland Ghana' ("Dios bendiga la nuesa patria, Ghana"), ye l'himnu nacional de Ghana. Foi adoptáu tres la independencia, en 1957, y la so música y la lletra orixinal yeren de Philip Gbeho. La lletra, sicasí, camudose por l'actual dempués del güelpe d'estáu de 1966. Organizose un concursu pa dá-y una lletra nueva al himnu, y ganó la propuesta pol estudiante Michael Kwame Gbordzoe, que ye la que vien darréu.
Luanda
Luanda ye la capital d'Angola. Un puertu fundáu polos portugueses en 1576, col nome de São Paulo de Luanda. Luanda ye un activu puertu con plantes procesadores d'alimentos, papel, maderes y teles, y con refineríes de petroleu. La provincia vecina tamién nomada Luanda produz café, algodón, productos de palma y henequén.
Tien una población real de anque según el caberu censu portugués esta sedría de 700.000 esto ye por mor de la prollongada guerra civil qu'afeutó a les provincies del sur y este del país qu'atrayeron a la capital un gran númberu de persones esti xorrecimientu ta provocando un grave problema habitacional.
El Eco de Cabranes
El Eco de cabranes foi una revista ilustrada d'intereses llocales espublizada en Cabranes ente 1906 y 1914. De primeres tuvo una periodicidá quincenal pasando dempués a ser mensual. Foi fundada y dirixida por Jesús Arango Álvarez y Cesáreo del Valle Junco. Collaboraron n"'El Eco de Cabranes", ente otros, Jésús G. Rovés, Rafael y Ramón Corripio o José Noriega Pertierra.
Teodoro Cuesta
Teodoro Cuesta García-Ruiz (9 de payares de 1829, La Pasera, Mieres - 1 de febreru de 1895, Uviéu), foi un poeta asturianu qu'algamó gran sonadía nel so tiempu.
Nació nel barriu de La Pasera nel conceyu de Mieres. So padre, Ramón Cueta, morrió anantes de nacer Teodoro, yera farmacéuticu y tenía una botica en Mieres. So madre María Luisa García-Ruiz, yera ama de casa. La so neñez trescurre en Mieres hasta qu'a los ocho años d'edá y debido a les dificultaes económiques familiares marcha a vivir col so güelu, Federico García-Ruiz, gran médicu qu'exercía n'Uviéu.
Tando na capital asturiana fai los primeros estudios hasta los quince años, momentu nel qu'abandona los estudios al entrar como caxista nuna imprenta d'Uviéu. Dende esti momentu y demientres tola so vida dedícase a estremaos trabayos, de los que se puede destacar: impresor, gacetilleru y periodista en Xixón, maestru de música en Mieres, tocador de xiblata, y empleáu de beneficencia n'Uviéu.
Dende 1845 a 1876 dedícase al estudiu de la música, estudiando composición y armonía y centrándose na flauta, amás de tocar esti instrumentu entama a componer diferentes obres. Na so vida profesional dedícase al trabayu dientro de les imprentes, trabayando en diferentes talleres d'Uviéu y al final acaba trabayando na xerencia d'una imprenta en Xixón. Dempués de la so etapa de Xixón alcuentra trabayu n'Uviéu a onde torna en 1853. Ye nesta ciudá onde conoz a Dña. Gertrudis Urdangaray y Goy cola que se casa el 22 de setiembre de 1854 na ilesia de San Isidoro d'Uviéu. 
En 1856 faise cargu de la banda de música de Mieres como director. Por dos años fai esti llabor con gran aciertu, lo que lu fai merecedor d'una creciente fama que-y fai al final algamar un ascensu y asina'l 7 de febreru de 1858 pasa a dirixir la banda de música del Hospiciu d'Uviéu. 
El 30 de mayu de 1876 dempués de desempeñar un gran llabor dientro de la banda nómenlu alministrador del Hospiciu. Una vegada n'esti cargu entama a dedicase a la lliteratura más qu'al so llabor de músicu, hasta la so muerte en 1895.
Nel añu 1888 pola mor d'unos recortes de presupuestu, xubílase prematuramente del puestu del Hospiciu, lo que fai qu'entre nuna fase de declive económicu yá que'l dineru de la xubilación nunca-y llegó. Muerre en 1895 según se cree d'un infartu, siendo daquella una persona de gran sonadía y reconociemientu. El so funeral ye multitudinariu, celebrándose n'Uviéu, a esti actu asistieron les más importantes personalidaes de la dómina como Félix Aramburu, Fermín Canella o Leopoldo Alas (Clarín).
Les primeres noticies que se tienen d'él son de 1845 nes que se llee el so primer poema de La "«mendiga»" nel Liceo uvieín.
Dende 1858 a 1876 dedícase básicamene a la música, y dientro de la so faceta de compositor, compón numberoses obres, sobre todo relixoses (misereres, ofertorios, salves...).
Collabora n'estremaes ediciones como «El Industrial», «El Faro Asturiano» y «El Independiente».
Banda Bassotti
La Banda Bassotti ye un grupu de Ska italianu, nacíu nunos talleres na zona periférica de Roma l'añu 1981.
Trátase d'un grupu altamente politizáu, con una ideoloxía clara d'estrema izquierda revolucionaria, tamién conocíu pola so rellación col movimientu red skin y organizador d'iniciatives de solidaridá cola llucha del pueblu nicaraguanu, salvadorianu, palestín y vascu.
El grupu algamó un ciertu ésitu n'Italia y tamién n'España, gracies a los sos conciertos col grupu vascu Negu Gorriak.
Ente les sos canciones más conocíes alcuéntrense ""Figli della stessa rabbia"", ""Mockba 993"", ""Potere al Popolo"" o ""Un altro giorno d'amore"".
Los sos discos son editaos na so propia discográfica Gridalo Forte. 
N'Asturies tocaron en dos ocasiones: una na fiesta del Partíu Comunista d'Asturies en Xixón y otra nel Derrame Rock de 2006, en Pravia.
Arriendes d'estos discos participaron en dellos recopilatorios como "Balla e difendi" y otros de 
Gridalo Forte Records
Liberté
Liberté (Llibertá) ye l'himnu nacional de Guinea dende la so independencia en 1958. Foi compuestu por Fodeba Keita. Nun se conoz l'autor de la lletra.
Esta é a Nossa Pátria Bem Amada
"Esta é a Nossa Pátria Bem Amada" ("Esta ye la nuesa querida Patria") ye l'himnu nacional de Guinea-Bisáu. Escritu y compuestu por Amilcar Lopes Cabral, foi adoutáu cola independencia en 1974. Hasta 1996 foi tamién l'himnu de Cabu Verde, país col que Guinea-Bisáu caltuvo un proxectu de xunión política que a lo último nun cuayó.
Caminemos Pisando la Senda de Nuestra Inmensa Felicidad
Caminemos pisando las sendas de nuestra inmensa felicidad ye l'himnu nacional de Guinea Ecuatorial dende la so independencia d'España en 1968. El testu y la música son de Atanasio Ndongo Miyone.
 Ficheru MIDI
Udzima wa ya Masiwa
Udzima wa ya Masiwa ye l'himnu nacional de les Islles Comores.
Ee Mungu Nguvu Yetu
"Ee Mungu Nguvu Yetu" ("Oh, Dios de tola creación") ye l'himnu nacional de Kenia dende 1963. Pa componelu formóse una comisión de cinco miembros que propunxo la lletra, a la que se-y amestó la melodía d'una canción que les mas del pueblu Pakomo-yos canten a los sos neños.
Hymni i Flamurit
Hymni i Flamurit ye l'himnu nacional d'Albania. La lletra foi escrita pol poeta albanés Aleksander Stavre Drenova. L'himnu foi espublizáu por primer vez como un poema entituláu "Liri e Shqipërisë" (Llibertá d'Albania), un periódicu albanés en Sofía, Bulgaria. La música del himnu foi compuesta por Ciprian Porumbescu.
Hymni i Flamurit (n'albanés)
Rreth flamurit të përbashkuar,
Me një dëshirë dhe një qëllim,
Të gjithë Atij duke iu betuar,
Të lidhim besën për shpëtim.
Prej lufte veç ay largohet,
Që është lindur tradhëtor,
Kush është burrë nuk friksohet,
Po vdes, po vdes si një dëshmor.
Në dorë armët do t'i mbajmë,
Të mbrojmë Atdheun në çdo vend,
Të drejtat tona ne s'i ndajmë,
Këtu armiqtë s'kanë vend.
Se Zoti vet e tha me gojë,
Që kombe shuhen përmbi dhé,
Po Shqipëria do të rrojë,
Për te, për te luftojmë ne.
El Industrial
El Industrial foi un periódicu, nun entmau selmanal y más tarde trisemanal, publicáu n'Uviéu del 21 d'abril de 1954 al 22 de xunetu de 1954. Foi fundáu y dirixíu por Protasio G. Solís. El Industrial yera partidariu de la política de Camposagrado y continuo con El Independiente. El escritor asturianu Teodoro Cuesta collaboró nos dos periódicos.
El Guirigay
El Guirigay foi un selmanariu d'información deportiva de corta vida y editáu n'Uviéu en 1923. El Guirigay editóse ente'l 27 d'ochobre y el 1 d'avientu.
El Grito del Pueblo
El Grito del Pueblo foi un periódicu, d'entamu biselmanal y llueu selmanal, políticu de tendencia republicana federal espublizáu en Xixón en 1887.
Izquierda
Col nome d'izquierda podemos referinos a:
Izquierda Republicana
Izquierda Republicana (IR) ye un partíu políticu español fundáu n'abril de 1934 por Manuel Azaña col envís d'atrayer a la burguesía izquierdista y a los trabayadores de profesiones lliberales. Ye productu de la xunión d'Acción Republicana (AR) y el Partido Radical Socialista (PRS). Formó parte en 1936 de la candidatura del Frente Popular, consiguió 80 diputaos a cortes, por Asturies salieron escoyíos: Ángel Menéndez Suárez, Felix Fernández Vega, Luis Laredo Vega y José Maldonado González.
N'Asturies Izquierda Republicana tuvo dos representantes nel Comité del Frente Popular d'Asturies primero y parte del Conseyu Interprovincial y del Conseyu Soberanu d'Asturies y Llión dempués, mientres la Guerra Civil. Sedríen Maldonado, conseyeru d'obres públiques y Antonio Ortega conseyeru de propaganda.
Nel añu 2002 IR separtóse de la coalición Izquierda Unida na que taba dende l'añu 1986, y entamó'l so camín en solitariu. 
Páxina d'Izquierda Republicana
Páxina d'Izquierda Republicana-Federación Republicana d'Asturies
Antonio Ortega
Antonio Ortega y Fernández de la Granda foi un escritor, políticu y profesor que nació en Xixón el 13 de payares de 1903 y finó esiliáu en Caracas (Venezuela) el 18 de marzu de 1970. La so vida discurrió ente la docencia, el periodismu, la lliteratura y la política. Foi profesor ausiliar de Bioloxía Xeneral de la Universidá d'Uviéu.
Ortega estudió'l bachilleratu en Xixón, llicencióse de Ciencies Químiques na Universidá d'Uviéu en 1923 y doctoróse en Madrid. Los sos primeros trabayos como docente tuvieron llugar como caderalgu d'institutu en Tortosa (Tarragona) , siendo treslladáu depués a la ciudá d'Uviéu.
La so carrera lliteraria entamó nos años venti asoleyando rellatos curtios y participando en concursos lliterarios, ganando en 1925 el convocáu pol diariu madrilán "El Imparcial" cola narración "Apolinar González".
Dirixó'l periódicu "Avance" y, en representación del partíu políticu Izquierda Republicana foi conseyeru de Propaganda del Conseyu d'Asturies y más tarde nel Conseyu Soberanu d'Asturies y Llión tres l'españíu de la Guerra civil española. Enantes del güelpe d'estáu collaborara con diarios como "El Imparcial", de Madrid, y revistes madrilanes como "Nuevo Mundo" y "Blanco y Negro".
Cola ocupación d'Asturies llogra fuxir, como miles d'asturianos pol Puertu El Musel direición a Francia. Dende Francia llegará a Barcelona (Cataluña) y onde tará con cargos militares fasta la ocupación de Cataluña saliendo pelos Pirineos pa Francia, dende ellí marchará p'América. Tará esiliáu en Cuba dende mediaos de 1939 y ellí sedrá nomáu xefe d'información de la prestixosa revista Bohemia, fasta xineru de 1954, que baxo la direición de Miguel Ángel Quevedo escomencipia a tener proyeición continental y que sedrá la revista de mayor tirada n'español. 
Nel esiliu continuó'l so compromisu cola política republicana, siendo miembru del Círculo Republicano Español y fundando l'Agrupación d'Izquierda Republicana en Cuba, filial de la de Méxicu.
Tres un breve pasu por Estaos Xuníos asentaráse en Venezuela onde sacará dalgún tiempu la revista Bohemia Libre y onde morrerá en 1970.
Dixebra astur
Dixebra Astur ye una asociación xuvenil d'Asturies que dende 1999 trabaya pola cultura del país.
Nos caberos años, cola emigración de moces ya mozos del país tien conseyos pol Estau español. Nel añu 2005 fizo la campaña Nengún neñu ensin llibru que desendolco nel Hospital de Cabueñes de Xixón. Repartiendo llibros ente tolos guah.es ellí hospitalizaos. 
Dixebra Astur ye miembru de plenu derechu del Conseyu de Mocedá de Xixón (CMX). Nel ámbitu asociativu el coleutivu xuvenil participó na fundación del Ensame pola Cultura Nacional Asturiana (ECUNA) xunto coles organizaciones del Garrapiellu, CEPLA, La Flor del Agua, l’Asociación Cultural Asturies-Bretaña y Belenos.
Forma parte del Conceyu Abiertu pola Oficialidá (CAO) creáu pa presionar al gobiernu na futura reforma del Estatutu d'Autonomía d'Asturies y conformáu por más de 100 asociaciones y colectivos esmolecíos pol futuru de la llingua asturiana.
Los sos fundadores son Xurde Lluis González Lains, Salvador Alvárez Rodriguez y Carlos Fernández Fuente. 
Guionista
El guionista ye la persona encargada de facer el guión, nuna producción cinematográfica, televisiva o radiofónica, seya una hestoria orixinal, una adaptación d'un guión precedente o d'otra obra lliteraria. 
Munchos escritores convirtiéronse en guionistes de les sos obres lliteraries. Como Arturo Pérez Reverte con "Alatriste" d'Agustín Díaz Yanes y "El club Dumas" de Roman Polanski.
Coro Sinenómine
El Coro Sinenómine ye un coru asturianu de música especializáu na Edá Renacentista.
Barros
Barros ye una parroquia del conceyu asturianu de Llangréu. Asitiada na so fastera septentrional, tien una estensión de 2,63 km² y una población, fuera del nucleu homónimu (INE, 2009), de 23 habitantes, que tán repartíos ente los llugares de L'Acebal, Faeo, Pedrazos, El Pibidal, Les Binaes, La Campa, El Colláu, San Xusto y La Traba. El antiguu nucleu de Barros ta anguaño integráu na ciudá de Llangréu, de la que ye ún de los sos seis distritos; poro, l'INE yá nun da cifres de población separtaes pa elli.
Nesta parroquia, que los sos habitantes son nomaos "pozaricos", alcuéntrase'l taller principal de la multinacional asturiana "Duro Felguera" (anguaño "Felguera Construcciones Metálicas"). 
Napoleón Bonaparte
Napoleón Bonaparte (15 d'agostu de 1769 - 5 de mayu de 1821) foi emperador de Francia, militar y home d'estáu pertenecíente a la Casa de los Bonaparte. Xeneral na dómina de la Revolución Francesa, foi artífiz del golpe d'Estáu de 18 de Brumario convirtiéndolu en gobernante de Francia como Primer Cónsul de la República dende Payares de 1799 a mayu de 1804, pa convertise posteriormente n'Emperador y Rei d'Italia dende mayu de 1804 a abril de 1814 y nuevamente por pocu tiempu dende marzu hasta xunu de 1815.
Napoleón ye consideráu un xeniu militar, encabezando campañes béliques glorioses, asina tamién como derrotes escandaloses. Les sos guerres de conquista convirtiéronse nes mayores guerres conocíes hasta entóncenes n'Europa, involucrando a un númberu de soldaos enxamás visto nos exércitos hasta esi momentu.
Nel periodu de poco más d'una década, algamó'l control de casi tol occidente y parte central d'Europa por conquistes o aliances y solo foi tras la so derrota na Batalla de les Naciones cerca de Leipzig n'ochobre del 1813 que se viere obligáu a abdicar unos meses depués. Tornó a Francia na dómina nomada como los Cien Díes y foi decisivamente derrotáu na Batalla de Waterloo en Bélxica, el 18 de xunu de 1815, siendo exiliáu a la islla de Saint Helena onde morrió.
Aparte de les sos proeces militares, a Napoleón tamién se lu conoz pol establecimientu del Códigu Napoleónicu y ye consideráu por dalgunos un «monarca illumináu» pola so estraordinaria capacidá de trabayu; taba en varios llugares casi al mesmu tiempu. La so memoria prodixosa y la so inigualable llucidez, permitíen-y conocer y recordar el más mínimu detalle. Nun dexaba nada al azar y nun consentía que naide improvisare. Otros, ensin embargu, considerábenlu un dictador tiránicu cuyes guerres causaron la muerte de millones de persones. Ensin llugar a dubia, ye'l personaxe que marcó l'aniciu del sieglu XIX y la posterior evolución de la Europa d'anguaño.
Ñacíu en Ajaccio, Córcega, foi bautizáu col nome de Napoleone Buonaparte (Nabolione o Nabulione en corsu), namás un añu depués de que Francia comprara la islla a la República de Xénova. Napoleone años depués camudo'l so nome pol más francés de Napoléon Bonaparte. El rexistru más antiguu d'esti nome alcuéntrase nun informe oficial fecháu el 28 de marzu de 1796.
La so familia formaba parte de la nobleza llocal. So pa, Carlo Bonaparte, abogáu, foi nomáu en 1778 representante de Córcega na corte de Lluis XVI, llugar onde permaneció por dellos años.
So ma, María Letizia Ramolino foi la figura fundamental na so infancia. Avanzada a la so dómina, exixía a los sos ocho fíos que se bañaren diariamente, cuando lo común yera bañase, llegao'l casu, una vegada al mes. Napoleón, de carácter foín y atristayáu, caltúvose apartáu de los sos collacios. Gustaba-y tar solu pa meditar y sentía fonda aversión hacia los franceses, a los qu'acusaba de caltener la opresión escontra los corsos. Nun yera bon estudiante y sólo-y preocupaben les matemátiques, ciencia na que progresaba asombrosamente. Tamién se dedicó a la llectura d'obres de la lliteratura clásica como Hestoria Universal de Polibio; Vides Paraleles de Plutarco o Espedición d'Alexandro d'Arriano de Nicomedia, obres que tuvieron una fonda influencia nel so espíritu.
So pá algamó a que Napoleón y el so hermanu Xosé se treslladaren a la Francia continental, pa estudiar na escuela militar francesa de Brienne-le-Château a la edá de 10 años. Enantes d'entrar debía deprender francés, idioma que faló con un marcáu acentu italiano pol restu de la so vida. Algamó notes destacaes en matemátiques y xeografía, consiguiendo tamién les notes necesaries p'aprobar les demás materies. Tres la so graduación en 1784, foi almitíu na École Royale Militaire de París. Anque buscara nun principiu una formación naval, terminó estudiando artillería na École Militaire. Depués de la so graduación en setiembre de 1785, foi comisionáu como teniente segundu d'artillería. Tomó les sos nueves obligaciones en xineru de 1786, a la edá de 16 años.
Napoleón sirvió na guarnición de Valence y d'Auxonne hasta l'españíu de la Revolución Francesa (anque se tomó casi dos años de llicencia en Córcega y París). Poco depués d'entamar la revolución, Napoleón alcontrábase en Córcega. Dio'l so sofitu a la faición xacobina y algamó'l rangu de comandante segundu de la Guardia Nacional de Voluntariu de la isla. Depués d'entrar en conflictu col líder nacionalista Pasquale Paoli (antiguu héroe de Napoleón), Bonaparte y la so familia escaparen a Francia, onde aportaron en xunu de 1793.
A traviés del gabitu dau pol so collaciu Saliceti, algamó'l rangu en comandante d'artillería nes fuerces franceses de Toulon que s'amotinaren escontra'l Réxime del terror. Una vegada que la ciudá foi ocupada por tropes britániques, iguó un plan que resultó exitosu. Colocando los sos cañones estratéxicamente obligó a la flota inglesa a abandonar el puertu, lo que-y permitió l'asaltu y ocupación de la ciudá, en cuya aición Bonaparte resultó feríu de poca consideración. Esta aición fizo-y ganar el puestu de xeneral de brigada. Cuando foi mandáu a Xénova por órdenes superiores nuna misión secreta hacia xunetu de 1794, muerre Maximilien Robespierre, convertiéndose Napoleón en blancu de sospeches orixinaes pola so amistá íntima con Augustin Robespierre, hermanu menor de Maximilien. Por esti fechu foi arrestáu por dos selmanes, siendo lliberáu por falta de pruebes.
En 1795 Bonaparte alcontrábase en París cuando'l 3 d'ochobre, realistes y contra-revolucionarios entamaron una protesta armada escontra la Convención. A Bonaparte encomendaron-y dirixir a un improvisáu exércitu na defensa de la Convención nel Palaciu de les Tulleríes. Consiguió dalgunes pieces d'artillería col gabitu d'un xoven oficial de caballería, Joachim Murat, que posteriormente convertiríase nel so cuñáu, y llogró repeler a los insurxentes. Esti trunfu dio-y una gran fama y poder sobre'l nuevu Directoriu, de mou particular sobre'l so líder, Barras. Poques selmanes depués, el 9 de marzu de 1796, cásase cola amante de Barras, Joséphine de Beauharnais.
Díes depués del so casamientu, Bonaparte tomó'l mandu del Exércitu d'Italia, al qu'encabezó exitosamente na invasión de dichu país. Enantes de partir, emponderó a les sos tropes con nestes pallabres: "Soldaos: tais mal vestios y mal alimentaos. El gobiernu débevos muncho. Grandes provincies y ciudaes sedrán vueses. Ellí tendréis gloria y riqueza". Por aquella dómina ganó'l nomatu de «pequeñu cabu» en virtú de la so camaradería coles tropes. Llogró sacar a les fuerces austriaques de Lombardía y derrotó al exércitu de los Estaos Papales. A raíz de que'l Papa Píu VI protestare pola execución del rei Lluis XVI, Francia arrespondió anexionándose dos pequeños territorios papales. Ensin embargu, Bonaparte ignoró les órdenes del Directorio de marchar escontra Roma y destronar al Papa. Nun foi sinon un añu depués que'l Xeneral Berthier atropó Roma y apresó al Papa, quien posteriormente morrió por una enfermedá en cautiveriu. En 1797, Bonaparte al mandu del exércitu derrotó sucesivamente a cuatro xenerales austriacos cuyes tropes yeren superiores en númberu y forzó a Austria a firmar un acuerdu de paz. El resultante Tratáu de Campoformio dio-y a Francia'l control de la mayoría del norte d'Italia, asina como'l de los Países Baxos y l'área del Rín. Una cláusula secreta prometía otorgar Venecia a Austria. Bonaparte marchó escontra Venecia ocupándola y finando con más de 1.000 años d'independencia. Posteriormente, en 1797, Bonaparte organizó los territorios ocupaos n'Italia no que se nomó como la República Cisalpina.
Napoleón Bonaparte foi un estratega brillante. Llogró absorber los conocimientos militares esenciales de la so dómina y aplicalos exitosamente. Como planificador nel campu de batalla foi bien conocíu pola so creatividá nes táctiques de movilización de l'artillería. Ensin embargu'l so ésitu non se debía únicamente al so carácter innovador, sinon al so fondu conocimientu y intelixente aplicación de les táctiques convencionales militares. Como él dicía: «Lluché en sesenta batalles y nun aprendí nada que nun supiere anteriormente». Como oficial d'artillería, desarrolló nueves táctiques y emplegó l'artillería como una fuerza móvil pa espaldar los ataques d'infantería , beneficiándose de la ventaya teunolóxica de Francia en materia d'armamentu. Foi conocíu como un comandante agresivu, que cuntaba cola llealtá de soldaos altamente motivaos. Tamién foi'l primeru que fizo uso de sistemes de telecomunicaciones, la nomada llinia Chappe de semáforos, implantada en 1792. Tamién foi un mayestru en materia d'espionaxe y d'engañu. Frecuentemente ganó batalles al conocer d'antemano'l movimientu de les tropes enemigues.
Na campaña d'Italia Bonaparte convirtióse nuna figura influyente na política francesa. Espublicó dos periódicos, d'aniciu pa les sos tropes, pero circulaben tamién por Francia. En mayu de 1797 fundó un tercer periódicu espublicáu en París nomáu «Le Journal de Bonaparte et des hommes vertues». Les eleiciones de 1797 dieron-yos a los realistes mayor poder, lo qu'alarmó a Barras y a los sos aliaos nel Diretoriu. Los monárquicos, pola so parte, entamaron a criticar a Bonaparte acusándolu d'haber saquiao Italia y d'habese excedío na so autoridá al negociar con Austria (lo cuál n'ambos casos yera cierto). Bonaparte mandó con prontitú al Xeneral Augereau a París pa encabezar un golpe d'estáu el 4 de setiembre, eliminando políticamente a los realistes. Esto devolvió nuevamente a Barras el control, pero agora dependía de Bonaparte pa permanecer nel so cargu. Depués de finar les negociaciones con Austria, Napoleón tornó a París n'avientu siendo recibíu como un héroe conquistador y la fuerza dominante nel gobiernu, muncho más popular que los Direutores.
En marzu de 1798 Bonaparte propuso llevar a cabu una espedición pa colonizar Exiptu, entóncenes una provincia Otomana, col oxetivu de protexer los intereses comerciales franceses y cortar la ruta de Gran Bretaña a la India. El Direutoriu, preocupau pol alcance y el costu de la espedición, aprobó aína la empresa dao que significaba sacar a Bonaparte del centru de poder.
Dalgo poco habitual de dicha espedición ye la inclusión duun bon númberu de científicos, lo cuál, según dalgunos, reflexaba la devoción de Bonaparte a los principios y idees del entóncenes periodu de Ilustración. Otros, ensin embargo, viéronlo como una maniobra propagandística que sólo diba a la gueta d'esconder les intenciones imperialistes de Napoleón. Bonaparte tamién emitió proclames nes cuáles representábase como lliberador del pueblu exipcianu, sometíu pol xugu Otomanu y allabando los preceptos del Islam. Esta maniobra nun foi exitosa dao que'l pueblu exipcianu siempre vio a los franceses como una fuerza d'ocupación.
La espedición de Bonaparte tamién conquistó Malta y desembarcó n'Alexandría el [1 de xunetu] de 1798, eludiendo temporalmente a l'Armada Británica . Aunque los franceses ganaron la decisiva batalla de les Pirámides (con un exércitu de 25.000 homes enfrentaos a 100.000 del enemigu), la flota francesa viose arrasada polos buques del Almirante Nelson na Batalla del Nilu. L'oxetivu de Bonaparte de fortalecer el Mediterraneu viose frustráu, si bien llogró consolidar el so poder n'Exiptu, non ensin sofocar enantes diverses revueltes populares. Bonaparte ordenó que n'Exiptu la servidumbre y el feudalismu fueren abolíos y los derechos básicos de los ciudadanos garantizaos. La situación propició'l desarrollu d'importantes estudios sobre el Antiguu Exiptu ente los que destaco'l descubrimientu de la Piedra de Rosetta. Por otra parte l'exércitu francés fracasó nel so intentu por colonizar Siria en 1799, pero llogró la vitoria sobre los otomanos en Aboukir.
Tando n'Exiptu al frente del exércitu francés, Bonaparte siguió de cerca los asuntos europeos, axenciando información principalmente de los periódicos y despachos que-y llegaben a tumbos. El 23 d'agostu decide por sorpresa embarcase hacia Francia, aprovechando una calma temporal del bloquéu a los puertos franceses por parte de la flota británica.
Aunque posteriormente foi acusáu polos sos oponentes políticos d'abandonar a les sos tropes, la so marcha foi autorizada pol Direutoriu, que sufriera una serie de derrotes militares escontra les fuerces de la Segunda Coalición, formada pola alianza de Gran Bretaña con Austria, Rusia, Nápoles y Portugal, atarreciendo una inminente invasión.
Cuando llegó a París nel mes d'ochobre, la situación militar había meyorao tras varies victories sobre l'enemigu. La República, ensin embargu, taba en bancarrota y el Direutoriu, corruptu y ineficiente, taba nel so nivel más baxu de popularidá.
Un de los Direutores, Sieyes, pidió a Bonaparte'l so sofitu pa executar un golpe d'estáu escontra la Constitución esistente. L'entramáu involucraba tamién al hermanu de Bonaparte, Lucien, quien desempeñaba como cabezaleru del Conceyu de los Quinientos, a otru Direutor, Roger Ducos y a Talleyrand. El 9 de payares (18 de Brumario) y nel día siguiente, tropes dirixíes por Napoleón tomaron el control y espardieron los conseyos llexislativos, quedando Bonaparte, Sieyes y Ducos como Cónsules provisionales que rexiríen el gobiernu. Si bien Sieyes pretendía dominar al nuevu réximen, Bonaparte adelantóse redactando la Constitución del Añu VIII, asegurando la so eleición como Primer Cónsul. Esto convirtiólu na persona más poderosa de Francia, poder que s'incrementaría na Constitución del Añu X, cuando llogró nomase Primer Cónsul vitaliciu.
Bonaparte instituyó diverses y importantes reformes, incluyendo la centralización de l'alministración de los Departamentos, la educación superior, un nuevu códigu tributariu, un bancu central, nueves lleis y un sistema de carreteres y cloaques. En 1801 negoció con la Santa Sede un Concordatu, diendo a la gueta de la reconciliación ente'l pueblu católicu y el so reximen. Nel añu 1804 dictóse'l Code civil des Français o tamién conocíu como Códigu Napoleónicu, que consiste na redacción d'un cuerpu únicu qu'unificare les lleis civiles franceses. El Códigu foi preparáu por comités d'espertos llegales baxo supervisión de Jean Jacques Régis de Cambecéres, desempeñándose ésti como Segundu Cónsul dende 1799 a 1804; Bonaparte, ensin embargu, participaba activamente nes sesiones del Conceyu d'Estáu onde se revisaben les propuestes de lleis. Esti códigu influyó de mou trascendental nel mundiu xurídicu, siendo la piedra angular del procesu de codificación. Otres normes dictaes na rexencia de Napoleón fueron el Códigu Penal de 1810 y el Códigu de Comerciu de 1807. En 1808 foi promulgáu'l Códigu d'Instrucción Criminal, estableciendo regles y procedimientos xudiciales precisos nesta materia. Si bien los estándares modernos consideren que dichos procedimientos favorecíen a la parte acusadora, cuando fueron promulgados yera intención de los llexisladores resguardar les llibertaes personales y remediar los abusos que normalmente ocurríen nos tribunales europeos. Si bien ye verdá que Bonaparte yera un rexente autoritariu, nun ye menos cierto que'l restu d'Europa taba gobernada por rexímenes dictatoriales. Bonaparte trató de restaurar la llei y l'orden depués de los escesos causaos pola Revolución, al mesmu tiempu que reformaba l'alministración del Estáu.
En 1800 Bonaparte tornó a Italia, la cuál fuera reconquistada por Austria durante la so ausencia n'Exiptu. Cruzó coles sos tropes los Alpes en primavera (si bien montaba sobre una mula, y non nel caballu blancu col que lu pintó David). Al principiu de la campaña non foi perbien, pero más alantre asestó una rotunda derrota a los austriacos, la cuála llevó a la firma d'un armisticiu. L'hermanu de Napoleón, Joseph, principal negociador del armisticiu, algamó que debío a l'alianza ente Austria y Gran Bretaña, Austria nun podía reconocer nengún territoriu conquistáu por Francia. Les negociaciones volviéronse más y más errátiques hasta que Bonaparte ordenó al Xeneral Moreau atacar a Austria nuevamente. Moreau llevó al exércitu francés a la victoria d'Hohenlinden y a la fin l'armisticiu foi firmáu en Lunéville en febreru de 1801, baxo'l cuál reafirmábase a Francia'l so dominiu sobre los territorios ocupaos nel Tratáu de Campoformio. Los británicos tamién firmaron un acuerdu de paz médiante'l Tratáu d'Amiens en marzu de 1802, baxo'l cuál Malta paso a ser territoriu francés.
El Concordatu de 1801 col Papa Píu VII, finó col enfrentamientu cola Ilesia Católica orixináu pol aniciu de la Revolución.
La paz ente Francia y Gran Bretaña yera mui precaria. Les monarquíes llexítimes d'Europa taben reacies a reconocer la república, teniendo llercia de que la idea de la revolución fuera esportada a los sos países. En Gran Bretaña, l'hermanu de Lluis XVI foi recibíu con honores de güéspede d'estáu a pesar de que los británicos ya reconocieren a la república francesa. D'otra miente, Gran Bretaña nun desocupara ni Malta ni Exiptu, como prometiera y protestó escontra l'anexu de Piedmont y l'Actu de Mediación de Suiza, si bien nengún d'éstes árees taben contemplaes nel Tratáu d'Amiens.
En 1803, l'exércitu de Bonaparte foi derrotáu en Santu Domingu, combinándose la fiebre mariella conl tesón de la resistencia de Touissant L'Ouverture. Ante l'escenariu d'indefensión de les posesiones franceses en Norteamérica, Napoleón decide la venta de Louisiana, un territoriu d'aproximadamente 2 millones de km² pertenecíente a Francia. Estaos Uníos diba a la gueta, pola so parte, del mou de controlar la navegación sobre'l ríu Mississippi. La Merca de Louisiana foi un de los fechos más significativos qu'asocedieron durante'l gobiernu napoleónicu, aunque nel so momentu pasó relativamente inadvertíu. El preciu establecíu foi de $ 7,40/km².
Nel añu X (1802), otra constitución dictada por Napoleón dio carácter vitaliciu al so consuláu y valió como entamanamientu pa la so autoproclamación como monarca del Primer Imperiu Francés. Sofitáu por bona parte de l'aristocracia, nuna ceremonia realizada na Catedral Notre Dame de París (1804) ante la presencia del Papa Píu VII. Napoleón coronóse a sí mesmu, lo cuál dio aniciu a la creencia popular de qu'esti actu foi una demostración de negazu a l'autoridá pontificia, lo cuál nun yera cierto. La ceremonia taba acordada col Papa de forma anticipada.
Napoleón reorganizó l'alministración del estáu, reorganizó'l sistema xudicial, tipificó la llexislación civil francesa col Códigu Napoleónicu y con otros seis códigos que garantizaben los derechos y llibertaes conquistaos nel periodu revolucionariu, asina como la igualdá ante la llei y la llibertá de cultu. Tamién sometió les escueles a un control centralizáu.
El famosu y temperamental compositor alemán Ludwig van Beethoven taba ente les personalidaes d'aquella dómina qu'admiraben a Napoleón polo que simbolizaba políticamente: los ideales democráticos y republicanos de la Revolución Francesa. Al paecer por una suxerencia del embaxador francés en Viena, Jean-Baptiste Bernadotte, entamó a componer la so Tercera Sinfonía, que titularía Eroica (Heroica en italiano). Ensin embargu, cola auto-coronación de Napoleón, Beethoven decepciónose y retiro-y la dedicatoria colocando como subtítulu: Sinfonía eroica, composta per festeggiare il sovvenire d'un grand'uomo (Sinfonía Heroica, compuesta pa festexar el recuerdu d'un gran home)
Gran Bretaña reanudó la guerra naval con Francia n'abril de 1803. Dos años depués, Rusia y Austria uniéronse a Gran Bretaña na Tercera Coalición. Napoleón descartó'l so plan d'invadir Inglaterra tras la dramática derrota naval de Trafalgar, onde la flota británica encabezada pol Almirante Nelson estrozó gran parte de les flotes de Francia y España y dirixó los sos exércitos escontra les fuerces austro-ruses, a les que derrotó na batalla d'Austerlitz el 2 d'avientu de 1805. Conquistó'l reinu de Nápoles en 1806 y nomó rei al so hermanu mayor, Xosé; autoproclamándose Rei d'Italia (1805), desintegró les Provincies Uníes, qu'en 1795 había instaurao como República de Batavia, y fundó'l Reinu d'Holanda, al frente del cuál asitió al so hermanu Lluis, y estableció la Confederación del Rin (qu'agrupaba a la mayoría de los estaos alemanes) que quedaron baxo la so protección.
Prusia y Rusia forxaron una nueva alianza (Cuarta Coalición) y atacaron a la Confederación. Napoleón derrotó al exércitu prusianu en Jena y Auerstädt (1806) y al rusu en Friedland. En Xunetu de 1807 estableció'l Tratáu de Tilsit col Zar Alexandru I pol cuál apoqueciose'l territoriu de Prusia. Amás, Westfalia, gobernáu pol so hermanu Xerónimo, y el Gran Ducáu de Varsovia ente otros estaos pasaron a formar parte del Imperiu.
Nun habiendo podío vencer a los británicos militarmente, Napoleón impuso'l bloquéu sobre les mercancíes ingleses col propósitu d'arruinar el so comerciu. Portugal foi una de les naciones que nun se plegaron al bloquéu, razón pola cuál Napoleón foi a la gueta d'una alianza con España pa invadir a Portugal. Negándose España, a escontra de la voluntá de dalgunos de los sos Xenerales, el mesmu Napoleón encabezó les fuerces qu'invadieron España y derrotaron al exércitu d'esti país. Tamién derrotó al exércitu inglés que vinieron a echar un gabitu a España. Finalmente conquistó Portugal en 1807 y en 1808 colocó al so hermanu Xosé nel tronu d'España, dexando Nápoles como una monarquía manexada pol so cuñáu, Joachim Murat. Tres la partida de Napoleón, el pueblu español sublevóse, dando entamu a la guerra ente les tropes franceses y les españoles (sofitaes por Gran Bretaña), teniendo un papel fundamental la llucha de guerrilla. Esti conflictu supuso un gran desgaste humanu (estimándose en 300.000 baxes) y económicu pa Francia. Calcúlase que'l 10% de les baxes tanto del llau español como'l francés ocurrieron durante los dos sitios a la ciudá de Zaragoza, ente el 15 de xunu de 1808 y el 21 de febreru de 1809. D'otra miente, Austria rompió'l pactu con Francia y Napoleón viose obligáu a encabezar les sos fuerces nos frentes del Danubio y Alemaña. Na batalla d'Aspern-Essling (mayu 21-22,1809) cerca de Viena, Napoleón tuvo a puntu de perder el so exércitu, ensin que l'enemigu tampoco llograre'l triunfu. Tras una tregua de casi dos meses, nuevamente enfrentáronse ambos exércitos, pero esta vegada l'exércitu francés derrotó al austriacu na batalla de Wagram, el 6 de xunetu de 1809.
Tras esti triunfu, Francia convertió los territorios conquistados nes Provincies Iliries (na actualidá parte d'Eslovenia, Croacia, Bosnia y Hercegovina, Serbia y Montenegro) y conquistó los Estaos Pontificios. Tras aliase nuevamente con Austria, Napoleón casóse con María Lluisa, fía del monarca austriacu, Franciscu I d'Austria, pertenecíente a la casa d'Habsburgu, una vegada repudiada Xosefina al nun poder da-y un herederu. Con esti enllaz vinculaba la so dinastía a la más antigua de les cases reales d'Europa, cola esperanza de qu'un fíu, ñacíu en 1811 y al cuál otorgó-y el títulu de Rei de Roma como herederu del Imperiu, fuera meyor aceptáu poles monarquíes reinantes. L'Imperiu algamó la so máxima amplitú en 1810 cola incorporación de Bremen, Lübeck y otros territorios del norte d'Alemaña, asina como col reinu d'Holanda, depués d'obligar a abdicar al so hermanu qu'había adoptao'l títulu de Lluis I Bonaparte.
El Códigu Napoleónicu foi introducíu en tolos nuevos Estaos creaos baxo l'Imperiu Francés. Aboliéronse el feudalismu y la servidumbre y establecióse la lliberta de cultu (salvo en España). Foi-y otorgada a caún de los Estaos una constitución na que concediase el sufraxu universal masculín, una declaración de derechos y la creación d’un parlamentu. Foi instauráu'l sistema alministrativu y xudicial francés; les escueles quedaron supeditaes a una alministración centralizada y amplióse'l sistema educativu llibre de mou que cualesquier ciudadanu pudiere acceder a la enseñanza secundaria ensin que se tuviere en cuenta la so clase social o relixón. Ca Estáu disponía d’una academia o institutu destináu a la promoción de les artes y les ciencies, al tiempu financiábase'l trabayu de los investigadores, principalmente'l de los científicos. La creación de gobiernos constitucionales siguió siendo solo una promesa, pero'l progresu y eficacia de la xestión fueron un llogro real.
Pa América Llatina, la figura de Napoleón ye fundamental. La so intervención en España, les abdicaciones de Carlos IV d'España y Fernandu VII d'España, la entrega del tronu español al so hermanu Xosé, la promulgación de la Constitución de Bayona en 1808 que reconocía l'autonomía de les provincies americanes del dominiu español y les sos pretensiones de reinar sobre aquellos inmensos territorios cuyos habitantes enxamas quixeren aceptar los planes y deseyos del emperador, son elementos básicos pa entender los movimientos d'emancipación.
Nel restu del continente, la Merca de Louisiana y el manexu que-y dio Francia al procesu d'independencia de Haití tuvieron una influencia descomanada nel desarrollu del continente.
El Congresu d'Erfurt había conservao l'alianza ente Napoleón y el zar Alexandru I, en 1811 les tensiones escomenzaron nuevamente a medrar ente ambes naciones. A pesar de ser un fiel almirador de Napoleón dende'l so alcuentru en 1807, Alexandru I taba siendo apretáu pola aristocracia rusa pa frañer dicha alianza, al ser considerada un aviesu pal arguyu rusu.
La primera seña de que l'alianza taba frayándose foi'l mou non mui entusiasta y débil col que Rusia aplicó'l Bloquéu Continental. Esto engrifó a Napoleón el cuál tamién tenía simpatía hacia'l Zar, y fizo qu'esti sintiérase defraudáu y traicionáu. En 1812 los conseyeros del Zar indicaron-y qu'una vasta revolución taba fermentando por too Alemaña y qu'ési yera'l momentu propiciu para atacar al imperiu francés y recuperar Polonia.
Gran númberu de tropes desplazáronse a la frontera con Polonia (más de 300.000 soldaos d'un exércitu total de 410.000). Napoleón, ensin embargu, anticipóse a esta maniobra y escomenzó a espander el so exércitu hasta llograr un continxente de 600.000 homes (adicionalmente a los 300.000 que s'alcontraben na Península Ibérica). Napoleón ignoró los conseyos de nun invadir suelu rusu y el 23 de xunu de 1812 entamó la invasión.
Nun esfuerciu por ganar l'apoyu de los nacionalistes y patriotes polacos, denominó a la guerra como la "segunda guerra polaca" (la primera guerra polaca yera la lliberación de Polonia de Rusia, Prusia y Austria). Los patriotes polacos deseaben incorporar la parte rusa de Polonia al Gran Ducadu de Varsovia y crear un nuevu Reinu de Polonia, ensin embargu esta idea foi refugada por Napoleón, camentando que pudiere enrifar a Prusia y Austria a declarar la guerra a Francia. Napoleón tamién refugó lliberar a los siervos rusos, pues camentaba qu'esto pudiere provocar una reacción conservadora a les sos espaldes.
Tierra arrasada
Técnica militar qu'usaron los rusos, consistente en retroceder y nun pelear de frente colos soldaos de la gran armèe. El zar nun contentu de que los franceses tuvieren en tierra rusa destituyo a Mikhail Bogdanovich Barclay de Tolly, y remplazolu pol Xeneral Smoronski, el 16 d'agostu cayó Smolensk y, tras otres victories, los franceses siguieron el so avance. Los rusos evitaron batallar en repetíes oportunidaes escontra la Grande Armée, aínda en dalgunos casos sólo porque Napoleón dudó n’atacar cuando la oportunidá se-y presentó
Los rusos replegáronse nuevamente y Napoleón entró en Moscú asumiendo qu'Alexandru I negociaría la paz. Ensin embargu, les órdenes del gobernador del exércitu de la ciudá y comandante en xefe, Fyodor Rostopchin, yera la de prender la ciudá. Tras un mes, camentáu de perder el control en Francia, Napoleón decidió salir de Moscú.
Los franceses sufrieron descomanadamente na so retirada de Rusia al puntu que de los 650.000 homes que la invadieron, sólo 40.000 cruzaron el ríu Berezina en payares de 1812. En total estimase que nesta campaña, 570.000 homes del exércitu francés morrieron y 400.000 del exércitu rusu, a lo cuál hai que sumar cientos de miles de baxes na población civil.
L'enviernu de 1812–13 foi calmáu, mientres rusos y franceses intentaben recuperase de les sos masives pérdides. Un pequeñu exércitu rusu atormentó a los franceses en Polonia, y eventualmente 30.000 tropes franceses debieron retirase hacia los estaos alemanes pa unise coles fuerces estacionaes ellí, algamando los 130.000 homes, colos refuerzos de Polonia, cifra que crecería cuando Napoleón llegó.
Tras esti fracaso, Prusia uníose a la coalición, la cuál agora incluyía Rusia, el Reinu Xuníu, España y Portugal. Aínda, Napoleón asumió nuevamente l'urden n'Alemaña, y causó una serie de derrotes a los Aliaos, que finen na Batalla de Dresde el 26 d'agostu de 1813, onde les tropes aliaes sufrieron baxes de más de cien mil soldaos.
Si bien paecía que Napoleón diba a resurdir, uniéronse a la Coalición Austria y Suecia, y a la fin na Batalla de les Naciones en Leipzig, el 16 d'ochobre los franceses fueron derrotaos nun enfrentamientu en que los aliaos contaben col doble de tropes que Napoleón. Depués d'esta batalla onde morrieron más de 120.000 soldaos d'ambos llaos, Napoleón replegose a Francia, pero'l so exércitu ,d'apenes 100.000 homes, ya nun yera capaz de resistir l'emburrión de la Coalición, que contaba con más de mediu millón de soldaos.
París foi ocupáu'l 31 de marzu de 1814. Napoleón abdicó baxo la presión de los sos mariscales el 6 d'abril en favor del so fíu. Sicasí, los aliaos apertáronlu pola rindición incondicional y Napoleón abdicó nuevamente, de mou incondicional, el 11 d'abril. Los vencedores acordaron nel Tratáu de Fontainebleau exiliálu a la islla d'Elba, una islla pequeña a 20 km de la costa italiana, manteniendo'l so títulu d'emperador, pero restrinxeron el so imperiu a dicha islla.
El Congresu de Viena (1814-1815) dispuso'l nuevu urden na Europa post-napoleónica. En Francia, los realistes instalaron nel poder a Lluis XVIII. María Lluisa y el so fíu quedaron baxo la custodia del pa d'ésta, l'emperador Franciscu I, y Napoleón nun volvieron a vese enxamás. Consciente de los deseos de los ingleses de esterralu a una islla remota nel atlánticu y de la refuga del pueblu francés a la restauración borbónica, escapó d'Elba en febreru de 1815 y desembarco n'Antibes el 1 de marzu dende onde preparóse pa tornar a Francia.
El Rei Lluis XVIII unvió al Quintu Reximientu encabezáu por Delessart, qu'había servio anteriormente a Napoleón en Rusia. Al alcontralu en Grenoble, Napoleón acercóse solu al reximientu, apeóse del so caballu y, cuando taba na llinia de fueu del capitán Randon, glayó "Soldaos del Quintu, vosotros conocéisme. Si dalgún home quier disparar sobre'l so emperador, pue facelo agora". Tres un breve silenciu, los soldaos glayaron ¡"Vive L'Empereur"! y marcharon xunto con Napoleón pa París. Aportó'l 20 de marzu, ensin disparar nin un solu tiru y aclamáu pol pueblu, llevantando un exércitu regular de 140.000 homes y una fuercia voluntaria que aína ascendió a alredor de 200.000 soldaos. Yera l'aniciu de los Cien Díes.
Establecíu de nuevu en París, promulgó una nueva constitución, de calter más democráticu y lliberal que la vixente demientres l'imperiu. Munchos veteranos acudieron al so llamamientu, entamando de nuevo l'enfrentamientu escontra los aliaos. El resultáu foi la campaña de Bélxica, que finó cola derrota na batalla de Waterloo'l 18 de xunu de 1815.
El pueblu de París sofitábalu na llucha pero los políticos retiraron-y el so sofitu, polo qu'abdicó en favor del so fíu Napoleón II. Coló a Rochefort onde capituló énte'l capitán del buque británicu Bellerophon.
Napoleón foi apresáu y esterráu polos británicos a la islla de Santa Helena nel Atlánticu, el 15 d'ochobre de 1815. Ellí, con un pequeñu grupu de siguidores, dictó les sos memories y criticó a los sos captores.
Enfermo del estómagu demientres muncho tiempu, aquexáu d'una continua pesadez y un dolor nel costáu derechu, los médicos creyíen que yera una afeición hepática, pero él sospechó inmediatamente que taba atacáu de la mesma dolencia del so pa, un cirru nel píloru o cáncer d'estómagu. Ensin embargu, a naide-y dixo hasta que nun tuviere él mesmo perseguru de qu'asina fuere (tamién sospechábase que pudo ser envenenáu con arsénicu). Napoleón Bonaparte morrió'l 5 de mayu de 1821. Les sos últimes pallabres foron: "France, armée, Joséphine", o, según la versión de les memories de Santa Helena "...tête...armée...Mon Dieu !". Tenía entóncenes cincuenta y dos años.
Napoleón estipulara nel so testamentu'l deséu de ser enterráu a les orielles del Sena, pero dieron-y sepultura en Santa Helena. En 1840, a instancies del gobiernu de Lluis Felipe I, los sos restos foron repatriaos. Treslladaos na fragata Belle-Poule, depositáronse en Les Invalides (París). Cientos de millones de persones visitaron la so tumba dende esa fecha.
Os Coutos
Os Coutos ye una parroquia del conceyu d'Ibias, la más occidental d'elli. Ye la más occidental del mesmu, y la única d'esti conceyu que ta na vera esquierda del ríu Navia; llenda con elli pel oriente; el restu'l so territoriu ta arrodiáu pela provincia de Lugo, y únese al restu del conceyu d'Ibias mediante la parroquia de Sena. Tien una estensión de 9,47 km; y una población de 85 habitantes (INE, 2009), que se reparten ente les aldees de Folgueiras dos Coutos, A Legúa, A Muria, Parada, Santa Comba dos Coutos (au ta la ilesia parroquial), Valdeferreiros, Vilarello, Vilaselande y O Viñal.
Tien un clima oceánicu con hibiernos fríos, y branos calorosos y secos. Predominen les castañales y los pinos. Hai muncha caza mayor, darréu qu'en monte hai munchos xabalinos y corzos, anque tamién abonden raposos y melandros, y créyese qu'esisten llobos poles buelgues alcontraes. Tamién esiste la pesca de truches nel ríu Navia, que fai frontera cola comunidá vecina de Galicia. Nos últimos años la parroquia sufre una importante cayida nel númberu d'habitantes, yá que la media d'edá ye mui alta.
La fala gallega d'esta parroquia ta aínda por estudiar. Sábese poco de la fala d'Os Coutos. Podemos dicir que tien más que ver col gallegu del conceyu vecín de Navia de Suarna que col d'Ibias, el conceyu al que pertenez; mientres n'Os Coutos dicen "o, estes, aqueles, teu, seu, miña, centeo, animáis..." nel restu d'Ibias dicen "el, estos, aquelos, tou, sou, mía, centén, animales..."
A Estierna
A Estierna ("Sisterna" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu d'Ibias. Ye la más oriental del conceyu, y llenda al Norte cola parroquia de Taladriz, al Oeste cola de Tormaleo, al Sur cola provincia de Lleón y al Este cola parroquia de Trabáu, en conceyu Degaña. Tien una estensión de 11,68 km² y una población (INE, 2009) de 32 habitantes. Comprende namái dos núcleos de población: A Estierna y El Vau.
Nesta parroquia y nes vecines de Trabáu y El Corralín (dambes de Degaña) tien el so orixe la conocida como "cultura tixileira" o "Cultura cunqueira", y la xerga nomada "tixileiru" o "cunqueiru". Anguaño, la mayoría de la so xente ta xubilao.
Joseph Fernández recueye nel so llibru "El habla de Sisterna" datos de 1920 del Nomenclátor so`l númberu de cases y habitantes. Astierna con 47 cases y 245 habitantes y Il Bau 41 y 199 respeutivamente.
"La gran enciclopedia asturiana" amuesa los datos de la población hacia l`añu setenta. Astierna 116 habitantes y Il Bau 64. Anguaño la población ye muncho menor magar ser zona minera. Il Bao con unes 40 cases tien nesti momentu seis habitantes; Astierna mantien otres cuarenta cases.
Naufraxu
Un naufraxu consiste na perda d'una embarcación al fundir mentes ñavega pel mar o'l ríu. Les causes más corrientes d'un naufraxu son l'apertura d'una vía d'agua nel cascu, pola perda d'estabilidá, l'error de ñavegación, la guerra y la piratería.
Grey's Anatomy
Grey's Anatomy ye una serie de ficción estaunidense que cuenta la hestoria d'un grupu de xóvenes que lluchen por se converir en doutores y d'unos médicos que lluchen por caltener la sohumanidá. El drama del adiestramientu médicu améstase cola vida divertida de los internos.
Etoumbi
Etoumbi ye una villa de la provincia de Cuvette-Ouest, nel noroeste d'El Congu. La mayoría los sos habitantes viven de la caza nes viesques prósimes.
La villa conozse por ser el focu de cuatro andancios del virus ébola, piénsase que se propagó pol consumu d'animales procedentes de la caza. En 2003, morrieron 120 persones. La villa tuvo en cuarentena dempués d'un nuevu andanciu en mayu de 2005.
Marentes
Marentes ye una parroquia del conceyu asturianu d'Ibias. Asitiada na fastera septentrional del mesmu, tien una estensión de 15 km² y llenda, amás de coles parroquies de Sena (al O), Santantolín (al S) y Seroiro (al E), cola luguesa de Negueira de Muñiz. Comprende les aldees de Busto, Marcellá, Marentes y Vilaxane, y tien una población de 58 habitantes (INE, 2009).
Traslluz
Traslluz ye una compañía de teatru costumista d'Asturies.
El Grupu de Teatru Traslluz naz en 1998 de la xuntanza de l'Asociación de Vecinos Fumeru de Xixón. Al entamar comu otru grupu de teatru xunta a una riestra de xente con ganes asgaya a trabayar pa desendolcar el teatru fechu n'Asturies y n'especial el costumbrista astur.
La necesidá de facer un trabayu seriu pa cola xente fai que'l nuesu gabitu seya mayor día a día. Entamo polos centros Municipales de Xixón pa recurrer depués tola xeografia del país.
Toles obres feches per Traslluz son inedites y escrites pola so directora Carmen Duarte, destacando pola so sencillez y so forma directa de llegar al públicu. Sos argumentos son variaos pro en toos ellos manden les problematicos sociales y traten de reflexar una verdá social.
Pa finar, tien un estilo propiu de teatru para tolos públicos, nidiu, d'agora y con mensaxe.
Na actualidá'l Grupu de Teatru son:
Amor Álvarez, Antonio Villabrille, Carmen Duarte, Dolores García, Esmeralda Frey, Jon Alava, José Manuel González, Marian Braga y Marisa Amado.
Eratóstenes
Eratóstenes (Cirene, 276 e.C. - Alexandría, 194 e.C.), foi un destacáu matemáticu, astrónomu ya xeógrafu griegu, d'orixe dablemente caldéu. 
Nacíu en Cirene (Siena), yera fíu d'Aglaos, sigún Suidas, o de Ambrosio sigún otros escritores. Estudió n'Alexandría y, durante dalgún tiempu, n'Atenes .Foi descípulu d'Aristón de Chíos, de Lisanias de Cirene y del poeta Calímaco y bon collaciu d'Arquímedes. En 236 e.C.. Ptolomeo Evergetes nomólu pa que se ficiere al cargu de la Biblioteca d'Alexandría, cargu que caltuvo fasta la fin de los sos díes, fechu ocurríu demientres el gobiernu de Ptolomeo Epífanes. Suidas afirma que, alloriáu depués de perder la vista, dexóse morrer de fame a los ochenta años; Luciano caltién que llegó a la edad de ochenta y dos, y Censorino sofita que morrió cuando tenía ochenta y ún.
Eratóstenes poseía gran bayura de conocimientos y aptitudes pal estudiu. Astrónomu, poeta, xeógrafu y filósofu, foi apellidáu comu "Pentathlos", nome que-y daben al atleta ganador nes cinco lluches nos Xuegos Olímpicos. Suidas afirma que tamién yera conocíu como "el segundu Platón", y dellos autores dicen que daben-y l'apodu o nomatu de "Beta" (por β, la segunda lletra del alfabetu griegu), porque ocupó el segundu llugar en toles estayes de la ciencia que cultivó.
A Eratóstenes atribuyen-y la invención, haza'l 255 e.C.., de la esfera armillar qu'entá emplegaben nel sieglu XVII. Anque debió de usar esi istrumentu pa delles observaciones astronómiques, namái queda constancia de la que lu conduxo a la determinación de la oblicuidad de la eclíptica. Determinó que l'intervalu ente los trópicos (el doble de la oblicuidá de la eclíptica) equivalía a los 11/83 de la circunferencia terrestre completa, resultando pa tala oblicuidá 23º 51' 19", cifra que col tiempu adoutaría l'astrónomu Claudio Ptolomeo.
Sigún dalgunos hestoriadores, Eratóstenes obtuvo un valor de 24º, debiéndose el refinamientu del resultau fasta 11/83 al propiu Ptolomeo. Arriendes, sigún Plutarco, de les sos observaciones astronómiques demientres los eclipses deduxo que la distancia al Sol yera de 804.000.000 estadios, la distancia a la Lluna 780.000 estadios y, sigún Macrobiu, que'l diámetru del Sol yera 27 veces mayor que'l de la Tierra. Rialmente el diámetro del Sol ye 109 veces el de la Tierra y la distancia a la Lluna ye casique tres vegaes la calculá por Eratóstenes, pero'l cálculo de la distancia al Sol, almitiendo que l'estadiu emplegáu fora de 185 metros, foi de 148.752.060 km, mui asemeyau a la unidá astronómica actual. A pesar de que-y atribuyen frecuentemente la obra "Katasterismoi" que caltién la nomenclatura de 44 constelaciones y 675 estrelles, los críticos nieguen que fora escrita por él, polo que usualmente desínase como "Pseudo-Eratóstenes" al so erastotenes
El trabayu cabezaleru d'Eratóstenes, ye ensin dubia, el determín del tamañu de la Tierra. Eratóstenes lleó un día nún papiru de la Biblioteca un fechu curiosu: 
"El día del solsticiu de branu, una estaca 
afitada en Siena nun tenía solombra, y la lluz allumaba lo fondero los pozos d'augua." 
Esto, fexo camentar a Eratóstenes qu'esti fechu nun yera desplicable nuna tierra plana, sinon curva. Midió l'angulu proyeutáu pola estaca n'Alexandría el día
del solsticiu de branu, xusto a la mesma hora que desapaecía en Siena. Fízolo con un preséu nomáu escafu. Y calculó esti ángulu en 7º 12' . Esti ángulu tenía de ser el mesmu que'l formáu poles 2 estaques nel centru la Tierra.
Eratóstenes, suponiendo que Siena y Alexandría taben nel mesmu meridianu o llonxitú (braeramente disten 3º) y que'l Sol taba tan allonxáu de la Tierra que los sos rayos podíen suponese paralelos, namái-y faltaba saber la distancia ente les dos ciudaes. Dellos autores sofiten la teoría de qu'Eratóstenes contrató a un home pa que-y contara la distancia a pasos uniformes, y otros que valióse de les caravanes que facíen estos viaxes, midiendo el perímetru de la rueda d'un carru, cuntando el númberu de vueltes que daba nel viaxe y multiplicando les dos cifres. El resultau foi de 5000 estadios. Comu l'ángulu de 7º 12' ye equivalente a 1/50 de la circunferencia (360º), deduxo que'l tamañu total yera de 250.000 estadios.
(L'estadiu ye una midía qu'equival a 0.158km. Entós.. 250.000* 0.158 km = 39.500 km). Y el radiu la Tierra 6.271 km. El valor real ye de 6.365 km.
150 años dempués, Posidonio refizo el cálculu d'Eratóstenes obteniendo una circunferencia 
muncho menor. Esti valor adoutólu Ptolomeo y foi nel que se sofitó Cristóbal Colón pa xustificar que'l so viaxe a les Indies Occidentales yera viable pel occidente. 
Eratóstenes non sólo fizo esti cálculu, sinon que tamién calculó la distancia Tierra-Sol en 804 millones d'estadios (139.996.500.000 km) y la distancia Tierra-Lluna en 708.000 estadios (123.280.500 km).
Partíos políticos de Venezuela
Venezuela ye una democracia pluripartidista dende 1958. El paisaxe políticu ta mui dividíu y los partíos suelen agrupase en dos coaliciones pa les eleiciones.
Un Nuevo Tiempo
Un Nuevo Tiempo (UNT) ye una de les principales fuercies polítiques de Venezuela, ye'l principal partíu de la oposición escontra'l Gobiernu del Presidente Hugo Chávez.
Avelino González Entrialgo
Avelino González Entrialgo anarcosindicalista asturianu. Nació en Tremañes (Xixón) en 1898. De mui mozu ingresó na CNT na que a finales de los años 20 del sieglu pasáu tuvo dellos cargos direutivos. A entamos de la década de los 30 del sieglu XX yá formaba parte del nucléu dirixente del anarquismu asturianu.
Participó nel Tercer Congresu Confederal de la CNT, presidiendo la tercera sesión de la que fueron secretarios el tamién xixonés Segundo Blanco y el navarru Enrique Melchor Jáuregui.
Avelino G. Entrialgo foi un de los firmantes de l'Alianza Obrera asturiana colos socialistes en marzu de 1934 pa facer la revolución social. L'Alianza preparó la Revolución de 1934 na qu'Entrialgo foi participante, por estos fechos foi denteníu y fechu presu.
Conocíu'l llevantamientu militar en xunetu de 1936 incorporóse xunta colos dirixentes del Frente Popular al comité asturianu, con sé n'Uviéu. Tres la sublevación d'Aranda na ciudá, treslládase a Xixón onde s'integrará nel Comité de Guerra formáu na ciudá y onde s'encargará del Departamentu de Movilización. Más tarde treslladaráse a Madrid y a Valencia onde collaboró cola direición estatal del movimientu llibertariu. Al finar la Guerra civil esiliaráse n'Inglaterra primero y más tarde a Venezuela onde morrerá en 1977 en Mérida.
El Epiplón
El Epiplón foi un selmanariu humorísticu espublizáu en Xixón ente 1918 y 1920. Esti periódicu foi fundáu por Manuel Conde Oñaleta y José Fernández Barcia.
Estoppel
Protesta
La protesta ye una fegura del derechu internacional de calter unillateral por mor de la cuala, un estáu refuga una costume en periodu de formación, de tala forma que la costume nun se llega a formar y carez de fuercia xurídico.
Notificación
La notificación ye una fegura del derechu internacional por mor de la cuala, l'estáu en cuestión y de xeitu unillateral, notifica un cambeu de cualsiquier tipu que pueda afeutar d'un mou o d'otru al drechu internacional. Exemplos de notificaciones, sedríen les rellatives a la ratificación o adhesión a un tratáu yá esistente.
Reconocencia
La reconocencia ye una figura del drechu internacional por mor de la qu'un estáu reconoz la esistencia d'otru estáu o d'un nuevu gobiernu d'un estáu que yá esistía. Ye de calter unillateral y discrecional, poro, pue emplegase la reconocencia como instrumentu políticu, sobremanera en países en guerra civil, nos que la reconocencia de namái qu'ún de los gobiernos tien arreyáu un sofitu implícitu d'esta opción a la escontra d'otres.
Polo xeneral, la reconocencia suel facese acordies cola situación real, y lo más habitual ye reconocer al gobiernu que tien xurisdicción efeutiva. Sicasí, casos nos que la reconocencia nun se fixo por cuestión política, son el non-reconocimientu por parte la República de Méxicu p'hacia'l réxime del xeneral Franco. México siguió reconociendo al gobiernu nel esiliu de la República Española como l'únicu válidu del estáu español.
Renuncia
La renuncia ye un actu del drechu internacional de calter unillateral por mor del cual un estáu refuga un drechu o situación, de tala forma que s'obliga a sí mesmu y nun lleva arreyaes consecuencies ñegatives pal restu los estaos. 
Reserva
La reserva ye la declaración de voluntá d'un estáu que robla un tratáu internacional por mor de la cual esclúi o modifica'l tratáu no referente a la so aplicación. La esistencia de renuncies, pue tar almitida pol tratáu o non. Amás, en delles ocasiones, los trataos almiten reserves a partes d'ellos, entendiéndose prohibíes al restu l'articuláu.
Tratáu internacional
Según la Convención de Viena de 1969, un tratáu internacional ye l'alcuerdu per escrito ente dos o más estaos, seya yá nun instrumentu (fueya) o en más y que xenera obligaciones xurídiques pa les partes. 
La Convención de Viena, d'esta forma, nun fai referencia dala a los alcuerdos ente organizaciones internacionales o ente estaos y organizaciones. Amás, cualsiquier alcuerdu ente estaos que nun lleve arreyaes consecuencies xurídiques, nun se considera tratáu según la convención de Viena, xenerando otres obligaciones d'otru calter (políticu polo xeneral).
Depósitu
Tolos estaos miembros de les Naciones Xuníes tienen la obligación de depositar na organización una copia de tolos trataos que roblen.
Codificación
Nel marcu del Derechu Internacional, conozse como codificación el procesu por mor del cual les costumes xurídiques internacionales son rexistraes y escrites en forma de convención o llei. La codificación ta impulsada dende les instituciones internacionales, y dende les Naciones Xuníes, que tienen una comisión de codificación pa esta xera. Amás, la codificación tien arreyada la ventaya de qu'esclaria y ordena les costumes que n'ocasiones puen ser contradictories.
Terminación (derechu)
Nel marcu del drechu internacional, la terminación ye la figura por mor de la qu'un tratáu dexa de rexir. Namái tien llugar poles causes qu'establez la Convención de Viena y que son:
En tou casu, les consecuencies xurídiques de la terminación d'un tratáu son más cencielles que les que se deriven de la nulidá. La terminación llibera a les partes firmantes del tratáu de cualesquier obligación de siguir cumpliéndolu y nun va afeutar a dengún drechu, obligación o situación xurídica.
Suspensión
La suspensión ye'l fechu pol que los estaos partes d'un tratáu nun han cumplir el tratáu per un tiempu determináu, ensin qu'afeute les rellaciones xurídiques que'l tratáu estableciere.
Al igual que la terminación, l'entamu básicu que rixe la suspensión de los trataos ye la voluntá les partes. Nos casos de trataos multillaterales, les partes interesaes na suspensión habrán notificar a les otres la so intención de cellebrar l'alcuerdu y les disposiciones del tratáu que quieren suspender.
Nulidá
La nulidá d'un tratáu, al aviesu qu'asocede cola terminación y cola suspensión nun tien un res que ver cola voluntá de les partes, y tien consecuencies muncho más severes pa los estaos que la provocaren. La nulidá nunca nun pue ser declarada de xeitu unillateral por un estáu o estaos, y l'estáu qu'allegare la nulidá, ha notificala al restu partes, de tala forma qu'en casu d'oxeción, cabría la posiblidá de resolver les controversies pela vía de la solución pacífica abriendo un procedimientu afayadizu.
La Convención de Viena establez ocho causes de nulidá:
1- Violación de les disposiciones de Drechu Internu no que cinquen a la competencia pa cellebrar trataos 
2- Nun observancia d'una restricción específica de los poderes pa dar el consentimientu l'estáu.
3- Erru de fechu.
4- Dolo, conducta fraudulenta. COnsidérase a toles declaraciones falses o fraudulentes, presentación non esauta de los fechos col envís d'algamar el consentimientu d'un estáu que, nel casu de nun se cometer dolo, nun tendría dao'l so consentimientu al tratáu.
5- Corrupción d'un representante d'estáu.
6- Coacción sobro un representante d'estáu.
7- Coacción sobro un estáu.
8- Incompatibilidá con una norma imperativa de ius cogens
Ius cogens
Denómase cola llocución llatina ius cogens nel Drechu Internacional a toles normes aceutaes y reconocíes pola comunidá internacional como norma que nun almite dimposición a la escontra. Un exemplu de ius cogens ye "pacta sunt servanda" (los pactos s'han respetar). Tamién pertenecen a esta categoría el llibre determín de los pueblos, la prohibición la tortura o la privación inxustificada de la vida.
Aquiescencia
L'aquiescencia ha ser continuada nel tiempu y tolerada pola comunidá internacional.
Xefe de Gobiernu
El Xefe de Gobiernu ye l'encargáu de dirixir y controlar l'aición del executivu. Suel tener nos rexímenes presidencialistes, semipresidencialistes y parllamentarios el poder de xestionar el so gabinete, nomar y separtar con llibertá a los ministros y ser el responsable últimu de l'aición del gobiernu.
Por mor de la inxeniería constitucional qu'hebo tres de l'adopción de la Constitución de Weimar, la figura del Xefe de Gobiernu algamó gran relevancia y pesu nos sistemes políticos occidentales que tienen güei'l pesu de la so aición política nel gobiernu en cuenta de nel parllamentu, onde lu tuvieren enantes.
Cesión
Nel ámbitu del Drechu Internacional, conozse col nome de cesión el fechu pol cual un estáu-y cede a otru un espaciu xeográficu de so, tresfiriéndo-y la soberanía a tolos efeutos. Esta cesión pue facese por mor d'un tratáu, d'un armisticiu y como castigu o con arreglu a un intercambeu de clater económicu. Exemplu d'esto cabero sedría la venta d'Alaska por parte de Rusia a los Estaos Xuníos.
Conquista
Nel ámbitu del Drechu Internacional, la conquista ye un mou derivativu d'alquisición de la soberanía territorial. Produzse por mor d'una guerra y una ocupación formal de la fastera en cuestión.
Güei la conquista yá nun tien emplegu xurídicu, tres de qu'en 1945 la Carta de les Naciones Xuníes prohibiere de xeitu espresu la guerra.
Augües territoriales
Les augües territoriales d'un estáu nel ámbitu del Drechu Internacional nun son nin los llagos nin los ríos y el restu d'espacios acuáticos qu'haiga dientro d'un estáu, sinón aquelles augües interiores del mar; que son les qu'hai ente la mar llena y la baxamar, les de les ríes, puertos, canales marítimos ya estuarios.
Según la Convención de Xamaica, les augües asitiaes nel interior de la llinia de base del mar territorial son augües interiores del estáu.
L'anchura'l mar territorial mídese a partir de la llinia de base, que ye la llinia la baxamar, a lo llargo la costa. Entiéndese a tolos efeutos que los puertos formen parte de les augües interiores.
Mar Territorial
Nel ámbitu del Drechu Internacional, y acordies cola Convención de Xamaica, la soberanía de los estaos estiéndese más alló'l so territoriu y de les sos augües interiores a la franxa de mar asitiada xunta l'estáu, que denómase mar territorial.
La Convención de Xamaica, establez el llargor d'esta franxa de mar en 12 milles náutiques. Sicasí, surden problemes cuando les costes de dos estaos tán a menos de 24 milles una d'otra, casos nos que prevalez - de nun ser qu'haiga un alcuerdu a la escontra - el citeriu de la llinia media.
La soberanía de los estaos nel so mar territorial nun ye dafechu plena. Asina, impónse el drechu de pasu inocente a tolos buques d'otros países, siempres que seya rápido y continuu, y nun s'aparen magar que nun seya por fuercia mayor. L'estáu ta amparáu pola Convención de Viena pa evitar cualsiquier pasu que nun seya inocente.
Estrechos internacionales
Asina, ta permitíu'l pasu en tránsitu, qu'inclúi tamién a aviones, a la escontra de lo qu'asocede col pasu inocente. Un exemplu d'estrechu internacional reguláu pola Convención de Xamaica ye l'Estrechu de Xibraltar
Pasu en tránsitu
El pasu en tránsitu, ye un réxime de circulación nos estrechos internacionales reguláu pola Convención de Xamaica y que carauterízase por dexar l'exerciciu de la llibre ñavegación y sobrevuelu de los estrechos internacionales namái que pa pasar de xeitu rápidu y non interrumpíu pel estrechu ente una parte d'alta mar o d'una zona económica esclusiva y otra.
Zona contigua
Nel ámbitu del Drechu Internacional conozse col nome de Zona contigua a la fastera de mar de 24 milles náutiques cuntaes a partir de la llinia de playa, o, lo que ye lo mesmo, otres 12 milles más alló del fin de les 12 milles del mar territorial.
Los estaos, nesta zona contigua, tienen les competencies que vienen darréu:
B) Sancionar les infraiciones d'eses lleis o reglamentos que se cometan nel so territoriu o mar territorial.
Zona económica esclusiva
Nel ámbitu del Drechu Internacional, conoze col nome de Zona económica esclusiva la institución que ñaz na Convención de Xamaica y que s'estiende por 200 milles marines cuntaes dende la llinia de playa. La llonxitú d'esta zona, tien rellación cola llonxitú media de les plataformes continentales, pero, d'esti xeitu, benefíciense tolos estaos y non namái aquellos que tengan les plataformes continentales llargues.
L'estáu ribereñu tien les competencies que vienen darréu:
A) Drechos de soberanía pa los fines d'esplotación, conservación, ordenación y esploración de recursos ñaturales, lo mesmo los vivos que los non vivos asina como del fondu'l mar y del subsuelu.
B) Xusrisdicción con arreglu a les dimposiciones de la Convención al respeutive.
1- Al establecimientu ya emplegu d'islles artificiales, instalaciones y estructures.
2- A la investigación científico marino.
3- A la proteición y preservación del mediu ambiente.
C) Otros drechos y deberes previstos na Convención.
Alta mar
Nel Drechu Internacional, conozse como Alta Mar toles partes del mar que nun tán incluyíes na zona económica esclusiva, el mar territorial o les augües interiores.
L'alta mar ta abierta a tolos estaos y nella tienen les llibertaes que vienen darréu:
A) La llibertá de ñavegación.
B) La llibertá de sobrevuelu.
D) La llibertá de pesca
E) La llibertá de pesquisa científica.
Dengún estáu va poder someter denguna parte a la so soberanía. Sicasí, la llibertá de l'alta mar nun inclúi la esploración y esplotación de los recursos naturales asitianos nos fondos marinos y el so subsuelu que tean perbaxo d'aquelli.
Amás, los barcos que tean n'alta mar nun tienen más xurisdicción que la del estáu de la so bandera.
La Fonte'l Cañu
La Fonte'l Cañu ye una bandina tradicional de música asturiana del conceyu de Xixón. Entamó nel añu 2004, na paroquia de Veriña d'Arriba. Anguaño ta formada por cuatro músicos que faen una riestra de melodies asturianes y propies.
La Fonte'l Cañu ta formada por:
Jean Giraud
Jean Giraud, llamáu Gir o Moebius (Nogent-sur-Marne, Val-de-Marne, 8 de mayu de 1938; París, 10 de marzu de 2012) foi un dibuxante y guionista francés de cómic.
Pasa la so neñez en Fontenay-sous-Bois nes afueres de París.
N'otru tiempu taba de «moda» utilizar les iniciales pa tomar un nome martísticu (como por exemplu Hergé por R.G., Remi Georges), pero'l nomatu Jijé yá taba utilizáu por Joseph Gillain. Por eso'l so primer seudónimu foi Gir (baxo'l que asoleya los primeros "Blueberry"), depués Moebius. Esi nomatu ye verdaderamente inspiráu pol nome del matemáticu August Ferdinand Möbius y la so famosa cinta. 
El so estilu gráficu, mui variable, pue dir del realismu detalláu de los entamos como les aventures de Blueberry, entamaes en 1963, pero dir tamién hacia esbozos llíricos de trabayos más recientes.
Ye l'autor del "Bandard fou", del "Garage hermétique" (les aventures del mayor Gruber), del ciclu d"'Edena", de "Little Nemo" y del ciclu del "Incal" (con Alejandro Jodorowsky). Los sos universos tán esencialmente centraos sobre una ciencia-ficción fantasmagórica y delirante y una poesía teñía de metafísica.
Participó na escritura del dibuxu animáu "les Maîtres du temps" (René Laloux, 1981). Trabayó na concepción gráfica de dellos films como: 
Tamién ye l'autor d'una autobiografía: "Giraud Moebius — Histoire de mon Double", "éd. Numéro Un".
En 1999, ye presidente del xuráu de la primera edición del Festival de "Très Court".
Cosa rara pa un autor de la escuela franco-belxicana, ye reconocíu al otru llau del Atlánticu pol so talentu, y ye una referencia gráfica pa la nueva xeneración d'autores de cómica, en parte gracies al so trabayu pa Silver Surfer, sobre'l que fizo una novela gráfica.
Del 1 de marzu de 2004 al 13 d'abril de 2005 tuvo llugar en París la esposición Miyazaki-Moebius, esponiendo en paralelo los trabayos de Jean Giraud y de Hayao Miyazaki, conocíu realizador de películes d'animación xaponeses del "studio Ghibli", como "Mon voisin Totoro" o "La Princesa Mononoke". 
Pablo Texón
Pablo Texón Castañón (1977, Felechosa, Ayer) ye un escritor n'asturianu, llicenciáu en Filoloxía Española, especialista en Filoloxía Asturiana y profesor d'Asturianu y de Llingua Castellana y Lliteratura.
Aparte de dellos testos espardíos en distintes publicaciones ("La Nueva España", "El Comercio", "Eventual", "Lliteratura", "Les Noticies", "Elsúmmum", etc.) espublizó'l poemariu "Toles siendes" (Premiu Nené Losada Rico), en Trabe nel 2005, el volume de narrativa "Catedral" (Ámbitu, 2006) y ta pa salir el poemaiu "La culpa y la lluz", ganador del Premiu Teodoro Cuesta de Poesía. Apaez nes antoloxíes "Escritores en Llanes" y "Versos Diversos".
Nel añu 2011 asoleya'l llibru "L'alma robada", editáu por Publicaciones Ámbitu, catorce testos en prosa poética basaos n'otres tantes semeyes de los fotógrafos Pablo Lorenzana y Mario Rojas.
Como traductor, encargóse de l'adaptación de "Xulia" (Ámbitu, 2006), que foi representada pola compañía de teatru Margen. Igualmente sería l'encargáu de tornar una escoyeta de poesíes del autor estauxunidense Raymond Carver
Ta encuadráu dientro de la "Tercer Xeneración" del Surdimientu y ganó, amás de los yá mentaos, dellos premios: Fernández Lema, El Garrapiellu, Los Bilordios de Pinón, Bimenes, etc.
Tien asoleyaos los llibros que vienen darréu:
Ente los trabayos de traducción:
El Correo de Asturias
Casa Conceyu
La Casa Conceyu o Ayuntamientu ye un muérganu nel que se sofita l'Alministración Municipal n'España. Ta integráu pol Alcalde, y los Conceyales.
El so réxime xurídicu contiénse, principalmente, na Llei 7/1985, de 2 d'abril, reguladora de les Bases del Réxime Llocal. Hai de tener en cuenta, amás, la correspondiente normativa autonómica. A día de güei, el Principádu d'Asturies nun aprobó la so Llei de Réxime Llocal.
Per otra parte'l Plenu de la Casa Conceyu ye'l muérganu nel que s'asitien tolos conceyales, y presidíu pol Alcalde. Amás ta la Xunta de Gobiernu Llocal, preceptiva en tolos conceyos de población superior a 5.000 habitantes. Ta integrada pol Alcalde, que la preside, y los conceyales nomaos por esti, en númberu non superior a un terciu del total esistente.
Los Conceyos tienen atribuyida la competencia d'autoorganización, d'alcuerdu cola normativa de réxime llocal. Por eso la so cadarma pue variar d'una Casa Conceyu a otra. En tou casu, sacante l'Alcalde y el Plenu municipal, puen destremase los vinientes servicios:
El Comunista
El Comunista foi un selmanariu políticu d'orientación anarquista, muérganu de los grupos cumunistes-llibertarios d'Asturies, espublizáu en La Felguera en 1920.
Comunismo
Comunismo foi una revista teórica mensual de tendencia trotskista editada n'Uviéu ya impresa en Xixón en 1931, "Comunismo" cuntó cola collaboración de José Loredo Aparicio, León Trotski, Andréu Nin y Juan Andrade.
Premios Óscar
Los Premios de l'Academia, meyor conocíos como los Oscar, son los premios cinematográficos otorgaos añalmente, nel mes de febreru, pola Academia de les Artes y de les Ciencies Cinematográfiques en Los Angeles, California.
El premiu ye una estatuilla dorada que representa un home desnudu calteniendo una espada qu'espera de pie so un rollu de película con cinco radios. Cada radiu simboliza una de les cinco rames orixinales de l'Academia: actores, guionistes, directores, productores y téunicos. La estatuilla foi creada en 1928 pol escenógrafu de la Metro Goldwyn Mayer, Cedric Gibbons, que dibuxó un bocetu de la estatuilla qu'entregaríen a los premiaos. A partir de 1931 conoceríase popularmente col nome d'Oscar dende que, según se cuenta a mou d'anécdota, Margaret Herrick esclamó al vela que se-y asemeyaba al so tíu Oscar.
La primera ceremonia d'entrega de los premios de l'Academia tuvo llugar el 16 de mayu de 1929 nel Hollywood Roosevelt Hotel, trescurriendo ensin sobresaltos al conocese los nomes de los premiaos dende'l 18 de febreru.
Al concursu presentábense orixinalmente les películes estrenaes en Los Angeles dende'l 1 d'agostu fasta'l 31 de xunetu del añu anterior a la ceremonia d'entrega de los premios. Pa los premios de 1933 acordóse prollongar el plazu d'estrenu fasta'l 31 d'avientu de 1932, fecha que se caltuvo a partir d'entós, de forma qu'a partir de 1934 concursen les películes estrenaes ente l'1 de xineru y el 31 d'avientu.
La eleición de los ganadores realízase en dos etapes. Na primera son nominaos al Oscar cinco posibles ganadores. Esta nominación realícenla los miembros de l'Academia que pertenecen a la mesma especialidá de los nominaos. Asina, por exemplu, los actores voten a los actores que son nominaos, los guionistes a los guionistes, y asina sucesivamente. Pol contrariu'l ganador en ca categoría ye elexíu pola totalidá de los miembros de l'Academia, seya cuala seya la so especialidá. Toles votaciones faense en secretu y la de los ganadores de tal forma, que nengún miembru l'Academia conoz los resultaos. Pa ello intervién una prestixosa firma d'auditoría, que ye la encargada de facer el recuentu los votos. Fasta'l momentu la ceremonia, nel que son presentaos los nominaos de ca categoría y ye abiertu'l sobre llacráu col nome'l ganador, nun esisten más qu'especulaciones.
Kaki Arkarazo
Kaki Arkarazo ye un músicu y productor musical vascu.
Foi miembru de los grupos M-ak, Kortatu, Negu Gorriak y Nación Reixa, nos que tocaba la guitarra y exercía de productor. Amás, foi'l productor de dellos artístes y grupos como Fermín Muguruza,Os Diplomáticos de Monte Alto, Xenreira, Chucho, Kashbad, Anari, Amparanoia, Betagarri, Banda Bassotti , Atom Rhumba Los Deltonos y los grupos asturianos Dixebra y Skanda.
Betagarri
Betagarri ye un grupu de música del País Vascu que se formó a finales del añu 1992, pero nun foi fasta febreru de 1997 que grabaron el so primer discu, Betagarri, asoleyáu por Mil A Gritos Records. Na so llarga trayeutoría Betagarri tien actuao per tol Pais Vascu, l'estáu español, ficieren delles xires europees y dos xires per Xapón. 
N'Asturies Betagarri actuó en dos ocasiones, les dos dientru del festival Asturies nun escaez en conmemoración de la Revolución de 1934, nel añu 2000 en Noreña y en 2005 n'Avilés.
Galiana Xoven
Galiana Xoven ye una peña d'apoyu al Real Avilés, fundada en 1990. El so nome fai referencia a la antigua cai de la "movida" n'Avilés. Ye formada básicamente por xente mozo. Tien acompañáu al equipu realavilesín per tol estáu.
Román Suárez Puerta
L'estadiu Román Suárez Puerta (enantes de "La Esposición") ta asitiáu n'Avilés, ente les cais José Cueto, Juan Ochoa y Fernando Morán, nel barriu de Les Meanes. Ye municipal y ta arrendáu al Real Avilés. Cunta con pista d'atletismu ya illuminación artificial.
El terrén del campu mide 105 x 65 m y ye d'herba natural.
Foi inauguráu en 1943, que foi proyeutáu en tiempos del alcalde Román Suárez Puerta, al que-y debe'l nome.
Foi remocicáu y reinauguráu en 1999 con un partíu de fútbol ente'l Real Avilés y el Real Uviéu, y cola presencia del entóncenes Presidente del Principáu d'Asturies, Sergio Marqués y del alcalde Agustín González.
De la estructura vieya del estadiu caltiénse ún de los fondos de rotonda.
La capacidá ye d'unos 5.400 espectadores, de los que más de 4.200 son de les dos nueves grades llaterales y 1.132 na grada de fondu nomada de rotonda pola so forma. El remocicáu del estadiu taba proyeutáu en tres fases, la primera yá fecha, la segunda acercar les graes llaterales al campu y la tercera construyir nuevos fondos. La capacidá total de facer les tres fases sedría de 12.700 espeutadores.
Les Meanes
Les Meanes ye un barriu del centru de la ciudá d'Avilés. Asítiase nel centru d'Avilés, ente La Villa, Sabugo San Cristoba y El Carbayedo. Lo más significativo de la zona ye'l parque, que fai les formes de plaza central, l'estadiu Nuevo Román Suárez Puerta sede del Real Avilés, y "La Esposición", antigua esposición de ganaos, que llueu tuvo diferentes usos, de pistes de tenis, polideportives y aparcamientu. Anguaño ye un aparcamientu soterrañu y una ampliación de parque. 
Nel barriu asítiase un colexu, la Escuela Oficial d'Idiomes, un centru de salú y el Complexu Deportivu Avilés ente otros equipamientos. 
Fumetti
Fumetti ye'l nome dau n'Italia al cómic.
La palabra "fumetti" significa "pequeña fumareda", en referencia al aspectu de les pompes que sirven pa facer falar a los personaxes.
Los personaxes de "fumetti" de mayor sonadía n'Italia son: "Tex Willer", "Diabolik", "Il Grande Blek", "Alan Ford", "Zagor", "Il Commandante Mark" o "Pépito".
etc.
N'Italia hai un Sindicatu Nacional d'autores de cómic: ye'l SILF/SLC/CGIL, y tamién una axencia de prensa pa les informaciones sobre'l novenu arte: afNews.
Mesoamérica
Mesoamérica ye'l términu col que se denoma a la rexón del continente americanu que comprende aproximadamente'l sur de Méxicu (dende una llinia que va dende'l ríu Fuerte, baxa haza'l sur fasta los valles del Bajío y darréu sigue col rumbu norte fasta'l ríu Pánuco), y los territorios de Guatemala, El Salvador, Belize, y les porciones occidentales d'Hondures, Nicaragua y Costa Rica. Ye una macrorexón cultural de gran diversidá étnica y llingüística, la so unidá cultural básase n'aquello que Paul Kirchhoff definió como'l "complexu mesoamericanu".
Ente otres coses, el nomáu complexu mesoamericanu inclúi l'agricultura del maíz, l'usu de dos calandarios (ún ritual de 260 díes ya otru "civil", de 365 díes), los sacrificios humanos y la organización estatal de les sociedaes.El complexu mesoamericano sirvió como preséu teóricu pa destremar a los pueblos de la rexón con respeutu a otres macrorexones culturales de la redolada, como Aridoamérica y Oasisamérica. El primeru d'estos términos tamién foi alcuñáu por Kirchhoff. Nes fontes de fala inglesa, dambes macrorexones son agrupaes nel "Suroeste" estaunidense (que n'ocasiones inclúi erróneamente como "perifériques" a les cultures del Bajío o'l Norte de Mesoamérica).
Nacho Martínez
Ignacio Martínez Navia-Osorio (Mieres, 1952 - Uviéu, 24 de xunetu de 1996) foi un actor asturianu. 
Los primeros pasos como actor tuvieron llugar col teatru universitariu n'Uviéu. Entamó la so carrera cinematográfica como hermanu de "Tasio", na película del mesmu nome dirixida por Montxo Armendáriz. Ensin embargo el papel pol que será recordáu ye'l del torero, na película, Matador, de Pedro Almodóvar, onde compartía protagonismu con un mui mozu Antonio Banderas. D'Almodovar son tamién La Ley del Deseo y Tacones Lejanos nes que Nacho tamién participaría. Tamién tendría un pequeñu papel na película de cultu del cine español El viaje a ninguna parte de Fernando Fernán Gómez. El so aspectu y la so dicción convirtiéronlu nun galán atípicu dientro del cine español, con un ciertu aire solombriegu.
Xunto a la so carrera d'actor de cine, tuvo una llarguísima trayectoria como actor de doblaxe tanto de cine como de dibuxos animaos. Falleció como consecuencia d'un cáncer de pulmón a la corta edá de 44 años lo que cortó pola freba la so trayectoria como actor. Nel añu 2006 foi recordáu na XX gala de los Premios Goya. El Festival de Cine Internacional de Xixón concede un Premiu Nacional de Cinematografía que lleva'l nome de "Nacho Martínez", este premiu foi concedíu nel añu 2005 a l'actriz Assumpta Serna, que fuera la so compañera de repartu en "Matador".
Azteques
Los Azteques -tamién denomaos Mexica- foron un pueblu dominante nel Área Central de Mesoamérica demientres el periodu posclásicu tardíu (1320-1521, aprox.). Yeren una de les tribes azteques de fala "nahuatl" d'aquella área y periodu. Estos pobladores nomábense a sí mesmos "mēxicah" (pronunciáu "meshica", forma singular "mēxicatl") o "tēnochcah" (habitantes de Tēnochtitlan). El términu "azteca" significa 'oriundu d'Aztlán' y yera'l nome qu'apaecía nos mitos del pueblu mexica. L'usu del términu "azteca" pa referise a tolos pueblos venceyaos colos mexicas foi suxeríu pol naturalista y xeógrafu alemán Alexander von Humboldt nel sieglu XIX pa destremalos de los mexicanos d'anguaño y ta xeneralizáu'l so usu. Anque esa aceición nun ye unánime ente los investigadores, los sos defensores retruquen que l'usu xenéricu del xentiliciu "azteca" tien la ventaxa de sorayar la unidá cultural de la gran diversidá d'etnies afincaes nel Área Central y territorios de la redolada demientres el posclásicu mesoamericanu (tenochcas, tlatelolcas, tepanecas, otomíes, acohuas, matlatzincas, chalcas, tlahuicas, etc.). Per otru llau, hai de precisar que nun pue identificase direutamente "mexica" con "tenochca", sinón qu'esistíen dos subgrupos étnicos dientro'l grupu mexica (a la so vez un subgrupu del xenéricu azteca): taben los "mexica-tenochca" (de Tenochtitlan) y los "mexica-tlatelolca" (de Tlatelolco), anque los segundos, políticamente subordinaos a los primeros nel caberu periodu prehispánicu, tienden a ser escaecíos, tapecíos pol desigual pesu de la hestoria y propaganda tenochca nes fontes antigües y nos llibros d'hestoria modernos.
L'orixe de los mexicas endolcase nel fonderu misteriu de los rellatos mitolóxicos. Asítiase n'Aztlán, como la llocalidá orixinal, d'u partieron pa facer una penosa migración que duró más de 200 años. Les diverses versiones del rellatu coinciden n'esplicar la vocación mesiánica d'esti pueblu. 
Aztlán, llocalidá norteña, u rixe'l color blancu, afayábase na redolada de Chicomóztoc, "el sitiu de les siete cueves" onde, según s'esplicaba, formárase la humanidá, que nos caberos tiempos tevo como destín poblar el mundu conocíu. Chicomóztoc ye un área, tamién conocida como La Quemada, que comprende 216 hectárees nel municipiu de Villanueva, estáu de Zacatecas. D'ellí partieron les nomaes tribus nahuatlacas, siendo los mexicas los caberos n'abandonar el llugar. 
Demientres la migración, enantes d'aportar a lo que darréu se diba convertir na ciudá de México-Tenochtitlan, los mexicas afincáronse temporalmente n'estremaos llugares. El tiempu que permanecíen nesos llugares variaba dende meses fasta venti años o más, según les condiciones específices de cada sitiu.
Los sitios más importantes na ruta de los mexicas, amás de Tula, son aquellos u ficieron la ceremonia'l fueu nuevu o fiesta de la Xiulmolpillia. Esta celebración facíase al cumplise un ciclu de 52 años y consistía en conformar ataos de 52 vares que s'amburaben na foguera sacra, indicando qu'un periodu de tiempu concluyera y morría de forma grandiosa. 
El destín final de los mexicas siñólu l'alcuentru col signu sacru, l'aigla sobre'l nopal que crecía nun isllote en metanes de la cuenca lacustre, símbolu de la tierra prometida, amás d'asemeyáse col qu'abandonaron 200 años atrás. El círculo de la so hestoria zárrase y entama una nueva dómina, la de la sedentarización definitiva.
De magar l'añu 1325 D.C, nel que se funda la fundación de México-Tenochtitlan, los mexicas institúin como forma de gobiernu la tlatocayotl, que pue tornase como señoríu, al que los europeos definieron como un imperiu. El supremu gobernante yera'l tlatoani, el so nome remanez del verbu tlatoa que significa falar. 
Once tlatoanis gobernaron a los mexicas demientres los cásique 200 años d'esistencia de México-Tenochtitlan. Dende Acamapichtli, el primeru, fasta Cuauhtémoc, el caberu, éstos foron los once tlatoanis mexicas. 
Na so organización política, social y relixosa la guerra ocupó un llugar cimeru y la sociedá encadarmóse de magar xerarquíes militares, compuestes por homes xovenes que rescamplaren pola so fiereza, valentía y belicosidá, a quienes se premiaba con honores y oxetos valiosos.
D'igual mena, les expresiones plástiques de la dómina insisten nos valores iconográficos venceyaos con esta actividá guerrera. Los edificios dedicaos a los dioses y los fastuosos palacios decorábense con pintures murales qu'exaltaben la guerra. 
Ye n'esti contestu onde se ficieron presentes los mexicas, conocíos tamién nos testos como azteques o tenochcas. Esti pueblu, que fundó la ciudá de México-Tenochtitlan, engarróse de secute colos sos vecinos, llogró alliances y venció a los sos enemigos. Pa mediaos del sieglu XV se pue falar del mundu mexica, pol predominiu d'esti grupu en gran parte de Mesoamérica, n'onde impunxo los sos ideales relixosos, militares y políticos. 
El pegollu de la organización social del pueblu mexica foi'l calpulli, que permitió'l xorrecimientu y desendolque del poderosu imperio mexica; esti grupo s'integraba por dos elementos sociales, perfechamente destremaos: los pipiltin, que constituyíen la nobleza, y los macehualtin o comunes. 
La nobleza cuidaba celosamente les sos rellaciones de llinaxe cola familia real, yá qu'éste yera'l so elementu distintivu. En documentos xenealóxicos inscribíense los nomes de los antepasaos, de los individuos vivos y especialmente d'aquellos que taben acabantes de ñacer. A los pipiltin se-yos permitía acumular y lucir riqueces y oxetos preciosos, especialmente xade, plumes y pelleyes, ansí como elegantes ropaxes, fechos d'algodón; habitaben en construcciones de calter palaciegu, prauticaben la poligamia y desempeñábense como funcionarios públicos, polo que yeran eximíos del trabayu manual, especialmente l'agrícola, y a cambeu recibíen tributu como pagu. 
Los macehualtin encargábense de tolos llabores pesaos na vida cotidiana: l'agricultura, la carga y l'acarréu. La so actividá distintiva implicaba'l trabayu coles manes, habitaben en choces cencielles, la so vistimienta facíase con fibres d'ixtle y teníen prohibíu, baxo pena de muerte, acumular, y muncho menos amosar, riqueces y oxetos preciosos. Se-yos ubligaba a la monogamia. 
Los artesanos y los comerciantes pertenecíen al grupu de los macehualtin. A ellos l'estáu les reconocía-yos la importancia del so trabayu especializáu, llibrándo-yos de los llabores del campu; pero, a cambeu, debíen pagar como tributu aquellos oxetos que producíen coles manes, o bien, los que trayíen dende alloñaos tarritorios. 
Los esclavos, nomaos "tlacotin", taben nesta condición por deldes y podíen lliberase del so pagu. L'estáu permitió que los homes mozos que rescamplaran na guerra, nun importando la so condición, pudieren esfrutar de los beneficios de la vida de la nobleza: la fama y la riqueza.
Los códices son los documentos que se conserven d'aquella dómina y el so estudiu facilita la comprensión del mou de vida y organización de la sociedá mexica.
Anque los códices que se conserven anguaño, posiblemente seyan una mínima parte de los que se ficieron, constitúin una pergrande riqueza y un legáu de valir incalculable. 
Otra de les coses curioses al respective de los códices ye la dispersión xeográfica de los llugares n'onde se conserven. Los más d'ellos tán lloñe de la tierra na que vivieron dalguna vez los sos autores. 
Darréu nómense dellos d'estos códices: 
D'alcuerdu colos rellatos de les antigües cróniques históriques Tlatelolco, "llugar del promontoriu de tierra", foi fundada en 1338 D.C., trece años depués de México-Tenochtitlan, por un grupu de mexicas descontentos pola distribución deles chinampes de la recién fundada capital de los azteques, que decidió exiliase y fundar un pequeñu señoríu independiente. Convirtióse nuna especie de ciudá satélite de México-Tenochtitlan, anque conservó una relativa independencia interna. 
Los tlatelolques, cuidando los sos intereses, gutaron la proteición de Tezózomoc, el señor de los tepanecas d'Azcapotzalco, de tal mena que'l so pimer tlatoani foi un fíu d'aquel gobernante. Tlatelolco espardióse militar y comercialmente de forma independiente a Tenochtitlan, fasta que foi conquistada por Axayácatl, quien eliminó al últimu tlatoani tlatelolca, Moquíhuix. 
Dende los sos oríxenes, Tlatelolco dedicóse fundamentalmente al comerciu. Nesta ciudá esistió ún de los mercaos indíxenes más notables de la dómina y el más importante de Mesoamérica. Cada día más de trenta mil nativos axuntábense pa intercambiar los sos productos. El conxuntu del mercáu constituyíase por un gran espaciu al aire llibre, a manera de patiu, arodiáu d'habitaciones que servíen de bodegues. Los vendedores ufríen los productos a los compradores, que los alquiríen per aciu del troquéu direutu con otros productos. La nobleza emplegaba'l cacáu, les hachueles de cobre y el polvu d'oru a manera de moneda. 
Tlatelolco foi'l caberu focu de resistencia de los mexicas énte la invasión española. Foi'l llugar al que se replegaron los guerreros mexicas oponiendo una pergrande resistencia que duró cásique dos meses, fasta que Cuauhtémoc foi capturáu. 
El monumentu escultóricu que por escelencia identifica a los mexicas ye la Piedra del Sol, descubierta n'Avientu de 1790, na plaza mayor de la capital de la Nueva España. Tratase d'un monolitu de basaltu con inscripciones qu'axunten les idees cosmogóniques y les conocencies astronómiques del pueblu mexica. Pesa cerca de 24 tonelaes y fexose a fines del sieglu XV. Dende xunu de 1964 se pue almirar nel Muséu Nacional d'Antropoloxía ya Hestoria de la ciudá de México. Pol so conteníu simbólicu, nel que s'alvierten los nomes de los díes y los soles cosmogónicos, se lu nomó inxustificadamente Calendariu Azteca. 
Trátase d'un gran altar de sacrificiu gladiatoriu, conocíu como temalacatl, que nun foi concluyíu por mor d'una fondera frañidura, que va d'ún de los llaos haza'l centru de la pieza pola so parte posterior. De xuru, pesia la frañidura, debió ser emplegáu col envís de sustentar la llucha de los guerreros na ceremonia del Tlacaxipehuaaliztli. 
Nel diseñu del discu reconozse'l rostru de Xiuhtecuhtli, quien emerxe del furacu de la tierra, suxetando un par de corazones humanos y amosando la so llingua tresformada en cuchiellu de sacrificios. Aródienlu los cuatro soles qu'antecedieron al Quintu Sol, inscritos a la so vez na secuencia de los venti signos de los díes; éstos enmarquense cola figura del sol colos sos cuatro rayos, acompañaos simétricamente de les púes del sacrificiu. 
Arodien al astru dos Xiuhcoatl o "xerpes de Fueu", les que lu lleven pel firmamentu.
Manuel González Wes
Manuel González Wes (Corvera, 1873; Cabu Peñes, 1936) foi un periodista asturianu que en 1908 fundó el periódicu "La Voz de Avilés", del que foi primer direutor. Y de 1907 a 1912 foi presidente del Círculo Industrial y de Sport de Avilés (güei conocíu como "Real Avilés").
El periódicu, magar que nun yera exactamente de partíu, sí taba na órbita de José Manuel Pedregal, del Partíu Reformista de Melquíades Álvarez, y tenía un marcáu calter republicanu. Esti aspeutu fizo que'l diariu viviera dellos problemes pente la dictadura de Primo de Rivera, y saludó depués la llegada de la Segunda República. 
'MGW', como roblara dellos de los sos artículos, yera consideráu un home dotáu pa la oratoria y la divulgación, estudió Drechu na Universidá d'Uviéu depués d'haber ingresáu nun seminariu ensin llegar a ordenase sacerdote. El so fiu Juan González-Wes Dintén estudió tamién Drechu pero dende la adolescencia dedicose al diariu familiar del que foi director dende'l mesmu día del trunfu de los nacionales n'Asturies (21-10-1937) fasta'l so fallecimientu'l 23-7-1963. Otros fios de Manuel González Wes foron los artistes Fernando y Víctor Wes Dintén (o Fernando González-Wes Dintén). Una de las cais de Avilés lleva los apellios González Wes, pues foron promotores d'obres sociales, benéfiques y culturales como La Filarmónica, la Biblioteca Popular Circulante, la Sociedá Amigos del Arte, la Asociación Avilesina de Caridá, la Sociedá de Salvamentu de Náufragos, la Seición llocal de la Cruz Bermeya, la Escuela de Trabayu y el Club del Mar. En 1945 el so periódicu organizó la 1ª Regata Nacional de Traineres na ría d'Avilés.
Manuel González Wes morrió poco depués del españíu de la Guerra Civil española. Magar del so republicanismu, alloñándóse nidiamente del desenvolvimientu de la Segunda República, lo que valiera pa ser encuandráu como "facista" pol bandu "roju". Foi ún de los 'axusticiaos' siendo llanzáu dende un cantil del Cabu Peñes. El so cadáver nunca apaeció.
Meandros del Nora
Los meandros del Ríu Nora atópense na estaya anterior a la so confluencia col ríu Nalón, ye dicir, dende'l pueblu de San Pedru de Nora fasta'l banzáu de Priañes. El calce del Nora forma unes curves bien revesoses y encaxonaes, dixebrando asina los conceyos d'Uviéu y Les Regueres.
La flora nun tien un porgüeyu especial si bien na riba'l ríu atrópense estensiones de salgueru blancu y un ancinal dientro la fastera d'enfluencia la presa de Priañes. La fauna rescampla por dellos tipos d'aves ivernantes y pola xaronca común.
Foron nomaos Monumentu natural el 13 de marzu de 2003.
Fayona d'Eiros
La Fayona d'Eiros, yera una gran faya asitiada cerca del pueblu d'Eiros, nel conceyu de Tinéu. Esta especie pertenez a la familia "fagus sylvatica", tenía un altor de 28 mts, una copa de 30 mts y un diámetru de tueru de 4,45 metros. Créyese que superaba ampliamente los 200 años d'edá.
Foi declarada Monumentu natural el 27 d'abril de 1995.
En xineru de 2009 l'aire fizo desapaecer esti árbol.
Carbayón de Valentín
El Carbayón de Valentín ye un enorme y nudosu carbayu pertenez a la familia "Quercus robur" y ta afitáu nel llugar de Valentín, nel pueblu de Xera, del conceyu de Tinéu. 
El carbayón ta averáu a la ilesia (o la ilesia ta averada a elli, ya que los árboles milenarios yeren veneraos poles poblaciones antigües, y como yera davezu nel procesu de cristianización, la ilesia cristiana edificaba los sos templos aprovechando esti fechu), les sos dimensiones son: un altor de 16 metros, una copa de 20, y un enorme tueru cuyu perímetru algama los 10 metros. Ye ún de los árboles más vieyos d'Asturies, nomáu en documentos anteriores al descubrimientu d'América en 1492.
Remexones d'Oneta
Los remexones (o firbias) naturales del ríu Oneta alcuéntrense prieto l'aldega d'Oneta nel conceyu de Villayón n'Asturies. Trátase dún gurupu de tres remexones permanentes en que'l más coñocíu pol so fácil acesu ye'l primer, denomáu "la Firbia", ye tamién el más guapu de los tres, ya que'l blincu d'augua ye'l mayor y algama los 15 metros d'altor. Baxando per un gulipu aportamos al segundu cuyu acesu ye daqué más enguedeyáu, esti segundo remexón nómase "Firbia d'abaixu o la Ulloa" ye más pequeñu y nun tan vertical como'l primer. Por últimu ta'l tercer remexón, el más pequeñu, que ye lluendio d'atropar por mor a que la senda ta desapaecida, nun hai camín marcáu y ye abondo inaccesible, asina nómase "la Maseirúa".
Foron declaraos monumentu natural el 19 d'abril de 2001.
Sufreral de Boxo
El Sofreral de Boxu ye un grupu sufreres o carbayos "corques" de la triba "quercus suber", que s'atopa nel conceyu d'Allande, enmarcada nes Sierres de Carondio y Valledor, averada al pueblu Boxo, na fastera d'A Serra de Murellos.
Ta formáu por dos mases d'árboles dalgo separtaes ente sí, les dos tienen árboles vieyos y novalinos. Esta viesca de sufreres ye la más importante d'Asturies y debe la so estrañeza a la so situación xeográfica, siendo un árbol de llatitúes más caldies.
La regulación del descorteyáu quedó recoyida nel Decretu de Declaración del Monumentu Natural nel añu 2002, quedando prohibíos los descorteyaos masivos de los árboles y que nun seyan d'usu tradicional.
Nesti sufreral destaca la presencia de la llagartesa serrana qu'apaez en cuetes más baxes que nel restu de la cordelera. Les aves presentes nesti espaciu son les típicas de los espacios forestales asturianos, pudiendo destacar por algamar una densidá dalgo más ellevada'l capellán. Amás, nun ye raro ver esnalar al buzacón.
Dende La Puela, pela AS-14 contra a Grandas y llueu l'ALL-4 hasta Bendón. Dende ellí per una pequeña carretera hasta Is y posteriormente per una pista forestal hasta'l pueblu de Boxo.
Texu de Salas
El Texu de Salas ye un árbol milenariu perteneciente a la triba "Taxus baccata", y que podemos atopar na llocalidá de Salas. Ta asitiáu nel cementeriu, al llau de la ilesia parroquial, nesi mesmu espaciu hai otru texu, magar que de menor tamañu.
Los sos valumbos son: 12 metros d'altor, 12 metros de zafa y 6,5 metros de perímetru.
Esti texu foi declaráu Monumentu natural el 27 d'abril de 1995.
Ricardo Mella
Ricardo Mella (Vigo, 1861 - Vigo, 7 d'agostu de 1925) foi un periodista y anarquista español.
Estudió bachilleratu en Vigo y yá anantes apaez vinculáu al Partido Republicano Federal nel que tamién militaba so padre. Bien ceo entamó a collaborar cola prensa federalista pa pasar más sero al anarquismu.
En 1900 participó en París nel clandestín Congresu Sindical Internacional. Igualmente participó en Reus nun certamen socialista nel que presentó el trabayu "El problema de la emigración en Galicia".
La so profesión de topógrafu llevólu a trabayar en dellos sitios de la xeografía española, ente ello Asturies. En 1903 pronunciaría una conferencia nel Institutu Xovellanos de Xixón, onde conocería a Eleuterio Quintanilla col que acabaría manteniendo una gran y provechosa amistá, col que fundaría en 1910 el periódicu Acción Libertaria.
A la so muerte un ensamu d'amigos de Mella entamó la xera de publicar les sos "obres completes". Ocuparíen seis volúmenes y el primeru, "Ideario", foi asoleyáu en Xixón, con un prólogu de José Prat y un estudio biográficu de Pedro Sierra. Tamién el segundu volumen vio la lluz en Xixón, en 1934, con prólogu d'Eleuterio Quintanilla.
Teixu de Bermiego
El Teixu de Bermiego o Teixu la Ilesia ye un texu de la especie "Taxus baccata L." que podemos atopar na llocalidá quirosana de Bermiego (Asturies) averáu a la ilesia, allugada a les afueres del pueblu.
Esti texu milenariu ta declaráu Monumentu Natural el 27 d'abril de 1995 polo que ta protexíu ya incluíu nel plan de recursos naturales d'Asturies. 
La so morfoloxía ye cuasi perfeuta con una zafa que mide 15 metros, un altor de 10 metros y un perímetru de tueru d'ente 6.5 y 7 metros. Ye consideráu por dellos autores como'l texu más antigu d'Europa.
Rebollu de Bermiego
El Reboḷḷo (o el Rebocho) de Bermiego ye un árbol milenariu de la triba "Quercus pyrenaica" que s'alcuentra na llocalidá quirosana de Bermiego, n'Asturies. Ta asitiáu nel centru'l pueblu, al llau la capiella San Antonio. Esti rebollu foi declaráu Monumentu Natural el 27 d'abril de 1995 polo que ta protexíu y incluíu nel plan de recursos naturales d'Asturies. 
Vaxina
La Vaxina ye un conductu muscular elásticu que nes femes de los mamíferos, estiéndese dende la vulva (lo más esterior del sistema reproductor de la fema) hasta l'úteru. Esti conductu ye utilizáu en xeneral pa realizar l'actu sexual y pal allumamientu.
Nel casu de la especie humana, y dalgunos antropoides, esti conductu usase tamién, pal placer, en otres práutiques sexuales nun orientaes a la reproducción.
L'aniciu de la pallabra paez lligada a la funda utilizada pa guardar les espades (nomada vaina en llingua común). Al trespasar de los sieglos usóse en trataos d'anatomía'l llatinismu vaxina pa referise al conductu del órganu reproductor femenín.
Pene
Les arteries (enriba) y venes (abaxo) penetren nos cuerpos cavernosos y el cuerpu esponxoso, que son cavidaes llargues asitiaes a lo llargo'l pene. La ereición ocurre cuando los pequeños músculos de les arteries permiten que los cuerpos cavernosos llénense de sangre, demientres qu'otros músculos de les venes bloquien el drenaxe de la sangre.]]
El pene (del griegu πέος, translliterau péos) ye'l muérganu copulador masculín, qu'intervién, amás, na escreción urinaria.
Bufón de Santiuste
El Bufón de Santiuste ye'l mayor bufón de la costa oriental, pudiendo algamar unos 40 metros. Alcuéntrase na llende más oriental del conceyu de Llanes (Asturies). 
Un bufón ta formáu en piedra caliar de monte, qu'al tar nun cantil ye erosionáu pol mar pembaxo y pol agua de la lluvia o ríos penriba, esta erosión forma unes cavidaes karstiques a mou de güecu de chimenea. Cuando la marea sube, l'agua y l'aire enllenen el güecu producíu saliendo al esterior penriba del cantil lo que provoca un chorru pulverizáu d'agua de mar al que se xune un soníu carauterísticu que ye lo que-y da'l nome de bufón.
Foi declaráu Monumentu Natural el 5 d'avientu de 2001, xunto col so entornu y el cantil.
Carbayera de Tragamón
La carbayera de Tragamón ye una viesca con una soperficia averada a les 3,8 ha d'arboles centenarios asitiada a orielles del ríu Peña francía nel pueblu de Cefontes, parroquia de Cabueñes, conceyu de Xixón (Asturies). Forma parte del Xardín Botánicu Atlánticu de Xixón. Foi declaráu monumentu natural el 13 de marzu de 2003 polo que ta abellugáu y encluyíu nel plan de recursos naturales d'Asturies. 
Esta viesca ye uno de los meyores y escasísimos exemplos de la antierga mata basal atlántica. Nella predominen los carbayu(Quercus robur y Q.pyrenaica), magar que tamién atropamos exemplares de castañal, faya, pláganu, crezu, alcafresna o inclusive llaurel. Prieto afáyabase La Carbayera de La Isla, onde aemás de carbayos alcuéntrese otres tribes como texos y xardones. Dientro de la fauna adicamos aves cantábriques como'l miruellu ("Turdus merula"), raitán ("Erithacus rubecula"), la cotoyina o el pinzón ("Fringilla coelebs"), asina como delles tribes de páridos, como'l chichipán, el carboneru garrapinos, l'agatión y, como non, l'esguil.
Estatutu d'Autonomía
L'Estatutu d'Autonomía ye la norma institucional básica d'una Comunidá Autónoma, reconocida pola Constitución española de 1978 nel artículu 147 y de la cual la so aprobación llévase a cau per aciu d'una Llei Orgánica, tipu de norma que requier el votu favoratible de la mayoría absoluta del Congresu de los Diputaos y del Senáu. Nél se recueyen, al menos, el denomatu de la Comunidá, les llendes, la organización y sé de les instituciones autónomes, les competencies asumíes y, si procede, los entamos del réxime llingüísticu.
"Dientro de los términos de la presente Constitución, los Estatutos sedrán la norma institucional básica de cada Comunidá Autónoma y l'Estáu los reconocerá y amparará como parte integrante del so ordenamientu xurídicu.
Hai dos formes d'acceder a l'autonomía. Per aciu del artículu 143 de la Constitución Española, accédese a l'autonomía "reducida" que foi pensada pa les comunidaes "non hestóriques", ye dicir, toes aquelles que nun plebiscitaren afirmativamente Estatutos d'Autonomía demientres la II República Española.
Puen acceder a ella toles provincies que tengan elementos hestóricos, culturales y territoriales comunes. Tamién se pue formar una comunidá autónoma, cuando asina lo esprese l'interés xeneral, que vien determináu poles Cortes Xenerales. 
Cataluña, Galicia y el País Vascu, en cambeu, accedieron a l'autonomía pol procedimientu afitáu nel artículu 151 y la disposición transitoria segunda de la Constitución Española, más abegosu pero qu'al mesmu tiempu permite algamar muncho enantes el techu competencial desllindáu pol artículu 149 de la Constitución (onde s'enumberen les competencies esclusives del Estáu). Tamién accedió por esti procedimientu Andalucía, anque ensin les peculiaridaes afitaes na disposición transitoria segunda, al nun plebiscitar afirmativamente Estatutu dalu demientres el periodu republicano debíu al güelpe militar que daría pasu a la Guerra Civil y a la posterior Dictadura franquista. Andalucía, poro, accedió a l'autonomía per aciu d'un referendum que se celebra'l 28 de febreru de 1981.
El procesu ye daqué estremáu, yá que'l proyeutu d'Estatutu faenlo namái los diputaos y senadores de les provincies y ha pasar por un referéndum popular enantes de ser ratificáu poles Cortes Xenerales y sancionáu y promulgáu pol Rei.
Meridianu
Los Meridianos son los círculos imaxinarios máximos que pasen pelos Polos.
Ente los infinitos meridianos distínguese especialmente'l Meridianu del llugar, que ye'l que pasa pel puntu au s'alluga l'observador. Suponiendo que l'observador ta nel puntu "O", el meridianu ye'l Pn-O-Ps-Pn.
Los Polos dividen esti meridianu en dos partes, la metada que pasa pol observador (Pn-O-Ps) nómase Meridianu Superior, a la otra metada nómase Meridianu Inferior. Polo xeneral, cuando falamos namái de meridianu tamos refiriéndonos al meridianu superior.
Primer meridianu: Ye'l meridianu que se toma como orixe para midir les llonxitúes; anguaño ye'l Meridianu de Greenwich, nomáu asina por pasar pel observatoriu d'esa ciudá inglesa. Poro, ye lo mesmo falar de Primer Meridianu que de Meridianu de Greenwich.
Meridianu de Greenwich
El meridianu de Greenwich, Primer Meridianu o Meridianu Cero ye'l semicírculu imaxinariu que xune los Polos y pasa per Greenwich, "('grinn-itch')", en concretu pol sol observatoriu astronómicu. Ye'l meridianu de referencia que tien llonxitú 0º, y dende'l que se faen les midíes haza tolos demás. El so opuestu (180º), o seya'l semicírculu que lu completa, ye nomáu Llinia Internacional del cambéu de Data, y pasa pol Océanu Pacíficu.
Empobinando dica'l sur dende Polu Norte'l meridianu trespasa los vinientes países: Gran Bretaña, Francia, España, Arxelia, Malí, Burkina Faso, Togu, Ghana y Antártida nel Polu Sur
Esti meridianu, adoutóse comu referente nuna conferencia internacional cellebrada en 1884 en Washington, a la que foron dellegaos de 25 países, aceutando ya fixando los vinientes acuerdos:
Per cada 15 graos, tenemos un fusu horariu. Llóxicamente hai un total de 24 (24 Fusos x 15º = 360º) El tamañu dalgunos países fai que tengan varios fusos horarios, y en delles vegaes la llinia de fusu adáutase a la xeografía, polo que nun coinciden colos meridianos.
Alministración pública
Por Alministración pública, polo xeneral, entiéndese a la organización integrada per un personal profesional, dotada de medios económicos y materiales públicos que pon en práutica les decisiones tomaes pol gobiernu. Componse de tou lo que la fai efectiva: funcionarios y edificios públicos, entre otros. Pola so función, ye'l enlaz entre la ciudadanía y el poder políticu. Ensin embargu, nun solo existe Alministración Pública nel Poder Executivu, sinon en gran parte'l Estáu e inclusu n'entes privados que desempeñen funciones alministratives por habilitación del Estáu. Del llatin "ad-ministrare", que significa servir, o de "ad manus traher" que alude a la idea de manexar o xestionar.
Pero el conceutu d'Alministración Pública pué ser entendíu dende dos puntos de vista. Dende un puntu de vista formal, entiéndese a la entidá que alministra, o seya, al organismu públicu que recibe del poder políticu la competencia y los medios necesarios pa la satisfacción de los intereses xenerales. Dende un puntu de vista material, entiéndese más bien l'actividá alministrativa, o seya, l'actividá d'esti organismu consideráu nos sos problemes de xestión y d'existencia propia, tanto nes sos rellaciones con otros organismos semexantes comu colos particulares pa asegurar la execución de la so tarea.
L'Alministración tien una serie de prerrogatives que la coloquen nuna posición superior a la del administráu. Entre dichos poderes destaquen:
Rasa llitoral asturiana
La rasa llitoral asturiana ye una franxa costera llana que percuerre tol llitoral asturianu. Tien un anchor d'ente 3 y 5 quilómetros y afáyase escalonada en trés niveles, ente los 0 y los 300 metros.
Les rases foron modelaes poles variaciones del nivel de la mar demientres los periodos glaciares ya interglaciares del Cuaternariu. Nos trés periodos de tresgresión (hai 20, 12 y 2 millones d'años), ficiéronse trés superficies d'abrasión, que nos periodos de regresión marina quedaron elevaes. Dende entós la rasa tuvo sometida a la erosión fluvial y a procesos de carstificamientu nos seutores caliares orientales.
El númberu de niveles de la rasa varía nos estremaos tramos del llitoral. Los trés niveles namái s'aprecien nidiamente nel cabu Peñes y al esti de Ribeseya. 
Sífilis
La sífilis venérea ye ua enfermedá orixinada pola bacteria "Treponema palidum"
Esta enfermedá divídese en tres etapes:
o síntomes cardiolóxicos (cardiosífilis), a nivel aórticu y mortal. Nun ye contaxosa
Na tercer etapa xenera una hipersensibilidá de la rempuesta inmune de tipu IV
Rempuesta inmune de tipu IV
La Rempuesta inmune de tipu IV ye la producía en casos d'infecciones na que los macrófagos son activaos polos llinfocitos T, al mesu tiempu activaos por antíxenos procedentes de la bacteria qu'infeuta.
Llista de conceyos de Navarra
Llista de los 272 conceyos de la Comunidá Foral de Navarra:
Capercaillie
Capercaillie ye un grupu de música folk escocés, de sonadía international, fundáu por Donald Shaw en 1984. Atopa la so insperación nel repertoriu tradicional céticu. La cantante Karen Matheson, de la que Sean Connery dixo: « la so voz ta bendita polos dioses », participó nel "Héritage des Celtes" de Dan Ar Braz, nos años 90 del sieglu XX. En 2003, concedióse-y el títulu de « Best Gaelic singer ». Con ocasión de los venti años del grupu grabaron un doble-cd recopilatoriu que salió en 2004. 
En 2002, Karen Matheson sacó un álbum en solitario tituláu "Time To Fall" y en 2006 "Downriver".
Relieve terrestre
El relieve terrestre fai referencia a les formes que tien la corteya terrestre o llitosfera na superficie, tanto al referinos a les tierres emerxíes, como al relieve somarín, ye dicir, al fondu del mar. Ye l'oxetu d'estudiu de la Xeomorfoloxía, sobremanera, al referinos a les tierres continentales ya insulares. La xeomorfoloxía ye una de les rames o ciencies principales que s'engloben dientro de la Xeografía físico y de les Ciencies de la Tierra.
La Xeomorfoloxía ye en gran parte l'estudiu de la formación del relieve xeográficu o de la topografía. El relieve fórmase pola interaición de los procesos:
Principáu
Un Principáu ye una forma de gobiernu na que'l xefe d'estáu ye un príncipe. Ésti modelu de gobiernu diose muncho na Edá Media nos periodos qu'abarquen del sieglu XV al XVIII, los principaos yeren políticamente falando, pequeñes rexones que dependíen de la metrópoli medieval. Anguaño esisten namái los de Liechtenstein, Luxemburgu, Mónaco y Andorra.
Tamién ye'l nome oficial d'Asturies por motivos históricos. El títulu de Príncipe d'Asturies pertiénlu l'heriedu a la corona d'España.
Na actualidá esisten, ente otros, los de Liechtenstein, Mónaco y Andorra.
Tamién forma parte del nome oficial de la Comunidá Autónoma española del Principáu d'Asturies y del Reinu Xuníu el Principáu de Gales, por motivos hestóricos. Los títulos de Príncipe d'Asturies y Príncipe de Gales ostentanlu los herederos a les corones d'España y Reinu Xuníu, respetivamente.
Tamién alcontramos otros tipos de principaos, como'l de Cataluña, el cual recibió esti nome durante la esistencia de la Corona d'Aragón y tuvo plenamente vixente ta'l sieglu XIX. Sin embargu, nel pol que establécese la división provincial d'España de Javier de Burgos, el único principáu que se menciona ye'l d'Asturies, mencionándose a Cataluña simplemente así. 
Na actualidá esisten tres estaos soberanos col rangu de principáu, nos que'l príncipe ye'l xefe del Estáu. Son:
Príncipe d'Asturies
Príncipe d'Asturies ye'l títulu cimeru que pertién l'heriede de la Corona Española. Anguaño ye "So Alteza Real Doña" Leonor de Borbón.
Pertién por Real Decretu dende 1977 los títulos históricos de los heriedes de los estremaos reinos hispanos: Príncipe d'Asturies, Príncipe de Girona, Príncipe de Viana, Duque de Montblanc, Conde de Cervera y Señor de Balaguer como heriede de los Reinos Llión, Castiella, Aragón, Navarra, Principáu de Cataluña y reinos de València y Mallorca. Los sos oríxenes remanecen de 1388, 1351, 1424, 1387, 1351, 1413, respeutivamente.
Los oríxenes del Principáu d'Asturies remóntense a los primeros años del sieglu XIV, cuando, nes Asturies d'Uviéu constituyó el primer gran señoríu nobiliariu pa don Rodrigo Alvares. Al morrer ensin sucesión, pasó a don Enrique de Trastámara que, a la vegada, cedió-ylu al so fíu bastardu: Alfonso Enríquez. 
Demientres el reináu de Xuan I, el conde de Noreña protagonizó una serie de revueltes que decidieron al Rei a confiscar el señoríu ya incorpoaralu a la corona de Castiella. Esta decisión de convertilu en realengu, confirmóla dos años más tarde, en 1385, otorgó testamentu mandó al so fíu Enrique:
Los términos de la redaición de la Célula Real de costitución del Principáu conozse por una escritura de confirmación fecha pol rei Xuan II de Castiella, el documentnu orixinal ta perdíu. Declaraba:
En 1388, a raíz del matrimoniu alcordáu ente'l Xuan I y el duque de Láncaster, hermanu del rei d'Inglaterra, pa los sos fíos Don Enrique de Castilla y doña Catalina, pa finar coles pretensiones de los Lancaster a la corona del Castiella (como descendientes de Pedru I), decidióse (alcuerdu de Bayona) que a semeyanza de Francia que los primoxénitos de los Reis yeren entitulaos Delfines y d'Inglaterra onde yeren Príncipes de Gales, en Castiella sedríen Príncipes d'Asturies.
El títulu de Príncipe d'Asturies n'adelantre sedrá ostentaáu pol Herederu de la Corona de Castilla y depués d'España. 
La institución del Príncipe d'Asturies nun foi un simple títulu d' honor, pues el territoriu asturianu pertenecía-yos como patrimoniu, la persona a la que se-y otorgaba'l títulu podía nomar xueces, alcaldes, etc., y gobernaben el Principado en representación de su Señor. Esta situación camudó colos Reis Católicos, quemenguaron el títulu de Príncipe de Asturias a una condición simbolica y honorífica, calter que se caltuvo colos reis de la Casa d'Austria y cola dinastía de los Borbones.
Crónica de Leodegundo
La Crónica de Leodegundo ye un rellatu históricu en cómic relativu a la monarquía asturiana y historia d'Europa, el Magreb y Oriente próximu creáu pol guionista y dibuxante asturianu Gaspar Meana. La historia abarca alredor de 180 años d'historia concentrada nos sieglos VIII y IX. 
L'ensamu de la obra consta de 25 comics escritos n'asturianu, de 48 páxines cada unu y ta editada en Xixón pola editorial Llibros del Pexe. 
Gaspar Meana recibio varios premios que vinieron a reconocer l'importante trabayu de documentación y divulgación qu'encontiaron la realización de la "Crónica de Leodegundo".
La colección ta dividida en veinticinco llibros que s'amesten en cuatro bloques, que son:
Hemisferiu
Un hemisferiu ye cauna de les metaes en qu'un planu que pasa pel so centru divide una esfera. Remanez del llatín y esti a la so vez del griegu: "hemi"= mediu; sphera: esfera.
Na Tierra considerense los hemisferios de magar la Llinia del Ecuador, anque en puridá nun ye una esfera perfeuta. Al norte, el nomáu "hemisferiu boreal" o "hemisferiu Norte", y al sur el nomáu "hemisferiu austral" o "hemisferiu Sur"'.
Tamién, de magar el Meridianu de Greenwich (llonxitú 0°), divídese a la Tierra nun hemisferiu oriental y un hemisferiu occidental, anque en puridá caún de los meridianos posibles partiría la Tierra en dos hemisferios. 
Los mesmos conceutos aplíquense a la esfera celeste. 
Hemisferiu Norte
L'Hemisferiu Norte o Boreal ye una de les divisiones clásiques en que se divide'l planeta Tierra. Correspuende a la metá del globu terráqueu asitiáu al norte de la Llinia del Ecuador, que la dixebra del Hemisferiu Sur.
L'Hemisferiu Norte ta compuestu na so mayoría por continentes, nél alcuéntrense la totalidá d'América del Norte, Centroamérica, Eurasia (Europa y Asia), la mayor parte d'África, la parte septentrional de Sudamérica y delles islles menores d'Oceanía.
Les estaciones del añu asocédense en forma inversa al Hemisferiu Sur. Asina, el branu boreal ye ente xunu y setiembre, mentantu que l'iviernu faelo ente avientu y marzu. Debío a que'l periheliu asocede en xineru, el branu boreal ye más llargu que l'austral y más caldiu; a la inversa, l'iviernu boreal ye más curtiu que l'austral y menos severu.
Hestóricamente, l'Hemisferiu Norte foi consideráu un hemisferiu ricu y desendolcáu, en contraste col Sur, debíu principalmente a la esistencia de los países europeos, Estaos Xuníos y Xapón nesta zona. Cerca del 90% de la población mundial habita estes tierres, especialmente en China ya India.
Cortes Españoles
Les Cortes Españoles o Xenerales son un muérganu constitucional del Estáu Español constituyíu y reguláu nel Títulu Terceru de la Constitución Española de 1978.
La Constitución española afita que les Cortes son les representantes del pueblu español y se componen de dos Cámares: el Senáu y el Congresu de los Diputaos. Tratase, poro, d'una configuración bicameral del Poder Llexislativu.
En representación del pueblu español exercen los aspeutos esenciales de la Soberanía Nacional: poseen la potestá llexislativa, apreben los Presupuestos Xenerales del Estáu, controlen l'aición del Gobiernu y desempeñen el restu de funciones que-yos atribúi la Constitución.
The Chieftains
The Chieftains son un grupu musical irlandés conocíos por facer y popularizar la música tradicional del so país.
El grupu grabó munchos álbumes de música tradicional irlandesa instrumental, asina como collaboraciones abondes con músicos populares de munchos xéneros como country o rock and roll. Ente estes collaboraciones destaquen músicos como Van Morrison, Mick Jagger, Elvis Costello, Roger Daltrey, Nancy Griffith, Tom Jones, Sinéad O'Connor, James Galway, The Corrs, Art Garfunkel, Sting o Carlos Núñez.
En 1975 el grupu algamó muncha sonadía pol so tema "Women of Ireland" dientro de la película "Barry Lyndon" de Stanley Kubrick. El grupu gano seis Premios Grammy, siendo nomináu dieciocho veces. Tamién ganaron un Óscar, un Emmy y un Genie. Les portaes de los primeros cuatro álbumes fueron diseñaes por Edward Delaney. 
En 2002, Fay dexó'l grupu y Bell morrió.
Otros miembros que formaron parte del grupu con anterioridá fueron:
Dixebra n'Acción
Dixebra n'Acción ye'l novenu álbum (nesti casu, CD+DVD) del grupu rock asturianu Dixebra. Ye'l primer discu en direutu que tienen, grabóse'l 3 de xunu de 2006 na Plaza'l Parche de la so ciudá natal, Avilés. Esti conciertu entamólo y xestionólo'l propiu grupu, con motivu del so XX aniversariu, y a él acudieron más de 3000 persones.
El trabayu espublizólo L'Aguañaz y tien 20 cantares nel CD y 22 nel DVD, dexando dellos temes ensin espublizar, puesto que nel conciertu tocaren 28. El fechu de dexar dellos temes consideraos "clásicos" foi un tema que dio munchu que falar, y el mesmu Xune Elipe, voceru del grupu, reconociólo, anque quedó contentu col resultáu. El DVD fízolo'l ḷḷuarqués Guillermo Fernandi y amestó-y como extres un documental de 45 minutos sobro'l grupu, tomes falses y los tres videoclips que tien el grupu.
La formación de Dixebra nel conciertu foi: Xune Elipe (voz), Primi (guitarra), Javi (baxu), Jorge (batería), Fernando (gaita), Agus (trompeta), Eladio (saxu) y Sergio nos controles de soníu. Amás andecharon con ellos demientres tol conciertu Toño Gómez (trombón), Dani Antistylo (DJ) y Mario Fueyo "Dark la eMe" (teclaos), y nel cantar "La danza" participó como vocalista'l conocíu Xosé Ambás, miembru de grupos folk tradicionales como N'Arba o Tuenda.
Nos controles de grabación tuvo'l músicu y productor vascu Kaki Arkarazo.
Como anécdotes, dicir que nel DVD pue vese la participación de mozos de la Xunta Moza, asina como de los sidros.
Pablo X. Suárez
Pablo X. Suárez (1981, Samartín d'Anes, Siero) ye un escritor asturianu. Ye llicenciáu en filoloxía hispánica pola Universidá d'Uviéu y escritor n'asturianu y castellanu.
En poesía tien asoleyao'l poemariu "Asturiana Beat" (2005) cola editorial Trabe y "El sistema débeme una chocolatina" (2011) y en narración tien dellos premios na creación de cuentos como nel Concursu de Cuentos pola Oficialidá que convoca'l Conceyu de Bimenes o el X Concursu de Narraciones Curties Conceyu Llaviana, con "El bichu grande" (2011) y publicáu'l llibru de relatos "Yoni y yo" (2010). 
Tamién tien asoleyao en castellanu los poemarios: "Pop Retórika" (2009) y "Cómo evitar el apocalipsis" (2016).
Pablo X. Suárez tien collaborao en revistes asturianes como Lletres Asturianes, Entellunu, Campo de los Patos o Formientu. Asina mesmo collaboró col selmanariu Les Noticies con una columna d'opinión.
Nel añu 2017 fízose col Premiu Xuan María Acebal de poesía col poemariu "Little Babilonia", destacando'l xuráu «el nivel llingüísticu y estilísticu, y la brillantez de les imáxenes d'un testu que xuega y entemez la tradición más clásica coles referencies más pop».
Archivu Históricu d'Asturies
El Archivu Históricu d'Asturies t'asitiáu n'antigua cárcel provincial d'Uviéu. L'archivo guarda documentos dende'l sieglu XII fasta anguaño, con información abondo de la Audiencia Territorial, rexistros varios, llibros antiguos, protocolos y otros munchos documentos de la hestoria asturiana, principalmente la comprendida ente los sieglos XVI y XX. Enantes taba na cai del Aguila, n'Uviéu, na parte posterior del monesteriu de les Pelayes, pero en marzu de 2010 foi treslladáu al so allugamientu actual.
L'Archivu Históricu d'Asturies comparte see y medios materiales y personales col'Archivu Históricu Provincial d'Asturies.
Los fondos colos que cunta l'archivu son: 
Estela de Nicer
La estela de Nicer Clutosi ye una estela funeraria del sieglu I d.C.
La estela fai referencia a Nicer Clutosi, príncipe de los Albiones. Foi alcontrada nel añu 1932 n'A Veiga (Asturies) y ta espuesta nel muséu arqueolóxicu d'Asturies, n' Uviéu. 
La inscripción funeraria de la estela ye la que vien darréu :
La torna sedría: 
"Nicer, (fiu) de Clutoso (del castru) de Cariac, (de la casa) del príncipe de los Albiones, de 75 años, xaz equí."
Crónica de Sampiro
La Crónica de Sampiro ye un testu escritu pol obispu d'Astorga, Sampiro, al entamu del sieglu XI.
La crónica abarca dende'l 866 d.n.e fasta'l 999 d.n.e, ello ye, los caberos años de reináu d'Alfonsu III d'Asturies y los reinaos de los sos sucesores fasta Alfonsu V.
Esi testu tien importancia yá que la Crónica Albeldense fina'l so rellatu nel añu 883. 
Crónica d'Alfonso III
La Crónica d'Alfonsu III ye un documentu históricu que se-y atribúi al propiu rei Alfonsu III, y qu'abarca un espacio de tiempu que va dende'l reináu de Wamba fasta'l final del reináu d'Ordoñu I. 
Esisten dos versiones d'esta crónica: 
Castros d'Asturies
Si miramos la orografía de la zona ú s'asienten, podemos dividir los castros en:
Na catalogación de José Manuel González, a finales de la década de 1960, enumerábense 93 castros. Anguaño'l númberu d'estructures identificaes como posibles castros nes cartes arqueolóxiques de los diferentes conceyos d'Asturies supera los 400. D'ellos Alfonso Fanjul Peraza ("Los castros de Asturias. Una revisión territorial y funcional", 2004) identifica positivamente como tales a 246 d'ellos, que son los que recoyemos nel cuadru que vien darréu.
Laredo
Laredo ye un conceyu español de la Comunidá Autónoma de Cantabria, asitiáu na parte oriental de la mesma y xunto al Mar Cantábricu.
Na cabeza comarcal del baxu Asón, y como tal empresta servicios a los sos conceyos axacentes (Colindres, Limpias, Bárcena de Cicero, Liendo, Ampuero, etc.).
Ta asitiáu na boca oriental del ríu Asón, na so mayor parte nun estensu arenal de más de 5 km nomáu La Salvé. Poro, la so superficie ye mayoritariamante llana y arenosa; anque alredor d'ella apaecen tarrenos allomaos. La mayor parte del territoriu ta ocupáu por edificaciones, anque ye común l'apaición de viesques d'ocalitos, pinos y castaños, así como vexetación dunar n'arees de playa.
Económicamente, tien pasao de vivir hai poco más de 30 años de la pesca a vivir del seutor servicios. Dientro del seutor servicios tien mención especial la hostelería, a la que se dedica una parte importante de la población autiva, y destinada a cubrir les necesidaes de les numberoses persones que visiten la villa, sobremanera en época braniega. De fechu, Laredo ye un referente del turismu de sol y playa nel norte de la Península. La industria municipal ta basada na tresformación de los productos pesqueros, sobremanera de l'anchoa, y na pequeña empresa familiar. El primariu foi perdiendo importancia anque tovía son munchos los laredanos que se dediquen a esti tipu de trabayu.
La so hestoria vien definida pol so antiguu esplendor como localidá venceyada al Mar Cantábricu. Dientro del so núcleu urbanu son comunes les cases solariegues blasonaes y numberosos centros relixosos, onde rescampla la ilesia gótica del sieglu XIV Santa María de la Asunción.
Santoña
Santoña ye una villa que s'alcuentra na fastera oriental de Cantabria, n'España, asitiada na bahía del so nome, al pie del monte Buciero. Dista unos 45 km de la capital, Santander. La ciudá de Santoña llenda al norte cola playa de Berria, al sur cola playa de San Martín, al este col monte Buciero y al oeste col puertu pesqueru y la nueva seición de puertu esportivu qu'a la so vez tien al oeste les marismes. Na llocalidá d'El Duesu s'alcuentra el Penal del mesmu nome, dende'l sieglu XX.
Componse de tres llocalidaes:
Nina Berberova
Nina Nikolayevna Berberova (en rusu Нина Николаевна Берберовa) (San Petersburgu, 8 d'agostu (26 de xunetu en calendariu xulianu) de 1901 - Philadelphia, 26 de setiembre de 1993) yera una escritora rusa.
Fía del funcionariu Nikolai Ivanovič Berberov y de Natalja Ivanovna Karaulova, la so historia como escritora entama en Berlín, más tarde en París y luego en Estaos Xuníos d'América como describe la so autobiografía ""Kursiv moj"", ("Курсив мой", ""La cursiva es mía"") publicada en 1957.
Vivió en París de 1925 a 1950, añu nel que s'estableció en Estaos Xuníos d'América, donde trabayó nes universidaes de Princeton y Yale.
Morrió por complicaciones tras una caída.
Pierre Étienne Rémillieux
Pierre Étienne Rémillieux (Vienne, 1811 - Lyon, 9 de febreru de 1856) yera un pintor francés.
Alumnu de Claude Bonnefond y Augustin Thiérrat na École nationale des beaux-arts de Lyon, espón nel Salón de Paris (1841-1855) onde obtuvo una medalla de tercera clase en 1841 y de segunda en 1847.
Parque Natural de Redes
Redes ye, dende 1996, un parque natural allugáu nel centru-orienti de la montaña asturiana y compartío polos conceyos de Casu (308 km²) y Sobrescobiu (68 km²). En setiembre de 2001 foi declaráu Reserva la biosfera pola UNESCO, magar que tamién gocia de les siguientes figures d'abeyu:
Dientro la rexón Eurosiberiana, la mayor parti Redes allúgase na provincia Orocantábrica, magar que les estayes más baxes pertenecen a la Cantabro-Atlántica. L'altor y l'abondosa pluviosidá (1.300 milímetros de media) fai que l'ambiente seya abeyosu (81% de permediu d'homidancia) demientres tol añu, con temperos seles pa por primavera o branu y muy friyos n'iviernu.
La faya ye l'árbole más representativu'l parque, acupando cuasi un cuartu'l mesmu. Son emportantes, en cuantes a estensión, les mates de Moniacos, Llaímu, Castrillón, La Salguerosa, Valleseru y Sapéu. Por mor de la mestura de la ramascaya, so sotoviesca ta malpenes espoxigada. Mécese, de cutio, con delles tribes d'árboles, como la texa de fueya grande o la de fueya pequeña, alcafresnes, pláganos, xardones, texos, abedugos celtibéricos o mostayales, asina como con bardiales como son la "Daphne laureola" o la "Vaccinium myrtillus", y tamién mumberoses herbácies como la "Carex sylvatca", "Helleborus viridis", "Scilla lilio-hyacinthus", "Melica uniflora", "Luzula sylbatica" y la "Saxifraga spathularis".
Amiyando n'altor, espoxíguense viesques de la triba de los Quercus, como son el carbayu, el rebollu y l'albar, acompañaos por llameres, ablanales, castañales, cirgüeyos, cornexos, espineres o endrines, y nos sotos y arriegos alcuéntense umeres, salgueres, etc...
Los bardiales tán formaos por piornales, escobonales, gabuyes, delles subtribes d'argañes y l'escasu "Isoetes asturicense."
Mamíferos 
El robezu cantábricu ye l'animal simbólicu'l parque, recordando l'antigua actividá cinexética de los antiguos cotos que formaron el parque d'anguaño, cuando malpenes quedaben 60 exemplares en 1943, pasando a 3.000 en 1974 tres una ralura de veda y otra de caza controlada. Otres especies cinexétiques son el corciu, el venáu (reintroducíu en 1952), el gochu xabaz, la llebre europea y la de piornal. Los carnívoros más importantes son; l'osu, l'ablaidu, el raposu, l'algaire, el turón, la fuina, la lliria, la xineta, el melandru, la llóndriga, etc... Magar que tamién tan; el desmán pirenaicu, musgañu paticandu, l'esperteyu de cueves, grande y común, tamién l'esguil o'l llirón buxu.
Hai un colmiellu d'aves abondo empotante, pues de les 141 tribes adicaes, alredor de 110 nialen dientro Redes. 
Ente la mestura pueden atopase; el gallu montés, la piquetina, el picafayes, el picapinos o'l picaniellu. Delles rapaces como l'aigla rial, la zapiquera, el palomberu y el ferre. Les rapaces nuecherniegues tan representaes pola cubata, la coruxa, el miagón, el coruxón, la tubeca o'l coruxín. Tamién son abundantes; la pardina, la cueita, el verderríos, l'aguanieves y la mobeya, la garcia rial o l'ánade azulón ente les acuátiques.
Reptiles
Puédense atopar; el Llagartu verdiprietu y verde, llanciertes serrana y de turbera, la víbora de seoane, el colobrón, la culiebra meriodional y europea, etc..
Anfibios
Figuren; el mexafontes alpín, xaro ya iberico, la sacavera común asina como'l sapu común y les xaronques común y verde
Pexes 
Ye perarrume la trucha común nos rigos y banzaos del parque, anque l'anguila y el salmón atlánticu tienen menor presencia. Otres tribes como la trucha arco-iris o'l piscardu introduxéronse por mor de les piscifactoríes o'l remane de xarria vivo de los pescadores.
"Pa la hestoria los conceyos vega los artículos Hestoria de Casu y Hestoria de Sobrescobiu" 
La estaya suroesti'l parque yera'l Cotu l'afamáo Pepe Argüelles, el duchu caciador que nos años treinta cobróse al caberu bardión llegalmenti caciáu na Peña de los Cabrones. Tres la Guerra Civil la fauna afayábase afarta desaniciada, poro, al tresuel de la Orden de 28 de xunetu de 1941, prohibióse por dos años la cacia n'Amieva, Casu, Ponga, Piloña, Onís y Cangues d'Onís, enanchándose la prohibición por Orden de 20 d'ochobre del mesmu añu. Dos años dempués, en 1943, permítese la cacia al tresuel de la llei de 4 de setiembre de 1943, na que, amás, creya cotos especiales de cacia y que, al escoyer como cotu nacional al fayéu de Redes, hebo un enquivocu y, nel Boletín Oficial de l'Estáu púnxose Reres, popularizándose pola gran sonadía'l cotu. En 1945 piésllase'l cotu por 14 años por mor de l'escasu múmberu de robezos y corcios. Los cotos creyaos pola llei de 1943 (Moniacos-Semeldón, Pouropinto-Fresnedal , Caliao, Sobrescobiu, Moniello, Saoya, Llagador y Piedrafita y el de Pandemules) taben xestionaos por particulares o pola Sociedá Astur de Cacia, pero en 1983 el Gobiernu rexonal fízose colos cotos de Moniacos y Pouropinto. En 1991 promúlgase la llei del Principáu d'Asturies númberu 5, de 5 d'abril, de Poteición de los Espacios Naturales, aprovándose, pol Drecretu 38/1994, de 19 de mayu, el Plan d'Ordenación de los Recursos Naturales d'Asturies. El PORNA aconseya y propón la declaración de parque natural, presentando tamién les sos llendes xeográficos. Al cabo, la llei 8/1996, de 27 d'avientu, declara el Parque Natural de Redes.
Mickey Mouse
Mickey Mouse foi'l primer personaxe de dibuxos animaos de la empresa Walt Disney. Foi creáu por Walt Disney en colaboración con Ub Iwerks en 1928 durante un viaxe en tren. Inicialmente Walt Disney bautizólu como Mortimer, y foi la so muyer la que-y aconseyó'l nome de Mickey. Cuando tornaron, Walt Disney entamó a trabayar col so xefe d'animación, Ub Iwerks, nesti nuevu personaxe. La primera película llamóse "Plane Crazy" ("Llocu polos aviones"). 
El 18 de payares de 1928 estrenóse nel "Colony Theater" de Nueva York "Steamboat Willie", el tercer cortumetraxe del personaxe y primeru n'utilizar el soníu. Dao que foi un gran ésitu Walt Disney continuó realizando películes con Mickey como protagonista. En 1940 produxo "Fantasía", film que resultó ser una gran innovación pa la dómina debido a les técniques d'animación que s'emplearon (en color y con soníu n'estéreo). La idea surdió a partir del deséu de Walt Disney d'atopar un vehículu afayaízu pa promocionar a Mickey Mouse, que fuera eclipsáu pola personalidá pendenciera de Donald. Esta película nun tuvo l'ésitu esperáu hasta años depués, na década de los 60.
L'imperiu Disney foi medrando y a él fueron amestándose-y otros personaxes que col tiempu fueron convirtiéndose tamién en dibuxos animaos clásicos.
Espeutru políticu
Llámase espeutru políticu al ordenamientu visual de grupos y organizaciones polítiques acordies con dellos exes conceutuales. Esta clas d'ordenamientu ta condicionada poles situaciones hestóriques, sociales y el sistema de partíos d'una sociedá. Ún de los más emplegaos ye esquierda-drecha.
Nos países occidentales contemporánios, l'espeutru políticu descríbese polo xeneral a lo llargo d'una llinia que va de drecha a esquierda. Esti espeutru políticu tradicional ta definíu a lo llargo d'un exe col conservadurismu, la teocracia y el facismu (“la drecha”) nun estremu y el socialismu y el comunismu (“la esquierda”) al otru. En Norteamérica y Europa, el términu lliberalismu refiérese a munches posiciones polítiques, munches vueltes consideraes estremaes ente los EE.XX y el restu'l mundiu. (Los lliberales considérense más bien d'esquierdes nos EE.XX. y más bien de dreches na mayor parte los países europeos – un términu qu'espeya la confrontación d'indefinición que "lliberal" tien nos EE.XX. ye'l de "centrista" o de "centro" n'Europa. 
Hai delles opiniones sobro qué ye lo que se mide realmente a lo llargo d'esti exe.:
Sicasí, non toles consideraciones son apropiaes porque tamién hai delles corrientes que d'avezu clasifiquense dientro de la esquierda que s'oponen al Estáu, como los anarquistes.
Polos Xeográficos
Son los puntos d'un planeta au s'alcuentren tolos meridianos, y ye'l llugar au l'exe de rotación d'un planeta taya la superficie. D'esti mou, l'exe rotación xune siempre los dos Polos, Polu Norte y Polu Sur. Nun hai que trafulcar esti exe col de tresllación yá que nun tienen por qué coincidir, na Tierra por exemplu hai una diferencia de 23,45º (inclinación de la eclíptica, responsable de les estaciones) en Xúpiter namái son 3,12º, en Saturnu 26,73º y n'Uranu 97,86º.
Roskilde
Roskilde ye una ciudá de Dinamarca asitiada nel norte de la isla de Selandia, a la fin del fiordu de Roskilde, al que da un pequenu puertu. Roskilde ye coles mesmes la capital del conceyu homónimu, la principal ciudá de la rexón alministrativa de Selandia, con 47.828 habitantes, y la décima del país. 
Anque la hestoria temprana de Roskilde nun ta documentada, considérase que foi fundada escontra finales del sieglu X, colo que sería una de les ciudaes daneses más antigües. Foi la capital y mayor ciudá del país siquier dende'l sieglu XI hasta'l XV, cuando se tresfirió la capitalidad a Copenhague. Tamién foi unu de los principales centros eclesiásticos hasta'l sieglu XVI, cuando cuntaba con numberosos monesterios ya ilesies, la mayoría de los cualos sumieron. La catedral de Roskilde, construyida nun estilu góticu de lladriyos, ye'l principal monumentu de la ciudá, la mayor catedral de Dinamarca, y el sitiu de les tumbes de la mayoría de los soberanos daneses dende la Edá Media hasta l'actualidá. Foi declarada Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco en 1995.
Dende'l sieglu XX, Roskilde ta bien influyida pol área metropolitana de Copenhague y podría considerase una ciudad satélite de la capital, pero'l Departamentu d'Estadística de Dinamarca nun la considera oficialmente parte de la mesma. La ciudá convirtióse nun centru cultural y educativo, siendo'l so universidá, fundada en 1972, la so principal institución.
Roskilde anicióse como un sitiu comercial na parte más interior del fiordu homónimu, qu'entós formaba parte del Isefjord, nun sitiu onde converxíen dellos caminos de la isla de Selandia. En 1997 arqueólogos afayaron los restos d'ocho barco medievales na zona del puertu; el más antiguu data de 1030.
D'alcuerdu a una lleenda, la ciudá foi fundada pol rei Hroðgar o Roar. Na área había dellos manantiales, polo que'l nome de Roskilde provendría de "Roar" y "kilde": ""manantial, fonte"". D'alcuerdu a Adán de Bremen, nesta área'l rei Harald Blåtand ordenó la construcción d'una ilesia de madera dedicada a la Trinidá escontra l'añu 980, y según Saxo Grammaticus nel añu 1157 había un palaciu real, pero nun s'atoparon rastros d'ésti nin de la ilesia de Harald. Roskilde ye llamada por Adán de Bremen escontra 1070 como "la más grande ciudá de Selandia y la see del rei d'el daneses". Amás de sirvir de residencia del rei, Roskilde foi tamién see d'un obispu dende ca. 1020.
Mientres el reináu de Canutu'l Grande intentóse que Roskilde fuera tamién la see del primera arzobispáu nórdicu, pero tal dignidá recayó en Lund —entós parte de Dinamarca— en 1104. Escontra 1070 l'obispu Absalón ordenó la construcción de l'actual catedral de lladriyos, nel mesmu llugar onde tuvieren dos iglesia anteriores. La catedral de Roskilde foi construyida mientres el mandatu de los siguientes cinco obispos, toos pertenecientes a la familia Hvide —a la que pertenecía'l mesmu Absalón—, y concluyida escontra 1275. En relación cola catedral, hubo en Roskilde un palaciu episcopal y una escuela catedralicia, esta postrera entá en funciones. 
Mientres la guerra civil ente Canutu V, Valdemar I y Svend III, esti postreru fortificó Roskilde. La área de la ciudá fortificada xubía a 73 hectárees. Amás de la catedral, en ye dómina había 12 ilesies parroquiales: Tolos Santos, San Botulfo, San Dionisio, San Juan, San Llorienzo, San Miguel, San Martín, San Nicolás, San Olaf, San Pablo, San Pedro, y La nuesa Señora. Hubo amás 5 monesterios: San Francisco, Santa Inés, Santa Clara, Santu Domingo y La nuesa Señora. Fora de los murios quedaben los templos de Santiago y Sankt Jørgensbjerg.
Roskilde caracterizar mientres la Edá Media pola gran riqueza del obispu y los sos numberosos canónigus. En 1370 pertenecíen al obispáu 2.600 granxes en toa Selandia, y al momentu de la reforma protestante, en 1536, 1 de cada 4 granxes de la isla yeren de la so propiedá. Dende'l sieglu XV empezó un cayente pa Roskilde, cuando la capital de Dinamarca establecer en Copenhague por iniciativa de Cristóbal III. La reforma foi un duru golpe pa la ciudá, pos el luteranismu foi establecíu como relixón d'Estáu, la Ilesia católica foi proscrita y les riques instituciones que caltenía en Roskilde sumieron. Delles cais entá caltienen nomes de les antigües ilesies y conventos, la mayoría de los cualos yá nun esisten. La residencia del nuevu obispu luteranu de Selandia foi treslladada a Copenhague, anque la catedral de Roskilde foi la ilesia principal de la diócesis hasta'l sieglu XX y siguió siendo'l sitiu d'enterramientu de los monarques daneses.
Mientres el sieglu XVII Roskilde foi azotada pola peste, les guerres contra Suecia, y delles quemes. Nesta ciudá roblóse'l Tratáu de Roskilde de 1658 que ponía fin a guerra suecu-danesa de 1657-1658 y tullía el territoriu de Dinamarca. A mediaos del sieglu XVIII empezó una lenta recuperación pa Roskilde. En 1835 la ciudá recuperó parte de la so estatus alministrativu al ser designada see de l'Asamblea Provincial de les Isles, una de los cuatro asamblees provinciales daneses que llindaben el poder monárquico.
En 1847 inauguróse la primer llínea de ferrocarril danesa ente Copenhague y Roskilde. Nel desenvolvimientu de la rede de carreteres y víes ferriales daneses, Roskilde convertir nun puntu d'encruz de caminos y nuna ciudá industrial. Estableciéronse delles fábriques de tabacu, delles fundidores de fierro y talleres mecánicos, y una fábrica d'automóviles. Les industries concentrábense cerca del puertu, que foi ampliáu nes décades de 1870 y 1880.
Mientres el sieglu XX la ciudá creció aceleradamente, gracies a la industria pero tamién a la cercanía con Copenhague, de la que Roskilde convertir nuna ciudad satélite. El puertu perdió relevancia al resultar pequeñu pa les maniobres de los barcos, que yeren cada vez de mayor tamañu. En 1922 la ciudá volvió ser see d'un obispu al crease la diócesis luterana de Roskilde. El sector servicio creció rápido mientres la década de 1960, y dende finales d'esta década y a lo llargo de la siguiente Roskilde empezó a espuntar como ciudá educativa y cultural. En 1969 abrióse'l muséu de barcos viquingos, en 1971 celebróse la primer edición del festival de Roskilde; esi mesmu añu inauguró un centru de bachilleratu ("gymnasium"), y en 1972 entró en funciones la Universidá de Roskilde. En 1973 inauguróse'l aeropuertu.
La catedral de Roskilde ta construyida n'estilu góticu danés. La so construcción empecipiar nel sieglu XI pa reemplazar una vieya ilesia de madera. Foi una de les primeres ilesies construyíes en lladriyu en tol país. La ilesia alluga'l panteón de los soberanos daneses. En cuatro capilla reales reposen los restos de 39 reis y reines. La catedral contien un retablu d'estilu renacentista de 1580. La sielles del coru fueron tallaes en madera en 1420. La Catedral ye Patrimoniu de la Humanidá dende l'añu 1995.
El muséu de barcos viquingos amuesa los cascos de cinco barco fundíos nel sieglu XI y recuperaos en 1957. La reconstrucción de los barcos foi lenta y complicada. Los barcos tán fechos de madera que, en permaneciendo sieglos nel mar, resultaba complicada de restaurar. Pueden vese un barcu mercante d'alta mar denomináu Knarr; un drakkar, buque de guerra qu'impulsaben más de 20 remeros; una barcaza; y un buque utilizáu pa llargues espediciones de casi 30 m d'eslora.
El Festival de Roskilde celébrase añalmente dende 1971 y convirtióse n'unu de los mayores festivales de música n'Europa. El festival, que tien llugar ente finales de xunu y principios de xunetu y dura tres díes, cubre estilos musicales que van dende'l HipHop hasta'l rock pasando pol Heavy metal.
Precesión
El movimientu de precesión, tamién nomáu Precesión de los equinoccios, ye debíu a que la Tierra nun ye esférica, sinon un elipsoide achatáu pelos Polos. De ser la Tierra esférica dafechu, namái ficiera los movimientos de rotación y tresllación
Pue considerase esti movimientu como un ximielgue llentu demientres el movimientu de tresllación peru en sen contrariu (retrógradu) al de les aguyes del reló, asemeyáu al que fai una peonza. Esti ximielgue fai que l'exe terrestre debuxe un conu de 47º d'apertura col vértiz nel centru la Tierra. Una vuelta completa de precesión dura 25.767 años, ciclu nomáu Añu Platónicu y del que ya los antiguos Mayas ficieran un cálculu estimáu.
Esti movimientu fai que por exemplu, la prollongación de la llinia Norte-Sur (qu'anguañu siñala a la "Estrella Polar" u "Osa Menor"), alcuéntrese namái que a 1º d'esta estrella. Alrodiu del añu 2102 tará a unos 28', y llueu dirá allonxándose pa que, dientru d'unos 10.000 años seya Deneb ("α Cygni") la estrella que mos indique el Polu Norte y llueu Vega ("α Lyrae"), 3.000 años dempués. El ciclu repítese pa entamar otra vegada, con una estrella que ya foi la Estrella Polar nel 2.700 enantes de Cristu. Nómase Thuban ("α Draconis") y que-yos siñalaba el Norte a los pobladores del Antigu Exiptu, y cola que s'orientaron pa facer les pirámides.
San Esteban (Uviéu)
San Esteban ye una parroquia del conceyu d'Uviéu, Asturies. 
Nos sos 7,69 km² habiten un total de 1.004 habitantes (INE 2005) ya inclúi a les siguientes entidaes de población: Los Arenales, La Barraca, El Bosque, La Braniella, El Calderu, La Covadonga, El Cruce, Les Cruces, Friera, El Lloxu, Los Molinos, Morente, Novales, Paderne, El Pando, Los Pintos, El Monte San Cristoba, Les Cases y Vidayán.
Lliño
Lliño ye una parroquia del conceyu d'Uviéu, (Asturies). 
Nos sos 5,97 km² habiten un total de 337 habitantes (INE 2005) ya inclúi a les siguientes entidaes de población: Les Campes, El Carbayón, El Contriz, Llampaya, Llano, Ules y Villarmosén.
Nesta parroquia hebo un hospital pa pelegrinos del Camín de Santiago. Esti hospital apaez citáu nuna donación qu'Ordoñu I d'Asturies y la so muyer Ximena fixeron a la ilesia de San Salvador d'Uviéu, la futura catedral.
Naranco (Uviéu)
Naranco ye un llugar y una parroquia del conceyu d'Uviéu, (Asturies).
Nos sos 5,36 km² habiten un total de 89 habitantes (INE 2005) ya inclúi a les siguientes entidaes de población: Casares, Costante, Naranco, La Peña'l Fuelle y El Pebidal.
Nesta parroquia alcuéntrase la ilesia de Santa María del Naranco, única amuesa d'arquiteutura civil del arte asturianu.
Naves (Uviéu)
Naves ye una aldea y una parroquia del conceyu d'Uviéu,(Asturies).
Nos sos 1,83 km² habiten un total de 96 habitantes (INE 2005) ya inclúi a les siguientes entidaes de población: La Cabaña, El Campo la Ilesia, La Cárcova, Cortina, La Grandota, La Llana, Llaneza, El Llanu'l Río y Naves.
San Pedru Nora
San Pedru Nora ye una parroquia del conceyu d'Uviéu, (Asturies).
Nos sos 4,14 km² habiten un total de 112 habitantes (INE 2005) ya inclúi a les siguientes entidaes de población: La Barquera, Feleches, Priañes y San Pedru Nora.
Según "El paleolítico inferior y medio en Asturias", de Jose Manuel González, esiste nesta parroquia una estación superficial musteriense. En Nora ta tamién asitiada la Ilesia de San Pedru de Nora perteneciente al arte asturianu.
Olloniego
Olloniego ye una parroquia y llugar del conceyu d'Uviéu asitiada a 8 km de la capital pela AS-242 y a otros 9 km de Mieres siguiendo la mesma carretera. A la mesma se pue acceder tamién per aciu de l'A-66 Autovía de la Plata. Ta asitiada a la esquierda del Ríu Nalón y sobre l'Autovía de la Plata. Tien una población de 1.198 habitantes y ocupa una estensión de 11,64 km².
La parroquia d'Olloniego comprende les vinientes entidaes de población: Armatía de Baxo, Armatía de Riba, La Cabaña, La Capilla, Casares, El Cruce, Cueva, Les Escobadielles, La Fócara, L'Averu, Llandellena de Baxo, Llandellena de Riba, Malpica, Monegro, La Mortera, Olloniego, La Pita, El Portalgo, El Quintanal, San Flechoso, Sienra, Sopeña y El Ventanín.
En términos d'esta parroquia alcontráronse asentamientos prehistóricos como'l Castru d'El Picu Castiellu, asitiáu xunto al antiguu Castiellu de Tudela.
N'Olloniego tiense promovío la construcción d'un Polígonu Industrial de 1.000.000 de m nel que s'instalaron delles empreses sobre too dedicaes al almacenaxe o distribución.
Olloniego ta altravesáu pol Camín de Santiago nel so camín haza la Catedral de San Salvador d'Uviéu.
La parroquia dispón d'un Centru Social.
Pilote (cómic)
Pilote ("Mâtin, quel journal !") ye una revista selmanal francesa de cómic creada el 29 d'ochobre de 1959 y qu'apaeció por última vez n'ochobre de 1989. 
Arriendes de cómic, "Pilote" publicaba tamién noveles, reportaxes y chistes de tou xéneru. Cambió radicalmente'l mundu del cómic francófonu. Dende'l veranu de 2003, nuevos númberos foron asoleyaos con una periodicidá «irregulomanal», nun apaeciendo más que cuando les páxines tán preparaes. El so "slogan" conviértese entós «Pilote, el tebeo que s'anima a tornar». 
A la so creación, el director de la publicación yera Jean Hébrard, el redactor xefe François Clauteaux, reemplazáu por Raymond Joly depués de seis númberos y René Goscinny entós secretariu de redacción. La periodicidá de partida yera selmanal.
Numberoses series de cómic franco-belxicanu que se tornaron famoses entamaron la so carrera en "Pilote". Podemos citar por orden cronolóxicu de la so primera aparición: 
Nutación
La nutación (del llatín ""nutare"" , cabeciar u oscilar) ye la oscilación periódica del polu de la Tierra alredor de la so posición media na esfera celeste, (asemeyao al movimientu d'una peonza cuandu pierde fuercia y ta al puntu cayer) por mor de la influyencia de la Lluna sobro'l planeta, y al achatamientu del xeoide.
El movimientu ye asemeyáu a una pequeña elipse y produzse demientres el movimientu de precesión. Una vuelta completa a la elipse dura 18,6 años, lo que supón que nuna vuelta completa de precesión la Tierra fai 1.385 bucles. La nutación fai que los Polos de la Tierra desplázense unos nueve segundos d'arcu cada bucle.
El Sol tamién fai otru efeutu de nutación pero de menos importancia, con un periodu de mediu en mediu añu y un desplazamientu polar máximu de 0,55" d'arcu. El restu los planetas tamién faen variaciones, nomaes perturbaciones, pero de menor importancia.
El movimientu de nutación afayóse en 1728 pol astrónomu inglés James Bradley y asoleyáu nel añu 1748. Fasta 20 años más tarde, nun se supo que la causa d'esti movimientu yera un fechu resultante de l'atraición gravitatoria de la Lluna.
Xeoide
Nómase xeoide (etimolóxicamente "forma que tien la Tierra") a la superficie equipotencial qu'aprosimadamente coincide cola superficie definía de los mares en quietú, ensin marees, prollongáu baxu los continentes . Ye una superficie que se toma como referencia pal determín de les ellevaciones del tarrén, altura ortométrica (o altura sobre el nivel mediu del mar), y úsase en trabayos d'inxeniería topográfica, cartografía, GPS, y pa la xeneración de modelos dixitales d'ellevación. 
La única propiedá matemática que define al xeoide ye que la gravedá ye la Normal a tolos puntos de la superficie. Según Gauss ye la ”"figura matemática de la Tierra"”, (del campu de gravedá dafechu). Si la distribución de mases de la Tierra fora homoxénea, el xeoide sería un elipsoide de revolución centráu nel centru de mases. La figura xeométrica más asemeyada al xeoide, ye l'elipsoide de revolución, que caltién un error respeutu al xeoide d'unos +/- 100m.
Les ondulaciones más grandes rexístrense nuna depresión al Sur de la India qu'algama los 105 metros y una ellevación al Norte d'Australia qu'algama los 75 metros.
Carl Friedrich Gauss
Johann Carl Friedrich Gauss (Gauß), (Brunswick, Baxa Saxonia, 30 d'abril de 1777 - Göttingen, 23 de febreru de 1855) foi un matemáticu, astrónomu y físicu alemán consideráu'l "príncipe de les matemátiques" y unu de los matemáticos más grandes y influyentes de tola historia poles sos importantes contribuciones en munchos campos d'esta ciencia.
Gauss nació en Brunswick, nel ducáu de Brunswick (agora n'Alemaña) dientro d'una familia bien modesta, na que los padres teníen poca instrucción.
Ye famosa l'anécdota que vien darréu: con solo 3 años corrixó na so cabeza un error que so padre cometiera mientres facía un cálculu de finances. Tenía Gauss 10 años cuando un día na escuela el profesor mandó sumar los cien primeros númberos naturales. A los pocos segundos Gauss llevantó la mano y diz tener la solución: "los cien primeros númberos naturales sumen 5.050". Y efectivamente ye asina. ¿Cómo lo fizo Gauss? Pues mentalmente diose cuenta de que la suma de dos términos equidistantes yera constante:
Colos 100 números pueden formase 50 pares, de forma que la solución final vien dada pol productu
Gauss deduxo la fórmula que da la suma de "n" términos d'una progresión aritmética de la que se conocen el primeru y el últimu términu:
onde "a" ye'l primer términu, "a" l'últimu, y "n" ye'l númberu de términos de la progresión.
El duque de Brunswick a la vista de les sos aptitudes, concede-y una bolsa en 1792 col fin de permití-y continuar cola so instrucción. Foi enviáu al colexu Caroline que frecuenta hasta 1795 ; allí sigue los cursos del entomólogu Johann Christian Ludwig Hellwig (1743-1831). Nesti periodu, formula'l métodu de los mínimos cuadraos y una conxetura sobre la repartición de los númberos primos, conxetura que foi probada por Jacques Hadamard en 1896.
En 1796 descubrió'l métodu de construcción del Heptadecágonu, y dio'l criteriu necesariu y suficiente pa qu'un polígonu pueda ser dibuxáu únicamente con regla y compás (Teorema de Gauss-Wantzel) y completa d'esta manera'l trabayu entamáu polos matemáticos de l'antigua Grecia. Gauss taba tan satisfechu d'esti resultáu que pide qu'un polígonu de 17 llaos seya grabáu na so tumba.
Foi'l primeru en probar rigurosamente'l Teorema Fundamental del Álxebra (disertación pa la so tesis doctoral en 1799), aunque una prueba casi completa d'esi teorema fuera fecha por Jean Le Rond d'Alembert anteriormente.
En 1801 asoleyó'l llibru "Disquisitiones Aritmeticae", con seis estayes dedicaes a la Teoría de númberos, dando-y a esta rama de les matemátiques una cadarma sistematizada. Na última estaya del llibru expón la so tesis doctoral. Esi mesmu añu predixo la órbita del asteroide Ceres aproximando parámetros por mínimos cuadraos.
En 1809 foi nomáu director del Observatoriu de Göttingen. Nesti mesmu añu asoleya "Theoria motus corporum coelestium in sectionibus conicis Solem ambientium" describiendo cómo calcular la órbita d'un planeta y cómo refinala posteriormente. Afonda sobre ecuaciones diferenciales y secciones cóniques.
Gauss descubre les posibilidaes de le xeometríes non euclidianes (eso ye lo que se deduz de les cartes enviaes a los sos amigos Farkas Wolfgang Bolyai y el so fíu) pero enxamás publica'l so trabayu. Bolyai intentó inútilmente munchos años demostrar el postuláu de la paralela a partir de los axiomes de la xeometría d'Euclides y fracasa. El fíu de Bolyai, János Bolyai, descubrió una nueva posibilidá de les xeometríes non euclidianes en 1820; el so trabayu foi asoleyáu en 1832.
En 1818, Gauss estama un estudio xeodésicu del Estáu d'Hanovre, trabayu que lleva más sero al desarrollu de les distribuciones normales pa describir los errores de midida y que comporta un interés na xeometría diferencia; y el so teorema egregrium permitió establecer una propiedá importante de la noción de corvadura. 
En 1831, una collaboración fructífera col profesor de física Wilhelm Weber lleva a algamar dellos resultaos sobre'l magnetismu, y foi l'aniciu del descubrimientu de les lleis de Kirchhoff n'electricidá y lleva a la construcción d'un telégrafu primitivu. Foi igualmente l'autor de dos de les cuatro ecuaciones de Maxwell, que constituyen una teoría global del electromagnetismu. La llei de Gauss pa los campos llétricos espresa que una carga elléctrica crea un campu llétricu diverxente. La so llei pa los campos magnéticos enuncia qu'un campu magnéticu diverxente val 0, ye dicir que nun existe monopolu magnéticu. Les llinies del campu son, por tanto, obligatoriamente cerraes.
Aunque a Gauss nun-y prestaba dar clases, dellos de los sos alumnos resultaron matemáticos de gran sonadía como Richard Dedekind y Bernhard Riemann. Otros matemáticos contemporáneos fueron Carl Gustav Jakob Jacobi, Dirichlet y Sophie Germain.
Gauss yera fondamente piadosu y conservador. Sofitaba la monarquía y oponíase a Napoleónal que veía como un semador de revolución. La vida privada de Gauss tuvo marcada pola muerte precoz de la so primera muyer a la qu'amaba, Johanna Osthoff, en 1809, seguida pola muerte d'unu de los sos fíos, Louis. Gauss entraría nuna depresión de la que nun saldría nunca dafechu. Volvería a casase con Friederica Wilhelmine Waldeck (Minna), pero nun paez qu'esti segundu matrimoniu fuera feliz. Cuando la so segunda muyer morrió en 1831 depués d'una llarga enfermedá, una de les sos fíes, Therese, encargóse del cuidao de Gauss hasta'l fin de los sos díes. So madre vivió na so casa dende 1812 hasta la so muerte en 1855.Gauss raramente collaboró con otros matemáticos y yera consideráu por munchos como una persona distante y austera. 
Gauss tuvo seis fíos, tres por muyer. Con Johnanna (1780-1809), los sos neños fueron Joseph (1806-1873), Wilhelmina (1808-1846) y Louis (1809-1810). De tolos fíos de Gauss, Wilhelmina yera la más predispuesta a tener el so talentu, pero morrió bien xoven. Con Minna Waldeck, tuvo tres fíos: Eugene (1811-1896), Wilhelm (1813-1879) y Therese (1816-1864). Eugene emigra a losEstaos Xuníos en 1832 aproximadamente, depués d'una discusión con so padre, pa asitiase finalmente en Saint Charles (Missouri), onde se convirtió nun miembru respetable de la comunidá. Wilhelm instalóse un poco más tarde tamién en Missouri, entama como campesín y entama la venta de calzao en Saint Luis y vuélvese ricu. Therese queda en casa hasta la muerte de Gauss y cásase depués. 
Gauss morrió en Göttingen el 23 de febreru de 1855 y foi enterráu nel cementeriu d"'Albanifriedhof". De 1989 hasta'l final de 2001, el so retratu y una curva de distribución normal figuraben sobrepl billete de diez marcos alemanes. 
Spike Lee
Shelton Jackson Lee, "Spike Lee", (nacíu'l 20 de marzu de 1957), ye un direutor de cine, escritor, guionista productor y actor estaunidense. Ente les sos películes rescamplen "Malcolm X" (1992) y "Do the right thing (Fai lo que debas)". Tamién ye un reconocíu documentalista y enseña cine na New York University
Nació n'Atlanta, Estaos Xuníos, so familia coló pa Brooklyn (Nueva York) cuando entá yera bien mozu. Desendolcó les sos cualidaes pal cine nel Morehouse College d'Atlanta y na Tisch School of the Arts de la New York University, graduándose en 1982.
Llista d'asteroides/65001–65100
Llista d'asteroides/65101–65200
Llista d'asteroides/65201–65300
Llista d'asteroides/65301–65400
Llista d'asteroides/65401–65500
Llista d'asteroides/65501–65600
Llista d'asteroides/65601–65700
Llista d'asteroides/65701–65800
Llista d'asteroides/65801–65900
Llista d'asteroides/65901–66000
Pando
Pando pue facer referencia a:
Condaos de la República d'Irlanda por orde de población (2006)
Llista d'alcaldes de Xixón
Alcaldes de Xixón dende 1840:
Llista d'asteroides (66001-67000)
Llista d'asteroides/66001–66100
Llista d'asteroides/66101–66200
Llista d'asteroides/66201–66300
Llista d'asteroides/66301–66400
Llista d'asteroides/66401–66500
Llista d'asteroides/66501–66600
Llista d'asteroides/66601–66700
Llista d'asteroides/66701–66800
Llista d'asteroides/66801–66900
Llista d'asteroides/66901–67000
Llista d'asteroides (67001-68000)
Llista d'asteroides/67001–67100
Llista d'asteroides/67101–67200
Llista d'asteroides/67201–67300
Llista d'asteroides/67301–67400
Llista d'asteroides/67401–67500
Llista d'asteroides/67501–67600
Llista d'asteroides/67601–67700
Llista d'asteroides/67701–67800
Llista d'asteroides/67801–67900
Llista d'asteroides/67901–68000
Reggae
El reggae ye un xéneru musical d'orixe xamaicanu. 
El términu "reggae" delles vegaes ye emplegáu ampliamente pa referise a los más de los ritmos xamaicanos, incluyendo ska, dub y rocksteady. El términu ye más específicamente usáu pa indicar un estilu particular que s'orixinó depués del desenrollu del rocksteady. Nesti sen, el reggae inclúi dos sub-xéneros: el roots reggae y el dancehall.
Ska
El ska ye un estilu músical orixinariu de Xamaica precursor del rocksteady y más tarde, del reggae. Al ser un xéneru particularmente apto pa fusiones tien incorporao, al traviés d'estremaes variantes, los más diversos llinguaxes musicales. Dende un entamu, el versionamientu ska de populares composiciones pa cine y televisión ("The James Bond Theme", "Exodus", "A Shot in the Dark", "The Untouchables", etc.) grabó-y a fueu la so particular identidá, ente caixera, nostálxica y "misteriosa", carauterística que conservaría al traviés de les époques. Ta fuertemente venceyada al movimentu Rude Boy.
N'Asturies hai escena musical n'esti xeitu de facer música con exemplos como Skama la Rede, con lletres n'asturianu.
Oi!
L'Oi! ye un estilu de música de la clas obrera nacíu nel añu 1977, nos barrios obreros d'Inglaterra. Se diz que remanez del punk pero nun ye un subxéneru d'esti, sinón el "punk" d'esa dómina (street punk). Na so mayoría, les persones que componen esti movimientu son "skinheads" pero tamién hai munchos punk qu'escuchen Oi!.
Skinhead
Skinheads, términu que significa cabeces pelaes, ye utilizáu pa denomar a los miembros d'un movimientu orixináu en Gran Bretaña nos años 60. Anguaño hai una gran variedá de skins con diverses ideoloxíes polítiques.
Los oríxenes remontense a Xamaica, onde xóvenes negros escomencipiaron a imitar a los "gangsters" de les películes estaunidenses (v. cine de gángsters) vistiéndose como ellos y sintiendo una música pegadiza con munchu ritmu denomada ska. Esta mocedá autodenomináronse "rude-boys" (mozos rudos).
Cuando les foleaes d'inmigrantes aportaron a Inglaterra a mediaos de los 60 estos "rude-boys" entamaron a xuntase con "mods" (movimientu de xóvenes ingleses que formaben una corriente opuesta al "flower power" de los hippies), colos que compartíen gustos pola música y la violencia.
Los Mods ficiéronse más radicales cuando'l movimientu Hippie medró, rapándose la tiesta y convirtiéndose en Hard-Mods. Pronto crearon una nuea estética que los destremaba: botes con punta d'aceru y tirantes, como tributu al obreru, y el pelo mui cortu, como señal de marxinalidá o en contraposición a los Hippies.
Esta corriente estendióse per toa Inglaterra. Nel añu 1969, no que se denoma "espíritu del 69", podíen alcontrase "skinheads" blancos y negros xuntos caminando les cais de les grandes urbes ingleses; apareciendo un movimientu al que les autoridaes nun supieron contrarrestar.
Coincidió tamién con una dómina na qu'hebo una gran inmigración de pakistaninos y les pelees ente ellos y los skinheads yeren constantes. Por esti enfrentamientu a estos Skinheads se-yos acusó de racismu, pesie a haber xamaicanos prietos ente ellos.
SHARP
Skin Heads Against Racial Prejudice ("Tiestes pelaes escontra'l Prexuiciu Racial", el so acrónimu SHARP ye tamién un términu inglés que significa "afiláu"), ye una agrupación de skinheads antirracistes creada a fines de los años 80 n'Estaos Xuníos, cola fin de meyorar la imaxe social del movimientu, perxudicada polos ultradrechistes y ultraizquierdistes d'estética skin.
La persona que lo introduxo n'Europa foi Roddy Moreno, cantante del grupu musical d'Oi!, "The Opressed".
El llogotipu de SHARP contién un cascu de guerreru troyanu, n'alusión a la empresa discográfica Trojan Records, especializada en ska.
Macizu Asturianu
Les formes actuales del Macizu Asturianu son resultáu de la so hestoria xeolóxica y del modeláu sobre les unidaes estructurales establecíes.
Formóse'l Macizu Asturianu como borde norte del Macizu Hespéricu. A resultes de les presiones oroxéniques, adoptó una disposición curviada, n'arcu, (denomada "la rodía asturiana"), que consta d'un tramu N-O con disposición cásique meridiana, que se curva hacia'l sur d'Asturies y adopta la direición E-O.
Estos dos tramos tuvieron una evolución estremada:
Anovóse en Macizu Asturianu y reactivó la erosión. Ésta tuvo un caráuter diferencial en cada zona:
Nes sierres del Cuera y Sueve (1000-1300 m) el llevantamientu foi perfuerte, destruyó la cobertera sedimentaria mesozoica, y dexó al descubierto los materiales paleozoicos (cuarcites y piedres caliares primaries).
Nos tramos más averaos a Uviéu y Xixón el llevantamientu foi más rescampláu y namái dio llugar al plegamientu de la cobertera sedimentaria, polo que los sos materiales son secundarios (Santofirme-La Cima-Borines).
El seutor ente Uviéu y Les Arriondes ye más anchu y tien materiales marinos de la cuenca norasturiana y depués continentales, cuando'l llevanta mientu de les sierres llitorales zarró'l contautu d'esta fastera col Cantábricu, convirtiéndola nun gran llagu. Nesti área afloren bloques de roquéu paleozoicu, como el Naranco (que s'eleva a 400 metros penriba de la depresión) y la sierra de Pino, xunto a L'Infiestu. Dende Les Arriondes la depresión estréchase y contién cásique esclusivamente materiales sedimentarios.
-La cuenca central ye un espaciu de 2500 metros cuadraos, formáu por pizarres paleozoiques blandes, que foron intensamente erosionaes tres la horoxénesis herciniano. La oroxénesis alpina rexuvenecióla, pero pola homoxeneidá de los sos materiales, la erosión nun pudo actuar de mena diferencial. Poro, el so relieve actual se debe a la incisión de la rede fluvial del Nalón, que s'encaxóno fácilmente sobre ellos, llabrando fonderos valles separtaos por cordales o alineaciones de más de 1000m.
-Los Picos d'Europa asitiense nel estremu oriental del Macizu Asturianu. Son un horst de calices primaries llevantáu na orogénesis alpina sobre'l surcu prellitoral. Los pIscos apaecen curtiaos por fonderos cañones de más de 1000 metros de fondura, percorríos por ríos que remanecen de los montes de la divisoria, que desllinden trés macizos: el d'Andara (enmarcáu polos ríu Duje y ríu Deva), el de Bulnes (ente'l Duje y el Cares, colos mayores altores del cordal: Peña Vieya y Torrecerréu) y el de Cuadonga (flanqueáu pol Cares y el Sella).
Rude Boy
El términu Rude Boy, que significa mozu rudu, ye emplegáu pa denomar a los miembros d'un movimientu xuvenil orixináu en Xamaica nos años 60. 
Los sos oríxenes remóntense dende la década de los 60 nos ghettos de Xamaica n'onde vivía toa una xeneracion de mozos que nun tuvieren nenguna oportunidá de vivir el nuevu optimismu que percorría a la islla pola independencia. Esto yera debío a la so pésima condición económica y la so falta d'emplegu.
Estos mozos xurdíos de la clase obrera xamaicana y marxinaos pola sociedá entamen a identificase a sí mesmos como "rudeboys", nun-yos quedaba otru camín qu'incluyise na delincuencia o na relixón, en dellos casos en dambes (nesti tiempu ser "rudeboy" yera una forma de ser "daquién" cuando la sociedá-yos dicía que nun yeren "naide").
Ente les actividaes mas frecuentes de los rudeboys alcontrábase'l robu a turistes, asaltos a diversos comercios y xuntase pa fumar ganya nel monte Zion. La gran mayoría de los rudeboys taba adheríu a la relixón rastafari, polo que nun comíen carne, nin bebíen alcohol.
El ska nesti tiempu yera la música de moda y los mesmos "rudies" (ye dicir "rudeboys"), adoptaben esti estilu de música como propiu. Siendo'l tema principal de los cantares que salen ente'l 64 y el 67.
La manera en que los "rudeboys" baillaben ska yera distinta a los demás xovenes, éstos facíenlo más despacio y d'una manera más imponente y la so manera de vistir yera bastante llamadora, asemeyábase a les de los antiguos "gansters" de les películes estaunidenses.
Munchos de los xóvenes qu'aportaben a Kingston a la busca de fama y perres namái se topaben con una vida de crímenes y de violencia cuando'l dineru se-yos acababa (una película qu'espeya esto con mayor veracidá ye'l film de Perry Hanzel “The harder they come” interpretada por Jimmy Cliff interpretando al anti- héroe (Ivanhoe Martín Rhygi).
La opinión pública taba fondamente escontra d'ellos y escontra de les armes. Creóse una llei pola que cualquier persona con posesión d'armes o municiones sedría detenida por un tiempu indefiníu.
Esto, naturalmente, influyó nel ska pues los artistes y productores d'esti tiempu apoyaben les aiciones de los "rude boys".
El ska y los "rude boys" foron el tema d'importancia fasta fines de los 60 nel que'l ska ye remplazáu pol Rock Steady, llueu remplazáu pol Reggae, y ésti pol Dub y llueu ésti pol Dance Hall, etc.
La so fachenda innovadora yera la so característica: traxes negros y sombreru "Pork Pie", pelo rapao... Mécense colos mods de los años sesenta, dando llugar al nacimientu de los skinheads. Estos últimos son confundíos munches veces colos Boneheads violentos y racistes a los que s'oponen.
Gauss
El gauss (G) ye la unidá de campu magnéticu del Sistema Ceguesimal, nomada n'honor del matemáticu y físicu alemán Carl Friedrich Gauss. Un gauss definese como un maxwell por centímetru cuadráu. 
La unidá del SI pal campu magnéticu ye'l tesla. Un gauss ye equivalente a 10 tesla:
Glaciar
Los glaciares (del Francés "glacier") son grueses mases de xelu que s'orixinen na superficie terrestre por compactación y recristalización de la ñeve, mostrando evidencies de fluxu nel pasáu o anguaño.
Xelu
El xelu ye agua sólido cristalizao, conxelao. Ye ún de los tres estaos ñaturales del agua. L'agua puro conxélase a 0 °C al nivel del mar. L'agua, xunto col galio, bismuto, ácido acético, antimonio y el silicio son delles de les poques sustancies qu'al conxelase aumenten de volume, la mayoría de les otres sustancies contraense al conxelase. Los otros dos estaos son el estáu llíquidu y el estáu gasioso (a 100 °C y al nivel del mar, el vapor).
Estos dos valores son válidos únicamente a una atmósfera de presión (aproximadamente 1,013 x 10  Pa).
Llista d'asteroides (68001-69000)
Llista d'asteroides/68001–68100
Llista d'asteroides/68101–68200
Llista d'asteroides/68201–68300
Llista d'asteroides/68301–68400
Llista d'asteroides/68401–68500
Llista d'asteroides/68501–68600
Llista d'asteroides/68601–68700
Llista d'asteroides/68701–68800
Llista d'asteroides/68801–68900
Llista d'asteroides/68901–69000
Llista d'asteroides (69001-70000)
Llista d'asteroides/69001–69100
Llista d'asteroides/69101–69200
Llista d'asteroides/69201–69300
Llista d'asteroides/69301–69400
Llista d'asteroides/69401–69500
Llista d'asteroides/69501–69600
Llista d'asteroides/69601–69700
Llista d'asteroides/69701–69800
Llista d'asteroides/69801–69900
Llista d'asteroides/69901–70000
Elipsoide de revolución
Tamién nomáu esferoide, ye una superficie de revolución cuya forma tridimensional ye'l resultáu de rotar dafechu una elipse sobro'l so exe mayor.
Nes matemátiques, un elipsoide ye una cuádrica análoga a la elipse pero con una dimensión más. La ecuación d'un elipsoide típicu ye:
onde "a", "b" y "c" son númberos reales positivos que determinen la forma del elipsoide. Si dos d'estos númberos son iguales, l'elipsoide ye un esferoide; si los tres son iguales, trátase d'una esfera.
Si s'aplica una transformación llineal invertible a una esfera, obtiense un elipsoide que se pue describir de la forma anterior per aciu d'una rotación, como consecuencia del teorema espectral.
La intersección d'un elipsoide con un planu pue ser vacía, un puntu o bien una elipse.
Dao qu'aprosimadamente un xeoide ye un elipsoide de revolución, la elipse que lu forma tien semiexes:
a=radiu ecuatorial de la Tierra=6378 Km. y b= radiu polar de la Tierra=6357 km.
Ye la magnitú adimensional:
Aprosimando la Tierra a un elipsoide de revolución, la llatitú o ángulu que forma un llugar col ecuador terrestre y la llatitú xeocéntrica o ángulu que forma el llugar col ecuador vistu dende'l centru la Tierra nun ye'l mesmu.
Pa rellacionalos introduzse la variable auxiliar "u":
Si H ye l'altor sobro'l nivel del mar (en metros) del observador y formula_5 la distancia al centru la Tierra, cúmplese que:
Oroxénesis
La oroxénesis ye la formación o rexuvenecimientu de montes y cordaleres que se produz pola deformación compresiva de rexones más o menos estenses de llitosfera continental. Los materiales sofren diverses deformaciones teutóniques de calter compresivu, incluyíu plegamientu, fallamientu y tamién el corrimientu de mantos.
Euskaltzaindia
La Real Academia de la Llingua Vasca, 
conocida pol so nome n'eusquera: Euskaltzaindia, foi fundada nel añu 1919 por Alfonsu XIII ya impulsada, al igual que la Sociedá d'Estudios Vascos ("Eusko Ikaskuntza"), poles cuatro diputaciones vasco-navarres, pa curiar y normalizar l'usu del idioma vascu, asina como l'estudiu filolóxicu y etimolóxicu del mesmu.
El so emblema ye un carbayu, acompangáu de la lleenda "Ekin eta jarrai" ("Empincipiar y siguir").
Oficialmente esta institución algamó la reconocencia de Real Academia n'España en 1976, un añu depués de la muerte del dictador Francisco Franco. Y en Francia ye aceutada como una entidá dende l'añu 1995.
Esta Academia tien la so sede en Bilbao pero con delegaciones en Bayona, San Sebastián y Vitoria.
Priorio
Priorio ye una parroquia y llugar del conceyu d'Uviéu que ta a 10 quilómetros de la capital. Tien una población de 438 habitantes y ocupa una estensión de 4,86 km².
Priorio dixébrase nes siguientes entidaes de población: Les Caldes, Casielles, La Cuesta Ayones, Piñera, La Premaña y Priorio.
Na parroquia de Priorio alcuéntrase un aguañal al que se-y atribúin propiedaes melecinales.
Priorio depende alministrativamente d'Uviéu: Llista d'alcaldes d'Uviéu.
Puerto
Puerto ye una parroquia y llugar del conceyu d'Uviéu que dista 12,5 quilómetros a la capital municipal. Tien una población de 236 habitantes y ocupa una estensión de 4,66 km².
La parroquia de Puerto ta comprendida poles poblaciones de: L'Arquera, El Cantayu, Puerto y Villar.
San Cloyo
San Cloyo ye una parroquia y llugar del conceyu d'Uviéu que dista trés quilómetros y medio a la capital. Tien una población de 2.496 habitantes y ocupa una estensión de 7,8 km².
Esistieron afincamientos nesta fastera nel Paleolíticu Mediu de cultura musteriense tardía. 
Santa María de San Cloyo foi un antiguu monesteriu donáu a la ilesia d'Uviéu en 1104. Desapaecíu'l monesteriu pervivió la ilesia fasta los nuesos díes. Demientres la Guerra Civil Española la ilesia perdió la so portada románica, con trés archivoltes de medio puntu rebaxáu y decoraes con moldures en zig-zag y florones.
Foi incendiada en xunetu de 1936. Posteriormente, al tar na llinia de frente y xunto con un emplazamientu artilleru, foi reducida a escombros.
Villaperi
Villaperi ye una parroquia y una población del conceyu d'Uviéu, Asturies.
Tien una población de 375 habitantes (INE 2005) ya inclúi a les siguientes entidaes de población: Les Carriles, Folgueres, Lladines, Llaviada, El Llugarín, Nora, La Pedrera, Quintana, Villanueva y Villaperi.
Sierra del Cuera
La Sierra del Cuera trátase d'una sierra d'unos 40 km de llonxitú, a unos 6 quilómetros del llitoral y práuticamente paralela a este. Ta asitiada nos conceyos asturianos de Cabrales, Llanes, Peñamellera Alta, Peñamellera Baxa y Ribadeva, sumando una superficie total de 14.994 ha.
La vexetación representativa son encinares y fayeos. La fauna representativa son les rapaces, qu'aprovechen los sos caspios d'atalaya y zona d'añeramientu, y de les que rescamplen l'utre, azor, halcón peregrín y alimoche. Ente los mamíferos rescamplen el corzu y xabalín.
La Torre Cerréu
La Torre Cerréu (2.648 metros) ye'l monte de mayor altitú de los Picos d'Europa, de la Cordelera Cantábrica y tamién de tol noroeste de la Península Ibérica, tando enclavada nel Macizu Central de los Picos d'Europa o macizu los Urrieles, na divisoria de les provincies d'Asturies y Llión. El so cume, con un desnivel de más de 2.200 metros sobre'l ríu Cares, tien unes perbones vistes del macizu occidental y les canales que vierten sobre la garganta'l Cares.
Foi ascendida pela primer vez por Aymar d'Arlot de Saint Saud, Paul Labrouche, Juan Suárez, d'Espinama, y Francois Salles, de Gavarnie, el 30 de xunu de 1882.
La vía más fácil d'ascensión parte dende'l Ḥou de Cerréu y ta catalogada como "Poco Difícil Inferior", l'ultimu tramu d'unos 200 metros ye una esguilada cenciella non siendo necesario l'usu de material d'escalada. Les dos rutes d'aproximación más emplegaes son dende los cercanos refuxos del Ḥou de los Cabrones y de la Vega d'Urriellu.
Colexu Mayor América
El Colexu Mayor América ye una residencia universitaria asitiada n'Uviéu, construida ente los años 1954 y 1967, concebida inicialmente pa estudiantes hispaonamericanos. L'autor del proyectu de construción foi l'arquitectu asturianu Joaquín Vaquero Palacios.
Los elementos más destacaos del edificiu son el zócalu y la balconada hacia l'Aramu, que recuerda les retícules d'un caxellu. Igualmente ye característica la horizontalidá de la construción.
Llista d'asteroides (70001-71000)
Llista d'asteroides/70001–70100
Llista d'asteroides/70101–70200
Llista d'asteroides/70201–70300
Llista d'asteroides/70301–70400
Llista d'asteroides/70401–70500
Llista d'asteroides/70501–70600
Llista d'asteroides/70601–70700
Llista d'asteroides/70701–70800
Llista d'asteroides/70801–70900
Llista d'asteroides/70901–71000
Llista d'asteroides (71001-72000)
Llista d'asteroides/71001–71100
Llista d'asteroides/71101–71200
Llista d'asteroides/71201–71300
Llista d'asteroides/71301–71400
Llista d'asteroides/71401–71500
Llista d'asteroides/71501–71600
Llista d'asteroides/71601–71700
Llista d'asteroides/71701–71800
Llista d'asteroides/71801–71900
Llista d'asteroides/71901–72000
Gonzalo Peláez
El Conde Gonzalo Peláez (? - † Portugal 1138), fíu de Pelayo Pelaéz (un de los "Infantes de Carrión") y de Mayor González ("Munia Dona"). Casó cola fía de Pedro González, Señor de Cisneros. El fíu foi Don Rodrigo González.
Según la "Chronica Adefonsi Imperatoris", dempués de ser na primer metada del sieglu XII el señor más poderosu d'Asturies, rebelóse delles veces contra'l rei Alfonsu VII.
Demientres el reináu d'Alfonsu VII foi nomáu con grandes títulos y honores pa caltener la so llealtá. Los dominios de Gonzalo Peláez comprendíen Astorga, El Bierzu, Ḷḷaciana, Babia, Ḷḷuna, Gauzón y del ríu Eo fasta Cabruñana. Foi Señor de Cisneros y de los castiellos de Buenga, Bozón, Payares y Alba de Quirós.
La crónica d'Alfonsu VII cunta qu'en 1132 Gonzalo Peláez y otros nobles poderosos intentaron llevantase contra'l rei. Al conocer Alfonsu VII la conspiración, consigue prender a estos nobles, menos al propiu Gonzalo Peláez que s'abelluga nos sos dominios d'Asturies. Ya capturáu cuando s'afayaba nel Castiellu de Gauzón. El Rei, ocupáu na guerra contra los almorávides, pauta col conde una tregua de dos años y la entrega por parte de Gonzalo Peláez del estratéxicu Castiellu de Tudela.
Tres estos dos años Alfonsu VII viaxa en persona a Asturies col exércitu pa tratar de reducilu. El rei esixe la rendición, pero Gonzalo Peláez allúgase nel castiellu de Proaza. Alfonsu VII al internar tomar esti castiellu tuvo a piques de morrer na batalla. Alfonsu VII dexa a dos de los condes, Don Suero y Don Pedro Alfonso, al cargu de la llucha contra Gonzalo Peláez mientres qu'él torna a Llión.
Tres dos años de llucha y una dura represión contra los rebeldes por parte de los condes, l'Obispu de Llión, Don Arias, consigue mediar en 1135 ente Alfonsu VII y Gonzalo Peláez. Gonzalo Peláez consigue'l perdón del rei a cambiu de que nun tornare p'Asturies y de la entrega de los castiellos d'Alba, Quirós, Proaza y Buango.
Gonzalo Pelaez frañe'l pactu y entama otra rebelión. Cuando taba fortificando los castiellos n'Asturies príndalu Pedro Alfonso, que lu presenta énte Alfonsu VII encadenáu. El rei manda enzarralu nel Castiellu d'Aguilar dende onde, depués d'unos díes, marcha esllarigáu pa Portugal a la corte d'Alfonso Enríquez.
Morrió en Portugal, hacia marzu de 1138 por unes fiebres, cuando preparaba un nuevu exércitu pa retomar la llucha. Los restos foron llevaos polos sos caballeros a Uviéu.
Castiellu de Tudela
El castiellu de Tudela ye un castiellu asturianu que s'afaya na parroquia de Santianes, nel conceyu d'Uviéu.
Ye una fortaleza llevantada sobro les ruines d'un castru que Alfonsu III mandara reformar nel sieglu IX pa usalu como fortaleza pa defender Uviéu. Foi baltiáu por mandáu del rei Xuan I de Castiella en 1383.
El Castiellu de Tudela foi del conde Gonzalo Peláez. La crónica d'Alfonsu VII cunta qu'en 1132 Gonzalo Peláez y dellos nobles más se rebelaron escontra'l Rei. Enteráu ésti de la conspiración consigue prindalos a toos menos a Gonzalo, que se refuxa nos sos dominios d'Asturies. Ye capturáu cuando s'afayaba nel Castiellu de Gauzón. El Rei, ocupáu na guerra contra los almorávides, pacta col conde una tregua de dos años y la entrega por parte de Gonzalo Peláez del estratéxicu Castiellu de Tudela. 
Foi declaráu monumentu históricu el 22 de mayu de 1965. Anguaño ta dafechamente ruinosu: malapenes se conserven los restos d'un torruxón y el trazáu del fosu doble que lu arrodiaba, dataos polos especialistas nos sieglos XIII-XIV.
Cámara Santa
La Cámara Santa ye una capiella palatina que s'alcuentra adosada a la Torre de San Miguel, restu del Palaciu de Fruela y qu'anguaño alcuéntrase integrada na Catedral d'Uviéu d'estilu góticu. Dende'l sieglu IX guardense nella les Ayalgues y Reliquies de la Catedral.
La Cámara Santa foi construyida por Alfonsu II a entamos del sieglu IX cuando reconstruyó la ilesia d'estilu prerrománicu dedicada a San Salvador y que fuera irguía por Fruela nel sieglu VIII y posteriormente destruyía polos musulmanes.
La Cámara Santa ta construyía en dos plantes: la cripta (embaxu) y la capiella superior (San Miguel). La cripta ta abeyugada por una bóveda de lladrillu en forma cañón dedicada a Santa Leocadia. La capiella superior ta baxu la advocación de San Miguel y contién les reliquies. Esta tien dos naves amestándose-y la bóveda de la nave y l'Apostoláu escultóricu románicu.
El llevantamientu de la cripta entámase tres el traslláu de los restos de los santos mártires cordobeses Eulogio y Leocricia dende l'emiratu de Muhammad por Dulcidio. La primer noticia de la cripta aparez nel añu 908.
La crpta ye de forma rectangular abeyugada con una bóveda de cañón d'un altor de 2.30 metros. L'espaciu ta dividíu en dos, na entrada ta situao la nave y al fondu el prebisteriu nel que ta colocáu l'altar. La nave ta asitiada al principiu de la cripta, nella alcuéntrase les dos entraes esistentes pa la cripta, situadas una al norte y otra al sur. El suelu tien tres tumbes escavaes na tierra y perpendiculaes a les entraes polo que la so orientación ye este-oeste.
Dos d'estes tumbes tan cubiertes por lápides enteramente llabraes, la tercera carez de cualesquier tipu de llosa. El prebisteriu al fondu conserva'l pavimentu orixinal. Nesta zona alcuéntrase l'altar mayor, consistente nun gran boque de piedra que descansa enrriba la tumba de Dulcidio. Na paré alcuéntrase una ventana cola cruz griega.
Ye una capiella asitiada na parte d'enrriba la cripta de Santa Leocadia. La capiella ye contemporánea la cripta y de la torre vieya de San Salvador, anque fasta'l sieglu XII nun se llamó d'esta forma siendo dafechu independiente la cripta.
Estáu de drechu
L'Estáu de Drechu ye una clas d'Estáu. L'estáu de drechu ye un conceutu de teoría política, xurídica y moral y sostién que l'autoridá del gobiernu namái que pue desendolcase acordies cola lleis escrite, qu'han ser adoptaes al traviés del procedimientu establecíu. Non tolos estaos nin tolos drechos faen un Estáu de Drechu; namái qu'aquellos estaos controlaos pol drechu y aquel drechu llexítimu. La principal carauterística del Estáu de Drechu ye'l entamu de llegalidá tamién conocíu como Imperiu de la llei.
L'Estáu de Drechu, amás, ye un estáu nel que'l so drechu defende y garantiza determinaos drechos y llibertaes qu'hestóricamente considérense fundamentales. Otru rasgu carauterísticu habitual nun Estáu de Drechu ye que, dientro de sí, caltién una separtación de les funciones llecislativa, executiva y xudicial. 
El términu Estáu de Drechu tien el so orixe na doctrina alemana (Rechtsstaat). El primeru que lu emplegó foi Robert von Mohl nel so llibru "Die deutsche Polizeiwissenschaft nach den Grundsätzen des Rechtsstaates ". 
ye un conceutu xurídicu políticu lligáu a la Modernidá. La separtación de poderes ñaz de les idees de Montesquieu na Revolución Francesa de 1789 y na Guerra de la Independencia d'Estaos Xuníos, y adulces estiéndese pel restu los países d'Europa y aquellos que taben embaxo la so influencia. Ente los precursores ideolóxicos del Estáu de Drechu y los sos componentes básicos tán los pensadores que vienen darréu:
Llei orgánica
Una Llei Orgánica, a la escontra qu'una Llei ordinaria, ye aquella que s'alcuentra nun nivel xerárquicu superior, o que requierse constitucionalmente pa regular delles materies. Son ñecesarios unos requisitos estraordinarios pa la so aprebación (por exemplu, mayoría absoluta o cualificada, en llugar de mayoría ordinaria).
Nos países nos qu'esiste esti escalón ente la Llei y la Constitución ye normal que la so aplicación tea llimitada a delles materies concretes (a esto denómaselo tamién "reserva de Llei orgánica"). El fundamentu d'esta llimitación ye doble:
Nel ordenamientu xurídicu español, la rellación de les Lleis orgániques coles Lleis Ordinaries nun ye de calter xerárquicu, como sí ye nes rellaiciones ente Llei y Reglamentu, sinón que ye una rellación por mor de la materia. Esto ye, que les materies reservaes a les Lleis Orgániques nun puen ser regulaes al traviés d'una Llei Ordinaria, estableciéndose asina una rellación ente dambes lleis de calter material, de tala forma que los sos ámbitos competenciales tean dafechamente estremaos. Esa idea ye importante pa considerar qué clas de Llei ha prevalecer nun casu determináu y non una supuesta xerarquía ente dambos tipos de Llei
Llei ordinaria
La Llei Ordinaria constitúi, xeneralmente, el tercer escalón na xerarquía xurídica d'un Estáu (sicasí, consultar Llei Orgánica tocántenes a la rellación xerárquica de les lleis), tres de la Constitución y les lleis orgániques.
La so aprobación correspuénde-y al poder llexislativu, les más de les vueltes, por mayoría simple. Nos sistemes democráticos el poder llexislatiuota nel parllamentu escoyíu por sufraxu universal. L'aprobación de les lleis pue facese por votación nel Plenu de la Cámara, o por dalguna de les Comisiones Llexislatives que pue tener.
Les lleis ordinaries entamen la so tramitación, bien seya a instancies de la propia cámara, o por iniciativa'l poder executivu. En dellos sistemes, amás, almítese que seya al travié d'una iniciativa popular.
Son tamién lleis ordinaries les dictaes polos órganos llexislativos de los estaos federaos, territorios o comunidaes autónomes que, dientro d'un Estáu federal, rexional o d'autonomíes, tienen esta capacidá.
Iniciativa popular
La iniciativa popular, tamién conocía col nome d'iniciativa ciudadana refierse a la posibilidá de que un determináu númberu de persones presente una pitición, avalada poles sos robles, pa que se tome en consideración un asuntu públicu determináu de calter llegal..
Polo xeneral, les iniciatives llexislatives llévense énte'l parllamentu del estáu o territoriu, que garra'l determín d'almitila a trámite o non. Y ye esti parlamentu l'encargáu de da-y forma de lleis a la iniciativa, corrixendo, enmendando y finalmente aprebando'l testu unviáu polos ciudadanos..
El procedimientu ordinariu d'ellaboración y aprebación de les lleis, establecíu na Constitución española,"pa la iniciativa popular van ser ñecesaries 500.000 firmes acreditaes. Nestos casos la comisión promotora ha presentar a la Mesa'l Congresu la "proposición de llei". Esclúise d'esta iniciatva, respeutu de materiers con reserva de llei orgánica, tributaries o de calter internacional, prerrogativa de gracia y reforma constitucional."
Nel Principáu d'Asturies, requierse la presentación de 10.000 firmes acreditaes y esclúyense temes como la reforma l'estatutu y los de calter económicu.
Llista d'asteroides (72001-73000)
Llista d'asteroides/72001–72100
Llista d'asteroides/72101–72200
Llista d'asteroides/72201–72300
Llista d'asteroides/72301–72400
Llista d'asteroides/72401–72500
Llista d'asteroides/72501–72600
Llista d'asteroides/72601–72700
Llista d'asteroides/72701–72800
Llista d'asteroides/72801–72900
Llista d'asteroides/72901–73000
Llista d'asteroides (73001-74000)
Llista d'asteroides/73001–73100
Llista d'asteroides/73101–73200
Llista d'asteroides/73201–73300
Llista d'asteroides/73301–73400
Llista d'asteroides/73401–73500
Llista d'asteroides/73501–73600
Llista d'asteroides/73601–73700
Llista d'asteroides/73701–73800
Llista d'asteroides/73801–73900
Llista d'asteroides/73901–74000
Mustélidos
Los mustélidos son una familia de mamíferos (familia mustelidae), carnívoros o carroñeros. Puén vese tanto nel mediu terrestre como nel acuáticu. Asitiense en tolos continentes. Esisten más de cincuenta especies dixebraes en cuatro subfamilies:
Onde la ñublina posa
Onde la ñublina posa ye'l títulu d'un discu grabáu pola cantante de tonada Mari Luz Cristóbal Caunedo, editáu pola discográfica Fonoastur.
Trátase d'un discu importante dientro del mundu de la tonada pola so innovación y nel que collaboren bien de músicos de la escena folk d'Asturies: Xel Pereda, Ramón Prada, Simon Bradley, Horacio Huerta, Vicente Prado "El Pravianu", Marcos Llope, Elías García, Héctor Braga ... Too esto dio al discu un aire novedosu que va dende la música más tradicional al folk acústicu o incluso'l jazz.
Los cantares conteníos nel discu son:
Onde la ñublina posa, como cantar, pero col títulu en castellano ("Donde la neblina posa") yá foi grabáu por Quin el Pescador y por Agustín Argüelles, acompañáu a la gaita pol Gaiteru de Veriña.
Microbioloxía
Microbioloxía ye'l estudiu de "microorganismos", que son organismos unicelulares o grupu de célules microscópiques. Esto inclúi eucariotes como los fongos y protistes, y procariotes como les bacteries y dello ocle. Los Virus, pesie a nun tar estrictamente clasificaos como organismos vivos, son tamién estudiaos. Microbioloxía ye un términu ampliu que inclúi milenta rames como viroloxía, micoloxía, parasitoloxía y otres. Una persona que s'especializa nel área de microbioloxía ye nomáu microbiólogu/a.
Pesie a que ye munchu lu conocíu nel campu la microbioloxía, los avances son daqué constante. ye probatible que sólo se tenga estudiao un 1% de tolos microbios qu'hai na Tierra. Asina, pesie al fechu de que más de trescientos años tienen yá pasáo dende'l descubrimientu los microbios, el campu la microbioloxía podría dicise que ta na so infancia comparada con otres disciplines biolóxiques como la zooloxía, la botánica y la entomoloxía.
La esistencia de microorganismos foi hipotetizada a lo llargu la Edá Media pesie a nun poder ser observaos, probaos, o descritos con esactitú fasta la invención del microscopiu nel sieglu XVII. En "El Canon de la Medicina" (1020), Abū Alī ibn Sīnā (Avicenna) establecía que la secreción corporal ta contaminada por cuerpos terrenales foriatos enantes de ser infectaos, pero nun los consideró como causes primaries d'enfermedaes o dolencies. Cuando la peste negra o peste bubónica algamó al-Ándalus nel sieglu XIV, Ibn Khatima ya Ibn al-Khatib hipotetizaron que les enfermedaes infeccioses yeren debio a microorganismos qu'entraben nel cuerpu humanu. Les bacteries fueron observaes per primer vegada por Anton van Leeuwenhoek en 1676 col emplegu monolentes a móu de microscopiu, diseñaes por él mesmu. El nome de "bacteria" foi presentao munchu más tarde, por Ehrenberg en 1828, derivao del llinguax griegu "βακτηριον" que quier dicir "palu pequeñu". Dimientres van Leeuwenhoek ye davezu citao como'l primer microbiólogu, la primer observación que mos consta a nivel microbiolóxicu, proveniente de los cuerpos fructíferos de mofu, foi fecha enantes, en 1665 por Robert Hooke.
El campu la bacterioloxía (posteriormente una subdisciplina la microbioloxía) ye xeneralmente considarada de tener sío fundada por Ferdinand Cohn (1828–1898), un botánicu cuyos estudios n'ocle y bacteries fotosintétiques lleváron-y a describir a esgaya bacteries incluyendo "Bacillus" y "Beggiatoa". Cohn foi tamién el primeru en formular un esquema pa la clasificación taxonómica de les bacteries. Louis Pasteur (1822–1895) y Robert Koch (1843–1910) fueron contemporáneos de Cohn y son davezu consideraos los fundadores de la microbioloxía médica. Pasteur ye famosu penriba tóu por una serie d'esperimentos diseñaos pa refutar l'antigamente perestendía teoría de la xeneración espontánea, solidificando con ello la identidá de la microbioloxía como ciencia biolóxica. Pasteur tamién diseñó métodos pa la preservación de la comida (pasteurización) y vacunes escontra bayura enfermedaes como l'ántrax, cólera d'aves y rabia. Koch ye más conocíu poles sos contribuciones na teoría de la enfermedá del xermen, probando que enfermedaes específiques yeren causaes por microorganismos patóxénicos. Desendolcó una serie criterios que pasaron a conocese como los postulaos de Koch. Koch foi un de los primeros científicos n'algamar l'aisllamientu bacteries en cultivu puru resultando d'ehí la descripción de bayura bacteries novel incluyendo "Mycobacterium tuberculosis", l'axente causativu la tuberculosis.
Magar que Pasteur y Koch son davezu consideraos los fundadores de la microbioloxía, el so trabayu nun reflexó fielmente la verdadera diversidá del mundiu microbianu debio al so esclusivu enfoque en microorganismos con relevancia médica ñidia. Nun foi fasta'l trabayu Martinus Beijerinck (1851–1931) y Sergei Winogradsky (1856–1953), los fundadores de la microbioloxía xeneral (un términu vieyu que recueye aspeutos de la fisioloxía, diversidá y ecoloxía microbianes), cuando la verdadera amplitú de la microbioloxía foi revelada. Beijerinck fexo dos contribuciones mayores a la microbioloxía: el descubrimientu los virus y el desendolcu de téuniques d'enriquecimientu cultivos. Magar que'l so trabayu nel TMV estableció los principios básicos de la viroloxía, foi el so desenrollu nel enriquecimientu cultivos el que tuvo'l mayor impautu darréu na microbioloxía al permitir el cultivu d'un pergrande rangu microbios con perestremaes fisioloxíes. Winogradsky foi el primeru en desendolcar el conceutu de quimiolitotrofía y d'ehí la revelación del papel cimeru xugao polos microorganismos nos procesos xeoquímicos.
El campu la microbioloxía pue dividise comúnmente en delles subdisciplines:
Dimientres los microbios son vistos davezu de forma negativa debio a la so asociación con munches enfermedaes humanes, tamién son responsables de munchos procesos beneficiosos como la fermentación industrial (i.e. la producción d'alcohol y productos d'usu diarios), producción d'antibióticos y como vehículos pa la clonación n'organismos superiores como plantes. Los científicos tamién tienen esplotao el so conocimientu sobre microbios pa la producción d'enzimes bioteunilóxicamente importantes com la Taq polimerasa, xenes marcadores pal usu n'otros sistemes xenéticos y téuniques noveles de bioloxía molecular como'l sistema de dos híbridos.
Los microorganismos son beneficiosos pa la biodegradación o la biorremediación a nivel de consumu domésticu, d'agricultura y d'industria y contaminación superficial en tierra, sedimentos y medios marinos. L'habilidá de ca microorganismu de degradar elementos tóxicos depende de la natura de ca contaminante. En bayura sitios comprenden típicamente múltiples tipos contaminantes, lo más averao a la biodegradación ye usar una meza d'especies bacterianes y colonies, ca una específica pa la biodegradación d'unu o más tipos de contaminantes.
Tamién hai delles afirmaciones no que cinca a la contribución a la salú humana y animal pol consumu de probióticos (bacteries potencialmente beneficioses pal sistema dixestivu) y/o prebióticos (sustancies consumíes pa dá-y puxu al crecimientu de microorganismos probióticos).
Estos rasgos permitieron a Joshua y Esther Lederberg a desendolcar un esperimentu elegante en 1951 demostrando que la mutación adaptativa provién de la preadaptación más que de la mutación dirixía. Por esti propósitu, inventaron lo que n'inglés ye nomáu replica plating, que-yos permitió transferir numeroses colonies bacterianes dende les sos localizaciones específiques una placa de petri con agar a localizaciones análogues en bayura plaques. Depués de replicar la placa con "E. coli", espusieron ca una de les nueves plaques a un bacteriófagu (tamién nomáu fagu). Observaron que les colonies resistentes al fagu presentábense en localizaciones análogues en ca placa, permitiéndo-yos concluir que'l rasgu de resistencia al fagu esistía na colonia inicial, qu'inxamás foi espuesta al mesmu, en llugar de surxir posteriormente a que la bacteria fore espuesta al virus.
Llista d'asteroides (74001-75000)
Llista d'asteroides/74001–74100
Llista d'asteroides/74101–74200
Llista d'asteroides/74201–74300
Llista d'asteroides/74301–74400
Llista d'asteroides/74401–74500
Llista d'asteroides/74501–74600
Llista d'asteroides/74601–74700
Llista d'asteroides/74701–74800
Llista d'asteroides/74801–74900
Llista d'asteroides/74901–75000
Llista d'asteroides (75001-76000)
Llista d'asteroides/75001–75100
Llista d'asteroides/75101–75200
Llista d'asteroides/75201–75300
Llista d'asteroides/75301–75400
Llista d'asteroides/75401–75500
Llista d'asteroides/75501–75600
Llista d'asteroides/75601–75700
Llista d'asteroides/75701–75800
Llista d'asteroides/75801–75900
Llista d'asteroides/75901–76000
El Regueiru las Xanas
El Regueiru las Xanas allúgase ente los conceyos de Santo Adriano, Quirós y Proaza. Tien una llongura de dos quilómetros y percuerre una sienda escavada nel monte. Ésta yera un vieyu proyeutu pa coneutar los pueblos de Pedroveya, Rebollada y Dosango col valle del Trubia.
Nesta zona hai una bayura de vexetación importante, onde rescampla: l'ablanu, el fresnu, la teya, el pláganu, el carbayu y la llamera.
Dientro la fauna podemos falar de la llóndriga, asina como aves de ribera.
Foi declarada monumentu natural nel añu 2002.
L’agobiante imperfeción de les coses
L'agobiante imperfeción de les coses ye la tercer novela del escritor xixonés Quique Faes. Nella cunta la historia d'un pueblu abandonáu sobre'l que se ciernen escuros fines especulativos. La bayura de personaxes complétase cola riqueza de narradores que van describiendo l'aición (dende una vaca hasta un calamar fritu), que completen un orixinal exerciciu narrativu.
Quique Faes
Quique Faes (Xixón, 1975) ye un periodista y escritor asturianu. Por edá pertenez a esa que se vien por llamar Tercera Xeneración del Surdimientu, siendo una de les sos figures más prolífiques. Llicenciáu en Ciencies de la Información pola Universidá Complutense de Madrid, trabayó pa dellos medios de comunicación rexonales de prensa escrito, asina como periódicos dixitales como Asturnews. 
Nel planu lliterariu ye autor de cuatro noveles: "Memoria" (1998), "Malena fecha de sol y de fresa" (2000) "L’agobiante imperfeción de les coses" (2002) y "La vida increíble", cola qu'algamó'l Premiu Xosefa de Xovellanos 2012. Asinamesmo, ye autor de dellos cuentos espublizaos en revistes lliteraries y recopilaciones. Cuenta amás con una bayura de premios na modalidá de cuentu curtiu (Tertulia cultural El Garrapiellu, Concursu de cuentos pola Oficialidá, etc.).
Destaca la orixinalidá de la so narrativa, qu'entemez los elementos absurdos o estraordinarios cola denuncia social. En tou casu dende una perspeutiva novedosa y d'un cuidáu usu del llingüax averáu, de xemes en cuando, a la prosa poética.
Ábaco
Ábaco ye una revista de cultura y ciencies sociales que s'espubliza trimestralmente dende l'añu 1986 en Xixón. Esta ta dirixida por Miguel Ángel Álvarez Areces y ta dientro d'ARCE (Asociación de Revistas Culturales de España).
El Adelantado
El Adelantado foi un selmanariu informativu d'intereses xenerales, espublizáu n'Avilés en 1932 y fundáu por Julián G.Orbón. Nelli collaboraron Horacio Álvarez Mesa, Luis M.Somines y J.Martínez Fernández.
¡Adelante!
¡Adelante! foi una espublización clandestina de periocidá irregular, que trataba de teoría política y tenía como temes principales el sindicalismu y el movimientu obreru. Foi editada pol Secretariu Provincial d'Asturies de la UGT fasta l'añu 1976.
L'Alborá de los Malvises
L'Alborá de los Malvises ye l'únicu llibru de poemes de Constantino Cabal. En 1959 asoléyase un segundu númberu aumentáu que tien dos partes: "Los madrigales del bable" y "Les roses de la quintana".
Xosé Nel Riesgo
Xosé Nel Riesgo nació n’Avilés nel añu 1963 y ye Llicenciáu en Xeografía pola Universidá d’Uviéu y Máster Superior en Desarrollu Llocal. 
Acompangó al tamién avilesín (d’adopción, nesti casu) Adolfo Camilo Díaz López en dellos proyectos lliterarios, ente ellos la revista Al bellume. 
Al empar que Díaz López, Xosé Nel Riesgo xúntase a la corriente qu'empezó a cultivar la novela negra como xéneru na nuestra llingua a finales de los ochenta del sieglu XX. 
Ye autor de les noveles: 
Con "El Cai nunca duerme" algamó en 1988 el Premiu de Novela Curtia de l'Academia de la Llingua, premiu que repetiría nel 2006 cola novela Escrito na ceniza (ALLA, 2007), acabante d'espublizar. Xose Nel fala na so primer novela de los ambientes de la marxinalidá, la droga y la delincuencia del so Avilés natal. En Parque Temáticu ufiértase una crítica a la sociedá asturiana centrada nel so caciquismu políticu y urbanísticu. Dempues de Parque Temáticu, Xose Nel presenta en 2014 la continuación de Parque Temáticu "Venti Negrinos"
Xosé Nel Riesgo ye autor tamién de diversos rellatos, dalgunos recoyíos en llibru "Cuentos de la nevera" (1997), y poemes apaecíos en revistes lliteraries asturianes. 
Aparte, Riesgo ye ganador de tres premios "Fernandez Lema" entamando el primero en 1999 (la fiebre del Dock), el segundo en 2009 (regresu ensin fin) y l´ultimo en 2013 (Tres cierves psicopompes) . Teniendo así el mayor numberu de Fernandez Lema que se han otorgado
Como xeógrafu fue responsable d'un de los fascículos de la Xeografía d'Asturies, editada por La Nueva España, amás d'una publicación sobre El Conceyu de Muros del Nalón (2003). 
Asina mesmo ye miembru de la Fundación Belenos y del Conseyu Editorial de la revista: Asturies, memoria encesa d’un país, amás de vocal de l'Arribada, asociación que fundara con Humberto Gonzali, Alberto Álvarez Peña y David M. Rivas.
Nel añu 2011 foi nomáu director de la Fundación Municipal de Cultura, Educación y Universidad Popular del Conceyu de Xixón
Ría de Villaviciosa
La Ría de Villaviciosa ye un estuariu natural que desemboca nel Mar Cantábricu asitiada n'Asturies entre las sableres del Puntal y de Rodiles. 
Esta ría gracies a la so riqueza ecolóxica foi declarada reserva natural parcial nel añu 1995. Nella desemboque dellos pequeños regatos costeros polo que'l caudal d' agua dulce ye baxu lo que-y da a la ría una alta salinidá que se ve reflexada tanto na fauna como na flora, ente estos ríos pue destacase el Valdediós ó el Valdebárcena como más importantes.
Faru de Llastres
El faru de Llastres ta asitiáu na aldea de Lluces, parroquia de Llastres, conceyu de Colunga, Asturies, na meseta del cabu de Llastres.
En funcionamientu dende 1993, ye l'últimu faru construyíu n'Asturies. En setiembre de 2001 instalóse una nueva óptica, p'algamar la carauterística actual de 5 destellos blancos cada 25 segundos.
El faru alcuéntrase nun tarrén de 1200 metros cuadraos, zarráu con muria de piedra y alambrada metálica. Trátase d'un edificiu de mampostería de planta cuadrada nel centru del que naz una torre cilíndrica blanca. L'altura sobre'l nivel del mar ye de 117 metros y de 15 metros sobre'l terrén.
El so algame ye de 23 milles marines y les sos coordenaes son: 43º32,029 N y 05º18,042 W.
Les Wampas
Les Wampas son un grupu punk francés. Ellos definen la so música como «Yéyé-punk». Formáu en 1983, na rexón parisina d'Ille de France, el grupu reposa esencialmente na figura del so cantante, Didier Wampas. Anguaño, el grupu ta formáu por Jean-Mi Lejoux (Baxu), Jo Dahan (Guitarra), Niko Wampas (Batería) y Phil Almosino (Guitarra).
Les Wampas son conocíos polos testos humorísticos de Didier Wampas, que canta con una voz voluntariamente falso. Sobro escena, Didier abonda d'enerxía, percorriendo'l llugar d'un llau a otru o nun duldando en xubise sobro una siella llevantada pol públicu. La so conexón col públicu ye ilustrada pola canción «Kiss» (del discu "Kiss", de 2000). Dende entós, el públicu de Les Wampas entra nel xuegu del cantante: al comienzu de ca conciertu reclama al grupu cantando a «Didier Wampas ye'l rei», pallabres estrayíes de la canción «Oï».
El grupu fórmase en 1983, con Didier Wampas a la tella del conxuntu[...]
Cesaropapismu
El cesaropapismu ye un tipu de teocracia nel que'l poder ye compartíu ente un líder secular (un emperador, un César) y un líder relixosu (un Papa).
Santa Cruz (Mieres)
Santa Cruz ye una parroquia del conceyu de Mieres, nel Principáu d'Asturies. Allúgase na fastera meridional del conceyu, y llenda al norte cola parroquia de Figareo, al este y sureste col conceyu d'Ayer, al suroeste col conceyu de Ḷḷena y al oeste cola parroquia d'Uxo. Tien una estensión de 3,75 km² y una población (2012) de 1.027 habitantes, que tán repartíos ente los llugares de L'Alamea, La Barraca, Bustiello, El Quentu la Vallina, La Casona, La Collá, Collanzo, La Corraína, La Cruz de los Caminos, Les Figares, La Fontona, La Forcá, Forniellos, Fresneo, Grameo, Grillero, La Llama, Les Yanes, La Llinar, Oriella, El Pedroso, Pomar, El Préstamo, La Puentevieya, Revallines, Les Colomines, Los Cuarteles de Santa Bárbara, Sovilla, Los Tableros, Taruelo, Valdeciego, Vandoreyo, Valdesenche, Les Cases del Viesgo, Vistalegre y La Floría.
Los vecinos d'esta parroquia votaron por unanimidá, de la que'l conceyu de Mieres se dixebró del de Ḷḷena, en 1837, pertenecer al conceyu recién formáu.
Gaḷḷegos
Gaḷḷegos ("Gallegos" en castellanu) ye una parroquia y un pueblu del conceyu de Mieres, nel Principáu d'Asturies. La parroquia, asitiada nel valle de Cuna y Cenera, tien una estensión de km² y una población de 269 habitantes, que se reparten ente'l llugar homónimu (allugáu a unos 9,3 km de la capital del conceyu y con una población de 42 habitantes) y los de Canga Cimera, Canga Fondera, Cenera, Los Fornieḷḷos, Foz, Gaḷḷegos, Vistrimir, Viḷḷar, La Fariega y Ḷḷandegustio.
El so nome debese a que'l so orixe rellaciónase con un grupu de monxes gallegos que s'abellugaron nel llugar nel sieglu XVII.
Destaquen los horros y la Casa de Miranda.
Cunta dende fai años con un Museu etnográficu, instaláu dende'l día 3 d'abril de 2009 (enantes taba na antigua escuela del pueblu) na casa más antigua del pueblu. Na antoxana tién un grabáu del añu 1666, que posiblemente seya l'añu de la so fundación.
Foi declaráu Pueblu más guapu d'Asturies nel añu 1974.
Juan Antonio Cabezas
Juan Antonio Cabezas Canteli foi un escritor y periodista asturianu nacíu en Peruyes (Cangues d'Onís) el 16 de marzu de 1900 y fináu en 1993. Cabezas emigró a Cuba a los 16 años y tornó 5 años dempués.Dedicóse profesionalemte a la lliteratura y al periodismu. 
Juan Antonio Cabezas foi redautor y direutor del diariu uvieín "El Carbayón" dende 1927 a 1932 y redautor del diariu socialista Avance en 1936 y 1937.Foi tamién collaborador y redautor de «El Sol» y de «España de Tánger», miembru de la redaición de «ABC» y corresponsal de la «America Literary Agency», de Nueva York. Cabezas Viaxó por numeberosos países d'Europa y América y pronunció conferencies n'universidaes y centros culturales.
Al entamu la Guerra Civil yera redautor del diariu socialista asturianu "Avance", tuvo qu'abandonar Uviéu cuando ya Aranda se sublevare. Torna a collaborar con "Avance" tres la so reapertura en Xixón en xineru de 1937. Embarcáu nún de los munchos barcos pesqueros que salieron de Xixón y Avilés, cuando les tropes franquistes tan a piques de ocupar tol territoriu asturianu, foi prindáu n'alta mar y lleváu al campu de concentración de Cedeira(La Coruña, Galicia) y llueu al antiguu colexu de los xesuites en Camposancos (La Guardia, Pontevedra) tamién en galicia onde ye condergáu a muerte nun Conseyu de Guerra, que sedrá conmutada 1941 y Cabezas quedará llibre en 1944.
De les esperiencies vivides nesti tiempu dexcó escritos dos llibros:
Amás de les reseñaes sobre les vivencies de la Guerra Jose Antonio Cabezas ye l'autor de munchísimes biografíes ente les que s'alcuentren:
Tamién escribió noveles ente les que tan:
Otres obres suyes son: 
También escribió dellos guiones cinematográficos, en collaboración con Vega Pico. En 1962 dirixó, con guión propiu, el documental «Así es Asturias» que contién la única filmación conservada de la osa Petra.
Carbayón de Llavandera
El Carbayón de Llavandera ye un árbol milenariu asitiáu na carretera, xunto a la Ilesia de San Xulián del sieglu XVIII, nel pueblu de Tueya-Llavandera, nel conceyu de Xixón (Asturies).
Foi declaráu Monumentu Natural el 27 d'abril de 1995 polo que ta protexíu ya incluyíu nel plan de recursos naturales d'Asturies.
Conxuntu llacustre de Somiedu
El conxuntu llacustre de Somiedu ta formáu polos llagos de Saliencia (estos son: "Calabazosa" o "Llagu Negru", "Cerveriz", "Llaguna d'Almagrera" o "La Mina" y "La Cueva"), el Llagu del Vaḷḷe y el terrén qu'hai ente ellos.
La formación del conxuntu básase en llagos d'orixe glaciar coles sos correspondientes comunicaciones por valles glaciales. Xeolóxicamente trátase d'una fastera con toles carauterístiques d'abrasión glaciar. 
La vexetación tamién ye la típica acuática de los llagos na que destaca pol so interés la "xenciana". Dientru la fauna podríamos atopanos col osu pardu nel Parque Natural y nel Llagu del Vaḷḷe: llóndriga, frangüesu y águila. Ente los anfibios esiste'l tritón, la sacavera, el sapu y la xaronca.
Esti conxuntu ta incluyíu nel Parque Natural de Somiedu. Foi declaráu monumentu natural el 22 de mayu de 2003.
Santa Cruz
Col nome de Santa Cruz podemos referinos a:
Reserva Natural Integral de Munieḷḷos
La Reserva Natural Integral de Munieḷḷos [muˈnje.ʈʂos] ye un sistema de viesques que medra en tornu a los montes Munieḷḷos, La Vilieḷḷa y Valdebois, allugaos metanes del suroccidente del Principáu d'Asturies, ente los conceyos de Cangas del Narcea, Degaña ya Ibias. Los sos 55,4 km conviértenla na mayor carbayera d'España y úna de les meyores conservaes d'Europa. Nel monte de Munieḷḷos ñaz el ríu Munieḷḷos, afluyente del Narcea.
Munieḷḷos declaróse Reserva de la Biosfera pola UNESCO nel 2000, polo que les visites han tar autorizaes pola Conseyería de Mediu Ambiente, permitiéndose un máximu de 20 visitantes per día, pesllándose a les nueve la tarde. Tamién ta dientro'l Parque Natural de les Fuentes del Narcea y del Ibias.
Presenta un altu grau d'humedanza, pol mor de la so abonda pluviosidá y a les avezaes borrines. N'iviernu, les ñeves y les xelaes son segures de magar avientu a febreru. Los branos, davezu, son seles.
Si daqué carauteriza a Munieḷḷos ye la so abonda vida vexetal. Magar que la carbayera ocupa la mayor parte de Munieḷḷos (sobre too de la subespecie "albar"), contramás xubimos d'altor alcontramos viesques de fayes fasta los 1.400 m, au se sustitúi por bedulios.
Abayurando la biodiversidá vexetal de la viesca, xorrecen tamién cafresnes, berizos, argañes, artos, y, sobre tóu, miruéndanos, varies especies d'herbáceas, felechos, moflos y alíquenes.
Nos sotos y arriegos medren fresnos, ablanales, pliéganos, umeros y salgueres.
Les dos aves de mayor afoguín son el gallu montés y el picafayes, magar que tamién tán l'abeyerín, el ferrerín, el raullargu, el miruellu, el palombu rullón, el ferre, el taforru, asina como la peñerina, l'aigul, l'aigla cullebrera, el ferlamicu y l'aigla rial. Ente les rapaces nocherniegues destaquen pola so notable abondanza la carpia, el beque, la tubeca, y la coruxa.
El bardión y el llobu o ablaidu ocupen l'altor de los depredadores, siendo'l corciu, el gochu xabaz y, delles vegaes, el robezu, les sos preses de cutíu. Ente otres especies tamién tán la llóndriga, el raposu, l'oriciu, l'esguil y l'algaire.
El monte Munieḷḷos foi propiedá de los condes de Toreno. Con parte de la so madera aperiáronse, hacia'l sieglu XVI, los barcos que tornaron de l'Armada Invencible. El so españamientu entamó nel añu 1766, cuando surtió de madera a los astilleros de l'Armada en Ferrol. Sicasí, remató por destinar la so madera pa con otros afoguines, asina como travieses de ferrocarril, postiaos pa la minería, etc. Les caberes tronces importantes acontecieron nos años 1969 y 1970, magar que la hestoria conservacionista de Muniellos entamara yá hai años al rodiu de 1964, añu nel que foi declaráu Paisaxe Pintorescu. Hacia 1973, el monte foi mercáu pol estáu al tresuel del I.C.O.N.A, y declaráu Cotu Nacional de Caza. Dende esti momentu, col afoguín d'incrementar la bayura faunística natural, afíncase la veda de toa actividá cinexética. En 1982 el monte Munieḷḷos sométese a un réxime de proteición especial y declaráu Reserva Biolóxica Nacional. En 1988, enanchóse la Reserva, fasta entós de 2.695 Ha, a la so superficie d'angüaño, cola anexón de los montes de Valdebois (Ibias, 1623 Ha) y la Viliella, (Cangas del Narcea, 1224 Ha).
Llista d'asteroides (76001-77000)
Llista d'asteroides/76001–76100
Llista d'asteroides/76101–76200
Llista d'asteroides/76201–76300
Llista d'asteroides/76301–76400
Llista d'asteroides/76401–76500
Llista d'asteroides/76501–76600
Llista d'asteroides/76601–76700
Llista d'asteroides/76701–76800
Llista d'asteroides/76801–76900
Llista d'asteroides/76901–77000
Llista d'asteroides (77001-78000)
Llista d'asteroides/77001–77100
Llista d'asteroides/77101–77200
Llista d'asteroides/77201–77300
Llista d'asteroides/77301–77400
Llista d'asteroides/77401–77500
Llista d'asteroides/77501–77600
Llista d'asteroides/77601–77700
Llista d'asteroides/77701–77800
Llista d'asteroides/77801–77900
Llista d'asteroides/77901–78000
Luciano Floridi
Luciano Floridi (16 de payares de 1964 - Roma), filósofu italianu.
Iniciativa Socialista d'Izquierdes
Iniciativa Socialista d'Izquierdes (ISI) ye un partíu socialista democráticu d'España, integráu formalmente n'Izquierda Xunida, si bien admite afiliaos nun adscritos a esti movimientu.
Los orixenes del partíu encuentrense nel VII Congresu Federal del Partíu d'Acción Socialista (PASOC), celebráu en Madrid n'abril de 2001. A iniciativa d'Alonso Puerta, los delegaos aprobaron la so salida de la estructura orgánica d'Izquierda Xunida y el recobramientu de la so soberanía, col encontu del 63,5% de los votos emitios -61-, frente al 32,2% -31 votos- qu'abogaba por seguir organicamente n'Izquierda Xunida.
Estos últimos, contrarios al abandonu, viéronse na tesitura de desligase del PASOC y construir corrientes internes socialistes dentro d'Izquierda Xunida. Así, na comunidad de Marid nació la "Corriente Socialista", lliderada por Inés Sabanés y Franco González. N'Andalucía fundariase la corriente "Izquierda Socialista de Andalucía" (Izquierda Socialista d'Andalucía), cuyu portavoz sería Antonio Criado Barbero.
En 2002 constituiríase en partíu políticu, con una estructura federal y baxo la definitiva denominación como "Iniciativa Socialista de Izquierdas (ISI)", siendo elexíu Antonio Criado el so Secretariu Xeneral.
En 2007, construyose la federación d'ISI n'Asturies: Iniciativa Socialista Asturiana. Los sos miembros yeren fundamentalmente xente moza que, ante la falta de recursos y la escasa ayuda d'ISI federal, terminaron por disolver la organización, integrándose dalgunos d'ellos n'Izquierda Xunida d'Asturies.
agora.ya.com: Iniciativa Socialista de Izquierdas
Iniciativa Socialista de Izquierdas
Quark
Un quark ye una partícula elemental de la que se componen, ente otros, los protones y los neutrones: un protón tien dos quark up y un down, el neutrón tien dos down y un up.
Hai seis clases distintes de quarks, con diferentes mases y diferentes cargues: "up", "down", "strange", "charm", "bottom" y "top".
Los quarks nunca apaecen aislaos, porque tan muy atraíos ente ellos pola fuerza nuclear fuerte (cuyes partícules son los gluones), y formen los hadrones (bariones, como el protón o el neutrón; o mesones, que tienen un quark y el su antiquark). Pa explicar los enlaces entre quarks, los científicos ficieron un convenio de colores y los hadrones que se formen tienen que tener el blancu, a partir de los colores de los quarks que los componen (encarnáu, azul y verde).
Los dos quarks más lixeros y más frecuentes son los up y down. Los quarks up tienen carga positiva igual en módulo a dos tercios de la carga elemental (la del electrón). Los down tiénenla negativa y ye na más un terciu de la elemental.
Por eso, en un protón:
2/3 + 2/3 - 1/3 = 1
Y en un neutrón:
2/3 - 1/3 - 1/3 = 0
La masa de los quarks down ye un poco mayor que la de los up. Entós, la del neutrón tamién ye un poco mayor que la del protón.
El resto de hadrones suelen ser bastante inestables y son difíciles de conseguir, aunque seguramente lleguen en los rayos cósmicos que impacten escontra l'atmósfera.
Una páxina web muy interesante que fala de too esto ye the particle adventure, aunque fai falta saber inglés.
Puntu Llibra
N'astronomía denómase Puntu Llibra al puntu diametralmente opuestu al Puntu Aries. Ye'l puntu nel que'l Sol pasa del Hemisferiu Norte al Sur, cosa qu'asocede haza'l 21 de setiembre —aniciándose la seronda nel Hemisferiu Norte y la primavera nel Hemisferiu Sur—. 
La so ascensión recta ye de 12 hores y la so declinación ye nula. 
Por mor de la precesión de los equinoccios esti puntu retrocede 50,25segundos al añu, polo qu'anguaño'l puntu Llibra dexó de tar na constelación Llibra, pasando a tar na so vecina Virgo.
Hemisferiu Sur
L'Hemisferiu Sur (Austral) ye una de les divisiones clásiques nes que se divide'l planeta Tierra. Correspuende a la metá'l globu terráqueo asitiáu al sur de la llinia del Ecuador, que la dixebra del Hemisferiu Norte.
La mayor parte del Hemisferiu correspuende a océanos, qu'inclúi la mayor parte del Pacíficu y del Índicu, la totalidá del Océanu Glacial Antárticu y la metá meridional del Atlánticu. Les mases terrestres concentrense principalmente nel continente antárticu, en Sudamérica, la parte austral d'África, Australia y delles islles menores d'Oceanía.
Chile ye'l país más austral del continente Americanu.
Les estaciones asocedense en forma inversa al Hemisferiu Norte. El branu estiendese ente avientu y marzu, mentanto l'iviernu faelo ente xunu y setiembre. Cerca del 10% de la población mundial habita nesti hemisferiu (especialmente en Brasil y la islla de Xava, Indonesia).
Hestóricamente, esti hemisferiu foi consideráu como un hemisferiu probe en comparanza col so contraparte septentrional. Por mor de la baxa industrialización y a la relativa poca población esistente, los niveles de contaminación son considerablemente más baxos que nel Hemisferiu Norte.
Estación del añu
Les estaciones son los periodos del añu nos que les condiciones climátiques imperantes se caltienen, nuna determinada rexón, dientro d'un ciertu rangu. Estos periodos duren aproximadamente trés meses y denómense iviernu, primavera, branu y seronda, anque nes rexones de la tierra averaes al ecuador les estaciones son namái dos, la estación seca y la lluviosa yá que nelles varía drásticamente'l réxime de lluvies, pero non la temperatura.
Ciertes cultures como les indíxenes d'Australia dividen l'añu en seis estaciones. 
Les cuatro estaciones tradicionales tienen el so entamu y final marcaos por asocedíos astronómicos (equinoccios y solsticios).
La Calzada
La Calzada ye ún de los barrios más habitaos de tola ciudá de Xixón. El barriu cunta con una de les mayores actividaes comerciales de la ciudá de Xixón. Nel barriu pueden atopase delles infraestructures interesantes como la playa l'Arbeyal y el parque del Lauredal.
Louis de Broglie
Louis Victor de Broglie, duque de Broglie (Dieppe, 15 d'agostu de 1892 – Louveciennes, 19 de marzu de 1987) foi un matemáticu, físicu y académicu francés.
Louis de Broglie ye descendiente de la casa de Broglie que dio a Francia numberosos mariscales, políticos, diplomáticos y académicos. 
Depués de los estudios d'historia y de derecho, foi introducíu nos trabayos de la física moderna pol so hermanu, Maurice, que foi secretariu de la Conferencia Solvay de 1911. Destináu durante la guerra de 1914 a la emisora de radio de la Torre Eiffel experimenta durante cinco años de manera concreta los fenómenos electromagnéticos.
En 1924, algama sonadía pola so teoría de les ondes de materia, con ocasión de la so tesis doctoral, defendida delantre d'un xuráu compuestu por Paul Langevin y Jean Perrin. Esta tesis valdrá-y el Premiu Nobel de física en 1929 ("descubrimientu de la naturaleza ondulatoria del electrón"). En 1933, obtién la cátedra de física teórica del Institu Henri-Poincaré y ye elexíu como'l miembru más mozu de l'Académie des sciences (de la que se convierte en secretariu perpetuu en 1942), y en 1933 ye elexíu miembru de l'Académie française.
Los sos diferentes trabayos sobre la naturaleza de les partícules de materia fain d'él el físicu más orixinal del sieglu XX. La so obra ye en tou casu enorme: escribió doscientes memories y cuarenta y cinco llibros. 
Conviértese en miembru estranxeru de la Royal Society en 1953.
« La idea fundamental de [la mio tesis de 1924] yera la que vien darréu: « El fechu de que, depués de la introducción por Einstein de los fotones na onda luminosa, sabemos que la lluz contién partícules que son concentraciones d'enerxía incorpórea na onda, suxer que toa partícula, como l'electrón, debe ser tresportada por una onda na cual ta incorporada »… La mio idea esencial yera esparder a toles partícules la coexistencia d'ondes y de corpúsculos descubierta por Einstein en 1905 nel casu de la lluz y los fotones. »
« A toa particula material de masa m y velocidá v debe tar "asociada" una onda real » rellacionada cola cantidá de movimientu pola ecuación:
onde formula_2 ye la lonxitú d'onda, formula_3 la constante de Planck, formula_4 la cantidá de movimientu, formula_5 la masa en repósu, formula_6 la so velocidá y formula_7 la aceleración de la lluz nel vacíu.
Esta teoría sienta les bases de la mecánica ondulatoria. Foi defendía por Einstein, confirmada poles esperiencies de difracción d'electrones de Davisson y Germer, y sobre too xeneralizada polos trabahos d'Schrödinger.
Pero esta xeneralización yera estadística y nun taba d'acuerdu con ella de Brolgie, que dixo « que la partícula debe ser el sitiu d'un movimientu periódicu internu y que debe desplazase na so onda de manera que quede en fase con ella, [fechu] ignoráu polos físicos cuánticos actuales [que cometen] l'error de considerar una propagación d'onda ensin localización de partícula, lo que yera contrario a les mios idees primitives. » 
Notemos que, dende'l puntu de vista filosóficu, esta teoría de les ondes de materia ye la que más contribuyó a arruinar l'atomismu antiguu, y que na so más grande xeneralización, podría sofitar el vieyu principu de la "identidá del alma y del cuerpu".
Arroes
Arroes ye una parroquia del conceyu asturianu de Villaviciosa. Tien una población de 416 persones.
Anthony Blake
Anthony Blake, de nome real José Luis González Panizo (Uviéu, 1958) ye un mentalista asturianu conocíu en tol ámbitu español. Estudió la carrera de medicina na Universidá d'Uviéu.
Clemente Domínguez Gómez
Clemente Domínguez Gómez, nació en Sevilla en 1946 y morrió en 2005 en El Palmar de Troya, Clemente Dominguez autoproclamóse Papa en 1978 col nome de Gregoriu XVII. Foi ordenáu obispu en 1976 y en 1978 al apecer tuvo una visión de la virxen que-y ordenó autoproclamase Papa. En 1978 santificó a Carrero Blanco, muertu años antes.
A la so muerte sucediólu na Ilesia Católica Palmariana Manuel Alonso Corral col nome de 'Pedru II'. La 'Ilesia Católica Palmariana' canonizó, ente otros, a Franco, José Antonio Primo de Rivera, Pelayo y a Cristóbal Colón.
Carlos Cano dedicó-y el cantar "El milagro del Palmar".
José Antonio Primo de Rivera
José Antonio Primo de Rivera y Sáenz de Heredia (Madrid, 24 d'abril de 1903 - Alicante, 20 de payares de 1936). Políticu español, fundador xunta Julio Ruíz de Alda y Alfonso García Valdecasas de Falange Española, un partíu político d'inspiración nacional-sindicalista del que se aprovechó la dictadura del xeneral Franco.
Fiu primoxénitu del xeneral Miguel Primo de Rivera, de quien heredó el títulu de Marqués d'Estella, estudió na Facultá de Derechu de Madrid y en 1930 participó nel proyectu políticu de la Unión Monárquica Nacional. El 2 de mayu d'esi añu aceptó'l cargu de vicesecretariu xeneral del partíu, col propósitu de vindicar la memoria de so pá, atacada tanto a la cayía de la so dictadura, al final de la Monarquía d'Alfonsu XIII, como mientres la Segunda República (1931).
José Antonio Primo de Rivera fracasó nel so intento de obtener un escañu de diputáu por Madrid nes eleiciones de 1931, siendo derrotáu por Bartolomé Cossío. Foi deteníu en 1932 baxo la sospecha de collaborar cola sublevación organizada pol xeneral Sanjurjo (la sanjurjada"), fecho qu'él siempres ñegó, saliendo finalmente de la cárcele ensin cargos.
En 1933, na plenitu de la medra de los movimientos facista n'Italia y nazi n'Alemaña espublicó un artículu tituláu "Orientaciones hacia un nuevo estado" nel únicu númberu del periódicu "El Fascio". Nesti artículu preconizaba un estáu social nel que las luchas partidistes nun esistieren.
Creó xunta a Julio Ruiz de Alda el Movimiento Español Sindicalista, embrión de la futura Falange Española, movimientu políticu con inspiración nel sindicalismu revolucionariu con un matiz católicu ya influencies de dalgunos pensadores como Ortega y Gasset. Los dos pilares de Falange Española yera la consideración del home como suxetu espiritual y d'España como una unidá de destín no universal. Falange Española foi fundada nel Teatru de la Comedia de Madrid el 29 d'ochobre de 1933. Nel actu José Antonio llexitimó la violencia na defensa de los sos valores al traviés de "la dialéctica de los puños y les pistoles".
Nes eleiciones de payares de 1933 obtuvo'l so escañu nes Cortes, integráu nuna coalición conservadora monárquica, pola circunscripción de Cádiz.
En 1934 fusionó Falange Española con otru grupu d'ideoloxía asemeyada, pero con ciertes diferencies, les Juntas de Ofensiva Nacional-Sindicalista d'Onésimo Redondo y Ramiro Ledesma Ramos, dando llugar a FE de las JONS. 
En las eleiciones de 1936, la izquierda y la derecha acudieron en bloques a les eleiciones. La Falange nun s'alió con nengún de los por entender Primo de Rivera que la ideoloxía Nacional-sindicalista defendida pol so partíu nun s'alcontraba representada ni poles izquierdes nin poles dereches. Tampoco recibió oferta denguna.
Taba na cárcele d'Alicante el 5 de xunu de 1936, onde seguía deteníu cuando'l 18 de xunetu produzse'l güelpe d'estáu militar encabezado por Mola y Franco, col que dio comienzu la Guerra Civil (1936-39).
El 17 de payares de 1936 ye xulgáu por rebelión militar, condergáu a muerte por un tribunal popular y el 20 de payares ye fusiláu enantes de que'l gobiernu diera'l so ""enteráu"". 
Ferrocarriles de Vía Estrecha
Ferrocarriles de Vía Estrecha, conocida pol so acrónimu FEVE, foi una entidá pública empresarial dependiente del Ministeriu de Fomentu d'España qu'operaba nes comunidaes autónomes de Galicia, Asturies, Cantabria, País Vascu, Castiella y Llión y Rexón de Murcia con una bultable rede de 1.250 km formada en 1965 p'agrupar la esplotación de los distintos ferrocarriles de vía estrecha d'España, que fasta esi añu taben englobaos na empresa tamién estatal EFE (Explotación de Ferrocarriles por el Estado). A lo llargo de la hestoria, FEVE llegó a tener al mesmu tiempu ferrocarriles de cinco anchos de vía distintos: 1.435 mm, 1.062 mm, 1.000 mm, 915 mm y 750 mm.
La compañía desapaeció'l 31 d'avientu de 2012 pola xunión de los operadores estatales de vía estrecha y vía ancha. La infraestructura tresfirióse a Adif, y la esplotación de los trenes a Renfe Operadora.
R-1: Ferrol - Uviéu (dalgunos de los servicios qu'entamen en Ferrol acaben en Ribadeo y dalgunos de los qu'entamen n'Uviéu acaben en Navia)
R-2: Uviéu - Santander (dalgunos de los servicios qu'entamen en Uviéu acaben en Llanes)
R-3: Santander - Bilbao
R-4: Llión - Bilbao
La Collá (Siero)
La Collá ye una de les ventinueve parroquies del conceyu de Siero, asitiada al nordeste del mesmu, tien llinde al norte cola parroquia de Valdornón y Fano, del conceyu de Xixón, al este colos conceyos de Villaviciosa (parroquia d’Argañosu) y Sariegu (parroquia de Narzana), al sur coles parroquies de Samartino y Marcenao y al oeste cola parroquia de Muñó (compartiendo la zona de La Peña les dos parroquies). 
La Collá ta asitiada a ocho quilómetros de La Pola, la capital del conceyu. Tien una superficie de 6’67 Km2 y una población d’unos 280 habitantes repartíos nunes 105 cases. Poro, la densidá de la parroquia ye de 41’9 habitantes/Km2. La cota máxima ye de 737 metros ( Picu Cima o El Picu los Soldaos).
La Parroquia ta formada polos barrios de Fresno, La Collá Tras, Ceñal, Güerbu, El Pibidal y La Braña.
La fala de La Collá pertenez al dialeutu centro-oriental de la llingua asturiana.
República
República (del llatín "res publica", «la cosa pública, lo público»), nun sentíu ampliu, ye un sistema políticu carauterizáu por basase na representación de tola so cadarma per aciu del drechu a votu, l'eleutoráu, que constitúi la raíz cabera de la so llexitimidá y soberanía. Munches definiciones, como la de la "Encyclopædia Britannica" de 1911 rescamplen la importancia tamién de l'autonomía y del Derechu (incluyendo los drechos humanos) como partes fundamentales pa una república. Por estensión, se suel denomar asina al Estáu que tien dicha organización, anque munches otres formes de gobiernu autodenomense repúbliques siendo en realidá estaos totalitarios.
Maurice de Broglie
Louis-César-Victor-"Maurice", duque de Broglie (27 d'abril de 1875 en París - 14 de xunetu de 1960 en Neuilly-sur-Seine), fíu de Victor de Broglie (1846-1906), foi un físicu francés. Casó con Camille Bernou de Rochetaillée en París.
Enseñó náutica na Marina Nacional, foi elexíu miembru de l'Academia de Ciencies de Francia en 1924 y de l'Académie française en 1934. Los sos trabayos sobre los espectros de Rayos X valiéron-y la "medalla Hughes" en 1928 y el "Premiu Félix Robin" de la Société française de physique en 1922. Convirtióse en miembru estranxeru de la Royal Society británica en 1940.
Durante la Primera Guerra Mundial trabayó nes comunicaciones de radio de l'Armada. Ocasionalmente collaboró col so hermanu más xoven Louis.
Xeodesia
El términu Xeodesia, del griegu γη ("tierra") y δαιζω ("divisiones" o "yo divido") foi emplegáu nun entamu por Aristóteles (384-322 e.C.) y pue significar, tanto "divisiones xeográfiques de la tierra", como tamién l'actu de "dixebrar la tierra", por exemplu, ente propietarios.
La Xeodesia ye, al empar, una rama de les Xeociencies y una Inxeniería. Trata del llevantamientu y de la representación de la forma y de la superficie de la Tierra, global y parcial, coles sos formes naturales y artificiales.
La Xeodesia tamién ye emplegada en matemátiques pa la midición y el cálculu sobre superficies curves. Úsense métodos asemeyaos a aquellos emplegaos na superficie curva de la Tierra.
Topografía
La topografía ye la ciencia xeográfica qu'estudia'l conxuntu de procedimientos pa determinar la posición d'un puntu sobre la superficie de la Tierra, tantu en planimetría como n'altimetría.
El términu suel aplicase a árees relativamente pequeñes, un area menor a 55 formula_1, emplegando'l denomatu de xeodesia cuando se pretende relevar o cubrir espacios mayores.
Pa eso empléguense coordenaes que pueden ser dos distancies y una elevación, o una distancia, una direición y una elevación.
Los mapes topográficos amuesen la elevación del tarrén sobre'l nivel del mar utilizando llinies que coneuten los puntos cola mesma cota, denomaes curves de nivel o isohipses, n'esti casu se diz que'l mapa ye "hipsográficu".
La Topografía ye d'aida en varios trabayos como pueden ser:
Minería
La minería ye una actividá económica del sector primariu representada pola esplotación o estracción de los minerales que s'atroparon nel suelu y sosuelu en forma de xacimientos. Dependiendo del tipu de mineral a estrayer l'actividá estremar en minería metálica (cobre, oru, plata, aluminiu, chombu, fierro, mercuriu, etc) que son emplegaos como materies primes básiques pa la fabricación d'una variedá de productos industriales. Ente que la minería non metálica o tamién denominaes de cantera y construcción (magre, cuarzu, zafil, esmeralda, granitu, mármol, mica, etc) son usaos como materiales de construcción y materia primo de xoyería, ornamentación, ente otros usos. Otru tipu de minería, ye la estracción de los minerales enerxéticos o combustibles, emplegaos principalmente pa xenerar enerxía, como por casu el petróleu, gas natural y carbón o hulla.
Cabo señalar que la minería ye una de les actividaes más antigües de la humanidá, yá que se sabe que dende tiempos de la prehistoria l'home usó diversos minerales pa la fabricación de ferramientes y armes. Col pasar de los sieglos convertir nuna importante industria, que creó una serie de técniques, estudios y analís físicu-químicos coles mires d'ameyorar la esploración y esplotación de los xacimientos. Pela so parte, les compañíes o empreses mineres son les encargaes de llevala a cabu como industria, que la so competencia depende de la producción de mineral estrayíu y de la calidá y cantidá del mesmu. Pa entendela meyor, l'actividá estremar en gran, mediana y pequena minería, sicasí, en dellos países esiste una cuarta categoría, l'artesanal. 
Pa regular la industria minero los gobiernos nacionales y les instituciones financieres internacionales crearon una serie de reformes lexislatives, que busquen l'harmonía y l'estabilidá del sector granible. Estes na so gran mayoría tán enfocaes nel cuidu del mediu ambiente y na seguridá de los minerus, sicasí, les violaciones a estes normes nel últimu tiempu provocaron diversos desastres en delles naciones del mundu. A lo último, distintes organizaciones, como'l Bancu Mundial, consideren a la minería como unu d'el indicadores básicos de les posibilidaes de desenvolvimientu económicu d'una localidá, rexón o país.
Dende los entamos de la civilización les persones usaron piedras, cerámicas y más tarde metales tomaes de la superficie terrestre pa la fabricación de ferramientas y armas. Un claru exemplu d'ello ye'l xil d'alta calidá atopáu nel norte de Francia, Hungría y nel sur de Inglaterra, que foi manipoliáu pa crear les ferramientes de xiles. Les primeres mines de dichu mineral atopáronse en zones arrodiaes de creta, siendo la más famosa la de Grime's Graves en Inglaterra, que data dende'l Neolíticu. Otra de les roques esplotaes por aquel tiempu foi'l esquistu verde, estrayida principalmente nel Distritu de los Llagos nel Noroeste d'Inglaterra.
La mina más antigua que se tien constancia arqueolóxica ye la Cueva del Llión en Suazilandia, que d'alcuerdu a les dataciones pol métodu del carbonu 14, tien una edá de 43 000 años. Nesti llugar, los homes del Paleolíticu escavaben en busca de hematita col que probablemente producíen pigmentus de color ocre. D'alcuerdu a la Comisión Nacional d'Enfotu de Suazilandia más de 1200 tonelaes de hematita, rica en especularita, fueron estrayíes de la Cueva del Llión mientres la era prehistórica.
La minería nel Antiguu Exiptu empecipiar mientres les primeres dinastíes, onde los sos habitantes estrayíen malaquita en Maadi que yera emplegáu pa ornamentaciones y cerámiques. Más tarde ente los años 2613 y 2494 antes de Cristu, y colos grandes proyectos de construcción, viéronse obligaos a percorrer terrenes estranxeros como Uadi Maghara, col fin d'asegurar minerales y otros recursos que nun esistíen en Exiptu. Dientro d'estes espediciones, atoparon canteres de turquesa y cobre en Uadi Hammamat, Tura, Asuán y otros sitios nubios, como tamién na Península del Sinaí y en Timna.
Pela so parte y d'alcuerdu al historiador griegu Diodoro Sículo, Nubia tenía les mines d'oru más grandes y estenses de la zona. Él mentó que s'emplegaben fixaciones de fueu llamaes "fire-setting" coles mires de romper la roca y asina lliberar el oru, que depués yera molíu pa crear una especie de polvu, yá que yera más prácticu fundilo y asina da-y forma.
Cola llegada de les civilizaciones griego y romano, la industria minero en Europa tuvo una importante puxanza. Mientres la Antigua Grecia, una gran variedá de minerales y piedres precioses fueron estrayíes pa la construcción de palacios, templos y escultures. Les mines de plata allugaes en Lavrio ayudaron en gran midida a la puxanza económica de Atenes, onde s'envalora que trabayaron cerca de 20 000 esclavos. Amás, la necesidá de consiguir minerales yá sía p'asuntos bélicos o tecnolóxicos, dexó que los griegos esplotaren xacimientos d'oru y plata al norte de Tracia y cobre, oru y fierro en Chipre, por casu. Otru pueblu griegu, los parianos, cumplieron un importante llabor na estracción del mármol blancu cuando afayaron ricos xacimientos na isla de Tasos nel 680 A.C.
Bona parte de les técniques emplegaes polos griegos fueron adoptaes na Roma Antigua. Sicasí, la construcción de numberosos aguaduchus dexáron-yos que dellos minerales fueren esplotaos a gran escala, una y bones el agua podía ser tresportada cientos de kilómetros hasta llegar a les mesmes canteres. L'agua usar en diversos propósitos tantu pa esaniciar sobrecargues y borrafes de roca, llamáu minería hidráulica, como pal procesu de conminución y el tresporte de maquinaria simple.
Los romanos emplegaron la minería hidráulica pa la prospección de vetas, con una técnica obsoleta llamada "hushing". Esta consistía n'axuntar l'agua proveniente de los aguaduchos en grandes banzaos y tanques, que al momentu d'abrir les sos puertes, l'enorme caudal llevábase toles capes de tierra, dexando al descubiertu la roca madre y collo la posible veta de dalgún mineral. Dempués, la roca yera calecida con "fire-setting" pa depués ser esfrecida con remexos d'agua, que'l so choque térmicu terminar de sedar. Conozse qu'esti métodu foi emplegáu polos romanos nes mines de casiterita en Cornualles y nos depósitos de chombu nos Peninos, dambos allugaos en Gran Bretaña. Tamién fueron usaos en España a mediaos del 25 dempués de Cristu, pa esplotar grandes xacimientos d'oru aluvial asitiaos principalmente en Los Migollos, onde siete llargos aguaduchos fueron construyíos p'aprovechar los ríos locales. Munchos de los métodos mineros de los antiguos romanos caltiénense anguaño nel Muséu Británicu y nel Muséu Nacional de Gales.
La minería na Edá Media enfocóse principalmente na estracción de cobre, fierro y otros metales preciosos, los que primeramente s'estrayíen al traviés de mines a cielu abiertu —pero de poca fondura— y que s'emplegaben p'acuñar monedes. Alredor del sieglu XIV la demanda por armas, armaduras, estribus y ferraduras aumentó en gran midida la estracción de fierro. Por casu, los caballeros medievales cargaben hasta 45 Kg de fierro ensin cuntar les espaes, llances o otres armes. Esta dependencia de fierro con fines militares contribuyó a aumentar la so producción y a crear nuevos procesos d'estracción. Sicasí, dicha dependencia de metales preciosos provocó qu'en 1456 asocediera la crisis de la plata, por cuenta de que les mines a cielu abiertu algamaren la so llende de fondura y nun podíen ser drenadas cola tecnoloxía disponible.
Na metá del sieglu XVI, la necesidá d'esplotar los depósitos minerales estender dende Europa Central hasta Inglaterra. Na Europa Continental, tolos depósitos mineros pertenecíen a la corona y esi derechu caltener por cientos d'años con firmeza; pero n'Inglaterra solo les mines d'oru y plata yeren de propiedá de la corona, por una decisión xudicial en 1568 y depués por una llei en 1688. Poro, cada inglés que los sos terrenales teníen reserves de dalgún otru mineral o de carbón, teníen un fuerte incentivu pa estrayer o arrendar dichos depósitos y cobrar regalías a'l trabayadores de la eventual mina. A mediaos del sieglu XVII, la capital alemana, inglesa y holandesa xunieron fuerces pa financiar la estracción y refinación de dellos minerales. Esta unión dexó que cientos de técnicos alemanes y otros tantos trabayadores calificaos crearen en 1642, una colonia de cerca de 4000 estranxeros en redol a les mines de cobre en Keswick.
La enerxía del agua y la pólvora foi llargamente usada mientres la Europa Medieval. Per un sitiu, los molinos d'agua fueron emplegaos pa esmagayar y alzar el mineral de los piques, y pa ventilar les galeríes al traviés d'enormes fuelles. Ente que la pólvora utilizar pa la voladura de roques y tierra, cola idea d'afloxar y revelar les vetes d'un mineral. Esti procesu yera muncho más efectivu y rápido qu'el "fire-setting", dexando la estracción d'otros minerales. Como datu, la pólvora usar por primer vegada na minería en Selmecbánya nel Reinu d'Hungría, en 1627.
L'adopción d'innovaciones agrícoles, como l'aráu de fierro, y el creciente usu de metales como material de construcción, fueron una fuerza impulsora pa la crecedera de la minería del fierro per aquellos años. Amás les nueves invenciones como'l abasna, dispositivu que yera impulsáu por animales y qu'utilizaba los mesmos principios de la tría, dexó pulverizar con mayor facilidá'l mineral recién estrayíu.
Gran parte de les conocencies que se tien güei de la minería medieval provien de llibros, como'l "De la Pirotechnia" de Vannoccio Biringuccio (1540) y quiciabes el más importante "De re metallica" de Georgius Agricola (1556), que detallen los distintos métodos extractivos realizaos nes mines d'Alemaña y Sajonia. Unu de los principales problemes que tuvieron qu'encarar los mineros medievales, y que Agricola da bastantes detalles sobre ello, foi la eliminación de l'agua de los piques. Como los mineros cavaron cada vez más fondu col fin d'atopar nueves vetes, los hinchentes pel agua soterraña yeren cada vez más grandes. Ye por ello que la invención de bombes mecániques o conducíes por animales, fixeron que la industria minero convertir en más eficiente y próspera.
La minería nes Filipines empezó alredor del 1000 antes de Cristu, que los sos primeros mineros esplotaben mines d'oru, plata, cobre y fierro. La fabricación de xoyes, lingotes d'oru, calombigas, pindios y otros artefactos caseros como les dagues, platos, ornamientos y chapados de dientes fechos con oru, fueron tresmitíos dende l'antigüedá y adoptaos poles siguiente xeneraciones. Na obra "Tantric elements in pre-hispanic Philippines gold art" ("Elementos tántricos nel arte n'oru de la Filipines prehispánica") de Laszlo Legeza, méntase que delles pieces de xoyería d'oru del antiguu reinu de Butuan (sieglos VIII a XV d. C.) llegaron hasta Exiptu, onde fueron confundíes por coleccionistes europeos posteriores cola xoyería local. Amás y según l'esplorador italianu Antonio Pigafetta, les persones de Mindoro teníen una gran habilidá nel amiestu d'oru con otros metales, que-y daben una apariencia perfecta y natural, y qu'inclusive podría engañar al meyor de los plateros. A lo último, los nativos filipinos yeren conocíos poles sos petrines, collares, brazaletes y aníos fechos en piedres precioses como cornalina, ágata y perllas.
Nel continente americanu tamién s'atoparon mines de cobre, que la so esplotación empecipiar fai cientos d'años. Dalgunes d'elles hanse afayáu nel Llagu Cimeru en América del Norte, onde'l desmonte que provien dende tiempos coloniales, entá se caltien. Sicasí y colos posteriores estudios, confirmóse que los amerindios estrayer dende fai más de 5000 años cola que creaben ferramientes, puntes de flecha y otros artefactos que d'alcuerdu a los científicos estableció una gran rede comercial ente los pueblos. Cuando los primeros colonos llegaron a América afayaron delles mines esplotaes de obsidiana, xil y otros minerales, que-yos foi imposible tresportalos a Europa por cuenta de la complexidá de los terrenes. Amás y a midida que avanzaben escontra'l centru de lo que güei ye Canadá, los colonos franceses atoparon xacimientos de cuarzu na rexón de Saskatchewan.
La minería colonial caracterizar poles grandes esplotaciones d'oru y plata, principalmente estrayíes de América Central y de América del Sur, que fueron tresportaes escontra España en galeones. Per otru llau y d'alcuerdu a dellos científicos, la turquesa foi otru de los minerales cotizaos polos amerindios, que la so esplotación empezó alredor del 700 dempués de Cristu nel Distritu Mineru de Cerrillos en Nuevu México, onde s'envaloró que más de 15 000 tonelaes de roca fueron removíes dende'l Monte Chalchihuitl solo con ferramientes de piedra, antes del 1700.
Dende'l sieglu XIX la minería nos Estaos Xuníos empezó a ser más frecuente, a tal puntu qu'en 1872 aprobóse la Llei Xeneral de Minería, que'l so oxetivu yera regularizar y fomentar les esplotaciones mineres. Les espediciones p'atopar eventuales xacimientos explotables, convertir nun factor importante na espansión colonial del oeste de dichu país, que cola ayuda posterior del ferrocarril, aniciaron dellos centros mineros que colos años convertir en ciudaes.
Cola llegada del sieglu XX la minería tuvo una gran puxanza en dellos países del mundu como por casu nos Estaos Xuníos, onde s'impulsó la estracción de cobre, chombu, carbón y fierro, amás del oru y la plata qu'empezó nel sieglu anterior. Esta política traxo a qu'estaos como Montana, Utah, Arizona y Alaska convertir en principales provisores de cobre nel mundu. Pela so parte, la industria minero en Canadá creció muncho más lentu, por cuenta de les llimitaciones nel tresporte, el capital y la competencia directa col so país vecín. Aun así la so política interna dexó que Ontario fuera'l principal productor de níquel, cobre y oru a principios de sieglu.
A mediaos del sieglu XIX Australia esperimentó una de les más importantes fiebre del oru, que mientres la década de 1850 asitiar como'l principal productor de dichu mineral, cubriendo'l 40% del mercáu mundial. L'establecimientu de la mina Mount Morgan —que foi esplotada casi cien año—, los depósitos de Broken Hill —unu de los mayores depósitos de chombu y cinc— y les mines de fierro en Iron Knob, aumentó descomanadamente'l capital del país. Aun así y mientres la primer metá del sieglu XX la industria australiano sufrió un gran amenorgamientu granible, pero que foi reactivada a mediaos de 1960. Anguaño, el país oceánicu entá s'asitia como unu de los principales productores de minerales.
Dende mediaos del sieglu pasáu les corporaciones multinacionales, y en dellos casos les empreses estatales, crearon una industria minero globalizada con una gran participación d'otros países como Perú, Brasil, Chile y Sudáfrica, ente otros. Adicional a ello, dellos gobiernos xeneraron una serie de polítiques pal cuidu del medioambiente y la regularización de la sobrexplotación. Amás, países como los Estaos Xuníos y China invirtieron más capital pa la esploración y esplotación de minerales que contengan tierres rares, pa cubrir la demanda de les nueves tecnoloxíes.
La minería actual componer de delles etapes; dende'l descubrimientu del xacimientu, pasando pola esplotación, hasta finalmente'l zarru y post zarru de la mina. La primer fase ye'l descubrimientu del xacimientu, que se realiza por aciu la prospección y la esploración, que'l so oxetivu ye conocer y definir la estensión, allugamientu y el valor del mineral. Fechu eso y por aciu cálculos estadísticos y matemáticos, envalórase'l tamañu y el grau del depósitu que s'utiliza pa crear l'estudiu de pre-factibilidad, que determina de manera teórica la economía del depósitu, la inversión inicial y los posibles riesgos claves. El siguiente pasu ye l'estudiu de factibilidad, qu'evalúa la viabilidá económica, los riesgos técnicos y financieros y la solidez del proyectu.
Dambos estudios apurren a la empresa minera la mayor información posible sobre'l xacimientu, colos cualos tomen la decisión d'invertir o abandonar el proyectu. Si'l depósitu de mineral ye vidable económicamente, la minera empieza a planiar la forma como se va a estrayer, la metalurxa, la cantidá de mineral que se va a recuperar, los posibles compradores y la clase de concentráu que se va a llograr. Amás esmolezse de la inxeniería, los costos de la conminución y de la infraestructura, los requisitos llegal y medioambiental qu'esixen los institutos mineros de cada país, pero sobremanera como llograr el capital necesariu pa faer funcionar la estracción de la mina.
P'aportar a la mena del depósitu ye necesariu estrayer el material que nun tener un interés económicu, denomináu tamién como ganga. Na gran mayoría de los casos la cantidá de ganga ye'l doble del mineral que s'estrayi mientres tola vida de la mina, por ello la empresa tien de considerar la so remoción y allugamientu de dichu borrafa. L'establecimientu de los llamaos tranques de relaves, tienen de cuntar con un estudiu detalláu de la xeografía del llugar, pa evitar posibles riesgos medioambientales que pueda afectar a la fauna, flora y comunidaes axacentes a la mina. Una vegada que se define la construcción de la planta y el tranque de relaves, empieza la estracción y comercialización del mineral. La funcionalidad y duración de la mina depende de la cantidá de mineral que tien el xacimientu, y si col pasar de los años, sigue siendo rentable económicamente la so estracción.
Tres dellos años de funcionamientu la empresa minera tien d'empecipiar el zarru y post zarru de la mina, que'l so procesu ye paulatín, per ende puede retrasar bastante tiempu. D'alcuerdu a les lleis y códigos mineros de cada país, el zarru de los llabores puede ser definitivu o en menor midida, parcial. La gran mayoría de les naciones con industries mineres de gran tonelaxe, esixen el zarru total de la mina, qu'implica desmontar les instalaciones de la planta y cerrar les entraes de les mines que fueron esplotaes de manera soterraña. Ésti procesu puede dir acompañáu pola reforestación del llugar, cola cuenta de restablecer les característiques xeográficu y medioambiental qu'esistíen primeramente a la iniciación de les operaciones.
Pa esplotar un mineral esisten dos métodos: la minería a cielu abiertu y la mina soterraña, siendo la primera la más común anguaño. D'alcuerdu al investigador H.L. Hartmann nel so ensayu "Introductory Mining Engineering", la minería a cielu abiertu produz el 85% de los minerales estrayíos nos Estaos Xuníos, de los cualos el 95% d'ellos correspuende a minerales metálicos. Dientro de la minería a cielu abiertu atópase la de los depósitos prestar o tamién denominaos xacimientos de tipu prestar, que consta de pervalibles minerales conteníos na grava de los ríos, sable de sablera o en sedimentos producíos por ábanos, que'l so proceso d'estracción varia n'ocasiones a los emplegaos nes mines a cielu abiertu.
Sicasí y en ciertes ocasiones específiques como na estracción del uraniu y de les tierres rares esisten métodos pocu comunes, tales como la lixiviación in situ. Ésta nueva técnica consiste en crear fuexos dende la superficie hasta'l respectivu depósitu, pero aun así nun se considera como un métodu a cielu abiertu nin soterrañu. Pa llevar a cabu la lixiviación in situ ríquese que los minerales sían solubles n'agua como por casu el potasiu, cloruru de potasiu, cloruru de sodiu y sulfatu de sodiu. Otros minerales como los óxidos d'uraniu y cobre precisen soluciones d'ácidu o de carbonatu pa la so disolución y posterior estracción.
La minería a cielu abiertu o tamién denominada de superficie realizar por aciu la eliminación de la vexetación ("stripping") y de les capes cimeres de roca, pa poder llegar a los xacimientos soterraos. La minería de superficie puede estremase en "open pit mining" —nel nuesu idioma conocíu a cencielles como mina a cielu o raxo abiertu— que consiste na estracción de minerales al traviés d'un enorme raxo nel suelu, qu'inclusive puede algamar dellos kilómetros d'estensión; la esplotación por canteras, idéntica a la "open pit mining", pero utilizada en xacimientos de rocas, arenas y magres; los "strip mining" o descubiertes que s'empleguen en xacimientos que s'atopen relativamente cerca de la superficie y que ye realizada principalmente na estracción de carbón y lignitu; la "mountaintop removal mining" o tamién denominada "mountaintop mining", qu'arreya una alteración topográfica a la visu del monte onde s'atopa'l depósitu, principalmente de carbón. Dientro de la minería a cielu abiertu atópense los depósitos prestar y la técnica denominada "landfill mining and reclamation" (LFMR), que consiste n'estrayer minerales yá procesaos de la basura de los vertideros.
La minería soterraña o en ciertes ocasiones denominada minería de sosuelu realizar por aciu la construcción de túneles o galeríes, coles mires d'enfusar la roca pa poder llegar a los xacimientos. Esti tipu de métodu clasificar según la forma d'accesu; "drift mining" (de forma horizontal), "slope mining" (de forma diagonal) y "shaft mining" (de forma vertical), o d'alcuerdu a la técnica d'estracción; de fundimientu o por caserones. Dientro de les de fundimientu atopen les "block caving", "sublevel caving" y "panel caving", ente que por caserones estremar en vacíos ("sublevel stoping" y "vertical crater retreat" (VCR)), soportaos ("cut & fill" y "shrinkage") y autu soportaos ("open stopes" y "room & pilastra").
A lo llargo de la vida útil d'una mina empléguense distintes maquinaries, que la so elección va depender de les condiciones de la redolada, les característiques del xacimientu y la xeometría de la esplotación, y de los sos requerimientos específicos. A les traces la maquinaria usada na minería estremar en trés; equipos de carguío, equipos de tresporte y equipos de serviciu mina. La maquinaria de carguío tien como finalidá cargar el material recién tronáu y depositalo n'equipos de tresporte o directamente en piques de trespasu, nel casu de la minería soterraña. Pela so parte, l'oxetivu de les de tresporte consiste en treslladar el material mineralizado y/o estéril dende'l xacimientu escontra los posibles destinos, yá sía'l chancado, "stock" de mineral o botaderos d'estéril. A lo último, los equipos de serviciu mina cumplen un llabor específicu na industria que puede ser el tresporte de material de trabayu o de personal, movimientos de tierra y construcción de caminos, cabianes, turries y petriles, y llabores de perforación y carga d'esplosivos, ente otros. Dientro d'esta maquinaria atopen los bulldozers, wheeldozers, motoniveladoras, camión barcal, retroexcavadora, escavadora, jumbo de perforación, camión mixer, shocretera, roboshot y equipo de llevante, ente otros.
Una vegada que'l mineral ye estrayíu tien que ser procesáu d'alcuerdu a ciertos protocolos analizaos mientres años. La ciencia qu'estudia dichu procesu ye la metalurxa extractiva, que ye una área de la metalurxa qu'estudia la estracción de los metales preciosos de los minerales por aciu medios químicos, mecánicos o electrolíticos. Unu de los estudios de dicha ciencia ye'l procesamientu de mineralye, qu'analiza los medios mecánicos de trituración, molienda y llavadura, que dexa la separación de los metales con valor económicu de la ganga. Como la gran mayoría de los metales tán presentes nos minerales d'óxidu y sulfuros, ye necesariu procesalos por aciu la fundición o per mediu del amenorgamientu electrolíticu. La ciencia que combina toos estos procesos yá sía la minería, la metalurxa extractiva y les ciencies xeolóxiques, amás de la economía del xacimientu y los posibles daños medioambientales, denominar geometalurgia.
El circuitu granible, o tamién denomináu procesu granible, defínese como les etapes poles qu'un mineral someter hasta convertise nun productu comercializable. De siguío un llistáu de los principales procesos que s'aplica a un mineral metálicu, en concencia, esta llista ye a manera xeneral, una y bones dependiendo del metal pueden incluyise dellos subprocesos.
Al igual que munches de les actividaes humanes la minería produz serios problemes al mediu ambiente, por cuenta de los sos diversos procesos mineros y químicos. Estos efectos pueden incluyir erosión, formación de dolinas, perda de la biodiversidá, contaminación de les agües soterrañes y superficiales, como tamién contaminación del suelu. En dellos casos, inclúyese como factor adicional la deforestación redolada a la mina, coles mires de crear espaciu abondu pa les instalaciones necesaries pal so funcionamientu y l'almacenamientu de borrafes. Pela so parte, la contaminación resultante de les fugues de sustances químiques afecten directamente a la población local, si nun se controla afechiscamente. Un casu estremu de dañu ambiental ye la quema na mina de carbón de Centralia en Pensilvania, que dende 1962 ambura polos sos túneles allugaos debaxo del pobláu estadounidense.
En munchos países, les compañíes mineres tán obligaes a siguir y cumplir estrictos códigos de protección del mediu ambiente col fin d'embrivir el so impactu ambiental y evitar eventuales problemes a la comunidá axacente. Estos códigos o reglamentos obliguen a les mineres a realizar la evaluación d'impactu ambiental, desenvolver planes de xestión ambiental, programar el zarru de la mina y ellaborar monitoreos ambientales mientres la operación y dempués del zarru. Pela so parte, si les grandes compañíes riquen buscar financiamiento internacional n'instituciones como Equator Principles y na Corporación Financiera Internacional, tienen de cumplir otra serie de normes ambientales y, amás, satisfaer los criterios de la inversión socialmente responsable. 
Más allá de les esixencies establecíes poles instituciones financieres o polos organismos gubernamentales de cada país, colos años les grandes compañíes mineres han autoregulado los sos efectos al mediu ambiente por aciu una serie de códigos de conducta. En 2001, nueve de les grandes compañíes crearon el Conseyu Internacional de Minería y Metales (ICMM, poles sos sigles n'inglés), que'l so oxetivu ye apangar el dañu al mediu ambiente, amenorgar, reutilizar y reciclar los insumos, integrar nel conceutu de mercáu'l desenvolvimientu sustentable y contribuyir al caltenimientu de la biodiversidá, ente otros puntos. Anguaño, 23 compañíes mineres y de metales en xunto con 35 asociaciones mineres nacionales y rexonales integren esti conseyu internacional. De la mesma, dalgunes d'elles son miembros activos na creación de polítiques de ecoeficiencia d'organizaciones como la Cámara de Comerciu Internacional y el Conseyu Empresarial Mundial pal Desenvolvimientu Sostenible.
Unu de los principales elementos de contaminación xenerada pola industria minera ye la causada polos relaves, que se clasifiquen como borrafes maneres o mineralizados, con altos niveles d'ácidos y químicos, y que'l so almacenamientu ye parte importante del procesu de planificación de la mina. En términos simples, un relave ye la ganga o material non vidable económicamente del procesu extractivo de la operación minera, que les sos cantidaes varien según el metal que quiera estrayese. Por casu, un mineral que contien 20% de metal va producir cerca de 4 tonelaes de relave, ente que si tien solo 1% de metal, la so estracción podría xenerar hasta 99 tonelaes de relave. Nel casu de la minería del oru, consideráu como unu d'el productores de ganga más altos de la industria, solo llógrense 5,3 gramos de oru per cada tonelada, esto ye, pa llograr una tonelada de Au va producise cerca de 200 000 tonelaes de relave.
P'almacenar los relaves constrúyense tranques, que son obres d'inxeniería conformaes por un muriu de contención y una cubeta, y que cumple la mesma finalidá que les represas. Hasta l'añu 2000 envaloróse qu'esistíen 3500 tranques en funcionamientu y que tolos años crear ente dos o trés tranques de gran valumbu y 35 de menor tamañu. La mala planificación y construcción de los mesmos pueden derivar en severos riesgos pa la so redolada, por cuenta de la falla del muriu de contención producíu pola presión del relave, l'arrastre de les borrafes por efectu d'estenses agües, filtración de les sos agües escontra la contorna ya infiltración sol tranque, llevantamientu y arrastre de material fino por causa del vientu, ente otros. El colapsu d'un tranque causa una crítica contaminación nes agües superficial y soterrañu, biodiversidá, suelu y poblaciones aledañas por cuenta de les altes concentraciones de ácidu, mercuriu, fierro, arsénicu y chombu, ente otros químicos propios del procesamientu de minerales. 
A lo llargo de la hestoria esistieron graves accidentes producíos pol derrame de relaves, por casu, en 1965 y tres un terremotu colapsó'l tranque de la Mina El Soldáu, allugáu na comuña de Nozales en Chile, que la so contaminación estender per cientos de kilómetros soterrando por completu'l campamentu mineru El Cobre y produció la muerte de 200 persones. En 1996, na mina Marcopper na isla filipina de Marinduque, 1,6 millones de metros cúbicos contaminaron 27 kilómetros de la ribera del ríu Boac y de la zona costera. El so devastación significó la muerte de pexes, camarones de ríu y gochos, la contaminación de les fontes d'agua potable, la destrucción completa del barangay de Hinapulan, l'aislamientu de más de 20 000 persones y l'evacuación d'un terciu de les villes de la provincia de Marinduque. 
Pela so parte, el 5 de payares de 2015 asocedió'l peor desastre de relaves de Suramérica cuando dos tranques de la mina Samarco Mineração S.A, sociedá creada por Vale S.A. y BHP Billiton, colapsó nel subdistrito de Bento Rodrigues nel estáu de Mines Gerais en Brasil. En total, envaloróse que 55 millones de metros cúbicos de folla y borrafes de mineral de fierro mataron la biodiversidá del río Dolce, destruyó un pueblu de 300 families, obligó a suspender el suministru d'agua a más de 250 000 persones, dexó 15 muertos y 12 sumíos, y dexó cientos de millones de dólares en perdes materiales y naturales. Inclusive, meses dempués, confirmóse que les sos borrafes llegaron hasta la sablera Rexencia nel estáu de Espírito Santu.
La minería como industria asocede en dellos países del mundu, siendo Londres la capital mundial d'esta actividá. La ciudá británica ye llar del principal mercáu del mundu en transacción de metales non ferrosos y ye la see de les principales compañíes mineres, tales como Rio Tintu Group, BHP Billiton y Anglu American. Otros mercaos d'importancia ye'l New York Mercantile Exchange, onde se contraten derivaos financieros de dellos metales preciosos y productos enerxéticos como'l petróleu y gas natural. A lo último, la Bolsa de Shanghái ta enfocada p'aquellos países qu'esporten minerales a China, como por casu les naciones asitiaes nes veres del Océanu Pacíficu. Nel casu de los Estaos Xuníos la minería ye considerada como una gran actividá financiera, sicasí, ta apoderada pol carbón y la minería non metálica. Sicasí, mientres los últimos años diversos reglamentos trataron d'amenorgar la importancia de l'actividá nel país. N'otros países anglosaxonos como Canadá y Australia, la minería dende va décades convirtióse en parte significante na economía interna.
En 2002, la OCDE asitió a Chile y Perú como los principales productores de minerales de Suramérica y envaloró que teníen un gran potencial económicu mientres los próximos años en dichu rubro. Pela so parte, la industria en África ye una de les más importantes y de la mesma emerxentes, yá que a pesar que la so participación na producción de cobre, chombu y cinc ye relativamente menor, envalórase que'l continente tien un importante porcentaxe de minerales del mundu, como por casu el 40% de reserves d'oru, el 60% de cobaltu y el 90% de los minerales del grupu del platino. En 2010, dos de los cuatro economíes que más crecieron nel mundu son esportadores de minerales y de la mesma africanes, Botsuana y República del Congo, ente que les otres dos son esportadores de petróleu. Tocantes a los minerales de tierres rares, en 2013 China controlaba'l 95% de la producción mundial de mentaos elementos. Pela so parte, Chile ye'l principal esportador de yodu col 60% de la producción mundial y amás, ye l'únicu productor global de nitratos o salitre.
Cada país productor de minerales utiliza diversos criterios pa entamar la producción de la industria y tener un meyor entendimientu del impactu de la mesma na economía rexonal y nacional. La gran mayoría de los países usa'l criteriu de númberu de tonelaes métriques producíes per añu, anque en dellos casos puntuales inclúyese tamién el capital de la mina, infraestructura o la xeneración d'empleos. A les traces la industria clasificar en gran, mediana y pequena minería, sicasí, en dellos países como Perú considérase una cuarta clasificación, la minería artesanal. De siguío les característiques de los trés principales divisiones de la minería y un exemplu de les cifres de producción esixíes pola lleis de Chile y Perú, consideraes pola OCDE como los principales países productores de minerales de Suramérica.
Les compañíes mineres son les empreses que realicen diverses actividaes pa tresformar les materies primes en productos determinaos, que la so competencia depende de la producción de mineral estrayíu y de la calidá y cantidá del mesmu. Bona parte de les grandes compañíes son multinacionales, de calter priváu y con participación nes bolses de valores mundiales. Sicasí, esisten determinaes empreses de calter públicu o estatal con gran participación nel mercáu como la chilena Codelco y l'india National Mineral Development Corporation. 
Pela so parte, les compañíes mineres clasificar en cinco categoríes según la estracción y comercialización de los respectivos recursos. Estes son petrolíferes y de gas, minería del carbón, minerales metálicos, minerales non metálicos y canteres, y d'actividaes de sofitu a la minería. Otra forma de clasificación ye d'alcuerdu a los ingresos añales netos que gana una empresa, catalogándose de la siguiente manera:
En 2012, la firma de servicios PwC realizó un llistáu de les principales empreses mineres a nivel mundial, onde amás resaltó la cantidá de compañíes per país. En primer llugar allugóse Canadá con nueve empreses, siguíu d'Inglaterra con siete y los Estaos Xuníos con cinco. Cabo señalar que BHP Billiton y Rio Tintu Group apaecen tantu n'Inglaterra como n'Australia, debíu que tienen capitales de dambos países. Lo mesmo asocede con Antofagasta plc, yá que tien capitales d'Inglaterra y de Chile. 
En 2012, el Serviciu Xeolóxicu de los Estaos Xuníos (USGS) realizó un cuadru colos mayores países productores d'oru, plata, cobre y níquel a nivel mundial. De la mesma, fueron clasificaos como desenvueltos, países que tienen una trayectoria nel rubro, emerxentes, países que nes últimes décades aumentaron la so participación a nivel mundial, y en desenvolvimientu, países que recién empezaron cola actividá a gran escala. Otramiente, la consultora estratéxica McKinsey & Company determinó en 2012 que América Llatina entiende'l 48% de la producción de cobre, 37% de fierro, 26% de bauxita, 20% de cinc y 16% de níquel.
Los gobiernos de cada país son los principales reguladores de la industria minero, que por aciu reformes lexislatives busquen caltener l'harmonía y l'estabilidá del sector granible. Esto asocede nos principales países mineros, sicasí, nes naciones africanes esta regulación entá sigue siendo una tema pindia debíu al calter emerxente de l'actividá. Dende principios del sieglu XXI, les mineres apurren llixeros beneficios a les comunidaes locales en términos de sostenibilidá. Esto debe en parte, al sofitu y los alderiques ufiertaos en xunto cola comunidá y dalgunes ONG, que trabayaron escontra un desenvolvimientu sostenible, qu'inclúi la tresparencia y la xestión de los ingresos y qu'inclusive puede ser enllargáu nel tiempu más allá del zarru de la mina. A principios de los años 2000, dichu programa foi acatáu pol Bancu Mundial que lo integró nes sos esixencies pa los proyectos mineros financiaos pola entidá. A pesar d'aquello, el Fraser Institute —un "think tank" canadiense— punxo en manifiestu la precariedá de les lleis de protección del mediu ambiente nos países en víes de desenvolvimientu, según los esfuerzos voluntarios de les compañíes por ameyorar el so impactu ambiental.
Coles mires de conocer les transacciones monetaries ente'l sector priváu y los gobiernos, dellos países productores de minerales crearon la Iniciativa de Tresparencia na Industria Extractiva (EITI pol so nome n'inglés), que busca aumentar la tresparencia sobre los ingresos recibíos pelos países nos cualos les industries mineres o petroleres tán asitiaes. En 2007, dicha iniciativa implementar en tolos países que cooperen col Bancu Mundial na reforma al sector mineru. Sicasí, la crítica punxo en duda dos puntos importantes a la reforma; incluyir o non a la pequena minería y a la minería artesanal, y que faer ante los pagos non en dineru n'efectivu de les empreses a los gobiernos subnacionales. Per otra parte, tamién s'alderica la desproporción de los ingresos de la industria en relación al númberu de persones qu'emplega. La tema de la minería artesanal ye un inconveniente que se manifiesta na gran mayoría de los países de la EITI como por casu Sierra Lleona, Congo, República del Congo, República Democrática del Congo, Lliberia y República Centroafricana, esto ye, dichu problema afecta a casi la metá de los países de la iniciativa.
El Bancu Mundial participó na minería dende 1955, principalmente al traviés de fondos procedentes del Bancu Internacional de Reconstrucción y Fomentu, y del Organismu Multillateral de Garantía d'Inversiones qu'ufierta un seguru de riesgu país. Ente 1955 y 1990, apurrióse alredor de 2 mil millones de dólares a 50 proyectos mineros, en términos de reformes y rehabilitación, construcción de mines, procesamientu de minerales, asistencia técnica ya inxeniería. Estos proyectos fueron oxetu de crítiques, particularmente el de Ferro Carajás asitiáu nel noroeste de Brasil y qu'empezó hai construyir se en 1981, por cuenta de que ta allugáu nuna área concesionada del monte nacional de Carajás, un parque protexíu pol estáu brasileñu.
Amás de financiar proyectos mineros, el bancu realiza informes o reportes que busquen reforzar el sector, por aciu códigos ya instrucciones que n'ocasiones inflúin nes lexislaciones de les naciones en desenvolvimientu. Sicasí, dalgunos fueron criticaos por ciertes conseñes, por casu la presión qu'exerció en dellos países pa privatizar toles compañíes mineres de propiedá del Estáu, qu'empezó en 1992 col so reporte "The Strategy of African Mining". Cola publicación del llibru "Assistance for Minerals Sector Development and Reform in Member Countries" en 1998, el bancu aprobó la obligatoriedá de la evaluación d'impactu ambiental y l'atención de les esmoliciones de la población local. Amás, incluyó nuevos códigos destinaos a fomentar el desenvolvimientu por aciu la exoneración temporal d'impuestos, derechos d'aduana cero, impuestos sobre la renta amenorgaos y otres midíes rellacionaes. Les resultancies de dichos códigos fueron analizaos por un grupu de la Universidá de Quebec, que llegaron a la conclusión de que promueven la inversión estranxera, pero nun dexen un eleváu desenvolvimientu sostenible. Esta correlación negativa reparada ente los recursos naturales y el desenvolvimientu económicu, conozse como la maldición de los recursos.
Unu de los puntos importantes de l'actividá minera actual ye la seguridá d'el trabayadores, que llogró una considerancia fundamental nes lexislaciones nacionales a partir de graves accidentes asocedíos especialmente nel sieglu XX. Unu de los más tarrecibles foi la catástrofe de Courrières, asocedíu nel norte de Francia el 10 de marzu de 1906, onde morrieron 1099 mineros y que ye consideráu como'l peor desastre mineru d'Europa. Darréu foi superáu pol accidente de la mina de carbón de Benxihu Colliery en China, socedíu'l 26 d'abril de 1942 y que provocó la muerte de 1549 mineros. A pesar que la seguridá na minería ye sustancialmente superior a décades pasaes, entá siguen habiendo desastres a nivel mundial. D'alcuerdu a datos del gobiernu chinu, cerca de 5000 persones muerren n'accidentes cada añu, ente qu'otros informes suxurieron que la cifra inclusive supera les 20 000 muertes. Esti tipu d'eventualidaes asoceden anguaño en delles partes del mundu, pero solo dalgunos producen una cifra considerable de finaos. Dientro de los accidentes socedíos nos últimos años destaca'l desastre de 2007 na mina Ulyanovskaya de Rusia (108 finaos), la esplosión na mina Heilongjiang de China en 2009 (108 finaos) y l'accidente na mina Upper Big Branch de los Estaos Xuníos en 2010 (31 finaos).
La gran mayoría de los accidentes fatales asoceden nes mines soterrañes, por ello la ventilación de les mesmes ye un problema importante pa munches compañíes. La mala ventilación de la mina fai que la esposición a gases nocivos, calor y polvu produzan mancadures, enfermedaes profesionales ya inclusive la muerte. La concentración de metanu y otros contaminantes nel aire debaxo de la tierra, pueden controlase por aciu la disolución (ventilación), prindala antes d'ingresar (drenaxe) o pol aislamientu (sellos o "stopping"). El mal control de los gases nocivos o niveles altos de polvu de roca, de carbón o de siliciu pueden producir afuega y enfermedaes al llargu plazu como silicosis, asbestosis y neumoconiosis (conocíu de manera coloquial na minería del carbón como la enfermedá del pulmón negru).
Otru puntu de considerancia na minería soterraña ye evitar la ignición de gas metanu, yá que si asocede nuna mina de carbón, puede empecipiar una quema de polvu de carbón y estendese en toes direcciones siguiendo los túneles. Por esta razón, los polvos de roca como'l de caliar son emplegaos pa menguar les posibilidaes d'esplosiones de carbón, según llindar la estensión de la mesma depués d'una ignición. Cabo señalar qu'una quema de polvu de carbón tamién puede ser provocáu por calor por resfregón o por chispes de los equipos de trabayu. Por cuenta de ello, el trabayu con dicha maquinaria ye acompañada con agua pa esfrecer los llabores de corte de roca.
L'usu de maquinaries pa furar la roca nuna mina soterraña provoca altos niveles de ruiu, que ye la principal fonte de la perda d'audición paulatina, si ye que nun s'usen los equipos de protección personal apoderaos pa los oyíos. L'empléu de furadores, xuntu col espaciu zarráu na que trabayen los minerus soterraños, pueden producir altos niveles de potencia envaloraes inclusive hasta los 115 dB. Sicasí, les furadores nun son les úniques máquines causantes d'altos niveles de ruiu, una y bones el escavadores, scoops, equipos de tresporte continuu, camiones, cargadores fronteros y bulldozers son tamién consideraes como les principales fontes de ruiu escesivo nuna mina. Según datos apurríos pel Centru de Control d'Enfermedaes y Prevención de los Estaos Xuníos, el 90% d'el trabayadores de mines de carbón de dichu país sufren de perda d'audición a los 50 años, unu de los niveles más altos en comparanza con otros tipos de trabayos.
Nes últimes décades, el desenvolvimientu de nueves técniques de construcción de mines y usu obligatoriu de los equipos de protección personal amenorgaron los accidentes llaborales y el númberu de muertos nes mines. Sicasí, el derrumbe de tierra entá siguen representáu hasta'l 50% de los fallecimientos producíos nuna xera minera.
Xosefa Xovellanos
Xosefa de Xovellanos y Xove Ramírez (4 de xunu de 1745, Xixón, España - 7 de xunu de 1807,Xixón), ye una perimportante poetisa en llingua asturiana. Alias: L'Argandona / La Reclusa / La Esbelta.
Xosefa de Xovellanos naz en Xixón el 4 de xunu de 1745. Fía de Francisco Gregorio de Xovellanos (1706-1779) y Francisca Apolinaria de Jove-Ramírez de Miranda (descendiente del marqués de San Esteban y de de los marqueses de Valdecarzana).
Tres una infancia feliz xuntu colos sos ocho hermanos mayores, unu d'ellos Xovellanos, cásase entá bien nuevu, con Domingo González de Argandona, procurador xeneral en Corte del Principáu d'Asturies. Xovellanos convence a la familia de la bondá d'esti matrimoniu. La pareya tiense que treslladar por fuerza a Madrid, onde'l so home convirtióse nun importante contactu pa Gaspar de Xovellanos. El matrimoniu tuvo trés neñes: Vicenta y María Isabel, que muerren siendo neñes, y Gertrudis, que muerre pocu dempués de que lo faiga'l so padre, en 1774.
En dos años la so vida da un xiru de 180 graos. En 1772 mora, na madrilana cai de Atocha, xuntu col so home, y ye anfitriona de la intelectualidá de la corte. Ye una esposa felizmente casada y embarazada de la so segunda fía, Isabel. En 1774 fina'l so home, dexándola vilba con 28 años, y la so hermana Xuana Xacinta.
La hermana pequena de Xovellanos, tresllada les cenices del so home al so Asturies natal. Y en 1779, asiste a la muerte prematura de los sos otres dos fíes, y a la de la so madre. Les desgracies vuelvenla piadosa, atenta a les miseries sociales que repara al so rodiu, dedicase a instruyir a desamparaos y a diverses obres de caridá. Adquier un importante papel como educadora, reafitándola como una dama llustrada del so tiempu. Atopa la paz espiritual nel monesteriu de les Madres Recoletes Agustines Descalces de Xixón. Ellí ingresa'l 6 de xunetu de 1793 con 48 años, onde se convierte en sor Xosefa de San Xuan Bautista y consigue ver fechu realidá un de los sos grandes propósitos: dar vida una escuela pa neñes desfavorecies col nome d'Enseñanza Caritativa de La nuesa Señora de los Dolores.
Yá nel conventu, Xosefa sufre una grave enfermedá. Dellos autores rellacionen esta enfermedá cola noticia que conoz ellí de qu'el so hermanu Melchor de Xovellanos ta encarceláu na prisión mallorquina de Bellver. La so salú agrávase, pierde la consciencia y, fina'l 7 de xunu de 1807.
Xosefa de Xovellanos ye conocia fundamentalmente polos sos poemes, escritos fundamentalmente en bable, nos cualos xuntóse a los planteamientos de la Ilustración. Primer autora cronolóxica de les lletres asturianes, la so vida ye un claru exemplu de cómo llevaron los llustraos les sos idees a la lliteratura. Primero de too, Xosefa de Xovellanos denunció les escandaloses desigualdaes que alvertia alrodiu.
Los sos poemes son conocíos fundamentalmente al traviés d'una antoloxía publicada por José Caveda sol títulu "Colección de poesías en dialecto asturiano." Nesta publicación recuéyense, ente otros poemes, les siguientes pieces: Descripción de les funciones con que la villa de Xixón celebró'l nomamientu del Excmo. Sr. D. Gaspar de Xovellanos pal ministeriu de Gracia y Xusticia; Descripción de les funciones con que la ciudá d'Uviéu celebró la coronación de Carlos IV y A les fiestes que se prepararon n'Uviéu pa la coronación de Carlos IV.
Una parte importante de los sos poemes tán escritos n'asturianu, polo que s'entamó un certame col so nome pa la lliteratura en asturianu normalizáu y que los promotores de la mesma tomarenla como una figura de referencia al pie de Antón de Marirreguera. El asturianu yá mereciera un detalláu estudiu por parte del so hermanu que se concretó en tres testos: "Plan para la formación de un Diccionario del dialecto de Asturias", publicáu en Xixón en 1790, "Instrucción para la formación de un Diccionario bable de 1801" y "Apuntamiento sobre el dialecto de Asturias" (Instrucción pa la formación d'un Diccionariu xeográficu d'Asturies de 1804.
FONTE: 
"POESÍAS SELECTAS EN DIALECTO ASTURIANO"
(recopilación de Xosé Caveda reeditada y aumentada por Fermín Canella
en 1887)
Agustín Ibarrola
Agustín Ibarrola Goichoechea (Basauri, Vizcaya, 18 d'agostu de 1930) ye un pintor y escultor vascu. A los 16 años fai la so primera esposición. En 1948 la Diputación de Vizcaya y l'Ayuntamientu de Bilbao concéden-y una beca pa estudiar en Madrid, treslladándose a la capital hasta 1955.
Realiza delles esposiciones n'España y nel añu 1955 treslládase a París, fundando en 1957 el grupu "Equipo 57" xunto a Ángel Duarte, José Duarte, Juan Serrano y Jorge de Oteiza, ente otros. Ésta ye la dómina del constructivismu. L"'Equipo 57" disuélvese a finales del añu 1961 pola diversidá de criterios de los sos componentes, asina como pol encarcelamientu d'Ibarrola.
Deteníu pola so militancia comunista, permanez varios años na prisión de Burgos. En 1963, celébrase una esposición de la so obra en Londres onde los sos trabayos merecen que la crítica lu compare col papel que desarrolló Goya na so obra Desastres de la Guerra.
Na década de los 80 entama la so actividá escultórica y la so singular visión de la obra pictórica cola Viesca d'Oma ("Omako Basoa"), cerca de Guernica, quiciás el so trabayu más conocíu.
Siguiendo'l "formatu" elixíu n'Oma,Ibarrola realiza en Salamanca la conocida como "Viesca Encantada". Trátase d'un llugar, a orielles del ríu Tormes, onde se llantaron una riestra d'húmeros secos, por mor de la enfermedá de la grafiosis, propia d'estos árboles. Con ellos, Ibarrola, xunto con dellos alumnos de la Facultá de Belles Artes de la Universidá de Salamanca creó la citada viesca, decorando los húmeros con motivos de pintura de vivos colores.
La so obra conxuga l'espíritu vascu col compromisu social coos trabayadores, les xentes más humildes y tiende hacia l'espresionismu.
Una de les sos últimes y espectaculares obres son Los Cubos de la Memoria, nel puertu de Llanes, nel que decoró col so estilu carauterísticu los bloques de protección del espigón del puertu. Nesta obra collaboraron dellos artistes llaniscos y pueden vese representaos dellos símbolos del conceyu como l'Idolu del Peñatu, la emigración, la mar...
Nos últimos años tuvo venceyáu, como fundador, a la plataforma ¡Basta Ya! de llucha cívica contra'l terrorismu nel País Vascu, siendo conocío qu'Ibarrola ta perseguíu por ETA.
Balear
El balear ye'l nome xenéricu del dialeutu del catalán faláu nes Islles Baleares. Esti denomatu de balear, ye reciente y obedez a motivos de defensa de la hestoria y la identidá llariegues.
Destremense les variaciones del mallorquín ("Mallorquí" en balear) en Mallorca, ibicencu ("Eivissenc") nes Islles Pitiuses ("Illes Pitiuses") formaes por Ibiza ("Eivissa") y Formentera y el menorquín ("menorquí" en balear) na islla de Menorca.
L'idioma balear pertien les carauterístiques xenerales d'esti bloque dialeutal. Les carauterístiques de les fales baleares son estremaes en fonción del subdialeutu correspondiente. Sicasí, les carauterístiques comunes son:
Ibicencu
Ibicencu ("eivissenc") ye'l subdialeutu balear de la llingua catalana que se fala nes islles Pitiuses. Esisten trés variedaes: la propia de la ciudá d'Ibiza, la que se fala na parte occidental de la islla y la falada na parte oriental y na islla de Formentera. En Formentera se noma tamién "formenterenc".
Tamién s'emplega pa denomar a les persones que viven n'Ibiza (Eivissa).
Mallorquín
El mallorquín ye'l dialeutu catalán faláu na islla de Mallorca, subdialeutu del catalán balear. Trátase d'un dialeutu consecutivo formáu por colonización dende la estaya del catalán central. La so carauterística principal, compartida colos otros subdialectos insulares, incluyíu l'alguerés, ye l'arcaísmu, resultáu del fechu de que'l so territoriu seya insular y al empar una estaya llateral. Esta posición, d'otra miente, tamién favoreció l'apaición de dialeutalismos activos.
Carauterízase pola prenunciación en vocal neutra de delles "e" tóniques (tal y como se creye se facía enantes en tola estensión del dialeutu oriental), pola non adquisición do" que na escritura se fina pa la primer persona del singular del presente d'indicativu ("jo pens", "jo deman") y pola eliminación de la" nes pallabres esdrúxules terminaes n"'ia" ("històri", "presènci"). Tamién pol amenorgamientu de les combinaciones "gua" i "qua" en "go" i "co", sobremanera si van en sílaba átona: "aigo", "llengo", "gordar", "coranta", "corema"... Pero'l so factor más carauterísticu ye l'usu de los artículos salaos "es", "sa", "ets"(enantes de vocal o h), "ses" "s", "so" y "sos" (los dos caberos tres la preposición "amb"). En xeneral, destremase ente la "o" y la "u" átones como en tolos dialeutos del catalán occidental.
Amás tien una bayura de pallabres dialeutales propies: "Al·lot", "cotxo", "sebre", "gonelles", "trunyella" etc.
Llingües romániques
Les llingües romániques (tamién denomaes llingües romances o neollatines) son una rama indoeuropea de llingües mui emparentaes ente sí, que remanecen del llatín vulgar o rústicu (entendíu nel sentíu etimolóxicu de "faláu pol pueblu", como opuestu al llatín clásicu y lliterariu).
Una posible clasificación ye:
Randy Crawford
Randy Crawford, (Nacida Veronica Crawford, Macon, 18 de febreru de 1952) ye una cantante de Jazz y Rhythm & Blues norteamericana. Algamó mayor sonadía n'Europa que nos Estaos Xuníos onde nun llegó a colase nes llistes d'exitos como cantante solista.
Ye conocida como una de les lleendes de la música popular negra. Lleva más de treinta años na música, y tocó prácticamente toles categoríes, (sobre too, jazz, soul y R&B).
Anque tien numberosos ésitos na so carrera, el "boom" Crawford llega depués de pone-y voz a una de les canciones de Crusaders, "Street Life", y más al ser ésta una de les principales que Quentin Tarantino utilizó pa la so película "Jackie Brown". Anguaño va de xira con Joe Sample, el que fuera pianista del grupu "Crusaders", y unu de los mayores representantes del jazz fusión.
Cantó conBootsy Collins, Johnny Bristol, Quincy Jones, Al Jarreau, Rick Springfield, Steve Hackett, y Joe Sample ente otros.
La Terremoto de Alcorcón
La Terremoto de Alcorcón ye'l nome artísticu de Pepa Charro, una cantante cómica española de Madrid.
Natural d'Alcorcón, tuvo a estudiar idiomes. Trabayó d'au pair nel Reinu Xuníu.
El grupu "Diabéticas Aceleradas" fichola en 1999. Anguaño vive en Palma de Mallorca, onde rexentaba anantes un chigre en Sant Jordi, una pedanía de la capital, anque'l mentáu chigre traspasóse.
Conózse-y n'España poles sos parodies de cantares como "Can't get you out of my head" de Kylie Minogue ("Me estoy poniendo morá") o "Hung Up" de Madonna ("Time goes by con Loli"), de la que fizo tamién un videoclip asemeyando a la cantante estaunidense. Tamién camudó'l cantar de Michael Jackson en "Thriller" o a Beyoncé Knowles en "Crazy in love" entre otros.
Nel añu 2006 presentónos "Sin afeitar" ("I will survive") de Gloria Gaynor y pa'l branu "Me voy pa Benidorm" ("Walking on sunshine") de Katrina & The Waves. Tamién esi mesmu añu participó como collaboradora nel magacín nocherniegu D-Calle presentáu por Cayetana Guillén Cuervo en La 2.
En 2007 presentó'l so primer "single" pal himnu del Europride 2007 nomáu "¡Libérate!", del que se llanzaron versiones en dellos idiomes: inglés, catalán, francés, italianu y castellanu. Tamién sacó la versión d"'Estoy enajená" camudando la lletra de Dover ("Let me out").
María Balbín de Rodríguez
María Balbín de Rodríguez (1877-1961) foi mayestra de segunda enseñanza vocación que-y llevó la vida entera y escritora.
Naz en Caravia la baxa el17de marzu de 1877. El 1911 casó col tallista Enrique Rodriguez, de quien tomó'l segundu apellíu (el d'ella yera Fernández). De 1933 n'adelante exerció la so profesión nuna escuela d'Uviéu. 
María Balbín collaboró davezu en revistes y periódicos d'España y América. En 1957 espublizó "Tríptico", una seleición de pemes n'asturianu y en castellán n'edición non venal.
Morrió n'Uviéu en 1961
Narradora, poetisa, dramaturga, ensayista, conferenciante, educadora y articulista española, nacida en Caravia (Asturies) el 17 de marzu de 1877, y finada n'Uviéu en 1961. Pola riqueza y variedá de la so producción intelectual y artístico, asina como pola so valentía nel usu y la defensa del asturianu como llingua lliteraria, ta considerada como una de les figures más sobresalientes de les Lletres asturianes del sieglu XX.
Los sos padres, Mateo (armador de carros) y Josefa (cordudera) tuvieron siete fios, trés neños y cuatro neñes, y nun disponíen de munchos medios económicos
Dende bien nuevu amosó un acusáu interés escontra toles parceles humanístiques, anque l'escasez de bienes de la so familia torgo-y recibir, nun primer momentu, una educación curioso. Sicasí, la so firmeza y tesón nel enfotu de formase como educadora viéronse compensaos pola imprevista ayuda qu'empezó a unvia-y dende tierres americanes (Cuba) un hermanu mayor (Urbano), arriquecíu na so aventura indiana. Con esti dineru consiguió la moza María Balbín rematar los sos estudios cimeros de Maxisteriu na ciudá d'Uviéu, de mano darréu a exercer la docencia en numberosos pueblos del so Asturies natal.
Coles mesmes, empezó a faer públiques -sobremanera, al traviés de los distintos medios de comunicación del so ámbitu local- dalgunes de les composiciones lliteraries que venía escribiendo dende la so niñez, colo que llueu escomencipió a ganar un ciertu prestíu como escritora na so redolada geo-cultural. Asina, por casu, cuando se topaba destinada como maestra en L.luarca publicó dellos escritos y artículos n'El Porvenir de L.luarca, y en dicha población collaboró tamién con La Democracia de L.luarca; amás, collaboró con ciertu avezamientu nes revistes L'Ecu de Cabranes, Asturies y El baluarte de Cuideiru, y nos diarios El Carbayón y Rexón. Precisamente foi nuna de les mentaes publicaciones, El Porvenir de L.luarca, onde María Balbín publicó'l so primer testu famosu, un monólogu n'asturianu que, al cabu de los años, convenientemente ampliáu y retocáu, fíxose acreedor d'un importante premiu local (1926).
A estes actividaes docentes, lliteraries y periodístiques vieno sumase la so condición d'amena y falanciosa conferenciante, que la llevó per distintes tribunes asturianes pa disertar alrodiu de les sos temes predileutos: la educación, el feminismu y el bable. Entós daquella, María Balbín yá contraxera matrimoniu con don Enrique Rodríguez González, un profesor de Belles Artes del que la nueva escritora tomó'l primer apellíu pa añedir al so nome de soltera y roblar los sos escritos como María Balbín de Rodríguez. Convien destacar l'importante papel desempeñáu pol profesor Rodríguez González nel desenvolvimientu de la trayectoria lliteraria de María Balbín dende'l mesmu momentu de la so boda (celebrada en 1911), cuidao que, llueñe de lo que solía ser habitual ente los homes de la so dómina, non yá nun s'opunxo a que la so brillosa esposa siguiera escribiendo, sinón qu'inclusive la sofitó y animó en toles sos actividaes intelectuales. Tantu foi asina, que la escritora asturiana pudo desendolcar la so carrera docente, lliteraria y periodística a pesar de ser madre de cuatro fiyos.
Dempués de munchos años destinada como mayestra en distintes poblaciones de la so rexón, María Balbín foi treslladada a Uviéu (1939) por que siguiera exerciendo los sos llabores educativos nun centru escolar de la capital asturiana. Ellí siguió alternando esta función docente cola so dedicación a la lliteratura, magar nun publicó nengún llibru mientres tola so dilatada carrera lliteraria, con esceición del que diera a la imprenta en 1930, sol títulu de Añoranzas. En 1947, dempués de dedicar casi mediu sieglu a la enseñanza, María Balbín llogró la so xubilación como mayestra(1947), lo que-y dexó consagrase a la rellectura y revisión de delles de les sos obres, y a la composición de nuevos poemes.
Foi una muyer d'una amplia cultura, y con aficiones pictóriques y musicales. La relación más clara que se-y conoz colos intelectuales de la dómina venceyala al matrimoniu formáu por Mercés Valero y Constantino Cabal. Les collaboraciones de María Balbín nel  diariu Rexón correspuéndense xustamente cola dómina que foi direutor Cabal, y Mercés Valero responsable de la sección de Sociedá. Sábese que se teníen una y otra amistá y almiración, y puede ser que tamién coincidieren claramente en delles actividaes culturales: les dos escribieron de temática relixosa, y hai noticies de dambes tuvieron dalguna manifestación pública en favor de la igualdá de los derechos de la muyer: María Balbín, como conferenciante na Escuela de Maxisteriu, trató temes rellacionaes col feminismu . Magar que vivió tiempos políticos  bien distintos y magar la solmenada vida social de l'Asturies del sieglu XX, nun se-y conocen manifestaciones al respective, nin enclín nengunu.
María Balbín vive nun  períodu de grandes cambeos políticos, sociales y económicos: la crisis de la Restauración, la dictadura de Primu de Rivera, la Segunda República, la Guerra Civil y la Dictadura de Francisco Franco, pero nun paez qu'ello quedara reflexáu nos sos escritos calteníos, de los que tamién desconocemos la fecha na que se crearon na mayor parte de los casos.
Nesti sentíu, puede dicise que María Balbín nun ye bien distinta de los escritores contemporaneos que fixeron la obra n'asturianu, a nun ser delles esceiciones. Pero sí podemos dicir que s'estrema de les escritores contemporanees en castellán, tamién asturianes, que sí vivieron la lliteratura d'una manera más comprometida como Eva Canel o Eugenia Ástur, anque tamién ye verdá que les sos circunstancies vitales fueron otres.
La nuesa escritora espresa na so  faer lliterariu les sos vivencies tomaes de la cultura tradicional,  popular, de la relixón, del so oficiu (mayestra) y de la materia primo del so oficiu: los neños, a los qu'adoraba.
Pero convien destacar que nun permanecía ayena a tolos problemes sociales que lu arrodiaben: la emigración a tierres americanes ye una tema recurrente na so poesía y na so prosa, pue ser porque-y tocó vivila en carne propio.
Temáticamente, nesti contestu históricu que-y tocó vivir a María Balbín, puede dicise qu'hasta la Guerra Civil significó un períodu muertu na so obra. Nun yeren esos tarreces terribles los qu'ella quería cantar nos sos poemes, sinón lo que supunxera cotidianidá, familiaridá, temes tan cotidianos y familiares que tenía qu'espresalos con un preséu tan propiu como la llingua materna: l'asturianu, anque tamién escribía na llingua que entos entendiase como culta, en castellán.
Al marxe de los numberosos escritos que dexó esvalixaos en distintos medios de comunicación, en 1930 vio la lluz la primer obra impresa de María Balbín de Rodríguez, una escoyeta de tres narraciones publicaes sol títulu de Añoranzas (Uviéu: Talleres tipográficos de Rexón, 1930). Esta obra contien dos relatos escritos en asturianu (El fiu pide'l retratu y El Nuberu) y una redactada en castellán, dientro d'esa práctica habitual na escritura creativo de María Balbín, qu'alternaba indiferentemente dambes llingües.
Esta coleición de tres narraciones fora la única obra impresa de l'autora asturiana si nun mediara la sensibilidá artístico y filial de les sos fíes, qu'en 1957, con motivu del octoxésimu cumpleaños de la escritora, axuntaron dalgunos de los sos poemes, narraciones y pieces dramátiques nun volume editáu espresamente como regalu personal pa María Balbín y un amenorgáu círculu d'allegaos (fíxose una amenorgada tirada de cientu cincuenta exemplares). A pesar d'estes humildes pretensiones, Trípticu, un llibru que nunca se punxo a la vienta, tien el valor d'amosar una faceta lliteraria de María Balbín que, de nun haber quedáu impresa equí, perderíase pa siempres. Tratar de la so condición d'escritora teatral, especializada na composición de cuadros curtios destinaos a un públicu infantil, y concebíos -probablemente, dende la so simultánea condición de mayestra y escritora- inclusive pa ser representaos polos mesmos neños.
La primera d'estes obrines, titulada ¡Que non voi a llindar güei!, ta escrita en versu y n'asturianu; la segunda, *Propósitu d'enmienda, tamién valse d'esta llingua asturiana y de una versificación n'octosílabos asonantes (romance); la tercera, titulada "Momento escolar", recuerre de nuevu a la forma poética del romance, pero esta vegada en llingua castellana; y la cuarta y última, "Paloma mensajera", presenta la mesma versificación ya idéntica llingua que l'anterior. Dada la so finalidá, son cuatro pieces curties na so estensión y cencielles no qu'a la so estructura dramática refierse, caracterizaes dende'l puntu de vista temáticu por una trupa carga relixosa que pretende tresmitir los vieyos valores del cristianismu más conservador al traviés de los distintos moralismos que cada obrina abasna.
- FORMIGÓN, Juan Antonio (dir.) Autores en la Historia del Teatro Español (1500-1994). (Madrid: Publicaciones de la Asociación de Directores de Escena de España, 1996). 2 Vols.
- PÉREZ-MANSU, Elvira María. Escritoras asturianas del siglo XX: "entre el compromiso y la tradición" (Oviedo: Servicio de Publicaciones del Principado de Asturias, 1991).
- SUÁREZ, Constantino. "Escritores y artistas asturianos. Índice bio-bibliográfico" (Madrid: 1936), vols. I, II y II; (Oviedo: I.D.E.A., 1959), vols. IV, V, Vi y VII.
Xuan María Acebal
Xuan María Acebal (Uviéu 1815- ídem 1895) ye, seguramente, el poeta más importante del sieglu XIX en Llingua Asturiana y un rescampláu militante del Partíu Carlista.
Naz n'Uviéu en 1815 y dellos acontecimientos políticos del so tiempu nun-y dexaron siguir la carrera eclesiastica, dedícandose n'Uviéu a dellos trabayos industriales.
La so poesía, influyida polos clásicos llatinos (Virxilio y Horacio, al que tornó, sobremanera) nunca se recopiló en volume, lo qu'impidió qu'influyera como merecía na obra de los comtemporaneos y de los poetes posteriores.
Morrió de pena n'Uviéu en 1895, díes dempués de que morriere'l so ñetu y el so xenru Guillermo Estrada Villaverde, dirixente del Partíu Carlista d'Asturies y caderalgu universitariu, col que lu xunía una estrecha amistá.
Ordoñu III
Ordonnu III (¿, c. 925 - † Zamora, 956), rei de Llión (951-956). Fiyu y sucesor de Ramiru II (931-951), enfrentouse a navarros y castellanos n'agarradas pul control del tronu llïonés. El rei de Navarra y el conde castellán Fernán González sufitanun a Sanchu, hermanu d'Ordoñu. Pula mor de las lluichas el conde castellán hebu se sumeter al rei Ordoñu.
Cabreira
Cabreira ye una comarca llionesa allugada al suroeste de la provincia de Llión. Davezu xébrase nes "Cabreiras" Alta y Baxa. 
Cabreira Alta espárdese a lo llargu'l ríu Eria, al cabo del Telenu. La so capital ye Trueitas. Otros pueblos son Corporales, Vayellu, Cunas, Manzaneda, Pozos y La Cuesta. 
Cabreira Baxa inclúi pueblos como A Ponte, Llamas, Saceda, Odoyu, Santolaya, Forna, Encinéu, Quintaniella ou La Baña.
Tierra de Miranda
La Tierra de Miranda ye un territoriu históricu asitiáu al noroeste de Portugal, na
frontera con España y na so mayor parte pobláu polos falantes del mirandés. Tien alrodiu de 700 km² dividíos en 27 freguesíes repartíes ente'l conceyu de Miranda de l Douro, y una pequeña parte de los de Bumioso, Mogadouro y Bergancia.
"Artículu principal: Hestoria de la Tierra de Miranda"
Na edá del fierro tenemos constancia de la presencia de la tribu ástur de los zoeles al traviés d'altares, tables y esteles. Los romanos conquistaron el territoriu haza'l sieglu I influyendo enormemente na cultura de los habitantes.
Los asentamientos más vieyos conocíos asitiaos na Tierra de Miranda remóntense ente los sieglos V y VI, baxo'l dominiu suevu. Formaría parte del Reinu de Llión hasta un tratu ente Alfonsu I de Portugal y Fonsu VII de Llión nel que pasó a formar parte d'un nuevu reinu peninsular, Portugal. Igualmente siguiría tando baxo'l dominiu del conventu d'Estorga. Nos tiempos de la espansión haza'l sur de los reinos cristianos, llegaron órdenes militares portugueses como foi'l casu de los Templarios de Mogadouro o de los Hospitalarios d'Algoso, asina como los Templarios d'Alcanhiças y los frailes de Moreiruola y de San Martin de Castaneda.
Foron d'especial trescendencia les guerres de los sieglos XVII y XVIII. En 1762, l'exércitu español atravesó la frontera, arrasó'l castiellu y llevó a parte la población como cautiva haza Pamplona. La "feria de Samiguel", una de les mayores del norte portugués, celebrada cada añu'l 29 de setiembre nel llocal llamáu "Bal de S. Miguel", dexó de facese en Bumioso. Esta feria, qu'atrayía a pertugueses y españoles, pasó a la ciudá de Zamora u güei tovía se realiza.
La Tierra de Miranda vivió un periodu d'aisllamientu hasta 1955, cuando la contrucción del embalse y l'aprovechamientu hidrollétricu del ríu Dueru fexo resurdir a poblaciones como Miranda o Picuote. Nel sieglu XX, tuvieron llugar delles foles migratories que llevaron a gran parte de la población a Brasil (hasta a la década de 1960) y pa Europa (principalmente pa Francia), provocando la desertifición xeneral de les llocalidaes.
Asina, carauterizamos la so morfoloxía pola erosión pliocénica de la meseta norte inferior y pola esistencia de crestes cuarcítiques nel postreru norte y a la vera de la frontera que los axentes erosivos nun algamaron a destruyir a cuenta de la so dureza. Los suelos tán constituyíos principalmente por esquistos y en dellos casos por granitos. Miranda tamién carauterizase polos sos beyos ("las arribas"), encaxaos y de difícil accesu, que favorez el predominiu de ciertes especies que d'otra forma taríen estintes.
La Tierra de Miranda asítiase nel noreste tresmontanu, aproximadamente na llatitú 41º 30'N y na llonxitú 6º 17'O. Debío a la so situación xeográfica, el clima d'esta zona ye perparticular, ello produz que los mirandeses carautericenlu citando un sabiu refrán ""En Miranda hai nueve meses d'iviernu y tres d'infiernu"". L'iviernu en Miranda ye fríu, siendo la temperatura mínima media del mes más fríu de 2 graos 30 díes/añu, inda que la temperatura pue baxar a los 0º C ya inclusive llegar a graos negativos. Per otra parte, el branu ye dafechu opuestu; caliente y secu, siendo la temperatura máxima media del mes más caliente 32º C.
"Ver tamién: Parque Natural del Dueru Internacional"
No que cinca a la fauna, la Tierra de Miranda poseye una escomanada bayura y diversidá faunística y cinexética. De fechu ye ún de los últimos refuxos de distintes especies animales rares o amenazaes d'estinción, qu'equí alcuentren bones condiciones pa vivir y reproducise. Ente elles destaquen: la cigüeña negra, l'águila real, la utre, nel casu de les aves y la llebre, el xabaril, l'algaire, el raposu o'l llobu ente los mamíferos.
Na flora destaca la presencia de carrasqueos, rebollales, alceos y sufreres nos terrenos más interiores, ente que nes zones de riberes alcontramos salgueros, fresnos, llameres y umeros.
Esti territoriu compónse por 27 llocalidaes o "freguesíes":
Habría de sumar dos llocalidaes de cultura asturianollionesa que son:
Na Tierra de Miranda fálase una variedá enmarcada dientro del dominiu asturllionés conocida como mirandés. Los drechos de los falantes (ente 7000 y 15000) tán reconocíos pola llei 7/99, de xineru del añu 1999.
Símbolu de la rica y singular cultura de la Tierra de Miranda son los grupos de "pouliteros". Éstos se componen por ocho danzadores y tres músicos (gaita, bombarda y xiblata), el grupu danza faciendo chocar unos palos de 45 cm, d'ehí'l so nome. Créyese que'l so orixe ta nes ancestrales dances guerreres que les tribus ástures prauticaben de manera ritual.
La milenaria adautación de los animales domésticos al paisaxe mirandés orixinó les siguientes races:
Con al respective del turismu en Miranda podemos atopar:
Canal de la Mancha
La Canal de la Mancha ("English Channel" n'inglés o "La Manche" en francés) ye'l brazu de mar del Océanu Atlánticu que lo comunica col Mar del Norte, al oeste d'Europa, y separta'l noroeste de Francia de la islla de Gran Bretaña.
El so puntu más angostu ta nel pasu de Calais, u namái 34 km de distancia separten Dover y el Cabu Gris-Nez.
Nel estrechu, cerca de les costes franceses, esisten unes islles, nomaes Islles de la Canal, pertenecientes a la Corona Británica. La islla d'Ouessant siña'l fin occidental de la canal. La península de Cotentin rescampla dientro la canal.
Ounibersidade de Trás-ls-Montes i Alto Douro
La Ounibersidade de Trás-ls-Montes i Alto Douro (OUTAD), Universidá de Trás-ls-Montes i Alto Douro n'asturianu ye la universidá del nordeste portugues. Ta asitiada an Vilha Real, y tien estudos de ciencies agraries, ciencias esautas, naturales y teunolóxiques, ciencies humanes y sociales.
Los sos pueblos son Miranda l Douro y Chaves. En Miranda puen cursase estudois d'antropoloxia y serviciu social.
El pueblu universitariu de la OUTAD en Miranda organizó'l primer Cursu de Branu de Llingua y Cultura Mirandeses.
Darvinismu
El Darvinismu ye un términu col que se describen les idees de Charles Darwin, especialmente en rellación a la evolución biolóxica por seleición natural. 
Tarrés
Tarrés ye un conceyu de la provincia de Lleida, comarca de Les Garrigues (Cataluña).
Llista d'asteroides (78001-79000)
Llista d'asteroides/78001–78100
Llista d'asteroides/78101–78200
Llista d'asteroides/78201–78300
Llista d'asteroides/78301–78400
Llista d'asteroides/78401–78500
Llista d'asteroides/78501–78600
Llista d'asteroides/78601–78700
Llista d'asteroides/78701–78800
Llista d'asteroides/78801–78900
Llista d'asteroides/78901–79000
Llista d'asteroides (79001-80000)
Llista d'asteroides/79001–79100
Llista d'asteroides/79101–79200
Llista d'asteroides/79201–79300
Llista d'asteroides/79301–79400
Llista d'asteroides/79401–79500
Llista d'asteroides/79501–79600
Llista d'asteroides/79601–79700
Llista d'asteroides/79701–79800
Llista d'asteroides/79801–79900
Llista d'asteroides/79901–80000
Flavionavia
Flavionavia yera'l nome d'una ciudá asitiada na oriella izquierda del ríu Nalón, nel "Conventus Asturum" de la provincia romana Tarraconensis". 
Foi citada nel sieglu II pol xeógrafu griegu Claudio Ptolomeo. Creese que taba asitiada na zona de la Pravia d'anguañu ya que según estudios piénsase que taba pola zona de Pravia o Santullanu dientro'l territoriu de los Pésicos. 
El so nome vien del sieglu I cuando los romanos crearon nesta zona el conceyu de «Flavium Avia», en tiempos del emperador Tito Flavio Vespasiano, d'ehí "Flavium" y del término celta d' "Avia" que yera el nome que recibía'l ríu nalón polos antiguos pobladores de la zona. Esti nome paez que desavezóse aína yá que nun apaez en nengún documentu conocíu de sieglos posteriores.
Lucus Asturum
Lucus Asturum foi nun entamu un campamentu romanu y posterior mansión romana nel tarrén de lo que güei conocemos como Llugo de Llanera (Asturies), alcontrábase dientro del "Conventus Asturum" de la provincia "Tarraconensis".
Esti campamentu asitióse nel cientro l'enllaz de les víes romanes n'Asturies y d'ellí partía una vía que lo xunía con Cantabria y otra fasta "Asturica Augusta" (Astorga). Poro nun llugar estratéxicu.
Esta población tuvo habitada por luggones dende enantes qu'aportaren los romanos. Foi tomáu por Muza, caudiellu musulmán, nel sieglu VIII que siguió penetrando fasta Xixón. Tovía ye nomada como una población amurallada nel sieglu X.
Una cavadura nos terrenos de l'antigua ilesia de Santa María amuesen la presencia romana a lo menos demientres los sieglos II y III. Nesta escabación alcontróse un altar dedicáu a los Lares Viales.
Vascones
Los vascones fueron un pueblu de la Edá Antigua, de los denominaos pueblos prerromanos, na Peninsula Ibérica cuyo territoriu estendíase en tiempos de la Antigua Roma aprosimadamente pola práctica totalidá de Navarra y áries del noroeste d'Aragón y noreste de La Rioxa d'anguañu, ente'l valle altu del ríu Ebro y la vertiente peninsular de los Pirineos. 
Los vascones, algamaron un eleváu gráu d'integración nel mundu romanu, ello ye de romanización nes fasteres urbanes como "Pompaelo", desplazáronse fasta les rexones más nortices tres la descomposición d'aquelli, entrando posteriormente en conflictu en delles ocasiones con visigodos y francos. 
Tres la llegada de los musulmanes, los descencientes vascones reorganizáronse en entidaes feudales como'l Ducáu de Vasconia na zona d'Aquitania o'l Reinu de Pamplona, orixe del posterior Reinu de Navarra.
Los vascones tovieron baxo dominiu del Reinu d'Asturies protagonizando en delles ocasiones movimientos segregacionistes.
Antiglobalización
El movimientu antiglobalización (tamién nomáu altermundista, alterglobalización o movimientu de resistencia global) ye un movimientu de protesta internacional que refuga'l capitalismu y la globalización impuesta pol modelu neolliberal. Ye un movimientu nel qu'andechen decenes de grupos como; anticapitalistes, ecoloxistes, antimilitaristes, sindicatos, ONG's, indixenistes etc. Estos grupos, ensin ser un movimientu mui bien encadarmáu, nel que nun hai cabezaleros, lleven más d'una década trabayando en cuestiones venceyaes a los problemes que remanecen de la globalización de la economía mundial. Son munches les campañes qu'organizaron pa la condonación de la delda esterna de los países probes, o pa'l remocique del Bancu Mundial y del FMI.
Magar que tienen una trayeutoria d'años de trabayu, los antiglobalistes acapararon espaciu nos medios de comunicación y dende les instancies internacionales por mor de la presencia de los sos simpatizantes n'actos paralelos a los grandes aconceyamientos económicos y políticos internacionales. La protesta de Seattle, qu'algamó albortar la xunta de la Organización Mundial del Comerciu, supunxo un puntu d'inflexón na hestoria del movimientu.
L'anuncia de la presencia de más de 50.000 simpatizantes foi reproducida nos medios de comunicación de tol mundu. Les engarradielles qu'ellí asocedieron dieron una imaxe de violencia mui alloñada de los braeros oxetivos de los organizadores.
Los activistes antiglobalización esixen una sociedá más xusta, el remanamientu del poder illimitáu de les multinacionales, la democratización de les instituciones económiques mundiales y la distribución más equitativa de la riqueza. Los sos enemigos cimeros son les multinacionales y les grandes organizaciones económiques y polítiques internacionales, sobremanera'l Bancu Mundial y el Fondu Monetariu Internacional.
La condonación de la delda esterna ye una de les esixencies d'esti movimientu y les campañes sobre l'asuntu foron el so entamu. El Bancu Mundial y el FMI son, pa los grupos antiglobalización, los responsables de l'asfixante situanza na que s'alcuentren la mayor parte de los países probes, incapaces d'alfrontar la delda qu'en munchos casos supera'l so PIB (Productu Interior Brutu). Les instituciones monetaries, fíes del Bretton Woods, concedieron créitos masivos a los gobiernos de los estaos probes demientres los años 70 y 80, esixéndo-yos a cambeu la reestructuración de les sos economíes y imponiendo reformes qu'implicaben un altu coste social y que s'amosaron económicamente contraproducentes.
Les multinacionales como McDonald's o Nike son blancu de los grupos antiglobalización, que tilden d'amorales les práutiques de la compañía, especialmente la esplotación de trabayadores del Tercer Mundu, na so mayoría muyeres y neños. El desaniciu de los símbolos o propiedaes d'estes empreses ye la bandera de los seutores más radicales.
El 28 de payares más de 15.000 personas manifiestense na ciudá a la escontra de la OMC y baxo'l lema "El mundu nun ye una mercancía".
Demientres la cume de la OMC en Seattle, dende'l 30 de payares al 3 d'avientu de 1999, 50.000 persones se desplazaron pa rispir de mena pacífica escontra la cume. Sicasí, les primeres informaciones sobre los movimientos antiglobalización coyeron a los medios de comunicación despreveníos. La desinformación dafechu de la so composición y intereses finaron centrando l'interés mediáticu nes protestes violentas, llevaes a cau pol conocíu Black Block, un grupu non organizáu d'anarquistes d'estremada violencia.
El 17 d'abril onde 10.000 manifestantes bloquearon los accesos a los aconceyamientos de primavera que cellebren el FMI y el BM na ciudá.
El 1 de payares u 12.000 manifestantes antiglobalización tomaron les cais de la ciudá, onde'l FMI y el BM cellebraben los aquelarres financieros, con un total de 422 deteníos.
El 6 d'avientu del añu 2000. Más de 50.000 persones manifiestense en Niza "por una Europa del plenu emplegu y de los drechos sociales". La "euromanifestación" tien llugar el día enantes de la obertura de la cume europea, organizada pola Confederación europea de los sindicatos. Más de 2.000 italianos y 2.000 españoles foron inmovilizaos na llende'l país. 
Del 26 al 31 de xineru demientres la primer edición del Foru Social Mundial foi organizada una contra-cume na ciudá autoxestionada más famosa del mundu, gobernada pol Partido dos Trabalhadores, aconceyó a más de 1.000 ONGs, y foi considerada como un importante ésitu políticu y mediáticu.
El 20 d'abril desendolcose nel centru de la ciudá, que daquella yera sée de la "III Cumbre de las Américas", ye escenariu de duros choques ente la policía y los manifestantes. La xunta aconceya a 34 xefes d'estáu de tol continente, ente ellos el presidente d'Estaos Xuníos, George W. Bush. Los manifestantes oponense a una zona de llibre comerciu qu'acomuñe a tolos países americanos.
El 19 de mayu'l Bancu Mundial refuga facer la so conferencia sobre desendolque qu'había cellebrase en Barcelona en xunu pa torgar altercaos.
El 15 de xunu Gotemburgu resultó un espectáculu bochornosu pa los neolliberales. Les movilizaciones escontra la cume de llíderes de la UE tornóse especialmente violenta por mor de l'actuación d'un grupu incontroláu. La policía sueca disparó con fueu real, feriendo de gravedá a una bayura manifestantes. 
Magar que nun cellebró l'aconceyamientu del Bancu Mundial el 24 de xunu unes 25.000 persones (8.000 según la policía y 50.000 según los organizadores) participen en Barcelona nuna manifestación antiglobalización. La protesta se desendolca ensin torgues pero a la fin de la marcha rexistrense graves engarradielles cola policía. Axentes infiltraos prautiquen detenciones con barres nes manes anque'l Gobiernu ñegó que foren los causantes de los primeros incidentes.
Más tarde (el 1 de xunetu) fexose una manifestación "pola represión policial y la criminalización de los movimientos sociales" na que participaron ente 8.000 y 10.000 persones na ciudá de Barcelona ensin nengún incidente.
Del 20 de xunetu al 22 de xunetu siñose'l puntu d'inflexón na hestoria del movimientu. La perdura represión, por parte de los carabinieri italianos, foi ampliamente difundida polos medios de comunicación de mases. El brutal ataque policial a Indymedia prevocó una foleada d'indignación en tol mundu. En Xénova morrió, por un tiru de bala na tiesta disparáu por un policia italianu, Carlo Giuliani, un xoven que participaba nes engarradielles caixeres y amás produxéronse 230 feríos ente manifestantes, policíes y periodistes.
El 13 d'avientu demientres la cume semestral de la UE fecha nel castiellu belxicanu de Laeken, na redolada de Bruxeles, aconceya a unes 100.000 persones nuna protesta paralela enpuercada por pequeños incidentes.
La contra-cume del 31 de xineru en Porto Alegre foi, fasta agora, la cume alternativa más importante enxamás fecha. Algamó quita-y portaes y 'prime time' televisivu a la cume del Foru Económicu Mundial, organizada esta vez en Nueva York. Una cume, la de Nueva York, que quedaba n'evidencia por unes descomanaes midíes de seguridá n'espera d'unos altercaos que cásique nun se produxeron. Al segundu Foru Social Mundial dirixéronse importantes personalidaes de la política y la intelectualidá mundiales, como'l xuez Baltasar Garzón, l'escritor José Saramago, el periodista Ignacio Ramonet o'l llingüista norteamericanu Noam Chomsky, ente otros. La eleición de Porto Alegre como sé del Foru Social Mundial nun ye casual. Tratase d'una ciudá autoxestionada, gracies a la victoria nes urnes del Partido dos Trabalhadores. Esti nun ampliu númberu de poblaciones brasilanes, con Porto Alegre como ciudá cimera. Dende fines del 2000, decenes de cargos de la formación recibieron menacies de muerte. A fines d'ochobre de 2001, el prefeutu de Campinas, Antonio da Costa Santos, foi asesináu. Cuatro meses depués, el 20 de xineru de 2002, s'alcontraba'l cuerpu ensin vida del alcalde de Santo André, Celso Daniel. En toos estos casos, la responsabilidá recai sobre una desconocida banda d'estrema esquierda, el Frente de Ação Revolucionária Brasileira. Sicasí, espertos en terrorismu afirmen que se trata d'un montaxe, tres el que s'escondería la estrema drecha o grupos de pistoleros contrataos polos terratenientes brasilanos. En tolos casos, la inhibición de la policía brasilana foi manifiesta.
Unes 100.000 persones participen en Barcelona'l 14 de marzu na manifestación convocada polos sindicatos europeos baxo'l lema "Más Europa con plenu emplegu y drechos sociales". La capital catalana acueye fasta'l 16 de marzu la cume europea, na que participen los Quince y los países aspirantes a entrar na UE. L'ésitu de la manifestación de Barcelona, pa reclamar postures alternativas a la cume de la UE, ye doblemente hestóricu: los convocantes llogren aconceyar a más de 300.000 persones, no que ye la mayor protesta antiglobalización fasta la fecha, y la marcha se desendolca de mou pacíficu, namái empañada por pequeños incidentes al final del recorríu.
Pa'l día 7 de xunu del 2007 hai convocada una gran aición global escontra'l capitalismu que pretende descentralizar la llucha antiglobalización del llugar onde se cellebre l'aconceyamientu del G8, esti añu Alemaña, y facela visible en toles ciudaes del mundu. Esti ye'l manifiestu convocante:
"Esti branu del 6 al 8 de Xunu el "G-8" tornará aconceyae n'Alemaña. Una nueva cume pa continuar col control del so mundu." 
"Pero los ciudadanos del mundu vamos camudar el rumbu de la hestoria."
"El 7 de xunu de 2007 podemos facer qu'esti mundu absurdu, sosteníu por nós, caiga." 
"El 7 de xunu nun trabayes, nun consumas, toma la cai. Organiza la to rabia, llibera los tos suaños."
"El 7 de xunu vemonos nes cais." 
"Esta protesta xeneral escontra los causantes de les inxusticies globales que carez el ser humanu y la natura, se fadrá'l 7 de xunu de 2007 día intermediu del próximu aconceyamientu del "G-8". Una protesta qu'encamienta a un paru d'un día tanto nel trabayu como nel consumu, pa qu'estos gobiernos integrantes del "G-8" vean como coles nueses aiciones tamién podemos influyir nes sos economíes neolliberales y esclavizadores. Amosaremos que, como diz José Saramago, “hay dos superpotencias en el mundo: una es EEUU y otra eres TU”." 
"Puxa col to esfuerciu pol espardimientu d'esta aición global per tolos medios de que dispongas, d'ello dependerá que puea tener una repercusión global y realmente tresformadora de la inxusta realidá que presenciamos y fasta favorecemos cola nuesa pasividá."
El 12 y 13 d'abril de 2002 cellebrose n'Uviéu un aconceyamientu del ECOFIN esti fechu provocó que se convocaren seis marches antiglobalización dende varios puntos d'Asturies que confluyíen n'Uviéu, y onde varios miles de persones se manifestaron escontra l'aconceyamientu informal del Conseyu de Ministros d'Economía y Finances de la UE. 
Les marches a pie surdieron de Xixón, Avilés, Llangréu, Siero y Mieres, a les que se xunió otra que salió d'Uviéu pa entrar xuntos na capital, tres una gran pancarta na que se lleía'l lema "contra la Europa del capital y la guerra, otro mundo es posible". 
Los manifestantes aportaron a la capital ensin que se rexistraren incidentes y, baxo una intensa lluvia, aniciaron la manifestación na estación de Renfe, dende onde teníen previsto desplazase a la Plaza la Catedral al traviés de les cais céntriques en metanes d'un descomanáu dispositivu de la policía, qu'incluyía un siguimientu permanente de la marcha dende un helicópteru policial. 
Los manifestantes glayaron consignes escontra la globalización y el sistema capitalista, amás de crítiques a la Unión Europea y al Gobiernu d'Israel pola situación qu'altraviesen los palestinos nos territorios ocupaos, asina como escontra'l despliegue de seguridá puestu en marcha. 
Na movilización tuvieron presentes tamién los participantes nel denomáu Maratón d'Espresión Antiglobalización, que tenía previstu desendolcar delles actividaes circenses na ciudá coincidiendo col Ecofin, anque finalmente nun pudieron instalase nos llugares previstos nun entamu al nun disponer de los permisos afayadizos de la Casa Conceyu.
G8
El Grupu de los Ocho, o G8, ta integráu poe Canadá, Francia, Alemaña, Xapón, Italia, Estaos Xuníos d'América, Reinu Xuníu y Rusia. El G8 organiza una cume añal de cabeces d'estáu p'aldericar sobre temes económicos y políticos.
El G8 surdió de la crisis petrolera mundial de 1973 y la recesión global subsiguiente. Los problemes mundiales motivaron la formación del Grupu de la Biblioteca, un conceyu de ministros y espertos financieros de los Estaos Xuníos d'América, Europa y Xapón pa tratar temes económicos.
En 1975 el presidente francés Valéry Giscard d'Estaing convidó a los cabezaleros de seis países desendolcaos democráticos a una cume a Rambouillet, y propunxo la creación de cumes regulares. Los participantes alcordaron aconceyar añalmente nuna cume dirixida por un presidente rotativu. Esti foi l'orixe del que se denomó popularmente'l Grupu de los Seis (G6), integráu por Francia, Alemaña Occidental, Italia, Xapón, Reinu Xuníu, y Estaos Xuníos d'América. El presidente norteamericanu Gerard Ford suxirió convidar a Canadá pa la segunda cume, y el grupu convertiríase asina nel Grupu de los Siete (G7).
En 1991, depués del fin de la Guerra Fría, la Xunión Soviética entamó a aconceyar col G7 depués de la cume principal. Esti grupu foi conocíu como P8 (L'Ocho Políticu), o coloquialmente como "G7 más 1". Depués de la cume de 1994, permitióse que Rusia participara como miembru plenu de magar la cume de 1998 en Birmingham, Reinu Xuníu, creando asina oficialmente'l Grupu de los Ocho. Pero, Rusia foi escluyida del conceyu de los ministros financieros, yá que nun se consideraba una potencia económica importante, y poro'l nome G7 anguaño ye la cume de ministros financieros específicamente. La participación de Rusia nun tuvo llibre de controversies. El 18 de febreru de 2005, los senadores norteamericanos Joe Lieberman y John McCain pidieron que Rusia nun fuera invitada, hasta que'l presidente rusu Vladímir Putin ficiera reformes verdaderamente democrátiques.
El G8 nun ye una organización con una alministración tresnacional, a diferencia d'otres instituciones. La presidencia del grupu ye rotativa ente los estaos miembros añalmente. L'estáu que tien la presidencia tien que facer conceyos ministeriales, la cume de trés díes de los cabezaleros de cada estáu y asegurar la seguridá de los participantes.
Los conceyos ministeriales traten temes como la sanidá, el cumplimientu de la llei, la ocupación y otros temes importantes pa los estaos miembros. El más importante ye'l G7, colos ministros d'economía del G8 sacantes Rusia, pero, inclúi representantes de la Xunión Europea. Tamién faise un conceyu más curtiu, conocíu como'l G8+5, qu'inclúi a Méxicu, Brasil, China, India y Sudáfrica. 
Capitalismu
El capitalismu ye'l sistema económicu nel que los medios de producción son privaos o de propiedá corporativo y son operaos en fonción del beneficiu y ganancies. El desendolque d'esta mena de muerganización de la economía creo na sociedá dos clases estremaes, burguesía, propietaria de los medios de producción y proletariáu, que vive de la venta de la so fuercia de trabayu. Estes rellaiciones económiques son desiguales y una minoría, la burguesía, se aprovecha de la fuercia de trabayu del proletariáu, (la mayoría de la población) combinada colos medios de producción ya el capital usáu pa mercar la fuercia de trabayu y los medios de producción. Esto ye nomáu beneficiu o plusvalía.
La ideoloxía que sofita'l llibre funcionamientu d'el capitalismu y que aidó na so llantadera ye'l lliberalismu, esta ideoloxía puxa por un estáu mínimu nel que'l llibe xuegu del mercáu movido pola llei de la oferta y la demanda sedría la medida pa too y toos. El capitalismu tamién ye sofitáu pola socialdemocracia, que quier un estáu regulador de los escesos del capitalismu, (monopolios, acumulación de les riqueces, abusu empresarial) pero nun propón el pasu a un sistema estremau. El socialismu científicu o comunismu busca finar el capitalismu socializando los medios de producción y dar el poder políticu al clas obreru pa construyir un estáu socialista que culmine nel so desenrrollu nel comunismu, la sociedá ensin clases sociales, esplotación nin estáu.
Globalización
La Globalización ye'l procesu pol que la creciente comunicación ya interdependencia ente los estremaos países del mundu acomuña mercaos, sociedaes y cultures, al traviés d'una serie de tresformaciones sociales, económiques y polítiques que-yos dan un calter global. Asina, los modos de producción y de movimientos de capital configúrense a escala planetaria, mentanto que los gobiernos van perdiendo atribuciones énte lo que se denoma la sociedá en rede.
Neolliberalismu
El Neolliberalismu ye una doctrina filosófica que tien ramificaciones en tolos campos de les ciencies sociales. Los neolliberales dedíquense a ensalzar la competencia capitalista, afirmando que'l mecanismu d'ésta garantiza automáticamente les meyores condiciones pa la evolución de les fuercies productives.
Una peculiaridá del Neolliberalismu ye que entemez la esaltación de la llibre competencia y de la restauración automática del equilibriu cola reconocencia de la necesidá de la intromisión del Estáu na economía. Lo peculiar d'esta argumentación reside en que la defensa de la intervención del estáu na economía se presenta como una llucha pola llibre competencia.
Anticapitalismu
L'Anticapitalismu se refier a la oposición dafechu, o en parte, haza'l capitalismu. El términu anticapitalismu cubre una mui estensa coleición d'ideoloxíes (dalguna de les cuales s'oponen incluso con igual o mayor fiereza ente sí qu'haza'l capitalismu, tales como l'anarquismu col socialismu estatista).
Ecoloxismu
L'ecoloxismu ye una corriente que parte de la reconocencia de los procesos ñaturales y la estrecha venceya del ser humanu con éstos, sobre todo col prau. Esta corriente trabaya en bas a la identificación de los problemes ambientales, el so orixe, les sos causes, los impautos que xeneren y les sos posibles igües.
Les propuestes del ecoloxismu, prioricen les considerances a llargu plazu; l'autoxestión comunitario de los recursos; la viabilización de teunoloxíes acondaes de baxo impautu ambiental; el respetu a los valores culturales; la recuperanza y l'ariquecimientu científicu de práutiques tradicionales, que s'adauten a les demandes de los ecosistemes, y la planificación participativa.
Sindicatu
Un sindicatu ye un ensame integráu por trabayadores en defensa y promoción de los sos intereses sociales, económicos y profesionales venceyaos cola so actividá llaboral o al respecive del centru de producción (fábrica, taller, empresa) o al emplegador col que tán venceyaos contractualmente.
Organización Non Gubernamental
Una ONG ye un términu emplegáu internacionalmente. Les sigles correspuenden a Organización Non Gubernamental. De mou xenéricu, pue dicise que ye una entidá privada y poro, independiente de l'Alministración pública, que xurde de magar la iniciativa ciudadana pal beneficiu de la comunidá ya ensin fines llucrativos.
Indixenismu
L'Indixenismu ye en xeneral la dedicación a los asuntos indíxenes y la esaltación de la so importancia. Como sentimientu, ye l'almiración pola xente o la cultura indíxena.
Guayana Esequiba
Guayana Esequiba ye un territoriu que Venezuela reclama a Guyana, tien una superficie de 159.500 km². Guayana Esequiba allúgase ente los 01º13’09º’’ y los 08º31’15’’ de llatitú norte y los 58º10’00’’ y los 61º22’32’’ de llonxitú oeste, nel occidente del ríu Esequibo.
Caraques
Caraques) ye la capital de Venezuela y del Distritu Capital, ye amás la urbe más poblada del Caribe (5 millones d'habitantes). Fundóla'l conquistador español Diego de Losada nel añu de 1567 como "Santiago de León de Caracas".
Aparatu dixestivu
L'aparatu dixestivu ye'l conxuntu d'muérganos encargaos del procesu de la dixestión, esto ye, la tresformación de los alimentos de mou que puean ser absorvíos poles célules del organismu. La función que realiza ye la de tresporte (alimentos), secreción (xugos dixestivos), absorción (nutrientes) y excreción per aciu del procesu de defecación. ya formau por:
El procesu de la dixestión ye'l mesmu en tolos animales: tresformar los glúcidos, lípidos y proteínes n'unidaes más cenciellas, gracies a les enzimes dixestives, pa que puedan ser absorbies y tresportaes pela sangre.
Fondu Monetariu Internacional
El Fondu Monetariu Internacional o FMI (n'inglés: "International Monetary Fund", "IMF") foi fundáu'l 22 de xunetu de 1944 demientres una convención de la ONX en Bretton Woods, New Hampshire, Estaos Xuníos. Los sos estatutos declaren como oxetivos cimeros la promoción de polítiques cambiaries sustentables a nivel internacional, facilitar el comerciu internacional y amenorgar la probitú.
Forma parte de los muerganos especializaos de les Naciones Xuníes, siendo una organización intergubernamental que cunta con 184 miembros. Anguaño tien la so sé en Washington y el so direutor actual (dende 4 de mayu de 2004) ye Rodrigo Rato, de nacionalidá española.
Bancu Mundial
El Bancu Mundial (BM, n'inglés: World Bank) ye ún de los organismos especializaos de les Naciones Xuníes. El so envís declaráu ye amenorgar la probitú per aciu de préstamos de baxu interés, créitos ensin intereses a nivel bancariu y sofitos económicos a les naciones en desendolcu. Ta integráu por 184 países miembros.
Foi creáu polos Alcuerdos de Bretton Woods en 1944 y tien la so sé na ciudá de Washington, Estaos Xuníos. 
Organización Mundial del Comerciu
La Organización Mundial del Comerciu (OMC, n'inglés: "World Trade Organization, WTO") alministra l'Alcuerdu Xeneral d'Aranceles y Comerciu (GATT-General Agreement on Tariffs and Trade) productu de la Ronda d'Uruguái (1986-1994), promueve l'amenorgamientu d'aranceles nes transacciones comerciales internacionales, monitorea les polítiques comerciales doméstiques de los países miembros y actúa como árbitru nes sos disputes.
Dacuando apurre sofitu téunicu a organismos de promoción económica internacional y dellos programes de les Naciones Xuníes.
Multinacional
Una empresa multinacional o tresnacional ye la que non sólo s'afita nel so país d'orixe, sinón que tamién fai presencia n'otros países, non sólo na vienta de los sos productos sinón con establecimientos que faen los sos productos nestes otres naciones.
Corporativismu
El corporativismu ye una doctrina que defende un sistema económicu apoyáu na centralización al traviés d'organizaciones como empreses, sindicatos, gremos, colexos profesionales, etc. Ye una direición central capitalista que fai énfasis na corporación y la planificación empobinada.
Tamién s'emplega con un sentíu despeutivu pa denomar les polítiques económiques diseñaes pa favorecer a les grandes empreses capitalistes.
Ciberactivismu
El Ciberactivismu ye un conxuntu de téuniques que per aciu del emplegu de teunoloxíes de la comunicación, fundamentalmente Internet y telefonía móvil, puxen por procesos d'aición coleutiva o desobediencia civil, bien nel espaciu virtual o bien nel planu real. 
Foron emplegaes téuniques de ciberactivismu organizaciones como Amnistía Internacional, Greenpeace, la Electronic Frontier Foundation norteamericana o l'EZLN mexicanu. Nel espaciu ex-soviéticu, cierto grau de ciberactivismu tevo un papel determinante nos procesos conocíos como Revoluciones de colores.
EZLN
L'Ejército Zapatista de Liberación Nacional (EZLN), organización político-militar de la que'l so mandu, por mor de la so composición mayoritariamente indíxena, tien por nome'l de Comité Clandestino Revolucionario Indígena-Comandancia General (CCRI-CG) del EZLN, asoleyóse nel estáu mexicanu de Chiapas, y ye consideráu ún de los movimientos sociales de la nomada posguerra fría.
Subcomandante Marcos
El Subcomandante Insurxente Marcos ye'l voceru cimeru y mandu militar del grupu armáu indíxena mexicanu denomáu Exércitu Zapatista de Lliberación Nacional, que fexo la so apaición pública'l 1 de xineru de 1994, cuando llanzaron una ufiensiva militar na que tomaron seis cabeceres municipales del estáu sureñu mexicanu de Chiapas, demandando "democracia, llibertá y xusticia" pa los indíxenes.
El Subcomandante Marcos se destrema poles sos habilidaes lliteraries y de remanamientu de los medios. El so rostru cubiertu por un pasamontes tien percorríu'l mundu como símbolu de resistencia. Se-y tiem comparáu col arxentín Che Guevara.
Desobediencia Civil
La desobediencia civil ye un mecanismu de protesta social que consiste na ñegativa a obedecer les lleis y decretos de dalgún gobiernu o poder establecíu. Esta desobediencia pue ser de mena pacífica y non violenta, calteniendo una actitú de protesta escontra l'autoridá cola fin de rectificar los erros qu'a xuiciu de quienes protesten, ésta cometió.
Álvaro Flórez Estrada
Álvaro Flórez Estrada (1765 - 1853), economista, abogáu y políticu asturianu nacíu en Somiedu, Asturies.
Estudia na Universidad d'Uvieu y traslládase a Madrid, ú fáise maxistrau. Dempués púnxose al mandu de la Xunta Provincial d'Asturies. En 1808 instó a la rebelión escontra l'invasión francesa. En 1812 foi diputau de les Cortes de Cádiz. Al pocu tiempu dexa'l so cargu y entama l'estudiu de l'hestoria, les llingües y l'economía. Quandu tornó l'absolutismo de la mán de Fernandu VII tevo qu'exiliáse a Inglaterra. Ellí entra en contautu colos economistas ingleses (David Ricardo, James Mill y Adam Smith) asoleyando n'España les sos idees. Tornó a España dempués de que'l rei Fernandu VII morriere.
Escribió un llibru de testu que foi estudiau en tou'l ámbitu del castellanu por munchos años.
Asociación PuntuAst
L'Asociación PuntuAst ye una asociación entamada'l 5 de xineru de 2007. El so envís ye algamar la creyación d'un dominiu patrocináu específicu pa la llingua y la cultura asturiana n'Internet (asemeyáu al dominiu .cat): .ast. Varies decenes de coleutivos asturianos de toa triba amestáronse yá a l'aniciativa de l'asociación.
Tupac Shakur
Tupac Amaru Shakur (16 de xunu de 1971 – 13 de setiembre de 1996), tamién conocíu polos sos nomes artísticos 2Pac y Makaveli, foi un influyente raperu d'Estaos Xuníos de Gangsta Rap. El so primer nome foi Lesane Parish Crooks, pero so madre camudolo depués nel so certificáu de nacimientu. Tupac Amaru significa "Serpiente Rellumante" en quechua, y ye un homenaxe al líder revolucionariu Tupac Amaru II. Shakur ye una palabra árabe que significa "grato a Dios".
Los sones de Tupac Shakur falaben de la violencia, el racismu y les desigualdaes sociales del suburbiu. Dacuando, delles de les sos composiciones facíen referencia a la rivalidá pa con otros raperos d'ésitu.
Tupac Shakur ta consideráu como ún de los más valoratibles artistes del hip hop de tola historia, y ún de los de mayor ésitu al vender cásique 120 millones de discos. 
Morrió en 1996, al ser tiroteáu na ciudá de Las Vegas, nos Estaos Xuníos, nun crime que dafechu nun s'esclarió.
Movimientu Revolucionariu Túpac Amaru
El Movimientu Revolucionariu Túpac Amaru (MRTA) ye una organización armada peruana, fundada en 1984 ya inspirada nes guerrilles izquierdistes d'otros países de la rexón, anguaño'l movimientu ta cuasi desarticuláu. 
En conxuntu (planeao o non) con otres agrupaciones revolucionaries de la mesma dómina como Sendero Luminoso, algamó al traviés d'asesinatos y aiciones armaes con coches-bomba abonda relevancia nes urbes. De la mesma furrularon guerrilles dl MRTA nes rexones de la selva alta peruana. El MRTA foi llideráu por Victor Polay Campos y tres la so captura y encarcelamientu d'esti en xunetu de 1992, por Néstor Cerpa Cartolini fasta la so muerte n'abril de 1997 nel asaltu a la residencia del embaxador de Xapón.
A diferencia del movimientu senderista, los militantes del MRTA vistíen uniforme pa nun ser tracamundiaos cola población civil. 
N'Avientu de 1996 un grupu tomó la residencia del embaxador xaponés en Lima, capturando a 600 rehenes pertenecientes a los seutores más encumbraos de la vida política y económica peruana, no que foi la última gran aición armada na historia del Perú. El fecho tuvo como desenllaz l'asaltu de la embaxada por fuercies especiales del exércitu, na Operación Chavín d'Huántar. Demientres l'asaltu morrieron los 14 miembros del MRTA, 1 rehén y 2 comandos nel operativu militar fechu pa lliberar a los 72 rehenes que taben dientro, siendo presidente de Perú daquella Alberto Fujimori. Depués d'esta incursión empicipiará la desarticulación cuasi dafecha del movimientu revolucionariu. Dende entós y fasta anguaño les sos actividaes son mínimes.
Lisardo Lombardía
Lisardo Lombardía nacíu en Llaviana y mélicu de carrera ye conocíu pol so trabayu como periodista, promotor musical y responsable de la discográfica asturiana FonoAstur amás del so llabor etnográficu al frente de la Fundación Cultural Belenos.
Lombardía dende'l 1 d'abril de 2007 sedrá el nueu direutor del Festival Intercélticu de Lorient.
Llista d'asteroides (80001-81000)
Llista d'asteroides/80001–80100
Llista d'asteroides/80101–80200
Llista d'asteroides/80201–80300
Llista d'asteroides/80301–80400
Llista d'asteroides/80401–80500
Llista d'asteroides/80501–80600
Llista d'asteroides/80601–80700
Llista d'asteroides/80701–80800
Llista d'asteroides/80801–80900
Llista d'asteroides/80901–81000
Llista d'asteroides (81001-82000)
Llista d'asteroides/81001–81100
Llista d'asteroides/81101–81200
Llista d'asteroides/81201–81300
Llista d'asteroides/81301–81400
Llista d'asteroides/81401–81500
Llista d'asteroides/81501–81600
Llista d'asteroides/81601–81700
Llista d'asteroides/81701–81800
Llista d'asteroides/81801–81900
Llista d'asteroides/81901–82000
Villeneuve-d'Ascq
Villeneuve-d'Ascq ye una ciudá francesa. Ta asitiada na rexón de Nord-Pas-de-Calais, departamentu de Nord. Tien 65.000 habitantes.
José Bové
José Bové (nacíu como "Joseph Bové", Talence, 11 de xunu de 1953) ye un políticu y sindicalista francés del sector agrícola, figura destacada del movimientu del altermundismu, voceru dende 1993 del sindicatu internacional "Vía Campesina". Rescampló como figura pública a mediaos de la década de 1990 poles aiciones que lideró contra símbolos del capitalismu global como la multinacional alimentaria McDonald's o contra midíes liberalistes que torgaben el desenvolvimientu del sector campesín.
Presentóse a les eleiciones presidenciales de la República Francesa de 2007.
Sé lo que hicisteis...
Sé lo que hicisteis... foi un programa televisivu de La Sexta. Emitíase na sobremesa de llunes a vienres. Duró de 2006 a 2011.
Presentábenlu:
McDonald's
McDonald's ye una cadena de restauranes fundada nos Estaos Xuníos el 15 de mayu de 1940. La so especialidá ye la comida rápida. 
Nel añu 2005 tenía 447.000 empleaos en tol mundu. 
La so mascota ye'l payasu Ronald McDonald.
Death Note
Death Note (デスノート|desu nōto) ye un "manga" creyáu por Takeshi Obata xunta Tsugumi Ōba. Espublizáu pola revista selmanal "Shōnen Jump". Foi asoleyáu en 108 capítulos selmanales, faciendo un total de 12 volumenes. Ta adautada en dos películes live-action y una serie anime.
Light Yagami ye un perbon estudiante xaponés que tuvo una vida aburrida. Esto camuda dafechu cuando alcuentra tiráu en suelu un misteriosu cuadernu onde se llee DEATH NOTE ("Cuadernu de la muerte") na portada. Light se caltién escéuticu fasta prebar la eficacia del Death Note en dos ocasiones. Llueu visitalu Ryuk, un shinigami que-y desplica la esistencia d'esa triba y los Death Notes. El cuadernu ye emplegáu pa matar a tolos que s'escriba'l so nome, polo que Light dicide emplegalu pa llimpiar el mundu de maldá.
Ceo, la bayura de muertes ensin desplicación de criminales capta l'atención de la policía, que pide aida a un misteriosu deteutive conocíu mundialmente como "L". L decátase de que l'asesín, conocíu pola xente como "Kira" (Pol fechu de sonar cuasi igual a la pallabra "Killer"), s'alcuentra en Xapón y que pue matar sólu con conocer el nome y el rostru d'una persona. Dambos emprimen una engarradiella por ver quien ye más intelixente y llograr esponer al otru.
Llista de mangakes
La pallabra xaponesa "mangaka" se refier a tolos dibuxantes de cómic, seya cula seya la so nacionalidá. Pero, por mor del so orixe, esta llista centrase nos autores de nacionalidá xaponesa.
Mitsuru Adachi
Mitsuru Adachi (あだち充, nome real 安達 充) ye un mangaka xaponés nacíu'l 9 de febreru de 1951 na ciudá d'Isesaki, na Prefectura de Gunma. Depués de graduase na Escuela Superior Comercial Maebashi, Adachi emprimó como mangaka en 1970 cola serie "Kieta Bakuon", basada nun manga creyáu orixinalmente por Satoru Ozawa. "Kieta" foi espublizáu en "Deluxe Shōnen Sunday" de la editorial Shogakukan.
Adachi ye conocíu cimeramente polos sos manga esportivos y de comedies romántiques (especialmente béisbol) como "Touch", "H2", "Slow Step", y "Miyuki". Amás ye ún de los pocos mangaka qu'escribe tanto pa revistes manga shōnen como shōjo, siendo popular en dambos. Los sos trabayos foron espublizaos en "Shōnen Sunday", "Ciao", "Shōjo Comic" y "Petit Comic", y los más d'ellos al traviés de Shogakukan y Gakken. 
N'orde alfabéticu.
Adachi fexo'l diseñu de personaxes pa la serie OVA "Nozomi Witches", polo que se-y da n'ocasiones créitu por creyar la serie orixinal.
Sestaferia (centru social)
Sestaferia ye un centru social autoxestionáu asitiáu na villa de Xixón. 
Ente los servicios del centru s'alcuentra Internet públicu y de baldre y una distribuyidora de llibros, espublizaciones de contrainformación, música y ropa. Tamién nel centru suelen facese charres, pases de videos y actos venceyaos a los movimientos sociales y l'activismu políticu.
La dirección nun ta actualizada. El local de Sestaferia ta na cai Joaquín Alonso Bonet 5 de Xixón
Sestaferia
Sestaferia pue referise a:
Alcorcón
Alcorcón ye una ciudá española de la Comunidá de Madrid, asitiada a 13 quilómetros de la capital en direición suroeste. Les sos coordenaes xeografiques son: 40° 21′ 00″ N 03° 50′ 00″ O.
Cunta con 33,7 km nel so territoriu. La so poblacion anguaño ye de 164.633 habitantes según la fonte oficial de xineru de 2006 pero ta nun continuu xorrecimientu. Fórmenla sobro too emigrantes d'otres rexones d'España. El pueblu entama agora un gran desarrollu urbanu na iniciativa del nomáu "Ensanche Sur". Hai bien poco, pescanció'l titulu de "Gran Ciudad de la Comunidad de Madrid" títulu que se-yos da a los conceyos con una poblacion mayor de 150.000 habitantes.
Al rodiu del regatu de Butarque alcontróse un pequeñu xacimientu paleolíticu y na fonte de La Canaleja, arroyu na prehestoria, alcontráronse llastres de sílex. Sicasí los restos son abondo escasos.
El territoriu d'Alcorcón taba afayáu na fastera xeográfica onde vivíen los Carpetanos, que como otros pueblos celtíberos resistiéronse cásique 100 años a la dominación romana. La romanización na Comunidá de Madrid foi perescasa, sacantes dellos llugares de la zona sureste. Los sos oríxenes nun son del too nidios. Una opción ye que foi fundada por artesanos-alfareros-musulmanes que la nomaron "Al Qadr" (Tesu), d'ehí vien el so nome d'anguaño, amás nel so escudu apaecen tres pucheros.
Nel entamu del sieglu XX constrúinse los Castiellos de los Marqueses de Valderas.
Antonio Masip
Antonio Masip Hidalgo , ye un políticu asturianu.
Estudió derechu na Universidad de Deusto onde tamién fizo tres años d' Económiques.
De profesión ye abogáu dende l'añu 1972 compaxinándolo cola política dende l' añu 1982. Pertenez al PSOE.
Na política ocupó la Conseyería de Cultura y Deportes nel Primer Gobiernu Autónomu d'Asturies nel añu 1982. Nel 1983 foi nombrao alcade d'Uviéu, puestu onde tuvo hasta 1991. Diputáu na Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies dende 1983 hasta 1987. Dende l'añu 1997 hasta'l 2003 ye secretariu xeneral del SOMA-PSOE, na actualidá ye miembru del Comité Federal. Dende xunetu del 2004 ye eurodiputáu pol Partíu Socialista Européu (PSE).
Ye autor de trabayos lliterarios y llibros como:
Mánfer de la Llera
Mánfer de la Llera (Ciañu, Llangréu, 1918 - Xixón, 6 d'abril de 2005) foi un escritor n'asturianu y padre de Ramón d'Andrés.
Festival de Cine Asturianu
El Festival de Cine Asturianu nació'l 27 d'abril del añu 2005 nel auditoriu del Atenéu de Madrid de la mano d'un garrapiellu d'asturianos en Madrid cola idea de celebrar el Centenariu del Cine Asturianu. El facedor d'esta idea y director del nuevu Festival, Xaviel Vilareyo, axuntó naquella ocasión a figures como Gil Parrondo Rico, Paz Pondal, Xuan Gona, Pedro María Sánchez, Paul Naschy y Asunción Balaguer Golobart, ente otres personalidaes como Miguel Losada, Xosé Bolado, David Reznak o Ángel Guinda pa celebrar el nacimientu d'esti nuevu Festival de Cine. Los triunfadores d'esti primer festival foron los asturianos Teresa Marcos y Sergio G. Sánchez colos trabayos Llencería d'ocasión y 7337.
Les bases del Festival de Cine Asturianu almiten trabayos en dos categoríes principales: Obres en llingua asturiana y obres asturianes en cualesquier otra llingua. Al Concursu pueden presentase Llargumetraxes, Curtiumetraxes, Mediumetraxes, o Documentales en cualesquier formatu y duración, preferiblemente DVD, siempre que tean realizaos en llingua asturiana, tamién puen presentase obres feches por realizadores asturianos o rodaes básicamente n’Asturies o nos territorios del dominiu llingüísticu del asturianu en cualesquier llingua y en cualesquier añu de realización. Cada autor o autores puede presentar una o varies obres amestando una ficha técnico-artística na que puen apaecer los datos siguientes: títulu y duración de la obra, autor o autores, añu de producción, resume de la obra, teléfonu ya corréu-electrónicu de contactu, amás d’otros que los autores consideren d’interés pa la obra. Tamién pueden amestar un currículu cinematográficu del autor con llugar y fecha de nacencia y premios recibíos. El festival de Cine Asturianu celebra añalmente unes Gales d'entrega de premios que se conocen como los Fruteros de Cristal, n'homenaxe a la primer película asturiana de 1905, El robu de fruta, dirixida por Javier Sánchez Manteola.
El Festival de Cine Asturianu ye una sociedá privada ensin ánimu de lucru y celebró'l I Centenariu del Cine Asturianu el vienres día 3 de xunu del 2005 nel Salón d'Actos de la Biblioteca de Madrid. La Biblioteca de Madrid, la segunda más grande de la ciudá, alluga'l depósitu llegal de llibros editaos na Comunidá y l'Archivu de Madrid y ye un importante centru cultural. El vienres 3 de xunu a les 18 hores celebróse nel so Salón d'Actos el I Centenariu del Cine Asturianu con una presentación a cargu de Xuacu Rodríguez, que proclamó los nominaos a los premios. Darréu, Xaviel Vilareyo entamó una conferencia sobre Cine asturianu: una hestoria de cien años, seguida de mesa redonda y coloquiu cola participación de David M. Rivas, miembru del xuráu oficial. Nel actu proyectóse la película muda asturiana de 1927 "Mieres del Camín" de Juan Díaz Quesada amás de la película documental "Oviedo, Principado de Asturias" de 1942 y un pequenu documental sobre la indumentaria tradicional astur. El xueves día 16 de xunu del 2005 a les 18 hores, reentamó'l Festival nel Salón d'Actos de la Biblioteca de Madrid y proyectóse la sección oficial a concursu de los curtiumetraxes finalistes seleccionaos pal I Concursu de Curtiumetraxes Asturianos, onde un xuráu popular votó al meyor actor, actriz, guion y director. Los curtiumetraxes 7337 y Lencería de ocasión de Sergio G. Sánchez y Teresa Marcos respectivamente yá recibieron enantes los premios al meyor curtiu n'asturianu y en castellanu. Gil Parrondo yá recibió el pasáu 27 d'abril el Premiu d'Honor del Festival. El vienres día 17 de xunu del 2005 a les 18 hores fízose la primer Gala de Clausura cola entrega ofical de premios, homenaxes y proyección de curtios ganadores, amás ufiertóse durante la Gala el documental "El gnomo de la catedral" de Justo de la Cueva, 1942, película recién remasterizada. La entrada a les trés sesiones ye dafechu gratuíta pa tol públicu cinéfilu. El director del Festival, Xavi Vilareyo, agradez a toles entidaes y persones que ficieron posible'l desarrollu d'esti certame cinematográficu asturianu.
Ciañu
Ciañu ye una parroquia del conceyu asturianu de Llangréu. Asitiada na fastera meridional del conceyu, llenda colos de Mieres (a sur y al oeste) y Samartín del Rei Aurelio (al este y noreste), y cola parroquia llangreana de Sama (al norte y noroeste). La so parte urbana conforma'l distritu de Ciañu, ún de los seis qu'integren la ciudá de Llangréu, capital del conceyu. 
Aparte d'ella, nos sos 22,16 km² d'estensión, viven 1.429 persones (INE, 2009), que se reparten ente los llugares de L'Armá, La Barraca, La Cabaña, Cabaños, El Cau, El Cadavíu, La Caleya, La Campa, La Canga, El Cantu Trichuru, La Capilla, El Carbayal, El Carbayu, Cardiñuezo, La Casa Baxo, La Casa'l Medio, Casielles, La Casona, Les Casuques, El Centenal, El Corralón, Corros, Les Cubes, Les Cuestes, L'Escobal, Felguera, Los Fornos, Foyeo, El Fresneal, La Fernosa, Les Hedreres, La Enverniza, La Llimosnera, El Yanu, La Moquina, La Mosquitera, El Navaliigu, La Nueva, Omedines, Otones, Pampiedra, Paniciri, La Payega, La Peña Utiillu, La Perallonga, El Picu Castillu, El Pasaúriu, La Poya, El Pozobal, La Puente Umeru, El Pumarón, El Rebullu, Roíles, La Roza, San Roque, El Sestu, Los Tablones, La Tixera, El Tendiyón, La Tixuca, El Trichuru, El Túnel, La Vallina, Viesques, La Xuga, L'Azorera, El Carril, La Ceposa, Cuesta la Viña, El Nadal, El Praón, Pumarín, Santana, Los Valles, Cogorderos, La Tiyera, La Capilla Cabaños y La Trechora. Rescampla ente ellos La Nueva, que ye, colos sos 293 habitantes, el nucleu de población más grande, dempués de Tiuya, de los que nun tán integraos na ciudá de Llangréu.
Nos años 70 algamó una gran importancia poblacional, si bien dende entós vien decayendo. Anguaño tien una población peravieyada y reducida si la comparamos cola d'antaño. Ye famosu por tener una de les mezquites musulmanes mas importantes d'Asturies dempués de la d'Uviéu.
Real Madrid Club de Fútbol
El Real Madrid Club de Fútbol ye una entidá deportiva de Madrid (España). Fundóse'l día 6 de marzu de 1902 col nome de "Sociedad Madrid Foot-Ball Club". Anguaño tien 85.000 socios y más de 1.800 peñes repartíes per tol planeta.
Tien dos secciones deportives, una de fútbol onde ye l'equipu más llaureáu de la hestoria y otra de baloncestu onde ye'l club más lloreáu de Europa.
El club tuvo siempre en 1ª división. El so estadiu actual ye'l Santiago Bernabeu, inauguráu'l 14 d'avientu de 1947, obra de los arquitectos Luis Alemany Soler y Manuel Muñoz Monasterio. Tien capacidá pa 80.354 persones sentaes y ye un símbolu del fútbol español.
Nel historial futbolísticu cunta con 31 lligues españoles, 17 copes del Rei, 7 supercopes d'España, 1 copa de la Lliga, 18 campeonatos rexonales, 5 trofeos Mancomunaos, 1 copa Eva Duarte, 10 lligues de Campeones, 2 copes de la UEFA, 1 supercopa d'Europa, 3 copes Intercontinentales, 1 copa Iberoamericana y 2 copes Llatines.
A nivel individual los xugadores más premiaos fueron:
No tocante a la organización xerárquica del club, Florentino Pérez ye'l presidente dende Xunu de 2009, José Mourinho ye l'entrenador y l'ex-xugador y ex-entrenador del club Jorge Valdano ye'l direutor deportivu.
Hooligans
El términu Hooligans naz n'Inglaterra nos años 1960 pa referíse a grupos violentos venceyaos al mundu del fútbol. Pue considerase-yos asemeyaos a les "barres braves" de Sudamérica y ultres del restu d'Europa.
Estos hinches agresivos, siguidores d'un equipu en concretu, engárrense, a vegaes, colos hooligans del equipu contrariu demientres l'alcuentru. La tensión medra nos nomaos clásicos o derbis, que son alcuentros ente equipos de la mesma ciudá, o equipos con una gran competencia hestórica.
Estos alcuentros violentos ente grupos de hooligans dieron llugar a numberoses muertes y traxedies a lo llargo de la hestoria del fútbol inglés. En 1985, nel estadiu de Heysel (Bruxeles), muerren 39 persones nuna engarradiella ente los hinches del Liverpool y del Juventus, mentanto disputaben la final de la Copa d'Europa.
Tiende a creyese que'l "hooliganismu" ye daqué relativamente reciente, de les últimes tres o cuatru décades. Pero como desplicó a la BBC l'antropóloga Liz Crowley, de la Universidá de Manchester, nun ye un fenómenu nuevu. 
N'efeutu, el balompié foi asociáu a eventos violentos dende los sos oríxenes na Inglaterra del sieglu XIII, cuando los partíos involucraben a cientos de xugadores y convertíense esencialmente en campos de batalla onde s'enfrentaben les mocedaes de los pueblos rivales. 
L'orixe del términu "hooligan" ye inciertu, pero creyese qu'apaeció nun infome de la policía de Londres que data del 1898. Otra de les teoríes que despliquen l'orixe de la pallabra argumenta que'l nome vien d'un gamberru irlandés que vivía en Londres, d'apellíu Hooligan.
Mark Calaway
Mark Callaway (Texas, 24 de marzu de 1965) más conocíu como "The Undertaker" o "Undertaker" (L'Enterrador) ye un lluchador profesional qu'actualmente trabaya pa la empresa de "SmackDown"! de la World Wrestling Entertainment.
Calaway mide 2,09 metros y ye unu de los lluchadores con más trayeutoria dientro de la WWE. Ingresó en 1990 y lleva 17 años de carrera na WWE.
Dave Batista
David Michael Bautista, Jr. aprendiz de "Parra" (nacíu'l 18 de xineru de 1969 en Virxinia), más conocíu como David Batista o simplemente pol so nome nel ring Batista, ye un porteru de cabaret y lluchador norteamericanu de raíces grecofilipines. Caracterízase por utilizar la fuerza. 
Batista ye un lluchador xeneralmente criticáu pola so llentitú y probe téunica lluchística, amás d'abusar de la so musculatura.
Anguaño trabaya pal programa "SmackDown!" onde ye'l Campeón Mundial de los Pesos Pesaos.
Chris Benoit
Christopher Michael Benoît (nacíu'l 21 de mayu de 1967 en Montreal, Québec - † Stanford (Connecticut), Estaos Xuníos, 24 de xunu de 2007), foi un lluchador profesional Franco-Canadianu que trabayaba pa la empresa WWE (World Wrestling Entertainment) na rama Extreme Championship Wrestling. Benoit creció en Edmonton, Alberta, siendo ampliamente conocíu como un de los meyores lluchadores téunicos nel mundu y como un de los más dedicaos trabayadores dientro de la WWE.
Foi entrenáu en Calgary, Alberta por Stu Hart. Tuvo numberosos títulos de diferentes promociones siendo'l más importante el Campeonatu Mundial Categoría Pesados de la WWE y el Campeonatu de la WCW (World Championship Wrestling).
Nerbatu
El Nerbatu miruellu o miruella ("Turdus merula"), páxaru perfácil d'atopar n'Asturies, ye un miembru europeu del xéneru "Turdus" y la familia "Turdidae".
El "nerbatu", "ñerbatu" o "miruellu", tamién nomáu "torda" en delles zones nel Cotarru del Nalón, alcuéntrase abondo nes viesques de toda Europa y na mayor parte d'Asia. Les poblaciones quédense tou l'añu nel mesmu llugar, magar que nel norte d'Europa viaxen al sur n'iviernu.
El nerbatu ye omnívoru, cébase de tou tipu d'inseutos, merucos, grana y frutes. Añera nos matos, ónde pon dellos (al rodiu de 4) güevos azulín con pintes nun nial en forma goxu. Nun fai bandaes, pero dellos ñerbatos son a vivir nel mesmu habitat.
El machu ye dafechamente prietu, con un cercu mariellu al rodiu los güeyos y el picu color naranxa-mariello. La fema'l ñerbatu, y los pitinos, son pardizos col picu prietu y nun tienen el cercu mariellu alredor de los güeyos. 
El machu de nerbatu ye perconocíu n'Asturies polos sos prestosos cantares, estremando'l so cantu nel alborecer, nel mediudía, nel tapecer y nes dómines de celu. Amás, sábese que'l machu'l ñerbatu depriende cantares d'otros páxaros, remedándolos. 
Alfaro
La ciudá d'Alfaro, con 9.550 habitantes (INE 2006), ta allugada na comunidá autónoma de La Rioxa (España). Sitúase al este de la provincia, na Rioja Baxa, siendo cabecera de la comarca y el municipiu más extensu de la Rioja. Llenda cola comunidá Foral de Navarra.
El ríu Ebro transcurre pol municipiu y nesti desagua l'Alhama tres rodear por l'oeste la ciudá d'Alfaro.So xentiliciu ye alfareño/a.
Publicidá
La publicidá ye una forma de comunicación qu'intenta amontar el consumu d'un productu o serviciu, ensertar una nueva marca o productu dientro del mercáu de consumu, ameyorar la imaxe d'una marca o reposicionar un productu o marca na mente d'un consumidor. Esto llévase a cabu por aciu campañes publicitaries que s'espublicen nos medios de comunicación siguiendo un plan de comunicación preestablecido.
Al traviés de la investigación, l'analís y estudiu de numberoses disciplines, tales como la psicoloxía, la neuroanatomía, la socioloxía, la antropoloxía, la estadística, y la economía, que son topaes nel estudiu de mercáu, va podese, dende'l puntu de vista del vendedor, desenvolver un mensaxe fayadizu pa una porción del públicu d'un mediu. Esta porción de persones, que s'atopa refechamente delimitada, conozse como públicu oxetivu o "target".
La publicidá estremar d'otros dos actividaes tamién dirixíes a influyir na opinión de la xente: les relaciones públiques y la propaganda.
Los términos "publicidá" y "propaganda" úsense indistintamente en dellos países de fala española ya intercámbiense, pero a nivel profesional y académicu ambos términos faen referencia a dos conceutos distintos. La principal diferencia ye'l tipu de conducta que se propón modificar. Nel casu de la publicidá, pretende influyise nes conductes de consumu d'una persona por aciu campañes o acciones publicitaries en distintos medios y con distintos oxetivos (llanzamientu d'un productu, allugamientu de marca, recordación de marca, etc.) por que'l consumidor lleve a cabu un actu de consumu nun curtiu o llargu plazu. Mentanto, la propaganda trata de qu'una persona xuntar a una ideoloxía o creencia.
Per otru llau, tamién s'estremen los términos publicista y publicitariu. Un publicista ye aquel que se dedica a la publicación d'artículos d'espardimientu como pue ser la publicación d'una revista; ente que un publicitariu ye l'encargáu de crear y espublizar publicidá como actividá primaria.
La notoriedá de marca ye una de les principales maneres en que la publicidá puede aguiyar la demanda d'un tipu de productu determináu ya inclusive identificar como denominación propia a dichu productu. Exemplos d'esto hai en productos como adesivos testiles, llencería femenina, papel hixénicu, cinta de pegar, pegamento en barra, encendedores de fueu, reproductores de música, refrescos, etc. La notoriedá de marca de fábrica puede establecese a un mayor o menor grau dependiendo del productu y del mercáu. Cuando se crea tantu valor de marca, esta tien la capacidá d'atraer a'l compradores inclusive ensin publicidá, dizse que se tien notoriedá de marca. La mayor notoriedá de marca produzse cuando la marca de fábrica ye tan frecuente na mente de la xente que s'utiliza pa describir la categoría entera de productos. "Kleenex", por casu, puede identificase como pañuelos de celulosa o como una etiqueta pa una categoría de productos, esto ye, utilízase con frecuencia como términu xenéricu. Una de les firmes más acertaes al algamar una notoriedá de marca de fábrica ye l'aspiradora "Hoover", que'l so nome foi mientres enforma tiempu nos países anglosaxonos sinónimu de aspiradora. Un riesgu llegal pal fabricante de la notoriedá de marca ye que'l nome puede aceptase tan estensamente que se convierte nun términu xenéricu, y pierde la protección de la marca rexistrada. Un exemplu d'esti casu sería'l nome comercial del ácidu acetilsalicílico, la aspirina.
N'ocasiones, determinaos productos adquieren relevancia por cuenta de la publicidá, non necesariamente de resultes d'una campaña intencional, sinón pol fechu de tener una cobertoria periodística relevante. En Internet o tecnoloxíes dixitales falar de publicidá ensin solicitar o "spam" al fechu d'unviar mensaxes electrónicos, tales como correos electrónicos, mensaxes curtios o otros medios ensin solicitalo, y polo xeneral en cantidaes masives. Sicasí, Internet ye un mediu habitual pal desenvolvimientu de campañes de publicidá interactiva que nun cayen n'invasión de la privacidá, sinón al contrariu, lleven la publicidá tradicional a los nuevos espacios onde pueda desenvolvese.
Prácticamente cualquier empresa nel mundu modernu tien necesidaes publicitaries, dende la que pega un simple cartelu na cai hasta la que quier tar presente en prensa, radio o televisión. Por causa de ello, el mundu de la publicidá creció hasta convertise nuna gran industria que mueve cientos de miles de millones d'euros a nivel mundial cada añu. Dientro d'un país como España, según un estudiu, la inversión publicitaria total nel añu 2014 foi de 10.461 millones d'euros, ente medios convencionales y non convencionales.
El mayor anunciante nesi añu foi Procter & Gamble España S.A. (con 122,4 millones de €), siguíu de L'Oréal, El Tayu Inglés, y delles compañíes de telecomunicaciones como Movistar o Vodafone.
Les percancies de publicidá, axencies de medios o Central de medios centrales de medios (diseñu gráficu, "boutiques" creatives, productores, etc.) son partes munches vegaes dientro del desenvolvimientu publicitariu, que ta ellaboráu por dellos factores; ente los cualos, el más importante ye'l "brief", que contien les idees previes pa desenvolver el productu publicitariu. El "brief" ye un documentu qu'específica toles característiques propies del productu o serviciu en sí, la hestoria de la empresa, un analís de la competencia (directa, indirecta o xenérica), una descripción del públicu oxetivu, que mayoritariamente facer según variables dures, como'l nivel socioeconómico (NSE), edá, sexu, allugamientu xeográficu y ciclu de vida familiar. Amás, el "brief" puede contener un historial de toles campañes previes que se realizaron hasta la fecha; mayoritariamente esti historial ye amestáu cuando l'anunciante decide camudar d'axencia de publicidá.
La publicidá llega al públicu por aciu los soportes publicitarios, que pueden ser medios de comunicación masiva o bien medios alternativos. Los medios de comunicación emiten los anuncios en cuenta de una contraprestación primeramente afitada p'adquirir espacios nun contratu de compra-vienta pola axencia de publicidá y el mediu. Por casu, en televisión, una cadena emite l'anunciu nes sos retresmisiones mientres un horariu primeramente afitáu pola axencia (xera que se conoz como planificación de medios); esti contratu ye denomináu contratu d'emisión o d'espardimientu.
Desque esisten productos que comercializar esistió la necesidá de comunicar la so esistencia; la forma más común de publicidá yera la espresión oral. En Babilonia atopóse una tablilla de magre con inscripciones pa un comerciante d'untaces, un escribán y un zapateru que data del 3000 a. C. Yá dende la civilización exipcia, Tebas conoció dómines de gran rellumanza económica y relixosu; a esta ciudá tan próspera atribúyese-y unu de los primeros testos publicitarios. La frase atopada nun papiru exipciu foi considerada como'l primer reclamu publicitariu del que se tien memoria. Escontra 1821 atopar nes ruines de Pompeya una gran variedá d'anuncios d'estilu grafiti que falen d'una rica tradición publicitaria na que pueden reparase vendedores de vinu, panaderos, xoyeros, texedores, ente otros. En Roma y Grecia, empecipióse'l perfeccionamiento del pregoneru, quien anunciaba de viva voz al públicu la llegada d'embarcaciones cargaes de vinos, cebera y otros, y que yeren acompañaos n'ocasiones por músicos que daben a estos el tonu fayadizu pal pregón; yeren contrataos por comerciantes y pol estáu. Esta forma de publicidá siguió hasta la Edá Media. En Francia, los dueños de les tabiernes vocinglaben los vinos y emplegaben campanes y cuernos p'atraer a la vecería; n'España, utilizaben tambores y gaites, y en México los pregoneros emplegaben los tambores p'acompañar los avisos.
En Roma surden dos nuevos medios: el “"álbum"”, y el “"libellus"”. El "álbum" consistía nuna superficie blanca sobre la que s'escribía; yá fueren pergaminos, papiros, o parés blanquiaes. Cualquier superficie blanca sirviría pa dar a conocer mercancíes, anunciar espectáculos, anunciar vientes d'esclavos y comunicar decisiones polítiques. El "libellus", consideráu l'antecesor del cartelu, yera de menor tamañu qu'el "álbum". Una vegada escribiérase nél el mensaxe o comunicáu, pegar a la paré.
Parte de lo que se conoz anguaño como publicidá naz cola imprenta de Johannes Gutenberg, quien s'ocupó d'amosar el so inventu a un grupu de mercaderes de Aquisgrán. Cola crónica mundial de Nuremberg, figuren una serie d'almanaques que contienen les primeres formes de publicidá. En 1453 surde la llamada "Biblia de Gutenberg" y los famosos almanaques convertir nos primeros periódicos impresos. La imprenta dexó l'espardimientu más estensu de los mensaxes publicitarios y, cola apaición de nueves ciudaes, la publicidá consolídase como preséu de comunicación.
La publicidá moderno empezó a evolucionar en Estaos Xuníos y Gran Bretaña a finales del sieglu XVIII mientres la revolución industrial. Apaecieron los axentes de publicidá; el primeru conocíu foi Volney B. Palmer, quien en 1841 inauguró en Filadelfia una oficina cola cual llogró considerable ésitu. En España en 1872, el pioneru de la publicidá, Rafael Roldós, fundó en Barcelona la primer axencia del país, qu'inda na actualidá sigue activa.
A principios del sieglu XX, les axencies profesionalícense y escueyen con mayor rigor los medios onde asitiar la publicidá. Ye según la creatividá empieza a ser un factor importante a la d'ellaborar un anunciu. Nos años 30 naz una famosa técnica creativa: el "brainstorming", anque nun foi hasta la década de 1960 cuando s'usó de manera habitual.
Cabo enfatizar les aportaciones del llamáu “padre de la publicidá”, David Ogilvy. Foi unu de los nomes más destacaos nel mundu de la publicidá moderno y uno de los pocos pensadores que forxaron esti negociu dempués de los años venti. Ogilvy foi mientres la so vida cocineru, vendedor, diplomáticu y granxeru. En 1938, Ogilvy emigró a los Estaos Xuníos, y nun foi hasta esa fecha qu'empezó la so granible carrera como publicista, trabayando nel "Audience Research Institute" de George Gallup, en Nueva Xerséi.
En 1948 fundó l'Axencia "Hewitt, Ogilvy, Benson & Mather" con oficines en Nueva York (que col tiempu convertir en "Ogilvy & Mather Worldwide"), col sofitu financieru de l'axencia de Londres, "Mather & Crowther."
En 1962 la prestixosa revista "Time" nomó a Davil Ogilvy el “magu más solicitáu” de la industria publicitario de la dómina. Y lo cierto ye que si Ogilvy desenvolviera la so carrera nel sieglu XXI tamién tendría bien de tirón” ente los anunciantes. El llexendariu publicitariu británicu yera un xeniu y les idees de los xenios son atemporales, eternes, nun entienden de sieglos nin de dómines, según refier "Marketing Directu," portal especializáu en marketing, publicidá y medios.
Les sos idees y les técniques publicitaries alrodiu de la publicidá nes cualos enfatiza l'usu y conceutos de persuasión, llinguaxe, escritura y competencies, faen qu'estes ferramientes sigan vixentes a la fecha.
Punxo en marcha'l conceutu d'imaxe de marca y, xuntu con Bill Bernbach, sentó les bases de la llamada "revolución creativa". Tratar de faer fincapié na importancia que les marques tienen en sí mesmes y convertir el mesmu productu nel verdaderu protagonista de la publicidá.
Dalgunes de les frases que inmortalizó dientro de la industria publicitario son: "Nunca faigas un anunciu que nun quixeres que viera la to propia familia", "La meyor manera de consiguir nueves cuentes ye crear pa los nuesos veceros el tipu de publicidá que va atraer a veceros futuros", "Dientro de cada marca hai un productu, pero non tolos productos son marques", "Cuando faiga publicidá pa los estintores de fueu, empiece col fueu", "Nun compita cola so axencia na área de la creatividá”, ente otres.
La publicidá tien dos oxetivos, acordies con les preferencies del anunciante, los sos oxetivos, o les demandes del mercáu:
Unu de los principales oxetivos de la publicidá ye crear demanda o modificar los enclinos de demanda d'un productu (bien o serviciu). Entendiendo que la comercialización busca identificar el mercáu apropiáu pa cada productu, la publicidá ye la comunicación pola cual la información sobre'l productu ye tresmitida a estos individuos (públicu oxetivu). Los anuncios intenten xeneralmente atopar una propuesta única de vienta (USP, del inglés "Unique Selling Proposition") de cualquier productu y comunicala al usuariu. Esto puede tomar la forma d'una característica única del productu o d'una ventaya percibida. Frente a la competencia creciente dientro del mercáu, por cuenta de los crecientes de sustitutivos, cada vez se produz más creación de marca en publicidá. Ésta consiste en comunicar les cualidaes que dan una cierta personalidá o reputación a una marca de fábrica, esto ye, un valor de marca que la fai distintu a les de la so competencia y el so oxetivu central ye vender productos pa llograr grandes ganancies.
Anque esisten una gran cantidá de teoríes de la publicidá, una de les más antigües (1895) ye la teoría o riegla AIDA, nacida como simple recursu didácticu en cursos de vientes y citada de continuu:
Acción
Según esta riegla, estos son los 4 pasos básicos por que una campaña publicitaria algame l'ésitu; esto ye, de primeres, habría que llamar l'atención, dempués espertar l'interés pola ufierta, darréu espertar el deséu d'alquisición y, finalmente, encamentar a la reacción, o ufiertar la posibilidá de reaccionar al mensaxe, derivando, xeneralmente, na compra.
Sicasí:
L'ausencia d'evidencia empírica que sofitara estos modelos motivó qu'a principios de los años 1970 empezárase, per un sitiu, a abandonar y, por otru, a cuestionase los procesos que miden l'aceptación de la publicidá dende'l puntu de vista de l'actitú escontra la marca. Nesta llínea, los modelos clásicos sufren los siguientes cambeos:
El modelamiento referir al aprendizaxe resultante de reparar a otros. Foi principalmente desenvueltu por Albert Bandura, quien reconoció que les influencies del modelamiento pueden fortalecer o debilitar les inhibiciones de la conducta que los individuos aprendieron primeramente.
Delles estratexes pa la realización d'una publicidá efectivo son:
Allugamientu, allugamientu o llamada: Afala a los oyentes a que participen nuna campaña publicitaria determinada. Escueye un segmentu del públicu pa convertilo nel centru de la campaña. D'esta manera realiza una interpelación directa a esi tipu de consumidor y toa xira en redol a la relación con un consumidor. El segundu pasu de selección consiste na selección de facetes de la suxetividá d'el consumidores (trabayu cualitativu). La selección del públicu va ser apellada pero'l restu tamién puede selo. Toos pueden ser movilizaos pola campaña yá que esta estratexa combina lo particular colo xeneral. Esta estratexa ye utilizada pa productos xenéricos (non específicos) yá que compiten nun mercáu enchíu.
La estratexa defínese como “lo que quier dicise” a l'audiencia; implica que tanto la campaña como'l mensaxe tendrán de ser tolerantes, consistentes y sólidos porque escuerren oxetivos que se rellacionen colos gustos, valores, intereses, mires y tou aquello qu'implica la primacía y el xuiciu de l'audiencia, nel diseñu d'un cromu publicitariu esíxese un vocabulariu fayadizu, escelente redacción de testos, óptima selección de colores, imaxes apropiaes y evidentemente, un mediu d'espardimientu conveniente.
Al faer un anunciu publicitariu non solamente débense mentar los beneficios y característiques d'un productu o serviciu, sinón que se debe xenerar interés nel auditoriu y faer memorables los anuncios, polo que'l trabayu del equipu creativu ye un desafíu o un retu pa cada situación de marketing distinta y cada campaña o anunciu rique un enfoque creativu distintu. Nun esiste una fórmula máxica pa crear publicidá efectivo, ante un mesmu problema solucionar de tantes maneres distintes en cada distinta situación.
Son numberosos los profesionales creativos que consideren importante que los veceros asuman ciertos riesgos si quieren publicidad sobresaliente, que llame l'atención. Sicasí non toles axencies o veceros coinciden en que'l riesgu sía indispensable pa la efectividá de la publicidá.
Amás débese cuntar con un personal creativo'l cual tiende a ser más astractu y menos estructurado, entamáu o convencional pa encetar un problema, y confía más na intuición que na lóxica. Tien De ser personal profesional creativu que tea en condiciones de realizar el so meyor trabayu y que toos participen y cooperen nel procesu publicitariu.
""Above the line"" (ATL) referir a aquellos medios y actividaes que la so inversión cuntar pa determinar la comisión, y por eso quedaben "enriba de la llínea" sumatoria de "la cuenta". Dempués de calcular comisiones, quedaben les actividaes ""Below the line"" (BTL) que se refieren a toes aquelles consideraes "aparte" de la cuenta pa calcular la comisión. Anguaño la diferenciación d'estos dos términos resulta impráctica por cuenta de que medios masivos tradicionales como la TV y la radio dexaron de pagar comisión a les axencies (salvu poles axencies de medios), como tamién medios masivos dixitales, como'l WWW o la TV online puede causar comisiones. La discreción a esti respectu depende más bien de los alcuerdos con cada axencia y mediu y menos del tipu o categorización de los medios y actividaes polo que güei resulta imposible definir qué ye ATL y qué ye BTL de manera categórica.
La web 2.0 inclúi redes sociales, y con esto la posibilidá de que toos el consumidores puedan apurrir los sos comentarios alrodiu de los productos. Non namá pa faer publicidá al traviés de "banners".
Al tener en cuenta la base d'una pal desenvolvimientu de la otra, cabo mentar que nun ye necesariu emplegar los dos técniques de publicidá.
Hai dos grupos d'efectos de la publicidá: económicos y psicolóxicos. Afirmaciones como "la eficacia de la publicidá nun tien que ver de forma inmediata col efectu de les vientes" son en parte ciertes, una y bones éstes son la resultancia d'un conxuntu de factores como la publicidá, imaxe, marca, preciu o distribución.
Anque ta estendida la tesis de que ye imposible aisllar l'efectu vendedor específicu de la publicidá, esto ye posible al traviés de métodos econométricos y d'esperimentación. L'efectu de la publicidá puede traducise en valores psicolóxicos como la percepción, l'alcordanza, les actitúes, y l'intención de compra, medibles por aciu encuesta.
Coles mesmes, otru erru ye afirmar que la publicidá eficaz ye aquella que cumple los oxetivos que-y fueron marcaos, sicasí cuando los oxetivos tán correchamente bien plantegaos y trabayar con una metodoloxía concreta ye más probable que la publicidá pueda ser eficaz. Ye necesariu falar d'oxetivos lóxicos o realistes, a partir d'un estudiu previu pa poder conocer la situación comercial de partida, de la marca o empresa. Amás por que les mires sían lóxiques ye necesariu saber la cuota de mercáu, el porcentaxe de les vientes propies con al respective de la competencia. La eficacia al llargu plazu puede midise d'una manera menos mensurable como la percepción calidable o de estatus de la marca más allá de la calidá intrínseca de la mesma. Llámase valor de marca al conxuntu de valores qu'adopta una marca sofitándose, ente otros medios, na publicidá.
Los métodos pa midir la eficacia de la publicidá son el pre-test y el post-test, el primeru aplícase antes del llanzamientu de les campañes publicitaries y el segundu n'apaeciendo nos medios. Nesti casu, tamién son útiles los incentivos y premios, galardones que miden la eficacia de diches campañes y que son votaos polos mesmos profesionales.
Pa calcular la eficacia publicitaria esisten una serie de "ratios", como STATS y Adstock.
Stats foi espublizáu por Jones (1995) y calcúlase como'l cociente ente'l porcentaxe de los que mercaron la marca viendo la so publicidá y los que mercaron la marca ensin ver la publicidá, y ello referíu a un períodu bien recién como'l día anterior o la última selmana.
Por casu, y según un sondéu, si los que declaren ver publicidá de la marca son 300 y los que mercaron son 100, y los que mercaron son 80 dientro d'un conxuntu de 400 que nun vieron anuncios, entós tendríamos un "stat" de: (100/300:80/400)*100= 165.
El "stat" per cada marca puede calculase por aciu panel de fonte única o bien por aciu sondéu, siendo'l primer métodu más costosu pero más fiable (los "stat" por panel suelen resultar inferiores a los de sondéu).
Adstock foi creáu por Broadbent (1979) y ye un métodu pa calcular el remanente d'impactu publicitariu pa premediar meyor la planificación de medios nel tiempu. Utiliza'l conceutu de "half life" o media vida y ye el tiempu que tarda en cayer a la metá l'impactu d'una campaña (espresada en GRP). Pa la midida ye necesariu disponer un sondéu siguíu qu'amuese en qué momentu se produció la cayida a la metá del efectu. Por casu, una campaña de 60 GRP selmanales que llega a llograr un aumentu nes vientes del 5% per selmana mientres el tiempu de campaña, depués sume la campaña y ye a los 8 díes cuando se comprueba que les vientes sobre los que declaren na encuesta atopar nel 2,5% de más sobre lo habitual (en total), podemos dicir qu'el "half life" ye de 8 díes pa 60 GRP selmanales. L'índiz de cayida calcular pa esi "half life" como 1-0,917/1+0,917=0,0432 (0,917 ye'l frutu de la tabla de cálculu establecida pol mesmu Broadbent); y dende ende calcúlase qu'el remanente a futuru d'impactu publicitariu que permanez ye de 60GRP*0,0432=2,59GRP.
Anguaño, nos medios online podemos llograr con ferramientes como Google Analytics, datos fiables d'aquellos usuarios que respondieron al corréu, rellenaron el cupón, pincharon nel "banner" o entraron nel "microsite".
Con esta ferramienta pueden conocese datos tales como'l númberu de clics respectu al númberu d'impresiones, o, nel casu d'una vienta "online", saber cuántos usuarios realizaron la compra. Estes ferramientes evalúen la eficacia de les campañes nel mediu Internet.
Otru mididor d'efectividá d'una campaña publicitaria escontra una marca específica, ye'l "return of investment" (ROI) que calcula en cifres la rentabilidá que ganó la marca posterior a la campaña. Ye cuantificable, pos s'axusta como la cantidá de dineru que ganó la marca en relación a invertir enantes en publicidá. Si la campaña foi esitosa, la estratexa que se formuló dir tamién, esto ye, que'l mensaxe foi aparente, sonoru y atanante, memorable, ye dicir que xeneró recordación nel públicu oxetivu o "target".
Les mesmes técniques de publicidá que promocionen productos comerciales y servicios pueden utilizase pa informar, pa educar, motivar y concientizar al públicu oxetivu sobre tarrezas d'importante relevancia pa la sociedá, tales como'l sida, el aforru de enerxía o la deforestación. La publicidá social ye aquel esfuerzu empobináu a modificar
determinaes conductes sociales que se converten en problemes pa la convivencia en sociedá, la metodoloxía usada pa la so creación ye similar a la qu'utiliza la publicidá comercial.
Ye importante resaltar la diferencia ente campañes de publicidá social y campañes de responsabilidá empresarial, una y bones estes postreres son producíes con una marca como principal emisor y, a pesar de cumplir colos oxetivos d'una campala de bien públicu, la empresa tien un réditu positivu a nivel d'imaxe de marca.
La publicidá, na so forma non comercial, ye una ferramienta educativo de gran valumbu capaz d'algamar y de motivar a gran cantidá de públicu. «La publicidá xustifica la so esistencia cuando s'utiliza pal interés públicu; ye una ferramienta de demasiáu gran algame pa utilizala solamente pa los propósitos comerciales» —atribuyíu a Howard Gossage, de David Ogilvy—.
Publicidá de serviciu públicu, publicidá non comercial, publicidá d'interés públicu, mercadotecnia de causa y mercadotecnia social son distintos términos o aspeutos del usu de técniques sofisticaes de publicidá y de comunicaciones de marketing (acomuñaes xeneralmente a empresa comercial) al serviciu d'asuntos d'interés y d'iniciatives non comerciales. La publicidá de serviciu públicu algamó la so puxanza mientres la I y II Guerra mundial so la dirección de delles axencies estatales de Estaos Xuníos.
Dende los años 2000 aumentó l'esfuerzu por protexer l'interés públicu regulando'l conteníu y l'algame de la publicidá. Dellos exemplos son l'actual prohibición de la publicidá del tabacu (salvo esceiciones como presentaciones dientro del sector, etc.), y la prohibición total de la publicidá a los neños menores de doce año impuesta pol gobierno suecu en 1991; anque esa regulación sigue con efectu pa los espardimientos que s'anicien dientro del país, foi rebaxada pol Tribunal de Xusticia de les Comunidaes Europees, que dictaminó que Suecia ta obligada a aceptar lo qu'apaeza na programación de países vecinos o vía satélite. En Perú, aprobóse una llei que torga realizar publicidá de pitos en medios masivos.
En Europa y n'otros llugares, produzse un discutiniu brengosu sobre cuánta publicidá infantil ten de ser regulada. Esti discutiniu foi exacerbada por un informe llanzáu pola Fundación de Familia de J. Kaiser Family en febreru de 2004 que suxurió que los alimentos anunciaos pa neños constituyíen un factor importante na epidemia de la obesidá infantil que s'estendía a lo llargo de Estaos Xuníos.
Tamién esiste la autorregulación, per parte de la mesma industria, que s'encarga d'establecer ciertes normes fundamentales pa la sana práctica de la comunicación comercial. En tol mundu esisten diversos organismos encargaos de velar por esta autorregulación publicitaria, so los principios fundamentales del respetu pola lexislación local, la veracidá, la competencia honesto y lleal y la moral social predominante. Amás nos últimos años esistieron diverses iniciatives d'alfabetización mediática, y más específicamente publicitaria, que busquen empoderar a los receptores frente a les campañes publicitaries de los medios de comunicación.
A midida que los esfuerzos de publicidá y de comercialización de productos fixéronse más presentes na nuesa cultura, la industria sufrió la crítica de grupos tales como Adbusters por fomentar el consumismu usando técniques propies de la propaganda. La industria ye acusada de ser unu de los motores qu'activen el sistema de producción en masa que promueve el consumismu. Criticóse que delles campañes publicitaries tamién han promovido sexismu, racismu, y discriminación inadvertidamente o inclusive intencionadamente. Tales crítiques plantegaron entrugues sobre si esti mediu ye'l que crea estes actitúes o si a cencielles ye meru reflexu d'estos enclinos culturales.
Grupos d'interés públicu, tales como "New Ethic" y "llibrepensadores" tán suxuriendo cada vez más que l'accesu al espaciu mental ocupáu polos publicistes sía gravado. Anguaño l'espaciu ta siendo aprovecháu llibremente polos publicistes ensin pagar una remuneración al públicu sobre'l que se ta imponiendo. Esta clase de impuestu sería un impuestu qu'actuaría p'amenorgar lo qu'agora se ve cada vez más como bagazu públicu. Los esfuerzos con esi envís tán coyendo ímpetu, colos estaos de Arkansas y Maine que tán estudiando poner tales impuestos n'execución. Florida decretó esti impuestu en 1987 pero foi forzada a derogalo al cabu de seis meses, como resultáu d'un esfuerzu alcordáu polos intereses comerciales nacionales, qu'indicaron que causaben una perda de 98 millones de dólares namá a la industria del espardimientu.
Anguaño estrémense dos clases de publicidá según la clase de medios en que s'emite: la publicidá offline (al traviés de los medios clásicos, como televisión, radio, prensa...) y la publicidá online (al traviés de los nuevos medios, como Internet). Los nuevos medios tales como Internet tán dexando nueves formes de interactividad colos usuarios y xenerando n'especial lo que se conoz como "suscripción a conteníu per demanda". Esto dexa que los prospeutos arrexuntar en grupos oxetivos de manera voluntaria y pueda comunicáse-yos información que tán dispuestos a consumir. RSS (Really Simple Sindication) ta recreando la publicidá de maneres novedoses y más intelixentes. Los podcasts (una forma de RSS n'audiu) dexen que los usuarios descarguen automáticamente conteníu d'estaciones radiales según les sos preferencies personales. Lo anterior llevónos a caracterizar estos medios como medios empobinaos o relevantes, yá que por aciu ellos la publicidá llega a la xente que nos interesa de forma específica y non al públicu polo xeneral.
Esto tien un altu potencial publicitariu. De la mesma, cuando unu suscribir a un conteníu RSS pue tar dando permisu al remitente d'axuntar publicidá relativo a la tema del so interés. Nueves plataformes como'l "product placement" y les campañes de guerrilla utilicen medios non convencionales pa les sos pieces de comunicación. Los blogues son tamién ferramientes que dan lideralgu d'opinión a les marques que los utilicen y coles mesmes una gran fonte d'enllaces y conteníu focalizado. Les redes sociales apurren tamién un públicu oxetivu focalizado, qu'ufierta una predisposición positiva según una fácil y rápidu espardimientu. El consumidor pasa de ser pasivu a participativu.
Los últimos estudios demuestren nuevos enclinos nos vezos de compra. Dependiendo del productu o serviciu, hasta un 90% de les decisiones de compra realizar nel puntu de vienta. Por esta razón, la publicidá interactiva o al traviés de los medios empobinaos nel puntu de vienta convirtióse nun valor n'alza. Esisten numberoses iniciatives de pantalles interactivas/pasives en sucursales bancaries, supermercaos, hoteles, etc. Esisten numberoses nueves soluciones "software" de publicidá interactiva (Admiradn o SaaS). Diches soluciones dexen a'l xestores de los circuitos xestionar cientos de puntos de vientes dende una redolada web, y automatizar la creación y unviada de conteníos multimedia publicitarios.
Cuculus canorus
El cuquiellu o terézanu ("Cuculus canorus") ye un páxaru europeu del xéneru "Cuculus", orde "Cuculiformes". Atopase n'Asturies en primavera, ónde ye famosu pol su cantar o "cucar". 
El Cuquiellu ye un páxaru migratoriu, que pasa l'iviernu n'África y torna pa Europa col calecer de la primavera y el branu. Coñozse abondo n'Asturies pol so "cucar" neses estaciones y pola so actividá como parásitu del ñeru d'otros páxaros como'l ñerbatu o el raitán.
Nomáu tamién delles vegaes ""cucliellu"" o ""cucu"", el Cuquiellu ye un páxaru abuxáu, de cuerpu delgáu, rabu llargu y pates fortones. La "cuquiella" (fema del cuquiellu) ye daqué más pardiza. El so esnalar aseméyase al d'un ave rapaz, como'l d'un pequeñu ferre palomberu. Cébase d'inseutos y merucos, prestando-y enforma les gates, guxanos y crialexos que dellos otros páxaros nun son a comer por ser demasiao pelosos.
Los cuquiellos afáyense meyor en llugares con regatos, xunqueres, praeríes y árboles, ónde son a atopar abondo niales d'otros páxaros. Una cuquiella sola pon nunos 20 ñeros d'otros páxaros. Nel entamu de la primavera, la cuquiella echa tiempu en pescanciar l'avezu de les sos victimes, tando al tanto del momentu nel que los otros páxaros tan finando de texer los sos ñeros. 
El díi nel que los otros páxaros ponen los sos güevos, la cuquiella allugase a esi nial y pon nél los d'ella, echando fora dél ún de los güevos del páxaru parasitáu. Tóu esti procesu faise nunos 10 segundos. En 14 díis, el pitín del cuquiellu yá ye 3 vegaes más grande qu'un ñerbatu nesi mesmu tiempu, y 6 veces más grande qu'un gurrión o un raitán. Los etólogos y ornitólogos camienten qu'esto ye asina por el glayíu rabiau que fai'l pitín del cuquiellu, glayíu que dispara l'instintu de los padres pa cebálu darréu. Los pitinos del cuquiellu plumecen a los 20-21 díis, que ye muncho más sero de lo normal nos páxaros parasitaos. 
Si la cuquiella nun ye a poner los sos güevos al mesmu tiempu que'l páxaru víctima, tando esti criando pitinos yá, entós nun ye raro que-y los coma, camudando los güevos llexítimos polos d'ella. Amás, el pollín del cuquiellu empoquinase n'echar fora'l ñeru tolos nuevos güevos y pitinos que los sos criadores seyan a poner mentanto él tea ellí.
El primer científicu en decatase d'esti comportamientu evolutivu del cuquiellu foi Edward Jenner, nomáu miembru de la Royal Society d'Londres in 1788 por la so xera nesti sen.
N'Asturies, y en delles otres zones d'Europa, sentir el cantar del Cuquiellu ("cucar") vése como l'entamar de la primavera ya'l signu del finar del iviernu o de les nevaes caberes. Asina, atópense refranes abondo na cultura tradicional asturiana falando d'esti fechu:
Anguañu, periódicos como La Nueva España o El Comercio falen d'ello como noticia tolos años neses dómines .
Amás, el sonoru ya onomatopéyicu "cu-cu" del cuquiellu vése delles vegaes como ún badagüeyu, magar qu'otres vése como un pernunciu máxicu, o bonu pa casase. Nes tradiciones asturianes, y d'otros países como Rusia, ta'l vezu d'entruga-y al cuquiellu cuánto va vivir ún, o cuándo ún va a casase, darréu haber sentío'l so "cucar" na viesca. Asina diz el refraneru asturianu: 
Trisquel
El trisquel o trinacria celta ye un símbolu xeométricu y curvilíneu formáu por una cruz de tres brazos n'espiral que se xuncen nun puntu central configurando una forma n'héliz. Anque esisten numberoses variantes, como'l conocíu trisquel de tres piernes de la Islla de Man, aquella ye la que más se repite. Nun ta del too claro'l so significáu anque davezu rellacionase col cultu solar, l'entamu y la fin y la eterna evolución.
Ente los druides simbolizaba'l deprendizax, y la trinidá: Pasáu, Presente y Futuru.
Representa les triades de vida en eternu movimientu y equilibriu. Exemplos:
El trisquel ye'l símbolu identificativu de cincu naciones europees: Bretaña, Islla de Man, Asturies, Galicia y Sicilia. Los trisqueles de Man y de Sicilia tan formaos por tres piernes doblaes y entellazaes. Pero, mentantu'l trisquel de Man son tres piernes envolvíes por una armadura, el trisquel sicilianu contén nel so centru la imaxe de la cabeza d'una Medusa. El trisquel d'Asturies, tamién presente'n Galicia son tres medies llunes xirando sobre'l mesmu puntu.
Esti importante símbolu ye una especie d'estrella de tres puntes, xeneralmente curvaes, que-y confiere al símbolu una fluidez de movimientu. Pue tamién definise comu un conxuntu de tres espirales concéntriques. Ye un de los ellementos más presentes nel arte celta, y tien el so orixe atribuíu a los pueblos mesolíticos y neolíticos. El trisquel ye un antiguu símbolu indoeuropéu. También yera utilizáu polos pueblos xermánicos y griegos. 
Los celtes consideraben el tres comu un númberu sagráu. La primitiva dixebra del añu en tres estaciones primavera, branu y iviernu pudo dar frutu d'una diosa de la fertilidá cola cual el cursu de les estaciones s'asociaba. 
O seya, el trisquel, coles sos tres puntes, ta asociáu al frluxu de les estaciones y, darréu, representa la propia Diosa. Amás, tenemos una conexón obvia coles tres fases de la Diosa (Xoven, Madre y Güela), bien como les tres fases de la Lluna (creciente, llena y minguante), o, inclusive, cola nuesa naturaleza triple (cuerpu, mente y alma). La so presencia'n praos arqueolóxicos en tierres celtes, d'Irlanda a Europa Oriental, amuesa la so amplia adopción polos antiguos.
La iconografía continental atribúi gran énfasis al simbolismu de la tríade, al conceptu de la triplicidá, o el conteníu místicu-lliteral ausente nel continente y amplaimente fornecíu pola infinidá de variaciones deesi tema na lliteratura irlandesa o galesa.
Jolly Roger
La bandera tradicional de los pirates d'Europa y América recibe'l nome de Jolly Roger, cola imaxe actual duna calavera cruzada por güesos sobre un campu negru. Ensin embargu, esisten una gran cantidá de variantes de dicha bandera. Jack Rackham (Jack el Calicó) y Thomas Tew usaben variaciones con espades. Edward Teach (alias Barbanegra) usaba una cadarma sosteniendo un reló d'arena nuna mano y un dardu o llanza na otra, al tiempu que permanecía a llau dun corazón sangrante. Bartholomew Roberts (tamién conocíu como Bart el Negru) usaba dos variaciones: Un home y una cadarma que sostienen una llanza nuna mano, mientres que xuntos agarren un reló d'arena o una copa o un home armáu de pie sobre dos calaveres sobre les lletres ABH y AMH.
Vimaranu
Vimaranu († Asturies, 765), infante del reinu d'Asturies que morrió asesináu pol so hermanu'l rei Fruela I.
Foi'l segundu de los fíos del rei Alfonsu I "el Católicu" y de doña Ermesinda. D'él cúntase que ""era omne mui fremoso, et buen cauallero, et de grand cuenta, et amado de todos"".
Les cróniques, sobre esti fechu, son pernidies: 
Fruela asesinó al so hermanu porque ésti taba ganándose les simpatíes de munchos y podría torgá-y la so propia ascensión al tronu nel añu 765.
Tres l'asesinatu, Fruela tomó al fíu de Vimaranu, llamáu Bermudu (que más tarde convertiríase en rei d'Asturies), y criólu como un fíu, quiciabes tratando d'iguar el dañu causáu escontra aquel.
Foces del Pinu
Trátase d'un escobiu oradaú pol ríu Pinu formando numberosos rabiones y pequeños remexones. Allúgase metanos del pueblu Pinu, nel conceyu asturianu d'Ayer. L'entornu protexíu costa de 76 hec y el tramu d'escobiu propiamente dichu costa de 300 metros de muries cuasi forfagones cun anchor qu'en dellos casos nun sobrepasa los 6 metros.
Esti conxuntu cemblos, el Cordal de les Fuentes d'Iviernu, ya foi catalogáu como paisaxe sobrosaliente, nel inventariu ralizáu en 1978 pol ICONA.
Foi declaráu Monumentu Natural el 19 d'abril de 2001.
Grafiti
Llámase grafiti, grafito, graffiti o graff a varies formes d'inscripción o pintura, xeneralmente sobre propiedaes públiques o privaes ayenes (como parees, vehículos, puertes y moblame urbano, especialmente pistes de skate).
Nel llinguax común, graffiti inclúi lo que tamién llamase pintaes: el resultáu de pintar nes parees lletreros, frecuentemente de conteníu políticu o social, ensin el permisu del dueñu del inmueble, y el lletreru o conxuntu de lletreros de dichu calater que se tienen pintao nun llugar. Tamién llámase grafiti, por estensión, a los eslóganes que se popularizaron con estes téuniques (como los grafiti de los disturbios de mayu de 1968 en París: l'imagination au pouvoir (la imaxinación al poder), sous les pavés il y a la plage (debaxo de los adoquines ta la playa), etc.).
La espresión graffiti emplégase tamién pa referise al movimientu artísticu de mesmu nome, diferenciáu de la Pintura o como subcategoría de la mesma, col so orixe nel sieglu XX.
Monumentu natural
Monumentu natural ye un elementu natural de peculiar valir paisaxísticu, xeológicu, hestóricu o d'otra mena (inclusive valir "simbólicu"), dende un árbol centenariu fasta una viesca, una cabuerna, una islla, etc. y que'l so caltenimientu aconseya una mena d'abeyu especial, yá que de cutio s'alcuentren fuera d'un entornu cancallón d'haber un abeyu cimero.
Un exemplu de monumentu natural ye'l dragu milenariu de Tenerife.
= Ver =
Mitra
La mitra ye una prenda cola que los cardenales, arzobispos, obispos y abades cubren y ornien la so tiesta nes funciones del so ministeriu. Los que detenten tal privilexiu denómense Mitráu/da en referencia, xustamente, a la persona que puede usar la mitra.
Premoñu
Premoñu ye un llugar de la parroquia de Valdunu (Les Regueres) ta allugáu a 4 quilómetros de Santuyanu, a 150 metros d'altitú, na vega de la marxe derecha del ríu Nalón. La so población ye de 100 persone. Tien una capiella llamada La Portalada. Equí esistió un Hospital de Peregrinos.
Imaxe satelital
Una imaxe satelital o imaxe de satélite se pue definir como la representación visual de la información capturada por un sensor montáu nun satélite artificial. Estos sensores recueyen información reflexada pa la superficie de la tierra que llueu ye unviada a la Tierra y que procesada al avíu entrega valiosa información sobro les carauterístiques de la zona representada.
La fotografía de la superficie terrestre dende l'espaciu tien evidentes aplicaciones en campos como la cartografía. Los modernos sistemes d'información xeográfico, que combinan el reconocimientu por satélite col procesamientu de datos informatizaos, permite un mayor y más fonderu conocimientu del nuesu entornu. Estes teunoloxíes tán yá tan estendíes qu'anguaño ye posible acceder a esta información dende cualquier llugar al traviés del teléfonu móvil.
Tamién convirtóse nuna eficaz ferramienta nel estudiu del clima, los océanos, los vientos y les corrientes globales...
Disntínguese semeyes pancromátiques (en color), monocromátiques (blancu y negru) y multiespectrales (que contienen información de munches bandes del espectru).
Negativu
Un negativu ye, en fotografía, una película fotográfica que s'emplega na cámara fotográfica convencional pa, darréu, facer el positiváu en papel o en diapositiva. Les partes del negativu nes qu'incide la lluz veránse d'un color escuru, mentando que nes que nun incide, quedarán tresparentes.
Corona civil
La corona civil o "corona cívica" foi la ditinción otorgada na Roma antigua al ciudadanu que salvaba la vida a otru en dalguna batalla. Consistía nun cercu de rames d'encina.
Corona condal
Corona naval
La corona naval (en llatín "corona navalis") foi una ditinción que se concedía al llexionariu romanu que s'introducía en primer llugar na nave enemiga durante un abordaxe.
Xeneralmente consiste nun cercu que ta fechu con metal preciosu y adornáu con una representación de la proa de una nave o de varies popes y veles alternaes.
Pirotecnia
La pirotecnia consta de dispositivos esplosivos que xeneren flames y chispes de colores al entrar en combustión. Estos dispositivos son conocíos como fueos artificiales y son emplegaos en festexos.
Dende la invención de la pólvora polos chinos, siendo trayída a Europa polos árabes durante so gran espansión pel norte d'África y España. Yá que con rudimentaries armes de fueu irrumpieron nes defenses de ciudaes amurallaes, como la culebrina murallera, siendo esta arma de pocu calibre y a so vez pocu eficiente.
Existen diversidá de productos que crean resultaos distintos; coloquialmente tamién llamaos cohetes, los fueos artificiales y esplosiones a ser producíes son la finalidá de variedad d'estos.
Reserva de la bioesfera
En 1970 la UNESCO entamó'l proyeutu ""l'home y la biosfera"", que tenía como oxetivu conciliar la mentalidá y l'emplegu los recursos naturales, esbociando'l conceutu d'angüañu de desenrrollu sostenible. Como parte d'esi proyeutu esbillaríanse aries xeográfiques representatives de los estremaos hábitats del planeta, avarganando tantu ecosistemes terrestres como marítimos. Eses aries conócense como reserves de la biosfera.
Estes "reserves de la biosfera" tan reconocíes internacionalmente, magar que cinquen baxu la soberanía de los sos respeutivos países, y nun tan cubixaos y abellugaos por nengún tratáu internacional. Esbíllanse pol so afoguín científico, bancándose nuna serie de criterios que determinen si un espaciu enclúyese nel programa.
La función prencipal d'estos espacios ye obviamente el caltenimientu y abeyu la biodiversidá. Magüer, tamién s'escorre l'espoxigue económico y humán d'estes zones, asina como la vistigación, l'ensiñanza y el intercambéu d'información ente les estremaes "reserves", que forman una rede mundial
Nel añu 2005, esisten 482 "reserves de la biosfera" en 102 países desemeyos.
Atlántida
La Atlántida (tamién llamada "Atlantis" debíu al mitolóxicu rei Atlante, "Άτλας") foi un país míticu, y so primera referencia remóntase a testos del filósofu griegu Platón, ubicáu nuna islla (o quizá península o delta d'un gran ríu, del griegu nēsos,"νησος"), so esistencia y llocalización nunca llegó a confirmase con seguridá.
Les primeres referencies a la Atlántida -baxu esti nome- aparecen en los testus del filósofu griego Platón, el Timeo y el Critias, y según consta nestos diálogos, so islla-acrópolis foi sumerxida baxu el mar comu consecuencia de varios terremotos y una gran inundación o tsunami nos tiempos en que reinaben los reis atenienses. 
Según Platón, la islla-península Atlántida taba situada ante les Columnes de Hércules (nome vieyu del Estrechu de Gibraltar)
Hades
Na mitoloxía griega Hades (en griegu antiguu "ᾍδης" Hadēs, orixinalmente "Ἅιδης" Haidēs o "Ἀΐδης" Aïdēs, d'orixe inciertu, anque se suel asociar con "ἀ" (privativa) +" ἰδεῖν" (‘ver’), ye dicir, "el que nun ve" o "el invisible") alude tanto al antiguu inframundu griegu como al dios de los muertos. La pallabra facía orixinalmente referencia sólo al dios; "ἐν o εἰς ᾍιδού" (‘nel llugar de Hades’) yera una abreviatura pa so morada y finalmente el nome llegó tamién a designar la morada de los muertos.
Hades tamién yera conocíu con la perífrasis Plutón (en griegu antiguu "Πλούτων" Ploutōn, del verbu "πλουτέω", ‘enriquecese’), y asina foi conocíu, además de como Dis Pater y Orcus, na mitoloxía romana. El dios etruscu equivalente yera Aita. «Hades» ye a veces usáu polos cristianos pa referise al llugar nel que residen les almes que cayeron en desgracia.
Cibeles
Orixinalmente una diosa frixia, Cibeles (en griegu antiguu "Κυβέλη" Kybélê, nome al que munches vegaes dáse-y la etimoloxía de «la del pelu» si se considera griegu envede frixiu) yera la diosa de la Madre Tierra que foi adorada n'Anatolia dende'l neolíticu. Como la Gea o'l so equivalente minoicu Rea, Cibeles yera la personificación de la tierra fértil, una diosa de les cavernes, montes y muralles, de la natura y los animales (especialmente lleones y abeyes). El so equivalente romanu yera Magna Mater, la Gran Madre. El so títulu «Señora de los Animales», que tamién ostentaba la Gran Madre minoica, revela los sos arcaicos raigaños paleolíticos. Ye una deidá de vida, muerte y resurreición. 
Foi madre del titán Crono y proxenitora de los dioses olímpicos. Represéntase con una corona con forma de muralla y siempre acompañada de lleones.
Cruz de San Andrés
Cruz en forma de aspa mui utilizada n'heráldica y en vexiloloxía. Representa'l martiriu de San Andrés, según una tradición mui antigua que cunta que l'apóstol foi crucificáu en Patrás, capital de la provincia d'Acaya, en Grecia. Amarráronlu a una cruz en forma de "X" y ellí tuvo padeciendo durante tres díes, los cuales aprovechó pa predicar y instruir na relixón a tolos que se-y averaben. Ye representación d'humildá y sufrimientu y n'heráldica simboliza caudiellu invictu en combate. Una variante de la cruz de San Andrés ye la Cruz de Borgoña.
Cruz de San Xurde
La cruz de San Xurde ye una cruz roxa sobre fondu blancu. La cruz de San Xurde yera vestida por los cruzaos ingleses nos sieglos XI, XII y XIII, y convirtióse na bandera nacional de Inglaterra alrededor de 1277, permaneciendo fasta nuesos díes. Tamién ye la bandera nacional de Xeorxa, asina como l'escudu de Milán, Xénova, Friburgu y Montreal. N'España, apaez representada nos escudos d'Aragón y Barcelona.
Real Jaén
El Real Jaén Club de Fútbol S.A.D. ye un club de fútbol andaluz de la ciudá de Jaén.
Nuevo Estadio de la Victoria
Ángel María Arregui, Antonio Rueda, José Basualdo, Goran Milošević, José Ignacio Zahínos, Javi Guerrero, Aitor Tornavaca, Mikel Roteta, Adel Sellimi, Paseiro
Unidá
El términu unidá pue referise a:
N'Asturies a la coalición eleutoral: UNIDÁ
Tamién unidá pue referise a conceutos matemáticos venceyaos al númberu ún:
Llista de conceyos de Jaén
Llista de conceyos de la provincia de Jaén, Andalucía (España):
Pablo Rodríguez Medina
Pablo Rodríguez Medina, (L'Entregu, 1978), llicenciáu en Filoloxía Hispánica y Especialista en Filoloxía Asturiana ye un escritor billingüe (asturianu-castellanu) y les sos obres, mesmo nuna como n'otra llingua, algamaron delles distinciones tanto a nivel rexonal como nacional. 
Combina dellos xéneros. 
Orson Welles
Orson Welles (Kenosha, Wisconsin, 6 de mayu de 1915 - Los Angeles, 10 d'ochobre de 1985) foi un actor, guionista, director y productor de cine norteamericanu. 
A los 18 años empicipió a trabayar en teatru. En 1938 xunta della xente de la so compañía, representó per radio una adaptación de la obra d'H.G. Wells, "The War Of The Worlds" (la guerra de los mundos). L'adaptación yera abondo realista y causó pánicu auténticu na ciudá de Nueva Jersey, onde se suponía que taben aportando los estraterrestres. Esti episodiu dio-y fama y valió-y un contratu con una productora con llibertá total pa escribir, dirixir y producir. 
En 1941 dirixó la so primer y, sigún la crítica, obra maestra, "Citizen Kane" (el ciudadanu Kane), basada na vida de William Randolph Hearst, propietaru de dellos medios de comunicación. 
La película supunxo un ésitu total de crítica, pero non de públicu, polo que la productora quitó-y el control total sobre'l montaxe de les películes siguientes. 
Destacó amás como adaptador al cine d'obres de William Shakespeare y de Franz Kafka. 
Morrió na ciudá de Los Angeles, pero foi deseyu d'él que les sos cenices foran enterraes en Ronda, Málaga.
James Mercer
James Russell Mercer, nacíu'l 26 d'avientu de 1970 en Honolulu ye'l vocal, guitarrista y compositor del grupu d'Indie Rock The Shins (Albuquerque, Nuevu México). Enantes foi miembru del grupu Flake, que más tarde se nomó Flake Music.
Alekséi Leónov
Alekséi Arkhípovich Leónov (en rusu: Алексе́й Архи́пович Лео́нов; pronunciación / ɐlʲɪˈksej ɐˈrxʲipəvʲɪtɕ lʲɪˈonəf /) (30 de mayu de 1934) foi un cosmonauta d'orixe soviéticu que fizo la primera caminata espacial el 18 de marzu de 1965. La nave que lu llevó al espaciu esterior foi la Voskhod 2. En 1953 ingresó na fuercia aérea y en 1959, siendo pilotu de combate, foi entrenáu pa viaxes espaciales. En 1975 foi comandante de la nave soviética na misión conxunta Apollo-Soyuz.
Ignaciu Llope
Xuan Ignaciu Llope Fernande (* Cuideiru, 1962) ye un políticu, escritor en llingua asturiana y mélicu psiquiatra asturianu.
Tien destacao, per un llau, como poeta, ensayista y columnista (en medios como Les Noticies); y per otru, como miembru activu d'organizaciones como'l Conceyu d'Estudiantes Nacionalistes, la Fundación Belenos o la plataforma ciudadana SOS Cuideiru; amás de la so militancia política nel partíu Izquierda Asturiana, nel que desempeñó'l cargu de portavoz nacional los últimos años.
N'abril de 2007, foi presentáu como candidatu principal a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies nes eleiciones autonómiques de mayu pola coalición Unidá.
Nos años 2011 y 2012 Ignaciu asoleyó los dos volúmenes de la so obra d'ensayu "De les coses del mundu" (Suburbia Ediciones). El primer volume recueye tolos escritos sobre celtismu y música folk, arriendes de los ensayos y artículos publicaos sobre'l paisaxe y la historia del conceyu de Cuideiru. El segundu volume ta dedicáu a los ensayos sobre política y lliteratura, con un llugar mui destacáu nél pal análisis de los problemes relativos a la identidá cultural na zona Navia-Eo.
UNIDÁ (coalición)
UNIDÁ foi una colligación ellectoral que participó nes elleiciones autonomiques y de conceyos de 2007 y les del congresu y senáu español de 2008. Nes elleiciones de 2007 formaron la colligación Izquierda Asturiana y Los Verdes-Grupo Verde y Andecha Nacionaliega (partíu formáu por militantes d'Andecha Astur) preséntandose como Unidá.
Nes siguientes elleiciones de 2008, tres la salida de Los Verdes-Grupo Verde, la coalición electoral Unidá queda formada por Andecha Nacionaliega y Izquierda Asturiana. Teniendo un alcuerdu de cooperación con Asturianistes por Nava.
Tres les elleiciones de 2008, Unidá va refundase recuperando'l nome del partíu históricu Unidá Nacionalista Asturiana (UNA) y convirtiéndose nuna federación de partíos.
Esta organización foi de calter nacionalista asturiana, d'esquierda y ecoloxista, pa les eleiciones autonómiques y municipales de mayu de 2007 presentóse como colligación con otru partíu más Los Verdes-Grupu Verde qu'abandonaría la formación meses depués.
La colligación constitúiase definitivamente n'abril de 2007. Nel mesmu mes presentarase oficialmente al so candidatu a la Xunta Xeneral, el reconocíu escritor y médicu siquiatra Ignaciu Llope. Asinamesmo, márquense les llinies xenerales del so alcuerdu programáticu, qu'incluyíen la defensa de la llingua, cultura y identidá asturiana; la llucha escontra la crisis económica y llaboral d'Asturies, asina como la corrupción a dellos niveles y los atentaos ecolóxicos de los que responsabiliza a los sucesivos gobiernos de la FSA-PSOE con Vicente Álvarez Areces como presidente y, en xeneral, la implantación d'un nuevu modelu de desendolcu territorial, a partir d'un nuevu Estatutu d'Autonomía y que consideren imprescindible, amás d'un apueste por una opción que dea continuidá a una unidá que creen que'l nacionalismu asturianu d'izquierda necesitaba dende va años.
IAS, intentara enantar el so campu d'aición al xuntase con Izquierda Nacionaliega d'Asturies (INA) y el PCPE, nun bloque nuevu nomáu Bloque de la Izquierda Asturiana (BIA) que nun finó de cuayar polos probetayos resultaos algamaos nes eleiciones que se presentaren y al naguar por xuntase con Izquierda Xunida (IX) una parte del mesmu encabezada por Rafael Palacios qu'a la postre formaría'l Bloque por Asturies. 
Dambes organizaciones polítiques (AA y IAS) teníen na so militancia un seutor que puxaba pola xuntanza de les dos organizaciones. Esti puxu internu fizo que nel casu d'IAS s'algamare un alcuerdu eleutoral entrambes organizaciones, y nel casu d'AA hubo un xuiciu per mediu disputándose la tenencia de les sigles, lo que llevó a crear la marca "Andecha Nacionaliega"' y que xunto con Los Verdes-Grupu Verde, supunxo la coalición UNIDÁ. La coalición constitúiase definitivamente n'abril de 2007. Nel mesmu mes presentarase oficialmente al so candidatu a la Xunta Xeneral, l'escritor y siquiatra Ignacio López. Asinamesmo, márquense les llinies xenerales del so alcuerdu programáticu, qu'incluyíen la defensa de la llingua, cultura ya identidá asturiana; la llucha escontra la crisis económica y llaboral d'Asturies, asina como la corrupción a dellos niveles y los atentaos ecolóxicos de los que responsabilizaba al gobiernu de la dómina (FSA-PSOE) con Vicente Álvarez Areces como presidente y, en xeneral, la implantación d'un nuevu modelu de desendolcu territorial, a partir d'un nuevu Estatutu d'Autonomía y que consideraben imprescindible, amás d'un apueste por una opción que diera continuidá a una unidá que creyíen que'l nacionalismu asturianu d'izquierda necesitaba dende diba años.
En pasando'l tiempu eleutoral UNIDÁ siguió calteniendo la so actividá tanto nos conceyos como a nivel asturianu, cellebrando'l tradicional Día de la nación asturiana, el 8 de setiembre como venia siendo vezu nel nacionalismu asturianu, pero per primer vegada como colligación.
[[Imaxe:Radio sele.jpg|thumb|300px|Entrevista a Lali García (candidata al Congresu) y Chusa Varela (candidata al Senaú) en [[Radio Sele]].]
Los resultaos nes eleiciones xenerales de 2008 foron 848 votos [0,12 %] tando perlloñe del diputau.
Trés la so refundación recibe'l nome d'[[Unidá Nacionalista Asturiana]] (UNA).
Los sos resultaos nes eleiciones municipales y autonómiques de 2007 foron modestos: 4.119 votos (0,69% del total) siendo entá asina los meyores resultaos algamaos nunca por una formación [[nacionalismu asturianu|nacionalista asturiana]]. D'otra miente, nes eleiciones municipales, la coalición, gracies a les sos agrupaciones locales, obtuvo cuatro conceyales: dos en Nava (Asturianistes por Nava), ún en Carreño (Andecha por Carreño) y otru en Piloña (IAS-Asturianistes), onde un pautu de gobiernu otorgó amás a la formación tres conceyalíes y la tenencia d'alcaldía. Estos tamién son los meyores resultaos algamaos nesti ámbitu por una opción política d'esti calter.
[[Categoría:Historia del nacionalismu asturianu]]
Alfred Hitchcock
Alfred Hitchcock (Londres, 13 d'agostu de 1899 - Los Angeles, 29 d'abril de 1980) foi un director de cine británicu. 
Ñacíu nuna familia abondo probe, de bien neñu empezó a presta-y l'arte cinematográficu. Tres d'un procesu nel que pasó per varios llabores de realización cinematográfica, rueda en 1925, n'Italia y n'Alemaña el so primer filme "The pleasure garden" (el xardín de l'allegría) 
En 1929 fai la primer película sonora del cine británicu, "Blackmail" (xantax), y sigue toa una riestra de producciones nes qu'amiesta dafechu el suspensu y la intriga col humor, pente les que destaca l'adaptación de la novela d'Agatha Christie, "The 39 steps" (los 39 pasos). 
En 1939, gracies a un contratu con una productora y ente la inminencia de la guerra, marcha cola familia pa los Estaos Xuníos, país u fadrá les sos obres meyores, de les que la primera foi "Rebeca" nel añu 1939. 
Ún de los referentes qu'apaecen en tola so obra ye'l psicoanálisis, que-y da xuegu en títulos como "Spellbound" (embaíu) o "Marnie". 
Pero ensin dulda, les sos obres de mayor ésitu foron "Vertigo" (1958) y "Psycho" (1960). 
Drabble
Un drabble ye una obra lliteraria de ficción enforma curtia, exautamente 100 pallabres, magar que suel aceutase como "drabble" cualesquier hestoria curtia con menos de 500 pallabres. L'oxetivu d'ún "drabble" ye la brevedá y prebar la capacidá del autor pa espresar idees interesantes nún espaciu llendáu.
Nos concursos de drabbles, dáse-yos a los participantes un tema y un tiempu pa escribir. Estos concursos son abondo populares ente les comunidaes de fanfiction (munches d'elles agrupaes en sitios como LiveJournal).
Dizse que'l conceutu de "drabble" ñació nel fandom de ciencia ficción del Reinu Xuníu nos años 80; y que'l formatu de 100 pallabres foi fixáu pola "Birmingham University SF Society". El nome de "drabble" vién del "Big Red Book" de los Monty Python. Yera un xuegu de pallabres, nel que ganaba el primeru n'escribir la novela.
La llingua na que s'escribe un "drabble" ye perimportante na dificultá que tien pa facelu. Por exemplu, la fras: "Heittäytyisinköhän seikkailuun?" en finlandés, tórnase como: "¿Qu'asocedería si m'allanciara a la venturiega?. N'asturianu faen falta 6 pallabres ( y arriendes, que tán apostrofaes..) mentantu qu'en finlandés, 2 namái. Esto ye lo que fai qu'escribir un "drabble" nuna llingua seya más cenciello que n'otra. 
Guirriu
Los Guirrios o Sidros, ( del llatín ""guerrire"", saltar) son unos personaxes típicos nes feches del Antroxu. Los Guirrios (Guirrios Llangréu y Samartín del Rei Aureliu / Sidros Siero) diben vistíos de blanco, con polaines de pañu negru, faxa colorada na cintura y el pechu (tamién podía ser verde o azul), y un cinchu de cueru tremáu de cascabeles y campanines, pa facer ruíu al movese, y sobremanera una llarga piértiga cola que pegaben grandes blincos pel aire y que-yos permitía desplazase aína y saltar percima muries y sebes. Diben con un gorru llargu y picudu, cubiertu de pelleyos d'oveya, y portaben una mázcara, les más de les veces tamién colorada.
Col nome de guirriu tamién conócense esos personaxes nel Antruexu de Velilla de la Reina, Llamas y Carrizu la Ribera (Llión) y sol nome de H.urrus nel Antruexu d'Alixa.
Rotación
Rotación ye el movimientu de cambéu d'orientación d'ún cuerpu nel que dau un puntu cualesquier del mesmu, ésti caltiénse a una distancia constante d'ún puntu fixu. N'ún espaciu tridimensional, pa un movimientu de rotación dau, esiste una llinia de puntos fixos nomada exe de rotación.
La velocidá angular esprésase como l'ángulu xiráu por unidá de tiempu y mídise en radianes por segundu. Otres unidaes que puen usase son ciclos por segundu(Hercios) o revoluciones por minutu (rpm). Nomase davezu poles lletres: formula_1 u formula_2. La Rotación ye una propiedá vectorial d'ún cuerpu. El vector representativu de la velocidá angular ye paralelu a la direición del exe de rotación y el so sen amuesa el sen de la rotación, siendo el sen horariu negativu y el sen antihorariu positivu. En delles vegaes úsase tamién la frecuencia comu midida escalar de la velocidá de rotación
El gráu de variación temporal de la velocidá angular ye la aceleración angular (rad/s²) pa la cual usase davezu el símbolu formula_3.
Periodu y frecuencia: Estos parámetros son d'usu davezu en sistemes rotantes a velocidá constante. El periodu ye l'inversu de la frecuencia y representa el tiempu que tárdase en dar una revolución dafechu. Periodu y frecuencia represéntense respeutivamente como:
En matemátiques, el teorema de rotación d'Euler diz que cualesquier rotación o conxuntu de rotaciones seguíes pue espresase siempres como una rotación alrodiu d'una única direición o exe de rotación principal. Nesi sen, toa rotación (o conxuntu de rotaciones sucesives) nel espaciu tridimensional pue ser especificada per aciu del exe de rotación equivalente definíu vectorialmente por tres parámetros y un cuartu parámetru representativu del ángulu rotáu. Xeneralmente denomínense a estos cuatru parámetros "graos de llibertá de rotación".
Goiás
Goiás ye un estáu de Brasil. La so capital ye Goiânia. Les principales ciudaes son: Anápolis, Aparecida de Goiânia, Luziânia, Rio Verde, Caldas Novas y Catalão.
Tien 5.680.000 habitantes en 2006, según l'Institutu Brasilanu de Xeografía y Estadística (IBGE), distribuyíos per 246 conceyos. Los principales (18 con más de 50.000 habitantes) son: 
Catalão
Catalão ye un distritu, conceyu y microrrexón del estáu de Goiás, Brasil. El conceyu tien 75.623 habitantes (2007) y 3.778 km² de superfície, con un PIB de R$ 2.538.840.000,00 e ye'l principal conceyu de la Microrrexón de Catalão.
El conceyu alcuéntrase nel surest del estáu de Goiás, ente 650 e 1.200 metros sobre'l nivel del mar. Atraviésenlu los ríos Paranaíba, São Marcos y Veríssimo.
Amapá
Amapá ye un estáu de Brasil. La so capital ye Macapá. Les principales ciudaes son la so capital y Mazagão.
Estáu del Amazones
Amazones ye un estáu de Brasil. La so capital ye Manaus. Les principales ciudaes son la capital, Parintins, Manacapuru y Itacoatiara.
Bahia (estáu)
Bahía ye un estáu de Brasil. La so capital ye Salvador. Les principales ciudaes son la capital, Feira de Santana, Ilhéus, Juazeiro, Itabuna, Vitória da Conquista, Jequié, Alagoinhas, Camaçari y Barreiras.
Ceará
Ceará ye un estáu de Brasil. La so capital ye Fortaleza. Les principales ciudaes son la capital, Sobral, Juazeiro do Norte y Crato.
Maranhão
Maranhão ye un estáu de Brasil. La so capital ye São Luís. Les principales ciudaes son la capital, Imperatriz, Caxias, Timon y Açailândia.
Espírito Santo
Espírito Santo ye un estáu de Brasil. La so capital ye Vitória. Les principales ciudaes son la capital, Vila Velha, Serra, Cariacica, Colatina, Cachoeiro do Itapemerim y Linhares.
Mato Grosso
Mato Grosso ye un estáu de Brasil. La so capital ye Cuiabá. Les principales ciudaes son la capital, Várzea Grande, Rondonópolis y Cáceres. Tien una población de 
Mato Grosso do Sul
Mato Grosso do Sul ye un estáu de Brasil. Tien una población de y la so capital ye Campo Grande. Les principales ciudaes son la capital, Corumbá, Dourados y Três Lagoas.
Minas Gerais
Minas Gerais ye un estáu de Brasil. Tien una población de y la so capital ye Belo Horizonte. Les principales ciudaes son la capital, Uberlândia, Juiz de Fora, Montes Claros, Uberaba, Ipatinga, Divinópolis, Governador Valadares, Teófilo Otoni y Poços de Caldas.
Pará
Pará ye un estáu de Brasil. La so capital ye Belém. Les principales ciudaes son la capital, Santarém, Marabá, Bragança, Tucuruí, Castanhal y Paraupebas.
Paraíba
Paraíba ye un estáu de Brasil. La so capital ye João Pessoa. Les principales ciudaes son la capital, Campina Grande, Sousa y Patos.
Paraná (estáu)
Paraná ye un estáu de Brasil. Tien una población de y la so capital ye Curitiba. Les principales ciudaes son la capital, Maringá, Londrina, Foz do Iguaçu, Paranaguá, Cascavel y Umuarama
Pernambuco
Pernambuco ye un estáu de Brasil. La so capital ye Recife. Les principales ciudaes son la capital, Jaboatão dos Guararapes, Olinda, Caruaru, Petrolina y Cabo de Santo Agostinho.
Piauí
Piauí ye un estáu de Brasil. La so capital ye Teresina. Les principales ciudaes son la capital, Parnaíba, Campo Maior y Piripiri.
Río de Janeiro (estáu)
Río de Janeiro ye un estáu de Brasil. La so capital ye la Ciudá de Rio de Janeiro. Les principales ciudaes son la capital, Campos dos Goytacazes, Volta Redonda, Angra dos Reis, Barra Mansa, Teresópolis, Petrópolis, Macaé, Resende y Três Rios.
Rio Grande do Norte
Rio Grande do Norte ye un estáu de Brasil. La so capital ye Natal. Les principales ciudaes son la capital, Mossoró, Caicó y Macau.
Río Grande do Sul
Rio Grande Do Sul ye un estáu de Brasil. Tien una población de y la so capital ye Porto Alegre. Les principales ciudaes son la capital, Caxias do Sul, Santa Maria, Pelotas, Rio Grande, Bagé, Igrejinha, Novo Hamburgu, Passo Fundo, Santa Cruz do Sul, Uruguaiana, Santana do Livramento y Bento Gonçalves.
Rondônia
Rondônia ye un estáu de Brasil. La so capital ye Porto Velho. Les principales ciudaes son la capital, Vilhena, Ji-Paraná, Guajará Mirim y Cacoal.
Roraima
Roraima ye un estáu de Brasil. La so capital ye Boa Vista. Les principales ciudaes son la capital, Caracaraí, Normandia y Mucajaí.
Santa Catarina
Santa Catarina ye un estáu de Brasil. Tien una población de y la so capital ye Florianópolis. Les principales ciudaes son Joinville, la son capital, Blumenau, São José, Criciúma, Chapecó, Lages, Itajaí, Jaraguá do Sul y Palhoça.
São Paulo
São Paulo ye un estáu de Brasil. La so capital ye la Ciudá de São Paulo. Les principales ciudaes son la capital, Campinas, Santos, São José dos Campos, Osasco, Jundiaí, Sorocaba, Ribeirão Preto, Franca, Marília São José do Rio Preto, Araçatuba, Presidente Prudente, Bauru, São Carlos, Piracicaba, Limeira, Paulínia, Rio Claro y Taubaté.
Sergipe
Sergipe ye un estáu de Brasil. Tien una población de y la so capital ye Aracaju. 
Tocantins
Tocantins ye un estáu de Brasil. La so capital ye Palmas. Les principales ciudaes son la capital, Araguaína, Gurupi, Tocantinópolis, Guaraí y Colinas.
Goiânia
Goiânia ye una ciudá de Brasil y capital d'estáu de Goiás. Tien una población de 
Añu Platónicu
L'Añu platónicu ye'l periodu de revolución del Puntu vernal a lo llargo de la eclíptica: dura 25.765 años de tiempu solar mediu.
Declinación (astronomía)
N'astronomía, la declinación ( δ ) ye l'ángulu que formen l'astru col ecuador celeste. Ye una de les dos coordenaes del sistema de coordenaes ecuatoriales, la otra coordenada ye l'Ascensión reuta. La Declinación ye comparatible a la llatitú xeográfica, la diferencia ye qu'ésta mídise sobro l'ecuador terrestre. Mídise en graos y ye positiva si ta al norte del ecuador celeste y negativa si ta al sur. 
Son estrelles circumpolares, pa un determináu puntu so la Tierra, aquelles nes que la declinación xamás ye inferior a l'ángulu complementariu a la llatitú del llugar.
Ascensión reuta
N'astronomía, l'ascensión reuta ye una de les coordenaes astronómiques que s'usen p'afayar los astros so la esfera celeste, equivalente a la llonxitú terrestre (coordenada xeográfica).
L'ascensión reuta mídise dende'l Puntu Vernal n'Hores (una hora igual a 15 graos), minutos y segundos haza l'Este a lo llargo del ecuador celeste. El puntu Vernal ta na posición del Sol nel Equinociu de Primavera o Equinociu vernal. El so símbolu ye α.
Este
L'Este ye ún de los cuatro puntos cardinales. La perpendicular a la meridiana taya al horizonte nos puntos Este y Oeste. Tamién-y dan el nome d' Oriente o Llevante. Correspuéndese abondo aprosimao –magar que non del too– col puntu sobro l'horizonte dende au risca'l Sol. ( N'ello el so nome de "Llevante": estaya'l cielu au'l Sol "allevántase"). 
Esti fechu (La risca y l'ocasu del Sol pel Este y pel Oeste respeutivamente) namái dase dos vegaes al añu: nos equinocios. El restu l'añu, la risca ye ca vegada más al Norte, y l'ocasu tamién, lo que fai qu'heba menos hores de lluz de día hasta'l Solsticiu d'hibiernu. Puntu nel que'l Sol empobina dica'l Sur medrando les hores de lluz colos díes, pasando pol puntu de los Equinocios otra vegada, y nel so camín al Sur algamando'l puntu del Solsticiu de Branu.
La pallabra Este vien del inglés antigu "east", qu'al empar deriva del proto-xermánicu "austra", y ésti del proto-indoeuropeo "aus" col significáu d'"aurora".
Oeste
L'Oeste ye ún de los cuatro puntos cardinales. Tamién-y dan el nome dOccidente" o Poniente"', yá que ye nel oeste au se pon el Sol. Tamién suel emplegase l'axetivu occidental
El nome oeste vien del inglés "west", qu'al empar vien de "westar" del altu alemán antiguu que ta dablemente emparentáu col términu llatín "vesper", que significa "tarde" y que ta rellacionáu col griegu "hesperos", de la mesma torna.
El términu occidente deriva etimolóxicamente del llatín "occĭdens, -entis", participiu activu d"'occidĕre" que significa: "cayer". L'orixe d'esti significáu remanez del movimientu aparente del Sol cuando s'empobina al so ocasu, que sigún les creyencies populares tien llugar nel puntu cardinal Oeste. 
Meridiana
La intersección del planu meridianu y l'horizonte determina una llinia sobro'l planu horizontal nomada Meridiana, la so intersección cola esfera celeste determina los puntos cardinales norte y sur. La so perpendicular taya a la esfera celeste nos puntos cardinales este y oeste.
Planu meridianu
El planu meridianu del llugar ye'l planu definíu pola vertical del llugar y l'exe del mundiu. Taya a la esfera celeste nel meridianu (círculu que pasa pelos Polos) del llugar (poro, ye un círculu máximu) y el so tayu col planu del horizonte forma la meridiana.
Norte
El Norte o septentrión (tamién boreal) ye ún de los cuatro puntos cardinales, ye'l llugar au la meridiana taya al horizonte pero en sen haza'l Polu Norte xeográficu. Nel 
hemisferiu Norte, correspuéndese col puntu del horizonte del que la perpendicular pasa pela Estrella Polar. A l'allugamientu o a la direición Norte nómase-y "Septentrional".
Septentrión, deriva etimolóxicamente del llatín "septentrĭo, -ōnis," ("septem", "siete" y "trio, -ōnis", "güé"). Los romanos nomaben "Septentrium" (siete güés) a les siete estrelles que formaben "El Sietestrellu" ó "El Xarré" (Osa Mayor). Nomábenlu asina 
por mor d'una creyencia antigua que-yos facía camentar que siete gües emburriaben pola esfera celeste, faciéndola 
xirar sobro l'exe que pasa pela Estrella polar. La pallabra nun camudó mentantu esti tiempu, y derivó a septentrional,
y septentrión, col significáu de "Norteñu" o "que vien del Norte".
Norte, provién del vocablu "norð" del inglés antigu y ésti deriva del proto-indoeuropeu "ner" que significa 
manzorga, dau que'l norte ta a la manzorga cuando ún alcuentra enfrente al sol pela mañana (Orto heliacu).
Sur
El sur (tamién sud o meridión) ye ún de los cuatro puntos cardinales allugaos sobro l'horizonte, diametralmente opuestu al Norte. Nómase asina tantu al puntu cardinal, como a la direición, la estaya inferior d'ún país o rexón. La reuta meridiana sobro'l horizonte pasa por dos puntos el Norte y el Sur. 
Lo que ye del sur, tamién pue nomase, Austral o Meridional.
La etimoloxía de la pallabra Sur tien el so orixe nel astru que domina nesti puntu cardinal, ello ye, el Sol.
La pallabra austral deriva del términu ""austro"", (en llatín "austrum" o "auster") en referencia al Astru Rei qu'indicaba esti puntu cardinal.
La pallabra Meridional, que provién del llatín ""meridies"", ya que yera el puntu de referencia que coincide col mediudía o, nel intre nel que'l Sol s'atopa nel so puntu más altu sobro l'horizonta y les solombres de los oxetos perpendiculares apunten nel exe Norte-Sur.
Arribada
L'Arribada ye un alcuentru lliterariu de calter añal que se celebra en Xixón dende l'añu 2006, impulsáu pol escritor y xestor cultural Humberto Gonzali, y qu'entama l'Asociación Cultural L'Arribada, que tien n'actualidá la Xunta Directiva que sigue:
Alberto Álvarez Peña (presidente), Mayte González Cobos (secretaria), David M. Rivas (ayalgueru), Aurora García Rivas, Carlos Espina y Roberto González (vocales). Pal entamu del eventu, integráu por tres estayes, "Vagamar", "Rolda" y "Per Asturies", en cada edición fórmase una Secretaría Técnica integrada pola Xunta Directiva de l'AC l'Arribada y por un númberu variable de responsables d'árees que non necesariamente tienen de ser miembros de l'asociación. 
Sablera de Frexulfe
La Sablera de Frexulfe ye una sablera asitiada nel conceyu de Navia, nel pueblu de Frexulfe, na parroquia de Piñera. Nella desemboca'l ríu Frexulfe. Atopámosla a 5 km al este de Navia.
Declarada Monumentu Natural pola so importante vexetación de tombos, el so ecosistema, l'amplia sablera y el campu de dunes. La superficie total de la fastera protexida (cantiles, sable, dunes y ría) mide 15 hectárees. Los cantiles son abellugu de ñeros d'aves, delles protexíes como l'ostreru o la mabea.
Eclíptica
La eclíptica (del llatín "ecliptĭca" [llinia], y ésti del griegu ἐκλειπτική, rellativu a los eclipses) ye'l planu que caltién la órbita de la Tierra alrodiu del sol, y tamién, la llinia aparente que debuxa'l sol a lo llargo l'añu respeutu del fondu "inmóvil" de les estrelles. Les órbites de la mayor parte de los planetes del Sistema Solar tán calteníes na eclíptica o metanes xunto, esceuto Plutón. (La so órbita escéntrica ya inclinada enforma con respeutu a la eclíptica, foi una de les sides poles que nun caltuvo la categoría de planeta). La oblicuidad de la eclíptica respeutu del ecuador celeste ye d'unos 23,5º y foi midida por primera vegada pol astrónomu griegu Eratóstenes nel sieglu III enantes de Cristu, que-y dió un valor de 23º 51' 19", magar que dellos hestoriadores suxeren que'l cálculu de ésti foi de 24º, siendo'l refinamientu posterior de Claudiu Ptolomeo.
Al trescurrir cerque de 365,25 díes al añu y tener 360º una circunferencia, el sol aparenta recorrer aprosimadamente un gráu ca día a lo llargo de la eclíptica. Esti movimientu ye d'oeste a este y opuestu al movimientu este-oeste de la esfera celeste.
En cualesquier dómina del añu, amuésensenos metantu la nueche les estrelles allugaes nel llau opuestu al sol, ya que cuando la Tierra xira y faise de día, les estrelles allugaes na mesma direición nun s'adiquen colos güeyos pola mor de la lluz solar. 
Del mesmu mou que nún parque infantil, montaos nuna plataforma xiratoria adicando al esterior, les constelaciones, a midida que la Tierra orbita alrodiu del sol, desplácense nel cielu la nueche a lo llargo l'añu, desapaeciendo de la nuesa vista y columbrándoles na mesma posición xusto un añu dempués. Esto asocede, nes cerqueníes de la eclíptica, ya que sigún separtamos la nuesa vista de dichu planu, (al norte o al sur, sigún l'hemisferiu nel que temos), el movimientu de les estrelles col pasu los díes y meses ye cada vegada menor, llegando a tar virtualmente inmóviles a lo llargo l'añu nes prosimidades de los Polos Celestes como'l Sietestrellu (Osa Mayor) visible nel hemisferiu norte, y referencia pa los navegantes demientres los sieglos, que-yos sirvía pa allonxase de les pelligroses costes na nueche, y nun dir al debalu.
La eclíptica tá dixebrada convencionalmente en 12 estayes nes que tan allugaes otres tantes constelaciones que constituín el Zodiacu (anguañu son 13, falta la constelación d'Ophiuchus, pero los "Astrólogos" y "chamanes" nun la reconocen. Esti fechu fráña-yos les "teoríes" de tantos años sobro les aldovinaciones.), de forma que cada mes el sol recorre ún de los signos del Zodiacu, precisamente ési que nun vemos demientres la nueche.
La eclíptica interseuta col ecuador celeste en dos puntos opuestos nomaos equinoccios. Cuando'l sol apaez polos equinoccios, la duración del día y de la nueche ye aprosimadamente la mesma en tola Tierra (12 hores). El puntu de la eclíptica más al norte respeutu del ecuador celeste nómase Solsticiu de Branu nel hemisferiu Norte y Solsticiu d'Iviernu nel hemisferiu Sur; y el puntu más al sur recibe los nomes opuestos.
La órbita de la Lluna tá inclinada aprosimadamente 5º respeutu de la eclíptica. Si metantu durante la Lluna nueva o Lluna enllena, ésta crucia la eclíptica, produzse un eclís de Sol o de Lluna respeutivamente.
Estadiu (unidá)
Un estadiu ye una unidá de llonxitú griega. Na antigüedá nun teníen una sola midida pal estadiu, sinón varies.
Por exemplu, l'estadiu qu'emplegó Eratóstenes pa midir la circunferencia polar de la Tierra, créyese que yera d'unos 158 metros (estadiu exipcianu); por embargu, la llonxitú del estadiu áticu ye de 177 metros, polo qu'esiste un pequeñu alderique sobro'l valor emplegáu y la esautitú del resultáu consiguíu por Eratóstenes.
En Roma centralizóse más o menos la midida del estadiu, na estaya Romana y de Nápoles, la midida yera de cerca los 123 metros, y na estaya del Norte yera d'unos 134 metros.
Dalgunos valores son:
L'estadiu inglés utilízase entá na midición de distancies en carreres hípiques n'Inglaterra, Irlanda y Estaos Xuníos. Un "furlong", correspuende a un octavu de milla.
Trubiecu
Un trubiecu ye un "ensomu" (o "berciu, bierzu", del llatín ""bercium"") pequeñu pa durmir los neños. Un trubiecu suel tener les pates semicirculares que faen que pueda ximielgase el conxuntu pa enducir al suañu.
Mur
Nómase Mur a delles especies de pequeños royedores del xéneru "Mus" y otros xéneros rellacionaos de múridos (Muridae, mures del Vieyu Mundiu). 
Hai 38 especies distintes del xéneru "Mus". La que más abonda ye el mur común ("Mus musculus"), nomáu cenciellamente "Mur" polos non especialistes.
El mur común pue alcontrase en práuticamente tolos países del mundiu. Parez ser que'l mur caseru ye orixinariu d'Oriente Mediu y Suroeste de Rusia, d'au s'estendió fai alrodiu de 8.000 años, siguiendo les rutes humanes del trigu y de los mercaderes d'oriente, adautándose n'abondos climas.
Esta especie utilízase na investigación de llaboratorios, especialmente, la variedá albina. Tamién ye popular comu mascota. La vida media d'ún mur na natura ye de namái 3 meses, sobro too débese a la depredación de gatos, perros xabazes, curuxes ya xerpes; magar qu'en llaboratoriu algamen davezu la edá de dos años.
Puede habitar nes cases y vive en rellación de comensalismu colos homes. Tamién puen ser responsables de gafures enforma dañibles, arruchando colleches y espardiendo malures pola mor de los sos parásitos ya escrementos. 
Søren Kierkegaard
Søren Kierkegaard (5 de mayu de 1813 - 11 de payares de 1855) foi un filósofu danés, precursor del existencialismu.
Criticó duramente l'hegelianismu de la so dómina y lo que elli denomó formalidaes ermes de la Ilesia danesa. Gran parte de la so obra trata de custiones relixoses como la naturaleza de la fe, la institución de la ilesia cristiana, la ética cristiana y les emociones y sentimientos qu'esperimenten los individuos al enfrentase a les eleiciones que plantega la vida.
Microrrexón de Catalão
La microrrexón de Catalão ye una de les 18 del estáu de Goiás. Los principales datos d'ésta son:
!style="background-color:#E9E9E9" align=left |Conceyu
!style="background-color:#E9E9E9" align=right|Área (km²) 
!style="background-color:#E9E9E9" align=right|Población 
!style="background-color:#E9E9E9" align=right|PIB (R$ 1.000,00)
Castanea
Les castañales ("Castanea spp.") son un xéneru plantes de la familia les fagacies, llariegues de les rexones atemperiaes del hemisferiu norti. Conócese como "castaña" a les nueces d'estos árboles.
Les tribes de Castanea presenten fueyes alternes con carel denticuláo. La flor masculina en fuxones pendulares con periantu caldiáo pola cinca y 12 a 8 estames; la flor femenina na cinca'l dicasiu masculín. Dicasiu femenín completu (3 flores). Ovariu trígono-unilocular con 7 a 9 estilu. Frutu en garapiellu con llarguos artos, xeneralmenti con 3 aquenios.
El nome román de la castañal y del so frutu, castanea, vien de la pallabra griega ""κάστανον"" o ""καστανέα"", que al empar tómalu del armeniu, "Kast", castaña. Magüer, esisten dellos autores que solepexen que vien de "Καστανίs", una ciodá del Ponto ú cautívase dende abeyaná, otros, que la ciodá coye'l nome d'esti árbole. L'autor del xéneru se-y atribúi a l'inglés Miller por sides llegales, magar que'l vraeru autor foi Joseph Pitton de Tournefort.
Ecuador celeste
El ecuador celeste, o llinia equinoccial ye la interseición que resulta sobro la esfera celeste cuando el planu del Ecuador de la Tierra se prollonga al infinitu.
El ecuador celeste tien un enclín de ~23.5°, respeutu al planu de la eclíptica. Pa una presona allugá nel ecuador terrestre, l'ecuador celeste ye la llinia semicircular que crucia pel cénit. Ye l'orixe de midida de les declinaciones nel sistema de coordenaes ecuatoriales, poro tien declinación 0º.
Declinación
El términu declinación puede referise a:
Fagaceae
Les fagacies ("Fagaceae") son una familia d'arboles y arbustos encadarmada por 10 xéneros y alredor de 700 tribes, repartíes, prencipalmenti, nes estayes atemperiaes y caldies del Hermisferiu Norte. Esta familia ye la de la faya, la castañal y los robres.
Son plantes lleñoses, de fueya cadoca, de cutio endurecida, simples, enteres o dentaes o llobaes, n'arremangu alterno, con estípules que suelen cayer. Les flores son siempres unisesuales y ñacen, les masculines y femenines, so la mesma planta, les primeres dispónense en gatiellos o fuxones irguíos o colingantes, a vegaes,glomérulos. Tienen una envuelta de 4-6 sépalos y un númberu variable d'estames, que delles vegaes aporta fasta 20-40-90. Les flores femenines tan acorriaes por un garapiellu que tapez a 1-3 flores. Tienen una envuelta floral asemeya a les masculines, que falta de cutio, allugada so l'ovariu que porta 6-12 estames baterizos (estaminodios). El pestiellu encadármase por (2)3 ó 6 (7-12) fueyes carperales caldiaes cun mesmo númberu d'estilos. El frutu ye ensuchu, de cobierta correosa duna sola semiente que nun s'abre al madurar, embrión retu, carente d'endoesperma
Menos la castañal y otros xéneros esóticos, toles fagacies polinízanse pol vientu.
Estrella Polar
Denómase estrella polar a la estrella visible a simple vista que s'alluga na bóveda celeste de manera más próxima a la exa de rotación de la Tierra o polu celeste; magar que por convención, col términu d'estrella polar faise referencia a la estrella más próxima al polu norte. Por efeutu de la precesión de los equinoccios, los polos celestes desplázense con rellación a les estrelles alredor del polu de la eclíptica y, en consecuencia, la estrella polar en cada hemisferiu nun ye la mesma al traviés de los años.
La Estrella Polar nel hemisferiu Norte ye formula_1 de la Osa Menor; qu'allugada nel estremu de la cola de la Osa menor, nómase-y tamién Polaris por ser la que tá mas cerca'l Polu, (menos d'ún grau). Entá tien qu'averase más, y nel añu 2100 tará a unos 28'. Nesi intre, el Polu allonxaráse d'esta estrella, que nun tornará a ser la Polar fasta 25.780 años dempués.
Hai 2.800 años enantes la nuesa dómina, la estrella más cerca'l polu Norte, (o seya, la estrella Polar d'aquella dómina llonxana), yera Thuban, formula_1 de la constelación del Dragón, de magnitú 3,6 y qu'alcontrábase namái a 10' del polu celeste (La Estrella Polar d'anguaño ta a 50'). Thuban foi famosa en China y l'Antiguu Exiptu. Los antigos astrónomos chinos inscribiéronla nos sos anales, na dómina del Emperador Hoang-Ti, que reinó 2700 años enantes de la nuesa dómina. 
Los exipcios, qu'hai más de 50 sieglos ficieran les Grandes Pirámides, amosaron tener unos conocimientos abondo avanzaos abriendo galeríes que dexen caltrizar nel so interior y acolumbrar dende elles el Polu Norte, (que d'aquella empobinaba a la formula_1 del Dragón. Güei, dende les galeríes de les pirámides, si non tovieren trancaes, acolumbraríemos la nuesa estrella Polar, la formula_1 de la Osa Menor.)
El polu pasó dempués ente la estrella formula_5 de la Osa Menor y la formula_6 del Dragón. Nesta dómina construyóse la "Esfera de Quirón", la más antigua conocida, que correspuende a la dómina de la espedición de los Argonautes, 1.200 años enantes de la nuesa dómina. Dende entóncenes, el polu foi averándose a la qu'anguaño ye la estrella Polar. 
Nos entamos la nuesa dómina, nun había nenguna estrella qu'allumase cerca'l polu. Na obra "Xulio César" , de William Shakespeare, el personaxe principal diz:
""Pero yo soi costante como la estrella Polar que nun tien igual en cuantes a estabilidá nel firmamentu"." Ta nidio que los versos de Shakespeare son un anacronismu ya que na so dómina formula_1 de la Osa Menor yera la Polar, pero non na dómina de Xuliu César, au'l polu Norte nun empobinaba a nenguna estrella.
Pero la estrella Polar d'anguaño, de magnitú 2, ye una de les más brillantes que s'afayen nel camín que percuerre el Polu y por ello caltién el títulu dende hai más de dos mil años. Fechu que camudará alredor del añu 3.500, dómina na que'l polu pasará cerca d'una estrella de tercera magnitú, la formula_8 de Ceféu. Nel añu 6.000 tará ente dos estrelles de tercera magnitú, la formula_5 ya formula_10 de Ceféu; haza l'añu 7400 tará cerca de la brillante estrella de primera magnitú, γ del Cisne, y haza l'añu 13.600, Vega ( formula_1 de Lira), sedrá la estrella Polar más brillante del cielu boreal de branu que caltendrá la primacía demientres tres mil años polo menos. Ésta sedrá la Polar de les futures xeneraciones, como yá foi hai catorce mil años, na Era Glacial.
Dao que la estrella polar allúgase práuticamente nel polu norte celeste, aparez nel centru de les trayeutories circulares que paecen dibuxar les otres estrelles pola mor del efeutu de Rotación terrestre.
Esta carauterística independiza del tiempu, la observación de les coordenaes llocales de la estrella polar, siendo l'altor sobro l'horizonte espresáu en graos y minutos la llatitú del observador. Pa algamar exautitú, hai que correxir esti datu, ya que la estrella Polar nun s'alcuentra en términos teóricos exautamente nel polu Norte celeste.
Polaris (estrella)
Dolores Medio
María Dolores Medio Estrada nació n'Uviéu en 1911, y estudia Maxisteriu exerciendo como maestra en Nava, hasta qu'en 1945, gana'l Premiu Concha Espina de la revista Domingo con "Nina", que nun se publica hasta 1988, y entós treslládase a Madrid pa collaborar, col seudónimu de "Amaranta" con esti selmanariu, y ellí matricúlase na Escuela de Periodismu.
En 1952 gana'l Premiu Nadal con "Nosotros los Rivero". En 1963 entama la so triloxía "Los que vamos a pie" con "Bibiana" y obtien el Premiu Sésamo con "Andrés".
"La otra circunstancia" continúa la triloxía en 1972. En 1982 publica "El urogallo", cuentu escritu ente 1936 y 1939 que nun se publicó enantes por problemes cola censura. Muerre n'Uviéu en 1996. Anguaño existe una fundación que lleva'l so nome que xestiona'l Premiu «Dolores Medio» de Novela.
Robbie Williams
Robert Peter Williams (13 de febreru de 1974), conocíu comu Robbie Williams, ye un músicu de Reinu Xuníu.
Microrrexón
En Brasil, una microrrexón ye, según la constitución de 1988, una unidá alministrativa que ta formada pola xunión de varios conceyos llendantes. 
Hirohito
Hirohito, tamién conocíu como l'Emperador Showa, ñació en Tokyo'l 29 d'abril de 1901 y morrió en xineru de 1989. Foi'l 124 emperador de Xapón.
El so reináu foi de 1926 a 1989 y foi'l más llargu de la historia xaponesa. Na so dómina hebo bien de camudamientos na sociedá xaponesa.
Uchpa
Uchpa ye un grupu de rock y blues peruanu fundáu en Ayacucho en 1994. El so cabezaleru ye'l músicu Freddy Ortiz.
EL grupu rescampló nel panorama musical peruanu al cantar en llingua quechua. Entamaron faciendo tornes del grupu norteamericanu Nirvana al quechua y de clásicos del blues de les décades de 1960 y 1970. Tres d'esa etapa, el grupu desanicióse y refundóse en Lima por Freddy Ortiz. 
En 2005 el grupu asoleyó'l so quintu discu, que recueye actuaciones en direutu.
Manx
El manx ye una llingua céltica falada na islla de Man por 300 persones.
Nel sieglu V los goidelicos d'Irlanda aporten a la islla cola so llingua céltica, que va evolucionar hasta convertise na actual llingua manx, la que tien tamién aportaciones nórdiques, frutu de les socesives invasiones viquingues. La islla caltúvose baxo'l dominiu noruegu hasta la segunda metá del sieglu XIII
L'aisllamientu de la islla y la so dependencia de la corona inglesa (llueu británica) dende'l sieglu XIV ficieron que'l manés adoutara una grafía sofita nel inglés y non n'otres llingües celtes.
La población caltuvo la so llingua hasta'l sieglu XVIII, y nun foi hasta mediaos del sieglu XIX cuando entamó el so desaniciu. En 1831 falábenlo regularmente el 30% de la población; en 1901 namái lo falaben 970 persones y el caberu falante nativu de manés, Ned Maddrell, morrió en 1975 con 97 años d'edá.
Anguaño, el manés sobrovive gracies a un pequeñu númberu de persones que lu deprendieran como segunda llingua y qu'intenten potencialu y normalizalu frente al inglés, la so llingua materna.
Eleiciones a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies de 2007
Les eleiciones autonómiques d'Asturies de 2007 celebráronse el domingu 27 de mayu de 2007 con un censu de 981.802 votantes llamaos a escoyer los 45 diputaos de la Xunta Xeneral nes trés circunscripciones eleutorales nes que se xebra la comunidá autónoma asturiana. Tres de la so celebración, con una participación del 61,6% (604.682 votantes), se conforma la sétima llexislatura de la Xunta Xeneral dende les primeres eleiciones democrátiques dende 1983.
Periápside
La periápside ye, n'astronomía ya dientro de los parámetros de definición d'una órbita, el puntu de la trayeutoria allugáu a la mínima distancia con respeuto al astru al rodiu del qu'orbita.
Si l'astru ye la Tierra, el periápside nómase perixéu.
Apoxéu
L'apoxéu (del griegu "απο" = llonxe de, y "geo" = Tierra) ye'l puntu nuna órbita elíptica al rodiu de la Tierra nel qu'un cuerpu "(ñatural o artificial)" afáyase más allonxáu del centru d'ésta.
El puntu opuestu, el más cercanu al centru de la Tierra, nomase perixéu.
Perixéu
El perixéu ye'l puntu de la órbita elíptica que percuerre un cuerpu "(ñatural o artificial)" al rodiu de la Tierra nel que talu cuerpu afáyase xunto al centru de la mesma.
El puntu opuestu, el más llonxanu al centru la Tierra, nómase apoxéu.
Nel casu d'ún planeta orbitando al sol, fáense usu de los términos análogos afeliu y periheliu.
L'Entregu
L'Entregu ye'l mayor pueblu del conceyu asturianu de Samartín del Rei Aurelio (conceyu con un total de 18.286 habitantes, 2011), y pertenez a la parroquia de Llinares. L'Entregu tien una población de 7.400 habitantes (2011). Ta allugau al delláu del Ríu Nalón, que lu trespasa d'este a oeste.
Dellos vestixos de calter prehestóricu confirmen el pasu y asentamientu de tribus de pastores nómades alrodiu del segundu mileniu enantes de Cristu. D'esta data ye l'hachu de piedra tallao afayáu en L'Entregu (Muséu Arqueolóxicu Nacional). Los túmulos funerarios y esteles discoidees de Los Cuetos, el dolme de la Campa L'españal (mileniu III e.C.) y un hachu de bronce del tipu de talón con dos ases, ésti afayáu en Sotrondio, perteneciente a la dómina del Bronce final o entamos del Fierro, ente los años 1000 e.C. y 500 e.C.
Ente los años 768 y 774 dC tuvo baxo'l gobiernu del Rei Aurelio, que treslladó la so corte a Samartín.
El restu de la hestoria de L'Entregu va lligáu a la hestoria del so conceyu; hai de sorrayar la riada de 1676, nomada "La Llena San Miguel" qu'esanició la vega Llinares, (na redolada del parque de la Llaguna) y la quema de les tropes Napoleóniques a entamos del sieglu XIX, de la casa de los García Bernaldo como represalia pola muerte d'un soldáu na Oscura.
Nel añu 1820, xunto colos pueblos de Samartín del Rei Aurelio, dixebróse de Llangréu, pa inxertase de nueves nel 1823 cola reaición absolutista, y dixebrase otra vegada'l 6 de xineru de 1837.
El nome de L'Entregu vien del llatín vulgar "intracticu" o desembocadura (riascu del Bédavo nel Nalón). Nun tien un res de raro qu'esti accidente hidrográficu valiera pa nomar el tarrén y por consiguiente'l nucleu de población asitiáu al delláu, magar que la "lleenda" diz que'l topónimu de L'Entregu ta rellacionáu cola entrega, por parte del Rei Aurelio de "cien moces" como tributu a los musulmanes empara de paz (esti Rei, ta dientro la llista de los nomaos Reis Vagos: Reis que nun ficieron la guerra escontra los moros). 
Anguaño, el pueblu tien un nucleu principal y delles güeries al delláu ("Fradera, El Fielatu, La Oscura, El Cotu, Bédavo, Poladura, Meruxeo, la Vega Llinares, Santana, La Güeria Carrocera, etc"). Ye'l final de la llinia de ferrocarril que xune la Cuenca'l Nalón cola capital, Uviéu. 
L'actividá económica de la población sofítase entá, pero cada vegada menos, na minería. Preba d'ello ye'l Muséu de la Minería, allugáu na güeria de San Vicente, al llau de L'Abonión.
De L'Entregu y de les güeries son dellos escritores, cantantes y autores en llingua asturiana: Chechu García, Manuel Asur, Nuberu ...
Esfera armillar
N'astronomía una esfera armillar, nomada tamién astrolabiu esféricu ye un modelu de la esfera celeste utilizáu p'amosar el movimientu aparente de les estrelles alrodiu la Tierra o'l Sol. La esfera armillar foi inventada presumiblemente por Eratóstenes alrodiu del 255 e.C.. El nome remanez del llatín ""armilla"" (círculu, brazalete), dau que l'instrumentu ta construyíu sobro una cadarma de círculos graduaos amosando l'ecuador, la eclíptica y los meridianos y paralelos astronómicos. Nes más de les esferes armillares pue adicase la Tierra (o tamién, y en modelos posteriores el Sol) nel centru de la esfera.
Les esferes armillares foron usaes como instrumentos d'enseñanza yá nel sieglu III e.C.. Modelos más sofisticaos foron fechos na dómina del astrónomu Ptolomeo muncho más precisos y capaces de ser utilizaos inclusu pa predecir adicamientos. Les esferes armillares convirtiéronse n'instrumentos populares nel final de la Edá Media y l'astrónomu danés Tycho Brahe (1546-1601) construyó numberosos inxenios d'esta triba. Nel Renacimientu munchos científicos y personaxes públicos posaben pa los sos retratros col fondu d'una esfera armillar como símbolu de sabiduría y conocimientu. Al ser les esferes armillares dalgunos de los primeros equipos mecánicos complexos, el so desendolque fizo dable dellos avances téunicos de la ciencia mecánica. Na bandera y l'escudu de Portugal apaez representada una esfera armillar utilizada como símbolu nacional dende'l reináu de Manuel I de Portugal.
En China los astrónomos desendolcaron l'equivalente chinu de la esfera armillar, los nomaos globos celestes p'aidalos a planificar los sos adicamientos de les estrelles. El globu celeste más antiguu data del añu 52 e.C.. na dómina de la dinastía Han Occidental y construyéronlu los astrónomos Geng Shou-chang (耿壽昌) y Luo-xia Hong (落下閎). Dalgunos d'estos instrumentos podíen asemeyar el movimientu de los astros, siendo impulsaos cola aida de corrientes d'augua. 
Munchu tiempu dempués, Li Chun-feng (李淳風) de la dinastía Tang creó nel añu 633 un modelu más avanzáu con tres capes esfériques que-y dexaben calibrar dellos aspeutos de les observaciones astronómiques. Nel añu 723, demientres la dinastía Tang el monxu budista Yi-xing (一行) y l'oficial de gobiernu Liang Ling-zan (梁令瓚) combinaron el globu celestial de Zhang Heng movíu per duana d'augua con un dispositivu capaz de permitir la surtida del llíquidu. El resultáu foi dablemente'l primer reló mecánicu movíu dafechu per duana de l'augua na hestoria.
Esfera celeste
La esfera celeste ye una esfera ideal, ensin radiu definíu, concéntrica nel globu terrestre, na cual aparentemente muévense los astros. Permite representar les direiciones nes que s'alluguen los oxetos celestes; d'esti mou, ye como l'ángulu formáu por dos direiciones será representáu por un arcu de círculu mayor sobro esa esfera. Teóricamente confúndese col de la Tierra: l'Exe del mundiu ye'l de rotación de la esfera celeste y ye paralelu al exe de rotación de la Tierra, plo que ta práuticamente centrada nel güeyu del adicador. Los astrónomos funden les sos mediciones nesa esfera, de puntos, círculos y planos convencionales: el planu del horizonte y el del ecuador celeste; el polu y el cénit; el meridianu, que sirve de orixe pa la midición del acimut. Ye cenciello afayar un astru o allugalu respeutu d'esos planos fundamentales.
Cuando l'horizonte del espeutador ye oblicu con respeutu al ecuador, la esfera celeste ye calificada de "oblicua". Pa un observador allugáu n'ún de los dos polos, la esfera ye "paralela", ya que'l so horizonte caltién paralelismu col ecuador. Pa finar, la esfera ye "reuta" pal observador allugáu na llinia equinoccial, porque ellí l'horizonte taya perpendicularmente l'ecuador.
Cénit
Nómase cénit o zenit (Del árabe ""samt al-ra's"", paraxe de la tiesta) a la interseición ente la vertical del llugar y la esfera celeste. Ye dicir, si imaxinamos una reuta que pasa pel centru de la Tierra y el puntu au nos allugamos na so superficie, el cénit, alcuéntrase sobro esa reuta, xusto enriba la nuesa tiesta. Ye'l puntu más altu del cielu. 
El puntu diametralmente opuestu al cénit na esfera celeste, nómase Nadir
Nadir
Nómase Nadir (del árabe ""nazir"", opuestu) a la interseición ente la vertical del llugar y la esfera celeste. Ye dicir, si imaxinamos una reuta que pasa pel centru de la Tierra y el puntu au nos allugamos na so superficie, el cénit, alcuéntrase sobro esa reuta, xusto embaxo los nuesos pies. 
Acimut
Acimut ó Azimut, del árabe ""as-sumut""(direición).
1.- N'astronomía Acimut, ye l'ángulu midíu sobro l'horizonte que formen el punto cardinal Sur y la proyeución vertical del astru sobro l'horizonte. Mídise en sen horariu dende'l Sur.
Por proyeución vertical, atalántase el tayu col horizonte que tien el círculu máximu que pasa pol cénit y l'astru.
Ye una de les dos coordenaes horizontales, siendo la otra l'altura. L'altura y l'acimut son coordenaes que dependen de la posición del qu'adica. Ye dicir, que nel mesmu intre, un astru ye adicáu baxo diferentes coordenaes horizontales, por diferentes observadores allugaos en puntos diferentes de la Tierra. Esto quier dicir que les coordenaes son llocales. Ye llóxico atalantar que, pa un puntu A, les coordenaes horizontales del oxetu (2ª semeya), son distintes de les coordenaes horizontales referíes al mesmu oxetu, pa un puntu allugáu por exemplu, nel Ecuador.
2.- En náutica, l'acimut mídise dende'l puntu cardinal Norte, en sen horariu de 0° a 360° y tien el nome de Acimut braeru (Azb). L'acimut podrá ser magnéticu, (tamién-y dan el nome de Rumbu), si se fai la midida respeutu al Norte magnéticu (Azm) , si se fai dende'l Norte compás tendremos l'acimut compás (Azc),y Real, si lu midimos dende'l Norte xeográficu.
3.- En cartografía, l'acimut mídise tamién dende'l puntu cardinal Norte.
Altura (astronomía)
L'altura d'un cuerpu celeste ye la distancia angular dende l'horizonte llocal del observador hasta esti cuerpu. Ye una de les coordenaes horizontales, la otra coordenada, ye l'acimut. Y tamién ye una coordenada llocal, ye dicir, depende del allugamientu del observador. El so valor absolutu ye siempres menor o igual a 90º y, por acuerdu, ye un valor positivu si l'astru ye visible (si ta sobro l'horizonte) y negativu si nun ye visible (baxo l'horizonte).
Horizonte
Horizonte (del griegu ""orizon"": llimitar) ye la llinia qu'aparentemente separta'l cielu y la Tierra; ésta llinia involucra un espaciu circular de la superficie de la Tierra. 
L'horizonte astronómicu ye definíu como un planu que trespasa'l centru la Tierra y ye perpendicular a la llinia maxinaria cénit-nadir o "vertical del llugar" (Considérase que la esfera celeste nun ta centrada nel adicador, sinón que ye concéntrica a la esfera celeste).
Hai otra triba d"'horizontes" dende'l puntu de vista del adicador:
Sacantes l"'horizonte astronómicu" y "l'horizonte aparente", el restu son "horizontes ópticos" yá que tán afeutaos pol fenómenu de la refracción.
Lhorizonte" ye un planu fundamental pa dalgunes coordenaes celestes, polo que del so correutu establecimientu depende la precisión de les midíes llograes. Talu ye'l casu de les coordenaes horizontales xeocéntriques nes qu'hai de tomar "altores sobro l'horizonte" d'una estrella o d'un planeta. Les midíes obteníes "in situ", van referíes en prencipiu al "horizonte aparente", y han de correxise pola refracción atmósférica y pola paralax xeocéntrica"' pa obtener l'altor referíu al "horizonte astronómicu".
La paralax xeocéntrica -o d'altor- disminúi col altor sobro lhorizonte", fasta facese nula nel cénit. La so correición, pa midíes de precisión, desixe considerar a la Tierra como un elipsoide y non como una esfera (braeramente ye un xeoide), tomándose'l valir del radiu terrestre nel puntu d'observación -non el radiu mediu-, amén del altor sobro'l tarrén. Pa estrelles enforma alloñaes la Paralax d'altor"' pue nun ser significativa.
En cuantes a la refracción, a 0º sobro l'horizonte val unos 34'. Cuando'l discu del Sol cinca la mar, yá ta braeramente baxo l'horizonte, y lo que güeyamos ye la so imaxe refractada: el Sol tá nel nuesu horizonte ópticu, pero per baxo del nuesu horizonte xeométricu. La refracción disminúi col altor sobro l'horizonte, mesmo qu'asocede cola Paralax d'altor, anulándose nel cénit.
Calímaco
Calímaco (310 e.C. - 240 e.C.) foi un poeta y eruditu, nacíu en Cirene, descendiente d'una familia noble.
Anició una escuela nes güeries baxes d'Alexandría, y dalgunos de los más afamaos gramáticos y poetas foron escolinos de so, sorrayando Apolonio de Rodes.
Recibió de Ptolomeo II el mandáu d'ordenar la biblioteca d'Alexandría, cargu que caltuvo fasta la so muerte. La so xera foi tan granible que ye consideráu'l pá de los bibliotecarios (o polo menos de los catalogadores). Enxareyó la clasificación y ordenación de los autores,que foi de gran valor pa los postreros estudios bibliográficos y lliterarios realizaos sobro la dómina clásica. 
De la so xera poética caltiénense dalgunos trozos, seis Himnos y 63 epigrames, arriendes d'un poema épicu curtiu, "Hecale", col que s'afitó na so particular conceición de la Epopeya, sobre la cual polemizó con Apolonio de Rodes, discípulu suyu.
La so obra más conocida ye'l poema "La callezna de Berenice", qu'aporta hasta nós, non na so versión orixinal, sinón per aciu d'una imitación de Cátulo.
Farpón
Un farpón ye un preséu asemeyáu a una xavalina, qu'usaben los homes dende la prehistoria pa la pesca. Nun entamu, la punta separtábase del asta cuando impautaba na presa.
Anguaño, el términu refierse a un asta de fierro, con punta dentada, usáu pa pexes grandes y xibartes, nesti casu per duana d'ún pequeñu cañón. El farpón va arreyáu a un xaretón pa recoyer la presa dende'l barcu.
Xibarte
El xibarte ("Megaptera novaeangliae"), o tamién ballena, ye un mamíferu marín pergrande de color negro pel llombu y ablancazao pela barriga. 
Los misticetos (llatín Mysticeti) o xibartes braeros son un suborden de mamíferos marinos encuadrados nel orden Cetacea. Esisten unes trelce especies en seis xéneros, repartíes al empar en cuatro families.
El términu xibarte o ballena refierse nun entamu a tolos misticetos, magar que nel sen estrictu resérvase a los integrantes de la familia "balénidos"; pal restu utilízase el términu "rorcual". En delles vegaes faise usu del términu "ballena" para miembros del suborden "Odontoceti", como cuando se noma "ballenes asesines" a les orques.
Canzana
Canzana ye un pueblu típicu asturianu asitiáu nel conceyu de Llaviana, allugáu a 3,5 km de la capital (La Pola Llaviana), tien 63 cases y 118 vecinos (según ).
Pa llegar a él dende la Pola, tírase en dirección a Entralgo, pasando'l puente La Chalana y una vez n'Entralgo, tuércese a mano derecha y súbese per una carretera muy buena unos 2 km escasos.
Cuenta con una casa rural y un hotel-restaurante muy afayadizos.
Dende esti pueblu puen iniciase rutes perguapes, como la del Picu La Vara, o la de Les Mines de Coto Musel, fáciles y entreteníes asgaya. La fiesta'l pueblu ye n'agostu, onde s'asen corderos y se bebe sidra ensin duelu.
Fagus
Fagus ye un xéneru plantes de la famila les fagacies, llariego les rexones atemperiaes d'América, Asia y Europa.
Les tribes de fayes presenten fueyes cadoques, con ñervatura apareciente, candes, correúdes, de 6-15 x 5-15 mm, de cutio con tácitos ñervios llaterales, xeneralmente, a 14-20 ó 4.12 pares. De llinderu racau, tapecíes de los frutos con apéndices de les valves mui separtaos, aprevios de pelos glandulíferos.
El nome científicu de "fagus" caltién la denominación romana de la faya, de los fayucos y la so maera. Créyese deriváu del indoxermánicu "bhâgós" (faya) y ta emparentáu col griegu "phegós", nome duna triba quercus de callarotes comestible. El xéneru ye de Joseph Pitton de Tournefort, magar que se-y atribui a Linneo por sides llegales, quien creyó que'l nome remanaba'l griegu "phágein" (argomión, llacuarón). Nothofagus ye una pallabra encadarmada pol nome'l xéneru "fagus" y el griegu "nóthos", falsiu, bastardu. Caltiense por llei por mor a qu'hai otros sinónimos como ye "Fagaster" Spach.
Sofía de Borbón
Sofía de Borbón y Ortiz (Madrid, 29 d'abril de 2007) ye Infanta d'España, fía segunda de los Reis, Felipe de Borbón y Letizia Ortiz.
Ocupa'l segundu puestu na llinia sucesoria al tronu d'España, trés de la so hermana Leonor de Borbón.
Sertã
Sertã ye un conceyu y ciudá de Portugal que fai parte del distritu de Castelo Branco. Alcuéntrase 200 km nel norte de la ciudá de Lisboa y comparte llendes con Oleiros, Vila de Rei, Proenza-a-Nova, y ríu Zêzere.
En 453,13 km² d'área viven 16 720 habitantes (2001).
Miguel Servet
Miguel Servet. El so nome verdaderu yera "Miguel Serveto y Conesa", alias ""Revés"". Nomáu tamién "Miguel de Villanueva", "Michel de Villeneuve" en francés o, en llatín, "Michael Servetus" (29 de setiembre de 1511 - 27 d'ochobre de 1553), magar que la fecha de la so nacencia ye incierta. Teólogu y científicu d'orixe español.
Dientro de los sos intereses taben munches ciencies: astronomía, meteoroloxía, la xeometría, la xurisprudencia, la teoloxía y l'estudiu de la Biblia, les matemátiques, l'anatomía y la medicina.
Güei día hai consensu cuasi xeneral de que la so nacencia tevo llugar en Villanueva de Sigena, magar qu'hai investigaciones que caltienen l'idea de que foi en Tudela de Navarra.
Foi un xove dotáu pa les lletres teniendo un bon dominiu de les llingües clásiques. Dexó'l so pueblu d'orixe pa enantar estudios. Ye aceptáu pol flaire Juan de Quintana como estudiante, quien algamaría a ser confesor de Carlos I. Dempués de tar en Toulouse pa facer estudios en drechu, u entra per primera vegada en contautu con círculos prósimos a la Reforma, viaxa con Quintana per Italia y Alemaña, como parte del cortexu imperial, y presencia la coronación de Carlos V como emperador en Bolonia (1530).
Dempués anoxa al so maestru y entama un guacéu por numberoses ciudaes de centrueuropa arreyaes al nueu protestantismu. Establez una rellación cada vegada más difícil con dellos llíderes reformadores, como Ecolampedio de Basilea, y enrevédase más tarde a Estrasburgu, ú engarapiéllase a Bucer, y a Hagenau (ciudá alemana entós dientro del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu).
En 1531 asoleya "De Trinitatis erroribus", obra na que diz que el dogma de la Trinidá cadez de base bíblica. Pa Servet, el fíu ye'l frutu del apiegamientu del Logos divinu col home Xesús, nacíu milagrosamente de la Virxen María.
Entós, el fíu nun ye eternu nin ye una Persona de la Trinidá. La so esistencia ñégala definiéndola como "tres pantasmes". L'Espíritu Santu nun sedría una tercera persona o ente d'esa Trinidá, sinon l'escubrimientu del Espíritu de Dios tal como acuartia nos homes.
Esti llibru fizo gran griesca nos reformadores alemanes y foi prohibida n'Estrasburgu y Basilea, amás tampocu caltrió bien no so país y tevo que fuxir. L'añu dempués asoleyó el "Dialogorum de Trinitate", una formulación revisada de les sos primeres tesis. Sicasí, les sos propuestes ficiéronlu enemigu tanto de católicos como de protestantes.
Miguel Servet embrédase a Lyon. Estuviera en París, ú n'alcuentru previstu pero nun fechu con Calvino, faese nel entamu d'una rellación epistolar ente dambos. Servet cute a Lyon con una nueva identidá, Michel de Villeneuve, orixinariu de Tudela de Navarra, pa burllar les escorrexes de l'Inquisición española. Trabayó nuna imprenta, como corrector de pruebes. En 1535 encargáron-y asoleyar la Xeografía de Claudio Ptolomeo, lu que-y carrió a dar pruebes de la so gran erudición.
En Lyon foi l'etapa más feliz de la so vida. Conoció al médicu Symphorien Champier, quien lu inspira pa estudiar medicina, marchando pa París pa facelo.
Matricúlase en 1537 na Universidá de París pa estudiar medicina. Ellí estudia xunto a los grandes médicos del momentu, deprendiendo matemátiques y medicina. 
Dexa de nueu París y vive en varies localidaes de Francia, fasta qu'en Lyon alcuéntrase col arzobispu de Vienne, Pedro Paulmier, al que conociera en París tiempu hai.
En Vienne, Servet dedícase a continuar los sos estudios y publicaciones, y entama en secretu la que sedrá la so obra maestria. Caltién la correspondencia con Calvino, a quien-y unvia una primera versión del so llibru, "Christianismi Restitutio", de carauter fundamentalmente teolóxicu, n'anocha de los sos comentarios (1546). El conceutu de cristianismu ehí espuestu ye cercanu al panteísmu. Cristu ta en toles coses. El mundu ta enllenu con Elli. Mostrábase tamién contrariu al bautismu de los neños, ya que el bautismu tien que ser un fechu maduru y consciente de discipilláu cristianu, lu que-y arrima a les posiciones anabaptistes.
Sobro l'edá correuta pa bautizáse, suxirió siguir l'exemplu de Xesús: Xesucristu foi elli mesmu bautizáu cerca de los 30 años. Curiosamente el llibru pasaría a la posteridá por caltener nel so Llibru V la primera esposición nel Occidente cristianu de la función de la circulación pulmonar o menor: según Servet, la sangre ye trasmitía pela arteria pulmonar a la vena pulmonar per un pasu prollongáu al traviés de los pulmones, en cuyu cursu tórnase de color roxu y llibérase de "los vapores fulixinosos pol fechu de l'espiración". 
Servet caltenía que l'ánima yera una emanación de la Divinidá y que tenía comu sede a la sangre. Gracies a esta, l'ánima podía tar diseminada per tol cuerpu, pudiendo asumir asina l'home la so condición divina. Por tantu, los descubrimientos relativos a la circulación de la sangre teníen un impulsu más relixosu que científicu. D'ehí que la descripción de la circulación pulmonar tea dientro d'una obra de teoloxía y non d'una de fisioloxía. Servet nun vía diferencia ente dambos ámbitos, ya que tou obedez a un mesmu gran designiu divinu.
Calvino respuende-y conminándolu a lleer el so propiu llibru "Instituio religionis Christianae", asoleyáu en 1536. Servet leyólu faciendo anotaciones mui crítiques nos márxenes del llibru, unviándo-y la copia correxida, lu que nun prestó ren al reformador, quien avisó que si Servet diba a Xinebra "nun saldría vivu d'ella".
Finalmente, el llibru de Servet ye asoleyáu, magar que anónimanete, a escomienzos de 1553, de nuevu con gran revuelu. Un calvinista de Xinebra escribe a un collaciu católicu revellándo-y que'l autor del llibru yel' hereze Miguel Servet, clandestín baxu la falsa identidá de Villeneuve. Sospéchase que tras esta denuncia pue tar el propiu Calvino, quien tuviera acesu al testu gracies al propiu Servet. L'Inquisición de Lyon recibe parte de la correspondencia ente dambos, tras lo cual Servet ye deteníu, interrogáu y encarceláu en Vienne. El 7 d'abril, per embargu, llogra fuxir y el 17 de xunu ye sentenciau a "muorte in absentia", siendo quemau n'efixie.
Posiblemente mientres diba haza Italia, por della razón Servet acaba faciendo una parada en Xinebra, ú foi reconocíu na ilesa ú predicaba'l propiu Calvino (13 d'agostu). Dempués de ser deteníu y xulgáu por herexe (pol so negazu de la Trinidá y pola so defensa del bautismu na edá adulta), foi condergáu a morrer na foguera (26 d'ochobre de 1553). El día siguiente, 27 d'ochobre de 1553, Miguel Servet morre na foguera.
Independientemente de l'importancia de los sos alcuentros fisiolóxicos o de la so llabor comu polemista relixosu, la figura de Miguel Servet diferénciase comu mártir de la llibertá de pensamientu y d'espresión de les idees, seyen cuales seyen éstes, n'abiertu desafíu con tou aquelli que les quiera españar. Les Ileses Unitaries ven a Servet comu'l so pioneru y el primer mártir.
Isidro Fernández Rozada
Isidro Fernández Rozada (Blimea, Asturies, 26 d'avientu de 1943) ye un políticu asturianu. Foi miembru fundador del Partido Popular n'Asturies y el so presidente dende 1982 hasta 1999. Foi senador ente'l 30 de setiembre de 1983 y el 30 de xunetu de 1999. Anguaño ye diputáu nacional.
Seloriu
Seloriu ye una parroquia del conceyu de Villaviciosa. Alcuéntrase a 8 km de la capital.
Llimita al oesta cola Ría de Villaviciosa, al norte col Cantábricu y al este col conceyu de Colunga. Son famosos los sos horros y la playa de Rodiles.
I Edición de los Oscars
La I Edición de los Óscars celebróse'l 16 de mayu de 1929, nel Blossom Room del Hollywood Roosevelt, Los Anxeles, California. Los presentadores fueron Douglas Fairbanks y William C. de Mille.
Solo podíen tar nominaes les películes que s'estrenaran ente'l 1 d'agostu de 1927 y el 1 d'agostu de 1928.
Los ganadores de les categoríes anunciáronse tres meses primero de la gala. Tolos nominaos recibieron un certificáu honoríficu.
-"The Last Command"
-"The Racket"
-"The Seventh Heaven"
-"The Way of all Flesh"
-Wings
-"Richard Barthelmess (The Noose & The Patent Leather Kid)"
-Emil Jannings (The Last Command)
-"Louise Dresser (A Ship Comes In)"
-Janet Gaynor (The Seventh Heaven)
-"Gloria Swanson (Sadie Thompson)"
-Lewis Milestone (Two Arabian Knights)
-"Ted Wilde" (Speedy)
-"Herbert Brenon (Sorrell and Son)"
-Frank Borzage (The Seventh Heaven)
-"King Vidor (The Crowd)"
-"Lajos Biró (The Last Command)"
-Ben Hecht (Underworld)
-"Alfred A. Cohn (The Jazz Singer)"
-"Anthony Coldeway (Glorious Betsy)"
-Benjamin Glazer (The Seventh Heaven)
-"Gerald C. Duffy (The Private Life of Helen of Troy)"
- Joseph Farnham y George Marion Jr.
-"George Barnes (The Devil Dancer)"
-"George Barnes (The Magic Flame)"
-"George Barnes (Sadie Thompson)"
-Charles Rosher, Karl Struss (Sunrise: A Song of Two Humans)
-William Cameron Menzies (The Dove, Tempest)
-"Rochus Gliese (Sunrise: A Song of Two Humans)"
-"Harry Oliver (The Seventh Heaven)"
-"Ralph Hammeras"
-"Nugent Slaughter"
-Roy Pomeroy (Wings)
-Charles Chaplin
-The Jazz Singer (El Cantor de Jazz)
Arte asturianu
El prerrománicu asturianu ye un arte englobáu dientro'l prerrománicu y que s'asitia nel Principáu d'Asturies, nel norte la Península Ibérica, llibre de la ocupación musulmana al final del sieglu VIII.
Anque sucesor del estilu visigodu, nun pue dicise que l'asturianu seya heriede lexítimu suyu, pos nun conserva sinón accidentamente dellos elementos principales como ye l'arcu en ferradura y si bien al principiu debió ser una imitación perprobe del mentáu arte, mui aina manifiéstase con nuevos y orixinales elementos importaos de Oriente o de Lombardía que lu reaicen y lu denuncien como precursor del románicu.
Cola cayida del Imperiu Romanu y l'arribada de los pueblos del norte, puxaron n'Europa dellos reinos que se desendolcarán con desiguao capacidá de dominiu, pervivencia o evolución cultural. Paralelu al so grau de poder ye'l de la so produción artística, en cantidá y sobre too en calidá, asina dientru de lo que llamamos arte prerrománicu tenemos l'estilu carolinxu de los francos y el lombardu n'Italia.
Na Península Ibérica alcontramos un arte visigodu, promovíu pola monarquía visigoda, un arte mozárabe, fechu polos critianos que tuvieron en tierres musulmanes y un arte asturianu xuníu a la monarquía asturiana.
El calificativu d'asturianu vien dau por Xovellanos nel sieglu XVIII y constitúi el primer estilu internacional de la Península dende la desapaición del Imperiu Romanu, ya que nél alcuéntrase delles influencies, frutu de les rellaciones diplomátiques y comerciales de la monarquía asturiana.
Xeográficamente concéntrase nel pequeñu territoriu d'Asturies, n'especial nes fasteres central y oriental, zones xuníes al hábitat de la monarquía. Anque nel so momentu hebo ramificaciones hacia Galicia (Santiago de Compostela) y Llión, nun mos llegaron nenguna.
Nel aspeutu históricu, el reinu asturianu naz cola Conquista cristiana y consolídase como nucleu de resistencia escontra l'islam nel primer cachu del sieglu VIII. La monarquía asturiana xunió la construción d'ilesies, espresamente prohibíu polos musulmanes, arriendes de palacios, hospitales, fontes, etc..., como reafirmacón, especialmente a midida que puxaben les sos rellaciones internacionales y, poro, el so encontu políticu. Non obstante aínda güei resulta sorprendente qu'un reinu tan pequeñu, nuna rexón tan apartada, pudiera llevar a cabu un programa constructivu tan ambiciosu y con idees tan novedoses.
Les carauterístiques que lu identifiquen son:
El prerrománicu asturianu ufre les dos menes que ya notáronse distintes nel estilu visigodu, pero que nel asturianu precísense entá más: el tipu llatín y el tipu bizantín. Ún y otru almiten columnes y pilastres y tamién semicolumnes adosaes a la muria y trabaes con arcos, formando asina la muria compuesta y preludiando el pilar compuestu de la arquiteutura románica que aparez ya completu en la arquteutura mozárabe del sieglu X. En dambos tipos atópense arcu de mediu puntu y arcu peraltáu pero non d'arcu de ferradura sinón por esceición sacante los alximez y arcos tamién de descarga nes muries y contrafuertes o estribos esteriores. En ún y n'otru adíquense canceles de piedra ornamentada nel ingresu del ábside, capiteles daqué hestoriaos y que se separten de la isea clásica, ventanes aximezaes y con ornamentacion de piedra calada, pequeños rosetones, ornamentos de tosques figures, de tallos serpenteaos, de rosetoncillos variaos, de cables y trenzaos y otres llabores del estilu visigodu.
Según esto separtaremos esti arte en varies etapes:
De la cultura romana garró'l modelu de planta basilical, téuniques d'aparexu, l'usu de les bóvedes, aros de descarga, les pintures murales, de la cultural oriental (Bizanciu, Siria, Persia), programes decorativos, formes de capiteles, modelos pa los complexos palaciales.
L'arte visigodu nun tuvo un pesu señaláu nel asturianu, pero pue apreciase la so influencia nel xuegu de volúmenes al esterior de los edificios y, xuntamente col arte llombardu, na orfebrería.
Les rellaciones col Imperiu Carolinxu amosaron ellementos como los aros peraltaos o conceutos como el de divinidá, realiza aplicáu a la cadarma de les ilesies. L'influyencia mozárabe dexose apebidar vieyamente, dándose nel usu d'elementos constructivos y decorativos como l'aru de ferradura, l'alfiz, l'almena escanada...
La ilesia la Vera Cruz, en Cangues d'Onís, orixinariamente construida enrriba un dolmen prehestóricu, y reconstruyía tres l'esfaimientu que sufrió na guerra civil.
La ilesia San Xuan, en Santillanes de Pravia, edificada por orde del Rei Silu. Nesta apaecen práuticamente tolos ellementos del prerrománicu asturianu, anque n'esencia sigue a lo visigodu.
Falamos equí de la dómina comprendida ente 791 y 842, reináu d'Alfonsu II d'Asturies , quien intentó emular Toledo, dende la so capital, Uviéu. Nes ilesies vieyes d'Asturies constitúise pola adopción de planta basilical con tres naves polo común colos sos ábsides cuadraos y la so ventana en ca uno. Cúbrense estos con bóveda de cañón y les naves con armadura de maera.
Esti rei construye la Cámara Santa d'Uviéu. Ye un pequeñu edificiu de dos plantes, la segunda, l'oratoriu, reformada cuando s'amestó la bóveda de cañón, y la primera abovedada, destinada a guardar reliquies. Tamién se construyó la cripta de Santa Leocadia.
Tamién fizo construir cerca la capital, la ilesia de San Xulián de los Praos, o de Santullanu, templu espaciosu que presenta nidiamente definíos los carauteres propios d'esti estilu. Tien planta basilical de tres naves, separtaes per pilares cuadraos qu'aguanten arcos de mediu puntu y presenta un transeptu con un remarcáu alzáu. L'inconostasiu, que separta la parte reservada'l cleru, del restu del templu, presenta una remarcable aldéu con un arcu triunfal. Solliña d'esti templu la so grandiosidá y la so orixinalidá que s'aparta de modelos visigodos. Pero ensin dulda, lo que más atrae d'esti templu ye la so decoración pictórica, con pintures al frescu en tres cuerpos superpuestos, anricóniques, con decoración arquiteutónica, de claru influxu romanu. Trataríase más bien d'un templu monásticu y non palatinu, si bien reservábase pal rei una tribuna nel transptu.
Obres del periodu puen contemplase amueses como la Cámara Santa, o lo que queda d'ella, que ye una de les obres más destacaes y la Ilesia de San Xulián de los Praos
Esta etapa ye la del rei Ramiru I, dende l'añu 842 al 850, ye'l periodu culminante del arte asturianu, delles teoríes baraxáronse pa desplicar la gran orixinalidá de les obres d'esta dómina, amás de tan curtia, denguna les teoríes ye definitiva, poro óptase por una conxunción de varies: madurez de los talleres asturianos que trabayaren la dómina anterior, la llegada d'un maestru, apelláu a vegaes "maestru del Narancu" cuando nin siquier sabemos si esistió nin d'ú procedía, que conocería bien l'oficiu y l'arte d'Oriente y Occidente, y la voluntá el Rei qu'impuso estes construcciones col sofitu la ilesia.
Son munches les novedaes qu'apaecen nesta dómina: nos materiales, pásase a utilizar sillares de bon corte pa les muries y piedra toba pa les bóvedes. Xeneralízase l'usu la bóveda y con ella sistemes de refuerzu como los aros faxones o perpiaños, que sirven tamién como articulación d'espacios, precedentes del Románicu; los contrafuertes, que foron multiplicaos de tal miente que más qu'estructurales yeren decorativos, nun ye estraño qu'esto asoceda n'edificios carolinxos tamién; les arqueríes ciegues y los sistemes de contrarrestu de bóvedes, alternando les paraleles y les perpendiculares, con antecedentes nes basíliques romanes. Les bóvedes amás escomencipien un de la verticalidá que llegará a algamar una proporción 3:1, proporción que nun se repetirá fasta'l góticu.
Introdúcense les columnes de fuste fasciculáu, en dos o cuatru fascículos, sogueaos en sen helicoidal. En cuantu a los capiteles, caltiense l'usu el corintiu barbarizáu, pero apaecen agora los troncopiramidales, d'orixe bizantín, facetaos. Impónense los aros peraltaos, usaos en Bizanciu y nel mundiu carolinxu, y nel sistema d'iluminación tamién hai un elementu nueu: el rosetón caláu, antecedente los rosetones góticos, y dalgunos románicos, nel mundu clásicu hebo óculos pero non rosetones de mou que l'orixe ye inciertu.
La decoración escultórica nesta dómina faise enforma importante y rica, apaez la figura humana y animal, que nun lo fizo enantes nin lo fadrá dempués, nos capiteles, faxes, medallones etc. les estríes y sogueaos adornen fustes, contrafuertes, rosques d'aros... Los modelos acusen procedencia oriental: Siria, Persia..., especialmente en cuantu al bestariu y animanes fantásticu y a la vez que recuerden al arte irlandés, nesti casu les figures humanes tamién recuerden a los relieves irlandeses. Estos modelos llegaríen al traviés de teles, platos, oxetos metálicos... o d'artistes viaxeros.
Cantautor
El cantautor ye un artista que polo xeneral, suel escribir ya interpretar la lletra y música de los sos cancios, nos que suel incluyir temátiques sociales, polítiques y filosófiques. 
Durante un tiempu nomose a esti tipu de música como canción protesta, anguaño'l términu alcuéntrase menos cargáu de connotaciones crítiques o vindicatives qu' enantes y pue abordar cuasi que cualesquier tipu de temática.
Cántabros
El pueblu cántabru (en llatín "cantăber") foi un pueblu prerromanu qu'habitaba nel norte la península Ibérica, nun territoriu más estensu que la comunidá autónoma de Cantabria actual. La so capital alcontrábase n'Amaya, güei na provincia de Burgos (ver mapa).
Tiénense noticies de delles tribus o clanes, como puen ser los salaenos, orgenomescos, avariginios, blendios y coniscos nel llitoral, y cadinienses, concanos, plentusios, tamáricos y morecanos nel interior.
La primer mención histórica documentada sobre esti pueblu proporciónanosla Catón el Vieyu na so obra "Los Oríxenes", de la que se caltienen dellos retayos. Nún d'ellos fala de la campaña que'l propiu Catón fixo pela península Ibérica cuando yera cónsul nel añu 195 e.C. Diz: «"...fluvium Hiberum: is oritur ex Cantabris, magnus atque pulcher, pisculentus"»: «El rigu Ebru: naz en tierra de Cántabros, grande y formosu, abondosu en pexes».
Esti tipu de referencies amuésanos yá a los cántabros como una unidá social conocida nel sieglu III e.C, lo que premitiría datar la so xénesis ente finales de la Edá de Bronce y entamos de la Edá de Fierro. Darréu d'esi escritu de Catón les menciones d'historiadores, xeógrafos griegos y llatinos son abondes, sobremanera demientres la so resistencia nes Guerres Cántabres escontra Roma.
Aportáronmos dellos testos que describen a esti pueblu, como'l versu del poeta Horaciu: «"Cantabrum indoctum iuga ferre nostra"», que significa «El cántabru, non aprendíu a portar el nuesu xugu», o l'estractu del xeógrafu romanu Estrabón:
Nos xacimientos arqueolóxicos cantábricos afáyense, sobre un substratu neolíticu matriarcal, elementos de poblaciones indoeuropees previes a les céltiques. Estes poblaciones provendríen de la rexón del Danubiu y la cultura funeraria de Campos d'Urnes de la Edá del Bronce p'asentase dempués, nel segundu mileniu enantes de Cristu, en tornu al altu Ebru.
Tanto los xentilicios emplegaos por delles tribus o clanes cántabros — en particular el de los orgenomescos, asina como los cultos equinos, son asemeyaos a los de los sármates y moesios, Mekhi o micénicos. Estos últimos, de llingua indo-europea tamién, provendríen de les rexones al norte del Danubiu y emigraron a llugares mui remotos calteniendo los sos nomes orixinales o variantes, según James P. Mallory . Estudios xenéticos de la población actual, deteuten nos xenes masculinos un porcentaxe sinificante con filiacion al haplogurupu E3b, que n'Europa ye mayoritariu en poblaciones contemporánies del ámbitu del Mar Exéu, Macedonia, Bulgaria, Albania y l'antigua Tracia. Esti elementu xenéticu pudo aportar tamién a Cantabria coles colonies de romanos o dientro de les confederaciones de vándalos, alanos y godos.
El clan dominante na estaya más rica y d'accesu a los pasos d'altura, los plentusios, ta arreyáu cola cultura posterior de La Tène, propiamente céltica y proveniente del baxu Rhin. Blenden (=rescamplar, rellumar, cegar, resplandeciente) ye entá un distritu de Xermania na ancestral estaya «belga». Pudiera ser de les primeres tribus escorripiaes por tribus xermanes con anterioridá al 300 e.C. decataríase yá d'esto nel alborecer de los estudios célticos. Estos son, quiciabes, paecíos n'etimoloxía y identidá a los Pelendones celtibéricos ente los ríos Ebru y Dueru.
Concanos, coniscos, salaenos y otros pueblos pudieron ser relegaos a estayes menos favoratibles, dientro la comunidá tribal al paecer representar grupos célticos del Hallstatt pre-britónicu o xentilidaes matriarcales paleolíticos afines a los vascos como sorraya Joaquín González Echegaray.
II Edición de los Oscars
La segunda edición de los Óscars celebrose'l 3 d'abril de 1930 nel Cocoanut Grove, Ambassador Hotel, Los Anxeles, California, USA
Les películes nominaes debien tar estrenaes ente'l 2 d'agostu de 1928 y el 31 de xunetu de 1929.
Nun había nominaos oficiales.
El Presentador foi'l mesmu que na edición anterior: William C. de Mille.
-"Alibi"
-The Broadway Melody
-"The Hollywood Revue of 1929"
-"In Old Arizona"
-"The Patriot"
-Warner Baxter por In Old Arizona
-"George Bancroft por Thunderbolt"
-"Chester Morris por Alibi"
-"Paul Muni por The Valiant"
-"Lewis Stone por The Patriot"
-"Ruth Chatterton por Madame X"
-"Betty Compson por The Barker"
-"Jeanne Eagles por The Letter"
-"Corinne Griffith por The Divine Lady"
-"Bessie Love por The Broadway Melody"
-Mary Pickford por Coquette
-"Lionel Barrymore por Madame X"
-"Harry Beaumont" por The Broadway Melody"
-"Irving Cummings por In Old Arizona"
-Frank Lloyd por The Divine Lady
-"Ernst Lubitsch por The Patriot"
-"Tom Barry por In Old Arizona y The Valiant"
-"Elliot J. Clawson por The Cop; The Leatherneck; Sal of Singapore; Skyscraper;"
-Hanns Kräly por The Patriot
-"Josephine Lovett por Our Dancing Daughter"
-"Bess Meredith por A Woman of Affairs y Wonder of Women"
-"George Barnes por Our Dancing Daughter"
-Clyde de Vinna por White Shadows in the South Seas
-"Arthur Edeson por In Old Arizone"
-"Ernest Palmer por Street Angel y 4 Devils"
-"John F. Seitz por The Divine Lady"
-"Hans Dreider por The Patrior"
-Cedric Gibbons por The Bridge of San Luis Rey
-"Mitchell Leisen por Dynamite"
-"William Cameron Menzies por Alibi y The Awakening"
-"Harry Oliver por Street Angel"
III Edición de los Oscars
La tercera edición de los Óscars celebróse'l 5 de payares de 1930 nel Fiesta Room del Ambassador Hotel Los Angeles, California, USA
Les películes nominaes debíen tar estrenaes entre'l 1 d'agostu de 1929 y el 31 de xunetu de 1930.
Thomas A. Edison fizo un discursu dempués de la cena.
El Presentador foi Conrad Nagel.
-All Quiet in the Western Front
-"The Big House
-"Disraeli"
-"The Divorcee"
-"The Love Parade"
-George Arliss por Disraeli y The Green Goddess
-"Wallace Beery por The Big House"
-"Maurice Chevalier por The Big Pond y The Love Parade"
-"Ronald Colman por Bulldog Drummond"
-"Lawrence Tibbett por The Rogue Song"
-"Nancy Carroll por The Devil's Holiday"
-"Ruth Chatterton por Sarah and Son"
-"Greta Garbo por Anna Christie y Romance"
-Norma Shearer por The Divorcee y Their Own Desire
-"Gloria Swanson por The Trespasser"
-"Clarence Brown por Anna Christie y Romace"
-"Ernst Lubitsch" por The Love Parade"
-Lewis Milestone por All Quiet in the Western Front
-"King Vidor por Hallelujah"
-"Robert Z. Leonard por The Divorcee"
-"All Quiet in the Western Front (George Abbot, Maxwell Anderson y De Andrews)
-The Big House (Frances Marion)
-"Disraeli (Julien Josephson)"
-"The Divorcee (John Meehan)"
-"Street of Chance (Howard Estabrook)"
-"All Quiet in the Western Front (Arthur Edeson)"
-"Anna Christie (William H. Daniels)"
-"Hell's Angels (Tony Gaudio y Harry Perry)"
-"The Love Parade (Victor Milner)"
-With Byrd at the South Pole (Joseph T. Ruker y Willard Van der Veer)
-"Bulldog Drummond (William Cameron Menzies)"
-The King of Jazz (Herman Rosse)
-"The Love Parade (Hans Dreier)"
-"Sally (Jack Okey)"
-"The Vagabond King (Hans Dreier)"
-The Big House (Douglas Shearer)
-"The Case of Sergeant Grischa (John E. Tribby)
-"The Love Parade (Franklin Hansen)"
-"Raffles (Óscar Lagerstrom)
-"The Song of the Flame (George Groves)"
Solsticiu
Solsticiu ye un términu astronómicu rellacionáu cola posición del Sol nel ecuador celeste. El nome provién del llatín "solstitium" (""sol sistere"" o sol quietu). 
Los solsticios son aquellos intres del añu nos que'l sol algama la so posición cimera meridional o boreal. Nel solsticiu de branu del Hemisferiu Norte, el Sol algama el cénit al meudía sobro'l Trópicu de Cáncer y nel solsticiu d'hibiernu algama el cénit al meudía sobro'l Trópicu de Capricorniu. Les feches del solsticiu d'hibiernu y del solsticiu de branu tan camudaes en dambos hemisferios. 
En tolo llargo l'añu, l'allugamientu del Sol (adicáu dende la Tierra), sofre un movimientu de Norte a Sur. Los solsticios son los intres del añu nos que la posición del Sol sobro la esfera celeste algama les sos posiciones más boreales (declinación másima norte +23º 27') o australes (declinación másima sur -23º 27'). 
La esistencia de los solsticios débese al enclín axal del exe de la Tierra.
Nos solsticios, la llonxitú del día y l'altor del Sol a meudía son máximos (nel solsticiu de branu) y mínimos (nel solsticiu d'hibiernu), en comparanza con cualisquier otru día del añu. Na mayoría de les cultures antigües, cellébrense fiestes memoratibles de los solsticios.
Les feches de los solsticios son idéntiques al pasu astronómicu de la primavera al branu y de la seronda al hibiernu.
Nel solsticiu, la llonxitú del día y l'altor del Sol al meudía son másimes o mínimes en tol añu.
N'Europa, ante'l venimientu de los solsticios, y dende tiempos prerromanos, ficiéronse y entá se faen delles cellebraciones con calter ritual amburando fogueres.
Nel solsticiu de Xunu, (branu nel Hemisferiu Norte), son renomaes les fogueres per San Xuan, que magar que son anteriores al cristianismu, cellébrense con esi nome.
Nel solsticiu d'Avientu (hibiernu nel hemisferiu norte) cellébrase la torna del Sol, n'especial nes cultures romanes y celtes: andando d'esta fecha, los díes entamen a allargase, y esto rellacionábase col trunfu del Sol sobro les solombres, fechu que festexábase amburando fogueres. Postreramente la Ilesia Católica decidió afitar nesa fecha la Nadal de Xesucristu, dándo-y calter simbólicu del reñacer de la esperanza y la lluz nel mundu.
Enclín axal
N'Astronomía, nómase Enclín Axal o oblicuidá de la eclíptica (tamién davezu, como "Oblicuidá" cenciellamente) al enclín que presenta l'exe de rotación de la Tierra respeutu a la normal del planu de la Eclíptica. Tamién ye l'ángulu que formen el planu del Ecuador terrestre col planu de la Eclíptica.
El so valir ye de 23,5º, magar que nun ye costante debío al movimientu terrestre de Nutación. Foi midíu per primer vegada por Eratóstenes. Debíu a esti enclín, prodúcensen les estaciones
Dambos planos, del Ecuador y la Eclíptica, táyense nel Puntu Aries. Cuando'l Sol ta ehí produzse l'entamu de la primavera nel Hemisferiu Norte y l'aniciu de la seronda nel Hemisferiu Sur.
Pal restu los planetes, l'ángulu que formen el planu del ecuador y el planu de la órbita nómase enclín axal (del exe) y ye'l responsable de les estaciones en talos planetes. 
El casu más notable ye Marte aú l'enclín (25,19º) ye abondo asemeyáu al de la Tierra, y como l'añu ye'l doble de llargo fai estaciones el dobre de llargues que na Tierra. El tayu dambos planos siñala'l "Puntu Vernal" del planeta o l'entamu de la primavera nel Hemisferiu Norte Marcianu. Titán tamién parez tener estaciones.
Trópicu
Trópicu provién del llatín "tropĭcus", y ésti del griegu "τροπικός" que significa "que xira". 
La esistencia de paralelos, asína como de meridianos, vien dao pola necesidad d'allugar un puntu concretu na superficie terrestres, dándo-y les coordenaes de llatitú y llonxitú. (ex. 34º17'N, 5º38'W).
Los paralelos son les interseiciones producíes sobro la esfera terrestre por unos planos imaxinarios, paralelos ente sí, y al empar perpendiculares al exe de xiru de la Tierra. Sobre ellos mídise la llatitú, que puede pandiar ente los 90ºN y los 90ºS.
La Tierra fai el so movimientu de traslación, faciendo una órbita elíptica alrodiu del Sol;; esta órbita discuerre respeutu a un planu qu'al empar pasa pel centru del Sol. Ésti planu conozse como planu de la Eclíptica. Como l'exe de xiru de la Tierra nun ye perpendicular al planu de la eclíptica, la interseición d'esti planu cola esfera nun concasa con un planu paralelu.
La llatitú másima a la qu'esti planu taya a la esfera terrestre ye de 23º27'N y 23º27'S; polo que los Paralelos que pasen per estes Llatitudes tienen una relevancia especial y conózseyos como Trópicu de Cáncer (nel Hemisferiu Norte) y Trópicu de Capricornio (nel Hemisferiu Sur).
La rexón comprendida ente los dos trópicos nómasese estaya tropical; dende el puntu de vista bioxeográficu, los trópicos pueden estendese más allá de los paralelos de Cáncer y Capricorniu, 
Paralelu
Nómase paralelu al círculu formáu pola interseición de la esfera terrestre con un planu imaxinariu perpendicular al exe de rotación de la Tierra. Sobre los paralelos, y partiendo del meridianu que se toma como orixe, el Meridianu de Greenwich, mídise la llonxitú (arcu de circunferencia espresáu en graos sexagesimales), que pue ser Este u Oeste, en función del sen de la midida de la mesma. A desemeyanza de los meridianos, los paralelos nun son circunferencies másimes, (namái L'Ecuador), ya que nun contienen el centru de la Tierra. 
L'ángulu formáu por un paralelu y la llinia ecuatorial nómase llatitú, que discrimina ente llatitú Norte y llatitú Sur, sigún l'hemisferiu. Xunto a los meridianos, formen el sistema de coordenaes xeográfiques basáu en llatitú y llonxitú.
Hai cincu paralelos que se correspuenden con una posición concreta de la Tierra na so órbita alrodiu del Sol, y que tienen un nome particular:
El llapsu metantu el cual el Sol ye visible, pandea a lo llargo del añu y de la llatitú, algamando los sos valores estremos nes rexones polares.
Bermeyu
El bermeyu, colloráu o encarnáu ye una de les colores primaries. Amestándolu colos otros dos, el mariellu y l'azul orixinen tolos demas colores.
Llinia ecuatorial
L'Ecuador ye'l planu perpendicular al exe de rotación d'un planeta y que pasa pel so centru. L'ecuador dixebra la superficie del planeta en dos partes, l'Hemisferiu Norte y l'Hemisferiu Sur. La llatitú del ecuador ye, por definición, de 0º. El planu del ecuador taya la superficie del planeta nuna llinia imaxinaria allugada a la metá esauta de los Polos. 
L'Ecuador de la Tierra tien 40.075,004 km. 
Atenes
Atenes (en griegu Αθήνα, "Athína") ye la capital de Grecia y anguaño la ciudá más importante del país. Esta céllebre ciudá foi berciu d'una de les primeres democracies formales de les que se tien costancia y caltién dellos restos arqueolóxicos enforma importantes, ente ellos el Partenón na Acrópolis y la Torre de los Vientos.
La etimoloxía del nome nun tá afitada. El nome en griegu antigu ye Ἀθῆναι, una mena plural. Puede ser el plural mayestáticu de la diosa Atenea, proteutora de la ciudá, que tomare'l nome nel so honor; pero tamién ye dable que la diosa tomare'l nome de la ciudá y non a la inversa, y entós la forma plural debiérase a que n'orixe, Atenes fora un greyu de pueblinos que finaron por esfundise nuna ciudá. El nome "Athina", del griegu demóticu, foi afitáu oficialmente nos años 70.
Atenes foi la principal ciudá estáu de Grecia demientres el periodu más rellumante de la civilización griega. Cerca los años 500 e.C. y 323 e.C. foi el mayor centru cultural ya inteleutual del mundu, y foi l'orixe d'abondes idees, llogros y práutiques de la civilización occidental, ente ellos el conceutu de democracia. El valtu sofríu escontra Esparta nel añu 431 e.C., el xorrecimientu de Macedonia na postrera dómina helenística y caberamente la conquista Romana foron amenorgando poder y prestixu a Atenes. La fin de la dómina clásica allúgase nel añu 529, col pieslle de les escueles de filosofía.
Demientres l'imperiu Bizantín, asocedió qu'Atenes cayó nún ablayu más fonderu, amenorgándose a una ciudá de provincies, metantu el centru de poder y cultura Bizantino nel territoriu griegu treslladábase a Mistra. Sicasí, metantu el periodu de los sieglos XI-XIII la ciudá caltuvo una dómina de rellumu que quedó espeyáu en delles ilesies, cenobios (monasterios), fortaleces y monumentos mediuvales que pueden vesitase anguaño. Ente los sieglos XIII a XV la ciudá camudó de manes delles vegaes, ente los griegos (bizantinos) y los caballeros franceses ya italianos, qu'establecieren un ducáu n'Atenes; Aragoneses y Sicilianos tamién ocuparen la ciudá en dellos intres. Caberamente, en 1456 foi conquistada pol Imperiu Otomán.
Nos sieglos vinientes la población embrivió enforma, quedando Atenes apoquecía a un pueblu de 5000 habitantes nel peor intre. Sofrió un ataque venecianu en 1687 (el bombardéu venecianu del xeneral Morossini foi el responsable del españíu d'ún polvorín turcu que desanició el Partenón) y un retruque turcu al añu dempués. Tres la guerra de la Independencia Griega (1821 - 1829), Atenes pasó a formar parte del nuéu Estáu Griegu, y foi nomada capital del Grecia el 18 de Setiembre del 1834.
Dende la criación del Estáu griegu modernu, Atenes nun dexó de medrar en pesu económicu, influyencia política y población. Demientres el reináu del Rei Otón costruyéronse abondos edificios públicos y planificose el xorrecimientu de la ciudá. Tres el 
desastre de Asia Menor en 1921, más d'ún millón de refuxaos griegos vinientes de Turquía foros acoyíos nel país, la mayor parte d'ellos treslladaos a Atenes, lo que finó nún xorrecimientu descomanáu ya barullosu. La viniente marexada inmigratoria prodúxose tres la Segunda Guerra Mundial. Atenes foi ocupada poles fuercies alemanes, nel intre nel que la población de munches estayes rurales ya islles treslladárense a la capital.Hebo, otra vegada, un xorrecimientu entaináu y caóticu, que tá nel orixe de los grandes problemes de tráficu y contaminación que sofita la ciudá. Les grandes obres d'infraestructura feches dende l'ingresu de Grecia na Xunión Europea, especialmente pa la igua de los Xuegos Olímpicos de 2004, paliaron parcialmente estes torgues y meyoraron la calidá de vida n'Atenes. Anguaño la ciudá ye'l centru políticu, económicu y cultural de Grecia, y destín turísticu d'abonda emportancia internacional.
Elleiciones parlamentaries escoceses de 2007
Les eleiciones parllamentaries escoceses de 2007 son les terceres eleiciones xenerales del Parllamentu escocés dende la so refundación en 1999. Les votaciones desendolcáronse'l xueves 3 de mayu 2007, dos díes dempués del tricentenariu de l'Acta de xunidá qu'unifica Escocia ya Inglaterra en 1707.
Foron éstes unes eleiciones mui esperaes por mor de les encuestes favoratibles al Partíu nacional escocés (Scottish National Party) y el proyeutu de dixebra que representa un aspeutu central nel so programa. Les eleiciones a conceyu tovieron llugar el mesmu día. Dempués de dellos problemes importantes col sistema de votu lleutrónicu, diéron-y la victoria al Partíu Nacional Escocés, con un escañu más que'l Partíu llaborista.
Jack McConnell, como Primer Ministru, implicóse nes eleiciones con una pequeña mayoría de 5 escaños fecha por mor d'una coalición de diputaos del Partíu llaborista y del partíu de los Demócrates lliberales. Les cuestiones principales na campaña foron la National Health Service (Sanidá), l'enseñu, la reforma de la "council tax", les pensiones, l'Union y la independencia, y l'enanchamientu de los poderes del Parllamentu escocés. Dellos partíos suxirieron tamién pasar el llímite d'edá de 16 a 18 años pa dexar la escuela y aumentar la edá mínima pa mercar tabacu.
Na mañana del 4 de mayu, los resultaos de les eleiciones inda taben paralizaos polos problemes del nuevu sistema de votu lleutrónicu. Confirmóse a la fin na tardi d'esi mesmu día que'l Partíu Nacional Escocés yera'l ganador de les eleiciones con namái qu'un escañu de diferencia. La comisión elleutoral comprometióse a investigar les 100.000 papeletes refugaes.
Los analistes preveíen que'l Partíu Nacional Escocés habría pautar colos Demócrates Lliberales si quier facer una coalición. Esto causaría-yos un problema a los nacionalistes, tres de que los lliberales confirmaren nun tener la intención de sofitar el proyeutu d'independencia y, por mor d'ello, la llexislación ñecesaria pa entamar un procesu plebiscitariu. Entrevese tamién una alianza colos verdes, que son, como'l PNE, un partíu progresista ya independentista.
Elleiciones presidenciales
Nes más de les repúbliques, una eleición presidencial, ta organizada con una periodicidá definida y tien por oxetu designar l'home o muyer que va desendolcar la función de Xefe d'Estáu per esi periodu dau.
La duración del mandatu varía d'un país a otru: 4 años nos Estaos Xuníos, 5 en Francia, 6 en Méxicu, 7 n'Italia.
Hai dos modos d'escrutiniu principales:
En dellos países onde la función presidencial nun ye más qu'honorífica, n'Israel por exemplu, ye'l primer ministru'l que s'escueye en sufraxu direutu.
Xuegos Olímpicos
Los Xuegos Olímpicos son los eventos multideportivos más importantes del mundu. Fáense cada cuatro años nes sos dos modalidaes: Xuegos Olímpicos de Branu y Xuegos Olímpicos d'Iviernu, con dos años d'intercalación. 
Los xuegos orixinales remóntense al añu 776 e.C., cuando los antiguos griegos entamaron a celebralos na ciudá d'Olimpia, fasta l'añu 393 dC. Nel añu 1896 la idea foi retomada pol noble francés Pierre Frédy, Barón de Coubertin, dando orixe a la dómina de los Xuegos Olímpicos Modernos, na capital griega d'Atenes. 
Davezu nómase a los Xuegos tamién como Olimpiaes, pero esto ye un equívocu. Olimpiada yera'l nome que recibía'l periodu de cuatro años ente unos Xuegos Olímpicos y los vinientes.
Los Xuegos Olímpicos de Branu celébrense cada cuatro años dende 1896, coles esceiciones de 1916, 1940 y 1944, pola mor de la Primera y Segunda Guerra Mundial. Grecia y Australia son los únicos países qu'asistieron a tolos Xuegos disputaos.
Los Xuegos Olímpicos d'Iviernu celebráronse per primera vegada en 1924. Magar que nun entamu nun se ficieron como parte de los Xuegos Olímpicos, el Comité Olímpicu Internacional declarólos oficiales en 1925. Inicialmente celebrábense nel mesmu añu que los de branu, pero dende 1994 dambos eventos celébrense con dos años de desfase.
Mercuriu
La pallabra Mercuriu pue referise a:
Mercuriu (elementu)
El mercuriu o azogue ye un elementu químicu de númberu atómicu 80 y símbolu Hg allugáu nel grupu 12 de la tabla periódica. El so nome y abreviatura procede d'hidrargirio güei en desavezu, y qu'al empar vien del llatín "hidrargirium" y d"'hydrargyrus", del griegu "hydrargyros" ("hydros" = agua y "argyros" = plata).
Ye un metal pesáu plateáu qu'a temperatura ambiente ye un llíquido inodoru. Ye un mal conductor de la calor comparáu con otros metales, anque nun ye mal conductor de la lletricidá. Aléase fácilmente con munchos otros metales como l'oru o la plata produciendo amalgames, sacante col fierro. Ye insoluble n'agua y soluble n'ácidu nítricu. Cuando aumenta la so temperatura produz vapores tóxicos y corrosivos, más pesaos que l'aire. Ye dañible por inhalación, inxestión y contautu. Productu mui irritante pala piel, güeyos y víes respiratories. Ye incompatible col ácidu nítricu concentráu, l'acetilenu, l'almoniacu, el cloru y los metales.
Sietestrellu
El Sietestrellu o Osa Mayor ("Ursa Major") ye una constelación visible demientres tol añu nel hemisferiu Norte. Ente los aficionaos conózse-y tamién pol nome de Carriellón pol aspeutu que tien de xarré antiguu, magar que tien dellos nomes más, ente ellos el de "Carriquín del rei", o tamién "Osa" que foi l'aspeutu que-yos paeció más asemeyáu a los antiguos griegos.
Les 7 estrelles que formen la constelación son:
D'ente elles, hai de solliñar la estrella Mizar, una estrella doble óptica visible con prismáticos, que forma pareya con Alcor.
Con telescopios pequeños pue adicase la nebulosa planetaria M97 "Tubeca" o "Curuxa", denomada asina polos dos furacos nel discu gaseosu de la nebulosa; tamién son de destacar les galaxes M101 (visible de frente) y la pareya de galaxes M81, esta cabera, de perfil.
Mikhaíl Gorbachov
Mikhaíl Serguéyevich Gorbachov (en rusu Михаи́л Серге́евич Горбачё́в), ñacíu en Privol'noe, Xunión Soviética, el 2 de marzu de 1931, ye un políticu rusu. Foi Secretariu Xeneral del Partiu Comunista de la Xunión Soviética dende 1985 fasta 1989 y presidente executivu de la Xunión de Repúbliques Socialistes Soviétiques dende 1989 fasta 1991.
Muséu maritimu, fluvial y portuariu de Ruan
El Muséu maritimu, fluvial y portuariu de Ruan ye'l muséu sobre la historia del puertu de Ruan y la navegación marítima.
El muséu ta nel hangar 13 que foi utilizáu pola compañía Schiaffino pa depositar vinu hasta los años 70.
Universidá Duke
La Universidá Duke o "Duke University" n'inglés, ye una universidá privada de los Estaos Xuníos d'América asitiada en Durham Carolina del Norte. Conocida al entamu como "Brown School", pasó a denomase "Duke University" en 1924 por Washington Duke. Ye la universidá con mayor presupuestu del mundu y una de les más seleutives. Cunta con 2.518 profesores, 6.244 estudiantes de primer ciclu y 5.993 de segundu.
Pie (anatomía)
N'anatomía, el pie ye una estructura biolóxica usada pa la llocomoción que s'alcuentra en dellos animales. Les sos carauterístiques pandeen d'ún animal a otru. 
El ser humanu usa les sos piernes y pies pa la llocomoción bípeda. Les cadarmes del pie y la mano humanes son variaciones na anatomía de los mesmos cinco díxitos, en común con munchos otros vertebraos, y una de les dos cadarmes de güesos más complexes del cuerpu.
El pie ta dixebrau en tres partes:
El podólogu ye l'especialista del pie. Ye l'encargáu de la receición, curiáu y alministración de melicamentos al paciente afeutáu de dalguna patoloxía nesta estaya'l cuerpu.
IV Edición de los Oscars
La IV edición de los Óscars celebrose'l 10 de payares de 1931 na Sala D'oro del Baltimore Hotel Los Anxeles, California, USA
Les películes nominaes debíen tar estrenaes entre'l 1 d'agostu de 1930 y el 31 de xunetu de 1931.
El Presentador fue Lawrence Grant.
-Cimarron
-"East Lynee"
-"The Front Page"
-"Skippy"
-"Trader Horn"
-Lionel Barrymore por A Free Soul
-"Richard Dix por Cimarron"
-"Adolphe Menjou por The Front Page"
-"Fredic March por The Royal Family of Broadway"
-"Jackie Cooper por Skippy"
-Marie Dressler por Min and Bill
-"Irene Dunne por Cimarron"
-"Norma Shearer por A Free Soul"
-"Ann Harding por Holiday"
-"Marlene Dietrich por Morocco"
-Norman Taurog por Skippy
-"Wesley Truggle por Cimarron"
-"Clarence Brown por A Free Soul"
-"Lewis Mileston por The Front Page"
-"Josef von Sternberg por Morocco"
-The Dawn Patrol (John Monk Saunders)
-"The Doorway to Hell (Rowland Brown)"
-"Laughter (Harry d'Abbadie d'Arrast; Douglas Z. Doty y Donald Ogden Stewart)"
-"The Public Enemy (John Bright y Kubec Glasmon)"
-"Smart Money (Lucien Hubbard y Joseph Jackson)"
-Cimarron (Howard Estabrook)
-"The Criminal Code (Seton I. Miller y Fred Niblo Jr.)"
-"Holiday (Horace Jackson)"
-"Little Caesar (Francis Edward Faragoh y Robert N. Lee)"
-"Skippy (Joseph L. Mankiewicz y Sam Mintz)"
-Tabu: A Story of the South Seas (Floyd Crosby)
-"Cimarron (Edward Cronjager)"
-"Morocco (Lee Garmes)"
-"The Right to Love (Charles Lang)"
-"Svengali (Barney McGill)"
-Cimarron (Max Rée)
-"Just Imagine (Stephen Goosson y Ralph Hammeras)"
-"Morocco (Hans Dreier)"
-"Svengali (Anton Grot)"
-"Whoopee! (Richard Day)"
-Paramount Publix, departamentu de sonidu
-"M-G-M Studio, departamentu de sonidu"
-"RKO Radio Studio, departamentu de sonidu"
-"Samuel Goldwyn-United Artists Studio, departamentu de sonidu"
-"DuPont Film Manufacturing Corp.; Eastman Kodak Co."
-"Electrical Research Products Inc.; RCA-Photophone Inc.; RKO Radio Pictures Inc"
-"Fox Film Corp"
Nacionalidá hestórica
Nacionalidá hestórica, realidá nacional, calter nacional o, cenciellamente nacionalidá ye un términu na política española usáu pa denomar a aquelles comunidaes autónomes con una identidá coleutiva, llingüística y/o cultural desemeyada del restu l'Estáu.
La Constitución española de 1978 reconoz la esistencia de "rexones" y "nacionalidaes", y concéde-yos l'autonomía ensin fixar diferencies alministratives ente elles.
Estes definiciones tienen interpretaciones llegales abegoses y na Constitución española de 1978 recuéyese la espresión: «"les nacionalidaes y rexones qu'ensamen" [...] "la nación española"».
El términu « "nacionalidá" » emplégase, según dalgunos, pa nun equiparar a les comunidaes cola «nación», términu que se reserva pa España (según dalgunos xuristes con calter esclusivu, y según dellos otros, non.)
Anguaño reconózse-yos, y caltienen el cálter de nacionalidá a les vinientes comunidaes autónomes :
Hoplita
Un hoplita yera un soldáu d'infantería pesada na antigua Grecia. El so nome vien de la pallabra hoplon , escudu.
La so armadura taba formada por una coraza metálica de bronce, que dempués pasó a facese de fierro, sobre un capacoru ("capa", "túnica") llixeru y curtiu, grebes (pieces de fierru que tapecíen les piernes dende les rodielles al tobiellu), un escudu redondu ( "Clipeus" o "Hoplon" ) y un cascu, como elementos defensivos; asina como una llanza, nomada "dory" y una espada ("Xifos" o "Kopis") como armes d'ataque.
Yera parte de los diez reximientos que perfacíen l'exércitu, y lluchaben formando bloques compautos nomaos falanxes.
Los hoplites yeren ciudadanos de plenu drechu, con solvencia pa costiar y caltener la panoplia (coleición d'armes), sacante na falanxe espartana, na que l'estáu dába-yosles a los ciudadanos, a diferencia del restu de les ciudaes griegues. La llarga duración de la Guerra del Peloponesu, fizo dable la creación de la figura del hoplita, profesional y mercenariu a partir del sieglu V e.C.. 
Falanxe
La falanxe foi una formación militar táutica pa la guerra criada na Grecia Antigua y llueu adoutada por delles civilizaciones mediterránees. Suel nomase falanxe a cualesquier exércitu que llucha formando una única filera de combatientes mui al delláu ente ellos, al aldéu de la falanxe clásica, que formaba asina con una profundidá d'ente 8 y 16 guerreros. El términu ye d'orixe griegu, φάλαγξ ("phálanx"), y usábase pa la formación defensiva que facíen los hoplites, qu'ensamaben la falanxe clásica.
Termópiles
Les Termópiles (en griegu antiguu y clásicu Θερμοπύλαι, demóticu Θερμοπύλες) ye'l nome d'una canga en Grecia. El so nome pue tornase como «puertes calecíes», darréu que tien dellos priales y mananciales ñaturales d'agües termales. 
El pasu estiéndese dende Lócrida, en Tesalia, ente'l monte Oeta y la mar (nel golfu Maliacu). Ye un pasu obligáu nel trayeutu ente'l norte y el sur de Grecia, y poles sos carauterístiques xeográfiques, foi elexíu como escenariu de varies batalles na hestoria de Grecia. La de mayor renome foi la batalla de les Termópiles, añu 480 e.C.., nel que la salvaguardia griega caltuvo l'avance del exércitu persa, qu'avanciaba baxo'l mandu de Xerxes I, rei de Persia.
Outres dos batalles emportantes tovieron llugar en Termópiles. Nel 279 e.C.. los galos, comandaos por Breno, foron conteníos demientres dellos meses por un exércitu griegu al mandu del ateniense Calipu y nel añu 191 e.C.. Antíocu III "el Grande", de Siria, intentó frenar el pasu de los romanos dirixíos por Maniu Aciliu Glabriu.
Menos renomáu ye'l xoque asocedíu ente los años 353 y 352 e.C.. metantu la tercera guerra sagrada, cuandu 5.000 hoplites atenienses y 400 xinetes torgaron el pasu a les fuercies de Filipu II de Macedonia.
Na dómina de Leónides I nel 480 e.C.., el pasu yera una sienda estrencha (una foz, dablemente d'alrodiu 12 m. d'anchor) allugada na faza inferior de la canga. En dómines modernes, los sedimentos del ríu Esperquéu enancháronla de 1,5 a 5 km. Los priales d'agües termales, entá esisten metanes xunto al pie de la pruída.
Teresina
Teresina ye una ciudá de Brasil. Tien una población de 
Campina Grande
Campina Grande ye una ciudá de Brasil. Tien una población de .
Natal
Natal ye una ciudá de Brasil. 
Esparta
Esparta (en griegu Σπάρτη), o Lacedemonia (en griegu Λακεδαιμων) yera una Ciudá-Estáu de la antigua Grecia allugada na península del Peloponesu a orielles del ríu Eurotas. Foi la capital de Laconia y una de les polis griegues más emportantes xunto con Atenes y Tebes.
Atenea
Na mitoloxía griega, Atenea o Atena (en griegu Ἀθηνά "Athēná" o Ἀθήνη "Athḗnē"; en dóricu Ἀσάνα "Asána") ye la diosa de la sabencia, la estratexa y la guerra xusta. Aparexada polos etruscos cola so diosa Menrva, y postreramente polos romanos con Minerva, Atenea ye atendida por un curuxu (o tubeca), lleva una coraza de pelleyu de teca nomada éxida que-y dió so pá Zeus y ta acompañada pola diosa de la victoria Niké. Atenea tamién ta considerada como mentora d'héroes. Ye una diosa guerrera armada, enxamás la representen como neña, y siempres virxen ("parthenos"); dizse d'ella que propiciare los progresos de los homes pa dexar de ser infantiles. El Partenón d'Atenes en Grecia, ye'l so templu más afamáu. 
Sigún Platón, Atenea remanez de A-θεο-νόα ("A-theo-noa") o H-θεο-νόα ("E-theo-noa"), col sinificáu de la «mente de Dios»
A vegaes cúntase que Palas ye so pá, d'ehí l'epítetu Palas Atenea (Παλλάς Αθηνά). Otres hestories cunten que Palas yera una collacia de la neñez d'Atenea. Demientres taben xugando, Atenea mató accidentalmente a Palas, y entóncenes punxo'l so nome delantre'l de so, pa que Palas fora remembrada siempre.
De toes toes, el nome xenéricu de les escultures que representaben a Palas Atenea ye paladiu (llatinizáu "paladium"). Céllebres foron el paladiu de Troya que facía inespuñable a la ciudá, fasta que sigún el mitu Odiséu pudo robalu. Otru céllebre paladiu ye'l que s'afayaba nes puertes de la Acrópolis d'Atenes
Canga
Una canga ye una faza de tarrén, o un pasu fondu y mui zarrao qu'hai ente montes o ente peñes de paredes verticales. Ye un accidente xeográficu provocáu pola aición de l'augua qu'esgasta o da forma al tarrén (epixénesis). Cangues perconocíes n'Asturies tenemos les Cangues d'Onís, aú pue adicase nidiamente l'aición del agua, y les Cangues del ríu Narcea 
Tamién se-y da el nome de foz, magar que suelen ser más estrenches (escobios). La Foz de les Xanes, (Quirós) ye exemplu nidiu.
Prial
Un prial o manancial ye una fonte ñatural d'agua que surde de la tierra o ente les roques. Pue ser permanente o temporal. Orixínase pola filtración d'agua de lluvia que calístra nuna faza y emerxe n'otra de menor altitú, aú l'agua nun ta llendada nun conductu empermeable. Estes surdencies suelen ser abondantes en relieves kársticos.
Los antigos griegos y romanos daben-y cultu a les fontanes ñaturales, que davezu taben consagraes a un dios o a una diosa. El prial d'agües termales de "Bath", nel sudoeste de Gran Bretaña, foi consagráu polos romanos a Minerva, diosa de la sabencia y de la guerra. Les fontes ornamentales, nes ciudaes de los siegos XVII usaben a remembrar esi calter sagráu de los priales representando imáxenes de los dioses del agua. 
Metafóricamente, los mananciales y fontes considérense en sen feguráu como l'aniciu de daqué: ""Esa idea ye'l prial de desemeyaes dotrines "", ""El so atalantu bebe de fontes marxistes"".
Al güeyu, o al naciente de la fonte, tamién se-y noma l'oyeru.
Batalla de les Termópiles
La Batalla de les Termópiles (""Puertes Termales"", polos priales d'agua calecía de la rodiada) foi un importante escenariu del conflictu ente les polis griegues, con Esparta y Atenes al frente, escontra l'Imperiu Persa nel añu 480 e.C..
Ta inxerta dientro de les Guerres Médiques (los griegos nomaben ""Medo"", sinónimu de ""Persa"" a los habitantes de Media (Oriente Mediu), magar que Media yera una rexón qu'encontaba con Persia y taba sometida al so Imperiu.
L'espardimientu costante de los griegos pel Mediterraneu, fizo dable l'espoxigue de les sos colonies nes costes d'Asia Menor. Estes colonies taben embaxo'l poder del Imperiu persa (Daríu I El Grande), que siempres-yos diera ciertu grau d'autonomía; pero los colonos helenos siempres quixeron la llibertá dafechu. Enfrentáronse a los perses, pidiéron-yos aida a los griegos continentales. Nun entamu, los Espartanos negárense, pero los Atenienses sí sofitaren a los colonos, dando empiezu a les Guerres Médiques.
Énte l'aportada de los perses, (baxo'l mandu de Datis, noble persa) a territoriu européu, les reaiciones fueren variaes. Atenes quería torgar la invasión dafechu y pidió-yos aida a los espartanos pa lluchar na Batalla de Maratón (sept. 490 e.C..). Sicasí, l'orixe del problema taba nes colonies griegues d'Asia y como Esparta nun fundara denguna nin tampoco-yos aidara o sofitara enantes, los "lacedemonios" (espartanos) nun atalantaben el problema como de so, y magar que prometieren l'unvíu de fuercies seis díes dempués de la Lluna llena,(yá que taben celebrando unos xuegos sagraos), nun entraren na batalla, aportando al llugar trés díes dempués de finar la mesma.
Les tropes perses, tornaren p'Asia derrengaes, pero esto nun yera la fin de la triya: Tres la muerte de Daríu I nel añu 485 e.C., xubió al tronu'l so fíu Xerxes I, col envís de desaniciar les trefulques ya revueltes de les colonies, tayando pol raigón el sofitu que-yos daben les ciudaes-estáu de Grecia.
Nel añu 481 e.C. los representantes de les estremaes polis, encabezaos por Atenes y Esparta, firmaren un pautu militar ("symmaquia") pa protexese d'un ataque del Imperiu Persa. Esti pautu, afitaba que, en casu d'invasión, diba ser Esparta, baxo'l mandu de Leónides I la que caltuviera la xera de dirixir l'exércitu helénicu. D'esta xuntanza, na que les ciudaes qu'enantes taben enfrentaes, agora lluchaben al delláu, surdió la fras: «"Los homes podrán fartucase de xintar, beber y de facer l'amor, pero non de guerriar"»
Los primeros años de reináu Xerxes I dedicólos a desaniciar trefulques n'Exiptu y Babilonia, mentanto diba iguando l'ataque griegu. Enantes, unviara a Grecia embaxadores a toles ciudaes pidiéndo-yos tierra y agua, símbolos de sumisión. Delles islles y ciudaes aceutaron, pero non Atenes y Esparta. Dizse que los espartanos retrucaron a los embaxadores: 
"«Tomái tola tierra y l'agua que vos pruya»"
... y allanciáronlos a un pozu, nun xestu d'intenciones hostil dafechu.
Sicasí, n'Esparta l'aire arrecendía a cigua de los dioses, pola mor d'esti rabexín. Apellaren ente los ciudadanos espartanos pa pidir si dalgún yera a sacrificase p'amenorgar el noxu de los dioses. Spertias y Bulis, dos ricos espartanos, ufriéronse pa entregase al Rei persa, y empobinaron haza Susa. Cuando'l rei Xerxes los obligó a arrodiellase énte él, dixéron-y: «"Rei de los medos, los lacedemonios unvíennos pa que vengues en nós la muerte dada a los tós embaxadores n'Esparta"». Xerxes retrucó-yos que nun diba ser presu del mesmu crime, nin creyía que dándo-yos muerte diba llibralos de la deshonra.
Los Perses partieren nel añu 480 e.C.., cruciaren l'Helespontu, y pela sienda de la costa adientrárense na península. Les tropes de Leónides fueren al alcuentru de los Medos a les Termópiles. Al empar, los Perses diben averándose al escobiu, metantu Xerxes I allugaba'l so campamentu nun cuetu cercanu, en Malia, au tamién punxo'l so tronu aureu, y dende ellí adicaba la griesca ente los sos homes y los Helenos.
Nel llugar xuntóse un exércitu formáu por 300 hoplites espartanos ( a los qu'hai que sumar otros 600 hilotes, darréu que cada espartanu diba con dos esclavos al so serviciu ), 500 de Texea, 500 de Mantinea, 120 d'Orcómenu y 1.000 hoplites del restu d'Arcadia: 400 de Corinto, 200 de Fliunte, 80 de Micenes, 700 tespios y 400 tebanos, arriendes de 1.000 focenses y tolos locros. Poro, los "lacedemonios" (o espartanos) yeren el grupu más pequeñu, pero yera tala la so sonadía y prestixu, por ser los únicos soldaos profesionales, que'l restu de los griegos dellegaron nellos el mandu del continxente.
Según les fontes clásiques griegues, los soldaos perses formaben un exércitu que cimblaba ente los 250.000 y el millón d'efeutivos, Heródotu fala de varios millones de soldaos.
Los datos sobro los efeutivos griegos na hestoriografía d'anguaño tiénense por rialistes, y por dellos años, la cifra d'Heródotu tampoco nun se punxo en dubia. Sicasí, a entamos del sieglu XX, l'hestoriador militar Hans Delbrück calculó que la llonxitú de les columnes pa caltener una fuercia de combate tan descomanada, tenía de ser tan llarga que los caberos xarrés taríen saliendo de Susa dela que los primeros perses aportaren a les Termópiles. Anguaño, la cifra de perses pescánciase que yera d'alrodiu 200.000 o 250.000, un exércitu fabulosu pa los medios lloxísticos na dómina.
Les fuercies enfrentaes yeren desproporcionaes, pero'l pasu de les Termópiles yera estrenchu y la formación en falanxe de los helenos dába-yos ventaya sobro los perses, que nun podíen usar la caballería y taben equipaos con una panoplia más llixera y menos proteutora:
Arriendes, les dollys (llances griegues pa lluchar en falanxe, non tan llargues como les sarisses, facíen dable ensartar al enemigu enantes qu'esti fuera quien a tocalos, del mesmu mou que na Batalla de Maratón.
Leónides foi alvertíu sobro'l gran númberu d'arqueros de Xerxes. Heródotu d'Halicarnasu apunta que díxeren a los griegos que "«les sos fleches tapecen el sol»."
«"Meyor" -retrucó Dienekes, soldáu espartanu- "si los Medos tapecen el sol, llucharemos na solombra".» Dienekes tenía al arcu como arma pocu honorable, darréu qu'evitaba l'embate cuerpu a cuerpu.
Sigún Plutarcu, dizse que Xerxes supunxo que los griegos colaríen namás ver la magnitú del so exércitu, ya intentó evitar l'embate con tolos medios, unviándo cartes al rei espartanu, nes que-y prometía'l gobiernu de la satrapia de Grecia si pasaba al llau Persa y dexaba les armes, a lo que Leónides retrucó: (Μολων λαβε, Molon labe.) "«Ven por elles.»". Esi foi l'entamu la batalla.
Tres d'aguardar cinco díes, y decatándose de que los griegos nun s'acurallaben, los perses atacaren. Filera a filera, les tropes perses nun yeren a trespasar les defenses de los Helenos. Como yá se dixera, les llances yeren más curties que les de los lacedemonios, y lo estrecho de la foz de les Termópiles (unos 12m.) facía que tuviesen que pelear col mesmu númberu de guerreros en cada embate, siempres col mesmu resultáu. Peles nueches, Leónides dicía a los sos guerreros: "«Xerxes tien munchos homes, pero dengún soldáu»." 
Arciliáu y frustráu, Xerxes unvió a los sos diez mil Inmortales, nomaos asina porque cada vegada qu'un Inmortal cayía, remplaciábalu otru, calteniéndose siempres la mesma cantidá fixa d'homes. Sicasí, los resultaos yeren los mesmos. Los perses morríen per centenes, la moral decayía y los griegos nun amosaben tar frayaos. Lloñe d'ello, los griegos facíen exercicios ximnásticos y peñábense les calleznes enantes cada embate. A los perses nun-yos quedó otru remediu que replegase dempués de dos díes, col conrotu golpe moral pa les tropes.
Foi entós cuando Xerxes alcontró l'aida que-y facía falta. Un traidor griegu, Efialtes ("velea, pesadiella"), ofreciose p'amosar a Xerxes un caleyu qu'arrodiaba'l llugar au s'afayaba Leónides y los sos homes. Ensin dubiar, unvió un númberu importante de les sos fuercies. Esti pasu taba defendíu polos focenses, qu'al vese sosprendíos de nueche polos perses, fuxeron de sutrucu, atenllando la balanza del llau persa y dexando solu a Leónides y los sos lacedemonios.
En cuantes que Leónides s'enteró, y sabiéndose arrodiáu, dexó partir a los que quixeren pa evitar una matanza. Dizse qu'esta decisión tomola Leónides remembrando l'oráculu y lo que-y dixera la Pitia enantes d'españar la guerra:
«"Mirái, habitantes de la enancha Esparta", 
"o bien la vuesa poderosa ya rellumante ciudá" 
"ye afarada polos fíos de Perseu, o nun lo ye;" 
"pero nesi casu, la tierra de Lacedemón llarimará la muerte" 
"d'un rei de la triba d'Heracles." 
"Yá que al foriatu nun lu acurallará la fuercia de los toros o de los lleones," 
"darréu que caltién el puxu de Zeus." 
"Proclamo, a la fin, que nun reculará" 
"fasta tarmiar a ún u otru hasta los güesos."»
Arrodiaos per delantre y per darrera, Leónides afalagó ya aixó a los sos homes diciéndo-yos: «Espartanos, tomaí un bon almuerzu, darréu que güei vamos cenar nel Hades». 
Los espartanos morrieren dempués de facer pagar a los perses un gran tributu en sangre. Postreramente, allevantaríen nel llugar la iscripción:
Al entrugar a dalgunos presos arcadios sobro por qué'l destacamentu griegu yera tan pequeñu nes Termópiles, los homes retrucáren que taben cellebrando unos Xuegos Sagraos enforma emportantes pa los griegos. Xerxes entrugó-yos cual yera'l premiu pal ganador, y cuando-y dixeren «"una corona de lloréu"», el xeneral Tritantaechmes, apiteláu, dixo: «"¿Escontra qué mena d'homes vinimos a lluchar? Homes que nun lluchen por dineru, sinón por honor."»
Nueva
Nueva ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanes. Asitiada na so fastera occidental, llenda: al norte col mar Cantábricu; al sur coles parroquies d'Ardisana y Los Caleyos; al este coles de Ḥontoria y Los Carriles; y al oeste cola parroquia de Pría y el conceyu de Ribeseya. La so estensión, de 27,13 km², comprende dos zones d'orografía bien dixebrada: al norte la rasa costera, na que s'atopen la capital parroquial, Nueva, y los llugares d'Obiu y Picones; y al sur una zona montuna, aú tán los llugares de Llamigu y Riensena. La so población (INE, 2009) ye de 752 habitantes.
Los más d'ellos (605 persones) viven na villa homónima, que ye'l tercer pueblu más grande del conceyu. Na so trama semiurbana alcontramos delles casones de los americanos, amás de la capiella del Cristu del Amparu (sieglu XVIII) y la ilesia parroquial de San Xurde, edificiu d'estilu historicista construyíu a finales del sieglu XIX.
Queen
Queen ye una banda de rock inglesa constituyida en 1970 en Londres pol guitarrista Brian May, el llíder vocalista Freddie Mercury y el percusionista Roger Taylor, mas el baxista John Deacon incorporáu al añu siguiente. Queen xubió a lo más prominente demientres los 70s y ye un de los grupos británicos más esitosos de les pasaes tres décades.
La banda destácase pola so diversidá musical, los sos arreglos con múltiples capes sonores, armoníes vocales y la incorporación de la participación del públicu nes sos autuaciones en vivu. La so autuación en Live Aid en 1985 foi escoyía la meyor autuación musical en vivu de tolos tiempos n’una encuesta la BBC.
Queen disfrutó d'un ésitu moderáu nos primeros años de los 1970s, colos álbumes de "Queen" y "Queen II", pero foi el llanzamientu de "Sheer Heart Attack" en 1974 y "A Night at the Opera" l'añu siguiente como la banda algamó l'ésitu internacional. Tolos álbumes d'estudiu de la banda algamaron el númberu unu en esgaya llistes musicales per tol mundu. A partir de 1973, llanzaron quince álbumes d’estudiu, cinco en vivu, y milenta álbumes recopilatoriu. Según OhmyNews, la banda vendió más de 300 millones de copies per tol mundu, incluyendo más de 32,5 millones sólu nos Estaos Xuníos, convirtiéndolos nun de los grupos con meyores ventes na hestoria la música.
Tres la muerte de Mercury y el retiru de Deacon nos 1990s, May y Taylor collaboraron con Paul Rodgers, baxo'l nome de Queen + Paul Rodgers.
"Yo idegué'l nome de Queen. Ye sólo un nome, y ye perrexíu obviamente, y suena espléndidu. Ye un nome fuerte, peruniversal ya inmediatu. Tien munchísimu potencial visual y abría a milenta interpretaciones." "Freddie Mercury"
En 1969, el guitarrista Brian May, un estudiante nel Imperial College London de Londres, y el baxista Tim Staffell decidieron formar un grupu. May colocó una anuncia nel tablón del “college” a la gueta d'un batería “tipu Mitch Mitchell/Ginger Baker"; Roger Taylor, un mozu estudiante de bioloxía, fexo una prueba y algamó les espeutatives. Nomaron al grupu Smile y autuaron de teloneros pa bandes como Jimi Hendrix, Pink Floyd, Yes y la Genesis orixinal. Smile firmó con Mercury Records en 1969, y tuvieron la so primer “sesión” nun estudiu de grabación nos Trident Studios esi mesmu añu. Staffell diba a clases nel Ealing Art College con Farrokh Bulsara, más tarde conocíu como Freddie Mercury, y presentolu a la banda. Bulsara bien ceo tornose un fan incondicional. Staffell dexó en 1970 Smile pa incorporase a otra banda, Humpy Bong;, animáu por Bulsara, quien camudó’l nome la banda a "Queen" y entamó a trabayar n’ella. La banda tuvo dellos baxistes demientres esi tiempu que nun cuayaron cola química del grupu. Nun foi fasta febreru de 1971 qu'atoparon a John Deacon y entamaron a preparar el primer álbum.
En 1973, dempués de dellos retrasos, Queen asoleyó el so primer album, proyeutu nomáu col mesmu nome que'l grupu ya influenciáu pol heavy metal y “progressive rock” d’entós. L’álbum foi bien acoyíu poles crítiques; Gordon Fletcher de "Rolling Stones" dixo "el so álbum debut ye soberbiu," y’l "Daily Herald" de Chicago denominólu como un "debut p’enriba la media". De toes formes, atraxo una atención media y el single principal "Keep Yourself Alive," una composición de Brian May, vendiose probemente. Greg Prato de All Music Guide dixo d'ello "un de los más infravaloraos debuts del hard rock de tolos tiempos."
L'álbum "Queen II" foi asoleyáu en 1974. L'álbum algamó'l númberu cinco de los charts británicos, demientres que’l single principal, escritu por Freddie Mercury "Seven Seas of Rhye," algamó'l númberu diez nel Reinu Xuníu, dándo-y a la banda'l so primer “hit”. L'álbum ye'l so trabayu más heavy y oscuru, con llargos y complexos pasaxes instrumentales, lletres fantástiques y virtuosidá musical. La banda fexo una xira de telonera de Mott the Hoople en UK & los EEXX demientres esi periodu, y entamaron a ser conocíos poles sos enerxétiques y atractives actuaciones nos escenarios. Aínda asina, les ventes n'USA fueron, como col so álbum predecesor, baxes.
Debío a complicaciones médiques, May tuvo ausente cuando la banda entamó a trabayar nel so tercer álbum, "Sheer Heart Attack", que saliere a la venta en 1974 algamando'l segundu puestu nel Reinu Xuníu, vendiéndose perbién a lo llargu toa Europa, resultando discu d’oru nos Estaos Xuníos. El discu dió-y a la banda la so primer toma de contautu col ésitu comercial. L'álbum esperimentó con un mecigayu d'estilos y xéneros musicales, incluyendo nel Music Hall Británicu ("Killer Queen"), heavy metal ("Flick of the Wrist", "Brighton Rock", "Tenement Funster", "Now I'm Here", y "Stone Cold Crazy" – cantar que Metallica más tarde versionaría y pol que ganaría un Grammy), balaes ("Lily Of The Valley" y "Dear Friends"), ragtime ("Bring Back That Leroy Brown") y Caribbean ("Misfire"). Dende esti puntu Queen entamó a allonxase de les tendencies progresives de los sos primeros trabayos pa dir más a parar a un estilu “radio-friendly”, l'estilu “song-oriented”. "Sheer Heart Attack" dio pasu a unos nuevos patrones de soníu y melodía que sedríen refinaos nel siguiente álbum, "A Night at the Opera".
El single "Killer Queen" algamó'l númberu dos nos charts británicos, y convirtióse nel so primer hit nos EEXX, algamando'l númberu dolce nel Llibru Billboard de los 40 Top Hits. Combinaba “camp”, vodevil, music hall británicu cola virtuosidá de Brian May a la guitarra. El segundu single del álbum, “Now I’m Here”, una composición hard rock más tradicional foi númberu once nes llistes britániques.
En 1975, la banda fexo un tour mundial con vestíos pa caún diseñaos por Zandra Rhodes y con múltiples xuegos de lluces y efeutos. El tour pasó polos Estaos Xuníos, apaeciendo por primer vegada nos titulares de prensa, y tocaron por primer vegada en Canadá a primeros d'abril. Tamién nesi tiempu, el manager de la banda Jim Beach canceló el so contratu con Trident. Consideraron delles opciones, d'ente les cuales taba'l manager de Led Zeppelin, Peter Grant. Grant quería que firmaren cola productora propiedá de Led Zeppelin, Swan Song Records. Eso yera inaceptable pa Queen, de forma que contautaron col manager d'Elton John, John Reid, quien aceutó la posición. N'abril de 1975 la banda fexo un tour per Xapón per primer vegada.
Más tarde, nesi mesmu añu la banda grabó y sacó al mercáu "A Night at the Opera". N'aquelles, foi l'álbum producíu más caru na hestoria. Al igual que'l predecesor, l'álbum muesaba dellos estilos musicales y esperimentaciones col soníu estéreo. En "The Prophet's Song", una épica canción d'ocho minutos, al mediu del cantar una sección nun yera otra cosa qu'un canon, con frases simples superpuestes pa crear un soníu multicoral dafechu. L'álbum foi peresitosu nel Reinu Xuníu, y algamó'l triple platín nos Estaos Xuníos.. Ye consideráu'l so “magnum opus”; en 2003, foi consideráu el númberu 230 na revista Rolling Stones na llista de los 500 álbumes más grandes de la hestoria.
L'álbum tamién contenía el single peresitosu de "Bohemian Rhapsody", que foi númberu unu nel Reinu Xuníu per nueve selmanes, y ye'l tercer single más vendíu nel Reinu Xuníu en tola hestoria; algamó tamién el puestu novenu nes llistes de los más vendíos nos Estaos Xuníos (un rellanzamientu de 1992 algamó'l númberu dos). Bohemian Rhapsody foi votada, a esgaya vegades, la meyor canción de tolos tiempos. La banda decidió facer un vídeu que fuere col single. El segundu single del álbum, “You're My Best Friend", algamó'l sestu puestu nos Estaos Xuníos y convirtióse nun Top Ten Hit a lo llargu tol mundu.
Pa 1976, Queen tornó al estudiu, onde grabaron "A Day at the Races", que pue ser confundíu cenciellamente como álbum collaciu d"'A Night at the Opera". Tomaron de nuevo prestao'l nome d'una película de los Hermanos Marx, y la so carátula yera perasemeyada a la d' "A Night at the Opera", una variación na mesma Cresta de Queen. Musicalmente, l'álbum foi tanto pa fans como pa críticos de nivel un fuerte esfuerciu, y algamó'l númberu unu nos charts ingleses. El hit más sonáu nel álbum foi "Somebody to Love", un cantar inspiráu nel gospel nel que Mercury, May, y Taylor grabaron delles vegaes les sos voces pa facer un coru de cien voces. El cantar colocose segundu nel Reinu Xuníu, y númberu trece na llista singles de los Estaos Xuníos.. L'álbum tamién destacó por unu de los cantares más heavy del grupu, el "Tie Your Mother Down" de Brian May, que convirtióse nun componente básicu de les sos actuaciones en direutu.
Tamién en 1976, Queen tocó un de los sos más famosos conciertos, un conciertu en Hyde Park, Londres. Obtuvo una asistencia récord, con 150.000 persones confirmaes. Dellos averaron la cifra a cuasi 180.000, ya inusualmente decaróse en dellos medios cifres d'ente 150.000 y 200,000. 
"News of the World" foi llanzáu un añu dempués. Contenía bayura de cantares feches a midida p'actuaciones en direutu, incluyendo "We Will Rock You" y la balada rock "We Are the Champions", dambes algamando'l númberu cuatro nos Estaos Xuníos y pasando a ser himnos internacionales n'eventos deportivos. Roger Taylor sacó el so primer trabayu en solitariu en 1976 en forma de single: la cara A yera una versión d'un cantar de The Parliaments "I Wanna Testify", y la B yera un cantar de Taylor nomáu "Turn On The TV".
En 1978 la banda asoleyó "Jazz", incluyendo los hits "Fat Bottomed Girls" y "Bicycle Race" que fueren tamién sacaos nun doble single de doble cara. La pallabra "jazz" nun foi usada en sentíu estrictu, y l'álbum foi destacáu polos críticos pola so colección de diferentes estilos, pesie a nun ser el jazz un d'ellos. "Rolling Stones" criticolu por ser “aburríu”, diciendo "Queen nun tien la imaxinación pa tocar jazz – Queen nun tien imaxinación, nesi sen, pa tocar rock & roll". La portada del álbum foi inspirada por una pintura del muru de Berlín. Importantes cantares del álbum yeren "Dead on Time", "Don't Stop Me Now", "Let Me Entertain You", y "Mustapha", na que la música árabe ye combinada con guitarra llétrica al estilu heavy.
El primer álbum en direutu de la banda, "Live Killers", foi asoleyáu en 1979; convirtiéndose por dos vegades n'álbum de platín nos Estaos Xuníos. Tamién asoleyaron el perfamosu single "Crazy Little Thing Called Love", un cantar tipu “rockabilly” al estilu d'Elvis Presley. El cantar fexo el top-ten en munchos países, y foi el primer númberu unu de la Banda nos Estaos Xuníos.
Queen entamó los ‘80 con "The Game". N'él taben los singles "Crazy Little Thing Called Love" y "Another One Bites the Dust", dambos aportando al númberu ún nos Estaos Xuníos. L'álbum caltúvose númberu un per cuatru selmanes nos Estaos Xuníos, y vendió más de cuatro millones de copies. Tamién foi l'únicu álbum na hestoria qu'algamó el primer puestu na revista "Billboard" nes secciones de rock, música dance, y R&B simultáneamente. L'álbum tamién supunxo la primer apaición del sintetizador nun álbum del grupu.
1980 tamién vió l'asoleyar de la banda sonora que Queen grabó pa "Flash Gordon".
En 1981, Queen convirtióse na primer gran banda de rock en tocar n'estadios sudamericanos. Queen tocó pa una audiencia total de 479.000 persones nel so tour sudamericanu, incluyendo cinco shows n'Arxentina. N'ochobre de 1981, Queen tocó pa más de 150.000 fans en Monterrey (Estadiu Universitariu) y Puebla (Estadiu Zaragoza), Méxicu.
Tamién en 1981, Queen trabayó con David Bowie nel single "Under Pressure". Esta primer collaboración con otru artista foi daqué espontáneu, foi por mor de que Bowie pasare pol estudiu demientres Queen taba grabando. La banda tuvo darréu encantada colos resultaos, pero Bowie nun cantó'l cantar en direutu por munchos años. Dende que s'asoleyó, el cantar foi esitosu a esgaya, aportando'l númberu unu en Gran Bretaña. La llinia de baxu foi más tarde emplegada por Vanilla Ice pal so ésitu de los '90 "Ice Ice Baby", provocando darréu l'amenaza d'un pleitu pol usu d'esa muestra. El pleitu nun aportó a xuiciu y establecióse una cantidá nun revelada. 
Más tarde, esi añu, Queen llanzó el so primer álbum de recopilación, tituláu "Greatest Hits", que contenía los meyores cantares del grupu dientru los años 1974-1981. Foi enforma esitosu, y fasta l'añu 2007, ye'l álbum meyor vendíu nel Reinu Xuníu. Taylor pasó a ser el primer miembru de la banda qu'asoleyó tou un álbum en solitariu en 1981, entituláu "Fun In Space". 
En 1982 la banda asoleyó l'álbum funk "Hot Space". La banda dexó de facer xira por Norteamérica dempués del tour d'esti álbum, como resultáu del menguar del so ésitu ellí, y pesie a tener actuao na televisión americana per primer y única vegada pa ellos demientres la octava selmana de la premiere del "Saturday Night Live". Queen dexó Elektra Records, so discográfica nos Estaos Xuníos, Canadá, Xapón, Australia, y Nueva Zelanda, y fichó por EMI/Capitol Records.
Tres tar trabayando de forma incesante por más de diez años, Queen decidió que nun autuaría demientres tou 1983. A lo llargo d'esi añu, grabaron un nuevu álbum, y dellos de los miembros de la banda esploraron proyeutos paralelos y trabayos en solitariu. May asoleyó un mini-álbum entituláu "Star Fleet Project", nel que collaboraba Eddie Van Halen. Un compositor canadiense de música con ordenadores, Kevin Chamberlain, aidó coles voces y música de fondu pal proyeutu en solitariu de Freddie Mercury, que foi más tarde canceláu debío a diferencies creatives.
En 1984, Queen asoleyó l'álbum "The Works", nel que incluyíense los peresitosos singles "Radio Ga Ga" y "I Want to Break Free". Pesie a esos ésitos, l'álbum nun xurdió bien nos Estaos Xuníos. "Radio Ga Ga" foi el caberu “Top Cuarenta” del país fasta l'ésitu del ‘89 "I Want It All".
Queen pasó esi añu pola llocalidá sudafricana de Bofutatswana, nel estadiu de Sun City. Al tornar a Inglaterra fueron oxetu de la indignación y sentimientu d’ultrax de xente enforma, debío a que tocaron en plena época del apartheid y violando l'acuerdu d'aisllamientu internacional. La banda alegó tener tocao ellí pa fans de so d'aquel país, destacando que siempre los sos conciertos integraben a dambos coleutivos.
A primeros de 1985, la banda foi la cabezalera de dos nueches del festival Rock in Rio. Taben reservaos pal 11 y 18 de xineru, pero como en dambes nueches la banda sólo tuvo enriba l'escenariu pasada la medianueche, dalgunes fontes menten que fueren el 12 y 19 de xineru. En cada nueche tocaron pa 325.000 persones.
Mercury tamién sacó el so primer álbum en solitariu, "Mr. Bad Guy", n'abril. Nel Live Aid, acontecío en Wembley el 13 xunetu de 1985, Queen tocó dellos de los sos mayores ésitos na que lleva siendo considerada la meyor autuación en vivu de la hestoria fasta la fecha.
Revitalizaos pola rempuesta del Live Aid y como resultáu del puxu de les sos ventes de discos, Queen despachó 1985 asoleyando'l single "One Vision". El cantar foi amás emplegao pa la película "Iron Eagle".
Entamando 1986, Queen grabó l'álbum "A Kind of Magic", conteniendo bayura cantares escritos pal film de Russell Mulcahy "Highlander". L'álbum foi peresitosu, produciendo un repertoriu d’ésitos como'l cantar entituláu "A Kind of Magic", que contién na lletra la fras 'There can be only one' (sólo pue haber ún), en referencia a la trama la película; "Friends Will Be Friends", "Who Wants to Live Forever" y "Princes of the Universe". De cualesquier forma, al igual que "The Works", vendiose probemente nos Estaos Xuníos.
Más tarde esi añu, Queen encaminose nun tour del que vendió toles entraes y foi el más llargu de la banda, en sofitu al discu d"'A Kind of Magic". El máximu esponente del Magic Tour foi nel Wembley Stadium en Londres y resultó ser finalmente un doble álbum en vivu, "Queen Live At Wembley Stadium", asoleyao en CD, casette, videu y en DVD, según en qué años. Tocaron en Wembley per dos nueches siguíes (más de 72.000 persones en cada autuación), nun pudiendo facelo una tercera debío a que taba reservao, pero tocaron en Knebworth Park. El show escosó les entraes en dos hores y más de 120.000 fans enllenaron el parque pal que foi'l meyor pieslle d'una xira de Queen con Mercury. Más d’un millón de persones vieron el show –400.000 sólo nel Reinu Xuníu, un récord nesos tiempos.
Dempués de trabayar en dellos proyeutos en solitariu demientres 1988 (incluyendo la collaboración de Mercury con Montserrat Caballé, "Barcelona") la banda asoleyó l'álbum "The Miracle" en 1989. El discu siguía la direición d"'A Kind of Magic", emplegando soníu pop-rock mezao con dellos númberos heavy. Presentó los ésitos europeos "I Want It All", "Breakthru", "The Invisible Man", "Scandal", y "The Miracle". La especulación tornó sobre un posible frañar de la banda nun futuru averao, o que Mercury debía tar sofriendo dalgún problema de salú.
"The Miracle" tamién entamó el cambéu de direición de la filosofía lletrista de Queen. Dende l'entamu de la banda, cásique tolos cantares fueren creaos por miembros del grupu, sumando perpocos nomes d'otres persones. Con "The Miracle", de toes formes, les lletres de la banda fueren escrites de forma más collaboradora, y votaron caltener el productu final de Queen sólo como grupu.
"Hebo de tou nesi momentu nel que supimos que Freddie diba desapaecer, caltuvimos la cabeza baxa." "Brian May"
Los rumores entamaron a esparcese na prensa sensacionalista y en cualesquier parte en 1988 acerca de que Mercury padecía SIDA. Pesie a que los rumores yeren verdá, Mercury refugolos dafechu nesi momentu. De toes formes, la banda decidió siguir faciendo álbums llibres de conflictos internos y diferencies, entamando con "The Miracle" y siguiendo con "Innuendo" en 1991. Pesie a que la so salú diba deteriorándose, Mercury continuó contribuyendo, trabayando con un fervor creativu. La banda asoleyó la so segunda recopilación con "Greatest Hits II", n'ochobre de 1991.
El 23 de payares de 1991, nuna declaración preparada y fecha nel so llechu de muerte y asoleyada en prensa escrita, Mercury finalmente confirmó que tenía SIDA. En dalgo más de 24 hores tres l'anunciu, Freddie Mercury finó. Los sos servicios fúnebres fueron privaos, respetando la tradición relixosa zoroastriana familiar. 
"Bohemian Rhapsody" foi reasoleyada en formatu de single n'acabando morrer Freddie, con "These Are the Days of Our Lives" na cara B. El single algamó'l númberu 1 por segunda vegada nel Reinu Xuníu. Les recaudaciones del single – aprosimadamente 1.000.000 de llibres esterlines, equivalente a 1.314.233,14 euros – fueron donaos a la Terrence Higgins Trust , una fundación británica de llucha escontra del SIDA.
El 20 d'Abril de 1992, el públicu amosó'l llutu pola muerte Freddie nel The Freddie Mercury Tribute Concert (Conciertu Tributu a Freddie Mercury), acontecíu nel estadiu de Wembley de Londres. Ente los participantes taben Lisa Stansfield, Elton John, David Bowie, Robert Plant, Tony Iommi, Annie Lennox, Axl Rose y Slash, Extreme, Roger Daltrey, Joe Elliot, George Michael, Mick Ronson, Zucchero, James Hetfield y Liza Minnelli y Spinal Tap, sumaos a los tovía quedantes tres miembros de Queen, tocando munchos de los máximos ésitos de Queen. Foi un conciertu peresitosu de nuevu televisáu pa más de mil millones d'espeutadores alrodiu del mundu. El conciertu consta nel Llibru Guinness de los Records como "El conciertu benéficu en favor d'una estrella del rock más multitudinariu." Recaudó más de 20.000.000 de llibres (26.284.662,89 d'euros) pa fundaciones del SIDA. La popularidá de Queen xorreció de nuevu nos Estaos Xuníos dempués de que "Bohemian Rhapsody" fuere destacada na película cómica "Wayne's World", aidando al cantar a algamar el númberu dos por cinco selmanes nes llistes estaunidenses en 1992. El cantar foi pasáu a un videu de la película col que la banda y managers quedaron encantaos.
La banda tamién despachó'l so contratu con Capitol Records y firmó un contratu con Hollywood Records como la so nueva discográfica n'EEXX.
Queen realmente nunca frañó nin se desanició pesie a que’l so caberu álbum con material orixinal, entituláu "Made in Heaven" (fechu nel cielu), foi asoleyáu en 1995, cuatro años dempués de la muerte de Freddie. Construyóse a partir de les sesiones finales de grabación de Mercury en 1991, sumándo-y material d'estudiu d'álbums previos. Amás, tamién s'incluyó material del álbum en solitariu de Mercury "Mr. Bad Guy" y un cantar asoleyáu orixinalmente nel primer proyeutu en solitariu de Royer Taylor en paralelu, The Cross. May y Taylor tienen apaecío y participao en proyeutos destinaos a recaudar dineru pa la investigación del SIDA. La cabera participación de John Deacon cola banda foi en 1997, cuando grabaron el cantar "No-One but You (Only the Good Die Young)" (Naide como tú (sólo los bonos muerren mozos). Foi'l caberu cantar orixinal grabáu polos tres restantes miembros de Queen, y foi asoleyáu como “bonus track” nel álbum recopilatoriu "Queen Rocks" al añu siguiente.
Munchos proyeutos "Queen + " fueron desendolcaos nos siguientes años, dellos d'ellos meros remixes ensin intervención artística por parte la banda. En 1999, un álbum "Greatest Hits III" foi asoleyáu. Esti llanzamientu, ente otros, incluyía una versión rap de "Queen + Wyclef Jean" del cantar "Another One Bites the Dust"; una versión en vivu de "Somebody to Love" por George Michael; y una versión en vivu de "The Show Must Go On", interpretada en vivu en 1997 con Elton John.
Brian May y Roger Taylor tocaron xuntos como Queen en bayura ocasiones (ceremonies de premios, conciertos benéficos, y eventos asemeyaos), compartiendo voz con dellos cantantes invitaos. Tamién grabaron munchos ésitos conocíos de Queen como "We Will Rock You" y "We Are the Champions".
En 2003, cuatro nuevos cantares fueron grabaos por Queen pa la campaña 46664 de Nelson Mandela escontra'l SIDA. Aínda asina, nun salieron n'álbum n'aquelles versiones d'estudiu d"'Invincible Hope" (Queen + Nelson Mandela, fazaña. Treana Morris), "46664 - The Call", "Say It's Not True", y "Amandla" (Anastacia, Dave Stewart y Queen).
A finales de 2004 May y Taylor anunciaron que diben axuntáse y tornar con una xira en 2005, con Paul Rodgers (fundador y ex-llíder y cantante de Free y Bad Company). El sitiu web de Brian May tamién dio l'anuncia de que Rodgers incorporaríase a ellos como Queen + Paul Rodgers, nun reemplazando al fináu Freddie Mercury, y el retiráu Deacon nun participaría; Danny Miranda de Blue Öyster Cult reemplazaríalu al baxu. Otros miembros del tour incluyíen al tecláu Spike Edney, quien tocare guitarra y teclaos en shows de Queen dende 1984, y el guitarrista adicional Jamie Moses, quien entamó trabayando con May n'autuaciones en solitariu a entamos de los 1990s.
Un doble CD en vivu, "Return of the Champions", foi asoleyáu el 19 de setiembre de 2005. Nel qu'apaecía la incorporación de Paul Rodgers y foi grabáu en vivu en mayu 2005 demientres el conciertu de la xira de Queen + Paul Rodgers nel Sheffield Arena en Sheffield, Inglaterra. Tamién s'asoleyare un DVD del conciertu.
En marzu de 2006 Queen + Paul Rodgers entamaron un tour pelos Estaos Xuníos y Canadá. Amás, Queen + Paul Rodgers estrenaron el so primer nuevu cantar, una collaboración nomada "Take Love", demientres el tour pelos Estaos Xuníos. El 28 d'abril de 2006, Queen + Paul Rodgers asoleyaron el so segundu DVD en vivu, "Super Live in Japan"; que fuere filmáu nel Saitama Super Arena el 27 d'ochobre de 2005.
El 15 d'agostu de 2006 Brian May confirmó per so website y el club de fans que Queen + Paul Rodgers entamaría a producir un nuevu álbum d'estudiu n'ochobre, y que sedría grabáu nuna “llocalidá secreta”.
Cuando se fexo públicu que "Bohemian Rhapsody" yera'l cantar más radiáu enxamás en Radio 1 de la BBC al final del caberu “Show de les llistes d'ésitos” (‘’Chart Show’’) de “JK y Joel”, Roger Taylor comunico-yos per conexón telefónica col estudiu que'l discu que taben grabando taba nel so intermediu, y que sedría asoleyáu en dalgún momentu del 2008, y que diría siguío d’una xira.
Xunto con Electronic Arts, Queen asoleyó un xuegu d'ordenador, "" en 1998, anque al final resultó un fracasu. La música del mesmu contenía cantares d'un pergrande abanicu del grupu, en bayura casos remixes tresformaos en nueves versiones instrumentales; y pesie a que foi bien recibíu el xuegu carecía d'una bona xugabilidá. A la suma d'esi problema, el xuegu requería d'un ampliu tiempu de desenrrollu, faciendo incluso que los elementos gráficos asemeyaren tar fuera del tiempu correspondiente.
Baxo la supervisión de May y Taylor, a esgaya proyeutos tienen tao envueltos d'un catálogu de vídeos y cantares de Queen. Como exemplu d'esto tan el DVD asoleyáu del so conciertu de 1986 en Wembley (entituláu "Live At Wembley Stadium"), el conciertu en 1982 en Milton Keynes ("Queen on Fire - Live at the Bowl"), y dos volúmenes de videoclips de los sos ésitos, Greatest Video Hits (Volúmenes 1 y 2, abarcando los ‘70 y ‘80) que fueren tornaos a 5.1 y soníu surround DTS. Por agora, sólo dos de los álbums de la banda, "A Night at the Opera" y "The Game", tornáronse completamente a un multicanal d'alta resolución en DVD-Audio. Nel casu d"'A Night at the Opera", en 2005, por mor del 30 aniversariu del so asoleyamientu, foi reasoleyáu con delles mezcles revisaes y tornaes al acompañando videos nun set de CD+DVD-Video.
Nes series del xuegu de llucha Guilty Gear, hai amás un personaxe col nome de caún de los componentes del grupu.
Queen contribuyó musicalmente d'una mena direuta nes películes "Flash Gordon" (1980, dirixida por Mike Hodges) y "Los Inmortales", na versión orixinal de 1986, dirixida por Russell Mulcahy. El tema "Princes of the Universe" tamién emplegose pa les (1992–1998).
Nos Estaos Xuníos, "Bohemian Rhapsody" foi reasoleyada como single en 1992 dempués d'apaecer na película "Wayne's World". El single a consecuencia d'ello algamó'l númberu dos nos charts d'EEUU (con "The Show Must Go On" como primer cantar del single) y aidó al retornar de la popularidá del grupu a Norteamérica.
Munches películes tienen incorporao cantares de Queen tocaos por otros artistes. Una versión de "Somebody to Love" interpretada por Anne Hathaway incorporóse en 2004 a la película "Ella Enchanted". En 2006, Brittany Murphy tamién grabó una versión del mesmu cantar pa la película de 2006 "Happy Feet". En 2001, una versión de "The Show Must Go On" foi interpretada por Jim Broadbent y Nicole Kidman na película-musical "Moulin Rouge!". Nos créditos finales d"'Corazón de Caballero", asoleyada en 2001 apaecía una versión de "We Are the Champions" interpretada por Robbie Williams y Queen.
Munches otres películes tienen incorporao cantares del grupu o partes de les mesmes, ente les que s'inclúin:
Calteniendo la tradición (dende la quinta Estación) de nomar a cada episodiu d'una temporada con cantares d'una banda de rock famosa de la era de los ‘70 (Led Zeppelin pa la quinta estación, The Who pa la sesta y los Rolling Stones pa la sétima), la octava y final estación d'esi nomáu “Show de los ‘70” consistió n'episodios entitulaos con cantares de Queen, con Bohemian Rhapsody sirviendo d'“estación premier”.
El 11 d'abril de 2006 Queen apaeció nel concursu de televisión estaunidense "American Idol". Cada concursante tuvo que cantar un cantar del grupu demientres esa selmana, apaeciendo cantares como "Bohemian Rhapsody", "Fat Bottomed Girls", "The Show Must Go On", "Who Wants to Live Forever" ya "Innuendo". Brian May más tarde criticó'l show por editar delles escenes específiques, una de les cuales fexo qu'un de los momentos del grupu, col concursante Ace Young diera una imaxe negativa, pesie a ser tolo contrario.
Al Murray's Happy Hour (La Hora Feliz d’Al Murray) inclúi un tema de Queen, "Don't Stop Me Now", que sirve d'introducción y p'actuaciones de los concursantes xunto con Al Murray cantando estremaos cantares de Queen en cada episodiu.
"I Was Born to Love You" foi emplegada como “cantar tema” del drama televisivu xaponés "Pride" en Fuji Television en 2004, con Takuya Kimura y Yūko Takeuchi de protagonistes. La banda sonora del show tamién contién otros cantares como We Will Rock You, "We Are the Champions" y "Bohemian Rhapsody".
Un cóver en portada de I Was Born to Love You tamién ye interpretáu nel cuartu nivel del videoxuegu de Nintendo DS "Elite Beat Agents" de la mesma forma que nun episodiu en Pretty Guardian Sailor Moon.
En 2002 un musical de rock basáu en cantares de Queen, tituláu "We Will Rock You", abrió nel Dominion Theatre del West End de Londres. El musical foi escritu pol cómicu y escritor británicu Ben Elton en collaboración con Brian May y Roger Taylor, y foi producíu por Robert De Niro. Dende entós tien pasao por Madrid y Barcelona en España; Melbourne, Sydney, Perth, y Brisbane n'Australia; Colonia n'Alemaña; Kuala Lumpur en Malasia; Sudáfrica, Las Vegas nos Estaos Xuníos; Zurich en Suiza; Tokyo en Xapón; Moscú en Rusia; Varberg en Suecia; Auckland en Nueva Zelanda y Toronto en Canadá.
La producción orixinal de Londres taba prevista pa ser retirada el sábadu 7 d'ochobre de 2006 nel Dominion Theatre, pero debío a la demanda del públicu el show foi estendíu indefinidamente. "We Will Rock You" convirtióse asina fasta agora nel musical que más tiempu d'estancia tien tao nesti teatru londinense, batiendo'l record anterior, el del musical de "Grease".
El musical asoleyose coincidiendo cola celebración de los 50 años de reináu de Sabela II. Como parte de les celebraciones d'esi fechu Brian May llevó a cabu un sólu de guitarra del "God Save the Queen", tal y como ta interpretada nel álbum de Queen de "A Night at the Opera", dende'l teyáu del Buckingham Palace. La grabación d'esta interpretación foi emplegada como cantar de final de discu de la versión de ”A Night At The Opera” asoleyada en DVD pol so 30 aniversariu.
Sean Bovim creó "Queen at the Ballet", un tributu a Freddie Mercury qu'emplega música de Queen como banda sonora pa los bailles del show, nel que los baillarines interpreten hestories con cantares como “bohemian Rhapsody”, “Radio Ga Ga” y “Killer Queen” de fondu.
Queen compuso música qu'atraxo inspiración dende perdiferentes xéneros de música, davezu con una actitú irónica. Ente los xéneros colos que tienen tao asociaos tan:
arena rock, 
dance/disco, 
glam rock, 
hard rock, 
heavy metal, 
pop rock, 
rock progresivu y 
rock psicodélicu. Queen tamién escribió cantares inspiraos por xéneros non mui averaos al rock o nada averaos, como’l country, ragtime, ópera, gospel, vodevil y folk.
La esperimentación musical figuró siempre d'una mena perfuerte nos cantares de Queen. Una carauterística distintiva de la música de Queen son les armoníes vocales que davezu yeren reproducíes por May, Mercury y Taylor y que destaquen nos álbumes "A Night at the Opera" y "A Day at the Races". Parte d'esti trabayu de fondu del soníu, asina como'l so desendolcu, puen ser tamién atribuyíos al so antiguu productor Roy Thomas Baker y al so inxenieru Mike Stone. Amás de les armoníes vocales, Queen tamién son destacaos poles grabaciones multipistes de voces finxendo'l soníu d'un gran coru per mediu d'overdubs. Según Brian May, hay más de 180 overdubs vocales en "Bohemian Rhapsody". Munches canciones de Queen fueren tamién compuestes camentando na autuación del públicu, como "We Will Rock You", "We Are the Champions" y “Radio Ga Ga”.
Más recientemente Queen foi reconocíu por facer significantes contribuciones a xéneros comu l'arena rock, glam rock, hard rock, heavy metal, pop rock y rock progresivu, ente otros. Dende hai muncho la banda ta citada como influyente n'otros munchos grupos y músicos. D'otra miente, al igual que la so música, la colección de bandes y artistes que tienen dicho el tar influenciaos por Queen ye diversa y abarca diferentes xeneraciones, países y xéneros. 
Dellos de los músicos que tienen citao a la banda como una influencia inclúin: Anthrax, Ben Folds Five,
Boston, Blind Guardian, 
Def Leppard, 
The Darkness, 
Extreme,
Foo Fighters, The Germs, The Go Go's, Davey Havok, The Killers,
Steve Vai, 
Guns N' Roses,Helloween,Iron Maiden,Judas Priest,Kansas, 
Metallica, 
George Michael, Marilyn Manson, Kaiser Chiefs, Katy Perry, Muse,
Mika,My Chemical Romance, Nine Inch Nails, Panic! at the Disco, Radiohead, The Smashing Pumpkins, Switches, Max Cavalera,
Styx, 
Michael Jackson foi amigu de Mercury a entamos de los ’80 y foi al mesmu tiempu citáu nel álbum de "Hot Space" como gran influencia dempués de tener fecho en 1982 l'álbum de "Thriller", nel que Mercury al entamu taba previsto que xurdiere. Queen tamién tien sío citao como mayor influencia nel xéneru "metal neo-clásicu" pol guitarrista suecu-americanu Yngwie Malmsteen. "Stone Cold Crazy", del álbum "Sheer Heart Attack" (1974), ye tamién citao davezu como un de los primeros y más averaos precursores del Metal speed o el subxéneru thrash metal (Metal basoria). Metallica grabó una versión del cantar, qu'apaeció nel discu "Rubaiyat — Electra's 40th Anniversary" en 1990, y ganó un premiu Grammy pola meyor autuación en vivu nel añu 1991. Amás, entamando los '70 Queen aidó a alitar la evolución del xéneru heavy metal dexando de llau muncha de la so influencia del blues;asina, la nomada “Nueva Ola de Heavy Metal Británicu” (n'inglés conocía como ‘’the New Wave of British Heavy Metal’’) siguió un camín asemeyáu axuntando la música cola sensibilidá del punk rock y faciendo medrar con énfasis la influencia del speed.
En 2005, acordies col "Llibru Guinness de los Récords", los álbums de Queen tienen tao un total de 1.322 selmanes o ventisiete años nos charts del Reinu Xuníu; más tiempu que cualaquier otru grupu incluyendo a The Beatles y Elvis Presley. Temién en 2005, al asoleyase el so primer álbum con Paul Rodgers, Queen pasó al tercer puestu nes llistes d'actos musicales británicos que mayor tiempu en conxuntu tienen tao nes llistes.
En 2006 l'álbum "Greatest Hits"foi nomáu como l'álbum meyor vendíu na hestoria del Reinu Xuníu, con ventes naquelles de 5.407.587 copies, más de 604.295 copies más que'l so competidor más averáu, el "Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band" de The Beatles. L'álbum de "Greatest Hits II" algamó’l sétimu puestu en ventes con 3.631.321 copies. En xineru de 2007 el discu their "Greatest Hits I & II" foi'l discu más descargáu d'iTunes en Norteamérica.
En definitiva, un de los grupos del rock de más ésitu, influencia y popularidá asoleyando un total de dieciocho àlbums númberos unu, dieciocho singles númberu unu y diez DVDs númberos unu en tol mundu faciéndo-yos unu de los grupos de música de mayores ventes. Tienen vendíos más de 300 millones d'álbumes y más de 180 millones de singles per tol mundu, incluyendo 32,5 millones d'álbumes sólo nos Estaos Xuníos fasta 2004. La banda ye tamién l'únicu grupu nel que tou miembru tien compuestu más d'un single númberu unu en llista d'ésitos.
El llogo de Queen, tamién conocíu como La Cresta de Queen, foi disañáu por Mercury (quien obtuvo un diploma n'Ilustración y Diseñu Gráficu nel Ealing Art College de Londres) poco enantes de qu'asoleyaren el so primer álbum. El llogo amuesa los signos del Zodiacu de los cuatru miembros: dos lleones por Lleo (Deacon y Taylor), un cámbaru por Cáncer (May), y dos “xanes” por Virgu (Mercury). Los lleones tan a los llaos d'una estilizada Q, el cámbaru ta descansando enriba la mesma, y sobro él hai llames de fueu, demientres les xanes tán sentaes cauna a un llau a la vera d'un lleón. Hai tamién una corona endientru la Q y tol llogo ta cubiertu por un enorme Ave Fénix. L'escudu enteru aseméyase abondo col escudu d'armes Real del Reinu Xuníu, sobre tou no que cinca a los lleones. El llogo orixinal, que s'atopaba na cara opuesta de la portada del primer discu, yera simple nes colloraciones, pesie a qe n'álbumes posteriores pasose a emplegar el mesmu llogo con collores más llamativos pa portaes como les de ’A Night At The Opera o A Day At The Races.
Susa
Susa (o Shushan) en llingua persa: شوش "Shush". (Shushan); en Griegu: Σέλεύχεια, Seleukeia o Seleukheia; Llatín Seleucia ad Eulaeum; anguaño: Shush, yera una antigua ciudá de los emperios Elamita, Persa y Partu, allugada a unos 240km al este del ríu Tigris nel sudeste del autual Irán. Güei en día, namái queda de la ciudá una campa en ruines. Mui cerque hai una nuea ciudá que toma el so nome: Shush
Susa ye ún de los asentamientos mas antiguos de la rexón, dablemente foi fundáu alrodiu del sieglu XL e.C.. Más alantre, convertiríase na capital del emperiu elamita. El so nome vién de la so llingua; escribíase de numberoses formes ("Šušan, Šušun", etc...) y parez ser que pronunciábase "Susən". Šušan foi envadida pol Emperiu Babiloniu y l'Asiriu en xabaces campañes. Tres la conquista babilónica, el nome foi tracamundiáu ya rellacionáu col términu semíticu "Šušan", liriu.
Seique dende'l reináu de Ciru II 559 - 529 e.C.., Susa caltuvo el rangu de capital del Emperiu Persa.
Dende Susa partió Xerxes I nel branu de 481 e.C.. y empobinó a Critalia, en Capadocia, pa conquistar Grecia.
Foi conquistada por Alexandru Magnu nel 331 e.C..
Leónides I
Leónides I (Griegu: Λεωνίδας) foi el 17 rey axíada d'Esparta. Alcontró la muerte en 480 e.C.., demientres la Segunda Guerra Médica, na heroica Batalla de les Termópiles, torgando l'avanzada del exércitu Persa de Xerxes I.
Foi ún de los fíos del rei axíada Anaxandridas II d'Esparta. Sucedió nel tronu, dablemente en 489 o 488 e.C.. al so hermanascu Cleómenes I y casóse con Gorgos, la fía d'esti. Al tener dos hermanos mayores, Cleómenes y Doriéu, nun s'esperaba qu'aportare a reinar, pero Cleómenes morrió ensin descendencia masculina, lo mesmo que Doriéu en Sicilia, lluchando escontra los Cartagineses.
Nel añu 480 e.C.. los éforos d'Esparta unviaron a Leónides al frente de 300 hoplites y 5.000 alliados pa trancar el pasu del exércitu Persa de Xerxes I nel pasu de les Termópiles
Los 300 hoplites ensamaben la Seitera Rial, 100 homes por cada una de les tres tribus nes que taben separtaos los espartanos. Esti cuerpu taba ensamáu por ciudadanos d'Esparta que tovieran dalgún vástagu masculín, cola fin de que, en casu de morrer nel embate, nun desapaeciese la llinia de familia.
Leónides lluchó cincu díes escontra los perses, ensin ceder un rispiu del tarrén. El darreru día, pola mor de la traición de Efialtes de Tesalia, foi abatíu con una flecha na encerrona persa.
Magar que la llucha escontra los persas foi descomanada ya desproporcionada, 
Heródotu cunta que la tiesta de Leónides foi tayada por orden de Xerxes, y el so cuerpu crucificáu, a la escontra de la costume de la dómina, na que cuando un xefe del exércitu lluchaba con rixu y morría na amarraza, yera enterráu con honores de rei.
Sistema de Coordenaes Xeográfiques
El Sistema de Coordenaes Xeográfiques espresa toles posiciones sobro la Tierra usando dos de les tres coordenaes d'ún sistema de Coordenaes esfériques que ta alliniáu con exe de rotación de la Tierra. Ésti define dos ángulos mididos dende'l centru de la Tierra:
Combinando estos dos ángulos, pueden espresase la posición de cualesquier puntu de la superficie de la Tierra. 
Por exemplu: L'Entregu, Asturies, tién una llatitú 43°17′15″N y llonxitú 5°38′20″W. D'esti mou un vector dibuxáu dende'l centru la Tierra al puntu 43°17′15″ norte del ecuador y 5°38′20″ al oeste del Meridianu de Greenwich, pasará por L'Entregu.
L'ecuador ye nidiamente una parte emportante pa esti sistema de coordenaes; representa el ceru de los ángulos de llatitú y el puntu mediu ente los Polos. Ye'l planu fundamental del sistema de coordenaes xeográfiques.
Pa especificar un allugamientu dafechamente, debaxo o sobro la superficie de la Tierra, ye necesario indicar tamién la ellevación/altor. Esti datu puede espresase relativu al nivel del mar o la distancia al centru la Tierra. Úsase davezu respeutu al nivel mediu del mar per aciu de l'altitú.
Al contrariu que les coordenaes xeográfiques que se caractericen por non tar proxeitaes, defínense distintes proxeiciones cartográfiques. 
Sistema de Coordenaes Universal Tresversal Mercator
El Sistema de Coordenaes Universal Tresversal de Mercator (N'inglés "Universal Transverse Mercator", UTM) ye un sistema de coordenaes sofitáu na proyeición xeográfica tresversa de Mercator, que se constrúi como la proyeición de Mercator normal, pero n'arróu de facela tanxente al Ecuador, faise tanxente a un meridianu. A desemeyanza del sistema de coordenaes tradicional, espresaes en llonxitú y llatitú, les magnitúes nel sistema UTM fainse en metros. (Ver Sistema de Coordenaes Xeográfiques)
La UTM ye una proyeición cilíndrica conforme. El fautor d'escala na direición del paralelu y na direición del meridianu son iguales (h = k). 
Les llinies lloxodrómiques represéntense como llinies reutes sobro'l planu (mapa). Los meridianos proyéutense sobro'l planu con una separtación proporcional a la del modelu, asina hai equidistancia ente ellos. Sicasí los paralelos van separtándose a midida que nos alloñamos del Ecuador, polo qu'al aportar al Polu les deformaciones sedrán infinites. Ye la xida pola que namái se representa la rexón ente los paralelos 80ºN y 84ºS. Arriendes ye una proyeición compuesta; l'esfera represéntase en trozos, non entera. Pa ello dixébrase la Tierra en fusos de 6º de llonxitú caún.
La proyeición UTM tien la ventaya de que dengún puntu ta alloñáu del meridianu central de la so estaya, polo que les distorsiones son pequeñes. Esto algámase al costu de la discontinuidá: un puntu na llende de la estaya proyéutase en dos punto desemeyaos, sacante que s'allugue nel ecuador. Una llinia que xuna dos puntos, ente estayes qu'enconten, nun ye continua sacante que crucie pel ecuador.
Pa torgar estes discontinuidades, a vegaes espárdense les estayes, pa que'l meridianu tanxente seya'l mesmu. Esto permite mapes continuos a veces estiendense les zones, pa que'l meridianu tanxente seya'l mesmu. Esto permite mapes continuos cásique compatibles colos estándar. Sicasí, nes llendes d'eses estayes, les distorsiones son mayores que nes estayes estándar.
Dixébrase la Tierra en 60 fusos de 6º de llonxitú, la estaya de proyeición de la UTM defínese ente los paralelos 80ºS y 84ºN. Cada fusu numbérase con un númberu ente'l 1 y el 60 , tando'l primer fusu llendáu ente les llonxitúes 180º y 174ºW y centráu nel meridianu 177ºW. Cada fusu tien arreyáu un meridianu central, que ye au s'alluga l'orixe de coordenaes, xunto col ecuador
Los fusos numbérensen n'orde creciente haza l'este. Por exemplu, la Península Ibérica ta allugada nos Fusos 31 al 29, y Canaries ta nel fusu 28. Nel sistema de coordenaes xeográficu, les llonxitúes respreséntense davezu con valores que van dende los -180º fasta cásique 180º (intervalu (-180º,180º); el valir de llonxitú 180º nun se correspuende col fusu UTM 60, sinón col 1, darréu que nesi sistema 180º equival a -180º. 
Dixébrase la Tierra en 20 estayes de 8º de llatitú, que se denomen con lletres dende la "C" fasta la "X", sacantes les lletres I y O, pol so aldéu colos númberos 1 y 0, respeutivamente. Como ye un sistema americanu, tampoco nun s'usa la lletra "Ñ". La estaya "C" coincide col intervalu de llatitúes que va dende 80º S (o -80º) fasta 72ºS (o -72º). Les estayes polares nun tán consideraes nesti sistema de referencia. Pa definir un puntu en cualesquier Polu, úsase'l sistema de coordenaes UPS. Si una estaya tien lletra igual o mayor que la N , la estaya ta allugada nel hemisferiu norte, mentanto que si ta nel Sur, la lletra ye menor que la N.
Cada cuadrícula UTM defínese col númberu del Fusu y la lletra de la estaya. Por exemplu, la ciudá de Valencia taría na cuadrícula 30S.
La rexella ye regular, sacantes en 2 estayes, dambes nel hemisferiu norte; la primera ye la estaya 32V , que caltién el suroeste de Noruega; esta estaya foi espardida pa qu'abarcara la costa occidental d'esti país, a costu de la estaya 31V que foi recortada. La segunda esceición afáyase entá más al norte, na estaya conocida como Svalbard
V Edición de los Oscars
La V edición de los Óscars celebrose'l 18 de payares de 1932 nel Fiesta Room del Ambassador Hotel Los Anxeles, California, USA
Les películes nominaes debíen tar estrenaes entre'l 1 d'agostu de 1931 y el 31 de xunetu de 1932. Nesti añu preséntense los premios a los meyores curtiumetraxes n'es categoríes: Dibuxos animaos, comedia y novedá.
El Presentador fue por segunda vegada Conrad Nagel.
-Grand Hotel
-"Arrowsmith"
-"Bad Girl"
-"The Champ"
-"Five Star Final"
-"One Hour With You"
-"Shangai Express"
-"The Smiling Lieutenant"
-Wallace Berry por The Champ
-Fredic March por Dr. Jekyll and Mr. Hyde
-"Alfred Lunt por The Guardsman"
-Helen Hayes por The Sin of Maledon Claudet
-"Marie Dressler por Emma"
-"Lynn Fontanne por The Guardsman"
-Frank Borzage por Bad Girl
-"King Vidor por The Champ"
-"Josef von Sternberg por Shangai Express"
-The Champ (Frances Marion)
-"Lady and Gent (Grover Jones y William Slavens McNutt)"
-"The Star Witness (Lucien Hubbard)"
-"What Price Hollywood? (Adela Rogers St. Johns y Jane Murfin)"
-Bad Girl (Edwin J. Burke)
-"Arrowsmith (Sidney Howard)"
-"Dr. Jekyll and Mr. Hayde (Percy Heath y Samuel Hoffenstein)"
-Shangai Express (Lee Garmes)
-"Arrowsmith (Ray June)"
-"Dr. Jekyll and Mr. Hayde (Karl Struss)"
-Transatlantic (Gordon Wiles)
-"Arrowsmith (Richard Day)"
-"À Nous la Liberté (Lazare Meerson)"
-"Walt Disney"
-"Warner Bros. Departamentu de sonidu"
-Flowers and Trees (Walt Disney)
-"It's Got me Again (Leon Schlesinger)"
-"Mickey's Orphans (Walt Disney)
-The Music Box (Hal Roach)
-"The Loud Mouth (Mack Sennett)"
-"Scratch-As-Catch-Can (RKO Radio)"
-"Stout Hearts and Willing Hands (RKO Radio)"*
-Wrestling Sworfish (Mack Sennett)
-"Screen Souvenirs (Paramount Publix)"
-"Swing High (M-G-M)"
-Walt Disney
-Technicolor Motion Picture Corp.
-Eastman Kodak Co.
VI Edición de los Oscars
La VI edición de los Óscars celebróse'l 16 de marzu de 1934 nel Fiesta Room del Ambassador Hotel Los Anxeles, California, USA
Les películes nominaes debíen tar estrenaes entre'l 1 d'agostu de 1932 y el 31 d'avientu de 1933. Estrenu del premiu al meyor asistente de dirección.
El Presentador foi Will Rogers.
-Cavalcade
-"42nd Street"
-"A Farewell to Arms"
-"I Am a Fugitive From a Chain Gang"
-"Lady for a Day"
-"Little Women"
-"The Private Life of Henry VIII"
-"Smilin' Through"
-"State Fair"
-Charles Laughton por The Private Life of Henry VIII
-"Leslie Howard por Berkeley Square"
-"Paul Muni por I Am a Figitive From a Chain Gang"
-Katharine Hepburn por Morinig Glory
-"Diana Wynyard por Cavalcade"
-"May Robson por Lady for a Day"
-Frank Lloyd por Cavalcade
-"Frank Capra por Lady for a Day"
-"George Cukor por Little Women"
-Charles Barton; Scott R. Beal; Charles Dorian; Fred Fox; Gordon Hollingshead; Dewey Starkey; William Tummel
-"Al Alleborn; Sid Brod; Orville O. Dull; Percy Ikerd; Arthur Jacobson; Edward Killy; Joseph A. McDonough; William J. Reiter; Frank Shaw; Ben Silvey; John Waters.
-One Way Passage (Robert Lord)
-"The Prizefighter and the Lady (Frances Marion)"
-"Rasputin and the Empress (Charles MacArthur)"
-Little Women (Victor Heerman y Sarah Y. Mason)
-"Lady for a Day (Robert Riskin)"
-"State Fair (Paul Green y Sonya Levien)"
-A Farewell to Arms (Charles Lang)
-"Reunion in Vienna (George J. Fosley)"
-"The Sing of the Cross (Karl Struss)"
-Cavalcade (William S. Darling)
-"A Farewell to Arms (Hans Dreier y Roland Anderson)"
-"When Ladies Meet (Cedric Gibbons)"
-A Farewell to Arms - Franklin Hansen (Paramount)
-"42nd Street - Nathan Levinson (Warner Bros.)"
-"Gold Diggers of 1933 - Nathan Levinson (Warner Bros.)"
-"I Am a Fugitive of a Chain Gang - Nathan Levinson (Warner Bros.)"
-Three Little Pigs (Walt Disney)
-"Building a Building (Walt Disney)"
-"The Merry Old Soul (Walter Lantz)
-So This is Harris! (Lou Brock)
-"Mister Mugg (Warren Doane)"
-"A Preferred List (Lou Brock)"
-Krakatoa (Joe Rock)
-"Menu (Pete Smith)"
-"Morze (Educational)"
-Electrical Research Products Inc.
-RCA Victor Co. Inc.
-Fred Jackman y Sidney Saunders (RKO Studios Inc.); Fox Film Corp.; Warner Bros. Pictures Inc
Mistra
Mistra (tamién Mystras, Mystra o Mistras; en griegu Μύστρας , Μυζηθράς "Mizithras" o "Myzithras" na crónica de Morea) foi una ciudá fortificada en Morea, (Peloponesu) sol monte Taygetos, metanes l'antigua Esparta, en Grecia. Allúgase a unos ocho quilómetros al oeste de l'actual ciudá de Sparti (Esparta).
Mistra foi la capital del Despotáu llatín de Morea, nun principáu vasallu del Principáu llatín d'Acaya, afitáu en 1205 tres la conquista de Constantinopla metantu la Cuarta Cruzada. El príncipe Guillermu II de Villehardouin, sobrín del historiador de la Cuarta Cruzada Godofredu de Villehardouin, allevantó un palaciu en Mistra nel añu 1249.
El Despotáu llatín foi reconquistáu por Miguel VII Paleólogu en 1262, tres tomar Constantinopla en 1261, cuando Xuan Paleólogu, hermanu de Miguel, pidió rescate por Guillermu al restu de los príncipes llatinos. Siguió siendo la capital del Despotáu de Morea, gobernada por familiares del Emperador Bizantín, magar que los venecianos caltuvieron el control de la costa y les islles del delláu. Mistra ya'l restu de Morea aportaron a ser enforma bayuroses dende 1261 en comparanza col restu del Imperiu. Baxo'l gobiernu del déspota Teodoru, tresformóse na segunda ciudá más importante del Imperiu, tres Constantinopla, y el palaciu de Guillermu II foi la segunda residencia imperial.
Mistra tamién foi el caberu centru de la cultura bizantina: el filósofu neoplatónicu Georgius Gemistus Plethon, vivió na ciudá fasta la so muerte en 1452. Ésti, xunto con dellos académicos de Mistra, tuvieron una gran influyencia sobro'l Renacimientu italianu, sobro too dempués de que Gemistus Plethon acompangase al emperador Xuan VIII Paleólogu a Florencia en 1439.
El caberu emperador bizantín, Constantín XI foi déspota en Mistra enantes d'algamar el tronu. Demetriu, el caberu déspota de Morea, rindió la ciudá al Imperiu Otomanu de Mehmet II en 1460. Los venecianos ocuparon la ciudá ente 1687 y 1715, pero siguió siendo turca fasta 1832, cuando foi abandonada pol rei Otón de Grecia a favor de la nueva Esparta.
UNESCO
La United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (Organización de les Naciones Xuníes pa la Educación, la Ciencia y la Cultura), o simplemente UNESCO, ye un muérganu especializáu de les Naciones Xuníes. La so Direutora Xeneral ye Irina Bokova, de nacionalidá búlgara. Fundóse'l 4 de payares de 1946 col envís de contribuyir a la paz y la seguranza nel mundiu per aciu del enseñu, la ciencia, la cultura y les comunicaciones. La so sede ta allugada en París, Francia.
Dedícase, ente otres xeres, a empobinar a los pueblos nuna xestión más eficiente del so desendolcu al traviés de los recursos naturales y los valores culturales, cola fin d'algamar el mayor provechu dable de la modernización, ensin esmorecer la identidá y bayura cultural.
Na educación, esti organismu da prioridá al llogru de la educación elemental adautada a les necesidaes d'anguaño. Collabora cola formación de docentes, planificadores ya vivienda, alministradores educacionales y alienda la construcción d'escueles y dotación de tarecos necesarios pal so desendolque.
Les actividaes culturales gueten la salvaguardia del Patrimoniu Cultural, per aciu del afalagu de la creación y la creatividá, y el caltenimientu de les entidaes culturales ya tradiciones orales, asina como'l fomentu de los llibros y la llectura.
La UNESCO encadarma la so actividá p'algamar cinco oxetivos cimeros:
Al tiempu, empobínase cimeramente en dos temes:
La UNESCO tien los sos raigaños en 1942, na Segunda Guerra Mundial, cuando los países aliaos entaman a aviase p'afitare los sos sistemes educativos en cuantes remate la guerra. Na Conferencia de Ministros Aliaos d'Educación ("Conference of Allied Ministers of Education", CAME), nel Reinu Xuníu, principien los alderiques ente países europeos.
Como resultáu, áviase una conferencia de les Naciones Xuníes pa temes d'educación y cultura, del 1 al 16 de payares de 1945. Cuarenta y cuatro países aconceyen, de los que trenta y siete deciden fundar la UNESCO. La constitución de la UNESCO fírmase'l 16 de payares, y venti estaos ratifíquenla un añu dempués, el 4 de payares de 1946 (Arabia Saudita, Australia, Brasil, Canadá, Checoslovaquia, China, Dinamarca, Exiptu, Estaos Xuníos d'América, Francia, Grecia, India, El Líbanu, México, Noruega, Nueva Zelanda, República Dominicana, Reinu Xuníu, Sudáfrica y Turquía). Pocos díes dempués entama la primer Conferencia Xeneral de la UNESCO, en París.
Según van normalizándose les rellaciones internacioniales frayaes pola Segunda Guerra Mundial, más países van incorporándose a la UNESCO: asina, Xapón y la República Federal Alemana entren en 1951, España en 1953, la XRSS en 1956 y los países africanos xurdíos de la descolonización d'África nos años sesenta.
En 1957, por primer vez un país miembru abandona la UNESCO: el gobiernu de Sudáfrica alega "interferencies" de la UNESCO nos sos "problemes raciales". En 1994, con Nelson Mandela como presidente, Sudáfrica volverá a inxerise na UNESCO.
En 1960 llánzase'l primer proyeutu de grandes dimensiones de la UNESCO: la proteición del templu d'Abu Simbel n'Exiptu y otros 21 monumentos y complexos arquiteutónicos aceñaos pol aniciu del banzáu d'Asuán.
En 1985, Estaos Xuníos abandona la UNESCO citando diferencies en temes de xestión; Reinu Xuníu y Singapur abandonaránla tamién en 1986. Esto fai que'l presupuestu de la UNESCO caya bultablemente per unos años. Los tres países reincorporáronse posteriormente (en 2003, 1997 y 2007 respectivamente).
La Organización de les Naciones Xuníes pa la Educación, la Ciencia y la Cultura foi fuertemente criticada a lo llargo de la so historia. Los críticos acúsenla de tomar posiciones contraries a la llibertá de prensa y de mercaos, en particular pola iniciativa "NOMIC" que reconocía'l drechu de los estaos a censurar la prensa. En 1984 Estaos Xuníos abandona la organización en protesta, sicasí, torna a amecese tres diecinueve años d'ausencia l'1 d'ochobre de 2003.
Ye necesario aclariar, sicasí, que dende otres postures la dixebra d'Estaos Xuníos de la UNESCO foi lleída como una crítica racista (Informe MacBride), nel que se plantegaben ciertes midíes pa la "democratización de la comunicación" que nun conveníen a los intereses de les grandes potencies. Dientro d'esta teoría, el discursu de William Harley, voceru en miente de comunicación del Departamentu d'Estáu d'Estaos Xuníos (que xustificabala frayadura de les rellaciones cola UNESCO y la socesiva retirada de fondos, de magar la supremacía cuantitativa de países tercermundistes na organización y la supuesta influencia comunista sobre ellos), sedría solo un encumbrimientu de los verdaderos motivos de la estratéxica dixebra.
Sigue siendo ciertu que na dómina de los años 1970 y 1980 la organización recibió delles acusaciones de marafundiar y de corrupción. Posteriormente, baxo la direición de Federico Mayor Zaragoza y Koichirō Matsuura, la UNESCO foi recuperando progresivamente'l so esfotu, acabando cola reincorporación d'Estaos Xuníos en 2003.
Organización Mundial de la Salú
La Organización Mundial de la Salú (OMS), The World Health Organization (WHO), ye'l muérganu de la ONX especializáu en xestionar polítiques de prevención, promoción ya intervención en salú a nivel mundial. Foi creáu'l 7 d'abril de 1948. El primer aconceyamientu de la OMS surdió de la Conferencia Internacional de la Salú celebrada en xunetu de 1946. Nesti conceyu, organizáu col determín del Conseyu Económicu y Social de la ONX, redáutense los primeros estatutos de la OMS. El primer aconceyamientu de la OMS tuvo llugar en Xinebra en 1948.
Les principales xeres de l'Asamblea Mundial de la Salú son aprobar el programa y el presupuestu de la OMD pal bieniu viniente, y decidir les principales cuestiones rellatives a les polítiques sanitaries. Talo y como afita la so Constitución, l'oxetivu de la OMS ye que tolos pueblos de la Tierra puedan gociar del grau máximu de salú que se puea llograr. La Constitución de la OMS define la salú como "un estáu dafechu de bientar físicu, mental y social", y non namái ausencia d'afeiciones o malures.
Los 193 Estaos Membros de la OMS gobiernen la Organización per aciu de l'Asamblea Mundial de la Salú. L'Asamblea ta formada por representantes de tolos Estaos Miembros de la OMS.
Direutores Xenerales de la OMS foron:
Les seis (6) oficinas rexonales son:
Mar
Un mar ye una masa d'agua salao de tamañu inferior al océanu. 
Hai tres categoríes de mares: mares llitorales, mares interiores o pesllaos, y los mares abiertos. 
VII Edición de los Oscars
La VII edición de los Óscars celebróse'l 27 de febreru de 1935 nel Biltmore Bowl del Biltmore Hotel Los Anxeles, California, USA
Les películes nominaes debíen tar estrenaes entre'l 1 de xineru y el 31 d'avientu de 1934. Nesti añu presentense cuatro premios nuevos: Meyor Montaxe, Meyor Canción Orixinal, Meyor Música y Premiu Xuvenil.
El Presentador foi Irving S. Cobb.
-It Happened One Night
-"The Barrets of Wimpole Street"
-"Cleopatra"
-"Flirtation Walk"
-"The Gay Divorcee"
-"Here Comes the Navy"
-"The House of Rothschild"
-"Imitation of Life"
-"One Night of Love"
-"The Thin Man"
-"Viva Villa!"
-"The White Parade"
-Clark Gable por It Happened One Night
-"Frank Morgan por The Affairs of Cellini"
-"William Powell por The Thin Man"
-Claudette Colbert por It Happened One Night
-"Norma Shearer por The Barrets of Wimpole Street"
-"Bette Davis por Of Human Bondage"
-"Grace Moore por One Night of Love"
-Frank Capra por It Happened One Night
-"Victor Schertzinger por One Night of Love"
-"W. S. Van Dyke por The Thin Man"
-John Waters por Viva Villa!
-"Cullen Tate por Cleopatra"
-"Scott R. Beal por Imitation of Life"
-Manhattan Melodrama (Arthur Caesar)
-"Hide-Out (Mauri Grashin)"
-"The Richest Girl in the World (Norman Krasna)"
-It Happened One Night (Robert Riskin)
-"The Thin Man (Frances Goodrich y Albert Hackett)"
-"Viva Villa! (Ben Hecht)"
-Cleopatra (Victor Milner)
-"The Affairs of Cellini (Charles Rosher)"
-"Operator 13 (George J. Folsey)"
-The Merry Window (Cedric Gibbons y Fredric Hope)
-"The Affairs of Cellini (Richard Day)"
-"The Gay Divorcee (Van Nest Polglase y Carroll Clark)"
-One Night Love - John P. Livaday (Columbia Studio)
-"The Affairs of Cellini - Thomas T. Moulton (United Artists Studio)"
-"Cleopatra - Franklin Hansen (Paramount Studio)"
-"Flirtation Walk - Nathan Levinson (Warner Bros.)"
-"The Gay Divorcee - Carl Dreher (RKO Radio Studio)"
-"Imitation of Life - Theodore Soderberg (Universal Studio)"
-"Viva Villa! - Douglas Shearer (M-G-M Studio)"
-"The White Parade - Edmund H. Hansen (Fox Studio)"
-Eskimo (Conrad A. Nervig)
-"Cleopatra (Anne Baunchens)"
-"One Night of Love (Gene Milford)"
-The Gay Divorcee - Con Corad (musica) y Herb Magidson (lletra) por "The Continental"
-"Flying Down to Rio - Vicent Youmans (musica), Edward Eliscu y Gus Kahn (lletra) por "Carioca"
-"She Loves Me Not - Ralph Rainger (musica) y Leo Robin (lletra) por "Love in Bloom"
-One Night of Love (Louis Silvers)
-"The Gay Divorcee (Max Steiner)"
-"The Lost Patrol (Max Steiner)"
-The Tortoise and the Hare (Walt Disney)
-"Holiday Land (Charles Mintz)"
-"Jolly Little Elves (Walter Lantz)
-La Cucaracha (Kenneth McGowan)
-"Men in Black (Jules White)"
-"What, No Men! (Warner Bros.)"
-City of Wax (Horace Woodard y Stacy Woodard)
-"Bosom Friends (Skibo Productions)"
-"Strikes and Spares (Pete Smith)"
-Shirley Temple (en agradecimientu por la so contribución al cine nel añu 1934)
Soria
Soria ye una ciudá de Castiella y Llión asitiada na provincia de Soria.
Soria entró na Hestoria de la mano de los romanos. Sicasí, nel actual cuetu del Castiellu afayáronse restos d'un asentamientu más antiguu supeditáu, ensin dulda, a la esistencia de Numancia. Bartolomé de Torres, na so Topografía de la ciudá de Numancia, asegura que'l castiellu d'esta ciudá tomó'l nome de "Oria" d'un caballeru griegu llamáu Dóricu, capitán de los dorios, que llegó a Soria dende Acaya. D'esta noticia deducen dél historiadores que los primeros pobladores de l'actual Soria fueron los dorios. Sicasí, nada a esti respectu acotó la arqueoloxía y p'otru grupu d'espertos los primeros pobladores de Soria fueron los suevos, que los sos reis, según Tutor y Malu nel so Compendiu historial de los dos Numancias, establecieron nella xuna de les sos cortes. 
Dambes hipótesis cayeron en desusu col pasu del tiempu porque nengún documentu acredítales de manera fidedigna. Paez lóxicu suponer que la palabra «Soria» deriva de "dauria", de la mesma derivada de "daurius", esto ye, Douru. A estes versiones, sobre l'orixe del nome de Soria, sumir la de Pedro de Rúa, que deriva Soria de Sarra, nome de la ciudá de Tiru, y de sarranos, los sos moradores, d'onde vien sorianos. Nun llibru d'armes nárrase que cuando Alfonsu VII, l'Emperador reedificó Soria afayóse una gran piedra con un signu grabáu que recordaba a una «S», la cual añedióse al castiellu de Oria y dio l'actual voz Soria. 
Nel añu 869, en plena conquista árabe, Soria saltó de nuevu a les páxines de la Hestoria con motivu del llevantamientu de Solimán ben Abús contra l'emir de Córdoba qu'unvió al so fíu, Al-Hakan, pa encalorar l'alzamientu.
Mientres el sieglu XI convirtióse nun importante enclave estratéxicu pola so situación xuntu al Douru y marcó la llende ente los dominios cristianos y musulmanes na denominada «marca del Douru» o «llinia del Douru». A empiezos del sieglu XII, el rei Alfonsu I'l Batallador conquistóla definitivamente a el musulmanes (árabes) y repoblóla asitiando la frontera más al sur; asina queda reflexáu na lleenda "Cabeza de Estremadura" nel escudu de Soria, lema impuestu pola denominación que se-y axudicaba a les tierres reconquistaes a los moros polos reis cristianos. Sicasí, Soria siguió siendo un enclave estratéxicu por cuenta de les lluches pol territoriu ente los reinos de Castiella y Lleón (a que la so tutela pasó en 1134), Navarra y Aragón. 
Alfonsu VIII caltuvo la independencia del Reinu de Castiella gracies a l'ayuda emprestada polos sorianos y, n'agradecimientu, otorgó a la ciudá una serie de privilexos. En 1195, Sancho'l Fuerte tomó la ciudá y a empiezos del sieglu XIII conoció unu de los sos periodos más florecientes gracies a la so situación fronteriza. El comerciu, en manos de los xudíos, fixo de Soria una ciudá importante. Los xudíos ampliaron la aljama, asitiada nes llendes del castiellu, y dieron parte de la so riqueza a la ciudá. Según Martel «nel castiellu de Soria, dientro del muriu principal, hai un cuerpu espaciosu nel cual d'antiguo hubo trescientes cases y un templu, que güei dura, anque arruináu. Munches d'estes cases dicen que yeren de xudíos, y aquella población, cola qu'había per fuera, llamábase alhama». En 1266 foi elevada Soria de la categoría de villa a la de ciudá na bulda de Clemente IV.
Casi toles actividaes económiques de la Edá Media soriana xiraben en redol a la llana. Cabecera de delles cañaes reales, Soria controlaba'l esquileo branizu de los sos fatáu y l'unviada del preciáu vellón escontra Burgos y los puertos del norte de la península Ibérica. Esti gran negociu reguláu pola Mesta garantizaba la preeminencia de los propietarios ganaderos: los Llinaxes nobles que controlaben la vida municipal. Como amuesa del so pujanza, Soria consiguió unu de los preciaos puestos de representación ente les 16 ciudaes con derechu a unviar procuradores a les Cortes del reinu de Castiella, y foi see de della de les sos xuntes. En contrapartida, la inestabilidá política del postreru terciu del sieglu XIV dexó qu'Enrique II la venciera como pagu al mercenariu francés Bertrand Du Guesclin, qu'atopó cola abierta hostilidá d'una población que nun deseyaba abandonar el dominiu real.
En 1492, el decretu d'espulsión de los xudíos, traxo la decadencia económico y social de Soria. Mientres el reináu de los Reis Católicos atayóse la narración histórica de Soria porque tres la unión de los reinos d'Aragón, Navarra y Castiella la ciudá dexó de ser un enclave estratéxicu. Esta situación enllargóse mientres la Edá Moderna, na que'l cayente de la rentabilidá de la ganadería punxo a la ciudá nuna coxuntura de deterioru económicu y demográficu bien grave. Per otra parte, los dirixentes locales de finales del sieglu XVI nun quixeron o nun pudieron sofitar l'atapecíu plan del obispu Acosta pa treslladar la see de la diócesis de Osma a Soria, que solliviara en parte la decadencia de la ciudá.
Soria recupera'l so protagonismu estratéxicu-militar na hestoria d'España cola guerra de Sucesión, al defender la causa de Felipe V, y protexer de les pretensiones aragoneses la llinia fronteriza (1706-1707).
En 1808, tres la invasión francesa de la España, constituyóse en Soria una Xunta d'Armamentu y Defensa qu'entamó'l reximientu o Batallón de Numantinos activu nos frentes de Logroño y Sigüenza. El 20 de payares de 1808 les tropes franceses presentáronse a les puertes de Soria y apurriéronse al saquéu. La ciudá quedó en llapaes y hubo qu'esperar a la segunda metá del sieglu XIX por que recuperara los sos índices de población y riqueza.
A la cayida del Antiguu Réxime la localidá de constitúi en conceyu constitucional na rexón de Castiella la Vieya, partíu de Soria que nel censu de 1842 cuntaba con 942 llares y 5400 vecinos.
A finales del sieglu XX crez el términu del conceyu porque incorpora a Oteruelos y a Pedrajas.
Na actualidá Soria puede definise como una capital pequeña (39.344 habitantes), pero activa gracies a la industria del turismu, que caltién en parte'l so calter histórico y medieval, y rincones, que rezumen esa maxa que sedució a los viaxeros de tolos tiempos. La ciudá trata de rentabilizar la pátina lliteraria otorgada pol so protagonismu en delles de les Lleendes" de Gustavo Adolfo Bécquer () o nos versos de Antonio Machado () y Gerardo Diego ().
Per otru llau les comunicaciones son escases, lo que contribúi al estancamientu de la so crecedera. Les oportunidaes d'estudiu y de trabayu pa los mozos vense amenorgaes. Son munchos los qu'abandonen la ciudá pa estudiar y nun tornen. Los ésitos de los atletes empobinaos pol sorianu Enrique Pascual (Abel Antón, Fermín Cachu, Reis Estévez) y de los equipos de fútbol y voleibol del Club Deportivu Numancia apurrieron a Soria cierta sonadía deportiva que repercute nel aumentu del númberu de visitantes de fin de selmana. Soria tuvo nestos últimos años un descomanáu ésitu nel deporte español destacando los atletes Abel Antón (bicampeón del mundu de maratón) y Fermín Cacho, oru olímpicu en Barcelona 92.
Dellos lemas y títulos otorgaos a Soria son:
""La Bien Noble y Bien Lleal Ciudá de Soria"".
""Soria Pura, Cabeza de Estremadura"".
""Soria, La Bien Cantada"".
""Soria, Ciudá de los Poetes"".
Velea
La velea o pesadiella ye un suañu asoliviáu ya testerón, davezu con atracuñu del pechu y abegosidá p'alendar. Les velees danse xeneralmente en periodos del suañu con movimientu entaináu de los güeyos, (MOR por "Movimientu Ocular Rápidu"; y REM n'inglés por "Rapid Eye movement")
Fasta cerque del sieglu XVIII, les velees yeren davezu consideraes obres de los diaños, y yera creyencia que se sentaben nel pechu de los dormientes, apertando col so pesu, lo qu'orixinó el nome de "pesadiella" (nome deriváu de "pesu"). Tamién la causa yera creyencia pola mor de delles formes de maxa y posesión de l'ánima. Na Europa del sieglu XIX, camentaben que les velees yeren problemes dixestivos.
Anguaño coñozse que les velees son provocaes por causes fisiolóxiques tales como calentures o dalguna mena de problema sicolóxicu, como traumes inusuales o estrés na vida del durmiente. Los movimientos corporales ocasionales nes velees puen sirvir pa desconsoñar al durmiente, aidándolu a evitar la llercia, que ye ún de los ensamantes de les belees.
Les desplicaciones populares de la velea como ataque d'un ser sobroñatural puede adicase nestes dos amueses, catalana la primera y neuhelénica la segunda:
Lamia
Na mitoloxía griega, Lamia o Lamna yera una reina de Libia a la que Zeus amó, fía de Poseidón o Belo y Libia. Hera tresformóla nún monstru y mató a los sos fíos (o n'otres versiones, mató a los sos fíos y foi l'amarguriu el que la tresformó en monstru.) Lamia foi condergada a nun poder pesllar los güeyos, talo que siempres toviera cola osesión de los sos fíos muertos. Zeus dió-y el poder de poder sacase los güeyos p'asina poder aselecer, y tornar a ponelos lluéu. Lamia tinía rocea de les otres más y tarmiaba a los sos fíos. Tenía el cuerpu de serpiente y los pechos y la cabeza d'una muyer. Considerábase davezu femenina, pero tamien de xemes en cuandu masculina o hermafrodita.
El so nome ye revexosu na so etimoloxía, rellaciónase con ""lámyros"" fartón y ""laimos"", pescuezu, gargüelu.
Lempriere, nel so dicionariu, camienta que Lamia ye'l modelu pa los lamiae pequenos monstruos africanos cuyos siseos son prestosos pero que mataben a los neños, y que éstos son anguaño denomaos como lémures.
Na mitoloxía de la Península Ibérica, alcontramos dalgunos indicios o semeyances de Lamnas o Lamias, na estaya Norte, que caltienen dalgún parecíu, y dánse un aldéu a les "Lamnas" griegues.
La Xana. "Artículu principal": Xana
Les Xanes son muyeres enforma perguapes, llargues calleznes y piel cande, con túniques de plata o blanques. Esta visualización ta xunida, davezu, a les xanes poseedores d'ayalgues y a les xanes encantaes. Viven nes orielles de los regatos y fontanes, curiando nes sos cueves peñes d'oru, ganáu y abondes ayalgues...davezu tan xixilaes polos Cuélebres 
...""Asina, nel pozu Llagu nel altu Brañavalera (Ḷḷena) hai un cuélebre de siete cabeces que ta curiando por ochu xanes dientru d’un pozu. Na más pue esaniciar l’encantu una moza que se llame Sol, colos güeyos negros y el pelu roxu, que cumpla 22 años el día San Xuan y que coincida coles fiestes de San Xuan y el Corpus y l’alborecer tea ñeváu"."
(Alberto Álvarez Peña) 
N'euskera, lamia. Na mitoloxía vasca, les ""lamies"" son xenios mitolóxicos davezu describíos con pies d'ave. Cásique siempres femeninos, moren nos ríos ya fontanes au acostumen a peñar les calleznes con peñes d'oru. Son davezu buenes y namái s'enoxen si-yos roben los sos peñes. La mitoloxía vasca desplica la so desaparición pola mor de les ermites.
A vegaes tienen aldéu d'una muyer perguapa, y atrayen a los homes, y ye dable distinguiles polos pies de patu.. Davezu tienen fíos con ellos. N'otres lleendes son metá humanos y metá pexes. Otres hestories cunten que namái son la diosa Mari.
Otra lleenda cunta qu'na vegada, una muyer robó-y el peñe d'oru a una lamia, y ésta, encerriscada quixo maldecila, pero nun foi quien darréu que sonó'l campanu de la ilesia y salvóse. 
Nos cuentos ya hestories populares Búlgares, la lamia ye una criatura misteriosa con delles tiestes, que pue faceles xorrecer una y otra vegada si-y les tayen. Aliméntase del sangre de la xente, o davezu, matando muyeres xóvenes. Esti monstru amedrana los pueblos y abellúgase en cueves o nel sotarrén. En dalgunes hestories, tien ales, y n'otres el so alendu ye de fuéu. La lamia nun tién xéneru pero considérase femenina.
Costazu
N'anatomía humana, el costazu ye la parte au se xunen el brazu col troncu. Ta ensamáu por tres güesos: la clavícula, l'omóplatu o paletiella y l'húmeru; asina como por músculos, lligamentos y tendones. Tien cinco xuegos, gonces o articulaciones: tres verdaderes y dos falses o fisiolóxiques. La so flexibilidá ya fortaleza déxanos facer toa mena de funciones.
Pescuezu
N'anatomía el pescuezu ye la parte más estrencha del cuerpu que xune la tiesta col troncu na mayoría de los animales vertebraos.
Abdome
L'abdome ye la estaya del cuerpu allugáu ente'l tórax y la pelvis, en mamíferos, que caltien nel so interior la cavidá abdominal.
Cásique toles coraes que caltien la cavidá abdominal pertenecen al aparatu dixestivu.
Espalda
La espalda ye la parte de darrera'l cuerpu humanu que va dende la base del pescuezu y costazos al traseru. Ta opuesta al pechu y el so altor vien definío pola columna vertebral o espina dorsal. El so anchor va en función de la caxa torácica y los costazos.
Associazione Calcio Milan
L'AC Milán ye un club italianu de fútbol, fundaú'l 16 d'avientu del añu 1899 pol inglés Sir Alfred Edwards. Xuega na Serie A italiana. El so presidente actual ye Silvio Berlusconi qu'amás ye presidente d'Italia y tien el 99,9% de les acciones de la entidá deportiva.
Ye'l club italianu con más títulos internacionales. Xueguen nel estadiu Giussepe Meazza, tamién llamáu San Siro, que tien capacidá pa 85.700 persones. El conxuntu milanista viste de color colloráu y negru a rayes, polo que se los conoz col nomatu de "rossoneris". La segunda equipación ye de color blancu con pequeños bordaos colloraos y la tercera ye totalmente negra.
El 23 de mayu de 2007 ganen la so sétima Copa d'Europa xugada nel Estadiu Olímpicu d'Atenes (Grecia). Ganen al Liverpool por 2-1 y los goles del Milán fueron marcaos por Inzaghi . Ye un títulu especial pal capitán del equipu, Paolo Maldini, que tres 22 años xugando nel AC Milán gana la so quinta Copa d'Europa. 
N'agostu de 2008 l'AC Milán xugó nel Molinón (Xixón, Asturies) escontra'l Real Sporting de Xixón nel troféu Villa de Xixón, 20 años depués del últimu partíu ente Ac Milán y Sporting de Xixón que n'aquella ocasión foi un partiú de copa UEFA nel que ganó'l Sporting por 1-0 con gol de Joaquín. Como curiosidá, nesi partiú xugo como titular Ancelotti, que yera entrenador del club na visita y nel banquillu tuvo un xoven, daquella, Paolo Maldini. Nel 2008 tamién gano'l Real Sporting de Xixón por 2-0 con goles de David Barral y Mate Bilic.
Na temporada 2007/08 l"'AC Milán" foi 5u na Serie A de la Lliga Italiana.
Un estudiu fechu en Italia polos períodicos "La Republicca" y "Gazzetta dello Sport" demuestren que l'AC Milán ye'l segundu equipu con más siguidores nel país mediterraneu per detrás de la Juventus de Turín y delantre de sos rivales y vecinos del Inter de Milán.
Helena Trexu
Helena Trexu Fombella, más conocida como Helena Trexu (Sama, Llangréu, 1945), ye una escritora asturiana ascrita al llamáu Surdimientu lliterariu. Ye tamién fundadora de l'asociación cultural Grupu Epona, onde fae actividaes d'espardimientu de la llingua asturiana en forma de cuentacuentos ente neñes, neños y adultos. Amás, esta asociación, tamién desendolca talleres lliterarios nos colexos y edición de llibros.
Coballes
Coballes ye una parroquia del conceyu de Casu. Nos 8,65 km² del so territoriu viven un total de 107 persones (INE, 2007) repartíes ente les aldees de Buspriz y Coballes y les caseríes d'El Barrial y El Fumiquín. Enantes había otres: Cansinos, La Coviella, Santa Gaía, Los Escobios, El Yanu la Puente y Treslesvegues... que desapaecieren baxo les aguas d'un banzáu, conocíu como l'embalse de Tañes siendo esti un pueblu d'al llau de Coballes.
El pueblu de Coballes tien unes 74 cases, con 90 habitantes. Ta asitiáu a unos 550 metros de altitú, na confluencia del ríu Nalón col ríu Caliao. La distancia d'esti pueblu a la capital del conceyu (El Campu) ye de 4,5 km.
La mayor parte de la so población dedícase a la ganadería y al turismu. Tovía hai xente que fabrica quesu Casín artesanalmente.
Les fiestes que se celebren nel pueblu de Coballes son la de San Pedru (29 de xunu)y la de Nuestra Señora del Rosariu (7 de ochobre). Ye avezao cellebrar la primera d'elles el fin de selmana más próximu al 29 de xunu. En cuantes a la segunda, conocida nel pueblu como "les fiestes del rosariu", entamó a cellebrase otra vuelta nel 2005, dempués de cásique 50 años de nun facela. Y, magar que de siempre se ficiera el caberu fin de selmana d'agostu, anguaño se fai nel mes de setiembre.
Genguis Ḥan
Xenxis Kan (mongol: Чингис Хаан, chinu: 成吉思汗 pinyin: Chèngjísī Hàn, turcu: Chengez Khan, Chinggis Khan, Chingis Khan), tamién escritu Genghis Khan, Cingiz Jan (pronunciación en mongol: // que significa en llingua mongol «L'emperador de tolos homes». 
Ñació en Khentii Aimag (?) Delún Boldaq(?) cerque de Chitá 1162 (?) y morrió en Gansu el 18 d'agostu de 1227. Foi un príncipe mongol qu'unificó a les tribus nómades d'esta etnia del norte d'Asia, fundando'l primer Imperiu Mongol. El so braeru nome yera Temüjin que quier dicir ""l'aceru más finu"" (tamur-ji). Baxo'l so lliderazgu, los mongoles entamaríen una folexada de conquistes qu'enancharía el so dominiu a un territoriu vastísimu, ocupando dende Europa Central fasta'l Sur d'Asia. Nel marcu d'esta espansión, les hordes mongoles conquistaríen emportantes reinos de Asia, como'l Imperiu Jin del norte de China (1211 - 1216), el Imperiu Tangut, el reinu Kara-Kitán y el Imperiu de Jorasmia.
La ortografía más frecuente d'esti nome nes llingües europees ye "Genghis Khan", sofitada na pronunciación persa del nome. La lletura correuta n'asturianu d'esta versión persa sedría "Xenguis H.an/Jan (Kan)". Per otru llau, la transcripción asturiana más fiel a la pronunciación mongola sedría "Xinguis H.an/Jan (Kan)". Por últimu, la pronunciación n'asturianu más averada al términu ye la tresllación del nome escritu, de la ortografía más usada nes llingües europees davezu, esto ye: /"Genghis Khan"/"Xenxis Kan". El términu H.an/Jan (o "Kan"), etimolóxicamente vien a ser "príncipe" en persa, metantu que la pallabra "Xinguis" ye ""océanu"" o ""universal"", esto ye: ""Príncipe Universal"". Faciendo alusión a esti títulu, la ciudá de Pekín, coñocióse nes llendes fuera de China pol nome de "Cambaluc" (ó "H.anbalic") na dómina de dominiu mongol (ver viaxes de Marco Polo o Ibn Battuta)
El nome orixinal de Xenxis Kan yera "Temüjin" ("L'aceru más finu", "tamur-ji". La versión china ye: "T'ie mou jen", que significa, Home supremu na tierra) y ñació nún ámbitu aristocráticu, nuna sociedá fonderamente “feudal”. Pertenecía al poderosu clan "Borjigin" y yera fíu de "Yesugei-Baghatur", poro, ñetu d'ún talu "Qabul kan" que fostilizara les llendes de la China yuchen y caltenía el títulu de "khagan"
Como descendientes de Qabul Kan, el clan de Temujin tinía un altu rangu, magar que nun parez que tovieren munchu poder darréu que los mongoles nun yeren uno de los pueblos más poderosos de la estepa. Sicasí, la favoratible situación de Temujin y el so clan, vióse torgada pola muerte de Yesugei, envelenáu polos tártaros, y el desdexu de los clanes que sofitaben a Yesugei, darréu que daquella l'heriede nun sedría mayor de diez años. Dende esi entóncenes, la familia de Temujin (él, so má, y los sos seis hermanos) viéronse na probeza, alimentándose de la recolleción agrícola y la piesca, empiorao pola escorribanda que-yos facíen los clanes rivales, n'especial el de los «taichi'ut» qu'arranaben al "«h.anatu»" (de "H.an"/Kan)dexáu llibre pola muerte de Yesugei.
Nesta dómina, pola mor de les "razzies" ya pequeñes incursiones, asina como d'otres xeres, entamó a ganase la fidelidá d'individuos xóvenes, delles vegaes col so mesmu problema, que xuniéronse a él. Hai de solliñar un personax d'abonda emportancia, que foi Jamuka, un xoven de sangre noble que fizo xuramentu ""d'anda"" (d'hermanu) con Temujin. Nun se pon en dubia que l'alta casta de Jamuka, aidó una micada al so "anda" a xubir posiciones na carrera haza'l poder.
Asina entamó a ensamblase el guañu de la so futura guardia imperial. Pero más emportante que'l sofitu de Jamuka foi el d'ún antigu aliáu de so pá que fuera "anda" d'esti: "Toghril", Jan de los "keraitas", qu'aceutólu como un xefe en segundes. La so posición, agora favoratible, xunida al magnetismu con Temujin, dió-y entá más homes voluntarios nes sos files.
Nesti intre, prodúzse un casu qu'afita entá más el poder de Temujin: la so muyer "Borte" (tamién "Börte" o "Bortei") foi raptada por un clan "merkita". Nesi entós Temujin tinía yá la clas afayaíza pa poder pidir sofitu militar y per duana del clan de Jamuka, el clan merkita foi derrotáu y l'allugu del futuru Xenxis Kan, encontáu.
Griesques ya rivalidaes pol poder, finaron nuna separtación de Jamuka y el so "anda", talo foi, que'l primeru intentó desencontar el sofitu a Temujin, pero per aciu del llinaxe, l'abicañu presonal o de meyor allugamientu social, dellos clanes baxo'l mandu de Jamuka separtáronse d'él pa sirvir baxo'l mandu de Temujin.
A fines del sieglu XII los yuchen en China, promovieron una campaña escontra los tártaros, a los qu'utilizaran enantes pa desaniciar a Qabul Kan, y qu'agora yeren abondo fuertes, entamando a ser una amenaza. Pa ello, propunxieron a los clanes keraitas (baxo'l mandu de Toghril) lluchar escontra los sos vecinos pol oeste metantu los yuches embatíen pol sur. Al delláu del so aliáu llucharía Temujin y los sos homes.
Cuandu finó la campaña, los tártaros dexaron de ser un pueblu independiente y foron arreyaos al poder de dambos clanes. Los chinos dieron títulos a los sos aliados, pero nestos reflexábase una sobordenación de Temujin a Toghril, que recibió'l títulu de "Wang" (rei). Dempués d'esta victoria, dambos aliados siguieron col sometimientu de les tribus cercanes, enanchando entá más el so poder. Y Jamuka, güeyando l'espoxigue, xuntó n'ensame a toles tribus descontentes o encerriscaes o Temujin y el so aliáu.
Wang-Jan Toghril, seique tamién ablucáu pol espoxigue de poder de Temujin, (agora'l so "anda"), o per aciu de la so edá, entamó a desendolcar un xeitu reaciu a collaborar, fasta que surdió la dixebra. Dafechu, l'enquiz foi la ñegativa de Wang-Jan a dar a la so fiya en casamientu de Jochi (fíu mayor de Temujin), el fechu acabó cola dixebra y el preentamu pa la guerra ente dambes partes. El Wang-Kan alióse con Jamuka y púnxolu al mandu del so exércitu. Cuandu entamó l'amarraza, les dixebres internes ente'l bandu de Jamuka y Toghril, aportáronlos al desaniciu, y dellos clanes dexaben el llau de Jamuka pa xunise al de Temujin, nel qu'albidraben meyor futuru.
D'esta mena foi la cayía de los keraitas y la fin de la so esistencia como clan independiente. Agora'l poder que más amenaciaba al futuru Kan, yeren los naimanos, que sentíense a socaire y abellugaos por Jamuka y los sos acólitos. Los naimanos foron aína derrotaos y sometíos (magar que dellos seutores ficiéronlo de mena voluntaria) y Jamuka foi apresáu y muertu. Los restos del clan merkita, foron desaniciaos dafechu por "Sübedei", miembru de la guardia presonal de Temujin, y personax qu'aportaría a ser el más rellumante comandante al serviciu del Kan.
Nel añu 1206, cellébrase un "quriltai" nes orielles del ríu Onon, que tradicionalmente siñálase como'l puntu decisivu na vida política de Temujin. Nesti intre, toma'l títulu de H.agan y el nome de Xenxis Kan (H.an) / océanu; / universal. Tamién ye nesti puntu cuandu toles tribus que ensamaben la "confederación" pasen a denomaes mongoles y ye abondo dable que la "Yasak" prolmugárase nesti "quriltai"
Nún periodu de tiempu curtiu, sometióse a los "oirates", a los "kirguises", y tamién a los "uiguros". Y una vegada afitaes les bases d'esti gran poder, entamó el verdaderu espardimientu, ye dicir, la invasión de les grandes potencies sedentaries que llendaben con Mongolia.
Hai milenta teories que despliquen les sides del entamu d'esti espardimientu: españamientu demográficu en Mongolia nel sieglu III, o la seca de los pastiales qu'empuxara a les xentes a guetar territorios nueos, pero dablemente la que meyor lo desplica ye la que se sofita na propia mena de ser del réxime: les tribus de les estepes taben xuníes prencipalmente, pola vía militar. Si nun-yos daben un oxetivu nidiu, l'ensame de tribus dixebraríense como ya pasara n'otres dómines. Yera emportante guetar un enemigu común, y si arriendes podía fornir ayalgues pa toos, meyor. Asina, plantegóse la idea que los pueblos nómades allampaben: la conquista de China.
China taba dixebrada nel sieglu XII en cuatro reinos, el primero en ser atacáu foi el de "Hsi-hsia" o Xixia. Los pueblos de la llende, nún entamu alliaos de los chinos, escomencipiaben ya por estes feches a perder la so lealtá haza los "chin" y tres d'unos fuertes ataques capitularon y sometiéronse al poderíu mongol. Faise necesario solliñar la minuciosidá de Xenxis Kan, que siempres enantes d'invadir a un pueblu más avanzáu, recoyía tola información dafechamente per aciu de los habitantes de les llendes o, munches vegaes, polos comerciantes, cásique siempres musulmanes, a los que-yos convenía tener les estepes baxo'l mandu d'ún solu caudillu. Con esti reinu baxo'l so xugu Xenxis Kan ya tinía una base afayadiza p'atacar a los yuchen, arriendes que deprendía y ganaba esperiencia na hora de combatir ciudaes sedentaries fortificaes.
L'ataque a los "chin" vióse como un conflictu de calter nacional ya racial nes que los pueblos turcu-mongoles, xuníense escontra los pueblos qu'ocupaben les provincies septentrionales de China. D'esta mena, lo öngutos que curiaben les llendes nortices de los chin y otros pueblos como los "ch'i-tan" (kitan), xuniéronse aína a la causa mongola. Asina Xenxis Kan aportó fasta Pekín nel 1214, magar que la ciudá foi tomada un añu más sero por "Muqali", unu de los sos xenerales, requiriéndose l'atención del Gran Kan nel oeste. 
Pocu dempués, l'avance mongol en China detúvose, dablemente per aciu de dos fautores: per un llau, Xenxis Kan, camentaba que la entrada na fondura de la China diba derrangar les fuercies del so exércitu, y arriendes, dexábenlu a la suerte de dalgunos pueblos nómades non "adomaos" qu'allugábense nos sos flancos y que podíen aprovechar el momentu pa da-y un duru cotazu al so exércitu; y per otru llau, el sur de de la China alcontrábase nuna situación abondo más favoratible que la estaya del Norte, que yera más feble.
El dominiu dafechu de China, nun aportaría fasta la dómina del ñetu de Xenxis Kan: Cublai Kan. 
Nesta situación, Xenxis Kan detuvo'l so avance en China y tornó pa elliminar dalgunos ñucleos de resistencia "naimana" y "merkita" na estaya del Altai
El derrangáu líder de los naimanos abellugábase col restu del so exércitu nel reinu de Kara-kitai y sustituyera a los turcos musulmanes nel gobiernu. Nesi intre, dellos de los sos vasallos amestáronse nes fileres del Kan mongol; "Küchlüg" (el líder naimanu) tomó represalies escontra los traidores y escontra dalgunos greyos islámicos que lu sofitaben. D'esta mena, daquellos que s'amestaren al Kan, pidiéron-y aida y "Jebe" (otru xeneral de la guardia de Xenxis Kan) aportó al reinu de Kara-kitai con un exércitu mongol y foi acoyíu como un lliberador, baltando a Küchlüg en 1218 ya axuntando el reinu de Kara-kitai al ñaciente imperiu mongol.
Asina, per primera vegada, l'anchu imperiu mongol tinía una llende col estáu musulmán del "Jwarizm", gobernáu pol "sha" "Ala al-din Muhammad". Esti yera un puntu comercial abondo emportante, y Xenxis Kan intentara facilitar un pasu llibre de mercaderes a tola estensión del imperiu, polo que nún entamu nun asemeyaba tener visos de atacar ésti estáu. Sicasí, el gobernante de Jwarizm atacó una caravana que tornaba de Mongolia, y qu'arriendes portaba una misión diplomática mongola, ñegándose más sero a pagar retribución pol saquéu y asesinatu de los sos miembros. Esto, y la tentación de remanar dafechu toles rutes comerciales ente oriente y occidente atenllaron a Xenxis Kan del llau d'atacar a los musulmanes.
Otra vegada, recoyendo información de los mercaderes, iguó con curiáu el so ataque, que dixebró en tres greyos. El sha, que nun tenía munchu enfotu nel so exércitu por refriegues internes, dixebrara los sos homes en greyos pequeños, fáciles d'asaltar por separtao, quiciabes p'asegurar que'l fautor militar nun fora enforma decisivu. La dexunión dientru del estáu musulmán, y el xeitu del sha, fuxendo cola corte en cuantes los mongoles ficieron aparición, allanaron el camín d'una victoria de Xenxis Kan y los sos xenerales. Asina, afaró Bukhara y Samarcanda, que fuera capital de Jwarezm, metantu dos xenerales marchaben sobro otres ciudaes al norte y al sur.
L'heriedu del sha "Jalal al-Din", y bon estratega, tenía el sofitu del pueblu. Enfrentóse a los mongoles col exércitu qu'algamo a rexuntar de so pá y pesie a enfrentase al tueru gruesu del exércitu mongol, pudo haber fecho daqué de nun ser poles resmes ya lluches internes. L'avance mongol foi imparable y nel 1223 el reinu de Jwarizm foi dafechamente conquistáu pol Gran Kan. 
Desmpués d'esto, Xenxis Kan, dedicóse a afogar revueltes y a afitar el so poder nel este, n'especial na estaya de Hsi-Hsia, que nun quixo unviar tropes pa la cabera campaña, acollumbrando ya albidrando el Kan biltos de rebelión. Estos biltos nun s'afararon dafechu fasta la muerte del Gran Kan nel añu 1227
Los mongoles yeren un pueblu guerreru au tolos homes llibres (de la aristocracia) entrenábense pa guerriar dende xóvenes con una tradición de xinetes enforma poderosa y antigua. Esto, xunío a les reformes radicales qu'introduxo Xenxis Kan na organización del exércitu (dixebra d'esti en greyos del 10.000 ("tumen"), 1.000 ("mingghan"), , 100 ("jaghun"), y 10 ("arban"), homes, el emplegu d'una rede de mensaxeros pa unviar mandaos, afitamientu d'unos comisarios de lloxística p'abastecer caballos de refresu y equipu, y por supuestu, la so guardia personal (ensamblada por fíos y otros familiares)), xugaron un papel clave en tola hestoria del Imperiu Mongol. Nel exércitu la desciplina yera severa: Si ún home d'una "arban" desiertaba, executaben a tola "arban". Si yera l"'arban" la que desiertaba, entós executábase dafechu a tola "jaghun". 
Xenxis Kan, dixebró los sos exércitos en unidaes decimales. Magar que ya-yos yera familiar a los turcos y a los mongoles esti sistema, Xenxis Kan, introduxo una inovación al formar les unidaes meciendo etnies y tribus, que meyoró la xuntanza interna del exércitu nos niveles más fundamentales.
L'exércitu taba formáu cásique namái por caballería, y más sero tuvo un greyu d'inxenieros pa facer los asedios. L'arcu yera l'arma más efeutiva y temío de los mongoles. Yera un arcu pequeñu, cenciellu d'usar metantu cabalguiaben y mui tensáu que facía que les fleches algamasen 350 yardes, y teníen talu puxu que atraviesaben les armadures.
Los soldaos teníen ropes que yos facíen soportar el cutu y cargaben con tolo que-yos dexara facer grandes viaxes ensin facer de les sos montures caballos de carga n'arróu d'animales de guerra. Castigábase a tolos que calteníen los arbíos de guerra en mal estáu.
La comida yera a base de yogurt y "kumiz" (llechi de yegua formientao, esto ye: una bebida alcólica) y una bolsa de miyu ("panicum miliaceum") que duraba varios díes.
El caballu mongol, deriváu del tarpán yera pequeñu ya ensuchu, bien adiestráu pa la guerra. Algamaba unos 15km/h, y los estribos dexaben disparar al xinete metantu ésti se desplaciaba a gran velocidá. 
Otru aspeutu mui emportante na organización militar de Xenxis Kan son les comunicaciones. Fizo "yans" o puntos de posta pa los mensaxeros con comida, bebida y caballos de repuestu. Xenxis Kan enxamás fizo campaña ensin enantes recoyer tola información sobro l'enemigu. Yera vezu el que los espías viaxasen nes caravanes comerciales. Usó la guerra psicolóxica ya impuso un réxime de llercia en munches estayes conquistaes pa esparder la medrana ente la población. 
Otra de les ventaxes estratéxiques del exércitu mongol, yera el descoñocimientu que los sos enemigos teníen sobro ellos, siendo enforma abegoso pa los adversarios calcular el so númberu. Usaben engañifes como montar moñecos nos caballos sobrantes, por exemplu. Eso, y la gran movilidá de los exércitos esteparios, ponía el fautor sospresa siempres del so delláu.
Madeira
Madeira (del portugués "madeira" = madera) ye un grupu d'islles atlántiques africanes pertenecientes a Portugal. Consta de dos islles habitaes, Madeira y Porto Santo, tres islles menores non habitaes, nomaes "las Desertas", y xunto col archipiélagu de les Islles Xelvaxes (Selvagens) forma la Região Autónoma da Madeira, rexón autónoma portuguesa, allugada aprosimadamente a 580 km de la costa africana, 860 km de Lisboa, a menos de 400 km de Tenerife y 770 km de "Santa Maria", la más cercana de les Azores. Constitúi una rexón ultraperiférica de la Xunión Europea.
Funchal, la principal ciudá de Madeira, ta allugada na costa sur de la islla principal, a 32° 44' 00" N, 16° 58' 00" W
Estes islles formen la Macaronesia xunto coles islles Cabu Verde, Azores, Islles Salvaxes y Canaries 
Funchal, la principal ciudá de Madeira, ta allugada na costa sur de la islla principal, a 32° 44' 00" N, 16° 58' 00" W Les ciudaes más emportantes del archipiélagu son, sacante Funchal, Câmara de Lobos, Machico, Santa Cruz, Caniço, Santana y Vila Baleira (Porto Santo).
Madeira ye la islla mayor, con una superficie de 741 km²; tien 57 km de llargor y un anchu máximu de 22 km.
Al sur alcuéntrense restos de la biesca primitiva que tapecía la islla enantes que los colonizadores amburaran la islla pa facer granxes y cultivos.
La so llatitú y la so xeografía montesina permiten unes temperatures agradables, allugaes en 22º en branu y 16º n'iviernu. Ye un clima Oceánicu sotropical semeyáu al de Canaries pero más templáu poles temperatures ivernales. Tien carauterístiques mediterranees, pero les medies braniegues son baxes pa tratase d'un clima mediterraneu. El clima ta influyíu pola corriente del golfu. La temperatura del augua asítiase nos 23º en branu y 15º n'iviernu. L'orixe de les islles, como'l de los archipiélagos de la Macaronesia, ye volcánicu.
Les viesques de "laurisilva", na cara norte de Madeira, son Padrimoniu de la Humanidá pola UNESCO.
Les islles son famoses pol vinu de Madeira asina como poles sos flores y frutes sotropicales 
La población en 1991 estimábase en 250.000 habitantes, con 4.800 habitando en Porto Santo; pa 2003 calculábase en 265.000 habitantes con 5.000 en Porto Santo. La densidá de población ye de 337 habitantes per km² en Madeira y 112 en Porto Santo. Los colonizadores portugueses de les islles yeren mayoritariamente del Algarve y el Miño. Les islles poseen monumentos hestóricos, cais y places axardinaes y pequeños pueblos típicos.
Victor D'Hondt
Victor D'Hondt (20 de payares de 1841 - 30 de mayu de 1901) foi un xurista belxicanu, profesor de derechu civil y matemáticu. Foi'l diseñador d'un procedimientu, el métodu D'Hondt, descritu pela primer vegada en 1878, pa atribuyir los escaños de los candidatos nes eleiciones con representación proporcional en sistemes de partíos. 
El so métodu ye anguaño emplegáu en países como Arxentina, Austria, Bélxica, Bulgaria, República Checa, Chile, Croacia, Eslovenia, España, Finlandia, Israel, Países Baxos, Paraguái, Polonia, Portugal, Suiza, Turquía y Xapón, asina como en parllamentos autónomos como los de les comunidaes autónomes españoles o del Reinu Xuníu (Escocia y Gales).
Pechu
El pechu ("fam." entamera, espetera) ye la rexón del cuerpu humanu comprendida ente la base'l pescuezu y el costazu fasta l'abdome, allugáu na parte delantrera, opuestu a la espalda. Les muyeres tienen el pechu y les mames más medraes que los homes, esto fai una función perimportante na alimentación del críu na so primera etapa de la vida. 
Falanxe macedonia
La falanxe macedonia yera una formación d'infantería creyada ya usada por Filipu II y más sero pol so fíu Alexandru Magnu na conquista de Persia. Esta formación predominaba nes batalles demientres la dómina helenística, hasta ser reemplazada poles lexones romanes.
Filipu II pasó parte de la so xuventú como rehén en Tebes, au estudió xunto al conocíu xeneral Epaminondes, cuyes reformes foron la base de la falanxe. Epaminondes, al mandu del exércitu de Tebes, baltó a la falanxe clásica d'Esparta, con un exércitu numbéricamente inferior en Leuctra (371 e.C..). 
Epaminondes llogró esi trunfu gracies a la so innovación táutica, que consistía en disponer el gruesu de la falanxe, formáu por hoplites, en ángulu oblicu, de drecha a esquierda, y concentrar na esquierda un cuadru d'hoplites de mediu centenar d'homes de fondu que frayaba la llinia de la falanxe enemiga, muncho menos fonda. Gracies a la formación n'ángulu, la falanxe tebana avanciaba sobrepasando al contrariu per esi puntu arrodiándolu. Esti modelu denomose "martiellu".
Los "falanxistes" yeren soldaos profesionales, y taben ente les primeres tropes qu'entraben nel combate, permitiéndo-yos executar maniobres complexes muncho meyor que'l restu. La formación yera rectangular, con dieciséis fileres d'homes (16x16), y un cabezaleru en cada columna y otru metanes la mesma, pa que les fileres d'atrás fueren quien a movese a los llaos en casu que se necesitare facer un ataque frontal. Cada columna taba ensamada de 256 homes, y denomábase "syntagma" (Σύνταγμα), "constitución".
Cada falanxista llevaba como arma principal una sarissa, , una pica llarga de seis metros de llonxitú de media. Dao la so llonxitú, la sarissa taba dixebrada en dos partes, que había de xunir enantes de la batalla, y pa remanala facíen falta dambes manes. La primera llinia llevaba la so sarissa dafechamente horizontal, y ésti ángulu diba xubiendo de llinia en llinia, hasta aportar al final. Esto dába-y a la falanxe un aldéu a corcuspín. Les llances de les cinco primeres fileres algamaben a cualesquier enemigu que se punxera delantre. Los falanxistes tamién llevaben una daga pequeña como arma secundaria.
La falanxe xugaba un papel principal na estratexa qu'aportó a Alexandru Magnu a nun perder nenguna batalla. Denómase ""martiellu y xunca"" y desendólcase como se desplica darréu:
Primero, los falanxistes, formaos principalmente de pezhetairoi, reteníen al enemigu coles sos llargues sarisses, dexándolos ensin escapatoria.
D'ehí el nome de la estratexa: la falanxe actuaba de "xunca", suxetando al enemigu pa que'l "martiellu" o caballería acabara con él d'un golpe. 
Falanxe (dixebra)
El términu falanxe puede referise a:
Militar
Xunque
Un xunque o xunca, (tamién incla, llatín "incus"; catalán y francés, "enclusa" y "enclume", respeutivamente) ye una erbía de ferrería. Ta fechu d'un bloque macizu de piedra o metal qu'emplégase como sofitu pa la forxa de metales como'l fierro o l'aceru. 
Na mitoloxía griega y mitología romana representábase davezu a Hefestu o Vulcanu cutiendo sobro un xunque.
Xunque (dixebra)
El términu xunque fai referencia a:
Mayotte
Mayotte ye una islla de les posesiones d'ultramar de Francia allugada nel estremu norte del Canal de Mozambique, nel archipiélagu de les Comores. Conozse tamién como "Mahoré", especialmente cuando se fai referencia al so amiestu por parte de la Xunión de les Comores. Como'l restu de los países y territorios d'ultramar (PTU) esta islla forma farte del territoriu comunitariu de la Xunión Europea (XE).
Cunta con 193.633 habitantes pa Xunetu de 2005 y una superficie de 374 km². incluyíos 18 castros que estan arrodiaos de petones de coral.
Mayotte cediose a Francia xunto col restu de les Comores en 1843. Foi la única islla del archipiélagu que votó en referéndum por caltener los sos vínculos con Francia en 1974 y otra vegada en 1976, col 63,8% y 99,4% respeutivamente). Les Comores continúen reclamando la islla y una resolución del Conseyu de Seguridá de la ONU de 1976, respaldáu por 11 de los 15 miembros, hubiere reconocío la soberanía de Comores sobro Mayotte de nun ser pol vetu francés (tornando a presentase el mesmu casu en 2004).
L'estáu social de Mayotte ye enforma abegosu pa Francia: metantu la mayoría de la población llocal nun deseya dixebrase de Francia ya xuntase col restu de les Comores, la crítica internacional ye duro respeutu a los llazos esistentes ente Mayotte y Francia. Entá más, la mena peculiar d'alministración llocal de Mayotte, sofitada na Llei Islámica, sedría mui difícil d'integrar nes cadarmes llegales de Francia, ensin mentar los costos d'acercar los niveles de vida de la islla a los de la Francia continental.
La islla principal, Mayotte (o "Grande Terre"), ye la más antigua en términos xeolóxicos nel archipiélagu de les Comores. Tién 39 km de llargo por 22 km d'anchor y los sos puntos más altos tán ente los 500 y 600 m sobro'l nivel del mar. Dao la so ñaturaleza volcánica, el tarrén ye mui ricu en dalgunes estayes de la islla. L'arrecife de coral qu'arrodia gran parte de la islla, afita la proteición de los barcos y ye un bon hábitat pa cardúmenes de dellos tipos de pexes. 
Mamoudzou foi la capital de les Comores hasta 1962, y agora ye'l centru alministrativu de Mayotte. Dzaoudzi ye la segunda ciudá de Mayotte, alcuéntrase allugada na Islla Pamanzi (o Petite Terre), que cunta con 10 km², siendo la más grande de varies isllines qu'arrodien a Grande Terre. Una ponte comunica a Pamanzi con Mayotte.
Mamoudzou ye la única población que cunta con un hospital, les melecines distribúinse de baldre ente toles poblaciones.
Reunión
La Reunión ye un departamentu d'ultramar de Francia, allugáu nel Océanu Índicu, al este de Madagascar. Como'l restu de departamentos d'ultramar, la islla tamién ye una rexón de Francia y ye parte de la República.
Paolo Maldini
Paolo Maldini (Milán, 26 de xunu de 1968 ye un ex-xugador italianu de fútbol que tuvo tola so carrera nel AC Milán. Ye fíu de Cesare Maldini, ex-xugador italianu de fútbol (Trestina, AC Milán y Torino) y ex-entrenador del AC Milán y les seleiciones d'Italia y Paraguay. Xugaba de llateral per ambes bandes y tamién como central. Emtamó a formar parte del AC Milán nel añu 1983 anque hasta 1985 nun sería titular. Retiróse siendo'l capitán del so equipu. Tamién se lu conoz polos sobrenomes de ""San Paolo"", ""Il Capitano"", ""Apolo Maldini"".
Xugó 126 partíos internacionales cola seleición italiana, llogrando 23 goles nos Mundiales, siendo el xugador que más minutos (nun partíu) xugó nos Mundiales. Nel AC Milán xugó más de 600 partíos llogrando 28 goles.
Ganó 7 lligues italianes (1988, 1992, 1993, 1994, 1996, 1999, 2004),5 Supercopes d'Italia (1988, 1992, 1993,1994,2004), 1 Copa d'Italia (2003), 5 Copes d'Europa (1989, 1990, 1994, 2003, 2007), 5 Supercopes d'Europa (1989, 1990, 1994, 2003, 2007), 2 Copes Intercontinentales (1989, 1990). Nel añu 1994 llogró el subcampeonatu del mundu de seleiciones, xugando con Italia. El so equipu perdió nos penaltis con Brasil (3-2) nel Mundial d'Estaos Xuníos. Tamién llogró el subcampeonatu na Eurocopa del añu 2000, perdiendo la final con Francia.
Ganó un Oscar del Calcio como "Meyor Defensa" nel añu 2004. Ta incluyíu nel 11 ideal del fútbol de tolos tiempos. Ta incluyíu nos FIFA 100 y ganó el premiu World Soccer (foi'l primer defensa en ganalu). Paticipó en 8 finales de Copa d'Europa igualando a Gento del Real Madrid y en 5 Mundiales, igualando al so ex-compañeru d'equipu Costacurta.
Socotra
Socotra o Socotora (n'árabe سقطرى "Suqutrah") ye un pequeñu archipiélagu formáu por cuatro islles nel Océanu Índicu, enfrente les costes del Cuernu d'África, a 250 km al este del cabu Gauardafui y a unos 350 km al Sureste de les costes de Yemen, qu'alministra Socotra en nome del Sultanatu de Mahra y Socotra.
L'archipiélagu consiste nuna islla montañosa principal, Socotra (3.625 km²) y tres islles más pequeñes, conocíes como "Los hermanos", Abd Al Kuri, Samha, Darsa, más otros pequeños isllotes ensin población. Abd Al Kuri y Samha sumen una población d'unos pocos cientos de persones, mentanto que Darsa ta erma. La principal ciudá ye Hadiboh (43.000 habitantes en 2004).
El clima, en xeneral ye desérticu semidesérticu tropical, con poques lluvies, concentraes nel iviernu y más abondantes a mayor altor que nes estayes costeres. Socotra tien tres menes de terrenos principalmente: estrenches planicies costeres, una meseta caliar con cueves kárstiques y los montes Haghier. El clima ye fuertemente monzónicu, de xunu a setiembre. Tradicionalmente, la islla yera inaccesible pola mor de les ventolaes y el mal folax. En xunetu de 1999 ficieron un nuevu aeropuertu que permite l'accesu a Socotra demientres tol añu.
Tromelin
Islla Tromelin (en francés: île Tromelin), ye un castru de 0.8 km² allugáu nel Océanu Índicu, al este de Madagascar y al norte de la islla Reunión. Alministrativamente, tres d'un alcuerdu col Reinu Xuníu en 1954, ye un territoriu francés d'ultramar, magar que la so soberanía ye reclamada por Mauriciu y les Seixeles. Acueye una estación metereolóxica, y ye llugar d'añeramientu de páxaros bobos y de tortugues. La islla ye, básicamente, un bancu d'arena de 1.700 m de llargor y 700 m d'anchor y 80 ha d'estensión, con un altor másimu sobro'l nivel de la mar de 7 m, y ta cubierta de sebe y arrodiada d'arrecifes de coral. Nun hai puertos o bahíes naturales, lo que fai abegosu l'accesu per mar; un aeródromu con 1.200 m de pista d'aterrizaxe ye la conexión de la islla col mundu esterior.
La islla foi reconocida por primer vegada por un marín francés, Jean Marie Briand de la Feuillée, y nomada (1722) "Île des Sables" (Islla del Sable). En 1761 el barcu francés "Utile", que carretaba esclavos de Madagascar pa Mauriciu, encalló nos cantiles de la islla. La tripulación aportó a Madagascar nuna balsa, dexando abandonaos a 60 esclavos na islla desierta. Quince años dempués, en 1776, Bernard Boudin de Tromelin, capitán del barcu de guerra francés "La Dauphine", visitó la islla y rescató a los supervivientes: siete muyeres y un nenu d'ocho meses d'edá. De magar la islla recibió'l so nome actual.
La reclamación francesa de la so soberanía remóntase a 1810. Por embargu, dende'l sieglu XIX hasta la década del 1950 Tromelin foi una dependencia de la colonia británica de Mauriciu. En 1954, tres d'un alcuerdu franco-británicu, Francia construyó una estación metereolóxica y una pista d'aterrizaxe na islla. Discútese si esi alcuerdu tresfirió tamién la soberanía de la islla, y esa ye la base argumental pola que Mauriciu, que considera que la soberanía nun fora tresferida y, poro, Tromelin yera parte de la colonia británica de Mauriciu, reclama la islla. La reclamación ye antigua. Yá en 1959, primero de la so independencia, Mauriciu informó a la Organización Metereolóxica Mundial que consideraba que la islla yera de so. En 2010 Francia y Mauriciu roblaron un alcuerdu pa xestionar conxuntamente'l territoriu.
Tromelin tien una Zona Económica Esclusiva de 280.000 km², que llenda cola de la silla Reunión. La estación metereolóxica, que ye un puntu avanzáu d'alerta por ciclones, sigue siendo de propiedá francesa, magar que los sos trabayadores son meteorólogos de Reunión. Los sos únicos habitantes permanentes, sicasí, son una guarnición francesa de quince soldaos.
Necora puber
L'Andarica o Piaña (nome científicu: "Necora puber" o "Liocarcinus puber") ye un crustaceu de la orde de los Decapoda (diez pates), que tien la forma d'un cámbaru grande.
Tien una concha hexagonal de color pardo, y dos güeyos de color encarnao. Tien cinco pares de pates y dos pinces. Davezu fai vida nocherniega, vive cerca de la costa ente les roques en calumes non mayores de 50 metros au s'alimenta d'ocle y pexes muertos. A vegaes llega a tarmiar otres andariques. El so tamañu aproximáu ye de 10 cm.
La época de veda n'Asturies ye xeneralmente ente'l 15 de xineru y el 15 de marzu y tien una talla mínima de 5,5 cm. La captura d'andariques dende embarcación faise col arte de nansa, mientres que nel pedreru pésquense a mano o con terrafinos.
La estadística oficial de la pesca de l'andarica n'Asturies ye la que vien darréu (fonte: Dirección Xeneral de Pesca Marítima:
El principal usu de l'andarica ye gastronómicu, suel cocinase namái cocida nes estayes de costa nel Mar Cantábricu: Galicia, Asturies, Cantabria, País Vascu, asina como na fastera occidental de Francia ya Inglaterra.
VIII Edición de los Oscars
La VIII edición de los Óscars celebr'ose'l 5 de marzu de 1936 nel Biltmore Bowl del Biltmore Hotel Los Anxeles, California, USA
Les películes nominaes debíen tar estrenaes entre'l 1 de xineru y el 31 d'avientu de 1935. Nesti añu son almitíos los votos write-in por la última vegada. Tamién por primera vegada el control de les nominaciones ta en posesión d'una organización externa a L'Academia.
El Presentador fue Frank Capra.
-"Alice Adams"
-"Broadway Melody of 1936"
-"Captain Blood"
-"The Informer"
-"The Lives of a Bengal Lancer"
-"A Midsummer Night's Dream"
-"Les Misèrables"
-"Naughty Marietta"
-"The Personal History, Adventures, Experience, and Observation of David Copperfield, the Younger"
-"Ruggles of Red Gap"
-"Top Hat"
-"Paul Muni por Black Fury"
Nominado gracies a los "Write-in", nun fue un nominadu oficial
-"Clark Gabble por Mutiny on the Bounty"
-"Charles Laughton por Mutiny on the Bounty"
-"Franchot Tone por Mutiny no the Bounty"
-"Katharine Hepburn por Alice Adams"
-"Miriam Hopkins por Becky Sharp"
-"Merle Oberon por The Dark Angel"
-"Elisabeth Bergner por Escape Me Never"
-"Claudette Colbert por Private Worlds
-"Michael Curtiz por Captain Blood"
-"Henry Hathaway por The Lives of a Bengal Lancer"
-"Frank Lloyd por Mutiny on the Bounty"
-"A Midsummer Night's Dream (Sherry Sourds)"
-"Les Misèrables (Eric Stacey)"
-"The Personal History, Adventures, Experience, and Observation of David Copperfield, the Younger (Joseph M. Newman)"
-" 'G' Men (Darryl F. Zanuck)"
-"Broadway Melody of 1936 (Moss Hart)"
-"The Gay Deception (Don Hartman y Stephen Morehouse Avery)
Dudley Nichols nun aceptó el premiu. Fue la primera vegada que alguien rechazó'l premiu.
-"Captain Blood (Casey Robinson)"
-"The Lives of a Bengal Lancer (Achmed Abdulla, John L. Balderston, Grover Jones, William Slavens McNutt, Waldemar Young)"
-"Mutiny on the Bounty (Jules Furthman, Talbot Jennings, Carey Wilson)
-"Barbary Coast (Ray June)"
-"The Crusades (Victor Milnor)"
-"Les Misarèbles (Gregg Toland)"
-"The Lives of a Bengal Lacer (Hans Dreier y Roland Anderson)"
-"Top Hat (Carroll Clark y Van Nest Polglase)"
-"1.000 Dollars a Minute (Republic Studio)"
-"Bride of Franksetein - Gilbert Kurland (Universal Studio)"
-"Captain Blood - Nathan Levinson (Warner Bros.)"
-"I Dream Too Much - Carl Dreher (RKO Studio)"
-"The Lives of a Bengal Lencer - Franklin Hanser (Paramount Studio)"
-"Love Me Forever - John P. Lavadary (Columbia Studio)"
-"The Informer (George Hively)"
-"The Lives of a Bengal Lancer (Ellsworth Hoagland)"
-"Les Misèrables (Barbara McLean)"
-"Mutiny on the Bounty (Margaret Booth)"
-"The Personal History, Adventures, Experience,and Observations of David Copperfield, the younger (Robert Kern)"
-"Roberta - Jerome Kern (musica), Dorothy Fields y Jimmy McHugh (lletra) por "Lovely to Look at"
-"Top Hat - Irving Berlin por "Cheek to Cheek"
-"Captain Blood (Leo F. Forbstein)"
-"Mutiny on the Bounty (Nat W. Finston)"
-"Peter Ibbeston (Irvin Talbot)"
-"The Calico Dragon (Rudolf Ising y Hugh Harman)"
-"Who Killed Cook Robin? (Walt Disney)
-"Oh, My Nerves (Jules White)"
-"Tit for Tat (Hal Roach)"
-"Audioscopiks (Pete Smith)"
-"Camera Thrills (Universal)"
Güeyu
El güeyu, ye'l muérganu base del sentíu de la vista. Componse d'un sistema sensible a los cambeos de lluz, capaz de tresformar éstos en impulsos llétricos. Los güeyos más cenciellos nun faen más que deteutar si l'entornu ta allumáu o escuru. Los más complexos sirven pa fornir el sentíu de la vista.
Na mayoría de los vertebraos y dalgunos moluscos, el güeyu funciona proyeutando imáxenes a una retina sensible a la lluz, au se deteuta y se transmite una señal correspondiente a traviés del nerviu ópticu. El güeyu ye polo xeneral esféricu, llaráu d'una sustancia tresparente xelatinosa nomada humor vítreu, qu'enllena l'espaciu comprendíu ente la retina y el cristalinu. L'humor tresparente, allúgase nel espaciu esistente ente el cristalinu y la córnea tresparente, (que controla l'estáu óptimu de la presión intraocular, con un lente d'enfoque nomáu cristalinu) y, davezu, un músculu denomáu iris que regula cuánta lluz entra.
Pa que los rayos de lluz puedan enfocase, han de refrautase. La cantidá de refraición afayaíza va en función de la distancia del oxetu que s'adica. Un oxetu alloñáu requier menos refraición que ún cercanu. La mayor parte de la refraición ocurre na córnea, que tién corvadura fixa. El restu de la refraición dáse nel cristalinu. Al envieyar, el ser humanu va amenorgando esta capacidá d'axustar l'enfoque, deficiencia coñocida como presbicia o vista cansao.
El muérganu de la visión tá ensamáu polos párpagos, los globos oculares, l'aparatu llarimal y los músculos oculares esternos. La visión binocular, (visión binocular estereoscópica), permite apreciar les imáxenes en tres dimensiones. El globu ocular, mide unos 25mm de diámetru y caltiénse na so posición gracies a los músculos oculares. Ta arrodiáu por una membrana ensamada de delles capes. La capa esterior, nomada esclerótica, ye espesa, resistente y de collor blanco. 
La capa intermedia, ta recubierta pola coroides, que caltién dellos vasos sanguíneos. La capa interna nómase retina, y nella alcuéntrense les célules sensibles a la lluz: los bastones y los conos. La parte anterior del globu ocular ta cubierta pola córnea, una membrana tresparente y fráxil que carez de vasos sanguínios. Alrodiu de la córnea ta la conxuntiva. Per darrera de la córnea afayamos la cámara anterior, llendada pol iris y la pupila. Darrera de la pupila allúgase'l cristalinu, el cuerpu ciliar y la cámara postrera.
Les dos cámares tan llaraes d'un líquidu, l'humor acuosu, que per un llau caltién la tensión del interior del güeyu, y per otru, amuga el cristalinu y garantiza la so nutrición. L'iris ta formáu por una rede fina del frebes conxuntives, o estoma, provista de numberosos vasos sanguínios y de los músculos que remanen la dilatación y la contraición de la pupila. 
El collor del iris depende de la tresparencia del estoma y de la cantidá de pigmentu que caltién. Cuandu el pigmentu ye escasu, los güeyos son azules, metantu que cuado hai abondo, apréciense matices verdes o pardos. El pigmentu fórmase mentantu los primeros meses de vida, polo que tolos recién ñacíos tienen los güeyos de collor azul-buxáceos. El collor establézse de fincia a los dos o tres meses de vida. Si nun hai pigmentación, los güeyos semeyen roxos: ye'l casu de los albinos. El cristalinu, allugáu xusto darrera de la pupila, tá calteníu por unes frebes conxuntives mui esbiríes qu'al empar tan xuníes al músculu constrictor del cuerpu ciliar. El cristalinu fórmase a lo llargo de la tercera o cuarta selmana d'enxitu. Ye llandiu y ellásticu nos neños, pero endurézse col pasu los años.
El cristalinu aumenta de tamañu demientres tola vida: nún individu de 70 años ye cásique tres vegaes mayor que nún bebé. Darrera del cristalinu alcuéntrase el cuerpu vítreu, una masa xelatinoso, blancuzo y tresparente qu'ocupa la mayor parte del interior del güeyu. Esta masa tá arrodiada pola retina, que ye la túnica más interna del güeyu. La retina, sensible a los impulsos lluminosos, ta coneutada coles frebes del nerviu ópticu, que se prollonga hacia'l cerebru. L'estaya qu'arrodia el nerviu ópticu ye la papila óptica, un area que nun caltién célules madres sensoriales, y constitúi el denomáu puntu ciegu. Sobro la superficie de la retina, nel exe anteropostreru del güeyu, hai una depresión la mácula lútea o mariella, que ye l'estaya de mayor agudeza visual. El güeyu ve la lluz visible que va dende 400 milimicres a 750 milimicres, aprosimadamente 3x10 Hz de frecuencia d'anchu de banda
La mácula caltién la foveola, la fóvea y la rexón parafoveal. Autúa como una mena del fieltru pa les radiaciones lluminoses d'onda más curtia protexendo de los rayos U.V. a la fóvea.
Azul
L'azul ye ún de los tres collores primarios. Considérase un color fríu y ye l'opuestu al naranxa. L'azul claru tién la llonxitú d'onda más pequeña de los tres collores primarios (unos 470 nm) 
Un cielu claru nún día soleyeru ta colloreáu d'azul per aciu de la dispersión Rayleigh de la llume del Sol. Les grandes mases d'agua (HO) semeyen azules porque la lluz roxo, al puntu de los 750 nm, absórvese con un harmónicu de la vibración O-H. Curiosamente, l'agua pesao (DO) ye incoloro, ya que la banda d'absorción ye a una llonxitú d'onda más llarga (~950 nm).
L'azul ye complementariu del mariellu.
Verde
El verde ye un collor que s'alcuentra davezu na ñatura. Les plantes son verdes porque caltienen clorofila. 
La lluz verde tién una llonxitú d'onda d'unos 550 nm y ye ún de los collores primarios aditivos.
L'opuestu al Verde ye'l Bermeyu; son collores complementarios ya que cada cual relluma na so másima espresión al tar ún sobro l'otru: El Verde resaltará más tando sobro un fondo Bermeyu y viceversa. Nel Círculu cromáticu, éstos dos collores tán allugaos diametralmente opuestos.
N'asturianu, fáise desamecimientu ente l'azul y verde, pero n'otres llingües (como el tarahumara y el vietnamita), nun tienen pallabra propia pal verde ya empleguen la pallabra pal mariellu o l'azul. En xeneral, el chinu, distingui ente'l verde y l'azul, pero la pallabra "qing" (青 en pinyin: qing1), emplegada sobro too na China premoderna, pue tener significáu de azul, verde o rares vegaes prietu como en "xuanqing" (玄青 xuan2 qing1).
2 e.C.
3 e.C.
4 e.C.
5 e.C.
6 e.C.
7 e.C.
1 e.C.
8 e.C.
9 e.C.
10 e.C.
11 e.C.
12 e.C.
13 e.C.
14 e.C.
15 e.C.
16 e.C.
17 e.C.
18 e.C.
19 e.C.
GUERRES ASTUR-CÁNTABRES
20 e.C.
21 e.C.
Buxu
El buxu ye un color que s'alcuentra na ñatura. Obtiénse meciendo el blancu col prietu, en distintes cantidaes. Dependiendo de la cantidá de lluz, el güeyu humanu puede tracamundialu como otru color.
Dos colores son complementarios si al entemecelos dan el color buxu. Los colores primarios psicolóxicos son:
El buxu ye complementariu de sí mesmo.
Esiste una enfermedá, la acromatopsia, que ye una anomalía de la visión (renopatía periférica billateral), y que fai que namái seyan a vese los collores blancu y prietu.
Blancu
La color blanca ñaz d'amesturar toles demás colores. Esti fechu descubriólu Isaac Newton cuando al facer pasar una lluz blanca per un prisma, decatóse de cómo se dixebraba la faza de lluz nos colores que la ensamaben. A esti fenómenu denómase-y dispersión. 
Mariellu
El mariellu ye'l color de la lluz, con un rangu que s'alcuentra ente 565 nm y 590 nm. Pue considerase un entemez ente la lluz de color bermeyu y verde. El mariellu ye'l color complementariu del viola; el pigmentu mariellu absorbe la lluz azul. Ye tamién ún de los colores primarios.
Naranxa
El color naranxa alcuéntrase ente'l bermeyu y el mariellu nel espeutru visible, nuna llonxitú d'onda d'aprosimadamente 620-585 nm. Ye'l mesmu color que'l de la fruta del que toma el so nome.
Prietu
El prietu ye la percepción visual de másima escuridá, debida a la inesistencia de fotorrecepción, por falta total de lluz. Paézse a la coloración del carbón.
El color prietu qu'alcuéntrase estandarizáu en catálogos de colores ya inventarios cromáticos respuende a la definición dada más arriba, es dicir, ye de claridá nula y acromáticu. La denominación de color «prietu» inclúi a les coloraciones similares al prietu estándar, denominaes prietes, que tienen una llixera suxerencia de saturación y matiz.
Viola
El color viola (nome que toma de la planta) refierse al conxuntu de collores azules roxizos o púrpures azulaos. El color viola allúgase al final del espeutru visible. La so llonxitú d'onda alcuéntrase ente los 420 y los 380 nm.
Macotera (Salamanca)
Macotera ye un conceyu de la provincia de Salamanca , na comunidá autónoma de Castiella y Llión, España. Ta asitiáu al nordeste de la provincia salmantina, a cincuenta kilómetro de la capital charra, y a unos diez de Peñaranda de Bracamonte.
Forma parte de la contorna del Campu de Peñaranda dende 1833, del partíu xudicial de Peñaranda de Bracamonte y ye capital de la Mancomunidá Margañán. Pertenez pola so hestoria, costumes, economía, vistir y xeografía al Campu Charro.
El so orixe nun ye conocíu con certidume y la so hestoria guarda silenciu hasta'l sieglu XIII. Ostenta'l títulu de Villa dende 1861, concedíu por Isabel II (vease la sección d'Edá contemporanea' asitiada nel epígrafe de 'Apuntes sobre'l so orixe y hestoria'). El so términu municipal ye amenorgáu (32,3 Km;ò) teniendo en cuenta'l volume de población qu'hasta'l sieglu XX tuvo.
Son d'obligada visita pal turista que s'avera a Macotera la Ilesia Parroquial dedicada a La nuesa Señora del Castillo, onde puede almirase el so artesonado mudéxar; los dos ermites; el Muséu de les enllanaes y campos de Salamanca; el parque de recréu 'Les Cárcavas' y el monumentu del Cuetu, dende onde se tien una vista panorámica de la Villa. Ye interesante visitala mientres les fiestes del patrón, San Roque, onde puede reparase gran variedá d'espectáculos que dan a conocer cómo son los habitantes d'esta tierra. 
El so códigu postal ye 37310.
Oru (heráldica)
L'oru ye un esmalte usáu n'heráldica. Tamién pue referise nos testos heráldicos como sol o topaciu.
Ye un metal y designa l'oru. Represéntase como un mariellu intenso. Nos grabaos represéntase per aciu de llinies de puntos, con separtación equidistante y alternaos al respeutive de la llinia siguiente.
Azur
L'azur ye'l color azul n'heráldica. Ye un azul intensu, que pue llegar a ser azul marín. Los testos heráldicos refiérense tamién a esti color como zafiru, celeste o turqui.
El so nome vien del francés "azul", referíu al azul del mar. Tamién se diz que provién de los términos "lāzūr" o "Lazurt" que n'árabe y persa quieren dicir "color azul". Ésta postrer teoría ye la más probable, yá que los cruzaos, cuando tornaron a los sos países d'orixe, tiñeron tola so heráldica con vocablos d'aquelles tierres.
Ye ún de los colores utilizaos nos veros.
Correspuéndese con un azul intenso. Pa la representación en color nun hai definición de les cos carauterístiques nos testos heráldicos. Tolos sistemes de definición numérica de los colores son modernos.
Pa la representación en grabaos utilícense llinies horizontales paraleles.
Estrella de Belén
L'Estrella de Belén foi un supuestu astru que guió a los Reis Magos al llugar de nacencia de Xesús de Nazaret. L'Evanxeliu de Matéu, menta que los tres Reis Magos columbraron dende l'oeste, la Estrella de Belén, magar que nun esclaria si yera un planeta, una estrella o cualesquier otru fenómenu astronómicu o astrolóxicu. 
Según los escritos, los tres sabios viaxaron siguiendo la estrella y ésta detúvose so'l llugar nel que Xesús naciere. Pesie a que nun ye dable qu'un astru marque un llugar tan concretu como un peselbre, surden delles desplicaciones sobro esti fechu. Lo más dable ye que'l pasaxe bíblicu seya namái una metáfora. 
La primera desplicación ñatural d'esti fenómenu, dióla l'astrónomu alemán Johannes Kepler en 1614. Kepler determinó qu'una serie de tres conxunciones de los planetes Xúpiter y Saturnu (un fechu poco frecuente) asocedieron nel añu 7 e.C. y rellacionó esti fechu cola estrella de Belén, pero cálculos modernos amosaron que nesa ocasión, los dos planetes nun s'acercaren tanto como pa impresionar a los observadores. De fechu, la tabla d'arciella alcontrada en Babilonia suxere que los astrólogos de la dómina nun-y dieron abonda importancia al asuntu.
Más recientemente, l'astrónomu Michael R. Molnar identificara a una duble ocultación de Xúpiter tres la Lluna nel 6 e.C. n'Aries como la estrella de Belén.
Les pesquises de Michel Molnar básense na forma na que se cellebraba'l nacimientu de los Reis na antigua Roma. Unes monedes romanes cellebren esti eventu cola apaición de Xúpiter sobro la costelación del nuevu rei.
Estes monedes amuesen una estrella y la imaxe d'un corderu. N'antigüedá'l corderu yera símbolu de xudaísmu. Esto, y el conocimientu de los astrólogos sobro'l nacimientu de los reis cola estrella nomada Xúpiter, en conxunción cola Lluna (oculta), que s'afayaba nel este d'Aries. (...viemos la so estrella nel este).
El 17 d'abril del 6 e.C. Xúpiter (estrella de los reis), taba n'Aries (xudíos). Arriendes, n'Aries allugábense'l Sol, Saturnu y la Lluna.
Con estes señes, los magos viaxaren a Xudea y anduvieron entrugando sobro la nacencia d'un rei. Herodes (rei de Xudea) avisáu de los magos estranxeros, mandó apellalos, y faló con ellos n'Avientu del 6 e.C., pidiéndo-yos que lu avisaren en cuantes alcontraren al Rei de Xudea. Los sabios parten a la gueta del Rei, siguiendo la estrella.
El 23 d'agostu, Xúpiter entama a recular nos cielos (La estrella...diba delantre d'ellos) y los magos tornen a siguila dempués de la entrevista con Herodes, hasta'l 19 d'avientu, au Xúpiter se detién nos cielos La estrella...detúvose nel llugar au taba'l neñu), y los magos aporten a Belén, alcontradose con Xesús de 8 meses, ufriéndo-y oru, inciensu y mirra. Nesta primera visita, los magos nun alcuentren a Xosé.
Xúpiter reentama'l so avance nos cielos de magar del 20 d'avientu. Ver movimientu de Xúpiter 
Pero esti eventu asocedió metanes xunto al Sol, y tuvo de ser abegosu d'adicar; arriendes, los magos nun teníen telescopios daquella, y nun paez dable que supieren de l'ocultamientu per aciu de cálculos complexos. 
Otres desplicaciones inclúin una nova. Dalgunes vegaes fálase d'un cometa qu'hebo nel 5 e.C., rexistráu polos astrólogos chinos y coreanos. 
La torga pa esta desplicación, ye que nun hai güelgues de nova dalguna na constelación au l'adicaren chinos y coreanos. . 
Na crónica china «Ch'ien-han-shu» alcontramos esta referencia.
Na crónica coreana "Hestoria de tres reinos - la crónica de Silla" (Samguk Sagi) diz:
La primera cita diz qu'un cometa apaeció al norte d'Alfa y Beta Capricornii, en marzu de 5 e.C. y pudo columbrase ehí per 70 díes. 
La segunda, ye más curiosa, darréu que'l día «Chi-yu» nun esiste nel segundu mes del añu: ye como dicir "el 30 de febreru". Si se supón, que «Chi-yu» ye «I-yu», entós la fecha ye nos díes caberos de marzu. Un po-hsing pue ser una estrella rellumante o un cometa ensin cola. L'allugamientu ye'l sur d'Aquila, mui cerque al allugamientu de la «hui-hsing» china; les dates del añu coinciden, pero añu 54 correspuende a 4 e.C.. Richar Stephenson y David Clarke investigaren abondo esti casu y opinen que les dos cróniques falen del mesmu oxetu, y que la crónica coreana tien un error de trescripción nel añu. Tamién resuelven que'l oxetu, pesie a columbrase demientres dos meses y mediu, nun se desplazó, foi una nova y non un cometa. Hai precedentes por nomar «hui-hsing» a les noves o supernoves brillantes y, poro, ye abondo creyible. Otru espertu, como'l rusu Kukarin, camienta que'l oxetu foi una nova, y empobina la so desplicación, nel sen de que la monzón chino, qu'entama n'abril, reduciere muncho la visibilidá de la nova, que na realidá podría habese caltenío visible muncho más de 70 díes. 
Ente'l 3 e.C. y el 2 e.C., hebo una serie de seyes conxunciones, incluyíes tres ente Xúpiter y Régulu, asina como dalgunes conxunciones mui cercanes ente Xúpiter y Venus el 17 de xunu del 2 e.C.. Uranu foi visible delles vegaes, pero dablemente nun foi reconocíu como planeta dao el so movimientu sele.
Las caberes desplicaciones , asoleyaes na web del Institutu d'Astrofísica de Canaries por Mark Kidger arguyen que lo más dable ye l'amiestu d'acontecimientos astronómicos, (triple alliniación de los planetes nel 7 e.C.; más el cálculu del ocultamientu de Xúpiter tres la Lluna, cerque del Sol) allertaren a los Reis Magos sobro la xestación d'un acontecimientu importante en Xudea, siendo la Nova de fincia, la señal de la nacencia d'un gran Rei. 
Anguañu, magar que se trata d'un testu bíblicu, los astrónomos síguen-y la pista a les referencies de les escritures, p'alcontrar una desplicación con xacíu a esi episodiu del Nuevu Testamentu, d'igual mena qu'intenten guetar una data esauta de la nacencia de Xesús, pa identificar qué fenómenu astronómicu pudo coincidir cronolóxicamente con aquelli.
El monxu Dionisio l'Exiguu, tuvo dos errores importantes al facer el cálculu del calendariu cristianu nel sieglu VI. Pa determinar l'añu de nacencia de Xesús tomó en cuentes los reinaos de los emperadores romanos, pero escaeció que César Augusto toviera cuatro años de mandatu col nome d'Octaviu, y tamién omitió l'añu cero.
Esti marxe d'error alluga la nacencia de Xesús cinco años enantes de lo que se camienta. Datos del evanxeliu son útiles pa guetar la data aprosimao del eventu. El censu qu'angariyó a Xosé y María a pidir abellugu en Belén, pudo ser el que César Augustu ordenó ente los años 8 e.C. y 6 e.C.. Arriendes, y según les escritures, entá vivía el rei Herodes, que morrió nel añu 4 e.C.. De xuru que la Natividá nun foi n'avientu. Lluques diz que los pastores xixilaben los rebaños nes montañes, pero en Belén, el mes d'avientu ye un mes duru nel que les oveyes tan abellugaes y non pastiando al bentestate. Esti datu fai camentar que Xesús ñació ente marzu y abril del añu 6 e.C..
IX Edición de los Oscars
La IX edición de los Óscars celebrose'l 4 de marzu de 1937 nel Biltmore Bowl del Biltmore Hotel Los Anxeles, California, USA
Les películes nominaes debíen tar estrenades entre'l 1 de xineru y el 31 d'avientu de 1936. Nesti añu entren dos nuevos premios: Meyor Actor Secundariu y Meyor Actriz Secundaria. Los primeros siete años los ganadores recibíen una placa y no la estatuilla. Todes les plaques fueron dempués sustituíes por estatuilles.
El Presentador fue George Jessel.
-"Anthony Adverse"
-"Dodsworth"
-"Libeled Lady"
-"Mr. Deeds Goes to Town"
-"Romeo and Juliet"
-"San Francisco"
-"The Story of Louis Pasteur"
-"A Tale of Two Cities"
-"Three Smart Girls"
-"Walter Huston por Dodsworth"
-"Gary Cooper por Mr. Deeds Goes to Town"
-"William Powell por My Man Godfrey"
-"Spencer Tracy por San Francisco"
-"Carole Lombard por My Man Godfrey"
-"Norma Shearer por Romeo and Juliet"
-"Irene Dunne por Theodora Goes Wild"
-"Gladys George por Valiant is the Word of Carrie"
-"Akim Tamiroff por The General Died at Dawn"
-"Mischa Auer por My Man Godfrey"
-"Stuart Erwin por Pigskin Parade"
-"Basil Rathbone por Romeo and Juliet"
-"Maria Ouspenskaya por Dodsworth"
-"Beulah Bondi por The Gorgeous Hussy"
-"Alice Brady por My Man Godfrey"
-"Bonita Granville por These Three" 
-"William Wyler por Dodsworth"
-"Robert Z. Leonard por The Great Ziegfeld"
-"Gregory La Cava por My Man Godfrey"
-"W. S. Van Dyke por San Francisco"
-"The Garden of Allah (Eric Stacey)"
-"The Last of the Mohicans (Clem Beauchamp)"
-"San Francisco (Joseph M. Newman)"
-"Fury (Norman Krasna)"
-"The Great Ziegfeld (William Anthony McGuire)"
-"San Francisco (Robert E. Hopkins)
-"Three Smart Girls (Adele Comandini)"
-"After the Thin Man (Frances Goodrich y Albert Hackett)"
-"Dodsworth (Sidney Howard)"
-"Mr. Deeds Goes to Town (Robert Riskin)
-"My Man Godfrey (Eric Hatch y Morrie Ryskind)
-"The General Died at Dawn (Victor Milner)"
-"The Gorgeous Hussy (George J. Folsey)"
-"Anthony Adverse (Anton Grot)"
-"The Great Ziegfeld (Cedric Gibbons, Eddie Imazu y Edwin B. Willis)"
-"Lloyd's of London (William S. Darling)"
-"Magnificent Brute (Albert S. D'Agostino y Jack Otterson)"
-"Romeo and Juliet (Cedric Gibbons, Fredric Hope y Edwin B. Willis)"
-"Winterset (Perry Ferguson)"
-"Banjo on My Knee - Edmund H. Hansen (20th Century Fox)"
-"The Charge of Light Brigade - Nathan Levinson (Warner Bros.)"
-"Dodsworth - Óscar Langerstrom (United Artists)"
-"General Spanky - Elmer Raguse (Hal Roach)"
-"Mr. Deeds Goes to Town - John P. Livaday (Columbia Studio)"
-"The Texas Rangers - Franklin Hansen (Paramount Studio)"
-"That Girl From Paris - John Aalberg (RKO Radio)"
-"Three Smart Girls - Homer G. Tasker (Universal)"
-"Come and Get It (Edward Curtiss)"
-"The Great Ziegfeld (William S. Gray)"
-"Lloyd's of London (Barbara McLean)"
-"A Tale of Two Cities (Conrad A. Nervig)"
-"Theodora Goes Wild (Otto Meyer)"
-"Born to Dance - Cole Porter por "I've Got You Under My Skin"
-"Pennies from Heaven - Arthur Johnson (música) y Johnny Burke (lletra) por "Pennies from Heaven"
-"Sing, Baby, Sing - Richard A. Whiting (música) y Walter Bullock (lletra) por "When Did You Leave Heaven"
-"Suzy - Walter Donaldson (música) y Harold Adamson (lletra) por "Did I Remember"
-"The Trail of the Lonesome Pine - Louis Alter (música) y Sidney D. Mitchell (lletra) por "A Melody from the Sky"
-"The Charge of Light Brigade (Max Steiner)"
-"The Garden of Allah (Max Steiner)"
-"The General Died at Dawn (Werner Janssen)"
-"Winterset (Nathaniel Shilkret)"
-"The Old Mill Pond (Hugh Harman y Rudolf Ising)"
-"Popeye the Sailor Meets Sindbad the Sailor (Paramount)
-"Double or Nothing (Warner Bros.)"
-"Dummy Ache (RKO Radio)"
-"Moscow Moods (Paramount)"
-"Wanted -- A Master (Pete Smith)"
-"La Fiesta de Santa Barbara (M-G-M)"
-"Popular Science (Paramount)"
-"Born to Dance (Dave Gould)"
-"Cain and Mabel (Bobby Connolly)
-"Dancing Pirate (Russell Lewis)"
-"Gold Diggers of 1937 (Busby Berkerley)"
-"One in a Million (Jack Haskell)"
-"Swing Time (Hermes Pan)"
Rosalía de Castro
Rosalía de Castro (24 de febreru de 1837 - 15 de xunetu de 1885) foi una poeta y novelista en gallegu y castellanu. Ye la figura central del rexurdimento de la lliteratura gallega nel sieglu XIX, autora de "Cantares Gallegos".
Ocular
L'ocular ye una lente allugada cerca del güeyu del observador. Agranda la imaxe del oxetivu. 
Hai diferentes menes d'oculares:
- Oculares ñegativos: Participen na formación de la imaxe primaria y poro, nun sirven de llupa.
- Oculares positivos: Aumenten la imaxe por sí sola. La imaxe primaria namái la forma l'oxetivu, darréu d'esto sirven como llupa.
- Compensadores: Corrixen dalguna aberración.
- De midida: Incorporen rexes graduaes pa midir el tamañu de les partícules observaes.
Trípol
Lluz
La lluz (del llatín: "lux", "lucis") ye una onda electromagnética, ensamada por partícules enerxizaes nomaes fotones, que ye capaz de ser endilgada pol güeyu humanu y cuya frecuencia o enerxía determina el so color. La ciencia qu'estudia les principales formes de producir lluz, asina como'l so control y aplicaciones denómase lluminotecnia.
Observatoriu Palomar
L'Observatoriu Palomar, o de Monte Palomar, ye un observatoriu astronómicu de propiedá privao allugáu en San Diegu, California, a 140 km al sudeste del Observatoriu Monte Wilson. Posición: 33º 21,4' Norte, 07h 47m 27s Oeste; altitú: 1706 m.
Ye propiedá y ta xestionáu pol Institutu Teunolóxicu de California.
El so mayor telescopiu ye'l Telescopiu Hale, de 508 cm de diámetru, bautizáu asina n'honor de George Hale, promotor del observatoriu y de la construcción del xigantescu espeyu.
Dende les sos instalaciones realizáronse dellos descubrimientos astronómicos, cosmolóxicos y astrofísicos.
Sleuth ye un telescopiu bien humilde, forníu con una cámara con lentes de 100 mm y una cámara dixital. Alcontráu nel Observatoriu Palombar en California, el Sleuth achisba sistemáticamente el cielu, en busca de señales de tránsitu astronómicu, el pequenu amenorgamientu nel rellumu d'una estrella causada por un oxetu que pasa per delantre. El trucu ta en que pa buscar exoplanetas nun se precisa un telescopiu bien grande, pero sí reparar el cielu de cutio. Construyóse un telescopiu robot que cada nueche repara la zona del cielu correcta y toma imaxes de forma continua. Utilizando dempués una serie de códigos informáticos pa buscar ente los datos (una xera ingente pos ye tal la cantidá de datos que ye como atopar l'aguya nel payar), analizando eses pequenes señales.
El telescopiu Sleuth ye parte de la rede Trans-Atlantic Exoplanet Survey (TRÉS, Investigador de Exoplanetas Tresatlánticu), con dellos pequenos telescopios más realizando observaciones en distintes localizaciones.
Partíu Comunista de los Pueblos d'España
El Partido Comunista de los Pueblos de España (PCPE) ye un partíu políticu español d'ideoloxía marxista-leninista fundáu en xineru de 1984 por estremaes organizaciones escindíes del PCE.
El PCPE xurde tres de la crisis abierta nel PCE tres de la Transición española. Un seutor de militantes afines a la política oficial de la XRSS, con Ignacio Gallego como cabezaleru, celebren un Congreso d'Unidá de los Comunistes en Madrid ente'l 13 y el 15 de xineru de 1984. A esi seutor axúntense dellos grupos descontentos coles llinies empobinaes pola direición del PCE. 
Fúndase entós el Partido Comunista (PC), declaráu marxista-leninista y reconocíu pol Partíu Comunista de la Unión Soviética (PCUS). Unos 10.000 militantes del PCE pasen al nuevu PC.
El PCE denunció el nome adoptáu pol PC énte los tribunales y el PC pasó a nomase en xineru de 1986 "Partido Comunista de los Pueblos de España (PCPE)", colo qu'acentúa asína el so apueste pol derechu d'autodeterminación de les nacionalidaes del Estau español.
El so Secretariu Xeneral dende 23/4/2OI7 ye Ástor García y cunta con unos 1000 militantes. En 1986 participen na creación d'Izquierda Xunida (IU) pero en 1988 sepárense dela formación.
El PCPE tien representacion n'Aragón, Asturies, Canaries, País Valenciá, Cantabria, Castiella y Llión, Galiza, La Rioxa, Andalucía, Catalunya, Euskal-Herria, Rexón de Murcia ya Estremadura.
La mocedá del partíu n'Asturies llámase Coleutivos de Mocedaes Comunistes (CMC/CJC), nel restu del Estáu Español llámase "Colectivos de Jóvenes Comunistas".
Panty
El panty ye una ropa de muyer que s'utiliza p'abrigar les piernes qu'inventó Allen Gant Sr. en 1959.
Onda Luz
Onda Luz ye la emisora de radio escolar del IES Virgen de la Luz d'Avilés (Asturies).
Telescopiu
Denómase telescopiu a cualesquier tarecu o erbía que dexe ver oxetos llonxanos. Ye la erbía fundamental de l'astronomía, y cada desendolcu o perfeicionamientu del telescopiu, va siguíu d'avances nel atalantu del nuesu Universu.
Xeneralmente, atribúise la so invención a Hans Lippershey, un fabricante de lentes holandés ,alrodiu del añu 1608.
Galileo Galilei tuvo noticies d'esti inventu y fizo uno. En 1609 amosó el primer telescopiu rexistráu. Gracies a ésti, fizo grandes descubrimientos n'astronomía, ente los qu'hai de solliñar la observación el 7 de xineru de 1610 de cuatro de les llunes de Xúpiter xirando alrodiu d'esti planeta. 
Conocíu hasta entóncenes como la "lente espía", el nome "telescopiu" propúnxolu el matemáticu griegu Giovanni Demisiani el 14 d'abril de 1611 demientres una cena en Roma n'honor de Galileo, cena na que los asistentes pudieron adicar les llunes de Xúpiter per aciu del telescopiu que Galileo llevare consigo.
Esisten delles menes de telescopiu, cásique toos refractores , qu'usen lentes; refleutores, que tienen un espeyu cóncavu n'arróu de la lente del oxetivu, y catadióptricos, que tienen un espeyu cóncavu y una lente correutora. El telescopiu refleutor foi inventáu por Isaac Newton en 1688 y foi un gran avance sobro los telescopios de la dómina, al correxir fácilmente l'aberración cromática carauterística de los refractores.
El datu más importante d'un telescopiu ye'l diámetru del so oxetivu. El telescopiu d'un aficionáu tien davezu ente 76 y 150mm de diámetru, y dexa adicar dalgunos rasgos planetarios y munchísimos oxetos del cielu profundu (cúmulos, nebuloses y dalgunes galaxes). Los telescopios de más de 200mm de diámetru, permiten ver detalles llunares mínimos, detalles planetarios importantes y una gran cantidá de cúmulos, nebuloses y galaxes rellumantes.
Pa carauterizar un telescopiu y utilizalu, emplégase una riestra de parámetros y accesorios:
Una montura de telescopiu cenciella, ye la montura altitú-azimut o altazimutal. Una parte xira n'azimut (nel planu horizontal), y otru exe sobro esta parte xiratoria permite arriendes, el xiru del telescopiu pa camudar la altitú (nel planu vertical). La montura altazimutal, permite los mesmos xiros que dexaría, por exemplu, la montura d'un cañón, ye dicir, horizontal y vertical. Una montura Dobson ye una mena de montura altazimutal abondo popular, dao que ye cenciella y barata de construyir.
El principal problema d'usar una montura altazimutal, ye que dambos exes han d'axustase de contino pa compensar la rotación de la Tierra. Inclusu si el movimientu ye remanáu por ordenador, la imaxe xira a una tasa que cimbla dependiendo del ángulu de la estrella col Polu celeste (declinación). Esti efeuta fai qu'una montura altazimutal seya poco práutica pa facer semeyes de llarga esposición con pequeños telescopios.
La meyor solución pa telescopios astronómicos pequeños, tá n'atenllar la montura altazimutal, talo que l'exe d'acimut seya paralelu al exe de rotación de la Tierra; a ésta denómase-y: Montura ecuatorial.
Hai delles menes de montures ecuatoriales, ente les qu'hai de solliñar, la alemana y la de forqueta
Hai montures inclusu más cencielles que l'altazimutal, xeneralmente pa instrumentos especializaos. Dalgunos son: de tránsitu meridianu (sólo altitú); fixu con un espeyu planu móvil pa la observación solar; ó de rótula (en desavezu n'astronomía).
Abeliu
En mitoloxía, Abeliu ye'l nome que se-y da a un dios de los antiguos pobladores de la Galia, Iliria y Aquilea, identificáu con Apolu.
Esti Dios apaez mentáu en delles talles descubiertes en Comminges, nel antiguu territoriu francés de Gascuña.
£
£ ye'l símbolu de les siguientes monedes:
El símbolu £ tá basáu na lletra L, inicial de la unidá de masa "llibra".
Rosa (color)
Rosa ye un color llográu de l'entemez de bermeyu y blancu. Esti color toma el nome (como en munches otres llingües) de la flor del mesmu nome, la rosa. 
Marrón
El marrón (del francés, "castaña") ye un color obteníu per aciu de l'entemecimientu del pigmentu bermeyu y verde, naranxa y azul, o mariellu y viola.
Sábadu
El Sábadu ye'l sestu día de la selmana llaboral (séptimu na Selmana Tradicional, "ver" Entamu de la selmana ). El nome de sábadu provién del llatín "sábbatum", y al empar, del hebréu "shabbat", que significa "descansu". Magar que tamién n'otros idiomes como l'inglés, dízse Saturday, o día de Saturnu. Nes cultures modernes, ye'l primer día del fin de selmana.
Llunes
El Llunes ye'l primer día de la selmana llaboral (segundu na Selmana Tradicional, "ver" Entamu de la selmana o Calendariu Gregorianu). 
El nome de Llunes, vien del llatín "Dies Lunae" o "Día de la Lluna".
Martes
El Martes ye'l segundu día de la selmana llaboral (terceru na Selmana Tradicional, "ver" Entamu de la selmana o Calendariu Gregorianu). 
El nome Martes provién del llatín "Martis díes", o "día de Marte".
Tolos nomes pal Martes nes llingües derivaes del llatín son abondo asemeyaos, asina tenemos: "mardi" in Francés, "martedì" en Italianu, y "dimarts" en Catalán, sacante'l el Portugués, nel se diz "terça-feira" (tercer día). 
Los nomes pal Martes nes llingües Inglesa y Escandinava son derivaos del Dios nórdicu Týr (Inglés antigu "Tiw"):
Miércoles
El Miércoles ye'l tercer día de la selmana llaboral (cuartu na Selmana Tradicional, "ver" Entamu de la selmana o Calendariu Gregorianu). 
El nome Miércoles deriva del llatín "Mercurii díes", o "Día de Mercuriu". 
Xueves
El Xueves ye'l cuartu día de la selmana llaboral (cuartu na Selmana Tradicional, "ver" Entamu de la selmana o Calendariu Gregorianu). 
El nome Xueves provién del llatín "Jovis díes", o "Día de Xúpiter".
La norma ISO 8601 desiña al xueves como día central de la selmana. Arriendes, los xueves d'un añu determinen la numberación de les selmanes, colo que la primera selmana del añu, ye la que caltién el primer xueves.
Éstos son dalgunos de los nomes que recibe'l xueves n'otres llingües:
N'alemán el dios "Thor" tabién se denoma "Donar".
Domingu
El Domingu ye'l séptimu día de la selmana llaboral o selmana civil (primeru na Selmana Tradicional, "ver" [[Selmana#Entamu de la sנ 
El nome Domingu vién del [[llatín]] "Domínicus", "díes Dómini", "Domingu, día del Señor [Dios]". Na antigua Roma, decíen en llatín: "díes solis" ("día del Sol").
Nes cultures modernes, ye'l segundu día del [[Fin de selmana]].
[[Categoría:Díes]]
[[Categoría:Unidaes de tiempu]]
Selmana
La selmana ye un periodu de tiempu de siete díes consecutivos. Los nomes de los siete díes de la selmana son:
L'orixe d'estos nomes tán na observación del cielu polos antiguos astrónomos. Demientres el añu, la mayor parte de los astros nun camudaben de posición unos respeutu d'otros. Sicasí, los astrónomos decatáronse de siete cuerpos que sí lo facíen. El Sol y la Lluna, los dos primeros, formaben parte d'ellos. Los otros cinco yeren los planetes que podíen columbrase cola vista: Mercuriu, Venus, Marte, Xúpiter y Saturnu. Los pueblos antiguos creyíen que yeren estrelles móviles.
L'estándar ISO 8601 identifica al llunes como 1. En cásique tolos países del mundu la selmana entama el Llunes, metantu qu'en Portugal, Brasil, Arxentina y en dalgunos países anglosaxones (como EE.XX. y Reinu Xuníu), la selmana entama en Domingu. De toes formes, identifícase al sábadu y al domingu como Fin de Selmana
La Biblia xudía establecía al Domingu como'l día siguiente al Sabbath de descansu, o seya, como'l primer día de la selmana. Nos países tradicionalmente cristianos practícase el descansu llaboral en domingu, nos musulmanes el vienres y los xudíos (y polo tanto Israel) el sábadu. 
Abqaiq
Abqaiq ye una población d'Arabia Saudita, na rexón de Hasa, metanes la costa del golfu Pérsicu. 
Coalisland
Coalisland (Oileán a'Ghuail en gaélicu) ye un pueblu del Condáu de Tyrone, nel norte d'Irlanda. Tien una población . La torna del so nome n'inglés, quier dicir "terrén de Carbón", yá que taba allugáu al delláu d'una esplotación minera.
Deltoide
En Xeometría, un deltoide ye un cuadriláteru non regular cuyes diagonales s'interseuten formando un ángulu reutu y, poro, el so área ye igual al semiproductu de les diagonales, esto ye: A= (d1)*(d2)/2
Romboide
En xeometría denómase romboide al cuadriláteru colos llaos paralelos dos a dos. Un romboide colos 4 ángulos reutos ye un rectángulu, y ún colos 4 llaos iguales, un rombu.
El perímetru d'un romboide ye igual a: formula_1 (siendo "a" y "b" dos llaos encontaos) y el so área obtiénse multiplicando la llonxitú d'un llau, pola distancia perpendicular ente esi llau y el so opuestu.
Ángulu reutu
Denómase ángulu reutu al ángulu de 90º graos sexaxesimales, de 100 graos centesimales o, lo que ye lo mesmo, al ángulu de π/2 radianes.
Cuadriláteru
Un cuadriláteru ye un polígonu de cuatro llaos.
Los cuadriláteros planos convexos puen clasificase pol allugamientu relativu de los sos llaos:
Trapeciu (figura)
Un trapeciu ye un cuadriláteru que tien dos llaos paralelos y los otros dos non paralelos. Los costaos paralelos denómense bases del trapeciu y la distancia ente ellos, altor o altura.
L'área A d'un trapeciu de bases "a" y "b" y altura "h" ye:
formula_1 ó formula_2
Los trapecios pueden ser: rectángulu, isósceles y escalenu.
Si un trapeciu caltién dos llaos iguales nómase-y isósceles. Y si tien dos ángulos reutos denómase rectángulu. L'escalenu, ye'l que tien desiguales los llaos non paralelos.
Área
El términu área, dependiendo del contestu, pue facer referencia a:
Área (Xeometría)
L'área ye la magnitú xeométrica qu'espresa la estensión d'un cuerpu en dos dimensiones: llargo y ancho.
El rectángulu tá formáu por dos pares de reutes paraleles formando ángulos de 90º ente sí, l'área sedría la multiplicación de dos de los sos llaos "a" y "b". Exemplu:
El cuadráu inclúise como un casu especial de rectángulu, au tolos sos llaos tienen la mesma llonxitú, quedando la fórmula como sigue:
L'área d'un triángulu calcúlase per aciu de la fórmula:
si el triángulu ye rectángulu l'altura o altor del mesmu coincidiría con ún de los sos catetos y la fórmula queda d'esta mena, onde a y b correspuenden a los catetos: 
si lo que coñocemos ye la llonxitú de los costaos, aplicamos la fórmula d'Herón.
onde a, b , c son los valores de les llonxitúes de los sos llaos. 
"p" = ½ ("a" + "b" + "c") ye el semiperímetru del triángulu.
L'área qu'endolca un círculu o circunferencia calcúlase per aciu de la espresión matemática: 
Una mena p'afayar l'área enzarrada ente dos funciones ye utilizando el cálculu integral:
formula_8
El resultáu d'esta integral ye l'área comprendida ente les curves: formula_9 y formula_10 nel intervalu 
Por exemplu, si lo que se quier ye afayar l'área enzarrada ente l'exe x y la función formula_12 nel intervalu formula_13:
úsase l'ecuacion d'anantia, nesti casu: formula_14 entóncenes evaluando la integral
obtiénse:
formula_15
Polo que se conclúi que'l área enzarrada ye formula_16
Múltiplos:
Unidad básica:
Submúltiplos:
Końskowola
Końskowola ye un pueblu del sureste de Polonia, allugáu ente Puławy y Lublin, cerca de Kurów, na oriella del ríu Kurówka. Ye la capital d'una comuña separtada ("gmina") dientru del condáu de Puławy y del voivodatu de Lublin. Población: .
Rectángulu
Un rectángulu ye un paralelogramu nel que los sos llaos formen ángulos reutos ente sí. La llonxitú de los sos costaos ye igual dos a dos. 
El perímetru, "L", d'un rectángulu de base "b" y altura "h" ye:
La superficie (Área), "S", d'un rectángulu de base "b" y altura "h" ye:
La revolución d'un rectángulu nel espaciu produz un cilindru.
Pa construyilu a partir d'un cuadráu de llau AB namái hai de determinar el puntu mediu M d'ún de los llaos (AB), y trazar con centru nel puntu M, una circunferencia que pase por ún de los vértices (C) del llau opuestu. 
Rombu
El rombu ye un paralelogramu, que caltién cuatro llaos iguales en llonxitú y llaos opuestos paralelos. Pue dicise que la rellación ente'l rombu y un romboide ye la mesma rellación que hai ente'l cuadráu y el rectángulu. La suma de los ángulos interiores del rombu ye de 360º, lo mesmo qu'otros cuadriláteros , pero cola condición de que éstos nun seyan ángulos reutos, darréu que entós sedría un cuadráu.
Paralelismu
Dicimos que dos reutes d'un planu son paraleles cuando nun s'interseuten o corten ente elles. Tamién cuando son coincidentes.
Toa reuta s'escribe de la siguiente forma:
formula_4, onde m correspuende a la pendiente de la reuta, n ye'l coeficiente de posición y x ya y son les variables.
Trapezoide
El trapezoide ye'l cuadriláteru non paralelogramu. 
Esto ye, un polígonu zarráu de cuatro llaos, dengunu de los cuales ye paralelu a otru.
Al tratase d'un cuadriláteru, cumple les propiedaes básiques d'estos polígonos, la suma de tolos sos ángulos interiores son cuatro ángulos reutos, 360º.
El so área obtiénse dixebrando en dos triángulos el trapezoide, xuniendo dos vértices opuestos. El resultáu ye la suma de les árees de los dos triángulos.
Polígonu
Un polígonu ye una figura xeométrica plana llendada por segmentos reutos consecutivos, non alliniaos, nomaos llaos o costaos: por exemplu, l'hexágonu ye un polígonu de seis llaos.
La pallabra polígonu provién del griegu "poly", "munchos", y "gonos", "ángulos".
Suponiendo que "n" ye el númberu de llaos, el númberu de diagonales d'un polígonu vien dau por formula_1, onde "n" ye'l númberu de llaos del polígonu.
Los polígonos cuyos llaos tienen la mesma llonxitú y tolos sos ángulos son iguales denómense polígonos regulares.
L'área d'un polígonu regular pue calculase d'esti mou:
Suponiendo que:
A = Área 
n = númberu de llaos
l = llonxitú d'ún de los llaos
a = apotema
Cúmplense les siguientes rellaciones:
Para saber l'área d'un polígonu concretu, esisten les siguientes fórmules:
Siendo les lletres:
A= Área
l= Llau
b= Base
h= Altura
D= Diagonal Mayor
d= Diagonal Menor
P= Perímetru
a= Apotema
Aplíquense les siguientes fórmules:
Triángulu: formula_5
Cuadráu: formula_6 , pero considerando que nel cuadráu formula_7 resulta de fincia: formula_8
Rectángulu: formula_6 
Rombu: formula_10
Romboide: formula_6
Polígonu regular: formula_12
Cachoeira do Sul
Cachoeira do Sul ye una ciudá del estáu de Rio Grande do Sul, Brasil. Tien una población de 89.669 d'habitantes (2006).
Llau (xeometría)
Un llau ye la parte d'un espaciu, d'un oxetu que se pue estremar del restu. En Matemátiques úsase pa referise a cada una de les llinies que formen o llenden un polígonu.
IU-BA-LV
IU-BA-LV ye una coalición eleutoral formada polos partíos Izquierda Xunida, Bloque por Asturies y Los Verdes d'Asturies; de calter socialista, nacionalista asturianu, y ecoloxista, presentóse por primer vegada a les eleiciones autonómiques d'Asturies de 2007.
Base
Base tien tamién los siguientes significaos:
Altura
El términu Altura o Altor pue referise a:
Convergencia Democrática Asturiana
Convergencia Democrática Asturiana ye un partíu políticu asturianu fundáu en 1999 por empresariu Amalio Iglesias. Defínese como "rexonalista, centrista y plural" y tiene ente los sos oxetivos principales "desarrollar la plena soberanía autonómica" y desenvolver polítiques empobinaes a da-y puxu al texíu empresarial asturianu.
Presentóse per primer vegada a unes eleiciones en 2003, nes que algamó 359 votos (01%). En 2007, foi tamién el partíu menos votáu con 581 sufraxos.
Conceyu Astur
Conceyu Astur ye un partíu políticu asturianu fundáu en 1989 por Manuel Ángel Suárez Alonso y otros cabezaleros de la asociación vecinal San Félix, de Llugones. La formación tien como principal oxetivu la segregación de la población del conceyu de Siero por mor de les especificidaes de la población con respeutu al restu'l municipiu. 
Conceyu Astur algamó trés conceyales nes eleiciones locales de 1991, y caltuvo nos siguientes comicios representación nel conceyu de Siero. El partíu, magar del so calter llocal, preséntase tamién a les eleiciones autonómiques, con probetayos resultaos.
Apotema
Una apotema ye una llinia perpendicular trazada dende'l centru d'un polígonu regular al puntu mediu d'un de los sos llaos. Tamién ye una perpendicular trazada dende'l vértiz d'una pirámide regular al centru d'ún de los llaos de polígonu de la base, o lo que ye lo mesmo, l'altura de les cares triangulares d'una pirámide regular.
Badakhshan
Badakhshan (nome orixinal:بدخشان ) ye una de les 34 provincies d'Afganistán. La so capital ye Fayzabad. Ta asitiada al nordes del país, ente'l Hindu Kush y l'Amu Darya. Llenda pel norte y este cola rexón de Gorno-Badakhshan de Taxiquistán, al sur cola provincia de Nuristan, al este cola provincia Frontera del Noroeste de Pakistán, al oeste cola provincia de Takhar y al suroeste cola provincia de Panjshir. Tien una superficie de 44.059 km. Tien una población de 1.112.227 habitantes (2007). Dalgunes ciudaes importantes son: Ishkashim, Khandud, Jurm y Qal'eh-ye Panjeh.
Vértiz
El vértiz ye'l puntu común ente los llaos consecutivos d'una figura xeométrica, o la parte au s'axunten los llaos d'un ángulu
Ángulu
Un ángulu ye la figura ensamada por dos llinies que comparten un puntu final en común, nomáu Vértiz o "cume del ángulu". Los ángulos estúdiense en Xeometría y Trigonometría.
Denómase ángulu nel planu, a la estaya de planu llendada ente dos semirreutes con un orixe común denomáu Vértiz. Otru puntu de vista del ángulu, ye'l que afita qu'esti ye la figura ensamada por dos llinies o reutes con orixe común.
Les unidaes utilizaes pa la midida de los ángulos del planu son:
Ye l'ángulu d'abertura menor a 90º.
Un ángulu reutu ye igual a 90º, o formula_1 rad.).
Los dos llaos d'un ángulu reutu son perpendiculares ente sí, la proyeición ortogonal d'ún sobro l'otru ye un puntu, que coincide col so puntu d'interseición.
Un ángulu obtusu ye superior a 90º ya inferior a 180º, esto ye ente formula_2 y formula_3 rad.).
Un ángulu llanu o planu ye igual a 180º, o formula_3 rad.).
Ye'l ángulu que mide más de 180º y menos de 360º
Un ángulu completu ye igual a 360º, esto ye formula_5 rad.).
Un ángulu completu abarca tola circunferencia dafechu, la totalidá del planu, coincidiendo superpuestos los sos dos llaos. 
Badghis
Badghis (Persa: بادغيس) ye una provincia d'Afganistán. La so capital ye Qala i Naw. Ta asitiada al nordeste del país, ente los ríos Murghab y Hari Rud, allegándose pal norte cola oriella del desiertu de Sarakhs. El so nome en persa بادخیز "Bâdkhiz" significa "onde surden los aires" o "cá los aires". Tien una superficie de 20.590 km. La so población ye de 861.111 habitantes (2007). Otra ciudá con importancia ye Bala Murghab.
La so población posee un mecigayu d'aimaqs, uzbekos, turcomanos, tajikos y pastos, cuntándola como una de les más subdesarrollaes de les 32 provincies que tien Afganistán. Badghis foi el llugar de nacencia del que dicen primer poeta persa, Hanzala Badghisi.
Langa de Duero (Soria)
Langa de Duero ye una localidá y tamién un conceyu de la provincia de Soria, Castiella y Lleón (España). 
Diagonal
El términu Diagonal refierse a tou segmentu que xune dos vértices non consecutivos d'un polígonu o d'un poliedru. Nún sen más ampliu, una diagonal, ye una reuta o segmentu con un ciertu enclín.
En matemátiques, arriendes del so significáu xeométricu, diagonal refierse a les entraes d'una matriz allugaes a lo llargo d'una llinia diagonal.
La pallabra "diagonal" provién del griegu διαγωνιος ("diagonios"), utilizada tanto por Estrabón, como por Euclides, pa referise al segmentu que coneuta dos vértices d'un rombu o cuboide, y ensamada por "dia-" ("a traviés") y "-gonia" ("ángulu", rellacionada a "gony", "gonce", "rodiella"), llueu adoutada en llatín como "diagonus" ("reuta atenllada").
El númberu de diagonales d'un polígonu de "n" llaos tá dau por:
Esti resultáu obtiense per aciu del siguiente razonamientu: a partir de cada ún de los "n" vértices pueden trazase "n" - 3 diagonales, darréu que nun hai diagonales haza sí mesmu nin haza los 2 vértices adyacentes. Dau que la diagonal que va dende un vértiz A a otru D y la que vien d'esi vértiz D de regresu al vértiz A son la mesma diagonal, dixébrase por dos pa evitar cuntar esta diagonal dos vegaes.
Denómase "cai diagonal" (o cenciellamente "diagonal") a toa cai que, nún trazáu de cais paraleles, xune interseiciones frayando esti esquema.
Diagonal principal
N'Álxebra llinial, la Diagonal principal d'una matriz cuadrada ye la diagonal que va dende la esquina superior esquierda hasta la esquina inferior drecha. Por exemplu, la siguiente matriz, caltién 1's (unos) a lo llargo de tola so diagonal principal:
Nesta matriz, na que "namái" los elementos de la diagonal principal nun son cero, denómase-y Matriz diagonal. A la suma de los elementos de la diagonal principal d'una matriz conózse-y como Traza de tala matriz.
Perímetru
El perímetru d'una figura bidimensional ye la dellimitación de la mesma, la cual pertenez al conxuntu formula_1 ( ye dicir, alcuéntrase nún espaciu unidimensional, a desemeyanza de la figura a la que caltién, que s'alcuentra en formula_2).
La pallabra perímetru tien la so etimoloxía nel idioma griegu, "peri-" "alrodiu" y "metron" μέτρον "midida"
El perímetru y l'área son midides fundamentales nel determín d'un polígonu o figura xeométrica. El perímetru utilízase pa calcular la llende d'un oxetu, por exemplu, d'un valláu.
Como regla xeneral, el perímetru d'un polígonu puede calculase siempre sumando toles llonxitúes de los llaos. 
D'esti mou, la fórmula nos triángulos ye formula_3, onde formula_4, formula_5 y formula_6 son les llonxitúes de cada llau. Pa los cuadriláteros l'ecuación ye formula_7. Pa los polígonos equiláteros, formula_8 , onde formula_9 ye'l númberu de llaos y formula_4 ye la llonxitú del llau.
Pa los círculos la ecuación ye:
ó
onde
Paralelogramu
Un paralelogramu ye un polígonu formáu por cuatro llaos, paralelos dos a dos.
Les sos propiedaes son:
Los paralelogramos clasifíquense según los sos ángulos en paralelogramos rectángulos y paralelogramos non rectángulos. Les clases de paralelogramos tienen les siguientes carauterístiques:
Esiste una llei nomada llei del paralelogramu, definía pola siguiente fórmula (casu diagonales iguales):
au A, B, C, y D son los vértices consecutivos del paralelogramu (nesi orde).
Triángulu
Un triángulu, en xeometría plana, ye un polígonu de tres llaos y tres ángulos. Los puntos comunes a cada par de llaos llámense vértices del triángulu.
Un triángulu tien tres ángulos interiores, tres pares congruentes d'ángulos esteriores, tres llaos y tres vértices, entre otros elementos.
Si ta conteníu nuna superficie plana se denomina triángulu, o trígonu (un nome menos común pa esta triba de polígonos). Si ta conteníu nuna superficie esférica se denomina triángulu esféricu. Representáu, en cartografía, sobre la superficie terrestre, llámase triángulu xeodésicu.
Pola llonxitú de los llaos pueden clasificase en:
Pola midida de los sos ángulos:
Según lo anterior los triángulos acutángulos son:
Los triángulos rectángulos pueden ser:
Los triángulos obtusángulos son:
onde "p" = ½ ("a" + "b" + "c") ye'l semiperimetru del triángulu.
Reescribiendo la fórmula anterior tenemos: (suponiendo "a" ≥ "b" ≥ "c" )
Los paréntesis eviten la inestabilidá na fórmula.
Xeométricamente puen definise dellos centros nún triángulu:
Pa resolver triángulos oblicuángulos utilízase'l Teorema del Senu y el Teorema del cosenu.
Baghlan
Por Baghlan podemos referimos a:
Triángulu rectángulu
Un triángulu rectángulu ye un triángulu nel que ún de los tres ángulos ye reutu, ye dicir, mide 90º o π/2 radianes. Esta mena de triángulu cumple el Teorema de Pitágores.
Como amuesa la figura adxunta, la hipotenusa ""c"" ye'l llau opuestu al ángulu reutu. Al aviesu, el catetu ye cualesquier de los dos llaos ""a"" o ""b"" que formen el ángulu reutu del triángulu. La rellación ente catetos ya hipotenusa, dase per aciu del Teorema de Pitágores:
Catetu
Nún triángulu rectángulu nómense catetos a los dos llaos del triángulu que formen l'Ángulu reutu.
Na figura los llaos formula_1 y formula_2 son los catetos y formula_3 ye la hipotenusa.
Con respeutu a cualesquier de los ángulos agudos del triángulu rectángulu el catetu pue ser:
Utilizando les razones trigonométriques se pue coñocer un ángulu non reutu:
sen α = catetu opuestu / hipotenusa
cos α = catetu adyacente / hipotenusa
tan α = catetu opuestu / catetu adyacente
Pa saber cual ye'l catetu opuestu y cual ye l'axacente hai de considerar:
Teorema de Pitágoras
El Teorema de Pitágores establez que nun triángulu rectángulu la suma de los cuadraos de los catetos ye igual al cuadráu de la hipotenusa:
Pentágonu
En xeometría, un pentágonu correspuende a cualesquier polígonu de 5 llaos.
Esti términu emplégase davezu pa referise al pentágonu regular. Nel pentágonu regular, tolos ángulos y tolos llaos son iguales. Nesti casu, los ángulos son de 108º. L'área d'un pentágonu regular con una midida de llau formula_1 correspuende a: 
Un pentagonu regular pue construyise con regla y compás. Euclides desendolcó esti métodu al rodiu de 300 e.C.. 
A continuación descríbese ún de los métodos: 
Si dempués de formar el pentágonu, xunimos los vértices non adyacentes (per aciu de les diagonales del pentágonu), tendremos un pentáculu, con un pentágonu más pequeñu en centru. Si estendemos los llaos o costaos del pentágonu hasta que se toquen los non adyacentes, tendremos un pentáculu más grande.
Juan Manuel Martínez Morala
Juan Manuel Martínez Morala ye un sindicalista asturianu. Pertenez al sindicatu CSI (Corriente Sindical d'Izquierdes). Ye unu de los personaxes más carauterísticos de la llucha de los trabayadores asturianos del sector naval.
Foi condenáu xunto col so compañeru Cándido a una pena de prisión de 4 años y pagar una sisa de 5.500 € polos disturbios causaos nes fuelgues del sector naval asturianu nos años 2004 y 2005, y denunciaos pol Ayuntamientu de Xixón. Anguaño ta en llibertá.
Pentágonu (dixebra)
La pallabra pentágonu, tamién puede referise a:
Departamentu de Defensa de los Estaos Xuníos
El Pentágonu ye la sede del Departamentu de Defensa de los Estaos Xuníos. L'edificiu tien forma de pentágonu, y trabayen n'él alrodiu de 23.000 empleados militares y civiles, y cerca de 3.000 de personal de sofitu, allugáu nel Condáu d'Arlington, Virxinia. Tien cinco pisos y cada pisu tien cinco galeríes. El Pentágono inauguróse el 15 de xineru de 1943, y entá ye l'edificiu d'oficines más grande del mundu.
El 11 de setiembre de 2001, foi oxetivu de los ataques terroristes, y el vuelu 77 d'American Airlines chocó escontra l'edificiu faciendo abondos desperfeutos na cadarma del edificiu. Pa ver semeyes y gráficos amosando los daños dir a esta sesión informativa. Los primeros trabayadores cuyes oficines fueren destruyíes nel ataque entamaron a los sos puestos el 15 d'agostu de 2002
X Edición de los Oscars
La X edición de los Óscars celebrose'l 10 de marzu de 1938 nel Biltmore Bowl del Biltmore Hotel Los Anxeles, California, USA
Les películes nominaes debíen tar estrenades entre'l 1 de xineru y el 31 d'avientu de 1937. L'actu tuo que retrasase una selmana devío a delles fuertes lluvies acontecíes.
El Presentador fue Bob Burns.
-"The Awful Truth"
-"Captain Courageous"
-"Dead End"
-"The Good Earth"
-"In Old Chicago"
-"Lost Horizon"
-"One Hundred Men and a Girl"
-"Stage Door"
-"A Star Is Born"
-"Charles Boyer per Conquest"
-"Paul Muni per The Life of Emile Zola"
-"Robert Montgomery per Night Must Fall"
-"Frefric March per A Star Is Born"
-"Irene Dunne per The Awful Truth"
-"Greta Garbo per Camille"
-"Janet Gaynor per A Star Is Born"
-"Barbara Stanwyck per Stella Dallas"
-"Ralph Bellamy per The Awful Truth"
-"Thomas Mitchell per The Hurricane"
-"H.B. Warner per Lost Horizon"
-"Roland Young per Topper"
-"Claire Trevor per Dead End"
-"Dame May Whitty per Night Must Fall"
-"Andrea Leeds per Stage Door"
-"Anne Shirley per Stella Dallas" 
-"Sidney Franklin per The Good Earth"
-"William Deterle per The Life of Emile Zola"
-"Gregory La Cava per Stage Door"
-"William A. Wellman per A Star Is Born"
-"The Life of Emile Zola (Russell Saunders)"
-"Lost Horizon (Charles C. Colleman)"
-"Souls at Sea (Hal Walker)"
-"A Star Is Born (Eric Stacey)"
-"Black Legion (Robert Lord)"
-"In Old Chicago (Niven Busch)"
-"The Life of Emile Zola (Heinz Herald y Geza Herczeg)
-"One Hundred Men and a Girl (Hanns Kräly)"
-"The Awful Truth (Viña Delmar)"
-"Captain Corageous (Marc Connelly, John Lee Mahin y Dale van Every)"
-"Stage Door (Morrie Ryskind y Anthony Veiller)"
-"A Star Is Born (Alan Campbell, Robert Carson y Dorothy Parker)"
-"Dead End (Gregg Toland)"
-"Wings Over Honolulu (Joseph A. Valentine)"
-"Conquest (Cedric Gibbons y William A. Horning)"
-"A Damsel in Distress (Carroll Clark)"
-"Dead End (Richard Day)"
-"Everyday's A Holiday (William Ihnen)"
-"The Life of Emile Zola (Anton Grot)"
-"Manhattan Merry-Go-Round (John Victor Mackay)"
-"The Prisoner of Zenda (Lyle R. Wheeler)"
-"Souls at Seas (Hans Dreier y Roland Anderson)"
-"Vogues of 1938 (Alexander Toluboff)"
-"Wee Willie Winkie (William S. Darling y David S. Hall)"
-"You're a Sweetheart (Jack Otterson)"
-"The Girls Said No - A. E. Kaye (Grand National)"
-"Hitting a New High - John Aalberg (RKO Radio)"
-"In Old Chicago - Edmund H. Hansen (20th Century Fox)"
-"The Life of Emile Zola - Nathan Levinson (Warner Bros.)"
-"Lost Horizon - John P. Livadary (Columbia Studio)"
-"Maytime - Douglas Shearer (M-G-M Studio)"
-"One Hundred Men and A Girl - Homer G. Tasker (Universal)"
-"Topper - Elmer Raguse (Hal Roach)"
-"Wells Fargo - Loren L. Ryder (Paramount)"
-"The Awful Truth (Al Clark)"
-"Captains Courageous (Elmo Veron)"
-"The Good Earth (Basil Wrangell)"
-"One Hundred Men and A Girl (Bernard W. Burton)"
-"Artists & Models - Frederick Hollander (música) y Leo Robin (lletra) per "Whispers in the Dark"
-"Mr. Dodds Takes the Air - Harry Warren (música) y Al Dubin (lletra) per "Remember Me"
-"Shall We Dance - George Gershwin (música) e Ira Gershwin (lletra) per "They Can't Take That Away from Me"
-"Vogues of 1938 - Sammy Fain (música) y Lew Brown (lletra) por "That Old Feeling"
-"The Hurricane (Alfred Newman)"
-"In Old Chicago (Louis Silvers)"
-"The Life of Emile Zola (Leo F. Forbstein)"
-"Lost Horizon (Morris Stoloff)"
-"Make a Wish (Hugo Riesenfeld)"
-"Maytime (Nat W. Finston)"
-"Portia on Trial (Alberto Colombo)"
-"The Prisoner of Zenda (Alfred Newman)"
-"Quality Street (Roy Webb)"
-"Snow White and the Seven Dwarfs (Leigh Harline)"
-"Something to Sing About (C. Bakaleinikoff)"
-"Souls at Sea (Boris Morros)"
-"Way Out West (Marvin Hatley)"
-"Educated Fish (Paramount)"
-"The Little Match Girl (Charles Minz)
-"Deep South (RKO Radio)"
-"Should Wives Work? (RKO Radio)"
-"A Night at the Movies (M-G-M)"
-"Romance of Radium (Pete Smith)"
-"The Man Without a Country (Warner Bros.)"
-"Ali Baba Goes to Town (Sammy Lee)"
-"A Day at the Races (Dave Gould)
-"Ready, Willing and Able (Bobby Connolly)"
-"Thin Ice (Harry Losee)"
-"Varsity Show (Busby Berkeley)"
-"Waikiki Wedding (LeRoy Prinz)"
Piratería (dixebra)
Piratería pue referise a:
Piratería
La piratería ye l'actividá dedicada al asaltu y saquéu de barcos n'alta mar, esta alquier una importancia hestórica que rescampló dende entamos del sieglu XVI fasta'l primer terciu del sieglu XIX. 
Esta actividá apaez espeyada yá en testos clásicos, anque con una perfuerte venceya a les actividaes comerciales y Roma tuvo qu'enfrentase al problema de la piratería nel Mar Mediterraneu. Los viquingos fixeron actividaes pirátiques pel norte d'Europa. A entamos del sieglu XVI el Mediterráneo foi escenariu del renacer d'esta actividá. Estos pirates teníen les sos bases na Berbería (costa del norte d'África), especialmente nos puertos d'Arxel, Trípoli y Túnez. Atacaben los barcos nel Mediterraneu y nel océanu Atlánticu y esfarrapaben les sos costes. Llegaron actuar pel norte en Gran Bretaña y n'Islandia. L'orixe llueu del desendolque d'estes flotes de pirates alcuéntrase na victoria final de los cristianos sobre los musulmanes na península Ibérica en 1492. Los musulmanes espulsaos d'España instaláronse na costa norte d'África u creyaron estaos autónomos o, en dalgún casu, provincies dependientes del Imperiu otomanu. Los asaltos, n'orixe actos de venganza escontra España, afeutaron a barcos de toles naciones.
Hexágonu
En xeometría, un hexágonu ye un polígonu de seis llaos.
L'hexágonu regular tien les siguientes propiedaes:
Heptágonu
Un heptágonu ye un polígonu con siete llaos y siete ángulos. Nún heptágonu regular, los llaos xúnense formando un ángulu d'alrodiu 128,6º. L'área d'un heptágonu regular de llau ""a"" correspuende a:
Octógonu
Un octógonu ye una figura plana con ocho llaos y ocho ángulos. Nún octógonu regular, los llaos xúntense formando un ángulu de 135º. L'área d'un octógonu regular de llau ""a"" correspuende a:
L'octógonu regular ye un polígonu regular de 8 llaos, 2 llaos. Per aciu del Teorema de Gauss-Wantzel, ye dable la so construcción per duana d'una regla y compás.
"Ente los pasos 7 a 10, el radiu del compás nun sofre cambeos."
Na mayor parte de los países del mundu, los paneles d'stop son de traza octogonal
Eneágonu
En xeometría, un eneágonu o nonágonu ye un polígonu de nueve llaos y nueve vértices. El nome provién del griegu "enneagonon", (εννεα, "nueve" + γωνον, "esquina"), metantu que "nonágonu" provién del llatín ("nonus", "nueve" + "gonon"). "Eneágonu" ye'l nome más usáu por coherencia con, por exemplu, hexágonu. 
Un eneágonu regular tien un ángulu internu de 140°. L'área d'un eneágonu regular de llau ""a"" vien dau por:
Nun ye dable construyir un eneágonu regular con regla y compás, pero hai una mena aprosimao de facelo.
Decágonu
En xeometría, denómase decágonu a un polígonu de diez llaos.
Nel casu d'un decágono regular, ye'l que tien los sos diez llaos d'igual llonxitú y tolos sos ángulos iguales. Si s'inscribe un decágonu regular nuna circunferencia, el llau ye seición aúrea del radiu. Los ángulos interiores del decágonu miden 144º. El decágonu tien 10(10-3)/2 diagonales, o seya, 35 diagonales.
L'área d'un decágonu regular de llau ""a"" ye:
Endecágonu
En xeometría, un endecágonu ye un polígonu de 11 llaos y 11 vértices. L'área d'un endecágonu regular ye:
Dodecágonu
En xeometría, un dodecágonu ye un polígonu de 12 llaos y 12 vértices. Un dodecágonu regular tien tolos sos ángulos de 150º. L'área d'un dodecágonu regular ye:
Tamién:
Onde ""r"" ye'l radiu que circunscribe'l círculu.
Un dodecágonu regular puede dibuxase con regla y compás. L'animación amuesa los 23 pasos a siguir pa la so construcción, teniendo en cuentes que dende'l pasu 8 al 11 nun se faen cambeos nel radiu del compás. 
Tridecágonu
En xeometría, un tridecágonu ye un polígonu de 13 llaos y 13 vértices. L'área d'un tridecágonu regular ye:
Tetradecágonu
En xeometría, un tetradecágonu ye un polígonu de 14 llaos y 14 vértices. L'área d'un tetradecágonu regular ye:
Pentadecágonu
En xeometría, un Pentadecágonu ye un polígonu de 15 llaos y 15 vértices. Los sos ángulos interiores tienen 156º. L'área d'un Pentadecágonu regular ye:
"Ente los pasos 14 y 21, el radiu del compás nun sofre cambeos."
Circunferencia
En matemática, una circunferencia (del llatín "circunferentia") ye una curva plana zarrada cuyos puntos son equidistantes d'un puntu interior fixu nomáu centru. Hai una desemeyanza bien nidia ente circunferencia y círculu: la primera, la circunferencia, ye la llínia que llenda l'área, y el segundu, el círculu, ye la llinia más tol área interior.
Ye la curva de másima simetría bidimensional y les sos aplicaciones son mui numberoses. En xeometría analítica, l'ecuación en coordenaes cartesianes d'una circunferencia centrada nel puntu (h, k) y de radiu ""r"", ye:
Desendolcando l'ecuación, tenemos:
siendo formula_3; formula_4 y formula_5
La llonxitú d'una circunferencia ye:
onde formula_7 = radiu; y formula_8 (el númberu pi) ye'l cociente ente'l diámetru y la llonxitú de la circunferencia.
La circunferencia de centru nel orixe de coordenaes y radiu 1 denómase circunferencia unidá y en matemática universal úsase pa desiñar la llonxitú de la llende d'un discu de radiu finitu.
Nún sistema de coordenaes cartesianes "x-y", la circunferencia con centru nel puntu ("a", "b") y radiu "c" consta de tolos puntos ("x", "y") que faen cumplir l'ecuación
Cuando'l centru tá nel orixe (0, 0), l'ecuación d'enantes simplifícase a:
La circunferencia con centru nel orixe y de radiu igual a formula_11 ye nomada circunferencia unidá (o circunferencia xunitaria).
Si n'arróu del centru y el radiu, dannos dos puntos formula_12 estremos d'un diámetru, la circunferencia queda describía pola ecuación.
Cuando la circunferencia tien centru nel orixe y el radiu ye "c", descríbese en coordenaes polares como formula_14
Cuando'l centru nun tá nel orixe, sino nel puntu formula_16 y el radiu ye formula_17, l'ecuación conviértese en:
Tamién ye dable describir una circunferencia usando parametrizaciones. La circunferencia con centru en ("a", "b") y radiu "c" parametrízase con funciones trigonométriques como:
y con funciones racionales como
Hai delles reutes y puntos especiales na circunferencia. Un segmentu que xune dos puntos de la circunferencia nómase cuerda. A les cuerdes de llonxitú másimo (aquelles que pasen pel centru) nómase-yos diámetros. Coñozse como radiu del círculu a cualesquier segmentu que xune'l centru cola circunferencia, asina como a la llonxitú de los mesmos.
Una llinia qu'atraviesa la circunferencia, tayándola en dos puntos, nómase secante, metantu que una llinia que cinca a la circunferencia namái nún puntu denómase tanxente. El puntu de contautu de la tanxente cola circunferencia nómase puntu de tanxencia. El radiu que xune'l centru col puntu de tanxencia ye perpendicular a la tanxente.
L'área del círculu dellimitáu pola circunferencia ye:
Esta fórmula débese a que, sabiendo que l'área de cualesquier polígonu regular ye igual al productu de la apotema y el perímetru del polígonu, dixebráu por 2, ye dicir:
formula_22.
...y aprosimando la circunferencia como'l llímite de polígonos regulares, entós l'apotema coincidi col radiu de la circunferencia, y el perímetru con la llonxitú, poro:
formula_25
Fayzabad
Fayzabad (persa: فيذ آباد ) ye una ciudá d'Afganistán, capital la provincia de Badakhshan. La so población ye de 44.421 habitantes (2007). Asítiase nel nordeste del país, nel ríu Kokcha. Ye'l centru comercial y alministrativu más importante d'Afganistán y de la rexón de Pamir. La mayoría los sos habitantes son tajikos. Nel iviernu vese aisllada munches de les veces pola ñeve.
Jurm
Jurm ye un distritu de la provincia de Badakhshan, Afganistán. Ye una de les fasteres menos poblaes de la provincia, con una población aproximao de 3.000 persones.
Provincia de Balkh
Balkh (Persa: بلخ ) ye una provincia d'Afganistán. La so capital capital ye Mazar-e Sharif. Ta asitiada nel norte del país. La so superficie ye de 17.248 km. Tien una población de 2.050.067 habitantes (2007). Dalgunes de les ciudaes de mayor altor son: Balkh, Dawlatabad, Qarchi Gak, Sholgara y Tash Gozar. Los tajikos axeiten la mayoría la población de la provincia, tres los que van los pashtos, los uzbekos y los hazaras.
Ánodu
Denomínase ánodu al electrodu positivu d'una célula electrolítica hacia'l que se dirixen los iones negativos dientro del electrolitu, que reciben el nome d'aniones.
L'electrodu d'una celda electroquímica ye'l llugar onde se produz la reaición d'oxidación:
Cátodu
Denomínase cátodu al electrodu negativu d'una célula electrolítica hacia'l que se dirixen los iones positivos, que reciben el nome de "cationes".
Mensax d'Arecibo
El mensax d'Arecibo ye un mensax unviáu dende'l radiotelescopiu d'Arecibo en 1974. El mensax tenía una llonxitú de 1679 bits y unvióse na direición del cúmulu d'estrelles de M13, ensamáu por mediu millón de soles. 
Caltién información sobre l'allugamientu del Sistema Solar, de la Tierra y del ser humanu. El mensax foi diseñáu por Frank Drake, Carl Sagan y otros.
Los "ceros" y los "unos" foron tresmitíos por desplazamientu de frecuencia con una cadencia de 10 bits per segundu. Nuna llonxitú d'onda comparatible, la faza d'enerxía emitío dende la pequeña islla caribeña foi demientres 169 segundos, un millón de vegaes más potente que la lluz del Sol (3 billones de vatios (3x10^12)).
El númberu 1679 elixóse porque ye'l productu de dos númberos primos, poro namái pue descomponese en 23 fileres y 73 columnes, ó tamién en 23 columnes y 73 fileres. Sicasí, esto supón que quien lu llea, pescancie cómo axeitar los datos en forma de rectángulu. La información concasada de la primera mena, nun xenera nengún tipu d'información con xacíu, pero de la segunda mena caltién información sobro la Tierra y la especie humana. Lleíu d'esquierda a drecha (la imaxe d'esti artículu tá invertida respeutu al mensax orixinal) presenta:
Darréu qu'al mensax tomará-y 25 milenios p'aportar al so destín (y la rempuesta otros 25 milenios), el mensax d'Arecibo foi más una amuesa de los llogros teunolóxicos humanos qu'un intentu real d'afitar contautu con estraterrestres.
Per otru llau, ye dable que nin siquier M13 tea ehí pa cuando aporte la faza de lluz, darréu que les estrelles, como la nuesa, muévense. Si daquién deteutare la señal, alcontraríala na frecuencia de 2380MHz con una potencia diez millones de vegaes superior a la que la nuesa estrella emite nesa frecuencia, y namái demientres 169 segundos. De toes toes, si daquién tá adicando, dende llueu decataráse que daqué especial asocede.
 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Los númberos del 1 al 10 aparecen en formatu binariu. (La filera d'abaxo señala l'entamu de cada númberu). 
Inclusu conociendu'l formatu, la codificación de los númberos pue llevar a engañu. Pa lleer los siete primeros númberos, ha d'escaecese la filera d'abaxu, y lleer como tres bits dende arriba a abaxo. Pa les llectures de los númberos 8, 9 y 10 ha de facese de mena desemeyada a los anteriores darréu que tienen una columna amestada a mandrecha (a manzorga na rialidá, yá que la imaxe ta invertida), un métodu abondo cuciu y mañosu, puesto qu'alluga un "uno" na mandrecha pa indicar l'acarréu, y el restu déxalo igual como si fuere el 0, el 1 y el 2.
 1 6 7 8 15
Los númberos 1, 6, 7, 8 y 15 representen l'hidróxenu (H), Carbonu (C), Nitróxenu (N), Oxíxenu (O) y Fósforu (P), respeutivamente. Estos son los componentes del ADN.
 Desoxirribosa Adenina Timina Desoxirribosa 
Lluru d'amosanos los átomos qu'ensamen l'ADN, amuésase en qué proporciones s'alcuentren nos diferentes nucleótidos. Na imaxe tán desplicaos los elementos que constitúin esta estaya del mensax. El fechu de que nel mensax tean repetíos dalgunos d'estos elementos débese a la formación n'escalera formada por zucres, fosfatos y cuatro bases nucleotídiques nomaes Adenina (A), Timina (T), Citosina (C) y Guanina (G). Carl Sagan foi siempre un convencíu de qu'esta mesma química nes sos infinites menes d'ordenamientu enllenaríen les estrelles de vida.
 11
 ^
L'elementu del centru representa un humanu. L'elementu na esquierda (na imaxe) ye la so altura promediu: 1764 mm. Esto correspuende al 14 escritu n'horizontal multiplicáu pola única midida de llonxitú qu'apaez nel mensax, que nun ye nin más nin menos que la so llonxitú d'onda (126 mm). L'elementu de la drecha ye'l tamañu de la población humana codificáu en 32 bits: 4.292.591.583
 Tierra
La Tierra apaez desalliniada, p'amosar d'au vien el mensax. 
 bottom two rows: 100101
Na cabera parte, represéntase al radiotelescopiu d'Arecibo col so diámetru (2430 multiplicáu pola llonxitú d'onda= 306,18 m)
Shiatsu
El Shiatsu (en xaponés 指圧; - acupresión) ye una téunica terapéutica de masax que vien de Xapón.
Luar na lubre
Luar na Lubre ("Luar" ye'l resplandiu de la lluna y "Lubre" yera una viesca sagrada pa los celtes), ye una de les bandes más reconocíes dientro del mundiu folk de Galicia.
Hai más de venti años de magar entamaron, pero foi desque collaboraron xunto a Mike Oldfield nuna xira ya una nueva versión qu'ésti fixo de la so cancion "O son do ar" (El soníu l'aire), cuando'l grupu algamó gran sonadía.
Los instrumentos qu'usen son: gaita gallega, acordeón diacotónicu, vigulín, flautes, guitarra acústica, bouzouki, pandereta, bodhram ya percusiones; xunto cola voz de la cantante portuguesa Sara Louraço Vidal, qu'entró na banda pa sostituir a Rosa Cedrón (enantes d'ella tuvo Ana Espinosa) que decidió dedicase a la so carrera en solitariu.
Ishkashim
Ishkashim o Eshkashem ye una ciudá d'Afganistán, que ta asitiada na frotera con Tajikistán. Pertenez a la provincia de Badakhshan y la so población ye de 12.682 habitantes(2007). Anguaño la frontera ta abierta namái pa los lliberadores humanitarios.
Khandud
Khandud ye una ciudá d'Afganistán, que pertenez a la provincia de Badakhshan. Tien una población de 5.777 habitantes (2007).
Qal'eh-ye Panjeh
Qal'eh-ye Panjeh ye una ciudá d'Afganistán, que pertenez a la provincia de Badakhshan. Tien una población de 9.576 habitantes (2007).
Qala i Naw
Qala i Naw (Persa: قلعه نو ) ye una ciudá d'Afganistán, capital de la provincia de Badghis. Ta asitiada nel noroeste del país. La so población cunta con 61.517 habitantes (2007). Ye perconocida poles sos biesques d'alfóncigos o pistachos. La composición étnica ye más o menos del 80% de tajikos, con un númberu pequeñu de patanes, baluchis, uzbekos y turcomanos. Foi una ciudá percastigada polos ataques de los talibanes.
Bala Murghab
Bala Murghab ye una ciudá d'Afganistán y que pertenez a la provincia de Badghis. La so población cunta con 16.402 habitantes (2007). El grupu étnicu dibúxase con un 85% de pastos, y el 15% de tajikos y turcomanos. Muncha de la so población vive nos valles del ríu Murghab.
Círculu
Un círculu ye'l conxuntu de tolos puntos d'un planu que s'alcuentren dientru de la circunferencia. El "círculu" ye'l área, mentantu que la "circunferencia" ye la curva que lu llenda. 
En Xeometría euclidiana, un círculu ye'l conxuntu de tolos puntos nún planu, que s'alcuentren a una distacia fixa d'un puntu fixu, el centru; tala distancia denómase radiu. Arriendes, un círculu ye una curva zarrada simple, que dixebra el planu en un interior y un esterior; la rexón interior del círculu denómase discu.
La pallabra círculu, provién del llatín "círculus" que ye'l diminutivu de "circus" (cercu).
Si tenemos en cuenta que ye dable considerar un círculu como un polígonu regular d'infinitos llaos, l'apotema del cual ye'l radiu del círculu, y el perímetru la circunferencia, entós, sabiendo que l'área d'un polígonu regular ye igual a la metá del productu del so perímetru pola so apotema, ye dicir:
sustituyendo "P" pola fórmula de la circunferencia ("2·π·R") y "ap" pol radiu "R" tenemos
poro, una vegada simplificada l'espresión, aportamos a la conclusión de que l'área A d'un círculu de radiu "R" ye
Planu (xeometría)
El planu ye ún de los entes xeométricos fundamentales, xunto a la reuta y el puntu. 
Suele representase el planu como una figura dellimitada por bordes irregulares (nun ye apropiao usar bordes regulares porque nun ye una figura finita) y davezu úsase notación con lletres del alfabetu griegu. Ye bidimensional.
El planu se define por tres puntos non alliniaos, una reuta y un puntu esterior a ella, dos reutes paraleles o dos reutes secantes. Poro, cualesquier planu puede definise por dos elementos: un puntu y dos vectores.
Puntu P=(x , y , z)
Vector u=(a , b , c)
Vector v=(a , b , c)
Esta ye la forma vectorial del planu, sicasí la forma más utilizada ye la reducida, resultáu de igualar a cero el determinante formáu polos dos vectores y el puntu xenéricu X=(x, y, z) col puntu dau. D'esta mena, l'ecuación del planu ye:
det[(X-P) , u , v]=0 => Ax +By +Cz +D =0
Onde (A, B, C) ye un vector perpendicular al planu y coincide col productu vectorial de los vectores u y v.
Planu (dixebra)
La pallabra planu refierse a:
Puntu
Puntu pue facer referencia a:
Puntu (xeometría)
En xeometría el puntu ye ún de los entes xeométricos fundamentales, xunto a la Reuta y el Planu. Son considerados conceutos primarios, o seya que nun ye dable definilos col usu d'otros elementeos ya conocíos. Sicasí, ye dable ellaborar definiciones d'ellos, en base a los Postulaos carauterísticos, que determinen rellaciones ente los entes fundamentales.
Un puntu nun tien nin área nin volume nin llonxitú. Ye adimensional. Suel representase ensin rellación a otra figura, como una "equis" pequeña, o como una pequeña llinia perpendicular cuando pertenez a reutes, semirreutes o segmentos y puede notase con una lletra mayúscula.
Dalgunas carauterístiques de los puntos y conceutos rellacionados:
Reuta
La reuta ye la llinia más curtia que xune dos puntos del planu (o l'espaciu) nuna mesma direición. Ye ún de los entes xeométricos fundamentales, xunto al Puntu y el Planu. Son considerados conceutos primarios, o seya que nun ye dable definilos col usu d'otros elementeos ya conocíos. Sicasí, ye dable ellaborar definiciones d'ellos, en base a los Postulaos carauterísticos, que determinen rellaciones ente los entes fundamentales.
Dalgunes definiciones de la reuta son les siguientes:
Puede obtenese l'ecuación de la reuta partiendo de la fórmula de la pendiente:
Esta mena d'obtener l'ecuación d'una reuta suel utilizase cuando se conocen la so pendiente y les coordenaes de ún de los sos puntos. La pendiente formula_1 ye la tanxente de la reuta col exe d'abscises.
Si se conocen la pendiente y la ordenada del puntu au la reuta se corta col exe de les ordenaes, sustitúise na ecuación formula_4:
Que ye la segunda forma de l'ecuación de la reuta, que s'usa cuando tenemos la pendiente y la ordenada nel orixe, nomada formula_5. Tamién se puede utilizar esta ecuación pa conocer la pendiente y la ordenada al orixe a partir d'una ecuación dada.
Googol
El términu googol (gúgol) foi acuñáu en 1938 por Milton Sirotta, un neñu de nueve años, sobrín del matemáticu estauxunidense Edward Kasner. Kasner anunció'l conceutu nel so llibru ""Les matemátiques y l'imaxinación"". Isaac Asimov dixo nuna ocasión al respeutu: ""Vamos tener que padecer eternamente un númberu inventáu por un bebé"".
Un googol ye aprosimadamente igual al fautorial de 70. El fautorial de 70 tien 101 cifres: 70! = 1197857166996989179607278372168909873645893814254642585755536286462800958278
9845319680000000000000000y los sos fautores primos son 2 y 5. Nel sistema binariu ocuparía 333 bits.
El googol nun ye abondo importante nes matemátiques y tampoco tien usos práuticos. Kasner creólu pa illustrar la desemeyanza ente un númberu inimaxinablemente escomanaú y l'infinitu, y a vegaes úsase d'esta mena nel enseñu de les matemátiques.
Océanu Glacial Árticu
L'Océanu Árticu ye l'océanu más pequeñu de toos. Arrodia al Polu Norte y estiéndese al norte d'Europa, Asia y Ámérica.
Tien una estensión d'unos 14.100.000 Km², y el calume d'esti océanu cimbla ente los 2.000 m y los 4.000 m na rexón central, y los 100 m na plataforma continental, siendo la so media d'unos 1205 m.
Enconta col Océanu Atlánticu pel norte, recibiendo mases d'agua a traviés del Estrechu de Fram y el Mar de Barents. Tamién enconta col Océanu Pacíficu a traviés del Estrechu de Bering.
Les descomanaes mases de xelu, protexen ya curien demientres tol añu a esti océanu de les influyencies atmosfériques. Na so estaya central pueden afayase casquetes de xelu d'hasta 4 m. d'espesor. 
Les temperatures n'hibiernu algamen los -50º C, per aciu de los fuertes carbesones veníos dende Siberia (Rusia); metantu que nel branu cuasi non superen 0º C; na plataforma continental puede dase temperatures d'hasta 30º C.
Esisten unes 400 especies nesta faza de la Tierra. D'elles, la más conocía ye l'osu polar, el mayor carnívoru del llugar. Puede algamar un pesu de 800 kg y aliméntase de foques y pexes, magar que si nun llogra atrapalos camuda la dieta por mofu y llíquenes
Seis especies de foques viven nel llugar, magar que'l so númberu va amenorgando dende'l sieglu XIX pola mor del so depredador ñatural, l'osu polar, y la caza indiscriminao del home, yá que'l so pelleyu y grasa son abondo preciaes. Otru poblaor típicu ye'l xibarte, tamién amenazáu y qu'anguaño tá protexíu.
Otru habitante, diminutu pero importante ye el krill, que desendolca un papel importantísimu na cadarma alimenticia de la rexón polar.
Océanu Glacial Antárticu
L'Océanu Antárticu estiéndese dende la costa antártica hasta los 60º S, llende convencional col Océanu Atlánticu, el Océanu Pacíficu y el Océanu Índicu. Ye'l penúltimu océanu n'estensión (namái l'Océanu Árticu ye más pequeñu. La so estensión foi afitada pola Muerganización Hidrográfica Internacional nel añu 2000 y coincide coles llendes fixaes pol Tratáu Antárticu.
L'Océanu Antárticu ye'l únicu n'arrodiar dafechu el globu terráqueu, ya endolca tola Antártida. Tien una superficie de 20.327.00 km² una cifra que caltién a los mares periféricos: el Mar de Amundsen, el Mar de Bellingshausen, parte del Pasaxe de Drake, el Mar de Ross y el Mar de Weddell. La tierra firme ye visible sobro l'océanu con 17.968 km de costa.
Mapa
Un mapa (dalgunes vegaes nomáu carta, de cartografía) ye una representación gráfica y métrica d'una faza de territoriu sobro una superficie bidimensional, xeneralmente plana, pero qu'arriendes pue ser esférica, como ocurre nos globos terráqueos. Que'l mapa tenga propiedaes métriques, quier dicir que tien de ser dable tomar midides de distancies, ángulos o superficies sobro él y obtener un resultáu aprosimadamente esautu. A la ciencia y téunica que fai los mapes denómase-y cartografía.
Entamaos pol home col envís de coñocer el mundu, y sofitaos primero en teoríes filosófiques, los mapes constitúin una fonte d'información enforma valoratible, y una gran parte de l'actividá humana, tá rellacionao d'ún u otru mou cola cartografía.
Anguaño tiense l'enfotu y la ronía de siguir cola enxamás bilada xera cartográfica. L'Universu en xeneral y el Sistema Solar no particular, ufren ensin dubia nueves llendes pa esti llabor que tien oríxenes escaecíos na memoria.
L'usu de les téuniques sofitaes na fotografía por satélite, fizo dable non sólo poder coñocer les llendes esautes d'un país, d'un continente o del mundu, sinoN tamién aspeutos etnolóxicos, hestóricos, estadísticos, hidrográficos, orográficos, xeomorfolóxicos, xeolóxicos y económicos, qu'empobinen al home a un conocimientu más anchu del mediu y del planeta nel que vive.
La Hestoria de la Cartografía abarca dende les primeres trazes nel sable, hasta l'usu de les téuniques xeodésiques, fotogramétriques y de fotointerpretación . Los errores xeométricos d'un mapa suelen caltenese per baxo de lo que'l güeyu humanu columbra. El llímite de la perceición visual humana tá en 0,2 mm.
L'ensundia na ellaboración d'un mapa, ye que lo representao nél tien de ser nidio, ensin sacrificar por ello la precisión. El mapa, ye un documentu que tien de ser atalantáu según les idees qu'intervienen nel so aviamientu. Tou mapa tien un orde xerárquicu de valires y los primarios tienen de solliñase énte los secundarios.
Pa poder cumplir con toes estes desixencies, el cartógrafu tien de criar dellos "planos de llectura". En tou momentu tien de tener presentes les téuniques de simplificación, per duana de colores o simboloxía, ensin escaecer que nún planu de llectura más fondera pueden obtenese elementos informativos detallaos. La cantidá d'información, tien de tar rellacionao de mena proporcinal a la escala. Cuanto mayor seya l'espaciu destináu a una rexón, mayor sedrá el númberu d'elementos informativos que se puedan ufrir sobro ellos.
De fincia, tou mapa tien d'incluyir una síntesis de conxuntu, lo mesmo qu'un detái analíticu que permita una llectura más fondera. El nivel nel que se cumplan estes dos condiciones, determina, a la fin, la calidá del mapa.
Satélite (dixebra)
Satélite pue referise a:
Poli Khumri
Poli Khumri (Persa: پل خمري) ye una ciudá d'Afganistán, capital de la provincia de Baghlan. La so población cunta con 58.345 habitantes (2007). La igua de la ciudá ta faciéndola Hungría.
Baghlan (ciudá)
La ciudá de Baghlan (Persa: بغلان) ye un llugar d'Afganistán, asitiada na provincia a la que-y da'l nome, Baghlan. Ta asitiada a unos 5 km al este del ríu Kunduz, y ta a 518 metros penriba la mar. Tien una población de 115.419 habitantes (2007). La so fecha de creación ye en 1960.
Satélite natural
Denómase satélite natural o lluna a cualesquier oxetu qu'orbita alrodiu d'un planeta. Xeneralmente'l satélite ye muncho más pequeñu y fai compaña al planeta na so evolución alrodiu del Sol.
Nel casu de la Lluna, tien una masa asemeyada a la de la Tierra, que podría considerase como un sistema de dos planetes que xiren xuntos ("planeta duble"). Talu ye'l casu de Plutón y el so satélite Caronte. Si dos oxetos tienen mases asemeyaes, suel falase d'sistema binariu en llugar d'un oxetu primariu y un satélite. El criteriu pa considerar un oxetu como satélite ye que'l centru de mases del sistema ensamáu polos dos oxetos tea dientro del oxetu primariu. El puntu más eleváu de la órbita del satélite conozse como apoápside. 
Nel Sistema Solar, los nomes de los satélites son personaxes de la mitoloxía, sacante los d'Uranu que son personaxes de distintes obres de William Shakespeare.
Por estensión, nómase llunes a los satélites d'otros planetes. Dizse: "los cuatro satélites de Xúpiter", pero tamién, "les cuatro llunes de Xúpiter". Tamién se noma satélite natural o lluna a cualesquier cuerpu natural que xire alrodiu d'un cuerpu celeste, magar que nun seya un planeta, como ye'l casu de la lluna asteroidal "Dactyl" xirando alrodiu del asteroide (243) Ida, etc. 
Nel Sistema Solar pueden clasificase los satélites según:
El términu satélite natural ye contrapuestu al de satélite artificial, oxetu que xira en tornu a la Tierra, la Lluna o dalgunos planetes y que ye fabricáu pol home.
Darréu que tolos satélites ñaturales siguen la so órbita, per aciu de la fuercia de la gravedá, el movimientu del oxetu primariu tamién tá afeutau pol satélite. Esti ye'l fenómenu que permite el descubrimientu de planetes extrasolares. 
Toles mases qu'ensamen el Sistema Solar, inclusu la Tierra, son satélites del Sol, o satélites d'esos oxetos, como la Lluna.
Nos planetes y planetes nanos del Sistema Solar, conócense 166 satélites, distribuyíos:
Los planetas Mercuriu y Venus nun tienen dengún satélite ñatural. Sucesives misiones non tripulaes, aumentaren cada ciertu tiempu estes cifres al asoleyar nuevos satélites, y entá pueden facelo nel futuru.
Nahrin
Nahrin ye una ciudá d'Afganistán que pertenez a la provincia de Baghlan. Cunta con una población de 24.704 habitantes (2007).
Dahana i Ghuri
Dahana i Ghuri ye una ciudá d'Afganistán, y pertenez a la provincia de Baghlan. Cunta con 3.461 habitantes(2007).
Satélite artificial
Un satélite ye cualesquier oxetu qu'orbita alrodiu d'otru, que se denoma "principal". Los satélites artificiales son naves espaciales fabricaes na Tierra ya unviaes nún vehículu de llanzamientu, una mena de cohete qu'unvia una carga útil al espaciu esterior. Los satélites artificiales pueden orbitar alrodiu de llunes, cometes, asteroides, planetes, estrelles ya inclusu galaxes. Tres la so vida útil, los satélites artificiales pueden quedar orbitando como basoria espacial.
Andarab
Andarab ye una ciudá d'Afganistán, provincia de Baghlan. Cunta con 27.845 habitantes (2007). Los tajikos ye'l grupu étnicu mayoritariu. Les cases tan feches con lladrillos de barru y los caminos tán fechos una llaceria. Equí asítiense les mines de malaquita, pirita, calcopirita, biotita, moscovita y otres.
Apoápside
N'astronomía y dientro de los parámetros que carauterizen una órbita, la apoápside ye'l puntu de la trayeutoria d'un satélite allugáu a la másima distancia respeutu del astru al cual orbita.
Si l'astru ye la Tierra, l'apoápside nómase apoxéu.
Ápside
N'astronomía, un ápside ye'l puntu de mayor o menor distancia dientro d'una órbita elíptica al so centru de atracción, que ye xeneralmente tamién el centru de mases.
El puntu de menor distancia nómase periápside y el de mayor distancia se noma apoápside. Una llinia reuta trazada dende'l periápside hasta'l apoápside denómase "llínia d'ápsides" y correspuende al semiexe mayor de la elipse orbital.
S'empleguen términos equivalentes cuando se fai referencia a una órbita alrodiu d'un cuerpu en particular; d'esta mena, pal Sol se tien: periheliu y afeliu; y pa la Tierra el perixéu y l'apoxéu, términos equivalentes a periápside y apoápside respeutivamente.
Satélites de Xúpiter
Les Llunes de Xúpiter o Llunes Xovianes correspuenden al planeta Xúpiter y sumen el númberu de 63 satélites ñaturales conocíos.
Les primeres llunes de Xúpiter que se descubrieron fueren los nomaos "satélites galileanos", que como'l so nome indica fueren descubiertes por Galileo Galilei, en 1610, magar que ye dable que'l descubrimientu más antigu seya'l del astrónomu chinu Gan De, nel añu 346 e.C.., pero esti fechu nun tá confirmáu. Nos sieglos postreros a Galileo, descubriéronse nueve satélites más, a partir de les observaciones astronómiques que se ficieron con telescopios dende'l nuesu planeta
La nave Voyager 1 descubrió tres satélites más en 1979, colo que'l total de satélites conocíos nesi momentu xubió hasta 16 (17 si contamos a Temistu, que s'alcontrare y llueu esbardiare en 1975). Esti total nun camudó hasta 1999. Nesi añu, investigadores dotaos de téuniques avanzaes de gueta dende observatorios terrestres, recuperaron la presencia de Temistu. Dende entóncenes, alcontráronse 46 satélites de menor tamañu, xeneralmente con órbites escéntriques y retrógrades. Estos cuerpos tienen 3 km de diámetru de media, siendo'l mayor d'ellos de 9 km. de diámetru. Toos estos satélites, nun son dablemente más qu'asteroides capturaos pola gravedá de Xúpiter, o seique cuerpos de cometes, que frayaren, magar que nun tenemos seguranza d'ello.
El 6 d'ochobre de 1999 descubriose un asteroide, que se catalogó como UX18. Sicasí, decatáronse ceo de que tratábase d'un nuevu satélite de Xúpiter, que foi bautizáu como Callirrhoe. Un añu dempués, ente'l 23 de payares y el 5 d'avientu de 2000, descubriéronse nueve satélites más dende'l observatoriu astronómicu de Manuna Kea en Hawai.
N'avientu de 2001 descubriéronse once satélites más, colo que s'algamó la cifra de 39. Nel añu 2002 amestóse a la llista el satélite nomáu Arche. Sicasí, pocos meses dempués, ente'l 5 de febreru y el 9 de febreru de 2003, afayáronse veintitrés satélites más, hasta algamar un total de 63, lo que fai de Xúpiter el planeta con mayor númberu de satélites nel Sistema Solar. Entá pueden esistir dellos cuerpos ensin descubrir.
Como en tolos planetas xigantes, los satélites de Xúpiter clasifíquense en:
El diagrama illustra les órbites de los satélites irregulares de Xúpiter. La escentricidá de les órbites viene representada por segmentos que s'estienden del pericentru al apocentru, col enclín orbital representáu nel exe Y. 
Xiz
Suele nomase tamién asina al compuestu de yelsu, que s'usa nel xuegu de billar pa esfronar los tacos, col envís de que nun esnidien al golpiar les boles. 
El procesu d'ellaboración del xiz, faise xeneralmente entemeciendo yelsu con agua, y dalgunos otros materiales como'l caolín, ya esperando que l'entemezu fragüe dientru d'un molde. Una vegada fraguao, desmóldase l'entemezu y déxase ensugar.
Yelsu
El yelsu ye un material industrial destináu a la construcción. El yelsu producíu industrialmente ye sulfatu cálcicu hemihidratáu (CaSO×½·HO), tamién vulgarmente denomáu "yelsu cocío". En construcción hay delles menes de yelsu: 
Satélites de Saturnu
Saturnu tien un gran númberu de satélites (59), que'l mayor d'ellos, Titán, ye la única lluna del Sistema Solar con una atmósfera importante. El sistema de satélites de Saturnu ufre dellos exemplos de dinámica orbital abondo interesantes, talos como satélites coorbitales, satélites troyanos y satélites pastores. Dalgunos satélites tamién s'alcuentren en resonancia ente sí.
Los satélites conocíos enantes del entamu de la investigación espacial son:
Mimas, Encéladu, Tetis, Dione, Rea, Titán, Hiperión, Xápetu y Febe
Nel añu 2004 deteutaren 12 nuevos satélites, que les sos órbites suxeren que son zasmes d'oxetos mayores capturaos por Saturnu, y la so existencia se confirmare pola misión Cassini/Huygens; esta misión tamién descubrió delles llunes. 
Los satélites de Saturnu pueden dixebrase en dellos greyos:
Dalgunos asteroides comparten el nome con dalguna de les llunes de Saturnu: (55) Pandora, (106) Dione, (577) Rhea, (1809) Prometéu, (1810) Epimetéu, (4450) Pan.
Saturnu
Tash Gozar
Tash Gozar ye una ciudá d'Afganistán, asitiada na provincia de Balkh. Cunta con 42.815 habitantes (2007).
Sholgara
Sholgara ye un distritu d'Afganistán, asitiáu na provincia de Balkh. Cunta con una población de 23.643 habitantes (2007).
Qarchi Gak
Qarchi Gak ye una ciudá d'Afganistán, asitiada na provincia de Balkh. Cunta con una población de 9.822 habitantes (2007).
Dawlatabad (Balkh)
Dawlatabad ye una ciudá d'Afganistán, asitiada na provincia de Balkh. Cunta con 19.075 habitantes (2007).
Balkh (ciudá)
La ciudá de Balkh (persa: بلخ ) ye una ciudá d'Afganistán, y ta na provincia del mesmu nome, Balkh. Ta asitiada a 20 km al noroeste de la capital de provincia, Mazar-e Sharif, y 74 km al sur del Amu Darya, el vieyu riu Oxus, un de los sos afluentes, el ríu Balkh, trescurre a 12 de la ciudá. Ta a 365 m penriba la mar. Cunta con 139.372 habitantes (2007).
La ciudá de Balkh ye cuasi de xuru la ciudá más vieya d'Afganistán, remontándose a la vieya "Bhakri", la "Bactra" que nomaben los autores clásicos griegos, una de les ciudaes orientales del Imperiu persa mientres la conquista d'Alexandru Magnu.
Mazar-e Sharif
Mazar-e Sharif (Persa: مزار شريف) ye una ciudá d'Afganistán, asitiada nel norte y capital de la provincia de Balkh. Cunta con 326.737 habitantes (2007). La llingua oficial ye'l dari. El nome la ciudá tien el so significáu de "Noble Sepulcru", faciendo referencia al pergrande santuariu que tien el techu azul y a la mezquita nel centru la ciudá de tolos afganistanos, dambos xiites y sunis. Sicasí, non tolos xiites, nin tolos historiadores, cuiden qu'ellí tea la tumba d'Ali Ibn Abi Talib, fíu por llei y primu'l profeta Mahoma que se cree que ta enterráu en Nayaf, Iraq. La ciudá tien turismu a esgaya polos sos restos arqueolóxicos musulmanes y [helenísticu|helenísticos]]. En xunetu de 2006, fízose anuncia del descubrimientu de restos helenísticos.
Centauru (astronomía)
Los centauros son una mena de planetoides xelaos, nomaos asina pola raza mitolóxica de los centauros xelaos. Los centauros orbiten alrodiu del Sol ente Xúpiter y Neptunu, cruciando les órbites de los xigantes gaseosos. El primer centauru descubiertu foi (2060) Quirón en 1977, mentantu que'l más grande conocíu anguaño ye (10199) Chariklu descubiertu en 1997.
Nengún centauru foi entá fotografiáu de cerca per aciu de dalgún aparatu espacial, magar qu'hai importantes evidencies de que la lluna de Saturnu Febe descrita pola Sonda Cassini en 2004 puede ser un centauru capturáu. Arriendes, Hubble recoyó más información sobro les carauterístiques superficiales de (8405) Asbolus.
Tres centauros, Quirón, (60558) Echeclus y 166P/NEAT 2001 T4 fueron columbraos amosando coma. Quirón y (60558) Echeclus son agora clasificaos tanto como asteroides, como cometes. Ye dable qu'otros centauros seyan tamién cometes, pero hasta ochobre de 2006, nun s'aprecia conducta cometaria n'otros centauros.
Dientro de la llista de los centauros más conocíos alcontramos:
Uranu
El términu Uranu puede referise a:
Plutón (planeta nanu)
N'astronomía, (134340) Plutón ye un planeta nanu (redefinición del añu 2006), el prototipu d'una categoría d'oxetos tresneptunianos denomaos plutinos. Caltién una órbita escéntrica y altamente atenllada respeutu a l'eclíptica, que percuerre averándose nel so periheliu fasta l'interior de la órbita de Neptunu. Metanes xunto a la so órbita, alcuentrénse Nix ya Hidra, cuerpos celestes que comparten la mesma categoría. Hasta'l momentu nun foi visitáu por nenguna sonda espacial, magar que nel 2015 aportará hasta él la misión New Horizons de la NASA.
Descubriéralu'l 18 de febreru de 1930 l'astrónomu estauxunidense Clyde William Tombaugh (1906-1997) dende l'Observatoriu Lowell en Flagstaff, Arizona, y foi consideráu'l novenu y más pequeñu planeta del Sistema Solar pola Unión Astronómica Internacional y pola opinión pública dende entós hasta 2006, magar que la so pertenencia al greyu de planetes del Sistema Solar foi siempre oxetu de controversia ente los astrónomos. Tres un intensu alderique, la UAI decidió'l 24 d'agostu de 2006, por unanimidá, reclasificar Plutón como planeta nanu, resolviendo qu'un planeta tien de "espeyar l'entornu de la so órbita". Propúnxose la so clasificación como planeta nel entamu de resolución, pero desapaeció de la resolución cabera, aprobada pola Asamblea Xeneral de la UAI. Dende'l 7 de setiembre de 2006 tien el númberu 134340, otorgáu pol Minor Planet Center. 
La so llonxanza al Sol y a la Tierra, xunío al pocu tamañu, torga que rellume per baxo de la magnitú 13,8 nos sos meyores momentos (periheliu orbital y oposición), poro, namái pue columbrase con telescopios a partir de 200 mm d'apertura, fotográficamente o con cámara CCD. 
Oxetu tresneptunianu
Un oxetu tresneptunianu o tresneptúnicu ye cualesquier oxetu del Sistema Solar cuya órbita allúgase parcial o dafechamente más alló de l'órbita del planeta Neptunu. Dalgunas subestayes específiques d'esi espaciu, tienen el nome de Cinturón de Kuiper y Nube d'Oort.
Denómase-yos davezu cola abreviatura TNO (del inglés "trans neptunian object"). En munchos casos, úsase indistintamente cola de KBO (del inglés "Kuiper belt object"), pero esto nun ye del too correuto. Los TNO comprenden ente otros a los cuerpos de la Nube d'Oort y a los KBO. Estos últimos, al empar, tamién se subdixebren en plutinos y cubewanos.
Pola mor de los cambeos nes órbites de los planetes conocíos a entamos de los años 1900, y atribuyíos a la aición de la gravedá (la fuercia d'atracción ente tola materia) sobro los propios planetes, camentóse qu'hebía ún o más planetes más allá de Neptunu, entá ensin identificar.
Neptunu foi descubiertu a partir de distorsiones na órbita d'Uranu. Na gueta d'estos cuerpos teóricos aportó nel descubrimientu de Plutón, y dende entós alcontráronse dalgunos oxetos d'importancia. Sicasí, son abondo pequeños pa desplicar les perturbaciones, y los cálculos revisaos de la masa de Neptunu amosaron que'l problema yera ficticiu.
En xunu de 2006 el númberu d'estos oxetos yera superior al millar, de los cuales un centenar calteníen una órbita determinada con precisión, y, poro, una numberación definitiva del Minor Planet Center.
136199 Eris
(136199) Eris (del que la denominación provisional foi 2003 UB), ye'l mayor planeta nanu, y el mayor oxetu tresneptúnicu, yá que ye daqué mayor que Plutón. Cunta con un satélite natural al que se-y denoma Disnomia. Demientres daqué más d'un añu, esti oxetu foi consideráu como'l "décimu planeta" del Sistema Solar, polos sos descubridores y medios de comunicación, pero'l so estatus oficial, según afitó l'Xunión Astronómica Internacinal IAU (sigles n'inglés) na sesión plenaria del 24 d'agostu de 2006, ye'l de "planeta nanu", nueva categoría creada en tala sesión, xunto con Plutón y Ceres. 
Eris, ó Éride, ye'l nome de la diosa griega de l'estorbisa, que según la mitoloxía, entamó coles sos aiciones los fechos qu'acabaríen na guerra de Troya. Esti nome dióse-y al planeta darréu que'l so descubrimientu prevocó un tensu alderique sobro la definición de planeta orixinando una nueva formulación del términu.
Eris (dixebra)
Eris ye un términu que pue referise a
Ío (lluna)
Ío ye la lluna galileana más cercana a Xúpiter. Recibe'l so nome d'Ío, una de les munches doncelles de les que Zeus s'encerriscó.
Foi descubierta por Galileo Galilei en 1610 y recibió nún entamu el nome de "Xúpiter I" como primera lluna (satélite) de Xúpiter 
XI Edición de los Oscars
La XI edición de los Óscars celebrose'l 23 de febreru de 1939 nel Biltmore Bowl del Biltmore Hotel Los Anxeles, California, USA
Les películes nominaes debíen tar estrenades entre'l 1 de xineru y el 31 d'avientu de 1938.
El Presentador fue Frank Capra. Fue la segunda vegada que Capra presentó los Óscars.
-"The Adventures of Robin Hood"
-"Alexander's Ragtime Band"
-"Boys Town"
-"The Citadel"
-"Four Daughters"
-"La Grande Illusion"
-"Jezebel"
-"Pygmalion"
-"Test Pilot"
-"Charles Boyer per Algiers"
-"James Cagney per Angels with Dirty Faces"
-"Robert Donat per The Citadel"
-"Leslie Howard per Pygmalion"
-"Norma Shearer per Marie Antoinette"
-"Wendy Hiller per Pygmalion"
-"Margaret Sullavan per Three Comrades"
-"Fay Bainter per White Banners"
-"Gene Lockhart per Algiers"
-"John Garfield per Four Daughters"
-"Basil Rathbone per If I Were King"
-"Robert Morley per Marie Antoinette"
-"Miliza Korjus per The Great Waltz"
-"Billie Burke per Merrily We Live"
-"Beulah Bondi per Of Human Hearts"
-"Spring Byington per You Can't Take it with You" 
-"Michael Curtiz per The Good Earth"
-"Norman Taurog per Boys Town"
-"King Vidor per The Citadel"
-"Michael Curtiz per Four Daughters"
-"Alexander's Ragtime Band (Irving Berlin)"
-"Angles with Dirty Faces (Rowland Brown)"
-"Blockade (John Howard Lawson)
-"Mad About Music (Marcella Burke y Frederick Kohner)"
-"Test Pilot (Frank Wead)"
-"Boys Town (John Meehan y Dore Schary)"
-"The Citadel (Ian Dalrymple, Elizabeth Hill y Frank Wead)"
-"Four Daughters (Lenore J. Coffe y Julius J. Epstein)"
-"You Can't Take it with You (Robert Riskin)"
-"Algiers (James Wong Howe)"
-"Army Girl (Ernest Miller y Harry J. Wild)"
-"The Buccaneer (Victor Milner)"
-"Jezebel (Ernest Haller)"
-"Mad About Music (Joseph A. Valentine)"
-"Merrily We Live (Norbert Brodine)"
-"Suez (J. Peverell Marley)"
-"Vivacious Lady (Robert De Grasse)"
-"You Can't Take it with You (Joseph Walker)"
-"The Young in Heart (Leon Shamroy)"
-"The Adventures of Tom Sawyer (Lyle R. Wheeler)"
-"Alexander's Ragtime Band (Bernard Herzbrun y Boris Leven)"
-"Algiers (Alexander Toluboff)"
-"Carefree (Van Nest Polglase)"
-"The Goldwyn Follies (Richard Day)"
-"Holiday (Stephen Goosson y Lionel Banks)"
-"If I Were King (Hans Dreier y John B. Goodman)"
-"Mad About Music (Jack Otterson)"
-"Marie Antoinette (Cedric Gibbons)"
-"Merrily We Live (Charles D. Hall)"
-"Army Girl - Charles L. Lootens (Republic)"
-"Four Daughters - Nathan Levinson (Warner Bros.)"
-"If I Were King - Loren L. Ryder (Paramount)"
-"Merrily We Live - Elmer Raguse (Hal Roach)"
-"Suez - Edmund H. Hansen (20th Century Fox)"
-"Sweethearts - Douglas Shearer (M-G-M Studio)"
-"The Certain Age - Bernard B. Brown (Universal)"
-"Vivacious Lady - James Wilkinson (RKO Radio)"
-"You Can't Take it with You - John P. Livadary (Columbia)"
-"Alexander's Ragtime Band (Al Clark)"
-"The Great Waltz (Tom Held)"
-"Test Pilot (Tom Held)"
-"You Can't Take it with You (Gene Havlick)"
-"Alexander's Ragtime Band -Irving Berlin per "Now it Can Be Told"
-"Carefree - Harry Warren (música) y Al Dubin (lletra) per "Remember Me"
-"The Cowboy and the Lady - Lionel Newman (música) y Arthur Quenzer (lletra) per "The Cowboy and the Lady"
-"Going Places - Harry Warren (música) y Johnny Mercer (lletra) per "Jeepers Creepers"
-"The Lady Objects - Ben Oakland (música) y Óscar Hammerstein II (lletra) per "A Mist Over the Moon"
-"Mannequin - Edward Ward (música), Chet Forrest (lletra) y Bob Wright (lletra) per "Always and Always"
-"Merrily We Live - Phil Craig (música) y Arthur Quenzer (lletra) per "Merrily We Live"
-"That Certain Age - Jimmy McHugh (música) y Harold Adamson (lletra) per "My Own"
-"Under Western Stars - Johnny Marvin per "Dust"
-"Army Girl (Victor Young)"
-"Block-Heads (Marvin Hatley)"
-"Blockade (Werner Jannsen)"
-"Breaking the Ice (Victor Young)"
-"The Cowboy and the Lady (Alfred Newman)"
-"If I Were King (Richard Hageman)"
-"Marie Antoinette (Herbert Stothart)"
-"Pacific Liner (Robert Russell Bennett)"
-"Suez (Louis Silvers)"
-"The Young in Heart (Franz Waxman)"
-"Brave Little Tailor (Walt Disney)"
-"Good Scouts (Walt Disney)"
-"Hunky and Spunky (Paramount)"
-"Mother Goose Goes to Hollywood (Walt Disney)"
-"Swingtime in the Movies (Warner Bros.)"
-"They're Always Caught (M-G-M)"
-"The Great Heart (M-G-M)"
-"Timber Toppers (20th Century Fox)"
Europa (lluna)
Europa ye una lluna del planeta Xúpiter, la menor de los cuatro satélites galileanos. Nomáu asina por Europa, una de les numberoses conquistes amoroses de Zeus na mitoloxía griega.
Simon Marius, suxirió'l nome d'Europa tres el so descubrimiento, pero esti nome, asina como'l nome de les otres llunes galileanes, nun foron d'usu común hasta mediaos del sieglu XX. Tamién se-y conoció, pol nome de Xúpiter II.
Radiu (xeometría)
En xeometría clásica, el radiu d'una circunferencia ye cualesquier segmentu que va dende'l so centru a cualesquier puntu de la circunferencia. Un radiu d'una esfera ye cualesquier segmentu que va dende'l so centru a la so superficie. Por estensión, "el" radiu d'una circunferencia o esfera ye la llonxitú de cualesquiera de los sos radios. El radiu ye la metá del diámetru. En ciencia ya inxeniería suel usase el términu radiu de corvadura como sinónimu de radiu.
Nún sen más xeneral —en xeometría, inxeniería, teoría de grafos y munchos otros contestos—, el radiu de daqué, (por exemplu, d'un cilindru, un polígonu, un grafu o una parte mecánica) ye la distancia ente'l so centru o exe y los sos puntos más esternos.
La rellación ente'l radiu y el perímetru de un círculu ye formula_1.
Radiu (dixebra)
El términu radiu pue referise a:
Centru
Por centru, pescánciase en xeneral:
Centru (xeometría)
El centru, en xeometría, ye'l puntu que s'atopa metanes una figura xeométrica. Ye un conceutu que varia na so definición dependiendo de la figura de la que teamos falando, lo mesmo que de si tamos falando de figures de dos o tres dimensiones.
Ismaël Lô
Ismaël Lô ye un músicu Senegalés nacíu en Dongo Buti (Níxer el 30 d'agostu de 1956. Al poco de la so nacencia, la familia tornó pa Senegal, d'au yera'l so pá, y s'afitaron na ciudá de Rufisque, cerca de la capital Dakar.
Na década de 1970, Lô estudió na Escuela d'Arte de Dakar, y d'aquella entamó la so carrera musical nel grupu Super Diamono. Dexó la formación en 1984 pa iniciar la so traxectoria en solitariu. Nos cuatro años siguientes grabara cinco discos de música popular.
En 1990 Lô robla un contratu con Barclay y graba en Francia el que va ser el so sestu discu, "Ismael Lo", qu'incluyía el que a la fin va ser el so mayor ésitu mundial: 'Tajabone'. Sicasí, la popularidá de la canción (inspirada nuna añada propia de Senegal) españaría dafechu en 1999 cola so inclusión na banda sonora de la película 'Todo sobre mi madre', del direutor español Pedro Almodóvar.
Lô graba en 1994 el so segundu discu d'esitu internacional, 'Iso', nel qu'afonda na reinterpretación de música tradicional senegalesa con igües que l'averen al folk. Un añu depués fai una xira per África que se recueye nel discu de 1996 'Jammu Africa'.
Nel añu 2002, Lô recibe la distinción de "Caballeru de la Lexón d'honor" francesa.
Mediana
Mediana puede referise a:
Mediana (xeometría)
Nun triángulu, la mediana o media ye la llinia que xune cualesquier vértiz, col puntu mediu del llau aviesu a esi mesmu vértiz. Dixebra al triángulu de dos metades cola mesma área. Les tres medianes, interséutense nel baricentru o centru de gravedá del triángulu o centroide. Tamién se verifica que dos tercios de la llonxitú de cada mediana, tán ente'l vértiz y el centroide, mentanto que'l terciu restante ta ente'l baricentru y el puntu mediu del llau aviesu.
Cualquier otra llinia que dixebre l'área del triángulu en dos metades iguales, pasa pel baricentru.
Usando'l teorema de Steward tenemos:
onde "a" ye'l llau del triángulu qu'interseuta la mediana, "b" y "c" son los otros llaos y "m" ye la midida de la mediana.
Mediatriz
La mediatriz d'un segmentu ye'l llugar xeométricu de los puntos del planu qu'equidisten de los estremos del segmentu. Esti llugar xeométricu, ye la "reuta perpendicular" al segmentu pol so puntu mediu.
La mediatriz dixebra un segmentu en dos partes iguales, y el so ángulu ye reutu.
La llínia que cumple toes estes condiciones nún ángulu, nómase bisectriz.
Nún triángulu ABC, les mediatrices de los tres llaos córtense nún puntu únicu, el circuncentru (formula_1 na figura) que ye'l centru de la circunferencia circunscrita al triángulu.
Si trazamos la mediatriz del llau formula_2, sabemos que cualquier puntu allugáu nesa mediatriz equidista tanto de A como de B. 
Si facemos agora la mediatriz de formula_3, cualquier puntu allugáu nesta otra mediatriz, cumplirá qu'equidista de B y C. Estes dos mediatrices, córtense en O, puntu común y equidistante de los puntos (vértices) A, B y C. El puntu O ye'l Circuncentru del triángulu. 
Si se fai la mediatriz del llau formula_4 pasará de xuru por O.
El puntu O ye'l puntu equidistante de los tres vértices, poro, ye'l centru d'una circunferencia que pasa polos tres puntos. Esta circunferencia ye la circunferencia circunscrita al triángulu.
Bisectriz
La bisectriz d'un ángulu ye la reuta que dixebra l'ángulu en dos partes iguales.
Recíprocamente, dos reutes, al cruciase, determinen cuatro ángulos cóncavos. Caún d'ellos define una bisectriz. Estes bisectrices resulten ser el llugar xeométricu de los puntos equidistantes de les dos reutes.
Na figura de la esquierda, la bisectriz interior al ángulu "xOy" (en mariellu) ye (zz'), y l'esterior ye (ww'). Córtense formando un ángulu reutu. N'efeutu, si nomamos "a" la midida de "xOz", y "b" la de "yOw", decatámonos que "2a" + "2b" ye la midida del ángulu " xOx' ", que ye planu. Dixebrando por 2: "zOw" mide "a" + "b" = 90º.
Les tres bisectrices de los ángulos internos d'un triángulu, córtense nún puntu únicu, qu'equidista de los llaos. Esti puntu nómase l'incentru del triángulu, y ye'l centru de la circunferencia inscrita al triángulu. Esta circunferencia, ye tanxente a caún de los llaos del triángulu.
Dos bisectrices del triángulu nun pueden ser paraleles. Seya O la interseición de les bisectrices D y D' (ver figura). Como O pertenez a D, ye equidistante de les reutes (AB) y (AC). Como O pertenez a D' , entós tamién equidista de les reutes (AB) y (BC). Por transitividá de l'igualdad, ye equidistante de (AC) y (BC), y pertenez a la bisectriz (interior) del ángulu C, ye dicir a D" . Al ser equidistante a los tres llaos. Poro, la circunferencia que'l so radio seya xustamente la distancia común del puntu O a los llaos del triángulu, ye tanxente a caún de los llaos.
Seya'l triángulu ABC y la circunferencia circunscrita. La mediatriz MN, del llau BC, corta l'arcu BMC nel so puntu mediu. Como l'ángulu inscritu BAC subtiende talu arcu, los ángulos BAM y MAC son iguales y la reuta AM ye la bisectriz del ángulu BAC. Les reutes AN y AM son ortogonales, porque'l llau MN del triángulu AMN ye diámetru de la circunferencia, y el vértiz A afáyase so la circunferencia. La reuta AN y bisectriz del ángulu esterior al triángulu del vértiz A.
Esto quier dicir, que: «"La mediatriz d'un llau d'un triángulu y les bisectrices del ángulu aviesu interséutense so la circunferecia circunscrita"».
Incentru
Les bisectrices de tou triángulu córtense tres a tres. El puntu d'interseición interior al triángulu, denómase l'incentru del triángulu. Los otros tres puntos d'interseición (namái se ven dos na figura), denómense los exincentros del triángulu.
Con centru nestos puntos, pueden trazase circunferencies que son tanxentes a los llaos del triángulu, o a les prollongaciones de los sos llaos. La circunferencia interior al triángulu, denómase circunferencia inscrita al triángulu. Les otres denómense circunferencies exinscrites al triángulu
Circuncentru
Circuncentru ye'l puntu nel que se corten les tres mediatrices de los llaos d'un triángulu, y ye'l centru de la circunferencia circunscrita. Talu puntu suel espresase cola lletra (O). Tolos vértices del triángulu, allúguense a la mesma distancia del circuncentru.
Perpendicularidá
Una figura ye perpendicular a otra cuando al cortala, determina en toles sos seiciones (nel planu que la caltién) un ángulu reutu. Esto dase en:
Nún planu, per un puntu perteneciente o esterior a una reuta, pasa una y namái una reuta perpendicular.
Pa construyir una perpendicular a la llinia AB que crucie pel puntu P (usando regla y compás), fadremos lo que vien darréu:
Baricentru
El baricentru, ye'l puntu au s'interseuten les tres medianeses d'un triángulu.
El baricentru coincide cola noción física de centru de masa o centru de gravedá, exemplos:
Moon Geun young
Moon Geun young ye una actriz surcoreana que nació en Cuangju.
Ángulos complementarios
Dos ángulos son complementarios cuando "la suma de los sos valores" ye un ángulu reutu, ye dicir, 90º (graos sexagesimales).
Ángulos suplementarios
Dos ángulos son suplementarios si la suma de los sos graos ye igual a 180º. 
Si coñocemos un ángulu, el so ángulu suplementariu puede calculase restando la midida del mesmu a 180º.
Exemplu: ¿Cuál ye l'ángulu suplementariu de 143º? 
Solución: 180º - 143º = 37º
Si dos ángulos son suplementarios d'otros dos ángulos congruentes, son congruentes ente sí mesmos.
Ángulos axacentes
Dos ángulos son axacentes cuando son consecutivos, y los llaos non comunes son semirreutes opuestes.
Ángulos consecutivos
Dos ángulos d'un mesmu planu, son consecutivos cuando enconten namái per ún de los llaos. Por estensión, daos "dellos" ángulos nún orde determináu, son consecutivos cuando caún d'ellos ye consecutivu col siguiente. También pa dicir si ye o non un ángulu consecutivu, tienen de compartir un llau y el vértiz.
Herón d'Alexandría
Herón d'Alexandría (añu 10 dC. - alrodiu de los años 70), foi un inxenieru griegu, qu'algamó prestixu n'Alexandría, dablemente nel sieglu I.
Dempués qu'esapaeció l'Imperiu Alexandrín y con él la ciencia griega, entá hebo dalgunos rellumos de xenialidá. Ún d'estos xenios foi Herón, qu'amosó un facer cuasi modernu na Mecánica, descubriendo de mena arcaica la "Llei d'aición y reaición", per aciu d'esperimentos con xau d'agua. Describió un gran númberu de máquines cencielles, y xeneralizó'l "principiu de la lleva" d'Arquímedes. Ensin escaecer que fizo grandes trabayos, y munches innovaciones na estaya de los autómates.
En matemátiques, paso a la hestoria sobro too, pola fórmula que lleva'l so nome, y que permite calcular l'área d'un triángulu conocíos los tres llaos; fórmula qu'asoleyó na so obra "La Metrica". Nesti trabayu, tamién alcontramos exemplos numbéricos de midida de llonxitúes, árees, y volumes, asina como dalguna demostración.
Llei de la lleva
Nuna lleva, denómase «Llei de la lleva» a una rellación qu'espresa qu'el productu de la Potencia pol so brazu, ye igual al de la Resistencia pol suyu:
P*B=R*B
Considerando P la potencia, B el brazu de la potencia, R la resistencia y B la llonxitú del brazu de la resistencia hasta'l puntu de sofitu.
Esta fórmula tamién s'espresa como:
Fxd=Fxd
En cualesquier de los casos, puede sustituyise x pola diferencia ente la llonxitú de la lleva (barra), y la distancia del brazu de la potencia hasta'l puntu de sofitu (x).
Lleva
La lleva (francés "Levier"; italianu "Leva") ye una máquina cenciella ensamada por una barra ríxida que puede xirar llibremente alrodiu d'un puntu de sofitu, o "fulcru". Puede usase p'amplificar la fuercia mecánica que s'aplica a un oxetu, o p'aumentar la distancia recorría por un oxetu en rempuesta a l'aplicación d'una fuercia.
El descubrimientu de la lleva y l'aplicación na vida diaria del ser humanu, tuvo de tener entamu na prehistoria. El manuscritu más antigu que se caltién, y que fai referencia a la lleva, ye parte de la "Sinagoga" o "Collección Matemática" de Pappus d'Alexandría, una obra d'ocho tomos que se cree foi escrita alrodiu del añu 340. Nesta obra apaez l'afamada frás d'Arquímedes: «"Daime una lleva y un puntu de sofitu, y moveré'l mundu"». 
A Arquímedes presupónse-y la primer postulación matemática formal del principiu de la lleva.
Ye apropiao dixebrar a les lleves en tres tribes de xéneros, según seya la posición del fulcru y los puntos au s'apliquen les fuercies de Potencia y Resistencia. El principiu de la lleva ye válidu indistintamente del tipu, pero l'efeutu y forma d'usu de cada tipu de lleva, camuda enforma. En física, la fórmula de la lleva ye: 
P·dp=R·dr. 
La R ye la fuercia que llevantamos (Resistencia) y la P la fuercia qu'exercemos pa llevantalo (Potencia). dp y dr son les distancies qu'hai del puntu de sofitu a la P y R.
Na lleva de primer xéneru, el puntu de sofitu alcuéntrase nún puntu intermediu xustu ente la Fuercia P y la Resistencia R. 
Exemplos d'esti tipu de lleva son el balancín, o les tixeres, les tiñaces y los alicates. Arriendes, nel cuerpu humanu alcuéntrense otros exemplos de primer xéneru como'l Tríceps - coldu - Antebrazu.
Na lleva de segundu xéneru, la Resistencia R s'alcuentra ente'l Puntu de sofitu y la Fuercia P.
Na lleva de tercer xéneru, la Fuercia P alcuéntrase ente'l puntu de sofitu y la Resistencia R. El tercer tipu ye notable, porque la fuercia aplicao tien de ser mayor que la fuercia que fadría falta pa mover l'oxetu ensin lleva. Esti tipu de lleves, úsense cuando lo que se requier ye aumentar la distancia que recuerre l'oxetu.
Xau
El Xau, Vafu o Vapor ye un estáu de la materia equivalente al del gas, usándose dambos indistintamente munches vegaes.
Polo xeneral, el términu xau ye'l que se refier al xau d'agua, gas que se xenera cuando l'agua calecío xube a 100ºC, y una atmósfera de presión, y que puede condensase por presurización a temperatura costante. El términu gas úsase cuando nun puede condensase isotérmicamente por muncho que s'aumente la presión.
Xau d'agua
El xau o vafu d'agua ye un gas que s'obtién por vaporación o bullidura de l'agua líquida o por sublimación del xelu. Ye ingoloru ya incoloru y, pesia lo que paez, les ñubes o el vafu blancu d'una cacerola o un conxelador, vulgamente nomao "vapor", nun ye vafu d'agua, sinon el resultáu de minúscules gotes d'agua líquido o de cristales de xelu..
El vafu d'agua ye'l responsable del mugor ambiental. N'altes concentraciones, parte de l'agua qu'ensama'l vafu, condensa y fórmase la borrina o, en concentraciones mayores, ñubes.
Eolípila
Una eolípila ye una máquina constituida por una cámara d'aire (xeneralmente una esfera o un cilindru), con tubos acambaos per onde s'espulsa el vafu. La fuercia que resulta d'esta espulsión fai que'l mecanismu escomencipie a xirar, según la Llei d'aición-reaición. 
Polo xeneral, l'agua calécese n'otra cámara, y xúnese a la primera per aciu de tubos per onde pasa'l vafu. Magar que tamién pue calecese na mesma cámara au s'espulsa'l vafu. 
La eolípila inventárase nel sieglu I pol inxenieru griegu Herón d'Alexandría. Tá considerada como la primera máquina térmica de la hestoria. El nome vien del llatín "aeoli" y "pila", (tornao como "balón d'Eolu"), n'honor del dios griegu del vientu.
Cilindru
Un cilindru ye una figura xeométrica ensamada por media revolución d'un rectángulu. Tien tres llaos: dos costaos idénticos circulares, y un planu acambáu y zarráu perpendicular a dambos que los xune.
El volume, "V", d'un cilindru con una base de radiu "r", y altura o xeneratriz, "h", ye l'área de la base (un círculu) pola altura, ye dicir:
L'área llateral, S, d'un cilindru con una base de radiu "r", y altura, "h", ye:
La superficie o área total, S, d'un cilindru con una base de radio "r", y altura, "h", ye:
Cilindru (dixebra)
El términu Cilindru pue facer referencia a:
Volume
El volume ye la cantidá d'espaciu qu'ocupa un cuerpu. En matemátiques el volume ye una midida que se define como'l restu de los conceutos métricos a partir d'una distancia o tensor métricu. En física, el volume ye una magnitú física estensiva asociada la propiedá de los cuerpos físicos de ser estensos, qu'al empar débese al principiu d'esclusión de Pauli.
La unidá de midida de volume nel Sistema Métricu Decimal ye'l metru cúbicu, magar que'l SI, tamién aceuta (temporalmente) el llitru y el milillitru que s'usen na vida diario.
Unidaes de volume
Decillitru
El decillitru ye l'unidá de volume equivalente a la décima parte d'un llitru, representada pol símbolu "dl". Tamién equival a 100 centímetros cúbicos.
Centillitru
Unidá de volumen equivalente a la centésima parte d'un llitru, representada pol símbolu "cl". Tamién equival a 10 centímetros cúbicos.
Milillitru
Un milillitru ye l'unidá volume equivalente a la milésima parte d'un llitru, representada pol símbolu "ml" o mL. Tamién equival a 1 centímetru cúbicu.
Microllitru
Unidá de volumen equivalente a la millonésima parte d'un llitru, representada pol símbolu "μl". Tamién equival a 1 milímetru cúbicu.
Borrina
La borrina o nublu, nun ye más qu'una ñube baxa allugada cerca la superficie de la tierra, y compuesta de pequeñes gotes d'agua en suspensión. Ye ún de los fenómenos que más afeuta a la movilidá.
Falamos de borrina cuando esta ñube ta formada pola mor d'una presión atmosférica relativamente alta, con mugor ambiental y ensin vientu. Estos tres fautores faen que l'apaición y persistencia de la borrina seya más acusao n'estayes planes y fondes. Estos llugares tan davezu ocupaos por ríos y banzaos que bastien el mugor afayaízu pa la so formación. Dase en toles estaciones del añu, pero sobro too, n'iviernu.
Los principales efeutos de la borrina son:
Talavera de la Reina
Talavera de la Reina ye una ciudá, de Castiella la Mancha. Ye la ciudá más pobláu de la Provincia de Toledo. La ciudá tien una superficie de 190 km2 y una población de 83751 hab.
La ciudá orixinal ye d'orixe romanu, magar el conceyu taba habitáu enantes la so llegada por les centes. Tradicionalmente viense diciendo que l'orixe del términu Talavera ta en Aibura. 
El Conceyu ta en bona parte ocupáu por zones urbanes ya industriales y cruzao pol medio por el ríu Taxu y el Alberche, tan los montes de Segurilla y el cerru negru.
Centímetru cúbicu
El centímetru cúbicu o cm³, a vegaes abreviáu como cc, ye una unidá volume. Correspuéndese col volume d'un cubu d'un centímetru de llau. Equival a la millonésima parte d'un metru cúbicu.
Metru cúbicu
El metru cúbicu, (simbolizáu m) ye una unidá volume. Correspuende al volume d'un un cubu que mide un metru en tolos sos llaos. 
Dalgunos múltiplos y submúltiplos d'esta unidá son el centímetru cúbicu (cm), el hectómetru cúbicu (hm) o el quilómetru cúbicu (km).
Decímetru cúbicu
El decímetru cúbicu, tamién nomáu llitru, ye una unidá de volume. Correspuéndese col volume d'un cubu de un decímetru de llau y equival a la milésima parte d'un metru cúbicu.
Hectómetru cúbicu
El hectómetru cúbicu (Hm), ye una midida de volume, cola que se denoma la capacidá d'un banzáu, o d'una tubería, o d'un tresvase d'augua.
Equival al volume qu'ocupa un cubu de 100 m de llau.
1 Hm = 1.000.000 m = 10 m.
Quilómetru cúbicu
El quilómetru cúbicu ye una unidá de volume. Correspuéndese col volume d'un cubu d'un quilómetru de llau. Equival a mil millones de metros cúbicos.
XII Edición de los Oscars
La XII edición de los Óscars celebrose'l 29 de febreru de 1940 nel Cocoanut Grove del Ambassador Hotel Los Anxeles, California, USA
Les películes nominaes debíen tar estrenades entre'l 1 de xineru y el 31 d'avientu de 1939.
El Presentador fue Bob Hope.
-"Dark Victory"
-"Goodbye, Mr. Chips"
-"Love Affair"
-"Mr. Smith Goes to Washington"
-"Ninotchka"
-"Of Mice and Men"
-"Stagecoach"
-"The Wizard of Oz"
-"Wuthering Heights"
-"Mickey Rooney per Babes in Arms"
-"Clark Gable per Gone With the Wind"
-"James Stewart per Mr. Smith Goes to Washington"
-"Laurence Olivier per Wuthering Heights"
-"Bette Davis per Dark Victory"
-"Greer Garson per Goodbye, Mr. Chips"
-"Irene Dunne per Love Affair"
-"Greta Garbo per Ninotchka"
-"Brian Donlevy per Beau Geste"
-"Brian Aherne per Juarez"
-"Harry Carey per Mr. Smith Goes to Washington"
-"Claude Rains per Mr. Smith Goes to Washington"
-"Edna May Oliver per Drums Along the Mohawk"
-"Olivia de Havilland per Gone With the Wind"
-"Maria Ouspenskaya per Love Affair"
-"Geraldine Fitzgerald per Wuthering Heights" 
-"Sam Wood per Goodbye, Mr. Chips"
-"Frank Capra per Mr. Smith Goes to Washington"
-"John Ford per Stagecoach"
-"William Wyler per Wuthering Heights"
-"Bachelor Mother (Felix Jackson)"
-"Love Affair (Mildred Cram y Leo McCarey)"
-"Ninotchka (Melchior Lengyel)
-"Young Mr. Lincoln (Lamar Trotti)"
-"Goodbye, Mr. Chips (Eric Maschwitz, R.C. Sherriff, Claudine West)"
-"Mr. Smith Goes to Washington (Sidney Buchman)"
-"Ninotchka (Charles Brackett, Walter Reisch y Billi Wilder)"
-"Wuthering Heights (Ben Hecht y Charles MacArthur)"
-"First Love (Joseph A. Valentine)"
-"The Great Victor Herbert (Victor Milner)"
-"Gunga Din (Joseph H, August)"
-"Intermezzo: A Love Story (Gregg Toland)"
-"Juarez (Tony Gaudio)"
-"Lady of the Tropics (Norbert Brodine)"
-"Only Angels Have Wings (Joseph Walker)"
-"The Rains Came (Arthur C. Miller)"
-"Stagecoach (Bert Glennon)"
-"Drums Along the Mohawk (Ray Rennahan y Bert Glennon)"
-"The Four Feathers (Georges Périnal y Osmond Borradaile)"
-"The Mikado (William V. Skall)"
-"The Private Lives of Elizabeth and Essex (Sol Polito y W. Howard Greene)"
-"The Wizard of Oz (Harold Rosson)" 
-"Beau Geste (Hans Dreier y Robert Odell)"
-"Captain Fury (Charles D. Hall)"
-"First Love (Jack Otterson y Martin Obzina)"
-"Love Affair (Van Nest Polglase y Alfred Herman)"
-"Man of Conquest (John Victor Mackay)"
-"Mr. Smith Goes to Washington (Lionel Banks)"
-"The Private Lives of Elizabeth and Essex (Anton Grot)"
-"The Rains Came (William S. Darling y George Dudley)"
-"Stagecoach (Alexander Toluboff)"
-"The Wizard of Oz (Cedric Gibbons y William A. Horning)"
-"Wuthering Heights (James Basevi)"
-"Balalaika - Douglas Shearer (M-G-M)"
-"Gone With the Wind - Thomas T. Moulton (Samuel Goldwyn)"
-"Goodbye, Mr. Chips - A. W. Watkins (Denham)"
-"The Great Victor Herbert - Loren L. Ryder (Paramount)"
-"The Huncback of Notre Dame - John Aalberg (RKO Radio)"
-"Man of Conquests - Charles L. Lootens (Republic)"
-"Mr. Smith Goes to Washington - John P. Livadary (Columbia)"
-"Of Mice and Men - Elmer Raguse (Hal Roach)"
-"The Private Lives of Elizabeth and Essex - Nathan Levinson (Warner Bros.)"
-"The Rains Came - Edmund H. Hansen (20th Century Fox)"
-"Goodby, Mr. Chips (Charles Fend)"
-"Mr. Smith Goes to Washington (Gene Havlick y Al Clark)"
-"The Rains Came (Barbara McLean)"
-"Stagecoach (Otho Lovering y Dorothy Spencer)"
-"Gone With the Wind (Jack Cosgrove, Fred Albin y Arthut Johns)"
-"Only Angels Have Wings (Roy Davidson y Edwin C. Hahn)"
-"The Private Lives of Elizabeth and Essex (Byron Haskins y Nathan Levinson)"
-"Topper Takes a Trip (Roy Seawright)
-"Union Pacific (Farciot Edouart, Gordon Jennings y Loren L. Ryder)"
-"The Wizard of Oz (A. Arnold Gillespie y Douglas Shearer)"
-"Gulliver's Travels - Ralph Rainger (música) y Leo Robin (lletra) per "Faithful Forever"
-"Love Affair - Buddy G. DeSylva per "Wishing"
-"Second Fiddle - Irving Berlin per "I Poured My Heart Into a Song"
-"Dark Victory (Max Steiner)"
-"Eternally Yours (Werner Janssen)"
-"Golden Boy (Victor Young)"
-"Gone With the Wind (Max Steiner)"
-"Gulliver's Travels (Victor Young)"
-"The Man in the Iron Mask (Lud Gluskin y Lucien Moraweck)"
-"Man of Conquest (Victor Young)"
-"Nurse Edith Cavell (Anthony Collins)"
-"Of Mice and Men (Aaron Copland)"
-"The Rains Came (Alfred Newman)"
-"Wuthering Heights (Alfred Newman)"
-"Detouring America (Warner Bros.)"
-"Peace on Earth (M-G-M)"
-"The Pointer (Walt Disney)"
-"Drunk Diving (M-G-M)"
-"Five Times Five (RKO Radio)"
-"Information Please (RKO Radio)"
-"Prophet Without Honor (M-G-M)"
-"Sword Fishing (Warner Bros.)"
Ángulos congruentes
Dos ángulos son congruentes si, y namái si, tienen la mesma midía.Los ángulos opuestos pel vértiz, nesti casu α y β, son un exemplu d'ángulos congruentes.
Ángulos opuestos pel vértiz
Dizse que dos ángulos son opuestos pel vértiz, cuando los llaos d'uno son Semirreutes opuestes a los llaos del otru.
Los ángulos opuestos pel vértiz son iguales. (esta demostración axudícase a Tales de Mileto)
Per aciu del corolariu de la propiedá transitiva, los primeros términos tienen de ser iguales ente sí:
Y dau que γ ye igual a sí mesmu, restándolu en dambos miembros de la igualdá:
"Corolariu:"
Les bisectrices de dos ángulos opuestos pel vértiz, son semirreutes opuestes.
Semirreuta opuesta
Dos semirreutes d'una mesma reuta son opuestes, cuando namái tienen en común l'orixe, y caltienen vectores direutores en sen opuestu.
Semirreuta
Una semirreuta ya la faza d'una reuta ensamada pol conxuntu de tolos puntos de la reuta que s'alluguen hacia un llau d'un puntu fixu, perteneciente a la mesma reuta (que se-y denoma "orixe").
Considerando la biyeición ente una reuta y los númberos reales, los reales positivos correspuenden a una semirreuta, los reales negativos correspueden a otra semirreuta, y caberamente el ceru, correspuende al puntu que llenda ente les 2 semirreutes, tamién nomáu orixe.
Rellación transitiva
En matemátiques, una rellación binaria R sobro un conxuntu X, ye transitiva si se cumple que: pa tou a, b, y c pertenecientes a X, talo que si a tá rellacionáu con b y b tá rellacionáu con c, entós a tá rellacionáu con c.
En notación de conxuntos:
Por exemplu, ""ser mayor que"" y ""ser igual a"" son rellaciones transitives: si "a" = "b" y "b" = "c", entós "a" = "c".
Per otru llau, ""ser la madre de "" nun ye una rellación transitiva. Por exemplu si Deva ye la madre de Catuxa, y Catuxa ye la madre de Sira, nun quier dicir esto que Deva seya la madre de Sira.
Estos son dalgunos exemplos de rellaciones transitives:
Una rellación que ye reflexiva y transitiva, ye nomada un preorde. Un preorde que ye antisimétricu ye un orde parcial. Un preorde que tamién ye simétricu, ye una rellación d'equivalencia.
Googólgonu
Un googol ye aprosimadamente igual al fautorial de 70. Esto ye: 70! = 1197857166996989179607278372168909873645893814254642585755536286462800958278
9845319680000000000000000
Poro, un googólgonu ye un polígonu de 70! llaos.
Hexadecágonu
En xeometría, un hexadecágonu ye un polígonu de 16 llaos y vértices. L'área d'un hexadecágonu regular ye:
Heptadecágonu
En xeometría, un heptadecágonu ye un polígonu de 17 llaos y vértices. L'área d'un heptadecágonu regular ye:
Octodecágonu
En xeometría, un octodecágonu ye un polígonu de 18 llaos y vértices. L'área d'un octodecágonu regular ye:
Eneadecágonu
En xeometría, un eneadecágonu ye un polígonu de 19 llaos y vértices. L'área d'un eneadecágonu regular ye:
Isodecágonu
En xeometría, un isodecágonu ye un polígonu de 20 llaos y vértices. L'área d'un Isodecágonu regular ye:
Área (unidá de superficie)
Un área ye una unidá de superficie antigua que equival a 100 metros cuadrados. Entá s'emplega el so múltiplu, la hectárea, y, a vegaes, el so submúltiplu, la "centiárea", que equival a un metru cuadráu.
Centímetru cuadráu
Un centímetru cuadráu ye una superficie, qu'ocupa un cuadráu de un centímetru de llau, representada col símbolu "cm". Equival a una diezmilésima parte d'un metru cuadráu.
Milímetru cuadráu
El milímetru cuadráu ye la superficie, qu'ocupa un cuadráu d'un milímetru de llau. Equival a una millonésima parte d'un metru cuadráu.
Hectárea
L'hectárea (símbolu ha) y un hectómetru cuadráu (símbolu hm)
son la superficie qu'ocupa un cuadráu d'un hectómetru de llau. Equivalen a 100 áreas ó 10.000 m.
Una hectárea equival a:
Milla cuadrada
Ye una unidá de superficie equivalente a un cuadráu, con llaos que miden una Milla estatutaria (1.609,344 m). Una milla cuadrada equival a:
1.609,344
Acre (unidá de superficie)
Un acre ye una midida de superficie, usao n'agricultura tanto nel Reinu Xuníu, como nes sos antigües colonies, incluyendo los Estaos Xuníos. Al igual qu'el día de gües defínese como el terrén que ye quien a arar una pareya de gües nún día. Equival a: 
Pie cuadráu
Unidá de superficie equivalente a:
Yarda cuadrada
Una yarda cuadrada ye una unidá de superficie qu'equival a:
Tales de Mileto
Thales de Mileto (en griegu Θαλής ο Μιλήσιος) (h. 639 ó 624 - h. 547/6 e.C.) foi l'iniciador del pescudamientu racional sobro l'universu. Darréu d'esto, considérase el primer filósofu. Foi tamién ún de los Siete Sabios de Grecia y tuvo como discípulu y protexíu a Pitágores.
Lo poco que se conoz de la vida de Tales provién de fontes antigües, dalgunes daqué dispares. Ñació y vivió na ciudá Xónica de Mileto, a orielles del Mar Exéu. Foi fíu d'Euxamies y de Cleobulina (o Cleóbula) y paez ser que tuvo ascendencia fenicia. Como los Xónicos mercadexaben con Exiptu y Babilonia, ye dable que Tales visitare Exiptu de xoven, demientres el reináu de faraón Amasis, au se supón que lu educaren los sacerdotes. Seique foren condiscípulos de so Ferécides de Siros y Solón. Tamién paez que conoció a Pitágores, al que-y encamentó viaxar a Exiptu y educase colos sacerdotes de Menfis y Dióspolis. Deprendió quiciabes astronomía de los babilonios. Anaxímenes y Anaximadru pudieron ser los sos discípulos.
Tanto Heródotu (I, 170) como Dióxenes Laerciu (I, 25) falen d'él como un sabiu conseyeru políticu de Xónicos y Lidios. Heródotu (I, 75) cunta qu'esvió el ríu Halys pa que lu pudiera cruciar l'exércitu de Creso. Aristóteles, cunta na so "Política" (I, 11, 1259) que tamién rellumó nes finances, darréu qu'una vegada albidró (gracies a los sos conocimientos astronómicos) la gran collecha d'aceitunes pal añu viniente, y dedicóse demientres l'iviernu a mercar toles prenses d'aceite. 
Yá nel añu 585 e.C., fizo la predicción d'un Eclís solar.
Nos tiempos de Tales, los griegos desplicaben l'orixe del cosmos con mitos d'héroes y dioses antropomórficos. En contra, Tales argumentaba que l'agua ye l'orixe de toles coses, quiciabes, la primera desplicación con sencia del mundu físicu ensin facer referencies a lo sobronatural.
Ye dable que fuere ún de los primeros homes que llevaron la xeometría al mundu griegu, y Aristóteles considéralu como'l primeru de los φυσικόι o "filósofos de la natura". Munches d'estes idees paecen provenir de la so educación exipciana. D'igual mena, l'idea de que la tierra llexa nel agua, paez tener sofitu nes idees cosmogóniques del Oriente prósimu.
Dalgunos estudiosos sofiten que Tales nun escribió nenguna obra, y que'l so conocimientu tresmitióse de mena oral. Sicasí, otros camienten que sí dexó obres (faciendo casu de les fontes antigües) y citen ente elles: "Astronomía náutica", una obra "Sobro'l solsticiu" y otra "Sobro l'equinociu".
Pa Tales l'agua ye la xénesís o arché (arh.é):
Paralax
La paralax (Griegu: "παραλλαγή (parallagé)" = alteriamientu) ye la esviación angular del allugamientu aparente d'un oxetu, dependiendo del puntu de vista escoyíu.
Defínese como l'ángulu formáu pola direición de dos visuales relatives a la observación d'un mesmu oxetu dende dos puntos distintos, suficientemente allonxaos ente sí y non alliniaos con él. Tamién suel emplegase esti términu pa referise a la distancia a les estrelles.
Como amuesa la figura, la posición del oxetu adicáu, n'O, varía cola posición del puntu de vista n'A o en B, al proyeutar O escontra un fondu enforma allonxáu. Dende A l'oxetu adicáu parez tar a la drecha de la estrella llonxana, metantu que dende B se ve a la esquierda d'ésta.
L'ángulu AOB ye l' ángulu de paralax: ángulu qu'abarca'l segmentu AB dende O.
L'efeutu de paralax, compruébase cenciellamente, poniendu un deu de la mano enfrente nueso. Zarramos un güeyu y allupamos col abiertu pal deu, decatándonos de la posición qu'esti tien con respeutu al fondu (una paré, por exemplu). Agora abrimos el güeyu, zarrando l'otru. Si blizcamos alternativamente los güeyos, el deu paez cambiar de posición respeutu del fondu.
N'Astronomía defínense dellos tipos de paralax:
Paralax añal.- Másimu valor aparente que pue adquirir la posición d'una estrella dada nel trescursu d'un añu, por mor de la posición variable de la Tierra na so órbita alrodiu del Sol. 
Paralax horizontal.- Ye l'ángulu baxo'l que se vería'l radiu de la Tierra dende un astru, cuando ésti s'alcuentra nel horizonte. Si l'observador s'alluga nel ecuador, entós esta paralax recibe'l nome especial de "paralax horizontal ecuatorial". El valor ye máximu nel ecuador de la Tierra y varía cola llatitú, al nun ser la Tierra dafechu esférica.
Paralax trigonométrica.- Ye l'ángulu baxo'l que se ve'l radiu de la órbita de la Tierra, dende una estrella a una distancia normalizada d' 1 unidá astronómica y s'espresa en segundos d'arcu. La distancia a la estrella ye'l inversu de la paralax trigonométrica espresáu en parsec; ye dicir, que cuando se diz que la paralax d'Antares ye de 0"019, ésta alcuéntrase a 52,632 parsec o 171,66 años lluz.
Paralax solar.- Ángulu baxo'l que se ve'l radiu ecuatorial de la Tierra dende'l centru del Sol. Val 8,794148". 
Paralax llunar.- Ángulu baxo'l que se ve'l radiu ecuatorial de la Tierra dende'l centru de la Lluna. Val 57' 02,608".
Gules
El gules ye como se denomina al bermeyu na heráldica.
Créese que'l so nombre vien del francés "gueules", que significa "fauces", pola so asemeyanza col color bermeyu del interior de la boca de los animales. Dalgunos autores, como Jouffroy d'Eschavannes, opinen que podría venir d'una pallabra persa "gul" o "ghiul", que ye un rosa pálido.
Correspuéndese a un color bermeyu intenso. Pa la representación en grabaos utilícense llinies verticales paraleles.
Paralax añal
Paralax añal.- Másimu valor aparente que pue adquirir la posición d'una estrella dada nel trescursu d'un añu por mor de la posición variable de la Tierra na so órbita alrodiu del Sol, y que correspuenderá al momentu nel que la llonxitú eclíptica de l'estrella (que ye siempre constante), difiera 90º de la llonxitú eclíptica de la Tierra, que varía constantemente.
Bessel foi'l primeru en determinar la paralax d'una estrella, 61 Cygni, na constelación d'El Cisne, el añu 1838. Dos años dempués, en 1840, Struve llogró midir la paralax de Vega na constelación de Lira.
Les paralaxes estelares tán per baxo del segundu d'arcu. L'estrella más prósima a nosotros ye Alfa Centauri, en realidad un sistema triple. La más cercana d'elles, "Próxima Centauri", tien una paralax de 0"765, correspondiente a 1,31 pc, ó 4,3 años lluz.
Sinople
El sinople, o sinoble ye un color heráldicu, tamién se llama verde.
Nos sieglos XII y XIII identificábase col color bermeyu, porque yera'l color que dexaba una tierra ferruñenta trayida de la ciudá de Sinope, n'Asia Menor, anque en dalgún momentu cambió'l significáu del términu.
El términu "sinople" como sinónimu de verde utilízase namás a partir del sieglu XV. Munchos tratadistes heráldicos actuales prefieren utilizar el términu "verde" en vez de "sinople" pa evitar cualquier confusión.
Correspuéndese al color verde intenso. Pa la representación en grabaos utilícense llinies diagonales que baxen de derecha a izquierda del campu o figura (d'izquierda a derecha del observador).
Segundu sexaxesimal
Segundu sexaxesimal, segundu d'arcu o arcosegundu, ye una unidá de midida angular. El so valor ye de 1/60 del minutu d'arcu y de 1/3600 del Grau sexaxesimal. La so notación ye: ".
Dalgunes vegaes esprésase como arcsec, que nun hai que trafulcar cola abreviación de la función trigonométrica Arcosecante.
N'Astronomía, el "segundu d'arcu" y los sos submúltiplos (milisegundu d'arcu y microsegundu d'arcu, etc) son les unidaes de ángulu más usaes.
Un oxetu vistu a unes 206.265 vegaes el so diámetru forma un segundu d'arcu. Un parsec ye una midida de distancia definía como la distancia a la que tendría de tar un oxetu d'una Unidá astronómica de diámetru, qu'al ser allupáu formase un arcosegundu.
Minutu sexaxesimal
Un minutu d'arcu, denomáu tamién minutu sexaxesimal, abreviáu arcmin, ye una unidá del ángulu planu, usaú davezu n'artillería, astronomía y otres disciplines equivalente a 1/60 d'un grau sexaxesimal.
Un grau defínese como 1/360 d'un círculu, de manera qu'un "arcmin" ye 1/21600 del arcu d'un círculu o (π/10800) radianes. Xeneralmente utilízase'l sufixu "prima" (′) (codice_1, codice_2); Un arcominutu escríbese ′ (o tamién 1"'" ).
Grau sexaxesimal
El grau sexaxesimal ye la nonaxésima (1/90) parte d'un ángulu reutu.
El grau sexaxesimal, como unidá del sistema de midida de ángulos sexaxesimal, tá definíu partiendo de qu'un ángulu reutu tién 90º (90 graos sexaxesimales), y los sos divisores el minutu sexaxesimal, y el segundu sexaxesimal, tán definíos del siguiente mou:
Una cantidá en graos pue espresase en forma decimal, separtando la parte entera de la decimal con la coma decimal, na forma normal d'espresar cantidaes decimales, por exemplu:
Podemos espresar una cantidá en graos, minutos y segundos, les partes de grau inferiores al segundu esprésense como parte decimal de segundu, exemplu:
Siendo aconseyable, como norma de notación, no dexar espaciu ente les cifres, ye dicir:
escribir 12°34′34,2″ y non 12° 34′ 34,2″ 
Podemos tamién representar en forma decimal la midida d'un ángulu en representación sexaxesimal teniendo en cuenta que:
1’ = (1/60)° = 0.01666667° (redondeando a ocho díxitos)
1” = (1/60)′ = (1/3600)° = 0.00027778°
Asina 12°15′23″ = 12° + 15(1/60)° + 23(1/3600)° ≈ 12,25639°
Pártese de la base de qu'una circunferencia dafecha tién formula_1 radianes, y qu'una circunferencia tién 360º sexaxesimales, lluéu:
lluéu tenemos que:
Pársec
El pársec o parsec (símbolu "pc") ye una unidá de llonxitú utilizada n'astronomía. El so nome remanez del inglés "parallax of one arc second" (paralax d'un segundu d'arcu).
La separtación básica qu'usen los astrónomos pa determinar la paralax de les estrelles ye'l radiu de la órbita de la Tierra. La paralax mídese en segundos d'arcu (60 segundos d'arcu = 1 minutu d'arcu; 60 minutos d'arcu = 1 grau). Básase nel métodu del paralax trigonométricu, el más vieyu y estendíu pa determinar la distancia a les estrelles.
Nún sen estrictu "parsec" defínese como la distancia a la qu'una unidá astronómica (UA) subtiende un ángulu d'un segundu d'arcu (1"). Xeneralizando, una estrella dista un parsec si'l so paralax ye igual a 1 segundu d'arcu.
De la definición resulta que:
Darréu que'l parsec ye una distancia, a la "unidá astronómica" rellaciónase-y cola tanxente del ángulu en P (ver el diagrama). Agora bien, siendo formula_1 (pí) un ángulu mui pequeñu, del orde d'hasta la milésima del segundu d'arcu, comportarase como una función llinial de proporcionalidá inversa respeutu a Δ (delta). Ye dicir, a Δ duble, π faise la metá, pero si Δ ye la metá, π sedrá'l duble, y asina socesivamente, de tal mou que la rellación ente distancia y paralax vuélvese mui cenciella:
au formula_3 ye la distancia en parsecs, y formula_1 la paralax en segundos d'arcu. Midida la paralax d'una estrella, nun hai más que calcular el so inversu pa tener la so distancia en parsecs.
Adicando pal diagrama, pue paecer que la distancia Tierra-P ye mayor que la distancia Sol-P, pero ello per aciu de la falta d'escala nel dibuxu. La distancia Sol-P ye del orde de 10 vegaes mayor -como mínimu- que la llinia de base Sol-Tierra, y siendo l'ángulu en P mui pequeñu, fai que nun heba desemeyanza columbrable ente dambes distancies.
La estrella más cercana al Sistema Solar ye Prósima Centauri y tién una paralax de 0,76 segundos d'arcu. Poro, alcuéntrase a 1,31 parsecs, ó 4,28 años-lluz.
El centru de la nuesa galaxa alcuéntrase a 8,5 kiloparsecs, o seya, a 8500 parsecs: cerca de 30.000 años-lluz.
La galaxa d'Andrómeda tá a 0,7 megaparsecs, ye dicir, 700.000 parsecs, o más de 2 millones de años-lluz.
Otra posibilidá ye definir un pársec como la distancia a la que dos oxetos, separtaos per 1 unidá astronómica (UA), paecen tar separtaos por un ángulu de 1 segundu d'arcu.
Polo tanto, ye
360·60·60/2π UA ≈ 2,06·10 UA ≈ 3,09·10m ≈ 3,26 años lluz.
Una unidá astronómica ye igual a aprosimadamente 1,5·10 m, lluéu:
Quilopársec
Les distancies midíes en parsecs, úsense davezu pa distancies ente estrelles cercanes. Un parsec ye aprosimao 3,26 años lluz. 
Una distancia de mil parsecs o quiloparsecs (tamién kiloparsecs) son 3.262 años lluz, que ye una midida afayaíza pa espresar distancies ""curties"" o ente partes d'una galaxa (de llau a llau), por exemplu:
Megapársec
A la distancia d'un millón de parsecs (aproximadamente 3.262.000 años lluz) denómase-y Megapársec. Ye una unidá de midida astronómica que s'usa pa distancies ente galaxes vecines y cúmulos globulares.
Les distancies galáctiques danse davezu n'unidaes de Mpc/h. «h» ye un parámetru nel rangu de [0,5-0,75] que reflexa la incertidume nel valor de la costante del telescopiu Hubble pal "ratio" d'espansión del universu (H = 100h km/s/Mpc). Esta costante ye abondo importante cuando adicamos el corrimientu al roxu (z) d'un oxetu y queremos obtener la so distancia per aciu de la fórmula 
d ≈ c / Hz 
Xigapársec
Un Xigapársec (Gpc, na notación internacional), ye un billón de parsecs. Esto ye 3,26 billones d'años lluz, o aprosimao, un decimocuartu de la distancia del horizonte observable del universu (dictáu pola radiación de fondu cósmica). Los astrónomos usen los xigaparsecs pa midir estructures a escales descomanaes, tales como el tamañu y distancia a la Gran Muria, distancies ente cúmulos de galaxes, y distancies a quasars.
Milla
La milla ye una unidá de llonxitú que nun forma parte del sistema métricu. D'orixe mui antigu, na Roma antigua valía mil pares de pasos caminaos por un home. (En llatín "mille passus"; plural: "milia passuum"). Como los pasos yeren dubles, la milla romana yera aprosimadamente igual a 1.467 m, poro, un pasu cenciellu yera d'unos 73 cm.
Enantes d'afitase el Sistema Métricu Decimal, la milla foi una de les principales midides de distancia en tol mundu, pero'l so valor cimblaba d'un país a otru. Cola introducción del sistema métricu, los países llatinos y otros munchos entamaron a usar el Metru y los sos múltiplos pa midir les distancies terrestres, y anguaño úsase per toles centies, sacante los países anglosaxones y los del so ámbitu d'influyencia, au entá usen la milla.
Anguaño, hai 2 tipos xenerales de milles: "Estatutaria" (de la que s'empleguen güéi dos subtipos) y "Náutica"
Nomada cenciellamente "milla", entá s'usa nos países anglosaxones y equival esautamente a 1.609,344 m. N'inglés denómase "statute mile". 
Nomada "survey mile" n'inglés. Úsase pol Sistema Públicu d'Agrimensura de Tierres nos Estaos Xuníos. Equival a 5.280 pies d'agrimensura, aprosimadamente 1.609 m.
"Artículu principal Milla náutica".
Introdúxose na náutica fai sieglos, y adoutóse con llixeres variaciones en tolos países occidentales. El so valor ye de 1.852 m.
Milla náutica
La milla náutica (NM, del inglés: Nautical Mile), tamién denomada milla marítima, introdúxose na náutica fai sieglos, y adautóse con llixeres variances por tolos países d'occidente. Usase entá anguaño por tolos navegantes del mundu, inclusu aquellos que tan avezaos al Sistema Métricu Decimal. Tamién ye d'usu na navegación aérea.
La definición de la milla marina ta rellacionada coles dimensiones de la Tierra. Ye la distancia equivalente al arcu d'un minutu sobro un círculu máximu. Tomando como círculu máximu l'Ecuador, la división de la llonxitú de la llinia ecuatorial (redondeada en 40.000 km pal cálculu) ente los 21.600 minutos totales, da como cociente: 1.851,85 m, que se redondea en 1.852 m.
Sicasí, la Tierra nun ye una esfera perfeuta, (sinón un xeoide), polo que si se toma un círculu máximu que nun seya l'Ecuador, por exemplu un meridianu, la medición de la milla náutica pue cimblar nunos pocos metros según l'allugamientu. Poro, la Conferencia Hidrográfica Estraordinaria Internacional de Mónaco adoptó en 1929, una milla náutica d'esautamente 1852 metros en tolos países, (sacante los Estaos Xuníos que s'amestaron a esta definición en 1954, y los ingleses y el so Imperiu que lo fixeren en 1970, desdexando la so "Milla d'Almirantalgu" de 1.853,184 m ó 6.080 ft).
Arriendes, 1 milla náutica, puede dixebrase en 10 cables. Poro, 1 cable equival a 185,2 metros.
Otra unidá rellacionada ye'l nuedu, que ye la velocidá d'una milla náutica por unidá d'hora.
Nes cartes náutiques de Proyeición Mercator cada minutu de llatitú midíu sobro los márxenes esquierdu o drechu, representen una milla.
Grau centesimal
El gradu centesimal o gradián (plural: gradianes), resulta de dividir un ángulu reutu en cien unidaes. La circunferencia (360º sesaxeximales) equival, a 400 graos centesimales. Un grau centesimal equival a nueve décimos de grau sexaxesimal. Nes calculadores suel apaecer abreviáu como "grad". Se representa como una "g" minúscula en superíndiz allugada tres la cifra. Por exemplu: 12,4574
Los sos divisores son:
Para evitar confusiones, en 1948 la unidá homónima de temperatura conocida como "grau centígradu" pasó a denomase oficialmente grau Celsius.
Nun hai de trafulcar graos centesimales, col usu de fracciones decimales pa espresar ángulos en graos sexaxesimales. Los siguientes valores pa un ángulu son equivalentes:
Nótese que los minutos y segundos de "gon" correspuéndense direutamente a la fracción decimal de "gon", cosa que nun ocurre colos graos sexaxesimales.
Radián
El radián ye la unidá del ángulu planu nel Sistema Internacional d'Unidaes conocíu por SI. Pesie a que nún entamu foi clasificáu, xunto al estereorradián, como unidá suplementaria, dicha clasificación considérase obsoleta, atribuyéndose a dambes la categoría d'unidá derivada.
El radián defínese como l'ángulu que llenda un arcu de circunferencia con llonxitú igual al radiu de la circunferencia. Poro, l'ángulu dafechu, α, en radianes d'una circunferencia de radiu, r, ye:
formula_1 
El radián ye l'unidá ñatural de los ángulos. Por exemplu, la función senu d'un ángulo "x" espresáu en radianes cumple:
Análogamente los desendolques Taylor de les funciones senu y cosenu son:
au x s'espresa en radianes.
Otres unidaes de midida d'ángulos convencionales son: el grau sexaxesimal, el grau centesimal y, n'astronomía, la hora.
El términu "radián" apaeció por primera vegada nuna publicación de 5 de xunu de 1873 nunes entrugues d'esame propuestes por James Thomson, hermanu de Lord Kelvin, nel "Queen's College" de Belfast. James Thomson usó'l términu yá en 1871, metantu qu'en 1869 Thomas Muir de la "St. Andrew's University", yá dubiare nel usu de "rad", "radial" y "radián". En 1874, Muir adoutó'l términu "radián" dempués de consensualu con James Thomson. (Fonte: Florian Cajori, 1929, "History of Mathematical Notations", Vol. 2, pp. 147–148; "Nature", 1910, Vol. 83, pp. 156, 217, and 459–460; ).
Hora (ángulu)
Hora ye una midida d'ángulos utilizada n'Astronomía qu'equival a 15 graos sexaxesimales. Tien el so orixe en que la Tierra xira 15º nuna hora).
Una rellación útil ye 1 º = 4 minutos.
L'Ascensión reuta ye un ángulu que se mide en hores, minutos y segundos.
D'esta miente AR=3 h 25 min 13 s = 3,4202777... h= 51,304166..º =51 º 18 ' 15 "
Hora (dixebra)
El términu Hora pue facer referencia a:
Minutu (ángulu)
El minutu terrestre ye una unidá d'ángulu. Equival al ángulu que xira la Tierra nún minutu. Esta unidá ye usada n'Astronomía y vale 15 minutos sexaxesimales o un cuartu de grau sexaxesimal.
Minutu (dixebra)
El términu minutu pue facer referencia a:
Segundu (ángulu)
El segundu ye una unidá d'ángulu usada n'Astronomía qu'equival a 15 segundos sexaxesimales o 1/4 de minutu sexaxesimal. Equival al ángulu que xira la Tierra nel lapsu de 1 segundu.
Segundu (dixebra)
El términu segundu pue referise a:
Tales
El términu Tales pue referise a:
Teorema de Tales
Hai dos teoremes que reciben el nome de teorema de Tales.
Seyan dos reutes "(d)" y "(d')" n'aldu y concurrentes nún puntu "O". Seyan "A" y " A' " dos puntos de "(d)", y "B" y "B'" dos puntos de "(d')". Entós: 
Ye dicir, que la igualdá de los cocientes equival al paralelismu. Esti teorema afita asina una rellación ente l'álxebra y la xeometría.
La primera figura correspuende a midíes alxebraiques positives - los vectores "OA", "OA'", "OB" y "OB'" tienen el mesmu aldu que les reutes "(d)" y "(d')", y la segunda a cocientes negativos.
Si s'aplica el teorema, tenemos arriendes otra consecuencia: si s'orienta de la mesma manera les dos reutes paraleles "(AB)" y "(A'B')", ye dicir col mesmu vector, entós el tercer cociente (de midides alxebraiques): "A'B'" / "AB" ye igual a los dos anteriores.
A vegaes resérvase el nome de "teorema de Tales" al sen direutu de l'equivalencia, y l'otru sen recibe'l nome de "recíproca del teorema de Tales".
Una aplicación interesante ye pa midir l'altura de daqué.(Exemplu: árbol)
Y obtenemos formula_2 au D ye l'altura real del árbol.
Seya C un puntu de la circunferencia de diámetru [AB], distintu d'A y de B. Entós l'ángulu ACB ye reutu.
Este teorema ya un casu particular de una propiedá de los puntos cocíclicos.
Prueba: OA = OB = OC = r, radiu del círculu. Poro, OAC y OBC son isósceles. La suma de los ángulos del triángulu ABC val 
formula_3 (radianes). 
Dividiendo por dos, obtiense 
formula_4 (o 90º). 
Arriendes, dizse que la bisectriz d'un triángulu corta al llau aviesu del ángulu cola bisectriz en dos segmentos proporcionales
Flavio Rodríguez Benito
Flavio Rodríguez Benito nació n'Uviéu (Asturies), en 1971. Ye maestru gaiteru acreditáu pol Gobiernu del Principáu d'Asturies dende 1991 y profesor de flauta travesera, diplomáu pol Conservatoriu de Música de la Mancomunidá del Nalón.
Persona de gran inquietú cultural y abondu dinamismu, formó y dirixó la "Banda de Gaites Xaranzana" d'Uviéu ente los años 1988 y 1998, al tiempu que yera miembru de los grupos d'invesgación etnográfica "Urogallos" y "L'Andecha Folclor" d'Uviéu, participando nel equipu de trescripción de la música del so archivu y na grabación de varios discos.
Foi profersor de gaita en varios conceyos d'Asturies (Cangas de Narcea, Carreño, Gozón, Piloña, Riosa y Uviéu), ya impartió cursos en dellos Centros Asturianos de tol mundu (Buenos Aires, L'Habana, Lausane, Santiago de Chile, Xinebra y Zaragoza).
Secretariu del CGA (Conceyu de Gaiteros Asturianos) ente los años 1991 y 1993, asina como profesor de gaita y direutor de la "Banda de Gaites de l'Asociación Cultural Xana" de Perlora (Carreño), ente los años 1995 y 1997, colos que participó na grabación de varios discos.
Ente los años 1992 y 1997 perteneció al grupu de música folk "Llan de Cubel", col que realizó xires per tol mundu y grabó los discos "L'otru llau de la mar" y "Llan de Cubel IV".
Nel añu 2002 presentó'l "Cursu de gaita asturiana en CD-ROM" (Ediciones Trabe) y el so primer discu en solitariu "Mara" (Fonofolk).
En 2003 compunxo, por encargu del grupu de teatru "Pausa", la banda sonora pa la obra d'Alejandro Casona "La dama del alba" cola qu'afaya'l "Premiu Asturies de Teatru", otorgáu pol Gobiernu del Principáu d'Asturies. Amás collaboró na grabación de los discos "Revolución Celta", del grupu de múscia folk de Buenos Aires, "Fardaxu", y "Tocándar", del grupu de percusión portuguesa, "Tocándar".
Esi mesmu añu participó nel espectáculu de música y poesía sofitáu pola Conseyería de Cultura del Principáu d'Asturies, xunto colos escritores asturianos Berta Piñán y Xuan Bello, na esposición de les llingues "Expolingua" de París y nel "Festival Intercélticu de Lorient".
Anguaño ye direutor de la "Banda de Gaites La Raitana" de Nava y Piloña, cola qu'a finales de 2002 presentó'l CD "De la revuelta a la marea" (Fonoastur), y profesor de gaita y direutor de la Escuela Municipal de Música de Nava.
Coordenaes horizontales
Les coordenaes horizontales son un sistema de coordenaes celestes referíes al horizonte del observador y a la so vertical.
Pa determinar l'allugamientu d'una estrella en "coordenaes horizontales", un observador tien de midir la so altura que ye la distancia angular dende'l horizonte hasta l'estrella. En segundu llugar, tien de determinar l'ángulu que forma l'estrella con una direición que se toma como orixe, xeneralmente'l sur (n'astronomía) o'l norte (navegación) midida sobro l'horizonte y en sen horariu. Tal ángulu nómase azimut.
Les coordenaes horizontales dependen del observador. Ye dicir, que nún mesmu momentu, un astru adícase baxo coordenaes horizontales desemeyaes por observadores distintos, allugaos en puntos diferentes de la Tierra. Esto significa que tales coordenaes son llocales.
Seya C el centru común de les esferes terrestre y celeste (figura 1). Se conseña un puntu O sobro la superficie terrestre, tal que OC ye la "vertical de plomada" n'O. L'observador tá n'O.
La prollongación d'OC corta a l'esfera celeste nos puntos Z y Z' , zenit y nadir de O, respeutivamente. La llinia ZZ' ye la vertical del observador, o cenciellamente la vertical.
Por C imaxinamos un planu perpendicular a ZZ' que taya a l'esfera celeste nel círculu máximu SWNE, l'horizonte astronómicu d'O. No sucesivo, cuando falemos d"'horizonte", pescanciarase siempre "horizonte astronómicu", esceutu avisu contrariu.
La prollongación del exe terrestre danos los puntos P y P' , los polos de la esfera celeste. PP' ye'l exe del movimientu diurnu. La rotación de la Tierra fai que la esfera celesta muévase "aparentemente" alrodiu d'esi exe.
Les proyeiciones de P y P' nel horizonte son los puntos N (Norte) y S (Sur), y la perpendicular a la llinia NS por C, nel planu del horizonte, danos l'Este E y Oeste W.
Na realidá l"'observador" ta nel planu del horizonte. Les coordenaes horizontales son topocéntriques. Esto supón que les midíes qu'obtenga sedrán "aparentes", pol paralax diurnu y la refraición atmosférica. Según los casos, requeriranse les correiciones afayaíces, pa tresformar estes midíes en coordenaes xeocéntriques.
La "vertical del observador" ZZ', el so "horizonte" SWNE y el "puntu Sur" S, son el sistema de referencia de les "coordenaes horizontales".
Imaxinamos agora a la Tierra reducida al puntu C nel centru de laesfera celeste (figura 2)
La vertical ZZ' ye una llinia y determina infinitos planos perpendiculares al del horizonte. Caún d'esos planos taya a l'esfera celeste nos círculos verticales, o cenciellamente los verticales que pasen siempre pel zenit y el nadir. Ye necesaria la matización llingüistica: "la vertical" ye siempre la llinia ZZ', mentanto qu"'el vertical" ye ún de los círculos verticales.
De los infinitos verticales sollíñense dos:
La rotación aparente de la esfera celeste d'exe PP fai que los astros aprucen pel Este, (en realidá namái risquen pol este si la so declinación ye cero) s'eleven y algamen la so másima elevación nel meridianu superior (culminación), pa dempués amiyar y ponese pel Oeste (ocasu). Siguen el so camín per baxo l'horizonte y nun s'adiquen hasta'l día siguiente nel que risquen otra vegada.(ortu).
L'intervalu de tiempu ente dos culminaciones socesives, o pasos pel meridianu ye'l día sidéreu, 3 minutos y 55,9 segundos más curtiu que'l día solar mediu.
Seya X un astru de la esfera celeste, CX la so direición, y CX' la proyeición d'ésta nel planu del horizonte (figura 2). Definimos: 
L'altura ye positiva sobro'l horizonte, y negativa per debaxo d'él, nesti casu denómase depresión. Asina l'altura del cenit val 90º, y la depresión del nadir ye de -90º.
L'acimut, referíu al puntu Sur , ye positivu en sen SWNE, el movimientu aparente del cielu celeste. Un acimut mayor de 180º pue tomase en sen contrariu pero con valir negativu. Por exemplu, el puntu Oeste, W, tien un acimut de 90º, y el puntu Este, E, tienlu o bien de 270º, o bien -90º.
Laltura" y lacimut" son les "coordenaes horizontales" de X.
Laltura" ye un ángulu o un arcu, y non una distancia llinial. Pa evitar la confusión, davezu denómase elevación"'.
L'ángulu ZCX ye la distancia cenital de X, la so distancia angular al polu, denotada por z. Evidentemente:
La distancia angular del polu al horizonte ye la altura del polu, ángulu PCN pal Hemisferiu Norte, y P'CS pa l'Hemisferiu Sur, ye la llatitú del llugar au s'alcuentra l'observador O. Denótase con formula_1 -lletra griega "phi", lleer "fí"-.
Toes aquelles estrelles que tienen distancia al polu menor o igual que dicha llatitú nun tán enxamás per baxo l'horizonte, de mou que nun se "ponen": son les estrelles circumpolares pa O. Les sos trayeutories son círculos concéntricos a los polos. Como casos estremos comparemos lo qu'asocede nel Ecuador terrestre y nos polos:
L'ángulu complementariu de la llatitú ye la collatitú o distancia cenital del polu. Darase la siguiente rellación: 
L'altura h d'un astru, ha de medise respeutu a l'horizonte astronómicu del qu'allupa, pero ésti tómala dende'l so horizonte aparente, nel puntu O, y lo que realmente obtien ye l'altura aparente del astru. Surde el fenómeno de paralax (Figura 3)
Dende O l'astro B vese en N, metantu que dende C veríase en T, más altu que N. L'estrella camuda de posición según la direición del observador. Esto ye, el paralax diurnu o d'altura.
Paralax diurnu ye l'ángulu formáu poles direiciones topocéntrica y xeocéntrica d'un astru. Na figura 3, y pa B:
Cuando l'astru s'alcuentra nel horizonte aparente del observador, resulta la paralax horizontal. Tal ye'l casu del oxetu A que tién por "paralax horizontal" l'ángulu LAM =CAO
El paralax diurnu amenorga cola elevación sobro l'horizonte, y cola distancia del oxetu adicáu:
Les distancies nel espaciu son descomanadamente grandes, y por eso les paralaxes diurnes son despreciables na mayoría de los casos. En distancies mui pequeñes como les del Sistema Solar, son de consideración, pero namái. La Lluna tiene un paralax que supera el grau -61' 50"-, cantidá enforma importante que nun se puede desdexar. Pal Sol ye d'unos 9" malapenes. Pero pa Próxima Centauri a namái 4,2 años lluz la paralax ye del orde de la cienmilésima de segundu, y eso siendo l'estrella más prósima a nosotros. La paralax diurna d'una estrella ye práuticamente nula.
La paralax denótase con formula_5 -lletra griega "pi". Lleer "pí"-
Pa un paralax significativu tenemos:
No que respeuta a la refracción atmosférica la cosa ye distinta porque si bien amenorga cola altura lo mesmo que'l paralax, per otru llau nun se reduz el so efeutu pola distancia del oxetu adicáu, por grande que seya ésti. La refraición hai de tenela siempre en cuenta al facer midiciones que necesiten precisión.
La figura 4 amuesa un casu típicu de refraición. Cuando'l limbu inferior del Sol (*) cinca l'horizonte del mar, yá nun tá ellí. Lo qu'allupamos ye la so imasen refractao en S', y l'estrella yá tá dafechu per baxo'l finxu del horizonte, en S.
L'efeutu de la refraición R sobro l'altura d'un astru ye opuestu al efeutu que producía la paralax: ésta fai que l'altura aparente seya "menor" que la real, la refraición fai que l'altura aparente seya "mayor" que la real, "eleva" al astru, de mou que darase la rellación:
La refraición ye másima nel horizonte, y nula nel cenit, al igual que la paralax. A una altura de 0º val 33' 48". A 10º d'altura yá s'amenorga a 5' 13". Ente los 40º y 50º val 1', y a partir de los 80º tá per debaxo de los 10".
(*) 
Bamiyan
Bamiyan (nome orixinal: باميان ) ye una de les 32 provincies d'Afganistán, cola capital tamién nomada Bamiyan. Ta asitiada nel centru'l país. Llendando al norte coles provincies de Samangan y Sar-e Pol, al sur cola provincia autónoma de Daykundi y la provincia de Ghazni, al sureste cola provincia de Wardak, al este coles provincies de Parvan y Baghlan y al oeste cola provincia de Ghor. La so superficie ye de 14.175 km y la población cunta con 492.403 habitantes (2006). Otres ciudaes con altor son: Panjab y Qil Qal'eh.
Richard Barthelmess
Richard Semler Barthelmess (9 de mayu 1895 - 17 d'agostu 1963)
ye un actor norteamericanu, dos vegaes nomináu a los Óscar. El so trabayu alcuéntrase repartíu ente cuatro décades: 1910-1920-1930-1940. Siendo'l so mayor apoxéu ente 1916-1928.
Richard Barthelmess nació en Nueva York nuna familia d'actores. So madre yera una actriz de teatru. Estudió nel Trinity College en Connecticut al tiempu qu'apaecía n'obres d'esi mesmu colexu. Nes vacaciones de 1916, una collacia de so madre, l'actriz Alla Nazimova, ufrió-y un personaxe nel film "War Brides" (1916). Richard enxamás volvió al colexu. Apaecio en muches películes hasta qu'en 1919 firmó un contratu con D.W. Griffith. Griffith colocó a Richard na película "Broken Blossoms" (1919) con Lillian Gish convirtiéndolu nuna estrella. Esta película convertiríase nun patrón a siguir por munches otres nel futuru. En 1942 Richard alistóse na Reserva Naval y cuando la guerra finó retiróse a Long Island, Nueva York onde vivió fasta que morrió en 1963.
Richard Barthelmess casó dos vegaes y tuvo una fía.
El 18 de xunu de 1920 casó con Mary Hay, tuvieron una fía xuntos, Mary Barthelmess. Divorciáronse en 1927 y en 1928 casó con Jessica Stewart Sargent, tuvieron xuntos hasta que Richard morrió en 1963.
Cenobiu
Un cenobiu o monesteriu, ye un llugar onde vive un monxu o dellos. Orixinalmente un cenobiu yera la célula d'un ermitañu o anacoreta.
Los cenobios cristianos son tamién nomaos: abadíes, (rexíes por un abá) y prioratos, (rexíos por un prior). 
La vida en comuña d'un cenobiu denómase cenobitismu, n'oposición cola vida anacorética d'un ermitañu.
Úzara
La úzara o verruga ye una lesión cutáneaes una lesión cutánea fecha por papilomavirus humanu. Son lesiones que presenten una forma variable, excrecente y puen afeutar a distintes estayes na piel.
Dependiendo del tipu de papiloma, l'estaya afeutada ye distinta: les manes, los pies, la zona ano-xenital, les axiles... cualesquier parte del cuerpu. 
Nun esiste un tratamientu específicu del papilomavirus. Les úzares puen desapaecer espontáneamente. Los tratamientos básense nel desaniciu llocal del texíu dérmicu.
Más Información: 
Arroxu
El términu Arroxu pue facer referencia a:
Ermita
Una ermita (< llatín "eremita" < griegu ερημίτης < ερημος ; ermu, paraxe ensin vexetación') ye una capiella, santuariu o ilesia allugada nún llugar allonxáu de les poblaciones y dedicáu al cultu relixosu, davezu baxo'l curiáu d'un ermitañu.
Anacoreta
La pallabra Anacoreta, procede del griegu " "anakjoréo" ", que significa " "retrayese" ".
Nel sieglu IV d.C., miles de persones enllenos de fervor relixosu, dexaron les sos pertenencies, families y mou de vida, para vivir aisllaos nos ermos d'Exiptu.
Camentaben que separtándose de la socieda humana, obedecíen el mandáu cristianu de "nun ser parte del mundu".
Freru
Un freru o ermitañu o anacoreta ye una persona solitaria que fuxe de la compaña de la xente. "Ermita" procede del llatín "eremīta" qu'al empar deriva del griegu ἐρημίτης o de ἔρημος, que significa «ermu».
Orixinalmente, el freru yera un monxu que taba al curiáu d'una ermita dedicada a dalgún santu, y que polo xeneral taba en dalguna faza deshabitao. El retiru del ermitañu yera parte de la so vida espiritual y de la so entrega cristiana. Según delles lleendes, dalgunos anacoretes enzarrábense voluntariamente en sales allugaes no alto de les ermites. Estes sales nun teníen nin puertes nin dalguna otra miente d'entrar o salir, namái teníen un ventanucu pel qu'entraba daqué de lluz y pel que-y apurríen comida y bebida usando pa ello una roldana.
"El señor cura miróme" 
"y díxome con gran xera:"
"-¡qué guapa yes, Teresina" 
"quién fuera santu y tú frera!"
Abadía
Una abadía (del llatín "abbatia,", qu'al empar deriva del hebréu "abba" "padre"), ye un cenobiu o conventu cristianu baxo les órdenes d'un Abá o una Abadesa, que son el Padre o la Madre espiritual de la comuña. Un prioratu namái se desemeya de l'abadía en que'l monxu superior caltién el títulu de prior n'arróu d'Abá. Los prioratos yeren orixinariamente ramificaciones de les abadíes, y los priores siguíen siendo subordinaos a los abades; sicasí, la estremadura autual ente abadíes y prioratos tracamundióse nel renacimientu. Una abadía de monxes ye un conventu.
Conventu
La pallabra conventu quería decir "concurrencia" o "conceyu" de muncha xente, pero anguaño refierse a l'edificiu au viven relixosos, flaires o monxes, magar que tamién denómase asina a la propia congregación.
Cuasi de mou tradicional, l'edificiu d'un conventu consta d'una capiella o ilesia, les celdes de los relixosos, un comedor o "refeutoriu", y una sala de conceyos o "sala capitular", too ello arrodiáo d'un patiu zarráu, claustru. Arriendes tien los llocales necesarios pa los servicios, cocines, almacenes, etc.
"¿Monxa tú? ¡Como mió güela!" 
"Quies folgate y bon sustentu" 
"la xira y la parpayuela" 
"y esto non lo da el conventu" 
Paralax diurnu
Denómase Paralax diurnu al pequeñu cambéu nes coordenaes celestes d'un astro causado pola mor del allugamientu del observador sobro la superficie de la Tierra.
Ye un paralax causáu pol cambéu de puntu de vista del oxetu, causáu porque'l observador tá en distintos puntos de la superficie terrestre.
Esti efeutu, tien mayor importancia cuanto más cercanu tea l'astru a la Tierra. La Lluna pola so cercanía pue allonxase hasta 1º na so posición celeste xeocéntrica calculada según la posición de l'observador sobro Tierra, siendo pues esti fechu fundamental pa la predicción d'ocultaciones pola Lluna d'estrelles. 
Nun hai d'entemecelo col paralax añal qu'afeuta a les estrelles cercanes y débese al movimientu de treslación de la Tierra y qu'en 6 meses fai que'l puntu de vista baxo'l que s'adiquen les estrelles cimbla en 300 millones de Km. 
La paralax denótase con formula_1 -lletra griega "pi". Lleer "pí"-
Pa una paralax significativa tenemos:
Cuando se corrixen pol paralax les coordenaes ecuatoriales que nun dependen del tiempu, la correición depende del ángulu horariu H y polo tanto del tiempu. Poro, el cálculu requier l'intre nel que se fai l'observación pa calcular H nesi intre y polo tanto, la correición.
Si un astru (por exemplu la Lluna) tien un ángulu horariu xeocéntricu (contáu dende'l centru de la Tierra) H y una Ascensión reuta A entós teniendo presente'l Paralax diurnu el so ángulu horariu H’ y la so ascensión reuta A’ aparentes cumplirán:
au D ye la Declinación del astru, r la distancia del astru al centru de la Tierra midíu en radios ecuatoriales de la Tierra (1 radiu ecuatorial =6378,16 Km.) formula_6 ye la llatitú xeográfica y formula_7 la llatitú xeocéntrica.
La fórmula p'alcontrar la declinación aparente D’ a partir de la declinación D ye:
Ángulu horariu
N'astronomía, l'ángulu horariu ye l'arcu d'ecuador, contáu dende'l puntu d'interseición del ecuador col meridianu del observador, hasta'l círculu horariu del astru, en sen horariu. Magar que podría midise en graos, pa la so midida úsase la hora, (unidá que equival a 15º).
D'esta miente, si un oxetu tien un ángulu horariu de 2,5 hores, crució el meridianu llocal fai 2,5 hores, y tá autualmente a 37,5 graos oeste del meridianu. Los ángulos horarios negativos indiquen el tiempu que falta hasta'l siguiente tránsitu pel meridianu llocal. Por supuestu, un ángulu horariu de 0 quier dicir que'l oxetu tá nel meridianu llocal.
Coordenaes ecuatoriales
Les coordenaes ecuatoriales son un tipu de coordenaes celestes que determinen l'allugamientu d'un oxetu na esfera celeste respeutu al ecuador celeste y al equinocciu vernal. Denómense Declinación y Ascensión reuta y son equivalentes a la llatitú y llonxitú xeográfiques.
El Sol, per aciu del movimientu real de la Tierra describe una trayeutoria aparente sobro l'esfera celeste denomada, lo mesmo que'l planu que la caltién, eclíptica. A la llinia perpendicular a esti planu denómase-y Exe de la eclíptica, metantu que Oblicuidá de la Eclíptica ye l'ángulu que forma la eclíptica col ecuador celeste. Anguaño val: 23º 26'. 
La Llinia d'equinoccios ye l'interseición del Ecuador cola Eclíptica. L'interseición d'esta llinia cola esfera celeste son los puntos equinocciales. Se noma puntu vernal o puntu Aries, al puntu au se proyeuta'l Sol al pasar del hemisferiu Sur al Norte. 
Les referencies fundamentales son:
L'equinocciu vernal ye'l puntu d'interseición de la eclíptica col planu ecuatorial celeste, per onde'l Sol pasa de Sur a Norte de talu planu, nel so movimientu aparente pela eclíptica. 
L'ecuador celeste ye'l círculu que resulta de la interseición del planu ecuatorial terrestre cola esfera celeste. Ésta y la Tierra, son concéntriques. Mindando l'exe de rotación de la Tierra tenemos l'Exe del mundu, o exe de rotación del movimientu diurnu.
La llinia d'equinoccios (exe x), el diámetru ecuatorial perpendicular (exe y) y l'exe del mundu (exe z), formen el triedru au se representen les coordenaes reutillinies ecuatoriales. 
A desemeyanza de les coordenaes horizontales, que tán lligaes a cada llugar d'observación en particular, ye dicir, son coordenaes llocales, les coordenaes ecuatoriales non, darréu que tán referíes a l'esfera celeste. Son una referencia independiente del puntu d'observación. L'equinocciu vernal y l'ecuador celeste nun cimblen, se tea onde se tea. Pol contrariu, l'horizonte llocal y el puntu Sur de les coordenaes horizontales, son distintes pa cada observador. Arriendes, les coordenaes horizontales y horaries cambeen aína, l'ángulu horariu camuda 15º per hora, por efeutu de la rotación de la Tierra, metantu que les coordenaes ecuatoriales, afeutaes pola precesión y nutación, tán práuticamente inmóviles n'intervalos non mui grandes de tiempu. De toes toes, en midides abondo precises hai de considerar talos movimientos pa efeutuar les correiciones afayaízes.
L'ascensión reuta, abreviadamente AR, y denotada por α ("alfa"), ye l'ángulu, midíu sobro l'ecuador celeste, abarcáu ente'l Puntu Aries (equinocciu vernal) y el círculu horariu o meridianu que pasa pel oxetu allupáu. Equival a la llonxitú xeográfica. El so sen positivu ye'l direutu o antihorariu, el mesmu de la rotación terrestre vista dende'l polu Norte. Les sos unidaes son les angulares, espresaes en hores: 24 hores correspuenden a 360º, 1 hora a 15º, etcétera.
Círculu horariu o meridianu celeste d'un astru ye'l círculu máximu que pasa pel astru y los polos celestes. 
La declinación ye l'ángulu que formen l'ecuador celeste y l'oxetu. Pa oxetos allugaos ente l'ecuador y el polu norte, la declinación ye positiva y, en casu contrariu, ñegativa. La declinación denótase con δ ("delta"). Equival a la llatitú xeográfica. 
Llinia d'equinoccios
La Llinia d'equinoccios ye l'interseición del Ecuador celeste cola Eclíptica. L'interseición d'esta llinia cola esfera celeste son los puntos equinocciales. Denómase puntu vernal o puntu Aries, al puntu au se proyeuta el Sol al pasar del hemisferiu sur al norte y ye una de les dos interseiciones cola esfera celeste de la llinia d'equinoccios. En virtú de la precesión de los equinoccios ésta llinia retrograda 50,25 "/añu dando una vuelta en sen horariu nún periodu de 25800 años.
Exe de la eclíptica
Denómase Exe de la eclíptica, a la llinia perpendicular al planu de la Eclíptica. La so interseición cola esfera celeste denómase polos de la eclíptica ( Norte y Sur respeutivamente). Como'l planu de la eclíptica ye relativamente inmóvil, el so polu tamién lo tá. El polu del ecuador xira alrodiu del Polu eclípticu con un ángulu de 23º 26' (ver Enclín axal), en virtú de la precesión de los equinoccios nún periodu de 25.800 años. Esti ángulu ye'l mesmu qu'ensamen l'ecuador celeste y l'eclíptica. 
Círculu horariu
Los Círculos horarios son los círculos máximos de la esfera celeste que pasen pelos Polos celestes. En particular el meridianu del llugar ye un círculu horariu.
Meridianu celeste
El meridianu del llugar, ye un círculu máximu que pasa pel cénit y el polu norte celeste. L'interseición del planu meridianu (el planu nel que tá calteníu) y el planu del horizonte, determina una llinia sobro'l planu horizontal denomada meridiana, la so interseición cola esfera celeste da los puntos cardinales Norte y Sur. La so perpendicular, taya a la esfera celeste nos puntos cardinales este y oeste. L'orixe de los acimuts ye'l puntu cardinal Sur.
Civilización maya
Los mayes yeren un pueblu que vivió principalmente nel sur del que güéi ye Méxicu y n'América Central, afitando una de les cultures "mesoamericanes" más importantes (4.000 años de civilización) enantes de l'aportada de los españoles (1697). N'arróu de lo que se camienta, los mayes nun desapaecieren, sinón que millones viven entá na rexón, y munchos d'ellos falen dalgún de los idiomas del tueru mayense. Metantu estos miles d'años, faláronse cientos de llingües que xeneren les cerca de 31 llingües mayes d'anguaño. Falar de mayes, ye dirixise haza una llarga hestoria de les cultures mesoamericanes precolombines. 
Los mayes construyeren les famoses ciudaes de Tikal, Palenque, Copán, Calakmul, Uaxactún, Altún Ha, y munches otres llocalizaciones nel área. Desendolcaren un imperiu basáu n'agricultura y el comerciu, y el país taba ensamáu por delles ciudaes-estáu independientes. Los sos monumentos más notables son les pirámides que ficieren nos sos centros relixosos, al llau de los palacios de los sos gobernantes. Otros restos arqueolóxicos foren les descomanaes llábanes tallaes (esteles, qu'ellos nomaben "Tetún", "tres piedres"), nes que describen a los gobernantes, con testos xeroglíficos nos costaos, au se conseñen les sos xenealoxíes, victories militares, y otros fechos.
L'evidencia arqueolóxica amuesa que los mayes entamaren a edificar una arquiteutura ceremonial fai unos 3.000 años. Hai un desacuerdu ente les llendes y la desemeyanza ente los mayes "antiguos" y una civilización mesoamericana preclásica vecina, la cultura olmeca. Los olmecas y los mayes "antiguos" paecen influyenciase ún al otru. Los monumentos más antiguos, son cenotafios, túmbanos, o mogotes de tumbes. Los precursores de les pirámides erixéronse bien sero.
Nos sieglos VIII y IX d.C. la cultura maya entamó a amenorgar, desdexando la mayoría de les ciudaes de les tierres baxes centrales. La guerra, l'escosamientu de les tierres de cultivu y la seca, o l'entemezu d'estos fautores, suxérense davezu como los motivos del desaniciu. Hai vestixos arqueolóxicos de guerres, fames, y amarrazes en dellos llugares de les tierres baxes centrales. Cuando aportaren los españoles, el so primer contautu foi colos mayes. Nesta dómina los mayes pagaben tributu a los azteques, que conquistaren tola rexón.
Munchos consideren l'arte maya de la Dómina clásica (200 a 900 d.C.) como'l más sofisticáu y bellu del Antiguu Nuevu Mundu. Les talles y relieves d'estucu en Palenque y Copán son especialmente fines, amosando una gracia y observación precisa de la forma humana que recordaren a los primeros arqueólogos les formes de la civilización clásica del Vieyu Mundu. Les esteles más grandes alcuéntrense en Quiriguá. La mayor parte de les pieces que sobrevivieren son oxetos d'alfarería funeraria y de cerámiques d'usu cotidianu y ritual. Los Murales más antiguos y meyor conservaos son los de San Bartolo, en Petén. 
En Bonampak foren descubiertos murales antiguos que sobrevivieren por un afortunáu accidente que los caltuvo intautos hasta'l día de güéi (magar que pasu ente pasu tán toyéndose pol turismu na rexón). 
Col desciframientu de l'escritura maya, descubrióse qu'ésta yera una de les poques civilizaciones au los artistes escribíen el so nome nel so trabayu.
L'arquiteutura maya ye única ya espeutacular como l'arquiteutura griega o romana, con construcciones de varios miles d'años. Les más afamaes son les pirámides escalonaes, no cabero del periodu preclásicu. Demientres esta dómina de la cultura maya, los centros de poder relixosu, comercial y burocráticu medraren pa convertise en ciudaes pergrandes como : Chichén Itzá, Tikal y Uxmal. Dalgunes construcciones notables de les ciudaes mayes son: 
La pista del xuegu de pelota tinía forma de I ("i" mayúscula) y alcontrábase en toles ciudaes mayes, sacante les más pequeñes.
El xuegu orixinóse hacia'l 2.500 e.C.. na rexón de los Olmecas nel Golfu de México (los olmecas vivíen nuna faza de terrén nomada "Olman" o "País del Hule"). Dalgunos especialistes afiten que les descomaes tiestes de piedra olmecas, caltienen una mena de cascu na tiesta. El xuegu de Pelota, tuvo un calter ritual, políticu y dablemente económicu. Simboliza la llucha ente les fuercies opuestes del universu.
Lo mesmo que otres civilizaciones mesoamericanes, los mayes usaben un sistema de numberación de base 20 (vixesimal) y de base 5. Tamién los mayes preclásicos (o los sos predecesores olmecas) desendolcaren independientemente el conceutu de "cero" alrodiu del añu 36 e.C.. Les inscripciones afayaes amuesen en delles ocasiones que remanaben sumes d'hasta cientos de millones, y feches tan estenses que tomaben delles llinies el poder representales. Ficieren observaciones astronómiques enforma precises, y los sos diagramas de movimientos de la Lluna y los planetes son iguales o superiores a los de cualesquier otra civilización que trabayare a simple vista.
Asimesmo, como otres civilizaciones mesoamericanes, los mayes descubrieren una midida esauta de la duración del añu solar, mucho más esauta que l'usada n'Europa col calendariu gregorianu. Sicasí, nun lu usaren. Sofitaren l'añu nuna duración de 365 díes, lo que significa que'l calendariu tién un error d'un día cada cuatro años. 
Nel calendariu Xulianu usáu n'Europa hasta'l sieglu XVI, l'error acumuláu ye d'un día por cada 128 años. El calendariu gregorianu d'anguaño acumula un error d'un día cada 3.257 años.
Hai delles asemeyances ente la cultura Maya y la cultura del llonxanu Oriente, especialmente na China:
Maya (dixebra)
El términu Maya, pue referise a:
Sport Club Corinthians Paulista
El Sport Club Corinthians Paulista ye un club brasilanu de fútbol, fundaú'l 1 de setiembre del añu 1910.
El conxuntu ""corintianu"" viste de color blancu y negru, polo que se los conoz col nomatu de ""alvinegros"". La segunda equipación ye de color negru con pequeños bordaos blancos. El Corinthians ye conocíu popularmente como ""Timão"" o ""Coringão"" y posee la segunda mayor hinchada de Brasil con cerca de un 13,2% de la preferencia nacional - o 33 millones d'hinches.
Xueguen nel estadiu Paulo Machado de Carvalho, tamién llamaú Pacaembu, que tien capacidá pa 37.500 persones. El so presidente actual ye Andres Sanches y el so entrenador Mano Menezes.
El 14 de xineru de 2000 ganen la primera edición de Copa Mundial de Fifa xugada nel Estadiu Maracanã (brasil). Ganen al Vasco da Gama en penales.
Nel historial futbolísticu cunta con:
Salve o Corinthians
O campeão dos campeões
Eternamente
Dentro dos nossos corações
De tradição e glórias mil
Tu és orgulho
Dos esportistas do Brasil
Teu passado é uma bandeira
Teu presente, uma lição
Figuras entre os primeiros
Do nosso esporte bretão
Corinthians grande
Sempre altaneiro
És do Brasil
O clube mais brasileiro!
Bamiyan (ciudá)
Bamiyan (Persa: باميان) ye una ciudá d'Afganistán, capital de la provincia del mesmu nome, Bamiyan. Ta asitiada nel centru'l país. Ye afamada pola so ciudá vieya, onde los Budes de Bamiyan tuvieron por dos milenios hasta la llegada los talibanes.
Panjab
Panjab ye una ciudá d'Afganistán, asitiada na provincia de Bamiyan, nel centru'l país. Cunta con 13.901 habitantes (2007). Ta allugada a 2.758 metros d'altor. Ye perconocíu el so helipuertu, fixáu nun terrén de grava.
Qil Qal'eh
Qil Qal'eh ye una ciudá d'Afganistán, asitiada na provincia de Bamiyan. Cunta con 9.534 habitantes (2007).
Astroloxía
L'astroloxía, (del griegu: αστρολογία, de άστρον "(ástron)", ‘estrella’ y λόγος "(logos)" ‘pallabra, estudiu’, ye dicir; Estudiu de los cielos), ye un conxuntu de creencies que pretende conocer y aldovinar el destín de les persones, y albidrar asocedíos futuros. 
Esta estaya nun tien sofitu científicu nengún y namái caltién calter de seudociencia. Les persones que prautiquen l'astroloxía sofiten que ye dable l'albidru del futuru per aciu de la observación de l'allugamientu y movimientu de los astros, y qu'estos exercen influyencia col abicañu de la xente, los socesos importantes nes sos vides, ya inclusive coles sos carauterístiques físiques.
N'antigüedá, l'astroloxía encontaba cola astronomía (estudiu científicu de los cielos), pero a midida que la humanidá algama mayores conocimientos y pescancia meyor la propia realidá, l'astroloxía queda trespuesta como una reminiscencia (lo mesmo que l'alquimia, l'Oráculu de Delfos o l'adoración a los dioses mitolóxicos).
El zodiacu chinu tamién s'utiliza pa nomar periodos del día, onde cada signu correspuende a una "gran hora" o shichen (時辰), que ye un periodu de dos hores (24 estremáu ente 12 animales). Según el shichen nel que naza, a cada persona correspuéndelu un animal secretu, como s'amuesa de siguío. Los periodos tán ordenaos según el tiempu solar:
Pa una persona nacida en Xixón, el so signu secretu ye:
Jazz
El Jazz ye'l productu del mecíu de dos cultures musicales mui estremaes, la europea y l'africana. La música africana entró n'América colos esclavos obligaos a abandonar les costes occidentales d'África p'afincase nes Antilles y el sur de los Estaos Xuníos nel sieglu XVII.
El Jazz básase na improvisación y non na partitura; el músicu de Jazz creya nel intre qu'actúa, la improvisación ye la basa del so arte, de manera tala que dos versiones del mesmu tema son dos obres estremaes. El Jazz ye tamién una música que gueta y necesita la participación activa del públicu, y non sólu la so atención pasiva.
Saxitariu
Saxitariu (l'arqueru) ye una constelación del zodiacu, representada davezu como un centauru suxetando un arcu. Saxitariu alcuéntrase ente Escuripión pel oeste, y Capricorniu pel este.
Magar qu'hai dubies, mitolóxicamente la constelación "Saxitariu" tá mayoritariamente asociada al sabiu centauru Quirón, maestru d'héroes, hermanu de Zeus y únicu centauru inmortal que nun tenía los instintos xabaces de los sos conxéneres.
Les persones que tán baxo'l signu de Saxitariu, son tradicionalmente aquelles nacíes ente'l 22 de payares y el 20 d'avientu. Saxitariu ye un signu de fueu, xunto con Aries y Lleo, ye un signu optimista, intelixente, voluntariosu y bonal magar que tamién pue ser supersticiosu y desaxeráu.
Fai bones migues con Aries, Lleo y Acuariu y los sos contrarios son Virgu y Piscis. El so planeta rexente ye Xúpiter, el sabiu soberanu de los dioses na mitoloxia romana.
Capricorniu
Capricorniu ye una de les constelaciones del zodiacu. 
Capricorniu representa a Amaltea metá cabra, metá pexe, que curió y alimentó a Zeus cuando ésti yera pequeñu. Confió-ylu Rea pa que lu protexese de so pá Cronos.
Según dalgunos yera una ninfa de l'Arcadia, pa otros una ninfa en forma de cabra. Amaltea y la so fía Adrastea, criáronlu con miel y lleche. Xorrecíen-y unos cuernos descomanaos qu'arramaben nectar y ambrosía, y cuando ún d'ellos frañó, llarárenlu de frutes pa ufrí-ylu a Zeus. Ye l'afamada Cuerna d'Amaltea, símbolu de bayura y dicha. Dende esti socesu, Zeus allugóla nuna de les constelaciones del cielu.
Otra versión del mitu de Capricorniu diz que Pan (Dionisiu), dios de los cazadores y pastores yera escorríu pola serpiente Tifón, y pa escapar arrebexose al ríu Nilu, convirtiéndose en pexe-cabra pela parte d'atrás y en mueyu na otra. Zeus almiró esta engatada y xubiólu a los cielos.
Presu políticu
Un presu políticu o prisioneru políticu ye una persona física a la que se caltién na cárcele o embaxo arrestu por mor de que les sos idees puean suponer una amenaza pal sistema políticu afitáu na sociedá a la que pertenez.
Magar que les opiniones o actitúes nun suelen ser llexislables, ye difícil afitar qué persones pue ser consideraes presos políticos a partir de los cargos que se-yos imputen. Davezu, munchos de los prisioneros consideraos políticos por grupos activistes son calificaos polos gobiernos a los que s'oponen de 'terroristes' o 'subversivos'.
Poro, nun ye habitual qu'una autoridá estatal o gubernamental almita la existencia de presos políticos. Polo xeneral, los críticos a talu gobiernu afirmen que los procedimientos llegales desendolcos pol Estáu tan diseñados pa ocultar la condición de presu políticu al traviés de l'atribución inventada de delitos penales o per aciu del negazu de beneficios concedíos a otros presos en situación asemeyada, o con l'aplicación de poderes especiales, como l'estáu descepción.
Acuariu (constelación)
Acuariu, ye'l décimuprimer signu del zodíacu, asitiáu ente Capricorniu y Piscis. Acuariu, el portador del agua, ye una de les 88 constelaciones reconocíes pola astronomía moderna, descrita por Claudiu Ptolomeu.
El so símbolu ye (), que representa una estaya del fluxu del agua.
De tol zodiacu, Acuariu ye una de les constelaciones reconocía con mayor antigüedá. Los sumerios diéron-y el nome a la constelación Acuariu, n'honor al so Dios An, qu'arrama l'agua de la inmortalidá de la Tierra. Alcuéntrase nuna rexón del cielu denomada el "Mar" darréu que ta llarao de constelaciones acuátiques como Cetus, Piscis, Eridanus. Dalgunes vegaes el ríu Eridanus represéntase como que lu arrama el tarreñu d'Acuariu.
Paez ser que'l mitu identifica a Acuariu con Ganímedes. Ganímedes yera'l fíu de Laomedonte, Rei de Troya. So pá encamentó-y la xera de curiar les recielles nos montes. Yera'l más guapu y curiosu de los mortales, y Zeus namorose d'él. Convirtiose n'aigla (otra constelación), raptolu y llevolu al Olimpu. Pa compensar al padre, dio-y unos caballos divinos inmortales. Nel Olimpu Ganimedes convirtióse nel Coperu divín, cola xera de servir a los dioses. 
Emil Jannings
Theodor Friedrich Emil Janenz foi un actor suizu, nacionalizáu alemán, ganador d'un Óscar en 1929. Foi'l primer actor non americanu en ganar l'Óscar.
Emil Jannings nació en Rorschach, Suiza el 23 de xunetu de 1884. A primeros del sieglu XX trabayaba na companía de teatru de Max Reinhardt. Foren munches les películes que lu definieron como actor: "Madame DuBarry" (1919) y "Quo Vadis?" (1925). En 1929 convirtióse nel primer actor en conseguir un Óscar al meyor actor protagonista pola película "The Last Command" (1928). Demientres la Segunda Guerra Mundial, Jannings dedicóse a facer películes y obres de teatru sofitando la ideoloxía nazi, de resultes la so carrera n'Estaos Xuníos terminó. Cuando la guerra terminó, el gobiernu americanu trató de face-y un cambéu na so imaxe, y Jannings convirtióse al catolicismu. Morrió'l 3 de xineru de 1950 en Strobl, Austria.
Jannings casóse cuatro vegades. Nel so primer matrimoniu tuvo un fíu. Les otres tres muyeres fueron : Gussy Holl, Hannah Ralph y Lucie Höflich.
-Premios Óscar
-Festival de Cine de Venecia
Piscis (constelación)
Piscis (los pexes) ye una constelación del zodiacu allugada ente Acuariu pel oeste, y Aries haza'l este.
La so estrella principal ye la estrella alfa "Alrischa", una estrella duble que'l so nome remanez del árabe, col significáu de "reyu, cuerda".
L'astrónomu griegu Eratóstenes (nacíu nel añu 276 e.C..) fala de que'l orixe del simbolismu del pexe ta en Derke, una diosa siria, que yera metá pexe, metá muyer.
Los romanos crearon la idea de la diosa pexe nel mitu de Venus y el so fíu Cupidu (na mitoloxía griega, Afrodita y Eros). Estes dos figures mitolóxiques foren sosprendíes pol monstruu Tifón, pero Venus sabía que podíen fuxir pel [àgua]]. Garró a Cupidu y somorguiose, au dambos tresformáronse en pexes. P'asegurase de que nun se separtaben, xuniéronse con un reyu. Nel cielu vese, a la má y al fíu, xuníos col reyu.
β Psc remanez d'una clase espectral B6Ve y ye de magnitú +4.53m. Ta aprosimadamente a 492 años lluz del Sol.
Zodiacu occidental
El Zodiacu ye un enxeme tradicional de dolce constelaciones al traviés de les que pasa la eclíptica del Sol, o'l traxeutu del Sol nos cielos. Realmente les constelaciones del zodiacu modernu son trelce, sicasí Ophiuchus nun ta incluyida nin nel zodiacu astrolóxicu nin nel tradicional. N'otres culturas, como la china o la védica tamién esiste esti zodiacu pero con nome y representaciones diferentes.
N'astroloxía les constelaciones del zodiacu definen los dolce signos, emplegándose como métodu d'aldovinación y siendo la base pa la confecha d'horóscopos. El signu presente na data de nacencia rellaciónase col nacíu, marcando asina la so conducta y vezos de por vida.
Estos signos foron nomaos pol astrónomu exipcianu Ptoloméu nel sieglu II, emplegando'l sistema astrolóxicu sumeriu. Malque signos y constelaciones tengan el mesmu nome hai una diferencia pergrande; asina los signos son seiciones del cielu del mesmu tamañu y abarcan 30º correspondiendo a una dómina determinada del mes. Si qu'asina les constelaciones son de formes irregulares y unes más grandes qu'otres y amás nun siempres signu y constelación tán na mesma data, como asocede claramente con Ophiuchus que siendo una constelación zodiacal con un periodu dau nel cielu nun tien representación astrolóxica; como se representa na viniente tabla:
Les dates zodiacales "tropicales" (les que tacen el zodiacu emprincipiando pel equinocciu de primavera) empléguense principalmente nes cultures ocidentales. Por embargu, les dates "siderales" (les que tacen el zodiacu emprimando pel alliniamientu'l Sol con una estrella distante d'Aries, primer puntu d'Aries), empléguense nes otres cultures.
Ríu Narcea
El ríu Narcea ye el segundu ríu más importante d'Asturies, tantu no llongo como nel so caudal. Ye un afluente pela so esquierda del ríu Nalón y sigue un trazáu nel sen suroeste-noreste. Nel so cursu baña los conceyos de Cangas del Narcea, Tinéu, Miranda y Pravia.
Los sos afluentes principales son, pela drecha el Naviegu, Ounón, Xenestaza y Pigüeña y pela esquierda el Coto, Arganza, Xera, El Rodical y Nonaya.
Naz nes Fontes del Narcea y desemboca nel ríu Nalón al so pasu pel llugar de Forcinas, Pravia.
Ye ún de los ríos salmoneros más importantes d'Asturies y tien abondos pozos salmoneros reconocíos na pesca'l salmón.
Daykundi
Daykundi (persa: دایکندی) ye una provincia d'Afganistán, cola so capital en Nili. Fíxose provincia'l 28 de marzu de 2004, de la que se separtó de la provincia d'Uruzgan, al tar mui aisllada. Alcuéntrase a 310 km. de Kabul y a 160 km. de Tarin Kot. La población de 7 de los 8 distritos de Daykundi son de etnia hazara. Gizab ye l'unicu distritu nel que la mayoría ye pashtu. Hai de tiempu, hebo lluches ente grupos d'hazares, morriendo unes 70.000 persones. Daykundi ye afamada poles sos almendres, llegando a distribuyise per tou Afganistán
Constelación
Una constelación ye un ensame ente estrelles. El so allugamientu nel cielu nocherniegu ye aparentemente tan cercanu, que les civilizaciones antigües coneutáronles per aciu de llinies imaxinaries, debuxando figures sobro la bóveda celeste. Nel espaciu tridimensional, les estrelles nun tan polo xeneral, físicamente asociaes; davezu alcuéntrense a cientos d'años lluz unes d'otres. Per otru llau, los grupos asociaos son arbitrarios dafechu, darréu que cultures desemeyaes, rellacionaren constelaciones desemeyaes, inclusu usando les mesmes estrelles. 
Dalgunes constelaciones son más antigües qu'otres, yá que foren criaes fai munchos sieglos polos pueblos que moraben nes rexones d'Oriente mediu y el Mediterraneu. Otres, por contra, tuvieren el so orixe en tiempos recientes, cuando los viaxes a otros llugares ficieron al home aportar a llendes nueves y descubrir, por exemplu los mares del sur. (Ha d'esclariase nesti puntu, que los pueblos que vivíen nes rexones australes yá teníen puestu nome a les sos propies constelaciones) 
Por costume, les constelaciones tan separtaes en dos greyos, dependiendo l'hemisferiu nel que tean allugaes: 
A partir de 1928, la Unión Astronómica Internacional (UAI) decidió reagrupar oficialmente la esfera celeste en 88 constelaciones con llendes precises, de mou que tou puntu del cielu toviere dientro de les llendes d'una figura. Enantes de 1928 reconocíense otres constelaciones menores que llueu cayeren nel escaezu. La llista final codificose en 1930.
Nili
Nili ye una ciudá d'Afganistán, capital de la provincia de Daykundi. Ta asitiada a 2022 m d'altitú, cuntando con un helipuertu de grava y una emisora de radio comercial. El clima nel iviernu ye abondo frío, tando les carreteres enllenes de dificultaes.
Farah
Farah (Persa: فراه) ye una provincia d'Afganistán, cola capital del mesmu nome, Farah. Ta asitiada al oeste'l país, cuntando con 48.470 km. La so población ye de 490.277 habitantes (2007). Ciudaes con ciertu calter son: Anar Dara y Shindand.
La provincia ta arrodiada por Herat al norte, al nordeste por Ghor, al sudeste por Helmand, al sur por Nimruz y al oeste por Irán. Ye la cuarta provincia más llarga d'Afganistán.
En Farah numbérase una gran cantidá de castiellos en ruines, nomando como más afamáu'l "Castiellu l'Infiel", que s'alluga al sur de la ciudá de Farah.
Llande
El/la llande (llatín "glans") ye'l frutu del Carbayu ("Quercus robur"). Les llandes de les algueres ("Quercus ilex"), de les qu'esisten llande amarguxu ("Quercus ilex" subsp. "ilex") y llande dulzayu ("Quercus ilex" subsp. "ballota"), acolléchense pa piensu del gochu.
Los Astures y otros pueblos del centru de la Iberia prerromana, sacaben fariña panificable d'elles. Asina lo afitaba Estrabón nos sos escritos sobre los pueblos del norte de la península: 
«"Los montañeses, aliméntense de llandes dos partes al añu, dexándoles ensugar y frañéndoles; llueu máyenles y faen pan con elles pa calteneles munchu tiempu."»
Ellí onde s'aprecia el so consumu, el frutu tómase crudu o turráu. Tamién se faen con elles llicores
"El gochu que va a la llande"
"foi pequenu ya vienu grande" 
"ya’l que foi a la foi" 
"vienu como foi" 
Llandra
La Llandra, o Llande, o tos ferina, (tamién conocida como tos convulsiva) ye una enfermedá infeutocontaxosa aguda, causada por cocubacilos de la especie "Bordetella pertussis". Carauterízase pola inflamación traqueobronquial y accesos típicos de tos violenta, espasmódica con sensación d'afogu, que terminen con un ruíu estridente (tos convulsiva o convulsa). 
La infección contáxase aína demientres la primera etapa, enantes qu'entame la tos intenso. La so complicación pue afeutar al sistema nerviosu y el miocardiu. Magar qu'esta malura pue sofrise a cualesquier edá, los más afeutaos son los neños de menos de cinco años. Espárdese demientres la primavera y el branu. Nos paises desarrollaos la so presencia ye baxa gracies a la vacunación. 
El tiempu que trescurre dende la esposición hasta'l desendolque de los síntomes (periodu d'incubación) estímase ente tres y quince díes. Na etapa d'aniciu (etapa catarral) parez una filapriega o resfriáu común. Preséntase con espirríos, enroxecimientu de los güeyos y calentura xeneral sonce. Apaez una tos breve, seco ya enritante que persiste. La primera estaya, dura polo xeneral dos selmanes, enantes qu'espoxiguen los síntomes secundarios de tos más grave.
L'apaición de la tos carauterística, señala l'entamu de la segunda etapa. Les crisis asocédense a intervalos regulares, repitiéndose a vegaes de sópitu, y otres con intervalos de delles hores. Polo xeneral, produzse un arrebexu darréu de la crisis.
Narcea
El términu Narcea pue referise a:
Xedré
Xedré ye un llugar y una parroquia del conceyu de Cangas del Narcea, Asturies.
Piedrafita (Xedré)
Piedrafita ye un pueblu la parroquia de Xedré nel conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Tien una población de 29 habitantes (INE 2009) y el so nucleu confórmenlu 12 cases habitaes. 
Dista de Xedré 2 km per una pista-carretera que lu comunica tamién col pueblu Xalón a 1,5 km.
Tien una capillina nel camín a Xalón dedicada a San Cristóbalu y San Pantaleón. Celebren la so fiesta'l 27 de xunetu.
Xalón
Xalón ye un pueblu la parroquia de Xedré, nel conceyu de Cangas del Narcea, Asturies con una población d'unos 30 habitantes. Queda de Xedré a 3,5 Km. y accedese dende Xedré per una pista estrada en bones condiciones y que, pasando per Piedrafita y la so capilla, algamamos el llugar de Xalón.
Xalón ta a los pies del monte Cogoḷḷu o Pena'l Xiplu y per una caleya de tierra, pela veriquina d'esti monte y tres una hora de caminata algámase la braña'l pueblu, un conxuntu de "cabanas" al pie La Penona. Cerca alcuéntrase la Veiga'l Palu, llugar nel que s'axuntaben n'aquelarre les bruxes y bruxos d'Asturies.
Tien una capiellina na salida'l pueblu camín de Vidal ya Riotornu. La so patrona ye la Virxe las Nieves a festéxenla el 5 d'agostu.
Glayíu
Glayíu ye un portal d'Internet de contrainformación asturianu y principalmente en llingua asturiana que s'autodefín como una ferramienta llibre (autoxestionada, autofinanciada y asamblearia) a disposición de los coleutivos y persones. Un mou de facer llegar les voces más allá de les llendes sociales al traviés de les nueves técniques de comunicación, sofitaes na tecnoloxía d'internet.
Esti portal naz el 5 d'abril del añu 2005 y anguaño sigue n'activu.
Appserv
Appservnetwork ye una ferramienta de trabayu pa Windows que nos sofita la instalación de Apache, MySQL, PHP y PHPMyAdmin (interfaz gráfica p'alministrar MySQL) n'una sola ferramienta d'usu conxuntu.
Ye de lo mas afayadizo pal entamu na programación en llinguax PHP de programación web. Namás que con un executable, instálase n'unos pocos pasos al nuesu equipu pa darréu entamar a testear CMS (Content Management System) o xestores de conteníu pa web enantes d'entamar con una esplotación na Interrede.
Iglú
Un iglú (Inuktitut "iglu" / ᐃᒡᓗ, "casa", plural: "igluit") o "casa de ñeve", ye un abellugu construyíu con bloques de ñeve, que xeneralmente tien forma de cúpula. Los iglúes asóciense davezu colos esquimales, que los usen d'abeyu temporal pa los cazadores demientres l'iviernu.
La ñeve que s'usa pa facer un iglú tien de ser abondo compauta, pa poder tayala y allugala de mena afayaíza. La meyor ye la fallusca que s'alcuentra nuna ceya, darréu que val pa compautala yá entellazar los cristales de xelu. La poza que queda na ñeve, (dempués de sacar los bloques) usase pa la metá inferior del refuxu. El mou de construyilu ye cenciellu, darréu que nun fai falta una cadarma provisional d'afitamientu: cada bloque sofítase nel anterior hasta zarrar tol espaciu.
A vegaes, constrúyese un pequeñu túnel a móu de portalada na entrada, p'amenorgar el vientu y la pérdida de calor, cuando s'abre la puerta. Gracies a les escelentes propiedaes aisllantes de la ñeve, l'interior d'un iglú ye sosprendentemente alcontradizu. Los esquimales que s'alluguen ente Groenlandia y la Islla de Baffin tapecen l'interior del so refuxu con pelleyos d'animales, lo que contribúi a que xuba la temperatura hasta 10 ó 20 graos.
Negru (dixebra)
El términu Negru, pue facer referencia a:
Fueu
Denómase fueu al procesu d'oxidación violento d'una materia combustible, con desprendimientu de llapes, calor y gases. Ye un procesu exotérmicu.
Según la teoría del "Tetraedru del fueu", necesítense cuatro elementos pa qu'un fueu tenga continuidá:
La xunión d'estos cuatro fautores da llugar a la combustión. El fueu ye la "manifestación visual" de la combustión.
Cada combustible tien una Temperatura d'inición (tamién nomáu Puntu d'Inición) distinta, a la que ye necesario aportar pa inflamalu. Na mayoría de los casos, una vegada qu'entama la reaición d'oxidación, la calor desprendía nel procesu sirve pa caltenelu.
Cada combustible llibera al amburase, una cierta cantidá d'enerxía en forma de calor, igual a la enerxía que caltenía xuníos los átomos nes molécules del combustible, menos la emplegada na formación de los nuevos compuestos (gases resultantes de la combustión o gases amburaos). La cantidá d'enerxía que produz cada combustible, esprésase pol so poder caloríficu.
Los gases y vapores producíos pola oxidación (principalmente xau d'agua y dióxidu de carbonu), a alta temperatura pola calor desprendía pola reacción química, emiten les llapes (gases incandescentes) qu'al empar emiten lluz visible ya invisible (lluz infrabermeyo), y calor.
La composición de los gases desprendíos, asina como la so temperatura, determinen el color de la llapa. Asina, son roxes, anaraxaes o marielles nel casu del papel y la maera; o azules nel casu de munchos gases d'hidrocarburos, como los usaos domésticamente, pero pueden ser d'otros colores cuando amburen otros elementos. 
El fueu maravielló a la humanidá per sieglos. Seique, el ser humanu pescanció la so superioridá cuando foi quien a dominalu. Los primeros usos foron la calor y la defensa énte les alimañes, pero entá dió prebes de que yera daqué más. Namái el decatase de que la cota d'un palu, col que tizaben les borrayes d'una fogacha, diba carbonizándose ya endureciéndose faciendo d'él un arma de caza más eficaz, foi l'entamu de la so aplicación como xenerador de téuniques.
Al so alrodiu, y gracies a la so calor, vivieren miles de xeneraciones. L'home deprendió a usar la fuercia destructiva del fueu en so favor, pa estraer la enerxía de los materiales que-y ufría la natura o moldealos a caprichu. Si bien la mano ye la erbía principal del home, el fueu tien parte na responsabilidá de la construcción de la cultura d'anguaño. Tamién hai de solliñar la so utilización a lo llargo de la hestoria con fines bélicos y destructivos.
Pa qu'esista fueu tien d'esistir oxíxenu, y esti elementu non siempre tuvo presente na nuesa atmósfera, polo que'l fueu ye postreru a la Tierra. Escontra a lo que paez, el sol nun tien fueu, sinon plasma incandescente.
El fueu ye postreru a la presencia d'oxíxenu na atmósfera terrestre, y ésti ye al empar productu de la proliferación de vexetales fotosintéticos, que per duana d'esta función (fotosíntesis) enllenaron l'atmósfera d'oxíxenu.
Wiesbaden
Wiesbaden ye una ciudá n'Alemaña y capital del estáu llibre de Hesse. Cunta con 275.600 habitantes.
En Wiesbaden tán las centrales "R+V Versicherung" (seguros), "Linde AG" (gas) y "Dyckerhoff" (cemento).
Espectru visible
El espectru visible ye la faza del espectru electromagnéticu que ye visible pal güeyu humanu. La radiación electromagnética nesti rangu de llonxitúes d'onda denómase lluz visible o cenciellamente lluz. Ye lo que fai la lluz al trespasar un prisma, au se dixebra en desemeyaos colores. Nun hai llendes esautes nel espectru visible; el güeyu humanu respuende a llonxitúes d'onda dende 400 a 700 nm, magar que dalgunes persones son quien a columbrar llonxitúes d'onda dende 380 a 780 nm.
Espectru electromagnéticu
Denómase espectru electromagnéticu al conxuntu d'ondes electromagnétiques o, más concretamente, a la radiación electromagnética qu'emite (espectru d'emisión) o absuerbe (espectru d'absorción) una sustancia. Tala radiación sirve pa identificar la sustancia de miente asemeyada a una buelga dactilar. Los espectros pueden adicase y estudiase per aciu d'espectroscopios que, arriendes de permitir allupar l'espectru, dexen facer midides sobro ésti, como la llonxitú d'onda o la frecuencia de la radiación.
Van dende les de menor llonxitú d'onda, como son los rayos cósmicos, los rayos gamma y los rayos X, pasando pela lluz ultraviola, la lluz visible y los rayos infrabermeyos, hasta les ondes electromagnétiques de mayor llonxitú d'onda, como son les ondes de radio. En cualesquier casu, cada una de les categoríes son d'ondes de variación de campu electromagnéticu. 
El cuadru siguiente amuesa l'espectru electromagnéticu, coles sos llonxitúes d'onda, frecuencies y enerxíes de fotón:
Buelga dactilar
Una buelga dactilar o buelga dixital, ye la impresión visible o moldiada que produz el contautu de les crestes papilares d'un deu. Depende de les condiciones nes que se faiga el dactilograma (aplicando o non sustancies de color distintes al soporte nel que sofita), y de les carauterístiques del soporte (materies plástiques o llandies). Sicasí, ye una carauterística individual que s'utiliza como mediu d'identificación de les persones. La ciencia qu'estudia les buelgues dactilares nómase dactiloscopia y dientro d'ella hai dos grandes estayes cola so propia clasificación de buelgues. En Sudamérica y parte d'Europa, síguese la clasificación de Juan Vucetich, metantu que nos Estaos Xuníos y Gran Bretaña, la de Henry. El sistema d'identificación dactilar n'España foi criáu pol Dr. Federico Olóriz Aguilera.
Cuyar
Una cuyar, ye un utensiliu de mesa común asemeyáu na forma a una espátula, y que se da un aldéu a la mano humana, nel sen de que tien un mangu, y una tiesta ancha y cóncava que s'asemeya a la embueza de la mano, cola que se puen coyer líquidos.
La cuyar úsase, polo xeneral pa líquidos sirvíos nel platu, como por exemplu, la sopa. Tán feches davezu de metal, pero tamién les hai de madera, porzolana (n'Asia) y plásticu ente otros materiales.
Según seya l'usu pal que tea diseñada, tien dellos tamaños variaos.
Tiénense afayaes cuyares feches de madera o de güesu en xacimientos que daten del Paleolíticu. 
Na Roma antigua hebo dos menes de cuyar, la mayor "ligula" y la menor nomada "coclea". Esta última, tenía un mangu en forma d'aguya que sirvía tamién pa pinchar trozos de comida o abrir moluscos, etc. Poro, facía les veces del nuesu tenedor. El so orixe foi la utilización de la cónxara, la "cóclea", con un mangu, davezu de metal precioso.
Hasta'l sieglu XIX la cuyar yera, -sacantes el cuchiellu o la navaya- l'únicu utensiliu usáu nes comides. El principal material usáu na so fabricación yera la madera.
Llueu entamóse la fabricación industrial de fierro o aceru, recubiertu d'estañu y pa la xente más adinerao, de plata. Pa los alimentos ricos n'azufre como los güevos o'l pescáu, fáense cuyares doraes, de cuernu o otros materiales que nun reaicionen con esti ingrediente alteriando'l so tastu.
Farah (capital)
Farah (persa: فراه) ye una ciudá d'Afganistán y capital de la provincia del mesmu nome, Farah. Asitiada a 650 m d'altor, ta allugada a orielles del ríu homónimu y tenía, en 2007, una población de 45.930 habitantes. 
Shindand
Shindand ye una ciudá d'Afganistán, que pertenez a la provincia de Farah. Cunta con 33.144 habitantes (2007).
Anar Dara
Anar Dara ye una ciudá d'Afganistán, que pertenez a la provincia de Farah. Cunta con 10.434 habitantes (2007). Ta asitiada a 801 m d'altor. La so población compónse d'un 70% de tayikos y ta amenorgada la etnia pashtu.
Mazana
La mazana, del xéneru "Malus" y la familia Rosaceae, ye una de les frutes más cultivaes del mundu. La mayoría de les mazanes remanecen de la especie de "Malus domestica" (Pumar o híbridu d'ella). La mazana fermentao úsase pa facer bebides alcohóliques como la sidra asturiana o el Calvados, en Francia.
La mazana foi una fonte alimenticia abondo importante nos climas fríos, y dablemente, ye l'árbol cultivau más antigu. Ye la especie frutal (sacante los cítricos) que se caltién per más tiempu, faciendo durable bona parte del so valor nutritivu. Les mazanes d'iviernu, recoyíes no cabero la seronda y curiaes en cámares (canigú) o almacenes per encima del puntu de conxelamientu, foren alimentu primordial per dómines n'Asia, Europa y nos Estaos Xuníos (dende 1800).
Hai más de 7.500 especies de mazanes. Les diferentes especies alcuéntrense en climas templaos y subtropicales, darréu que les pumaraes nun florien nes estayes tropicales, yá que necesiten dalgunes xelaes.
La siguiente ye una llista de les especies cultivables más comunes y ónde se cultiven, xunto col añu y llugar d'orixe:
Yá n'Asturies, la mazana algama tala tradición y puxu, que la bayura de tribes diferenciaes ente elles ye descomanada, y reciben dellos nomes na cultura popular, según seya'l so aspeutu o tastu, asina tenemos toes estes:
La mazana ye rica en pectina, zucres y vitamina C. Tamién tien propiedaes medicinales, darréu qu'al ser suavemente laxante ayuda nos desarreglos intestinales.
Pa facer la sidra acoyío pola Denominación d’Orixe “Sidra d’Asturies”, hai qu’usar namás mazana de sidra de les races comprendíes dientro d’estos bloques tecnolóxicos (pola acidez y la concentración de compuestos felónicos)
Hai que destacar qu’hai variedaes de mesa que nun s’almiten na Denominación d’Orixe y, polo tanto, tán prohibíes.
Otres carauterístiques que s’estremes ente estes races son, amás del grupu tecnolóxicu, la medría, el tiempu cuando floria, la producción, la sensibilidá a fungos y el tiempu cuando madurez. 
(Fonte: “Descripción de las variedades de manzana de la D.O.P. Sidra de Asturias”. SERIDA. Autores: Y. Dapena; M. Dolores Blázquez):
Pumar
El términu pumar pue facer referencia a:
(España).
Sorghum
El sorgu (Sorghum spp.) ye un xéneru d'unes 20 especies de gramínees orixinaries de les rexones tropicales y sotropicales d'África oriental. Cultívense na so zona d'orixe, Europa, América y Asia como cereal pa consumu humanu, animal, na producción de forraxes, y pa la ellaboración de bebíes alcohóliques. El so aguante énte la seca y la calor fai d'élli un cultivu importante nes rexones ensuches, y ye ún de los cultivos alimentarios más importantes del mundu.
El sorgu tiene un hábitu y una fisioloxía vexetal (metabolismu de les "C-4") asemeyáu al del maíz ("Zea mais"), magar que con un sistema radicular más estensu y ramificáu, de carauterístiques freboses y hasta 1,2 m de fondura. El tallu ye cilíndricu, de 1 a 3 m d'altura, con una inflorescencia terminal en forma d'espiga ensamada por flores bisexuales. El granu ye una cariópside d'alrodiu de 4 mm de diámetru.
Estímase que la domesticación de la principal especie d'usu alimentariu de sorgu, "Sorghum bicolor", prodúxose alrodiu del sieglu I e.C.. na zona d'Etiopía. Les especies silvestres utilizábense yá pa alimentación dende facía milenios, tanto n'África como na rexón índica.
El nome xenéricu "Sorghum" caltiénse como oficial (Moench, 1794). "Sorgum L". nun ye válidu
Bebida alcohólico
Les bebíes alcohóliques son bebíes que caltienen etanol (conocíu popularmente como alcohol) y de fórmula químico H3C-CH2OH, na que C representa al átomu de carbono, H, el d'hidróxeno, O al osíxeno, los númberos la cantidá d'átomos implicaos y "-" l'enllaz covalente ente los átomos, nesti casu, de carbono. La dependencia a les bebíes alcohóliques denómase Alcoholismu. 
Según seya la ellaboración, pue diferenciase ente bebíes producíes por fermentancia alcohólico (vinos, cervezes, hidromiel, sake) nes que'l conteníu n'alcohol nun pasa de 18-20 graos, y les producíes por destilancia, xeneralmente a partir de productos yá formentaos (licores, aguardientes, etc.)
Llista de bebíes alcohóliques
Ferviatu
Un ferviatu, ye una bebida obtenida de les fueyes seques, partes de les flores o de los frutos de delles yerbes arumátiques, a les que se-yos mesta, o se-yos mete n'agua calecío, pero ensin llegar a ferver. 
Si l'agua fierve, considérase cocción, fervinchu o ferviellu y suelen ser tamién de calter melecinable. Un fervinchu abondo conocíu, ye'l fechu con vinu o lleche caliente con azucre requemao, miel y untu que se toma pa sanar el catarru.
El café entró na nuesa hestoria al traviés del mundu árabe. Parez demostrao que les tribus nómades d'Etiopía y Arabia, (au el "cafetu" xorrez montés), yá lu consumíen, magar que nun lo tomaben bebíu, sinon que mayábenlu y mecíenlu con grasa, faciendo unes boles que comíen nos viaxes.
Los ferviatos más comunes son: Café, Mate (70 a 80 °C), Té y Mazaniella, Tila.
En física, denómase asina a l'aición d'estrayer d'un productu, mestura o solución (tanto como al productu estrayíu) les partes solubles n'agua a una temperatura mayor a l'ambiente, y menor a la de fervor.
Un ferviatu ye una disolución cuyu oxetivu clínicu próximu consiste en ser inyectáu en dalgún compartimenuo corporal, ceneralmente el torrente circulatoriu venosu, en cuyu casu denómase ferviatu intravenosu (IV) o endovenosu (EV). Pero, nel casu de que'l compartimentu fore la lluz del tubu dixestivu y esi ferviatu fore introducíu pola boca, talu ferviatu débase denomar ferviatu oral, por exemplu, un ferviatu de té.
Ordinariamente los ferviatos son disoluciones acuoses de dalgún sollutu, ello ye, el resultáu de dilir un solutu n'agua pero ensin qu'ésto contenga solutu sobrenadando, depositáu nel fondu del recipiente o flotando en dalgún puntu de la masa de disolvente. El solutu sedrá siempres la sustancia que va ser disuelta nel diluyente. Son posibles disoluciones con disolventes distintos al agua, por exemplu, alcohol o dalgún llíquidu oleosu y el solutu pue ser materia sólida como, por exemplu, sal común, gaseosu como, por exemplu, anhídridu carbónico inyectao a presión o una sustancia llíquida como, por exemplu, ácidu acético.
Salmoria
Salmoria ye una disolución n'agua altamente concentrao de sal común.
Esisten salmories naturales en dalgunos mares tales como'l Mar Muertu nel que'l so conteníu en sal puede aportar a ser 10 vegaes superior al agua de mar normal. Otru exemplu ilustrativu ye'l Gran Llagu Saláu en Utah.
Por estensión, tamién se noma salmoria d'una sal (distinta de la común, NaCl) a una esllición altamente concentrao d'ésta. Son exemplos d'ello la salmoria de cloruru de calciu y la de dicromatu sódicu.
Ñeve
La ñeve, o "nieve" ye una precipitación formada por agua qu'acostuma a producise n'iviernu en llugares con cierta altitú (raramente a nivel del mar).
Ye un fenómenu meteorolóxicu consistente na precipitación de pequeños cristales de xelu. Los cristales adouten formes xeométriques frautales y agrúpense en falampos. Yá que tá ensamada por pequeñes partícules crespes, ye un material granular. Normalmente tien una cadarma abierta y suave, esceutu cuando tá comprimida pola presión esterna.
La ñeve fórmase davezu, cuando'l xau d'agua esperimenta una alta deposición na atmósfera a una temperatura menor de 0º C. y postreramente cai na tierra. La ñeve tamién se puede fabricar usando "cañones", ye lo que se denoma "ñeve artificial".
Nos pueblos nórdicos, faen usu de barayones, mena de "raquetes" pa caminar pela ñeve.
Les nevaes inesperaes a vegaes deterioren les infraestructures ya torguen los servicios, inclusu nes rexones nes que tan avezaos a elles. El tráficu pue empantabellase, quedando los vehículos allancaos, o producise accidentes graves pola mor del llaz nes carreteres (capa de xelu). Nes zones de monte, la ñeve suel argayar y les carreteres puen quedar tapecíes per aciu de los ábanos. Les infraestructures básiques como eleutricidá, teléfonu y gas natural tamién puen vese afeutaes. Cuando l'acumulación de ñeve ye descomanada, a vegaes tarda abondo en fundise, faciéndose d'esti mou les cembes o "neveros".
Onda Peñes
Onda Peñes ye una emisora de radio asturiana con sede en Lluanco (Gozón) qu'emite nel 107.7 FM y tamién al traviés d'Internet.
Los entamos fueron Radio Gozón, antigua denomación de la emisora, tán nel añu 1982, pero nun ye hasta l'añu 1985 cuando entamen d'una forma regular, práuticamente ensin interrupciones, les emisiones d'Onda Peñes.
Xarazu
El Xarazu, ye una mena de precipitación que consiste en partícules irregulares de xelu. El xarazu produzse en tormentes intenses nes qu'hai gotes d'agua "sobreenfriaes", ye dicir, entá líquides pero a temperatures per baxo del so puntu de conxelamientu (0º C). Esti fechu dase tanto en branu como n'iviernu, magar que'l fenómenu asocede nos díes de calorza.
L'agua frío necesita d'un niciu sólidu pa entamar el procesu de cristalización. Cuando estes gotes d'agua choquen con otres partícules xelaes o granos de polvu, cristalizen aína ya ensin dificultá. Nes torbonaes más intenses, pue producise precipitación xelada en forma de xarazu enforma grande, cuando ésti se forma nel senu de corrientes ascendentes fuertes. Nesti casu, la pella de xarazu pue caltenese más tiempu na atmósfera, teniendo mayor capacidá de xorrecimientu. Cuando dexa d'haber puxu hacia arriba, o el xarazu yá algama un tamañu consideráu, l'aire nun sofita'l pesu y el xarazu cái.
Símbolos meteorolóxicos:
Les boles o pelles de xarazu son davezu pequeñes, namái dalgunos milímetros de diámetru. Sicasí, de xemes en cuando orixínense pelles muncho mayores, de varios centímetros darréu que na circulación ciclónica de la tormenta, les pequeñes boles ascienden y descienden varies vegaes formándose delles capes de xelu, unes sobro otres. 
La pella de xarazu más pesao rexistrada cayó en Bangladex, en 1986, y pesaba 1 quilogramu. La pella de xarazu más grande que rexistrao cayó n'Aurora, Nebraska el 22 de xunu del 2003 y tenía un radiu de 17,8 cm.
Prisma
Un prisma puede ser:
Onda electromagnética
Una onda electromagnética ye la forma de propagación de la radiación electromagnética a traviés del espaciu, y los sos aspeutos teóricos tán rellacionados cola solución en forma d'onda qu'almiten les ecuaciones de Maxwell.
Un campu llétricu que varía nel tiempu, producirá una corriente de desplazamientu que, según la llei d'Ampère-Maxwell, será fonte d'un campu magnéticu. Al empar, ésti últimu, al ser variante, producirá un campu llétricu, d'acordies a la Llei de Faraday. D'esta miente, dambos campos sofítense ún al otru. ESti procesu de propagación foi teorizáu por James Clerk Maxwell en 1865, y en 1885 Heinrich Rudolf Hertz deteutó esperimentalmente les ondes electromagnétiques.
Nún mediu isotrópicu, homoxéneu y costante; simbolizando la conductividá con σ, el campu llétricu con formula_1 y el magnéticu con formula_2:
Les ecuaciones anteriores describen una onda con fautores d'atenuación dependientes de σ que se propaga a una velocidá formula_5. Cuando la onda se propaga nel vacíu σ = 0 y l'ecuación se reduz a la ecuación d'ondes común:
Faryab
Faryab (Persa: فارياب) ye una provincia d'Afganistán, tando la so capital en Maymana.Ta asitiada nel norte'l país, con una superficie de 20.292 km. Cunta con 931.977 habitantes (2007). Otres ciudaes con cierto altor son: Andkhoy y Dawlat Abad.
Maymana
Maymana (Persa: ميمنه) ye una ciudá d'Afganistán, allugada na provincia de Faryab, de la que ye capital. Asítiase nel norte'l país, averada a la frontera d'Uzbequistán, y a unos 400 km al noroeste de la capital afganistana Kabul. Cunta con 82.802 habitantes (2007). Ta a un altor de 877 m.
Andkhoy
Andkhoy ye una ciudá nel norte d'Afganistán, na provincia Faryab. Ta asitiada a 316 m. d'altor. Cunta con 30.605 habitantes (2007).
Chinu gang
El chinu gang ("赣语") ye una llingua de la familia d'idiomes sinotibetanos, con más de 31 millones de falantes.
Aceite
La pallabra aceite (del árabe: ""az-zait"", ye'l "zusmiu de l'aceituna", y esti del araméu: ""zayta"") ye un términu xenéricu pa denomar numberosos líquidos grasos d'oríxenes diversos que nun se dilíen n'agua y que tienen menos densidá qu'esta. Ye sinónimu d"'oleu", del llatín ""oleum"", pero esti términu emplégase namái pa los ritos relixosos, de la Ilesia Católica y nel arte de la pintura, (entemez de sustancies colorantes).
Hai dellos aceites animales como los de xibarte, de foca ("Phoca vitulina") o de fégadu d'abadexu ("Gadus morhua"), que consumíense antiguamente. Anguaño namái usense aceites vexetales, sacaos de semientes, frutes o raiceres. 
Polo xeneral los aceites vexetales aporten ácidos grasos insaturaos y son ricos en vitamina E. El so valor enerxéticu ye de 900 kcal cada 100 g.
L'aceite más antiguu probablemente seya'l d'axonxolí. Sábese que lu usaben los exipcianos. Los griegos usaron aceite d'aceituna, y n'Atenes la olivar yera considerada un árbol sagráu y foi símbolu de la vida de la ciudá. Na antigüedá l'aceite sirvía pa l'alimentación, pal allumáu y pa usos relixosos.
Los aceites combustibles son una variedá d'entemezos líquidos de color amarelláu al pardu, provenientes del petroleu crudu, o de sustancies vexetales (biodiesel/biocombustibles). Delles sustancies químiques que s'afayen nellos pueden vaporiase fácilmente, en tanto qu'otres pueden dilise más fácilmente n'agua.
Fruta
La fruta o les frutes son alimentos vexetales que remanecen del frutu de determinaes plantes, ya seyan yerbes como la melonera, o árboles como l'albaricoqueru. Les frutes tienen un tastu y arume carauterísticos y presenten unes propiedaes nutritives y una composición químico que les desemeya d'otros alimentos.
Les principales frutes son: 
aguacate, albaricoque, arándanu, baya, brixel, brusela, chirimoya, coco, dátil, fresa, granada, granadilla, grosella, guayaba, guinda, figu, figu chumbu, lima, llimón, mandarina, mango, mazana, maracuyá, marmiellu, melón, miruéndanu, mora, naranxa, niésperu, nisu, papaya, pera, piescu, piña, plátanu, pomelu, prunu, quivi, sandía, uva, y zreza. 
Cada fruta tien delles variedaes, como por exemplu la mazana que puede ser de munchos tipos (Golden, Camuesa, Calaverina, Reineta, Marialuisa), asina como les peres (Llimonera, d'agua, cambona, Ercolina), les naranxes (Navel, Navel Late, Navelina) o les mandarines (Satsuma y Clementines).
Prunus persica
Prunus persica, árbol de la familia "Rosaceae", xéneru "Prunus". El so nome ye Piescal o Pescal y el so frutu ye'l piescu.
Prunus domestica
La nisal o cirolal ye un árbol pequeñu qu'algama los 6 metros d'altura, ensin espines. Tien fueyes pequeñes, ovalaes, dentaes y con llargos peciolos. Les flores son pedunculaes y blanques apaeciendo enantes que les fueyes. El frutu ye una drupa que varía de tamañu y color, magar que davezu ye moráu. El nome del so frutu ye'l nisu.
Andrín
El términu Andrín pue referise a:
Prunus spinosa
El cáparu, la prunal o la andrinal ye un arbustu caducifoliu, mui enmarañau ya espinosu que pue algamar hasta 4 metros d'altura. Delles vegaes trafúlcase pol so aspeutu cola Nisal montés ("Prunus insititia").
Suel alcontrase ensamando grandes espesures, gracies a la so cenciella reproducción per aciu de retueyos que bilten de les sos raiceres. Tien rames diverxentes, pardu-escures, más o menos peludes na xuventú y con espines; el tayu vieyu, per contra, tien la carpeza o corteya abuxáo.
Les sos rames espinoses sofiten fueyes pequeñes ya ovales, y peciolaes d'implantación alterno.
Les flores son blanques y pentámeres. La so apertura tien llugar enantes de l'apaecimientu de les primeres fueyes. Demientres l'iviernu, cáen-y les fueyes y na primavera, enantes que bilte el nueu follaxe, apaecen les flores.
El prunu o andrín (arañones nel País Vascu, Aragón y Navarra) son el frutu d'un arbustu, el prunal, mui común nos montes españoles. Del tamañu d'una canica, (el diámetru típicu, cuando'l frutu tá mauru, ye d'unos 10 a 14 milímetros de diámetru) y de mena ovalao. El color pue ser azuláu, violaceu o negruzu. Pelleyu aterciopeláu y tastu agridulce. Ye un frutu abondo apreciáu pa la ellaboración del pacharán
Ribes rubrum
La brusela brusel, o brixel ("Ribes rubrum"), ye'l frutu d'una planta, el bruselar o brixelar, miembru del xéneru "Ribes"; familia Grossulariaceae. Ye orixinaria de parte d'Europa Occidental (Francia, Bélxica, Países Baxos, Alemaña, y norte d'Italia). La planta ye un arbustu caducifoliu que suel algamar ente 1 y 1,5 m d'altura, llegando ocasionalmente a los 2 m, con fueyes de 5 lóbulos distribuyíes n'espiral nes rames. Les flores son d'un discretu color ente verde y mariellu, organizaes en recimos pendulosos de 4 a 8 cm, y mauren produciendo unes bayes comestibles de color roxu tresllúcidu d'ente 8 y 12 mm de diámetru, con 3 a 10 bayes en cada recimu. 
La brusela roxa, ye llixeramente más ácida que la so pariente la brusela prieta, y cultívase principalmente pa facer mermelaes y platos cocinaos, en llugar de consumise fresco. N'Escandinavia emplégase na ellaboración de sopes y postres de branu, y n'Alemaña y nos Países Baxos úsenla como rellenu de les tartes.
El brusel contién en cantidaes medies fibres, magnesiu, calciu, potasiu, fierro, vitamina C y bétacarotenos), pero la so propiedá principal ye que ta saturada de flavonoides (65 mg nos 100 g), beneficiosos pa la renovación de la piel.
Arbutus unedo
L'albornial o alborniu o (tamién "albedru", "madrueñu", "érbidu", "yérbadu", "borrachinal" o "arbederu") ye un árbol d'hasta quince metros d'alto, magar que rara vegada algama esi altor. Perennifoliu. El tueru ye arroxáu y regalláu, cola cota o groma espesa y arredondiada. Les fueyes tienen un peciolu curtiu, y son grandes, verdes, daqué más xares al aviesu, lanceolaes, d'ente 5 y 10 cm de llargo y 5 cm d'ancho, col cantu aserráu, llises, brillantes y ensin pelos. 
El so frutu, l'abruéganu o borrachín, ye d'unos 4 cm de diámetru ente mariellu y coloráu intenso, dependiendo de la maduración del mesmu; la so superficie ta ensamada por graninos minúsculos aplanaos. Les semientes tán allugaes sobro'l centru del frutu, y son pequeñes y de color prieto. 
D'ellos sácase'l famosu ""licor de madroño"" madrilano.
Viquingu
Viquingu ye'l nome dau a los miembros d'un grupu étnicu, orixinariu d'Escandinavia. Foren un pueblu d'orixe xermánicu que s'asitió na península Escandinava alrodiu del añu 2000 e.C..
Los sos ataques y la so aparición n'Europa entamaron col saquéu del monesteriu de Lindisfarne (793) nel norte de Gran Bretaña, al que siguieron ataques a otros cenobios. Los añales y cróniques de los dos sieglos siguientes tan llaraos d'hestories terribles. En catermes más o menos numberoses, los viquingos atrometieron colos sos barcos les costes europees, remontaron los ríos de Francia, Alemaña y Rusia, conquistaron a los pueblos eslavos de l'antigua Rusia, apoderáronse d'Irlanda ya Inglaterra y afararon el Mediterraneu.
El so abicañu xabaz, amedranaba a les antigües comuñes que, magar que taben avezaes a la guerra, nun teníen forma d'albidrar cuándo diba tener llugar la prósima amarraza. Estos ataques influyeron de forma indireuta na criación d'un periodu d'inestabilidá que favoreció la descentralización política del feudalismu
Demientres los sieglos siguientes, los viquingos foren un pueblu clave na hestoria europea: nes Islles Britániques gobernaron demientres munchos años hasta que les conquistaren los normandos descendientes de los viquingos. En Rusia contribuyeren a la formación del estáu rusu. En Francia, la llucha escontra los viquingos yera un tema d'estáu, y recibieren como "regalu" la rexón de Normandía. N'Italia fundóse'l reinu normandu de Sicilia llegando tamién a intervenir nel Califatu de Córdoba y nel Imperiu Bizantín
La Dómina Viquinga dase por finalizada col últimu requexu hostil que representaba'l rei Harald III "el despiadáu", que morrió na batalla de Stamford Bridge, nel añu 1066 cuando intentaba conquistar Inglaterra.
L'orixe de la pallabra ye discutíu. Dalgunos afiten que remanez de la pallabra "Wik" ""homes del norte"" o ""homes del mar"", y que postreramente camudó a "Vik". Dalgunos eruditos suxeren que la pallabra remanez del saxón "wic", campamentu militar. 
Otros suxeren que l'orixe ta na fras "Vik in", ""badea dientro"" faciendo referencia a los desembarcos. Otra desplicación pue tar na rexón xeográfica de Vik, Noruega; otros falen de "vig" (una batalla, magar que nun ye dable por motivos fonolóxicos), o de "vijka", col significáu de mover o esviase, faciendo d'un viquingu "el que da un rodéu o s'esvía". 
Nes fontes escrites escandinaves, nomábase "viking" a los viaxes qu'organizaben pa saquear rexones vecines de mou estacional. Al que participaba nel saquéu nomábase-y "vikingr".
Sicasí, esti nome foi poco usáu fuera d'Escandinavia. Son frecuentes los nomes "varegos" (del mar Varego o mar Bálticu) y "Nordmanni" (normandos), lliteralmente ""homes del norte"", d'orixe francu. Metantu los cronistes alemanes descríbenlos como "Ascomanni" ("homes del fresnu", una desplicación con poco sofitu, darréu que se camienta que vien de los sos barcos, que taben fechos con fresnu; magar que la mayoría yeren de carbayu). Les fontes musulmanes españoles falen d'ellos como "al-Madjus" ("bruxos paganos"); les fontes eslaves, como "Rus" (del nome finés pa Suecia "Rotsi") y les Bizantines, como "Rhos" (del axetivu griegu pa roxu, pol so aspeutu).
Estos nomes usábense indistintamente pa toles naciones escandinaves, foren noruegos, suecos o daneses. Por exemplu, Adam de Bremen, nun escritu alrodiu del añu 1075 refierse a "los daneses y los suecos y otres xentes aculló de Dinamarca (noruegos) nomaos Escandinavos". Poro, cuando les cróniques faen referencia repetidamente a Dene o Dani, nun hai de pescanciar que los viquingos veníen de Dinamarca. Namái los irlandeses que los nomaben "Lochlannach" (xente del norte) o "Gaill" (foriatos o estranxeros), intentaron desurdir ente noruegos ("Finn-gaill", foriatos blancos) y daneses ("Dubh-gaill, foriatos "escuros").
Pertenecíen étnicamente a la familia de los pueblos xermanos y la so llingua y cultura yeren xermániques, como les de tolos pueblos escandinavos. Esta comuña llingüística y cultural de tol área escandinava, ha de tenese en cuenta a la hora d'afondar nel conocimientu del espíritu que teníen estos pueblos. 
Neto que los griegos, habitaben una xeografía mui dixebrada que -xunto al clima y los animales carnívoros-, facíen enforma abegosa la comunicación per tierra, lo que-yos angariyó a navegar. El mar diba ser el so principal mediu de comunicación.
Puen reconocese tres tribes de viquingos:
Los contautos ente los países nórdicos y el restu d'Europa yeren bien antiguos. Los alcuentros arqueolóxicos amuesen que'l comerciu y la influyencia daten de varios milenios e.C.. Sicasí, los países escandinavos yeren namái un requexu remotu y ensin importancia política y económica pal restu d'Europa.
Los sos arrebexos y la so aparición n'Europa, entamaron col saquéu del monesteriu de Lindisfarne (793). Los cenobios, atesoraben munches posesiones, y foren l'oxetivu de los embates que vendríen dempués. En 794, saqueen el cenobiu de la islla escocesa d'Iona, los cenobios de Jarrow y Monkwearmouth na costa inglesa y el d'Inishboffin n'Irlanda. Estes amarrazes repitiéronse nos años siguientes, afarando dafechu tola zona.
En 799, los viquingos entamen a allonxase d'estes fasteres y aporten per primera vegada a la costa francesa en Bretaña. L'estuariu del Loira y les islles de la rexón foren víctimes de les "razzies" viquingues. Nel 820, una flota de 13 navíos arrebexa pel Sena. En 834, tiénense noticies de los sos primeros arramplos pelos Países baxos
Nes Islles Britániques y el Canal de la Mancha, el pasu del tiempu namái enantó el númberu d'ataques, la so fuercia y algame. En 840, tiense conocimientu del so primer campamentu d'iviernu n'Irlanda, au pa protexese de los daneses, los xefes llocales pónense d'atroxu colos noruegos, que dende 853 pasen a remanar Irlanda. En 850, pasen l'iviernu tamién n'Inglaterra y funden un asentamientu permanente en York y conquisten una estaya amplia del país. Al sur, empeoraben les coses: en 845 produzse el primer embate escontra París y en 847 en Bordeos.
La primera espedición viquinga al Mediterraneu foi en 844, cuando quemen Sevilla. Nel añu 858, 62 barcos viquingos afaren les costes del Levante ibéricu y la Toscana italiana. Dende esa dómina ye cuando entamen a xubir pel río. Foren rechazaos en 863 en Colonia, magar qu'algamaron los sos oxetivos n'otres amarraces d'Alemaña y Francia. Pel oeste, remonten el Volga per Rusia, apoderándose en 861 de Nóvgorod y en 863 de Kiev. Nel añu 865, una primera espedición ensin ésitu intentó aportar a Constantinopla.
Nel añu 878, el rei de Wesex, Alfredu I el Grande venga los saqueos d'Inglaterra y llogra derrotar a un exércitu danés, garantizando la independencia de la so tierra, magar que tuvo que reconocer el dominiu d'estos na otra metá d'Inglaterra. La guerra tornaría otra vegada bien ceo, pero dende esi momentu les coses nun favorecieren a los viquingos. En 885, el so arrebexu más afamáu escontra París, namái foi quien a evitase per aciu del pagu d'un rescate y el permisu pa arrabuñar nes tierres qu'alcontrasen nel camín de vuelta. Nel añu 888, Alain de Bretaña derrótalos tamién, faciéndolos prexar. L'entamu del sieglu X n'Europa Occidental ye'l finxu de la fin de los sos ésitos. En 911, arrebátenlos na desembocadura del Sena, y en 931 espúlsenlos de les sos bases nel Loira. Nos siguientes 10 años, los sos ataques céntrense en Bretaña.
Demientres el sieglu X, llogren adentrase pel Mar Prietu y el Mar caspiu. Nel añu 947 espárdese'l dominiu viquingu n'Inglaterra. Esti resurdir considérase termináu de fincia, xunto cola Dómina Viquinga cuando'l rei Harald III "el despiadáu" muerre na Batalla de Stamford Bridge en 1066, demientres les griesques dinástiques d'Inglaterra.
Sicasí, los descendientes de los viquingos entá algamaron consolidase nel ámbitu européu y fundaron el primer reinu rusu en Kiev. Los normandos, viquingos asitiaos en Francia, salieron de Normadía y algamaron los tronos del Reinu de Xerusalén, Inglaterra, Sicilia, Nápoles y del Imperiu Llatín.
Nos sos viaxes, ocuparon les islles al norte d'Escocia. Colonizaron Islandia, qu'enantes taba poblao de monxos irlandeses, y descubrieren la que sedría dende entóncenes, provincia danesa de Groenlandia. Según los estudios xenéticos, les muyeren procedíen de poblaciones irlandeses y britániques.
Dalgunes teoríes sofiten que foren los primeros europeos n'aportar al Nuevu Mundu, qu'ellos denomaron "Vinlandia", segun les sagues. Arribaren a la islla de Terranova, na costa atlántica de Canadá, como amuesa l'asentamientu afayáu en L'Anse aux Meadows.
Na península, taben avezaos dende tiempu a les incursiones de pueblos marineros, fenicios, griegos, cartaxineses, romanos, bizantinos, berberiscos, etc. Hasta'l sieglu XIX, la costa taba despoblao, y les poblaciones allugaes metanes xunto a la costa, taben bien pertrechaes énte les incursiones d'esclavistes.
Nel añu 840, un númberu indetermináu de naves arrodiaron la costa Castellana y Asturiana (demientres el reináu d'Alfonsu II d'Asturies), llegando a la Torre d'Hércules (el so gran tamañu debió abulta-yos importante) y arrebexaron escontra la pequeña aldega allugada al pie. 
La hestoria amuesa fechos, au se ve que, como cualesquier pirata, atacaben aquellos oxetivos que camentaben poder conquistar, y munches vegaes fuxíen o rendíense. Un exemplu ye la primera arribada en Al-Ándalus.
Nel añu 844 otra espedición afara la ciudá de Xixón. Ramiru I d'Asturies (842 - 850) tuvo noticies de la espedición y llevó al so exércitu hasta ellí, derrotándolos y recobrando bona parte del botín, y apriesando o fundiendo ente sesenta y setenta de les sos naves, lo que quiciabes nun yera nin la metá de les fuercies desplazaes polos viquingos na espedición (como amuesa el fechu de que siguieron la so campaña de saqueos pela costa Atlántica hasta aportar a Lisboa y arrebexala). En Lisboa, los cronistes falen d'una escuadra ensamada por 53 baxeles. 
Dempués tomaron Cádiz y xubieron pel Guadalquivir, saquiaron menuciosamente Sevilla dende la qu'allanciaron avanzadilles a pie. Sicasí, El 11 de payares de 844 los homes d'Abd Rahman II ficieron prexar a los viquingos, que fuxeron abandonando Sevilla y a munchos rezagaos que foren fechos esclavos.
Nel añu 858, los normandos xuben pel Ebro dende Tortosa, remóntenlu hasta el reinu de Navarra, dexando atrás les ciudaes de Zaragoza y Tudela, y xuben pel ríu Arga aportando a Pamplona saqueándola y raptando al rei navarru. Nel 859, los viquingos aporten otra vegada a Pamplona raptando al nuevu rei navarru García I Iñíguez. El rei tornó a Pamplona, pero tres pagar un costosu rescate.
Arramplaron-y Sicilia a los árabes, aportaron hasta la rexón de Palestina y punxeron en series llugues al Imperiu Bizantín o Imperiu Romanu d'Oriente, que los contrató como mercenarios.
Los viquingos católicos o normandos remanaron política y militarmente a Calabria a partir del 900 hasta'l 1100. Los rasgos fenotípicos de los calabreses d'anguaño, como güeyos non pardos (verdes, mariellos, celestes) calleznes rubies o cara non ovoidal, son señes del componente xenéticu de los pueblos del norte.
Nel añu 981, Erik el Roxu, que fore esterráu d'Islandia, entamó un viaxe d'esploración hacia una tierra de la que falaben marinos y poetes. Nel so drakkar de 32 metros de llargo, empobinó hacia l'oeste unos 320 Km hasta afayar la costa este de Groenlandia, a la que nun pudo averase pola mor de la banquixa (llaz marín). Les corrientes arrastrárenlu hacia'l cabu Farewell, al sur de la islla. Cuatro años dempués, Erik el Roxu con 400 persones fundó dos colonies na costa oeste qu'algamaron 5000 y 1400 colonos.
Nel so apoxéu, la colonia viquinga en Groenlandia tuvo una diócesis en Gardar ya esportaba marfil, cuerdes y productos agropecuarios. En 1261, la población aceutó'l gobiernu del rei de Noruega, magar que siguieron coles sos lleis llocales. En 1380, esti reinu xunióse al de Dinamarca
Na "Saga d'Erik el Roxu" y la "Saga de los groenlandeses", (capítulos del Hauksbók del Llibru de Flatey), los viquingos entamaron la esploración al oeste de Groenlandia a los pocos años d'establecese los asentamientos na islla. Bjarni Herjólfsson, un mercader que navegaba ente Islandia y Groenlandia, esveróse del rumbu, aportando a un territoriu muncho más al oeste. Herjólfsson describió'l territoriu a Leif Eriksson, que lu esploró con más detái y fundó un pequeñu asentamientu, nomáu "Leifbundir".
Les sagues describen tres árees separtaes descubiertes demientres esta esploración: "Helluland", que significa "Tierra de les piedres planas"; "Markland", territoriu tapecíu por bosques (daqué que-yos interesaba nidiamente a los colonos de Groenlandia, rexón escaso d'árboles); y "Vinland", que taba daqué más al sur de Markland. Foi en Vinland au s'allugó l'asentamientu descritu nes sagues.
Nel Hávamál, (dichos de "Har", o lleis del Altísimu), lleemos unos conseyos que regulaben la vida de los escandinavos. 
Los viquingos teníen tres deidaes principales: Odín, Thor y Freyr (o Frey). 
Otros dioses d'importancia na mitoloxía viquinga son:
Marmiellu
El marmiellu ("Cydonia oblonga"), único miembru del xéneru "Cydonia", ye un árbol de tamañu pequeñu a medianu nativu del sudoeste caldiu d'Asia, na rexón del Cáucasu. Ye un árbol frutal emparentáu col pumar y el peral. El so frutu, nomau tamién marmiellu, ye de color mariellu-doráu rellumante cuando ta mauru, periforme, de 7 a 12 cm de llargo y de 6 a 9 cm d'ancho; la so pulpa ye duro y abondo arumática. 
Lituanu
El lituanu ye una llingua báltica que se fala en Lituania.
El lituanu ye l'idioma oficial de Lituania, y unu de los idiomes oficiales de la Unión Europea.
Alcohol
En química denómase alcohol (la pallabra alcohol remanez del árabe "al-kukhūl" الكحول = "l'espíritu". Esto débese a qu'antigüamente nomábase "espíritu" a los alcoholes. Por exemplu "espíritu de vino" al etanol, y "espíritu de maera" al metanol), a aquellos hidrocarburos saturaos, o alcanos que caltienen un grupu hidroxilo (-OH) en sustitución d'un átomu de hidróxenu enllazáu de mena covalente.
Los alcoholes pueden ser primarios, secundarios, o terciarios, en función del númberu d'átomos d'hidróxenu sustituyíos nel átomu de carbonu al que s'alcuentra enllazaáu el grupu hidroxilo.
Nel llinguax popular úsase al dirixise o facer referencia a una Bebida alcohólica, que presenta etanol. 
Nun se tienen referencies nidies, pero camiéntase que'l descubridor d'esti compuestu fuere l'alquimista Marco Vinicio Gómez G..
propanotriol, glicerol o glicerina:
Alcohol (dixebra)
El términu alcohol pue referise a:
Darzab
Darzab ye una ciudá d'Afganistán que ta na provincia de Jowzjan. Cunta con 10.634 habitantes (2007).
Pan
El pan ye un alimentu básicu ellaboráu xeneralmente con cereales, davezu en forma de fariña, y agua.
Dende bien antiguo tiénense fecho panes de delles menes. Una de les grandes desemeyances ye'l miestu de lleldu o formientu, que lu fai espillir. L'aición del lleldu tresforma les carauterístiques de la fariña y da-y volume, güelmura, dondura y tastu al pan. Al pan fechu ensin formientu denómase-y ácimu.
Les fariñes más usaes son de: trigu, centén, cebada, maíz, arroz, pataques y soya. Sicasí, davezu tamien s'usen fariñes de llegumes y frutos ensugaos. Los líquidos pueden ser: lleche o el biru d'ésta, bebíes alcohóliques como'l vinu o la cerveza, ya inclusu entemezos avinagraos. 
Ye avezao estoxar el pan con sal y especies (que cimblen según seyan les rexones, los vezos..) y amesta-y grases, semientes, frutes, etc.
En cuantes a la ellaboración, hai delles menes de cocinalu: en fornu, nel sartén, vedriyu (cazuelu), a les trébedes (parrilla), sobro les cernaes, sobro'l fueu, etc.
Dawlat Abad
Dawlat Abad ye una ciudá d'Afganistán que pertenez a la provincia de Faryab. Cunta con 14.749 habitantes (2007). Tien la so altitú en 447 m. Ye perimportante'l bazar de 180 tiendes y un caravansaray. Tamién hai que cuntar con que ye'l centru de facedores d'alfombres nel norte d'Afganistán.
Formientu
La pallabra Formientu pue facer referencia a:
Ghazni
Ghazni (Persa: غزنى) ye una provincia d'Afganistán, asitiada al este'l país. La so capital lleva'l mesmu nome, Ghazni. Cunta con 1.126.964 habitantes (2007). La so superficie allégase a los 22.914 km. La provincia ta dientro la ruta Kabul-Kandahar, y a lo llargu los años algamó un perimportante centru comercial ente les dos grandes ciudaes.
Lleldu
Denómase lleldu, llevadura o formientu a cualesquier de los fungos microscópicos unicelulares, que son importantes pola capacidá de formentar hidratos de carbonu, produciendo distintes sustancies.
Magar qu'en dalgunos testos de botánica considérase que les llevadures "braeres" pertenecen namái a la clas "Ascomycota", dende una perspeutiva microbiolóxica, denómase llevadura a tolos fungos con predominiu d'una fase unicelular nel so ciclu de vida, incluyendo los fungos "basidiomicetes".
A vegaes tan xuníos ente sí ensamando cadenes. Producen enzimes que son quien a descomponer dellos sustratos, principalmente zucres. 
Una de les llevadures más conocíes ye la especie ("Saccharomyces cerevisiae"). Esti formientu tien la propiedá de xorrecer de mena anaerobia realizando formentación alcohólico. Poro, emplégase en muncho procesos de formentación industrial, de mena asemeyada a la llevadura químico, por exemplu na producción de cerveza, vinu, hidromiel, pan, producción d'antibióticos, etc.
Ghazni (capital)
Ghazni (Persa: غزنى) ye una ciudá d'Afganistán, capital de la provincia del mesmu nome, Ghazni. Allugámosla nel centru'l país, nuna meseta a 2.219 m sobre'l nivel de la mar. Cunta con 157.277 habitantes (2007). Ta conectada por carretera con Qalat-e Gilzay al suroeste, Kabul al nordeste y Gardez al este. La so población ye multicultural, cuntando con tajikos, pashtus, hazaras, asina como un númberu pequeñu d'hindús.
Formentación
La Formentación ye un procesu catabólicu d'oxidación incompletu, ensembre anaeróbicu, siendo el productu caberu un compuestu orgánicu. Estos productos caberos son los que carautericen les diverses menes de formentaciones. 
Foi descubierta por Pasteur, que la describió como "la vie sans l'air" (la vida ensin l'aire). La fermentación típica faise per duana del lleldu. Tamién dalgunos metazoos y protista son quien a realizala.
El procesu de formentación ye anaeróbicu, darréu que produzse n'ausencia d'oxíxenu; ello quier dicir que'l aceutor final de los electrones del NADH producíu na glucolisis nun ye l'oxíxenu, sinon un compuestu orgánicu que se reducirá pa poder reoxidar el NADH a NAD. El compuestu orgánicu que se reduz (acetaldehídu, piruvatu, ...), ye un deriváu del sustratu que s'oxidare anteriormente.
Dende'l puntu de vista enerxéticu, les formentaciones son mui poco rentables comparaes cola respiración aerobia, darréu que a partir d'una molécula de glucosa namái s'obtienen 2 molécules d'ATP, metantu que na respiración prodúcense 36. Esto débese a l'oxidación del NADH, que n'arrou de caltriar na cadena respiratoria, cede los sos electrones a compuestos orgánicos con pocu poder oxidante.
El beneficiu primariu de la formentación ye la conversión del mostu en vinu, cebada en cerveza y carbohidratos en dióxidu de carbonu para facer pan.
D'alcuerdo con Steinkraus (1995), la formentación de los alimentos sirve a 5 propósitos xenerales:
Lleldu químico
Una llevadura químico ye un productu químicu que permite dar güelgura a una masa. Trátase del entemezu d'un ácidu non tóxicu (como'l cítricu o el tartáricu) y un carbonatu o bicarbonatu para llevantar una masa, dando-y güelmura.
L'ácidu reaiciona col bicarbonatu produciendo borbolles de CO, y dando-y volume a la masa.
Deseméyase del lleldu biolóxico, en que l'efeutu del biolóxicu ye más sele, metantu que la llevadura químico actúa de sutrucu y ye columbrable a la vista.
Hidromiel
L'hidromiel ye una bebida alcohólica formentao a base de miel y agua.
Consumida dende l'antigüedá, la so fabricación ye anterior al vinu y cuasi de xuru a la cerveza.
N'antigua Grecia denomábase «melikraton» y los romanos nomáronla «agua mulsum», magar qu'esta mena de bebida yera más bien vinu d'uva endulzáu.
Otres cultures antigües consumidores d'esta bebida, foren los celtas, saxones y viquingos. Tamién se conoz el consumu de una bebida asemeyada polos mayas. 
La espresión "Lluna de miel" remanez del sieglu XVI, cuando según la tradición, les parexes recién casaes tomaben demientres un ciclu llunar esta bébora, pa tener un fíu varón.
Venus
La pallabra Venus pue facer referencia a:
Vinu
El vinu ye una bebida que s'obtien de la uva per aciu de la formentación alcohólico del so mostu o zusmiu; el formientu produzse pola aición de lleldos o llevadures que tresformen los zucres del frutu n'alcohol etílicu y anhídridu carbónicu.
Tien el nome de «vinu» namái el líquidu que resulta del formientu alcohólico, dafechu o parcial del zusmiu d'uves, ensin mestu de nenguna sustancia. En munches llexislaciones considérase namái vino, a la bebida espirituosa obtenía de Vitis vinifera, pesie a que obtiénense bebíes asemeyaes de la "Vitis labrusca" y "Vitis rupestris", etc.
Les evidencies de producción de vinu más antigües daten d'afayamientos arqueolóxicos d'ente los años 6.000 y 5.000 e.C.. na rexón de Xeorxa ya Irán, y n'Europa (Grecia) fai 6.500 años (esto ye, alrodiu del 4.500 e.C..). Les primeres referencies documentaes llévenos a l'antigua Grecia, onde se bebía mezclao con agua y conservabáse en pelleyos de cabra.
Lo primero qu'hai que dicir ye que'l vinu, a lo llargo de la historia, tuvo mui bien consideráu pola alta sociedá, siendo testigu imprescindible en cualesquier acontecimientu o banquete d'importancia y alredor d'él firmárense los grandes trataos y asocedíos históricos.
Yá n'Exiptu, Grecia y Roma adorábase a Dioniso o Baco (dios de los viñeos) y na Biblia fálennos de la Última Cena de Xesús, representando con él el so sangre. Sabemos qu'en China, va 4.000 años, yá conocíen el procesu de fermentación de la uva, y que n'Exiptu, nel sieglu IV e.C. yá conocíen la viticultura. Xuliu César foi un gran apasionáu del vinu y introdúxolu per tol Imperiu Romanu.
La etimoloxía conocía de la pallabra asturiana "vinu" remana de la llatina vinum y ésta de la griega οινος, magar que considérase que la radical alcuéntrase prósima a la pallabra sánscrita "vana" (amor), que dio tamién llugar a la pallabra Venus. Esta rellación semántica vien dada pola antigua creyencia nos poderes afrodisiacos del vinu.
Zusmiu
El zusmiu o zume ye'l líquidu que tien una planta, un alimentu y que se-y saca al mayalu, al cocelu. Por exemplu, el zusmiu de la mazana ye'l líquidu que s'estrái al mayar la mazana nún llagar; ésti líquidu ye col que dempués se fai la sidra. Al mayar la uva obtiénse tamién un zusmiu o mostu col que se fai el vinu.
Tamién recibe'l nome de zusmiu, la salvia de les plantes, sustancia que se compón de minerales, d'azucre y que-yos val d'alimentu.
Los zusmios recién mayaos son un refrescu mui nutritivu, principalmente poles vitamines que caltienen. Sicasí, una vegada mayaos pierden vitamines bien aína.
Los zumes que se caltienen en tetra brik, suelen ser zumes fechos a partir de zusmiu concentráu, esto quier dicir que, dempués de prensao, son concentraos vaporiando l'agua per aciu de calor, y postreramente améstase-yos agua pa envasalo. Esto fai dable tresportar muncha menos agua y aforrar costes, pero esti procesu desanicia gran parte de les vitamines, lo qu'amenorga la principal cualidá nutritiva del zusmiu.
Oxetu esnalador non identificáu
El términu Oxetu Esnalador Non Identificáu, más conocíu por oeni (de les siegles OENI, torna del inglés UFO, Unidentified Flying Object), refierse a cualaquier presuntu oxetu esnalador, real o aparente, que nun pue ser identificáu pol observador y del que l'orixen entá ye desconocíu dempués d'una esquisa. Los avistamientos de fenómenos aéreos inusuales remontense a l'antigüedá, pero'l términu OENI popularizóse dende'l primer avistamientu, que se dio a conocer en 1947. Dende entós, decenes de miles de persones en tol mundu aseguraron que vieren oenis.
Lesbianismu
El lesbianismu (o tamién safismu, de Safo) fai referencia a la homosexualidá propia del xéneru femenín. N'otres pallabres, una lesbiana ye una muyer que se siente atrayída romántica, afeutiva y/o sexualmente pa coles persones del so mesmu sexu.
Ghor
Ghor (persa: غور) ye una de les provincies d'Afganistán, cola capital allugada en Chaghcharan. Ta asitiada al oeste'l país y tien una superficie de 36.478 km. Cunta con 681.169 habitantes (2007). Otres ciudaes de dalgo d'altor son: Shahrak y Taywara.
Chaghcharan
Chaghcharan (Persa: چغچران) ye una de les ciudaes d'Afganistán, capital de la provincia de Ghor. Ta asitiada na parte occidental del país y cunta con 35.540 habitantes (2007). Ta allugada a 2.280 m d'altor sobre'l nivel de la mar, a lo llargu del ríu Hari Rud.
Shahrak
Shahrak ye una de les ciudaes d'Afganistán, asitiada na parte central na provincia de Ghor. Cunta con 16.577 habitantes (2007).
Taywara
Taywara ye una ciudá d'Afganistán, asitiada na parte sur na provincia de Gor. Cunta con 14.947 habitantes (2007). La ciudá ye montañosa enforma y nel iviernu los caminos tan nun estáu permalu.
Helmand
Helmand (nome orixinal: هلمند) ye una provincia d'Afganistán con capital en Lashkar Gah. Ta asitiada nel suroeste'l país. El ríu Helmand percorre la rexón erma, trayendo los regadíos. La superficie ye de 58.583 km. Cunta con 940.098 habitantes (2006). Amás de la capital, la ciudá de Sangin ye afamada. La provincia produz el 20% del mundiu d'opiu.
Vanadiu
El vanadiu ye un elementu químicu de númberu atómicu 23 y símbolu V, allugáu nel grupu 5 de la tabla periódica . Ye un metal dúctil, blandu y poco abondosu. Alcuéntrase en distintos minerales y emplégase sobre manera en dalgunes aleaciones. El nome procede de la diosa de la fermosura Vanadis na mitoloxía escandinava.
Lashkar Gah
Lashkar Gah (nome orixinal: لشگرگاه) ye una ciudá d'Afganistán, capital de la provincia de Helmand. Ta allugada nel suroeste'l país. Cuiden que ye una ciudá abegosa y desolada. Tien un ríu que lu arrodia, el Helmand. Cunta con 44.891 habitantes (2006).
Sangin
Sangin ye una ciudá d'Afganistán que pertenez a la provincia de Helmand. Ta allugada nel sur el país y cunta con 13.791 habitantes (2006). Ye afamada pol so tráficu d'opiu, amás de ser un llugar conocíu pola so defensa talibana.
XIII Edición de los Oscars
La XIII edición de los Óscars celebrose'l 27 de febreru de 1941 nel Biltmore Bowl del Biltomore Hotel Los Angeles, California, USA
Esta foi la primera vegada na que los ganadores anunciáronse nel momentu nel que recibíen el premiu, tal y como se fai agora. El presidente Roosevelt fizo una conferencia desde la Casa Blanca, foi'l primer presidente en participar nesti eventu.
El Presentador fue Walter Wanger.
-"All This, and Heaven Too"
-"Foreign Correspondent"
-"The Grapes of Wrath"
-"The Great Dictator"
-"Kitty Foyle: The Natural History of a Woman"
-"The Letter"
-"The Long Voyage Home"
-"Our Town"
-"The Philadelphia Story"
-"Raymond Massey por Abe Lincoln in Illinois"
-"Henry Fonda por The Grapes of Wrath"
-"Charles Chaplin por The Great Dictator"
-"Laurence Olivier por Rebecca"
-"Bette Davis por The Letter"
-"Martha Scott por Our Town"
-"Katharine Hepburn por The Philadelphia Story"
-"Joan Fontaine por Rebecca"
-"Albert Bassermann por Foreing Correspondent"
-"Jack Oakie por The Great Dictator"
-"James Stephenson por The Letter"
-"William Gargan por The Knew What They Wanted"
-"Barbara O'Neil por All This, and Heaven Too"
-"Ruth Hussey por The Philadelphia Story"
-"Marjorie Rambeau por Primrose Path"
-"Judith Anderson por Rebecca" 
-"Sam Wood per Kitty Foyle: The Natural History of a Woman"
-"William Wyler por The Letter"
-"George Cukor por The Philadelphia Story"
-"Alfred Hitchcock por Rebecca"
-"Angels Over Broadway (Ben Hecht)"
-"Dr. Ehrlich's Magic Bullet (Norman Burnstine, Heinz Herald y John Huston)"
-"Foreign Correspondent (Charles Bennet y Joan Harrison)
-"The Great Dictator (Charles Chaplin)"
-"Comrade X (Walter Reisch)"
-"Edison, the Man (Hugo Butler y Dore Schary)"
-"My Favorite Wife (Leo McCarey, Bella Spewack y Sam Spewack)"
-"The Westerner (Stuart N. Lake)"
-"Abe Lincoln in Illinois (James Wong Howe)"
-"All This, and Heaven Too (Ernest Haller)"
-"Arise, My Love (Charles Lang)"
-"Boom Town (Harold Rosson)"
-"Foreign Correspondent (Rudolph Maté)"
-"The Letter (Tony Gaudio)"
-"The Long Voyage Home (Greg Toland)"
-"Spring Parade (Joseph A. Vallentine)"
-"Waterloo Bridge (Joseph Ruttenberg)"
-"Bitter Sweet (Oliver T. Marsh y Allen M. Davey)"
-"The Blue Bird (Arthur C. Miller y Ray Rennahan)"
-"Down Argentine Way (Leon Shamroy y Ray Rannahan)"
-"North West Mounted Police (Victor Milner y W. Howard Greene)"
-"Northwest Passage (Sidney Wagner y William V. Skall)" 
-"Bitter Sweer (Cedric Gibbons y John S. Detlie)"
-"Down Argentine Way (Richard Day y Joseph C. Wright)"
-"North West Mounted Police (Hans Dreier y Roland Anderson)"
-"Arise, My Love (Hans Dreier y Robert Usher)"
-"Arizona (Lionel Banks y Robert Peterson)"
-"The Boys From Syracuse (John Otterson)"
-"Dark Command (John Victor Mckay)"
-"Foreign Correspondent (Alexander Golitzen)"
-"Lillian Russell (Richard Day y Joseph C. Wright)"
-"My Favorite Wife (Van Nest Polglase y Mark-Lee Kirk)"
-"My Son!, My Son! (John DuCasse Schulze)"
-"Our Town (Lewis J. Rachmil)"
-"Rebecca (Lyle R, Wheeler)"
-"The Sea Hawk (Anton Grot)"
-"The Westerner (James Basevi)"
-"Behind the News - Charles L. Lootens (Republic)"
-"Captain Caution - Elmer Raguse (Hal Roach)"
-"The Grapes of Wrath - Edmund H. Hansen (20th Century Fox)"
-"The Howards of Virginia - Jack Whitney (General Service)"
-"Kitty Foyle: The Natural History of a Woman - John Aalberg (RKO Radio)"
-"North West Mounted Police - Loren L. Ryder (Paramount)"
-"Our Town - Thomas T. Moulton (Samuel Goldwyn)"
-"The Sea Hawk - Nathan Levinson (Warner Bros.)"
-"Spring Parade - Bernard B. Brown (Universal)"
-"Too Many Husbands - John P. Livadary (Columbia)"
-"The Grapes of Wrath (Robert L. Simpson)"
-"The Letter (Warren Low)"
-"The Long Voyage Home (Sherman Todd)"
-"Rebecca (Hal C. Kern)"
-"The Blue Bird (Fred Sersen y Edmund H. Hansen)"
-"Boom Town (A. Arnold Gillepsie y Douglas Shearer)"
-"The Boys From Syracuse (John P. Fulton, Bernard B. Brown y Joe Lapis)"
-"Dr. Cyclops (Farciot Edouart y Gordon Jennings)
-"Foreign Correspondent (Paul Eagler y Thomas T. Moulton)"
-"The Invisible Man Returns (John P. Fulton, Bernard B. Brown y William Hedgcock)"
-"Down Argentine Way - Harry Warren (música) y Mack Gordon (lletra) per "Down Argentine Way"
-"Hit Parade of 1941 - Jule Styne (música) y Walter Bullock (lletra) per "Who Am I?"
-"Music in My Heart - Chet Forrest y Bob Wright per "It's a Blue World"
-"Rhythm on the River - James V. Monaco (música) y Johnny Burke (lletra) per "Only Forever""
-"Second Chorus - Artie Shaw (música) y Johnny Mercer (lletra) per "Love of My Life""
-"Spring Parade - Robert Stolz (música) y Gus Kahn (lletra) per "Waltzing in the Clouds""
-"Strike Up the Band - Roger Edens y George E. Stoll per "Our Love Affair""
-"You'll Find Out - Jimmy McHugh (música) y Johnny Mercer (lletra) per "I'd Know You Anywhere""
-"Arizona (Victor Young)"
-"Dark Command (Victor Young)"
-"The Fight for Life (Louis Gruenberg)"
-"The Great Dictator (Meredith Willson)"
-"The House of the Seven Gables (Frank Skinner)"
-"The Howards of Virginia (Richard Hageman)"
-"The Letter (Max Steiner)"
-"The Long Voyage Home (Richard Hageman)"
-"The Mark of Zorro (Alfred Newman)"
-"My Favorite Wife (Roy Webb)"
-"North West Mounted Police (Victor Young)"
-"One Million B.C (Werner R. Heymann)"
-"Our Town (Aaron Copland)"
-"Rebecca (Franz Waxman)"
-"The Thief of Bagdad (Miklós Rózsa)"
-"Waterloo Bridge (Herbert Stothart)"
-"Puss Gets the Boot (M-G-M)"
-"A Wild Hare (Leon Schlesinger)"
-"Eyes of the Navy (M-G-M)"
-"Service With the Colors (Warner Bros.)"
-"London Can Take It! (Warner Bros.)"
-"More About Nostradamus (M-G-M)"
-"Siege (RKO Radio)"
Louise Dresser
Louise Josephine Kerlin (5 d'ochobre 1878 - 24 d'abril 1965) foi una actriz estaunidense. La so carrera esténdese a lo llargo de les décaes de 1920 y 1930. Foi candidata a un Óscar.
Louise Dresser nació baxo'l nome de Louise Josephine Kerlin, o como la llamaben de neña "Lulie", n'Evansville, Indiana, Estaos Xuníos el día 5 d'ochobre de 1878. Tomó l'apellíu profesional "Dresser" como un tributu al so buen amigu Paul Dresser. Paul yera un popular cantautor de finales del sieglu XIX.
Durante la presentación de los Premios Óscar recibió una mención d'honor.
Morrió a causa d'una ostrucción intestinal el día 24 d'abril de 1965.
Louise Dresser casóse dos vegaes. La primera foi con Jack Norworth, que terminaron divorciaos. En 1909 casóse con Jack Gardner col que tuvo casada hasta qu'él morrió en 1951
Cromu (elementu)
El cromu ye un elementu químicu de númberu atómicu 24 y símbolu Cr, allugáu nel grupu 6 de la tabla periódica . Ye un metal que s'emplega especialmente en metalurxa.
Steve Jobs
Steven Paul Jobs (24 de febreru de 1955 - 5 d'ochobre de 2011), conocíu como Steve Jobs foi un afamáu empresariu ya informáticu d'Estaos Xuníos, presidente d'Apple Inc. y una de les más importantes figures de la industria informática y del entretenimientu.
Xunto al co-fundaor d'Apple, Steve Wozniak, Jobs aidó a la popularización del ordenador personal no cabero de los años 70. A entamos de los años 80, entá n'Apple, Jobs foi de los primeros n'albidrar el potencial comercial de los sistemes d'Interfaz Gráficu d'Usuariu (GUI). 
Dempués de tener problemes cola cúpula directiva de la empresa qu'él mesmu fundó, Jobs foi despedíu d'Apple Computer en 1985, fundando postreramente la compañía NeXT, la que foi reabsorbida pola propia Apple Computer en 1997, onde Jobs foi presidente hasta poco enantes de fallecer.
Fíu d'una xoven soltera universitaria, que decidió entregalu n'adopción, cuando entá yera un bebé, a una pareya d'universitarios. La pareya nagüaben por una neña, polo que nel últimu intre nun aceutaren. La madre d'Steve diólu entós a una pareya de clas trabayadora, Clara y Paul Jobs, trabayador esti últimu na compañía estatal de tresporte ferroviariu. Medró en Mountain View y Los Altos, California. 
A los 17 años entra na universidá Reed College en Portland, Oregon, a la qu'asiste namái 6 meses enantes de desdexala per aciu de lo costoso de los estudios, que los sos pás nun podíen pagar. Pesie a que desdexa los estudios, sigue asistiendo como oyente a les clases que-y prestaben, como por exemplu caligrafía. Los sos estudios en caligrafía foren-y de munchu valir cuando diseñó la tipografía del primer Mac.
A los 20 años, entama Apple nel garaxe de los sos pás xunto al so collaciu Steve Wozniak. En namái 10 años algama convertir a Apple nuna empresa de 4.000 emplegaos. 
Irónicamente, a los 30 años despídenlu d'Apple –la empresa qu'él mesmu crió– pero'l so espíritu emprendedor llevárenlu a criar una nueva empresa nomada NeXT y otra empresa nomada Pixar, que fadríen hestoria postreramente. 
Taba casáu con Laurene Powell en 1991, a la que conoz nuna clas de Stanford University y formen una familia. Dambos son vexetarianos. A Jobs diagnosticaren-y cáncer de páncreas, malura que supera parcialmente tres un curtiu y caru procesu nuna renomada clínica oncolóxica californiana, teniéndo-y que ser tresplantáu un fégadu. Finalmente muerre del cáncer que sufría dende 2004.
Güe Sentáu
Tatanka Iyotake, más conocíu n'asturianu como Güe Sentáu (n'inglés "Sitting Bull") foi un xefe nativunorteamericanu de la tribu de los sioux. Vivió ente los años 1831 y 1890.
En sioux, "Tatanka Iyotake" significa «Bisonte Machu Sentáu». El nome de "Güe Sentáu" llegó al asturianu a traviés de la traducción del apelativu que se-y dio n'inglés, "Sitting Bull", darréu que bull, arriendes de significar güe, utilízase pa denomar a los machos d'animales asemeyaos a los vacunos, como los bisontes.
Toro Sentáu fízose famosu al empobinar trés mil quinientos indios sioux y cheyenne escontra'l Séptimu de Caballería, que mandaba'l xeneral Custer, na batalla de Little Big Horn el 25 de xunu de 1876, que l'exércitu de los Estaos Uníos perdieren.
Escorríu pol exércitu, Güe Sentáu marchó colos sos homes a Canadá, onde permanecieren hasta 1881. Nesi añu tornó cola so tribu a Estaos Xuníos pa que la so xente s'entregara y acabara la guerra. Güe Sentáu algamó l'amnistía y l'exércitu respetólu.
Foi asesináu mientres un grupu de policías lakota lu deteníen, ya que 
se lu acusaba d'aguiyar una nueva rebelión de los nativos.
Pepsi
Pepsi ye una bebida carbonatao de cola d'orixe nos Estaos Xuníos, producida pola compaña PepsiCo, anguaño conocida en tol mundu. La so mayor competidora ye la tamién americana Coca-Cola.
En New Bern (Carolina del Norte), a entamos de 1890, el farmacéuticu Caleb Bradh
am influyenciáu pol ésitu de la Coca-Cola quiso remedar el tastu y testura de la mesma, polo que creó una bébora nomada "Brad's drink" (La bébora de Brad). Entemecía agua carbonatao, zucre, vainilla, dellos aceites, pepsina, y granos de cola. Como Pepsi foi diseñada orixinalmente pa curiar dolores d'estoxu, Bradham acuñó'l nome de Pepsi a partir de la enfermedá 'Dispepsia'. El nome rexistróse como marca comercial el 16 de xunu de 1903.
Caleb Bradham, como munchos farmaceúticos d'entamos de sieglu XX, tenía una fonte de soda na so botica, au aximistraba a los veceros bebíes refrescantes feches por él mesmu. Ehí foi au se sirvió Pepsi per primera vegada.
Dempués de 17 años d'ésitu xorreciente, Caleb Bradham perdió la empresa. Camentando nuna subida del preciu del zucre, invirtió n'acciones. El preciu del zucre cayó, y "Pepsi Cola" algamó la bancarrota en 1923.
En 1931, la compaña de dulces "Loft Candy" mercó Pepsi Cola. El presidente de Loft, Charles G. Guth, reformuló los ingredientes de la popular bebida.
En 1940, fizo hestoria cuando se tresmitió a nivel nacional el primer "Jingle" de publicidá. El so títulu: "Nickel Nickel", facía referencia rellación al so preciu. "Nickel Nickel" foi tou un acontecimientu mundial, tornáu a 55 idiomes desemeyaos.
Pepsi Cola algamó'l so primer ésitu vendiendo la so bebida en botelles de cerveza reciclaes, lo que-y permitía vender botelles más grandes por menor costu que Coca-Cola. D'esta miente, Pepsi acreditábase como la bebida de les clases baxes.
No cabero de los años 50, Pepsi invirtió grandes recursos al tratar de meyorar la so imaxe. Emitió gran cantidá de publicidá televisiva ya entamó l'emplegu de celebridaes pa vender el so productu. Medró y amosábase como un rival seriu pala corporación de Coca-Cola, magar que taba afitada en segundu llugar.
Nos años 70, Pepsi entamó la estratexa mercaotéunica conocía como ""La xeneración Pepsi"", que diba empobinada pala xente xoven. Trabayaba baxo la premisa de qu'hai nuevos consumidores entamando'l so poder d'alquisición cada día, y que dexar de faer publicidá namái aporta a amenorgar les bases fundamentales a diario. Col envieyamientu de la xeneración de los ""baby boomers"" la publicidá de Pepsi tornóse en ""La bebida que caltién la to xuventú"".
PepsiCo, la compaña propietaria de Pepsi Cola, ye tamién dueña de marques como 7Up, Quaker Oats, Gatorade, Frito-Lay y Tropicana. A pesar d'esto, PepsiCo parez tar destináu a vivir abellugáu baxo la solombra de "The Coca-Cola Company".
Una de les poques estayes del mundu nes que Pepsi tien ventes mayores que Coca-Cola, ye na provincia de Quebec en Canadá y n'Arabia Saudita. Tamién Venezuela ente 1969-1996 hasta el camudamientu del embotellador llocal a Coca-Cola.
Otres bebíes direutamente asociaes a Pepsi son 7Up, Mirinda, Paso de los Toros y Teem
Refrescu
La pallabra Refrescu pue facer referencia a:
Gasiosa
La gasiosa ye una bébora saborguizao, fervescente (carbonatao) y ensin alcohol. Estes bebíes suelen consumise fríes, pa ser más enfrescantes y pa torgar la perda de dióxidu de carbonu, que-y da la fervescencia.7 Up
L'agua con dióxidu de carbonu produz un equilibriu químicu col ácidu carbónicu:
Tónica
La pallabra Tónica pue referise a:
Tónica (bébora)
L'agua tónica, o cenciellamente, tónica ye un refrescu carbonatáu arumatizáu con quinina. La bébora toma'l nome de los efeutos médicos d'esti arumatizante amarguxo. La quinina ye un alcaloide que s'estrái de la carpeza del árbol de la quina, y tien propiedaes antipirétiques, analxésiques y antimalaria.
La bébora surdió en Paso de los Toros, Uruguái, au amestaron quinina al agua carbonatao como midida de profilaxis escontra la malaria. El so consumu inicial amenorgóse a les colonies ingleses de les estayes tropicales d'Asia y África; pero llueu espardióse per tol mundu.
Orixinalmente, la fórmula de la tónica namái incluyía agua carbonatao y quinina, con grandes proporciones d'esta cabera, lo que provocaba un tastu mui amarguxo. Col pasu del tiempu la cantidá de quinina amenorgóse a cantidaes nimies dende'l puntu de vista médicu, per aciu de los efeutos secundarios que tienen les altes dosis d'esta sustancia, polo qu'agora namái s'usa en cantidaes equivalentes a una cuarta parte de la dosis terapéutica y namái pol so sabor.
La tónica ye usao davezu nuna bébora nomada "gin tonic", que ye un entemez de xinebra y tónica. Amás de les versiones estándar de la bébora, viéndense tamién versiones ensin zucre o arumatizaes con llimón (bitter lemon) o llima (bitter lime). La bébora relluma baxo lluz ultraviola ("lluz prieta") darréu de la so fluorescencia natural del sulfatu de quinina que ta presente nella.
Marques de tónica:
Agua carbonatao
L'agua carbonatao, conocío tamién como soda, ye agua ensin saborguizantes que caltién dióxidu de carbonu (CO) que borbollea cuando la bebida se despresuriza. Cuando caltién un mayor conteníu de minerales, por remanar de desxelu denómase-y agua mineral gasificao; si obtien los minerales artificialmente denómase-y agua gasificao mineralizao artificialmente.
Hestóricamente, les primeres agües carbonataes iguábense amestando bicarbonatu de sodiu a la llimonada. Una reaición química ente'l bicarbonatu de sodiu y l'ácidu cítricu del llimón produz dióxidu de carbonu.
Anguaño, l'agua carbonatao manufactúrase pasando dióxidu de carbonu presurizáu pel agua. Esto aumenta la solubilidá. Por exemplu, nun recipiente con agua a alta presión dilíese más CO que baxo condiciones atmosfériques normales. Cuando se reduz la presión, por exemplu al abrir la botella, el gas desamécese de la solución, criando les borbolles carauterístiques. 
L'agua carbonatao considérase util pa desaniciar manches, por exemplu, les del café o les de la plata. 
La mena más popular d'agües carbonataes son les saborguizaes, y denómase-yos davezu gaseoses o refrescos (magar qu'esti nome dase-yos tamien a les que nun son gasificaes, como por exemplu: Coca-Cola, Pepsi, 7 Up, Dr Pepper, etc.)
Soda
El términu soda pue referise a:
Dmitri Mendeléyev
Dimitri Ivánovich Mendeléyev (en rusu: Дмитрий Иванович Менделеев) (8 de febreru de 1834, en Tobolsk - 2 de febreru de 1907, en San Petersburgu). Químicu rusu, creador de la Tabla periódica de los elementos.
Sobre les bases del análisis espectral establecíu por Bunsen y Kirchoff ocupóse de problemes químico-físicos rellacionaos col espectru d'emisión de los elementos. Fexo les determinaciones de volúmenes específicos y analizó les condiciones de licuefaición de los gases, amás del orixe de los petróleos.
La so investigación cimera foi la que dio orixe a la enunciación de la llei periódica de los elementos, pegoyu del sistema periódicu que lleva'l so nome. En 1869 espublizó'l llibru "Principios de la química", nel que desenrollaba la teoría de la Tabla periódica de los elementos. El día 2 de febreru de 2007 cumpliéronse los cien años de la so muerte.
Villabre
Villabre ye la capital del conceyu de Yernes y Tameza y de la parroquia de Tameza, nel Principáu d'Asturies. Algamó esi rangu nel 1584 y caltiénse d'entós p'acá.
Nel pueblu, alcuéntrase l'Ayuntamientu, el Centru Social, la Ilesia de Santa María de Tameza (que yera un monasteriu medieval), el palaciu, y el telecentro que pertenez a la Red de Telecentros de Asturias. Pol pueblu pasa'l Ríu Villabre.
Tien 57 vecinos (INE 2005).
Tanxente
En matemátiques, la pallabra tanxente tien dos significaos desemeyaos, pero etimolóxicamente rellacionaos: unu en xeometría y otru en trigonometría
Seya C una curva, y A un puntu d'esta. Suponse que A ye un puntu regular de la curva, ye dicir que nun ye un puntu angulosu: La curva no camuda de sutrucu de direición en G.
La tanxente a C en A ye la reuta F que pasa per A y que tien la mesma direición que C alrodiu de A.
La tanxente ye la posición llímite de la reuta (M) (nomada cuerda de la curva), cuando A ye un puntu de C que s'avera indefinidamente al puntu M (A desplázase sucesivamente per C, M, M, M ...)
Si C representa una función f (nun ye'l casu nel gráficu precedente), entós la reuta (AM) tendrá como coeficiente direutor (o pendiente) 
Poro, la pendiente de la tanxente T sedrá:
Ye, por definición, f '(a), el númberu deriváu de f en a. 
La ecuación de la tanxente ye T: y = f '(a)·(x - a) + f(a)
La reuta ortogonal a la tanxente T que pasa pel puntu (a, f(a)) denómase "reuta normal" y la so pendiente, nun sistema de coordenaes ortonormales, ye dao por formula_3.
La so ecuación ye : y = - (x - a)/f '(a) + f(a) suponiendo que f'(a) ≠ 0. Esta reuta nun intervien nel estudiu xeneral de les funciones pero sí en problemes xeométricos rellacionaos coles cóniques, como por exemplu pa determinar el puntu focal d'una parábola.
En trigonometría y matemátiques la tanxente ye una función definía como:
Nómase asina porque pue ser definía como la llonxitú de ciertu segmentu d'una tanxete (en sen xeométricu) trazada nun círculu de radiu unitariu. Ye más cenciello de definir nel contestu d'un planu Cartesianu. Si se constrúi un círculu de radiu unitariu centráu nel orixe, la llinia tanxente al círculu nel puntu P = (1,0), y el rayu proveniente del orixe a un ángulu θ con respeutu del exe x, entós el rayu interseuta la reuta nun puntu Q. La tanxente en sen trigonométricu ye la llonxitú de la llinia ente los puntos P y Q. Si'l rayu nun interseuta la llinia, la tanxente (función) de θ ye infinitu.
La derivada de la tanxente ye:
Avelino Corma
Avelino Corma Canos (Moncófar, Castellón, España, 1951) ye un químicu criador ya direutor del Institutu de Teunoloxía Química de Valencia.
Tien asoleyao más de 400 artículos en revistes internacionales, ye autor de más de 80 patentes y foi investíu Doctor Honoris Causa pola Universidá Dom Church d'Utrecht (Holanda), arriendes de ser el científicu español más citáu en publicaciones internacionales.
Wok
El wok (Chinu tradicional: 鑊; Chinu simplificáu: 镬; Hanyu Pinyin: "guō" (en Mandarín) , wok (鑊)(en cantonés) ye una mena de sartén muy afayaízu emplegáu nel Este y Sureste Asiáticu. El grafu chinu 鑊 , ye semeyu a 鍋 (guō (en Mandarin), wok (鑊)(en Cantonés)), d'acordies colos pescudamientos llingüisticos fechos.
Esti sartén ye reondu y tá acombáu nel fondu. El tamañu normal suel ser de 30 cm o más de diámetru. Suel tar fechu d'aceru, fierro fundío ya inclusu hailos d'aluminiu.
L'emplegu d'esti sartén ye muy curiosu, y úsase pa frir alimentos per aciu d'un movimientu costante denomáu na gastronomía china (cantonesa) como "wok hei" (trátase d'una habilidá pa sacar el qi (o "enerxía biolóxica" del alimentu) del wok, d'esta miente los alimentos caltienen siempres el so sabor y olor intautos.
Fanguada
Una fanguada ye la estaya más fondera d'un valle, per au cuerren les agües ñaturales. 
Suel tener forma de "V", per aciu de l'aición del calce d'un ríu, o un desboyu. Nesti caberu casu, la llena del ríu suel asoceder nes époques de más lluvia, formándose una cabuerca
Magar que ye la estaya más fondera del valle, en Topografía denómase fanguada a la llinia imaxinaria que siguiríen les agües (nel casu d'habeles), pola mor de la pendiente.
Semeya d'una fanguada
Desboyu
Un desboyu, ye la llena d'un ríu o la elevación del nivel del so cursu d'agua. Cuando per aciu de les lluvies, el caudal medra enforma, talo que'l calce del ríu nun ye quien a caltenelu, entós l'agua arrámase ya impla la bancada superior o llanada alluvial.
Cabuerca
Una cabuerca ye una abertura fonda nel terrenu producida por corrientes d'agua. Nesi sen, les cabuerques, coinciden cola faza de tarrén que ocupa una fanguada, darréu que son éstes el camín natural pel que cuerre l'agua.
Naranxa (frutu)
La naranxa ye una fruta cítrica comestible d'orixe asiáticu obtenía del naranxu dulce o "Citrus × sinensis". Ye un hesperidiu carnosu de cubierta más o menos gruesa y endurecío, y el so pulgu ta ensamáu per dellos gaxos enllenos de zusmiu, que caltienen abonda vitamina C, flavonoides y aceites esenciales.
La naranxa ye un híbridu d'orixe yá antigu, dablemente ente pomelu, ("citrus maxima") y mandarina ("citrus reticulata").
La pallabra naranxa remana del sánscritu ""narang"" o del Idioma tamil. La fruta tien típicamente 11 pieces individuales, y nel idioma Tamil la pallabra ""orangu"" traduzse como "6 y 5", esto ye 11. Les naranxes orixináronse nel sureste asiáticu, na India, Vietnam o nel sureste de China. El frutu del "Citrus sinensis" ye denomáu "naranxa duce" para desemeyalu del frutu del Citrus aurantium, la "naranxa amarguxa".
Ye más pequeña y duce que'l pomelu o "toronxa" y más grande, magar que menos perfumáu, que la mandarina. Hai munches variedaes de naranxes, siendo la mayoría híbridos producíos dende les especies "citrus maxima", "citrus reticulata" (mandarina) y "citrus medica" (cidrón).
Según FAOSTAT, los mayores productores mundiales (en tonelaes) en 2005 yeren:
Naranxal (dixebra)
El Naranxu o la Naranxal ye'l nome de:
Inxertu
El garciu o inxertu ye un mou de propagación vexetativu artificial de los vexetales nel qu'un texíu remanáu d'una planta -la variedá o l'inxertu del que falamos- xúnese sobro otru ya afitáu -"portainxertu" o "pie"-, de tala mena que'l conxuntu de dambos xorrezca como un sólu organismu.
L'inxertu o garciu emplégase sobro tou pa propagar vexetales lleñosos d'usu comercial, seyan frutales u orniamentales.
Llibra esterlina
La llibra esterlina (en inglés pound sterling) ye la divisa del Reinu Xuníu y de les Dependencias de la Corona Británica. La so abreviatura ye GBP (códigu ISO 4217) y el so símbolu ye £ (que remana del llatín "llibra", que se refería a la unidá de masa). Un llibra divídese en 100 peniques.
El nome oficial dafechu, "Llibra esterlina" (en plural libres esterlines), ye usáu en contestos formales y tamién cuando se fai necesario desemeyar la moneda que s'usa nel Reinu Xuníu de les que s'usen n'otros países y que caltienen el mesmu nome. El nome de la divisa -pero non los nomes de les sos unidaes- abréviase delles vegaes namái como ""esterlina"", particularmente nos mercaos financieros de venta al por mayor; por exemplu "acéutase pagu n'esterlines", pero non "eso cuesta cinco esterlines". 
Les abreviatures ""ster"." o ""stg"." úsense menos. El términu llibra británica úsase davezu en situaciones menos formales, magar que nun ye un nome oficial de la divisa. La esterlina ye una antigua moneda inglesa de "plata esterlina", una aleación d'un 92,5% de plata y un 7,5% de cobre y/u otros metales, y con una masa de 1,555 gramos, o 1/240 de una llibra troy.
Dólar de Singapur
Dólar de Singapur (SGD), moneda de la República de Singapur dende 1967.
1 dólar de Singapur (S$) = 100 centavos. La tasa de cambéu pal 13 de setiembre de 2006 yera de 1.57 dólares de Singapur por 1 U$S.
Centavu
El centavu o céntimu ye la subdivisión de delles monedes nacionales, y el so valor ye la centésima parte del valor de la moneda correspondiente. 
Nos países au s'usa el centavu, emplégase el símbolu ¢ pal centavu, d'esta miente 50¢ quier dicir "50 centavos". Esti símbolu namái s'emplega pa númberos menores de 100.
Dólar Surinamés
Dólar Surinamés ye la moneda de cursu llegal de Surinam. 
Entró en circulación el 1 de xineru de 2004 sustituyendo al Florín de Surinam, afitando billetes de valores nominales de 5, 10, 20, 50 y 100 dólares
Nel añu 2005, 1 Dólar estaunidense equivalía a 2,70 dólares de Surinam.
Pablo Iglesias
Pablo Iglesias Posse (Ferrol, A Coruña), 18 d'ochobre de 1850 - Madrid, 9 de payares de 1925). Foi bautizáu col nome de Paulino, siendo so padre Pedro de la Iglesia Expósito empleáu del conceyu de Ferrol y so madre Juana Posse. Foi'l fundador del Partido Socialista Obrero Español (PSOE) y la Unión General de Trabajadores (UGT).
A los 9 años emigró xunto a so madre y al so hermanu menor, Manuel (que más tarde morrería de tuberculosis) a Madrid. Debío a la falta de fondos de so madre foi ingresáu nel hospiciu de San Fernando, qu'abandonó a los 12 años. Acabaos los sos estudios primarios y de tipografu, entró a trabayar nuna imprenta al empar qu'asistía a clases nocherniegues de francés, pagaes per él mesmu.
Nel Seseniu Revolucionariu (1869-1875) La Internacional dio una serie de charles en Madrid, a les que Pablo asistió, entrando a formar parte de la sección de tipógrafos en 1870. Tres esto, comenzó a sufrir persecuciones y despidos por parte de distintes imprentes hasta qu'en 1874 consiguió acceder a la presidencia de l'Asociación Xeneral del Arte d'Impentar. Dende esti puestu comenzó a tresnar dende la clandestinidá un nuevu partíu políticu de corte obrero-socialista, que culminó'l 2 de mayu de 1879 cola fundación del PSOE na Casa Labra xunto a 16 tipógrafos, 4 médicos, un doctor, dos xoyeros, un marmolista y un zapateru.
El 12 de mayu de 1886 sal a la lluz el primer númberu d'"El Socialista", revista de corte obrero-sindicalista fundada por él mesmu y que se continúa editando anguaño.
En 1888 fundó la Unión General de Trabajadores (Unión Xeneral de Trabayadores), accediendo a la so presidencia en 1889. Esti mesmu añu acudió al Congresu fundacional de la Segunda Internacional como representante portavoz del PSOE.
En 1890 encabezó la primera manifestación del 1 de mayu n'España, na que se demandaba la xornada llaboral de 8 hores y el cese del empléu de neños nes actividades llaborales. Tamién nesi añu celebróse'l II Congresu del PSOE, nel que se decidió participar nes eleiciones como partíu republicanu de corte obrero-socialista. De fechu nes eleiciones de 1905 Pablo Iglesias, Largo Caballero y García Ormaechea salieron elixíos conceyales por Madrid.
En 1908 fundó la Casa del Pueblu de Madrid.
En 1919 cesó parcialmente de les sos obligaciones polítiquess a causa d'una pulmonía y una salú cada vez peor.
En 1920 y 1921 el PSOE sufrió la escisión de dos grupos partidarios d'adherise a la Internacional Comunista (III Internacional) convocada por Lenin. Estos grupos (Partíu Comunista Español y Partíu Comunista Obreru Español, descontentos cola moderación del PSOE) acabaron fundando'l Partíu Comunista de España.
El 9 d'avientu de 1925 falleció en Madrid y el so calabre foi embalsamáu y espuestu na Capiella de la Casa del Pueblu de Madrid. 150.000 ciudadanos acudieron al so funeral.
Mara Torres
Mara Torres (Madrid, 1974), periodista, escritora, presentadora de televisión y radio.
Llicenciada en Periodismu pola Facultá de "Ciencies de la Información" de la "Universidad Complutense de Madrid", Mara Torres entamó'l so trabayu na radio en 1994 empobinando un programa universitariu na emisora "Onda Mini". Nel añu 1995 entró na Cadena SER. Tres pasar pela redaición ya producción del programa d'Iñaki Gabilondo ""Hoy por hoy"" y pol programa ""Hola Madrid"", les sos primeres xeres foren en programes de fin de selmana como ""Don Ratón"" y ""La Gran Evasión"". De 1998 a 2001, dirixó ya presentó'l programa d'entrevistes ""A contraluz"" y dende esa fecha a lo cabero la temporada del 2006, el programa nocherniegu ""Hablar por hablar""
Enantes d'aportar na TVE, Mara Torres ya tuviere esperiencies na pequeña pantalla. Hai de solliñar la dómina en Localia Televisión presentando'l programa cultural ""Entrada libre"", que recoyía los asocedimientos culturales del fin de selmana en Madrid y n'ochobre de 2006 contrátala Televisión Española para presentar l'informativu diariu "La 2" Noticies.
- ""Hablar por hablar. Historias de Madrugada"", editáu por "Aguilar", nel que fai una esbilla de los alderiques ya anéudotes más interesantes y curioses de la dómina nel programa radiofónicu. 
- ""Sin ti. Cuatro miradas desde la ausencia"", tamién asoleyáu por "Aguilar" y dende'l que cunta cuatro hestories protagonizaes por personaxes conocíos que quedaren ensin un ser queríu, al empar que fai un homenax con gran ciñu, a la cotidianidá y a la vida compartida. 
- En 2003 algamó'l premiu ""Antena de Oro"" qu'apurre la ""Federación de Asociaciones de Radio y Televisión"".
- En 2007 l'""Asociación Profesional Española de Informadores de Prensa, Radio y Televisión" (APEI)" concede-y el ""Micrófono de Plata"" na categoría de ""Revelación"" pola so xera nel informativu de ""La 2 Noticias"" de TVE.
Enllaces esternos.
Mara Torres páxina non oficial http://www.maratorres.es.kz 
Jaén
Jaén o Xaén ye un conceyu y ciudá española, capital de la provincia del mesmu nome, n'Andalucía. Tien una población de 116.769 habitantes.
Parque nacional
Magar que’l conceutu de Parque Nacional ye de reciente aprucimientu nel mundiu ocidental, n’Asia s’alcuentren los primeros esfuercios por mantener grandes estensiones de tierra baxo’l control del Estáu, con fines d’abellugu a la natura. Quiciabes l’aria abeyugada más antierga de la que se tien conociencia ye la viesca de Sinharaja en Sri Lanka, la cual ye angüaño una reserva forestal y en 1988 foi declarada Patrimoniu de la Humanidá pela UNESCO.
La idea dun parque nacional foi primeramente formulada pol pintor George Catlin. Nos sos guacéos al tresvel del oesti estaunidense, fitóse elli fondamenti esmolecío pol futuru los Indios Americanos y de les bellecies naturales que descubrió. En 1832 escribió un indirgui encamentando la preservación de les doyures naturales del país.
El primer enfotu oficial por parti’l gobiernu asocediera nos Estaos Xuníos al encruz dun acta’l Congresu y firmada pol presidenti Abraham Lincoln el 30 de xunu de 1864, al traviés de la cual cedíase’l Yosemite Valley y el Mariposa Grove al estáu de California, "pal so guarimientu, caltenimientu y usu públicu, pa folgancia y recreación". Esti sedría, nel futuru, el Yosemite National Park.
Años más sero, una midida semeyante foi propuesta pa un aria en Wyoming y Montana, pero problemes colos turistes y propietarios de tierres en y alrodiu‘l recién criyáo parqui Yosemite, amás del fechu de qu’esta nueva reserva sigún el propuestu abarganaba aries en más dun estáu, ficieron enguedeyada la so criación anicialmenti, ya qu’l gobiernu federal nun había precedentes nin una idea nidia de cómo controlar un parque. En 1871 el Yellowstone National Park foi establecío como’l primer parque rialmente nacional. Tomando exemplu lo rializáo en Yellowstone, en 1890, Yosemite pasó al control federal tornándose ne segundo parque nacional de los Estados Unidos.
Céo, l’exemplu estaunidense enanchóse a otras naciones.
Los parques nacionales tan xeneralmente allugaos n’estayes con baxo desenrrollu. De cutio presenten aries con una doyura escecional y cuasi virxen na so flora y fauna con un ecosistema que munchas vegaes es el caberu reductu d’especies en pelligru de desaniciu. Tamién espoxíguense parques nacionales n’aries de carauterístiques xeolóxiques sinificatives pol so orixen, formación o belleza natural. Mui davezu, dambos oxetivos son satisfechos en gran parte de los parques nacionales, nun balancie natural únicu que permite gociar de la vida natural nel so mayor esplendior tal como abondaba nel nuesu planeta enantes del desenrrollu humán desmedío.
En dellos países los parques nacionales han el propósitu de tornar a ciertes aries que esperimentaren dichu espoxigue humán al so estaáu natural. Esti foi el casu col Great Smokey National Park allugáo ente los estaos de Carolina del Norte y Kentucky. Tabién en dellos casos, como en Gran Bretaña los parques nacionales pueden encluir propiedaes privaes nes que puede continuarse l’agricultura y esistir pequeños poblados y víes públiques.
La mayor parti los parques nacionales tienen un doble propósitu al ufrir abeyu a la vida xabaz y tamién como atración turística xurdiendo asina lo que se conoz como ecoturismu. El turismu en forma controlada ye fonte d’ingresu pa’l caltenimientu los parques.
Amás de les sides de caltenimientu’l mediu ambiente y del ecosistema, en dellos países tamién criyárense parques o monumentos col propósitu de caltener llugares d’afoguín público y emportancia cultural, científico o hestórico. Los parques nacionales tamién son preseos pa la planificación y l’ordenamientu territorial. En Venezuela, por exemplu, el sistema de parques nacionales abelluga les prencipales cuenques hidrográfiques, garantizando l’abastimientu de más del 85% del augua potable consumida nel país.
Counter-Strike
El Counter-Strike (contra-ataque n'inglés) ye un videoxuegu pa PC en primera persona de conteníu violentu que consite nuna llucha con armes de terroristes escontra Policies.
Hai tres tipos de mapes distintos nos que desendolcar una partida:
Ye l'arma más simple y tienen dos estilos d'usu: Izq o Drc, el primeru ye rápidu y fai poco dañu, el segundu ye lentu y clava más. Que te maten con esti arma ye consideráu como una humillación pública.
Hai varies pistoles disponibles. Dalgunes d'elles son: 
Nel xuegun tenemos dos: 
Hai varies menes de metralletres dientro d'esti videoxuegu:
Ye l'arma más usada y puen escoyese varios tipos de rifle:
Hai una y nun suel ser mui usada, anque si se saba manexar pue ser un arma mortal. Ye la M249 Para.
Les competiciones nesti xuegu faense xeneralmente a 15 rondes en ca equipu y gana'l que más rondes ganase en total. Los puntos de un xugador nun suelen tener importancia en casi nenguna partida.
Los cheats son los tamién conocíos como trucos y que suelen tar prohibios en casi tolos servidores del xuegu y puen llegar a quitate la cuenta Valve por usar esti tipu de programes.
Dalgunos de los más conocíos son:
Les dos versiones más modernes qu'hai son:
Francisco Iglesias Carreño
Francisco Iglesias Carreño , ye un políticu zamoranu, fundador de la asociacion cultural Ciudadanos Zamoranos CC.ZZ., la agrupacion electoral Zamoranos por Zamora ZZxZ y del Partido Regionalista del País Leonés (PREPAL).
Cursó la sua carreira universitaria na Universidá de Salamanca ya dempués na Universidá de Zaragoza au se llicenciara en Ciencias Físicas.
Torna pa Zamora y entama el so llabor docente en dellos institutos. Forma parte de la xunta directiva de ANFE (Asociación Nacional de Físicos de España) y ye presidente Colexu Oficial de Físicos d'España.
Mesmamiente foi cofundador del "Colegio Oficial de Doctores y Licenciados en Filosofía y Letras y en Ciencias" de Zamora.
Collaborador en dellos medios de comunicación zamoranos y otrus sitios, entama el so llabor político nel añu 1979, al ser presentáu nes llistes al Senáu xunto a Inés Gutiérrez Carbajal pol ensame d'eleitores "Zamoranos por Zamora", nas eleiciones xenerales.
Tres d'un aconceyamientu na ciudá de Toro entama'l proyeutu d'el "Partido Regionalista del País Leonés -PREPAL" que finalmente foi llegalizáu nel 19 de setiembre de 1980.
Álvaro Noboa
Álvaro Fernando Noboa Pontón (Guayaquil, 21 de payares de 1950) ye un políticu y empresariu ecuatorianu.
Noboa, consideráu como l'home más ricu d'Ecuador, fuera candidatu a la presidencia de la República d'Ecuador en 1998, 2002 y 2006. En 1997, depués d'una batalla llegal contra los sos hermanos, asumió'l control del Grupo Noboa. Les engarradielles internes hubieren entamao cola muerte del so padre, el magnate bananeru Luis Noboa Naranjo, en 1993. 
Amás d'ello, ye fundador de la “Cruzada Nueva Humanidad”, Fundación de Acción Mancomunada del Pueblo, que con fondos propios y de les empreses de so desendolca dende va 26 años llabor social n'educación, salú, empléu, aida social, etc. .
Noboa destácase tamien pola so oposición a les campañes en favor de los derechos de los trabayadores de les sos compañíes, con despidos ilegales por formar parte de sindicatos . Nun incidente asocedíu nel añu 2002, trabayadores en fuelga nuna empresa filial del grupu de Noboa foron atacaos con armes de fuéu, según un reporte de Human Rights Watch . El Grupo Noboa tamién foi criticáu por Human Rights Watch con una investigación sobre práctiques d'explotación infantil na industria bananera .
Noboa ye'l cabezaleru del Partido Renovador Institucional de Acción Nacional (PRIAN), un partíu de corte populista que él fundó tres de separtase del tamién populista Partido Roldosista Ecuatoriano (PRE). Foi candidatu presidencial pol PRE en 1998 y pol PRIAN nos años 2002 y 2006, perdiendo les eleiciones na segunda vuelta en cada vegada, en 1998 énte Jamil Mahuad, en 2002 énte Lucio Gutiérrez y en 2006 énte Rafael Correa.
Crack
Un Crack ye un parche o programa informáticu que tien como obxetivu saltar y manipular ensin necesidá de Códigu fuente a un segundu programa.
El Crack suel usase xeneralmente pa esquivar llimitaciones nel usu del mesmu o pa poder "piratealu" y distribuilu ensin derechos d'autor.
Cracker
Voltiu
El voltiu o volt ye la unidá derivada del SI pal potencial llétricu, fuercia electromotriz y el voltaxe. Recibe'l so nome n'honor d'Alessandro Volta, quien en 1800 inventó la pila voltaica, la primer batería química. Ye representáu simbólicamente por "V".
El voltiu defínese como la diferencia de potencial a lo llargo d'un conductor cuando una corriente con una intensidá de corriente llétrica d'un amperiu utiliza un vatiu de potencia llétrica.
El voltiu tamién pue ser definíu como la diferencia de potencial esistente ente dos puntos tales qu'hai que realizar un trabayu de 1 xuliu pa treslladar del ún al otru la carga de 1 culombiu:
1 V = 1 W·A = 1 J·C = 1 m·kg·s·A.
Cámara web
Les cámeres web puen ser inalambriques o bien tener enganche direutu a la computadora.
Son mui usaes en programes como MSN Menssenger o Yahoo! Messenger.
La cámara web usa software pa poder capturar imáxenes, videos o para poder tresmitir lo que ta faciendo.
Los sensores puen ser:
Uva
Baya o granu más o menos reondu y zusmiosu, frutu de la vid y de la recimal ("xéneru Vitis"), que forma recimos. Esti frutu, ye'l componente primeru na ellaboración del vinu.
Existen munches variedaes:
Janet Gaynor
Janet Gaynor (Laura Gainor: Filadelfia, 6 d'ochobre de 1906 - Palm Springs, 14 de setiembre de 1984) foi una actriz estadounidense ganadora del premiu Óscar.
Considerada la sucesora de Lillian Gish, Janet Gaynor foi una de les mayores estrelles del cine ente finales de la dómina muda y el principiu del cine sonoru. Actriz d'aspeutu fráxil, desempeñó de cutiu papeles de moza inocente y dulce, lo que taba llueñe de la realidá, na que se manifestó como una aviespada muyer de negocios.
Debutó nel cine mudu nos años 20 interviniendo en producciones de Hal Roach. Algamó gran popularidá a finales del deceniu gracies a películes como "The Johnstown Flood" (1926), un títulu empobináu por Irving Cummings, "El séptimu cielu" (1927) de Frank Borzage, "Amanecer" (1927) de F. W. Murnau, o "L'ánxel de la cai" (1928), otra película empobinada por Borzage.
Gracies a estos trés últimes interpretaciones, Janet foi premiada na primer ceremonia de los col premiu a la meyor actriz. Les otres candidates yeren Louise Dresser por "A ship is coming in" y Gloria Swanson por "La fráxil voluntá".
Foi la primer actriz en ser galardonada col Oscar a la meyor actriz en 1927-28, pola so interpretación de "El séptimu cielu", "L'ánxel de la cai" y "Amanecer". Volvió ser nomada en 1937 pol so papel na película "Nació una estrella".
Tocantes a la so vida sentimental, Janet Gaynor casar en trés causes. La primer vegada en 1929, con Jesse Lydell Peck, de quien se divorció en 1933. La segunda col conocíu diseñador de vestuariu Gilbert Adrian, con quien tuvo casada ente 1939 y 1959, añu de la muerte de Adrian. La so tercer boda foi col productor Paul Gregory, con quien contraxo matrimoniu en 1964.
Precisamente con Gregory diba nel taxi que llevaba a la pareya, a la so amiga l'actriz Mary Martin, madre del actor Larry Hagman y al representante d'esta, Ben Washer, cuando sufrieron un fatal accidente qu'acabó cola vida de Washer y dexó gravemente mancada a Janet.
Thomas Jefferson
Thomas Jefferson (13 d'abril de 1743 - 4 de xunetu de 1826) foi'l tercer Presidente de los Estaos Xuníos d'América, ocupando el cargu de 1801 a 1809. Foi tamién vicepresidente ente 1797 y 1801, gobernaor de Virxinia (1779-1781), y autor cabezaleru de la Declaración d'Independencia de los Estaos Xuníos, asina como fundaor de la Universidá de Virxinia.
Jefferson ñació en Shadwell (Virxinia) el 2 d'abril de 1743, según el calendariu xulianu que ye'l que taba daquella n'usu nel Imperiu Británicu, o el 13 d'abril d'acordies col calendariu gregorianu, adoutáu nos dominios británicos en 1752.
Ñacíu nuna familia acomodao, foi el tercer fíu de diez (dos d'ellos ñacieron muertos). So má yera Jane Randolph, prima de Peyton Randolph, y so pá yera Peter Jefferson, dueñu d'una llantadera o plantel nomada "Shadwell". Dempués de qu'un fueu afarare el llar de la familia en Shadwell, Peter Jefferson mudose cola so familia a Edge Hill, Virxinia.
En 1752, Jefferson entamó a dir a clas nuna escuela llocal dirixida por William Douglas, un reverendu escocés. A los nueve años d'edá, escomencipió a estudiar llatín, griegu clásicu y francés. En 1757, cuando tinía catorce años, morrió so pá. Jefferson heredió unos 5.000 acres (20 km²) de tierra y docenes d'esclavos. Ellí edificó'l so llar, qu'aportaríen a conocelu pol nome de Monticello.
Dempués de la muerte de so padre, foi alumnu na escuela del reverendu James Maury ente 1758 y 1760. La escuela allugábase en "Fredericksburg", a unos 19 quilómetros de Shadwell, y Jefferson agospiose na casa de la familia "Maury" demientres esi tiempu. Nesta etapa recibió una educación en materies clásiques y estudió hestoria y ciencies naturales.
Jefferson ingresó na universidá "College of William and Mary" en Williamsburg a los 16 años d'edá y pasó ellí dos años, ente 1760 y 1762. Entró na facultá de filosofía y estudió matemátiques, metafísica y filosofía col Profesor William Small, que lu introduxo nos escritos de los empiristes británicos, incluyendo a John Locke, Francis Bacon ya Isaac Newton. Tamién perfeicionó los sos conocimientos de francés y griegu clásicu, tocaba el vigulín y lleía a Tácito y Homero. Yera un alumnu qu'allampaba por deprender, amosó tener muncha curiosidá en tolos campos del saber y, según la tradición familiar, estudiaba quince hores diaries. Tres llicenciase en 1762 con honores, estudió drechu col so collaciu y mentor George Wythe, y foi almitíu na abogacía en Virxinia en 1767.
En 1772, Jefferson casose con una vilba, Martha Wayles Skelton (1748-1782). Tovieren seis fíos: Martha Jefferson Randolph (1772-1836), Jane Randolph (1774-1775), un fíu que ñació muertu o que morrió al pocu de nacer (1777), Mary Wayles (1778-1804), Lucy Elizabeth (1780-1781), y Lucy Elizabeth (1782-1785). Martha Wayles Skelton morrió el 6 de setiembre de 1782, y Jefferson enxamás tornó a casase. Afítase que, arriendes, tuvo a lo menos siete fíos más con Sally Hemings, una de les sos esclaves.
Foi delegáu continental del congresu, gobernaor, secretariu del Estáu y Presidente de los Estaos Xuníos.
Partíu Políticu: Partíu Demócrata-Republicanu de los Estaos Xuníos.
Vicepresidentes: Aaron Burr, George Clinton.
Presidencia: 4 de marzu de 1801 – 3 de marzu de 1809.
Morrió en Monticello (Virxinia) el 4 de xunetu de 1826.
Thomas Jefferson afitaba que tolos homes yeren igualmente llibres ya independientes, y teníen drechu a la vida, la llibertá, les mesmes posibilidaes p'alquirir propiedaes y la obtención de la felicidá y la seguridá. Esto ye lo que s'escribió nel primer artículu de la Declaración de Drechos de Virxinia redautáu por él mesmu en 1776.
La sofitu de la democracia "jeffersoniana" consiste en:
Claudio J. Katz afitaba que Thomas Jefferson yera parte d'una corriente del lliberalismu que yera anticapitalista ("Thomas Jefferson's Liberal Anticapitalism") aportando a proponer que los ciudadanos foren autoemplegaos enantes qu'aceutar el trabauo asalariáu. Según Kantz, Thomas Jefferson, entá sofitándose nel iusnaturalismo (o drechu ñatural) de John Locke pa definir el conceutu de propiedá sobro la tierra, redefinió dalgunos argumentos pa finar enfocando el so puntu de vista sobro la propiedá de la tierra, haza un modelu sofitáu na ocupación personal o familiar, faciendo una crítica a los sistemes agrarios sofitaos en faciendes y llatifundios propiedá de grandes terratenientes, arriendés, custionaba la especulación financiera y los drechos de patentes. Dalgunas vegaes denomose al so modelu económicu, republicanismu agrariu o lliberalismu agrariu, na mesma llinia de la tradición del republicanismu federal.
Iker Jiménez
Iker Jiménez Elizari (10 de xineru de 1973, Vitoria, Álava) ye un periodista que trabaya na Cadena ser y a la mesma vegada nel canal de televisión Cuatro. Ta casáu cola tamién periodista Carmen Porter y collabora con ella en dellos trabayos d'investigación. 
Dende mozu anduvo averáu a los campos de lo paranormal y desconocíu. Anque tamién trabayó n'otros ámbitos como el peridismu deportivu o les noticies. En 1999 punxo a la venta un llibru "Enigmas sin resolver" (enigmes ensin resolución).
Nel añu 2004 fizo una alerta ovni llegando a congregar a más de 100.000 presones.
Iker Jimémez tien el títulu de personaxe televisivu del añu 2006 de "La Guia TV". El concursu fizose al traviés de la rede. Tamién recibió l'antena de oro y un homenaxe de la fundación de les viztimes del 11-M.
Velocidá
En física, velocidá ye la magnitú qu'espresa'l cambéu d'allugamientu d'un oxetu en función de la distancia recorría na unidá de tiempu. Suel representase pola lletra formula_1. La velocidá pue desemeyase según el lapsu consideráu, poro, fai referencia a la velocidá instantáneo, la velocidá promediu, etc. Nel Sistema Internacional d'Unidaes la so unidá ye'l metru por segundu:
Pa definir la velocidá d'un oxetu hai d'atolenar non namái la distancia que recuerre por unidá de tiempu, sinon tamién la direición y el sen del desplazamientu, colo que la velocidá esprésase como una magnitú veutorial. 
La velocidá media o velocidad promediu informa sobro la velocidá nun intervalu dau. Calcúlase dixebrando el desplazamientu (Δx) (Δ=delta) pel tiempu trescurríu (Δt):
Por exemplu, si un oxetu tien recorrío una distancia de 1 metru nun lapsu de 31,63 segundos, el módulu de la so velocidá media ye:
Al módulu de la velocidá denómase-y rapidez.
En mena vectorial, la velocidá ye la derivada del vector posición respeutu del tiempu:
au formula_8 ye un versor (vector de módulu unidá) de direición tanxente a la trayeutoria de cuerpu en custión y formula_9 ye'l vector posición, darréu que nel llímite, los diferenciales d'espaciu recorríu y posición coinciden.
Rapidez
En física, la rapidez o celeridá ye la rellación ente la distancia percorrida y el tiempu que tomó percorrela. Dizse que la velocidá ye mayor si se percuerre una mayor distancia nun mesmu tiempu, o si se percuerre la mesma distancia en menor tiempu.
Matemáticamente la rapidez media resulta ser:
Por exemplu, si un automóvil tien percorrío un espaciu de 20 cm en 1,42 seg la so rapidez esprésase:
Pesu
Na física, el pesu ye la midida de la fuercia qu'exerce la gravedá sobro un cuerpu. Nel usu cotidianu de la pallabra, el términu "pesu" úsase davezu como sinónimu de masa.
Dao que la intensidá de la gravedá cimbla según seya la posición —nos Polos ye igual a 9,83 m/s², na llinia ecuatorial ye igual a 9,79 m/s² y na llatitú de 45° ye igual a 9.8 m/s²— el pesu depende del allugamientu. Si nun se diz lo contrario, atalántase que se trata del pesu prevocáu por una intensidá de la gravedá definía como normal, y de valor 9,81 m/s².
El pesu mídese con un dinamómetru y la so unidá nel sistema internacional ye'l newton (N). El dinamómetru tá ensamáu por un resorte con un cabu llibre y caltién una escala graduada n'unidaes de pesu. Pa saber el pesu d'un oxetu namái hai de colingalu del cabu llibre del resorte, que s'empertegará; metantu más s'allongue, más pesáu ye l'oxetu. 
A desemeyanza de la masa, el pesu depende de l'allugamientu relativu del oxetu o de la so distancia a la Tierra, y de l'aceleración cola que se mueve. Tamién depende del planeta o otru cuerpu masivu qu'autúe sobro l'oxetu. Nel ámbitu de la Tierra, y metantu nun heba daqué que lo torgue, tolos oxetos caen animaos d'una aceleración de la gravedá, "g", polo que tán sometíos a una fuercia costante, que ye'l pesu.
Los oxetos diferentes son atrayíos por fuercies gravitatories de magnitú distinta. La fuercia gravitatoria qu'actúa sobro un oxetu de masa "m" pue espresase matemáticamente pola espresión:
Nun hai de trafulcar el pesu cola masa, darréu que según la ecuación espresao na estaya superior, la masa ye igual:
Boikot
Boikot ye un grupu español d'estilu non mui definíu con ritmos punk,ska y incluso toques grunge anque siempre como base'l rock.
El grupu empecipió a furrular en 1987, tocando en llocales y bares. Depués d'amestar un par d'igües na fechura del grupu grabaron dos discos col sellu Barrabás.
Foron faciendose conocíos tocando per Madrid, fasta que nel añu 1995 frañen col sellu Barrabás y deciden autoxestionase cola so propia empresa de producciones Producciones BKT. Saquen dos discos más, "Cría Cuervos" y "Tu Condena", y toquen en dellos festivales de rock como Festimad o Metaliko Rock.
Depués d'esto decidieron facer una triloxía nomada "La Ruta del Che", que tendría tres discos que cunten la hestoria del Che Guevara y grabaos mientres tán de xira per países como Cuba, Méxicu, o Arxentina.
En dando por finada la Ruta del Che, saquen un nuevu discu nomáu "Historias Directas de Boikot", que nel orixinal inclúi un llibru y un vídeo de la ruta. Depués asoleyarán dos discos más, De espaldas al mundo y Tus problemas crecen.
Ente les sos influyencies alcuentrense, sobremanera, una gran influyencia del rock radical vascu, sobre too nos sos primeros discos, yá que na etapa de La Ruta del Che tomen influyencies de los países sudamericanos y inclúin más instrumentos y ritmos más llatinos.
Punk
El punk ye un movimientu musical dientro'l rock que xurdió metanes los años 1970. Carauterízase por su actitú independiente y amateur. Nos sos anicios, el punk yera una música persimple y cruda, a vegaes escuidada: una mena de rock cenciella, con melodíes simples de duraciones curties, soníos de guitarres amplificaes poco controlaos o ruidosos, pocos arreglos y instrumentos, y, davezu, de compases y tempos rápidos. 
Los ojos de la calle
Los Ojos de la Calle (Los Güeyos de la Cai n'asturianu) foi'l primer discu de Boikot, sacáu a la vienta nel añu 1990 y producíu por Mariano García pol sellu discográficu Barrabas, l'estilu de música ye punk-rock, constituyíu por ritmos veloces
Con perdón de los payasos
Con Perdón de los Payasos ye un discu del grupu Boikot, fechu nel añu 1992. Les ventes del primer discu foron bien, lo que-yos dio puxu pa facer esti segundu trabayu, de nuevu baxo'l sellu Barrabas, l'estilu de la so música ye punk-rock.
Cría cuervos
Cría cuervos ye'l tercer discu del grupu Boikot de punk-rock, asoleyáu nel añu 1995, amás, esti ye'l primer LP que produz "Producciones BKT", empresa propia cola que s'autoxestionarán de magar esti discu, tamién baxo'l sofitu de la compañía BOA.
Tu condena
Tu Condena ye'l cuartu discu del grupu Boikot d'estilu punk-rock, asoleyáu nel añu 1996, siguen autoxestinándose con «Producciones BKT», y baxo'l sellu musical BOA.
Ruta del Che - No mirar
No Mirar ye l'aniciu de la triloxía de discos de Boikot 'La Ruta del Che', d'estilu punk-rock, asoleyáu nel añu 1997.
Ruta del Che - No escuchar
No Escuchar ye'l segundu discu de de la triloxía de discos de Boikot de 'La Ruta del Che', un proyeutu que-yos llevó a tocar per toa América Llatina, l'estilu ye punk-rock, anque nesti trabayu observense ritmos más llatinos y la so música va evolucionando. El LP foi asoleyáu a fines del añu 1997.
Ruta del Che - No callar
No Callar ye'l tercer discu, y poro, la última entrega de la triloxía de discos del grupu Boikot de 'La Ruta del Che', una esperiencia que-yos llevó a tocar per toa América Llatina, concretamente esti discu grabóse n'Arxentina, onde ñació'l Che Guevara. L'estilu ye punk-rock. El CD foi asoleyáu en Febreru del añu 1998.
Historias directas de Boikot
Historias Directas de Boikot ye un discu del grupu de punk-rock Boikot. Asoleyase en marzu del añu 2000 baxo la discográfica Zero Records. El discu ye un direutu, y una compilatoriu de los cantares más populares del grupu.
Esti discu supón l'acabu de la primer etapa del grupu, más inesperta y n'evolución, y da llugar a una nueva, consagrándose como banda y entamando una carrera internacional. El discu tien amás un vídeo y un llibru de la triloxía de discos "La Ruta del Che".
De espaldas al mundo
De espaldas al mundo ye'l novenu discu que la banda madrilana de punk-rock "Boikot" asoleyó en 2002.
Tus problemas crecen
Tus problemas crecen ye'l décimu y, pel momentu, el discu caberu de la banda madrilana de Punk-Rock, Boikot. Asoleyose en 2004 y inclúi temes como "Kualkier Día" versionando al grupu punk rioxanu: Piperrak.
Númberu Mach
El Númberu Mach, conocíu nel usu coloquial como mach (pronúnciase "mag"), ye una midida de velocidá relativa que se define como'l cociente ente la velocidá d'un oxetu y la velocidá del soníu nel mediu nel que se mueve talu oxetu. Tala rellación pue espresase según la ecuación:
Ye una magnitú adimensional típicamente usada pa describir la velocidá de los aviones. Mach 1 equival a la velocidá del soníu, Mach 2 ye dos vegaes la velocidá del soníu..etc.
Esti númberu propúnxolu'l físicu y filósofu austriacu Ernst Mach (1838-1916), ún de los más grandes teóricos de la física de los sieglos XIX-XX, como una mena cenciella d'espresar la velocidá d'un oxetu con respeutu a la velocidá del soníu.
Normalmente, les velocidaes de vuelu clasifíquense según el so númberu Mach en:
Intensidá de la gravedá
La intensidad de la gravedá, tamién denomada intensidá del campu gravitatoriu y aceleración de la gravedá, ye l'aceleración que sofriría un oxetu en caída llibre sobro otru. En física represéntase como g. Nel casu de la Tierra, a nivel del mar el so valor es:
Tamién pue definise a partir del pesu, fuercia exercida pola gravedá de la Tierra sobro un oxetu que s'alcuentra sobro la so superficie. Nesti casu tenemos:
L'aceleración de la gravedá na Tierra camuda según la altura. Na superficie tá definía por 9,80665 m/s². La llista amuesa l'aceleración de la gravedá nel Sol, les superficies de cada planeta del Sistema Solar y la Lluna, tomando como base g = 1 pa la Tierra.
Dinamómetru
Denómase dinamómetru a un instrumentu que sirve pa midir fuercies. Foi inventáu por Isaac Newton y nun hai de trafulcalu cola balanza, instrumentu usáu pa midir mases.
Los dinamómetros úsense davezu na ortodoncia pa midir les fuercies aplicadas pol tratamientu.
Quilómetru per hora
El quilómetru per hora (km/h) ye una unidá derivada del SI de velocidá escalar y vectorial. Un oxetu que viaxa a 1 km/h muévese 1 quilómetru nuna hora si la velocidá se caltién costante demientres esi periodu. 
Puertu Ricu
Puertu Ricu, Puerto Rico n'español, o Borinquén de nome indíxena (que foi usáu nes primeres estayes de la conquista) ye un estáu llibre asociáu de los Estaos Xuníos, siendo la so capital la ciudá de San Xuan.
Ye la más pequeña y la más oriental de les Grandes Antilles y ta asitiada ente l'Océanu Atlánticu al norte y el mar Caribe al sur. Pal oeste, la Canal de la Mona sepáralu de la República Dominicana, y pal este la Canal de les Vírxenes sepáralu de les Islles Vírxenes Americanes.
L'actual constitución portorricana, promulgada'l 25 de xunetu de 1952, define a Puertu Ricu como un Estáu Llibre Venceyáu a los Estaos Xuníos. Por ella llimítase l'autonomía de la isla no que cinca a la defensa nacional, l'acuñación de moneda, les rellaciones esteriores y l'alministración de correos y aduanas. 
El poder executivu exércelu'l gobernador, escoyíu pa cuatro años y que ye aidáu nes sos funciones por un gabinete de secretarios. El poder llexislativu reside nuna asamblea llexislativa bicameral, formada por un Senáu de 27 miembros y una Cámara de Representantes de 51. No que cinca al poder xudicial, el so muérganu cimeru ye'l Tribunal Supremu, formáu por siete maxistraos denomaos pol gobernador. El gobiernu federal estaunidense ta representáu por una corte de distritu y un procurador designaos pol presidente estaunidense. A la Corte Suprema d'esti país pueden ser llevaes, na cabera instancia, les apelaciones feches ante los tribunales portorricanos.
El gobernador del país ye, dende'l 3 de xineru de 2013, Alejandro García Padilla. El presidente del Senáu ye Thomas Rivera Schatz y el de la Cámara de Representantes Jaime Perelló Borrás.
Presidente: Luis Fortuño.
• Partido Independentista Puertorriqueño (PIP).
Presidente: Rubén Berríos Martínez. 
No que cinca a los sindicatos, los siguientes son los que tienen mayor representación nel país:
Partido Independentista Puertorriqueño
El Partido Independentista Puertorriqueño (n'inglés, "Puerto Rican Independence Party", n'asturianu, "Partíu Independentista Portorricanu"; "PIP") ye un partíu políticu nacionalista de Puertu Ricu de centru-esquierda, fundáu en 1946 por Gilberto Concepcion de Gracia y el más vieyu representante electoral del nacionalismu de Puertu Ricu. 
Tres la salida d'alcaldes del "Partido Popular" en 1944, ésti funda'l PIP, que se llegaliza en payares de 1946. Ente los sos oxetivos taba un proyeutu del PIP nel que se proponía que Puertu Ricu fora reconocíu como nacionalidá histórica y se-y diera la independencia absoluta a Puertu Ricu.
Dende 1948 el PIP tien representación na Xunta Xeneral de Puertu Ricu ("Senado" de Puertu Ricu; "Camara" de Puertu Ricu). 
Glaya un país
Glaya un país ye'l quintu discu del grupu asturianu de rock Dixebra, grabáu nos Estudios ODDS de Xixón y masterizáu nos Katarain d'Azcárate a entamos de 2000 y editáu esi mesmu añu pola compañía discográfica del grupu, Discos L'Aguañaz.
La producción corrió a cargu del músicu vascu Kaki Arkarazo.
"Glaya un país" ye consideráu por munchos siguidores de la banda como'l meyor discu de Dixebra. Supón una importante evolución estilística y téunica con respeutu al anterior trabayu, "Dieron en duru", del cualu lo separten unos trés años.
La guitarra meyora'l so soníu y toma nuevos ritmos. Sicasí, la mayor meyora instrumental produzse na gaita, yá que'l grupu sostitúi de magar esti discu la gaita tradicional asturiana pola nueva gaita "MIDI" inventada y popularizada por José Ángel Hevia. Esto permite algamar una precisión munchu mayor y amás esplorar nueves sonoridaes, coles bayuroses posibilidaes que da l'instrumentu lletrónicu y multitímbricu.
Amás, el gran númberu de collaboraciones de diversos instrumentistes coles que cunta la banda na grabación del discu aporta una gran variedá de matices a los temes. Ye esti l'álbum de Dixebra con mayor diversidá instrumental, yá que'l soníu del grupu vese encontáu por una parte con soníos propios del folk (más qu'en cualaquier otru de los sos trabayos) y por otra con una seición de vientos qu'entama alquirir importancia, como siguirá faciendo en posteriores discos.
L'ensame de Dixebra pa esti trabayu foi: Xune (voz), Primi (guitarra), Javi (baxu), Isra (batería) y Fernando (gaita); ye dicir, la mesma que grabara "Dieron en duru" cola esceición de Fredi nes percusiones.
Nel aspeutu de collaboraciones, esti ye'l discu con más y más conocíos nomes. Ente les voces, Anabel Santiago interpreta una tonada qu'abre'l discu, Fermin Muguruza canta en "Wilma Loulé" y Xosé Ambás (N'arba) fai lo propiu en "La danza", tema onde tamién toca la gaita. Amás, Maxi (Fe de Ratas) y Mapi Quintana aporten coros.
Nel separtáu instrumental, acumulense les collaboraciones de Rubén Bada y Martín Fernandez-Peña (dambos per entós en Xéliba), el primeru con bouzouki y vigulín y el segundu col curdión diatónicu; Merce Santos (La Bandina) cola zanfonía y la caxa escocesa, Paco Martínez con programaciones y arreglos de vientu; y una seición de vientos qu'apaez en dellos temes, con David Colado y Toño Gómez al trombón, Agus Lara a la trompeta y Eladio Sánchez al saxu. Estos dos últimos realizaríen la xira d'esi añu con Dixebra, pa incorporase definitivamente a la banda en 2001.
Adega
Nel universu ficticiu de "la Guerra de les Galaxes", Adega ye un sistema planetariu. El sistema tien dos soles, conocíos como "Adega Prime" (Adega I) y "Adega Besh" (Adega II). Los sos planetes son "Kassa" (el más interior, de roca abrasiva), "Tarassi" (el segundu, ensuchu y rocosu), "Ossus" (el más importante), "Colsassa" (un xigante gaseosu que tien once llunes) y "Missarassa", (el más esterior, un mundu xeláu).
Los Jedi descubrieron la especial conexón cola Fuercia de los cristales d'Adega unos 10.000 años enantes de la batalla de Yavin y creyan con ellos los primeros sables de lluz. Asina'l planeta conviertese na fonte cimera d'esos cristales fasta que son descubiertos n'Ilum.
Bodo Baas vivió ellí con un grupu de Jedis al rodiu del añu 600 enantes de la batalla de Yavin. Alfonso Luiz Obota, el prisioneru 272-20-136 del xuegu "Dark Forces: Jedi Knight", de 1998, ye nativu d'Adega.
Agamar
Agamar ye un planeta del universu de Star Wars.
Alderaan
Alderaan ye un planeta del universu de "La Guerra de les Galaxes". Apaez na película «La Venganza de los Sith, "Episodiu III"» y «Una nueva esperanza, "Episodiu IV"» de la saga.
(movimientu retrógradu) 
Alderaan foi, enantes que polos humanos, habitada polos nativos inseutoides killiks. Estes criatures creyaran pergrandes torres-colmenes nuna escampada d'herba que pasaría ser nomada Tierres del Castiellu. Por desgracia los killiks estinguiéronse. N'Alderaan había unes ocho mil clases d'herba y los animales más conocíos que les comíen yeren:
Alderaan colonizóse por humanos 27.000 años enantes de la batalla de Yavin y dos mil años enantes de la creyación de la República Galáutica. Cuando los humanos aportaron, namái sabíen de les industriales ciudaes de Coruscant y dalgún otru planeta cercanu. Poro, decidieron cudiar les tierres na so mayoría verdes y azules. Non sólo eso, decidieron construyir ciudaes monumentu acordies al preciosu paisax. Les más conocíes son:
Los habitantes d'Alderaan yeren conocíos en tola Galaxa pola so conciencia ecolóxica. Ye la sociedá más pacífica de tola galaxa, nun tienen nin armes nin exércitos. Incluso la caza por deporte nun ta permitida.
Bandera d'Antigua y Barbuda
La bandera d'Antigua y Barbuda foi adoptada'l 27 de febreru de 1967. Diseñada pol profesor d'una escuela, Reginald Samuels, ta compuesta pola metá superior d'un sol emerxendo d'una franxa vertical de color azul. Baxo esta franxa alcuéntrase un fondu blancu y sobre ésta, fondu prietu. A dambos llaos de la bandera asítiense dos triángulos rectángulos isósceles (colos sos ángulos reutos nos requexos inferiores) de color bermeyu.
El sol representa l'alborecer d'una nueva dómina pal país, mentanto que'l prietu representa a los ancestros africanos, l'azul a la esperanza y el bermeyu a la enerxía. La combinación mariellu oru, azul y blancu tamién representa l'ambiente natural de les islles del Caribe: sol, mar y arenes.
[[Categoría:Antigua y Barbuda]]
[[Categoría:Banderes|Antigua y Barbuda]]
Ertra, Ertra, Ertra
Ertra, Ertra, Ertra (ኤርትራ ኤርትራ ኤርትራ en tigrinya; "Eritrea, Eritrea, Eritrea" n'asturianu) ye l'himnu nacional d'Eritrea. Foi adoutáu en 1993, depués que'l país algamara la independencia. El cantar foi escritu por Solomon Tsehaye Beraki, y compuestu por Isaac Abraham Meharezghi y Aron Tekle Tesfatsion.
Koste Seselwa
Koste Seselwa ye l'himnu nacional de Seixeles.
"N'asturianu:"
Lesotho Fatse La Bontata Rona
Lesotho Fatse La Bontata Rona ye l'himnu nacional de Lesothu. La lletra foi escrita por François Coillard, un misioneru francés. La música foi compuesta por Ferdinand-Samuel Laur. Ye l'himnu nacional de Lesotho dende 1967.
All Hail, Liberia, Hail!
"All Hail, Liberia, Hail!" ye l'himnu nacional de Liberia. La lletra foi compuesta n'inglés pol tercer presidente del país, Daniel Bashiel Warner (1815-1880) , y la música por Olmstead Luca (1826-1869). Ye l'himnu oficial del país dende 1847.
"All hail, Liberia, hail! (All hail!)"
"This glorious land of liberty"
"Shall long be ours."
"Though new her name,"
"Great be her fame,"
"And mighty be her powers,"
"And mighty be her powers."
"In joy and gladness"
"With our hearts united,"
"We'll shout the freedom"
"Of a race benighted,"
"Long live Liberia, happy land!"
"A home of glorious liberty,"
"By God's command!"
"In union strong success is sure."
"We cannot fail!"
"With God above"
"Our rights to prove,"
"We will o'er all prevail,"
"We will o'er all prevail!"
"With heart and hand our country's cause defending,"
"We'll meet the foe with valour unpretending."
Allahu Akbar
Allahu Akbar (n'árabe الله أكبر}, "Dios ye grande") ye l'himnu nacional de Libia. Nun principiu yera una canción de marcha que cantaben los soldaos, y que se fizo popular n'Exiptu y Siria demientres la guerra del Sinaí de 1956. El presidente libiu, Muammar al-Gaddafi, convirtiola nel himnu del so país el 1 de setiembre de 1969, amosando con ello los sos deseos y esperances de que s'algamara la xuntura de tolos pueblos árabes.
Ry Tanindraza nay malala ô
Ry Tanindraza nay malala ô ("Oh Nuesa Amada Patria" n'asturianu) ye l'himnu nacional de Madagascar
Bandera de Malaui
L'actual bandera de Malaui foi adoptada'l 28 de mayu de 2012, y ye la que tuvo'l país dende la so independencia en 1964 hasta 2010, añu nel que se cambió por otru modelu. La bandera ta formada por trés bandes horizontales, d'igual anchor, de color negru, colloráu y verde. Superpuesta a la banda prieta, nel centru, hai un sol naciente colloráu. La banda prieta simbolizaba la xente africano, la collorada la sangre de los mártires que morrieron pa qu'África algamara la llibertá, y la verde el paisaxe del país; el sol naciente representaba l'alborecer d'un tiempu de llibertá y esperanza pal continente.
El 19 de xunetu de 2010 desapaeció de la bandera'l sol naciente, que foi sustituyíu por un sol completu de color blancu que ta espetáu metanes la bandera como símbolu del progresu económicu del país. Amás, la banda prieta y la collorada camudaron la so posición, de forma qu'el sol quedaba, como na anterior y actual bandera, enriba la franxa prieta.
Escudu de Malaui
L'Escudu de Malaui ta basáu na heraldica d'armes de Nyasaland. Consta d'un lleón y un leopardu, y un onde se llee "Unity and Freedom" (Unidá y Llibertá).
Mlungu dalitsani Malawi
Mlungu dalitsani Malawi ye l'himnu nacional de Malaui. Foi compuestu por Michael-Fredrick Paul Sauka, quien escribió les lletres. Foi adoptáu en 1964 arriendes d'un concursu.
Mulungu dalitsa malawi Tornáu como: "Dios bendiga Malawi"
"Mulungu dalitsa Malawi,
"Mumsunge m'mtendere."
"Gonjetsani adani onse,"
"Njala, nthenda, nsanje."
"Lunzitsani mitima yathu,"
"Kuti tisaope."
"Mdalitse Mtsogo leri nafe,"
"Ndi Mayi Malawi."
"Malawi ndziko lokongola,"
"La chonde ndi ufulu,"
"Nyanja ndi mphepo ya m'mapiri,"
"Ndithudi tadala."
"Zigwa, mapiri, nthaka, dzinthu,"
"N'mphatso zaulere."
"Nkhalango, madambo abwino."
"Ngwokoma Malawi."
"O Ufulu tigwirizane,"
"Kukweza Malawi."
"Ndi chikondi, khama, kumvera,"
"Timutumikire."
"Pa nkhondo nkana pa mtendere,"
"Cholinga n'chimodzi."
"Mai, bambo, tidzipereke,"
"Pokweza Malawi."
"Oh Dios, Bendiz, la nuesa tierra Malawi"
"Que siga siendo una tierra de paz."
"derrota a tou enemigu:"
"Fame, Malura, Envidia."
"Xuntemos los nuesos corazones nún,"
"asina taremos llibres de llercia."
"Bendecíi toos al nuesu cabezaleru,"
"Y a la Madre Malawi"
"La nuesa propia Malawi," 
"esta tierra tan guapa,"
"Fértil, valiente y llibre."
"colos sos llagos, el so refrescante aire montesín,"
"que grandemente bendecíos somos."
"Colines y valles, suelu tan ricu y únicu,"
"danos una llibre xenerosidá,"
"Madera y viesca, llanures tan amplies y belles,"
"Too - Fermosa Malawi."
"Llibertá siempre, xunámonos toos"
"pa construyir Malawi"
"Col nuesu amor, el nuesu celu y llealtá,"
"dándo-y a ella lo meyor"
"En tiempu de guerra o en tiempu de paz,"
"un envís y un finxu:"
"Homes y muyeres sirviendo ensin egoísmu"
"a la construcción de Malawi"
Bandera de Malí
La bandera nacional de Malí foi adoptada l'1 de marzu de 1961.
Escudu de Malí
L'escudu d'armes de la República de Malí tien forma circular. Sobre un fondu celeste vese: 
Pour l'Afrique et pour toi, Mali
Pour l'Afrique et pour toi Mali ye l'himnu nacional de Malí.
Hymne Chérifien
L'Hymne Chérifien ye l'himnu nacional de Marruecos. Escritu por Ali Squalli Houssaini (nacíu en 1932 y que tamién ye'l compositor del himnu d'Omán) la música corrió a cargu de Léo Morgan. Foi proclamáu himnu nacional l'añu de la independencia del país (1956).
Motherland
Motherland ye l'himnu nacional de Mauriciu. La música foi compuesta por Philippe Gentil M.B.E., y la lletra ye de Jean Georges Prosper. L'himnu, percurtiu, describe la belleza y delicadeza del paisaxe de les islles que formen esi estáu, y fala tamién de les cualidaes de la so xente, que define como amantes de la paz, la xusticia y la llibertá.
Himnu Nacional de Mauritania
L'himnu nacional de Mauritania toma la lletra d'un poema del sieglu XIX escritu por Baba Ould Cheikh. La melodía foi compuesta por Tolia Nikiprowetzky, y foi adoutáu depués de la independencia nel 1960. Lo difícil que ye de cantar fai que, delles veces, se fale d'él, erróneamente, como un himnu que nun tien lletra.
كن للاله ناصرا وأنكر المناكرا
وكن مع الحق الذي يرضاك منك دائرا
ولا تعد نافعا سواه أو ضائرا
واسلك سبيل المصطفى ومت عليه سائرا
وكن لقوم احدثوا في أمره مهاجرا
قد موهوا بشبه واعتذروا معاذرا
وزعموا مزاعما وسودوا دفاترا
واحتنكوا أهل الفلا واحتنكوا الحواضرا
وأورثت أكابر بدعتها أصاغرا
وإن دعا مجادل في أمرهم إلى مرا
فلا تمار فيهم إلا مراء ظاهرا
Namibia, Land of the Brave
"Namibia, Land of the Brave" ye l'himnu nacional de Namibia. 
Namibia, land of the brave
Freedom fight we have won
Glory to their bravery
Whose blood waters our freedom
We give our love and loyalty
Together in unity
Contrasting beautiful Namibia
Namibia our country
Beloved land of savannahs,
Hold high the banner of liberty
Chorus:
Namibia our Country,
Namibia Motherland,
We love thee.
Namibia, Land der Mutigen.
Der Freiheitskampf ist gewonnen,
Ehre Ihrem Mut, deren Blut floß für unsere Freiheit.
Wir geben unsere Liebe und Freiheit,
In Einigkeit gemeinsam,
Kontrastreiches schönes Namibia,
Namibia unser Land.
Geliebtes Land der Savannen,
Haltet das Banner der Freiheit hoch.
Namibia unser Land, 
Namibia Vaterland,
Wir lieben Dich.
Nuedu (unidá)
El nuedu, abreviáu "kn" o "kt", ye una midida de velocidá utilizada tanto pa navegación marítima como aérea. Equival a una milla náutica por hora. Tamién s'usa en meteoroloxía pa midir la velocidá del vientu.
1 nuedu = 1 milla náutica/ hora = 1,852 Km/h. 
Esta definicion sofítase nel alcuerdu internacional sobro la llonxitú de la milla náutica, adoutáu por Estaos Xuníos (qu'usaba una llonxitú de 1852,249 m), el Reinu Xuníu (qu'usaba una llonxitú de 1853,184 m) ente otros paises.
Ye aproximadamente igual a:
Newton (unidá)
En física, un newton (N) ye la unidá de fuercia nel Sistema Internacional d'Unidaes, nomada asina en reconocencia a Isaac Newton pol so trabayu na mecánica clásica. Defínese como la fuercia necesaria pa fornir una aceleración de 1 m/s a un oxetu con masa de 1 kg. Ye una unidá derivada del SI, que se compón de les unidaes básiques kg × m × s .
Como'l pesu ye la fuercia qu'exerce la gravedá na superficie de la Tierra, el newton ye tamién una unidá de pesu. Una masa d'un quilogramu tien un pesu d'unos 9,81 N. Un newton ye aproximadamente el pesu d'una mazana pequeña, fechu enforma curiosu si se fai alcordanza de la hestoria del descubrimientu de la gravedá de Newton.
La Nigérienne
La Nigérienne ye l'himnu nacional de Níxer. Foi adoutáu en Níxer como himnu nacional en 1961.
Auprès du grand Niger puissant
Qui rend la nature plus belle,
Soyons fiers et reconnaissants
De notre liberté nouvelle!
Evitons les vaines querelles
Afin d'épargner notre sang,
Et que les glorieux accents
De notre race soit sans tutelle!
S'élève dans un même élan
Jusqu'à ce ciel éblouissant,
Où veille son âme éternelle
Qui fera le pays plus grand!
Debout! Niger! Debout!
Que notre oeuvre féconde
Rajeunisse le coeur de ce vieux continent!
Et que ce chant s'entende
Aux quatre coins du monde
Comme le cri d'un peuple équitable et vaillant!
Sur le sol et sur l'onde,
Au son des tam-tams
Dans leur rythme grandissant,
Restons unis toujours,
Et que chacun réponde
A ce noble avenir
Qui nous dit: - En avant!
Arise O Compatriots, Nigeria's Call Obey
L'actual himnu nacional de Nixeria, Oh compatriotes, irguíos y siguíi la llamada de Nixeria ("Arise, O compatriots, Nigeria's call obey", n'inglés) yelo dende 1978, añu nel que sustituyó al anterior, "Nigeria We hail thee". El testu fízose con una combinación de pallabres y frases sacaes de cinco de les meyores propuestes que se presentaron a un concursu que s'organizó nel país pa facer un himnu nuevu. La música púxola la Nigerian Police Band, dirixida por Benedict Elise Odiase.
La Renaissance
La Renaissance ye l'himnu nacional de la República Centroafricana adoutada depués de la independencia en 1960. La lletra foi escrita pol entós primer ministru Barthélémy Boganda. La música ye d'Herbert Pepper, autor tamién del himnu nacional de Senegal, Pincez Tous vos Koras, Frappez les Balafons. 
Bandera de la República Democrática d'El Congo
La bandera de la República Democrática d'El Congu foi adoptada'l 18 de febreru de 2006 conxuntamente con una nueva constitución. La nueva bandera, mui asemeyada a la de 1963, ye azul con una franxa diagonal encarnada de bordes mariellos y una estrella tamién mariella nel requexu superior izquierdu. El bermeyu representa'l sangre de los mártires del país, el mariellu, la riqueza y la estrella, un futuru radiante pal país. L'azul del fondu significa paz. 
Escudu de la República Democrática d'El Congo
L'actual escudu de la República Democrática d'El Congu foi adoptáu'l 18 de febreru de 2006 pol presidente Joseph Kabila.
Debout Congolais
Debout Congolais ("Llevantáivos, Congoleses") ye l'himnu nacional de la República Democrática d'El Congu. Foi adoptáu como talu en 1960, añu de la independencia del país. Nonobstante, cuando ésti pasó a llamase Zaire, en 1971, la canción "La Zaïroise" convirtióse nel himnu hasta que, en 1997, Laurent Kabila llegó al poder. Dende esi añu hasta anguaño "Debout Congolaise" ye, otra vuelta, l'himnu del país. La lletra ye de Joseph Lutumba y la música de Simon-Pierre Boka di Mpasi Londi.
Bandera de Sudáfrica
El diseñu actual de la Bandera Nacional de Sudáfrica foi adoptáu'l 27 d'abril de 1994, depués de la fin del apartheid, pa reemplazar l'anterior bandera nacional, que yera vista por munchos como símbolu del antiguu réxime más que del país, amás de l'albidru xeneral de que'l cambéu yera necesariu por mor de les sos connotaciones racistes. 
Hebo un concursu públicu de diseños pa la nueva bandera; sicasí, nengún de los diseños aportaos mereció l'aprobación de la comisión encargada del diseñu de la nueva bandera. Al averase la toma de posesión de Nelson Mandela como nuevu mandatariu, adoptóse temporalmente un diseñu propuestu por Frederick G. Brownell que foi amosáu al públicu namái siete díes enantes del eventu. L'acoyida foi tan bona qu'esa bandera temporal foi oficialmente adoptada como bandera nacional na Constitución de Sudáfrica. Dada la bayura polancos que tuvo Sudáfrica na so hestoria, ye estraordinariu'l consensu que s'algamó p'afitar la nueva bandera nacional.
La bandera ta formada por dos bandes horizontales d'igual anchor en bermeyu (arriba) y azul separtaes por una banda verde central que se xebra en forma de "Y" horizontal. Los brazos d'esta "Y" finen nes esquines de la manzorga. La "Y" arrodia un triángulu prietu del que la "Y" ta separtada por estreches bandes marielles; les zones bermeya y azul tán separtaes de la banda verde y los sos brazos por dos estreches bandes blanques. La bandera de Sudáfrica yera la única bandera nacional de seis colores nel mundu, carauterística qu'agora comparte cola bandera de Sudán del Sur.
Escudu de Sudáfrica
L'actual escudu de Sudáfrica sostitúi dende'l 27 d'abril de 2000 al que foi aprobáu'l 17 de setiembre de 1910. El remocique nel escudu sudafricanu respuende al deseu de simbolizar nél los cambeos democráticos y un nuevu sentíu de patriotismu.
L'escudu ta compuestu por un conxuntu d'elementos organizaos en dos círculos colocaos ún sobre otru. La contorna de tol escudu nel so conxuntu integra los círculos inferior y superior como símbolu d'infinitú. Na parte inferior apaez el lema nacional: ""Ike e: /xarra //ke"" que significa nel idioma khoisan ""Pueblos diversos, xuníos"". La forma del escudu queda definida polos caniles d'elefante pa zarrase na parte superior con una representación del horizonte, n'onde apaez asitiáu'l sol naciente, conformando la figura del güevu cósmicu que representa'l renacimientu espiritual de la nación sudafricana. Nesti espaciu superior, sal el páxaru serpentariu que simboliza la proteición del país. Nel interior del escudu apaecen dos figures humanes que se tomaron del arte rupestre khoisan. Dambes figures alcuentrense de frente en posición de saludu y señal d'unidá.
Na parte superior del escudu apaecen cruzaes una llanza y un knobkierie o maza primitiva.
L'Himnu nacional de Sudáfrica
L'Himnu nacional de Sudáfrica foi creyáu en 1994. Remanez de la fusión del antiguu himnu nacional "Die Stem" (creyáu por Cornelis Jacobus Langenhoven y Martin de Viliers) y el cantar bantú "Nkosi Sikeleli Afrika" creyada nel sieglu XIX por Enoch Mankanyi Nsotonga.
I
Nkosi sikeleli Afrika
"Dios bendiga a África"
maluphakanyisu uphondo lwayo
"qu'alce la so gloria"
yizwa imithadanzo yethu
"escuchanos, Señor"
nkosi sikelela
"bendiganos los sos fíos, Señor"
thina lusapho lwayo
II
Morena boloka sechaba sa heso
"Señor rogamos-y, protexa la nuesa nación"
o fedise dintwa la matshwenyeho
"Intervenga y cesa too confliutu"
O se boloke o se boloke
"Protexanos y la nuesa nación"
sechaba sa heso
sechaba sa South Afrika
"Protexa a Suráfrica"
South Afrika
III
Uit die blou van onse hemel
"De los nuesos cielos azules"
uit die diepte van ons see
"De lo más fonderu de los nuesos mares"
Oor ons ewige gebergtes
"Sobre los nuesos montes eternos"
waar die kranse antwoord gee
"onde resonen los ecos pelos escobios"
IV
Sounds the call to come together
"Suena'l llamáu a xuntar"
and united we shall stand
"y xuníos mos apararemos"
Let's us live and stream for freedom
"Viviremos y llucharemos pola llibertá"
in South Africa, our land
"en Suráfrica, la nuesa tierra"
Mungu ibariki Afrika
"Mungu ibariki Afrika" ye l'himnu nacional de Tanzania. 
Wabariki Viongozi wake
Hekima Umoja na Amani
Hizi ni ngao zetu
Afrika na watu wake.
CHORUS:
Ibariki Afrika
Tubariki watoto wa Afrika. 
Mungu ibariki Tanzania
Dumisha uhuru na Umoja
Wake kwa Waume na Watoto
Mungu Ibariki Tanzania na watu wake. 
CORU:
Ibariki Tanzania
Tubariki watoto wa Tanzania. 
Rwanda Nziza
Rwanda Nziza ("Fermosa Ruanda" en Kinyarwanda) ye l'himnu nacional de Ruanda dende l'1 de xineru, 2002. Esti reemplaza a Rwanda Rwacu, que yera l'himnu nacional dende 1962.
Independência total
Independência total ye l'himnu nacional de Santu Tomé y Príncipe.
Independência total 
Glorioso canto do povo 
Hino sagrado combate 
Dinamismo 
Na luta nacional 
Juramento eterno 
No país soberano 
De São Tomé e Príncipe 
Guerrilheiro da guerra sem armas na mão 
Chama viva na alma do povo 
Congregando os filhos das ilhas 
Em redor da Pátria Imortal 
Independência total, total e completa 
Construindo no progresso e na paz 
A Nação mais ditosa da terra 
Com os braços heróicos do povo 
Trabalhando, lutando e vencendo 
Caminhamos a passos gigantes 
Na cruzada dos povos africanos 
Hasteando a bandeira nacional 
Voz do povo, presente, presente em conjunto 
Vibra rijo no coro da esperança 
Ser herói na hora do perigo 
Ser herói no ressurgir do país 
Pincez tous vos koras, frappez les balafons
Pincez tous vos koras, frappez les balafons ye l'himnu nacional de Senegal. Foi escritu por Léopold Sédar Senghor y la música ye d'Herbert Pepper.
High We Exalt Thee, Realm of the Free
High we exalt thee, realm of the free, ye l'himnu nacional de Sierra Lleona. L'himnu foi escritu por Clifford Nelson Pyle y adautáu musicalmente por John Joseph Akar, y foi tomáu como himnu nacional llueu de la independencia'l 27 d'abril de 1961.
Somaliyaay toosoo
L'himnu nacional de Somalia, Somaliyaay toosoo ("Espierta Somalia"), foi compuestu por Ali Mire Awale en xunetu de 1947. Reemplazó al antiguu himnu somalín ensin lletra en 2001.
Nahnu Jund Allah Jund Al-watan
Nahnu Jund Allah Jund Al-watan ye l'himnu nacional de Sudán.
نحن جند الله جند الوطن
ان دعى داعى الفداء لم نخن
نتحدى الموت عند المحن
نشترى المجد بأغلى ثمن
هذه الأرض لنا فليعيش سوداننا
عالما بين الأمم
يا بنى السودان هذا رمزكـم
يحمل العبء و يحمي أرضكم
Nkulunkulu Mnikati wetibusiso temaSwati
"Nkulunkulu Mnikati wetibusiso temaSwati" ye l'himnu nacional de Suazilandia.
Salut à toi, pays de nos aïeux
Salut à toi, pays de nos aïeux ('Saludámoste, país de nuesos antepasaos', en francés) ye l'himnu nacional de Togu. Tanto la lletra como la música foron compuestes por Alex Casimir-Dosseh; ésti yera l'himnu nacional tres la independencia de 1960 a 1979. De 1979 a 1992 foi sostituyíu por un himnu estremáu. Foi adoptáu de nuevu dende 1992 n'adelantre.
Himat Al Hima
Humat Al-Hima ("Defensores de la patria") ye l'himnu nacional de Tunicia dende payares de 1987. La so lletra foi escrita por Mustafa Sadiq Al-Rafi'i y Aboul-Qacem Echebbi, y la música por Mohammed Abdelwahab.
!Lletra en árabe
!Treslliteración n'alfabetu romanu
Oh Uganda, Land of Beauty
Oh Uganda, Land of Beauty ye l'himnu nacional d'Uganda. Adoutáu en 1962 cola lletra y música de George Wilberforce Kakoma.
Bandera de Xibuti
La bandera de Xibuti ta formada por dos franxes horizontales d'igual anchor, siendo azul la superior y verde la inferior, con un triángulu isósceles de collor blancu nel llau del asta con una estrella bermeya de cinco puntes nel so centru. Los colores puen ser interpretaos como la tierra (verde), el cielu y la mar (azul), y la paz (blanco) cola estrella bermeya representando la xunidá.
Esta bandera foi izada per primer vez el día de la independencia de Djibouti, el 27 de xunu de 1977.
Escudu de Xibuti
L'escudu de Xibuti foi adouptáu tres producise la declaración d'independencia del país el 25 de xunu de 1977. 
Na parte central d'esti escudu apaez representada una llanza colocada verticalmente, tres d'un escudu tradicional. Baxo l'escudu dos brazos, asitiaos a los llaos de la llanza, porten entrambos machetes. Los dos brazos simbolicen a los dos grupos étnicos de Djibouti: los Afar y el clan de los Issa. 
Na parte superior del escudu figura una estrella bermeya de cinco puntes y na so parte esterior apaecen representaes esquemáticamente dos rames de lloréu.
Himnu de Xibuti
Djibouti ye l'himnu nacional de la República de Xibuti dende qu'esi país s'independizara de Francia en 1977. La lletra, en somalín, ye d'Aden Elmi y la música d'Abdi Robleh.
Aceleración
L'aceleración ye la magnitú física que midi la tasa de variación de la velocidá respeutu del tiempu. Les unidaes pa espresar l'aceleración sedrán unidaes de velocidá dixebraes poles unidaes de tiempu: llonxitú/tiempu² (en unidaes del sistema internacional úsase xeneralmente [m/s²]). Nun hai de trafulcar la celeridá cola aceleración, darréu que son conceutos desemeyaos, acelerar nun ye dir más apriesa, sinon que ye camudar de velocidá a un ritmu dau. 
Defínese l'aceleración media como la rellación ente la variación o cambéu de velocidá d'un móvil y el tiempu emplegáu en talu cambéu de velocidá:
Au "a" ye l'aceleración, y "v" la velocidá final nel intre "t", formula_2 la velocidá d'aniciu nel intre "t".
L'aceleración instantánea, que pa trayeutories curvas tómase como un veutor, ye la derivada de la velocidá (instantánea) respeutu del tiempu nun intre dau (en dos instantes cercanos pero desemeyaos, el valor pue camudar muncho):
Darréu que la velocidá instantánea v ye al empar la derivada del vector de posición r respeutu al tiempu, tiense que l'aceleración vectorial ye la derivada segunda respeutu de la variable temporal:
D'igual mena pue definise la velocidá instantánea a partir de l'aceleración como:
O tamién, la velocidá pue atalantase entenderse como la integral de l'aceleración respeutu el tiempu, hai de decatase que la integración pue ser definía o indefinía: 
Suel emplegase les unidaes de tiempu: llonxitú/tiempu² (n'unidaes del sistema internacional úsase davezu [m/s²]. Arriendes ye mui común nos ámbitos aeronáuticos emplegar "g", un "g" (más específicamente, "g" o "g" ) ye l'aceleración estándar de cayía llibre de los cuerpos que tienen un valor de 9.80665 m/s², causáu pol campu gravitatoriu de la Tierra al nivel del mar a una llatitú de 45.5°.
Bandera de Zambia
La bandera nacional de Zambia foi adoptada'l 24 d'ochobre de 1964 y foi remocicada levemente en 1996.
El color bermeyu na bandera simboliza la llucha pola llibertá, el prietu simboliza les persones de Zambia, y el naranxa los recursos naturales y riqueza mineral. L'aigla representa l'habilidá de les persones p'alzase penriba de los problemes de la nación.
Escudu de Zambia
L'escudu d'armes de Zambia foi aprobáu'l 24 d'ochobre de 1964 cuando la República de Zambia algamó la so independencia. Ye una modificación de les antigües armes de la Colonia Británica de Rhodesia del Norte, creyaes en 1927.
Stand and Sing of Zambia, Proud and Free
"Stand and Sing of Zambia, Proud and Free" o "Lumbanyeni Zambia" ye l'himnu nacional de Zambia. La música ta tomada del himnu "Nkosi Sikelel' iAfrika" (Dios salve África), que foi compuestu pol sudafricanu Enoch Sontonga en 1897. "Nkosi Sikelel' iAfrika" forma'l primer versu del himnu de la República Surafricana.
Stand and sing of Zambia, proud and free,
Land of work and joy in unity,
Victors in the struggle for the right,
We have won freedom's fight.
All one, strong and free.
Africa is our own motherland,
Fashion'd with and blessed by God's good hand,
Let us all her people join as one,
Brothers under the sun.
One land and one nation is our cry,
Dignity and peace 'neath Zambia's sky,
Like our noble eagle in its flight,
Zambia, praise to thee.
COROS
"(Sung After Third Verse Only)"
Praise be to God.
Praise be, praise be, praise be,
Bless our great nation, 
Zambia, Zambia, Zambia.
Free men we stand
Under the flag of our land.
Zambia, praise to thee!
Lumbanyeni Zambia, no kwanga,
Ne cilumba twange tuumfwane,
Mpalume sha bulwi twa cine,
Twaliilubula.
Twikatane bonse.
Bonse tuli bana ba Africa,
Uwasenaminwa na Lesa,
Nomba bonse twendele pamo,
Fwe lukuta lwa Zambia lonse,
Twikatane tubyo mutende,
Pamo nga lubambe mu mulu,
Lumbanyeni Zambia.
CORU
Lumbanyeni,
Lesa, Lesa, wesu,
Apale calo,
Fwe bantungwa
Mu luunga lwa calo.
Bandera de Zimbabue
La bandera nacional de Zimbabue foi adoptada'l 18 d'abril de 1980. Nella el páxaru de Zimbabue, símbolu del país, apaez representáu como una estatua porque atopose una cola so forma nes ruines del Gran Zimbabue. Esi páxaru simboliza na bandera la historia del país, mentantu que la estrella colorada simboliza la llucha revolucionaria y el triángulu blancu la paz. Pela so banda, les bandes de colores simbolicen: 
Escudu de Zimbabue
L'escudu de Zimbabue foi aprobáu'l 21 de setiembre de 1981, un añu y cinco meses depués de la bandera nacional.
L'escudu de ZimbabUe ta compuestu por un campu de sínople (verde) surmontáu por una franxa con quince ondes de plata (blancu o buxu) y d'azul asitiada nel xefe.
Nel campu de sínople (verde), una representación del antiguu Reinu del Gran ZimbabUe de plata.
Timbra un burelete d'oru y de sínople surmontáu pol Páxaru de Zimbabue representáu d'oru. El burelete y el Páxaru de Zimbabue tán asitiaos delantre d'una estrella roxa de cinco puntes.
L'escudu ta suxetu por dos figures, tenantes o soportes, con forma de kudu y apaez colocáu delantre d'una azada, colocada en banda, y un rifle automáticu AK-47, colocáu en barra. 
Na parte inferior del escudu apaecen representaos una porción de suelu, varies espigues de trigu, algodón, y una panoya de maíz. Escritu nuna cinta pue lleese'l lema nacional: "Unity, Freedom, Work" (”"Xunidá, Llibertá, Trabayu"”)
Kalibusiswe Ilizwe leZimbabwe
Kalibusiswe Ilizwe leZimbabween (en ndebele del norte), Simudzai Mureza wedu WeZimbabwe (en shona), o Blessed be the Land of Zimbabwe (n'inglés) yel'himnu nacional de Zimbabue.
Bandera de Ceuta
La Bandera de Ceuta ta xironada de blancu y prietu. Ye conocida como la Bandera de San Vicente o de Lisboa. Realmente ye una de les enseñes más antigües d'Europa, colos colores de la Orde Dominica. Portugal utilizóla como propia y demientres la Edá Media convirtióse, y entá yelo anguaño, na enseña de la so capital, Lisboa.
Nel centru de la bandera figura l'escudu de Ceuta, que ta basáu nel Escudu de Portugal y que se describe asina: En campo de plata, cinco escusones d'azul, puestos en cruz, cargaos caún de cinco bezantes de plata, colocaos n'aspa, y una bordura de gules cargada de siete castiellos d'oru, dos en xefe, dos en flancu y tres haza la punta, too ello rematáu con una corona marquesal.
Escudu de Ceuta
L'Escudu de Ceuta ye'l de Portugal yá que la ciudá de Ceuta foi conquistada pol rei Xuan I de Portugal el 21 d'agostu de 1415. Ta compuestu por un campu de plata, cinco escusones d'azur, puestos en cruz, cargaos caún de cinco bezantes de plata, colocaos n'aspa, y una bordura de gules cargada de siete castiellos d'oru, dos en xefe, dos en flancu y tres haza la punta, too ello rematáu con una corona marquesal.
Pero tien dos estremaciones principales coles armes de Portugal: Nel de la metrópoli hau tres castiellos en xefe na bordura y namái dos haza la punta. La diferencia de posición de xefe a la punta va acordies colo que n'heráldica nomaríemos plaza dominante o dominada, ye dicir, la capital del Reinu -l'escudu lo utilizaba Lisboa- o una población más del Reinu, como sedría Ceuta. La otra diferencia ye la corona, que tradicionalmente en Portugal foi la Real, demientres un curtiu plazu foi la Mural republicana y anguaño nun s'usa nenguna corona, mientres qu'en Ceuta utilizábase la marquesal, dao que los títulos de marqués concedíense a los gobernadores de les marques, les llendes de les naciones.
Bandera de Canaries
La Bandera de Canaries ye oficial d'esta comunidá dende 1982 pola Llei Orgánica 10/1982 del 10 d'agostu sobre "Estatutu d'Autonomía de Canaries".
Nel artículu sestu de dichu estatutu dispón:
""La bandera de Canaries ta formada por tres franxes iguales en sentíu vertical, los sos colores son, dende l'asta: blancu, azul y mariellu"".
Amás nel centru de dicha bandera alcuéntrase l'escudu oficial, tamién según el mesmu artículu sestu:
""Canaries tien escudu propiu, la so descripción ye la viniente: en campu d'azur trai siete islles de plata bien ordenaes, dos, dos, dos y una esta última en punta. Como timbre una corona real d'oru, surmontada d'una cinta de plata col lema «Océano» de sable y como soportes dos canes nel so color encollaraos"".
Escudu de Canaries
La comunidá autónoma de Canaries cunta con escudu oficial de magar 1982 gracies a la llei orgánica 10/1982 del 10 d'agostu sobre "Estatutu d'Autonomía de Canaries". 
L'artículu sestu d'esi estatutu dispón:
""Canaries tien escudu propiu, la so descripción ye la que vien darréu: en campu d'azur trai siete islles de plata bien ordenaes, dos, dos, dos y una esta última en punta. Como timbre una corona real d'oru, surmontada d'una cinta de plata col lema «Océano» de sable y como soportes dos canes nel so color encollaraos"".
Según el BOC, l'azul del escudu ye Pantone 3005 (RGB 7.104.169), el marrón de los perros Pantone 722 (RGB 216.143.31), el doráu de la corona Pantone 7406 (RGB 255.204.0) , el bermeyu de la corona Pantone 485 (RGB 254.0.12) y el color plata de la cinta Pantone 7544 (RGB 145.143.144).
Bandera de Madeira
La bandera de Madeira ta regulada pol Decretu rexonal númberu 30/78/M, del 12 de setiembre de 1978.
Consiste nun pañu de forma rectangular xebráu en trés franxes verticales, de color azul les esteriores y mariella la central. Nel centru de la bandera, sobre la franxa mariella, apaez representada la cruz de la Orde de Cristu. 
El color azul simboliza la condición insular d'esta Rexón Autónoma, el mariellu representa la sele climatoloxía y les sableres o arenales d'estes islles que constitúin una de les sos fontes cimeres de riqueza.
La cruz de la Orde de Cristu alude al descubrimientu de Madeira por dos caballeros que pertenecieron a esta orde, Juan Gonçalves Zarco y Tristão Vaz Teixeira, y a la so xuntura cola República Portuguesa.
Escudu de Madeira
L'escudu de la Rexón Autónoma de Madeira apaez descritu nel Decretu Llexislativu Rexonal númberu 11/91/M, de 24 d'abril. 
Nesti escudu figura la cruz de la Orde de Cristu nun campo d'azur terciáu en palu d'oru (fondu de color azul xebráu por una barra vertical de color mariellu o doráu).
Enconten l'escudu dos figures de llobu marín, nos sos colores naturales. Timbra un yelmu d'oru, de frente, forráu de gules (bermeyu) con burelete de plata y azur, y llambrequines d'oru y azur surmontáu por una cimera con forma d'Esfera armilar, del mesmu metal (color) que'l yelmu.
Baxo los tenantes o soportes, nuna cinta, pue lleese'l lema d'esta rexón autónoma portuguesa: «"DAS ILHAS, AS MAIS BELAS E LIVRES"» ("De les islles, les más guapes y llibres")
Himnu de Madeira
L'Hino da Região Autónoma da Madeira ("Himnu de la Rexón Autónoma de Madeira") ye l'himnu oficial de Madeira, en Portugal. Foi adoutáu en 1980. La lletra ta compuesta por Ornelas Teixeira y la música por João Víctor Costa.
Bandera de Melilla
La Bandera de Melilla apaez regulada nel artículu terceru del Estatutu d'Autonomía de Melilla, Llei Orgánica 2/1995, de 13 de marzu, y descríbela como "la tradicional de color azul celeste col escudu de la Ciudá nel centru".
Escudu de Melilla
L'escudu perfaise de: 
Un campu d'azur, dos calderes xaquelaes n'oru y gules, gringolaes de siete xerpes en sinople, puestes al palu. 
Bordura de les Armas Reales de Castiella y de Llión, de nueve pieces de gules, con Castiellos d'oru, alternaes, con nueve pieces de plata con lleones de gules. 
L'escudu ta rematáu con una Corona Ducal, que señorea una figura que representa a Guzmán el Bonu, n'actitú de llanzar un puñal, dende'l castiellu de Tarifa. Sostiénenlu, les columnes del Estrechu d'Hércules, cola inscripción ""Non Plus Ultra"". 
Al pie del Escudu, pero fuera d'él, apaez un Dragón de sinople. 
Divisa: Na so parte superior, tres del Castiellu de Tarifa, una cinta alada cola lleenda ""Praeferre Patriam Liberis Parentem Decet"". Convién anteponer la Patria a la familia.
Bandera de Reunión
La Islla de la Reunión, ye un departamentu francés d'ultramar polo que tien como enseña oficial la bandera de la República Francesa.
Pero esiste una propuesta creada pola Asociación de la Bandera pa la Reunión ("Association pour le Drapeau de la Reunión", APDR), organización que nun tien un calter independentista. 
L'Asociación Francesa de Vesicoloxía propunxo otra bandera nel añu 2003, compuesta nun pañu de color blancu nel qu'apaez representáu'l Volcán de la Fournaise delantre del sol que ta asitiáu sobre'l nome de la islla.
Escudu de Reunión
L'escudu d'armes de Reunión foi diseñáu en 1925 con motivu de la Esposición Colonial que tuvo llugar esi mesmu añu en Petite-Ile. Ye un escudu cuarteáu nel que figuren:
Sobre l'escudu apaez representada una cinta d'oru na qu'apaez escritu'l lema de la islla en llatín: ""Florebo quocumque ferar"" (""Fadré florecer uquiera que seme""). Esti lema foi emplegáu orixinalmente pola Compañía Francesa de les Indias Orientales. 
El blasón ta arodiáu por una lliana de vainilla que ye ún de los recursos más rescamplaos que tien la Islla de la Reunión. 
Bandera de Sáḥara Occidental
La bandera del Sáḥara Occidental ye la mesma qu'emplegó'l Frente Polisariu dende 1973 na so llucha escontra la colonización española, y ta basada nel diseñu de la bandera de la rebelión árabe frente al Imperiu Otomanu que tuvo llugar na I Guerra Mundial. La bandera compónse de trés franxes horizontales del mesmu tamañu (prietu, blancu y verde), xuníes con un triángulu bermeyu asitiáu nel borde más averáu al asta; amás, tien l'añedíu de la media lluna y la estrella bermeyes nel centru de la bandera, símbolu emplegáu n'otros países magrebinos. Cuando se reconoza la independencia del Sáhara Occidental, les franxes prieta y verde intercambiarase de llugar.
Escudu de Sáḥara Occidental
L'escudu d'armes del Sáhara Occidental ye un símbolu creáu pol Frente Polisariu, un movimientu políticu, que xurde'l 27 de febreru de 1976; y que tien l'envís d'algamar la independencia del país, que foi anexáu por Marruecos.
L'escudu contién los vinientes elementos: un cuartu medrante y una estrella bermeya que simbolicen el mundu islámicu, dos rifles cruzaos y dos banderes nacionales. L'escudu ta suxetu por una guirlanda de fueyes d'olivu. Na parte inferior apaez un pergamín en bermeyu col lema nacional que diz n'árabe: "حرية ديمقراطية وحدة" (n'asturianu: ""Llibertá, democracia, unidá"").
Yābaniy Es-Saharā
"Yābaniy Es-Saharā" (يا بني الصحراء) ye l'himnu nacional del Sáhara Occidental.
¡O hijos del Sáhara! En el campo de batalla, ustedes son titulares de antorcha en el camino largo
Haga la revolución en nuestra nación y siga este camino por ella.
Corte la cabeza del invasor. Corte la cabeza del invasor.
O revolucionarios, la patria será gloriosa. Corte los estados en esta región.
Quite con la guerra las causas para la protesta y abandónelo; ninguna sumisión, ningún ceder.
Ningún agente, ningún invasor, ningún agente, ningún invasor.
Usted que pregunta sobre nosotros: somos estos que conducen la lucha de transformación.
Somos estos que rompen a aquel ídolo, somos estos que entienden la lección hermosa.
Somos la gente del camino; somos la gente del camino.
Somos estos que revelaron el camino contra la incursión, el que que quema encima de a los asaltantes.
Esto es la guerra para borrar al opresor y establecer el derecho de los trabajadores.
El levantamiento es para la gente y avanzará en las tierras árabes.
Esto producirá la unidad siempre en los corazones y establecerá la justicia y la democracia.
Cada siglo, cada generación, cada siglo, cada generación.
Fuercia
Una fuercia (davezu simbolizada con F) ye una aición qu'anicia una perturbación na cantidá de movimientu o direición d'un cuerpu. El conceutu de fuercia descríbese na segunda Llei de Newton.
La unidá del SI pa la fuercia ye'l Newton (N), qu'equival a kg·m·s
Según la tercera llei de Newton, a cada fuercia correspuende-y otra d'idéntica magnitú y en sen opuestu. Esta llei conozse como llei d'aición-reaición.
Estes dos afirmaciones resúmense na Llei Fundamental de la Dinámica o Segunda Llei de Newton:
au formula_2 representa la fuercia qu'autúa sobro'l cuerpu, formula_3 la so masa y formula_4 la so aceleración. Midíes sobro un sistema inercial de referencia.
La fuercia, neto que l'aceleración, ye una magnitud vectorial, y represéntase matemáticamente per aciu d'un vector.
La fuercia de la Segunda Llei de Newton ye, poro, una suma vectorial.
A la fuercia resultante de la suma vectoria de toles fuercies qu'autuen sobro un cuerpu denómase-y fuercia neta. D'esta miente la segunda Llei de Newton podríemos espresala asina:
Un cuerpu en movimientu, y sobro'l que nun autúa nenguna fuercia neta, siguirá moviéndose en llinia reuta y a velocidá costante indefinidamente.
Definir la fuercia a partir de la masa y l'aceleración, magnitúes nes que intervienen masa, llonxitú y tiempu, fai que seya una magnitú derivada. Esti fechu atiende a les evidencies que caltién la fisica d'anguaño, espresáu nel conceutu de Fuercies Fundamentales y vese espeyáu nel Sistema Internacional d'Unidaes.
Llinia
Una llinia ye una socesión siguida de puntos. Pue ser de delles menes:
Dau un planu, una socesión de puntos fecha con cualesquier criteriu define un llugar xeométricu del planu
Dina
La Dina ye la unidá de fuercia nel Sistema CGS. Defínese como la fuercia que, aplicao a la masa d'un gramu, comuníca-y una aceleración de 1 cm/s²; equival a 10 newton.
Exemplu: pa pescanciar una idea de la magnitú de la unidá, equival a la fuercia que tendría de facer un mosquitu mui pequeñu (de masa d'un gramu) p'algamar una velocidá de 1 cm/s nun segundu.
Quilopondiu
El quilopondiu (símbolu kp), tamién denomáu davezu "quilogramu-fuercia", ye una unidá que se define como la fuercia qu'imparte una aceleración gravitatoria normal/estándar (9,80665 m/s ó 32,184 pies/s) a la masa d'un quilogramu. 
Les Normes NBA EA-95 definen les carauterístiques de los aceros en kp/mm
Dólar australianu
El dólar australianu (códigu AUD) ye la moneda oficial de la Commonwealth d'Australia, incluyendo los Territorios Antárticos Australianos, les Islles Christmas, les Islles Cocos, Islles Heard y McDonald y Islles Norfolk , asina como de los estaos independientes del Pacíficu de Kiribati, Nauru y Tuvalu. 
Perfaese de 100 centavos ("cents") y sostituyó en 1966 a la llibra australiana, que se perfacía de 20 chelines y éstos de 12 peniques. El cambéu aplicáu foi de dos dólares por llibra, ye dicir, diez chelines por dólar.
En 2006 un dólar estaunidense equivalía a 1.33 dólares australianos y un euru a 1.72 dólares australianos.
Unidaes derivaes del SI
Les unidaes derivaes son parte del Sistema Internacional d'Unidaes y remanen de les unidaes básiques.
Dalgunas otres unidaes que nun tienen nome especial pero que son d'usu frecuente:
Nelson Mandela
Nelson Rolihlahla Mandela (pronunciación en Xhosa: xoˈliɬaɬa manˈdeːla) (Mvezo, 18 de xunetu de 1918 - Johannesburgu, 5 d'avientu de 2013) foi'l primer presidente de la República d'África del Sur en ser escoyíu por medios democráticos baxo sufraxu universal. Tiempu enantes de ser escoyíu presidente foi un importante activista escontra l'apartheid, encarceláu 27 años por participar n'actividaes de resistencia armada. Magar que'l réxime del "apartheid" y les naciones aliaes a ésti consideráronlu como un terrorista (foi líder del Umkhonto we Sizwe, brazu armáu del Congresu Nacional Africanu), la so llucha foi parte esencial de la campaña contra l'apartheid. El 11 de febreru de 1990 foi lliberáu siendo Presidente de Sudáfrica Frederik de Klerk, entamando d'esta manera'l procesu d'abolición del aparheid y la transición pacífica a la democracia representativo na República d'África del Sur. Nel so tiempu en presión y depués de la so lliberación, Nelson Mandela, recibió más d'un centenar de premios y reconocimientos, ente ellos el Premiu Príncipe d'Asturies de Cooperación Internacional nel añu 1992 y el Premiu Nobel de la Paz al añu siguiente, convirtiéndose depués de la so lliberación nuna figura de primer nivel y una referencia clave a nivel internacional. El so alcuñu de clan ye Madiba y dellos compatriotes llámenlu 'Mkhulu' (güelu).
Siendo estudiante de derechu participó na oposición al réxime racista del Apartheid, que negaba a los ciudadanos negros de [Sudáfrica] los sos derechos políticos, sociales y económicos. Afilióse al Congresu Nacional Africanu (CNA) nel añu 1942, fundando dos años depués xunto con Walter Sisulu y Oliver Tambo (ente otros) la que podemos considerar estaya de mocedá del CNA, la Lliga Moza.
Depués de les eleiciones de 1948 nes que gana'l Partíu Nacional de los afrikaners que sofita la política de segregación racial, Nelson Mandela va ganando protagonismu dientro del CNA. Participando nel añu 1955 nel Congresu Del Pueblu qu'asoleya la Carta de la Llibertá, un documentu que se convertiría na principal referencia contra l'Apartheid.
La política del CNA de resistencia non violenta taba inspirada directamente na de Gandhi. Sicasí dientro del CNA hai tensiones internes por parte de sectores que quieren dar un pasu más na llucha contra'l réxime. El detonante del pasu a la resistencia armaada ye la masacre de Sharpville (21 de marzu de 1960), cuando la policía sudafricano disparó escontra manifestantes negros desarmaos, matando a 69 persones y firiendo a otres 180.
En 1961 conviértese nel comandante del Umkhonto we Sizwe ("Llanza de la Nación"), brazu armáu del CNA. Sicasí, paez que los máximos dirixentes del CNA, Albert Luthuli principalmente, nun taben informaos de la formación d'esta organización. L'Umkhonto we Sizwe entama una campaña de sabotaxes contra obxetivos militares y del gobiernu, planificando al tiempu la posibilidá de tresformase nuna guerrilla en casu que los actos de sabotaxe nun fueren abondo p'acabar col Apartheid. Mandela entamó una serie de viaxes internacionales, principalmente a Arxelia, pa consiguir financiación, asina como campos d'entrenamientu pa les sos actividaes.
N'agostu de 1962, Nelson Mandela ye encarceláu y sentenciáu a 5 años de prisión por viaxar illegalmente al estranxeru y promover fuelgues. El 12 de xunu de 1964 ye sentenciáu nuevamente, esta vegada a prisión perpetua (la intención inicial yera condenalu a muerte), por planificar aiciones armaes, particularmente sabotaxes, y conspirar p'ayudar a otros países a invadir la República d'África del Sur. Nelson Mandela almite los sabotaxes pero niega l'ayuda a la invasión.
Tando en prisión unvió una carta al CNA, que se fadría pública'l 10 de xunu de 1980, onde dicía: ""¡Axúntense! ¡Mobilícense! ¡Lluchen! ¡Ente'l xunque que ye l'aición de mases y el martiellu que ye la llucha armaada tenemos que desfacer l'apartheid!"".
En febreru de 1985 arrenuncia a la escarcelación que-y ufierta Peeter Botha, presidente del Partíu Nacional y del gobiernu de Sudáfrica, empara de l'arrenuncia a la llucha armada. La so fía Zindzi fai públicu un comunicáu nel so nome nel que diz ""¿Qué llibertá ufierten cuando siguen prohibíes les organizaciones de la xente? (en referencia al CNA) Namái los homes llibres pueden negociar. Un presu nun puede entrar neses negociaciones"". En marzu de 1982 dellos dirixentes históricos del CNA presos na Illa de Robben (Walter Sisulu, Andrew Mlangeni, Ahmed Kathrada, Raymond Mhlaba y el propiu Mandela) fueren treslladaos a la prisión de Pollsmoor pa facer efectivos contactos col gobiernu sudafricanu en pallabres del ministru Kobie Coetsee.
En 1989, el presidente Botha sufre un derrame cerebral y ye sostituyíu por Frederik Willem de Klerk, que da anuncia de la lliberación de Mandela en febreru de 1990. El 11 d'esi mes faise efectiva esa lliberación asina como'l reconocimientu del CNA como una organización llegal.
En 1992 recibe'l Premiu Principáu d'Asturies de Cooperación Internacional, y nel añu 1993 comparte con Frederik de Klerk el Premiu Nobel de la Paz polos sos esfuercios n'acabar y superar la xebra racial. En mayu de 1994 algama la presidencia d'África del Sur nes primeres eleiciones multirraciales del país. Na formación del gobiernu rodeóse de persones del CNA y tamién d'otres sensibilidaes polítiques buscando representar nel gobiernu la nueva nación del arcu la vieya.
Depués de la so lliberación en 1990, convirtióse nel lider del Congresu Nacional Africanu (CNA), del que diba tiempu yera la gran referencia pública. La so esperiencia na llucha contra l'Apartheid, y la so postura de moderación nel periodu de transición mientres se dinamitaben les estructures llegales de segregación, asina como'l claru oxetivu de ser partícipe de la reconciliación nacional xunto col presidente de Klerk, diéron-y un gran prestixu nel país y nel restu del mundiu. Nelson Mandela ye posiblemente'l políticu con mayor autoridá moral nel continente africanu, lo que-y permitió desenvolver un papel d'interllocutor p'apaciguar tensiones y conflictos.
Como presidente del CNA (de xunetu de 1991 a avientu de 1997) y primer presidente negru d'África del Sur (de mayu de 1994 a xunu de 1999), Mandela dirixó la transición pa superar el réxime segregacionista, ganado'l respetu internacional pola so llucha p'algamar la reconciliación interna y esterna. Sicasí hebo crítiques, tanto dende posiciones africanistes como de posiciones afrikaners, al gobiernu polos cambeos de rumbu nes sos polítiques, principalmente na propagación del SIDA.
Otres crítques veníen pola so amistá con otros líderes internacionales como Fidel Castro (Cuba) y Muammar al-Gadafi (Libia), de los que llamó "hermanos d'armes". La so decisión d'invadir Lesothu pa evitar un güelpe d'estáu ellí, ye tamién motivu de discrepancies.
En 1999, al acabar el so mandatu presidencial, Mandela abandonó la política activa, y centró'l so llabor en delles organizaciones sociales y de derechos humanos.
Depués d'abandonar la política activa nel añu 1999, recibió numberoses distinciones y reconocimientos, como la Orde de San Xuan de mano de la reina Sabela II de Gran Bretaña, o la Medaya Presidencial de la Llibertá de mano de George W. Bush nos Estaos Xuníos d'América.
Nel 2003, Mandela pronuncióse contra la política eaterna que taba desenvolviendo'l presidente de los EE.XX. George W. Bush. Esi mesmu añu entamó una campaña de recaldación de fondos pa financiar campañes contra'l SIDA que se llamó 46664 en referencia al so númberu na cárcele.
En xunu del 2004, anunció qu'abandonaba definitivamente la vida pública. La so salú sufriere un deterioru importante, y quería centrase n'aprovechar el tiempu que-y quedaba de vida cola so familia. Faciendo dalguna esceición, como cuando viaxó a Indonesia pa participar na XV Conferencia Internacional sobre'l SIDA.
La muerte del ex-presidente sudafricanu asocedió la nueche del xueves 5 d'avientu de 2013 en Johannesburgu (República de Sudáfrica) tres seis meses de críticos problemes pulmonares. 
Nelson Mandela tien recibío cerca de 50 doctoraos Honoris Causa n'universidaes de tol mundiu. Ye xunto cola Madre Teresa de Calcuta les dos úniques persones que nun son d'orixe indiu que recibieron el Bharat Ratna, la mayor distinción que concede India. Dellos premios mas:
Laredo (Texas)
Laredo (nome oficial n'inglés " City of Laredo") ye una ciudá d'Estaos Xuníos. Laredo ye una llende ente Estaos Xuníos d'América-Méxicu con Nuevo Laredo. 
Tien una población de y forma la Zona metropolitana Nuevo Laredo-Laredo.
Capa llende
Nómase capa llende a la capa de fluyíu n'onde los fenómenos de viscosidá nun son enforma despreciables, fuera d'esta capa'l fluídu pue considerase como ideal, despreciándose asina los efeutos de viscosidá. 
Dientro de la capa llende hai dos zones perdiferenciaes, la capa llende llaminar y la capa llende turbulenta; dientro de la capa llende llaminar el fluidu circula de forma llaminar siendo les trayeutories paraleles a les llinies de corriente, pero al algamar un númberu de Reynolds asitiáu ente 2000 y 10000 el fluxu pasa de laminar a turbulentu, camudando asina les propiedaes de la capa limite, dau que na capa limite laminar predomina la resistencia debìu a l'esfriega y na capa limite turbulenta predomina la resistencia de presión. En función de les condiciones de vuelu del avión ye meyor utilizar una u otra dau que, por exemplu, la capa limite turbulenta ta mas enerxizada, lo cual fai que'l desprendimientu d'esta (fenomenu qu'incrementa asgaya la resistencia) seya más tardiu al disminuir el gradiente adversu de presión.
Prandtl desarrollo la so teoría de capa llímite la cual tien les siguientes condiciones pa la aplicación del modelu:
- Los efeutos de viscosidá solu presentense nuna delgada capa qu'arrodia al sólidu.
- Fuera la capa llímite, la corriente comportase como si nun esistiere viscosidá
- L'espesor de la capa llímite o ye mui pequeñu o ye despreciable frente a cualisquier dimensión del solidu
- La presión dientro la capa llímite ye la mesma que corresponderia a esi movimientu nun fluidu ideal
- L'espesor de la capa llímite estiendese teóricamente fasta l'infinitu, pero considerase comu espesor δ al valor de y pa el cual la velocidá según la dirección incidente (u) ye igual al 99% del valor de la velocidá incidente (V) que correspondiere al movimientu potencial nesi puntu.
- La presión nun varia al travies de la capa limite
- El valor de la velocidá ye nulu na pared y V nel borde la capa llímite
Asina tamien pueden definise la capa limite incompresible y la capa llímite compresible, onde a parte de los fenomenos de viscosidá ya citaos pueden sumase los fenomenos de resistencia debios a compresibilidá.
Barrera del soníu
La mal nomada barrera del soníu ye la resultancia del pasu de movimientu subsónicu a supersónicu, esti nome vien dau por cuandu entá nun se conseguía el vuelu supersónicu dada la altisima resistencia debida a les ondes de choque cuando sobrapasase el mach de diverxencia, lo cual nun se consiguió fasta la llegada de propulsores de mayor potencia pa poder vencer l'altísima resistencia nes zones cercanes a M=1, d'esi tiempu quedó el nome de barrera del soníu, términu inutilizáu nel mundu aeronaúticu de güei dao que yá nun esiste tal "barrera".
La ñube que delles vegaes vese n'imáxenes d'aviones al pasar a vuelu supersónicu nun ye más que la condensación d'agua debio al grandísimu saltu de variables termodinámiques detrás d'una onda de choque, lo cual fai qu'esta véase representada pola condensación de l'agua.
Mach críticu
Nómase mach críticu a la velocidá (númberu de Mach) incidente sobre un cuerpu a la que xenera per primera vegada velocidá sónica nun cuerpu somorguiáu nuna corriente fluyío.
Velocidá del soníu
Nómase velocidá del soníu a la velocidá a la que se propaga una onda sonora nun mediu físicu. Nel casu del aire ye de 343 m/s a presión de 1 atm y temperatura de 15 ºC (condiciones estándar al nivel de la mar).
Inxeniería aeroespacial
La inxeniería aeroespacial ye la rama de la inxeniería que s'ocupa del estudiu y desarrollu de les técniques tanto de vuelu terrestre como de vuelu espacial, siendo tamién conocida esclusivamente col nome d'inxeniería aeronáutica, na que la técnica o ciencia más importante nel so desendolcu ye l'aerodinámica y la mecánica de fluyíos en xeneral.
Aerodinámica
L'aerodinámica ye la ciencia que s'ocupa del estudiu de les fuerces que presenta l'aire ante'l movimientu d'un cuerpu nel sen d'un fluyíu. Podemos distinguir dos partes dientro d'esta materia enxerta na mecánica de fluyíos, l'aerostática (estudiu del vuelu de cuerpos más llixeros que l'aire) y l'aerodinámica propiamente dicha (estudiu de les fuerces y momentos xeneraos pol aire nel vuelu de cuerpos más pesaos qu'esti). Como "padres" d'esta ciencia podíemos citar a Prandtl Joukowsky Von Karman (discípulu de Prandtl) y los inxenieros del NACA ("National Advisory Committee for Aeronautics"), destacando a Abbott y Von Doenhoff como padres de l'aerodinámica moderna.
Astru
La pallabra astru refierse a cualesquier cuerpu celeste de mena definía. Esisten infinidá d'astros nel Universu, de los que los astrónomos categorizen dellos tipos:
Una estrella ye una esfera de plasma autogravitante, n'equilibriu hidrostáticu, que xenera enerxía nel so interior per aciu de reaiciones termonucleares. La enerxía xenerada emítese al espaciu en forma de radiación electromagnética, neutrinos y vientu solar.
Les estrelles obsérvense nel cielu nocherniegu como puntos lluminosos, titilantes por mor de les distorsiones óptiques que produz la turbulencia y les estremancies de densidá de l'atmósfera terrestre. El Sol, al tar tan cerca, obsérvase non como un puntu sinón como un discu lluminosu onde la so presencia o ausencia nel cielu terrestre provoca'l día o la nueche respeutivamente.
La pallabra meteoru resérvase pa desemeyar el fenómenu lluminosu que se produz al trespasar un meteoroide la nuesa atmósfera. Ye sinónimu d'estrella fugaz, términu non correutu, darréu que nun se ta falando d'estrelles que se desprendan de la bóveda celeste.
La terminoloxía adoutada nos nuesos díes ye cenciella y namái aceuta tres términos: meteoroides, meteoros y meteoritos; onde:
Denómase satélite ñatural o lluna a cualesquier oxetu qu'orbita alrodiu d'un planeta. Xeneralmente'l satélite ye muncho más pequeñu y fai compaña al planeta na so evolución alrodiu del Sol.
Por estensión, nómase llunes a los satélites d'otros planetes. Dizse: "los cuatro satélites de Xúpiter", pero tamién, "les cuatro llunes de Xúpiter". Tamién se noma satélite ñatural o lluna a cualesquier cuerpu ñatural que xire alrodiu d'un cuerpu celeste, magar que nun seya un planeta, como ye'l casu de la lluna asteroidal "Dactyl" xirando alrodiu del asteroide (243) Ida, etc.
Maurice Ravel
Joseph Maurice Ravel (Ciboure, País Vascu francés, 7 de marzu de 1875 - París, 28 d'avientu de 1937), compositor francés de música erudita del sieglu XX. Una de les sos obres más conocíes ye el Bolero (1928).
Mytilidae
El Muxón , moxigón o virigüetu, familia Mytilidae, ye un moluscu bivalvu de gran interés económicu y gastronómicu n'Asturies. Como otros bivalvos, son animales filtraores que viven fixaos nel sustratu y roquéu marín.
Dalgún de los sos depredadores ñaturales son la estrella de mar y dalgunos cascoxos marinos.
Dende fai años, deteutárense'n dellos ríos de la cuenca mediterranea, la presencia d'una especie foriata denomada muxón cebra -"Dresissema polymorpha"-, que tá colonizando los banzaos a gran velocidá. 
Na gastronomía de dellos países vémoslu davezu cocíu, nesi intre, les valves ábrense per aciu del calor, dexando allupar el conteníu del muxón. Cuando se sirve, suel dir acompangáu de delles salses (vinagreta, mahonesa), y ye abondo popular na gastronomía del Norte de la Península, sobro too n'Asturies, Les Xornaes Gastronómiques de Tapia de Casariego, au les especialidaes del muxón pasen por ser de les más afamaes del Norte. D'esta miente, tenemos el afamáu Muxón en mueyu Verde o a la Mariñera, magar que tamién suel facese namái al xau o vafu, acompangáu de llimón, otra mena de preparalu ye'l Tigre nel que se maza la carne pa dempués entemecela con otros ingredientes (ayu, pimienta, esguiles, fariña, pimentón, pan rallao) y salsa bexamel, enllenando dempués la cónxara, pa yá no cabero empanala y freíla.
La normativa de la Comunidá Europea afita tres menes comerciales de muxones envasaos en función de les talles de so carne, y mídila en rellación col númberu de pieces por quilogramu. Esta clasificación ye:
Pue alminitse una tolerancia nel tamañu grande hasta un 5 por 100 de pieces del tamañu medianu. De la mesma mena, almítese una tolerancia nel tamañu medianu hasta un 10 por 100 de pieces nel tamañu pequeñu.
Palas (mitoloxía)
Na mitoloxía griega, Palas (en griegu Παλλάς) yera'l fíu de Críu y Eurebe, y maríu d'Estixa. Foi'l pá de Zelo, Niké, Cratos y Bía (n'algunes ocasiones, dizse que tamién foi pá d'Eos o Selene). Palas yera'l dios de la sabencia.
Palas yera tamién un epítetu d'Atenea, de la que a vegaes camiéntase que yera fía de so. Nuna hestoria, Palas intentó violala, pero ella matólu, despelleyolu, y fizo una coraza cola so piel, la Éxida.
El so caballu nomábase Esón.
N'otra versión, Palas yera la compañera de xuegos d'Atenea, una fía del dios Tritón. Un día, metantu Palas y Atenea taben faciendo boxeo, Zeus apaeció ente elles cola éxida y Palas, ablucada, no foi quien a esquivar un güelpe d'Atenea. Atenea matola, y en seña de duelgu, talló una estatua a la so imaxe, el Paladiu, y adoutó'l so nome.
Omega
Omega (Ω ω) (lliteralmente ‘o grande’) ye la vixésimu cuarta y cabera lletra del alfabetu griegu.
El so aspeutu aseméyase al d'una Ο abierta per baxo. 
Nel sistema de numberación griega tien un valor de 800.
Como ye la cabera lletra del alfabetu, la "omega" usábase pa denomar la fin de daqué, como opuestu d'alfa, que simbolizaba l'entamu. Por exemplu, «Yo soi l'alfa y l'omega, el primeru y el caberu, l'entamu y la fin" ("Apocalipsis" 22.13).
La lletra mayúscula Ω úsase como un símbolu:
La lletra minúscula ω úsase como un símbolu:
La omega tiense usao pa simbolizar:
Trigonometría
La trigonometría (< Griegu "trigōnon" "triángulu" + "metron" "midida", d'ehí que'l so significáu etimolóxicu vien a ser: "la midición de los triángulos"). La trigonometría ye una estaya de les matemátiques qu'estudia les rellaciones ente los ángulos y los llaos de los triángulos. Pa esto la trigonometría fai usu del estudiu de las funciones o razones trigonométriques, que son usaes davezu nos cálculos téunicos. La trigonometría aplícase a otres estayes de la xeometría, como ye'l casu del estudiu de les esferes, de la xeometría del espaciu.
Caltién delles aplicaciones: les téuniques de triangulación, por exemplu, son usaes n'astronomía para midir distancies a estrelles prósimes, na midición de distancies ente puntos xeográficos, y en sistemes de ñavegación por satélites.
Na midida d'ángulos, y poro, na trigonometría, empléguense tres unidaes, magar que la más usada na vida diario ye'l Grau sexaxesimal, en matemátiques ye'l Radián la más utilizada, y defínese como la unidá ñatural pa midir ángulos. El Grau centesimal, desendolcóse como la unidá más averada al Sistema Decimal, pero'l so usu ye menor, sacantes na Topografía au s'usa enforma.
El triángulu ABC ye un triángulu rectángulu en C; usarémoslu pa definir les funciones, senu, cosenu y tanxente, del ángulo formula_2, que correspuende al vértiz A, allugáu nel centru de la circunferencia.
Ye'l cociente del senu ente'l cosenu.
Defínese la cosecante, la secante y la cotanxente, como les razones inverses al senu, cosenu y tanxente, del siguiente mou:
En trigonometría, cuando l'ángulu s'espresa en radianes (dau qu'un radián ye l'arcu de circunferencia de llonxitú igual al radiu), suel denomase arcu a cualesquier cantidá espresao en radianes; por eso les funciones inverses denómense col prefixu arcu, d'esta miente si:
y ye igual al senu de x, la función inversa:
x ye l'arcu que'l so senu vale y, o tamién x ye l'arcosenu de y.
si:
y ye igual al cosenu de x, la función inversa:
x ye l'arcu que'l so cosenu vale y, que se diz: x ye l'arcocosenu de y.
y ye igual al tanxente de x, la función inversa:
x ye l'arcu que la so tanxente vale y, ó x ye igual al arcotanxente de y.
Dalgunos valores de les funciones que ye aconseyable alcordar:
Daos los exes de coordenaes cartesianes xy, de centru O, y un círculu con centru n'O y radiu 1; el puntu de tayu de la circunferencia col llau positivu de les x, consiñámoslu como puntu B.
La reuta r, que pasa per O y ensama un ángulu a sobro l'exe de les x, taya a la circunferencia nel puntu C, la vertical que pasa per C, taya al exe x n'A, la vertical que pasa per B taya a la reuta r nel puntu D.
Por semeyanza de triángulos:
La distancia formula_16, ye'l radiu de la circunferencia, nesti casu al ser una circunferencia de radiu = 1, y daes les definiciones de les funciones trigonométriques:
tenemos:
Pa a = 0, tenemos que A, C, y D coinciden en B, poro:
Si aprovecemos progresivamente el valor de a, les distancies AC y BD xorrecerán progresivamente, metantu que OA amenorgará, decatase que OA y AC tán llendaos pola circunferencia y poro, el so máximu valor absolutu sedrá 1, pero BD nun tá limitáu, dau que D ye'l puntu de tayu de la reuta r que pasa per O, y la vertical que pasa per B, nel intre nel que l'ángulu a seya 0,5 formula_24 rad, la reuta r sedrá la vertical que pasa per O. Dos reutes verticales nun se tayen, o lo que ye lo mesmo la distancia BD sedrá infinita, la tanxente toma valor infinitu cuando a= 0,5 formula_24 rad, el senu vale 1 y el cosenu 0.
Cuando l'ángulu a supera l'ángulu reutu, el valor del senu entama a amenorgar según el segmentu AC, el cosenu medra según el segmentu OA, pero nel sen negativu de les x, el valor del cosenu toma sen negativu, si bien el so valor absolutu enanta cuando l'ángulu sigui medrando.
La tanxente pa un ángulu a inferior a 0,5 formula_24 rad faise infinita nel sen positivu de les y, pal ángulu reutu la reuta vertical r que pasa per O y la vertical que pasa per B nun se tayen, poro la tanxente nun toma nengún valor real, cuando l'ángulu supera los 0,5 formula_24 rad y pasa al segundu cuadrante la prollongación de r taya a la vertical que crucia per B nun punto B real, nel llau negativu de les y, la tanxente toma valor negativu, y el so valor absolutu amenorga a midida que l'ángulu a medra progresivamente hasta los formula_24 rad.
Resumiendo: nel segundu cuadrante el senu de a, embrive progresivamente'l so valor dende 1, que toma pa a= 0,5 formula_24 rad, hasta que valga 0, pa a= formula_24 rad, el cosenu, toma valor negativu y el so valor cimbla dende 0 pa a= 0,5 formula_24 rad, hasta –1, pa a= formula_24 rad.
La tanxente caltién la rellación:
incluyendo el signu d'estos valores.
Nel tercer cuadrante, encontáu ente los valores del ángulu a de formula_24 rad a 1,5 formula_24 rad, produzse un cambéu de los valores del senu el cosenu y la tanxente, dende los que tomen pa formula_24 rad:
Cuando l'ángulu a medra progresivamente, el senu medra en valor absolutu nel sen negativu de les "y", el cosenu amenorga en valor absolutu nel llau negativu de les "x", y la tanxente medra del mesmu mou que lo facía nel primer cuadrante.
A midida que l'ángulu xorrez, el puntu A avérase a O, y el segmentu OA, el cosenu faise más pequeñu nel llau negativu de les "x", el puntu C, interseición de la circunferencia y la vertical que pasa per A, allónxase del exe de les "x", nel sen negativu de les "y", el senu, y el puntu D, interseición de la prollongación de la reuta r y la vertical que pasa per B, allónxase del exe de les "x" nel sen positivu de les "y", la tanxente.
Cuando l'ángulu a algame 1,5 formula_24 rad, el puntu A coincide con O y el cosenu valdrá cero, el segmentu OC sedrá igual al radiu de la circunferencia, nel llau negativu de les "y", y el senu valdrá –1, la reuta r del ángulu y la vertical que pasa per B sedrán paraleles y la tanxente tomará valor infinitu pel llau positivu de les "y".
Nel cuartu cuadrante, qu'enconta los valores del ángulu a ente 1,5 formula_24 rad y 2 formula_24 rad, les variables trigonométriques cimblen dende los valores que tomen pa 1,5 formula_24 rad:
hasta los que tomen pa 2 formula_24 rad pasando al primer cuadrante, completando una rotación:
como pue adicase a midida que l'ángulu a, tamién medra'l cosenu nel llau positivu de les x, el senu disminúi nel llau negativu de les y, y la tanxente tamién amenorga nel llau negativu de les y.
Cuando a, vale 2 formula_24 o 0 formula_24 al afechar una rotación dafecha los puntos A, B y C, coinciden en D, faciendo que'l senu y la tanxente valgan cero, y el cosenu uno, del mesmu mou qu'al entamase el primer cuadrante.
Como nel triángulu rectángulu cúmplese que formula_53, de la figura d'enantes tiense que sen α = a, cos α = b, c = 1; entós pa tou ángulu α.
Dalgunes identidaes trigonométriques importantes son les siguientes:
Nun triángulu rectángulu, la tanxente (abreviada como "tan" o "tg") ye la razón ente'l catetu opuestu y el catetu axacente.
El valor de la tanxente pa dalgunos ángulos importantes ye:
Una identidá d'importancia cola tanxente ye:
formula_58
Nuevo Laredo
Nuevo Laredo ye una ciudá llendante de gran importancia del estáu nortizu de Tamaulipas, en Méxicu. Ta allugada nel norte de Tamaulipas, nel marxe sur del Ríu Bravo na llende ente México y los Estaos Xuníos d'América. Nuevo Laredo ye la cabecera del conceyu de Nuevo Laredo. Ye la llende mas importante de México y de Llatinoamérica, yá que'l so fluxu comercial y económicu ye d'un altu nivel.
Tuenda
Tuenda ye un grupu de música tradicional asturiana, qu'entamó nel añu 2006. 
Ta formáu por Elias García, bouzouki y cofundador de Llan de Cubel, Pepín S. Menéndez flautista de La Bandina'l Tombo y Xosé Antón Fernández «Ambás» cantante de N'Arba.
Ye un grupu enfotáu en rescatar la tradición oral y etnográfica d'Asturies. Nesti sen, nel so primer trabayu entituláu «Tuenda», espublizáu por Tierra, dieciochu de los diecinueve cantares pertenecen al Archivu de tradición Oral d'Ambás.
Entre otres participaciones destaquen les sos actuaciones nel Festival Intercélticu de Lorient (2006), nel Festival Intercelticu d'Avilés (2007) o nel festival bretón, "Roue Waroch" (2012) Asturies.com, consultao'l 17 de febreru de 1012.
El grupu Tuenda recibió'l Premiu de la Crítica RPA, nel añu 2008 por Tuenda 2 y nel 2011 por Tuenda 3.
Función trigonométrica
En matemátiques, les funciones trigonométriques son funciones d'un ángulu; tienen importancia nel estudiu de la xeometría de los triángulos y na representación de fenómenos periódicos, ente otres munches aplicaciones. Defínense davezu como'l cociente ente los dos llaos d'un triángulu rectángulu que caltién al ángulu, y puen definise igualmente como la llonxitú de dellos segmentos partiendo d'un círculu que represente a la unidá. Definiciones más modernes esprésenles como series infinites o como solución de ciertes ecuaciones diferenciales, dexando la so estensión a valores positivos y negativos, ya inclusu a númberos complexos. Toos estos aspeutos van ser desendolcaos darréu.
L'estudiu de les funciones trigonométriques remóntase a la dómina Babilónica, y munchos de los fundamentos del tema foren desendolcaos por matemáticos de la antigua Grecia, de la India y estudiosos árabes.
Según l'usu modernu, hai seis funciones trigonométriques básiques, les que se tabulen abaxo xunto a les ecuaciones que les rellacionen. Especialmente nel casu de les cuatro caberes, tales rellaciones tómense como definición de les funciones, pero ye dable definiles xeométricamente o per otros medios y llueu alcontrar estes rellaciones. Unes poques funciones más, foren comunes hestóricamente y apaecieren nes primeres tables, pero nun s'usen anguaño, por exemplu el "versenu" (1 − cos θ) y la "exsecante" (sec θ − 1).
El primer usu de la función senu apaez nel "Sulba Sutras" escritu n'India dende el Sieglu VIII e.C.. hasta'l Sieglu VI e.C.. Les funciones trigonométriques foren estudiaes llueu por Hiparco de Nicea (180-125 AC) ,Aryabhata (476–550), Varahamihira, Brahmagupta, Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi, Abu'l-Wafa, Omar Khayyam, Bhaskara II, Nasir al-Din Tusi, Regiomontanus (1464), Ghiyath al-Kashi y Ulugh Beg (Siglu XIV), Madhava (c. 1400), Rheticus , y l'alumnu d'esti, Valentin Otho. La xera de Leonhard Euler "Introductio in analysin infinitorum" (1748) foi la qu'afitó'l tratamientu analíticu de les funciones trigonométriques n'Europa, definiéndoles como series infinites presentaes nes nomaes "Fórmules d'Euler" . 
L'albidru de que tenía d'haber dalguna correspondencia estándar ente la llonxitú de los llaos d'un triángulu siguió aína a la idea de que triángulos asemeyaos caltienen la mesma proporción ente los sos llaos. Esto ye, que pa cualesquier triángulu asemeyáu, la rellación ente la hipotenusa y otru de los sos llaos caltiénse igual. Si la hipotenusa ye'l duble de llarga, asina sedrán los catetos. Xustamente estes proporciones son las qu'espresen les funciones trigonométriques. 
Pa definir les funciones trigonométriques del ángulu "A", pártese d'un triángulu rectángulu arbitrariu que caltién a esti ángulu:
Usamos los siguientes nomes pa los llaos:
Tolos triángulos consideraos alcuéntrense nel planu Euclidianu, polo que la suma de los sos ángulos internos ye igual a π radián (o 180°). Darréu d'esto, en cualesquier triángulu rectángulu los ángulos non reutos alcuéntrense ente 0 y π/2 radian. Les definiciones que se dan a continuación definen estrictamente les funciones trigonométriques pa ángulos dientro d'esi rangu. Per aciu del círculu unitariu, ya usando ciertes simetríes qu'aporten a funciones periódiques, ye dable esparder los argumentos a la serie dafecha de númberos reales. 
1) El senu d'un ángulu ye la rellación entre la llonxitú del catetu opuestu sobro la llonxitú de la hipotenusa. Nesti casu: 
Decátase que'l valor d'esta rellación nun depende del triángulu rectángulu específicu que elixamos, siempres que caltenga l'ángulu "A" , que nesi casu, trátase de triángulos asemeyaos. 
2) El cosenu d'un ángulu ye la rellación ente la llonxitú del catetu axacente y la llonxitú de la hipotenusa: 
3) La tanxente d'un ángulu ye la rellación ente la llonxitú del catetu opuestu y la del axacente: 
4) La cotanxente d'un ángulu ye la rellación ente la llonxitú del catetu axacente y la del opuestu:
5) La secante d'un ángulu ye la rellación ente la llonxitú de la hipotenusa y la llonxitú del catetu axacente:
6) La cosecante d'un ángulu ye la rellación ente la llonxitú de la hipotenusa y la llonxitú del catetu opuestu:
Arcocosenu
En trigonometría el arcocosenu tá definíu como la función inversa del cosenu d'un ángulu.Si tenemos: formula_1, el so significáu xeométricu ye: l'arcu que'l so cosenu ye alfa.
La función cosenu nun ye biyeutiva, polo que nun tien inversa. Ye dable, aplica-y una restrición del dominiu de mou que se torne inyeutiva y sobreyeutiva. Por convención ye preferible restrinxir el dominiu de la función cosenu al intervalu formula_2.
L'arcocosenu d'una función continua ye estrictamente decreciente, definía por tol valor del intervalu formula_3:
formula_4.
El so gráficu ye simétricu respeutu al puntu formula_5, siendo formula_6.
La derivada de la función arcocosenu ye
formula_7.
La serie de Taylor correspondiente ye
formula_8.
Per aciu de la guía descrita simétrica vale la rellación por argumentos negativos:
formula_9.
Ye dable combinar la suma o diferencia d'arcocosenu nuna espresión matemática, au l'arcocosenu figura una rotación:
formula_10
formula_11.
Cosenu
En trigonometría el cosenu (abreviáu "cos") defínese como la razón ente'l catetu axacente y la hipotenusa. O tamién como l'abcisa correspondiente a un puntu que pertenez a una circunferencia unitaria centrada nel orixe.
En matemátiques el cosenu ye la función algamada al facer variar la razón mentada, siendo una de les funciones trescendentes.
formula_1 Entós: 
Si facemos 
algamamos la resta. Como'l cosenu ye par, el signu nun importa y como'l senu ye impar, el signu sal:
Tenemos que
Faciendo formula_6 Entós
formula_7
Hai de decatase que namái con un cenciellu remanéu alxebraicu podemos algamar la fórmula del cosenu del ángulu mediu. Seya formula_8
Como formula_7
podemos escribila como
Seya formula_11
Entós algamamos
y analizando los signos de la espresión pa cada cuadrante, finamos con que:
Amosamientu
Tomamos formula_15
Entós
formula_16
Faciendo formula_18 y formula_19
Entós, resolviendo el sistema, tiense que
formula_20
formula_21
Reemplazando algámase
formula_22
Análogamente amuésase que
formula_23
Según la definición de derivada:
formula_24
lo que ye
Entós, usando les fórmules anteriormente consiñaes, tiense que
formula_26
Fautorizando
formula_27
Separtando tenemos
formula_28
Sabiendo que formula_29 y que'l primer límite queda determináu pola regla de L'Hopital, entós tenemos que
formula_30
Flonda
La flonda o fonida (tamién "fronda" o "froncia" [ Francés: "fronde"; Catalán:"fona"; Portugués: "funda"] ); ye una de les armes más antigües de la Humanidá. Ta ensamada de dos tires de cueru auníes por una badana onde va la piedra. Garrando l'artiluxu pelos cabos opuestos, ximiélgase en círculos de miente que'l proyeutil algame velocidá y dempués suéltase una de les cuerdes pa lliberalu, algamando ésti muncha distancia y poder d'impautu. Los materiales emplegaos pa la so construcción son abondo variaos, ente ellos, el pelleyu, clina, tendones, etc. Los proyeutiles son davezu regodones, o piedres llabraes, arciella o magre ensugao al sol, plomu moldeáu, etc
N'algunes llingües, y alrodiu al usu d'entretenimientos y xuegos infantiles, emplégase equivocadamente el términu flonda pa denomar al familiar gomeru o forcáu. Sicasí, esti ye un tarecu de recién apaición, lligáu al usu del cauchu.
L'orixe de la fonida, remanez de les dómines prehestóriques, seique no cabero del Paleolíticu, cuando apaecen na estaya d'Oriente próximu grandes cantidaes de proyeutiles d'arciella cocío, asociao a usos bélicos.
Nes dómines clásiques, la flonda foi usada por griegos, cartaxineses, romanos y tamién poles tribus astures, que la remanaben xunto con otres armes arroxadizes como'l dardu, y les llances.
Los flonderos baleares, foren abondo afamaos. Amenugaben dende neños el remanamientu de la flonda y portaben tres menes de distinta llonxitú, según la distancia del llanzamientu. L'usu de proyeutiles de plomu, invetáu polos griegos, facía de la flonda un arma ablucante, entá más que'l arcu, dao el so mayor poder d'impautu y algame; a esto hai de xunir el pequeñu tamañu de los proyeutiles, que yeren quien a trespasar nel cuerpu lo mesmo qu'una bala y yeren tamién incolumbrables nel aire. Como arma de guerra, la fonida usábase entá demientres tola Edá Media, aportando a convivir inclusu colos primitivos cañones. Como tarecu venceyáu al pastoríu, la flonda foi usada dende'l Neolíticu hasta anguaño.
Gran Premiu d'Europa de 2007
El Gran Premiu d'Europa de la temporada 2007 de Fórmula 1 disputóse ente'l 20 y el 22 de xunetu de 2007, nel Circuitu de Nürburgring, n'Alemaña, siendo la décima carrera de la temporada. Esti caóticu Gran Premiu, que cuntó con bastiaos intermitentes ya inclusu una bandera roxa, foi vencíu por Fernando Alonso, al que seguiríen Felipe Massa y Mark Webber. Nun entamu, el nome del eventu diba ser el de Gran Premiu d'Alemaña, pero Hockenheimring tinía los drechos d'esti nome y nun se pautó l'atroxu, colo que s'usó el nome de Gran Premiu d'Europa.
Gran Premiu del Reinu Xuníu de 2007
El Gran Premiu del Reinu Xuníu de la temporada 2007 de Fórmula 1 2007 disputóse ente'l 6 y el 8 de xunu de 2007, nel Circuitu de Silverstone, siendo la novena carrera de la temporada.
Venció Kimi Räikkönen, per delantre de Fernando Alonso y Lewis Hamilton. Esti últimu salió dende la pole position, pero con una carga de carburante abondo escasa que-y fizo perder el llideralgu de la carrera na entrada a boxes no cabero de la vuelta 15. Más alantre entraríen Räikkönen y Alonso, que s'impondría al finlandés nel primer repostaxe, con Hamilton a gran distancia de dambos. Seique, la prematura segunda parada del español fadría-y perder la primera posición en favor de Räikkönen, que paró seis vueltes dempués. Asina, Kimi aportó'l primeru a meta.
Gran Premiu de Francia de 2007
Gran Premiu de Francia de 2007, octava preba puntuable pal Campeonatu de Fórmula 1. Celebróse ente'l 29 de xunu y el 1 de xunetu de 2007.
Cenera
Cenera ye un pueblu asitiáu a unos 4 km de la capital del conceyu de Mieres, na parroquia de Gaḷḷegos, n'Asturies, con 137 habitantes en 2009
Ye un pueblu conocíu pola hosteleria, con hoteles, cases rurales y restaurantes en tol valle. Fiesta de Mártires d'Insierto (27 de setiembre) y el mercáu astur en Cenera que se fai a principios de setiembre.
Gran Premiu d'Australia de 2007
El Gran Premiu d'Australia ye la primera preba puntuable de la Temporada 2007 de Fórmula 1. Disputóse ente'l 16 y 18 de marzu de 2007, nel Circuitu Albert Park.
La carrera dominola Kimi Räikkönen, que salió vencedor. Siguiéronlu Fernando Alonso y el debutante Lewis Hamilton, que algamaba un podiu na so primer carrera, daqué que nun asocedía dende'l segundu puestu de Jacques Villeneuve nel Gran Premiu d'Australia de 1996.
El podiu d'esta carrera foi'l más xoven de la hestoria de la Fórmula 1, darréu qu'ente los tres pilotos sumaben 75 años, 2 meses y 30 díes, superando el récord anterior del Gran Premiu de Malasia de 2003, que compartieron Kimi Räikkönen, Rubens Barrichello y Fernando Alonso, con un total de 75 años, 10 meses y 29 díes.
Na vuelta 48 hebo un aparatosu accidente ente David Coulthard y Alexander Wurz, al intentar adelantar Coulthard al austriacu. Espárdiéronse milenta trozos de fibra de carbonu pela pista, pero nun foi necesariu l'usu del (Safety car) o coche de seguridá.
Gran Premiu de Malasia de 2007
Gran Premiu de Malasia de 2007, segunda prueba puntuable pal Campeonatu de Fórmula 1. Celebróse ente'l 6 y el 8 d'abril de 2007.
Nesta carrera, los McLaren de Fernando Alonso y Lewis Hamilton dominaron d'entamu a fin, dempués d'una ablucante salida qu'allugólos na primera y segunda posición respeutivamente. Nuna de les primeres vueltes, Felipe Massa fizo un error, saliéndose de pista al intentar adelantar a Hamilton y retrocediendo hasta'l quintu puestu, per darreras de Nick Heidfeld. El finlandés Kimi Räikkönen nun foi problema nengún pa los McLaren demientres el restu la carrera, siendo a la fin el podiu p'Alonso, Hamilton y Räikkönen.
Gran Premiu de Baḥréin de 2007
El Gran Premiu de Baḥréin de 2007 ye la tercera preba puntuable de la temporada 2007 de Fórmula 1. Disputóse ente'l 13 y el 15 d'abril de 2007 nel Circuitu Internacional de Baḥréin, en Sakhir.
La carrera ganola Felipe Massa, y darrera d'él entraren Lewis Hamilton y Kimi Räikkönen. Hamilton algamaba equí el so tercer podiu consecutivu na so tercera carrera pasando a la hestoria por ser el pilotu que más podios consecutivos algamó na temporada del so debut.
Gran Premiu d'España de 2007
El Gran Premiu d'España de la Temporada 2007 de Fórmula 1 disputóse ente'l 11 y el 13 de mayu de 2007, nel Circuitu de Cataluña, siendo la cuarta carrera de la temporada.
Gran Premiu de Mónacu de 2007
El Gran Premiu de Mónaco de la temporada 2007 de Fórmula 1 disputóse ente'l 25 y el 27 de mayu de 2007, nel Circuitu de Mónaco, siendo la quinta carrera de la temporada. Los McLaren de Fernando Alonso y Lewis Hamilton, dominaron d'entamu a fin, y dublaron al restu de pilotos, sacantes a Felipe Massa, que acabó terceru, a más d'un minutu del cabezaleru de carrera.
Kolomna
Kolomna (), ye una ciudá rusa. Tien 149.000 habitantes (2007) y ta a orielles de los ríos Moscova, Oka y Kolomna, del que toma'l nome. 
Foi fundada en 1177.
Condensación
Denomínase condensación al procesu físicu que consiste nel pasu d'una sustancia en forma gaseosa a forma llíquida. Ye'l procesu inversu a la ebullición.
Anque'l pasu de gas a llíquido depende, ente otros fautores, de la presión y la temperatura, xeneralmente nómase condensación al transu que se produz a presiones averaes a l'ambiental. Cuando s'usa una sobrepresión ellevada pa forciar esta transición, el procesu denomínase llicuefaición.
La condensación ye un procesu rexíu colos fautores en competición d'enerxía y entropía. Dimientres que'l estáu llíquidu ye más favorable dende'l puntu de vista enerxéticu, l'estáu gas ye'l más entrópicu. Esto tien dos consecuencies inmediates:
La condensación produzse al baxar la temperatura (por exemplu, cola orbayada na madrugada), esto ye, al primer el fautor enerxéticu frente al entrópicu. 
La condensación, a una temperatura dada, conlleva una lliberación d'enerxía. Esto tien parte de la responsabilidá de la sensación de temperatura mayor nun ambiente mui caldiu y mui llientu: la homedancia que condensa na nuesa pelleya mos ta tresmitiendo un calor adicional. Adicionalmente, ésta fai inútil el procesu natural de refrixeración por mugor y evaporación.
Llambionada
Les llambionaes o golosines, son polo xeneral un manxar dulce, col zucre como únicu valor nutricional (o otros carbohidratos) y l'untu, faltándo-yos proteínes, vitamines y minerales. Suelen tar destinaes a satisfacer un antoxu.
El so consumu desmidíu ye un mal vezu, que ta espardíu sobro too pente los neños, y pue trayer problemes de salú como la gordura, diabetes o anemia, yá que rara vegada les llambionaes aporten fierro y suel causar la perda de petitu d'alimentos nutritivos.
Gran Premiu de los Estaos Xuníos de 2007
El Gran Premiu de los Estaos Xuníos de 2007 ye la sétima preba puntuable de la temporada 2007 de Fórmula 1. Disputóse ente'l 15 y el 17 de xunu de 2007 nel Circuitu d'Indianápolis. La carrera foi dominada de cau a rau pol británicu Lewis Hamilton, y darrera d'él Fernando Alonso y Felipe Massa. El pilotu de BMW Sebastian Vettel debutaba nesta carrera con 19 años y 349 días, algamando un octavu puestu y convirtiéndose nel pilotu más xoven de la hestoria en consiguir puntos.
Lewis Hamilton
Lewis Carl Davidson Hamilton (n. 7 de xineru de 1985 en Stevenage, Hertfordshire, Reinu Xuníu) ye un pilotu d'automovilismu. Fiu de madre británica y padre granadin (de la Islla de Granada, situada nel mar del Caribe).
Hamilton debutó en karts a la edá de 8 años. Depués de ganar dellos campeonatos, firmó un contratu col equipo de Fórmula 1 McLaren cuando contaba con 12 años. Depués corrió na Fórmula Renault británica. En 2004 entró na Fórmula 3 Euroseries, llegando hasta la GP2 Series en 2006, col equipu ART. Dende 2007 ye pilotu oficial de la escudería McLaren; compartiendo equipu con Heikki Kovalainen, Pedro Martínez de la Rosa y Gary Paffett actualmente.
En 2007, nel so primer añu na categoría, algamó'l socampeonatu, quedando a namás un puntu del campeón Kimi Räikkönen, y por delante del so compañeru d'equipu Fernando Alonso que foi terceru.
Proclamose Campeón Mundial de Fórmula 1 en 2008, convirtiendose nel campeón más mozu n'algamar el títulu. Na so corta carrera na Fórmula 1 convirtióse n'un de los pilotos más célebres y almiraos de la actualidá.
Hamilton entamó a correr en karts cuando tenía 8 años. El so primer campeonatu llegó dos años depués, en 1995. Nun foi hasta 1997 cuando firmó un contratu con McLaren, equipu de Fórmula 1. Nel añu 2000 coronose campeón européu de karts.
L'añu 2001 supuso pa Hamilton la entrada a la Fórmula Renault del Reinu Xuníu, quedando quintu na clasificación final. La temporada siguiente algamó'l tercer puestu (3 victories, 3 vueltes rápides y 3 poles)
En 2003, Lewis dominó les series y estableció un record del campeonatu con 10 victories, 9 vueltes rápides y 11 pole positions. Ganó'l campeonatu dos pruebes enantes d'acabar.
En 2004, Hamilton corrió na la competitiva Fórmula 3 Euroseries, que comparte cartel col campeonatu alemán de turismos (DTM). Corriendo pa Manor Motorsport, un equipo debutante n'Europa, Lewis acabó quintu, algamando una victoria en Norisring y 4 podios más nel so añu de debut.
En 2005, el británicu ganó'l campeonatu de Fórmula 3 Euroseries corriendo pa'l equipu ASM. El so palmarés esi año foi increíble: 15 victories, 10 vueltes rápides y 13 pole positions. Proclámose campeón 4 carreres primero d'acabar el campeonato.
En 2006, xuniose al equipu ART Grand Prix de GP2 Series reemplazando al campeón de 2005, Nico Rosberg, que pasó a pilotar pa la escudería Williams de Fórmula 1. La so eficiencia na GP2 Series foi impresionante debido a la so gran calidá nel Gran Premiu d'Europa, ganó les dos carreres, siendo'l segundu pilotu (tres Nico Rosberg) en facelo y ganó en Mónaco saliendo dende la pole. En Silverstone, Lewis superose y consiguió'l so segundu doblete, convirtiéndose asina nell primer pilotu de la hestoria de la GP2 en logralo. 
Lewis convirtióse en campeón de GP2 y tres d'ello foi nomáu un de los pilotos oficiales de la escudería McLaren xunto con Fernando Alonso pa'l añu 2007.
El 24 de payares de 2006 salta la noticia de que Hamilton sedrá'l segundu pilotu de color en montase a un monoplaza (depués de Narain Karthikeyan). Fernando Alonso sedrá'l so compañeru y Pedro Martínez de la Rosa, el pilotu de prebes. Nel Gran Premio de Australia, algamaría un meritoriu tercer puestu, por detrás de Kimi Räikkönen y Alonso, siendo el primer pilotu en llegar al podiu nel so debut desque Jacques Villeneuve lo ficiera nel Gran Premiu d'Australia de 1996. Nes dos siguientes carreres finaliza segundu, siendo el primer pilotu de la hestoria en consiguir tres podios consecutivos depués del so debut. Nel Gran Premiu d'España, en Montmeló, finaliza na 2º posición poniédose primeru nel mundial de pilotos. Nel Gran Premio de Canadá, Hamilton algamó la so primera pole position, impresionando nuevamente al mundu de la F1.
El domingu siguiente, 10 de xunu de 2007, saliendo dende la pole position y nuna carrera mui acidentada, onde apareció'l coche de seguridá hasta en cuatro ocasiones, nel Circuito Gilles Villeneuve, algama la so primera victoria na Fórmula 1. Nel Gran Premiu de los Estados Xuníos de 2007 la disputa ente los dos pilotos de McLaren acentuose más, ya que Lewis Hamilton, logrando la pole position, resultó ganador tres d'una costante llucha con Alonso; algamando'l so octavu podiu consecutivu nel Gran Premiu de Francia. Por embargu, nel Gran Premiu del Reinu Xuníu, a pesar de partir dende la pole, quedó terceru, por detrás Kimi Räikkönen y Fernando Alonso.
Durante la tercera sesión de clasificación del Gran Premiu d'Europa de 2007 sufrió una violenta salida de pista al españar el neumáticu delanteru derechu por mor d'una tuerca mal apretada. El so MP4-22 chocó a gran velocidá escontra les proteiciones del circuitu, y Lewis sufrió un shock pol güelpe. Por embargo, nun tuvo nenguna lesión importante, polo que pudo correr el domingu, partiendo dende la décima posición na parrilla de salida. Pese a remontar dende la cabera plaza a la que quedara relegáu, namás pudo ser novenu, polo que quedó ensin puntuar. D'esta forma, Fernando Alonso recortó-y diez puntos na clasificación xeneral del Campeonatu Mundial de Pilotos, situándose namás a dos puntos.
Demientres el Gran Premiu de Turquía de 2007, Lewis Hamilton sufrió un españíu nel so neumáticu derechu delanteru mientres marchaba terceru. Depués del reventón tuvo una salida de pista, anque logró volver a ella hasta llegar a la cai de boxes pa camudar les ruedae. Logró llegar quintu la carrera, mientres que'l so compañero d'equipu Fernando Alonso aprovechó esta situación y acabó terceru la carrera, recortando d'esta manera 2 puntos al pilotu inglés nel Campeonatu Mundial de Pilotos.
Demientres el , Hamilton saliose na entrada a boxes y quedose na grava, teniendo qu'abandonar la carrera cuando taba en disposición de proclamase campeón del mundu.
Nel Gran Premiu de Brasil de 2007 entamó la carrera en segunda posición, pero yá nes primeres curves foi adelantáu por Kimi Räikkönen y Fernando Alonso. Depués d'una salida de pista en la primera vuelta y problemes momentáneos na caxa cambios, llegó a baxar hasta la decimoctava posición, magar pudo acabar la carrera en séptima posición. De toes formes, perdió'l lideratu na cabera carrera del campeonatu en favor de Räikkönen, quien se coronaría asina campeón de la .
Depués de la carrera, abriose una investigación de la FIA nos monoplaces de los equipos BMW Sauber y Williams-Toyota, por una presunta anomalía na temperatura del carburante. La posible descalificación de los pilotos d'ambos equipos valdría pa da-y a Hamilton la cuarta posición, dando-y asina el campeonatu del mundu. Por embargu, los comisarios decidieron finalmente nun sancionar a les escuderíes, lo que dexó a Hamilton na séptima posición. Depués de facese pública la decisión, la escudería McLaren-Mercedes anunció qu'apelaría. Por embargu, el 16 de payares, la FIA decidió que Räikkönen mantendría el títulu, al desestimase'l recursu de la escudería angloxermana.
El 19 de xineru de 2008 renueva con McLaren-Mercedes hasta 2012.
Gran Premiu de Canadá de 2007
El Gran Premiu de Canadá de 2007 ye la sesta preba puntuable de la temporada 2007 de Fórmula 1. Disputóse ente'l 8 y el 10 de xunu de 2007 nel Circuitu Gilles Villeneuve, en Montreal.
La carrera ganola Lewis Hamilton, y darrera d'él Nick Heidfeld y Alexander Wurz. Hamilton algamaba equí la so primera victoria na so sesta carrera, mentatu que Wurz algamaba una ablucante remontada dende'l decimonovenu al tercer puestu. Sicasí, lo más solliñable foi l'accidente del pilotu polacu Robert Kubica, el más grave de los caberos años na Fórmula 1, que, milagrosamente, namái-y fizo abondos dolores, pero denguna frañedura, pesie a lo que nun participó nel Gran Premiu de los Estaos Xuníos de 2007, na semana viniente. Foi una carrera accidentadísima, con 4 coches de seguridá, 8 abandonos, y 2 banderes prietes (descalificaciones) a Felipe Massa y Giancarlo Fisichella, arriendes de sanciones d'stop & go pa, ente otros, Fernando Alonso, darreú de la nueva prohibición de nun poder repostar metantu'l coche de seguridá tea na pista.
Mebyon Kernow
Mebyon Kernow (Fíos de Curnialles, MK) ye un partíu nacionalista de Curnialles. Foi fundáu en 1952, y nel 2000 el so xefe yera Dick Cole. El so ideal ye de calter europeísta y celtista, partidariu de guetar un remediu económicu llocal pa dar trabayu a la xente del país. Tamién quieren llevar la llingua y la cultura córniques a la educación del país. Pertenez a la denomada Lliga Céltica, xunta Mec Vannin, partíu nacionalista maniego, Unvaniezh Demokratel Breizh, de Bretaña, y Plaid Cymru, formación política nacionalista galesa.
El 6 de xineru de 1951 la revista "New Cornwall" patrocinara l'apaición del Mebyon Kernow, nún actu nel hotel Oates de Rysrudh, al cual asistiron 13 persones y 7 más unviaron el so sofitu, ente elles los futuros bardos de Curnialles y un profesor universitariu. Nomaron a Helena Charles presidenta del partíu, a Lambert Truran secretariu, y a George Pawley White tesoreru. Editen el xornal Kenethel Kernewek (Nación Córnica), influyíu polos idegales del Plaid Cymru, de calter celtista y con un programa ente autonomista y federalista, asina comu con un vagu reformismu social, que proponse “restaurar la identidá céltica de Curnialles”. Defende la llingua córnica o kernewek y llucha por revitalizala, asina comu querer caltener el caráuter de los intereses de Curnialles comu nación céltica, tóu propiciando los adelantos constitucionales que-y permitan algamar l'autodeterminación, al tiempu que promociona la reanudación non sólu de la llingua, sinón tamién de la hestoria, la lliteratura y el deporte propios, comu la llucha córnica. Nesti mitin adoptarán los sieti oxetivos del partíu:
1. Estudiar les condiciones llocales ya intentar poner remediu a lo que perxudica los intereses de Curnialles al traviés de la opinión pública.
2. Fomentar la llingua y lliteratura córniques.
3. Algamar l'estudiu de la hestoria córnica dende un puntu de vista propiamente córnicu.
4. Aceptar la idea de que Curnialles ye una de les seyes naciones céltiques de la Lliga Céltica.
5. Publicar panfletos, octavilles, artículos y cartes na prensa defendiendo estes idees.
6. Organizar actos y conciertos d'ambiente córnico-célticu en favor de defender el so ideariu.
7. Cooperar con otres sociedaes favoratibles a preservar el caráuter de Curnialles.
Durante les dos primeres décaes, non pasó de ser un pequeñu grupu d'entusiastes. Índa asina, Helena Charles, que dexa de ser la secretaria en 1954 en favor de Cecil Beer, obtién en 1953 un escañu nel conceyu de Camborne-Redruth. Amás, dende 1956 los militantes Helena Charles y P. Pool organizarán campamentos córnicos pa dar a conocer a la xuventú la llingua perdía, cola gramática Cornish for beginners. Con esti panorama, en 1960 el Mebyon Kernow tan sólu acapara un centenar de militantes.
Nes eleiciones llocales de 1970 el Mebyon Kernow tan sólu obtién el 2% los votos y una cierta representación a nivel llocal. Gracies a esti fechu en 1971 llegaría al millar de militantes baxu'l lliderazgu de Len Truran y Richard Jenkin, que se presentaren nes xenerales de 1970. Pero'l 25 de mayu de 1975 un miembru del MK, James Whetler, que se presentará nes xenerales de 1974 por Truro, abandona'l partíu pa fundar un nuevu grupu, el Party Kenethlegk Kernow o Cornish National Party, más radical ya influenciáu pol SNP escocés (Scottish National Party), miembru de la Lliga Céltica con otros grupos escoceses, galeses, maniegos, bretones ya irlandeses.
Páxina Oficial
Kimi Räikkönen
Kimi-Matias Räikkönen ye un pilotu finlandés de Fórmula 1, 2 vegaes subcampeón del mundu (Temporada 2003 de Fórmula 1 y Temporada 2003 de Fórmula 1 ), y campeón del Mundu na Temporada de 2007; anguaño ye pilotu del equipu Ferrari.
Felipe Massa
Felipe Massa, nació'l 25 d'abril de 1981, ye un pilotu de Fórmula 1.
Nació en São Paulo, Brasil, Massa entamó a participar nos karts cuando tenía namái que 9 años d'edá, finando cuartu na so primera temporada. La so esperiencia nesa categoría siguió demientres 7 años en campeonatos nacionales ya internacionales, hasta qu'en 1998 partió hacia la Fórmula Chevrolet. Na so primer temporada na categoría finó quintu y, al añu siguiente, ganó 3 de les 10 carreres y algamó el títulu.
Nel añu 2000 partió hacia Europa para competir na Fórmula Renault italiana, algamando el títulu y el de la Fórmula Renault Europea nel mesmu añu. Pesie a que tuvo una oportunidá de pasar a la Fórmula 3, optó por competir na Fórmula 3000 Euro-Series, au amosó un dominiu ablucante al ganar 6 de les 8 carreres para llevase el campeonatu col equipu Draco Racing. Tres d'ello, ufriéron-y un sitiu como "tester" en Sauber. Anguaño ye pilotu de Ferrari.
Abraham Lincoln
Abraham Lincoln (12 de febreru de 1809 - 14 d'abril de 1865) foi un políticu y abogáu estauxunidense, el 16 (1861-1865) presidente de los Estaos Xuníos, y el primeru en selo pol Partíu Republicanu. Recuérdase-y por restaurar la unidá federal de la nación al vencer a los Estaos Confederaos d'América y por finar cola esclavitú nos Estaos Xuníos. Sicasí, los partidarios de los drechos de los estaos, siguen viendo a Lincoln como un gobernante autoritariu que suspendió les llibertaes civiles y desanició'l supuestu drechu llexítimu a dixebrase del estáu.
Abraham Lincoln nació nuna familia de colonos cuáqueros. Demientres la so infancia y la so mocedá, marcaes pola probitú de so familia, percorrió'l Missisippi y vivió de cerca les condiciones infrahumanes qu'adolecíen los esclavos prietos.
Tenía ventitrés años cuando dexó la granxa onde trabayaba pa combatir como soldáu rasu na guerra escontra los indios. Mentanto, emprencipió la so formación autodidacta y hacia 1836 llogró llicenciase en derechu. Dos años enantes, la so actitú contraria a la esclavitú conduxéralu a intervenir en política, lo que-y valió la eleición como diputáu d'Illinois pal periodu 1834-1842. Arriendes de la so defensa de meyores condiciones de vida pa los prietos y por mor de ser falatible, algamó una gran popularidá en tol estáu.
En 1846 Lincoln consiguió la xefatura del partíu Whig, y como diputáu del Congresu federal apoyó a los abolicionistes de Washington. Sicasí, la so decidida oposición a la guerra escontra Méxicu fízo-y perder munchos votos, y fracasó nes eleiciones senatoriales de 1849 magar que, en finandola, obtuviera los territorios d'Alta California, Nuevu Méxicu, el norte de Sonora, Coahuila y Tamaulipas y la anexón definitiva de Texas.
Decepcionáu, Lincoln retiróse de la política y demientres seis años trabayó como procurador. El so regresu a la vida pública foi en 1854, cuando la cuestión de la esclavitú volvió al planu políticu por mor de que la Kansas-Nebraska Act propugnara estendela a los estaos del noroeste. Si bien él, nun entamu, nun apoyaba'l desaniciu de la esclavitú nos estaos nos que yá esistía, sobremanera nos del sur, oponíase a que s'instaurare n'aquellos otros nos que nun taba autorizada. Particularmente célebre pola vehemencia del so vierbu y lo fito de les sos argumentaciones foi'l so discursu antiesclavista Peoria, en 1854.
Comprometíu cola causa escontra la esclavitú, Lincoln afilióse al Partíu Republicanu dos años depués. Derrotáu de nuevo nes eleiciones al Senáu de 1858, la intensidá de la campaña antiesclavista y los duelos dialéuticos que caltuvo col candidatu demócrata Stephen A. Douglas, elixíu na ocasión, devolvieron-y la popularidá perdida. La moderación de les sos posiciones foi decisiva pa qu'en 1860 la convención republicana de Chicago lu elixera candidatu a la presidencia en detrimentu de William H. Seward, representante de los abolicionistes más radicales.
Al añu viniente, favorecíu poles xebres internes de los demócrates, ganó les eleiciones a la presidencia de la Unión, lo que desencadenó la reaición de los estaos sudistes. Enantes de qu'asumiere oficialmente la presidencia, éstos, encabezaos por Carolina del Sur, declaráronse independientes.
Anque l'españíu de la guerra civil paecía inevitable, Lincoln intentó detenela y restaurar la unidá formando un gobiernu de coalición colos sudistes. Entamada la guerra de Secesión pese a tou, el presidente promulgó en 1862 la Homestead Act, pa la colonización del Oeste, y propunxo un desaniciu progresivu de la esclavitú, al envís d'afalar un averamientu a la Confederación sudista qu'acelerara la fin de la contienda.
Tres comprobar una vuelta más la intransixencia del otru bandu, el 1 de xineru de 1863 decretó la emancipación de los esclavos en tol territoriu de la Unión. Al añu viniente, cuando les fuercies del Norte yá dominaben cásique dafechamente la situación y la fin del enfrentamientu bélicu víase próximu, Lincoln foi reelixíu pa otru mandatu con un programa de reconstrucción nacional que nun pudo realizar: a los cinco díes de finar la guerra de Secesión foi asesináu.
Lincoln tuvo reuniones davezu con Grant mientres terminaba la guerra. Los dos homes planiaron asuntos de la reconstrucción, y yera evidente pa todos que los dos homes se tuvieron un gran respetu l'ún al otru. Demientres la so cabera reunión, el 14 d'abril de 1865, Lincoln convidó al Xeneral Grant a un eventu social p'aquella tarde. Grant refugó la invitación.
Ensin el Xeneral, Lincoln y so muyer salieron p'asistir al teatru de Ford. La obra yera "El Nuesu Primu Americanu", una comedia musical. Cuando Lincoln sentó nel balcón, John Wilkes Booth, un actor y simpatizante del Sur de Virxinia, disparó un únicu tiru, con pistola de bala redonda a la tiesta del presidente. Él glayó ""Sic semper tyrannis!"" ("asina siempre a los tiranos", lema del estáu de Virxinia. Booth saltó dende'l balcón al escenariu y al cayer rompió una pierna. 
Booth algamó acoxando'l so caballu y fuxó, y el presidente, mortalmente firíu y tres ser atendíu pol médicu militar Charles August Leale, presente nel teatru, foi lleváu a una casa altravesando la cai onde entró en coma demientres dalgún tiempu eantes de morrer diez hores depués del atentáu. Booth y varios de los sos compañeros foron finalmente capturaos y aforcaos y encarcelaos, magar qu'años depués demostróse que dellos yeren inocentes. 
El cuerpu de Lincoln foi lleváu en tren nuna magnífica procesión fúnebre por varios estaos. La nación ablayó por un home, al que munchos consideraron el salvador de los Estaos Xuníos y el proteutor y el defensor de lo que Lincoln llamó "el gobiernu de la xente, pola xente, y pa la xente." Los sos críticos argumenten que de fechu yeren los confederaos los que taben defendiendo'l derechu del "gobiernu pa la xente" y que foi Lincoln quien suprimió esi derechu. 
Los sos restos asitiense nel cementeriu d'Oak Ridge en Springfield, (Illinois).
Lleche
La lleche ye un líquidu nutritivu de color blanquecín, producíu poles femes de los mamíferos (incluyíos los monotremas). Esta capacidá de les femes ye una de les carauterístiques que definen a los mamíferos.
La función primera de la lleche ye la d'alimentar a los fíos hasta que seyan quien a dixerir otros alimentos: ye'l únicu alimentu de les críes de los mamíferos (del neñu de pechu nel casu de los seres humanos) hasta'l destete.
La lleche de los mamíferos domésticos ye un productu de consumu xeneral na mayor de les civilizaciones humanes: lleche de vaca principalmente, pero tamién d'oveya, cabra, de yegua, de camella, de dromedaria, etc.
La lleche ye'l sofitu de numberosos productos lácteos, como la mantega, el quesu o'l yogur. Numberosos subproductos de la lleche son utilizaos nes industries agroalimentaries, químiques y farmacéutiques: lleche concentrao, lleche en polvu, caseína o lactosa. La lleche de vaca úsase tamién na alimentación animal. 
La lleche tá ensamada principalmente por augua, materia graso, proteínes, hidratos de carbonu (lactosa) y calciu.
Na mayoría de los países, el términu "lleche" ensin otra precisión, denoma la lleche de vaca. Pa la lleche d'otres especies, ye normal precisar cuál. Denomamos tamién lleche, al zusmiu de delles plantes o frutos: lleche de cocu, lleche de soya, lleche d'arroz, o lleche d'almendra. Sicasí, pa la definición científica, el términu lleche nun s'aplica a los zusmios de jugos de ñueces.
La lleche de los mamíferos marinos, o los xibartes, ye muncho más rica en grases y nutrientes que la de los mamíferos terrestres.
La lleche produzse poles célules secretores de les glándules mamaries o caldar (denomaes pechu nel casu de la muyer y caldar nos mamíferos domésticos). El líquidu que rezuma la fema díes enantes y dempués del partu, denómase culiestru.
Fíu
Un fíu ye polo xeneral un guaje, un neñu, un home, o un animal, respeutu de los sos pás. L'equivalente femenín ye fía. Tolos neños son fíos, darréu que tolos neños tienen pás, magar que los pás nun tean vivos o ten n'otru llau.
En munches sociedaes preindustriales y dalgunos países anguaño con economía sofitada na agricultura, yera un valor más altu, el asignáu a los fíos que a les fíes, (y entá güei ye asina); darréu que los homes son físicamente más fuertes, y poro, puen facer xeres agrícoles más eficazmente.
En China, tá en vixencia una política de "fíu únicu" pa morixerar el so xorrecimientu poblacional. Los rexistros oficiales amuesen un provecimientu nel nivel de ñacimientos masculinos dende que s'implantó tala política. Esti fechu rellaciónase con dellos fautores, incluyendo la práutica illegal del abortu según el sexu y gran cantidá de ñacimientos femeninos non reportaos.
Nes sociedaes que prautiquen la primoxenitura, los fíos avezen a heriedar enantes que les fíes.
Denomase "fíu" tamién, a una persona respeutu del so país, a una obra productu del inxeniu del so autor, como espresión de ciñu ente persones que se tienen cariñu, tamién a una cosa que remana d'otra por procreación ( por exemplu un biltu d'un árbol )
Nel Cristianismu, "el Fíu" refierse a Xesucristu.
En delles cultures, l'apellíu de la familia tien el significáu de "fíu de..", qu'amuesa un parentescu. Por exemplu:
Fía
Una fía ye polo xeneral una guaja, una neña, una muyer, o un animal, respeutu de los sos pás. L'equivalente masculín ye fíu.
Neñu
Neñu dende'l puntu vista del so desendolcu sicobiolóxicu, ye la denominación usada a toles críes humanes qu'entá nun algamaron la pubertá. Como sinónimu d'infantil, el términu aplícase al que nun ta consideráu adultu. 
En función de la so evolución sicoafeutiva, sicomotriz y cognitiva, a los recién ñacíos y demientres la so primera etapa de la vida, denómase-yos davezu bebés pa desemeyalos de los que tienen algamao daqué d'autonomía. 
En términos xenerales, o xurídicos, neñu ye toa persona menor d'edá; neñu o neña, guaḥe o guaḥa, rapazu o rapaza 
La Convención sobro los Drechos del Neñu, en vigor dende'l 2 de setiembre de 1990, consiña que: "Atalántase por neñu tou ser humanu menor de dieciocho años d'edá, sacantes que, en virtú de la llei que-y seya aplicable, algamare enantes la mayoría d'edá". Les edaes consideraes cimblen según el contestu, magar que'l términu neñu suel emplegase pa desiñar a los menores d'ente 12 a 14 años, denomándolos xóvenes o adolescentes a los que superen tales edaes.
El "Día Universal del Neñu" cellébrase tolos años el 20 de payares.
La pediatría ye la rama de la melecina referente al curiáu de neños de la infancia al traviés d'adolescencia, y a vegaes inclusu d'adultos xóvenes (edaes 0-21 años).
Estes escalas d'edaes son aprosimaes, y puen cimblar de cultura a cultura. La llista siguiente reflexa'l conceutu del desendolcu del neñu nel sieglu XXI.
Gran Premiu d'Hungría de 2007
El Gran Premiu d'Hungría 2007 foi la decimoprimera carrera de la temporada de 2007 de Fórmula 1, y disputóse ente los díes 3 y 5 d'agostu de 2007. Lewis Hamilton aportaba a la preba con 2 puntos de ventaxa sobro'l so compañeru d'equipu Fernando Alonso.
Nes clasificaciones surdió una resna ente dambos pilotos de McLaren darréu de la ñegativa de Lewis Hamilton de dexar el pasu al so compañeru, que nesta preba tenía d'esfrutar d'un voltéu más, daqué no que taben d'atroxu enantes d'entamar les clasificaciones. Nos boxes, Alonso salía más sero de lo acostumao faciendo retrasase a Hamilton, que nun pudo dar la cabera vuelta. Los comisarios retrasaren 5 llugares a Alonso na parrilla, y penalizaren a McLaren con tolos puntos que pudieren sumar na preba del Campeonatu de Constructores. Hai de solliñar que l'equipu caltién que nun foi farda d'Alonso en nengún casu, y que Hamilton desobedeció les ordenes d'equipu. 
Hamilton salió dende la primer posición, puestu que caltuvo hasta la fin de la preba. Räikkönen foi segundu y l'alemán Nick Heidfeld, terceru. Alonso finó la preba en cuartu llugar.
Öskemen
Öskemen (na llingua kazakhstanina, que ye la del estáu: Kazakhstán: Өскемен) o Ust-Kamenogorsk, rusu, que tamén ye llingua oficial: Усть-Каменогорск. Ye la capital de la rexión kazakhstanina de: Kazakhstán Oriental u Oblast, nome desta rexión semiplanística. Tién unos 350.000 habitantes y encuéntrase nel puntu que xúntase dos grandes ríus: el Irtysh y el Ulba. 
Creose la ciudá nel 1720 pa cuartel militar y pal correu rusu, aunque tuvu'l gran desarrollu durante la Xunión Soviética. Vive de la mineralurxía y la siderurxía. Les mines dende l'entamu de los tiempos comunistes yeren de: cobre, plata, zinc y plomu. Ye fuerte l'industria metalúrxica.
Por contra de la norma xeneral del país, donde el 60% de la población ye kazakhstanina, nesta ciudá este colectivu sólo ye menos del 30%, mientras que los rusus-ucraínos son mayoría nesta ciudá.
Nesta ciudá ye conocida tamién polos sos xugadores de hockey sobre xelu como Nikolai Antropov por exemplu. L'equipu de hockey sobre xelu de la ciudá ye'l Torpedo. D'equí salen estos xugadores. Amás tien equipu de fútbol dende 1963, el FC Vostok Öskemen.
Himnu
Un Himnu ye, acordies col diccionariu de l'ALLA, una composición poética o musical n’allabancia de daqué o a daquién, o, tamién, una composición musical que simboliza un país o una comunidá.
La pallabra deriva del términu griegu "ὕμνος" (hymnos), que significa canciu d'allabancia, y fai referencia a una poesía, un canciu o un testu narrativu qu'espresen, davezu, sentimientos positivos, d'allegría y celebración. A lo primero yeren composiciones corales, y dempués pasaron a ser ún de los xéneros de la poesía llatina na Edá Media.
Un himnu puede tar dedicáu a un dios, un santu, un héroe o una persona nomada; o tamién puede componese pa celebrar una victoria o dalgún socesu dignu d'alcordanza. Y tamién puede ser una composición musical qu'identifica una comunidá, una rexón, un pueblu o una nación, y que xune emocionalmente a los que la sienten o canten. Estos caberos son, les más de les veces, marches -que celebren victorias d'esa comunidá- o poesíes llíriques. 
Herat
Herat (persa: هرات) ye una provincia d'Afganistán, asitiándose na zona occidental del país. Cunta con 1.425.083 habitantes (2007) nuna superficie de 54.778 km. La so capital ye Herat. Dalgunes ciudaes de calter son: Obe, Islam Qala, Ghurian, Karukh, Kohsan, Kusk, Toraghundi, Tir Pol y Zendeh Jan.
Los distritos de la provincia son:
Saint-Pierre-Chérignat
La so población nel censu de 1999 yera de 186 habitantes.
Tá integrada na "Communauté de communes de Bourganeuf-Royère-de-Vassivière".
Llonxitú d'onda
La llonxitú d'onda ye un parámetru físicu qu'indica el tamañu d'una onda y que polo xeneral denótase cola lletra griega lambda (λ).
Pa ondes sinusoidales defínese como la distancia, midida na direición de propagación de la onda, ente dos puntos que tienen un estáu de movimientu idénticu,como por exemplu cumes o valles axacentes.
Na figura axunta, l'exe x representa la distancia recorría pola perturbación, mentantu que nel exe y representa un parámetru físicu en función de x, como pue ser la presión del aire pa ondes sonores, o el valor del campu llétricu o magnéticu pa ondes eleutromagnétiques.
Nel Sistema Internacional, la unidá de midida de la llonxitú d'onda ye'l metru, lo mesmo que cualesquier otra distancia. Daos los órdenes de magnitú d'esti parámetru, por comodidá suel recurrise a submúltiplos como'l milímetru (mm), el micrómetru (μm) y el nanómetru (nm).
La llonxitú d'onda λ ye inversamente proporcional a la frecuencia f, siendo ésta la frecuencia del movimientu armónicu cenciellu de cada una de les partícules del mediu. Nun hai de trafulcalo cola frecuencia angular ω:
Sabiendo que les ondes viaxen al traviés de los desemeyaos medios a una velocidá d'onda determinao (que depende de les propiedaes d'estos), pue definise la llonxitú d'onda como'l cociente ente tala velocidá y la frecuencia de la onda:
au:
Por exemplu, al tratar ondes eleutromagnétiques, la velocidá de transmisión d'éstes nel vacíu ye la velocidá de la lluz (299,792,458 metros por segundo).
Les úniques ondes que son quien a tresmitise a traviés del vacíu son les ondes eleutromagnétiques. Cuando éstes caltrien nun mediu material, como por exemplu l'aire o un sólidu, la so llonxitú d'onda vese amenorgada de mena proporcional al índiz de refraición "n" de talu material, metantu que la so frecuencia caltiénse invariable.
La llonxitú d'onda en tal mediu (λ') vien dao por:
Louis-Victor de Broglie descubrió que toles partícules que calteníen una cantidá de movimientu teníen asociada una determinada llonxitú d'onda. Ye la denomada Hipótesis de De Broglie.
El cociente ente una constante abondo pequeña y un denominador que depende de la velocidá de la partícula, fai que pa oxetos macroscópicos en movimientu les llonxitúes d'onda asociaes a éstos seyan incolumbrables pol ser humanu (siendo éstes menores qu'un fotón).
Bodhrán
El Bodhrán (AFI o ; plural "bodhráin") ye un tambor de marcu ("frame drum") irlandés. El diámetru del marcu va dende los 25 a los 66 centímetros (10" ~ 26"), mentantu que'l fondu ye d'ente 9 y 20 centímetros (3 1/2" ~ 8"). El marcu ye asemeyáu a l'arnu o artesa pa facer quesu. El tamañu más emplegáu tien un marcu d'ente 35 y 45 centímetros (14" ~ 18") de diámetru con un fondu d'unos 10 centímetros (4"). A un llau del marcu afáyase una pelleya (o "parche") terriáu y claváu al marco per aciu de tachueles. Davezu la pelleya ye de cabra, magar qu'anguaño suelen atopase bodhráin fechos con pelleyos d'otros animales como'l canguru o inclusu materiales sintéticos como'l kevlar. L'otru llau del marcu queda abiertu. Una o dos barres cruzaes nel interior del marcu refuercien la cadarma.
Davezu tócase sentáu, suxetándolu en vertical ente l'antebrazu y el troncu, col marcu sofitáu na rodiella, al empar que la mano métese pel llaú abiertu del tambor ente les barres cruzaes y la pelleya, cincando el llau interior de la pelleya, lo que dexa remanar llixeramente la tensión del parche y camudar el tonu. El tambor tócase cola mano llibre, dándo-y güelpes cola mano esnuda o faciendo usu d'un tarecu de maera nomáu baqueta (n'inglés "tipper" o "beater").
Hai numberoses menes de tocalu, siendo la mayoría de los estilos denomaos col nome de la rexón d'Irlanda au s'orixinaren. El más afamáu ye l'estilu "kerry", que fai usu de baqueta duble.
Abondo espardíu n'Irlanda, el bodhrán ganó popularidá nel mundu de la música celta, sobro tou n'Escocia, Bretaña, Asturies y Terranova.
Dalgunos grupos améstenlu na so música, como Llan de Cubel, The Corrs, The Chieftains... etc
Tambor
Xeneralmente, pal soníu, al tambor hai de da-y güelpes cola mano o con dalgún oxetu, como baquetes; suel cutise tamién la caxa.
Los intrumentos de mena de tambor son los instrumentos de percusión más comunes. Dalgunos son:
Frecuencia
Frecuencia, ye una midida pa indicar el númberu de repeticiones de cualesquier fenómenu o socesu periódicu nuna unidá de tiempu.
Pa calcular la frecuencia d'un socesu, contabilízense un númberu d'ocurrencies d'esti teniendo en cuentes un intervalu temporal, llueu estes repeticiones dixébrense pol tiempu trescurríu.
Según el Sistema Internacional, el resultáu mídise en hercios (Hz), n'honor a Heinrich Rudolf Hertz. Un herciu ye un socesu o fenómenu repetíu una vegada por segundu, 2 Hz son dos sucesos (periodos) por segundu y asina sucesivamente. Esta unidá denomóse orixinariamente ciclu por segundu (cps) y entá se sigui utilizando. Otres unidaes pa indicar la frecuencia son revoluciones por minutu (rpm) y radianes por segundu (rad/s). Les pulsaciones del corazón o el "tempo" musical mídense como güelpes por minutu (bpm, del inglés "beats per minute").
Un métodu alternativu pa calcular la frecuencia ye midir el tiempu ente dos repeticiones (periodu) y llueu calcular la frecuencia (f) recíproca d'esta miente:
au T ye'l periodu de la señal.
La frecuencia tien una rellación inversa col conceutu de llonxitú d'onda (ver gráficu 1 y 2), a mayor frecuencia menor llonxitú d'onda y viceversa. La frecuencia "f" ye igual a la velocidá "v" de la onda dixebrada pola llonxitú d'onda λ (lambda):
Nel casu especial d'ondes eleutromagnétiques nel vacíu, tiense que v = c, siendo c la velocidá de la lluz nel vacíu, y poro, tiense que:
Cuando les ondes viaxen d'un mediu a otru, como por exemplu d'aire a agua, la frecuencia de la onda caltiénse constante, camudando namái la so llonxitú d'onda y la velocidá.
Magar que pueda cimblar pol efeutu Doppler, la frecuencia ye una magnitú invariable nel universu. Ye dicir, nun se pue modificar por ningún procesu físicu sacantes pola so velocidá de propagación o llonxitú d'onda.
Nes ciencies físiques y en telecomunicación, el términu cambéu de la frecuencia tien los siguientes significaos: 
Espectru de frecuencies
L'espectru de frecuencia d'un fenómenu ondulatoriu (sonoru, lluminosu o eleutromagnéticu), superposición d'ondes de delles frecuencies, ye una midida de la distribuición d'amplitudes de cada frecuencia. Tamién se noma espectru de frecuencia al gráficu d'intensidá frente a frecuencia d'una onda particular.
L'espectru de frecuencies o descomposición espeutral de frecuencies pue aplicase a cualesquier conceutu asociáu con frecuencia o movimientos ondulatorios como son los colores, les notes musicales, les ondes eleutromagnétiques de radio o TV ya inclusu la rotación regular de la Tierra.
Temporada 2007 de Fórmula 1
La Temporada 2007 de Fórmula 1 ye la 58ª temporada del Campeonatu Mundial de Fórmula 1 de la FIA. Esta temporada ta solliñada pol fin del Pautu de la Concordia ente los equipos de constructores, la FIA y Bernie Ecclestone.
Los siguientes equipos y pilotos foren confirmaos pa la temporada 2007 del campeonatu mundial de la Fórmula 1 de la FIA. 
Herat (ciudá)
Herat (persa: هرات) ye una ciudá d'Afganistán, capital de la provincia del mesmu nome. Ta asitiada al oeste del país, nel valle del ríu Hari Rud, que la fai un área abondosa y afamada pol so vino. Cunta con 283.581 habitantes (2007).
Tajikos y farsiwans (perses) formen la población mayoritaria de la ciudá, tres de los que tán los pashtus, hazaras, uzbekos y otros grupos minoritarios. Tolos habitantes de la ciudá falen persa, que los axunta nuna unidá.
Obe
Obe ye una ciudá d'Afganistán que ta na provincia d'Herat. Cunta con 8.075 habitantes (2007).
Islam Qala
Islam Qala (en persa: اسلام قلعه‎ Eslām Qalʿeh) ye una ciudá d'Afganistán, asitiada na provincia d'Herat. Cunta con 18.647 habitantes (2007).
Ghurian
Ghurian ye una ciudá d'Afganistán. Ta asitiada al sur, nel ríu Hari Rud, y allugada na provincia d'Herat. Cunta con 54.069 habitantes (2007). Hai qu'apuntar una estación de TV local y un centru salú ente les coses d'importancia.
Karukh
Karukh ye una ciudá d'Afganistán, asitiada na provincia d'Herat. Cunta con 18.834 habitantes (2007). L'afamáu bazar de Karukh ye nomáu en documentos a lo llargo'l tiempu. El sepulcru d'Hazrat Alla Berdi, Sufi ul-Islam, alcuéntrase na ciudá.
Elías Rodríguez Lozano
Elias Rodriguez Lozano ye l'alcalde del conceyu de Casu dende 2003, eleiciones que ganó cola candidatura d'Izquierda Xunida-Bloque por Asturies. Pa conseguir l'alcaldía precisó del apoyu del PSOE darréu que non tenía mayoría bastante.
Nel añu 2007 consiguió de nuevu l'alcaldía de la mesma manera col sofitu socialista.
Nel añu 2011 nun se presentó a les eleiciones, que ganó'l PSOE y nes que Izquierda Xunida sacó dos conceyales.
Kohsan
Kohsan ye una ciudá d'Afganistán, asitiada na provincia d'Herat. Cunta con 12.463 habitantes (2007).
Kushk
Kushk ye una ciudá d'Afganistán, asitiada na provincia d'Herat. Cunta con 17.479 habitantes (2007).
Qarabagh
Qarabagh o Qarah Bagh pue referise a:
Toraghundi
Toraghundi ye una ciudá d'Afganistán, asitiada na provincia d'Herat. Cunta con 20.825 habitantes (2007).
Tir Pol
Tir Pol ye una ciudá d'Afganistán, asitiada na provincia d'Herat. Cunta con 7.196 habitantes (2007).
Zendeh Jan
Zendeh Jan ye una ciudá d'Afganistán, asitiada nel valle'l ríu Hari Rud na provincia d'Herat. Cunta con 10.418 habitantes (2007).
Melaza
La melaza ye un productu líquidu daqué trupu que remanez de la caña de zucre y en menor midida de la remolacha del zucre. El so aspeutu dase un aldu al de la miel magar que de color parduzcu mui escuru, cásique prietu. El tastu ye duce, llixeramente asemeyáu al de la regaliza.
Nutricionalmente tien un altísimu conteníu en zucres ya hidratos de carbonu arriendes de vitamines del grupu B y abondo minerales, ente los que hai de solliñar el fierro, cobre y magnesiu. El so conteníu d'agua ye baxu.
Pa la ellaboración de la melaza de caña, atracúñense per duana de rodiellos les cañes tayaes, sacando el líquidu duce que caltienen nel so interior. Esti zusmiu cuézse selemente faciendo que merme per aciu de la evaporación del agua, hasta algamar la densidá y concentración deseyaes. Nesti procesu, concéntrense na superficie un gran númberu d'impureces o borra, y que hai de separtar.
Emplégase como suplementu enerxéticu pa la alimentación de rumiantes pol so altu conteníu en zucres y el so baxu costu en dalgunes rexones. Sicasí, una parte pequeña destínase al consumu humanu, emplegándola como enduzante culinariu.
Miel
El miel ye un fluyíu duce y viscosu producíu poles abeyes a partir del néutar de les flores, de fluxos de partes vives de plantes o d'escreiciones d'inseutos zucadores de plantes. Les abeyes recueyen, tresformen y méstenlu con sustancies propies y atróxenlu nos truébanos au maúra. 
La téunica qu'atiende a la estraición del miel de les enxeites (o bozones), del truébanu denómase apicultura.
Las carauterístiques físiques, químiques y organoléptiques del miel vienen determinaes pola mena de néutar que recueyen les abeyes.
El miel tien les sos cualidaes reconocíes y utilizaes ente los humanos dende dómines remotes, como alimentu y pa enduzar de mena ñatural los alimentos. El so poder d'endulzamientu ye de dos vegaes más que'l zucre de caña.
Hai delles referencies hestóriques alrodiu d'esta sustancia. Arriendes de les cites bíbliques, munchos otros pueblos, como los antigos exipcianos o los griegos, por exemplu, facíen refencia al miel como un productu sagráu, aportando a valir como mena de pagu d'impuestos. Nes escavaciones exipcianes con más de 3.000 años foren afayaes amueses de miel entá bien conservaes, llixeramente tapecíes en tarreños. Tamién esisten rexistros prehestóricos en pintures rupestres del usu del miel.
Conócense delles menes de miel que dependen de la flor usada como fonte del néutar y de la mena d'abeya que la remana. Les abeyes fabriquen miel nuna cantidá tres vegaes superior a la que-yos ye necesaria pa sobrevivir, darreu d'esto, siempres foi dable recoyer l'escesu d'ésti pal home, y más sero realizar la domesticación de les abeyes col envís d'algamar el miel, téunica denomada apicultura.
Los componentes más usuales del miel amuésense na siguiente tabla:
Enxeita
Las abeyes melíferes construyen con cera caxellos hexagonales ó alvioles que tienen paredes encontaes en común, dando como resultáu una cadarma denomada enxeita, bozón, o tamién seta.
Esta capacidá débese a que les abeyes obreres, cunten con "glándules cereres" que producen esti elementu ñatural tan preciáu.
La enxeita úsase p'atroxar los sos alimentos: polen y miel. Tamién el caxellu ye usáu como llugar d'abellugu pa la cría d'obreres y bázcaros. El tamañu del caxellu cimbla según la necesidá de l'abeya, siendo d'alrodiu 6 mm pa l'abeya obrera y 8 mm pa bázcaros nel casu de "Apis mellifera"
Les desemeyaes especies del xéneru "Apis", construyen diferentes tamaños de caxellos, (ensin base de cera estampao) amañosos a les sos respeutives tribes, lo que ye abondo útil pa desemeyar les especies y les razes del xéneru Apis.
Nes abeyes de ñeru zarráu ("Apis cerana" y "Apis mellifera"), los bozones constrúyense en posición tresversal al furacu d'entrada del truébanu. D'esta miente, los bozones de delantre allugaos xunto a la entrada ("aldadoriu" o "piquera") faen de barrera ñatural escontra l'aire frío.
XIV Edición de los Oscars
La XIV edición de los Óscars celebrose'l 26 de febreru de 1942 nel Biltmore Bowl del Biltomore Hotel Los Angeles, California, USA
El eventu tuvo apuntu de nun ser celebráu a causa'l ataque a Pearl Harbor. La presidenta la academia Bette Davis llogró que se ficiera aunque de manera más discreta.
El Presentador fue Wendell Willkie.
-"Blossoms in the Dust"
-"Citizen Kane"
-"Here Comes Mr. Jordan"
-"Hold Back the Dawn"
-"The Little Foxes"
-"The Maltese Falcon"
-"One Foot in Heaven"
-"Sergeant York"
-"Suspicion"
-"Orson Welles por Citizen Kane"
-"Walter Huston por The Devil and Daniel Webster"
-"Robert Montgomery por Here Comes Mr. Jordan"
-"Cary Grant por Penny Serenade"
-"Barbara Stanwyck por Ball of Fire"
-"Greer Garson por Blossoms in the Dust"
-"Olivia de Haviliand por Hold Back the Dawn"
-"Bette Davis por The Little Foxes"
-"Charles Coburn por The Devil and Miss Jones"
-"James Gleason por Here Comes Mr. Jordan"
-"Sydney Greenstreet por The Maltese Falcon"
-"Walter Brennan por Sergeant York"
-"Sara Allgood por How Green Was My Valley"
-"Patricia Collinge por The Little Foxes"
-"Teresa Wright por The Little Foxes"
-"MArgaret Wycherly por Sergeant York" 
-"Orson Welles per Citizen Kane"
-"Alexander Hall por Here Comes Mr. Jordan"
-"William Wyler por The Little Foxes"
-"Howard Hawks por Sergeant York" 
-"The Devil and Miss Jones (1941) - Norman Krasna"
-"Sergeant York (1941) - Harry Chandlee; Abem Finkel; John Huston ; Howard Koch" 
-"Tall, Dark and Handsome (1941) - Karl Tunberg; Darrell Ware" 
-"Tom Dick and Harry (1941) - Paul Jarrico"
-"Ball of Fire (1941) - Thomas Monroe; Billy Wilder" 
-"Lady Eve, The (1941) - Monckton Hoffe" 
-"Meet John Doe (1941) - Richard Connell (I); Robert Presnell Sr." 
-"Night Train to Munich (1940) - Gordon Wellesley" 
-"The Chocolate Soldier (1941) - Karl Freund" 
-"Citizen Kane (1941) - Gregg Toland"
-"Dr. Jekyll and Mr. Hyde (1941) - Joseph Ruttenberg" 
-"Here Comes Mr. Jordan (1941) - Joseph Walker" 
-"Hold Back the Dawn (1941) - Leo Tover" 
-"Sergeant York (1941) - Sol Polito" 
-"Sun Valley Serenade (1941) - Edward Cronjager" 
-"Sundown (1941) - Charles Lang" 
-"That Hamilton Woman (1941) - Rudolph Maté" 
-"Aloma of the South Seas (1941) - Wilfred M. Cline; Karl Struss; William E. Snyder" 
-"Billy the Kid (1941) - William V. Skall; Leonard Smith"
-"Blossoms in the Dust (1941) - Karl Freund; W. Howard Greene" 
-"Dive Bomber (1941) - Bert Glennon" 
-"Louisiana Purchase (1941) - Harry Hallenberger; Ray Rennahan" 
-"Blood and Sand (1941) - Richard Day ; Joseph C. Wright; Thomas Little"
-"Louisiana Purchase (1941) - Raoul Pene Du Bois; Stephen Seymour" 
-"Citizen Kane (1941) - Perry Ferguson; Van Nest Polglase; A. Roland Fields; Darrell Silvera" 
-"The Flame of New Orleans (1941) - Martin Obzina; Jack Otterson; Russell A. Gausman" 
-"Hold Back the Dawn (1941) - Hans Dreier; Robert Usher; Sam Comer" 
-"Ladies in Retirement (1941) - Lionel Banks; George Montgomery" 
-"The Little Foxes (1941) - Stephen Goosson; Howard Bristol" 
-"Sergeant York (1941) - John Hughes ; Fred M. MacLean" 
-"The Son of Monte Cristo (1940) - John DuCasse Schulze; Edward G. Boyle" 
-"Sundown (1941) - Alexander Golitzen; Richard Irvine" 
-"That Hamilton Woman (1941) - Vincent Korda; Julia Heron" 
-"When Ladies Meet (1941) - Cedric Gibbons; Randall Duell; Edwin B. Willis" 
-"Appointment for Love (1941) - Bernard B. Brown (Universal)"
-"Ball of Fire (1941) - Thomas T. Moulton (Samuel Goldwyn)"
-"The Chocolate Soldier (1941) - Douglas Shearer (M-G-M)"
-"Citizen Kane (1941) - John Aalberg (RKO Radio)"
-"The Devil Pays Off (1941) - Charles L. Lootens (Republic)"
-"How Green Was My Valley (1941) - Edmund H. Hansen (20th Century-Fox)"
-"The Men in Her Life (1941) - John P. Livadary (Columbia)"
-"Sergeant York (1941) - Nathan Levinson (Warner Bros.)"
-"Skylark (1941) - Loren L. Ryder (Paramount)"
-"Topper Returns (1941) - Elmer Raguse (Hal Roach)" 
-"Citizen Kane (1941) - Robert Wise"
-"Dr. Jekyll and Mr. Hyde (1941) - Harold F. Kress"
-"How Green Was My Valley (1941) - James B. Clark"
-"The Little Foxes (1941) - Daniel Mandell" 
-"Aloma of the South Seas (1941) - Farciot Edouart; Gordon Jennings; Louis Mesenkop"
-"Flight Command (1940) - A. Arnold Gillespie; Douglas Shearer" 
-"The Invisible Woman (1940) - John P. Fulton; John D. Hall" 
-"The Sea Wolf (1941) - Byron Haskin; Nathan Levinson"
-"That Hamilton Woman (1941) - Lawrence W. Butler; William A. Wilmarth"
-"Topper Returns (1941) - Roy Seawright; Elmer Raguse"
-"A Yank in the R.A.F. (1941) - Fred Sersen; Edmund H. Hansen"
-"All-American Co-Ed (1941) - Lloyd B. Norlin - "Out of the Silence"" 
-"Blues in the Night (1941) - Harold Arlen (música); Johnny Mercer (lletra)- "Blues in the Night""
-"Buck Privates (1941) - Hugh Prince (música); Don Raye (lletra)- "Boogie Woogie Bugle Boy of Company B""
-"Dumbo (1941) - Frank Churchill (música); Ned Washington (lletra)- "Baby Mine""
-"Las Vegas Nights (1941) - Louis Alter (música); Frank Loesser (lletra)- "Dolores""
-"Ridin' on a Rainbow (1941) - Gene Autry; Fred Rose - "Be Honest with Me""
-"Sun Valley Serenade (1941) - Harry Warren (música); Mack Gordon (lletra)- "Chattanooga Choo Choo""
-"You'll Never Get Rich (1941) - Cole Porter - "Since I Kissed My Baby Goodbye""
-"Back Street (1941) - Frank Skinner"
-"Ball of Fire (1941) - Alfred Newman"
-"Cheers for Miss Bishop (1941) - Edward Ward"
-"Citizen Kane (1941) - Bernard Herrmann"
-"Dr. Jekyll and Mr. Hyde (1941) - Franz Waxman"
-"Hold Back the Dawn (1941) - Victor Young"
-"How Green Was My Valley (1941) - Alfred Newman"
-"King of the Zombies (1941) - Edward J. Kay"
-"Ladies in Retirement (1941) - Morris Stoloff; Ernst Toch"
-"The Little Foxes (1941) - Meredith Willson"
-"Lydia (1941) - Miklós Rózsa"
-"Mercy Island (1941) - Cy Feuer; Walter Scharf"
-"Sergeant York (1941) - Max Steiner"
-"So Ends Our Night (1941) - Louis Gruenberg"
-"Sundown (1941) - Miklós Rózsa"
-"Suspicion (1941) - Franz Waxman"
-"Tanks a Million (1941) - Edward Ward"
-"That Uncertain Feeling (1941) - Werner R. Heymann"
-"This Woman Is Mine (1941) - Richard Hageman" 
-"Boogie Woogie Bugle Boy of Company 'B' (1941) - Walter Lantz"
-"Hiawatha's Rabbit Hunt (1941) - Leon Schlesinger"
-"How War Came (1941) - Columbia"
-"The Night Before Christmas (1941) - M-G-M"
-"Rhapsody in Rivets (1941) - Leon Schlesinger"
-"Rhythm in the Ranks (1941) - George Pal"
-"The Rookie Bear (1941) - M-G-M"
-"Superman (1941) - Paramount"
-"Truant Officer Donald (1941) - Walt Disney" 
-"Alive in the Deep (1941) - Woodard Productions Inc."
-"Forbidden Passage (1941) - M-G-M"
-"The Gay Parisian (1941) - Warner Bros."
-"The Tanks Are Coming (1941) - Warner Bros"
-"Army Champions (1941) - Pete Smith"
-"Beauty and the Beach (1941) - Paramount"
-"Forty Boys and a Song (1941) - Warner Bros."
-"Kings of the Turf (1941) - Warner Bros."
-"Sagebrush and Silver (1941) - 20th Century-Fox"
-"Speaking of Animals Down on the Farm (1941) - Paramount" 
-"Adventure in the Bronx (1941) - Film Assocs."
-"Bomber (1941) - U.S. Office for Emergency Management Film Unit"
-"Christmas Under Fire (1941) - British Ministry of Information"
-"Letter from Home, A (1941) - British Ministry of Information"
-"Life of a Thoroughbred (1941) - 20th Century-Fox"
-"Norway in Revolt (1941) - March of Time"
-"A Place to Live (1941) - Philadelphia Housing Authority"
-"Russian Soil (1941) - Amkino"
-"Soldiers of the Sky (1941) - 20th Century-Fox"
-"War Clouds in the Pacific (1941) - National Film Board of Canada" 
Luis Cortés Vázquez
Luis Cortés Vázquez (1924-1990) nació'n Caravaca de la Cruz (Murcia) pero so ma yera zamorana y pasó la infancia y la so mocedá en Zamora polo que de siempres va considerase zamoranu. Amás tamién pasó un tiempu d'infancia en Lumbrales y La Fregeneda (Salamanca).
Estudióu nel Instituto de Zamora ya nel 1942 entama la so carrera na Facultá de Lletres de la Universidá de Salamanca, cola idea d'especializase en Filoloxía Románica.
En 1946 ye llicenciáu en Filoloxía Románica y en 1949 va leer la tesis doctoral na Universidá Complutense. Dende 1948 trabaya na docencia na Enseñanza Media ya na Universidá de Salamanca.
En 1965 algama la cátedra de Filoloxía Francesa nesta Universidá de Salamanca. 
La so inxente llabor lliteraria, filolóxica y etnográfica emprincipia con collaboraciones na revista “Trabajos y Días” fundada en 1946 na Universidá salmantina. 
de Salamanca"
Chavela Vargas
Isabel Vargas Lizano conocida como Chavela Vargas (Costa Rica, 17 d'abril de 1919; Méxicu, 5 d'agostu de 2012) ye una cantante costarricana-mexicana ñacida en la ciudá de San Joaquín de Flores (Costa Rica.
La canción ranchera ye un xéneru musical mui masculín y sensual, cantáu polo xeneral por homes. Chavela cantaba davezu canciones interpretaes por homes sobro'l so deséu poles muyeres. Vestía comu un home, fumaba tabacu, bebía muncho, llevaba pistola y yera reconocía pol so carauterísticu ponchu roxu. Nuna entrevista pa la televisión colombiana nel añu 2000, espresó abiertamente que yera lesbiana.
Chavela Vargas coló pa Méxicu cuando tenía 14 años y dempués adoptó la nacionalidá mexicana. Per munchos años cantó nes cais fasta que nos sos trenta fízose cantante profesional, cola aida de José Alfredo Jiménez, cantante y compositor de los sos mayores ésitos.
El so primer álbum foi espublizáu en 1961 y dende entóncenes grabó más d'ochenta discos. Retiróse parcialmente a finales de los años setenta pero tornó con tol renome en 1991.
Apaeció na película de Julie Taymor Frida, cantando el so gran clásicu "Paloma negra". Ella mesma na so xuventú tuvo un idiliu cola pintora mexicana, Frida Kahlo. En 2003, a la edá de 83 años, presentóse nel Carnegie Hall.
Tamién apareció en Babel, la película d'Alejandro González Iñárritu, cantando "Tú Me Acostumbraste", l'inmortal boleru de Frank Domínguez.
Vivía cola so pareya na so casa nuna sablera de la península de Nicoya, nel norte costarricacu y tamién en Méxicu, donde l'adoraben y tien munchos collacios intelectuales, periodistes y del mediu cultural y artísticu de la República Mexicana.
El 30 de xunetu de 2012 foi internada nel hospital Inovamed de la ciudá mexicana de Cuernavaca, con problemes crónicos en corazón, pulmones y reñones. Muerre'l domingu 5 d'agostu de 2012.
Cristina Branco
Cristina Branco ñació n'Avientu de 1972 n'Almeirim, na rexón de Ribatejo (Portugal), y ye cantante.
Nun había ren qu'albidrare que Cristina diba dedicase a cantar fados; a la escontra, les estayes peles que se movía Cristina yeren les del Jazz, les del Blues o la Bossa Nova..
Pesie a tener una fondera almiración por Amália Rodrigues, dende que so güelu-y regalare nel día del so 18 cumpleaños un discu d'ella, too entamó'l día que nuna xinta ente collacios cantó fado per primera vegada. Nun se considera fadista.
De sópitu, Cristina descubrió tola emoción que'l xéneru caltenía, la so íntima rellación ente voz, poesía ya música. Adulces, la intérprete estudiante de Comunicación Social y con enfotu de facer carrera na estaya de Periodismu, entamó a desendolcar la so téunica vocal y a considerar seriamente la so nuea vocación. 
Participando nel ""Programa da Manhã"" de la RTP ("Radio Televisión Portuguesa"), José Melo fíxase nella, ya invítala a cantar en Amsterdam, pal Círculu de Cultura Portuguesa d'Holanda, y pasa a ser el so mánager. 
En 1997, asoléyase ""Cristina Branco Live in Holland"", grabáu en direutu en dos conciertos fechos al efeutu. Ficiéronse mil exemplares "que se vendieren al intre" llueu siguíos d'ediciones sucesives, hasta aportar a los 5000 discos vendíos. Esti foi el so entamu musical. 
El discu ""Murmúrios"" foi editáu pola editora holandesa Music & Words. El discu axunta 14 temes dende fados tradicionales como "Abandono" (inmortalizáu por Amália, con testu de David Mourão-Ferreira) a versiones de Sérgio Godinho ("As certezas do meu mais brilhante amor") o José Afonso ("Pomba branca"). La mayoría de los temes tienen la firma de Maria Duarte, autora de los testos, y música de Custódio Castelo. En Francia recibió, en 1999, el "Prix Choc" de la revista "Le Monde de la Musique" al meyor CD de la música tradicional.
Dempués d'esti discu siguieron ""Post-Scriptum"", y ""Cristina Branco Canta Slauerhoff"" en 2000, faciendo al empar alrodiu de 130 espectáculos per tol mundu. El segundu discu foi una preba d'agradecimientu de Cristina Branco al país que-y abrió les puertes al ésitu, magar que nunca viviere n'Holanda.
Lletra de la canción del L.P. "Ulises"
"Entrego ao vento os meus ais"
"Onde o desejo se mata"
"Sete desejos carnais"
"Que o meu desejo desata"
"Meus lábios, estrelas da tarde"
"Sete crescentes de lua"
"Que o desejo não me guarde"
"Na vontade de ser tua"
"Quero ser, eu sou assim"
"Sete pedaços de vento"
"Sete rosas num jardim"
"Num jardim que eu própria invento"
"Sete ares de nostalgia"
"Sete perfumes diversos"
"Nos cristais da fantasia"
"Amante de amores dispersos"
"Sete gritos por gritar"
"Sete silêncios viver"
"Sete luas por brilhar"
"E o céu pr'a me acontecer"
"Que o desejo não me guarde na vontade de ser tua"
"Que o desejo não me guarde na vontade de ser tua."
Unvaniezh Demokratel Breizh
La Unvaniezh Demokratel Breizh o "Xunión Democrática Bretona" (UDB) en bretón, ye un partíu autonomista de la península de Bretaña nel Estáu francés fundáu en 1964 (escindíu del Movimientu pola Organización de Bretaña). Defínese como una alternativa política de centru-esquierda, socialdemócrata y ecoloxista, guetando la xunión del territoriu bretón con capitalidá en Nantes, ciudá qu'actualmente alcuéntrase fuera de les llendes hestóriques y socio-culturales propiamente bretones, y con ello potenciar ya inculcar una concenxa bretona propia y xunitaria.
Nes eleiciones pa departamentos franceses algamaron trés diputaos.
Páxina oficial
Goran Bregović
Goran Bregović (Cirílicu: Горан Бреговић), (22 de marzu de 1950). Ye un compositor nacíu en Sarajevo, Bosnia y Hercegovina. Reconocíu internacionalmente por ser l'autor de bandes sonores de delles películes de fama mundial, dalgunes dirixíes por Emir Kusturica. Bregović ye ún de los más afamaos compositores de la rexón balcánica. La so producción entemez soníos del folclor tradicional, con rock, música búlgara y otros estilos musicales.
Galatasaray
El Galatasaray ye un club de fútbol d'Estambul fundáu l'añu 1905 por Ali Sami Yen.
Seleición de fútbol d'Andalucía
La Seleición de fútbol d'Andalucía ye l'equipu de fútbol que representa a Andalucía.
Alfonsu IX
Alfonsu IX de Lleón (Zamora, 15 d'agostu de 1171 - Sarria, 24 de setiembre de 1230) foi rei de Lleón dende'l 21 de xineru de 1188 hasta la so muerte.
Fíu de Fernandu II de Lleón y Urraca de Portugal, tuvo dificultaes pa facese col poder por mor de les intrigues de la so madrastra Urraca López de Haro, qu'aspiraba a entronizar al so propiu fíu, l'infante Sancho. A lo llargo del so reináu tuvo munchos conflictos y tensiones col so primu Alfonsu VIII de Castiella. A cuent d'ellos, tuvo ausente na Batalla de les Naves de Tolosa, anque fizo una gran actividá recuperando pa la Cristiandá les ciudaes de Cáceres, Mérida y Badajoz.
Casó primero con Teresa de Portugal, casoriu anuláu por consanguinidá y llueu (1198) con Berenguela de Castiella, con quien tuvo al infante Fernandu. Tres anular tamién esti matrimoniu, Berenguela llevó al so fía al so llugar de nacencia y llogró convertirlu en rei de Castiella a la muerte d'Enrique I en 1217. Padre y fíu distanciáronse y, al paecer, l'animadversión d'Alfonsu IX pa colos castellanos llevólu a dexar el reinu en manes de Sancha y Dulce, les fíes que tuviera cola so primer esposa, Teresa de Portugal. Sicasí, la madre de Fernandu negoció con Teresa de Portugal la entrega d'una pensión vitalicia a Sancha y Dulce empara de los sos derechos y Fernandu —qu'amenazara a les sos hermanastres con atacar el reinu si nun se cumplíen les sos esixencias— socedió a so padre como rei de Lleón, xuntando dambes corones cola llamada Concordia de Benavente.
Té
La pallabra té remanez del chinu 茶, que tien delles pronunciaciones según seya'l dialeutu chinu usáu. Dos d'elles esportárense a otros países: "cha" y "te". Dalgunes llingües tomaron el vocablu "te", como l'asturianu, francés o l'inglés, y otres tomaron la forma "cha", como'l xaponés, rusu o portugués.
El té ye un arbustu. Tamién se denoma asina al fervinchu, ferviellu o infusión tresnáu a bas de les fueyes ensugaes y mazaes, o biltos del arbustu "Camellia sinensis" o "Camellia viridis" n'agua calecío, que s'usa como bebida, n'usos de estimulante, estomacal y alimentariu. El té pue caltener tamién otres yerbes, especies o frutes usaes como saborguizantes. 
L'arbustu tien munches ramificaciones, d'ente 1 y 2 metros d'altor, pue algamar inclusu los 12 m, magar que ye raro. Les fueyes son siempres verdes, lanceolaes haza delantre ya inclusu del revés u "oblongovaes", d'unos 4 cm d'anchor y d'ente 3 a 12 cm de llargo, sobro les que resalta una fuerte ñerviación. Les flores tan en grupos de 2 ó 3 o bien aisllaes, de color blancu, atenllaes haza abaxo, y arumátiques. Les flores de "Camellia japonica" son irguíes.
L'arbustu xorreció montés a lo llargo de la hestoria, nel Estremu Oriente, magar qu'anguaño cultívase en munchos llugares aparte, si se fai nun tarrén pocu fértil, suel ser sobro una terraza. Suel descogollase'l centru y podalu pa que nun supere los 2 metros d'altor, y facer menos abegosa la xera de la recolleición. A partir del tercer añu, les fueyes puen collechase con redimientu.
El vezu de servise de les fueyes del té pa dar bon tastu al agua fervío, usóse per primera vegada na China alrodiu del añu 2500 e.C.. El té toma contautu colos europeos per primera vegada na India, cuando los portugueses aporten en 1497, darréu que na India l'usu del té taba abondo espardíu. El primer fardáu de té, debió d'aportar a Amsterdam (Holanda), haza'l 1610, por iniciativa de la "Compañía de les Indies Orientales". En Francia nun apaez hasta 1635 o 1636. N'Inglaterra, el té prieto aporta a traviés d'Holanda y de los cafeteros de Londres que lu punxeron de moda haza'l 1657. 
El consumu de té namái algamó notoriedá, n'Europa nos años 1720-1730. Entama entós un tráficu direutu ente China y Europa, magar que namái una micada d'Europa oriental, Holanda ya Inglaterra, consumíen la nuea bebida. En Francia consumíase mui poco, Alemaña prefería el café y España yera entá menos aficionada. Pero col tiempu y l'aida de los comerciantes europeos, el té aportó a toles estayes del mundu, ya foren llugares pal so cultivu como llugares pal so consumu.
Troglodytes troglodytes
La Cenrica ("Troglodytes troglodytes") tamién conocida como Zarruca, zarrica, ye un páxaru pequeñu, de color pardu de la familia "Troglodytidae", l'únicu d'esti grupu presente nel Vieyu Mundu. Tamién se-y da el nome en delles estayes d'Asturies de abangavigues, darréu que a vegaes son munchos los niales que ponen estos páxaros y el so pesu presuntamente acomba les rames o vigues.
Ye un páxaru cantarín. Pue llegar a midir hasta 9 cm de llonxitú y tien una cola curtia ya erguía.
Cría en tarrenes arbolaos con sotobosque densu, n'escampaos con muncha boza y estayes de bardial, tamién en fazes relativamente abiertes, rocoses y a vegaes mugoses, y cultivos y xardines.
Argayu
Un argayu o arba, ye una mena de movimientos xeolóxicos inestables que provoquen l'esmoronamientu d'una fana de tierra producíu por falta de sofitu. Suel tratase d'una cantidá más o menos descomanada de roques y tierra qu'esbarien per la rimada d'un monte. 
L'argayu suel tener llugar dempués de fuertes torbisques o bastiaos, que faen que l'agua de lluvia caltrie na tierra, faciendo bolses d'agua que llueu, darréu de la presión y la erosión, provoquen el desplombe de tola fana de tierra. Son abondo peligrosos, y davezu los argayos afaren inclusu cases enteres qu'alcuentren nel so camín.
Otra mena d'argayos son los que tienen llugar na ñeve, éstos tienen el nome d'ádiga o ádene.
Guardia d'asaltu
El Cuerpu de Seguridá y Asaltu foi un cuerpu policial español creado en febreru de 1932 poles autoridaes republicanes.
Taba organizáu militarmente, y distribuíu en pelotones (de veinticinco guardies), qu'agrupaos en compañes, desplegábanse poles principales ciudaes d'España. La so función principal yera'l mantenimientu del orde públicu y actuaba normalmente en casu de disturbios. A diferencia de los otros cuerpos policiales de la época, nun tenía como función principal la persecución de la delincuencia. Cola so creación, el caltenimientu del orde públicu, hasta entós en manes de la Guardia Civil, quedó ensembre al so cargu nes zones nes que taba desplegáu. Taben baxu'l mandu direutu del "Ministru de la Gobernación" (agora Ministeriu d'Interior).
Bandoleru
Un bandoleru yera un home armáu que que dedicábase al robu y al pillaxe, xeneralmente. Polo xeneral, atacaben a los viaxeros en caleyes. Nun solía actuar en solitariu, organizabanse en "cuadrilles".
El fenómenu del bandolerismu apaez sobre too n' España ente los sieglos XVIII y XIX, si bien el bandolerismo dióse a lo llargu de la hestoria especialmente en rexones comu Andalucía o Cataluña. Col nome de bandoleru conócense en varios países iberoamericanos a todo tipo de bandidos, guerrilleros y asaltaores de caleyes, ente los que destacó en so época anterior a la Revolución, el mexicanu Pancho Villa.
Exemplos de bandoleros son: Diego Corrientes, El Cristo, José Ulloa "el Tragabuches", José María Hinojosa "el Tempranillo", Joaquín Camargo " el Vivillo", Francisco Ríos "El Pernales" y muchos más. El que es considerado como el último bandolero Juan José Mingolla "Pasos Largos" murió el 18 de marzu de 1934.
Jowzjan
Jowzjan (persa: جوزجان) ye una provincia d'Afganistán, asitiada nel norte'l país. La so superficie ye de 11.798 km. Cunta con 775.794 habitantes (2007). La so capital ye Sheberghan. Dalgunes ciudaes con ciertu altor son: Aqcha, Qarqin y Sang-e Charak.
Kabul
Kabul ye una provincia d'Afganistán. Alcuéntrase nel oriente'l país y la capital de la provincia ye la mesma capital d'Afganistán, Kabul. Nel so día xulgada una les más cultes y guapes ciudaes del mundu (a entamos del sieglu XIII) dende entós foi esboroñada por delles guerres. Kabul alcuéntrase a unos 1.800 m d'altor, faciéndola una de les capitales más altes del mundu. El gobernador d'anguaño ye Haji Din Mohammad.
Sheberghan
Sheberghan (persa: شبرغان) ye una ciudá d'Afganistán, capital de la provincia de Jowzjan. Ta asitiada nel norte'l país y cunta con 59.576 habitantes (2007).
Aqcha
Aqcha ye una ciudá d'Afganistán, asitiada na provincia de Jowzjan. Cunta con 55.315 habitantes (2007). Ye afamada poles sos alfombres tradicionales.
Qarqin
Qarqin ye una ciudá d'Afganistán, asitiada na provincia de Jowzjan. Cunta con 16.493 habitantes (2007). Al par d'ella pasa'l ríu Amu Daria.
Sang-e Charak
Sang-e Charak ye una ciudá d'Afganistán que ta asitiada na provincia de Jowzjan. Cunta con 15.956 habitantes (2007).
Kabul (ciudá)
Kabul ye la capital y la ciudá con más xente d'Afganistán. Cunta con 3.120.963 habitantes (2006). Tamién ye la capital de la provincia de Kabul, ye un centru económicu y cultural asitiada estratéxicamente nun valle estrecháu qu'arrodia al ríu Kabul, na parte altona de les montañes enantes del pasu Khyber. La ciudá ye una de les que tien más bombes de mina baxo tierra nel mundiu.
Alfonsu XI de Castiella
Alfonsu XI de Castiella y Llión, "el Xusticieru" (Salamanca, 13 d'agostu de 1311 – Xibraltar, 26 de marzu de 1350), foi rei de Castiella y de Llión, bisnietu d'Alfonsu X el Sabiu.
Muertu'l so padre, Fernandu IV, en 1312, desenvolviéronse un ensame de disputes ente dellos aspirantes al tronu, resueltes en 1313 col alcuerdu de Palazuelos. La so güela Doña María de Molina, Doña Constanza y los infantes don Juan y don Pedro, formaron rexencia. Cuando morrió Doña Constanza y tres una campaña militar onde morrieron los infantes en Granada nel añu 1319, Doña María quedó como única rexente. Al morrer en 1321 los infantes don Felipe, don Xuan Manuel y don Xuan "el Tuertu" estremaron el reinu mientres yera escaláu polos moros y nobles lLevantiscos. Alfonsu, una vegada mayor d'edá, asumió'l tronu, consiguiendo mientres el so reináu'l fortalecimientu del poder real, la igua de los problemes del estrechu de Xibraltar y la conquista d'Alxecires.
Fíu de Fernando IV l'Emplazáu y de Constanza de Portugal y nietu de doña María de Molina, qu'exerció la rexencia mientres la so minoría d'edá. Xubió Alfonsu al tronu de Castiella y de Llión cuando tenía un añu d'edá. La mayoría d'edá algamóla con 15 años, en 1325.
Namás asumir el poder rexu empezó un trabayu llaboriosu en pro del refortalecimientu real estremando a los sos enemigos. Amosó asina, dende la tienra infancia les sos magnífiques dotes de gobernante, nun duldó n'executar posibles opositores (Xuan d'Haro "el tuertu" (1326), etc). 
Mientres el so reináu consiguió llevar les llendes cristianes hasta l'Estrechu de Xibraltar tres la importante victoria na batalla del Salado en 1340 y la conquista del Reinu d'Alxecires en 1344. Una vegada resueltu dichu conflictu punxo tolos sos esfuerzos na Reconquista lluchando contra'l rei moru de Granada.
Don Alfonsu de la Cerda, en 1331, rindió un homenaxe a Alfonsu pa dexar atayaes les sos pretensiones a los tronos castellanu y lleonés. En 1332 supo apagar, cola ayuda de los sos súbditos, la revuelta que contra él fixeron don Xuan Manuel y Alfonsu VI de Portugal. Dichos acontecimientos fixéron-y desdexar "la Reconquista", perdiendo Xibraltar.
Tantu Alfonsu, como Abul-Hasan mandaron un importante continxente navieru al estrechu, una y bones sabíen perfectamente la importancia de dicha xeografía nes sos pretensiones de conquista. Alfonsu llogró l'ayuda d'aragoneses y el mulsulmán de los xenoveses. Tres la derrota de la escuadra castellana, al mandu d'Alonsu Xofre Tenorio en 1340 llograron una serie de conquistes: primero na Batalla del Salado'l mesmu añu, la conquista d'Alcalá la Real, 1341, la batalla del ríu Palmonos y finalmente la toma d'Alxecires en 1344 tres un llargu sitiu.
Al empiezu de la Guerra de los Cien años, Alfonsu alióse con Francia y consiguió roblar una tregua colos mulsumanes de Granada. En terminando dicha tregua, punxo sitiu a Xibraltar.
Moteyóse-y "el Xusticieru" pola enerxía que tuvo qu'exercer pa caltener controlada a la nobleza yá desque se fixo cargu del poder, nun importándo-y en munchos casos pa consiguir esi sometimientu recurrir al axusticiamiento de los nobles o inclusive a los asesinatos y emboscaes, como asocedió con don Xuan el Tuertu, na Ciudá de Toro. Tamién sábese qu'ente les sos aficiones taba la caza, teniendo como llugar habitual pa dir de caza'l pueblu de Valporquero en Llión, al par de les sos cueves.
Morrió nel sitiu de Xibraltar víctima de la peste, siendo asina l'únicu monarca de toa Europa afeutada, en morrer víctima de la enfermedá. El so cadabre foi lleváu a Xerez de la Frontera u s'embalsamó. El so cuerpu foi más llueu lleváu a Sevilla y en 1371 treslladáu a la Capiella Real de la Catedral de Córdoba, onde permaneció demientres más de trescientos años, en compañía de so padre Fernandu IV l'Emplazáu, tamién sepultáu ellí. 
En 1736 foron treslladaos los restos de Fernandu IV y Alfonsu XI a la Real Colexata de San Hipólito de dicha ciudad, fundada por Alfonsu XI en 1343 en conmemoración de la Batalla del Salado. Los restos mortales de dambos monarques posen en sarcófagos de mármole collorao, construyíos en 1846.
Tres d'un primer matrimoniu nun consumáu, y dempués anuláu, con Constanza Manuel, fía del Infante don Xuan Manuel; casó en 1328 con so prima hermana María de Portugal (1313-1357) (1313-1357), fía d'Alfonsu IV "El Bravu", cola que tuvo dos fíos:
Dende l'añu 1329 tuvo diez fíos con Leonor Núñez de Guzmán (1310-1351) (tataranieta d'Alfonsu IX de Llión):
Inglés antiguu
L'inglés antiguu (tamién llamáu anglosaxón) foi la llingua que se falaba en bona parte de lo que güei ye Inglaterra ente los años 425 y 1125, y de la que remanez l'inglés. Yera una llingua flexiva, con muncha llibertá nel orde de les pallabres, a diferencia del inglés modernu.
Asemeyábase a esgaya a otres llingües xermániques, sobremanera col frisón antiguu y el saxón antiguu, porque entá nun fueren anovaes les influencies del francés que, dende'l sieglu XII, fizo'l cambéu del inglés antiguu al inglés mediu. Colos normandos nel poder, l'inglés perdió l'esfotu lo que fizo que se crearen munchos dialeutos.
L'alfabetu tovía emplegaba dellos simbolos rúnicos, magar que la mayor parte de los sos carauteres yeren llatinos.
Queda lliteratura n'anglosaxón, que tuviera gran importancia nel refaimientu d'esti idioma. La obra lliteraria más importante qu'aportó a los nuesos dies ye "Beowulf", poema épicu que cuenta les ventures d'esi héroe y que xunta elli mesmu alredor del 10% de tola lliteratura anglosaxona que se conoz.
Unu de los mayores especialistes del sieglu XX nesti idioma foi'l conocíu escritor J.R.R Tolkien.
El Padre Nuesu:
Fæder ure þu þe eart on heofonum, "
Si þin nama gehalgod. "
To becume þin rice, "
gewurþe ðin willa, on eorðan swa swa on heofonum. "
urne gedæghwamlican hlaf syle us todæg, "
and forgyf us ure gyltas, swa swa we forgyfað urum gyltendum. "
and ne gelæd þu us on costnunge, ac alys us of yfele. soþlice. "
Inglés mediu
Inglés mediu ye'l nome que-y dan los filólogos a les estremaes formes de la llingua inglesa falada n'Inglaterra dempués de l'invasión normanda d'Inglaterra por Guillermu'l Conquistador en 1006.
La so principal carauterística ye que ta fecha d'una gran bayura de dialeutos. Demientres esti periodu, el francés yera la llingua oficial del reinu y l'inglés perdió l'esfotu que tuviera enantes. Esto causó un tiempu d'inestabilidá y cambeu. Nun se pudo describir un tipu determinau d'inglés mediu, porque hebo munches formes. Amás foi una evolución que fizo un cambeu sustancial del ingles mediu tempranu al tardiu. Nesti procesu, l'inglés coyó léxicu abondo del dialeutu normandu del francés y les declinaciones del inglés antiguu entamaron a desapaecer convirtiéndose nuna llingua más analítica.
Esti periodu duró fasta mediaos o finales del sieglu XV, cuando l'estandar de la cancillería, una forma d'inglés londinense, entamó a espardese. A esti procesu contribuyeron varios factores. Unu d'ellos foi la introducción de la imprenta n'Inglaterra por William Caxton na década de 1470, otru foi la perda de Normandía, que pasó a manes de la monarquía francesa, fechu que dio-y enfotu al emplegu del inglés que se falaba en Londres ú s'alcontraben les Cortes.
Mac OS X
Mac OS X ye l'actual sistema operativu de la familia d'ordenadores Macintosh.
Nel añu 1997 nómase a Steve Jobs CEO de Apple, y esti decidió terminar col sistema operativu Mac OS clásicu (Mac OS 7, 8 y 9) que carecía de carauterístiques modernes presentes nos sistemes del so tiempu, y crear un nuevu sistema operativu tomando como puntu de partida a NEXTSTEP, el sistema operativu que Steve Jobs tuvo desarrollando con la empresa NeXT (alquirida por Apple).
Mac OS X ye un sistema operativu basáu n'UNIX, pero onde'l xestor de ventanes X11, característicu d'estos sistemes, sustituyóse por otru denomáu Aqua, desarrolláu íntegramente por Apple.
Mac OS X Server foi llanzáu nel añu 1999 y diferénciase por incorporar diferentes ferramientes alministratives pa la xestión de redes, y servicios de rede.
La so fundación de baxu nivel llámase Darwin y tien llicencia APSL, una llicencia open source y software llibre nes últimes versiones. Sin embargu, les capes superiores del sistema (por exemplu'l subsistema gráficu en xeneral) son códigu zarráu.
Mac OS X incorpora diferentes tecnoloxíes: Quartz Extreme, Core Image, Core Audio, Core Video, OpenGL y QuickTime ente otres.
Brownie
Un brownie (lliteralmente ‘marronín’), tamién conocíu como brownie de chicolate, ye un pastel de chicolate pequenu, asemeyáu a una galleta, típicu de la cocina estauxunidense. Nómase asina por mor del so collor marrón escuru. Delles vegaes cúbrese con "fudge" (sirope espesu de chicolate) y pue llevar dientro cachinos de nueces, chicolate, "butterscotch" (una clas de toffee cruxente), mantega de cacagüeses. Piénsase que la primera mención a un brownie ye la qu'apaez nel catálogu de 1897 de Sears and Roebuck.
Piénsase que los brownies descubriéronse por accidente, cuando un cocineru descuidáu facía un pastel de chicolate y escaeció emplegar formientu. Hai munches recetes estremaes pa los brownies, y les versiones cencielles valen dacuando como introducción a la repostería.
Los brownies sírvense calientes con xeláu (lo que denómase polo xeneral brownie "à la mode") y a vegaes con nata montao (o tamién Crème double), especialmente como postre nos restauranes. La popularidá del brownie estauxunidense medró más alló de les sos fronteres, y pue atopase en munches pasteleríes d'Europa. Los brownies véndense tamién en dellos restoranes de Xapón como novedá, polo xeneral en restauranes temáticos.
Los blondies son brownies fechos con zucre moreo y ensin cacáu, que puen tener cachinos de chicolate blanco, nueces y otros dulces.
Kandahar
Kandahar ye una provincia d'Afganistán y la so capital lleva'l mesmu nome, Kandahar. Alcuéntrase asitiada nel sur del país. Cunta con 886.000 habitantes (2002).
Kandahar (ciudá)
Kandahar o Qandahar ye una ciudá d'Afganistán, capital de la provincia del mesmu nome, Kandahar. Cunta con 316.000 habitantes (2002). Ye la segunda ciudá d'Afganistán y perimportante centru comercial, sobre too en productos agrícoles.
Kapisa
Kapisa (del persa: کاپيسا), ye una provincia d'Afganistán y asitiada al este'l país. La so capital ye Mahmud-i-Raqi. Cunta con una población de 262.000 a 270.000 habitantes, anque nun hebo un censu oficial. La so superficie ye de 1.871 km.
Ádene
Un ádene, o ádiga (tamién denomáu ábanu, ye'l argayu lladera abaxu d'una importante farracada de ñeve, que pue incorporar parte del sustratu de l'estrume vexetal o capa vexetal de la pendiente.
Esisten dos menes d'ádenes:
Pa clasificar el riesgu hai una "Escala Europea de Pelligru d'Ádenes", usada en cásique tol mundu:
Riesgu:
Los ádenes son prevocaos pola falta d'homoxeneidá de la capa de ñeve y pola esistencia, ente les llendes de capes físicamente desemeyaes, que facilita l'esbariamientu d'una d'elles sobro otra soxacente. Asocede por exemplu, que la ñeve recién cayía o amontonao pol vientu nun llega a soldase a la superficie de la capa preesistente. 
Otres vegaes, la lluvia caltria una capa recién, qu'esbaria entós pol so propiu pesu, si'l tarrén ye pindiu. Les agües pluviales puen tamién calistrase ente dos capes de ñeve y faer como un lubricante, que permite l'esnidiamientu de la capa superior sobro la inferior. Lo mesmo pue asoceder si l'agua calistra na ñeve y el tarrén, faciendo qu'esti se torne esbariosu.
Mahmud-i-Raqi
Mahmud-i-Raqi ye la capital de la provincia de Kapisa n'Afganistán. Tien un altor de 1.450 m. La so población, anque nun cunta con censu oficial, ye de 7.407 habitantes más o menos.
Guardia Civil
La Guardia Civil española, popularmente denomada "Benemérita", ye un Institutu Armáu de calter militar que forma parte de les Fuercies y Cuerpos de Seguridá del Reinu d'España. Como Cuerpu de Seguridá del Estáu, la Constitución, nel so artículu n 104, encamienta-y la misión primordial de protexer el llibre exerciciu de los drechos y llibertaes de los españoles y garantizar la seguridá ciudadana, too ello baxu la dependencia del Gobiernu de la Nación.
Tien una doble dependencia:
Un elementu de la indumentaria que carauteriza a la Guardia Civil ye'l tricorniu o "sombreru" negru, agora reserváu pa la vestimenta de gala, servicios de protocolu, etc. El color carauterísticu del uniforme ye'l verde, magar que nos sos entamos foi azul.
Otra carauterística particular d'esti cuerpu, ye que los acuartelamientos puen ser tamién viviendes de les families de dalgunos de los sos componentes: les cases cuartel. Na portalada d'elles hai un cartelu nel que ta escritu: "Todo por la Patria".
El so fundador foi el Duque d'Ahumada.
Toro
Toro ye un conceyu de la provincia de Zamora, na comunidá autónoma de Castiella y Llión, España. Según el INE en 2010 tenía 9.748 habitantes. 
Allúgase nel nordeste de la península Ibérica. Averáu la ciudá dibuxase'l ríu Dueru, que colúmbrase dende'l tesu qu'ocupa la ciudá. Tamién percorren el so términu'l ríu Guareña ya'l regueru “Hornija”.
Enantes de la invasión de la península polos Romanos, Toro conocíase polos fenicios col nome d’ Arbucala, (Mas información: "Aventura de los romanos en Hispania-Edit la esfera de los libros").
Bultable pola so producción vinícola que, dada la so calidá, dende fai años merez la Denominación d'orixe Toro.
Nesta ciudá aconteciera la batalla de Toro ente Isabel La Católica y Juana «la Beltraneja», ganada pola primera, entamando asina la unidá d'España.
Francisco Iglesias Carreño nun aconceyamientu na ciudá de Toro entama'l proyeutu del "Partido Regionalista del País Leonés" (PREPAL) que pa finar foi llegalizáu na data 19 de setiembre de 1980.
Lev Yashin
Lev Ivanovich Yashin (n. Moscú, 22 d'ochobre de 1929 - m. Moscú, 20 de marzu de 1990) foi un futbolista soviéticu que xugó como guardameta. Yera conocíu popularmente como «"la araña negra"».
Entamó la so carrera nun club de hockei como guardameta, pero a los 14 años tuvo que reemplazar al porteru del equipu de fútbol, dando ellí los sos primeros pasos n'esti deporte. En 1949 ingresó nel Dínamo de Moscú, club nel que desendolcó tola so carrera, ganando 5 Lligues ruses y tres Copes.
Participó cola seleición de so país en tres mundiales: Suecia (1958, cuartos de final), siendo el xugaor más destacáu del so equipu, Chile (1962, cuartos de final), ya Inglaterra (1966, semifinales). Disputó y ganó la primera Copa Europea de Naciones (Eurocopa), en 1960. Representó a la so patria en 78 ocasiones. Foi designáu meyor futbolista européu en 1963. Retiróse a los 42 años.
Ostenta el récord de partidos xugaos na Lliga Soviética, con 326. Nesos 326 partíos que xugó 270 acabó cola porteria a ceru y dizse que torgó 150 penaltis en toa so carrera. En 1963 recibió el ""Balón d'Oru"", troféu col que se premia al meyor futbolista d'Europa, siendo el primer y únicu porteru fasta el momentu que ganó esti premiu.
Falleció en 1990 en Moscú. Lev Yashin tá consideráu el meyor porteru de tolos tiempos.
Policía
La policía ye una fuercia de seguridá encargada de velar pol mantenimientu del orde públicu y la seguridá de los ciudadanos y sometía a les órdenes de les autoridaes polítiques. Nómase tamién policía a cada axente perteneciente a tala organización.
La pallabra "policía" remanez del idioma francés y el so usu data del sieglu XVIII. D'una miente indireuta remanez del llatín "politīa", y ésta del griegu "πολιτεία", de "πολις", "ciudá", que refiérese al gobiernu o a l'alministración del estáu.
Nel estáu español, coesisten como fuercies policiales del calter estatal:
Arriendes d'estes dos fuercies estatales, esisten policíes autonómiques, como 
asina como policíes llocales o municipales. El mapa policial del estáu complétase coles "Unidaes Adscrites del Cuerpu Nacional de Policía" a los gobiernos autonómicos de Galicia, Valencia, Andalucía y Asturies, tando prevista la so llantadera n'otres comunidaes como Aragón y Canaries.
Galaxa
Una galaxa (del raigón griegu "glakt"-, (""llácteu"", ""de lleche""); una referencia a la nuesa propia Vía Lláctea) ye un sistema masivu d'estrelles, ñubes de gas y povisa, materia escuro, y seique enerxía escuro, xuníos gravitacionalmente. La cantidá d'estrelles qu'ensamen una galaxa ye variable, dende les enanes con con 10 estrelles, hasta les xigantes con 10 estrelles. Formando parte d'una galaxa hai socadarmes como les nebuloses, los cúmulos estelares y los sistemas estelares múltiples
Les galaxes tienen tres configuraciones distintes: elíptiques, espirales ya irregulares. Una descripción daqué más detallao, sofitada na so fechura ye la provista pola secuencia de Hubble, propuesta nel añu 1936. (Esti esquema namái se sofita na fechura visual, nun tien en cuentes otros fustaxes como la tasa de formación d'estrelles o l'actividá del ñúcleu galácticu.
(E0-7): Galaxa con fustaxe d'elipse. Puen ser nomaes dende E0 hasta E7, au el númberu significa cuanto ovalada ye la elipse, d'esta miente E0 daríase un aldu a la esfera y E7 de mena de platu o discu. Tamién se pue dicir que'l númberu siñala la so escentricidá multiplicada por 10.
La so tilde amuesa escasa cadarma y típicamente, tienen relativamente poca materia interestelar. Darréu d'esto, estes galaxes tienen tamién un escasu númberu de cúmulos abiertos y la tasa de formación d'estrelles ye baxa. Pola escontra, tan dominaes por estrelles vieyes, de llonga evolución qu'orbiten en direiciones al debalu alrodiu'l ñúcleu . Nesti sen, danse un aldéu a los cúmulos globulares.
Les galaxes más grandes son xigantes elíptiques. Camiéntase que la mayoría de les galaxes elíptiques son el resultáu del ensame ya xunión de galaxes. Estes puen algamar tamaños descomanaos, y davezu afáyense en conglomeraos mayores de galaxes, averaes al ñúcleu.
Les galaxes espirales son discos rotantes d'estrelles y materia interestelar con una protuberancia central ensamada principalmente por estrelles más vieyes. Darréu d'esta protuberancia espárdense unos brazos de miente espiral y de rellumu variable.
Son aquelles que nun tienen cadarmes comunes, nun amuesen ñúcleu y ufren un aspeutu caóticu y caltienen abondante gas y povisa. Ye un puxón o remolín de rexones estrellaes sucaes por llinies irregulares de povisa. El so fustaxe dablemente seya'l resultáu d'un xigantescu españíu d'estrelles o la intensa formación de les mesmes.
Tán ensamaes por estrelles xóvenes y el gas interestelar ye abondante.
Podemos afayar galaxes irregulares como Les "Nubes de Magallanes", cercanes a la Vía Lláctea y como la rellumante galaxa M82, nel Sietestrellu u Osa Mayor.
León Felipe
León Felipe (Tábara, Zamora, 11 d'abril de 1884 – Ciudá de México, 18 de setiembre de 1968).
Fou un gran poeta. Axeitóu l'alcuñu León Felipe camudandu el sóu de Felipe Camino Galicia de la Rosa, que ye el vraeiro. Ñaciera nuna familia de notarios.
Tras recibise como farmacéutico, abandonóu el camín aposentáu ya burgués ya entamóu a ser vagamundu nuna vida perinchída de peripecias: la rexencia deillas farmacias en puebros d’España, percorriendu, lintres, el país como cómicu d’una compañía de teatru: el su ancierro na cárcel de tres años, convicto de desfalco; su enllaz fracasáu cola peruana Irene Lambarri, residiendu con eilla en Barcelona; la su vida bohemia na piyor de las pobrezas cacia 1919 en Madrid, cuandu emprincipiaba la su xera poética; dempués, tres años d’estancia en Guinea Ecuatorial trabayandu comu alministrador d’hospitales; viaxe en 1922 a México, con una carta de Alfonso Reyes que fará que altraviese las puortas pal ambiente inteleitual mexicano; trabayos de bibliotecario en Veracruz, ya de profesor de lliteratura española na Universidá de Cornell (EE.XX.); matrimoniu con Berta Gamboa, tamién profesora; torna a España al entamar la guerra civil, viviendu como militante republicano dica 1938, data u exilia dafechu en México, pasandu ser agregáu cultural de la embaxada de la República española nel exilio, única recoñecida entuences pul gobiernu mexicano.
Su obra suel asociase a la de Whitman, del que fou traduitor. Comparte con él el tono enérxico, de proclama y’arenga cuasi relixiosa, ya’l impaciente cantu a la llibertá de quien tantu la guetóu.
Tras la res notoria cellebración en 2004 del cientu veinte aniversariu del su ñacimientu, inda hai partidarios de que seya reivindicáu León Felipe como un poeta mayor —atribuyese a Juan Ramón Jiménez el veredicto de que nun lu ye— superando las dificultaes qu’ en vida deparanun-y la sua independencia de toas las corrientes lliterarias de la época ya la sua condición de exiliáu.
Take That
Take That ye un grupu británicu orixinal de Manchester qu'entamó la so carrera en 1990. Componíenlu: Gary Barlow, Mark Owen, Jason Orange, Howard Donald y Robbie Williams. Esti últimu dexó la formación en xunetu de 1995 lo cual precipitó la desapaición del mesmu nel 13 de febreru de 1996. Take That xeneró un importante fenómenu "fan" al so alredor nos 90.
Cuasi diez años dempués de la so xebra, espublizose el 14 de payares de 2005 un CD y DVD conmemorativos con tolos sos ésitos, qu' incluyen los ocho númberos 1 que consiguieron nos noventa, un remix del so hit "Relight my fire" y un tema inéditu grabáu en 2005.
Tricorniu
El tricorniu ye un tipu de sombreru que tien l'ala dura y doblada formando tres picos.
El sombreru redondu d'ala ancha, usáu polos soldados nel sieglu XVII, foi modificándose sucesivamente fasta convertise nel de tres picos, que como prenda militar usose durante el sieglu XVIII y desapaeció a partir de la Guerra de la Independencia Española. Nel so periodu más popular, tamién foi d'usu civil.
Foi usáu polos patriotes de la Revolución Americana. La parte superior ye baxa, a diferencia de los gorros usaos polos puritanos o los sombreros de copa del sieglu XIX.
El triconiu ye'l sombreru oficial de la Guardia Civil.
Arara
Arara ye una pequeña ciudá del estáu de Paraíba, en Brasil. Tien 12.356 habitantes.
Juan Prim y Prats
Juan Prim y Prats ñació en Reus el 16 de avientu de 1814 y morrió el 30 de avientu de 1870. Foi Presidente del Conseyu de Ministros dende l'añu 1869. So güelu exerció de notariu y el pá, Pablo Prim Estapé, yera teniente coronel, heredando la Notaría al retirase del so cargu militar. So madre yera Teresa Prats Vilanova.
La so neñez y mocedá pasóles na ciudá de Reus, y viéronse influenciaes pol fuerte carácter de so padre y la so segunda profesión de militar, que combatió a les partíes carlistes en tierres catalanes. 
Con sólo diecinueve años, el xoven Juan Prim allistóse como voluntariu nel primer batallón isabelín de Cataluña, al mandu del capitán xeneral de Cataluña Manuel de Llauder y de Camins, entrando en combate el 7 d'agostu de 1834.
Prim nun tenía dala preparación militar nin procedía de la nobleza, polo que los sos entamos na milicia foron dende la base. Como simple combatiente, dende'l primer encuentru colos carlistes, demuestra una intrepidez y valor que lu lleven al enfrentamientu cuerpu a cuerpu col enemigu, entamando a crease una fama merecida al abatir a varios xefes de partíes. Pocos meses depués cambiará'l so papel, al ser promovíu a oficial, momentu a partir del que, arriendes de siguir dando muestres de valor personal, conviértese en conductor d'homes a los qu'arrastra al combate.
D'esta forma, Prim foi ascendíu a teniente el 2 d'agostu de 1835, poles victories algamaes sobre partíes carlistes, demientres la llamada Guerra de los siete años. Al frente d'una compañía tomó Vilamajor del Vallés, llocalidá defendida por fuerces carlistes superiores y onde resultó firíu. 
Nueves aiciones victorioses ficiéronlu algamar el rangu de capitán. La toma de San Miguel de Serradell, onde prindó personalmente la bandera del cuartu batallón carlista de Cataluña, fizo que se-y concediera la Cruz Lloreada de San Fernando de primera clase. Seguidamente asaltó Solsona y llogró saquiar personalmente'l fuerte abriendo les puertes, aición pola que la que lu ascendieron a comandante.
Camín de Santiago (galaxa)
El Camín de Santiago ye la galaxa onde afáyase'l Sistema Solar y a cuenta d'ello, La Tierra. Según les observaciones, caltién una masa de 10 mases solares y ye, mui dablemente, una espiral barrada. Con un diámetru mediu d'unos 100.000 años lluz calcúlase que caltién ente 200.000 y 400.000 millones d'estrelles. La distancia dende'l Sol al centru de la galaxa ye d'alrodiu unos 27.700 años lluz (8,5 kpc)
El nome de Vía Lláctea remanez del Llatín y significa "camín de lleche". Foi denomada asina pol aldéu a una estaya llechosa de lluz sonce, que traviesa'l cielu nocherniegu de llau a llau. Según la mitoloxía griega, el so orixe débese a la lleche salía del pechu de Hera, la esposa de Zeus. Na realidá, esta estaya nun ye más que la lluz allanciada pol conxuntu d'estrelles qu'ensamen el cercu galácticu. 
El nome n'asturianu normativu ye "Camín de Santiago" entá que tamién conózse como "camín d'Uviéu". 
La nuesa galaxa forma parte d'un conxuntu d'unes cuarenta galaxes denomáu Grupu Llocal.
Darréu de les curves de rotación que presenta, camiéntase que gran parte de la masa del Camín de Santiago materia escuro.
N'Asturies, el nome recoyíu popularmente ye'l de Carreru de Santiago, ("Camino de Santiago" n'español), darréu que-yos valía p'aldase a los pelegrinos de nueche. N'otres cultures el nome tamién ta venceyáu a caminos. Asina, los viquingos creyíen que-yos llevaba al Walhalla, destín de les ánimes de los muertos, y los celtes creyíen qu'empobinaba al castiellu de la "Reina de les faes". N'otros casos, como nes alegoríes chines y nipones, refiérense a élli como un "ríu de plata celestial".
Materia escuro
N'astrofísica y cosmoloxía denómase materia escuro a la materia hipotética de composición desconocía, que nun irradia o reflexa suficiente radiación electromagnética pa ser adicada direutamente colos medios téunicos autuales, pero la so esitencia pue albidrase a partir de los efeutos gravitacionales que causen na materia allupable tales como les estrelles o les galaxes, asina como nes anisotropíes del fondu cósmicu de microondes. Nun hai de trafulcar la materia escuro cola enerxía escuro.
La hipótesis de la esistencia de la materia escuro plategose por primera vegada pol astrofísicu suizu Fritz Zwicky. En 1933 Zwicky estimó la masa de galaxes en cúmulos (sofitándose nel númberu d'estrelles y el so rellumu) y midió les velocidaes a les que se movíen les galaxes. La masa calculada teniendo en cuentes les velocidaes de les galaxes yera enforma superior a la estimada considerando namái les estrelles. Esto ye lo que se conoz como'l "problema de la masa perdío". Sofitándose nestes conclusiones, Zwicky propunxo que tenía d'haber dalguna otra mena de materia esistente na galaxa que nun yera columbrable nin deteutable, y que-y apurría al conxuntu suficiente masa y gravedá pa caltener xunida la galaxa. 
Dende esi intre, entamó la gueta pola fonte d'esa atraición gravitatoria. Anguaño, la densidá del Universu (ensin cuntar la materia escuro), tá estimada n'alrodiu d'un átomu d'Hidróxenu por metru cúbicu d'espaciu vacíu. Esto nun ye densidá suficiente pa que'l universu allúi o afare sobro sí mesmu. Camiéntase que la materia escuro representa el 90-95 por cientu de tola materia nel Universu. Esto significa que namái el 5-10% de tola materia ye adicable.
Millón
Etimoloxía: "millón" < italianu "milione" < llatín "mille"
Un millón (1.000.000) ye neto a Mil millares, o 10, Mil vegaes Mil. El conceutu de millón tamién se pue espresar per aciu del prefixu "Mega" antepuestu a unidaes del SI. Por exemplu 1 Megavatiu ye lo mesmo que 1.000.000 de vatios
La pallabra millón nun se conoció hasta l'añu 1300. Hasta esi intre, la pallabra pa espresar el mayor númberu de daqué cuntable que s'usaba yera ""miríada"", pallabra griega qu'indica 10.000. Un casu conocíu ye qu'Arquímedes, al calcular el númberu de semientes d'Amapola que esistíen nel Universu qu'él suponía, utilizó la expresión ""miríades de miríades de miríades"" al nun tener un conceutu numbéricu mayor nesi intre.
En sen figuráu significa una gran cantidá indeterminada de daqué. p.e. ("un millón de besos"), pero esti ye un "castellanismu", qu'a vegaes s'alcuentra na nuesa llingua. N'asturianu lo correuto ye emplegar la pallabra milenta, col significáu de "permunchos", p.e. ""Dábate yo milenta vegaes lo que teníen"", o ""milenta pucos""
Besu
El pucu o besu ye l'actu d'arimar o cincar daqué colos llabios, xeneralmente a otra persona. Dalgunos primates presenten tamién esti vezu.
Un pucu pue dase de munches menes y en munches partes del cuerpu. Dependiendo del país y la cultura fadráse de desemeyaes mientes. N'algunes estayes del mundu el saludu a persones allegaes faise con dos pucos, ún en ca mexella, metantu que a desconocíos salúdase-yos verbalmente. El besu ente homes que caltienen fonda amistá ye común n'algunos llugares, como Andalucía.
Universu
Universu ye una pallabra que remanez del llatín: "Universum", qu'al empar remanez de "unus" ("ún") y "versus" ("vuelta"). Sofitándose nes observaciones del Universu adicable, los físicos intenten describir el continu "Espaciu-tiempu" nel que nos afayamos, xunto con tola materia y enerxía esistentes nél. El so estudiu, nes mayores escales, ye l'oxetu de la cosmoloxía, disciplina sofitada n'astronomía y la física, na que se describe tol aspeutu d'esti universu colos sos fenómenos.
La teoría más aceutada anguaño sobro la formación del Universu ye'l modelu del Big Bang, que describe l'espardimientu del espaciu-tiempu a partir d'una "'singularidá espaciutemporal". L'Universu esperimentó un rápidu periodu d'inflación cósmico qu'afaró con toles irregularidaes aniciales. De magar esi intre, l'universu espardiose y convirtióse en daqué más estable, más fríu y más sonce. Les variaciones menores na distribución de la masa dieron como resultes de la dixebra fractal, estayes que s'afayen nel universu autual, como por exemplu los cúmulos de galaxes.
Big Rip
El Gran Resgón o Teoría de l'espardimientu eternu, denomáu n'inglés Big Rip, ye una hipótesis cosmolóxica sobro'l destín caberu del Universu.
El busilis d'esta hipótesis ta na cantidá d'enerxía escuro nel Universu. Si l'Universu caltién suficiente enerxía escuro, podría acabar nun estrizamientu de tola materia.
El valor clave ye "w", la rellación ente la presión de la enerxía escuro y la so densidá enerxética. A un valor de "w" < -1, l'Universu acabaría por ser estrizáu. Primero, les galaxes separtaríense ente sí, llueu la gravedá sería abondo enxencle pa caltener xunía cada galaxa. Aprosimadamente tres meses enantes del fin, los sistemes solares perderíen la so cohesión gravitatoria. Nos caberos minutos, desaniciaríense les estrelles y planetes, y los átomos sedríen afaraos nuna fraición de segundu enantes del fin del tiempu.
A desemeyanza del "Big Crunch", nel que too s'adensa nun solu puntu, nel "Big Rip", l'Universu convertiríase en partícules subatómiques flotantes que permaneceríen pa siempres separtaes, ensin cohesión gravitatoria nin enerxía dalguna. 
Los autores d'esta hipótesis calculen que'l fin del Universu, tal y como lu conocemos, asocedería aproximadamente 3,5 × 10 años (35.000 millones d'años) dempués del Big Bang, o seya, dientro de 2,0 × 10 años (20.000 millones d'años).
Premios Goya
Los Premios Goya o Premios Anuales de l'Academia son unos galardones daos añalmente pola Academia de les Artes y les Ciencies d'España col fin de premiar a los meyores profesionales del cine.
El premiu consiste nun bustu de Francisco de Goya fabricáu en bronce pol escultor Miguel Ortiz Berrocal. Dempués de la segunda edición el busto fízolu José Luis Fernández, de menor tamañu y de la forma que conocemos güei día.
La ceremonio tién llugar entre los últimos díes de xineru y los primeros de febreru y tién el formatu de los Premios Óscar.
La primera edición celebróse'l 16 de marzu de 1987 nel Teatru Lope de Vega de Madrid.
Toles ediciones celebráronse en Madrid menos la XIV Edición (2000) que celebróse en Barcelona.
Na XVII Edición (2003) munchos aprovecharon la gala pa expresar el so desacuerdu col gobiernu de José María Aznar ante la invasión estáunidense a Iraq.
Existen 27 categoríes nes cuales hai 4 nominaos en ca una. Enantes de 1999 solo había tres nonminaos por categoría.
Bandera d'Albania
La bandera d'Albania ye una bandera bermeya con un aigla bicéfala prieta nel centru. Tien el so orixe nun sellu asemeyáu de Gjergj Kastriot Skanderbeg, un albanés del sieglu XV qu'empobinó la revuelta escontra l'Imperiu Otomanu, y que finó nuna percurtia independencia p'Albania ente 1443 y 1478, Gjerg Kastriot (o Giorgio Castriota) adoutó'l sellu y la bandera del Imperiu Bizantín. 
La bandera d'Albania foi históricamente de color prietu escuru o sangre col aigla bicéfala de color prietu asitiada nel centru. En 1912, el gobiernu autónomu d'Albania emplegó estos colores, destremándose de l'actual nel tamañu y el dibuxu del aigla. Cola fechura del Reinu, en 1920, adoutóse esta bandera y, en 1928 foi agregáu'l "cascu de Skanderbeg" na parte cimera. Ente 1940 y 1992, el cascu foi sostituyíu por una estrella bermeya con borde mariellu como símbolu de la República Popular d'Albania. Tres de la cayída del estáu socialista, foi desaniciada la estrella dexando la bandera d'anguaño como oficial, el 7 d'abril de 1992.
Escudu d'Albania
L'escudu d'Albania ye una adautación de la Bandera d'Albania. Ta basáu nel sellu de Gjergj Kastriot Skanderbeg. Perfaese d'un aigla pietra bicéfala sobre un campu de gules cola representación, sobre les tiestes del aigla, del "cascu de Skanderbeg" d'oru.
Bandera d'Alemaña
L'actual bandera d'Alemaña foi adoptada'l 23 de mayu de 1949 pola República Federal Alemana.
Enantes, esta bandera emplegáronla la Confederación Alemana (1848-1866) y la República de Weimar (1918-1933). La República Democrática Alemana emplególa ente 1949-1959. Llueu y fasta la so reunificación en 1990 agregaba l'escudu de dichu estáu a la bandera orixinal.
La bandera d'Alemaña consta de tres franxes horizontales d'igual tamañu en colores prietu, bermeyu y mariellu ("Schwarz-Rot-Gold" n'alemán).
Cada estáu d'Alemaña tien la so bandera llariega.
Teoría del Big Bang
En cosmoloxía, denómase teoría del Big Bang o teoría del Gran Españíu a un modelu dientro de la teoría de la Relatividá Xeneral que describe el desendolcu del Universu primixeniu y la so forma. Téunicamente, trátase d'una colleición de soluciones de les ecuaciones de la relatividá xeneral, denomaos "Modelos de Friedmann - Robertson - Walker". El términu "Big Bang" úsase tanto pa referise específicamente al momentu nel qu'entamó l'espardimientu adicable del Universu (cuantificáu na llei de Hubble), como nun sen más xeneral pa referise al paradigma cosmolóxicu que desplica l'orixe y la evolución del mesmu. Curiosamente, foi l'astrofísicu inglés Fred Hoyle, ún de los detrautores d'esta teoría y, al empar, ún de los cabezaleros defensores de la teoría del estáu estacionariu, quien, en 1950 y pa chanciase, caricaturizó esta desplicación cola expresión "big bang" ("gran españíu", "gran boom" nel entamu del universu), nome col que se conoz anguaño tala teoría.
La idea central del Big Bang ye que la teoría de la relatividá xeneral pue combinase coles observaciones d'isotropía y homoxeneidad a gran escala de la distribución de galaxes y los cambeos d'allugamientu ente elles, permitiendo estrapolar les condiciones del universu enantes o dempués nel tiempu.
Una consecuencia de tolos modelos de Big Bang ye que nel pasáu l'universu tenía una temperatura más alta y una mayor densidá y, poro, que les condiciones del universu d'anguaño son desemeyaes de les condiciones nel pasáu o nel futuru. A partir desti modelu, George Gamow en 1948 pudo albidrar que tenía d'haber buelgues d'un Big Bang nun fenómenu bautizáu más sero como radiación de fondu de microondes cósmiques (CMB). El CMB descubriose nos años 60 y úsase como confirmación de la teoría del Big Bang sobro la so más importante alternativa, la teoría del estáu estacionariu.
Los trabayos d'Alexander Friedman, del añu 1922, y de Georges Lemaître, de 1927, utilizaron la teoría de la relatividá pa amosar que'l universu taba en movimientu constante. Poco dempués, en 1929, l'astrónomu estauxunidense Edwin Hubble (1889-1953), descubrió galaxes más alló de la Vía Lláctea que s'allonxaben de nos, como si l'universu s'enanchare constantemente. En 1948, el físicu rusu nacionalizáu estauxunidense, George Gamow (1904-1968), plantegó que'l universu criose a partir d'un gran españíu (Big Bang). Yá recién, inxenios espaciales puestos n'órbita (COBE) algamaron "oyer" el bauríu d'esti xigantescu españíu primixeniu.
Dependiendo de la cantidá de materia nel Universu, ésti pue espardese indefinidamente o acuartar adulces el so espardimientu hasta aportar a una contraición global. La fin d'esta contraición conozse con un términu contrariu al Big Bang: el "Big Crunch" o 'Gran Colapsu'
Bauríu
El bauríu o resclamu ye un fenómenu rellacionáu cola reflexón del soníu. Asocede, qu'una vegada emitía, la "siñal acústica orixinal" desapaez, pero entá torna soníu en miente d'onda reflexada.
Produzse bauríu cuando la onda sonora se reflexa perpendicularmente nuna parede. Pa que se produzca resclamu, la superficie refleutante tien de tar separtada del focu sonoru una distancia determinao: 17m pa soníos musicales y 11,34m pa soníos secos, lo que se debe a la persistencia acústica.
L'oyíu pue desemeyar separtadamente sensaciones que ten per enriba del tiempu de persistencia acústica, que ye 0,1 s pa soníos musicales y 0,07 s pa soníos secos (pallabres). Poro, si l'oyíu capta un soníu direutu y, dempués de los tiempos de persistencia especificaos, capta el soníu reflexáu, alvirtirase l'efeutu del bauríu o resclamu.
Ecu (dixebra)
El términu Ecu, pue referise a:
ECU (moneda)
L'ECU (European Currency Unit, n'asturianu Unidá monetaria europea) foi usada na Comunidá Europea —postreramente Xunión Europea (XE)— col propósitu de xunir monetariamente a tolos sos miembros. El códigu ISO 4217 yera XEU.
Nel añu
1975 ñaz la EUA ("European Unit of Account"-Unidá de Cuenta
Europea), una "moneda cesta" creada pa usu internu del Bancu Européu
d'Inversiones. Esta "moneda" nun
cotizaba internacionalmente nin yera tratada como divisa canxeable, sinon que
yera namás q'un cómputu sacáu de facer la media ente les divises más poderoses
de la entonces CEE (Comunidá Económica Europea).
1979 créase el EMS ("European Monetary System"-Sistema
Monetariu Europeu) cola fin de dotar d'estabilidá a les distintes monedes
europees de cara a una xuntanza monetaria. Ello provoca el desaniciu de la EUA y
el nacimientu del ECU ("European Currency Unit"- Unidá monetaria
Europea), cuyo logu yera ₠. Siguía
siendo una "moneda cesta"  pero con visos de facese real.
1993 entra en vigor el Tratáu de la
Unión, nel cual se prevée la creación d'una Unión Económica y Monetaria (UEM;
EMU n´inglés) y la introducción yá d'una moneda única. Nun primer momentu
dicha moneda diba ser nomada ECU (y
dafechu, dellos países  emitieron moneda ECU,
aunque como mera moneda de colleición n'oru y plata). El nome escoyíu foi bien acoyíu en Francia, pues asina nomaben ellos al Escudu, moneda fuerte hai varios
sieglos; pero n'otros países daba pie a xuegos de pallabres varios (pa los
alemanes "ein kuh" ye una vaca; pa los
portugueses "é cú," ye un culu). Foi'l 15
d'avientu de 1995 cuando los estaos miembros de la Xunión Europea acordaron crear la moneda común europea nomada,
definitivamente, Euru. 
Vatiu
El vatiu o watt ye la unidá de potencia del Sistema Internacional d'Unidaes. El so símbolu ye W. Ye l'equivalente a 1 xuliu por segundu (1 J/s) y ye una de les unidaes derivaes. Espresáu n'unidaes usaes n'elletricidá, el vatiu ye la potencia producía por una diferencia de potencial de 1 voltiu y una corriente llétrica de 1 amperiu (1 VA). 
Les siguientes ecuaciones rellacionen dimensionalmente el vatiu coles Unidaes básiques del Sistema Internacional:
El vatiu recibe'l so nome de James Watt, poles contribuciones d'esti al desendolcu de la máquina de vapor.
Escudu d'Alemaña
L'escudu d'armas d'Alemaña tien el so orixe n'estremaos símbolos que s'asocedieron demientres el Sacru Imperiu Romanu Xermánicu, el que, al desintegrase en 1806 arriendes de les Guerres Napoleóniques, dexó ensin escudu oficial a los estaos alemanes que formaran parte del Imperiu.
Demientres l'Imperiu alemán que s'afitó en 1871, l'aigla real tornó a tomase como símbolu, siendo remocicáu'l so diseñu tres de la derrota alemana na Primer Guerra Mundial y llueu nuevamente nos años 1930 tres d'instaurase l'Alemaña nazi.
La RFA estableció l'actual escudu en 1950. Esti escudu foi diseñáu en 1926 por Tobias Schwab reformando l'escudu de la República de Weimar. Nesa dómina se-y nomaba l'aigla de Weimar, pero cuando la RFA lo adoutó como símbolu pasó a conocese como'l "aigla federal", nome que caltién anguaño.
L'aigla federal ("Bundesadler" n'alemán) figura, por exemplu, en munchos documentos oficiales, nos uniformes del exércitu, na fachada d'edificios estatales, nes monedes y pasaportes, asina como nes camisetes de les federaciones deportives alemanes. A vegaes tamién apaez na bandera d'Alemaña, anque nun ye lo normal.
Amperiu
L'amperiu o ampere ye la unidá d'intensidá de corriente llétrica. Forma parte de les unidaes básiques nel Sistema Internacional d'Unidaes y foi nomáu asina n'honor d'André-Marie Ampère. Equival a una intensidá de corriente tal que, al circular por dos conductores paralelos, reutillínios, de llonxitú infinita, de seición circular despreciable y separtaos ente sí, nel vacíu, una distancia d'un metru, produz una fuercia ente los conductores de 2 x 10 newtons por cada metru de conductor. Represéntase col símbolu "A".
A la carga que tresporta una corriente d'un amperiu nún segundu denómase-y Culombiu. Según la llei d'Ohm, un amperiu equival a una diferencia de potencial d'un voltiu dividíu ente una resistencia d'un Ohmiu. Faciendo referencia a la potencia, la intensidá equival a la raíz cuadrada de la potencia dividida pola resistencia. Nún circuitu que caltenga dellos xeneradores y receutores, la intensidá ye igual a:
au Σε ye'l sumatoriu de les fuercies eleutromotrices del circuitu, Σε' ye la suma de toles fuercies escontraeleutromotrices, ΣR ye la resistencia equivalente del circuitu, Σr ye la suma de les resistencies internes de los xeneradores y Σr' ye'll sumatoriu de les resistencies internes de los receutores.
Lied der Deutschen
Das Lied der Deutschen o das Deutschlandlied ("El cantar de los alemanes") ye l'himnu nacional d'Alemaña, del que la so lletra foi escrita por August Heinrich Hoffmann von Fallersleben en 1841 con música de Joseph Haydn quien la escribió orixinalmente en 1797 como parte d'un cuartetu de cuerdes ("Kaiserquartett"). La mesma partitura, pero con testu de Leopold Haschka, foi l'himnu del Imperiu Austrohúngaru, "Gott erhalte Franz den Kaiser". Darréu, caltuvose la melodía, pero la lletra foi camudando.
Dende la fondación de la República Federal d'Alemaña consideróse que namás que la tercera estrofa formaba l'himnu. Asina oficializóse dos vegaes la primera en 1952 por un intercambeu de correspondencia ente'l Presidente Federal Theodor Heuss y el Canciller Federal Konrad Adenauer y foi confirmáu'l so estatus en 1990 nun intercambeu de correspondencia ente'l Presidente Federal Richard von Weizsäcker y el Canciller Helmut Kohl.
N'alemán
Bandera d'Andorra
La bandera d'Andorra foi adoptada en 1866. Ta compuesta por trés franxes verticales n'azul, mariellu y bermeyu (en razón 8:9:8). Al centru asítiase l'escudu d'Andorra.
Por mor de que nun esiste una llexislación nidia sobre l'emplegu de la bandera, esisten dos versiones de la bandera, una col escudu y otra ensin ésti. D'otra miente, la versión col escudu emplégase más davezu como forma de torgar tracamundios coles banderes de Chad y Rumanía.
La bandera pue considerase como un mestu ente les banderes d'España (franxes mariella y bermeya) y Francia (franxes azul y bermeya), países qu'actúen de proteutores del Principáu.
El Gran Carlemany
El Gran Carlemany ye l'himnu nacional d'Andorra. Escritu por Joan Benlloch i Vivo (1864 - 1926) y compuestu por Enric Marfany Bons (1871 - 1942), foi adoutáu oficialmente en 1921 y interpretáu como talu por primer vegada el 8 de setiembre d'esi añu demientres la celebración de la fiesta de la patrona nacional d'Andorra, la Virxe de Meritxell.
El gran Carlemany mon Pare dels àrabs em deslliurà, 
I del cel vida em donà, de Meritxell la gran Mare,
Princesa nasquí i Pubilla entre dos nacions neutrals
Sols resto l'única filla de l'imperi Carlemany.
Creient i lliure onze segles, creient i lliure vull ser.
Siguin els furs mos tutors i mos Prínceps defensors! I mos Prínceps defensors!
El gran Carlomagno, mio padre, lliberome de los árabes, 
Y del cielu vida me dará de Meritxell, la gran Madre,
Princesa nací y virxe, ente dos naciones neutrales
¡Seyan los fueros los mios tutores y los mios Príncipes defensores! ¡Y los mios Príncipes defensores!
Cometa
Los cometes (del llatín "cometa" y el griegu "kometes", "callezna"), xunto colos asteroides, planetes y satélites, formen parte del Sistema Solar. La mayoría d'estos cuerpos celestes describen órbites elíptiques de gran escentricidá, lo que produz el so averamientu al Sol con un periodu considerable. A desemeyanza de los asteroides, los cometes son cuerpos sólidos ensamaos de materiales que se sublimen nes cercaníes del Sol. A gran distancia (a partir de 5-10UA) desendolquen una atmósfera qu'arrodia al ñúcleu, nomada "coma". Esta coma tá ensamada por gas y polvu. Según el cometa s'avera al Sol, el vientu solar raspia la coma y xenérase la "cola" o "callezna" carauterística. La cola tá ensamada pol polvu y el gas de la coma ionizáu.
Foi dempués del inventu del telescopiu que los astrónomos entamaron a estudiar los cometes con más detái, alvirtiendo entós que la mayoría d'estos tienen apaiciones periódiques. Edmund Halley foi'l primeru en decatase d'esto y pronosticó l'apaición del Halley en 1758, pal que calculó que tenía un periodu de 76 años, magar que morrió enantes de afitar la so predicción. Darréu del so pequeñu tamañu y órbita abondo allargada, namái ye dable adicar los cometes cuando tan metanes xunto al Sol y por un periodu curtiu de tiempu.
Los cometes son descubiertos davezu visual o fotográficamente usando telescopios de campu anchu u otros medios de magnificación óptica, tales como los binoculares. sicasí, entá ensin equipu ópticu, ye dable descubrir un cometa rasante solar en llinia con una computadora y una conesión a Internet. Nos años recién, l'Observatoriu Rasante Virtual de David (David J. Evans) (DVSO) permitió a munchos astrónomos aficionaos de tol mundu, descubrir un cometa nuevu en llinia (frecuentemente en tiempu real) usando les caberes imáxenes del Telescopiu Espacial SOHO.
Gramática
La gramática ye l'estudiu de les riegles y principios que gobiernen l'usu de les llingües y l'organización de les palabras dientro d'unes oraciones y otru tipu de constituyentes sintácticos. Tamién se denomina asina al conxuntu de riegles y principios que gobiernen l'usu d'una llingua concreta determinada; asina, cada llingua tien la so propia gramática.
La gramática ye parte del estudiu xeneral del llinguaxe denomináu llingüística. Clásicamente, l'estudiu de la llingua estremar en cuatro niveles:
Dacuando acútase l'usu del términu gramática a les riegles y principios que definen el segundu d'estos niveles. Sicasí, la separación de los niveles nun ye totalmente nítida porque ciertes riegles gramaticales realizar nel nivel fonéticu-fonolóxicu ya igualmente esisten parámetros o criterios semánticos que sirven pa decidir cuándo una determinada construcción ye gramatical.
El términu "gramática" deriva del llatín "grammatĭca", y esti del vocablu griegu γραμματικῆ [τέχνη] ("grammatikḗ tékhne"), onde "tékhne" significaba «arte» o «técnica» y "grammatikḗ", deriváu de γράμμα ("grámma", «lletra»), significaba «de les lletres». Pa los griegos antiguos, esti arte de les lletres» tomaba tolos aspeutos del discursu: ortografía, sintaxis, interpretación de los testos ya inclusive la crítica lliteraria; esto ye, englobaba bona parte de lo que güei estremamos como filoloxía, como gramática y como retórica.
Foi Dionisio de Tracia, na so "Tékhne Grammatiké" (sieglu I a. C.), el qu'estableció una terminoloxía qu'heredaríen les gramátiques occidentales posteriores, a partir de les llatines. Los romanos antiguos, con Elio Donato a la cabeza, crearon el términu "litteratura" (de "littera", «lletra») qu'acutaron pa la parte histórica ya interpretativa, ente que caltuvieron el helenismu "grammatica" pal conxuntu de normes y riegles.
Ente los principales tipos de gramática o enfoques nel estudiu de la gramática atopen los siguientes:
La teoría gramatical evolucionó al traviés del usu y la división de les poblaciones humanes y les riegles sobre l'usu del llinguaxe tendieron a apaecer col advenimiento de la escritura. La gramática más antigua que se conoz ye'l "Astadhiaia", un estudiu sobre'l sánscritu, escritu por Pánini, na Antigua India, escontra l'añu 480 a. C.
Anque Sócrates, Aristóteles y otros sabios de l'antigüedá disertaron sobre la gramática, el primer tratáu completu de gramática griega foi'l que compunxo Crates de Malos (sieglu II a. C.). Per otra parte la "Ars Grammatica" de Elio Donato (s. IV) apoderó los estudios gramaticales mientres la Edá Media.
Antonio de Nebrija en 1492 compunxo la primera Gramática castellana, primer tamién ente les gramátiques romániques, a les que va sirvir de modelu. La Gramática foi redactada na localidá estremeña de Zalamea de la Serena
La gramática formal ye una codificación del usu desenvuelta basándose na observación. Al establecese y desenvolvese les riegles, pudo apaecer el conceutu prescriptivu, que de cutiu creó una fienda ente l'usu contemporaneu y aceptar como correctu. Los llingüistes consideren de normal que la gramática prescriptiva nun tien xustificación dalguna más allá del gustu estéticu de los sos autores. Comoquier, les prescripciones dexen a la sociollingüística esplicar les razones poles qu'un determináu grupu social utiliza construcciones diferenciales.
L'estudiu formal de la gramática ye una parte importante de la educación dende la edá temprana hasta l'aprendizaxe avanzáu, anque les riegles que s'enseñen nes escuelas nun constitúin una gramática nel sentíu en que los llingüistes utilicen el términu, yá que son prescriptives primero que descriptives.
Los llinguaxes construyíos son bien comunes na actualidá. Munchos —como'l esperantu— fueron diseñaos p'ayudar na comunicación humana, o'l lojban, altamente compatible con llinguaxes artificiales. Tamién se crearon llinguaxes como parte d'un mundu de ficción (como'l klingon y el quenya), y cada unu d'ellos tien la so propia gramática.
Dulce
Dulce ye ún de los cuatro tastos básicos y por estensión dase-y esti nome a :
Pastia
Denómase pastia a una mena d'alimentos fechos con una mecedura de fariña de trigu, agua, sal y güevos, qu'entemecíos dan un productu que se cuez en agua ferviendo.
La pastia pue ser fresco o seco, esistiendo tamién variedaes que se carauterizen por ser rellenes.
Dientro de la pastia ensin rellenu hai numberoses menes, dalgunes d'elles son:
Pastes allargaes:
Pastes curties:
Tamién hai pastes en forma de raxa, usaes pa tresnar los canelones y lasañes, platos que s'acompanguen con carne picao, bexamel, verdures u otros rellenos y salses.
Lo mesmo que nes pastes ensin rellenu, nes pastes con rellenu esisten numberoses menes, dalgunes de les cuales son:
Castiella (dixebra)
Castiella pue referise a:
Gran Premiu de Turquía de 2007
El Gran Premiu de Turquía de 2007, foi la prueba n de la Temporada 2007 de Fórmula 1. Celebróse ente los díes 24 y 26 d'agostu de 2007. Ganó la carrera Felipe Massa; les dos carreres previes (darréu qu'esta yera la tercera vegada en facese n'Estambul) ganáronles tamién Massa, nel 2006 y Kimi Räikkönen nel 2005, dambos de l'escudería italiana Ferrari.
Nesta prueba, Fernando Alonso aportaba con 7 puntos per baxo del líder Lewis Hamilton, dempués de la polémica prueba d'Hungría au la FIA sancionó a Alonso cola perda de 5 puestos na parriella de salida. Nesta salida, los BMW adelantaren al asturianu darréu del so escasu pesu y los sos neumáticos, y ficiéron-y perder munchu tiempu hasta que foi quien a adelantalos en boxes. La carrera lideráronla los Ferrari, siguíos de Hamilton que tuvo un reventón na rueda delantrera drecha, que lu fizo cayer a la 5ª posición, perdiendo 2 puntos respeutu al asturianu, que queda a 5 del líder, na segunda posición de la tabla.
Malcolm X
Malcolm X de braeru nome Malcolm Little (Omaha, Nebraska, 19 de mayu de 1925, Manhattan, Nueva York 21 de febreru de 1965) foi un activista afroamericanu, voceru del NOI ("Nation of Islam") y fundaor de la Muslim Mosque, Inc. y de la Organización pola Unidá Afro-Americana (OAAU).
La vindicación de los drechos de la xente negro vivióla yá dende guah.e, pol activismu polos derechos cívicos de so padre, el ministru baptista Earl Little, siguidor del nacionalista negru Marcus Garvey. Pola mor d’ello, la familia sofrió l’acosu de los grupos racistes Black Legion y Ku Klux Klan. Éstos asesinaron a so pa, y so ma acabó nun centru psiquiátricu. Pesie a ser un bon estudiante, nun fina los sos estudios y treslládase a Boston, onde trabaya n’estremaes coses. He dies on the moon 🌙
En 1942 asítiase en Harlem, onde se fai un pandilleru. Condergáu a 10 años de cárcele por robu a mano armada, al final cumple namái seis y mediu nel Penal de Charlestown, nel que retoma los estudios, amás de dexar les drogues. Tamién na cárcele convirtióse al Islam, ingresando na Nación del Islam (NOI) de Elijah Muhammad. Ye entós cuando camuda el so nome, Malcolm Little por Malcolm X: "“adoptar la “X” date ciertu misteriu, cierta posibilidá de poder énte amigos y enemigos... la “X” anuncia lo que fuisti y lo que vas ser: ex-fumaor, ex-bebeor, ex-cristianu, ex-esclavu…”". La “X” tamién correspuende col apellíu desconocíu de los esclavos de los que Malcolm X descendía, en cuenta de siguir usando un nome que xuru que fuera escoyíu por un dueñu d’esclavos. Esta lóxica llevó a munchos miembros de la Nación del Islam a escoyer los sos propios nomes.
Entamando como Ministru Asistente del Templu de Detroit de la Nación del Islam, va dir espardiendo l'influxu de la NOI por Detroit, Filadelfia, Boston… Orador perbonu, nun diba entardar en convirtise nún de los cabezaleros del nacionalismu negru nos Estaos Uníos. Defendía l'arguyu negru, y la creación d'un estáu independiente negru. Defende l'usu de la violencia en casu d'agresión por parte de blancos. Al final sedría un activista de los drechos humanos y la unidá negra trescontinental de renome mundial. Llegó a declarase comunista (col tiempo entamó amistá con Fidel Castro), lo que fexo que'l FBI lu investigara. Algama nel 54 el Ministeriu del Templu de Nueva York, y nel 58 cásase con Betty X.
Col tiempu surdieron diferencies col NOI, sobre too por cómo Malcolm taba clisando col so prestixu a Elijah Muhammad. Mentantu, el FBI diba infiltrando la organización, hasta'l puntu de qu’un de los guardespaldes de Malcolm yera axente del FBI. Deceicináu con Muhammad, en marzo del 64 dexa la NOI y funda la Muslim Mosque, Inc. Un mes depués fai pelegrinax a Oriente Mediu, visitando La Meca, y a África, teniendo oprtunidá de compartir idees y creencies con xente d'estremaes cultures. De magar entós, Malcolm yá nun falará namái pa los afroamericanos: el so mensax empobinaráse tamién al restu les races. De la que torna del so viaxe, afita que "“podría llamar hermanos míos a los homes roxos de güeyos azules”". Ye entós cuando funda la Organización pola Unidá Afro-Americana (OAAU), agrupación de calter políticu secular.
Malcolm empezó a sofrir varios atentaos, nún de los cuales la so casa foi ametrallada, ensin que se prindara a los autores. Xusto una selmana depués, el 21 de febreru del 65, daba un discursu nel Salón de baille Audubon en Manhatan. Tres homes armaos, miembros del NOI (Talmadge Hayer, Norman 3X Butler and Thomas 15x Johnson) y posiblemente col sofitu del FBI, xubieron al podiu nel qu'asitiaba, disparando-y a quemarropa. Morrió enantes de llegar al hospital, con 39 años. Los asesinos fueron sentenciaos por asesinatu en primer gráu.
El 27 de febreru celebrose'l so funeral en Harlem, nel The Faith Temple Church of God . Mil quinientes persones fueron a llorar al so herue, al que yá llamaben “el nuesu brillante príncipe negru”. Díbase un de los grandes lluchadores del sieglu XX.
""Nun pues separtar la paz de la llibertá, porque naide pue tar en paz, a nun ser que tenga la so llibertá.""
""Si nun tas preparáu pa morrer por ella, saca la palabra llibertá del to vocabulariu.""
""Equí nun hai anticastristes, comémosnoslos vivos""
Gran Premiu de Brasil de 2006
El Gran Premiu de Brasil de 2006 ye la decimoctava y cabera carrera de la Temporada 2006 de Fórmula 1, tuvo llugar del 20 al 22 d'ochobre nel Autódromu José Carlos Pace. Esta foi la última carrera de Fórmula 1 disputada por Michael Schumacher. Asinamesmu, nesti Gran Premiu decidiéronse los Campeonatos de pilotos y constructores, con Fernando Alonso y Renault como vencedores.
La carrera se vio accidentada demientres la primer vuelta al chocar los dos coches de la escudería Williams F1, a resultes colisionó'l vehículu de Nico Rosberg escontra un llateral de la pista. El monoplaza accidentáu quedose en metá de la calzada, teniendo que ser neutralizada la carrera cola salida del Safety car.
Tres del reaniciu de la carrera, Michael Schumacher adelantó a Giancarlo Fisichella, pero demientres la maniobra'l so vehículu sofrió un espetonazu. Schumacher algamó aportar fasta boxes pa reemplazar el neumáticu dañáu, pero pa ello tuvo que cubrir gran parte del trazáu a mui baxa velocidá, viéndose relegáu a la cabera posición. Magar ello, finó 4 na clasificación final, si bien foi insuficiente tanto pal Campeonatu de pilotos como pal de constructores.
La carrera foi ganada por Felipe Massa, siguíu de Fernando Alonso y Jenson Button. La victoria del pilotu de Ferrari yera la primer victoria d'un pilotu brasileñu nel Gran Premiu de Brasil dende que lo fixera Ayrton Senna en 1993. Pedro Martínez de la Rosa finó en 8 llugar.
Gran Premiu de Xapón de 2006
El Gran Premiu de Xapón de 2006 foi la decimoséptima carrera de la Temporada 2006 de Fórmula 1. Cellebróse del 6 al 8 d'ochobre nel Circuitu de Suzuka.
Tres de los resultaos calificatorios, y tando empataos a puntos Schumacher y Alonso na clasificación del mundial, Ferrari paecía tener too al so favor de cara al final de la temporada. Sicasí, el pilotu español llogró asestar un duru güelpe al alemán gracies al consiguir ganar el Gran Premiu y qu'esti últimu nun pudiera siquiera finar la carrera, al sofrir na vuelta 36 una frañidura de motor, la primera en cinco años.
Gran Premiu de China de 2006
El Gran Premiu de China de 2006 foi la decimosexta carrera de la Temporada 2006 de Fórmula 1, que tuvo llugar del 29 de setiembre al 1 d'ochobre nel Circuitu Internacional de Shanghai.
* Felipe Massa y Takuma Sato foron penalizaos con 10 posiciones na parrilla de salida, por camudamientu de motor. Poro, Massa escomenzó dende'l puestu 20, y Sato dende'l 21.
Blogue
Nellos, los autores caltienen siempres la llibertá de decidir qué se publica y qué non, asina como llendar o torgar los comentarios de los visitantes nel blogue. El términu "blog" vien de les pallabres "web" y "log" (Log n'inglés ye diariu). El términu, na bloguesfera asturiana tórnase en "blogue", magar que munchos de los blogueros caltienen el términu inglés.
Blogosfera
Blogosfera ye la pallabra que denoma la totalidá de blogues y deriva de la pallabra inglesa "blogosphere". Por mor de les conexones qu'hai ente los estremaos blogues al traviés d'enllaces, surde esta pallabra que-y ye propia al mundiu de los blogues.
Fálase d'avezu de la blogosfera asturiana, española, mundial… añediéndo-y estremaos calificativos segúnel falante quiera facer referencia a un conxuntu mayor o menor. En tou casu, la pallabra blogosfera fai referencia a un conxuntu de blogues con unes mesmes carauterístiques. Ye dicir, la blogosfera, al revés que'l blogue, nun ye un sitiu "físicu" na rede, sinón un conceutu coleutivu pa se referir a ellos.
Una blogosfera ye, n'esencia, un conxuntu de blogues que presenten unes ciertes carauterístiques propies: una llingua, un tema, el simple fechu de ser blogues… Amás, y por mor de les necesidaes d'intercomunicación de les estremaes comunidaes de blogueros, surden delles iniciatives como'l direutoriu de blogues o la llista de blogues ("ranking").
Direutoriu de blogues
Un direutoriu de blogues ye un llistáu de tolos blogues d'una comunidá específica (cultural, llingüística, temática...) que se lleva con estremaes intenciones, siendo les más comunes les de mantener una cohexón interna de la comunidá de blogues (o blogosfera) y d'organizar la información y les direiciones de los estremaos blogues.
Fotolog
Un fotolog ye un espaciu web mui paecíu al blogue y que básicamente funciona igual que'l blogue pero que ta carauterizáu, a diferencia d'aquel, por una predominancia de les semeyes penriba'l testu escritu.
Los fotolog suelen incluyir dende semeyes de los sos autores, hasta otres artístiques y que les más de les vueltes garren la semeya como pie d'un artículu o reflexón que polo xeneral suel ser más curtiu que les reflexones de los blogues.
Nirudia ye un sitiu pa crear Fotologs n'asturianu 
Llibru de testu
Un llibru de testu ye un llibru que tien por función sirvir como material didáuticu nel deprendimientu d'un oficiu, arte, saber o ciencia concretu. Hailos d'estremaes clases y agrúpense en funcion de los temes que traten y los niveles (Asina, hai llibros de matemátiques pa 1u, 2u, 3u...etc).
El llibru de testu surdió cola imprenta y d'entós pa esta data vieno notando un espoxigue del so emplegu y de la so popularidá, sobremanera tres de la universalización del enseñu, que fixo de los llibros de testu una de les ferramientes más universalizaes del planeta.
Escuela
Escuela ye'l nome xenéricu de cualquier centru docente, centru d'enseñanza, centru educativu, colexu, institución educativa o centru d'inclusión; esto ye, toa institución qu'imparta educación o enseñanza.
Suel designar específicamente a los centros de enseñanza primaria o a les escueles universitaries que, xuntu coles facultaes, formen les universidáye.
El términu «escuela» provien del griegu antiguu σχολή ("skholḗ") por aciu del llatín "schola". Curiosamente'l significáu orixinal en griegu yera tranquilidá, tiempu llibre, que depués derivó a aquello que se fai mientres el tiempu llibre y, más concretamente, aquello que merez la pena faese, d'onde acabó significando 'estudiu' (por oposición a los xuegos) yá nel griegu de Platón y Aristóteles. Nel periodu helenísticu pasó a designar a les escueles filosófiques, y de ende, por estensión, tomó'l significáu actual de «centru d'estudios».
Fred Morrison
Fred Morrison, ye un gaiteru escocés nacíu cerca de Glasgow en 1963, Bishopton, Renfrewshirees. Deprendió a tocar la gaita con so pá a la edá de nueve años, que-y lu introduxo nel estilu tradicional de les Islles Hébrides. 
Foi 7 vegaes Ganador del Troféu Macallan en Lorient (anguaño Troféu Mac Crimmon), y tá consideráu ún de los meyores gaiteros del mundu. El so abicañu bonal, tresfórmase n'impulsivu, y enforma improvisaor enriba l'escenariu. Collaboró a desendolcar un modelu d'un tipu de gaita escocesa, la Border pipes, que ye un entemezu ente la típica gaita escocesa (highland bagpipes) y la irlandesa (Uillean Pipe).
La so reconocencia como compositor quedó tamién afitada cola composición que fizo nel xigantescu "Celtic Connections festival" de Glasgow en xineru de 2005. El denomóla "Paracas", un ambiciosu viaxe musical al traviés de la cultura ya hestoria Gaélica, qu'incluyía tamién a dellos gaiteros, músicos y cantantes folk.
Una amuesa ablucante de Fred Morrison sobro l'escenariu (videu). Blog d'Alberto Ablanedo.
Gran Premiu d'Italia de 2006
El Gran Premiu d'Italia de 2006 foi la decimoquinta carrera de la Temporada 2006 de Fórmula 1. Tuvo llugar del 8 de setiembre al 10 de setiembre nel Autodromu Nazionale Monza.
Na rueda de prensa tres de la so celebración, Michael Schumacher anunció la so retirada al finar la temporada.
Asinamesmu, Ferrari
anunció los sos pilotos pa la Temporada 2007: Kimi Räikkönen y Felipe Massa.
Gran Premiu de Turquía de 2006
El Gran Premiu de Turquía de 2006 foi la catorcena carrera de la Temporada 2006 de Fórmula 1. Tuvo llugar dende'l 25 d'agostu fasta'l 27 d'agostu nel Otódromu d'Estambul, n'Estambul.
Gran Premiu d'Hungría de 2006
El Gran Premiu d'Hungría de 2006 foi la decimotercera carrera de la Temporada 2006 de Fórmula 1. Tuvo llugar dende'l 4 d'agostu fasta'l 6 d'agostu n' Hungaroring, Budapest.
Gran Premiu d'Alemaña de 2006
El Gran Premiu d'Alemaña de la Temporada 2006 de Fórmula 1 disputóse ente'l 28 y el 30 de xunetu de 2006, nel Hockenheimring, siendo la decimosegunda carrera de la temporada.
Gran Premiu d'Italia de 2007
El Gran Premiu d'Italia de 2007 ye la 13ª prueba de la Temporada 2007 de Fórmula 1. Celebróse ente'l 7 y el 9 de setiembre de 2007. Fernando Alonso algamó la Pole nes pruebes del sábadu, col enfotu puestu en ganar la carrera, como asina foi el domingu, siguíu de Lewis Hamilton y Kimi Räikkönen, que salía dende'l 5 llugar na parriella darréu d'un accidente nes clasificaciones, nes que salió ilesu. Massa, tuvo de retirase por avería. Alonso acurtia d'esta miente, la so diferencia col líder en 3 puntos.
Gran Premiu de Bélxica de 2007
El Gran Premiu de Bélxica de 2007 ye la 14ª preba de la Temporada 2007 de Fórmula 1. Cellebróse ente los díes 14 y el 16 de setiembre de 2007, nel circuitu d'Spa-Francorchamps, Spa, Bélxica.
El campeonatu de pilotos lliderábalu (sábadu 15 de setiembre) el pilotu Lewis Hamilton, col so compañeru d'equipu, Fernando Alonso a 3 puntos. Ferrari (sábadu 15 de setiembre) llidera el campeonatu de Constructores seguíu de BMW Sauber, dempués de que McLaren fore penalizáu pola FIA cola perda ensembre de puntos, pola mor del casu d'espionaxe.
Kimi ganó la preba, seguíu de Massa, y terceru foi Fernando Alonso, que recorta nún puntu la diferencia col so compañeru d'equipu, Hamilton.
Gran Premiu de Xapón de 2007
El Gran Premiu de Xapón de 2007 foi la 15ª preba de la Temporada 2007 de Fórmula 1. Cellebróse ente'l 28 y el 30 de setiembre de 2007. A esta prueba aportaba Hamilton con dos puntos de ventaxa sobro'l bicampeón Fernando Alonso. Na xornada de clasificación, Hamilton algamó la pole y Fernando Alonso salía na segunda posición de parriella, darrera d'esti salíen los Ferrari de Kimi Räikkönen y Felipe Massa.
L'entamu de la carrera fízose tres del 'Safety car' dempués de 19 vueltes pola mor d'un bastiáu descomanáu d'agua. Ello prevocó delles salides de pista ya güelpes ente los coches. Ún d'ellos foi'l que-y dió Sebastian Vettel a Alonso, dexándolu ensin bona parte de la cadarma postrera-drecha del so coche (defleutor), fechu que fizo que l'asturianu sofriere dalgunes vueltes dempués una salida de pista y un espeutacular choque, que fizo necesaria la salida del 'SC'. La carrera terminó cola primera posición pa Hamilton, medrando a 12 la so ventaxa sobre l'asturianu. Kimi Räikkönen namái perdió dos puntos con respeutu a Hamilton, y amenorgó la diferencia respeutu a Alonso de once a tres puntos. L'otru pilotu de Ferrari, Felipe Massa, perdió matemáticamente toles posibilidaes de ganar el campeonatu de pilotos.
Gran Premiu de China de 2007
El Gran Premiu de China de 2007 ye la 16ª preba de la Temporada 2007 de Fórmula 1. Cellebróse ente'l 5 y el 7 d'ochobre de 2007.
La carrera entamóse con lluvia, que fizo abegosa la conducción. Ganó la mesma Kimi Räikkönen seguíu d'Alonso, que recorten puntos darréu del fallu de Hamilton, que quedo na gravilla a la entrada de boxes por problemes de neumaticos.
† Penalizáu con 5 plazes por estorbar a otru pilotu
Gran Premiu de Brasil de 2007
El Gran Premiu de Brasil de 2007 ye la 17ª, y cabera prueba de la Temporada 2007 de Fórmula 1. Celebróse ente'l 19 y el 21 d'ochobre de 2007.
A esta carrera, aportaben 3 pilotos con posibilidaes d'algamar el títulu: Alonso, Kimi y Hamilton. Alonso, ensin sofitu nengún por parte del equipu, que se posiciona al delláu del pilotu inglés, parte con desventaya darréu que'l so motor ye'l que llevare en China, mientres que'l líder estrena nueva evolución.
Na etapa clasificatoria, tien serios problemes que lu alluguen na 4ª posición na parriella. Na carrera, Alonso xuégase'l tou pol tou na primera curva adelantando a Hamilton. Ésti intenta recuperar la plaza pero salse de la pista dañando los sos hidráulicos, fechu que lu fai perder puestos (hasta'l 18). 
Ferrari, con Massa (1), y Raikönnen (2), tiren y llogren descolingase del restu pilotos. Esti resultáu allugaba a Alonso como "virtual" campeón del mundu, pero na segunda parada en boxes de los pilotos Ferrari, Räikkönen adelanta a Massa, fechu que-y quita'l Campeonatu al asturianu, en favor del finlandés. 
Alonso entra 3, na llinia de meta per delantre del so compañeru d'equipu que foi 7; y empata a puntos nel subcampeonatu del Mundu. La falta de sofitu del equipu "McLaren" respeutu a Alonso, y les males rellaciones con "Ron Dennis", pasen factura al equipu que queda ensin Campeonatu de Constructores y Pilotos. Kimi gana'l Campeonatu de Pilotos con un puntu de ventaya sobro l'asturianu.
Pastel
Un pastel ye una pieza dulce fechu con fariña que se cuez al fornu y nel que davezu s'endolca, zucre y crema, y a vegaes fruta.
La pallabra (y l'alimentu) pue tener procedencia árabe, darréu qu'en Marruecos faise una "bstila" o pastela, que tien masa hoxaldrada, magar que de fechura distinto, yá que tá armada fueya a fueya y non per duana de dobleces.
Llacteu
Los llacteos o productos llacteos son el grupu d'alimentos qu'abarquia a la lleche y los sos derivaos. Les plantes que producen estos alimentos pertenecen a la industria lláctea. La lleche que más s'emplega ye la lleche de vaca, pero tamién se pue utilizar la lleche d'otros mamíferos como cabres, oveyes y en dalgunos paises la de búfala, camella, yaks o yegües.
Carauterízense por aportar abonda cantidá de calciu, proteínes de alta calidá, vitamines A y D. El fechu de que'l calciu tea xuníu a la proteína caseína y el conteníu en vitamina D, fai qu'esti calciu seya más biodisponible.
La siguiente ye una llista de dalgunos de los llácteos más conocidos:
Gran Premiu de Francia de 2006
El Gran Premiu de Francia de la Temporada 2006 de Fórmula 1 disputóse ente'l 14 y el 16 de xunetu de 2006, nel Circuitu de Nevers Magny-Cours, siendo la decimoprimer carrera de la temporada.
Gran Premiu de los Estaos Xuníos de 2006
Gran Premiu de Canadá de 2006
El Gran Premiu de Canadá de la Temporada 2006 de Fórmula 1 disputóse ente'l 23 y el 25 de xunu de 2006, nel Circuitu Gilles Villeneuve, siendo la novena carrera de la temporada.
David Coulthard foi retrasáu al 22du llugar de la parrilla por mor d'un cambéu de motor tres de la sesión clasificatoria.
Gran Premiu del Reinu Xuníu de 2006
El Gran Premiu del Reinu Xuníu de la Temporada 2006 de Fórmula 1 disputóse ente'l 9 y el 11 de xunu de 2006, nel Circuitu de Silverstone, siendo la octava carrera de la temporada.
La clasificación dominóla Fernando Alonso, saliendo dende la Pole. La Carrera tamién foi dominada por él que tuvo lliderando tola carrera sacante cuando fexo la so segunda parada en boxes que lo cedió al so compañeru Giancarlo Fisichella. Al Final ganó Fernando Alonso, faciendo un triplete Pole, Victoria y Vuelta Rápida. Foi la primera de la so trayeutoria profesional.
Guano apes
Guano Apes foi un cuartetu de rock alternativu de Göttingen, Alemaña, formáu en 1994. La so amestadura enerxética de grunge ya metal convirtiolos nuna de les bandes mas grandes na escena de rock alemán. La so carrera empecipió tres de ganar un concursu llocal nomáu “Local Heroes”, patrocináu por "VIVA", col so canciu “"Open Your Eyes"”, que llueu foi un gran ésitu en toa Europa. El grupu disolviose tres el so discu de Grandes Esitos "Planet of the Apes" en 2004.
Mao Zedong
Mao Zedong (chinu simplificáu: 毛泽东 ; chinu tradicional: 毛澤東 ; pinyin: Máo Zédōng, Wade-Giles: Mao Tse-tung) nacíu en Shaoshan, Hunan, 26 de payares de 1893 - Pequín, 9 de setiembre de 1976, el so apellíu ye Mao, "Zedong" ye'l nome de pila. Foi el máximu dirixente del Partíu Comunista de China (PCCh) y de la República Popular China. Baxo'l so lideralgu, el Partíu Comunista fízose col poder na China continental en 1949, cuando se proclamó la nueva República Popular, tres la victoria na Guerra Civil escontra les fuercies de la República de China. La victoria comunista provocó la fuxida de Chiang Kai-shek y los sos acólitos del Kuomintang a Taiwán y convirtió a Mao nel líder máximu de China hasta la so muerte en 1976.
Nel planu ideolóxicu, Mao asumió los plantegamientos del marxismu-leninismu pero con xeitos propios sofitaos nes carauterístiques de la sociedá china, muy desemeyada de la europea. En particular, el comunismu de Mao da un papel central a la clase campesina como motor de revolución, plantegamientu que deseméyase del camientu tradicinal marxista-leninista de la Xunión Soviética, que vía a los campesinos como una triba d'escasa capacidá de movilización y axudicaba a los trabayadores urbanos el papel central na llucha de clases.
La etapa de gobiernu de Mao tuvo carauterizada por intenses campañes de reafirmación ideolóxica, que provocaríen descomanaes conmociones sociales y polítiques en China, como'l Gran Saltu Alantre y especialmente la Revolución Cultural, intre nel que'l so poder algamó les cotes másimes al desendolcase un intensu cultu a la personalidá alrodiu de la so figura. Entá güei, el papel históricu de Mao ta arrodiáu d'una gran controversia.
Años dempués de la so muerte, en 1981, el Partíu Comunista de China asoleyó un analís oficial sobro la responsabilidá de Mao nos problemes sociales y económicos derivaos de les sos polítiques, nel que-y achacaben errores graves, entá cuando se-y reconocía'l so papel como gran líder revolucionariu y artífiz de la xubida al poder del Partíu comunista. Dende entós, el Partíu Comunista de China caltién esta valoración histórica de Mao como un gran líder, fonte de llexitimidá del propiu partíu, que sicasí, fizo dellos errores graves. Fuera de la República Popular, les valoraciones de Mao camudaren dende la visión bonal que lu amosaba como un líder popular. 
Esta visión fízose enforma popular n'Occidente gracies al llibru del norteamericanu Edgar Snow "Red Star over China" ("Estrella bermeya sobro China"), asoleyáu en 1939, hasta'l collumbramientu de la so etapa nel poder como un exemplu d'autoritarismu tiránicu y brutal. Chang y Halliday (2006) consideren a Mao un dictador tiránicu, que fuera responsable direutu de la muerte d'hasta 70 millones de chinos. Li Zhishui (1995), qu'afitaba ser el médicu personal de Mao, amuesa a Mao como un líder caprichosu obsesionáu col poder. 
La gran desemeyanza ente estes visiones opuestes de la figura de Mao, básense en cuálu foi el so nivel de responsabilidá nel fracasu de munches de les polítiques radicales que s'adoptaren demientres el so lideralgu, asina como a les cifres de muertos de mena direuta o indireuta d'eses campañes polítiques.
Chinu simplificáu
El chinu simplificáu (简体中文 / 簡體中文 "jiǎntǐ zhōngwén") ye'l chinu escritu con carauteres simplificaos. Dende'l procesu de simplificación de los carauteres chinos lleváu a cau pol Gobiernu de la República Popular China na segunda metá del sieglu XX, esisten dos sistemes d'escritura estándar pal chinu. Metantu que na China continental úsase'l chinu simplificáu, el chinu tradicional entá s'usa en Taiwán, Hong Kong y Macau.
Los carauteres simplificaos denómense polo xeneral "jiǎntǐzì" (简体字 / 簡體字), que quier dicir "carauteres de mena cenciella". Tamién se-yos denoma, magar que'l nome nun ye tan xeneralizáu, "jiǎnhuàzì" (简化字 / 簡化字), "carauteres simplificaos".
Chinu tradicional
El chinu tradicional (繁體中文 / 繁体中文 "fántǐ zhōngwén") ye'l chinu escritu con carauteres tradicionales. Dende'l procesu de simplificación de los carauteres chinos lleváu a cau pol Gobiernu de la República Popular China na segunda metá del sieglu XX, esisten dos sistemes d'escritura estándar pal chinu. Metantu que na China continental úsase'l chinu simplificáu, el chinu tradicional entá s'usa en Taiwán, Hong Kong y Macau y tamién nos Estaos Xuníos y en dellos países d'América, Europa y l'Asia-Pacíficu u esisten comunidaes d'estraxeros descendientes de chinos.
Los caracteres tradicionales denómense davezu "fántǐzì" (繁體字 / 繁体字), que lliteralmente quier dicir "carauteres de mena complexa". Especialmente en Taiwán, dalgunes persones consideren que los carauteres tradicionales nun son "complexos", sinón que son los carauteres correutos u ortodoxos, polo que prefieren el términu "zhèngtǐzì" (正體字, 正体字), que quier dicir "carauteres de mena correuta". El términu xeneral n'Occidente "carauteres tradicionales" ye muncho más acertáu, al nun tener les connotaciones negatives nin positives de los dos términos chinos.
Pinyin
El Hanyu Pinyin (chinu simplificáu: 漢語拼音 chinu tradicional: 汉语拼音 pinyin: Hànyǔ Pīnyīn}}), davezu nomáu Pinyin
(拼音) ye'l sistema de trescripción oficial del chinu mandarín. N'arróu d'usase los símbolos chinos, úsense lletres del alfabetu llatín pa escribir el "soníu" de les pallabres chines. Esti sistema permite deprender a falar el chinu ensin tener que deprender al empar los caráuteres chinos.
Pinyin (pinyin) significa "delletreu por soníu". Ye la abreviatura de "Hanyu Pinyin" (delletreu por soníu del idioma Han), y ye un sistema de trescripción al alfabetu llatín del mandarín. El Pinyin foi aprobáu en 1958 y adoptáu como oficial pol gobiernu de la República Popular China l'1 de xineru de 1979. Reemplazó a sistemes de romanización más antiguos, como'l sistema Wade Giles (creáu en 1859 y modificáu en 1912) o el "Bopomofo".
En 1979, l'Organización Internacional pa la Estandarización (ISO) adoptó'l pinyin como'l sistema de romanización estándar del chinu.
El Tongyong Pinyin (que lliteralmente significa ""delletréu por pallabra pa usu corriente"") ye un sistema emparentáu col Hanyu Pinyin, que foi creáu en Taiwán en 1998. Les desemeyanzes son pequeñes, darréu que namái camuden ciertes lletres por dalgunos soníos.
Cada caráuter chinu representa davezu una sílaba. Por exemplu: "Yo soi mexicanu" escríbese con 6 caráuteres, ye dicir con 6 sílabes (Wo3 shi4 Mo4xi1ge1-ren2):
La sílaba en mandarín tien dos partes, una inicial (d'azul nel exemplu) y una final (de roxu). El verde indica'l tonu (el mandarín tien 4 tonos y un tonu neutru, que nun s'escribe).
El chinu mandarín ye un "idioma tonal". Los tonos márquense per aciu del usu d'acentos gráficos sobro una vocal non medial.
Como munchos tipos de lletra utilizaos nun ordenador nun tienen acentos como'l guión o'l circunflexu invertíu, una mena común ye indicar el númberu correspondiente al tonu xustu dempués de cada sílaba (por exemplu, "tóng" (tong col tonu ascendente) escribiríase "tong2"). El díxitu numbérase nel orde que se conseña arriba, sacantes "el quintu tonu", arriendes de tener el númberu 5, pue nun se conseñar o conseñase con un 0, como na partícula interrogativa "ma0" (吗/嗎). 
Les vocales pinyin ordénense asina: "a, o, e, i, u, ü". En xeneral, la marca tonal allúgase na vocal qu'apaez enantes nel orde indicáu. "Liú" ye una esceición superficial que la so verdadera pronunciación ye "lióu", y como la "o" precede a la "i", márcase la "óu" (que se contrái a "ú").
Wade-Giles
El sistema Wade-Giles ye un métodu de romanización (trescripción al alfabetu llatín) del chinu mandarín. El sistema foi ideáu pol británicu Thomas Francis Wade a mediaos del sieglu XIX, y foi modificáu pol tamién británicu Herbert Allen Giles, autor d'un influyente diccionariu chinu-inglés espublizáu en 1892 en China, y sucesor de Wade na cátedra de llingua china na Universidá de Cambridge.
El métodu Wade-Giles foi el más difundíu pa la trescripción de los nomes chinos n'Occidente demientres tol sieglu XX hasta los años 80, cuando se xeneralizó l'usu del sistema "hanyu pinyin", o cenciellamente "pinyin", desendolcáu y promovíu pol Estáu chinu. En Francia esistió una versión modificada d'esti sistema. Nel mundu hispanofalante enxamás esistió un sistema propiu de tradución del chinu mandarín polo que l'usu del Wade-Giles yera práuticamente universal hasta la xeneralización recién del "pinyin".
Exemplos de nomes trescritos en Wade-Giles son "Mao Tse-tung" o "Teng Hsiao-p'ing", que tienen por grafíes "pinyin" Mao Zedong y Deng Xiaoping.
Dictadura
La dictadura (del llatín: "dictatūra") ye una mena de gobiernu autocrática, na cual el poder concéntrase alrodiu de la figura d'un sólu individuu (dictador), afitándose un gobiernu "de facto" (de fechu) o "non de iure" (non de drechu), que remana los poderes del estáu y llexitima'l so poder sofitándose nel dominiu de la fuercia. 
Magar que munchos dictadores algamaren el títulu de Presidente, dellos seutores opositores a una dictadura suelen considerar qu'ello tien como propósitu cimeru aparentar una llexitimidá que nun calteníen; pola escontra, los grupos afines consideren qu'afita la calidá de "llexítimu" a tala mena de gobiernu, y en particular, a los qu'exercen el poder del Estáu.
La siguiente llista inclúi rexímenes que son catalogaos como dictadures magar que dalguenes se cataloguen a si mesmes como democracies. Los casos más controvertíos au nun esiste consensu xeneralizaú y la definición ye considerada partidista, márquense con un asteriscu (*). Dalgunes d'estes dictadures nun foren continues; un réximen dictatorial tiense instaláu reemplazando al anterior gobiernu dictatorial.
Los siguientes son dalgunos de los países con gobiernos comunistes, anguaño o nel pasáu que foren catalogaos como dictadures:
Fascismu
Fascismu (del italianu "fascio", faz, "fasces", al empar del llatín "fasces", pl. de "fascis") ye una ideoloxía y un movimientu políticu totalitariu que surdió na Europa d'enteguerres (1918-1939) n'oposición a la democracia lliberal y al proyeutu d'estáu socialista, frente a los que se presentaba como una tercera vía.
Les razones d'esta postura encuéntrense en que la democracia lliberal representaba los valores de los vencedores de la Primera Guerra Mundial y per otru llau el movimientu obreru tenía como referente a la recién revolución bolxevique.
Empondera la idea de nación frente a la d'individuu o clase; desanicia la discrepancia política en beneficiu d'un partíu únicu y los llocalismos en pro del centralismu. Remana arteramente los medios de comunicación y el carisma de un líder nel que se concentra tol poder. Aprovezse de los sentimientos de medrana y frustración coleutiva pa exaltalos per aciu de la violencia, la represión política y la propaganda, y desplázalos escontra un enemigu común (real o imaxinariu, interior o esterior), que fai de chivu espiatoriu frente al qu'empobinar tola atomía de mena irreflexivo, llogrando la unidá (voluntaria o per duana de la fuercia) de la población. Ye espansionista y militarista.
Feminismu
El feminismu ye un conxuntu de teoríes sociales y polítiques n'abierta crítica de rellaciones sociales hestóriques, pasaes y presentes, motivaes principalmente pola esperiencia femenina. En xeneral, los feminismos faen una crítica a la desigualdá social ente muyeres y homes, y proclamen la promoción de los drechos de les muyeres. Les teoríes feministes, custionen la rellación ente sexu, sexualidá y el poder social, políticu y económicu.
Pesie a que munches persones llíderes feministes foren muyeres, non toles muyeres son feministes y non toles persones feministes son muyeres. Dalgunes feministes consideren que los homes nun tendríen d'algamar posiciones dientru del movimientu, pero la mayoría aceuten el sofitu de los varones.
El feminismu como movimientu social foi vistu como un movimientu de les sociedaes occidentales nel sieglu XX. Nun s'alcuentra asociáu a nengún grupu, práutica o eventu hestóricu en particular. Créase a partir de la conciencia acerque de les desigualdaes causaes polos sexos y de la gueta de la xusticia social. Esisten delles menes de feminismu, como teoría, como práutica, como conciencia, como movimientu social internacional, nacional, y llocal.
Fundamentalismu relixosu
Denómase fundamentalismu a les desemeyaes corrientes relixoses que promueven la interpretación lliteral d'un testu «fundamental» (como por exemplu el Corán o la Biblia) como autoridá másima, ente la que nenguna otra autoridá pue invocase, y que tendría d'imponese sobro les lleis de les sociedaes democrátiques Nun sen ampliu, tamién s'asemeya coles corrientes anti-modernistes de desemeyaes relixones. A vegaes trafúlcase col "milenarismu" o el "mesianismu", o asociase col fanatismu o estremismu, magar qu'esti caberu términu suel reservase p'actitúes específicamente polítiques. El términu "integrismu", que ye'l que s'usa davezu n'asturianu pa referise a esti fenómenu, tá semánticamente muy averáu.
Les bases del fundamentalismu son:
Monarquía
Monarquía ye una mena de gobiernu d'un estáu na que'l cargu supremu ye vitaliciu y comúnmente designáu según un orde hereditariu. Esti cargu denómase monarca en términos xenerales magar qu'esti pue cimblar según la cadarma xurídica del gobiernu o la rexón, como rei o reina, emperador o emperatriz, zar o káiser. En dalgunos casos elíxese por un grupu seleutu, y l'estáu rexíu pol monarca tamién recibe'l nome de monarquía, xunto col de reinu.
Separtación de poderes
La separtación de poderes-- (en llatín "Trias politica") o tamién división de poderes ye una ordenación de les funciones del Estáu nes que la titularidá de cada una d'elles confíase a un muérganu o muerganismu públicu distintu. Xunto a la Constitución de los drechos fundamentales, la separtación de poderes ye'l principiu que carauteriza el Estáu de Derechu modernu.
Para prevenir qu'una de les rames del poder se torne en suprema, y pa encamenta-yos a trabayar xuntes, los sistemes de gobiernu qu'empleguen la separtación de poderes créyense típicamente con un sistema de "controles y equilibrios". Esti términu remanez del constitucionalismu anglosaxón "checks and balances", pero, lo mesmo que la separtación de poderes, ye xeneralmente atribuyíu a Montesquieu. "Checks and balances" refierse a delles regles de procedimientu que permiten a una de les rames llendar a otra, por exemplu, per aciu del vetu o torga que'l presidente de los Estaos Xuníos tien sobro la llexistación aprobada pol Congresu, o el poder del Congresu d'alteriar la composición y xurisdición de los tribunales federales.
Poder xudicial
El Poder xudicial ye aquél que, d'alcuerdu cola llexislación vixente, ye l'encargáu de l'aplicación de les normes xurídiques na resolución de conflictos. Por "Poder" nel sen de poder públicu, atalántase el conxuntu de muérganos del estáu que nel casu del Poder Xudicial son los muérganos xudiciales o xurisdiccionales: xulgaos y tribunales, qu'exercen la potestá xurisdiccional.
Según la teoría clásica de Montesquieu, la Separtación de Poderes garantiza la llibertá del ciudadanu. Montesquieu encaxinó la so teoría dempués d'un viaxe a Inglaterra au atalantó qu'un poder xudicial independiente pue ser un frenu eficaz del executivu. 
Baxo esta Separtación de Poderes, ñaz el nomáu Estáu de Derechu, nel que los poderes públicos tan igualmente somorguiaos al imperiu de la llei. El Poder xudicial tien de ser independiente pa poder somorguiar a los restantes poderes, n'especial l'executivu, cuando estos escontraríen l'ordenamientu xurídicu.
El poder executivu y el llexislativu son dos poderes qu'a vegaes tamién s'enfrenten. Esto fai necesariu un poder xudicial fuerte y respetáu como ún de los poderes fundamentales del estáu cuya independencia ye un valor a caltener, darréu que d'ella depende que'l sistema nun dexe de funcionar, y pa que la democracia nun dea pasu a la dictadura.
La cadarma del poder xudicial cimbla de país en país, asina como los gonces usaos nel so nomamientu. Xeneralmente esisten dellos niveles de tribunales o xulgaos, coles decisiones de los tribunales inferiores siendo apellables énte tribunales superiores. Davezu hai una Corte Suprema o Tribunal Supremu que tien la cabera pallabra. 
En dalgunos países esiste tamién un Tribunal o Corte Constitucional. Sicasí, la doctrina atalanta que nun forma parte del poder xudicial, sinon que ye una entidá nueva que se separta de la doctrina orixinal de Montesquieu. Nesti casu, el Tribunal Constitucional tien poderes llexislativos ñegativos, por cuantes pue derogar normes del rangu llegal contraries a la Constitución.
Poder llexislativu
El poder llexislativu ye una de les tres rames nes que tradicionalmente se dixebra el poder d'ún Estáu. La so función específica ye l'aprebación de les Lleis. Xeneralmente, ta a cargu d'un cuerpu deliberativu (congresu, parllamentu o asamblea nacional).
Charles de Secondat, Barón de Montesquieu propunxo nel so renomáu llibru ""El espíritu de les lleis"", que yera necesario que les funciones del Estáu se dixebraren ente distintos poderes (llexislativu, executivu y xudicial), pa que per aciu de delles regles, el poder remane'l poder, col envís d'evitar la tiranía.
Munches constituciones modernes, tienen un poder llexislativu bicameral, quier dicir, ensamáu por dos cámares, por exemplu el senáu y la cámara de diputaos. En munchos otros países, a la escontra, hai un sistema unicameral.
Executivu
El términu executivu pue referise a:
Poder executivu
El poder executivu ye una de les tres rames nes que tradicionalmente se dixebra'l poder dún Estáu (los otros dos son el poder xudicial y el poder llexislativu). 
Dientro del poder executivu suel facese desemeyanza ente les figures de Xefe d'estáu, Gobiernu y Alministración. Nel casu d'executivos presidencialistes la figura de la Presidencia, inclúi les atribuciones de Xefe d'Estáu y de gobiernu y la so rellación colos ministros sofítase na dellegación de funciones.
tengo 2 bolis y me quitan uno me quedan ...venga muy biennn
Cuchiellu
El cuchiellu ye un tarecu de mesa común emplegáu pa cortar dellos materiales de testura blanda o semiblanda. Ta formáu por una delgada fueya, davezu metálica, finada en pica ya con un o dos llaos afilaos, ya por un mangu pol que se sostién. Tien emplegáose como ferramienta (como por exemplu tarecu de cocina) ya como arma dende la Edá de Piedra tal ya como amosaron les escavaciones realizaes n'Olduvai nes que puen vese exemplares d'una antigüedá de 2 millones y mediu d'años.
Imperialismu
L'imperialismu ye l'espardimientu d'una potencia en cuantes al so territoriu o cola so influyencia, col envís de dominar y remanar otros países pa ensamar una unidá. La dominación pue ser territorial, como pasaba col colonialismu, cultural o económica. 
La rellación colos países del Imperiu ye siempres asimétrica, darréu que los conquistaos tienen de refugar o desdexar progresivamente a les sos lleis, normes y costumes, p'adoutar el patrón dominante, baxo pena de guerra o sanción tácita.
Los imperialismos más conocíos son el persa, macedónicu, cartaginés, romanu, bizantín, mongol, chinu, xermánicu, español, portugués, napoleónicu o inglés victorianu. L'imperialismu contemporáneu de les potencies europees nes caberes décades del sieglu XIX foi analizáu por Lenin per aciu del analís dialéuticu marxista
Lliberalismu
El lliberalismu ye una corriente de pensamientu filosóficu, social, económicu y d'aición política, que pon enfotu nes llibertaes civiles y nel máximu llímite al poder coactivu de los gobiernos sobro les persones. 
Encamienta principalmente por:
Benito Mussolini
Benito Amilcare Andrea Mussolini Maltoni (*Dovia di Predappio, Trolini, Italia, 29 de xunetu de 1883 - †Giulino di Mezzegra, Italia, 28 d'abril de 1945), políticu y dictador italianu. 
Foi un políticu na Segunda Guerra Mundial, alliáu d'Adolf Hitler demientres la contienda. 
Afitó un réxime denomáu fascismu, nel que recibió'l nomatu de "Duce" (guía o caudillu). Xefe de gobiernu ente 1922 y 1943, llantándose como dictador demientres la mayor parte d'esi periodu. 
Mussolini nació en Dovia di Predappio, na provincia de Forlí, rexón d'Emilia-Romaña (Italia) el 29 de xunetu de 1883. So pá, Alessandro, yera ferraor; so ma, Rosa Maltoni, yera una mayestra que creyía fonderamente na importancia de la educación. El nome Benito púnxose-y n'honor al presidente reformista mexicanu Benito Juárez. Como so pa, Benito fízose socialista. 
Graduóse como mayestru d'escuela en 1901. En 1902 emigró a Suiza fuxendo del serviciu militar. Demientres la so estancia, y al nun alcontrar un trabayu permanente, arrestárenlu por guitón, y pasó una nueche na cárcele. Más alantre, llueu d'ingresar nel movimientu socialista, deportárenlu a Aranjuez, au tuvo que faer el serviciu militar. Tornó a Suiza de sutrucu y ellí foi espulsáu d'un cantón a otru pol so activismu socialista. En Suiza fizo amistá con renomaos revolucionarios y foi formando la so cultura política baxo la influyencia -a vegaes contradictoria- de Karl Marx, Pierre-Joseph Proudhon, Friedrich Nietzsche y Vilfredo Pareto. 
Fundó'l periódicu ""Il Popolo d’Italia"", de tendencies ultranacionalistes, lo que-y valió la espulsión del Partíu Socialista Italianu, y creyó en Milán en 1919 los ""Fasci italiani di combattimento"", grupos armaos d'axitación qu'ensamaren el biltu del futuru ""Partíu Nacional Facista"" en 1920. Ganóse'l favor de los grandes propietarios y salió elexíu como diputáu nes eleiciones de mayu de 1921. 
N'ochobre de 1922, la impotencia del gobiernu pa facer frente a la situación na que s'alcontraba'l país y la disolución del Parllamentu, allanaron el camín pa la denomada "'Marcha sobro Roma", el 28 d'ochobre de 1922. La so entrada trunfal na capital italiana, na que nun alcontró nenguna oposición, y el sofitu del exércitu y del gobiernu, fizo que lu nomaren primer ministru por parte del rei Víctor Manuel III el 30 d'ochobre de 1922.
Adulces, magar que con mayor puxu tres l'asesinatu del diputáu socialista Giacomo Matteotti en 1924, erixóse como únicu poder, desanició cualesquier mena d'oposición y tresformó'l so gobiernu nún réxime dictatorial 
Autorizó la conversión de la Ciudá del Vaticanu nun estáu independiente en 1929. Sofitáu polos seutores católicos, entamó escorrexes escontra dalgunos grupos relixosos minoritarios. 
Tres l'arribada al poder de Hitler n'Alemaña, averóse al nazismu, y dempués de les victories alemanes na Segunda Guerra Mundial, declaró la guerra a los Alliaos. Sicasí, el fracasu del exércitu italianu en Grecia, Libia y África oriental, asina como l'avance de les tropes alliaes, motivaron el so encarcelamientu por orde de Víctor Manuel III, qu'impulsó un güelpe d'estáu y decretó la fin del facismu en xunetu de 1943.
Foi lliberáu por Otto Skorzeny y un grupu de paracaidistes de la SS d'Alemaña'l 12 de setiembre de 1943, y fizo una república facista nel Norte d'Italia ("Repubblica Sociale Italiana"), pero l'avance alliáu angariyolu a fuxir a Suiza. Intentó cruciar la llende'l país antroxáu d'oficial alemán, pero descubriéronlu los partisanos en Dongo'l 27 d'abril de 1945. Fusiláronlu al día siguiente cola so compañera Clara Petacci y colgárenlos de los pies au díes enantes foren fusilaos partisanos italianos poles tropes facistes. Los sos cuerpos amosárenlos a la xente na plaza Loreto de Milán.
Pedru'l Grande
Pol nome de Pedru'l Grande conocemos a dos monarques europeos:
Pedru I de Rusia
Pedru I Alekséyevich el Grande (Пётр I Алексеевич en rusu), (9 de xunu de 1672-28 de xineru de 1725), fíu del zar Alexu Mijáilovich y de la so segunda esposa Natalia Narishkina y socesor del so hermanascu Fiódor III, foi ún de los más renomaos gobernantes na hestoria de Rusia, perteneciente a la Dinastía Románov. Gobernó Rusia dende'l 7 de mayu (27 d'abril Calendariu Xulianu) hasta la so muerte, y enantes de 1696 fízolo xunto col so feble ya amalecíu hermanu, Iván V de Rusia. Llevó a cau un procesu d"'occidentalización" y espardimientu que tresformó a la Rusia moscovita nún de los grandes poderes europeos.
Casóse con Eudoxa Feodorovna, cola que tuvo un fíu y, en segundes nupcies, cola so sirvienta, que tomaría el títulu de Catalina I al soceder a Pedru tres la so muerte asocedía en San Petersburgu el 8 de febreru de 1725 pola mor d'una neumonía.
Cruz roxa
La Cruz Roxa ye la enseña, xunto cola Media Lluna Roxa y el Cristal Roxu sobro fondu blancu utilizaos pol Movimientu Internacional de la Cruz Roxa y de la Media Lluna Roca que tá ensamáu poles siguientes organizaciones humanitaries:
Henry Dunant (8 de mayu de 1828 - 30 d'ochobre de 1910) nació en Xinebra, Suiza. Dedicabase a los negocios y nun viaxe pel Norte d'Italia averóse a Solferino, el mesmu día nel que s'enfrentaren los exércitos austriacu, francés y Piamontés.
Pela nueche, na Batalla de Solferino, yacíen 40.000 homes práuticamente desdexaos a la so suerte. Dunant vio cómo los feríos morríen ensin atención denguna, y cola aida de la xente de los pueblos de la redolada, dedicose a socorrelos.
El socesu dexólu ablucáu. Dunant yera filántropu, y el recuerdu llevolu a camentar en formes d'amenorgar situaciones asemeyaes, y tres años dempués, asoleyó los sos atalantamientos. Nún llibru nomáu "Recuerdu de Solferino" Dunant plantegaba el biltu de lo que tendríen de ser les futures sociedaes de la Cruz Roxa. Escribió testualmente ""...que tendrá como finalidá, curiar de los feríos en tiemu de guerra, per duana de voluntarios entusiastes y dedicaos, perfeutamente cualificaos pal so trabayu...""
Dende un primer momentu Dunant imaxinó les sociedaes como entes neutrales dispuestes a apurrir aida humanitaria a quien la necesitare, independientemente de la so triba, nacionalidá o creyencies...
La so idea recoyéronla cuatro miembros de la Sociedá Xinebrina d'Utilidá Pública, que xunto con él, emburriaron pol proyeutu hasta la so criación en 1863, del Comité Internacional de la Cruz Roxa. Un añu dempués, el Comité Internacional de la Cruz Roxa algama, col sofitu del Gobiernu Suizu, convocar a conceyu diplomáticu a doce estaos pa que roblen el Primer Conveniu de Xinebra. N'él apáutase:
Nel añu 2012, la Cruz Roxa algamó'l Premiu Príncipe d'Asturies de Cooperación Internacional
El día 8 de setiembre de 2005, la Convención de Xinebra, creya el Tercer Emblema Protocolariu, tamién denomáu Cristal Roxu, que nun tien connotaciones relixoses o nacionalistes, y que permite l'ingresu na Federación Internacional del "Magem David Adom" o "Serviciu d'emerxencies Israelín" el 22 de xunu de 2006.
Llibertá
La pallabra llibertá (que remanez del llatín: "libertatem") designa la facultá del ser humanu que-y le permite decidir llevar a cau o non una determinada aición. Ye tamién l'estáu que define al que nun ye esclavu, nin suxetu, nin impedíu al deseyu d'otros de mena coercitiva. N'otres pallabres, lo que dexa al home decidir si quier facer daqué o non, ye o que lu fai llibre, pero tamién responsable de los sos actos. Nel casu que nun se cumpla esto último, taríemos falando de llibertinaxe.
Rueda
Una rueda ye un dispositivu de manera circular o discoidal. Ye una de les máquines elementales, o máquines cencielles.
Les ruedes puen sofitase nuna exa, que cuando se xune a un tercer oxetu, como'l cuerpu d'un vehículu, tresmíten-y la enerxía llinial de manera mui eficaz. La rueda tien la ventaxa respeutu a otros mecanismos, como los "skis" d'un trinéu o otros mecanismos asemeyaos, de tener un momentu pequeñu, amenorgando el rozamientu cola superficie. Darréu d'esto, los vehículos puen avanzar más con menos fuercia.
La rueda considérase ún de los inventos claves na Hestoria de la Humanidá, xunto col fueu. Inventóse de manera independiente por delles cultures. Munchos autores alluguen la primera apaición alrodiu del 4.000 e.C.., nes antigües Cultures Mesopotámiques (Sumerios). Otres apaiciones independientes allúguense na China, nel añu 2.800 e.C.., y nes cultures azteques ya inca nel 1.500 e.C., magar qu'estes caberes, darréu de la falta d'animales de fexa, namái apaez como elementu ensamando xuguetes. Paez ser que la rueda nun yera conocía n'otres cultures como los pueblos sosah.arianos y n'Australia, hasta los contautos recién colos pueblos euroasiáticos.
Otres fontes afiten que nació n'Eslovenia au nel añu 2003 afayaren una rueda que tien ente 5.100 y 5.350 años.
Nun ye dable conocer alrodiu de qué idea surdió el primer desendolcu de la rueda, magar que ye dable teorizar que surdió de l'adicamientu direutu de la natura. Por exemplu, al mirar ententes cómo una piedra plana se desplazaba de manera abegosa comparada con otra más proporcionada, o les pelles de ñeve, o un tueru de lleña...
La rueda patentóse en 2001 pol abogáu australianu John Keogh, col nome de "Dispositivu d'aida pal tresporte circular". L'oxetu d'esta patente nun yera otru que'l d'amosar les imprecisiones ya ineficacies del sistema modernu de patentes.
Gran Premiu de Mónaco de 2006
El Gran Premiu de Mónaco de la Temporada 2006 de Fórmula 1 disputóse ente'l 26 y el 28 de mayu de 2006, nel Circuitu de Mónaco, siendo la séptima carrera de la temporada.
Gran Premiu d'España de 2006
El Gran Premiu d'España de la Temporada 2006 de Fórmula 1 disputóse ente'l 12 y el 14 de mayu de 2006, nel Circuitu de Cataluña, siendo la sesta carrera de la temporada.
Gran Premiu d'Europa de 2006
El Gran Premiu d'Europa de la Temporada 2006 de Fórmula 1 foi disputáu'l 7 de mayu de 2006, nel circuitu de Nürburgring, siendo la quinta carrera de la temporada.
Gran Premiu de San Marino de 2006
El Gran Premiu de San Marino de la Temporada 2006 de Fórmula 1 foi disputáu'l 23 d'abril de 2006, nel Circuitu d'Imola o Circuitu "Enzo e Dino Ferrari", siendo la cuarta carrera de la temporada. Lo más rescampláu de la carrera foi'l terrible vuelcu de Christijan Albers na primer vuelta y el duelu Michael Schumacher con Fernando Alonso con victoria pal alemán.
Gran Premiu d'Australia de 2006
El Gran Premiu d'Australia de la Temporada 2006 de Fórmula 1 foi disputáu'l 2 d'abril de 2006, nel Circuitu Albert Park, siendo la tercer carrera de la temporada. La carrera foi peraccidentada u hebo que sacar cuatro veces el Safety car
Gran Premiu de Malasia de 2006
El Gran Premiu de Malasia de Temporada 2006 de Fórmula 1 foi disputáu'l 19 de marzu del 2006, nel Circuitu Internacional de Sepang, siendo la segunda carrera de la temporada.
En forma previa a la carrera, David Coulthard, Felipe Massa, Michael Schumacher, Rubens Barrichello y Ralf Schumacher viéronse obligaos a camudar el motor qu'emplegaren nel GP de Bahrain, polo que la so posición na parrilla foi retrasada 10 llugares tres la sesión clasificatoria.
La carrera foi ganada práuticamente de punta a punta pol pilotu de Renault Giancarlo Fisichella, quien surdió dende la primer posición na parrilla y obtuvo d'esta miente la tercer victoria de la so carrera. Fernando Alonso llogró'l segundu llugar, dándo-y d'esta forma a Renault el primer 1-2 de la so historia como constructor, mientres que'l podio foi completáu por Jenson Button.
Emma Penella
Emma Penella (Madrid, 2 de marzu de 1931 - 27 d'agostu de 2007), foi una actriz española de cine, teatru y televisión, hermana de Mari Juli Ruiz Penella y de les tamién actrices Elisa Montés y Terele Pávez, fía de Ramón Ruiz Alonso y nieta del compositor Manuel Penella.
Emma Penella entamó a trabayar como actriz na década de 1950 acompangando'l so trabayu en delles funciones teatrales con palícules nes que fuera doblada, como "Los ojos dejan huella" (1952), "Carne de horca" (1953) o "Los peces rojos" (1955). "Cómicos" (1954), empobinada por Juan Antonio Bardem, foi una esceición nesti sen.
En 1963, Luis García Berlanga apurrió-y la oportunidá d'apaecer en "El verdugo". D'aquella casóse col productor Emiliano Piedra. Con él tuvo trés fíes: Emma, Lola y Emiliana.
Dende 1969 Emma espació les sos intervenciones. "Fortunata y Jacinta" (1970) y "La Regenta" (1974) son los llargos más conocíos d'esta etapa.
Finalizada la transición española, apaeció en dellos papeles de repartu baxo les órdenes de Francisco Regueiro y Carlos Saura y protagonizó películes de Eloy de la Iglesia, como "La estanquera de Vallecas", convirtiéndose nuna actriz fetiche pa esti direutor y quedando asina averada a un cine de temática tresgresora. 
Pente los años 80 regresó tamién al teatru, nel que desendolcó una intensa actividá. En 1991 morrió'l so home, Emiliano Piedra, pa quien recoyera un Goya Honoríficu póstumu en 1992. En 1993 despidióse del teatru con "El enfermo imaginario", de Molière. 
Cuando esfrutaba d'un retiru de xemes en cuando interrumpíu, (como por exemplu pala película asturiana "Pídele cuentas al rey"), aceptó un papel na serie de televisión "Aquí no hay quien viva", col que algamó de nueves gran popularidá. 
Al añu entrante dobló al castellanu la película d'animación "Los increíbles" (Brad Bird, 2004).
En 2007 entamó a trabayar nuna serie nueva, "La que se avecina".
Emma Penella morrió'l 27 d'agostu d'esi mesmu añu a la edad de 77 años a consecuencia de la diabetes que padecía.
Puertu de Marabiu
El Puertu (o "Puortu") de Marabiu alcuéntrase ente los conceyos de Yernes y Tameza, Teberga y Proaza, toos ellos n'Asturies. Trátase d'una estensa ería kárstica qu'abargana 1.225 hectaries y que poseye un sistema hidroxeolóxicu de gran valir con foyones y gollones arreyaos. Figuren trés cuenyes especialmente:" El Sumidoiru del Fondadal" (156 metros), la "Cueva del Vistulaz" (3.000 metros) o'l sistema "Vegallonga" (5.900 metros). Munchos d'estos gollones derrúbiense por mor de les numberoses ñores qu'esisten na ería formando pequeñes llagunes como la de "Barrera", la de "Vega Castru", la de "Foslayegua" o la de "La Tambaisna".
La flora componse por pastizales y matos con dalgunos xardones y texos. 
Ente la fauna de xeitu mui ocasional el bardión, abellugos d'esperteyos de cabuerna, de ferradura, pequeñu de ferradura y mediterraneu de ferradura. Ente les aves figuren la llastrina, el ruxu, l'águila rial, la zapiquera y la utra. 
Talibán
El movimientu talibán ye de calter nacionalista musulmán y son sunnites. Gobernó Afganistán ente 1996 y 2001, cola reconocencia diplomática de namái que tres países: Emiratos Árabes Xuníos, Pakistán y Arabia Saudita. La xente de más renome d'ente ellos, amás del "mullah" Mohammad Omar líder del movimientu, yeren cenciellos mulás d'aldea (eruditos relixosos islámicos amenorgaos). El movimientu talibán taba formáu por Pashtunes d'Afganistán y la provincia de la llende del noroeste del Pakistán.
Depués de la cayida de la prosoviética República Democrática d'Afganistán nel añu 1992, Afganistán entamó una guerra civil ente los señores de la guerra. Los talibán d'aquella paeció una fuerza que yera quien a trayer orde al país. De la que xubieron al poder truxeron meyores económiques, al esapaecer los pagos que los comerciantes teníen de facer a los señores de la guerra, ventaxes polítiques al amenorgar les lluches ente facciones y estabilidá relativa al facer normes delantre una sociedá caótica. Tres d'esi tiempu nel que paecía ameyorar el país, munchos de los observadores internacionales quitáron-yos el so sofitu.
Tres de la cayida de les Torres Ximielgues nos Estaos Xuníos, atacaron Afganistán y los talibán cayeron.
Khost
Khost (pashtu: خوست) ye una provincia d'Afganistán, asitiada nel sureste'l país. La so capital tien el mesmu nome, Khost. La so superficie ye de 4.152 km. Cunta con 546.000 habitantes (2007/2008).
Khost (ciudá)
Khost (pashtu: خوست) ye una ciudá d'Afganistán y capital de la provincia del mesmu nome, Khost. Ta asitiada nel sureste'l país y cunta con 101.722 habitantes (2007).
Kunar
Kunar (del persa: كونار) ye una de les provincies d'Afganistán, asitiada nel nordeste del país y na frontera con Pakistán. La so capital ye Asadabad.
Asadabad
Asadabad ye una ciudá d'Afganistán, capital de la provincia de Kunar. Asitiada cerca'l ríu Kunar.
The Corrs
The Corrs son un grupu musical irlandés compuestu por cuatro hermanos, conocíos por ésitos como "Runaway", "Breathless", "Radio", "Forgiven Not Forgotten", "Only When I Sleep" o "What Can I Do?", colos que vendieron 50 millones d'exemplares prauticando un entemezu de soníos celtes y folk irlandés, con pop y rock. Nel 2015 anuncien el so regresu tres d'una pausa de 10 años na qu'Andrea y Sharon llevaron a cabu carreres en solitariu. 
Club de fans en España 
Páxina del grupu 
Saladín
Al-Nāsir Salāh ad-Dīn Yūsuf ibn Ayyūb (en túrciqu Selahaddin Eyyubi) (1138, Tikrit (Iraq) - 1193, Damascu), y ñetu de Nur al-Din, foi ún de los grandes gobernantes del mundu túrciqu islamicu siendo Sultán d'Exiptu, Siria, Palestina, asina como d'estayes d'Arabia, Yemen, Libia y Mesopotamia.
Defensor del Islam y particularmente de la ortodoxa relixosa representada pol sunnismu, xunió política y relixosamente l'Oriente Prósimu, lluchando escontra los cristiano y desaniciando con doctrines allonxaes del cultu oficial representáu pol Califatu Abbasí. Ye particularmente conocíu por arranlla-yos Tierra Santa a los cruzaos, retornando Xerusalén a los musulmanes y finando col Reinu de Xerusalén. L'impautu d'esti asocedíu n'Occidente provocó una nueva cruzada (la tercera) lliderada pol afamáu Ricardu I d'Inglaterra, que se convirtió en mítica.
Tamerlán
Tamerlán (del persa "Timür-i lang"), "Tamorlán", "Timur Lang", "Timur Lenk" o cenciellamente "Timur" el Coxu (más correutamente, Temür, el so nome turcu d'acordies cola grafía moderna). Foi un conquistador, líder militar y políticu turco-mongol, el caberu de los grandes conquistadores nómades del Asia Central. Dáse-y por nacíu en Kesh, Transoxana, Asia Central, el 10 d'abril de 1336 (25 Ša'bān, 736) magar que data y llugar son cuasi de xuru inventaos y la so nacencia tuvo de ser ente finales de la década de 1320 y entamos de la de 1330. Morrió n'Otrar, cuando s'empobinaba a conquistar China, na tardiada del 17 de febreru de 1405 (17 Ša'bān, 807).
Esti noble musulmán d'orixe turcu conquistó descomanaes estensiones d'Eurasia en poco más de dos décades. Ente 1382 y 1405 los sos grandes exércitos altravesaron dende Delhi a Moscú, dende la cordelera T'ian Shan del Asia Central hasta los Montes Tauros d'Anatolia, conquistando y reconquistando, afarando dalgunes ciudaes y perdonando a otres. La so fama espardióse per Europa, au demientres los sieglos foi una figura novelesca y de llercia, metanto que p'aquellos rellacionaos más direutamente na so trayeutoria, la so memoria siete sieglos dempués, entá sigue fresco, yá seya como afarador de ciudaes del Mediu Oriente o como'l caberu gran representante del poder nómada.
Yósif Stalin
Tamién tenía'l nomatu de "Koba" (nome d'un héroe popular de Xeorxa). Usó dellos nomatos: "David, Nijeradze, Chízhikov, Ivanóvich", hasta adoptar el d"'Stalin", qu'utilizó dempués de la Conferencia Bolxevique de Tammerfors (Finlandia). El nome "Stalin" remanez de la pallabra rusa "stal" (aceru) col mesmu sufixu posesivu personal "-in" qu'usó Lenin.
Ríu Nilu
El ríu Nilu (النيل n'árabe) ta allugáu nel nordeste d'África, naz en Burundi, nel ríu Kagera y dende la so principal fonte, el llagu Victoria n'África central, flui a traviés d'Uganda, Sudán y Exiptu, desembocando nel mar Mediterraneu ensamando un delta enanchu. El Nilu toma la so actual forma no cabero de la Era Terciaria, xunto cola formación del Mediterraneu. Ye'l segundu ríu más llargu del mundu, namái superáu pol ríu Amazones
La pallabra "Nilu" (del árabe 'nīl) remanez de la pallabra griega "Neilos" (Νειλος), que significa «Valle del ríu». Na antigua llingua exipciana, el ríu yera nomáu "Iteru", que significa «Gran ríu». En coptu, la pallabra "piaro" (Sahídicu) o "phiaro" (Boháiricu) significa «El ríu» (lliteralmente «La gran canal»), que vien del mesmu nome antiguu.
El Nilu foi un elementu fundamental pal xorrecimientu de la civilización del Antiguu Exiptu. La mayor parte de la población y ciudaes alcontrábense nel valle del Nilu y el Delta. El Nilu foi vital pa la cultura exipciana dende la Edá de Piedra. El cambéu del clima, y la desertización, ensugaron les tierres de caza y pastoríu d'Exiptu pa ensamar el desiertu del Sáhara, alrodiu del añu 8000 e.C.; entos, los habitantes asentáronse xunto al ríu Nilu, au desendolcaren una economía agrícola y una sociedá centralizada.
Parque Natural de les Fontes del Narcea y del Ibias
El Parque Natural de les Fontes del Narcea y del Ibias ye un parque natural allugáu n'Asturies, España. Foi declaráu Parque Natural en 2002. Enánchase pel territoriu de los conceyos de Cangas del Narcea, Degaña ya Ibias(allugamientu nel mapa). Llenda al sur col cordal cantábricu en Cangas del Narcea, y al esti col Parque Natural de Somiéu. el parque toma'l so nome del rigu Narcea y del rigu Ibias, acupando una soperficie total de 47.589 ha. El parque natural abargana dafechu los cálceres altos d'estos dos rigos, per un llau el Narcea y los sos afluentes dende'l so truéhanu en Colláu Altu fasta la estaya de Rengos. Los afluentes encluyíos del Narcea son los rigos Carabales, Xunqueira, Cibea, Naviegu y Gillón pela riba drecha y pela riba chusca los rigos Cotu y Munieḷḷos. El rigu Ibias, afluente'l rigu Navia, la estaya la sierra de Degaña y la de La Candanosa. En total pertenez un 75% a la conca'l Narcea y el 25% a la del Ibias. Dientro'l parque tán les sierres de Degaña, Rañadoiru, Obayu, Cazamosa, Caniellas, Soldepuestu y Xenestosu.
Amás de parque natural esta reserva tien les siguientes figures d'abeyu :
Nel so interior alcuéntrase la reserva de la biosfera del monti munieḷḷos qu'acupa una estensión de 60 km cuadrados, y ye una de les zones meyor calteníes d'Asturies y cola reserva natural de Cuetu d'Arbas.
Esta zona declaróse Parque Natural por llei el 13 d'avientu del 2002 pero nun foi fasta'l 18 d'agostu de 2005 cuando salió a enformación público'l Plan retor d'usu y xestión (PRUG).
Dientro'l parque somos a figurar delles estayes desemeyaes:
Nel Parque Natural de les Fontes del Narcea y del Ibias alfayamos la fauna más representativa d'Asturies, figurando:
El bardión qu'anguaño presenta una población d'alrodiu de 100 exemplares con nidios señes de recobramientu. Amás tamién tán presentes el llobu, el corciu, el robezu, el gochu xabaz . Nos de menor tamañu somos a destacar el raposu, la xineta, la fura, l'algaire, la [[fuína], el [[melandru]] o la [[Lepus castroviejoi|llebre]] y una gran doyura de [[furamarta|furamartes]].
De gran doyura, una amplia estaya declarárase zona d'especial proteición pa las aves (ZEPA de Degaña-Hermu y ZEPA de la Viesca de Munieḷḷos). Figura l'[[urogallu]] o'l [[Dendrocupus medius|picu mediano]], el [[Accipiter gentilis|ferre]] o'l [[Accipiter nisus|gaviluchu]]. 
Esiste un proyeutu de gulipu de gran recorríu qu'abarganará unos 350 km². los cuales podranse facer a pie, bicicleta y caballu. Esti gran gulipu incorporará la mayoría de les sendes esistentes xuniéndoles ente sí y regulando l'usu senderista'l parque natural. Tamién aprovechará caminos rurales y carreteres comarcales. El gulipu sedrá circular y tará dixebráu en once etapes con aniciu y final nel [[centru 'entepretación del parque]], de les cuales cinco tarán fuera les llendes del Parque. El gulipu costará con dos trazaos alternativos, el primer trazáu tedrá cinco etapes y el segundo tres. 
En [[2005]] foron publicaes les informaciones públiques nel BOPA , .
El centru d'entepretación allúgase nes antigues cuadres del [[monasteriu de Corias|monasteriu de San Xuan Bautista de Corias]] a la entrada de la llocalidá de Cangas del Narcea. La esposición tedrá 1.191,87 m². El centru contará con dos plantes nes qu'habrá recepción, enformación, zona de rocades y proyeiciones , sala del molín (al aniciase'l proyeutu afayárase un molín antigu de cacáu), zones d'esposición, despachos, alministración, almacenes y les oficines alministratives del parque..
Tamién esisten l'aula de la natura de [[San Antolín d'Ibias]], el Centru d'Enformación y Entepretación de Cerreéu (Degaña).
[[Categoría:Espacios naturales d'Asturies]]
[[Categoría:Cangas del Narcea|Parque Natural de les Fontes del Narcea y del Ibias]]
[[Categoría:Ibias|Parque Natural de las Fontes del Narcea y del Ibias]]
[[Categoría:Degaña|Parque Natural de las Fontes del Narcea y del Ibias]]
Pashtu
El pashtu (پښتو) ye una llingua falada polos pashtus qu'habiten Afganistán y nel oeste de Pakistán. Ye llingua oficial d'Afganistán xunto col dari. Los sos falantes tán ente los 40 y los 50 millones.
Origami
L'origami (折り紙) ye l'arte d'orixe xaponés del plegáu de papel, que tamién ye conocíu como "papiroflexa" o "facer paxarines de papel".
L'orixe de la pallabra remanez de les voces xaponeses "oru" (plegar) y "kami" que designa al papel. Pero ésti nun fuera'l so únicu sinificáu, yá qu'a lo llargo los tiempos esti arte tevo camudamientos nel nome que lu defín. Nos primeros sieglos del so esistir, llamábase Kami pol sinificáu que designaba'l papel, qu'en realidá ye homónimo de la pallabra qu'usen pa los espirítus de los dioses.
Pasaron los sieglos y tomó'l nome d'"Orikata", que sinifica en xaponés "exercicios de dobláu". Nun foi fasta 1880 que se desendolcó la pallabra Origami de magar los raigaños "Oru" y "Kami", enriba mentaos. Unu de los centros importantes nel xéneru del origami foi España, onde asignaron el vocablu papiroflexia al arte xeométrico de facer plegaos pa figures en papel.
Siguiendo la filosofía oriental, l'origami aporta calma y paciencia al que lo prautica, rasgu común d'abondes terapies basaes nel exerciciu manual. Miguel de Unamuno, gran aficionáu a facer figures de papel, llamaba al origami Cocotoloxía, pola pallabra en francés Cocotte (Paxarina).
Dari
El dari ye'l nome de la llingua persa nel Afganistán. Ye la llingua principal del país, falada pol 60% de la xente, más que nada nel norte y nel noroeste'l país, cuntando tamién cola capital del país, Kabul. Ye emplegada sobre too por tajikos, hazara y aimaq. La llingua sirve como mena comunicación ente los estremaos pueblos d'Afganistán.
Baluchi
El baluchi (nome local: بلوچی) ye una llingua del grupu iranín, de la familia indoeuropea. Fálase polos baluchis, pueblu qu'anguaño ta separtáu polos estaos d'Afganistán, Irán y Pakistán. Pa escribir el baluchi emplégase una versión del alfabetu árabe.
Declaración de los Derechos del Neñu
La Declaración de los derechos del neñu foi esbocexada por Eglantyne Jebb y adoutada pola International Save the Children Union, Xénova, el 23 de febreru en 1923 y sofitada pola Asamblea Xeneral de la Lliga de les Naciones el 26 de payares de 1924:
Per aciu d'esta declaración, denomada como "Declaración de Xénova", homes y muyeres de toles naciones, reconocen que los neños son lo meyor que tien la humanidá, declaren y aceuten como deber de so, más llonxe de toa consideración de triba, nacionalidá o creu, que:
Mantega
La mantega ye la emulsión d'agua en grasa obtenía como resultáu de la debura, llaváu y amasáu de los conglomeraos de glóbulos grasos, que se formen pol batíu de la crema de lleche. Nun hai de trafulcar mantega con margarina, darréu qu'esta última tien aceites y grases vexetales hidroxenaes, arriendes de agua y lleche deburao, que se fai en sustitución de la mantega. 
Ye un alimentu muy graso, ricu en grases saturaes, colesterol y caloríes, polo que ye recomendable pa deportistes o persones que requieren un importante consumu enerxéticu. Arriendes nun ye un alimentu que tea reñíu con una dieta sano y equilibrao, y ye cenciellu de dixerir pesie al so conteníu graso.
La mantega yera mui apreciada polos viquingos y celtas, razón pola que los romanos y los griegos considerábenla un productu bárbaru y nun la teníen na so dieta. Esto desplica el seru apaecimientu de la mesma, nes estayes mediterranees de países como España, o Italia, y nun se pue dicir que forme parte de la dieta mediterranea, que prefier l'usu d'aceite d'aceituna.
Esisten delles menes de mantega, pero puen solliñase dos:
Arriendes pue amestáse-y sal o non, teniendo mantega salao o duce según el casu (la salada caltiénse meyor, y ye normal alcontrala salada en países como por exemplu Francia). Y, por supuestu, pue ellaborase a partir de la lleche de muncho animales, siendo los más usaos n'occidente la mantega d'oveya, vaca o cabra (como curiosidá, nun ye dable sacar mantega de la lleche del camellu).
Nun ye difícil ellaborar mantega casero, pero sí enforma llaborioso. Una vegada separtada la crema de la lleche (deburar), hai de batila con una cuyar de maera d'arriba a abaxo, magar que tamién pue usase una batidora.
Franklin Delano Roosevelt
Franklin Delano Roosevelt ( Nueva York, 30 de xineru de 1882 – 12 d'abril de 1945), el trixésimosegundu presidente de los Estaos Xuníos y únicu hasta anguaño na hestoria norteamericana n'estender el so mandatu a 3 llexislatures.
Yera primu del presidente Theodore Roosevel y estudió como él la carrera de drechu na Universidá de Harvard. Nún entamu alternaba l'actividá xurídica y la política aportando a ser senador demócrata, secretariu de Marina y gobernador de Nueva York. En 1921 foi afeutáu pola poliomelitis, enfermedá que nun-y torgó la carrera política.
La crisis económica de 1929 y el so apuestu por una nueva política, el ("New Deal") (nueu repartu), fízo-y ganar la confianza de los estaunidenses nes eleiciones de 1932 derrotando al candidatu republicanu Herbert C. Hoover, y convirtiéndose nel 32 Presidente de los Estaos Xuníos d'América pol Partíu Demócrata. Tres superar la crisis económica potenció la política esterior lluchando por algamar la primacía mundial estaunidense, afitando rellaciones diplomátiques cola Xunión Soviética en 1933. Como retruque a l'amenaza de la Alemaña de Hitler, punxo en marcha una riestra de midides (rearme, economía de guerra, alliniación coles potencies democrátiques) que tresnaron al so país pa un dable enfrentamientu armáu, asina como foi tres del arrebexu xaponés a la base militar de Pearl Harbour nel Pacíficu nel añu 1941. 
Partidariu de la vía diplomática y de caltener contautos personales colos políticos alliaos, entrevistóse en delles ocasiones, por separtao y conxuntamente, con W. Churchill y Y. Stalin p'algamar alcuerdos al finar la II Guerra Mundial. Nesta llinia y d'acordies al so deséu de llograr un atalantamientu pacíficu ente los distintos países, encamentó la criación d'una Organización de les Naciones Xuníes (ONU). Na so xera política, arriendes, hai de solliñar un importante papel de la so esposa Eleanor.
Magar que sabía del proyeutu Manhattan sobro'l desendolcu de la bomba atómica, nun algamó a alministrar el so usu.
L'avanzáu cáncer cerebral que padecía pudo más que la fuercia y enfotu del políticu morriendo na so residencia de "Warm Springs", "Georgia", el 12 d'abril de 1945, a les puertes de la fin del conflictu ensin ver finar la Segunda Guerra Mundial y ensin algamar alcuerdu col ca vegada más poderosu Stalin. 
Harry S. Truman
Harry S. Truman (8 de mayu de 1884 - 26 d'avientu de 1972) foi el trixésimutercer presidente de los Estaos Xuníos. Vicepresidente elleutu en 1945 xunto a Franklin Delano Roosevelt, pasó a ser presidente a la muerte d'éste esi mesmu añu. Foi reellexíu pa un segundu mandatu hasta 1953.
La presidencia de Truman foi abundante n'asocedimientos hestóricos de toa mena (final de la Segunda Guerra Mundial, allanzamientu de les úniques armes nucleares arrebexaes col envís xenocida, entamu de la guerra fría, fundación de la Organización de les Naciones Xuníes (ONU), guerra de Corea). Truman foi un presidente enforma popular.
La política interna tá marcao por munchos intentos d'estender los drechos cívicos de les minoríes, n'especial de los negros, pa meyorar la proteición social y amenorgar los riesgos rellacionaos col paru, y por últimu pa enanchar los drechos sindicales. Pesie a dalgunos ésitos en cada ún d'estes estayes, el Congresu, que tien una composición favoratible al presidente nel intre de la so eleición, votó n'escontra del conxuntu de propuestes ya inclusu votó lleis ente les que'l Presidente viose angariyáu a exercer el so drechu a vetu. La política social denomada "‘Fair deal’ equitativu" que propunxo al entamu del so segundu mandatu nun tuvo el mesmu puxu que'l "New Deal" de Roosevelt y nun sedría reellexíu.
Harry nun tenía segundu nome, namái una inicial ente'l nome y l'apellíu, vezu mui espardíu nos Estaos del Sur. Harry bromeó una vegada alrodiu de la so "S", diciendo que yera un compromisu ente los sos dos güelos (Anderson Shippe Truman y Solomon Young) 
Quesu
El quesu ye un alimentu sólidu ellaboráu a partir de la lleche cuayao de vaca, cabra, oveya, búfalu, camella ya otros mamíferos. El lleche cuáyase usando un cuayu. Les bacteries son les encargaes d'aceduficar el lleche, xugando un papel importante na definición del tastu nos más de los quesos. Dalgunos quesos tamién caltienen mofos o fungos microscópicos, tantu na superficie esterior como nel interior.
Hai centenares de variedaes de quesu. Los sos estremaos estilos y tastos son el resultáu del emplegu de les desemeyaes especies de bacteries y mofos, desemeyaes cantidaes de nata nel lleche, variaciones na xera de curiación, tratamientos nel procesu y según la triba de vaques, cabres, oveyes o mamíferu que s'usen, o entemezu de la lleche d'estes. Otros fautores inclúin la dieta del ganáu y l'amestadura d'axente saborguizantes como yerbes, especies o afumáu. Que'l lleche tea o non pasteurizao tamién afeuta al tastu.
Pa cuayar dalgunos quesos améstase-y vinagre al lleche o zusmiu de llimón. Sicasí, nos más de los quesos, acedufíquense per aciu de les bacteries que tresformen los zucres de la lleche n'acedu llácticu, y dempués añédese-yos el cuayu. El cuayu ye una enzima que s'obtién davezu del estómadu del ganáu llactante, pero anguaño hai sustitutos microbiolóxicos algamaos nel llaboratoriu. 
La pallabra "quesu" remanez del llatín ""caseus"". Sicasí na dómina romana fízose famosu'l términu "formaticum" ente los lexonarios, de "caseus formatus", que significa quesu moldeáu. Asina caltiénse entá en francés: ""fromage"", n'italianu: ""formaggio"" o en catalán: ""formatge"".
Etnia aimaq
La etnia aimaq, amás de vivir n'Irán y Mongolia, alcuéntrase n'Afganistán. Alcuéntrase nes tierres altes del norte y noroeste'l país. N'Afganistán hai una población d'aimaqs d'ente 1 y 2 millones.
Etnia baluchi
Los baluchi (بلوچ en persa) son un grupu étnicu que se supón orixinariu de Siria, partes de Turquía y d'Asia Central. A lo llargo los sieglos, emigraron pa l'actual Baluchistán, que ta separtada ente Pakistán, Irán y Afganistán.
Etnia hazara
Los hazara (persa: هزاره) son un grupu étnicu de llingua persa que vive na rexón central d'Afganistán (a la que se refieren como "Hazarajat") y el noroeste de Pakistán. Los hazara asítiense nel centru d'Afganistán arrodiados por diverses minoríes: los uzbekos al norte, los nuristaninos y los pashtus al este, los baluchis al sur, y los turcomanos al oeste. Los hazara son predominatemente musulmanes xiís y son el tercer grupu étnicu d'Afganistán, comprendiendo'l 9% de la población. Tamién pueden encontrase hazares en gran númberu nos estados vecinos d'Irán y Pakistán, principalmente como refuxaos, asina como na diáspora alredor del mundu.
Etnia uzbeka
La etnia uzbeka cunta n'Afganistán con 2.700.000 d'habitantes. Son xente turco del centru Asia. La so llingua ye l'uzbeku. La so relixón de más puxu ye'l islam suní.
Etnia turcomana
La etnia turcomana son xente turco alcontraos nun entamu nel Asia central, nel Turkmenistán, Afganistán y nel nordeste d'Irán. La so llingua ye'l turcomanu. Nel Afganistán viven 932.000 habitantes (2006).
George Washington
Foi'l Comandante en Xefe de les fuercies estaunidenses na Guerra de la Independencia de los Estaos Xuníos (1775–1783), y postreramente convirtióse nel primer Presidente de los Estaos Xuníos, cargu qu'ocupó dende 1789 hasta 1797. Darréu de la so importante participación na fundación de los Estaos Xuníos, Washington ye conocíu como "Padre de la nación estaunidense". 
Washington entamó a algamar sonadía, lliderando les tropes de Virxinia (Estaos Xuníos) pa sofitar al Imperiu Británicu demientres la Guerra Franco-Indíxena (1754–1763), una resma qu'él aidó a entamar ensin conocencia. Dempués de lliderar la victoria estaunidense na Guerra de revolución, refugó de los sos poderes militares y tornó a la vida civil, fechu que-y traxo entá más renome. En 1787, presidió la Convención de Filadelfia qu'esbocexó la Constitución de los Estaos Xuníos d'América y en 1789, foi ellexíu de miente unánime como'l Presidente de los Estaos Xuníos. Los sos dos periodos d'alministración afitaron munches polítiques y vezos qu'esisten anguaño. Enantes del acabamientu del so periodu de gobiernu, Washington retiróse de nuevo a la vida civil, afitando un importante precedente de cambéu de gobiernu pacíficu que sirvió d'exemplu non namái nos Estaos Xuníos sinon tamién n'otres futures repúbliques.
Guillermu II d'Alemaña
Guillermu II (Wilhelm II n'alemán), Friedrich Wilhelm Viktor Albrecht von Hohenzollern (27 de xineru de 1859 – † 4 de xunu de 1941) foi'l caberu emperador alemán ("Káiser") y el caberu rei ("König") de Prusia. Gobernó ente 1888 y 1918. Fíu de Federicu III y de la princesa Victoria de Gran Bretaña, foi proclamáu emperador, tres el curtiu reináu de so padre. 
El 27 de febreru de 1881, Guillermu II, daquella Príncipe de Prusia, casóse cola princesa Augusta Victoria de Holstein-Sonderburg-Augustenburg (1858-1921), cola que tuvo siete fíos:
Dempués de la muerte d'Augusta Victoria, Guillermu II casóse de nueu cola princesa Herminia von Schoenaich el 9 de payares de 1922. Nun tuvo descendencia nesti enllaz.
Etnia tajika
Los tajikos tienen un estáu soberanu, pero parte de la so población ta n'Afganistán. El so nome vien del turco-mongol y que quier dicir lliteralmente non-turcu. La so llingua n'Afganistán llámase dari. 
Pararrayu
Un pararrayu o ye un tarecu fechu col envís d'atrayer un rayu y canalizar la descarga llétrica hacia la tierra, de mou que nun faiga estrozos en construcciones o daños a persones. Esti artiluxu foi inventáu en 1753 por Benjamín Franklin metantu facía una riestra d'esperimentos sobro la propiedá que tienen les puntes agudes, puestes en contautu cola tierra, de descargar los cuerpos lletrizaos allugaos metanes xunto a elles. 
Etnia pashtu
Los paxtunes (پښتون en paxtu, پختون en dari) carauterícense pola so llingua, pol so códigu d'honra relixoso preislámico y pola so práctica del islam. La so población nun tien un censu mui iguáu, pero ente Afganistán y Pakistán cúntase con más de 40.000.000 persones.
Sunita
Los Sunites (سنّة) ye'l númberu mayor nel islam, asina nel añu 2006 cuntaben col 84% del total los musulmanes. Acordies a ellos, l'entamu de la palabra vien de "Suna", que se refier a los preceptos afincaos nel sieglu VIII basaos nes enseñances de Mahoma y los cuatro califes ortodoxos.
Vientu
El vientu ye un movimientu ñatural, xeneralmente horizontal de mases d'aire. 
Los desequillibrios térmicos entre unos llugares y otros prevoquen diferencies de Presión atmosférica, que son les que prevoquen los vientos. 
Asina, desencadénase un fluxu d'aire dende les presiones altes haza les baxes, con tendencia a seguir la direición del cambéu o gradiente de presión. Los gradientes fuertes de presión, que se representen nos mapes con isobares mui xuntes, dan llugar a vientos fuertes, metantu que ellí onde'l el cambéu de presión ye pequeñu, y polo tantu les isobares amuésense mui allonxaes ente elles, los vientos son febles. 
L'instrumentu pa midir la direición y velocidá del vientu tien el nome d'anemómetru.
Según la direición del vientu, n'Asturies tenemos:
Dependiendo de la so fuercia, tenemos:
Tamién según la temperatura:
Cuando'l vientu tira a intervalos, dicimos que tiren rabaseres d'aire. Un refellón, ye una rabasera curtia o intensa d'aire.
Oral
El terminu Oral pue referise a:
Caín
El términu Caín, pue referise a:
Calambrión
El términu Calambrión pue referise a:
La Veiga Castañéu
La Veiga Castañéu ye un llugar de la parroquia de Soutu los Infantes nel conceyu de Salas. Tien una población de 7 persones y de les 10 viviendes del pueblu tán habitaes tol añu 5 d'elles. Alcuéntrase a 5 km de Salas. Hasta los años 60 del sieglu XX esti llugar pertenecía a la parroquia de Castañéu de Miranda
Llagu Ercina
El llagu Ercina allúgase averáu al llagu Enol y xuntos formen el conxuntu conocíu como llagos d'Enol, n'Asturies.
Esti llagu ye de midíes menores que'l llagu Enol, y la so capacidá cúbica tamién ye más baxa. 
Les carauterístiques de semeyanza col llagu Enol tán venceyaes al so orixe (dambos tienen un orixe glaciar) y al güeyu, el so allugamientu xeográficu, ya que dambos llagos afáyense separtaos pela Porra del Enol mediando ente ellos una distancia inferior a cuarenta metros.
Campa Torres
La Campa Torres ye una estensión de tarrén que s'alcuentra nel cabu de Torres, península que se deita so'l mar Cantábricu, nel norte de la Península Ibérica. Domina'l puertu d'El Musel y asítiase al oeste de la ciudá de Xixón (Asturies) a unos siete quilómetros de distancia. 
Trátase d'un enclave que dende abeyaná habitárase por desemeyaes tribus asina como polos romanos como atestigüen los restos y xacimientos arqueolóxicos afayaos na faza'l cabu de Torres asina como'l cercanu monte Areo. Por too esto destaquen los siguientes xacimientos arqueolóxicos como son les istalaciones del Parque Arqueolóxicu-Natural de la Campa Torres y contemplar los restos del xacimientu arqueolóxicu del oppidum Noega, un primitivu castru au vivíen los cilúrnigos.
Los primeros estudios nel parque daten de caberos del sieglu XVIII, cuando en 1783 l'arquiteutu Manuel Reguera González, afaláu por Xovellanos, escavando los restos de dos costrucciones qu'elli consideró pertenecientes a les costrucciones de les Ares Sestianes. 
En 1972 José Manuel González, profesor de Prehestoria de la Universidá d'Uviéu, catalógalu como'l castru Noega, coñocío por desemeyaos testos antiguos. Seis años más sero, en 1978, José Luis Maya y Juana Bellón realicen la primer campaña d'escavación científica. Nesta campaña afayóse un edificiu román y restos arqueolóxicos más antiguos. En 1980 ye declaráu como Bien d'Interés Cultural y en 1982 entamen les escavaciones periódiques de la Campa de Torres, baxo la direición de José Luis Maya González y Francisco Cuesta y dientro'l ""Proyeutu Xixón"".
En 1985 a José Luis Maya González y Francisco Cuesta encársase-yos, por parte'l Ministeriu de Cultura, la redación d'un antepoyeutu y proyeutu pa la criación d'ún de los primeros parques arqueolóxicos d'España nel xacimientu xixonés.
El parque inauguróse pol ministeriu de cultura nel añu 1989 siendo parte del plan de parques arqueolóxicos qu'entama a ellaborar el ministeriu esi añu como forma de divulgación y estudiu de desemeyaos xacimientos arqueolóxicos n'España. Nesta llinia, el ministeriu abángase nun sólo a la muesa de les desemeyaes pieces que s'alcuentren n'elli, sinon qu'enancha la conceición de la pallabra muséu a la zona qu'acupa'l xacimientu. 
Asina por esta sida'l parque céntrase nun sólo na muesa de les pieces arqueolóxiques afayaes na faza'n desemeyaes escavación qu'entá güei se caltienen, sinon que la colleición amuésase dientro d'un marcu contestual cola dómina y la zona. Por ello a parte de rializar el llabor típico d'abellugu de les pieces, realiza una divulgación del xacimientu colo que'l parque queda integráu dafechu integráu nel territoriu nel que s'afaya.
El parque descubre la prehestoria asturiano centrándose nos anicios de los asentamientos de magar les tribus ástures prerromanes fasta la dómina romana que dio orixen a la ciudá de Xixón tal como la conocemos anguaño. Esto ye posible por mor a les escavaciones que dexaren a la vista los restos d'un pobláu prerromanu dempués romanizáu. 
Los cincuenta mil m que conformen el parque alcuéntrense dixebraos en delles desemeyaes estayes:
El muséu ucupa un antiguu búnquer de la guerra civil española pa la defensa d'El Musel. Nesti edificiu existe una sala d'audiovisuales, servicios, espacios de trabayu, biblioteca y aria de recréu.
El muséu ta encadarmáu por desemeyaes reproduciones, maquetes y audiovisuales.
Encadármase por trece puntos d'oservación nos que pasu ente pasu vanse enseñando y informando sobro los desemeyaos aspeutos del pobláu. Demientres tol recorríu va amosándose diferentes viviendes prerromanes de planta circular (sieglu V a. de C.), elíptiques y viviendes romanes, éstes yá con planta rectangular (sieglos I al III).
Otros puntos d'interés son la muria defensiva , pozos artesanos, etc...
Los puntos d'información que marquen esti recorríu úfrenos tamién datos sobro les tribes vexetales y la so evolución hestórica fasta configurar el paisaxe d'anguaño.
El castru forma parte del asentamientu anicial de la zona adientrándonos na compresión de los asentamientos humanos y la so estructura. 
Oryza sativa
L'arroz ("Oryza sativa") ye una planta de la familia Poaceae. El so cultivu proporciona un comestible que constitúi la base de la dieta n'Asia. El so nutriente principal son los hidratos de carbonu, daqué de proteína (7%) y, n'estáu natural, bastantes vitamines y minerales que suelen perdese en gran proporción (hasta un -85% de vitamines) colos procesos de refináu y pulíu. Un métodu qu'amenorga la perda de vitamines, ye'l vaporizáu del arroz.
Ye abondo usada nel casu de foria, darréu que, ensamando parte d'adecuaes formulaciones con agua y electrólitos, ayuda a amenorgar esta y meyora l'absorción de líquidu.
Foria
La foria (o "cirria") nun ye una enfermedá sinón el síntoma d'otru trestornu. La so principal carauterística ye la evacuación pel cursu repetíes vegaes d'escrementos de mena líquido, lo que prevoca una baxa absorción de líquidos y nutrientes, pudiendo tar acompangada de dolor, calentura, basquiaes (voltures), vómitu, debilidá o perda de fame. D'acordies coles cifres de la Organización Mundial de la Salú, la foria ye una de les principales causes de muerte nos países del Tercer Mundu
Protón
En física, el protón (en griegu: "protón" significa "primeru") ye una partícula subatómica con una carga llétrica d'una unidá fundamental positiva (+)(1,602 x 10 culombios) y una masa de 938,3 MeV/c (1,6726 × 10 kg) o, del mesmu mou, unes 1836 vegaes la masa d'un electrón. Esperimentalmente, adícase'l protón como estable, con un llímite inferior na so vida media d'unos 10 años, magar que dalgunes teoríes predicen que'l protón pue desintegrase. El protón y el neutrón, en conxuntu, conócense como nucleones, darréu qu'ensamen el nucleu de los átomos.
El nucleu del isótopu más común del átomu d'hidróxenu (tamién l'átomu estable más cenciellu dable) ye un únicu protón. Los núcleos d'otros átomos tan ensamaos de nucleones xuníos pola fuercia nuclear fuerte. El númberu de protones nel nucleu determina les propiedaes químiques del átomu y qué elementu químicu ye.
Los protones tan clasificaos como bariones y compónense de dos quarks arriba y un quark abaxo, que tamién tan xuníos pola fuercia nuclear fuerte mediada por gluones. El equivalente en antimateria del protón ye l'Antiprotón, que tien la mesma magnitú de carga que'l protón pero de signu contrariu.
Antiprotón
L'antiprotón ye l'antipartícula del protón. Conozse tamién como protón negativu. Estrémase del protón en que la so carga ye negativa y en que nun forma parte de los núcleos atómicos. L'antiprotón ye estable nel vacíu y nun se desintegra espontáneamente. Sicasí, cuando un antiprotón s'estrelda escontra un protón, dambes partícules tresfórmense en mesones, que tienen una vida media enforma curtia (ver (Radioactividá). La esistencia d'esta partícula elemental postulóse na década de 1930. L'antiprotón nun s'identificó hasta 1955, nel Laboratoriu de Radiación de la Universidá de California, por Emilio Segre y Owen Chamberlain, razón pola que-yos concedieren el Premiu Nobel de Física en 1959.
Carga llétrica
La carga llétrica ye una propiedá intrínseca de dalgunes partícules subatómiques que se manifiesta per aciu d'atraiciones y repulsiones que determinen les Interaiciones lletromagnétiques ente elles. La materia cargada llétricamente ye influyía polos campos lletromagnéticos siendo al empar, xeneradora d'ellos. La interaición ente carga y campu llétricu ye la fonte d'una de les cuatro fuercies fundamentales, la Fuercia lletromagnética.
La carga llétrica ye de natura discreta, fenómenu amosáu esperimentalmente por Robert Millikan. Por definición, los electrones tienen carga -1, tamién notada "-e". Los protones tienen la carga opuesta, +1 o "+e". Los quarks tienen carga fraicionaria ±1/3 o ±2/3, magar que nun se tienen adicaos aisllaos na natura.
Nel Sistema Internacional d'Unidaes la unidá de carga llétrica denómase culombiu (símbolu C). Defínese como la cantidá de carga que pasa per una seición en 1 segundu cuando la corriente llétrica ye de 1 amperiu, y se correspuende cola carga de 6,24 × formula_1 electrones aprosimadamente.
Culombiu
El culombiu o coulomb (símbolu "C"), ye la unidá derivada del SI pa la midida de la magnitú física cantidá de lletricidá (carga llétrica). Nomada asina n'honor de Charles-Augustin de Coulomb (1736 - 1806).
Defínese como la cantidá de lletricidá tresportada en 1 segundu por una corriente de 1 amperiu d'intensidá. 
Ye d'alrodiu 6.24×10 vegaes la carga d'un electrón. 
Tamién pue definise en términos de capacidá y voltaxe, au un culombiu defínese como:
Herciu
El herciu, hertzio o hertz ye la unidá de frecuencia del Sistema Internacional d'Unidaes. Remanez del apellíu del físicu alemán Heinrich Rudolf Hertz, que descubrió la propagación de les ondes lletromagnétiques. El so símbolu ye "Hz" (escritu ensin puntu, como tolos símbolos.)
Un herciu representa un ciclu por cada segundu, atalantando "ciclu" como la repetición d'un eventu. En física, el herciu aplícase a la midición de la cantidá de vegaes por segundu que se repite una onda (ya seya sonora o lletromagnética), magnitú denomada frecuencia y que ye, nesti sen, la inversa del periodu. Un herciu ye la frecuencia d'una partícula nún periodu de 1 segundu (formula_1):
Xuliu (unidá)
El Xuliu o joule (J) ye la unidá del Sistema Internacional pa enerxía y trabayu. Defínese como'l trabayu fechu pola fuercia de 1 newton nun desplazamientu de 1 metru y toma'l so nome n'honor al físicu James Prescott Joule.
El xuliu tamién ye neto a 1 vatiu segundu, polo que llétricamente ye'l trabayu fechu por una diferencia de potencial de 1 voltiu y con una intensidá de 1 amperiu demientres un tiempu de 1 segundu.
De miente aprosimao, un joule ye la cantidá d'enerxía necesaria pa llevantar un quilogramu a una altura de 10 cm de la superficie de la Tierra
Intensidá
Denómase intensidá al grau de fuercia con que se manifiesta un axente ñatural, una magnitú física, una cualidá, una espresión, etc. Darréu desto, hai delles menes d'intensida, ente elles: 
Intensidá de corriente llétrica
Denómase intensidá de corriente llétrica a la carga llétrica que pasa a traviés d'una seición del conductor na unidá de tiempu. Nel Sistema Internacional d'Unidaes esprésase en C·s (culombios/segundu), unidá denomada amperiu.
Si la intensidá ye constante nel tiempu, dizse que la corriente ye continua; nel casu contrariu denómase variable. Si nun se produz atroxamientu nin amenorgamientu de carga en dengún puntu del conductor, la corriente ye estacionaria.
Mídese con un galvanómetru que, calibráu n'amperios, denómase amperímetru y nel circuitu, allúgase en serie col conductor que-y queremos midir la intensidá.
El valor i de la intensidá instantáneo sedrá:
Si la intensidad se caltién constante, nesi casu denótase I, utilizando incrementos finitos de tiempu pue definise como:
Según la Llei d'Ohm, la intensidá de la corriente ye igual al voltaxe dividíu pola resistencia qu'oponen los cuerpos:
Faciendo referencia a la potencia, la intensidá equival a la raíz cuadrada de la potencia dividía pola resistencia. Nun circuitu que caltenga dellos xeneradores y receutores, la intensidá ye neto a:
au Σε ye'l sumatoriu de les fuercies lletromotrices del circuitu, Σε' ye la suma de toles fuercies escontralletromotrices, ΣR ye la resistencia equivalente del circuitu, Σr ye la suma de les resistencies internes de los xeneradores y Σr' ye'l sumatoriu de les resistencies internes de los receutores.
Enerxía
Enerxía (física)
La enerxía ye una magnitú física astracta, xunía al estáu dinámicu d'un sistema zarráu y que permanez invariable col tiempu. Tolos cuerpos, pol únicu fechu de tar ensamaos de materia, caltienen enerxía; arriendes, pue tener enerxía adicional darréu del so movimientu, de la so composición química, del so allugamientu, la so temperatura y de dalgunes otres propiedaes. Por exemplu, un sistema con enerxía cinética nula ta en reposu. La variación d'enerxía d'un sistema ye igual en magnitú al Trabayu requeríu pa llevar al sistema dende un estáu inicial al estáu autual. L'estáu inicial ye dafechamente arbitrariu.
La enerxía nun ye un ente físicu real, nin una "sustancia intanxible" sinón namái un númberu escalar que se-y da al estáu del sistema físicu, ye dicir, la enerxía ye una erbía o astraición matemática d'una propiedá de los sistemes físicos.
Trabayu (física)
En Mecánica, el Trabayu fechu por una fuercia aplicada sobro una partícula demientres un ciertu desplazamientu defínese como la integral del productu escalar del veutor fuercia pol veutor desplazamientu. El trabayu ye una magnitú física escalar, y represéntase cola lletra formula_1 (del inglés Work) para diferencialu de la magnitú temperatura, davezu representada cola lletra formula_2.
En termodinámica el trabayu que se fai cuando un gas s'esparde o se comprime exerciendo una presión dende un volume A hasta otru volume B vien dau por 
El trabayu ye, en xeneral, dependiente de la trayeutoria, poro, nun constitúi una "variable d'estáu". La unidá básica de trabayu nel Sistema Internacional ye'l newton × metru y denómase joule o xuliu, y ye la mesma unidá que mide la enerxía. Poro, atalántase que la enerxía ye la capacidá pa facer un trabayu o que'l trabayu prevoca una alteración d'enerxía.
Uruguái
La República Oriental del Uruguái o simplemente Uruguái ye un país d'América del Sur que poseye'l segundu territoriu más pequeñu del subcontinente, con una superficie de 176.215 km². Al norte y noreste llenda col estáu brasilanu de Rio Grande do Sul. Al oeste llenda cola provincia arxentina d'Entre Ríos, de la que ta dixebrada pol ríu Uruguái y pel sur, tien costes sobre'l Ríu de la Plata, que lu separta de la provincia de Buenos Aires y de la ciudá de Buenos Aires. Pel sureste, tien costes sobre l'Océanu Atlánticu.
Según les Naciones Xuníes ye'l país de Llatinoamérica col nivel d'alfabetización más altu. Según un estudiu de la organización Tresparencia Entenacional ye'l segundu país de Llatinoamérica (dempués de Chile) que tien el menor índiz de perceición de la corrupción. Según el Programa de les Naciones Xuníes pal Desenrollu (PNUD) ye'l tercer país de Llatinoamérica (dempués d'Arxentina y Chile) que poseye'l mayor Índiz de Desenrollu Humanu (IDH). Tamién ye'l país de Llatinoamérica (xunto con Costa Rica) cola distribución d'ingresu más equitativa ente el 10% más ricu y el 10% más probe. Asinamesmo ye'l cuartu país de Llatinoamérica (dempués de Cuba, Costa Rica y Chile) cola esperanza de vida más alta. Ye'l tercer país de Llatinoamérica (dempués d'Arxentina y Chile) col PBI (PPA) per cápita más altu, y el novenu país de Llatinoamérica (depués de Brasil, México, Arxentina, Venezuela, Colombia, Chile, Perú, y Ecuador respeutivamente), col PBI más altu. Foi ún de los primeros países nel mundu n'establecer el drechu les muyeres a sufragar. Arriendes, foi la primer nación del mundu que, siguiendo los postulaos de José Pedro Varela, estableció por llei un sistema educativu de baldre, obligatoriu y llaicu (1877). Ye'l primer país Llatinoamericanu, y el segundu en tol Continente Americanu, en reconocer y llegalizar la xunión civil, incluyendo pareyes del mesmu sexu, en tol territoriu nacional.
Na dómina colonial conociérase al país como Banda Oriental, y nos primeros años de la llucha independentista nomósela Provincia Oriental, como parte de les llamaes Provincies Xuníes del Ríu la Plata. Al crease la primer Costitución del país como nación independiente, qu'entró en vigor en 1830, propúsose agregar al nome del país la referencia al ríu Uruguái. Col tiempu esi agregáu pasó a ser la denominación más avezada del país.
El nome Uruguay remana del guaraní. Sicasí, esisten dellos espliques alrodiu del so aniciu:
Anguañu, los habitantes del país suelen llamase familiarmente orientales, mas el xentiliciu correchu y reconocío nes normes ye "uruguayos".
La Bandera d'Uruguái o Pabellón Nacional ye ún de los símbolos nacionales d'esti país. Adoptóse poles lleis del 16 d'avientu de 1828 y 12 de xunetu de 1830. Les sos colores son el blancu y l'azul, habiendo'l sol, qu'ocupa el cantón, color oro. La bandera tien les siguientes proporciones: el llargu y l'anchu tán n'arreyamientu de 3 a 2 y l'espaciu que contién el sol consiste nun cuadru na parte cimera, xunto al asta, qu'aporta fasta la sexta franxa, esclusiva, de color azul. La primer franxa y la cabera son de color blancu. El dibuxu'l sol consiste nun círculu radiante, con cara, orláu de dieciséis, con un diámetru de 11/15 del cuadru blancu.
La disposición de los elementos que componen el pabellón nacional uruguayu inspírase na bandera d'Estaos Xuníos, polo que les nueve franxes de finxu que distribúyense sol campu representen los primeros nueve departamentos. El cantón ocúpase pel Sol de Mayu, símbolu qu'históricamente fai referimientu a la dixebra d'España del Virreinatu'l Ríu la Plata.
L'escudu Nacional d'Uruguái ye l'aprobáu poles lleis del 19 de marzu de 1829 y del 12 de xunetu de 1906 y el Decretáu pol señor Miguel Copetti, axustáu nes sos rigles d'execución a la modificación endiciada pol Poder Executivu, que consistía na supresión de trofeos militares y de marina, fincado orláu por dos xamasques d'olivu y de llaurel xuníos na base por un llazu azulencu (llei del 12 de xunetu de 1906 mentada).
Enantes de les esploraciones española y portuguesa el so territoriu taba pobláu por delles etnies indoamericanes nómades, ente les que la charrúa yera la más importante, si bien recientes investigaciones aportaren datos que podríen modificar fondamente los conceutos fasta agora remanaos acierca los pobladores prehispánicos de la rexón.
El primer asentamientu européu foi l'asentamientu español nomáu San Lázaro, fundáu por Sebastián Gaboto na marxen oriental del Río de la Plata a entamos de 1527. Poques selmanes dempués los españoles, al mandu de Gaboto, fundaron un segundu fuerte na desembocadura del rigu San Salvador, que recibe'l so nome européu a partir del nome del Fuerte de San Salvador. Tales establecimientos foron efímeros.
Los primeros asentamientos a los cuales correspuende nomar poblaos europeos foron los de la española Villa Soriano (1574) y, más sero, la que fundaron los portugueses violando'l Tratáu de Tordesillas, la Colonia del Sacramento y, lluéu, dafechu, la fundación española a partires de Buenos Aires de la ciudá fortificada de Montevidéu. Los españoles asentáronse a partir de 1726, cuando produzse la fundación de Montevideo, por mor del abangue de tropes portugueses nel territoriu uruguayu d'anguaño y la fundación de ciudaes por éstos. La ciudá de Montevideo fundóse con calter militar y mercante, siendo una importante plaza militar de los dominios realiegos nel sur duemientres el sieglu XVIII y el principal puertu l'estuariu del Ríu de la Plata. La importancia de Montevideo como principal puertu del Virreinatu del Ríu de la Plata granxó-y en delles ocasiones bregues con Buenos Aires, capital del virreinatu.
El 22 de payares de 1749, el rei d'España noma primer Gobernador de Montevideo a José Joaquín de Viana. Esti, aporta'l Río de la Plata nel barcu Nuestra Señora de la Concepción el 3 de febreru de 1751, arrivando a Buenos Aires, au xura'l cargu de primer Gobernador de Montevideo ante'l Capitán General Andonaegui y toma posesión del mesmu en sesión solemne quel Cabildu montevideanu cellebrara el 14 de marzu. La Gobernación de Montevideo avarganaba los territorios dende la foz del arroyu Cufré, nel oeste, fasta'l bustiellu Pan de Azúcar, al este, aportando pel norte dende les ñacientes de los rigos San José y Santa Lucía siguiendo la llinia de la Cuchilla Grande fasta'l bustiellu Ojosmín, que s'alcuentra nel actual departamentu de Flores. Corresponde a los güei departamentos de Montevideo, Canelones y parte de los de San José, Flores, Florida, Lavalleja y Maldonado.
En 1798 y en 1806 a 1807 (Invasiones Ingleses) algares de Montevideo y de Buenos Aires rellancien xuntes los ataques de la flota inglesa (la primer comandada pol Comodoro Sir Home Riggs Popham y la segunda pol Almirante Sir Charles Stirling) venida a conquistar los territorios del Plata. Na revolución de Mayu de 1810 y demientres el llevantamientu revolucionariu de les provincies del Plata, Montevideo caltiénse lleales a les autoridaes españoles.
El país constituyóse como Estáu en 1828, dempués de diverses lluches nes que figuró enforma José Gervasio Artigas, que'l so envís, sicasí, nun yera crear un estáu independiente sinón una organización nomada Provincias Unidas del Río de la Plata (Provincies Xuníes del Ríu la Plata), qu'incluyía los güei, territorios del Uruguay y delles provincies arxentines. Foi tres la xesta de los Treinta y Tres Orientales de secute persiguida pola Guerra del Brasil que surdió la República Oriental del Uruguay.
A finales del sieglu XIX el país ampliara la so organización y demientres la dómina batllista consolidó la so democracia y algamó altos niveles de bienestar, equiparables a los europeos. Por mor d'esto, Uruguay entamó a ser conocíu internacionalmente como "la Suiza d'América". Uruguay foi el primer país n'establecer por llei el drechu al divorciu (1907) y ún de los primeros países nel mundiu n'establecer el drechu de les muyeres a sufragar. Amás, foi la primera nación del mundiu que, siguiendo los postulaos de José Pedro Varela, estableció por llei un sistema educativu de baldre, obligatoriu y llaicu (1877).
A la bonanza económica dada poles consecuencies de la Segunda Guerra Mundial, cuando s'entamó la industrialización del país, onde por años dexóse d'importar productos manufacturaos europeos y a fabricase nel territoriu nacional, habiendo una de les más baxes tases de desocupación. A too esto sumose, l'edificiu más altu d'América Llatina en 1925 Palacio Salvo, la escelente cadarma, sanidá y educación con niveles superiores a los países europeos y a munchos países de l'América Llatina n'espoxigue, los sos universidaes públiques, l'estadiu más grande del mundu (Estadiu Centenariu), los servicios públicos estatales, (lletricidá, teléfonos, gas, tranvíes, ferrocarriles, agua corriente, ente otros), un Pesu uruguayu que tendía a apreciase frente al dólar, nueves instituciones públiques, el trunfu nos campeonatos de fútbol nos Xuegos Olímpicos (París 1924 y Amsterdam 1928) y los mundiales de 1930 (cuya sede foi la ciudá de Montevideo) y 1950, en Brasil (ver Maracanazo), fazañes que contribuyeron a caltener el mitu de la "edá d'oru" del Uruguay.
Hacia 1955 anicióse una crisis económica qu'afectó tamién a les instituciones públiques polítiques. Demientres la década de 1960 hebo un procesu de deterioru social y económicu con notable aducimientu de la organización masiva de les estayes populares dirixíos por partíos d'izquierda, pola clas obrera y pola llucha reivindicativa de los estudiantes. Tamién rexistrose l'actividá d'otros grupos, ente los que figuren los "Tupamaros" que s'abangaron pola llucha armada al tresvel de la guerrilla urbana. La mayor organización y fuercia del movimientu popular foi enfrentáu por otres organizaciones d'estrema derecha, como la "Juventud Uruguaya de Pie (JUP)"(Juventú Uruguayo de pie. Les Fuercies Armaes, alentaes por sectores de la oligarquía foron asumiendo protagonismu y metanos de la crisis social, económica y política que vivía'l país, (9 de febreru de 1973) xofien a un güelpe d’estáu cívicu - militar.
El 27 de xunu de 1973 l'entóncenes presidente, Juan María Bordaberry, elimina'l parlamentu col sofitu de les Fuercies Armaes y crea un Conseyu d'Estáu con funciones llexislatives, de controlador alministrativu y con encomendación de tazmiar una reforma costitucional "que reafirme los principios republicano-democráticos", restrinxe la llibertá d'espresión, de camientu y faculta a les FF.AA. y Policiales p’asegurar la prestación inenterrumpida de los servicios públicos.
Esti güelpe y el so Conseyu d'Estáu resultante vióse de secuti resistío por gran parte de la ciudadanía y pola totalidá de los trabayadores aconceyaos na Convención Nacional de Trabayadores CNT, asina como tamién pol Movimientu Estudiantil, prencipalmente representáu pola Federación d'Estudiantes Universitarios FEU de la Universidá de la República, quienes realizaron una fuelga xeneral de 15 díes de duración, la más llarga de la hestoria fasta'l momentu .
Les Fuercies Armaes apresaron a cabezaleros tupamaros y a otros ciudadanos ensin posición política acusándolos de sedición demientres tou'l tiempu que duró la dictadura militar, ye decir, fasta 1985, asina como tamién (demientres breves intres) a connotaos dirixentes de los partíos políticos tradicionales como Jorge Batlle Ibáñez y Luis Alberto Lacalle de Herrera, quienes dempués sedríen Presidentes de la República cola torna a la democracia, ente otros. 
Los integrantes de partidos consideraos "d'esquierda" foron recluyíos en cuasi total incomunicación y sofrieron apremios físicos y psicolóxicos (comprobaos dempués por organismos como la Cruz Roxa), mientres que los de los partíos tradicionales foron lliberaos, ensin dexar por ello de ser sospechosos en tou momentu y sometíos a dafecha vixilancia. Nes cárceles uruguayes morrieron alrrodiu d'un centenar de prisioneros políticos y continúen desaparecíes otres 140 persones.
En 1976, al afechar Bordaberry el so mandatu costitucional, ante la convicción de que'l caos político que viviera'l país yera responsabilidá del so sistema políticu, propón a la Xunta de Comandantes en Xefe de les Fuercies Armaes una reforma del sistema institucional del país, eliminando los partíos políticos y sustituyéndolos por ""corrientes de camientu"" nun sistema de corte corporativista, idea que nun ye compartida polos militares que deciden relevalu del cargu. Mientres continuaba la persecución de los ""sediciosos"", Bordaberry ye reemplazáu pol entóncenes presidente del Conseyu d'Estáu, Alberto Demicheli, quien suspende les eleiciones previstes en payares y delega la presidencia n'Aparicio Méndez (ex Ministru de Salú Pública), quien asúmela por una estada de cinco años.
El 30 de payares de 1980 la ciudadanía refuga'l proyeutu de reforma constitucional propuestu pol réxime de facto, dando entamu a un procesu de apertura política. El 1 de setiembre de 1981 asume la presidencia el xeneral Gregorio Álvarez, quien en 1984 llama a eleiciones, si bien con ciudadanos y partidos políticos proscritos. Tras realizar esi mesmu añu, sal trunfante el Partido Colorado. Demientres los primeros díes de 1985 Álvarez dexa'l mandu en manes del Presidente de la Suprema Corte de Xusticia n'exerciciu, Rafael Addiego Bruno y finalmente el 1 de marzu de 1985 el gobiernu retornó a los civiles cola asunción de Julio María Sanguinetti como Presidente. 
Nun atroxu por dexar atrás el pasáu y retornar en paz al sistema democráticu, los partíos políticos mayoritarios acordaron votar la "llei de gandición" que desanició tolos delitos cometíos a partir del del 1 de xineru de 1962 n'arreyamientu a les aiciones subersives, pero escluyendo a testu espresu los funcionarios policiales y militares que cometieren delitos arreyaos cola llucha antisubersiva.
La ley 15.848 de la Gandición de la Pretensión Punitiva d'Estáu (popularmente conocida como "llei d'impunidá" o "llei de gandición"), que tapecía a tolos miembros de les Fuercies Armaes acusaos de violaciones a los drechos humanos ente 1973 y 1985, foi aprobada pol parlamentu n'avientu de 1986. Nos años siguientes llevose a cabo una campaña de recueya de firmes p’afitar un referéndum col envís de derogala. El 16 d’abril de 1989, llueu de que más de un 25% de la ciudadanía uruguaya habilitara cola so firma el referéndum, llevóse a cabu'l mesmu, con un trunfu'l nomáu "votu amariellu" (por el color de la papeleta), que ratificaba la lley, con un marxe de 57% escontra 43% respecto al "voto verde". El trunfu del "votu mariellu" significó nun afechar la llei de gandición, y caltener l'amnistía a los delitos cometios demientres el gobiernu militar. 
Nos comicios de payares de 1989 resultó electu Luis Alberto Lacalle (del "Partido Nacional"). En 1994 Sanguinetti resultó electu por segunda vegada y en 1999 trunfó Jorge Batlle (del Partido Colorado).
Nes eleiciones presidenciales realizaes el 31 d'ochobre de 2004 resultó ellectu Tabaré Vázquez, candidatu pola coallición izquierdista "Encuentro Progresista-Frente Amplio-Nueva Mayoría" col 50,% de los votos, algamando la vitoria na primer torna y percarciando un parlamentu con mayoríes absolutes. Ye la primer vegada na hestoria del país qu'un partíu políticu nun tradicional accede al Poder Executivu. Nes eleiciones municipales de 2005 el Partíu Nacional obtuvo diez intendencies, el EP-FA-NM obtuvo ochu y el Partíu Colorado obtuvo una. Les prósimes eleiciones presidenciales tán coxitaes pal añu 2009.
La República Oriental del Uruguái ye un Estáu unitariu democráticu, de calter presidencialista.
Según un informe publicáu pola revista británica The Economist, Uruguay ye consideráu el país más dafechamente democráticu d'América del Sur, allugáu nel puestu 27 so un total de 167 . Y ye'l segundu de Llatinuamérica na tabla de los países con menor índiz d'abarruntamientu de corrución (ellaboráu pola organización Transparencia Internacional), namái detrás de Chile.El so gobiernu dixébrase en tres poderes independientes: poder executivu, poder llexislativu y poder xudicial.
El poder executivu ye exercíu pol presidente de la República, qu'actúa conxuntamente col Conseyu de Ministros. El presidente ye al empar xefe d'Estáu y Gobiernu, y ye ellectu xunto col Vicepresidente al tresvel d'eleición popular direcuta, mientres qu'estos designen al empar al conseyu de ministros. El presidente tien un mandatu de 5 años ensin reeleición inmediata fasta dempués d'igual estada dende'l cese del so cargu. Escuéyense nuna mesma candidatura presentada pol respectivu partíu. En casu de que ninguna candidatura aquiste la mayoría absoluta de los votos, procédese a una segunda torna ente les dos primeres mayoríes. En dicha votación resulta ganadora la candidatura que recalde la mayoría simple de los votos. De magar el 1 de marzu de 2005 el presidente ye'l socialista Tabaré Vázquez, de la coallición "Frente Amplio".
El Conseyu Ministros costa de trece ministerios, que detállense de secuti endiciando quien acupa'l cargu al entamu'l mandatu de Tabaré Vázquez. Tamién depende de la Presidencia de la República, la Oficina de Planiamientu y Presupuestu (OPP) que tien rangu ministerial y cuyu Direutor y Sodirector son escoyíos pol Presidente la República.
El poder llexislativu reside n'Asambleya Xeneral, la cual consta d'una Cámara de Senadores de 30 miembros y d'una Cámara de Representantes de 99 miembros, correpondientes a los 19 departamentos del país. Les eleiciones pa'l parlamentu cellébrense en llistes pesllaes al empar cola eleición presidencial (nun s'aplica'l votu per cada candidatu a Diputáu o Senador ensinon per una llista presentada por cada partíu políticu). Los Diputaos s'escueyen por departamentu mientres que los senadores s'escueyen a escala nacional, dambos pa mandatos de cinco años. 
El poder xudicial ye encabezonáu pola Suprema Corte de Xusticia, cuyos ñembros son nomaos pola Asamblea Xeneral al traviés duna mayoría de dos tercios y cuyos mandatos duren diez años. La Suprema Corte de Xusticia ye la cabera instancia d'apelación y ye tamién la encargada de xuzgar la costitucionalidá de les lleis. El poder xudicial encadármase asinamesmo por Tribunales d'Apelaciones, Xueces Lletraos y Xueces de Paz.
Los gobiernos llariegos de caún de los 19 departamentos organícense a semeyancia del gobiernu central, con dos muérganos fundamentales: l'Intendente Municipal (Executivu), y la Xunta Departamental (Llexislativu). Acúpense de les xeres doméstiques del departamentu, tresporte, cuida de les ciudaes, puxarres, allumáu públicu, ente otres funciones.
Confórmase por 19 departamentos:
Les principales ciudaes son Montevidéu, Las Piedras, Punta del Este, Ciudad de la Costa, Salto, Paysandú y Fray Bentos.
Con una superficie terrestre de 176.215 km² —de la que 175.016 km² ye la suma total de los departamentos y 1.199 km² abargana la suma de los llagos artificiales del "Río Negro"—, exerce además la so soberanía sobre delles islles so'l ríu Uruguay, con un total de 105 km²; 16.799 km² d'augues xurisdicionales ("Río Uruguay", "Río de la Plata" y "Laguna Merín") y un área de mar territorial de 125.057 km². Al empar Uruguay caltién dos disputes fronterices con Brasil sobro los territorios conocíos como "Isla Brasilera" y "Rincón de Artigas", qu'acupen un área de 237 km². L'área total del territoriu uruguayu abargana 318.413 km².
El relieve arréyase na parte sur a les tierres pampeanes y constitúyese por vastes llanaes ondulaes y asulcaes por coteros nomaos cuchielles. Les más importantes son les que pertenecen a la Cuchilla de Haedo y a la Cuchilla Grande. El so puntu más elleváu ye'l bustiellu Bustiellu Catedral (Uruguay), con 514 m.
La cuenca hidrográfica más importante ye la del "ríu Uruguay", que s'emplega como vía de comunicación pa colos demás países vecinos. La cuenca'l "Río de la Plata" fórmase por ríos de cursu curtiu. La cuenca la "Laguna Merín" intégrenla los ríos Yaguarón, Tacuarí y otros.
El clima ye atemperiáu nel sur y subtropical nel norte'l país, les lluvies son arrumes y repártense ente primavera-branu y seronda. El 75% del territoriu ye terrén de paciones. Les viesques son escases (25 % del territoriu).
L'agricultura (arroz, trigu, maíz, xirasol, llinu, algodón, forraxera (azucrera) y la ganadería (vacunos, ovinos) son los recursos fundamentales de la economía. Les industries principales son la del papel y cartón, fertilizante, alcohol, [[cementu] y refinu d'[[hidrocarburu|hidrocarburos]]. Los recursos minerales y enerxéticos son escasos.
Figura tamién el sector de servicios (financieros, lloxística, tresporte, comunicaciones) asina como la puxante industria de les tecnoloxíes de la información, en particular el desenrrollu de software y servicios arreyaos. 
Nos caberos años medrara sobremanera la esplotación forestal d"'[[Eucaliptus grandis]]" y "[[Eucaliptus globulus]]", con clisada a la produción de madera aserrada y madera pa la produción de celulosa. Asinamesmo, tan en construcción una planta de la empresa finlandesa [[Botnia]] y otra de la española [[ENCE]], asina como otras n'estáu de proyeutu.
Otru de los principales ingresos económicos del país ye'l turismu: la nación cuenta con una llinia costera so'l "Río de la Plata" y el [[Océanu Atlánticu]] batuxada de balnearios, ente los que se figuren [[Punta del Este]] y [[Piriápolis]], de sonadía internacional. El turismu agropecuariu, hestóricu y termal tamién tien emportancia.
La población del país costitúyese esencialmente pol aporte de grupos d'inmigrantes. Los pueblos [[indíxena|indíxenes]] orixinales desapaicieren cuasi dafechu por mor, principalmente, d'un sistemáticu esterminiu lleváu a cabu demientres el sieglu XIX, de xeitu qu'anguaño la inmensa mayoría de los uruguayos son descendientes de'españoles ya [[Italia|italianos]], siguíos de [[Francia|franceses]] y [[Alemaña|alemanes]] y otros europeos (88% aprox.), con pequeñes minoríes de [[mestizu|mestizos]] (8% aprox.) y de [[negru (etnia)|negros]] (4% aprox.).
Uruguái cuenta un sistema de salú mixtu (públicu y priváu). El Ministeriu de Salú Pública (M.S.P.) ye'l responsable de normalizar, evaluar y fiscalizar l'atención a la salú en toó'l país, tantu pa l'asistencia pública como privada.
Según l'[[Institutu Nacional d'Estadística d'Uruguái]], en 2006 el 97,2% de la población que reside en llocalidaes de 5.000 o más habitantes dispón de dalguna mena d'asistencia médica, mientres que'l 2,8% rexistrara l'ausencia total de drechos pa l'asistencia de la so salú.
Esti mesmu estudiu reveló que práuticamente'l 46% de la población alcuéntrase afiliada a una institución d'asistencia médica privada, mientres que'l 42% atiende la so salú al tresvel del Ministeriu de Salú Público o l'Hospital de Clíniques (dependiente de la [[Universidá de la República]]). Dientro de los primeros, más de la metá (24,4%) cuenta amás con serviciu d'emerxencia móvil, en tanto apenas el 4,8% de los usuarios de salud pública, cuenta con este serviciu.
Los recursos humanos costituyen ún de los principales puntos favoratibles na salú nel Uruguay, ya que según un informe realizáu en [[2006]] pola [[Organización Mundial de la Salú]], el país ye'l segundu n'América Llatina con más médicos por habitante (3,65 por cada mil habitantes) dempués de [[Cuba]] (5,91).
Uruguái ye l'únicu país d'América Llatina que percanciara una cobertura cuasi universal d'accesu a l'augua potable seguro y a un saneamientu afayadizu, con altos niveles de calidá de servicios (por accesu a l'augua potable ver y por saniamientu ver ). Daos estos percancies, la prioridá del gobiernu ye meyorar la eficiencia de los servicios y enanchar l'accesu al serviciu d'alcantarielláu (nun pertinente) n'estayes au s'emplega saneamientu en sitiu.
[[Archivu:Murgas (Vazquez, Marzo 2005 -2).jpg|thumb|Gurupu de murga uruguaya]]
[[Archivu:Zitarrosa2.jpg|180px|thumb|Alfredo Zitarrosa]]
[[Archivu:Joaquín Torres García - América Invertida.jpg|thumb|"América invertida" (1943) de [[Joaquín Torres García]].]]
La música [[rioplatense]] por escelencia ye'l [[tangu]] y la so hermana menor, la [[milonga]], pero Uruguay posee además ritmos qu'anguaño-y son esclusivos, como'l [[candombe]] y la [[murga|murga uruguaya]], que tienen el so apoxéu nes [[llamada|llamaes]] d'antroxu (nel casu del candombe) y nel mesmu [[Antroxu nel Uruguay|Carnaval]], nel casu de la murga. Ente los músicos y cantantes destacaos s'alcuentren [[Julio Sosa]], [[Carlos Gardel]], [[José Carbajal]], [[Daniel Viglietti]], [[Amalia de la Vega]], [[Osiris Rodríguez Castillo]], [[Jaime Roos]], los hermanos [[Hugo Fattoruso]] y [[Osvaldo Fattoruso]] (ex integrantes de [[Los Shakers]] y [[Opa]]), [[Jorge Drexler]], [[Eduardo Mateo]], [[Ruben Rada]], [[Alfredo Zitarrosa]], [[Jorge Lazaroff]], [[Pablo Sciuto]], [[Tabaré Arapí]] y [[Leo Maslíah]], y grupos como [[El Cuarteto de Nos]], [[Los Estómagos]], [[El Kinto]], Tótem, [[Los vidrios]], [[Zero (banda)|Zero]], [[La Chancha]], [[Los Shakers]], [[Opa]], [[Los Iracundos]], [[Los Olimareños]], [[Los que Iban Cantando]], [[La Tabaré Riverock Banda]], [[Traidores]], [[Buitres Después de la Una]], [[No Te Va Gustar]], [[La Vela Puerca]], [[Trotsky Vengarán]], [[La Trampa (banda)|La Trampa]], [[Rey Toro]], etc. Tamién son uruguayos l'autor del tangu más famosu del mundu ([[La Cumparsita]]), [[Gerardo Matos Rodríguez]], y el revolucionador de la téunica d'execución de guitarra culta, [[Abel Carlevaro]].
En pintura figuren [[Juan Manuel Blanes]], [[Joaquín Torres García]], [[Carlos Sáez]], [[Rafael Barradas]], [[Petrona Viera]], [[Pedro Figari]], [[Carmelo de Arzadum]], [[Ernesto Laroche]], [[Felipe Seade]], [[José Gurvich]], [[Carlos Páez Vilaró]], [[José Cúneo]], [[Hugo Nantes]] y [[Clever Lara]].
N'escultura figuren enforma [[Juan Manuel Ferrari]], [[José Belloni]], [[José Luis Zorrilla de San Martín]], [[Gonzalo Fonseca]] y [[Germán Cabrera]]. Ente los escultores contemporaneos figuren [[Ramón Cuadra Cantera]], [[Mario Lorieto]], [[Hugo Nantes]], [[Ricardo Pascale]], [[Octavio Podestá]], [[Pablo Atchugarry]] y [[Águeda Dicancro]] .
La [[poesía]] uruguaya ñaz con [[Bartolomé Hidalgo]], aniciador de la corriente gauchesca y autor de los famosos "cielitos". [[Romildo Risso]], [[José Alonso y Trelles]], y [[Serafín J. García]] foron grandes continuadores d'esa tendencia, pero nel sieglu XX destacó con particular lluz propia [[Osiris Rodríguez Castillo]]. Nos sos llibros "Grillo Nochero" y "Cantos del Sur y del Norte", aprucen representaos los sos más famosos poemes. "Gurí pescador", "Como yo lo siento", "De Corrales a Tranqueras", "Camino de los quileros" y "Décimas de Jacinto Luna", son yá clásicos nel xéneru.
Los [[Romanticismu|románticos]] afáyense representaos na obra d'[[Adolfo Berro]], [[Juan Zorrilla de San Martín]]. 
Destaquen tamién [[Juan José Morosoli]] y [[José Enrique Rodó]].
En [[1900]] [[Julio Herrera y Reissig]] ye'l precursor de la [[poesía modernista hispanoamericana]]. Destaquen nesta dómina les poetises [[Juana de Ibarbourou]] (tamién conocida como Juana de America) y [[Delmira Agustini]]. Ente los llíricos destaquen [[Emilio Frugoni]], [[Emilio Oribe]], [[Salvador Puig]], [[Circe Maia]]. Ente los valores intelectuales con producción actual, sobresalen [[Juan Carlos Onetti]], [[Carlos Martínez Moreno]], [[Eduardo Galeano]], [[Mario Benedetti]], [[Jorge Majfud]] y [[Amir Hamed]]. Nel teatru destaquen [[Florencio Sánchez]] y [[Jacobo Langsner]].
[[Horacio Quiroga]] destaca tamién colos sos "Cuentos de amor de locura y de muerte" , y ye consideráu por munchos como'l [[Edgar Allan Poe]] sudamericanu.
Destaquen [[Carlos Vaz Ferreira]] y [[Arturo Ardao]].
El cine uruguayu puédese considerar que ñaz en 1919, en xeneral pecuñarizóse por producciones uruguayes-estranxeres. Somos a figurar El Lugar del Humo (1979), Mataron a Venacio Flores (1982),etc... 
Los principales esponentes del cine d'anguaño uruguayu son [[Juan Pablo Rebella]] y [[Pablo Stoll]], quienes en [[2005]] ganaron el [[Premiu Goya]] a la meyor película estranxera de fala hispana, tamién el [[Festival de Cine de Cannes]], premiu FIPRESCI (2004), col film "[[Whisky (película)|Whisky]]". El premiu [[Premios Goya|Premiu Goya]], fora yá aquistáu por un uruguayu en [[2003]], cuando [[Diego Arsuaga]] lo ganara pola so película "[[El último tren]]". Otres produciones uruguayes destacaes son "[[25 Watts]]", "[[En la puta vida]]", "[[El viñedo]]", y "[[El Baño del Papa]]". 
Rescamplar [[César Charlone]] como direutor de fotografía del film brasileñu [[Ciudad de Dios]], pol cual foi nomináu al premiu [[Premios Óscar|Óscar]].
Asinamesmo, [[Jorge Drexler]] ye'l primer uruguayu en recibir un premiu [[Premios Óscar|Óscar]] a la meyor [[BSO|banda sonora orixinal]] nuna llingua desemeyada al inglés pol canciu "Al otro lado del río" de la película "[[Diarios de motocicleta]]" basada na vida d'[[Ernesto Guevara|Ernesto "Che" Guevara]].
Nos caberos años el gobiernu uruguayu diera grandes incentivos a les filmaciones y produciones, esonerando d'impuestos. Esto determinó que parte del film [[Vicio en Miami]] filmárase ente la ciudá de [[Montevidéu]] y el balneariu [[Atlántida]]. Por mor a que nestos criyárense gran cantidá de productores qu'asociaes con estranxeres producen películes y curtios publicitarios pa'l mercáu intenacional.
Si bien trátase d'un país pequeñu, esiste una gran cantidá d'artistes y produtores culturales de desemeyaes llinies que trabayen tantu nel país como nel esterior. Amás del pabellón propiu na [[Bienal de Venecia]], n'Italia, artistes uruguayos tamién esponen asiduamente nes bienales de [[Bienal de São Paulo|São Paulo]], [[Bienal do Mercosul|Mercosur]] y de [[Bienal de L'Habana|L'Habana]], ente otres.
A partir del añu [[2004]] entamó a tener relieve dientro del movimientu cultural, la Fundación d'Arte Contemporaneu (FAC) que ye una organización qu'acoye a una ventena d'artistes cuya producción tien énfasis na contemporaniedá.
Ente los nomes que destaquen na escena de les artes contemporanies s'alcuentren [[Fernando López Lage]], [[María Clara Rossi]], [[Martín Sastre]], [[Daniel Umpiérrez]], [[Brian Mac Kern]], [[Enrique Aguerre]], el colleitivu [[LOGO]], [[Pablo Uribe]], [[Santiago Tavella]], [[Nicolás Branca]], [[Beatriz Martínez]], [[Guillermo Sierra]], [[Rulfo]] y [[José Andrés de Vera y Paysal]].
Asinamesmo, la ciudá de [[Punta del Este]], ún de los principales balnearios del [[Cono Sur]],nomárase "Capital Iberoamericana de Cinematografía".
L'Estáu uruguayu ye [[llaicu]], con dafecha llibertá de cultos. La [[separtación Ilesia-Estáu]] estableciérase na [[Constitución del Uruguay de 1919|Constitución de 1919]] como culminación d'un procesu de secularización qu'entamara en [[1877]] cola aprobación del "Decretu Llei d'Educación Común" redactáu por [[José Pedro Varela]] qu'establecía la non obligatoriedá de la educación relixosa nes escueles. Esiste na sociedá un ampliu clima de tolerancia hacia los desemeyaos cultos. La Constitución y la llei prohíben la discriminación por sides relixoses.
La relixón mayoritaria ye'l [[catolicismu]], con un 66% d'adeptos, magar que gran parte d'esti porcentaxe nun son prauticantes. Hai 2% de [[Protestantismu|protestantes]] y un 1% de [[Xudaísmu|xudíos]]. El componente de relixones [[sincretismu|sincrétiques]] ente'l catolicismu y relixones africanes tien creciente importancia. Aprosimadamente el 31% de la población nun profesa nenguna relixón.
La rede vial nacional d'Uruguái cunta con 8.705 quilómetros de [[carretera|carreteres]] d'ún o más carriles, más de 2.300 quilómetros d'[[autopista|autopistes]] o [[autovía|autovíes]] según [[National Geographic]], que se distribuyen nos 175.016 km² de territoriu y sirven a más de tres millones d'habitantes y decenes de miles de turistes, lo que significa ún de los más altos índices d'accesos a desemeyaes partes del territoriu d'América Llatina. Tipos de firme nes carreteres:
Los [[Ferrocarriles d'Uruguái|ferrocarriles uruguayos]] cunten con aprosimadamente 2900 km de llinies, toes de [[trocha]] 1435 mm, tracción diésel y sólo 11 km de doble vía. La metá de la rede ta clausurada, circulando trenes de carga nos ramales [[Montevidéu]] - [[Rivera (Uruguay)|Rivera]] - [[Livramento]], Piedra Sola - Tres Árboles, [[Sayago (Montevideo)|Sayago]] - [[Minas]], Verdún - Planta ANCAP, Carnelli - La Teja, Chamberlain - Paysandú - [[Salto (Uruguay)|Salto]] - [[Concordia (Entre Ríos)|Concordia]] y [[Algorta (Uruguay)|Algorta]] - [[Fray Bentos]]. Trabáyase na reapertura de [[25 d'Agostu (Uruguay)|25 d'Agostu]] - [[San José de Mayo|San José]] - Ombucitos, reabriéndose'l tramu fasta San José pa los servicios de pasaxeros n'avientu de 2006.
Los servicios de pasaxeros préstense en tres llinies suburbanes partiendo de Montevideo hacia'l Norte (25 'Agostu, 63 km), Oeste (San José, 96 km compartiendo los 63 de la llinia a 25 d'Agostu) y Noreste ([[Empalme Olmos|Ing. Víctor Sudriers]], 44 km, compartiendo los primeros 8 km coles otres dos). Dende'l 1 de marzu de 2003 los trenes de pasaxeros parten y lleguen d'una nueva y pequeña estación terminal allugada a 500 metros hacia'l norte de la [[Estación Xeneral Artigas|Estación Central]] de Montevideo, que permanez pesllada dende entóncenes. Esto significó una pérdida de mas de 100.000 pasaxeros pa los servicios de trenes . 
L'[[Alministración de Ferrocarriles del Estáu]] ye anguaño l'alministradora de la rede y la qu'opera los trenes. Ta permitida la circulación de material d'otres empreses ya instituciones y delles poseen los sos propios vagones y llocomotores ([[ANCAP]], [[AUAR]], CEFU, CUCP).
[[Archivu:Estacion_Central_Montevideo.jpg|thumb|280px|Estación Central "Xeneral Artigas" inaugurada el 23 de xunu de 1897 y clausurada el 1 de marzu de 2003, reemplazada por un apeaderu 500 metros hacia'l norte.]]
N'Uruguái esisten aprosimadamente 64 [[Aeropuertu|aeropuertos]] o aeródromos secundarios, de los cuales nueve cunten con [[pista d'aterrizaxe]] pavimientada, siendo los otros cincuenta y cinco arródromos secundarios o pistes d'emerxencia cola pista ensin pavimientar o con pavimientu leve. Los dos más importantes son l'[[Aeropuertu Internacional de Carrasco]] afayáu en [[Canelones (departamentu)|Canelones]], dientro l'[[área metropolitana de Montevideo]], y l'[[Aeropuertu Intenacional de Laguna del Sauce]] nel departamentu de [[Maldonado (departamenty)|Maldonado]]. L'[[Aeropuertu Internacional de Carrasco]] ta en procesu de costrucción d'una nueva terminal aérea cuya inauguración ta prevista pa'l añu 2009, destinando l'edificiu d'anguaño como terminal de cargues.
Dientro de los 450 km de costes nel "[[Río de la Plata]]" y 220 km de costes marines s'alluguen como principales puertos el [[Puertu de Montevideo]], [[Colonia del Sacramento]], [[Fray Bentos]] (en realidá, nel postreru sur del ríu Uruguái), [[Nueva Palmira]], [[La Paloma]], [[Piriápolis]] y [[Punta del Este]].
N'Uruguái la llibertá de prensa ampárase pola Constitución. Según un estudiu realizáu por [[Reporteros Ensin Llendes]] en [[2006]], el país ocupa la posición númberu 57 nel índiz de llibertá de prensa mundial, terceru en [[Sudamérica]] (dempués de [[Bolivia]] y [[Chile]]) y octavu en [[Llatinoamérica]] (llueu de [[Bolivia]], [[Trinidad y Tobago]], [[El Salvador]], [[Costa Rica]] [[Panamá]], [[El Salvador]] y [[Chile]]) .
Cada mil habitantes circulen 293 xornales, hai 603 radio-receptores, 530 televisores y 278 llinies telefóniques. Habiendo en cuenta una familia de 4 persones de clase media, toes gozaríen d'estos bienes.
Según estimaciones de 2005, nel Uruguay esisten 93 emisores de radio AM, 191 emisores de FM, 7 de onda curtia y 62 emisores de televisión.. En 2007 el país algamó la cifra d'un millón d'usuarios de'internet.
Nel país hai 4 canales importantes:
El sistema telefónicu uruguayu ye 100% dixital dende [[1997]], gracies a los enfotos por meyorar de la empresa [[monopoliu|monopólica]] estatal de telecomunicaciones [[ANTEL]]. Uruguái foi el primer país en toda América (incluyíu Estaos Xuníos) en poseer esti estatus. 
N'Uruguái hai más d'un millón de teléfonos fixos, 27,84 llinies por cada 100 habitantes, lo que costituye la más alta densidá en telefonía fixa de Llatinoamérica. La metá del sistema telefónicu s'alcuentra en Montevideo (00.598.2.XXX.XXXX).
La telefonía móvil (09X.XX.XX.XX) dixébrase en tres empreses, una pública dependiente de [[ANTEL]], denomada [[ANCEL]] (099.XX.XX.XX y 098.XX.XX.XX), y dos privaes: [[Movistar]] (094.XX.XX.XX y 095.XX.XX.XX) y [[CTI Móvil]] (096.XX.XX.XX). Anguaño Uruguay esperimenta'l boom de la telefonía móvil, au más de dos millones d'habitantes disponen de teléfono móvil, dos tercios de la población total..
La industria de teunoloxíes de la informática ye puxante n'Uruguái. Los principales esponentes son los productos [[GeneXus]] ([[Artech]]), Bantotal (DeLarrobla y asociados). La industria del software ye una de les mayores esportadores del país.
Son principios fundamentales de la educación pública uruguaya la llaicidá, gratuidá y obligatoriedá, tal como foren proclamaos por [[José Pedro Varela]].
Nel Uruguay la población tien accesu a educación de baldre dende primer nivel de xardinería fasta la graduación na universidá. El país cunta con una universidá pública, la [[Universidá de la República]], que consta de delles facultaes y servicios engadíos. Esta ufierta compleméntase por intituciones d'educación privada qu'abarganen dende la educación preescolar fasta la terciaria.
Ún de los percancies más importantes de la enseñanza nel país ye l'altu índiz d'alfabetización, ya que sigún "[[The World Factbook]]", l'índiz d'alfabetismu alcuéntrase nel 98%, el más altu d'[[América Llatina]], siguío por Arxentina (97.1%) y Cuba (97,0%). Estos datos vense confirmaos nel Informe so'l Desenrrollu Humanu de 2005 realizáu pol Programa de Naciones Xuníes pal Desenrrollu, nel cual Uruguay caltién la so posición a la tiesta d'América Llatina con respeutu a l'alfabetización col 97,7% de la población, siguío nuevamente por Arxentina (97,2%) y Cuba (96,9%).
Alfabetismu (est. 2003):
Tasa neta d'iscripción escolar:
Secundaria:
Universidad: 35 % 
Docentes de primaria: ún cada 21 estudiantes
Nel ámbitu públicu, la única universidá d'Uruguái ye la [[Universidá de la República]], dedicada a carreres profesionales. Pa estudiar carreres terciaries y téuniques alcuéntrase la [[Universidá del Trabayu del Uruguay]].
De magar 1985, entamen a fundase universidads privaes, siendo la [[Universidá Católica d'Uruguái]] la primer d'elles.
El deporte con más siguidores n'Uruguái ye'l [[fútbol]]. Históricamente el fútbol foi un elementu fundamental no tocante al afianzamientu de la "nacionalidá" uruguaya y a la proyeición internacional de la imaxe d'Uruguái como país, nos entamos del sieglu XX. [[Escoyeta de fútbol d'Uruguái|"La celeste"]] (nomatu hestóricu de la escoyeta uruguaya, que surde del color de la so camiseta) esmechó n'[[Europa]] coles sos presentaciones olímpiques y ganóse l'almiración y el respetu del universu deportivu, allugando al fútbol sudamericanu nel más altu planu de considerancia nuna dómina en que dichu continente yera entá inoráu nel mapa internacional del fútbol (Uruguái en particular desconocíu en tolos mapes, nun sólo nel futbolísticu). Uruguái ganó dos medalles d'Oro consecutives, nos [[Xuegos Olímpicos]] ([[Anexu:Fútbol nos Xuegos Olímpicos de París 1924|París 1924]] y [[Fútbol nos Xuegos Olímpicos d'Ámsterdam 1928|Ámsterdam 1928]]), siendo demientres 80 años l'únicu país sudamericanu n'ocupar el máximu sitial olímpicu, honor compartíu agora con Arxentina dende los [[Xuegos Olímpicos d'Atenas 2004|Atenas 2004]]. 
Uruguái comparte tamién con Arxentina el primer llugar en cantidá de [[Copa América|copes América]], dambos con 14, siguíos por Brasil, con 7. No referente a títulos mundiales, Uruguái conquistó en dos vegaes la [[Copa Mundial de Fútbol]] (en [[Copa Mundial de Fútbol de 1930|1930]] y [[Copa Mundial de Fútbol de 1950|1950]], siendo esti últimu un llogru deportivu hestóricu y ún de los intres más dramáticos ya inescaecibles de la hestoria del fútbol, cuya final ye conocida dende entóncenes col nomatu del "[[Maracanazo]]"). A nivel de clubes, [[Club Nacional de Football|Nacional]] y [[Club Atléticu Peñarol|Peñarol]], los dos principales equipos uruguayos, representaren al Uruguay de forma ablucante, alcaldiando ente dambos ocho [[Copa Llibertadores d'América|Copes Llibertadores]] y seis [[Copa Entecontinental|Copes Intercontinentales]], además d'una destacada llista (en cantidá y calidá) de títulos intenacionales que-yos permiten ocupar güei (payares 2006) la primer y la tercer posición nel Ranking de Clubes de la [[Confederación Sudamericana de Fútbol]] (Peñarol 1094 pts, Boca Juniors 1023 pts, Nacional 960 pts). 
Otros deportes que gocien de muncha sonadía son el [[baloncestu]] y el [[rugby]] que caberamente ganara mas adeptos, asina como tamién el ciclismu,; nos [[Xuegos Olímpicos de Sydney 2000]] [[Milton Wynants]] ganó una medalla de plata tornando a poner a Uruguái nel medalleru llueu de 36 años.
[[Archivu:Olympic flag.svg|50px]] [[Uruguái nos Xuegos Olímpicos]]
"Notes":
[[Categoría:Uruguái]]
Escaflowne
La Visión d'Escaflowne (天空のエスカフローネ|Tenkū no Esukafurōne) ye una serie de TV anime de 26 episodios de Sunrise Studio, orixinalmente emitida en Xapón ente'l 2 d'abril y el 24 de setiembre de 1996. Remaneció nuna serie manga "shonen" y otra "shojo", y una película de cine. (La serie manga shonen en realidá anició enantes de la serie animada, por mor del llargu procesu de pre-producción d'ésta cabera).
Tien elementos de los xéneros "shojo", "shonen", romance, y "mecha".
La historia ye un mestu perbono de lliteratura d'estremaes cultures, arreyádose incluso al pasáu mitolóxicu de la humanidá. La música, compuesta por Yoko Kanno y Hajime Mizoguchi, ye d'un tastu nidiamente oriental, anque incorpora elementos como la coral occidental y el lletro-pop. Esta serie siñó'l debú anime (nun papel principal) de Maaya Sakamoto na voz de la protagonista Hitomi Kanzaki y cantante del cantar d'entamu "Yakusoku wa Iranai".
Arriendes de la espublización regular, la agora desapaecida marca de Bandai, "Anime Village", tamién espublizó una versión estaunidense de la nomada "Special Edition" (Edición Especial) que Bandai Visual creyó en Xapón. Yera tol arcu de la historia de 26 episodios editáu en trés cintes VHS en 1996-1997. En 1998 foi presentada en México pola cadena "Televisión Azteca" col nombre de "La Visión d'Escaflowne". En 1998, "Anime Village" asoleyó esta edición en Norteamérica como la "Vision of Escaflowne Best Collection" (Meyor Coleición de Visión d'Escaflowne). Escaflowne emitióse curtiamente na cadena Fox Kids n'otra versión editada ente agostu y ochobre del 2000, pero foi cancelada. Esi Escaflowne foi remocicáu p'axeitase a los gustos de los adolescentes, y foi denomada Foxcaflowne. Una versión de 23 episodios, fuertemente tarazada de conteníos y tiempu, y con una secuencia de títulos estremada, emitióse delles vegaes nel canal "Fox Kids" del Reinu Xuníu. 
La serie de 26 partes non editada foi espublizada dende entoncenes en paquetes de DVDs d'Estaos Xuníos y Reinu Xuníu ufriendo una opción de versiones doblaes y sotitulaes, les que s'emplegaron pa espublizar n'otros países, como ye nel casu d'España.
Calor
En física, la calor ye una mena d'enerxía asociao al movimientu de los átomos, molécules y otres partícules qu'ensamen la materia. La calor pue ser xeneráu por reaiciones químiques (como na combustión), nucleares (como na fusión nuclear de los átomos d'hidróxenu que tienen llugar nel interior del Sol), disipación lletromagnética (como nos fornos de microondes) o por disipación mecánica (esfriega). El so conceutu ta xuníu al Principiu Cero de la Termodinámica, según el cual dos cuerpos en contautu intercambeen enerxía hasta que la so temperatura s'equillibre.
La calor que pue intercambear un cuerpu col so alrodiu depende del tipu de tresformación que se faiga sobro esi cuerpu y poro, depende del camín. "Los cuerpos nun tienen calor, sinón enerxía interno". El calor ye la transferencia de parte de tala enerxía interno (enerxía térmica) d'un sistema a otru, cola condición de que tean a diferente temperatura.
Potencia
En Física, potencia ye la cantidá de trabayu fechu por unidá de tiempu. Esto ye equivalente a la velocidá de cambéu d'enerxía nun sistema o al tiempu emplegáu en facer un trabayu, según queda definíu por:
Au
Potencia mecánica ye'l trabayu fechu por una máquina o una persona nun determináu intervalu de tiempu.
La potencia lletrica ta midida en watts y ye'l resultáu de la multiplicacion de la diferencia de potencial nos estremos d'una carga y la corriente que circula per esta, la so equivalencia en potencia mecanica ye:
1HP = 746 watt, siendo HP: caballos de fuercia. 
1HV = 736 watt, siendo HV: caballos de vapor.
La potencia del soníu pue considerase en función de la intensidá y la superficie:
La unidá de potencia nel Sistema Internacional (SI) ye'l vatiu, que ye equivalente a un xuliu por segundu.
Rodrigo Díaz de Vivar
Rodrigo Díaz de Vivar (*Vivar del Cid, provincia de Burgos, hacia 1043 – Valencia, 1099), conocíu como El Cid Campeador, Mio Cid o El Cid (del árabe dialeutal سيد "sīd", «señor»), fidalgu y guerreru castellanu.
Al frente de los sos propios guerreros y de miente autónoma respeutu de l'autoridá de rei dalgún, aportó a dominar práuticamente tol oriente de la Península Ibérica no cabero del sieglu XI. Ye una figura llexendaria de la nomada Reconquista española, y la so vida ye'l sofitu del más importante "cantar de xesta" de la lliteratura española, el "Cantar de mio Cid".
Velocidá angular
En física, más correutamente en mecánica, la velocidá angular ω (tamién conocía como "frecuencia angular" o "pulsación") ye una midida de la velocidá de rotación. Mídese en radianes por segundu (o cenciellamente s porque los radianes son adimensionales).
La razón d'ello ye que una revolución dafecha ye igual a 2π radianes:
cuando "T" ye'l periodu y "f" ye la frecuencia.
L'emplegu de la velocidá angular n'arrou de frecuencia ordinaria ye práutica en numberoses aplicaciones, porque evita l'apaición escesiva de π. Na realidá, emplégase n'aquelles estayes de la física nes qu'intervienen fenómenos periódicos, por exemplu en mecánica cuántica y lletromagnetismu.
Tamién facer notar que:
Poro:
Considerando que T ye'l periodu y v ye la velocidá tanxencial d'un puntu respeutu al exe de rotación.
Por exemplu:
Si s'emplegase la frecuencia ordinaria, esta ecuación sedría:
En delles situaciones, ye interesante asociar un veutor a la velocidá angular. El veutor que se-y asocia tien como módulu el valor escalar de la velocidá angular y como direición, la del exe de rotación siguiendo la regla del sacacorchos: la direición del veutor velocidá angular de un torniellu que xira ye la del sen del su avance.
Ejemplo de utilización: Si'l radiu de xiru d'un puntu s'amuesa por un veutor formula_6 que va dende'l centru de rotación hasta'l puntu, la velocidá tanxencial del puntu escríbese:
Au el símbolu formula_8 conseña'l productu veutorial.
Michael Schumacher
Michael Schumacher (pronunciáu ) ye un pilotu de carreres alemán (anguaño retiráu de la Fórmula 1), y el más lloreáu (250 carreres, 7 Campeonatos del Mundu) de la hestoria. El "Kaiser", como se-y conoz, convirtióse nun iconu de la Fórmula 1 moderna.
Indira Gandhi
Indira Priyadarshini Gandhi (en hindi: इन्दिरा प्रियदर्शिनी गान्धी; Allahabad, 19 de payares de 1917 – Nueva Delhi, 31 d'ochobre de 1984) foi fía única de Kamala Nehru y Jawaharlal Nehru, héroe nacional y la segunda primer ministru de la India primera ministra de la India que mayor tiempu tuvo nel cargu, tres el so padre. Tomó'l so nome del so home "Feroze Gandhi" (ensin nengún parentescu con Mahatma Gandhi).
Heredera de la más poderosa dinastía política de la India, la ""familia Nehru-Gandhi"", empezó'l so ascensu políticu como l'aliada más cercana y allegada del so padre, tres que la so muerte llogró tresformar el so papel de ser miembru ornamental de la élite política a ser la más poderosa líder de la India mientres décades, ello traviés de la so popularidá nes mases y el so parentescu y filiación cola "Dinastía Nehru". 
Ingresando en 1938, nel "Partíu del Congresu", Indira participó viviegamente na llucha pola independencia de la India, dirixida pol llexendariu Mahatma Gandhi, máximu líder hindú, llográndose dichu cometíu en 1947, tres la Segunda Guerra Mundial, cuando una debilitada Gran Bretaña amosábase incapaz de siguir apoderando al país asiáticu.
Yá un país independiente, la India pasó a tener el so propiu sistema políticu-gubernamental, que de la mesma foi controláu pola familia Nehru, convirtiéndose Jawaharlal Nehru nel primera Primer Ministru de la India, puestu nel cual permanecería mientres 17 años y dende el cual impulsaría l'afitamientu definitivu del país, col sofitu del "Partíu del Congresu", del cual yera Xefe y allanando el camín pal empiezu de la era dinástica de los" Nehru-Gandhi". Ye nesti contestu onde surde la figura de Indira, quien se convierte na confidente y sofitu del so padre, camudándose con él a la residencia ministerial, y pasando a convertise nuna figura clave, viaxando, conociendo a los más consagraos políticos y estadistes de la dómina, pasando asina a desempeñar un rol esencial como figura pública.
En 1959 convertir na "Xefa del Partíu del Congresu". En 1964, tres la muerte del so padre Jawaharlal Nehru y el nomamientu de "Lal Bahadur Shastri" como Primer Ministru d'India, Indira Gandhi ye nomada "Ministra d'Información y Radiodifusión", cargu nel que va permanecer hasta 1973. Sicasí, la prematura muerte d'el" Primer Ministru Shastri" en 1966, impulsar a convertise na "Secretaria Xeneral del Partíu del Congresu", y por estensión, en Primer Ministru de la India Primera Ministra d'India, esi mesmu añu. 
A pesar de la so nueva posición, la "Sra. Gandhi", como yera conocida, non solo caltuvo'l so anterior cargu ministerial, sinón que llegó a ocupar progresivamente los cargos de Ministra de Relaciones Esteriores (1967-1969), Ministro de Finances (1969-1970), Ministra d'Interior (1970-1973) y ministra de Defensa (1975).
Exerció como Presidenta del Partíu del Congresu y Primer Ministra de la India mientres un total de 15 años, dende 19 de xineru de 1966 hasta'l 24 de marzu de 1977, y dende el 14 de xineru de 1980 hasta'l so asesinatu'l 31 d'ochobre de 1984, siendo una fuerte y decidida líder hindú nuna de les dómines más inestables de la India.
Estratega y pensadora política brillosa, al ocupar una posición tan alzada nuna sociedá inda bien patriarcal, puede pensase que Indira Gandhi foi una "xefa pasiva", pero les sos acciones de cutio demostraron lo contrario. Utilizó tolos medios a la so disposición pa consolidar la so poder y autoridá como primer ministra; y como una de les muyeres más poderoses del mundu, nun duldar en materializar los sos fines políticos a escala nacional ya internacional.
Condució a la India a la industrialización, y sofitó la independencia de Pakistán Oriental, Bangladex (naquella dómina parte de Pakistán). Mientres el gobiernu del so padre ayudó a centralizar el poder, por cuenta de la situación crítica de la nación. 
Tuvo bones relaciones polítiques cola Unión Soviética y les sos relaciones con Estaos Xuníos tornáronse escepcionalmente fríes, por cuenta de que Indira yera una pensadora d'esquierda.
En 1975 declaró al país n'estáu d'emerxencia, censuró les crítiques nos medios, ordenó la esterilización obligatoria, ya impunxo asina una dictadura que duró hasta 1977, momentu nel cual Indira decidió llamar a plebiscitu popular, sufraxu que perdió. Sicasí, volvió ser reelexida en 1980, por cuenta del so carisma, la so popularidá estrema ente les clases populares y a la incompetencia del gobiernu "provisional" pa caltener una estabilidá medianamente firme nel país.
Indira lluchó incansablemente contra'l nacionalismu sij nel Panyab. Estos queríen un estáu confesional Sij (independizando'l Panyab pa consiguir esti fin). Indira entamó una maniobra militar pa detener a los fanáticos nacionalistes nel so propiu templu, lo cual dexó cientos de muertos civiles y xeneró un gran descontentu ente la minoría sij.
En 1984, tres meses dempués de la so reelección, cuando diba dir a una entrevista col actor Peter Ustinov foi asesinada por dos de los sos guardaespaldas d'enfotu, que-y solmenaron 31 impactos de bala. Los guardaespaldas formaben parte de la minoría sijs y fueron abatíos pocu dempués.
Indira Gandhi, naz el 19 de payares de 1917, fía de Jawaharlal Nehru, un abogáu descendiente d'una familia acomodada na India, educáu nel Reinu Xuníu, graduáu de la Universidá de Cambridge y que tuvo íntimamente arreyáu nel procesu d'independencia de la India.
Indira creció ente les comodidaes que-y ufiertaba la situación económica familiar. La carrera política del so padre pola Independencia de la India, caltener alloñada d'él mientres la so infancia. Indira foi educada en prestixosos colexos ya instituciones na India, Suiza y Reinu Xuníu.
En tornando a la India contraxo nupcias con "Feroze Gandhi" (ensin nengún parentescu con Mahatma Gandhi), anque'l so familia nun la aprobaba del tou, con quien tuvo dos fíos, Sanjay y Rajiv Gandhi. Sicasí; les continues infidelidaes de la so pareya llevar al progresivu distanciamientu qu'acabó n'abandonu, camudándose a la residencia del so padre y convirtiéndose a partir d'entós nel so confidente. Sería asina, como empezó l'acercamientu de Indira Gandhi a la política.
Indira empieza la so carrera nel mundu políticu cuando empieza a averase al so padre'l consagráu Primer Ministru Nehrú. Indira convirtióse non yá na más allegada y abnegada aliada del so padre sinón que tamién pasó a ser una figura pública de la "jet set", al viaxar nes distintes xires, xuntes, conferencies y demás eventos, según conociendo a los más destacaos políticos a nivel internacional. 
En 1959 ye nomada "Xefa del Partíu del Congresu" y empieza a intervenir más na política, hasta que finalmente en 1964, cola muerte del so padre y el nuevu gobiernu formáu pol Primer Ministru Lal Bahadur Shastri. ella conviértese en parte'l so gabinete col cargu de Ministra d'Información y Radiodifusión. Pero'l lideralgu de Shastri duró pocu; namá dos años más tarde morrió de secute y Indira foi nomada polos líderes del Partíu del Congresu pa ser Primer Ministru. Esto sería l'empiezu d'una nueva yera pa la India y una nueva etapa pa Indira Gandhi.
Indira permanez nes sos funciones ministeriales, ello a pesar de la mala percepción que paez tener nos sectores políticos, por considerala incapaz d'exercer nengún cargu políticu. Pero Indira non yá va demostrar que n'efectu yera una bona políticu, sinón que de fechu va apelar a los sos instintos convirtiéndose nuna líder popular ente les mases hindús. 
Llueu les sos habilidaes parlamentaries fueron afinaes y llogró con un estilu populista según con un eficiente sistema propagandísticu, asegurar el so lideralgu nel Partíu del Congresu, algamando la "Secretaría Xeneral del Partíu". 
Ye entós cuando en 1966, cola repentina muerte del Primer Ministru "Lal Bahadur Shastri", los parllamentarios quedaron nel llimbu del lideralgu, ante lo cual, el xefes y líderes de los distintos partíos determinaron que lo más conveniente sería un líder dondu, polo cual, no que allos concernía, la inofensiva "Sra. Gandhi" sería la opción ideal, reconocida, con sonadía y conocida amás de la so vinculación a la portentosa "Dinastía Nehrú-Gandhi". Ye según ye nomada Primer Ministra de India, pero no progresivo los parllamentarios afayaríen cuan equivocaos taben, si pensaben qu'ella sería un gobernante pasiva. 
Gandhi asumió'l cargu nun momentu críticu na hestoria del país. La guerra d'Indiu-Pakistaní empezara una selmana antes. La nación atopábase metanes una seca de dos años, lo que resulta en grave escasez d'alimentos y de una crisis económica más fonda col aumentu de precios y del desempléu. La situación política na India foi igualmente efectada. Nes cuartes elecciones xenerales de 1967, el Congresu retuvo'l control mayoritariu (y reelexíu Gandhi como'l so líder), pero perdió'l control na metá de les llexislatures estatales. Dempués de veinte año de dominiu políticu, el Partíu del Congresu taba esperimentando series dificultaes.
L'exércitu de Pakistán tuviera llevando a cabo atrocidad xeneralizaes contra la población civil del este de Pakistán. Esto causó una inmigración masiva de la población de dichu territoriu escontra la India. Envalorábase que 10 millones de refuxaos fuxeron a la India, causando dificultaes financieres y l'inestabilidá nel país, cuestión que producía auténtiques fregadures internacionales y una seria confrontación diplomática y política ente la India y el so vecín Pakistán. Sicasí, Indira nun frenó les inmigraciones masives, sinón que dexó qu'estes entraren a la India y maniobró pal so recibimientu. Tal cuestión xeneró que la tensión internacional aumentara y el gobiernu estadounidense so l'alministración de Richard Nixon, consideraba les acciones de Indira como irracionales ya irresponsables, lo cual sumábase al fechu de que nin el Secretariu d'Estáu Henry Kissinger como tampoco'l mesmu Nixon llevábase bien cola mandataria india. Amás, les relaciones de India con Estaos Xuníos enturbiárense por cuenta del enclín izquierdista del gobiernu de Indira Gandhi, polo cual resolvieron sofitar a Pakistán.
Pero Indira sabía perbién lo que faía, ella dexó que los refuxaos siguieren llegando ente que coles mesmes fixo los arreglos finales pa roblar el "Tratáu d'Amistá y Cooperación" cola Unión Soviética, dando como resultáu'l sofitu políticu del otru "xigante internacional" y un vetu soviéticu na ONU, lo cual dexó fora d'acciones a tolos países con al respective de la situación. 
Agora ensin un resolvimientu y nengún ente que pudiera detenela, Indira preparó les tropes indies y con un total de 93.000 homes esplegar operaciones sobre l'este de Pakistán, derrotándo fácilmente a los exércitos pakistaníes y llogrando col sofitu popular instalar un nuevu réxime, independizando al territoriu cola so victoria militar en 1971, naciendo asina Bangladex, una ""república independiente"", pero qu'en realidá yera una "nación satélite" de la India.
La victoria de Indira Gandhi otorgó-y el estatus d'heroína y tresformar de forma definitiva nuna Primer Ministra respetada y popular. El so proceder fuera impecable y gracies a ello India non yá demostráralu al mundu'l so potencial político y militar sinón tamién la so firmeza. Foi de xuru la meyor hora de Indira nel poder, la única na que toos en India tuvieron completa y absolutamente con ella.
Gandhi convidó más tarde al presidente pakistaní Zulfikar Ali Bhutto a Shimla pal cume d'una selmana de duración. Dempués de la casi quebra de les conversaciones, los dos xefes d'Estáu finalmente roblaron l'Alcuerdu de Shimla, que xunía los dos países pa resolver el discutiniu de Caxmir per medios pacíficos y negociaciones. Por cuenta de la so antipatía por Nixon, les relaciones colos Estaos Xuníos volviéronse distantes, ente que les relaciones cola Unión Soviética estrecháronse.
Ella foi criticada por dalgunos por non faer de la Llínea de Control (LoC) una frontera permanente, ente que dellos críticos inclusive creíen que Caxmir alministrada per Pakistán tendría de ser estrayida de Pakistán, que los sos 93.000 prisioneros de guerra taben sol control indiu. Pero l'alcuerdu esaniciáronse darréu les Naciones Xuníes y l'interferencia de terceros, y amenorga considerablemente la probabilidá de Pakistán pa llanzar un ataque importante nel futuru cercanu. Al nun pidir capitulación total sobre una tema sensible de Bhutto, que dexara a Pakistán pa estabilizar y normalizar. Les relaciones comerciales tamién se normalizaron, anque enforma contactu caltúvose conxeláu (selláu) per añu.
Un programa nuclear nacional foi empecipiáu por Gandhi en 1967, en respuesta a l'amenaza nuclear de la República Popular de China y l'India pa establecer la estabilidá y los intereses de la seguridá como independientes de les de les superpotencies nucleares. En 1974, India realizó con ésitu una prueba nuclear soterraña, extraoficialmente el nome clave de " Buda sonriente ", cerca de l'aldega del desiertu de Pokhran en Rajasthan . Describe la prueba como pa fines pacíficos, la India convertir na más nueva d'entós la enerxía nuclear.
Los Programes especiales d'innovación agrícola y el sofitu extra del Gobiernu que se punxeron en marcha na década de 1960, finalmente tresformaron la escasez crónica d'alimentos de la India na producción d'escedentes de trigu, arroz, algodón y la lleche. L'ésitu atribúyese principalmente a la trabayadora mayoría de llabradores sij de Panyab. En llugar de depender de l'ayuda alimentaria d'Estaos Xuníos - encabezáu por un presidente a quien nun-y gustaba enforma Gandhi (el sentimientu yera mutuu: pa Nixon, Indira yera "la vieya bruxa"), el país convertir nun esportador d'alimentos. Esi llogru, xuntu cola diversificación de la so producción de cultivos comerciales, conocióse como la "Revolución Verde". Coles mesmes, la Revolución Blanca foi una espansión na producción de lleche, qu'ayudó a combatir la malnutrición, especialmente ente los neños pequenos. "Seguridá alimentaria", una y bones el programa llamábase, yera otra fonte de sofitu a Gandhi nos años previos a 1975.
Fundada na década de 1960, la Revolución Verde foi'l nome oficial dáu al Programa de Distritu intensu Agrícola (IADP) que trataba d'asegurar granu abondosu, de baxu costo pa la población urbana en que'l so sofitu Gandhi-como de fechu tolos políticos indios-en gran midida dependía. El programa basar en cuatro premises: 1) Les nueves variedaes de granes (s), 2) L'aceptación de la necesidá de la quimicalización de l'agricultura india, esto ye, fertilizantes, pesticidas, yerbicíes, etc, 3) Un compromisu cola nacional ya investigación internacional de cooperación pa desenvolver variedaes nueves y esistentes de granes ameyoraes, 4) El conceutu de desenvolvimientu de les instituciones científiques, l'agricultura en forma de Land Grant Colleges.
El gobiernu de Indira enfrenten mayores problemes dempués de qu'el so mandatu terrible de 1971. La estructura interna del Partíu del Congresu amostalgárase a partir de les sos numberoses divisiones, dexándolo totalmente dependiente del so lideralgu pa la fortuna de la so elección. Garibi Hatao (erradicar la probeza) foi la tema de 1971 de Gandhi ufiertaba. El lema y los programes propuestos pa combatir la probeza, que veníen con él, fueron diseñaos pa dar un sofitu a Gandhi de forma nacional, concentrándose nes zones rurales y nes zones urbanes probes. Esto dexaría-y refugar les castes dominantes de los gobiernos estatales y locales, y de la mesma a la clase comercial urbana. Y, pela so parte, los probes consiguieron ganar pesu políticu, lo que valió la pena esos programes políticos.
Los programes creaos al traviés de Garibi Hatao, anque llevaos a cabu a nivel local, financiáronse, desenvolvieron, supervisaron y alministraron por Nueva Delhi y el partíu del Congresu Nacional Indiu. "Estos programes tamién van apurrir el lideralgu políticu central por cuenta de los recursos del patronalgu, nuevu y vastu, que se van apurrir en tol país ..." [12] Los eruditos y y historiadores tán d'alcuerdu tocantes a la midida del fracasu de la Garibi Hatao pa solliviar la probeza, yá que namá'l 4% de los fondos asignaos pal desenvolvimientu económicu, foi a los trés principales programes contra la probeza, y dalgunos d'estos nunca llegó a "los más probes de los probes", polo que'l vacíu eslogan del programa, utilizóse principalmente pa xenerar sofitu a la reelección de los populistes de Gandhi.
El 12 de xunu de 1975 el Tribunal Cimeru de Allahabad declaró la elección de Indira Gandhi a la Lok Sabha vacante por motivos de fraude electoral. Nun pidimientu presentáu pol candidatu Raj Narain (que más tarde la ganaría en 1977 nes elecciones parlamentaries de Rai Bareily), que denunciara dellos casos importantes, lo mesmo que de menor importancia del usu de los recursos públicos pa faer campaña. [ 13 ] Asina, el Tribunal ordenó que destitución del so escañu nel Parlamentu y prohibióse-y participar nes elecciones mientres seis año. El Primer Ministru tien de ser miembru de cualesquier de los Lok Sabha (Cámara Baxa del Parlamentu de la India ) o la Rajya Sabha (Cámara Cimeru del Parlamentu). Poro, esta decisión efectivamente destituyir del so cargu. La señora Gandhi pidiera a unu de los meyores xuristes de la India y tamién unu de los sos colegues nel gobiernu, el Sr. Ashoke Kumar Sen que la defendiera nos tribunales. Escribióse qu'a la señora Gandhi díxose-y que namá diba ganar, si'l Sr. Sen taba con ella [cita riquida] .
Sicasí, Gandhi refugó los pidíos d'arrenunciu y anunció planes p'apelar ante'l Tribunal Supremu. El veredictu foi pronunciáu pol Sr. Sinha nel Tribunal Cimeru de Xusticia de Allahabad. Casi cuatro año dempués el casu foi lleváu por Raj Narain, l'oponente derrotáu por Indira Gandhi nes elecciones parlamentaries 1971. Gandhi, qu'emprestó declaración nel so defensa mientres el xuiciu, foi topada culpable de práctiques electorales deshonestas, de gastos electorales escesivos, y del usu de maquinaria y funcionarios del gobiernu pa usu propios. [ 14 ] El xuez refugó les acusaciones más graves de corrupción na so contra.
Indira aportunó nel convencimientu de nun debilitar la so posición, a pesar de ser destituyida de la cámara baxa del parlamentu, Lok Sabha, por orde del Tribunal Supremu. Ella dixo: "Hai munchos que dicen qu'el nuesu gobiernu nun ta llimpiu, pero dende la nuesa esperiencia, la situación yera muncho peor cuando [la oposición] los partíos formaben gobiernu". Tamién refugó les crítiques de la forma en que'l Partíu del Congresu recaldaba fondos pa la campaña electoral, diciendo que toles partes utilizaben los mesmos métodos. La primer ministra caltuvo'l sofitu del so partíu, qu'emitió un comunicáu nel so respaldu. Tres la noticia del espardimientu del veredictu, cientos de siguidores manifestáronse frente a la so casa, prometiendo la so llealtá. L'Altu Comisionado de la India nel Reinu Xuníu Braj Kumar Nehru dixo'l convencimientu de Gandhi perxudicaría la so carrera política. "La señora Gandhi tien entá güei un sofitu apolmonante nel país", dixo. "Creo que la Primer Ministra de la India va siguir nel cargu hasta que l'electoráu de la India decida otra cosa".
Gandhi treslladar a restaurar l'orde, ordenando la detención de la mayoría de la oposición que participen nos disturbios. El so gabinete y el gobiernu encamentó entós que'l presidente Fakhruddin Ali Ahmed declarar un estáu d'emerxencia , debíu al desorde y l'anarquía tres la decisión del Tribunal Cimeru de Allahabad. Arriendes d'ello, Ahmed declaró l'estáu d'emerxencia causáu pol desorde internu, con base no dispuesto nel artículu 352 de la Constitución, el 26 de xunu de 1975. Pol cual suspendiéronse les llibertaes civiles de los ciudadanos, la prensa foi agudamente censurada y la mayoría de la oposición, foi deteníu ensin xuiciu. A lo llargo de lo que se conoz como'l "Reinu del Terror", miles de disidentes fueron encarcelaos ensin el debíu procesu.
En pocos meses, la Riegla del Presidente imponer en partíu de la oposición dos dictaminó los estaos de Gujarat y Tamil Nadu, colo que'l país enteru subordinaes al gobiernu central o los gobiernos encabezaos pol gobernante Partíu del Congresu. [ 15 ] La policía concedióse-yos poderes pa imponer toques de queda y por tiempu indefiníu detener a ciudadanos y toles publicaciones fueron sometíos a la censura sustancial pol Ministeriu d'Información y Radiodifusión . Inder Kumar Gujral , el futuru primer ministru sí mesmu, arrenunció al cargu de Ministru d'Información y Radiodifusión, en protesta pola interferencia Sanjay Gandhi nel so trabayu. A lo último, la inminente elecciones a l'asamblea lexislativa aplazóse indefinidamente, con tolos gobiernos de los estaos controlaos pola oposición de ser esaniciáu en virtú de la disposición constitucional que dexa'l despidu d'un gobiernu estatal nel encamientu del gobernador del estáu.
Indira Gandhi de les disposiciones d'emerxencia que s'otorguen facultaes estraordinaries.
"A diferencia del so padre, Jawaharlal Nehru , que prefieren tratar con una fuerte principales ministros nel control de los sos partíos lexislativos y les organizaciones de partíu d'estáu, la señora Gandhi propúnxose esaniciar tolos ministru del Congresu que tenía un bon puntu de partida y pa sustituyir a cada unu d'ellos colos ministros personalmente lleal a ella ... Aun así, la estabilidá non pudo caltenese nos estaos ... " [ 16 ]
Afírmase que más se movió al presidente Ahmed emitir ordenances que nun precisen ser aldericaos nel Parlamentu , lo que-y dexa gobernar por decretu.
Coles mesmes, el gobiernu de Gandhi entamó una campaña p'acabar cola disidencia como l'arrestu y la detención de miles d'activistes políticos, Sanjay dio entamu a la llimpieza de los barrios marxinales alredor de Delhi de Jama Masjid , so la supervisión de Jag Mohan , más tarde el teniente gobernador de Delhi, que miles dexaría de persones ensin llar y cientos de muertos, y llevó a amargura comunal naquelles partes de la capital del país, y el programa de planificación familiar que s'impunxo pola fuerza la vasectomía en miles de padres, y foi alministráu de cutiu mal.
Dempués d'estender l'estáu d'emerxencia en dos causes, en 1977 Indira Gandhi llamó a elecciones, pa dar al electoráu la oportunidá de reivindicar el so dominiu. Gandhi pudo xulgar mal a la so popularidá descomanadamente por aciu la llectura de lo que la prensa censurada escribió alrodiu de ella. Sía que non, opúnxose'l Partíu Janata. Janata, dirixíu pol so vieyu rival, Desai y con Jai Prakash Narayan como'l so guía espiritual, afirma que les elecciones fueron la última oportunidá pa la India d'escoyer ente "democracia y dictadura". El Congresu de Indira foi derrotáu. Indira Gandhi y Sanjay dambos perdieron los sos escaños, y el Congresu amenorgar a 153 escaños (frente a los 350 nos postreros Lok Sabha), 92 d'ellos nel sur.
La cayida de Indira Gandhi empezó dempués de que la India ganara la guerra contra Pakistán en 1971. El Tribunal Cimeru de Allahabad topó a Indira Gandhi culpable de corrupción electoral nes elecciones de 1971.
En 1975, Indira Gandhi proclamó l'estáu d'emerxencia en virtú del artículu 352 nel qu'ordenó la detención de los sos opositores, que más tarde se xunieron y formaron el Partíu Janata. En 1977, Indira Gandhi y el so partíu, el Congresu Nacional Indiu, perdió les elecciones frente a la Janata, una coalición de casi tolos oponentes de Indira. Dempués de les elecciones, Gandhi atopar ensin trabayu, ingresos o residencia. Estremóse'l Partíu del Congresu mientres la campaña electoral de 1977: los partidarios de Gandhi, como'l veteranu Jagjivan Ram y el so fiel Bahuguna Satpathy Nandini - bien cercanos a Indira - viéronse obligaos a dixebrase, por cuenta de politiqueos y posiblemente a les circunstancies creaes por Sanjay Gandhi. El rumor principal yera que Sanjay tenía intenciones de desallugar a Indira. El Partíu del Congresu yera agora un grupu muncho más pequenu nel Parlamentu, a pesar de la oposición oficial.
Una vegada que'l Partíu Janata llegó al poder, el so oxetivu yera devolver a tolos ciudadanos de la India les llibertaes perdíes cuando Indira Gandhi declaró l'estáu d'emerxencia. El líder del Partíu Janata foi Jayaprakash Narayan, que caltuvo'l partíu xuníu. Los dirixentes del Partíu Janata fueron Morarji Desai , Charan Singh , Raj Narain y Atal Bihari Vajpayee.
Incapaz de gobernar por cuenta de conflictos de la coalición rebalba, el ministru del gobiernu Janata, Choudhary Charan Singh, ordenó l'arrestu de Indira Gandhi y Sanjay por dellos cargos, nengunu de los cualos sería bono de probar nun tribunal indiu. L'arrestu significaba que Indira foi espulsada automáticamente del Parlamentu. Estos allegamientos incluyíen que Indira Gandhi, presuntamente, "entamaría o pensáu en matar a tolos líderes de la oposición na cárcel mientres la emerxencia ". [ 17 ] Sicasí, esta estratexa fracasó estrepitosamente. El so arrestu y xuiciu de llarga duración, sicasí, ganó la simpatía de muncha xente que tarreciera que llegara a convertise nuna tirana tan solo dos años antes.
La coalición Janata taba xunida namá pol so odiu a Indira (o "esa muyer", como dalgunos llamar ). Con tan pocu de mancomún, el gobiernu taba acorviáu poles lluches internes y Gandhi foi capaz d'utilizar la situación na so ventaya. Empezó a dar más discursos, pidiendo tácitamente sides por "erros" cometíos mientres la emerxencia.
Jayaprakash Narayan morrió'l 8 d'ochobre de 1979, lo que rompió la unidá del Partíu Janata y Desai tomó'l so llugar. Desai dimitió en xunu de 1979, y Charan Singh foi nomáu Primer Ministru por Reddy dempués de que Gandhi prometiera al Congresu'l sofitu del so gobiernu dende l'esterior. Dempués d'un curtiu intervalu de tiempu, retiró'l so sofitu inicial y el Presidente Reddy eslleió'l Parlamentu nel iviernu de 1979. Nes elecciones de xineru del añu siguiente, el Congresu volvió al poder con una mayoría aplastante.
Mientres la década de 1980, Indira nun consiguió detener la cayida del 40 per cientu nel valor de la rupia india, 7 a 12 contra'l dólar d'EE.XX.. Sicasí, arguméntase que'l Bancu de la Reserva de la India decidió devaluar la rupia india pa faer les esportaciones más competitives.
La crítica de les sos táctiques contra partíos de la oposición fuera permediada pola aprobación popular de la so rápida acción en xunu pasáu pa encalorar un biltu terrorista sij nel estáu de Panyab. En xunetu de 1982, Jarnail Singh Bhindranwale, líder de la institución relixosa sij Damdami Taksal, con see nel septentrional estáu indiu de Panyab, lideró una campaña pa l'aplicación de la Resolvimientu Anandpur Sahib, col enfotu de crear un estáu independiente confesional sij na rexón. En respuesta a esti biltu independentista, Indira Gandhi ordenó'l 6 de xunu de 1984 la Operación Estrella Azul, mientres una de les fiestes más sagraes sij: l'exércitu indiu abrió fueu nel Templu Doráu Harmandir Sahib, en Amritsar. 
Según les cifres oficiales del Gobiernu, alredor de 600 persones morrieron nel ataque contra'l templu, incluyendo'l líder militante sij, Jarnail Singh Bhindranwale. Otros informes asitien la cifra tan alta como 1200. Mientres el conflictu torgó l'accesu a los medios internacionales, devotos sij y organizaciones de derechos humanos. Esti fechu xeneró un gran descontentu ente la minoría sij, desaguando nel asesinatu de Indira Gandhi el 31 d'ochobre de 1984, a manos de les sos guardaespaldas sij. La nueche antes de la so muerte, dixo a un mitin políticu: "Nun m'importa si la mio vida va nel serviciu de la nación Si muerro güei, cada gota de la mio sangre vigorizará la nación.".
Antiguu Exiptu
L'Antiguu Exiptu foi una civilización que s'orixinó a lo llargo del calce mediu y baxu del ríu Nilu, y qu'algama tres dómines de rellumu faraónicu nos periodos denomaos: Imperiu Antiguu, Imperiu Mediu, ya Imperiu Nuevu. Enanchábase dende'l delta del Nilu nel norte, hasta Elefantina, na primera catarata del Nilu, nel Sur, aportando a tener influyencia dende l'Éufrates hasta "Jebel Barkal", na cuarta catarata del Nilu, en dómines de máximu espardimientu. El so territoriu tamién abarcó, en desemeyaos periodos, el desiertu oriental y la llinia costera del Mar Bermeyua, la península del Sinaí, y un gran territoriu occidental dominando los esbillaos oasis. Hestóricamente, foi dixebráu en: Altu y Baxu Exiptu, al Sur y al Norte, respeutivamente. 
La civilización exipciana desendolcóse demientres más de 3000 años. Entamó cola xunificación de delles ciudaes del valle del Nilu, alrodiu del 3150 e.C.., y tiense convencionalmente por fináu nel añu 31 e.C., cuando l'Imperiu romanu conquistó y asorbió l'Exiptu ptolemaicu, que desapaez como Estáu. Esti asocedimientu nun representó el primer periodu de dominación estranxera, pero foi'l qu'empobinó pa una tresformación adulces na vida política y relixosa del valle del Nilu, conseñando'l fin del desendolcu independiente de la so cultura. La so identidá cultural entamara a francese selemente tres les conquistes de los reis de Babilonia (sieglu VI e.C.) y Macedonia (sieglu IV e.C.), desapaeciendo la so relixón con l'arribada del cristianismu, na dómina de Xustinianu I, cuando en 535 se prohibió'l cultu a la diosa Isis, nel templu de File.
Sieglu de Pericles
El sieglu de Pericles ye'l términu col que se conoz al periodu hestóricu comprendíu ente'l sitiu de Samos por parte de los atenienses (439 e.C.) y la derrota de los griegos na Queronea énte l'exércitu macedoniu de Filipu II (338 e.C.). Pericles —estratega, políticu y orador ateniense qu'arrodióse de les personalidaes más renomaes del momentu, homes que rellumaben en política, filosofía, arquitectura, escultura, hestoria, lliteratura, etc.— fomentó les artes y les lletres y dió-y a Atenes un esplendor que nun volvió a repetise a lo llargo de la so hestoria. Fizo tamién abondes obres públiques y ameyoró la calidá de vida de los ciudadanos. D'ehí qu'esta importante figura dexara'l so nome al Sieglu d'oru ateniense, cénit de la Grecia clásica.
Cereal
Los cereal(es) son un conxuntu de plantes herbácees que los sos granos o semientes empléguense pa la alimentación humana o del ganáu, xeneralmente mazaos al mou de fariña. La pallabra cereal remanez de "Ceres", el nome en llatín de la diosa de l'Agricultura.
Los cereales tan consideraos como la base de les grandes civilizaciones darréu que afitaron una de les primeres actividaes agrícoles humanes, forxando una mena d'alimentación costante alrodiu de la que l'actividá humana podía tresnase y axeitase, de tala mena que les cultures europees criáronse alrodiu del trigu, les civilizaciones del estremu oriente alrodiu del arroz y les d'américa cultivaren maíz.
Los astures facíen pan (panificaben) con seis cereales, tres nel branu y tres nel iviernu. Los tres de branu son: maíz, miyu, y panizu y los tres d'iviernu: escanda, trigu y centén.
Los cereales caltienen almidón que ye'l componente principal de los alimentos humanos. El xermen de la semiente caltién llípidos en proporción cimbrable que permite la estrayedura d'aceite vexetal de dellos vexetales. La semiente ta arrodiada d'una casulla ensamada sobro tou por celulosa, componente importante de la freba dietética. Dalgunos cereales caltienen una proteína, el gluten, indispensable para que se forme el pan. Les proteínes de los cereales son probes n'aminoácidos esenciales como la lisina.
Les especies que cueyen dientro d'esta categoría agronómica pertenecen na so mayoría a la familia Poaceae (gramínees), que'l so frutu ye insepartable de la semiente; sicasí tamién s'inclúi plantes con semientes semeyaes a granos que son d'otres families, como la quinua, l'alforxón (o Trigu oriáu), el beldu, el huauzontle o'l mirasol. Dalgunos autores denomen a estes caberes especies "falsos cereales" o "pseudocereales".
Les principales especies son:
Parque Natural de Ponga
El parque natural de Ponga afáyase nel aria central del Cordal Cantábricu cuna soperficie de 20.533 ha. toes illes allugaes dientro’l conceyu asturianu de Ponga. Prevista la so inclusión nun primer momento dientro’l parque de Redes al final nun s’encluyó cuando ésti, dexándose pa más sero y cola so propia identidá la so deñominación de parque natural. 
Tien los siguientes reconocimientos:
Esti parque caltién una gran cantidá de viesques de los que los más representativos son los fayeos. Tamién somos a alcontrar a lo llargo’l territoriu qu’encadarma’l parque mases formaes por texos, carbayos, bedulios, fresneos con pládanes y umeros. 
Nos pueblos de Taranes, Beleñu y Abiegos somos a adicar estenses llantaciones de castañales.
El restu de vexetación qu'encadarma'l parque confómase básicamente por pradiales, eríes y murugales si bien nestos últimos puédense alcontrar estayes de xardón, grillándanes y la planta melicinal nomada la llanzaina.
La fauna de la zona presenta la mayoría de les especies pertenecientes a la montaña asturiana. De toles especies somos a figurar les siguientes:
Nesta zona puédese ver de xeitu esporádicu el rei de les viesques asturianos como ye'l bardión, alcuéntrense tamién el parque el venáu, el corciu, el robezu cantábricu y el gochu xabaz.
Nos rigos ye destacable la llóndriga y el desmán dos especies que sirven de sensor ecolóxicu de los rigos del parque, por mor a que son dos especies que precisen d'una gran puridá d'entornu pa vivir. 
Dientro los mamíferos de menor tamañu coye engadir la llebre de piornal y la llebre europeo cuyu habitat prencipal costitúyenlu los pradiales.
El parque tien gran doyura no que d'aves se refier, datu que finca corroboráu pola enclusión d'estayes del parque dientro d'espacios protexíos pa aves. Bona partei culpa d'esto tiénenla les esgoladeres montañes que fain d'abellugu natural, de talaya dende au xixilar y de zona de creya pa les grandes rapaces cantábriques. D'estes aves somos a figurar l'áigla rial, la utra, la zapiquera y el ferre. 
Nes estenses viesques afáyense aves forestales como l'urogallu cantábricu, el picu mediano y el picafayes. 
Gran Facilidá
Dende Sobrefoz parte la xobida al puertu de Ventaniella, dafechu recomendao, ye una maraviella, discuerre al llau del rigu demientres tola ruta, fasta aportar al albergu y la ermida. Tamién los menos blagarinos, puen xobir en carru fasta dos quilómetros enantes d'aportar y facer esti caberu voleú a pie.
San Xuan de Beleñu tamién merez un voléu, o dos o tres...
Arriegu d'umeros, fresnos, hfyes, etc acorriáu de montes caliares con otres especies llariegues na marxen esquierda del rigu Piloña y xunto al balniariu de Mestes.
Cencielles
Ruta de fantástica belleza ye la que va de Les Bedules a la viesca de Peloñu, na seronda somos a saborguiar la policromía q'ufren les fayes, n'ún de los fayeos más fermosos d'Asturies.
Mayor Desixencia
Dafechamente aisllaú y angüaño abandonáu, Valle Moru ye una aldega perdida nos confines del conceyu de Ponga. Acorriáo de peñes y viesques, el nueso camín ye un guacéu al pasáu, a l'alcordancia de l'Asturies antierga.
Dend'l pueblu de Tarañes, una toral apórtanos al Tesu de Taranes, visible dende'l pueblu, au alcontramos una fonte y somos a adicar los Picos d'Europa y el picu Pienzu. A partir d'equí, la pista lladia llaneando la peña Taranes, cembu central de la peña La Llambría; degolamos agora a les cabañes y fonte de Llué, con amplia panorámica de les viesques y bisllos de Ponga y Piloña. La pista parte en costante baxada hacia unes cabañes, au afayamos un encruz, tomamos el de la esquierda que mos aporta'l rigu Valle Moru, que cruciamos por una vieya ponte pa entamar una curtia xobida que mos alluga nel pueblu de Valle Moru.
Entamamos a caminar pela pista que sal dende'l tesu de la Llomera (entre San Xuan y Viegu) a la chusca, fasta la mayada d'Escueñu. La senda empínase y aportamos a la mayada de Cerboes no alto de la llomba. Dende equí l'ascension trescurre pela ariesta qu'ensin abegosidá, manque a vegaes se preme, llévamos a la cume.
Dientro de tol parque y gracies a la esistencia de pobladores dende la antigüedá los resplandios del campu tán mui mimetizaes col entornu, esto fai que la zona tea tremada de pequeñes cabañes asina como cases de llabranza con innumberables horrios 
. El centru costa de tres plantes y el so elementu más carauterísticu son unes grandes ventanales dende les que se ye a adicar el picu Tiatordos. Tán n'elli allugaes les oficines alministratives, sales d'esposiciones, enformación turístico y sales audiovisuales. 
El centru ye ecolóxicamente sostenible con xeneración solar.
Siemens (unidá)
Denómase Siemens, símbolu (S) a la Unidá derivada del SI pa la midida de la "conductancia llétrica".
Esta unidá tamién se denoma "mho", pallabra inversa de ohm u "ohmiu", porque la conductancia ye la inversa de la "resistencia llétrica.
El nome punxose n'honor del inxenieru alemán William Siemens
Potencial llétricu
El potencial llétricu ("V") nun puntu ye'l trabayu que tien de facer una fuercia llétrica (Llei de Coulomb) pa mover una carga o fexa unitaria "q" dende esi puntu hasta l'infinitu, onde el potencial ye cero. Dicho d'otra miente, ye'l trabayu que tien de facer una fuercia esterno pa trayer una carga unitaria "q" dende l'infinitu hasta'l puntu consideráu na escontra de la fuercia llétrica. Matemáticamente esprésase por:
Considando una carga de preba positiva, que se pue usar pa facer el mapeu d'un campu llétricu. Pa tala carga de preba formula_2 allugada a una distancia "r" d'una carga "q", la enerxía potencial lletrostática mutua ye:
De mena equivalente, el potencial llétricu ye formula_4 = formula_5 
Fuercia lletromotriz
La fuercia lletromotriz ye toa causa que ye quien a caltener una diferencia de potencial ente dos puntos d'un circuitu abiertu o de producir una corriente llétrica nun circuitu zarráu. Ye una carauterística de cada xenerador llétricu. Con calter xeneral pue desplicase pola esistencia d'un campu lletromotor ε que la so circulación,∫ε ds, define la fuercia lletromotriz del xenerador.
Defínese como'l trabayu que fai el xenerador pa pasar pel so interior la unidá de carga positiva del polu negativu al positivu, dixebráu pol valor en Coulombs de tala carga. 
Esto xustifícase nel fechu de que cuando circula esta unidá de carga pel circuitu esterior al xenerador, dende'l polu positivu al negativu, ye necesario facer un trabayu o consumu d'enerxía (mecánica, química, etcétera) pa tresportala pel interior dende un puntu de menor potencial (el polo negativu al qu'aporta) a otru de mayor potencial (el polu positivu pel que sal).
La f.ll.m. mídese en voltios, lo mesmo que'l potencial llétricu.
Polo que queda que:
Rellaciónase cola diferencia de potencial formula_2 ente los bornes y la resistencia interna formula_3 del xenerador per aciu de la fórmula formula_4 (el productu formula_5 ye la cayía de potencial que se produz nel interior del xenerador pola mor de la resistencia óhmica que ufre al pasu de la corriente). La f.ll.m. d'un xenerador coincide cola diferencia de potencial en circuitu abiertu.
La fuercia lletromotriz d'inducción (o inducía) nun circuitu zarráu ye igual al cimbre de fluxu d'inducción Φ del campu magnéticu que lu treviesa na unidá de tiempu, lo que s'espresa pola fórmula formula_6 (Llei de Faraday). El signu - indica que'l sen de la f.ll.m. inducía ye tal que s'opón a tal cimbre (Llei de Lenz). 
Faradiu
Denómase Faradiu (F), n'honor a Michael Faraday, a la unidá de capacidá llétrica del SI d'unidaes.
El faradiu pue definise como la capacidá d'un condensador nel que, sometíes les sos armadures a una diferencia de potencial de 1 voltiu, estes alquieren una carga llétrica de 1 culombiu.
Tesla (unidá)
El tesla, nomada asina n'honor de Nikola Tesla, ye una unidá de densidá de fluxo magnéticu, inducción magnética y polarización magnética equivalente a una inducción magnética uniforme que, repartía normalmente sobro una superficie de 1 metru cuadráu, produz al traviés d'esta superficie un fluxu magnéticu total de 1 weber. Represéntase cola lletra mayúscula "T".
Weber (unidá)
El weber ye la unidá de fluxu magnéticu o fluxu d'inducción magnética nel Sistema Internacional d'Unidaes equivalente al fluxu magnéticu que al travesar un circuitu d'una sola espira produz na mesma, una fuercia lletromotriz de 1 voltiu si s'anula talu fluxu en 1 segundu por decrecimientu uniforme. Represéntase simbólicamente por "Wb". El nome d'esta unidá dióse n'honor al físicu alemán Wilhelm Weber.
1 Wb = 1 V·s = 1 T·m = 1 m·kg·s·A.
El so equivalente nel Sistema Ceguesimal d'Unidaes (CGS) ye'l Maxwell. 1 maxwell = 10Wb
Henriu
El henriu ye una unidad derivada del SI, unidá d'inductancia, que'l so símbolu ye H .
El henriu ye la inductancia d'un circuitu nel qu'una corriente que cimbla a razón de 1 amperiu por segundu da como resultáu una fuercia lletromotriz autoinducía de 1 voltiu.
Tien como dimensión V·A·s = m²·kg·s·A unidaes SI. 
El so nome tómalu n'honor del científicu estauxunidense Joseph Henry
Picu Urriellu
El Picu Urriellu, o como se suel sentir de cutio en castellanu ""Naranjo de Bulnes"" (Naranxal de Bulnes) ye un bisllu calcareu d'orixe paleozoicu allugáu nel Macizu Central de los Picos d'Europa, n'Asturies. Ente los habitantes de la zona fora siempres conocíu como "“Picu Urriellu”", denominación remanada del Macizu Central como "“Los Urrieles”". Alministrativamente l'Urrielu asítiase nel conceyu asturianu de Cabrales y dientro'l Parque Nacional de los Picos d'Europa.
La primer referencia escrita al "“Picu Urriellu”" como "“Naranjo de Bulnes”" débese al inxenieru y xeólogu alemán Guillermo Schulz qu'en 1855 asoleyó'l primer mapa topográficu y xeolóxicu d'Asturies. D'otra miente, l'aniciu d'esta denominación nun ta nidiu, dao que los habitantes de la zona hestóricamente siempres se refirieron a esti bisllu como "“Picu Urriellu”", nun siendo la denominación de "Naranjo" nin popular nin la llariega. Quiciabes débase al color anaranxáu de la piedra caliar de la que ta formáu.
Tien un altor de 2.518 metros y manque nun se trata del picu más altu del Cordal Cantábricu, pue considerase como ún de los sos picos más conocíos, asina como ún de los cembos más emblemáticos del alpinismu español. Especialmente polos 550 metros de muria vertical de la so faza oeste. Na so base alcuéntrase la Vega Urriellu, un valle d'orixe glaciar cuaternariu.
La primer garmiada llevóse a cabu pola so cara norte (pola conocida anguaño como Vía Pidal) el 5 d'agostu de 1904 por Pedro Pidal y Bernaldo de Quirós, Marqués de Villaviciosa d'Asturies acompañáu pol pastor Gregorio Pérez "“El Cainejo”", llariegu de Caín (Llión).
El doctor en xeoloxía y duechu alpinista alemán Gustav Schulze llevó a cabu la segunda ascensión al Urriellu'l 1 d'ochobre de 1906 tamién pola faza norte. Siendo ésta la primer ascensión en solitariu del picu. Foi tamién el primeru n'emplegar llavíes p'amiyar en rapel pola cara sur. Avezáu a les llargues muries de los Alpes y Dolomites calificó esta garmiada como curtia y abegosa.
Pela mesma faza y ruta de Pidal ascendió'l 31 d'agostu de 1916 Víctor Martínez Campillo llariegu de Bulnes. Nesta ascensión Víctor recoyó parte del soguetu que Pedro y Gregorio dexaren enclamiada na roca na so baxada del cume. El 22 de setiembre de 1923 Víctor repite la mesma ascensión.
El 19 d'agostu de 1924 tamién Víctor Martínez Campillo abre una nueva ruta más cenciella y allugada a la esquierda de la cara sur conocida como Vía Víctor.
El 7 de xunetu de 1928 el montañeru vizcaín Andrés Espinosa asciende pela cara sur en solitariu y ensin cuerda. Trátase de la segunda ascensión d'estes carauterístiques nel Picu, y la primera a nivel nacional.
Un mes dempués, el 8 d'agostu de 1928 Manuel Martínez Campillo (primu de Víctor) abre una nueva vía conocida como la del Pasu Horizontal. Esta vía allugábase a la drecha de la cara sur y pasa a ser una de les más emplegaes.
El 13 d'agostu de 1944 dos fíos de Víctor Martínez (Alfonso y Juan) abren na cara sur la que ye conocida como “Vía Sur” o “Directa de los Martínez” una de les más emplegaes y segures.
El 23 de marzu de 1954 Antonio Moreno, Rafael Pellús, Máximo Serna y Agustín Faus del Grupu d'Alta Montaña de Peñalara escarapullen la primer ascensión ivernal. L'intentu frústrase por amenza d'ádenes.
El 8 de marzu de 1956 Angel Landa Bidarte del Grupu Alpín Turista de Baracaldo y Pedro Udaondo, del Grupu de Montaña Juventus de Bilbao pescancien coronar el picu pela primer vegada en condiciones ivernales.
El 21 d'agostu de 1962 los alpinistes aragoneses Alberto Rabadá y Ernesto Navarro ascienden al Picu pela primer vegada al traviés de la lluendia cara oeste.
Esisten munches formes d'algamar la zona de la Vega Urriellu. Quiciabes la más cenciella consiste en dexar el coche nel pueblu de Sotres. Dende ehí caminando pela pista esistente hai que se dirixir a los ivernales de Cabao, dempués crúciase'l ríu Duḥe y dende ehí asciéndese fastall colláu de Pandébano au fina la pista y entama'l golipu . Una vegada nel golipu hai que s'empobinar a la mayada de la Terenosa (u s'alcuentra l'abellugu del mesmu nome). Dende esta zona algámase'l "Colláu Valleḥu" onde la ruta vira al sur y dende onde yá se pue escucar el "Picu Urriellu". De magar ehí la ruta asciende entrancafilando fasta la Vega Urriellu au s'allega l'abellugu del mesmu nome a 1.960 metros d'altor.
El colláu de Pandébanu tamién se pue algamar dende'l pueblu de Bulnes, pueblu al que namái se pue acceder al tresvel del funicular o del golipu. Magar que'l xeitu más directu d'aportar a la Vega Urriellu dende Bulnes seya al traviés de la canal de Balcosín y la mayada de Cambureru, sicasí, esti golipu ye de mayor dificultá.
Ríu Aboño
El Ríu Aboño ye un ríu del centru d'Asturies. L'orixe del so nome, coincidente col d'una población del conceyu de Xixón, taría, según Xosé Lluis García Arias, na axetivación del nome de persona APONIUS pa referise a una propiedá.
Ríu Ayer
L'Ayer ye un ríu d'Asturies, afluente pela manzorga'l ríu Nalón. El so nome, y el del conceyu'l mesmu, remana según Xosé Lluis García Arias del rigañu indoeuropéu *AL- 'candu', presente n'otros hidrónimos de la rexón.
Ríu Aguadamía
L'Aguadamía, tamién nomáu Guadamía o Mía, ye un ríu del oriente d'Asturies, que marca dellos tramos de la llende ente los conceyos de Ribeseya y Llanes. Pal orixe del so nome, Xosé Lluis García Arias propón la siguiente esplicación nel so llibru "Pueblos asturianos: el porqué de sus nombres": "Un deriváu daugua" ye "aguada" 'medría del ríu', 'desbordamientu', 'gran arroxu' qu'acasu esplique dellos hidrónimos como L'Aguadamía, un ríu del oriente d'Asturies que nun tien nada que ver colos d'orixe árabe qu'entamen por GUAD- 'ríu' sinón qu'ha atalantase como 'aguada del Mía' o 'aguadamía' o 'l'augua de Mía' o cenciellamente 'el ríu Mía o Amía', nome col que tamién se conoz esa corriente d'augua (Rigu Mía). Esti caberu términu (Mía"') quiciabes habremos arreyalu colos hidrónimos de tipu *AMIA (1) yá vistos."
(1) Voz remanada d'*APUA o *APIA, del mesmu aniciu prerromán *AKW- que'l llatín AQUA 'augua'.
Ríu Alvares
El ríu Alvares pasa pel centru d'Asturies.
Ríu Barayu
El Barayu ye un ríu del occidente d'Asturies. Ñaz en Busmargalí y desemboca nel Mar Cantábricu na llende de los conceyos de Valdés y Navia, nel sableru que lleva'l so nome Sableru de Barayu. L'orixe del so nome, según Xosé Lluis García Arias, taría nuna pallabra indoeuropea, presente por exemplu nel sánscritu VAR 'augua'.
El ríu Barayu marca la llende llingüística ente l'asturianu falao nel occidente o "fala" d'Asturies y el llamáu "asturianu occidental". 
Ríu Caliao
El Caliao ye un ríu del sur de la zona central d'Asturies, afluente del ríu Nalón pela chusca. Pal orixe del so nome, coincidente col d'una pequeña población del conceyu de Casu, Xosé Lluis García Arias esplica que pue remanar bien d'un raigañu prerromanu *KAL-, *KAR- 'piedra', 'roca', so la que pudo formase *KALIO 'piedra', bien de la confluyencia d'ésta cola pallabra llatina CALEM (orixinada en CALX, CALCIS) 'cal'. El nome de Caliao podría, pues, remanar bien de la esistencia d'un fornu de cal o simplemente d'un conxuntu de piedres, un pedreru.
Ríu Cubia
El Cubia ye un ríu del centru d'Asturies, afluente pela chusca'l ríu Nalón. El so nome, coincidente col d'una población del conceyu de Grao, remana según Xosé Lluis García Arias de la voz *CAPUT UPIA 'cabo'l ríu', siendo CAPUT una preposición llatina y UPIA derivao d'una voz prerromana col mesmu orixe que'l llatín AQUA 'augua'.
Avena
L'Avena, o en delles fasteres tamién Alcacer ("Avena sativa"), ye una planta de la familia de les poácees, utilizada como alimentu y como pación pa los animales. 
Antigüamente l'avena nun tuvo la mesma importancia del trigu o la cebada, n'Asia Central cultivábase'n bona cantidá, magar que yera considerada una mala yerba. L'arqueoloxía atopare pruebes del usu de l'avena n'Europa Central mientres la Edá de Bronce, y tamién s'alcontraren pebides d'esti cereal n'escavaciones exipcianes, magar que nun se pudo probar que furen cultivaes.
Ye una planta herbácea añal, perteneciente a la familia de les gramínees. Les especies más cultivaes son "Avena sativa" y "Avena byzantina", nesi orde.
Ye rica en proteínes d'altu valor biolóxicu, grases y un gran númberu de vitamines, minerales. Ye'l cereal con mayor proporción de grasa vexetal, un 65% de grases non saturaes y un 35% de ácidu linoleicu. Tamién caltién hidratos de carbonu de fácil absorción, arriendes de sodiu, potasiu, calciu, fósforu, magnesiu, fierro, cobre, cinc, vitamines B1, B2, B3, B6 y E. Arriendes caltién una bona cantidá de frebes, que nun son tan importantes como nutrientes pero qu'aiden al bon funcionamientu intestinal.
Esti cereal úsase principalmente pa l'alimentación del ganáu, como plata forraxera y en menor cantidá pa alimentación humana, magar que, pesie a les sos propiedaes enerxizantes, nun s'usa muncho. L'avena ye abondo recomendáo p'aquelles persones que tienen d'aumentar la so capacidá enerxética, como los estudiantes, persones ablayaes o con muncha sensación de suañu o estrés permanente. Esto conviérte l'avena nun alimentu mui importante pa entamar el día.
Los mayores productores d'avena son Rusia, Canadá, Estaos Xuníos, Australia, Finlandia, Alemaña, Polonia y Suecia.
Cebada
La cebada ("Hordeum vulgare" , en aragonés, en catalán, n'italianu y Orgu en delles estayes d'Asturies (centru-oriente), magar que nun se recueye nel DALLA) ye una planta monocotiledónea añal perteneciente a la familia de les poácees (gramínees), al empar, ye un cereal de gran importancia tanto p'animales como pa humanos y anguaño el quintu cereal más collecháu nel mundu (53 millones d'hectárees o 132 millones d'acres).
La cebada cultívase principalmente en climes templaos como collecha de primavera y xeneralmente la so distribución ye asemeyada a la del trigu. La cebada xorrez enforma en estayes drenaes, que nun necesiten ser tan vicioses (fértiles) como les dedicaes al trigu.
El raigón de la planta de cebada ye fasciculáu y nel puen identificase raigones primarios y secundarios. Los raigones primarios fórmense pol xorrecimientu de la radícula y esapaecen na planta adulta, época na que se desendolquen los raigones secundarios dende la base del tallu con delles ramificaciones.
El tallu de la cebada ye una caña güeco que presenta de siete a ocho enteñudos, separtaos por diafragmes ñudosos. Los enteñudos son más llargos a midida que'l tallu medra dende la rexón basal. El númberu de tallos en cada planta ye un númberu variable; ca ún de los cuales tien una espiga.
Les fueyes tán ensamaes pola casulla basal y la llámina, les cuales tan xuníes pola lígula y presenten dos prollongaciones membranoses denomaes aurícules. Les fueyes afáyense inxertaes a los ñudos del tallu por un sartal o "pulvinus" que ye un gorrumbu na base de la fueya.
La so espiga ye la inflorescencia de la planta, considérase una prollongación del tallu, que se asemeyáu al de les demás plantes gramínees, presenta reducción del "periantio". La función proteutora ye desempeñada poles glumes y las pálees.
El granu de cebada ye de mena ahusao, más gordu nel centru y amenorgando hacia los cabos. La casulla de la cebada (nes menes vestíos), protexe'l granu escontra los depredadores y ye d'utilidá nos procesos de malteáu y cervecería. Representa un 13% del pesu del granu cimbrando d'acordies al tipu, variedá del granu y llatitú plantación.
La cebada tá representada principalmente por dos especies cultivaes: "Hordeum distichon L.", que s'emplega pa la ellaboración de la cerveza, y "Hordeum hexastichon L.", que s'usa como forraxe pa alimentación animal; dambes especies puen axuntase baxo'l nome de "Hordeum vulgare L. ssp. vulgare".
Octave Mirbeau
Octave Mirbeau (Trévières, 16 de febreru de 1848 – Paris, 16 de febreru de 1917) ye un periodista, novelista, ensayista, polemista anarquista, humorista y dramaturgu francés, perteneciente al movimientu del impresionismu, precursor del espresionismu y del existencialismu. 
Mirbeau nació en Trévières (Normandía), d'una familia burguesa. En 1859, a la edá de 11 años, va internu a un un establecimientu relixosu en Vannes (Bretaña), el colegio Saint-François-Xavier. En 1869, ye enviáu a París por so padre, pa que continúe colos sos estudios na facultá de Derechu. En 1870, sufre un traumatismu : participa na guerra. 
Entama trabayar como periodista en 1873 : "L’Ordre de Paris" (1873-1877), "Le Gaulois", "Le Figaro", "Gil Blas", "Le Journal" (1892-1902), "L'Aurore" (1898), "L'Humanité" (1904)…
Mirbeau entama so carrera de novelista en 1886 cola publicación de "Le Calvaire" y conoz un gran éxitu. Nel añu 1887 cásase con Alice Regnault. 
La so obra ye mui variada : noveles, cuentos, artículos de prensa, obres de teatru, y una abundante correspondencia. Los sos llibros fueron traducíos a bien de llingües.
Le obres más conoscide yeren "Le Jardin des supplices" (1899), "Le Journal d'une femme de chambre" (1900) – novelas llevaes al cine. – y "Les affaires sont les affaires" (1903). 
Mirbeau militó activamente nel movimientu anarquista, antimilitarista y llibrepensador, y tuvo un papel na revisión del procesu de Alfred Dreyfus.
Mirbeau foi un amigo fiel y el cantor habitual de Claude Monet, Camille Pissarro y Auguste Rodin. Foi tamién miembru de la Académie Goncourt. 
Mirbeau muerre'l 16 de febreru de 1917 en Paris. Foi enterráu nel cementeriu de Passy.
Glycine max
La soya ("Glycine max") ye una planta de la familia de les lleguminoses fabácees, collechada poles sos semientes, legumes, d'altu valor proteicu (cercanu al 35%) usaes n'alimentación y pa la producción d'aceite.
Esta planta, ye orixinaria de China, y el so nome vien del Xapón. Ye usada pa una infinidá de productos que pueden reemplazar a otros d'orixe animal. La soya úsase tamién como alimentu p'animales, en mena de fariña "fariña de soya", estaya na que compite internacionalmente cola "fariña de pescáu". Magar que con una nidia diferencia inferior nel so preciu, la cotización de la soya ye paralela a la de la fariña de pescáu. 
El so usu na alimentación humana ye enforma importante. L'altu valor proteicu de la llegume faila un sustitutu fabulosu de la carne nes naciones probes. De la soya sáquense subproductos como la Lleche de soya, aceite de soya y la carne de soya.
El consumu de productos que remanecen de la soya ta rellacionáu a munchos beneficios na salú, y puen protexer escontra'l cáncer de mama y el cáncer de próstata, tamién amenorga los síntomes de la menopausia, disminúi el riesgu d'enfermedá cardiaca y osteoporosis. Munchos d'estos beneficios remanecen de los isoflavones de soya
Fariña
Farina, Fariña (etimoloxia, del llatín "farina" y ésti al empar de "far" y "farris" nome antigu del farru, cereal asemeyáu a la escanda).
Atalántase por "fariña" al polvu finu que s'algama del cereal mazáu y d'otros alimentos ricos n'almidón.
Pue obtenese fariña de dellos cereales. Magar que la más normal ye fariña de trigu, tamién se fai fariña de centén, d'orgu, d'alcacer, de maíz, de soya o d'arroz. Hai fariñes de lleguminoses (garbanzu, xudíes..) y n'Australia puen afayase fariñes feches a partir de semientes de delles especies d'acacies.
L'usu de la fariña de trigu pa facer pan, ye l'usu más acostumau n'Occidente.
Secale cereale
El centén o centenu ("Secale cereale") ye una planta monocotiledónea añal que pertenez al xéneru "secale", de la familia de les gramínees y que se cultiva pol so granu o como planta forraxera. Ye un miembru de la familia del trigu y rellaciónase estrechamente cola cebada. El granu del centén úsase pa facer fariña, na industria de l'alimentación y pa la fabricación del aguardiente y dalgunos güisquis. Ye abondo tolerante a l'acidez del tarrén. El primer usu dable del centén domésticu remóntase al Paleolíticu tardu, n'Abū Hurayra (cuetu anguaño inundáu por un banzáu), nel valle del ríu Éufrates (al norte de Siria).
El centén si nun ta bien atroxáu suel amalicase pol fungu parásitu nomáu morrión o cornezuelu. Dizse entós que'l centén ta "oriáu". Les micotoxines d'esti fungu aguanten les cociones ya forneaos y puen provocar la grave afeición nomada ergotismu.
Miguel Rojo
Miguel Rojo naz en 1957 en Zarracín (Tinéu), siendo doctor en Bioloxía y dedicándose anguaño a la enseñanza. Ye un escritor asturianu.
Consideráu dende bien ceo ún de los referentes de la lliteratura del Surdimientu, la so obra abarca casi tolos xéneros. Escritor en castellanu y n'asturianu, cola obra "Histories d'un seductor. Memories d'un babayu" obtién una de les mayores sonadíes en ventes de la lliteratura asturiana. Dalgunes de les sos obres fueron llevaes al cine y a la televisión. 
Llista d'asteroides (82001-83000)
Llista d'asteroides/82001–82100
Llista d'asteroides/82101–82200
Llista d'asteroides/82201–82300
Llista d'asteroides/82301–82400
Llista d'asteroides/82401–82500
Calabaza
La calabaza, ("Cucurbita maxima") ye una planta herbácea añal cultivada pol so frutu, flor y semiente.
La "C. maxima" tien tallos flexibles y trepadores. Tiene fueyes cordiformes, pentalobulaes, de gran tamañu y ñervadures bien marcaes; presenta abonda pelosidá en fueyes y tallu. Les flores son marielles, de pétalos carnosos, monoiques. El frutu ye una mena de baya denomada pepónide; verde a naranxa intensu. El mondu ye de color mariellu-anaranxáu, densu, de testura firme y tastu duce.
Ye orixinaria de Sudamérica, au xorrez montés. Introdúxose n'Europa no cabero del sieglu XVI. Anguaño cultívase en rexones templaes y sotropicales de tol mundu.
La "C. máxima" produz semiente con facilidá. Tien de curiase la seleición de la mesma, darréu qu'hibrida de mena espontánea con otres especies de "Cucurbita". Dase en suelos llixeros silicáceos, bien drenaos y con munchu mugor. Nun soporta les xelaes nin les seques. Colléchase alrodiu de seis meses dempués de la plantación. 
Kunduz
Kunduz (del persa: كوندوز) ye una les provincies d'Afganistán con capital na ciudá mesmu nome: Kunduz. Na so superficie de 8040 km² tien .
Kunduz (ciudá)
Kunduz (قندوز) ye la capital de la provincia de Kunduz del norte d'Afganistán. Con un altor de 397 metros penriba la mar, con 95.000 habitantes (2002).
Laghman
Laghman (del persa: لغمان) ye una provincia d'Afganistán. Asitiada na fastera oriental del país, tien la so capital en Mihtarlam.
Mihtarlam
Mihtarlam ye la capital de la provincia de Laghman n'Afganistán. Cunta con 19.151 habitantes (2004).
Partíu Nacional Frisón
El Partíu Nacional Frisón (en frisón "Fryske Nasjonale Partij", FNP), ye un partíu nacionaliegu fundáu nel 1962, favoratible a la independencia de la Frisia y de más reconocencia a la llingua frisona. Asinamesmo, ye d'estratexa posibilista, y tien dellos representantes institucionales nel parllamentu frisón y en dellos conceyos. El principal dirixente ye'l presidente Aalsen Everts y fai parte de l'Alianza Llibre Europea.
Los oxetivos políticos del FNP son los tradicionales nel nacionalismu frisón; defensa de la llingua y cultura frisones, afondar na autonomía política al traviés de l'ampliación de les competencies de los parllamentos provinciales, incluyíes l'asunción de poderes llexislativos y financieros per parte del parllamentu provincial fasta algamar l'estatutu d'Estáu Federáu a Holanda; ampliación de competencies nos conceyos y eleición direuta de los alcaldes. Sicasí, al contrario que los grupos nacionaliegos frisones de la preguerra, adopta un programa democráticu, lliberal-progresista, aconfesional y que nel futuru fadrá concesiones a feministes y ecoloxistes.
El 1962 un grupu d'estudiantes y dellos sobrevivientes de la Jongfryske Mienskip, influyíos pol federalismu européu y dempués d'estudiar otros movimientos nacionaliegos europeos, fundaron el Partíu Nacionalista Frisón (FNP), y adoptaron el llema "Leaver death as staff" (Enantes la muerte que la esclavitú), col envís nun entamu d'actuar más como un grupu de presión que non de presentase a les eleiciones.
Con too y con esto, en 1966 presentaríase per primera vegada a les eleiciones al parllamentu provincial, y namái que ye pa algamar el 2,4 % de los vots y un diputáu, anque nótase un espoxigue modestu de la so afiliación y a la llarga unos resultaos eleutorales estables, anque'l percentax de votu más altu va tenelu siempres nes rexones rurales del centru de Frísia, cosa que-y va provocar la obtención de meyores resultaos nes eleiciones municipales (un 15 % de votos nos conceyos sudoccidentals) que non a les provinciales. 
El so espoxigue va permití-y aumentar fasta'l 4,5 % nes eleiciones provinciales del 1970 y rl 7,4 % (el meyor resultáu de la so hestoria) nes de 1974. Esta marca nun la diba ameyorar hasta'l 1999, cuando algamó'l 8,4$ de los votos nel parlamentu provincial.
Les concesiones culturales del gobiernu de los Países Baxos desactivaron la capacidá d'espoxigue del GNP, que dempués de los bonos resultaos de 1974 baxó otra vegada al al 4,8 % mes eleiciones de 1978, xubiendo un pocu fasta'l 5,4 % nes de 1984 i dende entós p'acá caltiénse estable (el 6,4 % nes de 1991 y el 6,08 % nes de 1995) y allancáu, magar que caltién cierta capacidá de movilizar al restu los partíos na defensa de los intereses frisones, como cuando'l gobiernu de La Haya va plantegar a finales de los 70 poner en práutica una nueva división provincial que diba esborriar les antigües rexones, y, poro, dixebraría Frísia. Les movilizaciones foren un ésitu y el plan abandonóse.
Sistema nerviosu central
El sistema nerviosu central constitúinlu l'encéfalu y la médula espinal. Tán protexíos por tres membranes (duramadre, piamadre y aracnoides), denomaes xenéricamente meninxes. Amás, al encéfalu y a la médula espinal protéxenlos les envolvedures ósees, que son el craniu y la columna vertebral respeutivamente.
L'interior d'estos muérganos ta enllenu d'un llíquidu incoloru y tresparente nomáu llíquidu cefalorraquideu. Les funciones d'esti llíquidu son mui estremaes: val como un mediu d'intercambéu de determinaes sustancies, como un sistema d'eliminación de productos residuales, pa caltener l'equilibriu iónicu afayadizu y como sistema amortiguador mecánicu.
Les célules que formen el sistema nerviosu central dispónense de tala forma que dan llugar a dos formaciones mui carauterístiques: la sustancia buxo, que la componen les neurones y otres célules, y la sustancia blanca, formada principalmente por frebes nervioses o axones.
Jaime Torres Bodet
Jaime Torres Bodet, (Ciudá de Méxicu, 1903 - 1974), poeta y escritor mexicanu, foi Direutor Xeneral de la UNESCO dende 1948 fasta 1952. De la so obra, el trabayu na alfabetización mundial ye ún de los llabores más reconocíos nel so cargu, amás d'entamar la política de Rellaciones Esteriores na Revolución Cubana. 
Arte mayor
En poesía, los versos d'arte mayor son los que tienen más d' ocho sílabes nes más de les llingües. Ye una de les divisiones tradicionales de la métrica pola que se fai la poesía.
Enees Tácticu
Eneas Tácticu ("Aeneas Tacticus") foi un escritor griegu, probablemente'l mesmu mentáu por Xenofonte con Eneas d'Estinfal. Distinguióse na batalla de Mantinea como un xeneral de los arcadios. Escribió un llibru sobro l'arte de la guerra del qu'entá consérvase una parte.
Colosos de Coptos
Los Colosos de Coptos son unes grandes estatues que representen a Min, de piedra calcáreo, atopaes por Petrie nel templu de la ciudá de Coptos (Koptos) en 1894. Representen al dios Min (na ciudá de Coptos Min yera l'home de la diosa Isis), drechu y col pene erectu taben nel templu de la ciudá. Namái que se conserva una parte y atópense nel Muséu Arqueolóxicu d'El Cairu y una tiesta n'Oxford. Tien grabaos dellos signos que s'idenfiticaron con nomes de soberanos que caún d'ellos facía grabar ellí, y que'l caberu foi Narmer, supónse que les estatues son anteriores a la so época. En bas a estos signos y los d'otros llugares, Dreyer estableció una posible llista dinástica anterior a Narmer.
Amorreos
Amorreos foi'l nome que se-yos dieron a les tribus nómades semites que surdieron de los amorrites. Los amorrites en parte dexaron de ser nómades (y formaron al este la base de la población acadiana y al oeste los cananeos). Dempués de mil años (3000-2000 aC) los que quedaben nel desiertu formaren de fechu un pueblu estremáu. Siguieron viviendo en tiendes nel desiertu y adulces estendiéronse fasta Babilonia (au se-yos llama martu) y fasta Siria.
Cola conquista exipcia de Siria el nome Amurru púnxose-y (sieglu XV aC) a la rexón del sur de Siria y El Líbanu. P'hacia'l 1330 aC el rei Hitita Subiluliuma I establecióse con una parte de los amorreos y de la comunidá de los apiru (aventureros mayoritariamente amorreos) como rei d'Amurru
Mezquita Zituna
La mezquita Zituna (جامع الزيتونة), quier dicir, la mezquita de l'aceituna, ye'l principal edificiu relixosu de Túnez. Tien 75 metros de llargor por 60 d'anchura y tien 184 columnes antigües, cuasi toes de Cartago. La sala d'oración mide 1344 m² y tien capacidá pa 2000 fieles. Según la lleenda construyóse nel llugar onde había un olivu. La primera construcción dataría del 732 y nun queda rastru dalu; reconstruyéronla los algábides p'hacia'l 856/863 por orde del gobernador llocal de Túnez Ubaid Allah ben al-Habhab y del representante califal Hisham ben Abdel Malik. Ye la segunda gran mezquita del país dempués de la Gran mezquita de Kairuan. Tuvo estremaes modificaciones, restauraciones y añedíos. Púnxose-y un minarete en 1894 nel llugar de l'anterior fechu en 1652. Dempués de la independencia sofrió nueves reformes. Al llau la mezquita ta la universidá Zituna.
Luciu Papiriu Crasu
Luciu Papiriu Crasu () foi un maxistráu romanu que foi cónsul en xunto con Marcu Corneliu Maluginense. Lluchó escontra Veis y Falerii, pero estes ciudaes evitaron la batalla y nun foi a facer otra que debastar y saquiar los sos territorios. Foi censor en .
Ministeriu d'Asuntos Estranxeros de Finlandia
El Ministeriu d'Asuntos Estranxeros de Finlandia (finlandés: Ulkoasiainministeri, suecu: Utrikesminister) encárgase de los asuntos esteriores de la República de Finlandia. Anguaño'l ministru ye Erkki Tuomioja. Esti ministeriu promovió la seguranza y la prospieridá de los finlandeses y tien tres representantes nel Conseyu d'Estáu del Primer Ministru Matti Vanhanen:
Logar
Logar (en persa لوگر) ye una provincia d'Afganistán, asitiada nel este'l país. La so capital ye Pul-i-Alam. La so población ye na so mayoría tajika, tando amenorgada la xente patán.
Pul-i-Alam
Pul-i-Alam ( pashtu: پل علم ) ye una ciudá d'Afganistán, capital de la provincia de Logar y del distritu del mesmu nome. En 2002 contaba con una población de 6.000 habitantes.
Nangarhar
Nangarhar ye una provincia d'Afganistán, asitiada nel este'l país, faciendo llende con Pakistán. La so capital ye Jalalabad. Cunta con más de 2.000.000 d'habitantes. Ye una provincia pindia.
Jalalabad
Jalalabad ye una ciudá d'Afganistán, capital de la provincia de Nangarhar. Ta asitiada nel este de Kabul, averáu a la llende con Pakistán. Cunta con 208.960 habitantes (2006). La ciudá tien una universidá.
Osama bin Laden
Usāmah bin Muḥammad bin ‘Awaḍ bin Lādin (n'árabe أسامة بن محمد بن عوض بن لادن) más conocíu como Osama bin Laden , foi un terrorista saudita. Ye afamáu nel mundiu enteru por tar acusáu pola CIA y el gobiernu de los Estaos Xuníos d'entamar la rede terrorista al Qaeda, que ficiere numberosos ataques a los Estaos Xuníos y países allegaos, acordies a lo que diz la superpotencia mundial. 
Llista d'asteroides/82501–82600
Llista d'asteroides/82601–82700
Llista d'asteroides/82701–82800
Llista d'asteroides/82801–82900
Llista d'asteroides/82901–83000
Llista d'asteroides (83001-84000)
Llista d'asteroides/83001–83100
Llista d'asteroides/83101–83200
Llista d'asteroides/83201–83300
Llista d'asteroides/83301–83400
Llista d'asteroides/83401–83500
Llista d'asteroides/83501–83600
Llista d'asteroides/83601–83700
Llista d'asteroides/83701–83800
Llista d'asteroides/83801–83900
Llista d'asteroides/83901–84000
Tomate
El tomate ("Solanum lycopersicum" (syn. "Lycopersicon lycopersicum"), anteriormente "Lycopersicon esculentum") ye'l frutu de la tomatera, una planta de la familia de les solanácees. Les variedaes antigües son potencialmente perennes, magar que nel cultivu modernu trátenles como plantes añales. Mide davezu ente 1 a 3 m, (la planta), con un tallu delgáu. Les fueyes tienen de 10 a 25 cm de llargo, con márxenes aserraos; tanto'l tallu como les fueyes tan enforma vascularizaes. Les flores tienen de 1 a 2 cm de tamañu, marielles, con cinco lóbulos na corola; xorrecen en piños de 3 a 12 flores xuntes.
El frutu, de 1 a 2 cm de diámetru nes plantes silvestres, y muncho más grande nes variedaes cultivaes, ye una baya mui coloreada, típicamente de tonos que van dende'l marillentu al roxu, darréu de la presencia de pigmentos licopenu y carotenu.
D'acordies col llibru "El tomate n'América" d'Andrew Smith , el tomate orixinóse dablemente nes tierres altes de la costa occidental de Sudamérica
Pimientu
El Pimientu, ye una variedá cultivao de la Capsicum annuum, qu'amuesa una piel de desemeyaos colores: roxu, verde, mariellu, púrpura, etc. El pimientu tien pocu (o mui escasu) conteníu de capsaicina; ye por esta razón pola que la variedá Europea nun suel picar davezu.
Trátase d'una planta de cultivu espardíu per tol mundu, ye consideráu planta de güerta y que xeneralmente suel comercializase en diferentes colores. Orixinariamente remanez d'América y tres el Descubrimientu entamó a espardese per Europa. Dientro d'esta especie puen alcontrse numberoses variedaes, xeneraes pola desemeyanza nel clima, les condiciones del tarrén, etc. 
Trátase d'una planta orixinaria d'América del Sur y Méxicu y el so cultivu n'Europa entamóse n'España no cabero del sieglu XV, postreramente pasó a Italia.
Emplégase davezu na cocina, asaos, cocíos, tresnaos al fornu, etc. Nel Este y nel Sur d'Asia consúmese enforma y ensama parte principal del so cultivu. 
[[nl:Paprika]
[[bg:Червен пипер]]
[[ceb:Paprika]]
[[eo:Papriko]]
[[gl:Pemento (condimento)]]
[[he:פפריקה]]
[[it:Paprica]]
[[pl:Papryka (kuchnia)]]
[[ru:Паприка (специя)]]
[[sl:Paprika (začimba)]]
[[tg:Қаламфур]]
Ilesia
"Pa otres aceiciones sobre la pallabra iglesia ver Ilesia (dixebra)"
L'aceición más avezada de la pallabra ilesia griegu (ἐκκλησία) llatín ekklēsía (asamblea, conceyu) refierse al conxuntu o congregación de los fieles cristianos, yá seya de mou total o particular. Ye tamién el llugar de cultu de la fe cristiana
La pallabra "ilesia" remanez de la voz griega ἐκκλησία (treslliteráu como "ekklēsía") vía del llatín "ecclesia".
El sustantivu "ἐκκλησία" caltién una doble heriede de significáu na Biblia:
Pola so antigüedá, la pallabra "ilesia" foi emplegándose col tiempu n'otros significaos, asina denómase Ilesia a:
Dios
Dios ye un conceutu teolóxicu, filosóficu y antropolóxicu que fai referencia a la suprema deidá adorada por dalgunes relixones, n'especial les d'orixe abrahámicu y aquelles rellacionaes. La so conceutualización foi tema d'alderique en cuasi toles civilizaciones humanes. 
La pallabra "Dios" escríbese n'asturianu con mayúscula como sustantivu propiu cuando se refier a la idea de ser supremu de les relixones monoteístes, como son el xudaísmu, el cristianismu, l'islam y, seique en menor midida, el zoroastrismu o mazdeísmu.
El vocablu "Dios" ye n'asturianu l'usáu pa referinos a la deidá suprema de les relixones monoteístes. Sicasí, non siempres se tornen los nomes que n'otres relixones denomen al mesmu Dios, o a un conceutu asemeyáu, sinón que se citen na llingua del país d'orixe. Dalgunos nomes, que se refieren o puen referise a Dios son:
Semiente
La semiente, grana o pebilla ye la cadarma per aciu de la que les plantes faen la so propagación, y que por ello denomamos plantes espermatófites (plantes con semiente). La semiente produzse pola maduración d'un óvulu d'una gimnosperma o d'una angiosperma. Una semiente caltién un embrión del que pue desendolcase una nueva planta baxo condiciones afayaízes. Pero tamién caltién una fonte d'alimentu atroxáu y que ta endolcáu nuna casulla.
L'alimentu atroxáu entama como un texíu fínu nomáu "endospermu" que ye provistu pola planta proxenitora y pue ser ricu n'aceite o almidón y en proteínes. En dalgunes especies, el embrión allúgase nel endospermu, que la pebilla usará pa la xerminación. N'otros, el endospermu ye absorvíu pol embrión metantu que'l caberu medra dientro de la semiente en desendolcu, y los cotiledones del embrión enllénense del alimentu atroxáu. Na maurez, les semientes d'estes especies carecen d'endospermu. Dalgunes pebilles de plantes comunes que nun caltienten endospermu los les fabes, guisantes, calabaces, mirasoles, y rábanos. Les semientes de les plantes con endospermu inclúin toles coníferes, la mayoría de los monocotiledones, les yerbes, como el maíz y el cocu.
La casulla de la semiente desendólcase a partir de texíos, denomaos "tegumentos", qu'orixinalmente arrodien el óvulu, esta casulla na semiente maúra pue convertise nuna cáscara fina, como nel cacahuete, o en daqué más sustancial.
Biltu
Xerminación, (xerminar, biltar) ye'l procesu nel cual el xorrecimientu surde dende un estáu de reposu. L'exemplu más común de la xerminación, ye'l biltu d'un pebidal (llugar au se planten semientes, pa criar árboles, plantes) a partir d'una semiente d'una planta floral o angiosperma. Sicasí, el xorrecimientu d'un hypha a partir d'una espora micótica ye tamién xerminación. 
Nun sen más xeneral, biltu tien el significáu d"'aniciu", "entamu" qu'implica daqué que s'espande nún ser más grande a partir d'una esistencia pequeña o xermen.
Giancarlo Fisichella
Giancarlo Fisichella, nacíu el 14 de xineru de 1973, ye un pilotu de Fórmula 1 italianu, anguaño pilotu titular del equipu Renault. Con anterioridad, foi pilotu na mesma categoría de les escuderíes Sauber, Jordan Grand Prix, Benetton y Minardi.
Heikki Kovalainen
Heikki Kovalainen (19 d'ochobre de 1981) ye un pilotu de Suomussalmi, Finlandia. Foi un pilotu vinculáu a Renault dende l'añu 2004. Anguaño ye pilotu de F1, na escuderia McLaren, reemplazando asina al volante d'un coche de la escudería británica a Fernando Alonso (que cuerre en Renault F1 Team). El so compañeru d'equipu anguaño ye'l británicu Lewis Hamilton.
Jenson Button
Jenson Button, nacíu'l 19 de xineru de 1980 en Frome, Somerset, Inglaterra. Ye un pilotu de Fórmula 1, anguaño pilotu titular del equipu Honda, enantes nomáu BAR. Con anterioridá, foi pilotu na mesma categoría de les escuderíes Williams, Benetton y Renault.
Rubens Barrichello
Rubens Barrichello, nacíu'l 23 de mayu de 1972 en São Paulo, Brasil, ye un pilotu de Fórmula 1.
Nick Heidfeld
Nicklaus, Nick Heidfeld, nacíu'l 10 de mayu de 1977, ye un pilotu de Fórmula 1 alemán, anguaño pilotu titular del equipu BMW Sauber.
Robert Kubica
Robert Kubica (nacíu'l 7 d'avientu de 1984, en Cracovia, Polonia) ye un pilotu de Fórmula 1. En 2005 ganó les World Series by Renault col equipu vascu Epsilon Euskadi. Fizo unes prebes colos equipos de Fórmula 1, Renault F1 y Minardi. Tá consideráu un pilotu revelación.
Ralf Schumacher
Ralf Schumacher (30 de xunu de 1975, Hürth-Hermülheim) ye un pilotu alemán de Fórmula 1. Ye arriendes l'hermanu menor del 7 vegaes campeón de la categoría Michael Schumacher.
Jarno Trulli
Jarno Trulli ye un pilotu de Fórmula 1 italianu, anguaño pilotu titular del equipu Toyota. Casáu con Barbara Mercante, cola que tuvo un fíu, Enzo.
David Coulthard
David Coulthard, nacíu el 27 de marzu de 1971, ye un pilotu de Fórmula 1 escocés, ye famosu darréu de la so participación continua y de nun rendise enxamás. Pesie a nun ser campeón del mundu, caltién la cuarta posición na llista de los pilotos que más puntos algamare demientres la so carrera.
Mark Webber
Mark Alan Webber, nacíu el 27 d'agostu de 1976, ye un pilotu de Fórmula 1, anguaño pilotu titular del equipu Red Bull Racing.
Nacíu en Queanbeyan, en Nueva Gales del Sur (Australia), Webber reside anguaño na llocalidá d'Aylesbury, en Buckinghamshire (Inglaterra) cola so moza y "manager" Ann Neal.
Nico Rosberg
Nico Rosberg ye un pilotu de carreres xermanofinés. Ye'l fíu del campeón de la temporada 1982 de Fórmula 1 Keke Rosberg. Ganó la temporada 2005 de GP2 Series col equipo ART Grand Prix, arriendes de participar na Fórmula 3 Euroseries. Anguaño ye pilotu de la escudería Williams.
Alexander Wurz
Alexander Wurz (15 de febreru de 1974, Waidhofen/Thaya, Austria), ye un pilotu de Fórmula 1. Ye'l segundu fíu del campeón de rallys na modalidá Rallycross, Franz Wurz. Foi'l pilotu más xoven en ganar el campeonatu de LeMans.
Vitantonio Liuzzi
Vitantonio Liuzzi (6 d'agostu de 1981, Locorotondo, Italia), ye un pilotu de Fórmula 1.
La so carrera entamó nel añu 1991, cuando se subió por primera vegada nun Kart de competición. En 1993 ganó'l so primer campeonatu de Karting n'Italia.
Sebastian Vettel
Sebastian Vettel ye un pilotu de carreres. Ye'l segundu pilotu del equipu Scuderia Toro Rosso de la Fórmula 1.
Adrian Sutil
Adrian Sutil (11 de xineru de 1983, Starnberg, Alemaña), ye un pilotu d'automovilismu alemán. Mide 183 cm y pesa 75 kg. El xoven talentu bávaro ye fíu de músicos profesionales, d'una alemana, Monika, con un uruguayu, Jorge. 
Dempués de dos años na Fórmula 3 EuroSeries, finando segundu, foi confirmáu como pilotu del equipu alemán de A1GP. En xineru de 2006, foi confirmáu tercer pilotu del equipu de Fórmula 1, MF1 Racing, nel cual compartirá el puestu col tamién alemán Markus Winkelhock y Giorgio Mondini.
Sakon Yamamoto
Sakon Yamamoto (9 de xunetu de 1982, Toyohashi, Aichi) ye un pilotu xaponés de Fórmula 1. Ye conocíu por ser el peor debutante na historia de la Fórmula 1, por nun finar la segunda vuelta de nengún Gran Premiu nel que participó.
Takuma Sato
Takuma Satō 佐藤琢磨 Satō Takuma, nacíu el 28 de xineru de 1977 ye un pilotu de Fórmula 1 xaponés.
Anthony Davidson
Anthony Davidson nació el 18 d'abril de 1979 en Hemel Hempstead (Inglaterra). Ye pilotu de Fórmula 1 col equipu Super Aguri F1.
Nos caberos años, tuvo de prebador col equipu BAR Honda (anguaño, Honda Racing F1). 
Fizo la so primera y única participación nel Gran Premiu de Malasia de 2005, darréu que Takuma Sato alcontrábase enfermu. Tuvo d'abandonar na vuelta 3 por un problema de motor.
Dólar bahamés
El dólar (BS$) ye la moneda de Les Bahames dende 1966. Ta abreviáu davezu col signu dólar $ o con BS$ para desemeyalu de les demás denominaciones en dólares. Ta dixebráu en 100 centavos. El dólar de Les Bahames ta en convertibilidá col dólar estaunidense a una rellación de 1 BS$ = 1 U$S. 
Les sos monedes son de 1, 5, 10, 15 (rara), 25, 50 centavos; $1 y $2. Los billetes son de 50 centavos (raru), $1, $3 (raru), $5, $10, $20, $50 y $100.
Dólar belizianu
El dólar belizianu (n'inglés "Belize dollar" o, cenciellamente, "dollar") ye la moneda de Belize. El códigu ISO 4217 ye BZD. Davezu abréviase $, o Bz$ para desemeyalu del dólar de los Estaos Xuníos y de otros tipos de dólares. Subdivídese en 100 "cents".
La primera vegada que apaeció el dólar n'Hondures Británica foi en mena de billetes en 1855. Sustituyó a la llibra esterlina como unidá monetaria de la colonia, con emisión propia de monedes y billetes. El dólar tenía entós un valor de 4 chelines y 2 peniques, ye decir, una llibra equivalía a 4,80 $. 
Emitíu pol Bancu Central de Belize ("Central Bank of Belize"), circulen monedas de 1, 5, 10, 25, 50 cents y de 1 dòlar, y billetes de 2, 5, 10, 20, 50 y 100 dólares.
Dólar de Barbados
El dólar de Barbados, símbolu "$" o "Bds$", ye la moneda nacional de Barbados. El so códigu ISO 4217 ye "BBD". Un dólar tá dixebráu en 100 centavos (¢).
El dólar de Barbados crióse tres del afitamientu del Central Bank of Barbados (CBB), fundáu por Orden del Parlamentu de Barbados de mayu de 1972. Enantes d'esto Barbados y otres islles del este del Caribe afayábense baxo l'autoridá de la East Caribbean Currency Authority, (ECCA), que tenía por moneda el Dólar del Caribe Oriental.
Munches de les monedes en circulación en Barbados foren acuñaes pola Real Fábrica de Moneda de Canadá.
Dólar de Fiji
El dólar de Fiji (ISO 4217 FJD) ye la moneda de Fiji dende 1969. Abréviase davezu col signu del dólar, $, o inclusu FJ$, para desemeyalu d'otres monedes que tamién tienen el nome de dólar. Tamién s'usó el dólar en Fiji de 1867 a 1873. Dixébrase en 100 centavos.
El Bancu Central de Fiji emite dólares en monedes y billetes. Siendo estos caberos por un valor de $2 $5 $10 $20 y $50.
Dólar neozelandés
El dólar de Nueva Zelanda, abreviáu NZ$, y familiarmente denomáu'l Quivi (dólar) ye la moneda oficial de Nueva Zelanda, les Islles Cook, Niue, Tokeláu y les Islles Pitcairn. Introducióse en 1967 pa sustituyir a la llibra neozelandesa cuando s'introdució'l sistema decimal pa les monedes.
El dólar de Nueva Zelanda dixébrase en 100 céntimos. La tasa de cambéu pa caberos de 2006 yeren de 1.55 dólares neozelandeses por 1 dólar de los Estaos Xuníos, y de 1,87 dólares neozelandeses por euro (€).
Dólar de Brunéi
El dólar de Brunéi ("ringgit Brunei" en malayu códigu monetariu "BND"), ye la unidá monetaria del sultanatu de Brunéi dende 1967. Alcuéntrase dividíu en 100 cen. Pue abreviase como $ o meyor con B$ pa que nun se trafulque col dólar d'otros países.
El dólar de Brunéi ta fixáu al dólar de Singapur, Singapur ye'l primer sociu comercial de Brunéi.
Dólar de Les Bermudes
El dólar de Les Bermudes (el códigu ISO 4217 ye BMD), ye la moneda de Les Bermudes dende 1970. Abréviase davezu col signu del dólar $, o tamién como BD$ pa desemeyalu d'otres monedes col nome de dólar. Dixébrase en 100 centimos.
El dólar de Les Bermudes ta lligáu al dólar norteamericanu con un cambéu 1:1 y nun se negocia fuera de Les Bermudes. Les Bermudes tuvo moneda propia dende'l sieglu XVII. La llibra de les Bermudes foi reemplazada pol dólar en 1970 con un cambéu de 1 dólar = 8 chelines y 4 peniques (igual a 100 peniques), yera equivalente en valor a la llibra esterlina. Usáronse monedes britániques pero Les Bermudes imprimió los sos propios billetes.
Dólar canadianu
El dólar canadianu (n'inglés: "Canadian dollar", en francés: "dollar canadien"; nel usu cotidianu, cenciellamente "dollar") ye la unidá monetaria oficial de Canadá. Subdivídese en 100 "cents" (céntimos). El so códigu ISO 4217 ye CAD.
Dólar de les Islles Caimán
El dólar de les Islles Caimán ye la moneda del archipiélagu homónimu. Tá remanáu pola Autoridá Monetaria de les Islles Caimán dende xineru de 1997. Púnxose en circulación en mayu de 1972. 
Enantes de mayu de 1972, la moneda de les Islles Caimán yera la propia de Xamaica que nun primer intre denomóse Libra xamaicana pa pasar llueu a denomase dólar xamaicanu. Ente mayu y agostu de 1972 abrióse un periodu de cambéu nel que teníen cursu llegal dambos dólares, el de Xamaica y el de Caimán. El 1 de setiembre de 1972 la única moneda con valor llegal nel archipiélagu ye'l so propiu dólar. 
El códigu ISO pa la moneda ye KYD.
El dólar de les Islles Caimán tien una tasa de cambéu fixa con respeutu al dólar estaunidense allugáu en 1 dólar de caiman a 1,227 dólares americanos. Magar que xeneralmente intercambéase con una tase de 1.25 nes tiendes de les islles. 
Ca dólar de Caimán divídese en 100 centavos. 
Los billetes y monedes con cursu llegal son: 
Dólar del Caribe Oriental
El dólar del Caribe Oriental (n'inglés: "East Caribbean Dollar") ye la moneda de cursu llegal en 6 países independientes (Antigua y Barbuda, Dominica, Granada, Saint Kitts y Nevis, Saint Lucia y Saint Vincent y les Granadines) y dos territorios del Reinu Xuníu (Anguilla y Montserrat) que s'afayen allugaos nel Mar Caribe. La moneda sustituyó al dólar de les Indies Orientales en 1983 y emítese pol Bancu Central del Caribe Oriental (n'inglés, "Eastern Caribbean Central Bank", ECCB) con sede en Saint Kitts y Nevis. En xunu de 2003 el Bancu Central caltenía en circulación 483.3 millones de EC$, de los que 432.8 millones circulaben en papel moneda y 50.5 millones en moneda metálico. El papel moneda ye impresu pola compañía De la Rue Currency y les monedes son fabricaes pola Real Casa de Moneda del Reinu Xuníu.
El códigu ISO 4217 pal dólar del Caribe Oriental ye XCD y davezu represéntase como EC$.
Frutu secu
Los frutos secos denómense asina porque tienen toos una carauterística común: na so composición natural (ensin l'aición del home) tienen menos d'un 50% d'agua. Son alimentos enforma enerxéticos, ricos en grases, en proteínes, asina como en oligoelementos. Según la mena de frutu secu, tamien puen apurrir bones cantidaes de vitamines (sobro tou del grupu B) o ácidos grasos omega 3 (poliinsaturaos).
Puen desemeyase dos grandes grupos de frutos secos:
Una numberación de los frutos sedría:
Dineru
El dineru (Del llatín "denarius.") ye un intermediariu, un bien ñatural o artificial. Ye tou mediu d'intercambéu común y xeneralmente aceutáu por una sociedá, poro, pa ser calificáu como dineru, un bien tien de satisfacer los tres siguientes puntos:
Seta
Les setes son los cuerpos fructíferos d'un conxuntu de fungos pluricelulares qu'inclúi munches especies. Suelen xorrecer nel mugor que prevoca la solombra de los árboles, pero tamién en cualesquier ámbitu mugosu y con poca lluz. Unes especies son comestibles y otres son velenoses ya, inclusu, hai delles con efeutos psicoactivos. 
Magar que nun se collechen en güertes, en nutrición les setes comestibles puen incluyise nel grupu de les hortalizes. Son exemplos de setes comestibles el champiñón ("Agaricus arvensis"), el grumelu ("Amanita ponderosa"), el níscalu ("Lactarius deliciosus"), el gallipiernu o la oronxa ("Amanita cæsaria").
Pole position
Nos deportes a motor, la pole position (n'inglés, lliteralmente: posición de poste) o cenciellamente pole, ye'l términu que s'usa pa denomar al primer llugar na parriella de salida de les carreres del circuitu. La fras tien el so orixe na hípica, au el primer corredor salía dende'l llugar más averáu a los postes interiores.
Les posiciones de salida determínense davezu sobro la base d'una o más sesiones previes de calificación, au los pilotos traten d'afitar la so meyor vuelta, o sobro la bas de les posiciones que tovieren na carrera enterior.
Diferentes categoríes de deporte motor usen diferentes formatos pal determín del corredor que tien la oportunidá de salir dende la "pole position".
Dempués de 2 sesiones elliminatories de 15 minutos ca una, los 12 coches más llentos ellimínense de la ronda, 6 en cada una. Llueu, los restantes 10 traten d'afitar la vuelta más rápida cola carga de combustible qu'ellixan (que tendrán d'usar nel intre de la llargada)
La "pole position" determínase per aciu del cronometrax de dos vueltes (una vuelta nos circuitos de la Copa Nextel). La vuelta más entainada conseña la "pole".
La "pole position" determínase el primer día de los 4 díes de calificación. Ca coche fai 2 vueltes. La velocidá promediu ye lo que determina les posiciones, incluyía la pole. El meyor tiempu afitáu nun sesión previa siempres saldrá per delantre d'un meyor tiempu afitáu nuna sesión postrera. Asina, los 33 meyores tiempos siempres salen.
Almendra
L'almendra ye'l frutu del almendru. L'aceite d'esti frutu úsase como emoliente, y la sencia d'almendres amarguxes en perfumería, pol so arume. Almendrucu ye'l frutu tienru ya inmaúru. 
Nel idioma castellanu, denomen "almendra" a la semiente de cualesquier frutu drupaceu (como por exemplu "la almendra del melocotón"). N'asturianu nun se-y da el nome d'almendra a tala semiente, sinón que se-y denoma buezca. Por exemplu: "La buezca del piescu", "la buezca del nisu", etc
Arachis hypogaea
Les cacagüeses o la cacagüesa ("Arachis hypogaea") ye una planta añal de la familia de los arbeyos ("Fabaceae"), que los sos frutos, de mena de llegume caltienen semientes apreciaes en gastronomía. 
La planta ye frebosa y midi de 30 a 50 cm d'altor. Los frutos espoxiguen baxo'l suelu dientro d'una casa lleñosa que, davezu caltién dos semientes. 
"A. hypogaea", que ye d'orixe americanu, foi collechada pal aprodamientu de les sos semientes dende fai 4000 ó 5000 años. Los conquistadores españoles adicaren el so consumu en Méxicu-Tenochtitlan, la capital del imperiu azteca, nel sieglu XVI, y postreramente espardiéronlu per Europa y el restu del mundu, xunto con otros mercantes europeos. 
Paez ser que-y daben usu d'orniu , darréu que'l Señor de Sipán nel norte del Perú ya s'orniaba con répliques de cacagüeses d'oru o "maníes" (de "maní", cacagüesa en Sudamérica): Oreyeres, collares y demás xoyes asoléyense agora nel Muséu de Sipán.
Cultívase en mayu, y recolléchase a caberos de la seronda. Anguaño, el so cultivu ta espardíu por rexones d'África y Asia. Les casques, obteníes como subproductu, empléguense como combustible.
Nuez
La nuez o ñuez ye'l frutu y semiente de la nozal. Tien un altu valor nutritivu, ye ricu en proteínes, vitamines del grupo B, oligoelementos, aceites, lecitina y ácidos grasos omega 3 (poliinsaturaos). Atribúyen-y la capacida d'amenorgar el colesterol.
Consúmese frescu o cocináu, lo mesmo qu'en postres.
Antiguamente considerábase que xintar nueces aidaba a desendolcar la intelixencia pol so aldéu col cerebru humanu. Anguaño, darréu de non la so forma, sinón de los valores nutricionales, tiense demostrao que ye asina.
Islles Sandwich del Sur
Les Islles Sandwich del Sur, constitúin un archipiélagu deshabitáu de 310 km² allugáu nel océanu Atlánticu Sur. Esti archipiélagu ta conformáu por un arcu de 11 islles volcániques qu'avanza escontra l'este. Tán alministraes pol Reinu Xuníu como parte del territoriu d'ultramar de les Islles Xeorxes del Sur y Sandwich del Sur (n'inglés: "South Xeorxa and the South Sandwich Islands"). L'archipiélagu ye reclamáu pola Arxentina que lo fai parte integral del Departamentu Islles del Atlánticu Sur dientro de la Provincia de Tierra del Fueu, Antártida ya Islles del Atlánticu Sur. 
La islla más austral de toes ye la islla Cook, onde s'atopa'l seutor punta Mar Tendíu, que se considera «el puntu más meridional del planeta», ensin considerar el continente Antárticu.
Archipiélagu de Ḥawai
L'archipiélagu de Hawaii (n'inglés "Hawaiian Islands") ta formáu por diecinueve islles y atolones (enantes conocíes como islles Sandwich), amás de castros, arrecifes y bancos de sable, nuna alliniación del noroeste al sureste a lo llargo de 2.400 km nel Pacíficu Norte. L'archipiélagu toma'l nome de la islla más grande, Hawaii, qu'al empar ye la más oriental.
Les islles del archipiélagu son les cumes que sobresalen d'una gran sierra somarina ensamada pola actividá volcánico. Allugáu a 3.000 km, aprosimadamente, del continente más prósimu, América, ye l'archipiélagu más aislláu de la Tierra.
Colonia (Uruguái)
Colonia ye un departamentu uruguayu allugáu nel suroeste del país, sobre'l llitoral onde desagüen los ríos Paraná y Uruguái. Llenda al norte con Soriano, al noreste con Flores, al este con San José, y al sur y al oeste cola capital d'Arxentina, Buenos Aires, de la que lo separta l'estuariu del Ríu de la Plata. La so superficie ye de 6.106 qum², y tien una población estimada de 123 203 habitantes según el censu de 2011, lo que lu convierte nuna de los departamentos más poblaos del Uruguái.
La capital departamental ye la ciudá de Colonia del Sacramento, asitiada a 177 km de Montevidéu.
El nome de "Colonia" remanez de "Colonia del Sacramento", ciudá que dio orixe a la denomación actual pola que se conoz a esti departamentu. Ésta, al empar, fai referencia a la multitú d'imperios qu'exercieron el so poder sobre ella en tiempos coloniales, esto ye, cuando formaba parte de la Banda Oriental. La metrópoli foi colonia y centru d'importantes conflictos armaos que pretendríen facese con ella, violando dafechu importantes trataos diplomáticos.
Colonia del Sacramento, güei considerada Patrimoniu de la Humanidá, fundóse en 1680 poles tropes portugueses que s'asentaren sobre les costes rioplatenses. Pa entóncenes, los reinos d'España y Portugal alcontrábense nuna guerra costante y insaciable, ya que dambos países procuraben ampliar el so poderíu pasando perenriba d'acuerdos billaterales.
En resultes, tanto la ciudá propiamente dicha como'l departamentu foron dende los sos entamos, testigos del enfrentamientu bélicu a nivel xeopolíticu más relevante del Ríu de la Plata.
Esti enclave foi tomáu en delles ocasiones polos españoles, pasando de mano en mano hasta cayer otra vuelta baxo dominiu lusitanu y d'ésti al brasileñu. Pondríase fin a la dixuntiva al proclamase la "Declaración d'Independencia" de la que fora nesi intre la Provincia Cisplatina, que pasaría a ser conocida como la República Oriental del Uruguái, n'agostu de 1825.
Estos fechos fixeron de la capital coloniense, un mecigayu d'estilos arquitectónicos, edificaciones al estilu colonial típicamente portugués qu'incluyíen cases de piedra macizo con teyaos de dos a cuatro agües, nun claru contraste con aquelles viviendes de porte español que preferíen l'emplegu d'otros materiales y técniques de construcción como'l lladriyu y los yechos d'azotea.
Colonia del Sacramento emplazóse sobre la península de San Gabriel, y el so cascu vieyu comprende namái 12 hectaries del so postreru occidental, y anguaño funciona como un "Parque Históricu Nacional" nel que s'ufren visites guiaes percorriendo museos, fortificaciones y viviendes primitives. 
Colonia forma parte de la llamada "llanera platense", caracterizada poles sos tierres baxes, la campa territorial y les eríes pampianes bañaes de ríos y regueros que desemboquen nel Ríu de la Plata y los sos afluentes. 
El suelu coloniense compónse de xerrascos que dan llugar a mares de piedra, como ye'l casu de la "Sierra del Mal Abrigo". El restu del departamentu constitúenlo arenes y xacimientos de magries. La cuchiella de San Salvador na llende con Soriano ye la más importante en cuantes a relieve d'altura.
Dispón d'un reducíu, magar que non menos importante, caudal de ríos y ñores que muerren, na so mayoría, nel Ríu de la Plata. Éstos son: los ríos Rosario y San Juan, y les ñores de las Vacas, las Víboras, Cufré y Miguelete.
El clima ye abeyosu y templáu, con unes temperatures añales que s'averen a los 17 y 18 C, y un índiz de precipitaciones que s'asitien en tornu a 1.000 mm de promediu añal. Esti allugamientu favoratible, xunto cola composición natural de los sos suelos, abre pasu al usu de les eríes graminies con destín a la industria ganadera ovina y bovina.
La vexetación ye meramente pampiana: pastures verdes y xugoses, arbustos, árboles d'altor medianu (ocalitu, algarrobu, ficus, desmayos, ombú, pinu, etc). La fauna compónese de ganáu (vacún, ovín, caballar, porcín), aves de corral, teros, colibríes, venteveos, cotorres de campu, rapiegos, llebres, coneyos y ratos xabaces.
Asitiao enfrente de la capital arxentina, Colonia presenta una situación xeográfica privilexada, y de la que munchos quixeron aprovechase a lo llargo de la historia. Ye davezu un llugar de pasu, recibiendo un volume curiosu de turistes nes fines de selmana, éspoca estival o en selmana santa. El mediu de tresporte usáu por escelencia ye'l buquebus, un barcu que zarpa dende'l Puertu de Buenos Aires y percuerre bona parte del ríu de la Plata hasta anclar en Colonia del Sacramento o, con menos intensidá, nel Puertu de Montevideo, qu'en cualquier casu treviesa tamién l'agua coloniense.
D'esta miente, los que provienen d'otres partes del país suelen embarcar en Colonia con destín a l'Arxentina, siguiendo'l mesmu trayectu y arribando en plena capital federal, nun tramu que varía dende una hora a trés hores de viaxe (tiempu estimáu en cruciar l'estuariu del Plata de llau a llau, y dependiendo de les condiciones climátiques).
Otres rutes d'accesu (per vía terrestre) son: la nacional n 1 (tamién conocida como Brigadier Manuel Oribe), que ñaz en Montevideo en sen oeste y comprende al departamentu de San José;
la n 2 (o del Grito de Asencio) que sal de Fray Bentos y muerre en Rosario; o la n 11 (José Batlle y Ordoñez) que procede dende Canelones y entesecta cola n 1 na llocalidá maragata d'Ecilda Paullier, a unos pocos kilómetros enantes d'aportar a Nueva Helvecia.
Finalmente, la capital departamental dispón d'un pequeñu aeropuertu nacional y rexonal que suelen utilizar les compañíes privaes de vuelu.
La llinia férrea que dende San José aportaba a Montevideo alcuéntrase trancada dende 1991, anque hai proyectos pa la so reapertura. 
Nos caberos años plantegóse ente dambos gobiernos, l'arxentín y l'uruguayu, la construcción d'una ponte internacional qu'axunte les dos orielles del Ríu de la Plata, siendo la más llarga del mundu. Sicasí, y a pesar de los intentos por concretar el proyectu, nun se recaldaron los fondos pa dar empiezu a les obres.
El departamentu ye'l primer a nivel nacional en cuantes a la producción de lácteos. Espórtense tolos sos derivaos, seya yá quesu (en distintes variedaes), mantega, yogur, dulce de lleche y crema doble (o ñata), ente otros. Por esti motivu, munches empreses multinacionales decidieren instalar les sos sucursales na rexón.
L'apicultura ye una tradición dende qu'aportara un fueru escomanáu d'inmigrantes europeos provenientes d'Italia y Suiza, principalmente. Ciudaes como Nueva Helvecia, na que habitantes son en gran midida descendientes de suizos, poseye quiciás la producción de miel más grande del país. Nella y n'otres estayes de Colonia ye común alcontrar granxes artesanales onde los turistes y los naturales son brindaos a prebar les mermelaes, el dulce de lleche casero, el quesu colonia y una gran variedá de vinos.
Amás, criase ganáu ovín, vacún y porcín. 
L'agricultura comprende la plantación y collecha de maíz, xirasol, llinu, cebada, vide, frutos, aceitunes y dellos ballicos. Tamién hai canteres de talcu, piedra caliar y piedres pa la costruición. L'actividá principal portuaria concéntrase en Juan Lacaze, Colonia del Sacramento, Nueva Palmira y Carmelo. La estracción de piedres, les plantes industriales productores de papel, fibres sintétiques y texíos, asina como los molinos de refinamientu de fariña, l'astilleru y los artículos d'aluminiu, suponen otru ingresu importante de capital.
Xunto a Canelones y Montevideo, Colonia ye'l tercer departamentu con mayor índiz de población d'orixe italo-helvéticu. Sicasí, a diferencia de los primeros, la cantidá de población ye abondo inferior y afáyense dispersos en dellos emplazamientos urbanos de menor consideración. Polo tanto, esto favoreció la evolución de pequeñes comunidaes diferentes nel estilu vida y nes costumes d'otros requexos del Uruguái.
Esti procesu tien llugar a finales del sieglu XIX y a principios del XX, cuando la situación económica d'Europa yera complicada y numberoses families buscaben un meyor porvenir n'América. Colonia, dada la so condición de puertu, acoyera a una considerable masa d'inmigrantes d'oríxenes variaos, ente ellos, de Suiza, Italia, Polonia, España, y de Francia y Alemaña en menor midida. Col pasu del tiempu fadríase notar la influyencia estranxera sobre l'autóctona, fundándose nuevos pueblos y esplotaciones rurales y faciendo cuenta a nuevos vezos.
Anque la so llingua materna perdiérase colos años en detrimientu del castellanu, el llegáu que dexaron ye invaluable, al puntu de que ye imposible falar de Colonia ensin facer referencia a los sos quesos suizos (semiduro, el típicu "colonia", artesanal, rocquefor, etc), a les sos pizzes, a les sos mermelaes caseres, a la so gastronomía a base de pexe, salses italianes (como la carusso), pastes (añolotis, ñoquis, sorrentinos), y a la so viticultura.
Al igual que nel restu del país, el 29 de cada mes estableciérase como'l "día del ñoqui", un momentu afayadizu nel que tola familia aconceya nuna mesa p'almorzar y/o cenar esa pasta fecho a base de pataca. Acompáñase con diferentes tipos de salsa y colócase una moneda embaxo del platu de caún de los presentes pa dar bona suerte y bientar económicu.
Aquelles ciudaes fundaes polos inmigrantes son: Nueva Helvecia (antes llamada Colonia Suiza), Colonia Valdense, y Colonia Piamontesa (creada por ciudadanos del Piamonte, rexón del norte d'Italia).
D'acuerdu col artículu 262 de la Constitución de la República, en materia d'alministración departamental ""el Gobiernu y Alministración de los Departamentos, con escepción de los servicios de seguridá pública, sedrán exercíos por una Xunta Departamental y un Intendente. Tendrán la so sede na capital de cada departamentu y aniciarán les sos funciones sesenta díes dempués de la so elección.""
Amás, ""l'Intendente, con acuerdu de la Xunta Departamental, podrá delegar nes autoridaes llocales l'exerciciu de determinaos cometíos nes sos respectives circuscripciones territoriales""(...).
Conforme al censu de 2004, había un total de 119.266 presones y 40.243 viviendes nel departamentu. El llar promediu yera d'un 3,2, y ca 100 muyeres había 96,7 homes. Asina mesmo, según estimaciones riealizaes pol Institutu Nacional d'Estadística (INE) del Uruguái, Colonia, al igual que'l restu del país, esperimenta una medría nula y cuasi negativa, polo que les cifres suponen que pa principios de 2025, habrán 120.196 persones nel so territoriu.
Gran Premiu de Baḥréin de 2006
El Gran Premiu de Baḥréin de Temporada 2006 de Fórmula 1 celebrose'l 12 de marzu del 2006, nel Circuitu Internacional de Baḥréin, siendo la primer carrera de la temporada.
La carrera siñó la estrena del nuevu sistema de clasificación perfechu de trés tandes. Les dos primeres d'elles disputense col mínimu combustible indispensable, y marquen la eliminación de los 6 autos más lentos en caúna d'elles. Tres d'ello, los 10 autos restantes disputen una sesión de 20 minutos colos tanques yá cargaos pal entamu de la carrera. La primer clasificación del añu foi dominada pola escudería Ferrari, que se quedó colos dos primeros puestos de la parriella.
Tres la salida de la preba, Alonso avanzó fasta'l segundu llugar na primer vuelta, y persiguió a Michael Schumacher de cerca demientres lo más de la carrera, apoderándose del primer puestu tres de la so segunda parada en boxes. El podiu foi completáu por Kimi Raikkonen, nuna actuación notable como la que fexo'l pilotu xaponés Satoru Nakajima nel Gran Premiu d'Australia de 1989, si se tien en cuenta que partió dende lo cabero de la parriella por mor d'un fallu na suspensión demientres la sesión clasificatoria.
Juan Pablo Montoya
Juan Pablo Montoya Roldán (Bogotá, 20 de setiembre de 1975) ye un pilotu de carreres colombianu. Anguaño ye pilotu de NASCAR, tres del so retiru de la Fórmula 1 en 2006.
Pedro de la Rosa
Pedro Martínez de la Rosa (Barcelona, 24 de febreru de 1971) ye un pilotu de Fórmula 1 perteneciente a la escudería McLaren-Mercedes. Tien participao en 71 Grandes Premios, faciendo'l so debú'l 7 de marzu de 1999.
Escudu de Colonia (Uruguái)
L' Escudu de Colonia (Uruguái) dixébrase en tres cuarteles: el qu'acupa la metá cimera ye de color azul, y contién la Cruz del Sur, la costelación más pequeña.
El cuartel inferior esquierdu, de fondu bermeyu, contién cuatro espigues, que simbolicen los cuatro puntos cardinales, d'au remanen los emigrantes. El restante cuartel, de fondu candu, contién una abeya, que simboliza'l trabayu.
Cardioloxía
La cardioloxía ye la estaya de la medicina que s'ocupa de les malures del corazón y del aparatu circulatoriu. Inclúise dientro de les especialidaes médiques, ye dicir que nun abarca la ciruxía, inda cuando munches enfermedaes cardiolóxiques son de sanción quirúrxica, polo qu'un equipu cardiolóxico suel tar integráu por cardiólogu, ceruxán cardiacu y fisiatra, integrando amás a otros especialistes cuando'l tarrén del paciente asina lo requiera.
Organización territorial d'Uruguái
Uruguái ye un estáu xunitariu. Dixébrase en departamentos que tán gobernaos por un intendente municipal, escoyíu por sufraxu universal por una estada de cinco años. Los ediles de la Xunta Departamental actúen como poder llexislativu a nivel departamental.
Hai 19 departamentos:
D'atroxu col artículu 262 de la Constitución de la República, en materia d'alministración departamental ""el Gobiernu y Alministración de los Departamentos, con esceición de los servicios de seguridá pública, sedrán exercíos por una Xunta Departamental y un Intendente. Tedrán la so sede na capital de ca departamentu y aniciarán les sos funciones sesenta díes dempués de la so eleición.""
Amás, ""l'Intendente, con alcuerdu de la Xunta Departamental, podrá delegar nes autoridaes llariegues l'exerciciu de determinaos cometíos nes sos respectives circuscripciones territoriales""(...).
""Los Gobiernos Departamentales podrán alcordar, ente só y col Poder Executivu asina como colos Entes Autónomos y los Servicios Descentralizaos, la organización y prestación de servicios y actividades propies o ermunes, tanti nos sos respetivos territorios como en forma rexonal o entedepartamental.""
L'artículu 263 caltién que: ""Les Xuntes Departamentales encadarmaránse de trenta y un ñembros"".
Departamentu
La pallabra departamentu (del francés: "département") tien desemeyaos significaos.
Llaguna Dalga
Llaguna Dalga ye un conceyu de la provincia de Llión. Alcuéntrase na comarca del Páramu Llionés. Ta formáu por 4 pueblos: Llaguna Dalga, San Pedru les Dueñes, Santa Cristina'l Páramu y Soguillo'l Páramu.
Población: 971 habitantes
Superficie: 19,7 quilómetros cuadraos
Estáu xunitariu
Estáu Xunitariu ye aquellli n'onde esiste un solu centru d'empoder políticu y cuya organización territorial efectúase al tresvel d'axentes y autoridaes qu'actúen al nivel llocal en delegación d'esi mesmu poder central. 
Amás cunta con un solu [poder llexislativu] que llexisla pa tol país; un poder xudicial xunitariu, qu'aplica'l drechu vixente a tol territoriu del Estáu y que nel so bierzu s'establez una Corte Soprema de Xusticia, la cual tien xurisdicción a nivel nacional; y amás cunta con una sola Costitución Política que rixe en tol territoriu y a la cual afáyense sometíes toles autoridaes y habitantes del Estáu. N'otres pallabres, nel Estáu xunitariu dase la cuádruple xunidá: xunidá d'ordenamientu zurídicu (drechu), xunidá d'autoridaes gubernatives, xunidá de gobernaos o destinatarios del ordenamientu xurídicu y de les decisiones polítiques y xunidá de territoriu. 
L'alministración del Estáu xunitariu pue ser:
1) Centralizáu
2) Desconcentráu
3) Descentralizáu
Sedrá centralizáu, cuando esista un solo nial d'empoder central, que concentre toles funciones y atribuciones d'alministración del país, y de la cual dependan tolos demás servicios, axencies y oficines públiques que s'alcuentren a lo llargo'l país, los cuales sedrán meros executores de les decisiones o dictámenes del nial d'empoder central que s'alcuentra na capital del Estáu.
Sedrá desconcentráu, cuando les autoridaes del poder central, trespasen atribuciones o funciones d'alministración del país a determinados muérganos o servicios públicos, pa qu'éstos los pasen a exercer de xeitu esclusivu, entá cuando estos muérrganos o servicios sigan dependiendo del poder central.
Sedrá descentralizáu, cuando se procede a criyar muérganos o servicios normalmente por llei y se-yos dota de personalidá xurídica y patrimoniu ermunu, de xeitu que pasen a ser autónomos d'esi poder central (magar que siguen formando parte del Estáu) y con responsabilidá propia de los sos actos.
Tantu desconcentración como descentralización pue ser funcional o territorial. Sedrá funcional cuando determinada función pública se-y encomiende a un muérganu pa que lo exerza a nivel nacional o llocal. Y sedrá territorial cuando se-y encomiende una determinada función a un muérganu con asentamientu territorial dao. 
Francisco García Pérez
Francisco García Pérez (Uviéu, 2 de xunu ,1953) ye un profesor, escritor y periodista asturianu. Ye tamién Doctor cum laude en Filoloxía y Catedráticu de Llingua Castellana. Foi "Secretariu Xeneral Técnicu" y "Director Xeneral de Difusíon" de la Cultura nel Conseyu Rexonal d'Asturies. Dende 1992 ye'l coordinador del suplementu Cultura (Premiu "Atlántida", finalista del Premiu Nacional de Fomento de la Lletura, Premiu de la Society For News Design de la Universidad de Siracusa) del diariu asturianu La Nueva España onde'l mesmu fai articulos sobre cultura y educación.
Na so faceta d'escritor ye autor de; "Cróniques de 'L Bierzu" (Penthalon, Madrid, 1981), "Lo que hay que oír" (vtp-KRK, Uviéu, 1995), "Una meditación sobre Juan Benet" (Alfaguara, Madrid, 1997) y "Lopezdebega y Garrote Bill o les tribulaciones d'un profesor de Llingua Catellá en Secundaria" (Laria, Uviéu,2005).
Dólar guyanés
El dólar (n'inglés dollar) ye la moneda oficial de Guyana. El so códigu ISO 4217 ye GYD.
La moneda foi emitida orixinalmente en 1965. La moneda subdivídese en centavos ("cents"), pero estos caberos nun s'usen dende los años 90 darréu de la inflación. N'abril del 2006 el dólar américanu equivalía a 190 dólares guyaneses. 
Los billetes de 1, 5, 10 y 50 dólares nun s'acuñen.
Dólar xamaicanu
El dólar xamaicanu (abreviáu "JMD") foi la moneda de Xamaica dende 1969. La so abreviatura ye'l signu del dólar $, o, J$, JA$ pa desemeyalu del dólar estaunidense y de otres menes de dólares. El códigu ISO 4217 ye "JMD". Subdivídese en 100 "céntimos". Enantes de Mayu de 1972, la moneda de les Islles Caimán (territoriu d'ultramar de Reinu Xuníu) yera la propia de Xamaica que nun primer momentu se denomó llibra xamaicana pa pasar llueu a denomase dólar xamaicanu.
El 30 de xineru de 1968, la Cámara de Representantes de Xamaica votaba la introduccion del dólar, que sostituiría a la Llibra xamaicana. El nuevu dólar nun s'usó namái por Xamaica sinón que tamién poles Islles Caimán, antigua dependencia xamaicana, hasta 1972. Nesa data, el territoriu británicu dexó d'usar el dólar xamaicanu y entamó a usar la so propia moneda, el dólar de les Islles Caimán.
Circulen monedes de 1, 10 y 25 céntimos y de 1, 5, 10 y 20 dólares, y billetes de 50, 100, 500 y 1.000 dólares, emitíos pol Bancu de Xamaica (Bank of Jamaica), 
Dólar liberianu
El dólar liberianu (n'inglés "Liberian dollar") ye la unidá monetaria de Liberia. El códigu ISO 4217 ye LRD y abréviase $ o L$ pa desemeyalu del dólar estaunidense y de les otres menes de dólares. Subdivídese en 100 "cents" o céntimos. 
Cuando Liberia declaró la independencia el 1847 adoutó el dólar liberianu, que tuvo en vigor hasta'l 1907, nel que s'introduxo la llibra del África Occidental. El 1943 foi sustituyía pol dólar estaunidense, hasta qu'en 1960 tornó a adoutase el dólar liberianu, del que nun aniciu namái se alcuñaren monedes. 
Emitíu pol Bancu Central de Liberia ("Central Bank of Liberia"), circulen monedes de 5, 10, 25 y 50 cents y de 1 dólar, y billetes de 5, 10, 20, 50 y 100 dólares. 
Dólar de les Islles Salomón
El dólar de les Islles Salomón (códigu monetariu: SBD) ye la moneda de les Islles Salomón dende 1975. Abréviase davezu col signu del dólar $, o alternativamente SI$ pa desemeyalu de les otres monedes col mesmu nome. Divídese en 100 "cents" (centavos).
El dólar de les Islles Salomón introdúxose en 1975 pa reemplazar al dólar australianu. Demientres los 30 años d'esistencia separtada del dólar, y especialmente, demientres la guerra civil que duró dende'l 2000 hasta'l 2003, foi devaluándose, y anguaño un dólar de les Islles Salomón equival a 20 centavos australianos.
Les monedes en circulación son:
Les Islles Salomón ye miembru de la Commonwealth, y entá sigui apaeciendo la reina nes sos monedes.
Dólar de Trinidá y Tobagu
El dólar de Trinidá y Tobagu (n'Inglés "Trinidad and Tobago dollar" o, cenciellamente, "dollar") ye la moneda oficial del estáu insular de Trinidá y Tobagu. Abréviase como $, o TT$ pa estremalos del dólar de los Estaos Xuníos y d'otres menes de dólar. El códigu ISO 4217 ye TTD. Subdivídese en 100 "céntimos".
El dólar de Trinidá y Tobagu afitóse en 1964 en sustitución del dólar de les Indies Occidentales Britániques con una paridá 1 a 1.
Acúñalu'l Bancu Central de Trinidá y Tobagu ("Central Bank of Trinidad and Tobago"), y circulen monedes de 1, 5, 10, 25 y 50 céntimos, y billetes de 1, 5, 10, 20 y 100 dólares. 
Dólar zimbabuanu
El Dólar de Zimbabue ye la moneda de Zimbabue dende 1980. Suel abreviase col símbolu del dólar $, o tamién Z$ pa desemeyalu d'otres monedes col mesmu nome. Ta dixebráu en 100 centavos. Reemplazó al Dólar rhodesianu, que s'adoptare en 1970.
Cuando s'entamó a usar, el so valor yera entá mayor que'l del dólar de los Estaos Xuníos (0.68 ZWD = 1.00 USD), pero la inflación y los problemes económicos devaluaron el so valor.
Anguaño, úsense tamién especies nesti país pal comerciu a pequeña escala, que reemplacen a vegaes l'usu del dólar. Esti vezu ancestral remóntase a enantes del sieglu IV e.C..
Gary Paffett
Gary Paffett ye un pilotu de carreres del Reinu Xuníu. Ñacíu'l 24 de marzu de 1981 en Bromley, progresó al traviés del karting y la fórmula junior nel Reinu Xuníu, ganando la "Team McLaren Autosport BRDC Young Driver of the Year Award" en 1999. Depués del ésitu na Fórmula 3 alemana y inglesa, foi subcampeón en 2004 de la competición de turismos alemana, DTM. Prebó pal equipu de Fórmula 1 de McLaren, pero'l rumor de qu'en 2005 diba cuerrer con Sauber nun se fexo realidá, esi añu finó primeru nel campeonatu de pilotos, ganando asina'l titulu de campeón del DTM. A fines d'avientu de 2005 anunció que nun diba volver al DTM en 2006 pa defender el so títulu. En 2006 dio'l saltu a la Fórmula 1 con McLaren como pilotu prebador xunto al español Pedro Martínez de la Rosa.
En 2007 por segundu añu consecutivu sedrá prebador pa la escuderia de Fórmula 1 McLaren, pero tamién combinará'l so papel de prebador col de volver a participar nel campeonatu alemán de turismos DTM cola escuderia AMG-Mercedes.
Mes
Un mes (del llatín "mensis") ye caún de los dolce periodos de tiempu, d'ente 28 y 31 díes, nos que se dixebra l'añu. N'asturianu casique tolos meses tienen un nome de orixe llatín. Asina, marzu yel' mes dedicáu a Marte dios romanu de la guerra, xunu ye'l mes dedicáu a Juno, febreru debe'l so nome a les Februa nes "Lupercales", el festival de la purificación na Antigua Roma.. etc. Sicasí, la cultura popular camudó la mena de nomar dalgunos meses, y asina tenemos que setiembre curia rellación col mes númberu 7, ochobre col mes n8, y lo que tendría de ser los meses 9 y 10 denómense n'asturianu: payares y avientu respeutivamente.
El porqué setiembre yera'l 7 mes y ochobre l'8 tien l'aniciu en que na dómina romana, l'añu entamaba en marzu (primer mes).
La duración afitóse de mena que s'intercaltriaren los meses de 30 y 31 díes. Sicasí xunetu y agostu tienen dambos 31 díes, darréu que como xunetu yera'l mes dedicáu a Xuliu César (na mayoría de llingües el nome'l mes deriva de Xuliu) y agostu a César Augustu, camentóse qu'esti últimu nun tenía de ser de menos díes que'l dedicáu a Xuliu César, y d'esti mou foi febreru'l que quedó con menos díes que los demás. Asinamesmo, la esistencia de doce meses tien rellación coles doce constelaciones y cola numberación docenal.
Añu bisiestu
Un añu ye bisiestu si dura 366 díes, n'arróu de los 365 d'un añu común. Esi día de más suel amestase no cabero del mes más curtiu, datándose como 29 de febreru.
Esti día améstase pa iguar el desfase que'esiste cola duración real de los años. L'añu dura 365 díes y 6 hores aprosimadamente (estes 6 hores son "d'escesu"). Esto fai que s'igüen ca cuatro años (6 hores/añu * 4 años = 24 hores) les 24 hores acumulaes, nún día estra.
La regla pa los años bisiestos según el calendariu gregorianu ye:
Ye dicir, los años que seyan divisibles ente 4 sedrán bisiestos; magar que nun sedrán bisiestos si son divisibles ente 100 (como los años 1700, 1800, 1900 y 2100) nun siendo que seyan divisibles ente 400 (como los años 1600, 2000 ó 2400). En 400 años tien d'haber 97 años bisiestos, d'esta miente l'añu del calendariu gregorianu caltién abondu aldéu al añu solar. Asina l'añu gregorianu dura 365 díes +1/4 -1/100 +1/400 = 365,2425 díes (más que l'añu trópicu que dura 365,2422 díes).
Como el error ye de 0,0003 díes por año, pue albidrase que dientro de tres mil años, tendráse acumuláu un día d'error. Pero n'realidá nun sabemos esautamente cuándo aportará l'error a un día. La cifra de 365,2422 díes por añu trópicu nun ye ensembre esauta, porque tantu la duración del añu trópicu, como la velocidá de rotación de la Tierra, van camudando colos sieglos, y d'una miente que nun ye dafechu predicible. 
Etimoloxía: "Dies bis sextus ante Kalendas Martias"; "annus bissextus" (llatín). 
Primitivamente'l calendariu romanu cuntaba con 10 meses; atribúise a la influyencia de los Sabinos la introdución del calendariu de 12 meses con tres dates mensuales fixes: "Calendas", "Nonas" ya "Idus".
Xuliu César afitó el calendariu de 365 díes con años bisiestos y Gregoriu XIII reformólu talu y como ye güei.
La desplicación ye cenciella, "Les Calendes" yeren el "día 1" de ca mes. Los díes anteriores al día 1 facíen referencia a les Calendes d'esi mes, entós:
Nun añu normal de 365 díes: 
Nos años bisiestos amestábase un día dempués del 24, que yera el "bis-sexto", bis-6 enantes de les Calendes de Marzu. Como nosotros ya nun cuntamos les Calendes, fáisenos más cenciello considerar que'l día amestáu ye l'últimu del mes.
Tabacu
El tabacu (del árabe clásicu "tub[b]āq", ﻕﺎﺒﺗ) ye un productu vexetal que s'obtién de les fueyes de delles plantes del xéneru "Nicotiana", en concretu "Nicotiana tabacum"). Consúmese de delles maneres, siendo la principal, fumao. El so particular conteníu en nicotina conviértelu n'adictivu. Comercialízase, n'estremaes presentaciones, llegalmente en tol mundu magar qu'anguaño tien abondes torgues en munchos países, darréu que tien efeutos dañibles pa la salú pública. 
La so composición ta formada pol alcaloide nicotina, que s'alcuentra nes fueyes en proporciones variables(dende menos del 1% hasta'l 12%). El restu ye'l denomáu galipote, una sustancia escuro y breoso formao por dellos axentes químicos, munchos de los cuales xenérense como resultes de la combustión (cianuru d'hidróxenu, monóxidu de carbonu, dióxidu de carbonu, óxidu de nitróxenu, amoniacu, etc.)
El xéneru "Nicotiana" abarca más de 50 especies clasificaes en cuatro grupos principales: "N. tabacum", "N. petunoides", "N. rustica" y "N. polidiclia". La especie "N. tabacum", pue clasificase en cuatro variedaes: "havanesis, brasilensis, virgínica y purpúrea", que son l'orixe de les distintes variedaes usaes na comercialización.
La población de Llaniu, nel conceyu de Salas algamó sonadía n'Asturies poles sos plantaciones de tabacu que se caltuvieron hasta los años ochenta del Sieglu XX.
Nefertiti
Nefertiti foi una gran reina de la dinastía XVIII d'Exiptu, gran esposa real d'Akhenatón y madre. El so nome exipcianu, ""nfrt.y"", tórnase polo xeneral por "la bella tien llegao".
La so belleza foi llexendaria, pero tres la so imaxe perguapa, paez que'l so papel políticu nel desendolcu de la esperiencia amarniana foi determinante.
El so reináu relluma pola frecuencia cola que se ficieron representaciones monumentales qu'amuesen a la pareya real na intimidá, y n'especial la cercanía a les sos fíes (enxamás enantes d'esa dómina se representaren escenes familiares)
Nun se tien demostrao qu'asocediera a Akhenatón tres la so muerte; dalgunos exiptólogos camentaben qu'ella foi la que reinó col nome de Semenejkara; sedría más creyible falar de reináu n'andecha parcial ente Akhenatón y la so gran esposa real. Tampocu nun se demostró que sobreviviere al so real esposu y poro, qu'ella fore Semenejkara.
Conozse bien poco de la familia de Nefertiti y desconozse ensembre alrodiu de los sos pas. Sicasí, ye dable que fore fía d'Ay, presuntu hermanu de la reina madre Tiy (poro tanto Akhenatón y Nefertiti sedríen primos). Otra teoría, cada vegada más desplazada pola primera, sedría que fore la princesa Taduhepa, del país de Mitanni. Notres, que yera una princesa d'orixe nubiu que foi entregada al faraón. Como nel casu d'otros munchos datos d'aquella dómina, la data del casamientu y la de la xubida al tronu de Nefertiti nun se puen determinar con esautitú. Sicasí, sedría lo más dable demientres el primer añu de reináu del nuevu rei, per entós denomáu Amenofis IV. La pareya tuvo seis fíes:
Asenovgrad
Asenovgrad (en búlgaru "Асеновград") ye una ciudá de Bulgaria. Alcuéntrase na provincia de Plovdiv a 19 km de la ciudá de Plovdiv.
Nimruz
Nimruz (del persa: نیمروز) ye una provincia d'Afganistán, asitiada al sudoeste'l país, nes llendes d'Irán y Pakistán. Tien una superficie de 41.000 km y cunta con 149.000 habitantes (2002), la de menos xente de toles provincies. La capital ye Zaranj.
Zaranj
La ciudá de Zaranj ye la capital de la provincia de Nimruz (Afganistán), asitiada nel sodoeste'l país y averada a Irán. Cunta con más o menos 70.000 habitantes. Ye perimportante'l comerciu con Irán y Pakistán. Ciudá histórica, tuvo'l nome de "Sarang" en sánscritu, y depués la xente púnxo-y "Zarang".
Espeyu
Un espeyu ye una superficie que pue reflexar la lluz y abondo clara como pa formar una imaxe.
L'exemplu más cenciellu ye'l del espeyu planu. Nél, un conxuntu de rayos de lluz pue camudar de direición dafechu como conxuntu y siguir siendo paralelos, produciendo asina una imaxe virtual d'un oxetiu col mesmu tamañu y forma que'l real. Sicasí, la imaxe queda invertida.
Hai tamién espeyos cóncavos y convexos. Cuando un espeyu ye cóncavu y la curva ye d'una parábola, un conxuntu de rayos de lluz paralelos converxe nel focu. A un tiempu, refléxase una fonte de lluz "puntual" asitiada nel focu rubicada como un conxuntu de rayos paralelos.
Los espeyos como oxetos de tocador y oxetu manual usáronse dende vieyo nes civilizaciones griega, exipciana, etrusca y romana. Facíense siempres con metal fundíu, polo xeneral plata o bronce, a esti procesu conózselu como platéu. Teníen aspeutu de placa redonda o oval, y decorábense polo xeneral con grabaos o relieves mitolóxicos nel reversu (los romanos nun tienen grabaos, pero sí relieves) y con mangu tallaáu pa garralos con comodidá demientres que s'emplegaben; d'ellos, entá consérvense munchos en dellos museos arqueolóxicos. Na vieya Edá Media, malpenes fixéronse espeyos fasta que nel sieglu XIII inventóse la fabricación de los de vidru y de cristal de piedra sobro llámina metálica (o con amalgama de plombu o estañu que son los "espeyos azogaos"), ensin dexar de facese los de namái que metal fasta'l sieglu XVIII. 
Del espeyu como braeru mueble, pue dicise qu'entama nel sieglu XVI, pos, magar que nos dos sieglos anteriores hubiere dellos exemplares hestóricos, malpenes conocíense y el so emplegu nun yera habitual. Nesti sieglu, suel presentase davezu con un marcu elegante y pie artísticu y asítiase nel llugar d'honor nos salones como oxetu movible y pequenu. P'hacia'l final del sieglu XVII les fábriques venecianes son quien a construyir espeyos grandes y d'entós p'acá valen como oxetos decorativos nos salones, nos qu'ocupen un llugar destacáu. 
Los espeyos modernos compónense d'una capa delgada d'aluminiu puestu enriba d'una plancha de vidru, que protexe l'aluminiu y fai l'espeyu más duratible.
L'espeyu tien importancia na mitoloxía y nes supersticiones de munchos pueblos. La imaxe que se reflexa nél, identifícase davezu col ánima o espíritu de la persona: d'ehí la creyencia de que los vampiros, cuerpos ensin alma, nun se reflexen nél. Cuando daquién ta a piques de morrer, ye costume que se tapen los espeyos, por llerza de que l'alma del fináu quede atrancada nellos. 
L'espeyu concíbese, d'esti mou, como un ventanu al mundiu de los espíritus. La lleenda urbana de Verónica aprovecha d'un mou exemplar esta visión. Lewis Carroll desendolca la idea del espeyu como entrada a un mundiu inversu na segunda parte de les aventures d'Alicia.
L'espeyu ye tamién un oxetu de consulta: Xúlgaselu capaz d'amosar socesos y oxetos distantes nel tiempu o l'espaciu. Nel cuentu de "Blancañeve", l'espeyu tien la facultá de falar y retruicar les entrugues que-y fai la madrastra. J.R.R. Tolkien torna a esta tradición del espeyu mánticu, capaz d'amosar el futuru, nel so famosu "espeyu de Galadriel". Na novela "Harry Potter y la piedra filosofal", de J. K. Rowling, apaez l"'espeyu UÈSED" (DESÉU lleío al revés), que nun reflexa la imaxe del que lu mira, sinón los sos deseos más fondos.
Pa una imaxe formada por un espeyu esféricu cúmplese que:
y formula_2
Nuristan
Nuristan (del persa نورستان) ye una provincia d'Afganistán. El so entame ta nel añu 2001, onde xuntaron dalgunos territorios de les provincies de Laghman y Kunar. 
La so población cunta con mayoría de nuristaninos y de Patanes. La so capital ye Kamdish.
Kamdish
Kamdish (persa: کامدیش) ye la capital de la provincia de Nuristan (Afganistán), asitiada nel valle de Bashgal.
Vampiru
Un vampiru ye, na cultura popular de dellos países, una criatura que s'alimenta de sangre de seres vivos pa caltenese activu. Piénsase que la bas de la mayoría de les idees sobro los vampiros na cultura popular, vienen del llibru "Drácula" de Bram Stoker, y les películes de cine basaes nél, como "Nosferatu" y "Drácula de Bram Stoker". Dellos estudiosos del vampirismu suxirieron qu'estes lleendes tán rellacionaes dafechu o en parte con casos de patoloxíes reales como la rabia o la porfiria. Xunto col home llobu, el vampiru pue que seya'l ser sobrenatural más famosu de la cultura popolar alemana.
La pallabra "vampiru" vien de les llingües eslaves (del alemán "vampir", que deriva del polacu vieyu "vaper" y ésti a un tiempu del eslavu arcaicu "oper"; con raigaños indoeuropeos paralelos nel turcu y nel persa). Significa a un tiempu "ser esnalador", "beber o chupar" y "llobu", amás de facer referencia a una clas d'esperteyu. Durante la espansión del Romanticismu n'Europa, la principal reaición al periodu anterior d'Illustración enciclopédica y racionalista, el vampiru devieno una temática común y dio'l pasu de la lleenda oral a los castiellos elegantes.
Otros nomes colos que se lu conoz son "vurdalak" (rusu), "vrolok" (eslovacu), "strigoï" o "strigoiul" (rumanu), "bukolako" o "vukodlak" (serbiu), "upiro" (polacu), "nosferatu" (del griegu "nosophoro" ("νοσοφορος"), "portador d'enfermedá") y "vampyrus" (llatín).
Magar que la descripción d'estes criatures cambie d'un autor a otru, hai delles en común:
El vampiro ye un ser poderosu, igual de fuerte que venti homes, d'una virilidá estraordinaria y mui sensual. Proyeuta solombra magar que se mueven a voluntá y non na aición que fai. Por mor del so consumu de sangre, permanez xoven entenramente y ye'l señor de los esperteyos y les políes, el llobu, la rata, el raposu y la curuxa. Ye quien a tresformase nuna ñube de polvu o vapor, esguila peles muries cola facilidá d'un insectu y, a lo menos en parte, ye quien a controlar la furia de los elementos. En "Drácula" afírmase tamién que namái que pue entrar nun edificiu si lu inviten enantes -un inñegable simbolismu sexual- y que tien que dormir nun ataúd nel qu'heba daqué de la so tierra natal Da-y noxu la flor del ayu (una flor pequena y violeta que tien esi golor carauterísticu, y non lo que comemos, que nun tien golor fasta que lo cortamos) y moléstalu la lluz del día, pero nun lu daña especialmente. La suposición de que la lluz del sol manca o mata a los vampiros ye un mitu de los últimos sesenta años. 
Suel considerase que les armes (bales, dagues, espades, proyectiles) fabricaes en plata puro puen mancalu, pero non les más comunes de plombu o aceru. Hai, per contra, opiniones estremaes sobro la utilidá del fueu pa destruyir a un vampiru, inda cuando'l fueu vien d'armes modernes d'alta enerxía. No que se refier al crucifixu y l'augua bendito, ye daqué que Stoker sintióse obligáu a incluyir na so novela por mor del calter fanáticu-relixosu de la sociedá del so tiempu, pero nun sembla que tengan más fuercia que la del simbolismu. Esto ye que, si'l vampiru yera cristianu en vida, pue espantase énte esos símbolos, pero si nun lo yera, nun valdrán de nada. Colos vampiros más vueyos, que ñacieron milenios enantes de l'apaición del cristianismu, la cruz y l'augua bendito nun diben ser más que curiosidaes ensin poder dalu.
Magar qu'esisten lleendes en toles civilizaciones de l'Antigüedá, dende Exiptu a Sumeria, la primera referencia hestórica del vampiru alcuéntrase na obra d'Lluciu Apuleyu, un escritor y filósofu romanu, que vivió ente los años 125 y 180. La so novela "De Asino Aureo" cuenta la hestoria de dos hermanes maliñes, Meroe y Panthia, que bebieron el sangre d'un tal Sócrates (denguna rellación col filósofu griegu). Les hermanes zerraron les feríes de Sócrates con una esponxa para qu'ésti nun se decatare de la perda de sangre, pero cuando al día siguiente foi a inclinase pa beber augua, la esponxa cayó al augua y perdió asina la cabera gota de vida.
El vampiru como muertu viviente bebedor de sangre conocíase yá nes leendes de dellos países. Como, en dellos rellatos n'Inglaterra y Dinamarca nel sieglu XII que falen de seres asemeyaos. Col tiempu, y especialmente por mor de les novedaes qu'aportaba'l nomáu Sieglu de les Lluces, au vívese'l trunfu de la razón y el desprestixu de les supersticiones, desapaecieron adulces. Magar que más sero surdió una de les persones que fexo más pa restablecer estes creencies nel vampirismu, magar que'l so propísitu nun yera otru que'l de refugar la so esistencia: el cura benedictín Dom Augustin Calmet (1672-1757). Calmet vulgarizó nel sieglu XVIII les lleendes y fábules de Centroeuropa sobro los vampiros, esponiendo na so obra "Tratáu sobro los vampiros" (1746) les hestories d'estos seres nes tierres d'Austria, Hungría, Polonia, Serbia, Moravia, Silesia y Prusia, anque tamién recoyó casos de llugares tan llonxanos como Perú, Llaponia o Inglaterra.
Hebo tamién lleendes de vampiros n'Asturies, como amuesen les "guaxes" nel Asturies, en Galicia coles "meigas chuchonas" teniendo nos dos casos namái qu'un canil pa quita-yos el sangre a les sos víctimes, sobremanera neños.
Roald Dahl
Roald Dahl (13 de setiembre de 1916 – 23 de payares de 1990) foi un novelista y autor de cuentos británicu de raigaños noruegos, famosu como escritor pa neños y adultos. De los sos llibros, destaquen "Charlie y la fábrica de chicolate", "James y el piescu xigante", "Matilda", "Les bruxes" y "Rellatos de lo inesperao".
Roald Dahl ñació en Radyr, Gales, el 13 de setiembre de 1916, de padres noruegos, Harald Dahl y Sofie Magdalene Hesselberg de Dahl. Llamáronlu Roald n'honor al esplorador Roald Amundsen, un héroe nacional en Noruega nesos tiempos.
En 1920, cuando Roald tenía tres años, la so hermana de siete, Astri Dahl, morrió d'apendicitis. Delles selmanes dempués, so pá morrió de neumonía con cincuenta y siete años. Sicasí, so madre quixo más caltener la familia en Gran Bretaña que tornar a Noruega a vivir colos sos parientes pa cumplir el deséu del so home de que los sos fíos s'educaren n'escueles ingleses.
Con ocho años, el direutor solmenó-yos con un bastón por poner un mur muertu nun tarru de dulces d'un negociu llocal. Unviáronlu dempués a dellos internaos, daqué que nun-y prestó un res. 
A los nueve años, unviáronlu a la St. Peter's School, un colexu priváu na ciudá costera de Weston-super-Mare, al que foi dende 1923 fasta 1929. Dende los trece años educáronlu na "Repton School", en Derbyshire, na que foi ayudante d'un prefectu, convirtióse en capitán del equipu escolar de "fives" y desendolcó'l so interés pola fotografía. Nos años de Repton, Cadbury, una compañía de chicolates, de xemes en cuanto unviaba caxes de nuevos chicolates pa que los prebaren los alumnos y Dahl suañaba davezu con inventar una barra de chicolate qu'almirare'l mesmu señor Cadbury, lo que-y valió como inspiración pa escribir el so segundu llibru pa neños Charlie y la fábrica de chicolate.
A lo llargo de la so infancia y adolescencia, pasó les vacaciones de branu en Noruega. La so infancia ye'l tema del llibru autobiográficu "Boy (rellatos d'infancia)".
En finando'l colexu, pasó tres selmanes esplorando Terranova con un grupu nomáu "Public Schools' Exploring Society". En xunetu de 1934 entró a trabayar na Royal Dutch Shell. Tres dos años d'entrenamientu nel Reinu Xuníu, tresfiriéronlu a Dar-es-Salaam, Tanganyika (anguaño Tanzania). Xunto colos otros dos emplegaos de Shell en tol territoriu, vivió con lluxu na "Shell House", na redolada de Dar-es-Salaam, con un cocineru y ayudantes personales. Furniendo combustible en Tanganica, enfrentóse a mambes prietes y lleones, ente otros peligros. 
En payares de 1939 xuntóse a la Royal Air Force. Depués d'un viaxe en coche de cuasi tres mil quilómetros dende Dar-es-Salaam fasta Nairobi, aceutáronlu pal entrenamientu de vuelu xunto con otros dieciséis homes, de los que trece morreríen en combate más sero. Con siete hores y cuarenta minutos d'esperiencia nel De Havilland Tiger Moth, entamó a volar solu. Siguió col entrenamientu avanzáu n'Habbaniya (ochenta quilómetros al oeste de Baghdad), Iraq. Tres seyes meses volando Hawker Harts, nomáronlu oficial y asignáronlu al escuadrón númberu 80 de la RAF, volando vieyos Gloster Gladiators. Dahl sorprendióse al descubrir que nun lu diben entrenar en combate aereu nin en cómo pilotar los Gloster Gladiators.
El 19 de setiembre de 1940, Dahl pilotó'l Gladiator dende Abu Suweir, Exiptu, fasta Amiriya pa recargar combustible, y llueu fasta Fouca, Libia, a por una segunda carga. Dende ehí diba volar fasta la pista del escuadrón 80, cincuenta kilómetros al sur de Mersah Matruh. Nel trayeutu final, nun foi a atopar la pista y hebo de facer un aterrizax nel desiertu. Nel aterrizax, el tren d'aterrizax dio escontra una roca y l'avión estrellóse. Roald rompióse'l craniu, la ñariz y quedó ciegu. Foi quien a arrastrase lloñe del avión en llanes y desmayóse. Llueu, escribió sobro l'accidente nel so primer trabayu asoleyáu. Nuna investigación de la RAF sobro'l socesu, descubrióse que'l llugar al que lu mandaren dir taba incorreutamente indicáu.
A Dahl rescatáronlu y lleváronlu a un puestu de primeros ausilios en Mersah Matruh, onde recuperó la consciencia (anque non la vista), y treslladáronlu en tren al hospital de la Royal Navy n'Alexandría. Ellí namoróse d'una enfermera, Mary Welland, que foi la primera persona que vio en recuperando la vista, tres d'ocho selmanes de ceguera. Los doctores dixéron-y que nun había posibilidá dala de que pudiere volar, pero en febreru de 1941, cinco meses dempués d'ingresar nel hospital, diéronlu d'alta y pasáronlu a xeres de vuelu. Nesos momentos, l'escuadrón númberu 80 alcontrábase n'Elevsis, cerca d'Atenes, Grecia, lluchando xunto la British Expeditionary Force escontra les fuercies del Exe, ensin esperances de derrotalos. Agora nun Hawker Hurricane, n'abril de 1941, Dahl atravesó'l Mar Mediterraneu pa xuntase col so escuadrón en Grecia, seyes meses dempués de convertise en miembru.
Ellí conoció a un cabu cínicu qu'entrugábase cuántu tiempu diba sobrevivir el nuevu avión, acompañáu namái que por catorce Hurricanes y cuatro Bristol Blenheims en toa Grecia, escontra miles d'aviones enemigos. El líder del escuadrón tampoco nun amosaba entusiasmu por tener namái qu'un nuevu pilotu. Con too y con eso, Roald féxose amigu de David Coke, que, de nun morrer dempués en combate, tendríase convertío nel "Earl" de Leicester.
Dahl tuvo la so primera aición sobro Chalcis, onde Junker Ju 88s taben bombardiando barcos. Namái que'l so Hurricane escontra seyes bombarderos, llogró destruyir ún. Escribió sobro toos estos incidentes nel llibru autobiográficu Volando solu.
Llueu, sirvió en Siria, pa dempués trabayar n'intelixencia. Finó la guerra como "Wing Commander" (rangu de cuartu grau).
Entamó a escribir en 1942, cuando lu transfirieron a Washington DC como Agregáu Militar Aéreu. El so primer trabayu asoleyáu, apaeció na edición del "Saturday Evening Post" del 1 d'agostu de 1942, foi un cuentu entituláu Un cachu de tarta, describiendo'l so accidente col Gloster Gladiator. 
Tuvo casáu per trenta años (dende 1953 fasta 1983), cola actriz de los Estaos Xuníos Patricia Neal. Tuvieron cinco fíos (incluyendo l'autora Tessa Dahl), magar qu'ún dellos morriere d'encefalitis pol virus del sarampión con namái siete años, en 1962. Theo, l'únicu fíu varón, sofrió un accidente na so infancia que-y prevocó hidrocefalia. Por mor d'ello, so pá involucróse nel desendolcu de lo que depués conoceríase como válvula de Wade-Dahl-Till, un dispositivu p'aliviar esta condición. So fía, Ophelia Dahl ye direutora y cofundadora (xunto col doctor Paul Farmer) de "Partners in Health", una organización ensin ánimu llucrativu dedicada a proveer cuidaos médicos a les comunidaes más probes del mundiu. La fía de Tessa, ya inspiración pa un personax d'El gran xigante bonón, ye la modelu y autora Sophie Dahl. En 1983, casó con Felicity Ann d'Abreu Crosland.
Morrió de leucemia el 23 de payares de 1990, na so casa, "Gipsy House", en Great Missenden, Buckinghamshire, a la edá de setenta y cuatro años; enterráronlu nel cementeriu de la parroquia de San Pedru y San Pablu. Nel so honor, inauguróse la "Roald Dahl Children's Gallery" nel "Bucks County Museum", na ciudá d'Aylesbury. Los compromisos solidarios de Dahl nos campos de la neuroloxía, la hematoloxía y l'alfabetización continuáronse tres de la so muerte al traviés de la "Roald Dahl Foundation". En xunu de 2005, inauguróse'l "Roald Dahl Museum and Story Centre" en Great Missenden pa cellebrar el trabayu de Roald Dahl y avanzar nos esfuerzos na alfabetización.
Impulsáu por Cecil Scott Forester, Dahl escribió'l so primer trabayu publicáu, "Un cachu de tarta", que compró'l "Saturday Evening Post" por mil dólares y dio-y puxu a la so carrera d'escritor.
El primer llibru pa neños foi Los Gremlins, que trataba d'unes criatures pequeñes que formaben parte del folclor de la RAF. Walt Disney encargara'l llibru pa una película que nunca nun fexo, y asoleyóse en 1943. Dahl siguió creando delles de les hestories pa neños más aprecies del sieglu XX, como Charlie y la fábrica de chicolate, Matilda y James y el piescu xigante.
Paralelamente, tamién fexo carrera d'escritor de cuentos macabros p'adultos, faciendo usu davezu del humor prietu y los finales sorprendentes. Munchos d'ellos escribiólos nun entamu pa revistes estaunidenses, como Ladies Home Journal, Harper's, Playboy y The New Yorker, y recoyólos dempués n'antoloxíes. Dahl escribió más de sesenta cuentos y apaecieron en munches coleiciones, delles namái qu'espublizaes en formatu de llibru dempués de la so muerte.
Ún de los cuentos p'adultos más famosos, "Home del Sur" ("The smoker" o "Man from the South"), filmáronlu como un episodiu d'Alfred Hitchcock Presenta, y adaptáronlu amás nel segmentu de Quentin Tarantino de la película de 1995 Cuatro habitaciones. Adaptóse tamién la coleición de cuentos "Relatos de lo Inesperao" pa una serie d'ésitu na televisión col mesmu nome. Un númberu d'esos cuentos son xustamente cachos del diariu del (ficticiu) tíu Oswald, un caballeru ricu que fai de les sos aventures sexuales el tema principal de les hestories.
Por dellos años nos 1960s, Dahl escribió guiones pa sacar perres. Dos d'ellos, la película de James Bond namái que se vive dos vegaes ("You only live twice") y Chitty Chitty Bang Bang, foron adaptaciones de noveles d'Ian Fleming. Amás, adaptó'l so trabayu pa realizar Willy Wonka y la fábrica de chicolate, de 1971.
"Memories with Food at Gipsy House", escrito cola so muyer Felicity y asoleyáu póstumamente en 1991, ye una amestadura de recetes, recuerdos de familia y reflexones de Dahl sobro les temes que más quería: el chicolate, les cebolles y el claret.
Los trabayos infantiles de Dahl cuéntense davezu dende'l puntu de vista d'un neñu, que suel involucrar a adultos malos que lu odien y que traten mal a los neños, habiendo siempre un adultu bonu que fai de contrapesu a los malos. Davezu tienen bona cantidá d'humor prietu y escenarios grotescos o violencia espantible. Les Bruxes y Matilda son dos exemplos nidios. El gran xigante bonón sigui esti modelu d'un mou más analóxicu, col bon xigante representando l'arquetipu de "bon adultu" y los otros xigantes siendo los "malos adultos". 
Roald Dahl foi tamién presentador nos programes "Way out" y "Tales of the unexpected" (na so primer temporada).
Contragambito Falkbeer
El contragambito Falkbeer ye'l mou más efeutivu de lluchar escontra'l Gambito de rei (ECO C31-C32). Trátase d'una variante del Gambito de rei declináu, pero los plantegamientos estratéxicos son dafechu estremaos, polo que merez artículu aparte.
D'entamu, los oxetivos estratéxicos del Gambito de rei frústrense dafechu namái que con una xugada: Nin s'abre la columna f nin se forma un centru fuerte y móvil. Amás, tres de la xugada 3... e4, nel desendolcu del blancu faise mui difícil: les pieces tarden en salir y estorben. Sicasí, y con un xuegu correutu —que'l blancu ha conocer si quier xugar el Gambito de rei—, les blanques puen superar los problemes y aportar a una posición equilibrada.
Llinia principal
Bibliográfiques: 
Problema de tresporte
En matemátiques y n'economía, un problema de tresporte ye un casu particular de problema de programación llinial nel que s'ha minimizar el coste del furnimientu d'una serie de puntos de demanda dende un grupu de puntos d'ufierta —posiblemente de númberu estremáu—, teniendo en cuenta los estremaos precios d'unvíu de ca puntu d'ufierta a ca puntu de demanda.
Dispónense formula_1 puntos d'ufierta o factoríes con una producción determinada (representada per aciu d'un vector, F) y formula_2 puntos de demanda o mercaos de demanda determinada (vector M):
Amás se dispose como datu d'una matriz de precios, C, de mou que formula_5 ye'l preciu d'unvíu por unidá dende la factoría formula_6 al mercáu formula_7:
L'oxetivu ye calcular una nueva matriz, X, de forma que formula_9 seya'l númberu d'unidaes que s'unvíen dende la factoría formula_6 al mercáu formula_7.
Con estos datos podemos formular les condiciones que han de se cumplir:
El preciu total a pagar pol tresporte, formula_16, que s'ha minimizar, determinará se pola suma de los productos del precuo de cada unidá pol coste d'unvíu por unidá de cada fábrica a cada mercáu:
Dizse que'l problema ta balanceáu cuando cúmple que:
(o, abreviadamente, formula_20, ye dicir, la ufierta ye igual a la demanda).
En casu de que formula_21, incorporaríase un mercáu adicional al problema, el mercáu artificial, formula_22, de mou que la demanda seya l'escedente y el costu d'unvíu a esti mercáu seya nulu:
Normalización llingüística
La normalización llingüística, planificación llingüística o estandarización de la llingua ye un tipu de política llingüística, empuestu al usu xeneralizáu de dalguna llingua nun determináu contestu. Como política ye un procesu apostáu pa influyir sobre'l comportamientu d'otros con al respective de l'alquisición, estructura, o funcionalidad d'una llingua.
Suel incluyir el desenvolvimientu y reacción a situaciones na qu'una llingua (xeneralmente non cultivada) apuerta a ámbitos d'usu llingüísticu hasta entós acutaos a otra llingua. Pa esti procesu ye imprescindible una acción de tipu políticu.
Según estableció Lluís V. Aracil en 1965, el conflictu llingüísticu frutu d'una situación de contactu de llingües puede entendese como un círculu funcional nel qu'actúen dos corrientes recíproques comparables a los llazos o circuitos retroactivos ("feedback loops") d'un sistema cibernéticu. 
Polo xeneral acútase esti términu pa les llingües minoritaries pero nun sentíu ampliu munches llingües transnacionales pasaron por un procesu d'esti tipu frente al llatín, por casu.
Per otru llau nel Quebec la normalización ("aménagement linguistique") afectaba a dos lengua bien estendíes y desenvueltes, al francés respectu al inglés.
Esti procesu entiende dos fases, (nel casu de llingües ensin cultivar): la normativización y la estensión social.
Ye un procesu d'establecimientu de normes llingüístiques que tien por oxetu faer d'una llingua un preséu fayadizu pa la comunicación. Pa consiguir la normativización tien de cuntase o crease con una ortografía, una gramática normativa y un diccionariu normativu. Esta xera ta al cargu d'especialistes de normal rexuntaos nuna academia o institución asemeyada.
Correspuende a lo que de normal s'entiende por "Normalización llingüística". A pesar de que la observación de la vida de les llingües apurre abondosos exemplos de la desapaición de les mesmes de resultes de la so sustitución por otres, nun ye menos ciertu qu'hubo casos nos que la intervención decidida de los poderes públicu y tómalo de conciencia social consiguieron frenar la estinción d'una llingua. Nestos casos impulsóse la normalización del idioma minorizado; el poder político punxo en marcha'l procesu sociocultural cola cuenta de restablecer l'usu social del idioma amenaciáu. 
Mientres el sieglu XX normalizáronse llingües como'l finés, el noruegu, el hebréu, el húngaru, el checu, etc.
L'aprobación de lleis de normalización llingüística por diversu parlamentu autonómicos a partir de la Constitución española de 1978 consolidó'l calter oficial d'esti conceutu.
Dalgunos de los puntos que xeneren quexes al respective de la posible discriminación del Español en Cataluña son:
Los proyectos de planificación llingüística pueden llevase a cabu tamién a nivel internacional. La ciencia que s'ocupa d'estos proyectos recibe'l nome de Interlingüística. 
Esti términu fai referencia a la creación y promoción de llingües auxiliares construyíes, diseñaes específicamente pa la comunicación internacional, como'l esperantu.
Santa Fe del Penedès
Santa Fe del Penedès ye un conceyu de la comarca de l'Alt Penedès, na provincia catalana de Barcelona (España).
One Step Closer
One Step Closer foi'l primer cenciellu y ún de los videoclips del discu "Hybrid Theory" del grupu Linkin Park. Ye ún de los cantares más famosos del grupu y ún de los pocos en que Mike Shinoda nun apaez cantando rap. El cantar, d'estilu Nu Metal, dura unos 2:30 minutos.
Barbados
Barbados ye una islla nación allugáu ente'l mar Caribe y l'Océanu Atlánticu. Ye una de les Antilles Menores.
Los primeres habitantes de Barbados yeren taínos nómades. Tres olas d'inmigrantes treslladaron escontra'l camín norte de Norteamérica. La primer fola taba integrada por un grupu de llabradores, pescadores y ceramistes que llegaron en canoa dende'l valle del ríu Orinoco, en Venezuela, sobre l'añu 350. El pueblu arawak foi'l segundu grupu que migró dende l'América del Sur nel añu 800. Los asentamientos arawak na isla son la punta Stroud, badea de Chandler, vega de Saint Luke, y la cueva de Mapp. Acordies colos relatos contaos polos descendientes de les tribus aboríxenes arawak n'otres islles de la zona, el nome orixinal de Barbados foi "Ichirouganaim". Nel sieglu XIII, los caribes llegaron dende Suramérica nuna tercer fola d'inmigrantes moviendo a los dos anteriores pueblos de la isla y viviendo aisllaos nella según fixeren los dos pueblos anteriores.
Primeru de mayu
El Día Internacional de los Trabayadores, el Primeru de Mayu ye la fiesta reivindicativa del movimientu obreru mundial.
Esta xornada de llucha polos derechos de los trabayadores establecióla'l congresu obreru socialista cellebráu en París en 1889. Decidióse que, n'homenax a los Mártires de Chicagu l'1 de mayu diba ser el día de protesta y reclamaciones obreres. Nesti momentu, la gran vindicación qu'había yera la xornada d'8 hores. La fuelga yera l'instrumentu que decidieren emplegar cada 1 de mayu pa forciar al patronáu y a los Estaos lliberales a aceutar la xornada d'8 hores.
La campaña tuvo munchu ésitu y, adulces, garró importancia y consolidóse como xornada de llucha de tol movimientu obreru mundial, más allá de les tendencies y facciones ideolóxiques. Cola conquista de meyores llaborales y sociales el día foi perdiendo carga vindicativa pa garrar un aire más festivu y de remembranza de los fechos de Chicagu en 1886. Anguaño, cellébrase en tolos países occidentales (Estaos Xuníos y Gran Bretaña son les esceiciones notables) ye un día festivu y ensin carga vindicativa dala; inda perdióse'l calter conmemrorativu pa convertise nuna fiesta nel calendariu.
Carlo Alidosi
Carlo Alidosi foi fíu de Littu II Alidosi. Foi canónigu na catedral d'Imola en 1334, arcipreste de la colexata de Santa Maria di Sellustra, y bispu d'Imola dende'l 18 de xunetu de 1342 fasta la so muerte na mesma ciudá en 1354.
República Federal d'Ausonia
República Federal d'Ausònia ye'l nome propuestu pola Lliga Sur pa la futura república a constituyir na parte sur d'Italia. Ye l'equivalente sureñu de la Padania.
Cayu Celiu
Cayu Celiu (Caius Caelius o Coelius) foi tribunu de la plebe na antigua Roma en 51 e.C.. Ye famoso porque foi partidariu de Xuliu César i vetó los decretos que'l senáu romanu dirixere escontra César.
Palestina Primera
Palestina Primera ("Palestina Prima") foi una provincia romana fecha nel sieglu IV por mor de la división de la provincia de Palestina. Formábenla Xudea y Samaria, ye dicir, la parte sur de l'antigua provincia fasta'l desiertu de Neguev.
Cola reorganización alministrativa de Dioclecianu hacia'l 294 e.C. creáronse les provincies de Palestina (tola zona de la costa fasta'l Xordán y dellos distritos al otru llau del Xordán, y de Fenicia al norte fasta la mar Muerta) y la Palestina Salutaris (al sur, sur-este i sur-ueste de la mar muerta, cola mayor parte del Sinaí). La primera dixebróse en 358 en Palestina Prima y Palestina Secunda, y la segunda dixebróse más p'alantre: Palestina Tertia.
Palestina Primera tuvo como capital Cesarea y abarcaba "Dora, Antipatris, Diospolis, Azotus ad Mare, Azotus Mediterranea, Eleutheropolis, Aelia Capitolina (Xerusalén), Neapolis, Livias, Sebaste, Anthedon, Diocletianopolis, Joppa, Gaza, Raphia", y "Ascalon"
Costa Rica
Costa Rica ye un país de Centroamérica. Llenda al norte con Nicaragua y al sureste con Panamá, y ta arrodiáu al este pol Mar Caribe y al oeste pol Océanu Pacíficu. 
Cristóbal Colón foi el primer européu n'aportar a la rexón nel so cuartu y caberu viaxe, en 1502. Por embargu, el so territoriu nun foi conquistáu hasta la segunda metá del sieglu XVI, dempués de que dellos esploradores, como Hernán Ponce de León y Juan de Castañeda, esploraran la so fastera caribeña. D'aquella el territoriu qu'anguañu ye Costa Rica taba pobláu polos "chibchas" y por otres comunidaes indíxenes más pequeñes, como los "boruca", los "caribes", los "chorotecas" y los "nahual". Estos pueblos nun aceutaren a los conquistadores, que nun tuvieron un asentamientu permanente na rexón hasta 60 años dempués de qu'aportaran por primer vegada.
El desendolcu de Costa Rica durante la dómina colonial tuvo conseñáu pol aisllamientu rellativu nel que vivió respeutu d'otros enclaves españoles na rexón. Como colonia nunca foi rica nin bayurosa. De fechu, el país foi nenguneáu y despreciáu polos colonizadores que cuasi s'escaecieron d'él pola mor de la so falta en minerales.
No cabero del sieglu XVIII, Costa Rica tuvo subordinada a Nicaragua, pesie a que la Corona española ellevare a la categoría d'intendencies les sos otres posesiones centroamericanes. En 1821, cuando Méxicu se declaró independiente d'España, Costa Rica xunióse, con otros dominios centroamericanos, al feble imperiu mexicanu. En 1823, el país formó parte de les Provincies Xuníes d'América Central, pero en 1838 decidió separtase de la federación centruamericana y constituyóse n'estáu independiente col caudillu Francisco José Morazán como cabezaleru. 
En 1890, elixóse a José Joaquín Rodríguez pa la presidencia, nes que tan consideraes les primeres eleiciones llibres dafechu nel continente. Asina, hebo una tradición democrática que nun amenorgó en tola hestoria sacantes dos vegaes: primeru, cuando l'aventureru norteamericanu William Walker, tres d'apoderiase de Nicaragua, intentó enantar el so dominiu al restu de Centroamérica, y foi derrotáu polos costarricanos; y segundu, cuando pola mor d'un fraude eleutoral hebo una guerra civil na que s'impunxeron les fuercies del líder opositor José Figueres. Un añu dempués promulgóse una Constitución presidencialista qu'esanició la formación d'exércitos. Figueres convirtióse en líder democráticu del área centroamericana, llarada de dictadures que diben durar entá 40 años más.
Metanes la década de los ochenta, la Revolución Sandinista ya se configurara como un fenómenu políticu con repercusiones en tola rexón, y foi a traviés de les sos propuestes pa solventar la crisis rexonal, cola ablucante amenaza d'invasión norteamericana, que'l socialdemócrata Óscar Arias Sanchez ganó les eleiciones de 1986. El denomáu «plan Arias», propunxaba l'altu'l fueu en Nicaragua, la fin de les aides norteamericanes a la "contra" y un calendariu de reformes polítiques en Nicaragua, qu'incluyía'l facer eleiciones y que foi adoptáu pol gobiernu Sandinista. En febreru de 1990, Rafael A. Calderón, del Partido Unidad Social y Cristiana (PUSC) algamó la presidencia.
A partir de la fundación del PUSC en 1983 xestóse en Costa Rica el sistema bipartidista qu'imperó dende entós hasta'l 2002, au los dos partíos mayoritarios y oscilantes nel poder, el PLN y el PUSC, hexemonizaben la política nacional (polo que se-yos aplicó el nomatu de PLUSC). En 1987, l'entós presidente de Costa Rica, el Dr. Óscar Arias Sánchez, consiguió'l Premiu Nobel de la Paz.
L'actual Constitución, que define al país como una república democrática, foi promulgada'l 7 de payares de 1949.
El poder executivu exércelu'l presidente. Esti, y los sos dos vicepresidentes, son elexíos simultáneamente, pa un mandatu de cuatro años, por una mayoría de más del 40% de tolos votos emitíos nes elecciones.
El poder llexislativu reside na Asamblea Llexislativa. Esta compónenla 57 diputaos, que son elexíos tamién por cuatro años y nes mesmes elecciones que'l presidente.
El muérganu cimeru del poder xudicial ye la Corte Suprema de Xusticia. Esta ta formada por 22 maxistraos, nomaos pa un mandatu mínimu d'ocho años pola Asamblea Llexislativa.
La presidenta de la república ye, dende'l 8 de mayu del 2014, Luis Guillermo Solís. El so vicepresidente primeru ye Helio Fallas Venegas, y el segundu Ana Helena Chacón Echeverría. El presidente de l'Asamblea Llexislativa ye Marcial Rodríguez Conejo, y los 17 ministerios qu'había n'abril de 2012, colos sos titulares, son los que vienen darréu:
Los principales partíos políticos del país son los que vienen darréu. Ente paréntesis figura'l nome del so presidente:
El país ta dividíu nes siguientes provincies:
La población del país, según los datos del censu de 2011, ye de 4.301.712 habitantes. D'ellos, según el mentáu censu, el 86,8% son blancos, el 7% mestizos y el 6,2% pertenez a otres races non especificaes.
Les principales ciudaes del país pol númberu los sos habitantes son les siguientes:
El Salvador
El Salvador ye un país de clima tropical allugau en América Central, con una población d'aprosimadamente 6,8 millones d'habitantes. Darréu de la so estensión territorial (21.041 km²) tien la densidá poblacional más alta d'América continental.
Na dómina precolombina l'actual territoriu salvadorianu tuvo habitáu por distintes etnies indíxenes, destacando los pipiles, una población d'orixe náhuat qu'ocupó la rexón occidental y central del territoriu y los lencas que poblaron la zona oriental del país. Pero'l dominiu más estensu hasta la conquista Española foi'l del reinu de Cuzcatlán.
Los conquistadores españoles, encabezaos por Pedro de Alvarado, al par del so hermanu Gonzalo, cruciaron el ríu Paz ente los años 1524-1525. Aportaron dende la zona qu'entiende l'actual república de Guatemala depués de participar na conquista de México. Mientres la colonia, El Salvador formó parte de la Capitanía Xeneral de Guatemala, tamién conocida como Reinu de Guatemala. El territoriu salvadorianu tuvo estremáu nes Alcaldíes Mayores de Sonsonate y San Salvador, siendo esta postrera alzada como Intendencia a finales del sieglu XVIII.
En 1811 y 1814 produciéronse importantes alzamientos contra'l dominiu español qu'espresaron la molición independentista de los criollos. Finalmente, les naciones centroamericanes consiguieron la so independencia d'España, el 15 de setiembre de 1821. Dende'l 5 de xineru de 1822, les provincies de Centroamérica, salvo la oposición de la élite salvadoriana ya intelectuales guatemalianos, integráronse al Primer Imperiu Mexicanu, hasta'l 19 de marzu de 1823, cuando Agustín de Iturbide abdica ante'l congresu.
Nel periodu que siguió a la independencia, El Salvador y los demás países centroamericanos intentaron caltener la unión heredada de la colonia y crearon la República Federal de Centroamérica, una federación que s'eslleió en 1839. En 1851 El Salvador sufre'l so más significativa derrota militar dende la so independencia, la Batalla de l'Arada. Depués de la disolución de la Unión asocedió un periodu de braceos ente lliberales y conservadores que s'enllargó hasta 1871. Mientres esti periodu, decayó el cultivu del añil ya introducióse el del café. Ente 1871 y 1931 asocediéronse los gobiernos lliberales que favorecieron los intereses de la naciente élite amestada al cultivu del café. En 1882, mientres la presidencia de Rafael Zaldívar, l'Asamblea Llexislativa decretó l'abolición de les tierres comunales y ejidales, que fueron vendíes a particulares, lo que provocó un cambéu sópitu na tenencia de la tierra.
En 1929, la economía del país entró en crisis, de resultes de la cayida de los precios del café nel mercáu internacional. En 1931, el Xeneral Maximiliano Hernández Martínez, llegó al poder tres un golpe d'estáu contra'l presidente civil Arturo Araujo. Martínez, estableció un gobiernu ultraconservador y autoritariu y reprimió col exércitu una sublevación de llabradores ya indíxenes nel occidente del país, lo que resultó en muerte de miles de persones. El númberu de víctimes mortales d'estos fechos, entá s'alderique. Les cifres de muertos, difieren según el autores, y van dende 7.000 hasta 30.000 persones. Los historiadores inda alderiquen la influencia de los miembros del Partíu Comunista Salvadoreñu na insurrección y del dirixente comunista Farabundo Martí. El xeneral Martínez foi depuestu por una fuelga xeneral en 1944, llamada "La fuelga de los Brazos Cayíos". Pero'l so gobiernu marcó l'entamu d'una serie de gobiernos militares autoritarios socesivos, que remataríen en 1979 con un golpe d'Estáu al Xeneral Carlos Humberto Romero, del PCN y la instauración de la Xunta Revolucionaria de Gobiernu. En 1982, escoyóse una Asamblea Constituyente, a la que la Xunta apurrió'l poder; darréu celebráronse en 1984 les primeres elecciones presidenciales de la era democrática.
En 1969 prodúxose una curtia guerra con Hondures, que'l so nome formal ye "la guerra de la lexítima defensa",conocida tamién como "la Guerra de les 100 hores", o equivocadamente como "Guerra del Fútbol". La razón del conflictu anició nuna iniciativa de les autoridaes d'Hondures de llevar a cabu una reforma agraria dientro de les sos fronteres; dicha distribución de tierres favorecía solo a honduranos, lo cual obligó a miles de salvadorianos aniciaos n'Hondures a volver al so país, depués de ser espropiaos de les sos tierres. En respuesta a esta situación, El Salvador declaró la guerra a Hondures.
L'ambiente de violencia política que se viviera la década anterior contribuyó descomanadamente a la guerra civil que duraría 12 años (1980-1992). Foi un conflictu que militarmente definióse como una Guerra de Baxa Intensidá, o Guerra Popular Enllargada, como la denominaben les fuerces guerrilleres del FMLN y que costó la vida a más de 75.000 persones ente muertos y sumíos.
Dellos factores que contribuyeron a la guerra foron: la cayida internacional del preciu del café, los constantes fraudes electorales y el descontentu de la población pola forma de gobernar de los militares. Ente dellos sucesos qu'encendieron los ánimos mientres el conflictu armáu destaca l'asesinatu del arzobispu de San Salvador, Óscar Arnulfo Romero en 1980.
L'ambiente aturbolinao remató en 1992 cuando los combatientes del Frente Farabundo Martí pa la Lliberación Nacional (FMLN) formáu por cinco agrupaciones d'esquierda, y el gobiernu de derecha del entós presidente Alfredo Cristiani, d'Alianza Republicana Nacionalista (ARENA), roblaron los "Alcuerdos de Paz" el 16 de xineru de 1992 en Chapultepec, México, qu'aseguraron reformes polítiques y militares, pero nun afondaron nel aspeutu social.
En 1992, la Corte Internacional de Xusticia (CIJ) mandó el desllinde de "Los Bolsones" (una área fronteriza apostada ente El Salvador y Hondures), pero, gracies a la intervención de la Organización de los Estaos Americanos (OEA) y la CIJ en 2003, la total demarcación de la frontera terrestre foi rematada nel 2006. Tamién en 1992, la CIJ aconseyó un resolvimientu tripartitu pa la creación de les fronteres marítimes nel Golfu de Fonseca. El Salvador sigue reclamando la Isla Coneyu, la cual nun s'inclúi na decisión de la CIJ n'este mesmu casu.
San Salvador, la capital, ye conocida polos munchos sismos qu'asoceden; polo cual llamóse-y popularmente "Valle de les Hamaques" dende tiempos de la colonia. En 1986 un terremotu de 7,5 graos d'intensidá na escala Richter y de 10 segundos de duración, destruyó gran parte de la ciudá de San Salvador. El 13 de xineru de 2001, otru terremotu, ésti de 7,9 graos na escala Richter, causó gran destrucción a lo llargo y anchu del país. Una de les traxedies humanes qu'asocedió de resultes del sismu, foi un argayu de tierra nel llamáu Cordal del Bálsamu na ciudá de Santa Tecla nel departamentu de La Llibertá, que mató a más de 800 persones y dexó a dellos miles ensin llar. El 13 de febreru de 2001, un mes dempués, otru terremotu de semeyante magnitú mató a 255 persones, dexando ensin les sos cases a cientos de families, especialmente nel interior de la república onde viven les capes más probes de la sociedá.
Per otru llau, les últimes elecciones presidenciales, celebraes el 15 de marzu de 2009, dieron como ganador al periodista Carlos Mauricio Funes Cartagena del partíu FMLN.
La Constitución de 1983, promulgada el 15 d'avientu d'esi añu define l'ordenamientu llegal básicu del país. Ellí establezse qu'El Salvador ye un estáu soberanu, y el so gobiernu una república democrática representativa. El poder executivu exércelu'l presidente, col sofitu del vicepresidente y los ministros y viceministros. El presidente de la República ye electu por votación directa y permanez nel cargu 5 años. Nun puede ser reelexíu nel periodu siguiente, y ye, amás de presidente, comandante xeneral de les Fuerces Armaes.
El poder executivu ta nes manes de l'Asamblea Llexislativa d'El Salvador, un muérganu unicameral formáu por 84 diputaos elexíos cada trés años. No que cinca al poder xudicial, el so muérganu cimeru ye la Corte Suprema de Xusticia, formada por 15 maxistraos, de los que ún ye'l presidente de la Corte.
Colos Alcuerdos de Paz de Chapultepec (1992) creáronse la nueva Policía Nacional Civil, la Procuradoría pa la Defensa de los Derechos Humanos, y el Tribunal Supremu Electoral. Amás dióse-y vida llegal, como partíu políticu, a la oposición d'esquierda na forma del Frente Farabundo Martí pa la Lliberación Nacional (FMLN) y redefinióse el papel del exércitu, acutáu pa la defensa de la soberanía y l'integridá territorial. Tamién se suprimieron dellos cuerpos de seguridá que taben al mandu del exércitu, como fueron la Guardia Nacional, la Policía de Facienda y los Batallones especiales formaos pa caltener la guerra contra la insurxencia de los años 80.
El presidente del país ye, dende'l 1 de xunu de 2014, Salvador Sánchez Cerén. El so vicepresidente ye Óscar Samuel Ortiz Ascencio, y el presidente de l'Asamblea Llexislativa ye Lorena Guadalupe Peña. El conseyu de ministros fórmenlu les persones que vienen darréu:
Ente la bayura de sindicatos del país destaquen, pola so implantación:
La población del país, según la proyección pal 2010 de la "Dirección General de Estadística y Censos", ye de 6.200.000 habitantes. Los más d'ellos (94%) son mestizos, con un 5% d'amerindios y un 1% de blancos d'orixe européu.
Les mayores ciudaes del país, según la mentada proyección, son:
Granada (país)
Granada ye una islla país nel mar Caribe qu'inclúi a les Granadines del sur. Ye'l segundu país independiente más pequeñu del hemisferiu occidental (dempués de Saint Kitts y Nevis). Alcuéntrase na estaya sureste del mar Caribe, al norte de Trinidad y Tobago, al nordeste de Venezuela y al sur de Saint Vincent y les Granadines.
Etnia
Una etnia (del griegu "ethnos", "pueblu") ye una población humana na que los miembros s'identifiquen ente ellos, davezu en base a una real o presunta xenealoxía y fonduxe común, o a otros llazos hestóricos reales o maxinarios. Les etnies tán tamién normalmente xuníes por unes práutiques culturales, de comportamientu, llingüístiques, o relixoses comunes.
Diches comunidaes comúnmente reclamen pa sí una cadarma social, política y un territoriu.
Ente los grupos cimeros de pueblos inclúinse:
Anque si se toma namás que la so traza, podríen esbillase asina:
Xenealoxía
Xenealoxía (del llatín "genealogia", genea > del griegu "genos", triba, nacencia, descendencia, + -logia > del griegu "logos", ciencia, estudiu) ye l'estudiu y siguimientu de l'aniciu y descendencia d'una persona o familia. Tamién llámase asina al documentu que rexistra dichu estudiu, davezu espresáu como árbol xenealóxicu. Asina mesmo la xenealoxía ye una de les Ciencies Ausiliares de la Historia.
Un
L'un o unu (1) ye'l númberu enteru que sigue al ceru y antevien al dos.
L'un ye l'elementu neutru del productu, ye dicir, cualquier númberu "a" multiplicáu por 1 vuelve a dar "a".
Anque en teoría pue considerase un númberu primu (yá que los sos únicos divisores son un y él mesmu, que tamién ye un), tómase como conveniu que nun lo ye. Si lo fuera, entós los númberos naturales nun tendríen una factorización (sacante orde), sinón que tendríen infinitos fautores (por exemplu, 6 = 2 × 3 = 1 × 2 × 3 = 1 × 1 × 2 × 3 = ...) y les definiciones de munches propiedaes matemátiques veríense afeutaes, como por exemplu, los númberos perfechos.
El 1 ye tantu'l primer términu como'l segundu de la socesión de Fibonacci. El viniente términu de la socesión ye'l 2.
N'informática el 1 venceyase cola posición de "encendíu" en lóxica positiva y cola posición de "apagáu" en lóxica negativa y ye un de los dos díxitos del sistema binariu.
Esisten varios prefixos que signifiquen "un" y participen na construcción d'una bayura de pallabres d'emplegu cotidianu: "mono" y "uni", como en "monóculu" y "únicu". 
En munches cultures el 1 representase per aciu d'un puntu o un trazu (horizontal, vertical o más o menos sinuosu). Por exemplu, na numberación romana (I), na antigua numberación griega (I), na nubmeración china (一), na árabe (١), na hangzhou (〡), na bengalí (১) o na tibetana (༡).
Na simboloxía cristiana, el 1 simboliza la Unidá y el Principiu Creador del que remanecen toles coses.
Dos
El dos (2) ye'l númberu natural que sigue al un y precede al trés. 
2 + 2 = 4
2 ∙ 2 = 4
2 = 4
La menor cantidá de cifres necesaries pa definir un sistema de numberación consistente en notación posicional ye "dos", n'onde un símbolu representa al cero o "ausencia" y otru al un o "presencia". A estos sistemas denonominaselos binarios.
Una y bones esisten documentos chinos ya hindúes de la antigüedá que traten de sistemes de notación binarias, foi Gottfried Leibniz nel sieglu XVII quien afitó les bases del sistema actual, utilizando los símbolos 0 y 1. Posteriormente, George Boole determinó'l conxuntu de regles y operaciones que definen a cualquier sistema binariu, desendolcando asina una rama de la matemática que lleva'l so nome: l'Álxebra de Boole. Basáu n'ella, en 1937 el norteamericanu Claude Elwood Shannon desenrrolló'l primer códigu binariu, que ye'l llinguaxe de les computadores. Llevando así al sistema binariu un paso más allá; agora nun solo se puen representar númberos con él, sinón tamién escribir testos, facer imáxenes, videos o crear programes informáticos. Con solo "dos" símbolos se pue crear ya interpretar tol mundu dixital, del que depende gran parte de la nuesa teunoloxía.
En diverses corrientes filosófiques y teolóxiques afirmase la esistencia de dos principios fundamentales y basen nellos la so doctrina. Delles de les carauterístiques comunes que podemos identificar ye que son supremos, increaos, independientes, irreductibles y antagónicos. Estos entes suelen dir venceyaos a conceutos fundamentales como ser el bien y el mal, materia y espíritu, orde físicu y orde moral, lo ideal y lo real, lo divino y lo terrenal o lo natural y lo racional.
22 e.C.
23 e.C.
24 e.C.
25 e.C.
26 e.C.
27 e.C.
28 e.C.
29 e.C.
30 e.C.
31 e.C.
32 e.C.
33 e.C.
34 e.C.
35 e.C.
[[Categoría:Sieglu I e.C.]]
36 e.C.
37 e.C.
38 e.C.
39 e.C.
40 e.C.
41 e.C.
42 e.C.
43 e.C.
44 e.C.
45 e.C.
46 e.C.
47 e.C.
48 e.C.
49 e.C.
50 e.C.
51 e.C.
The Lord of the Rings
The Lord of the Rings (que n'asturianu podría ser "El señor de los aniellos") ye una historia de fantasía épica escrita por John R.R. Tolkien, como secuela de la so primer obra, "El Hobbit". Asoleyóse orixinalmente en trés volúmenes ("The Fellowship of the Ring", "The Two Towers" y "The Return of the King"), de 1954 a 1955. Entá nun foi traducida al asturianu. 
Fixéronse dos adaptaciones al cine, la más destacada foi la triloxía de Peter Jackson (2001-2003), qu'entá nun foi doblada al asturianu.
Tol universu ficticiu de la novela alcuéntrase na denomada Tierra del Mediu, onde los Pueblos Llibres (homes, elfos y nanos, aidaos polos hobbits) llibren una batalla titánica escontra les fuercies del Mal lideraes por Sauron, que quier algamar el Aniellu de Poder Maliñu que-y quitaren nuna batalla anterior.
El nome de la novela vien precisamente de Sauron, Señor Escuru de Mordor, que fixo l'Aniellu de Poder y, poro, ye'l "Señor de los Aniellos", al que fai referencia'l títulu. Sauron yera'l sirviente d'un señor escuru anterior: Morgoth (o Melkor), ún de los protagonistes de "The Silmarillion" de Tolkien. 
Magar que seya una obra independiente ella sola, "The Lord of the Rings" ye tamién la última parte d'un ciclu mitolóxicu muncho más llargu. L'aición desendólcase no que ye concebío como la Tierra real habitada pola humanidá, pero nun tiempu imaxinariu. Tolkien denómalo la Tierra del Mediu, remembrando'l "Midgard" n'inglés antiguu.
En finando la Primera Edá de la Tierra del Mediu, Sauron sobrevive a la derrota del so maestru: Mórgoth. A lo llargo de la segunda edá, Sauron conspira p'algamar el dominiu sobro la Tierra del Mediu. Antroxáu como "Annatar", o Señor de los dones, ayuda a Celebrimbor y a otros ferreros élficos d'Erexón a forxar los Aniellos de Poder. Con too y con esto Sauron fai secretamente l'Aniellu Únicu col que podrá esclavizar a los sos portadores. 
El plan fracasa cuando los elfos lu descubren y tapecen los sos aniellos. Sauron llanza entós una campaña militar na que captura los Siete Aniellos y los Nueve Aniellos y distribúilos entre los señores de los Nanos y los Homes respeutivamente. Los Nanos resulten muncho más difíciles d'esclavizar, pero los homes que tienen los Nueve, queden embaxo'l poder de los aniellos y devienen en Nazgûl, los nueve sirvientes más espantibles. Los tres Aniellos, que Sauron nun foi pa garrar, queden en posesión de los elfos. Galadriel quédase con Nenya, Círdan con narya i primero Gil-Galad y dempués Elrond con vilya.
El rei de Númenor, Ar-Pharazôn, aporta con un exércitu enorme y apresa a Sauron. D'entós p'acá, el Señor Escuru desencadena una serie d'eventos que finen por llevar a Númenor a la destrucción y fuxe en forma d'espíritu pa Mordor, onde algama una nueva forma y llanza un ataque escontra los exiliaos numenóreanos llideraos por Élendil y los sos fillos n'Ísildur y n'Anárion. Los esiliaos, tienen tiempu de preparase formando la Última Alianza ente Elfos y Homes col rei de los "Éldar", Guil-Galad. Xuntos marchen pa Mordor y llevanten asediu na fortaleza de Barad-dûr. A la fin, el mesmu Sauron enfréntase en combate escontra los llíderes de l'Alianza. Guil-Galad i Élendil muerren, pero algamen la derrota de Sauron. Ísildur garra la espada frayada del so pá y emplégala p'arramplar col Aniellu Únicu de la mano del propiu Sauron, y, nesti momentu, l'espíritu del Señor Escuru fuxe pa nun tornar a apaecer en munchos sieglos.
D'esi xeitu entama la Tercera Edá de la Tierra del Mediu. Un poco más tarde, demientres viaxaba p'hacia Rivendell, ataquen a Ísildur una banda d'orcos y muerre. L'Aniellu escápase-y y fina nel Rigu Ánduin.
N"'El Hobbit", l'aventura anterior de "The Lord of the Rings", Tolkien desplica la historia del aparentemente accidental alcuentru de l'Aniellu por parte del hobbit Bilbo Bolsona.
"The Lord of the Rings" continúa la historia dellos años dempués del final d"'El Hobbit". Narra les aventures d'una coalición de munches races de la Tierra del Mediu, incluyendo Elfos, Nanos, Hobbits y Homes, cola misión de destruyir el terrible Aniellu del Poder ya impedir asina la única oportunidá que tien Sauron de tornar a los sos plenos poderes.
Fédération Internationale de l'Automobile
La Fédération Internationale de l'Automobile, (en francés: "Federación Internacional del Automóvil") davezu refería como la FIA, ye l'ente que regula les principales competencies automovilístiques. Tien la so sé principal nel 8, Place de la Concorde, París, Francia, tá conformada por 157 organizaciones nacionales afiliaes en 118 países en tol mundu. Anguaño el so presidente ye Max Mosley (2007).
Na Temporada 1950 de Fórmula 1, organizaron el primer campeonatu mundial automovilísticu, anguaño conocíu como la Fórmula 1.
Na Temporada 1973 de Fórmula 1, la FIA espardió el so algame pa incluyir carreres de rally y el Rally de Monte Carlo foi'l primer eventu d'esta mena organizáu pola FIA.
La FIA regula anguaño, ente otros, los siguientes eventos:
Nymphenburg
El Palaciu de Nymphenburg d'estilu barrocu alcuéntrase na capital bávara, Munich, na república federal d'Alemaña.
El Palaciu féxolu l'elleutor Fernandu I Maria de Baviera y la so muyer, la princesa Enriqueta Adelaida de Savoya dempués de la ñacencia del so fíu, el futuru elleutor Maximilianu II Manuel de Baviera. L'arquiteutu del proyeutu foi l'italianu Agostino Barelli. Sicasí, la obra nun s'entamó fasta l'añu 1701 y dirixóla personalmente Maximilianu Manuel creando un riestru de pabellones que xuntos finaríen por formar el palaciu de Nymphenburg.
Otros monarques que tamién participaron nel engrandecimientu y ennoblecimientu del castiellu bávaru foron l'emperador Carlos VII, emperador romanoxermánicu. A lo llargo de munchos años foi la residencia de branu de la familia real bávara. En Nymphenburg ñaz el rei Lluis II de Baviera y muerre'l rei Maximilianu I Xosé de Baviera.
A lo llargo de los tiempos el palaciu y el parque del castiellu de Nymphenburg devinieron ún de los llugares más conocíos y reconocíos de la capital bávara. Munches de les habitaciones del palaciu caltienen la decoración que los estremaos monarques-yos dieren, ente los que rescampla la Galería de les Guapures, sala na que s'amuesen una serie de cuadros del rei Lluis I de Baviera, qu'a xuiciu de so representaben les muyeres más atractives del momentu. Tamién tien importante consideranza'l muséu de les carroces y la presencia de porcelanes propies de los talleres de Nymphenburg.
Lluciu Tiellu Cimber
Lluciu Tiellu Cimber ("Lucius Tillius Cimber") foi ún de los asesinos de Xuliu César en 44 e.C.. Hasta entós yera n'apariencia ún de los sos principales partidarios y tuvo'l gobiernu de Bitinia, pero a la fin axuntóse a la conspiración. Dempués del crime, Cimbre foi pa Britinia onde entamó una Flota cola que se creye que pudo derrotar a Dolabella. Cooperó con Brutu y Casiu y la so flota féxo-yos un bon serviciu a los republicanos. Yera un home activu pero mui aficionáu al vinu, y Séneca recueye la so fras: 
Capiella
Una capiella ye una pequena ilesia fecha d'ientro d'una gran ilesia que polo xeneral alcuéntrase especificada como anexu de la nave mayor.
Hestóricament les capielles tuvieron bautizaes con estremaos nomes y patrónimos, perespecialmente de santos y derivaos del cultu marianu. Na capiella oren, básicamente los miembros o integrantes d'una sociedá.
La capiella compónse esencialmente de retablu, altar, columnes o pilares pequenos; la imaxe del santu patrón írguise nesti espaciu, delguna tumba central onde s'enterrare un personax importante y pocos bancos pa los fieles que van rezar. Les capielles llevántense como pequeñes fíes de la gran catedral o Basílica.
Ràdio 9
Ràdio Nou ye la primera emisora de radio de la Ràdio Valenciana que pertenez al grupu Ràdio Televisió Valenciana (RTVV). Carauterízase pola so programación esportiva y polos informativos. Emite tola programación en catalán cola esceición de la publicidá.
La sé de Ràdio Nou alcuéntrase na avenida Blasco Ibáñez de Valencia. Pero nun futuru intalaránse en Burjassot, al llau de les instalaciones de TVV, dempués de la contruición del nuevu edificiu de Punt 2, Ràdio Nou y Sí Ràdio.
Na páxina web de Ràdio Nou, www.radionou.com pue siguise la emisión en direutu de la emisora.
Epíclides
Epíclides ("Epicleidas", Ἐπικλείδας) foi un príncipe d'Esparta. Yera hermanu del rei Cleomenes III. Segun Pausánies, el rei Cleomenes envelenó al so colega Euridamides de la dinastía proclida y compartió'l poder col so hermanu Epíclides. Esti morrió na batalla de Sellasia en 222 e.C.. 
Promontoriu d'Hércules
Promontoriu d'Hércules ("Herculis promontorium") foi un promontoriu del Bruttium qu'Estrabón dixo que yera l'estremu sur de la rexón y poro, de la península d'Italia. Correspón al anguaño Capo Spartivento, y ye en realidá la parte sur-este de la península que tien al sur-ueste el Capo dell'Armi, antiguu cabu de Leucopetra, que yera'l cabu más comunmente consideráu como l'estremu sur d'Italia.
Saltillo
Saltillo ye la capital del estáu mexicanu de Coahuila. Ta situada al sureste del estáu, a 90 km al oeste de Monterrey y a 400 km al sur de la frontera colos Estaos Xuníos. En 2005 tenía una población de 663.667 habitantes y l'área metropolitana de la ciudá, qu'incluyía otros conceyos, tien una población total de 752.529. 
Saltillo fundóse nel 1577 por colonizadores españoles; ye la ciudá más antigua del norte de Méxicu. En 1824 designóse como capital del Estáu de Coahuila y Texas; y en 1833 de Coahuila dempués de que Texas s'escindiere. La ciudá entamó a desendolcase económicamente nel sieglu XX y anguaño ye una de les ciudaes más riques del norte. Les principales industries de la ciudá son la d'electrodomésticos y la del automóvil; en Saltillo alcuéntrense les plantes de Daimler-Chrysler y de General Motors de Norteamérica. 
Llave
Una llave ye un instrumentu que val p'abrir una pesllera correspondiente.
Les llaves foron clásicamente de fierro, magar qu'anguaño heba llaves d'otros materiales, y, más modernamente, hai llaves elleutróniques, en forma más clásica o en forma de tarxeta. Puen tener un papel honoríficu (les llaves de la ciudá que s'otorguen a miembros distinguíos de la comunidá)
La llave ye ún de los atributos del Santu Pá, que guarda les puertes del cielu. D'otramiente ye'l símbolu de Microsoft Outlook, un programa de corréu lleutrónicu. 
Bebiankh
Sewoserenre Bebiankh foi un faraón exipcianu de la dinastía XVI, que gobernó Tebes. Supónse que yera fíu de Sewadjenre Nebiryraw I 
Asocedió a Semenre, probablemente'l so hermanu, según l'orde en que tán recoyíos nel Papiru de Turín. Según esti, reinó más de 12 años (hacia 1600-1585 eC) y asocediólu Sekhemre-Shedwaset. Desconozse au ta enterráu.
Moviment Comunista de Catalunya
El Moviment Comunista de Catalunya (MCC) foi la seición catalana del Movimientu Comunista, dirixíu por Empar Pineda ya Ignasi Àlvarez. Dende 1974 participa n'Assemblea de Catalunya, pero tenía mui pocu pesu específicu dientro de Comisiones Obreres.
Preséntase a les eleicions al Parllamentu de Cataluña de 1980 dientro de la coalición Unitat Popular del Socialisme, onde namái que va algamar el 1,2% de los votos. D'entós p'acá, refugó participar nes eleiciones. Hacia 1980 xuntóse a la Lliga Comunista Revolucionaria i creen el Colleutivu Revolta, a l'estilu del valencianu Ca Revolta, qu'adopta l'independentismu y dende'l que participaron en toles iniciatives independentistes dende un puntu de vista comunista.
Diofantu l'árabe
Diofantu l'árabe ("Diophantus", Διόφαντος) foi un árabe que vivió siempre n'Atenes, onde tuvo al frente de la escuela de sofistes. Foi contemporaneu de Proeresiu (("Proaeresius"), al que sobrevivió, y a quien-y fexo la oración nel so funeral de 368.
Socors Català
Socors Catalá foi una organización de solidaridá y sofitu ente los patriotes catalanes represaliaos. Fundóse en 1977 por mor de la detención de dellos militantes independentistes Carles Sastre, Àlvar Valls, Josep-Lluís Pérez y Montserrat Tarragó —toos militantes d'EPOCA—, deteníos y acusaos de la muerte del industrial Josep María Bultó el 9 de mayu de 1977. Ente los sos activistes taben l'editor Enric Borràs, el llingüista Miquel Vidal, l'escritor y periodista Xavier Borràs y Martí Marcó i Bardella.
En 1981, dempués del golpe d'estáu del 23 de febreru, l'organización tuvo que se disolver.
Llibru de Moroni
El Llibru de Moroni ye'l postrer llibru del Llibru del Mormón. Acordies coles creencies, foi escritu pol profeta Moroni, fíu del profeta Mormón, que dia vivir nel sieglu V nel continente americanu.
Lo más sorpenrende d'esti llibru, ye la promesa del capítulu 10, versículu 5. El mormonismu mesmu básase na promesa escrita nesti versículu, la que ye, que si la persona llee'l Llibru del Mormón y entrúga-y a Dios sobro la so autenticidá, al traviés d'una oración, podrá saber a través d'una confirmación espiritual, la so veracidá. El motivu pol que la promesa ye tan relevante ye que la certeza de la mesma básase na fe de los miembros de la Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes i toles doctrines singulares d'esta denominación.
Usulután
Usulután ye la capital alministrativa del departamentu d'Usulután (El Salvador) y la so ciudá más grande. 
Asitiada a 90 metros sobro'l nivel de la mar, tien una población d'alrodiu de 45.000 persones (2005) y una estensión de 139,75 qm². Aefctáronla duramente los terremotos de xineru y febreru de 2001 y l'huracán Mitch (1998).
Fundáronla los lenques y dempués conquistáronla los pipils y los españoles. El so nome provién del lenca "Uxulvotan".
Les Escaldes
Les Escaldes ye una ciudá del centro-sur del principáu d'Andorra. Ye la capital de la parroquia d'Escaldes-Engordany.
Ragusano
El ragusano yera un dialeutu dalmáticu faláu na Edá Media na ciudá de Ragusa (anguaño la ciudá croata de Dubrovnik).
Delitu
El delitu defínese como una conducta típica (tipificada pola llei), antixurídica (contraria a drechu), culpable y punible. Supón una conducta infraccional del Drechu penal, quier dicir, una aición o omisión tipificada y penada pola llei.
La definición del delitu estremóse y strémase entá anguaño ente les escueles criminolóxiques. Alguna vegada, especialmente na tradición iberoamericana, intentóse establecer el conceutu de Drechu natural, creando, poro, un "delitu natural".
Pautu Molotov-Ribbentrop
El Pautu Molotov-Ribbentrop foi un pautu de non agresión ente Alemaña y la Xunión Soviética robláu en Moscú polos ministros d'esteriores respeutivos, Joachim von Ribbentrop y Viatxeslav Molotov el 23 d'agostu de 1939, y que siguió vixente fasta la invasión alemana de la Xunión Soviética cola "Operación Barbarroxa", qu'entamaba la madrugada del 22 de xunu de 1941.
El pautu contenía unes cláusules secretes, que nun diben descubrise fasta que s'alcordare l'absorción alemana de Lituania y la repartición de Polonia y les anexones soviétiques d'Estonia, Letonia y Finlandia, y d'una parte de Rumanía, dixebrando la Europa Oriental y el norte en dos árees d'influyencia. 
L'1 de setiembre de 1939, pocos díes dempués de la firma del pautu, los alemanes invaden Polonia, fechu que lleva arreyáu l'entamu de la Segunda Guerra Mundial, y los estaos bálticos firmen cola Xunión Soviética un "Pautu de non agresión y mutua defensa", que-yos permetía a los soviéticos estacionar ellí les sos tropes.
En 1940, dempués de que la Wehrmacht ocupare Noruega, Dinamarca, Países Baxos, Bélxica y Francia se rindiere, ocupaba parte de Rumanía dempués d'unviar un ultimátum, firmábase un anexu que cambiaba Lituania a la órbita soviética, y anexonábase les tres repúbliques báltiques. Milenta persones d'orixe alemán foron tresferides del territoriu ocupáu pola Xunión Soviética a Alemaña, especialmente a les zones polaques ocupaes.
Finlandia resistióse a les pretensiones soviétiques y planta-yos cara na Guerra d'Hibiernu, qu'acabó en 1941 cuando accede a decer parte del so territoriu a la Xunión Soviética.
Hungría recibía Transilvania de Rumanía y la parte oriental de Checoslovaquia, y Bulgaria recuperaría'l territoriu conquistáu polos rumanos en 1913 na Segunda Guerra Balcánica.
N'Abril de 1940, cola invasión alemana de Dinamarca y Noruega, y en xunu de 1940, cola invasión soviética de más territoriu rumanu de l'alcordáu, el pautu entama a deteriorase, pos les dos partes escédense, y los recelos de los alemanes p'hacia la Xunión Soviética faen qu'entamen en 1941 la invasión de la Xunión Soviética na mayor operación militar de la hestoria: la "Operación Barbarroxa".
Exuperiu
Exsuperiu ("Exsuperius") foi un retóricu romanu d'una familia orixinaria de Bordó na Galia y que foi maestro de retórica en Tolosa y más p'alantre en Narbona on va devenir preceutor de Flavi Juli Dalmaci (Dalmaciu Cesar) i el so hermanu Annibalianu que más alantre en teniendo'l poder, va conceder al so preceptor el cargu de "praeses Hispaniae", gobernador d'alguna de les cuatro provincies non consulares d'Hispania (Tarraconense, Cartaginense, Tingitana i Balearica) probablemente la arraconense. Dempués d'un tiempu retiróse a "Cadurca" (Cahors). Denomada Ausonia (Auson. Prof. xvii.).
Burdeos
Burdeos (Bordeaux en francés, en gascón: "Bordeu") ye una ciudá portuaria de la rexón d'Aquitania, en Francia, con 925.253 persones nel aria metropolitana, yera asina la tercera ciudá de Francia en tamañu (Per detrás de París y Lyon y per delantre de Marsella).
Ente los censos de 1999 y 2007, la población pasó de 215.363 habitantes a 230.600 habitantes nel distritu municipal. Na extensa área metropolitana que güei conforma'l conxuntu urbanu Burdeos-Libourne-Arcachón, viven 1.200.000 habitantes.
Dionisiu de Sinope
Dionisiu o Dionisiu de Sinope (Διονύσιος), foi un poeta cómicu antecesor de la comedia media, probablemente más mozu qu'Arquestratu, y contemporaniu de Nicostratu fíu d'Aristófanes vivió hacia l'añu 338 e.C.. Les sos obres nómenles principalmente Ateneu: Ἀκοντιζόμενος , Θεσμοφόρος, Ὁμώνυμοι, Λιμός, y Σώζουσα o Σώτειρα.
Moldura
La moldura ye un elementu decorativu emplegáu n'estremaes obres artístiques, pero, sobremanera, n'arquiteutura. Consiste nun relieve o saliente que caltién el mesmu perfil en tol so trazáu. Ye esti perfil o seición el que lu define y diferencia de les munches clases de moldures.
Sentides
Sentides (en griegu antiguu Σέντιδες) ye un antiguu pueblu probablemente d'orixe traciu, que vivía al sur de Marmárica. Cítalu Toleméu.
Los crímenes na cai Morgue
Los crímenes na cai Morgue ( "The Murders in the Rue Morgue )" ye un cuentu d'Edgar Allan Poe, asoleyáu na revista "Graham's Lady's and Gentleman's Magazine" de Filadelfia, n'avientu de 1841. El rellatu, ún de los más céllebres de Poe, narra la investigación que desendolca Dupin pa desenmazcarar los autores del asesinatu brutal de dos muyeres nun cuartu trancáu per dientro y como si'l criminal tuviere colao. L'autor basábase nos métodos del inspeutor de policía de París Vidocq y en realidá pretendía facer chancia de los métodos analíticos y racionalistes llevaos al estremu, pero, irónicamente, sentó les bases de la narrativa policiaca. Dupin, que dempués diba protagonizar dos cuentos más de Poe, El misteriu de Marie Rogêt y "La carta robada", inspiraríen a Arthur Conan Doyle'l so famosu Sherlock Holmes.
Trinidá y Tobagu
La República de Trinidá y Tobagu ye un estáu independiente allugáu nel sur del Mar Caribe, sobro la plataforma continental de la costa oriental de Venezuela. Consiste en dos islles principales, islla Trinidá y Tobagu, arriendes de 21 islles más pequeñes. La mayor y más poblada ye Trinidá, metantu que la islla de Tobagu ye muncho menor en tamañu y población.
Saint Kitts y Nevis
Saint Kitts y Nevis (n'inglés "Saint Kitts and Nevis") son dos islles xuníes na Federación de Saint Kitts y Nevis (n'inglés "Federation of Saint Kitts and Nevis" o "Federation of Saint Christopher and Nevis") que formen un país del norte antillanu, en concretu de les Islles de Sotaventu. Cristóbal Colón descubrió estes islles nel so segundu viaxe a América, denomando a la mayor San Cristuébanu n'honor al "Cristóbal de Licia" (lexendariu mártir) y Nieves a la segunda pol rellumu de la so cume, (provocáu na realidá poles ñubes).
Saint Vincent y les Granadines
Saint Vincent y les Granadines ye un país isleñu na cadena de les Antilles Menores del Mar Caribe. El so territoriu de 389 km² consiste de la islla principal de Saint Vincent y les dos terceres partes de les Granadines del norte. El país tien una historia colonial británica y agora ye parte de la Mancomunidá Británica de Naciones y de la CARICOM.
República Dominicana
La República Dominicana ye un país qu'ocupa daqué más de los dos tercios orientales de La Española, nel Archipiélagu de les Antilles. Llenda al norte col Océanu Atlánticu, al sur col Mar Caribe o Mar de les Antilles, al este cola Canal de la Mona, que la separta de Puertu Ricu, y al oeste cola República d'Haití. Tien una superficie territorial de 48.442 km² y una población de más de 9 millones d'habitantes. La sé del gobiernu y capital del país ye Santo Domingo.
La Constitución actual del país, que reforma'l testu anterior, ta vixente dende'l 26 de xineru de 2010. Nella defínese a la República Dominicana como un estáu llibre y independiente, y al so gobiernu como civil, republicanu, democráticu y representativu. 
El poder executivu ye exercíu pol presidente de la república, que s'escueye por votu directu cada cuatro años. El presidente, y tamién el vicepresidente, tienen de ser dominicanos de nacimientu y con residencia nel país los cinco años anteriores a la so elección. Hai, tamién, un gabinete de ministros p'aidar al presidente nel exerciciu de les sos funciones. 
El poder llexislativu reside nun congresu bicameral: confórmenlu'l Senáu, formáu por 32 senadores (ún por cada provincia y otru pol distritu nacional) y la Cámara de Diputaos, con 183 miembros. Diputaos y senadores han ser escoyíos cada cuatro años. Sicasí, l'actual periodu parllamentariu, qu'entamó'l 16 d'agostu de 2010, ha durar seis años, de magar un artículu transitoriu aprobáu na Constitución de 2010 establezlo así col envís d'axuntar les elecciones llexislatives y les presidenciales en 2016. No que cinca al poder xudicial, el so muérganu cimeru ye la Suprema Corte de Xusticia.
El presidente del país ye, dende'l 16 d'agostu de 2008, Leonel Fernández Reyna, y el so vicepresidente ye Rafael Alburquerque. El gabinete de ministros fórmenlu los siguientes ministros y cargos con rangu ministerial:
No que cinca a los sindicatos, hai bien dellos sectoriales. Los más destacaos d'ente los sindicatos de clase son: 
Panamá
La República de Panamá ye un país d'América Central, allugáu ente Costa Rica y Colombia, el Mar Caribe y l'Océanu Pacíficu.
Nél afáyase la Canal de Panamá canal interoceánica que facilita la comunicación ente l'océanu Pacíficu y l'Atlánticu. El país tamién abarca la estaya llibre de Colón, la fana franca más grande del hemisferiu occidental y la segunda más grande del mundu. 
La Constitución actual del país foi aprobada l'11 d'ochobre de 1972, magar que foi modificada delles vegaes. La última d'elles foi en 2004, cuando se creó una Asamblea Constituyente paralela. Dempués d'eso, nel 2009, elimináronse dellos cargos, como'l de vicepresidente y ún de los dos suplentes de caún de los 78 diputaos, y reafirmóse l'autonomía de la Canal de Panamá pa que'l so funcionamientu como vía internacional de comunicaciones nun s'afectara poles engarradielles polítiques del país.
El poder executivu exércelu'l presidente, elexíu por sufraxu directu pa cinco años y que tien un gabinete de ministros pa sofitalu y desarrollar la llabor de gobiernu. El poder llexislativu ta representáu pola Asamblea Llexislativa, que dende 2009 ta formada por 71 miembros, escoyíos tamién pa cinco años. Tocántenes al poder xudicial, el so muérganu cimeru ye la Corte Suprema de Xusticia.
El presidente del país ye, dende l'1 de xunetu de 2009, Ricardo Martinelli Berrocal, que tien a Juan Carlos Varela como'l so vicepresidente. El presidente de l'Asamblea Llexislativa ye Héctor Aparicio. El gabinete los ministros ta formáu polos siguientes ministerios y persones:
Los principales partíos políticos, y los sos principales cabezaleros, son los que vienen darréu:
D'ente los sindicatos, pela so banda, rescamplen pola so fuercia los que vienen darréu:
Dende'l puntu de vista de la so organización alministrativa, Panamá divídese en nueve provincies, 75 distritos o conceyos, trés rexones indíxenes, con categoría asemeyada a la de la provincia, y 640 "corregimientos", incluyíos dos comarcales.
La población del país, según el censu del 2010, ye de 3.405.813 habitantes. D'ellos el 55% son mestizos, el 18% negros, el 17% blancos, el 6% amerindios y el 3% asiáticos.
Les mayores ciudaes del país según el so númberu d'habitantes, acordies col citáu censu, son:
Nicaragua
Nicaragua, oficialmente República de Nicaragua, ye'l mayor de los países d'América Central. Asitiáu ente los 11 y 14 graos al norte del Ecuador, llenda al norte con Hondures, al sur con Costa Rica, al este col mar Caribe y al oeste col océanu Pacíficu. El país ta dixebráu, dende'l puntu de vista de la so xeografía física, en trés estayes: les tierres baxes del Pacíficu; la zona central, montañosa y con un clima húmidu y frescu; y les tierres baxes de la fastera caribeña. Na fastera occidental del país alcuéntrense los dos mayores llagos d'agua dulce d'América Central: el llagu Managua y el llagu Nicaragua. Arrodiándolos, y estensiéndose al noroeste d'ellos, siguiendo'l valle del golfu de Fonseca, hai una estensión de tierres baxes de gran fertilidá, una y bones el suelu viose históricamente arriquecíu poles cenices de los cercanos volcanes de les tierres altes del centru'l país. Dende'l puntu de vista de la biodiversidá Nicaragua ye'l país más ricu de toa América Central.
Les tierres qu'anguaño son Nicaragua foron conquistaes pol Imperiu español nel sieglu XVI, y pertenecieron a él hasta que'l país algamó la independencia en 1821. De magar el país tuvo una vida política convulsa, con problemes constantes y diverses dictadures qu'acabaron provocando l'españíu de la revolución nicaraguana de les décades de 1960 y 1970. Anguaño, el país ye una república democrática representativa, y ta conociendo un periodu de crecimientu económicu moderáu y estabilidá política. Nel 1990 foi elexida presidenta Violeta Chamorro, que foi la primer muyer xefa d'estáu na historia d'América Central y la segunda en tol continente americanu.
La población del país ye d'unos seis millones de persones, y una cuarta parte d'ellos viven na capital, Managua, que ye la tercer mayor ciudá d'América Central. La composición racial del país ye un amiestu nel que hai un 17% de blancos, un 9% de negros, un 4% d'amerindios puros y un 69% de mestizos de toa triba. La llingua oficial ye l'español, magar que les tribus indíxenes de la costa oriental falen les sos llingües propies (miskito, sumo, rama... ) y l'inglés criollo. Esti amiestu de tradiciones culturales produció una gran diversidá de tendencies artístiques y lliteraries. Destaquen, ente más otros, los escritores Rubén Darío, Ernesto Cardenal y Gioconda Belli. 
L'actual Constitución nicaraguana foi promulgada pola Asamblea Nacional el 19 de payares de 1986, y ta vixente dende'l 9 de xineru de 1987. Foi reformada por primer vegada el 4 de xunetu de 1995, y otra vuelta en xineru de 2000, cuando entraron en vigor delles reformes parciales pactaes ente lliberales y sandinistes.
Tres de toes eses reformes la Constitución define a Nicaragua como un estáu independiente, llibre, soberanu, unitariu y indivisible, nel que tán garantizaos el pluralismu políticu, la economía mista y el calter de país non alliniáu. El poder ta repartíu ente los poderes executivu, llexislativu, xudicial y electoral. El primeru exércelu'l presidente de la República, que ye a la vez xefe del estáu, xefe del gobiernu y cabezaleru de les Fuerces de Defensa y Seguridá de la nación. El llexislativu reside na Asamblea Nacional, formada por 92 representantes elexíos pa un periodu de cinco años. Tocántenes al poder xudicial, el so muérganu cimeru ye la Corte Suprema de Xusticia; y el poder electoral intégrenlu el Conseyu Supremu Electoral y los sos organismos subordinaos.
El presidente del país ye, dende' 10 de xineru de 2007, José Daniel Ortega Saavedra, que tien como vicepresidente a Jaime Morales Carazo. El presidente de l'Asamblea Nacional ye René Núñez, y el gabinete de ministros ta formáu polos siguientes ministerios y persones:
No que cinca a los sindicatos, el más importante del país ye'l Frente Nacional del Trabayu (FNT), que'l so secretariu xeneral ye Gustavo Porras. Ta integráu por dellos sindicatos sectoriales.
Nicaragua ye una república xunitaria, que ta sodividida, pa cuestiones alministratives, en 15 departamentos y dos rexones autónomes organizaes según el modelu español. Los departamentos tán sodividíos en 153 conceyos ("municipios"). Les dos rexones autónomes (Rexón Autónoma Atlánticu Norte y Rexón Autónoma Atlánticu Sur, a menudo nomaes poles sos sigles RAAN y RAAS) formaben, primeru de la so concesión d'autonomía en 1985, un únicu departamentu, nomáu Zelaya.
La población del país, según la estimación pal 2011 del "Instituto Nacional de Información de Desarrollo", ye de 5.888.945 habitantes. Estos repártense ente los distintos grupos étnicos acordies colos siguientes porcentaxes: mestizos, 69%; blancos, 17%; negros, 9%; y amerindios, 4%. 
Les mayores ciudaes del país son:
Les Bahames
Les Bahames, oficialmente Mancomunidá de Les Bahames, ye un estáu independiente allugáu nes Antilles. Un archipiélagu de 24 islles habitaes, 600 deshabitaes y más de 2.000 isllotes. Allúguense nel Océanu Atlánticu, al este de Florida (Estaos Xuníos), al norte de Cuba y de les otres islles del mar Caribe, al oeste de les Islles Turques y Caicos que pertenecen al Reinu Xuníu. La llingua oficial ye l'inglés.
Hondures
La República d'Hondures ye un país de 112,492 km² allugáu nel corazón mesmu del continente americanu. Esta nación estiéndese ente les repúbliques de Guatemala, El Salvador y Nicaragua y ta bañada polos océanos: Atlánticu y Pacíficu au cuenta con un valoratible númberu d'islles, ya isllotes. 
L'actual Constitución, promulgada'l 11 de xineru de 1982, define a Hondures como una república democrática xunitaria. El poder executivu exércelu'l presidente de la República, elexíu por sufraxu universal pa un periodu de cuatro años; ta asesoráu por un gabinete de ministros, nomaos secretarios. El poder llexislativu, pela so banda, ye del Congresu Nacional, formáu por 128 diputaos escoyíos, tamién por sufraxu universal, pa cuatro años. No que cinca al poder xudicial, el so muérganu cimeru ye la Corte Suprema, formada por siete xueces (caún col so suplente) elexíos pol congresu pa un periodu de siete años.
El presidente del país ye Juan Orlando Hernández, que tomó posesión del so cargu'l 27 de xineru de 2014. Vicepresidente: Ricardo Álvarez. El presidente del Congresu ye Mauricio Oliva, y el gabinete de ministros ta formáu polos siguientes ministerios y persones:
La República d'Hondures divídese, dende'l puntu de vista alministrativu, en 18 departamentos. La capital del país, formada poles ciudaes de Tegucigalpa y Comayagüela, alcuéntrase nel municipiu del Distritu Central, nel departamentu de Francisco Morazán. La mayor concentración de población, sicasí, dase na zona metropolitana del Valle de Sula, na fastera noroccidental del país. Nella, que ye l'área metropolitana más estensa de Centruamérica, vive'l 25% de la población del país.
Cada departamentu, pela so banda, ta sodividíu en municipalidaes; hai en total 298, que tán agrupaes en 52 mancomunidaes. Con fines estadísticos les municipalidaes sodivídense n'aldees (3.731 en total), éstes en caseríos (27.969 en total) y dellos d'estos, finalmente, en barrios o colonies (3.336).
La población del país ye, según una proyección pal añu 2011 del "Instituto Nacional de Estadística", de 8.215.313 habitantes. No que cinca a la so adscripción a un grupu étnicu, un 83% son mestizos, un 5% negros, un 10% amerindios y un 2% blancos. 
Les mayores ciudaes del país son les siguientes:
Haití
La República d'Haití ye un país del Caribe, na parte occidental de la islla La Española, llendando, poro, cola República Dominicana. El so área total ye de 27.750 km² y la so capital ye Port-au-Prince.
Haití ye una antigua colonia francesa, foi'l segundu país americanu n'algamar la so independencia (primeru de Llatinoamérica), tres d'Estaos Xuníos, pero'l primeru en desaniciar la esclavitú.
Guyana
La República Cooperativa de Guyana, la más occidental de les Guayanes, ye un país del norte d'América del Sur. Llenda al norte col océanu Atlánticu, al este con Surinam, al oeste con Venezuela y al sur con Brasil.
Les dos terceres partes del occidente del país son reclamaes por Venezuela, estaya denomada por ésta como Guayana Esequiba; tamién el so otru vecín, Surinam, reclama pa sí una parte del territoriu oriental.
Guyana Francesa
La Guyana Francesa (oficialmente ""Departamentu d'Ultramar de la Guyana Francesa"") ye un departamentu d'ultramar de Francia que s'alluga al norte d'América del Sur ente Brasil y Surinam, llendando al norte col océanu Atlánticu.
La Guyana Francesa dixébrase en dos distritos que lleven por nome el de les sos capitales:
Estos dos distritos tan formaos por 22 comuñes:
Guatemala
Guatemala (del náhuatl: "Cuauhtemallan": "Territoriu de munchos árboles", o "País de munches viesques"), ye un país d'América Central, el más septentrional del istmu. Llenda al norte y occidente con Méxicu, al nororiente con Belize y el Mar Caribe, al sur col Océanu Pacíficu y al suroriente con Hondures y El Salvador.
Guatemala ta asitiada dientro de la área xeográfica conocida como Mesoamérica. Dientro de les sos llendes territoriales desenvolviéronse delles cultures. Ente elles la Civilización Maya que foi notable por llograr un complexu desenvolvimientu social.
La Civilización Maya sobresalió en delles disciplines científiques tales como l'arquitectura, la escritura, un avanzáu cálculu del tiempu per mediu de les matemátiques y l'astronomía. El calendariu maya que según el historiadores, yera más precisu qu'el calendariu gregorianu qu'utilizamos anguaño.
Yeren cazadores, llabradores, practicaben la pesca, adomaben animales como pavos y coríos; tresportar en canoes pa salear pelos ríos y pa viaxar a les islles cercanes.
Tamién destacaron na pintura, la escultura, la orfebrería y la metalurxa del cobre, texíen l'algodón y la fibra de agave, desenvolvieron el más completu sistema de escritura n'América prehispánica, ente los deportes que practicaben destácase'l xuegu de pelota, que mas qu'un xuegu yera una ceremonia.
El so desenvolvimientu n'inxeniería foi monumental, construyeron grandes metrópolis dende'l periodu Pre-Clásicu tales como los sitios de San Bartolo, Cival, Nakbé, El Mirador, na Cuenca del Mirador, Uaxactún, Tikal, Ceibal, Ríu Azul, Yaxhá, Dos Piles, Cancuén, Machaquilá, Aguateca, nes tierres baxes del Norte, asitiaes nel departamentu de Petén y Kaminal Juyú, nes tierres altes del altiplanu central, según Takalik Abaj nel departamentu de Retalhuleu, asitiáu na zona costera del Océanu Pacíficu.
A la llegada del españoles al so territoriu, en 1524, los mayes del periodu clásicu (alredor del 800 d. C.) atopar nun periodu de decadencia. Los sos descendientes (provenientes de Tula) atopábense estremaos nun bon númberu de señoríos y/o ciudaes-estáu como:
En 1523 los conquistadores españoles llegaron pel oeste, provenientes de Méxicu, sol mandu del capitán Pedro de Alvarado, col enfotu de esquizar y colonizar los territorios de l'actual Guatemala. Enfrentáronse primero colos k'iches, y depués aliáronse de volao colos kaqchikeles, fundando'l so primer asentamientu'l 25 de xunetu de 1524 nes cercaníes de Iximché, capital de los kaqchikeles, villa que recibió por nome "Santiago de los Caballeros de Guatemala" n'honor al apóstol mayor.
El 22 de payares de 1527 esta ciudá foi treslladada al Valle de Almolonga (güei el barriu de San Miguel Escobar en Ciudá Vieya, Sacatepéquez), debíu al constante asediu que sufría polos ataques de los nativos. Ésta foi destruyida na madrugada del 11 de setiembre de 1541 por un ádene de folla y piedres que provieno del visu del Volcán d'Agua, soterrando a la entós capital de la rexón y soterrando a la ciudá cola mayoría de los sos habitantes. Ente ellos tuvo la gobernadora doña Beatriz de la Cueva, vilba de Pedro de Alvarado. Esto obligó a que la ciudá fora de nuevu treslladada al cercanu Valle de Panchoy, unos 6 kilómetros enagües embaxo, onde anguaño s'atopa la ciudá d'Antigua Guatemala.
En 1543 foi creada l'Audiencia y Cancillería Real de Santiago de Guatemala, conocida a cencielles como Real Audiencia de Guatemala o Audiencia de les Llendes, yera'l más altu tribunal de la Corona española nel Reinu de Guatemala, nel actual territoriu de Guatemala, Belize, El Salvador, Hondures, Nicaragua y Costa Rica y l'estáu mexicanu de Chiapas.
En payares de 1536 instalar en Santiago de Guatemala frai Bartolomé de las Casas, conocíu entós como'l "Protector de tolos Indíxenas". El 2 de mayu de 1537 consiguió del gobernador Alfonso de Maldonado un compromisu, ratificáu'l 6 de xunetu de 1539 pol Virrei de México Antonio de Mendoza, que los nativos de Tuzulutlán nun seríen daos n'encomienda sinón que seríen vasallos de la Corona. Les Cases, xuntu con otros flaires como Pedro de Angulo y Rodrigo de Llatida, buscaron a cuatro indios cristianos y enseñáron-yos cantaraes cristianos onde s'espliquen coses básiques del Evanxeliu. Darréu encabezó una comitiva que traxo pequenos regalos a los indios (tisories, cascabeles, peñes, espeyos, collares de cuentes de vidriu...) ya impresionó al cacique, que decidió convertise al cristianismu y ser predicador de los sos vasallos. El cacique bautizar col nome de Juan. Los nativos consintieron que se construyera una ilesia pero otru cacique llamáu Cobán quemar. Juan, con 60 homes, acompañáu de Les Cases y Pedro de Angulo, van falar colos indios de Cobán y convéncenlos de les sos bones intenciones.
En 1540, De les Cases visitó al rei Carlos I d'España y V del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu quien, esmolecíu pola situación de los indíxenas n'América y emprestando oyíos a les demandes de De les Cases y a les nueves idees del derechu de xentes espublizaes por Francisco de Vitoria, convocó al Conseyu d'Indies al traviés de Comisión de Valladolid o Xunta de Valladolid. De resultes de lo que s'aldericó, el rei Carlos I promulgó'l 20 de payares de 1542 les Lleis Nueves que prohibieron la esclavitú de los indíxenas y ordenaron que toos quedaren llibres de los encomenderos y fueren puestos so la protección directa de la Corona. A finales d'esi mesmu añu De les Cases terminó de redactar en Valencia la so obra más conocida, "Perbreve relación de la destrucción de les Indies", dirixida al príncipe Felipe, futuru rei Felipe II, entós encargáu de los asuntos d'Indies.
La Constitución Política de Guatemala, en vigor dende'l 14 de xineru de 1986 y reformada el 30 de xineru de 1994, dexa afitao que'l poder executivu del país exércelu'l presidente de la República. Esti escuéyese, xunto col vicepresidente, pa cuatro años, ensin posibilidá de reelección. Ellos dos, xunto colos ministros d'estáu, constitúin el Conseyu de Ministros. El poder llexislativu correspuénde-y al Congresu, formáu por 158 diputaos, escoyíos por sufraxu universal a nivel distrital y nacional pa un periodu de cuatro años. El múerganu cimeru del poder xudicial, pela so banda, ye la Corte Suprema de Xusticia, que vixila que denguna autoridá interfiera nes atribuciones de los tribunales. Ta formada por trece maxistraos, incluyíu'l presidente, que son nomaos pol congresu pa un periodu de cinco años.
El presidente del país ye Otto Pérez Molina, que tomó posesión del so cargu el 14 de xineru de 2012. La vicepresidenta ye Roxana Baldetti, y el presidente del Congresu ye Gudy Rivera. El Conseyu de Ministros ta formáu polos siguientes ministerios y los sos actuales titulares:
D'ente los sindicatos del país destaquen, pela so importancia:
El so xeografía física ye en gran parte montascosa. Tien nidies sableres na so mariña del Pacíficu y planicies baxes al norte del país. Ye travesada nel so parte central pola Cordal de los Cuchumatanes y parte de la Sierra Madre del Sur.
Alcuéntrase nel puestu númberu 107 na (Incluyendo llugares alministraos per otros países). A pesar de ser un país pequenu en tamañu Guatemala ye escepcional en términos de diversidá biolóxica en comparanza a otros países y rexones
Con siete biomas, Guatemala asitiar nel primer llugar de Centro América tocantes a diversidá ecoregional, con 14 ecoregiones y en segundu llugar nel númberu total d'especies descrites, qu'inclúin mamíferos, reptiles, anfibios, aves y plantes, superáu namái por Costa Rica.
La población del país, según una proyección pal 2011 del "Instituto Nacional de Estadística", ye de 14.713.763 habitantes. Los más d'ellos, un 53%, son amerindios (principalmente del pueblu maya), un 42% mestizos y un 4% de blancos d'orixe européu, habiendo tamién un 1% de xente d'otros grupos étnicos non especificaos.
La población estimao pal 2011 de les mayores ciudaes del país ye la que figura na siguiente tabla:
David Barral
David Barral Torres (Cádiz, 10 de mayu de 1983) más conocíu pol sobrenome de Barral, ye un xugador de fútbol uqe xuega como delanteru nel Cádiz C. F. de la Segunda División d' España.
La so carrera profesional entamó nel añu 2002 nel "Real Madrid C" onde xugaría una temporada. Llueu incorporóse cedíu per una temporada al "Fuenlabrada". Acabando la cesión el xugador tornó a les categories inferiores del Real Madrid, nesti casu al Real Madrid Castilla equivalente al "Real Madrid B" y que xugaba na 2ª División Española, tamién llamada "Lliga BBVA". Na temporada 2006/07 el Real Sporting de Xixón faise colos sos servicios. Nesti equipu meyora aínda más la so capacidá goleadora convirtiéndose nel referente ofensivu del conxuntu xixonés.
Bojan Krkić
Bojan Krkic Pérez (Linyola, Cataluña, 28 d'agostu de 1990), conocíu simplemente como Bojan, ye un futbolista catalán que xuega nel FC Barcelona. 
Entamó la so carrera profesional na temporada 2006/07 nel FC Barcelona B que militaba na 2ª Divisíón B tres xugar en categoríes inferiores del FC Barcelona y del Bellpuig. Fizo una gran temporada anque'l so equipu baxó a 3ª División. El primer equipu del FC Barcelona llamólu esa mesma temporada pa xugar un amistosu n'Exiptu onde fizo un espectacular partíu y anotó un gol. Dende la temporada 2007/08 xuega de manera oficial col FC Barcelona nel primer equipu.
Nel so palmarés tien un "Subcampeonatu del Mundu" y un "Campeonatu d'Europa" cola Seleición Española Sub-17. Tamién xugó varios partidos cola seleición sub-21.
52 e.C.
53 e.C.
54 e.C.
55 e.C.
Rexonalismu y nacionalismu n'España
N'España hai estremaos movimientos nacionalistes, dellos defenden la xunidá y esistencia de la «nación española» y otros qu'España ye un estáu formáu por estremaes naciones. Los más d'estos últimos vindiquen el drechu a l'autodetermín pa la so nación.
Hai tamién rexonalismu, que defende la identidá rexonal ensin renonciar al calter nacional d'España.
El nacionalismu español (tamién denomáu "españolismo"), ye la corriente de pensamientu hestóricamente asociada a la ultradrecha o al falanxismu español, que defende la xunidá territorial d'España nuna nación, y opónse a la so dixebra n'estremaos estaos. A lo cabero, los nacionalistes «periféricos» estendieron esti términu a tol que tea identificáu con España cualaquiera que seya la so ideoloxía, magar que los autodenomaos demócrates españoles nun empleguen davezu esti términu, sinón el de «patriotismu» o, polo xeneral, «constitucionalismu» si lo que defenden ye l'orde establecíu cola Constitución Española de 1978.
Esta corriente tien una bayura ideolóxica grande. Una carauterística ye'l centralismu, poro, dellos de los sos partidarios defenden una autonomía llimitada o direutamente denguna pa les estremaes comunidaes autónomes d'España, magar que non tolos seutores de la sociedá comparten esti albidru. Davezu deféndese la preponderancia del español en tolos ámbetos de l'alministración asina como la so esclusividá nel ámbetu estatal y asemeyaos.
Hestóricamente'l nacionalismu español y l'axetivu «nacional» surdieron col lliberalismu y na guerra escontra Napoleón. D'entós p'acá, camudó los sos conteníos y propuestes ideolóxiques y polítiques. El carlismu, que yera un movimientu de defensa del Antiguu Réxime, nun tenía l'axetivu «nacional» en dala parte del so ideariu nin (soberanía nacional, milicia nacional, bienes nacionales... Toes estes pallabres yeren la xíriga de los lliberales progresistes). Pue considerase, poro, que'l nacionalismu español foi nun entamu de signu lliberal.
Sicasí, el nacionalismu español amosó ser decisivu nel sieglu tres de la frustración pol desastre de 1898 (no que denomóse'l rexeneracionismu) que vindicaben movimientos mui estremaos ente ellos: dende los dinásticos (Francisco Silvela, Eduardo Dato, Antonio Maura) fasta una oposición republicana pasando pelos militares como na crisis de 1917 y les dictadures militares de Miguel Primo de Rivera y Francisco Franco.
Col nome de panhispanismu identifícase el denomáu imperialismu español, que surde tres de la crisis del 98 defendiendo tornar a los valores tradicionales y espirituales de la España imperial. 
El nacionalismu catalán ye una corriente ideolóxica articulada sobro'l supuestu de que Cataluña ye una nación, en bas a la so hestoria, la so llingua y al drechu civil catalán.
Esta corriente de pensamientu conformóse ideolóxicamente na primera década del sieglu XX, como una variante del Catalanismu que surdiere como movimientu cultural na década de los años 1830, y articuláu como movimientu políticu nes últimes décades del sieglu XIX.
Ye una corriente de pensamientu tresversal qu'axunta lo mesmo partíos políticos y ciudadanos d'esquierdes que de centru o de dreches. Poro, pue falase de dos corrientes nel nacionalismu políticu catalán: La que representa ERC y la que representa CiU, pos, los otros partíos nun algamen en dengún casu'l 1%.
La primera, la que tien a Convergència i Unió como cabezalera, tien calter mayoritariu y ye más autonomista que la segunda, que defende la reconocencia de Cataluña como Nación y qu'algame mayor reconocencia y autogobiernu lo mesmo que'l drechu d'autodetermín nel que los catalanes puedan decidir el caltenese n'España, o otres opciones qu'impliquen la independencia. CiU ye la primera fuercia nel parllamentu catalán con un 31,52% de los votos y 48 escaños.
La independentista, lliderada por Esquerra Republicana de Catalunya, ye un movimientu más minoritariuo (la metá del sofitu elleutoral de CiU), que defende la idea de la independencia de Cataluña al traviés del drecho a l'autodetermín. ERC ye la tercera fuercia parllamentaria con un 14,06% de los votos y 21 escaños. 
Amás d'estos dos partíos, tien dalgún sofitu mediáticu o institucional Reagrupament (que ye una xebradura n'ERC) y la CUP
El nacionalismu catalán constitúi mayoría parllamentaria nel parllamentu catalán (51% de la representación y porcentax de votu asemeyáu)
Dientro de les corrientes nacionaliegues catalanes independentistes, hai a un tiempu dos idees sobro la estensión de la «nación catalana»: Hai corrientes (denomaes «pancatalanistes») que defenden qu'inclúi les comunidaes autónomes de Cataluña, Comunidá Valenciana ya Islles Baleares, la fastera oriental d'Aragón (la denomada "Franja de Ponent"), Andorra y la denomada "Cataluña Norte" (conocida tambén como la rexón del Rosellón), faciendo asina los "Países Catalanes", faciendo de la llingua l'exe vertebrador d'esta nación col enfotu d'independizar a estos territorios. Otres corrientes, per otru llau, defenden que la nación catalana nun ye otra que'l territoriu del "Principat", anguaño Comunidá autónoma de Cataluña.
El términu «pancatalanismu» emplégase davezu polos grupo opuestos a elli; como los españolistes o nacionalistes y rexonalistes valencianos. Ello ye por mor d'un intentu de facer comparanza col panxermanismu y la so rellación hestórica col nazismu pa desprestixalu.
Esta corriente represéntala ERC y tien un sofitu importante en Cataluña magar que mui amenorgáu na Comunidá Valenciana y les Islles Baleares.
El nacionalismu vasco ye una ideoloxía política que defende la xunidá y defensa de tolos territorios hestóricos que conformen la nación vasca y qu'anguaño dixébrense ente dos estaos: España y Francia, poro, la so estenxón territorial correspuende cola del territoriu definíu dende vieyo como Euskal Herria o Vasconia, y qu'inclúi les comunidaes autónomes de País Vascu y Navarra, el condáu de Treviño (provincia de Burgos) y parte del departamentu francés de Pirineos Atlánticos (el territoriu definíu pola llei de Pasqua francesa como Pays Basque, y dixebráu en tres territorios: Baxa Navarra, Labort y Sola).
El nacionalismu vascu ye'l principal movimientu políticu nel País Vascu pos dende l'entamu de la democracia post-franquista vien algamando mayoríes parllamentaries nel Parllamentu Vascu y dirixó'l Gobiernu Vascu lo mesmo na Segunda República Española que na transición fasta les eleiciones de 2009. Representa'l 48% de los votos nes eleiciones vasques de 2009. En Navarra (con mayor fuercia nel norte que nel sur) la so presencia ye menor que que na otra, siendo, sicasí, la segunda fuercia nel Parllamentu de Navarra.
Los principales partíos políticos son:
En Navarra, Aralar, EA, PNV y Batzarre formen la coalición Nafarroa Bai.
Nel País Vascu, Aralar y Ezker Batua foron en coalición nes eleiciones forales y municipales de 2007.
El nacionalismu gallegu ye una corriente ideolóxica con planos cultural y políticu, que defende la reconocencia de Galicia como nación. Dientro del nacionalismu gallegu atópense dos corrientes ideolóxiques estremaes:
Estes dos corrientes, sicasí, tienen dellos puntos en común como la defensa de la llingua (dellos defenden el reintegracionismu) y la cultura gallega, la reconocencia de Galicia como nación. A la escontra de lo qu'asocede nel País Vascu y Cataluña, en Galicia ye mayoritariu'l nacionalismu d'esquierdes, dende posiciones que van dende la esquierda radical (Primeira Linha) fasta posiciones moderaes de centru-esquierda (BNG).
Anguaño'l nacionalismu gallegu ta presente na Xunta de Galicia nel Bloque Nacionalista Galego que trabaya a comuña col PSOE. Nes eleiciones autonómiques, el BNG algamó'l 18,7% de los votos y 13 escaños, y ye la única fuercia nacionaliega presente nel parllamentu, pos el restu d'elles nun algamen abondo sofitu elleutoral.
Los principales partíos políticos que representen el nacionalismu andaluz son el Partido Andalucista (PA), el Partido Socialista de Andalucía (PSA) y dellos otros más minoritarios ya independentistes como Nación Andaluza (NA), Asamblea Nacional de Andalucía (ANA). Tamién ha nomase'l Sindicato de Obreros del Campo (SOC) y al Bloque Andaluz de Izquierdas (BAI), lo mesmo qu'a otros grupos como la organización de mocedá "Jaleo!!!", organización independentista y socialista.
El conxuntu de votos andalucistes ye d'un 8,46% nes eleiciones al Parllamento d'Andalucía de 2004. El PA, recibió'l 6,19% de los votos y ye l'únicu con representación parllamentaria(5 escaños)
El nacionalismu aragonés ye un movimientu políticu minoritariu que defende qu'Aragón tien hestoria, idioma, lleis y cultura propies abondes como pa conformar una nación independiente. Ún de los símbolos que más s'empleguen ye la estrelada aragonesa, que son les cuatro barres d'Aragón y una estrella roxa na metá.
Anguaño, los principales partíos aragonesistes son los siguientes:
Nel Principáu d'Asturies, magar que nun seya un fenómenu tan destacáu como nos casos del Cataluña o'l País Vascu, el nacionalismu dexóse notar na política asturiana, anque a con una estratexa más asemeyada a la d'un movimientu social que d'ellementu con una clara representación institucional. Tevo representación institucional na Xunta Xeneral col Partíu Asturianista
(con un xunteru namái: Xuan Xosé Sánchez Vicente) ente los años 1991 fasta 1999.
El nacionalismu asturianu ye principalmente progresista, dende un entamu les organizaciones abiertamente nacionaliegues n'Asturies foron asina. El primer partíu políticu nacionaligu foi'l Conceyu Nacionalista Astur (CNA) en 1976. Tres la so desapaición coyerá'l testigu del nacionalismu otra fuercia nidiamente d'esquierdes l'Ensame Nacionalista Astur (ENA) en 1982, la tamién izquierdiega Xunta Nacionalista Asturiana (la ENA y la XNA conformarán en 1988 la organización Unidá Nacionalista Asturiana), y el Partíu Asturianista (PAS) que sedría ""asturianista, interclasista y de progresu"" sigún los sos Estatutos. Andecha Astur sedría ""socialista"" y ñacería en 1990 de los espulsaos de la UNA, y otres organizaciones posteriores nidiamente nacionaliegues tamién sedríen progresistes comu IAS (anguañu ye parte d´Unidá).
Nel añu 2008 IAS, Andecha Nacionaliega, Andecha por Carreño que formaren Unidá remanecieron les sigles de la vieya Unidá Nacionalista Asturiana.
Los principales partíos y coaliciones que recueyen a les clares la consideranza d'Asturies comu nación son (per orde de votos):
El nacionalismu cántabru ye una ideoloxía reciente, puesto qu'enantes de los años 70 non hebo dengún partíu políticu o asociación nacionaliega en Cantabria, que fai provenir les sos raíces del "cantabrismu" d'épocas anteriores. El nacionalismu cántabru sólo estuvo presente nel Parllamentu de Cantabria ente 1988 y 1991 col Partido Nacionalista de Cantabria. Dendi 1995 tá representáu pol partíu Conceju Nacionaliegu Cántabru que non tien representación parlamentaria y que nas eleiciones autonómiques de 2007 obtuvo un 0,36% de los votos.
Ente les sos propuestes destaquen l'asumir el lábaru cántabru como bandera oficial de Cantabria, la reconociencia institucional de la "lengua cántabra" y la comarcalización del país.
El nacionalismu canariu ye una corriente ideolóxica qu'aspira al máximu nivel d'autogobiernu de l'anguaño Comunidá Autónoma de Canaries, aportando aínda a la indepdencia..
Hai munchos partíos políticos que s'autodenomen nacionalistes o rexonalistes canarios. L'anguaño presidente del Gobiernu Canariu ye Paulino Rivero, de Coalición Canaria.
El nacionalismu valencianu, o "valencianismu", ye una corriente de pensamientu políticu qu'anda a la gueta del máximu nivel competencial pa l'anguaño Comunidá Valenciana, por mor de la so consideranza como nación política, denomada País Valencianu.
Anguaño hai tres víes nel valencianismu. La primera la pancatalanista, yá tratada delles llinies más p'arriba, que defenden partíos como ERPV, PSAN y dellos seutores del BNV.
La segunda diba ser el valencianismu secesionista, que defende algamar les mayores cotes d'independencia pa la "Nación Valenciana" (nome col que diba llamase al anguaño territoriu de la comunidá autónoma), ñegando la xunidá de la llingua catalana, y defendiendo que'l valencianu ye una llingua estremada. Al contrario que'l blaverismu, sí vindiquen el drecho d'autodetermín pal pueblu valencianu.
La tercera vía sicasí, defende la creación d'una constitución soberana del País Valencianu que-y permita organizase como "República Valenciana", y la total normalización del catalán, qu'ellos reconocen como tal, pero calteniendo los sos rasgos diferenciales: los movimientos d'esta tercera vía tán integraos nel Bloc Nacionalista Valencià, y son l'únicu partíu nacionaliegu con sofitu elleutoral. Tán anguaño integraos con Izquierda Unida na coalición "Compromis País Valencià", qu'algamó 7 escaños
56 e.C.
Copa española de waterpolo femenín
La Copa española de waterpolu femenina ye la segunda competición pa clubes femeninos que se fai n'España.
Orde de la Bandera Roxa
La Orde de la Bandera Roxa (rusu: Орден Крaсного Знамени / Orden Krasnogo Znameni) ye una condecoración soviética establecida l'1 d'agostu de 1924 y otorgada por mor de la valentía y el corax na defensa de la Patria.
Enantes de l'establecimientu de la Orde de Lenin el 6 d'abril de 1930, la Orde de la Bandera Roxa yera la máxima orde militar (y de fechu la única) de la Xunión Soviética. Teníenla práuticamente tolos grandes oficiales soviéticos.
Tamién se-yos podía dar a los estranxeros. Si se recibe más d'una vegada, distínguense col nome de la medalla sobro l'esmalte blanco embaxo la medalla. Otorgóse unes 600.000 vegaes.
En el so primer diseñu, nun llevaba dengún galón, sinón que tenía una águila..
La medalla constitúyela una estrella d'esmalte roxu con un fondu d'esmalte blancu envueltu per una corona de llaurel en plata. La estrella superpónse a un martiellu y un aráu. Na metá de la estrella hai un círculu de llaurel doráu cola foz y el martiellu sobro un esmalte blancu.
Clasificación Campeonatu de Pilotos de F1 2007
Clasificación (temporal) del Campeonatu de Pilotos na Temporada 2007 de Fórmula 1
(Ret) Retiráu 
(NC) Non clasificáu 
(DNQ) Nun califica
(DSQ) Descalificáu
(DNS) Nun entamó la carrera
(En blancu), nun participó
(INJ) Heríu, penalizáu
(EX) Excluyíu 
(†) Pilotu que nun finó, pero cunta la carrera por tener más del 90% fecha.
Asturianu cultu (rexistru)
L'Asturianu cultu ye un rexistru del asturianu que s'emplega davezu n'actos protocolarios del mundiu de les lletres asturianes, como por exemplu, el Día de les Lletres Asturianes, asina como nes más de les comunicaciones de l'Academia de la Llingua Asturiana.
L'asturianu cultu, a diferencia de lo qu'asocede col asturianu estándar, nun ta pensáu como vehículu de comunicación normal pa les más de les situaciones comunicatives, sinón pa dellos eventos o actos mui señalaos y cuntaos. Como por exemplu'l discursu de la Presidencia de l'ALLA nel Día de les Lletres o en delles ponencies y comunicaciones universitaries.
L'Asturianu cultu nun tien una norma afitada nel tiempu nin na sociedá, nin tien una tradición llarga, sinón que surde como un rexistru forciáu y artificial pa da-y rempuesta a la situación de diglosia na que l'Asturianu vivía, pos fasta va bien pocos años y dende dellos sieglos, la única llingua d'usu cultu n'Asturies yera'l castellanu.
Son les diferencies más acusaes al respeutive de la llingua estándar, carauterízase pol emplegu de pallabres desaniciaes del usu corriente y estándar de los falantes y mesmo de la lliteratura, o l'emplegu d'espresiones arcaiques o en desusu actualizaes al discursu y col enfotu de xenerar una distancia comunicativa de cultura.
Sedríen exemplos
L'asturianu cultu, fonéticamente, carauterízase pola estabilidá vocálica y por fuxir de fenómenos enraigonaos na sociedá y na fala, ya aínda nel estandar, como la metafonía. Cuida bien los tres xéneros (a diferencia de lo qu'asocede col estandar occidental, por exemplu, que suel descuidar el neutro)
Les situaciones comunicatives del emplegu del asturianu cultu nun son munches, pero toes tán carauterizaes pola so solemnidá ya importancia. Suelen tener como partícipes d'elles a persones del mundiu universitariu o académicu y, frente a lo que pasa n'otros países como Francia, el rexistru cultu de la llingua ta dafechu esterráu de les estayes comunicatives y mediátiques, al igual que pasa col castellán n'España y con munches de les llingües perifériques.
Esto xustifícase en la necesidá de que, como llingua minorizada, l'asturianu precisa d'una presencia mediática que seya a facer que'l falante patrimonial y el falante s'indentifique con un modelu de llingua averáu al d'él y non mui allonxáu, como asocedería col asturianu cultu, motivu pol que suel tar esterráu de los más d'ámbetos nos qu'otros idiomes sí empleguen el so modelu cultu.
Hiperasturianu (rexistru)
L'Hiperasturianu, ye un rexistru del asturianu que ta carauterizáu pol emplegu de pallabres arcaiques, cultes ya invenciones llingüístiques col enfotu más o menos declaráu de que'l modelu de llingua s'estreme lo más posible del castellanu.
Pa delles persones esto respuende a una sensación d'inferioridá y d'acomplexamientu, y ye daqué frecuente nes primeres etapes d'un movimientu de recuperación llingüística, como pasó n'Asturies na década de los 80 y en Galicia na mesma dómina. En dambes comunidaes, el modelu d'asturianu y de gallegu foi avanzando p'haza posiciones más normales y estandarizaes a midida que'l procesu d'estandarización avanzaba y los rexistros de la llingua diben estabilizándose adulces.
Sicasí, entá anguaño hai daquién qu'emplega esti modelu hipersasturianu, que n'ocasiones amuesa al empar una fonda refuga de la normativa y emplega otres pallabres inventaes. 
Sacante estos casos, nun han considerase hiperasturianismos aquelles pallabres escaecíes, que por ser variedaes llocales o por otres razones, nun conseña la ALLA pesie a tar rexistraes nel acervu lliterariu y oral del asturianu. Bonos exemplos son "óligu" 'garza real' en Cuideiru, "palaz" 'palaciu', pallabra usada de contino por Fernán Coronas y acreditada na fala de Cadavéu. "yeldu" col significáu de 'plancton' o 'crill' que-y dan en Llanes, y pervivu en Llastres na fras "Yeldu pa la ballena". "valluga" "valleya" en Cabrales. "lligüerda" "frangüesu" tamién en Cabrales, "solliviu" "alliviu" conseñáu en Llanes, en J.H. y en cartafueyos del sieglu pasáu, etc. 
Dacuando l'emplegu del hiperasturianu solápase con un emplegu deficiente de les estructures propies de la llingua, por mor de que daquién lu emplega nun ye falante maternu del idioma y-y falta de referencies orales (por exemplu, laismu y loismu proveniente del castellán) y, poro, de criteriu pa refugar los términos que-y son estraños a la llingua. Nos caberos tiempos, hai series denuncies d'emplegu del hiperasturianu en Llión onde tamién se-y axunten rasgos carauterísticos como la diéresis enriba la "i" y delles incorreiciones llingüístiques. Toes elles carauterístiques comunes de la politización de la llingua y que-y son propies a los entamos d'un movimientu de normalización llingüística.
Dende les más de les estayes académiques y sociollingüístiques, coincídese en considerar perxudicial pa la llingua'l modelu hiperasturianu que pue dar una sensación de poca seriedá, d'artificialidá y, inda non d'un mou direutu, pue llevar arreyada la supresión de les formes y espresiones propies y tradicionales del asturianu.
Llista d'asteroides (84001-85000)
Llista d'asteroides/84001–84100
Llista d'asteroides/84101–84200
Llista d'asteroides/84301–84400
Llista d'asteroides/84201–84300
Llista d'asteroides/84401–84500
Llista d'asteroides/84501–84600
Llista d'asteroides/84601–84700
Llista d'asteroides/84701–84800
Llista d'asteroides/84801–84900
Llista d'asteroides/84901–85000
Llista d'asteroides (85001-86000)
Llista d'asteroides/85001–85100
Llista d'asteroides/85101–85200
Llista d'asteroides/85201–85300
Llista d'asteroides/85301–85400
Llista d'asteroides/85401–85500
Llista d'asteroides/85501–85600
Llista d'asteroides/85601–85700
Llista d'asteroides/85701–85800
Llista d'asteroides/85801–85900
Llista d'asteroides/85901–86000
Asturianu estándar (rexistru)
L'Asturianu estándar (Que convién nun tracamundiar con "Asturianu Normativu") ye una variante o rexistru del asturianu que s'encamienta emplegar nes estayes comunicatives, nos medios de comunicación, en delles etapes del enseñu (Nel enseñu secundariu sobremanera), na retulación y naquelles situaciones comunicatives estandarizaes y que requieren d'unes formes d'espresión comunes, como por exemplu l'Asturianu Xurídicu, L'Asturianu comunicativu o, ensin dir más alló, l'asturianu que s'emplega davezu nesta Enciclopedia.
L'Asturianu estándar esistió tola vida, y foi la variedá d'asturianu na que se mandaben los asturfalantes ente una y otra zona. Asina, podemos falar d'Asturianu estándar nes cartes que Xovellanos se mandaba colos sos amigos asturianos, nel asturianu notarial medieval emplegáu nel medioevu o, más recientemente, l'estándar que configuró y fixó l'Academia de la Llingua Asturiana. Esti estándar, tome como base el dialeutu central del asturianu (Como por exemplu los plurales n'-es, el neutru materia...) amestándo-y dellos ellementos del asturianu occidental y del oriental (Eliminación de la metafonía y preferencia de "Esti" pol "Isti" propiu del central).
L'asturianu estándar, foi más o menos criticáu dende los sos entamos, magar que la critica fore aselando a midida que'l rexistru estándar diba consolidándose adulces ente la población. Sicasí, estes primeres crítiques, que teníen como autores a los Amigos de los Bables y organizaciones similares, sitúense nuna dómina (los años 80) na qu'a más del estándar ye frecuente l'emplegu d'hiperasturianismos.
Anguaño, paez que l'asturianu estándar consolidóse d'un mou abondo nidiu na sociedá. Toles publicaciones dixitales, tola prensa escrita en papel, los más de los programes de televisión y la inmensa mayoría de la lliteratura (lo mesmo qu'esta Wikipedia) escríbense nesta variedá del idioma que va consolidándose pal ámbetu pal que foi diseñada: Les comunicaciones d'ámbetos formales y non familiares, ámbetu esti últimu onde perviven les variantes del asturianu.
Ello ye que l'Academia de la Llingua Asturiana establez cuatro normatives estremaes: Una pa cadún de los tres dialeutos del asturianu oriental, occidental y central y otra más pal asturianu estándar yá mentáu nesti artículu. Siendo toes elles igualmente válides y correutes, magar que seya l'asturianu estándar l'afayadiza pa les situaciones comunicacionales a les que se fai referencia nel presente artículu.
Amestáu (rexistru)
Conozse col nome d'amestáu a la variante del asturianu carauterizada por una castellanización léxica, fonética y sintáutica, magar que muncho más acusada nes dos primeres. Pa dellos trátase d'una fala de transición ente l'asturianu y el castellanu, anque son otros munchos los que defenden que, por mor de les sos estructures sintáutiques, trátase d'una variante probe del asturianu o inda asturianu de clase baxa.
Léxicamente ye mui variable, y el propiu falante pue movese per varios rexistros del amestáu, emplegando más o menos formes d'una llingua o d'otra. Asina, y por mor de la diglosia nun ye infrecuente ver a un falante adaptar el so nivel d'amestáu a les estremaes situaciones comunicacionales.
En Galicia el castrapo y en Puertu Ricu'l Spanglish son dellos exemplos de situaciones similares al amestáu y qu'obedecen a situaciones propies de diglosia y de coexistencia de llingües propies y ayenes.
Asturianu popular (rexistru)
Col nome d'Asturianu popular conozse l'asturianu patrimonial qu'empleguen d'avezu los falantes nes conversacioens familiares ya informales nes que'l castellanu o l'amestáu, l'asturianu estándar o l'asturianu cultu nun tienen usu pol fechu de ser una conversación de calter popular o informal.
L'asturianu popular ta en retrocesu, como otramiente ta la propia llingua.
Camín de Cantares, un programa que recueye testimonios n'asturianu popular (Páxina de Youtube)
Asturianu Normativu
Col nome d'Asturianu normativu conozse a tou aquel escritu fechu nún de los cuatro rexistros de calter normativu: La variedá oriental, la occidental, la central y l'asturianu estándar.
L'Academia de la Llingua Asturiana esmolecida poles estremaes variedaes de la llingua, y col enfotu de que se caltuvieren y siguieren amosando la so bayura terminolóxica y fonética, decidió afitar la diferencia de lo qu'asocede con otres llingües; una normativa pa cadún de los dialeutos del asturianu oriental, occidental y central amás de la normativa pal modelu estándar de llingua
La normativa reconoz la metafonía, como principal rasgu del asturianu central y almite formes que sedríen incorreutes nun asturianu estándar, como por exemplu "ris" por "res" o "aforquéu" por "aforcáu". Tamién reconoz cambeos en dellos determinantes como "Isti" por "Esti". Polo demás, nun suel haber muncha diferencia ente l'asturianu central y l'estándar, ya qu'esti últimu garra'l central como base.
Gráficamente la so particularidá reconocida, ye l'emplegu de la ""ḥ"" pa pallabres como "ḥornu" (fornu) o "ḥoguera" (foguera). Amás destaca l'emplegu de los pronomes personales qu'estremen dativu y acusativu: "Diome" y "diomi" envede l'únicu del estándar "diome" y, dacuando, la desapaición del xéneru neutru.
Gráficamente reconozse la ""ḷḷ"" y el so emplegu en pallabres que nel rexistru estándar nun taríen almitíes como "ḷḷeite" por "lleche". Amás, reconócense y respétense les diptongaciones decrecientes ""ei"" y ""ou"" en pallabres como "marchóu" o "ferreiru" por "ferreru". Amás del grupu it pa dellos casos que los otros rexistros del asturianu (incluyíu l'estándar) empleguen la "ch", como "nueite" (por nueche). 
L'estándar, pola so condición de talu, ye normativu dafechu. Pa más información sobro él mirar esti artículu sobro l'asturianu estándar
Lliteratura n'asturianu occidental
La lliteratura n'asturianu occidental ye una de les "lliteratures rexonales" del asturianu. Afítase na normativa fecha pal asturianu occidental magar que l'estándar básase na variante central del idioma.
Anguaño, conviviendo cola inmensa mayoría de les obres, escrites n'asturianu estándar, destaquen dellos cuentos y noveles feches nesta variedá de la llingua.
Rexistros del Asturianu
L'asturianu, como toles llingües vives, tien dellos rexistros entemaos, entendiendolos como estremaes realizaciones na fala d'una mesma llingua. Sicasí, por mor de la so situación de llingua minorizada, dellos de los sos rexistros pue qu'a vegaes nun tengan un "corpus" abondo grande o un emplegu abondo continuáu como pa falar d'un rexistru propiamente dichu. Amás, y pola so situación de llingua minorizada, venceyada a tres países (Asturies, Llión y Miranda) que políticamente nun tienen fuercia nin pesu, carez d'otros munchos rexistros, como, por exemplu, el "rexistru colonial".
Anguaño, pue falase d'un "rexistru estándar", que ye'l qu'emplega esta Wikipedia, los medios de comunicación, les alministraciones y nos más de los usos; arreyáu a una clase social media ya uniforme. D'un "rexistru cultu", que s'emplega mui poques vegaes, y ye'l qu'usen persones de la estaya académica y universitaria con ocasión de ponencies universitaries o discursos solemnes (Como'l discursu del Día de les Lletres Asturianes, d'un "rexistru popular" que ye'l qu'empleguen los asturfalantes en situaciones non-estandarizaes y los falantes patrimoniales ayenos al estandar (manifestáu diatópicamente en cadún de los 3 dialeutos del asturianu). Y, pa finar, d'un rexistru de llingua amestada col castellanu, l"'amestáu", que munchos llingüistes dulden que pueda ser consideráu como tal.
Falar d'un "rexistru de clase baxa" o propiu de la mocedá, d'un rexistru hiperasturianu; pue ser inesauto, pero hai abondes especificidaes léxiques y gramaticales pa poder falar de la so esistencia o d'un ""entamu d'esistencia"". 
D'otra miente, falar d'un "rexistru de clase alta" partiendo de la situación de digosia na que s'alcuentra la llingua, nun ye lo más afayadizo. Sicasí, les persones asturfalantes de clase alta tienen por vezu mandase pol estándar, como asocede a lo cabero tres de la popularización de los medios de comunicación na mayoría de les llingües.
Pol so grandor y especificidá, inclúisen n'estremaos artículos los rexistros del asturianu:
Asturianu notarial medieval
Estos escritos, nuna época d'ausencia de lliteratura escrita pal asturianu, son, xunto con dellos testos llegales como'l Fueru d'Avilés o'l Fueru Xulgu, la única evidencia de la esistencia del asturianu naquelles dómines.
Por mor de l'ausencia d'una norma única y recoyida, presenten davezu modelos de llingua mui estremaos, y van escayendo y castellanizándose progresivamente a midida que'l Reinu de Llión va quedando somorguiáu na órbita de Castiella
57 e.C.
Tabla añal del sieglu I e.C.
Sieglu I e.C.
Tabla añal del sieglu II e.C. - Sieglu II e.C. | Sieglu I - Tabla añal del sieglu I
Década del 0 e.C.
Sieglu: Tabla añal del sieglu I e.C. ( Sieglu II e.C. - Sieglu I e.C. - Sieglu I)
Movimientu de normalización llingüística
Col nome de Movimientu de normalización llingüística conozse a la corriente cultural que nel sen d'una comunidá humana puxa por defender la normalización d'una llingua penriba d'otra, y por facer que la llingua non-normalizada, s'emplege n'estremaos ámbetos qu'hasta entós táben-y reservaos a la otra llingua.
Un movimientu de normalización llingüística fai incidencia n'estremaes estayes de la vida humana, dende l'ámbetu académicu al comunicativu-mediáticu, pasando per estayes como la comunicación oficial de los ciudadanos coles alministraciones, l'ociu o l'enseñu.
Les más de les autoridaes competentes, coinciden en que lo ideal y saludable pa la pervivencia de la llingua que se nagua por normalizar, ye la so presencia en toles estayes de la vida, sicasí, dáse-yos más importancia a les tres que suponen: Medios de Comunicación, Enseñu y Comunicaciones oficiales. D'ehí la necesidá de la declaración d'oficialidá ente otres munches coses pa qu'una llingua pueda siguir viviendo nun futuru.
Nel casu del asturianu, el movimientu de normalización llingüística ta bramente activu dende principios de los 70 y dende los 80 ta yá consolidáu nuna bona riestra d'organizaciones qu'abarquen tolos temes: Dende la presencia de profesores y mayestros d'asturianu, a dellos coleutivos profesionales como Periodistes pol Asturianu o Xuristes pol asturianu; amás d'organizaciones con capacidá de movilización y de denuncia de les posibles marxinaciones al asturianu como la Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana
58 e.C.
59 e.C.
60 e.C.
61 e.C.
62 e.C.
63 e.C.
64 e.C.
65 e.C.
66 e.C.
L'añu 66 e.C. foi un añu del calendariu pre-xulianu.
67 e.C.
68 e.C.
69 e.C.
70 e.C.
71 e.C.
72 e.C.
73 e.C.
74 e.C.
75 e.C.
76 e.C.
77 e.C.
78 e.C.
79 e.C.
80 e.C.
81 e.C.
82 e.C.
83 e.C.
84 e.C.
85 e.C.
86 e.C.
87 e.C.
88 e.C.
89 e.C.
90 e.C.
91 e.C.
92 e.C.
93 e.C.
94 e.C.
95 e.C.
Brunéi
Brunéi, oficialmente sultanatu de Brunéi Darussalam (en malayu: "Negara Brunei Darussalam"; "Estáu de Brunéi, Residencia de la Paz"), ye un país del sudeste d'Asia, allugáu al noroeste de la islla de Bornéu. Comprende dos territorios, separtaos en gran parte pola cuenca del ríu Limbang y arrodiaos pol territoriu de Sarawak. Aparte de la so costa nel Mar de la China Meridional, ta arrodiáu ensembre por Malasia. La so capital ye Bandar Seri Begawan.
Emiratos Árabes Xuníos
Los Emiratos Árabes Xuníos (tamién denomaos EAX o Los Emiratos), ye un estáu allugáu al sudeste de la península arábica nel Golfu Pérsicu, n'Oriente Mediu compuestu por siete emiratos, Abu Dhabi, Ajman, Dubai, Fujairah, Ras Al-Khaimah, Sharjah y Umm al-Qaiwain. Llenda con Omán al sureste y con Arabia Saudita al oeste y sur. Anguaño caltién un altu índiz IDH pal contitente asiáticu.
En 1820 el Reinu Xuníu robla'l primer tratáu de paz colos xeques de les tribus del país, pa poner fin a los actos de piratería que se veníen asocediendo. Pero'l tratáu que supondría l'empiezu del protectoráu británicu, sería'l de la tregua marítima perpetua, en mayu de 1853 (pol qu'el Reinu Xuníu faíase cargu de la protección militar del territoriu) y en marzu de 1892 (alcuerdu esclusivu que garantizaba'l monopoliu sobre'l comerciu y l'esplotación de los recursos pa los británicos). El nome que recibieron los Emiratos mientres esti periodu, foi'l de los Estaos de la Tregua.
El 30 de marzu de 1968, los siete emiratos, xuntu con Qatar y Baḥréin, entamaron la Federación d'Emiratos del Golfu Pérsicu", pero esta federación sume al independizase Qatar y Baréin.
El Líbanu
La República d'El Líbanu (الجمهوريّة اللبنانيّة n'árabe) (araméu לבנאנ) ye un país d'Oriente Mediu que llenda al sur con Israel, al norte y al este con Siria, y ta bañáu pol Mar Mediterraneu al oeste.
El Líbanu, herederu de Fenicia y crisol históricu de comunidaes cristianes y musulmanes, foi ocupáu pol Imperiu otomanu nel sieglu XVI. La muerte de 12000 cristianos na guerra ente éstos y los druzos en 1860 provocó'l desembarco de tropes franceses pa protexer a los cristianos maronites. Tres la derrota turca na Primer Guerra Mundial, el protectoráu de Francia enllargar hasta 1943, añu en que'l país constituyóse como Tao (magar proclamara la so independencia'l 26 de payares de 1941, pero ésta nun foi reconocida hasta dos años más tarde). En 1946 les tropes franceses abandonaron El Líbanu.
En 1958 españó la guerra civil ente musulmanes pan-arabista influyíos pol Presidente Nasser d'Exiptu y fuerces del Gobiernu libanés del cristianu Camille Chamoun, a que'l so requerimientu desembarcaron tropes norteamericanes en Beirut.
En 1970 la OLP instalar en Beirut, espulsada de Xordania, y amontó los ataques sobre Israel dende'l sur d'El Líbanu.
En 1975 empezó la guerra civil libanesa ente les comunidaes cristiana maronita y musulmana, al atacar fuerces falanxistes cristianes a les guerrilles palestines de la OLP. En 1976, tres la medría de les matances (de palestinos per parte de fuerces cristianes en Karantina y Tel el-Za'arreyar, y de cristianos per parte de fuerces palestines en Damour), l'exércitu siriu, convidáu pol presidente libanés Suleiman Franjieh, ocupó tol país salvu l'estremu sur. L'exércitu israelín ocupó'l sur d'El Líbanu en 1978 como respuesta a la muerte de civiles israelinos por ataques de la OLP. El mesmu añu les Naciones Xuníes unviaron una fuerza multinacional, la (FINUL), al sur d'El Líbanu; l'exércitu siriu bombardeó el sector cristianu de Beirut (Beirut Este). En 1980 y 1981 amontáronse los choques ente les fuerces israelines, milicies libaneses sofitaes por Israel y la OLP nel sur del país.
En 1982 Israel invadió'l sur d'El Líbanu cola sida d'espulsar les guerrilles de la OLP, dirixíes por Yaser Arafat, atacando a les fuerces siries nel valle de la Bekaa y asediando el sector musulmán de Beirut (Beirut Oeste); fuerces norteamericanes, franceses ya italianes fueron aparcaes na capital p'ayudar na evacuación d'unos 11000 miembros de la OLP; tres la salida de les tropes internacionales de Beirut, l'exércitu israelín ocupó'l sector musulmán de la ciudá (Beirut Oeste) y los israelinos dexaron la entrada de fuerces falanxistes cristianes que cometieron les masacres de los campos de refuxaos palestinos de Sabra y Chatila (Beirut), lo que fuerza la retirada israelina de Beirut Oeste y la vuelta de les fuerces estaunidenses, franceses ya italianes. En mayu de 1983, Israel y El Líbanu algamaron un alcuerdu pa retirar les tropes israelines. Finalmente, en mayu de 2000, Israel retiró por decisión unillateral toles sos tropes del sur d'El Líbanu confiando que FINUL evitaría futuros ataques de Hezbolá contra'l so territoriu.
El gobiernu libanés nun llogró faer cumplir el resolvimientu 1559 de Conseyu de Seguridá de la ONX qu'obligaba a desarmar a les milicies armaes libaneses y tomar el control de la so frontera sur, controlada por Hezbolá pa protexer la frontera con Israel. En xunetu de 2006, tres una incursión fronteriza de Hezbolá en territoriu israelín que se saldó cola muerte d'ocho soldaos israelinos y la captura de dos, produzse la crisis israelo-llibanesa de 2006 col bombardéu de gran parte de la infraestructura del país destruyendo gran parte d'ella y una respuesta armada de Hezbolá con armes provistes per Irán y Siria sobre les ciudaes del norte d'Israel, dexando patente una vegada más la inxerencia de fuerces militares estranxeres nos asuntos internos libaneses.
Citando datos del gobiernu libanés, el día 6 d'agostu, ACNUR informó de que 550.000 movíos fueron acoyíos por families, 130.000 atopar n'abelugos improvisaos, y cerca de 200.000 cruciaron la frontera con Siria. [1] Tamién impera una grave crisis económica. N'agostu un resolvimientu de la ONX decide amontar la fuerza multinacional UNIFIL y llégase a un alcuerdu de cese de violencia cola economía ya infraestructures destruyíes y unos 1271 muertos libaneses.
La República Libanesa gobernar según la Constitución de 1926, reformada con posterioridá y revisada en fondura en 1990. Según la Constitución, l'Asamblea de Representantes ("Majlis al-Nuwab") ye'l cuerpu lexislativu y ye escoyida por periodos quinquenales pol pueblu libanés per aciu sufraxu universal. L'Asamblea de Representantes ye multirreligiosa.
El poder executivu recai sobre'l Presidente de la República Libanesa, que noma pa tal función al Primer Ministru y al restu de miembros del Gabinete, que ye quien exerce dicha función, acutar el Presidente de la República amplies competencies.
Por llei, el cargu de Presidente de la República tien de ser ocupáu siempres por un cristianu maronita, el de Primer Ministru por un suníh y el de Presidente del Senáu por un chiíta, con cuenta de nenguna minoría del país pueda quedar discriminada pol gobiernu.
El símbolu del país ye'l cedru, que los sos montes cubríen tou El Líbanu na Antigüedá y que la so madera yera unu de los principales productos d'esportación yá en tiempos de los fenicios. Preside de forma solitaria tantu la bandera como'l escudu nacional.
El Líbanu ye un Estáu d'Oriente Próximu, al oeste d'Asia, asitiáu xuntu al Mar Mediterraneu, que baña les sos mariñes occidentales. Al norte y al este, El Líbanu da pasu a les tierres semidesérticas de Siria, y al sur la estrecha frontera del país atopar coles llendes d'Israel.
Básicamente'l relieve libanés, abondo montascosu, puede estremase en cuatro grandes unidaes estructurales, que s'asoceden d'oeste a este; primero, una franxa costera bastante estrecha, onde s'asientan los núcleos de población principales; segundu, el Cordal d'El Líbanu, una masa caliar con altitú máxima cimera a los 3.000 m; de terceres, la depresión sinclinal de la Bekaa; y finalmente, el Cordal del Antilíbanu, que constitúi la llende natural con Siria. Na franxa costera grádiense una serie de terraces formaes nel pleistocenu que s'alcen hasta 100 metros sobre'l nivel del mar. El cordal d'El Líbanu, más elevada nel norte que nel sur, algama la so altitú máxima, y la de tol país, nel Kurnat as-Sauda (3.088 m). El Antilíbanu, más al este, llevantar hasta los 2.814 m nel so allongamientu meridional. En dambos cordales predominen les caliares mesozoiques del Xurásicu y del Cretácicu), yá que formaben un sistema únicu que foi estremáu en dos pol procesu de formación del Valle del Gran Rift. La parte fundida correspuende a la depresión de la Bekaa, y estiéndese ente los 800 y 1.200 m d'altitú.
Rexón del Sur d'El Líbanu
la agricultura ye de tipu mediterraneu —viñes, olivos, trigu, cebada, frutes, hortolizes, remolacha y tabacu— y supon el 12% del so PIB. La ganadería y la pesca tienen pocu pesu y amenorgar los pervalibles montes de cedru. Tien industria testil y refineríes de petroleu. El sector servicio, col comerciu como principal actividá, xenera'l 67% del PIB. La balanza comercial ye bien deficitaria por cuenta de los baxos recursos y l'abuitada delda esterna. (En xunu de 2009 infórmase que'l nuevu gobiernu d'El Líbanu tendrá de faer frente a la so abuitada delda esterna.)
La capital del país foi bien perxudicada pola guerra civil, y anguaño sufre un gran procesu de reconstrucción y recibe gran cantidá de ayuda esterna.
L'agricultura ye'l sector económicu menos popular atrayendo solo'l 12% de la mano d'obra total, contribúi aprosimao'l 11.7 % del PBI del país. Irónicamente ye ideal pa esta actividá yá que tien disponibilidad d'agua, fertilidá del suelu y la proporción más alta de tierra cultivable nel mundu árabe.
En 2004 el sector industrial foi del 26% de la fuerza de trabayu y contribuyó al 21% del PIB. De les industries más importantes: la industria d'alimentos, testiles, productos químicos, cementu, productos de madera, metal, xoyería, refino de petroleu, y hai otros recursos naturales como la piedra caliar y mineral de fierro y sal. Del personaxe más importante: paya d'Industria, alfarería, cerámica, vidriu sopláu, cobre, industria testil y de madera Almrbban, cuchiellos y fundición de campanes y adornos de plata y un xabón lliteral y bordaos.
La mayoría de los sectores económicos más importantes d'El Líbanu son del sector de servicios y en determinaos sectores del turismu y los bancos. El so réxime capitalista y la llei de secretu bancariu nel llugar atraxo'l capital de munchos. Y la naturaleza de les atracciones del país y les actividaes turísticu y cultural convertir nun imán pa los turistes y de destín especial pa los turistes dende'l Golfu Arábigu, inclusive mientres les crisis. 65% de la fuerza llaboral trabaya nel sector de servicios, esti sector contribúi al 67,3% del PIB.
Afectáu a la economía libanesa, duramente afectaos pola guerra civil que terminó en 1990. La economía ameyoró rápido, nel añu 2006, rexistró activos de los bancos más de 75 mil millones tamién rexistró aumentu de turistes al 49,3% en comparanza con 2005, algamando'l valor d'invertir nel mercáu hasta'l 10,9%, pero l'ataque del añu xunetu de 2006 destruyó la economía d'El Líbanu sobremanera'l sector del turismu [78], pero que'l turismu volvió a niveles altos dende'l branu de 2007.
El Líbanu ye un territoriu que foi habitáu por munchos pueblos y cultures mientres miles d'años. Los libaneses provienen étnicamente de munchos pueblos (feniciu, asiriu, griegu, romanu, européu y árabe).
L'árabe ye la llingua oficial d'El Líbanu y el francés. Munchos libaneses falen francés con fluidez. El francés ye llingua de la cultura y la comunicación. Al llau de francés, l'inglés yá se convirtió na llingua más importante y arrobinada ente los mozos. 4% de la población fala l'armeniu porque hai minoría d'orixe armeniu.
La relixón mayoritaria ye l'Islam alredor del 40% de los libaneses son musulmanes (en redol a un 27% chiítas, un 26% sunitas, y un 1% alawitas). Un 54% son cristianos, principalmente maronites, con importantes comunidaes ortodoxes, católicu orientales, ortodoxos armenios, católicos armenios, asirios, católicos caldeos y protestantes. A lo último, un 6% son druzos.[21]
De los deportes d'iviernu más importante ta l'esquí en más de seis zones de monte. Na flor de branu tán les actividaes marines (natación, surf, vela) nes mariñes del Mar Mediterraneu y el montañismo y l'esploración de cueves. Otros deportes son: el balonmano, fútbol, tenis, baloncestu, voleibol, tiru con arcu, rugby, ciclismu, atletismu, maratón, tenis de mesa, l'esquí, la llucha, ecuestre, el Kickboxing, el Kung Fu, karate, esgrima, aikido, yudu, el taekwondo, axedrez, ximnasia, natación, boxéu, esquí acuáticu, llevantamientu de peses, bádminton, vela, tiru y pesca, Rally, el patinaxe sobre xelu, h.oquei, el bucéu y la natación en tipos, Tai Boxing Association, baille deportivu, campu de golf, squash, xuegos como'l mar en canoa y kayak, y xuegos de cartes como Alleja y Trnib y xuegos de bridge, daos, como atrapáu y francu.
Bután
Bután , oficialmente Reinu de Bután, ye una nación pequeña y montañosa del sur d'Asia, allugada na cordelera del Himalaya ente India y China. El nome llocal del país, Druk Yul, significa "la tierra del dragón de troníos", darréu que nes creyencies llocales, los troníos son el soníu de dragones ruxentes. 
Laos
Laos (en laosianu ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ, pronunciáu "Sathalanalat Paxathipatai Paxaxon Lao"), oficialmente República Democrática Popular de Laos, ye un país del sureste d'Asia. Llenda al norte y noreste con Myanmar y la República Popular China, con Vietnam al este, con Camboya al sur y con Tailandia al oeste. Tien una estensión de 236.800 km² y una población estimada (xunetu de 2014) de 6.803.699 habitantes.
Laos ocupaba, en 2013, el puestu 138 del mundu nel ránking del índiz del desarrollu humanu.Un terciu de la so población vive perbaxu del nivel de la probitú, esto ye, con menos d'un dólar y 25 centavos al día, y ye'l vixésimu quintu país del mundu con más xente pasando fame acordies al Global Hunger Index. El país tamién ocupa un llugar destacáu nos llistaos de países con menor respetu polos derechos humanos, especialmente no que cinca al xenocidiu cometíu escontra la so población d'etnia Hmong.
La historia de Laos remóntase hasta'l reinu de Lan Xang, qu'esistió ente los sieglos XIV y XVIII, nel que se partió en trés reinos. En 1893 Francia formó'l protectoráu de Laos a partir de la xuntura d'esos trés reinos: Luang Prabang, Vientiane y Champasak. Tres de ser ocupáu polos xaponeses demientres la Segunda Guerra Mundial, el país foi independiente dende qu'estos colaron en 1945 hasta que volvió a pasar a dominiu francés. Esti país concedió-y l'autonomía en 1949, y en 1953 Laos algamó la independencia en 1953 con una monarquía constitucional como forma de gobiernu. El reináu de Sisavang Vong, sicasí, nun foi tranquilu nin duraderu. Poco dempués de la independencia entamó una llarga guerra civil qu'acabó cola xubida al poder del movimientu comunista Pathet Lao en 1975. De magar Laos ye una república socialista de partíu únicu gobernada por un partíu comunista controláu polos xenerales del exércitu. La República Socialista de Vietnam, y el so exércitu, tienen una influyencia perimportante na política del país.
La so capital ye Vientiane, y otres ciudaes importantes son Luang Prabang, Savannakhet y Pakse. El so idioma oficial ye'l laosianu. No que cinca a la so composición étnica, ye un país multiétnicu con una mayoría (60%) de población d'etnia Lao, que vive mayormente nes tierres baxes del país. La zona montañosa del país ta poblada por los Hmong, los Mon-Khmer y otros grupos étnicos. La estratexa económica del país básase na xeneración d'electricidá d'orixe hidráulicu pa vendé-yla a los sos vecinos, y ta desarrollándose enforma la esplotación de los sos recursos minerales, que fain medrar con fuercia el so productu interior brutu nos caberos años.
El país forma parte del Acuerdu de Comerciu Asia-Pacíficu, de l'Asociación de Naciones del Sureste Asiáticu (ASEAN) y de La Francophonie. Tamién pertenez, dende'l 2 de febreru de 2013, a la Organización Mundial del Comerciu.
El nome del país en laosianu ye "Muang Lao" (ເມືອງລາວ) or "Pathet Lao" (ປະເທດລາວ), dos espresiones equivalentes que signifiquen "el país de los Lao". Los franceses, que xuntaron los trés reinos Lao separtaos na Indochina Francesa en 1893, diéron-y al país el nome en plural de la etnia dominante. Sicasí, como en francés la lletra "s" al final de la pallabra ye xeneralmente muda, el nome del país pronunciase tamién "Lao" nesta llingua.
La presencia humana documentada en Laos remóntase polo menos 46.000 años atrás. En 2009 alcontrose na cueva de Tam Pa Ling, al norte del país, el fósil humanu modernu más antiguo atopáu nel sureste asiáticu, una calavera al que se-y atribúi esa datación. Les evidencies arqueolóxiques suxeren que, demientres el IV mileniu enantes de Cristu, desarrollose nel país una sociedá basada na agricultura. La presencia d'urnes funeraries y diversos complexos d'enterramientu amuesen la presencia d'una sociedá complexa na qu'apaecen los oxetos de bronce alredor del añu 1500 e.C. y les ferramientes de fierro nel 700 e.C.. El periodu protohistóricu del país caracterízase pol contactu coles civilizaciones chines ya indies, y dende'l sieglu IV al VIII les comunidaes humanes asitiaes a la vera'l ríu Mekong entamaron a formar conceyos nomaos muang.
El reinu de Lan Xang (el reinu del millón d'elefantes) foi fundáu nel sieglu XVI pol príncipe Lao Fa Ngum, que tomó'l control de Vientiane con 10.000 soldaos khmer. Ngum yera'l descendiente d'una llarga dinastía de reis Lao, que'l so fundador fora Khoun Boulom. Ngum convirtió'l budismu na relixón del so reinu, y dirixó'l so espoxigue. Namái venti años dempués de la so fundación el reinu teníase espardío hacia l'oriente, hasta ocupar tierres de la cordelera Annamita, nel actual Vietnam. Los sos ministros, fartos de la so crueldá, obligáronlu a esiliase a l'actual provincia tailandesa de Nan en 1373, na que morrió. El so mayorazu, Oun Heuan, xubió al tronu col nome de Samsenthai, y reinó 43 años. Demientres el so reináu Lan Xang convirtióse nún prosperu centru comercial. Los bonos tiempos, sicasí, duraron poco, porque dempués de qu'elli morriera, en 1421, el reinu entamó un periodu de lluches pol poder que había durar un sieglu.
En 1520 Photisarath xubió al tronu, y movió la capital, que daquella taba en Luang Prabang, pa Vientiane ante'l peligru d'una invasión birmana. El so fíu Settathirat xubió al trono tres de la muerte de so pa, en 1548, y mandó construyir una estupa (monumentu funerariu budista), el Pha That Luang, que había convertise col tiempu nel símbolu del país. Setthathirat desapaeció nes montañes de la que volvía d'una espedición militar a Camboya, y el reinu entamó una rápida decayencia. Nun había ser hasta 1637, cuando Sourigna Vongsa xubiera al tronu, qu'el reinu recuperara puxu. Tantu, qu'el so reináu ye recordáu como la edá dorada del país. Al morrer ensin heriede el reinu dividiose en trés principaos: Luang Prabang, Vientiane y Champasak. Ente 1763 y 1769 l'exércitu birmanu atacó'l norte de Laos, anesionándose Luang Prabang. Champasak convirtióse nún protectoráu siamés (tailandés), y tamién Vientiane, una y bones Chao Anouvong foi xubíu al tronu como un rei vasallu del de Siam. Pesie a ello, promocionó'l renacimientu del arte y la lliteratura laosiana, y ameyoró les relaciones con Luang Prabang. Forciáu pola presión vietnamita rebelose escontra Siam; el fracasu de la so revuelta provocó que Vientiane fora saqueada. Elli foi lleváu presu a Bangkok, onde morrió.
A finales del sieglu XIX Luang Prabang foi saqueada pol Exércitu de la Bandera Negra, una banda d'antiguos soldaos d'etnia Zhuang reconvertíos en bandidos. Los franceses rescataron al rei Oun Kham y añedieron el reinu de Luang Prabang al protectoráu de la Indochina francesa. Poco dempués el reinu de Champasak y el territoriu de Vientiane siguieron el mesmu camín. El rei Sisavang Vong de Luang Prabang convirtióse nel dirixente del Laos unificáu, y Vientiane volvió a convertise na so capital. L'interés francés por Laos, sicasí, llimitábase al so deséu de caltener un estáu tapón ente Thailandia, que taba embaxo la influyencia inglesa, y los territorios d'Annam y Tonkin, alministraos por ella y de muncho más valir dende'l puntu de vista económicu. Demientres el so dominiu los franceses introducieron la institución de la corvea, un sistema pol que cada varón adultu de Lao taba obligáu a trabayar diez díes al añu pal gobiernu colonial. 
Laos producía estañu, madera y café, pero les sos esportaciones nunca representaron más del 1% del total de les de la Indochina Francesa. Pa 1940 namái vivíen nel país 600 ciudadanos franceses. Sicasí, munchos de los qu'aportaron al país como funcionarios, colonos o misioneros desarrollaron un fuerte apreciu pol país y les sos xentes, y munchos gastaron bona parte de la so vida tentando de meyorar les condiciones de vida de los laosianos. Dellos casáronse con una laosiana, aprendieron l'idioma, convirtiéronse al budismu ya integráronse na so sociedá, daqué meyor aceptáu na sociedá francesa que na inglesa. 
El país declaró la so independencia'l 12 d'ochobre de 1945, pero los franceses consiguieron recuperar el control. En 1950 se-y garantizó una semiautonomía, dándose-y l'estatus d'estáu asociáu dientro de la Xunión Francesa. La independencia definitiva del país produciose'l 22 d'ochobre de 1953. La forma de gobiernu escoyida pa entamar el camín de la llibertá foi la monarquía constitucional, con Sisavang Vong como rei y el príncipe Souvanna Phouma como primer ministru.
En 1955 el Departamentu d'Estáu de los Estaos Xuníos creó, dientru del contestu xeopolíticu de la Guerra Fría, una oficina d'evaluación de programes p'axudar al exércitu de Laos na so llucha escontra'l movimientu comunista Pathet Lao. En 1960, en medio de revueltes constantes, españó la guerra abierta ente l'exércitu y el Pathet Lao. El príncipe Souvana Phoma tentó d'iguar la situación formando, en 1962, un gobiernu provisional de xunidá nacional nel qu'incluyó ministros comunistes nel so gabinete, pero l'intentu nun cuayó y la guerra civil fízose una realidá. L'exércitu contaba col sofitu estaunidense, y el Pathet Lao col del exércitu de Vietnam del Norte y el del Vietcong.
El país viose involucráu tamién na guerra de Vietnam, una y bones partes de so foron ocupaes por Vietnam del Norte pa usales como ruta d'aprovisionamientu de les sos tropes na guerra escontra Vietnam del Sur. En respuesta a ello Estaos Xuníos entamó una campaña de bombardeos escontra les posiciones norvietnamites, aumentó'l so sofitu a les fuercies anticomunistes (militares y paramilitares) laosianes y apoyó tamién les incursiones del exércitu survietnamita en Laos. En 1968 l'exercitu norvietnamita llanzó un fuerte ataque qu'estrozó l'exércitu laosianu, que dexó la iniciativa de la llucha escontra les fuercies comunistes a milicies armaes polos Estaos Xuníos y Thailandia. Pa evitar el colapsu del gobiernu laosianu y p'acabar col usu del so territoriu como punto de partida p'atacar les sos tropes en Vietnam del Sur, Estaos Xuníos entamó una campaña de bombardeos sistemáticos del territoriu laosianu. Entá en 2008 Laos yera'l país más bombardeáu per capita del mundu: ente 1964 y 1973 los bombarderos B-52 dexaron cayer una bomba cada ocho minutos nel so territoriu.
En 1975 el Pathet Lao, col sofitu del Exércitu Popular de Vietnam y de la Xunión Soviética, fízose col poder. El rei Savang Vatthana, que llueu morrería en prisión, abdicó'l 2 d'avientu de 1975, dando acabación a una guerra civil qu'acabó cola vida d'ente 20.000 y 70.000 laosianos. Esi mesmu día'l nuevu gobiernu, dirixíu por Kaysone Phomvihane, camudó'l nome del país, que pasó de ser el reinu de Laos a ser la República Democrática Popular de Laos, y robló trataos con Vietnam que permitíen a esti país estacionar tropes nel so territoriu y unviar asesores p'axudar al nuevu gobiernu a dirixir el país. A pidimientu d'esi país Laos rompió rellaciones cola República Popular China; en respuesta China, y tamién Estaos Xuníos y otros países, interrumpieron los sos contactos comerciales con Laos.
El conflictu ente l'exércitu de Vietnam y el Pathet Lao y los rebeldes Hmong continuó por munchu tiempu con gran crueldá. El gobiernu laosianu foi acusáu de cometer xenocidiu y violaciones de los derechos humanos y de la llibertá relixosa na so llucha escontra los Hmong, de los que morrieron 100.000 d'un total de 400.000. Munchos otros marcharon pal esiliu, destacando los 130.000 qu'acabaron nos Estaos Xuníos.
Camboya
Camboya, oficialmente Reinu de Camboya (forma curtia en khmer: "Kampuchea") ye una monarquía constitucional del sudeste asiáticu con una población d'alrodiu de 13 millones d'habitantes, la mayoría d'ellos prautiquen la relixón budista theravada. Un ciudadanu de Camboya xeneralmente ye apelláu "camboyanu" o khmer.
Malasia
Malasia ye un país allugáu nel sureste asiáticu. Consiste de dos partes separtaes pol Mar de la China Meridional: Malasia Peninsular na península malaya, arrodiada al norte por Tailandia y al sur por Singapur; y Malasia del este, la parte norte de la islla de Bornéu, arrodiada pol sur d'Indonesia y endolcando ensembre el pequeñu enclave de Brunéi hacia'l norte. Malasia ye uno de los miembros fundadores de l'ASEAN.
Kirguistán
Kirguistán (en llingua kirguís Кыргызстан; en rusu Киргизия), nomáu oficialmente República Kirguistanina ye un país d'Asia central. Montañosu y ensin accesu al mar, llenda con Kazakhstán al norte, Uzbequistán al oeste y suroeste, Tajikistán al suroeste y China al este. La so capital y ciudá principal ye Bishkek.
Los rexistros escritos de la zona estiéndense per dos milenios, nos qu'el so territoriu acoyó estremaes cultures ya imperios. Magar que ta xeográficamente aislláu y a lo montañosu del so territoriu, qu'axudó a que se conservara la so cultura ancestral, Kirguistán tien sío llugar de cruce de caminos de delles grandes civilizaciones al formar parte de la Ruta de la Seda y otres rutes comerciales y culturales. La so población tradicional, organizada en tribus y clanes que llograron caltener la so independencia demientres llargos periodos de tiempu, viose sometida periódicamente a reinos ya imperios foriatos, y namái llogró la so independencia como nación-estáu tres de l'esbarrumbe de la Xunión Soviética en 1991.
De magar, Kirguistán tien organizáose políticamente como una república parlamentaria xunitaria. Nostante, sigue habiendo conflictos étnicos y políticos que nun permiten algamar la estabilidá económica. La mayoría de los sos 5,7 millones d'habitantes son d'etnia kirguís, con minoríes importantes d'uzbekos y ruso. La llingua kirguís, asemeyada a otres túrquiques, comparte espaciu col rusu, faláu pola mayoría de la población y que sigue siendo la llingua oficial. No que cinca a la relixón, la gran mayoría de la so población ye musulmana. La cultura kirguís amiesta elementos d'orixe túrquicu con otros perses, mongoles y rusos.
Turkmenistán
Turkmenistán (turcomanu: "Türkmienistan") o Turkmenia ye un país d'Asia Central, llenda al noroeste con Kazakhstán, norte y nordeste con Uzbequistán, al sudoeste con Irán, al sudeste con Afganistán y al oeste col Mar Caspiu; dominada la mayor parte del país pol desiertu de Karakum, altraviésenla los ríos Amu Daria, l'Atrak y el Murgab. Foi una de les repúbliques constituyentes de la Xunión Soviética como la República Socialista Soviética de Turkmenistán hasta la so disolución en 1991.
El territoriu de Turkmenistán tuvo pobláu dende l'antigüedá. Les tribus turcomanes dedicaes a la cría de caballos aportaron al territoriu en tiempos remotos, posiblemente procedentes de los montes Altai, y van afincase na redolada del desiertu Karakum, llegando hasta Persia, Siria y Anatolia. 
L'exercitu rusu fexo la so entrada nel territoriu ente les décades de 1860 y 1870. En 1869, crease'l puertu de Krasnovodsk, y yá nel 1874 afítase la presencia rusa cola creación del distritu militar de Trescaspia. Anexonada pol Imperiu Rusu ente 1865 y 1885, en 1890 el control rusu sobre Turkmenistán yera dafechu. 
En 1917 lleguen aires de revolución, y demientres la guerra civil (1918-1920) Turkmenistán tamién va tar nel frente de la batalla. Una vegada establecida la Xunión Soviética, el territoriu de Trescaspia (reorganizáu dendde 1921 como Turquestán) establezse como a una república autónoma, pa camuda aquel mesmu añu a ser una de les repúbliques constituyentes de la Xunión. 
N'aquella dómina, fíxense les llendes de la república soviética, y desendolquense ambiciosos proyeutos p'aprovechar los sos recursos naturales en beneficiu de la Xunión Soviética. Tamién creense sistemes de regadíu y, adulces, la producción d'algodón y petroleu tresna nuna de les actividaes económiques cimeres. 
Depués de la disolución de la Xunión Soviética, Turkmenistán faise estáu independiente. El controvertíu presidente Saparmurat Niyazov tien dominada la vida política del país dende entós.
Castrapo
Col nome de Castrapo conozse en Galicia a la variedá del gallegu amestada col castellán. Ta mui estendida na sociedá y produzse por mor de la diglosa, d'un mou asemeyáu a lo qu'asocede n'Asturies col amestáu.
Esiste otra aceición, emplegada informalmente polos seutores reintegracionistes, pa referise a la normativa de la llingua gallega anguaño, consideráu contamináu irremisiblemente pol castellán.
"Pecha la ventana" (castrapo) - "Pecha a ventá/fiestra" (gallegu) - "Pieslla'l ventanu" (asturianu).
Sri Lanka
La República Democrática Socialista de Sri Lanka (Tamil: இலங்கை சனநாயக சோஷலிசக் குடியரசு, Cingalés:), ye un país insular allugáu al sureste d'India n'Asia. Hasta 1972 yera denomáu Ceilán, orixinalmente conocíu como Heladiva, y ta habitada con más de venti millones de persones, Anuradhapura, ye la so capital, ciudá moderna y urbana.
La llárima de la India
La islla yera conocida dende l'antigüedá col nome de Lanka, Lankadweepa, Simoundou, Taprobane, Serendib, y Selan. Demientres la so colonización, la islla tomó'l nome, n'inglés, de Ceylon, nome que se siguió usando posteriormente. El so particular aspeutu y la so cercanía a la India ficieron que la denomaren como la "Llárima de la India".
Radio (receutor)
La Radio ye una teunoloxía que val pa tresmitir señales al traviés de la modulación d'ondes elleutromagnétiques, que se propaguen nel aire y nel vacíu.
El físicu italianu Guglielmo Marconi (1874-1937) ta consideráu l'inventor de la radio. Nel añu 1896 patentó'l primer aparatu de radio ensin filos.
Pa qu'heba un soníu, tien d'haber vibraciones producíes por un cuerpu, que se propaguen per tolos medios materiales en forma d'ondes sonores. Estes ondes llanzaes al aire aporten fasta los nuesos oyíos, faen vibrar los tímpanos y estes vibraciones interprétales darréu'l nuesu celebru, lo que val pa percibir los soníos. Pero les ondes de soníu son de "frecuencia audio" y han de se tresformar nondes portadores" pa poder ser emitíes pola radio"'. ye necesario modificar la frecuencia (ritmu d'oscilación) o l'amplitú (alzada) de la onda sonora al traviés d'un procesu denomáu "modulación". Estes ondes portadores son "ondes elleutromagnétiques" que se propaguen pel espaciu. Polo xeneral identifíquense al traviés de la so frecuencia:
Los componentes básicos d'una radio son el "tresmisor" y el "receutor".
El tresmisor xenera oscilaciones elléutriques con una frecuencia de radio denomada "portadora". Pue ampliase l'amplitú o la propia frecuencia pa variar la onda portadora. Una señal modulada n'amplitú compónse de la frecuencia portadora y "dos bandes llaterales" productu de la modulación. La Frecuencia Modulada (FM) produz más de dos bandes llaterales por cada frecuencia de modulación. Por mor d'ello son posibles les variaciones complexes que s'emiten en forma de voz o cualaquier otru soníu na radiodifusión.
Los componentes principales d'un receutor de radio son:
Francesco Bellissimo
Francesco Bellissimo (3 de xineru de 1979). Ye un celebrity chef ñacíu en Roma.
Santolaya (de Mérida)
Santolaya de Mérida foi una santa muerta en Mérida por martiriu nel añu 304 y qu'anguaño ye patrona y alcaldesa perpetua de Mérida.
Fasta la declaración de la Virxe de Cuadonga como patrona d'Asturies, Santolaya foi la patrona oficial dende la Edá Media, y ello ye qu'hai munchos pueblos entá anguaño que se llamen Santolaya.
Cuando Olaya cumplió los doce años apaeció'l decretu del emperador Dioclecianu prohibiendo a los cristianos adorar a Xesucristu, y diciéndo-yos qu'habíen d'adorar a los ídolos de los paganos. La moza disgustóse por mor d'esto y propúnxose protestar énte los delegaos del gobiernu.
Olaya presentóse énte'l gobernador Dacianu y protestó-y con valentía diciéndo-y qu'eses lleis que mandaben arodar ídolos y prohibíen a Xesucristu yeren dafechu inxustes y nun les podíen obedecer los cristianos.
Dacianu fexo por ufierta-y regalos y facé-y promeses d'ayudes pa que camudare d'opinión, pero, en viendo qu'ella siguía convencida de les sos idees cristianes, amosó-y tolos instrumentos de tortura colos que-y podíen facer sofrir si nun obedecía la llei que mandaba adorar ídolos y prohibía adorar a Xesucristu. Y díxo-y: "De toos estos sofrimientos, vas llibrate si-y ufres esti pan a los dioses, y quémes-yos esti pocu d'inciensu nos sos altares". La moza aventó llueñe'l pan, echó pertierra l'inciensu y díxo-y valientamente: "Namái qu'adoro al Dios del Cielu; namái qu'a él voi ufierta-y sacrificios y voi quemá-y inciensu. Y a más naide".
Entós, el xuez paganu mandó que la frayaren a guelpes con vares de fierro y que nes sos feríes punxeren antorches prendíes. La guapa cabellera d'Olaya incendióse y la moza morrió quemada y afogada pol fumu.
Diz el poeta Prudencio, qu'en morriendo la santa, la xente vio una paloma mui blanca volando en cielu, y los verdugos fuxeron con llerza y remordimeintu por matar a daquién inocente. La ñeve tapeció'l cadabre y el suelu de los alredores, fasta que dellos díes dempués aportaron unos cristianos y diéron-y sepultura al cuerpu de la moza. Ellí, nel sitiu de la sepultura llevantóse un templu n'Honor de Santolaya, y diz el poeta qu'él mesmu vio qu'a esi templu aportaben munchos peregrinos a orar énte los restos de la moza y a conseguir al traviés d'ella favores de Dios..
El cultu a Santolaya féxose tan popular que fasta San Agustón fexo sermones n'honor d'ella. Y na llista antigua de Mártires de la Ilesia Católica denomada "Martiroloxuo romanu", hai esta fras: "el 10 d'avientu, conmemórase Santolaya, mártir d'Hispania, muerta por proclamar la so fé en Xesucristu".
Ye bien conocida l'adoración qu'a Santolaya se-y tenía na parte ueste de la Península Ibérica, y mui especialmente nos territorios que foren del Reinu de Llión. Ye por ello, que nun ye casual que'l primer poema en llingua asturiana d'autor conocíu tenga la vida d'esta santa por tema: El "Pleitu ente Uviéu y Mérida poles cenices de Santolaya"
IKEA
IKEA ye una multinacional d'orixe suecu centrada na venta de muebles y otros oxetos domésticos a precios reducíos qu'ún ha de montar por sigo mesmu.
El conceutu ye ufiertar artículos de calidá y diseñu a un preciu baxo, pero ensin renunciar a delles esixencies nel procesu de producción, como la prohibición del trabayu infantil. El fechu de que merque productos desmontaos failos más baratos porque reduz la mano d'obra necesaria asina como'l volume nel trasporte y l'almacenaxe.
Consideráu como un llibru, el catálogu d'IKEA, que contién unos 12.000 productos, ye'l segundu más distribuyíu tres de la Biblia, con cien millones de copies añales.
La empresa fundóla en 1943 el suecu Ingvar Kamprad con 17 años d'edá, tres d'acumular un capital pequeñu cola venta a pequeña escala d'otros productos. Na década de los 50, la empresa adopta la estructura que tien anguaño, con llocal d'amuesa de los muebles mercables y auto-montax.
En 1963 ábrese la primera tienda fuera de Suecia n'Asker, un suburbiu d'Oslo, Noruega.
En 1973, cola apertura d'un establecimientu en Zúrich, IKEA trespasa per primer vegada l'ámbitu d'Escandinavia.
IKEA tiende a colocase nes afueres de les grandes ciudaes, cerca de los exes de comunicación, preferiblemente autopistes. El fechu de que'l cliente vaiga en coche y lu emplegue pal tresporte de los muebles ye daqué habitual na filosofía comercial d'IKEA. Nos Estaos Xuníos, l'apertura d'una nueva tienda d'IKEA suel dir acompañada d'un aumentu de los atascos de tráfico nel área.
Amás d'un gran aparcamientu, la estructura habitual ye a lo cabero un gran bloque azul con poques ventanes. Dacuano ta diseñada con un trayeutu unidireicional obligatoriu, que fuercia a los clientes a dir per toles seiciones enantes d'aportar a les caxes. Típicamente, la tienda inclúi tamién un restaurante de comida sueca.
IKEA ye un acrónimu formáu poles iniciales del fundador (Ingvar Kamprad) y la casería y el pueblu onde vivió: 
Ingvar Kamprad Elmtaryd i Agunnaryd.
Sicasí, en dellos países, atopáronse posibles significaos humorísticos pa esti acrónimu:
Amber
Amber ye l'asteroide númberu 2933 . Descubriólu l'astrónomu N. G. Thomas dende l'observatoriu de Flagstaff (Arizona, Estaos Xuníos), el 18 d'abril de 1983. La so designación alternativa ye 1983 HN.
Islla Clipperton
La Islla Clipperton o Islla de la Pasión ("Île de la Passion"), ye un atolón coralín de 6 km² allugáu nel Océanu Pacíficu norte, a 1,100 km al sudoeste de les costes mexicanes. Les sos coordenaes son: 10º18'N, 109º13'W. Ta ermu.
Mapa Antigu de la Islla Clipperton
Ye una posesión francesa alministrada dende la Polinesia Francesa por un altu comisionáu de la República, la so defensa ye responsabilidá de Francia.
Pesie a que foren identificaes 115 especies comerciales nes agües territoriales de la islla, namái l'atún ye la única esplotada. Fora de la pesca la islla nun cunta con nengún otru recursu natural.
Punta Tejupan, en Michoacán, Méxicu, ye'l puntu más averáu a tierra firme. Darréu del aspeutu anular de la islla, la so llaguna interior alcuéntrase zarrada dende fai cásique un sieglu. Cunta con 8 km de circunferencia y 7 km² de territoriu. L'agua de la llaguna ye aceda y alcuéntrase estancao. La roca Clipperton ye'l puntu más altu con 21 m d'altor. 
Anguilla (dependencia)
Anguilla o Anguila ye una islla perteneciente al Territoriu Británicu d'Ultramar nes Antilles menores. Ye la mayor islla del archipiélagu de les islles Leeward. Nesta islla allúgase la capital, The Valley.
Anguilla tuvo habitada nun entamu por tribus amerindies qu'emigraren dende Sudamérica. La data del descubrimientu nun ye nidia: dalgunes fontes apunten a que foi Cristóbal Colón el que l'acolumbró por primera vegada en 1943 y otres fonten apunten que foren los franceses nel 1564 ó 1565. El nome de la islla Anguilla, caltién rellación col términu francés, español, ya italianu "anguille", "anguila" y "anguilla" respeutivamente, dablemente rellacionáu col aldéu de la islla a esti animal ( ver: "Anguilla anguilla", pexe de ríu y de mar asemeyáu a una culiebra)
Guadalupe (Francia)
Guadalupe (pallabra que remanez del árabe "Wad al luben" que significa "ríu escondíu") ye un pequeñu archipiélagu de Les Antilles, nel Mar del Caribe y qu'anguaño ye un Departamentu d'ultramar de Francia. Alcuéntrase a 600 km al norte de les costes d'América del Sur y al sureste de la República Dominicana. Antiguamente denomábase "Karukera", que significaba "la islla de les belles agües". Foi descubierta por Cristóbal Colón dándo-y el so actual nome n'honor de la virxe de Guadalupe. Popularmente, na cultura "créole" denómase-y "Gwada".
Les Bermudes
Les Bermudes ("Bermuda", n'inglés), ye un archipiélagu d'América del Norte nel océanu Atlánticu que forma parte del Territoriu Británicu d'Ultramar.
Radio (dixebra)
El términu Radio pue referise a:
Lincoln (Nebraska)
Lincoln ye la capital del estáu de Nebraska nos Estaos Xuníos.
Ye la segunda ciudá más poblada del estáu, dempués d'Omaha.
Ye la sede principal de la Universidad de Nebraska, ya que nesta ciudá alcuéntrase el campus universitariu más importante de tou l'estáu.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2000, diz que Lincoln tenía 225.581 habitantes.
Omaha (Nebraska)
Omaha ye la ciudá más poblada del estáu de Nebraska nos Estaos Xuníos.
Alcuéntrase al este de Nebraska, na oriella del ríu Missouri. Según el censu de población, en 2004 vivían en Omaha 409.114 persones.
 Páxina oficial
Ámsterdam
Ámsterdam [] na pronunciación del neerlandés) ye la capital de los Países Baxos. La ciudá alcuéntrase nes orielles del ríu Amstel. Foi fundada nel sieglu XII como un pueblu pesqueru. Anguaño ye la ciudá más poblada d'Holanda, y un gran centru financieru y cultural conocíu internacionalmente. 
Tien una población que ronda los 800.000 habitantes, y na so área metropolitana viven aprosimadamente 2 millones. Amás, forma parte de la gran conurbación holandesa, llamada Randstad, (xunto a les ciudaes de L'Haya y Rotterdam), na que viven más de 6,5 millones d'habitantes.
El centru hestóricu de la ciudá fízose nel sieglu XVII, y güei tovía ye ún de los más grandes d'Europa. N'aquella dómina ficieron na ciudá una serie de canales semicirculares alredor del centru la ciudad. Dempués edificáronse les nueves cais al estilu típicu holandés. Amsterdam ye conocida coloquialmente como "La Venecia del Norte".
Magar que ye la capital del país, nunca foi sede de la xusticia, el gobiernu o'l parllamentu holandés, yá que toos estos muérganos atópense na ciudá de L'Haya, que ye la principal ciudá d'Holanda, con respeutu a política y xusticia.
Amsterdam, y toa Holanda, tien fama pola tolerancia, el lliberalismu y la diversidá de la so población.
El clima d'Amsterdam ye moderáu, baxo una fuerte influyencia del Océanu Atlánticu y los vientos que d'él remanecen. L'iviernu ye fríu, pero non estremu. El branu ye calorosu, yá qu'al ser un clima llentu, la sensación de calor xorrez.
Ichirō Mizuki
Ichirō Mizuki (水木一郎, "Mizuki Ichirou") (ñacíu'l 7 de xineru de 1948 en Tokyo, Xapón) ye un cantante de "anison", compositor y actor xaponés. Ye conocíu por ser miembru del grupu musical JAM Project. En verdá llamábase Toshio Hayakawa (早川俊夫, "Hayakawa Toshio").
Trabayó na discográfica Columbia Music Entertainment, y nel añu 1968 asoleya'l so primer single «Kimi ni sasageru Boku no Uta». En 1971 espublizó la primer canción "anison" «Genshi Shounen Ryuu ga Yuku», col tema apertura de serie TV anime "Geshi Shounen Ryuu".
En 2000, xunto con Hironobu Kageyama, Masaaki Endou, Eizo Sakamoto y Rica Matsumoto, formó'l grupu "anison" JAM Project.
Tokusatsu
Videoxuegos
Somarín
Un somarín ye una embarcación que pue ñavegar somerxida embaxo l'augua. La mayoría d'ellos empléguense con fines militares, magar que dellos tienen un usu científicu. 
Los primeros somarinos movíense manualmente, pos los motores marinos aínda nun taben inventaos, y muncho menos para furrular embaxo l'augua. Más sero, en perfeicionándose, diben tener funciones militares y diben emplegase pa fundir los buques enimigos por métodos como introducí-yos parafuses nos cascos de madera. Dellos emplegaros esplosivos, pero na mayoría los casos la consecuencia que llevaba arreyada esta práutica yera la destruición del propiu somarín xunta col barcu enemigu.
A lo último, tres de les primeres fases de desendolcu del somarín; les téuniques navales ameyoraron y los inxenieros foron quien a instalá-yos motores capaces d'andar penriba y pembaxo les augües y a poné-yos torpeos col envís d'atacar llanzándo-yoslos a otros barcos; finalidá principal de la esistencia d'esta clas de barcos.
Torpéu
Davezu y polo xeneral tienen forma de cilindru fináu en punta con una héliz na parte d'atrás que-y permite propulsase. Amás, xunta esta héliz suel haber delles aletes que-y permiten xirar y marcar el rumbu p'hacia l'oxetivu. El so usu ye de destacar na primera y na segunda guerra mundial, y una de les fazañes somarines más famoses de toes, foi la incursión alemana na base británica de Scapa Flow
Corbata
La corbata "(nun confundir con corvata, que ye'l nome que se-yos da a les castañes asaes con piel)" ye una tira, fecha polo xeneral de seda o d'otru material que s'ata alrodiu'l cuellu, dexando cayer dambos estremos con fines estéticos. 
El so nome vien del italianu, "corvatta" o "crovatta", deriváu de "croata". L'orixe data del añu 1660, cuando los xinetes del exércitu croata usaben pañuelos de collores ataos al pescuezu. 
Hai a lo menos dos clases de corbates, la llarga que ye'l tipu que más s'emplega anguaño, y la corta o "de moñu". Anguaño ye un complementu de la camisa y el traxe, y símbolu d'elegancia y formalidá nel vistir masculín nos países occidentales.
L'atar la corbata pue da-y un aspeutu estremáu al portador por mor de les estremaes clases de ñudos. Los más conocíos son el ñudu inglés y el francés, que s'estremen ente ellos namái que pal francés hai que-y dar una vuelta más a la tela, xenerándose un ñudu más voluminosu y consideráu (polo xeneral) más elegante.
L'emplegu correutu de la corbata, requier que nunca nun pase de l'altor del cintu, que'l ñudu quede bien axustáu y pegáu al cuellu de la camisa y que la parte más delgada quede tres de la parte ancha, ensin sobrepasar el so llargor.
Hai delles maneres d'atala: 
Hailes d'estremaes clases, variando'l diseñu, collor, material, anchor, llargor, tipos de ñudu a usar y el preciu. En diseñu destaquen les corbates a rayes, llunares o llises.
Capadocios
Los capadocios foron un pueblu indoeuropéu que vivía na rexón de Capadocia n'Asia Menor.
Yeren descendientes de los antiguos hitites y foron helenizándose adulces, perespecialmente dempués de 334 e.C. cola conquista de Persia por Alexandru Magno. La so llingua, el capadociu, recibió fuertes influyencies griegues. Enantes pensábase que yeren d'orixe siriu, pero la investigación determinó que teníen un orixe indoeuropéu.
El Correo Catalán
El Correo Catalán ("El Corréu catalán") foi un diariu de Barcelona fundáu'l 16 d'avientu de 1876 por Manuel Milà i de la Roca, que nun entamu valía d'órganu d'espresión pa una estrema drecha carlista, católica y conservadora. Desendolcó campañes d'oposición llexitimista y enfrentóse colos periódicos republicanos. Suspensu pola autoridá, salió col nome de "El Eco del Milanesado", "El Noticiero" (1880) y "El Fénix" (1900). 
Dende 1912, adheríu a la Solidaritat Catalana, asoleya dellos escritos en catalán. Foi el primer periódicu barcelonés qu'incluyó una páxina d'esportes. En xunetu de 1936 intervinióse la imprenta pa editar l'Avant y, dempués, La Batalla. Reapaecerá en 1939. 
P'hacia 1960 entama un cambéu radical, con una apertura ideolóxica p'hacia temes catalanes. Dexó d'espublizase en 1985.
Islles Turques y Caicos
Les Islles Turques y Caicos (n'inglés "Turks and Caicos Islands") son un territoriu d'ultramar dependiente del Reinu Xuníu y tán allugaes al norte de la islla La Española, au s'afayen Haití y La República Dominicana, n'agües del Mar Caribe. Hasta l'añu de 1962 yeren alministraes por Xamaica, pero al algamar ésta la so independencia, pasaron a depender del gobernaor Xeneral de les Islles Bahames. Cuandu les Bahames, algamaron tamién la so independencia en 1973 pasaron a constituyise como un territoriu aparte, y magar que nel añu de 1982 el Reinu Xuníu concedió-yos la independencia, les islles dieron marcha atrás y prefirieren seguir gobernaes como un territoriu dependiente de la corona Británica. El nome de "Islles Turques" débesa a la bayura natural, nel archipiélagu, d'una mena de cactus que dase un aldéu a un Fez (sombreru) turcu. 
Islles Caimán
Les Islles Caimán (n'inglés, "Cayman Islands") son un Territoriu d'Ultramar dependiente del Reinu Xuníu y allugaú al noroeste de Xamaica, ente la islla de Cuba y la costa d'Hondures, n'agües del Mar Caribe. Foren colonizaess por esploradores británicos ente los sieglos XVIII y XIX y entamaron a ser alministraes pol gobiernu de Xamaica a partir de 1863. Cuando Xamaica algamó la so independencia en 1962 les Islles Caimán pasaron a ser alministraes como territoriu del Imperiu Británicu. 
Gaullismu
El gaullismu (gaullisme) ye una ideoloxía política francesa basada nes idees y polítiques presidenciales de Charles de Gaulle.
El gaullismu ye mayormente conservador. Defende una conceición d'estáu centralistal y da-y importancia a la trescendencia de Francia nel aspeutu internacional. Los gaullistas son polo xeneral drecha moderada, nacionalistes y tienen estremaes posiciones al respeutive de la integración europea.
Dientro del gaullismu tóquense dos puntos contrarios. Los sos simpatizantes per un llau, aspiren al tradicionalismu cultural y social, y d'otru, amuésense abiertos a la modernización téunica y económica. Dempués de la fin de la Cuarta República Francesa en 1959 el gaullismu surdió como filosofía dominante na Quinta República Francesa y foi'l movimientu políticu dominante fasta la dimisión de Charles de Gaulle como Presidente en 1969.
El gaullismu espresóse al traviés de la creación d'estremaos partíos políticos. La so marca elleutoral inicial foi Aconceyamientu del Pueblu Francés ("Rassemblement du Peuple Français", RPF) (1947-1952) - partíu fechu y disueltu por De Gaulle. Darréu, ente 1953 y 1958, el grupu parllamentariu gaullista denomóse Unión de los Repúblicanos d'Aición Social (URAS) y llueu republicanos-sociales. 
Dempués, el gaullismu tuvo representáu nos partidos políticosque vienen darréu (de Gaulle nun yera militante y adscribíase como independiente) que sofitaben y dáben-y la mayoría parllamentaria al Presidente. En resume, foron estos:
Quiciabes la pallabra doctrina nun seya abondo comeniente pa denomar la base ideolóxica del Gaullismu, pos el propiu xeneral de Gaulle foi siempres mui pragmáticu y adoptó siempres les decisiones más afayadices pa la circunstancia, non garrándose a unos principios inviolables colos qu'algamar los oxetivos.
El gaullismu ye, n'entamu, una filosofía que consta de lo que vien darréu:
Por mor d'ello, pa que Francia dea lo meyor d'ella mesma y ponese a la tiesta de les otres nacionesm Frabcua ga tar embaxo les riendes d'un xefe, un Estáu y un proyeutu xunificaos poles instituciones polítiques (un bipartidismu eficaz), un plan económicu y gran participación social afayadizos pa evitar les lluches internes.
Nel gaullismu esta filolosfía patriótica del humanismu, heriede del cristianismu (Charles de Gaulle participó enantes de la guerra nos círculos demócrata cristianos) pero probablemente tamién del añu II (Revolución Francesa). Probablemente, l'humanismu gaullista ye a un tiempu:
Por mor d'ello, nel planu políticu, el gaullismu tradicional defende:
Axuntó a homes de tolos oríxenes políticos alrodiu de l'aición d'un home, el gaullismu variáu por natura. de les vivencies del xeneral de Gaulle, les estrimaes sensibilidaes del gaullismu desapaecieron énte l'arbitrax del xeneral. Pero tres de la so desapaición, les estremaes formes de gaullismu enfrentáronse con durez:
El neogaullismu de dreches (Georges Pompidou y Jacques Chirac). Esti gaullismu ta averáu al gaullismu traidcional de los años 1970, ye volver al molde del restu de dreches europees. Los neogaullistes defenden l'atlantismu, el lliberalismu económicu (conversión a entamos de los 80) y la construcción europea. Sicasí, el neogaullismu, anque seya defensor de la OTAN, defende la idea d'una Europa potente ya independiente de los estaos xuníos que-yos pueda facer frente.
El gaullismu social y patrióticu (Phlippe Séguin y Nicolas Dupont-Aignan): gaullistes defensores de la democracia social, ensin involucrase na causa capitalista (reformismu social-demócrata), esti gaullismu, partidariu de la defensa de la independencia nacional y nel papel de Francia nel mundiu, ye'l más averáu al gaullismu tradicional.
El gaullismu d'esquierdes (Louis Vallon y René Capitant): fraición que refuga'l capitalismu pa facer una tercera vía social. Aínda'l pan-capitalismu de Marcel Loichot, que quier restablecer progresivamente, al traviés de la práutica d'una llarga distribuición d'aiciones, el capital de les empreses ente los asalariaos. 
Islles Malvines
Les Islles Malvines (n'inglés "Falkland Islands") constitúin un archipiélagu allugáu al sur del Océanu Atlánticu, na plataforma epicontinental denomada Mar Arxentín, a una distancia mínima de 480 km de la Patagonia arxentina, a 772 km al noreste del cabu de Fornos, 1080 km al oeste de les Islles Xeorxes del Sur y Sandwich del Sur, y a 940 km al norte de la Islla Elefante na Antártida.
Alministraes pol Reinu Xuníu a partir de la ocupación de 1833, constitúin anguaño ún de los sos territorios d'ultramar. Arxentina, pola so parte, reclámales como de so, ya inclúyeles nominalmente dientro de la so provincia de Tierra del Fueu, Antártida ya Islles del Atlánticu Sur. La capital ye Puerto Argentino/Stanley, siendo Stanley el nome oficial británicu y Puerto Argentino l'arxentín. 
Montserrat
La islla de Montserrat ye un Territoriu d'Ultramar dependiente del Reinu Xuníu allugáu al sureste de la isla de Puertu Ricu, n'agües del Mar Caribe. Ye una de les Islles de Sotaventu, que formen parte de les Antilles Menores o Pequeñes Antilles al suroeste d'Antigua y al noroeste de Guadalupe. La islla foi nomada pola montaña del mesmu nome (allugada metanes xunto a Barcelona n'España) por Cristóbal Colón en 1493.
Martinica
La islla de la Martinica ye un departamentu d'ultramar francés allugáu al norte de Saint Lucia, n'agües del Mar Caribe (como tal, constitúi una rexón ultraperiférica de la Xunión Europea). Esta islla pertenez al grupu de les denomaes Antilles Menores y dientro d'esti pertenez al grupu de les denomaes Islles de Barloventu. Ye montañosa y d'orixe volcánicu.
Shag Rocks
Les isla Aurora, tamién llamaes isles de l'Aurora o isles Aurores, son un conxuntu de roques oceániques allugáu nel Atlánticu Sur, na rexón más septentrional del Arcu de les Antillas Australes. Allugar a unos 1200 km al este de la isla de Los Estaos en Tierra del Fueu y a unos 232 km al O.N.O. de la isla San Pedro de les Georgias del Sur, archipiélagu al cual soler arrexuntar.
Por cuenta de el so anguaño bien amenorgada área remanecida ye infrecuente qu'apaezan nes cartografíes comunes. N'efectu, sometíes a una intensa erosión, la área remanecida actual d'estes isles ye de tan solo 0,2 km² (20 hai).
Dambos conxuntos tán constituyíos por roques sedimentaries, tratándose de cumes remanecíos de la llamada «Dorsal del Scotia», continuación submarina del cordal de los Andes.
Les Mabea (llamaes n'inglés "Shag Rocks") atopar escontra los . La roca Negra ("Black Rock" n'inglés) atópense unos 18 km al este de les anteriores, escontra los .
Les roques Cormorán son seis islote principales (arrexuntaos en dos conxuntos de trés) con forma de picachos arrodiaos de bancos y petones; atópense cubiertes de guanu, polo que cuando nun tán cubiertes por xelu y nieve tienen un color pardu. Nes Mabea atopa la mayor elevación de les isles Aurora: 72 msnm. Les fondures del océanu nes sos proximidaes son de 319 metros.
El conxuntu de la roca Negra prácticamente consta d'una isla principal pequena y llana llamáu la roca Negra y, a 1 km al este, un castru menor que s'atopa casi a flor d'agua mientres la pleamar.
Por cuenta de el so allugamientu'l clima ye oceánicu subpolar, fríu, airosu, perhúmedo con frecuentes umbaes, ente que les temperatures promediu añales ronden los -1,26 °C y escasamente superen los 15 °C. Estes pequeñes anque estratéxiques isles y los sos castros allugar na zona de los vientos llamaos Cuarenta bramadores o vientos ruxentes de la llatitú 40°S.
Estes isles fueron afayaes en 1762 pol navío español "Aurora" que tornaba a España dende'l Callao al mandu del capitán José de la Llana (tamién escritu Joseph de la Llana). En 1769 producióse'l segundu avistamiento per parte del navío "San Miguel". En 1774 volvió visitar el navío "Aurora", en 1779 fueron vistes dende'l veleru "Pearl", en 1790 dende'l "Dolores" y dende el "Princesa" de la Real Compañía de Filipines.
A principios de 1794 la corbeta Atrevida comandada pol capitán de navío José de Bustamante y Guerra integrante de la espedición políticu-científica que comandaba ésti xuntu al capitán de navío ítalo-español Alejandro Malaspina, dixebrar de la so nave ximielga nes isla Malvines y dirixióse a verificar los descubrimientos d'estes Antillas del Sur según los de les isles San Pedro (anguaño más conocíes como Georgias del Sur). La "Atrevida" columbró a la principal de les Mabea'l 20 de febreru de dichu añu, columbrando darréu a toles otres isles incluyíes les roques Negres y rexistrando con gran precisión les sos coordenaes.
En 1820 y 1822 buscar James Weddell y en 1822 el capitanes Johnson y Morrell, pero nun pudieron topales, adquiriendo'l rótulu d'isles fantasma, de xuru porque nun alvirtieron que la posición fita por Malaspina yera dende'l meridianu de Cádiz y non dende Greenwich. Pa la historiografía británica fueron redescubiertas por James Sheffield, quien-yos dio'l nome de "Shag", anque apaecen nes cartes n'español col nome de isla Aurora, tal como se documenta nel Atles Xeográficu Arxentín compuestu antes de 1886 y editáu en 1888, atles que ye principalmente autoría de Mariano Felipe Paz Soldán, obra realizada por esti xeógrafu n'Arxentina cuando trabayaba pal gobiernu arxentín y percanciando datos apurríos en gran midida por fontes arxentines.
Les isles son bien difíciles de columbrar pola so escasa altor y estensión y el frecuente estáu tormentosu del clima, polo que solíen apaecer y sumir nes cartografíes. Escontra 1900 llegar a creer que les Aurora yeren otros archipiélagos de les Antillas del Sur. 
De mal accesu poles condiciones yá indicaes del clima y del mar na rexón, el primera ser humanu que les trió foi'l xeólogu arxentín Mario Giovinetto. Mientres la Campaña Antártica Arxentina de 1955 y 1956, dende'l LLABRA "Bahía Aguirre", aportó nun helicópteru pa efectuar estudios y tomar numberoses amueses de roques.
Abonda nelles la avifauna: mabees, petreles, pingüinos.
El grupu insular ye reivindicáu pola República Arxentina, que lo considera parte del departamento Isles del Atlánticu Sur dientro de la provincia de Tierra del Fueu, Antártida ya Isles del Atlánticu Sur; pero efectivamente tópense baxu control británicu, que les considera parte del Territoriu Británicu de Ultramar de les isles Georgias del Sur y Sandwich del Sur. Dambos países difieren tocantes a si les isles Aurora pueden xenerar una zona económica esclusiva nel mar circundante d'alcuerdu al artículu N.­° 121(3) de la CONVEMAR: el Reinu Uníu considera qu'estes roques nun pueden sostener habitabilidad humana nin actividá económica de so propiu negando la esistencia d'una zona económica esclusiva, ente qu'Arxentina considera lo contrario y realizó una reclamación de soberanía de 200 milles marines en redol a les isles Aurora. Esta zona reclamada per Arxentina ye considerada alta mar pol Reinu Uníu cuando s'estiende más allá de les 200 milles marines contaes dende les isles Georgias del Sur, anque la plataforma submarina de la área foi reclamada per dambos países.
Lo elusivo d'estes isles facer suxestives pa dellos lliteratos, por casu Edgar Allan Poe mentar en "La narración de Arthur Gordon Pym", nesta novela Pym y los sos compañeros intenten afayales antes d'atopase cola estraña isla Tsalal, depués de la obra de Poe, Jules Verne tamién les menta fugazmente en "La esfinxe de los xelos"; nel 2001 la escritora Barbara Hodgson escribió "Hippolyte's Island" (La isla de Hippolyte) novela na cual les isles Aurora, bien idealizaes, son redescubiertas pol protagonista. Tocantes a Raymond Ramsay ésti les cita nel so trabayu "Non longer on the map" (Yá non [tán] nel mapa) — Ballantine Books 1972, ppgg. 78 a 80—.
Islla Perejil
La islla de Perejil ye un isllote asitiáu nel estrechu de Xibraltar (ente'l mar Mediterraneu y l'océanu Atlánticu), a unos 200 metros de la costa continental de Marruecos y a unos 8 km al noroeste del centru urbanu de la ciudá española de Ceuta. Per un tiempu, apaeció nos mapes como punta Alemán por mor de que nella repostaben, supuestamente, somarinos y barcos alemanes alloñaos de les sos bases nes dos Guerres Mundiales.
Anguaño alcuéntrase deshabitada y ensin qu'heba señal dala de soberanía pela parte de los dos países que la reclamen (España y Marruecos). España sostién que l'isllote ye parte d'España. Sicasí, la so situación xurídica ye escura, pues oficialmente nun ye parte nin de la ciudá autónoma de Ceuta nin consideráu plaza de soberanía. Pa Marruecos la so soberanía nun ufre duldes xurídiques y ye parte del so territoriu nacional poro, disputa la so posesión a España, lo que dio llugar a un famosu incidente en 2002. Tres d'esti incidente, dambos países firmaron una nota na que se comprometíen a tornar a la situación anterior al incidente, de manera que l'isllote yera desaloxáu ensin abandonar dengún d'ellos les sos pretensiones.
Una canal de media milla sepárala del continente. La fondura del augua embaxo d'ella llega a los 20 ó 30 metros. Ente la islla y la tierra firme, ta'l fondeaderu de Perejil que pue abellugar pequeñes embarcaciones, y que foi emplegáu polos pescadores qu'énte'l mal tiempu andaben a la gueta de proteición y tamién por contrabandistes qu'atopaben abellugu énte la belicosidá de los habitantes próximos.
Na costa Este apaecen dos pequeñes badíes, llamaes la más septentrional del Rei y la más meridional de la Reina. Cercana d'esta, atópense los restos d'una torre y d'un alxibe, fechos polos portugueses. La islla tien una cuova abondo grande como p'abellugar a 200 persones. 
La islla nun ta anguaño habitada, cuasi nun tien flora o fauna. Y les sos temperatures anden ente los 15 °C n'iviernu y los 40 °C en branu.
Tres de la llegada d'un grupu de xendarmes marroquinos al isllote en 2002, rellevaos darréu por infantes de marina y llueu desaloxaos por tropes españoles, Perejil tornó a quedase ermo ("statu quo ante"), nun habindo tratáu billateral o u multillateral qu'alcuerde quién tien la soberanía nel isllote. El tratáu d'independencia de Marruecos nin siquier ta mentáu. 
La mayoría de la población española innoraba dafechu la so esistencia fasta que'l 11 de xunetu de 2002 un grupu de 6 xendarmes marroquinos instalaron tiendes de campaña nuna pequeña esplanada asitiada ente les paredes de roca de la islla, según Marruecos pa usala como observatoriu escontra la inmigración illegal y el tráficu de drogues. Esti fechu provocó l'incidente diplomáticu. Los más de los países de la Xunión Europea sofitaron a España ensin reserves cola esceición de Francia y Portugal. Na mañana del 17 de xunetu, na denomada Operación Romeo-Sierra, códigos radiofónicos de les lletres R y S, Recuperar Soberanía, d'un coste de cuasi un millón d'euros, los 6 soldaos marroquinos que sostituyeron a los xendarmes fueron desaloxaos ensin plantegar resistencia dala por tropes pertenecientes al Mandu d'Operaciones Especiales (MOE) del Exércitu de Tierra, nuna aición conxunta cola Armada, que desplegó abondos buques, y l'Exércitu del Aire, que-y di ocobertura con aviones F/A-18 con base en Morón, Sevilla. Llevaron a los xendarmes marroquinos n'helicópteros a la Comandancia Xeneral de la Guardia Civil de Ceuta, dende onde los devolvieron a la llende con Marruecos. A lo llargo d'esi mesmu día, les tropes especiales españoles van ser sustituyíes por miembros de la Lexón que van caltenese nel isllote hasta que Marruecos, al traviés de los Estaos Xuníos, alcordó'l retornu al "statu quo" previu al 11 de xunetu na islla, que quedó otra vegada erma.
Naquel entós, apuntóse como causa principal del incidente la reclamación marroquina de Ceuta y Melilla. De fechu, estremaos analistes apuntaron que la desproporción de la fuercia militar emplegada por España pa recuperar l'isllote llevaba arreyada una alvertencia implícita a Marruecos con respeutu a les sos reclamaciones sobro les dos ciudaes norteafricanes como posible maniobra de distraición sobro la situación nel antiguu Sáhara Español y d'esti mou poder incumplir les resoluciones al respeutive que tomare a lo cabero la ONX y el so Conseyu de Seguranza.
L'interés estratéxicu del isllote ye abondo duldoso si tenemos en cuenta la teunoloxía militar d'anguaño. Otra esplicación del incidente son los supuestos yacimientos petroleros na zona.
Piliceira
Piliceira ("Pelliceira" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu d'Ibias. Situada na fastera meridional del conceyu, tien una estensión de 18,54 km² y una población (INE, 2011) de 9 habitantes. Siete d'ellos viven nel llugar homónimu, que tien dos cases que pertenecen alministrativamente a Galicia, y ún ta empadronáu n'Arandoxo, aunque ésti ta dafechamente deshabitáu dende hai varios años.
96 e.C.
97 e.C.
98 e.C.
99 e.C.
100 e.C.
101 e.C.
102 e.C.
103 e.C.
104 e.C.
105 e.C.
105 e.C. foi un añu del calendariu romanu prexulianu. Nel Imperiu romanu foi conocíu como "añu del consuláu de Rufu y Másimu", y tamién como añu "649 Ab urbe condita". La so denomación como añu 463 remóntase al entamu de la Edá Media, cuando quedó establecíu l'Anno Domini como forma avezada de dar nome a los años.
106 e.C.
107 e.C.
108 e.C.
109 e.C.
110 e.C.
111 e.C.
112 e.C.
113 e.C.
114 e.C.
115 e.C.
116 e.C.
117 e.C.
118 e.C.
118 e.C. foi un añu del calendariu romanu pre-xulianu. Na dómina recibió'l nome d"'Añu del Consuláu de Cato y Rex" (o tamién, con menor frecuencia, añu 636 Ab urbe condita). La denominación 118 e.C. tien usáose pa esti añu dende l'entamu de la Edá Media, cuando la era cristiana convirtióse na forma avezada de dar nome a los años n'Europa.
119 e.C.
120 e.C.
121 e.C.
122 e.C.
Unión Nacional Española
La Unión Nacional Española (UNE) foi un partíu políticu español tradicionalista que sofitaba'l nomamientu de Xuan Carlos I como socesor de Francisco Franco Bahamonde dientro de los entamos fundamentales del Movimientu.
Formáronlu en 1974 dellos antiguos dirixentes carlistes como Antonio de Oriol, José Luis Zamanillo, José María Valiente e Miguel Fagoaga y darréu integróse nél l'ex-ministru franquista Gonzalo Fernández de la Mora que se convirtió nel so líder. 
Foi ún de los partíos que-y dio orixe a Alianza Popular en 1976 y desapaeció oficialmente en mayu de 1977.
Cousas
Cousas ye una obra de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, asoleyada en dos partes (1926 y 1929), que ye una interpretación trescendente de Galicia, una esploración de la so problemática socio-económica al traviés del desfile de marxinaos: Vieyes abandonaes, xentes somorguiaes na miseria, ciegos...
La obra entama cola introducción "A carón da natureza", introducción que-y val al autor pa manifestar qu'emplegó la lliteratura como calce d'espresión por mor de la necesidá de comunicar mensaxes que la pintura nun pue espresar.
Cada cousa ta compuesta por un testu y una illustración complementaria que-y dan fondu dramáticu a los socesos desendolcaos. El testu avera brevemente asuntos, polo xeneral d'ambiente llabriegu o marineru, de temática variada, sintéticos, comprimíos por mor d'una técnica asemeyada a la que Castelao emplega nos sos debuxos: trazos firmes y llimpios qu'amuesen l'oxetu en primer planu, demientres que'l restu de la información nun ye más que suxestión.
La fórmula qu'emplega Castelao nesta obra ye mui orixinal, un nuev xéneru que supera la llende de lo esclusivamente lliterario pa, cola ayuda de la imaxe, narrar socesos nos que tán enxertos estremaos personaxes con procuru especial na frase y na pallabra. La cousa ye la manifestación más completa del estilu de Castelao, ye en sí mesma un estilema, pos ta presente en tola so narrativa, fasta'l puntu de poder desplicar la estructura d'Un ollo de vidro, Retrincos o Os dous de sempre como una compilación de coses.
Francisco Xavier Frías Conde
Francisco Xavier Frías Conde (ñacíu en Béjar, Salamanca 1965) ye escritor n'asturianu, español y gallegu, ya investigador de filoloxía románica y árabe.
Vive en Madrid dende 1974, magar que la so familia ye d'Allande y ye un estudiosu de la situación del gallegu d'Asturies. Dirixó'l suplementu cultural de la desapaecida Mesa pola defensa do galego de Asturias, "O Espello". Compaxina la so actividá docente na UNED cola torna y el llabor lliterariu. Anguaño ye ún de los coeditores de "Lastura".
Obtuvo un accésit nel primer premiu "Asturnews de Lliteratura Infantil n'Asturianu", en 2007 col llibru "Llectures de barriga".
Tamién como traductor tien una densa obra, teniendo fecho traduciones como:
Ocúpase de la bitácora de cuentos en gallegu y portugués O reino dos contos
Xosé Caveda y Nava
Xosé Caveda y Nava (Villaviciosa, 1796 - Xixón, 1882), foi un escritor asturianu, ún de los qu'entamaron la escritura n'asturianu.
Yera fíu de Francisco de Paula Caveda y Solares, amigu de Gaspar Melchor de Xovellanos. Entamó los estudios nel Institutu Xovellanos de Xixón, treslladándose dempués a Madrid. La invasión francesa y la muerte de so padre, interrumpiéron-y los estudios, magar que siguió la so formación d'un mou autodidacta en Villaviciosa, ingresando en 1818 na Real Academia de la Historia.
Durante'l Trieniu Lliberal formó parte de la Milicia Nacional, polo que, cola restauración del absolutismu hebo de tapecese na so ciudá natal. Tres de la muerte de Fernandu VII foi miembru de la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies, fasta la so desapaición cuando va sostituyila la diputación provincial.
Formó parte de les files moderaes y foi diputáu en Cortes en 1837. Escribió una «Memoria histórica sobre la Junta General del Principado» (1834) y «Colección de poesías en dialecto asturiano» (1839) que foi´l primer llibru imprentáu n'asturianu; una esbilla de poesíes, con delles propies que foi modelu lliterariu pa los escritores n'asturianu del sieglu XIX. La iamxe rural qu'espeyó nes sos obres devino un tópicu.
Wilhelm Wundt
Wilhelm Maximilian Wundt, (Neckarau, 16 d'agostu 1832, 30 d'agostu 1920,Grossboten) Fisiólogu, Filósofu y pioneru de la Sicoloxía científicu y fundador del primer llaboratoriu de Sicoloxía Experimental de la Hestoria. Ta consideráu'l Padre de la Sicoloxía Científico, y por tanto fundador d'esta ciencia como tal.
Nació na Villa de Neckarau, cerca de la ciudá de Mannheim. So padre yera Pastor Luteranu y na so familia hubiera abonda xente dedicada yá d'aquella a la ciencia o la Medicina. Influyíu por so güelu, que yera un home perinteresáu pola ciencia y la educación, amás de viaxante, entamó los sos estudios, magar que como escolín nun yera mui bonu y dixéron-y dalgunes vegaes de dexar los estudios, y tres de denegá-y la beca na universidá, treslladóse al "Gymanasium de Heidelberg" (escuela secundaria con altos requisitos académicos), au conoció al químicu Robert Wilhelm Bunsen, col que trabayó y algamó ésitu, y que-y permitió dir a la universidá de Berlín un semestre pa dempués entamar a dar clases de Fisioloxía ensin munchu ésitu d'afluyencia.
En 1858 Helmholtz, un home que-y tenía gran estima y consideración a Wilhelm, foi nomáu Director del departamentu de Fisioloxía de la Universidá, y ésti contratólu como'l so primer asistente. Magar del ascensu, nun taba contentu porque yera un emplegu más bien empobináu a la enseñanza y non a la investigación comu-y prestaba, asina que propunxo-y al Becariu una nueva asignatura, "Antropoloxía" que güei pelos sos conteníos denomariamos "Sicoloxía Social", qu'él deprendió y na qu'enseñaba la rellación ente los homes y la sociedá. El puestu de Catedráticu daba-y accesu a la investigación y a la financiación estatal, lo que fizo que rápido asoleyara'l so primer llibru, "contribuciones hacia una teoría de la sensoperceición" nel qu'analizaba les funciones sensoriales y desarrolla un modelu de perceición y perfilaba'l modelu sicolóxicu que diba seguir nel restu de la so vida. En 1864, descontentu col Institutu au estudiaba, dexólu magar que caltuvo'l rangu de catedráticu y la financiación. Dedicaríase a la investigación por so cuenta nun llaboratoriu que fizo na so casa. 
En 1871 tornó a l'Universidá au tuvo 3 años fasta que-y dieron la cátedra de Filosofía en Heidelberg, au se treslladó, pa llueu ser designáu pa la mesma cátedra na Univesidá de Leipzig. Foi equí au fundó'l Primer llaboratoriu de Sicoloxía Esperimental, y au escribiera'l llibru "Principios de psicología fisiológica" (Entamos de Sicoloxía Fisiolóxica), consideráu l'Entamu de la ciencia de Sicoloxía comu rama llibre de la Filosofía na ciencia. Equí siguió escribiendo llibros sobro la nueva ciencia y los sos esperimentos, y dando clases siempre con un númberu reducíu d'alumnos, hasta que se retiró y foi a morrer al pueblu de "Grossboten".
Wundt estudió los conteníos Mentales (sensaciones, sentimientos, imaxes...) per aciu de la Introspeción y la Esperimentación ( foi el primeru que utilizara esti métodu como tal). Preocupóse pola Fisioloxía de la sensación, les rellaciones sicofísiques énte los estimulos esternos, la perceición interna, la descripción analítica de la Conciencia Sensorial... amestó la primera teoría propiamente científica de la Sicoloxía, l'Estructuralismu, que defendía la posibilidá d'estudiar la estructura de la mente nos sos elementos y sofitos más cenciellos. Esta teoría sedría criticada abondo pol Funcionalismu y más sero pola Escuela de la Gestalt.
Lionel Andrés Messi
Lionel Andrés Messi Cuccittini (Rosario, 24 de xunu de 1987), conocíu tamién como Leo Messi, ye un futbolista y medallista olímpicu arxentín que tamién tien nacionalidá española dende 2005. Xuega como delanteru nel F. C. Barcelona, de la Primer División d'España, y na selección arxentina, de la que ye tamién capitán.
Dende 2009 ye consideráu por diversu organismos deportivos, por dellos futbolistes, por gran cantidá de exjugadores llexendario, entrenadores, deportistes d'élite y pa dellos deportistes, xugadores y técnicos el meyor de la hestoria. En 2013, el presidente de la FIFA, Joseph Blatter, tamién lo destacar como'l meyor del mundu. Recibió'l premiu al Meyor Xugador del Mundu de la FIFA y el Balón d'Oru en 2009. Amás ye'l primer ganador de la FIFA Balón d'Oru que dende 2010 engloba ambos premios, volviendo ganar les ediciones de 2011 y 2012. Col llogru del cuartu Balón d'Oru consecutivo, Messi llogró superar el récord de Michel Platini y, de la mesma, el llogru de la reconocencia per cuarta vegada consecutiva como meyor xugador del mundu pola FIFA, finxu que superaría tamién a los alcanzaos nel pasáu y de manera alternada en trés causes por Ronaldo y Zinedine Zidane. Pola so habilidá y estilu de xuegu haber comparáu con Diego Armando Maradona, quien declaró al mesmu Messi como'l so «sucesor». Messi batió diversos récords col Fútbol Club Barcelona, cuidao que ye'l máximu goliador de la hestoria del club, el máximu goliador de la Primer División d'España, el máximu goliador na hestoria del Clásicu del fútbol español y el xugador estranxeru con más partíos apostaos cola camiseta blaugrana.
Lleo Messi empezó a xugar al fútbol a una edá nueva y el so potencial foi rápido identificáu pol F. C. Barcelona. Dexó Rosario —mientres xugaba nel Club Atléticu Newell's Old Boys— y a los 13 años, xuntu cola so familia, treslladar a España, onde'l Barcelona ufiertar a pagar los gastos del tratamientu de la so enfermedá hormonal (900 USD per mes). Realizó'l so debú nel primer equipu del F. C. Barcelona'l 16 de payares de 2003 nun partíu amistosu ante'l F. C. Porto, entrenáu por José Mourinho. Sicasí, el so debú nun partíu oficial llegó al añu siguiente, na temporada 2004/2005, en liga ante'l R. C. D. Español. Messi llogró convertise, a los 17 años, nel xugador más nuevu del Barcelona en xugar un partíu de la Primer División de la Lliga española. La so gran meyora foi na temporada 2006/07. A partir d'esi momentu pasó a formar parte del cuadru titular. Na temporada 2007/08 recibió la dorsal 10 tres la marcha de Ronaldinho al AC Milan. La temporada 2008/2009 foi la de la so consagración como meyor xugador del mundu del momentu. Na temporada 2009/2010, Messi consiguió unos rexistros goliadores hestóricos, n'anotando 47 goles, de los cualos 34 fueron na competición de lliga. D'esta miente acabó llevándose la Bota d'Oru ya igualando el rexistru goliador de Ronaldo na temporada 1996/1997. Na temporada 2011/2012 Messi llogró la primer edición del Premiu al Meyor Xugador d'Europa de la UEFA y darréu el so tercer Balón d'Oru. Tocantes a cifres individuales, estableció un récord mundial hestóricu con 73 goles oficiales col F.C. Barcelona y superó l'anterior, de Archie Stark, que tuvo vixente por 87 años. Tamién concretó un total de 82 goles oficiales, incluyendo aquellos convertíos cola selección arxentina y llogró una nueva marca al convertir 50 goles na Lliga (récord pa la Bota d'Oru, superando a Dudu Georgescu). Na Lliga de Campeones de la UEFA consiguió anotar 5 goles nun partíu (7-1 en contra del Bayer Leverkusen) y asitiase a lo más artilleru na edición del certame con 14 goles y ser cuatro veces siguíes máximu goliador del tornéu. Na temporada 2012/2013, Messi consiguió una serie de récords históricos ente los cualos destáquense'l Récord Guinness polos sos 91 goles oficiales nun añu, el Balón d'Oru per cuarta vegada consecutiva y la Bota d'Oru per tercer vegada. Col llogru d'estos dos últimos galardones, llogró asitiase como'l máximu ganador en solitariu de dos de les más importantes distinciones individuales a nivel mundial. Na temporada 2013/14 llogró la Supercopa d'España, la so 23° títulu, y convirtióse nel arxentín más ganador al pie de Esteban Cambiasso. Superó a Paulino Alcántara a lo más goliador na hestoria del F.C. Barcelona (amistosos y oficiales), a Telmo Zarra como'l máximu anotador pa un club español (354 goles) y a Alfredo Di Stefano a lo más goliador na hestoria de los axugamientos ente Barcelona y Real Madrid (21 goles).
Messi ye un xugador destacáu de la selección arxentina, onde anguaño se desempeña como capitán del equipu. En 2006 aportó a el xugador más nuevu de la selección arxentina n'asistir a una Copa Mundial de Fútbol, cola cual llogró'l subcampeonato na Copa América 2007 y na Copa Mundial de Fútbol de 2014. En 2008, nos Xuegos Olímpicos de Pequín, consiguió'l so primer premiu internacional, una medaya d'oru. A fines de 2011 foi escoyíu dientro de les 32 personalidaes más populares del añu pola revista Time, postulándose como candidatu a la persona del añu», siendo l'únicu deportista nomáu en felicidá llista. En 2012, consiguió anotar 12 goles nun añu cola so selección nacional, igualando asina la marca establecida por Gabriel Batistuta en 1998.
Ablana
L'ablana, abiana o abrana ye'l frutu d'un arbustu que llamen ablanal o parra ("corylus avellana"). Tien una forma esferoidal con un diámetru d'ente 10 y 15 mm. y compónse de tres partes: un garapiellu (cubierta vexetal de color verde), un cascu fibrosu que seca al madurecer y una parte comestible.
Les ablanes cuéyense a lo último del branu o al entamu de la seronda, abaxando si fai falta les cañes de les ablanales con un gabitu y echándoles nuna fardela que se suel llevar amarrada a la cintura pa tener les manes llibres. En casa, esbíllense y pónense a secar al sol en corredor pa poder consumiles tol añu.
Les ablanes estrémense d'otros frutos pola so riqueza en lípidos y proteínes, la importancia de los aportes enerxéticos, la poca presencia d'agua nelles y una tasa de glúcidos modesta. 
Son ún de los frutos mas ricos en oligoelementos (fierro, cobre y cinc) y en vitamines (sobremanera la vitamina E y les del grupu B, pero tamién A y C). Tamién contienen abondos elementos minerales (fósforu, magnesiu, calciu, potasiu y azufre).
Les ablanes puen consumise naturales o turraes. En respostería, entren tradicionalmente na composición de tartes, bizcochos o casadielles (nesti casu mezclaes con nueces). Tamién s'ellaboren llicores a partir d'elles.
Les ablanales monteses crecen de manera espontánea n'Asia Menor. Los primeros en cultivales fueron los turcos, que siguen siendo anguaño los principales productores mundiales. Dende Turquía, el cultivu estendióse per Grecia y Roma y posteriormente pel restu d'Europa. 
N'Asturies sábese que nel sieglu XVIII la producción d'ablana yera enforma importante, y parte d'ella esportábase a Inglaterra dende'l puertu de Xixón. 
Anque la producción menguó enforma a lo llargo del sieglu XX, anguaño, Asturies ocupa'l segundu llugar d'España en producción d'ablanes, dempués de Cataluña. Les principales zones de producción son Piloña (onde se celebra’l Festival de l’ablana el primer domingu d’ochobre dende los años 70), los conceyos del altu Nalón, Grau, Quirós o Teberga. Ente les variedaes autóctones destaquen la Negreta, Amandi, Quirós, Casina y Villaviciosa.
Andecha por Carreño
Andecha por Carreño foi una formación política de calter llocal del conceyu de Carreño nacida nel 2007 tres un conflictu llegal poles sigles d'Andecha Astur. Formó parte de la coalición eleutoral Unidá y algamó representación con un conceyal: Santiago Artime, que repitía candidatura cola nueva formación tres cuatro años nel cargu con Andecha Astur. Pretendía contribuyir, dende'l conceyu, a la creación d'un frente del nacionalismu asturianu d'izquierdes. En 2008, al formar parte del so procesu de conversión en federación de partíos, camudóse'l nome a Unidá Nacionalista Asturiana.
Andecha por Carreño recoyía tamién, nel so programa eleutoral, delles de les revindicaciones del movimientu vecinal: 
Mediu de comunicación de mases
Un mediu de comunicación de mases (n'inglés:Mass media) ye un términu emplegáu pa denomar el sector de los medios de comunicación fechu y específicamente diseñáu p'aportar a una gran audiencia.
El públicu potencial d'un mediu de comunicación de mases pue ser mundial como nel casu d'internet.
Col establecimientu d'ua rede de radio dende la segunda década del sieglu XX y la xeneralización de los periódicos con gran tirada orixínase'l términu de Mass media.
El desendolcu económicu y tecnolóxicu de los caberos años pue ufiertar a un gran públicu y a precios progresivamente más baxos toda una serie de productos empobinaos a la comunicación. La incidencia na sociedá d'esta nueva forma comunicativa foi mui estremada, en parte algamó una diminución de la comunicación personal direuta y tamién facilitó la formación d'una opinión pública. Los medios de comunicación de mases empleguen abonda publicidá y tamién la propaganda política direuta o indireuta.
Opinión pública
La opinión pública ye'l conxuntu de creyencies, discursos y perceiciones del pueblu d'un llugar determináu sobro un asuntu. Pue conocese al traviés del sufraxu (pos los ciudadanos en democracia van votar al partíu que meyor espeye la so opinión), de téuniques de recoyida de datos (como la encuesta, la entrevista o los manifiestos) o al traviés de les manifestaciones, seyan o non espontanies. Si la opinión pública se modifica n'Estaos con soberanía popular, pue camudar el réximen de gobiernu, ye por eso que la prensa y la propaganda faen por influyila.
Propaganda
Propaganda ye una información presentada y difundida col enfotu d'influyir na ciudadanía pa que faigan una aición determinada. Magar que'l mensax contenga información braera, ye posible que seya partidista, nun presentar un cuadru completu y equilibráu del oxetu en custión. L'emplegu primariu provién del contestu comercial y del políticu, referiéndose polo xeneral a los esfuercios patrocinaos por gobiernos o partíos.
L'oxetivu de la propaganda política ye aumentar el sofitu (o la refuga) a una cierta posición, enantes que presentar esta posición. L'oxetivu de la propaganda ye la opinión de la xente, non la información. Por mor d'ello, la información que tresmite la propaganda ye frecuente que tenga una alta carga emocional, faciendo un llamáu a los sentimientos patrióticos.
N'inglés, la pallabra "propaganda" suel tener fuertes connotaciones ñegatives (y tamién polítiques). Nun ye necesariamente asina n'otres llingües, y l'emplegu del términu pue llevar a confusión. Por exemplu en Brasil y dellos países de fala hispana, especialmente n'América del Sur, "propaganda" usualmente val pa referise a la forma más común de manipulación de la información: la "publicidá". En realidá la propaganda intenta modificar la voluntá con intención política, demientres que la publicidá tien otros oxetivos y estética dafechamente estremaos.
Sabela I d'Inglaterra
Sabela I, tamién conocía como "La Reina Virxen" o "La Bona Reina Bess", (Londres; 7 de setiembre de 1533 – ídem; 24 de marzu de 1603), reina d'Inglaterra ya Irlanda dende'l 17 de payares de 1558 hasta'l día de la so muerte. Coronada tres la muerte de la so hermana María I, fízose cargu d'un país dixebráu por custiones relixoses na segunda metá del sieglu XVI. 
Hatshepsut
Hatshepsut, reina-faraón de la dinastía XVIII d'Exiptu. Quintu gobernante de tala dinastía, reinó alrodiu de 1479 e.C. hasta 1457 e.C.. Gobernó col nome de Maatkara Hatshepsut, y aportó a ser la muyer que más tiempu tuvo nel tronu de les "Dos Tierres".
El nome de Hatshepsut col que se-y reconoz anguaño, yera nun entamu un títulu col significáu de ""La primera ente les dames nobles"", que tamién se presentaba na so forma completa de Hatshepsut Jenemetamón, esto ye, ""La primera ente les dames nobles qu'abraza a Amón"".
Nome de Sa-Ra
Nel Imperiu Mediu d'Exiptu, dinastíes XI y XII, los faraones exipcianos recibíen cinco títulos. Amestaben al nome de nacencia otros cuatro más cuando algamaben el tronu. 
Yeren los siguientes: 
Nome d'Horus, Nome de Nebty, Nome d'Horus Doráu, Nome de Tronu y Nome de Sa-Ra.
Neferirkara-Kakai, de la dinastía V, amestó una nueva tituladura dientro d'un caxullu col so nome de nacencia, precedíu del símbolu Sa-Ra, traducío: ""Fíu de Ra"". 
Dende la dinastía V el Nome de Sa-Ra foi ún de los títulos más xeneralizados, xunto col Nome d'Horus y el Nome de Tronu.
Estaos Federaos de Micronesia
Los Estaos Federaos de Micronesia son un país de Micronesia ensin capital fixa, si non que va rotando d'una islla a otra. Ye l'únicu país au esisten varios centenares de reis reconocíos pola llei, toos llexítimos. Tamién ye ún de los pocos países que roten la xefatura del estau ente los xefes de cada estáu federáu, seya esti rei o presidente el llider d'esta rexón (dellos tienen al rei como xefe de gobiernu y d'estáu al mesmu tiempu).
Nome de Nebty
Nel Imperiu Mediu d'Exiptu, dinastíes XI y XII, los faraones recibíen cinco títulos. Amestaben al nome de nacencia otros cuatro más cuando algamaben el tronu. 
Nome d'Horus, Nome de Nebty, Nome d'Horus Doráu, Nome de Tronu, Nome de Sa-Ra (o nome de nacencia)
Les "Dos Dames" o la utre y la cobra, representen a la diosa Nekhbet de "Nekhen" (Hieracómpolis), nel Altu Exiptu y a la diosa Uadyet de Buto, nel Baxu Exiptu. 
Semerkhet incluyó'l "Nome de Nebty" como ún de los sos títulos.
Hasta la dinastía XII nun s'usó de fincia'l títulu "Nome de Nebty".
Nome d'Hor-Nub
Nome d'Horus, Nome de Nebty, Nome d'Horus Doráu, Nome de Tronu y Nome de Sa-Ra (o nome de nacencia).
El "Nome d'Hor-Nub" representábase col xeroglíficu exipcianu del dios Horus ("Hor:" un Ferre) sobro'l símbolu del oru ("Nub:" un sartal con pinganielles), más el apelativu asignáu al faraón.
Den, na dinastía I, asoció'l so "nome d'Horus" col símbolu exipcianu del oru. Dyeser, na dinastía III, ya usaba'l "Nome d'Horus d'Oro".
Ye nel Imperiu Mediu cuando s'amestó esta titulatura real de fincia.
El "Nome d'Horus Doráu" xunto col Nome de Nebty, foren los títulos menos usaos polos faraones.
Nome de Nesut-Bity
El títulu de Nesut-Bity tá desvinculáu ensembre de cualesquier creyencia relixosa: tien calter xeográficu, asociando al rei a dos especies ñaturales carauterístiques de los ambientes del Altu y Baxu Exiptu, qu'ensamen los dominios del Rei como xunión de los contrarios.("F. Raffaele")
Surde a mediaos de la dinastía II con Sened, Neferkaseker y Peribsen , tamién s'utilizó demientres la dinastía III con Nebka y Huny, magar que'l so emplegu namái se fizo davezu dempués de la dinastía IV.
Seneferu, el primer rei de la dinastía IV, preconiza l'usu del caxullu endolcando el nome real; dende entós, el nome de Nesut-Bity, dientro del caxullu, sostituyó al nome d'Horus como títulu principal del faraón.
Nome d'Horus
El Nome d'Horus foi el símbolu más antiguu usáu pa representar el títulu de faraón: un ferre (dios Horus) sobro un serekh (fachada del palaciu), col nome del rei, n'escritura xeroglífica exipciana.
Horus enriba'l Serekh ye una representación simbólica del palaciu del rei protexíu pol dios supremu del cielu, identificáu col mesmu rei, y poro, ye'l dios-rei qu'abelluga y protex la so tierra, a toles coses y seres vivos qu'habiten nella. La fuercia y significáu d'esta metáfora tien raigones míticos y relixosos darréu qu'implica'l conceutu de "rei divín" como fonte y orixe del drechu del Rei a gobernar na tierra y en tolos sos habitantes; el nome d'Horus yera del calter sagráu y tenía de ser usáu n'ámbitos culturales, ceremoniales, relixosos, máxicos, bélicos y funerarios, magar que nun heba una regla fixa y taba arreyáu a cambeos según la dómina y el contestu.
El "serekh" yá apaez al entamu de la hestoria exipciana, na Paleta de Narmer. 
Sekhemib, faraón de la dinastía II, camudó'l so nome por Peribsen, y sustituyó la proteición del dios Horus pola de Seth, dablemente por problemes políticos, sustituyendo'l símbolu d'Horus pol del dios Seth. Khasekhemwy, el siguiente rei de la dinastía II, alluga sobro'l so "serekh" a Horus y Seth, xuntos, dablemente pa conciliar a los dos grupos enfrentaos.
Faru d'Alexandría
El Faru d'Alexandría yera una torre construyida nel sieglu III e.C. (ente los años 285 y 247 e.C.) na islla de Pharos n'Alexandría, Exiptu, pa sirvir como puntu referencia'l puertu y llueu como faru. Foi una de Les Siete Maraviyes del Mundu Vieyu.
Foi fechu pol arquiteutu Sóstrato de Cnidu per orde de Ptoloméu II na Islla de Faru, ("Pharos"), frente a Alexandría. Consistía nuna xigantesca torre sobre la qu'una foguera prendía toles nueches marcaba la posición de la ciudá a los navegantes, yá que la costa na zona'l delta'l Nilu ye perllana y nun había, poro, nenguna referencia pa la navegación.
Estímase que la so altura alcanzaba los 134 metros y na so construcción utilizáronse grandes bloques de vidru que fueron asitiaos nos cimientos pa evitar l'erosión y aumentar la resistencia contra la fuerza del mar. L'edificiu, erixíu sobre una plataforma de base cuadrada, yera de forma octogonal, y taba construyíu con bloques de mármol ensamblaos con plomu fundíu. Na parte más alta un gran espeyu metálicu reflexaba de día la lluz del sol, y de nueche proyectaba la lluminosidá d'una gran foguera a una distancia d'hasta cincuenta quilómetros.
Xunto cola Gran Pirámide de Giza, el faru sobrevivió al restu de les Siete Maraviyes del Mundu Vieyu. Sin embargo, foi severamente dañáu polos terremotos de 1303 y 1323 hasta'l puntu de que'l viaxeru árabe Ibn Battuta escribió que fuera imposible entrar nes ruines. Los restos desapaecieron en 1480 cuando'l sultán d'Exiptu Qaitbay empleó los bloques pétreos de les ruines pa construyir una fortaleza nel llugar.
"Pharos" dio orixe a la pallabra «faru» na mayor parte de les llingües romances: asturianu (faru), castellanu (faro), catalán ("far"), francés ("phare"), gallegu ("faro"), italianu ("faro"), portugués ("farol") y rumanu ("far").
Presa d'agua
Una presa d'agua ye una construcción que s'asitia sobro un ríu perpendicularmente d'esti y del suelu, al envís de retener l'agua y facer un banzáu. Estes construcciones polo xeneral tán feches de formigón y sostiénense por mor d'estremaes menes de descargues del pesu, como los contrafuertes.
Mont Blanc
El Mont Blanc ye'l monte más altu d'Europa occidental, asitiáu nos Alpes tien un altor de 4.808 metros. Na llende ente Francia ya Italia el so altor esautu ye variable, pos va en rellación cola capa de ñeve que tapez la cume y que se calcula en 10-15 metros. Les ciudaes más próximes al Mont Blanc son Chamonix (Francia) y Courmayeur (Italia)
Pazo de Paizás
El Pazo de Paizás ye una casa señorial de la parroquia gallega de Cira, nel conceyu de Silleda (Provincia de Pontevedra). Edificáu en 1717 sofrió dalgunes reformes, destaca la fachada y la so torre almenada. Cuenta con una amplia plantación de pomares que producen mazanes golden.
Amazonia
La Amazonia, tamién denominada Amazonía, (en portugués: "Amazônia", en francés: "Amazonie", en inglés: "Amazonia", en neerlandés: "Amazone") ye una vasta rexón de la parte central y septentrional de América del Sur qu'entiende la selva tropical de la cuenca de l'Amazones. Les axacentes rexones de les Guayanas y el Gran Chaco tamién tienen selves tropicales, polo que munches vegaes considérase-y parte de l'Amazonia.
Esta selva amazónica ye'l monte tropical más estensu del mundu. Considérase que la so estensión llega a los 6 millones de kilómetros cuadraos partíos ente nueve países, de los cualos Brasil y Perú tienen la mayor estensión de l'Amazonia, siguíos por Bolivia, Colombia, Venezuela, Ecuador, Guyana, Guayana Francesa y Surinam. L'Amazonia destacar por ser una de les ecorregiones con mayor biodiversidá nel mundu.
La selva amazónica desenvuélvese alredor del río Amazones y de la so cuenca fluvial. Les altes temperatures favorecen el desenvolvimientu d'una vexetación tupio y exuberante, siempres verde. El títulu de "el Pulmón del Planeta" qu'ostenta l'Amazonia nun ye casualidá, yá que caltien un equilibriu climáticu: los ingresos y salíes de CO y de O tán equilibraos. Los científicos ambientalistas concuerden en que la perda de la biodiversidá ye resultáu de la destrucción de la selva, y que s'evidencia cola apaición na área del ríu Caquetá a un sistema anterior del monte selvático nel cual utilizáronse suelos de forma permanente “tierres prietas” gracies a el so progresivu abonu y polo qu'asina evitó les migraciones.
Tola flora de la selva tropical húmeda suramericana ta presente na Selva Amazónica. 
Esisten nella innumberables especies de plantes inda ensin clasificar, miles d'especies de aves, innumberables anfibios y millones de insectos. 
La Amazonía Peruana ye una de les rexones de mayor riqueza biolóxica del mundu, pos la presencia de distintos pisos altitudinales que tien na so unión cola cordal d'Andar, anicia gran cantidá d'ambientes particulares y, poro, un altu índiz de endemismos.
Ente los mamíferos, l'Amazones tien enorme cantidá d'especies, como los monos, el xaguar, el puma, el tapir y los venaos. Nes sos agües viven dos especies de delfines, como'l delfín rosado. 
Atópense reptiles como gran cantidá d'especies de tortúes acuátiques y terrestres, caimanes, cocodrilos, y ensame de culiebres, ente elles la anaconda —el mayor ofidiu del mundu—, etc. 
Nun hai otru ecosistema nel mundu con tanta cantidá d'especies de aves; ente estes destaquen los guacamayos, tucanes, les grandes águiles como'l águila harpía, y otres munches especies, polo xeneral de coloríos plumaxes. Un 20% de les especies mundiales d'aves topar nel monte amazónicu.
Pa los aficionaos al acuarismo, tratar d'una fonte qu'aprove la mayor cantidá d'especies piscícoles qu'anguaño pueblen los comercius y acuarios del planeta.
Un 20% de les especies mundiales de plantes topar nel monte amazónicu. Nes llagunes a lo llargo del río Amazones floria la planta "Victoria amazonica", que les sos fueyes circulares algamen más d'un metro de diámetru.Ta constituyíu polos montes onde s'atopen una cantidá increíble d'árboles de too tipu: itahuba, caricari, tajibos, cedru, ruta barcina, mandrilo y otros. El 50% de les especies de madera son exótiques. 
Los informes del Center for International Forestry Research (CIFOR) señalen que la rápida crecedera nes vientes de carne de res brasileñu, aceleró la destrucción de la selva tropical de l'Amazonia.
Jeremy Rifkin, presidente de la Fundación d'Enclinos Económicos afirmó nuna entrevista que "Tamos destruyendo l'Amazones p'alimentar vaques".
El 3 d'abril de 2006 Greenpeace Internacional presentó l'informe "Taramiando l'Amazonia", que fala sobre la deforestación que se ta produciendo na selva amazónica pa introducir cultivos de soya y cómo esa soya acaba siendo esportada pa l'alimentación de ganáu qu'acaba sirviendo d'alimentu en cadenes de comida rápida y supermercaos.
codice_1
La principal característica suramericana ye'l gran desequilibriu na so distribución demográfica. Mientres la inmensa mayoría concentrar na mariña, enormes rexones del interior queden prácticamente deshabitadas. Otra característica del subcontinente suramericanu, ye la so alta tasa de población urbana: trés de cada cuatro llatinoamericanos viven nuna ciudá. La selva amazónica peruana, colombiana y brasileña, nun escapa a esta realidá; la mayoría de pobladores de la rexón amazónica concentrar nes ciudaes al pie del río Amazones: Iquitos, Leticia, Esquitáivos y Belém do Pará. La mayoría de los pobladores son colonos y los sos descendientes, d'orixe blancu, mestizu ya indíxena.
Les principales actividaes económiques que se presenten nel ríu Amazones y na so rexón son la esportación a tol mundu, del cauchu y la madera. Tamién la pesca, ye primordial nel territoriu amazónicu, preséntense delles esportaciones de pexes escontra tola rexón, polo xeneral el Pirarocu.L'agricultura y esportación d'alimentos, tales como la yuca, el plátanu y el maíz y frutes típiques de la rexón como, el Copoazú, Carambola, Arazá, Asaí ente otres; faen parte de la gran variedá d'alimentos que produz esta rexón.
Ventayes de caltener la selva amazónica.
-Fonte d'osíxenu y asimilación del CO2.
-Caltien muncha agua.
-Tien muncha biodiversidá.
Dende'l puntu de vista cultural la selva amazónica ye una de les rexones más diverses del planeta. Los pueblos autóctonos de la rexón pertenecen a distintos grupos llingüísticos ente los que nun se probó una relación filogenética clara, lo cual suxure que tanto la diversidá cultural como llingüística remontar a milenios tras. Esta diversidá pudo dase, en parte porque a diferencia d'otres rexones onde dende antiguu esistieron importantes imperios, nesta rexón nun esistieron sociedaes estatales abondo duraderes como pa tener un efectu nivelador nel planu cultural y llingüístico. Los grandes grupos llingüísticos de la rexón son:
Amás d'estes unidaes filogenéticas de tipu llingüísticu esisten un númberu importante de pequenes families de llingües que nun pudieron ser convenientemente rellacionaes con estes y por tantu considérense grupos independientes.
Gonzalo Fernández de Córdoba
Gonzalo Fernández de Córdoba y Aguilar (Montilla, 1 de setiembre de 1453 – Granada, 2 d'avientu de 1515), noble, políticu y militar español, duque de Santangelo y Terranova, nomáu pola so escelencia nel arte de la guerra, el Gran Capitán.
Fiel a la causa isabelina, entamó la carrera militar que-y correspondía a un segundón de la nobleza na Guerra Civil Castellana y na de Granada, au rellumó como soldáu nel sitiu de Tájara, provincia de Granada, y la conquista d'Íllora: Espía y negociaor, fízose cargu de les caberes negociaciones col monarca nazarí Boabdil pa la rendición de la ciudá a entamos de 1492. 
En reconocencia polos sos destacaos servicios, recibió una encomienda de la Orden de Santiago, el señoríu d'Órgiva , provincia de Granada , y determinaes rentes sobro la producción de la seda granadina, qu'aidó a engrandecer la so fortuna.
Victoria del Reinu Xuníu
Alexandrina Victoria de Hannover, (Londres, 24 de mayu de 1819 - Islla de Wight, 22 de xineru de 1901) foi reina del Reinu Xuníu y d'Irlanda dende'l 20 de xunu de 1837 hasta la so muerte en 1901, y 1ª emperatriz de la India dende'l 1 de xineru de 1877, tamién hasta la so muerte. Reinó demientres 64 años, y el so reináu foi el más llargu de la hestoria de Reinu Xuníu. El reináu de Victoria tuvo solliñáu por un gran espardimientu del Imperiu Británicu. La Dómina Victoriana -como foi denomáu'l so reináu- tuvo inmersu na Revolución Industrial, un periodu de cambeos significativos a nivel social, económicu y teunolóxicu nel Reinu Xuníu. Demientres esa dómina el Reinu Xuníu convirtióse na superpotencia más grande qu'enxamás se viera'l mundu.
Victoria, que yera cuasi dafechu d'ascendencia alemana (sacante pol so ancestru Sofía de Hannover, yera tamién descendiente por llinia femenina de Xacobu VI d'Escocia y I d'Inglaterra), foi la cabera monarca de la Casa de Hannover; el so fíu y socesor, Eduardu VII perteneció a la Casa de Sajonia-Coburgu-Gotha.
Liliuokalani
Lili'uokalani, Reina de Hawaii (2 de setiembre de 1838 – 11 de payares de 1917), enantes de nome Lydia Kamaka'eha, tamién conocía como Lydia Kamaka'eha Paki, col nome real qu'elixó de Lili'uokalani, y dempués Lydia K. Dominis, foi la cabera monarca del Reinu de Hawaii.
El 16 de setiembre de 1862, contraxo matrimoniu con John Owen Dominis, que sedría gobernaor d'O'ahu y Maui. Nun tuvieren descendencia; La heriede de Lili'uokalani demientres munchos años foi la so sobrina Victoria Ka'iulani (1875–1899), magar que Ka'iulani morrió enantes qu'ella.
Reina de Saba
Makeda, La reina de Saba, referida nos llibros de Reis y de Cróniques de la Biblia, el Corán, y na hestoria d'Etiopía, foi la gobernante del Reinu de Saba, un antiguu reinu nel que l'arqueoloxía d'anguaño sofita que taba allugáu nel actual territoriu d'Etiopía y Yemen. 
Ensin ser nomada esplícitamente nel testu bíblicu, ella ye nomada Makeda na tradición d'Etiopía, metantu que na islámica ye conocida como Bilqis (pero non nel Corán). Otros nomes asociaos a ella son "Nikaule" o "Nicaula".
Según dalgunos autores la reina de Saba tien orixe búlgaru.
Según l'Antiguu Testamentu, l'anónima reina de la tierra de Saba aporta a Israel teniendo oyío de la gran sabencia del rei Salomón, llevando regalos d'especies, oru y piedres precioses (1 Reis 10:1-13,2 Cróniques 9:1-12). L'episodiu tamién apaez nel Corán, que tampoco nun menta'l nome de la reina; según esta versión, la reina quedó tan ablucada pola sabencia y les bayures de Salomón que se convirtió al monoteísmu, entonando una allabanza al dios Yahweh; entós el rei recompensóla con da-y "cualesquier cosa que deseyare". Dempués la reina tornó al so reinu. Yera tan descomanda la bayura de la reina entós, que regaló 4'5 tonelaes d'oru al rei d'Israel.
El Preste Xuan
El Preste Xuan (del francés Preste, y esti del llatín "presbyter") ye un sacerdote que preside la celebración de la misa o los actos llitúrxicos. Tamién ye nomau Preste Xuan de les Indies y ye un personax llexendariu de la Edá Media europea católica.
La hestoria d'esti personax sitúalu como rei y sacerdote cristianu d'un supuestu reinu asitiáu más allá de los territorios musulmanes, en dalgún llugar ente África y Asia. La primer vegada que se noma a esti home ye na crónica del obispu alemán Otto de Freising. D'aquella había la creyencia perdivulgada de que los cristianos nestorianos establecieren una fuerte Monarquía que taba gobernada por un sacerdote-rei qu'aconceyare baxo'l so mandu a los cristianos d'estos llonxanos territorios. L'Emperador de Bizanciu y el papa recibieren cartes abondes d'esti personax colos sos avances y cola descripción del so grandor y riqueza (anguaño estes cartes tán consideraes apócrifes, ye dicir, nun esenciales pa la creyencia cristiana, de voluntaria creyencia).
Según la tradición esotérica cristiana, los reis magos que nel evanxeliu aprucen como "magos d'oriente" procederíen d'esti reinu, au Parsifal llevaría'l Santu Grial sacáu de Monsalvat.
El nome Xuan (Lohan) dau a esti personax llexendariu remanez del títulu dau a los monarques búlgaros, tártaros y mongoles, khan. Yá que, n'efeutu, hebo dellos khanes tártaros y mongoles qu'adoptaren d'aquella'l cristianismu nestorianu como relixón oficial enantes del entamu l'imperiu mongol por Xenxis Kan. Por embargu, tal como observare'l viaxeru Giovanni Pian del Carpine yá nel sieglu XIII, estes tribus perdieren poder yá y la tolerancia p'hacia los cristianos yera mínima. El nestorianismo taba esapaeciendo d'estes rexones por mor de l'Ascensu de Gengis Khan quien tuviere que lluchar escontra delles tribus que practicaben esta doctrina, polo que nun la toleró una vegada conquistáu'l pueblu.
Magar que nun hai abonda información sobro'l tema pa facer conclusiones, ye cuasi aceptao que'l reinu del Preste Xuan ye l'Imperiu Etíope, de creyencies Coptes, que quedaren aisllaos de los cristianos tres de la invasión musulmana, prauticaben una creyencia agora considerada herética (monofixismu) pero que cuando l'entamu l'aisllamientu taba ainda aceptada. De toos modos, les diferencies ente católicos y la Ilesia Etíope son mínimes. Cuando los portugueses atoparon l'Imperiu Etíope nel sieglu XVI, creyéronlo asina y entamaron rellaciones cordiales que incluyeran el sofitu del reinu con soldados escontra los musulmanes, comu queríen facer na Edá Media, esta ayuda sería decisiva nel conflictu contra estos. El Preste Xuan, por tanto, sería un Emperador Etíope ensin precisar.(La Ilesia Copta ainda esiste)
Otres teoríes apunten que podríen ser les ya nomaes tribus Tártares y Mongoles, magar que nun tien munchu sofitu, igual que la idea de que yera un reinu formáu polos asirio-Caldeos nel actual Iraq, pues nun hai documentación historica nenguna (Estos asirio-Caldeos sedríen los actuales Kurdos, ainda mayoritariamente cristianos, pero sería cuasi imposible yá qu'esta yera la zona de maximu poder Islámicu, y taríen nel llímite col Imperiu Bizantín, polo que sería fácil el contactu y nun sedría llexendariu.
Esplicaciones precientífiques aínda defendíes por sectes y grupos relixosos apunten a la inmortalidá que Xesús da a Xuan na biblia como explicación de que'l denomáu Preste Xuan yera l'apostol Xuan que ainda taba vivu d'aquella, pero que llueu ascendiera.
Xampú
Xampú (o shampoo, n'inglés, como tamién se ve nos embalaxes) ye un productu llíquidu emplegáu pa llavar el pelo.
La pallabra "xampú" data de 1877, y el so orixe paez venir de la pallabra Hindi "chhamna", que significa abrazar, amasar, facer masax. Nes etapes iniciales de conceición del xampú, peluqueros ingleses disolvieron xabón n'augua con bicarbonatu de sodiu y amestáron-y herbes pa que-y dieren al pelo salú y aroma.
Orixinalmente, xabón y xampú yeren productos mui asemeyaos. Dambos yeren sostancies d'emulsión tensoautives, un tipu de deterxente. La formulación del xampú desendolcóse, tornándose específica pa la llimpieza del pelo, y non un productu pal cuerpu en xeneral. Al traviés del sieglu XX, estremaos tipos de xampús foron fechos pa caduna de les clases de pelo, y anguaño empléguense principalmente sostancies sintétiques.
L' acondicionador de pelo aplícase dempués del xampú p'ameyorar la testura y l'aspeutu del pelo.
Flax
El Flax fotográficu ye un dispositivu qu'actúa como fonte de lluz artificial p'allumar escenes. Emplégase sobremanera cuando la lluz existente nun ye abondo pa garrar la semeya con una esposición determinada pero tien otros usos. El flax ye una fonte de lluz intensa y dura que xeneralmente abarca pocu espaciu y ye tresportable.
Hai estremaes clases de flax:
El flax, pol so curtiu alcance ye menos util cuanto más lloñe tea'l suxetu. Los flaxes más potentes nun pasen de los 15 metros.
Los profesionales tamién empleguen otros dispositivos. Por exemplu los difusores pa suavizar la lluz dura del flax.
Les posibilidaes de lluz artificial son mayores que les de la lluz natural na fotografía: puen controlase la intensidá, la direición, que seya intensa o oblicua, etc. Arrientes del flax la illuminación artificial pue algamase al traviés de, 
Xardín
Un xardín ye una zona de tarrén onde se cultiven especies vexetales pal placer de los sentíos. Facer estes güertes ensin finalidá económica vien d'una llarga tradición, y yeren yá famosos los "Xardines colgantes de Babilonia", consideraos como una de les maravíes del mundiu antiguu, lo que denota qu'estos espacios d'ociu tienen dende entós una llarga tradición.
Un xardín pue incoroporar lo mesmo materiales ñaturales que fechos pol home.
El términu xardín provién del francés "jardin", güerta.
Fasces
Na antigua Roma, les fasces yeren faces de vares que formaben un cilindru y representaben l'autoridá de los altos maxistraos.
Les fasces medíen 1,5m. de llargor y atábense con correes encarnaes. Portábenles los llíctores, funcionarios qu'acompañaben a los maxistraos superiores ("cum imperio"), al "Pontifex Maximus" y a les Vestales. Fora del recintu de la ciudá poníase-yos una mancha indicando'l drechu de vida y de muerte que los cónsules alquiríen asina.
Acuariu de Xixón
L'Acuariu de Xixón ta allugáu nel paséu de La Playa'l Nataoyo, nel cascu urbanu de Xixón, inauguróse poles autoridaes el 9 de xunu y abrió les sos puertes al públicu el 10 de xunu de 2006. Xestiónalu la empresa "Coutant Aquariums". 
Tien 2.000 m² d'esposición, nos que s'alcuentren 60 acuarios d'agua dulce y salada, un auditoriu pa eventos, un aula educativa d'unos 100 m², y una seición de recuperación de mamíferos y reptiles marinos. Dientro los 60 acuarios esisten unes 250 especies d'animales ente pexes, invertebraos, mamíferos, reptiles anfibios y páxaros. Tamién 8 tiburones d'ente 1,5 y 2 metros de llargura llegaos direutamente de Florida. En total, el númberu d'exemplares ta al rodiu de los 5000 individuos; sicasí, col pasu'l tiempu y la maduración de los sistemes esperen algamar los 7000-8000 exemplares.
L'equipamientu costa les siguientes seiciones temátiques:
Bandera de Xixón
La bandera de Xixón (Asturies) ye rectangular, d'un llargu igual a tres medios el so anchu, blanca, con un rebite bermeyu d'un anchu equivalente a un quintu'l de la bandera. Lleva l'escudu d'armes del Conceyu nel centru.
Tien el so orixen na contraseña asinada a la Provincia Marítima de Xixón por Rial Orden de 30 de xunetu de 1845, qu'endiciaba les ""contraseñes que deben llargar nel tope mayor los buques mercantes de les desemeyaes provincies marítimes españoles, al empar qu'arbolen nel picu el pabellón nacional, pa desemeyase unos d'otros na mar y a la clisada los puertos"".
La única norma llegal que la regula anguaño como bandera ermuna'l Conceyu ye'l Reglamentu d'Organización, Furrulamientu y Réximen Xurídicu'l Conceyu de Xixón, de 10 de setiembre de 2004 (BOPA de 2 d'ochobre de 2004). Nel so Títulu V, Capítulu I, Artículu 64, diz:
Ye dicir, endíciase que la bandera ha d'haber ""la forma tradicionalmente emplegada fasta la data"". Al remitise a la llexislación orixinal, el rebite ha ser d'un anchu igual a 1/5 del anchu la bandera. Por exemplu, una bandera de 100 x 150 cm (anchu x llargu), conlleva un rebite de 20 cm. Esto contradiz el "Manual d'Identidá Gráfico" d'anguaño'l Conceyu, que, manque nun tien valir llegislativu dengún, endicia que l'anchu'l rebite equival a 1/10 del llargu la bandera (15 cm pa'l mesmu exemplu d'enantes). 
"Nota: Los tonos amosaos son meramente aprosimativos y nun traten de representar fielmente les posiciones correspondientes de la gama Pantone."
Frase fecha
La frase fecha ye una espresión que s'emplega en sentíu figuráu y d'usu corriente en tolos niveles socioculturales. Polo xeneral, inclúisela nel discursu oral y namái qu'escepcionalmente pue apaecer nel escritu. La frase fecha nun pue ser traducida lliteralmente a otres llingües (sacantes poques escepciones), pero hai espresiones equivalentes n'otres llingües.
Tampoco aceuten la sositución de les sos pallabres por otres, anque seyan sinónimos: por exemplu, magar el so singnificáu paecíu, por exemplu ""tar como una maniega"" (Tar mal de la tiesta), ye una frase fecha, que si ún procede a cambiá-y la pallabra "maniega" por otra asemeyada, fai otra fase fecha de significáu dafechu estremáu ""tar como un cestu"" (Ser tontu), y esto ye por mor de que'l valor de la frase fecha alquiérese al traviés del emplegu hestóricu y constante pa espresar la idea orixinal.
El refrán o adaxu, pela so parte, ye un dichu sentenciosu que suel enxertase na conversación pa exemplificar una afirmación o como concluxón a una afirmación. Estrémase de la frase fecha en qu'ésta pue nun tener dengún indicador de conducta.
Bandera de Somió
La bandera de la Parroquia de Somió, Xixón (Asturies) ye rectangular, de proporciones 2:3 (anchu:llargu). Dixébrase diagonalmente, dende la parte inferior al asta hacia la parte cimera al batiente. La parte cimera ye verdi (Pantone 361), y la inferior blanca. Nel cuadrante cimeru al asta lleva un esguil de cullor amariellu (Pantone 109), y nel cuadrante inferior al batiente, una estrella de diez puntes de cullor bermeyu (Pantone 485).
El campu verdi representa el cálter rural de Somió, au la natura adquier el máximu protagonismu. L'esguil ye'l símbolu la comunidá, au esti animal convive integrao na vida cotidiana. La estrella bermeya so campu blancu, cullores de Xixón, sorrayen la xunión ente Parroquia y Conceyu. La estrella tien 10 puntes, en representación de los 10 barrios de Somió: Candenal, Caseríes, El Pisón, Follanes, Fontanía-La Guía, Fueyu, La Corolla, La Pipa, La Redonda y San Llorenzu. Diseñóse por Jose Carlos Alegría Díaz, de la Sociedá Española de Vesilolloxía.
Cabu Torres
El cabu Torres ye un cabu allugáu na costa'l mar Cantábricu, más concretamente na zona occidental del conceyu de Xixón, (Asturies, España). Allúgase a unos 7 kms. al noroeste de la ciudá de Xixón y ye'l saliente costeru más importante de tol conceyu.
Nel añu 1923 costruyóse un faru, que fora rehabilitáu al pasar a formar parte del nomáu Parque Arqueolóxicu Natural de la Campa Torres, y nel que se creó una biblioteca arqueolóxica sobre la historia del mesmu y de los demás faros de la costa asturiana.
Dende'l mesmu pue columbrase tola ciudá de Xixón, amás tamién de la costa oriental asturiana y la zona hasta'l Cabu Peñes (sableres de Xivares, Perlora, Candás).
Nuna llanera amplia qu'esiste nel mesmu afáyense los restos d'un antiguu asentamientu astur-romanu, el Castru de Noega.
Torre del Reló
La Torre del Reló ye un edificiu del sieglu XVI, en concretu del añu 1572, allugáu nel barriu xixonés de Cimavilla (Asturies. Restauráu nel añu 1898 sobre l'antigua torre cola idea orixinal de que sirviera de miradoriu de la ciudá.
Al edificiu fóronse-y dando dellos usos o funciones, ente elles la de cárcel, fasta la d'anguaño, en que se coinvirtiera nun muséu qu'acueye la documentación de tipu arquelolóxica que xenerárase coles escavaciones feches na ciudá, asina como sobre la hestoria de la mesma.
Adaxu
Un adaxu, o refrán ye una sentencia polo xeneral curtia, sacada de la esperiencia y especulación de la sabencia popular. Munches d'estes sentencies son observaciones acuñaes pola esperiencia coleutiva a lo llargo del tiempu, con temes que van dende la meteoroloxía hasta'l destín invariable y fatalista d'esistencia. Son polo xeneral anónimos.
Un proverbiu, ye lo mesmo qu'un adaxu, pero estrémase d'ésti na na forma, pos demientres que'l refrán suel facese en tonu de chancia y s'espresa con pallabres comunes y dacuando groseres, el proverbiu non.
Xuana d'Arcu
Xuana d'Arcu (Domrémy-la-Pucelle, 6 de xineru de 1412 - Ruan ("Rouen"), 30 de mayu de 1431), tamién conocía como la Doncella d'Orleans (o, en francés, la Pucelle), foi una heroína y santa francesa. La so festividá ye'l día de la so muerte, como ye vezu na Ilesia Católica, el 30 de mayu.
Nacía ente 1407 y 1412, yá con 17 años empobinó l'exércitu real francés. Comenció al rei Carlos VII de qu'arrebexaría a los ingleses fora de Francia y ésti dió-y autoridá sobro'l so exércitu nel sitiu d'Orleans, la batalla de Patay y otres amarraces en 1429 y 1430. Estes campañes realitaron la facción de Carlos VII demientres la Guerra de los Cien Años y permitieron la coronación del monarca. Como regalu, el rei eximió al pueblu natal de Xuana d'Arcu del impuestu añal a la corona. Esta llei caltúvose en vigor hasta fai alrodiu de cien años. 
Postreramente, Xuana d'Arcu foi capturada polos borgoñeses y entregada a los ingleses. Los clérigos condergáronla por herexía y el duque Xuan de Bedford amburóla viva en Ruán ("Rouen"). La mayoría de los datos sobro la so vida sofítense nes actes d'aquel procesu, pero, de dalguna miente, tán desposeyíos de créitu, darréu que según dellos testigos presenciales del xuiciu, foren sometíos a numberoses correiciones por orde del obispu Cauchon, asina como la introducción de datos falsos. Ente estos testigos taba l'escribanu oficial, designáu namái por Cauchon, y qu'afita qu'en delles vegaes había secretarios escondíos tres de les cortines de la sala qu'esborriaben o amestaben datos a les actes.
Amelia Earhart
Amelia Mary Earhart ( *Atchinson, Kansas , 24 de xunetu de 1897- †Océanu Pacíficu , 2 de xunetu de 1937). Aviadora estauxunidense. Céllebre poles sos marques de vuelu y por intentar facer el primer viaxe aereu alrodiu del mundu sobro l'Ecuador.
Senáu
Denómase senáu a la cámara alta del cuerpu llexislativu (Congresu, Asamblea Nacional o Parllamentu) de dalgunos países. Esiste davezu en países con una forma d'estáu federal. Nestos países la cámara alta representa a les divisiones territoriales (Estaos, Cantones o Provincies) del mesmu.
El Senáu romanu foi la primer institución d'esta triba y por munchu tiempu consideróse como'l modelu constitucional nel sen de cámara revisora.
Escudu de Xixón
L' escudu de Xixón llévase emplegando na so forma d'anguaño a lo menos dende l'añu 1649, nel que se tien costancia oficial del so emplegu. N'elli represéntase a Don Pelayu, manque la so figura sofriera dellos camudamientos a lo llargo'l tiempu. Asina, n'aquilla dómina, el rei astur vistía una armadura dafecha y celada, al usu'l sieglu XV. Escontra 1873 aparuz una versión na que Pelayu visti sigún la farda de cutio'l sieglu VIII. 
El Conceyu plenu, el 2 d'avientu de 1949, acordó ""Primero, aprobar por unanimidá que l'escudu de Xixón seya la efixe del Rei Pelayu cola Cruz de la Vitoria; y segundo, que los elementos acesorios se sometan a votación, y al efetu s'alcuerda que la efixe'l Rei Pelayu ha llevar la Cruz de la Vitoria na manzorga, y la espada desenvainada picabaxo na mandrecha. Salcuerda que la Cruz ha llevar blagu.""
En 1992 encargóse una semeya más moderna de la obra d'Iván Fernández Candosa a la empresa Taller Gráfico Llanos Heredia, resultando el diseñu d'anguaño, publicao nel "Manual d'Identidá Gráfico'l Conceyu de Xixón".
En dichu manual tamién endíciase que l'escudu que débese emplegarr na bandera de Xixón tien de ser la versión polícroma.
La Playa'l Nataoyo
La playa'l Nataoyo o Arenal de Pando (modernamente conocida como Playa de Poniente) ye una de les trés playes urbanes coles que cuenta la ciudá asturiana de Xixón, les otres dos son la de San Llorienzo y la l'Arbeyal mientres que'l conceyu de Xixón cuenta con otres seis. Asitiada nel barriu d'El Nataoyo, ye de calter artificial y foi creada a mediaos de los años 1990, llueu de que tres décades d'intensa actividá industrial la sablera fora degradada.
Esta playa vien de recibir dellos nomes a lo llargo del tiempu, como "Arenal de la Trinidá" (pola cercana capiella de La Trinidá), pero tamién "Arenal del Paséu", "Arenal de Nataoyo", "Playa de Pando" o "El Playón".
Foi la más usada polos xixoneses enantes de que se popularizara la de San Llorienzo, ello ye que la reina Isabel II llegó a visitala en 1858. Ente 1875 y 1885 llévase a cabu la degradación de l'Arenal de Pando, que ye atapecíu por material de rellenu pa trazar cais como la de Marqués de San Esteban y les dársenes de la «Sociedad de Fomento». Posteriormente instálense industries como l'aserraderu «Demetrio F. Castrillón y Cía.», los primeros astilleros, «Cifuentes, Stoldt y Cía.», el mataderu municipal, la «Compañía Asturiana de Artes Gráficas»; y nos años 40 del sieglu XX, «Astilleros del Cantábrico». Esta industrialización masiva desanició dafechu'l vieyu arenal.
Al desapaecer la industria'l conceyu llevó a cabu la reconstrucción de la sablera, anque'l llugar nun coincidiera de manera exacta cola so ubicación anterior. Nesi tiempu esbilláronse dellos nomes, optando finalmente por ún de nueva creación ensin usu popular; la "Playa de Poniente".
Alcuéntrase na parte oeste de la ciudá, na zona del barriu d'El Nataoyo, col puertu deportivu como llende oriental. Tien una llonxitú d'unos 500 metros y una superficie d'unos 140.000 metros cuadraos en baxamar y unos 60.000 cola mar enllena. Ye mui baturicia y de fácil accesu, con una amplia escalinata central y accesu pa persones con dificultaes de movilidá, y con presencia del equipu de salvamentu en temporada estival.
Tamién dispón d'una pasarela, que namás se coloca pel branu. Esta pasarela lleva dende la parte de la escalinata central (empieza na planta inferior del edificiu de salvamentu) hasta un puntu allugáu a 10 metros de la oriella la mar.
Na zona central del paséu acuéntrase l'edificiu base del equipu de salvamentu, qu'acueye los servicios de vixilancia, salvamentu y primeros auxilios de la playa, coordinados cola Central de Salvamentu instalada na escalera 12 de la Playa de San Llorienzo de Xixón.
La Playa San Llorienzo
La Playa San Llorienzo o l'Arenal de San Pedro alcuéntrase en plenu centru de la ciudá asturiana de Xixón. Con una llonxitú de 1550 metros y forma de concha, ye una de les playes más emblemátiques d'Asturies. Prollóngase dende la escalera 0 ("La Cantábrica"), asitiada tres la Ilesia de San Pedro, hasta la escalera númberu 16 (zona popularmente conocida como "El Tostaderu"), na boca del ríu Piles. Por embargu, allárgase un pedreru per más de trescientos metros más hasta'l "Mayán de Tierra", algamando una llonxitú total d'unos 1,8 km. Paralela a ella discurre'l Paséu d'El Muro, que continúa hacia L'Este más allá de la propia playa cola conocida sienda costera d'El Cervigón, un percorríu marítimu de más de 2 kilómetros que conecta otres playes como la d'El Rinconín o la de Peñarrubia.
Caracterízase por una sable fino y roxo, y por un agua de bona calidá. El folaxe ye moderáu/fuerte, estremándose trés zones de bañu diferenciaes y vixilaes por socorristes: La Escalerona (escalera 4), Centru (escaleras 7-8) y Piles (escalera 12). Normalmente la zona de La Escalerona ye la que presenta meyores condiciones de folaxe pal bañu.
La gran amplitú de las marees que se da nesta sablera condiciona muncho'l so anchor.
Cuenta con serviciu de salvamentu. Dende principios de mayu ofrez vixilancia fines de selmana y festivos; dende 1 de xunu hasta'l 30 de setiembre de contino n'horariu de 10:00 a 21:00 hores. La central de salvamentu alcuéntrase instalada na escalera númberu 12 y cuenta con serviciu de megafonía y información, emitiendo partes meteorolóxicos y del estáu de la mar cada hora. Nel mesmu edificiu de servicios alcuéntrase'l llar de la Policía Llocal.
Hai tamién una Oficina de Turismu a la altura de la escalera 4.
La playa ta preparada pal volley-playa, con dos pistes na escalera 15, y el fútbol playa, que se practica a l'altura de la escalera 4 (conocida popularmente como "La Escalerona") cuando la marea lo permite. Otros deportes marítimos como'l surf, kayak de mar o windsurf tamién tienen llugar na Playa San Llorienzo.
Nel branu del añu 2010 isóse pela primer vez la bandera "Ecoplayas" que foi consiguida de nuevo pa la temporada 2011. Tamién pal añu 2011 algamóse'l reconocimientu "Q" de Calidá Turística.
La Playa l'Arbeyal
La Playa l'Arbeyal ye la sablera más occidental de les del conceyu de Xixón (Asturies). Ye la tercera n'importancia de la ciudá, llendando colos populares barrios de La Calzada y d'El Nataoyo, y siendo mui popular. Trátase d'una zona que socialmente mui activa, y que tamién lo ye urbanísticamente, faciendo crecer a Xixón cada añu más contra l'oeste. 
Hasta finales del sieglu XIX la finca y l'arenal de L'Arbeyal abarcaba dende "La Punta l'Otero" (güei n'El Muelle la Osa) hasta El Monte Coroña. Foi l'aprovechamientu del so sable y otros materiales na construcción del puertu d'El Musel, xunto a les vertedures d'industries como la «Fábrica de Sombreros», «L'Algodonera» y los «Astilleros de G.Riera», lo que terminó por degradar dafechu la vieya playa. De fechu, na segunda metá del sieglu XX desaguaben los colectores de los barrios de La Calzada y Xove, siendo conocida entóncenes como "La Playa la Casera", n'alusión a la fábrica de «La Casera» allugada ellí.
Finalmente, el conceyu de Xixón decide recuperar la metá occidental del arenal históricu en 1994.
Sablera
Una sablera/u ye una forma xeolóxica consistente na acumulación de sedimentos, por mor de la dinámica llocal del folaxe. Estos sedimentos son arenes, magar qu'hai sableres de graves y de piedres. Esisten munches clases de sableres, y puen dase delles formes nun mesmu bancu de sedimentos, pues nunos metros el tipu de rompiente pue camudar dando-y orixe a un tripu de sablera estremáu.
Una sablera fórmase cuando'l folaxe y les corrientes de la mar propicien qu'aporten sedimentos a una zona la costa. Entós una sablera fórmase embaxo dos supuestos: el primeru, que la forma de la costa seya tala qu'haiga una zona na qu"entre' una cantidá bayurosa de sedimentu y que seya estable colos estremaos estaos del clima marítimu. El segundu, qu'esista una zona na qu'anque'l sedimientu vaiga perdiéndose, haiga una llegada continua de sedimentu que pueda compensalo. Una vuelta depositaos los sedimentos, la sablera ye modelada según el tipu de rompiente que l'afeute..
La sablera ye una xeoforma dinámica polo que ta nun cambéu contino, suxeta en tou momentu a l'aición que cada fola, que cada marea y que cada temporal-y provoquen, con grandes ya importantes tresportes del propiu sedimentu que la componen.
Una sablera ye un entornu inestable qu'espón a les plantes y animales que lu habiten a condiciones hostiles. Dellos animales pequenos escarben nel sable y aliméntense col material depositáu poles foles. Tamién l'habiten cámbaros, inseutos, y páxaros pequenos. Les tortugues de mar depositen los sos güevos nes sableres. Los restos d'animales muertos y l'ocle depositaos na zona menos fondera de la sablera y dunes fai posible l'apaición d'una vexetación escasa.
Paraguái
Paraguái , oficialmente Paraguay ye un país allugáu nel corazón d'América del Sur, dixebráu pol ríu Paraguái en dos rexones; Oriental y Occidental o Chaco. Comparte con Bolivia, n'América, la condición de ser los únicos países que nun llendan con dengún océanu. El so nome oficial ye República del Paraguay y la so capital ye la ciudá d'Asunción. Llenda al sur y suroeste con Arxentina, al este con Brasil y al noroeste con Bolivia. 
Magar que ye abegoso facer una torna del guaraní, lo más dable ye que Paraguái signifique «agües del mar»: "pará" (mar) "guá" (denota orixen), "ý" (agua), podría considerase entós que Paraguái significa «Agua que vien del mar», equí quiciabes "mar" faciendo referencia al Gran Pantanal.
El territoriu del Paraguái oriental, esto ye, l'área ente'l ríu Paraná al sureste y el ríu Paraguái al noroeste, alcontrábase moráu por diverses etnies indoamericanes que s'alcontraben n'estáu de guerra ente elles. Entá nun se sabe si los lágidos foron los primeros n'ocupar el territoriu o si llegaren primero los pámpidos. Lo documentao ye qu'hacia 'l sieglu XV los amazónidos avá, conocíos comúnmente como guaraníes, llograron avanzar dende'l norte y l'este gracies a la so superioridá numérica y la posesión d'una cultura material más avanzao. La práutica d'una agricultura de roza facía-yos tener abondoses colleches de yuca, maíz y maní que, magar que permitíen alimentar a la so creciente población, fízo necesario, al medrar esta entá más, qu'ocuparan nuevos territorios. 
Gracies a la so organización económica básica y a la so demografía, los Guaraníes organizáronse cuasi estatalmente, con xefes llamaos "mburuvichá" o "tuvichá". Llégase a falar d'una civilización precolombina no que güei ye'l Paraguái oriental. N'efeutu, alcontráronse grafismos en diverses zones del Paraguái, anque nun pue precisase la o les etnies que los realizaron. Lo que güei ye'l Paraguái oriental basábase en numeroses tribus amerindies seminómades falantes principalmente de la llingua avañe'ê o guaraní, que yeren reconocíes poles sos fieres tradiciones guerreres. Practicaben una relixón politeísta mística, qu'empués mezclose col cristianismu.
El primer alcuentru documentáu de los guaraníes colos europeos ye'l d'Alejo García, esplorador español o en tou casu portugués nacionalizáu español que llueu de naufragar na Islla de Santa Catarina en 1525, dirixió enantes de 1533 a un grupu grande de guaraníes que, subiendo'l cursu del ríu Pilcomayo llegó a les fronteres del Tawantinsuyu. D'esta espedición ye que surdió nel Chaco Boreal la etnia mixoxénica con predominiu guaraní nomada despeutivamente polos quechuas “chiriguanos”. Asina, les aliances (cuasi siempre asimétriques) ente guaraníes y españoles proliferaren n'oposición a otres etnies, principalmente escontra les delos llamaos peyorativamente “guaycurús” o “mbyás”.
Tres l'esfaimientu de la primera fundación de la ciudá de Buenos Aires, gran parte delos europeos procedentes desta ciudá refuxáronse na casa-fuerte que fundó Juan de Salazar y Espinosa. N'efeutu, l'esplorador español, natural d'Espinosa de los Monteros, fundó Asunción nel día de la Nuesa Señora de l'Asunción, el 15 d'agostu de 1537, nes cercaníes del pueblu lideráu pol "mburuvichá" Lambaré.
Pola alianza ente guaraníes y españoles, los varones de los españoles practicaron la polixinia. Por ello nos sos inicios Asunción yera conocida como “El paraíso de Mahoma”. Los fíos mestizos d'españoles fueron llamaos “mancebos de la tierra” y – algu insólitu nel restu de l'América colonia l- fueron consideraos españoles colos privilexos de tal “casta”. El motivu pa esto alcuéntrase nel valor estratéxicu que tenía'l territoriu del Paraguái. Pocos años empués, España repobló Buenos Aires con “mancebos de la tierra” nacíos n'Asunción y fundó les ciudaes de Santa Cruz de la Sierra, Corrientes, Santa Fe y les darréu destruíes ciudaes de San Francisco de Mbiaza, Ontiveros, Ciudad Real del Guayrá, la primera Villa Rica del Espírito Santo, Concepción de Buena Esperanza y Santiago de Jerez.
En 1541 la monarquía española nomó gobernador de “La Paraguaria” o Paraguái a Álvar Núñez Cabeza de Vaca. Llegó a Asunción l'11 de marzu de 1542, marchando dende la islla de Santa Catarina, y nesi trayeutu descubrió palos europeos les catarates del Iguazú, tres arribar a Asunción subió'l ríu Paraguái fasta'l actualmente llamáu Gran Pantanal. Pero, los asuncenos consideraron entrometida la presencia d'Álvar Núñez, polo cual en 1544 destituyeron, enzarraron y remitiéronlu a España y designaron a un vecín como gobernador. El rei confirmó a Irala en tal emplegu, de manera que los asuncenos llograron el singular drechu de nomar los sos propios gobernadores por 182 años, fasta 1735.
Mentanto gobernaba l'afamáu criollu Hernando Arias de Saavedra (Hernandarias), laciudá d'Asunción finalmente fo convertida por Real Orden del 16 d'avientu de 1617 nel centru d'una provincia colonial española, separada de la xurisdicción de Buenos Aires y otros territorios. Fo dalgo paradóxicu y contraproducente: si Juan de Garay dende Asunción y con asuncenos fundó de nueu la ciudá de Buenos Aires pa que sirviera al Paraguái como una “puerta de la tierra” ye dicir, como una fácil salida al Océanu aprovechando'l ríu Paraná, la rápida prosperidá del puertu de Buenos Aires induxo a la monarquía española a que se-y diera xurisdicción propia. Asina quedaron Asunción y elso territoriu mui aislaos del circuitu económicu mundial. Per otru llau, la rellación ente europeos criollos y “indios” guaraníes nun siempre fo idílica, como asina lo demuestra 'l gran alcíu desendolcáu pol "tuvichá" Oberá ente 1579 y 1616, qu'estendiose dende la rexón de Guarambaré fasta Asunción y la cuenca del Ypané.
El virreinatu del Ríu de la Plata fo creáu en 1776 pol rei Carlos III, integrando na so xurisdicción los actuales territorios d'Arxentina, Uruguái, Rio Grande do Sul y Santa Catarina, Paraguái, Bolivia y el norte de Chile. La creación del nueu virreinatu del Ríu de la Plata deslligó al Paraguái del Virreinatu del Perú. La capital del nuevu virreinatu alcontrábase na ciudá de [[Buenos Aires].
La creación del virreinatu obedeció a la necesidá d'organizar meyor l'alministración del extensu territoriu azotáu pol [[contrabandu]] y la constante penetración de los [[Portugal|portugueses]] y lusobrasilanos.
En [[1782]], afitose nel virreinatu 'l réxime de les intendencies. [[Asunción]] yera, na Provincia o Intendencia del Paraguái, la única población con categoría de ciudá. La zona al sur del ríu Tebicuary y al este de la cordillera de Caaguazú pola so parte correspondía a la Gobernación de les Misiones Guaraníes (o Provincia Subordinada de les Misiones) constituyida co los restos de les Misiones Xesuítiques que pudieron quedar baxo control español.
En [[1806]] y [[1807]] prodúcense les Invasiones Ingleses qu'ocupen les zones del Virreinatu del Ríu de la Plata correspondientes a la Banda Oriental y a gran parte de Buenos Aires, dende Asunción y dende [[Córdoba (Arxentina)|Córdoba]] unviáronse tropes que contribuyeron na victoria escontra los atacantes.
En [[1810]] llegó a Buenos Aires la noticia de qu'España fo ocupada por tropes [[Francia|franceses]] de [[Napoleón Bonaparte]]. Los patriotas arxentinos prepararon el movimientu revolucionariu. En Buenos Aires axuntáronse nun Cabildu Abiertu y afitaron la Primera Xunta ([[25 de mayu]] de [[1810]]) col oxetivu de constituyir un congresu de to les provincies del Virreinatu del Ríu de la Plata, ye la [[Revolución de Mayu]].
En [[1810]], por mor de la Primera Xunta independiente de Buenos Aires, el gobernador realista d'Asunción, Bernardo de Velasco unvió a Buenos Aires una nota comunicando la separación de la Provincia del Paraguái del Virreinatu del Ríu de la Plata, Velasco ylos sos adictos constituyeron una xunta el [[24 de xunu]] de [[1810]], xunta qu'aumentó la so fidelidá a la monarquía española de [[Fernandu VII d'España|Fernandu VII]].
En [[1811]] les tropes al mandu del Xeneral [[Manuel Belgrano]] marcharon nuna espedición pa llibertar al Paraguái, pero foron derrotaes na batalla de Tacuarí ([[9 de marzu]] de [[1811]]) y na de Paraguarí polos realistas. El [[14 de mayu]] de [[1811]] españó 'l movimientu revolucionariu paraguayu dirixíu no militar pol capitán [[Pedro Juan Caballero]] y no político pol gobernador Velasco, lo componíen amás Juan Valeriano Zeballos y José Gaspar Rodríguez de Francia. Velasco sería destituyíu enantes d'un mes.
El [[17 de xunu]] de [[1811]] un congresu nomó una xunta gubernativa presidida por [[Fulgencio Yegros]]. Afitose un proyeutu de confederación ente les [[Provincies Xuníes del Ríu de la Plata]] y Paraguái, pero los intereses contrapuestos de les élites porteñes y asuncenes chocaron coles intenciones de los patriotas y los pueblos. Fo incentivao pol [[Reinu Xuníu de Portugal, Brasil y Algarve]]. El [[12 d'ochobre]] de [[1811]] firmose col un viáu de Buenos Aires, el xeneral [[Manuel Belgrano]], un Tratáu d'Amistá, Auxiliu y Comerciu.
[[Archivu:Fulgencio Yegros.jpg|thumb|160px|[[Fulgencio Yegros]].]]
El Segundu Congresu Nacional axuntose del [[30 de setiembre]] al [[12 d'ochobre]] de [[1813]]. Les decisiones deste segundu Congresu foron les siguientes: escoyose una nueva degobiernu, el Consuláu al frente de [[Fulgencio Yegros]] y del Dr. José Gaspar Rodríguez de Francia, adoptándose 'l nome de República que sustituyó al de Provincia. Poco empués Yegros fo quitáu del poder y Francia pudo declarase completamente opuestu a la confederación paraguayo-arxentina pues en Buenos Aires predominaben los unitarios (neste casu los partidarios d'un gobiernu centralizáu en Buenos Aires). El Congresu axuntáu 'l [[3 d'ochobre]] de [[1814]], resolvió conceder el títulu de Dictador Supremu de la República del Paraguái, por un periodu de 5 años, a [[José Gaspar Rodríguez de Francia]].
Non cumplíos entá dos años de la Dicatdura Temporal, el Cuartu Congresu Nacional,axuntáu 'l [[30 de mayu]] de [[1816]], declaró dictador perenne a José Gaspar Rodríguez de Francia, cargu qu'ocupó fasta la so muerte en [[1840]].
El gobiernu de José Gaspar Rodríguez de Francia que duró 24 años, zarró 'l país a la influencia estranxera. Esti gobiernu nun tenía ministros, y nun permitiose nel exércitu un grau mayor qu'el d'alférez. Nos puntos estratéxicos de la República (Itapúa, Pilar,Concepción, Villarrica, Misiones, Fuerte Olimpo) mantenía delegaos, encargaos d'informar-y y de facer cumplir les sos órdenes.
En [[1820]], prodúxose una conspiración escontra 'l Dictador, pero fo descubierta y sóloforon a prisión, ente los qu'había algunos próceres de la [[independencia]].
Nel aspeutu económicu tendiose a una autarquía. Incrementose l'[[agricultura]], la [[ganadería]] y la [[industria]] casera. Confiscáronse la mayor parte de les grandes propiedaes, repartiéndose la tierra pa trabayarla. Nel aspeutu educativu zarrose 'l colexu de San Carlos, la única institución d'enseñu superior. Tres un cortu periodu anárquicu, un congresu reestableció un segundu consuláu en [[1841]], compuestu del mesmu mou qu'el primeru, por un militar, el comandante xeneral d'armes Mariano Roque Alonso y un civil, [[Carlos Antonio López]] (sobrín de Gaspar Rodríguez de Francia).
El [[25 de payares]] de [[1842]] un congresu declaró formalmente la independencia del Paraguái respeutu de la Confederación Arxentina, comunicándose lo a Rosas, quien rechazola y nun fo reconocida pola Arxentina fasta 'l [[17 de xunetu]] de [[1852]].
Carlos Antonio López, uno de los cónsules, ye escoyíu como presidente en [[1844]] y proclámase una [[constitución]], la primera del país, que consagra un réxime de tipu presidencialista. Nel momentu del so gobiernu cesa la política d'aislamientu, organízase la instrucción pública ensin costu y obligatoria, y aníciase la construcción de caminos, [[ferrocarril]]es y edificios.
D'esti mou los años de formación del estáu paraguayu vieron tres fuertes líderes (emparentaos) qu'afitaron la tradición del gobiernu personal que duró fasta [[1869]]: [[José Gaspar Rodríguez de Francia]] quien tres llibrase de los sos rivales [[Fulgencio Yegros]] y [[Pedro Juan Caballero]], tomó 'l títulu de “Proteutor Supremu” y “Karaí Guasú” (Gran Señor), llueu sucedió - y el so sobrín Carlos Antonio López, y darréu 'l fíu d'esti últimu: [[Francisco Solano López]].
Francisco Solano López fo'l protagonista de la llamada Guerra de la Triple Alianza ([[1864]]-[[1870]]) na cual Paraguái lluchó escontra les fuerces axuntaes de [[Brasil]], [[Uruguái]] y l'[[Arxentina]], apoyaes pol [[Reinu Xuníu]]. De fechu fo l'[[Imperiu Británicu]] quien favoreció, estimuló y financió l'esfaimientu del prósperu país. Paraguái perdió la metá de la so población y el 90% de los varones mayores de 15 años, siendo [[Francisco Solano López]] muertu polos brasilanos combatiendo en [[Cerro Corá]]. Asina les tropes brasilanes ocuparon el país fasta 1874.
Ente los años [[1930]] y [[1940]], les polítiques paraguayes foron difiníes pola [[Guerra del Chaco]] escontra [[Bolivia]], la Guerra Civil Paraguaya (1947), dictadures militares, y periodos d'estrema inestabilidá política. El xeneral [[Alfredo Stroessner]] tomó'l poder en mayu de [[1954]]. Escoyíu pa completar el periodu non acabáu del so antecesor, fo nomáu presidente siete vegaes, gobernando cuasi continuamente baxo la disposición d'estáu desitiu de la constitución col apoyu de los militares y el Partíu Coloráu. Nel momentu delos 34 años de gobiernu de Stroessner, les libertaes polítiques foron severamente limitaes, y los opositores al réxime foron sistemáticamente perseguíos baxo l'estandarte de la seguridá nacional y l'[[anticomunismu]]. Anque una constitución de [[1967]] dio duldo sa llexitimidá al control de Stroessner, Paraguái aislose progresivamente de la comunidá mundial.
El [[3 de febreru]] de [[1989]] Stroessner fo derrocáu nun golpe militar encabezáu pol xeneral [[Andrés Rodríguez]]. Rodríguez, como 'l candidatu del Partíu Coloráu, ganó fácilmente la presidencia n'eleiciones sosteníes en mayu y el Partíu Coloráu dominó 'l Congresu. Nes eleiciones municipales de [[1991]], ensin embargu, los candidatos de la oposición ganaron varios centros urbanos principales, amás d'Asunción. Como presidente, Rodríguez instituyó reformes polítiques, legales y económiques y anició un acercamientu co la comunidá internacional.
El [[3 de febreru]] de [[1989]] produzse 'l [[golpe d'Estáu]] protagonizáu pol xeneral Andrés Rodríguez escontra'l dictador [[Alfredo Stroessner]]. Con él terminaba la más llarga dictadura paraguaya. Tres disolver el Parlamentu, el xeneral Rodríguez convocó aeleiciones pal [[1 de mayu]] y anunció la llegalización de tolos partíos, esceuto 'l [[comunismu|comunista]].
L'[[1 de mayu]] de [[1989]], el candidatu del Partíu Coloráu, el presidente Andrés Rodríguez, consiguió 'l 74,1% de los votos na eleición presidencial. En cuanto a la eleición pa diputaos y senadores, el Partíu Coloráu alcanzó'l 66,4% (mayoría de 2/3). La constitución de xunu de [[1992]] afitó un sistema democráticu de gobiernu y meyoró considerablemente la proteición de los drechos fundamentales. En mayu de 1993, el candidatu del Partíu Coloráu, [[Juan Carlos Wasmosy]], fo escoyíu como'l primer presidente civil del Paraguái en cuasi 40 años no que los observadores internacionales consideraron xustes y llibres. El nuevu Congresu escoyíu con mayoría de la oposición manifestó cola so independencia del executivu al abolir la llexislación pasada pol congresu domináu pol Partíu Coloráu.
El gobiernu de Wasmosy fo ún de los peores de la hestoria paraguaya. Nos momentos del so mandáu hebo dos graves crisis financieres locales, sobreviviendo sólo les entidaes financieres d'orixe estranxeru. La crisis tamién afeutó muncho a la clase media paraguaya y activó una crisis económica de la cual el país entá nun pue salir.
Conxuntamente a los malos resultaos no económico tamién viéronse afectaos los alcances obteníos empués el golpe del 1989 no político. L'enfrentamientu de Wasmosy col so principal promotor políticu, el xeneral Lino Oviedo, xefe de les Fuerces Armaes, qu'acusó de querer encabezar un golpe escontra él, quebró-y entá más l'apoyu del Partíu Coloráu y desató una crisis político-xudicial de la cual el país salió sólo en 1999 co larenuncia del presidente [[Raúl Cubas]].
En 1996 Wasmosy alloñó del exércitu al xeneral Oviedo baxo l'acusación de querer encabezar un golpe escontra él, y en 1997, empués qu'Oviedo ganara la interna presidencial de Partíu Coloráu fízolu encarcelar y enxuiciar por un tribunal militar pol mesmo crime.
La conderga d'Oviedo imposibilitolu pa les eleiciones presidenciales de 1998 y nel sol lugar escoyose a Raúl Cubas. Como vicepresidente fo nomáu'l Dr. Luis María Argaña, rival políticu d'Oviedo y entós aliáu de Wasmosy.
En marzu de [[1999]] la situación política complicose entá más, col asesinatu de [[Luis María Argaña]], vicepresidente y rival d'Oviedo, el [[23 de marzu]] de [[1999]]. La oposición atribuyó la culpa al xeneral Oviedo. La plaza del Congreso llenose de manifestantes escontra 'l gobiernu, mentanto 'l xuiciu políticu escontra Cubas tenía más fuerza, llevando a la Cámara de Diputaos a xulgar a Cubas el día siguiente.
L'asesinatu del [[26 de marzu]] d'ocho estudiantes manifestantes que foron acabaos a tiros por desconocíos fizo claru qu'el Senáu votaría por destituyir a Cubas el [[29 de marzu]]. Cubas arrenunció'l [[28 de marzu]] y foise n'exiliu a Brasil. El mesmo día Oviedo escapó a l'Arxentina, u alcontró asilu políticu y llueu al Brasil.
A pesar de los temores de que los militares nun permitiríen el cambiu de gobiernu, el presidente del Senáu, [[Luis Ángel González Macchi]], un opositor de Cubas, xuró pacíficamente como presidente'l mesmo día. González Macchi ofreció posiciones de gabinete nel so gobiernu a representantes mayores de los tres partíos políticos nun intentu por crear un gobiernu de coalición. A pesar de qu'el Partíu Lliberal espulsolu del gobiernu en febreru de 2000, el gobiernu de González Macchi llogró un consensu ente los partíos en munches materies controvertíes, incluyendo la reforma económica.
El lliberal Julio César Franco ganó la eleición d'agostu de 2000 p'enllenar la vacante vicepresidencial. N'avientu de 2001, [[Brasil]] ñegó al Paraguái el so pidíu p'estraditar a Oviedo p'enfrentar un xuiciu pol asesinatu de marzu de 1999 y l'incidente del “marzu paraguayu”. N'agostu de [[2001]], la cámara baxa del Congresu consideró pero nun pasó una moción pa xulgar a [[Luis Ángel González Macchi|González Macchi]] por presunta [[corrupción]] y gobiernu ineficaz.
En [[2003]] [[Nicanor Duarte Frutos]] fo escoyíu y xuró como presidente.
El [[20 d'abril]] de [[2008]] nunes eleiciones hestóriques, el Partíu Coloráu perdió la presidencia, llueu de más de sesenta años nel poder. L'ex-obispu [[Fernando Lugo]] xuró como presidente de la República'l [[15 d'agostu]] de [[2008]].
L'actual [[Constitución]] de la República del Paraguái foi sancionada'l 20 de xunu de 1992. Acordies con ella, el Paraguái constitúise como un Estáu social de drechu, unitariu, indivisible y descentralizáu, qu'adopta como forma de gobiernu la [[democracia representativa]], participativa y pluralista, fundada nel reconocimientu de la dignidá humana.
El [[Poder Executivu]] ye exercíu pol presidente de la República. Amás esiste un vicepresidente que, en casu d'impedimentu o ausencia temporal del presidente o vacancia definitiva de dichu cargu, sustitúilu con toles sos atribiciones. El presidente y vicepresidente son escoyíos por votación popular en forma conxunta pa un mandáu de cincu años, ensin posibilidá de reeleición.
El presidente ye'l [[xefe d'Estáu]] y [[xefe de gobiernu|de gobiernu]] de Paraguái. Tien, ente otres atribuciones, la facultá de nomar y remover a la so voluntá a los ministros del Poder Executivu, que son los xefes de l'alministración de les sos respeutives carteres, nes que, baxo la direición del presidente de la República, promueven y executen la política relativa a les materies de la so competencia. L'axuntamientu de tolos ministros, por convocatoria del presidente, llámase Conseyu de Ministros. Tien por finalidá coordinar los llabores executivos, promover la política del gobiernu y adoptar decisiones colectives.
El gobiernu de cada departamentu ye exercíu por un gobernador y por una Xunta Departamental, escoyíos por votu direutu de los ciudadanos pa un periodu de cinco años. El gobernador representa al Poder Executivu na execución de la política nacional. El gobiernu de los conceyos tá a cargu d'un intendente y d'una xunta municipal, escoyíos popularmente.
El [[Poder Llexislativu]] ye exercíu pol Congresu, bicamenral, con una Cámara de Senadores, de 45 miembros, y una Cámara de Diputaos, con 80 miembros. Les eleiciones pal Congresu celébrense en llistes zarraes (nun se vota por cada candidatu a diputáu o senador, sinon por una llista presentada por cada partíu políticu) simultáneamente cola eleición presidencial. Los diputaos escóyense por departamentu y los senadores nuna circunscripción nacional única. Unos y otros son escoyíos pa cinco años, y pueden ser reelexíos.
El muérganu cimeru del [[Poder Xudicial]] ye la Corte Suprema de Xusticia, a la que se subordinen los demás tribunales y xulgaos qu'establez la llei. El Senáu, col alcuerdu del Presidente, designa a los sos nueve miembros o ministros, sobre la base de tríos presentaos pol Conseyu de la Maxistratura, previa seleición basada nos méritos y nes aptitúes.
El presidente del país ye, dende'l [[15 d'agostu]] de [[2008]], [[Fernando Lugo Méndez]], que tien a Federico Franco como'l so vicepresidente. El presidente de la Cámara de Diputaos ye Víctor Bogado, y el del Senáu Jorge Oviedo Matto. El gabinete los ministros ta formáu polos siguientes ministerios y persones:
El Paraguái ye un Estáu Unitariu qu'apoya la descentralización, na forma qu'establez la Constitución y les lleis. Palos efeutos del orde políticu y alministrativu del Estáu, el territoriu nacional dixébrase en departamentos, conceyos y distritos que, dientro de les llendes de la Constitución y les lleis, gocien d'autonomía política, alministrativa y normativa pala xestión de los sos intereses, y d'autarquía na recaudación ya inversión de los sos recursos.‎
La [[temperatura]] media añal ye de 22 °C. Tamién l'[[amplitú térmica]] mensual ye de carauterístiques templades y subtropicales. La diferencia ente'l mes más fríu y el más caldu allúgase polos 10 °C. Nel Gran Chaco les temperatures medies puen llegar a los ‎37,8ªC.‎
Paraguái tien un [[clima templáu]] a [[clima subtropical|subtropical]] na rexón Oriental y un clima subtropical a tropical nel Chaco, que pue facese [[clima semiáridu|semiáridu]] nel Oeste. La rexón Oriental ye húmeda con munches lluvies a lo llargo del añu, con 1500 mm como referencia y con moderaos cambios climáticos daos poles estaciones. El Chaco, mentanto, ye más secu y esiste escasez d'agua. Nel branu les temperetures superen los 32 °C, y nel iviernu baxen fasta -‎‎2 °C.‎
El [[branu]] ye calorosu, con una temperatura media de 32 °C. N'iviernu la media ye de‎ 17 °C. Pola nueche 'l vientu modera la calor. Nos tiempos d'estivu son frecuentes les lluvies tormentoses. L'iviernu ye frescu y secu. La temperatura media anual allúgase ente 23º y 26 °C. La rexón esperimenta fuertes variaciones na [[temperatura]]. Nos meses de branu la temperatura suel alcanzar y superar los 40 °C. Los meses más secos son xunetu y agostu. Les lluvies más importantes rexístrense ente los meses d'ochobre a marzu, xeneralmente en forma de tormentes. La rexón Occidental rexistra baxo nivel de lluvies‎ (4000 mm a 1100 mm como media anual). Na rexón Oriental la media anual de lluvies allúgase ente 1400 mm a 1700 mm.‎
Los vientos que soplen del Brasil son caldos y con muncha humedá, demientres que los procendentes d'Arxentina son frescos y secos. En xeneral, nel país les temperatures son mui altes ente los meses d'avientu y marzu, con valores que superen los 36 °C. Sin embargu, estos valores puen cayer ente los meses de xunu y agostu.‎
Los valores estremos hestóricos rexistraos según la Direición de Meteoroloxía y Hidroloxía son na rexón Occidental: 44,8 °C na estación de Pedro P. Peña 'l [[9 de payares]] de [[1968]] y -7,5 °C na estación Prats Gill el [[13 de xunetu]] de 2000. Na rexón Oriental rexistrose 43,7 °C na estación de Caazapá'l [[30 de payares]] de [[1978]] y -6 °C na estación d'Encarnación el 10 de xunu de 1945. Rexistráronse ñevades n'Encarnación (1975) y en Ciudad del Este (1982).
Les estaciones del añu en Paraguái:
Paraguái tien una [[economía de mercáu]] carauterizada pola amplitú de la [[economía sumerxida]]. La economía sumerxida destácase tanto na reesportación a países vecinos de bienes de consumu importaos como nes actividaes de miles de microempreses y vendedores caleyeros urbanos. 
Ente los servicios non básicos, los sectores de mayor relevancia na xeneración de riqueza son el comercial y el financieru, con una participación aproximada ente dambos del 28%. El ritmu d'espasión d'estos sectores ta suxetu a brusques oscilaciones pola mor de que dependen en gran midida del comerciu fronterizu y por disponer de recursos financieros.
La contribución del sector industrial al PIB ye sólo del 14%, datu que supón un porcentax per debaxo de los niveles apropiaos pa xenerar un rápidu crecimientu de la [[economía]]. Por mor de la importancia de la economía sumerxida, les midides económiques exautes son difíciles d'alcanzar. Na actualidá búscase ablanquiar esta situación cola execución del réxime de maquila, que yá esperimentó un crecimientu récor dende la so execución. Un porcentax grande de la población gánase la vida cola actividá agrícola y ganadera, siendo los principales productos d'esportación, la [[soya]] (42% del total de les esportaciones paraguayes) y la carne bovina (país certificáu como llibre de [[fiebre aftosa]]) y novenu esportador mundial.
L'[[agricultura]] ye'l sector económicu col potencial más grande. Los siete productos d'esportación más importantes son: la soya y los sos derivaos, carne vacuna, [[maíz]], [[trigu]], [[sésamu]], [[aceite de xirasol]] y [[azucre]], toos d'orixe agropecuariu. Les agro-esportaciones crecieron en ente 2007-2008 cuasi 60%. Col baxo costu de la mano d'obra, y un preciu baxu de la tierra agrícula, el sector ta siendo competitivu a nivel global.
El sector informal en Paraguái ye ún de los más altos de la rexón y el so más grave problema ye'l [[contrabandu]]. Pese a los insistentes reclamos de países vecinos, el contrabandu llegó a niveles altos.
Nestos momentos la economía paraguaya depende de les pequeñes y medianes empreses, qu'empleguen al 68% de la población ocupada. El gobiernu actual mantién un país macroeconómicamente estable, intentando romper el mieu de los inversores estranxeros a invertir, facilitando les xestiones, dando puxu a la maquila y proyeutando una meyor imaxe del país.
El [[tresporte]] públicu ye'l más usáu y dase al traviés [[autobús|autobuses]] que circulen y cubren tola ciudá capital, amás de conectar con ciudaes del área metropolitana y el Gran Asunción. Tamién esisten autobuses internos con importantes flotes nes principales ciudaes del país.
Los autobuses de llarga distancia ya internacionales salen dende la Estación d'Autobuses d'Asunción, la mayor del país, qu'allúgase en forma estratéxica y conecta con tolos departamentos del Paraguái, u empreses d'autobús realicen viaxes diarios hacia l'[[Arxentina]], [[Brasil]], [[Bolivia]] y [[Uruguái]].
Por mor de qu'el ríu Paraguái afluye al llau de la Ciudá d'Asunción, la mesma cuenta con una estación fluvial allugada nel centru de la ciudá. El Puertu d'Asunción allúgase dientro de la Bahía d'Asunción. Ye'l llugar u desembarquen les importaciones y u s'unvíen les esportaciones. Otros puertos más pequeños s'alcuentren nel Barriu Sajonia d'Asunción y otru nel puertu Itá Enramada, na Ciudá de Lambaré, y en Ciudad del Este.
En Luque, dientro del Área Metropolitana d'Asunción, alcuéntrase l'[[Aeropuertu]] Internacional Silvio Pettirossi, que tien vuelos a les principales ciudaes d'América del Sur. Ente los sos destinos alcuéntrase: [[Ciudad del Este]], [[Buenos Aires]], [[Montevidéu]], [[Punta del Este]], [[Rio de Janeiro]], [[Curitiba]], [[São Paulo]], [[Santiago de Chile]], [[Santa Cruz de la Sierra]], [[Cochabamba]] y [[Lima]].
El segundu [[aeropuertu]] más importante de Paraguái ye l'Aeropuertu Internacional Guaraní, allugáu en Ciudad del Este.
Étnica, cultural y socialmente, Paraguái tien una de les poblaciones más heteroxénees d'América. Influyida socialmente pola cultura guaraní como tamién pola cultura de la época colonial española. El guaraní, que ye entendíu por más del 90% de la población, y el [[llingua castellana|castellán]] son idiomas oficiales nel país.
Paraguái rexistra una estructura de población mayoritariamente xoven por mor de l'alta fecundidá. De cada diez persones, cuatru son menores de 15 años y la población de 15 a 29 años representa una cuarta parte de la población total.
La población del Paraguái distribúyese desigualmente en tol país. La gran mayoría de la xente vive na rexón Oriental, u allúgase Asunción, la capital y ciudá más grande, amás de varios departamentos.
Dende [[1950]] la población paraguaya triplicose pasando d'1.300.000 a 4.152.588, dixebrades en forma equilibrada nes árees urbana y rural (50,3% y 49,7% respeutivamente) según el Censu Nacional de Población y Viviendes en 1992.
Les sos ciudaes más poblades son Asunción con cuasi 618.000 habitantes, darréu Ciudad del Este con 356.000 habitantes, San Lorenzo 320.000 habitantes, Lambaré 160.000 habitantes, Fernando de la Mora 130.000 habitantes, Capiatá 195.000 habitantes, Encarnación 105.000 habitantes, Luque 298.000 habitantes y [[Pedro Juan Caballero (ciudá)|Pedro Juan Caballero]] 110.000 habitantes. En total, la población d'Asunción, sumada a l'área metropolitana, da una población de cuasi 1.953.000 habitantes.
La [[llingua guaraní]] ye una llingua de la [[familia tupí-guaraní]], falada por más 6 millones de persones (pa unes dos millones ye llingua materna) en Paraguái. El guaraní foi declaráu llingua oficial del Paraguái na Constitución del añu 1992, ocupando d'estamiente'l mesmu rangu que'l castellán.‎
Antaño'l guaraní yera una llingua nacional, según la Constitución de [[1967]]. Pa que'l guaraní tuviere escritura, adautóse a les lletres llatines.‎
Por mor de la convivencia del guaraní col castellanu, ye mui corriente'l jopara o yopará, que ye la mestura de les dos llingües basaes na estructura gramatical del guaraní. Esta situación dase más na capital y los sos alredores.
[[Archivu:Luis Guitarra.jpg|thumb|160px|El músicu [[Luís Alberto del Paraná]] (1926-1974).]]
La música paraguaya ye mui particular, anque siendo l'unicu país de [[Sudamérica]] u la mayoría de los habitantes fala la llingua d'orixe nativu, la so música ye totalmente d'orixe européu.‎
Los instrumentos más populares son l'[[arpa]] y la [[guitarra]]. L'arpa paraguaya tien muncha difusión y ye conocida en munchos países.‎
Los sos xéneros son la canción paraguaya o purahéi (polca) y la guarania, que ye una canción llenta que fo desarrollada por José Asunción Flores al rodiu los años 1920. Dalgunos exemplos son: “India”, “Recuerdos de Ypacaraí”, “Mi dicha lejana”, etc. Les composiciones preferides pa executar n'arpa son les onomatopéyiques y fuertes “Guyrá Campana”, “Tren lechero”, ente otres.‎
Pala [[danza]] esisten les vives [[polca|polques]] y polques galopaes. La polca ye una danza de pareyes, mentanto les galopes son danzaes por un grupu de muyeres llamaes galoperes que xiren en formando un círculu, balanciando d'un llau pa otru un cántaruo xarrón.
Otra variante ye la danza de la botella, u la principal baillarina danza fasta con 12 botelles na tiesta una sobre otra. Tamién tan los Valseados, una versión llocal de los vals, como por exemplu “El Chopí”, “Santa Fe”, “Taguató”, “Golondrina”, etc.‎
Ún de los más conocíos esponentes de la música paraguaya fo [[Luis Alberto del Paraná]], quien realizó varios viaxes por Europa y el restu del mundu por más de 30 años.‎
El Paraguái destácase por ser un atractivu turísticu pa visitantes que busquen la serenidá y la tranquilidá nel interior del país, en campos qu'ofrecen turismu rural, arrodiaos de formosos llugares naturales que fasta güei se conserven, como cerros, llagos y catarates, que son ideales pal descansu.
El turismu comercial estendiose bastante y Ciudad del Este ye la ciudá escoyida polos turistas de la rexón pales sos compres, siendo 'l principal ingresu económicu de la ciudá. N'Asunción alcuéntrense variaos servicios de [[gastronomía]], [[hostelería]] y [[comercio]]s de primer nivel.
Paraguái mantién fasta güei la mayoría de los sos edificios hestóricos, combinaos co les arbolades avenides na capital, que poseen la mayor infraestructura de centros comerciales, chigres, cines, casinos, teatros y llugares d'ociu del país.
Dende Encarnación parten escursiones pales ruines de les misiones xesuítiques construides ente'l [[sieglu XVII]] y el [[sieglu XVIII]].
La diversidá cultural nel Paraguái permite un desendolcu constante de les artesaníes. Nótase la influyencia indíxena nos bellos trabayos en fibres naturales, maderes nobles, semientes, plumes y otros materiales naturales. Tapices, cestes, banastres, collares y otros artículos d'escelente terminación. 
L'artesanía paraguaya ofrez tamién delicaos productos testiles como l'ao po'i, l'encax llamáu ñandutí, xoyería n'oru y plata, vasos de cuernu talláu, hamaques, mantes, talles de madera, oxetos de cerámica y munchos otros artículos nos que se destaquen la creatividá y habilidá de los artesanos.
La [[relixón]] mayoritaria ye la [[catolicismu|católica]], frutu del procesu d'evanxelización de los misioneros a los indíxenes y los otros habitantes nos sieglos XVI, XVII y entamos del XVIII. Hai menonites y otres minoríes protestantes.
Cada [[8 de payares]] fácense procesiones a la Virxe de Caacupé, rumbu a la Basílica, allugada na ciudá de Caacupé. Tamién fácense procesiones a la Virxe de Itakuá. 
En Paraguái la llibertá d'espresión y la llibertá de prensa tan amparades pola Constitución Nacional. Nel país ha amplia ufierta de medios de comunicación palos sos habitantes, la mayoría de calter priváu y de grandes grupos inversores con capitales nacionales y estranxeros, qu'amás poseyen varios medios axuntaos a les sos redes corporatives.‎
Los diarios son publicaos en tol territoriu nacional. Los principales son:‎
ABC Color, Última Hora, La Nación, Crónica, Popular, Vanguardia y TN Press.‎
La mayoría de los [[teléfono]]s fixos tan instalaos n'Asunción, Encarnación y Ciudad del Este. El serviciu fórnelu la empresa Copaco (Compañía Paraguaya de Comunicaciones), que tamién forne servicios d'[[Internet]] y tresmisión de datos. Internet ye forníu, amás, porotres empreses privades d'ISP, que fornen servicios de Dial-up, Wireless, ADSL,WiMAX.‎
Paraguái cuenta con cuatro empreses que fornen de telefonía celular: Tigo, Personal, Vox, y Claro. Estes empreses fornen a más del 95% del territoriu nes zones poblades delpaís, según les últimes estadístiques. Estes operadores fornen servicios de [[telefonía celular]] y tresmisión de datos con teunoloxíes GSM, EDGE, UMTS, HDSPA, 3G y‎3.5G.
Les cuatro compañíes de telefonía móvil aumentaron 16% les sos ventes nel primer trimestre del 2009, intégrenlo 5.954.388 llinies en tol país. Quier dicir qu'el 99,99% de los habitantes del Paraguái tien una llinia móvil, lo que reflexa'l llogru nel avance deles telecomunicaciones y el crecimientu de la economía n'esti sector.‎
Esisten munches emisores radiales privades qu'operen n'AM y FM, siendo les principales Ñandutí AM, Cardinal AM, Rock&Pop FM y La Estación FM. La Radiu Nacional del Paraguái ye una radiu pública y l'unicu mediu de comunicación de calter estatal nel país. Opera n'AM y tien la mayor cobertura nel territoriu.‎
Esisten radioemisores comunitaries alternatives que tan a cargu d'organizaciones comunitaries, que surden de comunidaes organizades qu'utilícenles como ferramientes p'ameyorar les condiciones de vida de les sos comunidaes y facer visibles les sos realidaes con una llinia editorial independiente. Estes radios tan asociades al'Asociación Paraguaya de Comunicación Comunitaria.
Esisten en total 6 canales principales d'aire y 1 de cable que tresmiten dende Asunción o Gran Asunción a tol país. Son:
Existen además otros canales locales en otras ciudades, los cuales en su mayoría, están asociados colos canales citados más arriba para la emisión de programas.
Esisten otros canales llocales n'otres ciudaes, los cuales na so mayoría, tan asociaos co los canales citaos enriba pala emisión de programes.
El deporte más practicáu y popular ye'l [[fútbol]]. La seleición de Paraguái ye una de les más fuertes del continente, siendo dos vegades campeona de la Copa América en 1953 yen 1979 y ganó un gallardón de plata nos [[Xuegos Olímpicos d'Atenes 2004]] en siendo la única del país fasta 'l momentu y participó siete vegades na Copa Mundial de Fútbol.
Paraguái ye sede de la Confederación Sudamericana de Fútbol (Conmebol), na Ciudá de Luque.
Llueu del fútbol el deporte con más aficionaos ye'l rally col so eventu más tradicional: el Trans-Chaco Rally, dende 1971.
Otros deportes practicaos son el [[rugby]], el [[baloncestu]], el [[golf]] y el [[tenis]].
[[Categoría:Paraguái]]
Idioma astur
Ástur o idioma o llingua ástur ye la denomación propuesta pal asturianu pol filólogu, académicu de la llingua y ex-presidente de l'Academia de la Llingua Asturiana Xosé Lluis García Arias().
Esta propuesta de nome faise col envís de nun amestar política nin ferir sensibilidaes a la hora de referise al idioma común d'Asturies, Llión y Miranda, denomáu en cadún d'estos sitios como asturianu, llionés o mirandés respeutivamente. La propuesta del nome d'idioma astur, vien del fechu de qu'estos tres países asítiense nes tierres qu'antaño ocuparen los ástures Cismontanos y Trasmontanos.
Asediu de Rodes
L'asediu de Rodes foi una batalla acontecida nel añu 1522 ente los caballeros de San Xuan, que llueu sedríen nomaos Caballeros de Malta, dempués de la so derrota y fuxida pa esta islla, y les tropes turques de Solimán el Magníficu, na qu'esti caberu intentaría tomala per aciu d'un cruel asaltu. Magar qu'hebo dellos asedios a esta ciudá polos turcos, nos que tentaren acutala pola fuercia, dende 1400, siendo destacáu l'intentu de 1480, esti de 1522 sedría l'únicu que rompería la defensa cristiana.
Los Caballeros de San Xuan foron creaos pol Papa Pascual III en 1113 y tuvieron na islla de Rodes dende 1309, tres del abandonu de San Xuan d'Acre tres la perda de los sos territorios en Tierra Santa dempués de les cruzaes en 1291 y una breve estancia sero en Xipre. Esta islla foi conquistada a los bizantinos. Procedíen de toles partes de la cristiandá y taben organizaos en llingües, según la procedencia de los caballeros, asina, había un reximientu por cada llingua, y caúna tenía camentada unes tarees diverses y calteníen una propia identidá na orde, como si foren subórdenes.
L'oxetivu básicu de la orde yera protexer a los pelegrinos que diben de camín pa Xerusalén. Por embargu, dende l'asitiamientu en Rodes esta tarea dexenerare nel corsu escontra les costes y navíos turcos ya infieles en xeneral. Teníen carraques abondo artillaes pa la dómina, con falconetes y llombardes, lo que-yos permitía algamar una bona ayalga nos sos ataques, asina como facese col preciáu granu del que yeren importadores. Esto foi a la llarga una arma de doble filu, yá qu'atrayeron l'atención de los turcos, que yá nel sieglu XIV la nomaben "La Fortaleza de los Perros Malditos".
Nos entamos del sieglu XIV yá hebo dellos enviones d'ocupar la islla, magar que les sos fortificaciones y la enraizada defensa de los caballeros lo evitaron, pero foi dempués de la toma de Constantinopla en 1453 cuando los turcos güeyaríen realmente a Rodes como oxetivu principal, yá que víen nella un desafíu relixosu, al tar tan cerca del so territoriu central, y una humildación polos sos actos de corsu. Rodes sedría agora l'oxetivu de la espansión imperial turca.
En 1480 el primer envión algamó la islla col envís de tomala de les manes del sultán Mehmed II, que llanzó un ataque masivu sobro la islla, toa ella cayó menos la propia ciudá de Rodes y delles fortaleces nel interior y la costa, magar que tres dos meses d'asediu nos qu'hebo dalgunos asaltos y munches baxes, les sos tropes tuvieron que retirase. Esti avisu foi escucháu polos Caballeros, que fortificaron la islla, remodelaron la muralla de la ciudá de Rodes colos últimos avances téunicos más avanzaos de la dómina y reforzaron el so sistema defensivu, incluía la denomada "Traza Italiana", estructura enforma meyor que la de les antigües fortaleces medievales. Estes defenses nun taben destinaes sólo a la defensa pasiva, sinon que teníen orientación a la defensa activa, ye decir, a los contraataques una vegada que les tropes turques aniciaren l'ataque. Sabíen qu'un segundu ataque yera inminente, y esti produciríase nel añu 1522...
L'exercitu turcu iguábase de 300 navíos y decenes de miles de soldaos, incluyíos los Xenízaros, la so fidelidá al sultán yera perforte, llevaben armamentu modernu, cullebrines,Falconetes,cañones de llargu algame, sistemes de mines soterránees... magar Solimán yera aínda xoven(nun tuviera nin 2 años nel tronu, polo que faltába-y esperiencia, esta compensábase cola del Visir Mustafá Bajá.
Como se dixera, los cabelleros cuntaben con una de les fortaleces más fuertes del mundu, Rodes, qu'arriendes taba sofitada pelos caberos adelantos tecnolóxicos del mundu, incluyía la traza Italiana, cuntaben aínda con una flota de varies decenes de barcos, magar estos nun s'usaríen y taríen nel puertu la ciudá tol asediu por mieu a perdelos. La ciudá tenía 9 bastiones, ún por cada Llingua de la Orden (Auvernia, Alemaña, Castiella, Portugal, Aragón, Inglaterra, Francia,Italia y Provenza) y caúna sedría defendía por una d'estes, cada una tenía ente 100 y 200 caballeros, y en total la orde tenía unos 2.000 caballeros perfectamente apareyaos, motivaos y atrincheraos, allevantaos por Philippe Villiers de l'Isle-Adam, gran maestre de la Orden.
Arriendes de los caballeros, había una milicia Urbana y dalgunos Nobles de la islla que nun taben na orde, pero que llucharíen del so llau, poro'l númberu de defensores sedría averáu a los 10.000. Esperaben alendefetu, ayuda veneciana enforma.
L'Asediu de Rodes entamó con un intensu bombardéu Turcu, el 28 de Xunetu, pero les defenses de la ciudá resultaron Inespugnables, nun solo resistíen, si non que tamién castigaben colos sos cañones les llinies turques, cola ayuda de Gabriel Martiniego, los Caballeros ficieren grandes baxes a estos.
Los Zapadores turcos algamaron pordecir el muru de Traza Italiana p'asitiar ellí mines, pero los cristianos habíen (por Idea de Martiniego) fechu un sistema de tambores pol que, énte la mínima vibración de los zapadores, soltábase l'alarma y detectábenlos, asina, nun foi fasta'l 4 de setiembre que los turcos los asitiaren y finaren la preparación. Dos grandes mines volaron baxo'l Bastión d'Inglaterra, faciendo un furacu nel muru de más de 10 metros, y pa más dificultá, los escombros terriaron el fosu, pelo qu'agora había vía llibre fasta la ciudá. Nesi mesmu día, los turcos tomaron el Bastión, pero un rápidu y audaz contrataque esallugólos. Dos ataques más produxéronse esi día polos turcos, ensin ésitu. Agora la brecha sedría defendida por soldaos ingleses y alemanes treslladaos dende'l so bastión.
El 24 de setiembre créase un nuevo ataque turcu masivu sobro les bastiones d'España, Inglaterra, Provenza e Italia.La llucha foi dende l'alborada a la nueche, y el bastión de España camudó dos vegaes de manes. Al final, Soliman ordenó retirada, y taba tan furiosu que mandó executar al Xeneral Mustafá Bajá, anque llueu arrepintióse y revocó esta condena.
N'ochobre socediéronse asaltos xeneralizaos a tolos bastiones ensin ésitu, fasta que los Otomanos decidieron camudar la so estratexa, agora derrengaríen a los sitiaos hasta que se rindieren por fame o por cansanciu, pues taben cercaos y el tiempu diba escontra d'ellos.
N'avientu, Solimán entamó una campaña d'esmoralización, xunida a qu'entamaba la fame, ficieron cuidar a los defensores(sobro too a los Griegos que nun yeren caballeros) que si se rindíen tendríen llibertá pa fuxir de la islla, y que si decidíen quedase podríen conservar la so relixón. Esto fizo qu'entamaren deserciones ente los griegos principalmente, y que la moral (ya escalzada pola falta de víveres y munición) baxara enforma. El cutu d'Inviernu tamién facía'l so efeutu, d'Europa llegaben noticies de que l'ayuda veneciana prometida nun yera verdá y que nun diba llegar a tiempo si lo yera, too taba escontra, y tolos refuerzos que recibieren foron un barcu de Creta con 300 soldaos (toos ellos voluntarios) venecianos, esta yera l'ayuda prometida.Foi contraproducente, porque los otomanos cuidaron que yera l'entamu d'una ayuda más grande cristiana, asina que atacaron con toles sos armes y homes, morrieron miles d'estos, y anque nun cayó la ciudá, yá cuasimente nun quedaben soldaos pa defendela.
L'11 d'avientu, alcordóse una tregua pa negociar la rendición, pero énte les exixencies de los Cristianos Solimán reentamó los ataques, el 17 d'avientu, el Bastión d'España cayó otra vegada, y la suerte taba echada pa la ciudá, nun había tropes pa recuperalo, nin víveres nin munición, y magar tentóse por tres díes, ensin esti bastión, el restu quedaben comprometíos y nun había un res ente la ciudá y los turcos, tres trés díes d'intentos de recuperalu, El Gran Maestre solicita otra Tregua, el 20 d'avientu.
Solimán, énte les baxes y temerosu quiciabes de que los otros 6 bastiones resistieren fasta la fin, magar de tar aisllaos unos d'otros y de que la ciudá yá cayere(pues los bastiones taben en círculu protexendo la ciudá, y con qu'unu decapallenare podíase entrar nella)y tamién almiráu pola defensa, concedió-yos condiciones perbonas a los defensores.En pallabres l'Emperador Carlos V "Nada nel mundu perdióse tan bien como Rodes"
Los Cristianos pudieron dise de la islla en 12 díes, coles sos armes, bienes y símbolos relixosos, los que quixeren quedase podríen conservar la so relixón y tendríen esceición fiscal de 5 años y dala Ilesia sedría camudada en Mezquita.
El 1 de Xineru los Caballeros de San Xuan abandonaron la islla definitivamente.
L'Imperiu Otomanu anexonóse Rodes, y los caballeros colaron p'hacia Malta, que sedría cedida pol Emperador Carlos V.Les demás fortaleces de la islla, al ver que Rodes caía, rindiéronse de siguío, asina Kos, San Pedru y Llindos, les principales posiciones de la orde qu'aínda quedaben na islla rindiéronse nos mesmos términos. Rodes sedría Otomana fasta 1912 y nesi tiempu reformaríen la ciudá y obligaríen a la población a treslladase a suburbios pa facer una fortaleza aínda más poderosa que l'anterior. Esta Fortaleza sedría una de les bases del poder turcu nel mar fasta 1571 cola batalla de Lepanto.
José Suárez Arias-Cachero
José Suárez Arias-Cachero, nació en Felechosa, Ayer en 1962. Anguaño ye conceyal del Ayuntamientu d'Uviéu escoyíu nes llistes del PP a les que s'arrimó convidáu pol alcalde Gabino de Lorenzo.
La so trayectoria política féxola nel asturianismu. Líder universitariu nos años 80 foi fundador del CEN (Conceyu d'Estudiantes Nacionalistes), dempués conceyal asturianista nel Conceyu d'Ayer ente 1983 y 1995. Fundador de XNA, UNA y clave nel nacimientu de la Coalición Asturiana de 1991 cola que foi candidatu númberu 2 tres Xuan Xosé Sánchez Vicente.
La so trayectoria en defensa de la llingua asturiana ye conocida, primer claustral en facer usu de la llingua na Universidá d'Uviéu, fundador de la Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana, primer conceyal en facer una moción n'asturianu cuando exercía como tal n'Ayer, primer empresariu en facer los sos estatutos sociales en llingua asturiana.
Dientro del mundu asturianista ye conocíu pol nomatu del so pueblu d'orixen: "Felechosa".
Foi tamién sociu fundador de la Editorial Aina y de Fonoastur.
Eva Perón
María Eva Duarte de Perón (Junín o campo "«La Unión»", a 20 km de Los Toldos Provincia de Buenos Aires, Arxentina; 7 de mayu de 1919 - Buenos Aires; 26 de xunetu de 1952), conocía como Evita, foi una actriz y política arxentina. Como primera dama, promovió la reconocencia de los drechos de los trabayadores y de la muyer, ente ellos, el sufraxu femenín y fizo una enancha xera social dende la Fundación Eva Perón.
Exeria
Exeria, tamién nomada Eteria o Etheria, ya inclusu Arteria o "Geria", foi una viaxera y escritora hispana del sieglu IV.
Magar que los sos datos biográficos son escasos, suponse que yera gallega, y dalgunos autores considérenla emparentada con Aelia Flacilla, primera muyer de Teodosiu'l Grande. A. Lambert ellaboró una hipótesis según la que trataríase de la hermana de "Gala", de la que fala S. Xerónimu como pareya de Priscilianu.. Esta hipótesis y la condición de muyer independiente bragada y sotripada, asina como'l so orixe galaicu, sirvieren de sofitu pa adscribila nel movimientu priscilianista.
Dalgunos datos sobro los que nun paez haber discutiniu, son la so ascendencia noble, la so posición económica acomodao y la so solliñable cultura. Nos sos escritos revélase como una muyer de fondera relixosidá pero tamién (en boca de la propia Exeria) d'una curaxa illimitada.
Sábese que visitó los Santos Llugares (Exiptu, Palestina, Siria, Mesopotamia, Asia Menor y Constantinopla), nun llargu viaxe, ente 381 y 384, recoyendo les sos impresiones nel so llibru "Itinerarium ad Loca Sancta", llibru que tuvo ciertu espardimientu por cuntar de miente menuciosa y, sobro too, animada'l viaxe.
Altravesó el sur de Galia (anguaño Francia) y el norte de Italia; crució en barcu el mar Adriáticu. Sábese qu'aportó a Constantinopla nel añu 381. D'aende partió a Xerusalén y visitó Xericó, Nazaret y Cafarnaúm. Partió de Xerusalén hacia Exiptu en 382, visitó Alexandría, Tebes, el mar Roxu y el Sinaí. Visitó llueu Antioquia, Edesa, Mesopotamia, el ríu Éufrates y Siria dende au retornó vía Constantinopla.
Exeria (dixebra)
Xuana I de Castiella
Xuana I de Trastámara, conocía como Xuana "l'alloriada" (Toledo, 6 de payares de 1479 — Tordesillas, 1555), foi reina de Castiella de 1504 a 1555. Primeru foi infanta de Castiella y Aragón, llueu archiduquesa d'Austria, duquesa de Borgoña y Brabante y condesa de Flandes. Caberamente, Reina propietaria de Castiella y de Lleón, de Galicia, de Granada, de Sevilla, de Murcia y Jaén, de Xibraltar, de les islles Canaries y de les Indies Occidentales (1504 - 1555), de Navarra (1513 - 1555), títulos heriedaos tres la muerte de los sos padres, colo que xunió de fincia nun únicu cetru a España, a partir del 16 de xineru de 1516.
Flower of Scotland
Flower of Scotland ("Flùir na h-Alba" en Gaélicu escocés) ye l'himnu nacional non oficial d'Escocia. "Flower of Scotland" escribiólu el músicu Roy Williamson del grupu folk The Corries y fuera asoleyáu nel añu 1967. La lletra refierese a la batalla de Bannockburn nel añu 1314 ente los exércitos de Robertu I d'Escocia y Duvardu II d'Inglaterra, que ganaren los escoceses.
Ye utilizao dende l'añu 1974 nos partíos de l'equipu nacional de rugby y dende 1997 úsalo la seleción escocesa de fútbol. Nos partíos escontra Inglaterra, cántense con especial puxu los dos caberos versos de cada estrofa. De xemes en cuando, camúdase la lletra:
Camentando que yera abondo agresivu, en 2004 presentose nel Parllamentu escocés una propuesta pa camudalu por otru nos encuentros deportivos. Arriendes d'ello, en xunetu de 2006 la Royal Scottish National Orchestra fizo una encuesta con cinco canciones candidates a himnu nacional d'Escocia. 10.000 persones respondieron dafechu, col siguiente resultao:
Solanum tuberosum
La pataca ("Solanum tuberosum") ye una planta de la familia de les solanacees, cultivada en cuasi tol mundu pol so tubérculu comestible. Ye orixinaria del altiplanu andinu nuna estaya que coincide aprosimadamente col sur del Perú au foi culvivada y consumiada polo menos dende'l VIII mileniu e.C.. 
Introducía n'Europa polos conquistadores españoles, tardó n'incorporarse a la dieta por caltener sustancies tóxiques nes sos partes verdes, pero tiense convertío nun de los principales cultivos del planeta.
http://www.nivaa.nl/pt/a_nivap/downloads
http://www.nivaa.nl/files/Nivap_catalogo_holandes_de_variedades_de_batata_2007_Portugues.pdf
Daucus carota
Una cenahoria ye'l raigañu vexetal, típicamente anaranxáu, con una testura lleñosa. La parte comestible d'una cenahoria ye un tubérculu. Ye una planta biañal que xorrez en forma de rosetón de fueyes dende'l tallu, que nel branu producen l'alimentu metantu el tubérculu medra atroxando cantidaes grandes de zucres pa que la planta florezca nel segundu añu. El retueyu floreciente mide alrodiu d'un metru d'altor, con ramilletes de flores blanques.
Comiendo namái media taza de cenahories crudes o cocíes tolos díes, el nuesu organismu incorpora:
Contién, arriendes, munchos otros nutrientes esenciales pal cuerpu como l'ácidu fólicu, vitamina K y calciu, too esto, en namái 50 caloríes por inxestión.
Retueyu
El términu retueyu pue facer referencia a:
Mileniu
Un mileniu ye una unidá de tiempu equivalente a un periodu de 1000 años. El primer mileniu dempués de Cristu consiste nos (mil) años 1 hasta 1000 inclusive, el primer mileniu enantes de Cristu consiste nos (mil) años -1 hasta -1000 inclusive (colo que l'añu -x = l'añu x (e.C.) "enantes de Cristu"); estos dos milenios sepártense nun intre cero, el momentu cero de la dómina cristiana; esti puntu de tiempu ye una vuelta del añu asina como una vuelta del mileniu. Darréu d'esto nun ye un error que l'añu Cero falte a la nuesa dómina.
Cron
La pallabra Cron refierse a:
Cron (xeoloxía)
Cron ye una unidá de tiempu qu'equival a un millón d'años. Úsase en xeoloxía pa determinar edaes.
Ma
Ma puede referirse a:
Tubérculu
Un tubérculu ye un tallu soterráneu modificáu ya engrosáu au s'atroxen los nutrientes de reserva pa la planta. Tién una xema central de forma plana y circular. Nun tien escames nin cualesquier otra capa de proteición, tampocu tien fiyuelos. La reproducción d'esta mena de plantes faise por semiente, magar que tamien se pue facer por plantación del mesmu tubérculu. Ye asina como se fai casique siempres la sema de la pataca.
Xema
El términu Xema pue referise a:
Guañu
En botánica un guañu ye un muérganu complexu de los vexetales que se forma davezu na axila de les fueyes ensamáu por un meristemu apical, (célules con capacidá de división), a mou de botón escamosu (catáfilos) que llueu darán llugar a fueyes "(foliíferes)" y flores "(floríferes)".
Los guaños úsense pa facer los inxertos o garcios (inxertu/garciu de xema), sobro too en frutales y les sos variedaes.
Llingüísticamente, el diccionariu de l'ALLA diz que'l sustantivu "guañu" tien les siguientes acepciones y usos:
|| En guañu, a puntu de nacer, de surdir. 
El guañu de munches plantes lleñoses, especialmente nos climes tépedos y fríos, salen protexíos por una cobertura de fueya modificao chamada "escama" que protexe'l delicáu tecíu interior. En dalgunes plantes, l'escama ta cubierta por una substancia mucilaxinoso qu'aumenta la proteición. De la que cada guañu se desendolca, les escames pueden medrar un poco, mas xeralmente caen, dexando na superficie del ramu una serie de marques horizontales. Por aciu d'estes marques ye posible determinar la edá del ramu, yá qu'en cada añu'l so crecimientu remata cola formación d'un guañu, que va producir un nuevo conxuntu marques. Col pasar del tiempu y el desenvolver de la so casca, estes marques tienden afitase en forma obleru, polo que depués de dalgunos años, yá nun ye posible determinar la edá de los ramos por esti métodu.
Dacuandu, pue distinguise nun guañu una serie bien marcada de tipos d'escama: nel "Aesculus", por exemplu, fórmanse pequeñes escames pardes per fuera, cubriendo otres mayores que, cuando'l brote abre tornen verde, hasta la fueya interno, de color y forma típico. Estes series suxeren que la escama del guañu sía fueya verdadero, modificao pa protexer los delicaos tecios meristemáticos durante periodos desfavoratibled.
En munches plantes, nun se forma escama nos guaños, que son entós llamaos guaños espidos. Nestos guaños, les minúscules fueyes en desendolcu son munches veces tomentoses (con llongos ciclios), como en delles especies de "Rhus" y de "Viburnum". En munches plantes herbácees, el guañu ye entá más reducío, munches vegaes consiste cásique nuna masa de célules indiferenciaes nes axiles de les fueyes. Un repollu, sicasí, (ver " Brassica ") ye un guañu terminal escepcionalmente grande, y les coles de Bruxeles son sólo guaños llaterales.
Una vez que dellos guaños se formen nes axiles de les fueyes, la so distribución nel tallu ye la mesma que de les fueyes: pueden ser alternos, opuestos o verticilados. En delles plantes pueden formase guaños en puntos atípicos y son llamaos guaños alventicios buds.
El guañu ye muérganu útiles na identificación de les plantes, especialmente nes lleñoses que nel iviernu perden la fueya. Pa ello, los estremaos tipos de guañu son clasificaos y descritos n'acorde a diferentes criterios: localización na planta, "status", morfoloxía y función:
Xema (xeoloxía)
Una xema ye un mineral, roca o material petrificáu qu'al tayalu y allisalu pue usase en xoyería. Per otru llau, en tiempos de guerra o de crisis económica muncha xente convierte la so riqueza en piedres precioses, cencielles de tresportar y de vender. Otres son orgániques, como l'ámbare, brea del árbol fosilizao. Dalgunes xemes son enforma fráxiles pa usales en xoyería, y namái puen ser espuestes en museos.
Atoñu
Denómase atoñu o retueyu, al árbol nuevu que sal d'un arbol que se cortó. Tamién se refier al gromu d'árbol descendiente d'otru anterior y más vieyu que se tresplanta pa repoblar. L'autual carbayón d'Uviéu ye un atoñu del Vieyu Carbayón que taba allugáu na Cai Uría, del que-y tomaren un gromu. 
El favorecer l'aparición d'atoños en determinaes especies d'árboles, ye un métodu tradicional d"'alministración sostenible de la viesca", pol que a los árboles xóvenes táyase-yos el tueru a un nivel baxu, o a vegaes al ras del tarrén.
Nos años siguientes de xorrecimientu, surdirán munchos nuevos atoños, y dempués d'unos años, el ciclu entama otra vegada, y tornen a tayase los tueros gruesos de los atoños, pa que surdan de los "pies" otros nuevos.
Gromu
Gaxu o Gromu son les cañes arrincaes d'un arbol o planta, y separtaos con una finalidá reproductiva. 
Puen arrincase trozos de tallu ya introducilos na tierra, pa producir raigaños. Les plantes enraigonaes d'esta miente, sedrán idéntiques a les sos proxenitores, ye dicir, formaran con elles un clon. Esisten desemeyaes maneres de facer esquexes, según la fase del periodu de xorrecimientu nel que se tayen:
La reproducción per duana de gaxos o gromos ye asexual polo que se necesita un proxenitor.
Pasos:
Si too llega a bon términu, nunos díes produciráse una nueva planta clonada independiente dafechu de la so proxenitora asexual.
Gaxu
La pallabra gaxu pue referise a:
Yema
Los güevos de pita, ("Gallus domesticus"), son los güevos más ampliamente difundíos na gastronomía. La yema constitúi la célula güevu qu'orixinará, de tar fecundáu, un nuevu organismu. La clara supon una reserva enerxética pal desendolcu del embrión.
Son altamente nutritivos. Proveen una gran cantidá de proteínes completes; la proteína del güevu, la ovoalbúmina, caltién una ellevada calidá proteica , y proporciona cantidaes significatives de delles vitamines y minerales, incluyendo vitamina A, riboflavina, ácidu fólicu, vitamina B6, vitamina B12, fierro, calciu, fósforu y potasiu. Arriendes, el so baxu preciu favorez l'espardimientu del so consumu.
Güevu (alimentu)
Los güevos de les aves constitúin un alimentu habitual, mui ricu en proteínes y lípidos, de dixestión fácil, y son el componente principal de numberosos platos duces y salaos, y un complementu imprescindible en munchos otros.
Los más consumíos, con gran diferencia, son los de pita, seguíos polos de coríu y oca, tamién se consumen los güevos de parpayuela o cogorniz ("Coturnix coturnix") que son mui pequeños, bien como esquisitez gastronómica o pa neños pequeños. Los güevos d'avestruz puen llegar a pesar 1,3 kg.
Los güevos de pita puen tener dellos colores, lo más avezao y que seyan "blancos" o "morenos" (qu'en realidá son de color pardu claru). En diferentes rexones tienden a preferir unos o otros. En xeneral los blancos tan asociaos a llimpieza y los morenos a "más ñaturales" pero la realidá amuesa que son iguales.
Los "güevos blancos", tienen la clara (albúmina) en mayor cantidá y densidá, siendo preferíos pa la repostería.
Güevu (bioloxía)
En dalgunos animales, un güevu ye'l cigotu, resultáu de la fecundación del óvulu. Sustenta y protexe l'embrión. Los animales ovíparos son aquellos que ponen güevos, con pocu o nengún desendolcu dientro de la madre. Esta ye la forma de reproducción de munchos Pexes, anfibios y reptiles, toles aves, los mamíferos monotremes y la mayoría de los inseutos y arácnidos.
Los güevos de los reptiles, aves y monotremes tán endolcaos por un cascarón proteutor que pue ser flesible o non. El güevu del avestruz, d'hasta 1,5 kg, ye la mayor célula individual que se conoz, magar que'l ya desaniciáu "Aepyornis" y dalgunos dinosaurios poníen güevos mayores. El zunzún ("Mellisuga helenae") produz el güevu d'ave más pequeñu que se conoz: pesa mediu gramu. Los güevos de dalgunos reptiles y la mayoría de los pexes son menores, y los de los inseutos y otros invertebraos tienen entá menos tamañu.
Glasnost
Glasnot ye un términu rusu que significa tresparencia o apertura.
Nel XXVII Congresu del Partíu Comunista de la Xunión Soviética (PCXS), en febreru de 1986, Mikhaíl Gorbachov propunxo la política de "Glasnost", pa modernizar el ciudadanu soviéticu mediu y llimar aspereces col bloque occidental. Esta política significaba una mayor llibertá de prensa nos medios de comunicación. Asina, Gorbachev algamó grandes llogros diplomáticos con otres potencies, demientres que'l descontentu popular medraba, yá que la llibertá de prensa informó a los ciudadanos del pautu colos nazis (pautu Molotov-Ribbentrop), de les baxes n'Afganistán y de la llamentable situación económica.
Bismarck (Dakota del Norte)
Bismarck ye la capital del estáu de Dakota del Norte, nos Estaos Xuníos, y sé alministrativa del condáu de Burleigh. Ye, dempués de Fargo, la segunda ciudá más poblada del estáu. La so población estimada, en 2015, yera de 71.167 habitantes. La ciudá figuró nel séptimu llugar nel ránking de la revista Forbes que recoyía les pequeñes ciudaes con crecimientu más rápidu del país.
La ciudá foi fundada en 1872, y ye la capital del estáu dende 1883, cuando yera tovía el Dakota Territory (Territoriu de Dakota), que había ser almitíu como estáu en 1889.
Bismarck asítiase na oriella izquierda del ríu Missouri, xusto de frente de la ciudá de Mandan. Les dos ciudaes formen el núcleu del área metropolitana de la ciudá. L'edificiu más importante, y de mayor altor de la ciudá, ye'l capitoliu estatal, asitiáu nel centru de la ciudá. Ellí tien la so sé'l gobiernu del estáu, que ye'l segundu mayor empleador de la ciudá. Nel so calter de centru comercial y de servicios de salú, Bismarck ye'l centru económicu de la fastera meridional de Dakota del Norte y de la septentrional de Dakota del Sur.
Colonia del Sacramento
Colonia del Sacramento ye una ciudá d'Uruguái, capital del departamentu de Colonia. Tien el so orixe n'antierga ciodá de "Colônia do Santíssimo Sacramento" fundada por Manuel Lobo, al mandu de l'Imperiu Portugués nel sieglu XVII. L'aria u allúgase la fundación portuguesa ye güei parte'l Centru Hestóricu, recoñocío pola UNESCO como Patrimoniu de la Humanidá.
Dellos años enantes del Descubrimientu de Brasil, una espedición comandada por Martim Afonso de Sousa aportó coles sos caraveles fasta l'Estuariu'l Río de la Plata, cola misión d'asitiar delles posesiones portugueses na marxe esquierda de la foz d'aquel ríu, mas nun foi a afechala por mor del naufraxu de la so embarcación.
La Corona Portuguesa encartichó nuevamente el so envís n'enanchar les sos llendes de la so colonia americana fasta'l rigu de la Plata cuando encomendose al gobernador y capitán de la capitania del Rio de Janeiro, D. Manuel Lobo (1678-1679), que fundase un fuerti na marxe esquierda d'aquel ríu. D'esti xeitu, col sofitu de los comerciantes del Rio de Janeiro, deseyosos d'alitar los sos yá asorantes negocios con l'América Española, nos caberos de 1679 la espedición de D. Manuel Lobo partía de Santos, algamando la bacía'l Plata en xineru l'añu siguiente. El 22 d'esi mesmu mes,les fuercies pertueses entamaren l'establecimientu de la Colônia do Santíssimo Sacramento, llendando con Buenos Aires, na oriella opuesta. El nial d'esi establecimientu foi una cenciella fortificación aniciada con planta nel formatu d'un polígonu cuadrangular.
La rempuesta de les autoridaes españoles féxose darréu: en pocos meses el gobernador de Buenos Aires, José de Garro, llancióse a la brega, y el nial pertués conquistóse poles algares españoles ya indíxenes, na nuechi del 7 al 8 d'agostu d'esi mesmu añu, episodiu coñcíu como "Nuechi Tráxica".
Al tresvel de negociaciones diplomátiques, l'allugamientu de Colônia tornó a Portugal pel Tratáu Provisional de Lisboa (7 de mayu de 1681), polo cual la Corona Portuguesa comprometíase n'arreparar seliquino les fortificaciones feches de tierra asina como la costruición d'abeyos pal personal. Fincaben entorgaes les costruiciones de nueves fortaleces y d'edifícios de piedra o adobe, qu'amuesaríen una acupación permanenti.
A 23 de xineru de 1683 una nueva escuadra portuguesa tomó posesión de la Fortaleza de San Gabriel, calteniendo los portugueses la Nova Colônia do Sacramento fasta 1705, cuando a España dominólos escontra 1715. Enfinando la guerra, l'estabelecimientu da Colonia atendia a los intereses de la estaya mercantil de la burguesía portuguesa, interesada n'alitar l'acesu contrabando nel rigu la Plata: l'entecambéu con Buenos Aires, atroxáu llegalmenti pel privilexu del "asiento". La supresión del monopoliu pertués del fornecimentu d'esclavos africanos en 1640, tarazara la posibilidá de dumbianza, pa cola América Española, de produtos brasilanos como l'azúcre, oel tabacu, l'algodón, asina como manufatures europeés, en troquéu de plata peruana. Arriendes, xorrecía l'envís n'aselar el baturiciu platín a los corios brasilanos nel Rio de Janeiro, col enfotu d'estabelecer un marcu lliñeru que sirviere de meta p'algamar per tierra al Río de la Plata.
Nesi contestu, yera emportante alcontrar una solución pa la crisis económica portuguesa de la segunda metá del sieglu XVII (anti la cayida'l preciu l'azucre nel mercáu, la presión de los intereses comerciales de la burguesía inglesa pa garantir l'acesu al mercáu de produtos ingleses y la pérdida de les colonies del Orienti), pel acesu a les rexones mineres hispanu-amerincanes por Buenos Aires - pretensión torgada pel monopoliu español.
D'esti xeitu, Colonia tornóse nun baturiciu nial de contrabandu anglo-portugués. La fundación de Colonia y la obertura del mercáu consumidor de ganáu, coriu y carne salada nes Minas Gerais, ganéu de racu más sero, determinaría'l desenrrollu de la pecuária na Capitania do Rio Grande de San Pedro.
Nel contestu de la Guerra de Sucesión Española (1701-1713), la "Gran Alliancia" (Gran Bretaña, Países Baxos, Austria, Prusia, etc.) opónense a España y a Francia, n'Europa. Portugal aconceyose na "Gran Alliancia" en 1703. La fortificación na Nueva Colonia del Santísimo Sacramento recostruyose de magar 1704 con planta abaluartada. Atacada n'esi mesmu añu polos españoles de Buenos Aires, conquistose al año siguienti poles fuercies comandaes por Afonso Valdez. Acupada, Tornó a los portugueses namái una vegada más pel segundo Tratáu d'Utrecht (6 de febreru de 1715), anagora dientro la nomada política'l "tiru de cañón", que sinificava que'l territoriu de Colonia nun debería pasar del algame d'un tiru de cañón llanciáu dende les muries de la fortaleza.
Rexistrose, de magar esa dómina, l'esmolecimientu portugués cola integración d'esti puestu abangáu a la rexón sur de Brasil (Capitanies de Santa Catarina y de São Paulo). La rexón española manifestose pol sofitu a los estabelecimentos xesuites na rexón de los Siete Pueblos de les Misiones, pola destrucción de Montevidéu (establecida por fuerciess portugueses dende 1723), con nueva fundación, por españoles, en 1726, y el poblamintu l'interior del Uruguái, pa isllar a Colonia del Santísimo Sacramento del sur de Brasil.
En 1735 un incidente diplomáticu en Madrid sirvió como pretestu pa un nueu ataque a Colonia (3 d'ochobre), que fincó encercada por forcies españoles comandaes por D. Miguel de Salcedo fasta 1737. Señáu l'armisticiu (2 de setiembre), la Corona Portuguesa dumbió una espedición comandada pol Brigaderu José da Silva Pais, que coxitando fortalecer la so presencia nel pstreru sur de Brasil, fundó la colonia de Rio Grande de San Pedro, güei ciodá de Rio Grande, na barra de la Llaguna de los Patos, ya intentó, ensin percancialu, conquistar Montevidéu.
El Tratáu de Madrid, cellebráu el 13 de xineru de 1750, tazmiaba que Portugal entregaria Colonia del Sacramento a España, en trueque del recebimentu del territoriu de ños Siete Pueblos de les Misiones. Por mor a les dificultaes de les demarcaciones y la resistencia suscitada pola Guerra Guaranítica (1753-1756), les disposiciones del Tratáu foren anulaes por un nueu diploma, el Tratáu d'El Pardo, cellebráu el 12 de febreru de 1761. Nesta estada el noyu urbán de la plaza defendíase por una muria de trazáu poligonal irregular, abaluartada, costituyida polos:
Tapeciendo'l llau de tierra, au rasgábase'l portal d'armes de la plaza. A cobierti d'esta llinia defensiva, iguíense los Cuarteles, les Cases de Pólvora y los Cuerpos de la Guardia. Pel llau del rigu, una llinia de cañoneres ("San Pedro d'Alcántara" y la so Bateria) y la Bateria de Santa Lucía ("Planu de la plaza y territoriu de Colonia del Santísimo Sacramento allugada na marxe setentrional del Rigu de la Plata na llatitú de 34 gr. 28 min. 18 seg., 1762." Mapoteca del Itamaraty, Rigu de Janeiro).
El contestu de la cellebración del Pactu de Familia (1761) xunciendo los Bourbon de Francia, d'España, de Nápoles y de Parma bramó la tensión ente Portugal y España. Nel contestu de la Guerra anglu-francesa de los Siete Años (1756-1763), permaneciendo Colonia del Sacramento en manes de Portugal, esta foi nuevamente invadida por algares españoles comandaes por D. Pedro de Cevallos (30 d'ochobre de 1762), pa ser devolvida en virtú del Tratáu de Paris (1763).
En 1777, una nueva invasión española por D. Pedro de Cevallos (30 de mayu), arra,pló coles fortificaciones de Colonia del Sacramento col tupizamientu'l so puertu (2 de xunu), viniendo a tanxir a la islla de Santa Catarina (3 de xunu). Al empar, n'Europa, el Tratáu de San Ildefonso (1777) restabeleció les llinies xenerales del Tratáu de Madrid: Colonia del Sacramento, el territoriu de les Misiones y parte'l Rio Grande do Sul d'anguaño yeren cedíos a España, que tornaría la islla de Santa Catarina a Portugal.
Finalmenti, el Tratáu de Badajoz (1801), firmáu ente Portugal y España nel contestu les Guerres Napoleôniques atroxó la paz ente los dos paises n'Europa, mas non ratificó'l Tratáu de San Ildefonso. Portugal caltuvo el poder de los territorios conquistaos n'América del Sur (les Misiones y parte del Rio Grande do Sul d'anguaño, por voluntarios, en 1801), fixando la llende sur na llinia Quaraí-Jaguarão-Chuí.
Colonia del Sacramento tornó a manes de Portugal de magar 1817, cuando D. Joãu VI incorporó tola rexón del Uruguái a los dominios del Brasil.
Cola Independencia d'estos, en 1822, Colonia integrose a los dominios de l'Emperiu del Brasil fasta la dafecha dixebra de la República Oriental d'Uruguái, en 1827.
El so caberu comandante foi el brigaderu Manuel Jorge Rodrigues, que namái abandonó la plaza nel intre l'establecimintu de la Convención Preliminar de Paz ente 'Imperiu del Brasil y les Provincies Xuníes del Rigu la Plata (27 d'agostu de 1828), ratificáu por Brasil el 30 d'agostu y por Arxentina'l 29 de setiembre, y qu'aportara a Montevidéu el 4 d'ochobre de 1828. Por esti diploma, l'Uruguái tornárase independente.
Basshunter
Jonas Altberg , más conocíu como Basshunter, ye un músicu y DJ suecu. Basshunter clasifica so propia música como eurodance pero tamién ye clasificada por otres persones como hard" dance". Altberg cuenta que realiza la musica en so computadora (ordenador) utilizando el programa Fruityloops. Nel añu 2001 comenzó a facer so propia música. So primer y pocu conocíu álbum "The Bassmachine" llanzólu nel 2004 en so propia páxina web.
Palaciu de los Xove Güergu
El complexu de la Trinidá, formáu pol Palaciu de los Xove Güergu y la so capiella correspondiente, allúgase nel conceyu de Xixón (Asturies, España), construyóse nel sieglu XVII.
El palaciu constitúyenlu dos edificios empares de planta rectangular dixebraos en tres plantes. En dambos cuerpos hai una simétrica distribución de furacos y los pisos sepártense por una llinia d'impuestes. Un escudu coles armes d'Hevia, Miranda y Llavandera, allugáu na exa central del edificiu ye l'únicu elementu decorativu de la faza. Afitada'l palaciu ta la capiella, de planta de nave única, dixebrada en dos tramos. La faza caltien una monumental portada barroca, encadarmada por un furacu allinteláu y recorríu per pillastres molduraes. So'l llintel, un panel acueye l'escudu de los Xove y corónase por un frontón semicircular con llunetu qu'alluma'l coru.
La faza remátase con una graciosa espadaña rematada por un frontón abanfáu. Tanto'l frente'l palaciu como la capiella son de bona cantería.
L'interior de la nave tapecese con combadura d'arista, y el presbiteriu, con cúpula so pechines decoraes coles figures de los cuatro evanxelistes. A dambos llaos del presbiteriu hai dos froniques de piedra remataes con frontón partíu.
La Capiella de la Trinidá restauróse en 1963, y en 1989 rehabilitóse tol conxuntu como Muséu de Pintura Juan Barjola.
Muséu de Pintura Juan Barjola
El muséu Juan Barjola ye un muséu allugáu na ciudá asturiana de Xixón.
El muséu inauguróse'l 16 d'avientu de 1988 tres la donación que fizo'l pintor, Juan Barjola, de 104 obres correspondientes a los años que van de magar 1950 a 1988. La rehabilitación de la so sé actual fízose en 1989 desegún el proyectu de los arquitectos José Antonio Galea Fernández y Álvaro Llano.
Ta xestionáu pola conseyería de cultura del Principáu d'Asturies.
El muséu tien la so sé nun garapiellu d'edificios asitiaos nel cascu antiguu de la ciudá de Xixón. Conócense como Conxuntu de la Trinidá, y compónese del palaciu de los Xove-Güergu y la capiella que tien a la vera. Como diz na inscripción fundacional que se conserva nun llateral de la capiella l'edificiu, que ye ún de los exemplos cimeros de l'arquitectura barroca de la ciudá, esta acabó de construyise en 1676.
El palaciu ta formáu por dos edificios yuxtapuestos de planta rectangular y trés plantas d'altor. Los dos cuerpos tienen una distribución simétrica de los güecos de la so fachada, na que la separación de los pisos ta marcada por una llinia d'imposta. Nella nun hai adornu nengún más qu'un escudu coles armes d'Hevia, Miranda y Lavandera na exa central de la fachada, ente los dos cuerpos a l'altura de la tercer planta. 
El palaciu tien, a la manzorga, una capiella adosada. Ye de planta de nave única, con dos tramos, y tien una fachada monumental na que llama l'atención la puerta, adintelada. Perriba d'ella ta l'escudu de los Xove, que ta coronáu por un frontón semicircular con lunetu que-y da lluz al coru de la ilesia. Remata l'edificiu una espadaña con frontón curváu. La nave de la ilesia cubre con bóveda d'arista, y el presbiteriu con cúpula sobre pechines decoraes coles figures de los cuatru evanxelistes. La capiella foi restaurada en 1963.
La esposición permanente ocupa trés de les cuatro plantes del edificiu, mentantu que la planta baxa ta reservada pa esposiciones temporales. El recorríu ha entamase, pa siguir un orde cronolóxicu, dende la tercer planta, áu s'asitien los sos primeros trabayos, pertenecientes a la década de los cincuenta. Continúase pola segunda planta con obres de la década de los setenta pa'afechar na primer planta con cuadros de la década de los ochenta.
 Páxina web del Muséu Barjola
Muséu Exipcianu d'El Cairu
El Muséu Exipcianu d'El Cairu, agora nomáu tamién Muséu d'Antigüedaes d'El Cairu, ye un muséu dotáu d'unos vastos fondos arqueolóxicos exipcianos de toda clase, que s'atopa asitiáu na capital, El Cairu. Dependiente del Conseyu Supremu d'Antigüedaes, organismu gubernamental encargáu del patrimoniu históricu del país, que depende a la so vegada del Ministeriu de Cultura. 
Anque los oxetos más apreciaos son los rellacionaos con Tutankhamon (especialmente la so máscara d'oru), el muséu poseye oxetos de toles dinastíes, de la más distinta naturaleza, dende oxetos d'usu diariu a les momies de faraones y altos personaxes. En total, los oxetos espuestos calcúlense en 136.000 (otres fontes indiquen 120.000), otros varios centenares de miles tán conservaos n'almacenes. 
El muséu foi creáu en 1835 nun intentu del gobiernu por detener la exportación incontrolada de tou tipu d'artefactos antiguos. Abrió les sos puertes en 1858 coles colecciones recoyíes por Aguste Mariette, arqueólogu francés al serviciu d'Isma'il Pasha. Nel 1880 el muséu taba asitiáu nel mesmu llar d'Isma'il Pasha en Giza. En 1900 el muséu alquier la so actual sede, un edificiu d'estilu neoclásicu, construyíu a posta, na Plaza Tahrir, nel centru d'El Cairu.
La Sala de les momies, que contién 27 momies reales d'época antigua, foi pesllada al públicu en 1981, por orden del entós presidente exipcianu, Anwar Sadat. Dende 1985 foi reabierta con una seleicción de momies de reis y reines del Reinu Xoven, de les que sólo ye visible'l rostru.
Nueva York (estáu)
Nueva York ye un estáu de los Estaos Xuníos. Ye'l terceru más pobláu de tola nación, porque Nueva York ta asitiada dientro d'él; anque la capital del estáu ye Albany.
Islles Fiji
Fiji o Les Islles Fixi (n'inglés: "Fiji"; en fixanu: "Matanitu ko Viti"; n'indostánicu: "फ़िजी, فِجی"), oficialmente República de les Islles Fiji, ye un país insular allugáu nel sur del Océanu Pacíficu, al este de Vanuatu, oeste de Tonga y al sur de Tuvalu.
Islles Salomón
Islles Salomón (n'inglés: "Solomon Islands") ye un país d'Oceanía que forma parte de la Mancomunidá Británica de Naciones. El so territoriu ta ensamáu por más de 990 islles pertenecientes a la Melanesia, allugaes al este de Papúa Nueva Guinea.
Kiribati
Kiribati, oficialmente la República de Kiribati (pronunciáu "Kíribas", ) ye un archipiélagu allugáu na estaya central oeste del Océanu Pacíficu, al NE d'Australia. Ta integrada por un grupu de 33 atolones coralinos y una islla volcánica (Banaba) esbillaos nun área de más de tres millones de kilómetros cuadraos. Independiente dende 1979, Kiritibati ("Islla Christmas") ye l'atolón más grande del mundu.
Anguaño, l'archipiélagu cuerre'l riesgu de sumir por cuenta de la xubida del nivel del Océanu Pacíficu provocáu pol cambéu climáticu. 
El presidente Anote Tong anunció que les isles van sumise y empezó xuna xira internacional p'atopar una patria d'adopción pa les sos conacionales, hasta agora namá respondida por Nueva Zelanda. En marzu de 2012 plantégase al parlamentu la compra de terrenes a Fiyi pa treslladar a tola población debíu al aumentu del nivel del mar y a la mayor frecuencia de desastres naturales como furacanes y agües enchentes.
Islles Marianes del Norte
La Mancomunidá d'Islles Marianes del Norte ("Commonwealth of the Northern Mariana Islands", n'inglés) ye una mancomunidá en xunión política con Estaos Xuníos, con una llocalización estratéxica nel Pacíficu Norte. Consiste nes catorce islles septentrionales de les Islles Marianes, allugaes ente Hawaii y Filipines, a 15°12'N, 145°45'E. Les islles inclúin Saipan, Rota y Tinian, ente otres, con un total de 477 km². Saipan y Tinian son los puertos principales.
San Antonio (Texas)
San Antonio ye una ciudá del estáu de Texas nos Estaos Xuníos.
Ye la segunda ciudá más poblada del estáu, dempués d'Houston.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2000 diz que San Antonio tenía habitantes.
Maximum the Hormone
Maximum the Hormone ye una banda punk, con influyencies nu-metal y funk. El so estilu remembra al de bandes como System Of A Down, Red Hot Chili Peppers y The Ramones, grupos que según l'escritor de los cantares, Ryo, son la so mayor inspiración.
Los contrastes dende'l pop-punk al trash-metal resume'l soníu de la banda. Aquellos varios estilos, espertamente espuestos por Daisuke, los glayíos de Ryo, la rescamplable voz de so hermana mayor y el batería Nao, permiten que la banda s'afaye bien en varios xéneros. Los nomes y lletres de los sos cantares nun tienen munchu xacíu, pero la banda tampoco quier eso.
Maximum the Hormone foi creada en 1998 en Hachiojo, un barriu de Tokyo. Los miembros orixinales yeren Daisuke, Nao, KEY y SUGI.
Depués d'un par de conciertos rexonales, la banda firmó un contratu col sellu indie Sky Records. "A.S.A Crew" foi'l primer álbum llanzáu baxo esi sellu. Demientres esi periodu Daisuke escribía los cantares namás n'Inglés, amás d'eso Maximum the Hormone escribió tamién lletres en Llatín. Aquello camudó cuando KEY y SUGI dexaron la banda en 1999.
Mientres buscaben a nuevos integrantes pa la banda, Nao xunto a so hermanu mayor Ryo, que tocaba la guitarra dende que taba n'escuela y tamién podía cantar perbien. Dende entós, dambos se reparten les voces: Daisuke encargase de les más de les partes glayaes y rapeaes, mientres Ryo de les partes más melódiques. Ue tamién se-yos xunió, completando'l cuartetu como baxista. Llueu d'esi gran cambéu la banda decidió trescribir les sos lletres y el nome de la banda al katakana, p'amosar el cambéu qu'asocediera col reemplazu de los miembros de la banda.
N'agostu de 2000, la banda llanzó'l so primer single "Bullpen Catcher's Dream" y un añu depués el primer mini-álbum "Otori". Pero'l verdaderu ésitu vieno cola publicación del single "ROLLING1000tOON", que foi emplegáu como tema de pieslle ("ending") del anime Airmaster en 2003.
En 2004, depués del llanzamientu del so cuartu álbum , la banda firmó un contratu col sellu mayor VAP. Esi mesmu añu llanzaron dos singles, pero nun foi fasta l'añu 2005 cuando llanzaron el so álbum "Rokkinpo Goroshi", que promocionaron nun xira per tou Xapón.
Depués de llanzamientos más menos exitosos, el cuartetu espublizó'l single "Koi no Mega Lover" en 2006, asitiandose 9u nel ranquin Oricon, lo que foi un gran llogru pa la xoven banda.
En febreru de 2007 Maximum the Hormone contribuyó con What's up, People?! y Zetsubou Billy, temes d'entrada ("openings") y pieslle respeutivamente del anime Death Note; yá que taben seguros de daqué, si la so música diba tar nun anime, habría ser nesi. La contribución al OST d'esi anime aidólos a obtener más popularidá.
Singles
Álbumes y EPs
Islles Márxal
Les Islles Márxal, oficialmente República de les Islles Márxal, ye una nación que la so independencia en 1986 la convirtió nún de los países más xóvenes d'Oceanía. Formó parte del Territoriu en Fideicomisu de les Islles del Pacíficu y tuvo suxetu baxo l'alministración de los Estaos Xuníos, sicasí, pue considerase como un protectoráu d'esti país. Ta compuestu por dos archipiélagos y dalgunos arrecifes qu'en total sumen unes 1.152 islles del Pacíficu. Allúgase al nordeste d'Australia, específicamente al norte de Nauru y al este de Micronesia.
Nauru
La República de Nauru (en nauruanu, "Naoero"; n'inglés, "Republic of Nauru"), ye un estáu de Micronesia, allugáu nel océanu Pacíficu central, que comprende una sola islla xusto al sur del ecuador. Llenda al norte colos Estaos Federaos de Micronesia, al este con Kiribati, al sur coles Islles Salomón y al oeste con Papúa Nueva Guinea. A 4.000 km al suroeste alcuéntrase Australia. Ye un atolón de forma oval, elleváu, escarpáu nes sos orielles marines y con areñoses sableres intercalaes con dunes coralines na so oriella interior, y con una superficie de 21,3 km².
Poblada por tribus micronesies y polinesies, Nauru foi reclamada y anexionada como una colonia más pol Imperiu alemán a finales del sieglu XIX. Tres la derrota alemana na Primer Guerra Mundial, Nauru convertir nun protectoráu de la Sociedá de Naciones alministráu per Australia, Nueva Zelanda y el Reinu Xuníu. Darréu, mientres la Segunda Guerra Mundial, Nauru foi ocupada por tropes xaponeses, quien ganaron terrén en numberosos archipiélagos del Pacíficu. Tres el fin de la guerra y l'espulsión del xaponeses de la isla, Nauru volvió constituyise nun protectoráu hasta qu'algamó la independencia d'Australia en 1968.
Gran parte de la so prosperidá deber a la esplotación de los depósitos de fosfatu que s'atopen na isla y que'l so orixe ye aldericáu: podríen ser depósitos de guanu acumulaos mientres miles d'años o podríen ser d'orixe marín. El fosfatu utilízase como fertilizante y la mayoría del producíu na isla ye esportáu a Australia. Cola cercana estinción de les reserves de fosfatu, Nauru fai frente a un futuru económicu pocu claru y abondo inciertu. Parte de la riqueza llograda cola esplotación d'esti recursu foi asitiada como fideicomiso pal futuru. N'atropando hasta 2000 millones de dólares estaunidenses, la mala calidá de les inversiones escoyíes y el so usu pa completar presupuestos deficitarios añu tres d'añu fixo amenorgar los aforros, y en 2004 el restante foi vendíu p'atayar la so delda esterna. Sicasí, pa intentar desaniciar dicha situación, Nauru acoyó un centru de detención de refuxaos ente 2001 y 2008 en cuenta de ayuda económica d'Australia, nación encargada de supervisar diches instalaciones.
A pesar de la so ínfima población, que nun devasó los 10 000 habitantes hasta 2011, Nauru foi gobernada dende la so independencia en 1968 por 16 presidentes en nin más nin menos que 30 mandatos, llegando a dase'l casu de Bernard Dowiyogo con siete mandatos. Pela so parte, Frederick Pitcher ye'l presidente que menos tiempu llegó a gobernar. N'efectu, el so mandatu enllargóse mientres namái cinco díes en payares de 2011. Per años, 2003 foi'l más inestable, una y bones el pequenu país oceánicu llegó a ver cinco presidentes y seis mandato, por cuenta de que René Harris presidió'l país los primeres y últimos díes del añu. Tamién cabo destacar que Nauru ye l'estáu soberanu más pequenu de Oceanía y el terceru más pequenu del mundu, namái superáu por El Vaticanu y Mónaco. Coles mesmes, Nauru ye la segunda nación miembru plenu de Naciones Xuníes con menor superficie del planeta.
Como otru datu interesante, la República de Nauru, dende'l so debú en Atlanta 1996, ye'l país soberanu menos pobláu de toos aquellos que compiten de forma habitual nos Xuegos Olímpicos.
Niue
Niue ye una islla nel Océanu Pacíficu Sur. Conocía como la "Roca de Polinesia". Magar que tien un autogobiernu, caltién un estatus de llibre asociación con Nueva Zelanda. Tá allugada a 2.400 quilómetros al noreste de Nueva Zelanda nun triángulu ente Tonga, Samoa y les Islles Cook y tien 
Nueva Zelanda
Nueva Zelanda o ye un país d'Oceanía que s'alluga nel suroeste del Océanu Pacíficu formáu por dos grandes islles, la Islla Norte y la Islla Sur, xunto a otres islles menores, destacándose ente elles la Islla Stewart y les Islles Chatham. Los sos nomes oficiales son New Zealand n'inglés y Aotearoa en maorí. El nome de "Nueva Zelanda" remanez del territoriu neerlandés de Zelanda, "Zeeland" ("tierra del mar"), metantu que "Aotearoa" quier dicir "tierra de la llarga nube blanca".
Islles Cook
Les Islles Cook (inglés: "Cook Islands", maorí d'Islles Cook: "Kuki ’Āirani") conformen un archipiélagu allugaú nel Océanu Pacíficu Sur, ente Hawaii y Nueva Zelanda. Poseen un sistema de gobiernu democráticu-parllamentariu en Llibre asociación con Nueva Zelanda. Les quince pequeñes islles tienen un área combinada de 240 quilómetros cuadraos.
Paláu
Paláu (tamién "Palau"; oficialmente Beluu er a Belau nel idioma de Paláu y Republic of Palau n'inglés) ye una nación insular nel Océanu Pacíficu, que forma parte del continente d'Oceanía y que ta allugada a 500 km al este de les Filipines. Independiente de los Estaos Xuníos dende 1994, ye ún de los países más xóvenes y menos poblaos del mundu.
Paláu dixébrase en dieciséis rexones alministratives llamaes "estaos". 
Papúa Nueva Guinea
L'Estáu Independiente de Papúa Nueva Guinea (informalmente Papúa Nueva Guinea o PNG), ye un país d'Oceanía qu'ocupa la metada oriental de la islla de Nueva Guinea y una numberosa cantidá d'islles alrodiu. Ta allugada al norte d'Australia y al oeste de les Islles Salomón, al sudoeste del Océanu Pacíficu, nuna rexón definida dende entamos del sieglu XIX como Melanesia. La so capital ye Port Moresby.
Los afayos arqueolóxicos indiquen que los humanos llegaron a Nueva Guinea fai unos 45 000 a 50 000 años, tal como lo demuestren los restos arqueolóxicos más antiguos de toa Oceanía atopaos en Bobongara, península de Huon, nuna dómina en que Nueva Guinea taba xunida a Australia formando'l continente Sahul. Los primeres pobladores proceden del Sureste d'Asia mientres l'últimu periodu glaciar pleistocenu, cuando'l mar taba más baxu y les distancies ente les islles yeren más curties. Piénsase que viaxaron siguiendo pontes terrestres esistentes nesa dómina, anque s'embaraxa la posibilidá de que fueren capaces de cruciar curtios tramos marítimos ente islles ensin nunca perder la tierra de vista. Los primeros habitantes yeren cazadores y pañadores, y teníen habilidá abonda pa fabricar instrumentos.
Una segunda fola de migraciones tuvo llugar alredor de 3 500 años a. C., nel Neolíticu. Esos pobladores yeren navegadores austronesios procedentes del sureste asiáticu y portadores d'una cultura más desenvuelta, la cultura lapita. Instalar en zones costeres y cohabitaron na isla colos descendientes de los primeros habitantes papúes, ensin que les sos cultures llegaren a fundise. Apoderaben la alfarería y practicaben la pesca y la horticultura coles mesmes en que la agricultura desenvolver en Mesopotamia y Exiptu. Cultivos antiguos - munchos de los cualos yeren indíxenas - incluyíen caña d'azucre, bananes del Pacíficu, ñame y taro, ente que el sago y el pandano yeren los dos especies d'árboles más esplotaes polos nativos. Les batates y los gochos llegaron ellí en dómines más recién, pero los moluscos y el pexe lleven enforma tiempu na so dieta.
Partiendo de la mariña norte de Papúa Nueva Guinea, los lapitas algamaron les islles del archipiélagu Bismarck dende onde poblaron la llamada "Oceanía Cercana" (Nueva Guinea, illes Salomón, archipiélagu de Bismarck) y la franxa oeste de la Melanesia.
Samoa
L'Estáu Independiente de Samoa (Malo Tuto'atasi o Samoa i Sisifo) o Samoa (Samoa Oeste o Samoa Occidental dende 1914 hasta 1997, Samoa Alemana dende 1900 a 1914) ye un país que comprende un grupu de islles perteneciente al archipiélagu de la Polinesia al sur del Pacíficu.
Andecha
L'Andecha ye una institución del Derechu consuetudinariu Asturianu.
El términu andecha deriva del vocablu "indicta" participiu del llatín "indicere" (anunciar) –""llamar a andecha""- y consiste nun trabayu personal, voluntariu y de baldre que s'axusta al esquema de la reciprocidá equilibrada: "Güei por ti, mañana por mí". L'andecha inscríbese poro dientro de los trabayos que'l drechu llaboral denoma amistosos, bonables y bona vecindá.
La mano d'obra de l'andecha ye recoyida acordies colos llazos familiares, d'amistanza o vecindá, pa facer frente a los trabayos de cotanes del ciclu agrícola que resulten más urxentes y a aquellos llabores que son costosos sobre manera pa les families del pueblu que treviesen circunstancies especiales como viudedá, malura o situaciones asemeyaes. L'andecha tamién se convoca p'aidar nel acarretu de materiales na construcción o igua d'un edificiu.
En tou caso los participantes na andecha, pola mor del so calter voluntariu y de baldre, nun puen alquirir drechos de propiedá sobre'l productu del trabayu en comuña, singularidá que constitúi'l rasgu xuridificador d'esta figura.
Antoxana
L'Antoxana, términu deriváu de la xuntanza de los vocablos llatinos "ante" (énte) y "ostium" (puerta), ye una figura tradicional de gran raigame n'Asturies, con una esistencia que yá se documenta dende l'Alta Edá Media. Siempre cumplió una función de gran sonadía nel mundu rural, xunida dafechu a les construcciones d'esta naturaleza, que non solo vieno emplegándose como espaciu de trabayu, depósitu de ferramientes, carga y descarga, sinón tamién como llugar de fuelga, descansu, alderique y distraición.
La so carauterística cimera ye la de prestar serviciu, xeneralmente a la casa, pero tamién a la construcción o construcciones que se sirven d'ella, como l'horru, la panera, la corte, el cobertizu, la tenada o llugares asemeyaos.
A lo llargo la historia, l'antoxana amosóse como una de les figures más dinámiques del drechu consuetudinariu asturianu, y inda anguaño esti allugamientu vese revitalizáu por dos motivos principales: d'un llau, por un anováu interés haza la zona rural asturiana consecuencia de la tendencia a disponer d'una segunda residencia; y d'otru, polos cambeos de zunes vacacionales que dieron llugar a la creación del denomáu turismu rural.
Estes dos circunstancies revitalizaron l'usu de l'antoxana como llugar de fuelga, descansu, alderique y distraición, ensin escaecer, per otru llau, que tamién xeneraron un espoxigue de los litixos xudiciales tocante a esta figura pola mor de la irrupción de vezos urbanos discordantes colos usos y costumes del mundu rural.
Montehermoso
Montehermoso ye un pueblu y un conceyu español de la provincia de Cáceres, al norte de la comunidá autónoma d'Estremadura. Pertenez al partíu xudicial de Plasencia y a la mancomunidá del valle del Alagón. Asítiase nuna zona llana xunto al ríu Alagón, na llenda ente los regadíos de Coria y les tierres de secanu del norte.
Tokeláu
Tokeláu, tamien conocíes como "islles de la Unión" ye un archipiélago allugáu n'Oceanía, sobro l'Océanu Pacíficu Sur, y consta de cuatro islles, trés d'elles atolones, una d'elles, "Olosega", también conocía como islla Swains, pertenez a Estaos Unios, ye dependiente de la Samoa Americana.
Les otres tres Atafu, Nunukonu y Fakaofo y unos 125 islotes, ye territoriu dependiente de Nueva Zelanda dende 1948, mentáu na llista de territorios non autónomos del Comité pa la Descolonización de la ONX.
Los primeres pobladores de Tokelau fueron marineros d'orixe polinesiu provenientes de los grupos d'islles cercanes. Les islles fueron convertíes en protectoráu británicu en 1889. En 1916 fueron integraes a la Colonia Británica de les islles Gilbert y Ellice, antes de pasar a ser alministraes en parte por Nueva Zelanda dende 1925.
Tokelau foi afayáu por John Byron nel añu 1775. Ente 1845 y 1863 la Asociacion misionera londinense evanxelizó les islles al traviés de pastores samoanos. Güei, la mayoría de los residentes pertenecen a la Congregacional de la iglesia de Samoa.
La Organización políticu-alministrativa de Tokelau, tamién depende de Nueva Zelanda y caltien responsabilidaes constitucionales con esti país.
Tokeláu componse de tres grupo de castros (atolones) d'orixe coralín nel océanu Pacíficu Sur, aprosimao a la metá de la distancia ente Hawaii y Nueva Zelanda, na petrina de tifones del Pacíficu. Nenguna de les islles de Tokelau tien puertu. La so capital ye Fakaofo.
Una cuarta isla que pertenez xeográficamente a la cadena de les islles Tokeláu ye la islla Swains, llamase tamicen Olosega, que sicasí forma parte de Samoa Americana dende 1935.
Allugáu na Polinesia, nel Pacíficu Sur, al este de Tuvalu, l'archipiélagu tien relieve planu, con suelos delgaos y pocu fértiles. Les agües son errátiques y suel haber seques. La pesca constitúi una actividá tradicional.
La cultura de Tokelau entroncase na cultura polinesia, yá que tienen una puesta de mancomún de los sos recursos según les necesidaes. El respetu de los vieyos ye una característica importante d'esta cultura, siendo la edá la cual de normal determina'l nivel d'empléu, y los habitantes mayores los qu'ocupen los cargos directivos. En Tokelau prodúcense fines artesaníes, texíos, tales como alfombres, bolsos, sombreros y abanicos. En Tokelau viéndense sellos y monedes como oxetos de colección. 
El archipiélagu de Tokeláu convertióse nel primer territoriu del mundu que xenera tola so eletricidá a partir de paneles solares, tien instalaos más de 4.000 paneles solares en funcionamientu, p'aprovir eletricidá pa los cerca de 1.500 habitantes del territoriu.
Tonga
El Reinu de Tonga ye un pequeñu país allugáu al este d'Australia y al noreste de Nueva Zelanda, al sur del Océanu Pacíficu.
Les islles Tonga foron colonizaes por seres humanos hacia'l sieglu XIII e.C., tres la gran espansión na que los pueblos del sudeste asiáticu emigraron a traviés del Océanu Pacíficu hacia l'este y a traviés del Océanu Índicu hasta Madagascar y África oriental hacia l'oeste.
Tuvalu
Tuvalu, antiguamente Islles Ellice, ye una islla-nación perteneciente a la rexón de la Polinesia, allugada nel Océanu Pacíficu, aprosimadamente metanes del camín ente Hawaii y Australia. Los países más averaos a Tuvalu son Kiribati, Samoa y Fiji. Consta de 4 arrecifes de coral y 5 atolones, con un área total de 25 quilómetros cuadraos. Dempués del Vaticanu ye la nación independiente con menor númberu d'habitantes. Tamién ye'l miembru de les Naciones Xuníes con menor númberu d'habitantes. 
Debíu al cambéu climáticu y a la progresiva xubida del nivel del mar, el so terrén va escayendo, les sableres d'estes isles tienden a la so desapaición, por cuenta de los continuos tifones les agües marines salinizen progresivamente los cultivos, y paez que l'aumentu del nivel del mar va anubrir irremediablemente l'archipiélagu.
Tuvalu como miembru de les Naciones Xuníes solicita ayuda por que'l país pueda sobrevivir a lo que paez una catástrofe irremediable, s'esta intentando reasitiar la so población, anque treslladar a todos sus habitantes ye realmente complicao. 
Vanuatu
Vanuatu, oficialmente República de Vanuatu, ye un país allugáu nel Océanu Pacíficu Sur. L'archipiélagu ta allugáu a unos 1.750 km al este d'Australia, 500 km al noreste de Nueva Caledonia, al oeste de Fiji y al sur de les Islles Salomón. El so nome colonial yera "Nueves Hébrides"; esti nome úsase namái pa referencies históriques.
Wallis y Futuna
La Colectividá de Wallis y Futuna (Francés: "Collectivité de Wallis et Futuna") ye un ensame de tres islles tropicales d'orixe volcánicu allugaes nel Océanu Pacíficu Sur, ente Fiji y Samoa.
Sabela II
Sabela II pue referise al nome de dos reines Europees:
Sabela II del Reinu Xuníu
Elizabeth Alexandra Mary Windsor , más conocida como Sabela II, ye la Reina y Xefa d'Estáu del Reinu Xuníu de Gran Bretaña ya Irlanda del Norte, Antigua y Barbuda, Australia, Bahames, Barbados, Belize, Canadá, Granada, Nueva Zelanda, Papúa Nueva Guinea, Saint Kitts y Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent y les Granadines, Islles Salomón, Tuvalu y Xamaica. Los anteriormente mencionaos conformen los denominaos Reinos de la Mancomunidá.
Xubió al tronu'l 6 de febreru de 1952. El so títulu oficial nel Reinu Xuníu ye: "Sabela Segunda, Pola Gracia de Dios, del Reinu Xuníu de Gran Bretaña ya Irlanda del Norte y de los Sos Otros Reinos y Territorios Reina, Xefa de la Mancomunidá, Defensora de la Fe". (n'inglés): "Elizabeth the Second, by the Grace of God, of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland and of Her other Realms and Territories Queen, Head of the Commonwealth, Defender of the Faith". 
Títulos: 
Beta vulgaris
La remolacha ("Beta vulgaris"), o beterava tamién conocida como acelga blanca, betarraga, beterava, beterraga, y betabel, ye una planta de la familia de les Chenopodiaceae, de la que les sos fueyes y los raigones son comestibles. 
Hai numberoses variedaes de la especies, de les que dalgunes empléguense pa l'alimentación humana, otres como piensu pal ganáu ("forraxeru") y otres pa la producción de zucre (la "remolacha zucrera"), Beta vulgaris var. altissima); y otres, ente elles la "Beta vulgaris var. cicla" conocía como acelga que se cultiven poles sos fueyes.
La variedá de mesa ye de raigones gruesos, roxos y carnosos, que se consumen davezu cocíos; el color débese a dos pigmentos, la betacianina y la betaxantina, que resulten indixeribles, tiñen el bolu alimenticiu y los escrementos d'esi color. Sicasí, pola so atoxicidá, usase davezu como colorante en productos alimentarios.
1 taza de remolacha cocía y tayada en lonches contién:
Berza
La berza ("Brassica oleracea" var. "acephala") ye una mena de col de tueru llargu y fueyes llargues, que s'usa na estaya norte de la Península Ibérica, sobro too en Galicia, Portugal, Cantabria y n'Asturies au se fai davezu un caldu, con pataques, y productos que remanen del gochu y otros ingredientes típicos de cada rexón.
Estos platos trésnense principalmente n'iviernu, darréu del aporte calóricu de la so inxesta.
Carauterízase (y d'ehí el nome de la variedá, "acephala") porque les fueyes nun ensamen una cabeza terminal típica de les coles, sinón que va medrando a lo llargo del cazuetu o "tallu" de les berces.
Vinagre
La vinagre (del llatín "vinum acre" y d'ésti pasó al francés antiguo "vinaigre", ‘vinu agrín’), ye un llíquidu miscible, con tastu agrín, que remanez de la formentación acética del vinu o la sidra (per aciu de les bacteries "Mycoderma aceti"). La vinagre contién típicamente una concentración que va dende'l 3% al 5% d'ácidu acéticu, les vinagres naturales tamién contienen pequeñes cantidaes d'ácidu tartáricu y ácidu cítricu.
Esta mena de vinagre ye abondo emplegada nes cocines de los países del Norte d'Europa y n'Asturies. La so ellaboración parte de la formentación alcohólico de la mazana en sidra. L'emplegu d'esta mena de vinagre conviértela en mui afayaíza pa les ensalaes y nes vinagretes. Ente los sos usos melecinales, emplégase como cataplasma p'alliviar los músculos sometíos a esfuercios grandes.
Denómase asina a la más corriente de toles vinagres, asina como la de mayor consumu y producción mundial. Esta vinagre remanez de les diferentes variedaes de vinu. A vegaes esta vinagre comercial nun tien pasao pola fase de mauración.
The Rolling Stones
The Rolling Stones ye un célebre grupu británicu de Rock, que sirvió como punta de llanza a l'invasión británica qu'aconteció nos primeros 60s. 
Formáu en Londres en 1962 por Brian Jones, Mick Jagger y Keith Richards, sumándose el batería Charlie Watts, y el baxista Bill Wyman.
El grupo entamó a tocar Blues, Rhythm & Blues y Rock and Roll, y más alantre esperimentaron con otros xéneros incluyendo Música Country, Rock Sicodélicu, Hard Rock, Pop Rock, Funk, Reggae, y Música Disco. 
L'estilu de la banda basóse dende siempres en melodíes cencielles y cadarmes simples, con temes marcaes por un soníu crudu y temátiques enllenes de sexu, drogues, glamour y incluso daqué de misoxinia, estilu col que siguieron nos años 70, en desmedru de la influyencia "progresiva" de la dómina. 
Tamién son conocíos popularmente como sos "Satániques Maxestaes", darréu del so álbum de 1967 tituláu "Their Satanic Majesties Request", y a pesar de que'l discu foi un fracasu relativu nel so día, el nomatu quedó-yos pa siempres.
Demientres la so xira por Estaos Xuníos en 1969, Mick Jagger autodenomó a la banda como "La banda de Rock n' Roll más grande del Mundu"; esi mesmu añu finó'l guitarrista Brian Jones nun fechu confusu, quien foi reemplazáu por Mick Taylor. 
En 1974 Taylor alloñóse de la banda, siendo sustituyíu por Ron Wood hasta güei, ente que Bill Wyman desvenceyóse del grupu en 1992, anque nun foi reemplazáu con un baxista fixu.
Llanciaren más de 50 obres discográfiques, incluyendo álbumes d'estudiu, en vivu y compilaciones. Ente'l Reinu Xuníu y los Estaos Xuníos colocaren 32 cenciellos y 41 álbumes ente los 100 más vendíos. 
En 1989, los Rolling Stones foren puestos nel Salón de la Fama del Rock and Roll, y en 2004 foren allugaos nel 4 llugar pola popular revista estaunidense "Rolling Stone" ente los artistes más grandes de tolos tiempos. Tienen vendío más de 200 millones d'álbumes alrodiu del mundu.
Ríu Tormes
El rigu Tormes naz nel Prau Tormejón, na Sierra de Gredos, en Navarredonda de Gredos (Avila). Percuerre las Provincias d'Ávila ya Salamanca, vertiendo las suas auguas nel rigu Douru, cabu Fermoselle (Zamora), dempués de percorrere 284 km de lonxitú. Por mor las suas carauterísticas esti rigu ye de los poucos que crez nel branu pol desyelu.
Guayana (dixebra)
Políticamente l'área ta dixebrada ente dellos Países y Dependencies coloniales, éstes son:
Incluyendo los territorios brasilanos y venezolanos, les llendes xeográfiques de les Guayanes son l'Océanu Atlánticu al noreste, el ríu Orinoco al noroeste, el ríu Amazones al sureste y el Río Negro al suroeste, abarcando en total un área de más de 1.500.000 km².
Amazones
El términu Amazones pue referise a:
Ríu Amazones
L'Amazones, cursu fluvial allugáu en Sudamérica, ye'l ríu más llargo y más caudalosu del nuesu planeta, seguíu en llonxitú con gran cercanía pol ríu Nilu nel norte d'África y en cuanto al caudal pol ríu Congo ("ríu Zaire"), nel centru d'África.
Enantes de la conquista, el ríu nun tenía un nome únicu, a la escontra, los indíxenes nomaben a les distites estayes con nomes como "Paranaguazú" (Gran Pariente del Mar), "Guyerma", "Solimoes", etc. En 1500, Vicente Yañez Pinzón, comandante d'una espedición d'esploración española convirtióse nel primer européu n'aventurase pel ríu llueu de descubrir que les sos agües yeren navegables y bebibles. Pinzón denomó al cursu d'agua "ríu Santa María de la Mar Dulce", qu'a la fin foi abreviáu a "Mar Dulce" (nome que tamién se-y dió neses dómines al Ríu de la Plata). Demientres dalgunos años postreros a 1502 tamién se-y denomó "Ríu Grande" y "Orellana". Los compañeros de Pinzón bautizaren al desagüaderu como "ríu Marañón", voz de probable orixe indíxena. Ye dable tamién que'l nome remaneza del términu "maraña" en representación de les descomanaes torgues qu'aquellos homes alcontraren al esplorar l'área. De toes toes, el nome entá esiste nel Estáu brasilanu de Maranhão y nel del ríu homónimu.
La voz "Amazones" remanez de "ríu de les Amazones" dau al "Marañón" por Francisco d'Orellana, llueu d'enfrentase a una etnia llocal na que los homes y les muyeres lluchaben per igual. Orellana derivó'l nome del mitu griegu de les guerreres amazones d'Asia y África, cuntáu por Herodotu y Diodoru, sicasí, ye abondo dable que la pallabra Amazones fore una deformación d'una pallabra indíxena que'l so pronunciamientu a los oyíos españoles fore asemeyáu a "Amazones", pallabra indíxena que significaba "frañedor d'embarcaciones" esto especialmente ente los marayoara que podíen adicar el descomanáu macaréu ("pororoca") qu'esti ríu prevoca nel encontu de la so boca col Océanu Atlánticu.
Embutíu
N'alimentación denómase embutíu a una pieza, xeneralmente de carne picao y condimentao que se mete (embutía) dientro de la tripa o envasa d'un animal, con yerbes arumáticas y diferentes especies (sal, pimentón, ayu, romeru..). Dependiendo de les rexones o países au se faiga, la carne pue ser de desemeyaes partes del animal (gochu, xata, caballu..) dende carne magro, hasta llardu, sangre, llingua o fégadu. 
Arriendes de la carne, tamién se puen embutir otros alimentos como cebolla, güevu, fariña, arroz...
Los embutíos puen dividise en dos grandes grupos:
Embutíos curaos: Son los que se faen y déxense ensugar, colingaos de cañes pa qu'ensuguen al aire, o con fumu y xíntense crudos. 
Por exemplu, n'Asturies tenemos:
Embutíos cocíos: Como la llonganiza; 
Xosé Antón Fernández
Xosé Antón Fernández, conocíu col nomatu de Xosé Ambás (Ambás -Grau- 1974) ye un gaiteru, pandereteru, cantante y estudiosu de la tradición oral y musical d'Asturies y un referente nesta materia dientru del folclor asturianu.
Los sos raigaños afítense nel pueblu d'Ambás, aú la so familia atiende una quesería llamada Ca Sanchu, y que produz quesu Afuega'l pitu
Hai más de 10 años (enantes de 1997) que se dedica a atropar toa mena de tradición oral pelos pueblos d'Asturies creando un archivu sonoru etnográficu de gran valor. Dende los catorce años busca informantes que ye como noma elli a la xente de los pueblos que-y tresmiten los sos conocimientos, sobretou cantares. Ente les sos informantes, Ambás siempre destaca a Pepa Las Murias (portada del discu Tuenda), Taresa de Restiellu, Dolores d'El Reboḷḷal de Degaña, Vitoria de Banduxu, Alicia de Pieiga y Celestina Ca Sanchu, que ye la so "buola".
Dientro del mundu musical tradicional asturiano forma parte de N'arba y Tuenda, del que ye cofundador.
Foi'l presentador de la serie documental Camín de cantares, serie documental emitida na TPA que tien a la muyer asturiana del mundu rural y a la tradición oral como protagonista. Depués del fin d'esta serie, presenta na mesma canal Camín, espaciu que sigue la llinia argumental del so predecesor pero abriéndose a otres estayes de la cultura tradicional.
Presentó tamién el programa de RPA "Canta l’uxu", dedicáu al folclor y los vezos y costumes asturianes. Nesti programa emitiénse documentos sonoros y testimonios orales atropaos por Ambás.
Ambás graba ayalgues
Chorizu
El chorizu ye l'embutíu típicu por escelencia. Ye una mena de salchicha curao (bien al aire, bien afumao) y que ta ellaborada a partir de (magar que non esclusivamente) la carne del gochu picao y adobao nuna desca con especies, siendo la más carauterística el pimentón, que ye l'elementu más distintivu del chorizu frente a otres salchiches, y tamién el que-y da el so color carauterísticu roxu. El pelleyu d'esta mena de salchicha suel ser la envasa o tripu de xatu. La carne picao y yá adobao ponse a curar dientru la envasa faciendo riestres.
El chorizu ye una parte importante na gastronomía Asturiana, darréu del calter ganaderu de les sos xentes, y yeren abondo importantes tolos productos y subproductos sacaos de la matanza. Asina, nun s'atalanta fabada nin pote que nun lleve chorizu, asina como la pegarata, (empanada de pascua) o el rapón (Torta de maíz amasao con agua, sal cebolla y tocín, cortao mui pequeño que se mete al fornu sobro fueyes de berza)
Salazón
Denómase salazón a un métodu destináu a caltener los alimentos, de miente que s'alcuentren disponibles pal consumu demientres mayor tiempu. L'efeutu de la salazón ye la deshidratación parcial de los alimentos, el refuerzu al tastu y l'inhibición de dalgunes bacteries
Esiste la posibilidá de salar frutes y vexetales, magar que lo avezao ye aplicar el métodu n'alimentos tales como carnes o pescaos. 
Suel emplegase davezu pa la salazón un entemezu de sal procedente de dalguna Salina acompangáu con Nitratu sódicu y Nitritu, ye abondo avezao tamién acompangar demientres les fases finales de tastos tales como'l pimentón, canela, semientes d'eneldo o xébanu ("Sinapis arvensis"). 
Dalgunos alimentos populares tan en salazón, por exemplu nel tarrén de les carnes tiense:
Élan vital
Élan vital ye una idea creada pol filósofu francés Henri Bergson, que se traduz comu "fuercia vital". Esta ye una fuercia hipotética que causa la evolución y desenrollu de los seres vivos.
Henri Bergson
Henri Bergson (1859-1941) ye un filósofu francés. Yera fiyu de ma inglesa y pá polacu (xudíu). Viviera colos sos pas dalgunos años en Londres, mas a los nueve años tornó a París, el so llugar de nacencia, onde se naturalizó francés. Ellí fixera los sos estudios, llicenciándose en Lletres, y en 1881 fíxose profesor, dando clase en delles llocalidaes de Francia. En 1889 obtién el doctoráu en Lletres pola Universidá de París, con una tesis sobro Aristóteles. Nel añu siguiente obtién un llugar como profesor nel Collège de France. En 1927 foi galardonáu col Premiu Nobel de Lliteratura, mas debío a les sos males condiciones de salú, nun pue dir a Estocolmu a recibilu. Bergson morrió'l 4 de xineru de 1941 con 81 años.
Esti filósofu consideráu francés, con una oreta filosófica interpretada como una oposición al positivismu materialista, propón un retornu a los items inmediatos de la conciencia. La so idea de puxa vital / Élan vital nun ta referida al tarrén sicolóxicu sinón a la tema de la evolución. El puxu vital sedría una xera de creación non previsible qu'inventa cada vegada formes más complexes.
Almuñécar
Almuñécar ye un conceyu de la provincia de Granada (España). Tien una superficie de 83,40 km y una población de 24.713 habitantes.
Veto
La pallabra vetu vien del llatín y significa lliteralmente "[yo] prohíbo". Emplégase pa denotar qu'una determinada parte tien drechu de parar unillateralmente una llexislación determinada. Un vetu, poro, proporciona poder illimitáu p'aparar cambeos, pero non p'adoptalos.
Nos Estaos Xuníos, el presidente tien la capacidá de vetar la llexislación que pasó pel Congresu, pero esti drechu nun ye absolutu. Una mayoría cualificada de 2/3 de dambes cámares pue aprobar una llei, aínda escontra un vetu presidencial; sicasí, si la llei propuesta namái tien mayoría simple, el vetu del presidente ye decisivu.
Nel Conseyu de Seguranza de la ONX, los cinco miembros permanentes (Estaos Xuníos, Rusia, China, Francia y el Reinu Xuníu) tienen drechu de vetu. Si dalgún d'ellos vota a la escontra d'una propuesta, refúgase, magar que'l restu de 14 miembros votare al favor, lo que ye una amuesa del déficit democráticu de la ONX, xunta cola non eleición por votación universal, llibre, direuta y secreta de los miembros del Conceyu Xeneral y del Secretariu Xeneral polos ciudanos de los países democráticos.
Sudoku
Sudoku (en xaponés: 数独, "sūdoku") ye un xuegu matemáticu que s'inventó a finales de la década de 1970, aquirió popularidá en Xapón na década de 1980 y diose a conocer nel ámbitu internacional en 2005 cuando numberosos periódicos empezaron a publicar na so sección de pasatiempus.
L'oxetivu del sudoku ye rellenar una cuadrícula de 9 × 9 celdes (81 caxellos) estremada en subcuadrículas de 3 × 3 (tamién llamaes "caxes" o "rexones") coles cifres del 1 al 9 partiendo de dellos númberos yá dispuestos en delles de les celdes. Anque podríen usase colores, lletres, figures, convenir n'usar númberos pa mayor claridá, lo qu'importa, ye que sían nueve elemento estremaos, que nun se deben repitir nuna mesma fila, columna o subcuadrícula.
Un sudoku ta bien plantegáu si la solución ye única, daqué que'l matemáticu Gary McGuire demostró que nun ye posible si nun hai un mínimu de 17 cifres de pista de primeres. La solución d'un sudoku siempres ye un cuadráu llatinu, anque'l recíprocu polo xeneral nun ye ciertu una y bones el sudoku establez la restricción añedida de que nun se puede repitir un mesmu númberu nuna subcuadrícula.
Nel sieglu XVIII, el famosu matemáticu suizu, Leonhard Euler de Basilea (1707-1783), creó un sistema de probabilidaes pa representar una serie de númberu ensin repitir. Por cuenta de esto Leonhard Euler de Basilea considérase l'inventor d'esti xuegu.
Yá en 1970 la editorial "Math Puzzles and Logic Problems" publicaba una sección llamada "Number presta" polo qu'esti enigma matemáticu convertir en pasatiempos anque años más tarde perdióse nel olvidu.
En 1984 el periódicu xaponés "Monthly Nikolist" publicó una sección de pasatiempos llamada "Sūji wa dokushin nin kagiru" (数字は独身に限る) "los númberos tienen de tar solos" (lliteralmente "dokushin" (独身) = "célibe, solteru"). Foi Kaji Maki, presidente de Nikoli, quien-y punxo'l nome. El nome embrivir a Sūdoku (sū = númberu, doku = solo). 
Empezar a conocer internacionalmente en 2005, cuando dellos periódicos empezaron a publicar como pasatiempu.
El sudoku preséntase de normal como una tabla de 9× 9, compuesta por subtablas de 3 × 3 denominaes "rexones" (tamién se-y llamen "caxes" o "bloques").
Delles celdes yá contienen númberos, conocíos como "númberos daos" (o dacuando "pistes"). L'oxetivu ye rellenar les celdes vacíes, con un númberu en caúna d'elles, de tala forma que cada columna, fila y rexón contenga los númberos 1–9 solo una vegada.
Amás, cada númberu de la solución apaez solo una vegada en caúna de los trés "direcciones", d'ende'l "los númberos tienen de tar solos" que remembra'l nome del xuegu.
El caxellu marcáu en verde de la rexón 3 × 3 de la esquina cimera esquierda tien de contener un 7.
La estratexa pa resolver esti rompecabeces puede considerase como la combinación de tres proceso: rastrexu, marcáu y analís.
Nel exemplu anterior, rastrexando a lo llargo y anchu los sietes alcontraos en cualquier llugar de la rejilla, el xugador puede esaniciar toles celdes vacíes de la esquina cimera esquierda que nun pueden contener un 7. Esto dexa namá una celda posible (marcada en verde).
El rastrexu vien atayase cuando nun pueden afayase nuevos númberos. Nesti puntu ye necesariu centrase en dalgún analís lóxicu. La mayoría atopa útil emponer esti analís por aciu el marcáu de númberos candidatos nes celdes vacíes. Hai dos notaciones populares: subíndices y puntos.
Na notación de subíndice, los númberos candidatos escribir en pequeñu nes celdes. La desventaxa ye que los rompecabeces orixinales publicar en periódicos que davezu nun dexen demasiáu espaciu p'afaer más qu'unos pocos díxitos. Si usa esta notación, los resolutores crean, de cutiu, una copia más grande del rompecabeces y empleguen un lápiz afiláu.
La segunda notación ye un patrón de puntos con un puntu na esquina cimera esquierda representando un 1 y un puntu na esquina inferior derecha representando un 9. Esta notación tien como ventaya que puede usase nel rompecabeces orixinal. Ríquese maña pal allugamientu de los puntos, porque la esistencia de puntos movíos o marques inalvertíes lleva, inevitablemente, a tracamundiu y nun son fáciles de borrar ensin añedir más tracamundiu.
Hai dos aproximaciones principales:
Idealmente, precísase atopar una combinación de técniques qu'eviten dalgunu de los inconvenientes de los elementos de riba. El recuentu de rexones, files y columnes puede resultar aburríu. Escribir númberos candidatos en celdes vacíes puede consumir demasiao tiempu. L'aproximamientu "y-si" puede ser confusa nun siendo que se sía bien entamáu. La intención de la cuestión ye atopar una técnica qu'embriva'l recuentu y el marcáu.
Los programes informáticos que resuelven sudokus pueden envalorar la dificultá que tien un humanu p'atopar la solución, basándose na complexidá de les técniques de resolvimientu necesaries. Esta estimación dexa a'l editores afaer los sos sudokus pa persones con distinta esperiencia resolutoria. Delles versiones "en llínea" (online) tamién ufierten dellos niveles de dificultá.
Un sudoku bien fechu solo puede tener una solución, que ye la correcta, pa ser consideráu sudoku. Esto ye, un sudoku tien solución única. G. Mcguire cree probar qu'un cuadráu llatinu con menos de 17 pistes necesariamente va tener múltiples soluciones (si tener). Esto ye, pa ser bien plantegáu ye condición necesaria qu'un sudoku tenga de tener siquier 17 pistes.
Los sudokus Nikoli constrúyense a mano, y el nome del autor apaez nos creitos al pie de cada rompecabeces; los númberos daos siempres s'atopen en forma d'un patrón simétricu. Los rompecabeces "Number Presta Challenger" de Dell (vease Variantes más embaxo) tamién citen los creitos del autor. Los rompecabeces sudoku qu'apaecen na mayoría de los periódicos del Reinu Uníu aparentemente son xeneraos por ordenador, pero empleguen probables en sudokus xeneraos por ordenador. El desafíu pa'l programadores de sudokus ye enseñar a un programa cómo construyir rompecabeces intelixentes, de manera que non puedan estremase d'aquellos realizaos por humanos; Wayne Gould precisó retocar el so popular programa mientres seis año pa creer qu'algamara esi nivel.
Anque lo más común ye que la tabla tenga un tamañu de 9x9 con rexones de 3x3, hai numberoses variantes. Los xuegos de iniciación pueden ser tables de 4x4 con rexones de 2x2; sol nome de "Logi-5", publicáronse tables de 5x5 con pentominós como rexones; el World Puzzle Championship publicó una tabla de 6x6 con rexones de 2x3 y una tabla de 7x7 formada por 6 rexones compuestes por heptominós y una rexón separada. Tamién pueden atopase tables de mayor tamañu. El diariu "The Times" propón el "Dodeka Sudoku", una tabla de 12x12 con 12 rexones de 4x3. "Dell Magacinos" publica con frecuencia juego de 16x16 (la variante de 16x16 utiliza de normal los símbolos del 1 a la G, en llugar de los símbolos del 0 a la F usaos en hexadecimal). L'editor de puzzles Nikoli propón el Sudoku Xigante de 25x25.
Otra variante frecuente ye añedir llendes nel allugamientu de los númberos amás de caltener los requisitos normales sobre files, columnes y rexones. Con frecuencia, les llendes tomen la forma d'una dimensión extra; lo más común ye obligar a que los númberos de la diagonal principal de la tabla sían únicos. Los yá mentaos xuegos "Number Presta Challenger" inclúin esta variante. Tamién formen parte d'esta variante los xuegos del "Daily Mail" qu'utilicen tables de 6x6.
El periódicu americanu "USA Today" publica otra variante denominada “Mini Sudoku”, consistente nuna tabla de 6x6 con rexones de 3x2. L'oxetivu ye'l mesmu que nel Sudoku orixinal, pero nesta variante solo utilícense númberos del 1 al 6.
Otra variante ye la combinación del Sudoku y el Kakuro nuna tabla de 9x9, denominada Sudoku de Sumes Cruzaes, na que les pistes danse al traviés de sumes cruzaes. Tamién ye posible que les pistes dar por aciu criptoaritmos nos que cada lletra representa un únicu díxitu del 0 al 9. Un exemplu ye: NUMBER+NUMBER=KAKURO que la so única solución ye 186925+186925=373850. Otru exemplu ye SUDOKU=IS*FUNNY que la so solución ye 426972=34*12558.
El Addoku combina elementos de Sudoku y Kakuro – de normal nun se dan númberos iniciales, sinón que la tabla de 9x9 estremar en rexones, caúna de les cualos contien la suma de tolos númberos de la rexón teniendo amás en cuenta que nun hai númberos repitíos na mesma rexón. A la de completar la tabla caltiénense amás les riegles del Sudoku orixinal.
Una de les variantes más populares ye'l Hypersudoku. Publicar en periódicos y revistes de too el mundu y tamién ye conocíu por Sudoku NRC Handelsblad”, “Windoku”, “Hiper-Sudoku” y “Sudoku 4 cuadros”. La base ye idéntica a la del Sudoku orixinal, pero inclúi árees interiores adicionales nes que tienen d'apaecer númberos del 1 al 9. L'algoritmu que lu resuelve ye llixeramente distintu del Sudoku normal pola influencia de los cuadros asolapaos. Esti solapamiento da al xugador más información que dexa amenorgar les posibilidaes de los restantes cuadros. La forma de xugar ye similar a la del Sudoku pero ye necesariu emprestar más atención a los cuadros y a les zones asolapaes qu'a les files y columnes.
Tamién son comunes los xuegos construyíos a partir de múltiples tables de Sudoku. En Xapón ye conocíu'l Sudoku Gattai 5 (amiestu de 5) compuestu por 5 tables de 9x9 con solapamiento nes rexones de les esquines con forma de quincuncio. En diarios como "The Times" o "The Sydney Morning Herald", esta variante conozse como "Sudoku Samurai". Otros como'l "Baltimore Sun" y el "Toronto Star" publiquen esta variante na so edición dominical col nome "High Five". Con frecuencia, nun s'apurren pistes nes rexones asolapaes. Tamién se publicar variantes con tables secuenciales, en llugar d'asolapaes, nes que los valores de determinaes posiciones tresferir d'una tabla a otra.
El Sudoku Social ye una versión dixital multijugador de Sudoku que dexa a 2 xugadores xugar coles mesmes sobre'l mesmu tableru. Esta variante foi creada por Crosswords Ltd. en 2010 y llanzada como aplicación pa la plataforma iOS d'Apple al traviés de la so Game Center. El Sudoku Social concede puntos a cada xugador a midida que van asitiando los númberos correchamente, bloquiando'l cuadru escoyíu al otru xugador. Les xugaes incorrectes faen que'l xugador nun tenga accesu al tableru mientres 10 segundos, amás de provocar la perda de puntos.
Tamién surdieron variantes alfabétiques, llamaes dacuando Sudokus de lletres ("Wordokus"): nun esiste diferencia funcional nun siendo que les lletres formen palabres. Delles variantes, como la de TV Guide, inclúin una vegada resueltu'l xuegu una palabra na diagonal principal, nuna fila o nuna columna; determinar la palabra por adelantao puede ser una ayuda pal resolvimientu del xuegu. Un Wordoku puede contener otres palabres amás de la palabra principal. Como nel exemplu de la derecha, les palabres “Kari”, “Park” y “Per” podríen formar parte de la solución. Esto tendría d'evitase sustituyendo, por casu, el calter “R” pol calter “Q”. Per otru llau el Sudoku Ripeto dexa repitir símbolos y el Custom Sudoku amosar palabres nel tableru antes del resolvimientu.
Con una embaraxa estándar de 81 cartes del xuegu Set! puede xugase al Sudoku. La versión tridimensional del Sudoku foi inventada por Dion Church y publicada nel Daily Mail Telegraph en mayu de 2005. Tamién esiste una versión del cubu de Rubik denominada'l cuboku.
Hai otres munches variantes. Dalgunes presenten distintes formes na disposición de los solapamientos de tables de 9x9, tales como una camparina, un molín o una flor. Otres versiones varien na lóxica de resolvimientu del xuegu. Una d'elles ye Sudoku "Mayor que". Nesta versión, cada rexón de 3x3 contien 12 símbolos de mayor (>) o menor (<) na llínea común de dos númberos axacentes. Otra variante d'esti tipu ye Sudoku "Ensin pistes" nel que s'asitien nueve tables de Sudoku de 9x9 nuna matriz de 3x3. La celda central de cada rexón de 3x3 en caúna de les 9 tables dexar en blancu, formando un décimu Sudoku ensin nenguna celda completa; d'ende'l nome "ensin pistes".
Adobáu
L'adobáu o adobu ye un mestu gastronómicu de delles sustancies, que se-y da a la carne, al pexe, p'ameyorar el tastu, pa caltenelo. Dalgunes d'estes sustancies puen ser el pimentón, l'oriéganu, el sal, l'ayu y vinagre) entemecíos según el llugar o rexón. Una carne n'adobu o adobao ye la que se prepara con esti mestu. 
Nel pueblu de Villoria, (Asturies) preparen esta mena de cabritu, abondo popular, magar qu'en tola xeografía d'Asturies podemos atopar munches recetes de carne adobao.
XV Edición de los Oscars
La XV edición de los Óscars celebrose'l 4 de marzu de 1943 nel Cocoanut Grove del Ambassador Hotel Los Angeles, California, USA
Por mor la guerra, les estatues ficiéronse de plásticu. Reemplazáronse toes cuando la guerra terminó. Anuncióse na ceremonia que 27.677 miembros de l'academia taben sirviendo a l'armada.
El Presentador foi Bob Hope.
-"49th Parallel"
-"Kings Row"
-"The Magnificient Ambersons"
-"The Pied Piper"
-"The Pride of the Yankees"
-"Random Harvest"
-"The Talk of the Town"
-"Wake Island"
-"Yankee Doodle Dandy"
-"Walter Pidgeon por Mrs. Miniver"
-"Monty Woolley por The Pied Piper"
-"Gary Cooper por The Pride of the Yankees"
-"Ronald Colman por Random Harvest"
-"Rosalind Russell por My Sister Eileen"
-"Bette Davis por Now, Voyager"
-"Teresa Wright por The Pride of the Yankees"
-"Katharine Hepburn por Woman of the Year"
-"Henry Travers por Mrs. Miniver"
-"Frank Morgan por Tortilla Flat"
-"William Bendix por Wake Island"
-"Walter Huston por Yankee Doodle Dandy"
-"Agnes Moorehead por The Magnificient Ambersons"
-"May Whitty por Mrs. Miniver"
-"Gladys Cooper por Now, Voyager"
-"Susan Peters por Random Harvest" 
-"Sam Wood per Kings Row"
-"Mervyn LeRoy por Random Harvest"
-"John Farrow por Wake Island"
-"Michael Curtiz por Yankee Doodle Dandy" 
-"One of Our Aircraft Is Missing (1942) - Michael Powell ; Emeric Pressburger" 
-"Road to Morocco (1942) - Frank Butler ; Don Hartman" 
-"Wake Island (1942) - W.R. Burnett; Frank Butler" 
-"War Against Mrs. Hadley, The (1942) - George Oppenheimer"
-"Holiday Inn (1942) - Irving Berlin"
-"The Pride of the Yankees (1942) - Paul Gallico"
-"Talk of the Town (1942) - Sidney Harmon" 
-"Yankee Doodle Dandy (1942) - Robert Buckner" 
-"Kings Row (1942) - James Wong Howe"
-"The Magnificent Ambersons (1942) - Stanley Cortez"
-"Moontide (1942) - Charles G. Clarke"
-"The Pied Piper (1942) - Edward Cronjager"
-"The Pride of the Yankees (1942) - Rudolph Maté"
-"Take a Letter, Darling (1942) - John J. Mescall"
-"The Talk of the Town (1942) - Ted Tetzlaff"
-"Ten Gentlemen from West Point (1942) - Leon Shamroy"
-"This Above All (1942) - Arthur C. Miller" 
-"Arabian Nights (1942) - Milton R. Krasner; William V. Skall; W. Howard Greene"
-"Captains of the Clouds (1942) - Sol Polito"
-"Jungle Book (1942) - W. Howard Greene"
-"Reap the Wild Wind (1942) - Victor Milner; William V. Skall"
-"To the Shores of Tripoli (1942) - Edward Cronjager; William V. Skall" 
-"Arabian Nights (1942) - Alexander Golitzen; Jack Otterson; Russell A. Gausman; Ira Webb"
-"Captains of the Clouds (1942) - 'Evil' Ted Smith; Casey Roberts"
-"Jungle Book (1942) - Vincent Korda; Julia Heron"
-"Reap the Wild Wind (1942) - Hans Dreier; Roland Anderson; George Sawley" 
-"George Washington Slept Here (1942) - Max Parker ; Mark-Lee Kirk; Casey Roberts"
-"The Magnificent Ambersons (1942) - Albert S. D'Agostino; A. Roland Fields; Darrell Silvera"
-"The Pride of the Yankees (1942) - Perry Ferguson; Howard Bristol"
-"Random Harvest (1942) - Cedric Gibbons; Randall Duell; Edwin B. Willis; Jack D. Moore"
-"The Shanghai Gesture (1941) - Boris Leven"
-"Silver Queen (1942) - Ralph Berger; Emile Kuri"
-"The Spoilers (1942) - John B. Goodman ; Jack Otterson; Russell A. Gausman; Edward R. Robinson"
-"Take a Letter, Darling (1942) - Hans Dreier; Roland Anderson; Sam Comer"
-"The Talk of the Town (1942) - Lionel Banks; Rudolph Sternad; Fay Babcock" 
-"Arabian Nights (1942) - Bernard B. Brown (Universal SSD)"
-"Bambi (1942) - C.O. Slyfield (Walt Disney SSD)"
-"Flying Tigers (1942) - Daniel J. Bloomberg (Republic SSD)"
-"Friendly Enemies (1942) - Jack Whitney (I) (Sound Service Inc.)"
-"The Gold Rush (1925) - James L. Fields (I) (RCA Sound)" 
-"Mrs. Miniver (1942) - Douglas Shearer (M-G-M SSD)"
-"Once Upon a Honeymoon (1942) - Stephen Dunn (RKO Radio SSD)"
-"The Pride of the Yankees (1942) - Thomas T. Moulton (Samuel Goldwyn SSD)"
-"Road to Morocco (1942) - Loren L. Ryder (Paramount SSD)"
-"This Above All (1942) - Edmund H. Hansen (20th Century-Fox SSD)"
-"You Were Never Lovelier (1942) - John P. Livadary (Columbia SSD)" 
-"Mrs. Miniver (1942) - Harold F. Kress"
-"The Talk of the Town (1942) - Otto Meyer"
-"This Above All (1942) - Walter Thompson"
-"Yankee Doodle Dandy (1942) - George Amy"
-"The Black Swan (1942) - Fred Sersen ; Roger Heman Sr. ; George Leverett"
-"Desperate Journey (1942) - Byron Haskin ; Nathan Levinson"
-"Flying Tigers (1942) - Howard Lydecker ; Daniel J. Bloomberg"
-"Invisible Agent (1942) - John P. Fulton ; Bernard B. Brown"
-"Jungle Book (1942) - Lawrence W. Butler ; William A. Wilmarth" 
-"Mrs. Miniver (1942) - A. Arnold Gillespie ; Warren Newcombe ; Douglas Shearer"
-"The Navy Comes Through (1942) - Vernon L. Walker ; James G. Stewart" 
-"One of Our Aircraft Is Missing (1942) - Ronald Neame; C.C. Stevens" 
-"The Pride of the Yankees (1942) - Jack Cosgrove; Ray Binger; Thomas T. Moulton" 
-"Always in My Heart (1942) - Ernesto Lecuona (musica); Kim Gannon (lletra) "Always in My Heart"" 
-"Babes on Broadway (1941) - Burton Lane (musica); Ralph Freed (lletra) "How About You?"" 
-"Bambi (1942) - Frank Churchill (musica); Larry Morey (lletra) "Love Is a Song""
-"Flying with Music (1942) - Edward Ward (musica); Chet Forrest (lletra); Bob Wright (lletra) "Pennies for Peppino""
-"Hellzapoppin' (1941) - Gene de Paul (musica); Don Raye (lletra) "Pig Foot Pete""
-"The Mayor of 44th Street (1942) - Harry Revel (musica); Mort Greene (lletra) "There's a Breeze on Lake Louise""
-"Orchestra Wives (1942) - Harry Warren (musica); Mack Gordon (lletra) "I've Got a Gal in Kalamazoo""
-"You Were Never Lovelier (1942) - Jerome Kern (musica); Johnny Mercer (lletra) "Dearly Beloved""
-"Youth on Parade (1942) - Jule Styne (musica); Sammy Cahn (lletra)" "It Seems I Heard That Song Before"" 
-"Arabian Nights (1942) - Frank Skinner"
-"Bambi (1942) - Frank Churchill; Edward H. Plumb"
-"The Black Swan (1942) - Alfred Newman"
-"The Corsican Brothers (1941) - Dimitri Tiomkin"
-"Flying Tigers (1942) - Victor Young"
-"The Gold Rush (1925) - Max Terr"
-"I Married a Witch (1942) - Roy Webb"
-"Joan of Paris (1942) - Roy Webb"
-"Jungle Book (1942) - Miklós Rózsa"
-"Klondike Fury (1942) - Edward J. Kay"
-"The Pride of the Yankees (1942) - Leigh Harline"
-"Random Harvest (1942) - Herbert Stothart"
-"The Shanghai Gesture (1941) - Richard Hageman"
-"Silver Queen (1942) - Victor Young"
-"Take a Letter, Darling (1942) - Victor Young"
-"The Talk of the Town (1942) - Frederick Hollander; Morris Stoloff"
-"To Be or Not to Be (1942) - Werner R. Heymann"
-"Flying with Music (1942) - Edward Ward"
-"For Me and My Gal (1942) - Roger Edens; George E. Stoll"
-"Holiday Inn (1942) - Robert Emmett Dolan"
-"It Started with Eve (1941) - Charles Previn; Hans J. Salter"
-"Johnny Doughboy (1942) - Walter Scharf"
-"My Gal Sal (1942) - Alfred Newman"
-"You Were Never Lovelier (1942) - Leigh Harline" 
-"All Out for 'V' (1942) - 20th Century-Fox"
-"Blitz Wolf (1942) - M-G-M"
-"Juke Box Jamboree (1942) - Walter Lantz"
-"Pigs in a Polka (1943) - Leon Schlesinger"
-"Tulips Shall Grow (1942) - George Pal" 
-"Don't Talk (1942) - M-G-M"
-"This Is America Series No. 33-101: Private Smith of the U.S.A. (1942) - RKO Radio"
-"Desert Wonderland (1942) - 20th Century-Fox"
-"Marines in the Making (1942) - Pete Smith"
-"The United States Marine Band (1942) - Warner Bros"
-"Africa, Prelude to Victory (1942) - March of Time"
-"Combat Report (1942) - U.S. Army Signal Corps"
-"The Grain That Built a Hemisphere (1943) - Walt Disney"
-"Henry Browne, Farmer (1942) - U.S. Dept. of Agriculture"
-"High Over the Borders (1942) - National Film Board of Canada"
-"High Stakes in the East (1942) - Netherlands Information Bureau"
-"Inside Fighting China (1942) - National Film Board of Canada"
-"It's Everybody's War (1942) - Office of War Information"
-"Listen to Britain (1942) - British Ministry of Information"
-"Little Belgium (1942) - Belgian Ministry of Information"
-"Little Islles of Freedom (1942) - Victor Stoloff; Edgar Loew"
-"Mister Gardenia Jones (1942) - Office of War Information"
-"Mr. Blabbermouth! (1942) - Office of War Information"
-"The New Spirit (1942) - Walt Disney"
-"Paramount Victory Short No. T2-2: We Refuse to Die (1942) - William C. Thomas"
-"Paramount Victory Short No. T2-3: The Price of Victory (1942) - Office of War Information"
-"RKO Victory Special No. 34-201: Conquer by the Clock (1942) - Frederic Ullman Jr."
-"A Ship Is Born (1942) - U.S. Merchant Marine"
-"Twenty-One Miles (1942) - British Ministry of Information"
-"The White Eagle (1942) - Cocanen Films"
-"Winning Your Wings (1942) - U.S. Army Air Force" 
Cimavilla
Cimavilla ye un barriu de Xixón (Asturies) allugáu na entornadiella sur del Cerru de Santa Catalina, o de L'Atalaya. Constitúi la parte más antigua de la ciudá, pues esisten esquicios arqueolóxicos pertenecientes a la dómina del Imperiu romanu, n'especial les Termes.
El so allugamientu n'un cerru amuriáu, que fincaba aislláu al xubir la marea, fexo de Cimavilla una plaza fuerte de cierta importancia, fasta la so destruición demientres la guerra ente Pedru I y Enrique II.
La costruición d'un puertu comercial nel fondeaderu asitiáu al oeste dende entamos del sieglu XVI, tresforma'l barriu en llugar de residencia de marineros y causa la'enanchamientu la ciudá escontra'l sur.
Anguaño, les sos viviende foren rehabilitaes na so mayor parte y, una vegada tresformáu'l puertu vieyu en puerto deportivu, tornárase n'un barriu residencial, comercial y d'ociu.
La parte alta del mentáu Cerru de Santa Catalina ye güei un parque coronáu pola escultura "Elogio del Horizonte", obra de l'escultor Eduardo Chillida.
Caballeros de Malta
La orde de Malta, Orde de los Caballeros de San Xuan (nome orixinal) o Orde de los Caballeros de Rodes (Nome que se-y dió ente los años 1309 y 1522), ye un estáu non territorial que tien la so sede central na ciudá de Roma, y l'Estatutu d'Estraterritoriedá, como si fuere una embaxada. Ye un estáu soberanu reconocíu internacionalmente. El nome de Caballeros de Malta bien de l'alquisición d'esta islla de manes del Emperador Carlos V cuando perdieron Rodes (que foi au taben enantes y polo que se-yos nomaba caballeros de Rodes).
Aldealafuente
Aldealafuente ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 120 habitantes y el so términu municipal ocupa 45,72 km².
Cruzaes
Les Cruzaes foron una serie de campañes militares feches a pidimientu del papáu la mayoranza, y qu'acontecieron ente los sieglos XI y XII dempués de Cristu escontra los turcos selyúcides y sarracenos (musulmanes) pola reconquista de Tierra Santa.
Básicamente foron motivaes pol ansia espansionista de la nobleza feudal, el control del comerciu ente Asia y Europa y l'afán hexemónicu del papáu sobro los reis y les ilesies d'Oriente, anque declaráronse col envís de recuperar Tierra Santa de manes infieles pa que los peregrinos pudieren tar seguros, pues los selyúcides estorsionábenlos ya incluso asesinábenlos.
Les cruzaes foron espediciones emprendíes en cumplimientu d'un solemne votu pa lliberar los llugares santos de manes musulmanes. L'orixe de la palabra remanez de la cruz que pintaben na so vistimienta los qu'entamaben el camín p'hacia Xerusalén na cruzada.
Paleóxenu
El Paleoxenu ye un periodu de la era Cenozoica qu'abarca dende los 65 millones d'años, fecha na que fina'l Cretácicu, hasta los 23 millones d'años, onde entama'l Neoxenu.
Oligocenu
L'Oligocenu ye una fracción de tiempu del periodu paleoxenu de la hestoria xeolóxica de la Tierra. Va dende los 33,7 millones d'años hasta los 23.
Chatianu
Chatianu ye como se conoz en xeoloxía al pisu superior del Oligocenu. Estiéndese aprosimadamente dende hai 28,4 millones d'años hasta hai 23.
Ye'l periodu que sigue al Rupelianu y precede al Aquitanianu, del Miocenu.
Rupelianu
Rupelianu ye como se conoz en xeoloxía al pisu inferior del Oligocenu. Estiéndese aprosimadamente dende hai 33,7 millones d'años hasta hai 28,4.
Ye'l periodu que sigue al Priabonianu y precede al Chatianu.
Eocenu
L'Eocenu ye una fracción de tiempu del periodu paleoxenu de la hestoria xeolóxica de la Tierra. Va dende los 55,8 millones d'años hasta los 33,7.
Ypresianu
Ypresianu ye como se conoz en xeoloxía al pisu inferior del Eocenu. Estiéndese aprosimadamente dende hai 55,8 millones d'años hasta hai 48,6.
Ye'l periodu que sigue al Thanetianu y precede al Lutenianu.
Lutenianu
Lutenianu ye como se conoz en xeoloxía al pisu del Oligocenu que s'estiende aprosimadamente dende hai 48,6 millones d'años hasta hai 40,4.
Ye'l periodu que sigue al Ypresianu y precede al Bartonianu.
Bartonianu
Bartonianu ye como se conoz en xeoloxía al pisu del Oligocenu que s'estiende aprosimadamente dende hai 40,4 millones d'años hasta hai 37,2.
Ye'l periodu que sigue al Lutenianu y precede al Priabonianu.
Priabonianu
Priabonianu ye como se conoz en xeoloxía al pisu superior del Oligocenu. Estiéndese aprosimadamente dende hai 37,2 millones d'años hasta hai 33,7.
Ye'l periodu que sigue al Bartonianu y precede al Rupelianu.
Paleocenu
El Paleocenu ye una fracción de tiempu del periodu paleoxenu de la hestoria xeolóxica de la Tierra. Va dende los 65 millones d'años hasta los 55.
Danianu
Danianu ye como se conoz en xeoloxía al pisu inferior del Paleocenu. Estiéndese aprosimadamente dende hai 65 millones d'años hasta hai 60.
Ye'l periodu que sigue al Maastrichianu, del Cretácicu Superior, y precede al Thanetianu.
Thanetianu
Thanetianu ye como se conoz en xeoloxía al pisu superior del Paleocenu. Estiéndese aprosimadamente dende hai 60 millones d'años hasta hai 55.
Ye'l periodu que sigue al Danianu y precede al Ypresianu.
Fernandu II de Llión
Fernandu II (c. 1137 – Benavente, 21 de xineru de 1188), foi rei de Llión de 1157 a 1188. Heriedó el Reinu llionés tres la muerte del so padre, Alfonsu VII de Llión (segundu de Castiella), que repartió el so Estáu pente los dos fios que tenía con Berengaria de Barcelona, Fernandu y Sanchu.
La so educación foi confiada al conde gallegu Fernandu Péres de Trava de la castra de los antiguos caballeros de Urraca de Llión, y dos preceptores y defensores del so padre, l'Emperador. Dende ceo foi aniciáu nes xeres del gobiernu, rodiáu d’importantes magnates de los sos reinos, como Ponciu de Minerva, los condes Ramiru Froilaz, Pedru Alfonsu, y el propiu Fernándu Péres de Trava.
Esto propició la presión gallega pa restaurar la corona de Llión tres la muerte del rei Alfonsu VII. Dende 1151, en cartafueyos de los reinos de Llión y Galicia, apaez davezu la so confirmación col títulu de rex.
El xebramientu de los territórios de so pa foi acordada nun concíliu en Valladolid nel añu de 1155. Nesti, determinóse claramente l'atribuición a so de la soberania de Llión y de Galicia, con la saca de les comarques de Tierra de Campos, Safagún y Asturies de Santillana (parte ocidental de Cantabria). La rivalidá pente les ilesies de Santiago de Compostela y Toledo tamién contribuyó pa que'l testamentu d’Alfonsu VII dexare Castiella y Toledo a Sanchu III; y Llión y Galicia a Fernandu II.
Dellos meses tres subir al tronu, en mayu de 1158 robró'l Tratáu de Safagún col so hermanu Sanchu III de Castiella, pol cual concordaren facer guerra escontra los musulmanes, repartir el territoriu reconquistáu y el reinu de Portugal (1139) y nun tentar axuntar dambos de los sos reinos.
La muerte precoz del so hermanu arruinó estos planes y Castiella quedó dominada pola rivalidá pente les poderoses famílies Castro y Lara. Asina, mientres la minoridá d’Alfonsu (VIII de Castiella), Fernandu entró'n Castiella en 1159, al frente d’un numberosu exércitu, y desixió, pa poner fin a la guerra civil que aflixía el reinu, que los Lara entregaren-y la guarda del rei so sobrín.
El 27 de Setiembre de 1162 robró otru acuerdu, el Tratáu d’Agreda, esta vegada col aragonés Alfonsu II "el Castu", ya tres años dempués contraxo matrimoniu con Dª Urraca de Portugal, fía de D. Alfonsu Henriques, acabando asina cola amenaza del poderosu Llión al xoven reinu.
Por esti tiempu restauró y repobló Lledesma y Ciudá Rodrigu. Los habitantes de Salamanca, que compraren los territorios d'eses ciudaes por una suma considerable, garraren les armes escontra'l rei y los maxistrados de Lledesma. Fernandu marchó colos sos caballeros escontra los revoltosos y obligólos a devolver la ciudá.
Los anales Toledanos faen mención a una batalla de la Libriella en 1164, mas de forma tan lacónica que nun ye posíble saber con acierto a quien s’enfrentóu. (Lu más probable ye tar opuosto el rei a la família de los Lara, purquei celebróu pouco dempués la paz colos Lara).
Las duas partes xuntaran-se una vez más en Soria ya concordaram en, pa evitar que Toledu cayese nas manos de los moros, dar Uclés, na fronteira de l’Andalucía, a los caballeros Templarios. El rei de Llión, ainda receloso del rompimientu de la paz estipulada, aliou-se con Sanchu Vi de Navarra pa intimidar a los magnates de Lara, ya asin podere dirixir las suas tropas escontra los almohades, a quienes tomou Alcántara ya Alburquerque.
De 1166 a 1168 el rei D. Alfonsu Henriques garra delles places pertenecientes a la corona llionesa. Fernandu II repoblaba Ciudad Rodrigo y el portugués, camentando que'l so xenru fortificaba la ciudá pa lu atacar, envió un exércitu comandáu pol so fíu, l'infante D. Sanchu. El rei llionés foi n'auxíliu de la ciudá amenazada y esbarató a les tropes portugueses, en faciendo un gran númberu de prisioneros.
En respuesta, D. Afonso Henriques entró per Galicia, garró Tui y dellos castiellos, y en 1169 atacó primero Cáceres. Dempués volvióse escontra Badajoz en poder de los sarracenos, inda que perteneciera a Llión, conforme al tratáu de Sahagún robráu con Castiella.
Sicasí, ensin respetar estes convenciones nin los llazos de parentescu que lu xuníen a Fernandu, el rei portugués arrodió Badajoz pa conquistala pa Portugal. Cuando los musulmanes taben acorraxaos na alcazaba, el rei llionés presentóse coles sos güestes y atacó a D. Afonso nas cais de la ciudá. En camentandu la imposibilidá de mantener la llucha, Afonso intentó fuxir a caballu, mas al pasar peles puertes mancóse na coxa contra ún de los fierros que la guarnecíen. Fernandu trató al so suegru prisioneru con nobleza y xenerosidá, llamando a los sos meyores médicos pa lu tratar.
Esta campaña tuvo como resultáu un tratáu de paz pente dambos reinos, robráu en Potevedra, en virtú del cual Afonso foi llibráu, cola sola condición de devolver a Fernandu les ciudaes de Cáceres, Badajoz, Trujillo, Santa Cruz y Montánchez, que conquistare al Reinu Llionés. Estableciérense asina les llendes de Portugal con Llión y Galicia. Ya más tarde, cuando los musulmanes sitiaren Santarém, el rei Fernandu II auxilió imediatamente al rei portugués.
En 1170 Fernandu fundó la Orde Relixoso Militar de Santiago de la Espada, primero cola sede'n Cáceres y llueu en Uclés. L'obxetivu desta yera protexer a los pelegrinos que visitaren el supuestu túmulu del apóstol en Santiago en Compostela.
Dempués de la derrota frente a Alfonsu I de Portugal, em 1173 los musulmanes fonun escontra los territorios llioneses, en tentandu apoderase de Ciudad Rodrigo. Mas Fernandu II, informáu destas intenciones, encerróuse na cidá colas escasas tropas que conseguiu reunire em Llión, Zamora, Salamanca ya deillos llugares de Galicia, dando orden al resto del sou exércitu pa reunise lu enantes posibre.
Los mouros forann derrotaos ya namái puderan conservare la sua llibertá los que apelaran a una fuga imediata. Pente los cautivos taba Fernandu de Castro, governador de Toledu que abellugara en territorio almohade en 1166. El monarca llionés, comovido pulos sous infortúnios ya en siñal de gratitú pulos servicios prestáoss anteriormente, lu almitióu nuevamente al sou serviciu, oferecendo-ye bienes ya honras.
Tras diez años de matrimoniu com Dª Urraca de Portugal, en 1175 el papa Alexandru III declaró que los consortes yeran parientes en terceiro gráu, purquei yeran dambos nietos de Urraca de Llión ya Tereisa de Llión, fiyas de Alfonsu VI. Suso amenaza de censuras eclesiásticas, fueran obrigaos a separase, con grande pena de Fernandu.
Tiempu dempués casóu nuevamente, con Teresa Nuñez de Lara, fiya del conde D. Nuño de Lara.
Por motivos desconocíos, Fernandu invadió Castiella'n 1178. Tomó Castrojeriz y Dueñas enantes de que Alfonsu VIII de Castiella algamase poner estes places en estáu de defensa. Una vegada más D. Alfonso Henriques frayó los desígnios del rei llionés, y mandó al so fíu D. Sanchu escontra'l so ex-cuñáu.
Poco sábese sobre esta guerra, que sedría de curtia duración. En 1180 los reis de Llión y de Castiella alcontrárense'n Tordesillas, onde pusieren fin al conflictu. Nesi mesmu añu morrería la so esposa Teresa Nuñez de Lara, al parir un fíu que falleceria poco dempués de ñacer. En 1183 resolveria los problemes fronterizos con Castiella per aciu del Tratáu de Fresno-Lavandera.
L'Aldea
L'Aldea ("Aldea" en castellanu) ye un llugar de la parroquia asturiana de El Condao, nel conceyu de Llaviana (España). 
Alcuéntrase a unos 440 metros sobre'l nivel del mar, na marxen drecha del ríu Nalón, a 7 km de La Pola, la capital del conceyu. 
Según l'INE en 2016 tan sólo había 1 muyer que vivía de forma permanente nel pueblu.
Ente la so arquitectura destaca la Casona de los Menéndez, que tien un llagar, dos viviendes y una capiella. Nel pueblu tamién podemos topanos con cuatro hórreos, dos paneres y un molín en ruines, conocíu como "Molín de Curuxeo". 
Neoxenu
El Neoxenu ye un periodu de la era Cenozoica qu'abarca dende los 23 millones d'años, fecha na que fina'l Paleoxenu, hasta los 1,8 millones d'años, onde entama'l Pleistocenu.
Miocenu
El Miocenu ye una fracción de tiempu del periodu neoxenu de la hestoria xeolóxica de la Tierra. Va dende los 23,0 millones d'años hasta los 5,3.
Pliocenu
El Pliocenu ye una fracción de tiempu del periodu Neoxenu de la hestoria xeolóxica de la Tierra. Va dende los 5,3 millones d'años hasta los 1,8.
Aquitanianu
Aquitanianu ye como se conoz en xeoloxía al pisu inferior del Miocenu. Estiéndese aprosimadamente dende hai 23,0 millones d'años hasta hai 20,4.
Ye'l periodu que sigue al Chatianu, del Oligocenu, y precede al Burdigalianu.
Burdigalianu
Burdigalianu ye como se conoz en xeoloxía al pisu del Miocenu que s'estiende aprosimadamente dende hai 20,4 millones d'años hasta hai 15,9. 
Ye'l periodu que sigue al Aquitanianu y precede al Langhienu.
Langhienu
Langhienu ye como se conoz en xeoloxía al pisu del Miocenu que s'estiende aprosimadamente dende hai 15,9 millones d'años hasta hai 13,6. 
Ye'l periodu que sigue al Burdigalianu y precede al Serravalianu.
Serravalianu
Serravalianu ye como se conoz en xeoloxía al pisu del Miocenu que s'estiende aprosimadamente dende hai 13,6 millones d'años hasta hai 11,6. 
Ye'l periodu que sigue al Langhienu y precede al Tortonianu.
Tortonianu
Tortonianu ye como se conoz en xeoloxía al pisu del Miocenu que s'estiende aproximadamente dende hai 11,6 millones d'años hasta hai 7,2. 
Ye'l periodu que sigue al Serravalianu y precede al Mesinianu.
Mesinianu
Mesinianu ye como se conoz en xeoloxía al pisu superior del Miocenu. Estiéndese aprosimadamente dende hai 7,2 millones d'años hasta hai 5,3.
Ye'l periodu que sigue al Tortonianu y precede al Zancleanu, del Pliocenu.
Zancleanu
Zancleanu ye como se conoz en xeoloxía al pisu inferior del Pliocenu. Estiéndese aprosimadamente dende hai 5,3 millones d'años hasta hai 3,6.
Ye'l periodu que sigue al Mesinianu, del Miocenu, y precede al Piacencianu.
Xelasianu
Xelasianu ye como se conoz en xeoloxía al pisu superior del Pliocenu. Estiéndese aprosimadamente dende hai 2,6 millones d'años hasta hai 1,8.
Ye'l periodu que sigue al Piacencianu y precede al Pleistocenu Inferior.
Piacencianu
Piacencianu ye como se conoz en xeoloxía al pisu del Pliocenu que s'estiende aprosimadamente dende hai 3,6 millones d'años hasta hai 2,6. 
Ye'l periodu que sigue al Zancleanu y precede al Xelasianu.
Tabla de pexes y mariscos
Amasuela
Amasuela ye'l nome col que se-y conoz a dellos moluscos bivalvos que viven enterraos nel sable o barru de les orielles de los ríos y océanos.
Llogren enterrase per duana de los movimientos d'un pie musculosu que s'asemeya a una llingua. Ésti ta endolcáu por dos valves xuníes ente sí por un pequeñu lligamentu que facilita l'apertura y pieslle de la cónxara.
Entiérrase aprosimadamente ente 5 y 30 cm de la superficie y aguanta temperatures de 5 a 35 ºC, la baxamar y los cambeos de salinidá.
Aliméntase de pequeños seres vivios per aciu del filtramientu del agua. Suelen tener los sexos separtaos y la fecundación ye esterno.
N'Asturies, les amasueles tienen dellos nomes, según seya la so clase.
Esisten delles especies d'estos moluscos:
Loligo vulgaris
La Lulia ("Loligo vulgaris"), Xibión, o Calamar, ye un moluscu marín perteneciente a la clase Cephalopoda, subclase Coleoidea, orde "Teuthida", con dos subórdenes principales: Myopsina y Oegopsina (el últimu inclúi al "Architeuthis dux", el calamar xigante y al "Mesonychiteuthis hamiltoni o calamar colosal).
El potarru ("Ver artículu principal:" Potarru), ye un moluscu marín cefalópodu que pertenez a la clase "Cephalopoda", subclase "Coloidea", orden "Decápodos", con un aldéu asemeyáu al del calamar col que suel trafulcase davezu. El nome científicu ye Ommastrephes sagittatus.
Los xibiones, lulies, o calamares tienen dos branquies, y un sistema circulatoriu zarráu asociáu formáu por un corazón sistémicu y dos corazones branquiales.
Los sos tentáculos musculaos tan dotaos de ventoses, y si son arrancaos no tornen a xorrecer. Los calamares puen camuflase nel mediu con gran facilidá pa evitar a los sos depredadores.
Tamién tienen unes célules denomaes cromatóforos na so piel, y dan-y al xibión o calamar la cualidá de camudar de color en casu de pelligru, estratexa que combinen cola espulsión de la tinta que producen. La so cadarma ósea ye interna, a desemeyanza d'otros animales paecíos, como'l pulpu, que carez d'ella; y ta formada por una pieza delgada y plana xunía al so cuerpu. Disponen d'un órganu denomáu hipónomu, que-yos dexa movese al espulsar agua a presión.
La boca del calamar tien un picu afiláu, qu'usa pa matar y esmembrar a les sos preses en trozos remanables. Nos estómados de munchos xibartes capturaos, alcuéntrense picos de calamares, darréu que ye la única parte d'esti animal que nun ye dixerible. La boca del calamar aloxa la rádula, la llingua primitiva común de tolos moluscos sacantes los bivalvos y los aplacóforos.
La Lulia ye esclusivamente carnívora, alimentándose de pexes y otros invertebraos, que capturen con dos tentáculos diferenciados de mayor llonxitú. Son voraces, de movimientos mui rápidos y con un xorrecimientu mui aceleráu, puen llegar a ser mui abondantes en dalgunos mares. La mayoría viven un añu, y muerren dempués de desgüevar, magar que dalgunes especies xigante puen vivir dos o más años.
La mayoría de los xibiones o calamares nun miden más de 6 dm, magar que los xibiones xigantes puen algamar hasta 13 m. En 2003, descubrióse un individuu d'una especie abundante pero mui poco conocía, "Mesonychoteuthis hamiltoni". Los indivíduos d'esta especie puen llegar a midir hasta 14 m, convirtíendose asina nel invertebráu más grande del mundu, y poseedor del güeyu más grande del reinu animal. Los xibiones xigantes tan mui presentes na lliteratura y el folclor tradicional, na mayoría de los casos asociaos a terribles ataques.
En Ḷḷuarca (Conceyu de Valdés) el CEPESMA (Coordinadora pal Estudiu y Proteición de les ESpecies MArines) acueye los xibiones xigantes, mas grandes y meyor conservaos del mundu. El caladeru de Carrandi, na vertical de la costa de Colunga y unes 10 - 40 milles al NE de Xixón, ye ún de los puntos más importantes del mundu en presencia d'estos exemplares, non namái como hábitat estable, sinón como población reproductora, darréu que foren capturao nesti área, los dos únicos machos capturaos nel atlánticu, al sur del paralelu de la costa Irlandesa. Tamién nes costes de Ribadesella, capturóse un exemplar de "Taningia danae", que ye'l mayor del mundu. Estos exemplares viven ente 400 y 2000 metros de profundidá. Tamién existe un exemplar de calamar xigante nel muséu acuariu del Centro de Experimentación Pesquera, perteneciente a la Conseyería de Mediu Ambiente del Principáu d'Asturies, asitiáu nel barriu xixonés de La Calzada.
Según l'académicu Emilio Barriuso, nel so "Atlas Léxico Marinero de Asturias", el "Loligo vulgaris" recibe nos puertos pesqueros d'Asturies el nome xeneralizáu de "calamar", si bien recueye otres denominaciones como "lula", nome col qu'antiguamente yera conocíu en Tapia; "lulia", como lu tienen llamao nel puertu de Ḷḷuarca (Valdés); "llulla", ye'l nome que recibe n'Ouviñana y Cuideiru; y, finalmente, "xibión" ye como tamién conocen a la especie en Xixón, Candás y Llastres.
Nel añu 2006 desembarcáronse y ruláronse nos puertos asturianos 43.383,6 Kg de calamar por un valor total de 607.353,30 €.
Juan José Ibarretxe
Juan José Ibarretxe Markuartu (Llodio, 15 de marzu de 1957) ye un políticu vascu, d'ideoloxía nacionalista vasca y miembru del Partíu Nacionalista Vascu (EAJ-PNV).
Dende'l 2 de xineru de 1999 y hasta'l 7 de mayu de 2009, foi'l "lehendakari" del Gobiernu Vascu. Contando a los presidentes del Conseyu Xeneral Vascu preautonómicu, sedría'l quintu presidente dende la democracia (tres Ajuriaguerra, Rubial, Garaikoetxea y Ardanza) y el quintu presidente na hestoria del Gobiernu Vascu (tres Aguirre, Leizaola, Garaikoetxea y Ardanza).
Valley City (Dakota del Norte)
Valley City ye una ciudá asitiada en Dakota del Norte, Estaos Xuníos d'América.
Foi fondada en 1874.
Según el censu de población d'Estaos Xuníos de 2000, Valley City tenía habitantes.
Pagellus mormyrus (roncón)
El Roncón ("Pagellus mormyrus") , tamién Pexe del señoritu (y a vegaes "Chopa") ye un pexe marín de la familia de los "Sparidae", de color platiao y bandes amarronaes verticales en llombu y nos costaos. N'aleta dorsal tien 11 raxones espinosos.
Alcuéntrase principalmente en fondos de sable a menos de 50 m y davezu entra nos estuarios. Aliméntase de merucos, moluscos y dellos crustáceos. Presenta hermafroditismu y reproduzse ente la primavera y el branu.
Cámbaru
El Cámbaru ("Carcinus maenas"), ye un crustaceu marín de cuerpu achapláu más anchu que llargu de color verdoso escuro. Forma parte del orde de los decápodos, Sub orde "Brachyura" (griegu: "brachy" = curtiu, "ura" = rau). Esti orde, carauterizáu por tener cinco pares de pates, inclúi a los crustáceos de mayor tamañu, como llagostes, esguiles, arriendes de les diverses formes que se-yos denoma cangrexos.
Ta dotáu d'un exoesqueletu que'l so componente principal ye la quitina, que suel facer de cáscara, darréu que suel tar mineralizáu con carbonatu cálcicu. Como pal restu de los artrópodos, el xorrecimientu requier d'una muda del exoesqueletu, ocasión que munches especies aprovechen pa la reproducción.
Hai más de 4.000 especies d'animales que son o puen ser denomaos cangrexos. La mayoría viven averaos o dientro del agua, magar que dalgunos namái van al agua pa reproducise. Los cámbaros nun son bonos naladores, sinón que se desplazen pel fondu sobro les sos pates, el roquéu y en dellos casos son quien a tar fuera del agua. Dalgunes menes de cangrexos son quien a esguilar peles palmeres.
N'Asturies denómase Cámbaru o Cangrexu al "cangrexu común" ("Carcinus maenas"). El cangrexu de ríu (xen. " Astacus y Austropotamobius"), recibe'l nome de zancáu o zancarru, magar qu'esti últimu términu tamién s'usa pal ("Scyllarus arctus"), que ye un crustaceu marín de color pardo con manches coloraes na panza y el rabu asemeyáu al de la llagosta (castellanu:"Santiaguiño").
Esguila
La esguila ("Palaemon serratus") ye un crustaceu marín o d'agua dulce, asemeyáu a la gamba ("Parapenaeus longirostris"), decápodu, perteneciente al infraorde de los Caridea, d'unos 10 a 15 cm de llonxitud, pates pequeñes, bordes de las mandíbules frebosos, cuerpu comprimíu, cola mui prollongada respeuto al cuerpu, cáscara feble y color buxáceu. Son relativamente fáciles d'afayar en tol mundu, tanto en cuerpos d'agua dulce como n'agua salao.
Pollicipes pollicipes
La perceba ye un crustaceu de la clase cirrípedos (Cirripedia) que xorrez sobro roques batíes pol folaxe y que'l so nome científicu ye "Pollicipes pollicipes". Aliméntase por filtración. 
El cuerpu ta protexíu por una serie de plaques y agárrase al sustrratu por un pedúnculu, desendolcáu pola modificación de les sos antenes (ye sésil). Nun tien güeyos.
Lo mesmo que'l restu de los cirrípedos, "Pollicipes pollicipes" ye hermafrodita, y el so xorrecimientu nun ye direutu, sinón que necesita de mudes (ecdisis) pa medrar.
Explótase sobro too nel cantábricu, Galicia y Asturies hasta Francia, siendo un productu típicu de la gastronomía d'Asturies; páñase manualmente nes roques allugaes na estaya intermareal de les ríes. La parte comestible ye la que forma el pedúnculu.
N'Europa, hasta bien entrada la Edá Moderna creíase que dalgunes especies de gansos, les del xéneru Branta, yeren la metamorfosis maúra de les percebes (denomando n'inglés "barnacles" tanto a estos cirrípedos como a eses aves); ésti yera una de les maneres coles que la xente, se safaben del ayunu de carnes demientres la cuaresma, dau que según el cristianismu demientres esi periodu, les úniques carnes que podíen xintase yeren les de pescaos y mariscos, d'esta miente, les aves denomaes (dalgunes ocasiones tamien los coríos) con nomes de pexes o mariscu, yeren clasificaes como pescao. Una de les xides pa tan curiosa taxonomía yera'l fechu de que les percebes tienen apéndices que se dan un aldéu a les plumes de les aves.
Octopoda
Los ocho brazos del pulpu (denomaos "raxos") cunten con ventoses pegañoses y converxen nel cuerpu del animal, nel so puntu de converxencia presenten la boca d'aspeutu de picu córneu. Na tiesta allúguense los güeyos, mui desendolcaos, el celebru y tres corazones. Nel mantu ubíquense el restu les coraes, como'l depósitu de tinta qu'empleguen pa fuxir de los sos depredadores, tamién cunten col chorru que-yos impulsa a nalar al revés.
Los pulpos más pequeños, como'l d'aniellos azules que vive n'Australia, algamen talles d'unos 15 cm. El pulpu común "octopus vulgaris" pue algamar los 3 m de llargo y 12 kg de pesu. El pulpu de Vancouver ye la especie más grande, pue llegar a pesar 40 kg.
Los pulpos aliméntense de cámbaros, bivalvos ya inclusu de pexes si lleguen a atrapalos, tampoco nun refuguen del carnáu.
Pa capturar a les sos preses, el pulpu allánciase sobro elles, y arródiales colos sos brazos pa inmovilizales. Col picu maten a les sos preses esfaraguyándoles ya inyectándo-yos una enzima dixestiva que dixerirá en parte a la presa (nel pulpu d'aniellos azules esta enzima ye mortal pal ser humanu). Dempués el pulpu sorbe la so presa semidixería.
El tercer tentáculu drechu del machu ye en realidá el so muérganu copulador, que lu introduz na cloaca de la fema pa fecundar los güevos. Tres la fecundación el machu dexa a la fema, y ésta colinga los sos güevos (hasta 40.000) en forma de recimos nel techu de la so covacha.
Los pulpos tienen muncha fuercia en comparanza col so tamañu, pero inclusu los más grandes son animales abondo tímidos, pasen la mayor parte del día escondíos en regalles de les roques y pela nueche salen a cazar.
Ye un animal que se mimetiza col entornu, faciendo abegoso columbralu, inclusu engrulla'l pelleyu p'asemeyase a les roques con algues. Sicasí, cuando ye atacáu o cuando copula, camuda de color darréu.
Los grandes pexes como la morena, el cóngaru o el pexe lluna atáquenlu davezu, pa evitalos, el pulpu espulsa un chorru de tinta prieta pel so propulsor. Tien unos sentíos mui desendolcaos, sacantes l'oyíu, que son sordos ensembre. Tien arriendes gran intelixencia, memoria ya inclusu capacidá pal deprendimientu.
Rosalind Franklin
Rosalind Elsie Franklin  (Notting Hill, 25 de xunetu de 1920-Chelsea, 16 d'abril de 1958) foi una química y cristalógrafa inglesa, responsable d'importantes contribuciones a la comprensión de la estructura del ADN (les imaxes por difracción de rayos X que revelaron la forma de doble hélice d'esta molécula son de la so autoría), del ARN, de los virus, d'el carbón y del grafitu. Los sos trabayos avera del carbón y de los virus fueron apreciaos en vida, ente que la so contribución personal a los estudios rellacionaos col ADN, que tuvo un fondu impactu nes meyores científiques de la xenética, nun se reconoció de la mesma manera que los trabayos de James Dewey Watson, de Francis Crick y de Maurice Wilkins.
Nacida nuna prominente familia xudía inglesa, Franklin foi educada nuna escuela privada en Norland Presta, nel oeste de Londres, na Escuela Lindores pa Señorites en Sussex, y na Escuela St Paul's pa neñes, onde foi sobresaliente en tolos deportes y materies. Foi aceptada na universidá a los 18 años, y ganó una beca d'estudios de £30 al añu por trés años. El so padre pidiólu que donara'l dineru a estudiantes abelugaos de la segunda guerra mundial. Dempués estudió'l Tripos de Ciencies Naturales nel Newnham College en Cambridge, onde se graduó en 1941. Ganó una beca universitaria na Universidá de Cambridge, nel llaboratoriu de fisicoquímica, so la supervisión de Ronald George Wreyford Norrish, quien la decepcionó pola so falta d'entusiasmu. Afortunadamente, l'Asociación Británica pa la Investigación del Usu del Carbón (BCURA, poles sos sigles en inglés) ufiertó-y una plaza d'investigadora en 1942, y foi según empecipió'l so trabayu sobre'l carbón. Esto ayudar a llograr el so doctoráu en 1945. Foi a París en 1947, como "chercheur" (investigadora postdoctoral) so la supervisión de Jacques Mering nel Llaboratoriu Central de Servicios Químicos del Estáu, onde se convirtió nuna peracabada cristalógrafa de rayos X. Xunir al King's College de Londres en 1951, pero viose obligada a camudase al Birkbeck College pasaos namá dos años, por cuenta de desalcuerdos col so director John Randall y, más entá, col so colega Maurice Wilkins. En Birkbeck, J. D. Bernal, director del Departamentu de Física, ufiertó-y un equipu d'investigación por separáu. Rosalind morrió de cáncer d'ovariu a los 37 años d'edá.
Tuvo una fía llamada Cecilia Merigo con solu 18 años tener pero finó díes dempués.Franklin tomó les imaxes d'ADN por difracción de rayos X mientres la so estancia nel King's College, en Londres. Estes imaxes, que suxuríen una estructura helicoidal y que dexaron xenerar inferencias sobre detalles claves avera del ADN, fueron amosaes por Wilkins a Watson. Según Francis Crick, la investigación y datos llograos por ella fueron clave pa la determinación del modelu de Watson y Crick de la doble hélice del ADN en 1953. Watson confirmó esta opinión al traviés d'una afirmación propia na inauguración del edificiu Franklin-Wilkins nel 2000. 
El so trabayu foi'l terceru en publicar nuna serie de tres artículo sobre l'ADN na revista "Nature", el primeru de los cualos foi'l de Watson y Crick. Watson, Crick y Wilkins compartieron el Premiu Nobel de Fisioloxía y Medicina en 1962. Watson puntualizó que Franklin tuvo de ser galardonada tamién col Premio Nobel de Química, xuntu con Wilkins. 
Una vegada concluyíu'l so trabayu nel ADN, col so propiu equipu en Birkbeck College, Franklin dirixió investigaciones alrodiu de les estructures moleculares de los virus, que llevó a descubrimientos nunca antes vistos. Dientro de los virus qu'estudió inclúyense'l virus de la polio y el virus del mosaicu del tabacu. Siguiendo la so investigación, el so compañeru d'equipu y darréu beneficiariu Aaron Klug ganó'l Premiu Nobel de Química en 1982.
Franklin nació en 500 Chepstow Villes, Notting Hill, Londres, nel senu d'una faneguera ya influyente familia xudía británica. El so padre foi Ellis Arthur Franklin (1894–1964), un banqueru mercante con visión política lliberal que daba cátedra nel Workings Men's College; la so madre foi Muriel Frances Waley (1894–1976). Rosalind yera la fía mayor y la segunda d'una familia de cinco hijo: David (1919), l'hermanu mayor; Colin (1923), Roland (1926) y Jenifer (1929) yeren los sos hermanos menores. Herbert Louis Samuel (el Vizconde Samuel), tíu del so padre, foi Ministru del Interior en 1916 y el primer xudíu practicante miembru del Gabinete Británicu. La so tía, Helen Caroline Franklin, conocida na familia como Mamie, tuvo casada con Norman de Mattos Bentwich, quien foi'l procurador xeneral nel Mandatu Británicu de Palestina. Rosalind yera activa n'organizaciones sindicales y nel movimientu del sufraxu femenín, y darréu perteneció al . El so tíu, Hugh Franklin, foi otra figura prominente del movimientu sufraxista, anque les sos acciones nel mesmu resultaren motivu de vergüenza pa la familia Franklin. Rosalind recibió'l so segundu nome, "Elsie", en memoria de la primer esposa de Hugh, quien morrió na pandemia de gripe de 1918. El Working Men's College yera see d'actividaes de la familia, onde'l so padre impartía materies como eletricidá, magnetismu y hestoria de la Gran Guerra peles tardes, onde dempués ocupó'l cargu de subdireutor. Los padres de Franklin ayudaron al asentamientu de refuxaos xudíos d'Europa, quien escaparen de los nazis, particularmente a los del "kindertransport". Los Franklin acoyeron a dos neños xudíos nel so llar, unu de los cualos, Evi Eisenstädter (quien tenía 9 años d'edá y provenía d'Austria), compartía habitación con Jenifer. El padre de Evi, Hans Mathias Eisenstädter tuvo encarceláu en Buchenwald, y dempués de la so lliberación, la familia adoptó l'apellíu "Ellis". 
Dende la so infancia, Franklin demostraba habilidaes escolares escepcionales. A los seis años, ingresó a la Escuela Norland Presta, onde'l so hermanu yá estudiaba, que yera quitada y atopábase na Avenida Holland Park, nel Oeste de Londres. Nesi tiempu la so tía Mamie (Helen Bentwich) díxo-y a'l so maríu: "Rosalind ye intelixente de manera alarmante – pasa tol so tiempu estudiando aritmética por gustu ya invariablemente llogra les resultancies correctes de les sumes". Amás, desenvolvió interés pol cricket y el h.oquei dende bien nuevu. A los nueve años foi almitida nun internáu, la Escuela Lindores pa señorites en Sussex. La escuela taba cerca de la mariña, pos la familia deseyaba un ambiente apropiao pa la so delicada salú. A los once años camudar a la Escuela St. Paul's pa neñes, onde tuvo un desempeñu sobresaliente nes ciencies, el llatín y los deportes. Amás, aprendió alemán y adquirió fluidez en francés, idioma que dempués-y sería útil. Foi la primera nes sos clases y ganó premios añales. Los sos únicos problemes académicos taben rellacionaos cola música, polo cual el director de música de la escuela, el compositor Gustav Holst, llamó a la so madre nuna ocasión, pa pescudar si careciera un problema auditivu o tonsilitis. Con seis distinciones, matricular en 1938 y ganó una beca pa la universidá, la Beca de Fin d'Estudios (School Leaving Exhibition), de 30 llibres esterlinas al añu mientres tres año, 5 llibres esterlinas de parte del so güelu. El so padre pidiólu que dexara la beca a un estudiante abelugar que lu mereciera. 
Franklin asistió a Newnham College, Cambridge, en 1938 y estudió química dientro del "Tripos" de Ciencies Naturales. Unu de los sos profesores foi'l espectroscopista W. C. Price, quien dempués se convertiría n'unu d'el so collaboradores principales nel King's College. En 1941, otorgar Honores de Segunda Clase polos sos exames finales. Aceptó la distinción como un títulu de llicenciatura n'aptitúes pal so empléu. Cambridge empezó a otorgar títulos de llicenciatura y maestría a les muyeres en 1947, y les muyeres que s'habíen graduáu antes recibir de manera retroactiva. Nel so últimu añu en Cambridge, conoció a Adrienne Weill, una refuxada francesa que fuera alumna de Marie Curie; Adrienne foi una gran influencia na so carrera y na so vida. Con ella aprendió a falar francés. 
Franklin ganó una estancia d'investigación, cola cual xunióse al llaboratoriu de fisicoquímica de la Universidá de Cambridge pa trabayar so la supervisión de Ronald Norrish (ganador del Premio Nobel de Química en 1967), onde se diz que "nun tuvo ésitu". Según el so biógrafu, Norrish yera "obstinado y casi perversu nos discutinios, prepotente y sensible ante les crítiques". Norrish nun podía decidir en qué trabayaría Franklin, y nesos momentos solía beber enforma. Franklin escribió que por eses razones despreciar dafechu. Arrenunció al llaboratoriu de Norrish y cumplió colos requisitos qu'axustaba la Llei del Serviciu Militar Nacional, polo qu'en 1942 empezó a trabayar como Oficial Asistente d'Investigación na Asociación Británica pa la Investigación del Usu del Carbón (BCURA), en Coombe Springs, cerca de Kingston upon Thames y de la frontera sudoccidental de Londres. Norrish fungía como conseyeru militar en BCURA. John G. Bennett yera'l director. Marcello Pirani y Victor Goldschmidt, dambos xudíos abelugaos de los nazis, yeren consultores y profesores en BCURA cuando Franklin asistía. Mientres les sos investigaciones en BCURA, vivió na casa de güéspedes de Adrienne Weill, en Cambridge, hasta que la so prima Irene Franklin pidiólu que camudar con ella a una casa sacupada perteneciente al so tíu en Putney. Con Irene, foi voluntaria como guardiana de ataques aéreos y encargóse d'entamar patrulles pa salvaguardar el bienestar de les persones mientres estos ataques. 
Estudió la porosidá del carbón y comparó la densidá del heliu. Afayó la proporción ente les fines constricciones nos poros del carbón y la permeabilidá del espaciu porosu. Al concluyir que les sustances yeren espulsaes siguiendo un patrón de tamañu molecular, ayudó a clasificar carbones y a predicir con precisión la so capacidá pa ser utilizaos como combustibles y pa la producción d'aparatos de guerra (por casu, para mázcares de gas). Esti trabayu foi la base de la so tesis de doctoráu (Ph.D.), titulada "La fisicoquímica de coloides orgánicos sólidos con referencia especial al carbón", pola cual recibió'l grau en 1945. El so trabayu foi la base pa dellos artículos. 
Col final de la Segunda Guerra Mundial en 1945, Franklin pidió ayuda a Adrienne Weill p'atopar vacantes de trabayu pa "una fisicoquímica que sabe bien pocu de fisicoquímica y enforma sobre los fuexos nel carbón". Nuna conferencia na seronda de 1946, Weill presentar a Marcel Mathiu, director del Centre national de la recherche scientifique (Centru Nacional pa la Investigación Científica), la rede d'institutos que componen la mayor parte de los llaboratorios d'investigación sofitaos pol gobiernu francés. Esto traxo a una entrevista con Jacques Mering, nel Llaboratoriu Central de Servicios Químicos del Estáu en París. Integrar al equipu de Mering el 14 de febreru de 1947 como una de los 15 investigadores. 
Mering foi un cristalógrafo de rayos X qu'aplicaba la difracción de los mesmos al estudiu del rayón y d'otres sustances amorfes, en contraste con tolos miles de cristales que se tuvieren estudiando con esti métodu mientres munchos años. Él enseñó-y los aspeutos prácticos de l'aplicación de cristalografía de rayos X a sustances amorfes. Esto presentó nuevos retos nel desenvolvimientu d'esperimentos y na interpretación de resultancies. Franklin aplicar a problemes rellacionaos col carbón, particularmente los cambeos na disposición de los átomos cuando se convierte en grafitu. Publicó dellos artículos más con al respective de esta tema. Esta parte del so trabayu (qu'apaez descritu nuna monografía de 1993, l'añal y n'otres publicaciones) convertir na base del campu de la física y la química del carbón. Mering tamién siguió l'estudiu del carbón en delles formes, utilizando difracción con rayos X y otros métodos. 
En 1950, Franklin recibió la beca Turner and Newall por 3 años pa trabayar en King's College, Londres. En xineru de 1951, empezó a trabayar como acomuñada d'investigación na Unidá de Biofísica del Conseyu d'Investigación Médica (CIM), dirixida por John Randall. Originalmente, trabayaría en difracción de rayos X aplicada a proteínes y lípidos en solución, pero Randall redirixió'l so trabayu a fibres d'ADN, gracies a los últimos desenvolvimientos nel campu, pos ella yera la única investigadora con esperiencia en difracción esperimental en King's College nesi momentu. Randall realizó esta resignación, entá primero que ella empecipiara les sos actividaes en King's, debíu al consiguiente trabayu pioneru fechu por Maurice Wilkins y Raymond Gosling, estudiante de doctoráu a quien asignaron como'l so ayudante. 
Con un equipu bien pocu avanzáu, Wilkins y Gosling pudieron llograr una imaxe d'ADN sobresaliente al traviés de difracción, lo cual llogró espertar entá más interés na molécula. Ellos trabayaben analís d'ADN por difracción na unidá dende mayu de 1950, pero Randall nun informó que solicitara a Franklin que s'encargara del trabayu de difracción n'ADN y el tutelaje de Gosling pa la so tesis. La falta de comunicación de Randall con al respective de esta asignación contribuyó de manera significativa a la bien documentada resfregón que se desenvolvía ente Wilkins y Franklin. 
Franklin, que trabayaba con Gosling, empezó a aplicar les sos conocencies en rayos X na estructura del ADN. Utilizó una microcámara y un tubu nuevu d'enfoque finu pa rayos X, dambos ordenaos por Wilkins, qu'ella refinó, afixo y enfocó curioso. Utilizando la so formación como físicoquímica, manipolió curioso la hidratación crítica de les sos amueses. Cuando Wilkins esquizó alrodiu de estes técniques ameyoraes, ella contestó en maneres qu'ofendieron a Wilkins, pos Franklin actuaba "con aires de sele superioridá". 
Franklin falaba de manera concisa, directa y provecía mientres miraba directamente a los güeyos, lo cual ponía nerviosos a munchos de los sos colegues. Sicasí, Wilkins yera bien cobarde, antemanaba les sos palabres y evitaba el contactu visual directu. A pesar de l'atmósfera intensa, Franklin y Gosling afayaron qu'esistíen dos formes d'ADN: cuando'l mugor yera alta, la fibra d'ADN adoptaba una figura llargo y delgao, ente que n'estáu secu adquiría una forma curtio y ancho. 
Estes formes denominar A y B, respectivamente. Debíu al intensu conflictu de personalidaes ente Franklin y Wilkins, Randall estremó'l trabayu relativu al ADN. Franklin escoyó la forma A, de la que tenía una base de datos basta, ente que Wilkins escoyó la forma B, pos los sos foros preliminares suxurieren qu'esta era helicoidal. Amás, amosó gran agudez nes evaluaciones de los datos preliminares. Les imaxes por difracción por rayos X tomaes por Franklin nesos díes fueron, en palabres de J. D. Bernal, "dalgunes de les fotografíes por rayos X más formoses que se tomaron dalguna vegada d'una sustanza". 
A la fin de 1951, creyer en King's College que la forma B del ADN yera helicoidal, pero dempués de que Franklin documentó una imaxe asimétrica en mayu de 1952, ella mesma dexó de creer que la forma A tuviera una estructura helicoidal. En xunetu de 1952, a manera de chancia pesada empobinada a Wilkins (quien frecuentemente espresaba que dambes formes del ADN yeren helicoidales), Franklin y Gosling redactaron un avisu aciagu onde se llamentaben pola "muerte" de la estructura cristalina helicoidal del ADN (A-ADN). Mientres 1952, ellos aplicaron la función de Patterson a les imaxes d'ADN que xeneraren. Esto implicó un trabayu bien demandante, pero rindió frutos y amontó la comprensión de la estructura de la molécula. 
En xineru de 1953, Franklin reconciliara los sos datos en conflictu y concluyó que dambes formes d'ADN taben formaes por 2 hélices, y empezara a escribir una serie de trés manuscritos, dos de los cualos incluyíen una cadarma ADN de doble cadena. Los sos dos manuscritos alrodiu de la forma A publicáronse na revista "Acta Crystallographica" en Copenhague el 6 de marzu de 1953, un día primero que Watson y Crick completaren el so modelu d'ADN B. Ella debió d'unvialos mientres la pareya de Cambridge atopábase construyendo'l so modelu, y ensin dulda escribir antes d'enterase del conteníu del so trabayu. El 8 de xunetu de 1953, modificó unu d'esos artículos "en prueba", debíu al trabayu recién realizáu polos equipos de trabayu de King's y Cambridge.
El tercer borrador falaba alrodiu de la forma "B" del ADN, data del 17 de marzu de 1953 y afayar años dempués el so colega de Birkbeck, Aaron Klug, ente otros documentos sos. Aaron publicó dempués una evaluación de la cercana correlación esistente ente'l borrador y el tercer artículu del tríu orixinal de "Nature" del 25 d'abril de 1953. Klug diseñó esti artículu pa complementar el primeru qu'escribiera, defendiendo la significativa contribución que Franklin apurrió a la estructura del ADN. Escribiera'l primer artículu en respuesta a la representación incompleta del trabayu de Franklin incluyida nel llibru de les memories de Watson, "El doble hélice", publicada en 1968.
El 30 de xineru de 1953, Watson viaxó a King's College con un preliminar de la propuesta de la estructura d'ADN incorrecta plantegada por Linus Pauling. Cuidao que Wilkins nun s'atopaba na so oficina, Watson foi al llaboratoriu de Franklin col mensaxe urxente de que toos tendríen de collaborar, primero que Pauling diérase cuenta del so erru. Franklin, pocu impresionada, víase enoxada cuando Watson suxurió qu'ella nun sabía interpretar los sos datos correchamente. Watson retratóse apresuradamente y buscó sofitu en Wilkins, quien paecía atraíu pola conmoción. Wilkins se conmiseró col so hostigado amigu, y camudaron el cursu de la hestoria del ADN: ensin prudencia, Wilkins amosólu a Watson la imaxe del ADN que Franklin llogró per mediu de difracción de rayos X. Watson, pela so parte, amosó a Wilkins la pre-publicación del manuscritu de Pauling y Corey. La semeya 51 de Franklin y Gosling dio-y información fundamental sobre la estructura del ADN al par de Cambridge, ente que l'artículu de Pauling y Corey describía una molécula notablemente similar al so primer modelu, que yera incorrectu.
En febreru de 1953, Francis Crick y James D. Watson, del Llaboratoriu de Cavendish, na Universidá de Cambridge, empecipiaren la construcción d'un modelu de la forma B del ADN utilizando datos similares a los llograos en King's College. Una gran parte de los sos datos derivar de la investigación realizada por Wilkins y Franklin. La investigación de Franklin terminó cerca de febreru de 1953, antes de camudase a Birkbeck, y los sos datos resultaron críticos. La creación de modelos fuera aplicada exitosamente por Linus Pauling en 1951 pal esclarecimiento de la estructura de la hélice alfa, pero Franklin oponer a la creación prematura de modelos teóricos hasta que se percanciara información abonda pa emponer correchamente la creación de modelos. Franklin tamién creía que la construcción d'un modelu tenía de realizase namá hasta que se cuntara con información estructural suficiente. 
Siempres con precuru, buscó esaniciar posibilidaes que llevaren a conclusiones errónees. Fotógrafos del equipu de trabayu de Birkberck amuesen qu'ella utilizaba modelos moleculares pequenos rutinariamente, anque verdaderamente nun empataren colos utilizaos en gran escala en Cambridge pal ADN. A mediaos de febreru de 1953, el tutor de tesis de Crick, Max Perutz, apurrió-y a Crick una copia del reporte escritu pa una visita a King's pol comité de biofísica del conseyu d'investigación médica n'avientu de 1952, que contenía munchos cálculos cristalográficos fechos por Franklin. 
Cuidao que Franklin tomara la decisión de tresferise a Birkbeck College y Randall decidiera que tol trabayu sobre l'ADN debería de caltenese en King's, Wilkins recibió copies de les fotografíes de Franklin, al traviés de Gosling. Pal 28 de febreru de 1953, Watson y Crick sintieron que resolvieren el problema, lo cual bastó por que Crick proclamara (nun chigre local) qu'habíen "atopáu'l secretu de la vida". Sicasí, ellos sabíen que teníen de completar el so modelu primero que pudieren tar seguros. 
Watson y Crick acabaron de construyir el so modelu'l 7 de marzu de 1953, un día antes de recibir una carta de Wilkins, qu'afirmaba que Franklin finalmente diríase, y que podríen trabayar ensin llimitaciones. Esto tamién foi un día dempués de que dos artículos de Franklin algamaren el "Acta Crystallographica". Wilkins allegó a ver el modelu la siguiente selmana, d'alcuerdu a la biógrafa de Franklin, Brenda Maddox, el 12 de marzu; y supuestamente a informar a Gosling del so regresu a King's. 
Nun ye seguro cuanto lu tomó a Gosling informar a Franklin, quien s'atopaba en Birkbeck, pero'l so manuscritu orixinal del 17 de marzu nun amuesa nengún niciu de que sabía del modelu de Cambridge. Franklin modificó esti borrador dempués, antes de publicar como'l terceru del tríu de los artículos de "Nature". En respuesta a la recepción del so manuscritu preliminar, el 18 de marzu, Wilkins escribió lo siguiente: "Paezme que son un par de vieyos rebalbos pero, comoquier, pue que fixérense de daqué". 
Crick y Watson publicaron el so modelu en "Nature" el de 25 d'Abril en 1953 nun artículu que describe la estructura de doble hélice del ADN, con una nota a cuerpu reconociendo "sentise aguiyaos pola conocencia de les contribuciones "non publicar" de "Franklin y Wilkins". Anque solo fuera un mínimu elemental, teníen abonda información específica llograda por Franklin y Gosling na cual basar el so modelu. Como resultáu d'un tratu realizáu polos dos directores del llaboratoriu, los artículos de Franklin y Wilkins, qu'incluyíen los sos datos de difracción rayos X, fueron modificaos y publicaos en segundu y tercer llugar nel mesmu númberu de "Nature", lo cual aparentaba que yeren namá un sofitu al papel teóricu de Watson y Crick que proponía un modelu pa la forma B del ADN. 
Selmanes más tarde, el 10 d'abril, Franklin escribió a Wilkins, solicitando permisu pa ver el so modelu. Franklin caltuvo'l so escepticismu sobre la creación de modelos prematuramente entá dempués de ver el modelu de Watson y Crick y caltúvose pocu impresionada. Atópase reportáu qu'ella comentó "Ye bien guapu, pero ¿cómo van comprobalo?" Como científica esperimental, Franklin paez tar interesada en producir evidencia muncho más relevante, antes de publicar un modelu propuestu nel momentu de ser probáu. Por ello, la so respuesta al modelu de Watson y Crick foi pa caltener la so forma cautelosa de faer ciencia. La mayor parte de la comunidá científica amosóse reticente n'aceptar el modelu del doble hélice. Al entamu, munchos xenetistes aceptaron el modelu por cuenta de les sos obvies implicaciones xenétiques. 
Franklin dexó King's College, Londres a mediaos de marzu en 1953, pa dir a Birkbeck College, nuna tresferencia qu'entamara por dalgún tiempu, que ella describió (nuna carta a Adrienne Weill en París) como "camudase d'un palaciu a los barrios baxos... pero más prestosu coles mesmes". Foi reclutada pol director del departamentu de física J. D. Bernal, un brillante cristalógrafo quien resultó ser un comunista irlandés, conocíu por promover muyeres cristalógrafas. Franklin trabayó como científica sénior col so propiu grupu d'investigación, financiáu pol Conseyu d'Investigación n'Agricultura. A pesar de les últimes palabres de Bernal (al ser despidíu) pa detener el so interés nos ácidos nucleicos, ayudó a Gosling a acabar la so tesis, anque yá nun fuera la so supervisora oficial. Xuntos publicaron la primer evidencia de dobles hélices na forma A del ADN nel exemplar de xunetu de "Nature" de 1953. Amás, siguió esquizando otru de los ácidos nucleicos más importantes, el RNA, una molécula igual de crucial pa la vida qu'el ADN. Volvió utilizar cristalografía de rayos X pa estudiar la estructura del virus del mosaicu del tabacu (TMV, poles sos sigles n'inglés), un virus de ARN. La so xunta con Aaron Klug a principios de 1954 xeneró una llarga y esitosa relación de trabayu. Klug apenes recibiera'l so doctoráu pol Trinity College, Cambridge, y xuniérase a Birkbeck a finales de 1953. En 1955 Franklin publicó'l primeru de los sos trabayos más importantes avera del TMV en "Nature", nel cual describió que toos les partícules del virus TMV teníen el mesmu llargor. Lo anterior contradicía les idees del eminente virólogu Norman Pirie, anque a final de cuentes, ella taba no correcto. 
Franklin asignó l'estudiu de la estructura del TMV completa al so estudiante de doctoráu, Kenneth Holmes. Llueu afayaron que la cobertoria del TMV yeren proteínes acomodaes en forma de hélice. El so colega Klug trabayó con virus esféricos col so estudiante John Finch, con Franklin coordinando y supervisando el trabayu. N'equipu, dende 1956, empezaron a publicar estudios bien influyentes avera del TMV, virus del pepinu 4 y el virus del mosaicu mariellu del nabu. 
Franklin tamién tuvo un asistente d'investigación, James Watt, subsidiado pola Xunta Nacional de Carbón; nesi tiempu, tamién yera la líder del grupu ARC de Birkbeck. Los miembros del equipu de Birkbeck siguieron con virus de ARN qu'afecten munches plantes, dientro de les cualos atópense los papes, el nabu, el tomate y el chichu. En 1955 xunir al equipu un estudiante postdoctoral estadounidense llamáu Donald Caspar. Él enfocóse na localización precisa de molécules de ARN nel TMV. En 1956, él y Franklin publicaron artículos individuales, pero complementarios nuna edición de marzu de "Nature," na qu'amosaben qu'el ARN nel TMV atópase cinxíu a la superficie interna del virus buecu. Caspar nun yera un escritor entusiasta, al puntu nel que Franklin tuvo qu'escribir el manuscritu enteru por él. 
En 1957, la so beca d'investigación proporcionada pol ARC expiró; sicasí, otorgóse-y una estensión con vixencia de 1 añu de cuenta que remataría en marzu de 1958. Gracies a esto, aplicó por una beca nueva al Institutu Nacional de Salú de los Estaos Xuníos, que foi aprobada aproviendo ₤10,000 por 3 años, el fondu más grande dalguna vegada recibíu en Birkbeck. 
El primer acontecimientu internacional dempués de la segunda guerra mundial, llamáu denomináu Expo 58, tomaría llugar en Bruxeles en 1958. Estendióse una invitación a Franklin pa realizar un modelu de TMV de 5 pies d'altu, que empezó en 1957. Los sos materiales fueron boles de ping pong y agarraderes de plásticu de manubrios de bicicleta. La feria mundial de Bruxeles, que cuntaba con una exhibición del so modelu del virus nel Pabellón Internacional de Ciencia, abrió'l 17 d'abril, xusto'l día dempués de la so muerte. 
El so equipu d'investigación principal en Birkbck College, Londres, Klug, Finch y Holmes camudar al Llaboratoriu de Bioloxía Molecular en Cambridge en 1962. 
Franklin describíase como agnóstica. La so falta de fe relixosa al paecer nun provenía de nenguna influencia esterna, sinón de la so propia mente inquisitiva. Dende pequeña desenvolvió una actitú escéptica. La so madre recordó que, al oponese a creer na esistencia de Dios, Rosalind dixo: "Bonu, pos comoquier, ¿cómo sabes qu'Él nun ye Ella?". Darréu, ella puntualizó la so opinión basándose na so esperiencia científica, y escribiólu al so padre en 1940:
Anque, per otra parte, nunca abandonó les tradiciones xudíes. Cuidao que yera la única estudiante xudía en Lindores School, tomaba llecciones de hebréu pola so cuenta mientres les sos amigues diben a la ilesia. Xunir a la Sociedá Xudía a los 27, por respetu al pidimientu que-y fixo'l so güelu. Franklin confió-y a'l so hermana qu'ella "siempres foi xudía a conciencia". 
A Franklin encantába-y viaxar fora del país, y en particular, practicar l'escursionismu. Ella "calificó per primer vegada en Navidá de 1929" pa unes vacaciones en Menton, Francia, onde'l so güelu abelugar del iviernu inglés. La so familia vacacionaba frecuentemente en Gales o Cornualles. Un viaxe a Francia en 1938 xeneró nella un amor duradero pel país y pol so llinguaxe. Consideraba l'estilu de vida francés como "bien cimeru al estilu de vida inglés". En contraste, describió a'l ingleses como persones que "teníen cares ausentes y estúpides y un preste infantil". La so familia casi queda atrapada en Noruega en 1939, pos la segunda guerra mundial empecipió mientres diben camín a casa. N'otra ocasión, en 1946, fixo una escursión a los Alpes franceses con Jean Kerslake que casi-y costar la vida. Esnidió nuna rimada y apenes pudo ser rescatada. Sicasí, escribió a la so madre: "Toi segura de que podría abeyar per felizmente en Francia per siempres. Amo la xente, el país y la comida". 
Realizó dellos viaxes profesionales a Estaos Xuníos y portábase especialmente garapoleru colos sos amigos estadounidenses, demostrando costantemente un bon sentíu del humor. William Gonza, de la Universidá de California, Los Ánxeles, comentó qu'ella yera'l perfectu opuestu de la descripción que Watson fixera sobre ella, y Maddox comentó que los estadounidenses esfrutaben el so "llau allegre". 
Watson, en "El doble hélice", referir a Franklin como "Rosy" la mayor parte de les vegaes, el llamatu que la xente del King's College utilizaba a los sos llombos. A ella nun-y gustaba que llamar d'esa manera, pos tuvo una tía güela Rosy. Dientro de la so familia dicía-y "Ros". Pa los demás, respondía a Rosalind. Esto dexar en claru a una amiga estadounidense que la visitaba, Dorothea Raacke, mientres taben sentaes na mesa de Crick, nel chigre The Eagle. Raacke preguntó-y cómo tendría de llamala, a lo qu'ella contestó: "Tarrezo que Rosalind", y amestó: "Definitivamente non "Rosy"". 
Frecuentemente espresaba les sos opiniones polítiques. Primeramente culpaba a Winston Churchill por favorecer la posibilidá de la guerra, pero darréu almirar polos sos discursos. Sofitaba viviegamente a John Alfred Ryle, Profesor Rexente de Física na Universidá de Cambridge, como un candidatu independiente pa miembru del parlamentu en 1940, lo cual foi en devanéu. 
Nun paecía tener una relación íntima con naide y caltuvo los sos sentimientos más fondos pa sigo mesma. Dende la so infancia evitó amistaes cercanes col sexu opuesto. Una vegada na que los sos primos visitar, ella pagólu a Roland p'acompañalos. Años dempués, Evi Ellis, quien nesi entós taba casada con Ernst Wohlgemuth, camudárase a Notting Hill dende Chicago ya intentó qu'empecipiara una relación con Ralph Miliband, pero falló. Franklin díxo-y a Evi qu'el so compañeru de cuartu quería convida-y un tragu, pero ella nun entendió les sos intenciones. Ella taba perdidamente namorada del so mentor francés Mering, quien tenía esposa y una amiga. Mering tamién almitió qu'el so "intelixencia y guapura" cautivar. Según Sayre, ella confesó los sos sentimientos por Mering mientres-y faíen una ciruxía, pero'l so familia negar. Mering lloró cuando la visitó darréu, y destruyó toles sos cartes. 
La so relación personal más cercana probablemente foi col so estudiante de postdoctorado, Donald Caspar. En 1956, visitar nel so llar en Coloráu, dempués de dir a un viaxe pola Universidá de Berkeley, California, y súpose que Franklin comentó que Caspar "foi daquién a quien pudo amar, inclusive casase con él". Na so carta a Sayre, describir como "un partíu ideal". 
A mediaos de 1956, mientres un viaxe de trabayu n'Estaos Xuníos, Franklin empezó a abarruntar que tenía un problema de salú. En Nueva York, nun pudo negar el fechu de qu'el so estómagu taba engafáu. Al tornar a Londres, consultó a Mair Livingstone, quien-y dixo: "nun tas embarazada", a lo qu'ella retrucó: "deseyaría talo". El so diagnósticu reveló que nun taba embarazada, y el so casu foi marcáu como "URXENTE". Una operación el 4 de setiembre del mesmu añu reveló tumores nel so abdome. Dempués d'esti periodu d'hospitalización, Franklin pasó tiempu convaleciendo con dellos amigos y parientes, como Anne Sayre, Francis Crick y la so esposa Odile, con quien Fraklin tenía yá una gran amistá; y cola familia de Roland y Nina Franklin, siendo los sobrinos de Rosalind quién lu ayudar a sentise meyor.
Franklin decidió nun quedase colos sos padres, por cuenta de que la aflicción y el lloru de la so madre la trastornaban demasiáu. Entá cuando taba tomando tratamientu pal cáncer, Franklin y el so grupu siguió trabayando y xenerando resultancies: siete artículo en 1956 y seis más en 1957. En 1957, el grupu tamién trabayaba nel virus de la polio, y gracies a estes publicaciones llogró fondos del Serviciu Públicu de Salú y de los Institutos Nacionales de Salú nos Estaos Xuníos. 
A finales de 1957, Franklin careció de nuevu y foi internada nel Hospital Royal Marsden. El 2 d'avientu escribió'l so testamentu. Designó a los sos 3 hermanos como albaceas y a Aaron Klug como'l principal beneficiariu, que recibiría ₤3,000 y el so autu Austin. Los sos otros amigos llograríen: Mair Livingstone, ₤2,000; Anne Piper, ₤1,000, y la so enfermera Miss Griffith, ₤250. La cantidá restante usar pa la caridá. Tornó al trabayu en xineru de 1958, y recibió el nomamientu d'Asociada d'Investigación Biofísica'l 25 de febreru. Recayó'l 30 de marzu, y el 16 d'abril de 1958 morrió de bronconeumonía, carcinomatosis secundaria y cáncer d'ovariu en Chelsea, Londres. Ye posible que la esposición a los rayos X fuera unu de los factores de riesgu, amás de la predisposición xenética. 
Otros miembros de la so familia morrieron de cáncer, y sábese que la incidencia de cáncer xinecolóxicu ye particularmente alta ente los xudíus askenazíye. El so acta de fallecimientu diz: "Científica investigadora, soltera, fía de Ellis Arthur Franklin, banqueru". Foi soterrada'l 17 d'abril de 1958 nuna sección familiar nel Campusantu de la sinagoga de Willesden United, nel London Borough of Brent, col epitafiu siguiente: 
EN MEMORIA DE  ROSALIND ELSIE FRANKLIN  מ' רחל בת ר' יהודה  QUERIDA FÍA MAYOR DE  ELLIS Y MURIEL FRANKLIN  25 DE JULIO DE 1920 - 16 D'ABRIL DE 1958  CIENTÍFICA  LA SO INVESTIGACIÓN Y LOS SOS DESCUBRIMIENTOS EN MATERIA DE  VIRUS QUEDEN COMO UN BENEFICIU  PA LA HUMANIDÁ  ת נ צ ב ה [Iniciales n'hebréu qu'indiquen: "La so alma va permanecer guardada nel hacecillo de la vida".]
Surdieron diversos discutinios dempués de la muerte de Franklin:
Sayre, una de les biógrafes de Franklin, afirmó: "En 1951 ... el King's College como institución nun s'estremaba pola bienvenida que daben a les muyeres... Rosalind... nun taba acostumada al "purdah" (una forma relixoso y social d'esclusión femenina) ... había namá otra muyer científica nel personal del llaboratoriu". Andrzej Stasiak declara: "El llibru de Sayre cítase de cutio nos círculos feministes, pa esponer el fuerte sexismu nel ámbitu de les ciencies". Farooq Hussain afirma: "había 7 muyeres nel departamentu de biofísica... Jean Hanson aportó a una d'elles, la Dama d'Honor B. Fell, directora del Llaboratoriu Strangeways, supervisaba a los biólogos". Maddox anota: "Randall... cuntaba con munches muyeres dientro del so personal... elles considerar... empático y servicial". 
Sayre sostien: "mientres los emplegaos masculinos en Kings xintaben nun comedor grande y cómodo con aires de club", los miembros femeninos de distintos rangos "xintaben nel antepar d'estudiantes o apartaes de la redoma del edificiu". Elkin afirma que, xeneralmente, la mayor parte del grupu del CIM comíen xuntos (incluyida Franklin) nel comedor mistu que se menta nes llínees siguientes. Maddox declara de Randall: "Gustába-y ver a la so xente, homes y muyeres, axuntase pal café matutino y na xinta nel comedor mistu, onde él comía casi tolos díes". Francis Crick tamién comentó que "los sos colegues trataben a homes y muyeres científicos por igual". 
Sayre tamién argumenta sobre la llucha de Franklin, al respective de siguir el camín de la ciencia y l'esmolición qu'el so padre tenía pol fechu de que les muyeres llograren puestos académicos. Esta manifestación foi tomada como base p'acusar a Ellis Franklin de sexismu contra la so fía. Una cantidá d'información importante declara explícitamente qu'él s'oponía a qu'ella ingresara al Newnham College. La biografía del Serviciu Públicu de Divulgación (Public Broadcasting Service o PBS, poles sos sigles n'inglés) afirma inclusive qu'él se negaba a pagar los sos gastos, y que una tía tuvo que sofitala. La so hermana Jenifer Glynn esplica qu'estes hestories son mitos y que los padres de Franklin pagaron la so carrera completa. 
Dizse que "El doble hélice", les memories de James Watson publicaes 10 años dempués de la muerte de Franklin y de que Watson tornara de Cambridge a Harvard, tópense trescalaes de sexismu. El so colega de Cambridge, Peter Pauling, escribió nuna carta: "Suponse que Wilkins ta faciendo esti trabayu. La señorita Franklin ye tonta, evidentemente". Crick reconoz dempués: "Tarrezo que tendíamos a adoptar, digamos, una actitú "condescendiente" con ella". 
Glynn acusa a Sayre de tresformar a la so hermana nuna heroína feminista, y a "El doble hélice" de Watson como'l raigañu de lo qu'él llapada "la industria Rosalind". Ella conxetura qu'estes supuestes hestories de sexismu "avergoñar casi tantu como-y fadiaría'l testimoniu de Watson", y declaró que "ella nunca foi feminista" Klug y Crick concordaron tamién en qu'ella definitivamente nun yera feminista. 
Una carta de Franklin a la so familia en xineru de 1939 tómase como una demostración de la so propia actitú perxudicada y del fechu de que "ella nun yera inmune al tarrecible sexismu nesos círculos". Na carta, dixo qu'una catedrática yera "bien bona, pero mujer". Pero Maddox esplica que yera más bien un comentariu circunstancial qu'un prexuiciu de xéneru. Ello ye que ella ríase de los homes que se sentíen avergoñaos pol nomamientu de la primer profesora muyer, Dorothy Garrod. 
Les primer contribución importante al modelu de Watson y Crick foi la so cátedra nel seminariu en payares de 1951, onde presentó a los presentes, ente ellos Watson, los dos formes de la molécula, A y B, y el planteamientu de que les unidaes de fosfatu allugar na parte esterna de la molécula. Amás, especificó la cantidá d'agua atopao na molécula d'alcuerdu a otres partes de la mesma, datos que son de considerable importancia en términos d'estabilidá molecular. Franklin foi la primera que describió y formuló estos fechos, qu'en realidá constituyeron la base pa tolos demás intentos de creación de modelos d'esta molécula. Sicasí Watson, nel momentu ignorante de la química pertinente, nun entendió la información crucial, lo que llevó a la construcción d'un modelu erróneu. 
La otra contribución inclúi una fotografía de rayos X de B-ADN, (llamada fotografia 51), que Wilkins amosó de volao a Watson en xineru de 1953, y un reporte escritu pa una visita del comité de biofísica del CIJ al King's College n'avientu de 1952. Perutz, supervisor de tesis de Crick y miembru del comité de visita al CIJ, apurrió este reporte a Crick, quien nesi momentu trabayaba na so tesis sobre la estructura de la hemoglobina. 
La biografía de Franklin, escrita por Sayre, contien una hestoria que declara que Wilkins amosó la fotografía 51 a Watson ensin permisu de Franklin, y que esto ye un exemplu d'ausencia d'ética científica. Otros refuguen esta teoría, y aseguren que Watson recibiera esta fotografía al traviés de Gosling, l'estudiante de doctoráu de Franklin porque ella yá se diba de King's College pa trabayar en Birkbeck, y que nun había nada negativu nello, pos el director Randall aportunó en que tol trabayu sobre ADN pertenecía puramente al King's College y que inclusive ordenara a Franklin, al traviés d'una carta, que dexara de trabayar na molécula y mandara la so información. Horace Freeland Judson dexó implícitu que Maurice Wilkins tomó la fotografía del caxón de Franklin, pero dizse qu'esto tamién ye incorrectu. 
De la mesma, Perutz "nun consideró dañible" amosar a Crick el reporte del CIJ que contenía les conclusiones de Franklin y Gosling sobre los sos analises de los datos de los sos estudios con rayos X, por cuenta de que nun fuera marcáu como confidencial, anque esti "nun tuviera predestinado pa ser vistu por esternos". Dempués de que la publicación de "El doble hélice" de Watson espunxera les acciones de Perutz, recibió tantes cartes xulgando'l so xuiciu que sintió la necesidá de contestales toes, y de revelar una afirmación xeneral en "Science" escusándose por ser "inespertu n'asuntos alministrativos". 
Perutz tamién declaró que la información del CIJ yá s'atopaba disponible pal equipu de Cambridge, cuando Watson asistiera al seminariu en payares de 1951. La versión preliminar d'enforma del material conteníu nel reporte del CIJ d'avientu de 1952 fuera presentada por Franklin nuna plática qu'impartiera en payares de 1951, a la cual Watson asistió pero nun entendió. 
La carta de Perutz yera una de 3 cartes publicaes xuntu otres de Wilkins y Watson, qu'argumentaben sobre les sos distintes contribuciones. Watson esclarió la importancia de los datos llograos del reporte del CIJ yá que él nun prindara esta información cuando atendió la cátedra de Franklin en 1951. La culminación de too esto asocedió cuando Crick y Watson empezaron a crear el so modelu en febreru de 1953 y trabayaben con parámetros críticos que fueren determinaos por Franklin en 1951 y que ella y Gosling habíen refináu significativamente en 1952, xuntu colos sos datos publicaos y otros bien similares a los disponibles en King's. Creíase, de manera xeneral, que Franklin nunca tuvo consciente de que los sos estudios fueren utilizaos mientres la construcción del modelu, pero Gosling afirmó nuna entrevista en 2013: "Sí. Ella sabía d'ello". 
Una vegada completáu'l modelu, Crick y Watson convidaron a Wilkins a ser coautor del artículu nel que se describía la estructura. Wilkins refugó la ufierta, yá que nun participara na so construcción. Dempués espresó arrepentimientu de que nun hubiera mayor discutiniu sobre la coautora, pos esto podría ayudar a esclariar qué tantu contribuyó'l King's College al descubrimientu. Non cabo dulda de que la información esperimental de Franklin foi utilizada por Watson y Crick pa construyir el so modelu d'ADN en 1953. Dalgunos, incluyíu Maddox, que se cita nos párrafos siguientes, esplicaron esta omisión nes cites como una cuestión de referencies, pos resultaría bien difícil citar los resultancies ensin publicar del reporte del CIJ qu'habíen vistu. 
Sería malo de remanar una reconocencia puntual, por cuenta de la manera en que se tresfirieron los datos del King's College a Cambridge. Sicasí, había métodos disponibles. Watson y Crick podríen citar el reporte del CIJ como comunicación personal y podríen citar los artículos con estatus d'edición del "Acta" o, entá más fácil, el tercer artículu de "Nature" que tamién sabíen que taba en estatus d'edición. Unu de los llogros más importantes de l'aclamada biografía de Maddox ye que l'autor presentó un casu bien recibíu de reconocencia desaparente". La reconocencia otorgada que-y dieron foi bien apagáu y siempres empareyáu al nome de Wilkins". 
Veinticinco año dempués de lo asocedío, les primeres cites clares a les contribuciones de Franklin apaecen en "El doble hélice", pos se perneó el testimoniu de Watson, anque estes tean soterraes so descripciones (qu'en dellos casos son bien negatives) de Franklin mientres el so periodu de trabayu nel ADN. Esta actitú algama la so clímax na confrontación que tuvieron Watson y Franklin gracies a una impresión previa del manuscritu erróneu de Pauling sobre l'ADN. Les palabres de Franklin motivaron a Sayte pa escribir la so refutación, nel capítulu 9 de la cual, tituláu "Winner Take All", tópase la estructura d'un sumariu llegal que describe y analiza la tema de la reconocencia. 
Franklin nunca tuvo nomada pa un Premiu Nobel. Morrió en 1958, y mientres el so tiempu en vida la estructura del ADN nun se consideraba dafechu probada. A Wilkins y los sos colegues tomólos alredor de 7 años percanciar abonda información pa comprobar y refinar la estructura propuesta del ADN. Entá ye más, la so importancia biolóxica, propuesta por Watson y Crick, nun s'había determináu. L'aceptación xeneral pa la doble hélice del ADN y la so función nun se determinó sinón hasta los últimos años de la década de 1950, lo cual favoreció nominaciones pal Nobel de fisioloxía o medicina en 1960, 1961 y 1962, y en 1962 pal Premiu Nobel de Química. El primer sucesu vultable con al respective de lo anterior foi realizáu por Matthew Meselson y Franklin Stahl en 1958, quien amosaron de manera esperimental la replicación d'ADN de la bacteria "Escherichia coli". Al traviés del esperimentu Meselson–Stahl, amosóse cómo l'ADN retrucar pa formar dos hélices de dos cadenes caúna, y cada una d'estes hélices porta una de les cadenes orixinales d'ADN. Esti conceutu de replicación d'ADN establecer con firmeza alredor de 1961 dempués de la so demostración n'otres especies y de la reacción química pasu a pasu. Acordies con la carta de Crick y Monod de 1961, esta prueba esperimental y la iniciación del trabayu de difracción sobre l'ADN empecipiáu por Wilkins fueron les razones poles cualos a Crick paeció-y que Wilkins debió de ser incluyíu nel Premiu Nobel referente al ADN. 
En 1962, Crick, Watson y Wilkins recibieron el Premiu Nobel. Nun ta claru si Franklin tuvo de ser incluyida, en casu de que tuviera viva. El premiu otorgar pol so trabayu completu y non específicamente pol descubrimientu del doble hélice. Cuando'l premiu otorgóse, Wilkins tuviera estudiando la estructura del ADN por más de 10 años y contribuyera de manera importante pa confirmar el modelu de Watson y Crick. Crick trabayara nel códigu xenéticu en Cambridge, y Watson nel ARN mientres dellos años. Watson suxurió qu'idealmente, Wilkins y Franklin tuvieron de ganar el Premiu Nobel de Química.
Tamién ye interesante que'l colega de Franklin y principal beneficiariu del so testamentu, Klug, foi l'únicu ganador del premiu de Química en 1982, "pol so desenvolvimientu de la microscopía cristalográfica d'electrones y el so elucidación estructural de complexos acedu nucleico-proteína biológicamente importantes". Esti trabayu foi esactamente lo que Franklin empecipiara y que presentó a Klug. Ye altamente plausible que, si ella tuviera viva, compartiría'l Nobel con él. 
Rosalind Franklin xeneró delles publicaciones, dalgunes de les cualos fueron citaes en múltiples ocasiones. Una llista representativa apaez llínees embaxo. Les últimes dos fueron póstumes.
Houston
Houston ye una ciudá del estáu de Texas nos Estaos Xuníos. Con ye la más poblada del estáu.
Cabaré
Cabaré ye un galicismu que s'utiliza internacionalmente pa denomar una sala d'espectáculos, xeneralmente nocherniegos, qu'amesta música, danza y cancios, pero que puen incluyir tamién l'actuación d'humoristes, ilusionistes, mimos y munches otres artes escéniques. 
Estrémase d'otros llocales d'espectáculos en que los cabarés tienen un bar, cuando son pequeños, y un bar y un restaurante, cuando son grandes. 
Nos cabarés diéronse a conocer munchos cantautores, como Georges Brassens, Aristide Bruant o Serge Gainsbourg, y tamién cantantes como Edith Piaf o Juliette Gréco.
Markus Winkelhock
Markus Winkelhock (13 de xunu de 1980) ye un pilotu alemán de Fórmula 1 y ye fíu del ex pilotu Manfred Winkelhock y sobrín de Joachim Winkelhock.
Nel añu 2000, Winkelhock corrió na Fórmula 3 alemana.
Nel 2004, participó na DTM con un AMG-Mercedes CLK.
Nel 2005, tuvo na Fórmula Renault.
Entamando'l añu 2006, confirmose que diba ser pilotu de pruebes del equipu de Fórmula 1 Midland F1.
Na temporada 2007 de Fórmula 1 ye pilotu de pruebes con Spyker F1 Team. Además, Spyker F1 Team elixolu como sustitutu de Christijan Albers, despedí por falta de pagu de los sos patrocinadores, pal Gran Premiu d'Europa d'esa campaña, mientres esperaben por un sustitutu definitivu. Nesi Gran Premiu, el pilotu alemán llamó munchu l'atención porque llideró la carrera demientres 6 vueltes, foi 'l únicu pilotu colos neumaticos de lluvia estrema y nun se vió angarilláu a cambialos. Sicasí, al reanudase la carrera tres una bandera roxa, el so motor averiose. Tres esi Gran Premiu, foi reemplazáu como pilotu titular pol xaponés Sakon Yamamoto.
Por curiosidá, ye precisu señalar que ye ún de los pilotos cola rellación vueltes corríes/vueltes llideraes más alta, darréu que de les 12 vueltes que dio al circuitu de Nurbürgring nel GP d'Europa, en 6 diba en cabeza.
* "Nota: Carreres en negru sal na pole position."
Salmo (xéneru)
Salmón ("Salmo" spp.) ye'l nome común de delles especies de pexes de la familia Salmonidae. Les truches pertenecen a la mesma familia. Los salmones viven nos océanos Pacíficu y Atlánticu.
Los salmones son anádromos: ñacen n'agües dulces, migren al océanu y tornen a les agües dulces pa procrear. Atribúise-yos la capacidá de tornar al mesmu sitiu au ñacieren pa reproducise y los estudios recientes amosen que a lo menos un 90% de los salmones que resalven una corriente nacieron n'ella. Nun se sabe cómo s'alden, pero pue que'l finu sen del olfatu reconoza la química del so ríu natal.
Los ríos salmoneros n'Asturies son el ríu Sella, y el Narcea. Anguaño, namái n'Asturies, pésquense más salmones qu'en tola península Ibérica. N'otra dómina el númberu de captures n'Asturies yera descomanada. Les fontes apunten a que nel sieglu XVIII capturábense en Ribeseya, demientres la costera más de 12.000 salmones, cola particularidá de qu'entós llamentábense les autoridaes de Marina y el Gremiu de Mareantes, pola "decadencia" que s'albidraba nos ríos. Esta decadencia siguió medrando: en 1824 namái se pescaron 1.500 exemplares, cifra a la que nun se llegó postreramente demientres munchos años, namái en rares ocasiones. 
Esisten dellos documentos nos que'l cotarru vecinal de San Pedro de Villanueva, nel conceyu de Cangues d'Onís, pautaben facer dellos servicios al cenobiu benedictín pero con condiciones, una de les cuales yera "que nun-yos daríen salmón na comida más de dos vegaes per selmana". Condiciones asemeyaes imponíen los obreros que trabayaben n'otres villes ribereñes, como La Pola de Llaviana o Cangas del Narcea
El salmón ye un alimentu habitual y razonablemente sanu pol so altu conteníu en proteínes, ácidos grasos omega-3, y rellativamente baxu conteníu en grasa.
Según informes de la revista "Science" los salmones de criaderu puen tener altos conteníos de dioxines. Los niveles de PCB (Bifeníl Policlorináu) puen ser hasta 8 vegaes más altos nos criyaos que nos xabaces y el conteníu n'Omega-3 pue ser menor. Pesie a esto, l'autoridá d'alimentación Británica (FSA) recomienda'l consumu, inclusu de salmón criáu darréu que los sos beneficios superen los riesgos. Per otra parte, el salmón ye ún de los pescaos menos afeutaos pol mercuriu.
El salmón afumáu ye una de les preparaciones más comunes. Magar que dende que se cría ye tamién avezao tomalu frescu, enantes de la so criyanza na piscicultura yera un artículu de lluxu. Otra preparación frecuente ye'l salmón "marináu".
Esisten les siguientes especies válides nesti xéneru:
Campanu
Denómase campanu al primer salmón que se pesca nos ríos asturianos y cántabros al entamu de la campaña. Polo xeneral, úsase esi nome pal primer salmón de caún de los ríos, pero'l que recibe mayor renome ye'l primeru que se pesca na temporada, seya'l ríu que seya.
Llista d'asteroides (86001-87000)
Llista d'asteroides/86001–86100
Llista d'asteroides/86101–86200
Llista d'asteroides/86201–86300
Llista d'asteroides/86301–86400
Llista d'asteroides/86401–86500
Llista d'asteroides/86501–86600
Llista d'asteroides/86601–86700
Llista d'asteroides/86701–86800
Llista d'asteroides/86801–86900
Llista d'asteroides/86901–87000
Llista d'asteroides (87001-88000)
Llista d'asteroides/87001–87100
Llista d'asteroides/87101–87200
Llista d'asteroides/87201–87300
Llista d'asteroides/87301–87400
Llista d'asteroides/87401–87500
Llista d'asteroides/87501–87600
Llista d'asteroides/87601–87700
Llista d'asteroides/87701–87800
Llista d'asteroides/87801–87900
Llista d'asteroides/87901–88000
Trucha
Trucha ye'l nome común dau a delles especies de pexes d'agua dulce pertenecientes a la familia del salmón, "Salmonidae".
Tolos pexes denomaos propiamente "trucha" son miembros de la subfamilia "Salmoninae", pero'l nome úsase específicamente pa pexes de tres xéneros de tala subfamilia: "Salmo", qu'inclúi les especies Atlántiques, "Oncorhynchus" qu'inclúi les especies del Pacíficu, y "Salvelinus". 
Les truches afáyense davezu n'agües fríes y llimpies de ríos y llagos, y alcuéntrese distribuyíes a lo llargo de Norteamérica, el norte d'Asia y Europa. Delles especies de trucha foren introducíes nel sieglu XIX na Patagonia Chilena y Arxentina, Australia y Nueva Zelanda por pescaores aficionaos, desplazando a los pexes autóctonos.
Les aletes de les truches carecen d'espines, y toles especies tienen una pequeña aleta adiposa en llombu, averada a la cola. Les poblaciones aisllaes presenten desemeyances morfolóxiques. Sicasí, munchos d'estos grupos nun amuesen diverxencies xenétiques significatives, polo que los ictiólogos considérenlos namái como variedaes d'un númberu d'especies munchu menor.
La trucha del oeste de los Estaos Xuníos ye un bon exemplu d'esto. La "trucha brook", l"'aurora" y la extinta "trucha platiada" tienen carauterístiques físiques y de coloración que permite distinguiles fácilmente. L'analis xenéticu amuesa, sicasí, que se trata de la mesma especie:"Salvelinus fontinalis". La "trucha arcoiris", "de llagu", "toro" y "marrón o café" tamién formen parte d'esti grupu. 
La mayoría de les truches namái s'alcuentren n'agua dulce, pero unes poques, como la "tiesta d'aceru" (o "steelhead") ("Oncorhynchus mykiss")—que ye la mesma especie que la "trucha arcoiris"—pasa tola so vida adulta nel océanu y torna a fregar nel ríu nel que nació. Esti fenómenu denómase "reproducción anádroma" y adícase tamién nel salmón. La trucha, polo xeneral aliméntase d'invertebraos blandios como los merucos, y marabayos, o d'inseutos y crustáceos, magar que les especies más grandes de "trucha marrón o café" comen otros pexes. 
Les truches tienen el cuerpu llaráu d'espines, pero la so carne ye abondo sabrosa. Arriendes, ye un animal que llucha con rixu cuando ye pescáu a caña, polo que son abondo cotizaes na pesca deportiva. L'esguín de trucha recibe'l nome d'esguirriu.
Ente les diferentes especies de truches alcuéntrense: la trucha marrón ("Salmo trutta"), trucha iris ("Oncorhynchus mykiss"), trucha dorada ("Oncorhynchus mykiss aguabonita"), trucha degollada Lahontan ("Oncorhynchus clarki henshawi"), y trucha degollada Bonneville ("Oncorhynchus clarki") 
Goatse.cx
Goatse.cx (pronunciáu de delles maneres n'inglés: ""goat see," "goat seh," "goats," "goatsex," "goat say"", o ""goat see dot cx"") foi ún "internet shock sites" (sitios d'Internet ablucantes) que se caltuvo en llinia dende 1999 a 2004. La so páxina principal taba presidía por una semeya sexualmente esplícita, de nome "hello.jpg", na qu'apecía un home con un aniellu d'oro na so manzorga. El home, d'espaldes, enanchaba el so anu coles manes hasta un diámetru equivalente al de la so propia manu, colo qu'amosaba el so rectu perdilatáu. La imaxe dexaba ver tamién el pene y los testículos del protagonista. El sitiu foi atribuyíu a un "Troll d'Internet", qu'enllazaba la imaxe cola finalidá d'ablucar a los usuarios. 
El fenómenu Goatse.cx espardióse enforma hasta'l puntu d'apaecer en tol mundu clubs de fans, tributos y inspirar diseños coles manes y l'anu del protagonista de la semeya como elementu principal.
Rei
Nes monarquíes, el Rei o Monarca ye'l xefe d'Estáu d'un país, asumíu d'una forma tradicional, mayoritariamente herieditaria. Pue recibir desemeyaos títulos, como "rei" / "reina", "emperador" / "emperatriz", "gran duque" / "gran duquesa", "caudiellu" o "cacique". Arriendes, hai términos específicos derivaos de les llingües llocales, como "zar" (de Rusia), "faraón" (d'Exiptu), kan (pa dellos estaos de lo qu'anguaño ye China y Mongolia), etc. Los monarques de los estaos gobernaos pola llei islámica yeren denomaos sultanes. Los términos "príncipe" y "princesa" destínense en dalgunos estaos a los fíos, descendientes o heriedes del monarca, pero n'otros, ye'l mesmu monarca el que tien el títulu de "príncipe". En dalgunos países, europeos, asiáticos y africanos un "rei" ye'l xefe d'estáu d'una nación-estáu pero n'otros países africanos, el rei pue que namái lo seya d'una tribu y ésta nun se correspuende con un estáu. El sistema de gobiernu empobináu por un monarca denómase Monarquía.
El sistema de socesión al tronu nun ye'l mesmu en toles monarquíes. El vezu ye que'l socesor d'un rei seya'l so fíu primoxénitu (home); nel casu que nun lu hubiere, asocederíalu la so fía mayor (dependiendo si tala monarquía dexa reinar a muyeres) o dalgún familiar de sexu masculín, ya inclusu que la socesión pase per una rama femenina del llinaxe. 
Los monarques actuales son (ordenaos cronolóxicamente dende la data de xuba al tronu):
Pexe
Denómase pexes a toos aquellos animales vertebraos que nun son miembros del grupu de los tetrápodos (los vertebraos terrestres con cuatro pates de mena quiridio). La especialidá de la zooloxía que s'ocupa específicamente de los pexes denómase Ictioloxía.
Como ye propio de los primeros vertebraos, son acuáticos y, a desemeyanza de lo qu'adicamos nos tetrápodos, la respiración produzse principalmente por branquies allugaes nes fendedures de la farinxe. La llocomoción sofítase nuna forma hidrodinámica, con movimientos llaterales del cuerpu auxiliaos por estremidades que son aletes. El grupu ye abondo heteroxéneu ya inclúi a formes tan desemeyaes como les llamprees, los tiburones o les albacores, totalizando alrodiu de 30.000 especies, siendo'l grupu más numberoso de los vertebraos.
Los pexes orixináronse a partir d'otros cordados haza l'entamu del Cámbricu. Nun se sabe a ciencia cierta au s'alluga'l so orisen; el grupu más primitivu de los pexes, los agnatos —que nun tienen calláxines— comprende a les llamprees y a los mixines, (magar que nun ta nidio si estos caberos tienen de considerase vertebraos).
Vacuna
Les vacunes (del llatín "vaccinus-a-um", vacunu; de "vacca-ae", vaca). son preparaos d'antíxenos qu'una vegada dientro del organismu prevoquen una rempuesta d'ataque, denomada anticuerpu (qu'esanicia l'antíxenu). Esta rempuesta xenera "memoria inmunolóxica" produciendo, na mayoría los casos inmunidá permanente frente a la malura. La vacuna foi inventada por Edward Jenner.
Les vacunes clasifíquense en dos grandes grupos:
Esisten delles maneres d'obtención:
Les vacunes alminístrense per duana d'una inyeición, o per vía oral (tanto con llíquidos como con pastielles).
La belleya o viruela foi la primera malura que'l ser humanu intentó prevenir inoculándola en sí mesmu con otra mena d'enfermedá. Créese que la inoculación ñació na India o en China alrodiu del 200 e.C.. Na China, a los pacientes que sofríen menes amenorgaes de belleya, recoyíen-yos les postielles ensugaes, pa mazales hasta algamar un entemezu con aspeutu de polvu que llueu s'introducía pela nariz, col envís d'inmunizase.
En 1718 Lady Mary Wortley Montague informó de que los turcos teníen el vezu d'inoculase con fluyíos tomaos tamién de casos leves de viruela. Lady Montague inoculó a los sos propios fíos d'esta miente. En 1796 demientres l'andaz de la belleya n'Europa, un mélicu rural d'Inglaterra, Edward Jenner, adicó que les recolleutores de lleche alquiríen ocasionalmente una mena de "viruela de vaca" o "viruela vacuna" (cowpox) per aciu del contautu continu con estos animales, y que llueu quedaben a salvu d'amalicar de belleya común. Efeutivamente, tiense comprobao y afitao qu'esta viruela vacuna ye una variante leve de la mortífera viruela humana. Trabayando sobro esti casu d'inoculación, Jenner tomó lleche vacuna de la mano de la graxera Sarah Nelmes. Insertó esti fluyíu a traviés d'inyeición nel brazu d'un neñu d'ocho años, James Phipps. El pequeñu amosó síntomes de la infeición de viruela vacuna. Cuarenta y ocho díes más tarde, tres de recuperase'l neñu, Jenner inyeutó-y al neñu infeición de viruela humana, pero esta vegada el neñu nun amosó nengún síntoma del mal.
Namái la belleya se tien desaniciao nel mundu. La poliomielitis y el sarapicu alcuéntrense en campañes de desaniciu.
Al Gore
Albert Arnold Gore, Jr. o Al Gore (ñacíu en Washington D.C. el 31 de marzu de 1948), ye un políticu y ecoloxista estauxunidense. Foi el cuadraxésimuquintu Vicepresidente de los Estaos Xuníos ente 1993 y 2001 baxo la presidencia de Bill Clinton y candidatu a la presidencia del país nel añu 2000, cuando perdió les eleiciones presidenciales frente a George Walker Bush.
En 2007 foi galardonáu col Premiu Nobel de la Paz pola so contribución a la reflesión y aición mundial escontra el cambéu climáticu, y col Premiu Príncipe d'Asturies de Cooperación Internacional. 
En 2006 protagonizó el documental ganador del Óscar Una verdá encómoda, ("An Inconvenient Truth"), que trata alrodiu del escalientu global, nel que fai responsable a les persones y empreses que lu xeneren, y encamienta a aniciar un camín de gueta d'enerxíes "llimpies" pa evitar el desaniciu del planeta.
Al y Tipper Gore residen anguaño en Nashville. Tienen cuatro fíos: Karenna (1973), Kristin (1977), Sarah (1979) y Albert III (1982). Tienen tamién dos ñetos: Anna y Wyatt.
Casiterita
La casiterita ye un mineral que resulta de la oxidación del estañu (SnO), ye un mineral típicu de les pegamatites, ye dicir, asóciase a la fase seronda de la cristalización granítica ("neumatolisis"). Nos granitos neumatolíticos y pegmatites, la casiterita suel dir acompangada de wolframita, sheelita y mispíquel.
La casiterita suel tener un 87% d'estañu y un 21% d'oxíxenu (arriendes de fierro, tantaliu y otros minerales); ye abondo dura, pesada y fráxil; inatacable polos ácidos. Apaez en cristales gruesos, prismáticos, cuasi siempres en macles pertenecientes al sistema tetragonal (con variantes ditetragonales y dipiramidales). Daqué menos frecuente ye'l denomáu "estañu acicular", ye dicir, con cristales finos con aldéu d'aguya, o en forma d"'estañu lleñosu", asemeyáu a la maera. Sicasí, ye cenciello alcontralu en forma de gránulos globulares sueltos ("estañu de placer").
Benazir Bhutto
Benazir Bhutto (en urdu: بینظیر بھٹو, IPA: [beːnəziːɾ bɦʊʈːoː]; en sindhi: بينظير ڀٽو; Karachi, Pakistán el 21 de xunu de 1953 – Rawalpindi, 27 d'avientu de 2007) foi una política pakistaní que dirixió'l Partíu Popular de Pakistán (Urdu: پاکستان پیپلز پارٹی) o PPP, un partíu políticu de centroizquierda afiliáu a la Internacional Socialista.
Foi la primer muyer qu'ocupó'l cargu de Primer Ministru d'un país musulmán y dirixió a Pakistán en dos causes ente los años 1988-90 y 1993-96. Nel so primer mandatu foi destituyida del so cargu 20 meses dempués del so toma de posesión per orde del entós presidente Ghulam Ishaq Khan baxu cargos de corrupción. En 1993 foi reelexida, pero en 1996 foi cesada del so cargu so la mesma acusación, esta vegada pol Presidente Farooq Leghari.
Bhutto se autoexilió en Dubái en 1998, onde permaneció hasta'l so regresu a Pakistán el 18 d'ochobre de 2007, dempués d'un alcuerdu col presidente d'esi entós, Pervez Musharraf, quien-y garantizó'l so amnistía esaniciando tolos cargos de corrupción.
Benazir yera la fía mayor del expresidente y ex primer ministru Zulfikar Ali Bhutto, un pakistaní d'ascendencia sindhi y de Nusrat Bhutto, una pakistaní d'ascendencia curdu-iranín. El so güelu paternu foi Sir Shah Nawaz Bhutto, quien viaxó a Larkana Sindh antes de la partición dende la so ciudá natal Bhatto Kalan, que ta asitiada nel estáu hindú de Haryana.
Bhutto foi asesinada'l 27 d'avientu de 2007, dempués d'una manifestación del PPP na ciudá pakistaní de Rawalpindi, dos semana antes de la fecha d'elecciones onde lideraba la candidatura de la oposición. El so fíu Bilawal Bhutto asocedió-y como líder del PPP.
Benazir Bhutto nació en Karachi, Dominiu de Pakistán el 21 de xunu de 1953. Asistió a la Escuela d'Enfermería Lady Jennings y al Conventu de Jesús y María en Karachi. Dempués de dos años na escuela nel Conventu de la Presentación de Rawalpindi, foi unviada al Conventu de Jesús y María en Murree. Pasó'l so exame de O-level a la edá de 15 años. Depués completó'l so Nivel A na Escuela de Gramática de Karachi.
Dempués de la so educación primaria en Pakistán, realizó los sos estudios cimeros nos Estaos Xuníos. De 1969 a 1973 asistió al Radcliffe College y depués a la Universidá de Harvard, onde llogró'l títulu en gobiernu comparativu. Foi escoyida Phi Beta Kappa.
Los sos estudios posteriores tuvieron llugar nel Reinu Xuníu. Ente 1973 y 1977, Bhutto estudió Filosofía, Ciencies Polítiques y Economía nel Lady Margaret Hall na Universidá de Oxford. Asina mesmu, completó ellí un cursu en Derechu Internacional y Diplomacia. N'avientu de 1976 foi escoyida presidenta del Oxford Union, siendo la primer muyer asiática en liderar esta prestixosa asociación d'alderique.
Dempués del so regresu al so país en 1977, el so padre foi derrocáu por un golpe militar y executáu en septiembre de 1979. Ella empezó a sufrir numberoses persecuciones per parte del dictador Mohamed Zia ul-Haq, la so llucha política representando al Partíu Popular de Pakistán (PPP) llevar a la cárcel en numberoses ocasiones. Tuvo cinco año y mediu ente rexes, y n'abril de 1984 tornó a Londres. 
A finales de 1985 aprovechó'l llevantamientu de la llei marcial pa volver a Pakistán. En 1987, al celebrase'l décimu aniversariu del derrocamientu del so padre, volvió ser arrestada; pero esta vegada'l Partíu Popular de Pakistán (PPP), impunxo al dictador la fixación de fecha pa la celebración d'elecciones democrátiques. N'agostu de 1988, la muerte del home fuerte de Pakistán, Muhammad Zia-ul-Haq, nun accidente aéreu facilitó la realización de los comicios, nos cualos, amás del PPP, participaba la Alianza Islámica Democrática, pro-gubernamental.
El 18 d'avientu de 1987 casar con Asif Ali Zardari en Karachi. La pareya tuvo tres hijo: Bilawal, Bakhtwar y Aseefa.
Bhutto, quien retornara a Pakistán dempués de completar los sos estudios, foi sentenciada a un arrestu domiciliariu xuntu al arrestu del so padre y la so posterior execución. Ella convirtióse nuna líder nel esiliu dempués del so regresu al Reinu Xuníu, reemplazando a la so madre como líder del PPP y l'oposición pro democrática al réxime de Ziaul-Haq.
Nes que fueron les primeres elecciones democrátiques en Pakistán en más d'una década, el 16 de payares de 1988, el PPP de Bhutto ganó la mayoría de los escaños na Asamblea Nacional. El 2 d'avientu de 1988, tres la victoria del so partíu, d'enclín socialdemócrata, foi escoyida Primer Ministra del so país, pasando a ser la primer muyer —y el mandatariu más nuevu a la edá de 35 años— en conducir los designios d'un país musulmán. Esi mesmu añu, la revista "People" incluyó a Benazir Bhutto na so llista de les "50 personalidaes más belles". En 1989 recibió'l Premiu pola Llibertá de la Internacional Lliberal. 
N'agostu de 1990 foi destituyida pol presidente de la República Ghulam Ishaq Khan, so acusaciones de corrupción y violación de la Constitución. El protexíu de Zia, Nawaz Sharif asoceder nel poder.
Nes elecciones celebraes n'ochobre de 1993 el PPP ganó por mayoría simple, y Bhutto convirtióse otra vegada en xefa d'un gobiernu en coalición. So nueves acusaciones de corrupción, de mala xestión económica, y de deterioru de la seguridá pública, el so gobiernu foi derrocáu en payares de 1996 pol presidente Farooq Leghari. En 2006, la Interpol llanzó una solicitú d'arrestu de Bhutto y el so maríu.
Les crítiques en contra de Bhutto veníen principalmente de les élites Punjabi y families poderoses de terratenientes, quien s'oponíen a Bhutto y les sos reformes nacionalistes opuestes al feudalismu, que consideraben la causa de la desestabilización de Pakistán. 
Mientres les campañes electorales, el partíu de Bhutto manifestó la so esmolición por asuntos sociales y de salú de les muyeres. Bhutto anunció planes pa establecer comisaríes de policía, bancos, xulgaos y programes de desenvolvimientu destinaos a les muyeres de Pakistán. Magar estes promeses, una vegada nel poder Bhutto nun propunxo nenguna lexislación concreta p'ameyorar les condiciones de vida de les muyeres o los servicios que l'estáu podía brinda-yos. Mientres los comicios, Bhutto prometió l'abolición de lleis revesoses (como les ordes Hudood y Zina) que coartaban los derechos de les muyeres en Pakistán. El so partíu nunca pudo llevar a cabu estes promeses mientres los sos periodos como Primer Ministra, por cuenta de la gran presión exercida polos partíos de la oposición.
El so partíu promovio reformes lexislatives p'abolir la orde Zina namá mientres el réxime del Xeneral Musharraf. Estos esfuerzos fueron en devanéu, por cuenta de que los partíos relixosos de derecha apoderaben el parlamentu nesi momentu.
Los talibán tomaron el poder en Kabul en septiembre de 1996. Mientres el gobiernu de Bhutto foi unu de los momentos en que los talibán adquirieron mayor influencia na so carrera escontra'l poder en Afganistán. Bhutto vía a esti grupu políticu-relixosu como un movimientu capaz d'estabilizar Afganistán y que dexaría l'accesu comercial a les repúbliques del Asia Central, acordies con l'autor Stephen Coll. Coll sostien que'l gobiernu de Bhutto brindó sofitu militar y financieru a los talibán, unviando delles unidaes del exércitu pakistaní al país vecín. 
A pesar d'esti sofitu inicial y quiciabes pa consiguir el sofitu d'Estaos Xuníos nel so bracéu por volver a la presidencia de Pakistán, Bhutto alloñar de los talibán, condergando los actos terroristes cometíos por grupos islámicos como Al Qaeda.
Dempués de ser sustituyida como presidenta de Pakistán ente acusaciones de corrupción, el so partíu perdió les elecciones d'ochobre. Exerció como líder de la oposición mientres Nawaz Sharif yera Primer Ministru mientres los siguientes trés años. N'ochobre de 1993 convocáronse nueves elecciones, la coalición del PPP ganó, y Bhutto volvió al so cargu. En 1996 el so gobiernu foi otra vegada destituyíu y nuevamente volvió ser acusada de corrupción.
Documento franceses, polacos, españoles y suizos sofitaben les acusaciones de corrupción en contra de Bhutto y el so maríu. Los dos hubieron de faer frente a un bon númberu de procedimientos llegales, incluyendo los cargos por llavadura de dineru al traviés de bancos suizos. El so maríu, Asif Ali Zardari pasó ocho año en prisión condergáu por cargos similares de corrupción. Zardari, lliberáu en 2004, denunció tortures en prisión, lo que darréu foi acotáu por grupos en defensa de los derechos humanos.
Un informe del New York Times indica qu'investigadores pakistaníes tienen documentos qu'amosaben una rede de cuentes bancaries, toes venceyaes al abogáu de la familia en Suiza, con Asif Zardari como'l principal usuariu. D'alcuerdu al artículu, dellos documentos aniciaos por autoridaes franceses indicaben que Zardari ufiertó derechos esclusivos a Dassault, una empresa francesa de fabricación d'aeronaves, pa reemplazar la fuerza aéreo en cuenta de una comisión del 5% pa ser pagada a una compañía suiza controlada por Zardari. L'artículu tamién diz qu'una compañía de Dubái recibió una llicencia esclusiva pa importar oru en Pakistán pa la cual Asif Zardari recibía pagos de más de $10 millones de dólares nes sos cuentes de Citibank en Dubái. El propietariu de la compañía negó faer pagos a Zardari y reclamó que los documentos fueron alteriaos.
Según Bhutto los cargos contra ella y el so home yeren de naturaleza puramente política: "La mayoría d'estos documentos tán alteriaos...", "... les hestories que tuvieron circulando son absolutamente errónees", afirmó. L'informe d'un Auditor Xeneral de Pakistán (AGP) sostuvo lo dicho por Bhutto. El reporte del AGP diz que Khan pagó illegalmente hasta 28 millones de rupies n'asesores llegales p'archivar 19 casos de corrupción en contra de Bhutto y el so maríu de 1990 a 1992.
Escribió dellos llibros. En 1978 publicó "Foreign Policy in Perspective" ("Política esterior en perspectiva") y en 1989 la so autobiografía "Daughter of Destiny" ("Fía del destín").
En 1988 recibió'l premiu Bruno Kreisky de Derechos Humanos y en 1989 el Premiu Honorariu Phi Beta Kappa Award de Radcliffe. 
La reforma constitucional del añu 2002 prohibe qu'un Primer Ministru ocupe'l cargu dos legislatura. Esto torgaba a Bhutto volver aportar al cargu, al igual que al ex Primer Ministru Nawaz Sharif.
Bhutto abandonó Pakistán ante l'amenaza d'una investigación xudicial por corrupción pocu dempués de que'l xeneral Pervez Musharraf, tamién xefe del exércitu, tomara'l poder nun golpe d'Estáu en 1999. Hasta 2007, Bhutto vivió en Dubái, Emiratos Árabes Xuníos, dende onde caltuvo contactos col PPP y los sos siguidores. De cutio viaxaba al estranxeru pa dar conferencies.
El 18 d'ochobre de 2007, la ex primera ministra pakistaní retornó a Karachi, dempués d'ocho año d'esiliu en Dubái y Londres. El so regresu a Pakistán tuvo enmarcáu nun alcuerdu col presidente Pervez Musharraf, quien promulgó una ordenanza qu'anulaba los casos de corrupción abiertos na so contra. Esi pactu concluyóse antes de les elecciones presidenciales del 6 d'ochobre de 2007, nes cualos Pervez Musharraf llogró la mayoría.
El mesmu día del so regresu a Pakistán, la comitiva qu'acompañaba a Bhutto sufrió una serie d'atentaos en Karachi, y morrieron siquier 139 persones y más de 400 resultaron mancaes.
Bhutto tarrecía más ataques per parte de Al Qaeda y los talibán. La ex primera ministra pakistaní siguía bien descontenta ante la política dictatorial de Musharraf, y esperaba ganar les elecciones pa establecer una democracia en Pakistán. Pudo volver gracies a la mediación d'Estaos Xuníos y Gran Bretaña col presidente pakistaní, lideralgu que se punxo n'entredichu pola llegada de Bhutto; precisamente esta asociación colos países mentaos encendieron la mecha de grupos ultraislámicos como Al-Qaeda.
Nun se fixeron esperar les dures crítiques de Bhutto a la declaración del Presidente Pervez de suspender al Presidente del Tribunal Cimeru de Xusticia y l'abolición de les garantíes individuales el día 4 de payares del 2007. La ex Primera Ministra llamó a les protestes xeneralizaes, encabezaes pol Partíu Popular Pakistaní (PPP).
Sicasí, sufrió otru atentáu'l 27 d'avientu de 2007 a les 17:00 hs. nel que finó. Namá 70 díes dempués de la llegada al país. Primeramente pensóse que foi directamente por un ataque suicida con armes de fueu mientres una manifestación política del Partíu Popular de Pakistán en Rawalpindi. Testigos del asesinatu dixeron que Bhutto llevantárase al traviés del techu corredizu del Toyota Land Cruiser blindáu blancu que la tresportaba minutos dempués de terminada la manifestación pa saludar a los sos siguidores. Una primer información dicía qu'un home nuna motocicleta disparó contra ella y mancar nel pescuezu faciendo que cayera dientro del vehículu. Dempués d'esto, l'asaltante españó un esplosivu que causó la so muerte, la de 22 persones más, y dellos mancaos. Bhutto foi llevada al Hospital Xeneral de Rawalpindi, onde morrió a les 18:16 pm PST. Acordies con el Ministeriu del Interior pakistaní el tiru nel pescuezu foi la causa de la muerte; sicasí dende'l Gobiernu díxose entós que nun había mancaes de bala, y que s'atopó una fatal mancada nel craniu producida al cayer, impulsada pola onda espansiva, sobre una palanca del vehículu que lu tresportaba, y que ésa foi la verdadera causa de la so muerte. La so familia nun autorizó l'autopsia.
Llista d'asteroides (88001-89000)
Fórmula 1
La Fórmula 1, davezu abreviao F1, y tamién denomada "categoría reina del automovilismu", o, cenciellamente "la máxima", ye la competición automovilística internacional más popular. A cada carrera denómase-y Gran Premiu y la competición que les axunta denómase Campeonatu Mundial de Fórmula 1. Les carreres de Fórmula 1 cellébrense en circuitos urbanos o en circuitos especialmente construyíos o en su defeutu, antigües pistes que teníen otros usos. Los automóviles utilizaos son monoplaza coles caberes teunoloxíes disponibles; dalgunes d'estes foren desendolcaes na Fórmula 1 y terminaron siendo usaes en automóviles de cai, como'l turbocompresor.
L'entamu de la Fórmula 1 moderna remóntase al añu 1950, nel que ya participaren equipos llexendarios como Ferrari, Alfa Romeo y Maserati. Anaguaño, nuevos equipos tienen apartao a otros munchos más antiguos, y tienen algamaos grandes ésitos, como McLaren, Ferrari o Williams, qu'algamaren delles vegaes el campeonatu del mundu d'escuderíes.
Los pilotos campeones del mundu hasta anguaño foren: 
Llista d'asteroides/88001–88100
Llista d'asteroides/88101–88200
Llista d'asteroides/88201–88300
Llista d'asteroides/88301–88400
Llista d'asteroides/88401–88500
Llista d'asteroides/88501–88600
Llista d'asteroides/88601–88700
Llista d'asteroides/88701–88800
Llista d'asteroides/88801–88900
Llista d'asteroides/88901–89000
Llista d'asteroides (89001-90000)
Llista d'asteroides/89001–89100
Llista d'asteroides/89101–89200
Llista d'asteroides/89201–89300
Llista d'asteroides/89301–89400
Llista d'asteroides/89401–89500
Llista d'asteroides/89501–89600
Llista d'asteroides/89601–89700
Llista d'asteroides/89701–89800
Llista d'asteroides/89801–89900
Llista d'asteroides/89901–90000
Buda Gautama
Siddhārtha Gautama (en sánscritu सिद्धार्थ गौतम, en pali Siddattha Gotama) (aprox. años 560-480 e.C.). Líder relixosu nepalés conocíu nel llinguax coloquial como Buda. Vivió nuna dómina de cambéu cultural onde s'atacaben los procedimientos relixosos tradicionales na India.
Foi ún de los reformadores que dio un puxu renovador nel ámbitu relixosu que finó por convertise nuna nueva doctrina que s'espardió más allá de les llendes de la India y tresformóse nuna de les más grandes relixones de tolos tiempos, el Budismu. 
El términu sánscritu "buddha" significa ‘intelixente’ (siendo "buddhi" ‘intelixencia’). Magar que la pallabra Buda nun s'usa namái pa él, sinón pa toles persones qu'algamen la illuminación y sabencia. Tamién ye conocíu como'l ŚākyaMuni (‘el sabiu del clan Śākya’). Nun hai de trafulcalu con Hotei, el denomáu “Buda sonriente”.
Calvino (dixebra)
Calvino pue pacer referencia a:
Xuan Calvín
Xuan Calvín (10 de xunetu de 1509 – 27 de mayu de 1564) bautizáu baxo'l nome de "Jean Cauvin", llatinizáu como "Calvinus", foi un teólogu protestante francés demientres la Reforma Protestante, principal dirixente del calvinismu.
Con poco más de 20 años adoutó los puntos de vista de Lutero: negación de l'autoridá de la ilesia de Roma por drechu divín, ñegando la socesión apostólica dende l'apóstol Pedro, y dando primordial importancia a la Biblia como única regla de fe y conducta, destacando la doctrina de la xustificación del home per aciu de la gracia.
Provenza
Provenza (en francés Provence, en provenzal Provença / Prouvènço), antigua provincia del sudeste de Francia.
Ta asitiada al Este del Ródano, fasta la ciudá de Niza, caltría los actuales departamentos de
Alpes-de-Haute-Provence, Var, Bouches-du-Rhône y partes de los departamentos de Vaucluse y Alpes-Maritimes. Provenza llenda al este con Italia, al sur col mar Mediterraneu, al oeste col ríu Ródanu y al norte col monte Ventoux, les montañes de Lure y el cursu altu del ríu Durance.
El territoriu tíen Campos de Espliegu,Viñes,guertos y árboles d'Olivu y morenes abondo. A lo llargo de la so costa alcuéntrase la Riviera Francesa y los puertos de Marsella y Toulon
Véase tamién:
na pelicula de dibuxos animaos de Disney, La bella y la bestia, el pueblu donde vive Bella ye Provenza.
Colonizada primeru yá polos Griegos la rexón yera parte la provincia Romana transalpina denomada Provintia Romana (y dempués, "Napolitana") creyada alrodiu l'añu 120 e.C. y dende au remanez el nome autual (del llatín provintia).
Fue dominada socesivamente por dellos pueblos xermánicos como los ostrogodos, los burgundios y los francos. Nel añu 879 dC La collada foi incorporada al reinu de Provenza, delles vegaes nomau Borgoña Cisjurana (o C"isjurásica"), y nel sieglu X al reinu de Arlés.
A entamos del sieglu XII foi sometida a la xurisdicción de los condes de Barcelona y durante el gobiernu de Pedru II (1177-1213) viose afeutada pola cruzada promovida pol Papa Inocenciu III escontra los albigenses (Cátaros).
Posteriormente perdió toda la so autonomía, quedando sometida a la Casa de Anjou que gobernó el territoriu dende 1245 fasta 1482, cuando la rexón cayó baxo'l dominiu'l rei Luis XI de Francia, siendo anexonada en 1486.
Provenza tuvo rangu provincial fasta la Revolución francesa, momentu nel que la rexón foi distribuyía ente dellos departamentos franceses. N'autualidá el so territoriu ye parte de la rexón administrativa de Provenza-Alpes-Costa Azul
Imperiu Español
Denómase Imperiu Español al conxuntu de territorios conquistaos, heriedaos y reclamados por España o poles dinastíes reinantes n'España; magar qu'en dalgunos d'ellos tales como les grandes praderíes d'América del Norte o la parte más austral d'América del Sur, la presencia estable española foi munches vegaes más teórica que real. Algamó casi los 14 millones de quilómetros cuadraos no cabero del sieglu XVIII. Nos sieglos XVI y XVII, pue definise como una prollongación del territoriu. Ye nel sieglu XIX, cuando alquier cadarma puramente colonial.
El imperiu español foi el primer imperiu global, darréu que per primera vegada, un imperiu caltenía posesiones en tolos continentes, los que, a desemeyanza de lo qu'asocedía nel Imperiu romanu o nel Carolinxu, nun se comunicaben per tierra los unos colos otros.
Nos sieglos XVI y XVII, España aportó a ser la primera potencia mundial, en competencia direuta primeramente con Portugal y, postreramente, con Francia, Inglaterra y l'Imperiu Otomanu. Castiella, xunto con Portugal taba na avanzada de la esploración europea y de l'apertura de rutes de comerciu al traviés de los mares (nel Atlánticu ente España y les Indies, y nel Pacíficu ente Asia Oriental y Méxicu, vía Filipines).
Los conquistadores españoles descubrieron y dominaron enantaos territorios pertenecientes a diferentes cultures n'América y otros territorios d'Asia, África y Oceanía. España, especialmente el reinu de Castiella, enantóse, colonizando esos territorios y construyendo con ello el mayor imperiu económicu del mundu d'entós. Ente la incorporación del Imperiu Portugués en 1580 (perdíu en 1640) y la pérdiga de les colonies americanes nel sieglu XIX, foi ún de los imperios más grandes por territoriu, pesie a sofrir bancarrotes y derrotes militares a partir de la segunda metada del sieglu XVII.
La política matrimonial de los reis permitió la so xunión cola Corona d'Aragón primero, y con Borgoña y, temporalmente, Austria dempués. Con esta política foron alquiríos numberosos territorios n'Europa, au se convirtió nuna de les principales potencies.
España dominaba los océanos gracies a la so avezada Armada, los sos soldaos yeren los meyor entrenaos y la so infantería la más temía. El Imperiu Español tuvo la so Edá d'Oru ente'l sieglu XVI y la primera metada del sieglu XVII, tantu militar como culturalmente.
Esti vastu y esbillau imperiu tuvo de contino en griesca con potencies rivales pola mor territorial, comercial o relixosa. Nel Mediterraneu col Imperiu Otomanu; n'Europa, con Francia, que-y disputaba la primacía; n'América, nún entamu con Portugal y llueu con Inglaterra, y una vegada que los holandeses algamaron la so independencia, tamién escontra éstos n'otros mares.
Les lluchas continuaes con potencies que surdíen n'Europa, davezu simultáneamente, durante llargos periodos y sofitaes tantu en diferencies polítiques como relixoses, cola perda adulces de territorios, abegosemente defendibles pola so dispersión, aidaron al sele decayer del poder español. Ente 1648 y 1659, les paces de Westfalia y los Pirineos ratificaren l'aséu d'España como potencia hexemónica. Esti decayer tuvo la so cume, no que cinca al dominiu sobro territorios , cola Paz d'Utrecht (1713), roblada por un monarca que procedía d'una de les potencies rivales, Felipe V: España renunciaba a los sos territorios n'Italia y nos Países Baxos, perdía la hexemonía n'Europa, renunciaba a siguir dominando na política europea.
Sicasí, España caltuvo y enantó dafechu el so territoriu d'ultramar, acosáu pol espansionismu británicu, francés, y holandés, calteniéndose como una potencia económica más importantes, hasta que delles revoluciones sucesives, quitáron-y los sos territorios nel continente americanu a entamos del sieglu XIX.
España caltuvo dalgunes fraiciones del so imperiu n'América, principalmente Cuba y Puertu Ricu, como tamién Filipines y dalgunes islles n'Oceanía como Guam, Paláu o les Carolines y les Marianes. La Guerra Hispano-Estaunidense de 1898 supunxo la perda de cásique toos estos caberos territorios. Les úniques posesiones que se salvaren foren les pequeñes islles d'Oceanía (sacantes Guam), que foren a la fin vendíes a Alemaña en 1899. 
El impautu moral de'esta derrota foi duru, y tentóse de compensalu criando, con escasu aceñu, un segundu imperiu colonial n'África, centráu en Marruecos, el Sáhara Occidental y Guinea Ecuatorial, que perduró hasta la descolonización de les décades de 1960-1970 al abandonar la cabera colonia, el Sáhara, en 1975.
John Dalton
John Dalton (Eaglesfield, Cumberland (Reinu Xuníu), 6 de setiembre de 1766 - †Manchester, 27 de xunetu de 1844). químicu y matemáticu inglés.
Con 12 años, en 1778, entamó a impartir enseñanza elemental en Cumberland, y a partir de 1780 fízolo en Kendal durante 12 años más.
En 1792, a la edá de 26 años tresladose a Manchester, au impartió matemátiques y filosofía natural nel New College.
En 1793 entamó estudios sobre meteoroloxía, recoyendo a lo llargo de la so vida más de 200.000 notaciones, y esi mesmu año asoleyó "Observaciones y Ensayos de Meteoroloxía". Nos sos estudios sobro metereoloxía desendolcó dellos tarecos de medición y propunxo per primera vegada que l'orixe de la lluvia alcuéntrase nel descensu de temperatura. Nesi ámbitu estudió tamién les aurores boreales, y determinó qu'éstes tan rellacionaes col magnetismu de la Tierra.
Estudió la enfermedá que padecía, conocía como "acromatopsia" y postreramente denomada "daltonismo" nel so honor, y asoleyó "Extraordinary Facts Relating to the Vision of Colours" (1794). A partir de 1800 pasó al ensiñu priváu y ocupó'l cargu de secretariu de la Sociedá Filosófica y Lliteraria de Manchester, que presidió a partir de 1817.
Foi alumnu suyu el tamién físicu James Prescott Joule, que más sero efectuó estudios sobro magnetismu y que punxo les bases pal desendolcu de les lleis sobro'l caltenimientu de la enerxía (termodinámica).
En 1801 enunció la llei de les presiones parciales y la de les proporciones múltiples.
En 1805 espuso la teoría atómica na que se sofita la ciencia física moderna. Demuestra que la materia compónse de partícules indixebrables denomaes "átomos". Tamién idegó una escala de símbolos químicos, que foren dempués reemplazaes pola escala de Berzelius.
En 1826 concedióse-y la Medalla d'Oru de la "Royal Society" de Londres, asina como de l'Academia Francesa de les Ciencies.
Morrió en Manchester en 1844, a la edá de 78 años. Más de 40.000 persones acudieron al funeral pa presentar los sos respetos al científicu.
La ceguera a ciertos colores que padecía, conocía anguaño como daltonismu, gastó-y dalgunes males pasaes al inglés. Al intre d'esperimentar les sos teoríes nel llaboratoriu, poques vegaes pudo comprobales, darréu que trafulcaba los frascos de reactivos. Sicasí, continuaba firme defendiendo les sos idees nel papel.
Otra amuesa d'esta ceguera ocurrió en 1832, cuando foi a conocer al rei Guillermu IV y llució una vestimenta académica escarlata (bermeyu), un color desavezáu pa un home de la so discreción. La razón: él veíala de color buxu polo que nun entendía la sospresa ente los sos conocíos.
Dalton descubrió que tenía esta afeición porque a la hora d'esperimentar les sos teoríes trafulcaba los frascos de reactivos. 
Asina, el daltonismu foi descrito per primera vegada por John Dalton en 1808. Él, al empar que'l so hermanu, sofría d'esti error xenéticu qu'en términos cenciellos, nun dexar estremar colores como el bermeyu y el verde.
Daltonismu
El daltonismu -trastornu denomáu asina pol físicu británicu John Dalton, que lo padecía- ye una enfermedá que consiste na imposibilidá de desemeyar los colores ("discromatopsia"). Magar que nengún daltónicu trafulca los mesmo colores que otros, inclusu pertenecientes a la mesma familia, ye mui frecuente que trafulquen el verde y el bermeyu ; sicasí, puen ver más matices del viola que les persones de visión normal y son quien a distinguir oxetos camuflaos. Tamién hai casos nos que la incidencia de lluz pue facer que camude el color que ve'l daltónicu.
La enfermedá ye herieditaria y va lligada al sexu, darréu que tresmítese por un alelu recesivu lligáu al cromosoma X, lo que produz un notable predominiu nel varón ente la población afeutada. La muyer pue sofrir o portar la enfermedá, y tresmitila a los sos fíos varones. Dablemente, la metá de les sos fíes sedrán portadores. La tresmisión xenética ye igual que na hemofilia.
Siberia
Siberia ("Сиби́рь") ye la estaya asiática (oriental) de Rusia: una rexón n'Asia septentrional que s'esparde dende los Montes Urales al Océanu Pacíficu, y qu'enconta al norte col Océanu Glaciar Árticu y al sur con Kazakhstán, Mongolia y China. El términu Siberia refierse a una rexón xeográfica y non tien significáu alministrativu.
Siberia ta conformada por dellos territorios, toos, sacantes la estaya estrema del sudoeste de Siberia tan en Rusia. Representa aprosimadamente el 56% del territoriu d'aquel país, con una densidá de población enforma baxa.
Dalgunes fontes apunten que'l términu remanez del turcu "tierra dormío". Otra versión ye qu'esti nome yera'l nome tribal de Sibirs, nómades eurasiáticos, más sero asimilaos a los tártaros siberianos. La Doctora Pamela Kyle Crossley, profesora d'hestoria nel Colegio Dartmouth, afirma que los rusos denomaron Siberia dempués de los Sibe/Xibe. El significáu modernu del nome apaeció na llingua rusa dempués de la conquista del Kanatu de Siberia.
Xibe
Los xibe (Chinu: 錫伯族; Pinyin: Xībó zú) son ún de los 56 grupos étnicos oficialmente reconocíos pol gobiernu de la República Popular China. La so población aprosimada nel año 2004 yera d'unes 188.000 persones qu'habiten principalmente na Rexón autónoma Uigur de Xinjiang y nes provincies de Liaoning y Jilin.
Los xibe tienen el so propiu idioma perteneciente a la rama de llingües manchú-tungús de la familia de les llingues altaiques. Esti idioma tien grandes semeyances col manchú del que se cree que pue ser un dialeutu.
Créese qu'esti idioma tenía'l so propiu sistema d'escritura qu'esapaeció a lo llargo de la dinastía Qing. Anguaño úsase un sistema d'escritura sofitáu na ortografia manchú. Güei en día, la mayoría de los Xibe tienen el mandarín como llingua materna
Orixinariamente, los xibe habitaben nes orielles del ríu Nonni. Sábese que foi ún de los nueve reinos derrotaos pol emperador Nurhaci de los jurchen na batalla de Gure nel añu 1593. Más sero quedaren baxo dominiu de los mongoles inclusu dempués de qu'aportare la dinastía manchú de los Qing.
El primer contautu de los xibe colos Qing féxose cuando s'entamaren diverses campañes militares escontra Rusia. Los Xibe proporcionaren sofitu lloxísticu a los Qing. En 1692 los mongoles ufrieron el control sobro los xibe y los daur al emperador Kangxi a cambiu d'un pagu en plata.
Catarismu
El catarismu ye la doctrina los Cátaros, un movimientu relixosu de calter gnósticu que s'espardió per Europa Occidental nel sieglu X. Llograron allugase nel sieglu XIII en tierres del Llangedoc, au contaben cola proteición de dellos nobles llocales vasallos de la Corona d'Aragón.
Los nomaos cátaros yeren un movimientu relixosu-cultural que naguaba por un nuevu orde social a partir del ascetismu. Dende los sos fundamentos oponíanse a la Ilesia católica, a les sos maneres autoritaries y represives de la dómina, que negaben la posibilidá al home d'algamar un xorrecimientu individual fuera de la Ilesia católica y ensin la guía d'un representante suyo.
Foi un de los munchos movimientos que tentaron d'acabar cola Hexemonía de la Ilesia católica, pa instaurar un nuevu orde, polo que foi perseguía. Nel sieglu XII tomó fuerza y entamó a ganar nuevos debotos, polo que la llesia tento de suprimilos, ensin ésitu, pues veíenlos como rivales de muncha peligrosidá.
Con influyencies del Maniqueísmu nes sos etapes Pauliciana y Bogomila, el catarismu criticó les prautiques y la visión xerarquizada de la llesia católica qu'en respuesta considerólu Heréticu. La llesia terminó por invocar l'usu de la fuerza pa finar esta corriente, col apoyu de la corona de Francia p'algamar el so esaniciu a partir de 1209 na Cruzada Albixense. A finales del sieglu XIII el movimientu, reprimíu cola violencia y la Inquisición tornóse yá debilitáu a la clandestinidá, hasta desapaecer lentamente, magar qu'anguaño hai delles corrientes cuasi sectaries inspiraes n'él y ye oxetu d'estudiu polos espertos nun esfuerciu pa restaurar la so memoria nos territorios áu taba'l so focu central d'influencia, el Languedoc y la Provenza, rexones del "Midi" o terciu sur Francés.
El nome «cátaru» vien probablemente del griego καθαρός "(kazarós)": ‘puros’. Otru aniciu suxeríu ye'l términu llatín "cattus": ‘gatu’, l'alemán "ketter" o el francés "catiers", asociáu davezu a "adoradores del diañu en forma de gatu" o bruxes y herexes. Una de les primeres referencies existentes ye una cita de Eckbert von Schönau, qu'escribió acerca de los herexes de Colonia en 1181: «Hos nostra Germania cátharos appéllat».
Los cátaros fueron denominaos tamién albixenses. Esti nome entama a emplease a finales del sieglu XII, y ye usáu pol cronista Geoffroy du Breuil of Vigeois en 1181. El nome refierse a la ciudá occitana d'Albi (l'antigua "Álbiga"). Esta denominación nun parez mui exacta, puesto que'l centro de la cultura cátara taba en Toulouse y nos distritos vecinos. Tamién recibieron el nome de «poblicantes», siendo esti últimi términi una dexeneración del nome de los paulicianos, colos que se-yos confundía.
Otra denominación empleada pa referise a los cátaros ye "la secta de los texedores"
La Ilesia católica confió a los cistercienses, nel sieglu XII, y depués, con mayor éxitu, nel sieglu XIII a les órdenes mendicantes (a los franciscanos y a la nueva orde de los dominicos) l'encargu de combatir esi peligru d'herexía. Los cátaros son dificiles de convencer. La predicación o el debate doctrinal instauraos a esti fin nel Midi francés pola Ilesia interrúmpese bruscamente pol momentu, magar la predicación de Santo Domingode, que foi como consecuencia puestu en valor pola Ilesia.
Severo Ochoa
Estudió'l bachiller nel Institutu malagueñu de Gaona. En 1922 entamó los sos estudios de Medicina na Facultá de Medicina de Madrid. Ellí foi compañeru del futuru Xeneral de la Compañía de Xesús, Pedro Arrupe. Nel segundu año de carrera conoció al profesor de Fisioloxía Juan Negrín, trabayó con él nel llaboratoriu de Fisioloxía de la Residencia de Estudiantes y centróse nel metabolismo enerxéticu, con especial enfotu nes molécules fosforilaes. Durante la so época nel llaboratoriu de la Residencia d'Estudiantes, Ochoa punxo a puntu un métodu pa la determinación de la creatinina.
Una vegada finaos los estudios, trabayó en dellos llaboratorios d'Europa (Berlín, Londres, Oxford). Nesta dómina trabayó sobro la química de la contraición muscular, sobro la so primera enzima, la glioxalasa, sobro la glicolisis, y sobro la vitamina B1. Dempués de pasar el branu n'Inglaterra, nel llaboratoriu de Patton, asoleyó el so primer trabayu n'inglés, en 1929, na prestixosa revista "Journal of Biological Chemistry". Nesi mesmu añu, doctoróse.
Nel añu 1931 casose con Carmen García Cobián, y el mesmu añu nómenlu profesor ayudante de Negrín, el so principal sofitu énte la Xunta d'Ampliación d'Estudios pa que completare la so formación nel Reinu Xuníu y Alemaña.
La so investigación foi polifacética, fizo numberoses ya importantes contribuiciones en desemeyaes estayes de la Bioquímica y la bioloxía molecular. L'aportación científica de Severo Ochoa féxose a tres niveles.
Nuna ocasión, Ochoa dixo una fras que ye afamada: ""L'amor ye la fundición de física y química""
Ḷḷuarca
Ḷḷuarca ("Luarca" en castellán) ye una parroquia y villa del conceyu de Valdés, nel Principáu d'Asturies. Tien una población de 5.300 habitantes (INE 2010) repartíos en 5,84 km² y casi íntegramente na villa homónima, sacantes 892 habitantes que pueblen el restu de güeries de la parroquia. Ta allugada a 100 km d'Uviéu, capital del Principáu. La so ilesia parroquial ta dedicada a Santa Olaya. 
Ye una localidá d'El Camín de Santiagu y cuenta con albergue de pelegrinos, asitiáu n'Almuña, a unos dos kilómetros de la villa de Ḷḷuarca. Ente los llugares más visitaos destaquen el faru y el palaciu del Marqués de La Ferrera.
Xenízaros
Los Xenízaros (en turcu "yeniçeri" que quier decir tropes o soldaos), constituíen unidaes d'infantería adiestrao que repareben la élite del exércitu Otomanu.Ente sos munches funciones taba la de ser la guardía del Sultán Otomanu asina como de les dependencies del palaciu, siendo consideraes n'heriedu del Imperiu Romanu a través del Bizantín la so guardia Pretoriana.
Tienen el so orixe nel sieglu XIV(1330) y foron abolíos y masacrados pol Sultán Mahmud II en 1826.
El sultán Orhan I, gobernante del Imperiu Otomanu fundó'l cuerpu de los Xenízaros al rodíu de 1330, tuvo al entamu formáu por combatientes non musulmanes, principalmente cristianos ortodoxos( que yeren coyíos dende neños yá) y prisioneros de guerra. Orhan quiciabes foi influyíu polos sultanes Mamelucos pa la formación d'esti cuerpu militar. Los Xenízaros convirtiéronse nel primer exércitu Otomanu permanente, sustituyendo a tropes que taben bozaes sobro too por grupos trivales nos que nun se podía confiar munchu porque la so lealtá y moral yeren duldoses ya influyíes. Alendefetu, nengun combatiente llibre(non esclavo) diba aceptar ser soldáu de infantería por que yera un trabayu per arriesgáu y pocu reconocíu.
Les primeres unidaes Xenízares contaben entre sos files a cautivos de guerra y esclavos.Dempues de 1380, el Sultán Selim I incremento les sos files como resultau d'un impuestu en forma humana denomau "devshirmeh", los homes del sultan reclutaríen dellos xóvenes ente la población non musulmana, polo que había munchos cristianos, que yeran la población non Musulmana mayor nel estáu.Yeren escueyíos al azar y más sero por una estricta seleición, pa llueu ser adiestraos.
En sieglos posteriores hebo predilección polos candidatos Griegos y Albaneses como puse ver na cantidá de estos que escueyíen en rellación al restu.Generalmente seleccionábanse neños de ente 7 y 14 años en un numberu según la necesidá del momentu. Más sero les autoridaes otomanes ampliaríen el devshirmeh a Hungría. Podría esperase que residentes llocales nun apreciaren la costume otomana cuando procedíase al reclutamientu forzosu, anque numberoses poblaciones veían n'ello una fonte riqueces y un prósperu futuru palos sos fios polos beneficios que derivaben de pertenecer a dichu cuerpu militar.
Los "xenízaros" yeren adiestraos baxo una disciplina estricta con duros entrenamientos físicos, enseñanzes nel remanu d'armes de la dómina y táctiques militares, asina como una impecable educación (aprendíen diverses llingues, lliteratura, contabilidad, etc.) y en condiciones práuticamente monástiques nes escueles "Acemi Oğlanı". En dichas escueles d'instrucción anochábase que permanecieren célibes y foron al menos alentaos a convertise al Islam, lo que la mayoranza asína fizo.Na práutica, los xenízaros pertenecieron al sultán. A diferencia de los musulmanes llibres, les estuvo expresamente prohibiu dexase crecer la barba, permitiendo tan sólo un bigote. inculcóse-yos dende un primer momentu que consideraren al Cuerpu de xenízaros como la so casa y familia y al sultán como el so padre real, de factu. Sólo aquellos que demostraron ser lo suficientemente fuertes durante el periodu de instrucción alcanzaron el rango de un xenízaro verdaderu, normalmente a la edá de veinticuatru a veinticincu años. El reximiento heriedaba las propiedaes de los xenízaros fallecidos.
Los jenízaros tamién deprendieron a seguir los dictaos del santu derviche Hacı Bektaş-ı Veli que había bendecido les primeres tropes. De esti mou, la orde sufí Bektaşı y sus derviches convirtiéronse n'una especie de capellanes pa la Guardia jenízara. n'esti aspeutu, asína como les sos semeyances na so vida aisllada, los xenízaros asemeyábanse a les órdes monástiques cristianes de guerreros monxes, como la de los Caballeros de San Juan o la Orde del Temple.
El númbero de integrantes de les tropes xenízares varió según la domina desde 100 a más de 200.000. La Guardia xenízara taba organizada en ortesa (equivalente en turco para Reximientu). Suleiman Kanuni poseía 165 ortes, pero el númbero coel tiempu aumentó a 196. El sultán yera el comandante supremu de los xenízaros, magar que'l Cuerpu yera organizau y comandau poel ağa (comandante). La Guardia xenízara dixebrábase en tres categorías:
Además esistíen 34 ortes integradas por los acemi (aprendices). En un principio, los xenízaros podríen ascender de rangu tan sólo dientro de la so propia orta y sólo por criterios de antigüedá y xerarquía. Abandonaben la unidá tan sólo pa asumir el mando d'otra.
Granada
Granada ye una ciudá española, capital de la provincia de Granada, na comunidá autónoma d'Andalucía. Foi capital del Reinu Nazarí de Granada ente los sieglos XIII y XV. Ye patrimoniu de la Humanidá dende 1984 polos sos monumentos artísticos, como l'Alhambra.
La ciudá en época romana foi conocida como "Iliberris". Los musulmanes la llamaron "Garnata". Nel sieglu X foi capital de la Taifa de Granada y dempués convirtióse nun centru importante del dominiu almorávide. La so época de esplendor foi col reinu nazarí de Granada, fasta la so conquista polos Reis Católicos el 2 de xineru de 1492.
Solimán el Magníficu
Süleyman I, (* 6 de payares de 1494 - † 6/7 de setiembre de 1566) nomáu Kanuni ("el Llexislador") (conocíu n'Occidente como Solimán el Magníficu). Sultán otomanu de 1520 a 1566. Nació en Trabzon (Trebisonda, Turquía). Yera fíu de Selim I Yavuz y contraxo matrimoniu con tres esposes, una d'elles Roxelana, d'orixe foriatu como la mayoranza de les esposes de los sultanes otomanos. Foi mui célebre nes cortes europees de la dómina asina como pola so influyencia na corte de la Sublime Puerta. Tuvo asina mesmo ocho fíos (Selim del so matrimoniu con Roxelana, Bayezid, Abdullah, Murad, Mehmed, Mahmud, Cihangir y Mustafá) y dos fíes, Mihriman Sultán y Raziye Sultán. Nel so reináu, l'Imperiu Otomanu convirtióse nuna de les más grandes potencies, y algamó la cúspide del so poderíu.
Solimán lideró personalmente l'armada otomana cuando conquistaba Belgráu, Rodes y la mayoranza d'Hungría, asina como nel asediu de Viena, y los territorios anesionaos del Norte d'África como Marruecos y la mayoranza del Oriente Mediu. Los otomanos tuvieron una breve preponderancia nel Mar Mediterraneu, Mar Bermeyu y el Golfu Pérsicu, l'imperiu continuó espardiéndose cuasimente un sieglu dempués de la so muerte.
Nel so reináu l'imperiu foi lliberal coles ciencies y les artes, acoyendo a filósofos; el propiu Solimán foi mentáu como ún de los más notables poetes islamistes. Nel mundu occidental ye conocíu col nome de Solimán el Magníficu y nel mundu islámicu col nome de " el xustu (en Turcu Kanuni; árabe: القانونى, al-Qānūnī), debío quiciabes a la profunda reforma qu'executó sobro'l sistema llegal otomanu.
Philippe de Villiers de l'Isle-Adam
Philippe de Villiers de L'Isle-Adam (1464 - Malta, 21 d'agostu de 1534) foi un miembru prominente de los Caballeros Hospitalarios en Rodes y más sero en Malta. Algamó la posición de Prior de la Llingua d'Auvernia foi escoyíu Gran Maestre de la Orde en 1521.
Taba al mandu la Orde nel llargu y sangrientu Asediu de Rodes por parte del Sultán Solimán el Magníficu en 1522, cuando 2000 caballeros de San Xuan y al rodiu de 4500 soldaos y caballeros griegos resistieron énte una fuerza de invasión d'aproximadamente 200.000 homes per seis meses, anque finalmente negociaron la capitulación y partida de los caballeros el día d'añu nuevu de 1523 hacia Creta.
Comandó entós la orde per dellos años ensin una base permanente: primeru Kandi en Creta, dempués socesivamente Messina, Viterbo y finalmente Niza de 1527 a 1529. En 1530 de L'Isle-Adam obtuvo la cesión de les islles de Malta y Gozo y la ciudá portuaria norteafricana de Trípoli como feudu pa la orde del emperador Carlos V y estableció nestes posesiones a la Orde, conocida dende entós como los "Caballeros de Malta".
Villiers de L'Isle-Adam morrió en Malta'l 21 d'agostu de 1534.
Carlos I
El nome de Carlos I pue facer referencia a:
Toledo
Toledo ye conocida como «La ciudá Imperial» por ser la see principal de la corte de Carlos I y tamién como «la ciudá de los trés cultures», por tar poblada mientres sieglos por cristianos, xudíos y musulmanes.
La ciudá ta asitiada na marxe derecha del Tajo, nuna llomba de cien metros d'altor sobre'l ríu , que cinxir pola so base, formando un pronunciáu meandro conocíu como Torno del Tajo. Tien una configuración esvalixada con barrios bien separaos del núcleu principal: el de Azucaica, na vera derecha del ríu y que tien el so orixe nuna antigua pedanía de la ciudá, falta unos 7 km del centru de la ciudá, ente que el de Santa María de Benquerencia, asitiáu prácticamente enfrente del anterior na marxe esquierda del Tajo, asitia'l so centru a unos 8 km del de la ciudá.
La hestoria de la ciudá remontar a la Edá del Bronce. Foi un importante centru carpetanu hasta la so conquista romana en 193 a. C. Queden diversos restos de l'actividá romana na ciudá, como l'aguaduchu o'l circu. Tres les invasiones xermániques, la ciudá va convertir con Leovixildu en capital, y darréu, principal see eclesiástica, del Reinu Visigodu. Nel añu 711, dempués d'una resistencia moderada, Toledo ye conquistada polos musulmanes empobinaos por Táriq ibn Ziyad. Mientres el dominiu musulmán, l'antigua capital visigoda caracterizar pola so oposición ya individualismu, concretáu na Taifa de Toledo. Alfonso VI reconquista la ciudá en 1085. Mientres la edá moderna la ciudá destacó como sede de los Reis Católicos y pola so participación na Guerra de les Comunidaes de Castiella. Al treslladase la corte a Madrid en 1561 la ciudá entró en decadencia, acentuada pola crisis económica del momentu. Yá en dómina contemporanea, Toledo y más concretamente'l so Alcázre convertir nun símbolu de la Guerra Civil mientres el so llargu Asediu del Alcázre. En 1983 convertir en capital de Castiella-La Mancha, calteniendo la capitalidad de la provincia homónima.
Tradicionalmente, la industria metalúrxico foi la base económica, sobremanera pola fabricación d'espaes y cuchiellos. Na actualidá la gran mayoría de la población dedicar al sector servicios, que tamién reflexa'l mayor númberu de paraos. Tocantes a infraestructures, la ciudá cunta con diverses carreteres, incluyida una autopista de peaxe. Esiste una llinia de ferrocarril d'AVE que conecta Toledo-Madrid en menos de media hora. Cuenta amás con diverses infraestructures sanitaries, incluyíu un Hospital Nacional de Parapléxicos, deportives y militares, como l'Academia d'Infantería.
Tocantes a la cultura, Toledo cunta con numberosos llugares d'interés y ye Patrimoniu de la Humanidá dende 1986. Ente ellos destáquense'l Monesteriu de San Juan de los Reis, góticu isabelín del sieglu XV, y la Catedral de Santa María, d'estilu góticu del sieglu XIII. Toledo foi tamién llugar de nacencia o residencia d'artistes como Garcilaso de la Vega o El Greco ente otros munchos.
Lleven el nome de Toledo cinco ciudad de los Estaos Xuníos, nos estaos de Ohio, Illinois, Oregón, Iowa y Washington; otros siete de Canadá, Belice, Brasil, Portugal, Colombia, Filipines y Uruguay y cuatro núcleo más n'España nes provincies d'Huesca, Ourense, Asturies y Tenerife. Comparte'l mesmu Escudu d'Armes de Castiella cola ciudá de Tunja Colombia, otorgáu por Carlos V.
La hestoria de la ciudá remóntase a la Edá de Bronce. Foi un importante centru carpetanu fasta la so conquista romana en 193 a. C. Quedan diversos restos de la actividá romana, como el acueductu o el circu. Después dellas invasiones germánicas, la ciudá conviértese con Leovixildu en capital del Reinu Visigodu. En 711 ye conquistá polos musulmanes. Foi capital de la Taifa de Toledo. Alfonsu VI reconquista la ciudá en 1085. Durante la edá moderna la ciudá destacóse como sé dellos Reis Católicos y pola so participación na Guerra dellas Comunidades de Castiella. Con el treslláu della corte a Madrid en 1563 la ciudá decayó. Na Guerra Civil Española destacó pol asediu del alcázre. Dende 1983 ye capital della Comunidá Autónoma de Castiella-La Mancha
El primer asentamientu fixu que se conoz na ciudá de Toledo ye una serie de castros, sobre los que dempués se llevantó la ciudá celtibérica cercada, unu de los más importantes centros de los carpetanos. Unu d'estos primeros asentamientos asitiar nel Cuetu del Bú (sobre un cuetu de la vera esquierda del ríu Tajo), del que se llograron numberosos restos n'escavaciones realizaes, y que pueden reparase nel actual Muséu-Hospital de Santa Cruz, en Toledo.
Nel añu 193 a. C. y tres una gran resistencia, Marcu Fulvio Nobilior conquista la ciudá. Los romanos reconstruyir y denominar Toletum, na provincia de Carpetania. La ciudá desenvolvió una importante industria del fierro que lu llevó a acuñar moneda. La zona onde s'asitiaba la ciudá sufrió un fondu procesu de romanización, como atestigüen los numberosos restos de villes romanes, especialmente na ribera del Tajo.
Los romanos dexaron numberoses muertes na cara toledana, como un pimpanu aguaduchu, del que namái se caltienen les bases a entrambos llaos del Tajo, una vía romana, parte de la cual puede vese nes fasteres de los cuetos de la marxe esquierda del ríu, y un circu, allugáu nun parque públicu y parcialmente desenterráu. Esisten otros munches muertes que, magar tar daos per sumíos en munchos casos, ye bien probable que s'atopen nel sosuelu de la urbe, tales como'l teatru (allugáu na cortil inmediata al circu y qu'anguaño ocupa un colexu), l'anfiteatru (sol barriu de Covarates), una importante infraestructura hidráulica (como les muertes que queden al llau de la puerta onde s'apuerta a la mezquita del Cristu de la Lluz), numberoses calzaes (como les apocayá atopaes a 7 metros aprosimao de fondura sol xardín de la Mezquita enantes mentada), según termes, alliviaderos, villes, etc.
Hai que destacar que la mayor parte d'estes construcciones históriques fueren desmontaes, siendo los sillares aprovechaos pa la construcción d'otros edificios y pa la muralla qu'arrodia la ciudá, magar, posiblemente la mayor riqueza arqueolóxica de Toledo atópese soterrada sol so sosuelu.
Veanse tamién: Reinu visigodu de Toledo y Taifa de Toledo.
Catedral de Santa María de Toledo.
Tres les primeres incursiones xermániques, se reedificaron l'antigües muralles con oxetivos defensivos; a pesar d'ello nel añu 411 la ciudá foi conquistada polos alanos gracies a el so pimpanu dominiu del caballu y los sos artes de guerra, quien fueron de la mesma ganaos polos visigodos nel añu 418. Una vegada hubo vencíu al so rival Agila, Atanagildo estableció la so corte na ciudá y darréu, con Leovixildu, convertir en capital del reinu hispanogodo y n'arzobispáu, colo qu'adquirió gran importancia civil y relixosa (como prueben los Concilios de Toledo). Mui cerca de Toledo, na villa de Guadamur, topóse l'Ayalga de Guarrazar, escepcional conxuntu de corones votivas de los reis visigodos.
Nel añu 711 foi conquistada por Táriq ibn Ziyad y sometida al dominiu musulmán. Tomar de la ciudá foi llevada a cabu ensin dificultaes, por aciu capitulación, yá que gran parte de la población fuxera.24 Los árabes llamar Tulaytula (n'árabe طليطلة ).
El predominiu de gran población mozárabe convertir aína nun focu de continua esmolición pa Córdoba. En 797 (según Claudio Sánchez-Albornoz en 807 y 800 según otres fontes), mientres l'emiratu de Alhakén I, españó una sublevación contra Córdoba. L'emir unvió al muladí oscense Amrús ben Yusuf (llamáu Amorroz nes cróniques cristianes) pa someter la ciudá. Amrús abrasó a los muladíes locales por aciu un cruel ardid. Tratar del socesu conocíu como la xornada del foso. Amrús entamó una llacuada nel palaciu del gobernador y convidó a comer a los muladíes principales de la ciudá. A les puertes de la residencia, fixo apostar unos verdugos y, a midida que diben llegando los invitaos, cortábase-yos el pescuezu, siendo refundiáu'l cadabre a una cabiana (d'equí'l nome con que ye conocíu l'episodiu). D'esta manera, l'emir consiguió someter por un tiempu al pueblu toledanu. Sicasí, éstos volvieron remontase nel 811 y nel 829, dempués de la so muerte.
Finalmente, Abd al-Rahman III entartalló la reinal rebelión de la ciudá de Toledo en xunetu de 932, tres un asediu de dos años, sometiéndola al califato cordobés. Al desintegrarse el califato nel sieglu XI, Toledo convertir nun importante reinu de taifa, que sicasí, tuvo que pagar paries a los reis de Castiella pa caltener la so independencia.
El 25 de mayu de 1085, Alfonso VI de Llión y Castiella entra en Toledo, por aciu un alcuerdu previu col rei de la Taifa que la gobernaba. Por aciu l'alcuerdu de capitulación, el rei castellano y lleonés somete al reinu, garantizando a los pobladores musulmanes la seguridá de les sos persones y bienes. El rei concedió fueros propios a caúna de les minoríes esistentes: mozárabes (Toledo yera un importante centru mozárabe, con lliturxa propia, la hispanu-mozárabe, qu'entá se caltién), musulmanes y xudíos, darréu refundíos por Alfonso VII nel Fueru de 1118. Tres la capitulación de la ciudá, sobrevieno'l periodu de mayor rellumanza de Toledo, d'una gran intensidá cultural, social y política. La Escuela de traductores de Toledo, floreciente mientres los sieglos XII y XIII, según les numberoses obres d'arte civil y relixoses, que dexaron una importante buelga na ciudá.
Tres la capitulación, toleróse la práctica relixosa de les comunidaes xudío y musulmano, pero esta actitú tolerante nun duró enforma tiempu. Los cristianos construyeron la nueva catedral sobre la mezquita mayor, que de la mesma se llevantaba sobre l'antigua catedral visigoda.
En 1162 la ciudá foi conquistada pol rei Fernando II de Llión, mientres el convulso períodu de la minoría d'edá d'Alfonso VIII de Castiella. El rei lleonés nomó a Fernando Rodríguez de Castro "el Castellán", miembru de la Casa de Castro, gobernador de la ciudá. La ciudá de Toledo permaneció en poder de los lleoneses hasta l'añu 1166, en que foi recuperada polos castellanos.25
Mientres la guerra civil castellana Toledo lluchó al llau de Pedro I y, en sufriendo un llargu asediu, foi tomada en xineru de 1369. A lo llargo de tola Edá Media la ciudá foi creciendo: nel sieglu XIV recibió privilexu ferial y nel XV convertir n'unu de los principales productores pañeros castellanos, actividá que se sumó a les yá esistentes d'acuñamientu de monedes, fabricación d'armes, industria sedera, etc. En 1492, los xudíos son espulsaos y los Reis Católicos reformen la ciudá. Isabel la Católica construyó ellí, nel Monesteriu de San Juan de los Reyes, al que quería fuera la so tumba, pero finalmente foi soterrada al pie del so maríu na catedral de Granada. Carlos I convierte a Toledo en ciudá imperial y en see de la Corte.26 27
Ver tamién: Guerra de les Comunidaes de Castiella
Los Reis Católicos urbanizaron y engrandecieron la ciudá, y na catedral toledana proclamar a Juana y Felipe el Fermosu como herederos de la corona castellana en 1502. Activa participación na unificación del primer estáu modernu d'Europa tuvieron los nobles castellanos, especialmente l'aristocrática familia de los Álvarez de Toledo, que'l so poder aumentó al amparu del poder regio. Isabel la Católica mandó construyir en Toledo'l monesteriu de San Juan de los Reis pa conmemorar la batalla de Toru y ser soterrada ellí col so home, pero tres reconquistar de Granada los Reis decidieron soterrase nésta última ciudá, onde los sos restos fuelguen güei.
Foi una de les primeres ciudaes que se xunió a la revuelta de les Comunidaes en 1520, con dirixentes comuñeros como Pedro Laso de la Vega y Juan de Padilla. Tres la derrota comuñera na batalla de Villalar, los comuñeros toledanos, dirixíos por María Pacheco, la vilba de Padilla, fueron los que más resistencia opunxeron a los designios de Carlos I, hasta la so rindición en 1522. Toledo convertir nuna de les sedes de la Corte del imperiu.27
Darréu, cola decisión de treslladar la corte a Madrid, adoptada pol so fíu Felipe II, nel añu 1561, la ciudá perdió gran parte del so pesu político y social. La ruina de la industria testil acentuó la decadencia de Toledo, magar caltuvo la so importancia como centru del poder eclesiásticu.28 29
La constitución de la Real Compañía de Comerciu y Fábriques, en 1748, nel marcu de renovaciones borbóniques inspiraes pola Ilustración, traxo un curtiu resurdir de la ciudá, pero a finales del sieglu XVIII taba nuevamente arruinada y amenorgada a funciones puramente alministratives.
Tres l'empiezu de la Guerra Civil Española, la ciudá permaneció na zona republicana. Sicasí, nel Alcazre, see de l'Academia d'Infantería, abelugóse un grupu de lleales a los sublevaos (1950 persones, según el boletín L'Alcazre d'eses feches, ente militares, guardias civiles y les sos families), al mandu del coronel Moscardó, qu'aguantó al Gobiernu dende'l 21 de xunetu de 1936 hasta la llegada de les tropes del xeneral Varela el 27 de setiembre d'esi mesmu añu. L'asediu del Alcazre, episodiu de resonancia mundial, foi llargamente utilizáu pola propaganda franquista. L'Alcazre, casi dafechu destruyíu nel asediu, foi reconstruyíu na so totalidá darréu.
La represión y la violencia ente los partidarios de cada bandu fueron los signos característicos de la guerra y posguerra. Nun primer momentu, cola ciudá inda so dominiu republicanu, realizáronse fusilamientos populares, nos que los ciudadanos yeren executaos pola mera barruntu de ser de "dereches" o pertenecer a la ilesia católica (tando documentada la muerte de siquier cien eclesiásticos)[cita riquida]. Nunu d'estos fusilamientos resultaría muertu'l deán de la catedral y según la tradición historiográfica franquista, Luis Moscardó, fíu del coronel zarráu nel Alcazre. En septiembre de 1936 instalóse un Tribunal Popular nel Palaciu Arzobispal. El Tribunal tuvo curtia vida, estableciendo solu cuatro sumarios antes del so treslláu a Madrid. Amás, la vida na ciudá yera d'un constante tao de guerra, con combates y bombardeos continuos na zona del Alcázre. Los erros nos bombardeos causaron munches estroces na ciudá, sobremanera na cercana plaza de Zocodover. Tres tomar de la ciudá poles tropes franquistes enfoscóse la represión. Hasta avientu de 1936 la ciudá viviría nun estáu sumarísimu, lideráu poles disposiciones del comandante Planes y empobináu a tolos ciudadanos que collaboraren na represión de les tropes republicanes.30
La ciudá foi escoyida oficialmente capital de la comunidá autónoma de Castiella-La Mancha, tres una votación nes Cortes, el 7 d'avientu de 1983. Pa la elección, el gobiernu rexonal encargó a José María Barreda un procesu d'información y consulta a la población, les instituciones polítiques y les asociaciones culturales. Na votación nes Cortes, la propuesta de Toledo recibió l'aprobación de 27 diputaos (los 22 socialistes y los cinco del Grupu Popular de Toledo), trés en contra (los populares conquenses) y 12 astenciones.
Acre (ciudá)
Acre ye una ciudá d'Israel, famosa demientres les cruzaes (denomada daquella como San Xuan d'Acre); antiguamente nomada Akko, dende l'antiguedad foi un centru comercial y portuariu d'oriente prósimu, yá mencionada na "Biblia" nel "Antiguu Testamentu" (capítulu 1, versículu 31, del "Llibru de los Xueces") como la ciudá de la tribu d'Aser. A lo llargo del dominiu Tolomaicu foi nomada Tolomaida. Ta considerada una de les 75 ciudaes más antigües del mundu y ye la segunda más visitada del país depués de Xerusalén. Foi la cabera ciudá en manes cruzaes de toa Tierra Santa y ye patrimoniu de la Humanidá.
El so nome vien de los Caballeros de San Xuan, dándo-y el nome de "San Xuan d'Acre", que ficieren una fortaleza cásique inespugnable na ciudá, que foi capital de los reinos cristianos cruzaos cuando se perdió Xerusalén.
Balangoda Ananda Maitreya
Balangoda Ananda Maitreya (24 d'agostu,1896 - 18 de xunetu,1998), foi un monxu budista de Sri Lanka, conocíu como una de les más destacaes personalidaes del Budismu Theravada del sieglu XX. Se considera que, al traviés de meditaciones, algamó los niveles de más altor de desenvolvimientu espiritual de la orde monástica budista "sangha". Sicasí, vivió un vida modesta recluyíu nun monasteriu, lo que fai que seya poco conocíu fuera del so país natal.
Escribió cerca de cincuenta llibros sobre metafísica, escritures sagraes, disciplina monástica o llingüística Pali y Sánscritu.
Imperiu Bizantín
L'Imperiu Bizantín —nomau tamién, sobro too pa facer referencia a la so etapa inicial, Imperiu Romanu d'Oriente— foi un imperiu cristianu medieval de cultura griega con capital en Constantinopla o Bizanciu (actual Estambul). L'orixe del Imperiu Bizantín remanez de la dómina final del Imperiu Romanu. Inicialmente abarcaba tol Mediterraneu oriental, pero col tiempu foi sofriendo importantes reducciones territoriales.
Nun hai consensu xeneral en cuanto a la dómina d'entamu del Imperiu Bizantín. Pa dellos autores la dómina clave ye la fundación de Constantinopla nel añu 330, demientres qu'otros estudiosos consideren como acta de naciencia del Imperiu Bizantín la muerte de Teodosiu I, en 395, cuando l'Imperiu Romanu foi definitivamente estremáu en dos metaes, oriental y occidental. Otros piensen que puede falase con propiedá de Imperiu Bizantín a partir del momentu en que foi depuestu'l caberu emperador romanu d'Occidente, Rómulu Augústulu (476).
La desapaición del Imperiu Bizantín creóse cola caída de Constantinopla en poder de los turcos otomanos en 1453. Ensin embargu, la desapaición del estáu bizantín nun acabó colos sentimientos nacionalistes del pueblu, yá que los actuales habitantes de Grecia se consideren heriedos de la tradición bizantina.
Mustafá Bajá
Mustafá Bajá foi'l segundu visir del Imperiu Otomanu baxo el reináu de Solimán el Magníficu,de quién yera cuñáu. Foi nomáu pal cargu de Serasker o Comandante en Xefe de les Fuerces Armaes del Imperiu. Llideró con sabiduría les tropes Otomanes nel Asediu de Rodes, magar que pola so llentitú y baxes abondes, por mor de la feroz resistencia cristiana, foi mandau executar por Solimán, anque llueu arrepintiose y retiró la orde.
Gabriele Tadino
Gabriele Tadino da Martinengo foi un caballeru de la Orde de San Xuan, inxenieru de prestixu nel sieglu XV. Xugó un llabor importante nel reforzamientu de les defenses de la ciudá de Rodes, que pertenecía daquella a la so orde militar. Destacó nel asediu turcu de 1522, nel que tuvo al cargu de les Zapes y contramines. Amás nesta batalla ideó un aparatu que per mediu d'unes campanines yera pa detectar les vibraciones que proveníen de les escavaciones de los turcos, polo que los detectaben enantes de qu'estos colocaren les carges esplosives y avanzaren les zapes, polo que podíen evitalo. Esti aparatu retrasó meses l'avance de les zapes turques. Ha facese notar que yera importante colocar la contracarga enantes de que la carga enemiga tuviera llista, porque si non lo único que se facía yera que esplotare enantes y col doble de fuerza.
Tamién ideó, pa nun dañar la muralla, unos tiros verticales nel techu a mou de respiraderos que daben a la parte esterior pa que la fuerza de la esplosión de los impactos y los disparos dende ella saliera per ellos.
Creta
Creta (en griegu Κρήτη / Kriti) ye una islla allugada nel mar Exéu, la islla más grande de Grecia y la quinta en tamañu del mar Mediterraneu, tamién conocida fasta entamos del sieglu XX cel nome de Candia.
Carlos V
El nome de Carlos V pue facer referencia a:
Traza Italiana
La Traza Italiana ye un estilu de fortificación desargau en Italia no cabero del sieglu XV y entamos del XVI en respuesta al intentu d'invasión Francés de la península.El exércitu taba equipáu con nuevos cañones que destruíen facilmente les fortificaciones de estilu medieval, castiellos d'altoes muries que yeren un oxetivu facil pa la artillería.
Pa contrarrestar el poder de les nueves armes, los muries defensives fexéronse más baxes y anches, construyíes xeneralmente con piedra y sable que absorbía meyor el impautu de los proyectiles llanzaos polos cañones. Otru cambeu importante foi la paeción de los bastiones y revellines, que carauterizaron a esti nuevu tipu de fortaleces. Pa meyorar la defensa, los bastiones ofrecíen la posibilidá de facer un fueu cruzáu sobro los atacantes. El resultáu foi el desargáu de les fortaleces en forma de estrella. Pa poder tomar per aciu d'un asaltu esti tipu de fortificaciones, yera necesariu establecer un sitiu que les privare de consolancia del exterior y asitiar una batería de cañones que tres varios miles de disparos, creyara una brecha na muria que permitiere l'asaltu de la infantería. La necesidá de bloquear diches fortaleces, delles durante un añu, requería un eleváu númberu de soldaos y facía aumentar enforma el coste la guerra, poro solu los grandes estaos de la domina podíen permitise sitiar una ciudá protexida con esti tipu fortificación.
Esti tipu de diseñu salió d'Italia ente los años 30 y 40 del siglu XVI y foi utilizáu a embuste per toda Europa demientres los vinientes 300 años especialmente nel norte Francia y nos Países Baxos debíu a les guerres ente Francia y España y ente España y les Provincies Xuníes.
No cabero del sieglu XVII los arquiteutos Vauban y Menno van Coehoorn llevaron el diseñu de esti tipu de fortificaciones al estremu con ciudadeles pentagonales plagaess de bastiones, revellines, reductos y fosos.
Estes nueves fortificaciones, debido al gran coste que suponíen na so construcción, improvisabense delles vegaes a partir de les defenses anteriores. Les muries medievales rebaxábanse n'altor y fozábase alrodíu d'elles. La tierra extraída na cavadura tres de les muries pa crear una estructura sólida. Demientres que les construyíes especialmente teníen una imposta de lladriellu, por mor de la capacidá de esti material pa absorber los güelpes del fueu d'artillería, munches defenses improvisaes recortaben costes obviando esti pasu y, nel so llugar, acumulaben más tierra. Otru exemplu d'improvisaciones consistía en rebaxar les torres medievales redondes y el so rellenu pal fortalecimientu de la so estructura.
Davezu yera tamién necesariu enanchar y facer más fonda la fuexa qu'arodiaba les muries pa crear un banzáu más efeutivu escontra los asaltos y ataques con explosivos. Los inxenieros de los años 1520 construyíen enormes terramplenes, en llixera pendiente, nomaos glacis, énte fuexes, pa que les muries tuvieren cuasi ocultes dafechu al fueu horizontal d'artillería. El principal beneficiu de los glacis yera impedir que la artillería enemiga pudiere frayar al blancu. Cuanto más altu yera el grau de elevación del cañón, más baxu yera el "poder de parada" ("stopping power").
Un exemplu del gran coste que suponía actualizar les fortificaciones ye la ciudá de Siena, que foi a la bancarrota en 1544 cuando intentaba poner al día les sos muries
El primer exemplu clave de la traza italiana tuvo nel puertu papal de Civitavecchia, áu les muries orixinales foron reducíes n'altura y ensanchaes, debiu a que la piedra tendía a ser destrazada enbaxu los bombardeos.
La primera batalla importante que realmente mostró la efectividá de la traza italiana foi la defensa de Pisa en 1500 escontra un exércitu amestáu de Florencia y Francia. Les fortificaciones medievales orixinales entamaron a facese añiecos coel fueu de cañón francés, poro, los pisanos construyeron una muria de tierra tres del sector afectau.Descubrióse que la muria en rampa de tierra podía ser defendida escontra la escalada y tamién yera abondu más resistente al fueu de cañón que la muria que había reemplazau
El segundu asediu foi el de Padua en 1509. Un monxe inxenieru, llamado Fra Giocondo, al que se-y confió la defensa de Venecia, reduxo la altura de les muries medievales de la ciudá y la rodeó de una foza ancha, la cual podía ser barrida pol fuegu llateral de gunports colocaes n'una zona baxa en salientes fasta la foza. Al ver que'l so fuegu de cañón sólo facía un lleve dañu a estes muries baxas, los franceses y los sos aliaos fexeron dalgunos asaltos, sangrientos y ensin resultados, y posteriormente retiráronse.
magar de la ventaya de estes fortaleces sobro los sos diseños anteriores, "la mayoría de las fortaleces de primer clas podríen ser tomaes en seyes u ocho selmanes, aprosimadamente." nel so documentu L'Arte de la Guerra, Maquiavelu dicía:"Nun hai muria, cualquiera que seya la so grosura, que la artillería nun la destruya en unos pocos díes"
Inclusu Maquiavelu taba equivocau. D'alcuerdu con Geoffrey Parker nel so artículu 'The military revolution 1560-1660: a myth?', la paeción de la traza italiana al entamu de la Europa moderna, y la dificultá que conllevaba la toma de tales fortificaciones, produxo como resultau un cambeu profundu na estratexa militar. 'Les guerres camudare n'una serie de llargos asedios', suxirió Parker, y les batalles a campu abiertu tornare 'irrevelantes' nes rexones áu hubiere la traza italiana. Nel cabu, Parker sostién que, la 'xeografía militar', en otres pallabres, la esistencia o ausencia de la traza italiana n'una collada dada, moldeó la estratexa militar al entamu de los tiempos modernos. Esti ye un cambeu profundu de la tesis de la revolución militar propuesta orixinalmente por Michael Roberts na so conferencia inaugural na universidá de Queens, Belfast, en 1955.
Suburbia Ediciones
Suburbia ediciones ye una editorial que ñació en 2007 col envís d'ufiertá-y al mercáu lliterariu asturianu un nuevu espaciu venceyáu a la lliteratura de ciencia ficción y otros xéneros alternativos a los esistentes. Pel momentu nun lleva más que dos obres lliteraries asoleyaes: Vía de serviciu, de Dellos Autores, Perreríes de Pablo Rodríguez Medina
Web oficial
Corsariu
Corsariu (del llatín cursus ['carrera']) yera'l nome que se-y concedía a los navegantes que, en virtú del permisu concedíu por un gobiernu en un cartafueyu de marca o patente de corsu, capturaben y saqueaben el tráficu mercante de les naciones enemiges d'esi gobiernu.
Fasta el sieglu XIX la actividá corsaria tuvo siempre a cargu de particulares qu'armaben buques una vegada obtenida la patente de corsu y recuperaben la inversión col botín obteníu nes preses capturaes y los rescates por pasaxeros de importancia capturaos. El corsariu taba llimitáu na so aición pola patente, pudiendo sólo capturar mercantes de determinaos países y teniendo que repartir botín y rescate col Estáu en munches ocasiones. Ésta ye la principal diferencia col pirata, que atacará cualquier buque que pudiere capturar y nun tien que rendir cuentes a naide. Alendefetu, si un corsariu yera atrapau nun se-y podía colgar por que yera soldau de un país, en cambéu, si capturábase un Pirata, lo normal yera facer esto darréu. Francis Drake ye un buen exemplu de esta dómina.
Anque la actividá corsaria ya practicárese na antigüedá, l'auxe de los corsarios allugose ente los sieglos XVI y XVIII. Demientres esti periodu toles potencies navales europees emplegaron sistemáticamente a los corsarios pa entorpecer el tráficu de los sos rivales coles colonies como complementu a la so flota militar regular. Los caberos actos corsarios tradicionales allugáronse nel sieglu XIX demientres la guerra de Cuba.
Posteriormente caltúvose la denomación de corsarios o Buques-Q pa aquellos buques pertenecientes a marines de guerra regulares que entorpecíen el tráfico mercante enemigu. La principal actividá de esti tipu foi la protagonizada polos alemanes demientres dambes guerres mundiales con medios submarinos principalmente. Tamién los Estaos Xuníos emplegaron esta estratexa escontra Xapón nel Pacíficu demientres la Segunda Guerra Mundial con la so flota submarina. En esti casu nun esiste botín y los corsarios llimitábanse a flundir los mercantes enemigos.
Enantes del desargau del drechu internacional ente las naciones europees, nun había recursu dalu al que se acoyer pa obtener satisfacción tres sofrir pequeños agravios. Los corsarios emplegábanse pa resolver estos asuntos ensin entrar na guerra abierta. El gobiernu d'un país proporcionaba una patente o cartafueyu de corsu al propietariu d'un barcu que-y permitía armar el so barcu y facer envillones a otros barcos que navegaben baxo una bandera particular. A cambéu, recibíen una porción del botín, yendo el restu a parar a les arques del gobiernu, lo que subsanaba l'agraviu.
Pal país oxetivu, el corsariu yera práuticamente netu qu'un pirata (en ocasiones los corsarios acababen siendo pirates), y alendefetu esta yera la intención. La única diferencia yera que los pirates taban proscritos en toles naciones, Demientres que los corsarios teníen inmunidá llegal nel país que les contrataba, y consiederabase-yos prisioneros de guerra si yeran capturaos por otros países. Los corsarios delles vegaes recibíen el nome de "pirates caballeros". Dellos recibíen tambén l'encargu de cazar a otros corsarios, Demientres qu'en bien delles los corsarios incurríen na piratería ensin que-yos lo encargaren si entraba nos sos planes.
Los países Europeos renunciaron a contratar corsarios na Declaración de París de 1856. Otros países, como los Estados Xunios renunciaron a estes práutiques más sero, durante les Convenciones de La Haya (1899/1907).
Corsu
Corsu pue referise a:
Cullebrina
La cullebrina yera una pieza d'artillería de los sieglos XVI y XVII carauterizada por tener un llargu tubu que algamaba a medir hasta 35 vegaes el so callibre. Usábase tanto pa tierra como pa artillar navíos y estremábase en varios tipos.
La cullebrina que va dende les 16 fasta les 24 llibres tamién yera un arma potente, sobro tou la de 24 llibres que siempre yera de llonxitú llexítima (más de 32 vegaes el so callibre).
Corsu (Llingua)
El corsu ye una llingua románica falada na islla de Córcega (Francia) y nel norte de Cerdeña (Italia). Comúnmente la llingüística allúgala como una variante del dialeutu toscanu italianu. Tien unos 150.000 falantes.
Falconete
Los Falconetes yeren una de les unidaes d'artillería más pequeñes. Yeren básicamente unos cañones pequeños y pesaos, col copitu principal de facer daños antipersonales. Pesaben unos 130 kilos, teníen un cañón de dos metros de llonxitú y necesitaben alrodíu de mediu kilu de pólvora pa disparar un proyectil de mediu kilu pesu. Aínda asína, la reducida cantidá de pólvora (en comparanza con unidaes d'artillería de mayor calibra) yera abondo pa que un falconete bien suxetu retrocediera fasta tres metros y mediu al disparar. Foi perutilizau a bordu de los buques de la domina, dende los que sofitaos sobro una forqueta, trataben de desangrar a la tripulación de los barcos enemigos.
Sarayevu
Sarayevu, (en cirílicu, Сарајево) ye la ciudá más grande y capital de Bosnia y Herzegovina. Enantes de la guerra, l'últimu padrón de 1991 estimaba la población en 429.672 habitantes y anguaño estímase nunos 310.000. Sarayevu vien del turcu "saray" que significa «palaciu del soldáu» y "ova" que quier dicir campu.
La ciudá considérase una de les más importantes de los Balcanes y la so hestoria ye bayurosa dende la so creación polos otomanos en 1461. La ciudá foi'l llugar del asesinatu del archiduque Franciscu Fernandu d'Austria que marcó l'entamu de la Primer Guerra Mundial y más a lo cabero acoyó los Xuegos Olímpicos d'Hibiernu de 1984 y foi asediada na guerra de Bosnia nos años 1990. Sarayevu forma parte del cantón de Sarayevu, ún de los diez cantones de Bosnia y Herzegovina. 
Sarayevu asítiase cerca del centru del triángulu formáu por Bosnia y Herzegovina, y cubre una superficie de 142 km². La mayor parte de la ciuda ta nel valle de Sarayevu, a un altor mediu de 500 m y arrodiada de montes.
El ríu Miljacka flui al traviés de la ciudá del este al oeste. La fonte del ríu Bosna garra la so fonte nel ríu "Vrelo" que s'atopa na periferia de Sarayevu, cerca d'Ilidza y ye ún de los espacios naturales más grandes del país.
Arrodien a la ciudá cinco grandes montañes, que s'emplegaron nos Xuegos Olímpicos d'Hibiernu de 1984. Formen parte de los Alpes Dináricos que s'estienden al traviés de Croacia, Bosnia y Herzegovina, Serbia y Montenegro. Les montañes atraen a los turistes pa facer actividaes d'esquí y escursiones.
Les cumes más importantes son:
Alpes
Los Alpes son una importante cordelera de montes allugaos n'Europa central. La so cume principal ye'l Mont Blanc, con una cimera de 4.810 metros d'altor. Alrodiu de los Alpes —favorecíu por ríos importantes de caudal uniforme y bayuroses tierres pa cautivar— edificóse la importante civilización qu'anguaño conocemos.
Nun se sabe ensembre, si foren los celtes, los romanos o los xermanos los que bautizaren los altos picos alpinos, esistiendo delles etimoloxíes dables:
Asina como nos Pirineos la ellevación de los montes más importantes trespasa los tres mil metros y nel Himalaya los ocho mil, los Alpes desplíquense como una socesión de montes de más de cuatro mil metros.
Ta nidio que'l so númberu pue cimblar en función de los criterios colos que se determine si una ellevación u otra ye una cume independiente o non. Sicasí, considérase qu'hai unes 67 cumes principales o más carauterístiques que trespasen esta altura, concentraes nos seutores central y occidental principalmente. Una rellación más aceutada ye la siguiente, con repartu por macizos d'este a oeste.
Springfield (Illinois)
Springfield ye la capital del estáu d'Illinois nos Estaos Xuníos.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2000 diz que Springfield tenía 111.454 habitantes.
Caballu Llocu
Tasunka witko (pronunciau "tashúnka uitko") (na llingua sioux) o Caballu Llocu (na so torna del Inglés "Crazy Horse"), (4 d'avientu de 1840 (la fecha esauta nun ye segura) – 5 de setiembre de 1877) yera'l cabezaleru de los Sioux Oglala, una tribu d'amerindios notable pola valía nes batalles de los sos guerreros. Reconocíu pol so propiu pueblu como un cabezaleru visionariu comprometíu cola preservancia de les tradiciones y los valores sioux, encamentó al so pueblo a llibrar una guerra escontra los blancos pa recuperar les sos tierres. El so nome, Caballu Llocu, foi-y dau por suañar con un caballu salvaxe.
Cuando los colonos y l'exército de los Estados Xuníos Llanzáronse a la invasión del territoriu indiu nes llanures centrales, Caballu Llocu formó una alianza con otros pueblos indios pa combatir a los blancos, xunto con Toru Sentau y Nube Bermeya. Dotau de capacidá táutica enforma, y destreza nel combate, inflixó una severa derrota a los soldaos estaunidenses en Fetterman, (1866). La presión de los colonos (buscadores d'oru, cazadores de búfalos) y los constantes enfrentamientos colos indios que prevocaba emburrió al Gobierno americanu a establecer un trata de paz (Tratáu de Fort Laramie, 1868), pol que dábase a lakotas y cheyennes terrenos propios baxo la so xurisdicencia autónoma. Ensin embargu, Caballu Llocu nun aceutó l'alcuerdu, colando col so pueblu fuera de la gran reserva Sioux fixada pol Gobiernu.
Pa somorguiar a esti y otros pueblos allugaos fuera de les llendes, el Gobiernu emprendió una amplia campaña militar en 1876, na que produxéronse les victories indies de Rosebud River y ena batalla de Little Big Horn (1876), na que morriera el famosu xeneral Custer. La presión del exérciu norteamericanu angariyó a Caballu Llocu a rendise, siendo confináu en Fort Robinson. A les poques selmanes, el 5 de setiembre de 1877, morrió asesináu a bayonetazos.
(n'inglés)
Lluanco
Lluanco ("Luanco" en castellanu y oficialmente Lluanco/"Luanco") ye una parroquia del conceyu asturianu de Gozón. S'asitia na fastera nororiental del conceyu, y abarca'l tramu de costa que ta ente la punta L'Aguión y la playa la Rivera y les tierres d'alredor. Tien una estensión de 3,84 km², y una población (INE, 2009) de 5.872 habitantes. Amás de la villa homónima, capital del conceyu, pertenecen a ella delles aldees: L'Aramar, Balbín, Llegua, La Mazorra, Moniello, Peroño y Santana.
Lluanco ye, tamién, el nome de la villa capital del conceyu. Tien una población de 5.351 habitantes, y ta allugada ente Candás y Avilés, a pocos quilómetros del Cabu Peñes, que constitúi'l puntu más septentrional d'Asturies. Foi villa principalmente pesquera, magar qu'anguaño tiende a desendolcase más el turismu. Nesta villa hai de solliñar como principales construcciones la Ilesia Parroquial de "Santa María de la Anunciación", la Casa de los "Menéndez de la Pola", el Muséu Marítimu d'Asturies, la "Torre del Reló", y les capielles de "San Xuan", la "Concepción", "Santa Ana" y la Islla del Carmen. Nel interior de la Ilesia Parroquial esisten 7 maraviyosos retablos barrocos. Nel altar mayor pue allabase la millagrosa imaxe del "Cristu del Socorru", autor según la tradición de dellos milagros.
Triticum dicoccoides
El Triticum dicoccoides o escanda, ye una mena común del cereal "triticum" (trigu). Pertenez a los tetraploides darréu de la so conformación por 14 cromosomes. La escanda ye un cereal d'iviernu propiu de climes fríos y terrenos probes ente los 400 y 600 m d'altor sobro'l mar. La grana d'escanda xorrez nes espigues arrodiada d'una cubierta o poxa que protexe'l granu o semiente. Esti granu con poxa, denómase erga. La sema de la escanda faise nos meses de payares, avientu y dalgunes vegaes, tamién en xineru. La sema faise a voleo, y non col granu, sinon cola erga. Recuéyese n'agostu.
N'antigüedá foi la especie de trigu más importante pa la humanidá, pero anguaño ta cásique escosao, darréu que namás se caltienen en dalgunes rexones de la India y Asturies (Proaza y Grao).
El so cultivu documéntase per primera vegada n'escavaciones arqueolóxiques de tres castros en niveles prerromanos, na so variedá "Triticum dicoccum", concretamente na Campa Torres (Xixón), el Picu Castiellu de Moriyón/Miravalles (Villaviciosa) y el Castiellu de Camoca (Villaviciosa) sieglos VIII -VI e.C..
Nel sieglu X apaez na documentación del cenobiu de "San Vicente" d'Uviéu como "iscanla", "iscanlula", "scandula", "scanla". Dende la Edá Media hasta bien entrao nel sieglu XIX, la escanda y el trigu foren usaos pa pagar los foros o rentes de les tierres n'especie. Nel pueblu d'Ambás (conceyu de Grao) hasta 1920, entá pagaben el foro en "copines" de granu d'escanda.
Entá podemos alcontrar n'Asturies:
El "pantodunu" ye'l pan que se fai ensin cribar la fariña d'escanda
Mar Bálticu
El mar Bálticu ye un mar interior del norte d'Europa abiertu al mar del Norte y, finalmente, al océanu Atlánticu a traviés de los estrechos de Kattegat y Skagerrak. Los países que lu arrodien son (entamando pola Península Escandinava y siguiendo en sen horariu):
La so superficie ye de 432.800 km² ya inclúi dos grandes golfos: el golfu de Finlandia, ente'l sur d'esti país y Estonia, y el golfu de Botnia, ente la costa oriental de Suecia y l'occidental de Finlandia. Xeolóxicamente ye enforma xoven: namái esiste dende'l mileniu VI e.C.. Ye poco fondu (la media ye de 57 m; la fondura másima ye de 459 m al norte de la islla sueca de Gotland), lo que, xunío a la poca apertura al océanu, fai la renovación de les agües adulces y fai provecer los problemes de contaminación. Les marees son de mui pequeña amplitú.
El Mar Bálticu ye'l mayor depósitu d'ámbare del mundu, y arriendes la so calidá ye de les meyores (de los vente depósitos del mundu qu'hai d'ámbare, dizse que l'ámbare del mar bálticu namái ye superáu polos de Méxicu y la República Dominicana. Del mar bálticu estráense d'ente 500 a 800 millones de tonelaes d'ámbare.
La salinidá del Bálticu ye mui baxa comparao cola d'otros mares y océanos. Esti fechu desplícase pola so alta llatitú (nun hai abonda evaporación), combinao con una gran aportación d'agua dulce por parte de munchos ríos, que xunío a la estrechura col océanu, fai abegoso evacuar y renovar con agua salao. Esta baxa salinidá, tien fuertes consecuencies biolóxiques, con munches especies desemeyaes de les sos homólogues n'otros mares.
El mar tien desemeyaes denominaciones según el país y la llingua:
Los desemeyaos nomes del mar nes llingües de los paises que lu arrodien son:
Andes
Los Andes (Quechua: "Antis", ("rexón de los antis", el nome d"'antis" ye como denomaben a los pueblos qu'asitiaben la zona) ye una cordelera de montes d'América del Sur, la más llarga del mundu. Percuerre toa la costa occidental de Sudamérica, con una llonxitú d'alredor de 7.000 km. El so anchor varía ente los 200 y los 700 km, y l'altor mediu de la cordelera ye de cuasimente 4.000 m. Los Andes estiéndense por siete países, que de norte a sur son: Venezuela, Colombia, Ecuador, Perú, Bolivia, Chile y l'Arxentina. 
A lo llargo d'ella la cordelera apaez sodividida en dellos macizos, que tán separtaos por zones de menor altor. Hai nella, tamién, varies mesetes asitiaes a gran altor sobro'l nivel de la mar. Nelles hai ciudaes tan importantes como Quitu, Bogotá, Arequipa, Medellín, Sucre, Mérida o La Paz. La meseta conocida como l'Altiplanu ye la segunda asitiada a mayor altor del mundu dempués de la meseta tibetana.
Los Andes ye la cadena montañosa más alta del mundo sacante les asiátiques. El so picu mayor, l'Aconcagua, tien un altor de 6.962 m sobro'l nivel de la mar. Pela so banda el picu Chimborazo, nos Andes ecuatorianos, ye'l puntu de la corteza terrestre más alloñáu del centru de la Tierra. Nesta cordelera alcuéntrense tamién los volcanes de más altor del mundu; más de 50 superen los 6.000 m d'altor, siendo'l más altu el de Ojos del Salado (6.893 m), asitiáu na llende entre Chile y l'Arxentina. El picu Alpamayo (5.947 m), asitiáu nos Andes peruanos, ye consideráu como la montaña más guapa del mundu.
Jackson (Mississippi)
Jackson ye la capital del estáu de Mississippi, nos Estaos Xuníos. Ye, tamién, la ciudá más poblada del estáu, con 173.514 habitantes según el censu de 2010 (U.S. Census Bureau). La so área metropolitana, que axunta a cinco condaos, tenía nesi añu una población de 567.122 habitantes. El so eslogan ye "Jackson, Mississippi: City with soul" (Jackson, una ciudá con alma), y llámase asina n'honor d'Andrew Jackson, que yera un xeneral del exércitu que, dempués de dá-y el nome a la ciudá, acabó siendo presidente de los Estaos Xuníos.
La ciudá, que sigue siendo la mayor del estáu pesie a que, dende 1980, va perdiendo población en favor de los sos suburbios, ye'l centru alministrativu del estáu. Ye, tamién, sé de delles industries alimentaries, metalúrxiques y llétriques. Ente les empreses que tienen la so sé na ciudá destaca la petrolera Ergon. Tien una activa vida cultural, con dellos museos y teatros, y hai nella delles "colleges" universitarios, amás del campus de ciencies de la salú de la Universidá de Mississippi, el University of Mississippi Medical Center, que se fizo famosu porque nelli se consiguió por primer vegada, en 1963, tresplantar un pulmón d'un donante muertu.
El llugar nel que s'alcuentra la ciudá pertenecía, de siempres, a los Choctaw. Los colonos blancos entamaron a aportar a elli dempués de que, pol tratáu de Doak's Stand (1820), esta tribu nativa viérase obligada a ceder al gobiernu estaunidense bona parte de les tierres que yeren de so. Nun llugar d'eses tierres que taba a la vera d'una de les principales rutes comerciales de la época preeuropea, nomada Natchez Trace, fundó'l comerciante franco-canadiense Louis LeFleur, nesi mesmu añu de 1820, nuna zona conocida como Parkerville, un asentamientu comercial que pasó a ser conocíu como LeFleur's Bluff. 
La capital del estáu de Mississippi, d'aquella, taba en Natchez, una ciudá de terrenu pantanosu poco afayaíza p'acoyer les instituciones estatales. En 1821 l'Asamblea Xeneral de Mississippi entamó la gueta de lo que diba ser nueva capital estatal. La guapura y salubridá de la zona, la bayura d'agua de la rodiada y lo averada que taba a les principales rutes comerciales decidieron la cuestión, y el 28 de payares de 1821 l'asamblea decidió qu'ellí diba tar la capital de Mississippi. 
Decidiose tamién que se-y diba dar el nome d'Andrew Jackson, xeneral que ganara la batalla de Nueva Orleans (1815), que decidió la victoria estaunidense na guerra anglo-estaunidense de 1812.
N'abril de 1822 entamó la construcción de la ciudá. Fízose "ex novo", con una estructura en dameru na qu'alternaben los bloques de cases con parques y otros espacios abiertos. Ficiéronse tamién los distintos edificios oficiales, nos qu'entamó a desarrollase actividá llexislativa n'avientu de 1822. Pa 1840 aportó el ferrocarril a la ciudá. Esti foi clave pal so espoxigue, una y bones la ciudá, a la escontra d'otres del estáu (Vicksburg, Greenville o Natchez) nun ta a la vera'l ríu que-y da nome al estáu y, poro, nun podía contar con medrar gracies al comerciu fluvial.
La ciudá tuvo un papel perimportante na guerra de Secesión. Yera un importante centru manufactureru de los confederaos, y foi escenariu, por cuenta d'ello, de dos importantes batalles en 1863. Finada la guerra, la recuperación económica foi lenta, y nun diba ser hasta primeros del sieglu XX cuando la ciudá tuviera un crecimientu importante. Nesi primer terciu del sieglu l'espoxigue demográficu y económicu camudó'l paisaxe de la ciudá, que vio erguerse, nel so "downtown", dellos rascacielos. Ente ellos destaquen, por exemplu, l'edificiu del King Edward Hotel o'l Standard Life Building (diseñáu por Claude Lindsley y acabáu de facer en 1929), que foi, de la que lu inauguraran, l'edificiu d'hormigón mayor que se ficiera hasta esa fecha. El descubrimientu de yacimientos de gas natural na rodiada la ciudá contribuyó tamién a que la depresión que siguió al crack bursátil de 1929 nun se notara tanto nella como n'otres. Sicasí, la mayoría de los 113 pozos que taben abiertos en 1934 teníen pesllao pa 1955.
Per esos años la ciudá conoció tiempos conflictivos. L'actividá de los defensores de los derechos civiles y de los opositores a la igualdá racial provocaron bien de manifestaciones y disturbios que llevaron al presidente Kennedy a decretar la llei marcial na ciudá por un añu. Pa cuando eses protestes acabaron foi el tiempu de les de los que taben escontra la guerra de Vietnam. El 15 de mayu de 1970 la policía mató a dos estudiantes, y hirió a otros doce, nos disturbios que siguieron a una manifestación. Anque nun too foi conflictividá neses décades centrales del sieglu XX. Nesos años fundóse na ciudá Malaco Records, una de les compañíes discográfiquesde música soul y gospel más importantes de los Estaos Xuníos.
La vida na ciudá foi deteriorándose, con un índiz de criminalidá peraltu (ye, según la edición del 2010 del anuariu "City Crime Rankings: Crime in Metropolitan America", la décimocuarta ciudá más peligrosa de los Estaos Xuníos), pese a los intentos de los sucesivos alcaldes d'acabar cola delincuencia y d'atraer inversiones pa la ciudá.
 Páxina web oficial de la ciudá
Frankfort (Kentucky)
Frankfort ye la capital del estáu estaunidense de Kentucky, y tamién la sé del condáu de Franklin. La so población, de 25.527 habitantes en 2010 (U.S. Census Bureau), fai d'ella la quinta capital d'estáu menos poblada del país. Asitiada a la vera'l ríu Kentucky, ye la principal población del área estadística micropolitana de Frankfort, que compriende'l territoriu de los condaos de Franklin y Anderson, con una población estimao en 2009 de 70.758 habitantes.
Frankfort asítiase nun valle na rexón del centru de Kentucky nomada Bluegrass, a una hora per carretera de les dos mayores árees metropolitanes del estáu, Louisville (al oeste) y Lexington (al este), y a dos de la ciudá de Cincinnati, n'Ohio. La ciudá asítiase nuna llanura aluvial a la vera'l ríu Kentucky, nuna zona na que fai una revuelta en forma de "S", a unos 90 km de la so desembocadura nel ríu Ohio. El ríu divide la ciudá en dos fasteres, que tán comunicaes por delles pontes, y provoca dacuando (1937, 1974 y 1997) grandes inundaciones na ciudá.
El valle del ríu enánchase a l'altura la ciudá, y eso determina la esistencia de cuatro partes estremaes na ciudá. Nel valle propiamente, nes llendes de la ciudá, tán los distritos Downtown y South Frankfort, asitiaos ún enfrente l'otru y separtaos pol ríu. Na ribera occidental del ríu, al norte de Benson Creek, asítiase'l barriu de Bellepoint, y les zones suburbanes de cada estremu del valle conócense como West Frankfort y East Frankfort.
Acordies colos datos de la oficina del censu (U.S. Census Bureau), la ciudá ocupa una estensión de 37,8 km² y asítiase a un altor de 510 m sobro'l nivel de la mar. La temperatura media añal ye de 12,7º , y la cantidá de lluvia recoyida añalmente ye de 1.131 mm.
La ciudá nun tien un aeropuertu comercial de so, y p'aportar a ella lo más rápido ye volar al Lexington Blue Grass Airport, asitiáu a 40 km al este de la ciudá.
Les tierres qu'anguaño ocupa la ciudá yeren viesques trupes, nes que los pueblos shawnee, delaware y cherokee, se disputaben la caza de los renos, búfalos y alces qu'había na zona. A mediaos del sieglu XVIII la población de cazadores de Pennsylvania, Virxinia y les Carolines tenía medrao enforma, y la tierra y los animales xabaces entamaron a escasiar; poro, dellos entamaron a pensar n'espandirse pa les tierres de Kentucky. Christopher Gist, de Carolina del Norte, ye quiciás el primer habitante d'orixe européu del valle de Frankfort. Aportó a elli en 1751, pero foi obligáu a colar d'ellí polos franceses, que reclamaben la zona, y los sos aliaos indios. John Finlay intentolu al añu siguiente, pero foi tamién espulsáu, y l'entamu de la guerra franco-india en 1754 paralizó tolos asentamientos. Magar que los británicos ganaron esa guerra, la nomada "Proclamación de 1763", que protexía los derechos de los indios, prohibió l'asentamientu d'europeos na zona.
Habíen de pasar seis años anantes de que Finley, xunta con otros cinco esploradores, volvieran a la zona. De vuelta a la costa cuntaron a la xente bien de histories sobre les bondaes del territoriu y les munches oportunidaes de facese ricu qu'había nella. En 1773 el gobernador de Virxinia John Murray, nomáu Lord Dunmore, envió delles espediciones a Kentucky, d'aquella un condáu de Virxinia. Una d'elles, la dirixida por Robert McAfee, reclamaron pa ellos 600 acres de tierra nel solar qu'anguaño ocupa Frankfort. La llegada de más colonos a la zona fizo que los nativos reaccionaran con violencia, españando la guerra de Lord Dunmore (mayu-octubre 1774). Los indios foron vencíos, y na primavera de 1775 firmose un tratáu de paz.
Les pretensiones de McAfee sobro la propiedá del terrenu qu'ocupaba yeren febles, y en 1786 el xeneral James Wilkinson compró, perbaratu, la mayoría del territoriu qu'anguaño forma'l downtown de Frankfort, al norte del ríu, y coló p'allí a llevantar una ciudá. Púnxo-y de nome Frankfort n'alcordanza d'un pioneru xudíu, Stephen Frank, y dió-y el so nome, el de la muyer, el de les fíes y el de dellos de los sos amigos a les cais de la ciudá que construyó. Entamaron a llegar colonos, y pa finales de la década del 1780 yá había escuela y ilesia, y la ciudá taba arrodiada de plantaciones de tabacu. Sicasí, y magar que la ciudá nun medró tanto como Wilkinson esperaba, entamaron a llevantase almacenes de tabaco, y en 1792 decidiose que la ciudá diba ser la capital del recién nacíu estáu de Kentucky. Esto, y el fin de les lluches colos indios, fizo espoxigar la economía de la ciudá, concentrada na producción de tabacu y cáñamu y el curtíu de pieles, y dempués na cría de ganáu y l'aprovechamientu de la madera. 
Pa 1800 Frankfort yera, con 628 habitantes, la segunda ciudá mayor del estáu. Llevantáronse delles mansiones y ilesies, de les que dalgunes entá se conserven; el distritu financieru entamó a desarrollase; abrió una biblioteca en 1814; y pa 1835 el ferrocarril aportó a la ciudá. La población medró, pasando de los 4.755 habitantes de 1860 a los 9.487 de 1900. El procesamientu de la madera, la fabricación de carros y papel, y tamién la de llicores (ente ellos el famosu llicor de maíz, "corn liquor", de Kentucky), yeren d'aquella les industries más importantes de la ciudá.
Primero d'eso, na guerra civil estaunidense, Kentucky formó parte del bandu de la Xunión, pesie a que munchos de los sos ciudadanos teníen esclavos y simpatizaben colos sudistes. Demientres la guerra, en 1862, el exércitu confederáu del xeneral Bragg sitió la ciudá, formando a continuación un gobiernu estatal confederáu que malpenes duró unos díes. N'acabando la guerra la ciudá entamó la conversión nuna ciudá moderna. 
En xunu de 1910 inaugurose'l nuevu capitoliu estatal, d'estilu "beaux-arts" y consideráu la meyor obra del arquitectu Frank Mills Andrews. La prohibición de la fabricación y consumu d'alcol en 1919 afectó enforma a la ciudá, una y bones causó grandes pérdides a los agricultores y fizo pesllar les destileríes de la ciudá. La situación viose complicada cola Gran Depresión y una gran seca qu'hebo na década de 1930, y la ciudá vio amenorgar la so población. Pa rematar les calamidaes hebo una gran inundación en 1937, que causó daños estimaos en cinco millones de dólares.
La época dorada de la ciudá entamó poco antes, en 1937, cuando les midíes del New Deal estimularon la construcción de viviendes y aumentaron el númberu d'empleaos públicos. La población de la ciudá pasó de 11.492 habitantes en 1940 a 21.536 en 1970, y ello fizo desapaecer les granxes de la rodiada y integró dellos suburbios na estructura urbana. Modernizáronse les infraestructures, y treslladáronse les industries a la periferia, quedando'l centru reserváu pa los trabayadores de l'alministración. Cambió, asina, la trama de la ciudá, que primero d'aquella yera una ciudá pequeña con un amiestu d'edificios de distintos estilos arquitectónicos y que pasó a ser una ciudá más dispersa y con un estilu constructivu más monótonu y menos ornamental. Eses carauterístiques urbanes reforzáronse nes décades de 1960 y 1970, cuando se construyeron edificios más altos nel "downtown", valtando delles zones degradaes pero tamién obligando a desplazase a munchos de los sos residentes, afroamericanos los más d'ellos. D'ente los edificios d'aquella dómina rescamplen nel "skyline" de la ciudá el Capital Plaza (un centru de convenciones) y el Federal Building (qu'acueye oficines de l'alministración estatal).
En 1974 la ciudá foi arrasada per un tornáu, y cuando la ciudá entá se recuperaba de los daños que causara, n'avientu de 1978, hebo una inundación, entá mayor que la de 1937. Entamó el discutiniu sobre les midíes qu'habíen de tomase pa prevenir les crecíes del ríu, y seguíen estudiándose en 1997, cuando hebo otra inundación más.
Joseba Permach
Joseba Jokobe Permach Martin, más conocíu como Joseba Permach (Donostia,1969) ye voceru de "Batasuna" y un destacáu dirixente de la izquierda independentista vasca. Tamién foi voceru y cordinador d'Herri Batasuna (1997-2001), conceyal y voceru d'Herri Batasuna y Euskal Herritarrok na casa conceyu de Donostia (1992-2000), asina como parlamentariu vascongáu ente 2004 y 2005 nes files de Sozialista Abertzaleak.
Ermu
L'ermu o desiertu ye un terrenu despoblao, ensin vexetación o con mui poco y onde hai muncha diferencia de temperatura del día a la nueche (hai variaciones d'hasta 50ºC). Nesti terrenu les precipitaciones son enforma escases. 
Alternativamente, tamién se define ermu como un "terrenu que nun pue dar frutu, que nun pue dar collecha, despobláu". Según esta definición, tamién son ermedales, otros climes más fríos como l'árticu o la tundra, magar que lo avezao ye rellacionar ermu con climes caldios y enllenos de sable.
Al aviesu de lo que la xente camienta sobro l'ermu o desiertu, nun suel ser too sable, l'ermu del Sáhara por exemplu, namái un 22% del terrenu ta ocupáu peles dunes y el sable, mientres que la llera y la grava representen el 68%. El 10% restantes son montes.
Tien reputación nun abellugar vida, pero eso depende de la clas d'ermu; en munchos hai vida abondo, la vexetación adáutase al pocu mugor y la fauna escuéndese pel día pa caltener esti mugor. Los ermedales representen la zona orográfica más grande del planeta: la so superficie total ye de 50 millones de quilómetros cuadraos, alrodiu d'un terciu de la superficie terrestre.
Gran parte de los ermos allúguense en zones carauterizaes poles altes presiones constantes, condición que nun favorez la lluvia. Ente los ermos d'estes zones podemos solliñar: el Sáhara y el de Kalahari n'África y los ermos d'Australia.
Los ermos tan distribuyíos ente distintes zones:
Ḷḷ
Antiguamente, esti grupu de soníos yera representáu por "lh" (el sistema d'escritura propuestu por Fernán Coronas), "ts" o "ŝ". Esti grafema emplégase namái en testos dialeutales y na toponimia. Poles dificultaes d'usar esti grafema en testos dixitales úsase'l símbolu non-diacríticu l.l (mayúscula: L.l).
Diacrónicamente toos estos soníos provienen de l- y -ll- llatines y, en delles ocasiones, de pl-, kl- y fl- Asina:
Toes estes realizaciones del fonema /ʎ/ son carauterístiques de les fasteres dialeutales occidentales de la llingua asturiana, que Diego Catalán nomó B, C y D, esto ye, los conceyos de Valdés, Tinéu, Cangas del Narcea, Degaña, Somiéu, Teberga, Quirós; l'este de los conceyos de Navia, Villayón, Ayande y Ibias, y l'oeste de los conceyos de Cuideiru, Salas y Miranda.
Na fastera del asturianu central, la "che vaqueira" ye propia de los conceyos de Ḷḷena, Riosa y Ayer, y tamién del sur de los conceyos de Mieres y Morcín.
Na provincia de Lleón alcuéntrase esti fechu nes comarques de Babia, Ḷḷaciana, Ḷḷuna, Los Argüeyos, Rivas del Sil y al norte d'Oumaña.
En fonética representa l'alófonu llateral interdental y apaez cuando'l fonema /l/ ta en posición silábica postnuclear y precede a //.
Archivu oral del asturianu, con dellos testimonios orales de "che vaqueira"
Providence (Rhode Island)
Providence ye la capital del estáu de Rhode Island nos Estaos Xuníos. Ye la ciudá más poblada del estáu.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2000 diz que Providence tenía 173.618 habitantes.
Gran barrera de coral
La Gran Barrera de Coral (Great Barrier Reef) ye'l mayor arrecife o petón de coral del mundu. El petón ta allugáu nel Mar del Coral, frente a la costa de Queensland al noreste d'Australia. La barrera, que s'estiende sobro unos 2000 quilómetros de llonxitú pue columbrase dende l'espaciu. 
El petón ta compuestu poles cadarmes calcárees de miles de millones de cuerpos polípero de coral, depositaos a lo llargo de millones d'años. El coral xorrez sobro los restos calcáreos de los sos predecesores alimentáu por un agua marina caliente, claros poco fonderos y ricos en nutrientes.
El primer esplorador europeu que vio la Gran Barrera de Coral foi el Capitán James Cook nel so viaxe de 1768. Cook descubrió l'arrecife cuando enxorró nél el 11 de xunu de 1770.
Darréu de la so bayurosa diversidá biolóxica, les sos agües nidies templaes y la so fácil accesibilidá, el petón ye un destín enforma popular ente los aficionaos al merguyu.
La Gran Barrera de Coral ye mentada dalgunes vegaes como l'ser animal vivu más grande del mundu. La realidá ye que tá formáu de munches colonies de corales. Foi declarada Patrimoniu Mundial de la Humanidá pola UNESCO en 1981.
L'escalientu global, qu'afeuta al planeta Tierra ye cada vegada mayor. Esto fai esapaecer la barrera coralina, darréu que ye enforma sensible a los cambeos de temperatura del océanu. 
Per otru llau, los efeutos de la pesca indiscriminao y la contaminación faen que la barrera tea afeutada, amenorgando l'ecosistema qu'abelluga nella. De siguir asina, el petón de coral perderá pexes, flora acuático, etc. Un exemplu son los roncheles, nesti casu del xéneru ""Acanthaster planci"" que s'alimenta de coral en cantidaes descomanaes. Los roncheles en cuantes lleguen a edá adulta, consumen lo que miden, ye dicir, si un ronchel de mar tien un diámetru de 60 cm consume lo mesmo de coral duru.
Mahoma
Mahoma (La Meca, alrodiu del 570-Medina, 8 de xunu de 632) ye la figura central del islam y consideráu como'l so fundador polos non musulmanes. Mahoma (nome completu n'árabe "Abu l-Qāsim Muḥammad ibn ʿAbd Allāh al-Hāšimī al-Qurayšī" — ابو القاسم 
امحمد ابن عبد الله ابن عبد المطلب ابن هاشم
القريش) ta consideráu polos musulmanes como'l «sellu de los profetes» ("jātim al-anbiyā"), por ser el caberu d'una llarga riestra de mensaxeros unviaos por Dios (Alá) p'actualizar el so mensaxe, que sería básicamente, el mesmu tresmitíu polos sos predecesores, ente los que se cuenten Xesús ("Isa") y Moisés ("Musa"). Pola so parte, el bahaísmu venéralu como un profeta o "manifestación de Dios", que les sos enseñances foren actualizaes poles de Baha'u'llah, fundador d'esta relixón.
Árabe de la tribu de "Quraysh", Mahoma nació en La Meca en 570, la tradición afita la fecha del 570 como la del nacimientu, faciéndola coincidir cola espedición del gobernador abisiniu escontra La Meca, pero dicha expedición ocurrió muncho enantes. Dalgunos autores asitien el nacimientu alrodiu del 580. Morrió en Medina, l'8 de xunu de 632. Les dos ciudaes alcuéntrense na rexón d'Hiyaz n'actual Arabia Saudita. Fiyu póstumu d'Abd Allah ibn Abd al-Muttalib, miembru del clan de los hashimís, foi acoyíu y educáu primero pol so güelu Abd al-Muttalib y dempués pol so tíu paternu Abu Talib, padre del so primu y futuru califa Alí.
Trabayó como mercader na ruta caravanera ente Damascu y La Meca a les órdenes de Khadiya, fiya de Khuwaylid, una rica comerciante vilva, venti años mayor qu'él, cola qu'acabaría casándose. Tuvo cuatro fiyes, asina como dalgunos fiyos que nun llegaron a adultos. Dixo haber recibío la primera visita del ánxel Gabriel ("Yibril") a los 40 años d'edá (aproximadamente en 612). Describió esta visita como un mandatu pa memorizar y recitar los versos unviaos por Dios que posteriormente fueron escritos nel "Corán". L'arcánxel Gabriel indicó-y que fore elixíu como'l caberu de los profetes y como tal predicó la palabra de Dios sobre la base d'un estrictu monoteísmu, prediciendo'l Día del Xuiciu Final.
Según el "Corán" ("Al-Qur'ān"), llibru sagráu de los musulmanes, Mahoma yera analfabetu ("ummi"), fechu que la tradición musulmana considera una prueba qu'autentifica'l "Corán" como portador de la verdá revelada. A lo llargo la so vida, Mahoma confió la conservación de la palabra de Dios ("Alá"), tresmitida por Gabriel a los hafiz, que la memorizaben recitándola incansablemente. A la muerte de Mahoma, los sos socesores vieron la necesidá de plasmar les sos palabres per escritu, pola importancia de conservar el mensaxe orixinal en tola so pureza, ensin el menor cambéu nin de fondu nin de forma. Pa ello emplegaron materiales como les escápules de camellu, sobre les que grababen los versículos del "Corán".
Mahoma nun rechazó completamente les relixones xudía y cristiana, pero afirmaba ser unviáu por Dios pa completar y perfeccionar les sos enseñances: atacaes por muncha xente, viose obligáu a salir de La Meca y vivir en Yathrib (dempués llamada Medina) colos sos siguidores. Nesta ciudá entamó a consolidar el so movimientu relixosu. Hubo una guerra ente La Meca y Yathrib au los siguidores de Mahoma resultaron victoriosos. La organización militar que nació d'esta guerra continuó la llucha conquistando Arabia. A la fecha de la so muerte, yá tenía unificada tola Península Arábica, asina como parte de Siria y Palestina.
Posteriormente los socesores de Mahoma estendieron el dominiu árabe a Palestina, Siria, Mesopotamia, Persia, Exiptu, el norte d'África y la península ibérica.
Grandes Llagos
Los Grandes Llagos son un conxuntu de cinco llagos allugaos n'América del Norte, ente Canadá y los Estaos Xuníos d'América. Los Grandes Llagos son el mayor grupu de llagos d'agua dulce del mundu.
Los Grandes Llagos son (d'oeste a este):
Una regla mnemotécnica usada davezu pa recordar los nomes de los llagos ye la pallabra "HOMES" (la regla ye d'usu inglés, pero bien val n'asturianu), formada poles iniciales de Huron, Ontario, Michigan, Erie, y Superior, magar qu'esta regla nun los enumera en nengún orde en particular.
Gran valle del rift
El Gran Valle del rift o "rift valley" (""rift"", francedura, el términu emplegose per primera vegada en 1920 pa describir el relieve del área fallada del oriente africanu, "Gran Rift Valley"). 
Ye un complexu de falles teutóniques que s'estienden per más de 5.000 km, en sen norte-sur, dende'l norte de Siria hasta el centru de Mozambique.
Entamó a formase nel sureste d'África (au ye más enanchu) fai unos 30 millones d'años y sigue medrando anguaño, tanto n'anchor como en llonxitú.
El so aniciu produzse pol frayamientu de la roca al espandise la corteya terrestre nesi puntu polos procesos teutónicos (borde diverxente). El procesu ye inversu a la colisión de plaques teutóniques que formen cadenes montañoses como l'Himalaya o los Alpes. Fórmase una zanxa llarga con lladeres de gran pendiente. La estaya rocosa central fráñese y esbarrócase periódicamente, creyando falles normales, nes que los bloques de roca faen un esbariamientu vertical. En munchos llugares estos movimientos formen grandes escalones au los bloques centrales fúndense formando un graben. Per tol Valle del Rift, la corteya terrestres calezse per aciu del magma dilío qu'asciende a la superficie peles fisgues y conos volcánicos.
Graben y Horst
Un graben ye'l conxuntu de dos falles normales paraleles con enclinamientu opuestu nun ambiente teutónicu espansivu. Ye dicir, el seutor central muévese relativamente abaxo respeutu de los flancos. Nel interior d'una fuexa teutónica afloren xeneralmente roques más xóvenes hacia afuera del sistema. El tamañu d'un graben pue dir dende varios centímetros hasta 300 km
Un Horst o pilar teutónicu amuesa un movimientu hacia arriba nel so interior, ye dicir, el seutor central ta constriyíu por roques más antigües como'l seutor llateral.
Monte Kilimanjaro
El Kilimanjaro ye un volcán allugáu nel Parque Nacional Kilimanjaro en Tanzania, ye la cume más alta d'África con 5.895 m d'altor máximu n'Uhuru Peak y ún de los volcanes más altos del mundu.
Ye un estratovolcán formáu por tres cráteres con ñeves perpetues, pola mor del glaciar qu'esiste na so cume. Nos últimos años preocupen muncho l'amenorgamientu aceleráu del grosor y de la superficie del glaciar.
L'orixe del so nome nun ye nidiu. Paez remanecer nes pallabres swahilis, "kilima" (monte pequeñu) y "njaro" (degorriu del frío); o bien de la espresión "njaro" (caravanes), en referencia a los convois d'esclavos de los vendedores árabes de Zanzíbar, que facíen una posa pa tomar alendu nos paraxes. Dalgunos apunten a la pallabra "njare", la fonte del agua. Los masai denómenlu cenciellamente "Ngage Ngai", ye dicir la 'casa de Dios'.
Alcuéntrase nel marxe oriental del Valle del rift. Amuesa que tuvo muncha actividá volcánica nel Pleistocenu. Nun s'alcuentra aislláu dafechu na llanada africana, ta acompangáu por otros tres conos volcánicos, orientaos nun exe este-suroeste: el más antiguu, Shira, al oeste, con un altor de 3962 m, Mawenzi al este, con un altor de 5149 m y, ente ellos, Kibo, que ye'l más recién y amuesa señales d'actividá, en forma de fumaroles. Ente'l Kibo y el Mawenzi hai una plataforma de cerca de 3600 ha, denomada “la siella” (“the Saddle”, n'inglés, "siella de montar") que conforma la mayor área de tundra d'altura n'África.
Delfín Quishpe
Delfín Quishpe Apugllon, (28 d'avientu de 1977), ye un músicu folclóricu ecuatorianu qu'algamó en 2006 una bultable repercusión internacional cola so canción "Torres gemelas" al traviés del portal d'internet Youtube.
"'Delfín Quishpe", conocíu tamién artísticamente como "Delfín hasta el fin", nació na comunidá quechua de San Antonio de Encalado, nel cantón Guamote de la provincia ecuatoriana de Chimborazo. Entamó el so llabor musical bien mozu, cola composición de dellos temes folclóricos. 
Amás del so llabor como intérprete y compositor, trabaya nel enseñu de instrumentos y sones tradicionales a rapazos de la so comunidá, y participa en dellos conxuntos musicales y de danzes folclóriques como "Revelación" (1997), "Sensación del momento" (1998) y "Jatun Ayllu" (1999 - 2000). 
Nesi tiempu, Quishpe espubliza dos discos: "El Faraón del Ritmo" nel añu 2001 y "El Gallito", en 2003. 
Quishpe, amás de caltener la so xera musical tradicional, entama a esperimentar con ritmos de música electrónica y "pop". Ye asina cómo nel añu 2006 espubliza al traviés d'internet el videuclip de "Torres Gemelas", canción inspirada nel atentáu de les torres ximielgues del 11 de setiembre de 2001 en Nueva York, y col qu'algama una bultable repercusión nos países de fala castellana.
123 e.C.
124 e.C.
125 e.C.
126 e.C.
127 e.C.
128 e.C.
129 e.C.
130 e.C.
131 e.C.
132 e.C.
133 e.C.
134 e.C.
135 e.C.
Quim Monzó i Gómez
Quim Monzó ye un escritor, traductor y periodista catalán.
Nació en Barcelona el 24 de marzu de 1952. Estudió diseñu gráfico, magar que ceo entamará el so llabor lliterario cola publicación de reportaxes y noveles a primeros de la década de 1970. Pasó 1982 en Nueva York gracies a una beca.
Pente la década del 1990 collabora en dellos programes de Catalunya Ràdio, RAC1 y la canal de televisión TV3 y ye articulista del diariu "La Vanguardia".
Tien publicao una bona riestra de noveles, cuentos y recopilaciones d'artículos, bien d'ellos tornaos a una ventena de llingües. Al tiempu, la so collaboración en medios de comunicación contribuyeron a convertilu nun de los más populares autores catalanes.
Como traductor, tornó obres de Truman Capote, J.D. Salinger, Ray Bradbury, Thomas Hardy, Harvey Fierstein, Ernest Hemingway, John Barth, Roald Dahl, Mary Shelley, Javier Tomeo, Arthur Miller y Eric Bogossian ente otros.
Tamién escribió xunto a Cuca Canals, los diálogos de la película "Jamón, jamón", del director Bigas Luna, y escribió la obra teatral "El GAAYU[Camboya]], Irlanda del Norte y l'África del Océanu Índicu ne revista "Tele/eXprés", a entamos de los 70. Tamién collaboró con artículos en diarios como "Diari de Barcelona", "Avui", "El Periódico de Catalunya", "El Correo Catalán" o "El País", amás de "La Vanguardia".
A lo llargo de la so carrera recibiera dellos premios, ente ellos el Prudenci Bertrana de novela, nel añu 1976 por "L'udol del griso al caire de les clavegueres", el premiu de la crítica Serra d'Or, en 1981, 1986, 1994 y 1997 por "Olivetti, Moulinex, Chaffoteaux et Maury", "L'illa de Maians", "El perquè de tot plegat" y "Guadalajara" respectivamente, el Premiu de Novela "El Temps", nel 1989 por "La magnitud de la tragèdia", el Ciutat de Barcelona de 1993 por "El perquè de tot plegat", el Lletra d'Or y el Nacional de Literatura en 2000 por "Vuitanta-sis contes" y el Maria Àngels Anglada en 2008 per "Mil cret
Kurtoğlu Muslihiddin Reis
Kurtoğlu Muslihiddin Reis (1487-1535) foi un corsariu turcu asina comu un almirante de la armada del Sultán, tamién foi el gobernador de la Islla de Rodes tres de la so invasión en 1522.Fexo un papel importante na conquiesta de Exiptu (1517) y na de Rodes (1522) áu comandare les fuerces navales Otomanes na batalla.Arriendes ayudó a criar la armada Otomana del Indicu con base en Suez, que sedría dempués comandada por el so fíu , Kurtoğlu Hızır Reis.
Foi conocíu como Curtogoli n'Europa, principalmente n'Italia, Francia y España.Otros nomes que-y dieron los Europeos foron C"adegoli, Cadoli, Gadoli, Kurtog Ali, Kurdogli, Kurdogoli, Kurdoglou, Cartugli, Cartalli y Orthogut" en dellos ámbetos europeos 
Kurtoğlu Muslihiddin Reis foi el padre de Kurtoğlu Hızır Reis, Almirante cabezaleru de la armada Otomana del Índicu que comandare la espedición navla escontra Sumatra n'Indonesia (1568-1569) pa protexela de les agresiones Portugueses.La flota Otomana arribó a la provincia de Aceh en 1569, cuyo cabezaleru el Sultán Alladdin hubiera declarau una alianza colos Otomanos en 1565 Esti eventu marcó la expansión más profunda de imperiu hacia el Este.Aceh permanecío como un protectorau otomanu fasta finales del sieglu XVIII, y como aliau del Imperiu Otomanu fasta 1904, cuando foi capturáu pol imperiu Holandés.
Mehmed II
Mehmed II (30 de marzu de 1432- 3 de mayu de 1481), apodáu "el conquistador", fíu de Murad II, Sultán Otomanu ente 1451 y 1481 foi el sétimu sultán de la casa d'Osman, dinastía de los Osmanlíes. En 1453 tomó Constantinopla provocando la cayida del Imperiu Romanu d'Oriente. Tentó de tomar Belgráu tres d'un llargu asediu pero nun lo consiguió. Conquistó toa Bosnia, el Ducáu d'Atenes serbia y Grecia. Tamíen tentó de tomar Rodes pero fracasó.
Ángulu sólidu
L""ángulu sólidu
o ángulu cónicu, (denotáu pela lletra griega Ω) qu'un oxetu abarca, vistu dende un puntu dau, mide cuánto de grande apaez esi oxetu al observador. Dicho en términos cenciellos, l'ángulu sólidu mide'l "tramu de cielo" qu'ocupa un oxetu. La unidá SI del ángulu sólidu ye l'estereorradián, y la so abreviatura ye sr. Un estereorradián ye igual a un radián al cuadráu.
La ecuación dimensional del ángulu sólidu, al empar que la del ángulu planu ye 1.
Pa calcular l'ángulu sólidu baxo'l que se ve un oxetu dende un puntu, proyéutase l'oxetu sobro una esfera de radio formula_1 arbitrariu centrada nel puntu. Si la superficie de la proyeición del oxetu sobro la esfera ye formula_2 l'ángulu sólidu baxo'l que se ve l'oxetu ye, por definición:
L'ángulu sólidu baxo'l que se ve un oxetu, depende de les dimensiones del oxetu y de la distancia a la que ta. Por exemplu l'ángulu sólidu baxo'l que s'adiquen una moneda de 1 céntimu d'euro a 1,80 m, la lluna, y el sol son enforma parecíos (formula_4 sr) pesie a la descomanada diferencia de les sos dimensiones.
Un "cuadráu de cielo" de 0,923... radianes de llau (52,89°formula_552,89°) vese baxo un ángulu sólidu de 1 estereorradián.
L'ángulu sólidu baxo'l que se ve un casquiellu esféricu con diámetru formula_6 ye
Dende una esquina (diedru reutángulu), una habitación vese baxo un ángulu sólidu de formula_8 sr.
La mesma habitación adicada dende'l vértiz del triedru reutángulu formáu por una esquina y el techu vese baxo un ángulu sólidu de formula_9 sr.
La bóveda celeste ocupa mediu universu, ye dicir, qu'un ángulu sólidu formula_10 sr.
Dende un puntu nel espaciu intersideral, l'universu ocupa un ángulu sólidu de formula_11 sr.
Estereorradián
L'estereorradián ye la unidá derivada del SI que mide ángulos sólidos. Ye l'equivalente tridimensional al radián. El so símbolu ye: sr.
Un estereorradián defínese como l'ángulu sólidu formáu ente'l centru d'una esfera de radiu unitariu y una porción de superficie d'esa esfera d'una unidá cuadrada.
Según esta definición, y al empar qu'una circunferencia tien 2π radianes, una esfera tendrá 4π estereorradianes.
Visir
Visir (del árabe, وزير wazīr) ye, nun contestu hestóricu islámicu, un cargu netu al de primer ministru, ayudante o validu d'un monarca.
La figura del visir algamó importancia cuando los califes abbasíes adoptaron les maneres de la estinta monarquía persa. El Califa rodeábase de pompa y convertíase nun ser misteriosu ya invisible, que gobernaba por medio d'un primer ministru que xeneralmente cumplía la doble tarea de sofitar al monarca allonxáu de les non grates xeres administratives y al tiempu atraer sobro sí mesmo les responsabilidades y cuentes que pudieren pedise sobro la aición de gobiernu, calteniendo asina intauta la reputación del Califa, cabezaleru temporal y espiritual de la comunidá. La figura nun tien un res d'orixinal: nun tá lligada únicamente al califatu nin tampoco a un contestu islámicu, anque fuera d'él nun s'usa el términu visir.
Nel oriente musulmán (Máshreq) munchos visires yeren perses, persones que quiciabes por la so tradición cultural taben más preparaes pa asumir les tarees de alministración d'un gran territoriu que los sos xefes, los califas árabes o los sultanes otomanos, unos y otros remanecientes de tradiciones culturales nómades o en cualquier casu lligaes a pequeños Estaos.
Los visires exercíen n'ocasiones el poder de factu, dexando a los monarques como meres figures llexitimadores de la so autoridá, tal y como ocurría n'Europa colos validos de los reis.
Nel imaxinariu popular, la figura del visir o "gran visir" ye un estereotipu lligáu delles vegaes a la maldá, la codicia o la conspiración, precisamente por aprucir como responsables caberos de les decisiones polítiques y de la represión, fore ello verdá o non. Un exemplu d'ello ye Ya'far al-Barmaki, visir del Califa Harun al-Rashid y finalmente executáu por orde d'ésti, que quedó pa la posteridá como personax intrínsecamente malváu, protagonista de dellos cuentos populares. Pue vese'l so rastru na película Aladdin de Walt Disney. Otru visir malváu, ésti totalmente ficticiu, ye Iznogud, personax de historieta criáu por René Goscinny y Jean Tabary que tenía la obsesión de "ser califa en llugar del califa" (pretensión que, por otru llau, nun sedría verosímil nun visir real).
Otros visires famosos son Nizam al-Mulk, ministru del xoven rei turcu de la dinastía selyúcida Malik Shah, al que se-y atribuíen papeles de visir paternalista y sabiu, y delles veces cercanu a Maquiavelu, o el andalusí Ya'qub al-Mansur, Almanzor. El cargu d'esti caberu yera'l de hāyib o chambelán de Hisham II y non el de visir, magar que les sos funciones yeren asemeyaes.
En llingua árabe actual, wazīr equival a "ministru", y el cargu de primer ministru nómase xeneralmente, ra'īs al-wuzarā', "presidente de los ministros". l'usu del términu visir ye aceptable únicamente nun contestu hestóricu; si se refier a un cargu actual lo habitual ye traducir wazīr como "ministru".
Munición
La munición ye'l billuríu de suministros que precísense pa usar armes de fueu.Esto abarca bales pa fusil, pistola y fasta perdigones pa cartuchos. 
La pólvora ye la meteria común pa impulsar los proyectiles, na dómina de los mosquetes y arcabuces, introducíase-yos la pólvora y les bales de cañones. La pólvora debíase comprimir con una baqueta que tamién usábase pa colocar el tacu de papel, y pa facer el disparu prendíase una mecha que tenía l'arma. En estes antigues armes yera mui prolongau'l tiempu pa introducir la munición y el tiempu pa disparala.
Nel sieglu XVII críase'l fusil, que nun utiliza mecha sinon la llave de pedernal pa facer instantáneu'l frayu, y en 1830 esa llave foi cambeada pola llave de percusión, que fexo realizable el frayu al primer gatillazu. Nesa mesma dómina,ficiéronse otros avances nos fusiles pa llograr mayor alcance mortal y estabilidá nel frayu (consultar rayau d'ánima).
Na década de 1840, críase el fusil de cartuchu, que fexo breve el tiempu pa cargar la munición y tamién realizable en diferentes posiciones del fusil. Los cartuchos yeren orixinalmente envueltes de cartón o tela encerada, que conteníen una pequeña cantidá de pólvora (nomau carga) y tamién la bala dientru, dellos rasgábanse al metese el cartuchu nel fusil. Posteriormente criáronse cartuchos que yá incluyíen el cebu faciendo más breve el tiempu pa cargar la munición.
Los revestimientos y aleaciones de bales entamaron na década de 1830 pa evitar la deformación de la bala que provocaba inestabilidá na so trayectoria. La primera aleación foi la de bismutu col plomu y el primer revestimientu foi el cobre sobro el plomu.
Gran Maestre
Gran Maestre ye la máxima autoridá nes órdenes militares. Tamién s'usa na masonería.
El maestre ye la máxima autoridá d'una orde, con un poder cuasimente absolutu, tanto no militar, como no político o relixoso. Yera escueyíu pol conseyu, compuestu por trece flaires, d'au-yos vien a los sos componentes el nome de Treces. El cargu de maestre ye ainda guei vitaliciu y, a la so muerte, los Treces, convocaos pol prior mayor de la orde, escueyen al nuevu.
Cabe la destitución del maestre por incapacidá o por conducta perniciosa pa la orde. Pa llevala a cabu necesitábase l'alcuerdu de los sos muérganos superiores: conseyu de los trece, «prior mayor» y «conventu mayor».
Ángulu llanu
Un ángulu llanu o planu ye l'ángulu que ye igual a 180º, o formula_1 rad.).
Goniómetru
Un goniómetru ye un instrumentu de medición con forma de semicírculu o círculu graduáu en 180º o 360º, usáu pa midir o construyir ángulos. Esta erbía permite medir ángulos ente dos oxetos, tales como dos puntos d'una costa, o un astru -tradicionalmente el Sol- y l'horizonte. Con esta erbía, si l'observador conoz la ellevación del Sol y la hora del día, pue determinar con bastante precisión la llatitú a la que s'alcuentra, per duana de cálculos matemáticos cenciellos d'efeutuar.
Tamién se-y pue denomar sestante. Esti tarecu, que sustituyó al astrolabiu por tener mayor precisión, foi durante dellos siglos de gran importancia na navegación marítimo, hasta que nos últimos decenios del sieglu XX impusiéronse sistemes más modernos, sobro too, el determín de la posición per aciu de satélites. El nome de sestante remanez de la escala del instrumentu, qu'abarca un ángulu de 60º, o seya, un sestu d'un círculu dafechu.
L'usu del goniómetru ye importante n'estayes científiques tales como l'Astronomía, la Xeodesia, y la Mineraloxía
Semicírculu
Nes matemátiques (más específicamente na xeometría), un semicírculu ye una figura xeométrica bidimensional que forma la metá d'un círculu. Siendo la metada de los 360° d'un círculu, l'arcu d'un semicírculu siempres mide 180°. Arriendes, l'ángulu d'un semicírculu siempres ye un ángulu llanu.
Arcu (xeometría)
Na xeometría euclidiana, un arcu ye un segmentu zarráu d'una curva derivable nel planu bidimensional; por exemplu, un arcu circular ye un segmentu d'un círculu. Si'l segmentu perteneciente al arcu ocupa un gran círculu (o gran ellipse), entós l'arcu considérase un gran arcu.
Tres puntos son necesarios pa definir un arcu: el punto d'entamu, el puntu final, y un puntu na trayeutoria.
El llargo d'un arcu de círculu con radiu "r" que subtiende un ángulu θ (medíu en radianes) col centru de círculu ye igual a θ"r". Pa un ángulu α medíu en graos, el tamañu de radianes ye dau por (α/180°) × π, tal que'l llargu d'arcu ye igual a (α/180°)π"r".
Gran círculu
El gran círculu, denomáu tamién círculu mayor o círculo máximu, ye'l círculu resultante d'una seición fecha a una esfera per aciu d'un planu que pase pel so centru y la dixebre en dos hemisferios idénticos; la seición circular algamada tien el mesmu diámetru que la esfera.
La distancia más curtia ente dos puntos de la superficies d'una esfera ye siempres el trammu del círculu máximu que los xune. 
En xeografía y cartografía, los círculos máximos que pasen pelos Polos xeográficos determinen les llinies de llonxitú (meridianos). Na llatitú, per contra, esiste namái un círculu máximu: L'ecuador terrestre. Les demás llatitúes tan determinaes polos círculos menores paralelos al ecuador (paralelos).
Na xeometría riemanniana esti conceuto val pa amosar cómo hai espacios au hai puntos (los antipodales) qu'almiten más d'una xeodésica contrastando lo qu'asocede nos espacios euclídeos au per dos puntos cualesquier namái pasa una única xeodésica.
Loxodrómica
Denómase loxodrómica o loxodromia (del griegu "λοξóς" -oblicuu- y "δρóμος -carrera, cursu-), a la llinia que xune dos puntos cualesquier de la superficie terrestre tayando a tolos meridianos col mesmu ángulu. La loxodrómica, poro, ye cenciella de seguir, namái fai falta caltener el mesmu rumbu marcáu pola brúxula. La so representación nel mapa dependerá de la mena de proyeición del mesmu, por exemplu na proyeición Mercator ye una reuta.
Pedro Nunes, xeógrafu portugués, asoleyó'l so descubrimientu en 1546: "Tratáu de la ñavegación", con grandes implicaciones pa la navegación. Enantes camentábase que marchando sobro la superficie terrestre con un rumbu fixu, ye dicir, formando un ángulu constante cola meridiana, la llinia percorría yera un círculu máximu o, n'otros términos, qu'un barcu que siguiese esti derroteru aportaría teóricamente a dar la vuelta al mundu, tornando al mesmu puntu de partía. Nunes foi'l primeru en solliñar la falsedá d'esti conceutu tan enrraigonáu, amosando rigurosamente que, lloñe de ser asina, la curva recorría va averándose al Polu, alrodiu del que da un númberu de vueltes infinites, ensin aportar enxamás a él; Dicho en llinguax téunicu, tien el polu por puntu asintóticu.
Astrolabiu
L'astrolabiu ye un instrumentu que permite determinar les posiciones de les estrelles na bóveda celeste. La pallabra astrolabiu remanez del griegu ("Astro", "estrella" y "labio" "el que gueta"). Etimolóxicamente "el que gueta estrelles". Sinesiu de Ptolemais (sieglu IV) atribúi la so invención a Hiparco de Nicea, alrodiu del añu 150 e.C. Pal sieglu VIII ya yera enforma conocíu nel mundu islámicu y n'Europa entró nel sieglu XII.
Durante los sieglos XVI hasta'l XVIII l'astrolabiu foi usáu como'l tarecu principal pa la ñavegación hasta la invención del sestante. Los astrolabios servíen pa conocer la hora y con ellos podía determinase la llatitú, adicando a les estrelles.
El fundamentu del astrolábiu sofítase na proyeición estereográfica de la esfera. Los primeros namái servíen pa una llatitú. Hasta que nel sieglu XI l'astrónomu al-Zarqallu, inventó una placa que servía pa toles llatitúes, y que dexaba conocer, el llau del mundu nel que se taba, la hora, l'altor d'una torre cualesquier, la distancia a esa torre, l'allugamientu del Sol nel cielu, y poro, el signu del zodiacu nel que taba nesi momentu.
136 e.C.
137 e.C.
138 e.C.
139 e.C.
140 e.C.
141 e.C.
142 e.C.
143 e.C.
144 e.C.
145 e.C.
146 e.C.
147 e.C.
148 e.C.
149 e.C.
150 e.C.
151 e.C.
152 e.C.
153 e.C.
154 e.C.
Yasser Arafat
Muhammad Abd ar-Ra'uf Quduwa al-Husayni (n'árabe, محمد عبد الرؤوف قدوة الحسيني), más conocíu como Yasir Arafat (ياسر عرفات, tamién trescritu Yaser o Yasser) y en Palestina como Abu Ammar (أبو عمار) foi un políticu y líder palestín, nacíu el 24 d'agostu de 1929 que morrió l'11 de payares de 2004. Foi un líder palestín qu'entamó usando desemeyaes táutiques de resistencia escontra Israel con métodos terroristes, magar que finó dedicándose a la política, aportando a ser xunto con Isaac Rabin y Shimon Peres, el Premiu Nobel de la Paz en 1994.
Isaac Rabin
Isaac Rabin (יִצְחַק רָבִּין, Yitzjak Rabin). Militar y políticu israelín (Xerusalén, 1 de marzu de 1922 - Tel Aviv, 4 de payares de 1995). Foi'l sétimu xefe del Estáu Mayor del Exércitu d'Israel ("Tsáhal") (1964-1967); y el quintu Primer Ministru (1974-1977) —el primeru nacíu nel país— y otra vegada ente 1992 hasta'l so asesinatu en 1995. Recibió'l Premiu Nobel de la Paz pol so enfotu en llograr la paz que se robló nos Alcuerdos d'Oslo. Tamién foi merecedor del Premiu Príncipe d'Asturies de Cooperación Internacional. Dambos premios concediéronse-y en 1994.
So padre y so madre, Nehemiah y Rosa, fueron pioneros de la tercera Aliyá. Nejamia Rubichov, nacíu nuna pequeña ciudá ucraína en 1886, perdió a so padre cuando yera mui neñu y dende mozu trabayó pa sofitar a la so familia. A la edá de 18 años, emigró a los Estaos Xuníos, onde se xunió el partíu de Poalei Zion (Trabayadores de Zion) y modificó'l so apellíu a Rabin. En 1917 foi a Palestina colos voluntarios del Hagdud Ha’ivri (Lexón Xudía), determinaos p'asentar Eretz Israel (Tierra d'Israel). La madre d'Isaac, Rosa Cohen, nació en 1890 en Mohilev en Bielorrusia. So padre, un rabín, opúnxose al movimientu sionista, y envió a Rosa a una escuela secundaria cristiana pa señorites en Homel, permitiéndo-y adquirir una amplia educación xeneral. Dende xoven, Rosa tomó interés en causes polítiques y sociales, pa ser pionera y activista nel Movimientu Socialista. En 1919, realizó la so "aliyá" a Palestina na famosa embarcación "Roselán", primera embarcación de "olim" depués de la Primera Guerra Mundial. Depués de trabayar nun kibutz nes oriellaes del Kineret (Mar de Galilea), treslladóse a Xerusalén.
El sábadu 4 de payares de 1995, col enfotu de reforzar a los partidarios del procesu de paz, foi convocáu un mitin multitudinariu na Plaza de los Reyes d'Israel (güei plaza Yitzjak Rabin), de Tel Aviv, col slogan "«Si a la Paz, non a la violencia»", cola participación d'artistas y políticos de centroizquierda y izquierda, encabezaos pol propiu Primer Ministru. Nel so últimu discursu a los miles de participantes declaró: 
en acabando el mitin, y depués de cantar "«La canción de la paz»" (שיר השלום) a les 21:40, procedió Rabin a retirase del llugar, baxando del estráu por unes escaleres llaterales, al final de les que lu esperaba un fanáticu relixosu, que-y disparó pola espalda, momentos anantes de subir al so coche oficial. Isaac Rabin, gravemente feríu, foi lleváu urxentemente al hospital Íjilov asitiáu nes proximidaes, onde foi fue declaráu muertu al cabo de 40 minutos del so ingresu.
Congresu
Un congresu ye un conceyu de persones xuntes pa discutir sobre daqué, xeneralmente con envís políticu. 
Un Congresu ye diferente d'un parllamentu al que se-y cede la iniciativa llexislativa. Nun "sistema congresional" el poder executivu y llexislativu son divisiones nidiamente desemeyaes. El cargu de Xefe d'estáu y Xefe de gobiernu tan polo xeneral apareyaos, y los miembros del gabinete rares vegaes son elexíos pol congresu..
Asinamesmo, ye'l nome del recintu o llugar au se aconceya el cuerpu del poder llexislativu d'un estáu, baxo'l "sistema congresional".
Parllamentu
El parllamentu ye'l muérganu constitucional d'un Estáu con sistema parllamentariu, compuestu polos representantes elexíos pol pueblu que tien atribuyía la misión principal, d'espresar la voluntá d'ésti, ellaborando y aprobando normes xurídiques de calter xeneral ya interviniendo na integración y funcionamientu d'otres instituciones del Estáu. La so misión ye la mesma que la del Congresu, pero ésti caberu tien más definía la separtación de poderes llexislativu y executivu y ye ermunu del sistema presidencial.
Gomeru (grupu)
Gomeru ye un grupu musical asturianu. El so estilu musical avérase al punk pero tienen influencies d'otros estilos como'l rock, ska, hardcore o funk, tan carauterizaos por canciar n'asturianu incluyendo la gaita como instrumentu tradicional nos sos cancios. Son un de los principales grupos impulsores de la llingua asturiana na escena musical alternativa astur. Ye un grupu con tendencies polítiques claramente marcaes nel Nacionalismu asturianu y la ideoloxía marxista.
El gomeru ye un arma que representa la llucha nes cáis d'Asturies, un arma fecha a mano escontra la represión, un arma del pueblu y sobre to de la clas obrera. D'ehí vien el nome d'esti grupu d'Uviéu qu'acaba d'asoleyar el so caberu trabayu 'Bales de rabia', rabia que amosan nes sos lletres que mos fálen de la represión que ta sofriendo la cultura del so pueblu, asina como'l movimientu obreru o el movimientu antifacista ya independentista. Los sos cantáres tienen un ñidiu mensax anticapitalista que tamién lleven a la práutica al distribuir les sos maquetes autoproducíes (Griesca na Cai, 2006) y (Bales de Rabia, 2008) en llocales sociales, bares, radios y conciertos direutamente ensin tener que pasar pol cánon de la SGAE o viender en grandes centros comerciales como fáen otros grupos que presumien d'esto.
En cuantu al so estilu musical podemos dicir que fáen un punk-rock contundente fusináu con ritmos ska, hardcore y col folk tradicional asturianu al enxertar la gaita nos sos cantáres. Grupu permozu que ya ta faciendose un pequeñu furacu na música comprometía asturiana, nel so myspace puedes sentir d'algunos de los sos cantáres .
La pallabra "gomeru" ("tirachinas" en castellán) foi el nome escoyío pol grupu, especialmente influenciáu pola llucha obrera de los trabayaóres d'empreses como Izar o Duro Felguera, los cuales empleguen el "gomeru" pa defendese ante les fuerces del orden. Dende entós, la pallabra tien alquiríes unes connotaciones antirepresives y llibertaries perclares.
La so formació autual ta compuesta por Hugo (voz), Chupa (guitarra solista), Fula (batería), Carlos (gaita y saxo), Palicio (bajo) y Toño (guitarra rítmica).
Gomeru
El términu gomeru pue facer referencia a estes coses:
Web
La World Wide Web (WWW o W3), de vezu conocía como "la web" (nun confundir con Internet), ye un sistema de documentos d'hipertestu y/o hipermedios enllazaos y accesibles a través d'Internet. Con un navegador web, un usuariu ve los sitios Web, forxaos de páxines Web que puen contener testu, imaxes u otros conteníos multimedia, y navega a traviés d'elles usando hiperenllaces. 
La Web nació alredor de 1990, desendolcada pol inglés Sir Tim Berners-Lee (actual direutor del World Wide Web Consortium) y el belxicanu Robert Cailliau demientres trabayaben nel CERN en Xinebra, Suiza. Dende entós, Berners-Lee tien xugao un papel activu empobinando el desendolque d'estándares Web (como los llinguaxes de marcáu colos que se crien les páxinas Web), y nos caberos años, aboga por una visión d'una Web semántica.
Nel númberu de mayu de 1970 de la revista "Popular Science", Arthur C. Clarke albidraba qu'algún día los satélites pondríen "el conocimientu acumuláu del mundu al alcance de la mano" usando un preséu que combinaría les funciones de la fotocopiadora, teléfonu, televisión y un ordenador personal, permitiendo tresferir datos y facer videu conferencia alredor del mundu.
En marzu de 1989, Tim Berners-Lee escribió una propuesta que facía referencia a ENQUIRE, un proyeutu de software y base de datos que desendolcara en 1980, y describió un sistema de xestión d'información más trabayáu.
Con ayuda de Robert Cailliau, espublizó una propuesta más formal (el 12 de payares de 1990) pa construir un "proyeutu d'hipertestu" nomáu "WorldWideWeb" (una sola pallabra, tamién "W3") como una "telaraña" de "documentos d'hipertestu" que veríase con "navegadores" usando una arquitectura cliente–sirvidor. Esta propuesta estimaba qu'una web de sólo llectura desendolcaríase'n trés meses y que llevaría seyes meses llograr "la creación de nuevos enllaces y nuevu material polos llectores, [de mou que] l'autoría fuera universal" lo mesmo que "l'avisu automáticu a un llector cuando tea disponible nuevu material que-y interese." Mentanto que l'oxetivu de sólo llectura cumplióse, l'autoría accesible del conteníu web tardó más en madurar, col conceutu de wiki, los blogs, la Web 2.0 y RSS/Atom.
La propuesta modelóse pal llector SGML Dynatext d'Electronic Book Technology, un productu del Institute for Research in Information and Scholarship de la Universidá de Brown. El sistema Dynatext, con llicencia del CERN, foi una parte fundamental pa la estensión de SGML ISO 8879:1986 a Hipermedia dientro de HyTime, pero consideróse caro enforma y tuvo una política de llicencia inadecuada pal usu na comunidá xeneral de físicos d'altes enerxíes, concretamente una tarifa por cada documentu y por cada alteración de documentu.
Berners-Lee usó un Ordenador NeXT como primer sirvidor web del mundu y tamién pa escribir el primer navegador web, WorldWideWeb, en 1990. En navidaes de 1990, Berners-Lee tenía preparaes toles ferramientes necesaries pa una Web funcional: el primer navegador web (que tamién yera un editor web); el primer sirvidor web, y les primeres páxines web, que describíen el propiu proyeutu. El 6 d'agostu de 1991, espublizó un resume curtiu del proyeutu World Wide Web nel grupu de noticies alt.hypertext. Esta data tamién marcó l'apaición de la Web como un serviciu disponible públicamente n'Internet. Munchos medios de comunicación informaron de que la primera foto de la web xubióla Berners-Lee en 1992, una imaxe de la banda house del CERN Les Horribles Cernettes tomada or Silvano de Gennaro; Gennaro tien desmentío esta historia, escribiendo que los medios "distorsionaron totalmente les nueses pallabres por puru sensacionalismu baratu."
El primer sirvidor fuera d'Europa configuróse nel Centru del acelerador llinial de Stanford (SLAC) en Palo Alto, California, p'agospiar la base de datos SPIRES-HEP. Los rexistros diferenciense sustancialmente no que cinca a la data d'esti socesu. El World Wide Web Consortium diz que avientu de 1992, mentanto que'l propiu SLAC afirma que 1991. Esto tien encontu nun documentu del W3C tituláu "A Little History of the World Wide Web".
Sitiu web
Un sitiu web (n'inglés: website) ye un conxuntu de páxines web, típicamente comunes a un dominiu d'Internet o subdominiu na World Wide Web n'Internet
Una páxina web ye un documentu HTML/XHTML accesible xeneralmente per aciu del protocolu HTTP d'Internet. 
Tolos sitios web públicamente accesibles constitúin una descomanada "World Wide Web" d'información. 
A les páxines d'un sitiu web apórtase dende una URL raíz común denomada portada, que reside davezu nel mesmu servidor físicu. Les URLs tresnen les páxines nuna xerarquía, magar que los hiperenllaces ente elles remanen cómo el lleutor inxirga la cadarma xeneral y cómo el tráficu web cuerre pente les diferentes partes de los sitios.
Dinastía Tang
La dinastía Tang (; ) (618-907) foi la sucesora de la dinastía Sui y predecesora del períodu de los Cinco Dinastíes y los Diez Reinos en China. La dinastía foi atayada pola segunda dinastía Zhou (690-705), cuando la emperatriz Wu Zetian usurpó'l tronu y fundó la so propia dinastía. La dinastía Tang, cola so capital en Chang'an (actual Xi'an), la ciudá más poblada del mundu nesi entós, ta considerada polos historiadores como un momentu de rellumanza de la civilización china, igual —o inclusive cimera— al del períodu Han.
Al cayer la dinastía Han, nel añu 220 d. C., China vivió un llargu períodu de desunión, caos social, desorde políticu, aislamientu económicu y cultural ente'l sur y el norte. El país se reunificó nel 589 cola dinastía Sui y entró nuna etapa de prosperidá y estabilidá hasta l'apaición del despotismu y la burocracia mientres el reináu del cruel, estravagante y llicenciosu gobernante Yang Di. "Los chinos aceptaron siempres que'l mandatu del cielu puede retirase y ser otorgáu a un revolucionariu", sostien el sinólogu Guillermo Dañible Ribatto, quien amiesta: "nesti casu'l vencedor foi Li Shimin (597-649), quien, por piedá filial, punxo al so padre nel tronu antes d'asumir él mesmu la función d'emperador y fundar la dinastía Tang".
El territoriu Tang, adquiríu por aciu conquistes militares d'el so primeres gobernantes y devastadoras guerres que provocaron la muerte de millones de persones, foi mayor qu'el de la dinastía Han. Aguiyada pol contactu con India y Oriente Mediu, l'imperiu vivió una puxanza de la creatividá en numberosos campos. El budismu, que surdiera n'India na dómina de Confucio, siguió floriando mientres el períodu Tang y foi adoptáu pola familia imperial, convirtiéndose nuna parte esencial de la cultura tradicional china. El desenvolvimientu de la imprenta de bloques estendió l'espardimientu de les obres escrites a públicos más amplios.
El períodu Tang foi la edá dorada del arte y la lliteratura china (vease arte de la dinastía Tang). Un sistema de gobiernu sofitáu por una gran clase de lletraos confucianos escoyíos al traviés de los exames de l'alministración foi perfeccionáu mientres el gobiernu Tang. Magar esti procedimientu competitivu foi diseñáu pa captar a los meyores talentos pal gobiernu, una esmolición seique mayor pa los gobernantes del períodu Tang, conscientes de que la dependencia imperial de poderoses families aristocrátiques y xefes militares podía acarretar consecuencies desestabilizadoras, yera la de crear un cuerpu d'oficiales profesionales ensin bases de poder autónomes territoriales nin funcionales. 
"Foi la última dinastía qu'esixó a los sos dirixentes apoderar les artes marciales. Les carreres civil y militar nun s'estremaben; el predominiu de les virtúes civiles nun yera absolutu: fueron en verdá poetes y funcionarios, escritores y políticos".
Estos funcionarios eruditos ganaron un ciertu estatus nes sos comunidaes locales, según llazos familiares y valores compartíos que los conectaben a la corte imperial.
La máxima rellumanza de la dinastía tuvo llugar mientres el reináu de Li Shi Min (en chinu,李世民,599-649), célebre emperador nel que s'auníen habilidá política y dotes de gobiernu beneficioses pa la población. Daqué que caracteriza a esta dinastía foi que la mayoría de los emperadores pensaron na vida de la población que teníen condiciones de vida realmente males poles continues guerres.
Li Shi Min foi cuestionáu abondo polos historiadores pola forma na que xubió al tronu. Li Shi Min asesinó al so hermanu mayor, al que proclamaren sucesor, y al so hermanu menor pa obligar al so padre a noma-y sucesor. Esto foi bien cuestionáu polos historiadores pero gracies a que reinó de forma brillosa, en China recuérdase-y como un emperador grandiosu.
Li Shi Min reinó dende 626 hasta la so muerte en 649. El so reináu empezó cuando pola fuerza quitó-y el tronu al so padre y dempués de matar a los sos hermanos, tal que ta esplicáu nes llínees anteriores. Al empiezu del so reináu l'imperiu yera débil y tenía que dar tributu a los xiongnu para nun ser atacáu por ellos, pero los xiongnu nun se conformaben y escalaben ciudaes costantemente. Li Shi Min decidió faer reformes nel exércitu y afaelo pa tener dalguna posibilidá de ganar a los xiongnu. L'exércitu hasta esi momentu taba formáu nel so mayor parte por infantería. Li Shi Min sabía que los xiongnu yeren arteros arqueros a caballu y que la razón pola que nun podíen con ellos yera porque la infantería china antes de llegar hasta ellos yeren atacaos poles fleches de los xiongnu,(En llibros chinos dizse que los xiongnu podíen llanzar les sos fleches a una distancia de 300 pies que ye aprosimao 91 metros) la infantería yera abrasada antes de poder lluchar cuerpu a cuerpu.Por eso decidió mercar caballos a los xiongnu, que teníen caballos bien rápidos y resistentes gracies a que desque yeren potros entrenar pa la guerra. En mercando abondos y d'entrenar a un exércitu d'arqueros mientres unos trés años. Entamó campañes contra los xiongnu que tres llargues lluches nes que fueron derrotaos dexaron de ser amenaza pal imperiu.
En ganando a los xiongnu, nel imperiu vivió una dómina de rellumanza y poder.L'imperiu tenía una próspera economía y la población yera rica y taba contenta col gobiernu, poles reformes na repartida de tierres que fixo Li Shi Min. Nos llibros d'enseñanza chinos actuales dizse que mientres la dómina de Li Shi Min, anque la xente dexara la puerta de la so casa abierta naide robaríalu porque toos teníen grandes fortunes. Esto ye esaxeráu pero sí qu'hubo daqué paecíu porque nesi momentu l'imperiu yera de los más ricos y avanzaos del mundu d'entós. Ye por esto que munchu historiadores y la mayoría de los chinos recuerden a Li Shi Min como unu de los meyores emperadores de la hestoria de China y nun-y dan tanta importancia a cómo xubió al tronu. Que la poesía china tuviera la so máxima rellumanza nesta dinastía ye porque les persones al tener dineru dedicar a viaxar a llugares que fueren bellos y que los sirvieren pa inspirase y escribir bellos poemes.
Escontra mediaos del sieglu VIII, el poder Tang había ablayáu. La inestabilidá económica interna y la subsiguiente rebelión de An Lushan señaló l'empiezu del cayente militar pal imperiu Tang: "L'apreciable sistema de distribución de la tierra, que caracterizó los primeros años, sumió y el llabradores, qu'antes sofitaron a los militares pagando impuestos, fueron obligaos a movese y a lluchar nes zones de frontera. Cada vez más los recursos cayeron en poder de los caudiellos del exércitu, quien llograron gran independencia del gobiernu central y mayor control de la economía". An Lushan (de madre turca y padre sogdiano), comandante de tres región militares, favorecíu pola corte, remontar contra l'imperiu (755-763) y apoderóse de Luoyang y Chang´an, empecipiando cola so revuelta la decadencia definitiva del poder central y de la dinastía". 
La derrota militar en 751 polos árabes na batalla del Baltes marcó'l final de l'autoridá Tang en Asia Central. 
A lo último el mal gobiernu, les intrigues de la corte, la esplotación económica y les rebeliones populares debilitaron al imperiu, dexaron al xefe militar Zhu Wen arrampuñar el tronu pa fundar la so propia dinastía nel añu 907. D'esta miente, empezó un nuevu periodu de fragmentación na hestoria de China: El periodu de los Cinco Dinastíes y los Diez reinos.
Antecedentes de la Dinastía Tang
Con base na producción poética, más que n'otros factores, la cronoloxía de la dinastía Tang estremar en cuatro período.
Poetes de la dinastía Tang
155 e.C.
156 e.C.
157 e.C.
158 e.C.
159 e.C.
160 e.C.
161 e.C.
162 e.C.
163 e.C.
164 e.C.
165 e.C.
166 e.C.
167 e.C.
168 e.C.
169 e.C.
170 e.C.
171 e.C.
172 e.C.
173 e.C.
174 e.C.
175 e.C.
176 e.C.
177 e.C.
178 e.C.
179 e.C.
180 e.C.
Viriato: héroe lusitanu lluchador escontra los invasores romanos
181 e.C.
182 e.C.
183 e.C.
184 e.C.
185 e.C.
186 e.C.
187 e.C.
188 e.C.
189 e.C.
190 e.C.
191 e.C.
192 e.C.
193 e.C.
194 e.C.
195 e.C.
Universidá Internacional de Florida
La Universidá Internacional de Florida o Florida International University ye una universidá pública de los Estaos Xuníos d'América asitiada en Miami (Florida). Fundóla la colonia de Florida en 1965. Cuenta con 2.974 profesores, 30.000 estudiantes de primer ciclu y 9.000 de segundu distribuyíos en 26 facultaes.
Cubu
Un cubu, o hexaedru regular ye un poliedru de seis cares cuadraes congruentes, siendo ún de los denomaos sólidos platónicos.
Un cubu, arriendes de ser un hexaedru, pue clasificase tamién como paralelepípedu, reutu y rectángulu, darréu que toles sos cares son de cuatro llaos y paraleles dos a dos, ya inclusu como un prisma de base cuadrangular y altor equivalente al llau de la base.
El hexaedru regular, cumple'l Teorema de poliedros d'Euler, darréu que tien seis cares, ocho vértices y doce aristes (8+6=12+2).
Dau un hexaedru regular d'arista a, podemos calcular el so Volume V per aciu de la siguiente fórmula: formula_1 
Y l'área total de les sos cares A (que ye 6 vegaes l'área d'una d'elles, A), per duana de la fórmula: formula_2
Hexaedru
Un hexaedru ye un cuerpu xeométricu denomáu poliedru de seis cares. Con esti númberu de cares tien de ser a la fuercia un poliedru convexu, y les sos cares tienen de ser polígonos de cinco llaos o menos. Si les seis cares del hexaedru son cuadraos congruentes, l'hexaedru denómase Hexaedru regular o cubu, siendo entós ún de los denomaos sólidos platónicos.
Poliedru
Un poliedru ye, nel sen dau pola Xeometría clásica al términu, un cuerpu xeométricu que la so superficie ta compuesta d'una cantidá finita de polígonos planos que zarren un volume finitu y non nulu.
Los poliedros concíbense como cuerpos tridimensionales, pero hai semeyantes topolóxicos del conceutu en cualesquier dimensión. D'esta miente, el polígonu ye'l semeyante topolóxicu de dos dimensiones del poliedru; y el polícoru el de cuatro dimensiones. Toes estes formes son conocíes como politopos; polo que podemos definir un poliedru como un politopu tridimensional.
Nún poliedru cualesquier podemos distinguir los siguientes tres elementos notables principales:
Arriendes, tamién se pue falar de:
Paralelepípedu
Un paralelepípedu ye un poliedru de seis cares, y nes que cada una d'elles ye un paralelogramu, que son paraleles ya iguales dos a dos.
Prisma (xeometría)
En xeometría, un prisma ye un poliedru formáu por dos copies paraleles de dalguna base poligonal xuníes por cares que son rectángulos o paralelogramos. Cuando les cares que lu formen son rectangulares, tamos falando de un prisma reutu
El "prisma rectangular" o "cuboide", y el "prisma octagonal" alcuéntrense ente les menes de prisma reutu, con una base rectangular y octagonal, respeutivamente.
El Volume d'un prisma ye'l productu del área d'una de les bases y la distancia ente elles ( o la llonxitú de los llaos de xunión, nel casu de prismas reutos).
V = A x h
Prisma (óptica)
N'óptica, un prisma ye un elementu ópticu tresparente con superficies nidies y pulíes que refracten la lluz. El formatu xeométricu "tradicional" ye'l d'un prisma triangular con base cuadrangular y llaos triangulares, y l'usu coloquial de "prisma" suel referise a esa configuración. Los prismes ópticos, son fechos cásique siempres de vidru, pero tamién de cualesquier material tresparente a les llonxitúes d'onda pa les que se diseña.
Un prisma pue usase pa dixebrar la lluz nos sos colores del espectru (colores del arcu iris ó arcu la vieya). Tamién se pue usar pa reflexar la lluz.
D'acordies cola Llei d'Snell, cuando la lluz pasa del aire al vidru del prisma amenorga la so velocidá, esviando la so trayeutoria y formando un ángulu con respeutu a la interfase. Según esto, refléxase o refráctase la lluz. L'ángulu d'incidencia de la faza de lluz y los índices de refraición del prisma y l'aire, determinen la cantidad de lluz reflexao, la que se refracta o como dalgunes vegaes ocurre, les dos coses.
Arcu la vieya
L'Arcu Iris, l'Arcu la vieya o Meiruelu, ye un fenómenu ópticu y meteorolóxicu que produz l'apaición d'un espectru de lluz continu nel cielu cuando los rayos del sol trespasen pequeñes partícules de mugor conteníes n'atmósfera terrestre. La forma ye la d'un arcu multicolor col roxo hacia la parte esterior y el viola hacia la interior. El arco iris duble, ye menos avezau a vese, y tien los colores invertíos, esto ye, el roxo hacia dientro y el viola hacia l'esterior.
Magar que l'arcu iris amuesa un espectru continu de colores (toos), suel aceutase como siete el númberu de colores que lu forma, bermeyu, naranxa, mariellu, verde, cian, azul y viola.
Isaac Newton demostró ente 1670 y 1672 que la lluz blanca taba formada por bandes de colores que podíen separtase per duana d'un prisma. Nel so llibru Opticks de 1704, señaló nun círculu de colores (discu de Newton) que la lluz, lo mesmo que l'arcu iris, compónse de siete colores y fizo una analoxía colos siete díes de la selmana y les siete notes musicales. Estos 7 colores son los siguientes:
A
La lletra A ye la primera lletra del alfabetu asturianu, del orde llatín internacional, y ye la primera vocal. El so nome ye femenín: la A y el so plural ye aes. Ye la vocal de máxima abertura.
B
La lletra B, ye la segunda lletra del abecedariu, del orde llatín internacional y ye la primera consonante.
El so nome ye femenín: la be, el so plural ye: les "bes".
C
La C ye la tercera lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la segunda de les sos consonantes. El so nome ye femenín: la ce y el so plural ye: les "ces".
D
La D ye la cuarta lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la tercera de les sos consonantes. El so nome ye femenín: la de y el so plural ye: les "des".
E
La E ye la quinta lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la segunda de les sos vocales. El so nome ye femenín: la e y el so plural ye: les "es".
Ye una vocal palatal d'abertura media.
F
La F ye la sexta lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la cuarta de les sos consonantes. El so nome ye femenín: la efe y el so plural ye: les "efes".
La trescripción gráfica del soníu nel Alfabetu Fonéticu Internacional, AFI, ye [f].
G
La G ye la sétima lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la quinta de les sos consonantes. El so nome ye femenín: la gue y el so plural ye: les "gues".
H
La H ye la octava lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la sesta de les sos consonantes. El so nome ye femenín: la hache y el so plural ye: les "haches".
N'asturianu, esiste la "hache aspirada" llamada delles vueltes "hache sopuntiada"; ye una consonante fricativa glotal sorda, y que se representa por un signu de puntuación embaxo de la lletra H, esto ye: Ḥ o ḥ, y que suena como "h" n'otres llingües. Úsase pa pallabres como ḥou, ḥenu, o ḥoquei.
La I ye la novena lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la tercera de les sos vocales. El so nome ye femenín: la i y el so plural ye: les "ies".
Ye una vocal palatal d'abertura mínima. 
K
La K ye una lletra ayena al alfabetu asturianu. El so nome ye femenín: la ka (pl. "kas").
Ye una consonante oclusiva velar sorda.
La "K" namái se usa pa pallabres estranxeres, y tuvo usu na Península na Dómina visigoda. Según encamienta la ALLA pallabres como "kilogramu", "Irak", "vikingu" deben escribise quilogramu, Iraq, viquingu magar qu'estranxerismos como "kárate", "kelvin", "kan", "kuwait" o "káiser" caltienen la grafía "k"
L
La L ye la décima lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la séptima de les sos consonantes. El so nome ye femenín: la ele (pl. "eles").
El dígrafu Ll, n'asturianu, aymara, catalán, gallegu, castellanu, quechua y euskera, representa tradicionalmente un fonema llateral palatal (AFI (IPA) /ʎ/); el so nome ye femenín: la elle, (pl. "elles").
Ye un dígrafu representáu como Ḷḷ o ḷḷ; Consonante alvéolo-palatal, africada, apical y sorda.
Dígrafu
Un dígrafu ye un grupu de dos lletres que representen un solu soníu. Dalgunos d'estos dígrafos correspuenden a un soníu que nun tá representáu por una sola lletra nel idioma correspondiente.
N'asturianu los dígrafos que correspuenden a soníos non representaos por una lletra individual son: CH, Ḷḷ, y LL. El restu de los dígrafos asturianos son: QU, GU (delantre de E ó I) y RR.
El soníu de la lletra Ñ, represéntase n'otros idiomes como un dígrafu (NH en portugués, NY en catalán, o GN en francés).
La llingua con mayor númberu de dígrafos n'España ye'l catalán con más de diez (el númberu esautu depende del dialeutu del catalán usáu).
M
La M ye la oncena lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la octava de les sos consonantes. El so nome ye femenín: la eme (pl. "emes").
N
La N ye la docena lletra del abecedariu asturianu y la novena de les sos consonantes. El so nome ye femenín: la ene (pl. "enes").
Ye una consonante nasal y alveolar.
Ñ
La Ñ ye la trecena lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la décima de les sos consonantes. El so nome ye femenín: la eñe (pl. "eñes").
Ye una consonante nasal y palatal (AFI: //). Nun tien equivalente nel alfabetu llatín.
O
La O ye la catorcena lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la cuarta de les sos vocales. El so nome ye femenín: la o (pl. "oes").
P
La P ye la quincena lletra del anggep ari y del alfabetu asturianu y la oncena de les sos consonantes. El so nome ye femenín: la pe (pl. "pes").
Q
La Q ye la selcena lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la docena de les sos consonantes. El so nome ye femenín: la cu (pl. "cus").
Ye un fonema velar oclusivu sordu de soníu asemeyáu al de la k delantre de les vocales e, o i, interponiendo una u "muda" (que, qui).
Agustín Argüelles Cuesta
Agustín Argüelles Cuesta (1943, Llimanes - 16 d'ochobre de 2007, Tiñana) foi un cantante de tonada asturianu.
Recibió formación como cantante de parte del xastre Silvino Antuña, dientro de la llamada "Academia de Canción Asturiana" promovida pola Diputación. Acompañó a Diamantina Rodríguez na grabación d'unu de los discos más importantes de la música asturiana, el LP "El cancionaro de Torner en la voz de Diamantina Rodríguez". Nel añu 1967 formó parte de l'agrupación "Así Canta Asturias", compuesta, ente otros, por "Tarín de Sotrondio", "El Tordín de Frieres", Manolo Ponteo, Ataúlfo Lada Camblor, Diamantina... Igualmente participó na revista "Horizontes" xunto a Diagmina Noval, Alfredo Canga, "El Che de Cebaños, Josefina Argüelles y el Dúu San Juanín.
Nel añu 1972 proclámase Campeón d'Asturies de Profesionales. Igualmente algama premios ente los años 1965 y 1970 nos concursos de L'Entregu, Candás, Ciañu, Xixón, Mieres, Llanes, Sama y La Villa. Tamién formó parte como xuráu d'una buena riestra de concursos de tonada. Foi premiáu col "Urogallo" de la canción asturiana otorgáu pol "Centru Asturianu de Madrid", y recibió la medalla d'oro del de Barcelona.
Grabó discos acompañáu por El Gaiteru de Veriña. Ente los cantares grabaos por Agustín Argüelles y qu'algamaron mayor sonadía, atopamos "Baxaben cuatro alleranos", "Les Cuatro Poles", "Non puedo subir al puertu", "La Pipiona", "Arrimadín a aquel roble", "Nun garapiellu", "Esta noche atapeciendo", ...
La so voz conoció los escenarios de 18 países, llegando a actuar delantre del Presidente d'Arxentina, Raúl Alfonsín.
R
La R ye la diecisietena lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la trecena de les sos consonantes. El so nome ye femenín: la erre (pl. "erres").
Nel asturianu, la R tien dos pronunciaciones: una producía por una vibración cenciella de la punta de la llingua na zona alveolar (fonema /r/), que se correspuende cola "r" simple intervocálica o darrera de consonante; y otra igual a la "r" simple pero con vibración llingual múltiple (fonema /rr/), que se correspuende cola "r" duble ("rr") o la "r" simple anicial (rata) o darrera de /n/, /l/ y /s/ (enredu, alredor, Israel).
S
La S ye la decimoctava lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la catorcena de les sos consonantes. El so nome ye femenín: la ese (pl. "eses").
Correspuéndese cola lletra del alfabetu llatín o romanu, que remanez de la lletra fenicia "sin", significando dablemente "diente". El signu proto-sinaíticu tenía aldéu redondeáu. Nes lletres primitives del llatín alcuéntrase la forma clásica, fecha con tres trazes.
Nes lletres gótiques apaez la S capital, en posición final, a caberos del sieglu XII. La escritura humanística caltién la "s llarga" a caberos del sieglu XVIII.
T
La T ye la decimonovena lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la quincena de les sos consontantes. El so nome ye femenín: la te (pl. "tes").
Los hebreos, nes sos inscripciones y monumentos epigráficos primitivos, representen por X el signu "Thau," equivalente a la T de griegos y llatinos.
La T ye d'articulación fuerte, sorda, momentánea ó esplosiva, que correspuende a la feble o sonora d, que pue ser al empar llingual y dental. Esto desplica la recíproca sustitución ente elles en dalgunes llingües. En dalgunos manuscritos afáyase a vegaes "set" por "sed", "quot" por "quod", "haut" por "haud", "adque" por "atque". El "tu" del llatín tien por equivalente el "d" del alemán, mientres que "Gott" y "Tag" d'esta cabera llingua formaren "god" y "day" del inglés. 
U
La U ye la vixésima lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la quinta de les sos vocales. El so nome ye femenín: la u (pl. "úes").
V
La V ye la vixesimoprimer lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la selcena de les sos consonantes. El so nome ye femenín: la uve (pl. "uves").
La hestoria de la V ta lligada cola de la B. Como definición de la lletra pue decise que ye: una u (que fai l'oficiu de) ve
A efeutos d'esta grafía, importa considerar que'l llatín cuntaba col fonema consonánticu /b/ (oclusivu sonoru billabial) y col fonema vocálicu /u/; el primeru, grafiábase con B y el segundu con V.
W
La W ye una lletra ayena al alfabetu asturianu (al empar que la "K" y la "J"). El so nome ye femenín: la uve doble (pl. "uves dobles").
Ye una lletra non tradicional nel idioma asturianu, magar que'l so usu tea almitíu pa representar estranxerismos o préstamos d'otres llingües. 
Pronúnciase como una U. Xeneralmente, caltiénse la pronunciación de la W del idioma d'orixen, magar qu'esto a vegaes nun ye asina.
Esto fai que pueda pronunciase, segun la llingua de la que venga (inglés, holandés..) como, [w] o [b].
X
La X, ye la vixesimosegunda lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la diecisetena consonante. El so nome ye femenín: la xe (pl. les "xes").
Pronúnciase como el soníu "sh" del inglés o "ch" del francés (AFI: ʃ). 
L'orixe esautu del signu X desconozse. 
Y
La Y, ye la vixesimotercera lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la dieciochena consonante. El so nome ye femenín: la ye o i griega (pl. les "yes" ó "i griegues"). Fonemes /y/, /i/
La Y fai les veces de consonante y de vocal. 
Z
La Z, ye la vixesimocuarta lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la decinuevena consonante. El so nome ye femenín: la zeda o zeta (pl. les "zedes" ó "zetes"). Fonema /θ/
La lletra Z remanez direutamente del alfabetu llatín o romanu, que lu toma del griegu pa trescribir la lletra dzeta ζ, que remanez del "zai" feniciu, col significáu d'arma n'araméu. La lletra z esistía antiguamente en llatín, pero na dómina del censor Apiu Claudiu, c. 312 e.C., desaniciose; tornó a introducise na metada del sieglu I e.C., pa poder representar el soníu "s sonoru" proveniente del llinguax griegu. Entós allugóse no cabero del alfabetu.
Lletra
Una lletra ye cada signu gráficu d'un sistema d'escritura. Los signos de varies escritures, como dalgunes enforma antigües, son denomaos silabogrames (si describen una sílaba) o logogrames (si reflexen una pallabra u oración, como dalgunos xeroglíficos).
Llista d'asteroides (90001-91000)
Llista d'asteroides/90001–90100
Llista d'asteroides/90101–90200
Llista d'asteroides/90201–90300
Llista d'asteroides/90301–90400
Llista d'asteroides/90401–90500
Llista d'asteroides/90501–90600
Llista d'asteroides/90601–90700
Llista d'asteroides/90701–90800
Llista d'asteroides/90801–90900
Llista d'asteroides/90901–91000
Llista d'asteroides (91001-92000)
Llista d'asteroides/91001–91100
Llista d'asteroides/91101–91200
Llista d'asteroides/91201–91300
Llista d'asteroides/91301–91400
Llista d'asteroides/91401–91500
Llista d'asteroides/91501–91600
Llista d'asteroides/91601–91700
Llista d'asteroides/91701–91800
Llista d'asteroides/91801–91900
Llista d'asteroides/91901–92000
Llista d'asteroides (92001-93000)
Llista d'asteroides/92001–92100
Llista d'asteroides/92101–92200
Llista d'asteroides/92201–92300
Llista d'asteroides/92301–92400
Llista d'asteroides/92401–92500
Llista d'asteroides/92501–92600
Llista d'asteroides/92601–92700
Llista d'asteroides/92701–92800
Llista d'asteroides/92801–92900
Llista d'asteroides/92901–93000
Llista d'asteroides (93001-94000)
Llista d'asteroides/93001–93100
Llista d'asteroides/93101–93200
Llista d'asteroides/93201–93300
Llista d'asteroides/93301–93400
Llista d'asteroides/93401–93500
Llista d'asteroides/93501–93600
Llista d'asteroides/93601–93700
Llista d'asteroides/93701–93800
Llista d'asteroides/93801–93900
Llista d'asteroides/93901–94000
Provincia de Huelva
La provincia de Huelva ye una de les ocho provincies qu'ensamen la comunidá autónoma d'Andalucía, España.
Allugada nel oeste de tala comunidá, llenda al norte cola provincia de Badajoz, al este coles provincies de Sevilla y Cádiz, al sur col Océanu Atlánticu y al oeste con Portugal. Pesie a la so vecindá cola provincia de Cádiz ye la única provincia española que nun tien comunicación direuta cola provincia na qu'enconta, y p'aportar a la mesma hai de pasar per Sevilla. La capital de la provincia de Huelva ye la ciudá de Huelva.
Provincia de Las Palmas
Las Palmas o Les Palmes ye una provincia española de la Comunidá Autónoma de Canaries, formada poles islles de Gran Canaria, Fuerteventura y Lanzarote, asina como por una riestra de seis islles menores (Alegranza, La Graciosa, Montaña Clara, Isla de Lobos, Roque del Este y Roque del Oeste). Cunta con 1.024.186 habitantes (2006), siendo la docena provincia española en númberu d'habitantes y la primera de Canaries.
La capital de la provincia ye la ciudá de Las Palmas de Gran Canaria, na islla de Gran Canaria.
Llista de conceyos d'Alacant
Llista de conceyos de la provincia d'Alicante (España) según datos del padrón INE del 1 de xineru de 2006. Les denominaciones oficiales apaecen en negrita.
Llista de conceyos de Badayoz
Llista de conceyos de la provincia de Badajoz:
Llista de conceyos de les Islles Baleares
Llista de conceyos de les Islles Baleares:
Llista de conceyos de Barcelona
Llista de conceyos de la provincia de Barcelona:
Llírica
La llírica o xéneru llíricu, ye un xéneru lliterariu u l'autor amuesa'l so mundu interior y ufierta una interpretación emotiva de la realidá. Abonden los recursos espresivos y los temes más trataos suelen ser la muerte, l'amor, la soledá, la guapura, la señaldá...
Les más de les veces, los testos poéticos escríbense en versu, lo que nun quita pa que tamién hebia prosa poética. Un exemplu de xéneru llíricu ye:
EL REGURU
Binca blincando
pente les yerbes,
esnidia qu'esnidia
pente les peñes.
Baxa un filu
d'agua claro
pel regueru.
Que xuega y cancia
contando cuentos,
que cancia y suaña
en tolos tiempos.
pel reguru.
Llista de conceyos de Burgos
Llista de los conceyos de la provincia de Burgos:
Llista de conceyos de Cáceres
Llista de conceyos de la provincia de Cáceres:
Llista de conceyos de Cádiz
Llista de los 44 conceyos de la provincia de Cádiz:
Llista de conceyos de Castelló
Llista de conceyos de la provincia de Castellón:
Llista de conceyos de Ciudad Real
Conceyos de la provincia de Ciudad Real:
Llista de conceyos de Córdoba (Andalucía)
Llista de los 75 conceyos de la provincia de Córdoba, n'Andalucía, España:
Llista de conceyos d'A Coruña
Llista de conceyos de la provincia d'A Coruña:
Llista de conceyos de Cuenca
Conceyos de la provincia de Cuenca:
Llista de conceyos de Granada
Llista de los 168 conceyos de la provincia de Granada.
Llista de conceyos de Guadalajara
Conceyos de la provincia de Guadalajara, en Castiella-La Mancha, España.
Llista de conceyos de Gipuzkoa
Conceyos de la provincia de Gipuzkoa:
! Nome
! Población(2004)
Llista de conceyos de Huelva
Llista de los 79 conceyos de la provincia de Huelva:
Llista de conceyos de Lleida
Llista de los conceyos na Provincia de Lleida:
Llista de conceyos de Lugo
Llista de conceyos na provincia de Lugo:
Murzo
Murzo ye una comuña ya población de Francia, na rexón de Córcega, departamentu de Córcega del Sur.
La so población ye de .
Llista d'asteroides (94001-95000)
Llista d'asteroides/94001–94100
Llista d'asteroides/94101–94200
Llista d'asteroides/94201–94300
Llista d'asteroides/94301–94400
Llista d'asteroides/94401–94500
Llista d'asteroides/94501–94600
Llista d'asteroides/94601–94700
Llista d'asteroides/94701–94800
Llista d'asteroides/94801–94900
Llista d'asteroides/94901–95000
Llista de conceyos de Madrid
Conceyos de la Comunidá de Madrid:
Llista de conceyos de Murcia
Conceyos de la Rexón de Murcia:
Llista de conceyos de la provincia de Palencia:
Llista de conceyos de Les Palmes
Conceyos de la provincia de Les Palmes:
Llista de conceyos de Pontevedra
Conceyos de la provincia de Pontevedra:
Llista de conceyos de Santa Cruz de Tenerife
Conceyos de la provincia de Santa Cruz de Tenerife:
Llista de conceyos de Segovia
Llista de conceyos de la provincia de Segovia:
Llista de conceyos de Sevilla
Llista de los 105 conceyos de la provincia de Sevilla:
Llista de conceyos de Tarragona
Llista de conceyos de la provincia de Teruel
Conceyos de la provincia de Teruel:
Llista de conceyos de València
Llista de conceyos de la provincia de València:
Llista de conceyos de la provincia de Valladolid
Llista de conceyos de la provincia de Valladolid:
Llista de conceyos de la provincia de Bizkaia
Llista de conceyos de Bizkaia:
Guadalajara
Guadalajara ye la capital de la provincia de Guadalajara, comunidá autónoma de Castiella-La Mancha, n'España.
Fundada orixinalmente polos íberos col nome dArriaca" ("arriaga" ye pedreru en vascu), seique'l so significáu fore "ríu pedregosu", darréu que los árabes la denomaron "wād al-ḥaŷara" واد الحجرة o وادي الحجرة"', «ríu de les piedres» o «valle de les fortaleces»).
Llista d'asteroides (95001-96000)
Llista d'asteroides/95001–95100
Llista d'asteroides/95101–95200
Llista d'asteroides/95201–95300
Llista d'asteroides/95301–95400
Llista d'asteroides/95401–95500
Llista d'asteroides/95501–95600
Llista d'asteroides/95601–95700
Llista d'asteroides/95701–95800
Llista d'asteroides/95801–95900
Llista d'asteroides/95901–96000
Llista d'asteroides (96001-97000)
Llista d'asteroides/96001–96100
Llista d'asteroides/96101–96200
Llista d'asteroides/96201–96300
Llista d'asteroides/96301–96400
Llista d'asteroides/96401–96500
Llista d'asteroides/96501–96600
Llista d'asteroides/96601–96700
Llista d'asteroides/96701–96800
Llista d'asteroides/96801–96900
Llista d'asteroides/96901–97000
Holismu
L'Holismu (del griegu "holos" que significa too, entero, total) ye la idea de que toles propiedaes d'un sistema (biolóxicu, químicu, social, económicu, mental, llingüísticu, etc) nun pueden determinase o desplicase como una suma de los sos componentes. El sistema completo, poro, compórtase d'un mou distintu que la suma de les sos partes. 
Puede definise como un tratamientu d'un tema qu'implica a tolos sos componentes, coles sos rellaciones obvies y invisibles. Normalmente úsase como una tercera vía o solución nueva a un problema. L'holismu enfatiza la importancia del too, que ye más grande que la suma de les partes y da importancia a la interdependencia d'estes.
Polo xeneral, trata de presentase darréu como un axoma pal planteamientu nuevu que se propón resolver, y a vegaes nun ye esplicitáu como una hipótesis de trabayu. Ésti ye'l so principal problema de validación, en cuantes se trata d'enfrentar a un métodu científicu: falsación, reproducción y modelización.
El Campu
El Campu ("Campo de Caso" en castellanu) ye una parroquia del conceyu de Casu. Ocupa, colos sos 13,22 km² d'estensión, el centru xeográficu del conceyu. Tien 412 habitantes (INE, 2007), y comprende los llugares de El Campu, El Barru y Veneros.
Veneros ye una aldea, de 62 habitantes, que ta a dos quilómetros d'El Campu. Destaquen, nel garapiellu de cases que la formen, un horru del sieglu XVI, con bien de decoración tallada, y una casona del sieglu XVI. Ye'l antiguu palaciu de Veneros, qu'acueye, dende l'añu 2001, el Muséu de la Madera de Casu. Nel pueblu había la lleenda, recoyida por Eladio G. Jove nel capítulu dedicáu a Casu na obra "Asturias", de Octavio Bellmunt y Fermín Canella, de que na Sierra'l Cárdenu, que queda enriba'l pueblu, podía vese peles nueches una lluz d'orixe desconocíu. Una lluz que, delles vegaes, quedaba allí quieta, pero que otres baxaba fasta'l ríu Nalón. A los sos vecinos, según Luciano Castañón, llamábenlos oveyeros, seique porque hubiera abondos rebaños d'esos animales nel pueblu. Esti autor recueye tamién una copla que fala de les moces de Veneros, y que diz...
"En Belerda sale el sol," 
"en Soto sale la luna," 
"y nel pueblín de Veneros" 
"salen las chicas papudas." 
El Campu ye la capital del conceyu, ta formau pol Arrobiu y el Barru, entos la población ta repartía de la siguiente manera, los 158 d'El Barru y 181 habitantes en Arrobiu, la dixebra ente estos dos llugares ye cásique inesistente anguaño. Dambos llugares tán separtaos pola carretera AS-254: les cases que hai al oeste d'ella son d'El Barru, y les que tán pal este son d'El Arrobiu. Nel barriu del Arrobiu ye onde ta la casa consistorial del conceyu.
El Campu ta a 58 kms d'Uviéu, y ye un pueblu con bien de casones llabriegues y cases rurales curioses que-y dan una imaxe típica de pueblín del interior... un pueblín que ye villa, porque pa eso tien, alredor de la plaza l'ayuntamientu, cais y caleyes d'aspectu más urbanu, y delles cases indianes que fain que'l conxuntu seya bien fachendosu... Allí se concentren los servicios y el comerciu del conceyu: hai bancos, ambulatoriu, farmacia y dellos chigres y tiendes, amás de dellos establecimientos de turismu rural y del Centru d'Interpretación del Parque Natural de Redes.
Dientro del so patrimoniu monumental destaquen:
Hai que falar tamién de los dos productos más famosos del conceyu, qu'anguaño se producen na so capital. El primeru son los Suspiros del Nalón, unes galletes feches con mantega, untu, farina, güevos y azúcar, típiques de la zona. Nos años 70 Nicanor Caballín entamó a fabricalos nuna confitería que tenía nel pueblu de Coballes. La pastelería taba no qu'anguaño ye'l final del banzáu de Tañes (entá pueden vese los sos cimientos, a la vera la ponte vieya, cuando ta'l banzáu a medies d'agua), a la vera'l Nalón, polo que tuvo que mudase pa otru sitiu cuando ficieron el banzau nos años 80. En 1984 abrió la pastelería n'El Campu cambiando de dueños, y allí sigue. 
D'otra banda, na villa s'alcuentra tamién la única quesería que produz anguaño'l quesu Casín, la de Mª Ángeles Álvarez. Un quesu de los más antiguos d'Asturies (hai noticia d'él dende'l sieglu XIII) del que diz la copla que
"El que nunca estuvo en Casu," 
"nin de Casu comió el quesu," 
"e señal que non faz casu," 
"ni comió del meyor quesu." 
Nel pueblu de Veneros cellebren les fiestes de San Isidro, el 15 de mayu, y de San Xuan, cola típica foguera, el 24 de xunu. A ellas dédico-y Fabricio González ("Poesías Asturianas", 1907), los siguientes versos:
"Pe les feries de San Xuan" 
"allá nel Campu de Casu," 
"perdió al xuegu'n tal Colasu," 
"un xatu, la llosa, el pan" 
"y diez cuques de ñerbasu;" 
"y, afayándose aflixíu," 
"dos duros pidió al tíu Bruno," 
"y éste dixoi: soy perdíu," 
"toma unu, que ansí, fíu," 
"ganaremos un cad'uno." 
...porque versos nun-y falten a El Campu. Luciano Castañón, nel so "Diccionario Geográfico Popular de Asturias", recueye varies coples de toa triba que fain referencia al pueblu: unes d'emponderamientu del llugar y les sos xentes, y otres faciendo de menos al del conceyu vecín, como la que diz que...
"Si vas a Campu de Casu" 
"has de baxar por Laviana,"
"has traeme una casina"
"que non la quiero coyana"
 Muséu de la Madera de Casu
Cazu
Cazu ye una parroquia del conceyu de Ponga, allugáu na parte suroriental del Principáu d'Asturies. Ta formada polos pueblos de Cazu, Sellañu, Priesca, Los lladeros, Ambingue, Cortes y Tribiertu.
Cazu distínguese pola so torre, una de les edificaciones más antigües d'Asturies, a la qu'a lo llargu de los sieglos fueren añadiéndoyse d'elles construcciones pel so redeor, una de les cuales conserva un antigu escudu d'armes.
La llenda llocal asegura que dicha torre disponía d'un subterraneu pa la fuga de los señores que la ocupaben, y que orixinalmente llegaba hasta'l ríu. Según esta llenda, un xoven cristianu enamoráu d'una bella doncella mora aprovechose de la so existencia para burlar a los padres de la muyer y fugase con ella.
Xunto a la torre afáyase un gran horru que tien la particularidá de ser de planta cuadrá y apoyase nos sos nueve pegollos.
Tamién destaca la Iglesia de Santa María de les Nieves, que data del sieglu XVIII, de planta cruciforme. Consta de dos capilles; una de les cuales conserva les pintures orixinales.
Llista d'asteroides (97001-98000)
Llista d'asteroides/97001–97100
Llista d'asteroides/97101–97200
Llista d'asteroides/97201–97300
Llista d'asteroides/97301–97400
Llista d'asteroides/97401–97500
Llista d'asteroides/97501–97600
Llista d'asteroides/97601–97700
Llista d'asteroides/97701–97800
Llista d'asteroides/97801–97900
Llista d'asteroides/97901–98000
Ambingue
Ambingue ye un llugar perteneciente a la parroquia de Cazu, nel conceyu asturianu de Ponga. Tien una población de 36 persones (INE, 2007), y allúgase a unos 430 m d'altor sobre'l nivel del mar (480 m nel barriu de La Prida, na parte alta del pueblu), na parte alta del valle del Ríu Valle Moru. Comunícase cola capital parroquial pela carretera PO-6, que naz na baxada que, na carretera AS-339, lleva de Cazu a Sellañu, y que muerre nel pueblu d'Ambingue.
Sellañu
Sellañu ye un pueblu del conceyu de Ponga perteneciente a la parroquia de Cazu.
Cuenta con un hotel y un restaurante, un colexu y una iglesia.
El pueblu celebra la fiesta de la Virxen de les Nieves el 6 d'agostu con una misa seguida de la "puya'l ramu". Pela nueche faese una verbena con diverses orquestes hasta bien entrada la nueche. Dende va dellos años faese tamién un concursu de bolos.
Llista d'asteroides (98001-99000)
Llista d'asteroides/98001–98100
Llista d'asteroides/98101–98200
Llista d'asteroides/98201–98300
Llista d'asteroides/98301–98400
Llista d'asteroides/98401–98500
Llista d'asteroides/98501–98600
Llista d'asteroides/98601–98700
Llista d'asteroides/98701–98800
Llista d'asteroides/98801–98900
Llista d'asteroides/98901–99000
Llista d'asteroides (99001-100000)
Llista d'asteroides/99001–99100
Llista d'asteroides/99101–99200
Llista d'asteroides/99201–99300
Llista d'asteroides/99301–99400
Llista d'asteroides/99401–99500
Llista d'asteroides/99501–99600
Llista d'asteroides/99601–99700
Llista d'asteroides/99701–99800
Llista d'asteroides/99801–99900
Llista d'asteroides/99901–100000
Muséu Xovellanos
El muséu - casa natal de Xovellanos allúgase nuna casa palaciega nel barriu Cimavilla de Xixón n'Asturies. 
Esta casa-palaciu data de caberos del sieglu XV, perteneciendo de magar entós a la famila de Xovellanos, cuando Xuan García de Xove (1460-1525) constrúi'l primer edificiu. La casa sufre dos reformes, la primera nel sieglu XVI y la cabera en 1758 pol pá de Xovellanos. Esta última ye la que-y da'l so fustaxe d'anguaño. Güei presenta dos torres a los llaos con un edificiu que les xune, tien al empar una capiella (Los Remedios onde ta enterráu Xovellanos) y per delantre ta la plaza denomada «Plaza de Xovellanos».
El día 27 d'avientu de 1983 declaróse Monumentu Histórico-Artísticu.
Abiertu'l 6 d'agostu de 1971, el muséu guarda la coleición artística municipal que se treslladara a esti muséu dende'l so anterior allugamietu nel antiguu Institutu Xovellanos.
L'envís principal del muséu ye, según la so acta de fundación, : «"...la ilustración de la sociedá al tresvel de la hestoria y del arte, dende un xeitu rigurosu y científicu que xune a la sensibilidá del encarte polo artístico, oxetivos concretos en documentación, investigación, caltenimientu, educación y espurrimientu de les sos coleiciones"».
Por esti motivu'l muséu nun ye sólo una coleición d'obres d'arte sinón que tamién desenrolla otra mena d'obres como son: talleres didáuticos, visites guiyaes, conciertos o conferencies. Amás d'estes actividaes esiste tamién una biblioteca especializada nel insigne ilustráu siendo amás la sede oficial del Foru Xovellanos.
Dientro'l muséu son a vese dos estayes desemeyaes:
Dientro de les donaciones feches al muséu destaquen les de: 
El fondu de la coleición cunta con alredor de 650 pieces como pintures, escultures, moblame, semeyes o pieces arqueolóxiques ente otres coses, de toes estes obres merecen atención les siguientes: 
A Coruña
A Coruña o La Coruña ye la capital de la provincia d'A Coruña (Comunidá Autónoma de Galicia, España). Ta allugada na fastera noroccidental del país. Ye una ciudá atlántica con clima suave.
Hai munches teoríes al respectu, dende étimos indoeuropeos a celtes o llatinos:
En tiempos de Fernandu II de Llión (sieglu XII) apaez documentáu per primera vegada'l topónimu "Crunia". En 1262 apaez col artículu "la Crunia", por traducción lliteral del gallegu. Los nomes "Curunia", "Crunnia" y "Crunna" son frecuentes nel medievu. 
ºNota: Esta denominación ye errónea, tanto que'l gallegu usa l'artículu colos nomes de ciudá y otros accidentes xeográficos (como'l catalán y l'asturianu), y esti artículu nun ye traducible nunca al castellanu. Otru error históricu en castellanu ye por exemplu, Oporto, (portugúes "Porto", l'artículu sólo aparez na fala; gallegu "O Porto").
La ciudá ta asitiada nel estremu noroccidental de la Península Ibérica, perteneciendo a un saliente de tierra de la provincia d´A Coruña, ente la ría d´A Coruña, que baña'l llau esti de la ciudá, y la enseada del Orzán, que baña les principales sableres de la ciudá allugaes nel llau oeste de la mesma. Llinda al norte col océanu Atlánticu, al sudoeste col conceyu de Arteixo, al este col conceyu de Oleiros y la ría de la Coruña, y al sur col conceyu de Culleredo.
El conceyu ta formáu por cinco parroquies: A Coruña, Elviña, Oza, San Cristovo das Viñas y Visma. Estes cuatro postreres formaben l'antiguu conceyu de Oza, que foi anexionado al de la Coruña en 1912. Esta zona foi la principal zona d'espansión de la ciudá dende metá del sieglu XX, polo que numberosos núcleos de población pertenecientes a les parroquías anexionadas fueron absorbíos pola localidá de la Coruña a efectos de nomenclátor. Les parroquies del conceyu apiguren oficialmente un total de 54 entidaes de población según lo Nomenclátor de la Xunta de Galicia, 45 según lo del IGE.
A Coruña estender a partir d'una península con forma de T, d'istmu llanu y nidies llombes poco serrapatosos. Dalgunos distis llombes fuéronse integrando na ciudá cola so espansión a partir de 1940, como los de Monte Altu, Santa Margarita, Eirís y A Zapateira. Otros fueron convertíos en zones verdes (Bienes y monte de San Pedro). Gran parte de la estensión portuaria y Los Cantones son zones ganaes al mar. Nel territoriu del conceyu esisten numberosos cursos fluviales, dende pequenos regatos hasta ríos, na mayoría de los casos parcial o totalmente enriaos, de los que'l ríu de Monelos ye'l más singular.
Les isles de San Pedro dixebraes del monte tocayu por un estrechu canal fueron declaraes de manera provisorio espaciu natural d'interés local nel añu 2009.
A Coruña tien dellos kilómetros de sableres, siendo les más conocíes la sablera de Riazor y la sablera del Orzán, pola so situación en plenu centru de la ciudá y bordiaes poner paséu marítimu. Esta localización convertir nun grande curiosu para los turistes, siendo amás puntu d'alcuentru de surfistas bona parte del añu.
Cuatro de les sableres de la Coruña llograron el distintivu de bandera azul en 2017:
Alacant
Alacant (n'español: "Alicante") ye la segunda ciudá más importante de la Comunidá Valenciana (España), con una población de 330.525 habitantes (INE 2016). Allugada na costa mediterránea, ye la capital de la provincia d'Alacant y del cotarru del Alacantí. Ye una ciudá principalmente turística y de servicios.
Almería
Almería ye una ciudá costera y portuaria española, capital de la provincia homónima d'Andalucía (y de la rexón de Granada), ente Granada y Murcia.
El nome "Almería" remanez del árabe andalusí المرية "al-Mariyya", y ésti de مرأى "mara'à", que quier dicir "el que mira ententes" o "vixía", darréu que la so función yera protexer la ciudá de "Bayyana", anguaño Pechina.
La ciudá d'Almería ye de les ciudaes europees con más hores de sol, 2.965 al añu. La temperatura media añal ye de 18,7 °C, y la de les sos agües n'hibiernu ta más calecía que l'aire.
Rexón de Granada
Ávila
Ávila (Ávila de los Caballeros), ye una ciudá española, en Castiella y Llión, capital de la provincia d'Ávila. Ta allugada a 1.128 m d'altor, nuna estaya rocosa na oriella drecha del ríu "Adaja", afluyente del Duero, siendo la capital de provincia más alta d'España. Carauterízase por tener una muria medieval, completa, románica. Ye patrimoniu de la Humanidá dende 1985.
Kos
Kos o Cos (Griegu, Κως; Turcu, İstanköy; Italianu, Coo;) ye una islla de grecia nel Dodecanesu cierra al golfu de Kos. Mide 40 km por 8 km, y ta asitiada a namái 4 quilómetros de la costa turca. La islla tien llanures fértiles xunto a estériles y hermes tierres altes, con una población total 30.947 persones. Tien 3 conceyos, Kos, el centru alministrativu y mayor ciudá, cola metá de la so población (pop. 17,890), Dikaio, ya Irakleides.
196 e.C.
197 e.C.
198 e.C.
199 e.C.
200 e.C.
201 e.C.
202 e.C.
203 e.C.
204 e.C.
205 e.C.
206 e.C.
207 e.C.
208 e.C.
209 e.C.
210 e.C.
211 e.C.
212 e.C.
213 e.C.
214 e.C.
215 e.C.
216 e.C.
217 e.C.
218 e.C.
219 e.C.
220 e.C.
221 e.C.
222 e.C.
223 e.C.
224 e.C.
225 e.C.
226 e.C.
227 e.C.
228 e.C.
228 e.C. foi un añu del calendariu romanu prexulianu. Nesa dómina, nel Imperiu romanu, foi conocíu como "añu del consuláu de Ruga y Verrucosus", y tamién como añu "526 Ab urbe condita". La so denomación como añu 228 e.C. remóntase al entamu de la Edá Media, cuando quedó establecíu l'Anno Domini como forma avezada de dar nome a los años.
229 e.C.
230 e.C.
231 e.C.
232 e.C.
233 e.C.
234 e.C.
235 e.C.
236 e.C.
237 e.C.
238 e.C.
239 e.C.
240 e.C.
241 e.C.
242 e.C.
243 e.C.
244 e.C.
L'añu 244 e. C. foi un añu del calendariu romanu prexulianu. Nel Imperiu romanu conocíase como l'añu 510 "ab urbe condita".
245 e.C.
246 e.C.
247 e.C.
Ḥoquei
El ḥoquei ye una familia de deportes na que dos equipos compiten pa llevar una pelota dura o un discu de cauchu a la portería contraria p'anotar un tantu cola aída d'un palu llargu que se llama Stick. Prautícase con carauterístiques estremaes, sigún el campu nel que se xuegue, polo que se destremen; 
El ḥoquei sobre xelu ye un deporte que fai parte de los Xuegos Olímpicos d'Iviernu y el ḥoquei en prau ye uno de los deportes de les Olimpiaes de Branu. El ḥoquei sobre patinos fuera deporte d'exhibición nos Xuegos Olímpicos de Barcelona 1992. Xuéguense en pistes especiales acondaes pa dichos enfrentamientos.
Esti tipu de xuegos, con asemeyances col ḥoquei en prau, prauticábense dende enantes de la dómina cristiana n'Exiptu, Persia, Arabia y Grecia.
Asemeyaos al ḥoquei d'anguaño son el paganica de los romanos, el cheuca de los indios araucanos d'Arxentina, y el hurling y shinty.
Per 1861 creóse'l primer Clube de Ḥoquei nomáu "Blackheath Football and Hockey Club", en Londres.
Hai hestoriadores que cuiden qu'esti deporte, coles carauterístiques que presenta anguaño, remanez de fines de la década de 1880. Sicasí, dos décades enantes yá se crearan instituciones rectores, anque foron mocicándose les sos regles posteriores.
248 e.C.
249 e.C.
Terra nullius
Terra nullius ye una espresión llatina que quier dicir "tierra de naide", y emplégase pa denomar la tierra que nun ye propiedá de denguna persona (lo mesmo que'l "res nullius" fai referencia a una cosa que nun ye propiedá de naide).
Anguaño considérase que la "terra nullius" nun esiste, por mor de que tol mundu ta ocupáu o, por mor de trataos internacionales, considérase tarrén internacional, cola esceición de l'Antártida, que tien un statu quo especial. Sicasí, el conceutu de "terra nullius" emplegóse na época de la colonización pa reclamar los territorios de les colonies como tierres non ocupaes y que, por mor d'ello, l'Estáu descubridor o conquistador podía ocupar llegalmente.
El conceutu emplegóse tamién en Drechu priváu, pa privar a los ocupantes indíxenes de la tierra de los sos drechos de propiedá sobre la mesma como antiguos ocupantes, y permitiendo d'esta miente'l repartu de la propiedá ente los colonos.
Ilesia (dixebra)
Tipos de llesies:
Islla (dixebra)
El términu islla pue facer referencia a:
Islla
Una islla ye una porción de tierra menor qu'un continente que s'atopa ensembre rodeada d'agua. Tola so collada tomada a la mesma altura sobro'l nivel del mar ta sometida a un clima asemeyáu, non como nos continentes. Esisten islles nos ríos, llagos, mares y océanos. El tamañu de les islles ye variable, puen tener dende pocos metros cuadraos de superficie hasta más de dos millones de quilómetros cuadraos, como ye'l casu de Groenlandia.
Fortaleza (dixebra)
Fortaleza pue referise a:
Bastión
El bastión ye un reductu fortificáu qu'apareyase hacia l'exterior del cuerpu principal d'una fortaleza, allugau xeneralmente nes esquines de les muries (llamaes muries de cortina), como puntu fuerte de la defensa escontra l'asaltu de tropes enemigues. El diseñu del bastión y el fechu de que sobresalga del cuerpu la fortaleza permite cubrir los otros bastiones y les muries de cortina con fueu cruzáu.
El bastión yera utilizáu como plataforma d'artillería, pa facer que l'asaltante a allugar les sos bateríes d'artillería más lloñe de les muries, faciendo asina que seyan menos efectives.
El bastión foi desargau a finales delsieglu XV n'Italia como parte de la llamada traza italiana y espardiose y xorreció per toda Europa a entamos del sieglu XVI.
Badajoz
Badajoz o Badayoz ye una ciudá de la Comunidad Autónoma d'Estremadura, España, capital de la provincia del mesmu nome. Ta allugada nel suroeste de la Península Ibérica, a orielles del ríu Guadiana, enforma averada a Portugal.
Fundóse nel añu 875 pol muladí de Mérida Ibn Marwan, magar que los primeros vestixos humanos paecen remontase a la prehestoria.
Bilbao
Bilbao (tamién "Bilbo" n'euskera) ye la capital de la provincia de Vizcaya.Foi fundada por D. Diego Lopez de Haro el 15 de xunu del añu 1300. Ta allugada nel cotarru del Gran Bilbao, una faza urbana continua que s'estiende pelo llargo de la ría de Bilbao, o del Nervión con alrodiu de 900.000 habitantes, siendo d'esta miente la quinta aglomeración española en númberu d'habitantes y la primera de tola costa cantábrica. La ciudá tien 354.145 hab.
Recientemente hebo una polemica referente al topónimu de la ciudá pol usu masivu que venía dandose nos últimos años de la forma "Bilbo" en cuenta de "Bilbao", la Euskaltzaindia (Academia de la llingua vasca) recomienda usar el vasquismu Bilbao ya que "Bilbo" usase namás en contraiciones. Ex: "Patxi Bilbokoa da (Pachu ye de Bilbao)". El topónimu oficial namás recueye la forma Bilbao.
Burgos
Burgos ye una ciudá española, capital de la provincia de Burgos al noreste de la Comunidá autónoma de Castiella y Llión. Nel 2011, la so población yera de 179.251 habitantes, siendo la segunda ciudá más poblada de Castiella y Llión.
Foi capital del Reinu de Castiella y de mou intermitente de la Corona de Castiella, dende 1230 fasta'l reináu de los Reis Católicos. Tamién foi capital de Castiella la Vieya y llegó a selo de manera provisional de l'actual Castiella y Llión, asina ye que alluga la sede del Tribunal Superior de Xusticia de dicha Comunidá Autónoma.
Tien monumentos abondo, destacando la so catedral d'estilu góticu Santa María, nomada Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO. Tamién destaquen la Cartuxa de Miraflores y el monasteriu de Santa María la Real de Las Huelgas. Burgos ye una de les ciudaes peles que pasa El Camín de Santiago.
Década del 0
La Década del 0 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru del añu 1 y el 31 d'avientu del añu 9.
Sieglu: Tabla añal del sieglu I ( Sieglu I e.C. - Sieglu I - Sieglu II)
Década del 10
La Década del 10 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru del añu 10 y el 31 d'avientu del 19.
Tiberio socede a Augusto como emperador de Roma nel añu 14.
Tiberio, emperador de Roma.
Década del 20
La Década del 20 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru del añu 20 y el 31 d'avientu del 29.
Década del 30
La Década del 30 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru del añu 30 y el 31 d'avientu del 39.
A los 3 díes de la so crucifixón, testigos proclamen la so resorrección. Demientres la década de los 30, el cristianismu espardese dende Xudea y Galilea.
Década del 40
La Década del 40 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru del añu 40 y el 31 d'avientu del 49.
Década del 50
La Década del 50 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru del añu 50 y el 31 d'avientu del 59.
Década del 60
La Década del 60 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru del añu 60 y el 31 d'avientu del 69.
Década del 70
La Década del 70 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru del añu 70 y el 31 d'avientu del 79.
Década del 80
La Década del 80 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru del añu 80 y el 31 d'avientu del 89.
Década del 90
La Década del 50 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru del añu 90 y el 31 d'avientu del 99.
Década del 100
Sieglu: Tabla añal del sieglu II ( Sieglu I - Sieglu II - Sieglu III)
Década del 110
Década del 120
Década del 130
Década del 140
Década del 150
Década del 160
Década del 170
Década del 180
Década del 190
Década del 200
Sieglu: Tabla añal del sieglu III ( Sieglu II - Sieglu III - Sieglu IV)
Tabla añal del sieglu II
Sieglu II
Tabla añal sieglu I - Sieglu I | Sieglu III - Tabla añal sieglu III
Añu 0
L'añu cero nun esiste nin nel calandariu gregorianu nin nel xulianu. L'añu 1 e.C. precede inmediatamente al añu 1 dC.
Los historiadores adoutaron esta convención de magar el so emplegu por Bede na so "Histora Ecclesiastica Gentis Anglorum" ("Hestoria eclesiástica del pueblu inglés", de 731). Bede nun emplegó'l cero por mor de que los años cuntense de magar ún y non de cero.
Los astrónomos inventaron l'añu cero pa normalizar la cronoloxía. El calandariu que lo emplega denómase calandariu xulianu prolépticu. Esti camientu implica un desfas de los años anteriores: el primer añu enantes de Cristo correspuende al añu cero, 2 e.C. correspuende al añu -1, 3 e.C. a -2, ... y en xeneral "n eC" correspuende a "-n 1".
Tabla añal del sieglu III
Sieglu III
Tabla añal sieglu II - Sieglu II | Sieglu IV - Tabla añal sieglu IV
Década del 210
Década del 220
Década del 230
Década del 240
Década del 250
Década del 260
Década del 270
Década del 280
Década del 290
Tabla añal del sieglu IV
Tabla añal sieglu III - Sieglu III | Sieglu V - Tabla añal sieglu V
Tabla añal del sieglu V
Sieglu V
Tabla añal sieglu IV - Sieglu IV | Sieglu VI - Tabla añal sieglu VI
Tabla añal del sieglu VI
Sieglu VI
Tabla añal sieglu V - Sieglu V | Sieglu VII - Tabla añal sieglu VII
Tabla añal del sieglu VII
Sieglu VII
Tabla añal sieglu VI - Sieglu VI | Sieglu VIII - Tabla añal sieglu VIII
Tabla añal del sieglu VIII
Sieglu VIII
Tabla añal sieglu VII - Sieglu VII | Sieglu IX - Tabla añal sieglu IX
Tabla añal del sieglu IX
Sieglu IX
Tabla añal sieglu VIII - Sieglu VIII | Sieglu X - Tabla añal sieglu X
Tabla añal del sieglu X
Sieglu X
Tabla añal sieglu IX - Sieglu IX | Sieglu XI - Tabla añal sieglu XI
Tabla añal del sieglu XI
Sieglu XI
Tabla añal sieglu X - Sieglu X | Sieglu XII - Tabla añal sieglu XII
Tabla añal del sieglu XII
Sieglu XII
Tabla añal sieglu XI - Sieglu XI | Sieglu XIII - Tabla añal sieglu XIII
Tabla añal del sieglu XIII
Sieglu XIII
Tabla añal sieglu XII - Sieglu XII | Sieglu XIV - Tabla añal sieglu XIV
Tabla añal del sieglu XIV
Sieglu XIV
Tabla añal sieglu XIII - Sieglu XIII | Sieglu XV - Tabla añal sieglu XV
Tabla añal del sieglu XV
Sieglu XV
Tabla añal sieglu XIV - Sieglu XIV | Sieglu XVI - Tabla añal sieglu XVI
Tabla añal del sieglu XVI
Sieglu XVI
Tabla añal sieglu XV - Sieglu XV | Sieglu XVII - Tabla añal sieglu XVII
Tabla añal del sieglu XVII
Tabla añal sieglu XVI - Sieglu XVI | Sieglu XVIII - Tabla añal sieglu XVIII
Tabla añal del sieglu XVIII
Sieglu XVIII
Tabla añal sieglu XVII - Sieglu XVII | Sieglu XIX - Tabla añal sieglu XIX
Tabla añal del sieglu XIX
Tabla añal sieglu XVIII - Sieglu XVIII | Sieglu XX - Tabla añal sieglu XX
Tabla añal del sieglu XX
Tabla añal sieglu XIX - Sieglu XIX | Sieglu XXI - Tabla añal sieglu XXI
Tabla añal del sieglu XXI
Sieglu XXI
Tabla añal sieglu XX - Sieglu XX | Sieglu XXII - Tabla añal sieglu XXII
Década del 300
Sieglu: Tabla añal del sieglu IV ( Sieglu III - Sieglu IV - Sieglu V)
Década del 310
Década del 320
Década del 330
Década del 340
Década del 350
Década del 360
Década del 370
- Emigración masiva de los visigodos dende'l Danubio al Imperiu Romanu d'Occidente presionaos por otres tribus.
-Les huestes de bárbaros esfarrapen too al so pasu nel este d'Europa.
-Apaecen nel Imperiu Romanu los primeros hospitales públicos, el primeru, fundáu por San Basilio.
Década del 380
Década del 390
Década del 400
Sieglu: Tabla añal del sieglu V ( Sieglu IV - Sieglu V - Sieglu VI)
Década del 410
Década del 420
Década del 430
Década del 440
Década del 450
Década del 460
Década del 470
Década del 480
Década del 490
Década del 500
Sieglu: Tabla añal del sieglu VI ( Sieglu V - Sieglu VI - Sieglu VII)
Década del 510
Década del 520
Década del 530
Década del 540
Década del 550
Década del 560
Década del 570
Década del 580
Década del 590
Década del 600
Sieglu: Tabla añal del sieglu VII ( Sieglu VI - Sieglu VII - Sieglu VIII)
Década del 610
Década del 620
Década del 630
Década del 640
Década del 650
Década del 660
Década del 670
Década del 680
Década del 690
Década del 700
Sieglu: Tabla añal del sieglu VIII ( Sieglu VII - Sieglu VIII - Sieglu IX)
Década del 710
Década del 720
Década del 730
Década del 740
Década del 750
Década del 760
Década del 770
Década del 780
Década del 790
Década del 800
Sieglu: Tabla añal del sieglu IX ( Sieglu VIII - Sieglu IX - Sieglu X)
Década del 810
Década del 820
Década del 830
Década del 840
Década del 850
Década del 860
Década del 870
Década del 880
Década del 890
Década del 900
Sieglu: Tabla añal del sieglu X ( Sieglu IX - Sieglu X - Sieglu XI)
Década del 910
Década del 920
Década del 930
Década del 940
Década del 950
Década del 960
Década del 970
Década del 980
Década del 990
Década del 1000
Sieglu: Tabla añal del sieglu XI ( Sieglu X - Sieglu XI - Sieglu XII)
Llista de reis de Bélxica
Bélxica tornóse independiente de los Países Baxos yá como monarquía. El so primer rei foi Leopoldu I.
Microeconomía
La microeconomía ye una parte de la economía qu'estudia'l comportamientu económicu d'axentes económicos individuales, como son los consumidores, les empreses, los trabayadores y los inversores; lo mesmo que de los mercaos. Considera les decisiones que toma caún pa cumplir ciertos oxetivos propios. Los elementos básicos nos que se centra l'analís microeconómicu son los bienes, los precios, los mercaos y los axentes económicos. En contraposición, la macroeconomía ye la parte de la teoría económica que s'encarga del estudiu xeneral de la economía, por aciu l'analís de les variables agregaes como la cantidá total de bienes y servicios producíos, el total de los ingresos, el nivel d'emplegu, de recursos productivos, la balanza de pagos, el tipu de cambéu y el comportamientu xeneral de los precios.
Estes cañes o subdisciplines nun pueden considerase dafechu dixebraes porque les resultancies d'unos aspeutos influyen sobre los otros (en particular la teoría del equilibriu xeneral fala de la interacción ente elles). Por casu, les empreses non solo ufierten bienes y servicios, sinón que tamién demanden bienes y servicios pa poder producir los suyos. La microeconomía propon modelos matemáticos que desenvuelven ciertos supuestos sobre'l comportamientu de los axentes económicos, les conclusiones a la que se llegue usando esos modelos solo va ser válida, mentanto se cumplan los supuestos, cosa que nun asocede siempres, especialmente si se trata de supuestos bien fuertes o restrictivos.
Una de les incorporaciones más importantes al estudiu de la microeconomía ye la llamada teoría de xuegos. La teoría de xuegos ye una teoría matemática qu'estudia'l comportamientu de dellos axentes cuando les decisiones tomaes per caún influyen en qué midida caún llogra los oxetivos que desea. Úsase, por casu, na teoría de la producción industrial, pa estudiar los casos d'oligopoliu y de competencia imperfeuta.
La teoría del consumidor parte de les preferencies d'un individuu y tien como oxeto determinar qué elección va realizar un consumidor ente los bienes que tien disponibles y los que puede adquirir colos recursos que dispon.
No que sigue y, nun siendo que depués se diga lo contrario, tolo dicho va referise a la teoría del consumidor de la teoría neoclásica habitual. Tien de tenese presente qu'otros enfoques microeconómicos refuguen dellos supuestos que se riquen, por casu, p'afirmar la esistencia d'una curva de demanda pa un consumidor concretu.
El consumidores tienen preferencies sobre los bienes y servicios, esto ye, daes dos colecciones de bienes, tamién llamaes cestes de bienes (conxuntos de bienes y servicios qu'un individuu consume. nes que, de cada tipu de bien pue haber cero, unu o otra cantidá de bienes, inclusive una cantidá non entera) un consumidor va preferir a un sobre la otra (tamién puede ser indiferente ente elles), si diéren-y a escoyer ente dambes. Por casu, si diéren-y a escoyer ente una cesta de bienes y otra, que fuera igual a l'anterior ufierta, pero añadiérase-y dalgún bien más que-y gustara al consumidor, o si hubiera más cantidá de dalgún de los bienes que lleva la primera, xeneralmente preferiría, la segunda cesta.
Suponse entós, que pa la mayoría d'el consumidores va haber unes preferencies que podríen manifestar pa cualquier conxuntu de cestes que se-yos presentara. Cada consumidor tendría les sos preferencies y nun tendríen por qué coincidir coles d'otru, anque pueden. Sicasí, espérase que pa la mayoría d'el consumidores eses preferencies sí que tengan unes propiedaes comunes. Dalgunes d'eses propiedaes seríen:
Teniendo en cuenta que los bienes tienen precios, y considerando estos datos, ta claro qu'un consumidor nun puede consiguir trivialmente la cesta que prefiera d'ente toles posibles. Si tenemos en cuenta amás de los precios de los bienes la renta disponible del consumidor, tenemos lo que se llama la restricción presupuestaria. Ésta ye la que nos indica qué cestes de bienes son les que'l consumidor puede escoyer y consiguir, teniendo en cuenta'l dineru de que dispon y los precios del mercáu. La misión del consumidor va ser entós consiguir d'ente toes eses cestes aquella qu'él prefiera a toles otres (o dalguna de les cestes qu'él considere que son siquier tan bones como toles otres). Atopar esto ye lo que se llama maximización del consumidor. Xeneralmente, ye habitual que la cesta escoyida del consumidor s'alcuentre na llende de la restricción presupuestaria, esto ye, que sía una cesta que'l so valor (multiplicando los precios de los bienes poles cantidaes d'estos na cesta) sía exautamente igual a la renta disponible del consumidor. Poro, el consumidor siempres va escoyer la cesta que-y apurra la máxima utilidá, la que-y produza'l mayor bienestar posible.
Una forma de representar les preferencies, cuando éstes tienen les propiedaes afayadices, ye por aciu lo que se llama una función d'utilidá. Nesti casu, les canastes de bienes pueden representase tamién como vectores numbéricos, en que cada componente del vector diznos qué cantidá de cada bien hai nesa cesta. Introduciendo dos vectores de bienes nuna mesma función d'utilidá y viendo qué númberos nos devuelve esta, ye posible ver si una canasta ye preferida a la otra o considerada como igual a la otra dende'l puntu de vista del consumidor. Entós, el problema del consumidor podría considerase como'l problema matemáticu de maximizar una función matemática (de cutiu de delles variables), que sería la función d'utilidá, dientro del conxuntu representáu matemáticamente por toles canastes de bienes (vectores) que cumplieren la restricción presupuestaria, esto ye, qu'el so valor (resultancia de multiplicar el vector de bienes de la canasta pol vector de los precios correspondientes) fuera igual o menor que'l valor de la renta disponible.
Nótese que la función d'utilidá considérase una función monótona creciente de los bienes, pero qu'el so valor ye puramente ordinal, esto ye, sirve pa "ordenar" canastes , pero non pa dicir cuántu ye meyor una canasta qu'otra, esto ye, nun ye una función cardinal. Ello ye que pueden usase distintes funciones d'utilidá pa representar unes mesmes preferencies, y al resolver el problema de maximización toes daríen la mesma resultancia.
Otra cuestión d'importancia nel estudiu de la teoría del consumidor son les llamaes curves d'indiferencia. Una curva d'indiferencia representaría a toles cestes que pa una función d'utilidá dada tienen el mesmu valor. 
Les curves d'indiferencia son el conxuntu de puntos de combinaciones de bienes pa los que la satisfaición del consumidor ye idéntica, ye dicir que pa tolos puntos pertenecientes a una mesma curva, el consumidor nun tien preferencia pola combinación representada por unu sobre la combinación representada por otru. La satisfaición del consumidor carauterízase por aciu la función d'utilidá na que les variables son les cantidaes de cada bien representaes pol valor sobre cada exa. 
El principal usu de les curves d'indiferencia ye atopar los puntos de maximización de la utilidá al superponeles coles restricciones presupuestaries del consumidor, que define los puntos al algame de cada individuu dependiendo del so disponibilidá n'unidaes monetaries.
Puede estudiase cómo camuden les soluciones al problema del consumidor cuando camuden los parámetros de la función d'utilidá o bien camuden los precios o la renta disponible del consumidor. Por casu, si camuda'l preciu d'unu de los bienes, el cambéu na rimada de la restricción presupuestaria va llevar a camudar de cesta de bienes escoyida, na que'l bien que'l so preciu camudó, tamién va camudar en cantidá (y posiblemente les d'otros de los bienes tamién camuden). Según l'efectu que se produza, puede clasificase a los bienes. Asina, de normal los bienes mengüen en cantidá demandada cuando aumenta'l so preciu, anque esisten esceiciones a esto, nes qu'aumenten (llamaos "bienes giffen"). Lo que fai qu'un bien camude ye la suma de dos efectos, l'efectu renta y l'efectu sustitución.
L'efectu renta ye'l deriváu del fechu de que al aumentar un preciu, en ciertu mou, ye como si perdiera renta, ente que l'efectu sustitución ta rellacionáu con como'l consumidor puede tender a sustituyir el consumu d'un bien pol d'otru. Si aumenta'l preciu del bien, l'efectu renta va tender a faer que mengüe el so consumu, pero l'efectu sustitución puede afeuta-y de dos maneres. De normal va tender a faer que tamién mengüe, porque'l consumidor tamién vaya a consumir otru tipu de bienes qu'el so preciu nun camudara, pero n'otres ocasiones podría ser que fixera qu'aumentara. Nomando lo anterior en términos marshalianos, podemos dicir que se sustituye'l valor de la mercancía asocedida por dineru equivalente, llogrando asina, que'l consumidor tenga'l mesmu nivel de satisfaición con una curva distinta. Nesti últimu casu tendríamos lo que se llama un bien inferior (unu que'l so efeutu sustitución tiende a aumentar el consumu cuando'l preciu xube). Si, sicasí, l'efectu de sustitución fora del mesmu signu que l'efectu renta, taríamos ante un bien normal. Pero ye la suma de los dos efectos lo que produciría l'efectu total. Nel casu de los bienes normales, l'efectu renta va faer qu'el so consumu mengüe al aumentar el preciu, y tamién va asoceder asina colos bienes inferiores, sacante cuando, nel casu de dalgunos d'estos postreros, l'efectu sustitución aportara a más fuerte qu'el del efectu renta, y por tantu tendríamos un bien giffen. Cuando aumenta la renta y los precios remanecen constantes, los bienes normales tienden a aumentar en consumu ente que mengua'l de los bienes inferiores.
Nótese que mentemos que cuando xube'l preciu va baxar el consumu d'un bien, l'analís ye dafechu simétricu cuando baxe'l preciu, esto ye, va aumentar el consumu coles particularidaes yá diches nos párrafos anteriores. Haber de saber tamién que'l consumu, poques gracies, tamién va variar cola renta disponible, aumentando o menguando conforme facer ésta, hasta que s'algame pa los bienes lo que se llama "puntu d'enfastie", que sería'l máximu posible pa la función d'utilidá, un puntu más allá del que al consumidor yá nun-y interesaría tener más de nengún de los bienes.
Otra forma en que se rellacionen los bienes unos con otros ye como complementarios o como sustitutivos. Los complementarios tienden a compartir el mesmu destín cuando xube o baxa'l preciu d'unu d'ellos, ente que ye al contrariu nel casu de los sustitutivos.
Tamién ye posible considerar dellos bienes como males, que'l so consumu produz "desutilidá" o utilidá negativa. Los males seríen aquellos de los que'l consumidor, al contrariu que los otros, taría interesáu en tener lo menos posible. Por casu, en ciertos analises microeconómicos puede presentase el salariu como un bien y el trabayu como un mal y tener qu'estudiar la decisión d'optimizar el tiempu teniendo en cuenta la restricción, esto ye, más hores de trabayu (mal) producen más salariu (bien) y la llende, restricción presupuestaria, ye'l tiempu disponible por un trabayador hipotéticu.
La teoría de la demanda puede derivase de la del consumidor, esto ye, amestando les demandes individuales d'un bien y viendo cuántu sería'l total demandáu pa cada preciu per cada consumidor. Esto llevaríanos a la curva de demanda total del bien, que xeneralmente se representa como una curva descendente (pendiente negativa), por cuenta de que en la exa d'ordenaes represéntase'l preciu, y nel d'ascises la cantidá de bien demandada. Significa que cuanto menor ye'l preciu, mayor ye la cantidá demandada. La fórmula matemática simplificada que resume esti conceutu, qu'espresa la demanda como una recta ye la siguiente: formula_1, onde formula_2 representa'l preciu y formula_3 y formula_4 son constantes.
La microeconomía estudiar de forma matemática, usando modelos qu'eviten l'ambigüedá del llinguaxe faláu. La mayor parte de los desenvolvimientos y estudios de la teoría del consumidor tienen como base'l siguiente problema que se representa asina:
formula_6
El significáu d'esti problema ye'l siguiente: Tratar de maximizar, esto ye, llograr el valor máximu d'una función, el más altu de tolos que puede dar, según qué valores son los que producen esi máximu. Nesti casu sería'l de formula_7, que ye la función d'utilidá d'un consumidor, que se supon que depende de los valores de les cantidaes de los formula_8 bienes (representaos poles variables formula_9 dende'l valor 1 hasta formula_8). Hai una llende a los valores qu'eses variables pueden tomar, que ta definíu pola restricción (formula_11 quier dicir 'suxetu a' ) de que como muncho el valor total de la cesta de bienes puede ser igual a formula_12, que sería la renta disponible total. Esto ye si multiplicamos los precios de cada bien per cada cantidá de bien (los formula_13), y sumar, y asina llogramos el valor d'una cesta de bienes, y esi valor tien que ser menor o igual (formula_14) de formula_12, el valor de la renta disponible.
Esti modelu resuélvese usando una técnica matemática llamada de los Multiplicadores de Lagrange (si suponse que finalmente se consumirá tola renta disponible, lo qu'equival a suponer que formula_16 ) o bien el de les Condiciones de Karush-Kuhn-Tucker, si se crée que puede sobrar renta (casu nel que caltenemos que la restricción ye del tipu formula_14 ).
Les soluciones que se llogren sírvennos pal analís enantes dichu, pa llograr cómo reaccionaríen les cantidaes demandaes si camudaren los precios, y ye posible estudiar tamién, por aciu cambeos a esti problema básicu, qué asocede si introdúcense "impuestos sobre la renta", "impuestos indireutos", "subvenciones", qu'asocedería si consideramos l'aforru como un bien, qu'asocede si consideramos tamién bienes que'l so valor ye inciertu (como nel casu d'activos financieros), etcétera, y ver cómo inflúin non solu sobre la cantidá de bien consumida sinón tamién sobre la utilidá que recibe'l consumidor.
En microeconomía, la producción ye a cencielles la conversión de factores granibles en productos y una empresa ye cualquier organización que se dedica a la planificación, coordinación y supervisión de la producción. La empresa ye l'axente de decisión qu'escueye ente les combinaciones factores-producto de les cualos dispon y maximiza el so beneficiu. El problema comparte semeyances, col del consumidor. Nel casu del consumidor, la microeconomía amenorgar de cutiu a la cuestión de maximizar una función d'utilidá con una restricción presupuestaria. Nel casu de la producción, tratar de maximizar la función de beneficios teniendo en cuenta restricciones tecnolóxiques (suponiendo, en principiu, que los precios tán daos, supuestu esti bien fuerte que darréu se relaxa).
Empieza considerándose, por razones de simplificación, que se produz un solu bien (o serviciu) por una empresa y que pa producilo ye necesariu una serie d'elementos denominaos factores de producción (tamién pueden ser denominaos insumos o inputs). El bien o serviciu producíu recibe'l nome de output. La función que rellacionaría les cantidaes de la cantidá de factores granibles utilizaos col output llográu recibe'l nome de función de producción. Los inputs utilizaos seríen les materies primes, productos entemedios (mercaos a otra empresa o llograos n'otru procesu de producción de la mesma empresa), el trabayu humanu usáu, los suministros d'enerxía, agua y similares, el costu de reponer el capital utilizáu, maquinaria, ferramientes), yá que sufre gastadura pol usu nel procesu de fabricación. Una simplificación frecuente ye amenorgar a dos los factores: capital y trabayu. Trabayu representaría'l trabayu humanu, capital el restu.
Les funciones de producción tamién pueden tener una serie de propiedaes que convien destacar. Una d'elles ye la de lo que se llamen Economíes d'escala.
Espresa la naturaleza xeneral del oxetivu de firmes nun ye'l beneficiu por sigo mesmu que les firmes tienen d'intentar pa maximizar. En llugar les firmes deseyen maximizar el valor de les sos tenencies de equidad. Esti valor de equidad ye igual al valor actual (descontáu) previstu de les vueltes netes d'eses tenencies. Les vueltes utilícense equí más bien que beneficiu por cuenta de delles tecnicidades que tratáu de más alantre. La clarificación más importante riquida ye la materia de la equidad basada sobre considerancies al llargu plazu contra'l conceutu al curtiu plazu del beneficiu. 
Si la firma ta funcionando en condiciones d'estáu estacionariu tales que toles condiciones entós, y solamente dempués son nun ciertu plazu constante, quiera la maximización de vueltes añales sía equivalente a la maximización del valor actual de toles vueltes netes. 
Inclusive nel casu de la operación d'estáu estacionariu de la firma nun ye beneficiu por sigo mesmu que ye l'oxetivu apropiáu de la firma. El beneficiu relevante pa una firma ye de xacíu el beneficiu dempués d'impuestos. El recibu de la contribución pa una firma depende de la definición del beneficiu imponible.
Xeneralmente'l problema de maximización del beneficiu puede estudiase tantu al curtiu plazu como al llargu plazu. Al curtiu plazu considérase qu'unu de los inputs, como'l capital, ta yá decidíu pa la empresa y el preciu pol mesmu haise pagáu yá. Al llargu plazu, sicasí, tolos inputs implicaos pueden variar, por casu, si la empresa varia la cantidá de capital disponible.
Esti problema xeneralmente puede representase de forma matemática asina:
Onde amás tienen de tenese en cuenta les condiciones d'usu de los inputs adquiríos pola empresa. [Pueden reescribise pa dellos outputs, ver más alantre en (*)]
La esplicación d'esti problema:
L'oxetivu de la empresa ye maximizar el so beneficiu, que ye la diferencia ente los ingresos y los costos. Los ingresos totales son iguales a los outputs producíos polos precios a los que se vienden (nótese que suponemos que se viende tola producción de la empresa, cosa que nun ye siempres el casu na realidá), y los costos son los de multiplicar los inputs utilizaos polos precios de los outputs. Agora bien, les restricciones seríen que los outputs son función (de producción) de les cantidaes de cada unu de los inputs utilizaos, inclusive si un input nun s'utilizara, podría considerase que la cantidá utilizada d'esi input ye cero.
(*) Si, por casu, usar del input de tipu 1 na producción de los distintos outputs posibles, la suma del total de utilizar pa cada unu de los outputs tendría de ser igual al total del input 1 adquiríu pola empresa (Esto ye, si usa x11 del input 1 pa fabricar el output 1, x21 pa fabricar del output 2, etcétera, entós, x11+...+xn1=X1, y X1 sería'l total del input 1 utilizáu). Sicasí, y esto ye importante, en dellos casos ye posible que al usar de dellos inputs "nun se consuman" al usalos na fabricación de ciertos outputs, polo que podría ser qu'estes condiciones nun tuvieren escrites asina. Por casu, si consideráramos el tiempu de trabayu, n'hores, de cierta máquina como un input, y esa máquina pudiera ellaborar dos tipos o más de output coles mesmes, nun s'introduciría la restricción correspondiente nesti modelu, esto ye, si por casu la máquina trabayara 8 hores faciendo dos outputs distintos coles mesmes, nun partiría les 8 hores ente cada unu d'ellos sinón que les invertiría enteres en cada unu.
Esti problema puede resolvese tamién usando los Multiplicadores de Lagrange o los de Khun-Tucker.
Una forma habitual de simplificar el problema ye suponer que namá se produz un bien y que namá va haber un input que varie según la producción de la empresa, tando tolos demás fixos (Nota: Nun modelu determináu, suponer qu'un conxuntu de variables puede camudar ente que'l restu de variables van permanecer constantes, independientemente de les sos relaciones col restu del modelu, ye lo que se llama "céteris páribus", una técnica simplificadora pero que puede llevar a erru cuando se compara cola realidá, na que n'última instancia tou rellaciónase ya inflúi con tou) Con esto, por casu, puede estudiase cómo la producción d'una empresa d'un bien va determinar la demanda de trabayu per parte d'esa empresa.
Tolos inputs polos que la empresa pagó yá, y que nun va variar nel curtiu plazu, el valor total de los mesmos daríanos lo que se llama'l Costu Fixu.. Otra manera, el valor de los inputs que va camudar según decídase'l nivel de producción, va ser el Costu Variable.. La suma de los dos va ser el Costu Total. Como conforme varie la producción de la empresa estos costos van variar, llograr pal estudiu microeconómico lo que se llamen Curves de Costos. Les más importantes, seríen la de Costu variable, la de Costu total, la de Costu Mediu, y la de Costu marxinal.
La Curva de Costu variable rellaciona'l total de los costos variables col nivel de producción. Xeneralmente ye creciente, pero puede tender a crecer a menor velocidá. La de Costu Total ye prácticamente idéntica, yá que sería una traslación de la Variable na magnitú del Costu Fixu, lo cual ye importante sobremanera en Teoría de la Producción Industrial porque unos costos Fixos elevaos disuaden a empreses d'entrar nel mercáu.
La Curva de Costu mediu, otra manera, puede ser ascendente o descendente, inclusive ascendente nunos tramos y descendente n'otros, una y bones esta curva infórmanos de cuanto, por permediu, cuéstanos producir cada output dependiendo del nivel de producción. Por casu, ye posible que con cierta función de producción el valor de producir 300 unidaes de output sía tal que caúna cueste 1.5 unidaes monetaries, ente que producir 600 pueda costar caúna namá 1 unidá monetaria. Esto taría rellacionáu posiblemente cola esistencia d'economíes d'escala, como se dixo antes.
La Curva de Costu Marxinal, tien pal analís gran importancia, razón pola que dacuando se llama a ciertos estudios de la economía "marginalistas". Esta curva, que matemáticamente equival a la derivada de la Curva de Costu Total, represéntanos cuanto más nos costar producir una unidá de output a partir del nivel anterior de producción. Por casu, si pa producir 100 unidaes d'un bien tenemos un costu de 1000 unidaes monetaries, y producir 101 unidaes d'esi mesmu bien el costu fora de 1020 unidaes monetaries, la curva valdría 20 (1020-1000) nel nivel 100 de producción.
El beneficiu ye igual a los ingresos (I) menos los costos (C), dambos son funciones dependientes del nivel de producción. 
Dende'l puntu de vista matemáticu, maximizar una función supon igualar a cero la derivada esa función con al respective de la variable que queremos maximizar; si derivamos la función beneficio, sería la derivada de los sos componentes: los ingresos menos los costos: 
Lo que lleva a qu'el Ingresu marxinal (Que sería derivar los Ingresos de la empresa na función de beneficiu) ten de ser igual al Costu Marxinal, que ye la derivada de los Costos de la empresa, como condición por que'l nivel de producción sía'l que maximice el beneficiu. Si suponemos que los precios del mercáu nun pueden camudar pola actuación de la empresa, sinón que tán daos (porque teamos no que se llama Competencia Perfecta, na qu'hai munches empreses y nenguna puede influyir nel preciu), entós la condición ye: "Preciu hai de ser igual a Costu Marxinal".
Un exemplu ye: si la función de Beneficiu de la empresa ye formula_19 (Preciu por producción ye l'ingresu, al que se-y resta'l Costu total d'esa producción), entós, si aplicamos la condición de primer orde de máximu d'una función derivable (suponemos que formula_20 ye una función derivable), tenemos que la condición ye formula_21, esto ye, formula_22 representa'l Costu Marxinal de producir la cantidá formula_23 de output. Esto yá se diz que ye válidu namá pa una empresa en competencia perfecta.
Nel mercáu de cada bien o serviciu, pueden dase distintos tipos de situaciones. Estes situaciones son conocíes como Estructures de Mercáu, que s'arrexunten de la siguiente forma:
Oligopolio
El modelu de competencia perfecta describe una estructura de mercáu que cumple colos siguientes supuestos:
Si los supuestos cumplir podemos tar seguros de que la asignación que xenera'l mercáu ye eficiente. Ello ye que nun modelu d'equilibriu xeneral les asignaciones son eficientes nel sentíu de Pareto.
La condición de optimalidad del mercáu esixe que'l preciu sía igual al costo marxinal. Si'l preciu ye menor delles empreses salen del mercáu primiendo'l preciu a l'alza pol amenorgamientu de la cantidá ufiertada y si el preciu ye mayor delles empreses entren al mercáu esperando beneficios positivos, pero al faelo, primen el preciu a la baxa por cuenta de que la ufierta espándese.
El modelu de competencia perfecta ye un ente ideal qu'intenta prindar la esencia del comportamientu económicu, tantu de les empreses como de los individuos. La mayor parte de la lliteratura ocupar d'analizar l'impactu que tien sobre'l bienestar o la eficiencia'l que dalgún de los supuestos enriba mentaos nun se cumpla. Quiciabes unu de los más importantes ye'l de la información.
Los mercaos de competencia imperfecta son aquellos nos qu'el productores son los abondo grandes como pa tener un efectu notable sobre'l preciu del mercáu. Esisten dellos modelos d'esti tipu de mercáu ente ellos el mercáu monopolístico y los diversos modelos oligopolísticos. 
La diferencia fundamental colos mercaos de competencia perfecta mora na capacidá d'influencia que tienen les empreses oferentes de controlar en preciu. Nestos mercaos, el preciu nun s'acepta como un datu ayenu, sinón que los oferentes intervienen viviegamente na so determinación.
Na realidá, casi tolos mercaos son imperfectos, siendo la competencia perfecta casi un óptimo teóricu. Pela cueta en mercaos fuertemente monopolísticos la competencia producir ente los capitales, que busquen el máximu beneficiu en competencia coles inversiones n'otros mercaos. Polo xeneral, puede afirmase que cuanto más eleváu resulte'l númberu de participantes, más competitivu va ser el mercáu, pero'l monopoliu nun implica que nun esista competencia.
El Monopoliu (del griegu, monu=únicu y polio=vendedor) ye una estructura de mercáu caracterizada pola presencia d'una única empresa, que produz un bien homoxéneu y que se porta non paramétricamente en precios, y pola esistencia de barreres d'entrada y salida nel mercáu. Polo xeneral ta probáu, nos modelos microeconómicos que lo estudien, que, cuando'l Monopoliu nun puede realizar discriminación ente los sos compradores (esto ye, cuando nun puede poner precios distintos pa cada consumidor en función de les posibilidaes d'ésti), sinón que pon el mesmu preciu pa tolos posibles compradores, nesti casu, el preciu d'equilibriu nel mercáu y la cantidá producida d'esi bien, que se determinen a partir d'onde se crucien la Curva de Costu Marxinal (que depende de la función de producción de la empresa monopolística) y la Curva d'Ingresu Marxinal (que depende de la Demanda del bien producíu pola empresa, demanda que depende d'el compradores d'esi bien), son tales que, xeneralmente, cumplen esto:
Por toes estes razones, y delles más, los monopolios son vistos de forma negativa nos mercaos (Por casu, recordar les lleis Anti-Monopoliu de los O.S.A.). Sicasí, esisten dellos monopolios inevitables, llamaos Monopolios Naturales. N'ocasiones inténtase que los problemes d'esti tipu de monopolios resuélvanse de manera que sía una institución pública (que se supon que nun tien interés en maximizar el so propiu beneficiu, sinón el bienestar global) sía quien controle'l preciu y la producción d'esi monopoliu o que-y dexe variar los en función de los usuarios o compradores del Monopoliu.
Nel oligopolio (del griegu oligo=pocos, polio=vendedor), suponse qu'hai delles empreses, pero de tala forma que nenguna d'elles puede imponese totalmente nel mercáu. Hai por ello una constante llucha ente les mesmes pa poder llevase la mayor parte de la cuota del mercáu na que les empreses tomen decisiones estratéxiques de cutio, teniendo en cuenta les fortaleces y debilidaes de la estructura empresarial de caúna.
El problema puede plantegase n'ocasiones usando métodos de la Teoría de xuegos. Por casu, dada les funciones de costos de caúna de les empreses implicaes, caúna atreveráse a ufiertar a un determináu preciu, una cantidá determinada, al mercáu. Pero, estes ufiertes de les empreses al ser reparaes dende'l puntu de vista de la demanda, van tener efectu en cuánta cantidá ye realmente demandada pa cada empresa, y dáu el preciu que punxo caúna, darán-y a caúna d'elles un ciertu nivel de beneficios. Tamién puede introducise la idea de que les empreses intenten "estremar" el so productu con respectu al productu de les otres, por que nun paezan tan "sustitutivos" y pollo puédanse considerar como "distintos" polos consumidores. Anque de cutiu eses diferencies en productu sían en coses mínimes como la presentación del productu, el so "calidá", l'envase nel que vien, servicios de post-vienta, les redes de distribución, la cercanía del productu a la casa del consumidor, etcétera (pa esto hai qu'estudiar más les estratexes comerciales de cada empresa en particular). Tou ello puede dar llugar al estudiu de distintos tipos de modelos.
Xeneralmente, cuando s'aplica la Teoría de Xuegos, suponse que cada empresa puede tomar decisiones nun conxuntu de decisiones propiu, y que dependiendo de cualos toma esa empresa y les demás, esa empresa y les demás van llograr una determinada resultancia. Dacuando esto puédese representar como que cada empresa tien una "Curva de Reacción" a les acciones de les demás empreses. Por casu, si'l restu de les empreses tomaren una serie de decisiones, y la nuesa empresa en cuestión conociera (supuestu abondo fuerte, en concencia) qué decisiones tomaron les demás, pa poder llograr ella'l máximu beneficiu debería de tomar ciertes decisiones de la mesma, que dependen de les tomaes poles demás.
Hipotéticamente, si les "curves de reacción" de toles empreses cruciárense ayures, esi conxuntu de decisiones pa toles empreses implicaes implicaría'l "Equilibriu del Xuegu", porque toles empreses taríen al empar faciendo lo meyor pa sigo mesmes dáu lo que tán faciendo'l restu de les empreses. Esto ye lo que se conoz como Equilibriu de Nash. Nash probó en qué condiciones se puede dar esti Equilibriu. Exemplos d'equilibrios nos mercaos son el de Cournot, cuando les empreses compiten en cantidaes ufiertaes, y el de Bertrand, cuando lo faen en precios.
Sicasí, un casu común tamién ye que dalguna de les empreses sía Líder y les demás Siguidores. Nesti casu, en cuenta de suponese que se va algamar un equilibriu nel que toles empreses más o menos lleguen simultáneamente a esa situación d'equilibriu, la ventaya de la empresa Líder (por casu, por tener dalguna ventaya empresarial aplastante sobre les otres empreses) llévalu a tomar primero una decisión ante la cual respuenden, esto ye, la tomán dempués, el Siguidores. Esto ye lo que lleva a la Líder a tener en cuenta, pa cada decisión, qu'el siguidores van responder d'una determinada manera, polo que reaxusta la so forma de decidir teniendo en cuenta cuálos van ser les decisiones de les demás, como si en ciertu mou tamién pudiera controlar a elles y poneles al serviciu del so propiu beneficiu.
Tamién ye posible que les empreses del oligopolio pónganse d'alcuerdu p'actuar coordinadamente a la d'ufiertar los sos bienes y de poner los sos precios, colo que llogren mayor beneficiu total pa caúna d'elles que cuando actúen por separáu. Al alcuerdu ente empreses p'apautar producción o precios llámase-y colusión y al grupu d'empreses qu'han coludido se les llapada cártel. Nestos alcuerdos el preciu ye cimeru al costu marxinal, siendo socialmente ineficiente y produciendo una situación asemeyada, dende'l puntu de vista d'el consumidores, a la del monopoliu.
La competencia monopolística ye una estructura de mercáu caracterizada pola presencia de munches empreses que vienden productos heterogéneos, sustitutivos cercanos, pero imperfectos, ente sigo. Al tratase de productos heterogéneos, cada productor tien un ciertu poder de mercáu sobre'l bien que produz, polo que la competencia monopolística puede definise como una estructura de mercáu Entemedia ente monopoliu y competencia perfecta.
El modelu clásicu de competencia monopolística deber al economista británicu Chamberlin. Chamberlin plantega que, debíu al cáracter heterogéneo de los bienes y al ciertu poder de mercáu que tien cada productor sobre los mesmos, les empreses creen enfrentase a una curva de demanda envalorada o "imaxinaria", según la cual les decisiones del restu de productores tán daes. Sicasí, pal restu de competidores nun ye óptimo caltener les sos decisiones ante una variación unillateral de la producción de la empresa i-ésima. D'esta miente, esiste una curva de demanda real, que recueye les decisiones de toos el productores y que va determinar l'equilibriu de mercáu.
Al curtiu plazu, l'equilibriu de mercáu algámase cuando les decisiones tomaes poles empreses según la curva de demanda "imaxinaria" son compatibles cola curva de demanda real. Esto ye, nel puntu nel que dambes s'igualen.
Al llargu plazu, sol supuestu de llibre entrada y salida del mercáu, nun puede esistir beneficiu estraordinariu, de cuenta que l'equilibriu algamar nel puntu nel que la curva de demanda "imaxinaria" ye tanxente al costu mediu al llargu plazu y coincide cola demanda real de mercáu. Como resultancia llógrase'l "Teorema del escesu de capacidá" de Chamberlin, según el cual la empresa nun algamar el nivel eficiente de producción al llargu plazu (mínimu del costu mediu).
La clave de los modelos de competencia monopolística ye la esistencia de productos non homoxéneos. Esto esplícase davezu pola esistencia de diferenciación de productus, ye dicir les empreses producen distintes variedaes d'un mesmu bien, lo que-yos otorga un ciertu poder de mercáu sobre'l mesmu. La diferenciación de productos puede ser: "horizontal", el consumidores demanda bienes con distintos característiques, o "vertical", el consumidores tienen una distinta disposición al pagu por una mesma característica. El modelu clásicu de diferenciación horizontal ye'l de competencia espacial ("hotelling") (1929).
Cola teoría de la elección racional y otros enfoques modernos los economistes cada vez intentaron entender fenómenos sociales nos qu'esistíen incentivos y desincentivos pa les persones en determinaes situaciones. Estos estudios en ciertu mou siguen la tradición de la microeconomía clásica.
Leopoldu I de Bélxica
Leopoldu de Sachsen-Coburg y Gotha , nacíu Leopoldu de Sachsen-Coburg-Saalfeld/Saale, foi duque de Sachsen, príncipe de Sachsen-Coburg y Gotha, y primer rei de los belxicanos col nome de Leopoldu I.
Fíu menor del duque soberanu Franciscu de Sachsen-Coburg-Saalfeld/Saale (1750 - 1806) y de so segunda muyer, la condesa Augusta Reuss d'Ebersdorf (1757 - 1831).
Elixéronlu rei de los belxicanos el 4 de xunu de 1831 y xuró fidelidá sobro la constitución el 21 de xunetu de 1831.
En 1795, cuando tenía 5 años, foi nomáu coronel del reximientu imperial Izmaylovsky en Rusia. Siete años más tarde'l so cargu pasa a ser de xeneral. Cuando les tropes napoleóniques ocupen el Ducáu de Sachsen-Coburg en 1806, Leopoldo marcha pa París. Napoleón ufriez-y'l puestu d'asistente, pero él refúgalu. Cola entós pa Rusia y entama ellí la so carrera militar na Caballería Imperial Rusa. Na campaña de 1813 llucha escontra Napoleón nes batalles de Lützen, Bautzen y Leipzig, amás de na Batalla de Kulm, onde se distingue como cabezaleru d'una división. En 1815 algama'l rangu de teniente xeneral del Exércitu Imperial Rusu.
El 2 de mayu de 1816, casóse cola princesa Carlota Augusta de Gales, la única fía lexítima del príncipe rexente británicu (dempués rei Xurde IV del Reinu Xuníu) y amás heriede al tronu. Foi entós nomáu mariscal de campu y caballeru de la Orde de la Lliga. El 5 de payares de 1817 la Princesa Carlota allumbra un fíu que naz muertu y al día siguiente muerre ella mesma.
Llueu d'esta traxedia familiar, l'entós duque Leopoldu aida a miembros de la so familia a algamar dellos tronos europeos: casó en 1836 a un sobrín suyu cola reina María II de Portugal y tuvo cierta influencia na so sobrina la reina Victoria I del Reinu Xuníu, a la que casó en 1840 con otru sobrín suyu, Albertu de Sachsen-Coburg y Gotha.
El 2 de xunetu de 1829 Leopoldu casóse (mediantes contratu priváu sin ceremonia pública nin privada) cola sobrina del so asistente, la actriz Karoline Bauer, convertida en condesa de Montgomery. Esti matrimoniu foi anuláu nel añu 1831.
Dempués de que'l 4 d'ochobre de 1830 Bélxica declarase la so independencia de los Países Baxos, el Congresu Nacional Belxicanu elixe como rei a Lluis Felipe I de Francia, acabante de ser nomáu monarca pol parlamentu francés, y que refuga'l títulu vista la oposición inglesa.
Conocíu pol so pasáu militar y les sos lluches escontra Napoleón, Leopoldu ye propuestu agora pa rei de los belxicanos. Él aceuta a condición de que les llendes y les deudes de Bélxica seyan arreglaes y aclaraes. Poro, la Conferencia de London aprueba el 26 de xunu de 1831 el Tratáu de los XVIII artículos. El Congresu belxicanu aceuta el tratáu el 9 de xunetu de 1831 y Leopoldu xura la constitución y ye coronáu rei en Bruxeles el 21 de xunetu, que sedrá dende entós día nacional belxicanu.
Malpenes dos selmanes dempués, el 2 de agostu, cuando Leopoldu I taba faciendo la so entrada triunfal en Liège, los Países Baxos invaden Bélxica. Les escaramuces van siguir ocho años más, fasta qu'en 1839 los Países Baxos firmen el Tratáu de los XXIV artículos, qu'establez la independencia de Bélxica y les sos llendes.
El 9 de agostu de 1832 Leopoldu I cásase otra vegada, agora cola fía del rei Lluis Felipe I de Francia, Lluisa María d'Orleans, que-y va dar cuatro fíos:
El 5 de mayu de 1835 ábrese'l tren ente Bruxeles y Mechelen, primera llinia continental n'Europa y una de les esmoliciones de Leopoldu I. Otra d'elles, el regular el trabayu de muyeres y neños, nun foi quien a algamala.
Leopoldu I muerre'l 10 d'avientu de 1865 nel palaciu real de Laken.
Década del 1010
Década del 1020
Década del 1030
Década del 1040
Década del 1050
Década del 1060
Década del 1070
Década del 1080
Década del 1090
Década del 1100
Sieglu: Tabla añal del sieglu XII ( Sieglu XI - Sieglu XII - Sieglu XIII)
Década del 1110
Década del 1120
Década del 1130
Década del 1140
Década del 1150
Década del 1160
Década del 1170
Década del 1180
Década del 1190
Década del 1200
Sieglu: Tabla añal del sieglu XIII ( Sieglu XII - Sieglu XIII - Sieglu XIV)
Década del 1210
Década del 1220
Década del 1230
Década del 1240
Década del 1250
Década del 1260
Década del 1270
Década del 1280
Década del 1290
Década del 1300
Sieglu: Tabla añal del sieglu XIV ( Sieglu XIII - Sieglu XIV - Sieglu XV)
Agoncillo
Agoncillo ye un municipiu de La Rioxa que da nome al aeropuertu d'esta Comunidá Autonoma (Aeropuertu de Logroño - Agoncillo).
Pumarabule
Pumarabule ye un pueblu del conceyu de Siero que da nome a unu de los más antiguos pozos mineros. Esti pozu peslló como munchos otros dientro del plan de desaniciu de la minería n'Asturies.
Al Aldu
Al Aldu ye un programa diariu n'asturianu de la Televisión del Principáu d'Asturies. Entamó como seición del programa Con dos de azúcar nel mes d'abril de 2007 y emitíase de llunes a vienres a les cuatro la tarde. 
Al pocu tiempu entamó a emitise en solitariu y a les nueve la mañana. Pa pasar, más tarde, a les 10:30 de la mañana. Repitiéndose los sábados a les 12:00 hores de la mañana.
Al Aldu dedica cada día'l programa, d'una duración d'unos 15 minutos, a una tema distinta. Los llunes Carlos Suari presenta "Al Aldu: A galmiaes", seición de deportes; los martes "Al Aldu: La risión", dirixíu por Lluis Antón González y dedicada al humor, echando monólogos; los miércoles Milio'l del Nido presenta "Al Aldu: Recetes con cuentu"; los xueves ye Inaciu Galán da noticies internacionales en y los vienres Mercedes Menéndez cuenta les cites pa la fin de selmana n'.
El programa tuvo nun entamu producíu por Ediciones Trabe, pa pasar dempués a la productora Saltadera.
Década del 1310
Década del 1320
Década del 1330
Década del 1340
Década del 1350
Década del 1360
Década del 1370
Década del 1380
Década del 1390
Década del 1400
Sieglu: Tabla añal del sieglu XV ( Sieglu XIV - Sieglu XV - Sieglu XVI)
Década del 1410
Década del 1420
Década del 1430
La Década de 1430 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1430 y el 31 d'avientu de 1439.
Década del 1440
La Década de 1440 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1440 y el 31 d'avientu de 1449.
Década del 1450
La Década de 1450 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1450 y el 31 d'avientu de 1459.
Década del 1460
La Década de 1460 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1460 y el 31 d'avientu de 1469.
Década del 1470
La Década de 1470 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1470 y el 31 d'avientu de 1479.
Década del 1480
La Década de 1480 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1480 y el 31 d'avientu de 1489.
Década del 1490
La Década de 1490 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1490 y el 31 d'avientu de 1499.
Década del 1500
La Década de 1500 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1500 y el 31 d'avientu de 1509.
Sieglu: Tabla añal del sieglu XVI ( Sieglu XV - Sieglu XVI - Sieglu XVII)
Década del 1510
La Década de 1510 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1510 y el 31 d'avientu de 1519.
Década del 1520
La Década de 1520 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1520 y el 31 d'avientu de 1529.
Década del 1530
La Década de 1530 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1530 y el 31 d'avientu de 1539.
Década del 1540
La Década de 1540 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1540 y el 31 d'avientu de 1549.
Década del 1550
La Década de 1550 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1550 y el 31 d'avientu de 1559.
Década del 1560
La Década de 1560 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1560 y el 31 d'avientu de 1569.
Década del 1570
La Década de 1570 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1570 y el 31 d'avientu de 1579.
Década del 1580
La Década de 1580 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1580 y el 31 d'avientu de 1589.
Década del 1590
La Década de 1590 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1590 y el 31 d'avientu de 1599.
Década del 1600
La Década de 1600 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1600 y el 31 d'avientu de 1610.
Sieglu: Tabla añal del sieglu XVII ( Sieglu XVI - Sieglu XVII - Sieglu XVIII) 
Década del 1610
La Década de 1610 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1610 y el 31 d'avientu de 1619.
Entamó la Guerra de los Trenta Años.
Sieglu: Tabla añal del sieglu XVII ( Sieglu XVI - Sieglu XVII - Sieglu XVIII)
Década del 1620
La Década de 1620 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1620 y el 31 d'avientu de 1629.
Década del 1630
La Década del 1630 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1630 y el 31 d'avientu de 1639.
Década del 1640
La Década del 1640 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1640 y el 31 d'avientu de 1649.
Década del 1650
La Década del 1650 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1650 y el 31 d'avientu de 1659.
Década del 1660
La Década del 1660 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1660 y el 31 d'avientu de 1669.
Década del 1670
La Década del 1670 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1670 y el 31 d'avientu de 1679.
Década del 1680
La Década del 1680 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1680 y el 31 d'avientu de 1689.
Década del 1690
La Década del 1690 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1690 y el 31 d'avientu de 1699.
Década del 1700
La Década del 1700 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1700 y el 31 d'avientu de 1709.
Sieglu: Tabla añal del sieglu XVIII ( Sieglu XVII - Sieglu XVIII - Sieglu XIX)
Década del 1710
La Década del 1710 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1710 y el 31 d'avientu de 1719.
Década del 1720
La Década del 1720 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1720 y el 31 d'avientu de 1729.
Década del 1730
La Década del 1730 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1730 y el 31 d'avientu de 1739.
Década del 1740
La Década del 1740 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1740 y el 31 d'avientu de 1749.
Década del 1750
La Década del 1750 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1750 y el 31 d'avientu de 1759.
Década del 1760
La Década del 1760 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1760 y el 31 d'avientu de 1769.
Década del 1770
La Década del 1770 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1770 y el 31 d'avientu de 1779.
Década del 1780
La Década del 1780 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1780 y el 31 d'avientu de 1789.
Década del 1790
La Década del 1790 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1790 y el 31 d'avientu de 1799.
Década del 1800
La Década del 1800 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1800 y el 31 d'avientu de 1809.
Sieglu: Tabla añal del sieglu XIX ( Sieglu XVIII - Sieglu XIX - Sieglu XX)
Década del 1810
La Década del 1810 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1810 y el 31 d'avientu de 1819.
Década del 1820
La Década del 1820 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1820 y el 31 d'avientu de 1829.
Década del 1830
La Década del 1830 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1830 y el 31 d'avientu de 1839.
Década del 1840
La Década del 1840 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1840 y el 31 d'avientu de 1849.
Década del 1850
La Década del 1850 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1850 y el 31 d'avientu de 1859.
Década de 1860
La Década del 1860 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1860 y el 31 d'avientu de 1869.
Década del 1870
La Década del 1870 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1870 y el 31 d'avientu de 1879.
Década del 1880
La Década del 1880 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1880 y el 31 d'avientu de 1889.
Década del 1890
La Década del 1890 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1890 y el 31 d'avientu de 1899.
Breinigerberg
Breinigerberg (n'alemán) ye un pueblu de la rexón de Nordrhein-Westfalen (Alemaña) d'aprosimadamente 971 habitantes.
Mar Cantábricu
El Mar Cantábricu o Mar Cantábrica ye'l mar llitoral del océanu Atlánticu que baña la costa norte d'España y el postreru suroeste de la costa atlántica de Francia; forma la parte sur del golfu de Vizcaya. Estiéndese dende la punta estaca de Bares, na provincia d'A Coruña, hasta la ciudá de Bayona na boca del ríu Adur inclusive, nes costes del departamentu de Pirineos Atlánticos, nel País Vascu Francés. Na so parte más oriental, xunto a les costes del País Vascu, recibe'l nome de golfu de Vizcaya o tamién de golfu de Gascuña. Baña 800 kilómetros de costa compartida poles provincies d'A Coruña y Lugo (Galicia), Asturies, Cantabria, Vizcaya y Guipúzcoa (País Vascu), y Labort, yá en Francia .
Constitúi un mar de transición ente los mares fríos del norte y los templaos del trópicu, lo que fai que seya ecotonu d'especies vexetales y animales d'agües fríes.
Los fuertes vientos del noroeste que soplen sobre elli tienen el so orixe nes baxes presiones centraes sobre les islles britániques y el mar del Norte en combinación col anticiclón de les Azores. La distancia percorrida pol vientu y el mantenimientu de la so direición y velociá constantes faen que se xeneren foles qu'oscilen ente 2,5 y 3 metros d'altor, lo qu'orixina una mar muy brava. En condiciones mui particulares, más propicies nos meses d'abril-mayu y setiembre-ochobre, los vientos del oeste puen algamar magnitúes de galerna con foles que lleguen a superar los 9 m de altura.
Contra más mos aproximamos a la costa francesa les agües van siendo más cálides en branu (22-24ºC) y más fríes n'iviernu (10-12ºC). Poseye una salinidá media del 35%, anque esti datu varía muncho en función del réxime de lluvies imperante na zona. 
Tien una significativa amplitú de marea y ye trevesáu pola corriente del Golfu. 
Foi bautizáu polos romanos mel sieglu I e. C. como "Cantabricus Oceanus" y n'otres cites clásiques más antigúes apaez col nome de "Britannicus Oceanus" y "Gallicus Oceanus".
Principales llocalidaes asitiaes na rixa del mar Cantábricu:
Década de los 10 e.C.
Década de los 20 e.C.
Década de los 30 e.C.
Década de los 40 e.C.
Década de los 50 e.C.
Década de los 60 e.C.
Década de los 70 e.C.
Década de los 80 e.C.
Década de los 90 e.C.
Década del 100 e.C.
Sieglu: Tabla añal del sieglu II e.C. ( Sieglu III e.C. - Sieglu II e.C. - Sieglu I e.C.)
Massospondylus
El Massospondylus foi un prosaurópodu qu'habitaba en Sudáfrica y Norteamérica fai aproximadamente 195 millones d'años, nel Xurásicu inferior. Tres hallar fósiles d'esti dinosauriu en Sudáfrica, foi nomáu por Richard Owen en 1854.
Esti espécimen tamién foi alcontráu n'Arizona y otros estados. El Massospondylus tenía ente 4 y 6 m. de llargu y 1,6 a 2 m. d'altu. Esti dinosauriu yera herbívoru.
Década del 110 e.C.
Década del 120 e.C.
Década del 130 e.C.
Década del 140 e.C.
Década del 150 e.C.
Década del 160 e.C.
Década del 170 e.C.
Década del 180 e.C.
Década del 190 e.C.
Tabla añal del sieglu II e.C.
Sieglu II e.C.
Tabla añal del sieglu III e.C. - Sieglu III e.C. | Sieglu I e.C. - Tabla añal del sieglu I e.C.
Década del 200 e.C.
Sieglu: Tabla añal del sieglu III e.C. ( Sieglu IV e.C. - Sieglu III e.C. - Sieglu II e.C.)
Década del 210 e.C.
Década del 220 e.C.
Década del 230 e.C.
Década del 240 e.C.
Década del 250 e.C.
Década del 260 e.C.
Mezquita
Una mezquita ye un llugar de cultu pa los seguidores de la fe Islámica.Los musulmanes, xeneralmente refierense a elles pol so nome arábigu, masŷid (árabe: مسجد — pronunciau: /ˈmas.ʤid/), en plural "masāŷid" (مساجد /maˈsa:.ʤid) . La pallabra "mezquita" usase n'español pa facer referencia a tou tipu edificios usaos pal cultu islámicu, pero n'árabe esiste diverxences ente les mezquites privaes, más pequeñes, y les mayores, de usu coleutivu ("masŷid ŷāmiʿ;" árabe: مسجد جامع ; mezquita aljama, n'español), que alberguen una comunidá mayor y tienen más servicios sociales. Les mezquites remanecen de la Península Arábiga, pero agora esisten nos cinco continentes.
El propósitu principal de la mezquita ye servir de llugar ù los musulmanes pueden aconceyase pa rezar. anque guei nun son sólo conocies en tou el mundu pola so importancia xeneral pa la comunidá musulmana, sinon tamién como amueses de la arquitectura islámica. Dende el puntu de vista arquitectónicu, les mezquites evolucionaron abondo dende los espacios al aire llibre que yeren la mezquita de Quba y la Masŷid an-Nabawī nel sieglu VII. Guei la mayoranza de les mezquites tienen cúpules ellaboraes, minaretes y sales pa orar. Culturalmente, les mezquites nun son sólo llugares pa adorar y orar, sinon tamién llugares pa deprender sobro l'Islam y conocer a otros creyentes.
N'España actualmente y sobretou dende 1990 el numberu de musulmanes ta aumentando aína debido principalmente a la migración, ye por esto que el numberu de mezquites subiera dende esti añu, cuando yeren solu 20, a les 100 que hai actualmente, magar que na Edá media hubo munches repartíes por tou el territoriu pola dominación Musulmana, magar que toes elles foron destruíes o tornáronse Ilesies cola reconquista, como ye el casu de la Mezquita de Córdoba, anguaño Catedral
Mezquites n'Asturies
N'Asturies anguaño hai 3 mezquites en funcionamientu, una n'Uviéu (Mezquita Inshallah) na cai Rafael Gallegu Sainz,anque solo abre los Vienres.Tamién hai dos de menor importancia, una en Ciañu(Llangréu) y otra en Xixón.
Década del 270 e.C.
Década del 280 e.C.
Década del 290 e.C.
Década del 300 e.C.
Sieglu: Tabla añal del sieglu IV e.C. ( Sieglu V e.C. - Sieglu IV e.C. - Sieglu III e.C.)
Década del 310 e.C.
Década del 320 e.C.
Década del 330 e.C.
Década del 340 e.C.
Década del 350 e.C.
Década del 360 e.C.
Década del 370 e.C.
Década del 380 e.C.
Década del 390 e.C.
Década del 400 e.C.
Sieglu: Tabla añal del sieglu V e.C. ( Sieglu VI e.C. - Sieglu V e.C. - Sieglu IV e.C.)
Década del 410 e.C.
Década del 420 e.C.
Década del 430 e.C.
Década del 440 e.C.
Década del 450 e.C.
Década del 460 e.C.
Década del 470 e.C.
Década del 480 e.C.
Década del 490 e.C.
Década del 500 e.C.
Sieglu: Tabla añal del sieglu VI e.C. ( Sieglu VII e.C. - Sieglu VI e.C. - Sieglu V e.C.)
Tabla añal del sieglu III e.C.
Sieglu III e.C.
Tabla añal del sieglu IV e.C. - Sieglu IV e.C. | Sieglu II e.C. - Tabla añal del sieglu II e.C.
250 e.C.
251 e.C.
252 e.C.
253 e.C.
254 e.C.
255 e.C.
256 e.C.
257 e.C.
258 e.C.
259 e.C.
260 e.C.
261 e.C.
262 e.C.
L'añu 262 a. C. foi un añu del calendariu romanu prexulianu. Nel Imperiu romanu conocíase como l'añu 492 "ab urbe condita".
263 e.C.
264 e.C.
265 e.C.
266 e.C.
267 e.C.
[[vec:267 e.C.]
[[Categoría:Sieglu III e.C.]]
268 e.C.
269 e.C.
270 e.C.
271 e.C.
272 e.C.
273 e.C.
274 e.C.
275 e.C.
276 e.C.
277 e.C.
278 e.C.
279 e.C.
280 e.C.
281 e.C.
282 e.C.
283 e.C.
284 e.C.
285 e.C.
286 e.C.
287 e.C.
288 e.C.
289 e.C.
290 e.C.
291 e.C.
292 e.C.
293 e.C.
294 e.C.
295 e.C.
296 e.C.
297 e.C.
298 e.C.
299 e.C.
300 e.C.
301 e.C.
302 e.C.
303 e.C.
304 e.C.
305 e.C.
305 e.C. foi un añu del calendariu romanu prexulianu. Nesa dómina, nel Imperiu romanu, foi conocíu como "añu del consuláu de Megellus y Augurinus", y tamién como añu "449 Ab urbe condita". La so denomación como añu 305 e.C. remóntase al entamu de la Edá Media, cuando quedó establecíu l'Anno Domini como forma avezada de dar nome a los años.
306 e.C.
307 e.C.
308 e.C.
309 e.C.
310 e.C.
Calímacu. Poeta y eruditu alexandrín.
311 e.C.
312 e.C.
313 e.C.
314 e.C.
315 e.C.
316 e.C.
317 e.C.
318 e.C.
319 e.C.
320 e.C.
Leopoldu II de Bélxica
Leopoldu de Sachsen-Coburg y Gotha (n. Bruxeles, 9 d'abril de 1835 - m. 17 d'avientu de 1909), foi príncipe de Bélxica, duque de Sachsen, príncipe de Sachsen-Coburg y Gotha, duque de Brabant, soberanu del Estáu Llibre del Congo y rei de los belxicanos col nome de Leopoldu II.
Foi el segundu fíu del rei Leopoldu I y Lluisa María d'Orleans, y asocedió a so pá nel tronu en 1865. Asocédelu como rei de los belxicanos el so sobrín Albertu, que va a reinar col nome d'Albertu I.
Leopoldu II casóse con María Enriqueta d'Austria el 22 d'agostu de 1853. Del matrimoniu nacen cuatro fíos:
En setiembre de 1902 muerre la so muyer y en payares d'esi mesmu añu, mientres diba pa un funeral por ella, Leopoldu II sofre un intentu d'asesinatu. L'anarquista italianu Genaro Rubino ye arrestáu dempués de disparar tres tiros escontra'l rei, que sal ilesu del atentáu.
Leopoldu II va tener dos fíos más con "Caroline Lacroix" (nomatu de Blanche Zélie Joséphine Lacroix), cola que se casa'l 12 d'avientu de 1909, cinco díes enantes de morrer, nuna ceremonia ensin validez según les lleis de Bélxica. Estos dos fíos, Lucien y Phillipe, son adoptaos en 1910 pol segundu maridu de Caroline, Antoine Durrieux. Anque delles veces nómase a Caroline Lacroix como baronesa de Vaughan y a Lucien y Phillipe como duque de Tervuren y conde de Ravenstein, respeutivamente, la verdá ye que nengún decretu real recueye estos nomamientos. 
Leopoldu II ye nomáu rei nel añu 1865 al morrer so pá, Lepoldu I. Va a ser tamién conocíu col alcuñu de "El Constructor" pola cantidá d'edificios y proyectos urbanísticos que fizo, sobre too en Bruxeles, Oostende y Antwerp. Ente ellos, destaquen:
En 1876 creó l'Asociación Internacional Africana, y más sero financió la espedición al ríu Congo (1879–1884) dirixida por Henry Morton Stanley. Durante la Conferencia de Berlín (1884–1885), foi reconocíu como soberanu del Estáu Llibre del Congo, a títulu personal.
Espionax
Conozse col nome d'espionax al conxuntu de práutiques y téuniques empobinaes a algamar información de calter secretu. Les téuniques propies ya hestóriques del espionax foron siempres la infiltración, el sobornu y el chantax.
De toes formes, toes estes téuniques básense nel emplegu d"'informadores" que puen cayer embaxo les redes d'a quien se quería espiar, tresformándose d'esti xeitu n'axentes duples, polo que la información qu'apurren nun ye siempres verídica.
Col desendolcu de les nueves teunoloxíes, apaecieron téuniques que valen pa sacar información oxetiva como semeyes, converses, etc. ensin intervención humana. D'esti mou, hai anguaño una industria destinada a la producción de medios teunolóxicos, dende satéllites espíes fasta microcámares, lo mesmo pal espionax que pa la proteición de la información.
L'espionax industrial ye la obtención illícita d'informaciones rellatives a la investigación, desendolcu y producción de prototipos. Con estes informaciones, les empreses puen adelantase a les sos competidores na colocación nel mercáu d'un productu nuevu. 
Tamién, cola apaición de los nuevos medios de tresmisión de la información nos que la rede dixital ye'l mayor exemplu, atópense les téuniques pa codificar la información, non namás téunica, sinón tamién privada, qu'impiden qu'un terceru qu'interceute'l mensax seya quien a interpretalu.
Contraintelixencia
La contraintelixencia ye l'actividá d'evitar que l'enemigu seya quien a algamar información secreta, como la clasificación y el control de les informaciones sensibles y crear desinformación.
El contraespionax empobina escontra'l sistema d'espionax enemigu, por exemplu, reclutando axentes n'órganos d'intelixencia estranxero.
Los más de los gobiernos y de los militares tienen oganizaciones que valen pa cumplir esti papel. Los métodos válense d'axentes tapecíos supervisando'l comportamientu del "personal diplomáticu llegalmente acreditao" (dalgún ye dacuando un verdaderu espía o tratante d'espíes) y medios asemeyaos.
Cuando se descubre un espía, les axencies de contraespionax xeneralmente puen arrestalos. Sicasí, les más de les vueltes ye más adecuao vixilar con procuru a los espíes enemigos pa saber qué ye lo que saben, ónde van y con quién falen. Arriendes d'esto, la desinformación pue emplegase pa engañar a les organizaciones hostiles (como grupos terroristes). Les actividaes del espionax y la contravixilancia soceden non solo nos gobiernos, tamién nes industries lo mesmo que no criminal y nos grupos terroristes.
Axente provocador
Un axente provocador ye una persona venceyada a un partíu políticu o gobiernu y emplegada pa trabayar nel sen d'otru movimientu políticu o social induciendo nél a actitúes o manifestaciones violentes que valgan pa reprimir el movimientu o pa desprestixar la causa que defende.
Axente tapecíu
El topu, axente tapecíu o secretu ye l'infilstráu nuna organización que trabaya pa otra. Los topos puen dedicase, bien a autividaes illegales, como l'espionax o la provocación, o bien a autividades llegales, como los miembros de la policía qu'investiguen organizaciones criminales.
Nesti segundu casu, el topu actúa con autorización xudicial. D'esti mou, "l'axente tapecíu investiga'l crime dende l'interior de la organiación ciminal, actuando ensin esceder el marcu de les garantíes constitucionales básiques y aprovechando les oportunidaes y facilidaes que-y ufierta'l yá predimpuestu a cometer un fechu delictivu” (M. Bohermer). Tala predisposición, el dolu preesistente, ye lo qu'estrema la so función de la del axente provocador.
Por mor de que dellos delitos namái que puen ser descubiertos y probaos si los órganos encargaos de la prevención son quien a ser almitíos nel círculu nos que tienen llugar, en dellos sistemes xudiciales permítese al xuez designar al traviés d'una resolución a axentes de les fuercies de seguranza n'activu pa se s'introduzan de xeitu encubiertu n'organizaciones delictives, col fin d'algamar información sobro los sos integrantes, furrulamientu, financiación, etc. la riegla ye'l caltenimientu del secretu d'actuación del axente y la esceición susténtase nel calter dafechu imprescindible del aporte testifical. En casu de revelación de la identidá real del axente tapecíu, la so situación de peligro asúmese pola llei y obliga a la so proteición cuando aquélla produióse, al traviés de les midides afayadices ordenaes enantes de la declaración testimonial.
El primer testu hestóricu que se refier a los espíes ye "L'Arte de la Guerra" de Sun Tzu, escrito unos 500 enantes de Cristo. Y los antecesores del Espionax foron los Ninja del Xapón feudal.
Adradas
Adradas ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2011 tenía 72 habitantes y el so términu municipal ocupa 67,47km².
Kike Mateo
Nel añu 2002-2003 llogró xubir col "Lorca Deportiva" a la Lliga de 2ªDivisión A, tamién llamada "Lliga BBVA". Na temporada 2004-2005 xugó nel Eibar d'equí marchó al Hércules equipu onde xugaría dos campañes. Na temporada 2007-2008 fichal pol Real Sporting de Xixón onde foi un de los xugadores más queríos n'El Molinón. Posteriormente, ficharía por Elche C.F.
Robinho
Robson de Souza conocíu pol sobrenome de Robinho (São Vicente, Brasil 25 de xineru de 1984), ye un futbolista brasilanu, internacional na actualidá cola Seleición de fútbol de Brasil cola que debutó'l 13 de xunu de 2003. Anguaño xuega nel Manchester City d'Inglaterra.
Entamó la so carrera como xugador profesional nel añu 2002 nel equipu brasilanu Santos FC, pa fichar pol Real Madrid nel añu 2005. Ye un futbolista de gran calidá y ye conociú poles numeroses bicicletes que fai nos partíos.
Nel Santos xugó un total de 163 partíos y marcó 73 goles. Nel Real Madrid xugó 124 partíos y marco 33 goles. Na seleición brasilana xugó 60 partíos y marcó 21 goles.
Nel palmarés tien 2 lligues brasilanes, 1 Copa Confederaciones de la FIFA, 2 lligues españoles y una Copa América. A títulu personal foi elexíu como'l meyor xugador de la Lliga Brasilana nel añu 2004, másimu goleador na Copa América 2007 y meyor xugador na Copa América 2007.
Xugó cola Seleición Brasilanña la Copa Confederaciones de la FIFA nel añu 2003, el Mundial d'Alemania 2006 y la Copa América de 2007.
Nel veranu de 2008 ficho pol Manchester City siendo esti un fichaxe polémicu porque'l xugador quería xugar nel Chelsea FC de Londres, pero el Real Marid nun quería vendelu y finalmente nuna oferta del Manchester City de 37 millones de euros fizo que el xugador firmase por esti club. El Chelsea fizo una oferta pol brasileñu de 33 millones de euros que foi rechazada. El xugador brasilanu taba molesto col presidente del club madrilán, Ramón Calderón y col director deportivu del mesmu club, Pedrag Mijatovic, porque'l Real Madrid queria fichar al xugador portugués Cristiano Ronaldo, del Manchester United y Robinho yera moneda de cambiu nesta presunta operación, anque finalmente nun se fizo la operación y Robinho sintiose maltrataú pol Real Madrid. La afición del Real Madrid espresó'l so rechazu cola decisión del xugador brasilanu.
Raúl González Blanco
Raúl González Blanco (Madrid, España, 27 de xunu de 1977), conociú como Raúl, ye un futbolista español que dempués de xugar nel Real Madrid xuega agora nel Schalke 04. Ye consideráu como'l símbolu del madridismu por cierta parte de los seguidores d'esti equipu. Tamién ye'l so capitán. Xuega de segunda punta pero tamién puede xugar d'interior tanto drechu como pola izquierda.
Profesionalmente solo xugó nel Real Madrid, equipu onde va finar la so carrera de xugador. Nes categoríes inferiores xugo nel San Cristóbal de los Ángeles y nel Atlético de Madrid.
Xugó'l so primer alcuentru na Lliga Española el 29 d'ochobre de 1994 nel estadiu La Romareda con solo 17 años. Na Seleición Española xugó'l so primer alcuentru el 10 d'ochobre de 1996 en Praga.
Nel Real Madrid lleva disputaos más de 700 partíos y marcaos más de 300 goles. Ganó con esti equipu 6 veces la Lliga Española, 4 Supercopes d'España, 3 Champions League, 2 Copes Intercontinentales y 1 Supercopa d'Europa.
Na Seleición Española participó nos Xuegos Olímpicos d'Atlanta en 1996, nel Mundial de 1998 en Francia, La Eurocopa de 2000 en Bélxica y Holanda, el Mundial de 2002 en Corea del Sur y Xapón,la Eurocopa de 2004 en Portugal y el Mundial de 2006 en Alemaña. El so últimu partíu como xugador nacional fue na fase de clasificación pa la Eurocopa de 2008 d'Austria y Suiza escontra Irlanda del Norte na capital d'esti últimu país, Belfast, onde la Seleición Española perdió'l alcuentru y tras un aumentu a esgaya de les diferencies que tenía Raúl col so seleicionador dende el Mundial d'Alemaña de 2006, Luis Aragonés, esti decidió nun volver a llamalu. Nun entró na llista pa la Eurocopa de 2008 con sede en Austria y Suiza.
A títulu personal ye'l xugador que más goles marcó na hestoria de la Seleición Española y tamién ye'l másimu goleador na hestoria de la Champions League. Ye'l segundu xugador que mas partíos xugó cola Seleición Española. Alcuéntrase incluíu nel FIFA 100. 2 veces Pichichi de la Lliga Española (1999 y 2001), másimu goleador de la "Champions League" (2000 y 2001), meyor atacante de la "Champions League" (2000, 2001, 2003), Fifa World Player de bronce nel añu 2001 y Balón de Plata nel 2001. Tamién se-y dió la Real Orden al Méritu Deportivu nel añu 2006.
Llindos
Llindos ye una ciudá de la islla de Rodes que antigamente foi una de les principales ciudaes de la islla. Taba allugada na costa este, cierru al cabu que tien el so nome. Tá a 55 km al sur de la ciudá de Rodes.
Acordies Homeru, Llindos, Ialisos y Camiros, tres ciudaes de la islla, participaron na guerra de Troya. Los habitantes yeren dorios y cada ciudá correspondía a una tribu dórica de la islla.
Pierre d'Aubusson
Pierre d'Aubusson (1423 - 30 de xunu, 1503) foi'l gran Maestre de los Caballeros de San Xuan (Los Caballeros Hospitalarios) y un feroz enemigu de los Otomanos.
Probablemente xuniose a los caballeros en 1444 o 1445, cuando coló pa Rodes.
Pierre d'Aubusson nació nel Castiellu de Le Monteil(guei: "Le Monteil au Vicomte", nel departamentu Francés de Creuse. Yera'l quintu fíu de Jean d'Aubusson. El so hermanu mayor Antoine tuvo una brillante carrera sirviendo a Carlos VII y Lluis XI, y los otros trés hermanos tornáronse obispos
La información de la so mocedá fasta 1444, que foi rellatada nel sieglu XVII nun llibru, nun ye fiable pues remanez del maxín de Dominique Bouhours, un xesuita que publicare una biografía suya a l'atención del Marshall d'Aubusson-La Feuillade.
Pierre d'Aubusson foi escoyíu comu "Gran Prior " de la Llingua d'Auvergne nos entamos del añu 1476. En xunu de 1476, foi escoyíu Gran Maestre de la Orde. Yera gran amigu del anterior, Raymond Zacosta. Tamién foi responsable de les reparaciones y modernizaciones de la ciudá de Rodes, los otros castiellos de la orde nes islles del Dodecanesu y el castiellu de San Pedru (ciudá d'Halicarnasu, guei Bodrum, Turquía).
321 e.C.
322 e.C.
323 e.C.
324 e.C.
325 e.C.
326 e.C.
327 e.C.
328 e.C.
329 e.C.
330 e.C.
331 e.C.
332 e.C.
Macedonia
333 e.C.
334 e.C.
335 e.C.
336 e.C.
337 e.C.
338 e.C.
339 e.C.
340 e.C.
341 e.C.
342 e.C.
343 e.C.
344 e.C.
345 e.C.
346 e.C.
347 e.C.
348 e.C.
349 e.C.
350 e.C.
351 e.C.
352 e.C.
353 e.C.
354 e.C.
355 e.C.
356 e.C.
357 e.C.
358 e.C.
359 e.C.
360 e.C.
Ortografía del asturianu
La grafía del asturianu emplega una variante modificada del alfabetu llatín (l'alfabetu asturianu), integrada polos 30 símbolos A, B, C, CH, D, E, F, G, H, Ḥ, I, L, LL, ḶḶ, M, N, Ñ, O, P, Q, R, S, T, TS, U, V, X, Y, YY y Z. Los dígrafos ch, ll, ḷḷ, ts y yy y el grafema ḥ tienen valores fonéticos específicos (los dos primeros) o dialeutales (los cuatro siguientes) pero nun se consideren lletres col envís d'homoxeneizar el sistema con otres llingües romániques. Les vocales (a, e, i, o y u) aceuten, amás, l'acentu agudu pa indicar la sílaba acentuada y ye regla amás llantar una diéresis enriba la u en delles posiciones (cuando fai falta pronunciala ente g y e o i).
La ortografía asturiana altraviesa dende la ñacencia de la llingua escrita na Alta Edá Media delles époques estremaes y pasa per varios intentos d'estandarización "de facto", magar que la estandarización normativa y académica nun apuerta fasta la fundación en 1981 de la Academia de la Llingua Asturiana. D'entós p'acá hebo bien poques modificaciones como, por exemplu, l'apostrofación de "en" qu'agora namái que ye correuto facelo per delantre de la pallabra y non per detrás. L'Academia de la Llingua ye, d'esti mou, l'únicu organismu competente pa normativizar la llingua escrita, cosa que fai al traviés de les sos decisiones y de les socesives actualizaciones de les normes ortográfiques. Amás, como llingua minoritaria y minorizada que ye l'Asturianu, l'Academia de la Llingua tien por vezu apurrir puntualmente delles propuestes o suxerencies d'escrita pa bien de pallabres, sobre manera cultismos y neoloxismos de la llingua, cosa que fai al traviés de los Cartafueyos Normativos y que, a diferencia de lo que-y asocede a llingües más normalizaes, dacuando xeneren debate ente la comunidá asturfalante.
Bien de decisiones académiques, carauterícense pola tolerancia de la norma escrita pa col respetu a les variantes, asina, ye perfeutamente almisible en bien de casos la escrita d'una pallabra de dos formes, como por exemplu la pallabra "cosa" que ye tamién ortográficamente correuto escribir como "cousa" por mor del valor fonéticu estremáu que tien la pallabra nel dialeutu occidental de la llingua, o tamién dellos cultismos como "próximu/prósimu" "sexu/sesu" onde l'Academia encamienta una forma magar que la otra tien un usu bien espardíu na comunidá asturfalante. D'esti mou, la flexibilidá de la norma ye una de les carauterístiques de la normativa asturiana.
La correspondencia ente grafía y fala ye predecible dende la escrita, esto ye, un falante ye quien a comprender la pronuncia correuta dende la escrita pa casi cualuquier testu, sicasí, nun asocede d'esti xeitu nel casu contrariu, pues hai bien de lletres que representen gráficamente fonemes idénticos. L'usu d'estos fonemes tien desplicación bien etimolóxica bien tradicional.
L'alfabetu asturianu identifica 30 "lletres", incluyendo dos dígrafos, trés dígrafos dialeutales y una lletra dialeutal:
Los dígrafos ch y ll yá nun se consideren lletres propies del alfabetu anguaño, igual que-yos pasó a los mesmos dígrafos dende 1994. Igualmente, los dígrafos ḷḷ, ts, yy y el grafu ḥ nun se consideren lletres propies sinón variedaes fonétiques dialeutales de ll, ch (pa dellos casos), y (pa dellos casos; tamién de ch y ll/ḷḷ) y f respeutivamente. Les pallabres qu'entamen per "LL", "ḶḶ", "CH" o "YY" namái que caltienen la mayúscula nel primer de los grafemes. El dígrafu rr (pronunciáu ) nunca nun foi consideráu per separtao, probablemente por nun apaecer nunca en posición d'aniciu de pallabra.
La w, la k y la j son lletres ayenes al alfabetu asturianu, magar que'l so usu tea almitíu pa representar estranxerismos o empréstamos d'otres llingües, fundamentalmente l'inglés les dos primeres y el castellanu la cabera, incorporaes a la fala per aciu del préstamu llingüísticu.
Nos sieglos de desendolcu del asturianu como llingua, fundamentalmente na Edá Media, nun hai constanza escrita del asturianu como un xeitu d'espresase estremáu del llatín fasta'l sieglu XII col Fueru d'Avilés, dómina na qu'aprucen dellos testos llegales, notariales y d'estremada triba que presenten un xeitu d'escribir a la grafía llatina o provenzal, por mor de la influyencia qu'esti reinu exerció na Edá Media. Nun se pue falar d'una ortografía afitada pal asturianu, magar que'l nexu catedraliciu que yera Uviéu influyía al restu del dominiu, que, por demás, s'amestaba dacuando con otres llingües vecines nes fasteres de contautu.
Delles frases del Fueru Xulgu sacaes de la Gramática Histórica de la Llingua Asturiana del académicu Xosé Lluis García Arias illustraríen esti periodu:
Delles carauterístiques d'esti periodu son l'emplegu de i pa la so palatalización (y) como en ie pa ye l'usu de s y s qu'estremaba una vieya consonante dz anguaño perdida, y l'usu de l o lh pa representar la ll. Amás, nesta dómina yera frecuente'l caltenimientu de los diptongos decrecientes ei y ou, presentes anguaño nos dialeutos más occidentales del asturianu. Amás, la ñ grafiábase dacuando como nn o como nh, según la voluntá del escritor.
Otra carauterística ye l'ausencia d'acentos o tildes, magar que yá taba presente l'usu del apóstrofu (tamién emplegáu nes llingües vecines daquella qu'anguaño nun lu usen).
Na dómina que va del sieglu XV fasta los primeros años del sieglu XVII castellanízase documentalmente'l dominiu asturianu (sacantes Miranda de l Douro que sufre una portuguesización) y les muestres escrites d'esta dómina nin permiten falar con propiedá de tendencies otrográfiques. Son los denomaos sieglos escuros nos que l'asturianu caltiénse namái que como llingua falada.
Tres de la creación de la poesía Pleitu ente Uviéu y Mérida, pol que ye'l primer autor conocíu de la lliteratura asturiana, Antón de Marirreguera, l'asturianu torna col puxu de la universidá acabantes de crear a ser una llingua escrita y a presentar delles tendencies otrográfiques. Per contra de lo qu'asocede nel periodu documental, son bayurosos los documentos escritos, pero non los xurídicos. De les tendencies que daquella s'imponen (y munches d'elles caltiénense anguaño) carauterízase'l deséu de los falantes y escritores de nun se separtar muncho de la norma española y l'emplegu d'una grafía española adautada que n'ocasiones fai emplegu de grafíes fonétiques pa repesentar soníos que nun-y son propios al español. D'esti mou rescátase l'usu del apóstrofu, emplégase la x onde anguaño s'emplega, masque convive l'usu de la j en bien d'exemplos y muestres. Magar que daquella Xovellanos y un grupu d'illustraos interésense por recoyer y estudiar la llingua asturiana, nun sistematicen norma dala.
Exemplu d'un testu de la dómina na grafía de la dómina: Fragmentu d'una carta de Xovellanos a Xosé Valdés Barzán: (L'acentu circunflexu -^- habría dir enriba la x) 
Asina, en 1839, cola primer espublización en formatu llibru de la que se tien conocencia, Colección de poesías en dialecto asturiano de Xosé Caveda y Nava, fíxase per primer vez una ortografía pal asturianu; nun ye que s'enuncien unes formes, sinón qu'unifica y simplifica les estremaes tendencies trescribiendo la poesía de los sieglos anteriores de manera qu'él camienta qu'hai qu'escribir, quier dicise, siguiendo'l modelu castellanu que propunxera'l pá d'elli. Esa ortografía, con pequeñes variantes, va ser la que s'use hasta bien entráu'l sieglu XX, sobre manera porque la poesía antigua, tal y como apaez escrita nesa antoloxía va exercer una enorme influencia nos nuevos escritores. Esta grafía descarta o llimita muncho l'usu del apóstrofu y refuga de formes propies del asturianu académicu d'anguaño averándose a formes más españoles.
La ñacencia del cuartu y últimu periodu del asturianu, conocíu como periodu normativu, asítiase cola fundación de Conceyu Bable, organización que propón l'usu del asturianu como ferramienta comunicativa que fore quien a superar la diglosia, proponiendo con esti envís les sos Normes ortográfiques del bable en 1978, que yá regulaben l'usu de guiones, apóstrofos y contraiciones, na llinia que más tarde afondaría l'Academia de la Llingua Asturiana, creada en 1981 y que yá al añu siguiente de la so creaición, va espublizar les sos Normes ortográfiques y entamos normativos. Siguiendo esta normativa ortográfica van escribise la práutica totalidá de los tesos lliterarios y los documentos xurídicos.
Exemplu de testu; fragmentu de El Cementeriu de Lechatnoir, de Pablo Rodríguez Alonso na antoloxía Vía de Serviciu
L'asturianu como llingua lliteraria nun tien llugar fuera d'Asturies fasta'l sieglu XX y, poro, nun presenta periodos ortográficos más alló de los dos primeros nes otres fasteres del dominiu. N'Estremadura y Cantabria l'asturianu desaníciase cuasi dafechu por mor del castellanu y pervive como rasgos dialeutales de les variedaes d'esti idioma neses fasteres o como fala de transición ente dambes llingües, masque heba nestes fasteres dellos movimientos en favor de les fales locales.
Ye en Miranda L Douro y en Llión onde la llingua tien un usu lliterariu y dacuando xurídicu que fai que se pueda falar d'una tendencia ortográfica. D'esti mou, en Miranda L Douro, féxose la Convención Ortográfica del Mirandés na que s'aprobó que l'asturlleonés d'esa fastera diba ser escritu acordies cola norma portuguesa, esto ye, desaniciando l'apóstrofu, camudando les contraiciones y emplegando les normes d'acentuación propies del portugués.
Exemplu d'un usu de la ortografía mirandesa del asturleonés, sacáu de la páxina web Mirandes.net:
No que cinca a Llión, hai dos tendencies clares d'escritura. Una d'elles la que faen o facíen usu escritores como Eva González o Roberto González-Quevedo arriendes d'asociaciones como la zamorana Furmientu, qu'asumen les normes ortográfiques de l'Academia de la Llingua Asturiana na so variedá dialeutal occidental y otra corriente venceyada a organiaciones cíviques y polítiques como Conceyu Xoven o El Toralín que básicamente empleguen la normativa asturiana como base deturpada col emplegu de formes como l'usu de la diéresis pa separtar sílabes o'l desaniciu de la u muda ente g y e/i y la supresión de les diéresis nes u pronunciaes ente g y e/i
Exemplu d'un usu de la ortografía de base asturiana deturpada, emplegada en Llión por dellos coleutivos sociales y políticos. Fragmentu sacáu de Puntulli.org.
Les normes, no que cinca al usu de mayúscules n'asturianu, reserven esta práutica pal entamu de nomes propios y d'otres particulariedaes como los títulos nobiliarios o les disciplines académiques.
Tres del abandonu del acentu circunflexu y grave nel sieglu XIX, l'asturianu namái qu'emplega como acentu gráficu l'acentu agudu, que s'asitia enriba la vocal central d'una sílaba pa indicar qu'esta ye tónica en dellos casos. 
D'esti mou, como regles xenerales, puen señalase les que vienen darréu:
Les pallabres agudes acentuaránse siempres que finen per vocal, n" o s". Del mesmu mou que les llanes acentuaránse si nun finen per dengún de los trés casos espuestos nel casu de les agudes. Les esdrúxules y sobresdrúxules acentuaránse siempres, sacantes les resultantes d'un alverbiu fináu en -mente que na so forma base nun tuviere yá acentu.
L'acentu emplégase tamién enriba la vocal "feble" (i o u) d'un diptongu pa señalar la ruptura del mesmu.
Bien de monosílabos lleven acentu diacríticu, ello ye, pa estremar significaos. Exemplos d'esta clas d'acentu diben ser pa/pá, tres/trés o tan/tán.
Xunto cola estremadura de les lletres homófones y la contraición, l'apostrofación ye'l fenómenu ortográficu qu'en bien d'ocasiones presenta mayor númberu de complexidá pa los falantes y les persones que se manden pol asturianu. L'apostrofu ye un símbolu ortográficu propiu del asturianu y d'otres llingües romániques como'l francés, o'l catalán y que nun tienen les tres llingües vecines (el castellanu, el portugués y el gallegu). D'esti mou, n'asturianu, l'apóstrofu indica la eliminación d'un soníu na fala. Sicasí, magar que na fala la eliminación de soníos seya mayor que na escrita, la ortografía namái que reconoz l'apostrofación en dellos casos, que son les pallabres el, la, pa, en, de, me, te y se.
L'artículu el apostrofa énte vocal o h muda siguida de vocal, lo mesmo que l'artículu la failo énte a o énte h muda siguida d'a. Amás, l'artículu el apostrofa per detrás d'una pallabra que fine per vocal siempres que la siguiente nun entame per vocal o h muda siguida de vocal. Exemplos d'esto diben ser: "L'horru'l médicu, l'habitación la suegra , l'artículu constitucional."
Les preposiciones en y de apostrofen siempres énte vocal o h muda siguida de vocal. Hai que señalar que la preposición en nun apostrofa per detrás como sí lo fai l'artículu el y sí lo fexo la propia preposición fasta va bien pocos años. La preposición pa apostrofa d'igual manera que l'artículu la, esto ye, énte vocal a o h muda siguida d'a. Asina, diben ser exemplos d'esto los que vienen darréu: "Esi home que va p'Avilés, vien d'Uviéu y ta n'Olloniego."
Los pronomes átonos me, te y se apostrófense énte un verbu qu'entama per vocal. Diben ser exemplos d'esto: "Nun m'interesa lo que dices porque nun t'importa lo que s'arrinca ellí".
Lo mesmo que dos de les trés llingües vecines, el gallegu y el portugués (el castellanu namái que tien dos contraiciones reconocíes), l'asturianu tien tamién bien de contraiciones de pallabres. Esto ye, dos pallabres que s'axunten nuna. Les contraiciones puen tar formaes por pallabres de dellos grupos gramaticales, como les preposiciones, los artículos y los pronomes indefiníos. L'asturianu tien delles que coinciden coles del portugués y el gallegu como son no (en+lo)", na (en+la), pel (per+el)", pola (por+la)" o "nuna (en+una). 
"Ver tamién: Contraiciones n'asturianu"
L'asturianu fai usu del guión curtiu en delles situaciones. En toes elles, el guión tien por finalidá separtar dos pallabres col enfotu de que la so llectura seya más afayadiza o estilísticamente más guapa. D'esti mou úsase en pallabres compuestes, col envís de separtales, como por exemplu "coche-cama"; nel pronome personal -y, como por exemplu "dio-y el pan" o " mercó-yoslu barato" y pa separtar delles formes verbales que finen per s del pronome se. Como por exemplu "eso cues-se rápido".
L'asturianu sigui al español al indicar l'entamu d'una frase interrogativa con una variante invertida del signu emplegáu en posición final (¿, ¡), un usu que nun taba presente nos primeros testos escritos y que s'espardió por mor de la influencia del español a lo llargo del sieglu XIX. Anque agora ta en desavezu otra vuelta pola economicidá de la llingua.
Alfabetu castellanu
L'alfabetu castellanu consiste nes 29 lletres que vienen darréu:
Tien les mesmes lletres que l'alfabetu asturianu (sacantes la Ḥ y la ḶḶ y amás les lletres J ("h.ota"), K ("ca") y W ("uve doble").
Hai que tener en cuenta la situación especial de la ch y la ll, que son lo mesmo lletres que dígrafos. Tradicionalmente alfabetizábense dempués de la "c" y la "l", respeutivamente, pero en 1994 la Academia de la llingua castellana, xunto coles estremaes academies de los países castellanofalantes, cambiaron esta riegla cola intención de camudar l'orde de los diccionarios y averalos a les otres llingües del mesmu alfabetu, col envís de facilitar el deprendimientu de la llingua castellana a la xente que falaba otra llingua. D'esti mou, anguaño estos dos dígrafos, magar que tengan l'estatus de lletres, tán nos diccionarios dientro de "c" y "l" respeutivamente.
Amás de lo dicho, en castellán úsase la lletra "J" pa representar un soníu inesistente n'asturianu y averáu al de la "h aspirada".
Alfabetu asturianu
Anguaño l'alfabetu asturianu ta compuestu por venticuatro lletres:
Símbolu "Nome del símbolu"
Carauteres especiales: puntu (.), coma (,), puntu y coma (;), dos puntos (:), acentu agudu (´), apóstrofu ( ' ) diéresis (¨), guión curtiu (-).
Históricamente, delles lletres representáronse d'otra forma, d'esti mou j usóse pa ḥ, ts pa ḷḷ, lh pa ll, nh pa ñ, ẍ pa x.
Amás, l'alfabetu asturianu reconoz la posibilidá del usu de les lletres k, w y j pa estranxerismos, les dos primeres polo xeneral d'orixe inglés y la última d'orixe castellanu.
Granitu
El granitu ye una roca plutónica mecedura de cuarzu, feldespatu y normalmente tamién mica. Ye la roca más abondosa de la corteya continental. Produzse cuando magma con altu conteníu en síliz ye criyáu baxo los continentes por fusión de les roques que los formen, sometíes estes al calor del mantu.
Como esti magma tien menos magnesiu incluyíu que la corteya continental, tien menor pesu específicu y por mor d'ellu asciende al traviés de esta n'unes estructures carauterístiques en forma de gota invertida que suelen solidificase enantes de llegar a la superficie. Pa que la roca que se forme seya granitu ye necesariu que se solidifique adulces y a gran presión. El tamañu de los feldespatos ye un indicativu de la velocidá de solidificación y, cuanto más grandes son, menor foi esta. Estes estructures solidificaes aprucen na superficie pola aición de la erosión y son llamaes batolitos. Por aciu de so gran durez, ye perfrecuente que terminen siendo'l cumal duna montaña que distínguese pola so típica forma redondo.(domu)
Musée de l'Armée
El Musée de l'Armée (n'asturianu "Muséu del Exércitu") ye un muséu en Los Inválidos, un barriu de París, Francia. Orixinalmente yera un hospital y una casa pa soldaos firíos y lisiaos que nun podíen siguir nel serviciu activu. Foi mandáu construyir por Lluis XIV. Anguaño acueye la tumba de Napoleón y el Muséu del Exércitu francés. La coleición del muséu abarca dende l'antigüedá hasta'l sieglu XX.
Allugóse en 1905 nel prestixosu tarrén del Hotel Nacional de los Inválidos. Tien en total 500.000 oxetos incluyíes armes, armadures, artillería, uniformes, blasones y estandartes, emblemes y pintures, exhibíos nun área de 12.000 metros cuadraos. La coleición permanente ta xebrada en coleiciones históriques, representando una cronoloxía dende l'antigüedá hasta'l final de la Segunda guerra mundial.
Steve Biko
Steve Biko o Stephen Bantu Biko (18 d'avientu de 1946 – 12 de setiembre de 1977), foi un activista sudafricanu símbolu del movimientu de lliberación prietu y lluchador polos drechos de los prietos escontra del Apartheid.
Karauiam
Karauiam ye'l cimeru nome citau en rellación col conceyu asturianu de Caravia. 
Nel añu 921 (alta Edá Media) n'un documentu del rei astur Ordoñu II a la Ilesia Uvieína aparez el nome de Karauiam pa referise al Conceyu que anguaño tien el nome de Caravia.
Arenal de Morís
L'Arenal de Morís ye xuntu coles otres playes caravianes de La Espasa y La Beciella un sableru del conceyu Caravia 
Tien 770 metros de llongura y 65 d'anchor. Pel este ta protexíu pola punta La Braniella que xebra los conceyos de Caravia y Ribeseya. 
Ye una de les playes de mayor enllena turística de la zona. Nel añu 2007 cellebróse nesti sableru'l Campeonatu Nacional de Surf.
361 e.C.
362 e.C.
363 e.C.
364 e.C.
365 e.C.
366 e.C.
367 e.C.
368 e.C.
369 e.C.
370 e.C.
J
La lletra J ye una lletra ayena al alfabetu asturianu y que nun esiste nesti. Representa un soníu d'articulación velar, sordu y fricativu.
El nome de la lletra, ""jota"", remanez del llatín iota a traviés del griegu antiguu nel que correspondió a una i llarga (frente a ípsilon, "i breve").
En llatín la pronunciación de I y J yera [i], [i::]] o [j], pero les llingües romances desendolcaron nuevos soníos que foron representaos como "I" y "J".
Ch
El dígrafu Ch ye una combinación de les lletres "c" y "h" que representa'l soníu /t∫/. Ye una consonante palatal, africada, dorsal y sorda, y el so nome ye: la che [ʧe], o les ches
371 e.C.
372 e.C.
373 e.C.
374 e.C.
375 e.C.
376 e.C.
377 e.C.
378 e.C.
379 e.C.
380 e.C.
381 e.C.
382 e.C.
383 e.C.
384 e.C.
385 e.C.
386 e.C.
387 e.C.
388 e.C.
389 e.C.
390 e.C.
391 e.C.
392 e.C.
393 e.C.
394 e.C.
395 e.C.
396 e.C.
397 e.C.
398 e.C.
399 e.C.
400 e.C.
401 e.C.
402 e.C.
403 e.C.
404 e.C.
405 e.C.
406 e.C.
407 e.C.
408 e.C.
409 e.C.
410 e.C.
411 e.C.
412 e.C.
413 e.C.
414 e.C.
415 e.C.
416 e.C.
417 e.C.
418 e.C.
419 e.C.
420 e.C.
421 e.C.
422 e.C.
423 e.C.
424 e.C.
425 e.C.
426 e.C.
427 e.C.
428 e.C.
429 e.C.
430 e.C.
431 e.C.
432 e.C.
433 e.C.
434 e.C.
435 e.C.
436 e.C.
437 e.C.
438 e.C.
439 e.C.
440 e.C.
441 e.C.
442 e.C.
443 e.C.
444 e.C.
445 e.C.
446 e.C.
447 e.C.
448 e.C.
449 e.C.
450 e.C.
451 e.C.
452 e.C.
453 e.C.
454 e.C.
455 e.C.
456 e.C.
457 e.C.
458 e.C.
459 e.C.
460 e.C.
461 e.C.
462 e.C.
463 e.C.
464 e.C.
465 e.C.
466 e.C.
467 e.C.
468 e.C.
468 e.C. foi un añu del calendariu romanu prexulianu. Nesa dómina, nel Imperiu romanu, foi conocíu como "añu del consuláu de Barbatus y Priscus", y tamién como añu "286 Ab urbe condita". La so denomación como añu 468 e.C. remóntase al entamu de la Edá Media, cuando quedó establecíu l'Anno Domini como forma avezada de dar nome a los años.
469 e.C.
470 e.C.
471 e.C.
472 e.C.
473 e.C.
474 e.C.
475 e.C.
476 e.C.
477 e.C.
478 e.C.
479 e.C.
480 e.C.
481 e.C.
482 e.C.
[[vec:482 e.C.]
483 e.C.
484 e.C.
485 e.C.
486 e.C.
487 e.C.
488 e.C.
489 e.C.
490 e.C.
491 e.C.
492 e.C.
493 e.C.
494 e.C.
495 e.C.
496 e.C.
497 e.C.
498 e.C.
499 e.C.
Eón
Según delles corrientes filosófiques dizse que la midida temporal nel mundu espiritual ye de 1 eón equivalente a 1000 millones d'años humanos.
En xeoloxía un eón ye caún de los periodos en que se considera xebrada la historia de la Tierra dende'l puntu de vista xeolóxicu y paleontolóxicu. Los eones separtense n'eres.
Si, tamién ye verdá, que nun esiste alcuerdu al respeutive aceutense xeneralmente cuatro eones:
Alexandru Magno
Alexandru, posteriormente Alexandru'l Grande o Magno (en griegu Αλέξανδρος o Τρίτος o Μακεδών) (356 e.C. en Pela, Macedonia, - xunu de 323 e.C. en Babilonia) foi fíu de Filipu II de Macedonia ya Olímpia d'Épiru. 
Convirtióse en rei de Macedonia tres la muerte de so pá a los 20 años. Nel so reináu conquistó un imperiu que diba dende Los Balcanes hasta la India, espardió les idees helenístiques n'Oriente y fundó ciudaes comu Aleixandría y llibró un refileru curiosu de batalles importantes como la de Gargamela, na que ganó al rei persa Daríu III.
Tres la muerte prematura d'Alexandru, l'imperiu efímeru qu'elli consiguió divídese ente los sos xenerales o Diádocos. Quedando l'estáu alexandrín de la viniente forma:
Aldea
L'aldea o aldega ye un pequeñu nucleu de población con menos de 2.000 habitantes que se dediquen fundamentalmente a les actividaes agropecuaries y a la esplotación forestal.
Al rodiu de les viviendes allúguense los campos de cultivu, les árees forestales y les fasteres de pastu. L'aldea campesina ye una agregación de caseríes ensin ordenamientu dalu. Reconócense principalmente nes árees montesines. Pero tamién esiste la variante de los pequeños pueblos de la costa que s'organicen al rodiu del puertu local.
Nel oriente y nel occidente d'Asturies presenten los rasgos tradicionales de les fasteres atrasaes, especialmente nel occidente: elevada proporción de pequeños propietarios, predominiu del minifundiu y población disperso.
El treslláu de la población haza árees industriales, que se produz con intensidá dende los años 50 del sieglu XX, orixinen nes aldees una demografía peravieyada y unos niveles de renta pembaxo de los de les fasteres urbanes. Col espoxigue del turismu rural ta intentándose reactivar les aldees convirtiendo les viviendes tradicionales en cases acondaes pal turismu o en residencies secundaries.
Matanza de Santa María d'Iquique
La Matanza de la Escuela Santa María d’Iquique foi una masacre ocurrida nel Norte Grande de Chile el 21 d'avientu de 1907, na que fueron asesinaos un númberu indetermináu d'obreros del salitre que taben en güelga, mientres ocupaben xunto a les sos families la Escuela Santa María na ciudá d'Iquique.
El salitre yera'l motor de la economía chilena. Nos distritos mineros había tres ferrocarriles y trabayaben cuarenta mil persones nes 87 "oficines" (asina se llamaben a les esplotaciones salitreres)
Los primeros antecedentes de güelgues de trabayadores del salitre tuvieron llugar yá con anterioridá a la Guerra del Pacífico, aunque los paros nun entamaron a ser habituales hasta l'entamu del sieglu XX.
Esti fechu tuvo llugar en 1907 mientres trescurría'l periodu presidencial de Pedro Montt. Los trabayos paralizáronse depués de que los trabayadores decidieren conseguir meyorar les sos condiciones llaborales y de vida. Ente les sos peticiones taben la eliminación del pagu con fiches de la empresa nos comercios de la propia entidá (con unos precios superiores a los del restu de comercios de la zona), xornales a tipu de cambiu afitáu, balances pa los pesos y medíes pa les "pulperíes", escueles pa los obreros, indemnización y almuerzu.
El 10 d'avientu de 1907 los güelguistas paralicen les actividaes de la salitrera "San Lorenzo" y el paru espardíase a otres d'Alto San Antonio, entamando la "Güelga de los 18 peniques". Esi nome débese a que los obreros pedíen el pagu de salarios a esti tipu de cambu. La numberosa columna d'obreros en güelga d'Alto San Antonio llegó a Iquique llevando banderes de Chile, Perú, Bolivia y Arxentina, instalándose nel hipódromu d'esti puertu.
A esti movimientu amestáronse-y otres "oficines" salitreres, entrando en güelga tamién casi tol comerciu y industria del norte del país.
Más trabayadores en paro viaxjaron a la ciudá d'Iquique, llegando el 16 d'avientu. Seis mil de los güelguistas acamparon na escuela Santa María. A midida qu’avanzaba la güelga, más y más "pampinos" se xuníen a ella, llegándose a estimar que pal 21 d'avientu yeren cerca de 10.000 (dellos autores lleguen a estimar 14.000). A los pocos díes de llegar, esti gran ensamu de trabayadores taba aconceyáu na plaza Manuel Montt y nel establecimientu de la Escuela Santa María, pidiendo al gobiernu qu'actuara de mediador colos patronos de les compañíes salitreres estranxeras (ingleses) pa solucionar les sos demandes. Los patronos negábense a negociar debido a que los obreros tovía nun abandonares la güelga.
Depués lleguen órdenes de Santiago pa que los manifestantes abandonaren la ciudá y regresaren a les salitreres. Los manifestantes refugaron la propuesta, porque camentaben que si regresaben a los sos llabores, les sos reivindicaciones seríen ignoraes. El 21 d'avientu, el xeneral Roberto Silva Renard, máxima autoridá militar de Tarapacá, actuó sobre la escuela Santa María con soldaos del reximientu O’Higgins y el sofitu de es ametralladores del cruceru Esmeralda.
Frente a la creciente tensión qu'había yá ente los grupos, el 20 d'avientu de 1907 los dirixentes efectuaron una reunión col intendente Carlos Eastman Quiroga. Mientres la reunión se facía na oficina salitrera Buenaventura, un grupu d'obreros coles sos families trataron d'abandonar el llugar y fueron acribillaos na llinia férrea. Como resultau d'esta acción 6 obreros morrieron y los demás terminaron feríos.
El 21 d'avientu de 1907 ficiéronse los funerales de los obreros, y darréu, al afechar les ceremonies ordenóse-yos a tolos trabayadores qu'abandonaren les dependencies de la escuela y los sos alredores y se trasladaren a las casuques del Club Hípicu (Hipódromu). Los obreros negáronse a dir, temiendo ser cañoneaos polos barcos qu'apuntaben el camín que deberían recorrer hacia'l Club Hípicu.
Depués la negativa, les autoridaes declararon l'Estáu de Sitiu. Les llibertaes constitucionales fueron suspendíes gracies a un decretu del intendente que fizo publicar na prensa escrita.
El Xeneral Roberto Silva Renard xunto al Coronel Ledesma teníen la misión de desarranchar a los trabayadores en güelga. Señalóse a los dirixentes del comité de trabayadores que si nun salíen del edificiu abriríen fuéu contra ellos. Ante la negativa d'éstos, el xefe militar, a les 15:45, ordenó a los soldaos entamar a disparar les ametralladores. L'ensame de xente, desesperada y buscando escapar, llanzóse sobre la tropa y ésta repitió'l fuéu al que se-y amestó'l de les ametralladores. Productu d'esta acción morrieron 195 persones y quedaron 390 feríos, según datos de Nicolás Palacios, testigu de la matanza. Otres fontes contabilicen 3.600 muertes.
Los sobrevivientes de la matanza con posterioridá fueron llevaos lliteralmente a sablazos hasta'l local del Club Hípicu, y dende allí a la pampa del norte de Chile, comprendida ente les resones de Tarapacá y Antofagasta), onderecibieron un tratu deplorable.
L'impactu social que tuvo esti acontecimientu obligó al gobiernu de la dómina a dictar lleis sociales pa entamar a meyorar les condiciones llaborales de los obreros.
La persona que dio la orden de disparar foi'l Ministru del Interior Rafael Segundo Sotomayor Gaete. De les víctimes mortales, cerca del 60% yeren peruanos y bolivianos.
Les cifres de feríos y muertos nun son menores (sobre la cantidá de muertos nun s’estableció una cifra definitiva, aunque se cree que fueron ente 500 y 2.000). Dende esi momentu reformaríase l'ambiente llaboral nes salitreres, yá que se promulgaron lleis que beneficiaron y meyoraron la calidá de vida de los obreros de les salitreres.
Llibros
Década del 510 e.C.
Década del 520 e.C.
Década del 530 e.C.
Década del 540 e.C.
541 e.C.
Llista de colores
Llista parcial de colores cola so codificación en dalgunos sistemes de representación del color:
Deontoloxía profesional
El términu deontoloxía profesional fai referencia al conxuntu de principios y regles étiques que regulen y guíen una actividá profesional. Estes normes son les que determinen los deberes mínimamente exixibles a los profesionales nel desempeñu de la su actividá. Por esti motivu, suelen emanar del propiu colectivu profesional, quienes se encarguen de recoxelos por escrito nos códigos deontolóxicos. A día de güei, práuticamente toles profesiones desarrollaron los sos propios códigos y, nesti sen, pue falase de una deontoloxía profesional periodística, de una deontoloxía profesional médica, deontoloxía profesional de los abogaos, etc.
Ye importante nun confundir deontoloxía profesional con ética profesional. Cabe distinguir, que la ética profesional ye la disciplina qu'estudia los conteníos normativos de un colectivu profesional, ye dicir, el so oxetu d'estudiu ye la deontoloxía profesional, mientres que, tal como se apuntaba al comienzu del artículu, la deontoloxía profesional ye'l conxuntu de normes vinculantes pa un colectivu profesional.
A lo llargo de la hestoria hubo diverses menes d'entender la ética y distintes propuestes morales consideraes como orientadores de la vida humana. Ye posible dicir que la Ética ye una parte de la Filosofía Práutica que se ocupa del fechu moral y de los problemas filosóficos que nacen de la conducta humana. La ética por tanto nun inventa la vida moral sinon que se llimita a reflexionar sobre ella. Dende la perspeutiva del discursu moral esiste la presunción, amás, de que el ser humanu ye llibre. Esta consideración dexa abiertu'l campu de posibilidaes d'actuación de los seres humanos y nel exerciciu d'esa llibertá prodúcense confliutos que constituyen la clave de la vida moral y sobre los que la ética, como reflexión teórica, trata de dar lluz, pa encauzar adecuadamente la praxis, la acción humana.
Por otra parte, les profesiones tán conociendo un auxe innegable nos nuesos díes. Les profesiones y l'exerciciu profesional representen una ocasión pa que los propios miembros del coleutivu expliciten los llazos morales que la so actuación tien col Bien Común. L'exerciciu profesional ye un de los principales llugares nos que se xuega el despliegue de les potencialidaes del individuu y, al tiempu, un campu de problemes morales y dilemas éticos.
Tou profesional tien drechos y obligaciones, ta y debe tar sometiu a controles sociales más o menos rigurosos y esixen-y responsabilidaes de perdistintes en rellación colos sos actos. Independientemente de la propia conciencia, que debiere ser quien más rixiera'l cumplimientu de los códigos morales, existe la figura de Los colexos profesionales pa mantener, promover y defender la deontoloxía. Vixilen el cumplimientu de determinaos niveles de exixencia, de competencia y de calidá nel desempeñu del trabayu de los sos colexaos.
La deontoloxía ye de sumu interés pal mundu profesional, y en concreto, pa profesiones que comporten elevada responsabilidá social (médicos, abogaos, docentes, psicólogos, periodistas…), y vien a desarrollase buscando un equilibriu ente un determinau estilu de vida moral (lo qu'enantes denominábemos êthos o caráuter moral) y un alto nivel de profesionalidá téunico-científica. Esta doble dimensión de toa profesión (la moral y la téunica) tien que vivise con armonía y equilibriu pa una mayor dignificación de cualquier actividá laboral.
Les normes deontolóxiques son incomprensibles ensin la referencia al contextu o grupu social nel que son obligatories. La obligación circunscríbese a esi grupu, fuera del cual pierden la obligatoriedá.
La deontoloxía profesional tien un caráuter heterónomu, nel sen de que los suxetos creadores de les normes deontolóxiques son externos y diferentes a los destinatarios de les mismes.
El términu deontoloxía procede del griegu: to deon (lo conveniente, lo debido) y loxía (conocimientu, estudiu…); lo que significa, en términos xenerales, l'estudiu o la ciencia de lo debío. L'oxetu d'estudiu de la Deontoloxía son los fundamentos del deber y les normes morales. El conceutu de deontoloxía fpo acuñau por Jeremías Bentham na so obra Deontoloxía o ciencia de la moral, onde ofrez una visión novedosa d'esta disciplina. Pa Bentham, la deontoloxía aplícase fundamentalmente al ámbitu de la moral; ye dicir, a aquelles conductes del home que nun formen parte de les hipótesis normatives del drechu vixente, aquelles acciones que nun tan someties al control de la llexislación pública. Lo cual suxiérenos una de les intenciones de la redacción de los códigos deontolóxicos de les diverses profesiones: explicitar la dimensión estrictamente moral d'una profesión, aquellos comportamientos exixibles a unos profesionales, aunque nun ten dellimitados xurídicamente, o quiciabes, por ello mesmo.
Bentham considera que la base de la deontoloxía ye l'utilitarismu, lo que significa que los actos de les persones considérense buenos o malos en función de la felicidá que puedan xenerar. Según esti marcu teóricu, el fin de una acción debe ser consiguir la máxima felicidá pal mayor númberu de persones. D'esti mou, toa acción que conduza a esi fin, será aceptada como moralmente correuta.
¿Qué ye aquello a lo que podemos denominar bien en sí o bien incondicional? Nel nuesu contextu sociocultural actual, ye la dignidá de cada persona, que debe ser admitida y garantizada xurídicamente y defendida políticamente. La dignidá ye aquello que debe constituir el núcleu principal de toa ética filosófica y de toda deontoloxía profesional que se precie.
Emmanuel Derieux sostuvo que gracies a la deontoloxía, la ética profesional adquier un reconocimientu públicu; y ye que la moral individual faise trascendente nel campu de la profesión. La deontoloxía surde como una disciplina que se ocupa de concretar normes nel ámbitu profesional pa alcanzar unos fines.
Estos dos términos suelen usase como sinónimos, pero nun lo son. Ye importante destacar les principales diferencies entrambos:
DEONTOLOXÍA PROFESIONAL:
-Orientada al deber.
-Recoyida en normas y códigos "deontolóxicos".
-Eses normes y códigos son mínimos y aprobaos polos profesionales d'un determináu coleutivu profesional (periodistas, médicos, abogaos...).
-Ubícase ente la moral y el drechu.
ÉTICA PROFESIONAL:
-Orientada al bien, a lo bueno.
-Nun se encuentra recoxida en normes nin en códigos deontolóxicos, ta rellacionada colo que piensa el propiu individuu (conciencia individual/profesional).
-Nun ye exixible a los profesionales d'un determináu colectivu (periodistas, médicos, abogados, ...)
-Parte de la ética aplicada.
La concencia humana ye individual, pero tien varies dimensiones: la concencia reflexiva (porque ye consciente de sí mesma) y la concencia ética, qu'añade a la concencia individual la condición de ser, amás, una concencia responsable. Ye dicir, que cola primera caún rellaciónase coles demás, pero la concencia ética responsabilízanos na forma de tratu hacia eses otres persones. Amás d'estes dos hai una clas de concencia más, constituida como un conceutu mui importante rellacionau cola deontoloxía profesional: la concencia profesional.
La concencia profesional ye una dimensión esencial de la concencia ética, a la que añade la responsabilidá que cada persona tien. Manifiéstase nun comportamientu socialmente responsable acerca de los deberes específicos de una profesión dempués de haber interiorizao, asumío y personalizao un códigu de valores referentes a dicha profesión, pa dempués analizar, aplicar y resolver problemas específicos de la profesión cola meyor competencia y rectitú posibles y socialmente exixibles.
Puese falar de cuatro niveles de la concencia profesional:
1) La concencia profesional ye intransferible e individual, nadie ye responsable por ninguna otra persona.
2) Nivel de los deberes específicos, aprendíoos, asumíos y personalizaos por socialización ética. Cada persona tien que habese socializao nel códigu deontolóxicu de la so profesión.
3) Nivel de madurez y equilibriu psíquicu. Pa que la concencia profesional puea funcionar hai que gozar d'un grau de madurez mínimu.
4) Aptitú profesional pal exerciciu dignu d'una profesión.
Parsons estudia la concencia profesional nuna perspeutiva qu'analiza la socioloxía de la ética de les profesiones. Pa Parsons, profesional ye aquel expertu que nun se dedica al so lucro profesional, sinon a la realización de servicios sociales pa los sos clientes, o prestando serviciu a valores impersonales tales como'l progresu de la ciencia. Les profesiones distínguense pol "desinterés".
Parsons establez cuatro finalidaes d'una profesión:
1) El profesional cultiva la racionalidá. Lo que busca ofrecer al cliente ye una verdá oxetiva científica.
2) Esto implica la formulación de autointerrogase responsablemente estes dos cuestiones: a) ¿Cuál ye la forma más eficaz de realizar la mio tarea? b) ¿Cuál ye la mejor fórmula que debo emplear pa qu'en cada situación dea respuesta a la demanda de los mios clientes? ¿Cómo debo oponeme a fórmulas alternatives pa que'l cliente nunviva del engañu comunicacional?
3) El profesional tien autoridá ante'l so cliente, ante otros profesionales ya incluso ante los poderes públicos. La autoridá fai que represente na sociedá un estáu de competencia téunica. Sólo él pue dar órdenes, aconseyar ya imponer el so criteriu. Esiste tamién la especificidáfuncional, esto ye, el cliente sabe a quién recurre cuando necesita d'un profesional, y esti debe-y una gran responsabilidá, respetando unos llímites ente profesional y cliente.
4) Control social. El profesional representa un mecanismu de control social, de tal forma que, nel so campu, son los que puen resolver problemas, los que puen controlar a los pacientes. Na sociedá hai cuatro tipos de control: a) Control llegal. b) Control moral o éticu. c) Control social, que Parsons establez como el más importante d'una sociedá. d) Control profesional.
Los códigos deontolóxicos nel nuesu país, son elaboraos polos Colexos Profesionales que, tal como los define la lley, “son corporaciones de drechu públicu, amparaes pola ley y reconocies pol Estáu, con personalidá xurídica propia y plena capacidá pal cumplimientu de los sos fines, ente los que s'atopa la ordenación del exerciciu de les profesiones”.
Pero hai profesiones, como'l periodismu, que s'exercen ensin colexación obligatoria. Nestos casos, l'incumplimientu de les normes deontolóxiques lleva consigo una sanción asemeyada a la que-y corresponde a la vulneración de les normes morales: mala imagen pública, reproche, expulsión del grupu, etc. Esto les diferencia de les normes xurídiques, caracterizaes pola institucionalización de la sanción. Ello nun implica falta de gravedá. Un profesional pue considerar de mayor gravedá una sanción por infracción del códigu de deontoloxía profesional qu'una sanción administrativa.
La deontoloxía ye un de los tres órdenes normativos que regulen l'exerciciu de les profesiones, junto al Drechu y la moral. Cabe señalar que les normes deontolóxiques atópense a mediu camín entrambos órdenes normativos, hasta'l puntu que dependiendo de les circunstancies hestóricas la deontoloxía profesional inclínase más hacia ún llau u otro.
La carauterística de la deontoloxía ye que tien un fuerte componente de autorregulación, entendía nun sentido coleutivu. Trátase d'una interiorización de les normes propies de la to profesión. Diferenciaríase del Drechu en que ésti ye creau pol Estáu, y de la moral en que la deontoloxía tien un caráuter colectivu, nun se basa nos principios individuales. Otra diferencia clave frente al Drechu, ye que ésti tien un marcáu caráuter coactivu, impón sanciones al incumplimientu de les sos normes. Mentanto que la deontoloxía pue o non incluir sanciones, y siempre serán menos graves que les rellacionaes col Drechu (surdíes de institucionesxurídiques).
La deontoloxía pue institucionalizase al traviés de los Códigos Deontolóxicos, la colexación... (instrumentos o mecanismos que doten de más efectividá ya institucionalización a la deontoloxía), pero siempres presenta una institucionalización muncho menor a la del Drechu. Les normes del Drechu son "ayenes" al mesmu, creaes por fuentes esternes, mientres que lo carauterístico de la deontoloxía profesional ye la autorregulación. Los profesionales son creadores, suxetos y oxetos de les normes deontolóxiques de la so profesión correspondiente. Participen (al traviés de les sos asociaciones, por exemplu) na creación de los códigos deontolóxicos que, a la so vegada, deberán aplicar.
Batalla de Lepanto
La Batalla de Lepanto, "la más alta ocasión que vieron los sieglos", foi un combate naval de capital importancia que tuvo allugau el 7 d'ochobre de 1571 nel golfu de Lepantu, allugau ente el Peloponesu y Epiru, na Grecia continental). 
Enfrentáronse nella los turcos otomanos escontra una coalición cristiana, llamada Lliga Santa, preparada por España, Venecia y la Santa Sede. Los cristianos foron los vencedores, salvándose solo 30 galeres turques.Frenose asina l'espansionismu turcu pol Mediterraneu occidental. Anque hubo una determinante participación de los estaos italianos, la victoria puese considerar española dau que'l verdaderu combate sofitaronlu los tercios embarcaos Españoles.
Nesta batalla participó Miguel de Cervantes, que resultó feríu, sofriendo la pérda de movilidá de la so manu esquierda, lo que-y valió el sobrenome de mancu de Lepanto.
Trakai
Trakai (polacu Troki) ye un pueblu lituanu y centru alministrativu de la rexón del mesmu nome.
La ciudá ta allugada a 28 km de Vilnius. El pueblu tien un área de 11.52 km² y ta habitáu por 5.406 persones. La rexón alministrada por Trakai cubre 1202,74 km² y tien 38.200 habitantes. Hai alrodiu de 200 llagos na rexón, el más fonderu d'ellos "Galvė" tien 46,7 m de prof, y nél tan allugaes 21 islles. "Galvé" tien una estensión de 3,88 km², el llagu "Vilkokšnis" , segundu n'estensión tien 3.37 km², y el llagu d"'Skaistis" 2.96 km². 
Los primeros asentamientos n'esti área apaecieren nel primer mileniu dempués de Cristo. La ciudá, asina como'l so redeor, entamó col desarrollu nel sieglu XIII como'l Gran Ducáu de Lituania centro. Según les cróniques, dempués d'una exitosa caza, el Gran Duque Gediminas descubrió un fermosu llugar non lloñe de la entós capital de Kernavė y decidió construir un castiellu ellí. Asina ye como'l vieyu castiellu de Trakai se construyó en Senieji Trakai, que nesi momentu nomábase Trakai. La ciudá de Trakai foi amentada per primera vegada n'Alemaña en 1337, que ye tomada como la fecha oficial de so fundación.
Lepantu (etnia)
Los lepanto son un grupu étnicu que habita nunos trenta poblaos, na metá occidental de la subprovincia de Bontok y de la provincia Ilocos Sur, nel norte Luzón, una islla de les Filipines.
Los lepanto tán separtaos, en xeneral, en seis grandes grupos de descendencia bilateral. Falen una llingua asemeyada a les llingues kankanaidel norte y practiquen la agricultura del arroz en bancales, de la mesma manera que los sos vecinos, los bontok.Los sos asentamientos tán densamente poblaos. Les cases puen ser de dos o tres pisos; les unidaes doméstiques tienen una entidá conocida como "obon", y nun tan sofitaes siembre nel parentescu. Respecto a la riqueza, nun hai diferencies marcaes. Los ritos funerarios xueguen un papel perimportante na so cultura.
Galera
La galera ye un barcu impulsáu pola fuerza de los remos y pol vientu.
La galera esite dende l'antigüedá. Orixinalmente, usaba una fila de remeros por cada llau del barcu. Tiempu dempués, los fenicios inventaron una galera con dos files de remeros, que yera más veloz ensin perder maniobrabilidá; esta evolución de la galera llamóse birreme. Na Antigua Grecia encastaron y usaron el trirreme, galera de tres files de remeros. Los antiguos romanos, y enantes d'ellos los cartaxineses, llegaron a utilizar el quinquerreme, con cinco files de remos, magar que lo común yera usar birremes.
Los remeros normalmente yeren esclavos o prisioneros. Demientres munchos sieglos caltúvose la condena a galeres como unu de los más crueles castigos posibles, tanto que mesmo Miguel de Cervantes la mencionaba nel "Quixote".
Demientres la Edá Media nun se ficieron progresos notables nel arte de construir embarcaciones. La innovación de montar una fila de remeros estra foi abandonada. Por embargu, les galeres permitieron a diverses cultures espardise pel mar. Foi casu talu, por exemplu, del célebre "drakkar" o barcu-dragón de los vikingos.
Nel Sieglu XV apaez una nueva clase de embarcación, llamada carabela, usaba un velame variáu pa navegar ensin remeros y, poro, requería muncha menos tripulación que la galera. Por embargu, la carabela nun sustituyó aína a la galera. Pa dar una idea: na dómina del descubrimientu d'América, 1492, la espedición de Cristóbal Colón navegó en dos carabeles y una carraca, pero la flota aconceyada poles potencies cristianes escontra l'Imperiu Otomanu demientres la Batalla de Lepanto en 1571 yeren galeres principalmente. Esti sedría'l caberu combate históricu au dicha embarcación sedría utilizada.
Demientres el Renacimientu apaez un tipu intermediu; una galera con veles, llamada galeaza, precedente del galeón.
Galeaza
La galeaza (del italianu "galeazza", aumentativu de "galea" (galera) ye un tipu de galera grande que construyose demientres nos sieglos XV a XVII. La dómina de mayor utilización foi la segunda metá del sieglu XVI. 
Con elles anochábase tener una nave con más artillería que les galeres y que sofitare meyor la navegación en mar abiertu.
La proporción de eslora a manga yera menor que nes galeras, de 6 a 1 e incluso de 5 a 1. 
Los venecianos foron los primeros en construirles; les dimensiones tipu de una galeaza del sieglu XVII yeren de 59 m de eslora, 9 m de manga y 3,35 m de calume, con un puntal de 6,5 m. Teníen cubierta corrida, poro, los remeros diben a cubiertu, non como nes galeres, nes que diben al rasu. Podíen llevar al rodíu 20 cañones y al rodíu 30 pedreros. Llevaben fasta 32 remos por banda, y los remos podíen llegar a ser de 15 m de llargu, lo que esixía siete u ocho homes por remu. Yeren de proa redonda como les naos. 
Yeren más llentes que les galeres marniegues y teníen unes condiciones marineres abondu pobres. 
Eschweiler
Eschweiler (n'alemán) ye una ciudá de la rexón de Nordrhein-Westfalen (Alemaña).
Deontoloxía Profesional Periodística
La deontoloxía profesional periodística ye un orden normativu qu'afecta a l'actividá periodística. Ta formáu por un conxuntu de normes que, en determinaes circunstancies,siéntense como obligatories. Tamién desarrollen esta función reguladora, ente otros, el Drechu y la moral. Concretamente, podría dicise que ye'l conxuntu de normes específiques de la profesión que regulen la concencia profesional d'un informador. Tán basaes en dos principios básicos: la responsabilidá social y la veracidá informadora. Amás, esixen del profesional un continuu reciclax y autoperfeccionamientu profesional, ensin escaecer quetien que aspirar siempres na función informadora a lo deseable como meyor.
Otra definición ofrezla Jose María de Santes Guanter, quien escribe nel so llibru, “El autocontrol de la información”, que deontoloxía: “Ye un conxuntu sistemáticu de normes mínimes qu'un grupu profesional determináu establez y que reflexa una conceución ética común mayoritaria de los sos miembros. Ye como una oxetivación de los distintos conceutos ético-profesionales suxetivos, que tarán más o menos d'alcuerdu col so entornu social. Pa que tenga vixencia nun pue oponese a les conceuciones étiques individuales”.
Esisten polémiques y controversies sobro la idea de si el periodismo ye o nun ye una profesión. Hai quien sostién que se trata d'un oficiu. Esta discusión tuvo siempres presente y na actualidá, cola intrusión de munches persones axenes al periodismu y ensin una titulación propia, avivóse. Pero, a efeutos teóricos, esta discusión ye abondo irrelevante.
César Coca, Doctor en Periodismu pola Universidá del País Vasco y llicenciáu en Ciencies de la Información y en Ciencies Polítiques y Socioloxía, cree que la implantación de códigos éticos nos medios de comunicación españoles yera un fenómenu reciente, en 1997, y tovía nun yeren munchos los que los teníen. Estos códigos, nos sos aspeutos básicos, guarden un notable parecíu con otros en vigor en tou Occidente, al regular tolo relativo a la intimidá, l'honor, la rellación cola fuente periodística y la incompatibilidá de algunes actividades cola función informativa. Sicasí, quedaben notables lagunes respeuto a quién ta encargáu de facer cumplir esos códigos así como la sanción pa quien los vulnere. Tamién había sensibles diferencies en algunos aspeutos concretos si se comparen los relativos a los medios escritos colos audiovisuales.
Jeremy Bentham foi'l primeru que enunció'l términu deontoloxía nel so llibru, publicáu dempués de morrer, “Deontoloxía o ciencia de la moral”. En orixe, la deontoloxía yera una teoría ética con gran pesu utilitarista, na que se intentaba racionalizar un códigu moral, recoyendo una explicación práutica como orientación. El conceutu de la ética deontolóxica kantiana ye'l paradigma inspirador de la deontoloxía contemporánea. Nel conceutu kantiano'l respetu pola llei debe prevalecer sobre cualesquier otra consideración como la felicidá o el bienestar de la comunidá. La voluntá humana ta lligada pola so rellación col “deber” o cola “llei”. Kant niega la posibilidá de la “metafísica” como ciencia y echa por tierra la bas sobre la que la felicidá utilitarista –como criteriu unificador de lo moralmente bono– eríxese. Nun podemos difinir el bien como la satisfacción de los nuesos deseos, pues varíen según caún y nun ye posible dar una solución clara del bien. Pa ello ye necesario l'adopción d'un “código deontolóxicu” que cumpla col requisitu de “universalidad”. Emmanuel Derieux adautó'l conceutu de deontoloxía a l'ámbitu profesional. Afirmó que gracies a ella, la ética profesional adquier un reconocimientu públicu. Asina, adulces la deontoloxía pasó al ámbitu profesional, hasta que M. Simon en 1845 espublizó “Ciencia de los deberes profesionales del médicu”. Nel ámbitu periodísticu la deontoloxía profesional garrará puxu nos entamos del sieglu XX, y estableceráse dafechu tres la Segunda Guerra Mundial. A lo llargo de esti siglu experimentóse una proliferación de los códigos deontolóxicos. Esto débese a diversos motivos, como la creciente especialización llaboral, productu de la progresiva integración de los mercaos y al avance de les tecnoloxíes.
La regulación de l'actividá periodística dende'l puntu de vista deontolóxicu, aumentó la so importancia dempués de la instauración de les democracies lliberales: El llamáu "cuartu poder" entendíase como instrumentu de control sobre los abusos de poder, de forma que la ciudadanía obtenía información imparcial al traviés de los medios. Los medios de comunicación yeren pues, imprescindibles pa poder garantizar la llibertá y el control nestes democracies.
Hestóricamente, el papel desempeñáu pola prensa a partir del sieglu XIX yera más que manifiestu. Esti foi'l detonante pa que dalgunos autores, sobre todo en Estaos Xuníos, empezaren a güeyar el papel que la prensa tuviere a lo llargo de los sieglos XIX y XX, y más concreto, demientres les dos guerres mundiales. Los diversos estudios demostraron que la prensa esviárese notablemente de la so función primordial: informar. Esto fizo que se planteare hacia ónde se había esviao la calidá de la información dende'l XIX n'adelantre. El drechu a recibir información y a facilitar información ye un drechu incluyíu na Declaración de Drechos Humanos firmada na Independencia de América, la Revolución Francesa y les revoluciones burgueses de 1848.
El códigu deontolóxicu aplicáu al ámbitu de la comunicación ye, entós, un fenómenu de la Modernidá. Nos inicios, éstos ya recoyíen unos principios básicos de veracidá y esactitú qu'implicaben ciertu compromisu profesional co la actividá. El surdimientu del conceutu de código deontolóxicu periodísticu como tal radicó nun periodu nel que la inesistencia d'una identidá profesional qu'estableciere unes normas del xuegu y la ausencia d'unos valores comunes yeren los rasgos más característicos. D'esta mena, tómase concencia de la relevancia del papel desempeñáu polos medios y de la so capacidá de influyencia nel desarrollu de los acontecimientos, asina como de la necesidá de regular les sos competencies col fin d'obligar a los profesionales a asumir la so responsabilidá. A esto contribuin socedíos como'l procesu descolonizador o la guerra fría, nos que los códigos entamen a ser usaos en favor de les potencies. Produzse entós un usu políticu de los códigos que desembocará na de significáu d'éstos y la so consiguiente revisión y reemplazu. Esta etapa supón, amás, una amenaza pala llibertá d'espresión.
Nel añu 1942, el responsable de la revista Time, Henry Luce, consciente de la desviación que sufríere'l periodismu, reflesiona sobre la fechura dun estudiu y un informe centráu na situación de los medios de comunicación nesi momentu. Pala ellaboración d'esti trabayu pidió la collaboración del rector de la Universidá de Chicago, Robert Hutchins, quien, rodeáu d'espertos en Ciencies Sociales, plasmó les sos conclusiones en Una prensa llibre y responsable (1947). Nesti trabayu espón la situación de la prensa nos Estaos Uníos y propón soluciones pa aquellos puntos criticables. Un de los puntos más destacaos centrábase na necesaria intervención gubernamental pa solucionar los problemas que'l trabayu numberaba. La prensa refugó'l informe y foi esti puntu'l que mayor refuga suscitó na prensa norteamericana.
Nel añu 1902 Pullitzer, consciente de los malos derroteros que taba siguiendo'l periodismu, creó la Escuela de Periodismu de la Universidá de Columbia en Nueva York. L'oxetivu d'esta escuela yera el siguiente: a) elevar la calidá periodística; b) establecer parámetros de comportamientu; c) dignificar la profesión; d) meyorar les rellaciones cola sociedá. En ciertu mou yera elevar la profesión periodística al rangu universitario y llograr asina un enfoque más profesional. L'informe Hutchins dio llugar a una teoría, a una doctrina: Teoría de la Responsabilidá Social de la Prensa. Configuración teórica d'una primera doctrina onde se reflexaba la enorme influyencia de la prensa pa dirigir la opinión pública a favor de los dirixentes del mediu.
El revueluu del informe Hutchins prolongóse munchísimu tiempu. Aínda asina, en 1979, la UNESCO, consciente d'esta situación desigual na que la información taba controlada poles grandes empreses de comunicación, na que siempres se falaba de los mesmos asuntos y de los mesmos países, encarga otru informe: "Un solu mundu, voces múltiples", conocíu habitualmente como Informe MacBride (Informe McBride). Dichu informe foi realizáu en 1980 pol irlandés Sean McBride quien, al igual que Hutchins, rodeóse d'una serie d'espertos nel mundu de la comunicación pa ellaborar un trabayu tituláu Un solu mundu, voces múltiples (1980) onde se recoyen tolos delitos del poder qu'atenten contra'l periodismu ya incluye un aspeutu novedosu: los drechos y deberes del periodista. Distintos países participaron na ellaboración d'esti informe que supuso una radiografía de la comunicación mundial nos los años 70.
Ente los deberes, hai tres puntos que coinciden nos dos informes (Hutchins-McBride): 
a) responsabilidá social de los profesionales qu'implica una serie d'obligaciones hacia la opinión pública. Yá'l informe Hutchins establecía qu'había que diferenciar lo que ye información de lo que ye opinión; ye equí onde se instaura esa responsabilidá social.
b) el periodismo tien de respetar les leyes pa nun vulnerar los drechos de los ciudadanos. 
c) necesidá d'asumir la responsabilidá contractual cola nuesa empresa. Ambos informes marquen asina un enantes y un dempués nel llabor periodística dende'l puntu de vista deontolóxicu, y tratábase d'imponer un nuevu orden nel mundu de la comunicación internacional.
Dende la perspectiva del Informe MacBride, la llibertá d'expresión carente de responsabilidá ye un paso a la distorsión de la realidá, pero ye tamién inconcebible un periodismu ausente de llibertá. Pal Informe, la "llibertá con responsabilidá incluye rellación cola ética profesional, acercamientu a los fechos, situaciones o procesos cola debía atención a los sos aspeutos diversos"
les consecuencies del informe McBride afeuctaron a tolos países. Eses consecuencies observáronse na reflexón que se fizo nel ámbitu europeu onde se vinculó la práutica profesional al serviciu públicu. Tanto les empreses periodístiques privaes como públiques empecipiaron a asumir la responsabilidá como profesionales de la comunicación que deben funcionar como un serviciu públicu.
Nos años 80 alcánzase un periodu de relativa estabilidá nes rellaciones internacionales favorable a la consagración de nuevos valores que motivaron una revisión de los códigos esistentes. Durante la década de los 90 surde una preocupación en torno a los problemas sociales y poles nueves amenaces pa la democracia como corrupción, racismu, terrorismu, etc. Esto motivó un camudamientu de los códigos que sigue abiertu debío a los problemas vixentes que plantegen la escesiva concentración de medios nes corporaciones internacionales, la competencia agresiva, etc.
Col crecimientu d'Internet nos últimos años cabe esperar la aparición de nuevos códigos que regulen esti ámbitu: rellaciones, manera de proceder, etc.
Les consecuencies tamién se observaron n'España en torno a los primeros años de la década de los 80. Nos diarios españoles l'informe provocó una reflexón manifiesta tanto en medios públicos como privaos. Esta reflexón, debemos tener en cuenta, sólo ye posible tras la muerte de Franco. Josep Lluís Gómez Mompart, catedráticu de la Universidá Autónoma de Barcelona, establez tres grandes etapes del periodismu español, dende 1975 hasta la espublización del informe:
Trátase d'una etapa de tresición na que la función del periodismo ye eminentemente pedagóxica. Esto obsérvase na espresión "Parlamentu de Papel": lo que nun se debatía nun Parlamentu que nun esistía debatíase nos periódicos. Los medios, y sobre too los periódicos, fueron los que empecipiaron a facer reflexones sobre la necesidá de dar llugar a un cambiu. Aparez la FAPE y nueves asociaciones periodístiques. Tamién se plantegó qué facer colos medios del Movimientu, totalmente interveníos, empreses deficitaries y con un conteníu partidariu del Réxime. Plantégase asina la necesidá d'instaurar medios llibres que fueran reflexu de la democracia, qu'estaba a puntu de llegar, y fomentar asina una prensa independiente y ayena al Gobiernu: la sociedá tien de tener una prensa llibre, pa ello había de desmantelar la prensa del Movimientu y formar una prensa independiente que asumiera la so responsabilidá de convertise nun un serviciu social.
Redáctase y apruébasea la Constitución española. Nel debate inclúyese tamién l'artículu 20 rellacionáu col mundu de la información. En 1971 y 1972 surden n'España les primeres escueles de periodismu, y ye nesta segunda etapa cuando acceden los primeros llicenciaos al mercáu llaboral. Instáurase una formación universitaria, con llibertá de cátedra, inmersa na rama de Ciencies Sociales. Tres la formación de les primeres asociaciones de profesionales del mundu de la comunicación, surden les primeres asociaciones de consumidores que demandaben esa responsabilidá de los medios al ser un serviciuo públicu. Les asociaciones de consumidores únense tamién a la aparición d'una nueva figura: el defensor del llector u ombudsmen. Esta consecuencia de que los lectores se unieren en asociaciones trae, por tanto, otra consecuencia: la aparición d'esta nueva fegura. Durante la década de los 80 hai una batalla constante de los medios: la exixencia al Gobiernu de permitir les televisiones privaes. El 3 de mayu de 1988 aprobóse dafechu la Llei de Televisiones Privaes y en 1990 empecipiaron a emitir col oxetivu de meyorar la calidá de los conteníos de los medios de comunicación. Esti fechu reflexaba qu'hasta entós la calidá de los medios, y más concretamente TVE, yera mala y criticada polos propios profesionales de la comunicación. Cola aparición de les televisiones privaes los profesionales de los medios y los ciudadanos entendíen qu'éstas yeren empreses a les que'l Gobiernu-yos daba una concesión de algo que pertenez a tolos españoles. Por eso se convierten asina nun serviciu públicu. L'oxetivu de dotar a los medios d'una calidá que nun esistía entovía nun s' había llograo. L'ausencia de mecanismos de control o regulación, según los especialistas, ye lo que dio llugar al deterioru del sector de la comunicación n'España. Hai pequeños ensayos d'instaurar estos mecanismos de control pero a una escala perpequeña. Por exemplu, el primer códigu deontolóxicu n'España ye'l de los periodistas especializaos n'economía. El segundu código deontolóxicu, de mayores dimensiones, ye'l del Colexu de Periodistas de Cataluña. Dada la falta de tradición d'autocontrol, los primeros modelos son los códigos deontolóxicos que s'abren al panorama nacional tres el de la asociación de periodistas especializaos. El Códigu Deontolóxicu del Colexu de Cataluña sigue a esti primer códigu y se convierte nun documentu de referencia que surde en 1992. Poco dempués, nel 93, la FAPE propón el so propiu códigu que incluye coses nueves y reitera otres. Estes herramientes, ensin embargu, resultaron insuficientes porque nun s'incluyen puntos nos que s'especifiquen sanciones pa periodistas y empresas nel casu nel que nun se cumpliesen. Esto s'esplica nel fechu de que son códigos voluntarios, ye dicir, s'acoye a la so regulación quien lo igue. Polo tanto, nun hai obligatoriedá. Ante esti vacíu surde otra reflexón, de nuevo, en Cataluña. Un periodista incumple'l código deontolóxicu de la so empresa y ye sancionáu por ésta. El periodista denuncia a la so empresa por despidu improcedente. Ensin embargo, el Tribunal Superior de Xusticia de Cataluña dio-y la razón a la empresa por incumplimientu del códigu deontolóxicu por parte del periodista. Esta sentencia da llugar a una obligatoriedá xurídica del Códigu. Dado que nun se cumplió l'oxetivu caberu de meyorar la calidá de la comunicación, los autores coinciden en que se cayó na espectacularización y, por tanto, nel sensacionalismu y nel amarillismu, incluso na prensa.
La estructura de los medios de comunicación en España ta definía polos grupos multimedia: prensa, cadenes de televisión, emisores de radio, editoriales de llibros, productores de televisión y cine, etc., empiécense a concentrar en grandes grupos en cualquier soporte. La existencia d'estos fai-nos camientar na acumulación de empreses baxo un mesmu poder asociáu a un poder políticu e ideolóxicu determináu. Esto afecta direutamente al conteníu y a la so calidá y conviértese nun pelligru tremendu. Hai movimientos nos grupos multimedia que nos lleven a falar de homoxeneización de los conteníos, del discursu (televisiones distintas pero les mismes noticies col mesmu enfoque). Por tanto, vuélvese a atentar escontra'l oxetivu de les televisiones privaes nos sos inicios: más calidá nos conteníos, más puntos de vista, pluralidá, etc. La contraprogramación ye un nuevu fenómenu pero más importante aínda ye lo que se conoz como la tiranía de les audiencies: la llei del mercáu que fai sucumbir a cualquier código deontolóxicu. L'aparición de grandes grupos multimedia da llugar a una singular llei de competencia que nun se da en nengún otru sector económicu. Si hai llibertá de competencia, obviamente, los precios tienden a baxar y la calidá meyora; ensin embargu, esto nun sucede nel mundu de la comunicación, incluso, cuando sabemos que los medios exercen un serviciu públicu. Por exemplu, la mayor competencia en televisión nun ta derivando nuna mayor calidá de conteníos.
La actividá periodística tien como oxetivu caberu la misión de ofrecer a la ciudadanía información veraz, oxetiva y plural, erixéndose como un instrumentu necesariu, un pilar –amás d'una consecuencia lógica-, rector d'una sociedá democrática. L'exerciciu del periodismu garantízase y protégese nos presupuestos constitucionales básicos de la llibertá d'información y d'espresión. La cláusula de concencia ye tamién un mecanismu que garantiza la llibertá de pensamientu y protexe'l reductu esencial de la independencia crítica del juicio profesional. Debe tenese presente que l'actividá periodística ta regulada, principalmente, por tres grandes órdenes normativos, que son el drechu, la normativa de la deontoloxía profesional y la moral. Quienes desempeñen la profesión periodística tan suxetos a responder ante la sociedá con elevaos niveles de competencia téunica, que-yos lleven a poner tou el so saber y dilixencia nes sos acciones. Pa ello, el periodista tien qu'asentar previamente les bases de la so profesión, exixiendo medios y condiciones llaborales que-y permitan desarrollar el periodismu de mena llibre y responsable.
La ética periodística proporciona una ayuda per aciu de la cual los errores y escesos individuales corríxense ensin poner en pelligru l'oxetivu final de los medios de comunicación llibres: proveer a la xente conocimientu y comprensión. Los periodistas, por tanto, deben guiar la so llabor profesional por unas normes sistemátiques, que servirán a la sociedá d'una mena éticamente responsable y constructiva.
Sicasí l'exerciciu profesional del periodismo supón, a vegaes, un campu de problemes éticos. Son frecuentes les situaciones nes que entren en conflictu les creencies y valores personales, ye dicir, el códigu moral individual, colos requerimientos d'otros órdenes normativos que regulen, al tiempu, eses mismes situaciones. Pa xerarquizar la escala de prioridades, na eleición siempres tienen de primar los criterios morales propios y personales. Equí entren en xuegu los valores individuales ya que'l profesional, amás de periodista, ye persona.
La moral, como orden regulador del periodismo, debe ser entendáa a esti respeutu dende dos dimensiones. Esiste una moral social vixente o positiva qu'impón unos parámetros a l'actividá periodística, pero, acompañada de ésta –y en munches ocasiones enfrentada- ta la moral crítica, un conceutu con diferentes dimensiones semántiques. Na so primera acepción, la moral crítica equiparábase a la moral autónoma o individual, opuesta a la moral heterónoma que nos ye dada por imposición social. 
L'exerciciu de la profesión periodística, dende'l procesu de búsqueda del fechu noticiosu y de la rellación coles fuentes hasta la impresión del enfoque de la noticia y la decisión cabera de la publicación, pasando per tol procesu del tratamientu de la información, requier d'una constante reflesión moral interna o individual, autónoma de los preceutos de los tres grandes órdenes normativos que regulen la profesión periodística. La moral social vixente guía l'exerciciu periodísticu, pero nun lu condiciona hasta el puntu contraproducente y dexenerativu de la tiranía. La esistencia d'una moral crítica nun sólo ye necesaria a nivel corporativu na profesión, como un proceso necesariu de continua revisión y de progresión del periodismo na so función social, sinon que tamién tien de ser inherente, a nivel individual, al exerciciu de cada profesional. La moral crítica tamién debe entendese n'sti sen como la reflesión crítica de los conteníos de una moral correuta, n'oposición a la moral heterónoma. El revisionismu moral ye una necesidá inherente a la profesión periodística, sobre too pola función fundamental que desempeña d'información de la sociedá na articulación instrumental del Estáu de drechu. Pue concebise conceutualmente la esistencia d'una moral crítica dende'l corporativismu del coleutivu de los periodistas en xeneral, y dende la reflesión y el revisionismu activo a nivel individual del profesional, autónoma sobre la moral heterónoma, en ares del progresu y de la funcionalidá social de la profesión, y, nun segundu estadio, a favor de la evolución de la propia moralidá. El periodismo no puede obviar la moral positiva o vixente en la sociedá, pero tien la responsabilidá de trascendela pa contribuyir activamente nel so proyeutu de meyora.
Col tiempu foise abriendo pasu nel ámbitu profesional, en xeneral, y nel periodísticu, en particular, la idea de que xunto a les normes xurídiques y les morales yera conveniente'l desarrollu d'una cierta operativa de autocontrol por parte de los propios profesionales, una deontoloxía profesional. Esta ye una de les claves qu'esplica la esistencia de los códigos deontolóxicos nel mundu profesional. Anque dichos códigos y patrones de conducta profesional tampoco resuelven, na práutica, toles posibles situaciones problemátiques dende un puntu de vista éticu.
La regulación simultánea de la materia periodística por parte de diversos órdenes normativos xenera na práutica la posibilidá de colisión. Namás pue falase de confliutu cuando'l profesional nun pue axustar el so comportamientu, simultáneamente, a los mandatos o esixencias de diferentes ordenamientos que regulen una materia dada. La simple regulación de la mesma materia por diversos órdenes normativos nun se traduz, necesariamente, una situación conflictiva. Al falar de distintos órdenes que regulen la profesión periodística y que puen entrar en conflictu, referímonos al Drechu, la Deontoloxía y la Moral. Estos tres órdenes normativos puen solapase y n'ocasiones cabe la posibilidá de que haiga contradicciones. Pa qu'esista un conflictu ente estos ordenes tien que ser imposible cumplir colos mandatos de ún d'ellos, o colos tres órdenes a la mesma vegada. Débese evitar qu'estos conflictos se produzan.
En tou casu, los profesionales tan sometíos a ciertos controles, en cuanto al cumplimientu de los códigos éticos propios de la so actividá, por parte de los colexos profesionales. N'España, por exemplu, el del Colexu profesional de periodistes de Galiza, el del Colexu de periodistes de Cataluña, o el Colexo de periodistes de Valencia.
Pa dalgunos autores, la ética y el cumplimientu de les normes deontolóxiques a les que se adscriba caún son básiques pal periodismu. Ensin embargu, la ética pa estos espertos nun ye daqué esterno a la formación sinon que l'exerciciu de la profesión periodística requier una base educativa específica, ya que la ética nun tien por oxetu suplantar lla libertá, ensin qu'intenta fomentar l'exerciciu responsable. Esti conxuntu de normes étiques que'l periodista debe cumplir como base pa la ellaboración d'un productu periodísticu de calidá informativa y moral, necesita fundamentase nuna formación deontolóxica que sedría difícil qu'otru profesional pudiere desempeñar. Nestes premises sustenten dalgunes de les voces favorables a la colexación y la esixencia del estudiu de la llicenciatura de periodismu pa exercer como tal.
Agora bien, estes normes son sólo aplicables a la actividá periodística. Les diferencies enre los distintos oficios y el papel que desempeñen los sos colexos profesionales, afecten al grau de coercibilidá de les sos normes deontolóxiques y al conteníu de les mesmes.
Na práutica periodística destacaremos los siguientes:
- Códigu Deontolóxicu de la Fape 
- Comisión de Quexes y Deontoloxía: Ye un órganu d'autocontrol relativu a la deontoloxía periodística que pretende favorecer l'entendimientu y l'arbitrax ente profesionales del periodismu. Actúa como autoridá moral garantizando asina'l cumplimientu del Código Deontolóxicu de les asociaciones de prensa españoles y los afiliaos, que voluntariamente la acepten. 
- Código Européu de Deontoloxía del Periodismu 
Los Colexos profesionales son corporaciones de Drechu Públicu compuestes por persones con intereses comunes a les que se encomienden funciones de provechu social. Poro, la esistencia d'intereses privaos de profesionales nun lexitima'l usu d'esta fegura.
Sólo la protección d'intereses públicos relevantes puen ser oxetu de la actividá de los Colexos Profesionales. Poro sólo les profesiones que requieren titulación y que cumplen funciones de trascendencia social puen crear un Colexu profesional.
Nel casu del periodismu, la colexación nun ye obligatoria pal exerciciu de la profesión. D'esti mou, les normes deontolóxiques recoyíes nos diversos códigos ordenen l'exerciciu de la profesión en términos admonitorios, pero ensin posibilidá de sanción institucionalizada en casu d'incumplimientu. Nun son normes con caráuter coercitivu (entendíu dende'l Drechu). Les sanciones a les que pue enfrentase un periodista qu'incumpla coles normes deontolóxiques de la profesión son de tipu social: desprestixu, pérdida de credibilidá, esclusión del grupu...
La falta de colexación y adopción d'un códigu deontolóxicu común provoca l'exerciciu llibre de los periodistes, qu'actúen baxo los dictaos de la so propia moral. La regularización de la profesión implicaría eliminar situaciones de conflictu social, como ye'l casu de les faltes cometíes ante la incorrecta utilización del drechu a la "llibertá d'espresión", "secretu en rellación a les fuentes utilizaes"...
La esistencia de varios códigos deontolóxicos periodísticos dexa entrever la falta d'unanimidá de criteriu a la hora d'elaboralo. Si bien ye cierto que toos atienden a los mesmos aspectos, tamién lo ye que nun lo hacen de la misma forma. Too ello ye una muestra de la incapacidá d'encontrar una solución única y válida que satisfaga tanto a los periodistes como a la sociedá. La profesión periodística, y poro, los sos códigos deontolóxicos, conlleva una especial dificultá a la hora de confirmar una serie de normes a siguir, ya que los periodistes, al realizar el so trabayu, tan desempeñando un llabor social.
Per otru llau, esisten aspeutos comunes que recuerden que ye posible establecer unes normes universales. Por exemplu, tolos códigos deontolóxicos defienden el drechu a la información veraz y la necesaria rectificación de informaciones errónees, a la mesma vegada que condenen les inxuries y calumnies. Por ello, los principios consideraos básicos del periodismu alcuéntrense recoyíos de mena unánime nos diferentes códigos de la profesión.
La llibertad ye'l contestu privilexáu nel qu'afloren y se desarrollen más eficientemente la vida social y profesional. Agora bien, dao que sería impensable conciliar l'exerciciu de la llibertá individual y estrema colos requerimientos del bien común o incluso cola propia viabilidá de la vida social, tien de haber dalguna instancia qu'organice, favoreza y llimite dichu exerciciu, per aciu de la promulgación d'unes leyes que marquen y garanticen les normes del xuegu, un códigu deontolóxicu. Sobre esti particular, nun parecen esistir controversies ente los profesionales. Tampoco paez suscitar controversies la creación de colexos profesionales nel ámbitu de la actividá periodística, que velen pola ética y la dignidá profesional y pol respetu debíu a los drechos de los particulares y que ejerza la facultá disciplinaria nel orden profesional y colexal (Ley de colexos profesionales). Agora bien, tema bien distintu ye'l de la colexación obligatoria.
Na actualidá, l'exerciciu de la profesión periodística n'España nun requier la colexación obligatoria, como señalábemos más arriba. Sicasí, esiste la iniciativa de promulgar un “Estatutu del periodista profesional” que foi presentáu nel Congresu de los Diputaos nel año 2004 y que aínda s'alcuentra en tramitación. Esti tien por finalidá, según se reconoz na so esposición de motivos, la de servir al drechu de la ciudadanía a ser informada, garantizando la independencia de los informadores. Nel artículu 2 d'esti Estatutu éntrase de llenu na polémica que venimos analizando: La condición de periodista acredítase mediante'l correspondiente carné.
Ente les ventaxes derivaes d'un sistema d'exerciciu de la profesión que pase pola colexación obligatoria méntase davezu, en primer llugar, la evitación del intrusismu. Les opiniones a favor d'esta opción argumenten que garantiza la posesión por parte del profesional de los rudimentos téunicos y la formación necesaria pa desarrollar la so función nes meyores condiciones. El gráu de consiguimientu d'esti oxetivu dependerá, na práctica, de los términos nos que se concrete la colexación obligatoria. Asina, cuando la colexación se traduza nun meru trámite al oxetu de acreditar la obtención previa d'un títulu universitariu, como ocurre ente nosotros, por exemplu, no que respeuta'l exerciciu profesional de l'abogacía, esa garantía sedrá menor que nos casos nos que se obligue a la realización d'un esame pa demostrar que se dispón d'un nivel formativu que cumple con unos estándares mínimos de calidá pal exerciciu de l'actividá profesional. Esto sucede n'otros sistemes siguiendo col exemplu de los abogaos.
Pero tamién esisten inconvenientes. Los detractores de la colexación obligatoria suelen invocar l'artículu 19 de la Declaración Universal de Drechos Humanos nel que se manifiesta que “Tou individuu tien drechu a la llibertá de opinión y d'espresión; esti drechu inclui'l de nun ser molestáu a causa de les sos opiniones, el d'investigar y recibir informaciones y opiniones, y el de difundiles, ensin llimitación de fronteres, por cualquier mediu d'espresión”. Asina, el Comité Mundial de Llibertá de Prensa (WPFC)4 , que coordina a organismos de defensa de la llibertá informativa en tou'l mundu, resalta la importancia de la Declaración de Santiago de Chile, adoptada pola conferencia llatinoamericana de la UNESCO nel añu 1994. La declaración proclama que “el accesu al periodismu y la so práutica deben ser llibres, y nun limitaos por mediu algunu”. Trátase d'una manifestación de decisiva importancia en Iberoamérica, onde la “colexación obligatoria” de los periodistes ye común en varios países, pese a que la Corte Interamericana de Drechus Humanos5 condenóla en 1985. Dichu dictamen estableció de forma taxante que: la colexación obligatoria de periodistes, en cuanto impida'l accesu de cualquier persona al usu plenu de los medios de comunicación social como vehículu pa espresarse o pa tresmitir información, ye incompatible col artículu 13 de la Convención Americana sobre Drechos Humanos.
Por otra parte, la necesidá del carné establecía nel proyecto de llei español arriba mentáu pue xenerar cierta resistencia ente los profesionales del sector pol posible parecíu col carné que requería l'Asociación Española de la Prensa na época franquista pa poder trabayar.
En resume, la cuestión ye si esti sistema de “numerus clausus” que permite controlar quién pue trabayar nos medios y quién nun xenerará ventaxes efectives pa los ciudadanos y traduciráse o non nun mayor nivel d'esixencia, de competencia y de calidá nel desempeñu del trabayu por parte de los profesionales.
La Declaración de Principios de Conducta de los Periodistes considera como grave ofensa profesional varios comportamientos ilícitos como son el plaxiu, la distorsión maliciosa, la calumnia, inxuria, libelo, acusaciones infundaes y la aceptación de sobornos en cualquier forma por publicar o suprimir información.
Otru de los exemplos alude a la ética de la práutica del robu de informaciones por parte del periodista. En xeneral, los españoles reiteren la necesidá de consiguir la información por métodos lícitos. Algunos refiérense amás a que esos métodos deben ser honestos o dignos. Tan d'esta forma intentanto cubrir pola vía de lo moral lo que puen ser lagunes importantes nes diferentes lexislaciones. Precisamente nesti momentu, esisten nun pocos vacíos llegales no referío a la difusión de datos y obres completes al traviés de les autopistes de la información, y munches voces alzáronse yá pidiendo una lexislación de aplicación internacional sobre la materia.
Plantégase otru problema cuando la información difundía básase en datos que fueren ofrecíos pola fuente cola condición de que nun se faigan públicos. Ye dicir, cuando se viola lo que se conoz como un off the record. Los códigos deontolóxicos suelen referise espresamente a estes informaciones y piden siempre que se respete la confidencialidá, anque algunos maticen que'l off the record queda ensin validez si otra fuente da la mesma información ensin imponer restricción alguna. Lo que la fuente nun pue facer nunca ye secuestrar la información pola vía de dala off the record a los periodistes. D'ehí qu'algunas vegaes, cuando los periodistes sospechen que pue haber dalguna intención d'esti tipu tras una confidencia, láncense a intentar confirmala por otres víes, pa poder difundila ensin romper norma deontolóxica dalguna.
L'estatutu del diariu xeneralista El País refiérese tamién a otra materia: la copia de información o imáxenes d'otros medios. Y lo fai en términos mui taxantes: "Ye inmoral apropiase de noticies de paternidá ayena" (art. 1.20). Apreciación que contémplase completa con ésta: "La aparición n'otru periódicu, enantes que nel propiu, d'informaciones d'importancia nun ye motivu pa dexar de publicales o pa nega-yos la valoración que merecen" (art. 1.19).
Esisten na actualidá munches formes d'autorregulación nes que la ética constituye l'elementu clave qu'acompaña a cada una d'elles. La variedá de mecanismos de autorregulación ofrez los diferentes puntos de vista que cada profesional aporta. Asina, la propia Federación Internacional de Periodistes (FIP), señala: “Nun hai un modelu únicu d'autorregulación que puea ser copiáu en tou'l mundu. Los periodistes en cada país deben trabayar xuntos pa establecer y revisar estándares comunes de ética y profesionalismu”.
La ética periodística que moldea la autorregulación constrúyese a partir del trabayu diariu y al traviés de los casos práuticos que'n cada momentu se-y presenten al periodista. Nun se trata, poro, d'unes normes morales inamovibles nel tiempu.
Pa la vixilancia del cumplimientu de los principios deontolóxicos que aseguren la llibertad d'espresión y el drechu a recibir información veraz, los medios de comunicación deben crear organismos o mecanismos de autocontrol. Estos deben tar integraos por editores, periodistes, asociaciones de ciudadanos usuarios de la comunicación, representantes de la Universidá y de los xueces.
La llibertá d'espresión y d'información queda protexía poel artículu 20 de la Constitución Española de 1978, que reconoz y protexe los drechos a espresar y difundir llibremente los pensamientos, ideges y opiniones per aciu de cualquier forma o mediu de difusión. Amás, garantiza la posibilidá de comunicar y recibir llibremente información veraz. Ensin embargu, l'exerciciu d'estes llibertaes nun ye absolutu. La llibertad d'espresión y d'información queda llimitada por el drechu al honor, el drechu a la intimidá personal y familiar y el drechu a la propia imaxe. Toos ellos Drechos Fundamentales recoyíos na Constitución Española.
Los drechos mentaos, son drechos recientes, que van a surdir a fines del Sieglu XIX. Anque l'ordenamientu xurídicu español nun los reconoz hasta entós, ya había una manifestación d'ellos al traviés del Códigu Civil, que reconoz el principiu de responsabilidá extracontractual (responsabilidá de reparación): “Quien causare un dañu a otru ta obligáu a reparar el dañu causáu.” Tamién puen encontrase manifestaciones nel Códigu Penal por delitos de inxuries y calumnies.
El drechu al honor, a la intimidá y a la propia imagen reconócense como Drechos Fundamentales y como fundamentu del orden y la paz social. Trátase de drechos inalienables, irrenunciables ya imprescriptibles. Polo que'n casu de chocar estos drechos col drechu a la llibertá d'espresión y d'información, prevaleceríen los primeros por tratase de Drechos Fundamentales.
El drechu al honor ye un conceutu ambiguu, polo que'l llabor de los xueces ye d'una enorme importancia a la hora de determinar los daños causaos nesti ámbitu. El Tribunal Constitucional expón na Sentencia 223 de 1992 que'l drechu al honor ye un conceútu cambiante y dependiente de les normes, valores ya ideges sociales vixentes en cada momentu.
Dimensión soxetiva: sedría'l sometimientu d'estimación qu'una persona tien de sí mesma en rellación cola concencia de la so propia dignidá moral. 
Dimensión oxetiva: la reputación, el buen nome o la fama que goza una persona ante los demás. 
1. Según la forma y el contestu nel que se enmarca la intromisión. El Tribunal Constitucional considera dende la Sentencia de 1990 que cualquier palabra pue ser o non inxuriosa cuando se contrasta dentro del contestu nel que se enmarca.
2. Si'l drechu al honor inclui tamién el drechu al prestixu profesional, a la fama o a la consideración social.
3. Si se produz una discriminación racial o escontra la dignidá humana.
Pa qu'esista intromisión debe producse una imputación de fechos falsos. Si esos fechos son verdaderos y tienen interés xeneral, la imputación queda protexía pol drechu a la información.
Por intimidá personal pue entenddese'l drechu de cualquier persona pa reservase una esfera de la vida propia como secreta ya intanxible frente a los demás. Amás comprendería la capacidá pa evitar la manipulación ya instrumentalización de dichu espaciu.
Nel artículu 7 de la Llei Orgánica de protección civil distínguense varies formes de vulneración de la intimidá:
1. per aciu de la divulgación de fechos relativos a la vida privada de una persona que afecte a la so reputación, asina como la revelación del conteniu de cartes, memories, etc.
2. revelación de datos privaos de una persona conocíos al traviés de la actividá profesional de quien los revela. Supón una traición de la confianza.
El drechu a la imaxe aparez recoyíu nel artículu 18.1 de la Constitución Española a partir de 1978. Alude a la reproducción de la imaxé que, afectando a la esfera personal del titular, nun traspasa la frontera de la buena fama nin dan a conocer la so vida íntima, asina como se refier a la imaxe tresmitida que permita conocer la identidá de les personas.
La Declaración de la UNESCO de 1983 y la Resolución del Conseyu d'Europa de 1993 tienen una forma de obligar perreducida, lo que correspondería al Drechu Internacional. La autorregulación debe entendese como la producción de normes polos sos propios destinatarios o, en rigor, polos representantes de éstos. Nel nuesu ámbitu, la tendencia de la mayoría aboga en favor d'esti mou de producción normativa. Resultará ensin dulda más eficaz un catálogu de deberes aceptáu, anque indireutamente, pola propia profesión, qu'unu impuestu d'una forma unillateral pol Estáu, del que tradicionalmente desconfíase.
La Federación Internacional de Periodistes ye la confederación de uniones profesionales de periodistes más grande del mundu. Na actualidá, la Federación representa a unos 500.000 miembros repartíos en 120 países, ente los que s'alcuentra España. El so principal llabor consiste en regular la práutica profesional, ética y moral del Periodismu nel ámbitu internacional, asina como tratar de resolver los asuntos rellacionaos col exerciciu de los diferentes grupos profesionales. Fundada en 1926, foi relanzada en 1946 y sometióse, de nuevo, a un llanzamiento definitivu en 1952. Dende entós, la forma y funcionamientu de la organización nun varió. La FIP pretende garantizar el pluralismu democráticu y la defensa de los Drechos Humanos Fundamentales y considérase independiente de cualquier organismu ideolóxicu, políticu, gubernamental y relixosu.
La Federeación Internacional de Periodistes persigue una serie d'oxetivos que, per un llau, atañen, esclusivamente, a los periodistes y al so llabor profesional, y por otru, esos oxetivos repercuten nos miembros de la Federación pa garantizar el correutu funcionamientu de la mesma.
En cuanto a los primeros, la FIP insiste na necesidá de protexer los drechos y llibertaes de los periodistes y apela a promover el papel social d'estos profesionales y del periodismu, en tanto que contribuyen a la llibertá y la democracia. Al mesmo tiempu, la FIP quier fomentar la meyora de la profesionalidá y los altos niveles na educación periodística col fin de que'l periodismu se desarrolle garantizando la llibertá d'información, la llibertá de los medios de comunicación y la independencia del periodismu, al traviés de la búsqueda y condena de cualquier tipu de violación.
Polo que respeuta a los miembros de la organización, la FIP axunta los sos esfuerzos por promover la cooperación en acciones tales como la garantía de seguridá pal periodista o l'asistencia a les uniones profesionales de periodistes que trabayen nos territorios de los diferentes miembros de la organización. Finalmente, la Federación tamién busca establecer y mantener rellaciones estreches de relevancia internacional con gobiernos y organizaciones nun gubernamentales en beneficiu d'estos oxetivos.
L'Asamblea Parlamentaria del Conseyu d'Europa aprobó por unanimidá n'Estrasburgu en 1993 una resolución que contemplaba algunos principios éticos del periodismu, qu'estimó que deberíen ser aplicaos n'Europa.
Nos sos 38 artículos aborda una serie de cuestiones como reforzar el fechu de la idea de responsabilidá que tienen los periodistes al exercer la so profesión, ya que nos momentos actuales ésta ye importante pa crear la personalidá de los ciudadanos, polo que tien de diferenciase bien ente noticies y opiniones pa evitar confusiones. Les noticies deben tar rexies polos principios de veracidá e imparcialidá, diferenciándoles de los rumores y les opiniones, qu'anque por ser oxetives nun puen esixi-y veracidá, sí deben facese dende plantegamientos honestos y éticos, ensin sumir o negar la realidá de datos o fechos.
La Federación d'Asociaciones de Periodistes d'España (FAPE) ye la mayor organización de periodistes d'España. Ta integrada pola práutica totalidá de les Asociaciones de la Prensa, 45, con 12.500 miembros y tres Asociaciones sectoriales de periodistes, que sumen otros 3.000 asociaos. Actualmente, ye la entidá más representativa del periodismu español. Ta presidía por Fernando González Urbaneja.
La FAPE creóse en Santander en 1922. El 19 de mayu d'esi año, l'Asociación de la Prensa de Santander convocó una Asamblea constituyente de la Federación de les Asociaciones esistentes n'España. Aprovechóse el mes d' agostu, cuando'l Rei Alfonsu XIII veraneaba nel Palaciu de la Magdalena, y foi él quien presidió la sesión inaugural de l'Asamblea, el 6 d'agostu de 1922.
Durante'l franquismu l'asociación yera semioficial. Lo que fizo durante esos años foi conceder el carné oficial de periodista y llevar el Rexistru oficial de tolos periodistes d'España. En 1984, y de nuevo enSantander, tuvo llugar la so "refundación".
Na actualidá, esta federación ye una Organización profesional sindical acoyía a la Llei 91/1977, Llei d'Asociaciones Profesionales, y llegalizada col númberu 896. Ríxise por unos Estatutos aprobaos na Asamblea General de Burgos en 2006 y tien la so sede en Madrid.
D'alcuerdu a los sos estatutos, podrán asociase quienes posean un títulu (llicenciatura u otru superior de calter oficial pal que se esixa tener una llicenciatura) espedíu por una Facultá de Periodismu, Ciencies de la Información o denominación equiparable, de cualquier universidá española o estranxera y cuya titulación tea homologada n'España.
El Códigu Deontolóxicu de la profesión periodística de la Federación d'Asociaciones de Periodistes Españoles(FAPE), aprobáu pola so Asamblea Extraordinaria de Sevilla en 1993, ye' documentu de deontoloxía periodística más importante nel nuesu país. Nel so entamanamientu señálase que nel marcu de les llibertaes civiles de la Constitución, la actividá periodística ye clave nel desarrollu de los drechos fundamentales sobre la llibre información y espresión de ideges. Ensin embargu, tamién esprésase que se tien de tener en cuenta que esta actividá ta sometía a llímites, aquellos qu'impiden la vulneración d'otros drechos fundamentales. Pol so mou d'aprobación, el Códigu perrespuende a rasgos propios de la llamada autorregulación.
Actúa como autoridá moral, otorgada polos periodistes de la Federación y el so oxetivu principal ye'l cumplimientu del Código Deontolóxicu, asina como'l de "favorecer y promover l'arbitrax, la mediación, l'entendimientu y la recomendación de pidimentu de disculpes".
La Comisión surde de mena paralela a la aprobación del Códigu'l 27 de payares de 1993 y ta formada por 16 miembros, ente ellos el so presidente, Antonio Fontán Pérez, Catedráticu Eméritu de la Universidá Complutense de Madrid, periodista y políticu.
Mestrón
El mestrón, ye un personax popular al que la xente acude pa sanase físicamente. Suel tratase de personaxes ensin estudios, y los sos conocimientos vienen tresmitíos de padres a fíos, per aciu de la sabencia popular. 
Dalgunos sanadores quiten el mal de güeyu, y son denomaos tamién "saludadores". Nes sos práutiques incorporen l'usu de yerbes, masaxes y rituales al empar que'l espiritualismu y misticismu, y anguaño cuasi tolos "saludadores" y dalgunos "mestrones" faen abusu de la bona voluntá de la xente, prometiéndo-yos curaciones imposibles siendo too parte d'una engañifa.
El "compostor", ye otru mestrón o curanderu especializáu nos güesos
Huelva
Huelva ye la capital de la homónima provincia de Huelva dende 1833, allugada na comunidá autónoma d'Andalucía, España, y llocalizada nel mestu de los ríos Tinto y Odiel, na denomada tierra llano y perteneciente a la Cuenca del Guadiana.
La so altitú ye de 54 metros darréu que s'alcuentra a escasos quilómetros del mar, del que la separten una ría y delles islles. El clima de la ciudá ye de calter mediterraneu con influyencia atlántica. El so réxime de temperatures ye de tipu marítimu, con una media añal de 19,2 °C lo que fai d'esta ciudá de les más caldies d'Europa y recibiendo 2.972 h de sol añales. El mes más calorosu ye xunetu, tolos años algamense los 40 °C en delles ocasiones. El mes más fríu ye xineru, las mínimes ronden los 7 °C y les másimes los 17 °C.
La ciudá foi puntu d'encontu ente delles cultures ya civilizaciones. Nel añu 2006, afayáronse restos arqueolóxicos dataos ente'l 3.000 y el 2.500 e.C., enforma anteriores a Tartessos. L'afayamientu de dos depósitos de mena cilíndrica con alrodiu d'unes treinta pieces de deidaes prehestóriques, (la mayor conocía pel momentu), alluguen a la capital onubense como "el poblamientu continuáu más antiguu de la Península Ibérica". Pesie a esto, los hestoriadores conseñen l'añu 1000 e.C. como'l de la fundación del núcleo urbanu por parte de los fenicios col nome de Onoba (""Onos Baal"", la fortaleza de Dios), allugada a extramuries d'un enclave tartésicu. Dende'l míticu reinu tartésicu d'Argantonio hasta l'Imperiu Romanu, la colonización vandálica y visigoda o l'asentamientu de cultures como la árabe diéron-y renome al sur peninsular y convirtiéronla nun braeru crisol de cultures.
Mancomunidá
Nel sen xurídicu, mancomunidá fai referencia a l'ensame llibre de conceyos, dientru del marcu xurídicu nacional, que creya una entidá llocal superior y a la que los conceyos asociaos deleguen parte de les funciones o competencies que la llei-yos atribúi, al oxetu de que se faiga un serviciu conxuntu pa tolos sos miembros.
Les mancomunidaes requieren polo xeneral, pa creyase, que los conceyos enconten o llenden ente ellos, que se fixe con claridá l'oxetivu, que esista un presupuestu propiu y unos muérganos de xestión igualmente propios y diferenciaos de los participantes.
En dalgunos países, les mancomunidaes puen creyase de miente obligatoria pal prestu de determinaos servicios cuando la llei asina lo afita.
Las Palmas de Gran Canaria
Las Palmas de Gran Canaria ye una ciudá y conceyu español perteneciente a la provincia de Las Palmas. Ta allugada al noreste de la islla de Gran Canaria, ye la capital de la islla y de la so provincia. Xunto con Santa Cruz de Tenerife caltién asinamesmo la capitalidá de la Comunidad Autónoma de Canaries y ye sede de la Delegación del Gobiernu. Arriendes, ye la ciudá con mayor númberu d'habitantes de Canaries y la octava d'España.
El conceyu tien una estensión de 100,55 km² (Institutu Canariu d'Estadística, 2003). La so altitú ye de 8 metros sobro'l nivel del mar (na parte más meridional). El clima ye de lluvies escases, con una temperatura media d'unos 20 °C.
L'asturianu nun cuenta con un xentiliciu pa esta ciudá española. Por embargu, n'español esisten dos, ""palmense"" y ""canarión""; esti caberu, estensivo tamién a tolos habitantes de la islla, ye'l más emplegáu.
Enantes de l'arribada de Juan Rejón, la islla taba habitada polos guanches, aboríxenes pobladores. El 24 de xunu (día de San Xuan), entámase la conquista de la islla de Gran Canaria, nel desbentíu de Guiniguada, anguaño, güeria de Vegueta.
Cáceres
Cáceres ("Caçris" en estremeñu) ye la capital de la provincia homónima, ye una ciudá allugada na estaya central de l'antigua provincia romana de la Lusitania, na comunidá autónoma d'Estremadura, con 90.218 habitantes (censu INE a 1 de xineru de 2006). Ye la ciudá más grande y poblao de la provincia, recoyendo el 21,85% de la población total de la mesma. 
Foi declarada en 1986 Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO, darréu que caltién ún de los conxuntos urbanos de la Edá Media y del Renacimientu más completos del mundu. 
Faru de Ḷḷuarca
El faru de Ḷḷuarca ta allugáu na punta Focicón, que zarra pel oriente la ensenada de Ḷḷuarca, nel conceyu asturianu de Valdés. Asitiáu a 300 m del centru la villa, a la vera la ermita la Virxe Blanca y el cementeriu, puede consideráselu, como a los de Tapia o Llanes, un faru "urbanu". 
En L'Atalaya, que ye como se llama'l llugar esactu nel que s'asitia'l faru, hebo ente los sieglos XVI y XVIII un fuerte pa defender la villa de los posibles ataques per mar, y ellí, al pie de la Torre Vieya (sieglu IX) yera onde los marineros del "Gremio de Navegantes y Mareantes" de la villa prendíen fogueres pa guiar a los barcos. Nel sieglu XIV esi gremiu instaló, y pagó pa que furrulara, una lluz en campanariu de la ermita primitiva que se construyó na zona, lo que fizo les veces de faru hasta que, el 15 de payares de 1862, foi inauguráu'l que vemos anguaño.
L'edificiu que se conserva caltién la traza orixinal. Ye rectangular y d'una planta, con teyáu de pizarra con una guardilla na cara Este, parees encalaes y sillares nes esquines. La torre ta semiadosada na cara Oeste, y ye lo más guapo del conxuntu. Tien forma de prisma cuadráu, y llenda directamente cola "carretera del faru", que pasa raspiando'l primer cuerpu de la torre, zarráu y d'unos 5 m d'altor. El segundu cuerpu ta abierto con trés vidrieres en forma d'arcu de mediu puntu, qu'allumen la escalera de caracol de fierro que val pa xubir a la llinterna. 
La llinterna, de cristales triangulares, ye de color gris, y ta rematada por una cubierta opaca con pararrayos y veleta. Dientro d'ella hai una óptica fixa de quintu orde, con una llámpara de 500 W. Pa cuando marcha la corriente hai, de reserva, un grupu electróxenu diésel donáu pol plan Marshall dempués de la Segunda Guerra Mundial.
Pa los díes borrinosos el faru tien, dende 1944, una sirena Pintsch.
Tañes
Tañes ("Tanes" en castellanu) ye una parroquia del conceyu de Casu. Ocupa la fastera centruoccidental del conceyu, llendando col de Sobrescobiu, y tien una estensión de v23,1 km². Los sos 215 habitantes (INE, 2007) viven nos pueblos de Tañes, Prieres y Abantru, que tán a la vera derecha del ríu Nalón.
El pueblu que ye cabecera de la parroquia da nome al banzáu que se construyera nos años 70 (entamó a furrular en febreru de 1978) p'abastecer d'agua a la zona central d'Asturies. Pa la so construcción hebo qu'inundar el valle, dellos caseríos y una ermita, dedicada a Santa Magdalena. 
Peña'l vientu
La Peña'l Vientu ye un monte asitiáu nel conceyu de Casu y qu'hasta va pocu daba nome a un grupu de baile asturianu qu'esistía nel mesmu conceyu pero col pasu del tiempu el grupu entro en declive y desapaeció.
Área sanitaria asturiana
La Sanidá Pública n'Asturies divídese en ocho Árees sanitaries, caúna con un hospital polo menos y con zones asignaes:
I: Hospital de Jarrio (Cuaña)
II: Hospital Carmen y Severo Ochoa (Cangas del Narcea)
III: Hospital San Agustín (Avilés)
IV: Hospital Universitariu Central d'Asturies (Uviéu)
V: Hospital de Cabueñes (Xixón)
VI: Hospital del Oriente d'Asturies (Parres)
VII: Hospital Álvarez Buylla (Mieres)
VIII: Hospital Valle del Nalón (Llangréu)
Televisión Dixital Terrestre
La Televisión Dixital Terrestre o TDT ye l'aplicación de les teunoloxíes del mediu dixital a la tresmision de conteníos al traviés d'una antena convencional (aérea) o de conesión per cable o satélite. Aplicando la teunoloxía dixital consíguense mayores posibilidaes, como proveer d'un mayor númberu de canales, meyor calidá d'imaxe o imaxe n'alta definición (HD o High Definition n'inglés) y meyor calidá de soníu (emplegando sistemes como AC3, Dolby Digital). 
Nel añu 2000 entró en funcionamientu la primera plataforma comercial de Televisión Dixital Terrestre (TDT) n'España, Quiero TV; plataforma de pagu que nun algamó la rentabilidá esperada y cesó les sos emisiones el 30 de xunu de 2002. El 30 de payares de 2005 prodúxose el rellanzamientu del sistema al entamar les sos emisiones dixitales n'abiertu les cadenes qu'hasta esi momentu emitíen n'analóxico incorporando al mesmu tiempu nueves emisiones inauguraes ex profeso pa la ocasión, asina como nueves cadenes otorgaes exclusivamente pa TDT.
La TDT permite una meyor calidá de recepción y amplía la ufierta disponible tanto en númberu de canales como en versatilidá del sistema: emisión con soníu multicanal, múltiples señales de soníu, teletextu, EPG (guía electrónica de programes), canales de radio, servicios interactivos, imaxe panorámica, etc. A mediu plazu el sistema de televisión analóxica desapaecerá completamente lliberando frecuencies que permitirán aumentar la ufierta de canales, la so calidá y otros servicios en TDT. El sistema de radio dixital DAB tamién entamó les sos emisiones en 1998 pero aparenta, na práutica ser inviable y/o poco rentable, la so recepción al nun existir nel mercáu bastantes receptores.
L'apagón analóxicu n'España ta previstu p'abril de 2010, dos años enantes de la fecha llímite impuesta pola Comisión Europea. Esa ye la fecha llímite pero va facese progresivamente en distintes partes del país. El primer municipiu en tenr l'apagón dixital fue el gallegu d'A Fonsagrada
Tratáu de Lisboa
Tratáu de Reforma o Tratáu de Lisboa, firmáu polos representantes de tolos Estaos miembros de la Xunión Europea (UE) en Lisboa el 13 d'avientu de 2007 ye'l que sustituye a la "Constitución europea" estipulada nel fallíu tratáu de 2004. De llograse la ratificación del nuevu tratáu, la UE tendrá personalidá xurídica propia pa firmar acuerdos internacionales a nivel comunitariu.
Almazán
Almazán ye una villa cabecera del conceyu del so nome perteneciente a la provincia de Soria, (comunidá autónoma de Castiella y Llión), n'España. Tamién ye see del partíu xudicial de Almazán.
Dende'l puntu de vista xerárquicu de la Ilesia católica forma parte de la diócesis de Osma, que, de la mesma, ye diócesis sufragánea de la archidiócesis de Burgos, anque históricamente Almazán tuvo asitiada, hasta 1955, dientro de les llendes de la diócesis de Sigüenza, siendo cabecera del arciprestalgu de Almazán.
L'añu 1068 Almazán ye conquistada polos cristianos por Alfonso VI de Llión, anque pocu dempués foi recuperada para al-Ándalus.3​ Ye a empiezos del sieglu XII cuando Almazán ye definitivamente repoblada pola acción d'Alfonso I'l Batallador en 1128. Un diploma del 22 de setiembre d'esi añu lo documenta, cola referencia temporal «nel tiempu cuando'l predichu rei Alfonso poblaba la población de Almazán, qu'él llamaba Plasencia». Esti testimoniu informa del nome que-y daba'l rei aragonés, que sicasí nun llegó a consolidase. Tres la muerte d'Alfonso I'l Batallador en 1134, la población pasa a manos castellanes y Alfonso VII de Llión fai donaciones de terrenes de Almazán al obispu de Sigüenza.
En 1158 Sancho III de Castiella crea dende Almazán la Orde de Caballería de Calatrava. Apurriéndola al Abá Raimundo de Fitero y el freire Diego Velázquez, que se van encargar dende Cirolares (la orde monacal del Císter) y dende el castiellu de Calatrava, como castiellu fronterizu cercanu a Sierra Morica (la orde de los Caballeros)de caltener la frontera sur de Castiella.
A finales del sieglu XIII enfrentar en guerra civil Sancho IV de Castiella, «el Bravo», y quien pretendía'l tronu de Castiella, l'infante Alfonso de la Gocha, que fuera acoyíu na corte d'Alfonso III d'Aragón, el Lliberal, y yera sofitáu nes sos aspiraciones reales por esti monarca quien, nel so enfrentamientu con Sancho'l Deseyáu, tomó Almazán en 1289 estableciéndose ellí l'infante Alfonso de la Gocha xuntu con un séquitu que faía les vegaes de corte a empiezos del sieglu XIV. En 1305, tres variaes vicisitúes y la mediación del rei de Portugal Dionisio I y el d'Aragón Jaime II'l Xustu, la plaza ye devuelta a la Corona castellana.
En 1375 roblar en Almazán les paces ente Castiella y Aragón. Pedro IV el Ceremoniosu, rei d'Aragón, y Enrique II, rei de Castiella. En xineru del mesmu añu morrería'l rei Jaime IV de Mallorca, rei consorte de Nápoles tres una curtia enfermedá. El so cuerpu foi treslladáu a Soria pa ser soterráu nel Conventu de San Francisco.
Juan Furtiáu de Mendoza en 1392 yera Mayordomu mayor d'Enrique III de Castiella. El rei Enrique IV de Castiella regála-y la villa y fai-y señor de la mesma.
La comarca taba estremada en dos sexmos (división territorial qu'entiende ciertu númberu de pueblos acomuñaos pa l'alministración de bienes comunes). Había 40 pueblos ente los dos sexmos; en Tierra Llana y 16 na Sierra.
La villa taba rexida pol Alcalde Mayor; ayudáben-y seis rexidores, trés de la clase de fidalgos y trés homes bonos del pueblu.
Almazán era un marquesáu del conde de Altamira, siendo esti un títulu entroncado nel llinaxe de los Furtiáu de Mendoza.
Los Reis Católicos visitaron Almazán en delles ocasiones.
Mientres la Guerra de la Independencia Española, el 10 de xunetu de 1810, foi amburada​ esta villa pol xeneral francés Régis Barthélemy Mouton-Duvernet, por cuenta de la aportunante resistencia, que dientro de los sos murios, fixo D. Jerónimo Merín, con 1.600 homes.
A la cayida del Antiguu Réxime la localidá constituyir en conceyu constitucional na rexón de Castiella la Vieya, partíu de Almazán9​ que nel censu de 1842 cuntaba con 484 llares y 2400 vecinos.
A mediaos del sieglu XIX, ente'l censu de 1857 y l'anterior, crez el términu del conceyu porque incorpora a Fuentelcarro y a Tejerizas.
A finales del sieglu XX, ente'l censu de 1981 y l'anterior, crez el términu del conceyu porque incorpora a Cobertelada, coles localidaes de Almántiga, Balluncar, Covarrubias y Lodares del Monte.
Sukhoi
Sukhoi (Сухой) ye un de los más importantes fabricantes d'aviones rusos. La empresa foi fundada por Pavel Sukhoi en 1939 como la Oficina de Diseños Sukhoi en Moscú y agora ye conocida como Sukhoi Corporation. Abarca varies empreses entamando pola Oficina de Diseños Sukhoi, l'Asociación de Fabricantes de Novosibirsk (Novosibirsk Aviation Production Association -NAPO-), l'Asociación de Fabricantes de Komsomolsk-na-Amure (Komsomolsk-na-Amure Aviation Production Association -KnAAPO-) y la Irkutsk Aviation.
Actualmente los Su-27, Su-30, Su-24, Su-25, Su-24M y Su-33 tan en serviciu col exércitu rusu y cola armada. Más de 2000 caces de Sukhoi foron vendíos a los países de l'antigua y actual área d'influyencia soviética/rusa como a la India, China, Iraq, Polonia, la República Checa, Eslovaquia, Hungría, Alemaña, Siria, Arxelia, Corea del Norte, Vietnam, Afganistán, Yemen, Exiptu, Libia, Irán, Angola, Etiopía, Perú, Cuba y dalguna otra nación, anque mui poques d'estes últimes tienen los aviones d'última xeneración y usen los vieyos aparatos de la guerra fría. Actualmente Venezuela, comprará 24 aviones Su-30 pa remocicar la so Fuerza Aérea de los que cuasi la mitá yá tán en serviciu. Amás colos Su-26, Su-29 y Su-31 Sukhoi ye ún de los constructores líderes n'aviones acrobáticos de sesta xeneracion.
El 26 d'agostu de 2007, la empresa presentó'l so avión civil Sukhoi Superjet 100, que pretende competir nel mercáu civil nel añu 2010. Podrá tresportar 95 pasaxeros y costará 28 millones d'euros.
Según la designación OTAN y por orde de fabricación.
 * S-80, bimotor de capacidaes STOL (mal denomináu Su-80)
 * Su-26 monoplaza
Cádiz
La ciudá de Cádiz ye un conceyu español allugáu na provincia de Cádiz, na comunidá autónoma d'Andalucía. Ye la capital de la provincia homónima y ñúcleu urbanu del "área metropolitana de la Bahía de Cádiz", tercer ñúcleu poblacional d'Andalucía y ún de los más activos económica ya industrialmente, n'Andalucía, España. Arriendes ye xunto colos conceyos de "Jerez de la Frontera", "El Puerto de Santa María", "San Fernando", "Chiclana de la Frontera", "Puerto Real" y "Rota" la Mancomunidá de Conceyos Bahía de Cádiz.
גדר (Gádir y Gdr ensin les vocales), ye l'antigu nome feniciu de Cádiz, significa etimolóxicamente "castiellu, fortaleza" o, en xeneral, "recintu con muries". Equival al de "agadir", avezáu anguaño en munchos topónimos del norte d'África, por exemplu la Agadir de Marruecos. Entá güei ente los bereberes ""agadir"" significa «graneru o mercáu fortificáu». Gádir foi l'enclave feniciu más importante de la Antigüedá na península Ibérica.
Dempués, la ciudá tomó'l nome del griegu áticu por un nome asemeyáu: τὰ Γάδειρα ("Gádeira"). En griegu xónicu, el nome delletréase de mena llixeramente desemeyao: Γήδειρα. Asina ye como apaez nes hestories escrites por Herodotu. Davezu, alcuéntrase el delletréu ἡ Γαδείρα, como, por exemplu, nos escritos d'Eratóstenes. Asina lo afita Esteban de Bizanciu.
En llatín, la ciudá pasó a nomase Gades y n'árabe قادس' ("Qādis'). 
La importancia hestórica y comercial de la ciudá, fizo que del endónimu "Cádiz", surdieren numberosos exónimos que la denomen n'otres llingües. Preba d'ello son los nomes que-y dan n'italianu, "Cadice"; en francés, "Cadix"; n'inglés, "Cadiz" y en caló "Peri".
Castelló de la Plana
Castelló de la Plana ("Castellón de la Plana "n'español) ye una ciudá de la Comunidá Valenciana (España), capital de la provincia de Castelló. Alcuéntrase allugada na costa mediterránea.
Cunta con . Arriendes, ye'l ñúcleu principal d'un "área metropolitana" de 276.977 habitantes. 
Prefixu telefónicu
Un prefixu telefónicu (tamién denomáu "indicativu telefónicu") ye una socesión numbérica que se marca delantre del númberu d'usuario al facer una llamada telefónica, col envís de seleicionar la demarcación territorial llóxica a la que pertenez un usuariu.
Estes demarcaciones llóxiques que los prefixos telefónicos designen, puen correspondese con divisiones xeográfiques de la rede telefónica, o bien con ciertos servicios especiales, como los númberos intelixentes o la rede de telefonía móvil.
Ciudad Real
Ciudad Real o Ciudá Real, ye una ciudá española, capital de la provincia homónima y del so partíu xudicial. Ta allugada na comunidá Autónoma de Castiella-La Mancha.
Ciudad Real tien . Alcuéntrase a una altitú de 628 m. El so conceyu tien 285 km². Comprende 4 núcleos de población principales: Ciudad Real, "Las Casas", "Valverde" y "La Poblachuela". Alcuéntrase allugada a unos 200 km al sur de Madrid. Foi fundada por Alfonsu X el Sabiu nel añu 1255.
Córdoba
Córdoba ye una ciudá d'Andalucía, España, capital de la provincia homónima, allugada nun afondamientu a orielles del ríu Guadalquivir y al pie de Sierra Morena. El so cascu hestóricu declaróse Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO en 1984. Ye candidata a "Capital Europea de la Cultura" pal añu 2016. Anguaño tien una población de 322.867 y ocupa una estensión de 1.252 km.
Córdoba foi el llugar de nacencia de tres grandes filósofos: l'estoicu romanu Séneca, el musulmán Averroes y el xudío Maimónides. Tamién ñacieron en Córdoba el precursor de l'aeronáutica Abás Ibn Firnas, los poetes Lucano, Xuan de Mena y Lluis de Góngora.
Foi capital de la provincia romana "Provincia Hispania Ulterior Baetica" (Bética), dómina de rellumu, na que aportó a cuntar con tantes edificaciones lúdiques como la mesma Roma, y nella xorrecieron importantes personaxes como'l filósofu Luciu Anneu Séneca, oradores como Marcu Anneu Séneca y poetes como Lucano. Postreramente foi llugar importantes na "provincia de Spania" del Imperiu Bizantín y durante'l periodu visigóticu. Algamó la capitalidá de nueu nel Emiratu Independiente y el Califatu Omeya d'occidente, dómina na qu'algamó'l so mayor apoxéu, aportando a tener ente 250.000 y 500.000 habitantes, siendo nel sieglu X una de les ciudaes más grandes del mundu, asina como un gran centru cultural, políticu ya económicu. D'esta dómina ye ún de los sos monumentos más afamaos: la Mezquita de Córdoba (anguaño Catedral).
Cuenca
Cuenca, ye una ciudá española perteneciente a la Comunidá Autónoma de Castiella la Mancha y capital de la provincia del mesmu nome. Asítiase nel centru de la provincia, a una altitú media de 946 metru|m sobro'l nivel del mar, y tien un conceyu que, con 911,06 km² d'estensión, ye de los mayores d'España. El conceyu tenía una población (INE, 2011) de 56.703 habitantes.
Magar que na rodiada de la ciudá hai restos d'asentamientu humanu dende'l Paleolíticu superior, nun ha ser hasta la conquista musulmana cuando se construya la fortaleza de Qūnka, orixe de la ciudá actual. Esta, que yera nún entamu una más de les fortaleces de la cora de Santaver (Ercávica), foi garrando puxu pasín ente pasu. El rei cristianu Alfonsu VIII conquistola en 1177 y otorgó-y el fueru de Cuenca, ún de los más prestixosos de la historia de Castiella. La so economía taba dominada pol sector testil, de gran puxu y sonadía nos sieglos XV y XVI. El sieglu XVII, pela so banda, vio la decayencia d'esta actividá, lo que-y fizo perder muncha población. En 1833 convirtióse en capital de la nueva provincia de Cuenca. Anguaño la so economía ta centrada nel turismu, que se vio favorecíu dende que, en 1996, el so centro históricu fora declaráu Patrimoniu de la Humanidá.
Nesi cascu antiguu hai un patrimoniu históricu y arquitectónicu perimportante, con fitos señeros como la so catedral o les Cases Colingaes, que son el símbolu de la ciudá. Tien tamién un garapiellu de museos (más de diez), ente los que rescamplen el Muséu d'Arte Abstracto Español, el Muséu de les Ciencies de Castiella-La Mancha y el Muséu de Cuenca. Rescamplen, ente los acontecimientos culturales qu'acueye la ciudá, la so Selmana Santa y la Selmana de Música Relixosa.
Estrabón, Pliniu y Ptoloméu dexaron nos sos escritos que los primeros habitantes de la rexón foren los ""olcades"". Dende la Edá del Fierro, esistieron delles "civitas", castros o "polis" en desemeyaos puntos de la provincia ("Urbicua", "Cartala Egelasta", "Contrebia", "Belgida", "Caraca", "Alaba", "Condabora", "Istonium", "Libana", "Urcesa", "Segóbriga", "Ercávica", "Valeria"...) pero nun hai vestixu dengún de que nel autual emplazamientu de Cuenca esistiere asentamientu humanu nengún. El más averáu yera Bursada, na estaya de "Pinar de Jábaga" au Aníbal los somorguió y deportó al norte d'África ocupando esti llugar los carpetanos.
Llista de presidentes de Canaries
Llista de presidentes de les Islles Baleares
Llista de presidentes de Castiella-La Mancha
Llista de presidentes de Castiella y Llión
Na etapa preautonómica, el "Consejo General de Castilla y León" (1978-1983) tuvo presidíu por Juan Manuel Reol Tejada (UCD) durante'l periodu 1978-1980 y por José Manuel García-Verdugo (UCD) durante'l periodu 1981-1983.
Llista de presidentes de Comunidá Valenciana
Llista de presidentes d'Estremadura
Llista de presidentes de Galicia
Los presidentes de la Xunta de Galicia dende la so criación son:
Llista de presidentes de la Comunidá de Madrid
Llista de presidentes de Navarra
Llista de presidentes del País Vascu
Tanto Aguirre como Leizaola usaron el títulu de "lehendakari" (Presidente). Ramón Rubial, presidente del Conseyu Xeneral Vascu, el muérganu preautonómicu anterior a l'aprobación del estatutu d'autonomía nun recibe xeneralmente la denominación de "lehendakari", especialmente por parte del nacionalismu vascu. Ye dende Garaikoetxea, cuando se xeneraliza la forma "lehendakari".
Llista de presidentes de La Rioxa
Manolo Lama
Manolo Lama (Cabra, Córdoba, 3 de xineru de 1962) ye un periodista deportivu y llocutor de la Cadena SER. Ta casáu y tien cinco fíos.
Foi'l presentador na Cadena Ser del programa "Ser Deportivos". Tamién collabora nel programa "El larguero" dirixíu por José Ramón de la Morena. N'actualidá tamién trabaya de presentador na cadena Cuatro nel espaciu deportivu nel informativu de mediodía.
Manolo Lama ye una de les voces más conocíes del periodismu deportivu, ente otres coses, gracies a les sos narraciones de los partíos de la xornada. Xunto al equipu de "Carrusel Deportivo" recibió'l premio Ondas 2002 al "meyor programa de radio de difusión nacional". Amás, nel añu 2006 foi premiáu col Micrófono de Oro. Tamién cubrió p'esta cadena los principales eventos deportivos:
Pon la so voz pal videoxuegu de fútbol FIFA dende l'añu 98 xunto a Paco González.
Tamién participa y pon voz nuna gran variedá d'anuncios. Participó nel doblaxe na pelicula d'animación "Locos por el surf" y na pelicula de ficción "Salir Pitando".
Muséu del Ferrocarril d'Asturies
El Muséu del Ferrocarril d'Asturies ye un gran complexu museísticu allugáu na ciudá asturiana de Xixón, nel barriu del Natahoyo, xunto a la sablera de Poniente, coxitáu ún de los museos más importantes d'Europa nel so xéneru. 
El Muséu cunta con Sales d'Esposiciones Temporales, Centru de Documentación propiu (con biblioteca, hemeroteca, archivu documental y archivu d'imáxenes), sales d'actividades, talleres pa escolares, tienda y facilidaes pa persones con movilidá amenorgada. Delles vegaes al añu, prénden pa la so exhibición les llocomotores de xau que caltién n'estáu operativu, nes nomaes Xornaes del Xau.
Nes sos enanchaes instalaciones de más de 14.000 metros cuadraos, formaes pola antigua estación de Renfe, la llamada sablera de víes y dos edificios de nueva planta, guarda una de les mayores y meyor conservaes colleiciones de máquines y vagones de ferrocarril del continente européu. 
Figura un ampliu conxuntu de llocomotores de xau d'estremaos ferrocarriles, como'l Ferrocarril de Llangréu tercera llinia ferroviaria costruyida n'España (tres el Barcelona a Mataró y Madrid a Aranjuez) que xunía los conceyos asturianos de Llangréu y Xixón. La colleición tamién posee llocomotores de los Ferrocarriles del Norte, Vascu Asturianu y de munches llinies mineres ya industries. Arriendes, caltién coches de viaxeros, vagones, tranvíes y otros oxetos y útiles arreyaos a los trenes y les víes ferroviaries.
Nun entamu estos ferrocarriles ñacieron p'atender los intereses mineros y les llinies saniciáronse n'una simple espansión de les criyaes internamente p'atender les necesidaes de fábriques y mines.
Ésto esplica que s'emplegaren estremaos anchos de vía asina como la falta de conexón ente les desemeyaes llinies, namái algamada con la creyación de FEVE ya integración en RENFE de los trazaos d'anchu Ibéricu.
Una amuesa de les compañíes ferroviaries qu'operaren n'Asturies y que s'afayen representaes nel muséu son les siguientes:
Televisión Española
La empresa Televisión Española (TVE) foi fundada'l 28 d'ochobre de 1956. Forma parte de la corporación RTVE qu'engloba tanto a la propia Televisión Española como a Radio Nacional d'España y l'Institutu Oficial de Radio y Televisión (IORTV). Forma parte de la Unión Europea de Radiodifusión.
La primera demostración de televisión n'España remóntase al añu 1947, durante una exposición de teunoloxía celebrada nel Palaciu de Montjuïc de Barcelona, onde la casa Philips Ibérica instala una cámara xunida per cable a un monitor asitiáu a trenta metros. A partir d'esa fecha sucédense diferentes pruebes téuniques y ye en 1952, utilizando equipos cedíos pola casa Marconi y con personal téunicu perteneciente al Llaboratoriu Electrónicu de la Dirección Xeneral de Radiodifusión, del recién creau Ministeriu d'Información y Turismu, cuando se celebra la primera retransmisión deportiva: con tres voluminoses cámares y llocución de Matías Prats, televísase un partíu de fútbol ente'l Madrid (aún nun se llamaba Real, como n'antigua monarquía) y el Racing de Santander que se celebró nel vieyu estadio madrilanu de Chamartín. Una veintena d'altos cargos franquistes madrilanos tuvieron el privilexu de contemplalu en carísimos televisores. Continúen les pruebes téuniques hasta que s'inaugura la programación diaria el 28 d'ochobre de 1956, marcando esta fecha el comienzu oficial de la televisión n'España.
Cesáu en 1962 el Ministru fundador de RTVE, el conservador Gabriel Arias Salgado, ye nombráu en so llugar el xoven Manuel Fraga Iribarne, que potencia los conteníos televisivos que se basaben en musicales, informativos, dramáticos, películes, y series televisives estadunidenses. (La primera d' estes que s'emitió en TVE foi "Investigador Submarino", en 1958, protagonizada por Lloyd Bridges) y, muy lentamente, empiecen a emitise spots publicitarios, primero en directu (1957: panel de Winston tres los presentadores Ramsy James y Jesús Álvarez nun programa musical onde intervinieren el dúu "Los Holandeses Voladores") y posteriormente llegen los spots filmaos (1958: el primer spot filmáu TVE foi un d'un reló Omega Sea Master, en 35 mm., y cola música d'"El Buque Fantasma" de fondu, al iniciu y final del musical "Los Viernes, Concierto".
Hasta la llegada del video-tape, hacia 1963, que permitía la grabación y posterior emisión de la programación, toa la producción realizábase nos estrechos estudios del Paseu de l'Habana (Madrid) y, menos los espacios filmaos, en rigurosu directu. En 1964 inaugúrense los más grandes estudios de Prado del Rey, en Madrid.
A partir de 1959 habíen iniciáose les conexones ente Madrid con Zaragoza, Barcelona, Bilbao, Valencia, Sevilla, Santiago, etc., per aciu d'enllaz hertzianu: la televisión comienza a ser una referencia de modernidá en tou'l territoriu español.
En 15 de payares de 1966 apaeció un segundu canal de TVE ("TVE 2"), conocida nos sos oríxenes como "la UHF", por utilizar pa la so emisión esta banda de radiofrecuencies. En TVE 2 emitiríense los conteníos culturales, deportivos y de serviciu públicu de baxa audiencia de la so hermana mayor, lo que nel futuru debía permitir que TVE entrase nel camín de la competencia pola audiencia.
Hasta la Constitución Española de 1978, la televisión n'España careció de cobertura xurídico-llegal. La so emisión quedó definida pol artículu 20, que protexe el derechu «"a comunicar o recibir llibremente información veraz per cualesquier mediu de difusión"».
El 1 de xineru de 1986 inaugúrense les emisiones matinales col programa Buenos días.
El 14 d'avientu de 1988 cola fuelga xeneral del 14-D, los trabayadores de RTVE consiguen el respetu de la opinión pública cortando la emisión y ayudando a conseguir un ésitu ensin precedentes en la hestoria sindical española.
Tres la Ley de Televisión Privada lliberalizose'l mercáu televisivu n'España y creyáronse les cadenas privaes (Telecinco, Antena 3 y Canal+), en 1990. Pronto emtamaría a preparase el aterrizaxe de la televisión per satélite n'España, y RTVE quixo ser quien lliderara el so desarrollu cola creación en 1994 de la sociedá Cotelsat y de los sos primeros canales temáticos Teledeporte y Canal Clásicu, aún existentes güei, qu'emitiríen durante un tiempu totalmente n'abiertu. Amás, pa entós yá comenzare a emitise la señal del canal "TVE Internacional" (llanzáu en 1989).
Cola creación de la plataforma dixital Vía Dixital, güei integrada en Canal Satélite Dixital, TVE siguió apostando polos canales temáticos y expresamente pa "Vía" fue sumando a la so ufierta de "Teledeporte" y "Canal Clásico" los canales "Alucine", "Cine Paraíso", "Grandes Documentales Hispavisión", "Canal Nostalgia" y más tarde'l "Canal 24 Horas". Toos ellos perduraren hasta agora, menos los de cine. Tamién foi un proyeutu el "Canal Todo Toros", que nunca llegó a ver la lluz.
Cola llegada de la TDT, Televisión Española convirtióse nel principal motor del desarrollu de la televisión dixital n'España. Nesta primera etapa d'implantación dispón de "La 1", "La 2", "Canal 24 Horas", "Teledeporte" y "Clan TVE". Otres canales temátiques de TVE puen vese en paquetes dixitales "Canal Clásico" y "Docu TVE". Llibre de pagu y vía satélite puen vese amás la xeneralista "TVE Internacional", tamién presente en miles d'ufiertes d'empreses de cable en tou'l mundu y Canal 24 Horas únicamente a traviés del satélite Hot Bird 8 na posición orbital 13ºE.
Tórzanu
El tórzanu ye una antigua pieza de madera que taba nes cocines encima del llar. D'él colgábense les calamilleres y d'elles la pota encima del fueu pa poner la comida.
Xandru Martino Ruz
Xandru Martino Ruz, (Ribeseya 1966) ta llicenciáu en filoloxía francés, diplomáu en maxisteriu y especialista d'asturianu pola Universidá d'Uviéu. Collaborador de revistes como Lletres Asturianes, Lliteratura, Suplementos del Norte, Sietestrellu, El Noroeste del siglo XXI y de los periódicos La Nueva España, El Comercio y El Fielato.
Como narrador tien asoleyaos los llibros “De Ceuta a Sarayevo” (relatos, 1995) y “A la gueta l’esbardu” (novela xuvenil, 1997), “Rema con orpín en nueche de seronda “ (relatos 1999) toos ellos con Editora del Norte, amás de ganar los premios narrativos “El Garapiellu” y “Pepe Campo” nel 97 y el “Vital Aza”y “Relatos de la mar” nel 98. Asina como tamién l’accésit del premiu “Pola oficialidá de Bimenes” nel mesmu añu y el segundu premiu del primer Concursu de rellatos “Valentín Palacios” nel 2006.
Como traductor tien asoleyáu'l llibru “Cuentos pa poner colloraos a los capiellinos” de Jean Pierre Énard nel 96, “La lleición” d’Ionesco nel Lletres asturianes, amás d’otres traducciones en destremaes publicaciones y revistes d’autores como Proust, Prévert, Zola, etc..
Forma parte del equipu de sofastur, que torna al asturianu, les aplicaciones d'Ubuntu. http://wiki.softastur.org
N’espublizaciones a comuña tien los llibros, “1er Concursu de cuentos pola Oficialidá del Conceyu de Bimenes, (1998), “Quintu Aniversariu 1993-1998 d’Editora del Norte” (1998), Relatos de la mar, (1999), “Segunda antoloxía de cuentos curtios” (2002).
Como estudiosu de la llingua y cultura asturiana, tien asoleyáu un “Diccionariu básicu ilustráu asturianu-castellanu” (2006) y "Refraneru Temáticu" (2008) na editorial Picu Urriellu. Amás ye collaborador de la revista d’etnoloxía Cultures , un trabayu sobre un testu desconocíu d’Enriqueta González Rubín, una comunicación sobre traducción nel I Congresu de Lliteratura asturiana sobre Traducción al asturianu, una ponencia nel II Congresu de Piatigorks sobre traducción, una conferencia tamién sobre traducción nos Cursos de Branu de l'Academia de la Llingua Asturiana, nel añu 1998 una ponencia entitulada “Dieciocho años de traducción al asturianu” nel Primer Conceyu Internacional de Lliteratura Asturiana del 2001 un léxicu marineru del puertu de Ribeseya, asina como una recoyida de léxicu del mesmu conceyu en fase de trabayu que verá la lluz próximamente.
Ye profesor de los Cursos de Branu de l'Academia de la Llingua Asturiana dende l'añu 1999 y de la UABRA (Universidá asturiana de branu).
Foi profesor d’adultos nel Conceyu Colunga durante cinco años y dos más nel Conceyu Caravia. Tamién foi profesor d’adultos de los cursos de l’Academia de la llingua ente los años 2004-2007.
Autor de les lletres del Grupu Folk Corquiéu, col que collabora en toles estayes. Tamién colabora con otros grupos asturianos faciendo lletres, como Celso Díaz.
Arqueoloxía
L'Arqueoloxía (del griegu: "αρχαίος", «vieyu» o «antiguu», y "λόγος", «desplicación», «argumentación») ye una disciplina qu'estudia les sociedaes al traviés de los sos restos materiales, sean estos intencionales o non. Ye una ciencia social autónoma qu'estudia al ser humanu a traviés de la cultura material.
Amanda Filipacchi
Amanda Filipacchi (naz en 1967) ye una escritora norteamericana célebre poles sos noveles d'humor, orixinalidá y enguedeyos sociales. La so ficción foi tornada a 13 llingues y tien algamao renome n'Estaos Xuníos y nel restu del mundu.
Filipacchi naz en París, Francia. Fixo estudios en Francia y Estaos Xuníos. Dende los 17 años vive en Nueva York. Concedieren-y el diploma de MFA Master of Fine Arts en ficción y novela narrativa pola Universidá de Columbia.
Filipacchi entamó a escribir a la edá de 13 años. Fixo estudios en Hamilton College au se graduara con un BA (Bachelor of Arts) en narrativa de ficción.
En 1990, entrara nel programa MFA (Master of Fine Arts) na so estaya de novela de ficción de la Universidá de Columbia, en Nueva York. Acabante entrar, entamara la so novela "Nude Men" que foi tamién la so tesis pal programa MFA. Nuna de les clases, estudiara baxo Alice Quinn, una editora de narrativa y poesía trabayando daquella pa la revista "The New Yorker". Ablucada cola novela de Filipacchi, Quinn entrugara-y si tenía axente lliterariu y recomendo-y a l'axente Melanie Jackson. Nel añu 1992, de la que Filipacchi cuntaba namai con 24 años ya enantes graduase de Columbia, Jackson vendiera "Nude Men" a Nan Graham que taba cola casa editorial Viking Press. La novela foi tornada a 13 llingues, y les recensiones —tanto n’Estaos Xunios como nel estranxeru— fonon dafechu positives. Nel añu 1994, la novela fixo parte d' una antoloxía asoloyeda por Simon & Schuster baxo'l títulu "The Best American Humor 1994".
La segunda y la tercera novela de Filipacchi, "Vapor" (1999) ya "Love Creeps" (2005), tamien foron recibíes perbien pola crítica y tornaes a delles llingües.
La crítica fala de Filipacchi como daquién ensin llerza no que cinca al humor y del so talentu como prodixu del post-feminismu. El diariu The New York Times tratárala de ‘surrealista entrañable’. El so trabayu foi comparáu col de John Irving, Vladimir Nabokov, Muriel Spark, John Fante, Angela Carter, Lewis Carroll, Woody Allen, ya Ann Beattie. "Love Creeps" foi un de los 25 llibros mas lleíos pola crítica del selmanariu "The Village Voice".
Darréu d'asoleyar "Love Creeps" en neerlandés nel añu 2004, Filipacchi foi invitada a facer parte del festival lliterariu de Saint Amour nel que viaxara per 10 ciudaes de Bélxica au "Nude Men" yera daquella el llibru mas vendíu, coincidiendo arriendes col día de San Valentín. 
Anguaño vive en Nueva York. 
Rexonalismu asturianu
El rexonalismu asturianu vien tando representáu nos últimos años por fuercies mayoritariamente de centru-derecha como la Unión Renovadora Asturiana y Convergencia Democrática Asturiana (esti últimu nun tien nenguna representatividá) anque tamién ye cierto que na transición hebio proyectos d'izquierdes como'l PSPA (Partíu Socialista Popular d'Asturies) de 1977 y que poco dempués d'algamar un 7,9% de votu finaría inxertándose nel PSOE o Unidá Rexonalista nes eleiciones de 1977 y que disolveríase mizcu dempués.
El rexonalismu de fines del sieglu XIX y entamos del sieglu XX foi mayoritariamente conservador , siendo representáu pola Xunta Rexonalista en 1918.
Idioma vascu
El vascu, vascuenciu o eusquera (na propia llingua, euskara), ye un idioma aislláu, faláu anguaño nel norte d'España (País Vascu español y Navarra) y nel suroeste francés (País Vascu francés) nel departamentu de Pirineos Atlánticos (Aquitania), magar qu'enantes l'ámbitu llingüísticu algamaba Aquitania, La Rioxa y los Pirineos Centrales. L'eusquera ye la única llingua non romance que tovía sobrevive nesa fastera. Tuvo munchu influxu na evolución del sistema vocálicu del castellanu, asina como na perda de la f- anicial llatina. Dende finales de la década de los 50 y entamos de los 60 del sieglu XX, el vascu entama a normalizase.
D'orixe desconocíu, nun pertenez a la rama indoeuropea, y les teoríes por emparentala col íberu o la familia caucásica nun alcontraron consensu na comunidá llingüística. Poro, ye l'únicu idioma européu aislláu.
Bandera d'Ayande
La bandera d'Allande (Asturies) ye rectangular, de proporciones 2:3 (anchu:llargu), de color verde, con dos franxes ondulaes de color mariellu. Pue llevar sobrepuestu nel centru l'escudu d'Allande.
El color verde del pañu simboliza la economía agrícola del conceyu. Les dos franxes ondulaes marielles representen les dos cuenques hidrográfiques d'Allande, les de los ríos Narcea y Navia, colos sos afluentes Oru y Argancinas, y son de color mariellu (oru) pa remembrar la bayura aurífera del pasáu.
Esta bandera foi escoyida polos estudiantes del conceyu, ente delles propuestes presentaes pa la so escoyeta pol Ayuntamientu, en 1984. El diseñu ganador foi adoutáu oficialmente'l 27 de xunu de 1985 y fuera presentáu por Eduardo Panizo Gómez, de la Sociedá Española de Vexiloloxía.
Felipe González Márquez
Felipe González Márquez (Sevilla, 5 de marzu de 1942) ye un políticu español, secretariu xeneral del Partiu Socialista Obreru Español (PSOE) dende 1974 a 1997 y tercer presidente del Gobiernu dende la reinstauración de la democracia n'España, dende 1982 a 1996.
Tuvo trece años y mediu na presidencia del Conseyu de Ministros, ún de los mandatos más llargos non yá de la democracia, sinón de la moderna hestoria d'España. Baxo la so direición el PSOE llogró dos mayoríes absolutes consecutives, incluyendo la histórica de 1982, con 202 diputaos nel Congresu.
Escudu d'Ayande
Sobre fondu d'azur vese la Cruz de la Victoria n'oru y piedres precioses, coles lletres griegues Alfa mayúscula y Omega minúscula dambes d'oru y encolingaes de los sos brazos. Arodiandolu hai una bordura de gules con 8 llunas menguantes n'oru coles puntes haza abaxo. Na heráldica cristiana esti símbolu emplegase pa representar una victoria sobre los musulmanos. Sobre tou esto, una corona real abierta remata l'escudu.
Escudu d'Andorra
L'escudu d'armes d'Andorra esiste dende va sieglos.
No fonderu tien escritu'l lema d'Andorra: Virtus Unita Fortior (La Virtú Xunida ye más Fuerte). 
Perfaese de 4 cuarteles: El primeru del obispu de la Seo de Urgel; el segundu son les Armes de Foix o "tres palos de gules"; nel terceru tán les Armes de Catalunya; y nel cuartu apaecen les Armes de Bearn.
Texu de Santa Colomba
El texu de Santa Colomba ye un árbol milenariu perteneciente a la especie "Taxus baccata" que s'alcuentra na localidá de Santa Colomba, na parroquia homónima del conceyu d'Allande, Asturies), xunto a la ilesia parroquial de 1785 edificada sobre otra del sieglu XIV. Creese que na antigüedá, l'árbol yera oxetu de veneración, lo que llevaría a la Ilesia católica a edificar xuntu a esi árbol. Esti árbol paez ser el más vieyu del nuesu país.
Les sos dimensiones son de 14'5 metros d'altor, 12 d'envergadura y 6 de perímetru. Esti texu milenariu ta declaráu monumentu natural dende'l 27 d'abril de 1995, "pol so gran tamañu y buen porte" , polo que ta protexíu ya incluyíu nel plan d'ordenación de los recursos naturales d'Asturies (PORNA). 
Texu de Llago
El texu del Llago ye un texu milenariu perteneciente a la especie texus bacatta que s'alcuentra na parroquia de Llago, al llau de la ilesia parroquial nel conceyu asturianu d'Ayande. Como solía asoceder nestos casos l'árbol yera veneráu poles comunidaes antigües, cosa qu'aprovechó la ilesia católica pa edificar llueu los sos templos al delláu. 
Les sos dimensiones son de 16 metros d'altor, 9 d'envergadura y dalgo menos de 6 de perímetru. Esti texu milenariu ta declaráu monumentu natural dende'l 27 d'abril de 1995 polo que ta protexíu ya incluyíu nel «Plan d'ordenación de los recursos naturales» d'Asturies (PORNA) amás nel Paisaxe protexíu de les Sierres de Carondio y Valledor.
Llista d'alcaldes d'Allande
Alcaldes d'Allande dende 1979:
Sierres de Carondio y Valledor
Esti paisaxe protexíu abarca 25.417 ha dientro de los conceyos asturianos d'Allande, Villayón y Grandas de Salime. Esti sistema de sierres va dende l'interior d'Asturies fasta la costa de Ḷḷuarca y a dambos llaos allúguense'l ríu Navia y el ríu Esva. Ye una zona escasamente poblada y la población alcuéntrase perconcentrada en parroquies y pueblos.
Palaciu de Cienfuegos de Peñalba
El palaciu de Cienfuegos de Peñalba asitiase sobre un cuetu prósimu a La Puela, nel conceyu d'Allande (Asturies). Tratase d'un edificiu con orixe nel Sieglu XV, pero del que namás que se conserva la parta d'época gótica yá que tuvo delles remodelaciones.
El Palaciu tien planta en forma de L sobre la que resalten trés sólides torres non almenaes que-y da una gran monumentalidá al edificiu. De les trés torres les dos más antigües son de planta cuadrada, siendo la más moderna de planta rectangular. A esta cabera torre por ser la más afayadiza a vivienda se-y añedió una galería nel Sieglu XIX.
L'alzáu esterior ufre una fuerte austeridá decorativa, mientres que nel patiu posterior conservense diversos elementos decorativos de calter renacentista.
Ilesia de Santa María de Zalón
La Ilesia de Santa María de Zalón ta asitiada nel conceyu asturianu d'Allande, en Zalón.
Tratase d'una ilesia d'estilu románicu d'entamos del sieglu XIII, consta d'una sola nave rectangular y ábside con bóveda, que guarda nel so presbiteriu unes importantes pintures murales de la Pasión de Cristo y Coronación de la Virxe del sieglu XVI, d'un artista desconocíu, al que se-y denomó mayestru Zalón.
Tanto la ilesia como'l so entornu tán protexíos como Bienes d'interés cultural d'Asturies.
Coba (Allande)
Coba ye un llugar de la parroquia de Samartín nel conceyu asturianu d'Allande. Tien dos cases y según el INE en 2008 había 1 persona nel pueblu. 
Alcuentrase al otru llau del ríu Oru frente a Samartín del Valledor a dos quilómetros del mesmu aprosimadamente.
Víctor Manuel
Víctor Manuel San José Sánchez (Mieres del Camín, 1947), conocíu como Víctor Manuel, ye un cantautor y productor español, consideráu xunto a la so muyer Ana Belén como un de los artistes simbólicos de la Transición Española.
Víctor Manuel nació'l 7 de xunetu de 1947 en Mieres del Camín, Asturies, nel norte d'España, fiyu de Jesús, ferroviariu, y Felicita, comerciante. Sos güelos Víctor y Ángel, al que nun llega a conocer pues morrió na Guerra Civil, exerceríen una gran influyencia nél. Yá dende la so infancia siente una gran vocación musical que lu lleva a imitar a Joselito y a deprender a tocar l'armónica a los nueve años. Precisamente interpretando'l tema "La campanera" de Joselito ofrez la so primera actuación escolar. Tiempu depués recibe como regalu de Reis una guitarra y a los doce años escribe'l primer cantar, "Tendré tu amor". Demientres estos años d'infancia y xuventú preséntase a diversos concursos llocales de canción llixera.
En 1963 preséntase al Primer Concursu Artísticu de Seronda, celebráu nel Teatru Capitol de Mieres, como cantante ya instrumentista, cola so armónica. Failo col nome artísticu de San José y nel primer apartáu consigue llegar a la final, a la que nun pue presentase debío a un resfriáu. Posteriormente abandona los estudios y pasa a ser el cantante de la orquesta Bossa Nova, trabayu pol que cobra 175 peseta al día. Esti mesmu añu tamién ye seleccionáu pa xugar nel equipu xuvenil de fútbol del Caudal, pero decántase pola música, anque sigue siendo aficionáu a esti deporte.
En 1964 treslládase a Madrid, onde estudia solféu, pianu col mayestru Nicolás y cantu con Abanades. Participa en varios concursos y actúa nel Circo Price nun homenaxe a Antonio Molina y Paquera de Jerez. Participa nel programa de televisión "Salto a la fama" y mientres un añu y mediu, canta cada domingu nel programa concursu "La nueva ola musical", presentáu pol llocutor Bobby Deglané na emisora "La Voz de Madrid", ganando una Estrella d'Oru.
En 1965 consigue grabar con Belter los sos primeros cenciellos, que saldríen a la venta un añu dempués. Failo amadrináu pola poetisa Fina Calderón, quien escribió gran parte d'esos cancios, ente elles el tema "Un gran hombre", dedicáu a Franco, anque posteriormente tantu la temática de los sos cancios como la so ideoloxía y opinión sobre'l dictador daríen un vuelcu radical. Nestes primeres grabaciones presenta un estilu impersonal y nun tienen nenguna repercusión. Esamínase pa ser miembru de la Sociedad General de Autores de España.
En 1966 concursa con dos cancios d'otros autores nel Festival de Benidorm, ensin ésitu nengún.
Ana Belén
María del Pilar Cuesta Acosta, conocía como Ana Belén (Madrid, 27 de mayu de 1951) ye una cantante y actriz española. Ta casada dende fai más de trenta años col cantautor asturianu Víctor Manuel, col que collabora musicalmente munches vegaes.
Sames
Sames ye un llugar de la parroquia de Mian, capital del conceyu asturianu d'Amieva.
Tien una población de 71 habitantes (INE 2008) y alcuéntrase na lladera oeste de la sierra d'Amieva, na marxe drecha del ríu Sella. Asitiáu a una altitú media de 220 metros sobre'l nivel del mar, accédese a él per aciu d'una carretera que parte de Precendi. Ta a 82 quilómetros d'Uviéu, la capital del país.
Sames tien visto cómo la so influyencia amenorgaba dende la construcción de la N-625, que favoreció a los pueblos de Precendi y Santillán, onde tán anguaño los más de los servicios del conceyu.
Les principales fiestes de la localidá celébrense'l 13 de xunu, San Antonio, y el primer sábadu de xunetu, La Santina.
A los habitantes de Sames conocese-yos tanto pol xentiliciu de "peludos" como pol de "meluyos".
Rescampla la ilesia de Santa María de Mián, l'edificiu relixosu más antiguu del conceyu que se conserva güei asitiáu a un quilómetru del pueblu.
Llista d'alcaldes d'Amieva
Esta ye la llista d'alcaldes d'Amieva, un conceyu asturianu.
Bandera d'Amieva
La bandera d'Amieva (Asturies) ye rectangular, de proporciones 2:3 (anchu:llargu), de color verde, con una cruz n'aspa mariella. Pue llevar sobrepuestu nel centru l'escudu d'Amieva, na so versión de gala.
Escudu d'Amieva
L'escudu d'armes del conceyu asturianu d'Amieva foi adoutáu oficialmente'l 30 d'agostu de 2001, y espublizáu nel BOPA númberu 120, de 25 de mayu de 2002. Ye mediu partíu y cortáu. Los sos trés cuarteles inclúin cargues que representen la ganadería, l'agricultura y el Ríu Sella travesando'l conceyu nes estribaciones de los Picos d'Europa. 
Amieva (parroquia)
Amieva ye una parroquia del conceyu asturianu del mesmu nome. Tien un total de 107 habitantes y ocupa unos 50 km². Ta formada poles poblaciones d'El Restañu, El Siete y Amieva.
Ilesia de Santa María de Mián
La ilesia de Santa María de Mián ta asitiada a un quilómetru de la localidá asturiana de Sames nel conceyu d'Amieva.
La ilesia construyóse sobre un tarrén que yá yera oxeto de cultu polos primitivos pobladores de la zona pos ellí yá esistía un dolmen, güei desapaecíu. Aprovechando esta circunstancia y el cultu nesti llugar irguióse una ilesia col envís de cristianizar a los habitantes de la zona.
La ilesia ye l'edificiu relixosu más antiguu de tol conceyu, pos yá apaez nel documentu que ficiera Ramiru II con motivu de la donación d'estrames ilesies del reinu a la ilesia d'Uviéu.
El templu actual, que s'irgue sobre la traza d'otru templu anterior prerrománicu, sigue les pautes del arte románicu siendo construyida ente los sieglos XIII y XIV. 
La ilesia tal como la conocemos anguaño carez de munchos de los elementos primitivos del templu por mor d'una quema asocedía a lo cabero del sieglu XIX. De la dómina románica conservase'l llienzu, el cabeceru y los canecinos baxo l'aleru.
Ilesia de San Pedro de Vega
La ilesia de San Pedro de Vega ta asitiada nel conceyu asturianu d'Amieva.
Ye de planta rectangular, nave única y cabecera cuadrada. Na fachada occidental ábrese la portada principal, formada por una arcada de mediu puntu, remata la ilesia una voluminosa espadaña de sillares con dos güecos pa campana. Rescamplen les cuatro tiestes anxéliegues alaes, que s'asitien nos cuatro requexos de la ilesia. 
Casona de Cirieñu
La casona de Cirieñu ta asitiada nel conceyu asturianu d'Amieva.
La casona ye d'orixe renacentista de los sieglos XV-XVI. Ye un edificiu de bloque compautu rectangular, al que se-y foron arimando posteriores construcciones. La so fachada nun ta ordenada, presentando un calter llibre na disposición de los elementos. Nel pisu cimeru ábrese en balcón col restu de los sofitos de los voladizos, franquiaos por dos ventanos cuadraos. 
Torre de Siña
La torre de Siña ta asitiada nel conceyu asturiau d'Amieva.
La torre reproduz el modelu de vivienda de l'arquiteutura medieval. Ye una torre de volume cuadráu que presenta trés altures. La parte principal ta na planta baxa con diseñu adinteláu arodiáu d'una moldura, la continuación de la puerta ye'l balcón principal y tamién arodiáu de moldures asemeyaes. Sobre'l balcón queda'l güecu del escudu nobiliariu, pero entá esiste otru pequeñu cerca de la esquina de la fachada. Tol frente ta fechu en sillar d'esmerada taya a diferencia de les otres fachaes.
Casa Peribaxo
La Casa de Peribaxo ta asitiada nel conceyu asturianu d'Amieva.
Trátase d'una casona con apariencia de casona rural, que tien el so orixe nuna antigua torre baxomedieval. Presenta muros macizos con escasos vanos de tipu saetera, les ventanes adintelaes tán realizaes con sillares monolíticos. 
Ente los añedíos socesivos rescampla'l corredor de madera que cubre la entrada principal y a la que s'accede dende l'esterior de la vivienda.
Casa Fondón
La Casa Fondón ye una casona rural asitiada nel conceyu asturianu d'Amieva.
Esta gran casona rural de planta rectangular, dos altures y fachada allargada nel que s'abre un corredor de tayáu nel pisu cimeru. A un llau de la fachada queden restos de pintura decorativa, una decoración que perduró en poques cases y que foi abondo frecuente, nes viviendas d'esta dómina. 
El conxuntu completase con amplies dependencies, establu y una fermosa panera de 14 pegoyos de madera.
Seleición asturiana de fútbol
La Seleición asturiana de fútbol ye l'equipu que representa a Asturies en fútbol.
Amás de la seleición absoluta, que tien xugaos los partíos arriba conseñaos, anguaño presenta les estayes que vienen darréu:
Seleición asturiana
La Seleición asturiana pue referise al equipu que representa a Asturies nos estremaos deportes como los que vienen darréu:
Oscar Peterson
Oscar Emmanuel Peterson, (Montreal, 15 d'agostu de 1925 - Mississauga, 23 d'avientu de 2007) foi un pianista canadianu de jazz y compositor. Foi llamáu'l "Maharaja del tecláu" por Duke Ellington, y, polo tanto, yera un miembru de la realeza del jazz. Fizo más de 200 grabaciones, ganó siete premios Grammy, y recibió otros numberosos premios y honores nel cursu de la so carrera. Considérase que foi unu de los más grandes pianistas de tolos tiempos, tocando p'audiencies de tol mundu nuna carrera que duró más de 60 años.
Oscar Peterson medró nel barriu de Little Burgundy, de Montreal. Foi nesti barriu predominantemente negru onde se topó arrodiáu pola cultura del jazz que surdió nos entamos del sieglu XX. A los cinco años, Peterson entamó a perfeccionar les sos habilidaes cola trompeta y el pianu. Pero una tuberculosis que sufrió a los siete años llevólu a empobinar la so atención definitivamente al pianu. So padre, Daniel Peterson, un trompetista y pianista aficionáu, foi unu de los sos primeros profesores de música, y la so hermana, Daisy, enseñólu a tocar el pianu clásicu. El mozu Oscar foi persistente na práctica de les escales y gracies a esa xera desarrolló su asombrosu virtuosismu. 
Como un neñu, Peterson tamién estudió con Paul de Marky, un alumno de Franz Liszt, polo que la so formación básase principalmente nel pianu clásicu de la escuela. Mientres tanto, foi cautiváu pol jazz tradicional y aprendió delles ragtimes y, en particular, el boogie-woogie. Nesa dómina Oscar Peterson, yera llamáu "el bombarderu negru del Boogie-Woogie". 
A los nueve años tocaba'l pianu de forma tal qu'impresionó a los músicos profesionales. Durante munchos años los sos estudios de piano incluyíen ente cuatro a seis hores de práctica diaria. En 1940, a los 14 años Oscar Peterson ganó la competición nacional de música qu'entamaba la Canadian Broadcasting Corporation. Darréu d'esa victoria abandonó la escuela y convirtióse nun pianista profesional tocando nun programa selmanal de radio, asina como n'hoteles y sales de música.
Dellos de los artistas qu'influyeron n'Oscar Peterson durante los primeros años fueron Teddy Wilson, Nat "King" Cole, James P. Johnson y el lexendariu Art Tatum , al que munchos trataron de comparar n'años posteriores. Una de les sos primeres exposiciones al talentu musical d'Art Tatum llegó na so adolescencia cuando so padre-y tocó Tiger Rag pa él, y Peterson quedó tan impresionáu polo qu'oyó, que se desilusionó muncho no tocante a la so propia capacidá y dominiu del instrumentu. Tatum foi un modelu musical pa Peterson durante los años 40 y 50. Tatum y Peterson llegaron a convertise en buenos amigos, aunque Peterson foi siempre reserváu a la hora de ser comparáu con Tatum, y yera raro que tocara'l pianu en presencia de Tatum.
Durante los años 1960 y 1970 Oscar Peterson fizo una buena riestra de grabaciones en solitario que ponen de manifiestu'l so estilu eclécticu influenciáu por dellos xéneros de jazz, música clásica y popular. Tamién fizo bayurosas presentaciones col guitarrista Joe Pass.
Escobiu de Los Beyos
L'Escobiu de Los Beyos ta asitiáu na parroquia de Samartín na población de Ceneya nos conceyos asturianos d'Amieva y Ponga.
L'escobiu, erosionáu pol ríu Sella, percuerre'l macizu cantábricu dientro del macizu asturianu. Allúgase nel conceyu de Ponga na mayor parte anque'l so entamu y final alcuentrense nel conceyu vecín d'Amieva. 
L'entamu de la ruta del escobiu escomienza nel pueblu de Ceneya con una garganta que tien una llonxitú de doce quilómetros hasta Sayambre. Demientres tol so percorríu la paré vertical ye impresionante, con unes paredes verticales que dexen un pequeñu espaciu per onde pasen el ríu y la carretera.
El primer tramu asitiase ente Ceneya y Ponte Vidosa ente los desplomes denominaos del Carriá y el pre-cornión. En Vidiosa apaez el remexu d'Aguasalió. Siguese pela carretera haza La Huera, pasando la ponte Angoyu adentramonos en Llión. Nesti puntu afayense les formaciones rocoses del Frailón y les Monxines (localmente Pica la Plana y los Cuatro Picos). 
Tres altravesar el túnel del Regaldín, quedenmos les pontes de Vaguardo, Pasomina y Cuerlles. En pasaes estes pontes aportamos a les estrechures d'Entrepicos y el Pozo las Vacas, finalmente llegamos a Cobarcil onde l'escobiu queda atrás y apaez el gran valle de Sayambre.
Ponte sobre'l Ríu Dobra
La ponte vieya sobre'l ríu Dobra ta asitiada ente los conceyos asturianos d'Amieva y Cangues d'Onís.
El suelu ta formáu por restos de la calzada romana esistente na antigüedá.
La Vega Pervís
La Vega Pervís ("Vega de Pervís" en castellanu) ye un llugar de la parroquia de Mian, nel conceyu asturianu d'Amieva.
Asitiao na marxe izquierda del ríu Sella pue accedese a esti pueblu pela nacional 625, a 10 km aproximadamente de Cangues d'Onís.
El día de la fiesta del pueblu xeneralmente ye'l segundu sábadu d'agostu.
COGERSA
COGERSA ye la Compañía para la Gestión de los Residuos Sólidos en Asturias, Sociedad Anónima. La sociedá creose nel añu 1985 dempués de ver el problema xeneráu polos residuos urbanos na zona central d'Asturies y pa la xestión xuntárense les autoridaes autonómiques y municipales.
L'añu 1982 foi'l de la creación del Consorciu pa la Xestión de los Residuos Sólidos d'Asturies (COGERSA) cola participación d'ocho conceyos y del Gobiernu del Principáu d'Asturies, dexando abiertes les puertes a posteriores incorporaciones del restu d'Ayuntamientos d'Asturies.
La ubicación elexida pal Depósitu Central de Residuos Urbanos d'Asturies foi'l Valle de la Zoreda, asitiau na zona central d'Asturies. Les obres del Burdiu Central entamaron n'agostu de 1984 y finaron n'ochobre de 1985. En 1986 toles basures de los consorciaos depositábense nel Burdiu Central de COGERSA. Na actualidá, tolos conceyos del Principau d'Asturies (78) pertenecen al Consorciu.
COGERSA S.A. ye'l titular del 100% del so capital social. Esta Compañía creose pa dinamizar la explotación de les instalaciones del Consorciu, cuya dimensión y complexidá facíen imprescindible dotar dicha explotación de la suficiente axilidá alministrativa y executiva.
Si bien COGERSA fízose inicialmente pa xestionar residuos urbanos, aína vióse que podríen aprovechase les sos ventaxes pa dedicase a la xestión d'otros residuos, y asina, el Gobiernu del Principá encomendó a COGERSA la realización d'estudios pa una posible xestión de los Residuos Industriales, coincidiendo colos planes de saneamientu de los ríos de la zona central d'Asturies. La xestión de Residuos Industriales Peligrosos en COGERSA comenzó la so singladura nel añu 1989.
Nalona
La Nalona ye la fonte orixe del ríu Nalón. Alcuéntrase nel conceyu asturianu de Casu, llegando al puertu de Tarna.
Bandera d'A Veiga
La bandera d'A Veiga (Asturies) ye rectangular, d'un llargu equivalente a 3/2 l'anchu. El pañu ye de color blancu, y lleva l'escudu del conceyu nel centru.
Escudu d'A Veiga
L'escudu del conceyu asturianu d'A Veiga presenta una representación acuartelada.
Ye emplegáu pol ayuntamientu ensin sanción llegal, tomando como referencia l'emblema inventáu por Bellmunt y Canella pa la so obra Asturies, y na que tomen los elementos más representativos de cada conceyu. Anguaño l'escudu presenta la única esceción de l'emplegu de la corona real, en cuenta de la del príncipe qu'usaran ellos. 
Festival de la Canción d'Eurovisión
N'activu dende 1956, el Festival de la Canción d'Eurovisión (n'inglés "Eurovision Song Contest"; en francés "Concours Eurovision de la Chanson") (asemeyáu al desapaecíu Festival de la OTI en países llatinoamericanos) ye un festival de la canción televisáu, de calter añal y con participantes de numberosos países, toos ellos con televisiones (na so mayoría públiques) miembros de la Unión Europea de Radiodifusión. El país ganador ye escoyíu pol públicu televisivu unviando votos telefónicos y mensaxes de textu. El Festival tresmítese per televisión y radio en toda Europa. Dende los 80 el Festival emitese n'Australia (onde ye especialmente siguíu), y a munches otres partes del mundu, non namás per televisiones llocales sinón tamién pela emisión de los canales internacionales de les cadenes europees. N'Internet pue vese dende'l 2000.
El nome del concursu vien de la Red de Distribución de Televisión de Eurovisión, que controla la Unión Europea de Radiodifusión (UER) y pue algamar audiencies potenciales de más de mil millones de persones. Cualesquier miembru de la UER pue participar nel Festival, incluyendo les televisiones públiques de dalgunos países africanos y asiáticos, concretamente les de Arxelia, Exiptu, Israel, Xordania, El Líbanu, Libia, Marruecos, Turquía y Túnez. D'estos países non europeos, sólo Turquía y Israel participen nel Festival. Marruecos namás partipó n'Eurovisión en 1980. Tunicia tamién amosó interés en participar na metá de los 70, en tantu qu'El Líbanu, país que llegó a tener escoyío cantar que lu representaría, retiróse. La República Checa y Xeorxa debutaren nel 2007. Azerbaixán fizo'l so debut en 2008 y la televisión pública de Palestina, en collaboración con un grupu danés, aniciaren informalmente les xestiones pa ingresar a la UER como miembru activu de la organización y asina poder participar nel Festival. Esti concursu y la UER son independientes de la Xunión Europea.
Nos años 50, con una Europa de posguerra faciendo por reconstruyise, la Unión Europea de Radiodifusión (UER) con base en Suiza punxo en marcha la idea d'un festival de la canción internacional onde tolos países pudieren participar nun programa de televisión, que diba ser tresmitíu simultáneamente en tolos países de la unión. Esto foi propuesto nuna reunión en Mónaco en 1955 por Marcel Bezençon, un trabayador francés de la UER. El mou de competición basóse nel Festival de la Canción de San Remo que se realiza n'Italia, y foi vistu como un experimentu teunolóxicu pala televisión en vivu: nesos díes, yera un proyeutu mui ambiciosu pa que tolos países tuvieren una tresmisión internacional. La Televisión per satélite nun esistía, polo que la Unión Europea de Radiodifusión tenía d'utilizar la tresmisión per microondes. El nome "Eurovision" foi primeramente usáu pa referise a la UER pol periodista británicu George Campey nel "Evening Standard" en 1951.
La primer presentación asocedió na ciudá de Lugano, Suiza, el día 24 de mayu de 1956. Siete países participaren presentando dos cantares caún, ello ye 14. Esta foi la única edición onde un país podía interpretar más d'un cantar: dende 1957 toles competiciones permitieren namás un cantar por país. La competición de 1956 ganóla'l país anfitrión, Suiza.
El programa conocióse primero como'l "Eurovision Grand Prix". El nome de "Grand Prix" ficiérenlu suyu los países francófonos, asina como por Dinamarca y Noruega, onde la competición pasó a ser conocida como ""Le Grand-Prix Eurovision de la Chanson Européenne"". Les palabres "Grand Prix" dexaren d'usase dende entós y cambiárense por ""Concours"" (competición). La Unión Europea de Radiodifusión úsase tamién pa tresmitir noticies y programes de deportes internacionalmente, asina como otros eventos especiales. Ensin embargu, el Festival de la Canción tuvo muncha más relevancia qu'estos programes, y col tiempu convirtióse en sinónimu col nombre d'"Eurovisión".
El formatu de les presentaciones sufrió varios cambios a lo llargo de los años, anque los principios básicos foren siempre los mesmos: los países participantes presenten les sos canciones, que son realizaes en vivo nun programa de televisión que ye tresmitíu a lo llargo de la Unión Europea de Radiodifusión (UER) simultáneamente en tolos países. El país anfitrión ye representáu por un animador televisivu. Esti programa ye preparáu por un de los países participantes, y la tresmisión ye unviada dende'l auditorium de la ciudád onde se realiza l'eventu. Durante esti programa, dempués de que toles canciones sean interpretaes, los países proceden a votar les canciones de los demás países: nun tienen permitío votase a ellos mesmos. Al final del programa, el ganador ye declaráu como la canción con más puntos. El ganador recibe, simplemente, el prestixu de ganar anque ye consideráu como un trofeu a ganar pa cantautores y el país ganador ye invitáu a ser l'anfitrión de la próxima competición al añu siguiente.
El programa ye siempre abiertu pol ganador del añu anterior quien suel representar la canción cola que ganó y posteriormente los presentadores dan la bienvenida a los telespectadores al espectáculu. Munchos de los países anfitriones dicen aprovechar la gran audiencia internacional que tienen estos programes pa mostrar escenes de la so nación como forma de promover el turismu. Ente les canciones y l'anunciu de la votación realízase un intervalu, que pue ser cualesquier forma imaxinable d'entretenimientu. Los intervalos d'entretenimientu incluiyeren yá actos como los de "The Wombles" (1974) y la primera presentación internacional de Riverdance (1994).
La música de cortina que s'escucha enantes y dempués de les tresmisiones del Festival de la Canción d'Eurovisión ye preludiu "Te Deum" de Marc-Antoine Charpentier.
La final del Festival de la Canción de Eurovisión ye tradicionalmente llevada a cabo un sábadu primaveral pola nueche, a les 19:00 (UTC). Polo xeneral ye elixíu un sábadu de mayu, anque hubo competiciones realizaes más tempranamente como marzu. Dende 2004, debío al creciente númberu de países que deciden participar, una ronda clasificatoria conocida como la semifinal llévase a cabo un xueves enantes de la final (en 2004, foi realizada'l miércoles anterior a la final.
Por Eurovision pasaron cantantes muy conocíos, como ABBA, Julio Iglesias, Céline Dion, Françoise Hardy, Nana Mouskouri, Cliff Richard, Dulce Pontes, Sergio Dalma, Raphael, Sandie Shaw, The Shadows, Paloma San Basilio, Umberto Tozzi, Domenico Modugno, Franco Batiatto y más recientemente, Pastora Soler, Noa, Bonnie Tyler, Andrew Lloyd Webber, Kate Ryan o Cascada. 
Güei, nel festival tomen parte unos 40 países, llevándose a cabu dos semifinales y una final. Más de 200 millones de persones ven el concursu tolos años, con un gran ecu mediáticu especialmente en los países nórdicos, España, los Balcanes, Europa del Este y Alemania. Dende fai unos años tien mucha importancia el fenómenu "Eurofan", la xente seguidora del festival durante l'añu, que reúnese nel día del concursu nes sos cases o chigres de toa Europa pa velu.
Hasta güei, varios asturianos fueron a Eurovisión: Massiel con pa y ma asturiana (1968), Yolanda Hoyos (dientro del grupu Bravo en 1984), Jennifer Serrano (per Andorra 2006) y El Sueño de Morfeo (2013). La gallega Lucía Pérez (2011) vivió y estudió n'Uviéu. El videoclip del Sueño de Morfeo y el vídeu de presentación nel día del festival fueron grabaos n'Asturies.
Letizia Ortiz
Letizia Ortiz Rocasolano, (Uviéu, España, 15 de setiembre de 1972) ye l'actual Reina d'España. Casada col rei Felipe VI, recibe'l tratu d'Alteza Real. La so fía Lleonor ye la primera na llinia sucesoria y la so fía Sofía, la segunda. Enantes del so matrimoniu col daquella príncipe Felipe, trabayó como periodista pa dellos periódicos y cadenes de televisión.
Letizia Ortiz ye la fía mayor del periodista Jesús José Ortiz Álvarez (1949) y de la enfermera María Paloma Rocasolano Rodríguez (1952) . Nació nel Sanatoriu Miñor d'Uviéu. La pareya tuvo casada dende 1971 hasta'l so divorciu en 1999, tuvo dos fíos más: Telma (25 d'ochobre de 1973), economista que trabayó pa Médicos ensin Fronteres y como subdireutora de Relaciones Internacionales nel Conceyu de Barcelona (de 2009 a 2012), y Erika, nacida en 1975 y finada el 7 de febreru de 2007 a los 31 años d'edá por ingestión masiva d'un fármacu , y que trabayó como interiorista y diseñadora gráfica de la productora Globomedia.
La güela paterna de Letizia Ortiz, Menchu Álvarez del Valle (n. 1928), foi llocutora de radiu n'Asturies más de 40 años. La madrina de bautismu foi la so tía paterna Cristina, fía de Menchu y José Luis. El so padrín foi'l so tíu maternu Francisco, fíu de Enriqueta y Francisco. El so bautismu tuvo llugar na "Capiya del Cristu de les Cadenes", a los catorce díes de la so nacencia.
N'agostu de 2008 someter a una "septorrinoplastia" pa correxir una esviación del tabique nasal . Esanició asina'l caballete de la so ñariz.
Recibió la "Educación Xeneral Básica" nel Colexu Públicu La Gesta d'Uviéu y siguió los sos estudios nel Institutu Alfonsu II, al empar que recibía clases de ballet trés díes a la selmana. Debíu al trabayu del so padre, tola familia tuvo que treslladase a vivir a la localidá de Rivas-Vaciamadrid (Madrid), colo que Letizia Ortiz, que cuntaba 15 años, prosiguió la so formación nel Institutu Ramiro de Maeztu.
En terminando'l bachilleratu, Ortiz matricular na Universidá Complutense de Madrid, na que se llicenció en Ciencies de la Información, caña de Periodismu. Inda na facultá, empezó a collaborar col diariu ABC y con Agencia EFE, integrándose na área de política internacional d'ésta mientres l'últimu añu de carrera. Más tarde, ente 1992 y 1993, realizó práctiques como becaria nel periódicu La Nueva España d'Uviéu, dedicándose a les árees d'economía, televisión y espectáculos. De siguío llogró un máster n'información audiovisual y viaxó a Guadalajara (Méxicu) pa empezar los sos estudios de doctoráu (que nun terminó) y trabayar nel periódicu Sieglu 21.
Letizia Ortiz recibió nel añu 2000 el Premiu Larra que concede "l'Asociación de la Prensa" pol so llabor como Meyor Periodista menor de 30 años.
N'agostu de 1998, Letizia Ortiz y Alonso Guerrero (profesor de Llingua y lliteratura nel "Institutu Ramiro de Maeztu de Madrid", nel qu'ella estudiara) contraxeron matrimoniu civil en "Almendralejo", Badajoz, tres un novialgu de cerca de diez años, divorciándose un añu dempués.
Letizia Ortiz empezó a trabayar en televisión en CNN+, una canal privada de noticies del "Grupu PRISA". Al pie de Marta Fernández, tuvo mientres dos años retresmitiendo les noticies na vez mañanera, qu'empezaba la so emisión a los cinco de la mañana. Tamién trabayó na cadena estaunidense Bloomberg TV, otra canal privada, especializáu n'economía, finances y mercaos, con sede n'España, so la supervisión de Percanciar EFE Televisión.
Incorporar en 2001 a Televisión Española, onde se fixo cargu de la presentación d"'Informe Semanal" pel branu, y darréu trabayó col equipu d'edición de "Telediario Segunda Edición", qu'algamaba audiencies de cuatro millones de persones a partir de 2003. Tamién presentó Telediariu Mañaneru, los especiales sobre l'euru que s'ufiertaron nos telediarios de TVE y foi unviada especial a distintos puntos de tol mundu pa cubrir acontecimientos d'actualidá, como los atentaos del 11 de setiembre, el fundimientu del Prestige o la invasión d'Iraq. Ello ye que cubrió la información d'esti últimu eventu calteniendo yá una relación de callao col Príncipe d'Asturies. Meses enantes del anunciu de compromisu col Príncipe d'Asturies, empieza a co-presentar el telediariu con más audiencia de TVE, la segunda edición.
Tres l'aprobación del compromisu polos Reis, la Casa Real estableció un plan estratéxicu por que la noticia de la relación nun llegara a los medios de comunicación hasta que fuera conveniente. Y nun foi hasta l'1 de payares de 2003 cuando s'anunció por sorpresa'l compromisu matrimonial de la periodista col príncipe Felipe de Borbón. La pidida produció'l 6 de payares de 2003, y la boda d'Estáu celebró'l 22 de mayu de 2004 na Catedral de l'Almudena de Madrid. Nesti momentu, "Letizia Ortiz Rocasolano" convirtióse, d'alcuerdu al Real Decretu sobre Títulos y Denominaciones de la Corona, en Princesa d'Asturies.
El 8 de mayu de 2005 la Casa Real anunció que los Príncipes d'Asturies esperaben la nacencia del so primer fíu. Un día dempués, el 9 de mayu de 2005, los Príncipes empecipiaron una visita oficial a les Islles Baleares, llugar de descansu branizu de la Familia Real Española. El 31 d'ochobre de 2005, a les 1:45 hores de la mañana, Letizia dio a lluz per aciu cesárea a una neña, Leonor, primoxénita del herederu del Tronu y segunda na llinia sucesoria de la Corona española. El bautismu de la mesma tuvo llugar el 14 de xineru de 2006, siendo los sos padrinos los Reis d'España, nel "Palaciu de la Zarzuela]", igual que con otros seis nietos de los Reis, pero utilizando la pila bautismal de "Santu Domingu de Guzmán", acutada a persones con rangu real.
El 25 de setiembre de 2006 la Casa Real anunciaba que los Príncipes d'Asturies esperaben la nacencia del so segundu fíu pa mayu de 2007. El 27 de payares de 2006 la Casa Real, nuna nota informativa a "Agencia EFE", anunció que sería una neña. Yera la primer vegada que la Familia Real española anunciaba'l sexu d'unu de los sos integrantes enantes de la so nacencia. Finalmente la Princesa dio a lluz, tamién per aciu cesárea, a la so segunda fía, Sofía de Borbón, a les 16:50 de la tarde del 29 d'abril de 2007, qu'ocupa'l tercer puestu na llinia de socesión al tronu. Al igual que'l restu de la Familia Real, foi bautizada con agua del ríu Xordán, siendo los sos padrinos Paloma Rocasolano (madre de la Princesa) y el príncipe Konstantin de Bulgaria (fíu de Simeón de Bulgaria). 
Cheikh Anta Diop
Cheikh Anta Diop (29 d'avientu de 1923 - 7 de febreru de 1986) foi un hestoriador y un antropólogu senegalés qu'estudió los oríxenes del home y la cultura africana precolonial. Ye consideráu ún de los más grandes hestoriadores africanos del sieglu XX, y un científicu racialista. El 7 de febreru de 1986, Diop, quien yera nomáu comu un modernu faraón de los estudios africanos, morrió nel so llechu en Dakar. Sobrevivieron-y los sos fios y la so muyer.
Cheikh Anta Diop ñació en Diourbel, Senegal. Los sos primeros pasos académicos diolos nuna escuela tradicional islámica. Con 23 años foi a París en 1946 pa estudiar física. Ellí tevo 15 años, estudiando física baxo la direición de Fréderic Joliot-Curie, xenru de Marie Curie, llegando a tornar partes de la Teoría de la Relatividá d'Einstein al so idioma nativu, el wolof.
La educación de Diop incluyó hestoria africana, exiptoloxía, llingüística, antropoloxía, economía y socioloxía.
Wolof
L'idioma wolof ye una llingua falada en Senegal, Gambia y Mauritania y ye la llingua nativa de la etnia wolof. Fálenla tres millones de persones.
Alredor del 40% (unos 3.2 millones de persones) de la población de Senegal fala wolof como llingua materna. Otru 40% tienla como segunda llingua. En tola rexón ente Dakar y Saint-Louis, y tamién al oeste y suroeste de Kaolack, la mayor parte de la población fala wolof. En Casamance y nel oeste de Senegal, emplégase en xunto col mandinka y el diola. L'idioma oficial de Senegal ye'l francés.
En Gambia'l 15% de la población (unes 200.000 persones) tien el wolof como llingua materna, pero esta llingua tien una influyencia mayor enforma pola so importancia na capital, Banjul, ú'l 50% de la población lu emplega como la so primera llingua. En Serrekunda, la ciudá más grande de Gambia, hai unes poques persones d'etnia wolof, pero l'idioma fálalu alredor del 90% de la población. Cada vegada más, la mocedá d'otru orixe étnicu emplégala como primera llingua.
En Mauritania, alredor d'un 7% (unes 185.000 persones) de la población fala wolof. Nesti país, l'idioma úsase solo nes rexones costeres del sur. L'idioma oficial de Mauritania ye l'árabe; el francés fai de lingua franca.
Nicholas Pileggi
Los sos llibros "Goodfellas" y "Casino" foron adautaos a la gran pantalla, siendo dambes películes dirixíes por Martin Scorsese. Pileggi tamién escribió'l guión pa la película "City Hall". Entamó la so carrera como periodista. Tevo siempre un gran porgüeyu pola mafia, per aciu de qu'obtuvo habilidá y enfotu pa escribir llibros talos comu "Wiseguy" y "Casino". Ye amás l'autor del llibru "Blye: Private Eye". Pileggi ye'l productor executivu de la película American Gangster, dirixida por Ridley Scott.
Pax Británica
Pax Britannica (en llatín ""Paz británica"", por semeyanza cola "Pax Romana") ye un términu utilizáu pa referise al periodu de paz relativa qu'hebo nel mundu ente 1815 y 1914, nel que l'Imperiu británicu convirtiose nel poder global hexemónicu y adoptó'l rol de ""policía mundial"".
El periodu 1815-1914 llámase tamién el sieglu imperial británicu, una y bones alredor de 26 millones de km² de territoriu y 400 millones d'habitantes añediéronse-y al Imperiu. Tres de la victoria sobre la Francia napoleónica los ingleses quedaron ensin dengún otru gran enemigu d'importancia, quiciás sacante l'Imperiu rusu na rexón del Asia central. Los intentos rusos d'estender la so influyencia nos Balcanes a costa del Imperiu otomanu foron albortaos por ingleses y franceses na guerra de Crimea (1854-56).
La Royal Navy británica controló, nesta dómina, la mayoría de les principales rutes comerciales, y nun tenía rival dengún del so altor. Eso permitió-y a Gran Bretaña tener, amás del control formal de les sos propies colonies, el control del accesu marítimu -y, poro, de les rutes comerciales- a rexones como Asia o América Llatina. Los comerciantes, armadores y banqueros ingleses teníen una ventaxa tan grande sobro los sos posibles rivales que lo que se llamaba "imperiu informal" británicu estendíase per bona parte del planeta
Tres de la perda de les sos colonies en Norteamérica na Revolución Americana Gran Bretaña centró'l so interés n'Asia, la rexón del Pacíficu y dempués n'África, espardiéndose hasta establecer lo que se conoz como Segundu Imperiu británicu (1783-1815). La Revolución Industrial entamó en Gran Bretaña nes décades finales del sieglu XVIII, y con ella aportaron nueves idees sobre'l llibre comerciu, exemplificáu pola obra d'Adam Smith "La riqueza de les naciones" (1776). El llibre comerciu foi el principiu qu'aplicó Gran Bretaña dende la década de 1840, y tuvo un papel fundamental nel gran crecimientu económicu del país y na so dominación financiera del mundu
Dende'l final de les guerres napoleóniques en 1815 hasta la Primera Guerra Mundial, en 1914, el Reinu Xuníu impuso la so hexemonía. L'establecimientu d'una "Pax Britannica" nes principales rutes comerciales entamó en 1815 cola conquista de la islla de Ceilán. Nes costes del golfu Pérsicu los dirixentes árabes llocales aceptaron roblar dellos trataos que formalizaron el protectoráu británico sobro la rexón. Ún d'ellos foi un tratáu antipiratería, el "General Treaty" (Tratáu Xeneral) de 1820. Delles décades dempués, al roblar la "Perpetual Maritime Truce" (Tregua Marítima Perpetua) de 1853 los gobernantes árabes renunciaron al so derechu a la llucha naval a cambiu de la protección británica sobre los sos enemigos esternos. La ablucante superioridá del exércitu y el comerciu británicos viéronse favorecíes pola debilidá de los estaos de la Europa continental, y sofitaes pola presencia de la Royal Navy en tolos océanos y mares del mundu. Amás de los territorios embaxu'l so control real, el comerciu con dellos países de la importancia de China, Siam y Arxentina yeren controlaos polos británicos, que tres del Congresu de Viena (1815) siguieron fortaleciendo la so economía al traviés de la dominación naval y de los esfuercios diplomáticos pa calterner un equilibrio de fuercies ente les potencies de la Europa continental.
Nesta dómina la Royal Navy fizo coses que beneficiaron a otres naciones, como la eliminación de la piratería o'l bloquéu del comerciu d'esclavos. La "Slave Trade Act" de 1807 prohibiera'l comerciu d'esclavos nel Imperiu británicu. La so publicación siguiose de la formación del "West Africa Squadron" (Escuadrón del África occidental) de la Royal Navy y de les negociaciones del gobiernu pa que se firmaran trataos internacionales que permitieran l'acción d'esti sobre los navíos d'otres naciones. Sicasí, el poderíu británicu, sofitáu nuna Royal Navy que fue, demientres tol periodu, superior a la suma de les dos armaes de cualisquier otros países, nun pudo evitar que se socedieran les guerres terrestres (guerra de Crimea, guerres del opiu, guerra franco-prusiana) demientres el sieglu XIX.
Gran Bretaña comerció intensamente, en bienes y capital, con países de tol mundu, tres de la adopción de la política de llibre comerciu na década de 1840. El so dominiu incrementose col desarrollu del barcu de vapor y del telégrafu, dos inventos de la segunda metá del sieglu XIX que facilitaron el so control del imperiu. Pa 1902 tol imperiu taba conectáu por una rede telegráfica, la nomada "All Red Line".
La ruptura del orden continental establecíu pol congresu de Viena debilitó esta "Pax Britannica". Les tensiones ente les grandes potencies europees llegaron al cumal por culpa del declive del Imperiu otomanu, que desató una llucha por facese polos sos territorios que provocó la guerra de Crimea. D'otra banda, tres de la guerra franco-prusiana xurdieron n'Europa dos nuevos grandes estaos-nación, Italia y Alemaña. Ún d'ellos, Alemaña, entamó a industrializase enforma, y el so espoxigue, xuníu al de los Estaos Xuníos y al de Xapón, contribuyeron a la decadencia relativa de la supremacía industrial británica a entamos del sieglu XX.
Imperiu
Un imperiu (del llatín: "imperium") ye un Estáu con dominiu sobre estensos territorios étnicamente y/o culturalmente diversos amás de ser el poder hexemónicu en cierta área d'influyencia. Tamién denómase imperiu al billuriu de los territorios que rixe un estáu imperial. Por estensión, "imperiu" pue referir tamién la dómina hestórica u un país tomó esta política o bien a la potencia qu'exerce una influyencia política, económica y cultural perforte.
Institutu de la Llingua Mirandesa
L'Institutu de la Llingua Mirandesa (en mirandés: "Anstituto de la Lhéngua Mirandesa") ye la institución encargada de la representación, investigación, promoción, normativización y divulgación de la llingua mirandesa. El so llar ta na ciudá de Miranda de l Douro, (Tierra de Miranda).
Surdió de la necesidá de la esistencia de defender l'emplegu de la llingua y la decisión de formala resultó d'un alcuentru fechu en setiembre de 2000, en Miranda de l Douro, onde aconceyaron ua serie de personalidaes venceyaes a la llingua y d'esi conceyu salió'l determín d'avanzar na creación del institutu, inclusive filiar l mirandés ne l Bureau Ouropeu de Lhénguas Minoritárias.
Telecinco
Telecinco ye una canal de televisión privada española, d'ámbitu estatal, qu'emite n'analóxico y en dixital, xestionáu pol Grupu Gestevisión Telecinco. El canal entamó sos emisiones el 10 de marzu de 1989 y la programación regular comenzaren el 3 de marzu de 1990, siendo la segunda cadena privada n'emitir pa toda España.
En 1989, el Gobiernu d'España ordenó la lliberalización de la televisión, otorgando tres nueves llicencies. Amás de Tele 5, Antena 3 recibe otra pa emitir n'abiertu y Canal Plus una que-y permite efectuar emisiones en codificau.
El Grupu Gestevisión-Telecinco, con un capital de 12.000 millones de pesetes, obtien del Gobiernu español la llicencia d'emisión el 26 d'agostu de 1989. La composición societaria distribuíase de la siguiente manera: 
Con una programación y una estética inspiraes na Canale 5 italiana tamién propiedá de Berlusconi, entamó a emitir en marzu de 1989 y sos emisiones regulares comenzaren en marzu de 1990, baxo la dirección de Valerio Lazarov.
Durante esa época incorpórense al accionariau los Grupos Correo (25%) y Planeta (25%).
A partir de 1998, tres la llegada de Paolo Vasile al puestu de Conseyeru Delegáu iníciase'l camín que convierte a Telecinco na cadena de mayor audiencia n'España.
El 14 de mayu de 2007 Telecinco, en unión con Mediaset, mercó Endemol (la productora más importante d'Europa) por 2.629 millones d'euros, convirtiéndose n'un de los grandes medios audiovisuales del mundu.
En 2006, el direutor d'Informativos Telecinco, Juan Pedro Valentín, foi sustituyíu por Pedro Piqueras. Pedro Piqueras nesi mesmu añu contrató a J.J. Santos pa ponelu al frente de la sección deportiva de los sos informativos. Na actualidá presenta los informativos de les 15.00.
La cadena cerró el 2005 lliderando tolos meses menos payares y avientu y ganando l'añu en audiencia.
El Grupu Gestevisión Telecinco foi creau en marzu de 1989.
Tres la so salida a bolsa en 2004, el Grupu Telecinco queda na actualidá compuestu por: Mediaset Investimenti (50,13%), Vocento (13%), Accionistes (36,87%). Les empreses controlaes pol grupu son: Atlas (axencia de noticies), SALTA (productora de programes de televisión), Grupu Editorial Telecinco GET (explotación comercial de les obres musicales na cadena), UNE (rede de televisiones llocales), Publiespaña (xestión de publicidad), Publimedia Gestión (comercialización de soportes multimedia) y Europortal Jumpy España (Telecinco.es).
En 1997 la canal renueva completamente la so imaxe corporativa, siendo los cambeos más visibles el pasu de la marca "Tele 5" al actual "Telecinco" y el nuevu logotipu eliminando la flor propia del grupu Mediaset de Berlusconi (fundador de la cadena), un símbolu que aún mantienen los sos homónimos n'Italia.
A finales de 2005 cambeó el so eslogan a "La fuerza del 5" col que cambiaren les cortinilles. 
Dende'l momentu en que comenzó les sos emisiones en 1989, el logotipu de Telecinco (entós "Tele 5") taba formáu por: "Tele" y debaxo "5", xunto a la flor carauterística de toles empreses de Mediaset. Nes cortines de presentación de programes, el logu yera de color oru, mientres que la mosca manteníase blanca.
En 1997, Tele 5 cambia radicalmente la so imaxe corporativa, pasandose a llamar "Telecinco" y eliminando, tantu la pallabra "Tele" como la flor de Mediaset del so logu y sustituyendo esta por un puntu de color roxu nel centru del "5", que pasa a ser azul. Mientres la mosca, pasa a ser treslucida, formada únicamente por un "5" col nuevu círculu tamién tresparente.
En 2001, la cadena cambia de nuevu el so logu, que ye'l mesmu qu'enantes anque'l "5" pasa a ser unu más cortu y el círculu central pasa a ser una bola con variación de color, según que cortinilla sea, amás de que se-y añade la pallabra "Telecinco" na parte inferior del logu. La mosca ye tamién actualizada col nuevu símbolu, anque la bola central pasa a ser de color y un pocu más opaca que antes.
Dos años dempués, la cadena vuelve al so anterior logotipu, anque agora la bola central va cambiando el so color según onde apaezca, y na mosca, cada día, un color distintu.
Cola llegada el 30 de payares de 2005 de la TDT, Telecinco llanza Telecinco Estrellas, actualmente pueden vese series de Telecinco (Yo soy Bea, Al salir de clase, Hermanas, Javier ya no vive solo, 7 vidas, Médico de familia, Esencia de poder, 20 tantos, Señor Alcalde, El pasado es mañana, Ellas son así, Periodistas), cine y el concursu Telecinco, ¿dígame? poles mañanes presentáu principalmente por Lorena Franco y Joan Picó y poles nueches por Ivan Varela y Mercè Galán, asina como series extranxeres en versión orixinal subtitulada. Y Telecinco Sport, onde emite la programación de Eurosport News amás d'ofrecer los fines de selmana les sesiones de clasificación y carreres de Fórmula 1, GP2, Superbikes, WTCC (Mundial de Turismos) y el programa "Más que coches". 
Emiten pel mux 68, que comparten con Fly Music.
Dende el 18 de febreru los canales de tdt de telecinco, telecinco estrelles y telecinco sport cambiaren el so nome por el de telecinco dos y FDF (Factoría de ficción).
"12 meses, 12 causes" ye una iniciativa solidaria pola cual Telecinco dedica mensualmente parte de la so programación a informar y sensibilizar acerca de una causa social. Púnxose en marcha n'avientu de 1999.
En 2004 creárense los "Premios 12 meses, 12 causes", dedicaos a reconocer el llabor de les persones, colectivos y trabayos que destaquen pola so aportación a la solidaridá, el desarrollu y la paz.
Antena 3
Antena 3 Televisión (nome comercial Antena 3) ye una canal de televisión privada española, d'ámbitu estatal, qu'emite en dixital. Les sos emisiones regulares comenzaren el 25 de xineru de 1990, siendo la primer canal privada n'emitir pa toda España. Forma parte del Grupu Atresmedia xunto a laSexta, Neox, Nova, Mega, Atreseries, Onda Cero, Europa FM, Melodía FM, Atres Advertising y Unipublic.
LaSexta
laSexta ye una canal de televisión privada española, d'ámbitu nacional, qu'emite n'analóxico y en dixital xestionáu por Gestora de Inversiones Audiovisuales La Sexta, S.A..
Dende'l 1 de xunetu de 2007, laSexta dexó d'emitir pela plataforma Dixital+. Al considerar que los 600.000 € mensuales que pagaba a la plataforma de Sogecable pa poder emitir resultaben ser una mala inversión. laSexta vio con malos güeyos que Dixital+ ficiera la so publicidá basándose en tener "todo el fútbol" ensin mencionar nello a la recién creada cadena. Yá que los partíos de los sábados pertenecen n'esclusiva a laSexta. La retresmisión de la primera xornada de "Liga de Fútbol" de la temporada 2007/08 corrió ciertu peligru de que laSexta nun pudiera emitir el so partíu de los sábados. Sogecable denunció l'impagu d'una deuda qu'asciende a 58 millones d'euros por parte de Mediapro, polo que consideró conveniente nun facilitar la señal del partíu y de los resúmenes de la xornada.
La empresa tien dos sedes, una na Ciudad de la Imagen en Pozuelo de Alarcón (Madrid), onde se graben los informativos, programes y loxística diversa, y la otra nel Centre Imagina n'Esplugues de Llobregat (Barcelona), onde se xestiona la so continuidá y emisión.
La programación ye xeneralista, anque con especial presencia de programes d'humor y entretenimientu, series estaunidenses y retresmisiones deportives.
La llicencia otorgóse-y a laSexta el 25 de payares del 2005. La cadena entamó les sos emisiones regulares el 27 de marzu, anunciando'l mesmu día que la cadena tien los derechos d'emisión del mundial de fútbol del 2006.
El 15 de mayu de 2007 Mediapro (Accionista de laSexta) adquirió los derechos la Fórmula 1 por cinco años, que s'emitió en laSexta dende 2009 hasta 2013. 
Asina llogró facese cola esclusiva n'España de la retresmisión de Fórmula 1 a partir de 2009, hai de recordar qu'en Cataluña TV3 continuará televisándose esti deporte como hasta agora.
La cadena diose a conocer comprando derechos d'emisión de deportes como'l yá mentáu mundial de fútbol y posteriormente, el Mundobasket y la Liga (que comparte con Canal 9, TV3 e IB3 y que compartirá a partir de la temporada 2007-2008). Gracies a estes inversiones laSexta llogró llegar al 3% d'audiencia en menos tiempu del previstu inicialmente polos sos mandatarios (2008).
Tamién mercó los derechos de la Copa de la Liga inglesa y los del Mundial de Clubes de Xapón 2006, nel que participó el F.C. Barcelona.
La cadena emitió la final de 2007 de la Copa de la ULEB y fízose colos derechos de tresmisión de los EuroBaskets d'España 2007, Polonia 2009 y Lituania 2011, y del Mundobasket de Turquía 2010. (Derechos comercializaos por Mediapro.)
No que cinca a series de produción estranxera, esta cadena fizo importantes desembolsos pa mercar series d'ésitu n'EE.XX. como Prison Break.
Accionariáu de Gestora de Inversiones Audiovisuales La Sexta, S.A a la fecha de güey:
La Coḷḷá Propinde
El grupu entamó la so andadura en nel añu 2000, nel escenariu de la nueche folk de Santo Adriano.
Arriendes de los trabayos propios del grupu collaboró con Dark la eMe nel so tema "Mi compromiso". Nel añu 2003 algamaron el premiu a la meyor canción con "L'emigrante". Asina como nel 2011 el Premiu de la Crítica RPA al Meyor Videoclip del Añu, por "Llárimes".
Manuel (Nel) = vocalista.
Alex Domínguez = gaita y coros.
David Suárez (Cai) = flauta travesera, wisthles y coros.
Cano = guitarra (acústica y llétrica), coros.
Lluis Moro = teclaos y curdión diatónica.
Ángel (Gelete) = batería y percusiones, coros.
David Tuñón = baxu llétricu
Oceánidos
Los Oceánidos o Potamoi (del griegu Ποταμοι) yeren na mitoloxía griega los fíos de Tetis y Océanu. Yeren las personificaciones de los ríos que yeren gobernaos por ellos. Dacuando, considéraselos como titánes de segunda xeneración, yeren hermanos de les Oceánides.
Representábaselos como vieyos de barba llarga, colos atributos, flora y fauna del ríu del que tomaben el nome. Llucíen guirlandes cola vexetación del llugar, o dos cuernos si'l ríu dixebrábase n'afluentes importantes. Invocábanse con gran respetu enantes de cruciar. Anque cásique tolos ríos, incluyíos los regatos, teníen una divinidá que los representaba; los más importantes son los que se nomen darréu.
Divinidaes alegóriques griegues
Les divinidaes alegóriques griegues principales son:
Abres
Abres ye una una parroquia y una aldea del conceyu asturianu d'A Veiga. 
Nos sos 10,49 km² habiten un total de 217 persones (INE, 2011) repartíes ente les poblaciones d'Abres y Refoxos. 
L'aldea d'Abres, na que viven 161 persones, ta a 5'7 km d'A Veiga, la capital del conceyu. Asitiase a 70 metros d'altitú sobre la mar.
Alcuéntrase na oriella drecha del ríu Eo, na llende máxime del algame de les marees de la Mar Cantábrica, razón pola que'l tramu del ríu agües p'abaxo denomóse demientres sieglos Ría d'Abres. De fechu na oriella esquierda, perteneciente a Galicia, alcuéntrase la parroquia de Ría d'Abres, del conceyu lucense de Trabada.
Piantón
Piantón ye una parroquia del conceyu asturianu d'A Veiga. Ocupa la parte central del mesmu, estendiéndose como una faza de terrenu que parte'l conceyu en dos. Tien una estensión de 19,17 km² y una población de 510 habitantes (INE 2011). Esta xente ta repartida polos siguientes pueblos, aldees y caseríes: Castramourán, El Chao de Porzún, A Cova, Folgueiras, Montouto, Piantón, Porzún, A Veiga de Vilar, Besedo y Vilameitide.
Piantón, colos sos 172 habitantes, ye la cabeza la parroquia. Nombráu na documentación dende'l sieglu XI, yera hasta mediaos del sieglu XIX el pueblu más principal de lo que güei ye'l conceyu d'A Veiga. A Veiga yera, tou esti tiempu, namái qu'un pueblín de la parroquia de Piantón. Entamó a crecer dende finales del sieglu XVIII y la so elección, nel 1851, como capital del recién creáu "conceyu de La Vega de Ribadeo", fizo qu'escomenzara'l so crecimientu y la decadencia de Piantón.
Nesta parroquia, nel llugar conocíu como A Corredoira, foi ú s'alcontró la estela prerromana de Nícer, en "A Corredoria".
Del pueblu de Piantón rescampla'l Palaciu de Rego (sieglu XVIII) y les celebraciones de la Selmana Santa.
Llista d'alcaldes d'A Veiga
Alcaldes d'A Veiga dende l'añu 1979:
Casa Elisa y Luis Villamil
La Casa Villamil ta asitiada na parroquia asturiana d'A Veiga, nel conceyu del mesmu nome.
La casa foi remocicada por Everardo Villamil nel sieglu XIX sobre restos d'un edificiu anterior del que la fundación se desconoz.
L'edificiu tien una forma pentagonal de trés pisos y baxo cubierta: El pisu baxu, ocupáu por una entidá bancario, primeru y segundu pisu. 
Pertien un patiu zarráu interior que contién una edificación dedicada nos sos anicios a los emplegaos de la casa y almacén. Esti patiu tien tamién un cenador.
Ta declarada bien d'interés cultural y agospia la casa de cultura d'A Veiga.
Miou
Miou ye una pequeña localidá asitiada nuna campa a 60 metros d'altitú, al oeste de la parroquia d'A Veiga, nel conceyu del mesmu nome. Les cases del pueblu alcuentrense concentraes formando les vinientes cais: cai d'A Veiga y Louteiro, cai da Cruz, calle d'abaxo, cai d'A Costa y cai da Cancela. 
Nel pueblu hai un total de 111 habitantes (INE 2011) distribuíos en 55 viviendes unifamiliares. Cunta con una escuela pública que tuvo abierta fasta'l cursu 2004/2005.
La so economía básase principalmente nel seutor secundariu y de servicios.
El regatu del Louteiro, afluente del ríu Eo, separta a la población del mesmu nome de Miou.
Miou ye ún de los pueblos que'l pelegrín a Santiagu ha cruciar si quier siguir el "Camín de tierra adientro", qu'entamaba en Barres (Castropol) y furrulaba con total seguridá, yá que yera'l "Camín Real" que trescurría per Ferradal, Piñera, Silvayana, San Román del Monte y pasada A Veiga aportaba a Miou y a la so capiella de Santa Leocadia. El camín continúa y aporta a Louteiro, pueblu a 1 quilómetru de Miou, onde foi fundáu'l santuariu de "La Nuesa Señora de los Remedios" y la capiella limosneru de "Las Ánimas".
Nel pasáu los pelegrinos podíen tomar descansu nel "Mesón de la Sela de Murias", asitiáu sobre una llomba, que yera pergrandes proporciones, pero anguaño namás que queden vestixos.
Siguiendo esti itinerariu aportase a "A Ponte Veya" (La Ponte Vieya), accesu a Galicia y demientres sieglos única ponte esistente na zona baxa del Eo.
Por Miou pasaba tamién el Camín de los Arrieros, importante vía de comunicación y intercambiu a lo llargo de tola Edá Moderna.
L'itinerariu que sigue la ruta trescurre dende la villa d'A Veiga fasta la localidá de Miou, y d'ehí a Louteiro. El regresu a A Veiga faise pela marxen drecha del ríu. Asina fasta percorrer una distancia de 4,5 quilómetros.
Darréu, la sienda trescurre per un humedal, que s'irgue en metanes del paisaxe fluvial y que se salvó cola construcción d'un pantalán de madera, pa torgar que'l transu de persones afeute al ecosistema natural de la ría.
La sienda atraviesa'l regatu del Louteiro y regresa a continuación a Miou.
Folgueiras (A Veiga)
Folgueiras ye un pueblu de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. Ta asitiáu a 342 metros d'altitú ente los regatos Lormes y Montouto, dambos afluentes del ríu Suarón. Tien 26 habitantes (INE 2011). 
Ta 7 quilómetros d'A Veiga, la carretera AS-11 altraviesa'l pueblu. Carauterízase polos fuertes vientos que lu azoten demientres l'iviernu.
Avilés (dixebra)
El términu Avilés pue referise a:
Divinidaes griegues primordiales
Los dioses primordiales de la mitoloxía griega, nomaos tamién Protogonos (del griegu nacíos primeros o primordial)) yeren les deidaes que xurdieron nel intre de la creyación y les sos formes costitúin la cadarma básico del Universu. El primeru xurdió de la Nada o del Caos y los otros nacieron d'él.
Esisten al rodiu d'estes divinidaes delles teogoníes estremaes, malque dalgunes presentaben personaxes comunes, ye enforma abegosu facer un elencu únicu d'estos dioses primeros pa los antiguos griegos, yá qu'amás tamién varía la función de caúna d'elles.
Si qu'asina, davezu emplégase la teogonía Hesiodu pa entamar l'elencu de deidaes que xurdieron de la Nada en primer llugar. Anque tamién rescampla Homeru que na so obra facía amiyar tolos dioses d'Océanu y Tetis, él venceyabalos a la mar.
Na so Teogonía tuviera primeru'l Caos -"valeru"", "furacu"-, vendríen dempués y socesivamentes; 
A éstos siguieronlos 
Mirandés
El mirandés (mirandés o lhéngua mirandesa en mirandés), ye'l glotónimu usáu na Tierra de Miranda pa referise al asturianu, asina como tamién a los subdialectos del asturllionés falaos en Portugal.
El mirandés gocia de reconocimientu oficial nel conceyu de Miranda d l Douro, na provincia de Trás-os-Montes e Alto Douro, en virtú de la Llei n. 7/99, de 29 de xineru de 1999 de la República Portuguesa ("Reconocimientu oficial de derechos llingüísticos de la comunidá mirandesa"). Ye falao por alredor de 5.000 persones nel distritu de Bergancia, na provincia de Trás-os-Montes, nel nordeste de Portugal. Asociaciones internacionales como'l SIL International otorgáron-y un códigu propiu, y otres como la Unesco encuádrenlu dientro de la "llingua llionesa."
En Portugal, l'asturllionés fálase principalmente nel conceyu de Miranda d l Douro, y en dos aldees del conceyu de Bumioso; Angueira, y Bilasseco, siendo discutida la inclusión nesti últimu conceyu de la freguesía de Caçareilhos. Asina, l'área ocupada por falantes de mirandes tien alredor de 500 km² de superfice, asitiándose na llende cola provincia llionesa de Zamora.
D'acuerdu con dellos autores, dende'l sieglu XVII nun se falaría asturianu na llocalidá de Miranda de l Douro, anque la llingua vieno a tornar a a ciudá gracies a falantes del área rural que treslladaron la so residencia nos caberos años. Arriendes d'ello, habría considerase a los alumnos de primaria que cursen l'asignatura de mirandés nes escueles públiques de la capital municipal.
Otramiente, el dominiu llingüísticu asturllionés nel actual territoriu de Portugal foi antaño más vastu, en trazos xenerales, tola zona del distritu de Bergancia que queda ente la oriella izquierda del ríu Sabor y el ríu Dueru. D'esti xeitu, otres fales llioneses caltuviérense hasta va poco na zona fronteriza del conceyu de Bergancia, concretamente en Riudenore, Guadramil, Deilon y Petisqueira.
En 1998, gracies a la iniciativa del diputáu Júlio Meirinhos, l'Asamblea de la República de Portugal aprobó por unanimidá la Llei n7/99 de 29 de xineru nel que se realiza un "reconocimientu de los derechos llingüísticos de la comunidá mirandesa", polo tanto ye una llingua reconocida oficialmente pero nun existe una cooficialidá col portugués.
D'esta llei esbíllense los siguientes preceptos: ""Reconocer y promover la llingua mirandesa"" (art. 1); ""L'Estáu Portugués reconoz el derechu a cultivar y promover la llingua mirandesa, como patrimoniu cultural, instrumentu de comunicación y de refuerciu d'identidá de la Tierra de Miranda."" (art. 2);" "Reconozse'l derechu de la mocedá al apredizaxe del mirandés, nos términos a regular"" (art. 3); ""Les instituciones asitiaes nel conceyu de Miranda de l Douro podrán emitir los sos documentos acompañaos d'una versión en llingua mirandesa"" (art. 4).
La introducción del mirandés nel sistema educativu prodúxose nel cursu 1985/1986 na Escuela Preparatoria de Miranda de l Douro. Dempués de varios años l'enseñu foi reguláu pol Despachu Normativu del Ministeriu d'Educación en consecuencia de la llei n 7/99, de 29 de xineru.
L'asignatura de mirandés considérasela como opcional y la so ufierta, que va de Preprimaria hasta'l 12 añu, reduzse a una hora selmanal. Arriendes d'ello, el so colectivu docente sufre d'irregularidaes nos procesos de selección, asina como una grave carencia d'apoyu formativu y d'edición de maneriales educativos.
Anque nun existen cálculos rigurosos, d'acuertu colos últimos estudios el mirandés ye faláu de manera activa por ente 4.000 y 5.000 persones. Esta cifra pue elevase hasta los 9.000 o 10.000 cuntando a los residentes fuera de Miranda y a los que tienen un conocimientu parcial de la "lhéngua" o a los falantes non activos.
El declive del so usu aumentó a mediaos del sieglu XX, cuando la construcción de represes nel cursu del ríu Dueru truxo a Miranda miles de trabayadores lusófonos, que pasaren a residir nes aldees, hasta entós monollingües de mirandés. Amás, la escolarización progresiva, el serviciu militar obligatoriu y la xeneralización de la radio y la televisión contribuyeron a erosionar y arrequexar al asturllionés. Asina y too, na freguesía de Picuote produzse un casu escepcional, debío a que se lu considera un sitiu esencialmente monollingüe, siendo por ello oxetu d'estudios y artículos de prensa como llugar d'interés.
El mirandés enmárcase dientro de la Carta Europea de Llingües Rexonales o Minoritaries pa la so protección, que Portugal ratificó énte la UE en 2001. Otramiente, tornáronse delles obres internacionales al mirandés, en particular un llibru d'Aventures d'Astérix, amás d'existir señales toponímiques na zona dende 2006 que son billingües. La Cámara Municipal de Miranda promueve al tiempu un festival añal de canción y un concursu lliterariu que son mui populares na zona. L'asturllionés exerce tamién la so influyencia equí sobre la fala d'otros conceyos fronterizos como Bimioso, Bergancia, Mogadouro y Macedo de Cavaleiros.
Amás, radio Mirandum FM (nel 100.1 na comarca) realiza emisiones nesta llingua y pue sentise online en .
Nel 297 d.C. la dixebra alministrativa de la Península quedó determinada dafechu tres del periodu d'espansión romanu. La Tierra de Miranda quedó lligada al "Conventus Iuridicus" d'Astúrica Augusta, y non al de "Bracara Augusta", como'l restu de Tras-os-Montes. D'esti xeitu, la zona de Miranda nun perteneció dende l'entamu al posterior "Condáu Portucalense" y, polo tanto, allugábase dientro del ámbitu asturllionés, en cuenta del gallego-portugués. La cristianización d'esta zona llevóse a cabu por misioneros procedentes d'Estorga.
Ente los sieglos VII-VIII y XII el conceyu de Miranda de l Douro siguió perteneciendo a la diócesis d'Estorga, y non a la de Bergancia, y como espliquen les Inquisiciones d'Alfonsu III, la Tierra de Miranda foi repoblada ente los sieglos XII y XIV por xente de Llión. La repoblación llevóse a cabu pol monesteriu de Santa María de Moreruela, el monesteriu de Samartín de Castañea, el monesteriu de Castro de Avelhanas y pola Orde del Temple d'Alcañices. Esta rellación privilexada con Llión duró a lo menos hasta'l sieglu XIV y l'idioma del Conventus d'Asturica Augusta, l'asturianu ocidental, foi afitáu y desenrolláu efetivamente en territoriu portugués.
Los motivos que llevaren al caltenimientu d'esta fala, a pesar de qu'al otru llau de la llende la llingua asturiana desaniciara prácticamente, puen tar rellacionaos cola distancia que separta esti área de los principales núcleos urbanos del llitoral portugués. Pela cuenta, na provincia de Zamora'l contactu col castellanu fixo qu'escomenzara la recesión del asturianu yá a finales del sieglu XIX. L'estatus hexemónicu del castellanu tuvo estremaes consecuencies, amás de tener en cuenta los aspectos xeopolíticos más relevantes. Dellos llingüistes pretendieren atribuyir el caltenimientu del mirandés al dinamismu del castellanu frente al portugués, una teoría bastante refugada güei. Rafael Lapesa mantenía esta teoría na so obra ""Historia de la lengua española"", considerando que la decadencia del asturllionés y del aragonés foi debida a esi supuestu dinamismu y a que tolos dialectos restantes “duldaben llargamente”. Anguaño, la consideración de los falantes del mirandés frente a la so llingua, sobremanera nes aldees más pequeñes, ye que'l so xeitu de falar difier del portugués, y qu'ellos tienen un ""mal falar, charru"". Yá nel sieglu XVII había constancia de la diverxencia ente les fales fronterices de Tras-os-Montes y del Altu Miño. D. Jerónimo Contador de Argote comentaba nel so llibru "Regras da língua portuguesa” que" "hai dellos dialectos llocales (…) que son mui bárbaros y malapenes pueden llamase portugués…”". Pesie a un ser una descripción ensin fundamentu llingüísticu, ye posible de que se trate d'una mención alusiva al mirandés. La opinión d'esti académicu frente a la llingua que describe simplifícase de manera asemeyada col términu "falar rústicu".
En Portugal, el restu de falaxes nun se consideren dialectos siquiamente, utilizando como razonamiento'l fechu de "qu'un campesín del norte de Portugal entiende ensin dificultaes a ún del sur". Esta idea básase nos modelos d'Italia, Suiza o Francia, magar que bien sabío ye qu'un italianu del norte nun sedría a entendese con ún del sur ensin facer usu de la llingua estándar y por ello en Portugal nun se consideres verdaderos dialectos, más bien variedaes diatópiques. Leite de Vasconcelos foi ún de los llingüistes portugueses más ilustres, amás d'arqueólogu y etnógrafu, quién descubrió esti idioma en 1882 y lu dio a conocer al públicu col so ensayu “O dialecto mirandês” col que ganó'l gallardón de la Sociedá de Llingües Romániques de Montpellier. Vasconcelos describió l'idioma como “la llingua del campu, del llabor, del llar y del amor ente los mirandeses” y reconoció que'l portugués nun yera la única llingua falada nel so país, sinón que tamién existía otra llingua (co-dialectu, como lu llamó nel so momentu) que pertenecía al dominiu español pola so cercanidá al llionés. Los estudios sobre esti idioma ampliáronse más tarde col trabayu del eminente llingüista gallegu Menéndez Pidal cuando publicó la so obra “El dialecto leonés” (1906) y desenrolló un mapa llingüísticu de tola península Ibérica.
En 1994 Moisés Pires espubliza "Eilementos de Gramática Mirandesa", un añu dempués, en 1995 escomenzó la normativización del mirandés. Llueu de cuatro años presentóse una Propuesta de Covención Ortográfica per parte de la "Câmara Municipal de Miranda d l Douro" y de la Universidá de Lisboa. Finalmente, el 29 de xineru de 1999 l'Asamblea de la República Portuguesa dio-y al mirandés l'estatus de llingua oficial del estáu (llei n 7/99, de Xineru de 1999).
José leite de Vasconcellos foi'l primeru n'estremar trés variedaes dientro del mirandés: el mirandés del norte o rayanu, faláu en delles aldees xunto a la frontera (raya seca) con España; el mirandés del sur o sendinés, faláu na villa de Sendin; el mirandés central que ye faláu nes restantes aldees y que foi adoptáu como patrón pola Convención Ortográfica de la Llingua Mirandesa. Les principales traces distintives de cauna d'elles son:
Toles carauterístiques relatives al patrón esplíquense nos apartaos posteriores, sicasí, existen fenómenos relativamente recientes que tamién se verifiquen nel mirandés rayanu:
Ye la más diferenciada de les variedaes del mirandés. La característica más significativa ye la ausencia de palatización (ex. "luna / lhuna"), anque tamién presenta diferencies sintáctiques y léxiques.
El mirandês rayanu presenta una gran proximidá al mirandés central, siendo les diferencies más acentuaes nuna aldees que n'otres, pos una de les carauterístiques d'esta variedá ye la so falta d'unidá d'aldea p'aldea. Asina y too, presenta les diferencies xenerales siguientes:
Existen otros fenómenos, anque malapenes se verifiquen en delles aldees:
El sistema vocálicu tónicu del mirandés, al empar que nel castellanu y asturlionés básase na existencia de cinco vocales diferenciaes por trés graos d'abertura y dos llocalizaciones; anterior y posterior, pero a diferencia d'aquelles reconoz por escepción la existencia d'un cuartu grao d'abertura por interferencia de soníos velares o palatales. 
Asina, nel casu de diptongos l'efectu de la yod o'l wau, según el casu, determinará la regresión o ascensión de la vocal adegaña al traviés de l'apreciación d'un cuartu grau d'abertura. Nel casu del diptongu ascendente -yɛ, la interferencia de los soníos palatatales determinará la regresión tamién nun grau e > ɛ (fièrro ([iɛro], pièdra [piɛdra], tièrra [tiɛrra],etc ). En casu de vese amás afectáu pol vocalismu velar produciráse la igualación (asina bui 'bue', cuiro 'cueru', nuite 'nueche'). Cuando ye'l wau quien entra en contactu la solución sedrá wɔ, dando llugar a la regresión nun grau de la vocal adegaña o < ɔ puòrta [puɔta], fuònte [fuɔte], puònte [puɔte].
Esti efectu tamién s'observa nel casu d'interferencia de soníos consonánticos palatales, nel que se caltién la solución orixinal del romance presente nos dialectos del Norte de Portugal y nel gallegu, ver:
La solución alcanzada difier de la determinada nel restu del dominiu asturllionés nel que l'influxu del consonantismu palatal tresformará la vocal latina zarrada Ō nel diptongu -ue. Síguese nestos casos polo tanto la mesma evolución que pa la vocal abierta Ŏ, (solución que como ye sabío apártala de la solución alcanzada en castellanu nel se sigue la regla xeneral y s'esclúi'l diptongu). En gallegu y en tol norte de Portugal mantiénse'l mesmu resultáu material qu'en mirandés, pero la so evolución etimolóxica aseméyase más bien a l'algamada nel asturllionés na midida que'l resultáu pa la vocal llatina Ŏ sedrá'l mesmu que pa los soníos Ō afectaos por un fonema palatal.
Leite de Vasconcelos fai estensivu esti fenómenu a la interferencia de codes nasales, recoyendo cònta, fònte, pònte... frente a les espuestes cuònta. fuònta, puònta. Tales soluciones son desconocíes nel mirandés modernu sacante nes llocalidades más espuestes a la influyencia de los dialectos portugueses vecinos y lo que ye incontestable ye que'l cuestionariu ALPI recueye en tolos casos el diptongu -wɔ- nesti contestu. 
Conforme a lo sorrayao anteriormente, Vasconcelos significa la evolución de les vocales llatines nel mirandés modernu, señalándose les soluciones alcanzaes nes llingües gallego-portuguesa, asturllionés y castellanu:
La profesora Aurelia Merlán, camienta qu'estos cuatro graos d'abertura nun sedríen alófonos del sistema vocálicu, sinón un sistema vocálicu estable de siete soníos que presentaría, por embargu, un carácter mui diferente non solo tocante al portugués sino col restu de les llingües peninsulares. Tala afirmación qu'en principiu nun tien esplicación fonética dala, supondría un fechu insólitu dientro del contestu de la romania occidental, y por supuesto nun s'afaya nin a les soluciones que'l cuestionario Alpi da pa la zona, nin al sistema vocálicu descritu por Vasconcelos.
El Mirandés presenta, lo mesmo que les más de les llingües peninsulares, un vocalismu átonu de cinco unidaes, les cuales redúcense a trés en posición inicial y final. Existe nestes llingües al igual que nel asturllionés y el castellanu una marcada tendencia a zarrar estos soníos, si bien les soluciones alcanzaes en Mirandés difieren de xeitu sorprendente de los dialectos vecinos. Asina, frente al sistema de distanciamientu marcáu del portugués y del asturianu occidental i-a-u, el mirandés adopta un posicionamientu más relaxáu e-a-o asemeyáu al gallegu y en ciertu sentíu al castellanu. Según la profesora de l'Aurelia Merlán, en mirandés, esta tendencia manifiéstase tanto en posición pretónica como postónica, indiferente al carácter de la vocal tónica: a átona ye pronunciada como [å], e átona como [´] y o átona como [u]: amar [å»mar], parar [på»rar], faca [»fakå], bertude [b´r»tud-´], molino [mu»linu]. En gallegu, son les vocales /i/, /u/ y el diptongo /ex/ en posición tónica que puen producir el piesllu de la vocal pretónica: espido [es»pid-o] pasa a pronunciase como [is»pid-o], comida [ko»mid-a] como [ku»mid-a], peteiro [pe»tejro] como [pi»tejro], costume [kos»tume] como [kus’tume] etc. Tamién n'asturiano, el piesllu de les átones non finales ta condicionáu pol carácter de la vocal tónica, que debe ser /i/ o /u/.
El mirandés presenta les siguientes carauterístiques propies del asturllionés como son:
La continuidá morfolóxica respectu al portugués del norte preséntase nes carauterístiques siguientes:
Traza característica del mirandés ye'l númberu y estensión de les xiblantes que conserven con fidelidá'l consonantismu medieval qu'anguaño simplificóseen gran parte nel restu de les llingües iberromances:
Los fonemds y descritos muéstrense apico-alveolar xiblantes (como nel catalán), mientres que'l fonema y , lamino-alveolar ye asemeyáu a los soníos correspondientes del portugués. El portugués escritu caltién la distinción d'estos siete soníos, resultando asemayáu nesto al mirandés, pero la so pronunciación, sacante na arba fronteriza del norte de Portugal con Galicia, redúxose a cuatro . Tal esquema ye reducíu nes variedaes asturllioneses a y castellanes a . Los dialectos del sur d'España y la llingua utilizada n'Iberoamérica esti esquema redúxose a trés: .
L'asturianu faláu en Portugal pertenez a la variedá llingüística occidental asturllionesa, que comparte col gallego-portugués delles isogloses. Dalgunes son la conservación de la /f/ inicial llatina, la palatalización de los grupos llatinos iniciales Ĕ y Ŏ de los grupos llatinos PL-, FL- y CL-. Col castellanu comparte la diptongación en posición tónica, el caltenimientu de la /l/ y /n/ intervocáliques y la palatalización en /λ/ y de /ll/ y /nn/ intervocáliques. Na posición inicial consérvase, y ye una característica propia únicamente del asturllionés. Dependiendo del dialectu, estes propiedaes consérvense en mayor o menor midida, pero son carauterístiques comunes del asturllionés de Portugal. Dase tamién una característica más común d'otres zones de la parte oriental de la península ibérica: la existencia del diminutivu –icu, que nun ye propiu de nengún de los grupos llingüísticos a los que'l mirandés ta espuestu, sacante otres zones del so mesmu dominiu llingüísticu asturllionés, del sur de Llión y de Zamora que tamién comparten esta característica.
Magar que figura dientro del dominiu llingüísticu asturllionés, el mirandés y les demás variantes tán influenciaes enforma pol portugués estándar y los dialectos rexonales tresmontanos. El mapa dialectolóxicu de Portugal espublizáu por Vasconcelos en 1901 subdividía'l dialectu tresmontano en trés: el subdialectu fronterizu (la llingua de Maceda y Mogadouro), el subdialectu altoduriense (ente'l Corgo y el Tua) y l'occidental, qu'exercieron influyencia sobre'l mirandés. La oficialidá del portugués supunxo yá nel tiempu en que realizó los sos estudios Vasconcelos, qu'ésta fore la llingua cola que se dirixir a los forasteros en Miranda. La vida cotidiana espresábase en mirandés, por embargu dábense fechos chocantes frutu de la oficialidá, como que los mirandeses utilizaben el portugués pa los sos rezos y oraciones, y non la so propia llingua como cabría esperar pa cuestiones relixoses. Comparte bien de léxicu deriváu del progresu y la industrialización, asina como delles pallabres comunes col portugués actual: "autocarro, cámara municipal, computador, bilhataria, copo…" 
Darréu ofrezse la comparativa realizada por ALPI (Atles llingüístico de la Península Ibérica) en diversos puntos fronterizos ente España y Portugal tomada hacia los años trenta del sieglu pasáu:
Virxe de Cuadonga
La Virxe de Cuadonga, conocida popularmente como "la Santina", ye una semeya de la Virxe María que s'alcuentra nuna cueva en Cuadonga, conceyu de Cangues d'Onís, Asturies.
Ye una talla policromada cubierta de ropaxe y mantu, anque foi concebida p'amosase ensin el ropaxe y el mantu ta pintáu sobre la madera nun color azul verdosu orniáu con flores colloraes. La capa ye de color colloráu colos bordes doraos, asina como'l cinturón y los baxos del faldón tallaos na escultura. La Virxe suxeta al Neñu Xesús en so manu esquierda y na drecha suxeta una flor y sobre la so tiesta figura una corona dorada con perlles nes sos aristes y brillantes incrustaos. Del arcu que describe la parte cimera de la corona escolinga un aigla arodiada d'un circulu de brillantes.
Lugo
Lugo ye una ciudá, capital de la provincia del mesmu nome, en Galicia, España.
La ciudá fundóse ente los años 26 y 12 e.C. por Paulu Fabiu Máximu, legáu de César Augusto, que nel so honor bautizola como "Lucus Augusti" (la pallabra llatina "lucus" significa "escampáu" o "bosque sagráu", según los distintos autores); si bien una de les hipótesis más espardíes remite a que los romanos fexeron suyu un topónimo anterior, que fadría referencia al Dios Celta Lug .Frutu de la política espansiva llevada a cau na dómina d'Augusto, la ciudá fundóse sobro un antiguu campamentu militar instaláu enantes de les guerres cántabres. Trátase de la capital más antigua de Galicia.
El so xentiliciu ye "lucense" o "lugués" y el so escudu ta ensamáu de dos partes: na superior apaez un cáliz con dos ánxeles nos costaos, y na inferior, una torre arrodiada por dos lleones. Nel cantu pue lleese "Hoc hic misterium fidei firmiter profitemur" "(Equí, con fe firme, confesamos esti misteriu)", en referencia a l'eucaristía.
Allugada nuna estaya de montes rondos, vieyos y non mui altos, ta nuna meseta a una altura d'unos 465 metros sobro'l nivel del mar, al pie de la que s'alcuentren el cursu del ríu Miño y d'un de los sos afluentes, el pequeñu "Rato". Cunta con 94.271 habitantes, polo que ye la cuarta ciudá de Galicia (1 de xineru de 2006, fonte: INE).
Llugo fundóse como un campamentu romanu al mandu de Cayo Antistio Vetu, probablemente nel llugar d'un antiguu castru,16​17​ n'una campaña cola cuenta de anexionar al Imperiu romanu'l noroeste peninsular na dómina d'Augusto, alredor del añu 25 a. C. Asina, en nome del emperador, Paulo Fabio Máximu funda Lucus Augusti sobro esti campamentu militar, y a partir del añu 50 empecípiase la espansión de la ciudá, col asentamientu de población indíxena de los castros próximos. Darréu, la ciudá convertir nun importante núcleu urbanu, representativu de la cultura y la manera de vida romanos, como s'aprecia nos restos atopaos de l'antigua ciudá, correspondientes a templos, piscines, termes, monedes o mosaicos.
Tradicionalmente consideróse que les dos víes perpendiculares que configuraben toles ciudaes romanes (el cardu y el decumano) siguíen la ruta de les actuales cais San Pedro y Rúa Nova, que se cruciaben na Praza do Riolo, formando'l foru. Sicasí, recién descubrimientos arqueolóxicos demuestren qu'esistía xuna amplia plaza pública qu'ocupaba dende la Rúa Doutor Capo (llamada de les Dulcerías) hasta la Rúa do Progreso, incluyendo gran parte de l'actual Praza de Santu Domingo, lo que llevó a replantegase la teoría enantes citada. Caltiénense ensame de pieces, xacimientos romanos y mosaicos qu'entá na actualidá siguen apaeciendo, especialmente cada vez que se realicen obres nel cascu antiguu de la ciudá.
Nel sieglu III la ciudá foi la capital de conventus lucensis, xuna de les trés entidaes alministratives en que taba estremada Gallaecia. Ente los años 260 y 325, nos entamos del baxu Imperiu romanu, la ciudá arrodiar d'una muralla. Esta muralla, de 2266 m de circunferencia y declarada bien Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco nel añu 2000, ye la única fortificación romana nel mundu que caltien íntegru tol so perímetru na actualidá, y arrodia el centru de la ciudá, la catedral, el muséu provincial, la casa consistorial y otros edificios d'interés. A estos restos xune'l conxuntu monumental de Santolaya de Bóveda, onde destaquen les sos pintures pompeyanes.
Tres la llegada y tomar de la ciudá per parte de los suevos nel 460,​ tuvo llugar el Concilio de Llugo, nel que s'alzó a la ilesia lucense a see metropolitana, pasando a depender d'ella los obispos de Astorga, Britonia, Iria Flavia, Orense y Tuy.17​21​ Na Hispania visigoda foi see episcopal de la Ilesia católica, sufragánea de la archidiócesis de Braga, qu'entendía l'antigua provincia romana de Gallaecia na diócesis de Hispania. El so protagonismu históricu empezó a aparrar cola fundación d'Uviéu, el descubrimientu del supuestu sepulcru del Apóstol Santiago en Compostela y la restauración de Braga. Mientres esti períodu Llugo perdió gran parte de la so población, empezándose a recuperar nel sieglu X.
Nel 714 lleguen a Llugo el musulmanes, y nel añu 741 Alfonso I ocupa, ensin resistencia, la ciudá, y l'obispu Odoario, atopando la ciudá nun estáu llamentable, ordena soterrar los restos romanos y reconstruyir la ciudá, conscientes dambos de la importancia que nestos años va adquirir dientro del Reinu, yá que yera la única Ilesia metropolitana reconquistada y l'única ciudá en tola Hispania cristiana mientres el sieglu VIII y la primer metá del IX.​ D'esta miente, la urbe romana convertir nun locus eclesiásticu, núcleu del actual burgu.
Nel añu 842 un gran exércitu gallegu axuntar na ciudá para conquistar Uviéu y xubir al tronu a Ramiro I, el primer rei de la dinastía gallega. Alfonso VI otorgar al obispáu'l señoríu de la ciudá nel añu 1088. En 1129 empezó la construcción de la catedral románica, diseñada pol maestru Raimundo de Monforte y dedicada a Santa María, llamada «Virxe de los Güeyos Grandes».
Nel sieglu VIII la ciudá yera llugar de camín de les pelegrinaciones a Santiago de Compostela y yera cabeza d'etapa de la llamada «Ruta Primitiva» del Camín de Santiago, y mientres la Edá Media foi tamién un centru de pelegrinación, cuidao que la catedral cuntaba col privilexu especial, qu'entá caltien na actualidá, d'esponer al públicu una hostia consagrada les venticuatro hores del día; nel añu 1669 constitúyese la Ufrienda del Reinu de Galicia al Sacramentu, entá güei festexada. Yá nel sieglu XVIII foi-y concedíu a Llugo'l privilexu d'entamar les feries de San Froilán, concretamente nel añu 1754.
En 1312 los habitantes de la ciudá de Llugo, de la que yera comendero l'infante Felipe de Castiella, sublevar contra'l so obispu, Juan Fernández, una y bones ésti intentara reponer el señoríu de la ciudá. Por ello, los habitantes de Llugo atacaron el palaciu episcopal, prindaron a la so guarnición y mancaron al obispu, quien se negó a apurri-yos la bandera y les llaves de la ciudá y foi espulsáu de la ciudá. El pleitu foi lleváu énte'l rei Fernando IV de Castiella, quien sentenció en favor del obispu Juan Fernández y en contra del conceyu de Llugo. Amás, el rei ordenó al infante Felipe y a Alfonso Suárez de Deza, Adelantráu mayor de Galicia, que fixeren cumplir el veredictu qu'emitiera a los habitantes de Llugo. Sicasí, dambos personaxes retrasaron el cumplimientu del alcuerdu. Les Cortes de Burgos de 1315 ratificaron el fallu dáu por Fernando IV de Castiella sobro'l pleitu esistente ente'l conceyu de la ciudá de Llugo y el so obispu, Juan Fernández. En diches Cortes dispúnxose que l'infante Felipe y Alfonso Suárez de Deza fixeren cumplir el fallu emitíu poles mesmes Cortes, pero en 1316 los vecinos,  con cuenta d'oponese a lo alcordao nes Cortes, apurriéron-y el señoríu de la ciudá al infante Felipe, que lo ocupó ensin dificultá. Coles mesmes, l'infante Felipe de Castiella ordenó alzar una fortaleza con dos torres na ciudá de Llugo pa defender a los lucenses de los ataques del so propiu preláu, y dexó que'l conceyu de Llugo siguiera gobernando la ciudá.
La ciudá de Llugo ye una de les poques ciudaes Españoles que cunten con trés bienes inscritos na llista mundial de patrimoniu de la Humanidá de la UNESCO: El camín primitivu de Santiago que traviesa la ciudá,La catedral de Santa María y La mesma Muralla Romana.
-La muralla romana de Llugo ye'l principal monumentu de la ciudá. Ye la única muralla romana del mundu que caltien tol so perímetru orixinal, de les innumberables qu'esistíen nel antiguu Imperiu Romanu. Tien más de dos kilómetros d'estensión y foi declarada Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO'l 30 de payares del añu 2000. Dende'l día 6 d'ochobre de 2007 ta hermanada cola Gran Muralla China de Qinhuangdao.
-Otros edificios romanos: Llugo tien termes romanes y una ponte romana. Sábese qu'una calzada romana xunía la ciudá con estos dos últimos monumentos mentaos, pero ignórase esactamente'l so trazáu. Lamentablemente, una calzada medieval que probablemente siguiera'l trazáu de la romana foi baltada en feches tan recién como los años 90 del pasáu sieglu. Irónicamente, pocu antes empezara una cobarde política de recuperación de la redolada urbana qu'entá güei rique una revisión.36
-La catedral de Santa María, empezada a construyir en 1129, n'estilu románicu, con amiestes en sieglos posteriores como son el pórticu de la puerta norte, la torre del reló, el claustru, y la fachada qu'ostenta anguaño, d'estilu neoclásicu.Foi declarada Patrimoniu de la Humanidá en 2015.
-La ilesia de San Pedro d'antiguo formó parte del conventu de San Francisco. Cola so cúpula y el techu de madera de la nave principal ye unu de los raros si non l'únicu exemplu del arte mudéxar en Galicia.37
-El barriu d'O Carme caltien destacables edificios que nos últimos años y gracies a un ponderatible esfuerzu, tán siendo restauraos na so mayoría por diversu instituciones, como l'Institutu Galego da Vivenda y Solo, la diputación y entidaes privaes.Per esta zona traviesa'l camín primitivu de Santiago, declaráu patrimoniu de la humanidá pola Unesco en 2015
-La fachada del conceyu, de principios del sieglu XVIII, obra de Ferro Caveiro, destacar por ser un exemplu arquetípico del barrocu gallegu, cola so decoración pedresa a base de plaques, oreyeres, gotes y volutes. La torre del reló ye posterior y, según dellos espertos, ruempe l'harmonía de la construcción.
-Arquitectura del sieglu XIX: Precisamente, dos emblemáticos edificios lucenses, como'l del antiguu café Monterrey na Rúa Doutor Capo y el del antiguu Casino o de La Voz de la Verdá na Rúa Conde Pallares, sufrieron desafortunaes restauraciones mientres l'últimu añu.
-El Muséu Provincial destaca pola so colección d'orfebrería celta, los sos mosaicos romanos ya interesantes colecciones d'artistes gallegos como Castelao, Julia Minguillón, Castro Gil, Asorey...
Llugo pertenez a la Reserva de la Biosfera Terras de Miño y la ciudá cunta con dellos espacios d'altu valor natural:
El parque de Rosalía de Castro, que cuntaba con cuatro secuoyas, hasta l'añu 1984, cuando'l hurancán "Hortensia" baltó dos, anguaño queden otros dos, una de más de 25 metros d'altor, ente otres munches especies de flora y fauna, Los
paseos fluviales de los ríos Miño y Rato, que cunten con una gran variedá de fauna y flora autóctona. Estos postreros arrodien la ciudá pel sur, onde la urbanización apenes llegó, polo que conformen un escenariu escepcional pal ociu de los ciudadanos, sobremanera pel branu, cuando'l bon tiempu acompaña.
A menos de diez kilómetros del centru de la ciudá pueden atopase, por casu:
Penes de Rodas: dos enormes piedres granítiques nuna formosa zona rural.38
El santuariu tardientu-romanu (sieglos III ya IV) de Santolaya de Bóveda, que caltien pintures murales úniques nel mundu.
Luis Aragonés
Luis Aragonés foi un futbolista y entrenador español. En 1958 ficha pol Real Madrid magar que nun debuta hasta'l 11 d'avientu de 1960 como xugador del Real Uviéu. Un añu dempués marcha pal Betis, hasta qu'en 1964 aporta al Atlético de Madrid, club col qu'algamaría los sos mayores ésitos. Ente ellos solliñar la final de la Copa d'Europa de 1974, onde marcó un gol , y numberosos campeonatos de lliga y de copa. Tien el pichichi de la temporada 1968-1969.
Foi ún de los máximos goleadores españoles y ún de los meyores llanzadores de faltes.
En 1974 entama la so carrera como entrenador algamando 1 intercontinental, 1 lliga, 4 copes del rei y 1 supercopa d'España.
Bolxevique
Los bolxeviques (del rusu большевик, "miembru de la mayoría") yeren una faición dientro del Partíu Obreru Socialdemócrata de Rusia, dirixida por Vladímir Ilich Uliánov Lenin, contrapuesta a los menxeviques, dirixíos por Julius Martov.
La xebra asocedió nel Segundu Congresu del partíu, fechu en Bruxeles y Londres en 1903. Les tesis propuestes por Lenin foron:
Por mor de la bayura temes aldericaos, les votaciones foron en favor o en contra de les propuestes de Lenin. Foi aprobáu un programa mínimu escontra l'autocracia y un programa máxime haza'l socialismu colos puntos de vista leninistes, sacantes no que se refier al tema de tierres, pos esixíase namás que la devolución de les tierres arrebataes polos terratenientes a los campesinos. Nos temes organizativos foron aprobaes les propuestes de Martov; sicasí, na fas final del congresu, cuando diba elexise la direición del partíu, la correllación de fuercies invirtióse otra vuelta por mor del retiru de dellos delegaos, a los que'l congresu ñegó propuestes del so interés. Los nomatos de "bolxevique" "la mayoría" y "menxevique", "la minoría", remanecen del resultáu de la eleición del Comité Central y del Comité de Redaición del periódicu "Iskra", qu'ensin embargu poco depués del congresu quedó en manes de los menxeviques.
Tres la derrota de la Revolución de 1905, los bolxeviques caltuvieron la so estratexa radical pol afitamientu d'una dictadura d'obreros y campesinos; no que cinca al programa agrariu esixeron la nacionalización de la tierra y la so entrega a los campesinos; no organizativo demandaron caltener les cadarmes clandestines del partíu. Too esto conduxo a la escisión de los menxeviques en 1912.
Al españar la I Guerra Mundial los bolxeviques alliniáronse col seutor "internacionalista" de la socialdemocracia europea, opuxéronse a la "defensa de la patria" (sostenida polos llamaos "defensistes") y llamaron a "refugar la guerra imperialista y convertila en guerra civil revolucionaria". Los menxeviques xebráronse entós porque los más de los sos dirixentes fixéronse defensistes, mentanto Martov encabezó un grupu internacionalista, que d'otra miente siguió organizativamente separtáu de los bolxeviques y políticamente enfrentáu por diverxencies asemeyaes a les sosteníes dende 1903.
Tres el trunfu de la Revolución Rusa de 1917, yá nel gobiernu, la faición bolxevique tomó'l nome de Partíu Comunista de Rusia (bolxevique), llueu Partíu Comunista de la Xunión Soviética (bolxevique). Nun foi fasta 1952 en qu'eliminaron la referencia "bolxevique" del nome oficial del partíu, que pasó a denomase Partíu Comunista de la Xunión Soviética.
El términu emplégase davezu como sinónimu de comunista, anque esti propiamente nun lo seya.
Harmonía
En música, l'harmonía ye tolo que ta rellacionáu colos soníos simultanios (acordes). Pue entendese com l'aspeutu "vertical" de la música, demientres que la melodía sedría l'aspeutu "horizontal". 
Harmonía (dixebra)
El términu Harmonía pue referise a:
Oceánides
Los Oceánides o Potamoi (del griegu Ποταμοι) yeren na mitoloxía griega los fíos de Tetis y Océanu. Yeren las personificaciones de los ríos que yeren gobernaos por ellos. Dacuando, considéraselos como titánes de segunda xeneración, yeren hermanos de les Oceánides.
Avilés (parroquia)
Avilés ye amás d'un conceyu, una parroquia del propio conceyu asturianu. 
Tien una población de 78.989 habitantes (INE 2008), repartíos nunes 31664 viviendes. La so superficie ye de 8,78 km², dando llugar a una de les densidaes más altes de toa Asturies, 8.996 hab/km². 
Llista d'alcaldes d'Avilés
Pilar Varela Díaz
Pilar Varela Díaz nacida n'Avilés l'añu 1960 foi l'Alcaldesa d'Avilés ente'l 2007 y el 2015
Pilar Varela nació'l 25 de febreru de 1960 en Llaranes Vieyu (Avilés). Ye diplomada en Maxisteriu y Llicenciada en Pedagoxía pola Universidá d'Uviéu. Afilióse al PSOE en 1997. Ente 1981 y 1987 asumió estremaes responsabilidaes na "Juventud Obrera Cristiana de España" (JOCE) n'Asturies y Cantabria, organización moza de la que foi presidenta estatal ente 1984 y 1987.
Ente 1987 y 1992 desendolcó estremaes xeres pa la Comisión Europea en rellación con iniciatives y programes de emplegu pa xovenes. Foi direutora de Formación en Ciudá Industrial Valle del Nalón (1992-1999). Nel añu 1999 forma parte de la candidatura local cola que'l PSOE algama l'Alcaldía d'Avilés. 
Nel periodu 1999-2003 ye conceyala de Facienda y de Polítiques Actives d'Emplegu y nel periodu 2003-2007 Conceyala de Facienda y Promoción Económica. Arriendes d'esta responsabilidá ye miembro de la Comisión Executiva de la Fundación del Metal d'Asturies.
Tres de los comicios elleutorales del 27 de mayu, la so candidatura conviértese na más votada, ganando les eleiciones y enanchando'l númberu de conceyales del PSOE, convirtiéndose asina na primer alcaldesa d'Avilés socediendo nel cargu al tamién socialista Santiago Rodríguez Vega.
Pilar Varela vivió nel barriu de Llaranes, onde s'allugaren so pá y so ma, d'orixe lucense, fasta los seis años. D'ellí treslladóse a Villalegre, motivu pol que cursó los sos estudios primarios na Escuela de Neñes de Doña Luz nel Altu Vidrieru, pa darréu facer el bachilleratu nel Institutu de La Luz.
En 1978 entamó estudios de Maxisteriu na Universidá d'Uviéu que completó depués cola Llicenciatura en Pedagoxía. Demientres esa etapa universitaria, foi elexida en 1982 p'asumir la direición de la JOC pa la zona d'Asturies y Cantabria y en 1984 Presidenta de la JOC d'España, polo que se tresllada a vivir a Madrid pa formar parte del equipu estatal, asumiendo la direición de les rellaciones de la JOC d'España cola JOC europea y internacional. Nesti tiempu, la JOC ye llegalizada pol Ministeriu del Interior español como una organización autónoma, frañendo con ello la so venceya xurídica cola xerarquía de la Ilesia católica.
En Madrid, xunto a otros economistes, abogaos, pedagogos y sociólogos mozos, creó en 1988 la "Cooperativa Proempleo de Madrid" de la que formó parte como socia trabayadora. Dende esa Cooperativa punxo en furrulamientu dellos programes d'emplegu empobinaos a la mocedá. Crearon cooperatives agroalimentaries, proyeutos d'autoconstrucción de viviendes o la creación d'empreses d'inxerción llaboral de mozos. Amás, ocupóse tamién d'afalar una iniciativa pionera pa facilitar l'accesu a la vivienda, al traviés de la que se xestiona l'alloguer de cientos de viviendes.
Toes estes esperiencies nel campu de les polítiques actives llevó-y a Pilar a participar ente los años 1989 y 1990 nun grupu d'espertos de los doce países qu'entós formáben parte de la Comunidá Europea pa proponer esperiencies y programes piloto de formación y emplegu pa la mocedá, propuestes que tuvieron reflexu depués en iniciatives europees como los programes Equal, Horizont, etc.
En 1992, Pilar Varela regresó a Asturias y a Avilés, au tenién-y ofrecíu participar na gestión de lo que güei ye'l centru Valnalón, el polígonu de les antigües instalaciones siderúrxiques de La Felguera. Baxo la so xestión púnxose en marcha un centru d'empreses, un centru de formación profesional, una escuela d'hostelería, y otres actuaciones empobinaes a la formación d'emprendedores y la creación del "pebidal d'empreses".
Involucróse tamién col coleutivu feminista venceyáu al PSOE "Mujeres Progresistas", onde intensificó la so rellación con militantes socialites. Esti fechu, llevó-y entós a comprometese políticamente col PSOE.
Foi Santiago Rodríguez Vega (PSOE), anterior alcalde d'Avilés, quien ufrió a Pilar participar na candidatura cola que'l PSOE volvió ganar l'Alcaldía d'Avilés en 1999. Participó en dos llexislatures como conceyala de Facienda y de Polítiques Actives d'Empleu, y previamente como responsable de turismu, comerciu y feries.
Tres de les eleiciones de 2007, Pilar Varela ye la primer alcaldesa de la historia d'Avilés.
Ría d'Avilés
La Ría d'Avilés alcuéntrase nel conceyu asturianu del mesmu nome coles vinientes coordenaes:
Llonxitú: -5.9355556
La ría d'Avilés asitiase na Mar Cantábrica, averada al conceyu que-y da nome. Tratase d'un estuariu natural. La ría desemboca a la mar na localidá de San Xuan de Nieva, tal como la conocemos anguaño ye'l resultáu del enantamientu del puertu d'Avilés sofrida na dómina de los cincuenta al implantase Ensidesa ("güei Arcelor"), pa dar salida y entrada a los productos metalúrxicos que diben fabricase na nueva factoría. Anguaño la ría ta arrodiada d'importantes empreses como son Inespal, Cristalería Española, Asturiana de Zinc, etc. Na marxn oeste de la ría alcuéntrase tamién la rula d'Avilés y la cofradía de pescadores.
Dende l'añu 2003 ta realizandose un importante llabor de llimpieza de los llodos contaminaos de la ría, que por mor de la gran contaminación de décades pasaes, dexara la ría en mui mal estáu dende'l puntu de vista ecolóxicu
La ruta del acero. Les siete pieces son:
Formando parte del paséu, nel so cauce altu, tamién pue alcontrase una pieza del vieyu "Puente de San Sebastián", asina como dellos elementos relativos a la industria. Son destacables tamién les plaques de la llamada "ruta del colesterol" y la placa y monumentu n'alcordanza del llugar onde asitiábase la "Escuela d'aprendices d'Ensidesa".
Escultura Avilés
Encargada a Benjamín Menéndez por la Autoridad Porturaria de Avilés , esta escultura convirtiose en uno de los símbolos de la ciudad. Se conforma de tres grandes conos d'aceru Cor-ten ubicados nel paseo de la ría, cerca la rula. La escultura destaca nes panorámiques de la ría d'Avilés.
Diseñáu pol arquiteutu brasileñu Oscar Niemeyer, el "Centro Cultural Internacional Oscar Niemeyer" inagurose na primavera de 2011. Accedese al mesmo pol "Puente de San Sebastián" y una pasarela desde el puertu deportivu. Alcuéntrase ne fastera derecha de la ría.
Para acceder al paséu de la ría y al "Centru Niemeyer" esisten dos víes principales: el pasu Larrañaga y la pasarela construyida sobre la antigua "plaza del pescáu", que tamién ye'l centru d'información y recepción del "Niemeyer".
Málaga
Málaga ye una ciudá española, capital de la provincia homónima, allugada na comunidá autónoma d'Andalucía al sur d'España. Colos sos 560.631 habitantes en 2006 la ciudad de Málaga ye la sesta por población de toa España y la segunda d'Andalucía tres Sevilla. Ta situada nel estremu oeste del mar Mediterraneu, a poco más de 100 km del Estrechu de Xibraltar. Demográficamente ye la estaya urbana más densamente poblao (arriendes de ser la capital) del conxuntu de llocalidaes que s'alluguen a lo llargo de 180 km de la costa mediterránea, conocida como la Costa del Sol. Málaga ye candidata a «Capital Europea de la Cultura» en 2016.
La ciudá de Málaga alcuéntrase arrodiada de sistemes montañosos (Montes de Málaga). Dos ríos, el Guadalmedina y el Guadalhorce, pasen pela ciudá desembocando nel Mediterraneu.
El clima de Málaga ye mediterraneu sotropical húmedu. La temperatura media añal ye de 18 °C, siendo la so másima media de 25.4 °C n'agostu y la mínima media de 11.9 °C en xineru. Les xelaes son inesistentes, magar qu'estes tienen daose hasta los años sesenta y setenta del pasáu sieglu XX, y los branos son calurosos, normalmente mugorosos sacante cuando sopla el vientu "terral", vientu escu del interior, que dispara les temperatures. Nestes situaciones Málaga tien algamao los 44 °C (1978 y 1994).
La humedá media ye de 66 %, con 43 díes de lluvia al añu, concentraos nos meses más fríos, tanto ye asina qu'ente los meses de payares y xineru cai el 50% de la precipitación media añal, que ye de 524 mm.
Al añu hai 2.815 h de sol.
Murcia
Murcia ye un conceyu y la capital de la Rexón de Murcia (España). Ta allugada nel sureste de la Península Ibérica y atravesada pol ríu Segura. Con 436.870 habitantes (INE 2009), Murcia ocupa el 7 puestu na llista de conceyos d'España por población.
Murcia cunta con una gran bayura de museos, munchos d'ellos recién restauraos como'l Muséu Salzillo o el Muséu de Belles Artes de Murcia. Solliñar el Muséu de Santa Clara inauguráu en 2005.
Los diferentes museos de la ciudá de Murcia son:
Santiago Rodríguez Vega
Santiago Jesús Rodríguez Vega nacíu nel conceyu asturianu d'Avilés en 1957 foi l'Alcalde d'Avilés nos periodos 1988-1995 y 1999-2007.
Nació na parroquia de Valliniello d'Avilés en 1957. Llicenciáu en Ciencies Económiques y Empresariales pola Universidá d'Uviéu, entamó la so vida llaboral como emplegáu de la Caxa d'Aforros d'Asturies (CAXASTUR) en 1982. 
Nel añu 1983 y fasta l'añu 1988 formó parte del Gobiernu Socialista na Casa Conceyu avilesina como Conceyal de facienda pa darréu, ente 1988 y 1995, pasar a dirixilu yá como Alcalde, cargu pal que foi otra vuelta elexíu en xunu de 1999 y que desempeñó fasta 2007, añu nel que nun se presentó a la reeleición. Demientres los años 1988-1995 formó parte de la Comisión Executiva de la FEMP.
Agustín González Sánchez
Agustín González Sánchez, foi alcalde del conceyu asturianu d'Avilés depués de que'l Partíu Popular venciese por primer vez nes eleiciones a conceyu celebraes en 1995. 
El so gobiernu en minoría enfrentóse a numberosos pilancos como la falta de presupuestos demientres cuatro años y la crisis del Partíu Popular n'Asturies que-y torgó l'apoyu que-y brindó'l gobiernu de Sergio Marqués. 
Demientres el so mandatu, llogró la rehabilitación del estadiu Román Suárez Puerta, la reurbanización de los barrios de La Carriona y Versalles o la construcción d'un centru comercial en El Vallín, amás d'entamar les obres d'urbanización del Parque Empresarial Principáu d'Asturies, ente otros llogros. 
El deterioru del so grupu municipal, la crisis rexonal y la perda del mercáu selmanal de ganaos provocaron que perdiere les eleiciones a conceyu de 1999. Dempués de cuatro años na oposición, abandonó la política activa.
Partido Popular
El Partido Popular o PP (Partíu Popular n'asturianu) ye un partíu políticu d'España, anteriormente conocíu como Alianza Popular, al que se unieron pa la formación del partíu el Partido Demócrata Popular y Partido Liberal Español en 1989.
Alianza Popular (AP) yera una federación de pequeños partíos conservadores fundada'l 9 d'ochobre de 1976, lideraos na mayor parte por ex-ministros franquistes: "Reforma Democrática" (Manuel Fraga Iribarne), "Acción Regional" (Laureano Lopez Rodó), "Acción Democrática Española" (Federico Silva Muñoz), "Democracia Social" (Licinio de la Fuente y de la Fuente), "Unión del Pueblo Español" (Cruz Martínez Esteruelas), "Unión Social Popular" (Enrique Thomas de Carranza), "Unión Nacional Española" (Gonzalo Fernández de la Mora) y otros. 
Nes primeres eleciones de la Transición democrática, en 1977, AP algamó unos resultaos electorales discretos col 8,2% de los votos y 16 escaños.
El so primer secretariu xeneral y llueu presidente en 1979 foi Manuel Fraga, ex-ministru d'Información y Turismu del gobiernu de Franco. Jorge Verstrynge Rojas fue secretariu xeneral dende avientu d'esi añu hasta 1986, que lo sería Alberto Ruiz Gallardón. 
En 2010 el PP tien mayoría nel Senáu y ye'l líder de la oposición parlamentaria.
Tamién tan nel PP Eduardo Zaplana, Esperanza Aguirre (ex-presidenta de la Comunidá de Madrid), Francesc Camps (presidente de la Comunidá Valenciana), Jaume Matas, Alberto Ruiz Gallardón (ex-alcalde de Madrid y ex-ministru d'Xusticia), Javier Arenas Bocanegra y otros políticos como Rodrigo Rato y Jaime Mayor Oreja.
Manuel Ponga Santamarta
Manuel Ponga Santamarta nacíu en Xixón en 1936 foi'l Primer Alcalde Democráticu d'Avilés tres la transición.
Nació en Xixón nuna data cargada d'historia: el 19 de xunetu de 1936. Les sos inquietúes llevaronlu a integrase en movimientos de mena, primeramente cristiana, pa pasar depués a l'aición sindical, y terminar afiliándose al Partíu Socialista nel añu 1976. 
Ye entós cuando los sos compañeros de partíu proponen-y como cabezaleru pa l'alcaldía d'Avilés nes primeres eleiciones democrátiques. La llista más votada foi la d'UCD con Ricardo Fernández (alcalde fasta'l momentu), como cabezaleru. Tres un pautu postelleutoral col PCA Manuel Ponga ye nomáu alcalde, cargu que desempeñaría demientres nueve años (1979-1988). 
De 1988 a 1996, foi Delegáu del Gobiernu Español n'Asturies. Dende 1999 a 2007 presidió l'Autoridá Portuario d'Avilés, cargó nel que presentó la so dimisión el 5 de setiembre de 2007.
Caitano Bardón
Cayetano Álvarez Bardón más conocíu como Caitano (Carrizu, Llión, 1881 - Uviéu, Asturies, 1924), foi un militar y escritor llionés.
Militar de profesión, sábese que participó na Guerra d'África y qu'ellí algamó'l grau de capitán. Más tarde viviría n'Uviéu, onde exerció como auxiliar de mayoría nel gobiernu militar y de Delegáu Gubernativu en Llanera y La Ribera. Casáu con Juana García de Casielles López, frutu del so matrimoniu tendríen seis fíos, toos ellos tamién militares y intelectuales (Lázaro Bardón, senador y rector de la Universidá Central; Leopoldo Bardón, teniente vicariu castrense de Canaries, César Bardón y Emilio Bardón Sabugo).
Anque descendía d'una familia procedente d'Oumaña y asentada en La Cepeda, Caitano nunca residió nesta comarca. Únicamente permanecería de manera temporal en dellos momentos de la so infancia. La so casa familiar de Quintana, tovía en pie, porta una placa conmemorativa colocada'l 7 d'agostu de 1999. 
Cayetano Álvarez Bardón foi un estudiosu del asturllionés, procedente elli mesmu de la Provincia de Llión. La so obra más conocida ye "Cuentos en dialecto leonés". Publicada en 1907, ta considerada l'entamu del reconocimientu per parte de la sociedá llionesa de la so llingua propia, siendo un llibru mui exitosu que se reeditó en 1920, 1971 y 1987.
El so llabor foi consideráu capital pa los estudios sobre'l l'idioma asturianu llevaos a cabu por Ramón Menéndez Pidal, ya que daba muestres de las formes dialectales propies de La Cepeda. Inclusive güei ye tomáu como fonte de referencia en datos llingüísticos, como la propia recuperación del nome autóctonu de la rexón, qu'apaez nos sos testos na forma semicastellanizada como «Lion». Fixo bien d'escritos pa la creación d'una "Historia de la Provincia de León" que, llamentablemente, foron destruyíos.
Güei la so dedicación a la cultura llionesa ta honrada na ciudá de Llión, con una cai de la capital que lleva'l so nome nel barriu d'El Ejido dende l'añu 2000.
Soto
El topónimu "Soto" ta abondo estendíu n'Asturies, amás Soto ye ún de los nomes polos que se conocen les viesques de ribera o viesca galería. Poro, Soto pue facer referencia a:
Archivu Históricu d'Avilés
L'archivu ocupa l'edifciu remocicáu del Palaciu de Valdecarzana n'Avilés.
Agospia numberosos documentos rellacionaos cola villa de los que rescamplen noventa y seis pergaminos antiguos que van dende l'añu 1155 nel que ta fecháu'l fueru d'Avilés y l'añu 1498 nel que ta fechada una bulda papal d'Alexandru VI.
Otros documentos que se custodien nel archivu son los llibros d'alcuerdos nel conceyu dende l'añu 1479, declaraciones de fidalguíes y estremaes Reales Provisiones dende los Reis Católicos.
Palaciu de Valdecarzana
El palaciu de Valdecarzana ye l'edificiu civil más vieyu de la villa asturiana d'Avilés.
Tratase d'un palaciu construyíu ente los sieglos XV y XVI como casa d'un ricu comerciante avilesín
L'edificiu, perteneciente al estilu góticu sofrió una restauración completa a entamos del sieglu XX pa convertilu nel archivu históricu de la ciudá.
Caños de San Francisco
La fonte de los Caños de San Francisco ta asitiada na villa asturiana d'Avilés.
Allugada al llau del Palaciu del Marqués de Ferrera y la ilesia de San Nicolás de Bari dientro del conxuntu Histórico-Artísticu tratase d'una obra civil del sieglu XVII.
El so orixen remanez de les obres de canalización del agua na villa d'Avilés a fines del sieglu XVI. Estes canalizaciones d'agua sostitúin a les anteriores formaes por meros cauces d'agua albentestate a mou de pequeños regatos pela ciudad que carecía de toa midida hixénica. Nun intentu d'atayar les malures provocaes por esti agua decidese facer la obra qu'encauzaría l'agua pela ciudá y la distribuyiría per un riestru de fontes. D'estes fontes iniciales, la única que perdura ye esta de los caños de San Francisco.
La fonte ta formada por un frontal del que xurden seis tiestes humanes, de cada boca sal l'agua per aciu d'un"cañu", que dan a un pilón rectangular nos estremos y ovalada nel centru. Nel frontal, penriba de les tiestes, hai trés escudos heráldicos. A caún de los llaos dos escudos d'Avilés, enriba caún d'una tiesta, y nel centru l'escudu d'armes del Reinu de Castiella.
Capiella de los Alas
La capiella de los Alas ye una pequeña capiella asitiada nel conceyu asturianu d'Avilés. Ta adosada a la ilesia de los Franciscanos na plaza de Carlos Lobo. Tratase d'una pequeña capiella funeraria perteneciente a la familia de "Los Alas", fundadores del templu. Ye una construcción del sieglu XIV y pertenez al góticu.
La entrada de la capiella ta formada por un arcu que descansa sobre capiteles con tiestes humanes. Na parte cimera, penriba de la puerta, alcuéntrase l'escudu nobiliariu.
Planimetría ellaborada polos arquiteutos Cosme Cuenca y Jorge Hevia
Ilesia de San Frascisco (Avilés)
La ilesia de San Francisco d'Avilés ta asitiada nel cascu vieyu de la villa asturiana. Aanguaño esta Ilesia ta dedicada a San Nicolás de Bari.
Na ilesia pue güeyase un cacgu d'un cancel apaecíu demientres les obres de remodelación del teyáu en 1867.
García de Castro Valdés, César. Arte Prerrománico en Asturias. Añu 2004. Uviéu: Ediciones nobel S.A. ISBN 84-8459-181-6
Palaciu de Maqua
El Palaciu de Maqua ta asitiáu nel conceyu asturianu d'Avilés.
Edificáu a lo llargo de los sieglos XIX y XX pa la familia Maqua consta de trés pisos de los que rescampla los balcones del tercer pisu.
El palaciu remocicóse en 1983 y 1997.
Declaróse Bien d'Interés Cultural con categoría de Monumentu'l 3 d'ochobre de 1991 
Palaciu de Balsera
El Palaciu de Balsera o Sendón ta asitiáu nel conceyu asturianu d'Avilés. Anguaño ye la sé del Conservatoriu Municipal de Música Julián Orbón.
Esti palaciu foi construyíu a entamos del sieglu XX, probablemente 1917, pol arquiteutu Palacios pa Victoriano Fernández Balsera, un ricu comerciante avilesín. L'edificiu "«a mediu camín ente'l modernismu y l'eclecticismu»" caracterízase por «un interesante xuegu de volúmenes ascendentes, dende'l chaflán curvu nel ángulu a la esbelta torre d'inspiración historicista».
Foi declaráu Bien d'Interés Cultural con categoría de Monumentu'l 3 d'ochobre de 1991 . 
Palaciu de Campusagráu (Avilés)
El Palaciu de Campusagráu, ye un edificiu palaciegu d'estilu góticu tardíu asitiáu na villa asturiana d'Avilés.
Les sos dos fachaes principales foron construyíes nel sieglu XVII, la que da al actual parque del muelle si bien cuando foi construyida daba direutamente a la ría y la que da a la plaza de Campusagráu.
La parte que daba a la ría fusionose na so creación cola muralla defensiva de la ciudá por mor de que daba direutamente a la ría, esto-y da'l carauter arquiteutónicu de defensivu. Tien trés pisos, l'inferior zarráu con unes pequeñes saeteres, la intermedia con amplies galeríes con diez arcos escarzanos apoyaos en columnes toscanes enllazaes por antepechu de piedra. El tercer pisu ye un añedíu efeutuáu nuna reforma posterior que se cree foi fecha nel sieglu XIX.
La parte que da a la plaza de Campusagráu seique foi diseñada por Francisco Menéndez Camina, arquiteutu avilesín, ente 1693 y 1696. Ye d'estilu barrocu con profusa decoración rescamplando les dos torres con una altura más que'l restu de la edificación y l'escudu d'armes de la familia sobre'l balcón central.
Del interior namás que rescampla la monumental escalera de piedra, yá que l'edificiu foi remocicáu p'agospiar viviendes nos pisos cimeros y tiendes nos baxos colo que desapaecieron tolos elementos interiores,
Palaciu de Llano Ponte
El Palaciu de Llano Ponte, ta asitiáu na villa asturiana d'Avilés.
Allugáu nuna esquina de la plaza d'España yá na cai Rivero, esti palaciu foi construyíu por un indianu que fexo fortuna en Perú, Rodrigo García Pumarino.
El palaciu construyóse ente 1700 y 1706 n'estilu barrocu según un proyeutu del arquiteutu Francisco Menéndez Camina. Nel añu de 1774, tres la muerte del so fundador, la casa cambióse por una propiedá en Sabugo, pasando a ser propiedá de la familia Llano Ponte, concretamente de Francisco de Llano Ponte.
Inicialmente tuvo patiu y capiella, si bien nun queda nada de la so distribución inicial yá qu'al ser transformáu nel sieglu XX nun cine baltióse tol interior perdiéndose asina tou niciu del so interior. 
El cine denomóse "Marta y María" n'honor al escritor Armando Palacio Valdés que vivió en frente ya inspiróse nel palaciu pa escribir la so obra homónima.
Anguaño namás que queda del edificiu orixinal la fachada de sillar de piedra con arcos. Rescamplen sobre la fachada los escudos de los Ponte y Argüelles a la derecha y de los Alas a la izquierda.
Llano Ponte
Llano Ponte pue referise a:
Palaciu del Marqués de Ferrera (Avilés)
El palaciu del marqués de Ferrera ta asitiáu na plaza d'España nel conceyu asturianu d'Avilés.
Tratase d'un palaciu barrocu que s'alluga en frente de la Casa Conceyu avilesina. Datase d'a mediaos del sieglu XVII
Tien planta cuadrada con una única torre prismática. Ye d'estilu barrocu anque la so decoración ye escasa y de caráuter desquitáu. Rescamplen los escudos que decoran la fachada principal, n'especial ún de grandes dimensiones que contién les armes heráldiques de los Rodríguez de León, Avilés, Hevia, Estrada y, igualmente, les d'Uviéu. 
La fachada principal tien trés pisos sacante na parte de la torre que tien una altura más. 
En 2003 finó'l procesu de restauración, remocique y reconstrucción del palaciu pa convertilu nun hotel de cincu estrelles.
San Llorienzu de Cortina
La ilesia de San Llorienzu de Cortina allúgase nel conceyu asturianu d'Avilés.
Nel emplazamientu de Llaranes habría d'esistir un templu prerrománicu que nun llegó hasta los nuesos díes, conservando namás qu'una ventana qu'anguaño ta incluyida nesti templu.
Ilesia de San Nicolás (Avilés)
La antigua ilesia de San Nicolás, güei San Antonio de Padua (o ilesia de los Padres Franciscanos) alcuéntrase na villa asturiana d'Avilés.
Trátase d'una ilesia construyida nel sieglu XII perteneciendo al estilu románicu. 
La ilesia ta fondamente orniada con abondante ornamentación nos capiteles, moldures, canecillos y metopes. De la decoración pue rescamplase la escena del pecáu orixinal llabrada nún de los capiteles.
Anguaño perteneciente al conventu de los franciscanos, que viven nun edificiu al frente del templu.
Nesta ilesia alcuéntrase la tumba de Pedro Menéndez, " l'adelantáu de la Florida".
Teatru Armando Palacio Valdés
El teatru Armando Palacio Valdés asitiase nel conceyu asturianu d'Avilés.
Esti edificiu foi construyíu pol arquiteutu Manuel del Busto a entamos del sieglu XX. Esti arquiteutu proyeutó un teatru neo-barrocu con disposición llonxitudinal, paralela al frente por mor de los problemes téunicos que-y daba'l solar escoyíu pa la so construcción. L'edificiu empecipió a construyise'l 5 d'agostu de 1900, data de la colocación de la primer piedra nun actu solemne con permunchos convidaos ente los que se pue rescamplar a Clarín. Les obres duraron venti años principalmente por mor a problemes económicos que apararon les obres en dellos momentos. En 1920 nauguróse bautizándolu col nome del rescampláu escritor Armando Palacio Valdés, fíu adoutivu de la villa, qu'acudió al estrenu.
El teatru tuvo abiertu ente 1920 y 1972 representando obres de toa mena y siendo amás emplegáu como sala de cine. En 1972 tres el so pieslle sofrió l'abandonu que lu dexó nun estáu deplorable fasta que nel añu 1992, siendo yá de titularidá del conceyu, foi restauráu y nauguráu.
Declaróse Bien d'Interés Cultural con categoría de Monumentu'l 28 d'avientu de 1982 
L'auditoriu tien forma de ferradura con varios pisos y palcos. L'aforu total del teatru ye de 77 espectadores.
Charca de Zeluán
La Charca de Zeluán ye una charca que pertenez al conceyu asturianu de Gozón y alcuéntrase a pocos metros de la Ensenada de Lloderu, nel conceyu d'Avilés. La superficie total protexida son 23,41 hectárees de les que namás pertenecen a la charca 0,5. Na sablera de Zeluán cuando llega la baxa mar apaez un paisaxe de marisma el qu'espeya la posible esistencia d'un estuariu na zona en tiempos primitivos. La charca ta alimentada por un coleutor que la xune col mar. La so bayura n'aves migratories demientres tol año aporta-y un especial interés ecolóxicu, polo que foi declarada declarada monumentu natural'l 25 de xunetu de 2002.
Cofradía de Nuestra Señora de los Dolores
La Cofradía de Nuestra Señora de los Dolores ye una hermandá cofrade de la villa asturiana d'Avilés. Ye una de les siete que participen na Selmana Santa avilesina, tando la mesma considerada como una Fiesta d'Interés Turísticu Rexonal pol Gobiernu del Principáu d'Asturies.
Constituyida en 1953, fai la so primer estación de penitencia el Miércoles Santu del 14 d'abril de 1954, continuándose con esta actividá dende entós de manera ininterrumpida.
L'emblema y los hábitos son obra del diseñador avilesín Castor González. Consiste l'emblema nun corazón (alegóricamente de la Virxe) atravesáu por siete puñales.
Los sos cofrades masculinos porten la imaxe de la Virxe de los Dolores, que lluz un mantu prietu bordáu n'oru (realizáu pola conocida bordadora, afamada na localidá, Chona), esta Dolorosa llora tres el so Fíu.
Tien como bas la ilesia parroquial de San Nicolás de Bari d'Avilés.
L'hábitu ye prietu y doráu pa los homes y prietu con mantilla española pa les muyeres. Los portadores del pasu y los integrantes de la banda van vistíos con túnica prieta de rasu, en tantu que los nazarenos lleven amás capa, tamién prieta, de terciopelu.
Esta cofradía realiza estación de penitencia procesionando'l Miércoles Santu (Santo Alcuentru) y el Vienres Santu (Santu Entierru). Una representación de la hermandá tamién participa'l Domingu de Ramos acompangando a la procesión de la Borriquilla.
Demientres la procesión los nazarenos porten un farol, mentanto que les muyeres lleven una vela. La banda de cornetes y tambores d'esta hermandá ye la mayor de toles que procesionen n'Asturies con 40 músicos.
El cortexu percuerre'l cascu antiguu medieval de la villa. Nel Santu Alcuentru, del Miércoles Santu, figura como'l caberu de los trés pasos, según l'orde en que procesionen, d'esa xornada. Conflúi coles cofradíes de San Juan y de Jesusín na plaza d'España, au tien llugar la cellebración del sermón del Alcuentru, continuando la comitiva al so acabu del percorríu.
La procesión del Santu Entierru del Vienres Santu entamase na ilesia de San Nicolás de Bari y tien llugar tres un sermón y la tradicional ceremonia del Desenclavado a cargu de la hermandá de San Juan. Tamién la Cofradía de San Xuan Evanxelista fai un ritual saludu cuando se crucen cola so comitiva nel percorríu, esti saludu consiste nel enclín del pasu de San Xuan, lo que se consigue al doblar la rodía la primera trabayadera.
Selmana Santa d'Avilés
La Selmana Santa d'Avilés cellebrase nel conceyu asturianu del mesmu nome.
La fiesta comprende tolos actos rellacionaos cola Selmana Santa, tantu de caráuter relixosu como lúdicu. 
Les Cofradíes de la Selmana Santa avilesina son siete:
Ilesia de San Nicolás de Bari:
Ilesia de Santu Tomás de Cantorbery:
Ilesia de los Padres Franciscanos:
Ensidesa (dixebra)
Ensidesa pue facer referencia a:
Agustín Argüelles
Hai delles persones que se llamaron Agustín Argüelles:
Muséu de cerámica prieto
El Muséu de cerámica prieto ta asitiáu nel conceyu asturianu d'Avilés.
Trátase d'un muséu etnográficu agospiáu na casa parroquial que recueye amueses de cerámica prieto recuperao y coleicionao pol sacerdote José Manuel Feito.
Fonte de Pando
La Fonte de Pando ta asitiada na parroquia del mesmu nome nel conceyu asturianu d'Uviéu (España). Ta declarada Bien d'Interés Cultural cola cateogría de "Monumentu".
Trátase d'una fonte que vierte agua minero-medicinal de gran calidá rica en sulfatos y calciu.
El cuerpu de la fonte articulase en tres cais, la central más ancha, en forma de medallón, cola viniente inscripción: «Reedificose/año 1820». Baxo'l medallón, un relieve de piedra sujxta l'únicu cañu d'agua. Remátase con un frontón triangular.
La primer reseña sobre la fonte remóntase a la dómina d'Ordoñu II que-y la da a la Catedral d'Uviéu. La fonte pública, probablemente construyóse nel sieglu XVIII y realizada en sillar d'arenisca. Tien planta rectangular y alzáu neoclásicu.
Llista d'alcaldes d'Ayer
Alcaldes d'Ayer dende la democracia (1979):
Castiellu de Gauzón
El castiellu de Gauzón alcuéntrase nel conceyu de Castrillón (Asturies), na talaya conocida como "El Picu Altu".
Güei'l castiellu ta prácticamente desapaecíu, ello ye que gran parte de les piedres que lu conformaben foron sacaes polos vecinos del llugar pa construyir otres edificaciones (cases, ilesies...). La fortificación tien una importancia pergrande pa la historia d'Asturies, ya que nelli endolcóse de piedres precioses la Cruz de la Victoria.
Los historiadores fechaben el so orixe nel sieglu IX basándose nos rellatos de les cróniques, mas les últimes pruebes realizaes con carbonu 14 daten la construcción a mediaos del sieglu VII, lo que pa los investigadores del xacimientu podría poner en dulda la teoría cuadonguista, asina como la situación socio-política asturiana a lo llargo del reinu visigodu.
Llaranes
Llaranes ye un barriu del conceyu asturianu d'Avilés, construyíu (El Poblao de Llaranes) nos años 50 p'acoyer a los trabayadores que vinieron de tol estáu a trabayar na empresa siderúrxica Ensidesa (actual Aceralia). Construyéronse viviendes pa los trabayadores y les sos families, asina como servicios complementarios: colexu, ilesia, campos deportivos, economatu, etc. 
Anguaño'l barriu xébrase en "Llaranes vieyu" (anterior a l'aporte d'Ensidesa y comprende la zona y cais alredor de l'antigua ilesia de San Llorienzu, patrón de Llaranes) y "El Poblao de Llaranes", (bloques de dos pisos y pantalles de trés, construíes nos años 50, asina como La Espina: edificios de 8 a 10 plantes, construíu nos años 70). 
Rescamplen tamién les instalaciones deportives de La Toba, con varios campos de fútbol y un de ḥoquei d'herba artificial, pista d'atletismu, pistes de tenis, polideportivu, etc. 
Hai un estadiu de fútbol llamáu "Estadiu de Santa Bárbara", onde xugaron l'equipu de fútbol C.D. Ensidesa y llueu el Real Avilés. 
Nel barriu hai un equipu de fútbol, el Llaranes C.F., que milita en Primera Rexonal.
Alfonsu I
Alfonsu I, "el Católicu", foi rei d'Asturies dende l'añu 739 al 757.
Fíu de Pedru de Cantabria, yera xenru de Pelayu, yá que taba casáu cola so fía Ermesinda. 
Dio-y fuerza a la Reconquista y conquistó territorios como Galicia nel 740, Lleón nel 754, o La Rioxa, anque nun la pudo repoblar.
Bermudu I
Bermudu I, "el Diáconu", rei d'Asturies del 789 al 791. Yera fíu de Fruela I y polo tanto sobrín d'Alfonsu I y hermanu d'Aureliu. 
Los musulmanes, que continuamente facíen "razzias" nos territorios d'Álava y Galicia, derrotáronlo nel Bierzu polo que decidió abdicar y regresar a la vida clerical. 
Ramiru I
Ramiru I (791? - Liño, 850). Rei d'Asturies y Galicia de 842 a 850.
Fíu de Bermudu I, socedió a Alfonsu II tres d'una revuelta interna na que derrotó al usurpador Conde Nepocianu na batalla de la ponte de Curniana, cerca del ríu Narcea. 
Les cróniques rellaten que durante'l so reináu, Ramiru I tuvo de facer frente a ataques normandos y andalusíes. Na afamada y llexendaria "batalla de Clavijo" (La Rioxa), derrotó a un continxente de tropes emirales. Nella, según la lleenda, el Apóstol Santiagu aparecióse montáu sobro un caballu blancu n'aida del exércitu cristianu.
L'arte asturianu algamó gran esplendor baxo'l so curtiu reináu, nel que se construyeron Santa María del Naranco y Samiguel de Lliño. 
Ordoñu I
Ordoñu I (Uviéu, 821 - Uviéu, 866), rei d'Asturies dende 850 hasta 866. Repobló les ciudaes de Llión y Astorga.
Stain
Stain ye un cantar del grupu de grunge Nirvana. El cantar foi llanzáu orixinalmente nel EP de 1989 Blew, y llueu rellanzáu na compilación de 1992 Incesticide. El cantar foi descritu n'entrevistes pol grupu como "la hermana de 'Floyd the Barber'" (qu'apareció nel álbum debú del grupu, Bleach).
Baudilio Bernardo Baizán
Baudilio Bernardo Baizán foi un políticu asturianu.
Nacíu en Ḷḷamas parroquia del conceyu asturiana d'Ayer, políticu d'idees lliberales y d'izquierdes) foi'l cabezaleru del PCE nel conceyu d'Ayer y Caudal. Foi encarceláu na postguerra, pero foi asueltu llueu ensin cargos pol réxime franquista.
Josefina Díaz-Faes y Martínez Sela
Josefina Díaz-Faes y Martínez Sela. Caderalga nacida en Morea d'Ayer, Asturies nel mes de xunetu de 1892. En finando la carrera de Maxisteriu n'Uviéu, consiguió la cátedra d'Escueles Normales, cargu que pasó a ocupar en 1928 na de Girona. Becaria demientres dos cursos socesivos (1935-36) de la Universidá de branu de Santander, en setiembre de 1936 embarcó en San Sebastián con destín a Saint-Jean-de-Luz; yá en Francia, recibió de Madrid, como residente universitaria que yera, la orde de salir de secute pa la capital española, a lo que se ñegó, afalando con ello'l so cese nel escalafón de caderalgos. Poco depués tornaría a la so patria, siendo destinada pol gobiernu establecíu en Burgos a ocupar una cátedra de Paidoloxía en Valladolid. Tres una curtia estancia na so villa natal, al ser tomada Asturies poles tropes golpistes, cuando lo foi Girona fízose cargu de la cátedra qu'abandonara, asina como de la de lliteratura. En 1942 pasó a la Escuela Normal d'Uviéu, onde foi xubilada en 1962. Amás de varies collaboraciones nos periódicos "El Carbayón" y "Región" d'Uviéu, y nes revistes "Covadonga" y "Boletín Teresiano", ye autora de les publicaciones "Psicología de la atención", "Historia de la música" y "Arte Asturiano". Asinamesmo, ye rescamplable'l so llabor nel Comité de Turismu d'Asturies, creáu por Constantino Cabal en 1926 y del que foi secretaria local, con notables trabayos sobre vezos asturianos.
Retórica
La retórica (del griegu ῥητορικὴ τέχνη "rhêtorik/ề tékhnê]", "técnica/arte d'oratoria") designa propiamente "l'arte de falar bien" ye l'arte o la téunica de la persuasión, normalmente per aciu del usu de la palabra. La retórica, la dialéutica y la gramática constituyen el trívium, que forma col quadrívium les siete artes lliberales de la cultura occidental. A la Edá Antigua y la edá media, la retórica taba enfocada na persuasión nos contestus públicos y políticos, asina comu a les asamblees y los tribunales. 
Desti mou, desarrollose dientro de les sociedaes abiertes y democrátiques, los derechos d'expresión, de llibre axuntamientu y los derechos políticos duna parte de la población. 
El conceutu de retórica varió durante los 2500 años d'esistencia de la palabra. Hasta los nuesos díes, la retórica descríbese nun sentíu ampliu, como l'arte o la práutica de la persuasión sea'l que sea'l mediu de comunicación, pero utilizando el llinguaxe. Los términos "retórica" o "sofisma" emplégense a menudo con un sentíu negativu, de desinformación, propaganda, o tamién por calificar de dudosu un discursu pseudo-argumentativu. Como l'arte de la persuasión, la retórica continúa xugando un rol importante dientro de la vida pública contemporánea. 
La retórica ye a la vez la ciencia (nun sentíu d'estudiu estructuráu) y l'arte (nun sentíu de práuticu recolzada sobre un conocimientu probáu) que refierse a l'acción del discursu del alma (l'alma ye quien faba). Nun principiu, la retórica ye únicamente oral, pero evidentemente preocúpase tamién del discursu escritu que ye una trescripción o una mímesis del oral. La definición de retórica cambiará col pasu de los sieglos (aportaciones de los griegos, de los oradores romanos, hasta los europeos). 
Ilesia de San Andrés (La Puela)
La Ilesia de San Andrés ta asitiada en La Puela, dientro del conceyu d'Allande (Asturies).
Ye una ilesia que magar los sos añedíos modernos, ye una obra d'entamos del sieglu XVI, con perbonos trazos arquiteutónicos y un retablu manierista que remembra la escuela de Berruguete. Esti templu góticu dedicáu a San Andrés sofrió munchos añedíos que desllucieron la creación inicial. Tien bóveda nervada y el retablu mayor, de mediaos del sieglu XVI, ye manierista de la escuela palentina.
Casa torre de Santo Miyao
La Casa de la Torre constitui un elementu arquiteutónicu que s'asitia nel pueblu de Santo Miyao, nel conceyu asturianu d'Ayande.
La construcción llevantase sobre un perímetru rectangular del que'l centru ye la torre, na que coles dos cruxíes formen un patiu interior arrodiáu per un altu muru. Por mor del desnivel del tarrén, la torre y los dos cuerpos formen un pisu más nel esterior, demientres que nel patiu interior l'espaciu ye más modestu.
Lo más significativu d'esta construcción, a la que se-y atribui una cronoloxía del sieglu XVI, ye l'emplegu de materiales llariegos, mampostería a base de llábanes de pizarra y sillar de pizarra pa enmarcar puertes y ventanes, que-y da un color singular; pero lo que-y da orixinalidá a la Casa de la Torre ye la cubierta de pizarra que, como un mantu, cai sobre los estremaos volúmenes de la edificación.
Casa Conceyu d'Allande
La Casa Conceyu d'Allande ye la Casa Conceyu del conceyu asturianu d'Allande. Ta allugáu na parroquia de La Puela. 
Ye obra del arquiteutu Regino Pérez de la Sala y data de 1907. Tien frontones curvos y reutos, pilastres acanalaes y cartela.
Conxuntu Torre del Valledor
El conxuntu denomáu Torre del Valledor, asitiáu en Samartín, nel conceyu asturianu d'Ayande perfaenlo cuatro edificaciones: la Torre, la Capiella y la Casa del Ciruxanu de los sieglos XVII y XVIII, y una panera del sieglu XIX.
La Torre ye l'edificiu más rescamplable del conxuntu. Tien planta cuadrada que s'adapta a les irregularidaes del tarrén. Nel frente principal presenta trés altures y sobre la fachada asitiase l'escudu de los Valledor. La construcción ye a base mampostería pizarrosa y sillar de pizarra nes esquines. La cubierta a cuatru agües ye a base de llábanes de pizarra.
La "Casa del Ciruxanu" ye una edificación tradicional de dos plantes, destinada la baxa a cuadra y la cimera a vivienda. El sistema constructivu ye idénticu a la Torre.
La "Capiella" ye de planta cuadrada y de pequeñes dimensiones, ta precedida d'un pórticu y la cubierta ye a base de llábanes de pizarra.
El Conxuntu completase con una "panera" construida nel sieglu XIX. Llevántase con ocho pegollos de llábanes de pizarra sobre una construcción inferior. Nel llau sur tien un corredor en voladizu, y nel llau este tien un tetrasquel talláu.
Castru de La Carisa
El Castru de la Carisa ye un xacimientu arqueolóxicu asitiáu nel Picu La Boya (a 1.728 metros), nel Cordal de Carraceo, ente los conceyos d'Ayer y Ḷḷena. El so orixe remóntase al Imperiu Romanu y probablemente de calter militar, como lo demuestren el medio centenar d'oxetos alcontraos: dos monedes, puntes de xavalina y pilum y dalgún dardo del tipu del de les ballistes.
Toponímicamente el nome pue tener delles procedencies, les más aceutaes son del celta Carisius o de la derivación del nome del xeneral romanu Carisius 
Torre de Soto
La Torre de Soto ye una torre defensiva d'orixe medieval asitiada na parroquia de Soto, del conceyu d'Ayer, enriba un cuetu de la marxe drecha del ríu Ayer. 
La so construcción remóntase al sieglu XI; en 1100 pertenecía al alcalde Pedro Díaz de Aller, tíu de Doña Ximena, la muyer del Cid Campeador. Los restos qu'entá se conserven son de los sieglos XIV y XV, mentantu que la casa asitiada delantre de la so fachada oriental llevantose nel sieglu XVI. Dambes, torre y casa, foron remocicaes nos sieglos XVIII-XIX. Consérvense anguaño la fachada sur y la parte baxa de les muries que miren al llevante y al poniente. La so paré semicircular, que miraba al norte, y el restu de les paredes laterales este y oeste, esbarrumbaron una nueche del añu 1925.
El Conseyu de Ministros declaró'l castiellu de Soto y el so entornu conxuntu monumental históricu-artísticu el 20 de xunu de 1975
La torre, de calter defensivu, ye de planta cuadrada dividida, según puede deducise de les marques de la so división en pisos que queden nos restos conservaos anguaño, en trés plantes, y rematada con almenes. Los únicos vanos orixinales parecen ser la puerta d'arcu de mediu puntu adovelada y dellos ventanucos allargaos de la so fachada oriental; el restu d'ellos considérase que abriéronse en posteriores reconstrucciones.
Megalitos de El Padrún
Los Megalitos de El Padrún o'l Cantu les cruces, trátase de trés cadarmes funeraries de mena dolménica que constitúi hasta'l momentu'l vestixu más antiguu conocíu (14000 años e.C.) de la presencia humana nel conceyu asturianu d'Ayer. Alcuentrense xubiendo dende'l pueblu de Bo al cordal que separta Ayer del conceyu de Ḷḷena.
Moyón de la Corralá
El Moyón de la Corralá asitiase en Pola del Pino, nel conceyu asturianu d'Ayer. Nel interior del pueblu llevántase esti monolitu d'arenisca de cuasi dos metros d'altor nel que tán grabaos estremaos símbolos, ente ellos una cruz griega y una figura antropomórfica. Los estudios fechos nun llograron determinar el so verdaderu orixe, pudiendo ser un menhir de la dómina prehistórica (de ser asina, sedríen unos de los más rescamplaos del norte del estáu) o un moyón de los esistentes nos caminos medievales.
Ilesia de San Vicente (Serrapio)
La ilesia de San Vicente de Serrapio ta asitiada na parroquia de Serrapio, nel conceyu d'Ayer. Ocupa un altu con bones vistes del valle mediu del conceyu ayerán, a un quilómetru del pueblu que-y da nome.
La so historia ye llarga. Llevantose, a lo que parez enriba de restos de la dómina de los romanos, a finales del sieglu XII. D'esa época paecen ser la sacristía y los trés ábsides. En fecha desconocida reformáronse les paredes llaterales de la nave y l'imafronte. Na década de los 80 del sieglu XIX añediéronse-y el cabildru, el baptisteriu y un cuartu, nel poniente del templu, nel que se conserven delles llábanes de dómina romana, y, en 1887, reparáronse l'ábside y les pintures del interior. Pa finar, en 1985 fízose-y una última restauración.
En cuantes a la so estructura, ye de traza románica, y al entamu tenía una única nave. Anguaño tien trés naves, con un triple ábside: el central tien un remate semicircular, y cuadráu los de los llaos, y toos ellos cubren con bóveda de cañón. Techa en madera, con teyáu a dos agües. El cabildru, decimonónicu, ocupaba los llaos sur y este de la ilesia. Anguaño, nostante, namái se conserva con esa función na fastera meridional; el tramu del este zarrose pa formar una especie de nave llateral del templu.
En cuantes a la decoración, rescamplen: l'arcu de trunfu, con dos archivoltes sobre columnes con capiteles con decoración figurativa, zoomórfica y antropomórfica; y la decoración, antropomórfica y figurativa, de la cornisa del ábside central. Dientro del templu hai pintures al fresco, con motivos xeométricos, nel ábside y na sacristía. No que cinca a les llábanes, destaca la dedicada a Júpiter Óptimo y Máximo por los clanes astures de los Arronidaeci y los Coliacini. El testu que contién ye'l siguiente: "Iobi Optimo / El Maxumo / Sacrum Arro / Nidaeci et Col / Iacini Pro Sal / Ute Sibi et Su / Is Posverunt".
Foi declarada monumentu histórico-artísticu el 15 de payares de 1983.
Santuariu de la Virxe de Miravalles
El Santuariu de la Virxe de Miravalles alcuéntrase na localidá del mesmu nome, a poca distancia de la Torre de Soto, nel conceyu asturianu d'Ayer.
Esta capiella barroca del sieglu XVIII foi diseñada por Francisco de la Riba. El 8 de setiembre cellébrase la so fiesta n'honor de la Virxe de Miravalles, centru de gran devoción popular.
Según les lleendes nel sieglu XIV apecióse la Virxe a los pelegrinos sobre un ablanu qu'ocupaba'l llugar nel qu'anguaño ta'l santuariu y que curtiáu l'árbol, sigue siempre retoñando ente les piedres de la españada. 
Los campos que la arrodien foron escenariu de la declaración de guerra de los alleranos a Napoleón en 1808. Los papes Clemente XIII y Píu VI rescamplaron la importancia del santuariu concediendo buldes pontificies.
Gela
Gela ye una ciudá de 77.311 habitantes de Sicilia, na parte sur de la rexón.
PAS
PAS pue ser l'acrónimu de:
Ilesia de San Xuan (Santibanes de la Fuente)
La ilesia de San Xuan Bautista de Santibanes de la Fuente ta asitiada na localidá del mesmu nome dientro del conceyu asturianu d'Ayer.
La ilesia ye d'estilu románicu tardíu de fines del sieglu XIII
Ye Monumentu Histórico Artísticu.
Texu de Santibanes de la Fuente
El texu de Santibanes de la Fuente ye un árbol milenariu perteneciente a la familia texus bacatta que s'alcuentra na localidá de San Xuan de Santibanes nel conceyu asturianu d'Ayer, na plaza de la ilesia de San Xuan de Riomiera , como solía asoceder nestos casos l'árbol yera veneráu poles comunidaes antigües cosa qu'aprovechó la ilesia pa edificar llueu los sos templos al dellau. 
Les sos dimensiones son de 12 metros d'altor, 15 d'envergadura y de 3.4 de perímetru. Esti texu milenariu ta declaráu monumentu natural dende'l 27 d'abril de 1995 polo que ta protexíu y incluyíu nel plan de recursos naturales d'Asturies.
Ensenada de Lloderu
La Ensenada de Lloderu alcuéntrase nel conceyu asturianu d'Avilés y trátase d'una pequeña ensenada al llau de la ría d'Aviles.
Ríu Ḷḷena
El ríu Ḷḷena ye un ríu de la cuenca del Caudal qu'altraviesa de sur a norte los conceyos de Ḷḷena y Mieres n'Asturies.
Naz de la unión de les sos dos afluyentes principales, el ríu Güerna y el ríu Payares, na localidá de Campumanes. Conflúi col ríu Ayer na localidá de Sovilla pa formar el ríu Caudal, segundu afluyente n'importancia del ríu Nalón tres el ríu Narcea.
Guaxa
La Guaxa, ye un personaxe de la Mitoloxía asturiana; tradicionalmente ye representáu en forma de muyer vieya que peles nueches entra nes cases a chupa-yos la sangre a los neños col únicu colmillu que tien. Fai que la xente amalique y enruince, hasta llegar a morrer en munchos casos. El dir a menos un neñu o persona enantes robustu, sobre tou ensin causa aparente; l'empalidecer progresivamente; el perder la salú y pasar la vida con matuxes, son amueses de que ta a ún comiéndolu La Guaxa: failos esapaecer comiéndolos.
En delles comarques de Llión, conozse a la guaxa tamién como un páxaru qu'acompaña las ánimas -sobro too de los nenos-,nel so trásitu. Munches vegaes rellaciónase esta figura mitolóxica cola coruxa o col coruxu.
Pineo
Pineo ye una aldea de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer.
Allugada nel km 2 de la carretera de Coto Beyo, a 525 m d'altitú, alcuéntrase na lladera umbría d'una de les estribaciones del Cordal de Muries y Santibanes, que parte de la Peña El Sirru Nigru y baxa pola tamién umbría del ríu Ayer ente les regueres de Pineo y Fontica.
Algamó la so mayor población, nel entornu de 85 habitantes, na dómina de la minería. Anguaño, les sos 17 cases bien conservaes son emplegaes na so mayoría como segunda vivienda por antiguos pobladores o descendientes, que comparten l'ociu col cultivu de güertes y frutales.
Si bien l'últimu censu contempla un solu habitante con residencia permanente, la continua actividá observada confirma la presencia d'una población dafechu más acordies cola habitabilidá del llugar.
La esistencia nel costáu sur d'una vega denomada La Martiniega evidencia la consolidación de Pineo como núcleu de población estable identificáu fiscalmente nel periodu d'aplicación del tributu del mesmu nome.
La tradición oral asitia los primeros asentamientos nun llugar averáu denomáu Dornayos asignando a una cabaña, La Bodeguina, como primera morada. Zona fértil y soleyera, Dornayos, foi dedicáu a tierres de cultivu, treslladando les residencies al emplazamientu actual sobre cantera de bona piedra, pero ensin sol n'ivierno y pindiu, d'ehí'l nome de Pineo. 
L'arquiteutura de les viviendes y establos, amuesa un enantamientu n'altura, lo qu'indica un momentu de salto cualitativu del hábitat.
Un datu importante ye l'altu grau d'autonomía de los sos habitantes, verificáu pol diseñu de les viviendes: Suétanu compartimentáu para cría de gochos, pites y en dalgún casu oveyes; pisu baxu con disposición sobre'l llar pal curáu de la matanza; boca de fornu, que s'enllarga en forma de bóveda al esterior de los muros pa la fabricación del pan; segundu pisu dormitoriu del que s'accede al serdu de castañes fundamentalmente, asitiáu xustu enriba del colgador de la matanza y en llinia vertical del fluxu d'aire caliente y fumos; horru y cuadra anexos, asina como elementos pa la colada y llimpieza del llinu. Hai nicios del cultivu en dómines recientes d'escanda y llinu, amás de los productos comunes asturianos. Al llau de la reguera puen vese les ruines del vieyu molín. 
A entamos del sieglu XX apaez con fuercia la esplotación del carbón, al descubrise la bayura capas qu'abellugaba'l sosuelo. Mines de monte, d'antracita d'altu poder caloríficu, entamaes por franceses y continuaes por Duro Felguera, atraviesen un periodu d'importantes inversiones n'infraestructures, al tiempu qu'escomiencen les primeres estracciones. L'aldea tresformase de campesina en minera.
La guerra civil española sinificó un retrasu teunolóxicu radical. Siendo prioritariu la producción en cantidá a cualquier preciu, pasóse a téuniques primaries de llaboréu, col consiguiente emplegu masivu de manu d'obra. Pineo, como tantes otres aldees sofrió la so propia espansión demográfica col aporte de trabayadores en númberu superior a les sos posibilidaes habitacionales.
La mina del Sierru Nigru, a la que'l nuevu Pineo debíase y de la que dependía, falta de toa capitalización, al primer atisbu de crisis de mediaos de los sesenta, zarró definitivamente, comenzando l'éxodu de los sos pobladores fasta la cuasi completa despoblación.
Castiellu de Soto (Ayer)
El castiellu de Soto ta asitiáu na localidá asturiana de Soto nel conceyu d'Ayer.
Esti castiellu alcuéntrase anguaño medio en ruines, conservase parte de la muria, fachada d'una torre y la puerta d'entrada.
Humanitarios de Samartín
Los Humanitarios de Samartín ye una sociedá fundada en 1905 de la que'l so primer envís foi iguar los problemes xurdíos ente los ganaderos del conceyu d'Ayer colos de Ḷḷena, pero la so obra remaneció n'aidar a toes aquelles persones que tengan dalgún tipu de problema.
Nel añu 2007, recibió'l Premiu al Pueblu Exemplar d'Asturies, na so candidatura conxunta col pueblu de Morea, onde tien la so sede.
Ilesia de San Félix del Pino
La ilesia de San Félix del Pino ta asitiada na localidá d'El Pino nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La ilesia construyóse nel añu 1751 y como elementos destacables son les decoraciones de la bóveda y los retablos. El retablu mayor de la ilesia ta xebráu en trés, ún central y dos llaterales. Los retablos llaterales tán construyíos por Domingo de Nava pertenecientes al barrocu asturianu, mientres que'l central ye d'autor desconocíu y estilu churriguerescu.
Foi declarada Monumentu Histórico Artísticu.
Francisco Bances Candamo
Francisco Bances Candamo foi un de los más destacaos escritores asturianos del sieglu d'Oru de la lliteratura n'español.
D'orixe noble (el so bierzu yera'l monte asturianu), pero de familia probe (so pá yera un xastre probe que morrió cuando él tenía once meses), so ma unviólu con una hermana, tamién de curtia edá, al cuidáu d'un tíu materno que yera canónigu en Sevilla Antonio López-Candamo. La xoven Catalina profesó nun convento y so hermanu recibió órdenes menores de la carrera eclesiástica n'avientu de 1672, alquiriendo una sólida formación humanística; gradúase en Filosofía y Xurisprudencia, pa doutorase llueu en Cánones. A la muerte de so tíu treslladóse a Madrid, u ganó fama d'erudición y elocuencia; la so rellumante carrera teatral entamó en 1685 cola estrena de "Por su rey y por su dama" ("Pol so rei y pola so dama"); como al pocu tiempu morrió Antonio de Solís, foi nomáu col apoyu de la reina madre Doña Mariana d'Austria, dramaturgu de cámara rexa por Carlos II.
Un escuru asuntu nel que resultó firíu en pechu, según Ramón Mesonero Romanos, testimonia la fama qu'algamó: visitólu tola nobleza, inclusu'l propiu rei, qu'entrugó tolos díes pola so evolución, mandó-y a los sos ciruxanos, llegó a prohibir el pasu de carruaxes per delantre de so casa y mandó enllenar de sable l'empedráu pa que nengún ruiu-y molestare demientres ameyoraba. Dende entós escribió unes venti pieces pa representaciones palaciegues ("Duelos de ingenio y fortuna", "La restauración de Buda" o "Fieras de celos y amor"). Otres comedias son "El sastre del Campillo", "La inclinación española", "La Jarretiera de Inglaterra" y "El Austria en Jerusalén". 
Les sos comedies más conocíes son, sicasí, trés representaes ente 1692 y 1693: "La piedra filosofal", sobre la educación de príncipes y con una soterraña llectura sobre la perpolémica socesión del Fechizáu; "Cómo se curan los celos y Orlando Furioso", que refunde una obra escrita pol propiu autor pa zarzuela con personaxes alegóricos y trata los mesmos temas de la anterior, y "El esclavo en grillos de oro", escontra'l mal gobiernu del ministru de Carlos II, Oropesa; el rei apaez baxo la mázcara del emperador Traxanu) acarrexó-y grandes problemes pol so conteníu políticu, forciando'l so treslláu a Cabra, primeru, como alministrador de rentes reales, y llueu a Córdoba, Málaga y Jerez como visitador xeneral d'impuestos. Inclusu aportó a Ceuta p'abastecer de provisiones a la plaza que taba sitiada poles tropes del rei de Mequínez. Puo volver a Madrid en 1696. La so cabera representación conocida en Madrid ye "¿Cuál es el afecto mayor, lealtad, o sangre o amor? Cambises triunfante en Menfis" en 1697. Depués percorrió Ocaña, Úbeda (1699), Baeza (1700) y San Clemente de Cuenca (1702) con otres comisiones de la Facienda pública. En setiembre de 1704 unviaron-y como xuez inquisidor a Lezuza, onde morrió poco depués de sópitu por una violenta malura que dellos camienten que foi envenenamientu. Conservase un retratu suyu pintáu en 1701 na Casa Conceyu d'Avilés.
Bances escribió tamién una preceptiva teatral inacabada, "Teatro de los teatros de los pasados y presentes siglos", que se conserva manuscrita. Nella destrema dos tipos de comedies principales: les "amatories" y les "historiales"; les amatories xébrense en "de capa y espada" y "de fábrica" por un lado, y "de santos" y "fábulas" (ello ye, fiestes de tema mitolóxicu y llexendario) per otru. 
Propón como fundamentu del teatru áulicy un "dicir ensin dicir" pal que ye menester "gran arte":
Pedro de Lucuce
Pedro de Lucuce foi un científicu, militar y matemáticu asturianu.
Nació n'Avilés, llugar nel que pasó la so infancia y mocedá. Estudió Llatinidá na Villa d'Avilés y Humanidaes na Universidá d'Uviéu.
En 1710 abandona la carrera de Teoloxía recién iniciada y inscribese na carrera d'armes.
Perteneció a varios reximientos rescamplando nel estudiu de la matemática y l'arte de la guerra.
En 1728 ye nomáu comisariu estraordinariu con serviciu nes cortes de Granada.
Foi profesor aidante del direutor de la Real academia militar de Barcelona fasta 1738 en que ye nomáu direutor pol ministru de la Guerra José Patiño. 
Tuvo de direutor fasta l'añu 1758, en 1746 asciende a inxenieru xefe y en 1756 a inxenieru direutor.
En 1756 ye nomáu direutor de la Real Sociedá de Matemátiques, anguaño Real Academia de Ciencies Esautes, Físiques y Naturales.
En 1770 foi nomáu Mariscal de campu.
Armando Palacio Valdés
'Armando Palacio Valdés (Entrialgo,(Llaviana) Asturies, 4 d'ochobre de 1853 - Madrid, 29 de xineru de 1938) foi un escritor y críticu lliterariu español, perteneciente al Realismu del sieglu XIX.
Fíu de Silverio Palacio y Eduarda Valdés. So pá yera un abogáu uvieín y so ma pertenecía a una familia acomodada. Educóse n'Avilés fasta 1865, añu nel que se treslladó a Uviéu a vivir col so güelu pa estudiar el bachilleratu, lo que, daquella, facíase nel mesmu edificiu de la Universidá. Ellí lleó na biblioteca la "Iliada", d'Homero tornada en versu blancu por José Mamerto Gómez Hermosilla, que lu impresionó fuertemente y abrió'l so interés pola lliteratura y la mitoloxía; tres d'ello enclinóse per otres d'Historia; prestara-y enforma d'ente les históriques la "Historia de la civilización europea" de François Guizot, del que tamién lleó "Historia de la revolución inglesa"; la primer d'eses obres descubrió-y la Filosofía de la Historia y tres relleela delles vegaes decidió deprendéla de memoria; dende ehí estendió la so llectura a la "Historia de los Reis Católicos" y la "Historia de Felipe II" de William H. Prescott; la "Conquista de México", d'Antonio de Solís, la "Historia Universal" de Cesare Cantú; el "Viaxe del xoven Anacarsis pela Grecia", les "Lleiciones de lliteratura" d'Hugo Blair, que-y ficieron sentir un gran apreciu pola poesía del Romanticismu, etcétera. Daquella formó parte d'un grupu de mozos intelectuales mayores qu'él de los que se consagraron a la lliteratura Leopoldo Alas y Tomás Tuero, colos qu'entabló una especial amistá. 
Tres algamar el so títulu de bachiller n'Artes en 1870, decidió siguir la carrera de Lleis en Madrid, que finó en 1874. Perteneció a la tertulia del Bilis club xuntu con otros escritores asturianos. Dirixó la "Revista Europea", onde espublizó artículos que llueu esbilló en "Semblanzas literarias" (1871). Tamién hai bonos retratos lliterarios en "Los oradores del Ateneo" (1878) y en "El nuevo viaje al Parnaso" (1879), onde desfilem conferenciantes, ateneístes, novelistes y poetes de la dómina. Escribió tamién como críticu, en collaboración con Leopoldo Alas, "La literatura en 1881". Casó dos vegaes: so primer esposa, Luisa Maximina Prendes, finó en 1885 depués de namás qu'un añu y mediu de matrimoniu. Casó en 1899 en segundes nupcies con Manuela Vega y Gil, que-y sobrevivió. Al morrer José María de Pereda en 1906, ocupó'l sillón vacante na Real Academia Española.
Diose a conocer como novelista con "El señorito Octavio" (1881), pero ganó la celebridá con "Marta y María" (1883), ambientada na ciudá ficticia de Nieva, qu'en realidá representa a Avilés. Nesta dómina de la so evolución lliteraria suel ambientar les sos noveles n'Asturies. Asina asocede tamién con "El idilio de un enfermo" (1884), que ye quiciás so obra más perfeuta pol acabu, ironía, cenciellez d'argumentu y sobriedá nel retratu de los personaxes, dalgo que Palacio Valdés nunca llogró repetir; tamién d'ambiente asturianu son "José" (1885) y "El cuarto poder" (1888), onde de la mesma manera qu'en "La Regenta" de Leopoldo Alas faise una sátira de la burguesía provinciana, denunciase la babayada de los duelos y la fatuidá de los seductores. 
La so novela "Riverita" (1886), que tien una segunda parte llamada "Maximina" (1887), trescurre en Madrid y revela ciertu pesimismu y elementos autobiográficos. D'otra miente, la obra más famosa d'Armando Palacio Valdés, "La hermana San Sulpicio" (1889), trescurre en tierres andaluces, amosando los sos vezos demientras narra los amores ente una monxa que llogra salir del conventu y un médicu gallegu qu'al fin casa cola relixosa. "La espuma" (1891) ye una novela qu'intenta describir l'alta sociedá madrilana. "La fe", 1892, como'l so propiu títulu indica, trata'l tema relixosu, y en "El maestrante" (1893) acercase a ún de los grandes temes de la novela del Realismu, l'adulteriu, de nuevu n'ambiente asturianu. Andalucía xurde otra vuelta en "Los majos de Cádiz" (1896) y los vezos valencianos en "La alegría del capitán Ribot" (1899). 
Ente toles sos obres, Palacio Valdés prefería "Tristán o el pesimismo" (1906), cuyu protagonista encarna'l tipu humano que fracasa pol negativu conceutu que tien de la Humanidá. "La aldea perdida" (1903) ye como una égloga novelada al rodiu de la industria minera y quier ser una amosanza de que'l progresu industrial causa grandes daños morales. El narrador distanciase demasiáu del so tema añorando una Arcadia perdida y retratando rústicos como héroes homéricos y otorgando nomes de dioses clásicos a aldeanos. Ye una manera superficial de tratar la industrialización d'Asturies; a Palacio Valdés se-y daba meyor la descripción de la ciudá que de la vida rural.
"Los papeles del doctor Angélico" (1911) ye un compilatoriu de cuentos, camientos filosóficos y rellatos inconexos, anque perinteresantes. En "Años de juventud del doctor Angélico" (1918) cunta la historia d'un médicu (cases de güéspedes, amores cola muyer d'un xeneral etc...). Ye autobiográfica "La novela de un novelista" (1921), pero amás tratase d'una de les sos obres maestres, con episodios onde fai gala d'una gran ironía y un formidable sentíu del humor. Otres novelas suyes son "La hija de Natalia" (1924), "Santa Rogelia" (1926), "Los cármenes de Granada" (1927), y "Sinfonía pastoral" (1931).
Fexo dos coleiciones más de cuentos en "El pájaro en la nieve y otros cuentos" (1925) y "Cuentos escogidos" (1923). Recoyó dellos artículos curtios de prensa en "Aguas fuertes" (1884). Sobre la política femenina escribió l'ensayu históricu "El gobierno de las mujeres" (1931) y sobre la Primera Guerra Mundial en "La guerra injusta", onde se declara aliadófilu y amuesase mui averáu a la Xeneración del 98 nel so ataque escontra l'atrasu y la inxusticia social de la España d'entamos del sieglu XX. 
En 1929 espublizó'l so "Testamento literario", nel qu'espón numberosos puntos de vista sobre filosofía, estética, sociedá etc..., con alcordances y anécdotes de la vida lliteraria na dómina que conoció. Postreru ye'l "Álbum de un viejo" (1940), que ye la segunda parte de "La novela de un novelista" y que lleva un prólogu del autor a una coleición de cincuenta artículos. Les sos "Obras completas" foron editaes por Aguilar en Madrid en 1935; y el so epistolariu con Clarín en 1941.
Armando Palacio Valdés foi un gran creador de tipos femeninos y yera bonu na pintura costumbrista; sabía tamién bosquexar personaxes secundarios. Al contrariu qu'otros autores concede al humor un papel importante na so obra. La so obra ta enforma tornada, especialmente al inglés, y igualmente apreciada fuera d'España; ye seguramente xuntu a Vicente Blasco Ibáñez l'autor español del sieglu XIX más lleíu nel estranxeru. El so estilu ye nidiu ensin incluyir neoloxismos nin arcaísmos.
Xosé Manuel García González
Xosé Manuel García González (Gozón 1853 - Avilés 1938), más conocíu como "«Marcos del Torniello»" ye un escritor n'asturianu.
Nicanor de las Alas Pumariño y Troncoso
Estudia drechu na Universidá d'Uviéu nel edificiu históricu de la cai San Francisco. Llicenciase en 1891. 
En 1895 abre un bufete d'abogaos n'Uviéu fasta 1903, el bufete llogren un gran prestixu n'Uviéu lo que fai qu'en 1903 se tresllade a Madrid. 
Xuntu a la so actividá como abogáu ye articulista baxo'l seudónimu de "«Tronzadillo»" nel periódicu "El Liberal Asturiano". Una vez fixada la so residencia en Madrid sigue unviando artículos a los periódicos asturianos enantando amás a collaboraciones con periódicos de Madrid.
N'abril de 1900 casa con Belén Montes Secades que muerre en 1922. En 1931 vuelve a casar con Amparo G. Duarte, avilesina fía del conocíu fotógrafu Duarte.
En 1900 accede al cargu de secretariu lletráu del Bancu Asturianu d'Industria y Comerciu y inicia la so andadura política. En 1906 presentase a les eleiciones pa diputaos a Cortes pol partíu lliberal obteniendo l'escañu por Ocaña, Toledo. Esti escañu sicasí nun lo pudo ocupar por mor del cambéu de gobiernu y la realización d'un nuevu sufraxu.
Ente 1907 y 1910 ye diputáu pol partíu conservador representando al conceyu de Miranda. Foi senador por Asturies y diputáu por Uviéu y Villaviciosa.
De magar 1914 ocupa estremaos cargos oficiales:
La so carrera parllamentaria vese tarazada en 1923 pola dictadura del xeneral Primo de Rivera, si bien al pertenecer al partíu conservador xúntase a l'asamblea nacional dende Uviéu au treslladó la so residencia.
En 1927 ye nomáu presidente de la Diputación Provincial. Nesti periodu promueve l'Hospital-Manicomiu y la Casa de Caridá d'Uviéu.
En 1931 al instaurase la república abandona la política.
En 1933 ye nomáu vocal del Tribunal de Garantíes Constitucionales.
En 1934 sustenta'l cargu de xerente del Bancu Asturianu d'Industria y Comerciu. Demientres la Revolución asturiana la so casa ye incendiada y él ye deteníu mentanto la revuelta.
El rei Víctor Manuel III d'Italia condecorólu cola Gran Cruz de la Corona pol so llabor nel tratáu de comerciu de 1915.
Isidro Lángara Galarraga
Isidro Lángara Galarraga (Pasaia, Guipúzcoa, 25 de mayu de 1912 – 21 d'agostu de 1992) foi un fútbolista español que xugaba de delanteru.
Xugó 12 vegaes cola camiseta nacional española, consiguiendo marcar 17 goles, poro ye una de les meyores estadístiques en rellación partíos xugaos y goles marcaos. Fue Pichichi de la lliga española en tres vegaes, nes tres caberes temporaes enantes la guerra civil (1934, 1935 y 1936). 
Quesu d'Abredo
El Quesu d'Abredo ye un quesu suave y cremoso, de pastia elástico y fundente. Faise con lleche de vaca n'Abredo (Cuaña).
El so fabricante, la Quesería Artesanal d'Abredo, surdió nel añu 1988 nel pueblu del mesmu nome. Amás del quesu fai un requexón perapreciáu polos críticos gastronómicos.
Quesu de La Chivita
El Quesu La Chivita ye un quesu fecho en Buelles (Peñamellera Baxa).
Ye un quesu madurao de corteya mugoriento con tastu un pocoñín acedu y picante y d'arume suave.
Tien dos variedaes:
Quesu de Canal de Ciercos
El Quesu de Canal de Ciercos ye un quesu fecho artesanalmente con lleche pausterizao de vaca, en San Esteban (Peñamellera Baxa).
De tastu cremosu y mui ricu, en temporada tamién pue ser d'oveya y cabra.
Quesu Casín
El Quesu Casín ye un quesu fecho con lleche de vaca en Casu y Sobrescobiu . Ye de pastia mesto y tastu fuerte, picante y arumoso; delles pieces tán decoraes y lleven el nome del queseru grabáu nel mesmu quesu. 
Quesu de Caxigón
El Quesu de Caxigón ye un quesu fecho artesanalmente con lleche pausterizao de vaca en Berodia (Cabrales).
Quesu Cuevas del Mar
El Quesu Cuevas del Mar' ye un quesu puro de cabra fecho en Pría (Llanes).
Quesu d'El Carbayo
El Quesu d'El Carbayo ye un quesu fecho con lleche crudo de vaca nel conceyu de Taramundi. Ye de pastia cocío semiduro, de tastu daqué picante, corteya acepiyao bien de veces con aceite de la que ta madurando, y con una curación de más de dos meses.
Tien otra variedá que ye'l Quesu d'El Carbayo con nueces: lleche crudo de vaca mecío con nueces, pastia cocío semiduro y tastu suave y orixinal.
Quesu de Gamonéu
El Quesu de Gamonéu (o Camonéu) ye un tipu de quesu azul que s'ellabora nel oriente d'Asturies.
Tien el so orixe nel conceyu d'Onís, concretamente nel llugar de Gamonéu (na parroquia de Bovia o "cuartu riba"), anque la ellaboración estendióse tanto pel conceyu d'Onís como pel de Cangues d'Onís (los dos conceyos incluyíos na Denomación d'Orixe Protexida) y delles llocalidaes de Llanes.
La zona de los Picos d'Europa y l'entornu ye un territoriu con un clima oceánico-alpín, con temperatures fríes y precipitaciones abondoses. La dominancia nel paisaxe de los espacios ásperos y accidentaos, poco afayadizos pa l'agricultura, fexo de la ganadería l'actividá económica dominante.
Hai dos certámenes nos qu'esti quesu ye'l protagonista. El primeru ye'l 12 d'ochobre, na "Feria de Cangues d'Onís de los Quesos de los Picos d'Europa" y'l segundu y más importante l'último domingu d'ochobre, onde se dan cita los dos tipos de "Gamonéu" en Benia. En Benia, celébrase dende 2003 la "Feria de Los Picos d'Europa", na que s'instalen "stands" de tolos conceyos del Oriente d'Asturies, asina como estremaes asociaciones culturales.
La ellaboración tradicional del quesu Gamonéu ye asemeyada a la del Cabrales, ya qu'utiliza una mestura de trés tipos de lleche: de cabra, de vaca y d'oveya. Mécese'l lleche de la primera cata, guardao nes "peyes" (odres de cueru) cola que se cata al atapecer, caleciéndoles y amestando'l cuayu pa obtener la cuayada. Anguaño, l'usu de les "peyes" de cueru nun ta permitío poles condiciones hixéniques requeríes na llexislación en puxu.
Pa consiguir una masa más trupo que la del Cabrales colocábase antiguamente la cuayada nún moldu de madera llamáu "arniu" y se prensaba. Güei empléguense arnios de plásticu alimentario. El saláu realízase esfregando les cares del quesu con sal común. Hai que dexar oriar y encorteyar per trés díes enantes de proceder al fumáu. Ésti realízase nes mayaes de los pastores con fueu de lleña ente diez y venti díes. Per último, déxase posar, bien en cueves naturales ente dos y cinco meses, como faen n'Onís, bien nún llugar secu per dos meses, como faen en Cangues. 
Al tratase d'un quesu ellaborao con lleche ensin pasteurizar, llegalmente na Unión Europea debe tar sometío a un periodu mínimu de maduración de 60 díes, pa que les propies condiciones fisico-químiques que se desenrrollen na maduración del quesu eliminen los patóxenos conteníos.
Tou esti procesu realízase ente los meses d'abril y agostu.
Les races d'animales d'onde remanez el lleche son:
El quesu Gamonéu ye un quesu graso, madurao, de corteya natural, ellaborao con lleche de vaca, oveya y cabra, llixeramente fumao y con seles biltos de "penicillium" nos cantos.
Gamonéu del Puertu
Ellaborao nes cabañes de los puertos altos d'Onís y Cangues d'Onís. El lleche remanez de races autóctones y la so ellaboración ye estacional, llimitándose a los meses de primavera y branu.
Les veges o mayaes incluyíes nesta categoría son les que vienen darréu:
Gamonéu del Valle
Ellaborao en pequeñes queseríes de los pueblos allugaos nes zones baxes de dambos conceyos. De menor tamañu que'l "Gamonéu del Puertu", la so ellaboración caltiénse a lo llargo del añu.
Los productores de "Quesu Gamonéu" son:
Quesu de La Collada
El Quesu de La Collada ye un quesu fecho en Cirieñu (Amieva). 
Fecho con lleche de cabra pausterizao. De color blanco y tastu finu y suave.
Fecho con lleche d'oveya. De color blancu y güeyos de grandor variáu. El so tastu ye finu y suave.
Quesu La Cueva de Llonín
El Quesu La Cueva de Llonín ye un quesu fecho n'Alles (Peñamellera Alta). Fecho con lleche de vaca. La tayada ye mariello claro y con güeyos pequeños, un pocoñín llento.
Quesu de La Peral
El Quesu de La Peral ye un tipu de quesu que se fae na parroquia asturiana de La Peral, nel conceyu d'Illas. Ye un quesu semiduro y daqué vetiao, de pasta mesto y de color blanco, fecho con lleche de vaca.
El quesu de La Peral ellabórase nuna pequeña quesería industrial de la parroquia asturiana de La Peral, nel conceyu d'Illas. Foi una creación personal del fundador de la quesería, Antonio León Álvarez, alredor del añu 1923.
Ye un quesu ensin corteya, untuosu y de collor blancu amarillentu. El so interior ye firme pero non compactu, y tien grietes y furacos nos que puede desarrollase'l mofu que-y da'l so collor azul veteáu. Ellaborase con lleche de vaca, a la que dacuando se-y añade nata d'oveya pa reforciar el so sabor y golor demientres la maduración. De forma cilíndrica y con pieces de tamañu variable, viéndese envueltu en papel metalizáu.
Quesu de Madelva
El Quesu de Madelva ye un quesu fecho con lleche de vaca y oveya en L'Infiestu (Piloña). Ye de pastia amarellao y mantegoso, de tastu una migayina picante.
Quesu Monje
El Quesu Monje ye un quesu fecho con lleche de vaca en Panes, (Peñamellera Baxa). Ye prensao, ensin güeyos, de tastu suave, poco salao y mantegoso.
TIen una variedá llamada Monje Picón.
Quesu Monje Picón
El Quesu Monje Picón ye un quesu fecho en Panes (Peñamellera Baxa). Faise un quesu azul de forma cilíndrica y testura cremosa, variedá del Quesu Monje.
Microevolución
Microevolución ye'l socesu de cambéos a pequeña escala en frecuencies aléliques nuna población, a lo llargu de delles xeneraciones, tamién conocía como cambéu a mayor o menor nivel que'l d'especie.
Estos cambéos son debio a dellos procesos: mutacion, seleición natural, fluxu xenéticu, deriva xenética y panmixia.
La Xenética Poblaciones ye la rama la bioloxía qu'aporta la cadarma matemática pal estudiu del procesu la microevolución. La Ecoloxía xenética concierne propiamente a la observación de la microevolución na vida salvaxe. Davezu, casos observables d'evolución son precisamente exemplos ñidios de microevolución; por exemplu, subespecies de bacteries con resistencia a antibioticos.
La microevolución pue ser contrastada cola macroevolución, que ye'l socesu a gran escala de cambéos en frecuencies xéniques nuna población nun periodu temporal d'escala xeolóxica (i.e. consecuencia de microevoluciones estendíes). La diferencia ye munchu mayor que lu que s'asemeya. La microevolución ye reduccionista, mientres que la macroevolución ye holística. Ca teoría ufierta estremaos puntos de vista internos nel procesu evolutivu.
L'entomólogu rusu Yuri Filipchenko (o Philipchenko, según la transcripción) acuñó por primer vegada'l términu de "macroevolution" y "microevolution" en 1927 en so trbayu fecho n'alemán, "Variabilität und Variation". El términu foi garrao pal so usu al inglés por Theodosius Dobzhansky en so llibru Genetics and the Origin of Species (1937). 
Dende la instauración de los dos términos, los sos significaos fueron revisaos a esgaya vegades y en munches ocasiones cayío en na desconsideración por parte los científicos que prefieren falar d'evolución biolóxica como un procesu.
Quesu d'Ozcos
El Quesu d'Ozcos ye un quesu fecho con lleche de vaca en Grandas de Salime. Ye suave y mantegoso.
Quesu de Peñamellera
El Quesu de Peñamellera ye un quesu fecho con lleche de vaca, oveya y cabra (según la temporada) n'El Valle Altu de Peñamellera. Ye madurao y tienro, de corteya engurriao y color ocre anaranxao.
Catarates del Niágara
Les catarates del Niágara ye un pequeñu grupu de grandes catarates asitiaes nel ríu Niágara na fastera oriental d'América del Norte, na llende ente los Estaos Xuníos y Canadá. Tienen un altor máximu de 236 metros sobre'l nivel de la mar.
Fórmenles tres catarates: Les «catarates canadianes» (Ontario), les «lupes americanes» (Nueva York) y les más pequeñes, les «catarates Velo de Novia». Sicasí nun tienen un gran altor, son peramplies, y son les más voluminoses d'América del Norte, por pasar per elles tola agua de los Grandes llagos.
Dende que s'asoleyo'l descubrimientu polos colonizadores europeos ficiéronse perpopulares, non sólo pola so guapura natural sinón tamién por ser un proyeutu de conservación medioambiental. Son un sitiu de turismu compartiu poles ciudades de Niagara Falls (Nueva York) y Niagara Falls (Ontario).
Los raigones históricos de les catarates del Niágara atópense na glaciación, va unos 10.000 años. Tanto la rexón de los Grandes Llagos de Norteamérica como'l Ríu Niágara son efeutos d'esta glaciación continental. Foi un gran glaciar qu'avanzó sobre la fastera oriental de Canadá como una gran escavadora frayando roques y suelu, ximelgando y afondando dalgunos canales del ríu hasta convertilos en llagos, d'esta manera agora aquel pequeñu ríu, camudó nes catarates más conocíes del mundiu.
El nomatu de «Niágara» ye orixinariu de la pallabra iroquesa que significa «truenu d'agua». Los pobladores orixinarios de la rexón yeren los ongiara, una tribu iroquesa nomada "los neutrales" polos conquistadores franceses, quienes atoparon nellos el sofitu como mediadores de les griesques con otres tribus.
Esiste controversia sobre quién foi'l primer européu en facer una descripción escrita sobre les catarates. El llugar foi visitáu por Samuel de Champlain en 1604. Miembros del grupu falaron-y de la esistencia d'unes catarates xigantes, que foron descrites nel so diariu de viaxe, pero enxamñas agüeyaes por él. Dalgunos afirmen que'l naturalista Pehr Kalm fizo la primer descripción de les catarates mientres diba nuna espedición pa la zona a entamos del sieglu XVIII. Sin embargu, munchos historiadores concuerden en que'l pa Louis Hennepin agüéyoles muncho enantes, en 1677, dempués de tener viaxao a la zona col esplorador René Robert Cavelier de La Salle. Hennepin tamién foi'l primeru en describir les catarates de San Antonio en Minnesota.
Demientres el sieglu XIX el turismu popularizoles y yera la fastera más industrializada na metá de sieglu. La gran demanda de visitantes fizo qu'en 1848 construyeren una ponte pa peatones y llueu la Ponte de Suspensión del Niágara de Charles Ellet. Esta foi camudada pola Ponte de Suspensión de les Catarates del Niágara de John Augustus Roebling en 1855. En 1886 Leffert Buck camudó la ponte de Roebling, fecha de madera y piedra, por otra onde predomina l'aceru, qu'entá güei lleva una llinia férrea penriba de les catarates. La primer ponte d'aceru más averada a les catarates foi acabada en 1897, güei nomada como Whirlpool Rapids Bridge. Tien pasu pa vehículos, trenes y peatones ente Canadá y los Estaos Xunios xusto per debaxu de les catarates. En 1941 completose'l tercer pasu cola ponte Rainbow Bridge, que permite'l tránsitu vehicular y de peatones.
Especialmente dempués de la Primera Guerra Mundial, el turismu tuvo un xuba esplosiva, yá que los automóviles facíen la llegada hasta les catarates muncho más fácil. La hestoria de les catarates del Niágara nelsieglu XX ye en gran parte la de los esfuercios p'aprovechar la enerxía de les catarates pa producir enerxía hidráulico y controlar la xuba descontrola tanto del llau norteamericanu como canadiense, qu'amenacen la maxa del llugar.
Les catarates foron l'entamu reconocies como una fonte potencial d’enerxía. El primer esfuerciu conociu pal so aprovechamientu foi en 1759, cuando Daniel Joncairs fizo un pequeñu canal enriba les catarates pa day enerxía'l so aserraderu. Augustus y Peter Porter mercaron nesti área, y en todes les catarates norteamericanes en 1805 al gobiernu de Nueva York y allongaron el canal pa da-yos enerxía hidráulica'l so molin de farina y curtidos. En 1853, Niagara Falls Hydraulic Power and Mining Company foi contratada pa facer canales que seríen utilizados na xeneración de llectricidá. En 1881, baxu el mandu de Jacob Schoellkopf foron facer xuficiente corriente continuo como pa iluminar les catarates y los pueblinos averaos. 
Cuando Nikola Tesla, quien más tardi fízose un monumentu nes catarates, inventó la corriente alterna, fízose posible llevar lletricidá llonxe. En 1883, la compañía "Niagara Falls Power Company" contrató a George Westinghouse pa diseñar un sistema capaz de xenerar corriente alterna. En 1896, col sofitu de J.P. Morgan, John Jacob Astor IV, y Vanderbilt, construyéronse xigantes conductos baxu la tierra y turbines xeneradores de más de 100.000 hp, capaces d'unviar enerxía hasta Buffalo, a 32 quilómetros. El gobiernu de Canadá, tamién entamó aprovechar l'enerxía les catarates, empleando firmes nacionales y estaunidenses. Anguaño, ente'l 50% y el 75% de la corriente ríu Niágara ye esviada per aciu de cuatro grandes túneles. L'agua pasa a traviés de turbines hidrolléctriques que-y dan enerxía a les árees averaes d'Estaos Xunidos y Canadá enantes de tornar al ríu.
Los barcos puen esquivar les catarates per aciu del Canal Welland, que foi meyoráu y amestando al Saint Lawrence Seaway. Mientres qu'esta ruta fluvial esvió'l tráficu acuáticu averao de Buffalo y conduxo al decaimientu de les industries d'aceru , otres industries del valle del ríu Niágara desendolcáronse, col sofitu la enerxía lléctrica fecha pol ríu.
Les ciudaes de Niagara Falls (Ontario) y Niagara Falls (Nueva York) tan xuníes por tres pontes, incluyendo la Ponte Rainbow, qu'ofrece la vista más averada a les catarates. No mui llonxe d'allí s'atopa l'Aeropuertu Internacional Catarates del Niágara (Niagara Falls International Airport) y l'Aeropuertu Internacional Buffalo Niagara, asina como la Universidá del Niágara y munchos negocios llocales.
Durante la domina de los primeros sieglos dempués al asentamientu européu na fastera, les tierres a ambos llaos de les catarates yeren de propiedá privada. El desendolque de la rexón amenazaba la belleza natural del sitiu y a vegaes los visitantes debían sofitales y pagar pa poder agüeyar les catarates a traviés d'un furacu nuna llenda. Nel 1885 les autoridaes de Canadá y los Estaos Xuníos entamaron a mercar les tierres averaes, con vistes a la preservación del llugar. En Nueva York, l'artista Frederick Church y el paisaxista Frederic Law Olmsted encabezaron el movimientu "Free Niagara", el cuál persuadió al estáu de Nueva York pa mercar les tierres baxu la pallabra de facer una reserva estatal. Esi mesmu añu, la provincia canadiense de Ontario estableció'l parque Queen Victoria Niagara Falls Park colos mesmos propósitos. Ambes organizaciones consiguieron notables ésitos n’operaciones pa restrinxir el desendolque en ambos márxenes de les catarates y el ríu Niágara. Nel llau canadiense, la Niagara Falls Commission regula l’usu de les tierres a lo llargo del cursu del ríu Niágara, dende'l llago Erie hasta'l llago Ontario.
Hasta agora, les catarates fueron allonxándose hacia'l sur con un ritmu de 0,6 a 3,0 metros por añu, debíu l’erosión. Esti procesu s'anicio llentamente pol esvíu del agua, cantidaes cada vegá mayores del fluxu del ríu Niágara hacia les plantes hidrolléctriques instalaes n’ambos llaos del ríu. L’2 de xineru de 1929 los Estaos Xunios y Canadá llegaron a un alcuerdu sobre'l plan d’aición pa caltener les catarates. En 1950 roblaron un tratau nomau Niagara River Water Diversion treaty, qu'afonda'l tema de la esviadura del agua.
Amás de los efeutos pola esviadura d'agua, los esfuercios pal control del desgaste amestaron la construcción de diques subacuáticos pa redireccionar les corrientes más dañines y l'afitamientu mecánicu de la cimera de les catarates. El trabayu más complexu foi lleváu en 1969, mientres el ríu Niágara foi esviáu dafechu de les catarates estaunidenses durante varios meses, interrumpiendo una de les caídes d'agua. Mientres que les catarates canadienses absorbían el fluxu d’agua estra, un grupu d'inxenieros estudiaron el llechu del ríu y trabayaron nel pa retrasar la erosión. Un proyeutu pa esborrar grandes cantidaes de cachos de roques depositaos en 1954 foi dexáu debío al altu costu de la operación.
N'ochobre de 1829 Sam Patch foi la primer persona, que se sepa, en dar el saltu dende les catarates canadienses y nun morrer. Dempués d'esto entamó una llarga tradición de persones que quixeron imitalu. En 1901 Annie Taylor, de 63 años d'edá, foi la primer persona en cruciar les catarates como bala humana, y sobrevivió ensin mancadures. Dende entoncies, otres 14 persones intentaron cruciales. Dalgunos conseguiéronlo ensin mancase, pero otros afogáronse o quedaron feríos gravemente nel intentu. Los sobrevivientes tuvieron que facer frente a cargos na so contra y multes, ya que ye illegal intentar trespasar les catarates. L'illusionista David Copperfield ye'l más reciente en sumase a la llista d'exitosos en cruciales en 1990.
Otres persones faen de cruciar les catarates el so oxetivu, entamando por Jean Francois "Blondin" Gravelet en 1859, munchos equillibristes llevaron a muncha xente a agüeyar les sos proeces.
L'inglés Matthew Webb,que foi'l primer home que crució a nadu la Canal de la Mancha, afogóse en 1883 nel intentu de cruciar nadando'l Whirlpool y los rápidos debaxo de les catarates. 
Les catarates yá yeren atracción turística y el llugar preferíu polos estaunidenses que celebren la so lluna de miel, pero la cantidá de visitantes va medrar de sópitu en 1953 dempués del estrenu de "Niagara", película protagonizada por Marilyn Monroe. Na dómina de los 80 les catarates yeren el llugar elexíu pa dalgunes escenes de la película "Superman II". El complexu turísticu averáu a les catarates ye'l llugar dende onde se fízo'l programa televisivu "Wonderfalls" a entamos del añu 2004.
Cola xubida del turismu foriatu, les visites anuales superaron los 14 millones de turistes nel añu 2003.
El mayor ensame de turistes producese nel branu-primavera, cuando les catarates son un espectáculu únicu, tanto durante'l día como al atapecer. Dende la fastera canadiense, lluces d'artificiu illuminen ambos llaos durante varies hores dempués del atapecer. 
Nel llau estaunidense, les catarates pueden agüeyase desde les caleyes del Parque Prospect, que tamién tien una torre d'observación. Averao, la Cova de los Vientos guia a los visitantes a un puntu debaxo de la cayída d'agua Velu de Novia. El Niagara Scenic Trolley ufrez güaceos guiaos al traviés de les catarates estaunidenses.
Nel llau canadiense, nel Parque Reina Victoria tien plataformes qu'ufrecen una espectacular vista a les catarates estaunidenses y canadienses. Tamién hai caleyes que dirixen a observatorios que faen la illusión d'estar baxu les catarates. La parte cimera d'observación, averada a la Torre Skylon ufrez la vista con mas altor sobre les catarates y, nel otru llau, ufrez una vista de Toronto. Xunto cola Konica Minolta Tower, ye una de les dos torres en Canadá con vista a les catarates. Nel ríu Niágara, la empresa Niagara River Recreational Trail recorre 32 kilómetros, dende'l fuerte Erie hasta'l fuerte George, ya incluye munchos sitios hestóricos rellacionaos cola Guerra de 1812.
Los cruceros Maid of the Mist lleven pasaxeros per debaxo de les catarates dende 1846. El Spanish Aerocar, fechu en 1916 a partir del diseñu del inxenieru español Leonardo Torres Quevedo ye un cablecarril que lleva pasaxeros dende'l llau canadiense hasta debaxo de les catarates.
Ángel González
Ángel González (Uviéu, 6 de setiembre, 1925 - Madrid, 12 de xineru, 2008), poeta asturianu.
Ángel González nació n'Uviéu, Asturies el 3 de setiembre de 1925. La so neñez vióse marcada enforma pola muerte de so padre, cuando'l poeta cuntaba 18 meses d'edá. La dexeneración del seno familiar continuó durante la Guerra Civil Española, cuando'l so hermanu Manuel morrió asesináu pol bandu franquista en 1936. Depués, el so hermanu Pedro exilaríase.
En 1943 enferma de tuberculosis, malura de la que dirá recuperándose adulces nun perióu de retiru nel Páramo del Sil. Tres de trés años, decide estudiar derechu na Universidá d'Uviéu pa depués, en 1950, entamar estudio de periodismu na Escuela Oficial de Periodismu de Madrid.
La so esperiencia pente la guerra foi plasmada na so obra "Áspero mundo" (1956), primer publicación cola qu'algamara l'accésit del Premiu "Adonais".
Tres de la publicación del so segundu llibru, "Sin esperanza, con convencimiento" (1961), Ángel González enxertóse nel grupu de poetes de la nomada "Xeneración del 50" o "Xeneración de mediu sieglu" española. En 1962 ye premiáu en Collioure col "Premiu Antonio Machado" pol llibru "Grado elemental".
Nel añu 1970 ye convidáu a dar conferencies a la Universidá de Nuevu México en Albuquerque (Estaos Uníos), onde trabayó como profesor un semestre. En 1973 pasa peles Universidaes de Utah, Maryland y Texas baxo la mesma condición, y torna en 1974 a la Universidá de Nuevu México como profesor de Lliteratura Española Contemporánea.
En 1985 conceden-y el "Premiu Príncipe d'Asturies de les Lletres" y en 1991 el "Premiu Internacional Salerno de Poesía". En xineru de 1996 foi escoyíu miembru de la Real Academia de la Llingua Española. El mesmo añu, amás, obtuvo el "Premiu Reina Sofía de Poesía Iberoamericana".
Ángel González en 1992 cesa como profesor. En 2001 algama'l "Premiu Julián Besteiro de les Artes y les Lletres". En 2004 conviértese nel primer ganador del "Premiu de Poesía Ciudá de Granada-Federico García Lorca".
Muerre'l 12 de xineru de 2008 nuna clínica de Madrid.
la palabra en el aire, disco junto al cantautor canario pedro guerra
Organización Internacional del Trabayu
La Organización Intenacional del Trabayu (OIT) ye un organismu especializau de les Naciones Xuníes que s'ocupa de les cuestiones relatives al trabayu y les rellaciones llaborales. Fue fundada'l 11 d'abril de 1919, nel marcu de les negociaciones del Tratáu de Versalles. La so Constitución sancionada en 1919, compleméntase cola Declaración de Filadelfia de 1944. 
La OIT tien un gobiernu tripartitu, integráu polos representantes de los gobiernos, de los sindicatos y de los empleadores. El so muérganu supremu ye la Conferencia Internacional, que s'aconceya anualmente en xunu. El so muérganu d'alministración ye'l Conseyu d'Administración que s'aconceya cuatrimestralmente. Cada cinco años El Conseyu d'Alministración elixe al Director Xeneral, encargáu de dirixir la Oficina Internacional del Trabayu ya implementar les acciones nel tarrén. En 2003 fue reelexíu pal cargu el chilenu Juan Somavía. La sede central alcuéntrase en Ginebra, Suiza. En 1969 la OIT recibió'l Premiu Nobel de la Paz. Ta integráu por 180 estaos nacionales (2007).
Ourense
Ourense ye la capital de la provincia d'Ourense (Galicia, España). Ye la tercera ciudá gallega por población, tres Vigo y La Coruña, y ta allugada nel sureste de Galicia (el ríu Miño pasa per esta ciudá).
Emilio Robles Muñiz
Emilio Robles Muñiz , tamién conocíu como Pachín de Melás, foi un escritor n'asturianu. 
De familia humilde abandonó llueu los estudios y púnxose a trabayar como obreru mecánicu. Asistiendo a les clases nocherniegues de la Escuela Industrial de Xixón sacó la especialidá de torneru. 
Los sos primeros escritos fueron artículos escontra de la esplotación obrera nos diarios El Comercio, "La Defensa del Obrero" y "La Organización". Por esto y pola so militancia socialista foi esterráu a Llangréu. 
Col romance "La güelina" obtuvo en 1904 el segundu premiu nun Certamen Científico-Lliterariu que ganó Pepín de Pría. A partir d'entós participó en dellos consursos hasta qu'en 1909 publicó "Les veyures de Pinón", un llibru de relatos. 
A lo llargo de la so vida desarrolló importantes iniciatives asturianistes, como la "Biblioteca Popular de Escritores Asturianos", la colección "La novela asturiana", el reclamu d'un Estatutu d'Autonomía p'Asturies durante la Segunda República, etc. Asinamesmo, foi nomáu académicu de la Real Academia Asturiana de les Artes y les Lletres.
Durante la Guerra Civil punxo a salvo del fueu los restos de Xovellanos, que s'alcontraben na ilesia de San Pedro de Xixón. Foi apresáu polos franquistes morriendo na cárcel del Coto por mor de les pésimes condiciones nes que taben los presos. 
El pintor y cartelista Germán Horacio yera fíu de Pachín de Melás.
ENSIDESA
La Empresa Nacional Siderúrgica, Sociedad Anónima (Ensidesa) foi una compañía estatal, de capital público, fundada el 28 de xunetu de 1950 en Madrid pol muérganu estatal Instituto Nacional de Industria (INI). En 1994, y depués d'un procesu de reconversión llaboral y empresarial, pasa a enxertase na Corporación Siderúrgica Integral (CSI), empresa pública que, tres d'algamar resultaos económicos positivos, foi privatizada en 1997 baxo'l nome d'Aceralia. Completáu esi procesu cola so integración colos grupos siderúrxicos europeos Arbed y Usinor pasó a nomase Arcelor. En 2006, el grupu pasó a formar parte del conglomeráu Mittal Steel embaxo'l nome Arcelor-Mittal.
La factoría, surdida énte'l déficit de producción d'acero n'España, allúgase na comarca d'Avilés (Asturies), na marxe derecha de la ría homónima. Los primeros trabayos pa la construcción del complexu siderúrxicu entámense aquel mesmu añu de 1950, sicasí, el primer fornu altu nun diba furrular hasta'l 24 de setiembre de 1957. Esta primer instalación, inaugurada pol entós Xefe d'Estáu Francisco Franco foi bautizada col nome de la muyer del dictador, "Carmen". Xunto a les primeres instalaciones d'acería (LD-1) -puesta en marcha en 1966-, llaminación y talleres auxiliares, tenía previsto una producción añal de 300.000 tonelaes de productos siderúrxicos.
Los trés fornos siguientes foron prendíos en 1958, 1966 y 1969. Al empar, el complexu siderúrxicu diba estendiéndose cola construcción de trenes de llaminación, bateríes de producción de coque o una central térmica de producción de lletricidá pa dotar d'autonomía enerxética suficiente a tol complexu industrial. Al tiempu, construyéronse y punxéronse en marcha los otros trés hornos del complexu, nomaos 'Joaquina', 'Rosario' y 'Carmen IV'. Les necesidaes de consumu d'agua pela parte de la empresa llevaron amás a la construcción de dos banzaos en Tresona y La Granda.
El 22 d'avientu de 1973, intégrase n'Ensidesa la Unión de Siderúrgicas Asturianas (Uninsa), empresa que dende 1966 axuntaba dafechu l'actividá de les trés siderúrxiques históriques asturianes (Duro-Felguera, Fábrica de Mieres y Moreda-Gijón). 
En avientu de 1994, como consecuencia de la execución del "Plan de Competitividá Conxuntu AHV - Ensidesa", constitúise'l grupu Corporación Siderúrgica Integral (CSI), cuyes actividaes de reorganización y reconversión de la industria siderúrxica española entamen en 1995. La reorganización de CSI conclúi en 1997 cola creación d'Aceralia Corporación Siderúrgica, integrada nel grupu européu controláu pola luxemburguesa Arbed y la francesa Usinor.
L'entamu de la construcción d'Ensidesa n'Avilés prevocó bultables cambios na sociedá de la llocalidá asturiana. El más evidente foi'l del españíu demográficu rexistráu ente 1950 y 1970, cuando según los datos del Institutu Nacional d'Estadística cuadruplicó la so población.
La empresa dio trabayu de forma directa a más de 27.244 empleaos ("productores", na xíriga de la empresa) en 1975, y al rodiu d'ella afitóse un texíu d'industries auxiliares qu'elevaba la cifra nel so momentu cume a los 43.000 trabayadores.
La manu d'obra pa la nueva empresa, allugada nuna villa que malapenes superaba los 20.000 habitantes en 1950, cubrióse cola inmigración de trabayadores llegaos d'otres partes d'Asturies y, sobremanera, d'Andalucía, Galicia, Castiella y Llión. La falta d'infraestructures p'agospiar al númberu de trabayaores empleaos nos primeros años de la década de 1950 fizo que proliferaren soluciones improvisaes en forma de barracones, y xeneralizóse'l sistema de pensiones y agospios por hores en pensiones y viviendes privaes. Les dures condiciones de trabayu n'aquella dómina, xunío a esa falta de infraestructures, foi el xerme del apelativu "coreanos" alcuñáu polos oriundos de la villa en alusión a los nuevos inmigrantes, cuyes condiciones de vida s'asociaben asina a la de les tresmitíes polos medios de comunicación de la época sobre los efeutos de la Guerra de Corea. 
Nos años siguientes, la situación social foi normalizándose pol apueste fechu pol Estáu franquista en convertir Ensidesa nun exemplu del so modelu social autárquicu, según destaca l'historiador llocal Juan Carlos de la Madrid nel llibru "Avilés una historia de mil años". Asina, desenvolvióse una política urbanística qu'algamó a Avilés y los conceyos vecinos, fundamentalmente a Corvera. La principal operación foi la construcción del barriu nuevu de Llaranes, dotáu con escueles, piscina, cine, centros sociales y deportivos y, nun llugar destacáu pol so altor, la ilesia. Too ello inspiráu nel diseñu de poblaos obreros británicos, con edificios d'un máximu de trés plantes y abundantes espacios verdes.
Con una concepción asemeyada llevantáronse barriaes pa obreros en Tresona (Corvera) a les que se sumaron llueu colonies en La Luz, El Pozón y, en décades posteriores, en Xixón. Al tiempu, la empresa llevantaba residenciales específicos pa los mandos de la compañía, col barriu de "peritos" en La Rocica o les residencies "d'inxenieros" nel centru d'Avilés, toes elles d'una calidá arquiteutónica y de construcción mayor, y allugaos en espacios elevaos en comparanza colos barrios obreros.
A la dotación de vivienda a los trabayadores de la empresa (por un métodu de valoración que primaba cuestiones como'l númberu de fíos o les persones al cargu del empleáu) sumábense otros servicios, como'l sanitariu (cola construcción del "hospitalillo" en Llaranes) o la rede propio d'economatos. L'asistencia social algamó estayes estremaes, como les beques d'estudiu palos fíos, la formación direuta na "Escuela d'Aprendices" o una mutua de seguros. Desendolcóse tamién una rede de "grupos d'empresa" nos que trabayadores d'Ensidesa o los sos familiares podíen ocupar el so tiempu d'ociu na práctica d'estremaos deportes y aficiones nes instalaciones construyíes al efeutu pola empresa, y que yeren cásique les úniques disponibles pal conxuntu de la población de la comarca hasta l'entamu de la década de 1980. El númberu de persones asociaes a estos grupos superó les 12.000 en 1979. Ún de los esponentes d'esta estratexa de la empresa foi el Club Deportivo Ensidesa, cuyu equipu de fútbol compitió n'arraigu col local Real Avilés, col que s'amestara en 1983.
La creación d'Ensidesa surde de la necesidá del Estáu español d'aquella dómina de suplir la carencia de la producción d'aceru, lo que suponía una torga seria al desendolcu económicu d'una España entá autárquica. De fechu, les primeres instalaciones del complexu llevatábense sobre estructures de formigón que condicionaben la arquiteutura d'instalaciones como la central térmica o les primeres naves de llaminación.
La situación económica real de la "fabricona", nomatu col que se conoció a Ensidesa na comarca avilesina, nun foi esclarecida hasta la muerte del dictador Francisco Franco y el posterior entamu de la nomada transición política n'España. La empresa, col so envís "social" o "propagandísticu", carecía d'un sistema de producción competitivu y les úniques cifres d'actividá asoleyaes hasta entós yeren les de producción y ventes. Asina, nel so llibru "175 años de la sidero-metalurgia asturiana", l'entós presidente de la Cámara de Comerciu de Xixón, Luis Adaro Ruiz-Falcó, enfotábase en 1968 nel futuru d'Ensidesa pola mor del previsible incrementu de la demanda mundial d'acero, ensin prever la posterior reconversión y despaición de la empresa, roblada en 1994 cola so integración na estatal Corporación Siderúrgica Integral (CSI), na que s'axuntaben les instalaciones siderúrxiques estatales, y llueu privatizaes.
Fesoria
La fesoria ye un preséu d'agricultura, formáu por un mangu llargu y una pieza de metal reuta pel corte, que s'emplega pa cavar la tierra.
La fesoria tien una cadarma asemeyada a l'“azada” , pero mas pequeña.
La etimoloxía ta na pallabra llatina "fossorĭa", con esi nomatu emplégase únicamente n'Asturies; n’otres fasteres de la península nómase "azada","escardillo", "zoleta", "chapulina" o "zacho".
Adralés
Adralés ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. La so población yera de 168 habitantes (en 1996). Formada poles llocalidaes de: Adralés, L'Altu Santarvás y Viḷḷar d'Adralés. 
Auguera
Auguera ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Auguera, Cieḷḷa, Casería, Los Chanos del Coutu, Ḷḷubeiru, Penas, Ratu y Santiagu de Penas.
Ambres
Ambres ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Ambres, Las Cuadrieḷḷas d'Ambres, Las Defradas d'Ambres y Ridera. 
Bergame
Bergame ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Bergame d'Abaxu, Bergame d'Arriba, El Cabaḷḷeitu, Tremáu del Coutu y Viḷḷar de Bergame.
Berguñu
Berguñu ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Berguñu, Combarru y El Pládanu.
Bimeda
Bimeda ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Bimeda, Bustieḷḷu, Ḷḷavachos, Murias, La Pena Samartino, San Xuan del Monte, Samartinu de Bimeda, El Vaḷḷe, Viḷḷauril de Bimeda y Viḷḷar de Bimeda.
Alcuentrase dientro de la Reserva Natural Parcial del Coutu d'Arbas, una de les más importantes y meyor conservaes d'Asturies y d'Europa. Ye, amás, el llugar de nacencia del escritor Xosé María Rodríguez, ún de los escritores que tán faciendo por 'revivir' la llingua asturiana, per aciu de la so obra.
Allúgase na ribera del ríu Naviego, con una ponte romana considerada Patrimoniu Rexonal y una capiella de visita interesante.
A menos de 7 km. alcontramos la bodega del Narcea cola so marca de vinos "Pesgos", una de les más importantes en producción del vinu de Cangas del Narcea, recién alquirida Indicación Xeográfica Protexida.
Bisuyu (Cangas)
Bisuyu ye un llugar y una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea.
Tien una estensión de 20,06 km² na que viven un total de 253 persones (2005) repartíes ente les poblaciones de Bisuyu, Noceda, Cubopuerto, El Otriello, Forniellas, Pontones, Faidiel y el Cuarto la Barguera, formado por Sanabuega, Pousada de Bisuyu, Zreicéu, San Romanu de Bisuyu y Eirrondu de Bisuyu.
Ye'l pueblu natal del dramaturgu Alejandro Casona. Llamentablemente, la vivienda de la so infancia perdiose en 2006 por mor d'una quema. La Nueva España) 
Les sos fiestes más destacaes son les qu'honren a Nuestra Señora de Las Veigas, a mediaos d'agostu (13, 14, 15 y 16). Esa cellebración aconceya a cientos de persones d'estremaos puntos del estáu y ye organizada polos mozos del pueblu.
La estaya relixosa consiste nuna procesión qu'une la ilesia del pueblu cola Capiella de Las Veigas. Nesta pequeña pelegrinación, varios voluntarios lleven a la Virxe apoyada nel llombu hasta la capiella, onde se-y honra con un ritu llitúrxicu, siguíu de gaites, sidra y gayola.
La tarde del mesmu día (15 d'agostu), la Virxe ye devuelta a la so ilesia de manes de la Peña El Furmiento (Peña formada por muyeres, betada a homes) qu'organicen una sonora descarga al final de la so marcha.
El día 16 entama con una xuba a la Capiella de la Magdalena, (capiella asitiada no cimero d'un monte, d'accesu moderáu y distancia curtia). Tres de la misa, la fiesta entama de nuevu cola vuelta al pueblu: música, xinta y xuegos (tantu infantiles como adultos).
Esa noche, a la una de la madrugada, la Peña CuatroPicos (Peña formada por hombres, betada a muyeres) organiza una descarga de voladores que tiñen de color la última nueche de folixa nel pueblu. 
Cuarto la Barguera
Ḷḷinares
Col nome de Ḷḷinares podemos referinos a:
Carbachu
Carbachu ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Carbachu, Curveiru, Las Tiendas y Tremáu Carbachu.
Carceda
Carceda ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Carceda, Castrusín, Viescas y Viḷḷaḷḷaz.
Cibea
Cibea ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: L'Abichera, Ḷḷamera, La Riela de Cibea, La Reguera'l Cabu, Sigueiru, Sonande, Surrodiles, Vaḷḷáu, Viḷḷar de los Indianos y Viḷḷeirín.
Cibuyu
Cibuyu ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Arbolente, Cibuyu, Folgueirúa, Las Frauguas, Outás, Saburciu, San Esteba, Soutu y Veiga'l Castru.
Courias
Courias ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: La Ubia, Courias, Retuertas, San Pedru, Santana y Vaḷḷinas.
Inaciu Iglesias
Inaciu Iglesias Fernández (1966, Uviéu ) ye un empresariu, escritor y editor en llingua asturiana. 
Nació n'Uviéu nel añu 1966. Ta casáu y ye padre de dos fíos. Estudió Derechu y realizó estremaos cursos d'alministración d'empreses. Anguaño reside en Tiroco na parrioquia de Valdesoto nel Conceyu de Siero.
Ye xerente de la empresa Cartonajes Vir. Foi presidente de l "Asociación de empresas familiares de Asturias" y presidente del "Club Asturiano de Calidad". En 1987 entamó a editar la revista Ámbitu, fundando en 1994 la editorial de mesmu nome que, selmanalmente, espublizaba'l periódicu Les Noticies, escritu dafechu n'asturianu. En 2007, la editorial Ámbitu alquirió la editorial Trabe. Pertenez al patronatu de la "Escuela de Verano Evades".
Como autor, ye reconocíu como especialista sobre los oríxenes de la identidá y la historia asturiana, y tien escritos dellos llibros, sobremanera de reflexón política, amás de ser traductor y asiduo collaborador de revistes culturales.
Preséntase como candidatu a alcalde nel Conceyu de Noreña nes llistes de Foro Asturias de Ciudadanos (FAC) que llidera Francisco Álvarez Cascos.
Batalla d'El Mazucu
La Batalla d'El Mazucu llibrose en setiembre de 1937 ente l'Exércitu Popular Republicanu y el rebelde na guerra civil española, na fase nomada guerra nel Norte. La defensa republicana de El Mazucu y los montes cercanos detuvo l'avance de los nomaos nacionales nel oriente d'Asturies, a pesar de que los defensores teníen enfrente una fuerza siete veces superior. Dempués de selmanes de llucha durísima nun tarrén abegosu los republicanos fueron obligaos a retirase. Foi la cabera gran batalla n'Asturies na guerra.
Esta foi la primer batalla na historia de la aviación militar na que s'emplegó'l bombardéu n'alfombra.
Tres la cayida de Bilbao y la derrota en Santander, Asturies quedó cercada per tolos llaos. El xeneral rebelde Dávila atacó dende'l sur (al mandu d'Aranda) y pel este esperando poca resistencia de los desmoralizaos republicanos.
La primer llinia a lo llargo del ríu Deva foi bien llueu rebasada y Llanes cayó el 5 de setiembre. Sicasí, la ruta que teníen que siguir los nacionalistes taba encaxonada ente'l mar y la Sierra del Cuera. Los atacantes teníen que llimpiar de defensores los montes pa siguir avanzando hacia Xixón. Planearon un movimientu en pinza dende'l noroeste dende Llanes y dende suroeste dende Panes hacia Cabrales.
Nos dos movimientos, el tarrén pindiu y la decidida defensa republicana paró l'avance. Taba nidio que los montes de la Sierra del Cuera yeren vitales pa defender Asturies, y la clave taba nel Mazucu.
Los rebeldes teníen cuatro brigaes navarres (33.000 homes la mayoría carlistes), baxo'l mandu del xeneral José Solchaga en Llanes, con 15 bateríes d'artillería y fuerte apoyu aereu (sobre too la Lexón Cóndor alemana). El pasu del Mazucu ta a solo 5 kms. del mar, polo que'l cruceru Almirante Cervera podía dar sofitu artilleru.
Les fuerces asturianes y vasques taben compuestes por tres brigaes debilitaes (menos de 5.000 homes) baxo'l mandu de los coroneles Juan Ibarrola y Francisco Galán en Meré, con poca artillería y ensin sofitu aereu.
L'ataque a El Mazucu entamó con un asaltu de la 1ª brigada navarra el 6 de setiembre. Foi rechazáu asina como l'avance pela parte sur de la pinza. En vista del fracasu la Lexón Cóndor foi llamada y per primera vegada na historia de la aviación militar realizaron un bombardéu d'alfombra (bombardeos de saturación).
El 7 ataques más duros fueron paraos y los frentes estabilizáronse. Higinio Carrocera aportó con tres batallones y 24 ametralladores pesaes. Los bombardeos con esplosivos y bombes incendiaries continuaron tou'l día.
El 8, con borrina densa, combates xabaces cuerpu a cuerpu causaron munches baxes nos dos bandos. Los rebeldes ganaron 2 kms na fastera sur del frente que los republicanos nun fueron quien a recuperar.
El 9 dos batallones republicanos fueron obligaos a retirase, pero los atacantes nun fueron a sacar provechu. El restu del día y el siguiente, foles de bombardeos aéreos y artilleros fueron siguíos caún por ataques de la infantería siendo paraos poles ametralladores republicanes.
El 10, tamién con borrina, un ataque de la 1ª brigada navarra fizo que'l monte "Biforcu" cayera (baxo'l pasu del Mazucu), pero taba domináu polos altores del Llabres, u los republicanos machacaron la zona con ametralladores y usando esplosivos con carburu de calciu. Per primera vegada dende l'entamu de la batalla comida caliente aportaba a los defensores.
El 11 y 12, na fastera sur del frente, los nacionalistes nun podíen avanzar a lo llargo del valle, asina que sólo podíen xubir pela sierra hacia'l Picu Turbina. Esti cumal a 1.315 metros ye un ostáculu formidable con cuestes de 40° y un tarrén cársticu casi llunar. Nun había caleyos incluso pa mules, asina que los suministros teníen que ser treslladaos a mano. El tiempu yera malu, polo que l'aviación nun pudo operar.
El 13 al noroeste d'El Mazucu, el frente republicanu entamó a debilitase polos continuos bombardeos.
El 14 los defensores fueron obligaos a entregar Sierra Llabres, faciendo que'l pueblu d'El Mazucu fuera indefendible. Al sur el Picu Turbina casi taba tomáu polos nacionalistes pero fueron espulsaos nun contrataque con granaes de mano nun combate confusu ente la borrina denso.
El 15 El Mazucu y alredores fueron ocupaos faciendo que los republicanos se retiraren a Meré. Al sur tovía manteníen los cumales del Picu Turbina y Peña Blanca. 
El 16, el Picu Turbina foi tomáu y Peña Blanca casi foi cercada al cayer Arangas y Arenas.
Los tres cumales de Peña Blanca formaben l'únicu saliente de la llinia republicana a lo llargo del ríu Bedón. Los asaltos iniciales de los rebeldes fracasaron polo que dieciséis batallones fueron desplegaos pa conquistar les posiciones. El sofitu aereu yera mínimu por mor del tiempu y nel tarrén la lluvia tornose ñeve nos altos.
El 18 meyoró'l tiempu al mediudía permitiendo tres foles de bombardeos aereos alemanes ya italianos del CTV ("Corpo Truppe Volontarie", cuerpu espedicionariu italianu durante la guerra). Tres cada bombardéu la infantería navarra asaltaba les posiciones republicanes siendo repelíos poles ametralladores y les granaes de mano. Por cuatro díes completos repitiose'l patrón: aviones y morteros mayaben a los defensores, la infantería atacaba y yera rechazada. 
El 22 Peña Blanca foi tomada. La formidable defensa fecha polos republicanos fizo que a Higinio Carrocera diéren-y la Medalla de la Libertad, la máxima condecoración republicana.
La defensa del Mazucu daba la esperanza de parar l'avance nacionalista hasta la llegada del iviernu cola consiguiente suspensión de los combates pol frío y la llamuerga, cola posibilidá de que'l resultáu de la guerra fuera diferente al dar la oportunidá al Exércitu Popular de preparar el so planeáu Exércitu de Reserva (según Modesto). Sicasí, los atacantes sufrieron un retrasu costosu. Los defensores recuperaron el so honor tres la vergonzosa cayida de Santander, pero tamién con un gran costu. Les tres partes involucraes, principalmente la Lexón Cóndor, deprendieron munches lecciones que dempués fueron aplicaes nel teatru europeu na guerra mundial que siguió.
Al final, el Mazucu foi tomáu non polos duros asaltos directos sinon pola llercia de los republicanos a ser envueltos pola ruptura del frente en Llión, que tras tomar Covadonga algamaron L'Infiestu, un pueblu que foi destruyíu polos bombardeos; ellí los rebeldes enllazaron colos navarros faciendo que Xixón cayera'l 21 d'ochobre desapaeciendo con ello el frente norte. Les consecuencies p'Asturies foi un perdura represión que duraría munchos años.
Fontes de Corveiru
Fontes de Corveiru ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Fontes de Corveiru y Valmayor.
Presidente de Venezuela
El presidente de Venezuela ye a la vez el xefe d'Estáu y de Gobiernu del país, dirixe el poder executivu y ye comandante en xefe de la Fuerza Armada Nacional Bolivariana. Tamién ye'l funcionariu públicu nacional de mayor xerarquía.
La que vien darréu ye una llista, n'orde cronolóxicu, de les persones qu'exercieron la presidencia de Venezuela al traviés de la historia y de delles maneres. Venezuela contó con 50 venezolanos qu'ocuparem la presidencia de manera oficial, constitucional o reconocida; en 59 alministraciones dende la independencia d'España en 1811.
Sogecable
Sogecable ye un grupu líder de la televisión de pagu n'España, fundáu en 1989. Foi'l pioneru na introdución de sistemes interactivos y principalmente de la Televisión Dixital n'España. El so llabor consiste en xestionar y adquirir derechos audiovisuales, asina como la distribución y produción de canales y xestión d'abonaos. Otres de les sos actividaes más importantes son la producción, distribución y exhibición cinematográfica.
El so procesu de reestructuración comenzó n'ochobre de 2003 y finalizó n'avientu de 2004, cola integración de Vía Dixital. Pretendíen asina redimensionar y reordenar les sos actividaes de Sogecable absorbiendo los compromisos con canales temátiques, proveedores con derechos audiovisuales y otros servicios. Con esta reestructuración contribuyó al rellanzamientu audiovisual n'España.
La productora de Sogecable ye Sogecine. Ye una de las principales distribuidores y productores nel territoriu español, con especial importancia nestos momentos (añu 2008), tal que se vive una profunda crisis nesta industria.
Les instalaciones de Sogecable alcuéntrense en Tres Cantos, produciendo a diariu 23 canales de televisión, incluyendo les nueve versiones de Canal+ y otres 14 canales que tán especializaes na emisión de diverses materies n'esclusiva, como deportes, cine, documentales, infantil, música. Estes emítense y son distribuyíes al traviés de Digital+, cable y ADSL.
En 2005, el grupu llanza una nueva canal de televisión n'abiertu y con carácter xeneralista y gratuitu; el quintu n'España. El so nome ye Cuatro y ocupa la frecuencia que dexó Canal+ cuando pasó a formar parte únicamente de la emisión de Dixital+ el 7 de payares de 2005.
En 2006 Prisa llanzó una Ufierta Pública d'Adquisición sobre un 20% de les acciones de Sogecable p'aumentar la so participación hasta casi un 50%. D'esta forma, Prisa controla dafechu Sogecable.
En 2007 PRISA alcanza la mayoría absoluta en Sogecable, col 50,03% y llanza una UPA obligatoria pol 100% de la compañía.
Organización pa la Cooperación Islámica
La Organización pa la Cooperación Islámica (árabe:منظمة التعاون الاسلامي; francés: "Organisation de la Coopération Islamique"; inglés: "Organisation of Islamic Cooperation") ye un organismu internacional qu'axunta a los estaos de confesión musulmana, que foi creáu en 1969 demientres la Conferencia de Rabat y formalizada dos años depués. La so sede ta en Yeda (Arabia Saudita). Los sos miembros son 57 y inclúin a la representación de Palestina al traviés de l'Autoridá Nacional. El 28 de xunu de 2011 oficializóse'l cambéu de nome, anteriormente llamábase: Organización de la Conferencia Islámica (árabe:منظمة المؤتمر الإسلامي; francés: "Organisation de la Conférence Islamique"; inglés:"Organization of the Islamic Conference").
Les sos aiciones conséñense a l'actividá collaborativa ente los sos miembros, sobremanera na llucha escontra l'imperialismu, el neocolonialismu y la emancipación de Palestina. Históricamente cellebráronse dellos conceyos que contribuyeron col so desendolcu: Lahore (1974), La Meca (1981), Casablanca (1984), Kuwait (1987), Dakar (1991). Les sos repercusiones son menores que los de la Lliga Árabe.
Investigación
Una investigación ye un procesu, analíticu, sistemáticu, organizáu y oxetivu, que'l so envís ye'l de responder a una custión o hipótesis y asina enantar el conocimientu y la información sobre cierta cosa desconocía que se nagua conocer meyor.
Una investigación carauterízase por ser un procesu: 
Les autividaes fundamentales duna investigación son: 
Tiénense descrito desemeyaes menes d'investigación ente disciplines, con una terminoloxía específico: 
Diccionariu de l'Academia de la Llingua Asturiana
El Diccionariu de l'Academia de la Llingua Asturiana o DALLA ye'l diccionariu normativu del asturianu fechu pola Academia de la Llingua Asturiana a lo llargo de munchos años y fináu'l 30 de xunu de 2000, imprentándose la primer edición el 15 d'avientu de 2000.
Nél trabayaren munches persones pero sobre too tres: Xosé Lluis García Arias, Ana María Cano González y Ramón d'Andrés Díaz. Al asoleyase, el presidente de l'Academia dimitió dexando pasu a Ana Cano al considerar terminaos los llabores básicos de normativización del asturianu tres l'asoleyamientu de les Normes Ortográfiques en 1981 y la Gramática de la Llingua Asturiana en 1998.
El "Diccionariu" tien nes sos 1.300 páxines unes 50.000 entraes. Pue consultase llibremente na rede, dende la páxina web de l'Academia.
Puertu de Xixón
El Puertu de Xixón ye un puertu marítimu asturianu allugáu nel conceyu de Xixón, nel Mar Cantábricu, con actividaes comerciales, con tresporte de mercancíes y de viaxeros, pesqueres —nel puertu d'El Musel, asitiáu na parroquia de Xove— y de recréu —nel puertu deportivu, ubicáu nel centru de Xixón—. El so muérganu rector ye l'Autoridá Portuaria de Xixón.
El Puertu de Xixón ye'l segundu más endeldáu d'España, dempués del d'A Coruña (84% del valor del so patrimoniu) con una delda de 490 millones d'euros. Anguaño alcuéntrase interveníu por Puertos del Estáu por irregularidaes nes sos obres d'ampliación.
El primer usu de la ensenada onde güei se llocaliza'l puertu d'El Musel como puertu, debieron facelu los ástures del castru de Noega, ya que'l llugar axunta unes condiciones naturales mui afayadices: llugar abellugáu de los vientos más peligrosos pol cabu de Torres, fondu llimpiu, calume suficiente, ausencia de corrientes, fontes pa facer aguada, perfil característicu y fácilmente identificable ("La Muyerona", según los marineros xixoneses), lo que lu convierte nún de los meyores puertos naturales del Cantábricu.
Vien de definíselu como puertu mineru y industrial dende que, hacia finales del sieglu XIX, el vieyu Puertu Llocal de Xixón asitiáu a los pies del La Talaya amosó les sos llimitaciones énte'l desenrollu industrial que taba viviendo la ciudá y l'entornu más próximu. Nos sos muelles convivíen productos como vidru, derivaos del petroleu y filatures, xunto cola hulla de les cuenques mineres asturianes, esportaes per vía marítima énte la complexidá de la orografía del asturiana. De poco sirvió que la llinia férrea de Llangréu llegara dende les mines hasta los mesmos muelles y que se montaren los "drops" británicos p'axilizar la carga d'hulla nes bodegues de los vapores. El puertu llocal yera pequeñu y necesitaba alternatives.
L'alternativa taba nel proyectáu puertu refuxu d'El Musel, asitiáu a sotaventu del cabu de Torres. Por embargu, esta opción tuvo que batallar en dos frentes: per un llau, convencer a los partidarios d'ampliar les vieyes instalaciones adegañes a la ciudá y, per otru llau, competir frente a les aspiraciones llexítimes d'otros puertos y llocalidaes vecines que cuntaben con ríes resguardaes, como yeren Muros y Avilés, interesaos n'acoyer los tráficos de Xixón.
El Musel salió alantre y, mediáu'l sieglu XX, yera un gran puertu esportador d'hulla qu'algamaba, nel añu 1956, la cifra de 2,8 millones de tonelaes de combustible fósil embarcao. Per esos años empezaben a tomar forma los xigantes de la siderurxa. Na década de 1950 nacería la Empresa Nacional Siderúrxica (ENSIDESA) a orielles de la ría d'Avilés. Nos sesenta construiríense los diques de Llevante y del Oeste nel puertu d'El Musel y crearíase Hunosa.
En 2005 el tráficu portuariu d'El Musel alcanzó un récord históricu, al rexistrar 21,81 millones de tonelaes de mercancíes sobre una capacidá de 25 millones. Por embargu, les circunstantes yeren estraordinaries y difícilmente repetibles; la importación de carbón de les térmiques algamó'l máximu históricu y l'estáu alcontrábase al final d'un ciclu económicu espansionista.
Sicasí los promotores de l'ampliación del puertu insistieron na necesidá de la obra alegando falta d'espaciu y afirmando que nos años posteriores se llegaríen a mover hasta 30 millones de tonelaes (magar, en 2012 y 2013 moviéronse finalmente 17,2 y 17,7 millones respectivamente).
En febreru d'esi mesmu añu entamen les obres axudícandose con un coste inicial de 580 millones que la Unión Europea subvenciona sobre un 40%, escoyendo la ufierta liderada pola "UTE Dique Torres" (formada poles empreses; Dragados, Drace, FCC, Alvargonzález Contrata y SATO). Al Conseyu d'Axudicación asiste -ensin ser conseyeru- el presidente d'Asturies, Álvarez Areces, estableciendo tamién al Director Xeneral del Puertu, Díaz Rato, como director de la obra ensin recurrir al Director d'Infraestructures o a otru inxenieru.
En 2007 el Gobiernu Asturianu y Autoridá Portuaria asumen 247 millones más en sobrecostes, cantidá que cola que la UTE nun ta d'acuerdu, polo que reclama nel xulgáu 349.710.746,46 millones d'euros. Les partíes principales son: materiales d'otres de canteres, 157 millones; dragáu en bolos, 20 millones; xunta ente caxones, 47 millones; reparación de La Playa San Llorienzo, 17 millones; revisión de precios, 25 millones; y intereses de demora, 23 millones.
En 2009 el partíu políticu Andecha Astur presenta una denuncia énte la Oficina Europea de Llucha contra'l Fraude (OLLAF).
En 2010 L'Autoridá Portuaria entrega una medaya a Álvarez Areces "«pol so apoyu constante al Puertu de Xixón y, en particular, a tol procesu de les obres d'ampliación».
En 2014 la OLLAF reclama los cerca de 247 millones en sobrecostes (ello ye; los 198 millones y cancela l'ingresu de 49,5 restantes), amás acusa de fraude a delles empreses de la UTE polos tresportes de material.
La obra finaliza'l 11 d'avientu del 2010 dientro de lo acordao nel proyectu modificáu y 22 meses dempués de la fecha establecida nel primer contratu. La lliquidación total del Puertu pola obra asciende a 826.437.189.76 d'euros, incluyendo IVA. Ello ye; 247 millones d'euros más que l'acudicación. Esta lliquidación correspuende a los 579.241.559 d'euros de l'axudicación, 146.053.235,44 euros d'aumentu del preciu y 101.142.395,32 d'euros de revisión de precios.
Sablera de Barayu
La Sablera de Barayu ye ún de los espacios protexíos meyor calteníos, non sólo de la rexón Cantábrica sinón de tola Península Ibérica costera. Ta clasificada como "Reserva Natural Parcial".
La reserva alcuéntrase a caballu ente los conceyos de Navia y Valdés. La direición de Barayu dixebró l'espaciu en fasteres de diferente proteición:
Carauterístiques del mediu
El ríu Barayu (nomáu más enriba ríu Bidular) enantes de desembocar nel mar, forma una foz dientro de la cuál s'alluguen los principales ecosistemes:
La zona que va dende Caneiru al estuariu, ye de ḷḷouxa y la que va dende equí a Los Aguiones ye de caliar. 
Erías
Erías ye una parroquia al sur del conceyu asturianu de Ḷḷena. Ta formada polos pueblos de Bendueños, La Frecha, Erías, Eros, Renueva, La Barraca, El Cabanón, La Casanueva, El Quentu y Samiguel d'Eros. 
Mariza
Mariza (16 d'avientu de 1973, Maputu, Mozambique) ye una cantante de fado portuguesa, una de les más famoses internacionalmente. 
Unión, Progresu y Democracia
Unión, Progresu y Democracia (en castellanu: Unión Progreso y Democracia o UPyD), ye un partíu políticu español fundáu en 2007. Foi inscritu nel rexistru de partíos del Ministeriu del Interior el 6 de setiembre de 2007. Ente los sos promotores atópense la ex cabezalera del PSOE Rosa Díez, el caderalgu Mikel Buesa y los filósofos Carlos Martínez Gorriarán y Fernando Savater. 
El partíu tien el so orixe na Plataforma Pro, un coleutivu empobináu por un grupu de cabezaleros y activistes, na so mayoría vascos y averaos a la esquierda política, que nació col envís de formar un partíu políticu n'España alternativu al PSOE y el PP. 
Con esi enfotu, la Plataforma Pro entamó una riestra d'alcuentros en toa España nos que se dirían concretando los oxetivos principales del nuevu partíu, ente los que rescamplen: 
Ente los miembros o colaboradores de la plataforma atopábense el filósofu Fernando Savater, el portavoz del coleutivu d'oposición al terrorismu ¡Basta Ya!, Carlos Martínez Gorriarán (coordinador de la mesma), o la eurodiputada socialista Rosa Díez. 
Finalmente, nun actu públicu de presentación el 29 de setiembre de 2007, en Madrid, quedó constituíu el partíu Unión, Progresu y Democracia, col apoyu espresu de dellos inteleutuales y activistes políticos d'estremada adscripción.
La UPyD se define como un partíu de calter "progresista", nin de dereches nin d'esquierdes. Allúgase no que se vien nomando tresversalismu políticu, al enfotase n'amestar dellos aspeutos tradicionalmente adscritos a la esquierda o la derecha política. Sicasí, cabría englobalu na socialdemocracia, el lliberalismu progresista o el social lliberalismu.
Ente les sos señes d'identidá rescamplen tamién l'aspueste pola defensa de la Constitución española de 1978; el laicismu, y el "no nacionalismo", como rechazo y llucha contra la, al so entender, excesiva preponderancia de los partíos nacionalistes periféricos y separatistes nel sistema políticu español.
El partíu cuenta n'Asturies con una agrupación d'afiliaos. En xineru de 2008 dio anuncia de que l'abogáu xixonés José Ignacio Prendes encabezará la so candidatura a les eleiciones a les Cortes Xenerales del 9 de marzu de 2008.
Llista d'alcaldes de Bimenes
Alcaldes de Bimenes dende 1979:
Martimporra
Martimporra ye un llugar de la parroquia asturiana de Santuyano, capital del conceyu de Bimenes.
Allúgase a 38 km d'Uviéu, la capital d'Asturies. Con 17 habitantes (INE 2011), afáyase a unos 300 m d'altor sobre'l nivel de la mar.
Rescampla en Martimporra sobre toles demás edificaciones el Palaciu de Martimporra, del sieglu XVII. Foi mandáu construyir por Juan de Valvidares y Cecilia Estrada, marqueses de Villapanes y perteneció depués al marqués de Casa Estrada. De planta cuadrada y 2 pisos d'altura, presenta dos torres nos sos llaterales y una capiella dedicada a la Virxe del Camín.
Otros edificios notables del llugar son la Casa Consistorial (1966), la Casa Sindical y l'Economatu d'Hunosa.
Palaciu de Martimporra
El Palaciu de Martimporra ta asitiáu na localidá asturiana de Martimporra, capital del conceyu de Bimenes.
Esti palaciu del sieglu XVII. Foi mandáu construyir por Juan de Valvidares y Cecilia Estrada, marqueses de Villapanes y perteneció depués al marqués de Casa Estrada. 
Esti palaciu ta consideráu como ún de los meyores exemplos de palacios rurales d'Asturies. La so distribución ye cuadrada, de dos pisos d'altura y con dos torres a dambos llaos. Les dos torres tienen un altor mayor que'l restu del edificiu. 
Énte'l palaciu allúgase la capiella privada (sieglu XVII), dedicada a la Virxe del Camín. Pertién una nave única, sacristía abierta nel llau sur que fai les veces de panteón familiar. L'interior cúbrese con bóveda estrellada de cañón. Na zona del presbiteriu, debaxo del escudu familiar, conservase un sarcófagu cola inscripción que vien darréu: 
El conxuntu gocia de la consideración oficial de Monumentu Histórico Artísticu dende'l 21 de setiembre de 1982. 
Conxuntu Histórico-Artísticu
La declaración llegal denomada Conxuntu Histórico-Artísticu ta formada por tolos bienes declaraos como Monumentos Históricos-Artísticos, siendo una figura de protección sobre los bienes culturales españoles y que s'alcuentra regulada pol Ministeriu de Cultura d'España. 
Torre de Santuyano
La Casa Torre de Santuyano ta asitiada na localidá de Bimenes nel conceyu asturianu del mesmu nome.
Construyida nos sieglos XIV y XV, ye una gran torre maciza a la que llueu se-y añede una vivienda de grueses muries. Na parte trasera tien un corredor de madera típicu rural, esti conxuntu ye Monumentu Histórico Artísticu.
Muséu internacional de la gaita
El muséu internacional de la gaita allúgase dientro'l pueblu d'Asturies en Xixón, Asturies. Esti espaciu, dependiente del conceyu de Xixón, cuenta con una interesante coleición de cornamuses procedentes de munchos países d'Europa y Asia. 
El "Muséu de la Gaita" fundólu l'Ayuntamientu xixonés en 1966, partiendo d'una propuesta del entóncenes conceyal Daniel Palacio. Nún primer momentu instalóse nuna sala del antiguu Institutu Xovellanos cola función d'enseñar les diferentes families d'esti instrumentu y la so espansión nel tiempu y nel espaciu. Los sos fondos yeren mínimos: cerca d'una docena d'instrumentos y una coleición de fotografíes. En 1973 ye nomáu conservador del muséu Rafael Meré, quien entama a ampliar la coleición. En 1975, la coleición treslládase al Pabellón Municipal de la Feria Muestres, y llueu, a la casa de los Valdés nel Pueblu d'Asturies En 1979, Luis Argüelles, entóncenes direutor del Pueblu d'Asturies, decide treslladar los instrumentos y el restu de los fondos a la casa de los González de la Vega, onde s'asitió definitivamente. Esti edificiu, treslladáu en 1970 al muséu, ""mandólu facer el señor don Antonio González de la Bega"" en 1757, pa solar de la so familia, al llau de la ilesia parroquial de Serín (Xixón); presenta elementos carauterísticos de l'arquiteutura civil asturiana del sieglu XVIII, como'l gran corredor ente los dos cuerpos de la fachada principal. La casa tenía una capiella que daba al portal d'entrada.
Nos caberos años, esti espaciu musegráficu vio aumentar bonablemente los sos fondos. Presenta una esposición permanente de gaites procedentes de toles aries xeográfiques qu'utilicen o utilizaron esti instrumentu: norte d'Africa, Europa oriental y central y, especialmente, Francia, Reinu Xuníu y Península Ibérica (Asturies, Galicia, Aragón, Mallorca, Tras-os-Montes). La visita al muséu cuenta col apoyu d'un programa informáticu que controla la lluz y el soníu, guiando al visitante al traviés la pallabra y la música. La gaita asturiana ye oxetu d'una sala na que se desplica la so historia y el papel que desempeñó na sociedá tradicional. Puen almirarse gaites construyíes dende finales del sieglu XIX por artesanos como Manuel Alvarez, Cogollu, Antonio Solares, Sebroyu, Marcelo del Fresno, etc. La esposición permanente conclúi con una sala dedicada a los restantes instrumentos de la tradición musical asturiana, dende los más cenciellos, fechos polos propios músicos, hasta los sonadores y reproductores mecánicos popularizaos a finales del sieglu XIX (pianola, gramófonu, etc.). La sala polivalente, asitiada na planta baxa del muséu, acueye esposiciones temporales y otros actos rellacionaos col mundu de la música tradicional, como conciertos, simposios y conferencies. El direutor actual del muséu ye Juan Alfonso Fernández García, especialista universitariu n'Educación d'Adultos, llicenciáu en Filoloxía Hispánica pola Universidá d'Uviéu, gaiteru y zanfoñeru y collaborador en distintos grupos de música tradicional y coleutivos d'investigación etnográfica.
Casona de los Ramírez de Xove
La Casona de los Ramírez de Xove allúgase dientro'l Conxuntu hestóricu artísticu de Cimavilla, nel barriu playu de Cimavilla, n'Asturies.
Condada nel sieglu XVI, güei sé'l Colexu d'Arquiteutura, ye de planta cuadrada y pórticu central. 
So fachada ta fecha en sillar, d'organización simétrica y cuatru pisos. La planta baxa de mayor altor cola puerta prencipal en forma d'arcu de mediu puntu con fiestres. 
El pisu cimeru con gran númberu d'obertures figurando la solana central so la puerta prencipal y ún a ca llau. Nel tercer pisu la muria ye ciega con escudu y nel últimu pisu hai dos fiestres.
Selmana Negra
Esti festival cellébrase dende l'añu 1988 fasta anguaño, entamos del sieglu XXI, con una vocación de cambéu de cutio, xunto cola decisión de ser un acontecimientu popular, pal preste de la xente en xeneral y non sólo d'una élite, carauterístiques que foren esenciales pa la permanencia de la Selmana Negra y pal so afitamientu como un festival ú la folixa, la cultura, la gayola y los esmolecimientos sociales conviven complementándose. 
Dirixida dende los sos entamos pol escritor asturmexicanu Paco Ignacio Taibo II, la Selmana Negra anicióse como un modestu festival qu'axuntaba a escritores de novela policiaca y ufría arriendes música y otres artes escéniques al públicu. La Selmana Negra de Xixón medrara a lo llargo venti años fasta convertise nún de los mayores festivales europeos en cuantes al númberu d'asistentes, calculáu en más d'un millón a lo llargo de los diez díes qu'anguaño dura la so cellebración, con conciertos masivos nos que participaren músicos de la talla de Willie Colón, Los Lobos, Mano Negra, Georges Moustaki o Dixebra cola presencia d'autores de primera llinia mundial nuna llista que suma yá millares de criyadores lliterarios y de testimoñu. 
A lo llargo de los años, la Selmana Negra de Xixón reinventóse a sí mesma incesantemente, sumando estremaes propuestes como la lletura de poesía a la medianueche, que se tornara nuna les actividaes con más asistencia y au participaren, llevando como anfitrión anualmente al poeta asturianu Ángel González, l'arxentinu Juan Gelman, el mexicanu Juan Bañuelos, Joaquín Sabina y Luis García Montero, ente otros.
Amás de la lliteratura policiaca que-y da orixe, la Selmana Negra de Xixón inclúi ente la so oferta a autores de cómic, de novela hestórica y de ciencia ficcióncomo Yoss autor cubanu que nun pudo dir nel últimu momentu o Khristo Poshtakov qu'aprució conxunto al so editor mazcaráu de Blues Brothers, abriendo asina espacios pa la criyación plástica y el testimoñu visual per aciu d'esposiciones.
Dientro de la Selmana Negra rialícense amás otros festivales, como'l Alcuentru Intenacional de Fotoperiodismu dirixíu pol Premiu Pulitzer asturianu Javier Bauluz, trayendo a Xixón a los principales esponentes del fotoperiodismu mundial, y l'Asturcón, la convención asturiana de ciencia fición, que nel so intre tamién fora anfitriona de la convención española de ciencia fición y fantasía. Demientres unos años rializóse al empar un festival de maxa. 
Too esto fora puntualmente sorrayáu pol diariu del festival, "A Quemarropa", que se publica tolos díes del festival ufriendo a los sos lletores información de lo asocedío el día anterior y de lo previsto pal día de publicación, arriendes de criyación y comentarios de destacaes plumes asistentes a la Selmana Negra.
La Selmana Negra, a diferencia de les selmanas comunes, dura diez díes.
Escudu de Bimenes
L'escudu de Bimenes carez de sanción llegal. Ye cuartiáu en cruz.
Graciano Canteli Rodríguez
Graciano Canteli Rodriguez (1895, Bimenes - 1980, Uviéu) foi un diplomáticu asturianu.
Na so mocedá treslláse a Francia d'au torna tres la primera guerra mundial. Depués de la so estancia n'Asturies viaxa otra vuelta a Europa, nesti casu a Bélxica.
En 1932 oposita y obtien el puestu de canciller de la embaxada d'España en Bruxeles, cargu qu'ocupara fasta xineru de 1941. Al empar qu'esti puestu pertien el d'encargáu de la Xunta Pro Turismu y de la Caxa de Socorros.
En finando la segunda guerra mundial torna a Madrid au pide un puestu diplomáticu que-y lu ñega'l gobiernu.
En 1979 muerre la so muyer, la belxicana Ángela Bridou, y treslládase a Uviéu onde muerre en 1980.
Graciano Canteli realizó un gran llabor humanitario demientres la so dómina como canciller na embaxada d'España. Apoya primero a los exiliaos d'izquierdes de la revolución asturiana y darréu a los de la guerra civil española.
Tres l'aniciu de la ocupación alemana de Bélxica (mayu de 1940) aída a franceses, belgues y xudíos a los que proporciona documentos oficiales de la embaxada.
Resultó decisiva la so intervención énte los alemanes pa torgar un bombardéu sobre Bruxeles de la Luftwaffe. El so ésitu vien dau pol so reclutamientu dientro de la Falange Española Tradicionalista (FET-JONS), la so rellación con José Antonio Primo de Rivera y León Degrelle y la so collaboración coles tropes d'ocupación alemanes.
En 1941 esti llabor d'aida a los refuxaos d'izquierdes fai que seya cesáu nel puestu de canciller por tener socorrío a republicanos españoles y tener contautos con grupos de xudíos.
¡Salú ya Dixebra! Perversiones
"¡Salú ya Dixebra! Perversiones" Ye un discu homenaxe al grupu asturianu Dixebra que salió al mercáu n'avientu de 2007 editáu por Discos L'Aguañaz. 
Los estilos musicales son diversos, dende'l rock de Desorden y Fe de Ratas hasta'l folk más tradicional de la mano de Dulcamara, pasando pel reagge (La Tarrancha y Chalaneru Sound System) y el rap/hip-hop de Dark la eMe y K-Nalón.
Venus (mitoloxía)
Na mitoloxía romana Venus yera una importante diosa principalmente rellacionada col amor, la belleza y la fertilidá. La so equivalente aproximada na mitoloxía griega yera Afrodita, si bien la Venus romana yera muncho más poderosa y reverenciada. Yera esposa de Vulcanu y considerada ancestru del pueblu romanu per aciu del so llexendariu fundador, Eneas, xugando un papel crucial en munches festividaes y mitos relixosos romanos.
Estatutu de los trabayadores
La Llei 8/1980, de 10 de marzu, del Estatutu de los Trabayadores (BOE n 64, de 14 de marzu de 1984), ye la norma principal que rixe los derechos de los trabayadores n'España.L'Art. 31 de la Constitución española de 1978 ya establecía que “La llei regulará un estatutu de los trabayadores”, asina como que “Toos los españoles tienen el deber de trabayar y el derechu al trabayu.”
La llibre eleición de profesión u oficiu, la llibre sindicación, la negociación colectiva, les midíes de conflictu colectivu (España), la fuelga, la reunión, descansu y la participación na empresa. 
Cumplir coles obligaciones concretes del puestu de trabayu, con bona fe y dilixencia, observar les midíes de seguridá ya hixiene establecíes, cumplir les órdenes ya instrucciones del empresariu nel exerciciu regular de les sos facultaes directives, nun concurrir cola actividá de la empresa, contribuyir a la meyora de la productividá, y los derechos concretos que deriven del contratu de trabayu.
Entiéndese por trabayador a la persona física que voluntariamente presta los sos servicios en réxime d'ayenidá y dependencia a un empleador a cambio d'una retribución. L'estatutu excluye del ámbitu llaboral a los menores de 16 años salvu pal exerciciu de espectáculos públicos. Pa ser trabayador hai que poseer personalidá xurídica y capacidá xurídica polo que'l derechu llaboral remítese a les regles del Códigu Civil al efectu.
Fueru del Trabayu (9 de marzu de 1938).
Fueru de los Españoles (17 de xunetu de 1945), Capítulu III.
Llei 38/1973, de 19 d'avientu, de Convenios Colectivos Sindicales de Trabayu.
(1) La Fuelga xeneral del 14 d'avientu de 1988 marcó un fitu porque consiguió derrotar los planes de reforma llaboral del Gobiernu de Felipe González, sobre'l trabayu Xuvenil y los tipos de contratos.
(2) Respuesta sindical, Fuelga xeneral de 4 hores 20 de xunu de 2002 convocada polos sindicatos UGT y CC.OO. CGT convocó esi mesmu día un paru de 24 hores.
Gustavo Adolfo Bécquer
Gustavo Adolfo Domínguez Bastida, más conocíu como Gustavo Adolfo Bécquer (adoptó dichu sobrenome siguiendo los pasos del so hermanu, el pintor Valeriano Bécquer), (Sevilla, 17 de febreru de 1836 - Madrid, 22 d'avientu de 1870), foi un poeta y narrador español, perteneciente al movimientu del Romanticismu.
Alerxa
L'alerxa (αλλεργία del gr. otru trabayu, reaición estraña) ye una respuesta de defensa esaxerada del organismu cuando entra en contautu con determinaes sustancies que remanecen del esterior o que'l organismu identifica como "agresives". Estes sustancies capaces de provocar una reaición alérxica conócense como sustancies alerxéniques o alérxenos.
La especialidá médica qu'estudia les enfermedaes venceyaes con procesos alérxicos ye la alergoloxía. L'alergoloxía ta pervenceyada cola inmunoloxía, la dermatoloxía y la neumoloxía, yá que nos procesos alérxicos intervien el sistema inmunitariu, y les sos manifestaciones apaecen davezu na piel y nel aparatu respiratoriu.
Nun ha de se tracamudar l'alerxa a alimentos cola intolerancia a los alimentos, que ye la incapacidá de consumir ciertos alimentos o nutrientes ensin sufrir efeutos alversos sobre la salú. Los efeutos puen ser más o menos rápidos sobre la salú. La intolerancia a los alimentos destremase de les alerxes en qu'estes últimes provoquen una respuesta del sistema inmune, activando la Inmunoglobulina E (IgE); y les intolerancies non.
Farmacia
La farmacia, (del griegu: "φάρμακον", "melecina"), ye la ciencia y práutica de la fechura y distribución de fármacos; tamién el llugar u se preparem los productos melecinales y el llugar onde se distribuyen, pero ésti ye llamáu botica pa destremar el conceutu de ciencia col de llugar. La farmacia ye una estaya de la "Materia Médica", rama de les ciencies de la salú, que s'estudia la procedencia, naturaleza, propiedaes, y fechura de melecines. 
Los farmacéuticos comparten colos químicos y los médicos la responsabilidá de sintetizar compuestos orgánicos con valir terapéuticu. Amás, cada vuelta más davezu solicítase conseyu a la comunidá de farmacéuticos en materia de salú y hixene. La Farmacia inclúi, amás de les conocencies sobre fármacos y melecines, conocimientos sobre farmacocinética, ello ye, los efeutos que puen tener éstos sobre'l cuerpu humanu y les propiedaes químiques y biolóxiques del cuerpu u actúa con aida de disciplines de la mesma farmacia o d'otros campos afines como son la farmacoloxía, farmacocinética, farmacodinamia, fisicoquímica, toxicoloxía, farmacotéunia y química farmacéutica.
La Farmacia tien raigaños na medicina, bioquímica, la química orgánica, la bioloxía vexetal y la bioloxía celular y molecular. Asina, la farmacia ye, en verdá, una bayura de disciplines de la ciencia, esta pue xebrase en trés estayes principales:
Amás d'estes disciplines, podemos añedir otres de recién aplicación de la bioteunología vexetal o microbiolóxica como'l "Pharming" o la Biofarmacoloxía.
Abejar
Abejar ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 406 habitantes y el so términu municipal ocupa 23,17 km². Ta asitiáu a 28 km de Soria. 
Bliblioteca Pública del Estáu (Xixón)
La Biblioteca Pública del Estáu de Xixón allúgase na cai Xovellanos.
Trátase d'un edificiu costruyío ente 1935 y 1943 siendo obra del arquiteutu Luis Menéndez Pidal. 
L'edificiu costruyóse nel solar qu'allugaba l'antiguu Teatru Xovellanos arrampláu en 1934 p'albergar el futuru Bancu de la Nación.
Cámara Oficial de Comerciu, Industria y Navegación de Xixón
La Cámara Oficial de Comerciu, Industria y Navegación de Xixón —tamién conocida como Cámara de Comerciu de Xixón o simplesmente Cámara de Xixón— ye una corporación de drechu públicu que representa los intereses de les empreses de los conceyos asturianos de Xixón, Carreño y Llangréu.
Palaciu Valdés
El palaciu Valdés o colexu Santu Ánxel allúgase nel barriu de Cimavilla nel conceyu asturianu de Xixón.
L'edificiu ye una amuesa del barrocu tempranu. La so cadarma ye de cuerpu central y dos torres, con capiella adosada a la chusca y la so organización interior en tornu a un patiu. So fachada ye de gran sobriedá con sillar almuhadeilláu. 
La capiella comunícase cola residencia per una tribuna. Destacar la puerta que ta ente pilares, rematada por un frontón sol que ta l'escudu d'armae.
Plaza de gües d'El Bibio
La plaza de gües d'El Bibio allúgase nel conceyu asturianu de Xixón.
La plaza inauguróse en 1888, edificándose daquella n'estilu mudéxar, na redolada de Xixón, xunto a la carretera de Villaviciosa.
La costrucción de la plaza aníciase nel añu 1886 baxo la dirección del arquitectu Ignacio de Velasco y el diseñu de Carlos Velasco Peyronnet. El diseñu presentaba un estilu neomudéxar que yera'l qu'imperaba daquella na construcción de les places de gües n'España siguiendo'l modelu de la plaza de gües de Madrid, güei desapaecida. 
Les obres concluyen y la plaza inaugúrase dos años más tarde, en 1888. Asina'l 12 d'agostu de 1888 celébrase la corrida d'inauguración a cargu de los diestros Luis Mazzantini y Rafael Guerra, "Guerrita".
Na guerra civil quedó en ruines y en 1997 complétase una fonda restauración.
El 20 de marzu de 1992 declaróse Monumentu Históricu Artísticu.
Amélie Nothomb
Amélie Nothomb ye una escritora belxicana en francés. 
Fía de diplomáticu, vivió en varios países (China, Estaos Xuníos d'América, Laos, Myanmar, Bangladex). Estudió filoloxía románica na Universidá Llibre de Bruxeles.
Ernst Mayr
Ernst Walter Mayr ( 5 de xunetu de 1904, Kempten, Alemaña – 3 de febreru de 2005, Bedford, Massachusetts Estaos Xuníos), foi unu de los más notables biólogos evolutivos del sieglu XX. Foi, amás, un nomáu taxónomu, esplorador de los trópicos, ornitólogu, historiador de la ciencia y naturalista. La so obra contribuyó a la revolución conceutual que llevó a la síntesis moderna de la teoría de la evolución y al desendolcu del conceptu biolóxicu d'especie.
Mayr estudió medicina na Universidá de Greifswald pero cambió d'intereses hacia la bioloxía sistemática y doctoróse na Universidá Humboldt de Berlín, como ornitólogu. Demientres los años 1930 formó parte d'una espedición de dos años a Nueva Guinea y les Islles Salomón onde estudió la evolución de la fauna autóctona, especialmente la ornitolóxica.
Durante 18 años y hasta 1953 trabayó como investigador nel Muséu Americanu d'Historia Natural de Nueva York, onde foi responsable de la taxonomía d'aves.
A comienzos de la década de 1930 taba ya convencíu de lo acertao de la teoría evolutiva de Darwin. En 1937 foi uno de los científicos que sofitaron la teoría llamada Síntesis evolutiva moderna esbozada nel llibru "La xenética y l'orixe de les especies" de Theodosius Dobzhansky, y que foi decisiva pa l'aceptación xeneralizada del conceptu d'evolución.
En 1950 Mayr propuso una clasificación alternativa de los fósiles, incluyendo los d'homínidos. En consecuencia, la so propuesta tuvo una amplia aceptación.
En 1983 recibió'l Premiu Balzan en zooloxía. En 1999 recibió'l Premiu Crafoord en ciencies de la vida, galardón que compartió colos doctores Williams y Smith.
En 2005 Mayr finó con 100 años.
Torá
La Torá, la Torah (תּוֹרָה) o el Pentateucu, son los cinco primeros llibros de la Biblia o de la Tanakh תָּנָ"ךְ (la Biblia Hebrea) que correspuende a l'Antigu Testamentu cristianu. Conocíos tamién como Los Cinco Llibros de Moises, y na traducción del hebréu al griegu na "Septuaginta" (Seutuaxinta), como Pentateucu. Ensin embargu, a menudo los xudíos tamién refiérense a tola revelación y enseñanzes xudíos como la Torá. 
La Torá ye una pallabra hebrea que significa "enseñanza", "instrucción", o específicamente "Llei". 
Los cinco llibros son Xénesis ("Bereshit" בְּרֵאשִׁית ), Éxodu ("Shemot" שְׁמוֹת), Llevíticu "Vaïqrorá" (וֶיִּקְרָא), Númberos ("Bemidbar" בְּמִדְבֶּר) y Deuteronomiu ("Devarim" דְּבָרִים). Na versión griega de la Torá, estos cinco llibros conformen el "Pentateucu" (del griegu πεντάτευχος que quier decir "cincu contenedores"), "Khamishorá humshé Torá" (חֲמִשָׁה חֻמְּשֵׁי תוֹרָה; hebréu que quier decir "Les cinco partes de la Torá"), y cada unu d'ellos ye un "khummaish" (חֻמָּש "quintu"). 
Los llibros redautárense pa la fusión de testos diversos, según la hipótesis documental (que dalgunos críticos estienden a otros volúmenes bíblicos). 
Sergei Winogradsky
Sergei Nikolaievich Winogradsky (o Vinogradskii) (Kiev, 1 de setiembre de 1856 - Brie-Comte-Robert, Francia, 25 de febreru de 1953) yera un microbiólogu, ecólogu y edafólogu rusu que foi pioneru nel conceutu del ciclu de vida y descubrió el procesu biolóxicu de la nitrificación, la primer forma conocida de quimioautotrofía.
Winogradsky nació en Kiev, no que yera l'imperiu rusu, y entró nel conservatoriu imperial de música de San Petersburgu en 1875 pa estudiar piano. De toes formes, depués de dos años d'entrenamientu musical, entró na Universidá de San Petersburgu en 1877 pa estudiar química baxo la direición de Nikolai Menshchutkin y botánica baxo la de Andrei Sergeevich Famintzin. Obtuvo'l diploma en 1881 y quedóse na Universidá de San Petersburgu pa consiguir tamién el gráu de mayestru de ciencia en botánica en 1884. En 1885, entamó a trabayar na Universidá d'Estrasburgu baxo'l reconocíu botánicu Anton de Bary; Winogradsky garró reconocimientu pol so trabayu en bacteries sulfúrees. En 1888 treslladose a Zurich, onde entamó a investigar nel procesu de nitrificación, identificando'l xéneru "Nitrosomonas" y "Nitrosococcus", qu'oxiden amoniu a nitritu, y "Nitrobacter", qu'oxida nitritu a nitratu. Tornó a San Petersburgu pol periodu de 1891-1905 y foi xefe de la división de microbioloxía xeneral del Institutu de Medicina Esperimental; demientres ese periodu, identificó l'anaerobia obligada "Clostridium pastorianum", que ye quien a fixar nitróxenu atmosféricu. En 1901 foi elexíu miembru honorariu de la Sociedá de Ciencia Natural de Moscú y, en 1902, correspondiente miembru de la Academia Francesa de les Ciencies. Retiróse del trabayu científicu activu en 1905, dividiendo'l so tiempu ente'l so Estáu propiu y Suiza. En 1922 aceutó una invitación pa lliderar la división d'agricultura bacteriolóxica nel Institutu Pasteur n'una estación esperimental en Brie-Comte-Robert, Francia, a unos 30 km de París. Nesi periodu trabayó en dellos temes, ente ellos les ferrobacteries, bacteries nitrificantes, fixación de nitróxenu por "Azotobacter", bacteries descomponedores de celulosa, y métodos de cultivu pa microorganismos del suelu. Winogradsky retiróse de la vida científica activa en 1940 y morrió en Brie-Comte-Robert.
Winogradsky ye más conocíu por descubrir la quimioautotrofía, que llueu tornaríase más popular baxo'l nome de quimiosíntesis, el procesu pol que los organismos obtienen enerxía d'estremaos compuestos inorgánicos y pasen el carbonu a la forma de dióxidu de carbonu. Previamente yera creyío que los organismos autotróficos obteníen enerxía únicamente de la lluz, non de reaciones con compuestos inorgánicos. Winogradsky foi unu de los primeros investigadores u'intentó entender los microorganismos fora del contestu médicu, faciéndo-y un de los primeros estudiosos de la ecoloxía microbiana y microbioloxía mediuambiental. La Columna de Winogradsky tien restos de muestres fascinantes de la quimioautotrofía y la ecoloxía microbiana, demostrao en conferencies de microbioloxía per tol Mundiu.
Columna de Winogradsky
La Columna de Winogradsky ye un simple dispositivu de cultivu de llarga diversidá de microorganismos. Inventao por Sergei Winogradsky, el dispositivu ye una columna d'agua estancao y barru mecío con una fonte carbonu comu periódicu (contién celulosa) o cascos de güevos (contienen carbonatu de calciu) y una fonte sulfuru comu yelsu (sulfatu de calciu) o xema güevu. Incubando la columna na lluz natural por meses obtiénse como resultáu un ambiente de gradiente aerobiu/anaerobiu y un gradiente sulfuru. Estos dos gradientes aliten el xorrecimientu d'estremaos microorganismos como Clostridium, Desulfovibrio, Chlorobium, Chromatium, Rhodomicrobium, Beggiatoa, tantu como los de munches otres especies de bacteries, cianobacteries y ocle.
La columna orixina bayura gradientes, dependiendo de los nutrientes añadíos, dende los cuales gran diversidá d'organismos ya mentaos pue xorrecer. La fas d'agua aerobia y les anaerobies de barru o tierra son perdistinguibles. Debio a la baxa solubilidá del oxíxenu ehí l'agua bien ceo tresfórmase n'anóxica haza la interfás ente barru y agua. Los fofotrofos anaerobios entovia tan presentes nuna llarga y estensa fas nel barru, hai entovia capacidá pa la creación de biofilms y pa la espansión de colonies, como pue vese nes imaxes. L'ocle y otros fototrofos aerobios tan presentes a lo llargu la superficie y l'agua de la metá superior de les columnes. El xorrecimientu verde ye davezu atribuyío a esos organismos.
La columna ye un bastu mecigayu d'ingredientes y les midíes nun son mui esautes. Un cristal llargu o tubu de plásticu (30cm llargu, >5cm anchu) ye enllenao fasta la so tercer parte con barru, avitando cualaquier trozu maera, escombros o borbolles d'aire. Ye requerío un suplementu de ~0.25% carbonatu de calciu y ~0.50% sulfatu de calciu o sulfatu de sodiu. Mecío con dellos cachos de periódicu o h.enu (pola celulosa), suelu con cascos y xema güevu son ricos respeutivamente nesos minerales. Con una capa adicional anaerobia, esta vegada de barru ensin suplementos, enllénase fasta los dos tercios. Éstu dirá siguío d'agua d'una fuente pa saturar el barru y ocupar la metá del volume restante. la columna séllase apretando pa prevenir evaporación d'agua y déxase guarar por dellos meses a muncha lluz natural.
es una colubna bacteriana cogonuda
Chromatium
La Chromatium ye una bacteria Gram-negativa que s'atopa nel agua.
Chlorobium
Chlorobium ye un xéneru de bacteries verdes sulfúrees. Son fotolitotrofes oxidatives de sulfuru y de forma menos notable usen una cadena tresporte d'electrones non cíclica pa la reducción de NAD+. El Sulfuru d'hidróxenu úsase como fuente electrónica dimientres que la de carbonu ye'l dióxidu de carbonu.
La especie "Chlorobium" amuesa un color verde escuru; na Columna de Winogradsky, la capa verde davezu observada ta compuesta de "Chlorobium". Este xéneru ye anaerobiu estrictu y sobrevive perbaxu la superficie de cuerpos acuosos, comúnmente les zones anaerobies d'un llagu eutróficu.
El xenoma completu de "C. tepidum", que consiste en 2,15 megabases (Mb), foi asoleyao hai poco. Sintetiza clorofila "a" y bacterioclorofila "a" y "c", de les que del organismu modelu usáronse pa conocer la biosíntesis de bacterioclorofila "c". Munchos de les sos víes metabóliques de carotenoides (incluyendo una nueva licopenu ciclasa) tienen homólogos asemeyaos en cianobacteries.
Placa de Petri
Una Placa Petri ye una placa cristal o plásticu tresparente poco fondera y cilíndrica que los biólogos usen pa cultivar célules. Tien el nome del bacteriólogu alemán Julius Richard Petri (1852–1921), quien la inventó en 1887 dimientres trabayaba col so ayudante Robert Koch. Les plaques de Petri de cristal puen ser reutilizaes tres una esterilización (por exemplu, secando por calor con aire caliente a unos 160°C dimientres una hora); d'otra miente, les plaques de plásticu tienen de ser tiraes tres usales.
Pa microbioloxía les plaques d'agar son usaes davezu. El discu ye rellenao parcialmente a lo llargu con agar llíquidu templao con un mecigayu nutrientes particulares, sales y aminoácidos y, opcionalmente, antibióticos. Depués de que solidifique l'agar, la placa ta llista pa ser cultivada con muestres microbianes (anque hai dellos casos nos que los microbios tienen de ser aplicaos col agar caliente).
Plaques modernes de Petri davezu tienen "aniellos" nes tapes que-yos permiten ser apilaes ensin qu'estropien nin contaminen unes a otres. Delles plaques puen tamién ser incorporaes nun contenedor de plásticu pa crear una "multiplaca", ye dicir, delles plaques unes al llau d'otres xuníes nel mesmu plásticu. Una placa de pocillos ye esencialmente una "multiplaca" altamente modificada. 
Al igual que faciendo plaques d'agar, plaques de Petri vacíes podríen emplegase pa observar xerminación de plantes o comportamientu de pequeños organismos, o pa otres práutiques de llaboratoriu de día a día como secao de fluyíos nun fornu o p'almacenaxe de muestres.
Escudu de Bual
Escudu de Bual al igual qu'asocede con munchos conceyos asturianos, Bual tampocu tenía escudu, polo qu'heraldistes inventaron-y un escudu, mui asemeyáu a los qu'inventaron pa los conceyos occidentales d'Asturies. Anguaño Bual emplega esti escudu, anque nun ta llegalizáu. El so escudu ye mediu partíu y cortáu.
Estos dos primeros cuarteles, representen les armes del conceyu de Castropol, anque esti conceyu namás qu'emplega'l primer cuartel y con otros colores.
Al timbre corona real abierta. 
Llista d'alcaldes de Bual
Alcaldes de Bual dende 1979:
Esther Fonseca
Esther Fonseca ye una cantante de música folk y acústica d'Asturies que canta n'asturianu. Amás, tamién ye presentadora del espacíu de TPA Sones.
La cantante Esther Fonseca apaez nel añu 2002 nel panorama musical asturianu con un discu ("Agua") qu'amesta la balada céltica y les nueves músiques. Nun yera ésta la primera esperiencia musical nin discográfica d'esta cantante moza. Lloñe quedaben los sos años de neña como integrante de los conocíos grupos de música pa neños "Seliquín" y "Xentiquina", asina como la so participación como voz solista nel discu "Xaranzaina", grabáu n'andecha con un garapiellu de músicos mozos del Conservatoriu del Nalón. Sicasí, la nueva propuesta musical d'Esther Fonseca, algama un saltu cualitativu mui importante na so carrera musical y un nuevu camín qu'axuntar a los yá abiertos n'Asturies, nel tarrén de les nueves propuestes musicales en llingua asturiana.
N'avientu de 2007 presenta, con una actuación, el so últimu discu: "Viaxe". La vocalista del grupu folk Llangres acompáñase pa esti viaxe de músicos de sonadía reconocida pa interpretar catorce canciones compuestes por so pá, Nacho Fonseca, fundador del grupu infantil "Xentiquina". El discu ta autoproducíu, grabóse nel estudiu Musifactor de Piedrasblancas y la producción corrió a cargu de Nacho Fonseca y d'Emilio Huerta, que tamién foi'l responsable de la direición artística, de delles igües musicales y de los teclaos. El restu de la banda taba formada pol guitarrista Javier Monje, el percusionista Juanjo Díaz, l'harpista Yago Prado, el flautista Manuel Fonseca y el vigulineru Peter Bulla. Otres collaboraciones del discu tuvieron a cargu de Daniel Álvarez (gaita), Ramón González (saxu, tecláu), Tamara Rodríguez (cellu) y Tina Cuadriello (acordión). Nel añu 2011.
Armal
Armal ye un llugar perteneciente a la parroquia de Bual, nel conceyu asturianu del mesmu nome. Cunta con una población de 166 habitantes (INE, 2009), y alcuéntrase a unos 380 m d'altura sobre'l nivel de la mar. Dista escasamente 1 km de la capital del conceyu, tomando dende ésta la carretera AS-12 en direición a Navia.
Capareiro
Capareiro ye una casería de la parroquia de Bual, nel conceyu asturianu del mesmu nome. En 2011 cuenta con una población de 8 habitantes y alcuéntrase a unos 160 m d'altor sobre'l nivel de la mar, na marxe izquierda del ríu Navia. Dista unos 8,5 km de la capital del conceyu, tomando dende ésta la carretera local BO-1.
Carrugueiro
Carrugueiro ye un llugar perteneciente a la parroquia de Doiras, nel conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 10 habitantes (INE, 2005) y alcuéntrase a unos 640 m d'altor sobre'l nivel de la mar. Dista unos 6 km de la capital del conceyu, tomando primero dende ésta la carretera AS-12 en direición a Grandas de Salime, y desviándose depués en San Llouguis pela carretera llocal BO-2 en direición al Villar de San Pedro.
Coba (Bual)
Coba ye un llugar de la parroquia de Llebredo, nel conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 18 habitantes (INE, 2005) y alcuéntrase a unos 490 m d'altor sobre'l nivel de la mar, na parte más septentrional del conceyu. Dista unos 8,5 km de la capital del mesmu, tomando dende ésta la carretera AS-22 en direición a A Veiga, y desviándose depués a la drecha per una pista asfaltada, unos 900 m tres pasar el llugar de Penouta.
Nivel de la mar
Llámase nivel de la mar al nivel que sirve como referencia p'allugar l'altitú de les llocalidaes y accidentes xeográficos (sacante los somarinos que se miden pola so fondura).
Dau que'l nivel de la mar nun ye constante por mor de les marees, nin tampocu ye igual n'estremaos llugares de la Tierra, en cada país tómase un nivel predetermináu nun llugar concretu y a determinada hora. 
N'Asturies, pa les referencies xeográfiques non somarines tómase como nivel 0 l'altor promediu de la mar na costa de la ciudá d'Alicante, mientres que pa les somarines el 0 ye la baxamar (mínimu teóricu del nivel de la mar nesi llugar).
Coba
El términu Coba pue referise a:
Cova del Demo
La Cova del Demo ta asitiada nel conceyu asturianu de Bual.
Trátase d'una cueva natural qu'agospia dellos grabaos prehistóricos de la Edá del Bronce con dibuxos d'homes y muyeres dataos ente 1500-1.100 e.C..
El Caleyo
El Caleyo ye un llugar perteneciente a la parroquia y al conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 1 habitante (INE, 2015) y alcuéntrase a unos 440 m d'altor sobre'l nivel de la mar. Dista escasamente 1 km de la capital del conceyu, tomando dende ésta la carretera llocal BO-1.
El Rebollal (Bual)
El Rebollal ye un llugar perteneciente a la parroquia de Castriyón, nel conceyu asturianu de Bual. Alcuentrase anguaño deshabitáu (INE, 2005) y asítiase a unos 190 m d'altor sobre'l nivel de la mar, na marxe drecha del ríu Navia. Dista unos 10 km de la capital del conceyu, tomando primeru dende ésta la carretera AS-12 en direición a Grandas de Salime, desviándose depués en San Llouguis pela AS-35 en direición a Villayón, y finalmente, unos 500 m tres pasar la ponte de Castrillón sobre'l ríu Navia, a la drecha per un camín forestal, demientres aproximadamente 1 km.
Ferradal
Ferradal ye un llugar perteneciente a la parroquia y al conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 6 habitantes (INE, 2015) y alcuéntrase a unos 500 m d'altor sobre'l nivel de la mar. Aitiada na mesma lladera que la capital del conceyu, sobre ésta, dista escasamente unos 700 m d'ella. Pue accedese a esta llocalidá tomando la carretera que xube al cementeriu de la villa de Bual tres A Barreira.
Froseira
Froseira ye un llugar perteneciente a la parroquia de Doiras, nel conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 2 habitantes (INE, 2005) y alcuéntrase a unos 150 m d'altor sobre'l nivel de la mar. Dista unos 9 km de la capital del conceyu, tomando primeru dende ésta la carretera AS-12 en direición a Grandas de Salime, y desviándose depués a la derecha, a unos 100 m tres pasar Doiras.
Ye travesáu pol ríu Urubiu, y na so redolada allúgase la Cova del Demo.
A Barreira
A Barreira ye un llugar perteneciente a la parroquia y al conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 12 habitantes (INE, 2015) y alcuéntrase a unos 500 m d'altor sobre'l nivel de la mar. Allugada na mesma lladera que la capital del conceyu, sobre ésta, dista escasamente unos 600 m d'ella. Pue accedese a esta llocalidá tomando la carretera que xube al cementeriu de la villa de Bual.
Llangrave
Llangrave ye un llugar perteneciente a la parroquia y al conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 7 habitantes (INE, 2015) y allúgase a unos 260 m. d'altor sobre'l nivel de la mar, na marxe izquierda del ríu Navia. Dista unos 9 km de la capital del conceyu, tomando dende ésta la carretera llocal BO-1, o unos 7 km tomando primeru l'AS-12 en direición a Grandas de Salime, desviándose llueu en San Llouguis pela AS-35 en direición a Villayón, y tomando en Merou la carretera llocal BO-1.
As Cabanas (Allande)
As Cabanas ye una casería perteneciente a la parroquia de Berducedo nel conceyu asturianu d'Allande. 
Allúgase al este de la parroquia, na lladera de Piedras Rubias (710 m), na marxe izquierda del regatu d'As Cabanas. Ta a 23 km de la capital del conceyu, La Puela y anguaño (2009) ta deshabitada.
As Mestas
As Mestas ye un llugar perteneciente a la parroquia de Castriyón, del conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 2 habitantes (INE, 2015) y allúgase a unos 410 m d'altor sobre'l nivel de la mar, na marxe drecha del ríu Navia. Dista unos 11,5 km de la capital del conceyu, tomando dende ésta primeru la carretera AS-12 en direición a Grandas de Salime, desviándose llueu, en San Llouguis, pela AS-35 en direición a Villayón, y finalmente a la drecha en Castriyón, d'onde dista 3,4 km. Tamién se pue acceder, tomando l'AS-12 (son entós unos 14 km dende la villa de Bual) desviándose unos 600 m depués de pasar Doiras, pela carretera que discurre sobre la presa del banzáu, y llueu, 700 m tres ésta, a la izquierda pa xubir hacia Silvón, dende onde finalmente se toma nuna retonda un desvíu que lleva la citada llocalidá, a aproximadamente 4,2 km de distancia, tres pasar Sarceda.
As Viñas
As Viñas ye un llugar de la parroquia y del conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 15 habitantes (INE, 2015) y allúgase a unos 290 m d'altor sobre'l nivel de la mar. Dista unos 3 km de la capital del conceyu, tomando dende ésta la carretera AS-12 en direición a Navia.
Llendigresia
Llendigresia ye un llugar perteneciente a la parroquia de Castriyón, nel conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 28 habitantes (INE, 2015), y allúgase a unos 230 m d'altor sobre'l nivel de la mar, na marxe drecha del ríu Navia. Dista aproximadamente 11 km de la capital del conceyu, tomando dende ésta primeru la carretera AS-12 en direición a Grandas de Salime, y desviándose llueu en San Llouguis pela AS-35 en direición a Villayón.
San Llouguís
San Llouguís ("San Luis" en castellanu) ye un llugar de la parroquia y conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 12 habitantes (INE, 2015) y allúgase a unos 450 m d'altor sobre'l nivel de la mar. Ta asitiáu a unos 2 km de la capital del conceyu, tomando dende ésta la carretera AS-12 en direición a Grandas de Salime.
Nel mediu del pueblu, onde sal la carretera AS-35, que comunica la zona con Ponticella, ta l'edificiu de les antigües escueles. Ellí, nun va munchos años, agospiábase nel pórticu la orquesta qu'amenizaba la verbena del 25 d'agostu, fiesta del patrón. Cerró la escuela y yá nun hebo más orquestes porque nun quedaba quien baillara en pueblu... pero l'edificiu remocicose y, dende xunetu del 2007, asítiase nél el "Centro de Interpretación de la Emigración y la Instrucción Pública de Boal", que recueye la memoria d'aquellos que marcharon del conceyu y qu'axudaron, coles perres que mandaron dende América, a que los neños de los pueblos de la so tierrina pudieran dir a escuela.
A Cámbara
A Cámbara ye un llugar perteneciente a la parroquia y al conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 16 habitantes (INE, 2015) y alcuéntrase a unos 420 m. d'altor sobre'l nivel de la mar. Dista unos 3 km de la capital del conceyu, tomando dende ésta primeru la carretera AS-12 en direición a Grandas de Salime, y desviándose llueu en San Llouguis pela AS-35 en direición a Villayón.
Folgueiramayor
Folgueiramayor ye un llugar perteneciente a la parroquia de Castriyón, nel conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 14 habitantes (INE, 2015) y alcuéntrase a unos 360 m d'altor sobre'l nivel de la mar, na marxe derecha del ríu Navia. Dista unos 10,3 km de la capital del conceyu, tomando dende ésta primeru la carretera AS-12 en direición a Grandas de Salime, desviándose llueu, en San Llouguis, pela AS-35 en direición a Villayón, y finalmente a la derecha en Castriyón, d'onde dista 2,1 km. Tamién se pue acceder, tomando l'AS-12 (son entós unos 13,5 km dende la villa de Bual) desviándose unos 600 m depués de pasar Doiras, pela carretera que discurre sobre la presa del banzáu, y llueu, 700 m tres ésta, a la izquierda pa xubir hacia Silvón, dende onde finalmente se toma nuna retonda un desvíu que lleva la citada llocalidá, a aproximadamente 3,4 km de distancia, tres pasar Sarceda.
Fontescavadas
Fontescavadas ye un llugar perteneciente a la parroquia de Castriyón, del conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 14 habitantes (INE, 2015) y alcuéntrase a unos 490 m d'altor sobre'l nivel de la mar, na marxe derecha del ríu Navia. Dista unos 13,5 km de la capital del conceyu, tomando dende ésta primeru la carretera AS-12 en direición a Grandas de Salime, desviándose llueu, unos 600 m. depués de pasar Doiras, pela carretera que discurre sobre la presa del banzáu, y llueu, 700 m. tres ésta, a la izquierda pa xubir hacia Silvón, dende onde finalmente tomase en una retonda y un desvíu que lleva la citada llocalidá, a aproximadamente 3,5 km de distancia.
Llaviada
Llaviada ye un llugar perteneciente a la parroquia y al conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 13 habitantes (INE, 2015) y allúgase a unos 510 m d'altor sobre'l nivel de la mar. Dista aproximadamente 1 km de la capital del conceyu, tomando dende ésta la carretera AS-12 en direición a Grandas de Salime. Atópanse nelli un pequeñu polígonu industrial, el campu de fútbol nel que xuega los sos partíos el Boal C.F., un área recreativa ya una bolera.
Os Mazos
Os Mazos ye un llugar perteneciente a la parroquia y al conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 64 habitantes (INE, 2005), y allúgase a unos 330 m. d'altor sobre'l nivel de la mar. Dista unos 3 km de la capital del conceyu, tomando dende ésta la carretera AS-12 en direición a Navia.
N'Os Mazos alcuentrense la Casa de l'Apicultura y la oficina de turismu del conceyu de Bual asina como la casa palaciu Casa d'Os Mazos, anterior al S.XVIII, con capiella d'esi sieglu, perteneciente a los Mendez Villamil (Casa de Calceiro).
Os Navalíos
Os Navalíos ye un llugar perteneciente a la parroquia y al conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 5 habitantes (INE, 2005) y allúgase a unos 520 m. d'altor sobre'l nivel de la mar. Asitiada na mesma lladera que la capital del conceyu, sobre ésta, dista escasamente 1 km d'ella. Pue accedese a esta llocalidá tomando la carretera que xube al cementeriu de la villa de Bual, tres pasar A Barreira y Ferradal. Tamién tomando como atayu una pista non asfaltada na redolada del recintu ferial, o tomando l'AS-12 en direición a Grandas de Salime y desviándose a la drecha en Llaviada.
Meróu
Meróu ye un llugar perteneciente a la parroquia y al conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 11 habitantes (INE, 2015) y allúgase a unos 160 m. d'altor sobre'l nivel de la mar, na marxe izquierda del ríu Navia. Ta asitiáu a unos 5 km de la capital del conceyu, tomando dende ésta primeru la carretera AS-12 en direición a Grandas de Salime, y desviándose llueu en San Llouguís pela AS-35 en direición a Villayón.
Un dichu popular (en fala) diz: "Si baxas a Ribeira, lleva pan na faltriqueira, y si pasas por Meróu, lleva pan de tou."
Miñagón
Miñagón ye un llugar perteneciente a la parroquia de Serandías, del conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 85 habitantes (INE, 2015), y allúgase a unos 160 m. d'altor sobre'l nivel de la mar, na marxe izquierda del ríu Navia. Dista aproximadamente 6,5 km de la capital del conceyu, tomando dende ésta la carretera AS-12 en direición a Navia.
Muñón
Muñón ye un llugar perteneciente a la parroquia de Doiras, nel conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 28 habitantes (INE, 2015) y allúgase a unos 380 m. d'altor sobre'l nivel de la mar. Dista unos 6 km de la capital del conceyu, tomando primeru dende ésta la carretera AS-12 en direición a Grandas de Salime, y desviándose depués a la drecha per una pista llocal asfaltada, a 1 km tres pasar Peirones.
Palaciu de Berdín
El Palaciu de Berdín ta asitiáu en Doiras, conceyu de Bual, Asturies.
Edificáu nel sieglu XVIII, llamen l'atención les sos dimensiones y les sos muries ensin nenguna decoración. Ta fabricáu en mampostería, con sillares. De planta en forma d'U, na fachada del patiu central hai una galería sobre columnes monolítiques.
Palaciu de Miranda
El Palaciu de Miranda ta asitiáu na llocalidá asturiana de Prelo, nel conceyu de Bual. La so construcción entamó, probablemente, nel sieglu XV, cuando foi construyida la torre.
El palaciu de Miranda ye un palaciu rural que se desarrolló a partir d'un núcleu orixinal que taba formáu pola so torre cuadrada, a la que se-y añedieron, col correr del tiempu, un cuerpu nes cares norte y oeste y otru na cara este. Dende esti últimu hai un corredor que comunica la construcción civil col coru de la ermita del conxuntu.
La torre, que nun conserva de los sos vanos orixinales namái que la puerta d'entrada, tien trés plantes y desván, y perriba de too un teyáu a cuatro agües coronáu por un capitel que quiciás foi n'orixe una llinterna, anguaño cegada. La puerta d'entrada, con arcu de mediu puntu con doveles, ta na primer planta. El restu del palaciu tien dos plantes, y éntrase nelli tamién na primer planta, pela cara norte, aprovechando'l desnivel del tarrén. Pela cara sur hai otra entrada: una escalera de piedra lleva al visitante a un corredor sofitáu en columnes toscanes de granitu.
Tocántenes a los motivos decorativos del conxuntu, la fachada norte tien l'aleru dividíu en dos por un escudu d'armas, fecho en granitu y rematáu con un teyáu a dos agües. Nelli pue lleese la lleenda "De los González de Prelo y Castrillón, estas armas y blasón son". Embaxu l'aleru de la torre, de madera, hai della decoración pictórica; y hai tamién una saetera avenerada nel pasadizu que comunica palaciu y capiella. Esta, que zarra l'antoxana del conxuntu, foi rematada en 1776 y ye de planta rectangular, cola portada nún de los sos llaos mayores; la lluz éntra-y per una ventana y cuatro saeteres, y remata la so fachada norte con una espadaña d'un güeyu. Dientro d'ella hai un retablu y delles escultures, que pueden fechase probablemente nel sieglu XVIII.
Peiróis
Peiróis ye un llugar perteneciente a la parroquia y al conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 26 habitantes (INE, 2015) y allúgase a unos 440 m. d'altor sobre'l nivel de la mar. Dista unos 4 km de la capital del conceyu, tomando dende ésta la carretera AS-12 en direición a Grandas de Salime.
Penouta (Bual)
Penouta ye un llugar de la parroquia de Bual, nel conceyu asturianu homónimu. Tien una población de 5 habitantes (INE, 2015) y allúgase a unos 600 m. d'altor sobre'l nivel de la mar, na lladera del monte del mesmu nome. Asítiase a unos 3 km de la capital del conceyu, un poco separtáu de la carretera AS-22 que xune ésta con a A Veiga.
Piñeira (Castropol)
Piñeira ("Piñera" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Castropol que ta afincada na parte más oriental de la ensenada d'A Lieira de la ría del Eo. Tien una estensión de 21,49 km² y 445 habitantes (INE, 2005), y abarca estos núcleos de población: Becharro, Berbesa, A Berruga, A Bouza, As Campas, El Campo, Campuaberto, Carbayal, A Carreira, A Casía, Castañeirúa, Castro, Cotapos, As Covas, Culmieiros, El Esquilo, Ferradal, El Grilo, El Molinovo, Péligos, El Penedo, El Pinal, Piñeira, Pusayane, Riucalente, Rodiles, Salías, San Cristoba, Santiago, Seixas, A Soma, Teixueira, Tomentosa, El Valín y Xonte.
Piñeira (Bual)
Piñeira ye un llugar perteneciente a la parroquia de Doiras, nel conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 12 habitantes (INE, 2015) y allúgase a unos 250 m d'altor sobre'l nivel de la mar. Dista unos 7 km de la capital del conceyu, tomando dende ésta la carretera AS-12 en direición a Grandas de Salime.
Prelo
Prelo ye un llugar perteneciente a la parroquia y al conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 64 habitantes (INE, 2015), y allúgase a unos 350 m d'altor sobre'l nivel de la mar. Dista unos 3 km de la capital del conceyu, tomando dende ésta primeru la carretera AS-12 en direición a Grandas de Salime, y llueu desviándose en San Llouguís pela AS-35 en direición a Villayón.
Alcuentrase nesta llocalidá'l Palaciu de los Miranda, que data del sieglu XVI y anguaño agospia un hotel de cuatro estrelles.
Ransal
Ransal ye un llugar perteneciente a la parroquia d'A Veigadouria, del conceyu asturianu de Bual. Ta anguaño deshabitáu (INE, 2015), y alcuéntrase a unos 400 m. d'altor sobre'l nivel de la mar. Dista aproximadamente 10,5 km de la capital del conceyu, tomando dende ésta la carretera AS-22 en direición a A Veiga.
Reigoto
Reigoto ye un llugar perteneciente a la parroquia de Castriyón, nel conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 2 habitantes (INE, 2015) y allúgase a unos 410 m. d'altor sobre'l nivel de la mar, na marxe drecha del ríu Navia. Dista unos 10 km de la capital del conceyu, tomando dende ésta primeru la carretera AS-12 en direición a Grandas de Salime, desviándose llueu en San Llouguís pela AS-35 en direición a Villayón, y finalmente a la drecha, aproximadamente unos 500 m tres pasar Castriyón.
Sampol
Sampol ye un llugar perteneciente a la parroquia de Castriyón, del conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 41 habitantes (INE, 2015), y allúgase a unos 290 m. d'altor sobre'l nivel de la mar, na marxe drecha del ríu Navia. Dista unos 9 km de la capital del conceyu, tomando dende ésta primero la carretera AS-12 hacia Grandas de Salime, y desviándose llueu, en San Llouguís, pela AS-35 en direición a Villayón.
Santa Marina
Santa Marina pue referise a:
Llugares del Estáu Español:
Santa Marina (Bual)
Santa Marina ye un llugar de la parroquia y del conceyu asturianu de Bual. Allúgase a unos 380 m. d'altor sobre'l nivel de la mar, a unos 3 km de la capital del conceyu, tomando dende ésta primeru la carretera AS-12 en direición a Grandas de Salime, y desviándose llueu en San Llouguís pela AS-35 en direición a Villayón.
Sarceda
El términu Sarceda pue referise a:
Sarceda (Asturies)
Sarceda ye un llugar perteneciente a la parroquia de Castriyón, nel conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 15 habitantes (INE, 2015) y allúgase a unos 360 m. d'altor sobre'l nivel de la mar, na marxen derecha del ríu Navia. Dista unos 11.5 km de la capital del conceyu, tomando dende ésta primeru la carretera AS-12 en direición a Grandas de Salime, desviándose llueu, unos 600 m. depués de pasar Doiras, pela carretera que discurre sobre la presa del banzáu, y llueu, 700 m. tres ésta, a la izquierda pa xubir hacia Silvón, dende onde finalmente se toma nuna retonda un desvíu que lleva la citada llocalidá, a aproximadamente 1,6 km de distancia.
Silvón
Silvón ye un llugar perteneciente a la parroquia de Doiras, del conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 16 habitantes (INE, 2015) y allúgase a unos 280 m. d'altor sobre'l nivel de la mar, na marxe derecha del ríu Navia. Dista unos 10 km de la capital del conceyu, tomando dende ésta primero la carretera AS-12 en direición a Grandas de Salime, desviándose llueu, unos 600 m. depués de pasar Doiras, pela carretera que discurre sobre la presa del banzáu, y finalmente, 700 m. tres ésta, a la izquierda pa xubir hacia Silvón.
Trevé
Trevé ye un llugar perteneciente a la parroquia d'A Veigadouria, del conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 38 habitantes (INE, 2015), y allúgase a unos 490 m. d'altor sobre'l nivel de la mar. Dista aproximadamente 10,2 km de la villa de Bual, tomando dende ésta la carretera AS-22 en direición a A Veiga, y desviándose a la izquierda n'A Veigadouria.
A Veigadouria (llugar de Bual)
A Veigadouria ye un llugar perteneciente a la parroquia d'A Veigadouria nel conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 17 habitantes (INE, 2015), y allúgase a unos 360 m. d'altor sobre'l nivel de la mar. Dista unos 11,5 km de la capital del conceyu, tomando dende ésta la carretera AS-22 en direición a A Veiga.
Villanova (Bual)
Villanova ye un llugar perteneciente a la parroquia de Serandías, del conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 48 habitantes (INE, 2015), y allúgase a unos 350 m. d'altor sobre'l nivel de la mar, na marxe izquierda del ríu Navia. Ta asitiáu a unos 5 km de la capital del conceyu, tomando dende ésta la carretera llocal BO-1.
El Villar de Serandías
El Villar de Serandías ye un llugar de la parroquia de Serandías, nel conceyu asturianu de Bual. Tien una población de 3 habitantes (INE, 2015) y allugar a unos 180 m d'altor sobre'l nivel de la mar, na marxe izquierda del ríu Navia. Dista unos 10,5 km de la capital del conceyu, tomando primero la carretera AS-12 en direición a Navia, y desviándose llueu a la derecha pa entrar a Serandías, alcontrándose tres esta llocalidá, al final d'una pista asfaltada llocal.
Llista de papes
Allístense equí en tables los 266 papes de la Ilesia Católica, n'orde cronolóxicu. Inclúinse tamién los llamaos "antipapes" qu'hebo na historia del catolicismu. Les tables tán agrupaes primero por dómines (Antigüedá, Edá Media, Edá Moderna y Edá Contemporánea), y estes dividíes en sieglos.
Llinia llateral
Nos pexes la llinia llateral ye un órganu sensorial emplegáu pa deteutar movimientu y el tremar nel agua d'alrodiu, lo qu'aida al pexe a evitar colisiones, a orientase en rellación a les corrientes d'agua, y llocalizar la presa. Les llinies llaterales davezu visibles como llinies seles que recuerren ca llau dende les cercaníes del opérculu (cadarma que cubre les branquies) fasta la base de la cola. Delles vegaes partes d'esti muérganu son modificaes como ellectrorreceutores, que son muérganos que deteuten impulsos llétricos. Ye posible que vertebraos como los tiburones empleguen tamién les llinies llaterales pa deteutar campos magnéticos. La mayoría de les llarves y dellos adultos d'anfibios tamién poseen esti muérganu.
Los receutores que componen la llinia llateral son los neuromastos, caún compuestu d'un grupu de célules ciliaes. Los cilios tan arrodiaos per una cúpula sobresaliente, d'ente 1/20 a 1/5 mm de llargu. Les célules ciliaes y les cúpules de los neuromastos tan davezu baxo un furacu visible nos pexes. Les célules ciliaes de la llinia llateral son asemeyaes a les célules ciliaes que s'atopen nel oyíu internu, amosando que la llinia llateral y l'oyíu internu comparten un orixe común.
Los teleósteos y eslasmobranquios tienen comúnmente canales de la llinia llateral, nos que los neuromastos nun tán direutamente espuestos al ambiente, pero atópense comunicaos per poros de la canal. Puen apaecer neuromastos adicionales en dellos llugares de la superficie corporal.
El desendolcu del sistema de la llinia llateral depende del mou de vida del pexe. Por exemplu, los pexes que son nadadores activos tienden a tener más neuromastos nes canales, y la llinia tará más lloñe de les aletes pectorales, lo que probatiblemente reduz la cantidá de "ruíu" que se xenera pol movimientu de les aletes.
Dellos crustáceos y cefalópodos tienen órganos asemeyaos. 
Nitrificación
La nitrificación ye la oxidación biolóxica d'amoniacu con oxíxenu a nitritu siguía pola oxidación de talos nitritos a nitratos. La degradación d'amoniu a nitritu ye davezu el pasu llimitante endientru la nitrificación. Esti procesu ye un pasu perimportante nel ciclu del nitróxenu nel suelu. Este procesu foi escubiertu pol microbiólogu rusu Sergei Winogradsky.
La oxidación d'amoniacu a nitritu ye llevada a cabu por dor grupos d'organismos estremaos, les bacteries oxidantes d'amoniacu y les aquées oxidantes d'amoniacu. Les bacteries oxidantes d'amoniacu puen atopase ente les β- y les γ-proteobacteries . En suelos la bacteria oxidante d'amoniacu más estudiada pertenez al xéneru "Nitrosomonas", anque tamién lu son munchu les "Nitrosococcus". Amás, anque en suelos la oxidación d'amoniacu acontez tantu nes bacteries como nes arquées, en medios más ásperos como los océanos ye un procesu dominao poles arquées. El segundu pasu (oxidación de nitritu a nitratu) ye (principalmente) fecho por bacteries del xéneru "Nitrobacter". Dambos pasos producen enerxía que sedrá acoplada al procesu de síntesis d'ATP. Los organismos nitrificantes sedrán quimioautótrofos, y emplegarán dióxidu de carbonu como la so fuente de carbonu pal xorrecimientu.
La nitrificación tamién xuega un importante papel na elliminación del nitróxenu d'agua contaminada procedente de los núcleos urbanos. La elliminación convencional ye por nitrificación, siguía d'una denitrificación. El coste d'este procesu reside de forma cimera naaeración (da-y oxíxenu al axente reactor) y l'adición d'una fuente esterna carbonu (i.e. metanol) pa la desnitrificación.
Na mayoría ambientes dambos organismos son atopaos xuntos, cediendo nitróxenu como productu final. Ye posible de cualaquier forma diseñar sistemes nos que seleutivamente seya formao nitritu (el "Procesu Sharon").
Xunto cola amonificación, la nitrificación forma un procesu de mineralización que supón la descomposición completa del material orgánicu, cola lliberación de compuestos nitroxenaos disponibles. Éstu rellena'l ciclu'l nitróxenu.
La nitrificación ye un procesu d'oxidación d'un compuestu nitroxenáu (supón la perda d'electrones del átomo de nitróxenu haza los átomos d'oxíxenu con eficacia):
Antipapa
Antipapa ye, pa la Ilesia Católica, la persona qu'arrampla o tenta arramplar les funciones y poderes que correspuenden a un obispu llexítimamente elixíu.
El titulu emplégase especialmente cuando se trata del papa cabezaleru de la Ilesia como obispu de Roma, yá seya n'oposición a un pontífiz reinante o bien en periodos de sede vacante. El títulu d'antipapa nun implica, necesariamente, una doctrina contraria a la fe católica, sinón únicamente la pretensión d'arramplar una xurisdicción que nun-y pertenez.
Un asteriscu indica aquellos que foron consideraos pa la numberación convencional de papes posteriores qu'escoyeron el mesmu nome. La llista de papes y antipapes nel "Annuario Pontificio" nun inclúi a Clemente III, quiciabes al consideralu insignificante por mor de los pocos de siguidores que tuvo.
Silvestre III, a vegaes llistáu como antipapa, apaez nel "Annuario Pontificio" de la Santa Sede como papa: por mor de la falta d'información sobre'l Derechu Canónicu de mediaos del sieglu XI y sobre los fechos históricos daquella, nun se xulga la so llexitimidá como pontífiz. La "Catholic Encyclopedia" inclúilu na so "Llista de Papes", pero cola anotación: "Consideráu por dalgunos como antipapa". Dalgunes otres fontes clasifíquenlu d'antipapa.
Aconceyamientu de Xuristes pol Asturianu
L'Aconceyamientu de Xuristes pol Asturianu (AXA) ye una asociación fundada'l 25 de mayu de 2006 constituyida formalmente n'Uviéu, cola firma del acta fundacional y la solicitú d'asentamientu nel Rexistu d'Asociaciones del Principáu d'Asturies. 
Perfízose al envís de trabayar de forma desinteresao pol desaniciu de les torgues que tien l'emplegu de la llingua asturiana n'actividá profesional de los xuristes y esi trabayu plantegóse, yá d'aniciu, dende estos tres presupuestos:
El muérganu de gobiernu ye'l que vien darréu:
Anguaño, integren AXA más de mediu d'un cientu de xuristes, ente los que s'alcuentren representaes de cuasi toles estayes profesionales: Universidá, Alministración Autonómica y Municipal, Notariáu y Abogacía.
L'Observatoriu de Derechos Llingüísticos (ODLL), ye un proyeutu promovíu pol AXA qu'intenta mirar polos derechos llingüísticos de los ciudadanos y ciudadanes falantes d'asturianu y de gallegu-asturianu, empobinando la so actividá a garantizar esos derechos, tanto nel ámbitu públicu como nel priváu, de manera desinteresao y con neutralidá ya independencia de cualisquier otra institución pública o privada.
Afálense estudios y faense informes sobre la situación de respetu o conculcación de los derechos llingüísticos n'Asturies, presentándolos énte la sociedá asturiana y énte les instituciones asturianes ya internacionales, cola fin de dar a conocer la situación de discriminación llingüística que carecen los asturianos, entamando modos de presión pa que los derechos fundamentales de los falantes seyan respetaos. Como ye'l casu de "L'agonía d'una llingua europea" documentu-denuncia unviáu al Comité Européu pa les Llingües Rexonales o Minoritaries del Conseyu d'Europa, n'asturianu, inglés y castellán. 
Perfaese tamién un llabor pedagóxicu no que cinca a la conocencia y espardimientu de los derechos llingüísticos que-yos correspuenden a los falantes, entendiéndolos como'l derechu fonderu que tienen los ciudadanos asturianos a mandase de la so propia llingua y a desendolcala con normalidá na so vida cotidiana. 
Trabaya amás de manera proactiva pa que les empreses, asociaciones, organizaciones ya instituciones cimeres de la sociedá asturiana, se manden de la llingua propia, favoreciendo d'estamiente la so normalización social, como na "Reclamación énte la empresa Tele Atlas Map Insight" (empresa encargada de fornir los mapes a Google Maps).
El Conceyu d'Estudios Xurídicos L'Escaliu toma'l so nome d'una vieya institución xurídica asturiana documentada yá dende'l sieglu IX, que consistía nel desbrave y cultivu de la tierra ermo. L'Escaliu constitúise como ún de los Grupos de Trabayu del Aconceyamientu de Xuristes pol Asturianu y dende él quier averase a la realidá asturiana dende una perspeutiva xurídica, cola vista puesta nel futuru. L'Escaliu quier ser un llugar d'estudiu y alcuentru nel que mecer reflesiones, propuestes ya iniciatives de calter xurídicu; un llugar afayadizu pa la torba d'idees y la concreición d'actuaciones a pequeña escala que, d'acordies coles posibilidaes del AXA, seyan quien a camudales en realidaes concretes.
Ente los fines de L'Escaliu conséñense:
L'estudiu, divulgación ya investigación de los recursos xurídicos d'Asturies, comprendiendo dos estayes:
Castiellu de Bodrum
El Castiellu de San Pedru de Halicarnasu ó Castiellu de Bodrum ( en turcu: "Bodrum Kalesi"), ye un castiellu allugau nel suroeste de Turquía, na ciudá de Bodrum, la antigua Halicarnasu.
La so construcción aniciose en 1420 polos Caballeros Hospitalarios de San Xuan de Xerusalén.
Tres l'ataque de 1522 por Solimán el Magníficu y el Asediu de Rodes darréu, el castiellu reparose con materiales provenientes del Mausoleu d'Halicarnasu, una de las Siete Maraviyes del Mundu vieyu. Esa construcción realizarase como tumba del rei Mausolu, nome del que remanez el términu “mausoleu”.Dende esta domina tuvo en poder del Imperiu Otomanu fasta la domina actual.
"Bodream", Jean-Pierre Thiollet, Anagramme Ed., 2010. ISBN 978 2 35035 279 4
Freguesia
Una Freguesia ye'l nome que reciben les divisiones d'un conceyu en Portugal, siendo l'equivalente d'una parroquia.
Uetersen
Uetersen (n'alemán) ye un pueblu de la rexón de Schleswig-Holstein (Alemaña) d'aprosimadamente 17.865 habitantes.
La primera referencia hestórica ye un documentu del añu 1234.
AXA
AXA ye una multinacional francesa especializada nel negociu de protección financiera. Dende 1983 tamién realiza xestión d'activos. Ye unu de los grupos aseguradores más grandes del mundu.
Fundáu en 1985 por Claude Bébéar, Grupu AXA ye una de les compañíes líderes a nivel mundial nel sector de seguros y la xestión d'activos, con see en París. Cuenta con más de 163.000 emplegaos que trabayen pa 101 millones de veceros en 57 países. En 2011, la cifra de negociu del grupu algamó los 76.000 millones d'euros, con un beneficiu operativu de 3.900 millones d'euros. A 31 d'avientu de 2011, Grupu AXA xestionaba activos per valor de 1,06 billones d'euros. Les actividaes principales del Grupu son, tantu'l seguru de vida como'l de non vida, los seguros internacionales y la xestión de activos.
La Fundación AXA (antes Fundación Winterthur) naz en 1998 cola vocación de promocionar y espublizar el arte, la cultura y la prevención de riesgos, pilastres constituyentes de la so actividá filantrópica dende la so creación.
El so oxetivu ye espublizar, fomentar, desenvolver ya impulsar tou tipu d'actividaes culturales, artístiques y formatives, en concretu, nel ámbitu del seguru y de la prevención de riesgos, emprestando la collaboración y el soporte necesariu a iniciatives privaes o institucionales que tengan como oxetivu satisfaer la demanda cultural de la sociedá civil nel campu de les artes, la música y la lliteratura.
N'España, la Fundación cerró importantes venceyos de sofitu con diverses instituciones dedicaes a la custodia y espardimientu del arte y de la cultura: el Muséu del Prau, la Catedral de Burgos, el Muséu Guggenheim, el Licéu de Barcelona, el Teatru Real o los Palaus de la Música Catalana y Valenciana.
El so patronatu, presidíu na actualidá por Jean-Paul Rignault, siempres tuvo integráu por personalidaes significatives de la empresa y cultura españoles: Plácido Domingo, Javier Solana, Xavier de Irala, Rodolfo Martín Villa, Rafael de Lorenzo o Joan Rigol, ente otros. Dalgunos de los sos miembros más destacaos na actualidá son: l'artista Bárbara Allende Ouka Lele, l'oncólogu Mariano Barbacid, el periodista Joaquín Bardavío o'l expresidente d'Iberia y Orizonia, Fernando Conte.
Dende'l 1 de xineru de 2008, arriendes de la alquisición de Winterthur per parte de AXA, la Fundación pasa a recibir el so nome actual.
"AXA Seguros" ye una compañía que surdió como productu de la fusión y compra, a lo llargo de los años, de diverses entidaes y que cunta con fondos raigaños na hestoria empresarial y financiero española.
En 1846, La Paternelle empezó la so penetración nel mercáu español. En 1848 empieza a operar nel País Vascu La Urbana, que rápido estiende la so actividá a tol país. Va Ser en 1900 cuando Aurora empieza la so andadura como entidá bancaria y sociedá aseguradora hasta 1902 cuando decidió dixebrar dambos negocios. En 1929, el Bancu de Bilbao entró como accionista d'Aurora y naz, entós, Unión Española. En 1942, Mare Nostrum llogró la so reconocencia oficial estableciéndose en Palma de Mallorca. Tamién naz Seguros Industriales, Compañía Anónima (SICA), que darréu se funde con La Paternal, dando llugar a La Paternal SICA.
Treinta año dempués produzse la Fusión de L'Unión y La Urbana, dando orixe a UAP IARD y UAP Vie. En 1977, Aurora y La Polar fúndense dando como resultáu Aurora Polar. En 1984, el Bancu Bilbao, yá principal accionista d'Aurora Polar, amonta la so participación hasta superar el 95% del capital, anque la xestión permanez independiente del grupu bancariu. Un añu más tarde, Unión Española camuda'l so nome por UAP Ibérica, mientres el grupu Victoire incorpora n'España una nueva compañía: La Previsora Hispalense. AXA Ibérica adquirió Mare Nostrum. En 1986, UAP Ibérica absuerbe UAP IARD y UAP Vie y la sociedá resultante caltien el nome de UAP Ibérica. En 1988 tien llugar la fusión de AXA-MIDI en Francia. Arriendes de la fusión de los Bancos de Bilbao y Vizcaya nel Bancu Bilbao Vizcaya, Aurora Polar integrar nel grupu asegurador del bancu.
Al empiezu de la década de los 90, naz AXA Seguros de la fusión de Mare Nostrum, SICA Vida, Unión Condal y Paternal SICA. En xineru de 1992 créase la sociedá especializada en vida Aurora Vida SA. En septiembre, AXA y BBV fundan al 50% el holding AXA AURORA. Un llustru dempués, tien llugar la fusión internacional de AXA y UAP. N'España, les sociedaes AXA Seguros, Aurora Polar y UAP Ibérica tamién empecipien un procesu de fusión. Va Ser en 1998 cuando'l holding AXA Aurora, formáu por AXA Aurora Ibérica y AXA Aurora Vida, empecipie la so actividá comercial so una única marca: AXA Seguros. 
A finales del añu 2000, BBVA anuncia la vienta del 30% que tien nel holding AXA AURORA. AXA Seguros ya Inversiones pasa a ser 100% AXA. En 2004, Direct Seguros convertir en firma subsidiaria de l'aseguradora francesa. Finalmente, el 31 d'avientu de 2006, el grupu AXA compra Winterthur, aseguradora líder en Suiza que tenía una significativa presencia nos mercaos d'Europa occidental, Europa central y del Este y Asia. Una vegada rematáu'l procesu d'integración de l'aseguradora suiza, periodu nel que la entidá neonata adoptó'l nome de AXA Winterthur n'España, AXA recupera la so denominación de AXA Seguros dende'l 1 de xineru de 2008. 
L'actividá aseguradora llevar a cabu nos ramos de automóvil, vida, empreses, particulares, accidentes y salú. Amás, AXA ta presente nel mercáu de pensiones.
Empecipió operaciones en xunetu de 2008 como productu de l'alquisición de Seguros ING México por Grupu AXA. Brinda soluciones de prevención, protección financiera especializada y asesoría na alministración del riesgu.
Ye reconocida pol 84% d'usuarios de seguros y mientres los primeros seis meses d'operación nel territoriu mexicanu yá emitiera 13 millones 400 mil peso en nueves primes.
Desempeñu
Ye una de les 3 aseguradores más grande de México con más de 5 millones de veceros al tener aseguraes 1 millón 681 mil unidad con operaciones en 53 oficines de serviciu nacional, más de 1.5 millones de veceros y la rede propia d'axustadores más grande del país; tamién tien más de 4 mil emplegaos y 8 mil axentes polo que sostien vientes averaes de 30 mil millones de pesos. AXA ye la segunda compañía con mayor penetración nel sector autos, con 6 mil 600 millones de pesos en primes al zarru del 2011 y 19% de participación de mercáu. El desempeñu d'utilidaes, so Normes Internacionales al zarru de 2012 foi por $1.332 MDP con una crecedera de +17.8% al respective de 2011.
Responsabilidá Corporativa
La compañía tien un fuerte enfoque na prevención de riesgos d'onde surdieron iniciatives a nivel nacional pa procurar a los mexicanos en por aciu diverses acciones como:
El 11 de payares de 2013 AXA anuncia la firma d'un alcuerdu col Grupu Mercantil Colpatria p'adquirir la participación del 51% nes sos operaciones de seguros mistos en Colombia, Colpatria Seguros, por un importe total de 672.000 millones de pesos colombianos (259 millones d'euros). El Grupu va incorporar les operaciones adquiríes dientro de la Rexón Mediterránea y Llatinoamérica. Colpatria Seguros ye la cuarta compañía de seguros de Colombia (con una cuota de mercáu del 7%), con operaciones tantu en seguros de Non Vida como en seguros de Vida y Aforru y ye líder nos segmentos de seguru obligatoriu d'autu a terceros y seguro de compensación llaboral. 
"Esta alquisición apurre a AXA una oportunidá única pa entrar nel mercáu asegurador colombianu de rápida crecedera con posiciones bien consolidaes en toles llínees de negociu", afirmó Henri de Castries, presidente de AXA, en referencia a esta operación. Como resultáu d'esta alianza naz AXA COLPATRIA, que caltien la mesma alministración. Esti alcuerdu busca beneficiar a los emplegaos al traviés de meyores práctiques implementaes y oportunidaes a nivel global. Asina mesmu, los veceros van cuntar con un portafolio de servicios con una amplia cobertoria que va incluyir nueves propuestes sol lema de la marca: reinventando los seguros.
Catamita
Un Catamita yera'l compañeru xoven, preadolescente o adolescente nuna rellación de pederastia ente dos homes nel mundu antiguu especialmente na Roma antigua. Xeneralmente fai referencia al xoven amante homosexual y pasivu. La pallabra vien del llatín "catamitus", qu'al empar remanez del etruscu "catmite", ye una evolución del griegu Ganímedes, nome del xoven que foi seducíu por Zeus y que convirtióse en so amante y coperu na mitoloxía griega.
Carlos El Chacal
Ilich Ramírez Sánchez , más conocíu como Carlos ""el Chacal"" ye un conocíu revolucionariu venezolanu.
Orixinariu de Caraques, el Chacal, darréu dellos atentaos per tol mundu, sobro too en Francia, diose a conocer mundialmente cuando garró por asaltu les oficines de la OPEP en 1975 en Viena secuestrando a tolos ministros. Anguaño ta presu nuna cárcel Francesa.
Carlos ye'l "nome de guerra" que-y dieron los sos collacios de la Organización pa la Lliberación de Palestina (OLP) coincidiendo col nome del presidente venezolanu de la época Carlos Andrés Pérez
Georges Pompidou
Georges Jean Raymond Pompidou (5 de xunetu 1911 - †2 d'abril 1974), foi un políticu francés, primer ministru (1962 - 1968) y presidente de la República (ente'l 20 de xunu de 1969 hasta'l 2 d'abril de 1974) y Copríncipe d'Andorra (1969 - 1974).
Xuxa
María da Graça Meneghel más conocida pol nomatu de Xuxa (27 de marzu de 1963 - Santa Rosa, Rio Grande do Sul) ye una modelu, actriz, presentadora de televisión y cantante brasilana. 
"Xuxa" algamó ún de los más bultables ésitos de la televisión infantil nos países de fala castellana y portuguesa ente finales de la década de 1980 y entamos de los 90, especialmente col programa "El Xou de Xuxa" (1986-1992), de TV Globo y depués con "Xuxa Park" o "Xuxa", que s'emitieron y produxeron non solo en Brasil, sinón n'Arxentina, España o Estaos Xuníos, y que-y valieron el nomatu de "Rainha dos baixinhos" ("Reina de los baxinos").
Muséu del Xurásicu
El muséu del Xurásicu d'Asturies tamién conocíu poles sos sigles en castellanu, MUJA, ye un muséu allugáu na rasa de San Telmo, nel conceyu de Colunga.
L'edificiu ye obra del arquiteutu Rufino García Uribelarrea, y ye la representación del contramolde d'una güelga de dinosauriu tridáctila.
L'edificiu dispón de tienda y conseña.
La parte más importante del muséu intégrenla los fósiles provenientes de la costa asturiana. En 2006 el númberu de los restos cincaben los 8.000 fósiles xebraos en icnites (150), restos de vertebraos (200), fósiles vexetales (103) y fragmentos de troncos (11), asina como elementos d'invertebraos (más de 6.000).
Dziecinów
Dziecinów ye una villa del noreste de Polonia, allugada ente Otwock. En 2007 tenía una población de 704 habitantes repartíos ente los sos 6 km.
Nicole Kidman
Nicole Mary Kidman (Honolulu, Hawaii, Estaos Xuníos, 20 de xunu de 1967) ye una actriz y productora d'Estaos Xuníos d'ascendencia australiana. Ganó un Óscar, trés Globu d'Oru y un Bafta. En 2006 convertir na actriz meyor pagada de la industria cinematográfico.
Dempués de faer delles apaiciones en teatru, cine y televisión, Kidman llogró'l papel que lu bastió a la fama nel thriller de 1989 "Aselu total". Les sos actuaciones en delles películes, tales como "Tou por un suañu" (1995), "Moulin Rouge!", "Los otros" (2001), y "Les hores" (2002), recibieron allabancies per parte de la crítica y na década de 2000 sería considerada una de les meyores actrices del mundu. En 2003, Kidman recibió la so estrella nel Paséu de la Fama de Hollywood en Hollywood, California. Kidman ye tamién embaxadora de bona voluntá del Fondu de les Naciones Xuníes pa les Muyeres (UNIFEM) y Unicef. El 21 d'ochobre de 2009 l'actriz pidió una respuesta integral a la violencia que carecen les muyeres ante'l Congresu de los Estaos Xuníos.
Nicole Mary Kidman nació en Honolulu, Hawaii, el 20 de xunu de 1967, y foi la primera de les fíes del matrimoniu formáu por Anthony Kidman y Janelle Stuart, casaos n'avientu de 1963. El so padre, un bioquímicu australianon, yera entós estudiante de doctoráu nun institutu d'investigación médica de la Universidá de Hawaii. Poco dempués de la nacencia de Nicole, la familia treslladar a Washington, onde'l so padre llograra una beca del Institutu Nacional de Salú Mental. Hasta los cuatro años vivió en Estaos Xuníos, cuando en 1971 la so familia tornó a Australia.
Kidman empezara a tomar clases de ballet a la edá de tres año y en Australia ingresó nuna escuela de teatru pa mozos. El so padre esmolecer de qu'ella y la so hermana menor tuvieren una bona condición física, polo que-yos faía realizar cada mañana exercicios de ximnasia. La so hermana, Antonia Kidman, ye actriz, periodista y presentadora de televisión australiana.
En 1983, Kidman empecipió la so carrera d'actriz cuando a les sos 16 años intervieno nuna película ambientada en Navidá, "Bush Christmas," que sigue proxectándose frecuentemente na dómina navidiega. Al carecer la so madre de cáncer de mama, Nicole abandonó los sos estudios escolares, pero una vegada que la so madre recuperóse, volvió a entamar la so carrera d'actriz. A lo llargo de los años ochenta apaeció en numberoses películes y series de televisión australianes.
En 1989 dar a conocer en Europa y en Estaos Xuníos cola película "Aselu total", rodada en Australia, coprotagonizada pol actor Sam Neill, y cola so siguiente película, yá en Hollywood, "Díes de truenu" (1990), na qu'interpretó a una neurociruxana, pareya del personaxe de Tom Cruise.
Kidman algamara yá fama, y demostró les sos dotes d'interpretación y la so elegancia nes siguientes películes, nes qu'actuó con actores tan populares como Bruce Willis y Dustin Hoffman. En 1998 protagonizó, xuntu con Sandra Bullock, la cinta "Prácticamente maxa", basada na novela de Alice Hoffman. En 1999 fixo al pie de el so entós home "Eyes Wide Shut" ("Güeyos bien zarraos"), la que sería la última película del director Stanley Kubrick, y que tuvo una gran resonancia.
En 2001 grabó, a dúu col cantante británicu Robbie Williams, una versión del cantar "Somethin' Stupid" de Frank Sinatra.
La mayor reconocencia profesional hasta entós llograr en 2002, cuando foi nomada al Óscar como meyor actriz principal pol so papel en "Moulin Rouge!" película que la consagraría nuna estrella en Hollywood y alloñar de la imaxe d'esposa de Tom Cruise. Cola película de suspense "Los otros", dirixida pol español Alejandro Amenábar, rodada nesi mesmu añu, tamién collechó un ésitu importante una y bones esta foi más taquillera inda que l'anterior. Tuvo qu'arrenunciar a intervenir en "L'habitación de la llerza" por cuenta de una mancadura na rodía contraida mientres el rodaxe de "Moulin Rouge!", pero nel añu 2002 ganó'l Óscar como meyor actriz principal pola so interpretación del personaxe de la escritora Virginia Woolf en "Les hores" ("The Hours").
En 2004 trabayaría xuntu al director danés Lars Von Trier en Dogville, película que foi recibida con bien bones crítiques nel Festival de Cannes. L'actriz había quedáu estelada col trabayu de Von Trier en "Rompiendo les foles" lo cual contribuyó a aceptar el papel de Grace cuando'l cineasta proponer. Anque nun principiu remanóse la versión de que Kidman refugó faer la remortina, "Manderlay," pol tratu que recibió de Von Trier, años dempués tescendió que la so negativa foi para nun repitise como actriz. 
Nel añu 2004 llogró una nominación a los Globos d'oru por "Birth" onde según munchos críticos y cinéfilos daría una de les meyores actuaciones de la so carrera. La película foi dirixida por Jonathan Glazer y amuesa un primer planu de 2 minutos de la cara de l'actriz, bien aplaudíu y recordáu, onde amuesa emociones diverses y complexes.
En 2006 protagonizó la película "Semeya d'una obsesión" de Steven Sheinberg onde compartió creitos con Robert Downey Jr. Magar la película nun foi un ésitu, al pasar los años convertir n'insinia del fetiche y lo bizarro.
En 2009 volvió actuar nun musical, nesta ocasión en "Nine". Suelse dicir qu'esta película ye un "remake" de "Ocho y mediu" de Federico Fellini, anque realmente afai en formatu cinematográficu un musical inspiráu pola película de Federico Fellini. Obra de Arthur Kopit y Maury Yeston, el musical estrenar en 1982 con Raúl Juliá como protagonista. Fellini dio la so aprobación pa la creación d'esti espectáculu, pero pidió que nun tuviera'l mesmu títulu de la so película y que tampoco figurara'l so nome. Por ello, el musical llamóse "Nine" ("Nueve") en llugar de "Ocho y mediu", y el personaxe principal caltien el nome de Guido, que figuraba na película de Fellini. La versión recién de Rob Marshall cinxir fielmente al musical.
L'elencu de la película foi consideráu unu de los más brillosos de los últimos años, pos se compon de dellos ganadores de los Premios Óscar: Daniel Day-Lewis, Nicole Kidman, Marion Cotillard, Judi Dench, Sophia Loren y Penélope Cruz. Otres actrices que completen l'elencu son la nomada al Óscar Kate Hudson y la cantante de R&B y Hip-Hop Fergie, vocalista del grupu Black Eyed Peas.
Na so primer fin de selmana, "Nine" raspió los 6 millones de dólares n'Estaos Xuníos, una cifra pésima teniendo en cuenta que costó 80 millones debíu al llanzamientu simultáneu con Avatar, la película más taquillera de la hestoria nel so momentu. Pasaes tres semana dende'l so estrenu, "Nine" recaldó 18 millones de dólares, con una gran perda que punxo n'apiertos a los sos productores.
Nel añu 2010, estrenar nel festival de Toronto "Rabbit Hole", película producida por Blossom Films que llogró bien bones crítiques y valió-y la nominación a los Globos d'Oru, a los premios del Screen Actors Guild y la so tercer nominación a los premios Oscar.
Nesi mesmu añu Nicole Kidman empecipió conversaciones pa producir y financiar un filme basáu nel llibru "The Danish Girl", y tuvo trabayando n'atopar director y coprotagonista.
En 2011 anuncióse que protagonizaría'l debú del director surcoreano Park Chan-wook n'Estaos Xuníos, que llevaría'l títulu de "Stoker".
En 2012 coprotagonizó "The Paperboy", película na que la mayor parte de los aponderamientos fueron para Nicole: «Nicole Kidman en realidá ye escelente como Charlotte: risondera, sexy, conmovedoramente vulnerable». María Corliss escribió: «La revelación, sicasí, ye'l rendimientu de Kidman. L'arrenunciu a la imaxe de la diosa que tantes vegaes asumió, la so Charlotte ye una criatura madura, selvaxe, con tolos sos encantos sexuales. Con un amiestu venturero de precisión y abandonu, Kidman crea una visión arrogante de la feminidad del sur na so forma más tóxica. nun va asoceder, pero merez el premiu a meyor actriz en Cannes d'anguaño».
En 2016 interpreta a la madre adoptiva Sue Brierley na película "Lion", gracies a ello llogró la so cuarta nominación al Oscar, ente otres.
N'ochobre de 2017, Kidman foi anunciada oficialmente como la protagonista na película "Destroyer", que va tar dirixida por Karyn Kusama.
En xineru de 2006, Nicole Kidman foi nomada embaxadora de bona voluntá del Fondu de les Naciones Xuníes pa les Muyeres (UNIFEM). Nesti organismu de les Naciones Xuníes, Nicole Kidman trabaya pa dar a conocer la situación na que viven munches muyeres nel mundu y, sobremanera, denunciar tolos tipos de violencia que carecen les muyeres.
Nicole Kidman realizó un viaxe a Bosnia n'ochobre de 2006 pa conocer de primera esquito los proyectos de UNIFEM na zona.
En 1987 empezó a salir col actor australianu Marcus Graham, sicasí la relación terminó en 1989.
En 1990 casar con Tom Cruise na nueche de Navidá, nun llugar de les Montes Predresos, nel estáu de Coloriáu. Primeramente la boda caltúvose de callao.
La pareya adoptó dos fíos, Isabella Jane y Anthony Connor, y vivió ente Los Ánxeles, Nueva York y Coloriáu.
Unos años dempués, en 2001, Nicole Kidman divorciar de Tom Cruise de manera amistosa. Según delles fontes la razón principal foi que Cruise aportunó n'educar a los sos fíos según les creencies de la Cienciología (creada por Ron Hubbard), ente que Kidman quería que fueren educaos según la tradición católica.
El 25 de xunu de 2006 contrai matrimoniu col cantante neozelandés de música country, Keith Urban.
El 8 de xineru de 2008 comunica a la prensa qu'espera'l so primer fíu biolóxicu pal próximu mes de xunetu. El 7 de xunetu de 2008, en Nashville, da a lluz a una neña, Sunday Rose Kidman-Urban.
El 17 de xineru de 2011 el matrimoniu anuncia que tuvieron a la so segunda fía biolóxica, pero a diferencia de la primera, la recién nacida foi xestada por aciu un banduyu d'arriendu. Llámase Faith Margaret y nació el 28 d'avientu de 2010 nun hospital de Nashville.
En mayu de 2014 reveló nuna entrevista pa la edición británica de la revista "Instyle", faciendo referencia al fechu pocu conocíu de que nun nació en Australia sinón en Honolulu, qu'el so madre llamar Hokulani, un nome tradicional h.awaianu que significa «estrella celestial».
Ye gran amiga de los actores Hugh Jackman y Russell Crowe, de les actrices Naomi Watts y Deborra-Llee Furness, del matrimoniu de Simon Baker y Rebecca Rigg (ye madrina del so fíu Harry), y del director Baz Luhrmann. Tamién guarda amistá colos actores Ewan McGregor, Adrien Brody, Sarah Jessica Parker y Renée Zellweger.
Leprechaun
Un leprechaun na mitoloxía celta ye un tipu de Trasgu (mitoloxía) llariegu de la islla d'Irlanda o Éire en gaélicu, esti ser habitaba na islla enantes de la llegada de los Celtes. Como otres races mitolóxiques de la tradición irlandesa, los leprechauns son criatures de la natura y lo espiritual.
Lo mesmo que les fades del folclor irlandés pasen la mayor parte del tiempu faciendo zapatos, nun ye nengún secretu que los leprechauns dediquense a xixilar los sos calderos d'oru y otres ayalgues enterraes.
Cunta la lleenda que los homes puén compartir estes ayalgues, pero sólu si son abondo llistos como p'algamar a un leprechaun y forzarlu a entregai les sos alyalgues a cambéu de la llibertá. Nun ye fácil, yá que estos diminutos homes (toos son machos) son estremadamente llistos y suelen alcontrar la manera de tracamundiar los planes de los homes.
Les imáxenes modernes de los leprechauns, especialmente les que se ven cuando ta cerca'l día de San Patriciu, suelen amosar un home piquiñin vestiu de verde. Anque sigún cunta la tradición, yera posible velos vestios con chaqueta roxa de rellumantes botones platiaos, calzos azules o marrones, zapatos grandes con hebilles grueses de plata y sombreru de copa alta.
So altor varía ente los quince centímetros y daqué más de mediu metru, y puén tener cara de trastu y tamién ser melgueros. Munchos tienen barba y fumen en pipa. Cuando tienen xera, usen un mandil de cueru de zapateru y un pequeñu martiello col que fabriquen o arreglen pequeños zapatos de talla de fada.
Cunten que los leprechaun nun traten a les sos collacies fades muncho meyor que a los homes, yá que sólu yos faen un zapatu, enxamás el par completu.
El nome "leprechaun" provién de la pallabra irlandesa "leipreachán"; anque munchos estudiosos camienten que la pallabra leprechaun provién del gaélicu "leith bhrogan" ello quier dicir "el que fai un zapatu". Quiciás la incapacidá de los leprechaun de facer un par completu de zapatos ye cenciellamente un puru descuidu, dacuando tan un pocu achispaos de tantu chumar sidre o cerveza.
N'Asturies hai un personax rellacionao col leprechaun, ye'l Trasgu un duende llariegu que fai tracamundios poles cases. Representase como un home piquiñin y coxu de la pierna drecha, cola piel morena, vestiu de roxu con una montera picona collorada, tien un furacu na man esquierda.
Notros llugares d'Europa tamién ye conociu como "gnomo", "silfo" o "kobold" ente otros nomes.
Fada
Una fada (del llatín "fatum": Fadu, destín) ye una criatura fantástica y etérea, personificada xeneralmente en forma de muyer fermosa, que ta protexendo la natura, productu del maxín, la tradición o les creencies y perteneciente a esi fantasticu mundu de los trasgos, ventolines, ñuberos, serenes y xanes que da collor a les lleendes y tradiciones populares de toa Asturies. P'algamar el contautu con elles hai que desarrollar la visión etérea sigún les lleendes. La mayoria d'elles esnalen.
Taxus baccata
Taxus baccata, el texu común, ye un árbol orixinariu d'Europa occidental, central y meridional y del nordeste d'África, el norte d'Irán y el sureste asiáticu.
Ye una conífera que pue medrar fasta 10-20 metros d'altor tien un tueru gordu con fueyes lliniales en forma d'aguya y frutos colloraos, dalgunes de les sos partes son velenoses. 
Los texos son de la familia "Taxaceae", xéneru "Taxus" y puen llegar a vivir 4000 años o más como'l teixu de Bermiegu, esti tipu d'árbol pue camudar el so sexu sigún la estación siendo llariegos de les zones montañoses, con ambientes frescos y húmedos, medrando meyor nes tierres caliares.
Pa los astures los texos yeren sagraos y foron respetaos de magar los sieglos, y llantaos nel mesmu centru de cada pueblu yeren tou un símbolu de llibertá ya identidá y democracia direuta qu'a los sos pies s'exercía dende tiempos inmemoriales. N'Asturies yera vezu el lleva-y a los difuntos una rama de teixu'l Día de Tolos Santos, pa qu'ella-yos pudiera guiar na torna'l País de les Solombres. Demientres la nueche de la Foguera de San Xuan yera costume que los rapazos asturianos dexaren estes mesmes rames nel ventanal o nes puertes del llar de la rapaza que ten cortexando, mientres elles-yos tiren semientes d'esti mesmu árbol.
Bratislava
Bratislava (nome eslovacu anterior: "Prešporok", "Prešpurek", "Prešpurk"; alemán "Pressburg", "Preßburg"; húngaru "Pozsony") ye la ciudá más grande y capital d'Eslovaquia. Tien una superficie de 367,58 km². Ellí viven cerca de 426.000 habitantes (2005). La ciudá allúgase na saya del macizu Malé Karpaty, a la vera del ríu Danubiu. Ta dividida en 17 distritos urbanos ("mestské časti").
La primera mención de Bratislava data del sieglu X.
Bratislava ye'l centru hestóricu cultural d'Eslovaquia. Por mor d'esti carácter multicultural, la cultura llocal ta influyenciada por varios grupos étnicos, incluyendo alemanes, eslovacos, húngaros, y xudíos.
Bratislava ta hermanada con:
Mitoloxía celta
La mitoloxía celta ye una serie de rellatos de la relixón y creencies de los celtes demientre l'edá de fierru. Lo mesmo que otres cultures indoeuropees demientre esti periodu, los primeros celtes mantuvieron una mitoloxía politeísta y una cadarma relixosa. Ente'l pueblu celta n'estrechu contautu con Roma, como los galos y los celtíberos, ésta mitoloxía nun sobrevivió al imperiu romanu, debido a su subsecuente conversión al cristianismu y a la perda de sos idiomes d'orixe, inda irónicamente foi a travies de fontes romanes y cristianes, contemporánees, que conocemos detalles sobre sos creencies.
N'Asturies alcontramos un gran númberu de nomes d'esta mitoloxía na toponímia equí dalgunos exemplos: Lloxu (Uviéu), Llugones (Siero), Llugo de Llanera (Llanera), San Xuan de Beleño (Ponga), Deva (Xixón), Boudenaya (Salas), Tarañosdiós (Cangues d'Onís).
Banshee
Les banshees (del gaélicu "bean sí"/('bænʃiː), ello quier dicir "muyer de los sucos") formen parte del folclor irlandés dende'l sieglu VIII. Tratase d'unes criatures que, cunten les lleendes, que se-yos apaecen a un irlandés enantes de morrer dalgún pariente cercanu. Formen parte de la familia de les fades.
Nun son criatures malvaes nin dañines, anque sos inquietantes glayíos les fai apaecer abondo pantasmagoriques. El rasgu físicu más distintivu son los güeyos, que tórnense-yos d'un color encarnáu encesu tres sieglos de llorar por quienes amaron y polos que guardaron llutu. Suel describíse-yos como muyeres altes y estremadamente delgaes, con una manta flotante de guedeyes blanques, un vistíu verde y una manta buxa con capiella. Anque dacuando puen apaecer baxu la forma d'una vieyina melguera o d'una fermosa rapaza de cabellos doraos vistida de roxo.
A la fin díxose que les banshees amosaben so respetu haza los difuntos berrando llastimeramente baxo la ventana del moribundu, a vegaes esnalando polos aires fasta dellos pisos d'altor pa poder facelu.
Les banshees tamién puen permanecer a cierta distancia, una figura solitaria que mos anuncia la muerte paseando polos sucos qu'arrodien les cases de les families o sentada sobro una muria de piedra. A vegaes nun ye visible, pero los sos glayíos penetrantes nun dexen llugar a dubies respeutu a so presencia.
Las Agüeras
Las Agüeras ye un pueblu y una parroquia asitiada nel conceyu de Quirós, allúgase averáu al banzáu de Valdemuriu, y del Ríu Quirós nos llímites del conceyu, en entrepenas o Foces de Valdemuriu. Asítiase a 34.5 km de la capital d'Asturies, (Uviéu), y a 5.6 km de Bárzana capital del conceyu. 
Las Agüeras ye la capital de la parroquia a la que-y da nome.
Área recreativa de Las Agüeras:
Alcuéntrase averada a la carretera AS-229, nel desvíu al pueblu de la parroquia Las Agüeras Viḷḷaoriḷḷe,nel entamu del banzáu de Valdemuriu, xunto a la ilesia de Las Agüeras, a 5 km de Bárzana. Dispón d'asador, meses, zona xuegos pa neños, fonte y amás a modu didácticu caltién un corripu y un horru donáu por un vecín del conceyu.
Sienda del osu:
Banzáu de Valdemuriu:
Volume (Hm3): 1,55.
Anque l'oxetivu na construcción del banzáu foi l'aprovechamientu na creación d'electricidá, agora mesmu puede praucticase actividaes como l'alquiler de canoes, la pesca, siempres que se faiga llonxe la presa y les tomes, asina ye que pa sofitar esta cabera actividá esiste una Escuela de Pesca Deportiva.
La economía del pueblu hestóricamente sofitóse nel sector primariu, na agricultura y na ganadería de les races autóctones, y na tresformación d'estos productos, yá seya pa facer chorizos, morcielles y demás subproductos animales, como na tresformación de los diversos cereales cultivaos na fastera, talos como maíz o escanda, tresformaos dempués en borona o pan d'escanda, yá qu'había nel pueblu un molín de piedra, pa facer la fariña del cereal.
Anguaño les actividaes diversificáronse, calteniendo, además de la ganadería, el sector del turismu y el sector industrial, cola empresa hidráulica allugada nel pueblu, y perteneciente a Hidroeléctrica del Cantábrico S.A. 
En cuanto la presa del banzáu, tamién ye propiedá d'Hidroeléctrica del Cantábrico S.A, ye de tipu gravedá-formigón, y ta asitiada a 29,13 m d'altor enriba'l cauce. El banzáu allúgase llendando pel norte la Reserva Rexonal de Caza de Somiedu.
La llingua asturiana emplega como apelativos ‘agüeru’, que puede tar formau tantu sobre'l nome en llatin ‘AQUARIUM’,(fonte), ‘llugar d'agua’ como sobre axetivu nominalizado AQUARIUS,
En coche: Carretera AS-229, viniendo dende Uviéu, direición Puertu Ventana, fasta atopar el desvíu pa Bárzana dempués de Caranga Riba.
Autobús: La empresa "Arrojo" ofrez dos salíes diaries dende la estación d'autobuses d'Uviéu, y que posa nel pueblu, pa siguir fasta Bárzana.
páxina del conceyu de Quirós
http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=526&palabra=las%20ag%FCeras
Albiones
Los Albiones yeren una tribu clasificada polos romanos como galaica, y allugaos sigún les fontes romanes, na estaya'l Navia-Eo ("Fluvium Navia", anguaño Asturies), llendando arriendes con otres tribus galaiques como los Egobarros y Cibarcos y ástures como los Paésicos. Pliniu asítialos dientro'l "Conventus Lucensis" habitáu yá por galaicos onde alcontrábase'l rigu "Navialbionis" (rigu los albiones):
«"Más alantre, la rexón de los ástures, l'oppidum de Noega. Na península os paésicos, y tres illos, el Conventus Lucensis dende'l rigu Navia..."»
Ún de los pocos restos arqueolóxicos d'esti pueblu ye la estela de Nícer, (alcontrada en A Veiga,Asturies), fíu de Clutosu, princeps (xefe, prencipal) de los Albiones. So únicu clan coñocíu yera'l de los cariacos (A Corredoira, A Veiga).
El testu diz asina: «NICER/ CLUTOSI / C(astello) CARI / ACA / PRINCI / PIS AL /BIONU / M AN(norum)/LXXV / HIC S(itus) EST
Boroña
La boroña o borona (del gaélicu "bor na" 'pan', y, por estensión 'maíz') ye un pan fechu con farina de maíz, ta estendíu per tol planeta principalmente nes zones onde'l cultivu del trigu nun ta masificáu. Ye un alimentu básicu en zones rurales nun desarrollaes.
Nel casu particular d'Asturies solía cocinase al fornu envueltu en fueyes de berces y a menudu tien en so interior embutíos, nesti casu llámase "Bollu preñao".
Amestao de farines de trigu (farina de trigu d'escanda) y maíz (2/3 de farina de maíz y el restu de farina de trigu) fai que'l color interior de la boroña seya de color mariellu claru. La masa suel ponese nun molde con forma de rectangulu inda güei en día suel tener forma sigún el molde. Na receta tradicional inclúi dientro de la masa dalgunos trozos de chorizu y diverses carnes ente elles la costiella. La masa ponse, xuntu col molde nun fornu cocinandolu a temperatures relativamente baxes demientres toa una nueche.
Nun cuencu pondremos farina, a la que selemente diremos añadiendo agua tebio, na que disolveremos daqué de sal. Pocu a pocu diremos trabayando coles manes esta pastia fasta llegar a formar una masa homoxénea, que dexaremos reposar demientres un tiempu. Aína, untaremos con aceite o mantega un molde, onde meteremos primeru trozos de xamón, de tocín y ún o varios chorizos, y darréu la masa, poniendo'l molde al fornu fasta que la boroña s'alcuentre bien cocida.
Imbolc
L'Imbolc ye una de les cuatro festividaes del calendariu celta, ye'l ritual de la fertilidá, esta folixa conmemora a la diosa Brigit, y finaba na estación ivernal. Nesta cellebración destaquen les cualidaes de la llume na llucha escontra'l fríu y los vientos que procedíen del norte. Entama'l 31 de xineru anque convencionalmente asociase col 1 de febreru.
Brigit
Brigit o Brigida yera la fia de Dagda y hermana d'Angus. So nome provién d"'altor" y "eminencia", ello quier dicir "La poderosa". N'antigua Irlanda yera la señora de la poesía, la adivinación y la sabiduría. Taba rellacionada col Sol, el llume y la fertilidá. Protexía a los guerreros y echaba un gabitu a los artesanos, pastores y llabradores.
Danza Prima
La Danza Prima ye una danza esclusiva d'Asturies, que munchos estudiosos apunten que ye d'orixen celtigu pola forma del baille y so antiguedá. Tratase d'una danza coleutiva na que les persones ellí presentes formen un gran corru baillando al son de la música , con un pasu mui cenciellu, un pasín alantre y otru atrás, moviéndose nel sen contrariu a les aguyes del reló, siempre con gran solemnidá. Hai munches dances primes n'Asturies anque les más importantes pola gran tradición son cuatru. Estes cuatru tienen llugar en distintos conceyos asturianos, y denominanse col nome del santu o santa del día en que se cellebra so onomástica y son la de San Xuan (Mieres del Camín), San Pedro,Santa Ana y Carmen. En ocasiones tamién se danza el día de San Agustín llamándose por tanto Danza de San Agustín (Avilés).
Egobarros
Los Egobarros yeren una tribu galaica dientro la dixebra romana del "Conventus Lucensis". Allugábense a la riba del ríu Eo llendando colos tamién galaicos Albiones y Cibarcos.
Cibarcos
Los Cibarcos yeren una tribu galaica qu'habitó la estaya asitiada ente l'autual Lugo y Asturies. Facíen llende coles tribus de los albiones al oriente y colos egobarros al occidente.
Créyese qu'habitaben la estaya llitoral del Navia-Eo.
Beltane
Beltane o Beltaine (en gaélicu "Bon llume") ye una fiesta dedicada al dios Belenos, dios solar veneráu polos pueblos celtes de la península Ibérica. La so cellebración entama'l 1 de mayu, ye la fecha que marcaba l'entamu de la temporada de branu pastoral cuando les veceres se llevaben hacia les brañes. Demientres el Beltane, amás d'apañar la rosada los celtes tamién apañaben les flores del sabugu. Estes colocábense dempués nes puertes pa protexer de los malos espíritus a les xentes.
N'Asturies mientres tol mes de mayu los mozos de los pueblos talen l'árbol más altu de les cercaníes y sémenlu na metá del pueblu, onde conviértese nel centru de la folixa. Ye una bienvenida a la primavera asemeyada al Maypole inglés.
Rosada
La rosada o rousada ye vapor d'agua condensao que s'esparde pela nueche peles cases y pelos praos, dexando esti fenómenu un rastru de llentura al so pasu.
Mariano Rajoy Brey
Mariano Rajoy Brey (Santiago de Compostela (Galicia), 27 de marzu de 1955), ye un políticu español. Foi Ministru del Gobiernu d'España en delles estayes entre 1996 y 2003 y Vicepresidente del Gobiernu de 2000 a 2004. Anguaño ye'l presidente del Partido Popular y Presidente del Gobiernu d'España (21 d'avientu de 2011)
Partíu Comunista de la Xunión Soviética
Partíu Comunista de la Xunión Soviética (PCXS; en rusu "Коммунистическая партия Советского Союза", "КПСС") foi'l nome usáu polos socesores de la estaya bolchevique del Partíu Obreru Socialdemócrata Rusu dende 1952 hasta 1991, anque les pallabres "Partíu Comunista" taben presentes nel nome dende 1918, fecha na que entamó a llamase "Partíu Comunista Rusu Bolchevique". En 1925, cola Xunión Soviética acabante de formase, convirtióse nel "Partíu Comunista de los Bolcheviques de la Xunión". Y en 1952 simplificóse a "Partíu Comunista de la Xunión Soviética".
Depués de formase la "Tercera Internacional" o Komintern, la estructura marxista-leninista del PCXS copiaronla los demás miembros.
De mientres tola historia de la Rusia soviética y de la XRSS, el Partíu Comunista foi'l partíu gobernante y mayoritariu. Ye por esto que, la historia del PCXS y la de la XRSS entrecrucen y solapanse.
La Divina Comedia
La Divina Comedia (tamién nomada La Comedia) ye un poema teolóxicu escrito por Dante Alighieri. Desconozse la fecha na que s'escribió anque les opiniones más reconocíes aseguren que'l "Infiernu" pudo componese entre 1304 y 1307 o 1308, el "Purgatoriu" de 1307 o 1308 a 1313 1314 y pa finar, el "Paraísu" de 1313 o 1314 a 1321 (fecha na que muerre Dante). Considerase que la redaición de la primer parte alterose cola del "Convivium" y "De Vulgari Eloquentia", mientres que "De Monarchia" pertenecería a la época de la segunda o tercera etapa, atribuyendo ensin dudies a la última la de dos obres de menor empeñu: la "Cuestión del agua y la tierra" y les dos églogues escrites en rempuesta a poemes de Giovanni del Virgilio.
Ruenes
Ruenes ye una parroquia y un llugar del conceyu asturianu d'El Valle Altu Peñamellera (Peñamellera Alta). La so parroquia s'esparde per 10,95 km², y nella viven 142 habitantes (INE, 2007). Amás del nuedu poblacional, Ruenes tien tamién los barrios que van darréu: El Cau, Rozacanal, La Busteriza, La Collá, El Ríu (El Ríu Santamaría) y Rieña.
Ruenes tien tres cases sollariegues: "La Portilla" y "La Torre", con escudos nobiliarios de los Mier; y, nel barriu La Collá, "El Palación", con escudos de los Mier, los Estrada y los Noriega. Tamién destaquen la ilesia parroquial de Ruenes, del sieglu XVI; la capiella Samartín, anguaño argayada, n'El Cau; la capiella Santana, anguaño desaparecida, en La Collá; y la capiella d'El Ríu, d'orixe medieval, magar que nesta dómina pue datase como del sieglu XVI. Ye precisamente nesi barriu d'El Ríu ú se cellebra una romería n'honor de la Virxe del Monte al caberu d'agostu. La otra fiesta cellébrase nel nuedu principal (Ruenes) el 15 d'agostu y ta dedicda a la Virxe de l'Ascensión. En cuantes a l'arquitectura de los sieglos XIX y XX, son destacables delles cases de calter indianu o señoriales, principalmente en Ruenes, como "Villa Elena", pero tamién nos barrios de Tresendín y La Pesa.
Mención aparte merez la bayura de molinos qu'había na parroquia y que s'esparcen pelo llargu de los abondantes ríos que, dende los pies del Cuera, baxen con fuercia hasta'l ríu Ḥana. Güei tovía puen vese abondo d'ellos, magar que'l so estáu seya ruinosu.
La bebida típica ye la sidra. Pa ellaborala Ruenes tien dellos llagares d'usu comunal o familiar, magar que munchos menos de los qu'esistíen nes dómines pasaes.
El deporte por escelencia son los bolos. En Ruenes xuégase la modalidá palma (o birle), magar que con riegles distintes al restu los pueblos, y ello porque ta xusto nel llugar onde s'amiesten esta modalidá y la cuatriada. Esisten dos boleres, una en Ruenes y otra n'El Ríu.
Nos sieglos XIX y XX esplotáronse los yacimientos de fierro que salpiquen les cuestes del Cuera y que ya veníen usándose dende, polo menos, el sieglu XVIII. En 1970 cesó del tou la actividá minera dexando una güelga imborrable tanto nel paisaxe físicu como na memoria coleutiva de la parroquia. El pieslle de les mines aceleró vertixinosamente la despoblación del pueblu.
Ruenes, dende'l sieglu XIX, foi un sitiu de salida d'emigrantes, primero pa Cuba, EEUU y Méxicu; y, yá na dómina de los años 60, pa zones urbanes asturianes y del restu d'España, pa Europa y tamién p'América (México principalmente). A resultes d'ello, anguaño tien una población pervieya. Les actividaes más comunes son la ganadería, la construcción y los servicios, sobre tóo la reconversión de cases y cuadres n'hoteles y apartamentos turísticos.
Deià
Deià ye un conceyu nes Islles Baleares, en Mallorca. 
La variante del catalán que se fala ye'l mallorquín. 
Los idiomes foriatos más falaos son el castellanu, l'inglés y l'alemán.
Lugnasad
Lugnasad o Lughnasadh quier dicir ""recuerdu de Llugh"" ye una de les festividaes celtes más importantes. Cellébrase'l primer día d'agostu. La so conmemoración marca'l primer día de l'andecha, momentu de pañar lo semao y cuentes de los beneficios del añu. Amás simboliza'l matrimoniu del dios Llugh cola tierra.
Llugh
Llugh ye un dios celta que nun tien función porque representa toes elles, Llugh ye'l señor de les artes. Dizse tamién que naide yera capaz de soportar el rellumar del so rostru. De fecho'l so nome provién d'una pallabra indoeuropea que quier dicir "blancu, rellumante", pero tamién "cuervu" animal col que ta viculáu. El so arcu yera'l mesmu arcu la vieya y la so llanza daba siempre nel oxetivu.
El festival paganu que se realizaba a principios del mes d'agostu (Lughnasa, pronunciao "lunasa" ye'l nome del mes d'agostu n'Irlanda).
En Lyon (Francia) realizábase una gran fiesta de tres nueches pa Llugh, que foi reemplazada pol festival de Saint Laurent, tamién de tres díes (dende'l 10 d'agostu).
Estornín
L'estornín pintu (Sturnus vulgaris) ye un páxaru de tiesta pequeña, picu cónicu, mariellu, cuerpu escurciu con plumax prietu de reflexos verdes y morados y pintes blanques, esnales y cola llargues y pies bermeyos. 
Mide unos 22 cm de llargor dende'l picu a lo cabero la cola, y 35 d'envergadura. Esta ave vive en bandaes y aliméntase nel suelu, metiendo'l picu pente la yerba pa llocalizar inseutos y llimiagos. Tamién picotea los restos de comida y vive ensin problemes nes ciudaes. Suel añerar nos toyos los tueros, pero tamién aprópiase de ñeros fechos pol home pa otros páxaros. Tien la capacidá d'imitar los soníos del so entornu ya incluso deprendelos.
L'estornín ye ñativu d'Eurasia, pero foi introducíu nel sur d'África, Norteamérica, Australia y Nueva Zelanda. Por ser tan adaptable, en munchos llugares convirtióse nuna andaz. En delles ciudaes, milenta d'estorninos aporten del campu en grandes brañaes peles tardes p'anochar nos árboles o debaxo les pontes, lo cual provoca un gran espectáculu.
Llista de bienes d'interés cultural d'Asturies
Los Bienes d'interés cultural d'Asturies son aquellos elementos qu'arriendes de la "Llei 16/1985, de 25 de xunu, del Patrimoniu Históricu Español" (o llexislación del Principáu d'Asturies) tienen la condición de Bien d'Interés Cultural (BIC). N'Asturies son los que vienen darréu:
Brenga Astur
Brenga Astur ye un grupu de música que ñaz en 1994, col enfotu nel aniciu'l camín ye esparder el conocimientu de la denomada música celta d'orixe asturianu. 
Fernando Montes: Gaita asturiana en Si bemol de tres roncones, wisthle, panderos asturianos, voces, ixuxús. 
Xabel González: Curdión, teclaos. Formó parte del grupu folclóricu "L'Alborá" del Centru Asturianu de Madrid col qu'algamó dellos premios y grabó un discu. Escolín de l'academia Gelop, onde deprendió a tocar la curdión.
Pindy Díaz: Gaita asturiana en Si bemol de tres roncones, wisthle. Formóse como gaiteru na Banda Gaites de Villaviciosa dirixía por José Ángel Hevia, cola qu'asoleyó la grabación del discu "Gaiteros de Maquilán". Foi miembru fundador al entamar la Banda Gaites Villa de Mieres, dirixía por Jorge Areces, así como del grupu folk "Dubrám". Collaboraor permanente nos conciertos y grabaciones col músicu y guitarrista "Jorge Salán". Actualmente ye el gaiteru y flautista del grupu "Taranus"
Jorge Mochales (fallecíu el 5 de marzu de 2007): Wisthles, mandolina, voces. Flauteru que tocó n'abondos grupos de música folk, como "Dagda", "Keol", etc.
Tito Ruano: Batería, percusiones. Tocó en grupos como "Kaelia", "Malcoln", colos que grabó dellos discos.
Pachu Cuesta: Bouzouki. Andechó con otres munches formaciones y ye compositor de música folk.
Javier Monteagudo: Guitarres acústiques, mandolina. Polifacéticu y prestixosu instrumentista qu'entamó con munches bandes folk, como por exemplu "Balbarda", cola que inda sigue andechando.
Paco Calero: Baxu llétricu. Músicu qu'entamó nel mundiu'l rock, onde andechó col grupu "Septiembre" y con Miguel Oñate, asina como del mundiu folk integráu en "Kaelia".
Marta Elola: Voces, panderos asturianos, bodhran.Cantantes del folk asturianu, con andeches en grupos comu Xuacu Amieva, Muyeres, Vezos, Anabel Santiago, etc.
Mariano José de Larra
Mariano José de Larra y Sánchez de Castro (Madrid, 24 de marzu de 1809 – Ibídem 13 de febreru de 1837) foi un escritor y periodista español y un de los más importantes exponentes del romanticismu español.
Ta consideráu xunto a Espronceda, Bécquer y Rosalía de Castro, el más altu cumal del romanticismu lliterariu español. Periodista, críticu satíricu y lliterariu, y escritor costumista, publica en prensa más de doscientos artículos a lo llargo de tan sólo ocho años. Impulsa asina'l desendolcu del xéneru ensayísticu. Escribe baxo los seudónimos "Fígaro", "Duende", "Bachiller" y "El pobrecito hablador". D'acuerdo con Iris M. Zavala, Larra representa el "romanticismu democráticu n'acción". Lloñe de la complacencia nes efusiones del sentimientu, "Fígaro" asitia España nel centru de la so obra crítica y satírica. La so obra hai que la entender nel contestu de les Cortes recién nacíes tres la década ominosa (1823–1833), y de la primera guerra carlista (1833–1840).
Tres el tempranu suicidiu de Larra a los 28 años d'edá, José Zorrilla llee nel so entierru una elexía patética cola que se da a conocer.
En 1908 dalgunos de los representantes de la xeneración del 98, Azorín, Unamuno y Baroja, lleven una corona de flores a la so tumba, homenaxe que significa el so redescubrimientu y la identificación del grupu col pensamientu de Larra y con la so preocupación por España.
Mariano José de Larra nació'l 24 de marzu de 1809 en Madrid, na cai de Segovia, onde taba situada l'antigua Casa de la Moneda. Nella trabayaba el so güelu. Sos padres fueren Mariano de Larra y Langelot y la so segunda esposa, María de los Dolores Sánchez de Castro. El padre, que yera médicu, distinguiose como afrancesau, ocupando'l puestu de ciruxanu militar nel exércitu josefin, durante la Guerra de la Independencia, polo que en 1813, cuando el futuru autor tenía cuatro años, la so familia tuvo qu'abandonar el país siguiendo al rei Xosé I Bonaparte y exiliase, primero en Burdeos y después en París. Gracies a la amnistía decretada por Fernandu VII, la familia pudo regresar a España en 1818 y estableciose en Madrid, onde'l padre convirtióse en médicu personal del infante don Francisco de Paula, un de los hermanos del rei Fernando.
Larra siguió en Madrid los estudios comenzaos en Francia, y foi siguiendo a so padre nos destinos qu'iba ocupando en distintos puntos d'España (Corella, 1822–1823; Cáceres, 1823–1824; Aranda de Duero, 1824 n'alantre). En 1824 instalose en Valladolid pa estudiar na Universidá. Anque nun se presentó a nengún examen esi cursu, n'ochobre de 1825 aprobó toles asignatures. La causa de la non presencia nos exámenes pue debese a un «acontecimientu misteriosu» qu'alteró'l so carácter completamente, según refier el so biógrafu Cayetano Cortés. Posteriormente afirmose que se enamoró d'una muyer muchu mayor qu'él que resultó ser la amante de so padre. Tres asistir a los exámenes d'ochobre, dexó los estudios de Valladolid y volvió a Madrid (1825).
Sigue los sos estudios y en 1827 ingresa nos Voluntarios Realistas, cuerpu paramilitar formáu por fervientes absolutistes, significaos pola so participación na represión escontra los lliberales. Al tiempu empieza a escribir poesía, fundamentalmente odes y sátires.
Sin embargu, será'l periodismu satíricu lo que saque a la lluz a Larra. Con diecinueve años, en 1828 Larra publica un folletu mensual llamau "El duende satírico del día". Será una serie de cinco cuadernos en la línea de les revistes de ensayos inauguraes n'Inglaterra a comienzos del XVIII con "The Spectator", de Addison y Steeles, y que en España representen "El duende especulativo de la vida civil", "El Pensador" y "El Censor", dedicaos a la crítica de la sociedad del so tiempu. Larra firmaría col seudónimu "el Duende". Nesta publicación empieza a entrevese el xeniu satíricu que Larra desplegaría posteriormente. Larra nun ye, sin embargu, un opositor al réxime absolutista (sigue perteneciendo a los Voluntarios Realistas), sinon un periodista que, per aciu de la sátira, critica la situación social y política del momentu.
Larra nun ta solu sinon que forma parte d'un grupu de xóvenes inquietos y disconformes que s'axunten nun café de la cai del Príncipe en Madrid. La tertulia ye bautizada como «El Parnasillo», y frecuentenla Ventura de la Vega, Juan de la Pezuela, Miguel Ortiz, Juan Bautista Alonso o Bretón de los Herreros. N'avientu de 1828, Larra tien un enfrentamientu nel café con José María de Carnerero, director de "El Correo Literario y Mercantil", al que «El duende» había criticao nos sos últimos númberos. Carnetero acude a les autoridaes, que zarren la publicación. Larra yá conseguiere ciertu renome como agudu observador de les costumes y de la realidá cultural, social y política del momentu.
El 13 d'agostu de 1829 casose con Josefa Wetoret. El matrimoniu foi desgraciau y acabaría en xebra pocos años dempués.
Durante 1830, Larra dedícase a la traducción de pieces franceses pal empresariu teatral Juan Grimaldi, al tiempu qu'entama a escribir les suyes propies (en 1831 estrenaría la comedia costumista "No más mostrador", inspirada nun vodevil francés). Esi añu sería crucial, puesto que conoz a Dolores Armijo, casada con un fiyu del conociu abogau Manuel María de Cambronero, cola qu'iniciaría una tormentosa rellación en 1831 (al tiempu que siguía casáu con Josefa Wetoret, de la que tuviere un fiyu en 1830).
En 1832 vuelve al periodismu de crítica social con "El Pobrecito Hablador", na cual escribió col seudónimu de Juan Pérez de Munguía. En "El Pobrecito", Larra amosa la ilusión ilustrada y progresista de que ye posible superar, cola esperanza nel mañana, el castellanismu vieyu d'un patriotismu anquilosáu nel pasáu. "El Pobrecito Hablador" cesa de publicase en marzu de 1833, dellos meses dempués de que Larra entamare a collaborar con "La Revista Española", periódicu d'orientación lliberal que naciere en payares de 1832, aprovechando que la enfermedá del rei dexare'l gobiernu en manes de la reina María Cristina, abriendo les esperances de los lliberales. Col seudónimu de Fígaro, enxertaría crítica lliteraria y política dientro de cuadros costumistes, al abellugu de la relaxación auspiciada pola muerte de Fernandu VII. Fairanse famosos artículos como "Vuelva usted mañana", "El castellano viejo", "Entre qué gentes estamos", "En este país" y "El casarse pronto y mal", ente otros. Más allá de la crítica social, Larra ataca a los carlistes comprometíu cola tresformación política del absolutismu al lliberalismu.
En 1834 publicó la novela histórica "El doncel de don Enrique el Doliente" siendo protagonista el del drama históricu "Macías", prohibíu pola censura l' añu anterior y que estrénase'l 24 de setiembre. Ambes básense na tráxica vida del poeta medieval Macías y nos sos amores adúlteros, un argumentu que reflexa en ciertu mou la rellación que mantenía con Dolores Armijo. Nel branu de 1834, Dolores abandónalu y marcha de Madrid, en tanto que xebrase de la so muyer, embarazada, que dará a lluz una nena dempués de la ruptura (la segunda fiya tres la que tuvieren en 1832).
En 1835 emprendió un viaxe a Lisboa, dende onde embarcó rumbu a Londres y dempués a París, pasando enantes per Bruxeles. En París quedaríase dellos meses, conociendo a Víctor Hugo y Alexandre Dumas. Esi añu entamare a publicar en Madrid una recopilación de los sos artículos: "Fígaro. Colección d'artículos dramáticos, lliterarios, políticos y de costumes". De regresu en Madrid, trabayó pal periódicu "El Español". Nesta época, la preocupación política dominaba nos sos escritos. Larra sofita al entamu al gobiernu de Mendizábal, sin embargu entama a criticalu al observar que la desamortización redunda en perxuiciu de los más necesitaos. Tres la cayída del gobiernu de Mendizábal, decidió intervenir na política activa a favor de los moderaos, siendo elexíu diputáu por Ávila (1836). El Motín de La Granja (12 d'agostu de 1836), cola que se restaura la Constitución de 1812, impidió que tomara posesión del so escañu.
El so creciente desalientu ya inconformidá ante el cursu de la sociedá y la política españoles xunto col dolor que-y produxo la so xebra definitiva de Dolores Armijo (Larra visitárela en Ávila en febreru de 1836, ensin conseguir nengún resultáu positivu) quedaren reflexaos nes sos últimos artículos. Quiciás el más notable ye "El día de difuntos de 1836", publicáu en "El Español", nel que detrás del so habitual ironía apaecía un fondu pesimismu. El 13 de febreru de 1837 Dolores Armijo, acompañada de la so cuñada, visítalu en so casa, comunicándo-y que nun había ninguna posibilidá d'acuerdu. Apenes salieren les dos muyeres de la casa, suicidose d'un pistoletazu na vidaya derecha. Tenía veintiocho años.
Larra foi un eminente articulista, con una gran claridá y vigor na so prosa. Nos sos artículos combate la organización del estáu, ataca al absolutismu y al carlismu, búrllase de la sociedá, y rechaza la vida familiar. Representa'l romanticismu democráticu n'acción: los males d'España son el tema central de la so obra crítica y satírica. Descontentu col país y colos sos homes, escribe artículos críticos ("En este país", "El castellano viejo", "El día de difuntos de 1836", "Vuelva usted mañana"...), escontra la censura ("Lo que no se puede decir no se debe decir"), la pena capital ("Los barateros" o "El desafío y la pena de muerte"), escontra'l pretendiente carlista ("¿Qué hace en Portugal su majestad?") y el carlismu ("Nadie pase sin hablar al portero"), escontra l'usu incorrectu de les palabres ("Por ahora", "Cuasi", "Las palabras"), etc. Tamién cultivó la novela histórica ("El doncel de don Enrique el Doliente") y la traxedia ("Macías").
Periódicos nos que se publiquen los artículos de Larra y seudónimos utilizaos pol autor:
Samain
Samain o Samhain ("fin del branu") ye una festividá d'orixe celta cellebrada la primer nueche del añu nuevu celta. Según la tradición, demientres los trés díes que duraba la cellebración los vivos podríen entrar en contautu colos muertos. Nesti primer día de payares, Dagda xuniase con Morrigan señora de los pantasmes, esta diosa da-y a Dagda les indicaciones necesaries pa poder vencer a los Formoré.
Esta fiesta conozse pol nome del "Halloween" anglosaxón, y les calabaces afuracaes que nun son más que los restos de la cultura celta que pervivió nos pueblos del arcu atlánticu y que yá na Galiza yeren colocaes nos güertos y cruces de camín dende va sieglos.
L'obispu Guevara nel sieglu XVIII faise ecu de les xintes mortuories o conmemoratives n'honor al fináu que se realizaben dientro de la ilesia demientres l'entierru. Esto nun ye más qu'otra reminiscencia de los banquetes funerarios ofrecíos polos paganos indoeuropeos. En siendo torgada esta costume por Alfonsu X "El sabiu", na creyencia de que los muertos participaben na xinta pervivió na Galiza pesie a los intentos por erradicala, tresformandose nel nomáu "pan de les ánimes" que yera cociu y repatíu ente los asistentes al funeral, dándose más tarde a los probes del pueblu nuna versión cristianizada y que güei nun ye más qu'una ofrenda floral y llimpieza de les sepultures nel Día de Tolos Santos.
Nueche de San Xuan
La Nueche de San Xuan ye una fiesta d'orixe paganu que coincide col solsticiu de branu. Tratábase de celebrar el fenómenu astronómicu pa da-y "fuercia al Sol", yá que dende esos díes diben siendo menos les hores de lluz. Tamién se trataba d'allonxar los malos augurios cola quema de coses vieyes, cola llegada del cristianismu púnxose-y el nome de San Xuan Bautista pa llograr un averamientu a les cultures paganes.
Anguaño ye una fiesta mui popular per tol mundu anque seya d'orixe européu.
N'Asturies hai gran bayura de ritos rellacionaos con esta folixa: arriendes de la foguera, alrodiu la que se bailla la danza prima en sen contrariu a les aguyes del reló (escontra'l pasáu), y que tien de saltase perriba un númberu impar de vegaes, l'enramáu la fonte pa les xanes, cuayada (pa que coman los xaninos, pues les xanes nun tienen lleche y en casu de nun tener cuayada van cambiar al so fíu por un humanu), una aguya (pa que la xana cosa col so filu d'oru) y un tortu, pa que coma. El poner el ramín de trébole nel balcón la namorada ("al coyer el trebole los mios amores van" diz el canciu). Coyer la Flor del Agua, el primer agua d'esi riscar, que xeneralmente se coyía de la rosada, nos praos. Intentar aldovinar el futuru con clara de güevu. Recoyer plantes melecinales y/o máxiques que tienen en San Xuan más poder. 
Bandera de Cabrales
La bandera de Cabrales (Asturies), ye rectangular. Únicamente tien un color de fondu, el verde, y pertien l'escudu del conceyu centráu.
Escudu de Cabrales
L'escudu de Cabrales foi diseñáu por heraldistes, igual que se fexo pa otros conceyos asturianos. Nun tien una sanción llegal por parte del ayuntamientu, anque ye emplegáu pol conceyu de forma normal.
La cruz de la Victoria, ye un motivu mui utilizáu, a la hora de facer escudos por mor del so significáu históricu.
El so escudu ye:
N'azur, cruz de la Victoria n'oru con piedres precioses. Debaxo un árbol con dos cabres a los pies y enriba les peñes un osu de color prietu.
Al timbre corona del Príncipe d'Asturies.
Grupos Antiterroristes de Lliberación
Los Grupos Antiterroristes de Lliberación o GAL foron una agrupación terrorista española. Facien terrorismu d'estáu escontra ETA y el so entornu. Foron creados y dirixios dende Ministeriu del Interior español, entos dirixíu pol gobiernu del Partido Socialista Obrero Español demientre'l gobiernu de Felipe González.
Los GAL tuvieron activos dende 1983 a 1987 asesinando a 27 persones. Actuaron principalmente nel País Vascu francés, anque tamién secuestraron, torturaron y cometieron delitos económicos en otres partes d'España. Los sos atentaos yeren dirixios escontra militantes de ETA, pero tamién escontra xente que nun taba rellacionada col terrorismu.
Dalgunos de los condergaos pol Tribunal Supremu foron:
Ángulu agudu
En xeometría, l'ángulu agudu ye un ángulu de menos de 90 graos sexaxesimales, o lo que ye equivalente, de menos de 100 graos centesimales o de menos de π/2 radianes.
Ángulu obtusu
En xeometría, un ángulu obtusu ye un ángulu de más de 90 graos sexaxesimales, o lo que ye equivalente, de más de 100 graos centesimales o de más de π/2 radianes.
Puntu mediu
Puntu mediu ye'l puntu que dixebra a un segmentu en dos partes iguales.
El puntu mediu d'un segmentu, ye único y equidista de los estremos del segmentu. Cumpliendo esta cabera condición, pertenez a la mediatriz del segmentu.
La fórmula pa determinar el puntu mediu d'un segmentu nel planu, con coordenaes: (x,y) y (x,y) ye:
Puntu mediu (escritura)
Denómase puntu mediu a una de les desemeyaes menes de puntos qu'esisten a un altor mediu del espaciu d'un carauter, tal como s'amosa na siguiente tabla. Según el contestu, sirve de puntuación o de diacríticu.
Ver tamién: puntuación
Retorrománicu
El retorrománicu ye l'enxeme de llingües evolucionaes dende'l llatín y que se falen, o falaron, na antigua provincia romana de Rhaetia.
Los sogreyos y les sos llingües principales son los vinientes:
Diacríticu
Son diacríticos, por exemplu: los acentos ortográficos, la diéresis, los signos emplegaos nel alfabetu fonéticu, como la oclusión ( ^ ) o la nasalización ( ), la vírgula de la "ñ", la cedilla ( ¸ )
, la colina ( ˛ ), la coma ( , ), el doble acentu agudu, ( ˝ ), el carón ( ˇ ), el curtiu ( ˘ ), el macrón ( ˉ ), l'aniellu ( ˚ ), el puntu ( . ) y el garfiu ( ̉ ).
Diéresis
En llingüística, la diéresis ye un signu diacríticu que consiste en dos puntos ( ¨ ) allugaos horizontalmente perriba la vocal; nel casu de la «"i"» sustitúise'l puntu pol signu.
N'asturianu, sacantes pallabres non adaptaes y nomes propios estranxeros, úsase solamente cola «"u"» y nes secuencies «güe» y «güi», pa indicar la pronunciación d'esa vocal, esto ye, /ɣwe, ɣwi/, darréu que les secuencies «gue, gui» se pronuncien /ɣe, ɣi/. Ye incorrecto dafechu usar la diéresis n'otros casos, sobre manera nes secuencies «gua, guo, guu».
Anteriormente, nos sieglos XIX y principios del XX, usóse tamién la diéresis perriba la lletra «"x"» pa indicar la pronunciación palatal de la xe asturiana, esto ye «ẍ» /ʃ/, pa marcar la diferencia cola pronunciación culta de la ""equis"" española, que ye /ks/; asina, "caẍa" /'kaʃa/, opuesto a "examen" /ek'samen/; ye la grafía que s'usó nel periódicu "Iẍuẍú". Pa facer esta diferenciación usáronse tamién otres grafíes como por exemplu "x̅", "xx", "xh", "xs", "sch"... 
Tien el mesmu usu que n'asturianu, esto ye, cola lletra «"u"» pa indicar la so pronunciación nes secuencies «güe/güi» (/gwe, gwi/), opuesto a les secuencies «gue/gui» (/ge, gi/):
La diéresis en gallegu tien dos usos. Per un llau, y como n'asturianu, úsase cola lletra «"u"» pa indicar la so pronunciación nes secuencies «güe/güi» (/gwe, gwi/ ~ /xwe, xwi/), opuesto a les secuencies «gue/gui» (/ge, gi/ ~ /xe, xi/):
Per otru llau, úsase tamién cola lletra «"i"» na primera y segunda persona plural del imperfectu d'indicativu de los verbos acabaos per -"aer", -"oer", -"aír", -"oír" y -"uír", pa indicar el valor vocálicu dafechu d'esa «"i"», opuesto al valor semiconsonánticu de les mesmes persones verbales del presente de suxuntivu:
Nel casu de los verbos en -"uír" l'usu de la diéresis ye superfluo y faise por una cuestión de coherencia gráfica colos otros verbos anteriores, darréu que nun s'opón a les formes del presente de suxuntivu:
Tien como en gallegu dos usos. Per un llau, y mui asemeyáu al asturianu, úsase cola lletra «"u"» pa indicar que se pronuncia nes secuencies «güe/güi» (/gwe~gwɛ~gwə, gwi/) y «qüe/qüi» (/kwe~kwɛ~kwə, kwi/), opuestes a les secuencies «gue/gui» (/ge~gɛ~gə, gi/) y «que/qui» (/ke~kɛ~kə, ki/):
Per otru llau, úsase coles lletres «"i"» y «"u"» pa indicar que nun formen diftongu cola vocal anterior sinón que tán n'hiatu, y nun-yos correspuende llevar l'acentu gráficu:
Por embargu, hai delles esceiciones:
Nel alfabetu albanés, la lletra ë ye independiente y sirve pa representar el soníu [ə]. Asítiase depués de la lletra e.
L'alemán presenta les grafíes ä, ö y ü pa representar respectivamente les vocales [ ɛ ]/[ ɛː ], [ œ ]/[ øː ], [ ʏ ]/[ yː ]. Nun se consideren lletres independientes. Puen sustituyise na escritura polos grupos "ae", "oe" y "ue".
Nel alfabetu húngaru ö y ü son lletres independientes, y asítiense tres de la "o" y de la "u" respectivamente. Representen los soníos vocálicos de [ ø ] y [ y ].
Nel alfabetu suecu  ä y  ö son lletres independientes, y asítiense al final del alfabetu. La so pronunciación ye [ ɛ ]/[ ɛː ] y [ œ ]/[ øː ] respectivamente.
El dialectu suletín poseye una sesta vocal, ü, pronunciada [y], que ye o bien una evolución llocal de "u", o ben una asimilación de "i" (cf. vascu estándar "du" > suletín "dü", y vascu estándar "ditu" > suletín "dütü").
Vocal
En fonética, una vocal (del llatín "vocalis") o monoptongo ye un soníu d'una llingua natural falada que se pronuncia col tracto vocal abiertu, nun habiendo un aumentu de la presión del aire en nengún puntu más arriba de la glotis. Esto oldea coles consonantes, onde hai una obstrucción o cerrazón en dalgún puntu del tracto vocal. Les vocales considérense silábiques; un soníu equivalente, abiertu, pero non silábicu, denominar semivocal. 
En toles llingües, les vocales formen el núcleu de les sílabas, ente que les consonantes formen el ataque o entamu y (nes llingües que la tienen) la coda. Sicasí, en delles llingües ye posible formar núcleos silábicos por aciu otros soníos, como por casu la "l" silábica de la palabra inglesa "table" (el trazu so la "l" indica que ye silábica y el puntu dixebra sílabas), o la "r" na palabra serbia "vrt" «xardín».
Esiste un conflictu ente la definición fonética de 'vocal' (un soníu producíu ensin obstrucción del tracto vocal) y la definición fonolóxica (un soníu que forma'l cume, o picu, d'una sílaba) Les aproximantes [j] y [w] sírvennos pa ilustrar dichu conflictu: dambes prodúcense prácticamente ensin obstrucción del tracto vocal (de cuenta que fonéticamente consideraríense como vocales), pero apaecen na llende de les sílabas, como por casu de primeres de les palabres españoles 'yo' y 'güesu' (lo que suxuriría que fonológicamente son consonantes). El llingüista estadounidense Kenneth Pike propunxo los términos 'vocoide', pa vocales fonétiques, y 'vocal', pa vocales fonolóxiques. Acordies con esta terminoloxía, [j] y [w] clasifíquense como vocoides, non como vocales.
La palabra vocal», provien del llatín "vocalis", que significa «cola voz», yá que, na mayoría de les llingües, les palabres, y por tantu'l discursu, son imposibles ensin vocales. El términu vocal» úsase davezu pa referise tantu pa los soníos vocálicos como a los signos escritos que los representen.
Los traces articulatories qu'estremen los distintos soníos vocálicos determinen la so cualidá vocálica. Daniel Jones desenvolvió'l sistema de vocales cardinales pa describir les vocales acordies con trés característiques comunes «altor» (dimensión vertical, tamién llamada «abertura»), «localización» (dimensión horizontal) y «redondeamiento» (posición de los llabios, tamién llamada «llabialización»). Nel cuadru vocálicu que s'atopa a la derecha, indíquense estos trés parámetros. Sicasí, hai otres traces posibles, como la posición del velu (nasalidá), tipu de vibración vocal (fonación) y posición del raigañu de la llingua.
L'altor vocálicu recibe'l so nome de la posición vertical de la llingua en relación col cielu la boca o a l'abertura de los maxilarye. Nes «vocales altes», como y , la llingua asitiar na parte cimera de la boca, ente que nes «vocales baxes», como , la llingua asitiar na parte inferior. Nel AFI prefiérense los términos vocal zarrada» y «vocal abierta» respectivamente, que describen l'abertura relativa del quexal. Sicasí, l'altor vocálicu ye una cualidá más bien acústica, non articulatoria, polo qu'anguaño se define non pol altor de la llingua o l'abertura del quexal, sinón pola frecuencia relativa del primera formante (F1). Cuanto más altu sía'l valor F1, más baxa (más abierta) va ser la vocal; l'altor, por tanto, ye inversamente proporcional a F1.
N'inglés, por casu, oldéense seis altures distintos nes vocales, pero diches altores dependen de diferencies en localización, y munches son partes de diptongus. En delles variedaes de alemán oldéense cinco altures vocáliques, independientemente de la duración o otros parámetros. El dialectu bávaru de Amstetten cunta con 13 vocales llargues, qu'estremen cuatro altures (zarrada, semicerrada, media y casi abierta) pa les vocales anteriores non arrondaes, anteriores arrondaes y posteriores arrondaes, amás d'una vocal abierta central: . Polo xeneral, la llende de contrastes d'altor vocálicu sueli ser cuatro.
El parámetru d'altor vocálicu paez ser la traza primaria de les vocales, una y bones toles llingües usen l'altor contrastivamente. Nun hai otros parámetros, como anterioridá-posterioridá o redondeamiento (ver más embaxo), que s'empleguen en toles llingües. Delles llingües tienen un sistema vocálicu vertical, nes que, siquier nel nivel fonolóxicu, solo utilízase l'altor pa estremar ente distintos vocales.
La localización vocálica referir a la posición de la llingua mientres l'articulación d'una vocal en relación col adelantamientu o retrasu de la llingua na boca. Nes vocales anteriores, como , la llingua asítiase palantre na boca, ente que nes vocales posteriores, como , la llingua asítiase escontra tras. Sicasí, les vocales defínense como anteriores o posteriores acordies con la frecuencia relativa del segundu formante (F2), ensin depender de la localización real de l'articulación. Cuanto más altu ye'l valor F2, más anterior ye la vocal. 
El Alfabetu Fonéticu Internacional identifica cinco grado distintos na localización vocálica:
El redondeamiento o «llabialización» referir a si los llabios tán arrondaos o non. Na mayoría de les llingües, el redondeamiento ye una traza de refuerzu nes vocales posteriores medies o altes, y nun ye distintivu. Polo xeneral, cuanto más alta (zarrada) ye una vocal, más intensu va ser el redondeamiento. Sicasí, delles llingües traten el redondeamiento y la localización por separáu, como'l francés o l'alemán (con vocales anteriores arrondaes), la mayoría de llingües uráliques (el estoniu oldea por redondeamiento la y les vocales anteriores), les llingües túrquicas (con una non arrondada), y los idiomes vietnamita y coreanu (con vocales posteriores non arrondaes).
Sía que non, inclusive en llingües como l'alemán o'l vietnamita, suel esistir una correlación ente redondeamiento y localización: la vocales anteriores arrondaes tienden a ser menos anteriores que les anteriores non arrondaes, y les vocales posteriores non arrondaes tienen a ser menos atrasaes que les posteriores arrondaes. Esto ye, l'allugamientu de les vocales ensin arredondiar a la izquierda de les vocales arredondiaes nel cuadru de vocales AFI reflexa la so posición típica.
Esisten distintos tipos de labializazión. Nes vocales posteriores medies y altes arredondiaes los llabios suelen protuberar pa escontra fora, esti fenómenu conozse como «redondeamiento exolabial», una y bones les superficies internes de los llabios tán visibles. Per otru llau, nes vocales anteriores medies y altes arrondaes, los llabios suelen «estruyise», colos marxes de los llabios escontra adientro y averándose ente sigo. Esti fenómenu conozse como «redondeamiento endolabial». Sicasí non toles llingües siguen esti modelu. La del xaponés, por casu, ye una vocal posterior endolabial (estruyida). El suecu y el noruegu son les úniques dos llingües conocíes nes qu'esta traza ye pertinente (contrastivo), y cunten con vocales zarraes anteriores arrondaes y vocales zarraes centrales arrondaes endolabiales y exolabiales, respectivamente. En munchos analises fonéticos, dambos considérense tipos de redondeamiento, pero dalgunos fonetistas nun creen que sían subgrupos d'un únicu fenómenu de redondeamiento, polo que prefieren los términos independientes «arrondáu» (exolabial), «estruyíu» (endolabial) y «distendíu» (non arrondáu).
La nasalización produzse cuando parte del aire escapa al traviés de la ñariz. Nes vocales nasales, el velo baxa y parte del aire viaxa al traviés del cuévanu nasal amás de pela boca. Una vocal oral ye una vocal na que tol aire escapa pela boca. 
El francés, el polacu, el portugués y el guaraní oldeen vocales orales y nasales.
La sonoridá referir a si les cuerdes vocales cimblen o non mientres l'articulación d'una vocal. La mayoría de les llingües cunten puramente con vocales sonores, pero delles llingües natives americanes, como'l cheyenne y les llingües totonacanas, oponen vocales sonores y sordes. Les vocales son sordes cuando bisbisamos. En xaponés y en Francés del Quebec, les vocales que s'atopen ente consonantes sordes de cutiu se desonorizan.
Los soníos sonoros (o «voz modal»), los soníos laringalizados (o «chirridos») y los soníos marmullaos («murmurios») son tipos de fonación que s'usen contrastivamente en delles llingües. De cutiu van amestaos al tonu o a distinciones d'acentu; nel idioma mon, les vocales pronunciaes nel tonu alto prodúcense con voz laringalizada. Nesti tipu de casos, nun ta claru si ye'l tonu, el tipu de sonoridá o la combinación de dambos, lo que s'usa como contraste fonolóxicu.
El raigañu de la llingua adelantrada (ATR poles sos sigles n'inglés) ye una traza común en gran parte del continente africanu. El contraste ente'l raigañu de la llingua adelantrada y retraída aseméyase acústicamente al contraste tirante/laxo, pero la so articulación ye distinta. Les vocales ATR traen una tensión perceptible nel tracto vocal.
Les vocales faringalizadas apaecen en delles llingües; el sedang fai usu d'esti contraste, al igual que les llingües tungusas. La faringalización ye similar n'articulación al raigañu de la llingua retraída, pero ye acústicamente distinta. 
Atopamos un mayor grau de faringalización nes llingües caucásiques nororientales y nes llingües joisanas, que podría denominase epiglotalizada, una y bones la obstrucción primaria producir na punta de la epiglotis.
El grau más avanzáu de faringalización atopar nes vocales estridentes de les llingües joisanas, nes que la larinxe álzase y la farinxe apéxase, de cuenta que, en llugar de les cuerdes vocales, lo que cimbla ye la epiglotis o'l cartílagu aritenoide.
Les vocales retroflejas caracterizar por una posición especial de la punta de la llingua, que s'alza escontra'l cielu la boca tomando una forma bueca que da a les vocales un timbre específicu. Esta vocales apaecen en llingües como l'inglés("girl", "car") o en dellos dialectos del chinu (fenómenu conocíu como «儿化音», pinyin: "érhuàyīn").
La tensión usar pa describir la oposición ente vocales tirantes (como nel inglés "leap", "suit") y vocales laxas o "relaxaes" (como nel inglés "lip", "soot"). Tradicionalmente pensábase que se trata de la resultancia d'una tensión muscular mayor, sicasí los esperimentos fonéticos fracasó repetidamente en demostralo.
A diferencia de les otres traces de cualidá vocálica, la tensión namá ye aplicable nunes poques llingües que cunten con esta oposición (principalmente llingües xermániques, como l'inglés); ente que les vocales d'otres llingües (como l'español) nun pueden ser descrites en relación a la tensión de nenguna manera significativa. Na lliteratura avera del inglés, «tirante» y «laxa» suelen usase intercambiablemente con «llarga» y «curtia» respectivamente, yá que dichos traces van xuníos nes variedaes más comunes d'inglés. Sicasí, esta equivalencia nun puede aplicase a tolos dialectos del inglés nin a otres llingües.
Na mayoría de les llingües xermániques, les vocales laxas namá pueden apaecer en sílabas zarraes, ente que les tirantes pueden apaecer en cualesquier sílaba
L'acústica de les vocales ta abondo bien estudiada. Les distintes cualidaes vocáliques concretar nos analises acústicos de vocales al traviés de los valores relativos de los formantes, resonancies acústiques del tracto vocal que s'amuesen como bandes escures nun espectrograma. El tracto vocal actúa como resonador, y la posición del quexal, los llabios y la llingua afecta a les característiques de dichu resonador, dando llugar a distintos valores formantes. L'acústica de les vocales puede visualizase faciendo usu d'espectrogrames, qu'amuesen la enerxía acústica en cada frecuencia y cómo ésta camuda col tiempu.
El primera formante, embrivíu «F1», correspuende a l'abertura vocálica (altor). Les vocales abiertes tienen frecuencies F1 altes, ente que les vocales zarraes tienen frecuencies F1 baxes, como puede reparase na ilustración al marxe. Les vocales y cunten con primeros formantes baxos asemeyaos, ente que tener más altu.
El segundu formante, «F2», correspuende a la localización vocálica. Les vocales posteriores tienen frecuencies F2 baxes, ente que les anteriores tienen frecuencies F2 altes. Esto puédese ver claramente na ilustración al marxe, onde la vocal anterior tien una frecuencia F2 muncho más alta que les otres dos vocales. Sicasí, nes vocales abiertes, la frecuencia F1 alta obliga tamién a una elevación de la frecuencia F2, poro, una midida de localización vocálica alternativa ye la diferencia» ente'l primera y el segundu formante. Por esta razón, hai quien prefier trazala como F1 vs. F2 – F1. 
Diversos investigadores encamienten l'usu de trazaos simples de F1 vs. F2. De fechu los analistes utilizaron esti tipu de trazaos p'amosar la cualidá de les vocales d'una amplia variedá de llingües, incluyendo la "Received Pronounciation" del inglés británicu, l'inglés de la Reina, l'inglés americanu, l'inglés de Singapur, l'inglés de Brunéi, el frisón oriental, el kabardo, y delles llingües indíxenes d'Australia.
Les vocales retroflejas caracterizar por tener valores F3 rebaxaos. 
Xeneralmente, el redondeamiento consiguir por aciu una relación complexa ente F2 y F3 que tiende a reforzar la posterioridá vocálica. Una de les consecuencies d'esto ye que les vocales posteriores suelen ser arredondiaes, ente que les anteriores suelen ser non arrondaes; otra ye que les vocales arrondaes tienden a asitiase a la derecha de les ensin arredondiar nos cuadros vocálicos. Esto ye, hai una razón p'asitiar los pares vocálicos de la manera en que se fai.
Les traces de prosodia vocálica descríbense de cutiu independientemente de la cualidá vocálica. En fonética non llineal, asitiar en capes distintes. Polo xeneral, considérase que les traces de prosodia vocálica nun s'apliquen a la vocal en sí, sinón a la sílaba, una y bones delles llingües nun oponen duración vocálica y duración silábica de forma independiente.
La entonación toma los cambeos en altor musical, intensidá y velocidá d'un enunciáu nel tiempu. Nes llingües tonales, na mayoría de los casos, el tonu d'una sílaba llevar la vocal, lo que significa que l'altor relativu que marca'l tonu se superpone na vocal. Si, por casu, una sílaba tien un tonu altu, l'altor de la vocal va ser alta. sicasí, si la sílaba tien un tonu descendente, entós l'altor de la vocal va cayer d'alta a baxa mientres la pronunciación de la vocal.
La cantidá vocálica, o duración, referir a la duración de la vocal. En dellos analises esta traza descríbese como una característica de la cualidá vocálica, non de la prosodia. El xaponés, el finés, l'húngaru, l'árabe y el llatín tienen contraste fonolóxicu bidireccional ente vocales curtios y llargues. El mixe cuenta con un contraste tridireccional ente vocales curtios, semilargas y llargues, y sábese qu'esto asocede n'otres llingües, anque non siempres como distinción fonolóxica. Nel AFI les vocales llargues escríbense como dos puntos triangulares, que consisten en dos triángulos equilláteros apuntándose unu a otru en llugar de puntos redondos (). El símbolu AFI pa les vocales semilargas ye la parte cimera del símbolu descritu (). N'ocasiones falóse de vocales más llargues, pero siempres tán estremaes ente dos sílabas.
Ye necesariu precisar que la cantidá d'una vocal ye una astracción gramatical, y puede haber más cantidaes pertinentes fonológicamente. Por casu, en finés hai cinco distintos duraciones físiques, porque l'acentu marcar con duración tantu nes vocales gramaticalmente curties como nes gramaticalmente llargues. Sicasí, en finés l'acentu nun ye léxicu y siempres s'asitia nes primeres dos mores, sirviendo esta variación pa dixebrar unes palabres d'otres.
En llingües non tonales, como l'español, la entonación inclúi'l acentu léxicu. Una sílaba acentuada pronúnciase típicamente con mayor altor, intensidá y cantidá qu'una sílaba non acentuada. Por casu, na palabra «intensidá», la vocal representada pola lletra «a» ta acentuada, polo que ye más llarga y pronúnciase con mayor altor ya intensidá que'l restu de vocales.
Un soníu vocálicu que la so cualidá nun camuda a lo llargo de la duración de la vocal llámase monoptongo. 
Dacuando denominar tamién vocales «pures» o «estables». Un soníu vocálicu que s'esmuz d'una cualidá a otra denominar diptongu, y un soníu vocálicu que s'esmuz sucesivamente al traviés de tres cualidad ye un triptongu.
Toles llingües tienen monoptongos y munches llingües tienen diptongos, pero los triptongos o los soníos vocálicos que tienen inclusive más cualidaes son relativamente raros. L'español cunta colos trés tipos: el soníu vocálicu de «sol» ye un monoptongo , el soníu vocálicu de «güei» ye un diptongu , y el soníu vocálicu de «güe» ye un triptongu .
En fonoloxía, los diptongos y los triptongos estremar de secuencies de monoptongos dependiendo de si'l soníu vocálicu puede analizase en distintos fonemas o non.
El términu vocal» úsase de cutiu pa referise a los símbolos que representen los soníos vocálicos nel sistema d'escritura d'una llingua, especialmente si la llingua usa un alfabetu. Nos sistemes d'escritura basaos nel alfabetu llatinu, les lletres "A", "Y", "I", "O", "O", "Y", "&" utilizar pa representar vocales, anque non toes estes lletres representen vocales en toles llingües (dalgunes, particularmente "y" "Y" "&", utilizar pa representar aproximantes); amás, esisten estensiones del alfabetu llatinu que tienen distintes lletres pa les vocales, como "Ä", "Ö", "Ü", "Å", "Æ", "Ø" "Y" "&".
Los valores fonéticos varien ente llingües, y delles llingües usen "I" y "Y" pa la consonante , por casu la "I" inicial en rumanu o la "Y" inicial n'español (pero tamién como vocal n'otres posiciones). Nel alfabetu llatinu orixinal nun esistía distinción escrita ente "V" y "O", y la lletra representaba la aproximante y les vocales y . En galés modernu, la lletra "W" representa los mesmos soníos. De forma similar, en creek, la lletra "V" representa'l fonema . Nun esiste una correspondencia directa necesaria ente los soníos vocálicos d'una llingua y les lletres pa les vocales. Munches llingües que faen usu del alfabetu llatinu tienen más soníos vocálicos de los que pueden representase colos siete lletres vocáliques estándar. N'inglés, por casu, caúna de los siete lletres "A" "Y" "I" "O" "O" "Y" "&". pueden representar dellos soníos; ente que la lletra "Y" suel representase vocal y la "W" suel apaecer en diptongos.
Otres llingües faen usu de combinaciones de lletres vocáliques pa representar otros soníos vocálicos, como asocede de cutiu n'inglés. Amás, tamién hai llingües qu'utilicen lletres modificaes, como "Ä" en finés, o qu'añeden diacríticus, como la diéresis, a les vocales col mesmu fin. Ciertes llingües inclusive crearon nueves lletres vocáliques modificando l'alfabetu llatinu estándar d'otres maneres, como les lletres "æ" y "ø" que s'atopen en delles llingües nórdiques. El Alfabetu Fonéticu Internacional cuenta con 28 símbolos pa representar l'abanicu de cualidaes vocáliques básiques, y un conxuntu de diacríticos pa denotar variaciones de la vocal básica.
La importancia de les vocales a la d'estremar una palabra d'otra varia ente llingües. Los alfabetos usaos pa escribir les llingües semítiques, como'l alfabetu hebréu y el alfabetu árabe, nun suelen marcar toles vocales, yá que de cutiu nun son necesaries pa identificar una palabra. Estos alfabetos denominar abyads. Anque ye posible construyir oraciones sencielles n'español que pueden entendese ensin vocales escrites ("¿pds ntndr st?"), escritos más llargos ensin les vocales escrites pueden ser difíciles d'entender (por casu, «ps» podría ser «pasu», «pesu», «pisu», «posu», «pesa», «punxo», «pasé», «pasó», «pesó», «trié», etc.)
Na mayoría de les llingües, les vocales sirven principalmente pa estremar lexemas separaos («pasu» y «pesu» nun son dos formes d'una mesma palabra), más que distintes formes inflexionales d'un mesmu lexema, como suel asoceder nes llingües semítiques. Les vocales son particularmente importantes pa la estructura de les palabres en llingües que cunten con bien poques consonantes, por casu llingües polinesies como'l maorín y el hawainano, según en llingües que los sos inventarios de vocales son mayores que los de consonantes.
Casi toles llingües tienen siquier trés vocales fonolóxiques, de normal , como en árabe clásicu y inuktitut (o , como en quechua), anque'l adigueo y munches llingües sepik tienen un sistema vocálicu vertical de . Bien poques llingües tienen menos vocales, anque s'argumentó que delles llingües como'l arrernte, el circasiano o llingües ndu tienen solu dos, y , con una epentética.
Nun ye posible saber cuál ye la llingua que tien más vocales, yá que depende de cómo se contabilicen. Por casu, les vocales llargues, les nasales y delles fonaciones, podríen cuntase por separáu o non; ello ye que n'ocasiones puede nun tar claru si la fonación pertenez a les vocales o a les consonantes d'una llingua. Si ignoramos estos problemes y cuntamos solo les vocales con lletres AFI ('cualidaes vocáliques'), bien poques llingües tienen más de diez. Les llingües xermániques tienen dalgunos de los inventarios más estensos, el dialectu de Amstetten del bávaru, por casu, cuenta con 13 vocales llargues: . Les llingües mon-jemer del sudeste asiáticu tienen tamién inventarios bastante grandes, como les 11 vocales del vietnamita: .
Una de les vocales más comunes ye . Ye prácticamente universal tener siquier una vocal abierta, anque por casu n'inglés la mayoría de los dialectos tienen una y una (y de cutiu una ), pero non , y dalgunos falantes de tagalu tienen , en llugar de . Tamién ye desaxeradamente común la , anque'l quileute tien ensin vocales zarraes, siquier cuando se pronuncien llargues. La tercera vocal de los sistemes tipu árabe de trés vocales, , ye considerablemente menos común: una gran parte de les llingües de Norteamérica tienen sistemes de cuatro vocales , como ye'l casu del nahuatl
Mentanto, podemos afirmar que'l sistema más común ye'l pentavocálico simple (carente de nasalización salvo esceiciones) dándose n'alredor na metá de llingües nel mundu, como por casu el español, euskera, xaponés, griegu etcétera.
Consonante
Una consonante (del llatín "consŏnans, -antis", participiu activu de "consonāre", tar n'harmonía) ye un soníu de la lengua oral aniciáu pol zarru o estrechamientu del tracto vocal por acercamientu o contactu de los órganos d'articulación de tal manera que cause una turbulencia oyible. El términu "consonante" provien del llatín y originalmente referir a "sonar xuntu con" o "sonar con" siendo la idea de que les consonantes nun teníen soníu en sí mesmes, yá en llatín que namá apaecíen al pie de una vocal. Esta sicasí ye una concepción pocu afortunada de les consonantes, yá que güei día esisten llingües onde hai palabres llargues qu'escarecen por completu de vocales. Sicasí, esta resultancia deber al desenvolvimientu llingüísticu a lo llargo del tiempu. Dellos estudios ya inclusive diccionarios etimolóxicos acoten esti conceutu, facilitando les formes de palabres anteriores a dichu desenvuelvo. Poro, el fechu de que ciertes palabres contemporanees, por casu n'idiomes eslavos, paezan escarecer de vocales, nun quier dicir qu'éstes non -yos sían intrínseques. En llingüística moderna defínense les consonantes en términos de constricción del tracto vocal.
Anque cada idioma tien les sos propies consonantes, munches d'éstes coinciden por cuenta de la influencia del griegu antiguu, del cual surdieron los alfabetos llatinu y cirílicu y les sos variantes pa cada idioma (alfabetu del castellán):
Β Γ Δ Ζ Θ Κ Λ Μ Ν Ξ Π Ρ Σ Τ Φ Χ Ψ
B C D F G H J K L M N Ñ P Q R S T V W X Y Z. 
Б В Г Д Ж З К Л М Н П Р С Т Ф Х Ц Ч Ш Щ
Cuidao que el númberu de consonantes nes llingües del mundu ye enforma mayor que'l númberu de lletres pa consonantes disponibles en cualquier alfabetu, los llingüistas plantegaron sistemes como'l Alfabetu fonéticu internacional o AFI (IPA) p'asignar un únicu signu a cada consonante identificaes nes llingües del mundu.
Toa consonante queda caracterizada fonéticamente por un conxuntu de traces distintives. Nes llingües del mundu atopáronse toos estes traces distintives (anque non en toles llingües toes estes traces son siempres relevantes):
Vírgula
La virgula ye un «"signu ortográficu d'aldéu a una coma, rasguillu o trazu"; p. ex., "l'apóstrofu, la cedilla, la tilde de la ñ, etc."». Na so aceición más avezada, trátase del símbolu «~» , la tilde de la lletra «ñ».
Tien como correspondencia nel códigu ASCII 126 y otra miente d'obtenelu ye usando AltGr+4. Pal cuatro que ta enrriba de les tecles alfabétiques pue ser necesario facelo dos vegaes o facelo una vegada y calcar l"'espaciu".
Denominación d'Orixe Protexida
Ello ye una calificación qu'emplegase pa protexer llegalmente ciertos alimentos que se producen nuna zona determinada, escontra productores d'otres zones que quisieren aprovechar el bon nome que tienen los orixinales, nun llargu tiempu de fabricación o cultivu.
Sabores Mitolóxicos d'Asturies En Castellan.
Chosco de Tinéu
El Chosco de Tinéu ye un embutíu curiau y afumáu en ciegu de gochu. Los ingredientes qu'empleguense na ellaboración son 80% como mínimu de testera de llombu y 15 % mínimu de llingua, sal, pimentón y ayu. La tripa que sírve como cobertura del chosco ye'l ciegu del gochu, d'ende so forma redondeada ya irregular. 
El collor carauterísticu ye'l arroxáu, más o menos intensu sigún la carne utilizada y la concentración del pimentón. So sabor ye agrindulce con un sele afumáu. 
Amás de Tinéu formen parte de la Indicación Xeográfica Protexía los conceyos de:
Tim Staffell
Timothy Staffell ('Tim') (nacíu'l 24 de febreru de 1948 en Isleworth, Middlesex, Inglaterra), ye un cantante, guitarrista y artista visual del rock. Foi miembru del grupu de música blues-rock 1984 y más tarde de Smile, banda que incluyía'l guitarrista Brian May y al batería Roger Taylor, y que, tres la marcha de Staffell, incorporó a Freddie Mercury y John Deacon pa formar la banda Queen. Staffell y May co-escribieron el cantar "Doin' Alright," que incluyóse por Queen nel so primer álbum. Tres un tiempu lliderando Smile Staffell axuntóse al grupu Humpy Bong y depués al grupu de rock progresivu esperimental Morgan, cola qu'asoleyaron los álbumes Nova Solis y Brown Out (depués retitulao The Sleeper Wakes). Depués de Smile, convirtióse nun guitarrista a tiempu completu, daqué que nun pudo facer en Smile debio a la presencia de Brian May, quien ya facía les veces de guitarrista.
Staffell más tarde decidió sacase la carrera de diseñador y modelista, animador y direutor publicitariu, creando modelos (ente otros proyeutos) pa la adaptación de la BBC de "The Hitchhiker's Guide to the Galaxy" y, pa les series inaugurales, foi nomáu xefe de la sección de diseñu de vestuariu pal programa de televisión pa neños entituláu "Thomas The Tank Engine".
En 2001, Staffell tornó a la música d'escena con una nueva banda de blues-funk nomada aMIGO, que tomó inspiraciones de les músiques folk, música llatina y rock. Fasta güei tienen asoleyáu ún trabayu d'entamu (en 2003), axuntándo-y nueves versiones regrabaes de cantares pasaos ("Earth" y "Doin' Alright") de l'antigua Smile, interpretaos col d'aquelles collaciu de banda Brian May a la guitarra y voz. 
Tim ta agora trabayando nel "Mountview Academy of Theatre Arts" de cabezaleru de Taller de Construcciónas a nivel d'interinu.
Corripu
El corripu ye'l sitiu onde puen guariase los gochos, oveyes o tamién pueser de piedra de mampostería,y en forma circular y usase pa echar les castañes col oriciu pa qu'abran.
Esto fízose pola necesidá de conservar les castañes fasta unos meses dempués de la recoyida, una vegada almacenaes dientro la corripia cubríense con blimes, pa que conservasen la llentura óptima evitando que se sequen. Cuando s'abría la corripia solía acompañase d'una folixa conocida como magüestu, na que se faen les castañes asaes.
Cecil Rhodes
Cecil John Rhodes (5 de xunetu 1853 - 26 de marzu 1902) foi un políticu d'ideoloxía imperialista y empresariu británicu, fundador del estáu de Rhodesia (anguaño Zimbabue y Zambia) y de la compañia Dee Beers.
Stanisław Ulam
Stanisław Marcin Ulam (13 d'abril de 1909 – 13 de mayu de 1984) foi un matemáticu polacu que participó nel proyeutu Manhattan y propunxo'l diseñu Teller-Ulam de les armes termonucleares. Tamién inventó la propulsión nuclear a pulsu y desarrolló un númberu de ferramientes matemátiques na teoría de númberos, teoría de conxuntos, teoría ergódica y topoloxía alxebraica. Más de too ye conocíu por ser coautor (con Nicholas Metropolis) del Métodu de Monte Carlo.
Peter Pan
Peter Pan ye'l nome del personaxe ficticiu creáu pol escritor escocés James Matthew Barrie pa una obra de teatru que se representó en Londres el 27 d'avientu de 1904.
Según el cuentu de Barrie, Peter ye un guaḥe pequeñu que nun quier medrar y que vive xunto a un grupu formáu por neños de la mesma edá qu'elli, y que se llamen los Neños Perdíos, nel País d'Enxamás, una islla onde s'atopen tanto pirates, mandaos pol Capitán Gabitu, como faes y serenes, y onde Peter Pan vive abondes aventures fantástiques demientres tol tiempu.
J.M. Barrie creó al personaxe de "Peter Pan" n'histories que contaba a los fíos de la so amiga Sylvia Llewelyn Davies, cola que tuviera una rellación mui especial.
El nome del personaxe tuvo'l so aniciu a partir de dos términos estremaos:
Tamién se mencionó que la inspiración directa pal personax foi l'hermanu mayor de Barrie, llamáu David, que morrió a la edá de 13 años nun accidente y esto afectó fondamente a so madre. Sigún Andrew Birkin (autor de ""J. M. Barrie y los neños perdíos""), la muerte de David foi una catástrofe difícil d'asumir y de la qu'ella nunca se recuperó.
Na adaptación fílmica "Finding Neverland" ("Guetando'l País d'Enxamás") ye posible analizar de forma breve y sintetizada la manera argumental na que l'autor -interpretáu por Johnny Depp-, concluyó na realización del personaxe a través de la so rellación sentimental cola familia de Sylvia Llewelyn Davies -interpretada por Kate Winslet -. 
Barrie escribió trés obres en total sobro Peter:
Francisco Grande Covián
Francisco Grande Covián ñaz en Colunga, (Asturies) 1909 y muerre en Madrid, el 28 de xunu de 1995. 
Fíu del médicu Emilio Grande Bueno qu'exercía en Colunga y de Esperanza Covián. Con nueve años d'edá treslládase a Uviéu por problemes llaborales del so pá y ye onde entama a estudiar el bachilleratu. Al finalu, treslládase a Madrid pa estudiar medicina. Nesti tiempu afáyase na Residencia d'Estudiantes coincidiendo cola dómina dorada d'esti organismu. Dempués de graduase na facultá de medicina en 1931 entama a trabayar col tamién asturianu Severo Ochoa nel llaboratoriu de fisioloxía de Juan Negrín. Demientres esti tiempu realiza dellos viaxes per Europa colos cualos algama a ampliar la so formación académica al rellacionase con importantes personaxes tanto de la ciencia como de la investigación europea. Al entamar la guerra civil española sigui de mayestru en Valencia onde creya l'Institutu d'Alimentación de Valencia nel que ye sodireutor. Nestos años de la guerra civil española, y debío a la so rellación de los años d'especialidá col médicu Juan Negrín, debe agospiase n'Uviéu fasta la fin de la contienda. Nesi añu de 1939 treslládase darréu a Madrid y entama desarrollando el so llabor dientro del Institutu Ibys trabayando na preparación de vitamines. Dende l'añu 1940 entama a investigar dientro del centru del Institutu d'Investigaciones ""Jiménez Díaz"" de Madrid. Demientres estos años dedícase al estudiu de la bioquímica del sistema nerviosu faciendo numberosos viaxes a Inglaterra. Na década de los años cincuenta entama a trabayar nos Estaos Xuníos algamando una perbona carrera que se desarrolla dende 1953 fasta 1975 na universidá de Minnesota. Demientres esti tiempu fai trabayos de gran calidá sobre nutrición pal exércitu norteamericanu; tamién fai estudios sobre los efeutos de los componentes de la dieta sobre los llípidos del plasma, sobre los fautores hormonales que regulen el metabolismu de les grases, rellación ente texíu adiposu y termorregulación, efeutos fisiolóxicos de la fame o la gordura nes persones.
Torna a España namás finar el réxime franquista y afáyase de nuevu en Zaragoza, onde nos años cincuenta enantes del so viaxe a los Estaos Xuníos algamó per aciu d'oposición una cátedra de fisioloxía na facultá de medicina de la Universidá de Zaragoza. Nesti regresu ocupa la cátedra de Bioquímica y Bioloxía molecular del departamentu de Bioquímica y Bioloxía molecular y celular de la Facultá de Ciencies de Zaragoza. En 1986 ye nomáu mayestru eméritu de la mesma cátedra fasta l'añu del so fallecimientu en 1995.
Tando vivu publicó una estensa obra, con numberosos llibros y artículos, y ta consideráu como el pá de la dietética asturiana.
Nel so honor diéron-y el nome al Hospital Grande Covián nel conceyu Parres.
Recibió la condecoración d'Alfonsu X el Sabiu.
Nel so honor inaugurose nel cursu 1985-86 l'Institutu Fco. Grande Covián asitiáu nel barriu ""Las Fuentes"" Zaragoza (Aragón).
Asturianismu políticu
L'Asturianismu ye la defensa o apreciu d’Asturies y la so cultura
según el DALLA. Sedría una corriente de pensamientu cultural y política que tien el so enfotu nel caltenimientu y desendolcu de la identidá d´Asturies coles sos tradiciones, la so cultura, la so llingua (el bable), y la so entidá como Pueblu como suxetu activu de la hestoria.
L'Asturianismu políticu atopa'l so entamu históricu col xixonés Xovellanos. Esti personaxe de la cultura asturiana amás de falar de la unidá de la llingua asturiana (""la lengua de los vaqueiros es enteramente la misma que la de todo el pueblo de Asturias: las mismas palabras, la misma sintaxis y mecanismo del dialecto general del país""), tien nos sos testos abondos vezos del so asturianimu como na so defensa de la Xunta Xeneral qu'un 2 mayu de 1809 foi disuelta cuando entraren tropes castellanes por orde del Marqués de la Romana na Xunta Suprema d'Asturies que taba aconceyada na Sala Capitular de la Catedral d'Uviéu. Llegó denunciar nunes cartes qu´esti fechu diba escontra la Constitución Historica Asturiana, esto ye interpretao por dellos sectores como que Xovellanos consideraba Asturies como pueblu estremau del restu, como Nación, pero embaxu'l dominiu la Monarquía Española: 
L'Asturianismu que-y sigue a esti ye un asturianismu ya non historicista, sinon más bien difícil d'encuadrar cola figura Caveda y Nava.
En 1918 espublizase'l testu "Doctrina Asturianista" (tamién conocíu como "Catecismu Asturianista") que contién la cadarma ideolóxica oficial de la Xunta Rexonalista del Principáu d'Asturies. Esti partíu sedría fundáu dos años enantes (en 1916) nuna Asamblea en Cuadonga por Álvaro Fernández de Miranda, Ceferino Alonso ""El Cenobita"", Xosé González, amás del foralista Vázquez de Mella, militante del Partíu Carlista d'Asturies, que na so obra «Unas Cuartillas para Asturias» dicía: 
Na "Doctrina Asturianista" falábase de la "raza astur", amás de la "llingua asturiana" y del so recobramientu. Anque nun yera separatista'l partíu, el so lema foi ""Asturies llibre, rexida por sí mesma"" (en castellán) y según el so Catecismu l'enemigu yera:
Nel mesmu añu que s'espubliza la "Doctrina Asturianista" (1918) surde la «Liga pro Asturias» que ñaz por mor d'una conferencia de Nicanor de las Alas Pumariño fecha nel Teatru Xovellanos, y na qu´hebo miembros del mundu universitariu. Los sos plantegamientos diben d´una descentralización alministrativa y falaben d´intereses económicos asturianos como la minería y siderurxía, nun tevo cuasi fuercia nin difusión (anque sí difusión erudita).
Amás citar qu´hebo unes Bases, aprobaes el día 18 d´avientu de 1918 na Diputación Provincial d´Uviéu que foron daes al Gobiernu pidiendo la autonomía rexonal, nel que taba una declaración de principios xenerales y cinco Bases. Los autores d´esti testu foron don Rafael Rodríguez Arango, don José María de Saro, don Carlos de la Torre y don Ramón Prieto, y el presidente de la Diputación yera Nicanor de las Alas Pumariño.
Canga Argüelles, Pepín de Pría
Na Transición hebo abondos partíos asturianistes como la Unidá Rexonalista que yera rexonalista, el Partido Socialista Popular de Asturias (PSPA) que yera federalista y tenía ámbitu estatal y el Conceyu Nacionalista Astur (CNA) ya nacionaliegu. 
La Unidá Rexonalista (UR) foi una coalición asturiana de partíos y independientes d'esquierda. Taba formada pol Bloque Asturiano de Izquierda (BAI) y por promotores independientes (como Xosé Lluis García Arias).
El PSPA yera parte del Partido Socialista Popular. Esti partíu que yera federal foi fundáu n´ambientes universitarios de Madrid, y el so presidente foi Enrique Tierno Galván.
El CNA, sedría en 1979 oficialmente´l primer partíu nacionaliegu asturianu. Foi fundáu por dellos militantes mozos de Conceyu Bable y preséntase como un collectivu políticu de militancia única d´esquierda.
Nes eleiciones nin UR nin el PSPA (el CNA nun pudo presentase cá la so llegalización foi en 1979]] algamen representación. Unidá Rexonalista tendría un 1,9% de votu y el PSPA 7,3%. 
Mizcu dempués de los comicios Unidá Rexonalista desapaecedrá y el PSPA enxertaríase nel PSOE. Dempués sedría el CNA quien desapaez a entamos de los 80 mizcu dempués de que foren deteníos dellos de los sos militantes por intentar formar una organización armada en comuña con ETA. .
Nos 1980, coincidiendo nel contestu de la promulgación del Estatutu d'Autonomía p'Asturies, xurden dellos partíos. En 1982 L'Ensame Nacionalista Astur (ENA) que recoyía la llinia d'izquierda radical del CNA, en 1985 el Partíu Asturianista que sedría "asturianista, interclásista y de progresu" sigún los sos Estatutos, y en 1986 apaecería la Xunta Nacionalista Asturiana (XNA) de calter izquierdista más moderáu que l´ENA. L´ENA y la XNA converxerán en 1988 conformando la Unidá Nacionalista Asturiana (UNA). La orientación na UNA haza una coalición ellectoral col Partíu Asturianista que tevo´l nome de Coalición Asturiana fizo dixebra interna na UNA de la que sedríen espulsaos los miembros de la Xunta Nacional de la corriente crítica del que saldrá Andecha Astur (AA) en 1990. Tamién esistió como partíu´l Conceyu Independiente d´Asturies que tuvo nes eleiciones de 1991.
Nes eleiciones del 25 de mayu 1991 la Coalición Asturiana algama un diputáu na Xunta Xeneral na persona de Xuan Xosé Sánchez Vicente y seis conceyales en cinco conceyos distintos. Ye la primer vegada dende la restauración de la democracia na qu'un miembru d'un partíu nacionaliegu consigue un puestu na Xunta. La UNA desapaecería mizcu dempués de presentase col Partíu Asturianista como Coalición Asturiana y algamar nes eleiciones de 1991 un diputáu.
Nes eleiciones de 1995 el Partíu Asturianista (PAS) dirá en solitariu a les eleiciones calteniendo'l diputáu, repitiendo Xuan Xosé Sánchez Vicente, au amás nes municipales llograríase l'alcaldía de Nava, pero estos resultaos nun caltendríanse ya nes eleiciones de 1999.
Enantes de les eleiciones de 1999 les diferencies de criteriu de Sergio Marqués que caltuvo con dellos dirixentes del so partíu (el PP) como Isidro Fernández Rozada o Francisco Álvarez Cascos, cuando yera presidente d´Asturies, propició que dexara la disciplina del PP, con otros compañeros del partíu en 1998 fundando la Unión Renovadora Asturiana (URAS) el 2 d'avientu d'esi mesmu añu y presentándose a les eleiciones de 1999. Nes eleiciones de 1999 la URAS algamaría 3 xunteros.
L'asturianismu d'anguaño tien dos corrientes, la rexonalista y la nacionaliega siendo la última mayoritaria.
Llei d'Usu y Promoción del bable/asturianu de 1998
La Llei d'Usu y Promoción del asturianu/bable de 1998 (que'l so proyeutu de llei foi presentáu pol Partíu Asturianista) foi aprobada pola Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies col sofitu del Gobiernu de Sergio Marqués, d'Izquierda Xunida que foi quien introduxo na llei la terminoloxía referente al gallego-asturianu que nun diba tar orixinariamente, y el diputáu asturianista Xuan Xosé Sánchez Vicente que nun taba d'alcuerdu con esto cabero.
Testu en Wikisource.
Xuventú Asturianista
Xuventú Asturianista ye la estaya moza del Partíu Asturianista. 
La Xuventú Asturianista comu´l Partíu Asturianista ye ""asturianista, interclásista y de progresu"" y quier caltener la personalidá hestórica del Pueblu Asturianu (coles sos señes d´identidá), y camudar la sociedá asturiana faciendola más próspera y socialmente más xusta ensin cayer en populismu. Quie dicir que collabora pa esparder la ideoloxía asturianista, el conocimientu sobro la nuesa cultura cola Fundación Nueva Asturies y otres organizaciones culturales asturianas, y pa facer una sociedá meyor.
Pirámides d'Exiptu
La pirámide ye'l pilancu básicu del conxuntu arquiteutónicu del antiguu Exiptu, fechu col fin de da-y cultu al faraón. Ye la meyor espresión de l'arquiteutura del Reinu Antiguu. A pesar de que la principal función yera da-y cultu a los faraones muertos, munches nun foron enxamás emplegaes como tumbes. Les trés grandes pirámides de Giza, y en concretu La Gran Pirámide de Giza, fecha construyir por Keops (Khufu), ye una de les siete Maraviyes del Mundu Antiguu.
Nun se tardó en venceyar los pequeños montículos de llimu fértil que xorrecíen tres el descensu de les agües del Nilu, col ñacer y el desendolcu de la vida. 
La mastaba, construcción asemeyada al prisma, yera la sepultura de los soberanos nel periodu arcaicu d'Exiptu. Les razones del pasu de ""les mastabes"" a les pirámides nun son del too nidies, pero vese nelles el procuru d'algamar un altor cada vez más significativu, p'amosar la importancia y el poder del faraón difuntu.
Estes construcciones teníen una parte amosable, y taben recubiertes por un montículu de sable, símbolu del alborecer, y del surdimientu de la otra vida. Nos primeros santuarios, como'l de Nekhen (Hieracómpolis), venceyaos a los reis, púdose documentar construcciones asemeyaes.
El faraón representa al dios creador, y tien que caltener el ciclu vital que-y da l'orixe a la vida. Nacimientu y renacimientu entemécense. Lo que nun aniciu yera solamente una tumba, pasa a ser tamién la morada del difuntu, y tien qu'afayar nel interior tolo necesario pa la subsistencia.
Esto surde na Dinastía I, cuando la tumba entama a escarbase nel suelu. El conceutu d'averamientu a la cúpula celeste, y la elevación de camín al sol, aníciase na Dinastía III, faciendo d'esto una revolución, tanto ideolóxica como arquiteutónica.
El conxuntu taba formáu, amás de pola pirámide, por un recintu arrodiáu por una muria con un camín de ronda na parte cimera de la construcción, tenía resaltos defensivos, y dientro, nel recintu, asitiábase'l templu mortuoriu. Estes construcciones esteriores, afitaben el bienestar del faraón. El recintu podía incluyir pirámides secundaries qu'asitiábense nel ángulu esquierdu de la entrada.
L'accesu facíase per una rampla que daba al templu del valle o templu baxu. Na pirámide de forma escalonada de Saqqara, afáyase amás un recintu del festival que nun apaez n'otres pirámides. Les 4 cares de la pirámide empobinábense a los 4 puntos cardinales y l'exe mayor del recintu xeneralmente nel sen oeste, el templu mortuoriu daba a la fastera este y les pirámides subsidiaries nel ángulu sureste.
La mayoría de les pirámides permitíen l'accesu al interior, a traviés d'un pasadizu descendente abiertu na fastera norte. El techu de la cámara mortuoria formábenlu los bloques mayores y más pesaos de tola estructura.
A la forma de les pirámides llegóse como'l desendolcu llóxicu de la Pirámide escalonada de Saqqara, la más vieya de toes. Esta mandóse construyir por Imhotep pal faraón Dyeser, como superposición de "mastabes".
La primer tumba de piedra enxamás construyida atribúise a Imhotep. El nome d'esti arquiteutu atopóse al pie d'una estatua del faraón, asitiada al llau de la tumba. Los llogros d'Imhotep yeren llexendarios yá na antigüedá.
Nun se fizo aislladamente, sinón formando parte d'un conxuntu d'edificios y patios venceyaos con diverses ceremonies funeraries dedicaes al faraón. El centru del monumentu consiste nuna estructura sólida a mou de caxa allargada y l'interior ta formáu por bloques de piedra trayíos de la redolada, l'esterior ye de piedra caliar fina trayía de les canteres de Tura, más allonxaes. Na fastera norte entamóse a facer un templu funerariu, pero enantes de finar decidióse espurrir la pirámide peles fachaes norte y oeste. Para finar una cabera ampliación de la pirámide afeutó a los sos cuatro llaos. Completáronse los seis peldaños y el conxuntu revistióse con piedra caliar de Tura. La parte soterránea d'esti conxuntu consistía nun pozu fondu que daba l'accesu a un complicáu llaberintu de corredores y cámares de munchos tamaños.
Ta nidio que la pirámide como güei la entendemos, (monumentu de base cuadrada y llaos en rampla en direición a la estaya cimera de la pirámide), deriva de la pirámide escalonada. Afortunadamente conozse esa transición gracies al estudiu de los restos d'una pirámide parcialmente esbarrumbada en Meidum. Esta pirámide taba formada por un nucleu compuestu de varies estayes de mampostería qu'amenorgaben n'altor dende'l centru hacia los llaos y afitábense enriba d'un cuerpu central faciendo un ángulu de 75 graos.
Paez ser qu'esti mesmu métodu emplegóse polos constructores de les pirámides de la V dinastía. Nun ta nidio que les trés pirámides de Gizeh se ficieren siguiendo esti sistema. Como norma xeneral, la tumba real tenía d'asitiase al oeste del Nilu, llugar de la puesta o aséu del sol, y penriba del nivel del ríu, pa evitar que les llenes o inundaciones periódiques afeutaren al monumentu.
Otru detalle yera que nun podía construyise mui llonxe del ríu, yá que les piedres tresportábense dende les canteres per vía fluvial. Lo perfecho yera qu'amás nun s'asitiara enforma allonxada a dalgún nucleu urbanu. Una vegada elexíu'l llugar, preparábase'l tarrén llimpiándolu de tou'l sable superficial hasta atopar cola roca vivo, onde teníen de sofitase los cimientos. Esta roca nivelábase per aciu d'un complexu proceder. A vegaes, ensin embargu, dexábase una prominencia nel centru y aprovecíase pa la construcción de la futurible pirámide.
Pa finar, asegurábense que los cuatro llaos del monumentu tuvieren empobinaos hacia los cuatro puntos cardinales. La orientación de la pirámide debió facese faciendo observaciones a los cuerpos celestes, darréu que los exipcios desconocíen la brúxula. El faraón marcaba la llinia de los cuatro llaos y una güeyando l'asitiamientu de les estrelles. Nesta observación ayudábalu un sacerdote na representación del dios Thoth.
Les pirámides amuesen, pa la so dómina, el gran conocimientu de los téunicos exipcios y la capacidá organizativa necesaria pa facer tales monumentos con medios persimples, poro, nin un res paez indicar que ficiera falta una teunoloxía superior de la que disponíen los exipcios, representada por "inxenios" de madera, trineos, claplones y tamién siendo posible l'usu de la rueda, cola forma de rodiellos de madera, y les ramples.
Cenciellamente nun se sabe cómo foron a construyir les pirámides, especialmente si tenemos en cuenta'l númberu de bloques de la Gran Pirámide y el tiempu que, según les fontes tardaron en construyila. Una rápida estimación, indícanos que los exipcios debieron poner un bloque cada cinco minutos, o menos.
La bayura de bloques de piedra, cortábase en canteres allugaes al llau de la construcción. Apurríense otros dende les canteres del sur del país cola ayuda de xigantesques barcaces. Los bloques asitiábanse a continuación enriba de chaplones y abasnábense cola fuercia de los brazos hasta'l llugar definitivu.
Enantes procedíase a llimpiar el tarrén y escarbar canales pa enllenales d'agua, pa poder marcar llinies de nivel coles que preparar una superficie horizontal. Dempués enllenábense los riegos. De siguío escavábase la cámara soterránea y entamábase la edificación.
Esisten bayura de teoríes, meramente especulatives, tocante al métodu de construyir les pirámides exipcies, pero los especialistes nun se ponen d'alcuerdu en munchos puntos, debío a la total ausencia de documentos d'eses dómines, que cunten el procesu siguíu pa erixiles. Dalgunes d'estes teoríes son:
Según Houdin el túnel siguiría esistiendo güei día. Esta hipótesis podría dar veracidá a les narraciones d'Herodotu y Plinio'l Vieyu rellumando rellatos de cámares soterránees de la pirámide (sic) , siendo quiciabes la perconocida Cámara d'Horus o "tumba-islla". 
El xefe del "Conseyu Superior d'Antigüedaes" exipciu, Zahi Hawass, dixo que sólo ye una hipótesis más y que, pol momentu, nun concederá permisu d'escavación na Gran Pirámide.
La forma de les pirámides exipcies camiéntase pa representar el montón primixeneu. La mayoría de les pirámides foron feches con piedra caliar cande y nidia, perrellumante, pa da-y un aspeutu brillante cuando se columbraben dende llonxe. Munches vegaes, les pirámides recibieron el nome según la forma na que rellumaben los rayos del sol. Por exemplu, el nome formal de la pirámide en Dahshur yera la pirámide brillante meridional. D'otra parte, xeneralmente les pirámides yeren monumentos d'entierru. 
El númberu de les pirámides n'Exiptu ye pa la mayoría de los espertos, ente 81 y 112. En 1842 Richard Lepsius fizo una llista de les pirámides, nes que él cuntó 67, pero asoleyáronse munches mas dende esa fecha. Esti baille de cifres, débese al fechu del estáu nel que s'atopen la mayoría, esbarrumbaes o en cadarmes. Hay bayura d'elles, y xeográficamente alcuéntrense nel sur.
La pirámide de Djedefre ta esbarrumbada casi toa, pertenceció al tercer faraón de la dinastía IV d'Exiptu: Djedefre ó Dyedefra, socesor y fíu de Jufu. Anicialmente camentóse qu'esta pirámide nun foi finada, pero anguaño, les tendencies son de que nun solo s'acabó sinón que yera de tamañu asemeyáu a la pirámide de Menkaure, y sedría de les 6 mas grandes d'Exiptu. Créese que la pirámide usóse como cantera dende la época romana, y que los sos bloques de piedra usáronse durante sieglos pa construyir otres edificaciones.
En Giza asítiase na pirámide de Khufu (tamién conocída como la "Gran piramide", la pirámide más pequeña de "Khafre" (o de Kephren); la pirámide Menkaure (o de Mykerinos), xunto con un númberu d'edificios que básense nos satélites más pequeños, conocíos como "pirámides de la reina", y la gran "esfinxe". De los trés, solamente la pirámide de Khafre's caltién la parte cimera de la so cubierta nidia orixinal de piedra caliar. Esta pirámide apaez más grande que la pirámide averada de Khufu, pero esto débese a que la so llocalización tien mas altor, y l'ángulu ye más escarpáu. La necrópolis de Giza ye un destín turísticu popular dende l'antigüedá, y fízose popular na dómina helenística, na que se denomó "la gran pirámide", y una de les siete maraviyes del mundu. Anguaño sigue siendo la única d'eses maraviyes esistentes.
Hai siete pirámides nesti sitiu, que foi la necrópolis real principal demientres la quinta dinastía. La calidá de la construcción de les pirámides del sir d'Abu ye inferior a les de la cuarta dinastía - quiciabes a una economía n'hores baxes. Son más pequeñes que les anteriores y construyéronse de la piedra caliar llocal de baxa calidá. Les tres pirámides principales son les de "Niuserre" (que ye la meyor conservada), la de "Neferirkare" "Kakai" y de "Sahure". Toles pirámides principales nel sir d'Abu foron construyíes como pirámides de pasu, anque la más grande d'elles - la pirámide de "Neferirkare Kakai" - créyese qu'algamó un altor de 70 metros, y dempués esborróse, dempués remocicóse y tresformóse con materiales probes.
Les pirámides importantes asities equí inclúin la pirámide de pasu de Djozer - identificada xeneralmente como la estructura monumental más vieya fecha con piedra acabada, tamién ta la pirámide de Merykare, la d'Userkaf y la pirámide de Teti. Tamién en Saqqara ta la pirámide d'Unas, que caltién una calzada de la pirámide que ye una de les meyores conservaes d'Exiptu. Saqqara ye tamién la llocalización de la pirámide ensin finar del pasu del socesor Sekhemkhet de Djozer's, conocida como la "pirámide baxotierra". Los arqueólogos camienten que si esta pirámide se finara, sedría más grande que Djozer's. El sur del campu principal de la pirámide en Saqqara, ye una segunda coleición de pirámides más pequeñes y actuales, incluyendo les de Pepi I, Isesi, Merenre, Ibi, Pepi II y de Shepseskaf. La mayoría d'estes tán nun estáu probe.
Esti área ye'l más importante de Giza esterior y Saqqara, anque hasta 1996 el sitiu yera inaccesible darréu del so allugamientu dientro d'una base militar, poro, el círculu arqueolóxicu del esterior yera desconocíu. La pirámide meridional de Sneferu, camiéntase que foi la primer en crear una pirámide colos llaos nidios. Nesto yera un ésitu parcial; sigui siendo la única que caltién una proporción significativa de la so cubierta orixinal de piedra caliar, y sirve como'l meyor exemplu del aspeutu lluminosu común a toles pirámides nel so estáu orixinal. La pirámide del norte, o bermeya, construyida na mesma llocalización que Sneferu yera más alantre terminada como la "pirámide nidia". En cuntes a la escuridá, la pirámide bermeya ye quiciabes la tercera pirámide más grande d'Exiptu - dempués de les pirámides de Khufu y de Khafre en Giza. En Dahshur ta la pirámide prieta d'Amenemhet III.
La Pirámide d'Sneferu en Meidum, arrodiada per un monte del escombriu de cubierta esterna esbarrumbada. La pirámide Meidum ye una de les trés construyíes demientres el reináu de Sneferu. Dalgunos arqueólogos tamién suxeren que la pirámide de Meidum pudo ser la primer tentativa que fracasó na construcción d'una pirámide nidia y echada a un llau. La pirámide tuvo un esbarrumbamientu catastróficu na antigüedá, y solamente les partes centrales de la so base interna se caltienen, dándo-y un aspeutu únicu ente les pirámides exipcies. La cume que ta enriba de la pirámide nun ye carauterística natural del paisaxe, ye'l monte pequeñu de les ruines.
Les dos pirámides mas importantes son les d'Amenemhat I y el so fíu, Senusret I. La del caberu ta arrodiada poles ruines de diez pirámides más pequeñes. Una d'estes pirámides sábese que ye la del primu d'Amenemhat's, Khaba II. Ta asitiada na vecindá del oasis de Fayyum, a metada de la distancia ente Dahshur y Meidum, y a cerca de 100 kilómetros de sur d'El Cairu, créese que sirvió como capital d'Exiptu demientres la 12ª dinastía.
La pirámide de Senusret II n'El-Lahun ye la estructura asitiada más al sur de la pirámide de la real-tumba d'Exiptu. Los sos constructores reduxeron la cantidá de trabayu necesariu pa facela usando una colina natural de piedra caliar de 12 metros d'altor.
Asítiase al sur de Dahshur, esta fastera foi utilizada nel primer periodu intermediu por varios reis que ficieron les sos pirámides de lladriyu de barru. Estes estructures son güei peroscures.
Ta asitiada, a mediu camín ente Giza y el sur d'Abu, y ye la llocalización pa dos vieyes pirámides inacabaes del reinu. Los espertos camienten que'l dueñu de la estructura del norte ye'l Faraón Nebka, demientres que la estructura meridional atribúise al tercer faraón de la dinastía "Khaba", tamién conocíu como "Hudjefa", sucesor de "Sekhemkhet". Anguaño tien aprosimadamente veinte metros d'altor, y d'acabase, llegaría a los 40m.
Amenemhet III yera'l faraón más importante de la 12ª dinastía, y la pirámide qu'él fizo en Hawarra, averada a Faiyum, créese que ye posterior y fízose siguiendo'l mesmu patrón en Dahshur.
Sablera del Espartal
Al oeste de la ría d'Avilés, en Castrillón, un arcu de sable de más de tres quilómetros y mediu de llonxitú, forma les sableres de Salinas (más ocidental y urbanizada dafechu), L'Espartal (ún de los conxuntos de tombos más grandes de la rexón Cantábrica) y San Xuan (tamién protexida).
Pero nun sólo ye atrautivu dende'l puntu de vista paisaxísticu sinón dende l'ámbitu ecolóxicu; yá que nella tan plantes en peligru de desanicie, dende la espigadiella de mar dica'l carretón de sablera. Na fauna cabe dicir qu'ellí ta la mayor población de llagartexa d'Asturies xunto con Xagón (Gozón).
La costruición de la carretera que va dende Salinas hasta San Xuan, crucia'l campu de tombos; fayendo que, dende la so costruición, la fastera dunar que ta ente ésta y el ríu Raíces dexara de funcionar y nun tornara a formase dunes, colo cuál endagora, medren pinos y xiniestes, formando un paisaxe Mediterraneu (fíxose una área recreativa).
Asturianistes por Nava
Asturianistes por Nava foi un partíu políticu del conceyu asturianu de Nava. La marca "Asturianistes" provién d'una xebra del Partíu Asturianista en 1999 y vien usándose n'otros conceyos como Piloña (Asturianistes por Piloña), sicasí, nun se rexistró como tala hasta 2005. La so ideoloxía ye de calter asturianista, d'esquierda y ecoloxista. Nes eleiciones a conceyu de 2007 presentáronse como parte de la coalición eleutoral UNIDÁ, que pasaos los comicios constituiríase como federación de partíos col nome d'Unidá Nacionalista Asturiana. 
Nes últimes eleiciones municipales el partíu integróse na coalición Bloque por Asturies-UNA (BA-UNA). Asina, la so candidatura adaptó la denominación "Asturianistes por Nava: Compromisu por Asturies". El partíu llogró meyorar los sos resultaos de convocatories anteriores llogrando un tercer conceyal. Anguaño forma parte de la federación de partíos Compromisu por Asturies cola marca "Asturianistes", formalizada nun congresu añal del partíu en xunu de 2012, al envís d'espardela a otros conceyos d'Asturies.
Conceyales d'Asturianistes por Nava:
Sulpiciu
Sulpiciu yera un nome romanu.
Franz Ferdinand (dixebra)
SSC Nápoles
La Società Sportiva Calcio Napoli ye un club italianu de fútbol de la ciudá de Nápoles, fundaú'l 1 d'agostu del añu 1926. Xuega na Serie A italiana.
La so vistimenta ye camiseta azul y pantalón blancu, polo que se los conoz col nomatu de "azules".
Xueguen nel estadiu "San Paolo", que tien capacidá pa 60.240 persones.
Nápoles
Nápoles (n'italianu "Napoli", en napolitanu "Napule") ye una ciudá portuaria del sur de Italia, na costa del mar Tirrenu. Ye la capital de la provincia col mesmu nome y tamién de la rexón Campania.
Ye la tercera ciudá italiana en tamañu, per detrás de Roma y Milán: tien una población de 984.282 habitantes, mientres que na so área metropolitana llega a les 3.697.440 persones (datos de 2006).
El so centru históricu ye consideráu Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO.
Alfonsu XIII, La crisis de la Restauración
El periodu, qu'entama en 1902, cola xuba al tronu d'Alfonsu XIII, y acábase en 1923, col establecimientu del réxime de Primo de Rivera, llamó l'atención por una permanente crisis política. Estremaos factores despliquen esti allugamientu:
Asina, dende 1917 asocediéronse los gobiernos de coalición, suxetos a alliancies y cambeos de cutio. Nin lliberales nin conservadores algamaron mayoríes abondes pa encadarmar gabinetes sólidos. 
Nesti contestu d'inestabilidá política, el país tevo qu'enfrentase a graves problemes sociales:
En 1905 españó una grave crisis en Cataluña. La vitoria de la Lliga Regionalista de Cambó y Prat de la Riba nes eleiciones llariegues de 1906 alarmó al exércitu que veía en peligru la xunidá del país. Los comentarios satíricos anticastrenses en dalguna publicación barcelonesa, aportaron a que trescientos oficiales asaltaren y prendieren les imprentes. La reaición del gobiernu foi ceder ante l'Exércitu: en 1906 aprobóse la Llei de Xurisdicciones qu'identificaba les crítiques al Exércitu como crítiques a la Patria y pasaben a ser xulgaes pola xurisdición militar.
La reaición pública foi de secute. Una nueva coalición, Solidaritat Catalana, algamó una nidia victoria elleutoral en 1907, amenorgado la representación de los conservadores y lliberales en Cataluña.
Antonio Maura, cabezaleru del Partíu Conservador, aportó al poder en 1907 con un programa reformista: modificó la llei elleutoral, estableció l'Instituto Nacional de Previsión ya intentó ensin ésitu aprobar una autonomía pa Cataluña. El so proyeutu reformista argayó en 1909.
Barcelona, coral n'aquella dómina de la industrialización española, viviera dende entamos de sieglu un gran auxe de les movilizaciones obreres qu'encuminare en 1907 cola creación de Solidaritat Obrera, organización anarquista que nació como rempuesta a la burguesa y nacionaliega Solidaritat Catalana. Alejandro Lerroux y el so Partido Republicano Radical tamién desenrrollárense na Ciudá Condal con un programa demagóxicu y anticlerical.
La Llei de Xurisdiciones de 1906 trexo un refuerzamientu del anticlericalismu y antimilitarismu na ciudá. La política autoritaria del gobiernu de Maura nun arimó a aselar los ánimos.
Sicasí, foi la guerra de Marruecos la que determinó l'españíu de la Selmana Tráxica:
Los ataques de los habitantes del Rif escontra los trabayadores españoles d'una compañía minera aportó a la movilización de reservistes. Les protestes obreres pronto aprucieron en Barcelona y Madrid.
Los primeros choques militares saldáronse col Llaceria del Fortacán del Llobu con más de mil doscientes baxes españolas. El día 26 de xunetu españó la fuelga xeneral en Barcelona, convocada por Solidaridad Obrera y la UGT. Aniciáronse tres díes de protestes, buriaes de conventos, enfrentamientos col exércitu. La Selmana Tráxica tevo un brutal coste humanu: un centenar de muertos, feríos, destruiciones... La refrontada foi muy dura y encumó col xuiciu ensin garantíes y la execución de Francisco Ferrer y Guardia, pedagogu anarquista y fundador de la Escuela Moderna.
La Selmana Tráxica llevose per delantre'l programa reformista de Maura. Mientres el PSOE conseguía que Pablo Iglesias fora escoyío diputáu en 1910, el lliberal José Canalejas llevó a cabu'l caberu intentu rexeneracionista dientro del sistema de la Restauración. La so aición reformista (serviciu militar obligatoriu en tiempos de guerra, llei del "candáu", Llei de Mancomunidaes que viose finalmente frustrada nel Senáu) finó brutalmente col so asesinatu por un anarquista en 1912. N'alantre, podemos falar d'una crisis permanente de los partíos de la breda.
La Primera Guerra Mundial dixebró al país ente aliadófilos (lliberales y esquierda) y xermanófilos (dreches conservadores), pero trexo una estada de prosperidá económica. España, neutral, foi a convertise n'abastidora de munchos productos pa los países contendientes.
La crisis de 1917
El mal repartu social de los beneficios del boom económicu y la medrante inflación llevaron al españíu social y una profunda y enguedeyada crisis en 1917. N'ella podemos distinguir estremaos aspeutos:
El descontentu ente los oficiales "peninsulares" ante los celerinos y, a vegaes inmerecíos, ascensos de los "africanistes" encumó cola creación de les Xuntes de Defensa. El gabinete conservador d'Eduardo Dato abangóse a la imposición de los militares y aceutó unes xuntes que diben escontra la disciplina militar y la subordinación del exércitu al poder civil.
Setenta diputados y senadores de la Lliga Regionalista, republicanos, socialistes ya inclusive dalgún miembru del partíu lliberal constituyeron en Barcelona una Asamblea Nacional de Parlamentarios que demandó un cambéu de gobiernu y la convocatoria de Cortes Constituyentes.
Convocada n'agostu por CNT y UGT tevo un aducíu siguimientu nes ciudaes y saldose con un centenar de muertos y miles de deteníos.
La fuelga xeneral, sicasí, trexo consecuencies de secute. Ante l'amenaza de revolución obrera, les Xuntes de Defensa abandonaron los sos pidimientos y afitaron la refrontada escontra los fuelguistes. Per otru llau, la dimisión d'Eduardo Dato y la formación d'un gobiernu de coalición cola participación de la Lliga Regionalista trexo la inmediata desactivación de l'Asamblea de Parlamentarios. 
La llucha social de clases tornárase nel gran problema del país. 
El fin de la I Guerra Mundial trexo una profunda crisis económica y social que desencadenó darréu un gran enfrentamientu social en Barcelona (1919-1921); les fuelgues y protestes alentaes polos anarquistes alcontráronse con una dura refrontada del nuevu gobiernu de Maura, que cuntaba col dafechu enfotu de la burguesía catalana. Pa contrarrestar la "aición directa" de los anarquistes, la estaya más dura de la patronal creó'l nomáu Sindicato Libre, grupu de pistoleros qu'actuó col enfotu policial. L'aplicación de la "Ley de Fugas", pura y simple execución ensin xuiciu de los deteníos exacerbó inda más l'enfrentamientu.
La rempuesta anarquista llegó en 1921 col asesinatu d'Eduardo Dato, presidente del gobiernu. Dos años dempués, el cabezaleru anarquista Salvador Seguí morrió asesináu.
La llaceria del 98 punxo fin al emperialismu español nel intre nel que’l modernu emperialismu de les potencies capitalistes industriales taba nel so apoxéu. Tres el repartu de la mayor parte d’África, el territoriu de lo que güei ye Marruecos yera una de les poques rexones por repartir nel continente. Esti fechu provocó emportantes tensiones entenacionales que tán nel orixe del camín au’aportó a la primer guerra mundial.
Les potencies axuntáronse na Conferencia d’Algeciras en 1906 y ellí alcrdóse’l repartu de Marruecos ente Francia, que fincóse la mayor parti’l territoriu, y España qu’apoderóse la montesina estaya norte del país.
Muy ceo aprucieron los enterrios colos llariegos. Les cábiles del Rif axunciáronse baxo el mandu d’Abd-el-Krim. L’exércitu español, mal encadarmáu y dirixíu, sofrió emportantes reveses dende un aniciu. La llaceria del carcavón del Llobu, prieto Melilla, foi un llaceriosu exemplu.
En 1912, Francia y España pautaron un nueu repartu de Marruecos pa meyor facer frente a la resistencia de les cábiles rifeñes. Al finar la I Guerra Mundial, reaniciáronse les operaciones escontra los rebeldes dirixíos por Abd-el-Krim.
El xeneral Berenguer al frente d’un exércitu mal acaldiáu y equipáu. N’esti exércitu destacaben los Regulares, algares indíxenes, y la Llexón, fundada por Franco y Millán Astray a cuspidancia de la Llexón foriata francesa.
Nel estíu de 1921, los algares españoles embarcáronse nuna aición mal planificada dirixida pol xeneral Fernández Silvestre. Los choques que les cábiles rifeñes concluyeron con una retirada desordenada y la masacre de los algares españoles. Tratábase de la Llaceria d’Annual, que costó más de trece mil muertos, entéllos el xeneral Fernández Silvestre.
La llaceria d’Annual provocó una terrible impresión nuna opinión pública contraria a la guerra. Hebo grandes protestes nel país y los republicanos y socialistes entaináronse a reclamar l’abandonu de Marruecos.
La presión del camientu públicu llevó a la formación d'una comisión militar qu’investigara sobro los asocedimientos. So resultáu foi l’Espediente Picasso, informe redatáu pol Xeneral de División Juan Picasso. Pese a les torgues que punxéron-y les compañíes mineres interesaes nel dominiu de Marruecos y altos cargos del gobiernu y l’exércitu, l’espediente ponía n’evidencia enormes irregularidaes, corrución ya ineficacia nel exércitu español destináu n’África.
L’espediente nun llegó a suponer responsabilidaes polítiques nin criminales. Denantes de que la comisión del Congresu encargada del so estudiu fora a emitir so ditamen el 1 d’ochobre de 1923, el 13 de setiembre el xeneral Miguel Primo de Rivera dio un güelpe d’estáu y estableció una ditadura militar.
Estremaos fautores despliquen que la ditadura militar entamara a apaniguase como una solución a la crisi del país ente l’alta burguesía, gran parte de les clases medies y l’Exércitu:
• El trunfu del fascismu n'Italia tres la Marcha so Roma en 1922 y l'ascensu al poder de Mussolini.
Miguel Primo de Rivera, Capitán General de Cataluña, soblevóse'l 13 de setiembre de 1923. El gülpe cuntó darréu cola comprensión y l'enfotu'l rei Alfonsu XIII.
Los soblevaos declararon l'estáu de guerra, la suspensión de les garantíes costitucionales y la disolución de les Cortes. El réxime de la Costitución de 1876 yera sustituyío en metá de la indeferencia popular y ensin malpenes resistencia por una dictadura militar.
Tres el güelpe, el dictador Primo de Rivera costituyóse en ministru únicu, pasando a ser asesoráu por un Direutoriu Militar. Tres el nueu gobiernu taba el mesmu bloque de poder que dominare'l país demientres la Restauración, la oligarquía de terratenientes ya industriales.
El Direutoriu Militar tomó medíes aína:
• Prohibición de la bandera y l’himnu catalán y restrición de la llingua catalana al tarrén priváu.
• Política de "mán dura" en tolo referente al orden público.
• Formación de la Xunión Patriótica, partíu únicu baxo la direición d'un militar. Tratábase de siguir el modelu fascista impuestu por Mussolini n’Italia.
El gran ésitu del Direutoriu tevo llugar n’África. El Desembarcu d’Alhucemas en 1925 punxo fin de la resistencia de les "cábiles" del Rif. So cabezaleru Abd-el-Krim entregóse a les autoridaes del Marruecos francés.
El fin de la guerra en Marruecos dio-yos gran popularidá al ditador. 
A caberos de 1925, un gobierno civil, presidío por Primo de Rivera, sustituyó al Direutoriu Militar.
Tratábase d'istitucionalizar la Ditadura. En 1927, costituyóse una Asambleya Nacional Consultiva, formada na so mayoría por ñembros de Xunión Patriótica escoyíos por sufraxu restrinxíu. Primo de Rivera de vuelta siguíae’l modelu italianu, nesti casu’l Conseyu Fascista. Esta Asambleya fracasó aína nel so intentu de redautar una llei fundamental que fixera’l papel de Costitución de la ditadura.
Tamién imitóse’l modelu social del fascismu italianu, estableciéndose la Organización Corporativa del Trabayu, especie de sindicatu que trataba d’arbitrar ente patrones y obreros. De nueu l’intentu d’institucionalización del réxime de Primo de Rivera fracasó.
La oposición a la ditadura y la cayía de Primo de Rivera
La oposición a la dictadura abargana un enancháu espeutru políticu: dellos lliberales y conservadores; republicanos, socialistes, anarquistes, inteleutuales, movimientu estudiantil... 
Tres del "crash" de la bolsa de Nueva York, en 1929, los problemes enancháronse con gran celerín pel mundiu. El descontentu social, cola torna de los movimientos fuelguiegos, vieno a aducir la oposición a la ditadura. (devaluación peseta).
Ancián, enfermu y ensin apoyos sociales, el 27 xineru 1930, Primo de Rivera presentó la so dimisión al monarca, quién entainóse a aceutarla. Dos meses depués, el ditador finaba nel exiliu en París.
Tres de la dimisión de Primo de Rivera, Alfonsu XIII nomó xefe de Gobiernu al xeneral Berenguer. Aniciábase asina una estada conocida humorísticamente como la "Ditablanda", nel qu’intentóse infrutuosamente tornar al allugamientu previu a 1923.
Los partíos tradicionales, lliberales y conservadores, yeren incapaces d’articular un sistema de partíos aceutable pola sociedá española. Arriendes, namái xentes mui desprestixaes como Romanones o De La Cierva, apurriéronse a collaborar con Berenguer.
La piana torna a les llibertaes costitucionales, foi aprovechada por una oposición que ca vegada algamaba más enfotu. N’agostu de 1930 republicanos, socialistes y otros gurupos d’oposición firmaron el nomáu Pautu de San Sebastián, pol que comprometíense a derrocar la monarquía ya istaurar un réxime democráticu. Pa coordinar el llabor d’oposición criyaron un Comité Revolucionariu presidíu por Niceto Alcalá Zamora, republicanu abondo conservador. 
Alfonsu XIII vióse ca vegada más aislláu. Munchos militares entamen a ver con bonos güeyos la posibilidá republicana. Inclusive la CNT afitó a la cospiración pa traer la República.
El 15 d'avientu de 1930, fracasó una soblevación militar republicana en Xaca. Los sos cabezaleros, Galán y García Hernández, foron xulgaos y executaos. La mayor parti’l Comité Revolucionariu foi deteníu, en mediu dun creciente descontentu antimonárquicu.
Berenguer dimitió'l 14 de febreru de 1931 dando paso a un nueu gobiernu presidíu pol almirante Aznar. El nueu gabinete convocó eleiciones municipales pal 12 d'abril, tratábase de dir tornando d’a poco a la legalidá costitucional. Sicasí, les eleiciones llocales tornáronse nún plebiscitu sobro la monarquía. El trunfu estrapallante nes zones urbanes de les candidatures republicanes y socialistes precipitaron l’abdicación del rei y la proclamación de la República el 14 d'abril de 1931.
Taenia
La herpela ("Taenia"), davezu conocida como "solitaria", ye'l xéneru d'un grupu de parásitos platelmintos de la clas Cestoda que faen dos menes de malures parasitaries, según seyan producíes pola so fase adulta o pola llarvaria. Denómase teniasis a la qu'asocede pola presencia de les sos formes adultes, cuando s'aloxen nel intestín del güéspede d'asetío, y cisticercosis o cenurosis a la prevocada poles sos lalrves, intermedies o xóvenes, al afeutar a los por sus formas larvales, intermedias o juveniles, al afectar a los güespedadores intermediarios nos sos texíos o muérganos internos.
Les 32 especies de "Taenia" reconocíes afeutan a dellos animales, pero namái "T. saginata" y "T. solium" causen malures nel home.
Na so forma adulta, como tou platelmintu, son "guxanos" aplanaos a lo ancho, como un cadarzu o cinta, ensin cavidá xeneral, recubiertos por una cadarma sincicial denomada tegumentu, a diferencia de la cutícula de los nematodos. El so llargor cimbla, según les especies, dende los 50 cm a más de 10 m.
Por ser cestodes, escarecen de tubu dixestivu, el so cuerpu ye segmentáu y son parásitos dixestivos de vertebraos ya invertebraos. Sexualmente, son hermafrodites, con poros xenitales irregularmente alternos en ca proglótide.
Del orde Cyclophyllidea obtienen los carauterísticos muérganos de fixación, denomaos chupones, cuatro (4) en total como parte de la porción cefálica del parásitu denomáu escólex, que tien tamién un rostelu que pue presentar una o delles fileres de gambos nes denomaes herpeles armaes, o nun tar presentes nes inermes. Estos muérganos, chupones y cambos o garfios, son los que-y dexen fixase a les paredes del intestín de la so víctima.
La forma intermedia, mal denomada llarva, y denomada tamién como xuvenil o llarval, pue ser del tipu cisticercu o cenuru, tamién denomáu "multiceps". El primeru ye una vesícula daqué pequeña, que contién nel so interior un solu escólex, el cenuru ye tamién una vesícula con conteníu llíquidu, pero de mayor tamaño y cola presencia de gran cantidá d'escólices.
Tan ensamaos d'una membrana duble, la esterna continua, y la interna que s'invaxina hacia l'interior pa formar los escólices.
Marcu Valeriu Messala Barbatu
Marcu Valeriu Messala Barbatu Messalinu (12 e.C. - AD 20/21) foi un cónsul de l'antiga Roma. Foi pa de la emperatriz romana Valeria Messalina.
Yera fíu de Marcu Valeriu Messala Messalinu y Claudia Marcela Menor. So pa ocupo'l cargu de cónsul por dos vegades. So güelu paternu foi el famosu orador Marcu Valeriu Messala Corvinu. Sos güelos maternos yeren Gayu Claudiu Marcelu y Octavia Menor, hermana d'Augustu.
Messala Barbatu casóse con so media-prima Domitia Lepida nun llugar deconocíu. Del so casamientu resultó so fíu Marcu Valeriu Messala Corvinu, quien convirtióse en cónsul nel 58 e.C., y la futura emperatriz Valeria Messalina (20-48).
Messala Barbatu convirtióse en cónsul nel añu 20, anque ye poco lu que se conoz de la so vida. Una teoría de los historiadores modernos diz que morrió a entamos del 20 ó 21. La so única hermana foi la so media-hermana (de más edá qu'él) Claudia Pulcra, quien casó col políticu y xeneral romanu Publiu Quinctiliu Varu.
Newton
Alfonsu XIII d'España
Alfonsu XIII de Borbón (Madrid, 17 de mayu de 1886 — Roma, 28 de febreru de 1941) foi'l fíu póstumu d'Alfonsu XII y María Cristina de Habsburgu-Lorena, proclamáu Rei d'España a la so nacencia, y reinó fasta 1931, añu nel que s'instauró la Segunda República. 
Foi bautizáu «Alfonso León Fernando María Jaime Isidro Pascual Antonio de Borbón y Habsburgu-Lorena». La so ma exerció la rexencia demientres la so minoría d'edá, ente 1885 y 1902. Al final de la Rexencia y poco enantes d'entamar el so reináu propiamente dichu, España, depués de la intervención de los Estaos Xuníos en 1898 na guerra colonial, perdió les sos últimes posesiones ultramarines en Cuba, Puertu Ricu y Filipines, no que se conoció como'l Desastre del 98.
El 31 de mayu de 1906, casó cola princesa británica Victoria Euxenia de Battenberg (1887–1969), fía d'Enrique de Battenberg y la princesa Beatriz del Reinu Xuníu. Victoria Euxenia yera sobrina del rei Eduardu VII y nieta de la reina Victoria del Reinu Xuníu.
Estación
"El términu Estación pue referise a:
Saintes
Saintes ye un conceyu francés, asitiáu nel departamentu de Charente-Maritime y na rexón de Poitou-Charentes. Nel añu 1999 tenía 25.595 habitantes.
Sophia de Mello Breyner Andresen
Sophia de Mello Breyner Andresen (Oporto, 6 de payares de 1919 — Lisboa, 2 de xunetu de 2004) foi una de les más importantes poetes portugueses del sieglu XX. Foi la primer muyer portuguesa que recibió'l más importante galardón lliterariu de la llingua portuguesa, el Premiu Camões, en 1999.
Tien orixe danés pel llau paternu. So güelu, Jan Henrik Andresen, desembarcó un día n'Oporto y nunca más abandonó esta rexón, teniendo mercao'l so fíu João Henrique, en 1895, la "Quinta do Campo Alegre", anguaño Xardín Botánicu d'Oporto. Como afirmó nuna entrevista en 1993 , esa quinta "foi un territoriu fabulosu con una familia grande y rica sirvida por una servidume abondosa".
Criada na vieya aristocracia portuense, educada nos valores éticos y cristianos, foi dirixente de movimientos universitarios católicos cuando frecuentaba Filoloxia Clásica na Universidá de Lisboa. Convirtióse nuna de les figures más representatives d'una actitú política lliberal, sofitando'l movimientu monárquicu y denunciando'l réxime salazarista y los sos siguidores. Casó en 1946 col periodista, políticu y abogáu Francisco Sousa Tavares y foi madre de cinco fíos: una misionera laica, una profesora universitaria de lletres, un abogáu y periodista de renome (Miguel Sousa Tavares), un pintor y ceramista y una fía más qu'heredó'l nome de la madre. Los fíos motiváronla a escribir cuentos infantiles. 
En 1964 recibió'l Gran Premiu de Poesía de la Sociedá Portuguesa d'Escritores pol so llibru "Livro sexto". Depués del 25 d'abril foi electa pa l'Asamblea Constituyente, y en 1975 pal círculu d'Oporto nuna llista del Partíu Socialista de Portugal, mentes que'l so home navegaba rumbu al Partíu Social Demócrata de Portugal.
Distinguióse tamién como escritora de cuentos ("Contos Exemplares") y autora de llibros infantiles ("A Menina do Mar", "O Cavaleiro da Dinamarca", "A Floresta", "O Rapaz de Bronze", "A Fada Oriana", etc.). Foi tamiém traductora de Dante Alighieri y de Shakespeare y miembru de l'Academia de les Ciencies de Lisboa. Arriendes del Premiu Camões, foi tamién distinguida col Premiu Reina Sofía en 2003.
Sophia de Mello Breyner morrió a los 84 años el día 2 de xunetu de 2004 nel Hospital de la Cruz Collorada. Dende 2005, dellos de los sos poemas más vinculaos al mar figuren colocaos nes zones de descansu del Oceanario+u de Lisboa, pa que los visitantes puedan lleelos col mar de fondo. Del mesmu modu, xunto a la Ilesia de San Vicente de Fora, dende la que se divisa la ciudá, una llábana recueye'l so poema Lisboa.
Cámbricu
El Cámbricu o Cambrianu, una división de la escala temporal xeolóxica, ye'l primeru de los seis periodos o series de la Era Paleozoica, Denomada tamién Era Primaria; empezó hai 541,0 ± 1,0 millones d'años, a la fin del Eón Proterozoicu y terminó hai unos 485,4 ± 1,9 millones d'años, pa dar pasu al Ordovícicu. El Cámbricu constitúi una de les grandes divisiones de la xeoloxía histórica (la rama de la xeoloxía qu'estudia les tresformaciones esperimentaes pola Tierra dende la so formación). Clásicamente considerárase que'l Cámbricu tomaba dende hai 570 millones d'años hasta 500 millones d'años.
Esti periodu recibe la so denominación del nome "Cambria" que de la mesma ye la forma llatinizada de "Cymru", términu col que los galeses refiérense al so país, Gales. Foi precisamente en Gales au s'identificaron los primeros restos xeolóxicos del Cámbricu.
Nesti periodu produzse una esplosión de vida, y per primer vegada nel rexistru fósil estrémense organismos pluricelulares más complexos que les esponxes o les aguamales. Ente les criatures del periodu cúntense, por exemplu, les algues verdes de tipu "Volvox", d'apenes unos milímetros de diámetru, o tamién los trilobites, un famosu grupu d'artrópodos que sobrevivió a dos estinciones. Mentanto'l Cámbricu, surden de sópitu unos cincuenta grandes grupos d'organismos (filos), en munchos casos ensin qu'esistan precursores evidentes (Gould, 1989). Esti sópitu surdimientu de vida recibe'l nome d"'esplosión cámbrica". Trés grandes eventos marcaron la llende Neoproterozoicu-Cámbricu:
La Comisión Internacional d'Estratigrafía (ICS) reconoz cuatro époques/series y 10 edaes/pisos del Cámbricu, distribuyíos n'orde estratigráficu, de los más recién a los más antiguos como sigue:
Década del 550 e.C.
Basílica de San Andrés de Mantua
La basílica de San Andrés ye una ilesia del Renacimientu en Mantua, Llombardía (Italia).
La ilesia entamó a construyise nel 1472, realizada pol arquiteutu Leon Battista Alberti, nel sitiu ocupáu enantes por un monasteriu Benedictinu. Ensin embargo, l'edificiu foi termináu 328 años dempués.
Ye curiosa la ordenación interior, les capielles ábrense a la nave n'arcu de mediu puntu y l'espaciu que queda ábrense capielles más pequeñes con puerta adintelada, d'esa manera va creando un ritmu basáu nel arcu de trunfu, hai dos cais llaterales, la parte baxa da a les capielles, la intermedia pintura y la superior l'óculu, organizaes por pilastres d'orde corintiu. D'esa manera créyase un ritmu de la ilesia trayendo el mundu clásicu, Alberti ye abondo purista.
Les cubiertes son bóvedes de cañón seguíu y casetonáu, lo mesmo que les pequeñes bóvedes de cañón de les capielles. Les pequeñes capielles tienen cúpula y cúpula nel cruceru sobre pechines.
La lluz ye relativamente abundante, al traviés d'óculos, los cuales tamién tienen les capielles y llueu el tambor de la cúpula. Ye una ilesia relativamente rellumante.
Na fachada hai un arcu de trunfu, en profundidá creando un portal, organizáu coles pilastres en tres capielles. Nes llaterales acesos llaterales, un segundu pisu con ornacines vacíes con arcu romanu y la parte superior dos vanos de lluz en remate mediu puntu y superior un frontón.
Sufraxu universal
El sufraxu universal consiste na dotación del drechu a votu a tola población adulto d'un Estáu independientemente de la so casta, sexu, creyencies o condición social.
El llogro del sufraxu universal tiense dao a partir d'una evolución na democracia. Tres de la Revolución Francesa el poder políticu entamó a tar en manes de cámares de representantes polo que se facía necesario regular el so sistema d'eleición. Asina entamóse col sufraxu censitariu nel que namái votaben los homes que tovieren una riestra de requisitos de nivel d'instrucción, de renta y de clas social; pasando pel sufraxu masculín (segunda metá del sieglu XIX), nel que podíen votar tolos homes que supieran lleer y escribir, Hasta l'inclusión del sufraxu femenín (sieglu XX n'alantre), analfabetu (sieglu XX) y xente de toles tribes (segunda metá del sieglu XX).
Barbie
Barbie ye la moñeca de xuguete más afamada y vendía del mundu. Creyóse'l 9 de marzu de 1959 na "American International Toy Fair", feria del xuguete. Foi creyada por Ruth Handler esposa d'Elliot Handler, co-fundador de la empresa Mattel.
Nos años 50, Ruth Handler decatose de que la so fía (Barbara), prestába-y xugar más coles moñeques con carauterístiques adultes, n'arrou de les infantiles. Daquella, la mayor de les moñeques que se facíen yeren infantiles. Nestes vio un negociu dable, y propúnxo-ylo al so esposu y cofundador de Mattel, magar qu'esta idea nun aportaría a bon puertu, darréu de la reaición qu'amosó el direutor de Mattel.
Elliot Handler, l'esposu de Ruth, durante un viaxe a Alemaña, descubrió una moñeca nun escaparate, denomada «Lilli». La moñeca en custión entamó a vendese a homes, pasando llueu a les neñes. «Lilli» aportó a ser tan afamada que trespasó les llendes alemanes, algamando los Estaos Xuníos.
Dempués d'esto, Mattel, tres d'haber refugao la idea de Ruth Handler, mercó tolos drechos de «Lilli». Diéron-y un cambéu na so imaxe, un nuevu cuerpu y nuevu nome, "Barbie", n'honor a la fía de Ruth, Barbara. Cuando taba too tresnao, decidieron facer el ñacimientu de Barbie el 9 de marzu de 1959 na "American International Toy Fair", calteniendo esa data, como'l cumpleaños oficial de la moñeca.
Nel so debú, Barbía, llucía un peñáu roxu al mou de los años 60, con un bañador estampáu asemeyáu al pelleyu d'una cebra. A lo llargo de los años los modelos foron autualizándose, asina como'l color de la callezna de la moñeca y la so forma. La moñeca creyóse como una xoven apasionada de la moda.
Grau (dixebra)
Xuan Pertierra Argiz
"'Xuan Pertierra Argiz" (1958-2009)' foi un políticu asturianu nacíu en Xixón, llicenciáu en Drechu y abogáu. Cursó los sos estudios nel colexu de los Xesuites de Xixón, faciendo la so carrera na Universidá d'Uviéu. 
Foi secretariu xeneral de l'Agrupación Llocal del Partíu Asturianista en Xixón dende xunetu de 2004 fasta la so dimisión en mayu de 2007
Xesús Cañedo Valle
Xesús Cañedo Valle ye un políticu asturianu, anguaño Secretariu Xeneral y fundador del Partíu Asturianista, y estudiosu d'Asturies y la so cultura. Foi amás, enantes, ún de los fundadores y miembru del Conceyu Nacionalista Astur ente 1976 y 1981. Ye llincenciáu en Drechu.
Culiebra
La culiebra ye un animal reptil de sangre frío, que forma l'orde "Squamata", los cualos orixináronse nel periodu Cretácicu.
Les culiebres tan cenciellamente especializaes na llocomoción ensin pates, y la deglución de grandes mases d'alimentos. Son asemeyaes a los llagartos nos munchos aspeutos y ambos dixebraos d'otros grupos de reptiles, tando les dos especies integraes nos reptiles escamosos.
Nun tienen párpagos, nin abertures auditives esternes, nin miembros pa la llocomoción y la so cadarma tien munches vértebres algamando grandes tamaños dalgunes como l'anaconda puen llegar a los 10 metros, delles tienen velenu qu'usen pa matar a les sos preses.
Toes elles son carnívores y traguen les sos preses enteres frayando los güesos pa dixeriles meyor, alimentándose d'animales pequeños, aves, inseutos y tamién dalgunes otres culiebres ello ye gracies a mandíbules inferiores mui flexibles, cuyes dos mitaes nun s'alcuentren xuníes ríxidamente. Dempués de xintar, les culiebres alletárguense demientres el procesu de dixestión.
Les culiebres alcuéntrense estendies per tol mundiu, quitando les rexones polares, na islla d'Irlanda y delles islles oceániques. Hai unes 3.000 especies conocíes, que tan agrupaes cenciellamente en nueve families.
Acrochordidae
Aniliidae
Anomalepididae
Anomochilidae
Atractaspididae
Boidae
Bolyeriidae
Colubridae
Cylindrophiidae
Elapidae
Hydrophiidae
Leptotyphlopidae
Loxocemidae
Pythonidae
Tropidophiidae
Typhlopidae
Uropeltidae
Viperidae
Xenopeltidae
NASA
NASA o National Aeronautics and Space Administration ye'l nome n'inglés de l"'Alministración Nacional d'Aeronáutica y del Espaciu" de los Estaos Xuníos d'América, que ye l'axencia gubernamental responsable de los programes espaciales.
El Programa espacial soviéticu llanzó'l primer satélite artificial del mundu ("Sputnik 1") el 4 d'ochobre de 1957. El Congresu de los Estaos Xuníos d'América percibiólu como una amenaza a la seguridá y el Presidente Eisenhower y los sos conseyeros, tres dellos meses d'alderique, tomaron l'alcuerdu de fundar una nueva axencia federal que dirixera tola actividá espacial no militar. 
El 29 de xunetu de 1958 Eisenhower robló l'acta que funda la NASA, qu'entamó a furrular el 1 d'ochobre de 1958 con cuatro llaboratorios y unos 8.000 emplegaos.
L'envís de los primeros programes yera poner una nave tripulada n'órbita y ello fízose baxo la presión de la competencia ente los EE.XX. y la XRSS na denomada Carrera espacial que se produxo demientres la Guerra Fría.
El Programa Mercury comenzó en 1958, col oxetivu de descubrir si l'home podía sobrevivir nel espaciu esterior. El 5 de mayu de 1961 Alan Shephard foi'l primer astronauta estaunidense al pilotar la nave "Llibertá 7" nun vuelu suborbital de 15 minutos. John Glenn convirtióse'l 20 de febreru de 1962 nel primer estaunidense n'orbitar la Tierra, demientres un vuelu de 5 hores cola nave "Amistá 7" que dio 3 vueltes a la Tierra
El 25 de mayu de 1961 el Presidente John F. Kennedy anunció qu'Estaos Xuníos había comprometese a ""aterrizar a un home na Lluna y devolvelu sanu y salvu a la Tierra enantes del final de la década"", pa lo que creóse'l Programa Apollo. El Programa Gémini concibióse pa probar les téuniques necesaries pal Programa Apollo, que necesitaba misiones munchu más complexes.
Comenzó col Gemini 3 el 21 de marzu de 1965 y acabó col Gemini 12 el 11 de payares de 1966. Edward White, que postreramente morrió nel accidente del Apollo 1, fizo col Gemini 4 el 3 de xunu de 1965 la primera caminata espacial d'un estaunidense. El 15 d'avientu de 1965 los Gemini 6 y 7, tripulaos por dos astronautes caún, ficieron la so primer cita espacial aproximando les naves hasta 1,8 m. El vuelu del Gemini 7 tuvo una duración de dos selmanes, tiempu que s'estimó necesariu pa les misiones Apollo. El 16 de marzu de 1966 la nave Gemini 8 tripulada por David Scott y Neil Armstrong, que llueu sedría'l primer home en pisar la Lluna, atracaron la so nave al cohete Agena 8 preparando la maniobra d'atraque ente'l módulu llunar y la nave Apollo.
A lo llargo de los ocho años de misiones preliminares la NASA tuvo perda d'astronautes col Apolo 1 que s'incendió na rampla de llanzamientu demientres un ensayu y los sos tres astronautes morrieron. El Programa Apolo llogró la so meta col Apolo 11 qu'aterrizó con Neil Armstrong y Edwin E. Aldrin na superficie de la Lluna'l 20 de xunetu de 1969 y devolviólos a la Tierra el 24 de xunetu. Les primeres pallabres d'Armstrong al poner el pie sobre la Lluna foron: "«Ésti ye un pequeñu pasu pa un home, pero un gran saltu pa la humanidá»".
Diez homes más formaron la llista d'astronautes en pisar la Lluna cuando finó'l programa anticipadamente col Apolo 17, en payares de 1972, que'l so resultáu foi, arriendes de la recoyida de muestres de roques, la instalación d'equipos d'estudiu superficiales ALSEP qu'aínda siguen unviando información. 
La NASA ganara la carrera espacial y, de dalgún mou, esto dexóla ensin oxetivos al amenorgar l'atención pública, que yera a garantizar los grandes presupuestos del Congresu. Nin la casi tráxica misión del Apolo 13, onde l'españíu d'un tanque d'oxíxenu casi-yos costó la vida a los tres astronautes y obligólos a arrenunciar a pisar la Lluna, pudo volver a atraer l'atención. Les misiones posteriores al Apolo 17 (taben planificaes varies misiones más, hasta l'Apolo 20) suspendiéronse. Los retayos del presupuestu, en parte por causa de la Guerra de Vietnam, provocaron el fin del programa. Los tres Saturnu V non usaos, usáronse pal desendolcu del primer llaboratoriu estaunidense n'órbita, el Skylab, y les idees foron na llinia de desendolcar un vehículu espacial reutilizable como'l tresbordador espacial. Poco conocíu ye'l proyeutu AAP ("Apollo Applications Program"), que tendría de ser el sustitutu de les misiones Apolo, o el LASS, destináu a establecer una base habitada na superficie del satéllite.
En 1962 el Mariner 2 foi la primer nave espacial en facer un sobrevuelu cercanu a otru planeta, nesti casu Venus. Los programes Ranger, Surveyor y Lunar Orbiter yeren esenciales pa evaluar les condiciones llunares enantes d'intentar el vuelu tripuláu del programa Apolo. Posteriormente, les dos sondes Viking qu'aterrizaron na superficie de Marte unviaron a la Tierra les primeres imáxenes de la superficie del planeta. Seique les misiones non tripulaes más impresionantes fueren los programes Pioneer 10, Pioneer 11, Voyager 1 y Voyager 2, misiones que visitaron Xúpiter, Saturnu, Uranu y Neptunu y unviaron impresionantes imáxenes en color de toos ellos y la mayoría de los sos satélites.
El desarrollu yá llográu poles dos potencies espaciales, tenía de producir un acercamientu ente la Xunión Soviética y los Estaos Xuníos. Poro, el 17 de xunetu de 1975 un "Apollo", encontrando un usu nuevu dempués de la cancelación del "Apollo 18", acoplóse a un Soyuz soviéticu na misión Apollo-Soyuz pa la qu'hebo de diseñar un módulu intermediu y acercar la teunoloxía de les dos naciones. Magar que la Guerra Fría duraría más años, esti foi un puntu críticu na hestoria de NASA y el principiu de la collaboración internacional na esploración espacial. Dempués vinieron los vuelos del tresbordador a la estación rusa Mir, vuelos d'estaunidenses na Soyuz y de rusos nel tresbordador y la collaboración de dambes naciones y otres más na construcción de la Estación Espacial Internacional (ISS).
El Tresbordador espacial convirtióse nel programa espacial favoritu de la NASA a finales de los años setenta y los años ochenta. Planiáronse tanto los dos cohetes llanzadores y el tresbordador como reutilizables, y construyéronse otros cuatro tresbordadores. El primeru en llanzase foi el "Columbia" el 12 d'abril de 1981. 
Pero los vuelos del tresbordador yeren muncho más costosos de lo qu'inicialmente taba proyeutao y, dempués que'l desastre del Tresbordador Espacial Challenger en 1986 resaltó los riesgos de los vuelos espaciales, el públicu recuperó l'interés perdíu nes misiones espaciales. 
Sicasí, el tresbordador usóse pa poner n'órbita proyeutos de muncha importancia como'l Telescopiu Espacial Hubble (HST). El HST creóse con un presupuestu rellativamente pequeñu de 2.000 millones de dólares, pero continuó funcionando dende 1990 y maravilló a los científicos y al públicu. Dalgunes de les imáxenes foron llexendaries, como les imáxenes del denomináu Campu Profundu del Hubble. El HST ye un proyeutu conxuntu ente la ESA y la NASA, y el so ésitu ayudó na mayor collaboración ente les axencies. 
En 1995 la cooperación ruso-estaunidense llograríase de nueves cuando comenzaron les misiones d'acoplamientu ente'l Tresbordador y la estación espacial Mir, (nesi momentu la única estación espacial completa). Esta cooperación continúa a día de güei ente Rusia y Estaos Xuníos, los dos socios más importantes na construcción de la ISS. La fuerza de la so cooperación nesti proyeutu foi más evidente cuando la NASA empezó confiando nos vehículos de llanzamientu rusos pa caltener la ISS tres el desastre en 2003 del "Columbia" que caltendría en tierra la flota de los tresbordadores mentanto más d'un añu. 
Costando más de cien mil millones de dólares, a vegaes foi abegoso pa la NASA xustificar el proyeutu ISS. La población estaunidense foi históricamente difícil d'impresionar colos detalles d'esperimentos científicos nel espaciu. Arriendes, nun podía acoyer a tantos científicos como se planeara, sobre too dende que'l tresbordador espacial taba fuera d'usu, hasta marzu de 2005, deteniendo la construcción de la ISS y llimitando la so tripulación a una de caltenimientu de dos persones. 
Mentanto la mayoría de los años 1990 la NASA enfrentóse con una reducción de los presupuestos anuales por parte del Congresu. Pa responder a esti retu, el novenu alministrador de la NASA, Daniel S. Goldin, inventó misiones barates baxo la conseña: "más rápidu, más buenu, más baratu" que permitió a la NASA que retayara los costos mientres s'acometíen una enantada variedá de programes aerospaciales. Esi métodu criticóse abondo y llevó en 1999 a les perdes de les naves xemeles Climate Orbiter y Mars Polar Lander de la esploración de Marte.
Probablemente la misión con más ésitu ente'l públicu nos últimos años (1997) foi la de la sonda Mars Pathfinder. Los periódicos de tol mundu llevaron les imáxenes del robot Sojourner, desplazándose y esplorando la superficie de Marte. Dende 1997 la Mars Global Surveyor orbitó Marte con un ésitu científicu innegable. Dende 2001 el orbitador Mars Odyssey tuvo a la gueta d'evidencies d'agua nel planeta roxu, nel pasáu o nel presente, asina como pruebes d'actividá volcánico.
En 2004 una misión científicamente más ambiciosa llevó a dos robots, Spirit y Opportunity, a analizar les roques en busca d'agua, polo qu'aterrizaron en dos zones de Marte diametralmente opuestes y parez qu'atoparon vestixos d'un antiguu mar o llagu saláu.
El 14 de xineru de 2004, diez díes dempués del aterrizaxe de "Spirit ", el Presidente George W. Bush anunció'l futuru de la esploración espacial. La humanidá volverá a la Lluna en 2020 como pasu previu a un viaxe tripuláu a Marte. 
El Tresbordador espacial retiraráse en 2010 y va trocase en 2014 pol Crew Exploration Vehicle, que ye a atracar na ISS y dexar la órbita de la Tierra. El futuru del ISS ye daqué inciertu, tres la esplosión del Columbia el 1 de febreru de 2003, y el patrón de los vuelos del Tresbordador. La construcción completaráse, pero'l futuru de les próximes misiones ye inciertu.
La NASA cuenta con 12 campos d'instalación:
La MDSCC "(Madrid Deep Space Communications Complex)" de Robledo de Chavela ye la única instalación de la NASA n'España y forma parte de la Rede del Espaciu Profundu. La so primera antena colocóse en 1961 pal Programa Mariner. Esta Antena denomada "DSS-61" utilízase anguaño nel Proyeutu educativu PARTNER. Al pocu tiempu instalóse nel municipiu cercanu de Fresnedillas de la Oliva otra antena (DSS-62, denomada "la Dino") pa les misiones Apollo, esta antena treslladose dempués a Robledo de Chavela. La tercer antena, tamién asitiada nesta lolcalidá madrileña, foi la DSS-63, que nació con un diámetru de 64 metros, y llueu amplióse a 70 pa facer el siguimientu d les sondes Voyager cuando s'estendió la so misión más allá de Saturnu. Esisten otres antenes que tienen usos diversos.
El País
El País ye un periódicu español, redactáu íntegramente en castellanu y de pagu. Ye con una media de 425.927 exemplares diarios, el periódicu non deportivu de mayor difusión d'España, según la OJD. Tien la so sede social y redacción central en Madrid, magar que cuenta con delegaciones nes principales ciudaes d'España (Barcelona, Sevilla, Valencia, Bilbao, etc.) dende les qu'edita diferentes ediciones territoriales.
Caracterízase por ser un periódicu de tendencia europeísta, socialdemócrata no ideolóxicu, y pol gran tratamientu que da, no informativo, a les noticies de calter internacional, de cultura y d'economía, amás de la información sobre España. Cuenta con columnistes y collaboradores puntuales provenientes de diferentes ámbitos sociales, que dan una llinea editorial demócrata y europeísta del diariu.
Nel aspectu formal, El País carauterízase pola so sobriedá expresiva, tanto nel tratamientu de la información como no estético: páxines a cinco columnes nes que predomina l'orde y la nidia distribución de los distintos soxéneros periodísticos. La fotografía y la infografía cumplen un papel secundariu de mero sofitu a la información escrita. Dende la so fundación hasta finales de 2007 siempre mantuvo el mesmu diseñu, ensin apenes evolución, y la mesma tipografía: la Times Roman.[2]
El País pertenez al mayor grupu mediáticu español, el Grupu PRISA, que ye tamién propietariu de la Cadena SER (radio), Cinco Días (prensa económica), Santillana, Diariu As (prensa deportiva), Los 40 Principales (radiofórmula), Máxima FM, M80 Radio, Sogecable, Cuatro, Localia, Digital+ (televisión).
"El País" foi fundáu por José Ortega Spottorno y salió a la lluz el 4 de mayu de 1976, seis meses dempués de la muerte de Francisco Franco, y a principios de la transición española. La so salida al mercáu supunxo una revolución nel panorama periodísticu español, ya que se convirtió nel primer periódicu de clara vocación demócrata y europeísta, n'un contextu nel que'l restu de periódicos españoles veníen d'una llarga historia nel franquismu. El diariu foi diseñáu por Reinhard Gade, con un modelu que marcó un enantes y un dempués na hestoria del diseñu periodísticu español. "El País" vino a ocupar el vacíu existente y convirtióse nel periódicu de la España democrática, dando voz, ente otros, a antiguos lluchadores antifranquistes y a los defensores de la democracia n'España, n'unos momentos en que'l tránsitu del franquismu a la democracia taba tovía en plenu desarrollu. El so primer director (hasta 1988) foi Juan Luis Cebrián que vinía, como munchos otros periodistes españoles de la época, del Diariu Pueblo, muérganu de los sindicatos verticales franquistes.
Foi con motivu del golpe d'estáu del 23-F del teniente coronel de la Guardia Civil Antonio Tejero; En plena incertidumbre de la nueche del 23 de febreru de 1981, col gobiernu y tolos diputaos secuestraos nel Congresu, colos tanques del exércitu ocupando les cais de Valencia, y enantes de que Televisión Española pudiese emitir el mensaxe institucional del Rei Xuan Carlos I condenando'l golpe, "El País" sacó a la cai una edición especial del periódicu titulada «"El País", cola Constitución». Foi el primer diariu que salió a la cai aquella nueche posicionándose claramente, y llamando a los ciudadanos a manifestase en favor de la democracia. Foi mui comentáu en medios periodísticos que'l entós director d"'El País", Juan Luis Cebrián, llamó per teléfonu al entós director de "Diario 16", Pedro J. Ramírez pa propone-y que ambos periódicos ellaboraren una publicación conxunta en defensa de la democracia, y Ramírez negose alegando que prefería esperar unes hores a ver como se desarrollaben los acontecimientos. "Diario 16" nun salió a la cai hasta'l mensaxe televisivu del Rei.
El compromisu de "El País" cola democracia ante'l 23-F y el trunfu por mayoría absoluta del PSOE nes eleciones de 1982, facilitaren que "El País" consolidárase, durante la década de 1980, como llíder indiscutible de la prensa española, frente a "ABC", de tendencia más conservadora, el so principal rival n'aquellos años. Al prestixu d"'El País" contribuyó el so rigurosu tratamientu de les normes periodístiques y el fechu de que fuese el primer periódicu d'España n'establecer normes internes de control de calidá. Asina, foi el primer diariu español en crear la figura del "Defensor del llector" ("Press Ombudsman") y en redactar y publicar un "Libru d'Estilu" que se convirtió en referencia, y continúa siéndolo, nel mundu del periodismu. "El País" tamién estableció varios acuerdos de collaboración con otros periódicos europeos de llinia socialdemócrata. Asina, en 1989, "El País" participó na creación d'una rede común de recursos informativos con "La Repubblica" (Italia) y "Le Monde" (Francia). Dende ochobre de 2001 inclúyese un suplementu de "El País" n'inglés na versión española del "International Herald Tribune".
A principios de la década de 1990, "El País" tuvo que facer frente a una nueva situación tanto política como periodística. L'incrementu de la tensión política causada polos escándalos de corrupción del gobiernu socialista de Felipe González bipolarizó tanto a la política española como a la prensa en medios d'izquierda y de derecha.
A partir d'entós, tanto dende l'entornu del Partíu Popular, como de los medios de comunicación afines ideolóxicamente a aquel, acusose a "El País" y al restu de medios propiedá del Grupu Prisa xuntu con Sogecable de sofitar los intereses del PSOE. A pesar d'ello, "El País" llogró mantener el so lliderazgu como diariu xeneralista más vendíu d'España, anque a menor distancia de "El Mundo".
A mediaos de los años 1990, "El País" foi'l segundu periódicu d'España n'ufrir una edición electrónica n'Internet, "El País digital" (dempués del periódicu en catalán "Avui"). Tamién foi'l primer periódicu español que'l 18 de payares de 2002, impuso el sistema de pagu p'acceder a los conteníos informativos de la so edición dixital, lo que se traduxo n'una disminución drástica de les sos visites, en tanto que la edición dixital d"'El Mundo", que mantenía un accesu abiertu anque non completu a los conteníos del periódicu, facíase col lliderazgu de la prensa dixital española. Enantes de tomar esta decisión, El País Dixital foi suspendíu en 2002 del control de la Oficina de Justificación de la Difusión (OJD) durante cuatro meses pola comisión de dos faltes graves. El 3 de xunu de 2005 "El País" volvió a abrir la mayoría de los sos conteníos gratuitamente, dexando básicamente a los suscriptores l'accesu a conteníos multimedia y a la hemeroteca.
El 21 d'ochobre de 2007 "El País" llevó a cabo una renovación del so formatu y conteníos, incluyendo toda una serie de reformes qu'afecten tanto a la so edición impresa como a la proyección dixital n'Internet, y sustituyó el so históricu lema "Diario independiente de la mañana" pol de "El Periódico Global de Noticias en Español". Una de les curiosidaes sobre el periódicu ye que pon tilde al so títulu de cabecera.
Década del 560 e.C.
Década del 570 e.C.
Década del 580 e.C.
Década del 590 e.C.
Década del 600 e.C.
Sieglu: Tabla añal del sieglu VII e.C. ( Sieglu VIII e.C. - Sieglu VII e.C. - Sieglu VI e.C.)
Década del 610 e.C.
Década del 620 e.C.
Década del 630 e.C.
Década del 640 e.C.
Década del 650 e.C.
Década del 660 e.C.
Década del 670 e.C.
Década del 680 e.C.
Década del 690 e.C.
Sieglu: Sieglu VIII e.C. - Sieglu VII e.C. - Sieglu VI e.C.)
Aldealices
Aldealices ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Almarza
Almarza ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Arévalo de la Sierra
Arévalo de la Sierra ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Ausejo de la Sierra
Ausejo de la Sierra ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Carrascosa de la Sierra
Carrascosa de la Sierra ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Castilfrío de la Sierra
Castilfrío de la Sierra ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Castilruiz
Castilruiz ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Cerbón
Cerbón ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
El Royo
El Royo ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Estepa de San Juan
Estepa de San Juan ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Fuentes de Magaña
Fuentes de Magaña ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Fuentestrún
Fuentestrún ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Alcubilla de las Peñas
Alcubilla de las Peñas ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Alpanseque
Alpanseque ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Arcos de Jalón
Arcos de Jalón ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Baraona
Baraona ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Medinaceli
Medinaceli ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Miño de Medinaceli
Miño de Medinaceli ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Villasayas
Villasayas ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Yelo
Yelo ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Sant Vicent del Raspeig
Sant Vicent del Raspeig ye la octava ciudá más importante de la Provincia d'Alacant, Comunidá Valenciana (España), con una población de . Allugada a 6km d'Alacant. Ye una ciudá principalmente universitaria (se encuentra en su término municipal Universidá d'Alacant) y de servicios.
La Póveda de Soria
La Póveda de Soria ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Las Aldehuelas
Las Aldehuelas ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Magaña
Magaña ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Oncala
Oncala ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Rebollar
Rebollar ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Rollamienta
Rollamienta ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
San Felices
San Felices ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
San Pedro Manrique
San Pedro Manrique ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Santa Cruz de Yanguas
Santa Cruz de Yanguas ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Sotillo del Rincón
Sotillo del Rincón ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Suellacabras
Suellacabras ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Sestaferia (trabayu)
La sestaferia yera un trabayu fechu en comuña al que se solía dedicar un día enteru, de normal, el vienres (que yera el sestu díi entamando pel domingu). Esi trabayu yera fechu polos vecinos d'un pueblu pa iguar les caleyes y zones comunales.
SAMU
El Serviciu d'Asitencia Médica Urxente o SAMU ye l'encargáu pol Serviciu de Salú del Principáu d'Asturies (SESPA) de responder a toles urxencies sanitaries nel territoriu de la provincia d'Asturies les 24 hores del día y los 365 díes del añu. 
L'accesu al serviciu realízase al traviés del númberu de telefónu 112, que ye'l mesmu en tola Xunión Europea.
Humpy Bong
Humpy Bong foi un grupu musical d'entamos de los 70s que nun llegó a asoleyar discos. Tim Staffell xunióse al grupu dempués de dexar Smile, una banda co-creada con Brian May, y foi reemplazáu por Freddie Mercury, un conocíu de Staffell. Smile dempués nun siguió a más, y d'ella nació Queen. Humpy Bong, nun diendo a dengún llau, foi decayendo, esfaciéndose'l grupu completu en non munchu tiempu.
Una actuación en "Top Of The Pops" foi grabada col cantar "Don't You Believe It"
Jonathan Kelly
Jonathan Kelly (Jonathan Ledingham, nacíu en 1947, Drogheda, County Louth, Irlanda) ye un lletrista y cantante que formó'l grupu Jonathan Kelly's Outside en 1973, un grupu musical británicu de folk rock.
Kelly tien desendolcao una estremada carrera musical, tocando con bayura grupos y músicos, incluyendo a Eric Clapton y Tim Staffell.
Xunto con Kelly, llegaron a tar Snowy White y Chas Jankel a la guitarra, Dave Sheen a la batería y Trevor Williams (ex-baxista d'Audience). Llegó a tocar con Pink Floyd y Thin Lizzy enantes de la so carrera esitosa de solista, y Jankel llueu tocaría con él xuntu con Ian Dury and the Blockheads. Un de los álbumes foi grabáu col nome de "...Waiting On You", en 1974, acompañáu del single "...Waiting On You" / "Outside", enantes de que los miembros de la banda fueren ca ún por caminos estremaos.
El cantar de Kelly tamien foi grabáu por Johnny McEvoy, The Johnstons, The Greenbeats, The New Seekers, McAnnix, Chopper, MacMurrough, Jim McCann, The Tymes y otros.
Llingua (muérganu)
La llingua ye un muérganu móvil asitiau nel interior de la boca, impar, mediu y simétricu, que desempeña importantes funciones como la masticación, la deglución, el llinguaxe y el sentíu del gustu. Amás ye'l muérganu más fuerte del cuerpu humanu. La musculatura tien un orixe hipobranquial como la epiglotis y ye posterior a la formación de la envolvedura llingual. L'amígdala palatina tien el mesmu orixe tímicu que'l restu de los elementos del anillu de Waldeyer. 
La llingua tien forma de conu, presenta un cuerpu, una V llingual y una raíz. El cuerpu o porción bucal comprende los 2/3 anteriores, la raíz o porción farínxea, el 1/3 posterior, separaos ambos pola V llingual o istmu de les fauces. Les partes de la llingua son:
Los músculos de la llingua son 17: un impar, el llingual superior y ocho pares que son: el xenioglosu, llingual inferior, hioglosu, estiloglosu, palatoglosu, amigdaloglosu, faringoglosu y transversu.
La inervación ye motora y sensitiva, la motora vien de los nervios hipoglosu (XII nerviu cranial) y glosofarínxeu (IX nerviu cranial) y la sensitiva ta dada polos nervios llingual (rama del mandibular, que a la vez ye rama del trigéminu o V nerviu cranial), glosofarínxeu (IX) y vagu (X o neumogástricu). La sensación del gustu de los dos tercios anteriores ye conducía po la rama del nerviu facial (VII) y la del terciu posterior, polos nervios glosofaríngeu (IX) y vagu (X). La sensibilidad llingual ta dada pola rama llingual de la división mandibular del trixéminu (V) y los nervios glosofarínxeu (IX) y llarinxeu internu (rama del laringeu superior, que a la so vez ye rama del vagu (X o neumogástricu)). La irrigación provién de l'arteria llingual (rama de l'arteria carótida esterna) y de la vena llingual (que drena na vena yugular interna por mediu de la vena tirolinguofaringofacial).
La xente suel mostrar la so llingua como signu de despreciu, desaprobación. Esti actu ye mui común en nenos y hasta cierta edá, y en determinaos círculos sociales ye la mayor ofensa imaxinable. Sin embargu, na edá adulta suel presentase nun tonu más cordial, dependiendo de si posteriormente se sonríe o non.
Muérganu
La pallabra muérganu tien diferentes significaos:
Muérganu (bioloxía)
En bioloxía, un muérganu (del llatín: "órganum:" ‘instrumentu, ferramienta’) ye un conxuntu asociau de texios que concurren n'estructura y función.
En bioloxía celular, un orgánulu u organela (diminutivu de muérganu) ye una estructura sub-celular análoga a los muérganos de seres vivos pluricelulares.
Esisten ciertes estructures presentes nes traquefites (plantes vasculares) que son consideraos como muérganos, a saber:
Exemplu de muérganos son: el corazón, el fégadu, el güeyu, la piel, etc.
Dende'l puntu de vista anatómicu, los diferentes muérganos que concurren n'una función mayor agrúpense en sistemes (como circulatoriu, respiratoriu, reproductor, etc.). Los sistemes, como conxuntos orgánicos sinérxicos, a la so vez agrúpense n'aparatos pa satisfacer funciones aínda más complexes (como l'aparatu llocomotor).
Los diferentes texíos que componen un muérganu constituyen la so morfoloxía (histoarquitectura) y aporten funcionalidá (histofisiología). La estroma ye la fracción orgánica que se correspuende colos elementos estructurales, y el parénquima ye la fracción fisiolóxica del muérdanu.
Una víscera ye un muérganu conteníu n'una cavidá, como la torácica, la abdominal y la pélvica. A les vísceres tamién se-yos llama entrañes. La parte de l'anatomía qu'estudia les vísceres ye la esplacnoloxía.
Según la constitución anatómica o estructural, esisten dos grandes grupos de muérganos:
Lampedusa
Lampedusa (Isola di Lampedusa n'italianu) ye la más grande de les islles del archipiélagu de les "Pelagie" nel Mar Mediterraneu. Allúgase a 205km de Sicilia y a 113 km de Túnez siendo'l territoriu xeográficu allugáu más al sur. Política ya alministrativamente pertenez a Italia pero xeográficamente pertenez a África ya que'l llechu marín ente dambos nun escede los 120 metros de profundidá. Los 20 km² de Lampedusa son secos y ensin fontes d'agua que nun seyan les irregulares lluvies. La islla tien una población de 5.500 persones que sosisten de la pesca, l'agricultura y el turismu. Na Segunda Guerra Mundial, la islla foi invadida por fuerces britániques demientres la Operación "Corscrew".
El conceyu de Lampedusa afaya tamién les pequeñes islles de Linosa y Lampione; solo la primera ta habitada, demientres que la segunda solo acoye un faru. El nome oficial del conceyu ye "Lampedusa e Linosa". Ta conectada a Sicilia por un serviciu de ferris col puertu de "Porto Empedocle", cerca d'Agrigento. Lampedusa tien tamién un pequeñu aeropuertu qu'acoye vuelos nacionales principalmente pel branu.
Cándido Saseta Echebarría
Cándido Saseta Echebarría (Hondarribia, 12 d'avientu de 1904 - Areces, 23 de febreru de 1937), foi un militar vascu del exércitu de la República española siendo organizador de les milicies nacionalistes vasques durante la Guerra civil española.
Militar guipuzcoanu, ñació n'Hondarribia el 12 d'avientu de 1904. Del Institutu de San Sebastián pasó a los 15 años a l'Academia Militar d'Intendencia d'Ávila. Al entamar l'alzamientu militar de xunetu de 1936 yera capitán d'Intendencia de la guarnición de Vitoria. Fiel a la llegalidá republicana, sumóse a la columna qu'al mandu de Pérez Garmendia, partió pa Vitoria.
Nomáu xefe militar de la Comandancia d'Azpeitia, participó na creyación del ""Euzko Gudarostea"" o Milicies Vasques (nacionalistes). Lluchó al cargu d'estos "gudaris" (milicianos vascos), pero n'inferioridá de condiciones, na retirada republicana a traviés de Guipúzcoa. Foi ún de los creyadores de la llinia que, dende Lekeitio fasta Otxandio, llogró frenar l'avance de les brigaes nacionales. En xineru de 1937 foi nomáu Comandante d'""Euzko Gudarostea"". En febreru d'esi mesmu añu foi unviáu al frente d'Asturies como xefe d'una de les dos brigaes que formaben la espedición vasca que collaboró na ofensiva gubernamental contra Uviéu y el pasiellu Grau. Nesti frente, na parroquia d'Areces (Les Regueres), alcontró la muerte'l 23 de febreru cuando se retiraba d'una posición que taba recibiendo un fuerte contrataque del enemigu. Ún de los batallones nacionalistes vascos llevó'l so nome.
Santa Fe (Nuevu Méxicu)
Santa Fe (nome navajo: Yootó) ye la capital del estáu de Nuevu México, nos Estaos Xuníos.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2000 diz que Santa Fe tenía 72.056 habitantes.
Albuquerque (Nuevu Méxicu)
Albuquerque (nome navajo: Bee’eldííldahsinil) ye una ciudá del estáu de Nuevu México, nos Estaos Xuníos. Ye la más poblada del estáu.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2006 diz que Albuquerque tenía 494.236 habitantes.
Las Cruces (Nuevu Méxicu)
Las Cruces ye una ciudá del estáu de Nuevu México, nos Estaos Xuníos. Ye la segunda ciudá más poblada del estáu, dempués d'Albuquerque.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2006 diz que Las Cruces tenía 86.268 habitantes.
Carson City (Nevada)
Carson City ye la capital del estáu de Nevada, nos Estaos Xuníos.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2005 diz que Carson City tenía 57.104 habitantes.
Las Vegas
Las Vegas ye una ciudá del estáu de Nevada, nos Estaos Xuníos. Ye la más poblada del estáu.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2006 diz que Las Vegas tenía 552.539 habitantes.
El Paso (Texas)
El Paso ye una ciudá del estáu de Texas, nos Estaos Xuníos.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2000 diz que El Paso tenía 609.415 habitantes.
Alamogordo (Nuevu Méxicu)
Alamogordo ye una ciudá del estáu de Nuevu México, nos Estaos Xuníos.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2000 diz que Alamogordo tenía 35.582 habitantes.
Rio Rancho (Nuevu Méxicu)
Rio Rancho ye una ciudá del estáu de Nuevu México, nos Estaos Xuníos.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2006 diz que Rio Rancho tenía 71.607 habitantes.
Izquierda (selmanariu)
Izquierda, foi un selmanariu de calter políticu espublizáu en Llanes en 1935. Yera un muérganu del partíu políticu Izquierda Republicana (IR). El so collaborador más conocíu foi Álvaro de Albornoz.
Bardon Mill
Bardon Mill ye una villa en Northumberland, Inglaterra. Alcuéntrase al oeste del Puente Haydon y de Hexham, al sur del ríu Tyne. Bardon Mill alcuéntrase a esgaya kilómetros al sur de Broomlee Lough y a dellos al sur del cursu del Muralla d'Adrianu.
Izquierda (direición)
Izquierda, o esquierda (del euskera "ezkerra"), ye un axetivu que s'emplega pa denomar a lo que ta allugao nel mesmu llau que'l corazón del qu'adica. Ye una direición "relativa", porque depende de la persona que la emplega nesi momentu.
Les posiciones rellatives más comunes son:
Los Angeles
Los Angeles, oficialmente City of Los Angeles y a la qu'aveza nomase poles sos iniciales L.A., ye la segunda mayor ciudá de los Estaos Xuníos, tres de Nueva York, y la mayor del estáu de California, y ye la sé del condáu homónimu. Asitiada nel sur de California, Los Angeles ye conocida pol so bon clima, pola so trama urbana perdispersa y por ser ún de los principales centros de la industria estaunidense del entretenimientu. La ciudá asitiase nuna depresión averada al océanu y arrodiada per trés cadenes montañoses d'un altor d'alredor 3000 m.
Los terrenos aú s'asienta yeren l'hogar de los Chumash y los Tongva primero de qu'aportaran los españoles. Juan Rodríguez Cabrillo reclamó estes tierres pa España, xunto col restu del territoriu qu'habría ser l'Alta California, en 1542. La fundación oficial de la ciudá, de manes del gobernador Felipe de Neve, remóntase al 4 de setiembre de 1781. La ciudá convirtiose'n 1821, tres de la guerra mexicana d'independencia, nuna parte del primer imperiu mexicanu. Al final de la guerra mexicano-americana, en 1848, tolo qu'anguaño ye California pasó, pol tratáu de Guadalupe Hidalgo, a manes de los Estaos Xuníos. Los Angeles algamó l'estatus de municipiu incorporáu el 4 d'abril de 1850, cinco meses primero de que California convirtiérase nún estáu. La ciudá conoció un rápidu crecimientu poco dempués, tres de descubrise xacimientos de petróleu.
La ciudá ye'l centru de l'área metropolitana de Los Angeles y de la rexón del Gran Los Angeles, nes que viven 13 y 18 millones respectivamente. Esto fai d'ella una de les mayores árees metropolitanes del mundu, arriendes de ser la segunda mayor del país. El condáu de Los Angeles, del que la ciudá ye sé, ye'l más pobláu de los Estaos Xuníos. Los habitantes de so reciben el nome d'anxelinos.
La ciudá, conocida col nomatu de ""City of Angels"", ye una ciudá global con una economía perdiversificada: entretenimientu, cultura, medios de comunicación, moda, ciencia, deportes, tecnoloxía, educación, medicina ya investigación son dalgunos de los sectores económicos importantes de la ciudá. Ye la sesta del mundu nel ránking de ciudaes globales (Global Cities Index 2016), y ún de los principales motores económicos del país en munchos sectores productivos. La ciudá compriende'l barriu de Hollywood, y ye la ciudá más importante del mundu na creación de productos televisivos, videoxuegos y na industria musical, amás de ser ún de los principales centros de producción cinematográfica. La ciudá acoyó los Xuegos Olímpicos de veranu de 1932 y 1984, y tien presentada la so candidatura pa los de 2024.
 Páxina oficial de la ciudá
Mons Vindius
El Mons Vindius o monte Vindiu (vien del celta indoeuropéu "Vindos", "blancu"), ye la denominación hestórica d'un monte perteneciente a la Cordelera Cantábrica. El llugar esautu d'esti monte, entá sigue ensin tar afitáu, y según los autores tien delles llocalizaciones.
Demientres les Guerres cantábrica y astúrica, nos años 26 e.C. al 19 e.C., tres la derrota de les tribus pertenecientes a les "gens" cántabres (Tamaricos y Vadinienses: tribus allugaes nos territorios de Lleón-Palencia y Asturies respeutivamente), na batalla de "Bérgida"(*), estos pueblos guetaron abeyu ente los caspios d'esti monte. Cunta Floru (II,33,46) que'l llugar yera tan pindiu qu'estes tribus sentíense segures al camentar que «"enantes xubiríen ellí les foles del mar que les lexones romanes"». 
Nun-yos valió la estratexa, pues según Orosiu los nativos foron asediaos poles tropes romanes qu'entraron pel valle del Cares, Duje y Dobra. Esti fechu, allugaría la llocalización del monte na Cordelera Cantábrica, nos Picos d'Europa, ente'l Cornión y los Urrieles. (Ver mapa nel puntu 2 nel apartáu Notes). Les tropes romanes son reforciaes por tropes desembarcaes en Nueva de Llanes, n'Asturies, qu'altraviesen la Sierra de Cuera haza'l conceyu asturianu d'Onís.
Temporada 2008 de Fórmula 1
La temporada 2008 de Fórmula 1 ye la 59ª temporada del Campeonatu Mundial de Fórmula 1 de la FIA. Esta temporada foi marcada por fuertes dubies sobro la continuidá de dellos equipos y la dable creyación d'un campeonatu paralelu por parte de l'Asociación de Constructores, pero esti fechu nun aportó a la fin, darréu de la renovación del Acuerdu de la Concordia hasta 2012.
Equipos y pilotos confirmaos pa la temporada 2008 del campeonatu mundial de Fórmula 1 de la FIA.
Clasificación Campeonatu de Pilotos de F1
El Campeonatu Mundial de Pilotos otórgalu la Federación Internacional d'Automovilismu al Pilotu de Fórmula 1 más exitosu de la temporada, determináu pol sistema de puntuación en bas a los resultaos de los Grandes Premios. El primer Campeonatu Mundial de Pilotos foi otorgáu na temporada 1950 a Giuseppe Farina. El primer pilotu en ganar más d'ún campeonatu foi Alberto Ascari en 1952 y 1953, y el que más vegaes lu algamó foi Michael Schumacher, con 7 títulos.
Clasificación Campeonatu de Pilotos de F1 2008
(INJ) Firíu, penalizáu
(EX) Escluyíu 
(†) Pilotu que nun acabó, pero cunta la carrera por tener más del 90% fecha.
Sacramento
Sacramento ye la capital del estáu de California, nos Estaos Xuníos, y centru alministrativu del condáu homónimu. Asítiase na xuntura de los ríos Sacramento y de los Americanos, na fastera septentrional del Valle Central (Central Valley) de California. Con una población estimada (2011, U.S. Census Bureau) de 477.891 habitantes, ye la sesta ciudá mayor de California y la trixésimu quinta mayor de tol país. La ciudá ye'l centru cultural y económicu d'un área metropolitana qu'inclúi siete condaos y tenía, en 2009, una población estimada de 2.527.123, que fain d'ella la cuarta mayor de California dempués de les de Los Angeles ("Greater Los Angeles Area"), San Francisco ("San Francisco Bay Area") y San Diego, y la vixésimu séptima mayor del país. Ta separtada pol ríu Sacramento de la ciudá de West Sacramento.
Sacramento convirtióse nuna ciudá gracies a los esfuercios del inmigrante suizu John Sutter Sr., el so fíu John Sutter Jr., y James W. Marshall. La ciudá creció rápidamente a la vera'l Fuerte Sutter, establecíu pol primeru de los citaos en 1839. Demientres la fiebre del oru de California Sacramento convirtióse nún centru de distribución de toa mena de productos, y nún ñudu de comunicaciones, una y bones yera la estación terminal de dilixencies, barcos de tresporte fluvial, telégrafos, el Pony Express y del primer ferrocarril trescontinental que cruciaba Estaos Xuníos de costa a costa.
La so universidá estatal (California State University, Sacramento), nomada davezu "Sacramento State" o "Sac State", ye la mayor de la ciudá, y ún de los 23 campus del sistema estatal universitariu de California. Hay, amás, otres trés universidaes na ciudá y na so rodiada. Venceyada a una de ellas, la University of California Davis, allúgase na ciudá un hospital de los más avanzaos del mundu na estaya investigadora, el UC Davis Medical Center.
La ciudá de Sacramento asítiase nel centru del valle homónimu (Sacrament Valley), unos 120 km al noreste de San Francisco. Arrodiada poles montañes de Sierra Nevada al este, la cordillera costera californiana al oeste y les montañes Siskiyou al norte, la ciudá esfruta d'un clima templáu la mayoría del añu. Los sos inviernos son templaos y húmidos, y los sos branos secos y caldios. La temporada de lluvies va d'abril a ochobre, y la temperatura media añal de la ciudá ye de 16,1ºC. Nel branu les temperatures son moderadamente altes pola influyencia de la corriente d'aire conocida como "delta breeze", que trai aire del océanu dende la bahía de San Francisco y fai que la temperatura refresque enforma pela nueche.
El área na que s'asitia Sacramento tuvo habitada polos Nisenan, una de les tribus Maidu, dende 10.000 años enantes de qu'aportaran los primeros pobladores europeos. Una espedición de soldaos españoles de la Misión San José, mandaos pol teniente Gabriel Morago, descubrieron los ríos Sacramento y de los Americanos en 1808. Por embargu, nun diba haber pobladores europeos na zona hasta 1839.
Nesi añu, con permisu del gobiernu mexicanu el capitán John Sutter, un suizu que tenía escapao del so país pa evitar dir a la cárcel por deldes, construyó un asentamientu y llamolu New Helvetia (Nueva Suiza), n'homenaxe al so país d'orixe. Construyó'l Fuerte Sutter, que ta restauráu y puede visitase anguaño, y tamién un embarcaderu ("Embarcadero") nel ríu Sacramento. Llamó a un constructor de molinos, James Marshall, pa que lu ayudara a llevantar l'asentamientu. Elli foi el qu'atopó, en 1848, una pepita d'oru, y l'espardimientu de la noticia dio orixe a la fiebre del oru de California de 1849.
Esi mesmu añu New Helvetia tomó, del ríu de Sacramento, el so nome, y algamó l'estatus urbanu al añu siguiente. Pesie al so calter de ciudá conflictiva, porque taba enllena de mineros con bien de perres por gastar, y a sufrir dos inundaciones en 1849 y 1853 y un fueu en 1852, la ciudá llogró convertise na capital de California en 1854, magar que tuvo que pagar un millón de dólares pa consiguilo.
En 1855 entamó la construcción del ferrocarril del valle de Sacramentu, y la so acabación al añu siguiente fizo de la ciudá la estación terminal del primer ferrocarril de California. Darréu aportaron el Pony Express y, en 1861, el telégrafu trescontinental. En 1869 una llinia de ferrocarril ("Central Pacific Railroad") xunió per tren les dos costes del país. La so apertura fizo qu'un viaxe que primero duraba seis meses pudiera facese de magar en seis díes, y permitió que los granxeros de Sacramento pudieran vender los sos productos a les ciudaes de la costa atlántica de los Estaos Xuníos. L'espoxigue d'esta actividá y la decayencia de la minería del oru ficieron que l'agricultura entamara a ser la principal actividá económica de la ciudá.
Na primera metá del sieglu XX aportaron a la ciudá dos instalaciones militares. La base aérea de Mather Field creose demientres la Primera Guerra Mundial como un llugar pa preparar los aviones que teníen de volar a Europa; y la base aérea de McClellan, inaugurada en 1937, convirtióse nuna importante base d'operaciones demientres la Segunda Guerra Mundial. Eses instalaciones traxeron bien de trabayu a la zona, y munchos de los qu'aportaron con elles asentáronse y desarrollaron industries y empreses dempués de l'acabación de la guerra. North Sacramento foi el llugar nel que abrió, en 1945, el primer centru comercial suburbanu ("shopping mall") de los Estaos Xuníos.
El so centru urbanu, como'l de la mayoría de les ciudaes estaunidenses, entró en decayencia na década del 1950 pola emigración masiva de la xente económicamente más poderosa a los suburbios. Sicasí, nos caberos años hai un resurdimientu del centru de la ciudá, que conservó y restauró los sos distritos históricos y vio como se desarrollaben proyectos inmobiliarios que traíen nueva vida al downtown urbanu. 
Sacramento, que la so riqueza-y vieno de la manu del oru y el ferrocarril, entá caltién eses actividaes na so cadarma económica. Entá hai mines nel área, y la ciudá sigue siendo un importante ñudu de comunicaciones ferroviaries. Amás tien a la so vera, nel condáu vecín de West Sacramento un puertu, que comunica dende 1963 cola bahía de San Francisco al traviés d'un canal de 71 km y que ye ún de los centros de distribución más importantes de la costa oeste de los Estaos Xuníos. Pola so condición de capital estatal l'alministración nos sos trés niveles (federal, estatal y llocal) ye'l mayor empleador de la ciudá. Sicasí, la ciudá tamién ye un importante centru de producción agrícola una y bones ye'l centru dende'l que se distribuyen los productos de la fértil rexón del valle de Sacramento: frutes, verdures, arroz, carne, zucre de caña, almendres...
En conxuntu la economía de la ciudá ta perdiversificada. El gobiernu y el tresporte (marítimu y ferroviariu) son los sectores económicos que dan trabayu a más xente. L'agricultura y la minería, magar que siguen siendo importantes, yá creen menos empleos que los nuevos sectores de la economía: tecnoloxíes de la información, servicios financieros, servicios de salú y educativos, industria del ociu, construcción... La presencia de trabayadores cualificaos y la esistencia d'importantes centros d'investigación atraxeron a la ciudá a grandes compañíes tecnolóxiques, como Intel o Hewlett-Packard.
Los mayores empleadores de la ciudá son l'estáu de California (69.763 trabayadores), el condáu (11.450 trabayadores), los hospitales UC Davis (7.725 trabayadores) y Catholic Healthcare West (7.069 emplegaos) y la empresa Intel (6.633 trabayadores). El ayuntamientu, pela so banda, tien 4.083 trabayadores.
San José (California)
San José ye una ciudá del estáu de California, nos Estaos Xuníos.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2006 diz que San José tenía 929.936 habitantes.
Públicu
El públicu ye un grupu persones que participen nuna esperiencia o s'atopen atendiendo a una obra d'arte, lliteratura, teatru, música o actos académicos en cualaquier mediu. Los miembros d'un públicu participen d'estremaes formes n'estremaos tipos d'arte; dellos eventos inviten al públicu a la participación y otres permiten modestes palmes, crítica o captación.
El nivel de públicu atendiendo a un mediu, l' audencia, ye estudiáu polos académicos n'estudios d'audiencia nos medios. La Teoría de l'audiencia tamién ofrez puntu de vista dende lo escolar a una vista d'audiencies en xeneral.
Un de los exemplos meyor conocíos ye na esposición de pintures emotives de "The Rocky Horror Picture Show" y la so temprana encarnación nel escenariu en "The Rocky Horror Show". Los elementos de participación del públicu son davezu vistos como'l elementu cimeru nun cuadru.
Otru exemplu ye la aventura teatral nomada "Tamara", entamada tres la Segunda Guerra Mundial n'Italia. En "Tamara", los miembros del públicu siguen al elencu d'actores por delles habitaciones nuna casa victoriana, viendo sólu una parte del show ca vegada qu'atienden. "Tamara" algamó un nuéu nivel de participación del públicu.
Un de los más modernos y famosos exemplos de participación del públicu na música foi "We Will Rock You" de Queen en 1977, cuando Freddie Mercury y Brian May cavilaron que podría ser interesante esperimentar escribiendo cantares pensaos específicamente pa la participación del públicu.
Agora misterios d'asesinatos y comedies interautives como "Tony and Tina's Wedding" ("la boda de Tina y Tony") tienen estendío la participación de la audiencia aínda más lloñe. Miembros del públicu son miembros del elencu d'una familia ficticia o sospechosos endientru'l misteriu. Los miembros del públicu tienen d'entablar conversaciones col elencu. Son alitaos pa que baillen con miembros del elencu, o tienen d'introducise en papeles d'actores desapaecíos. Un propósitu d'estu ye el forciar a los actores a improvisar na obra, que por supuestu ye parte l'entretenimientu.
Otru misteriu d'asesinatu ye "The Mystery of Edwin Drood" ("el misteriu d'Edwin Drood"), un musical de Broadway. N'él, el públicu tien de votar por quien ellos creen que ye'l asesín, asina como la verdadera identidá del deteutive y la pareya qu'acaba xuntándose.
Tamién el "panel del xuéu" británicu nomáu "QI" davezu permite al públicu intentar d'arrepostiar y formar entrugues. Davezu, el públicu tien ganao un show, y tienen quedao caberos n'otros.
Atendiendo al rangu d'edá de la xente que visita'l "Boston Symphony hall" podemos dicir con total xuridá que'l públicu en música clásica ta tornándose vieyu. La media d'edá del públicu de música clásica americana ye de mediaos los 30 años, y n'Europa ye aínda más viaya; por exemplu, pa San Petersburgu ye de 53 (cuota del periódicu Metro de San Petersburgu). Esto concierne mayormente a los caberos años no que cinca a los actores y a la xente de la industria de la música clásica. Esta cayía n'asistencia de la nueva xeneración tien sío atribuyía a la vasta variedá de música qu'hai nestos tiempos asina como a l'ausencia d'educación na música clásica nos currículos escolares. Munches audiencies de música clásica son amás reacios a les direiciones que la música clasica moderna tien tomaes nos caberos años, asina como a la música contemporánea, como los nuevos llinguaxes tonales y atonales, conceptos rítmicos y otros desendolcos de música radical presentaos en serialismu, politonalidá, minimalismu, música aleatoria, etc. Tamién tóu ye en parte resultáu de la baxada de promoción y esponsorización institucional de la música clásica. La esponsorización universitaria nominal coneuta esta música con círculos d'educación superior y académicos, pero dexa l'alienación daquellos que quiciaves nun fueron espuestos a la música clásica na so educación formal.
No que cinca a algamar mayor audiencia, munchos músicos y grupos tienen intentao estremaos métidos de llegar a la xente, incluyendo programes deducación escolar, sesiones d'entruga-rempuesta col públicu, conciertos espontáneos, y otros. Dellos grupos tienen afirmao que la discusión sobre la música aida al públicu a siguila meyor y apreciala más, dimientres otres persones creen que endemasiada desplicación ye innecesaria y escesiva y que ye meyor pa la música quedase onde ta de forma que los miembros del públicu puedan disfrutala endientru de los sos propios términos y consideraciones.
Miranda de Ebro
Miranda de Ebro ye un conceyu de la provincia de Burgos, (España).
Chantal Sébire
Chantal Sébire (28 de xineru, 1955 - 19 de marzu, 2008) yera una profesora fracesa de 53 años, retirada, que vivía en Plombières-lès-Dijon, a la vera Dijon, en Francia, que sufría un estesioneuroblastoma, una forma de cáncanu perraru ya incurable. Tamién ye raro'l que nos caberos 20 años sólo s'haigan diagnosticao 200 casos. Nel casu la señora Sébire la enfermedá dexó-y una malformación facial persevera y la inutilidá parcial de la cara. Ganó reconocimientu por primer vegada en febreru 2008 cuando fexo una declaración pública apelando al presidente francés, Nicolas Sarkozy, pa permiti-y morrer por eutanasia.http://web.archive.org/web/20080228224443/http://www.news.com.au/story/0,23599,23283804-2,00.html El 17 de marzu de 2008, les cortes franceses refugaron el so apelamientu. El 19 de marzu de 2008 foi atopada muerta nel so llar.
Sébire foi oxetu d'un artículu na revista "Time". El so pidimientu y posterior muerte foi estendida a munchos países, incluyendo Francia, el Reinu Xuníu, Holanda, Hungría, Italia, España, Rusia, Estaos Xuníos, y Australia.
La so muerte revivió'l alderique sobre la eutanasia en Francia dende que fuera entamao el 21 de marzu de 2008. L'autopsia a Chantal d'esi mesmu día concluyó que nun morriere de causes naturales.
Xuan
Xuan ye un nome común asturianu, anque pue emplegase a mou d'apellíu inclusu n'otres llingües como l'inglés.
Xuan pue referise tamién a:
Annapolis (Maryland)
Annapolis ye la capital del estáu de Maryland, nos Estaos Xuníos, y tamién la del condáu d'Anne Arundel. Tenía, en 2006, una población de 36.408 habitantes. Ta asitiada a la vera'l ríu Severn, a unos 3 quilómetros de la entrada de la ensenada de Chesapeake, a unos 42 km al sur de Baltimore y a 40 al este de Washington DC Pertenez a l'área metropolitana Baltimore-Washington, y ye la sé de l'Academia Naval de los Estaos Xuníos. Foi tamién temporalmente, en 1783-84, la capital de los Estaos Xuníos.
Baltimore
Baltimore ye la ciudá más grande del estáu estauxunidense de Maryland, y la vixésimu cuarta mayor del país. Allúgase na fastera central del estáu, a la vera del ríu Patapsco na ensenada de Chesapeake. Ye una ciudá independiente; poro, munches veces apaez col nome de Baltimore City pa estremala del condáu de Baltimore, que la arrodia. Recibió'l so nome n'honor de Lord Baltimore, fundador de la colonia británica de Maryland.
La so población (U.S. Census Bureau, 2012) ye de 621.342 habitantes. Esi añu ganó 1.100 habitantes con respectu al añu anterior dempués de cuasi sesenta años perdiendo población, que tuvo'l so cumal en 1950. Na so área metropolitana, la vixésimoprimera mayor del país, vivíen en 2015 2.797.407 persones. La ciudá ye, tamién, la mayor de la conurbación Baltimore-Washington, qu'axunta a 8,4 millones de persones.
Fundada en 1729, la ciudá ye'l segundu mayor puertu de la fachada atlántica del país, y ye'l más averáu a los mercaos del Mediu Oeste de tolos de la costa este de los Estaos Xuníos. El so puertu foi nel pasáu el segundu que más recibía del país, y puertu de salida del importante sector industrial de la ciudá. Tres la decayencia de la industria la ciudá reorientose hacia una economía de servicios; l'hospital Johns Hopkins y la universidá homónima son, anguaño, les dos empreses nes que más xente trabaya.
La zona nomada "Downtown Baltimore" ye'l centru económicu de l'área metropolitana y la zona demográficamente más dinámica. Nun radiu d'una milla alredor de les cais Pratt y Light hai 103.000 empleos, 42.000 habitantes y 18.000 estudiantes; ye la octava del país con mayor densidá residencial y la decimoquinta en densidá d'empléu.
La estructura xeolóxica de la desembocadura del ríu Patapsco determinó la llocalización de la ciudá. Esti ríu forma un gran puertu natural, y les corrientes que se formen na zona ficiéronla ideal pa la instalación de molinos d'agua. Esto, xunta l'abondancia de viesques, una tierra fértil y un clima templáu facíenla ideal pa l'agricultura. En 1632 el rei Carlos I concedió a George Calvert (Lord Baltimore) una bona estensión de tierres na América colonial que habría convertise nel condáu de Baltimore en 1659. Demientres la década de 1660 l'Asamblea Xeneral de Maryland unvió a la zona comisionaos pa garantizar los derechos sobro la tierra y el desarrollu económicu de la mesma a los colonos. Estos convivieron coles tribus Piscataway y Susquehannock nos primeros tiempos, pero malpenes quedaben, pa 1700, dellos miles de nativos americanos en Maryland, una y bones foron diezmaos poles lluches ente ellos y pol espartimientu d'enfermedaes trayíes d'Europa polos colonos.
Les llanures arenoses qu'arrodien la ensenada de Chesapeake yeren ideales pal cultivu del tabacu, que convirtiose na base de la economía de la zona. Un terrenu de 550 acres, que recibía'l nome de Cole's Harbor, foi vendíu a unos propietarios de tierres de Baltimore, Daniel y Charles Carroll, en 1696. Estos parceláronla en llotes d'un acre d'estensión y vendiéronlos a colonos pa que los desarrollaran. Estes parceles convirtiéronse'n Baltimore town, que medró rápidamente en tamañu y en volume de comerciu. Pa 1742 yá salíen con regularidá barcos cargaos de tabaco hacia Europa del puertu de Baltimore.
Nos afluentes del ríu Patapsco teníense instalao tamién bien de molinos, que la producción de so (granu, farina) taba orientada a la esportación a les colonies azucareres ingleses del Caribe. La revolución de les colonies americanes escontra'l dominiu inglés finó con esi comerciu, lo que perxudicó enforma a Baltimore. Esti perxuiciu amenorgose al permitir el Congresu estaunidense, en 1776, que los ciudadanos particulares armaran y equiparan los sos barcos pa la guerra; l'actividá corsaria entamó a ser una industria con puxu na ciudá, que yá d'aquella yera un importante centru de construcción naval. L'actividá antibritánica de los sos ciudadanos ganó pa la ciudá una reputación de radicalismu políticu que persistió demientres el sieglu XIX. Baltimore foi el llugar nel que s'axuntó'l Congresu Continental tres de la ocupación de Filadelfia polos británicos en 1777.
Tres de la independencia estaunidense la ciudá algamó l'estatus de ciudá de 1797, y reinició l'actividá esportadora de granu, especialmente haza América del Sur. El desplome del so comerciu marítimu, a primeros del sieglu XIX, favoreció la construcción del primer ferrocarril públicu del país en 1828; esto conectó a la ciudá con otres partes del país, permitiendo d'esa forma medrar les sos posibilidaes comerciales. Demientres la Guerra Civil estaunidense Maryland, pese a ser un estáu que reconocía la esclavitú, foi unionista, pero la ciudá dividiose. Esto fizo desaparecer el comerciu colos estaos de la Confederación y perxudicó enforma el que caltenía colos estaos de la Unión, magar que Baltimore supo sacar provechu de la so condición de centru d'entrenamientu militar. Amás, la xera de reconstrucción de la ciudá tres de la guerra traxo a la ciudá una de les sos dómines de mayor prosperidá.
El sieglu XX entamó con una desgracia. En 1904 la ciudá foi devastada por un incendiu que, orixináu nún almacén d'algodón, espardiose pola ciudá hasta quemar más de 2.000 edificios. Na reconstrucción ameyoráronse les cais y el puertu, y construyose un sistema d'alcantarilláu que foi ún de los más modernos del momentu. La prosperidá volvió a la ciudá demientres la Primera Guerra Mundial, y la depresión económica de los años 1930 nun afectó tanto a Baltimore como a otres rexones del país. Amás, la so condición de centru d'abastecimientu militar demientres la Segunda Guerra Mundial permitió-y seguir medrando.
En 1947 entamó la renovación urbana de la ciudá, tres de comprobase qu'el deterioru arquitectónicu de la ciudá yera tan importante qu'había más de 45.000 viviendes con males condiciones d'habitabilidá. El so númberu reduciose a 25.000 pa 1954. En 1955 formose un consorciu público-priváu, el Greater Baltimore Committee, qu'axuntó los esfuercios de diverses empreses privaes y del ayuntamientu pa desarrollar programes de desarrollu urbanu. Nes décades de 1970 y 1980 la renovación de les viviendes completose cola construcción d'una zona comercial en Harbor Place y de delles instituciones como'l Maryland Science Center, el National Aquarium o'l American Visionary Art Museum; amás, desarrollose, al empar, un sistema d'infraestructures viaries que facilitó la comunicación cola zona suburbana. Na década de 1990, por último, afrontose la modernización de la fachada marítima de la ciudá, con una renovación de los barrios más deterioraos que puso, nostante, precuru en conservar los testimonios arquitectónicos más importantes del pasáu urbanu.
Esa década foi, tamién, la del declive demográficu. Como munches de les árees urbanes del noreste de Estaos Xuníos en Baltimore viviose un abandonu de los centros urbanos en favor de viviendes nos suburbios que fizo perder a la ciudá'l 11,5% de la so población. Esta tendencia parez qu'entama a cambiar nos caberos años, los del entamu del sieglu XXI.
La privilexada situación estratégica de la ciudá, nel centru del área más poblada y desarrollada económicamente del noreste de los Estaos Xuníos, y la renovación desarrollada nel so downtown fain d'ella ún de los llugares más atractivos del país pa la instalación d'empreses. De resultes d'ello, el predominiu de l'actividá industrial, que se caltuvo hasta la década de 1980, foi sustituyíu por un dominiu de les empreses de servicios de sectores como'l sanitariu, les finances, l'entretenimientu, el turismu o'l comerciu marítimu, con un espoxigue importante nos caberos años nel sector de l'alta tecnoloxía (electrónica, tecnoloxíes de la información, telecomunicaciones, investigación aerospacial...). Na ciudá tienen la so sé dos de los establecimientos d'investigación sanitaria más avanzaos del mundu, el Johns Hopkins Hospital y l'hospital universitariu de la Universidá de Maryland.
Son importantes tamién la industria turística, con una medría constante del númberu de turistes y de congresistes, y la construcción naval. Na so área metropolitana tienen la sé trés de les 500 mayores empreses de los Estaos Xuníos: la distribuidora alimentaria U.S. Foodservice Inc., la empresa de ferramientes Black & Decker Corp. y la empresa enerxética Constellation Energy.
No que cinca al so puertu, ye'l quintu mayor d'Estaos Xuníos. La so situación, 250 km más cerca de los mercaos del Mediu Oeste que cualquier otru puertu, fai que los costes de tresporte seyan menores dende elli y, poro, sea'l preferíu pal tráficu de mercancies de la rexón. El puertu tien, amás, la ventaxa de tener dos rutes d'accesu a elli: una dende'l norte, al traviés del Chesapeake & Delaware Canal, y otra dende'l sur, al traviés de la ensenada de Chesapeake.
Baltimore asítiase na desembocadura del ríu Patapsco, na ensenada de Chesapeake. Esta y l'océanu Atlánticu al este, y los Apalaches al oeste, determinen que nun haiga variaciones importantes nel clima a lo llargo del añu. Nun suele xelar ente mediaos d'abril y finales d'ochobre, y la lluvia distribúise uniformemene ente toos los meses, magar que ye más abondante en veranu (temporada de tormentes) y al entamar la seronda (temporada d'huracanes).
XVI Edición de los Oscars
La XVI edición de los Óscars celebróse'l 2 de marzu de 1944 nel Grauman's Chines Theater, Los Angeles, California, USA
Per primer vegada a los ganadores a meyor actor/actriz secundarios diéron-yos estatuilles en llugar de plaques.
El Presentador foi Jack Benny.
-"For Whom the Bell Tolls"
-"Heaven Can Wait"
-"The Human Comedy"
-"In Wich We Serve"
-"Madame Curie"
-"The More the Merrier"
-"The Ox-Bow Incident"
-"The Song of Bernadette"
-"Watch on the Rhine"
-"Humphrey Bogart por Casablanca"
-"Gary Cooper por For Whom the Bell Tolls"
-"Mickey Rooney por The Human Comedy"
-"Walter Pidgeon por Madame Curie"
-"Joan Fontaine por The Constant Nymph"
-"Ingrid Bergman por For Whom the Bell Tolls"
-"Greer Garson por Madame Curie"
-"Jean Arthur por The More the Merrier"
-"Claude Rains por Casablanca"
-"Akim Tamiroff por For Whom the Bell Tolls"
-"J. Carroll Naish por Sahara"
-"Charles Bickford por The Song of Bernadette"
-"Paulette Goddard por So Proudly We Hail!"
-"Gladys Cooper por The Song of Bernadette"
-"Anne Revere por The Song of Bernadette"
-"Lucile Watson por Watch on the Rhine" 
-"Ernst Lubitsch por Heaven Can Wait"
-"Clarence Brown por The Human Comedy"
-"George Stevens por The More the Merrier"
-"Henry King por The Song of Bernadette" 
-"Air Force (1943) - Dudley Nichols"
-"In Which We Serve (1942) - Noel Coward"
-"The North Star (1943) - Lillian Hellman"
-"So Proudly We Hail! (1943) - Allan Scott"
-"Action in the North Atlantic (1943) - Guy Gilpatric"
-"Destination Tokyo (1943) - Steve Fisher"
-"The More the Merrier (1943) - Frank Ross; Robert Russell"
-"Shadow of a Doubt (1943) - Gordon McDonell"
-"Air Force (1943) - James Wong Howe; Elmer Dyer; Charles A. Marshall"
-"Casablanca (1942) - Arthur Edeson"
-"Corvette K-225 (1943) - Tony Gaudio (I)"
-"Five Graves to Cairo (1943) - John F. Seitz"
-"The Human Comedy (1943) - Harry Stradling Sr."
-"Madame Curie (1943) - Joseph Ruttenberg"
-"The North Star (1943) - James Wong Howe"
-"Sahara (1943) - Rudolph Maté"
-"So Proudly We Hail! (1943) - Charles Lang"
-"For Whom the Bell Tolls (1943) - Ray Rennahan"
-"Heaven Can Wait (1943) - Edward Cronjager"
-"Hello Frisco, Hello (1943) - Charles G. Clarke; Allen M. Davey"
-"Lassie Come Home (1943) - Leonard Smith"
-"Thousands Cheer (1943) - George J. Folsey"
-"For Whom the Bell Tolls (1943) - Hans Dreier; Haldane Douglas; Bertram C. Granger"
-"Gang's All Here, The (1943) - James Basevi; Joseph C. Wright; Thomas Little"
-"This Is the Army (1943) - John Hughes; John Koenig; George James Hopkins"
-"Thousands Cheer (1943) - Cedric Gibbons; Daniel B. Cathcart; Edwin B. Willis; Jacques Mersereau"
-"Five Graves to Cairo (1943) - Hans Dreier; Ernst Fegté; Bertram C. Granger"
-"Madame Curie (1943) - Cedric Gibbons; Paul Groesse; Edwin B. Willis; Hugh Hunt"
-"Mission to Moscow (1943) - Carl Jules Weyl; George James Hopkins"
-"The North Star (1943) - Perry Ferguson; Howard Bristol"
-"Hangmen Also Die! (1943) - Jack Whitney (Sound Service Inc.)"
-"In Old Oklahoma (1943) - Daniel J. Bloomberg (Republic SSD)"
-"Madame Curie (1943) - Douglas Shearer (M-G-M SSD)"
-"The North Star (1943) - Thomas T. Moulton (Samuel Goldwyn SSD)"
-"Phantom of the Opera (1943) - Bernard B. Brown (Universal SSD)"
-"Riding High (1943) - Loren L. Ryder (Paramount SSD)"
-"Sahara (1943) - John P. Livadary (Columbia SSD)"
-"Saludos Amigos (1942) - C.O. Slyfield (Walt Disney SSD)"
-"So This Is Washington (1943) - James L. Fields (RCA Sound)"
-"The Song of Bernadette (1943) - Edmund H. Hansen (20th Century-Fox SSD)"
-"This Is the Army (1943) - Nathan Levinson (Warner Bros. SSD)"
-"Casablanca (1942) - Owen Marks"
-"Five Graves to Cairo (1943) - Doane Harrison"
-"For Whom the Bell Tolls (1943) - Sherman Todd; John F. Link Sr"
-"The Song of Bernadette (1943) - Barbara McLean"
-"Air Force (1943) - Hans F. Koenekamp (fotograficu); Rex Wimpy (fotograficu); Nathan Levinson (sonoru)"
-"Bombardier (1943) - Vernon L. Walker (fotograficu); James G. Stewart (sonoru); Roy Granville"
-"The North Star (1943) - Clarence Slifer (fotograficu); Ray Binger (fotograficu); Thomas T. Moulton (sonoru)"
-"So Proudly We Hail! (1943) - Farciot Edouart (fotograficu); Gordon Jennings (fotograficu); George Dutton (sonoru)"
-"Stand by for Action (1942) - A. Arnold Gillespie (fotograficu); Donald Jahraus (fotograficu); Michael Steinore (sonoru)"
-"Cabin in the Sky (1943) - Harold Arlen (musica); E.Y. Harburg (lletra) "Happiness Is a Thing Called Joe""
-"Hers to Hold (1943) - Jimmy McHugh (musica); Herb Magidson (lletra) "Say a Prayer for the Boys Over There""
-"Hit Parade of 1943 (1943) - Jule Styne (musica); Harold Adamson (lletra) "Change of Heart""
-"Saludos Amigos (1942) - Charles Wolcott (musica); Ned Washington (lletra) "Saludos Amigos""
-"The Sky's the Limit (1943) - Harold Arlen (musica); Johnny Mercer (lletra) "My Shining Hour""
-"Something to Shout About (1943) - Cole Porter "You'd Be So Nice to Come Home to""
-"Stage Door Canteen (1943) - James V. Monaco (musica); Al Dubin (lletra) "We Mustn't Say Good Bye""
-"Star Spangled Rhythm (1942) - Harold Arlen (musica); Johnny Mercer (lletra) "That Old Black Magic""
-"Thank Your Lucky Stars (1943) - Arthur Schwartz (musica); Frank Loesser (lletra) "They're Either Too Young or Too Old""
-"The Amazing Mrs. Holliday (1943) - Hans J. Salter; Frank Skinner"
-"Casablanca (1942) - Max Steiner"
-"Commandos Strike at Dawn (1942) - Louis Gruenberg; Morris Stoloff"
-"The Fallen Sparrow (1943) - C. Bakaleinikoff; Roy Webb"
-"For Whom the Bell Tolls (1943) - Victor Young"
-"Hangmen Also Die! (1943) - Hanns Eisler"
-"Hi Diddle Diddle (1943) - Phil Boutelje"
-"In Old Oklahoma (1943) - Walter Scharf"
-"Johnny Come Lately (1943) - Leigh Harline"
-"The Kansan (1943) - Gerard Carbonara"
-"Lady of Burlesque (1943) - Arthur Lange"
-"Madame Curie (1943) - Herbert Stothart"
-"The Moon and Sixpence (1942) - Dimitri Tiomkin"
-"The North Star (1943) - Aaron Copland"
-"Victory Through Air Power (1943) - Edward H. Plumb; Paul J. Smith; Oliver Wallace"
-"Coney Island (1943) - Alfred Newman"
-"Hit Parade of 1943 (1943) - Walter Scharf "
-"Phantom of the Opera (1943) - Edward Ward"
-"Saludos Amigos (1942) - Edward H. Plumb; Paul J. Smith; Charles Wolcott"
-"The Sky's the Limit (1943) - Leigh Harline"
-"Something to Shout About (1943) - Morris Stoloff"
-"Stage Door Canteen (1943) - Freddie Rich"
-"Star Spangled Rhythm (1942) - Robert Emmett Dolan"
-"Thousands Cheer (1943) - Herbert Stothart"
-"500 Hats of Bartholemew Cubbins (1943) - George Pal"
-"The Dizzy Acrobat (1943) - Walter Lantz"
-"Greetings Bait (1943) - Leon Schlesinger"
-"Imagination (1943) - Dave Fleischer"
-"Reason and Emotion (1943) - Walt Disney"
-"Letter to a Hero (1943) - Frederic Ullman Jr."
-"Mardi Gras (1943) - Walter MacEwen"
-"Women at War (1943) - Gordon Hollingshead"
-"Cavalcade of Dance (1943) - Gordon Hollingshead"
-"Champions Carry on (1943) - Edmund Reek"
-"Screen Snapshots Series 23, No. 1: Hollywood in Uniform (1943) - Ralph Staub"
-"Seeing Hands (1943) - Pete Smith"
-"Children of Mars (1943) - RKO Radio"
-"Plan for Destruction (1943) - M-G-M"
-"Swedes in America (1943) - Office of War Information"
-"To the People of the United States (1943) - Walter Wanger Prods"
-"Tomorrow We Fly (1943) - U.S. Navy Bureau of Aeronautics"
-"Youth in Crisis (1943) - March of Time"
-"Baptism of Fire (1943) - U.S. Army Fighting Men Series"
-"The Battle of Russia (1943) - Special Service Division of the War Dept."
-"Report from the Aleutians (1943) - U.S. Army Pictorial Service"
-"War Department Report (1943) - Field Photographic Branch Office of Strategic Services"
Escritor
Desque hai alfabetización infantil, podría considerase a cualuquier individuu como un un escritor. Sicasí, el términu emplégase davezu pa denomar a quien desendolca una actividá profesional nesta actividá. O bien a quien espubliza o asoleya obres de calter lliterariu.
Delles de les innumberables formes nes qu'un escritor pue exercitar la escritura son poesía, prosa, ensayu, periodismu, guión o cualuquier de los xéneros lliterarios esistentes.
Xeopolítica
La xeopolítica ye la ciencia que, por mor de la xeografía política, la xeografía descriptiva y la hestoria, estudia la causalidá espacial de los socesos políticos y los efeutos. La xeopolítica tamién foi ún de los principales instrumentos p'afitar les estratexes de la colonización del mundiu.
Esta ciencia fúndala'l xeógrafu d'orixe suecu Rudolf Kjellen (1864-1922). En 1900 col so llibru "Introducción a la xeografía sueca" espunxo los rudimentos básicos de la mesma. En 1916 asoleyó'l so llibru más importante: "L'Estáu como organismu viviente" (""Der Staat als Lebensform""), onde'l términu xeopolítica emplegóse per primer vegada. Les bases d'esta ciencia foron trataes primero pol tamién xeógrafu alemán Friedrich Ratzel. Sigún ésti, los Estaos tienen munches de les carauterístiques de los organismos vivos. Tamién introduxo la idea de qu'un estáu tien de medrar, estendese o morrer dientro de les "llendes viviendes", poro, estes llendes son dinámiques y suxetes al cambeu.
A entamos del sieglu XX dellos xeógrafos anglosaxones amplíen les reflexones de Ratzel a problemes miliares y xeoestratéxicos. Asina, xeógrafos como l'almirante estaunidense Alfred T. Mahan postulaben la importancia estratéxica del dominiu naval como clave pal dominiu mundial ("Quien domine la mar dominará'l comerciu mundial; quien domine'l comerciu mundial va dominar el mundiu") o'l políticu Sir Halford John Mackinder, que desendolcó la teoría del Heartland (corazón continental) o árees pivote, grandes zones continentales nes que'l so control diba facitilar el dominiu del mundiu, que fundamentalmente identificaba con Rusia. Identificando tamién una potencia continental (Rusia) y una marítima (na so dómina'l Reinu Xuníu) qu'asitiaríen la so llucha pol dominiu continental na periferia d'Eurasia, fundamentalmente no que seríen les sos penínsules (Europa Occidental, Corea o Xapón. Esti pensamientu diba influyir darréu en munchos xeopolíticos de los que'l más destacáu ye Brzezinsky
La xeopolítica foi almirada na Alemaña d'entamos del sieglu XX y algamó una gran difusión nel nazismu. El xeneral alemán Karl Haushofer modernizó la xeografía política, emplegándola como ferramienta que xustificaba la espansión territorial d'Alemaña del Tercer Reich y desendolcando les teoríes de Ratzel del "espaciu vital" ("Lebensraum").
Países como Rusia, China y Xapón dieron tamién gran importancia a esta ciencia nos años 1930 y 1940 como camín p'algamar un poder global. L'emplegu propagandísticu de la xeopolítica implicó, tres de la derrota alemana, el so descreitu y escaezu, sobre manera nel ámbitu académicu. Sicasí, otres persones, como militares o diplomáticos, siguieron interesaes por esta rama de la xeografía. Dende los años 1970 la xeopolítica recuperó l'interés perdíu y tornó a medrar embaxo les tensiones internacionales que surdieron. Conceutos como exe, estáu tapón, países aliaos, aria comercial, etc., son términos xeopolíticos emplegaos comúnmente.
Tampoco pue ún escaezer la nueva vertiente de la xegrafía política: El desendolcu de les grandes compañíes o organizaciones multinacionales de gran poder económicu y políticu (delles asemeyaes a estaos), que fomenten estratexes territoriales averaes al estudiu de la xeopolítica "(Xeopolítica macroeconómica)".
Xeoestratexa
La Xeoestratexa ye un subaria de la xeopolítica que trata l'estudiu y la rellación de los problemes estratéxicos militares con factores xeográficos - recursos d'un país colos sos oxetivos xeopolíticos-. Los xeoestrategues, a diferencia de xeopolíticos, defenden les estratexes proactives, y l'enfoque de xeopolítiques dende un puntu de vista nacionalista. Munchos xeoestrategas son tamién xeógrafos, especializaos tamién en subaries de la xeografía, como la xeografía humana, xeografía política, xeografía económica, xeografía cultural, xeografía militar, y xeografía estratéxica. La xeostratexa ta fondamente rellacionada cola xeografía estratéxica. 
Académicos, teóricos, y profesionales de la xeopolítica nun tán d'alcuerdu no tocante a da-y una definición común a la xeoestratexa. Les más de les definiciones, sicasí, axunten considerances estratéxiques con factores xeopolíticos. Demientres que la xeopolítica ye principalmente neutral, esaminando les carauterístiques xeográfiques y polítiques d'estremaes rexones, perespecialmente l'impautu de la xeografía na política, la xeoestratexa implica'l plantegamientu conprensivu, asignando los medios p'algamar les metes nacionales o asegurar activos d'importancia militar o política.
El llistáu que vien darréu ennumbera llugares nel planeta que poles sos carauterístiques xeográfiques presenten un valir estratéxicu:
Dellos de los organismos dedicaos al estudiu de la xeoestratexa:
Gran Premiu d'Australia de 2008
El Gran Premiu d'Australia ye la primera preba puntuable de la temporada 2008 de Fórmula 1. Foi disputáu ente'l 14 y 16 de marzu de 2008, nel "Melbourne Grand Prix Circuit", allugáu en Melbourne, Australia.
Reno (Nevada)
Reno ye una ciudá del estáu de Nevada, nos Estaos Xuníos. Ye la sé del condáu de Washoe, y tien unos 220.500 habitantes (U.S. Census Information, 2008). Estos fain que seya la cuarta ciudá más poblada del estáu, dempués de Las Vegas, Henderson y North Las Vegas. Tien como eslogan "La pequeña ciudá más grande del mundu" y llenda al este con Sparks, la so ciudá ximielga. Delles veces esa área metropolitana Reno-Sparks recibe'l nome de Truckee Meadows (que ye'l del valle nel que s'asitien les dos ciudaes); viven nella, según el censu mentáu anantes, unes 420.000 persones.
Asitiada a unos 1.300 m d'altor, nun valle desérticu a los pies de Sierra Nevada, ye perfamosa polos sos casinos y por ser la sé del mayor operador del casinos del mundu, Harrah's Entertainment, y de la compañía International Game Technology, que diseña y fabrica la mayoría de les máquines tragaperres del mundu.
31 de febreru
El 31 de febreru ye una fecha ficticia que s'usa pa propósitos d'exemplu. 
El 31 de febreru ye una fecha ficticia, pa propósitos d'exemplu, dexando en claru nel contestu que la información presentada ye ficticia y non real. El 30 de febreru, dacuando, tamién s'usa con esi fin; pero tien de tenese curiáu porque en dellos países, ciertos años realmente tuvieron un 30 de febreru.
En dellos llugares usar en contestu figurativu o irónicu pa denotar daqué que nun va asoceder enxamás (al igual que la espresión ""cuando les xaronques tengan pelos"").
Gallaecia
Gallaecia foi una provincia romana del Noroeste de la Península Ibérica qu'abarganaba lo que güei ye la comunidá autónoma de Galicia, el Norte de Portugal y les provincies españoles d'Asturies, Llión y Zamora. La so capital taba en Bracara Augusta (Braga).
Los romanos diéron-y el nome de "Gallaecia" al noroeste de la Península Ibérica polos callaeci, que constituyíen una amalgama pueblos más o menos aceltizaos que vivíen ente'l Dueru y el Miño, que los romanos coñocen pela primer vegada cola aportada de Décimo Xunio Bruto, "El Galaicu", al norte del Dueru nel 139 e.C..
Los xabaces celtes de la Gallaecia fain la so entrada na hestoria escrita nel sieglu I na épica Púnica de Silio Itálico sobro la Primer Guerra Púnica dun xeitu qu'entá güei mos ye familiar, dos mil años dempués.
Gallaecia, dende la reforma de Dioclecianu, dixebrábase nos siguientes conventos:
Los Callaeci ("καλλαικοι" en griegu) enfróntanse a les fuercies romanes nel 137 e.C. nuna batalla nel ríu Dueru, que resulta en derrota pa illos. Décimo Xunio Bruto tórnase vencedor, y recibe del Senáu el títulu de Callaecus. Decimo Xunio Bruto nun pretendió acupar la zona sur de la Gallacecia, ensinon que llevó a cabu una espedición de castigu escontra esti pueblu, por mor de les sos "razzies" nel aria llusitana.
Partió de Portus Cale, que correspuéndese col autual OPorto. Les sos lexones avanzaron pela cuesta col enfotu la flota y acuparon una riestra castros costeros. Allugó una guarnición nel llugar de la autual Valença y depués adientróse cara Braga. Tres duna batalla vitoriosa avanzó cara Limia y acupó la ciodá de Lambrica, pa cruciar dimpués el ríu Miño.
Na mesma estaya hestórics merecen una riestra d'espediciones posteriores como les de P.Craso del 96- 94 e.C.. o la de Xulio César nel 62 e.C. na que, movíu pol so oleyu d'otener doyures, llegaría con una espedición fasta Brigantium.
Pero la dafecha conquista del noroeste de la península nun afecharía fasta l'emperaor Augustu ente'l 26 y el 19 e.C. nel contestu de les guerres cántabres.
Al primeru, Augustu enclúi el territoriu de Galicia na Llusitania, pero yá nel 13 e.C.. pasa a la Hispania Citerior. El mesmu Augustu, reforma la dixebra provinciana d'Hispania nel 27 e.C., asinando a Gallaecia la provincia Tarraconense. Con Caracalla ciciabes formó parte, yá con Asturies y Cantabria, de la Hispania Nova Citerior Antoniana, (214), pero nun foi fasta la reforma de Diocleciano -que dixebró Hispania nel 298 en siete provincies- que se constituya la Provincia de la Gallaecia.
Demientres la dómina Flavia prodúcense una riestra de decisiones que tovieron un prefondu calume políticu. La concesión del Ius Latii trexo consigu un escomanáu cambéu tantu nel ámbetu urbán, col aducimientu de la población nos noyos urbanos yá esistentes y la criyación de nueos, como nel rural. Esto trayería consigu un aducimientu xeneralizáu de la doyura na población, que na práutica nun se tedría costancia al tresvel de los afayos arqueolóxicos. El retrasu económicu sedría mayor nel conventu Lucense que nel Bracarense si comparamos estos territorios colos más desenrrollaos de la Península Ibérica y agravóse más colos Antoninos.
D'esti xeitu, güei en día, nun se pue falar pa Gallaecia de la esistencia duna economía cincada nel emplegu de cutio de la moneda. Gallaecia vivió fundamentalmente so la bas duna economía natural cincada nel truecu, fasta mediaos del sieglu III y, más nidiamente, fasta'l sieglu IV.
Demografía de Xipre
La migración ye un fenómenu común en Xipre, hasta l'estremu de qu'estímase que hai tantos xipriotes fuera de la islla comu dientru d'ella. Tanto la declaración d'independencia de 1960 como la invasión turca de 1974, prevocaren folexades d'inmigrantes. Too ello, xunío a fautores como les perdes durante la guerra, y l'amenorgamientu de la natalidá, prevocó un descensu de la población al rodiu del 5% ente 1974 y 1977. Dende entóncenes sigui siendo numberosa la cantidá d'habitantes que dexen la islla a la gueta de trabayu, sobro tou dica l'Oriente Prósimu.
Población:
758.363 (Xunetu 2000 est.)
Cadarma etaria:
"0-14 años:"
23% (homes 91.075; muyeres 86.832)
"15-64 años:"
66% (homes 252.252; muyeres 247.464)
"65 y más años:"
11% (homes 35.149; muyeres 45.591) (2000 est.)
Tasa de crecimientu poblacional:
0,6% (2000 est.)
Tasa de natalidá:
13,27 nacencies/1.000 habitantes (2000 est.)
Tasa de mortandá:
7,68 muertes/1.000 habitantes (2000 est.)
Tasa neta de migración:
0,44 migrantes/1.000 habitantes (2000 est.)
Distribución por sexu:
"al ñacer:"
1,05 homes/muyeres
"menos de 15 años:"
1,02 homes/muyeres
0,77 homes/muyeres
"total de la población:"
1 homes/muyeres (2000 est.)
Tasa de mortandá infantil:
8,07 muertes/1.000 ñacimientos vivos (2000 est.)
Expectativa de vida al ñacer:
76,71 años
"homes:"
74,43 años
"muyeres:"
79,1 años (2000 est.)
We Are The Champions: Final Live In Japan
We Are the Champions: Final Live in Japan ye un vídiu d'un conciertu de la banda de rock Inglesa Queen , que contién la so autuación nel Estadiu Nacional Yoyogi, en Tokyo, l'11 de mayu, nel añu 1985, como parte del tour que'l grupu fexo en Xapón pol so álbum The Works.
El títulu del vídiu ye dalgo inprecisu, ya que rialmente montaron dos shows más en Xapón dempués d'este (los de Nagoya'l 13 de mayu y d'Osaka'l 15). El vídiu, de 90 minutos, nun ye'l conciertu enteru, ya que nun contién el sólu de guitarra de Brian May. El vídiu ta tamién editao nel aspeutu del tiempu al tener sío cortaes les esperes ente los cantares.
Asoleyáu oficialmente sólo en Xapón, primeru asoleyóse como vídiu en 1992, dempués como laserdisc, enantes d'asoleyalo ya en 2004 como DVD. Los desfases nel vídiu ente imaxe y soníu nun fueron trataos nin correxíos en estudiu, a diferencia de n'otros vídios asoleyaos del grupu.
Cofia
Una cofia ye un tocáu feminín, fechu de llinu xeneralmente, que va amarráu a la tiesta con una cinta de seda qu'en dellos casos tien collores vivos. La parte coincidente cola parte superior de la tiesta yera un rectángulu de puntu y n'ocasiones d'encaxe. Esta tela fruncíase y dexábasela cayer hasta la metá del llombu. Yera por vezu un tocáu de les clases altes y medies nel traxe de gala o mesmo p'asistir a ceremonies relixoses.
Una variante diba ser la gandá, que taba fecha con pañu de seda lliso o floriao.
Cartes d'Armana
les tábules d'Amarna son cuatro centenares de tábules con inscripciones cuneiformes, conocíes tamién como les cartes d'Amarna, que formen la correspondencia diplomática del tiempu del faraón Akhenaton.
En 1887 una muyer de la rexón de Tell al-Amarna atopó les primeres cien tábules, nun llugar de la rexón. Taben gravaes con inscripciones cuneiformes y llevaben dientro la correspondencia diplomática internacional del faraón. En total atopáronse 382 tábules, que foron un instrumentu de primera llinia pa l'estudiu del sieglu -XIV. Flinders Petrie atopó l'edificiu nel que taben les cartes y añedió delles más (22) a les atopaes nun entamu. Les más d'elles taben escrites na llingua acadia, e algunhas (poucas) noutras linguas (asirio, hurrita, hitita). De les 382, 350 son cartes y 32 son otros testos (mitos, poemes épicos, léxicos...). 203 atópense en Berlín nel Vorderasiatisches Museum; 49 o 50 tán nel Muséu Arqueolóxicu d'El Cairu; 95 tán nel Muséu Británicu; 22 tán nel Ashmolean Museum d'Oxford (les qu'atopare Petrie); 7 tán nel Muséu del Louvre; 9tán en coleiciones privaes; y 2 nel Muséu Metropolitanu de Nueva York. Unes 40 cartes provienen d'estaos colos qu'Exiptu tenía una rellación d'igualdá (Babilonia, Asiria, Mittani, Arzawa, Alashiya o Alashia y Hatti; el restu son de los príncipes vasallos en Siria y Palestina.
Islla de Tosqueta
La islla de Tosqueta ye un isllote de la costa norte de Menorca, delantre de Cala Tosqueta, xunto a Mólaa de Fornells. 
Destaca la presencia del llagartu endémicu "Podarcis lilfordi sargantanae". 
Palaciu de Westminster
El Palaciu de Westminster ye'l llugar nel qu'aconceyen les dos cámares del Parllamentu del Reinu Xuníu (la Cámara de los Lores y la Cámara de los Comunes). El palaciu asítiase a la vega norte del ríu Támese en Westminster en Londres, cerca d'otros edificios gubernamentales en Whitehall.
El palaciu sirvió nun entamu como residencia eral, magar que nengún monarca vivió nél dende'l sieglu XVI. La mayor parte de la estructura d'anguaño ye del sieglu XIX, fecha na que'l palaciu foi reconstruyíu tres d'una quema'n 1834 qu'esfizo la mayor parte l'edificiu. Los arquiteutos responsables de la reconstrucción del palaciu foron Sir Charles Barry y Augustus Pugin. L'edificiu ye un exemplu del estilu neogóticu. Una de les carauterístiques más siñalaes ye la torre del reló, una atraición turística qu'agospia la campana llamada Big Ben, nome que se-y da erróniamente al reló de la torre.
El palaciu contién más de mil habitaciones, siendo les más importantes les correspondientes a los salones de la Cámara de los Lores y la Cámara de los Comunes. El palaciu tamién inclui sales de reunión, biblioteques, pasiellos, comedores, chigres y ximnasios. Ye'l llugar onde se cellebren importantes ceremonies d'estáu, de les que la más importante ye la Ceremonia d'apertura del Parllamentu. El palaciu ta mui venceyáu coles dos Cámares, como lo amuesa l'emplegu de la pallabra "Westminster" pa referise al "Parllamentu". Les oficines de los parllamentarios atópense nos edificios próximos, como la Casa Portcullis y los Edificios Norman Shaw. 
Julio Concepción Suárez
Julio Concepción Suárez (Erías, Ḷḷena, Asturies) ye un caderalgu y filólogu de Llingua Castellana y Lliteratura pola Universidá d'Uviéu, tien delles obres lliteraries. La toponimia, el llinguax y el so conceyu natal, Ḷḷena, illustren parte de la so biografía. Dempués de tar trabayando dellos años espublizó la so obra "Diccionariu etimolóxicu de la toponimia asturiana", un magníficu y completu repasu per 1.300 páxines que contién 35.000 nomes toponímicos de los qu'esplica'l so orixen y condición.
Con este objetivo, Xulio Concepción Suárez ha publicado:
"A) Libros y artículos sobre el entorno cultural asturiano:" 
(2017): "El origen del Santuario y el pueblo: del Monte Vindio a Vindonnus y Bendueños", en Vindonnus, Revista de Patrimonio Cultural de Lena. nº 1 (pp. 4-18). Gráficas Summa. ISSN: 2530-8769.
(2017): “La toponimia de Cabanaquinta: por el camín de los vaqueros, entre el pueblu y el puertu". En Cuadernos del Ridea. La voz inmemorial de los pueblos. El paisaje asturiano en el tiempo. Nº 1 (pp. 69-100). Oviedo. Real Instituto de Estudios Asturianos,
(2017). “Adolfo García Martínez: el humor de un vaqueiru, entre los aires digitales del milenium”. En Adolfo García Martínez y la antropología hecha en Asturias. Reconociendo un legado. Edita ASAPE y KRK ediciones. Oviedo.
(2017): "Diccionario etimológico de toponimia asturiana. Edición revisada y actualizada". HiFer Editor. Oviedo.
(2017): “La toponimia de Cabanaquinta: por el camín de los vaqueros, entre el pueblu y el puertu". En "Cuadernos del Ridea. La voz inmemorial de los pueblos.El paisaje asturiano en el tiempo." Nº 1 (pp. 69-100). Oviedo. Real Instituto de Estudios Asturianos,
(2017): "El origen del Santuario y el pueblo: del Monte Vindio a Vindonnus y Bendueños", en "Vindonnus", "Revista de Patrimonio Cultural de Lena". nº 1 (pp. 4-18). Gráficas Summa. ISSN: 2530-8769
(2017): "El doctor Joaquín Fernández García, un humanista allerano de saberes universales". (Coordinador, coautor, varios autores). Edita HiFer Editor. Oviedo.
(2016) “Contestación al Discurso leído por Marta Pérez Toral en el acto de su solemne recepción académica en el Real Instituto de Estudios Asturianos”, "Precisiones semánticas referidas al léxico de la ganadería en inventarios asturianos del Siglo de Oro".  Real Instituto de Estudios Asturianos. Oviedo.
(2016) "El paisaxe solidariu: llésicu y toponimia comuñera". En Revista de Filoloxía Asturiana, volume 16, añu 2016 (páx. 63-87). Ediciones Trabe. Uviéu.
(2016) "La toponimia sagrada de Los Picos: del Monte Vindio a Covadonga por las sendas de las palabras que cuelgan de Peña Santa", en "Covadonga: Historia y arte, Naturaleza y tradición". Oviedo. Real Instituto de Estudios Asturianos (pp. 153-202).
(2016) "Asturias concejo a concejo: Aller" (coordinador con Joaquín Fernández). Varios autores: P. Arias Cabal, Soledad Beltrán, Jorge Camino, Joaquín Feernández, Andrés Fernández, José Martínez, Fernando Manzano. Real Instituto de Estudios Asturianos. CSIC.
(2014): "Toponimia, leyenda y mito: la reconstrucción literaria oral de un paisaje". Etnografía y folklore asturiano: conferencias 2011-2012 (pp. 81-135). Edita Real Instituto de Estudios Asturianos. RIDEA. Principado de Asturias. Oviedo
(2014): "Por los pueblos de Lena. La voz de los mayores, los oficios artesanos, los cambios de los tiempos". Edita Ayuntamiento de Lena. Hifer. Oviedo.
(2014) "Juaquín, la memoria del paisaje allerano, desde los altos d'Escoyo", en "Memoria de la Secretaría General y Discursos Académicos del Curso" 2012-2013. Real Instituto de Estudios Asturianos. Oviedo.
(2013) "El lenguaje universal del suelo: algunos topónimos asturianos más allá de estas montañas", en "Pasión por Asturias. Estudios en Homenaje a José Luis Pérez de Castro" (pp. 261-301). Real Insituto de Estudios Asturianos. Oviedo.
(2013) "Siempre de camín ente la casa y la cabana", en Revista "Asturies, Memoria encesa d'un país" , nº 33 (pp. 58-89). Fundación BELENOS
(2013) "La Ermita de Nuestra Señora de La Brañuela. Viajeros, peregrinos y vaqueros en el camino allerano por el Puerto Vegará" (en colaboración con Juaquín Fernández García). Imprenta Gófer. Cabañaquinta.
(2013) "Leo, escribo, construyo. Esfueya en comuña alumnos/as, profesores/as". Edita IES Santa Cristina de Lena. Imprenta Gófer. 
(2012) "La toponimia de Llanera: la vida en el paraje, descrita con los nombres de lugar en cada tiempo", en Perxuraos. Revista Cultural de Llanera, nº 1 (pp. 83-135). Gráficas Summa (Trabayu en colaboración con un grupo de lugareños y lugareñas del conceyu).
(2011) "El paisaje toponímico asturiano: unidad dentro de la diversidad". Discurso leído por el autor en el acto de su solemne recepción académica el día 18 de mayu de 2011. Contestación por D. Joaquín Fernández García. Edita Real Instituto de Estudios Asturianos. Oviedo.
(2010) “La posición de los seres vivos en el paisaje, traducida a palabras: lo dice la toponimia tamién”, en "Orfeón de Mieres" , Revista Informativa y Cultural, nº 7 / junio, 2010 (pp. 70-72). Imprenta la Unión. Mieres del Camino 
(2009). "Toponimia y salud". "Etnografía y folklore asturiano: conferencias 2005-2006 y 2006-2007". Edita Real Instituto de Estudios Asturianos. RIDEA. Principado de Asturias. Oviedo.
(2009). "Toponimia minera. El Pozu Polio. La transformación de un paisaje mineru: del molino y los trabancos, al pozu carbón". En Orfeón de Mieres. VIII Encuentro Coral de los Pueblos Mineros. Revista Informativa y Cultural, nº 6, junio 2009.
(2008). "Las brañas asturianas: un estudio etnográfico, etnobotánico y toponímico". En colaboración con Adolfo García Martínez y Matías Mayor López. Edita Real Instituto de Estudios Asturianos. RIDEA. Principado de Asturias. Oviedo
(2008) "Descripción toponímica de Cartavio", en Revista Cartavio 2008 (pp. 96-101). Navia.
(2007) "Paisaje y toponimia. Materiales didácticos de aula".. (en colaboración) Grupo de trabajo dirigido por Benjamín Méndez. Edita Consejería de Educación y Ciencia. Centro del Profesorado y de Recursos del Nor-Occidente. CPR de Luarca
(2007) "Diccionario etimológico de toponimia asturiana". Ediciones KRK. Oviedo
(2006) "Por el camino del nombre, hacia ese gran libro abierto del paisaje", en Encuentro Regional de Montañeros, San Bernardo de Menthón. Concelleiro (Valdés). Edición Grupo de Montaña ESTOUPO (Valdés).
(2006) "Desde las corras a las 'polas': poblamientos y poblados a la falda de La Carisa". En "Etnografía y folclore asturiano: conferencias 2003-2004 y 2004-2005" (pp. 45-84), RIDEA. Real Instituto de Estudios Asturianos. Oviedo
(2005) Reseñas: "El habla de Lena, de Jesús Neira Martínez" (reedición de 2005). En Revista de Filoloxía Asturiana, volumen 5, añu 2005. Edición Alvízoras & Trabe. Uviéu. 
(2004 "La alimentación en la casa'l monte y en las cabañas de la montaña central asturiana", en "Etnografía y folclore asturiano: conferencias 2001-2003" (pp. 159-194), RIDEA. Real Instituto de Estudios Asturianos. Oviedo).
(2003) Colaboración en "Enciclopedia del paisaje de Asturias" (varios autores). Todos los accidentes geográficos del Principado. Editorial Prensa Asturiana. Oviedo
(2002) "Toponimia y poder religioso". Revista LUCUS, nº 3 (ASACRE), pp. 41-77
(2001) "Diccionario toponímico de la montaña asturiana". Etimológico. Editorial KRK. Oviedo
(2001) "Tres les pallabres prellatines en L.lena". Revista Belenos, nº 12 (páx. 30-41).
(2001) "Toponimia del camino de Santiago entre León y Oviedo". Revista LUCUS, nº 2 (ASACRE), pp. 115-147
(2001) "El género femenino en la toponimia de montaña asturiana", en "Etnografía y folclore asturiano: conferencias 1998-2001" (pp. 53-75). RIDEA. Real Instituto de Estudios Asturianos. Oviedo.
(2001) "Costumbres vaqueras en las brañas lenenses", en "Etnografía y folclore asturiano: conferencias 1998-2001" (pp. 75-119). RIDEA. Oviedo.
(2000) "Un día en Lena" . Edición KRK. Oviedo.
(2000) Colaboración en el "Diccionario Geográfico de Asturias. Ciudades, villas y pueblos" (varios autores). Editorial Prensa Asturiana. Oviedo
(2000) Al murmullo de las aguas que fluyen de Los Picos. El origen de los nombres: ríos, riegas, fuentes, llamazugas...". Revista VETUSTA, nº 62 (pp. 8-10). Oviedo
(2000) "Toponimia, tiempo y cultura". Revista LUCUS, nº 1(ASACRE) pp. 11-40. Oviedo
(1998) "Por las montañas de Lena" Edición KRK. Oviedo
(1998) "El concejo de Lena", en "Asturias através de sus concejos". G.E.A. Editorial Prensa Asturiana. Oviedo.
(1995) "Por los pueblos de Lena." Edición Trea. Gijón.
(1992) "Toponimia lenense" (Origen de algunos nombres en torno al Valle del Huerna) . RIDEA. Real Instituto de Estudios Asturianos. Oviedo
(1992) "Motivación toponímica: algunos animales domésticos entre los nombres de lugar".- Revista BIDEA, nº 139 (pp. 45-68). 
(1991) "Notas sobre el lenguaje toponímico: algunos nombres de Aller". Revista Andecha lenense, nº 1 (pp. 150-168). Pola de Lena. 
(1990) "Toponimia de las abeyas entre los pueblos de Lena". BIDEA, nº 135 (pp. 617-639). Oviedo.
(1990) "Lena: La Pola y los pueblos (Vida de ayer bajo los nombres de hoy)" (1990). BIDEA, 134 (pp. 281-306). Oviedo
(1990) "Ecología y toponimia". En Las Cuencas. Mieres (revista quincenal ya desaparecida).
(1980) "La 'esquisa': término y costumbre lenense" (1980). Revista Esquisa, nº 0 (pp. 1-3). Pola de Lena.
B) 'Otras publicaciones en relación con el entorno educativo, la creación literaria...'
(2017) Prólogo al libro "Turón, hora cero", de Manuel Jesús López González. HiFer Editor. Oviedo. 
(2015) "L'Apeaderu La Frecha: aquel mundo que se abría al subirse a un tren casi a la puerta casa". 50 Aniversario. La Frecha. Lena.
(2011) "El paisaje sonoro de Valgrande, allá donde nace el río Lena". En "Magazinlena", Revista del IES Benedicto Nieto Pola de Lena, junio 2011. Nº 0 p. 2.
(2010) "A teyavana, o la música de la nuiche ente las teyas", textu al discu de La Col.lá Propinde, "A teyavana". Algamar Producciones S.L.
(2009) "Prólogo" a la novela "La sombra de la llama", de Dorita García Blanco. Ediciones Tantín. Santander.
(2007) "Ese gran libro abierto del paisaje allerano", en Revista Estaferia ayerana, nº 01 (pp. 48-55), junio 2007. Aller
(2005) "La Col.lá Propinde: Güeria" (Textu de presentación, dientro'l discu). Discos L'Aguañaz (Cola Ayuda de la Conseyería de Cultura).
(2004) "El rostro femenino y el rostro masculino de la montaña. A propósito de la toponimia del Cares". LNE. Oviedo. 
(2003) "Monografía de Asturias", en "Lengua Castellana y Literatura". Editorial Editex. 1º ESO. Madrid.
(2003) "Monografía de Asturias", en "Lengua Castellana y Literatura". Editorial Editex. 2º ESO. Madrid
(2003) "Monografía de Asturias", en "Lengua Castellana y Literatura". Editorial Editex. 3º ESO. Madrid
(2003) "Monografía de Asturias", en "Lengua Castellana y Literatura". Editorial Editex. 1º Bachillerato. Madrid
(2003) "Leer el paisaje: un paseo por el aula de la naturaleza asturiana". En Escardar, Revista de la Red Asturiana de Desarrollo Rural, nº 5 otoño (pp. 10-12). Oviedo
(2002) "La Col.lá Propinde: los aires renovaos acullá les distancies" (Textu de presentación, dientro'l discu). Discos L'Aguañaz (Cola Ayuda de la Conseyería de Cultura).
(1997). "Andecha lenense" nº 2. 25 Aniversario del Instituto Benedicto Nieto (1972-1997. Pola de Lena). Edición Gráficas Apel. Gijón. (Coordinación y redacción).
(1992). "El lenguaje de los testus: uso interdisciplinar de las terminologías científicas". Revista Aula Abierta , nº. 59 (pp. 103-117). ICE. Universidad de Oviedo.
(1991). Introducción y comentarios a "Cuatro versiones de un romance en Lena: Rosina encarnada". (Colaboración con Ascensión Herrero). Revista Andecha lenense, nº 1 (pp. 114-133). Pola de Lena.
(1991) "Por los pueblos de Aller: las recetas del panchón". Revista Andecha lenense, nº 1 (pp. 48-57). Pola de Lena. 
(1991). Introducción y comentarios al "Auto de Reyes", (pieza de Navidad encontrada en Lena). Revista Andecha lenense, nº 1 (pp. 72-85). Pola de Lena. 
(1990). “El lenguaje de los testus. Uso interdisciplinar de las terminologías científicas” en el “III Encuentro Nacional sobre el Libro Escolar y el Documento Didáctico en la Educación Primaria y Secundaria”. Universidad de Valladolid. 
(1984) "Estructura sintáctica de la definición científica" (en colaboración con Juan Noriega Arbesú). Revista de Ciencia y Tecnología EUROLICEO, nº 6 (pp. 23-36). Madrid. 
(1980). Seronda tempana. Certamen de creación literaria (coordinador). Gráficas EUJOA. Oviedo.
(1980). “Estructuras semánticas en Belarmino y Apolonio". Revista Nueva Conciencia. nº. 2021 (pp. 45-53). Edición Instituto "Bernaldo de Quirós". Mieres del Camino.
C) Presentaciones de libros, prólogos a obras literarias...
(2017): Presentación, en la Biblioteca Municipal de la Casa de Cultura de Mieres, del libro de Cristian Longo Viejo, "Ruhumorologías". HiFer. Oviedo 
(2017) Presentación del libro "Turón, hora cero", de Manuel Jesús López González. HiFer Editor. Oviedo. Club de Prensa de La Nueva España. 
(2016) Presentación del libro "Asturias concejo a concejo: Aller" (coordinador con Joaquín Fernández). Varios autores. Real Instituto de Estudios Asturianos. CSIC. Casa de la Cultura de Moreda, Ayuntamiento de Aller. 
(2016) Presentación de la novela "Lo que oculta el silencio," de Elena Matrán Abascal. Editorial Punto Rojo Libros. 
(2015) Presentación de la novela "El último Agustino, "de Dorita García Blanco. Carmen Casal Comunicación y Ediciones. 
(2014) Presentación del "Diccionariu de sinónimos de la llingua asturiana", de Luis Alberto Prieto. HiFer Editor. 
(2013). Presentación de la novela "El secreto de la melancolía", de Dorita García Blanco. Ediciones Trabe.
(2013) Reseña crítica sobre "Historia y memoria de Santa María de Grao", de Fernando Suárez. En Boletín de Letras del Real
Instirtuto de Estudios Asturianos. nº 181-182, 2013 (pp. 298-300)
(2013). Presentación del libro "Los pueblos de nuestro cole". Edita Colegio Sagrada Familia- El Pilar. Pola de Lena.
(2012). Presentación del libro "Primer acercamiento a la obra poética del poeta de Asturias, Alfonso Camín, de. "Víctor Puertodán. Edita Asociación Literaria Alfonso Camín
(2012). Presentación de la novela "En el filo del obrador", de Dorita García Blanco Ediciones Trabe
(2012). Presentación de la novela "Detrás de la lluvia", de Joaquín M. Barrero. Ediciones B, Barcelona.
(2012). Presentación del libro "Primer acercamiento a la obra poética del Poeta de Asturias, Alfonso Camín". Víctor Puertodán. Edita Asociación Literaria Alfonso Camín.
(2012). Presentación de la novela "En el filo del obrador" de Dorita García Blanco Ediciones Trabe.. Club de Prensa de La Nueva España
(2011). Presentación de la novela "Una Ansellia Africana para Marta", de Dorita García Blanco. Casa de Cultura de Pola de Lena.
(2011) Presentación del libro "Prosas sueltas", de Juan Vázquez. Ediciones Nobel. XVIII Feria del Libro de Oviedo , 6 de mayu 2011.
(2009) Presentación de la novela "La sombra de la llama" , de Dorita García Blanco. Ediciones Tantín. Santander. Presentación en el Club de Prensa de la Nueva España. 
(2008) Presentación del libro de poemas "La novia del agua" . Dorita García Blanco. Ediciones Tantín. Santander. Casa de Cultura de Pola de Lena. 
(2008) Presentación del libro de poemas "Estación bisiesta". Primavera / verano . Dorita García Blanco. Casa de Cultura de Pola de Lena
(2008). Presentación del "Diccionario toponímico del concejo de Gijón" (de Ramón d’Andrés). Edita Ayuntamiento de Gijón. 
(2008) Presentación de la novela "Corea no es una península" . Dorita García Blanco. Ediciones Tantín. Santander. Casa de Cultura de Pola de Lena. 
(2007) Presentación del libro de Tineo "Nordés," de Jesús Pérez López, Mª Dolores Pedrote García, Ana Gutiérrez Rapp y Javier López Guerrero. Imprime. Gráficas Covadonga. Club de Prensa de la Nueva España. 
(2004) Presentación del libro del libro "Teverga, soñando caminos" , de Celso Peyroux. Madú Ediciones. Club de Prensa de La Nueva España
Atlanta
Atlanta ye la capital del estáu de Georgia, nos Estaos Xuníos. También ye la ciudá más poblada del estáu.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2005 diz qu'Atlanta tenía 470.688 habitantes. La población de la so área metropolitana ye de 5.710.795 habitantes (estimación pa 2015 del U.S. Census Bureau).
Atlanta ta situada aproximadamente 320 metros (1050 pies) sobre'l nivel de la mar. L'aeropuertu d'Atlanta tá a 308 m (1010 pies) sobre'l nivel de la mar. Atlanta tá elevada a una cierta altura respeutu al ríu Chattahoochee. Atlanta ye la tercera ciudá más alta, por debaxo de Phoenix, y tamién de Denver (1 milla o 1.600 m).
La distribución d'étnies ye la siguiente: 61,39% negros, 33,22% europeoamericanos, 4,49% hispanoamericanos, 1,93% asiáticoamericanos, 1,24% mestizos, 0,18% amerindios, 0,04% oceánicos, 1,99% otres races.
Atlanta divídese en 138 barrios.
Ciares
Ciares ye un barriu de Xixón, el segundu más antiguu de la ciudá per detrás de Cimavilla. Sos mayores señes d'identidá son el Parque Los Pericones, el mayor de tolos xixoneses, y el Cementeriu Municipal d'El Sucu, que ye'l más antiguu'l conceyu tres la so inauguración en 1876. Ye defendíu pol Asociamientu de Vecinos de La Cruz de Ciares.
Ciares foi tradicionalmente una zona apartada del noyu la villa, pero cola medría d'ésta, alcuéntrase dafechu sorbío pola zona urbana. Esto supunxo grandes cambeos pal barriu, que pasó a ser pieza clave nes comunicaciones de Xixón. Preba d'illo ye l'escomanáu noyu qu'enllaza'l tráficu urbán cola Autovía Minera y cola Ronda Sur xixonesa.
Les llendes del barriu foren sida de controversia los caberos años, pues los vecinos reclamen les fronteres tradicionales que col tiempu fueron faciéndose más pequeñes dende los organismos. Como causa apúntase mayoritariamente a los costrutores que venden edificios y urbanizaciones allugaes nel barriu como parte d'otres zones averaes con una sonadía más residencial, pues Ciares ye arreyáu tradicionalmente polos xixoneses al Cemiteriu d'El Sucu. Urbanizaciones colindantes a emblemes del barriu como La Texerona o el Colexu Ursulines son anunciaes como parte de Viesques, o cais arraigonaes del barriu son a vegaes atribuiyíes a El Llanu.
El barriu ye coñocíu por bona parte d'asturianos gracies al club de fútbol que lleva'l so nome pola Tercera división asturiana, l'Unión Club de Ceares. Fundao en 1946, xuega nel campu d'La Cruz, de yerba natural. En categoríes inferiores destaca'l Club Deportivu Manuel Rubio, fundao en 1981 y lligáu íntimamente al colexu'l mesmu nome, que xuega nel campu d'arena de La Texerona, si bien espérase inaugurar en 2008 un nueu campu de yerba artificial. Yá hai nel barriu otru campu de céspede sintéticu, l'emplegáu polos equipos de fútbol del Colexu de la Inmaculada qu'asítiase nel propiu colexu.
La Cruz de Ciares ye'l mayor símbolu vecinal, que da nome tantu a la zona na qu'allúgase, como a l'asociamientu de vecinos, como al campu de fútbol, ente otros. Trátase duna cruz pulida en piedra asitiada so un pedestal, anguaño allugada'l empar del Fogar del Pensionista. Foi "repatriada" por una xestión de l'asociamientu vecinal, encabezada por José Manuel Quintanal, pues demientres un tiempu tevo nel Muséu del Pueblu d'Asturies, tamién en Xixón. La escultura alcuéntrase mui cercana a un cruce de cuatru carreteres mui baturicies, polo qu'aprovechando la sinonimia ye mui de cutio referise al cruce de caminos tamién como La Cruz de Ciares.
Coincidiendo cola gestión del tresllaú, intentóse probar n'estremaos archivos y biblioteques l'orixe de la escultura, pero nenguna de les versiones alcontraes parez ser dafecha.
El Parque de Los Pericones cunta con 141.813 m², lo que tórnalu nel más grande de Xixón, y ye 'auténticu polmón de la industrializada ciudá. Lo qu'antiguamente yera un coteru desendolcáu a la sema de maíz y fabes fora reabilitao como una gran zona verde mui usada polos xixoneses pa tomar el sol. El Conceyu Xixón llanció en 2007 un propuestu pa enanchar el parque a 40 ha, o lo que ye lo mesmo, unos 400.000 metros cuadraos, polo que'l yá de por si parque más grande multiplicaría cuasi por tres la so soperficie.
Nel parque cellébrense ca añu les fiestes de Santiagu, coincidiendo cola festividá del apóstol Santiagu el 25 de xunetu. Estes fiestes tovieron inautives demientres 40 años, pero Quintanal, como representante del asociamuientu, alitóles en 2004 siendo un ésitu rondu.
Batalla de Llicu
La Batalla de Llicu tuvo llugar nel 66 e.C. ente la República de Roma (col exércitu de Pompeyu) y les fuercies de Mitrídates VI. Pompeyu ganó de forma cenciella la batalla, y llueu Mitrídates suicidóse, finando la Tercer Guerra Mitridática.
Harrisburg (Pennsylvania)
Harrisburg ye la capital del estáu de Pennsylvania, nos Estaos Xuníos. Colos sos 49.673 habitantes (U.S. Census Bureau, 2011) ye la novena ciudá más poblada del estáu. Ye capital la sé alministrativa del condáu de Dauphin, y ta asitiada a la vera derecha del ríu Susquehanna, a unos 169 km al oeste-noroeste de Filadelfia y a 328 al este de Pittsburgh. L'area metropolititana estadística Harrisburg-Carlisle, qu'inclúi los condaos de Dauphin, Cumberland y Perry, tenía una población en 2015 de 565.006 habitantes, que la convierten na quinta mayor del estáu.
Harrisburg tuvo un papel importante na historia de los Estaos Xuníos demientres la emigración hacia el oeste y la guerra civil. La construcción del sistema de canales de Pennsylvania, y dempués la llegada del ferrocarril, ficieron de la ciudá una de les más industrializaes del noreste del país. Na segunda metá del sieglu XX la coyuntura económica foi variable, y los sectores que más trabayu daben yeren, aparte de l'alministración estatal, la siderurxa, l'agricultura y les industries venceyadas a ella. La crisis aportó a la ciudá na década de 1980, pero ésta supo recuperarse demientres el llargu mandatu del alcalde Stephen R. Reed (1985-2009).
La ciudá ye la sé na primer quincera de xineru, y dende 1917, del "Pennsylvania Farm Show", la mayor esposición de productos agrícolas del país. 
Les tierres de lo qu'anguaño ye Harrisburg pertenecíen a la tribu Susquehanna. El primer européu que contactó con ellos foi l'inglés John Smith, que viaxó dende Virxinia remontando'l ríu Susquehanna. Dempués d'elli, suecos y franceses siguieron esi ríu nes sos rutes d'esploración de la rexón, pero nun s'asentaron na zona. Había de ser otra vuelta un inglés, John Harris, el primer européu en decatase de lo estratéxico d'esta posición. Creó un puestu comercial en 1710, y entamó un serviciu de ferrys en 1733. Tres de la so muerte, en 1748, el so fíu John siguió favoreciendo, como so pa, les rellaciones coles tribus natives de la zona, y eso fizo que, pa mediaos del sieglu XVIII, la población europea en la zona medrara enforma. Miles de colonos alemanes aportaron a ella atrayíos polo favoratible del suelu pa la esplotación agrícola, y la so llaboriosidá fizo que la zona prosperara. Desarrollose la industria del fierro, tanto que los trabayadores del sector tuvieron prohibío, demientres la guerra de independencia estaunidense, dexar el trabayu pa enrolase nel exércitu nun siendo que tuvieren un permisu especial. 
Tres de la independencia l'asamblea estatal de Pennsylvania creó'l condáu de Dauphin con tierres que primero yeren del condáu de Lancaster, y favoreció l'establecimientu d'una sé pa les instituciones del condáu cerca de los que yera daquella Harris's Ferry. L'asentamientu diba ser nomáu Louisbourg n'honor del rei francés que sofitara les aspiraciones independentistes de los Estaos Xuníos, pero John Harris negose a vender la tierra pa facer el nuevu asentamientu neses condiciones, y esixió que se nomara Harrisburg n'honor de so pa. La llocalización de Harrisburg nún llugar de pasu nes rutes que xuníen el este y el oeste del país y la importancia comercial del ríu Susquehanna ficieron que la nueva ciudá fora dende bien ceo un centru de negocios. Al tiempu, foi medrando per toa Pennsylvania un sentimientu escontra l'escesivu protagonismu que quería tomar dientro d'ella la ciudá de Philadelphia, que fora capital de la Unión ente 1790 y 1800. Cuando hubo qu'escoyer una capital pal estáu la opción de Harrisburg tuvo bien de sofitu nel restu del estáu, y la ciudá convirtióse en capital estatal en 1812.
La ciudá taba xunida a Philadelphia por dilixencia dende 1776, y pa la década de 1830 tamién taba integrada nel sistema de canales de Pennsylvania y yera un importante ñudu ferroviariu. Fierro y acero yeren les industries más importantes nuna ciudá na que, a los primeros colonos alemanes, foran sumándose-y xentes d'otres partes del país y tamién europeos, principalmente escoceses, irlandeses, galeses y hugonotes franceses. Con ellos la so población medró hasta tener 13.000 habitantes en 1860, añu en que se convirtió oficialmente nuna ciudá. La so potencia industrial tuvo un papel importante na guerra civil estaunidense, y tamién agospió un centru d'entrenamientu del exércitu de la Xunión. La ciudá foi l'oxetivu d'una ofensiva del exércitu confederáu en 1863, pero el xeneral Robert E. Lee detuvo les sos tropes a pocos quilómetros de la ciudá y ordenó-yos que se desviaran p'atacar Gettysburg, dando iniciu a una batalla que había cambiar el cursu de la guerra.
La industria del aceru siguió siendo la más importante de la ciudá demientres el restu del sieglu XIX. La primer acería del país, propiedá de la Pennsylvania Steel Company, abrió na cercana Steelton en 1866. La Harrisburg Steel Company (anguaño Harsco) foi fundada, pela so banda, en 1853, y dedicábase nesa época a la fabricación de vagones de tren. La bayura de perres na ciudá fizo que se construyeran ilesies y escueles, bancos y, yá nel sieglu XX, centros comerciales y hoteles opulentos. El capitoliu estatal, d'otra banda, foi remocicáu en 1906.
Como otres ciudaes industriales del noreste del país, la ciudá empezó a decayer dempués de la Segunda Guerra Mundial, cuando entamó la emigración de la xente dende los centros urbanos a los suburbios. Nun había ser hasta mediaos de la década de 1980 cuando, gracies a multimillonaries inversiones, la ciudá recuperara fuercia y, dende 1995, tamién población. Magar que dende l'añu 2000 la medría de población paró, Harrisburg ye anguaño una ciudá dinámica gracies a la llabor del so alcalde Stephen R. Reed, que tomó midíes p'acabar cola delincuencia y pa favorecer la instalación de nueves empreses y negocios. Y pesie a que l'alministración, tanto estatal como federal, sigue concentrando la mayoría de los empleos de la ciudá, hai delles empreses que dan trabayu (Hershey Food, Tyco Electronics...) a varios miles de persones.
Gran Premiu de Malasia de 2008
El Gran Premiu de Malasia ye la segunda preba puntuable de la temporada 2008 de Fórmula 1. Foi disputáu ente'l 21 y 23 de marzu de 2008, nel Circuitu Internacional de Sepang, asitiáu en Sepang, Malasia.
Tíbet
El Tíbet (en tibetanu "Bod" ) ye una rexón autónoma situada na meseta tibetana nel Asia Central, la capital ye Lhasa. Son un conxuntu de tierres de gran ellevación per enriba de los 4.000 metros d'altor, asitiada ente les cordilleres de mayor altor de la Tierra tamién conocia como el techu del mundu.
Poco ye lo que se conoz del Tíbet enantes de la entrada del Budismu dende la India nel sieglu VII. Darréu de la entrada del Budismu ideose un alfabetu pa traducir la lliteratura budista a la llingua tibetana, nel sieglu IX los monxos budistes costituien yá una fuercia dominante na política d'esti país. Demientres munchos años el pueblu tibetanu resistió delles invasiones chines algamando la rexón la independencia, dellos sieglos más tarde llegaría la derrota nel sieglu XIII na que quedó suxetu a la exemonía del Imperiu Mongol. Nel añu 1641 llograron el gobiernu los "Dalai lamas" y en 1720 demientres el reinau de la Dinastía Qing aprovechandose estos de les desaveniencies ente los tibetanos y mongoles pa facese col país.
L'entamu del sieglu XVIII China unvió un comisionau a Lhasa pa facerse cargu del gobiernu. Dellos oganismos tibetanos rebeláronse escontra el comisionáu, siendo estos asesinaos. A la fin l'exércitu Qing invadió el Tíbet derrotando a los opositores, tornando otra vegada el comisionau chinu. Dos mil soldaos chinos tuvieron nel Tíbet faciendo estos les xeres defensives siendo tamién sofitaos poles fuercies llocales organizaes pol comisionau chinu.
En 1904 los británicos unviaron tropes a esti país, colando el Dalai Lama a Mongolia elli vivió nel esíliu fasta'l añu 1911, en tantu los chinos incomporaron el Tíbet a la rexón de "Sinkang". En 1913 el Tíbet y Mongolia firmaron un acuerdu reconociendo la so dixebra de China y declarando la independencia d'ella. Los chinos siguieron reclamando el Tíbet intentando invadilu nel 1918, foron derrotaos en tola llinia, en 1928 quedó establecida la frontera ente China y Tíbet, pero al entamar la griesca ente los dos países, el Tíbet cedió parte del so territoriu. 
China enxamás renunció a la so exemonía sobre'l Tíbet. En 1950 l'exército chinu invadió el Tíbet, derrotando fácilmente al exércitu tibetanu. El 23 de mayu de 1951 firmóse en Pekín un alcuerdu que confería a China la defensa y la política esterior del Tíbet. el 22 d'abril de 1956 formandose en Lhasa un comité, presidiu pol Panchen Lama, que creyó la Rexón Autónoma del Tíbet. En xunu d'esi añu y a consecuencia d'esta reforma, españe una revuelta nestes dos rexones, sofitada pola CIA. L'exércitu chinu llogró doblegar la revuelta en 1959, n'aiciones militares que ocasionaron la muerte a miles de tibetanos. El decimocuartu Dalai Lama y los sos principales collaboradores agospiáronse na India, onde siguieron sofitando les aiciones rebeldes escontra l'exércitu chinu fasta 1969 cuando la CIA decidió nun proveer más aida.
L'altitú de la meseta Tibetana ye conocia como "techu'l mundu" pol so gran altor de media, amás de tar arodiau de grandes mases montañes como el Kun-Lun al norte, Karakorum asitiau al noresti, y al sur una de les más conocies el Himalaya. Sicasi la totalidá del Tibet tá per enriba de los 3000 metros d'altor. El conxuntu de la meseta Tibetana tien un promediu de 4000 metros sobro el nivel de la mar. Les tres grandes fontes fluviales que ñacen nel Tíbet son el Salween, el Brahmaputra y el Indo desembocando esti últimu nel océanu Índicu.
El tibetanu ye una llingua politónica, monosilábica xuniendo delles pallabres pa formar una sola, ella ye del grupu sínicu, familia Sino-Tibetana. Falase nel Tíbet y nes rexones vecines de la India y de China ocidental. Usa na escritura 30 simbolos alfabéticos. Los dialeutos tibetanos dixebranse en dos clases, les provincies de "Purig"," Balti", "Ladak" y "Lehoul", al Oesti, y la de "Khams" al esti presenten la mayor afinidá cola llingua d'antañu. Mientres que los dialeutos falaos en "Spiti", "Tsang" y "U" acusen una mayor diferencia. El tibetanu tien dos formes de llinguax, la d'antañu pa los dialeutos y la d'anguaño pa la fala estandar. Con too ello, la llingua moderna ufierta grandes diferencies ente la ortografía, qu'emplega la escritura arcaica y la fonética.
La ganadería ye la principal fonte d'alimentación de la población fundamentalmente yaks domésticos, cabres, caballos y oveyes que bastien de mantega, quesu, lleche y testiles pa vestir.
La enorme altitú y lo estremu del so clima dificulten el desarrollu de l'agricultura, los cultivos principales tan llocalizaos a la vera de Lhasa como la cebada, cereales y les llegumes.
Nel Tíbet abunden los xacimientos minerales, que son esplotaos xabazmente sin consideración dalguna pola natura nin pol mediu. Les principales son los d'oru,petróleo, mineral de fierru y cobre amás d'otros minerales.
El budismu mahayana entró nel Tíbet gracies al Guru Rinpoché nel sieglu VIII. N'antañu esistía la tradición Bön. Col espoxigue del budismu,la tradición d'antañu casi muerre, anque tiempu dempués foi recuperada y fundáronse 300 monasterios. Parte de la creencia Bön creyó nel budismu tibetanu. La tradición Mahayana nun ta llimita a la busca de la lliberación personal, sinon que tien como finalidá esparder la sabiduría algamada y amosar el camín a tolos seres. Esti vehículu toma diferentes formes sigún les cultures y creencies.
Universidá de Boloña
La Universidá de Bolonia ye la universidá más antigua d'Europa y del mundiu occidental, foi fundada en Bolonia, Italia, en 1088, por Irnerius. 
Na Edá Media, yera famosa en toda Europa poles sos escueles de Humanidaes y Derechu, tanto canónicu coles figures de Graciá y la so Concordia Discordántium Cánonum y d'Irnerius nel Derechu Civil llevando al Derechu a una época d'esplendor en Europa provocando la so independencia como ciencia xurídica de la retórica. 
Los poetes Dante y Petrarca estudiaron nesta universidá. Denomada oficialmente "Alma mater studiorum", la universidá ye una institución p'estudiantes de dos sexos, mantenida pol sidu. Ufre cursos d'Artes, Derechu, Medicina, Farmacia, Matemátiques, Inxeniería, Agronomia, Medicina Veterinaria y Pedagoxía. El semiólogu y escritor italianu Umberto Eco ye'l titular de la cátedra de Semiótica d'esta universidá. El primer ministru d'Italia, Romano Prodi, ye profesor del departamentu d'Economía. 
Les Arriondes
Les Arriondes ye una villa asturiana, capital del conceyu de Parres y de la parroquia homónima.
Allúgase a 65 km d'Uviéu y tien una población de 2.575 habitantes (1.255 homes y 1.320 muyeres), según los datos del padrón de 2007, lo que supón el 45% de la población total del conceyu y el 78,5% de la de la parroquia. Asítiase na vega formada polos ríos Seya y Piloña, qu'axunten cerca d'ella.
Gracies al Descensu Internacional del Seya l'actividá turística na villa medro bonablemente nos caberos años. Asina, el turismu activu espoxigó y son numberoses les empreses dedicaes a organizar descensos en kayak o piragua pel ríu Sella. Nesti ríu tamién se pesca salmón na temporada estival. En devanéu Les Arriondes nun ye considerada la capital salmonera d'Europa.
Dende 1997 cuenta col hospital comarcal, de nome Francisco Grande Covián, nel barriu de La Castañera, que da serviciu a tol oriente asturianu. D'igual mena cuenta con otros servicios como la Piscina Comarcal Climatizada y la Oficina d'Información Xuvenil. Too ello convierte a la villa de Les Arriondes nún importante centru de servicios del Oriente d'Asturies.
Les principales fiestes de la llocalidá son el 22 de mayu, en que se festexa a Santa Rita y se celebra una feria de ganáu; l'últimu domingu de xunu, festividá del Fitu; el 16 de xunetu el Carme y por último la fiesta del Bollu y el Bollín l'últimu domingu y llunes de xunetu, ensin escaecer el yá mencionáu Descensu Internacional del Seya (primer sábadu d'agostu dempués del día 2), conocíu popularmente como "Les Piragües".
Dende l'añu 1997 celébrase'l festival de música lletrónica Aquasella.
Teletrófonu
El teletrófonu ye'l nome que-y dio l'inventor italianu Antonio Meucci a la so versión del teléfonu en 1870, anque yá en 1856 construyere'l primer teléfonu electromagnéticu.
Alexander Graham Bell foi'l primeru en patentalu en 1876, a diferencia de Meucci, que nun tuvo los recursos pa facelo ante la Oficina de Patentes de EE.UU., y que sólo pudo, en 1871, presentar una breve descripción, pero nun formalizar la patente.
El 11 de xunu de 2002 el Congresu de Estaos Xuníos d'América aprobó la resolución 269, pola que reconocía que l'inventor del teléfonu fuere Meucci y non Bell.
Estadiu Santiago Bernabéu
L' Estadiu Santiago Bernabéu ye un recintu deportivu allugáu nel distritu de Chamartín, al norte de Madrid, España. Foi inauguráu'l 14 d'avientu de 1947, tando en propiedá del Real Madrid Club de Fútbol. Nel 2007 l'estadiu foi nomáu Estadiu 5 estrelles, o estadiu d'élite, pola UEFA.
El 22 de xunu de 1944, el Bancu Mercantil e Industrial otórga-y un créditu a Santiago Bernabéu y Rafael Salgado pa escriturar el tarrén cao del vieyu Estadiu Chamartín (obra del arquiteutu José María Castell). El 5 de setiembre de 1944 escoyérase nel Palaciu del Círculu de Belles Artes la maqueta de los arquiteutos Manuel Muñoz Monasterio y Luis Alemany Soler como la estructura que-y diera cuerpu al estadiu. El 27 d'ochobre de 1944 bendízse'l tarrén y ponse la primer piedra.
L' Estadiu Santiago Bernabéu inauguróse'l día 14 d'avientu de 1947 nun partíu ente'l Real Madrid Club de Fútbol y el Clube de Futebol Os Belenenses de Portugal, baxo'l nome de Nuevu Estadiu Chamartín. El recintu (nel intre) tenía una capacidá de 75.145 espectadores, de los cualos 27.645 poseíen asientos (7.125 cubiertos) y 47.500 de pies (2.000 cubiertos).
El primer remocique del edificiu sedría en 1954. El 19 de xunu d'esi añu inauguróse l'anovamientu del llateral. Per aciu d'ello qu'el estadiu podía acoyer a 125.000 espectadores. Asina, el coliséu madridista convertíase nel meyor campu de tolos participantes de la recién creYáda Copa d'Europa y, poro, los otros clubes agradecieren-y el xestu del Real Madrid de repartir les taquilles, según que l'afición blanca enllenaba l'estadiu seique siempres.
El 4 de xineru de 1955, tres de l'Ensame Xeneral de Socios Compromisarios, decidiérase qu'el estadiu camudare'l nome n'honor al presidente del club y artífiz del estadiu: Santiago Bernabéu.
Yá en mayu de 1957 el Real Madrid inaugurare l'allumamientu llétricu nun partíu escontra'l Recife brasilanu. A esa instalación llétrica se-y considerare la meyor y de mayor puxu de mundiu.
La siguiente gran tresformación nun aportará fasta entamos de los años 80 col motivu del Campeonatu Mundial de Fútbol qu'allugaríase n'España en 1982. Había d'ameyoralu por mor de los nuevos tiempos y pa ello cuntose colos arquiteutos Luis y Rafael Alemany y Manuel Salinas. Los hermanos Alemany yeren fíos
de Luis Alemany Soler, quien llevara a cabu la construcción del recintu xuntu a Muñoz Monasterio. Les obres duraren 16 meses y tuvieren un coste de 704 millones de pesetes, de los que el Madrid pagó 530. 
Les mejores abarcaren varios puntos. En primer llugar, la FIFA obligaba a tener la mitad del aforu de asientos, de los cuales dos tercios debíen tar cubiertos. Por esta razón instalose una marquesina que cubría el perímetru del primer y segundu anfiteatru exceptu na zona del llateral este. De esti modu, la capacidá del estadiu viose reduciu de 120.000 a 90.800 espectadores de los cuales 24.550 estaben baxu el nuevu techau. Tamién se remodeló la fachada, instaláronse nuevos marcadores electrónicos nos fondos norte y sur y reestructuráronse les zonas de prensa, vestuarios, accesos y zones anexes.
A mediaos de los años 80, la UEFA implantó nueves normes de seguridá debíu al incrementu de la violencia nos estadios europeos. Por ello, obligose a crear accesos independientes a les diverses localidaes y a instalar asientos pa tos los espectadores. La necesidá de compensar la pérdida de localidaes de a pie por localidaes d'asientu fizo que, a principios de la década de los 90, el Santiago Bernabéu sufriera una gran ampliación y remodelación. La xunta directiva de Ramón Mendoza encargó el proyectu a la empresa "Ginés y Navarro Construcciones, S.A."
Les obres empezaron el 7 de febreru de 1992 y concluyeron el 7 de mayu de 1994 con un coste final de más de 5.000 millones de pesetes, elevando sustancialmente la deuda del club, que amás non tuvo nenguna ayuda institucional.
En total creáronse 20.200 nueves localidaes, toes elles d'asientu, con una inclinación del 87 %, garantizando así una perfecta visión y cercanía al terrenu de xuegu. Amás, pa acceder al nuevu anillu, erigiéronse cuatro torres nel exterior, dotada cada una de 2 escaleres centrales y una rampa helicoidal.
Con la nueva estructura, la altura del estadiu pasó de 22 a 45 metros de modu que durante l'inviernu, dos terceres partes del terrenu de xuegu queden en sombra y el césped deteriorase. Por esta razón, instalose a 20 cm de profundidad, una red de tuberíes de polipropilenu con más de 30 km de recorríu por la que circula agua caliente, evitando así les xelaes del césped.
Tamién debiu a la nueva altura de la grada foi necesariu meyorar e incrementar la potencia de la illuminación e instalóse una proteición retráctil sobre la cubierta de preferencia pa que en casu de lluvia los espectadores se protexan.
Yá nel branu de 1998, y baxo la presidencia de Lorenzo Sanz, el Estadiu Santiago Bernabéu adaptó toles sos localidades a asientu, fixando la so capacidad en 75.328 espectadores.
Con la llegada de Florentino Pérez a la presidencia del Real Madrid, pusose en marcha el llamau "Plan Director del Estadiu Santiago Bernabéu", con un doble obxetivu: mexorar la confortabilidad del estadiu y la calidad de les sos instalaciones, y maximizar los ingresos procedentes del estadiu.
Pa ello invirtiéronse 127 millones d'euros en cinco años (2001-2006) entre lo que destaca la ampliación y cubierta del llateral Este, la nueva fachada en Padre Damián, nuevos vestuarios, nuevos palcos y zones VIP, nuevu palco de honor asitiáu nel llateral Este, nueva zona de prensa tamién ubicada nel lateral Este, nuevu sistema d'audio, nuevos videomarcadores, nueva Sala de Trofeos, nuevos bares, colocación de calefacción nes grades, ascensores panorámicos, nuevos restaurantes, escaleres mecániques nes torres d'accesu y la puesta en marcha del edificiu multiusos na calle Padre Damián, que contará con la mayor macrotienda de fútbol y con oficines pal club.
Tras la ampliación del lateral Este y la creación de nuevos palcos, la capacidad del Estadiu Santiago Bernabéu ye de 81.044 espectadores, tos ellos sentaos.
Pa rentabilizar aún más l'estadiu, creose el "Tour del Bernabéu", nel que cualquier aficionau puede disfrutar de tos los rincones del estadiu.
Con l'obxetivu de meyorar les comodidaes del espectador, el club estudia la creación d'un gran parking y el cubrimientu total del estadiu pa que ni el vientu ni la lluvia disminuYán l'espectáculu futbolísticu.
Nos años 2002 y 2004, l'estadiu fue obxetivu de sendos ataques terroristas por parte de la organización terrorista ETA
En 2007, l'estadiu Santiago Bernabéu alcanzó los 1000 partíos de liga disputaos. 
Amás, la última revisión de la UEFA el 24 d'ochobre de 2007, con motivu del partiu de Champions League contra l'Olympiacos, sirvió como un pasu más nos trámites que se estan llevando a cabu para day al Santiago Bernabeu la categoría de "Estadiu de Élite" o Estadiu cinco estrelles. El 14 de paYáres del 2007, un mes enantes de la celebración del 60 aniversariu de la inaguración del estadiu, la UEFA comunicava oficialmente al club la denominación de categoria: Estadiu d'élite 5 estrelles.
El Estadiu Santiago Bernabéu encuentrase nel Paseo de la Castellana, nel distritu de Chamartín. Ocupa la mazana desllindada pol Paseo de la Castellana y les cais de Concha Espina, Padre Damián y Rafael Salgado .
Puede accedese al Estadiu Santiago Bernabéu por mediu del Metro de Madrid, por la Llinia 10 na Estación de Santiago Bernabéu.
Tamién se pue llegar per aciu d'autobús nes llinies 14, 27, 40, 43, 120, 147 y 150.
Nel Bernabéu xugáronse los siguientes partios:
Ramón Calderón
Ramón Calderón Ramos (26 de mayu de 1951, Palencia, España), foi presidente del Real Madrid. Sobrín-bisnietu del ex ministru Abilio Calderón y llicenciáu en Drechu pola Universidá de Navarra (1974).
Principal opositor del llabor de Ramón Mendoza al frente de la presidencia del Real Madrid na década de los 90, foi directivu del club mientres la presidencia de Florentino Pérez.
Foi elixíu'l 2 de xunetu de 2006, tres vencer pol votu presencial (8.343 votos) a los otros candidatos Juan Palacios (8.098 votos), Juan Miguel Villar Mir (6.702 votos), Lorenzo Sanz (2.377 votos) y Arturo Baldasano (1.581 votos). Nes sos propuestes eleutorales afirmó que ficharía al xugador del AC Milan, Kaká, al estremu holandés Arjen Robben y al volante español Cesc Fàbregas, actualmente del Arsenal FC. Namái consiguió la robla del holandés, un añu depués de prometelo, cumpliendo asina únicamente una de les sos trés propuestes. Nel so equipu destacó como direutor de fútbol Pedja Mijatović.
Los sos primeros fichaxes fueren el del nuevu entrenador, Fabio Capello y los de los xugadores de la Juventus Fabio Cannavaro y Emerson, estos últimos el día 19 de xunetu de 2006. 
Los fichaxes del Real Madrid na temporada 2006-2007 fueron, amás de Cannavaro y Emerson, Ruud van Nistelrooy, procedente del Manchester United, y Mahamadou Diarra, procedente del Olympique Lyonnais. Tamién llegó al club blancu'l sevillanu José Antonio Reyes, en calidá de cedíu empara del brasilanu Júlio Baptista. Amás, el 14 de payares de 2006 presentó un nuevu fichaxe, Marcelo, un xoven llateral procedente del Fluminense de Brasil. Los sos últimos fichaxes de la temporada 2006-2007 fueron dos xóvenes arxentinos. El primeru, Gonzalo Higuaín, procedente de River Plate y el segundu, Fernando Gago, procedente de Boca Juniors.
El 28 de xunu de 2007, la Xunta Direutiva qu'él preside decide destituyir a Fabio Capello del so cargu de entrenador del Real Madrid (con 2 temporaes más de contratu por delantre), asina como a tol so Cuerpu Téunicu y miembros de la Direición Deportiva que siempre lu apoyaron, como Franco Baldini. Esta destitución produzse díes depués de que l'equipu de fútbol entrenáu por esti Cuerpu Téunicu ganare "in extremis" el títulu de Lliga, tres 4 años ensin ganar un solu títulu. Contrató a Bernd Schuster pa sustituyir a Capello al frente del Cuerpu Téunicu, por mor del mal xuegu del equipu.
Pa la campaña 2007-2008, tres algamar el títulu de lliga y contratar a Bernd Schuster, Ramón Calderón y la so Xunta Direutiva fichó a Metzelder (B.Dortumund), Képler Laveran Lima Ferreira (Pepe) (con un coste de 30 millones d'euros, procedente del Oporto), Saviola (procedente del F.C. Barcelona), Dudek (Liverpool), los holandeses Wesley Sneijder (Ájax) y Drenthe (Feyenord), el llateral zurdu Gabriel Heinze (M. United) y por últimu'l tamién holandés y mentáu anteriormente Robben (Chelsea).
El 12 de febreru de 2008 ye nomáu Vicepresidente del Comité de Competición de Clubes de la UEFA.
Ilesia de Santa María de Llas
La Ilesia de Santa María de Llas ye un templu relixosu de cultu católicu romanu que s'asitia na villa d'Arenas, nel conceyu de Cabrales, nes orielles del ríu Ribeles.
La ilesia ta construyida sobro otra ilesia medieval, sufriendo posteriores reformes a lo llargo de los años. Pertenez al góticu rural asturianu.
El campu de la ilesia ta presidíu por un texu.
Ta declarada como monumentu hestóricu artísticu.
Galveston (Texas)
Galveston ye una ciudá del estáu de Texas, nos Estaos Xuníos.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2006 diz que Galveston tenía 57.466 habitantes.
Llista d'alcaldes de Cabrales
Alcaldes de Cabrales dende 1979:
Palaciu de Cernuda
El palaciu de Cernuda ta asitiáu nel conceyu asturianu de Cabrales.
Construyíu nel sieglu XVII, perfaese de casa, capiella y muria circundante. La casa ye de planta rectangular y dos pisos, la so fachada principal xébrase en dos partes estremaes. La primera, con un corte más palaciegu, con puerta y dos saeteres una a cada llau, nel primer pisu trés balcones y sobre'l central l'escudu d'armes de la familia Cernuda. La segunda parte ye más cenciella, na planta baxa, tien una entrada secundaria y con dos ventanes irregulares, nel primer pisu una galería formada por columnes de piedra. El restu de les fachaes nun tienen mayor interés. Esti conxuntu ye Monumentu Histórico Artísticu.
Palaciu de Navariegu
El palaciu de Navariegu ta allugáu nel conceyu Asturianu de Cabrales.
Edificáu nel sieglu XVII, ta mui modificáu anguaño. Nun entamu yera una cadarma persimétrica y cenciella con dos saeteres y dos ventanes na parte baxa. No cimero había trés ventanes cuadraes, ente les qu'había sendos escudos familiares.
Palaciu del Mayorazu
El palaciu del Mayorazu, n'Inguanzo, nel conceyu asturianu de Cabrales, ye un palaciu rural edificáu demientres los sieglos XVII y XVIII. 
Na fachada principal dos saeteres flanqueen la puerta d'accesu. La puerta d'accesu ye adintelada, ta percorrida por moldures y rematada por una piedra con grabaos decorativos. Sobre la puerta conservase un gran escudu decorativu.
Institutu de Desarrollu Económicu del Principáu d'Asturies
L'Institutu de Desarrollu Económicu del Principáu d'Asturies o IDEPA ye un ente públicu dependiente de l'alministración rexonal asturiana que tien l'envís d'afalar el crecimientu económicu y la xeneración d'emplegu na comunidá autónoma asturiana, per aciu del apoyu y dinamización de l'actividá empresarial.
Palaciu de la familia Díaz Inguanzo
El Palaciu de Díaz Inguanzo, en Berodia, nel conceyu asturianu de Cabrales, ye un palaciu rural probablemente construyíu nel sieglu XVIII. Presenta una cadarma compauta al carecer de patiu interior. Tien planta cuadrada con dos altures, que llevanta una más nel centru de la fachada principal.
Les muries son de mampostería acutando la sillería pa los tornafueos de la fachada, requexos, enmarque de vanos, etcétera.
Na fachada oeste hai un cuidáu tratamientu de los vanos, y la xebra de los pisos faese per aciu d'impostes. Nel cuerpu principal conservense dos escudos, ún cola data 1898 remembra l'apertura del balcón central y otru asitiáu no alto del edificiu, coles armas de la familia Vivanco.
Batán de la Pisa de la Sertal
El Batán de la Pisa de la Sertal asitiáu n'Arenas, conceyu asturianu de Cabrales, alcuéntrase nel quilómetru 1 na carretera d'Arenas de Cabrales en direición a Arangas. Accédese al batán per una sienda que cuerre paralela al Ríu Ribeles.
La Pisa de la Sertal, retien l'agua del ríu Ribeles per aciu d'un banzáu de piedra. Dende la presa un aguañal de lloxa conduz l'agua hasta la cámara de carga, que regula la so cayida per aciu d'una compuerta.
El batán ye una tosca máquina de madera, emplegada pa enfurtir pieces de llana. Componse d'una rueda hidráulica, qu'al xirar llevanta dos gruesos mazos que golpeen repetidamente les pieces de teles colocaes nuna artesa de madera.
L'edificiu qu'agospia la maquinaria ye de mampostería cubierta con teya bermeya. La solera tien dos niveles, una zona d'atención del batán y otra zona más baxa de descarga d'agua.
Cueva de los Canes
La Cueva de los Canes ta asitiada na llocalidá asturiana d'Arangas, cercana a Arenas nel conceyu de Cabrales.
Ufre una serie de pintures de calter simple denominaes "«macaroni»". na zona final de la cueva esisten estremaos grabaos de trazos paralelos, rectilíneos y ondulaos.
Cueva de la Covaciella
La Cueva de la Covaciella ta asitiada nel conceyu asturianu de Cabrales, na zona de Las Estazadas.
Trátase d'una cueva con una galería de cuarenta metros de llargo que fina nuna faza con pintures rupestres paleolítiques del periodu madaleniense con una antigüedá de 14.000 años. Foi descubierta en 1994 cuando tres una voladura por obres na carretera abrió un furacu na cueva. El fechu del so cerramientu y el so tardíu descubrimientu fai que la calidá y conservación de les pintures seya mui alta considerándose como los bisontes meyor conservaos de la cornisa cantábrica.
La cueva ta pesllada al públicu y declarada como Bien d'Interés Cultural.
Ilesia de la Santa Cruz (Inguanzo)
La ilesia de Santa Cruz d'Inguanzo ta asitiada na llocalidá asturiana d'Inguanzo nel conceyu de Cabrales.
Construyida en 1780 por orde de Pedro d'Alonso Díaz n'estilu barrocu, pertien una planta con una única nave central de cruz llatina con cúpula.
Sistema del Cerru del Cuevón
El Sistema del Cerru del Cuevón ye un sistema kársticu compuestu por dos torques interconeutaes allugada nel macizu central de los Picos d'Europa, nel conceyu asturianu de Cabrales. Con una fondura de 1.589 metros, la Torca del Cerru del Cuevón ye la torca más fonda d'España y la cuarta mundial.
En 1998 un equipu d'espeleólogos Franco-Español, que tuviera esplorando estes torques demientres años, llegó per primer vez al so fondu, batiendo'l récor d'España.
El sistema tien dos accesos o toques:
Llamada tamién T-33, cola entrada na cota de los 2.019 metros sobre'l nivel del mar.
Al nun tener boques intermedies y ser necesariu faer el percorríu completu pa baxar, ye considerada n'espeleoloxía la más abegosa del mundu téunicamente: necesítense trés díes pa baxar los sos 1.586 metros.
De menor fondura. Llamada TR-2, la so entrada alcuéntrase a 1.590 metros, na parte inferior de la Cuesta del Trave. Comunica cola torca del Cerru del Cuevón.
Sablera del Mouro
La Sablera del Mouro ye una sablera nel conceyu de Navia de sable buxo y grueso, con foleaxe abondante. Ta xebrada de la sablera de Navia por Pena Furada; en baxamar pue cruciase caleyando. Apórtase dende Navia pela NV-2, continuando pela carretera costera que va dica los miradorios. Aparcamientu y baxada per escala de lloxa. Tamién conozse como Sablera de Pena Furada.
Sablera de Navia
La sablera de Navia ye una sablera asitiada nel conceyu de Navia. Tien 330 metros de llonxitú. Ye de sable buxo y grueso y con foleaxe abondante. Apórtase dende Navia pela NV-2 desviándose n'El Galeón. Tien xiringuitos, socorrismu, aparcamientos, restaurantes y bares.
Cuenta con un campu de tombos percalteníu, viesques de pinu resineru y marismes halófiles.
San Diego
San Diego ye una ciudá del estáu de California, nos Estaos Xuníos. Asítiase al sur del estáu, a la vera l'océanu Pacíficu, a unos 190 km al sur de Los Angeles y a poco más de 30 km de la frontera con Méxicu. Ye la octava mayor ciudá del país, y la segunda mayor de California. Foi el primer llugar habitáu por europeos del estáu ("the birthplace of California") y ye conocida pol so clima suave, poles playes y tamién por tener un puertu natural d'agües bien profundes que fain que tenga sío, dende'l bombardéu de Pearl Harbor pola marina xaponesa en 1941, una de les principales bases de la Marina estaunidense. Nos caberos años tamién espoxiga nella el sector d'investigación médica y biotecnolóxica. La so población, según el censu de 2010, yera de 1.307.402 habitantes.
La zona yera l'hogar de los Kumeyaay cuando aportaron a ella los europeos. San Diego foi el primer llugar al que llegaron na actual costa oeste de los Estaos Xuníos. En 1542 Juan Cabrillo llegó a la so bahía y reclamó tola rexón pa España, dando asina'l niciu a lo que diba ser l'Alta California 200 años dempués. El presidiu (fuerte) y misión (de la orde franciscana) de San Diego, fundáu en 1769, foi el primer asentamientu européu na actual California. En 1821 la ciudá pasó a formar parte del recién independizáu estáu mexicanu, y pasó a manes estaunidenses en 1850 dempués de que, tres la guerra mexicanu-estaunidense, California fora almitida como estáu de la xunión.
La ciudá ye la sé alministrativa del condáu de San Diego y el centru económicu de la rexón y del área metropolitana San Diego-Tijuana. Los sectores que tiren pola actividá económica de la ciudá son el militar, tantu pola presencia d'instalaciones militares nella como pola d'industries de defensa, el turísticu, l'industrial y el comerciu internacional. A la vera de la so universidá ("University of California, San Diego") y del so centru médicu asociáu ("USCD Medical Center") tien desarrolláose tamién, nos caberos años, un importante sector biotecnolóxicu.
Conxuntu hestóricu artísticu de Cimavilla
El Conxuntu hestóricu artísticu de Cimavilla o barriu de Cimavilla allúgase dientro la península de Santa Catalina, nel conceyu asturianu de Xixón.
Prencipales monumentos:
Emilio Alarcos Llorach
Emilio Alarcos Llorach (Salamanca, 1922- Uviéu, 1998) foi un llingüista asturianu (non de ñacencia), caderalgu eméritu de la Universidá d'Uviéu, miembru de la Real Academia Española y tamién de l'Academia de la Llingua Asturiana.
Entamó los sos estudios universitarios na ciudá de Valladolid, au'l so pá yera caderalgu; continuolos en Madrid, au tuvo comu mayestru a Dámaso Alonso y por esta universidá foi doctor en Filoloxía Románica en 1947. Caderalgu d'institutu n'Avilés dende 1944, la so estancia comu lleutor d'español nes ciudaes de Suiza, de Berna y Basilea (1946-1947) foi decisiva pa la so formación comu llingüista, lo que-y dexó entrar en contautu direutu coles corrientes científiques que naquella dómina nun hebía n'España. Tres otru breve tiempu comu caderalgu d'institutu en Cabra (Córdoba) y Logroño, obtién nel añu 1950 la cátedra de Gramática Hestórica de la Llingua Española na Universidá d'Uviéu. De la so llabor nesa universidá apurre testimoniu los sos numberosos discípulos, asina comu unos cartafueyos, "Archivum", perimportantes pa la conocencia de los estudios hispánicos. 
Elleutu pal sillón B de la Real Academia Española en 1972. Arriendes foi tamién miembru fundaor y d'honor de l'Academia de la Llingua Asturiana, magar que l'institución asturiana declarolu el 23 de mayu persona non grata , pola so posición contraria a la Normalización del Asturianu. Yera, nel momentu del so fenecimientu, Presidente de l'Asociación de Hestoria de la Llingua Española.
Berna
Berna ("Bern" n'alemán, "Berne" en francés, "Berna" n'italianu y romanche) ye la capital federal de Suiza. Ye tamién capital del cantón homónimu.
Na so área metropolitana, Berna cunta con 350.000 habitantes, la mayoría de llingua alemana. La ciudá ye cruciada pol ríu Aar. 
La ciudá vieya de Berna ta na llista del Patrimoniu de la Humanidá de la UNESCO, gracies a la so arquiteutura medieval. Berna ye miembru de la Organización de las Ciudaes del Patrimoniu Mundial y d'otres organizaciones mundiales. 
Sigún la lleenda, el duque Bertoldu V de Zähringen, fundador de la ciudá, apurrió-y el nome de Berna, tres vencer a un osu ("Bär" n'alemán). Na zona hebo osos durante sieglos, y entá puen vese na fuexa de los osos (Bärengraben) arrayante del Nydeggbrücke ("Ponte de Nidegg").
Día d'Asturies en Xixón
El Día d'Asturies en Xixón cellébrase nel conceyu asturianu de Xixón el primer domingu d'agostu.
La fiesta escomencipia cola xira al Cerru de Santa Catalina, n'onde afáyase la estatua d'Chillida, l'Eloxu'l Finxu. Dempués de la xira, a les seis dende los xardines del Náuticu parte'l desfile de numberosos gurupos folclóricos d'estremaos países qu'autuaren en dalgún de los dos escenarios puestos pol conceyu, el de la plaza Mayor y el de la plaza del Náuticu. El desfile enclúi tamién carroces. Fina nel estadiu del Molinón, con una autuación de tolos gurupos.
Fundación Foru Xovellanos del Principáu d'Asturies
La Fundación Foru Xovellanos del Principáu d'Asturies ye una Intitución fundada en Xixón (Asturies), a iniciativa dún grupu de xovellaniegos col enfotu'l conceyu de Xixón y otres istituciones públiques como'l Gobiernu del Principáu d'Asturies, asina como d'empreses y entidaes privaes. Tien como antecedente l'Asociamientu Foru Xovellanos (1995), tresformada en Fundación con data 4 d'agostu de 1998. El so oxetivu primordial ye ""Honorar l'alcordanza de Don Gaspar Melchor de Xovellanos como paradigma de serviciU del bien ermuno de tolos ciudadanos, asina como espardir y caltener vives la so obra y figura y alitar l'aplicación y autualización del so camientu pa'l beneficiu d'España y específicamente d'Asturies"".
Un resorte mui emportante de la istitución ye la Estaya de "Amigos de Xovellanos" a la que cualisquier persona o entidá pue iscribirse col oxetu de caltener una sintonía más averada coles atividaes que rialícense dende la Fundación.
De magar 1998, la Fundación convoca añalmente'l Premiu de Vistigación Fundación Foru Xovellanos del Principáu d'Asturies, dotáu con 6.000 Euros y l'asoleyamientu del trabayu galardonáu. Podrán acudir autores de cualisquier nacionalidá. Los trabayos versarán sobro cualisquier destos temes:
Anguaño edítase un Boletín Xovellanista y delles monografíes sobro Xovellanos, la so época o los sos contemporanios. Fasta la data tien un catálogu de 20 publicaciones.
Movimientu pola oficialidá de la llingua asturiana
Conozse como movimientu pola oficialidá de la llingua asturiana o movimientu pola oficialidá al movimientu social o texíu cívicu qu'hai n'Asturies en pro de la demanda de que l'estatutu d'autonomía recueya'l calter oficial del asturianu mesmo que pasa n'otres comunidaes autónomes con llingua propia.
Ye'l principal movimientu social qu'opera n'Asturies penriba d'otros movimientos sociales como'l movimientu ecoloxista, el movimientu gai o'l movimientu feminista.
El movimientu afítase na idea de que l'asturianu, como llingua propia d'Asturies, merez un tratamientu equiparable al que reciben otres llingües propies n'otres comunidaes autónomes del estáu español y cuida que ye un padrimoniu inmaterial qu'hai que caltener, conservar y tresmitir a les xeneraciones venideres polo que la oficialidá faise d'esti mou un pasu indispensable na so supervivencia como llingüa. Otres visiones dientro d'esti movimientu simultanies o paraleles a esta, menos comprometíes cola cultura como patrimoniu inmaterial y más centrada nos drechos civiles, remarquen la falta de drechos a emplegar l'asturianu na alministración pa los ciudadanos que quieran mandase per él.
Masque siempres hebo un esmolimientu fondu en dellos seutores d'Asturies alrodiu de la tema de la llingua asturiana y la so proteición o emplegu, ye nos años 70 onde surde'l movimientu vindicativu pola oficialidá alrodiu de l'asociación cultural Conceyu Bable que ye na primera dómina vindicativa l'ente alredor del que xiraba'l movimientu. 1976 ye la fecha de la primera manifestación pola llingua. Les reclamaciones que nun entamu había yeren la consideración como llingua, l'enseñu d'asturianu nos colexos y la so proteición en xeneral. D'aquella dómina ye perconocía la campaña que s'entamó nomada Bable nes escueles, una campaña de pintaes per toa Asturies pa desixir la inclusión del deprendimientu d'asturianu.
Tres de que'l gallegu, el catalán o'l vascu algamaren l'estatus de llingua oficial y la constitución española recoyere esa posibilidá, les demandes del movimientu centráronse n'algamar esti reconocimientu que vieren torgáu nel estatutu d'autonomía de 1981.
Nes décades siguientes, el movimientu va pasu énte pasu espardiendo la so influencia y aportando a partíos que nun entamu refugaben esta idea. Izquierda Xunida, aceutaría la oficialidá na década de los 90, y el PP entama a falar d'ella nes eleiciones xenerales de 2008. Nel planu social, el movimientu va algamando estremaes victories, dende la inclusión del meyor cantar n'asturianu nos premios de l'Academia de la música, l'aprobación d'una Llei d'usu y promoción del asturianu en 1998 na que l'alministración entama a obligase pa cola llingua. Sicasí, hebo delles derrotes, como la refuga por parte del Tribunal Constitucional de les declaraciones d'oficialidá d'estremaos conceyos asturianos como Llangréu o Bimenes.
El fechu de que la demanda tea circunscrita a la defensa de la llingua y los drechos de los falantes, fai que la so defensa tea abierta a coleutivos, asociaciones y persones de toa triba. Poro, el movimientu pola oficialidá ye variáu y heteroxeniu, compónse de persones independientes o de cierta rellevancia como músicos, escritores, caderalgos d'universidá, periodistes o xuristes. Ansí como d'asociaciones cíviques en pro de la llingua como la Xunta pola defensa de la llingua asturiana, n'ast o Iniciativa pol Asturianu. Amás, bien de partíos políticos d'ámbetu asturianu como Unidá, Andecha Astur o la Unión Asturianista recueyen esta demanda y faenla propia nel so programa, mesmo qu'Izquierda Xunida o dellos seutores minoritarios del PP. Na estaya sindical los sindicatos CSI como xeneralista y SUATEA nel enseñu son activos na defensa d'esta demanda. 
El movimientu axúntase periódicamente alredor d'iniciatives como'l Conceyu Abiertu pola oficialidá, proyeutu de coordinación entamáu primeramente pola Xunta pola defensa de la llingua asturiana que busca coordinar el movimientu col envís de facer manifestaciones, concentraciones, actos y eventos alrodiu de la demanda social d'oficialidá. 
Ente los actos qu'entama o sofita'l movimientu cuéntense manifestaciones, concentraciones, pidimientos, encierros pa desixir escolarización, demandes xudiciales, ruedes de prensa, acampaes, clases d'asturianu na cai, conciertos pola oficialidá, subasta d'obres d'arte, pintaes, pegada de cartelos,
La Pita de la Xunta ye quiciabes el personax más famosu d'esti movimientu. Consiste nun home o muyer antroxáu de pita qu'acompaña al Presidente d'Asturies en munchos de los sos actos o desplazamientos. Amás del efeutu que supón nos medios una persona antroxada de pita, escoyóse esti animal por simbolizar la cobardía que supondría a xuiciu del movimientu la non-inclusión de la oficialidá nel Estatutu d'Autonomía. La idea entamóla la Xunta pola defensa de la llingua asturiana y aínda güei sigui faciéndose
Práxedes Mateo Sagasta
Práxedes Mateo Sagasta y Escolar (Torrecilla en Cameros, 21 de xunetu de 1825 - Madrid 5 de xineru de 1903) foi un políticu español, presidente siete vegaes del Gobiernu nel periodu calteníu ente 1870 y 1902, famosu poles sos dotes retóriques.
Miembru del Partíu Lliberal, de calter progresista, durante los sos estudios d'inxenería de Caminos, Canales y Puertos en 1848, foi l'únicu de la so falcultá que se ñegó a firmar un manifestu en sofitu a la reina Sabela II d'España. Tres finar los sos estudios, entamó a formar parte de la vida política.
Sagasta foi miembru de les Cortes ente 1854 y 1857, y posteriormente ente 1858 y 1863. Trés años dempués, tres un golpe d'Estáu fallíu, esiliaráse en Francia. Nun tornó a España hasta 1868, pasando a incorporase nel gobiernu provisional progresista qu'asumiera el poder tres La Gloriosa (llevantamientu militar) que punxo fin al reináu de Sabela II.
Mateo Sagasta tamién presidió'l conflictu Hispanu-Americanu de 1898, alcuñáu n'España "Guerra de Cuba", que supunxo la pérdida de les últimes colonies n'América: Cuba y Puertu Ricu, asina como tamién Filipines y Guam, derrota pola que tuvo inevitablemente Sagasta qu'asumir la reponsabilidá. El fechu que nun impidió, a pesar del so desprestixu, que-y fora nuevamente confiáu'l gobiernu de la monarquía Alfonsina ente 1901 y 1902.
Santantolín
Santantolín ye una parroquia del conceyu d'Ibias, onde s'asitia la capital del conceyu, nel suroccidente d'Asturies. Foi nomada Pueblu Exemplar en 1999 polos príncipes d'Asturies. Ta allugada ente les reserves naturales de Los Ancares y Munieḷḷos, a 149 quilómetros d'Uviéu y tien 487 habitantes.
Juneau
Juneau ye la capital del estáu d'Alaska, nos Estaos Xuníos. Forma una municipalidá, nomada "City and Borough of Juneau", dende 1970, cuando se fundieron nesa entidá los conceyos de Juneau y Douglas y los territorios que los arrodiaben. Esa municipalidá ye, colos sos 8.430,4 km² d'estensión, la segunda más grande de tolos Estaos Xuníos, y tamién, al vivir nella namái que 30.690 persones (U.S. Census Bureau, 2007) una de les que tien menor densidá de población.
La ciudá s'asitia a la vera de la canal de Gastineau, que separta la isla de Douglas (una de les que formen l'archipiélagu Alexander) del continente. Pesie a la so situación continental, nun se puede llegar a Juneau per carretera: hai que dir nún avión d'Alaska Airlines o nún ferry del Alaska Marine Highway Sistem.
Foi fundada en 1881 y ye, dende 1906, la capital del estáu. Esi estatus, nostante, foi discutíu delles veces, pero la engarradiella ente los partidarios d'Anchorage y Fairbanks, les dos ciudaes más grandes del estáu, fizo que, a lo menos hasta agora, Juneau entá conserve la capitalidá estatal. Acordies con ella, la ciudá concentra toles oficines estatales y municipales, lo que fai del empléu públicu la principal riqueza de la ciudá. Hai, tamién, ciertu desarrollu del sector turísticu: la xente atraída pola riqueza natural de la zona fai cruceros pol archipiélagu, y munchos d'ellos lleguen al puertu de Juneau (un millón de visitantes ente mayu y setiembre de 2005). Un puertu que tamién caltién una actividá pesquera que, anque ta menguando, entá ye bien productiva: en 2004 el puertu yera el 45º de los d'Estaos Xuníos no que fai referencia al valor del pescáu desembarcáu nelli.
 Páxina web del "City and Borough of Juneau"
Anchorage (Alaska)
Anchorage ye una ciudá del estáu d'Alaska, nos Estaos Xuníos. Ye la ciudá más poblada del estáu.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2006 diz que Anchorage tenía 278.700 habitantes.
Fairbanks (Alaska)
Fairbanks ye una ciudá del estáu d'Alaska, nos Estaos Xuníos. Ye la segunda ciudá más poblada del estáu dempués d’Anchorage.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2005 diz que Fairbanks tenía 31.324 habitantes.
Corpus Christi (Texas)
Corpus Christi ye una ciudá costera del estáu estauxunidense de Texas. Ye la sé alministrativa del condáu de Nueces, magar que'l so territoriu estiéndese tamién pelos condaos d'Aransas, Kleberg y San Patricio. La so población estimao en 2013 (U.S. Census Bureau) de 316.381 habitantes, lo que la convierte na octava más populosa del estáu. Ye'l principal núcleu de la so área metropolitana, que tenía 452.422 habitantes en 2015, y tamién del área estadística combinada Corpus Christi-Kingsville-Alice. El so nome vien-y del de la bahía na que s'alluga, nomada así pol esplorador español Alonso Álvarez de Pineda, que la descubrió el día de la fiesta del Corpus Christi ("el cuerpu de Cristo") de 1519.
Lubbock (Texas)
Lubbock ye una ciudá del estáu de Texas, nos Estaos Xuníos.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2004 diz que Lubbock tenía 209.737 habitantes.
Tibetanu
El Tibetanu ye una llingua politónica, monosilábica xuniendo delles pallabres pa formar una sola, ella ye del grupu sínicu, familia Sino-tibetana. Falase nel Tíbet y nes rexones vecines de la India y de China ocidental.
Usa na escritura 30 simbolos alfabéticos. Los dialeutos tibetanos dixebranse en dos clases, les provincies de "Purig", "Balti", "Ladak" y "Lehoul", al Oesti, y la de "Khams" al esti presenten la mayor afinidá cola llingua d'antañu. Mientres que los dialeutos falaos en "Spiti", "Tsang" y "U" acusen una mayor diferencia. El tibetanu tien dos formes de llinguax, la d'antañu pa los dialeutos y la mas moderna pa la fala estandar. Con too ello, la llingua moderna ufierta grandes diferencies ente la ortografía, qu'emplega la escritura arcaica y la fonética.
Páxina sobre la llingua tibetana (n'Inglés)
Freddie Mercury
Freddie Mercury (Farrokh Bulsara al nacer en Zanzíbar el 5 de setiembre de 1946 – Londres 24 de payares de 1991) foi un músicu Parsi-británicu, meyor conocíu como cabezaleru y cantante de la hestórica banda de rock Queen (incluyida nel Salón de la Fama del Rock and Roll en 2001). Destacó poles sos habilidaes vocales y poles sos interpretaciones en vivo. Como compositor, escribió bayura d'ésitos internacionales, incluyendo "Bohemian Rhapsody", "Killer Queen", "Somebody to Love", "We Are the Champions" y "Crazy Little Thing Called Love". A parte del so trabayu con Queen, tamién produxo asgaya d'ésitos como artista en solitariu. Mercury, que yera descendiente de parsis indios y que xorreció na India, foi nomáu tamién la “primer estrella del rock britano-asiática”. Morrió por mor d'una bronconeumonía provocada pol VIH (SIDA) el 24 de payares de 1991, teniendo fecho pública l'anuncia de la so enfermedá un día enantes, 23 de payares.
Pesie a que Queen nun foi popular munches vegaes nes crítiques de música rock, estímense que les ventes mundiales del grupu superen les 300 millones de copies de discos a día de güei. La banda tien tamién pasao más selmanes en conxuntu nes llistes d'ésitos d'álbumes del Reinu Xuníu más tiempu que cualaquier otru grupu musical, más incluso que The Beatles. En 2006, "Time Asia" nomó a Mercury como un de los “héroes asiáticos” más influyentes de los caberos 60 años. D'otra miente, tamién foi percriticáu por tener arrequexao el so orixe étnicu, al igual que a la hora de contraer el VIH, guardándolos de facelos públicos.
Freddie Mercury nació en Stone Town, na islla de Zanzíbar, de la costa este d'África. Los sos padres, Bomi y Jer Bulsara, yeren dambos parsis de la provincia de Gujarat, n'India. L'apellíu familiar deriva de la ciudá de Bulsar (tamién conocida como Valsad) nel sur de Gujarat. Como parsis, la familia prauticaba la relixón zoroástrica. La familia treslladóse a Zanzibar por mor del nuevu destinamientu de so pa como caxeru de mediu nivel de la Oficina Colonial Británica. Amás, Mercury tenía una hermana pequeña, Kashmira.
Mercury foi mandáu a la India de nuevo a la edá d'ocho años a la Escuela de Neños ‘’St. Petter’s’’ (San Pedru n'asturianu), un internáu pa neños na ciudá de Panchgani, averada a Bombay (agora Mumbai). En ‘’St. Peter's’’ resultó un estudiante destacáu que destacó en criquet y ḥoquei sobre herba. Siendo por naturaleza mandrechu, yera especialmente adeptu al boxéu, con un fuerte “ganchu d'izquierdes”.
Na escuela, formó una popular banda de música escolar, nomada The Hectics (“Los Axitaos” n'asturianu), na que tocaba'l pianu. Un amigu d'entós afirma que Mercury “tenía una habilidá estraordinaria pa escuchar la radio y reproducir lo qu'oyía nel pianu”. Tamién foi en ‘’St. Peter's’’ onde entamó a dase a conocer como "Freddie". Mercury quedóse n'India gran parte de la so neñez, viviendo con so güela y so tía. Completó la so educación n'India na Escuela Superior ‘’St. Mary's’’ na ciudá de Mazagaon enantes de tornar a Zanzíbar.
A la edá de 17 años, Mercury y so familia fueron forciaos a colar de Zanzíbar, debio a la Revolución de Zanzíbar de 1964. La familia treslladóse a una pequeña casa en Feltham, Londres. Entró nes qu'agora ye'l West Thames College, n'aquelles la Politécnica d'Isleworth, nel oeste de Londres, onde estudió arte. Acabó por conseguir un Diploma n'Arte y Diseñu Gráficu nel Ealing Art College, y más tarde fadría usu de les sos habilidaes gráfiques en xeres como'l diseñu de la conocida "Cresta de Queen". Por último, Mercury caltuvo la ciudadanía británica pol restu de la so vida.
Tres la so graduación, Freddie entró en delles bandes demientres trabayaba vendiendo ropa de segunda mano nel agora temporalmente desapaecíu Kensington Market en Londres, anque tamién tuvo un trabayu nel aeropuertu de Heathrow. Amigos d'aquellos tiempos recuérdenlu como un mozu calláu y cobarde que tenía un interés pergrande na música.En 1969 formó la banda Ibex, más tarde pasando a llamase Wreckage. Cuando esta banda falló nel so despegue musical, enrolóse nuna segunda nomada Sour Milk Sea (Mar de Lleche Agrio), anque de toes formes, entamando 1970, esti grupu acabó por desfacese.
N'abril de 1970, Mercury xunióse al guitarrista Brian May y percusionista Roger Taylor, que previamente taben nuna banda nomada Smile, y pesie a les reserves de los otros miembros, Mercury escoyó'l nome de "Queen" pa la nueva banda. Más tarde Freddie afirmaría falando sobre'l nome del grupu: "Yera perconsciente de les connotaciones gays, pero yera sólo una faceta d'ello". Por último, sobre esti añu, tamién procedió a camudar llegalmente el so nome.
De neñu, Mercury escuchó una cantidá considerable de música india, y una de les sos tempranes influencies foi'l cantante de playback de Bollywood Lata Mangeshkar, a quien tuvo la oportunidá de ver en vivu nesi país. Depués de treslladase a Inglaterra, Mercury féxose fan del grupu de rock Led Zeppelin, del guitarrista Jimi Hendrix, de John Lennon y de los famosos The Beatles. Llegó a dicir de Hendrix: "Jimi Hendrix ye perimportante. Ye'l mio ídolu. Epitomiza un poco, la so presentación nel escenariu, la totalidá de trabayos d'una estrella del rock. Nun hai forma de comparalu. O tienes la maxa o non. Nun hai forma de que pueda salite igual. Nun hai naide que lu pueda reemplazar". Otra de les sos favorites artistes poles sos representaciones yera la cantante y actriz Liza Minnelli. Él una vegada llegó a dicir: "Una de les mios tempranes inspiraciones vieno de "Cabaret". Adoro absolutamente a Liza Minnelli, ye totalmente impresionante. La forma na que desendolca los sos cantares, la auténtica enerxía."
Vistu como un de los más grandes cantantes na música internacional, Freddie Mercury poseía una voz perdistintiva, incluyendo un rexistru de cuasi cuatro octaves. Pesie a que la so voz dimientres una conversación yera la del rangu d'un barítonu, munches de los sos cantares cantábalos nel rangu de tenor. El biógrafu David Bret describió la so voz como "intensificando dientro de delles esceiciones nos soníos más graves, del gruñíu roqueru a lo tienru, vibrante tenor, llueu a un tonu altu, fasta una coloratura cuasi perfeuta, pura y cristalina nes llegaes más altes." Per otru llau, normalmente baxaba les sos notes más altes dimientres autuaciones en vivo. Mercury tamién afirmaba nun tener asistío enxamás a dengún entrenamientu formal nin tener padecío nódulos de les cuerdes vocales. La soprano catalana Montserrat Caballé, con quien Mercury grabó un álbum, espresó la so opinión de que "la diferencia ente Freddie y cuasi toles otres estrelles del rock yera que él taba vendiendo la so voz."
Mercury escribió diez de los diecisiete cantares del álbum de Queen "Greatest Hits": "Seven Seas of Rhye", "Killer Queen", "Bohemian Rhapsody", "Somebody to Love", "Good Old-Fashioned Lover Boy", "We Are the Champions", "Bicycle Race", "Don't Stop Me Now", "Crazy Little Thing Called Love", y "Play the Game". 
L'aspeutu más notable de la so composición incluyía l'anchu rangu d'estremaos xéneros qu'emplegaba, qu'incluyíen ente otros estilos, rockabilly, heavy metal y disco. Como desplicó nuna entrevsista en 1986, "Odio facer lo mesmu una y otra vegada. Préstame ver qué ta pasando agora na música, nel cine y nel teatru ya incorporar too lo d'ehí.” Comparáu con munchos compositores populares, Mercury tamién curiaba d'escribir material musical complexu. Por exemplu, "Bohemian Rhapsody" ye una cadarma acíclica y comprende dolcenes d'acordes. "Crazy Little Thing Called Love", per otru llau, contién perpocos acordes. Pesie al fechu de que Mercury davezu escribió armoníes percomplicaes, tamién afirmaba que malpenes podía lleer música. Escribió la mayoría los sos cantares nel pianu y emplegó una ancha variedá de notes.
Mercury destácase poles sos autuaciones en vivo, que yeren davezu daes a públicos nos estadios alrodiu de tol mundiu. Emplegaba un estilu altamente teatral que davezu invocaba un gran tratu y participación del ensame d'asistentes. Un cronista de "The Spectator" describiólu como "un intérprete fasta los llímites del cachondéu, dexa al so públicu n'estáu de shock y n'última instancia encandílalu con delles versiones estravagantes de sí mesmu." David Bowie, quien cantó nel ‘’Freddie Mercury Tribute Concert’’ (conciertu tributu a Freddie Mercury, 1992) y grabó'l cantar "Under Pressure" con Queen dicía de Mercury, "De tolo nuestros más teatrales intérpretes, Freddie llevolu más allá que los demás." ... "Llevólu más allá del llímite. Y por supuesto, yo siempre admiré a un home que lleva medies. Sólo vilu en conciertu una vegada, y como dicíen, definitivamente yera un home que podía tener a tol públicu na palma de la so manu. Siempre podía facer qu'un cliché se-y volviere ventaxosu."
Una de les interpretaciones en vivo más famoses de Freddie con Queen foi nel Live Aid de 1985, dimientres la que tol públicu l'estadiu, 72.000 persones, llevaron el ritmu con palmaes, cantaron moviéronse al unísonu. L'autuación de Queen nesi eventu tien sío votada por críticos y músicos como l'autuación en vivo más grande de la hestoria la música rock. Los resultaos fueron asoleyaos nun programa de televisión nomáu "The World's Greatest Gigs" (Los Mayores Xigantes del Mundiu). Tres el Live Aid de 2005 un críticu escribió "Esos que compilen llistes de Grandes Llíderes del Rock y premien colos puestos más altos a Mick Jagger, Robert Plant etc. Son culpables d'un terrible descuidu. Freddie, como quedó evidente na so Dionisia autuación nel Live Aid, yera ensin problemes com un Dios ente tos ellos."
A lo llargo de la so carrera, Mercury estímase qu'autuó en direutu nunos 700 conciertos en países per tol mundiu xuntu con Queen. Un aspeutu notable de los conciertos de Queen foi precisamente la estensión qu'abarcaron. Él una vegada desplicaba, "Nós somos la Cecil B. DeMille del rock and roll, siempres queriendo facer coses más grandes y meyores." La banda foi la primera que decidióse a tocar n'estadios sudamericanos, rompiendo records mundiales d'asistencia nel Estadiu Morumbi en Sao Paulo en 1981. En 1986 Queen foi tamién la primer banda en tocar tres la Cortina de Fierru, cuando tocaron énte un ensame de 80.000 persones en Budapest. La cabera autuación en públicu de Freddie tomó llugar el 9 d'agostu de 1986 en Knebworth Park n'Inglaterra y a él asistieron unes 300.000 persones sigún ta estimáu.
Mercury tocó’l pianu en munchos de los cantares más famosos de Queen. Exemplos de cantares basaos nel pianu son "Killer Queen", "Bohemian Rhapsody", "Good Old Fashioned Lover Boy", "We Are the Champions" y "Don't Stop Me Now". Nos conciertos emplegaba grandes pianos, dimientres que nel estudiu emplegaba estremaos teclaos como muérganos, pianos de cola y pianos verticales. De 1979 p'alantre tamién fexo usu estensu de los sintetizadores nel estudiu. El guitarrista de Queen, Brian May, afirma que Mercury nun taba impresionáu coles sos habilidaes nel pianu y usaba l'instrumentu lo menos posible. Pesie a qu'escribió munches llinies de guitarra, Mercury poseía sólo habilidaes rudimentaries pa col instrumentu. Pesie a too, escribió "Crazy Little Thing Called Love" pa guitarra y davezu la tocaba dimientres les autuaciones en vivo con esi cantar.
Amás del so trabayu con Queen, Mercury asoleyó dos álbumes en solitariu y dellos singles. Pesie a que'l so trabayu en solitariu nun tien tenío tantu ésitu comercial como'l realizáu con Queen, los dos álbumes y dellos de los cantares en solitariu debutaron nel ‘’top 10’’ de les llistes d'álbumes del Reinu Xuníu. El so primer trabayu incluyía la contribución a un cantar nomáu "Love Kills"a un álbum de 1984 dedicáu a la película de 1926 de Fritz Lang "Metropolis". El cantar, que foi producíu por Giorgio Moroder, debutó na décima posición nes llistes del Reinu Xuníu. 
Los dos álbumes en solitariu de Mercury fueron "Mr. Bad Guy" y "Barcelona", asoleyaos en 1985 y 1988, respeutivamente. El caberu foi un álbum orientáu al pop faciendo énfasis al mesmu tiempu na música disco y dance. "Barcelona" foi grabada cola cantante d'ópera Montserrat Caballé, a quien él admiraba dende facía tiempu a esgaya. Pesie a que debutó nel ‘’top ten’’ nes llistes del Reinu Xuníu, "Mr. Bad Guy" nun se considera que tuviere ésitu comercial en comparación con álbumes asoleyaos por Queen. De toes formes, en 1993 un remix de "Living on My Own", un single del álbum, algamó'l primer puestu de les llistes del Reinu Xuníu El cantar tamién-y supunxo a Mercury un Premiu Ivor Novello a títulu póstumu. El críticu d'All Music Ed Rivadavia describe "Mr. Bad Guy" como "sobresaliente dende l'entamu al final" y espresa la so vista de que Mercury "fexo un trabayu encomiable d'estensión a un campu entovía ensin tratar." En particular, l'álbum foi fuertemente conducíu pela vía de los sintetizadores d'una forma que nun yera carauterística d'álbumes previos de Queen.
"Barcelona", grabáu cola soprano catalana Montserrat Caballé, combinaba elementos de la música más popular cola ópera. Munchos críticos nun taben seguros con cómo afrontar l’álbum, faciendo una crítica refería a éste como "el CD más bizarru del añu." Caballé, d'otru llau, consideró l'álbum como un de los mayores ésitos de la so carrera. El títulu del cantar del álbum debutó na octava posición de les llistes del Reinu Xuníu y foi d'un ésitu descomanáu n'España.
Amás de los dos álbumes en solitariu, Mercury asoleyó bayura singles adicionales, incluyendo la so propia versión de ‘’The Great Pretender’’, por The Platters, que debutó con una quinta posición nel Reinu Xuníu en 1987. En setiembre de 2006 un álbum recopilatoriu amosando'l trabayu en solitariu de Freddie foi asoleyáu nel Reinu Xuníu (y de la mesma forma n'otros munchos países, ente ellos n'España) n'honor al que tendría sío el so sesenta cumpleaños. L'álbum debutó nel ‘’top 10’’ de les llistes d'álbumes del Reinu Xuníu.
A entamos de los ’70 Mercury caltuvo una rellación de llarga duración con una moza nomada Mary Austin (a quien conoció a través de Brian May), y xunto a la que vivió por munchos años. De toes formes, a mediaos de los ‘70, el cantante entamó una aventura con un exevutivu de la discográfica Elektra Records, lo que a la fin supunxo el final de la rellación con Mary Austin. Mercury y Austin de toes formes siguieron siendo grandes amigos d'ehí p'alantre, con Mercury davezu refiriéndose a ella como la so única braera amiga. Nuna entrevista en 1985 Mercury dixo d'Austin, "Tolos mios amantes entrugáronme por qué nun podíen reemplazar a Mary (Austin), simplemente ye imposible. La única amiga de verdá que tengo ye Mary, y nun quiero a naide más. Pa min, ella foi como una muyer a nivel llegal. Pa min, eso foi un matrimoniu. Creemos unu nel otru, eso ye suficiente pa min." Él tamién escribió munchos cantares sobre Austin, la más notable ye "Love of My Life". Mercury foi tamién padrinu del fíu mayor de Mary, Richard. 
En 1980, Mercury entamó a frecuentar llocales d'alterne gays, onde conoció a munchos que sedríen pareyes d'él a curtiu plazu. Mercury tamién entamó a dexase bigote por esi añu. En 1985 entamó tamién otra rellación de llargu plazu con un peluqueru nomáu Jim Hutton. Hutton vivió con Mercury dimientres los caberos seis años de la so vida, atendiólu na so enfermedá y tuvo al so llau cuando morrió. Hutton tamién afirma que Mercury morrió llevando una faxa de boda que Hutton-y dió tiempu atrás.
Pesie a que cultivó una perestravagante personalidá nel escenariu, munches fuentes refiérense a él como una persona tremendamente cobarde. Tamién concedía perpoques entrevistes. Una vegada dixo de sí mesmu: "Cuando toi autuando soi un estrovertíu, dimientres qu'endientru min soi un home dafechu diferente."
Sigún el so compañeru sentimental Jim Hutton, a Mercury diagnosticáron-y el VIH na primavera de 1987. Sobre esa dómina, Mercury tamién afirmaba nuna entrevista tener dao negativu nun test de la enfermedá. Pesie a les negaciones, la prensa británica prosiguió de forma galopante colos rumores dimientres los siguientes años, alimentaos pola demacrada apariencia de Mercury, la falta de xires de Queen y por reportaxes a antiguos amantes en dellos periódicos y diarios. Fasta'l final de la so vida, Mercury foi acosáu ensin descansu por fotógrafos, dimientres el diariu británicu "The Sun" asoleyaba una serie d'artículos afirmando que taba seriamente enfermu. 
Mercury continuó visitando l'estudiu fasta un mes enantes de morrer, en payares de 1991. Dimientres el final de la so vida, Queen tuvo no más alto del so ésitu comercial, col álbum "Innuendo" entrando direutamente na primer posición de les llistes britániques y vendiendo 250.000 copies sólo na so primer selmana.
El 22 de payares de 1991 Mercury llamó al manager de Queen, Jim Beach, pa dir fasta la so casa de Kensington, p'aldericar sobre una declaración pública de que tenía la enfermedá. Al otru día, el 24 de payares, la consiguiente anuncia foi espublizada na prensa en nome de Freddie: 
‘’“Siguiendo la braera conxetura había na prensa les caberes dos selmanes, quiero confirmar que tengo diagnosticao positivamente con VIH y que tengo SIDA. Sentí que yera lo más correuto caltener esta información en priváu fasta la dómina pa protexer la privacidá d'aquellos que m'alrodien. De toes formes, agora ye'l momentu pa los mios amigos y fans de tol mundiu de saber la verdá y espero que toos axúntense a los mios médicos y toes aquelles persones qu'en tol mundiu tan lluchando escontra esta terrible enfermedá. La mio privacidá siempre foi perespecial pa min y soi famosu por nun conceder apenes entrevistes. Por favor, entendéi qu'esta política vaiga continuar.”’’
Poco más de 24 hores dempués d'asoleyar esti comunicáu, Mercury morría el 24 de payares a la edá de 45 años. La causa oficial de la muerte foi una complicación broncopulmonar resultáu de la enfermedá del SIDA. Pesie a que nun tenía atendío a servicios relixosos n'años, el funeral de Mercury foi cellebráu por un sacerdote zoroastra. Los cantantes Elton John, David Bowie, y los restantes miembros de Queen asistieron al funeral. Foi incineráu nel cementeriu Kensal Green, y les sos cernaes fueron espardíes sobre'l llagu de Xinebra, en Suiza, según la versión oficial, pesie a que sostiénse que'l braeru llugar ye otru, nun sabío públicamente a pidimentu del propiu Freddie.
Nel so deseyu, la mayoría de la so fortuna, incluyendo la so casa y los sos drechos de grabación, fueron pa Mary Austin, y lo restante pa sos pas y so hermana. Desxó-y cerca de 500.000£ al so chef Joe Fanelli, otres 500.000 llibres al so asistente personal Peter Freestone, 100.000 al so xofer Terry Giddings, y 500.000 a so pareya Jim Hutton.
Mercury tien sío criticáu por tener caltenío en secretu la so etnia india. Como un periodista del "The Times" observó, "Freddie siempres quitó importancia a los sos orixenes indios. Nes poques entrevises que dió nunca foi claru, de forma deliberada, sobre ellos." Un amigu cercanu comentó-y al biógrafu David Bret: "[Farrokh] Bulsara yera un nome qu'él enterró. Nunca quería falar del periodu de la so vida previu a que se convirtiere en Freddie Mercury, y tou sobre Freddie Mercury yera una cosa construyida por sí mesmu." un periodista del ‘’Times Online’’ comparólu con Michael Jackson: "Quería pasar por estrella europea blanca del Rock’n’Roll. Curiosamente, la xente horrorízase de que Michael Jackson refugue los sos orixes étnicos y nun cavile sobre que Mercury facía lo mesmo."
Mercury tien sío tamién criticáu pol fechu de que sumió el so estatus de portador del VIH al públicu por munchu tiempu, esperando al que dempués sedría'l día previu a la so muerte, p'almitir que tenía SIDA. Tien sío suxerío que pudo acordar un tratu económicu pa falar de la so enfermedá y la so situación de llucha contra la mesma falando de forma honesta y braera.
Dimientres dellos críticos tienen suxerío que Mercury sumió la so orientación sexual al públicu, otres fuentes refiérense al cantante como dalguien que foi “abiertamente gay”. De fechu, Mercury refirióse a sí mesmu como "gay" nuna entrevista en 1974 cola revista "NME" magazine. D'otra miente, tamién davezu distanciábase del so compañeru Jim Hutton dimientres los eventos públicos nos ’80. Un escritor d'un periódicu gay online sintió que'l públicu tenía de tenese sentío bastante inxenuos sobre la materia: "Dimientres en munchos aspeutos él yera perraru en tola so carrera (siendo 'Soi tan gay como un narcisu, queríu' una de les sos cites más famoses), les sos orientaciones nel ámbetu sexual asemeyaben pasar poles mentes del so públicu y de sabios (dambos gays y heteros) escrutándolu por décades." John Marshall, del "Gay Times", espresó la opinión que vien darréu en 1992: "Él [Mercury] foi una “reina n'escena”, nun atemorizáu d'amosar la so homosexualidá pero nun deseyando analizar o xustificar el so estilu de vida... Yera como si Freddie Mercury tuviese diciéndo-y al mundiu 'Soi lo que soi. ¿Y qué?' Y ésto en sí foi una afirmación que fexo."
""Recuerdo una entrevista na que dixi, 'Xuego nel campu bisexual.' Por supuestu nel m'atopo. Ye simplemente una materia sobre ónde me lleva'l mio humor. Si la xente m'entruga si soi gay, dígo-yos que ye cosa d'ellos averigualo.""
-Freddie Mercury, 1976 (del llibru "Classic Queen", por Mick Rock)
Mercury y Queen foren ampliamente criticaos nos ’80 pol fechu de romper el boicot cultural de les Naciones Xuníes al autuar en dellos conciertos en Sun City, un complexu d'entretenimientu en Bofutatsuana, un núcleu de la entós Sudáfrica del apartheid. Como resultáu d'eses autuaciones Queen foi colocáu na llista negra d'artistes de la ONU y foi ampliamente criticáu en revistes como "NME". 
Una controversia adicional asocedióse n'agostu de 2006, cuando una organización nomada a sí mesma Propagación y Movilización Islámica pidió-y al ministeriu de cultura de Zanzíbar la cancelación de la gran escala de cellebraciones preparaes pal que tendría sío el sesenta cumpleaños de Mercury. La organización amosó delles protestes sobre les celebraciones planeaes, incluyendo que Mercury nun yera un zanzibarí propiamente dicho y que yera bisexual, lo que nun concuerda coles lleis del Islam, la relixón dominante de la islla. Amás la organización clamó que "l'asociación de Mercury con Zanzíbar degrada a la nuesa islla como llugar del Islam." la cellebración planeada foi cancelada.
Munches sondeos populares na cabera década conduxeron a que la reputación de Mercury ta realzada dende la so muerte. Por exemplu, en 2002 apaeció nel puestu 58 de la llista de “Los 100 Meyores Británicos”, esponsorizada pola BBC y votada pol públicu. Foi n'adición llistáu nel puestu 52 nun estudiu xaponés de 2007 sobre “Los 100 Héroes Más Influyentes". Pesie al fechu de que tien sío criticáu por activistes gays por arrequexar el so estatus de portador del VIH, l'autor Paul Russel incluyó a Mercury nel so llibru ‘’"The Gay 100: A Ranking of the Most Influential Gay Men and Lesbians, Past and Present."’’ (‘’El Gay 100: Un Ranking de los Gays y Llesbianes Más Influyentes, Pasaos y Presentes’’) Otros artistes incluyíos na llista de Russel foren Liberace y Rock Hudson. En 2006, la revista "Time" d'Asia asitiólu como l'héroe asiáticu más influyente de los pasaos 60 años: L'artículu acreditó a Freddie como artífiz de "tener duplicáu en música lo qu'otros indios — como Salman Rushdie y Vikram Seth — fixeron en lliteratura: garrando la obra d'arte colonial y representándola d'una mena más enriquecida y más desllumante de lo que munchos anglofalantes creyeron posible."
Nel Reinu Xuníu Queen tien agora pasaes más selmanes coleutivamente nes llistes d’álbumes del Reinu Xuníu que cualaquier otru grupu o artista (incluyendo a "The Beatles"), y l'álbum "Greatest Hits" ye'l más vendíu de tolos tiempos nel Reinu Xuníu. Estimaciones de les ventes a nivel mundial del grupu fasta agora asítien el númberu de les mesmes en 300 millones. Dos de los cantares de Mercury, "We Are the Champions" y "Bohemian Rhapsody", tienen caúna sío votaes como'l cantar más grande de tola hestoria n'encuestes d'alta importancia feches por Sony Ericsson y Récords Mundiales Guinness, respeutivamente. La primera encuesta foi un intentu d'establecer el cantar más queríu del mundiu, dimientres que la de Guinness tuvo llugar nel Reinu Xuníu. N'ochobre de 2007 el vídiu de "Bohemian Rhapsody" foi votáu como'l más grande de tolos tiempos por lleutores de la revista Q. La voz de Mercury foi tamién votada como la segunda, tres la de Mariah Carey, na llista de “Les 22 Meyores Voces de la Música”.
L'algame que la muerte de Mercury tuvo a la hora de da-y más puxu a la popularidá de Queen nun ye del tou ñidiu. Nos Estaos Xuníos, onde la popularidá de Queen destacó na década de los ’80, les ventes de los sos álbumes medraron esponencialmente dimientres 1992, al otru añu de la so muerte. En 1992 un críticu americanu afirmó, "lo que los escépticos nomen el factor de la estrella muerta tien venío a tomar parte — Queen ta en mediu del so mayor rexurdimientu—." La película "Wayne's World", que contenía'l cantar "Bohemian Rhapsody," tamién xurdió en 1992.
Una estatua en Montreux, Suiza (fecha pola escultora Irena Sedlecka, de la República Checa) foi erixía en tributu a Mercury. Dende 2003, fans de tol mundiu reúnense en Suiza anualmente a dar tributu al cantante tomando parte nel ‘’"Freddie Mercury Montreux Memorial Day"’’ (Día en Memoria de Freddie Mercury de Montreux), na primer selmana de setiembre. La Royal Mail asoleyó un sellu con un tema en dedicación a Mercury como parte de la serie ‘’Millennium Stamp’’. Una placa foi tamién erexía sitiu onde ta'l llar de la so familia, en Feltham, onde Mercury y éstos mudáronse al aportar a Inglaterra en 1964.
La muerte de Freddie Mercury representó un fechu cimeru na hestoria del SIDA. Na primavera de 1992, los restantes miembros de Queen fundaron la fundación ‘’The Mercury Phoenix Trust’’, de llucha escontra'l SIDA, y organizaron el "The Freddie Mercury Tribute Concert for AIDS Awareness’’ o Conciertu Tributu a Freddie Mercury pola Concenxa sobre’l SIDA. La Mercury Phoenix Trust tien dende entós recaudao millones de llibres en dellos actos benéficos de llucha escontra'l SIDA. El conciertu tributu, que tuvo llugar nel Estadiu Wembley, pa una audiencia de 72.000 persones, desplegó una braera variedá de convidaos, incluyendo a Robert Plant, Extreme, Elton John, Metallica, David Bowie, Annie Lennox, Tony Iommi, Guns N' Roses, Elizabeth Taylor, George Michael, Def Leppard y Liza Minnelli. El conciertu foi retransmitíu en vivo a 76 países y tuvo una audiencia estimada de mil millones de persones.
Pianos de cola:
Pianos verticales:
Electronic pianos:
Sintetizadores y samplers:
Otros teclaos:
Guitarres:
a) Nel certificáu de nacencia de Freddie sos pas definíense a sí mesmos con "Nacionalidá: Indo-británica" y "Raza: Parsí". Los parsis son un grupu étnicu del subcontinente indiu seguidores del Zoroastrismu.
b) La familia bulsara toma'l so nome de Bulsar, una ciudá y distritu agora nel estáu indiu de Gujarat y güei oficialmente conocíu como Valsad. Nel sieglu XVII, Bulsar foi un de los cinco centros del zoroastrismu (los otros cuatru yeren tamién parte de lu que güei ye Gujarat) y consecuentemente "Bulsara" ye un nome relativamente común ente zoroastrianos. De fechu, ye precisamente esti enllaz cola ciudá de Bulsara'l causante de que, pesie a la homosexualidá de Freddie Mercury, Queen seya l'únicu grupu musical occidental permitíu d'escuchar n'Irán, debio a los sos enllaces parsis y asiáticos.
Salam
Salam o salaam (en árabe: سلام "salam") ye una pallabra árabe que lliteralmente significa "la paz", ye utilizada tamién como un saludu xeneral, más que más en país árabes y polos musulmanes, aunque tamién en otros país au el islam ha una grande importancia.
Esta pallabra apare tamién en más largos saludos, tal como "assalamoe `alaykum" (السلام عليكم), a cual se puede responder: "wa`alaykum assalam". Además, "As-Salam" ye unu de 99 Nombres Puros del Diu.
La versión hebrea ye "shalom", que en Israel ye utilizada del mesmu xeitu que "salaam". 
Jacques Offenbach
Jacques Offenbach (20 de xunu de 1819, Colonia - 5 d'ochobre de 1880 en París), foi un músicu y compositor francés d'orixe xermano-xudíu. Considérase un de los compositores más influyentes na música popular del sieglu XIX.
Cueva de la Viesca del Táranu
La Cueva de la Viesca del Táranu ta asitiada na llocalidá asturiana d'Inguanzo nel conceyu de Cabrales.
Trátase d'una cueva que yera conocida na zona, si bien hasta l'añu 1995 nun foi "«oficialmente»" descubierta y datada. Pertien pintures de de la dómina Madaleniense (Paleolíticu Superior), que representen animales, rescamplando'l "Panel de las cabras", muria na que s'afayen más de venti grabaos.
Sistema del Trave
El Sistema del Trave ye un sistema kársticu soterrañu compuestu por trés torques interconeutaes allugáu nel macizu central de los Picos d'Europa, nel conceyu asturianu de Cabrales. Con una fondura de 1.441 metros, ye la segunda torca más fonda d'España y la undécima mundial.
La so entrada foi descubierta en 1982, vera de la llocalidá de Bulnes na zona conocida como0l refuxu del "Ḥou de los Cabrones". El sistema ta compuestu poles torques de la Llaureola, del Alba y del Trabe.
El sistema ye percorríu per varios cursos d'agua xuniéndose nel tramu final formando un ríu soterrañu, del que se pue percorrer un tramu curtiu, y nel que se tienen descubiertes especies d'inseutos y crustáceos. Ye especialmente importante'l descubrimientu d'un nuevu xéneru de collémbolos, cuya especie tipu ye'l "ongulonychiurus colpus".
Foi declaráu monumentu natural el 13 de marzu de 2003.
Torca Urriellu
La Torca d'Urriellu ta asitiada nes estribaciones de Vega d'Urriellu nel conceyu asturianu de Cabrales. Trátase d'una cueva d'orixe kársticu nes estribaciones del Picu Urriellu, con dos seutores, el vertical formáu por pozos y meandros que finaliza nun sifón a 972 de fondura y l'interior que contién varies galeríes.
Pertien tamién una de les cuatro grandes torques más grandes de los Picos d'Europa y, poro, del mundu, sobrepasando nesti casu'l quilómetru, teniendo un altor de 1.017 metros.
Per él discurre'l ríu del Silenciu.
La torca d'Urriellu ta comprendida dientro del parque natural de los Picos d'Europa. 
Foi declarada monumentu natural el 13 de marzu de 2003. 
Plano (Texas)
Plano ye una ciudá del estáu de Texas, nos Estaos Xuníos.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2000 diz que Plano tenía 222.030 habitantes.
Clive Sinclair
Sir Clive Marles Sinclair (Londres, Reinu Xuníu, 30 de xunetu de 1940 -) Creador del perconocíu ordenador domésticu ZX Spectrum a entamos de la década de 1980.
Nacíu'l 30 de xunetu de 1940, ye un reconocíu inventor británicu autodidacta.
En 1961 creó la compañía Sinclair Radionics Ltd. col envís inicial de comercializar paquetes de productos electrónicos per corréu ensin ensamblar. Sicasí, asoleyó como productu estrella el Macrovision, ún de los primeros televisores portátiles, pequeños receptores de radio o relós electrónicos como'l 'Black Watch', a la fin ún de los sos primeros fracasos comerciales de sonadía.
Ente los sos ésitos nesta etapa rescampla l'apaición, en 1962, de la primer calculadora electrónica de bolsu.
En 1980 dexa Sinclair Radionics y crea Sinclair Research Ltd., lanzando el ZX80 (nomáu "l'ordenador más pequeñu y baratu del mundu"). L'equipu disponía de 1 Kbyte de memoria RAM y un sistema operativu en llinguaxe BASIC almacenáu nuna memoria ROM de 4 Kbyte. El sistema de visualización, en blancu y negru y sin capacidaes gráfiques, ufría 32 columnes por 24 files. Incorporaba un tecláu sensible al tactu y conexones pa televisión y cinta de casete, y taba basáu nun procesador Z80 a 1 MHz.
En 1981 lanza el ZX81, una versión ameyorada del ZX80. El principal cambeu foi la sustitución de los 12 chips estándar pa llectura de tecláu y xeneración de videu del ZX80 por un únicu chip de diseñu específicu (Uncommited Logic Array o ULA), creáu por Ferranti por encargu de Sinclair. Esti cambeu abarataba notablemente el coste del equipu y aumentaba la so fiabilidá. 
En 1982 la evolución d'esti productu lleva a l'apaición del ZX Spectrum, el mayor ésitu comercial de Sinclair y ún de los finxos de la historia de la popularización de la informática nel mundu.
El ZX Spectrum ufría mayor capacidá de memoria (16 y 48 Kbyte, según versión) y mayor velocidá (procesador Z80 a 3,5 MHz). En cuantes a gráficos, ufría una resolución de 256 por 192 pixels, un sistema BASIC más avanzáu (conteníu nuna ROM de 16Kbytes) y ciertes capacidaes de color. Amás, yera capaz d'emitir soníos al traviés d'un pequeñu zumbaor.
Tres del ésitu del ZX Spectrum nel mundu, en 1984 asoleya el Sinclair QL con procesador Motorola 68008 y con muncha más capacidá que'l modelu anterior. Sicasí, problemes de diseñu, la inexistencia de puertu paralelu pa impresores, y l'usu del cartuchu ZX Microdrive como sistema d'almacenamientu, envede disquetes o discu duru, llevaron a esti ordenador al fracasu nun momentu nel qu'apaecía nel mercáu el primer ordenador de la serie Macintosh de la compañía estaunidense Apple.
Sicasí, l'actividá de Sinclair nun se zarró a la informática de consumu, y en 1985 presenta un coche llétricu, el Sinclair C5. Esti proyeutu foi, a la fin, un desastre financieru, ente otres cuestiones, porque se-y negó el permisu de circulación per víes públiques pol baxu altor del vehículu.
En 1986 la grave crisis que sufre la empresa lleva-y a vender la llíniea d'ordenadores y la marca Sinclair al so más direutu competidor n'Europa: Amstrad.
Clive Sinclair continuó cola so capacidá emprendedora al traviés de Cambridge Computers, empresa que funda en 1987 y na qu'asoleya otru productu de sonadía: el Cambridge Z88. Yera un ordenador portátil únicu na época, basáu nel ya conocíu procesador Z80 a 3,5 MHz y con hasta 3,5 Mbyte de memoria RAM. Ente les sos carauterístiques rescamplaba l'ausencia de discos (utilizaba una memoria RAM como sistema d'almacenamientu), el so tamaño reducíu y la so autonomía con hasta 20 hores d'usu alimentáu con cuatro bateríes AA alcalines normales). El software integráu daba-y funciones d'axenda electrónica, procesu de testus y fueya de cálculu. Hebo versiones en delles llingües. Sicasí, la repuesta comercial nun foi grande y Cambridge Computers acabó quebrando.
Clive Sinclair trabaya anguaño na compañía Sinclair-Research cola que comercializa productos innovadores como Zeta, un sistema d'asistencia al apedalamientu nes bicicletes, heredáu del C5, asina como la bicileta portátil A-bike, presentada el 12 de xunetu de 2006, pero cuyo diseñu inicial remóntase a la década de 1980.
Estanisláu Figueras
Estanisláu Figueras y Moragas (Barcelona, 13 de payares de 1819 - Madrid, 11 de payares de 1882), políticu, periodista y abogáu español, foi el primer "presidente" de la Primera República Española. Arriendes de la so actividá política, na que destacó como gran orador y parlamentariu, rexentó, primero en Tarragona y dempués en Madrid, un importante despachu d'abogaos. 
Nacíu y criáu en Barcelona, llicencióse a los 21 años en derechu civil. En 1840 ingresó nel Partíu Progresista, y cuatru años más tarde coló pa Tarragona, ú entamó a trabayar como abogáu, una profesión na qu'algamaría una sonadía importante. Ellí participó destacadamente nos llevantamientos de 1848: tuvo la suerte de nun acabar na cárcel, y darréu coló pa Madrid. Nesi tiempu entamaron los sos contactos colos círculos políticos republicanos de la capital, anque siguió formando parte del Partíu Progresista. Pero sólo hasta 1849: nesi añu pasa a les files del Partíu Demócrata, que nace n'abril d'esi añu como una escisión de los progresistes.
En 1851 foi elexíu, por primer vegada, diputáu por Tarragona (diba selo, nos años vinientes, delles vegaes más, cuando por esa ciudá y cuando por Mataró), y volvió allí pa formar parte de la so Xunta Revolucionaria: foi el so presidente nos acontecimientos políticos que llevaron al periodu que se conoz como Bieniu Progresista (1854 - 1856). En 1855 foi elexíu diputáu a les Cortes Constituyentes que se convocaron col envís de redactar una Constitución nueva que sustituyera a la moderada de 1845, que foi anulada. Nelles foi el cabezaleru de la minoría republicana, que nun pudo sacar alantre la opción d'instituyir un réxime republicanu. Nos discutinios parlamentarios defendió la descentralización del Estáu y les desamortizaciones, lo que lu enfrentó a les xentes más averaes a la Ilesia.
Siguió siendo diputáu nes eleiciones de los años 1862 y 1865 y, a resultes de les medides represives qu'adoptara Narváez escontra los implicaos na sublevación del cuartel de artillería de San Gil (22 de xunu de 1866), tuvo de fuxir a Portugal en 1867 pa nun acabar na cárcel. Tres el trunfu de la Revolución de 1868, que dio aniciu al periodu que se conoz como el Sexeniu Democráticu, volvió pa España ya ingresó nel Partíu Republicanu Democráticu Federal que recién formara Pi y Margall. Nesi mesmu añu fundó'l periódicu "La Igualdad", d'ideariu republicanu federal. Gracies a elli y a la so intensa actividá política y parlamentaria convirtióse nel líder más nomáu de la minoría republicana del Congresu, igual nos discutinios qu'encumaren na proclamación de la Constitución de 1869, qu'establecía la monarquía como forma de gobiernu n'España, que dempués de la xubida'l tronu del rei Amadéu I.
El reináu d'Amadéu finó de sópitu cuando, fartucu de los problemes políticos del país (guerra en Cuba, guerra carlista, intrigues de los republicanos y los monárquicos alfonsinos), abdicó el 11 de febreru de 1873. Al día siguiente les Cortes, que se constituyeran n'Asamblea Nacional, decidieron por mayoría que la forma de gobiernu diba ser, pa en delantre, la republicana. Nacía, así, la Primera República Española. Nesa mesma sesión decidiose la composición del primer gobiernu del nuevu réxime, y nella foi nombráu Figueras presidente del poder executivu. Esi, qu'incluyía les funciones de xefe del Estáu y del Gobiernu, foi el cargu que recibió: nun foi, porque nun llegaría inxamás a promulgase la constitución qu'estableciera esa figura, presidente de la república, como suel dicise davezu.
La proclamación de la república foi una sospresa, porque la mayoría los diputaos yeren monárquicos. El gobiernu de Figueras incluyía, mayormente, a federales y progresistes que ya teníen sío ministros durante la monarquía, y nun contaba col apoyu de la población, emprobecida pola crisis económica y cabreada porque la obligaben (había serviciu militar obligatoriu) a dir lluchar a Cuba, nin tan siquier de tolos republicanos. Ansina, el propiu presidente de l'Asamblea Nacional, el radical Cristino Martos, intentó, per aciu d'un golpe d'Estáu, implantar una república unitaria. El golpe del 23 de febreru fracasó, y tolos progresistes del gobiernu foron sustituyíos por ministros republicanos federales, qu'aprobaron la suspensión del serviciu militar obligatoriu.
Figueras, mentantu, amosaba cierta debilidá como xefe de gobiernu, y sólo pol apoyu de Pi y Margall, alma verdadera d'aquel gobiernu, logró caltenese como cabezaleru del mesmu. La situación, amás, empeoraba día tres día: el 9 de marzu consiguió evitase la proclamación del Estat Català dientru la República Federal Española, hebo un segundu intentu de golpe d'Estáu n'abril... Pa remedialu Figueras disolvió'l gobiernu y convocó Cortes Constituyentes el 1 de mayu.
Les eleiciones foron el día 10, y nelles los republicanos federales sacaron, nunos comicios con una participación perprobetaya, la mayoría absoluta. El 1 de xunu abriéronse les sesiones de les Cortes que, el día 8, aprobaron qu'España se convertía nuna república federal. Al día siguiente Figueras dimite, y marcha pa Francia fartucu de too (llegó a gritar «"Senyors, ja no aguanto més. Vaig a ser-los franc: estic fins als collons de tots nosaltres!"» nuna reunión del conseyu de ministros). El día 11, demientres que se preparaba otru golpe d'Estáu, Pi y Margall (que dixo na so investidura que nun tenía programa de gobiernu y que nun sabía qué diba facer) foi nombráu sucesor de Figueras.
Esti, tras pasar dellos meses en Francia, volvió pa España pa intentar xuntar los distintos grupos republicanos... anque sólo llegó a tiempu de ver cómo cayía la República, el 29 d'avientu de 1874, col golpe d'Estáu del xeneral Martínez Campos. Nos años de la Restauración menguó muncho la so activídá política, anque en 1880 funda, d'acordies con Ruíz Zorrilla, esiliáu'n París, el Partíu Republicanu Federal Orgánicu. Nun tuvo tiempu, por embargu, de velu espolletar, porque morrió, a los 63 años d'edá, en 1882. 
Lleopoldu de Hohenzollern
Lleopoldu de Hohenzollern-Sigmaringen (nome completu n'alemán: Leopold Stefan Karl Anton Gustav Eduard Tassilo von Hohenzollern-Sigmaringen) (Kranchewies, 22 de setiembre de 1832-Berlín, 8 de xunu de 1905) foi un noble prusián, fíu del príncipe Carllos Antón de Hohenzollern-Sigmaringen y Xosefina de Baden; de relixón católica, en 1861 casó cola infanta Antonia de Portugal, fía de María II de Portugal y del so consorte Fernandu II. Tuvieron los siguientes fíos:
Foi propuestu pa ocupar el tronu español tres la espulsión de Sabela II d'España en 1868. La so candidatura, sofitada por Bismarck, causó'l refugu francés y provocó en 1870 la guerra franco-prusiana. El so nome, perdifícil de dicir pola xente n'aquella dómina, foi camudáu por "Oleole Simeligen" (sacada de la fras burllona: ""¡Olé, olé, si me eligen!"", n'asturianu: "¡Olé, olé, si m'elixen!"). Al final foi elixíu como monarca español Amadéu de Saboya. Lleopoldu sedría'l pá del futuru Fernandu I de Rumanía qu'asocedería al so tíu Carllos, l'hermanu de Lleopoldu, nesti mesmu cargu.
Santi Millán
Santiago Millán Montes (Barcelona, Cataluña, España, 13 de setiembre, 1968) ye un actor y presentador de televisión español.
Catalán de padres andaluces, estudió nel Institut del Teatre de Barcelona. Costeóse los estudios trabayando nun mataderu.
En 1989 incorporóse a la compañía teatral La Cubana, na que permaneció mientres una década, protagonizando varios espectáculos d'ésitu per toa España, como "Cómeme el coco negro" o "Cegada de amor".
Al traviés de La Cubana fizo les sos primeres apariciones en televisión, actuando en programes como "El día por delante" y "El martes que viene", de Televisión Española, o l'especial de «Nochevieja» 1989 de TV3. Posteriormente, tamién participó en delles series cómiques producíes por La Cubana pa TV3 ("Els grau" en 1991 y "Teresines S.A." en 1993) y Telecinco ("Me lo dijo Pérez" en 1999).
Esi mesmu añu, 1999, abandonó La Cubana pa incorporase al "late night" de TV3 "La cosa nostra", presentáu por Andreu Buenafuente, onde interpretaba'l personaxe de "Paco Monteagudo", reporteru del programa. La Cosa Nostra, caltúvose en pantalla hasta 2001, con notables cifres d'audiencia y llogrando distinciones como'l Premiu Ondas. 
En xineru de 2001, da'l saltu a la televisión nacional con "La última noche", un "late night" producíu por El Terrat pa Telecinco, qu'encaboxóse a les poques selmanes. A finales d'esi añu regresó a TV3 col programa d'improvisación A pèl, tamién producíu por El Terrat. Nél, Millán copresentaba con José Corbacho, col que yá coincidiera en "La última noche", "La Cosa Nostra" y na compañía La Cubana. Nesa mesma época, Corbacho y Millán tamién coincidieron nel so regresu a los escenarios, col espectáculu cómicu "5hombres.com" Tooello ello compaxinólo col so debut radiofónicu como collaboraor del programa "El Terrat", presentáu por Andreu Buenafuente en Radio Barcelona (Cadena SER).
Tres la fama adquiria en Cataluña, empezó a ser conocíu pol gran públicu a nivel nacional tres d'incorporase, en 2002, a la serie Periodistas, de Telecinco, producida por Globomedia, onde interpretaba al reporteru gráficu Pep. Tres la finalización de la serie, en 2002, la mesma productora incorporólu al elencu d'intérpretes de 7 vidas, una de les sos series de mayor ésitu. Nella caltúvose durante cuatro temporaes encarnando a Sergio Antúnez, el noviu de Vero (Eva Santolaria) y hermanu de Pablo (Leandro Rivera).
Paralelamente, Millán volvió a collaborar con Andreu Buenafuente, qu'en 2002 regresó a TV3 pa presentar el programa nocturnu semanal "Una altra cosa".
La popularidá adquirida nel mediu televisivu permitió-y iniciar una carrera en cine con comedies como Vivancos 3 (2003) o Di que sí (2004), y pequeños papeles en (2000), Lisístrata (2002) y Nudos (2003). En 2005 Ventura Pons llamólu pal so primer papel dramáticu protagonista en la película Amor idiota. Encadenó esti rodaxe col de la comedia Va a ser que nadie es perfecto de Joaquín Oristrell.
En xineru de 2005 Andreu Buenafuente treslladó'l so late show de TV3 a Antena 3, llevando consigo al so equipu habitual, ente ellos Santi Millán, que collaboró durante la primera temporada. Un de los sos momentos más recordaos foi cuando consiguió que'l cantante de U2, Bono, dixera "un, dos, tres, quince" en llugar de "un, dos, tres, catorce" na canción "Vértigo" nun conciertu en Chicago.
En 2006, xunto con El Terrat, produz la serie Divinos, que tamién protagonizaba. La comedia, emitida por Antena 3, encaboxóse dos selmanes dempués del so estrenu.
En 2007 abandona El Terrat y crea la so propia productora, "Zoo Partners Entertainment" (Zoopa). El 10 d'ochobre de 2007 estrena en TV3 el so primer programa propiu, "Boqueria 357".
El Terrat
El Terrat de Produccions, S.L., más conocia por '"El Terrat"', ye una productora audiovisual catalana. Radicada en Barcelona, fundóse en 1989 pol humorista y periodista Andreu Buenafuente, y ye'l nucleu del '"Grup Empresarial El Terrat (G.E.T.)"'. Abarca diversos ámbitos: radio, televisión, prensa, internet, teatro y publicidá.
Debe'l so nome a un programa de radio (1989) d'Andreu Buenafuente, humorista y periodista, primero emitíu en Radio Reus y dempués na SER Catalunya. Una vegada pasó a TV3, El Terrat foi responsable de los programes que presentó: "Sense Títol", "La Cosa Nostra" y "Una Altra Cosa". Tamién produxo otros como "Fent Amics", "Set de nit", "12 punts" y "Plats Bruts", asina como especiales de fin d'añu de TV3.
En 1996 publicó "El Terrat: una tontería", llibru sobre'l trabayu nel programa de radio mentáu. En collaboración con otres editoriales publica llibros de monólogos y artículos de Buenafuente, que'l so ésitu ye palpable: "Sense llibre", "Digue'm agosarat", "Hem de parlar", "Lo dudo mucho" y "No sé si m'explico", ente otros. Les ediciones son billingües, en castellán y en catalán, como ye'l casu del so últimu llibru: "He dicho/He dit".
En 2001 produxo'l so primer espectáculu teatral, con Paz Padilla: "Ustedes se preguntarán cómo he llegado aquí" -a partir d'esto espublizó una biografía de l'actriz col mesmu títulu. Foi tan exitosu que hubo una xira pel país. Otros espectáculos son "Comando a distància", "Sotinho" (Edu Soto), y anguaño "La vida mata" (David Fernández Ortiz, Fermí Fernandes y Raúl Cimas). Tamién produxo "Cómicos de barra", espectáculu de café teatru con humoristes como Raúl Cimas, Carlitos y María José Hipólito.
Col tiempu introdúxose na televisión nacional. En 2001 produxo "La última noche" (late show) y "Moncloa, dígame" (serie) pa Telecinco, con ciertu ésitu. Pero la so implantación definitiva foi n'Antena 3, con "Homo Zapping" (2003 y "Buenafuente" 2005), el más popular. Nesta cadena estrenaron tamién la serie "Divinos (2006)".
Tamién caltrió en cadenes autonómiques como ETB y Telemadrid. Nesta última produxo'l magacín sobre sexu "Me lo dices o me lo cuentas", que fizo popular en televisión a Lorena Berdún. El Terrat innovó y meyoró'l formatu con "Dos Rombos" (TVE) y, recientemente, "Todos a 100" (laSexta).
Ye amás sociu del Grupu Audiovisual de Medios de Producción, consorciu propietariu de laSexta. Nesta cadena produz anguaño tres programes: "Ticket", magazine de cultura y ociu, "Todos a 100", y "A pelo", programa d'humor con Raúl Cimas y Joaquín Reyes.
El merchandising de «El Terrat» no ye únicamente d'ámbitu editorial, sinón qu'apuerta tamién al CD y al DVD. En 1997 l'equipu del programa de radio grabó un discu de canciones, "El Terrat ja canta". Otros discos grabaos son "Un Altre Disc", col equipu de "Una Altra Cosa" y Carlitos, y "Qué pasa, neng", con varios artistes del progressive y con Edu Soto interpretando al so célebre personaxe. En 2003 lanzó el DVD "El Terrat: 13 anys", recopilando lo meyor de los sos programes.
El Terrat de Producciones xestiona sus dos webs principales: elterrat.com y elterrat.net. La primera ye la de la productora audiovisual, pero incluúi tamién información diario sobre les demás actividaes (teatro, internet, etc.) La segunda vien a ser una memoria de tolos proyectos. Otres webs al so cargu son andreubuenafuente.com y pazpadilla.com. Pero'l so proyeuu d'Internet más conociu ye Captura.org, proyeutu de divulgación de la fotografía dixital. Nesta iniciativa d'Andreu Buenafuente y Santi Millán participen famosos como Mikel Urmeneta, Edu Soto, Francesc Fábregas, José Corbacho, Javier Coronas o Jon Sistiaga.
Un de los sos últimos proyeutos ye "Cromosomos", en collaboración con Kukuxumusu. Consiste nel diseñu de camisetes orixinales, que los sos beneficios son destinaos a ONGs. Cada añu sedrá una ONG distinta, en 2006 tratóse d'Arrels Fundació.
El Terrat distínguese por facer un humor más espontaneu ya interactivu qu'otres productores. La improvisación tien bastante pesu ensin restalu a los guionistes. Los presentadores y actores "dialoguen" col públicu, siendo'l propiu Buenafuente exemplu d'esto. Y los sos conteníos resulten más audaces y satíricos. Con ciertu prexuiciu, el so estilu táchase d'"humor catalán", cuando l'humor cínicu practícase fuera de Cataluña y fuera d'España.
N'emisión
Emitíos nel 2008
Emitíos nel 2007
Emitíos nel 2006
En cartel
Finalizaos
Esta llista incluúi persones que trabayaren o trabayen pa El Terrat, o que participaren activamente en dalgun de los sos programes. Anguaño trabayen más de 300 persones en El Terrat.
Paz Padilla
María de la Paz y Padilla ye una humorista y actriz andaluza nacia en Cádiz, España, el 26 de setiembre de 1969. 
Tras una etapa profesional inicial lligada al "Hospital Universitariu Puerta del Mar" de la so ciudad natal, Paz Padilla adéntrase en la televisión en 1994 nel programa de humor "Genio y Figura" emitíu n'Antena 3. Collabora en dellos programes más nesta cadena. En 1996 pasa a les Autonómiques, co-presentando'l programa "Inocente, Inocente" y pocu dempués a TVE. Entre 1997 y 1999 collabora nel famosu programa "Crónicas Marcianas", de Telecinco, con gran ésitu.
Ente 1995 y 1997 collaboró na emisora COPE. Tras continuar la so carrera en la televisión, pasa al teatru de la mano del grupu El Terrat, y al cine, con películes como "Raluy, una noche en el circo" (1999) o "Marujas asesinas" (2001), tamién trabayó na televisión d'España, en "Mis adorables vecinos", en Antena 3.
Frederick (Maryland)
Frederick ye una ciudá del estáu de Maryland, nos Estaos Xuníos. Ye la segunda ciudá más poblada del estáu dempués de Baltimore.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2005 diz que Frederick tenía 57.907 habitantes.
Ríu Navia
El ríu Navia ñaz en Pedrafita do Cebreiro (Lugo) y desemboca formando una ría en Navia, Asturies, ente'l Cabu de San Agustín y Peñafurada.
Del ríu: 99,4 qum; de los sos afluentes: 160 qum.
El más importante ye l'Ibias, que tien una llargura de 60,5 quilómetros y una superficie vertiente daqué cimera a los 300 quilómetros cuadraos. Parte de la cuenca alta d'esti ríu, ta incluyida nel Parque Natural de les Fontes de Narcea y del Ibias. Otros afluentes son el ríu Carbonel, el ríu Llouredo, el ríu d'Or y el ríu Augüeira colos sos afluentes el ríu d'Ío y el ríu Soutelo.
De desembocadura a nacencia:
Navia (capital del conceyu de Navia), Porto (Cuaña), Arbón (Villayón), Serandías (Bual), Doiras (Bual), Llanteiro (Eilao), Xío (Eilao), Santo Miyao (Allande), Vistalegre (Grandas de Salime), Os Coutos (Ibias) y Navia de Suarna y As Nogais na provincia de Lugo.
L'importante desnivel que salva fasta la so aportada'l mar fora aprovechao pa la construcción de delles centrales hidrollétriques.
Dientro l'estudiu "La toponimia asturiana d'orixe indoeuropéu prellatín" rializao por Martín Sevilla Rodríguez y publicao por el Principáu d'Asturies en 1984 dizse que'l nome remana'l vocablu indoeuropéu "naus" que sinifica “barcu”, pudiendo alcontrarse términos paralelos a naus n'otres llingües d'orixe indoeuropéu:
L'estudiu conclúi entóncenes que'l ríu foi llamáu "Nawia" nuna llingua indoeuropea falada na zona en tiempos bastante remotos y que fói-y dao esi nome por tratase dún ríu navegable. Dimpués, cola romanización, llegóse a la forma Navia d'anguaño.
Dende un puntu de vista etimolóxicu, la espresión rigu Navia quier dicir cenciellamente ríu navegable.
La versión inglesa de la UiQUipedia, por contra, afirma que'l nome fói-y dao pola diosa Nabia, que na mitoloxía gallega y llusitana ye la diosa del augua y de los ríos.
El ríu Navia ñaz nes cercaníes d'O Cebreiro, un llugar enllenu de simbolismu nel Camín de Santiago. Toó'l Camín tien un cálter un tantu máxicu, y esa personalidá impónese con plenitú n'O Cebreiro, na so conxugación de paisada grebia y teitu, cola hospedería de San Xiraldu y la rústica illesia de l'Alta Edá Media onde guárdase'l Cáliz del Milagru (milagru asocedío hacia'l 1300). Todo illo flotando nuna borrina fantasmal, calume de lluvia –de cutio, de ñeve-. El viaxeru, unos centenares de metros más alló del pueblu, atropará una ñora recién ñacida qu'abre'l so camín ente les roques de la tenllera –el Navia-. Emociona un poco sentir que, 170 qum más abaxo, esi ríu añerará metanos les eríes de Porto.
El cusuo de los 178 qum de llargura'l ríu Navia ye básicamente retilliniu. Parez como si toviera aballu n'aportar al Cantábricu. A poco d'entamar el so recorríu, el Navia ye trasviesáu pela Nacional VI. Al aceder a Galicia por esa carretera ún alcuentra, poco dempués de coronar el puertu de Piedrafita, el pueblu d'As Nogais, con una ponte so'l nuesu protagonista. Sirvi dempués de llende –dende Envernallas a La Muria- ente Galicia y Asturies, intérnase brevemente nel Principáu y torna a Galicia, pasando per Ríodeporcos y Ouviaño. Equí acueye a un primer afluente emportante –l'Ibias- y llueu, en Villagudín, entra dafechu n'Asturies. Avérase entóncenes a Villarpedre -onde enagádese-y el Rigu del Ouro (metal que recoyía|banzáu de Grandas]] –una notable obra d'inxeñería, de cuya afoguinada costruición a emtamos de los años 50, con un emportante cueste en vides humanes, entá guárdase viva l'acordanza en toó'l valle-. El Navia entovía tendrá d'enllenar dos grandes banzaos más –los de Doiras y Arbón- nel so camía a la mar.
'l banzáu de Doiras y desemboca'l ríu Agüeira. Frote otru ríu, el Riellu, cola so socesión de remexones. Nesta estaya del recorríu l'encaxonamientu'l cursu'l ríu ente los montes abluca; inclusive, munchas veces, resulta dramáticu. Augües abaxo van asocediéndose los pueblos de San Esteban de los Buitres –una ayalga de arquiteutura rural integrada na paisada-, Llanteru –sos vides nes grebies fanes-, Bullaso, Cedemonio y Xío –coles sos piedres sanqres que, una vegada tallaes, dexen ver la cruz que tienen nel so interior (quiastolita, con una cristalización en macla que ye onde reside'l secretu de la so apariencia; una quiastolita foi el dau oficial d'Asturies al Papa Juan Pablu II na so vesita a la rexón en 1989)-... finalmente'l banzáu de Doiras.
En Merou entama la cola del banzáu de Arbón, el más próximu a la mar, col idílicu embarcaderu de Castrillón. Llueu más afluentes –el Polea-, dellos de vuelta con remexones -Lloráu, Rigu Friyu, etc.-, y más pueblos (Llendillesia, Miñagón, Serandinas) siempres ente viesques. En Serandinas ye posible afayar, si se contrata con antelación, canoes pa navegar fasta Navia. Y, yá nes cercaníes del banzáu de Doiras, el campu d'entrenamientu de la Federación Española de Piragüismu y la confluyencia cola ñora de les Pontigas; esti últimu forma, unos quilómetros más enrriba, los remexones d'Oneta, las más notables de tola cuenca.
Pasáu el banzáu d'Arbón aníciase'l tramu final del cursu. La paisada faise más enanchada pero, eso sí, siempres tapecíu por una vexetación desbordante. El ríu serpentea ente viesques y praos y, dacuando, ábrese en forcaes y forma islles. Nuevos pueblos nes tenlleres del valle –Villacondide, Cacabellos, y el bellísimu enclave del meandru de Porto-.
Resulta obligáu, por últimu y enantes de piesllar esti testu, aludir al cuantioso caudal del Navia, probablemente el mayor de tolos ríos de la fastiella cantábrica (y eso que, en rellación a la magnitud de les sos cuenques, toós ellos son mui caudalosos). Dizse que llegárense a apreciar caudales de 2000 m³/s baxo la ponte de Navia y ello debe ser ciertu perque'l direutor responsable demientres munchos años de la istalación d'Arbón –D. Luis Herrero- aporta un datu concretu representativu: na nuechi del 5 al 6 de xineru de 1996 toviéronse soldiando, pol aliviadero del banzáu, del orden de 1600 m³/s, calteniéndose'l nivel del augua nel banzáu. A esi volume hai de sumar el caudal de trabayu del gurupu de turbines, que sí taben operando esa madrugada, colo que'l volume total asciende a unos 1800 m³/s. Por otra parte, enantes d'aportar a la ponte de Navia, el ríu índa recibe dos afluentes sinificativos más (l'Anlleo y el Meiro). La estimación hestórica de los 2000 m³/s resulta asina avalada.
Bandera de Cabranes
La bandera de Cabranes (Asturies) ye rectangular, de proporciones 2:3 (anchu:llargu). Ye azul, con una banda formada por cuadros bermeyos y blancos que l'altraviesa dende la parte cimera al asta hacia la parte inferior al batiente. En caún de los dos triángulos resultantes, lleva una cabra blanca colos cuernos y les pezuñes marielles.
La banda sobre azul ye un símbolu tradicional de la Congregación de Castiella de la Orde del Císter, a la que perteneció'l Cotu de Camás. Les dos cabres representen l'orixe del nome Cabranes. L'autor del diseñu foi Eduardo Panizo Gómez, de la Sociedá Española de Vexiloloxía y foi adoptada'l 8 de payares de 1993. 
Escudu de Cabranes
Cabranes, nun tien adoptáu llegalmente un escudu d'armes pero sí ye esistente y n'usu. Esti conceyu tien una carauterística llariega yá que llegó a tener tres escudos. El primeru ye un escudu n'onde dos cabres blinquen sobre un pinu, esti escudu ye'l de la familia Tinéu y Tuñón. El segundu, se-y añede un sol como signu de fertilidá. El terceru ye'l qu'emplega anguaño la casa-conceyu, ye igual que'l descritu anteriormente pero añediendo cinco vasixes. L'escudo ye partíu y medio cortáu.
Al timbre corona real zarrada. 
Tribunal Supremu d'España
El Tribunal Supremu ye'l muérganu costitucional del Estáu Español qu'encuma la organización del Poder Xudicial. Tien la so sede en Madrid y ye superior en tolos órdenes, sacante lo dimpuestu en materia de garantíes costitucionales.
El Tribunal Supremu ye'l tribunal de cabera instancia (final) en tolos casos y les sos decisiones sólo puen ser dexaes ensin efectu cuando'l Tribunal Costitucional alcuentra mancadura de los drechos y llibertaes costitucionales. En tolos demás casos, nun ye posible apelar o recurrir una decisión firme del Tribunal Supremu.
Magüer, nel ámbetu penal el Rei d'España pue dexar esin efectu inclusive les condergues impuestes o ratificaes pol Tribunal Supremu, n'exerciciu del drechu de gracia que la Costitución reconoz, a propuestu del Conseyu de Ministros.
Conoz y decide los procesos de responsabilidá civil o penal encontra'l Presidente y los Ministros del Gobiernu de la Nación, los Senaores y Diputaos de les Cortes Xenerales, el Presidente y los Maxistraos del propiu Tribunal Supremu y Vocales del Conseyu Xeneral del Poder Xudicial, el Presidente y los Maxistraos del Tribunal Constitucional y otros integrantes d'altes istituciones del Estáu y de les Comunidaes Autónomes.
Por últimu, conoz y decide los demás procesos que la Costitución o la Llei reserven a la so competencia.
El Tribunal Supremu gocia d'una posición análoga a la de les Cortes Xenerales y el Gobiernu de la Nación, a causa de posición equivalente como cabeza d'un de los tres Poderes del Estau.
En garantía de la so llibertá de furrulamientu, el Tribunal Supremu cunta cola prerrogativa d'executividá de los sos autos en virtú del prencipiu d'obediencia a les resoluciones xudiciales firmes consagráu pola Constitución, en conxunción col fechu de que la mayoría de les resoluciones d'esti Tribunal son firmes por tratase de soluciones a recursos escontra autos de los Tribunales inferiores.
El Tribunal Supremu ta compuestu por un Presidente y por un númberu indetermináu de Maxistraos adscritos a les estremaes Sales que lu integren, toós ellos nomaos por So Maxestá el Rei a propuestu del Conseyu Xeneral del Poder Xudicial.
Nel senu del Tribunal Supremu esisten órganos xurisdicionales, encargaos d'alministrar xusticia en nome del Rei xulgando y faciendo executar lo xulgao, y muérganos gubernativos y alministrativos, aquéllos con función de gobiernu y direición o de simple alministración y auxiliu a los otros dos gurupos.
Con subordinación al Conseyu Xeneral del Poder Xudicial, los muérganos gubernativos del Tribunal Supremu son los encargaos de conocer y resolver les cuestiones d'índole alministrativa y de furrulamientu del Tribunal y los sos muérganos xurisdicconales. Son muérganos gubernativos:
La Secretaría de Gobiernu del Tribunal Supremu, el Gabinete Técnicu de Documentación ya Información, el Departamentu d'Archivu, Biblioteca ya Información, el Departamentu d'Informática y el Rexistru Xeneral son muérganos alministrativos y téunicos que posibiliten el furrulamientu del Tribunal nos sos respeutivos ámbetos d'autuación.
Tocomochu
El tocomochu ye una estafa tradicional, na cual la víctima ye abordá por un estafaor que afirma tener un boletu de llotería premiau, y que por alguna razón él non pue cobrar. El estafaor ofrez a la víctima vendey el boletu por bastante menos dineru del que corresponde al premiu. Nesi momentu entra en escena un segundu estafaor, que por algún métodu (un periódicu, por exemplu) confirma la veracidad del premiu del boletu. Cuando la víctima, tras haber pagau el boletu, intenta cobralu, encuentrase con que ésti ye falsu.
Según la Real Academia Española, la expresión "tocomochu" deriva de la expresión "tocó munchu".
Trileru
Xugaor tramposu que dirixe la partia del trile. Normalmente existe una serie de pautes pa que el trileru puea engañar a la so victima:
Trile
El trile, tamién llamáu mosqueta, Pepito paga doble, ¿dónde está la bolita? o la bolita ye un xuegu, normalmente asociáu a la estafa, que ye tradicional en cais concurríes y mercaos. Esisten dos modalidaes, la primera xuégase con trés cartes, y la segunda con trés cubiletes y una bolina. N'entrambos casos, el oxetivu del xuegu ye que la víctima o xugador aldovine ónde ta una carta predeterminada, o debaxo de qué cubilete s'alcuentra la bolina, que son manexaes pol estafador (tamién conocíu como trileru). 
Normalmente'l trileru ye aidáu por otros estafadores, que convencen a la víctima de la facilidá p'acertar y, poro, ganar dineru, faciendo de ganchu, una de les formes de convencer a les víctimes ye apostando a la eleición ganadora, y el estafador paga al apostador ganador que ye obviamente otru estafador. 
Por embargu, esti xuegu suel tar asociáu al engañu, per aciu de xuegos de manos, pa evitar que'l xugador acierte nunca cola posición correcta.
Organización Nacional de Ciegos d'España
La Organización Nacional de Ciegos d'España (ONCE) ye una Entidá de Drechu Públicu de calter social y democráticu ensin ánimu de llucru que tien como oxetivu fundamental meyorar la calidá de vida de los ciegos y deficientes visuales de toa España.
Trátase d'una organización mui activa que participa nos estremaos foros nacionales y internacionales sobro ceguera y discapacidá, promoviendo tamién distintes iniciatives p'algamar la so función.
Pa llevar a cabu'l so llabor cunta col enfotu y beneplácitu de l'Alministración pública al traviés del Conseyu del Proteutoráu nel que s'integren los ministerios d'Economía y Facienda, Trabayu y Asuntos Sociales y Interior.
Luis del Rosal y Caro (Loja, 20 de xunu de 1881 - Cádiz, el día 24 d'ochobre de 1957), perteneció al Cuerpu de Secretarios Xenerales de Gobiernos Civiles Redautó los primeros Reglamentos de la Sociedá de Ciegos enantes de pasar a ser la Organización Nacional de Ciegos Españoles «ONCE».
En Cádiz fundó y estableció cola tolerancia de les Autoridaes Provinciales nel añu de 1928 el cupón benéficu de ciegos de la provincia "Sociedá de Socorru y Defensa del Ciegu", que dempués espurrióse a Xeréz de la Frontera. El 13 de payares de 1938, el gobiernu de Burgos firma'l decretu fundacional de la ONCE, -nomada daquella ONC (Organización Nacional de Ciegos) d'esta manera unifíquense les diferentes asociaciones de y pa ciegos esistentes fasta entóncenes, ente les que destacaben el "Sindicat de Cecs de Catalunya" y l'asociación sevillana "La Hispalense", de la que'l so cupón serviría de bas pa la futura ONCE, con espurrimientu demientres l'añu al restu d'Andalucía y en 1942 por decretu en toa España. Al ser treslladáu al Gobiernu Civil de Badajoz y tomar posesión fundó y estableció'l Cupón de Ciegos el 9 de xunu de 1936. En 1928 fundó la Sociedá de Socorros Mutuos tituláu: “Cooperativa de tabaqueros los 41”.
Xunciéndose d'esti xeitu los esfuercios de les distintes asociaciones de ciegos esistentes consiguióse la reconocencia y l'abeyu del Estáu pa la venta del "Cupón Pro-Ciegos" (más conocíu anguaño como Cupón de la ONCE), una llotería que permite a la entidá financiase, al empar que da puestos de trabayu a munchos de los afiliaos. Esperimentó un fuerte incrementu na so actividá de magar la década de 1980.
L'añu 1981 foi llave nel senu d'esta Organización yá que de la mano de D. Félix Hernández Delso, a la razón Xefe Nacional de la ONCE, y d'ún gurupu emerxente de xóvenes idealistes, la democracia llegó a la Institución. En 1986 el gurupu Unidá Progresista ganó pola mano les eleiciones internes y gobierna de magar entós con un encontu que perpasa'l 90% de los eleutores afiliaos.
Polinesia
La Polinesia (provien del griegu ello quier dicir munches islles ("πολυ" poli, "νησα" nisa)) ye un conxuntu de cerca de milenta islles asitiaes nel centru y nel sur del Océanu Pacíficu.
La Polinesia forma un triángulu, con requexos en Hawaii, Nueva Zelanda y la islla de Pascua. Les islles Samoa, Tonga y la Polinesia Francesa constituyen les principales islles. 
Columbia
Columbia ye la capital del estáu de Carolina del Sur, nos Estaos Xuníos.
Ye la ciudá más poblada del estáu. El censu de población de los Estaos Xuníos de 2006 diz que Columbia tenía 122.819 habitantes.
La ciudá foi fundada'l 22 de marzu de 1786, nomada asina n'honor al descubridor del continente americanu, el navegante Cristobal Colón.
Vadinienses
Los Vadinienses yeren una sociedá indíxena asitiada nel norte de Peninsular. Los romanos clasificáronlos na "gens" cántabra, si bien esti pueblu habitó en dambos llaos de la Cordolera Cantábrica, abarcando l'oriente d'Asturies y Lleón. Dientro de la tribu puen distinguise cuatro clanes: arcaedunos, aroniaecinos, cantianos y corovescos. La tribu vadinense combatió nun entamu escontra les tropes romanes, si bien al final, como tolos pueblos del norte aceutaren el so dominiu y cultura.
Xunto a los testimonis epigráficos, nel sieglu II méntase per primer vegada a los vadinienses nos testos lliterarios. Nuna noticia, Claudiu Ptoloméu yá fala d'una ciudá nomada Vadinia. El fechu de que la mayoría de les iscriciones s'alluguen na estaya Sur (Lleón), magar qu'abondo disperses, mentantu que nel norte, n'Asturies, alcontrárense menos pel momentu, pero enforma más concentraes al rodiu de Cangues d'Onís y prosimidaes, fai camentar na mena d'evolución d'esti pueblu.
Considérase que precisamente Cangues d'Onís abeyaba la Vadinia de Ptoloméu y qu'ésti foi el centru orixinariu de los vadinienses, asina, apúntase a la llocalidá de Benia d'Onís como llugar au s'asitiaba (Vádinia > Vádnia > Benia); aprovechando el cursu de los ríos, esti pueblu empobinó la so espansión na direición Norte-Sur. El réxime de vida de los vadinienses, seminómades, que prauticaben una agricultura enforma rudimentario, con pocu desendolque de la ganadería, fizo más favoratible estos movimientos, y dablemente tamién influyó la mena de clima, más calecíu nel Sur de la Cordolera.
Les muyeres vadinienses yeren les depositaries de los drechos de tresmisión de la propiedá, casaben a los sos hermanos y los homes daben la dote a les muyeres. Sicasí, les alusiones al "avunculáu" nos testos epigráficos, paecen empobinar haza un cambéu a la supremacía de los homes sobro les muyeres.
Francesc Pi i Margall
Francesc Pi i Margall (Barcelona, 29 d'abril de 1824- , Madrid, 29 de payares de 1901) foi un líder políticu, cimeru presidente de la Primera República Española, segundu mandatariu nesta dómina. Lo acertao de la so crítica a los gobiernos y al réxime y el cumplimentu de les sos previsiones, quedó patente nel conflictu escontra Cuba y la guerra escontra Estaos Xuníos. Pi i Margall foi l'únicu en defender primero l'autonomía, y más tarde, la dixebra de Cuba d'España, y opúnxose sobre manera a la guerra con Estaos Xuníos. Tamién foi un gran escritor, llegando a espublizar numberoses obres, incluso de les censuraes tres el golpe d'Estáu de Manuel Pavía.
Pi i Margall, foi fíu d'un obreru testil, ñacíu en Barcelona en 1824. En 1831 entama la so triyadura nel seminariu, u alquier la so afición poles humanidaes, y de mou especial, poles llingües clásiques, terminándolu en 1837 pa matriculase na Facultá de Drechu. En 1847 tresllada la so residencia a Madrid, doctorándose en lleis. Nesta etapa entama a collaborar na prensa escribiendo pa la revista "El Renacimiento", y tamién na crítica teatral, escribiendo nel periódicu "El Correo", que sofre'l so pesllamientu coincidiendo col primer artículu de Margall. Esta circunstancia oblíga-y a xurdir una nueva fonte d'ingresos, aprofitando trabayar nuna sucursal de la banca catalana Martí. Ente tanto, termina la inconclusa obra de Piferrer, "Recuerdos y bellezas de España", na que termina'l volume dedicáu a Cataluña, fai la parte de Granada y de los apartaos sobro Sevilla. Darréu arribó a Madrid, afáyase al Partíu Demócrata, destacando pelos fechos revolucionarios de xunetu de 1854. Esi mesmu añu espubliza "La Reacción y la revolución", obra na qu'espón el so pensamientu políticu, y au s'aprecien les influencies d'autores como Herder, Proudhon y Hegel, ente otros. En 1856 fundó la revista "La Razón", qu'al trunfar el golpe moderáu d'O'Donnell, ye clausurada, escorriendo a Vergara (Gipuzkoa), fasta mediaos de 1857, momentu nel que gracies a María Rivero, torna a Madrid pa entrar na redacción del periódicu demócrata "La Discusión", del que con ún intervalu pa collaborar nel bufete d'Estanislau Figueras, llega en 1864 a ser el so direutor. 
Tres los sucesos del cuartel de "San Gil" (en 1866), refúxase en París, u sigue dalgunos cursos na so universidá, y torna les obres básiques de Proudhon. Desendolca la so creencia na revolución forzosa, movimientu qu'inspiráu nel aprófitu federalista, asentaríase sobro la llibertá de los pactos como sustitutos del conceutu d'autoridá. Trunfante "La Gloriosa", torna del so esiliu parisín entamáu tres los socesos de xunu de 1866. Ye elixíu diputáu por Barcelona, y forma parte de les Corte, que redauten la Constitución de 1869. Al mesmu tiempu perfílase como'l líder del Partíu Republicanu Federalista, nel qu'algama la so xefatura en marzu de 1870, dirección que pierde por disputes internes sobro la Comuna de París. Dende'l so escañu destacó pola defensa de los drechos individuales que, sigún entendía, nun podíen constituyir materia llexislable; pol derrocamientu de la monarquía y l'establecimientu nel so llar d'una República Federal.
Cuando en febreru de 1873 constitúyese'l primer gobiernu de la Primera República, el so presidente, Estanislau Figueras, llámalu pa que s'encargue de la cartera de Gobernación, ministeriu dende'l qu'hebo de contener el movimientu cantonalista. Dimitió Figueras poco dempués, y accede al poder, l'11 de xunu, con un ampliu plan de reformes que contemplara ente otros proyeutos, la redacción d'una nueva llei fundamental, formalizar la separación ente Ilesia y Estáu, reorganizar l'Exércitu, reducir la xornada llaboral a 9 hores y regular el trabayu de los neños: les sos midíes de gobiernu nin siquiera llegaran a esbozase, darréu que'l 18 de xunetu dimitió, non solo desbordáu polos acontecimientos qu'España vivió, sinón fustigáu pol ala más intransixente del so partíu (abandonu de los escaños parllamentarios federalistes más radicales). Ye nesti periodu, cuando diz la so famosa frase:
Una vegada terminada la República, en 1874, retírase de la política, a la que nun tornaría fasta diez años dempués, nel qu'e consigue acta de diputáu, escañu que renueva en 1886, 1891 y 1893. Nesa dómina, amás d'escribir los sos llibros, "La República" y "Las Nacionalidades", escribió obres lliteraries del calter de "don Juan Tenorio". Tamién asiste a la división del so partíu (Figueras, Ruiz Zorrilla, Castelar, Almirall), con unos restos qu'a dures penes consigue caltener fiel al so pensamientu federalista, ideariu que se renueva nel proyeutu de constitución federal aprobáu en Zaragoza en 1883, y más en 1894, cola espublización del Programa del Partíu Federal. Tola so vida, fasta la so muerte, Pi desendólcase ente la política más tresparente, les sos idees federalistes y l'arte d'escribir, nel que sofriera milenta vegaes la censura ("Historia de la Pintura en España" o "Estudios sobre la Edad Media", ente otros). En 1890 fundó en Madrid otru selmanariu, "El Nuevo Régimen", permolestu pal poder, al constituyise tribuna favorecedora del dixebramientu de Cuba. Muerre'l 29 de payares de 1901 en Madrid a los setenta y siete años.
La Pola (Ḷḷena)
La Pola ("Pola de Lena" na forma deturpada) ye una villa y parroquia más grande del conceyu asturianu de Ḷḷena. (Asturies). La so población ye de 9.026 habitantes, colo que ye duodécima por númberu d'habitantes d'Asturies y la segunda de la cuenca del Caudal tres Mieres del Camín.
La villa foi fundada en 1266 por Alfonsu X'l Sabiu, como llugar de pasu ente Uviéu y Lleón, y conserva, gracies a les sos bones comunicaciones con otros núcleos de población asturianos, un claro calter de ciudá residencial.
El nome de la villa y de la parroquia, como'l de les otres "poles" asturianes, atribuyóse-y una procedencia llatina. Los participios fuertes y romances de poblar —> polar, esto ye, polu / pola / polo son los que xustifiquen les espresiones adiptongaes qu'apaecen na Edá Media aparecen pa indicar que les tierres se daben en poblo, ello ye, colos medios necesarios para poneles en disposición de ser desmontaes y esplotaes. Pela cueta, los participios fuertes más arcaicos, influyíos polos continuadores etimolóxicos de "populum" ('pueblu'), xustificaríen dafechu les espresiones diptongaes "puiblu, puelu, puela".
Teniendo en cuenta lo qu'antecede nada hai de raro en que l'Alministración favoreciera la colonización de nueves tierres y que cola referencia a los terrenos "en pola" uniera un particular conteníu llegal que dio nacimientu a unos núcleos poblaos que gozaron de determinaes ventayes pa la so fixación.
Asitiada na fastera septentrional del conceyu, el territoriu parroquial estiéndese ente los de les parroquies de Muñón Cimiru y Viḷḷayana, coles que llenda al norte, y los de Columbieḷḷo, Castieḷḷo y Zurea, coles que llenda al sur. La so llende occidental ye'l conceyu de Quirós, y el d'Ayer la oriental. La so estensión ye de 31,04 km² y tien una población (INE, 2010) de 8.883 habitantes. 8.555 d'ellos viven na villa homónima, capital del conceyu, y los otros repártense ente los núcleos de población que vienen darréu: Armá, Ayán, La Barraca, Los Campos, La Casanueva, Castañera, El Corraón, Las Figares, La Miera, Palaciós, Piedracea, Ribó, San Feliz, Tablao y El Vaḷḷe.
La Pola ye la villa capital del conceyu. Asítiase a 33 km d'Uviéu, a la vera izquierda'l ríu Ḷḷena y a 322 m d'altor sobro'l nivel de la mar.
La parroquia tien una población de 9.026 habitantes (INE 2009).
La parroquia de La Pola, según el nomenclátor de 2009, ta integrada por:
"Artículu principal: Casa natal de Vital Aza."
La casa natal de Vital Aza ye una vivienda urbana de traces populares allugada nel centru de la villa. Datada nel sieglu XVIII, destaca pol so valir simbólicu, ya que nella nació a mediaos del sieglu XIX el poeta y dramaturgu Vital Aza. Dende 2006 ta declarada bien d'interés cultural d'Asturies.
La Pola ye puntu de partida de varies rutes. Por exemplu, haza los altos del Fayéu del Mofusu, al traviés de la Capiella la Flor y Tablao, pel antiguu Camino Real de la Mesa (antigua vía romana de La Carisia).haza les tierres de Quirós pel Altu la Cobertoria; o haza l'Altu Riosa pel valle de Muñón. Haza los altos de la Peña Ḷḷagu, per L'Almoría, Pozos...; o haza les cumess de L'Aramu, pel cordal de Piedracea y Armá. Y en la vertiente este del valle, en direición contraria, haza'l Picu Raneru y el Dolmen d'Espinas, per El Vaḷḷe, la Chana del Monte; o haza les cumes de Carracedo y altos divisorios col conceyu d'Ayer.
Les principales fiestes y feries que se celebren nes distintes poblaciones de la parroquia son:
Spainsat
Spainsat ye un satélite espía español, destináu a les comunicaciones militares y gubernamentales. El satélite permite les telecomunicaciones de les estremaes misiones de les Fuercies Armaes Españoles nel estranxeru. Ufierta cobertura a una gran zona que va dende los Estaos Xuníos fasta Sudamérica, pasando per África, Europa y Oriente Mediu.
El satélite pertenez a Hisdesat (Hispasat (43%), Ingeniería y Servicios Aeroespaciales (30%), EADS Casa (15%), Indra Espacio (7%) y Sener (5%)) la so inversión nun entamu foi de 415 millones d'euros. Contruyólu Space Systems Loral en California ((EEXX) y la so vida útil ye d'a lo menos 15 años. La masa del satélite al despegue yera d'unos 3.700 quilogramos. Ta equipáu con tresponedores en banda X y ún en banda K militar. Asítiase nuna órbita xeoestacionaria a 36.000 kilómetros d'altititú y a 30 graos oeste penriba l'Océanu Atlánticu.
El satélite ufierta cobertura a xeres humanitaries, seguridá ya intelixencia, operaciones militares, unvíu d'imaxes, servicios a embaxaes y comunicaciones gubernamentales d'España.
El satélite llanzóse'l 11 de marzu de 2006 a les 22:33 GMT dende la base aeria de Kourou, na Guyana Francesa per un cohete Ariane 5 ECA de la empresa Arianespace (ESA).
Kourou
Kourou ye una población y una comuña na Guyana Francesa, asitiada a 40 km al noroeste de la capital, Cayena. El Centru Espacial Guyanés ("Centre Spatial Guyanais"), onde l'Axencia Espacial Europea llanza les misiones, alcuéntrase na redolada'l pueblu. Nel pasáu foi una colonia penal. 
Ariane 5
L'Ariane 5 ye un cohete d'un solu usu diseñáu pa llantar satélites na órbita xeoestacionaria y pa unviar cargues a órbites baxes.
Fabricóse por mandáu de l'Axencia Espacial Europea (ESA) na EADS SPACE Transportation como contratista primariu, lliderando un consorciu de subcontratistes. Arianespace encárgase de la xestión de les misiones y la comercialización, como parte del programa Ariane. EADS SPACE Transportation construi los cohetes n'Europa y Arianespace llánzalos dende'l centru espacial de Kourou, na Guyana Francesa.
Ye'l socesor del Ariane 4, pero nun ye un deriváu direutu. El desendolcu del Ariane 5 llevó 10 años y costó 7.000 millones d'euros. L'oxetivu inicial del Ariane 5 yera sirvir de llanzadera del ministresbordador Hermes. Cuando la ESA canceló'l proyeutu Hermes, el cohete destinóse a cumplir misiones dafechu comerciales.
La etapa crioxénica principal del Ariane 5, la H158 (H173 pa l'Ariane 5 ECA) denómase EPC ("Étage Principal Cryotechnique"/Primera Etapa Crioxénica). Consiste nun gran tanque de 30,5 metros d'altor con dos compartimentos, ún pa 130 tonelaes d'osíxenu llíquidu y otru pa 25 tonelaes d'hidróxenu llíquidu, y un motor Vulcain na base con una fuercia de 115.000 kilopondios (1,13 meganewtons). Esta parte de la primera etapa pesa alrodiu de 15 tonelaes tando vacía.
Axuntaos a dambos llaos asítiense dos propulsores de combustible sólidu, los P238 (P241 pal Ariane 5 ECA). Cadún pesa 277 tonelaes enllenu y furne una fuercia de 630.00 quilopondios (6,2 MN). Puen recuperase los propulsores al traviés de paracayíes. D'esti mou puen esaminase tres desendolcar les xeres. Sicasí, nunca nun los reempleguen.
La segunda etapa asítiase enriba la principal y perbaxo la carga. L'Ariane 5G emplega la EPS (Étage à Propergols Stockables/Etapa propulsora almacenable), propulsada por monometilhidracina (MMH) y tetraósidu de nitróxenu, anque l'Ariane 5 ECA emplega la ESC (Étage Supérieur Cryotechnique/Etapa superior crioxénica), qu'emplega hidróxenu llíquidu y sóledu. La carga y les etapes cimeres tán cubiertes nel llanzamientu por una carcasa que reduz la residentencia aerodnámica y que sepártase n'alcanzando abonda altitú.
La versión orixinal conozse como Ariane 5G (Xenérica) con una masa de llanzamientu de 737 tonelaes. La carga másima que pue poner n'órbita xeoestacionaria establecióse nun entamu en 5970 qg, sicasí, tres delles prebes incrementóse a 6200 qg.
L'Ariane 5G+ tien una segunda etapa ameyorada que soporta una carga másima de 6950 qg. Despegó trés vegaes en 2004.
L'Ariane 5 ECA pue llevar cargues duples de 10 tonelaes máximu o una carga simple de 10,5 tonelaes. Esta variante emplega un nuevu motor Vulcain 2 na primer etapa, y una segunda etapa del tipu ESC-A, propulsada por un motor HM-7B, que pesa 6500 qg y lleva 14000 qg de propulsor crioxénicu. La segunda etapa usóse como tercera etapa nel Ariane 4; anque anguaño los tanques modificáronse p'acuertiar esta etapa.
L'Ariane 5 ES-ATV ye una variante específica pal llanzamientu de los "Automated Transfer Vehicle" (ATV), naves de furnimientu de la Estación Espacial Internacional. Esta variante emplega'l motor Vulgain 2 na primer etapa y EPS, la mesma que l'Ariane 5G na segunda.
Cohetes asemeyaos:
Delta IV -
Atlas V -
Chang Zheng 5 -
Angara - 
Intelixencia Militar
La intelixencia militar ye la xera, desendolcada davezu por unidaes específiques dientro de les Fuercies Armaes de recoyer información del enemigu actual o potencial col envís de permitir planificar d'un mou adecuáu les posibles operaciones. Venceyada tradicionalmente al espionax, la intelixencia inclúi la recoyeta d'información de la capacidá teunolóxica, l'orde de batalla, armes, equipu, entrenamientu, bases militares, comunicaciones y la deteición de radares. La coleición d'intelixencia ye vital pa furnir información esauta y reciente col envís de que'l comandante faiga un usu intelixente de los sos recursos. Magar que la xera ye de calter militar, nuna estaya superior, inclúise nella información diplomática, política, económica y demográfica en tiempu de paz.
La formación de departamentos profesionales d'intelixencia militar prodúxose a lo llargo'l sieglu XIX; el progresu de la teunoloxía nel sieglu XX sumaría a les xeres tradicionales d'espionax un pergrande arsenal re recursos téunicos, dende les imaxes, la interceición de comunicaciones col criptoanális, l'anális de patrones comunicativos, la deteición de radares, y otres funciones como la intelixencia humana, los operativos clandestinos, la desinformación, la deceición y la contraintelixencia.
Los departamentos d'intelixencia emplegáronse muncho pa vixilar dientro'l propiu Estáu; nos Estaos Xuníos, el FBI desendolca funciones d'intelixencia interior, y numberosos estaos copiaron la so estructura con finalidaes bien estremaes.
Satélite Espía
Un satélite espía ye un satélite artificial d'observación terrestre o de comunicaciones destináu a usu militar o a la intelixencia.
Nos Estaos Xuníos, les más de les informaciones de les misiones de satélites espíes que se desendolcaron fasta 1972 tán disponibles pa consultar. Una parte de la información de misiones feches enantes d'esta fecha aínda ta clasificada y delles misiones posteriores tán desclasificaes.
Quiciabes la rede de satélites espíes más conocía, y que da un control cuasi total de toles comunifaciones mundiales, seya la perfamosa Rede ECHELON. 
Diccionariu
Un diccionariu ye una obra de consulta de pallabres o términos ordenaos davezu alfabéticamente. D'esta compilación dase la so significación, etimoloxía, ortografía y, nel casu de delles llingües, fíxase la so pronunciación y separtación en sílabes.
La disciplina encargada, amás d'otres xeres, de la ellaboración de diccionarios ye la lexicografía. La información que da cambia col tipu de diccionariu en custión. Atópense polo xeneral na forma de llibros imprentaos, pero hailos tamién en versión electrónica al traviés d'un programa que fai funcionar un ordenador o n'Internet.
Considérase que los primeros diccionarios surden en Mesopotamia. Esta afirmación ñaz del descubrimientu de dellos testos cuneiformes na Biblioteca d'Asurbanipal, en Nínive, que rellacionaben pallabres sumeries.
Hai delles clases de diccionarios, tocante a la so función y usu dixébrense en:
Nun s'ha tracamundiar un diccionariu con una enciclopedia. El primeru ufierta información breve del significáu d'una pallabra. Pol contrariu, la persona que consulta una encicplopedia nagua por atopar una información bayurosa sobro'l conceutu o tema, col envís de conocer con detalles abondos tolo relativo a él. Wikipedia ye exemplu d'un tipu específicu d'enciclopedia.
Los diccionarios son tradicionalmente llibros. Sicasí, anguaño tamién hai diccionarios en soportes dixitales, como CD y DVD, y puen consultase dellos na rede como por exemplu'l [[Diccionariu de l'Academia de la Llingua Asturiana|"DALLA"]. Popularizáronse tamién los [[diccionarios electrónicos]] portátiles que tán fechos por una [[pantalla]] y un [[tecláu]] que contién polo xeneral dellos diccionarios nel interior.
[[Categoría:Llibros]]
Llinguaxe SMS
El llinguaxe SMS ye un xeitu abreviáu d'escribir les pallabres d'un mensaxe pa que seya más curtiu y rápidu. Na teoría de la comunicación diba ser una codificación adicional al propiu idioma que se-y aplica al mensaxe y que s'emplega nun contestu como mensaxes SMS, chat y messenger. Espardióse col auxe de la mensaxería instantánea y el serviciu de mensaxes curtios (SMS).
Surdió pa comunicase al traviés de mensaxes curtios, pos namái que puen contener un máximu de 160 caracteres; lo que llenda la cantidá de pallabres pa conversar. Arriendes, los mozos, pa dicir más coses nun solu mensaxe y aforrar perres, abrevien les pallabres en rellación a fonética y significáu.
Les empreses de telefonía celular, en decatándose d'esti mou de comunicación, entamaron a facer publicidá "insight" con esti xeitu d'escribir pa que los mozos tuvieren identificaos. Podemos suponer la esistencia de campañes d'estes empreses repartiendo volantes que conteníen estes abreviatures p'aumentar l'emplegu. 
Por mor del usu d'esti llinguaxe, apaecieron persones contraries que consideren que d'esti mou diba perdese la escritura de cada llingua. Daqué qu'aínda nun ta comprobao que seya cierto
En la escritura XAT se reemplazan palabras por símbolos equivalentes, cámbiense pallabres por lletres que sonen igual y amuésense emociones con emoticonos. D'esti xeitu de comunicación emplegáu polos mozos derívense les ueves formes del llinguaxe escritu, que cada vegada son más, y el so emplegu aumenta notros seutores sociales. Ye d'esti mou como entama'l cambeu de fonemes y grafemes que se ven nos móviles, nos chats, en cartes,e n correos elleutrónicos y na publicidá.
Nun hai riegles d'escritura, y cadún de los qu'usen esti llinguaxe namái que busca amenorgar l'emplegu de lletres lo más posible ensin quitar de comprender
Charleston (Carolina del Sur)
Charleston ye una ciudá del estáu de Carolina del Sur, nos Estaos Xuníos.
Ye la segunda ciudá más poblada del estáu dempués de Columbia. El censu de población de los Estaos Xuníos de 2007 diz que Charleston tenía 118.492 habitantes.
Neto
Ernesto García del Castillo (1960, Cangas del Narcea) ye un dibuxante, humorista gráficu, escritor y autor de cómic asturianu. 
Entamó'l so llabor de dibuxante humorísticu na revista "Xera", entamando un llabor más profesional nel diariu "La Nueva España", cola so serie "Pixi" (publicada en tires diaries y en páxines dominicales). Primero, viera'l so primer dibuxu asoleyáu na renomada revista "La Codorniz", en 1977. Collaboró en más de venti publicaciones, la mayor parte d'elles asturianes, anque tamién delles de difusión nacional, como "La Golondriz", "Cuadernos de Humor", "El Siglo", "El Periódico de Catalunya" y otros periódicos del Grupu Z. 
Ye tamién autor d'historietes cómiques. El so personaxe más conocíu ye "Gladius", publicáu na revista "Tapón", y darréu nun álbum (CH editorial, 2007). Como humorista gráficu'l so trabayu más bayurosu ye'l que fai nel periódicu "La Voz de Asturias", onde dibuxa dende 1986 una tira diaria alrodiu de l'actualidá. Anguaño tamién collabora en "Oviedo Diario", "El Norte Económico" y "Les Noticies" (éstes n'asturianu), arriendes de nes revistes "El Correo" y "Creando Futuro". Tien publicaos dellos llibros y illustrao una trentena. Dende 1986 ye miembru correspondiente de l'Academia de la Llingua Asturiana. A la so xera d'humorista hai qu'amestar tamién la d'illustrador y la de diseñador gráficu. Nel so llibru "Cuentos d'outros sieglos" (CH Editorial, 2008) tamién se revela como escritor en llingua asturiana. 
La so presencia foi reclamada en dalgunos de los acontecimientos sol humorismu entamaos fuera de les llendes d'Asturies, como la "Muestra Internacional de Humor Gráfico" de la Universidá d'Alcalá, el llibru antoloxía d'humoristes españoles "Comunica con Humor", o la esposición y llibru "Humoristas por la Libertad de Prensa", entamáu por "Periodistas Sin Fronteras". En 2000 recibió de la UNICEF ún de los sos Premios de Periodismu por una tira publicada en "La Voz de Asturias". En 2002 ganó l'Haxtur al Humor nel Salón Internacional del Cómic de Xixón. Nel 2009 recibe'l prestixosu Premiu Mingote de periodismu gráficu.
Leopoldo O'Donnell
Leopoldo O'Donnell y Jorris, (Santa Cruz de Tenerife, 12 de xineru de 1809-Biarritz, 5 de payares de 1867) duque de Tetuán. Políticu y militar español, presidente del gobiernu en 1856, 1858-1863 y 1865-1866, ún de los principales protagonistes del reináu de Sabela II. La so familia yera d'orixe irlandés, descendiera de Calvagh O'Donnell, xefe del clan de los "O'Donnell" y "chieftain" de Tyrconnel a mediaos del sieglu XVI.
Ñacíu'l 12 de xineru de 1809, en Santa Cruz de Tenerife, u taba destináu el so pá, el xeneral Carlos O'Donnell, yera asinamesmu sobrín del tamién xeneral Enrique José O'Donnell, conde de la Bisbal. Ingresara mui xoven nel exércitu y en 1828 yera yá soteniente. Participara dende'l so aniciu en 1833 na primera Guerra Carlista, defiendendo los drechos al tronu de Sabela II. Xeneral dende 1836, tres años más tarde foi recompensáu col ascensu a teniente xeneral yá col títulu de conde de Lucena pola so vitoria sobro los carlistes, comu capitán xeneral d'Aragón, Valencia y Murcia, al llevantar el sitiu que Ramón Cabrera y Griñó punxera a la llocalidá castellonense de Lucena del Cid.
Finada la guerra y la rexencia de María Cristina de Borbón, en 1840 foi destináu a Pamplona, al entamu de la rexencia del xeneral Baldomero Espartero, escontra quien cospirara al añu siguiente, tres de lo cual viérase obligáu a esiliase en Francia.
En 1843, tres la cayida d'Espartero, tornara de París, u participare col xeneral Ramón María Narváez na creyación de la Orde Militar Español. Poco enantes d'entamar la exemonía política de Narváez y del Partíu Moderáu, foi nomáu capitán xeneral de Cuba, cargu que desendolocó dende 1843 fasta 1848. Cinco años dempués del so nuevu regresu a España, participara nos proyeutos pa provocar la cayida del moderantismu nel poder. Al final de xunu de 1854, convirtiérase na principal figura de los sucesos conocíos como la Vicalvarada, dirixíos escontra del gobiernu de Luis José Sartorius, tres los cuales manifestárase'l Manifiestu'l Manzanares (7 de xunetu de 1854), col qu'atraxera a gran parte del Exércitu ya de la población civil, pa dar aniciu al denomáu Bieniu Progresista. Formara parte'l gobiernu presidíu por Espartero (xefe del progresismu por aquel entós), desendolcando el cargu de ministru de la Guerra dende'l 30 de xunetu de 1854. Creyara'l so propiu partíu, la Xunión Lliberal, compendiu de moderaos y progresistes en desacuerdu coles idees más fuertes del momentu.
El 14 de xunetu de 1856, sostiyera'l frente del gabinete a Espartero, nel cual siguiera furrulando como ministru de la Guerra fasta que'l 12 d'ochobre d'esi mesmu añu, Narváez tornara de nuevu a la presidencia. Durante esti, el so primer gobiernu, desmantelara la obra constitucional y llexislativa del Bieniu Progresista.
Tornara a la presidencia del gabinete y al Ministeriu de la Guerra el 30 de xunu de 1858, dando aniciu a cinco años de gobiernu, nos que destacara pola so actividá esterior. Obtubo gran ésitu na Guerra de Marruecos, u participó personalmente, lo que-y valiera el títulu de Conde de Tetuán. Dotres autuaciones militares españoles lloñe de les sos fronteres, foron les protagonizaes na Conchinchina]; en Méxicu, u el xeneral Juan Prim, obtuvo un acuerdu col gobiernu de Benito Juárez; y na República Dominincana anexionada en 1861.
Llamáu de nuevu por Sabela II a presidir el gobiernu en 1865, en sustitución del desacreditáu Narváez, tornó a desendolcar el Ministeriu de la Guerra, y pretendió ensin ésitu atraer a Prim, que cospiró escontra la Reina. Intervino una vegada más nel esterior, concretamente en Sudamérica, u tenía llar dende 1864 la denomada guerra del Pacíficu, qu'enfrentó a España, escontra Perú y Chile fasta 1866. Les desavenencies con Sabela II, lleváronlu a entregar el gobiernu a Narváez, el 10 de xunetu d'esi mesmu añu, y a retirase a Biarritz, Francia, u morrió'l 5 de payares de 1867, meses enantes de que la Revolución de 1868, na que participó'l so partíu (cuandu él taba vivu negose repetíes veces a formar parte del llevantamientu, pola mor de la so fidelidá a la Reina), la Xunión Lliberal, destronó a la Reina Sabela II y entamó'l nomáu Sexeniu Democráticu.
Rabil
Rabil ye un de los nomes colos que se conoz a la zanfona, zanfoña, zampoña o zampona. 
Kenpo
Kenpo o kempo ye un nome descriptivu de delles artes marciales xaponeses con oríxenes chinos. Ye tamién un nome descriptivu d'artes marciales híbrides creaes sobre la base d'artes marciales xaponeses y chines. El kenpo ye paecíu al kárate y incluye más bien puñetazos y pataes qu’agarres o llaves de llucha.
Xeneral Alcázar
El xeneral Alcázar (en francés, général Alcazar) ye un personax de ficción de la saga d'hestories de cómic de Tintín.
Dirixente de la República de San Theodoros, aportó al poder tres de la revolución na que derrocó al xeneral Tapioca, el so etenru enedepués hebo otra revuelta, y Tapioca garró'l mandu. Alcázar hebo fuxir a Europa y, tres de prauticar dellos oficios, finó por devenir Ramón Zárate, llanzador de puñales, qu'hebo dexar en colando'l so collaborador Chiquito ("Les siete boles de cristal"). Tintín vuelve a atopalu n'Europa, negociando con Dawson la compra de material bélicu col envís de tomar el poder en San Theodoros, fazaña que diba ser quien a algamar. Pero otra vegada, Tapioca, aidáu pola Borduria de Plekszy-Gladz, rebelóse y trunfó. Alcázar abellugóse na selva con ung rupu de guerrilleros, Ye quien a atrayer a Tintín, el profesor Tornasol, el capitán Haddock y la soprano Bianca Castafiore a San Theodoros para llibrase d'ellos. Los protagonistes axuntaránse entós al exércitu rebelde del feble Alcázar ("Tintín y los 'Pícaros'"), aidándolu a reconquistar el poder cola condición de que nun heba muertes, lo que'l xeneral aceuta ensin que-y preste muncho.
El xeneral Alcázar ye daqué burricón, impulsivu y gafu. Nun-y tien mieu a nada sacantes la so muyer Peggy. La escasa intelixencia llevólu a que nel exércitu quedaren namái que 49 cabos y 3.487 coroneles.
Estructura celular bacteriana
Les bacteries, pesie a la so aparente simplicidá, contienen una bien desendolcada estructura celular responsable amás de munches de les sos propiedaes biolóxiques úniques. Munches carauterístiques son úniques de la so estructura bacteriana, nun s'atopando nin n'arquées nin n'eucariotes. Debio la simplicidá de les bacteries en munchos aspeutos frente a organismos mayores y la facilidá de la so manipulación esperimental, la estructura celular de les bacteries tien sío perestudiada, revelando y demostrando munchos entamos bioquímicos que consecuentemente pudieron dempués ser aplicaos a otros organismos.
Quiciaves la pripiedá más básica de la estructura celular bacteriana ye la morfoloxía (forma). Ente exemplos típicos puen incluyise:
La forma de la célula ye davezu carauterística de determinaes especies bacterianes, anque tamién pue depender de les condiciones nes que xorreza. Delles bacteries tienen complexos ciclos de vida incluyendo la producción de tueros y apéndices (i.e. "Caulobacter") y delles producen estructures ellaboraes que dan llugar a espores (i.e. "Myxococcus", "Streptomyces"). Les bacteries formen davezu distintives morfoloxíes al observase al microscopiu ópticu y en plaques de Petri puen formar colonies con morfoloxía distintiva de les mesmes. Éstes son davezu les carauterístiques qu'observa un microbiólogu pa determinar la identidá desconocía d'un cultivu bacterianu.
Quiciaves la carauterística más obvia de les bacteries ye (con delles esceiciones) el so pequeñu tamañu. Por exemplu, "Escherichia coli", una bacteria de tamañu mediu con llonxitú media d'una micra tien un volume celular d'aprosimadamente 1 - 2 μm. Estu corresponde a una masa llenta d'un picogramu, asumiendo que la célula constitúise básicamente d’agua. La masa seca d'una célula individual pue estimase alrodiu del 20 % de la masa llenta, averándose a los 0.2 pg. Sobre la metá de la masa seca d'una célula bacteriana consiste en carbonu, y tamién más o menos la metá tamién atribúise a les proteínes. Polo tanto, un cultivu común d'un llitru pa facer medrar "Escherichia coli" (con una densidá óptica d'1.0, correspondiendo a 10 célules/ml) proporciona 1 g de masa llenta de la bacteria.
El pequeñu tamañu ye perimportante debio a que permite un radiu pergrande de superficie proporcional d'area-volumen que permite una rápida rempuesta y distribución intracelular de nutrientes y desechos de nutrientes. A baxa superficie proporcional d'área-volumen la difusión de nutrientes y productos de desechu a traviés de la membrana celular bacteriana pon-y llímite al ritmu al que’l metabolismu microbianu tien llugar, dándo-y menos capacidá evolutiva a la célula. La razón de la esistencia de célules grandes ye desconocía, pesie a que s’especula que’l incrementu de volumen celular emplégase de forma primaria p’almacenaxe de nutrientes n’escesu.
Como nos demás organismos, la paré celular bacteriana provién d’integridá estructural a la célula. En procariotes, la función cimera de la paré celular ye protexer a la célula de la presión de turxencia debio a les altes concentraciones de proteínes y otres molécules endientru l’organismu en comparación col mediu esternu nel que s’atopa. La paré celular bacteriana difier de les de los demás organismos que poseen una de la presencia de peptidoglicanu (poli-"N"-acetilglucosamina y ácidu "N"-acetilmurámicu), que s’atopa xustu per fuera la membrana plasmática. El peptidoglicanu ye’l responsable de la firmeza y falta de flesibilidá de la paré bacteriana y ye en parte’l determinante de la forma de la célula. Ye relativamente porosu y nun se considera que seya una barrera de permeabilidá pa pequeños sustratos. Dimientres toles paredes celulares bacterianes (con delles esceiciones, i.e. parásitos intracelulares como "Mycoplasma") contienen peptidoglicanu, nun toles paredes celulares tienen la mesma cadarma al so alredor. Hai dos tipos cimeros de paredes bacterianes, les Gram positives y les Gram negatives, diferenciaes poles sos carauterístiques nes tinciones Gram. Tanto pa bacteries Gram-positives como pa Gram-negatives, partícules d’aprosimadamente 2 nm puen pasar pel peptisoglicanu.
La muria celular Gram positiva cell wall carauterízase pola presencia d’una capa pergruesa de peptidoglicanu, responsable de la retención del cristal de violeta dimientres el procedimientu de la tinción Gram. Alcuéntrase esclusivamente n’organismos pertenecientes a les Actinobacteria (u organismos Gram positivos con altu porcentax de G+C) y los Firmicutes (u organismos gram positivos con baxu porcentax de G+C). Les bacteries endientru’l grupu Deinococcus-Thermus tamién tienden a amosar tinción Gram positiva anque contienen cadarmes de la paré celular típiques d’organismos Gram negativos. Embebíos na paré celular bacteriana Gram positiva tan los polialcoholes, nomaos ácidu teicoicu, dellos de los cuales son llípidos enllazaos pa formar [ácidu teicoicu|ácidos lipoteicoicos]]. Debio a que los ácidos lipoteicoicos tal anllazaos covalentemente a los llípidos de la membrana plasmática, son responsables de la xunión a ésta del peptidoglicanu. Los ácidos teicoicos dan a la muria celular Gram positiva una carga negativa al redior tola célula debio a la presencia de xuniones fosfodiéster ente los monómeros d’ácidos teicoicos.
Al contrariu de la muria celular Gram positiva, la de les gram negatives contién una fina capa peptidoglicanu a la vera a la membrana plasmática, siendo responsable de la incapacidá de la muria celular de retener la mancha del cristal de violeta, orixinando una decolorización por mor del etanol dimientres la tinción Gram. N’adición a la capa peptidoglicanu, la muria celular gram negativa tamién contién una membrana esterna adicional compuesta por fosfollípidos y llipopolisacáridos que son los qu’entren en contautu direuto col mediu esternu. La natura percargada de los llipopolisacáridos confier una carga negativa a la muria celular Gram negativa. La cadarma química de los polisacáridos de la membrana esterna ye davezu única de delles cepes bacterianes (i.e. subespecies) y ye responsable de munches propiedaes antixéniques d’estes cepes.
La membrana plasmática bacteriana compónse d’una bicapa llipídica y tien como funciones toles correspondientes a membranes celulares como exercer de barrera de permeabilidá a delles molécules, sirve de llocalización pal tresporte de molécules al interior celular, y otres munches funciones. Les membranes procariotes tamién poseen función na conservación enerxética como la llocalización que motiva la fuerza motora de protones. Al contrariu que nes eucariotes, les membranes bacterianes (con delles esceiciones como "Mycoplasma" y metanotrofos) xeneralmente nun contienen esteroles. De toes formes, munchos microbios contienen compuestos estructurales rellacionaos nomaos hopanoides, que basicamente tienen la mesma función. Al contrariu que los eucariotes, les bacteries puen tener una braera variedá d’ácidos grasos nes membranes. A lo llargu la membrana hai ácidos grasos típicos saturaos ya insaturaos, pero amás les bacteries puen poseer ácidos grasos con grupos metilu, hidroxilu o incluso grupos cíclicos, adicionales. Les proporciones relatives d’estos ácidos grasos puen ser modulaes pola bacteria pa caltener l’óptimu de fluidez de la membrana (i.e. según el cambéu de la temperatura).
Como bicapa de fosfollípidos, la porción llipídica de la membrana esterna ye impermeable a molécules con carga. De toes formes, los canales nomaos porines tan presentes na membrana esterna pa permitir el tresporte pasivu de munchos iones, zucres yaminoácidos a traviés de la membrana. Eses molécules tan al mesmu tiempu presentes nel periplasma, la rexón ente les membranes esterna y plasmática. El periplasma contién amás la capa peptidoglicanu y bayura proteínes responsables de la xunión o hidrólisis de sustratos y la recepción de señales estracelulares. Créese que’l periplasma esiste nun estau a móu de xel más que llíquidu debio a les grandes concentraciones de proteínes y peptidoglicanu que s’atopen n’él. Debio al so asitiamientu ente les membranes plasmática y esterna, les señales recibíes y los sustratos colos que contauten tienen de ser posibles de tresportar haza l’interior a traviés de la membrana plasmática emplegando proteínes o sistemes de señalización proteicos embebíos ehí mesmu.
Les fimbries son tubos proteicos qu’estiéndense haza fuera delde la membrana esterna en bayura miembros de les proteobacteries. Xeneralmente son curties en llonxitú y preséntense nun altu númberu en tola superficie celular bacteriana. Les fimbries tienen como función davezu facilitar l’anclaxe d’una bacteria a una superficie (i.e. pa formar un biofilm) o a otres célules (i.e. a célules animales dimientres la patoxénesis)). Unos pocos organismos (como "Myxococcus") empleguen fimbries pa la movilidá y facilitar l’ensamblamientu de cadarmes multicelulares como cuerpos fructíferos. Los pili son asemeyaos na cadarma a les fimbries pero son muncho más llargos y preséntense nes bacteries en baxo númberu. Los pili tan amás envueltos nel procesu de conxugación bacteriana. Los pili nun sexuales tamién aiden a la bacteria en superficies absorventes.
Una Capa S ye una capa proteica superficial celular que s’atopa en perestremaes bacteries y delles arquées, onde sirve como muria celular. Toles capes S tan compuestes por un conxuntu de proteínes bidimensionales y tienen apariencia cristalina, cuya simetría diferénciales d’unes especies a otres. Aínda asina, la función esauta de les capes S nun se conoz, pero tiense suxerío que actúen como barrera de permeabilidá parcial pa grandes sustratos. Por exemplu, una capa S sedría concebible que caltuviere proteínes estracelulares averaes a la membrana celular pa prevenir la so difusión de célula. En delles especies patoxéniques una capa S podría aidar a la facilitación la supervivencia nel huésped confiriendo protección escontra los mecanismos defensivos d’este.
Munches bacteries secreten polímeros estracelulares a traviés de les sos muries celulares. Esos polímeros son davezu compuestos de polisacáridos y a vegades proteínes. Les càpsules son relativamente cadarmes impermeables que nun puen ser teñíes con tinciones como la Tinta china. Son cadarmes qu’aiden a la bacteria a protexese de la fagocitosis y la desecación. Les capes viscoses son de dalguna forma cadarmes laxes, fibroses, xeneralmenteenvolviendo a les bacteries y alxuntándoles a otres célules o superficies inanimaes pa formar biofilms. Les capes viscoses puen tamién ser usaes pa reserva d’alimentu pa la célula.
Quiciaves la cadarma estracelular bacteriana más carauterística ye’l flaxelu. Los flaxelos son cadarmes a móu de llátigu que protuyen dende la muria celular bacteriana haza l’esterior y son responsables de la motilidá bacteriana. La disposicón de los flaxelos na muria bacteriana ye única nes especies observaes. Les formes más comunes inclúin:
Los flaxelos son cadarmes complexes compuestes de perestremaes proteínes. D’ente éstes inclúinse flaxelina, qu’envuelve el tubu a móu de llátigu, y un complexu proteicu qu’abarca la muria celular y la membrana pa formar un motor que causa la rotación del flaxelu. Esa rotación ye normalmente debio a una fuerza motora de protones y atópense nel cuerpu la célula.
En comparación colos eucariotes, les cadarmes intracelulares de les célules bacterianes son estremadamente simples. Les bacteries nun contienen orgánulos nel mesmu sen que los eucariotes. De toes formes, el cromosoma bacterianu y quiciaves los ribosomes son los únicos elementos intracelulares cencielamente obsevables que s’atopen nes bacteries. Pesie a tóu, esisten grupos especializaos de bacteries que contienen más cadarmes intracelulares complexes, delles de les cuales son discutíes más abaxu.
A diferencia de los eucariotes, el cromosoma bacterianu nun ta peslláu endientru d’una formación membranosa (el núcleu), sino que reside en sí nel citoplasma celular. Esto significa que la tresmisión d’información celular a traviés del procesu de tresllación, trescripción y replicación, tóu tien llugar nel mesmu compartimentu celular y pue haber interacción con otres cadarmes citoplasmátiques al mesmu tiempu, más notablemente colos ribosomes. El cromosoma bacterianu nun s’empaqueta emplegando les proteínes histones típiques d’eucariotes, p’asina dar la cromatina sinon qu’esiste una cadarma superenrollada, pesie a que la natura precisa de tala cadarma nun ye del tóu conocía. La mayoría de los cromosomes bacterianos son circulares pesie a qu’hai dellos exemplos d’otros lliniales esistentes (i.e. "Borrelia burgdorferi"). A lo llargu’l DNA cromosómicu la mayoría de les bacteries tamién cintienen pequeñes pieces independientes de DNA nomaes plásmidos que davezu codifiquen pa rasgos que son ventaxosos anque non esenciales pal so hospedante bacterianu. Los plásmidos puen ser cenciellamente ganaos o perdíos por una bacteria y puen tresferise ente delles como forma de tresferencia horizontal de xenes.
Na mayoría les bacteries la cadarma intracelular más numberosa ye’l ribosoma.el sitiu de síntesis proteica en tolos organismos vivientes. Tolos pertenecientes a los procariotes son 70S (siendo S=Svedberg, una unidá de sedimentación), dimientres que los d’eucariotes son mayores, d’80S, nel so citosol. Los ribosomes 70S tan compuestos por una subunidá de 50S y otra de 30S. Les subunidaes 50S contienen un ARNr de 23S y otru de 5S dimientres que la subunidá pequeña, de 30S, contién un ARNr de 16S. Estes molécules d’ARNr difieren en tamañu nos eucariotes, onde son más complexes con mayor númberu de proteínes ribosomales, anque’l númberu y tipu pue camudar parcialmente ente dellos organismos. Dimientres el ribosoma ye’l complexu multiproteicu intracelular más observáu davezu nes bacteries, otros complexos mayores munches vegaes tan presentes y puen ser base d’estudiu de microscopía.
Pesie a que nun ye una norma inquebrantable de les bacteries, munchos microbios contienen membranes intracelulares amás de la propia membrana plasmática, o como adición d’ésta. Estes membranes davezu furrulen de forma que maximicen la cantidá de membrana a emplegar en procesos d’obtención d’enerxía, per aciu de formación de repliegues, y munchos d’estos procesos son amás asemeyaos o los mesmos que los qu’acontecen nos orgánulos propios d’eucariotes, como mitocondries y cloroplastos. Exemplos de bacteries que tienen membranes intracelulares son les fototrofes, bacteries nitrificantes y les bacteries oxidantes de metanu. Les membranes intracelulares atópense tamién en bacteries del bastante desconocíu grupu Planctomycetes, pesie a qu’estes membraes aseméyense más a membranes organelares d’eucariotes y son de función por agora desconocía.
El citoesqueletu procarióticu ye un nome coleutivu pa tolos filamentos estructurales en procariotes. Hebo un tiempu nel que pensóse que les célules procariótiques nun poseíen citoesqueletu, pero avances recientes en teutonoxía de visualización y determinación estructural tienen yá amosaos filamentos esistentes neste tipu célules. De fechu, homólogos de la mayoría de les proteínes del citoesqueletu d’eucariotes tienen sío atopaos en procariotes. Amás los elementos citoesqueléticos xueguen un papel esencial na división celular, proteición, determinación de la forma y determinación de la polaridá celular en dellos procariotes.
Munchos de los hábitats bacterianos nun contienen bayura nutrientes esenciales la mayoría’l tiempu. P’acomodar esos niveles transitorios de nutrientes les bacteries tienen dellos métodos estremaos d’almacenaxe de los mesmos en tiempos d’abundancia pa usar nos momentos más afayaízos. Por examplu, a esgaya d’escesos de carbonu almacenáu nes bacteries ye en forma de polihidroxialcanoatos o glucóxenu. Dellos microbios almacenen nutrientes solubles como nitratu en vacuoles. El sulfuru ye davezu almacenáu en forma de gránulos elementales que puen ser depositaos ca ún intra o estracelularmente. Los gránulos de sulfuru son especialmente comunes en bacteries qu’empleguen sulfuru d’hidróxenu como fuente d’elleutrones. Munchos de los exemplos mentaos enrriba puen vese usando un microscopiu, viéndose los elementos rodiaos d’una membrana fina que-yos separta del citoplasma.
Les vesícules de gas son una cadarma que s’atopa en delles bacteries planctóniques qu’otorguen flotabilidá a les célules al disminuyir la so densidá total. Tan feches d’una cubierta proteínica perimpermeable a solventes como’l agua, pero permeables a cuasi tolos gases. Axustando la cantidá de gas presente nes sos vesícules, les bacteries puen aumentar o disminuyir la densidá total celular, pudiendo polo tanto xubir o baxar na columna d’agua pa caltener la so posición nun ambiente afayaízu pa xorrecer.
Los carboxisomes son cadarmes intracelulares atopaes en munches bacteries autótrofes como les cianobacteries, Knallgasbacteria y nitrobacteries. Son cadarmes proteíniques asemeyaes a tiestes de fagos na so morfoloxía y que contienen enzimes pa la fixación de dióxidu de carbonu nesos organismos (especialmente ribulosa bisfosfatu carboxilasa/oxixenasa, RuBisCO, y anidrasa carbónica).Piénsase que l’alta concentración de los enzimes a lu llargo cola rápida conversión de bicarbonatu a dióxidu de carbonu por anidrasa carbónica permite una mayor rapidez y eficiente fixación del dióxidu de carbonu que si s’atopare endientru’l citoplasma.
Cadarmes asemeyaes son conocíes por almacenar el coenzima B12, conteniendo glicerol dehidratasa, l’enzima llave de la fermentación del glicerol a 1,3-propanodiol en delles enterobacteriácees (i. e. ‘’Salmonella’’).
Los magnetosomes son cadarmes intracelulares que s’atopen en bacteries magnetotáutiques que-yos permiten sintir y orientase a lo llargu d’un campu magnéticu (magnetotaxis). El papel ecolóxicu de la magnetotaxis ye desconocíu pero hipotetízase que ta envueltu na determinación de les concentraciones óptimes d’oxíxenu. Los magnetosomes tan compuestos del mineral magnetita y tan rodiaos d’una membrana. La morfoloxía ye específica de les especies.
Quiciaves la adaptación bacteriana al estrés más conocía ye la formación d’endospores. Les endospores son cadarmes de supervivencia bacteriana altamente resistentes a mui estremaos tipos d’estrés químicu o medioambiental y polo tanto permiten la supervivencia bacteriana a ambientes que podríen ser mortales pal organismu na so forma vexetativa común. Tiense propuestu que la formación d’endospores tien permitida la supervivencia de delles bacteries dimientres cientos de millones d’años (i.e. en sales de cristal) anque tal publicación tien tao cuestionada. La formación d’endospores ta llimitada pa bayura bacteries del tipu Gram-positivu como "Bacillus" y "Clostridium". Lu que marca’l que seyan estremaes de les espores reproductives que que sólo se forma una espora por célula, nun medrando en númberu fasta la xerminación de la espora. La llocalización d’una endospora endientru d’una célula ye específica de ca especie y pue emplegase pa determinar la identidá de a esgaya bacteries.
Guía animada de la cadarma celular bacteriana.
Llista d'alcaldes de Cabranes
Llista d'alcaldes de Cabranes dende 1979:
Gulfport (Mississippi)
Gulfport ye una ciudá del estáu de Mississippi, nos Estaos Xuníos.
Ye la segunda ciudá más poblada del estáu, dempués de Jackson.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2000 diz que Gulfport tenía 71.127 habitantes.
El Padul
El Padul ye un conceyu de la provincia de Granada, na comunidá autónoma d'Andalucía, nel sureste d'España.
Tien 89 km² y la so población ye de . Allúgase a 13 km de Granada. Llenda colos conceyos d'Alhendín, Otura y Dílar al norte, Dúrcal y Villamena al este, Albuñuelas al sur y Jayena al oeste.
El nome "El Padul" remanez del árabe "Al-Badul", y ésti del llatín "Paludem", que quier dicir "llaguna".
Vicente Ferrer (santu)
Vicente Ferrer (Valencia 1350 - 1419) dominicu valencianu, taumaturgu, predicador, llóxicu y filósofu.
Ye'l santu patrón d'anguaño de la Comunidá Valenciana; na so conmemoración llevántense nes cais de Valencia escenarios llamaos "altares", onde represéntense por neños escenes de la so vida y milagros.
Conocíu con ciñu como "Sant Vicent el del ditet", por mor de que, sigún lleendes populares, fexo dellos milagros alzando'l deu índiz, representándose asina na iconografía; tamién represéntaselu davezu poles "ales", por tar consideráu como l'"ánxel del Apocalipsis", pos consideróse a sigo mesmu un "legatus a latere Christi" y dio anuncia en munches ocasiones de la llegada l'anticristu y la fin del mundiu, como por exemplu en munchos sermones na ciudá de Toledo nel añu 1411.
Otra miente, les sos predicaciones per estremaes ciudaes d'Europa, sobre manera n'Italia, foron constantes por mor de la perfamosa visión que tuvo na ciudá d'Aviñón nel añu 1398. Siguíenlu multitúes que lu acompañaben nos sos trayeutos, qu'incluyíen un séquitu de flaxelantes que se daben col llátigu en pagu polos sos pecaos. Viaxaba davezu enriba d'un burru y agospiábase nos conventos de flaires dominicos de les ciudaes y pueblos pelos que pasaba predicando.
Vicente Ferrer ñaz en Valencia el 23 de xineru de 1350. Yeren los sos pás Guillermo Ferrer, y Constancia Miguel. Tuvieron trés fíes y trés fíos.
Estudió en Barcelona y Toulouse. Flaire, pertenecía a la Orde de los Predicadores. Na dómina, arriendes la so dedicación eclesiástica foi un gran estadista y políticu, lluchó con esfuerciu escontra la dixebra de la Ilesia na Cisma d'Occidente, y yera tamién un personax perinfluyente na so dómina. Morrió en Vannes en 1419. Canonizólu Calistu III el 3 de Xunu de 1455. Cellébrase la so fiesta'l 5 d'abril.
Como santo atribúyense-y dellos milagros.
Anguaño ye'l patrón de la Comunidá Valenciana
Apóstol San Pedru
Pedru, tamién nomáu Cefas (Betsaida, ? – Roma, 64/67), foi, d'acordies col Nuevu Testamentu, ún de los dolce apóstoles, discípulos de Xesús de Nazaret. Identifícase como'l primer dirixente de la Ilesia.
Orixinariu de Betsaida, el so nome yera Simón (n'araméu "Shim‘on bar Jochanan", n'hebréu שמעון בן-יוֹנָה "Šim‘ôn ben Jon'ah" y en griegu Συμεών "Symeon"). Taba casáu y treslladóse a vivir pa Cafarnaún, au trabayaba de pescador nel Llagu Tiberiades acompañáu pol so hermanu Andrés; sedrá ún de los primeros discípulos de Xesús.
Según la tradición católica, llueu d'evanxelizar Antioquía, la rexón del Pontu, Galacia, Bitinia y Capadocia, aportaría pa Roma, au se convertiría nel primer obispu y morrería martirizáu en Roma nel llugar del Vaticanu. La so tumba atopóse pol arqueólogu Jérôme Carcopino nos años cuarenta y pue visitase. Ta consideráu un santu, amás d'otres, pola Ilesia católica asina como'l primer papa.
Nos diferentes evanxelios atópense diversos nomes asemeyaos qu'emprimen por Simón:
Papa Llin
San Llin, socesor de San Pedru como obispu de Roma y dirixente de la comunidá cristiana, y segundu pontífiz de la Ilesia, ente los años 67 y 76.
So pá llamábase Herculanus y so ma Claudia, y créyese tradicionalmente que nació en Volterra, na Toscana. Como socesor de San Pedru (y ordenáu por San Pablu) sedrá'l primeru en nomar los primeros quince obispos del cristianismu. Nel so pontificáu asocede'l fin de les guerres xudíes y l'esfaimientu por parte de les tropes romanes del Templu de Salomón en Xerusalén.
El so pontificáu tuvo marcáu polos martirios de San Marcos y San Lluques. Pue ser qu'elli mesmu sofriere martiriu, morriendo supuestamente'l 23 de setiembre de 76, siendo ésti'l día de la so festividá. Foi enterráu nel Vaticanu xunto con San Pedru. Ta consideráu comu santu tanto pola Ilesia Católica Romana como pola Ilesia Ortodoxa.
Arboleya
Arboleya ye un pueblu asturianu del conceyu de Cabranes. Pertenez a la parroquia de Viñón, anque nel pueblu hai una capiella nomada la Virxe del Carmen.
Marie François Sadi Carnot
Marie François Sadi Carnot (Limoges, 11 d'agostu de 1837 - Lyon, 25 de xunu de 1894), presidente de Francia de 1887 fasta 1894.
Nietu de Lazare Carnot, l'organizador de la defensa de la Revolución Francesa escontra los sos enemigos. Asesinólu l'anarquista italianu Jeronimo Caserio.
Desiertu del Sáḥara
El desiertu del Sáḥara ye'l desiertu caldiu más grande del mundu, con alrodiu de 9.065.000 km² de superficie. Asítiase nel norte d'África, separtándola en dos fasteres: L'África mediterránea al norte y l'África subsahariana al sur. Llenda al este col Mar Bermeyu, y al oeste col Océanu Atlánticu; nel norte colos montes Atles y el mar Mediterraneu. Tien más de 2,5 millones d'años. El nome vien del árabe "saḥara" صحراء traducción de la pallabra tuareg de Ténéré (desiertu). Estiéndese pel territoriu de los países que vienen darréu: Arxelia, Túnez, Marruecos, Sáhara Occidental, Mauritania, Malí, Níxer, Libia, Chad, Exiptu y Sudán, anque se sabe que'l Sáhara s'esparde y se contrái en ciclos regulares, de tal xeitu que les sos llendes son difuses.
Esti desiertu comparte llende con cuasi tolos países del norte d'África, na mayoría de cultura árabe. Les dunes entamen cerca l'Altu Atles y estiéndese fasta zones tropicales más al sur. Nes fasteres del Atles Marroquín (Altu Atles), namái qu'hai vexetación dellos metros más alló de los ríos probes que lu atraviesen. Sicasí, ésta tien un verdor perintensu que fai contraste col sable que lu arrodia. Son bayuroses les palmeres de dátiles. A vegaes los oasis tán canalizaos, pa garantizar l'agua nes zones de semar. Munches vegaes, l'agua nun provién de ríos, sinón d'agües soterraes a les que s'accede per aciu d'un pozu.
Sábese que ta compuestu de grava, sable y dunes. Al contrariu de lo que paez, les trés cuartes partes del desiertu son grava y les demás sable y dunes.
Namái qu'hai constancia de que ñevare una vegada nel Sáhara, y foi'l 18 de febreru de 1979. Paez que foi nel sur d'Arxelia, en metá la nueche.
En Marruecos, ufiértense-y al viaxeru abondes formes de conocer el Sáhara. Quiciabes la más común ye la d'entrar nel desiertu con vehículos touterrén atravesando les dunes. Otru xeitu más turísticu ye diendo en dromedarios anque'l xeitu tradicional ye dir a pie.
El Sáhara inclui delles ecorrexones estremaes, que, por mor de les estremaes temperatures elevación y xeografía agospien vexetales y animales estremaos. Según el WWF, les ecorrexones del Sáhara son:
Llista de conceyos d'Andalucía
Andalucía tien un total de 770 conceyos distribuíos como vien darréu:
Comadres
Les Comadres ye una fiesta típicamente polesa que se celebra n'Asturies el xueves anterior al martes d'antroxu y que consiste nel axuntamientu de grupos de muyeres para merendar, baillar, falar y pasalo bien. Anguaño tamién aportó al ámbitu masculinu, más en Siero que n'otres zones d'Asturies. El vienres, sábadu y domingu posterior a comadres son los díes de Comadrines, Migayes y migayines respeutivamente. 
Nel so orixe remotu los hestoriadores emparenten estes celebraciones coles "Matronalia" romanes, que se cristianizaron na Edá Media fiestes romanes dedicaes a les muyeres casaes, y que se celebraben n'honor de la diosa Juno, tamién conocia col sobrenome de Matrona.
Estes fiestes celebrabense nes calendes del mes de marzu y era la única vez al añu que les muyeres tenín los mesmos privilexos que los homes na patriarcal sociedá romana. Col pasu del tiempu convirtióse n'una fiesta eminentemente profana, perdiendo tol so carácter sacru, conservándolu únicamente nel sentíu d'adecuar la so celebración al calendariu cristianu y que sigue coincidiendo con unes feches non mui alloñaes a les calendes de marzu.
Ye tradición celebrar la fiesta de comadres tamién n'otros llugares del territoriu español, como por exemplu nel País Vascu, y más concretamente en algunes zones de la provincia de Guipúzcoa, onde son conocies col nome de "emakunde". Tamién se celebren na provincia de Segovia, por Santa Águeda, o na de Zamora, tamién pola mesma festividá, el 5 de febreru.
N'Asturies celebrase exclusivamente na Pola, dende tiempo inmemorial y de forma multitudinaria, non pudiendo faltar el bollu preñáu, acompañau de sidra y d'una naranxa de postre, como marcaba la tradición, y en Xixón, onde tamién se solín reunir grupos de muyeres pa merendar, pero más bien nes sos propies cases, hasta que nos años 1980, gracies a la "Tertulia Feminista Les Comadres", volviose a restaurar la tradición.
N'un principiu les meriendes facínse nel campu o nes propies cases, pero na actualidá suelen llevase a cabu en bares y restaurantes, a base de carne empanada, embutios, tortielles, llacón rellenu y fayuelos, aunque na Pola Siero sigue siendo habitual llevar el "bollu" de casa.
Bollu preñáu
El bollu preñáu o pan preñáu ye una pieza de pan rellena de chorizu o Panceta (d'ehí l'axetivu "preñáu"). Suel ser de pequeñes dimensiones (aproximadamente 20 cm de llonxitú) y apaez nes diverses festividaes primaverales y braniegues al aire llibre celebraes en Cantabria y Asturies.
Pa la so preparación tradicional suelen tomase unos chorizos y dexense cocer en sidra fasta que se pongan llixeramente blandios, suel emplegase el chorizu asturianu que tien un tastu fuerte a pimentón. Tres la coción prepárase una masa de fariña de trigu (los más tradicionales emplguen fariña de trigu d'escanda o tamién "Triticum monococum" que ye una variedá muy típica n'Asturies) ya inclúyise dientro'l chorizu y la panceta too ello y enróllase sobre la masa, caún de los bollos ponse nuna bandexa de fornu y sobre ella un papel sulfurizáu sobre'l que reposen crudos, too ello métese nel fornu y déxase cocer a temperatura media-alta (190-200ºC) demientres cerca d'un cuartu d'hora, o bien fasta que tomen un color doráu carauterísticu. Tres esta operación sáquense del fornu, y ye mui probable que dellos bollos tean remoyaos cola grasa del chorizu mostrando un color roxuzu a pimentón per un de los sos llaos.
El bollu preñáu suel distinguise del bollu con chorizu normal pol chorizu emplegáu na so ellaboración (xeneralmente un chorizu fuerte de sabor y golor, curáu al fumu, que dexa nel pan toa la grasa colorada característica) y la panceta que lu cubre (y da-y un sabor más suave), a veces el chorizu va envueltu na panceta. Pa distinguilos a simple vista, los panaderos suelen dexa-y al bollu especial un "cuernu" (como si d'un ombligu se tratase) sobresaliendo del "banduyu" de pan, dándo-yos esa forma característica que tienen. El tamañu de los bollos preñaos non suel superar el d'un puñu y suel tar zarráu de tal forma que nun se-y ve l'interior. Dacuando, suel cocese'l pan con unes fueyes de berza alredor ("emberzáu") pa que caltenga la humedá, pero yá nun suel vese esta costume de coción. Anguaño añádese yema de güevu pa que dore la masa y pueda zarrar los poros. La preparación del bollu preñáu ye asemeyáu en cuanto a la técnica a la del tradicional "boronchu preñáu" cola salvedá de qu'esti últimu suel ser más grande de tamañu y na ellaboración de la so masa emplégase fariña de maiz en llugar de trigu, lo que-y da un color amarillentu a la parte de dientro.
Suel alcontrase en fiestes xuntu con una peñera llena d'ellos pa ser ofrecíos al públicu, suel comese tanto fríu como caliente. Ye consideráu en cualquier casu como una merienda o bien un aperitivu festivu tradicional. Puede alcontrase fácilmente en cualquiera de los obradores de pan (panaderíes) d'Asturies. Ye mui fecuente ver el ""bollu preñáu"" nes romeríes y diverses fiestes asturianes. Non se puede entender una espicha ensin la existencia de "sidra" y un "bollu preñáu".
El bollu preñáu consúmese especialmente en comides campestres, albentestate, fiestes llocales y n'especial na fiesta del Martes de Campu, n'Uviéu, que suel tomase acompañáu xuntu con un culín de sidra (la sidra natural acompaña por regla xeneral a estes fiestes) y/o vinu blancu (menos tradicional) nos llugares de reunión: xeneralmente nos distintos parques de la ciudad. Otres fiestes nes qu'apaez tradicionalmente'l "bollu preñáu" son les fiestes de "Les Comadres" que se cellebren na Pola Siero, o la "Fiesta del bollu" d'Avilés que se celebra el llunes de Pascua y la "Fiesta del Bollu" de Les Arriondes que se cellebra cada últimu domingu de xunetu, les cuales tienen como protagonista cimeru a esti símbolu de la gastronomía astur.
Por regla xeneral pue decise que ye un productu típicu del norte de la Península Ibérica y que se espardió con llixeres variantes dende'l Asturies y Cantabria a ciertos pueblos de Castiella y Lleón. D'esta forma puede encontrase tamién en Les Arribes de Salamanca, asina como en delles llocalidaes de la Provincia de Zamora que lu denominen "bolla", en Burgos denomínenlu "Torta" o "Torto".
Taekwondo
El coreanu|taekwondo|hangul=태권도|hanja=跆拳道|afi=tʰɛ.k’wən.do|mr=T'aekwŏndo|rr=taekwondo}} ye un deporte de combate modernu, que foi dáu a conocer como "Taekwondo" nel añu 1955 por El Xeneral Choi, siendo convertíu en deporte olímpico de combate dende l'añu de 1988, nos J.J.O.O. de Los Ánxeles, en Y.Y.O.O. onde foi presentáu como deporte d'exhibición hasta la so reconocencia deportiva olímpicu nos Xuegos Olímpicos de Sidney 2000. Magar, hai dos modalidad de competencia, el taekwondo promovido pola WTF (World Taekwondo Federation) ye reconocíu como deporte olímpico, l'arte promovido pola ITF (International Taekwon-Do Federation) tamién desenvuelve los sos propios campeonatos como disciplina deportiva, teniendo amplia repercusión y reconocencia alredor del mundu. 
Dientro de les artes marciales y deportes de combate, el Taekwondo destaca pola variedá y espectacularidá de les sos técniques de pataes, y anguaño, ye unu de los deportes de combate más conocíos, y el más popular del planeta. Pa la so creación, el Xeneral Choi basar nel taekkyon coreanu (d'este deriven la forma de realización de dellos de los golpes col pie y el trabayu tácticu o de pasos y desplazamientos), según nel karate-Do xaponés (d'onde provienen los golpes col puñu y a mano abierta, la planimetría o división por zones del cuerpu humanu, los bloqueos, les posiciones y el sistema de graos por petrines de colores). D'esta disciplina tamién se deriven el so primer uniforme y les sos primeres formes conocíes como "Hyong" na ITF (International Taekwon-Do Federation) y como "Palgwe" na WTF (World Taekwondo Federation). Anguaño, estes formes fueron reemplazaes poles formes "Tul" na ITF, y poles formes "Poomsae" na WTF, col fin d'afitar entá más la so propia identidá.
Los beneficios de la práctica continua del Taekwondo son innumberables. Munchos estudios revelaron que les persones que s'exerciten regularmente nuna disciplina deportiva, a lo llargo de la so vida, tienen menos riesgos d'obesidá, desenvolvimientu d'enfermedaes cróniques, drogadicción, ente otres condiciones qu'afecten la salú física, mental y emocional. Les investigaciones realizaes n'adolescentes, amosaron que la práctica continua del taekwondo como arte marcial, ayuda a ameyorar la salú polo xeneral, y condiciona de forma apoderada los reflexos, ameyorando'l tiempu de reacción. 
Coles mesmes, un estudiu realizáu con persones mayores de cuarenta año amosó que la práctica cotidiana de les artes marciales tradicionales de naturaleza "dura", ameyora'l balance y el tiempu de reacción de les persones. Por esta razón, puede concluyise qu'el taekwondo nun ye a cencielles un deporte más qu'otorga una óptima condición física y bonos vezos de vida, sinón qu'amás otorga a los prauticantes dedicaos a esquizar la totalidá del arte, la posibilidá de reaccionar con eficacia ante una amenaza o situación adversa.
Como n'otres artes marciales tradicionales, nel Taekwondo, los graos son representaos poles llamaes petrines de colores, (otorgaes non solo pola maña física, sinón pola so crecedera personal), los significaos d'estes básense nos ciclos de la naturaleza, en definitiva: l'entrenamientu n'artes marciales ye un procesu continuu de maduración emocional, enmarcáu dientro del respetu, la constancia y la disciplina.
La palabra taekwondo provien de los calteres granadinos de los Payos o Hanja 跆拳道 que signifiquen:
Poro, la palabra "taekwondo" podría traducise como «El camín de pies y manos», lo cual fai referencia a que ye un arte marcial qu'utiliza namá los pies, les manos y otres partes del cuerpu (como por casu: les rodíes y los coldos), prescindiendo por completu del usu de armes, tantu tradicionales como modernes. Anque diverses canales de televisión señalaron que realmente la traducción directa seria «El Poder del Puñu y la Patada», esto nun ye correctu. El taekwondo, considérase un métodu que busca acondicionar el cuerpu y potencialo físicamente, amás del desenvolvimientu de la voluntá y la sabiduría per mediu de la esperiencia. Basándose nes diverses lleis físiques pa xenerar la máxima potencia, enfocándola de manera precisa, por aciu l'aceleración de la masa corporal nun xestu motor o grupu d'estos en combinación. El Taekwondo busca la percusión na mayoría de les sos técniques y l'eficacia d'estes.
Los maestros ya instructores coreanos, por cuenta del so fuerte nacionalismu y rensía tres la ocupación xaponesa por 35 años (1910- 1945), (periodu onde munchos de los maestros precursores del arte entrenar en karate, Yudu o kendo) según: y tres la Guerra de Corea (1950-1953) onde se produció la división actual del país en Corea del Norte, y Corea del Sur, alluguen los oríxenes del taekwondo remontándose al añu 50 d.C., a la práctica del arte marcial nativu llamáu taekkyon, arte entá practicáu güei día, qu'inclusive foi declaráu patrimoniu inmaterial de la humanidá que poles Naciones Xuníes. La evidencia de la so práctica foi topada en tumbes antigües por arqueólogos xaponeses mientres la ocupación, onde delles pintures murales amosaben a dos homes nuna escena d'engarradiella.
Antes de la formación de los dos cories, la del norte y la del sur, podíen estremase los antiguos tres reino en Corea, siendo estos:
Los militares de la dinastía Goguryeo desenvolvieron un estilu de boxéu o arte marcial o "kempo coreanu" basáu en diversos estilos chinos, pero afechos a les sos propies necesidaes. Yera un estilu que daba muncha importancia a les pataes en llugar de les puñaes. Esti estilu de defensa personal ensin armes ye'l denomináu taekkyon.
Otru arte marcial de gran importancia nesa dómina foi'l subak. Creóse un cuerpu de guerreros entamaos instruyíos nesti arte, denomináu "sonbe". Nel añu 400, el reinu de Baekje intentó invadir el reinu de Siella. Dizse que Gwanggaeto, moteyáu "el grande de Goguryeo", unvió 50.000 tropes Sonbe de sofitu al reinu de Siella, lo que supunxo'l primer contactu del reinu de Siella col subak.
Darréu, la dinastía Siella unificó los reinos dempués de ganar la guerra contra'l reinu de Baekje en 668 y contra el de Goguryeo en 670. Los sos guerreros, o "Hwarang" desempeñaron un papel importante na unificación de l'antigua Corea.
El Taekwon-Do, ye un arte marcial modernu creáu, rexistráu per primer vegada ante'l gobiernu coreanu nel añu 1955 pol Xeneral Choi Hong Hi, quien para la so creación basar en tou lo qu'aprendiera na so mocedá como estudiante del Taekkyon coreanu, antes de la ocupación xaponesa de Corea (1910-1945), periodu onde'l mozu Choi foi protagonista de fechos que marcaríen el so vida y llevar a impulsar la creación del Taekwondo. En cumpliendo los sos 20 años, Choi foi unviáu al Xapón, onde amás de siguir cola so educación universitaria foi formáu na práctica del Karate-do xaponés estilu Shotokan, llogrando dos años más tarde la so primer graduación como petrina negra 1º DAN. El so camín nel aprendizaxe del Karate llevar al par de la so formación académica, calteniendo una gran preparación física y mental que lo terminaría xubiendo a la graduación de 2º DAN. 
Mientres el desenvolvimientu de la Segunda Guerra Mundial (1939 - 1945), Choi foi obligáu a enlistarse y sirvir nel exércitu del imperiu xaponés, sicasí na Corea ocupada, mientres un viaxe de regresu a la güei ciudá capital de Corea del Norte, o Pyongyang; Choi foi tomáu prisioneru pol exércitu xaponés so les acusaciones de traición y de promoción del Movimientu Independentista Coreanu, siendo encarceláu en forma preventiva por 8 meses hasta'l resolvimientu del so xuiciu. Mientres el so encierre, empezó a axuntar lo meyor de los dos artes marciales aprendíes (Taekyon y Karate) y empezaría a dar forma al so propiu estilu marcial. En rematando la guerra en 1945, cola derrota y el retiru d'el invasores xaponeses, gracies a la intervención de los Estaos Xuníos. Choi sería designáu como subteniente del nuevu exércitu coreanu (güei con fidelidá a l'actual Corea del Sur), teniendo a partir d'equí una nueva forma d'espardimientu del so nuevu arte.
A lo llargo de la so carrera militar (na que s'incluyiríen dellos viaxes a los Y.Y.O.O. Estaos Xuníos y la so intervención na Guerra de Corea), Choi siguiría perfeccionando les sos técniques y collechando siguidores, munchos d'ellos soldaos que s'atopaben so los sos ordes, hasta llegar nel añu 1954 a ser xubíu al rangu de Xeneral. Mientres esos años denominó a la so escuela como "Oh Do Kwan" (en coreanu: "El mio propiu estilu") de la que daba estructura y refinamientu a les técniques y táctiques del nuevu arte al pie de el so compañeru Nam Tae Hi. El saber marcial de Choi, empezó entós a tomar reconocencia ente les fuerces armaes y el pueblu coreanu, quien aceptaron la propuesta de la escuela "Oh Do Kwan" como un nuevu arte marcial, empezando a interesase pola so práctica. Les efectividá y espardimientu del so métodu marcial, llevaron a Choi a entamar una xunta con instructores, historiadores y líderes de la sociedá coreana pa dar un nome definitivu a esti nuevu arte marcial. Como frutu d'estes xuntes, el 11/04/1955 foi aprobáu como nueva denominación del arte creáu por Choi, el nome de Taekwondo, que describe a esti arte marcial como'l "camín de los pies y puños" ("Tae" = pies, "Kwon" = manos, "Do" = camín), debíu al períodu d'aprendizaxe que tien d'andar cada prauticante y al fechu d'utilizar como principales métodos d'ataque, y defensa, los golpes de puñu y colos pies.
El Taekwondo WTF o de la Federación Mundial de Taekwondo (WTF pola so sigla n'idioma inglés) foi diseñáu teniendo en cuenta les enseñances de dellos maestros coreanos, quien vivieron en Xapón mientres la ocupación de Corea (1910-1945), y aprendieron colos maestros Kanken Toyama y Gichin Funakoshi, fundadores de los estilos xaponeses Shudokan, y Shotokan de karate-Do respectivamente. Ye importante notar que dalgunos d'estos maestros yá teníen esperiencia previa n'artes marciales chines (kung- fu) y/o natives como'l Taekkyon coreanu; Sicasí en tornando a Corea, fundaron les llamaes 9 escueles o kwan (5 orixinales y 4 que surdieron dempués de la segunda guerra mundial (1939-1945)) siendo estes:
1. Chung Do Kwan (청도 관) - primer dojang de Taekwondo en Corea fundáu en 1944 por Llei Won Kuk (이원국), quien había estudiáu Taekkyeon en Seúl, y tamién estudió Karate Shotokan en Xapón, y dellos estilos de Kung Fu nes provincies de Henan y Shanghai en China.
2. Song Moo Kwan (송 무관) - fundada en Kaesong en 1946 por Ro Byung Jick (노병 직), qu'había estudiáu Karate Shotokan con Gichin Funakoshi xuntu col fundador de la Chung Do Kwan, Llee Won Kuk en Xapón.
3. Moo Duk Kwan (무덕 관) - fundada 1945 por Hwang Kee (황기) quien denominó al so arte nun principiu Hwa Soo Do. Hwang estudió Taekwondo, Tai chi y dellos tipos de Kung Fu en China. Los sos dos primeros intentos de dirixir una escuela de Hwa Soo Do nun tuvieron ésitu. Dempués de 1946, dándose cuenta de que la mayoría de los coreanos nun taben familiarizaos coles artes marciales chines qu'enseñaba, incorporó la influencia más familiar pa la dómina; la influencia xaponesa proveniente del karate, nel Tang Soo Do dientro del plan d'estudios. En 1953 y d'equí p'arriba hasta l'añu 1960, la Moo Duk Kwan creciera hasta convertise na mayor organización d'artes marciales en Corea, cuando cerca del 75% de tolos artistes marciales en Corea practicaben Tang Soo Do - Moo Duk Kwan. En 1957, Hwang Kee redescubrió l'arte del Soo Bahk (수박) o El so Bak, un arte marcial tradicional de Corea descritu nel antiguu manual militar coreanu o Muyedobotongji (무예 도보 통지), añediendo delles técniques al so arte. En 1960, l'Asociación Coreana Bahk Do Soo constituyóse, y oficialmente rexistróse ante'l gobiernu de Corea como arte marcial coreanu tradicional. Al añu siguiente, la disciplina Moo Duk Kwan - Soo Bahk Do foi reconocida internacionalmente per primer vegada.
4. Ji Do Kwan (지도관) - o'l club Chosun Yun Mu Kwan Kong Soo Do (조선 연 무관 공수도 부), la Chosun Yun Mu Kwan fuera la escuela Kodokan orixinal xaponesa en Corea mientres más de 30 años antes) fundada'l 3 de marzu de 1946 por Chun Sang Sup (전상섭); quien había estudiáu karate Shotokan con Funakoshi en Xapón, y más tarde llamó al so arte "Kong Soo Do (공수도) '. Chun tenía una relación bien estrecha con Yoon Byung-In, fundador del club YMCA Kwon Bop. Chun y Yoon viaxaríen a entrenar con otros artistes marciales, dacuando viaxando a Manchuria. Entrenar ente sigo, tantu que aportaron a conocíos como hermanos. Chun perder mientres la Guerra de Corea; Darréu, los miembros restantes d'esti Kwan votaron pa camudar el so nome a 'Ji Do Kwan'. Dempués de que Chun sumió na Guerra de Corea (1950-1953), los estudiantes orixinales de Chun nomaron al Maestru Yoon Byung-Kwe (윤쾌병, quien amás entrenara Chuan Fa/ kung fu en Manchuria) como'l so primer Presidente.
5. Chang Moo Kwan (창 무관) - o'l club de la YMCA Kwon Bop (YMCA 권법 부) foi fundáu en 1946 por Yoon Byung-in (윤병인), quien había estudiáu Kung Fu chinu (Quan fa) en China. Amás despueés en Xapón mientres el so estudiós na Universidá de Nihon, entrenar sol karate Shudokan, col maestru fundador d'esti estilu, Kanken Toyama. A diferencia d'otros Kwans que dieron orixe al taekwondo. El Chang Moo Kwan buscó basase más nel Kung Fu chinu (Quan-fa). La temprana Chang Moo Kwan enseñó l'estilu Palgi Kwon (팔기 권) (influyíu pol Baji-quan). Yoon tamién sumió mientres la Guerra de Corea (1950-1953). Les sos enseñances fueron siguíes pol so meyor estudiante, Llee Nam Suk, quien camudó'l nome de la escuela a Chang Moo Kwan. Anguaño unu de los sos representantes el 10 ° Dan Gran Maestru Soon Bae Kim, siendo unu de los dos graos más altos dados pol Kukkiwon (10 Dan), y ta al cargu de les pruebes cimeres nel Kukkiwon.
- Escueles o kwans surdíes dempués de la segunda guerra mundial (1939-1945) y la lliberación de Corea :
6. Han Moo Kwan (한무 관) - fundada n'agostu de 1954 por Llei Kyo Yoon como una caña de la Yun Moo Kwan / Ji Do Kwan.
7. Oh Do Kwan (오도 관) - fundada en 1955 por Choi Hong Hi, quien tamién se convirtió en xefe honorariu de la Chung Do Kwan. Los meyores instructores fueron Nam Tae Hi y Han Cha Kyo. Esta caña convertir no que güei ye'l taekwondo ITF.
8. Kang Duk Kwan (강덕원) - fundada en 1956 por Park Chul Hee y Hong Jong Pyo como una caña de la Kwon Bop Bu / Chang Moo Kwan.
9. Jung Do Kwan (정도 관) - fundada en 1956 por Llei Yong Woo (finó n'agostu de 2006) como una caña de la Chung Do Kwan.
La formación de l'Asociación de Kong Soo Do, la formación de l'Asociación de Taekwondo de Corea o KTA y el Kukkiwon
El 25 de mayu de 1953, ente que la guerra en Corea siguía, los representantes de los cinco Kwans orixinales (Song Moo Kwan, Chung Do Kwan, Yun Moo Kwan / Ji Do Kwan, Chang Moo Kwan y Moo Duk Kwan) axuntar na ciudá de Pusan ​​y formaron la Corea Kong Soo Do Asociación. L'asociación nun escoyó a un presidente. Escoyeron a Young-Joo Cho como vicepresidente y Byung Jik Ro (fundador del Song Moo Kwan) como Director Executivu.
Byung Jik Ro tamién foi nomáu como "el maestru instructor" y como "el presidente del comité de promoción de la organización." Col tiempu la discordia surdió ente los distintos miembros, y l'asociación eslleióse. La escuela Chong Do Kwan siguió describiendo'l so arte como Kong Soo Do hasta 1962.
Cuando terminó la guerra de Corea (1950-1953), Hong Hi Choi y Nam Tae Hi fundaron la Oh Do Kwan dientro de l'academia militar, y namá el personal militar yera almitíu, a pesar de qu'había fuertes venceyos cola escuela Chung Do Kwan, que Choi fundó más palantre en 1954. Choi afirmó ser quien diseñó les formes Chang Hon utilizaes pola Federación Internacional de Taekwon-Do, pero dalgunos creen que vinieron del maestru Nam Tae Hi, que tenía muncha más esperiencia y entrenamientu nes artes marciales que Choi, y quien amás yera'l so superior.
El 3 de setiembre de 1959, los representantes de les escueles o Kwans alcordaron xunise sol nome de "Asociación de Taekwondo de Corea" (o KTA, Korean Taekwondo Association n'idioma inglés), y el Xeneral Choi Hong Hi foi escoyíu'l so presidente. El Xeneral Choi foi escoyíu presidente por causa de la so posición como xeneral nel exércitu de Corea (qu'entá taba baxu réxime militar) y porque él prometió a'l xefes de les Kwans orixinales que diba promover el Taekwondo. Sicasí, pa esi entós Coria yera un país probe, afaráu poles guerres; y tenía otres esmoliciones más urxentes que gastar pervalibles recursos na promoción de les artes marciales. Por cuenta de que el gobiernu nun lu pudo ayudar, como Choi prometiera, Choi cayó en desprestixu colos líderes de les otres escueles o Kwan.
El 19 de setiembre de 1961, por decretu presidencial, l'asociación recién formada convertir na Asociación Coreana de Tae-Soo-Do. Esto considérase la "verdadera" de la KTA. El Sr. Che Myung Shin (quien nun yera artista marcial) foi escoyíu'l primer presidente de la KTA, sirviendo hasta'l 15 de xineru de 1965, cuando foi reemplazáu pol Xeneral Choi. Choi foi presidente per un añu, mientres el cual convenció a l'asociación pa camudar el so nome de nuevu a l'Asociación Coreana de Taekwondo. El cambéu de nome completóse'l 5 d'agostu de 1965. El 30 de xineru de 1966, Byung Jik Ro, fundador de la escuela Song Moo Kwan foi escoyíu presidente de la KTA.
El 8 de xineru de 1977, les escueles Kwan de forma unificada, dieron la reconocencia al Kukkiwon, que foi creáu en 1972. El Kukkiwon ye tamién conocíu como los World Taekwondo Headquarters (n'idioma inglés), siendo'l llar de l'Academia Mundial de Taekwondo, ye la organización reguladora oficial del taekwondo establecida pol gobiernu de Corea del Sur. Amás el Kukkiwon ta acreditáu como la institución oficial de promoción pa les futures petrines negres en Taekwondo. Antes d'esta declaración, les escueles Kwan otorgaben les sos certificaciones como "kwan" de forma individual, siendo más apreciaos, que los certificaos qu'emitíos nesi entós pol Kukkiwon o la KTA (Korean Taekwondo Association). Anguaño, la Federación Mundial de Taekwondo (o WTF, World Taekwondo Federation n'idioma inglés) reemplazó los nomes de les distintes escueles o "kwan" con númberos de serie, nos diplomes. Coles mesmes el Kukkiwon axunta'l númberu de grau pa petrina negra cimera (1-9) Dan nos sos diplomes.
Magar el Taekwondo ye un arte marcial modernu, con oríxenes más antiguos, gracies al Taekkyon y al karate; n'Occidente tien relativamente pocu tiempu de conocese. Yá que, nun foi sinón hasta dempués de la guerra de Corea (1950-1953), que los maestros coreanos empezaron a enseñar a los soldaos de los Y.Y.O.O. nos años 60 y 70 quien al empar lo promovieron primeramente como "karate coreanu". y foi hasta dempués de ser formalmente rexistráu como Taekwondo nel añu 1955, pol Xeneral Choi. Quien decide fundar la Federación Internacional de Taekwondo, conocida poles sos sigles n'inglés ITF. La formación d'esta federación, dexaría l'apertura de les primeres academies na Década del '60 en América y Europa. Pal añu 1973 y col enfotu de globalizar la disciplina, un grupu de maestros provenientes de la ITF, lo mesmo que de les distintes escueles marciales coreanes o "quan" inauguren nel añu 1973 la Federación Mundial de Taekwondo (WTF), que empieza a profesar la disciplina con múltiples reformes, dende Corea del Sur al respective de lo reglamentado pola ITF.
A principios de la década de los 80`s el Taekwondo WTF foi aceptáu como deporte pol COI; yá nel añu 1986 el Taekwondo participa per primer vegada nunos xuegos deportivos, y con esto empiézase a usar el cascu nos combates, requisitu solicitáu pol COI pa ser reconocíu como deporte olímpico, más palantre el COI, tamién riquió qu'el Taekwondo WTF diera a conocer más la so faceta como arte, polo que dende'l 2006 empezáronse los campeonatos de formes o poomse / pumse asina: 2006 Seúl. Corea, 2007 Incheon. Corea, 2008 Ankara. Turquía, 2009 El Cairo. Exiptu, 2010 Tanshkent Uzbekistán, 2011 Vladivostok. Rusia, 2012 Tunja. Colombia, 2013 Bali. Indonesia, 2014 Aguascalientes. México, y 2016 Llima. Peru.
El taekwondo caracterizar pol so ampliu usu de les técniques de pierna y pataes, que son muncho más variaes y tienen mayor protagonismu que na mayoría de les artes marciales, y deportes de combate. Coles mesmes, la depurada técnica de les mesmes facer destacar pol so gran rapidez y precisión.
La importancia dada a la práctica de les técniques de puñu y mano abierta, depende del estilu (ITF o WTF) practicáu, del entrenador y de la escuela onde se practique. Lastimosamente na actualidá, munches escueles tienden a desdexar l'entrenamientu de les técniques de mano abierta y puñu, yá que el so usu ta cada vez más acutáu na competición, dándo-y más puntaje a les pataes. Sicasí, un bon entrenamientu tien d'incluyir tantu les técniques de puñu, y mano abierta según les técniques de pierna del Taekwondo, yá que nun tien de tar enfocáu namá al ésitu na competición, sinón al dominiu y conocencia del arte marcial.
Tou esto, fai qu'el Taekwondo al ser practicáu como arte marcial de defensa personal, esto ye, esquizando y entrenando la totalidá de les sos técniques, sía especialmente efectivu na llucha de pies, destacando asina frente a otres artes marciales na distancia llarga, onde puede aprovechase meyor la fuerza esplosivo, la velocidá d'acción y reacción y la combinación de técniques de piernes que desenvuelven los sos prauticantes, ensin escaecer les técniques de puñu y mano abierta, l'usu de la respiración y la conciencia físico y emocional, interna y esterna, adquirida pola meditación y la práctica constante y consciente. 
Les diversidá técnica del Taekwondo, clasificar en:
El taekwondo ye un arte marcial y deporte olímpico que destaca poles sos técniques de patada, de normal enfocaes al ataque al tueru o la cabeza. Anque n'el so entamos potenciábense los ataques a los pies, por barríu. O inclusive al cuerpu, y pescuezu por aciu atrapes pa favorecer un valtamientu. Anguaño, cada técnica de patada, como la patada frontera de percusión (ap chagui), la patada frontera d'emburrie (miro chagui), patada llateral (yop chagui), patada circular a la cabeza o tueru (dollyo chagui), patada semi-circular al pechu o tueru (bandal chagui), patada n'arcu escontra l'interior (an chagui) o escontra l'esterior (bakkat chagui), patada escontra tras (tuit chagui), patada n'arcu con xiru de 180 graos (furio chagui), patada descendente (chiko chagui) etc. tien de la mesma variaciones según l'altor d'execución, y la so trayectoria, sía con xiru y palanca (mondollyo), en saltu (tuio), o con xiru de 180 graos (furio), etc. Igualmente dientro del arte del Taekwondo inclúyense los golpes a curtia distancia coles rodíes (murup) y tibies (jeong-gang).
Amás de los dos técniques básiques de puñu rectilliniu (baro jirugi y bandae jirugi). Les diverses técniques de puñu difieren según la trayectoria: directa o rectillinia (jirugi), golpes indirectos (chigui), golpes qu'enfusen (tsirugi), y golpes de mano abierta (son). Coles mesmes débese tener en cuenta la superficie del puñu cola que se cute. Dellos golpes de puñu non comunes son: aviesu del puñu (dung chumok), y el puñu esmartiello (me chumok); amás tómase en cuenta la dirección del golpe (escontra riba, al mediu, puñu fronteru, puñu circular, etc...). Les técniques de mano abierta (son), estremar según la orientación de la mesma (nun planu horizontal o vertical) y clasifíquense según la parte de la mano cola que cutimos: golpe de mano "sable" o col cantu cubital (Sonnal), golpe col radiu (güesu)|cantu radial (sonnal dong), golpe de "boca de tigre" (Agwison), etc. Los golpes qu'enfusen llámense (tsirugi), exemplos d'estos son: golpe de "esquito cuchiellu" (pyonsonkkeut), o cola punta de los deos, o'l golpe coles puntes de los deos en forma de tisoria (kawisonkkeut), etc. Igualmente dientro del arte del Taekwondo tamién hai distintos tipos de superficies articulares menos usaes como, los golpes col coldu (palkup), y golpes cola cabeza (jong).
En Taekwondo remanar una gran variedá de técniques de defensa actives, o col usu de les estremidaes cimeres o (makki), executaes de formes distintes, sían bloqueos contundentes o chequeos nidios, ya inclusive técniques qu'atrapen el brazu del oponente y suxetar pa cuti-y; estes técniques realizar en función de la dirección (pel interior o esterior del ataque) y l'altor del ataque (Llabre- Montong - Olgul) del que quiera defendese. Esisten tamién técniques de defensa y ataque simultáneu, según técniques defensives a dos brazos feches de forma simultánea. Estes técniques pueden realizase cola palma de la mano, l'esterior o l'interior del antebrazu, col cantu cubital o radial de la mano, cola punta de los deos, col güesu tibial, cola planta de los pies, los puños, etc.
Los bloqueos / chequeos, a pesar de ser un últimu recursu defensivu (siendo'l primeru tornar, y los desplazamientos) difieren na so execución non solu si tratar de bloquiar de forma contundente o bien, d'esviar el golpe; sinón según la naturaleza de la práctica, siendo efectuaos de forma llarga y escontra alantre nel combate deportivu pa evitar choques y mancadures innecesaries. 
Los bloqueos y chequeos fundamentales son realizaos colos antebrazos, siendo estos: (Llabre makki) bloquéu de protección de la zona baxa, (Montong bakkat makki) bloquéu de protección del tueru dende l'esterior al interior, (yeop bakkat makki) bloquéu de portección del tueru dende l'interior al esterior, y (Olgul makki) bloquéu de protección de la zona alta.
Al executar les diverses técniques, ye importante l'alliniación correcta del cuerpu, l'allugamientu del centru de gravedá y l'estabilidá (pies-rodilla-muslo-cadera-torso-hombro-cabeza), yá que dexa una tresmisión óptima de la potencia y fluidez nes combinaciones, y les transición de la defensa al contraataque. Esto llógrase per mediu del entrenamientu, perfeccionamiento y conciencia de les posiciones (sogui), que tienen una especial importancia na execución de les formes, sían poomsae o tul, y na defensa personal como parte de les técniques, inclusive na competición moderna, yá que na modalidá de combate ye importante caltener el cuerpu nuna postura y guardia correcta por que les nueses técniques y táctiques sían lo más efectives posible, evitando un contraataque. 
Les posiciones más usaes dientro del arte marcial del Taekwondo son: posición de pies xuntos o saludo/entamu (charyot sogui), posición d'atención (Moa sogui), posición de vixilancia (naranji sogui), posición normal o d'espera (pyeonji sogui), posición del caminante o corta palantre (ap sogui), posición escontra alantre llarga o d'ataque (ap kubi sogui), posición cruciada (tuit koa sogui), posición del caballeru (chu chum sogui), posición de la grulla (Akdari sogui), posición del gatu (bom sogui), y posición escontra tras o defensiva (duit kubi sogui).
Al igual que n'otres artes marciales más tradicionales, nel Taekwondo non deportivu entá esisten técniques "variaes y mesmes" de defensa personal como: barríos circulares a los pies, unes poques luxaciones articulares (especialmente dirixíes a la muñeca, coldu y costazu), delles proyecciones de cadril, costazu y mano; dellos atrapes colos pies al cuerpu, cabeza o estremidaes del adversariu, pataes aérees simultánees a dos o más oponentes, pataes con sofitu sobre'l contrariu y golpes a puntos vulnerables y a puntos de presión. Estes acciones tán debidamente codificadas nes distintes figures (poomsae y Tul). Estes técniques de cutiu combínense con otres como los golpes de puñu, a mano abierta o con pataes. Sicasí, nel Taekwondo, a diferencia d'otres artes marciales nun s'instrúi nel usu d'armes tradicionales, o Kobudo; como si asocede na mayoría d'estilos de kung fu / Wu-shu chinu, y en dellos de los estilos de karate-Do provenientes de Okinawa o d'orixe xaponés, y n'otres disciplines marciales más tradicionales.
Los nomes de les técniques y títulos de los graos nun busquen tar estandarizados por cuenta de la promoción del Taekwondo como deporte olímpico fora de Corea. Búscase qu'en cada país, les escueles locales opten por nomes significativos nel so propiu idioma, delles (especialmente les escueles nos Y.Y.O.O.) opten inclusive por traducir los nomes de les técniques y de los graos al idioma inglés, dando orixe a términos como: "Axe Kick", "Roundhouse Kick", "Side Kick", o "instructor", "master", "grand master", etc. Sicasí, les federaciones WTF o ITF opten por caltener los nomes de les distintes técniques en coreanu. Sicasí, inclusive en coreanu pueden atopase distintos nomes pa la mesma técnica según l'estilu de taekwondo, sía ITF, o WTF. (por casu: los términos "dollyo chagui" y "tidola bandal chagui" faen referencia al mesmu tipu de patada circular).
Como nel casu de la gran mayoría de les artes marciales modernes, el Taekwondo tomó'l so uniforme inicial y sistema de graos por petrines (kyu/gup - Dan), del Karate, quien de la mesma lo adoptó del arte tamién xaponés del Yudu en 1930, por cuenta de la amistá ente los maestros Jigoro Kano (el fundador del Yudu) y Gichin Funakoshi (el maestru fundador del estilu Shotokan y padre del karate modernu).
Pa la práctica del Taekwondo, ye necesariu un "Dobok" (traxi de práctica) y un "Ti" (petrina qu'indica'l grau del prauticante). El Dobok ye llixeramente distintu si practicamos Taekwon-do en ITTAF, Taekwon-Do ITF o Taekwondo WTF, pero en tolos casos ta compuestu per un pantalón y una chaqueta que puede ser abierta (ITF y ITTAF), o zarrada col pescuezu en forma de V (WTF). De normal, cada unu d'ellos lleva inscripciones propies, como escudos o logos, según les normes de vestimienta vixentes per cada federación.
En WTF, dependiendo de la federación, puede dase unu de los siguientes casos al respective de los Dobok pa los graos inferiores o GUP:
Los uniformes o Dobok pa graos DAN (petrines negres) tienen zones negres, que pueden ser el pescuezu, los cantos de la chaqueta, bandes nel pantalón, etc. Esto depende de la federación, la escuela y el prauticante. Amás, dacuando cunta con unu o dellos bordáus nel llombu y dalgún logotipu nel pechu, brazu o piernes. Tamién ye común que les petrines negres se borden, de normal en doráu, colos calteres en "hanja" de Taekwondo, el nome de la escuela, el del practicante o similares.
Los Dobok en ITTAF son un tanto distintos, la chaqueta ye abierta lleva del llau esquierdu'l logo de la Federación Internacional de Taekwon-do Tradicional, na llombu lleva'l logo vertical, que son les palabres Taekwon-do tradicional, el bordáu nel pantalón que diz Taekwondo en coreanu, ye de color gris que simboliza l'equilibriu perfectu ente'l negru y el blancu. Esisten delles diferencies ente los dobok de ITTAF que son d'alcuerdu al grau que tien el prauticante, l'uniforme que tienen d'utilizar los de grau menor a Petrina Negra ye totalmente gris, al graduase de Petrina Negra 1, 2 y 3 Dan l'uniforme lleva nel faldón de la chaqueta la vera negra, y al graduase como Petrina Negra 4 Dan va llevar la vera negra nel faldón y na parte llateral esterna de los brazos y piernes.
En competiciones, ye necesariu cuntar coles protecciones reglamentaries (establecíes pola federación qu'entama la competición), pa embrivir los riesgos de mancadura. Sicasí, a la de practicar nel Dojang, nun suel ser necesariu, nun siendo que se faiga un entrenamientu específicu de combate de contactu.
Ye bien recomendable qu'el Dojang, llugar onde se practica'l taekwondo tenga una superficie/suelo llixeramente acolcháu (estera, tatami o pisu de goma EVA) yá que na práctica executa una gran variedá de saltos, y ye bien frecuente que al realizar delles técniques de pataes pierda l'equilibriu y déanse cayíes, o zapicaes (razón pola cual tase entrenando cada vez más dende l'entamu de la práctica deportiva, los distintos rodamientos y/o cayíes estátiques, pa cayer bien, y evitar mancadures). Sicasí, la escesiva grosez d'esta superficie nun ye necesariu como asocede n'otros deportes de combate y/o artes marciales tradicionales, que faen muncho más énfasis en técniques de llanzamientu, valtamientu y/o llucha nel suelu como: la Llucha llibre olímpica, el Yudu, el jiu-jitsu (xaponés tradicional o brasileñu), el Aikido, el sambo o n'artes marciales híbrides modernes (o que contienen elementos de delles artes tradicionales) como'l Hapkido, o'l kajukenbo, o en modalidaes deportives como les artes marciales mistes.
Finalmente, ye importante mentar los equipos auxiliares pal entrenamientu y practica del taekwondo, estos son los "foot mitts" o paletes/ focos pa pies, fechos de cueru o material sintético que pueden ser senciellos o dobles, los escudos o "paos" que tamién son fechos de cueru o material sintético con agarraderes pa suxetar a una o dos manos, el sacu de cutir, los guantines pa les manos o "hand pads"; y el protectores d'antebrazos, protector inguinal, protectores de tibies y empeineras, amás del cascu, y del chalecu o ""petu", del cual hai dos colories azul o colloráu, sía tradicional fechu en cueru o lona, y/o electrónicu, que rexistra los impactos. Ye importante notar, qu'el taekwondo puede practicase descalzu o con calzáu especial, fechu de materiales nidios y cómodos, dependiendo de la escuela, anque lo recomendable ye descalzu, p'acostumar los pies a los impactos, y evitar mancadures, de todíu sobremanera, al nun realizar bien dalguna patada al usar tenis especiales.
Los graos Kup (o GUP, según el país nel que lo trata) son los graos más básicos del taekwondo. Siguen una numberación inversa, polo qu'un alumnu qu'empieza a practicar taekwondo, va ostentar el 10º GUP, ente que un alumnu que tea a puntu de llograr la petrina negra (1º DAN) va tener el 1º GUP. Anque los graos fueron tomaos coles mesmes del kárate xaponés, el sistema por graos de petrines foi enllantáu pol Yudu, a principios del sieglu XX.
Los niveles o graos d'instrucción nel Taekwondo, tán daos pol color de les petrines de cada prauticante, variando estos dende'l color blancu, hasta los distintos niveles de negru. Estos niveles estremar en graos "KUP" (o "GUP", según el país nel que lo trata) y graos "DAN". Los graos "KUP" son les denominaes petrines de colores, que varien dende'l blancu hasta'l colloráu de punta negra, ente que nos graos "DAN" atópense encasillados tolos niveles de petrina negra. Per cada grau "KUP" correspuende una sola rutina de movimientos denominada "tul", ente que per cada grau "DAN" correspuéndense 3 "tules", hasta'l grau de 6º DAN. La llista de graduaciones establecida pola Federación Internacional de Taekwondo ye la siguiente:
En Taekwondo ITF, como condición de graduación pa los graos "DAN" ye necesariu llevar cada graduación, nun períodu equivalente al númberu de dicha graduación, ye dicir 1 añu como 1º DAN, 2 años como 2º DAN, 3 años como 3º DAN y sucesivamente. Pal casu de llograr la graduación de 4º DAN, amás del períodu conveniente de portación del títulu, ye necesariu que'l prauticante tea al mandu de una clase, yá que a partir d'esta graduación empieza a formase como instructor titular, coles mesmes, debe homologar exames de graduación de graos "KUP". El 7º DAN ye la última graduación de petrines negres que s'otorga al traviés d'exame evaluatorio. A partir d'ellí, los graos 8º y 9º son títulos apurríos de forma honorífica, pa que la so apurre ye necesaria la evaluación d'un tribunal especial, quien evalúen la trayectoria del aspirante y el so trabayu en favor del espardimientu de la disciplina. El fechu de qu'el 9º DAN sía'l máximu títulu al qu'un prauticante puede aspirar, deber a la considerancia per parte de la cultura coreana al númberu 9, como'l máximu valor nos númberos d'un namá díxitu. Coles mesmes, el númberu 9 ye múltiplu directu del númberu 3, consideráu na cultura coreana como'l númberu que representa los trés niveles d'esistencia: El Cielu, la Tierra y l'Home ente mediu d'elles. Per otra parte, el númberu 10 ye utilizáu na graduación de la petrina blanca (10º KUP), por ser consideráu como'l menor númberu de dos y más d'una cifra.
En cuanto al traxe homologado por ITF, el mesmu ye un "dobok" (nome en coreanu del conxuntu), compuestu d'una chaqueta blanca col logotipu de ITF na parte delantera, al altor del corazón y el dibuxu del Árbol del Taekwondo nel llombu, en gráfica de color negru, y un pantalón blancu, coles sigles ITF en dambes piernes. Esti traxe incorpora detalles nel casu de los prauticantes de grau DAN, yá que s'amiesten tires en color negru, tantu en brazos y solapa baxa de la chaqueta, y tires negres en dambes piernes del pantalón. Coles mesmes, el traxe de los graos DAN incorpora charreteras nos sos costazos, que tamién indiquen el nivel de instructurado de cada prauticante, siendo estes de forma cuadrada y de color mariellu oru, que según el grau de instructorado asígnase-y una determinada cantidá d'insinies, en forma de llistones. Estos llistones varien d'unu pa los trés graos menores de DAN, a cuatro pal rangu de Gran Maestru. Estos cuatro llistones son de cuatro colories indicativos: Blanco, negru, colloráu y turquesa. Dichos símbolos detállense de siguío:
En W.T.Fed el colores son:
10°Kup: Mariellu * 
casu de los Danes:
Nel WTF, el sistema de graduaciones de los Graos DAN, ye similar al impuestu por ITF, teniendo d'exercese cada graduación por un períodu quivalente al númberu de rangu nel que'l prauticante atópese. Coles mesmes, a partir del 5º DAN, los títulos de 6°, 7°, 8º y 9º DAN son apurríos de forma honorífica, pa lo cual ríquese la evaluación de la trayectoria del practicante, per parte d'un tribunal. Pela so parte, el títulu de 10º DAN ye una distinción apurrida a títulu póstumu.
La disciplina Universal Taekwon-do DEAMYDC (O.T.D.) del Departamentu Español d'Artes Marciales y Deportes de Contactu DEAMYDC, ye una disciplina que xunió tantu a I.T.F. y W.T.F. según delles disciplines menos conocíes del Taekwondo pa practicalo universalmente.
El Departamentu Español d'Artes Marciales y Deportes de Contactu DEAMYDC ye una entidá, que tien ámbitu Nacional, tando rexistráu n'España nel Ministeriu del Interior col nº de Rexistru Nacional 607.327, según son reconocíos pola Federación Española d'Artes Marciales y Deportes de Contactu FEAMYDC .
N'O.T.D. les petrines ordenaes de más inespertu a más espertu son :
Anguaño, la mayoría de les federaciones variaron esti colores, añediendo dellos entemedios o sustituyendo dalgunu de los esistentes. En delles federaciones americanes, esisten dos colories más de petrina (moráu y marrón). En delles federaciones d'España (por casu, la madrilana) añedióse la petrina marrón pol colloráu. Sicasí, la petrina de 1º GUP, según les petrines de graos PUM caltienen el color coloráu-negru.
Nel casu de la WTF, polo xeneral, los graos KUP entemedios namá s'otorguen a prauticantes de menos de 15 años. Los prauticantes de más de 15 años de normal llogren directamente al grau cimeru ensin pasar pola petrina entemediu. Sicasí, esto puede depender del dojang onde se practique. Nel casu de ITF, el pasu poles petrines entemedios ye obligatoriu, anque en casu d'alumnos bien destacaos, tienen la posibilidá de presentase a dos petrines nun mesmu exame, siempres con autorización del instructor. Na WTF tamién s'utiliza esti métodu, pero eso depende del instructor.
En neños, dempués de superar el grau de cinta mariella avanzada otorgar nel pescuezu'l color del so grau más la so cinta al practicante.
Los graos DAN tán acomuñaos a la petrina negra. L'orde de numberación de DAR sigue un orde inversu al de los GUP. Asina, un prauticante qu'acabe d'avanzar a petrina negra va ser 1º DAN, y va dir avanzando a 2º DAN, 3º DAN y asina consecutivamente hasta 9º DAN. Na WTF, esiste amás el 10º DAN como un grau honoríficu que recibieron bien poques persones, y facer de forma póstuma en reconocencia al so llabor a favor de la masificación del Taekwondo. Otorgar namá a persones que la so llabor nel taekwondo foi de vital importancia pal desenvolvimientu del mesmu.
Los requisitos pal llogru de graos DAN tán muncho más estandarizados que los de los graos GUP. La petrina de los graos DAN pue ser dafechu negru, tener una banda (xeneralmente dorada, colorada, blanca o plateada) nel estremu per cada nivel DAN que'l prauticante adquiriera, o llevar bordáu'l grau de DAN en númberos romanos. Por casu, una petrina de 5º DAN puede tener 5 bandes nel estremu o la inscripción V DAN.
Tantu en Taekwondo ITF como en WTF, la edá mínima pa ostentar un grau DAN (petrina negra) ye de 15 años. Los prauticantes con menos de 18 años nel so llugar pueden aspirar a los graos PUM que son l'equivalente a los graos DAN pa los prauticantes más nuevos.
Nel casu del Taekwondo ITF, aquel prauticante qu'algame un títulu en grau PUM, estremar de los graos DAN per llevar una petrina negra con una llínea entemedia de color blancu. Esa llínea representa la falta de maduror del practicante como ser humanu, más allá de les sos conocencies adquiríes na materia. Coles mesmes, el so grau d'autoridá atópase percima de los graos KUP, y per debaxo de los graos DAN, a pesar de la so equivalencia con esti rangu. Pal casu del Taekwondo WTF, ye emplegáu una petrina bicolor del cual una metá ye negra y l'otra colorada. Coles mesmes, esisten dobok con detalles en colloráu y negru, que son l'equivalente a los dobok con detalles negros de los graos Dan.
Por que un alumnu pueda xubir a un grau cimeru, hai de realizar un exame nel que s'evalúen les sos habilidaes técniques, táctiques, condición física, de combate, amás de la so potencia y control (per mediu de les técniques de rompimientu). Nes federaciones acomuñaes a la WTF los exames de graos KUP realizar n'el mesmu Dojang onde l'alumnu entrena, y l'esaminador tien de ser un maestru 4º Dan o cimeru.
Los exames de graos GUP de la ITF non siempres se realicen nel dojang onde entrena l'alumnu. Ye obligatoria la presencia de siquier un instructor con grau 4° DAN o superior que tien de ser 6º DAN, que suel tar asistíu por otros de graduaciones menores (de normal polos instructores de los alumnos a rindir). Estos evalúen a los alumnos, decidiendo si tienen o non les cualidaes necesaries pa la nueva graduación.
El tiempu necesariu pa poder esaminase d'un grau GUP superior nun ta reguláu como nel casu de los graos DAN. En dellos llugares el maestru puede proponer un alumnu pa exame en cualquier momentu en función de les sos habilidaes. N'otros llugares, los exames facer en feches fixes cada varios meses pa tolos alumnos.
Los exames de graos DAN tán más regulaos, y nellos esaminen habilidá muncho más esixentes y precises. (posiciones, formes, técniques de mano y pierna, movimientos ondulantes, cruces de muñeca, etc.) que nos exames de graos GUP. Les tases, o tarifes d'exame son coles mesmes más cares que pa los graos GUP, y el tiempu necesariu pa poder esaminase d'un grau DAN superior ta establecíu, y va aumentando según aumenta'l grau al que pueda presentase.
Los requisitos pa poder aportar a los graos DAN varien en función de la federación a la que teamos acomuñaos. Xeneralmente ríquese practicar taekwondo (tando federáu) mientres un tiempu mínimu (3 o 5 años), práctica constante, y ostentar el grau GUP más altu (petrina colorada o marrón según la federación) mientres un añu a lo menos. Otru posible requisitu ye participar nun númberu mínimu de competiciones o tar en posesión de dalgún títulu rellacionáu cola práctica deportiva, como'l de xuez cronometrador o árbitru.
Estos exames tienen de ser tomaos por un maestru 6º Dan o cimeru.
Pa la promoción de dellos graos DAN avanzaos ye necesariu presentar una tesis teórica rellacionada col Taekwondo.
La filosofía del Taekwondo basar en cinco principio derivaos de les filosofíes chines del confucionismo, y el taoísmu; influyíes en gran parte pol inmensu nacionalismu coreanu; estos principios son: cortesía, integridá, esfotu, autocontrol y espíritu indomable. Sicasí, los valores d'Amor fraternal, y Ciencia incluyir na formación infantil.
Ye un principiu fundamental dientro y fora del Taekwondo, que tien como oxetivu faer destacar al ser humanu calteniendo una sociedá harmoniosa. Los prauticantes de Taekwondo tienen de construyir un calter noble, según entrenar d'una manera ordenao y disciplinao.
Ye bien importante saber establecer les llendes ente lo bono y lo malo según saber reconocer cuando se fixo daqué malu y redimise por ello. Por casu, nun estudiante que se niega a recibir conseyu o aprender d'otru estudiante más espertu, o nun prauticante que pide un grau ensin merecer al so maestru nun hai integridá.
La felicidá o la prosperidá suelen ser algamaes pola persona que ye paciente. Pa poder algamar un oxetivu, yá sía promocionar a un grau cimeru o perfeccionar una técnica, haber de ser perseverante. Ye fundamental el devasar cada dificultá col esfotu.
L'autocontrol ye de vital importancia tantu dientro como fuera del dojang, tantu nel combate como nos asuntos personales. Un bon practicante de Taekwondo nun va dexar que la roxura, la murnia o'l mieu apoderen el so remanar. En combate, la falta d'autocontrol puede provocar graves consecuencies tantu pal alumnu como pal so oponente. Coles mesmes, haber de ser capaz de vivir y trabayar dientro de les mesmes capacidaes.
Cabo destacar que l'alumnu nun puede ser agresivu dientro o fora del ximnasiu, nin llevar una vida desafranada (alcohol, drogues...)
Un bon practicante de Taekwondo hai de ser siempres xusto, de llibre pensamientu, modestu y honráu, ensin dexar que malven los sos valores, ensin dexar que los sos pensamientos y pasiones sían sometíos por terceros, ensin someter a otros, nin inculcarles idees equívoques o negatives. Va Caltener l'enfotu en sí mesmu. Ante una inxusticia, va actuar con espíritu combativu, ensin mieu, ensin duldar y ensin evitar la confrontación por causa de quién o quien s'haya d'enfrentar cuando dicha confrontación sía necesaria.
En Taekwondo esisten competiciones tantu de combate deportivu, y más apocayá de técnica o formes, al ser consideráu un deporte d'arte y combate, non solo de semi-contactu.
Nes competiciones de técnica, l'oxetivu ye demostrar la correcta execución de les diverses técniques del Taekwondo, lo mesmo que de les formes (pumses o tules). Los participantes tendrán d'executar les técniques o les formes riquíes ante un xuráu que va puntuar la so actuación teniendo en cuenta diversos aspeutos como l'axuste, el focu, les posiciones, la respiración, los desplazamientos y les distintes técniques incluyíes nes formes. N'ocasiones tamién s'inclúi nes competiciones el frayatu de tablones de madera o otros materiales con distintes técniques de patada, puñu o técniques especiales (que de normal consisten en pataes con saltu n'altor).
En septiembre de 2006, celebrar en Corea los primeros campeonatos mundiales de Pumses (formes). Realizáronse categoríes individuales, por pareyes y tríos. Dende l'añu 2004 y en vistes a estos primeros campeonatos mundiales hubo enforma movimientu a nivel mundial pa unificar los criterios d'execución nos cinco continentes y poder apostar estos primeros campeonatos mundiales. Les reestructuraciones na forma de competir tocantes a reglamentu y execución d'estos, fueron bien importantes pa llegar a esti fin.
Los últimos campeonatos mundiales de formes o "poomse" realizar en:
2007: Corea.
2008: Turquía.
2009: Exiptu.
2010: Uzbekistán.
2011: Rusia.
2012: Colombia.
2013: Indonesia.
2014: México.
2016: Perú.
Nes competiciones de combate los participantes tienen d'enfrentase nun combate llibre nel que tienen de vencer al oponente consiguiendo más puntos qu'él o en delles ocasiones el KO. El combate ye distintu nos dos estilos de Taekwondo (ITF y WTF), siendo esta les principales diferencies: el grau de contactu, les árees onde puede cutise, los puntos a llograr, y les superficies de contactu a emplegar, al cutir al oponente. 
El reglamentu de la WTF ye'l que s'utiliza nes olimpiaes. Amás, la Federación Mundial de Taekwondo encargar d'entamar cada dos años el Campeonatu Mundial de Taekwondo.
El combate estremar en 3 rondes ininterrumpíes, con descansu ente elles. Los participantes qu'ostenten graos KUP realicen 3 rondes de 1 minutu con 30 segundos de descansu ente elles, ente que los graos DAN realicen 3 rondes de 2 minutos con 1 minutu de descansu ente caúna. Ye obligatoriu que los competidores utilicen un Dobok fayadizu, según un petu protector (llamáu hogu) que va estremar a los dos competidores pol so color coloráu o azul. Tamién ye obligatoriu l'usu d'un cascu reglamentariu que protexa la cabeza y un protector bucal pa los dientes, según protectores pa los antebrazos, espinilleras, protectores pa los empeines, taloneras, protección de les rodíes, guantes y protector xenital (coquilla).
Resulta ganador el competidor que tres los trés rondes sumara más cantidá de puntos, sí'l so oponente nun puede siguir por mancadura, decisión médica o si esti entepasó la cantidá de falta dexaes. Tamién puede ganar por KO, que raramente producir en combates deportivos WTF (unu de los combatientes cai y tres la cuenta de diez segundos el competidor nun se llevanta del tapiz). Enantes esistía una riegla que dictaba la eliminación del competidor en casu de que perdiera por diferencia de 7 puntos o más. Esta riegla foi camudada, yá que anguaño la diferencia ye de 12 y ta ye dada a la fin del segundu asaltu o en cualquier momentu del terceru.
Puntúa cualquier ataque de patada o puñu que cuta con fuerza'l petu protector (hogu) o cualquier ataque de patada que cuta con fuerza la cabeza o en rares ocasiones la parte cimera del gorgoberu. Los ataques tienen de faer contactu total cola zona fayadiza del adversariu y llevar fuerza abondo como pa causar desplazamientu del cuerpu o la cabeza. Nun se dexen ataques de puñu a la cabeza nin ataques per debaxo de la cintura.
Les pataes al petu protector puntúen 2 puntos, 3 puntos nel casu de que sía efectuada por aciu un xiru, ente que los ataques a la cabeza valen 3 puntos y 4 cuando son efectuaes con xiru. Hasta apocayá los ataques con xiru nun teníen puntuación especial, hasta l'añu 2001 dábase 1 puntu pareyu a cada patada, fora al petu o a la cara, nel añu 2002 les pataes a la cara empezaron a dar 2 puntos, asina hasta llegar a la puntuación actual. Tamién se sumaba un puntu "de cuenta de protección" si un ataque amoriara al oponente. Estes últimes midíes esaniciáronse apocayá. Les puñaes llindar tan solo al petu, y tienen de ser efectuaos de baxo escontra riba acabando'l golpe nel petu, que dáu'l casu, va valir solo un puntu. En casu de KO, l'atacante gana'l combate.
Dende l'añu 2009 el sistema de puntuación llevar por aciu unos petos electrónicos, que xuben al marcador los impactos recibíos. Hasta apocayá creáronse los cabezales electrónicos los cualos funcionen de la mesma manera que'l petu. 
Dende l'añu 2017 aprobóse solamente una sola penalización, el "Gam-Jeon" que si ye efectuáu en dalgún de los competidores va ser un puntu pal rival. El Gam-Jeon efectúase cuando: Inténtase safar un ataque dando'l llombu al adversariu; ataques per debaxo de la cintura repetidamente; intentar mancar al contrincante. Atacar al oponente cuando la ronda acabó; atacar a un oponente baltáu; cutir intencionadamente la cara del adversariu cola mano, cayese al suelu, pasar los brazos del llau del contrincante, pasar la pierna pel llau del contrincante.
Si cóbren-y a unu de los competidores 10 Gam-Jeon va ser automáticamente descalificáu
Pa les competiciones de combate, esisten distintes categoríes según el grau, pesu y l'edá de los competidores. El reglamentu de llucha, ye similar al full-contact.
El combate llevar a cabu nun cuadriláteru de 8 X 8 m ensin cuerdes nin delimitación física (al contrariu que los rings de boxéu) Dependiendo de la categoría y el nivel de la competición, pueden realizase de 1 a 3 rondes d'ente 1 y 3 min, resultando ganador el competidor qu'a la fin de los trés rondes sume más puntos.
Los puntos son cuntaos por cuatro xueces que s'alluguen nuna esquina del cuadriláteru cada unu. El sistema de puntuación ye'l siguiente:
Técnica de dos(2) puntos: golpe col pie a la zona del torso 
Namá se dexa cutir la parte frontera del cuerpu (dende la cintura a la parte inferior del pescuezu) y de la cabeza. Penalízase l'actu de cutir intencionadamente al oponente nel llombu o la parte trasera de la cabeza. Nun se dexa cutir cola rodía, la tibia o'l coldu (namá si ye cola parte inferior).
Los golpes pueden ser executaos cola máxima potencia, nun tienen de tener# cuenta de KO. En casu de qu'esti fechu produxérase fortuitamente mientres el combate, el presidente de mesa tien de decidir si'l competidor que lo llevó a cabu tien de ser descalificáu o non.
Nun se dexen agarres, barríos, luxaciones nin proyecciones. Nun se toleren actitúes o xestos irrespetuosos, provocatibles, ofensivos o agresivos escontra otros competidores, golpes fora de tiempu (cuando l'árbitru diz que se detenga la engarradiella).
Nel casu de qu'un competidor cometa una infracción, l'árbitru central detien el combate y el infractor recibe un avisu. Tres aviso suponen la deducción d'un puntu al rematar el combate. Ante una infracción de mayor gravedá, l'árbitru puede descontar puntos directamente o inclusive descalificar a un competidor.
Ye obligatoriu utilizar delles protecciones establecíes pola federación o asociación qu'entame'l combate. De normal ríquese l'usu de guantes de polipropileno pa los puños (llamaos "pads"), según botes protectores con taloneras del mesmu material pa los pies. Tamién suel ser obligatoriu l'usu de protector bucal y protector inguinal. L'usu de rodilleras ye opcional. En función del nivel de los participantes, puede utilizase (anque nun ye lo habitual) cascu y petu protector, tibiales y protectores d'antebrazos.
María Xosefa Canellada
María Xosefa Canellada Llavona nació en L'Infiestu (Asturies) el 12 de payares de 1913, y ellí y en Torazu (Cabranes) -d'au yera la so familia- pasó los primeros años de la so vida. Coló dempués pa Madrid, y estudió'l bachilleratu nel institutu de San Isidro.
Entama los sos estudios na Universidá Central de Madrid el 31 de mayu de 1933. Nella estudia Filosofía y Lletres, y asiste, ente más otros, a les clases que dan Tomás Navarro Tomás, Pedro Salinas, Xavier Zubiri, Rafael Lapesa, José F. Montesinos, Américo Castro o Ramón Menéndez Pidal. De la qu'estudiaba collaboró (1933-1936) con Pedro Salinas na revista lliteraria "Índice", y tamién nel llaboratoriu de fonética del Centru d'Estudios Históricos, que dirixía d'aquella Tomás Navarro Tomás.
La guerra civil fizo que tuviera que dexar d'estudiar hasta 1940. Nesos años trabayó como enfermera nel hospital de sangre de Madrid y nel que se fai na cárcel d'Ocaña. De les sos esperiencies surdió la cadarma argumental de la so novela "Penal de Ocaña". Llicénciase en 1942, y al añu siguiente, baxo la direición de Dámaso Alonso, perfai'l so doctoráu en Filoloxía Románica cola tesis «El bable de Cabranes», cola que consigue'l premiu estraordinariu de doctoráu. Especialízase en dialeutoloxía y fonética, y anicia'l so llabor docente n'estremaos centros d'enseñanza. Asina exerce: 
- de colaboradora nel Institutu Menéndez y Pelayo del Conseyu Cimeru d'Investigaciones Científiques (1940-1946); 
- de colaboradora nel Llaboratoriu de Fonética de la Universidá de Coimbra col profesor Armando de Lacerda (1942); 
- de profesora na Facultá de Filosofía y Lletres de la Universidá de Salamanca (1946-1948); 
- de profesora de Cursos pa Estranxeros de la Universidá de Salamanca (1952-1958);
- de collaboradora de la Seición de Filoloxía del Colexu de México (1960); 
- d'investigadora del Seminariu Menéndez Pidal (1958-1962); 
- de profesora de Fonética Española nel Middlebury College (1964);
- de profesora de fonética española nos cursos de la Universidá de Nueva York n'España (1966-1974); 
- de profesora encargada de cursu na Facultá de Filosofía y Lletres de la Universidá Complutense (1970-1973);
- de profesora nel cursu de Llingua y Lliteratura españoles pa profesores d'español nos países de fala inglesa del Caribe (1974-1975)
- de profesora nos cursos hispano-filipinos pa profesores d'español (1976-1983),
- de redautora principal del Diccionariu manual de la Real Academia Española (1979-1988);
- de profesora convidada nel Romansk Institut de la Universidá de Copenhague (1981).
Casóse con Alonso Zamora Vicente en 1946, y tuvo dos fíos: Alonso y Juan.
En 1981 fúndase l'Academia de la Llingua Asturiana, que la fai miembru numberariu; tamién lo foi, dende 1986, de la Real Academia Española.
Morrió en Madrid el 7 de mayu de 1995.
VV.AA., "Mª Josefa Canellada (1913-1995)", Uviéu, Conseyería d'Educación y Cultura del Principáu d'Asturies, 2002.
Richard Nixon
Richard Milhouse Nixon (9 de xineru de 1913-22 d'abril de 1994) foi'l trixesimuséptimu (37) presidente de los Estaos Xuníos d'América.
Graduóse en 1934 nel "Whittier College of California", y en 1937, na "Universidá Duke Law School". Allistáu na Marina en 1942, sirvió nel Océanu Pacíficu Sur demientres la Segunda Guerra Mundial. En 1947 foi elixíu diputáu republicanu pa la Cámara de Representantes. En 1948 y 1949 fáise famosu como miembru del Comité d'actividades antiestaunidenses, na investigación del casu Alger Hiss. En 1951 foi elixíu senador. Nel añu 1952 foi nomináu a la vicepresidencia na candidatura presidencial d'Eisenhower. Dende'l so cargu de vicepresidente entamó una intensa actividá política internacional al visitar numberosos países, incluyida la Xunión Soviética.
En finando'l segundu mandatu d'Eisenhower, llogró la nominación republicana en 1960, pero Kennedy venciólu nes eleiciones presidenciales por un estrechu marxe de votos. Tampoco consigue ser elixíu gobernador de California en 1962.
Ganó les eleiciones de 1968 a la Presidencia del país, tomando posesión en 1969 y revalidando'l so mandatu en 1972, pero pol casu Watergate tuvo que dimitir en 1974. Nel so mandatu reduxo les tropes en Vietnam pero nun consiguió acabar cola guerra.
Festival del Arroz con Lleche
El Festival del Arroz con Lleche celébrase'l día 9 de mayu, nel conceyu de Cabranes, Asturies. La fiesta entamó nel añu 1980, coincidiendo cola fiesta llocal de San Francisco de Paula.
La celebración inclúi la procesión de la imaxe del Santu y el repartu de raciones d'arroz con lleche asina como'l concursu y la entrega de premios. Nel añu 2004 foi declarada como d'interés turísticu rexonal.
Ñao
Ñao ye un pueblu de la parroquia asturiana de Viñón, nel conceyu de Cabranes. Ta xebráu en delles estayes, anque tán perxuntes:
Allúgase a 1.5 km de la llocalidá de Valbuena y dende Peña Cabrera vese, dafechu, la ciudá de Villaviciosa. 
La ilesia parroquial ye la de Santuyano de Viñón. 
Bien d'interés cultural
Un Bien d'Interés Cultural (BIC), según prevé la propia llei, ye cualquier inmueble y oxetu mueble d'interés artísticu, históricu, paleontolóxicu, arqueolóxicu, etnográficu, científicu o téunicu, que tenga sío declarao como talu pola alministración competente. Tamién pue ser declaráu como "BIC", el patrimoniu documental y bibliográficu, les xacees y fazes arqueolóxiques, asina como los sitios naturales, xardinos y parques, que tengan valir artísticu, históricu o antropolóxicu.
Inmueble
Inmueble, tienen esta consideración toos aquellos bienes, como cases o finques, que son imposibles de treslladar ensin ocasionar daños a los mesmos, porque formen parte d'un tarrén o tán anclaos (apegáu o claváu) a él. Remanez de la pallabra "inmóvil". A efeutos civiles los buques tienen la consideración d'inmuebles.
Machu Picchu
Machu Picchu o Machu Pikchu (quechua "machu", vieyu, y "pikchu" cume", esto ye, "cume vieya") ye'l nome qu'anguaño se-y da a una antigua "llaqta" (ciudá) inca de piedra construyida pente medies del sieglu XV nel promontoriu de roques que xunta los montes Machu Picchu y Huayna Picchu na fastera oriental de los Andes Centrales, al sur de Perú. El so nome orixinal foi "Picchu" o "Pichu".
Según documentos de la metá'l sieglu XVI, Machu Picchu podría tener sío una de les residencies de Pachacútec o Inca Yupanqui (el mayor emperador de los inques, 1438-1470). Sicasí, delles de les meyoers construcciones y l'evidente calter ceremonial de la principal vía d'acceso a la "llaqta" amosaríen qu'esta foi emplegada como santuariu relixosu.. Dambos emplegos: el de palaciu y santuariu nun tuvieron por qué ser incompatibles. Dellos espertos paez que descartaren, per contra, un calter militar. 
Machu Picchu considérase al empar una obra mayestra de l'arquiteutura y la inxeniería. Les sos particulares carauterístiques arquiteútóniques y paisaxístiques y el daqué de misteriu que lu arrodia, convirtiéronlu nún de los destinos turísticos más populares de la planeta. Machu Picchu ta na Llista del Patrimoniu de la humanidá de la UNESCO dende 1983 como parte d'un conxuntu cultural y ecolóxicu conocíu embaxo'l nome de Santuariu Hestóricu de Machu Picchu.
Alcuéntrase a 13º 9' 47" llatitú sur y 72º 32' 44" llonxitú oeste. Fai parte del distritu del mesmu nome, na provincia de Urubamba, na Rexón Cusco, en Perú. La ciudá importante más averada ye Cusco, anguaño capital rexonal y antigua capital de los inques, a 130 qm d'ellí.
Los montes Machu Picchu y Huayna Picchu faen parte d'una formación orográfica a la que se conoz como "Batolito de Vilcabamba" na Cordalera Central de los Andes peruanos. Atópense na vega esquierda del denomáu Cañón del Urubamba, conocíu antañu como Quebrada de Picchu. Al pie los cerros y práuticamente arrodiándolos corre'l ríu Vilcanota-Urubamba. Les ruines inques atópense a mediu camíen ente les cumes d'entrambos montes, a 450 m. d'altor perriba'l nivel del valle y a 2438 metros sobre'l nivel de la mar. La superficie edificada ye d'alredor de 530 metros de llargo y 200 d'anchor contando con 172 edificios nel aria urbana.
Les ruines tán dientro d'un territoriu dllamáu Santuariu Hestóricu de Machu Picchu que s'estiende per una superficie de 32.592 hectaries, (80,535 acres o 325.92 qm²) de la cuenca'l ríu Vilcanota-Urubamba (el "Willka mayu" o "ríu sagráu" de los inquas). El Santuariu Hestórico protexe delles especies biolóxiques a piques d'estinguise y dellos establecimientos inques de los que Machu Picchu considérase'l principal.
La zona arqueolóxica en sí namái que ye accesible, bien dende los caminos inques qu'aporten fasta ella, bien emplegando la carretera Hiram Bingham (que xube la cuesta'l cuetu Machu Picchu dende la estación de tren de "Puente Ruinas", asitiada no fondero'l cañón). Nenguna de les dos formes quíta-y al visitante'l preciu d'ingresu a les ruines.
La carretera, per contra, nun ta integrada a la rede nacional de carreteres de Perú. Ñaz nel pueblu d'Aguas Calientes al qu'al empar namái que se pue acceder per ferrrocarril (unes 3 hores dende Cusco) o helicópteru (30 minutos dende Cusco). L'ausencia d'una carretera direuta al santuariu de Machu Picchu ye intencionada y fai por controlar el fluyir de visitantes a la zona, que por mor del so calter de reserva nacional, ye persensible a les aglomeraciones. Ello, sicasí, nun impidió l'espoxigue desordenáu (criticáu poles autoridaes culturales) d'Aguas Calientes que vive pl turismu, aú hai hoteles y restoranes de munches categoríes.
Pa llegar a Machu Picchu pel Camún Inca principal ha caleyase per 3 díes. Ye preciso garrar el tren fasta'l qm 82 de la vía Cusco - Aguas Calientes dende onde sal el percorríu a pie.
Dellos visitantes garren un autobús llocal dende Cusco fasta Ollantaytambo (vía Urubamba) y d'ehí garren un tresporte fasta'l qm 82. N'aportando ellí, percuerren les víes del tren fasta facer los 32 qm qu'hai fasta Aguas Calientes.
El tiempu ye caldiu y llentu pel día y frescu peles nueches. La temperatura va de los 12 a los 24 graos centígraos. La zona ye polo xeneral lluviosa (unos 1.955 mm añales), perespecialmente de payares a marzu. Les lluvies, que son bayuroses, altérnense rápido con momentos d'un rellumu solar perintensu.
La quebrada de Picchu, asitiada a mediu camín ente los Andes y l'amazonia foi una rexón colonizada por poblaciones serranes, que veníen de les rexones de Vlcabamba y del Valle Sagrado, en Cusco, y non selvátiques, a la gueta d'una espansión de les sos llendes agraries. Les evidencies arqueolóxiques amuesen que l'agricutlura prauticábase na rexón dende polo menos el 760 e.C. Una esplosión demográfica dase dende'l Periodu Horizonte Mediu, dende l'añu 900 de la nuesa dómina, per grupos nun documentaos hestóricamente pero que pudieron tar venceyaos a la etnia Tampu del Urubamba. Creese qu'estos pueblos foron a facer parte de la federación Ayarmaca, rivales de los primeros inques del Cusco. Nesa dómina espándese muncho l'aria agrícola "construyida" (andenes). Sicasí, l'asitiamientu específicu de la ciudá nun tien güelgues qu'amuesen edificaciones primero del sieglu XV.
Alredor de 1440 na so campaña haza Vilcabamba Pachacútec conquistó la quebrada de Picchu, primer emperador inca (1438-1470). L'asitiamientu de Machu Picchu hebo d'impresionar al rei poles sos carauterístiques propies dientro la xeografía sagradaa cusqueña.
Evolución poblacional de Huelva
! Provincia de Huelva. Gráfica de población.
Trenton (Nueva Jersey)
Trenton ye la capital del estáu de Nueva Jersey, nos Estaos Xuníos.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2006 diz que Trenton tenía 83.923 habitantes.
Newark (Nueva Jersey)
Newark ye la ciudá más poblada del estáu estauxunidense de Nueva Jersey, y centru alministrativu del condáu d'Essex. La ciudá, que ye ún de los mayores centros de distribución de tresporte marítimu, aereu y ferroviariu del país, tien .
Asitiada a unos 13 km al oeste de Manhattan, nel centru de la conocida como "New Jersey's Gateway Region", ye la segunda mayor ciudá de l'area metropolitana de Nueva York. El so puertu de contenedores, Port Newark, ye'l mayor de la costa atlántica de los Estaos Xuníos; y el so aeropuertu (Newark Liberty International Airoport) foi el primer aeropuertu comercial municipal del país, y ye anguaño ún de los de mayor tráficu de los Estaos Xuníos.
La ciudá acueye la sé de delles multinacionales, y tamién rescamplen delles de les sos universidaes (Rutgers–Newark, New Jersey Institute of Technology, Seton Hall University's Law School...) y edificios culturales (New Jersey Performing Arts Center) y deportivos (Bears & Eagles Riverfront Baseball Stadium). Divídese en cinco distritos, nos que conviven zones de paisaxe nidiamente urbanu con otros de calter periurbanu. 
La ciudá foi fundada en 1666 por puritanos de Connecticut qu'aportaron, al mandu de Robert Treat, dende la colonia de New Haven. Nel sieglu XIX y entamos del XX la ciudá espoxigó enforma, lo mesmo no que cinca a la so población como al desarrollu de la so industria. Por embargu, na segunda metá del sieglu pasáu entamó'l so declive, con grandes tensiones raciales que llegaron al so cumal nos disturbios de 1967. De magar 1990 la ciudá ta recuperando la so vitalidá.
Jersey City (Nueva Jersey)
Jersey City ye una ciudá del estáu de Nueva Jersey, nos Estaos Xuníos.
El censu de población de los Estaos Xuníos diz que Jersey City tien , lo que la fai la segunda ciudá más poblada del estáu, dempués de Newark.
Bandera de Candamu
La bandera de Candamu (Asturies), ye rectangular, ta xebrada en dos franxes verticales. Una de menor tamañu, al asta, de color azul, con 11 estrelles marielles (una por cada parroquia del conceyu). La otra, al batiente, mariella, con una representación del caballu prehistóricu qu'apaez pintáu na famosa Cueva de la Peña.
Cueva de la Peña
La Cueva de Candamu o la Caverna de la peña de Candamu ta allugada nel conceyu asturianu de Candamu nel pueblu de San Román.
Foi descubierta por un paisanu apodáu "El Cristo" na segunda metá del sieglu XIX. Oficialmente descubierta en 1914 y, en 1919, Hernández Pacheco asoleyaría un estudiu científicu de la mesma. Ye una cueva natural con unos sesenta metros de llargo. Cronolóxicamente datase en 18.000 años, nel llamáu periodu solutrense, anque hai discutiniu sobre si dellos de los grabaos pertenecen a momentos anteriores (la "foca", ~30.000 años), o posteriores (grabaos de fauna menos fría, o puntos negros, ~13.000 años).
La cueva y les sos pintures hubieron de tener un sentíu máxico-ritual p'aquellos homes paleolíticos, arriendes de les habituales interpretaciones d'esta mena d'arte (Henri Breuil, 1877-1961), que se ven encontaes poles pesquises arqueolóxiques que se ficeron nesta cueva: nel so interior malpenes alcontráronse esquicios nin preseos llariegos de tener fecho vida dientro de la cueva o de tener realizaes munches actividaes, lo que supon que les entraes que ficieron nella hubieron de ser perlimitaes y en momentos concretos. De toes maneres, nuna covacha asitiada a pocos metros de la cueva sí s'alcontraron dellos oxetos qu'indiquen vivienda. Sicasí, resulta prudente tener en cuenta que se trata de la hipótesis más razonable.
Desgraciadamente, el vandalismu y una afluyencia descontrolada y irrespetuosa produxo daños irreversibles a la cueva, que ficieron que tuviere de ser zarrada pa que recuperara la estabilidá y esapaecieren ciernu y más vexetales. La comparanza de los dibuxos del estudiu de Pacheco, de 1919, cola cueva anguaño, dan testimoniu del terrible dañu causáu.
La cueva pue xebrase en:
En marzu de 2007 naugurase en Teberga'l Parque de la prehistoria de Teberga, que contién una reproducción de la cueva fecha por Pedro Saura y Matilde Múzquiz, profesores de la Facultá de Belles Artes de la Universidá Complutense de Madrid.
Les visites tán restrinxíes a veinticinco persones diaries demientres tres meses y esiste nel pueblu de San Román, nel interior del Palaciu Valdés, un Centru de Interpretación de la Caverna de Candamu, abiertu tol añu y con una reproducción de parte de la cueva nel so interior.
Nashville (Tennessee)
Nashville ye la capital del estáu de Tennessee, nos Estaos Xuníos. Foi fondada en 1779.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2000 diz que Nashville tenía 569.891 habitantes.
Avientu (dixebra)
Col términu d'Avientu podemos facer referencia a:
Avientu (grupu)
Avientu foi un grupu de rock de Riosa (Asturies).
El grupu entama la so andadura en xunu de 1994, cuando tres rapazos de L'Ará (Riosa) y ún de La Foz (Morcín) deciden xuntase col envís de facer un grupu de rock, dellos díes depués axuntaríase otru mozu d'El Pumar (Morcín) cola gaita completándose asina la formación. 
Sacante ún d'ellos. nun teníen esperiencia musical nenguna y yeren autodiáutes, depués d'asistir a un cursu d'asturianu qu'AYDA ufiertó nel so pueblu, l'enfotu por facer rock n'asturianu encontóse entá más y andaos quince díes del so primer ensayu ficieron el so primer conciertu na 1er Nueche Celta de Riosa, onde compartíen escenariu con Dixebra y Felpeyu. Dende esti intre ye cuando empiecen a asocedese los conciertos per tola xeografía asturiana, como na Nueche de San Xuan de Tresona (Corvera), el Conciertu pola oficialidá (Xixón) o na Romería de Valdecuna (Mieres) y inclusive un conciertu en Pontevedra. Rescamplaben pola so mestura de música tradicional col rock (rock astur).
En vista del bon recibimientu por parte del públicu nes sos apariciones en direuto, Avientu decide, en 1995, aventuráse a grabar el so primer trabayu discográficu, editáu en formatu de cassete. Ye la discográfica asturiana L'Aguañaz la encargada de producir el trabayu, que foi grabáu nos estudios ODDS de Xixón. Cola cinta entitulada "Tírate Abaxo", qu'incluyía diez cantares, el grupu algama'l premiu "Superventolín 1995" de Radio Nacional d'España, na categoría de "meyor discu con raíces del añu n'Asturies". 
Demientres l'añu 1995 son munchos los conciertos ufiertaos pol grupu per tola xeografía asturiana, lo cual se traduz nun importante reconocimientu por parte del públicu, lo que anima a Avientu a llanzase a la grabación d'un segundu discu, "¿Y agora qué...?" nel que se pudi ver una evolución hacia un Rock Astur más contundente. El discu edítase esta vez en formatu CD y casete y cuenta coles collaboraciones de Xune Elipe (Dixebra) y el guitarrista Joaquín Prieto. Nuevamente ye la discográfica avilesina L'Aguañaz la encargada de sacar el discu al mercáu y los estudios ODDS los responsables de la parte teúnica. El so primer "llarga duración" asoleyaríase nel añu 1996.
En 1997 camuda la formación del grupu cola incorporación de David Farinas "Fari" que s'encargará de la gaita y d'Oscar Álvarez a la batería. En mayu d'esti mesmu añu sal a la lluz el cantar "Estrelles ensin nome" enxertáu nel discu recopilatoriu "L'Asturianu Muévese" en compañía de grupos como Siniestro Total, La Polla, Los Enemigos, Dixebra, Jesus Cifuentes etc. Dichu cantar cuenta cola collaboración al acurdión de Fonsu Mielgo( Llan de Cubel).
N'ochobre de 1998, la banda graba'l so primer y únicu videoclip, correspondiente al tema "Estrelles ensin nome" producíu pola Chalga Pro y Luis Rivaya.
El tercer y últimu discu d'Avientu, Glayíos dende'l fondu llegaría n'avientu de 1999, y una vegada más con L'Aguañaz. Nél, Avientu afíta'l soníu más potente y rockeru con dellos temes, ensin dexar de llau'l so estilu carauteristicu.
Poco dempués de la publicación d'esi discu, el grupu entama a dixebrase dempués de munchu tiempu d'inactividá por motivos de trabayu de dalgunos componentes, dándose por desapaecíu pal públicu asturianu. Güei, años dempués de la so retirada, Avientu son consideraos ensin duldes como ún de los grupos de "rock astur" más importante d'Asturies, y inda más, como un importante referente con nome y estilu propiu na música asturiana moderna.
Escudu de Candamu
L'escudu de Candamu, como tantos conceyos d'Asturies, carez de sanción llegal. Ye un escudu xebráu nel qu'apaez:
Cunta la historia, qu'esta familia tomó l'apellíu "de les tables" n'alcordabza de tener echao sobre'l ríu unes tables, pa que pasare don Pelayu y los sos guerreros, p'asina poder lluchar con un poderosu exercitu moriscu.
Los Reis Católicos. La costruición del Estáu modernu
A la muerte d'Enrique IV de Trastámara, rei de Castiella, españa una guerra civil ente los partidiarios de la so xermana Sabela y los partidarios de la so fía Xuana (La Beltranexa). Sabela cuntaba col sofitu de dellos ñobles castiellanos y, enforma, del exércitu del so maríu Fernando d'Aragón. Pola so parte, Xuana taba afitada pola mayoría de la ñobleza castiellano y abellugada por Alfonsu V de Portugal. Tres 5 años de guerra (1414-1479) fírmase’l Tratáu d’Alcaçobas, pel que’l rei de Portugal recoñocía a Sabela como reina d’España (Sabela I).
El nupciu de Sabela de Castiella y Fernando d'Aragón (1469), nun sinificó la xunión territorial nin política de los sos estaos, namái foi una xunión dinástica. Ca territoriu caltenía les sos lleis, so cadarma de gobiernu, moneda, llingües y aduanes. Namái el tribunal de la Inquisición furrulaba como istitución ermuna en tolos reinos. Sicasí, la corona Castiella poseyía 4 vegaes más población que la d'Aragón, lo qu'entamó a dá-y una cierta predomeñancia. Magar que nun hebo una xunión territorial ente los reinos, los Reis Católicos fexeron posible la fortalecencia del so empoder anti la nobleza y encadarmar un estáu rixu.
Tres la toma d'Algeciras demienres el reináu d'Alfonsu XI (escontra'l sieglu XIV) Castiella controlaba l'estrenchu de Xibraltar y la reconquista aparóse, los musulmanes namái controlaben el reinu de Granada. Por mor de l'impagu de les “paries” y cola idea de xuncir el territoriu, los Reis Católicos coxiten la conquista'l reinu Granada, pa lo cual cuntaben col arimu duna “bulda” papal de Sixtu IV de magar 1482. Demientres la guerra, que duró 10 años, figuraron enforma los exércitos del Duque de Medinasidonia y del Marqués de Cádiz. Al cabu, en 1492, el rei Boabdil, robló la capitulación de Granada, na que coxitárase que los musulmanes sedríen a caltener la so cultura y relixón. Sicasí, los Reis católicos dumbiaron abondos eclesiásticos, y al propiu Cardenal Cisneros a Granada pa forciar la conversión de los mudéxares. Tres el fracasu de les conversiones y por mor de la fuerte presión a la que taben sometíos los musulmanes, españa la revuelta d'Albaicín (1500). Los Reis Católicos, col pretestu d'esta revuelta, promulgaron l'auta d'espulsión de los mudéxares (1502), namái 10 años dempués de la espulsión de los xudíos (1492).
El sistema gobiernu qu'intenten cincar los Reis Católicos respuende al conceutu de monarquía autoritaria (ermuna del estáu modernu). Pa ello organizaron el Conseyu Real de Castiella, sustituyendo a los ñembros de l’alta ñobleza, per aquillos de la baxa, o inclusive plebeyos y eclesiásticos. Esti conseyu asesoraba y acompangaba siempres a los reis. Cubicó de tal xeitu y escarcián que Fernando coxitó criyar una istitución semeyante na corona d'Aragón. Arriendes, al tresvel d'esta istitución, los reinos percanciaron afechar la Convocatoria de Cortes.
Alitáronse les xermandaes, criyándose la “Santa Hermandad” que controlaba ya integraba (especie de fuercia pública encargada de la paz y la seguridá). Amás criyaron el primer exércitu modernu, costituyío pos soldaos (qu'apercibíen un sueldu).
Enfortieron el Tribunal de la Santa Inquisición enanchándola per tolos reinos, convirtiéndose na única istitución de gobiernu ermuna a tolos sos dominios. Reforcióse l'autoridá de los correxidores (representantes territoriales de los monarques en Castiella).
Criyóse la fegura'l Virrei na Corona d’Aragón. Criyaron la Contaduría Mayor de Facienda y la Xeneral de Cuentes y Resultes col envís de controlar y racionalizar los ingresos y gastos de la corona.
Tres de la guerra Granada, los Reis Católicos con un poderosu y organizáu exércitu qu'emplegaron pa una mui cobiciosa política esterior. Fernando continuó la tradicional política espansionista aragonesa nel Mediterraniu. Conquista dafechu Nápoles en 1505, lo qu'aportó al enterriu con Francia, qu'atropó p'anesionase Navarra. Dende esti intre, el prencipal nemicu n'Italia sedrá Francia. 
L'arreyamientu con Portugal siempres fora abegoso. El Tratáu d'Alcaçobas que recoñocía a Sabela, tamién recoñocía'l drechu Portugal so gran parti la cuesta africana. Sicasí, Fernando acupó Melilla, Orán, Trípoli, y Arxel col envís d'aparar la piratería musulmano (berberiscos) nel Mediterraniu occidental. Arriendes, los Reis Católicos nel fondu, siempres oleyaron l'anesión de Portugal y la xunción de tolos territorios de la Península Ibérica, lo qu'intentaron al tresvel de matrimonios políticos con Portugal, que sicasí fracasaron a curtiu plazu.
Finalmente los Reis Católicos aportaren un empotante llabor diplomático nel restu d’Europa. Pa illo criyaron la fegura de los embaxadores permanentes, presentes nes prencipales capitales europeés y rializaron importantes alliancies matrimoniales (matrimoniu de Xuana la Lloca y Felipe'l Fermosu de Borgoña).
Cristóbal Colón, col envís d'afayar una ruta más curtia que la de los portugueses p'aportar a les Indies y a les especies, presentó a los Reis Católicos un proyeutu de guacéu hacia Occidente, cincándose en que la Tierra yera ronda. El proyeutu aprobóse por Sabela de Castiella y nes Capitulaciones de Santa Fe alcordóse que Colón se fincaría cola décima parte de les bayures alcontres y arriendes sedría nomao virrei de los nuevos territorios. 
La espedición partió de Palos (Huelva) el 3 d'agostu de 1492 y dempués de facer escala nes Canaries aportó al mar Caribe'l 12 d'ochobre d'esi mesmu añu. Les primeres islles descubiertes y ocupaes foren Cuba y la Española (anguaño Haití y República Dominicana). Colón realizó otros viaxes posteriores, sicasí, la bayura alcontrada defraudó les espeutatives de la corona y Fernando finó abocándose con Colón y franciendo lo alcordao nes capitulaciones de Santa Fe. 
Colón morrió en 1506 camentando qu'aportara a les Indies. En 1507 Américo Vespucio yá albidró qu'aquelles tierres podíen pertenecer a un continente nuevu. Finalmente, en 1513, Núñez de Balboa descubrió l'Oceánu Pacíficu al travesiar l'ismu de Panamá. Taba yá demostrao que lo descubierto nun yera la India, sinón América.
La ocupación y conquista de los nuevos territorios por parte Castiella nun s'entamó dafechu fasta'l reináu de Carlos I. Hernán Cortés desembarcó na costa de Méxicu y conquistó l'Imperiu Azteca na década de 1520.
Poco dempués, Francisco Pizarro ocupó l'Imperiu Inca na década de 1530.
La España del sieglu XVI
Carlos I d'España y V d'Alemaña heredó una gran cantidá de territorios como consecuecia de la política matrimonial de los Reis Católicos. Esto convirtió la corona Carlos na potencia hexemónica europea. Mui ceo tevo qu'enfrentase a toa una riestra d'enemigos: con Francia pol control d'Italia; con Turquía pol dominiu del Mediterraneu y cola reforma protestante n'Alemaña. 
Pa facer frente a toos estos problemes, Carlos cuntó cola abundante aportada de metales preciosos (oru y plata d'América). Sicasí, tevo que finar recurriendo a créditos de los principales banqueros europeos pol gastu militar de cutio.
Cuando Carlos aporta a la Península, fáilo como un rei foriatu acorriáu de ñobles y conseyeros estranxeros (que nin siquiera falaben castellanu). Amás la primer política de Carlos al aportar foi pidir dineru a les cortes pa financiar la so eleición imperial n'Alemaña. De secuti marchó p'Alemaña. La so salida produxo un llevantamientu popular en delles ciudaes castellanes (Toledo, Ávila, Segovia…), conocíu como la Guerra de les Comunidaes (1520-1522). Los comuneros foron estrapayaos na batalla de Villalar(1521) a la que siguió una dura represión y la execución de los sos cabezaleros (Bravo, Padilla y Maldonado).
Paralelamente prodúcese otra revuelta urbana na corona d'Aragón, les xermaníes (del catalán germá = hermanu) prencipalmente nel Reinu de Valencia (Valencia, Villareal, Castellón…). Les xermaníes ye un movimientu con un fuerte componente económicu y social, d'enfrentamientu ente les clases baxes urbanes y l'alta nobleza y la burguesía urbana. La corona reprimió duramente esta revuelta.
Carlos I d'España y V d'Alemaña abdica en 1556. Al so hermanu Fernando entréga-y l'herediu del so güelu Maximiliano (Austria y la Corona Imperial). Al so fíu Felipe entréga-y el restu de territorios (Corona de Castiella y Aragón, Borgoña y Milán). Carlos retírase al cenobiu de Yuste au muerre en 1558.
Con Felipe II, que yá nun posee la dignidá imperial, puédese falar de Monarquía Hispánica. Felipe II tenía un proyetutu políticu más centralista que'l de Carlos, por ello anició el so reináu istalando dafechu la capital en Madrid (1556). Arriendes, Felipe declárase defensor universal de la fé católica frente a la reforma protestante, y asina, en 1564, establez como preceutives en tolos sos territorios les decisiones tomaes nel Conceyu de Trento. Decreta la prohibición d'importar llibros y guaceos d'estudiantes al estranxeru. El so integrismu relixosu dio llugar al decretu de 1566 nel que prohibíase a los moriscos emplegar la so llingua y vestise sigún la so costume. Nesti contestu uniformador prodúzse l'enfrentamientu ente Felipe II y el so secretariu Antonio Pérez. Ésti, aragonés y xudíu conversu, ye acusáu de cospiración y fuxe p'Aragón, au abellúgalu'l Xusticia Mayor. Felipe II aprovecha este conflictu pa reforciar la so autoridá: envía un exércitu al mandu del Duque d'Alba a Zaragoza, onde apresa y executa al Xusticia Mayor.
A nivel interior, Felipe II pierde la corona imperial, mas proclámase Rei Católicu, y defensor del catolicismu n'Europa. Continuó'l conflictu con Francia, que pesllóse temporalmente cola Vitoria de San Quintín (1557-costruición del Escorial). Tamién continuó'l conflictu colos turcos, a los que pescanció engalguiar tres la Vitoria de Lepanto en 1571. Sicasí el principal focu de tensión demientres el so reináu sedrá la rebelión de Flandes (qu'españa en 1556). Nun entamu foi duramente reprimida pol duque d'Alba, mas nun sirviera de nada (la revuelta finó en 1648, añu nel que se reconoz la dixebra de les Provincias Xuníes- Países Baxos). Amás Felipe II tevo un enemigu nuevu al enfrentase con Sabela I d'Inglaterra, pues yeren protestantes (anglicanos) y afitaba la revuelta de Flandes. En 1588 organízase una expedición militar p'atacar Inglaterra (l'Armada Invencible), qu'afechó nun rotundu fracasu.
Esta política europea resultó cara asgaya, l'oru americán yá nun yera abondo pa financiala y los emprésitos de cutio de Felipe II lleváron-y a tener qu'asoleyar tres bancarrotes.
Felipe II yera fíu del matrimoniu formáu por Carlos I ya Sabela de Portugal. A la muerte en 1580 de Don Sebastián, rei de Portugal, ensin herederos direutos, Felipe II entainose a reivindicar los sos drechos a la corona de Portugal. Los portugueses, tremorosos de qu'asocediera en Portugal lo mesmo qu'en Flandes (alministración en manes castellanes) nun oleyaben que Felipe II heredara'l tronu. Mas Felipe II fexo valir los sos drechos entrando en Portugal con un exércitu al mandu del duque d'Alba. En 1581 Felipe II foi reconocíu rei de Portugal nes Cortes de Tomar.
Cola anexión de Portugal cumplíase'l programa de los Reis Católicos de xuncir tola península Ibérica baxo una sola corona. Arriendes, Felipe II tamién heredó los territorios portugueses d'ultramar.
Sicasí, esta xunión namái duró sesenta años. En 1640, por mor de les presiones centralistes y uniformizadores de los Austries, Portugal rebelose y finalmente algamó la so dixebra.
Nel sieglu XVI demientres los reinaos de Carlos I y Felipe II asiéntase'l modelu de monarquía autoritaria aniciáu polos Reis Católicos. Sicasí cada reinu siguió calteniendo les sos instituciones y lleis propies, mangar que por una nidia preeminencia de Castiella. La monarquía de los Austries del sieglu XVI intenta degolar estos peculiarismos territoriales reforciando l'autoridá y el poder real. De fechu podría dicise que los Austries mayores entamaron el camín hacia l'absolutismu del sieglu XVIII, un absolutismu que casi esistía na práutica na corona de Castiella (non asina na Corona d'Aragón).
El rei yera'l noyu de la corte y de los reinos. Llevaba personalmente los asuntos de gobiernu, aidáu por secretarios, cuyu númberu aduciera y cuya función yera cada vegada más especializada. Caltúvose'l sistema de Conseyos, pero enanchando'l so númberu (primeru namái conseyos territoriales, llueu tamién d'asuntos específicos de l'alministración, como'l Conseyu de la Inquisición y el Conseyu del Estáu). Continúa'l sistema de correxidores, audiencies y virreis (los virreinatos s'espurren per América). Por mor a l'abundante arrivada d'oru y plata d'América y a les guerres de cutio críyase'l Conseyu de Facienda, que sicasí nun ye a controlar los gastos (bancarrotes). Les Cortes dexen práuticamente d'aconceyase. Tou esti sistema afítase col exércitu meyor organizáu y más poderosu de la dómina (los Tercios).
La España del Barrocu
Nel sieglu XVII socédense tres reis: Felipe III, Felipe IV y Carlos II. Denómaselos Austries Menores porque representen la decadencia de la hexemonía n'Europa. Arriendes, y a diferencia de Carlos I y Felipe II, estos reis dexaron les xeres de gobiernu en manes de los valíos. Estos valíos yeren ñobles que teníen la confiancia del rei o inclusive yeren familiares d'ésti. Non tolos valíos foron iguales como gobernantes, y mangar que la so figura representa la decadencia del poder real nun tienen por qué ser malos gobernantes.
El valíu de Felipe III foi'l Duque de Lerma. Llevó a cabu una política esterior intelixente, dada la situación económica de la corona (bacarrotes). Finó cola Tregua de los Doce Años coles Provincies Rebeldes d'Holanda. Esto aidólu a estabilizar les finances. Sicasí, al cabo'l reináu de Felipe II, la corona vióse enguedeyada nuna nueva guerra europea al acudir n'arimu d'Austria (Guerra los Trenta Años, 1618-1648).
Demientres el reináu de Felipe IV el valíu foi'l Conde Duque d'Olivares, que prauticó una política militarista, col envís de vencer na Guerra de los Tentra Años y someter a los Países Baxos. Pa esti fin intentó poner en práutica la Xunión d'Armes. Al traviés d'esta política, Olivares pretendía que tolos reinos de la corona contibuyeren por igual a la guerra europea (con dineru y homes). La Xunión d'Armes foi'l desencadenante de les rebeliones de Portugal y Cataluña en 1640 (crisis de 1640).
Demientres el reináu de Carlos II socediéronse dellos valíos, la corona taba yá dafechamente arruinada tanto económica como demográficamente. La presencia n'Europa cuntábase por derrotes y la hexemonía finara abenayá. Amás, Carlos II “el fechizáu” nun algamó haber descendencia, lo qu'abrió les puertes a la cabera crisis de los Austries españoles (Guerra de Socesión Española).
El sieglu XVII ye un sieglu d'enclín de cutio en tolos aspeutos; no militar significó la crisis de la hexemonía n'Europa (batalla de Rocroi); A nivel políticu l'autoritarismu de los Austries mayores ye sustituyío pol gobiernu de los valíos, a nivel demográficu, l'allugamientu ye abondo críticu, les bancarrotes asocédense de magar 1608 y les arrivaes d'América entamen a declinar. A nivel demográficu la población de la corona de Castiella taba frayada por mor de les guerres de cutio y la emigraciaón al nuevu mundu. Nesti contestu, la corona acude n'arimu d'Austria na guerra los Trenta años, lo qu'agrabó de cutio los problemes. La corona intentó iguar esti allugamientu con xubíes d'impuestos y devaluaciones monetaries. En 1627 la corona taba práuticamente ensin fondos. Arriendes les posibilidaes demográfiques aportaren a la so llende demientres el sieglu XVII. Castiella pasó d'ocho a siete millones d'habitantes. A esto añádise que demientres el reináu de Felipe II resurdió'l problema de la población musulmana convertida (moriscos).
En 1609 Felipe III ordena la so espulsión. Más de 300.000 persones salieren de delles rexones, sobremanera Murcia y Valencia. Pola so parte, la guerra civil qu'españó cola crisis de 1640 tamién supuso una pérdida de población mui importante.
El sieglu XVII col so allugamientu de crisis xeneralizada vivió un importante auxe del bandolerismu (tantu popular como ñobiliariu)
En 1640 prodúzse una grave crisis política que na práutica manifiéstase nuna auténtica guerra civil ente Castiella y Cataluña-Portugal. La causa inmediata desta crisis ye'l proyeutu políticu del Conde Duque d'Olivares, valíu de Felipe IV. Según esti proyeutu, conocíu como la Xunión d'Armes, tolos territorios de la corona debíen contribuyir por igual a la política hexemónica n'Europa, tantu en númberu d'homes como en dineru. El Conde Duque d'Olivares intentara con esta política degolar la crisis financiera, demográfica y militar de Castiella, xenerada pola cuasi xingadura de los recursos desti reinu nel contestu la guerra de los Trenta años (1618-1648). El problema de la Xunión d'Armes yera que pedía contribuciones humanes y económiques ensin cavilgar la capacidá demográfica y económica de cada territoriu. Esto xeneró una rixa faterna a la qu'hai que sumar la espaciencia de les algares castiellanes acampaes en Cataluña (pa la guerra escontra Francia).
Los catalanes solévense (Revuelta d'Els Segadors), orguen al virrei, conde de Barcelona y proclamen conde desta ciudá a Luis XIII, rei de Francia, al que piden el so abeyu. Los portugueses pola so parte proclamen rei de Portugal al duque de Bragança. L'allugamientu de la revuelta en Cataluña y Portugal dura 10 años, fasta que finalmente Felipe IV algama a someter a los catalanes, pero viose obligáu a reconocer la dixebra de Portugal (1640).
El sinificáu del fracasu la Xunión d'Armes nun ye otru que'l fracasu de la monarquía pa intentar abangar hacia l'absolutismu y la centralización política de los sos territorios, lo que sí prodúcese nesos mesmos años na vecina Francia col gobiernu del cardenal Richelieu.
El sieglu XVII ye'l sieglu de la decadencia de la hexemonía española n'Europa. La corona entama'l sieglu agotada económica y militarmente. El reináu de Felipe II cola Tregua de los Doce Años señada colos Países Baxos ya Inglaterra ye un intentu de salir desti allugamientu de crisis (Duque de Lerma). Sicasí Felipe II finó entrando de nuevo en guerra al tener d'acudir n'arimu de los Habsburgu austriacos, enfrentaos de vuelta a los protestantes alemanes, qu'esta vegada cuntaben col sofitu de les potencies reformaes (Suecia). España combatió escontra los protestantes alemanes y flamencos. Arriendes, mui ceo Francia intervino na guerra del llau protestante , colo que s'abría un nuevu frente pa España. Magar que la guerra anicióse con dellos importantes ésitos (rendición de la ciudá de Breda en 1620). Por mor a los numberosos frentes y enemigos y a la mina demográfica y económica darréu aportaren les derrotes (batalla de Rocroi en 1643). Finalmente España vióse obligada a señar la Paz de Westfalia en 1648 que ponía fin a la Guerra los Trenta Años, y n'onde por fin reconocíase la independencia de los protestantes rebeldes en Flandes. Sicasí a pesar de señar la paz, el Conde Duque d'Olivares continuó la guerra escontra Francia demientres diez años más fasta señar la Paz de los Pirineos en 1659, pola qu'España, derrotada, cedió a Francia los territorios de Cerdaña, Artois y Rosellón. Demientres la segunda parte'l sieglu XVII España caltuvo un papel de segundu orde na política interior europea. La hexemonía española arrivara al so final. Namái restaba repartise la entá importante Imperiu Español. Esti repartu xestóse demientres el reináu de Carlos II. Y produciráse cola guerra de Socesión Española a la muerte de Carlos II ensin herederu.
El sieglu XVII pue definise en base a dos grandes llinies mayestres. Arrume económicu y crisis social. Amás de les guerres de cutio de los sieglos XVI-XVII arrivaron tamién a una crisis demográfica (pasóse d'ocho a siete millones d'habitantes) y toó ello nún contestu internu de crisis xeneralizada: la crisis del sieglu XVII (amiyu de la produción agrícola, ganadera, industrial, aprucimientu de les mortalidaes catastrófiques…). Too ello xuníu nel casu d'España a un cambéu respeutu al sieglu XVI y l'amenorga de l'arrivada de metales preciosos d'América. Los intentos de sopiar la penuria económica agravaron l'allugamientu: bancarrotes, xubía d'impuestos ya inflación (acuñación de monedes del vellón, de menor proporción d'oru y plata).
La crisi social manifestase na fuerte polarización social ente privilexaos y non privilexaos. Esto tórnase nún exhaustivu poder ya influyencia de los principales grupos sociales productivos (campesinos, artesanos y comerciantes) ca vegada han menos poder ya influyencia y, amás, son ellos so los que recaen les midíes de la corona pa iguar la crisis (xubíes de los impuestos y encarecimientu de los productos básicos pola inflación).
Esti allugamientu de crisis xeneralizada tórnase en toda una riestra comportamientos y planes mui propios del sieglu XVII: el vivir de les rentes por parte los ñobles, el vivir ensin llaborar y defender la honra de los fidalgos, la picaresca. Nel sielu XVII tamién apréciase un repunte del bandolerismu social, munches vegaes protagonizaos pola pequeña nobleza emprobecida.
El sieglu XVII (Sieglu del Barrocu) ye'l sieglu d'Oru de la cultura española (lliteratura, filosofía, arte). Dase la circunstancia de que'l sieglu d'esplendor cultural coincice cola decadencia política y económica; esta contradición manifiéstase en tola cultura barroca. Arriendes los manifestamientos principales del arte español del sieglu XVII enmárquense dafechu dientro de la ideoloxía de la Contrarreforma católica, d'esti xeitu la Península fincó al marxe de delles de les principales corrientes de camientu innovador europeos (Galileo, Kepler, Descartes…). Nesti sieglu prodúzse la dafecha llantación del castellanu como llingua dominante na Península. En llitereatura figura Cervantes, creyador de la novela moderna col Quixote, el teatru tórnase nún arte popular a traviés de les representaciones nos corrales de comedies (Lope de Vega, Calderón, Tirso de Molina). Na gueta dun llinguax más cultu, acorde colos valires propios de l'allugamientu de crisis del sieglu XVII; aprucen les temátiques de la vida de cutio, entellos figura sobremanera la novela picaresca. En filosofía produzse un importante desenrrollu del camientu y de les idees arreyaes a la Contrarreforma. Ye un camientu cuásique continuador de la escolástica medieval, mas con innovaciones figuratibles como la obra del Padre Victoria nel so espoxigue de la Teoría del Drechu Internacional.
El sieglu XVIII:Los primeros Borbones
Carlos II muerre en 1700 ensin descendencia, pero dexa nel so testamentu la corona a Felipe d'Anjou, fíu del rei de Francia y bicácanu de Felipe IV. En proclamándose rei Felipe d'Anjou, les potencies europeés opónense, tremando lo que podería sinificar la xunión de les corones d'España y Francia. Inglaterra, Holanda y Portugal afitaron al Archiduque Carlos d'Austria, que, como Habsburgu, había drechu dinásticu so la corona.
Aníciase d'esti xeitu la Guerra de Socesión Española (1700-1713), que tendrá un calter de guerra internacional (Francia y España escontra Gran Bretaña, Países Baxos, Portugal y Austria) y tamién de guerra civil: La corona d'Aragón sofita al Archiduque Carlos d'Austria que prometiera respetar los fueros ya istituciones de los desemeyaos territorios de la corona.
Nel ámbetu européu la guerra mui ceo favorez a los alliaos antifranceses. Sicasí n'España Felipe V percancia caltenese como rei y la guerra-y foi dafechu favoratible dempués la batalla d'Almança (25 d'abril de 1707).
Desti xeitu entámase a gustar una solución pautada al conflitu qu’aporta col Tratáu d'Utrecht de 1713, pol qu'Inglaterra y Austria reconocen a Felipe V como rei d'España sola condición de que renuncie a los sos drechos so'l tronu francés. Arriendes, Austria recibe como compensación los territorios de Milán, Nápoles, Cerdeña y Flandes; Inglaterra recibe Xibraltar, Menorca y la prosibilidá de comerciar coles colonies españoles (Navíu de Permisu y Asientu d'Esclavos); la islla de Sicilia ye cedida a Saboya.
La guerra civil n'España continúa daqué más, fasta que l'exécitu de Felipe V percancia blagu a blagu someter tola corona d'Aragón, cola toma al asaltu de la ciudá de Barcelona 11 d'abril de 1714 (diada nacional catalana).
En 1700, cola arrivada de Felipe V prodúcese'l camudamientu dinásticu (Borbones). Nun sólo ye un cambéu na familia rexente ensinon que sobremanera ye un gran cambéu nel xeitu de reinar: Felipe V dende la so arrivada intenta imponer n'España'l modelu poilíticu francés, ye dicir, la monarquía absoluta.
Dempués la batalla d'Almança (25 d'abril de 1707) y de la conquista de los desemeyaos territorios de la corona d'Aragón, Felipe V promulgó los Decretos de Nueva Planta (Aragón y Valencia en 1707, Mallorca en 1715, Cataluña en 1716). Per estos decretos fincaben desaniciaos los fueros ya istituciones de los desemeyaos territorios de la corona d'Aragón. 
Trátase de criyar una cadarma política unifrome al xeitu centralizador francés. Polos Decretos de Nueva Planta'l territorio fincó sometíu como una única cadarma política y alministrativa.
Impúsose'l castiellán como única llingua oficial ya istitucional. Les istituciones propies aragoneses sustituyéronse poles istituciones de Castiella. Les Cortes de Castiella pasaron a nomase Cortes d'España. El territoriu dexó de tar dixebráu en reinos y dixebróse en provincies, al fronti ca cual había un Capitán Xeneral, una Audiencia (xusticia) y un cargu trayío dende Francia: los intendentes. En Cataluña críyase'l Catastru: reforma fiscal pola que tolos habitantes del territotiu catalán debíen pagar impuestos, encluyíos lo ñobles, con igua a les sos propiedaes (semeyante a la "taille" francesa). Esti sistema de recaudación furruló ran bien qu'intentóse treslladar al restu territorios, pero fracasó pola oposición estamental de los privilexaos (en Castiella). Tamién reformóse l'exércitu, sustituyendo los tercios polos reximientos, y yá demientres el reináu de Carlos III establecióse'l serviciu militar obligatoriu.
Con Felipe V asiéntase la monarquía absoluta n'españa. El so fíu, Carlos III, sedrá'l prencipal representante la práutica'l despotismu illustráu n'España. Carlos III arrrivó a España a la muerti Fernandu VI en 1759, habiendo yá muncha práutica de gobiernu, pos fora rei de Nápoles. Carlos II arrivó col envís de poner en práutica un proyeutu reformista cincáu n'idegues de la illustración. Les sos primeres midíes reformistes (establecer el Catastru en Castiella) alcontraron darréu cola oposición de la ñobleza. Arriendes esto coincidió con una estada de males colleches y carestía. Esti allugamientu finó desembocando nel motín d'Esquilache (1766), aprovecháu pola nobleza pa presionar al rei. Esti vióse obligáu a deponer a Esquilache y entamar a acorriase de secretarios españoles menos reformistes. El motín d'Esquilache sinificó una galguia'l reformismu borbónicu, que de magar entós foi más musguín y prencipalmenti de cálter económicu, figuren les polítiques de Campomanes, Floriblanca y Aranda.
Ente les reformes somos a figurar. La llimitación de l'empoder de la Mesta, lliberación del mercáu de granos, fin del monopoliu'l puertu Cádiz, fomentu la industria (riales fábriques) y establecimientu d'aranceles p'abellugar la industria llariega. Amás, en 1783 decretáronse honestes toles profesiones. El reformismu borbónicu tamién intenta disminuyir l'empoder de la Illesia (regalismu y espulsión de los xexuítes acusaos d'istigadores del motín d’Esquilache).
Criyáronse les sociedaes económiques d'Amigos de País, y qu'aporta idees y propuestos de reforma económica. Enfluyíos poles idees fisiocrátiques lléguense a proponer delles midíes de reforma agraria, que sicasí, fracasen. Reformóse l'exércitu serviciu militar obligatoriu) la oposición a les reformes empobinó a qu’estes plasmárense sobremanera nel fomentu d'obres públiques (alcantarilláu, allumáu públicu, axardinamientos…).
Tres el Tratáu d'Utrecht, españa perdío tolos sos territorios europeos amás de fincar arrequexada a un allugamientu secundariu. La so política entenacional centróse n'intentar recuperar la soberanía de Menorca y Xibraltar, caltener les sos posesiones coloniales y recuperar la so enfluyencia n'Italia. Estos intereses aportaron al averamientu ente Francia y España, que plasmóse nos socesivos Pautos de Familia, señaos a lo llargo’l s. XVIII. Al empar, los prencipales nemicos d’Hespaña foron Inglaterra (Xibraltar, Menorca y colonies) y Austria (enfluyencia n'Italia).
Isabel de Farnesio, segunda esposa de Felipe V y ma del futuru Carlos II naguaba territorios n'Italia pa dexalos n'herediu a los sos fíos. El resultáu la presión exercida por Isabel de Farnesio foi una llarga riestra d'entervenciones españoles n'Italia escontra Austria. Les guerres n'Italia meyoren colos pautos de familia, yá qu'entóncenes Francia sofita les pretensiones españoles; Carlos (III) algama la corona Nápoles. Sicasí, l'arimu Francia emplicaba l'afitu a Francia nes guerres coloniales. Con Fernandu VI aníciase una estada pacifista, que fina cuando Carlos II entama’l so reináu n'España. Mui ceo vese envuelto na Guerra de los Siete Años (1756-1763), que fina en llaceria pa España y Francia (pérdida de La Florida a favor d'Inglaterra. En 1776 entama la insurrección de les Trece Colonies escontra la metrópoli (Inglaterra). En 1783 róblase la Paz de Versalles pola qu'Inglaterra reconoz la dixebra de les Trece Colonies y arriendes España recupera Menorca, Florida y Sacramento. 
La Illustración arriva a españa de xeitu mui piano y tien un asentamiento mui abegosu. Introduxéronse les idees fundamentales de la Illustración, mas con un retrasu de delles décadas, lo que pue debese al escasu númberu y enfluyencia de la burguesía.
De magar la década de 1750, entamamos a alcontrar a un gurupu d'escritores españoles que yá refelxen idees de la Illustración: Feijoo, Campomanes, Xovellanos, Olavide, Campmany. Los illustraos españoles afayáronse aisllaos ente una aristrocacia y cleru antillustraos y unes clases populares ensin nenguna mena de formación. Poro, uno los sos temes más avezaos sedrá la necesidá d'espoxigar la educación. Taben comencíos de que namái la meyora'l nivel educativu les clases populares podría sacar al país del so allugamientu d'atrasu. Por esta sida criticaron a les ódenes relixoses y a los estamentos privilexaos en xeneral.
Por mor al so esmolecimientu fundamental pol atrasu'l país respeutu a otros reinos europeos, el segundo tema fundamental de los sos escritos foi la economía y les reformes económiques precises. Atroxaben en que l'atrasu económicu d'España debíase al escesivu empoder y enfluyencia la ñobleza y el cleru (prencipales propietarios de tierres). Propusieron delles midíes concretes pa llevar a cabu una reforma agraria, que fracasó pola oposición de los privilexaos.
YTMND
YTMND, son les sigles de "You're The Man Now, Dog" (Agora tú yes l'home, perru), y ye una comunidá en llinia empobinada a la creación de páxines web, conocíes como "YTMND", nes que se yustaponen imáxenes, fiches o animaciones cencielles, dacuando acompañaes con un 'clip' de soníu, too ello fecho polos propios usuarios del sitiu.
Na mayoría de los casos, los conteníos de YTMND son pequeños gags humorísticos sin pretensión artística nin de calidá y bromes internes pa los propios miembros de la comunidá. 
La web YTMND tien l'orixe nel añu 2001, nel sitiu rexistráu por Max Goldberg "yourethemannowdog.com". Nelli, amosábase'l textu "YOURE THE MAN NOW DOG.COM" fechu en caracteres 3D ASCII con un "loop" de soníu del tráiler de la película Finding Forrester nel que l'actor Sean Connery pronunciaba la fras "You're the man now, dog!". Amás, el fondu de la web taba formáu por una semeya del propiu Connery en mosaicu.
Sicasí, nun foi hasta 2004 cuando apaez YTMND.com, momentu nel que s'abre a la aportación de YTMNDs pela parte de los usuarios, lo que convierte al sitiu nun fenómenu d'internet, especialmente nos Estaos Xuníos.
L'Asturianu Muévese
L'asturianu muévese ye un discu editáu pol sellu Discos L'Aguañaz en 1997. El principal oxetivu de so publicación foi contribuyir a la continua reivindicación llingüística n'Asturies, a favor de la declaración del asturianu como llingua oficial, per aciu la música rock.
Pa contribuyir dende les sos posibilidaes a amosar en toa España, como'l título del álbum indica, que'l gran coleutivu en defensa de la reconocencia del asturianu "muévese", el vocalista del grupu Dixebra Xune Elipe tuvo la idea d'axuntar nun discu a un bon númberu de grupos de tol Estáu, principalmente de música rock, cantando los sos propios temes en llingua asturiana.
L'Aguañaz, sellu discográficu del que ye responsable y que cumple un llustru de vida, cuerre cola producción. Xune viaxa miles de quilómetros en coche y n'avión, "a contrarreló" per tola xeografía española pa grabar con toles bandes que vaigan a apaecer nel álbum.
Boikot ye'l primer grupu al que Xune fai la propuesta, que la banda vallecana aceuta ensin más. Sacante Def con Dos, que se ñega a colaborar, la bona disponibilidá ye la constante en tolos grupos a los que se dirixe L'Aguañaz. Dellos de los casos más reseñables son el de los gallegos Siniestro Total, que preparen pa la ocasión un tema inéditu, "Collaciu" (versión de "Junco Partner" de The Clash) o'l del cantante vallisoletano Jesús Cifuentes, vocalista de Celtas Cortos, quien negocia personalmente cola so discográfica pa lliberar los derechos del tema que graba.
Hasta venti grupos son "reclutaos" p'apaecer nel álbum, ente ellos dellos de los más representativos de la música asturiana del momentu, incluyendo a los propios Dixebra.
Xune fai d"'home orquesta" del proyeutu. Ponse en contautu colos grupos y busca estudios de grabación, prepara les tornes y adautaciones de les lletres al asturianu (la que más-y cuesta ye la de Su ta Gar y reconoz que la lletra final pocu tien que ver cola original n'eusquera), mandales per fax a los cantantes y darréu ensaya con ellos la pronunciación enantes de metese a grabar, en dellos casos colaborando tamién colos sos coros.
Les fines de semana (porque demientres la selmana tien qu'atender les sos obligaciones llaborales), Elipe va d'una ciudá a otra en cuestión d'horas pa grabar nuna docena d'estudios de Xixón, Avilés, Vigo, Santiago de Compostela, Zaragoza, Madrid, Valladolid, Barcelona, Bilbao, Azcárate y Berritz.
L'esfuerciu vese recompensáu y finalmente'l discu, conformáu por un mecíu d'estilos que van del funk al punk, sal al mercáu coincidiendo col Día de les Lletres Asturianes, en cassette y CD. Tien una tirada de 3.000 copies y bona salida non sólo n'Asturies, sinón tamién nos llugares de procedencia de tolos grupos que participen, onde non pocos medios de comunicación interesense pol trabayu.
Mientres el grupu Brams graba la so colaboración en Barcelona, apaez nel estudiu un equipu de la televisión TV3 que fai una entrevista al cantante de Dixebra, a quien la Televisión de Cataluña pidi espresamente que s'esprese n'asturianu, daqué que nun pue facer nos más de los medios de comunicación d'Asturies.
Los medios asturianos son los que menos atención-y dediquen al discu, dende les radiofórmules, por exemplu. Esa actitú yá nun sorprende a naide y Xune denuncia, con motivu de la presentación del discu en Sama de Llangréu (onde Dixebra actúa con Koma, Anarquía Positiva y Os Diplomáticos de Monte-Alto), que «anque nun se da como una prohibición espresa del so usu, hai un "apartheid" cultural escontra los qu'emplegamos l'asturianu na lliteratura, na música y nos medios de comunicación».
Artes lliberales
Artes lliberales ye la espresión d'un conceutu medieval, heredáu de la antigüedá clásica, que fai referencia a les artes (disciplines académiques, oficio o oficios) cultivaes por homes llibres, por oposición a les artes serviles (oficios llainos y mecánicos), mesmes de los siervos o esclavos.
La personificación como figures femenines de los siete artes lliberales (Trivium et Quadrivium) ye una tema iconográfico bien utilizáu nel arte medieval y de la Edá Moderna.
La enumeración de siete artes lliberales yá apaez nuna obra del escritor llatinu Martianus Capella ("Satyricon" o "De Nuptiis Philologiae et Mercurii et de septem Artibus liberalibus libri novem", ente 410 y 429). Na segunda metá del sieglu VI, Casiodoro procuró cristianizarlas y sistematizarlas como un cuerpu enciclopédicu de conocencies nes sos "Institutiones saecularium litterarum". El so usu nes escueles monástiques y catedralicies de la Alta Edá Media xeneralizaron el conceutu, que s'afitó particularmente a finales del sieglu VIII, cuando "Trivium et Quadrivium" adoptáronse como "currículum" educativu por Alcuino de York pa la Escuela Palatina de Aquisgrán. Asina, estremábense los dos grupos d'estudios: 
Tamién esisten enumeraciones más complexes, como la de Enrique de Villena "el nigrománticu", que llista cien artes o «ciencies» (toles cualos seríen conocíes por Virgilio), de les cualos sesenta son «lícites» y cuarenta «vedaes» (prohibíes, por derivase de la maxa o «males artes»).
Como «artes lliberales» designar nos "studia generalia" y la universidá medieval a los estudios que teníen como propósitu aportar a les mañes intelectuales especulatives, y les conocencies xenerales» y «universales», primero que a mañes práctiques y concretes d'ocupaciones especializaes. A partir del Renacimientu, la considerancia humanista de ciertes artes obviamente «manuales» como sublimes, llevó a los artistes y tratadistas d'arte a esforciase (con fuerte oposición) por definiles como belles artes o artes mayores, acutando pa otres, menos prestixoses (les artesaníes), les denominaciones de artes decoratives o artes menores.
L'ámbitu y algame de les artes lliberales evolucionó nel tiempu. Primeramente referíase a la educación de les élites nos clásicos. Boecio («el postreru romanu, el primera escolásticu»), nun intentu casi desesperáu de tresmitir a los nuevos dueños d'Italia la civilización clásica, permanez nel reinu de los ostrogodos pa intentar enseña-yos los rudimentos de "trivium" y "quadrivium". Del sieglu VI d'equí p'arriba, el sistema medieval d'estudios académicos va corresponder col esquema doble de los conteníos del "trivium" y el "quadrivium".
Por cuenta de la opinión negativa que dalgunos Padres de la Ilesia manifestaron en relación cola cultura antigua, el cristianismu altomedieval nun consideraba prioritaria la enseñanza de les artes lliberales. Primeramente, nes escueles monásticu y episcopal enseñábase los rudimentos imprescindibles pa entender la Biblia y el cantar, dexando de llau les sotileces» de la gramática y de la oratoria. Nun va ser hasta'l diseñu educativu de Alcuino cuando les artes lliberales pasaron a conformar la parte central del currículu. Nes universidaes medievales, al trabayu preparatorio del "trivium" siguíen les enseñances cimeres del "quadrivium", esquema que pasó a conocese como «educación clásica», y que nun sufrió innovaciones d'importancia hasta una nueva dómina de tresformamientos intelectuales, el denomináu renacencia del sieglu XII.
El títulu de «bachiller n'artes» yera'l grau universitariu inicial, conferíu na facultá d'artes; al que siguía, si siguíense los estudios, el grau de "magíster" y el grau cimeru de "doctor".
Na Escandinavia medieval surde'l conceutu «"bókligar listir"» (sing. "bóklig list") qu'entendía habilidaes lliteraries ("boglige færdigheder"), llibros d'aprendizaxe ("lærdom"), escolarización ("videnskab") y les artes lliberales. Les sagues nórdiques son testimoniu de dos personaxes femeninos trataos en "bókligar listir", Diana, la princesa protagonista de "Hjálmþés saga ok Ölvis" y Hervör, protagonista de la "saga Hervarar", esta postrera amás yera eficiente en "«íþróttir»" (un compendiu sobre educación cimera, hnefatafl (un tipu de axedrez), oratoria, conocencia de les runas y medicina). Dambes son esceiciones femenines d'unes conocencies que nel restu del continente yera casi esclusivu del home, posiblemente por heriedu cristianu sobre los distintos roles que correspondíen al home y la muyer.
La separación ente les «humanidaes» o «lletres» y les «ciencies» o «ciencies útiles», dende la dómina de la Ilustración, empecipió'l problema de los dos cultures, qu'implica cuestionar si dambes inclúyense nel conceutu d'artes lliberales». Entá ye común escluyir de les artes lliberales ocupaciones específiques como la agricultura, la inxeniería, la economía y el mundu empresarial y de los negocios. Sicasí, les disciplines que vienen siendo universitaries dende la Edá Media, como'l derechu y la medicina son consideraes comúnmente como oficios lliberales. Oficios anexos, como la ciruxía y la farmacia, de muncha menor considerancia social nes edaes Medio y Moderno, hanse prestigiado hasta identificase cola medicina. Na Edá Contemporanea, el conceutu d'oficios lliberales pasó a identificar non solo a les actividaes que riquíen formación universitaria, sinón a nuevos oficios como'l periodismu (que col tiempu tamién pasó a enseñase na universidá) y, polo xeneral, a toles que dexen caltener despachus profesionales, onde un profesional exerz de forma autónoma un oficiu reconocíu socialmente y con dalgún grau de institucionalización (colexos profesionales, deontoloxía profesional, etc.) Tamién foi decisiva la conformanza d'un nuevu conceutu de ética del trabayu, identificáu colos tresformamientos sociales ya ideolóxiques que dende la Reforma protestante llevaron con distintu ritmu a unos y otros países (en mayor midida protestantes, pero tamién católicos) al trunfu del capitalismu y la revolución industrial.
Según el materialismu históricu, la considerancia negativa del trabayu mesma de la xustificación ideolóxica de les maneres de producción manera de producción esclavista y feudal marcaba una nítida oposición ente'l trabayu intelectual (estáu idealizáu de les clases altes de Grecia y Roma, y únicu consentíu a los estamentos privilexaos del feudalismu y el Antiguu Réxime) y el trabayu manual (propiu de les clases populares).
Indecencia
Indecencia ye un grupu de música punk-rock de Xixón(Asturies) formaú nel añu 2008.Canten n'asturianu y en castellán.
Kuban Krasnodar
El Kuban Krasnodar ye un club de fútbol d'Krasnodar, Rusia fundáu l'añu 1928. 
Aurelio del Llano
Aurelio Del Llano Roza De Ampudia (Conceyu de Caravia (Asturies), 19 de marzu de 1868 - Madrid, 2 de payares de 1936). Escritor y etnografu asturianu.
Estudia en Mieres del Camín inxeniería de mines y fábriques metalúrxiques. Dende ceo entama a trabayar en diferentes zones industriales d'Asturies. Demientres esti tiempu medra la so afición pola cultura asturiano y pola hestoria d'esti pueblu. Tres dellos años d'estudiu entama a espoxigar el so asturianismu, ye nesta cabera etapa cuandu emtama a escribir pequeñes collaboraciones na prensa carbayona que finaron cola publicación del llibru «"Hogar y Patria"».
Dende'l añu 1905 al 1908 collabora nel diariu El Carbayón d'Uviéu. Tres estos años so gran interés pola hestoria d'Asturies, xunida al so trabayu d'inxenieru, lleven-y en 1916 a entamar delles cavadures na zona de Samiguel de Lliño que lléva-y a reconstruir el trazáu de la ilesia orixinal anterior al templu de Samiguel. Como resultáu d'estes investigaciones publica so llibru «"La Iglesia de San Miguel de Lillo"», nel que recoye tolos estudios ya investigaciones llevaes a cabu demientres la escavación de la ilesia. Esti llibru ye recibíu con gran interés por sos contemporáneos, fechu que-y anima a entamar un proyeutu mui naguao por él y tamién llargu tiempu camentáu que ye'l «"El Libro de Caravia"», llibru que recueye la hestoria y la etnografia del so conceyu de ñacencia. Demientres esti tiempu dedicase al estudiu de los xacimientos del Picu'l Cuetu, escavación que foi realizada por él años atrás. Nesti llibru amuesen les primeres investigaciones de los castros d'Asturies.
En 1922, tres un intensu estudiu de la etnografía asturiana, edita una de les obres más completes que hai acerca d'esti tema: "«Del folklore asturiano: mitos, supersticiones, costumbres"». Llibru cume nel so estudiu de les costumes y mitoloxies asturianes.
Dende'l añu 1922 al 1927 edita, aida ya investiga en diferentes aspeutos de la cultura y etnografía d'Asturies, mitoloxía y vezos. En 1927 inicia un periodu de siete años hasta 1934 nos que nun publica res. Tres estos años en 1934 edita una crónica de calter documental basáu na revolución d'ochobre del 34.
Muerre en Madrid al pocu d'entamar la Guerra Civil española, siendo el precursor de los estudiosos que vendrien más tarde nel estudiu de la cultura d'antañu asturiana, asina como ún de los mayores estudiosos de la etnografía cultural d'Asturies.
Por toos estos fechos en vida foi galardonáu con diferentes reconocimientos y distinciones asina como delles distinciones tantu nel estáu español como nel extranxeru.
Collía
Parroquia y aldea asitiaes nel conceyu Parres.
Tien como centru de cultu la ilesia parroquial de Santi Tomás, asitiada a 2 kms. de la capital del conceyu, Les Arriondes, y a 1 km de l'aldea col mesmu nome. La so xurisdición parroquial abarca los llugares de Collía, Les Corones, Montalea, El Colláu, La Vita, La Salgar, Bodes, Andeyes y Los Trillones, con una población estimao de 365 parroquianos y una superficie de 18,52 km/2.
Aldeina asitiada a 2 kms. de la capital del conceyu de Parres, y que-y empresta'l nome a tola estaya parroquial. Tien una población de 96 habitantes y 43 cases, siendo asina el ñúcleu de población más grande de tola parroquia.
Collía divídese tradicionalmente nún puñáu de "barrios" que tolos sos vecinos conocen pel nome y empleguen pa orientase: La Quintana Arriba, La Quintana Abaxu, La Xerriquina, El Barrosu, El Barrosín, El Campón, El Valsiñeru, La Ería, Treslería, El Valle, Tranciella, La Piedra, La Cabaña l'Escribanu y El Pandal.
La economía del pueblu basóse tradicional y fundamentalmente na curia de ganáu (vaques y gochos) y na agricultura (maiz, patates, cebolles y berces, mayoritariamente).
L'asturianu falau na parroquia de Collía pue abarcase dientro de la estaya llingüística del asturianu central. Por embargu, emplégase en tola rodiada'l sistema pronominal própiu de los pueblos asitiaos a la vera'l Seya, onde s'estremen los complementos directos "me", "te" de los indirectos "mi", "ti". Exemplos: "Llévame a Collía en coche" y "Llévami esto en coche"; "Alcontréte pel camín" y "Alcontréti lo qu'andabes buscando".
Formes verbales que finen dafechu n"'i": 1er. y 2ª pers. sing. del pret. indef., exmp: "yo tuvi", "tu tuvisti"; imperativos, exmps: "cuerri", "duermi", "bebi", etc.
La esistencia d'axetivos neutros nun apaez en forma de terminacines n' "o" como nel asturianu más central, sinon pesllando n' "u": "xente buenu", "ropa tendíu", "cebolla picáu", etc. Asina tamién los axetivos de cantidá que siempre cierren n' "u": "tou", "pocu", "munchu". Nos únicos casos onde apaecen los neutros finaos n' "o" sedríen en "lo uno" y "lo otro", en contraposición al restu de casos onde apaecen "ún/unu" y "otru".
A estos rasgos propios de l'asturianu oriental hai que suma-y tamién (o meyor dichu, resta-y) el desaniciu, casi sistemáticu, del soníu "" nel tiempu verbal "ye" y asemeyaos, exmps: "Esti guaḥe e faltosu", "Eren un rebañáu d'hermanos".
Torna del conxuntu verbal "ig" al fonema "y", exmps: "Ten cuidáu non cayas", "Les ablanes tráyotiles yo".
Produzse una metafonía en dellos femeninos con finales n' "e": "peñe", "puerte", "sidre", "de sobre". Metafonía asemeyada dase en casu de la 3er pers. del plur. del pret. indef., onde la "o" desinencial camuda n' "e", exmps: "Tuvieren perequí tola tardi", "Lo que-yos pusi non lo comieren".
Caltiénse la "f" llatina como en "facer", "fesoria", "feder", etc., afayándola en casos tan curiosos como "fachu" y "fortiga".
Poema recitáu por Ana Azucena Ramos Pando (1921-2006), vecina de Collía. N'alcordanza.
Adiós tú! Non cuerras tantu!
Déxame, vo pa la escuela,
que si tardo un pocu más 
va reñime la maestra,
que siempre está pedricando
sobre eso de l'asistencia, 
que vayamos más a tiempu, 
que perdiamos la pereza.
Ya m'está cansando a mi
siempre col mesmu tema!
Fai bien en reñievos,
y tien razón qu'arrebienta.
Y non me chocaria nada
que garrara una civiella
y asina, mun suavemente,
vos rompiera una costiella.
Bueno! Tu estás tocha?
Que somos males 
ya lo sabe la maestra,
y puede dar gracies a Dios
que-y damos tiempu
pa "ejercitar" la paciencia!
Bueno, bueno:
y qué tal per casa?
tuviestes buena cosecha?
De cosecha esti añu mal!
Entós tu non t'acuerdas
cuando per Santiago vino
aquella nube de piedra
que mio hermanu metiose en fornu
y yo debaxu una masera?
Carme y Antón daben voces
porque-yos rompía la teya,
y Leandro y les rapaces,
qu'estaben enun prau a herba,
baxaren pa La Retoral
y metiérense en la bodega.
Y les de La Casona
toes escaparen pa la iglesia
a pedir al Padre Dios
que cesara la tormenta.
Los maizales de Collía
cayeren todos a tierra.
Con aquelles pedriscones
non quedó una faba tiesa.
Nin Fabes, nin patates, nin cebolles:
nada quedó pela tierra!
Y tovía tú mi preguntes que si tuvimos cosecha.
Augusta (Maine)
Augusta ye la capital del estáu de Maine, nos Estaos Xuníos. Foi fondada en 1628.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2000 diz que Augusta tenía 18.500 habitantes.
Portland (Maine)
Portland ye una ciudá del estáu de Maine, nos Estaos Xuníos.
Lewiston (Maine)
Lewiston ye una ciudá del estáu de Maine, nos Estaos Xuníos.
Ye la segunda ciudá más poblada del estáu, dempués de Portland.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2006 diz que Lewiston tenía 35.734 habitantes.
Festival de la fresa de Candamu
El Festival de la fresa de Candamu ye un concursu-amuesa sobre esta mesma fruta, la fresa. Celébrase tolos años, el primer domingu de xunu en Candamu (Asturies), más concretamente na so capital, Grullos. Nesti festival, el visitante pue tastar y mercar les freses de los espositores del conceyu. Amás, un xuráu otorga un premiu d'una cuantía d'unos 1000€ al agricultor qu'algame una meyor fresa. La fresa d'esti conceyu asturianu, dispón dende va dellos años la denominación d'orixe.
Llista d'alcaldes de Candamu
Llista d'alcaldes de Candamu dende 1979:
Palaciu de Cañedo
El palaciu de Cañedo ta allugáu nel conceyu asturianu de Candamu.
El palaciu ye de tres plantes. Na planta baxa ta la puerta principal con dos ventanes simétriques. Na primer planta tien el balcón principal y a la so derecha l'escudu d'armes. Na segunda planta, hai una llarga galería abierta, con forxáu de metal. Rescampla del edificiu un gran aleru de madera. El palaciu ye parte d'un conxuntu, nel qu'hai una capiella, una torre, unes cuadres y la vivienda de la familia de caseros.
Xixón Sound
Xixón Sound ("Són Xixón") ye la etiqueta que se creó y s'emplegó pa englobar a dellos grupos de música que formaron parte, a entamos de los años 1990, d'un movimientu de música alternativa n'Asturies (España), especialmente na ciudá de Xixón.
Más qu'un estilu o són asemeyáo, lo que xunía a toos estos grupos yera'l so orixe xeográficu y la so coincidencia nel tiempu, arriendes del fechu de que munchos d'ellos canciaben n'inglés.
Dellos de los grupos que s'englobaron baxo esa etiqueta son:
La mayor parte d'estos grupos collaboraren col músicu, guitarrista y produtor asturianu Paco Martínez (Los Locos), tamién conocíu como Paco Llocu, pilar fundamental na música española indie de los 90.
Jocs Florals
Los Jocs Florals ("Xuegos Florales" n'asturianu), tamién denomaos Jocs de la Gaia Ciència, son certames lliterarios qu'impulsen y difunden la llingua catalana.
Los Jocs Florals foron un certame lliterariu instituyíu en Toulouse nel añu 1323 pola Sobregaya Companyia dels Set Trobadors y que va cellebrase fasta'l 1484, onde tamién concurríen trobadores y poetes catalanes. Depués d'estremaos intentos, en 1393, por deseyu del rei Joan I, el Consistoriu de la Gaia Ciència instálase en Barcelona fasta'l sieglu XV so l'abellugu de los monarques catalano-aragoneses.
Los Jocs Florals de Barcelona tornen a instaurase el primer domingu de mayu de 1859 por mor de les iniciatives d'Antoni de Bofarull y de Víctor Balaguer, col lema "Patria, Fides, Amor", en referencia a los tres premios ordinarios: la Flor Natural o premiu d'honor, que se-y concedía ala meyor poesía d'amor, l'Englantina d'or a la meyor poesía patriótica y la Viola d'or i argent al meyor poema relixosu. Arriendes, había otros premios ordinarios. El ganador de los trés premios ordinariu investíase col títulu de Mestre en Gai Saber. Un gran seutor de los inteleutuales y de los políticos catalanes da sofitu a los Xuegos Florales faciendo por contribuyir d'esti xeitu al prestixu de la lliteratura catalana culta. 
Nesti marcu, manifiéstense posiciones estremaes respeutu del modelu de llingua. Marià Aguiló defende una primer vía que garre como modelu los estremaos autores de toles formes dialeutales
Villar (Candamu)
Villar ye una aldea del conceyu asturianu de Candamu, asitiada na Sierra del Pedroso a unos 350 metros d'altitú sobre'l nivel de la mar. Pertenez a la parroquia de Murias, y tien unos 42 habitantes. Dende'l llugar güeyase una gran panóramica de cásique tol conceyu de Candamu col ríu Nalón faciendo pasu per él. Son pueblos de la redolada: Bohiles, El Caleyu, Figaréu, Murias y Cueru.
Palaciu de los Casares
El palaciu de los Casares, ta en San Tisu nel conceyu asturianu de Candamu. 
La construcción ye de planta rectangular y dos pisos. Tol edificiu ta revocáu sacante los marcos de puertes y ventanes que son de piedra, nel pisu cimeru hai balcones y rescampla'l del mediu que ye doble, col escudu d'armes de los Alonso de Casares.
Villa romana de Veranes
La Villa romana de Veranes ye un xacimientu arqueolóxicu y un centru d'entepretación de los venceyales duna villa romana allugaos nel barriu de Veranes, na parroquia de Ceneru del conceyu asturianu de Xixón (España).
El xacimientu, coñocíu como Xacimientu Arqueolóxicu Torrexón de Veranes catalógase como Bien d'Interés Cultural.
El llugar yera coñocíu antiguamente polos nantes duna illesia visigoda. Les vistigaciones posteriores permitieron averiguar qu'esta asitiábase so una antigua villa romana n'uso dende los anicios de la nuestra dómina fasta'l sieglu V dC.
Caltiénse bona parte de la cadarma de la villa y estayes de mosaicu dún salón. Tamién se afayárense cagüercos de l'alta edá media.
El centru d'entepretación anexu dótase de sala audiovisual y una esposición permanente. Inaugoróse en marzu de 2007.
Unión Club Ciares
L'Unión Club Ciares ye un club de fútbol español del barriu de Ciares, na ciudá de Xixón, Asturies. Anguaño xuega na Tercer División española.
Fundárase en 1946 como resultáu de la fusión ente el Blancoval y el Fortuna. Obtuvo'l so primer ascensu a Tercera División na temporada 1964/65, magar que tornó a descender al añu siguiente. Militó de vuelta en categoríes rexonales fasta 1986, cuando percanció retornar a la categoría nacional, na que caltúvose dos temporaes consecutives. En 2003 prodúxose'l so caberu ascensu a Tercera División y de magar entós milita na mesma.
El tarrén de xuegu ye de yerba natural y tien unos valumbos de 99x65 m. Tien una grada llateral, reformada en 2004.
Escudu de Cangas del Narcea
Hasta 1973 Cangas del Narcea tuvo un emblema conceyil que yera un lleón y una torre. De magar esa data foi aprobáu por Decretu y asoleyáu nel BOE, el so nuevu escudu formáu poles armes del Principáu d'Asturies que ye la Cruz de la Victoria y nel otru llau un lleón que son les armes del conde de Tinéu.
El so escudu ye partíu timbráu con corona real zarrada. 
Alfonsu XII d'España
Alfonsu XII de Borbón, (Madrid, 28 de payares de 1857 - †El Pardu, 25 de payares de 1885), foi un rei d'España ente 1874 y 1885, conocíu como "el Pacificador". Morrió a los 27 años d'edá enfermu de tuberculosis.
Fíu de Sabela II, acompañó a ésta al esiliu cuandu foi destronada pola Revolución de 1868. En 1870 la so ma abdicó nél y tres años más tarde, dexólo en manes d'Cánovas la defensa de la causa borbónica n'España. Cánovas unvió a Alfonsu a finar la so formación n'academia militar inglesa de Sandhurst, a fin d'impregnái de los principios de la monarquía parllamentaria británica.
En 1874, cola crisis de la Primera República, Cánovas estimó que la descomposición del rexime revolucionariu dexaba'l tarrén maduru pa la torna de los Borbones, y entamó a preparala, llanzando en nome del príncipe el nomáu "Manifiestu de Sandhurst", nel que lu trataben como l'artífiz de la reconciliación nacional. Los acontecimientos tocantes precipitáronse pol pronunciamientu militar de Martínez Campos en Sagunto, que proclamó rei a Alfonsu. Ésti viaxó darréu de París a Barcelona y entró en Madrid el 29 d'avientu, restaurando definitivamente'l reinu.
Cánovas ellaboró un nuevu réxime políticu sofitáu nel liberalismu doctrinariu conocíu como "Restauración", plasmáu na Costitución de 1876, que caltendríase vixente fasta 1923. Alfonsu XII, quedó relegáu a un papel d'árbitru ente dos grandes partíos, per aciu del bipartidismu vixente, el Conservador de Cánovas y el Lliberal de Sagasta, que camudaren el poder pacíficamente, evitando los güelpes d'estáu y les algaraes populares qu'habíen sío costantes durante'l reináu de Sabela II.
Tamién aprobóse la nueva Costitución de 1876. Durante esi añu finó la guerra carlista, dirixida pol pretendiente Carlos VII, los "fueros" vascos ya navarros fueron reducíos y llogróse que cesaren, de forma transitoria, les hostilidaes en Cuba, cola Paz de Zanjón.En xineru de 1878, casose cola so prima, María de les Mercedes d'Orleans, fía de los duques de Montpensier, magar que volvió a casar diez meses dempués pol envís de que la so anterior muyer morriera de tifus. En payares del mesmu añu cásase con María Cristina d'Habsburgu-Lorena, cola que tuviera tres fíos, María de les Mercedes (1880-1904), María Teresa (1882–1912), y Alfonsu XIII (1886–1941), Rei d'España, que nació dempués de la muerte de so pa. Tamién tuviera fíos cola actriz Elena Sanz, nomaos Alfonsu (nacíu en 1880) y Fernando (en 1881).
Alfonsu XII realizó, en 1833, una visita oficial a Bélxica, Austria, Alemaña y Francia. N'Alemaña aceutó el nomamientu como coronel honorariu dún reximentu de la guarnición d'Alsacia, territoriu conquistáu por Alemaña y cuya soberanía reclamaba Francia. Esti fechu dió llugar a un recibimientu hostil al rei español, per parte del pueblu de París, durante la so visita a Francia.
Más tarde Alemaña trató d'ocupar les Islles Carolines, n'aquél momentu baxo'l dominiu español provocando un incidente ente los dos países que saldóse a favor d'España, cola firma dún alcuerdu hispanolemán en 1885. Esi mesmu añu desatóse un brote de cólera n'Aranjuez. El monarca, ensin contar cola aprobación del gobiernu, visitó a los enfermos, xestu que foi apreciáu pola población. Poco dempués, el 25 de payares, Alfonsu XII morrió de tuberculosis nel Palaciu del Pardu, en Madrid.
Tres la so muerte, so viuda María Cristina foi rexente d'España fasta la mayoría d'edá d'Alfonsu XIII en 1902.
Ríu Eo
El ríu Eo ye un ríu del norte de la Península Ibérica, que traviesa per tierres asturianes y parte de la provincia de Lugo. Desemboca nel Mar Cantábricu formando la ría del Eo constituyendo la llende natural ente la oriella astur y la galaica. Ñaz na sierra Vaqueiriza a 820 metros d'altor.
Helena (Montana)
Helena ye la capital del estáu de Montana, nos Estaos Xuníos. Foi fondada en 1864.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2000 diz que Helena tenía 25.780 habitantes.
Billings (Montana)
Billings ye una ciudá del estáu de Montana, nos Estaos Xuníos. Foi fondada en 1877.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2005 diz que Billings tenía 98.721 habitantes. Ye la más poblada del estáu.
Missoula (Montana)
Missoula ye una ciudá del estáu de Montana, nos Estaos Xuníos. Foi fondada en 1866.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2000 diz que Missoula tenía 57.053 habitantes. Ye la segunda más poblada del estáu, dempués de Billings.
Concord (New Hampshire)
Concord ye la capital del estáu de New Hampshire, nos Estaos Xuníos, y centru alministrativu del condáu de Merrimack. Sodividida nos barrios de Penacook, East Concord y West Concord, tien una población (2010, U.S. Census Bureau) de 42.695 habitantes.
El territoriu qu'anguaño ye Concord yera, primero de la colonización, el llar de la tribu nomada Pennacook. Dempués, el 17 de xineru de 1725 la provincia de la bahía de Massachussetts asignó-y a esti territoriu'l nome de Plantación de Pennacook, que foi desarrollada por dellos colonos de Haverhill (Massachusetts) dirixíos pol capitán Ebenezer Eastman entre 1725 y 1727. El 9 de febreru de 1734 algamó l'estatus urbanu col nome de Rumford. Tres d'una engarradiella rellacionada coles llendes de la ciudá cola vecina de Bow, el gobernador Benning Wentworth camudó'l nome de la ciudá pol actual de Concord, que tentaba de reflexar la nueva situación de concordia y harmonía ente les ciudaes vecines.
Nel sieglu XIX Concord espoxigó enforma. En 1807 Samuel Blodget abrió un canal con compuertes pa permitir el pasu de barcos pola Amoskeag Falls (cascada de Amoskeag), ríu abaxu de la ciudá, lo que permitió la comunicación fluvial de Concord y Boston al traviés de la canal de Middlesex. Eso, y la posición central de la ciudá dientro l'estáu, ficieron d'ella la opción más racional cuando hebo qu'escoyer una capital estatal. El so capitoliu, construyíu en 1819, ye'l más antiguu del país nel qu'entá sigue axuntándose'l parllamentu estatal. Tamién nesi sieglu la ciudá convirtióse nún ñudu ferroviariu, pel que salíen los productos testiles que se fabricaben en Penacook aprovechando l'agua del ríu Contoocook pa xenerar enerxía. 
Anguaño la so economía céntrase nel sector servicios. L'alministración estatal ye la mayor empleadora de la ciudá, y el segundu l'hospital de Concord. 
Nashua (New Hampshire)
Nashua ye una ciudá del estáu de New Hampshire, nos Estaos Xuníos.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2005 diz que Nashua tenía 87.986 habitantes. Ye la segunda ciudá más poblada del estáu, dempués de Manchester.
Manchester (New Hampshire)
Manchester ye una ciudá del estáu de New Hampshire, nos Estaos Xuníos.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2000 diz que Manchester tenía 107.219 habitantes. Ye la ciudá más poblada del estáu.
Altair
Altair ye una estrella mui luminosa, de primer magnitú, que s'asitia na constelación del Aigla ("Aquilae"). Ta cerquina la Tierra, a unos 15,4 años-lluz, y eso ye lo que la fai tan resplandiente, porque realmente ye una estrella tirando a débil.
Aldebarán
Aldebarán ye una estrella perlluminosa, de primera magnitú, que s'atopa na constelación del Tauru ("Taurus"). Ye llamada tamién "güeyu de Toru", porque ocupa la posición del güeyu na representación mítica d'esa constelación, y ye fácil de ver, porque sigue al grupu de les Pléyades. Ye de color abermeyáu y tien una temperatura na superficie de 5100º C. Ta cerca la Tierra, a unos 53 años-lluz, y por eso ye tan resplandiente.
Bandera de Cangues d'Onís
La bandera de Cangues d'Onís ye la que s'emplega nel conceyu asturianu del mesmu nome. Tien forma rectangular y lleva'l so escudu, sobre un pañu verde.
Antares
Antares (α Scorpii) ye una estrella de primer magnitú, la más resplandiente de la constelación d'Escuripión. Ye, con un diámetru 390 veces mayor que’l Sol, una de les estrelles más grandes que se conocen. Tien un color arroxáu pola so temperatura superficial, que ye d’unos 3600º C. Ta a unos 250 años-lluz de distancia de la Tierra.
Escudu de Cangues d'Onís
L'escudu de Cangues d'Onís ye de creación reciente, anque esisten otros dos más antiguos que tán nel Archivu de la Xunta Xeneral del Principáu. Nun tien una sanción llegal pola casa conceyu. 
Ta formáu por una ponte románica d'oru, que fai referencia al esistente na so capital. Superáu por una cruz llatina, na so base sal una bellota y una fueya de carbayu, que simboliza la cruz de la Victoria nel so estáu primitivu, enantes de ser recubierta. A los sos pies una lluna menguante en plata, ta invertida pues simboliza la victoria sobre los musulmanes nel 721.
Bordura xeneral n'oru que fai referencia a l'antigua capital de Cangues d'Onís, primera capital del Reinu d'Asturies.
Abamia
Abamia ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangues d'Onís. En 2009 tenía 614 habitantes que vivían nes poblaciones de Celoriu, Coraín, Corao, Corao Castiellu, El Cuetu Aleos, La Estrada, Intriago, Isongu, Paroru, Perlleces, Sobrecueva, Sotu Cangues y Teleña.
Cangues d'Onís (parroquia)
Cangues ye una ciudad y parroquia del conceyu asturianu de Cangues d'Onís, del que ye capital. Tien una población de 4326 habitantes, repartíos nunes 1931 viviendas. La so superficie ye de 27,22 km². Recibió'l títulu de ciudá por Alfonsu XIII en 1907.
Mestas de Con
Con ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangues d'Onís. Formada poles llocalidaes de: Con, Gamoneú, Llanu, Mestas y Sotu la Ensertal. La so ilesia parroquial de San Pedro, d'estilu románicu, asítiase nel llugar de Mestas.
Samartín de Grazanes
Grazanes ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangues d'Onís.
Ta formáu polos vinientes núcleos de población: Samartín, Beceña, Cuerres, Llenín, Tarañu y Villaverde. El llugar de Soto de la Ensertal paez ser que foi agregáu a la parroquia de Con. 
Nel pueblu de Samartín alcuéntrase la ilesia parroquial, del sieglu XII, d'estilu románicu. L'antigua Casa Reutoral ta, por mor del so abandonu por parte del obispáu, en ruines dafechu. 
Nel sitiu conocíu como La Torre alcuentrense los restos d'una fortificación que daten de los tiempos de la reconquista, les guerres escontra los moros. 
La parroquia ye eminentemente ganadera, anque por mor del so allugamientu, con unes vistes privilexaes sobre los Picos d'Europa, empieza a despuntar el turismu rural y de fuelga.
Ríu Pendia
El ríu Pendia ye un ríu del conceyu de Bual, afluente del Navia pela manzorga, qu'atraviesa nel so cursu les parroquies de Bual y Serandías, recoyendo, pela mandrecha, les agües de la fastera septentrional del monte de Penácaros, y pela esquierda les de les esviaciones nororientales de la sierra de Penouta. 
Naz de la xuntura del arroyu del Vao y del ríu d'Armal. El primer d'ellos naz na lladera norte del monte de Penácaros, nun llugar nomáu A Fongallega, y baxa, pasando cerca'l pueblu d'As Cabanas, fasta xuntase col ríu d'Armal. Esti, pela so banda, fórmase pola xuntura los regatos d'A Pilella y d'As Veigas a l'altura de Ferradal. Ellí hai un molín, nomáu el Molín de Baxo; y más p'abaxo, onde recibe les agües del arroyu del Vao, a l'altura de A Cruz y Os Mazos, otru, el Molín de Casanova.
Dende equí, según dalgunes fontes, el ríu pasa a nomase yá ríu Pendia, mentanto que, si facemos casu d'otres, va llamase ríu del Mazo fasta que, dempués d'axuntase col regatu d'As Teixeiras nel llugar d'El Pontigón, nómase a la fin ríu Pendia. De cualesquier manera, ríu del Mazo o ríu de Pendia, el cursu d'agua sigue camín pelos praos d'Armal p'embaxo, dándo-y agua pa los molinos de Casacova y El Valle y arrodiando'l castru d'El Mazo. 
En praos yá del pueblu d'As Viñas recibe, pela mandrecha, les agües del regatu Reiguirón, que baxa del monte de Penácaros. Más p'abaxo, pasáu Riumayor, engranda'l so caudal coles agües d'otros dos regatos: el de Santa Olaya y el de Villanova. El primer d'ellos, que naz cerca la ermita San Isidro, na lladera la sierra de Penouta, pasa averáu al pueblu de Santa Olaya y aborda'l ríu de Pendia pela manzorga. El segundu, que baxa de la sierra de Penácaros, desagua nel Pendia pela mandrecha un poco más p´abaxo que l'anterior. Dempués de recibir estos afluentes el ríu fai dellos meandros, nún de los cuales arrodia'l castru de Pendia, asitiáu nel pueblu del mesmu nome. Pequí, aonde ye conocíu tamién como ríu d´A Serra, recibe pela manzorga les agües del ríu Pontes, que baxa dende cerca la Llomba da Ronda y da-y, dempués de pasar baxo la carretera AS-12 bien cerca de Miñagón, les agües al Pendia pocos metros enantes de la so boca nel Navia.
Partíu Socialista Obreru Español
El Partíu Socialista (PS) (oficialmente en castellanu: "Partido Socialista", PS) fúndase col envís de lluchar polos intereses de les clases trabayadores nacíes na revolución industrial y foi evolucionando la so base teórica dende la so fundación iguándose a les circunstancies históriques del entornu européu. Anguaño ye ún de los partíos socialdemócrates europeos.
Ñaz en Madrid, el 2 de mayu de 1879, nuna andecha d'intelectuales y obreros, fundamentalmente tipógrafos, encabezaos por Pablo Iglesias.
El primer programa del nuevu partíu políticu aprobóse por cuarenta persones nun congresu, el 20 de xunetu d'esi mesmu añu.
Tuvo una actividá perimportante nos gobiernos progresistes de la Segunda República, siendo illegalizao dempués de la Guerra Civil fasta la Transición. Inda asina tuvo tiempu de facer dellos congresos como'l de Suresnes en 1974, nel qu'anovóse y fixo posible la so victoria nes eleiciones xenerales en 1982, un año dempués del intentu golpista del 23-F.
Llueu, dende 1982 fasta 1996, tuvieron nel gobiernu n'España col presidente Felipe González. Foron años de crisis económica y los gobiernos tuvieron qu'enfrentase cola xuba del paru, y el déficit de la seguridá social. La primer etapa socialista finó col españíu de los crímenes del Gal y fraudes económicos, polo que foi derrotáu nes eleiciones de 1996 que-y dieron el triunfu al PP (Partíu Popular). Llueu de 8 años na oposición el PSOE tornó a algamar la presidencia col cabezaleru José Luis Rodríguez Zapatero, que pertenez a la tercera via, o vía reformista, más cercana al centru izquierda.
El 4 d'avientu de 1891 fúndase una Agrupación Socialista en Xixón, n'Uviéu al añu siguiente, y en Mieres y Sama en 1897, xuniéndose toes elles en 1901 na Federación Socialista de la Región Asturiana.
Foi'l partíu más importante d'Asturies durante la Segunda República Española teniendo un protagonismu fundamental na Revolución d'Ochobre y na Guerra Civil Española con dirixentes como Belarmino Tomás y Ramón González Peña. 
Tres de la concesión del Estatutu d'Autonomía'l PSOE ganó toles eleiciones autonómiques a escepción del añu 1995 y les de 2011 que'l cabeza de llista yera Javier Fernández Fernández y tuvo la mayoría de votos pero sacó un diputáu menos que FAC.
El Remediu
El Remediu ye una parroquia del conceyu de Nava (Asturies). La parroquia tien una superficie de 12,95 km², na qu'habiten una población total de 335 persones (INE, 2012), esparcies ente delles poblaciones de la parroquia. Alcuentrase a una altitú d'unos 200 metros sobre'l nivel de la mar. Alloñase a unos 3 quilómetros de la capital del conceyu, garrando dende esta la carretera N-634 en direición a Santander, y el so territoriu, de la fastera occidental del conceyu, llenda: al norte col conceyu de Sariegu, al sur col de Bimenes y la parroquia de Priandi, al este cola parroquia de Nava y al oeste col conceyu de Siero.
La Ilesia de Nuestra Señora de los Remedios dedicada a la virxe d'El Remediu. Templu de planta de cruz llatina, asitiada nel centru de la parroquia y d'orixe románicu.
La romeria d'El Remediu cellebrase'l dia 15 d'agostu y les cellebraciones suelen ser unos 3 díes. Ye realizada en honor a la virxe d'El Remediu cellebrándose una procesión pola parroquia.
Avelino González Mallada
Avelino González Mallada foi un anarcosindicalista asturianu (Xixón, 7 d'agostu de 1894- Estaos Uníos, 27 de marzu de 1938).
Con 11 años entra a trabayar na fábrica de Laviada, ingresando na CNT en 1911 siendo despedíu pola so militancia en 1915 teniendo qu'emigrar a París hasta 1919. Cuando volvió, al nun alcontrar trabayu por tar nes llistes prietes de la patronal tuvo que buscar trabayu en La Felguera, centru anarcosindicalista. Tornó a Xixón en 1922. 
Foi Secretariu Xeneral de la Confederación ente setiembre de 1925 y xunetu de 1926, sucediéndolu nel cargu Segundo Blanco. Nesti últimu añu trabaya como maestru na Escuela Neutra de Eleuterio Quintanilla. Durante la II República dirixió dos periódicos afines a la CNT, siendo tamién masón de la loxia Jovellanos. Participó na revolución d'Ochobre y foi alcalde de Xixón ente'l 15 d'ochobre de 1936 y el fin de la resistencia n'ochobre de 1937. Durante'l so mandatu fizo importantes reformes urbanístiques permitiendo esborrar dellos edificios.
Hasta febreru de 1938 tuvo en Barcelona, marchando a Estaos Uníos nuna misión pa recaudar fondos pa la guerra, morriendo nun accidente automovilísticu.
Ponencia d'Empobinamientu Políticu
Nel III Congresu Nacional del Partíu Asturianista, en 1998 respectivamente, apruébase un documentu ideolóxicu col nome de Ponencia d'Empobinamientu Políticu.
Esti documentu afita la definición estatutaria del PAS como partíu políticu "asturianista, inteclásista y de progresu". Y diz el testu que´l Partíu Asturianista tien Asturies como l´ámbitu fundamental de la so actividá política porque (pal PAS, na so consideranza) "Asturies ye´l suxetu propiu de la hestoria", quier dicir, que´l oxetivu fundamental y sida de la so mesma esistencia ye la Nación Asturiana. L´oxetivu perfonderu del PAS muévese na rodiada de la identidá nacional, el suxetu de la hestoria nun sedría pal PAS otru que la Nación Asturiana, como identidá hestórica, y el pueblu asturianu, como perspectiva sincrónica, suxetu anterior y cimeru, al mesmu tiempu, de mena estremada, a otros suxetos hestóricos colos qu´Asturies pue tener enxertamientu más o menos fondu.
Amás tamién fala nesti documentu de la democracia, según esti testu pal PAS la democracia y el respetu a la llibertá tien de ser una premisa fundamental de l´aición política, de cualesquier aición política, pero más nacionaliega. Esto quier dicir, que comparten los valores fonderos siempre colos demócrates, y enxamás colos que nun lo son, anque digan ser nacionaliegos.
Esti testu vien falar de "los 8 grandes oxetivos de l´aición política" asturianista que sedríen:
1.- Camudamientu l´Estatutu Autonomía
2.- Puesta en marcha d´una radio y una televisión asturianes que, a la vegada, sirvan d´autorrepresentación colleutiva y d´obletu de la socialización de les señes d´identidá.
3.- Defensa de toles señes d´identidá d´Asturies.
4.- Gueta de la hexemonía social del discursu nacionaliegu.
5.- Construcción de la mayoría política pol PAS.
6.- Algamación de representación política direuta en Madrid, a fin de qu´Asturies y los asturianos tean representaos en Madrid.
7.- Modernización de la economía.
8.- Defensa l´estáu´l bienestar.
José María Martínez
José María Martínez (Prunales, Cangues d'Onís, 1884- Xixón, 12 d'ochobre de 1934) foi un anarcosindicalista asturianu.
Trabayó en Xixón dende l'entamu del sieglu XX, pero tuvo que treslladase a La Felguera una temporada al tar nes llistes prietes de la patronal.
Na Fuelga de 1917 yá tenía un puestu destacáu na CNT xixonesa. Na II República foi partidariu de la llinia dura siendo confináu na cárcel d'El Coto tres la fuelga anarcosindicalista d'avientu de 1933. Foi unu de los principales impulsores de l'Alianza Obrera, tanto a nivel estatal, como a nivel rexonal, u se formó la UHP. Na revolución d'Ochobre morrió d'un tiru en circunstancies nun aclaraes. El so fíu morrería na guerra.
Teodomiro Menéndez
Teodomiro Menéndez (Uviéu, 1879-Madrid, 1978) foi un políticu, sindicalista y militante socialista asturianu.
Nació n'Uviéu, iniciando la so carrera en política presentándose a les eleiciones pal ayuntamientu d'Uviéu en 1911. Sal elexíu conceyal. En 1916 ye diputáu a les Cortes.
En 1917 como responsable del sindicatu ferroviariu impulsa la fuelga de 1917 n'Asturies, siendo encarceláu. 
Durante'l gobiernu de la segunda república ye diputáu y sosecretariu d'Obres Públiques (1932-1933) proyeutando los futuros enllaces ferroviarios de Madrid.
En 1934 participa na Revolución de 1934 siendo apresáu poles tropes marroquines y condergáu a muerte. Ingresa na cárcel d'El Dueso hasta'l trunfu del Frente Popular nes eleiciones de febreru de 1936 fecha na que ye lliberáu y na guerra civil llucha nel bandu repeblicanu. Finalizada, esíliase en Francia en 1939 fuxendo de la represión. En 1940 tres la ocupación nazi de Francia ye apresáu en Burdeos y devueltu a España. N'España ye condergáu a muerte por segunda vegada. En 1950, tres diez años de cárcel, ye lliberáu al conmutase por 30 años de cárcel la so pena gracies a xestiones de Serrano Súñer.
Palaciu de Valdés Bazán
El Palaciu de Valdés-Bazán ta allugáu en San Román, nel conceyu asturianu de Candamu. 
L'edificiu encadarmase en planta per aciu d'un rectángulu que se subordina a la topografía del llugar, con dos altures na zona más baxa y una na más alta. Nun pertien patiu interior y la cubierta resuelvese a trés agües, subordinada tamién a la topografía de la zona.
La fachada norte ha ser considerada como la principal, yá que nella tán asitiaos los emblemes que dan calter nobiliariu a la residencia y que son dos, seguramente fechos dambos na segunda metá del sieglu XVIII, yá que nellos tán incluyíos los cuervos qu'añedió al escudo familiar Fernando Valdés-Quirós.
Esisten nesa fachada dos puertes nel nivel inferior, la que debió ser principal y otra que daría accesu a les cuadres, mientres que nel cimeru hai otra que da acceso a la vivienda de los guardeses, de manera que, como vemos, la organización d'esta fachada permite afitar la estremadura de dos núcleos habitacionales que se corresponden na fachada opuesta y que son la residencia nobiliaria y la de los sos emplegaos.
El núcleu principal presenta una disposición de les ventanes de cierta regularidá resaltada pol balcón central, allugáu enriba de la puerta y que quier ser una réplica de los balcones d'homenaxe, anque resulto equí con muncha cenciellez. A los sos llaos disponense irregularmente los dos escudos mentaos. A plombu d'una de les cares de les ventanes del pisu principal alcuéntrase una fila de ventanes de dimensiones más pequeñes; esta disposición, asimétrica, acentúa entá más el calter de desorganización qu'ofrez tola casona nesta fachada.
El so paramentu ye dafechu llisu y ta organizáu colos medios constructivos habituales n'Asturies: sillarexu enfoscáu y guardavivos fechos con grandes sillares encuadraos a cuatro cares. Los únicos elementos decorativos, qu'en nengún casu rompen l'austeridá del conxuntu, son les pequeñes y cencielles moldures qu'enanten la piana de les ventanes.
El núcleu más altu d'esta fachada, por poseer los güecos más próximos y pola esistencia d'una pequeña escalera, ofrez un pocu más de «gracia» anque siempre dientro de los más estrechos calces de la sobriedá más rigurosa.
La fachada este nun paez distinguise pa nada del restu de les edificaciones de calter popular de la redolada. La so distribución de güecos ye asimétrica como na fachada norte; nesta zona nun esiste elementu decorativu dalu.
Los elementos arquiteutónicos singulares de la casona presentense na fachada sur na que, con una distribución asemeyada a la del paramentu opuestu, la zona que se correspuende colo que víamos yera la parte noble de la fachada norte, vese equí ocupada por una doble arquería que singulariza l'inmueble. Esta arquería desendolcase nes dos altures del inmueble, ocupando daqué más de la metá d'esta fachada y la metá de la fachada oeste. El so pisu baxu articulase per aciu d'unos grandes pilares de seición rectangular que dan apoyu a unos arcos rebaxaos de tres centros, regularmente tresdosaos y encaxaos ente albanegues de piedra tallada con cierta maestría. Ente arcu y arcu asítiense unes moldures verticales de seición rectangular y escasamente salientes qu'articulen l'espaciu siembre solombríu.
El pisu altu repite la modulación de güecos del baxu, sostituyendo los pilares por columnes cilíndriques feches per aciu de dos bloques de piedra, que se rematen nuna especie de capitel fechu per aciu d'un sillar almuhadilláu y que da arrinque a un arcu de trazáu asemeyáu al del pisu inferior. Tamién equí la sillería de les albanegues presenta ciertes irregularidaes de repartu, anque siempre con pieces tallaes a toles sos cares. Ente columna y columna cuerre una barandina llisa fecha en piedra que nuevamente incide n'acrecentar l'austeridá del conxuntu. El remate de cornisa, que da pie a la techumbre de madera, componse per aciu d'una moldura de mediu bocel.
Como pue apreciase, tola organización subordínase a una rigurosa austeridá teñida de ruralismu, que se manifiesta pola irregularidá xeométrica de la composición arquiteutónica, espresada inclusu na zona noble pola irregularidá de les dimensiones de les arqueríes.
Acordies colos datos históricos y a la vista del edificiu, puen establecese dos etapes fundamentales na so construcción.
San Pedru Culiema
San Pedru Culiema ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Barnéu, Fontanieḷḷa, San Pedru Culiema, Soutu los Molinos, Vecil, Viḷḷadestre y Viḷḷauril.
Segi
Segi ye una organización de mocedá nacionaliego, ta establecida nel País Vascu ("Euskadi") y Navarra ("Nafarroa") y nel País Vascu francés. Segi foi illegalizada nel Estáu Español en 2001, siendo continuadora de las illegalizaes Haika y Jarrai. En Francia continúa siendo llegal.
Declarandose a ella mesma comu "euskaldun" (vascufalante), independentista y socialista.
Ta inscrita dende'l 27 d'avientu de 2001 na llista europea de organizaciones terroristes y foi declarada illegal pol xuez de la Audiencia Nacional española, Baltasar Garzón, en febreru de 2002 por considerar que perseguía los mesmos fines qu'Euskadi Ta Askatasuna. El Tribunal Supremu declaró que yera una organización terrorista venceyada a ETA el 19 de xineru de 2007, corrixendo la sentencia de la Audiencia Nacional Española de xunu de 2005 que considerare la organización y los sos miembros como "«asociación ilícita»". 
El 4 de febreru de 2007 foron detenios pola Ertzaintza 18 de los 19 miembros de Jarrai, Haika y Segi que yeren prófugos de la xusticia dende la declaración del Tribunal Supremu español. 
El Supremu considera terroristes a Jarrai-Haika-Segi Noticies de Navarra 20 de xineru de 2007
Ingresen na cárcele de Basauri los 18 prófugos de Jarrai detenios güei pola Ertzaintza, 20 minutos, 4 de febreru de 2007
Larna
Larna ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Larna, Pandieḷḷu, La Pescal, Sesturrasu Aldea y Soutieḷḷu.
Las Montañas
Las Montañas ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Las Abieras, Las Defradas de las Montañas, Fontes de las Montañas, Ḷḷeirón, El Pumar, San Fliz y San Pedru las Montañas.
Ḷḷarón
Ḷḷarón ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Tien que viven nes llocalidaes de Ḷḷarón y La Vilieḷḷa.
Brañas (Cangas)
Brañas ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Brañas d'Abaxu, Brañas d'Arriba, La Venta la Farruquita, La Pachalina, El Puertu y Trescastru.
Ḷḷeitariegos
Ḷḷeitariegos pue referise a:
Ḷḷinares (Cangas)
Ḷḷinares ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Bornazal, Brañamiana, El Cabanal, Castilmoure, Ḷḷinares y
L'Acebu.
Ḷḷumés
Ḷḷumés ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: L'Ardaliz, Las Barzanieḷḷas, Castru, Fonceca, La Imera, Ḷḷumés, La Moral, Pixán, Pontón, Ponticieḷḷa y Viḷḷarín.
Mieldes
Mieldes ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Deigüeñu y Mieldes.
Monesteriu d'Ermu
Monesteriu d'Ermu ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada pola llocalidá del mesmu nome, Monesteriu d'Ermu.
Naviegu
Naviegu ye un llugar y una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea.
Nos sos 16,8 km² habiten un total de 231 persones (2004) repartíes ente les poblaciones de; Folgueiraxú, La Mata, Murias de Puntarás, Naviegu, Palaciu, Peneḷḷada, Puntarás, La Riela Naviegu, Viḷḷacaness, Viḷḷaxu y Viḷḷar de Naviegu.
El llugar de Naviegu alcuéntrase a unos 580 metros d'altitú sobre'l nivel de la mar. Allugáu a 14 km de Cangas del Narcea a la ribera del ríu Naviegu, afluente del Narcea, forma parte de la Reserva Natural Parcial del Cuetu d'Arbas, ún de los parques naturales más importantes d'Asturies y nél habiten 32 persones. 
Amás de los impresionantes paisaxes de los que se pue esfrutar na zona, alcontramos una de les últimes oseres del estáu español a menos de 2 km del pueblu.
Nel centru de l'aldea alcontramonos una capiella con talles d'Escuela Castellana Románica y esteles celtes de periodos prerromanos.
Debaxo de la capiella se tien descubierto un cementeriu romanu, amás d'un dolmen que se cree celta o d'un periodu posterior. 
Nel pueblu tamién se ven dellos horros d'estilu asturianu y cases de más 200 años d'antigüedá, ensin cuntar les tradicionales cabañes de monte denominaes "brañes".
Demientres los periodos permitíos se pue esfrutar de la pesca d'altu monte, pertradicional na zona y con varios llugares afayadizos.
Esiste na fastera la llamada "Mina de la Carnera", posiblemente, los restos d'una antigua esplotación minera romana, que la tradición popular rellaciona cola retirada de los árabes demientres la reconquista de la zona, y la ocultación nella d'un carneru de oro, que foi buscáu por varies xeneraciones.
Noceda (Cangas)
Noceda ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Cuitada, La Casería, Noceda, Reitornu, Tresmonte d'Abaxu y Tresmonte d'Arriba.
Oubachu
Oubachu ye un llugar y una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Oubachu, Las Tablizas y La Veiga'l Tachu.
Ounón
Ounón ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Ounón y La Veiguieḷḷa.
Piñera (Cangas)
Piñera ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Fondos de Viḷḷa y Piñera.
Santianes (Cangas)
Santianes ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Castru de Sierra, Medéu, La Nisal, Parada la Nueva, 
Porḷḷei, Rañeces y Santianes.
Pousada de Rengos
Pousada de Rengos ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Caldeviḷḷa de Rengos, Pousada de Rengos, Ventanueva y Viḷḷar de Pousada.
Samartín de Sierra
Samartín de Sierra ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Tien una estensión de 16,38 km2 y comprende les aldees, llugares y caseríes de: Anderbe, Brueḷḷes, Ciérades, Ḷḷamas del Mouro, Samartín, Tabladieḷḷu, Tandes y, Valcabu.
San Cristóbal (Cangas)
San Cristóbal ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Borracán, La Braña San Cristuébalu, Las Esculinas, Rañeces de San Cristuébalu, Robléu de San Cristuébalu, Rucabu, Veigalapiedra, Briximada y Viḷḷanueva.
Abanceña
Abanceña ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Abanceña, Casares, Celveiriz, La Escrita, Folgueras, San Damiás, El Vaḷḷe y El Visu.
San Pedru d'Arbas
San Pedru d'Arbas ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Caldeviḷḷa d'Arbas, La Ḷḷinde, Rubial, San Pedru y Sucarral.
Santiáu de Sierra
Santiáu de Sierra ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Becerrales, Cadrixuela, La Castañal, Mendieḷḷu, Nandu, Parrondu, Santiáu y Siasu.
La Riela
La Riela ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Aciu, Caldeviḷḷa d'Aciu, La Veiga de Pinḷḷés, Parandones, Pinḷḷés, Perdieḷḷu, Reboḷḷas, La Riela Parandones, Robledor, Sebil, Veigaipope, Veigaperpera y Yema. 
Celta
Celta (pronunciao como /sɛlt/ o /ˈkɛlt/), ye un términu ampliamente emplegáu pa denomar a cualquier de los pueblos Europeos que falaron, o falen, una llingua celta, una de les rames de les llingües indoeuropees. Nesi sen, el términu nun ye nin étnicu nin arqueolóxicu, darréu que munchos de los pueblos que falaron llingües céltiques, como'l casu de los "Goidelos" d'Irlanda, enxamás participaron de les corrientes culturales materiales de "Hallstatt" o "La Tène". Anguaño, el términu tamién s'emplega pa describir a los descendientes modernos d'estes xentes, sobremanera a aquellos con cultura celta. 
Esiste un conceutu más restrinxíu del términu, referíu nesti casu a los denomaos celtes históricos, entendíos estos tradicionalmente como'l grupu de sociedaes tribales d'Europa, que compartieron una cultura material aniciada na primera Edá de Fierro (1200-400 e.C.) alredor de los Alpes (periodu Hallstatt) y dempués na Edá tardiega del Fierro (periodu La Tène), y que denomáronse asina por xeógrafos griegos y llatinos. Nesti grupu adscríbense los celtes continentales de la Galia, norte d'Italia, Alemaña y Bohemia, los celtíberos d'Iberia, los gálates d'Anatolia, este y centru de Rumanía y yá con mayores reticencies polos historiadores británicos ya irlandeses los celtes insulares.
Los Celtes foron un grupu estremáu ya independiente, con una sociedá indíxena y tribal. Magar qu'había semeyanza nel llinguax, ferramientes, relixón y cadarma social, cada cultura caltenía'l so propiu idioma y costumes.
En tiempos antiguos los celtes qu'aportaron a lo llargo del primer mileniu, hacia el 1200 e.C. n'Europa y según el puntu de vista tradicional, hacia'l 900 e.C. na Península ibérica, yeren un ciertu númberu de pueblos interrellacionaos ente ellos qu'habitaben n'Europa Central; toos estos pueblos falaben llingües indoeuropees indicativo d'un orixe común. Anguaño, el términu "celta" úsase davezu pa describir a la xente, les cultures y llingües de munchos grupos étnicos de les islles britániques, Francia na rexón de Bretaña, España, en Galicia y Asturies, y Portugal na rexón de Minho. Sicasí tribus o naciones, como los "atrébates, Menapii, y Parisii", dende rexones celtes de tierra firme, incluyendo la "Galia" y "Bélxica", sabemos que moviéronse hacia Gran Bretaña ya Irlanda y contribuyeron al crecimientu d'aquelles poblaciones. L'usu del términu celta pa referise a xente d'Irlanda y Gran Bretaña surde nel sieglu XVIII. Vivíen en pueblos amurallaos denomaos castros.
Dellos estudiosos alluguen la «patria celta» no que güei ye'l sur d'Alemaña y Austria. Güei considérase que los celtes formen parte de los pueblos indoeuropeos y piénsase que parte de los falantes d'esta familia llingüística, procedentes d'Anatolia o de les estepes ente'l mar Prietu y el mar Caspiu, emigraron rumbu a Europa, mentanto otres rames desplazáronse a Irán y la India..
Magar que caberamente restrinxíes a la costa atlántica d'Europa occidental, les llingües celtes foron predominantes na mayor parte d'Europa, pero foron cediendo territoriu a les tribus xermániques y al Imperiu Romanu. Arqueólogos y fontes hestóriques amuesen que, sobremanera nel sieglu III e.C, los pueblos celtes tamién tuvieron presentes en zones d'Europa oriental y d'Asia Menor.
Güei, el términu "celta" emplégase de cutio pa describir les llingües y cultures respeutives, d'Irlanda, Escocia, Gales, Cornualles, Islla de Man y Bretaña, tamién conocíes como les Seis Naciones celtes. Estes son les rexones onde les cuatro llingües celtes entá se falen, en cierta midida, como llingües maternes: el gaélicu irlandés, gaélicu escocés, galés, bretón y más dos caberes recuperaciones, el cornuallés (ún de los idiomes Britónicos) y el manés (ún de los idiomes goidélicos). "Celta" tamién ye, a vegaes, usáu pa referise les rexones de la Europa continental que tienen patrimoniu celta, pero n'onde nun perviviera l'idioma celta; estes zones inclúin el norte de la Península Ibérica (el norte de Portugal, y y rexones hestóriques como Galicia, Asturies y Cantabria), Y, en menor midida, Francia. "(Ver Celtes modernos)"
Fálase de "Celtes continentales" a les persones de fala celta de la Europa continental. "Celtes insulares" son les persones de fala celta de les Islles Britániques y los sos descendientes. Los celtes de Bretaña tomen so llingua de la migración de los celtes de les islles britániques y asina aconcéyense en consecuencia.
L'orixe de dellos nomes usaos dende l'antigüedá clásica pa la xente conocida güei como "celta" ye confusa y polémica. En particular, hai en realidá 19 rexistros del términu "'pictu"' na conexón colos habitantes de la islla d'Irlanda y Gran Bretaña enantes del sieglu XVIII.
Los griegos, llamaron a los Celtes primeramente ""hiperbóreos""; dempués denomáronlos Κέλτoι - "keltoi" ("xente oculto"). La primer referencia lliteraria a la xente celta, como Κελτοί (Κeltoi), ye del historiador griegu Hecataeus de Miletus en 517 e.C; él diz que la ciudá de los Massilia (Marsella) ta cerca los celtes y tamién menta otra ciudá celta de "Nyrex" (posiblemente Noreia n'Austria). Heródotu paez llocalizar a los "Keltoi" na fonte'l Danubiu o na Península Ibérica, pero la hipótesis ye confusa.
Tamién esiste la posibilidá de que los celtes foren llamaos polos Griegos y Romanos pol so pecuñar xeitu de llucha. La pallabra "Kalia", nel Griegu modernu "Kaliva" quier dicir "chamizu". "Kalipto" quier dicir "cubierta". "Akeltes" sinificaría dir estapáu o esnudu. De xuru, el rasgu más sensible de los Keltes yera que lluchaben esnudos. Sigún l'hestoriador romanu Diodoru:
¿Quienes yeren los antiguos celtes?
La pallabra celta del inglés modernu, atestiguáu de magar 1707 nes escritures de Eduardo Lhuyd , colos d'otros eruditos tardiegos del sieglu XVII, traxo l'atención académica a les llingües y la hestoria d'estos vieyos habitantes de Gran Bretaña.
"La Galia" asturiana y "Gallus" "Galli" llatina podríen ser, al entamu, d'un nome celta étnicu o tribal, quiciabes tomao en llatín demientres les incursiones celtes n'Italia alrodiu'l 400 e.C. El so raigañu pue ser *"galno", queriendo dicir 'el poder' 'o la fuercia'. El Griegu "Galatai" parez tar basáu nel mesmu raigañu, tomada direutamente de la mesma fonte hipotéticamente celta que mos dio "Galli" (el sufixu -"atai" ye cenciellamente un indicador onomásticu).
No tocante al términu "Galia", apruz nel francés "Gaule" y "Gaulois", que ye la interpretación tradicional de la Gallia llatina y "Gallus",-"icus" respeutivamente. Ello ye, el diptongu "au" indica un orixe dixebráu, a saber una adautación llatina del *"walha"-Xermánicu. La pallabra inglesa 'Welsh' remana de la pallabra "wælisc", la forma Anglosaxona de "walhiska"-, la pallabra Xermánica pa "foriatu".
La familia llingüística Celta ye d'una rama Indoeuropea, lo qu'aporta a dellos estudiosos a la hipótesis de que l'aniciu del proto-llinguaxe Celta pudiera tener surdío nos páramos del Pontu - Caspiu. Nun ye xeneralmente aceutada, sicasí, tornóse nuna familia mui estremada del Indo-Européu nuna fase abondo temprana. Pel momentu, los falantes de llingües celtes alrodiu'l 600 e.C, taben yá dixebraos en delles rames llingüístiques, y, repartíos en gran parte d'Europa Central, la Península Ibérica, Irlanda y Gran Bretaña.
Dellos estudiosos camienten que la cultura Urnfield del norte d'Alemaña y los Países Baxos representa un orixe de los celtes como una xamasca cultural de la familia indoeuropea. Esta cultura foi predominante nel centru d'Europa demientres les postreres etapes de la Edá de Bronce, de magar el 1200 e.C fasta'l 700 e.C. Na dómina d'Urnfield prodúxose un ablucante xorrecimientu de la población en la rexón, probablemente debío a los anovamientos na teunoloxía y les práutiques agrícoles. L'historiador griegu Eforu de Cuma, d'Asia Menor, escribía nel sieglu IV e.C, que los celtes vinieren de les islles frente a la desembocadura del Rin y que foren «espulsaos de los sos llares poles continues guerres y la violencia medrante del mar ».
Diodoru Sículu y Estrabón proponen que'l coral de los celtes allugábase nel sur de Francia. El primeru diz que los galos asitiábense al norte de los celtes, pero que los romanos refiérense a dambos como galos. Enantes de los descubrimientos n'Hallstatt y La Tène, en xeneral considerábase que'l coral de los Celtes yera'l sur de Francia.
Pliniu'l Vieyu solliña llugares de la Céltica nel delta del ríu Guadalquivir nel sur d'Iberia, ye dicir, refiriéndose a la Celtiberia: 
"Artículu principal: Llingua Proto-Celta"
Hai pocos rexistros escritos Proto-Célticos de les antigües llingües celtes feches polos propios celtes. Xeneralmente estos son los nomes de les monedes y les inscripciones de piedra. Les más de les prebes son nomes de persones y nomes de llugares n'obres d'autores griegos y romanos. La data na que'l proto-celta se dixebra llingüísticamente del idioma indo-européu, ye cercana al añu 6000 e.C (l'arribada de los celtes a Gran Bretaña ya Irlanda data del 3200 e.C, según Forster y Toth). Sicasí, propónse una data posterior más probable pola mayoría de los estudiosos. Gray y Atkinson proponen la dixebra de les llingües celtes alrodiu'l 5000 e.C. , Mallory aboga por una data posterior al 4500 e.C. d'una rama xunificada'l Proto-Indo-Européu faciendo usu de la pallabra "pueblu", a la fin de que la dixebra qu'inclúi al celta nun podría surdir en nengún momentu fasta más tarde.
Dellos estudios llevárense a cabu sobro toponimia Celta d'Europa. Ún reciente ye de Sims-Williams. El so mapa indica que la mayoría de los nomes celtes nun aprucen principalmente en Gran Bretaña y el norte de Francia, sinón qu'estiéndense dende Iberia fasta'l Danubiu. Esto empón que'l celta yera una llingua mariega y la so cultura espandióse per duana del comerciu a lo llargo'l Mediterraneu y la costa atlántica.
Un indiciu direutu de que los estremaos nomes emplegaos polos autores griegos (que normalmente nomaben a los celtes como Κελτοί Γαλᾶται) y llatinos (qu'anteferíen Galli) en realidá refiérense a los falantes de les mesmes o de llingües semeyantes dase por "Hieronymos". Nel so comentariu sobro la epístola de San Pablu a los Gálates, sorraya que la llingua d'éstos n'Anatolia nel so día foi mui asemeyada a la llingua de Tríveri. San Xerónimu probablemente tenía conocencia de primera mano d'estes llingües celtes, pos yá tenía visitao Treverorum Augusta y Galacia. 
"Pa más información ver: Edá del Fierro" 
La Cultura de La Tène xorreció no postrero de la Edá de Fierro (de magar el 450 e.C a la conquista romana nel sieglu 1 e.C) nel este de Francia, Suiza, Austria, el suroeste d'Alemaña, la República Checa, Eslovaquia y Hungría. Desenrrollóse a partir de la Cultura d'Hallstatt ensin nengún francimientu cultural nidiu, baxo l'enfotu d'una considerable influyencia mediterranea griega, y más tarde baxo la civilización etrusca. Un cambéu de noyos d'asentamientu tevo llugar nel sieglu IV e.C.
L'oeste históricu de la Cultura de La Tène correspuede a la Galia celta. El fechu de que tola Cultura de La Tène seya a atribuyise únicamente al pueblu celta ye difícil d'evaluar, los arqueólogos aportaren a la conclusión de que, les más de les veces, l'idioma, la cultura material, y el venceyamientu políticu nun cuerren paralelos necesariamente. Frey sorraya que nel sieglu V, «"los vezos d'enterramientu nel mundu celta nun son xuniformes, sinón que los estremaos grupos teníen les sos propies creyencies, que, en consecuencia, tamién dieren llugar a les estremaes espresiones artístiques»". Poro, mientres que la cultura de La Tène ta, ensin dubia, arreyada colos galos, la presencia de ferramientes "latenieses" pue debese a los contautos culturales y nun implica la presencia de "xente" celta.
Caberamente, la Cultura de La Tène ye discutida como celta por Stephen Openheimer. 
Polibiu asoleyó la «hestoria de Roma» alredor del 150 e.C nel que describe a los galos d'Italia y el so conflictu con Roma. Pausanias nel sieglu II e.C diz que los galos ""orixinalmente nomaos celtes viven na más allonxada rexón d'Europa, na costa d'un océanu de marees descomanaes"". Posidoniu describió los galos del sur alredor de 100 e.C. Anque la so obra orixinal se perdiera, emplegóse más sero por escritores como Estrabón. Esti últimu, escritu nos entamos del sieglu I d.C, refierse a Bretaña y a la Galia, asina como Hispania, Italia y Galacia. César escribió estensamente sobro la so Guerra de les Galies nel 58-51 e.C. Diodoru Sículu escribió sobro los celtes de les Galies y Bretaña nel so primer sieglu d'Hestoria.
Los más de los xenes humanos heriédense como una mestura del material xenético de dambos pas, pero hai dos esceiciones. L'ADN mitocondrial tresmítese poles madres a les fíes ensin cambeos. Del mesmu xeitu tolos neños herieden el cromosoma 'Y' del so pa y dao que les muyeres nun tienen un cromosoma Y, esto pue remontase del fíu al padre. Los estudios de los patrones nes pequeñes variaciones nesti ADN apurren información sobro'l movimientu de las poblaciones.
Nel so llibru «"L'home de Neandertal"», l'arqueólogu Douglas Palmer refierse a la investigación xenética fecha en toa Europa, entóncenes los grupos xenéticos orixinales arribaron a Europa hai 9000 y 5000 años atrás col enantu de l'agricultura, desplazando a les anteriores poblaciones de cazadores recoleutores.
Nos albores de la historia n'Europa, los celtes que vivíen no que güei ye Francia conocíos como galos pa los romanos. El territoriu d'estos pueblos probablemente incluyó los Países Baxos, los Alpes y lo que agora ye'l norte d'Italia. Los sos descendientes foron descritos por Xuliu César na so Guerra de les Galies. La Galia oriental yera'l centru del oeste de La Cultura Tene. Na Edá del Fierro más tarde la Galia, la organización social yera asemeyada a la romana, coles grandes ciudaes. Dende'l tercer sieglu e.C. los galos aceutaron la moneda, y los testos con caráuteres griegos son conocíos nel sur de la Galia a partir del segundu sieglu.
Los mercaderes griegos fundaron Massalia alredor del añu 600 e.C., col intercambiu hasta'l valle del Ródanu, pero el comerciu vióse interrumpíu darréu del 500 e.C. y reorientáu a lo llargo de los Alpes hasta'l valle del Po n'Italia. Los romanos aportaron al valle del Ródanu nel segundu sieglu e.C. y atopó que nuna gran parte de la Galia falábase celta. Roma necesita les comunicaciones per tierra coles provincies de la Península Ibérica y fexo una gran batalla dende Saluvii a Entremont nel 124-123 e.C. Adulces, el control romanu estendióse dende la provincia romana de Gallia Transalpina hasta tolo llargu de la costa mediterránea. El restu yera conocío como "Gallia Comata" "vellosa las Galias".
Nel 58 e.C, los Helvecios teníen previsto migrar pal oeste, pero viéronse obligaos de nueves por Xulio César. Darréu, metiéronse na llucha escontra delles tribus de la Galia, y nel 55 e.C, la mayoría de les Galies cayeron derrotaes. Nel 52 e.C, Vercinxetórix entamó una revuelta escontra la ocupación romana, pero cayó derrotáu nel asediu d'Alesia y entregóse.
Tres la Guerra de les Galies de 58-51 e.C, Celticia formó la parte principal de la Galia romana. L' anális del nome del llugar amuesa qu'utilizóse «Celtic» l'este del ríu Garona y al sur del ríu Sena y Marne. Ello ye, que les llingües celtes nun sobrevivieron ellí, dempués de sumir sustituyíes poles llingües romances o llatín vulgar: francu-provenzal, catalán,occitanu, francés xúntense a la llarga llista, pa convertise na principal llingua vernácula de la zona.
"Artículu principal: Celtíberos" 
"Ver tamién: Pueblos prerromanos de la Península Ibérica" 
Tradicionalmente, nos sieglos XVIII/XIX, los estudios alrodiu los celtes inoraben dafechu la Península Ibérica, yá que la cultura material venceyada a l'Hallstatt y La Tène que tanto pecuñarizaben a los celtes de la Edá del Fierro yera rala n'Iberia, y nun fornía un contestu cultural que pudiera arreyala fácilmente con Europa Central.
Los estudios modernos, sicasí, amosaron que la presencia ya influencies celtes foron, y son, mui importantes n'Iberia. Los celtes equí dixebraron en dos a los grupos arqueolóxicos y culturales, manque la tora nun ta mui nidia:
Los oríxenes de los celtíberos podríen fornir una precisa llave pa esbloquiar el procesu de Celtización nel restu la Península. Esti procesu nel suroeste de la Céltica y del noroeste nun ye, sicasí, una cenciella y pesllada custión celtibérica. Les caberes investigaciones sobro los Galaicos Brácaros nel noroeste de Portugal ta aportando enfoques nuevos p'atalantar la cultura celta (llingua, arte y relixón) nel oeste d'Iberia.
"L'artículu principal: La Galia"
"Más información ver: Hestoria de los Alpes"
Hebo una cea presencia celta nel norte d'Italia, pos les inscripciones afayaes más vieyes daten del sieglu VI e.C. D'alcuerdu con Diodoru Sículu:
El Valle'l Po y el restu'l norte d'Italia (conocío polos romanos como la Galia) tuvo habitáu por tribus de fala celta, que fundaren ciudaes como Milán. Más tarde, l'exércitu romanu cayó derrotáu na batalla d'Allia y la tribu de los Senones saquió Roma nel añu 390 e.C.
Na batalla de Telemón, nel 225 e.C un gran exércitu celta perdió la batalla al quedar entartalláu ente dos fuerces romanes.
Los romanos vencieron a l'andecha "Samnita-Celta-Etrusca" na Tercer Guerra Samnita, y esto anunciaría l'entamu del fin de la dominación celta na Europa continental, pero nun sedría fasta'l 192 e.C cuando los exércitos romanos conquistaríen los caberos reinos celtes independientes d'Italia.
Los celtes allugárense muncho más al sur del ríu Po de los que munchos mapes amuesen. Les ruines de la ciudá de Doccia (http://aplaisancewithmossflower.blogspot.com.es/2009/04/who-were-celts-alps-and-po-valley.html), na provincia d'Emilia-Romaña, amuesen cases en mui bon estáu que daten del sieglu IV e.C.
Los celtes tamién s'estendieron pel ríu Danubiu y los sos afluentes. Una de les tribus más influyentes, los Escordiscos, asitiaren la so capital en Singidunum escontra'l sieglu III e.C, anguaño Beograd, Serbia. La concentración de castros y los cementerios amuesa una densidá importante de población nel valle de Tisza, güei Vojvodina, Serbia, Hungría y n'Ucraína. El desplazamientu hacia'l territoriu que güei ye Rumanía foi, sicasí, aparáu polos Dacios.
Más al sur, los celtes allugáronse en Tracia (Bulgaria), onde vivieren demientres más d'un sieglu, y n'Anatolia, onde s'afitaron los Gálates. Magüer del so aisllamientu xeográficu del restu'l la Céltica, los Gálates caltuvieren la so llingua, polo menos demientres setecientos años. San Xerónimu, que visitó Ancira (anguaño Ankara) nel añu 373, sentenció que la so llingua yera abondo semeyante a la de Tréveri, nel norte de la Galia.
La tribu de los Boios dio'l so nome a Bohemia y Bolonia, y descubriéronse oxetos d'arte celta y cementerios más hacia l'este, a lo que güei ye Polonia y Eslovaquia. Una moneda celta (Biatec) de Bratislava apruz na moneda eslovaca de 5 corones.
Dao que nun hai evidencies arqueolóxiques de les invasiones a gran escala en delles otres árees, esiste una teoría que caltién que la llingua y la cultura celta enantóse por contautu y non por invasión. Mas les invasiones celtes d'Italia, Grecia, y l'este d'Anatolia tan bien documentaes na hestoria griega y llatina.
Esisten rexistros de mercenarios celtes n'Exiptu al serviciu de los Ptolomeos. Milenta presones foron emplegaes escontra'l 283-246 e.C. ya inclusive nel 186 e.C., intentado derrocar a Ptoloméu II.
Artículu principal: la Edá de Fierro, Gran Bretaña, Gaels, los británicos y la historia xenética de les Islles Britániques
Una gran parte de les poblaciones llariegues de Gran Bretaña ya Irlanda d'anguaño puen ser en parte descendientes de los antiguos pueblos qu'abeyaná habitaren estes tierres, enantes de l'arribada de los celtes y más sero de la llingua y cultura de los pueblos xermánicos. Poco se sabe tocante a la cultura y de l'idioma anteriores. Caltiénense dalgunos topónimos ya hidrónomos como ye'l casu los ríos "Clyde, Tamar y Thames", d'etimoloxía incierta, pero posiblemente remanen d'un sustratu pre-celta. Na dómina romana, sicasí, los más de los habitantes de les islles britániques falaben idiomes britónicos o goidélicos, a diferencia de les llingües celtes que falábense nel restu'l continente.
Los llingüistes alderiquen dende hai años sobre si una llingua celta aportó a Gran Bretaña ya Irlanda y llueu se separtaron, o si había dos "invasiones" separtaes. La idea "anterior" de los prehistoriadores yera que la influencia celta nes islles Britániques foi'l resultáu de socesives invasiones dende'l continente européu por dellos pueblos de fala celta a lo llargo de dellos sieglos, dando llugar a la isoglosa P-celta / Q-celta. Esti puntu de vista paez ser que pierde fuerza (discutío) y ta sustituyéndose pol d'un segundu modelu que fala d'un grupu celta insular filoxenéticu.
Gracies a César los romanos conquistaron la Galia celta, y dende Claudiu p'alantre, l'Imperiu romanu conquista partes de Britania. El gobiernu romanu llocal d'estes rexones reflexa estrechamente les llendes "tribales" prerromanes, y los afayos arqueolóxicos faen pensar nuna participación nativa nel gobiernu llocal. El llatín pasa a ser l'idioma oficial d'estes rexones dempués de les conquistes.
Los pueblos baxo dominación romana taben dimpuestos a adoptar los medios romanos. L'arte celta yá cuntaba con influencies clásiques, y foi a sobrevivir como arte galo-romano, interpretando tamién pieces clásiques, o calteniendo les sos creencies coles vieyes tradiciones romanes, a pesar de la superposición.
La ocupación romana de la Galia, y en menor midida, de Britania, aportó al sincreísmu Romano-Celta (ver la Galia romana y la Britania romana). Nel casu de les Galies, esta última dio llugar a un camudamientu de llinguax, del galu al llatín vulgar (ver tamién cultura galo-romana). . 
Los celtes teníen lliteralmente cientos de deidaes. Dalgunes d'elles namái se conocíen dientro del ámbitu d'una sola familia o tribu, mentanto qu'otres yeren bastante populares, tanto, que cruzaron barreres llingüístiques y culturales. Por exemplu, el dios irlandés Lugh, asociáu a tormentes y xarazos, alcuéntrase en formes asemeyaes como "Lugos" na Galia, "Lleu" en Gales, y que yera'l mesmu dios de la tribu de los "Luggones" n'Asturies. Patrones asemeyaos danse tamién nel continente cola diosa celta del caballu, "Epona", y lo que bien podríen ser los sos homólogos irlandeses y galeses, "Macha y Rhiannon", respeutivamente.
"L'artículu prencipal ye; Cristianismu celta" 
Mientres que les rexones baxo'l dominiu romanu adoptaron el cristianismu xunto col restu del imperio romanu, delles estayes d'Irlanda y Escocia camudaron el politeísmu celta pol cristianismu celta nel sieglu V d.C.
Irlanda convirtióse gracies a los misioneros de Bretaña, como San Patriciu. Más tarde, los misioneros d'Irlanda foron una fonte importante de trabayu destinada a Escocia, Saxonia, partes de Bretaña y Europa central. Lo que fizo que'l primer renacimientu l'arte celta asocediera ente'l 390 y el 1200 d.C. El desenrrollu de munchos de los estilos de camientu típicamente celta, afáyense al traviés de gran parte d'Irlanda y Bretaña, incluyendo'l nordeste y el norte d'Escocia, Orkney y Shetland. 
El desenrrollu'l cristianismu n'Irlanda y Bretaña llevó a un prontu renacimientu del arte celta ente'l 400 y 1200 d.C, y sólo finó cola conquista normanda d'Irlanda a caberos del sieglu XII. Ente les notables obres feches demientres esta dómina tán el "Llibru de Kells" y el "Cáliz d'Ardagh". L'afoguín pol arte celta, dio llugar que nel sieglu XVII s'estendiera'l términu «celta», y arriendes, a que'l nacionalismu creciente prendiera nes zones au l'emplegu de les llingües celtes entá se caltenía.
Moncóu
Moncóu ye una aldea del conceyu asturianu de Cangas del Narcea, allugada na parroquia de Veiga de Rengos, a solo 1,4 quilómetros de la capital de la parroquia y a 22 de Cangas capital. Esti pueblu tien una población de 37 habitantes (INE 2009). Ta organizáu, sicasí como tolos pueblos pequeños de la comarca, por cases como la casa "Capicheiro" o la casa "Casona". Allúgase nun pequeñu valle ente los picos Cabrón y Moncóu, a una altiú de 800 metros, la so altura mínima ye de 26 metros nel ríu Narcea y la máxima de 2007 metros nel Cuetu d'Arbás. La vexetación predominante ye la de cualquier pueblu de Cangas del Narcea, mui abondante y compuesta na so mayoría por viesques de fueya perenne. Normalmente suel haber llobos dispersos peles viesques axacentes. Tamién puese considerar un llugar perfeutu p'atopar mazanes y mores, peles numberoses pomares y zarzales qu'ehí s'alluguen. Tamién tien una pequeña fonte, nomada "Fonte'l Molín", asitiada ente la "Casa Carbaḷḷa" y l'antiguu molín, l'orixe'l so nome.
El pueblu divídese en tres partes, Moncóu baxu (formáu namás que pola "Casa Simón"), Moncóu centru (el núcleu urbanu, u s'asitien la mayoría de los habitantes qu'hai nel pueblu) y Moncóu altu, asitiáu a la máxima altura del pueblu, u ta la "Casa la Pruída", onde taba antiguamente'l chigre, al que podía accedese pela cuesta la "Pruída". La mayoría del tarrén pobláu ta conformáu per tierres cultivaes sobre manera de fabes, llechugues y fréxoles. El pueblu tamién tien una plaza, de pequeñu tamañu, nella ta'l bebederu y la tarima (fecha con piedres y madera) u toquen los músicos normalmente na folixa del 3 de setiembre, a la qu'acude xente de toles parroquies cercanes. 
Rogelio Jove y Bravo
Jove y Bravo ñaz n'Uviéu siendo fiyu del conocíu compositor Alejandro Jove y Puerta. Realiza sos estudios na ciudá carbayona llicenciandose en Derechu Civil y Canónicu en 1870 na Universidá d'Uviéu y en 1874 algama el doctoráu pola Universidá Central de Madrid. Una vez finada la carrera entra a trabayar de funcionariu na diputación asturiana a la so vez qu'entama a exercer l'abogacía.
El 5 d'ochobre de 1879 motiváu pola controversia provocada pol corte del carbayón centenariu uvieín funda el diariu El Carbayón xuntu a los hermanos tipógrafos Laruelo. Ye nomao direutor cargu que ocupó demientres ventidós años. 
En 1887 algama la cátedra de Derechu Políticu y Administrativu puestu que mantendrá hasta 1921.
Foi ún de los integrantes del Grupu d'Uviéu.
Demientres la dictadura de Miguel Primo de Rivera ocupó los cargos de presidente de la Diputación provincial d'Asturies, de la Unión Patriótica y del Centro Diocesano d'Uviéu. Foi tamién miembru de la Real Academia de la Historia española, Real Academia de Bellas Artes de San Fernando y Comisión Provincial de Monumentos y conseyeru de Instrucción Pública.
Demientres so mocedá escribe poesía amas s'interesa pol mundu periodísticu asina emtama a realizar collaboraciones con El Faro Asturiano, Revista Ovetense, Joven Asturias o El Eco de Avilés ente otros. Pa estas collaboraciones usaba dos seudónimos, El Bachiller Arnaldo y con más frecuencia Luis de Carmen. Sos inquietues periodístiques encumen cola fundación en so xuventú del periódicu El Apolo.
Collabora na obra Asturies, de Octavio Bellmunt y Fermín Canella, colos artículos: Uviéu (tomu I), Virxe de la Cueva. Tradición (tomu I), Castrillón (tomu III) y Mitos y supersticiones d'Asturies (tomu II).
Topeka (Kansas)
Topeka ye la capital del estáu de Kansas, nos Estaos Xuníos, y sé alministrativa del condáu de Shawnee. Asitiada a la vera'l ríu Kansas, na fastera nororiental del estáu homónimu, tenía en 2010 (U.S. Census Bureau) una población de 127.473 habitantes. La so área estadística metropolitana, que compriende los condaos de Shawnee, Jackson, Jefferson, Osage y Wabaunsee, tenía nesi añu 233.870 habitantes.
El significáu del so nome ye desconocíu; créese que procede de los idiomes falaos polos Kansa y los Ioway. Como topónimu la primer vez que se menciona ye en 1826, cuando ye recoyíu como'l nome que-y dan los Kansa al ríu Kansas. Los fundadores de la ciudá escoyeron el nome en 1855 porque yos paecía orixinal y eufónicu. Concretamente, atribúyese-y al mestizu Kansa Joseph James, nomáu Jojim, la suxerencia del nome.
La ciudá de Topeka asiéntase nes dos orielles del ríu Kansas aprosimadamente 96 km ríu arriba del puntu nel que'l ríu Kansas desemboca nel ríu Missouri. Amás, hai dos afluentes del ríu Kansas, los regatos Soldier y Shunganunga, que traviesan la ciudá. Esta asitiase nuna vega arrodiada por colines suaves, na zona de transición ente'l clima continental húmedu y el subtropical húmedu, con branos cálidos y húmedos y iviernos fríos y con poques precipitaciones. Añalmente hai más de 40 díes nos que la temperatura pasa de los 32ºC, y 21 nueches nes que la temperatura baxa perbaxu los 0ºC. Les precipitaciones añales medies son de 930 mm, siendo los meses d'abril a xunu los que más lluvia traen, bien de veces en forma de tormentes. Hai 100 díes de lluvia al añu, y 13 de ñeve, que por embargu cai en poca cantidá y nun cuaya poles carauterístiques del iviernu de Kansas, secu y soleáu.
Foi la xuntura de dos movimientos históricos decimonónicos la que fizo nacer la ciudá de Topeka: la llucha escontra la esclavitú y la espansión de los Estaos Xuníos hacia l'Oeste que permitió'l ferrocarril. Primero de que la frontera de Kansas fora abierta pol gobiernu federal a los colonos los primeros descendientes d'europeos que s'asentaran no qu'anguaño ye Topeka foron los hermanos Pappan, francucanadienses. Caún d'ellos casose con una muyer de la tribu Kaw en 1842, y dempués abrieron un serviciu de tresporte fluvial pel ríu Kaw. El ferry tuvo qu'interrumpir la so actividá en 1857 cuando los constructores d'una ponte sobro'l ríu nun ficieron casu a los nativos de la zona, qu'insistieron en que les pontes asentaes a la vera'l ríu nun diben aguantar les sos crecíes, y la ponte esbarrumbó al añu siguiente.
El coronel Cyrus K. Holliday, de Pennsylvania, aportó al territoriu de Kansas en 1854 con perres d'inversores de la costa este pa facer un ferrocarril. Caminó, con otros pioneros, dende Kansas City hasta Lawrence, onde aconceyó col doctor Charles Robinson, axente d'una organización antiesclavitú, y-y desplicó'l so plan. Siguieron camín hasta Tecumseh, pero los dueños d'aquelles tierres queríen-yos munchu dineru pol terrenu que pidía Holliday, y este coló a un llugar a unos ocho quilómetros de Tecumseh, a la vera´l ríu, ú mercó tierra a Enoch Chase, que la comprara primero a los Kaws. Holliday formó una compañía y autonomose presidente d'ella, con Chase y los pioneros que lu acompañaben como accionistes. Quixo nomar la nueva ciudá como Webster, n'honor de Daniel Webster, pero los demás prefirieron un nome llocal, y-y punxeron Topeka a la nueva ciudá, que foi incorporada como tal el 14 de febreru de 1857 con Hollyday como alcalde. 
El territoriu de Kansas organizose como un estáu y aprobó la so Constitución en Wyandotte (anguaño Kansas City), y foi almitíu na Xunión en 1861. Esa constitución establecía que la capitalidá había dedicise por elección y el doctor Robinson, nuevu gobernador estatal, puxó por Topeka en cuenta de Lawrence como la nueva capital. Tamién sofitó'l desarrollu del ferrocarril "Atchison, Topeka & Santa Fe Railway System", qu'entamó a espandise hacia l'oeste en 1869. Holliday convirtióse nel primer presidente d'esta compañía, que tenía la so sé y los talleres en Topeka y que fizo posible que la población de la ciudá pasara de tener 700 habitantes en 1862 a 5.000 en 1870.
Nel sieglu XX la ciudá fízose conocida internacionalmente como sé de Menninger, una organización ensin ánimu de lucru dedicada al estudiu de les enfermedaes mentales que foi fundada pol doctor Karl Menninger y so pa, el doctor Charles F. Menninger. Na década de 1920 los Menningers abrieron una clínica psiquiátrica, y esta convirtióse en 1938 nel "Topeka Institute of Psychoanalysis". Atribúyese-yos a los Menninger la introducción de la psiquiatría nos Estaos Xuníos. La so fundación trabayó en Topeka hasta 2003, añu nel que "The Menninger Clinic" coló pa Houston.
La condición de capital estatal de la ciudá fai que l'estáu de Kansas, colos sos 8.400 trabayadores, seya'l mayor empleador de la ciudá. De magar, namái ún de cada cinco trabayadores de la ciudá trabaya pal gobiernu estatal. Casi un cuartu d'ellos trabaya nos sectores sanitariu, educativu y de servicios sociales, y un 11,5% nel comerciu y un 9% na industria. Dientro d'ella destacan el sector alimentariu, l'editorial y el de la fabricación de neumáticos.
Wichita (Kansas)
Wichita (’n inglés [ˈwɪtʃɨtɔː]) ye una ciudá del estáu de Kansas, nos Estaos Xuníos. Ye la más poblada del estáu. Foi fondada en 1864.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2006 diz que Wichita tenía 357.698 habitantes.
Overland Park (Kansas)
Overland Park ye una ciudá del estáu de Kansas, nos Estaos Xuníos. Ye la segunda ciudá más poblada del estáu dempués de Wichita. Foi fondada en 1905.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2006 diz que Overland Park tenía 165.890 habitantes.
Llista de movimientos autonomistes ya independentistes
Esta ye una llista de los movimientos autonomistes ya independentistes que tán activos anguaño a lo llargo del mundu. 
Conséñense na llista d'abaxo los vinientes criterios: qu'heba movimientos activos, miembros activos, y qu'esixan l'autonomía o la independencia pa una fastera o rexón xeográfica determinada.
Autonomía
Col términu autonomía puen entendese delles coses:
Hartford (Connecticut)
Hartford ye la capital del estáu estauxunidense de Connecticut. Yera, tamién, la sé alministrativa del conceyu de Hartford hasta qu'el estáu abolió la división del territoriu, no que cinca a la xestión de los servicios públicos, en condaos en 1960. En 2010 tenía una población de 124.775 habitantes, que facíen d'ella la cuarta ciudá mayor del estáu tres de les de Bridgeport, New Haven y Stamford.
La ciudá tien el alcuñu de "Capital mundial del seguru", una y bones nella tienen la so sé munches compañíes aseguradores, que convierten a esti sector na principal industria de la rexón. Fundada en 1637, Hartford ye una de les ciudaes más vieyes del país. Nelli s'alcuentren: el muséu d'arte más antiguu del país, el Wadsworth Ateneum; el parque más antiguu del país fechu con dineru públicu, el parque Bushnell; el periódicu diariu que más tiempu lleva editándose ensin interrupción, The Hartford Courant; la segunda escuela secundaria más antigua del país, la Hartford Public; una escuela d'humanidaes privada y elitista, el Trinity College; y la Mark Twain House, la casa na qu'esti autor escribió les sos obres más famoses y na que sacó alantre a la so familia. Elli dixo de la ciudá, en 1868, que yera la más principal d'ente toes les ciudaes fermoses del mundu.
Tres de la Guerra Civil estaunidense la ciudá foi la más rica del país demientres varies décades. Anguaño, por embargu, ye una de les más probes, con casi trés de cada diez families viviendo perbaxu de la llínia la probeza. Esto contrasta col fechu de que la so área metropolitana ocupa'l puestu 32 ente les 318 del país no que cinca a la so producción económica, y ye la séptima de les 280 árees estadístiques metropolitanes n'ingresos per capita. Añedimos namái otru dato qu'amuesa les diferencies ente la ciudá y los sos suburbios: el 83% de los que trabayen na ciudá y ganen más de 80.000 dólares al añu aporten a ella dende otros núcleos de población, mentanto qu'el 75% de los habitantes de la ciudá que se desplacen a otres a trabayar ganen menos de 40.000 dólares añales.
[[Imaxe:|right
[[Categoría:Ciudaes d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Connecticut]]
Santibáñez de la Sierra
Santibáñez de la Sierra ye un conceyu allugáu na comarca de La Sierra, na provincia de Salamanca, (Rexón de Lleón), comunidá autónoma de Castiella y Lleón, (España).
El pueblu alcuéntrase a una distancia de 67 km de Salamanca, la capital provincial. Al 2003 cuntaba cun una población de 249 habitantes, de los cuales 134 son varones y 115 son muyeres, nuna superficie de 13,61 km². La so altitú ye de 611 m sobre'l nivel de la mar. El so códigu postal ye 37670.
Santibañes ye un pequeñu pueblu d'unos 250 habitantes asitiáu na comarca de "La Sierra Baxa", al sur de la provincia de Salamanca. Alcuéntrase na parte baxa d'una monte, a unos 600 m sobre'l nivel de la mar, y domina dende ellí un ampliu valle enllenu de viñales y finques. Les cases tán construyíes según el patrón serranu, con dos o más pisos, cumo mínimu, y una cuadra nel baxu. Les fachaes son de piedra de la zona con maderos adosaos llamaos "cuartones".
Esisten trés pedaníes cercanes dependientes de Santibañes: la mayor y más importante ye Santa María de lo Llano (35 habitantes, 15 varones y 20 muyeres), llocalizada nún pandu no alto d'un monte. Les otres dos son Casilla de las Erías (3 habitantes) y Las Puentes del Alagón (9 habitantes), esta última allugada alrodiu d'una ponte romana costruyida nel sieglu I e.n.d, dispón d'un restaurante y d'una piscina natural mui bien equipada.
Santibañes ye un pueblu principalmente agrícola. Los cultivos más usuales y de los que la xente vive son la uva y la zreza.
Cultívanse una clas d'uva autóctono de la comarca, la Rufete, y otres variedaes aptes pa estremaos tipos de vinu, como la "garnacha", el "tempraníu", el "tintu'l país" o'l "mazuelu"; amás de la uva de mesa "moscatel". Les uves, antiguamente, yeren estrumíes pa facer vinu na Bodega Vitivinícola "San Agustín" de Santibañes; mas dempués diose en vender, al traviés de la mesma, la uva direutamente a intermediarios que la llevaben a los mercaos como vinu de mesa. Ésto síguise faciendo na actualidá.
El cultivu de zreza aumentó considerablemente nos caberos años, a cuenta de la drástica baxada del preciu de la uva, qu'anguaño s'avera en tornu a los 20 céntimos d'euru, una cifra veramente precaria. Les zreces, a diferencia de les uves, caltienen un preciu más o menos razonable, que s'alcuentra ente los 60 céntimos y l'euru, sigún les distintes clases.
En Santibañes esiste una grande variedá de clases de zreza, pero les que se venden na Cooperativa Hortofrutícola "Santibáñez de la Sierra" son les clases:
Arriendes de la zreza y la uva, cultívanse tamién en Santibáñez diversos tipos de frutales (ablanos, nozales, castañales, guindales, cirolares, pumares, peruyales, piescales, figales...) y hortalexes, principalmente pa consumu propiu. Sicasí, nos bonos años de collecha, véndense tamién los cirolinos o nisos na Cooperativa Hortofrutícula "Santibáñez de la Sierra".
La fala de Santibáñez y la del restu de la comarca perteneció primitivamente al al astur-lleonés (queden delles güelgues dialeutales), sofriendo más tarde una influyencia meridional (na fonética) y, sobretoo, una asimilación a la fala vulgar castellana.
Los rasgos asturllioneses (como la epéntesis de la yod en la terminación, la conservación de la -e tres /d/ o /t/, la palatalización de l- y n- o la conservación del grupu -mb-, aspiración de la /F/ anicial llatina /h~x/ -"ḥelechu"-, perda de la /R/ cabera del infinitivu énte pronome enclíticu -"matalu, bebelu"...-) tán mui difuminaos, anque caltién grande parte de les soluciones gramaticales (inserción d'artículu énte l'axetivu posesivu -"la mi casa"-). D'otra banda, los rasgos meridionales (como l'aspiración de la fricativa velar xorda y de la /s/ implosiva) marquen un fuerte contraste cola fala del restu de la provincia.
Pesie a caltener una grande influyencia del astur-lleonés, poseye dalgunes comitencies vasques y mozárabes. sobremanera nel lléxicu.
Con too ello podemos encuadrar esta ""parra"" dientro de la fala estremeña.
El Colexu Rural Agrupáu "Los Jarales", asitiáu na Plaza d'Agustín Bullón, ye l'únicu centru educativu qu'esiste en Santibañes. Imparte formación d'Educación Infantil y Primaria.
El 28 d'agostu celébrase "San Agustín", anque'l periodu festivu enántase dalgunos díes previos al "Día grande".
De la mesma manera que'l xueves santu, munchos vecinos y peñes preparen "limoná", una especie de sangría qu'ufren al públicu nes sos propies bodegues, amás d'una xinta na Plaza Mayor so les ocho la tarde. Tamién hai una verbena nocherniega.
Dende'l campanariu de la ilesia anúnciase la fiesta a toque de viéspores.
Tres d'ello l'alcalde pronuncia un pregón dende'l balcón del ayuntamientu, dando oficialmente pasu a les fiestes. Los llocales de les peñes del pueblu queden abiertes a los vesitantes.
A les dolce de la mañana les campanes anuncien la Fiesta Mayor. Una comitiva de danzadores presidíos pol tamborileru l'alcalde salen a buscar a les reines dames d'honor pa s'empobinar a la misa mayor.
Tres d'ella hai una procesión na que lleven al santu San Agustín a recostines hasta la plaza, onde tien llugar l"'Ofertoriu". Los danzadores anicien un ""paléu"", mentes que les muyeres rematen el baille col ""tecer el ramu"", entrellazando unes cintes de collores alrodiu d'un palu.
Tien llugar a les ocho de la mañana, faese un almuerzu de la tradicional sopa d'ayu. Haza les nueve, apuerten los animales trayíos dende'l Campu Charru. La Plaza Mayor, de planta cuadrangular, zárrase con unes barres de fierro. Tradicionalmente la xente solía llevar escaleres pa esfrutar meyor del actu.
A les seyes de la tarde tornen los "paleos", dellos mui propios, como "San José", "El Molineru", "Salamanca", "Zapatito de Charol", etc...
So les dos de la madrugada, dempués de toles verbenes, les peñes protagonicen un desfile divertíu y collorista, precedíu por una xaranga. Alcuéntrense peñes hestóriques como "La Vertedera Giratoria", "El Cubeto Bailón" y la J.R., les de los ventañeros comu los "Ajorcamulos", tamién les de los mozos más nuevos, "Los Arrancaparras" y "Las Makokis", y per último, la curiosa peña de neños, los "Pequeñines Borrachines".
Santolaya (Cangas)
Santolaya ye un llugar y una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Arayón, Cueiras, El Ḷḷanu, Santolaya y Santuyanu.
San Xulianu
San Xulianu ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Arbas, La Chabola, Corros, La Fonda, Xilán, Ḷḷindouta, Miravaḷḷes, Outardexú, L'Outeiru, Rimolín, Santuyanu, San Romanu d'Arbas, Veiga de Rei, Veigamiedru, Viḷḷaxer y Viḷḷar de Rugueiru.
Tubongu
Tubongu ("Tebongo" en castellanu) ye un llugar y una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. La parroquia ta formada poles llocalidaes de'Antráu, Xavita, Portieḷḷa, El Puelu, Pontelinfiernu, Robléu Biforcu y Tubongu.
Nel llugar de Tubongu habiten 147 persones y alcuéntrase a unos 9 km de la capital del conceyu. 
Robléu de Teinás
Robléu de Teinás ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Castieḷḷu, Zreizaliz, Los Chanos, Parada la Viecha, Porciles, Robléu de Teinás y Teinás.
Trones
Trones ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Araniegu, Faéu, Ḷḷourante, Olgu, Paraxas, Rozas y Trones.
Veigaḷḷagar
Veigaḷḷagar ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: L'Artosa, Combu, Monesteriu, Veigadhorru y La Viña.
Viḷḷacibrán
Viḷḷacibrán ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Tablaú y Viḷḷacibrán.
Viḷḷalái
Viḷḷalái ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Coubos, Las Cuadrieḷḷas de Viḷḷalái y Viḷḷalái.
Viḷḷarmental
Viḷḷarmental ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Ḷḷadréu, Pedrueñu, Tablaos y Viḷḷarmental.
Viḷḷatexil
Viḷḷatexil ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Las Mestas, Morzóu y Viḷḷatexil.
Xarceléi
Xarceléi ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Asitiada a unos 17,5 km de la capital del conceyu (Cangas del Narcea) y 90 km d'Uviéu. Formada poles llocalidaes de: Bárzana, La Braña, Xarceléi, Ordial, Uviéi, Pambléi y Viḷḷar de Ḷḷanteiru.
Xinestosu
Xinestosu ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada namás que pola llocalidá de Xinestosu.
Xichón
Xichón ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: El Coutu, Xichón y Vidal.
Xichón ye ún de los pueblos más grandes del conceyu de Cangas del Narcea, allugáu al sur del mesmu, a unos 30 quilómetros de la capital conceyil. Ta formáu por más d'una ventena de cases. Rescampla polos sos paisaxes, yá que'l propiu núcleu ta inxertu en metanes d'una impresionante naturaleza. Rescampla'l picu Caniechas (1924 metros, el segundu más alto de Cangas). Puen alcontrase fayeos y carbayeres. La so orografía ye escarpada anque'l pueblu nun ye mui pindiu. Otres cumes de la estaya son la del Padrón, el Xiplo, La Nevera, El Rebochaz, La Matina, La Filtrosa, Reconco y Chauchina. Nestos dos caberos alcuentrense delles llagunes.
Bayura de ganáu bovín y agricultura.
El so clima carauterízase por un iviernu perfríu, yá que ta a más de 1100 metros d'altura. N'iviernu danse temperatures inferiores -10ºC. Prodúcense grandes nevaes que lleguen a superar el metro d'altura. Les máximes añales suelen dase en xunetu y agostu, con máximes al rodiu de 28ºC. Les precipitaciones son abondantes, suelen sobrepasar los 1000 mm añales.
La historia d'esti pueblu ta marcada en parte pola economía minera qu'entá sobrevive nes cercaníes del pueblu. Equí tuvo afincada la empresa Antracitas de Gillón S. A.
Cangas del Narcea (parroquia)
La villa de Cangas del Narcea, capital del conceyu, allúgase ente los ríos Narcea y Lluiña. Ye'l centru alministrativu y comercial, amás de la testera de servicios de tola comarca suroccidental. Ta asitiada a menos d'hora y media d'Uviéu, a 90 km. Anguaño tien 6812 habitantes. 
Bridgeport (Connecticut)
Bridgeport ye una ciudá del estáu de Connecticut, nos Estaos Xuníos. Ye la ciudá más poblada del estáu.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2006 diz que Bridgeport tenía 137.912 habitantes.
Charleston (Virxinia Occidental)
Charleston ye la capital del estáu de Virxinia Occidental, nos Estaos Xuníos. Tambén ye la ciudá más poblada del estáu.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2006 diz que Charleston tenía 50.846 habitantes.
Huntington (Virxinia Occidental)
Huntington ye una ciudá del estáu de Virxinia Occidental, nos Estaos Xuníos. Foi fondada en 1870. Ye la segunda ciudá más poblada del estáu.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2006 diz que Huntington tenía 49.007 habitantes.
Enrique García Rendueles
Enrique García-Rendueles Gutiérrez (Cimavilla, Xixón, 24 d'avientu de 1880 - Xixón, 22 d'avientu de 1955) foi un poeta, sacerdote, investigador, antoloxista y escritor asturianu qu’escribió les sos obres tanto en castellán como n’asturianu. Foi militante del Partíu Carlista d'Asturies
Ñaz en Xixón. Sos padres fueron don Ricardo García-Rendueles y Muñiz, nacíu en Xixón, procurador de los tribunales, y doña Florentina Gutiérrez Lamuño Vivansán, de Santa María de la Corte, Uviéu. Tuvo tres hermanos, Luis, José "Pepín," y Ricardo. El tamién escritor Ricardo García-Rendueles y González yera primu suyu. Fizo los sos primeros estudios nel Colexu de La Inmaculada, de los padres xesuítes, finándolos nel añu 1898. Con vocación relixosa, ingresó nel Seminariu de Valdediós del que pasó, al añu siguiente al Seminariu Conciliar d’Uviéu, onde finó la so carrera eclesiástica en 1903.
En 1921 ye nomáu profesor de Relixón nel Institutu Xovellanos, y en 1952 caderalgu de l’asignatura, tres d’un llargu pleitu col obispáu. El so trabayu como investigador fue reconocíu ingresando nel Institutu d’Estudios Asturianos (IDEA) nel añu 1949 con un discursu tituláu "Liturgia popular", onde se recueyen costumes y fiestes relixoses con un riquísimu aneudotariu etnolóxicu.
Morrió’l 22 de febreru de 1955 na so casa de la cai Gregorio García Jove, en Cimavilla, de resultes d’una pulmonía.
Posiblemente’l trabayu más importante de Rendueles seya "Los nuevos bablistas," una antoloxía d’escritores en llingua asturiana, publicada en 1925, onde se recueye la obra de treinta poetes, con un total de noventa y un poesíes, acompañaes d’una presentación bio-bibliográfica de caún. Pero, con ser esto interesante, lo que fizo del llibru obra d’estudiu obligáu ye la so “Introducción”, un verdaderu estudiu críticu sobre la situación de la llingua y de la lliteratura asturianes, con una visión moderna, na qu’afirma la validez del asturianu pa tratar cualquier tema: “…asuntos nobles y elevados, de hondos sentimientos, de verdades científicas e ideas abstractas…” , criticando, al tiempu a los poetes pola so incuria o apatía, pa tratar namás asuntos triviales y ligeros. Ente les poesíes recoyíes nel llibru, inclúyense diecinueve del propiu García-Rendueles.
La primer obra, n’orde cronolóxicu, d’Enrique García-Rendueles fue un trabayu sobre’l so almiráu Gaspar Melchor de Xovellanos, publicáu en 1913, y que lleva por títulu "Jovellanos y las Ciencias Morales y Políticas". Algamó un Accesit nel concursu entamáu pola Real Academia de Ciencias Morales y Políticas. Nella, Rendueles repasa’l pensamientu xovellanista nes sos distintes estayes: la del Derechu, la Economía, la Política, la Educación, les Costumes… con un capítulu especial al Xovellanos patriota.
"L’Himno de Covadonga. XII Centenario de la batalla (718-1918)", ye de 1918 y nun tien que ver col famosu Himno Oficial a la Virgen de Covadonga, de Restituto Valle (lletra) y Busca de Sagastizábal (música), de la mesma fecha, que comienza con: “Bendita la Reina de nuestra montaña…”
"Vocabulariu de 1924". Esti vocabulariu permaneció inéditu hasta l’añu 2012 en que se publicó dientro les obres completes de García-Rendueles . Nun tien que ver col Diccionariu nel que trabayó Rendueles hasta’l día de la so muerte que, xunto cola Gramática, tamién de la so autoría, esapaeció misteriosamente de la biblioteca del RIDEA. 
"Antiguos apodos de Gijón (1850-1890) anotados por don Enrique García-Rendueles, Pbro. Con la colaboración de su padre don Ricardo (1853-1928) y doña Rufina Morán La Bandera (1848-1936), r"ecopilación de nomatos del barriu Cimavilla. Trabayu que tuvo inéditu hasta l’añu 1994 nel que se publicó na revista "Lletres Asturianes".
Conceyu del Texu
Conceyu del Texu ye una plataforma asturiana que ta formada 33 asociaciones, que trabayen pola defensa de los texos d'Asturies.
Gaspar Meana
Gaspar Meana González (Tremañes, Xixón, 1960), ye un dibuxante y guionista de cómic, ilustrador y escritor asturianu.
Dende bien mozu siéntese interesáu pol dibuxu y por ello ingresa na Escuela d’Artes d’Uviéu, de la que se gradúa en dibuxu publicitariu en 1985.
La so obra más conocida ye la Crónica de Leodegundo, un trabayu nel que afonda na historia del Reinu d’Asturies, narrando los grandes fechos d’Asturies, Europa, el Magreb y Oriente Prósimu a lo llargo de 180 años (sieglos VIII y IX). El trabayu ta compuestu por 25 álbumes con 48 páxines cada unu y constituye una especie de proyectu vital del autor, rematando la xera nel añu 2006, cola publicación de "La última pallabra (850-960 d.C.)". Estos álbumes fueron asoleyaos en llingua asturiana con versiones de dellos autores (Vicente García Oliva o Antón García). Otru de los sos trabayos en cómic más reconocíu foi "La infanta, el pirata y el niño: El último año de la vieja Gijón (1395)". Nesti campu tien collaborao con revistes como El Wendigo, Caja de Dibujo, Avilús, El Gomeru, …
Como ilustrador vien collaborando col diariu El Comercio, de Xixón, aunque tamién llevó la dirección artística de la Historia de Asturias de GH Ediciones. Igualmente vien llevando un llabor importante na lliteratura infantil con títulos como "El elefante Poff no quiere ser payaso", "Ratón que te pilla el gato", "Cuentos africanos para niños", "El secreto de los alquimistas", "La canción de Roxana" o "Neñures".
Furacu prietu
Un furacu prietu o fueyu prietu ye una rexón finita del espaciu-tiempu fecha por un gran batarute de masa caltenida n'ella, con pergrande aumentu de la densidá, lu que afita un campu gravitatoriu del que nenguna partícula material, nin de lluz, pue afuxir.
Juan Junquera Huergo
Juan Junquera Huergo (barriu de La Reboria, parroquia de San Andrés de los Tacones, Xixón, 1804 - Uviéu, 6 de mayu de 1880) foi un profesor y escritor asturianu.
Estudió derechu na Universidá d'Uviéu, en 1856 ye profesor nel Institutu Xovellanos de Xixón u algama'l cargu de vicedireutor ente 1870 y 1879. Foi escritor y periodista na prensa asturiana.
Autor de la primer gramática del asturianu, y d'un diccionariu, trabayos que quedaron inéditos hasta que fueron alcontraos los manuscritos na biblioteca de la Fundación Menéndez Pidal de Madrid en 1989 por Xosé Lluis García Arias; en 1991 la ALLA espublizó la gramática, tando tovía inéditu'l diccionariu.
Colexu profesional
Colexu Profesional o colexu oficial ye una corporación de drechu públicu de calter gremial. Intégrenla los qu'exercen les denomaes profesiones lliberales y ta davezu amparada pol Estáu. Los sos miembros asociaos conócense como colexaos. Cuando tien por oxetu de dedicación les autividaes manuales o artesanes denómase sigún la forma tradicional: gremiu.
L'oxetivu de los colexos profesionales son l'ordenar l'exerciciu de les profesiones, representales n'esclusividá y defender los porgüeyos de los colexaos, arriendes de curiar pol bon llabor profesional, au la práutica d'una ética de trabayu seya oxetivu cimeru. y ún de los entamos fundacionales de los estatutos d'estes organizaciones.
N'Europa implántense principalmente nos estaos del Mediterraneu: Onde hai más fuercia d'ellos ye en Francia, España, Italia y Portugal.
Franxa de Gaza
La Franxa de Gaza (n'árabe: قطاع غزة "Qiṭāʿ Ġazza" o tamién "Qita' Ghazzah"; n'hebréu, רצועת עזה "Retzu'at 'Azza") ye una estrecha franxa de tierra asitiada nel Oriente próximu, al suroeste d'Israel y al noreste de la península del Sinaí d'Exiptu, y que xunto con Cisxordania forma los Territorios Palestinos. Tien 11 km de llendes con Exiptu, na ciudá de Rafah, y 51 km de llende con Israel; tamién tien 40 km de costa nel Mediterraneu.
Pictos
Los pictos yeren una confederación de tribus que vivien nel norte y centru d'Escocia ente los ríos Forth y Clyde dende tiempos del Imperiu romanu hasta'l sieglu X. Yeren descendientes de los caledonios y otres tribus que los historiadores romanos yá nomaron o qu'aparecíen nel mapa de Ptolomeo. "Pictia" o "Pictavia" (Pictland n'inglés) convirtiéndose nel reinu d'Alba demientes el sieglu X, colo que los pictos se convertiríen darréu n'Albannach o Escoceses.
Cabinda (provincia)
Cabinda ye una de les 18 provincies nes que ta xebrada alministrativamente Angola. Ye un esclave d'Angola al tar separtada del restu del país pola República Democrática d'El Congu, qu'arrodia la provincia pel este y el sur. Al norte allúgase la El Congu y al oeste l'Atlánticu. En 2014 tenía una población de 716.076, con un área de 7.270 km².
Dellos grupos busquen la independencia de l'actual provincia angolana, que pasaría a ser la República de Cabinda.
La provincia ta compuesta por cuatro conceyos:
Frente pa la Lliberación del Enclave de Cabinda
El Frente pa la Lliberación del Enclave de Cabinda (en portugués: "Frente para a Libertação do Enclave de Cabinda", FLEC) ye un movimiento separatista de Cabinda, Angola.
El 1 de febreru de 1885 firmóse un tratáu en Simulambucu estableciendo Cabinda como un protectoráu portugués. Irguióse un monumentu más tarde nesa mesma estaya.
El FLEC foi fundáu en 1963 pola xuntura de tres movimientos nacionalistes; MLEC Movemento de Liberação do Enclave of Cabinda (Movemiento de Lliberación del Enclave de Cabinda), CAUNC - Comite d'acção de União Nacional Cabindesa (Comité d'aición d'Unión Nacional Cabindesa), y ALLIAMA - Aliança Nacional do Mayombe (Alianza Nacional del Mayombe). Mayombe ye un monte ente Cabinda y la El Congu.
El cabezaleru del grupu uníu yera Luiz Ranque Franque, que refugó amestar otros movimientos independentistes angolanos. FLEC adoptó una bandera coles franxes bermeyes], marielles y azules horizontales -- un color pa caún de los grupos. L'emblema nuevu (una estrella blanca y un triángulu verde dientro d'un aniellu) foi agregáu nel centru.
En 1975 FLEC constituyó un gobiernu provisional que conduxo Henriques Tiago y que proclamó la independencia de Portugal el 1 d'agostu de 1975. Luiz Ranque yera'l presidente.
Ente payares de 1975 y el 4 de xineru de 1976, l'enclave de Cabinda foi invadíu polos soldaos del "Movimientu popular pa la lliberación d'Angola" (MPLA), que yera'l movimientu dominante de la independencia nel restu d'Angola, apoyáu de cerca por tropes cubanes. El MPLA ganó rápidamente'l control de les árees urbanes mientres que FLEC controló'l campu.
FLEC desintegróse en tres faiciones; FLEC-Ranque Franque, FLEC-N'Zita, conducíu por N'Zita Henriques Tiago, y FLEC-Lubota, conducíu por Francisco Xavier Lubota. En payares de 1977 otra faición, el "Comandu militar pa la lliberación de Cabinda", foi creada. En xunu de 1979 les fuercies armaes pa la lliberación de Cabinda crearon otru movimientu, el MPLC - el movimientu popular pa la lliberación de Cabinda (Movimento Popular de Libertação de Cabinda).
Nos años 80 FLEC recibió ayuda d'Unión nacional pa la independencia total d'Angola (UNITA), al que s'opusieron el gobiernu MPLA-controlado por Angola, y de Sudáfrica. En 1988 ñaz el- Comité comunista de Cabinda (Comité Comunista de Cabinda) separáu del FLEC y conducíu por Kaya Mohamed Yay.
Nos años 90 creóse la Unión Nacional pa la Lliberación d'Angola, y lideróla Lumingu Luis Gimby.
El FLEC orixinal foi reformáu en los años 90, y dos faiciones, FLEC-Renovada, que tenia una bandera blanca con una raya central pero xebrada en tres colores: verde, mariello y prieto, con un aniellu bermeyu nel centru de la bandera y de les fuercies FLEC-Armaes de Cabinda (Forças Armadas de Cabinda - FLEC-FAC).
N'agostu de 2006 un alto'l fueu foi firmáu ente'l gobiernu de FLEC-Renovada y d'Angola. Esto foi denunciáu polos más de los grupos de Cabinda tanto nel interior como nel esterior Cabinda como impostor. FLEC-FAC continúa la so llucha pola independencia tanto nel interior como nel esterior Cabinda.
N'ochobre de 2006 FLEC-FAC pidió la intervención de la Comisión de la Xunión Africana de los Drechos Humanos. El pidimientu siguía tando pendiente a agostu de 2007.
El FLEC recibió ayuda del Gobierno francés.
AlʻAmin Mazrui, Ali. "The Warrior Tradition in Modern Africa", 1977. Páxina 227.
Cabinda
Cabinda pue referise a:
Bárzana (Alava)
Bárzana ye un pueblu de la parroquia de Alava, nel conceyu asturianu de Salas. Báñalu el Ríu Narcea y averáu a la AS-15 Uviéu a Cangas del Narcea.
Alava
Alava ye un pueblu y una parroquia del conceyu de Salas (Asturies). Compriende los llugares de Bárzana y Alava, pronunciáu Alava o Alavá, nunca *Álava. La parroquia situase al viés de la veiga'l Narcea.
Augüera
Augüera ye una aldea y una parroquia del conceyu asturianu de Miranda.
El nome del pueblu vien-y de la pallabra "augüeru", que ye un canal de riegu o un sitiu onde se xunten regatos. 
Tien una superficie de 29,3 km², na que habiten un total de 97 persones (2011) repartíes ente les poblaciones d'Abedul, Augüera, Augüerina, L'Arena, Los Bazales, La Casa Blanca, La Casa'l Sol, Castañera, Cigüedres, La Ferreiría, Pumadín, Quintanal, Los Rozos, San Esteban y Viḷḷar. L'aldea d'Augüera ta a unos 10 quilómetros de Balmonte. Alcuéntrase na oriella izquierda del ríu Pigüeña, a 340 metros sobre'l nivel del mar y llégase a ella pela carretera AS-227.
La ilesia parroquial ta dedicada a San Andrés. Ye del sieglu XVIII, con planta en forma de "T". 
Lleiguarda
Lleiguarda ("Leiguarda" en castellanu), ye una aldea y parroquia del conceyu asturianu de Miranda. 
Llégase pela AS-15 y tá a unos 10 km de Balmonte, anguaño la capital del conceyu y a 45 d'Uviéu. 
Formen parte la so parroquia los llugares y aldees d'Antuñana, Beyu, La Forniella, Lleiguarda, Menes, Modreiros, Pandu, Silviella y La Viña. La parroquia allúgase nes faldes del Picu Couríu y ta bañada na parte baxa pol ríu Pigüeña. La población ye de 148 habitantes (INE 2011). La Iguarda foi l'antigua y tradicional capital del conceyu Miranda, pa baxar a Silviella a finales del sieglu XVIII, que lo foi hasta mediaos del sieglu XIX en que treslládase a Balmonte. La Ilesia dedicada a Samartín tien vestixos románicos y foi reformada nel sieglu XVII. 
Otros llugares d'interés son les casones palaciu de La Iguarda y del pueblu medieval de Beyu. Tamién pue visitáse l'altu la Brueba; Dende esti llugar pué vese todavía güei el canal qu'en tiempos de los romanos llevaba l'agua dende les faldes de Couríu a la mina d'oru en Bixega y Bueinás. Cerca La Iguarda hai documentáu un castru y una fonte llamada de "Las Xanas", concretamente pel antiguu camín que la comunicaba pela lladera'l monte Couriu con Ouviñana y Castañéu de Miranda.
Ḷḷamosu
Ḷḷamosu ye una aldea y una parroquia del conceyu asturianu de Miranda.
Tien una superficie de 7,48 km², na qu'habiten un total de 25 persones (INE 2011), toes elles na aldea del Ḷḷamosu.
L'aldea ta a unos 8 quilómetros de Balmonte, la capital del conceyu. Alcuéntrase na lladera oeste de la sierra del Contu, a unos 450 metros sobre'l nivel del mar. Llégase a ella pela carretera BE-2, que sal de la AS-227.
Fuercies Armaes de Cabinda
Les Fuercies armaes de Cabinda ("Forças Armadas de Cabinda" (FAC) en portugués) ye la estaya armada del partíu políticu nacionalista Frente para a Libertação do Enclave de Cabinda (FLEC, "Frente pola Lliberación del Enclave de Cabinda"). Fundaes en 1969 l'oxetivu de les FAC ye la independencia dafechu del territoriu de Cabinda frente a la ocupación de la MPLA d'Angola.
Les FAC defenden amás que documentos del tiempu colonial portugués prueben que Cabinda nun ye parte alministrativa d'Angola.
Movimientu Popular de Lliberación d'Angola
El Movimientu Popular de Lliberación d'Angola (MPLA, en portugués "Movimento Popular de Libertação de Angola") ye un partíu politicu angolanu que tien gobernao'l país dende 1975. EL MPLA lluchó escontra Portugal na guerra d'independencia ente 1961 y 1975 y llueu escontra l'UNITA y el FNLA na guerra civil que se prollongó dende 1975 hasta 2002.
N'avientu de 1956 el Partíu Comunista Angolanu ("Partido Comunista Angolano", PCA 1955) fusionase col Partíu de la Llucha Unida de los Africanos d'Angola (Partido da Luta Unida dos Africanos de Angola, PLUA 1953) con Viriato da Cruz, Presidente del PCA como Secretariu Xeneral. Darréu otros movimientos xúnense como'l Movimientu pola Independencia Nacional d'Angola (MINA) y el Frente Democráticu pa la Lliberación d'Angola (FDLA).
República de Cabinda
República de Cabinda ("Repubilika ya Kabinda" en quicongu) ye una rexón separatista n'África central, que ye miembru de la Organización de Naciones y Pueblos Non Representaos. Según el gobiernu d'Angola y la ONU, Cabinda ye una de les provincies d'Angola.
En 1991 tenía una población de 163.000 habitantes. El triba étnica más grande de Cabinda ye la de los congos, que xebrada nos clanes vinientes: bavili, bayombe, awoyo y asolongo. Falen dellos dialeutos tribales (tchivili, kiyombe, kiwoyo y isolongo) y una llingua entemecisa, ibinda o cabindés, toes elles remanecen del idioma quicongu.
Cabinda pertien recursos naturales esenciales, como petroleu y gas. Les reserves de petroleu d'esta estaya son unes de les mayores d'África.
Cabilianos
Los Cabilianos, son pueblu sedentariu de llingua bereber, orixinariu de la rexón montesa de Cabilia nel noreste d'Arxelia.
Anque en xeneral la so economía ta basada na agricultura —col cultivu del olivu, la cebada y el trigu—, demientres la ocupación francesa d'Arxelia entamáronse actividaes comerciales, trabayos rurales, oficios industriales y na milicia.
Los cabilianos tán organizaos en tribus (cabiles) y siguen una filiación patrillinial. El grupu familiar vive n'aldees con viviendes de forma rectangular, nes que nomen delegaos que s'encarguen de facer respetar los vezos de la tribu. Numberosos ritos de pasu y d'iniciación presiden les estrames etapes de la so vida.
La so cerámica, fabricada poles muyeres ensin aida del tornu, ta decorada con motivos xeométricos y tien sío minuciosamente estudiada por parte de los arqueólogos por mor de la so asemeyadura coles vasixes de l'antigua Grecia.
Cabilia
La Cabilia ye una rexón montesa del norte d'Arxelia. Los sos habitantes llamenla "Tamurt Idurar" ("Tierra montesa") o "Tamurt Leqvayel" ("Tierra de los cabiles").
Forma parte de los montes del Atlas y allúgase a orielles del mar Mediterraneu. La Cabilia abarca varies wilayes d'Arxelia: tol territoriu de Tizi Uzu y Buxía (Bgayet), la mayor parte de Bouira (Tubiret) y Bordj Bou Arreridj, y partes de les wilayes de M'Sila (Tamsilt), Jijel, Boumerdes y Setif.
L'área ta habitada polos cabilios, el segundu grupu bereber n'importancia tres los chleuhs de Marruecos.
El so nome significa "tribu" (del árabe "qabīla" قبيلة). Falen el cabiliu, una variedá bereber. Dende la primavera bereber de 1980, los cabilios tán al frente de la movilización pola reconocencia oficial de les llingües bereberes n'Arxelia.
Otres personalidaes con oríxenes cabileños son: Zinedine Zidane, Mouloudji Marcel, Isabelle Adjani, Edith Piaf, Daniel Prevost y Dany Boon.
Movimientu pola Autonomía de Cabilia
El Movimientu pola Autonomía de Cabilia (en francés Mouvement pour l'Autonomie de la Kabylie) (MAK) ye un grupu autonomista non violentu que busca la independencia pa la provincia de Cabilia frente a Arxelia. Fundáu pol cantante de folk Ferhat M'henni, el MAK ta compuestu por Berberes arxelinos, al rodiu de la ciudá de Tizi Ozou, que tien frustraos los esfuercios del gobiernu por asimilar a la minoría cola mayoría Árabe. L'oxetivu inmediatu del MAK ye l'autonomía rexonal, per M'henni tienlo descrito sólo como "el primer pasu hacia un estáu federal".
Euribor
Euribor ye un acrónimu de "European Interbank Offered Rate", o seya, "tipu européu d'ufierta interbancaria".
Ye l'interés al que les entidaes financieres se presten dineru nel mercáu interbancariu del euro. El so valor calcúlalu la Federación Bancaria Europea, per aciu de la media de los precios de los 64 principales bancos europeos.
Esti tipu d'interés aplícase a les operaciones ente bancos d'Europa partiendo de los precios d'ufierta de los préstamos que se faen ente sí estos 64 bancos; esto quier dicir que ye'l porcentax que paga como tasa un bancu cuando otru-y dexa dineru. 
Braeramente, l'Euribor nun ye un sólu tipu, sinón un conxuntu d'ellos. Les entidaes financieres usen distintos tipos d'interés según el plazu al que se presten dineru. Poro, pue falase d'euribor a una selmana, a un mes o a un añu. L'euribor a un añu ye'l que s'usa davezu como referencia pa les hipoteques. 
El so valor autualízase diariamente y n'España anúnciase públicamente nel BOE. 
Boletín Oficial del Estáu
El Boletín Oficial del Estáu (BOE), ye'l diariu oficial del Estáu Español, ye dicir, el muérganu de publicación de les lleis, disposiciones y actos d'inserción obligatoria. 
Contién arriendes, les lleis producíes nel senu de les Cortes Xenerales, les disposiciones emanaes del Gobiernu de la Nación y les disposiciones xenerales de les Comunidaes Autónomes. D'esta miente, n'Asturies esiste'l BOPA.
Arriendes del BOE, esisten tamién Boletines Oficiales del restu d'alministraciones territoriales (de cada Comunidá autónoma y de cada Provincia), al mesmu tiempu qu'otros Boletines, como'l de les Comunidaes Europees y de les Cámares Parllamentarias.
Boletín Oficial del Principáu d'Asturies
El BOLETÍN OFICIAL del Principáu d'Asturies (BOPA) ye'l Diariu oficial de la comunidá autónoma del Principáu d'Asturies. Nel asoléyense les disposiciones xenerales, actos alministrativos y testos que, en virtú de disposición llegal o reglamentaria, deban ser obligatoriamente asoleyaos nel mesmu pa la so validez llegal o eficacia xurídica.
Espublízase tolos díes sacante domingu y festivos. Dende'l xueves, 2 d'agostu de 2007, l'alministración, edición y distribución depende del Serviciu Central de Publicaciones, Archivos Alministrativos y Documentación adscritu a la Conseyería d'Alministraciones Públiques y Voceru del Gobiernu del Principáu d'Asturies. Semestralmente asoléyase un índiz sistemáticu y cronolóxicu coles disposiciones xenerales apaecíes nel boletín.
L'información oficial del Principáu d'Asturies ta contenía dende 1835 nuna publicación que la so denomación tien esperimentao variaciones a lo llargo d'esti periodu: 
A partir del 20 de xineru de 2009, desapaez la edición impresa del BOPA entamando a publicase solamente n'edición dixital.
Tulsa
Tulsa ye una ciudá del estáu estauxunidense d'Oklahoma. Ye la segunda mayor del estáu y la 46ª mayor del país. Tien una población (2012, U.S. Census Bureau) de 393.987 habitantes, y ye la principal población del área metropolitana de Tulsa, que tien 951.880 habitantes na área estadística metropolitana y 1.122.259 na área estadística combinada. Tulsa ye la sé alministrativa del condáu homónimu, el más pobláu del estáu d'Oklahoma, y estiéndese tamién pelos condaos d'Osage, Rogers y Wagoner.
La economía de la ciudá foi dependiente enforma, demientres la mayor parte del sieglu XX, del petroleu. Conocíasela como la capital petrolera del mundu, y yera ún de los centros más importantes de la industria petrolífera estaunidense. La crisis obligó a camudar la orientación económica de la ciudá, qu'acueye agora empreses de sectores ayenos al enerxéticu como'l financieru, el de telecomunicaciones o la industria aeronáutica. El so puertu de Catoosa, cabecera del sistema de navegación McClellan-Kerr Arkansas River, ye'l puertu interior estaunidense más alloñáu del mar.
Tulsa asítiase na esquina nororiental d'Oklahoma, 159 km al noreste d'Oklahoma City, na llende de la rexón de les Grandes Llanures y a la vera de la meseta d'Ozark, nuna rexón boscosa con colines de pocu altor. Ye'l puntu d'entrada a lo que se conoz como Green Country, la rexón noreste del estáu, conocida por esi nome pol contraste que presenta, pol so verdor y la bayura de montañes y llagos, coles fasteres central y occidental del estáu, más seques y planes.
La ciudá de Tulsa, asitiada a un altor de 210 m sobro'l nivel de la mar, ta dixebrada en dos pol ríu Arkansas, que la traviesa canalizáu nuna canal anchu y coles orielles cubiertes d'arena. El cursu del ríu al traviés de la ciudá ta controláu por un sistema de pantanos, pa evitar inundaciones, pero l'anchor y la profundidá del ríu varía enforma demientres l'añu en función de la cantidá de lluvia que cai en cada estación. La ciudá, d'otra banda, ta enmarcada por colines de pocu altor nes sos fasteres meridional (montes Shadow y Turkey, con bayura d'arboleda) y noroccidental (montes Osage).
El boom de la construcción d'entamos del sieglu XX fizo de Tulsa una de les ciudaes con más edificios d'estilu "art decó" de los Estaos Xuníos. Bien d'edificios (mayormente de los subestilos "zigzag" y "streamline") tán espardíos pelos barrios más vieyos de la ciudá, especialmente nel Downtown y el Midtown. En 2001 la ciudá agospió el congresu internacional d'Art Decó, un eventu semestral que busca promover internacionalmente'l conocimientu y la protección de los edificios d'esti estilu arquitectónicu. Un nuevu emburrión a la construcción, nes décades de 1970 y 1980, dio-y al skyline de la ciudá la so forma actual, na que dominan los edificios d'estilu contemporáneu. La ciudá tien el segundu ("BOK Tower"), el terceru ("Cityplex Tower") y el cuartu ("First Place Tower") edificios más grandes del estáu. El conxuntu arquitectónicu más destacáu de la ciudá ye'l de la Oral Roberts University, un complexu d'edificios d'estilu futurista postmodernu con estructures doraes con bordes afilaos y formas xeométriques pures. La cabera incorporación importante al paisaxe urbanu ye l'estadiu polideportivu BOK Center, diseñáu por Cesar Pelli cola intención de convertilu nún iconu urbanu, qu'amiesta referencies arquitectóniques al arte de los nativos americanos, al art decó y a los estilos arquitectónicos contemporáneos que conformen la historia arquitectónica de la ciudá.
La ciudá ta situada cerca'l centru del nomáu Tornado Alley (nome coloquial de la zona d'Estaos Xuníos na que se producen más tornados), y tien un clima subtropical húmedu templáu, con una temperatura media añal de 16º C y unes precipitaciones medies añales de 1.080 mm. Como en toles zones templaes hai cuatru estaciones estremaes. Na primavera y al entamu del branu la ciudá hai bien de tormentes y, delles veces, tamién tornados, que vienen acompañaos de lluvia en grandes cantidaes. Pa prevenir inundaciones neses feches la ciudá tien desarrollao, dempués de qu'en 1984 una gran inundación matara 14 persones y destruyera 7.000 cases, ún de los mayores sistemes de prevención y control de les inundaciones. El branu, pela so banda, ye caldiu. Supérense los 38º polo menos once díes al añu, con díes que son tamién húmedos polos vientos del sur que dominen neses feches del añu. La temperatura más alta rexistrada na ciudá son los 46º C qu'hebo el 10 d'agostu de 1936. La seronda ye corta, con díes calentinos y noches fríes, y l'iviernu nun ye mui frío. Sicasí, hai menos de -12º C polo menos trés nueches al añu, y tamién nieva de ralo en ralo. La temperatura más baxa rexistrada na ciudá son los -27º C qu'hebo na nueche del 22 de xineru de 1930.
La rexón qu'arrodia Tulsa taba habitada por xentes de la tribu Osage y por comerciantes franceses cuando los Estaos Xuníos convirtiéronse en dueños d'ella tres de comprá-yla a Francia en 1803. Poco dempués, el gobiernu planeó treslladar les poblaciones de los nativos de les tribus Cherokee, Choctaw, Chickasaw, Creek y Seminola dende les sos tierres tradicionales, nel sureste del país, a un territoriu indiu asitiáu no qu'anguaño ye Oklahoma. Dempués de delles revueltes violentes, en 1826 los Osage cediéron-y les sos tierres al gobiernu estaunidense, que-y la dio a los Creek y Cherokee que foran forzaos a esiliase. Munchos d'ellos aportaron a estes tierres colos sos propios esclavos negros.
En 1836 Archie Yahola, un Creek, presidió'l primer conceyu de xentes de la rexón, que se cellebró embaxu un carbayu que ye conocíu de magar como Roble del Conceyu (Council Oak) y qu'entá puede vese nel Tulsa's Creek Nation Council Oak Park. El llugar nel que se convocara'l conceyu nomábase de primeres Tallassee-Lochapoka, n'alcordanza de les tierres d'Alabama nes que teníen vivío los Creek, pero bien ceo entamó a ser conocíu como Tulsey o Tulsee Town. El nome de Tulsa convirtióse nel oficial cuando abrió, en 1879, la oficina de correos de la pequeña ciudá. Trés años después, en 1882, el ferrocarril aportó a la ciudá, qu'entamó a viender ganáu y otros productos agrícoles a les ciudaes del este, el sur y el mediu oeste del país. Esto fizo medrar a la ciudá, qu'algamó l'estatus municipal el 18 de xineru de 1898. 
En 1901 descubriose petroleu na zona de Red Fork, cerca de Tulsa. Los tulsanos construyeron un puente con peaxe pa xunir la ciudá colos campos petrolíferos, y la xente que los esplotaba escoyó la ciudá pa facer les sos cases. Magar que les lleis del territoriu ("Indian Territory") prohibíen l'asentamientu de descendientes d'europeos, estos aportaron en bon número. En 1905 descubriéronse nuevos xacimientos na zona de Glenn Pool, y la ciudá convirtióse na sé de delles empreses de bon tamañu, que traxeron más habitantes a un asentamientu que foi convirtiéndose nuna braera ciudá. En 1906 el Congresu de los Estaos Xuníos decidió xunir los territorios indiu ("Indian Territory") y d'Oklahoma pa fundar l'estáu d'Oklahoma, lo que baltó les últimes barreres al asentamientu masivu de población non india na rexón. 
La década de 1920 foi un periodu turbulentu nel estáu. Cada vegada apaecía más petroleu, munchos blancos y indios ficiéronse perricos y el Ku Klux Klan espardiose hasta alcanzar los 100.000 miembros en tol estáu. En 1921 españaron en Tulsa unos disturbios raciales que tán consideraos como de los peores de la historia de los Estaos Xuníos. Más de 300 persones morrieron y cientos de cases foron destruyíes dempués de que un home de raza negra fora deteníu acusáu d'asaltar a una muyer de raza blanca.
Pesie a ello, ente 1907 y 1930 la población de la ciudá medró un 1.900%. Pa finales de la década de 1920 yá yera conocida como la capital petrolífera del mundu ("Oil capital of the world"), pero nun debió la so riqueza namái al sector enerxéticu, y foron desarrollandose otros sectores económicos. Delles empreses con sé na ciudá participaron na construcción de les naves espaciales del proxectu Apollo y, cola relativa decayencia del sector petrolíferu nel pesu económicu de la ciudá, puede dicise qu'esti recái principalmente nos sectores aeroespacial, manufactureru y de telecomunicaciones. La planificación urbana de les últimes décades y el crecimientu demográficu moderáu fain que seya una de les ciudaes estaunidenses de medianu tamañu que muestren signos de revitalización nos entamos del sieglu XXI, una y bones la so bona calidá de vida y los servicios educativos y sanitarios qu'ofrece fain d'imán p'atrayer inversiones económiques y turismu.
Macroeconomía
La macroeconomía ye la parte de la teoría económica que s'encarga d'estudiar el indicadores globales de la economía por aciu l'analís de les variables amestaes como'l monto total de bienes y servicios producíos, el total de los ingresos, el nivel d'emplegu, de recursos granibles, la balanza de pagos, el tipu de cambéu y el comportamientu xeneral de los precios. 
En contraposición, la microeconomía estudia'l comportamientu económicu d'axentes individuales, como consumidores, empreses, trabayadores y inversores.
Ye la encargada del estudiu económicu de determinada rexón, país o inclusive a nivel mundial, polo que se diz que la macroeconomía puede ser utilizada p'analizar cuál ye la meyor manera d'influyir n'oxetivos políticos como, por casu, faer crecer la economía, consiguir la estabilidá de precios, fomentar l'emplegu y el llogru d'una balanza de pagos sostenible y equilibrada. 
Otra carauterística ye que se centra nos fenómenos qu'afeuten les variables indicadores del nivel de vida d'una sociedá y oxetiva más al analizar la situación económica d'un país propiu nel que vive, lo que dexa entender los fenómenos qu'intervienen nella.
El términu "macro-" provien del griegu "makros" que significa grande, y primeramente el sentíu de los términos "macro economía" y "micro economía" pretendía guardar ciertu paralelismu a la distinción física ente nivel macroscópico y nivel microscópicu d'estudiu. Nel primeru importaría les propiedaes emerxentes acomuñaes a miles o millones de componentes autónomos n'interacción, ente que nel nivel "micro" tratar de describir el comportamientu de los componentes autónomos so les acciones a les que taben sometíos. Sicasí, nel usu modernu la macro economía y el micro economía, nun son términos paralelos de los términos físicos "microscópicu" y "macroscópico".
L'enfoque microscópicu centrar na conducta de los axentes económicos y nes resultancies previsibles de les sos acciones so ciertos estímulos, so cierta hipótesis de comportamientu. Sicasí, pa una economía complexa formada per miles o millones d'axentes, al igual qu'asocedía cola física de sistemes de millones de partícules, l'enfoque "micro" ye invidable. Por eso buscóse un enfoque "macro" en que se faía astracción d'un bon númberu de magnitúes y fechos rellacionaos colos axentes económicos, y tratábense de buscar equilibrios de variables amestaes. Asina l'enfoque macro concentrar en niveles de renta, tipos d'interés, aforru, consumu y gastu totales debíos a tolos axentes. La conducta amestada modernizar por funciones hipotétiques que se supon describen el comportamientu cualitativu averáu de ciertes relaciones ente les macrovariables.
Al empiezu de la década de 1950 los macroeconomistas desenvolvieron modelos micro-basaos nel comportamientu macro-económicu (tal como la función del consumu). L'economista holandés Jan Tinbergen desenvolvió'l primer modelu macroeconómicu comprensivu a nivel nacional, que desenvolvió primero para Holanda y depués aplicó nos Estaos Xuníos y el Reinu Xuníu dempués de la Segunda Guerra Mundial.
El primer proyectu mundial de modelu económicu, el "Wharton Econometric Forecasting Associates LINK" (asociaos Wharton pa la predicción econométrica) foi empecipiáu por Lawrence Klein y foi mentáu nel so llamáu pol Premiu de ciencies económiques en memoria de Alfred Nobel del bancu de Suecia en 1980.
Na década de 1970 contribúi con partes pa entender el tou. Cuando unu apriende más sobre cada escuela económica, ye posible combinar aspeutos de caúna p'algamar una síntesis informada.
L'orixe de la macroeconomía moderna hai qu'asitialo en 1936, cuando l'economista británicu John Maynard Keynes, publicó la so obra "Teoría xeneral del empléu, l'interés y el dineru", que contenía una teoría esplicativa de la Gran Depresión. Los economistes que lu habíen antecedíu consideraron que los ciclos económicos nun podíen ser evitaos, ente que Keynes espunxo la posibilidá d'esistencia d'un eleváu desempléu nun determináu momentu y como la política fiscal y monetaria podíen utilizase como poderoses ferramientes p'amontar el nivel de la producción y l'empléu nuna sociedá.
La macroeconomía basa'l so analís en datos derivaos de la observación y la estadística, la midida y estudios de los mesmos amuesa'l ésitu o fracasu d'una economía. Los principales datos que s'utilicen na macroeconomía son:
El modelu de ufierta y demanda amestada ye'l modelu que trata d'esplicar la realidá económica, analizando la producción d'un periodu y el nivel de precius esistente al traviés de les funciones d'ufierta (O) y demanda (D) amestada y apurre l'esquema necesariu pa entender la evolución de les magnitúes amestaes básiques. El modelu de "O" y "D" agregaes ye'l preséu fundamental pal estudiu de les fluctuaciones de la producción y del nivel de precios. Sirve pa entender les consecuencies de les distintes polítiques económiques. Los componentes básicu d'esti analís son la demanda amestada y l'ufierta amestada, la demanda amestada ye una representación de mercáu de bienes y servicios, los sos componentes son el consumu priváu (C), la inversión privada (I) y el gastu públicu (G), nuna economía abierta hai qu'añedir les esportaciones netes (XN) (diferencia ente esportaciones (X) ya importaciones (M)) de bienes y servicios.
La ufierta amestada defínese como la cantidá total de bienes y servicios que s'ufierten a la vienta a los distintos precios medios posibles. Esti modelu resulta d'utilidá pal analís de la inflación, el desempléu, la crecedera y, polo xeneral, el papel que desempeña la política económica.
Les temes macroeconómiques referir a aspeutos concretos del funcionamientu xeneral d'una economía ensin considerar aspeutos o problemes sectoriales particulares. Nesi sentíu los modelos macroeconómicos y les polítiques macroeconómiques traten de representar aspeutos como'l crecedera económica, el desempléu y l'evolución de los salarius, la inflación, la balanza comercial, la demanda amestada, los impuestos y los tipo d'interés como aspeutos principales.
La economía monetaria amuesa l'analís del dineru nes sos diverses funciones nun sistema económicu y esamina los efectos de los sistemes monetarios, incluyida la regulación del dineru y los asociaos a les instituciones financieres. L'analís modernu de la economía monetaria apurre una formulación microeconómica de la demanda de dineru y estudia la so influencia sobre la demanda amestada y la producción.
La crecedera económica estudia los factores que determinen l'aumentu de la producción, la renta o polo xeneral d'el indicadores económicos d'un país o rexón, al llargu plazu. La teoría de la crecedera económica analiza por qué unes economíes crecen más apriesa qu'otres y cualos son les llendes a la crecedera.
El desempléu ye un fenómenu presente nes economíes actuales y constitúi unos de los problemes más importantes a los que s'enfrenten, poniendo de manifiestu la incapacidá de les economíes de xenerar situaciones nes qu'esistan puestos de trabayu pa tou aquel que deseye trabayar. L'estudiu macroeconómicu del desempléu entiende'l significáu del mesmu na economía, la so midida, les causes que la xeneren y les manifestaciones del desempléu nuna sociedá.
Les economíes actuales de los países caracterizar pola gran importancia qu'adquirió la so relación col restu del mundu. La área d'economía internacional de la macroeconomía estudia les consecuencies de les relaciones económiques d'un país col esterior, incluyendo'l comerciu internacional, el proteccionismu, les relaciones financieres internacionales, la balanza de pagos y la fixación de los tipos de cambéu.
El siguiente ye un exemplu de modelu (modelu IS-LM). Vamos Considerar la economía d'un país (o cualesquier otra zona) afitándonos nes variables de la so Contabilidá nacional.
Consideremos la renta o ingresu nacional ("Y") como la suma de tolos bienes y servicios producíos nun periodu, por casu, un añu. Agora bien, dalgunos d'esos bienes y servicios sirvieron pal consumu de los habitantes del país, ye dicir ("C") va ser el consumu, otros sirviríen por que les empreses puedan reponer les sos necesidaes de capital pa producir (maquinaria, ferramientes, materies primes, etcétera), esto vamos llamar inversión ("I"); pela so parte, el gobiernu del país tamién intervieno na economía consumiendo bienes y servicios pa faelos públicos o intervieno por aciu empreses públiques nel mercáu, a lo que vamos llamar gastu públicu ("G"). Tamién s'importaron bienes del esterior, por aciu les importaciones ("M") y esportáronse al esterior, por aciu les esportaciones ("X"). Entós, podemos representar la renta como esta suma: 
La razón pola que les importaciones pasen "restando", ye la siguiente: el llau de la ecuación "Y + M" representa en qué usemos tol dineru emplegáu nel periodu, el total de producción nacional de bienes y servicios, y d'importaciones, y neso tuvo qu'emplegase tou lo que se demandó mientres el periodu: "C + I + G + X" (una y bones dalgunes d'estes variables en parte tomaron de la producción nacional y en parte de les importaciones). Por tanto "Y + M = C + I + G + X", y pasando "M" al otru llau, tenemos la rellación . Podemos simplificar y llamar a los dos últimes variables "Esportaciones netes", y presentalo asina:
Hai qu'introducir agora factores qu'inflúen el consumu. El consumu suponse que va ser una parte de la renta disponible d'el consumidores. Pero, ¿qué ye la renta disponible?. Podríamos pensar que ye "Y", pero como'l gobiernu precisa parte d'esa renta pa financiar el gastu públicu ("G"), podemos suponer que la renta disponible ye la renta "Y" dempués de que'l gobiernu retuvo una parte en forma de impuestus, y presentar de forma simplificada por una tasa impositiva ("t") (Con 0<= "t" <=1, magar "t" = 0 o "t" ='1 seríen casos demasiáu improbables na realidá).
Con éses la renta disponible va ser (1-"t")"Y". Agora bien, el consumidor, de normal, nun la va gastar toa en consumu, sinón solo una parte, podemos suponer que por permediu toos tienen la mesma propensión al consumu, y llamar ("c") a esa propensión. Poro, el Consumu priváu va ser:
Introducimos esto na nuesa ecuación y quedaría asina:
Otru supuestu que se suel faer ye que la Inversión privada vese afeutada negativamente polos tipos d'interés del dineru. Cuando éstos son altos, como les empreses tienden a pidir creitos bancarios pa fornir los sos medios de producción, tienden a invertir menos porque invertir más significa tener que pagar más d'intereses y de principal. Esto podemos representar asina: La Inversión tien un nivel máximu posible ("I") y mengua llinialmente colos tipos d'interés, esto ye:
Onde "b" representa la sensibilidá de les empreses privaes al tipu d'interés bancariu y i esi tipu d'interés. El nuesu modelu agora ye asina:
La cuestión ye que nesti modelu vemos que la mesma variable, la renta, apaez nos dos llaos de la ecuación. Esto puede interpretase como una rellación dinámica, esto ye, el valor de Y en la esquierda va depender del valor que tuvo nel pasáu, na derecha de la ecuación, y del restu de los valores de les variables. Y va dir camudando periodu tres periodu.
Sicasí, si suponemos que les otres variables nun camudaren, si los parámetros fueren constantes mientres abondu tiempu, y amás el gastu públicu "G" tuviera exóxenamente xeneráu, entós posiblemente la renta llegaría a nun camudar tampoco col tiempu, algamando lo que se llama'l valor d'equilibriu. Podemos topar esti valor d'equilibriu:
Con esta ecuación, tamién llamada curva IS, pueden faese diversos analises viendo como camudaría la renta d'equilibriu si variaren los parámetros o les variables implicaes. Esta curva reflexa los valores de renta ("Y") y tipu d'interés ("i") pa los cualos el mercáu de bienes y servicios ta n'equilibriu. Esiste sicasí una diferencia importante si considérase que'l gastu nun ye exóxenu sinón endóxenu y dáu pol nivel d'impuestos: "G" = "tY", yá que nesti casu la renta d'equilibriu sería:
Reparar que la hipótesis de exoxeneidá del gastu públicu nun ye inocente, una y bones la conclusión sobre l'efectu del aumentu de los impuestos ye contraria en y porque calculando les derivaes siguientes tiense:
\left(\frac{\part Y}{\part t}\right)_{G=tY} \ge 0,
Ye dicir nel modelu de gastu públicu endóxenu un aumentu de los impuestos conduz a un amenorgamientu de la renta, ente que nel modelu gasto públicu igual a los impuestos (non-déficit) l'aumentu del tipu impositivu conduz a aumentos de renta.
Esiste una curva que ye complementaria d'esta, llamada LM. Veamos en qué consiste: Los axentes demanden dineru pa poder actuar nel mercáu. El dineru interesa en términos reales, non nominales. ¿Qué quier dicir esto? Qu'importen los niveles de precios. La ufierta de dineru depende del Bancu Central del país, que ye l'únicu organismu que puede emitir dineru, pero esti depués dexa que'l restu de los bancos distribuyir y cobren intereses por emprestalo. Sía que non, la Demanda Monetaria puede representase como'l cociente de dos variables, M, la cantidá total de dineru na economía, y P, los niveles de precios. Ye dicir (M/P). Esa demanda puede suponese que depende asina del restu de la economía: a mayor nivel de renta, va demandase más dineru pa mercar nos mercaos, pero un mayor tipu d'interés disuadirá xeneralmente de demandar dineru, yá que este tien de ser reintegrado cuando se pide como préstamu. D'ende que se represente la demanda asina:
Si suponemos que la ufierta y demanda monetaries tán igualaes nel mercáu monetariu, podemos coyer la ecuación anterior y estenar la renta:
Que ye una curva que rellaciona los niveles de renta y de tipos d'interés pa los que'l mercáu monetariu ta n'equilibriu. Ésta ye la curva LM.
Si tomamos les curves IS y LM (bien simples por ser este un modelu d'exemplu), y , y xuntar llogramos un sistema de dos ecuaciones con dos variables, que van ser la renta y el tipu d'interés:
Podemos estenar, usando los métodos pa sistemes d'ecuaciones llineales, y llograr los valores de "Y" y "i" en función de tolos demás parámetros y variables y usar les funciones resultantes pa estudiar como van variar los niveles de renta y tipu d'interés nel equilibriu cuando varien los parámetros o les variables exóxenes. Ye más, podemos llograr la curva de Demanda Amestada, yá que vamos poder espresar la renta ("Y") dependiendo de los niveles de precios ("P"). Esta curva tendría la siguiente espresión:
Puede amenorgase esta espresión a una del tipu Y=A+B/P, qu'amuesa claramente que se trata d'una curva decreciente
en "P". Si partiéramos de y la resultancia final sería:
Si amás desenvolviéramos una curva de ufierta amestada que rellacionara niveles de salarius, de trabayu, de precios y de renta producida, podríamos cruciala cola de demanda amestada y determinar por completu la renta, los niveles de precios, d'empléu y otros en cada momentu dáu y estudiar como les polítiques monetaries y fiscales del gobiernu podríen influyir, por casu, en consiguir los niveles fayadizos de precios o d'empléu.
Datu relevante: Puede aplicase el modelu d'estática comparativa de IS-LM pa esplicar la llei de Say que diz que la ufierta iguala a la demanda.
Les autoridaes económiques disponen de ferramientes p'algamar los oxetivos económicos, les principales son la política monetaria que consiste na variación d'ufierta monetaria, xestionando'l dineru, el creitu y el sistema bancariu, que pueden incidir na producción, los precios y l'empléu. La otra gran ferramienta de la política económica ye la política fiscal, que consiste nel usu de los ingresos públicos, básicamente los impuestos, y los gastos públicos p'algamar los oxetivos marcaos. Polítiques de rentes que son el preséu de llimitación de precios y salarios.
Cuidao que les relaciones económiques posibles son munches y bien complexes, fáense supuestos simplificadores pa dir estudiando a les traces lo qu'asocede coles distintes variables económiques implicaes cuando se producen cambeos na redolada económica estudiáu. Dependiendo de los supuestos que se faigan, de qué relación se consideren o non, de qué tipu d'efectos tresmitan estes relaciones, como se faiga esa tresmisión, y de que se suponga qué valores del mundu real representen les variables utilizaes, van llograse unos modelos o otros, d'ende qu'esista una gran variedá de modelos que predigan o espliquen coses distintes avera del funcionamientu de la macroeconomía. 
Xeneralmente, una escuela de pensamiento económicu tien acomuñaos unos modelos porque ésta concede más importancia a ciertes variables económiques qu'a otres o supon que les relaciones d'eses variables col restu son d'una naturaleza distinta. D'ende la diversidá de modelos. 
Por casu, esiste, nel modelu IS-LM, un casu nel que supon que la demanda de dineru nun depende del tipu d'interés, sinón namá del nivel de renta (llamáu modelu clásicu). Si considerara namá esti modelu (y non el casu más xeneral, nel que la demanda de dineru depende tantu del tipu d'interés como del nivel de renta), creeríase que la política fiscal nun podría afectar, dientro del marcu suxuríu pol modelu IS-LM, al nivel de renta. Convien tamién destacar otru de los grandes modelos el modelu de los precios ríxidos o de Keynes. 
Pa superar estes llimitaciones inténtense faer modelos nos que s'incluyan cada vez más variables y supónganse relaciones de tipu más xenéricu ente elles, pero tales modelos resulten cada vez más difíciles d'estudiar, o d'usar pa predicir o esplicar la economía, que nel casu de les versiones más simplificaes. Pero les versiones más simples, pola so mesma naturaleza, tienden a fallar y a nun prever sucesos económicos o a predicir correchamente los valores que van tomar les variables económiques. Un exemplu típicu ye'l de polítiques monetaries que, nel pasáu, tomar p'amenorgar la inflación: pensábase que si s'amenorgaba la ufierta monetaria nun ciertu nivel, el nivel de precios menguaría aprosimao nun nivel previstu gracies a un modelu usáu. Pero la mayor parte de les vegaes, nun yera l'amenorgamientu tantu como se deseyara polos responsables de la política monetaria.
Monetarismo
La mayor parte de les vegaes, los modelos macroeconómicos créanse y estúdiense usando técniques matemátiques. Cuando'l modelu pretende deducir la relación cualitativa ente ciertes variables económiques frecuentemente úsense ecuaciones llineales que pretenden prindar l'efectu de primer orde ente la relación de variables. Esti tipu de modelos frecuentemente inclúi una gran cantidá d'asunciones non siempres esplícites que pueden quedar ocultes tres ecuaciones engañosamente simples.
Los modelos que pretenden asemeyar sistemes reales y non a cencielles tratar de formalizar relaciones ente variables frecuentemente recurren a estudios de regresión llineal múltiple. En que lo que se pretende ye pescudar l'efectu de pequenos cambeos porcentuales nes variables d'entrada. Obviamente pa grandes cambeos el modelu podría resultar non llineal y les predicciones d'un modelu llineal ser inválides, una y bones éstes, al igual qu'una serie de Taylor de primer orde, namá predicen efectos de primer orde.
Esto tamién puede aportar a un gran modelu pa la vida cotidiana de empresarius y persones que s'empecipien nos trabayos.
Un modelu macroeconómicu nun sirviría pa demostranos la realidá si non pudiera comprobase la validez d'este usando los valores reales de les variables que tamos considerando, según tampoco nos sirviría de nada suponer cualos son les relaciones ente les variables y cualos son los valores de los parámetros qu'inflúin neses relaciones, si nun podemos comprobar en qué grau eses relaciones son asina y cualos seríen realmente los valores d'esos parámetros. Por ello, úsase una técnica estadística llamada Econometría pa comprobar hasta qué puntu, usando valores llograos de la realidá (por casu, d'estudios realizaos polos Bancos Centrales, d'informes económicos diversos d'instituciones gubernamentales, y otros) puede verificase en qué grau afirmar por un modelu cumplir.
Por casu, si, nel marcu d'un modelu hipotéticu, supunximos que'l consumu ("C") depende de la renta ("Y"), los tipos d'interés ("I"), la riqueza acumulada ("W") y el nivel de precios ("P"), podríamos espresar esto como:
(Lo cual sería una relación llineal). Los valores de C, Y, I, W y P tendríen que pescudase buscando informes económicos oficiales que pudieren amosanos estes estadístiques y los valores qu'estes tomaron a lo llargo del tiempu (por casu, los valores que tomaron cada añu mientres un periodu de 10 años), pero los valores de los parámetros (cy, etcétera) tendríen que ser deducíos pol investigador usando la econometría. Esta técnica tamién puede informar hasta qué puntu esti modelu llineal ye válidu (esto ye, qu'atinaría a esplicar el valor de C a partir de les restantes variables) o si dalguna d'estes variables ye irrelevante, o si resulten en xunto insuficientes pa esplicar el valor de C a lo llargo del periodu consideráu.
En dellos casos, inténtase que los modelos macroeconómicos tengan un fundamentu microeconómico, esto ye, que pueda representase les variables macroeconómiques implicaes como la suma de variables microeconómicas que fluctúan nes relaciones d'equilibriu de dellos modelos microeconómicos que representen a los axentes económicos qu'operen na área que se ta estudiando. Si nun se fai asina, tendríamos un modelu macroeconómicu basáu en creencies más o menos arbitraríes sobre'l funcionamientu de la economía, lo cual ye un modelu "ad-hoc".
Economía normativa
La economía normativa rellacionáse cola ética, pescanciando comu se algamen les funciones que tien asignaes, basandose l'análisis nun xuiciu de valor.
Estúdiase en conxuntu cola economía positiva, en cuantu l'economía normativa analiza "comu debría ser" mientres que la positiva velu dende'l "comu ye".
L'economía positiva ye obxetiva, en tantu que la normativa ye subxetiva. 
Economía positiva
La economía positiva analiza la economía con regles fixes. Aquelli que sepa lu que ye'l positivismu pensará nel ideal matemáticu del monismu metodolóxicu. Dende lo positivu, nun se faen xuicios de valor sinón que s'estudia'l mecanismu económicu.
La economía positiva estudiar qué ye. Cata da-y respuesta a la xunión de los fechos. Les entrugues caten ellaborar teories qu'expliquen rellaciones ente los factores económicos. Estúdiase cola "economía normativa", basada ésta nel "debría ser".
Mando Diao
Mando Diao ye una banda de garage rock, con toques de los sesenta, procedente de Borlänge, Suecia. El nome de la banda vien dau a raís d'un suañu d'un de los cantantes, Björn Dixgård.
La banda ñaz en 1995, cuandu Dixgard yera componente d'una banda nomada Butler, siendo el guitarrista y cantante con un rock ente mórbidu y dellicáu. Los miembros d'esta banda camudaben continuamente, amás de que dalgunos dexaben la banda temporalmente y llueu tornaben (como Antono Grahnstrom o Fredrik Nilsson). Cuatru años dempués los que más enfotu-y punxeron (Björn Dixgård y Daniel Häglund, tecláu) a la banda decidieron tomar el proyeutu más seriamente. Dixgård atopóse entós con Gustaf Norén, al que-y propunxo un nuevu proyeutu musical. Falaron ente ellos pa realizar y reunir lletres de cancios escritos por ellos, daqué que durase seyes meses, y camudóse'l nome'l grupu pol de Mando Diao. Les sos primeres actuaciones foron en llocales de la ciudá natal de dambos, Borlänge, en 1999. Un escritor llocal describiólos como la meyor banda qu'había escuchao enxamás y que nun tenía contratu. Siguidamente la seición d'EMI en Suecia interesóse nellos y roblaron un contratu. Amás incorporáronse a la banda Samuel Giers y Mats Björke, batería y baxu respeutivamente.
En 2002 salió al mercáu el primer discu de Mando Diao "Bring 'Em In" en Suecia. Col so cimeru "single" Motown blood, consiguen grandes ésitos nel país. En 2003 Daniel Hänglund cuela de la banda siendo sustituíu per Mats Björke. Esi mesmu añu l'álbum internacionalízase col single Sheepdog. En 2004 el grupu ye aclamáu pola prensa musical, y ye consideráu una de les meyores bandes del añu. El segundu discu foi "Hurricane Bar", que llanzárase al mercáu en 2005 con tres ediciones distintes, una p'Europa, otra pel Reinu Xuníu y otra pa Xapón, país enforma apreciáu polos miembros del grupu. Finando esi añu, dedicaron la canción You can't steal my love a la so querida Lynes, una xoven fan.
En setiembre de 2006 llanzaron el so tercer discu, "Ode to Ocrashy", teniendo gran ésitu de forma perrápida. El canciu God Knows apaecía na banda sonora del FIFA 2006, d'EA Sports. N'agostu de 2006 realizaron una xira per Xapón y n'avientu otra per Europa. L'últimu "single", Long Before Rock And Roll tuviera un gran xaréu.
Actuaren nos principales festivales musicales europeos como'l FIB Benicàssim, el Rock am Ring d'Alemaña o'l de Reading-Leeds n'Inglaterra. A lo llargo de 2008 actuaron n'España nel Rock in Rio de Madrid y nel Ebrovisión de Miranda d'Ebru.
Premiu &quot;Xosefa Xovellanos&quot; de novela n'asturianu
El Premiu de novela Xosefa Xovellanos ye un premiu de calter añal que convoca'l Gobiernu del Principáu d'Asturies pa premiar la creatividá lliteraria en prosa n'asturianu. Considérase el premiu de narrativa más prestixosu en llingua asturiana mesmo n'Asturies que nel restu de territorios del dominiu llingüísticu astur.
El premiu naz nos años 80 conocíu col nome de "Primer Concursu de Narraciones Curties en Bable y Castellanu "Diputación d'Asturies"", convirtiéndose na tercer convocatoria nel "Premiu de Narraciones Curties "Principáu d'Asturies"" y na cuarta nel "Premiu de Narraciones Curties "Xosefa Xovellanos"". Namái que va ser na sesta onde algama la forma actual "Premiu de novela Xosefa Xovellanos".
Pónse-y esti nome n'alcordanza de la que foi la primer escritora n'asturianu, arriendes d'inteleutual illustrada, Xosefa Xovellanos (Xixón, (1745-1807)) más que nun escribiere nenguna novela propiamente dicha.
Harry Houdini
Harry Houdini (24 de marzu de 1874 – 31 d’ochobre de 1926) foi un ilusionista norteamericanu d'orixe húngaru, de veru nome Ehrich Weiss (xermanu). Emigráu colos sos pas a los Estaos Xuníos, ubicáronse n'Appleton, Wisconsin.
Púnxose'l nome artísticu de Houdini n'honor al magu francés Robert-Houdin (añedió-y una i, siendo en francés "asemeyáu a Houdin").
Houdini ñació en Budapest, Hungría. Una fueya de la so nacencia alcontróse y asoleyóse en "The Houdini Birth Research Committee's Report" (1972). El nome de la so familia yera Weiß, xermanu, qu’en asturianu ye “cande”. Sicasí Houdini dixo nes entrevistes que-y fixeron que ñaciera en Appleton, Wisconsin, el 6 d’abril de 1874.
El pa de Houdini foi Mayer Samuel Weiss (1829-1892), un rabín; so ma foi Cecilia Steiner (1841-1913). Ehrich tevo seis hermanos; Herman M. (1885); Nathan J. Weiss (1870-1927); Gottfried William Weiss (1872-1925); Theodore Weiss (Dash) (1876-1945); Leopold D. Weiss (1879-1962); y Gladys Carrie Weiss (1882-?).
Inmigró cola so familia haza los Estaos Xuníos el 3 de xunetu de 1878, a la edá de cuatro años nel "SS Fresia" con so ma (que taba entós preñada) y los sos cuatro hermanos. El nome de Houdini foi llistáu como "Ehrich Weiss". Los sos collacios llamábenlu “Ehrie” o “Harry.
Nun entamu, habitaron en Appleton, Wisconsin, ú so pa trabayó como rabín d'una congregación xudía reformista. En 1880, la familia camudó a la Appleton Street. El 6 de xunu de 1882, el rabín Weiss algamó la ciudadanía nortemaricana. Dempués de perder el so estatus, mudóse a Nueva York con Ehrich en 1887. Tuvieron viviendo nun hostal en East 79th Street. El restu de la familia nun tuvo col Rabín Weiss dacuando, fasta qu'atopó una casa más estable. De guah.e, Ehrich trabayó en varios emplegos. Fixo'l so debut públicu con 10 años como artista del trapeciu, coyendo'l nome de “Ehrich, el príncipe de l'aire”. Convirtióse nun magu profesional y entamó a llamase a si mesmu “Harry Houdini” por tar influenciáu pol magu francés Jean Eugène Robert-Houdin. El so collaciu Jack Hayman dixo-y qu'en francés, enantándo-y una “i” a Houdin significaría “como Houdin”, el pergran magu. Años dempués, Houdini dixo que'l so primer nome Harry, yera n'honor a Harry Kellar. Sicasí, ye más creyible que Harry derivase del so nomatu.
Nun entamu, la carrera de maxa de Houdini tevo pocu ésitu. Fixo actuaciones en museos y como actor secundariu, y tamién dobló al “The Wild Man” nel circu. Houdini emprimó colos tradicionales xuegos de cartes. Nun momentu foi'l “King of Card”. Poro ceo entamó a experimentar coles actuaciones d’escape. En 1893, mientres actuaba col so hermanu “Dash” en Coney Island como “The Brothers Houdini”, Harry conoció y casóse cola so collacia Wilhelmina Beatrice (Bess) Rahner. Bess substituyó a Dash nel actu, el cual foi conocíu como “The Houdinis”. Bess trabayaría con Houdini tola so vida como la so asistenta nos espectáculos.
El gran momentu de Harry Houdini aportó en 1899 cuando conoció al so "manager" Martin Beck. Impresionáu poles habilidaes de Houdini, Beck aconseyó-y de concentrase nes actuaciones d'escape y fixo-y una reserva nel circuitu Orpheum de vodevil. Nunos meses, taba actuando no cimero de les cases de vodevil del país. En 1900, Beck acordó con Houdini facer un tour europeu.
Houdini foi una sensación n'Europa, ú coyó fama siendo conociu como “The Handcuff King”. Viaxó per Inglaterra, Escocia, Holanda, Alemaña, Francia y Rusia. En cada ciudá, Houdini faría un retu a la policía local pa caltenelu nuna celda. En munchos d'estos retos escapó. En Moscú, Houdini escapó d'un furgón de tresporte de les prisiones siberianes. Houdini dixo públicamente que de tener sido incapaz d'escapar, tuviere viaxao haza Siberia, ú la única llave taba guardada. En Coloña, demandó a un axente de policía, Werner Graff, porque dixera que fixo los sos escapes de maneres poco ortodoxes. Houdini ganó'l casu cuando abrió la caxa fuerte del xuez (sicasí Houdini dixo dempués que'l xuez escació zarrala). Cola so bayura y el so ésitu, Houdini mercó un traxe que fuera fechu pa la Reina Victoria. Dempués fixo una gran recepción ú presentó a so ma nel traxe a tolos sos familiares. Houdini dixo que aquelli foi'l día más prestosu de la so vida. En 1904, Houdini tornó a los EE.UU y mercó una casa por 25.000$. La casa entá esiste.
Dende 1907 y a lo llargo de 1910, Houdini actuó con gran ésitu nos Estaos Xuníos. Lliberaríase de celdes, d'esposes, de cadenes, de sogues y de camises de fuerza, normalmente mientres colgaba d'una soga a la vista del públicu. A causa d'imitadores y d'un públicu retador, el 25 de xineru de 1908, Houdini punxo'l so actu de cadenes tras elli y entamó a escapar d'una llatón de lleche llena d’agua. La posibilidá de fallu y muerte prestaba-y al públicu. Houdini tamién fixo espoxigar el so retu d'escape – nel que convidaba al públicu a cudiar en ferramientes pa caltenelu ensin escapar – caxes con clavos, calderes con remaches, sábanes moyaes, y tamién el banduyu d'una ballena. Hebo un momentu nel qu'unos fabricantes de cerveza retáronlu a escapar del so llatón de lleche dempués de llenalu con cerveza. Munchos d'estos retos fueron fechos con comerciantes llocales no que ye de xuru unu de los caberos emplegos del márketing masivu. Nun promocionó la idea de que-y aidaran espíritos, como fixo "Davenport Brothers" y otros. La publicidá de Houdini mostrábalu faciendo los sos escapes al traviés de la desmaterialización, inda que Houdini mesmu enxamás dixo tener poderes sobrenaturales. 
En 1912, Houdini retrueyó seique'l so espectáculu más famosu, la Cámara de Tortura China, na que yera colgáu boca baxu nun armariu de metal y cristal zarráu y llenu d'agua. Nel actu Houdini caltenía la respiración durante más de tres minutos. Fixo esti espectáculu pol restu de la so carrera. 
Houdini esplicó dellos de los sos trucos en llibros escritos pa la hermandá de maxia na so carrera. En "Handcuff Secrets" (1909), asoleyó cuantes zarradures y esposes podríen abrirse dafechu emplegando la fuerza.
Trastes de bufarda
Trastes de bufarda, de Xabiero Cayarga ye una novela publicada por Ediciones Trabe nel 2006. Trátase d'una novela moral sobre l'acción y la traición como movimientu d'anovación, too ello desenrollao nun ambiente nacionaliegu de lluches supuestamente heroiques nes que la fidelidá al ideal y l'amistá pueden llegar a ser escluyentes. Trescalada de celtismu –non en debanéu ún de los personaxes, O’Callagham, ye un asturirlandés xigante y roxu– les referencies cultistes y metalliteraries trescales les sos páxines, nes qu’apaecen párrafos d’altu nivel descriptivu.
Wisconsin
Wisconsin ye unu de los estaos que formen los Estaos Xuníos d'América na rexón del Mediu Oeste (Midwest) del país. Llenda'l sur con Illinois, al oeste con Iowa y Minnesota, al norte col llagu Superior y la península septentrional del estáu de Michigan, y al este col llagu Michigan. La capital de Wisconsin ye Madison.
Yoruba
Los Yoruba, son un pueblu africanu qu'habita nel suroeste de Nixeria. Los yoruba viven predominantemente n'urbes, prautiquen una agricultura doméstica a pequeña escala y tienen fama de ser bonos comerciantes y artesanos. De magar el sieglu XIII, los artistes yoruba fabriquen pequeñas obres maestres en madera tallao y en bronce fundío. La relixón yoruba básase nel animismu y veneren munchos dioses (politeismu).
Hacia'l sieglu XVII algamaron establecer un estáu fuerte y xorreciente, el reinu d'Oyu, na rexón ente lo que daquella yera Dahomey y el ríu Níxer. Oyu desintegróse en bayura reinos perpequeños demientres la primer metá del sieglu XIX. A fines de dichu sieglu, los yoruba quedaron baxo control inglés. Anguaño constitúin un 21% de la población de Nixeria y viven na so mayoría na ciudad d'Ibadán. Munchos de los artistes y escritores más famosos de Nixeria pertenecen a la etnia yoruba.
Bakassi
Bakassi ye una península de la República del Camerún, na costa atlántica d'África. Ta parcialmente alministrada por Nixeria qu'acordó tresferila a la soberanía camerunesa por sentencia de la Corte Internacional de Xusticia.
La península ta allugada ente les llatitúes 4°25' y 5°10'N, y les llonxitúes 8°20' y 9°08'E. Consiste nuna serie d'islles cubiertes de manglares, sumando un área total de 665 km². La población ye d'ente 150.000 y 300.000 persones. 
Bakassi ta asitiada nel estremu oriental del Golfu de Guinea. La combinación de dos corrientes marines, una caldia (Corriente de Guinea, o n'Efik, "Aya Efiat") y una fría (Corriente de Benguela, o n'Efik, "Aya Ubenekang") crea una bayurosa vida marina, que ye al empar la principal fonte d'ingresos de los más de los sos habitantes. 
Espérase que, pola so llocalización xeográfica, Bakassi tenga depósitos de petroleu, anque tovía nun se tenga descubierto nengún depósitu que seya vidable económicamente. 
El pueblu oroko del Camerún (ndian) ye la población aborixe de Bakassi. A mediaos de la década de 1880, esploradores alemanes foron los primeros en navegar al traviés del ríu Akwayife. En consecuencia, Bakassi formó parte de la colonia alemana (francesa tres la Primera Guerra Mundial) del Camerún. Demientres la guerra de Biafra, numberosos nixerianos fuxendo de la guerra estableciéronse en Bakassi. En 1994, el presidente nixerianu Sani Abacha mandó al so exércitu a Bakassi. Camerún mandó'l confliutu a la Corte Internacional de Xusticia de L'Haya.
Nixeria y Camerún tiénense disputada la soberanía sobre Bakassi dende va munchos años. En 1981, dambos países tuvieron a piques de la guerra sobre Bakassi y la llende norte (Llagu Chad). Nuevos incidentes armaos ocurrieron a entamos de los años noventa. Camerún llevó'l caso a la Corte Internacional de Xusticia'l 29 de marzu de 1994. 
El casu foi percomplicáu. La base del casu nixerianu yera correspondencia anglo-xermana datando de 1885 y trataos ente les potencies coloniales y los dirixentes indíxenes, en particular el Tratáu de Proteición de 1884. La base del casu camerunés yera'l tratáu anglo-xermanu de 1913, que definía esferes de control na rexón, y dos trataos firmaos nos años setenta ente Camerún y Nixeria: La Declaración Yaoundé II de 4 d'abril de 1971, y la Declaración Marua de 1 de xunu de 1975, dambes empobinaes a definir llendes marítimes ente los países. La llinia acordada entamaba al oeste de la península, lo qu'implicaba la soberanía camerunesa sobre la península. Nixeria nunca ratificó l'alcuerdu.
El 10 d'ochobre de 2002, y basándose principalmente n'alcuerdos anglo-xermanos, la CIX dio la soberanía sobre Bakassi a Camerún. El CIX ordenó a Nixeria tresferir la soberanía sobre'l territoriu, pero non que los habitantes tuvieren qu'emigrar o camudar la so nacionalidá. 
Tres la consternación creada pol veredictu, Nixeria negóse a retirar les sos tropes de Bakassi. 
El veredictu foi apoyáu pola Organización de les Naciones Xuníes, qu'amenazó con sanciones y mesmo l'emplegu de la fuercia.
El 13 de xunu de 2006, el presidente Olusegun Obasanjo de Nixeria y el presidente Paul Biya de Camerún resolvieron la engarradiella en conversaciones lideraes pol Secretariu Xeneral de la ONU Kofi Annan en Nueva York. Obasanjo acordó retirar les tropes nixerianas dientro en 60 díes y tresferir dafechu'l territoriu al control camerunés dientro de los siguientes dos años. 
Nixeria comenzó a retirar los sos soldaos, unos 3.000, l'1 d'agostu de 2006 y nuna ceremonia'l 14 d'agostu realizóse la entrega formal de la parte norte de la península. La otra parte permanecerá baxo control d'autoridaes civiles nixerianes per dos años más. 
Camerún del Sur
La República d'Ambazonia (o "República Federal del Camerún del Sur") ye un estáu de Camerún que llucha pola so independencia. Llenda al norte y al oeste con Nixeria, y al este con Camerún.
Foi declaráu estáu independiente por un grupu que lluchaba pola independencia del sur del antiguu Camerún británicu en 1999. Esta declaración nun foi reconocida por otros países nin poles Naciones Xuníes (ONU). La estaya sigue baxo la soberanía de la República de Camerún. 
Los habitantes de la zona falen en xeneral inglés como segunda llingua. Munchos oponense al desaniciu de la estructura federal del Camerún, y la so tresformación nun estáu unitariu, tamién creen que los drechos de la minoría anglofalante nun son respetaos pola mayoría francófona. Mientres que dellos habitantes busquen solamente'l reestablecimientu de la estructura federal, otros son partidarios de la independencia, baxo'l nome de República d'Ambazonia.
Robert-Houdin
Jean Eugène Robert-Houdin (6 d'avientu de 1805 - 13 de xunu de 1871) foi un magu francés. Ta consideráu como'l pa de la maxa moderna.
Ñació en Blois, Francia el 6 d'avientu de 1805. Estudió na Universidá de Orleans, treslladándose posteriormente a París, onde aprendió l'oficiu de reloxeru, estudiando tamién electricidá y construcción d'autómates. Por un tiempu trabayó como reloxeru. De forma casual dieron-y un llibru sobre conxuros, al traviés del que llegó a interesarse nesi arte y entamó a tomar clases d'un magu llocal. Cuando se sintió llistu, camudóse pa Tours y abrió un negociu como reloxeru faciendo conxuros nel mesmu llugar.
El so nome verdaderu yera Jean Eugène Robert, al que-y amestó'l de la so muyer Cécile Églantine Houdin, convirtiéndose en Robert Houdin. El gran magu Harry Houdini tomó'l so nome n'honor d'elli.
Imperiu romanu
L'Imperiu Romanu (en llatín "Imperium Rōmānum", y en griegu Βασιλεία τῶν Ῥωμαίων, "Basileia tōn Rhōmaiōn") foi ún de los periodos de l'Antigua Roma. Siguió al periodu de la República romana, estendiéndose nel tiempu ente l'añu 27 e.C. y el 476, y caracterizose por una forma de gobiernu basada nel poder personal d'un enpmerador y pola espansión de Roma per toles riberes del mar Mediterranau, neto n'Europa que n'África y Asia. La so capital, la ciudá de Roma, foi la mayor ciudá del mundu ente los años 100 e.C. y 400, dexando'l so llugar a Constantinopla (la Nueva Roma construyida por Constantín el Grande) alredor del añu 500. La población del conxuntu del Imperiu estímase ente los 50 y los 90 millones d'habitantes, un 20% de la población mundial de la dómina.
La Repúbica romana viose desestabilizada por una serie de conflictos políticos y guerres civiles. Nesi contestu Xuliu César consiguió ser designáu dictador perpetuu, pa dempués morrer asesináu en 44 e.C.. Les guerres civiles y los asesinatos continuaron de magar hasta que, tres de la batalla d'Actium (31 e.C.), Octaviu, fíu adoptivu de César, venció a Marcu Antoniu y Cleopatra, incorporando'l reinu d'Exiptu al territoriu romanu. El so poder yera tan incontestable que, nel añu 27 e.C., el Senáu concedió-y el "imperium" (poder absolutu) y el títulu d'Augustus, lo que supunxo'l fin definitivu de la república.
La dómina imperial de Roma duró aproximadamente 1.500 años. Los dos primeros sieglos d'esistencia del imperiu foron tiempos d'estabilidá política y prosperidá económica, nos que s'algamó lo que se conocía como "Pax Romana". Tres de la victoria d'Octaviu el territoriu de Roma medró enforma poles sos victories militares. Tres de l'asesinatu de Calígula, nel añu 41, el Senáu consideró la posibilidá de restaurar la república, pero la Guardia Pretoriana proclamó emperador a Claudiu. Con elli Roma invadió Britannia, no que foi la primer conquista d'importancia tres de la muerte d'Octaviu. El socesor de Claudiu, Nerón, suicidose nel añu 68, y la so muerte desató una guerra civil demientres la que hasta cuatro xenerales llexionarios diferentes foron proclamaos emperadores. Vespasianu acabó imponiéndose a los otros nel añu 69, ya inauguró lo qu'habría ser la dinastía Flavia. Asocediolu'l so fíu Titu, qu'inauguró'l Coliséu de Roma poco dempués de la erupción del Vesubiu. Reinó perpocu tiempu, y foi asocedíu pol so hermanu Domicianu, que morrió asesináu tres d'un llargu reináu. El Senáu escoyó entonces como emperador a Nerva, el primeru de los cinco emperadores de la dinastía Antonina. Embaxu'l reináu del segundu d'ellos, Traxanu (98-117), l'imperiu algamó la so mayor estensión.
El reináu de Cómodu marca l'entamu d'aniciu del declive romanu. El so asesinatu, en 192, señala l'entamu del Añu de los Cinco Emperadores, del que salió trunfante la figura del emperador Septimiu Severu. L'asesinatu d'Alexandru Severu en 235 ye'l fitu qu'aveza a señalase como la del entamu de la crisis del sieglu III, na qu'el Senáu proclamó 26 emperadores nún periodu de 50 años. Nun habría ser hasta'l reináu de Dioclecianu cuando la crisis finara; esti optó, pa facelo, pela instauración d'una Tetrarquía, na que cuatro emperadores gobernaben l'imperiu al tiempu, repartiéndose los sos territorios. Esti arreglu acabó por amosase fallíu, y provocó una guerra civil na que salió trunfante Constantín el Grande, que, tres de derrotar a los sos rivales, convirtiose n'emperador únicu nel añu 324. Estableció una segunda capital imperial en Bizanciu, qu'elli renomó como Constantinopla, y convirtiose al cristianismu, al que convirtió en relixón oficial del imperiu. 
Tres de la muerte de Teodosiu I en 395 l'imperiu pasó a tar permanentemente dividido ente un imperiu occidental y otru oriental. La situación na metá occidental foi empeorando gradualmente por una combinación de factores: abusu del poder imperial, guerres civiles, migraciones ya invasiones bárbares, reformes militares y depresión económica. El saquéu de Roma en 410 polos visigodos, y lluéu en 455 polos vándalos, aceleró la decayencia del imperiu occidental. La deposición del emperador Rómulu Augústulu pol caudillu Odoacru en 476 aveza a considerase como la fecha de la cayida definitiva del imperiu occidental. Sicasí, l'emperador oriental inxamás reconociera a Rómulu Augústulu, y oficialmente el gobiernu separtáu de la metá occidental del imperiu namái desapareció tres de la muerte de Xuliu Nepote, en 480. L'Imperiu romanu d'Oriente (conocíu na historiografía moderna como Imperiu bizantinu) siguió esistiendo otru mileniu más, a lo primero en llucha pola supremacía na rexón col imperiu sasánida, y dempués viendo como'l so territoriu diba siendo conquistáu a poco y a poco pol imperiu otomanu, que-y punxo fin cola conquista de Constantinopla en 1453.
L'imperiu romanu foi ún de los principales estaos de la so dómina, neto na estaya político-militar que na económica o la cultural. No cimero del so poder, nel reináu de Traxanu, estendíase per 5 millones de quilómetros cuadraos, y nelli vivíen unos 70 millones d'habitantes, un 21% de la población mundial de la dómina. La llonxevidá y gran estensión del imperiu aseguró la pervivencia, dempués de la so desaparición, de la so influyencia na llingua, cultura, relixón, arquitectura, filosofía, derechu y formes de gobiernu de los estaos que lu asocedieron. Demientres la Edá Media hebo dellos intentos d'establecer sucesores d'elli, como'l Sacru Imperiu Romanu Xermánicu, y la so herencia foi llevada, pol colonialismu européu qu'entamó a desarrollase dempués del Renacimientu, a tolos rincones del planeta.
El Molinón (Estadiu)
El Molinón ye un estadiu de fútbol de la ciudá asturiana de Xixón. Ye de titularidá municipal y nel xuéguense los alcuentros de fútbol qu'el Real Sporting de Xixón xuega como llocal y,a vegaes, tamién s'usa pa caltener conciertos musicales.
Tá allugáu nel Parque Isabel la Católica, flanqueáu pol ríu Piles. El so nome vien d'un gran molín hidráulicu que taba sitiáu nel llugar cuandu se construyó.
Nun se sabe a ciencia cierta les feches de la so construcción ya inauguración. El primer datu documental de la so presencia alcuéntrase nel diariu llocal "El Comercio" el 20 de mayu de 1908. La reseña d'esi partíu nun lu presenta como dalgo fora de lo normal, lo que fai sospechar que l'escenariu ya yera conocíu por los xixoneses y, por tantu, la conocencia del estadiu ye anterior.
La FIFA nomólu como una de les sedes de la Copa Mundial de Fútbol de 1982, disputada n'España. Amás, albergó once alcuentros de la Seleición Española de fútbol.
Tien el récor absolutu d'asistencia a un partíu de fútbol n'Asturies, con 43.000 espectadores, en partíos de la Copa Mundial de Fútbol de 1982. Pel momentu, esta cifra nun se va poder superar darréu que denguna ciudá d'Asturies tien un estadiu con esti aforu.
Historia del asturianu
La historia de la llingua asturiana podemos resumila como cinco sieglos de normalidá -dende los sos oríxenes al dixebrase del llatín ástur, hasta la introducción del castellán nel sieglu XIII cola perda d'independencia del Reinu de Lleón hasta los nuesos díes.
Los primeros habitantes d'Asturies y Lleón yeren d'orixe preindoeuropéu mesmo que los indoeuropeos dexaron la so güelga na nuesa llingua. 
D'esti xeitu, atopamos nel asturianu pallabres pre-indoeuropees como "vega", "cotoya", "artu", "cuetu" o "cachiparru" que bien de vegaes llegaron direutamente y otres munches pel llatín.
Los romanos aporten a Asturies nel sieglu I e.C. más tarde qu'al restu la península sieglu III e.C... Entama asina una romanización tardía na que los ástures fixeron de so la llingua y la cultura de los conquistadores. El llatín convirtióse asina na llingua propia d'asturianos y lleoneses anque non de sópitu, sinón de xeitu progresivu por mor de casamientos y ventaxes alministratives como la ciudadanía romana o'l repartu de tierres.
El procesu de romanización diose tamién notros llugares, lo qu'esplica que la llingua emplegada daquella, el llatín vulgar fore de la que derivaren darréu les denomaes llingües romániques, como'l gallegu, el portugués, l'occitanu o l'aragonés amás de munches otres.
Ye na Edá media onde podemos asitiar la nacencia del asturianu como llingua, magar que, la so evolución d'entós p'acá, camudare muncho les estructures gramaticales, la fonética y la ortografía. La tresformación de llatín a asturianu produzse de manera progresiva ya imperceutible. Ye imposible dar una data esauta na que'l llatín pasa a asturianu. Sicasí, magar que l'emplegu del asturianu oral tea espardíu na alta Edá media y seya cásique unánime, el llatín siguirá como llingua de la cultura, de los documentos llegales per bien de tiempu. Ún de los documentos que meyor espeyen la evolución del llatín ye la llamada Cayuela de Carrio, del sieglu VIII, afayada en Villayón y que recueye un conxuru escontra los nuberos nun tipu de llingua popular yá bien estremada del llatín clásicu.
Ye la nacencia del Reinu d'Asturies que más llueu sedrá Reinu de Lleón una de les principales causes que despliquen que nel nuesu territoriu llegare a formase una llingua estremada dende'l llatín del antiguu Conventum Asturum. Esti Reinu nun ocupaba namái que les tierres asturianes, sinón tamién les de Lleón (d'ehí que fora llamáu tamién dende'l sieglu X lleonés a la llingua propia), Galicia y parte de Portugal y Castiella. Amás d'ello conquistó tierres allugaes al sur del ríu Dueru, fasta estremadura y Andalucía occidental. Por mor d'ello aínda caltiénense na fala d'anguaño d'eses rexones delles traces carauterístiques del asturianu.
Asitiáu'l Reinu d'Asturies, el llatín d'usu llegal, emburriáu pola presión d'una sociedá esclusivamente asturfalante no oral; va reculando y dexando-y pasu al asturianu, que devién en llingua llegal del reinu y emplégase en milenta documentos notariales, de pleitos y de bien de coses. Nun ye, poro, casualidá que'l primer documentu escritu n'asturianu seya ún d'estes carauterístiques: El Fueru d'Avilés, del sieglu XII, una especie de constitución d'esti conceyu asturianu. Hai qu'esperar a la segunda metá del sieglu XIII pa que la escritura n'asturianu fáigase normal y furrule como l'auténtica llingua oficial del país. D'esta dómina consérvense bien de testos, pero'l más improtante ye'l llibru llamáu Fueru Xulgu, traducción al asturianu del antiguu códigu llegal del Reinu visigodu
Desgraciadamente, malpenes conócense testos lliterarios n'asturianu medieval, pero so nun quier dicir que na dómina nun los hubiere. Una preba, ente otres, podíen dala la bayura d'asturianismos presentes nun manuscritu lleonés del perconocíu Llibru d'Alexandre, anque entemecíos col castellanu. Dotramiente, conócense los nomes d'abondos xuglares asturianos y lleoneses que bien podíen cantar na llingua del Reinu, anque agora nun conozamos les sos obres.
La perda d'independencia política del Reinu de Lleón al xuntase col de Castiella en 1230, sienta les bases pa un retrocesu progresivu de la so llingua. Ello débese, de mano, a que nel nuevu reinu xuníu de Castiella y Lleón la hexemonía va algamala Castiella. Poro, la llingua más usada na corte ye'l castellanu, que va ser tamién la que s'emplegue de magar entós en tola documentación real. De la mesma, con Alfonsu X El Sabiu (1254-1284), el castellanu y el gallegu van tener un importante usu lliterariu que nun llegó a algamar l'asturianu.
Pero'l momentu más críticu va a llegá-y al asturianu nel sieglu XIV cuando la Ilesia asturiana tará al cargu d'un obispu d'aniciu castellanu, Gutierre de Toledo, qu'impón importantes reformes internes que fadrán de la llingua castellana la propia de la documentación eclesiástica. Nesti sen, los clérigos asturianos van empezar a formase fuera d'Asturies y de Lleón, en Castiella y en llingua castellana, y yá non n'asturianu.
Estos fechos y la creciente política centraliega ya intervencionista de Castiella, afalen gravemente'l procesu desasturianizador nes clases altes de la sociedá y torguen la consolidación del asturianu como llingua lliteraria. Nesti sistema centraliazdor apruz xunto al conceutu "estáu nacional", la necesidá d'uniformización llingüística como factor de cohexón de la nueva estructura política.
La llingua asturiana, per tres sieglos -XIV, XV y XVI y XVII denomaos Sieglos escuros - tuvo ausente del emplegu escritu, frente al castellán y al portugués que van entrar nun procesu de fixación y codificación, lo que-yos va conferir la categoría de llingües de cultura. D'esti mou, surde asina una situación conocida na sociollingüística como diglosia onde al tiempu que se caltíen l'usu oral del asturianu na práutica totalidá de la población, les estayes dominantes, l'aristocracia, l'altu cleru y el funcionariáu pasen a emplegar el castellán como signu de distinción social. Esti estáu va ser carauterísticu del asturianu fasta güei.
La nuesa lliteratura queda d'esti mou al marxe del Renacimientu, y una de les posibles causes de l'ausencia d'esmolición pola cuestión llingüística pue que seya l'ausencia d'universidá de los tres territorios nos que se fala la llingua: Asturies, Lleón y Miranda L Douro
Anque dende finales de la Edá Media l'asturianu empieza a sufrir un importante retrocesu, ello nun supunxo, nin con muncho, el so desaniciu. Por exemplu, na llamada Edá Moderna va volver a haber testos n'asturianu y agora, esta vegada sí, lliterarios.
Antón de Marirreguera (1600-1662)conviértese asina nel primer escritor conocíu n'asturianu y lleva la nuesa lliteratura al Barrocu. Entama'l cultivu de bien de temes cultos: Les obres poétiques son de calter relixosu (Pleitu ente Uviéu y Mérida) o retomen la tradición grecollatina Dido y Eneas o Píramo y Tisbe. Arriendes d'esto, surde'l teatru nel que nun sólo hai denuncia sinón qu'hai una toma de concencia pa cola situación de la llingua. Por exemplu na obra teatral L'Alcalde, del citáu Marirreguera, ridiculízase a un personaxe que fala en castellanu pa presumir d'una bona posición social. 
L'asturianu, valórase asina nesta dómina como llingua propia del pueblu por bien d'inteleutuales de l'aristocracia y l'altu cleru. y, amás, como una seña d'identidá histórica de los asturianos como fai l'historiador de Cangas del Narcea Luis Alfonso de Carvallo
Por desgracia, nin en Lleón nin en Miranda l Douro apruz nengún escritor nestos sieglos y la situación del idioma sigui ehí arrquexada al tarrén de lo oral siguiendo la mesma dinámica de los sieglos escuros. Ye de destacar la coincidencia en non más de 20 años dende'l surdimientu del primer autor n'asturianu y la inauguración de la Universidá d'Uviéu, col ambiente inteleutual qu'afala. Nun ye raro, entós, que'l primer poema de la nuesa llingua seya editáu o conocíu por mor de que ye'l ganador d'un concursu de poesía fechu n'Uviéu
Nel sieglu XVIII la illustración pega con fuercia na Asturies de la dómina y un grupu d'inteleutuales encabezaos pol filósofu y escritor Gaspar Melchor de Xovellanos van entamar la defensa de la llingua y a da-y el valir necesariu. Surde entós un esmolimientu pola situación de la llingua y una necesidá de dotala d'instrumentos qu'afalen el so futuru y que vaigan valir de normalización de la mesma. Ye por ello que'l mesmu Xovellanos propón la creación d'una Academia col enfotu de normativizar y recoyer la bayura del idioma. 
Ñaz asina en 1788 un diccionariu etimolóxicu del qu'anguaño nun se sabe más nada y ye'l sieglu, el XVIII en que les lletres asturianes ven a la so primer muyer escritora, Xosefa Xovellanos, hermana del pensador. L'asturianu, asina, va garrando puxu ente les capes sociales dominantes y na inteleutualidá, amás de sentase les bases d'una concencia de la situación de la llingua y de los oxetivos a algamar pa la so plena normalización. Ye una dómina de puesta en valir de la llingua y de continuación de la lliteratura qu'entamaría el sieglu anterior Marirreguera. Cultívense los xeneros poéticos (mayoritarios y d'enclín cultista) y el xéneru teatral que nagua por averase al gran públicu.
Nel Sieglu XIX, dómina de rexonalismu, continúase y antológase la tradición lliteraria asturiana cola espublización en 1839 del llibru Colección de poesías en dialecto asturiano de Xosé Caveda y Nava qu'antologa tolos creadores d'enantes y ye asina'l primer llibru n'asturianu. Nesti sieglu, continúen les esmoliciones de los illustraos pola situación de la llingua y la so normalización y normativización. Escríbese en 1869 la primera Gramática Asturiana, de Junquera Huergo que nun diba asoleyase fasta 1991 pola Academia de la Llingua Asturiana.
L'asturianu va trescalando la sociedá emburriáu poles idees illustraes, y el Principe francés Lluis Lluciano Bonaparte encarga-y a Manuel Fernández de Castro (1834-1905), obispu, poeta y traductor al asturianu d'otres obres relixoses, facer una traducción al asturianu del Evanxeliu según San Mateo asoleyáu en 1861 na ciudá de Londres.
Ye una dómina tamién d'emigración y na que l'asturianu caltiénse vivu ente les comunidaes emigraes, que producen bien d'artículos en revistes y dalguna obra lliteraria como "Camín de la Romería". Consolídase asina'l prestixu del idioma, y fasta la prensa asturiana inclúi delles noticies o artículos n'asturianu, destacando Enriqueta González Rubín nel periodismu.
Sicasí, la nota ñegativa, pón-yla la implantación de determinaes idees llingüístiques qu'aparecieren yá nel sieglu XVIII, pero qu'algamaron puxu con Humboldt y col movimientu románticu alemán. Pa éstos, les llingües tán rellacionaes col enclín espiritual y les costumes d'un pueblu, y per ende dase tamién una semeyanza ente'l xeniu de la llingua d'un pueblu y el xeniu de la lliteratura que s'escribe na mesma ("volkgeist"). Esto da llugar a un cambeu importante na serie lliteraria asturiana: un pueblu de vida rural, de vezos arcaicos y llingua conservadora y arcaizante; asina entamen a apaecer nes obres la tópica bucólica (tornes del "Beatus ille", poemes de Domingo Hevia) el mundiu campesín dexa de ser el llugar dende'l que s'agüeya la realidá, dende'l que se toma la perspeutiva o'l puntu de vista y pasa a convertise n'oxetu poéticu. Asoléyense entós cantares a la vida ideal del campesín, a la tierra na que vive, a lo que dicen ser los sos vezos, la so moral, la so conceición de la hestoria, l'estáu, la política. Dientro d'esta tendencia, Xosé Caveda y Nava va ser el primer esponente de la idealización del mundiu rural, mentanto que Xuan María Acebal va selo de la descripción paisaxística y de la visión idílica del mundiu rural al empar qu'una poesía de calter relixosu empobinada a la Virxen, otru de los mitos de la poesía asturiana de la dómina.
Namái Teodoro Cuesta (1829-1895) recupera la veta festiva y erótica entamada por Marrireguera y pol gran dominiu que tien de la llingua asturiana y de los estilemes propios de la so tradición lliteraria; obres nes que afala esta visión son Munchu güeyu, Andalucía y Asturias y A María inmaculada
El sieglu XIX ye tamién el de la ñacencia de la lliteratura en mirandés, la variedá falada en Portugal de la llingua asturiana. En 1884 el filólogu y escritor José Leite de Vasconcelos asoleya'l que tendrá l'honor de ser el primer llibru nesta variante del asturianu Flores Mirandesas, de calter poéticu y ye un conxuntu d'ochu poemes. L'autor, que nun yera mirandés, reconoz les sos llimitaciones y la obra tien más valir hestóricu que lliterariu. Ye quiciabes esti un fechu de que l'actual normativa emplegada en Miranda l Douro seya d'inspiración portuguesa.
Nesta dómina, en Miranda, estílense les traducciones col envís d'afitar una base escrita pa la llingua d'ende. Ye'l propiu José Leite de Vasconcellos, quien traduz dellos poemes de Camões a les que da'l nome de Camoniana Mirandesa. Otru traductor ye Manuol Sardina cura de profesión qu'escribió na cabera década del sieglu XIX; conócense dos traducciones de gran calidá, una un poema de Camões y otra un poema d'Antero de Quental 
Sicasí, el más destacáu d'esta dómina ye Bernardo Fernandes Monteiro, ñatural de La Pruoba, foi'l principal escritor de mirandés nel sieglu XIX. Ye bultable'l trabayu de traducción d'algunes obres fundamentales pal mirandés: Ls Quatro Eibangeilhos; la Carta de San Paulo als Coríntios, un sonetu de Camões; el cuentu L cirujon de l Senhor Abade orixinal de Manuel Ferreira Deusdado. D'esta Carta de San Paulo y de los cuatro evanxelios, namái que delles partes foron asoleyaes na Revista de Educação e Ensino, nel periódicu O Mirandês, y nel periódicu O Reporter mesmo que la obra de Manuel Ferreira Deusdado Escorços Transmontanos.
Otros autores son "Francisco Meirinhos" de quien namái que se conoz un poema "La nina" magar que se sepia qu'escribía poesía; y Francisco Garrido Brandon qu'entama la producción teatral mirandesa y enllaza nos temes la lliteratura de Miranda cola d'Asturies con una pieza que lleva por nome Sturiano i Marcolfa escritu en mirandés, gallegu y castellanu.
Sacantes esti fechu, les lliteratures d'Asturies y Miranda y les comunidaes de falantes nun entren en contautu y nun hai intercambeu d'impresiones o paeceres de lo qu'asocede a un llau y al otru del dominiu llingüísticu. La lliteratura asturiana y la mirandesa miedren de llombu la una a la otra y van ellaborándose dos estándares de facto nos que vivirá la llingua escrita, l'asturianu, más averáu al castellanu anque con delles carauterístiques como l'emplegu de la X o l'usu del apóstrofu y el mirandés, más averáu a la llingua portuguesa. Lo que va marcar darréu la evolución de los dos focos. Lleón, pel momentu sigue ensin dar producción escrito y la llingua va esborriándose de grandes fasteres del territoriu arrequexándose nel Norte y nel Oeste.
Si fasta'l XIX la sociedá asturiana yera mayormente rural, entama un procesu d'industrialización por mor de la Revolución Industrial, lo que fai que la población vaiga desplazándose pasu ente pasu a les zones urbanes por cuenta de trabayar nes nueves industries que se van creando. Como les ciudaes yeren, per otra parte, los principales centros alministrativos y los llugares onde vivíen y dominaben los seutores sociales más castellanizaos, entiéndese qu'esti desplazamientu masivu de la población rural coincida con un bultable desarraigu llingüísticu. Sobre manera porque, a diferencia de lo que pasó n'otros llugares como Cataluña o'l País Vascu, el nuevu seutor dominante (la burguesía que vivía d'eses nueves industries, el comerciu o la banca) nun asumió un compromisu firme de defensa de la llingua autóctona, y más bien tiró a facela de menos y ridiculizala como marca d'aldeanismu y atrasu, escoyendo l'usu del castellanu como signu de diferenciación social frente a les capes populares y como requisitu necesariu pal ascensu social.
Arriendes d'esto, la escolarización masiva de la población, siempre en castellanu y ensin tolerar la presencia del asturianu nos ámbitos d'estudiu, y tamién el desenvolvimientu de los grandes medios de comunicación de mases como la prensa y la radio, que llevaben el castellanu a la mayoría la población (alfabetizao o non).
Ye ésta una dómina de fuerte castellanización, na que la lliteratura síguense mayoritariamente los finxos yá entamaos nel periodu anterior, amás sofítalos el trunfu, a nivel del Estáu del sainete, del xéneru chicu, etc. Na poesía, aínda dominante, desendólquense los temes y formes estilístiques y métriques que se fixeren tópicos (Pepín Quevedo; Perfecto Fernández Usatorre, "Nolón"; José Manuel Farcía González, "Marcos del Torniello"; Francisco Fonzález Prieto y un llargu etcétera).
Nel teatru impónse con puxu'l denomáu Teatru Rexonal Asturianu y de la Naturaleza; un teatru costumista, melodramáticu, non convencional, diglósicu, que va tener n'Emilio Robles Muñiz (Pachín de Melás 1877-1938) el so principal autor, y na Compañía Asturiana'l so primer mediu de difusión. Ye bultable la difusión de la época y bayurosos los exemplares asoleyaos y reeditaos ensin sovención, amás d'una bona asistencia a los espectáculos teatrales que facíense daquella.
La lliteratura aldeaniega complétase na prosa con obres como "Les Charles" d"'Alfredo García".
Sicasí, nun ye too lliteratura d'esta clase y hai un surdimientu de lo nacional y lo rexonal: Asina alcuéntrase la Liga pro-Asturies, más proteicionista qu'otra cosa con El Catecismu Rexonalista de 1918, la Fiesta de la Poesía Asturiana, un intentu de Xuegos FLorales en 1923. Son obres d'esta corriente Nel y Flor y La Fonte del Cai, de Pepín de Pría amás de la producción del Padre Galo, Fernán Coronas (1884-1939).
En miranda vien desendolcándose'l procesu yá descritu nel apartáu anterior. Pero polo sero qu'entamó (última década del sieglu), sigui nesti primer terciu la producción d'esos homes.
Ye nel primer terciu del sieglu XX cuando entama la lliteratura escrita n'asturianu en Lleón. Asina, en 1907 Caitán Álvarez Bardón, primer autor llionés, asoleya Cuentos en Dialecto Leonés. Ye un autor mui venceyáu al clima lliterariu y cultural d'Asturies y polos temes vien a coincidir cola llinia ruraliega que yera la mayoritaria nesa dómina. El llibru ye un conxuntu de relatos, anéudotes ya hestories de xentes de les fasteres de Cepeda y Óbrigu.
Ye la dómina d'escayencia de la lliteratura asturiana y de la propia llingua. L'apuerte de la dictadura franquista ensin que suponga nenguna reducción de los elementos contrarios a la llingua, vien a imponer la persecución o'l despreciu de les llingües minoritaries asitiándose na defensa del castellanu como la única llingua del estáu. Esto provocó un retrocesu del númberu de falantes por mor del desprestixu como llingua de comunicación.
Na estaya lliteraria esta escayencia lleva a l'espoxigue del sainete y el monólogu nel que predomina la simplayada bufa chocarrera; asina nel añu 1943 asoléyase "Abeyón" d'Eloy Fernández Caravera. Síguenlu depués Ángel Menéndez Blanco, Emilio Palacios, Eladio Valle... etc. La poesía surde coles mesmes carauterístiques; la burlla ta presente nos llibros de versos d'Antonio García Oliveros "Cuentiquinos del escañu" (1943).
La llingua nesta dómina namái que tien valor folclóricu o filolóxicu y les instituciones como la Universidá d'Uviéu o l'IDEA tórguen-y cualaquier vía d'avance.
Namái qu'unos pocos autores merecen tenese en cuenta: Constantino Cabal (1877-1967) pol so poemariu "L'Alborá de los malvises" (1951), Matías Conde por "Sol en los Pomares", y sobre too Mánfer de la Llera (X. Manuel d'Andrés) (1918-2005) que fai una poesía social, amás de Lorenzo Novo Mier (1917-1990) autor de cuentos, poemes y d'un diccionariu de la llingua, María Xosefa canellada (1916-1981). Estos escritores enllacen y faen de ponte ente'l llabor de los novecentistes y de los escritores xóvenes de la estaya que va venir.
Nesta dómina hai dos importantes autores mirandeses, dambos dos cures Manuel Preto (Sanmartino, 1914 – Lisboa, 1983) y António Maria Mourinho (Sendin, 1917 – Loures, 1996), autor esti caberu que marca'l tiempu fasta'l puntu que llingua y cultura mirandeses confúndense na so persona d'importante como foi'l so papel. Con estos dos autores, pue dicise qu'entama una lliteratura de raíz mirandesa fecha por autores mirandeses y con temes mirandeses, lloñe de les traducciones y copies de Camoes. La poesía ye'l campu onde más bultable ye la so producción.
De Manuel Preto namái que se conoz un llibru de poesía nomáu Bersos Mirandeses fechu mayormente de 1960 p'acá y asoleyáu en 1993 que tresmite les quexúmenes del pueblu mirandés:
La poesía d'António Maria Mourinho ye una epopeya de calter naturalista que paez enllazar d'alguna manera cola prosa de Cesar Rubín, primer novelista n'asturianu que remata la primer novela en 1935. Ye una lliteratura de señardá de cuando guaḥe qu'amuesa bien el poema "Antraugas" o'l poema "Eilhi naci you". Nuossa Alma Nuossa Tierra ye'l llibru qu'axunta en 1961 los más de los sos poemes magar que la so obra ye mui bayurosa y trescalada de ruralidá.
En Lleón ye Eva González la representante d'esta tendencia qu'enllaza la lliteratura del novecentismu cola del Surdimientu magar que nun ve asoleyada la so obra fasta la creación de les instituciones na Asturies del últimu terciu del sieglu XX. En Lleón la llingua, menos viva, sigui somorguiada pola dictadura y el despreciu de les clases dominantes de la sociedá.
Los años enantes de morrer el dictador Franco son una dómina de movimientu cultural y cambeu de mentalidá. Nellos, siéntense los pegoyos pa una revolución cultural que trescala tolos seutores de la sociedá asturiana. D'esti mou, ñaz ente'l pueblu un esmolimientu polo nacional o rexonal y la situación d'Asturies. Na Universidá d'Uviéu entamen a asoleyase bien de tesis y d'estudios sobre l'asturianu. La inteleutualidá asturiana (la mayoría d'ella) vuélcase na defensa de la llingua y surde l'asociación Conceyu Bable fundada en 1974. Del llabor d'esta y d'otres asociaciones amás d'estremaes persones siguiéronse (y non ensin polémiques y dificultaes) dellos pasos nel camín de la normalización de la llingua.
Con ello, l'Estatutu d'Autonomía asturianu de 1981 recueye yá la esixencia de proteición y defensa de la llingua arriendes del so enseñu y participación nos medios de comunicación. Nesti mesmu añu fúndase l'Academia de la Llingua Asturiana, organismu que, per vez primera ya cordies cola vieya aspiración de Xovellanos tien encamentada la normativización y l'estudiu del asturianu. Los estatutos de la Universidá d'Uviéu de 1984 comprometíense cola defensa y l'estudiu qu'entama a ufiertase nos colexos ya institutos d'Asturies.
Dende 1998 cola llamada Llei d'usu y Promoción del Bable/Asturianu estableze un marcu xurídicu pa la promoción de la llingua y los drechos llingúísticos de los asturianos, que tamién tán recoyios espresamente na llamada Carta Europea de les Llingües Minoritaries. 
Na estaya lliteraria ye esta la dómina del llamáu Surdimientu una dómina d'anovación total de les formes. Esplórase la novela, cultívase la poesía (que sigui siendo la rama mayoritaria) y el teatru y asoléyense bien d'obres al abellugu d'una política de promoción de la lliteratura y de bien de premios lliterarios que van dende los adautaos a guaḥes a los grandes premios de la lliteratura asturiana: El Xosefa Xovellanos (Premiu) o'l Xuan María Acebal (Premiu). 
Nos medios de comunicación, l'asturianu obtién espacios selmanales o quincenales nos tres principales diarios d'Asturies (La Nueva España, La Voz de Asturias y El Comercio amás de ver la ñacencia d'un periódicu selmanariu (Les Noticies) que nun tenía l'asturianu desque entamare l'Ixuxú per non más d'un añu. Amás, na Televisión Pública d'Asturies emítense dalgunos espacios n'asturianu como Camín de Cantares que recueye y afonda na tradición oral (y ye'l primer programa n'audiencia de tola televisión autonómica), o otros como Al Aldu, Nós o'l Cuentacuentos de Presta Asgaya.
Por desgracia, nesta dómina hebo tamién avances solombres, como'l fechu de que l'únicu doblaxe al asturianu, d'una serie de dibuxos animaos n'asturianu (El Faru d'Iyán), namái que s'emitiere una vegada y nun se viere más nunca nengún. A lo qu'hai que-y sumar fechos como que l'asturianu dexare d'emplegase na megafonía Aeropuertu d'Asturies dende mediaos de los 80 ensin contar yá cola falta d'oficialidá que carez l'asturianu n'Asturies y que torga'l desendolcu, xunto col nulu desenrollu de yá mentada llei d'usu y promoción.
Na estaya social, l'asturianu cuenta con un bon movimientu social de sofitu qu'amuesa en bien de concentraciones, manifestaciones y actos vindicativos un esmolimientu social pa col asturianu qu'amuesen les encuestes y el rispir popular. La blogosfera asturiana nun dexó de medrar y hai bien de blogues escritos n'asturianu mesmo que bien d'asociaciones de toa triba que faen emplegu d'una llingua que pasu ente pasu, magar que nun aparó de perder falantes, va ganando'l sofitu d'estremaos seutores de la sociedá.
Mesmo que-y pasa al asturianu n'Asturies, la so variante en tierres portugueses vive nestos años un movimientu social qu'algamó bien de fechos, como l'entamu del enseñu de la llingua mirandesa (1985) (un añu más tarde que l'entamu del asturianu como especiencia pilotu 1984), l'aprebación d'un proyeutu de "Cumbençon Ourtográfica de la Lhéngua Mirandesa" (1999) qu'asitia les normes léxiques, ortográfiques y gramaticales del mirandés amás d'esi mesmu añu algamar la llei 7/99 que reconoz los drechos de la comunidá de falantes mirandeses y la declaración d'oficialidá amás de la so consideración como la segunda llingua oficial de Portugal.
Na estaya cultural, faise en (1995) el primer concursu lliterariu en mirandés, amás de bien de certámenes de música en mirandés. La lliteratura nun queda arrquexada namái qu'a la poesía y surden bien de xéneros como'l cuentu, la crónica, la noticia amás d'artículos téunicos que busquen facer del mirandés una ferramienta de comunicación que frañe cola situación de diglosia na que s'atopaba. Sicasí, la lliteratura nun ye del altor de l'asturiana pol fechu de que nin la población de Miranda ta al altor de l'asturiana nin tien les ferramientes polítiques y económiques pa facelo.
Otra miente, el papel d'internet ta siendo mui importante. Ye nél onde s'asoleyen bien de testos y con propiedá pue falase d'una blogosfera mirandesa que, por primer vegada en bien de tiempu, constitui la ferramienta del averamientu de la comunidá llingüística asturiana y la mirandesa. Nun ye casualidá que Júlio Meirinhos seya, poro, académicu de la llingua.
El Surdimientu vivíu n'Asturies nun aportó a Lleón cola mesma fuercia, masque delles de les sos principales figures, como'l secretariu de l'Academia de la Llingua, Roberto González-Quevedo, seyan d'orixe lleonés. Fálta-y a Lleón les ferramientes polítiques afayadices pal desendolcu de la llingua, amás de tener munchos menos falantes qu'Asturies, lo que nun fai sinón poné-y torgues al desendolcu de la llingua.
Magar qu'heba bien d'asociaciones favoratibles a la llingua como la lleonesa Conceyu Xoven o la zamorana Furmientu amás de Facendera pola Llingua, nun se traduz el so espíritu nuna política llingüística, y el asturianu ta ausente dafechu de los planes escolares de la comunidá autónoma. Sicasí, na última reforma del estatutu d'autonomía algamóse la reconocencia a la esistencia del lleonés, masque nun se fixare nenguna pauta d'actuación nin el calter de llingua. Poro, la sociedá lleonesa ye mayoritariamente castellanofalante y l'emplegu del lleonés queda arrequexáu a aries como'l norte y oeste.
Na estaya lliteraria, amás de los poemes sueltos qu'espublizaron autores lleoneses n'Asturies como Roberto González-Quevedo hebo iniciatives d'asoleyar llibros que retomen la llinia qu'abriere a entamos del sieglu XX Cuentos en Dialecto Leonés. D'esti mou, asoléyase Cuentos de Lleón, una esbilla de cuentos d'autores d'edaes mui variaes qu'espubliza la editorial Alborá en Xixón nel añu 1996 que retomaríen diez años dempués con Cuentos del Sil en 2006. Lo qu'amuesa que la lliteratura llionesa, por falta de falantes y de sofitu institucional, nun tien la mesma vitalidá que l'asturiana nin dio nomes que degolaren les llendes y foren valoraos fora del territoriu como Xuan Bello.
Parkersburg (Virxinia Occidental)
Parkersburg ye una ciudá del estáu de Virxinia Occidental, nos Estaos Xuníos. Ye la tercera ciudá más poblada del estáu.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2000 diz que Parkersburg tenía 33.099 habitantes.
Asturianismu
sigún el DALLA. Sedría una corriente de pensamientu cultural y política que tien el so enfotu nel caltenimientu y desendolcu de la identidá d´Asturies coles sos tradiciones, la so cultura, la so llingua asturiana, y la so entidá como Pueblu comu suxetu activu de la hestoria.
"L'Asturianismu cultural" arrodia la Historia d'Asturies, la Lliteratura n'asturianu, la Música Asturiana, la Gastronomía d'Asturies, y toles señes d´identidá d´Asturies. Esto quie dicir que ye tolos xeitos pol caltenimientu de la identidá d´Asturies.
Asturianismu cultural
sigún el DALLA. Sedría una corriente de pensamientu cultural y política que tien el so enfotu nel caltenimientu y desendolcu de la identidá d´Asturies coles sos tradiciones, la so cultura, la so llingua asturiana, y la so entidá como Pueblu comu suxetu activu de la hestoria. 
"L'Asturianismu cultural" arrodia la Historia d'Asturies, la Lliteratura n'asturianu, la Música Asturiana, la Gastronomía d'Asturies, y toles señes d´identidá d´Asturies. Esto quie dicir que "L'Asturianismu cultural" ye tolos xeitos pol caltenimientu de la identidá d´Asturies.
Campaspero
Campaspero ye un conceyu español, de la provincia de Valladolid, en la comunidá autónoma de Castiella y Llión. Ta a 903 metros sobre'l nivel del mar y tien .
Amstetten
Amstetten ye una ciudá austriaca, capital del distritu homónimu, en Baxa Austria.
Llocalízase xeográficamente ente los 48°07' N y los 14°52' E, a una altitú de 275 msnm, cunta con una superficie de 52,22 km²; la so población ye de .
Amstetten subdivídese en 9 comunes catastrales o "Katastralgemeinden".
La ciudá ye mundialmente conocía pol casu del secuestru (durante 24 años) y violaciones incestuoses (a lo llargu de 31 años) que'l criminal Josef Fritzl prauticara sobro la so fía, Elisabeth, llegando a tener 7 fíos con ella (ún d'ellos muertu al ñacer) ente 1988 y 2003.
Club de Gimnasia y Esgrima La Plata
El Club de Gimnasia y Esgrima La Plata ye una entidá deportiva de la ciudá arxentina de La Plata, capital de la provincia de Buenos Aires. Fundóse'l 3 de xunu de 1887, y recibió'l so nome de los deportes que d'aquella-y dieron nacencia: la ximnasia y la esgrima. Dempués amiestaríense-y añaderíen otres seiciones: de tiru, de críquet, d'atletismu... y, por supuestu, de fútbol, que ye, dende'l pasu del so equipu al profesionalismu en 1931, el deporte que-y da más sonadía al club. Anguaño, amás del de fútbol, tien equipu de baloncestu masculín y de volley femenín, y cuenta tamién con delles instalaciones pa esfrute de los sos socios: polideportivu, escuela o el complexu deportivu d'Estancia "Chica" (con 160 hectárees de terrén) ente más otres.
Nel so bayurosu hestorial (ye, coles sos 71 temporaes en Primera, l'octavu club con mayor mantenencia nella) figuren, como finxos cimeros, el campeonatu de Primera División qu'algamaron en 1929, cuando l'equipu entá yera amateur, y la conquista de la Copa Centenariu, organizada en 1994 pa celebrar los cien años de vida de la AFA. Arriendes d'ello, foi tamién cinco vegaes subcampeón de la Primera División, y ganó'l campeonatu de Segunda División en 1944, 1947 y 1952. 
Nos sos más de 120 años d'historia foron 55 los presidentes del club. El primeru foi un funcionariu del Ministeriu de Facienda de la provincia de Buenos Aires, Saturnino Perdriel; y l'actual ye, dende 2007, Walter Gisande.
La eleición del presidente ye por votación trianual ente los socios/es. Hai que tener más de 18 años y llevar trés de sociu/a pa poder votar, y llevar más de siete pa poder ser elexíu como miembru de la Comisión Direutiva.
(*) Foi elexíu, pero renunció primero de tomar posesión del cargu.
"Actualizáu a Torneo Clausura 2008 (Arxentina)"
L'himnu oficial del club escribióse en 1915 pol poeta, nacíu en Magdalena, Délfor B. Méndez; la música ye del maestru Juan Serpentini. Cantóse per primer vegada'l 9 de xunetu de 1915, nuna recepción n'honor del River Plate Football Club d'Uruguái, y grabáu pola Banda de Música de la policía del Estáu de Buenos Aires en 1967.
La lletra del himnu ye como vien darréu...
HIMNU
Festejemos nuestros triunfos
con canciones varoniles
armoniosas y febriles
como los ritmos del mar.
con las sanas intenciones
de llegar a ser campeones
solamente,
solamente por llegar.
En las luchas deportivas,
siempre fuímos vencedores,
defendiendo los colores
de la insignia nacional.
Embriagados de entusiasmo,
satisfechos de alegría,
derrochamos valentía,
con nobleza,
con nobleza sin igual.
Sin enconos ni altiveces,
siempre fuertes, siempre unidos,
por mens sana conocidos,
lucharemos sin cesar,
pues sin luchas no hay victorias,
y nosotros las queremos,
porque siempre padecemos
hondo anhelo,
hondo anhelo de triunfar!
L'escudu actual del club (oficial dende 1964) ye una versión más cenciella del diseñáu, nel 1887, por Emilio Coutaret. Tien na so parte central, sobre campos de plata y oru, una corona coronada por un yelmu. Dientro d'ella, sobre esmalte, hai un círculu na que figura'l monograma del club nos colores que lu identifican (blancu y azul marín). No cimero de la corona, a los llaos del yelmu, aparecen los mangos d'un sable y un florete. Arrodiando'l conxuntu apaez una rama de lloréu.
Anguaño l'uniforme titular de "Gimnasia y Esgrima" tien los colores que l'estatutu social del club adoptó como propios.
Sicasí, l'uniforme nun foi siempres el mesmu. Nos primeros años del club usáronse los colores blancu y azul cielu, los de la bandera arxentina, pa facer una camiseta igual que la qu'usa anguaño la Seleición arxentina de fútbol. Dempués, en 1905, decidióse cambiar el color del uniforme pa diferenciase del Rácing Club: cambióse'l azul cielu de les rayes verticales de la camiseta pol azul marín. En 1910 cambióse'l diseñu por última vegada, y adoptóse l'uniforme que visten anguaño los sos xugadores.
L'estadiu Juan Carlos Zerillo, tamién conocíu como "Estadiu del Bosque", ye'l propiu d'esti equipu. Alcuéntrase nel Bosque Platense, cerca del barriu de "«El Mondongo"»; concretamente, nel cruce de l'avenida 60 cola cai 118 de la ciudá de La Plata. Ye, colos sos 33.123 espectadores, el mayor de la ciudá.
Les obres pa la so construcción entamaron el 22 de marzu de 1923, ya inaguróse'l 26 d'abril del añu siguiente. Años más tarde dióse-y el nome del presidente "Juan Carlos Zerillo", que gobernó'l club ente 1929 y 1931.
Les sos dimensiones son de 118 X 74 metros, y anguaño nun ye'l campu nel que xuega l'equipu. Dende 2006, cuando'l campu foi inhabilitáu p'agospiar partíos oficiales al nun cumplir coles nueves normes de seguridá del "Comité Provincial de Seguridad Deportiva", Gimnasia y Esgrima xuega como llocal nel estadiu Ciudá de la Plata.
Les instalaciones del club inclúin, amás del so estadiu, una finca de 160 ha, otra pa qu'entrenen les categoríes infantiles, un polideportivu, un xardín d'infancia, una escuela primaria y otra secundaria. Hai, amás, decenes de filiales espardíes dientro de l'Arxentina y nel estranxeru.
Gran Premiu de Baḥréin de 2008
El Gran Premiu de Baḥréin ye la tercera preba puntuable de la temporada 2008 de Fórmula 1. Foi disputáu ente'l 4 y 6 d'abril de 2008, nel Circuitu Internacional de Baḥréin, allugáu en Sakhir, Baḥréin.
La carrera foi monopolizada polos 2 pilotos de Ferrari, faciendo'l primer dublete de la temporada, ganando la carrera con Felipe Massa y secundándo-y Kimi Raikkonen, que s'allugaría líder del Mundial. Tres d'ellos, el pilotu polacu Robert Kubica, de BMW Sauber, qu'algamó la pole el día anterior.
Gran Premiu d'España de 2008
El Gran Premiu d'España ye la cuarta prueba puntuable de la temporada 2008 de Fórmula 1. Foi disputáu ente'l 25 y 27 d'abril nel Circuitu de Cataluña, allugáu en Montmeló, España.
Apartheid
L'apartheid ye'l resultáu de lo que foi nel sieglu XX un fenómenu de segregación en Sudáfrica implantáu por colonizadores holandeses Bóeres na rexón, como símbolu d'una socesión de discriminación política, económica, social, y racial. Denomóse asina, darréu que significa "segregación". Esti consistía básicamente na división de les diferentes razes pa promover el desendolcu. 
Tou esti movimientu yera empobináu pola raza blanca, qu'instauró toa triba de lleis qu'abarcaben en xeneral aspeutos sociales. Facíase una clasificación racial d'acordies a l'aldéu, a l'aceptación social o a la so descendencia. Esti nuevu sistema traxo revoluciones y resistencies por parte de los africanos. Surdieron movimientos como los de Nelson Mandela, líder pacifista a quien la so oposición al apartheid costó-y 28 años en prisión, y qu'empobinó al "apartheid" haza la so fin; dempués de qu'esta segregación propiciare y defiendiere crímenes, discriminaciones y explotación a munchos africanos. Esti fenómenu ye enforma importante na hestoria de Sudáfrica.
L"'apartheid" venía siendo prauticáu en Sudáfrica por munchos años, pero nun foi sinón hasta 1948 que tomó forma xurídica al ser sofitáu por lleis promulgaes a tal efeutu. Nes eleiciones de 1947, el radical Partíu Nacionalista ganó les eleiciones nuna coalición col Partíu Afrikáans, dirixíu pol pastor protestante Daniel François Malan. 
Poco dempués de ganar segregóse a cada individuu d'acordies a la so raza. Una llei promulgada en 1950 reservaba ciertos distritos nes ciudaes au namái podíen ser propietarios los blancos, forzando a los non blancos a emigrar a otros llugares. Les lleis afitaron estayes segregaes tales como sableres, autobuses, hospitales, escueles y hasta bancos nos parques públicos. Los negros y demás xente de color teníen, por otru llau, portar documentos d'identidá en tou momentu y taba-yos prohibío quedase en dalgunes ciudaes o inclusu entrar nelles ensin permisu, situación calificada como inhumana po Dr. Alejo Scarpatti.
Johannes Gerhardus Strijdom, qu'asocedió a Malan como primer ministru, esanició los pocos drechos de votu que teníen los negros y mestizos (mulatos). Darréu que se presentaran problemes llegales cola Corte Suprema pa l'implantación del "apartheid", el gobiernu fizo medrar el númberu de xueces na corte con tendencies nacionalistes y les lleis promulgáronse a la fin. Les normes afitaes nestes lleis yeren:
Les árees asignaes a los negros raramente teníen lletricidá o agua. Los hospitales tamién yeren segregaos: los hospitales pa los blancos teníen la calidá de cualesquier nación desarrollada, mentantu que los asignados a los negros taben probemente equipaos, faltos de personal y yeren mui pocos en rellación a la población que servíen.
En 1970 l'enseñu d'un neñu negru costaba el 10% de la correspondiente a un blancu. La educación superior yera prohibitiva pa los negros.
Los trenes y autobuses taben segregaos, separtando les paraes de los autobuses pa negros y blancos. La segregación estendíase a sableres y piscines, asina como a les biblioteques -si bien esistíen mui poques d'éstes pa los negros-.
Les rellaciones sexuales y el matrimoniu interracial taben "totalmente prohibidos".
Atamán
Atamán (variantes: "wataman, vataman, otaman"; cirílicu: атаман (rusu), ватаман (rusu, rexonal), отаман (ucraín)) ye un términu, pue que d'orixe turcu adoptáu nel rusu y l'ucraín nes comunidaes cosaques allugaes nesos países dende'l sieglu X, en territorios de l'anguaño Rusia y d'Ucraína.
Tien dos posibles significados:
St Mary Bishophill Junior
St. Mary Bishophill Junior ta considerada como la ilesia más antigua dientro de les muralles de York, n'Inglaterra. El llugar donde ta yera l'antigua colonia romana d'Eboracum. Elementos romanos aínda son a vese na piedra de la Torre. Tamién hailos llabraos en piedra, de tiempos anteriores a la Conquista, nel interior de la ilesia.
Buscamos la "cai Stonegate" na dirección al ríu Ouse. Al cabu llegamos a una plaza donde encuentrase el Town Hall. Tamos en "Coney Street". Seguimos "Coney St." hasta terminar "Spurriergate". Xiramos a la derecha y taremos en "Low Ousegate", onde cruzaremos el ríu. Garramos la primer caneyada a la izquierda y taremos en "Skeldergate", pero a pocos metros hay una caneyada a la derecha. Subimos esa cuesta ("Fetter Ln") que llevarános a "Bishophill Jr.", onde enseguida veremos St. Mary’s.
St. Mary Bishohill Junior ye una de les iglesies medievales que sobrevivieren en York. Anque tá un pocu oculta pal turista, merez la pena visitala y descubrir el so encantu. Nun ta lloñe del Ríu Ouse
Mozilla Firefox
Mozilla Firefox (pronunciáu n'inglés ) ye un navegador de Internet, con interfaz gráfica d'usuariu desendolcáu pola Corporación Mozilla y un gran númberu de voluntarios esternos. Firefox, oficialmente abreviáu como Fx o fx, y davezu como FF, entamó como un deriváu del "Mozilla Application Suite", que terminó por reemplazalu como'l productu bandera del proyeutu Mozilla, baxo la direición de la Fundación Mozilla.
El programa ye multiplataforma y ta disponible en versiones pa Microsoft Windows, Mac OS X y GNU/Linux. El códigu foi "portáu" por terceros a FreeBSD, OS/2, Solaris, SkyOS, BeOS y más recientemente, Windows XP Professional x64 Edition.
El códigu fonte de Firefox ta disponible llibremente baxo la "triple llicencia" de Mozilla como un programa llibre y de códigu abiertu. La versión actual ye la 39.0.3. Mozilla incluyó la versión n'asturianu oficialmente el día 7 de setiembre de 2010.
Dende la páxina web oficial de Mozilla, pa tolos sistemes operativos: http://www.mozilla.com/ast/firefox
Ne me quitte pas
Ne me quitte pas ye un cantar famosu, compuestu, escritu y cantáu por Jacques Brel (unu de los mayores representantes de la Chanson del sieglu XX) en 1959, publicáu por Éditions Warner-Chappell. El cantar foi escritu depués de la xebra de Brel y de Suzanne Gabriello (magar que fuera él el que la dexara). Dirá demientres una entrevista qu'esti cantar nun yera un cantar d'amor sinón un cantar sobre la cobardía de los homes. 
Ne me quitte pas foi cantada igualmente por Simone Langlois, Édith Piaf, Nina Simone, Sylvie Vartan, Serge Lama, Juliette Gréco, Nana Mouskouri (nel álbum "Hommages" en 1997), Yuri Buenaventura (versión salsa, en 1999), Maysa Matarazzo, Estrella Morente, Sting, Johnny Halliday y Florent Pagny. 
Tamién se fizo una adaptación humorística por parte de Muriel Robin, que nel so "sketch" tituláu "La lettre", llee y comenta la carta del so amigu qu'acaba de dexar. La carta nun ye otra que "Ne me quitte pas".
El cantar foi adaptáu n'inglés por Rod McKuen baxo'l títulu "If you go away". Esta versión foi interpretada por Ray Charles, David Bowie, Scott Walker, Shirley Horn, Alex Harvey, Jack Lukeman, Julio Iglesias, Marc Almond, Momus, Neil Diamond, The Paper Chase, Frank Sinatra, Dusty Springfield, The Dresden Dolls, Cindy Lauper y Patricia Kaas…
"Ne me quitte pas" grabóse igualmente en varies llingües siendo unu de los cantares más versionaos de la música moderna, cantada ente otros baxo los títulos "If you go away", "Don´t leave me", "Bitte, geh nicht fort", "Non andare via", "Não me deixes mais", "Laat me niet alleen", "Al tilchi mikan", "Ne ovstavljaj me", "No me dejes" o "No em deixis mai".
Pedro Almodóvar incluyó la versión de "Ne me quitte pas" cantada pola brasileña Maysa Matarazzo na so película "La ley del deseo" (1987). Na escena, la pequeña Ada, Manuela Velasco, altraviesa sobre un riel l'escenariu nel que Tina, Carmen Maura, interpreta la pieza teatral "La voz humana" de Cocteau, vistida de primera comunión y na voz de Maysa Matarazzo suena dramáticamente "Ne me quitte pas".
Joseba Sarrionandia
Joseba Sarrionandia Uribelarrea (Iurreta, Vizcaya, 13 d'abril de 1958) ye un escritor traductor y filólogu vascu. Ta consideráu anguaño como un de los principales autores de la lliteratura vasca contemporánea, con una obra que comprende una trentena de llibros de poesía, narración y ensayu, traducíos dalgunos d'ellos a otres llingües.
Estudió Filoloxía vasca na Universidá de Deusto y trabayó como profesor de fonética na UNED de Vergara. El so llabor lliterariu entamó cola publicación d'artículos en delles revistes vasques como "Zeruko Argia" o "Jakin" y nos diarios "Egin" y "Egunkaria". Formó parte con Bernardo Atxaga, Jon Juaristi, Manu Ertzilla, Joxemari Iturralde y Ruper Ordorika d'un grupu d'escritores agrupaos alredor de la revista "Pott" que supunxo una renovación de la lliteratura vasca nos sos tres años d'esistencia ente 1977 y 1980.
En 1980 foi condergáu a 22 años de cárcel por pertenecer a ETA. Cinco años más tarde escapó de la prisión de Martutene con otru presu, escondíu nún bafle, aprovechando un conciertu d'Imanol. Esta fuga dio llugar al cantar "Sarri Sarri" del grupu Kortatu. D'entós p'acá vive na clandestinidá, lo que nun -y impidió siguir publicando llibros y ganar varios premios lliterarios, como'l Premiu de narrativa n'euskera de l'Asociación Española de críticos lliterarios en 2001 o'l Premiu Euskadi de lliteratura del gobiernu vascu en 2013 .
Joseba Sarrionandia ye tamién autor de numberoses traducciones al euskera, ente les que destaquen los poemes de T. S. Eliot, Fernando Pessoa o Manuel Bandeira.
Kárate
El kárate (空手道, "karatedo") ye un arte marcial d'ataque y de defensa, d'orixe xaponés, que consiste en concentrar tola fuerza del cuerpu nun llugar determináu. Asina, ye un arte de defensa personal con un aspeutu espiritual dominante. 
El kárate desendolcóse na islla d'Okinawa, u los ocupantes xaponeses torgaren l'usu d'armes, y depués Gichin Funakoshi Sensei introdúxolu en Xapón. Dende la so creación, l'oxetivu d'esti arte ye consiguir que'l karateca (el que prautica'l kárate) pueda causar un dañu definitivu al adversariu con un solu golpe.
El kárate ("kara": vacíu y "te": mano) o karate-do (el camín de la mano vacía) ye una disciplina que se prautica coles manes vacíes y el cuerpu desarmáu. Los brazos y les piernes entrénense pa que tengan la mesma axilidá y potencia qu'un arma real. Pero sobre too, trátase d'entrenar el cuerpu y l'espíritu por tal de consiguir un dominiu total de la situación y poder asina enfrentase al oponente cola educación y la cortesía acionaes.
La esencia de toa téunica utilizada nel kárate concéntrase nel "kime". Trátase d'un ataque esplosivu qu'acompaña cualesquier ataque (puñetazu, patada o una parada). Si una téunica nun ye acompañada del "kime", nun pue considerase kárate auténticu.
Como deporte de competición, el kárate divídese en dos modalidaes:
Xinebra
Xinebra pue referise a:
Cantón de Zúrich
El cantón de Zúrich (n'alemán: "Zürich", en francés: "Zurich", n'italianu: "Zurigo" en romanche: "Turigt") ye ún de los veintiséis cantones suizos. Zúrich, la so capital, ye perconocida como la metrópolis más pequeña del mundu. 
Zúrich ye'l cantón más pobláu de Suiza. Tien una población de más d'un millón doscientes mil persones. La so llingua oficial ye l'alemán anque la mayoría de la población fala un dialectu alemán, que tien el nome de "Züritüütsch", que ye una de les variedaes del "Schwiizerdütsch".
El cantón de Zúrich divídidese en doce distritos:
Xinebra (ciudá)
Xinebra (en francés, idioma oficial, Genève [ʒəˈnɛv]) ye una ciudá y comuña suiza capital del Cantón de Xinebra. Ye la segunda ciudá suiza dempués de Zúrich y la primera na Romandía.
Veganismu
El veganismu ye una filosofía y un mou de vida nel que desaníciase por enteru del usu o consumu de productos d'orixen animal. L'actitú de los veganos vien d'un asitiamientu moral que reburdia l´especismu productu del antropocentrismu y del teocentrismu,y arropiellen, los drechos animales, productu del sensocentrismu. Nuna otra miente otres xides pa tornase veganu ye l'esmolecimientu pol mediuambiente, de salú o motivos relixiosos. Na práutica, esto sofitase nuna dieta vexetariana pura o estricta (100% vexetariana), poro, ensin ningún tipu de carne (incluyendo pites y pescau) nin alimentos de proceder animal, comu lleche, güevu y tamién miel o xelatina. Los veganos renuncien tamién a los texidos de orixen animal, como la llana, el cueru, productos de peletería, seda... Tampocu usen cosméticos y melicamentos que precisaren de esperimentación animal pela so ellaboración, ni sofiten espectáculos nos qu'úsense animales: corries de toros, circos con animales (artes circenses), zoolóxicos, hípica, etc. Otres actividades especistes reburdiaes pol veganismu son: la caza, la merca/venta de animales, etc.
El raigon de la pallabra "vegan" (veganu) afayase na pallabra "veg-etari-an" (veg-etari-anu), los sos inventores en 1944 foron Elsie Shrigley y Donald Watson "vexetarianos puros" molestos por mor que munches persones que nomábanse a so vexetarianes y xintaben productos llácteos y tamién pescau. Pocu dempués, el 1 de Payares de esi mesmu añu, Watson asoleyo la "Vegan Society" nel Reinu Xuníu. El día 1 de Payares de 1994 cumpliéronse los 50 años dende que asoleyarase la "Vegan Society", dende esi día, el 1 de Payares celebrase con gayola'l Día Mundial/Internacional del Veganismu.
Varias encuestes asoleyen qu'ente'l 0,2% y el 1,3% de la población estaunidense ye vegana y nel Reinu Xuníu esta cifra ximielgase ente'l 0,25% y el 0,4% de la población.
Los vexetarianos aducen bayura de razones pela so dieta, relixión, ecolóxicos, por mor de la salú o por mor de la ética. Les xides que los veganos presenten son cuasi siempres por mor de la ética, el convencimientu moral o éticu. Ye, n'efeutu, debíu al sufrimientu y muerte que la práutica de criyar animales pal consumu pal home produz, y a la posibilidá del home de desaniciarse de los mesmos ensin mancaures pa la so salú, que los veganos ven en la so decisión alimentaria la única alternativa éticamente bona. 
Lo estremao ente un veganu y un vexetarianu ye que los veganos nun consumen ningún productu de orixen animal, demientres que los vexetarianos llimitanse a nun participar na aquelles actividades que requieren la muerte del animal. Una mena de amosar la dixebra ente dambes puede ser el consumu de lleche, güevos, miel o llana per aciu de vexetarianos. Poro, al falar d'alimentación, el veganu conocese tamién como "vexetariano estrictu o puru", escontra de los ovovexetarianos, llactovexetarianos y apivexetarianos.
Les motivaciones étiques y morales pa col restu de animales son la principal razón pola que s'adópta el veganismu, ya que l'especismu ye incompatible cola definición de esta mena de vida.
La postura de l'Asociación Americana de Dietética y de l'Asociación de Dietistes de Canadá ye que las dietes vexetarianes bien planificaes son saludables, nutricionalmente adecuaes, y bastien un porgueyu pala salú na prevención y el tratamientu de determinaes enfermedaes. Les dietes veganes y ovo-llacto-vexetarianas son bones pa toles estayes del ciclu vital, incluyendo l'embarazu y la llactancia. Les dietes veganes y ovo-lacto-vexetarianas adecuadamente planificaes satisfacen les necesidaes nutritivas de neños, y guah.es y promueven una mena de medrar normal. La asociación dietética de Nueva Zelanda adoptó, y nun reburdio ni un res l'artículu sobro l'asitiamientu de les dietes vexetarianas asoleyau pola Asociación Dietética. Americana.
Hebréu
L'hebréu ye una llingua semítica de la familia afroasiática falada por cinco millones de persones, n'Israel (95%) y otros dos o trés millones nes comunidaes xudíes espardíes pel mundiu, axuntando un total d'ocho millones de falantes. N'Israel, ye la llingua del Estáu y una de les dos llingües oficiales xunto col árabe y fálala la mayoría la población.
Al marxe de la Biblia, el testu más antiguu fechu nel alfabetu hebréu ye del sieglu IX e.C. D'esta dómina ye la estela de Moab, escrita en dialeutu cananeo-moabita, na que Mesha, rei de Moab, cuenta los sos trunfos escontra Omri, el rei d'Israel. Tien paralelismu col "Segundu Llibru de los Reis", capítulu 3.
Na Estela de la Casa de David, escrita n'hebréu a mediaos del sieglu VIII e.C., conmemora les victories del rei siriu Hazael sobre Xoram, fíu d'Acab, rei d'Israel, y sobre Ocozíes fíu de Xoram rei de Xudá, de la dinastía de David. Ye'l testu más vieyu que fai referencia a esta dinastía.
L'hebréu dexó de falase alredor del sieglu I e.C., masque'l so emplegu siguió faciéndose na lliteratura y, sobre manera, na lliturxa xudía, col enfotu de sirvir de llingua académica. En Palestina sostituyóse como llingua falada pol araméu. Tocantes a la diáspora xudía, les sos llingües comunes foron dos: el yidis nos xudíos denomaos ashkenazíes (centru y este d'Europa) y el ladín o xudeoespañol nos denomaos sefardíes (cuenca mediterránea).
L'hebréu modernu, llingua oficial d'Israel, recuperólu'l sionismu a últimos del sieglu XIX col enfotu d'emplegalu como llingua nacional del futuru Estáu xudíu.
Anque la "Biblia" ye la fonte principal del hebréu clásicu, la mesma llingua úsase en delles inscripciones. Pente les que se conocen meyor, tán les del calendariu Gezer (sieglu X e.C.), una llista de meses definíos pol trabayu agrícola carauterísticu fechu nellos (inda que pue ser qu'esti testu nun lu escribiere un israelita); les inscripciones Kuntillet 'Ajrud y Khirbe el-Qom (d'últimos del sieglu IX o entamos del VIII e.C..), que mentaben a Yahweh y al so Asherah; los "Ostraka de Samaria" (sieglu VIII e.C.) recueye pagos de vinu, aceite, etc.; la inscripción del túnel Siloam (últimos del sieglu VIII e.C.), atopada nel túnel construyíu por Ezequíes perbaxo la ciudá de David pa llevar agua del manantial de Gihon fasta la Reserva de Siloam; los "Ostraka de Lachish" (entamos del sieglu VI e.C.) con mensaxes militares primero de la invasión babilónica; y los ostraca Arad (de la mesma dómina) que recueyen les provisiones furníes a los soldaos. La Piedra Moabita (ca. 830 e.C.), na que'l rei Mesha de Moab fala de les sos victories escontra los israelites, ta nun llinguax asemeyáu al hebréu bíblicu.
Dientro'l grupu noroccidental de llingües semítiques, l'hebréu pertenez a la familia cananea, qu'inclúi al feniciu, moabita y amonita (dellos incluyen l'ugarítico). La otra grande familia de la llingua semítica noroccidental ye l'aramea. 
La pallabra "hebréu" (ibrît) nun s'emplega na "llingua" fasta'l periodu helenísticu, inda que pue lleese sobro la "llingua de Canaán" "Isaíes" 19.18; y en 2 "Reis" 18.26,28 (= Isa. 36.11,13; 2Crón. 32.18) y "Nehemíes" 13.24; los xerosolimitanos falen "yehûdît", esto ye, "xudéu" (más sero "xudíu"). 
Con aciertu, l'asemeyanza del hebréu bíblicu y el feniciu, y delles pallabres cananees qu'apaecen nes cartes d'Amarna dende'l sieglu XIV e.C.., amuesen que la llingua de los israelites nun yera mui distinta de la de los cananeos. Dellos deducieron de les carauterístiques comunes del hebréu y el cananéu, y de les pallabres "un araméu errante foi mio padre" (Deut. 26.5), que los antecesores de los israelites falaben araméu y fixeron de so la llingua de los cananeos que más llueu diba conocese como hebréu. 
Sicasí, dúldase si "Deuteronomiu" 26.5 quier facer por tresmitir información tocante a la hestoria llingüística y les asemeyances del hebréu colo que falaben los cananeos puen ser desplicaes na hipótesis de que los israelites y los sos antecesores falaben yá una llingua mui venceyada a la de los cananeos.
La llingua escríbese de drecha a esquierda con un alfabetu de ventidós lletres. Anicialmente, namái que tenía consonantes, pero w, y y h emplegáronse tamién pa delles vocales llargues y vocales al final de pallabra (w = /u/; y = /i/; h = /a/, /o/ y /e/; w y y usáronse más sero pa /o/ y /e/, respeutivamente) fasta, polo menos, el sieglu X ed C. y w y y nel interior de la pallabra fasta'l sieglu IX. Estes consonantes ausiliares escrites pa denotar vocales empléguense tamién notres llingües semítiques y denómase "matres lectionis".
En testos de Qumran y n'escritos más serondos, les lletres emplegáronse más pa representar vocales. El sistema completu de representación de vocales, añediendo puntos a les consonantes, desendolcóse muncho más sero, na dómina que va del sieglu V al X ddC. 
El sistema de vocalización d'anguaño, reproduz, entós, la pronunciación corriente d'unos mil años depués del acabu del periodu bíblicu, inda que ta basáu nes primeres tradiciones de llectura de la Biblia.
Blogosfera mirandesa
La blogosfera mirandesa ye'l conxuntu de blogues qu'escriben na variedá mirandesa de la llingua asturiana. Ye una amuesa y una de les estayes onde la llingua ta más viva y ye oxetivamente, y comparándola con otres blogosferes ye per activa no que ye la rellación de falantes por blogue. La temática ye variada y bayurosa, anque predominen temes de tradición o de noticies de les Tierres de Miranda.
La bloguesfera mirandesa ye una comundiá crítica que reflexona sobre temes como la llingua o lo qu'asocede na fastera na que xeográficamente ta asitiada.
Luis Pasamontes
Luis Pasamontes ye un ciclista profesional asturianu. Nació'l 2 d'ochobre de 1979 en Cangas del Narcea.
Debutó como profesional nes files del equipu Relax-Fuenlabrada na temporada 2003, equipu nel que tuvo tres temporaes, hasta pasar al equipu ProTour del Unibet.com y nel añu 2008 al Caisse d'Epargne (con esti equipu tendría la oportunidá de correr el Giro d'Italia). A lo llargo del añu 2011 corrió pal equipu ProTour Movistar Team, pero esta escuadra nun-y renovó'l so contratu pa 2012, fichando pol so filial "Continental", el Movistar Team Continental.
Hapkido
El hapkido (en coreanu 합[hap]기[ki]도[do] escrito en hangul, y 合[hap]氣[ki]道[do] escrito con hanja) ye un arte marcial coreanu. 
A simple vista ye una combinación de téuniques de taekwondo con otres d'aikibudo. La so enseñanza ta mui enfocada a la defensa personal. 
La historia del hapkido ye bastante confusa, pero munches fuentes lu atribuyen a dos coreanos: Choi Yong Sul (1904-1986) y Ji Han Jae (1936-). Cuando yera neñu, Choi foi a Xapón, u paez que trabayó de criáu pal maestru del Daito ryu Aiki jutsu, Sokaku Takeda. 
Choi demostró calidaes nel Daito-ryu Aiki-jutsu y davezu Takeda unviábalu a enfrentase con otros prauticantes d'artes marciales. De la que volvió a Corea, Choi empezó a dar clases d'artes marciales. Unu de los sos alumnos, Ji Han Jae, incorporó téuniques coreanes tradicionales de pataes y puñetazos (derivaes del taekkyon y del hwarangdo), y al repertoriu de téuniques resultante dio-y en 1959 el nome d'hapkido. 
Además de Choi y Ji, munches escueles d'artes marciales coreanes tuvieron participación nel desendolcu de delles téuniques que contribuyeron al hapkido como lu conocemos anguaño. 
Central hidroeléctrica de Grandas de Salime
La Central hidroeléctrica de Grandas de Salime o Banzáu de Salime, ta asitiada sobre'l ríu Navia na faza de Grandas de Salime, (Asturies).
Foi construyida pola compañía "Saltos del Navia en Comunidad" que yera una co-participación de " Hidroléctrica del Cantábrico, S.A." y "Electra de Viesgo, S.A." 
Entamara'l proyeutu nos años inmediatamente siguientes al final de la segunda guerra mundial y construyóse ente 1948 y 1953, inaugurándose en 1954. N'aquelles dates yera la más grande d'España y la segunda d'Europa. 
Pa construyila tuvieron que se pasase torgues pergrandes. Asturies taba enllamorgada na miseria y sufría l'embargu que taben dando a España les potencies vencedores na guerra mundial. Esti proyeutu yera un suañu cásique irrealizable y sicasí completóse en 1954 pesie a la escasez de medios. Anque les Naciones Xuníes decretaren l'embargu al réxime de Franco, Inglaterra suministró en secretu les turbines y xeneradores. 
Les obres preparatories y accesories foron d'enorme envergadura. Construyéronse túneles pa desviar el ríu, ataguíes, almacenes, carreteres, planos enclinaos, un teleféricu pa tresporte de clinker de 36 Km. de llonxitú que llegaba hasta'l puertu de Navia, molinos de clinker, etc. Traxéronse unos 3500 obreros d'otres zones del estáu, principalmente d'Andalucía, y construyéronse varios poblaos p'agospiar a les sos families. Caltenelos alimentaos yera un problema nesos años d'escasez. Aproximadamente 100 trabayadores perdieron la vida n'accidentes de trabayu demientres la construcción del banzáu. Ye una obra almirable en cualquier casu pero munchu más si tenemos en cuenta les condiciones nes que se fexo.
Dientro de la Central puede vese un mural que fuera pintáu en 1955, en collaboración, por Joaquín Vaquero Palacios y Joaquín Vaquero Turcios.
Coordenaes en Google Earth: 43.23619 -6.84778
Güei pertenez a Hidrocantábrico que da les vinientes cifres:
Carauterístiques enerxétiques 
Potencia instalao: (MW) 112 
Enerxía producible n'añu mediu: 350.000 MWh 
Númberu de grupos: 4 
Caudal máximu d'Equipamiento: 152 m3/s 
Carauterístiques físiques 
Saltu netu mediu: 114 m 
Volume útil del basáu: (Hm3) 239,5
Mena de Banzáu: Gravedá de planta curva
Mena de central: Pie de banzáu n'esterior
Númberu d'Alternadores: 4
Mena de turbina: Francis vertical
Especismu
L'especismu ye la discriminación moral de los individuos por tar dientru d'otra especie que nun ye la de so. Ye un tipu de prexuiciu asemeyau al sexismu y al racismu. El términu surde escritu por primera vegada n'inglés ("speciesism") en 1970 pol sicólogu Richard D. Ryder, postreramente foi popularizau por estremaos pensadores anglosaxones que denuncien la esplotación que sufren los animales non humanos.
L'especismu más habitual ye'l que se fae al discriminar a los individuos que nun pertenecen a la especie humana. Poro, ye habitual que la bayura de los animales humanos discriminen a los animales non humanos pol fechu de nun tar dientru la so especie.
DEFENSA ANIMAL: paxina que ta escontra del especismu
Leopoldo Calvo-Sotelo Bustelo
Leopoldo Calvo-Sotelo y Bustelo (Madrid, 14 d'abril de 1926 - Pozuelo de Alarcón, Madrid, el 3 de mayu de 2008) foi un políticu español, presidente del gobiernu ente febreru de 1981 y avientu de 1982. Otorgáronse-y los títulos de primer "marqués de la Ría de Ribadeo", Grande d'España, Defensor de Saurí y el de Caballeru de la Orden de Carlos III. 
Nació en Madrid en 1926. Terminó los sos estudios de inxenieru de Caminos en 1951 col númberu unu de la so promoción, doctorándose pola Universidad Politécnica de Madrid en 1960. Políglota, llegó a dominar l'inglés, el francés, l'italianu, l'alemán y el portugués; tamién tocaba'l pianu. 
Yera tíu de Mercedes Cabrera Calvo-Sotelo, ministra d'Educación na VIII Lexislatura d'España y sobrín carnal de José Calvo-Sotelo, el que fuera ministru de facienda demientres la Dictadura (Directoriu Civil) de Miguel Primo de Rivera, "protomártir de la Guerra Civil" y fundador del Bloque Nacional mientres la Segunda República Española.
Más tarde pasó a ocupar diversos cargos directivos como la presidencia de RENFE en 1967. Tres años dempués foi nomáu conseyeru delegáu de Unión Explosivos Riotinto, S.A. Posteriormente elexíu procurador en Cortes como representante de los empresarios d'industries químiques, puestu qu'ocupó por cuatro años, hasta que en 1975 foi designáu ministru de Comerciu nel primer Gobiernu de la Monarquía, que presidía Arias Navarro y del que formaben parte como ministros Adolfo Suárez o Manuel Fraga ente otros.
Al ser nomáu Suárez presidente, Calvo-Sotelo foi nomáu ministru d'Obres Públiques, en xunetu de 1976.
Dimitió del cargu pa presentase a les primeres eleiciones democrátiques (1977) y concentrase na organización del nuevu partíu que ganaría: la Unión de Centro Democrático (UCD), del presidente Suárez. La so carrera política continuó n'ascensu: portavoz de UCD nel Congresu (1977-78), ministru pa les rellaciones cola Comunidá Económica Europea (1978-79), vicepresidente del Gobiernu pa Asuntos Económicos (1980-81).
Na votación a la so candidatura como Presidente del Gobiernu (23 de febreru de 1981), irrumpieron nel Parllamentu varios guardies civiles armaos que, baxu'l mandu del teniente coronel Antonio Tejero, pretendíen dar un golpe d'Estáu militar, intentu que güei conocemos como 23-F. El gobiernu de Calvo-Sotelo nacía pues nunes feches en que les manifestaciones populares escontra d'una involución política, el paru y la debilidá de la coalición política permanente protagonizaben la actividad pública española.
El so mandatu amás d'iniciase con un golpe d'estáu finó col desmantelamientu de la conspiración golpista pal 27 d'ochobre de 1982, que tuvo meyor preparada que la del 23-F, pero que cola collaboración de los principales medios de comunicación y pa nun crear alarma social, foi minimizada.
A lo llargo del so mandatu la decisión más relevante foi l'adhesión d'España a la Organización del Tratado del Atlántico Norte (OTAN), que foi mui disputada pola oposición dirixida pol Partido Socialista Obrero Español (anque más tarde y una vez nel poder, el Gobiernu socialista convocó -y ganó- un referéndum a favor de la permanencia na OTAN en 1986). Amás como Ministru de Rellaciones cola CEE, llogró restablecer definitivamente un vínculu estable pa la negociación d'entrada y como Presidente cimentose l'entamu definitivu d'adhesión al Mercau Común, que culminaría col ingresu na UE demientres el mandatu de Felipe González.
Foi tamién, unos meses, presidente de la UCD.
Nel so gobiernu firmóse un alcuerdu pol emplegu coles centrales sindicales y los empresarios, aprobóse la llei del divorciu, España ingresó na OTAN y cerrose'l mapa autonómicu. El so gobiernu recurrió la sentencia de la Xusticia Militar, pa que fuera la Xusticia Civil quien tuviera la última pallabra nel tema del 23 F.
Demientres esti bieniu produxéronse escándalos como'l del aceite de colza, y nun foi un periodu precisamente fácil pal país.
En 1982 ocupa'l segundu puestu na llista electoral del so partíu por Madrid, qu'encabezaba Landelino Lavilla, produzse la debacle ellectoral d'UCD, pasando de ser el partíu del gobiernu a tener una docena de diputaos. Calvo-Sotelo namás consigue ser diputáu pola dimisión de Lavilla.
Tres d'esto, ye elexíu miembru de la Asamblea Parlamentaria del Conseyu d'Europa en 1983 y eurodiputáu nel Parllamentu Européu en 1986, integráu nel Partíu Popular Europeo. Dos fiyos suyos foron depués secretarios d'Estau colos gobiernos de José María Aznar. 
El 25 de xunu de 2002 el Rei Xuan Carlos I concedio-y el títulu de "Marqués de la Ría de Ribadeo" con Grandeza de España.
Dexa escritos varios llibros: "Pláticas de familia" (2003), "Papeles de un cesante" (1999) y "Memoria viva de la transición" (1990); yera consideráu un escritor cultu y amenu, provistu d'un estilu sutilmente irónicu.
El 3 de mayu de 2008 falleció a los 82 años d'edá nel so domiciliu de la llocalidá de Pozuelo de Alarcón (Comunidá de Madrid) por una parada cardiorrespiratoria. L'ex-presidente nun sufría nenguna enfermedá. Pocos meses enantes sufrió una cayída de la que nun llegó a recuperase en totalidá y que-y provocó un progresivu empeoramientu del so estau de salú.
Na so capiella ardiente, instalada nel "Salón de los Pasos Perdidos" del Palaciu de les Cortes y presidida por los Reis d'España, el presidente del gobiernu y pola so familia, foi impuesta a títulu póstumu'l collar de la Real y Distinguida Orden Española de Carlos III. Los sos restos mortales descansen nel cementeriu de Ribadeo dende el 5 de mayu de 2008. 
Red Nacional de los Ferrocarriles Españoles
La Red Nacional de los Ferrocarriles Españoles (RENFE) ye un organismu paraestatal español de tresporte ferroviariu existente como tal ente 1941 y 2004. En 2005 dividiose n'ADIF, ente gestor de les infraestructures ferroviaries españoles, y Renfe Operadora, compañía que se quedó cola esplotación de los ferrocarriles.
Foi fundada'l 24 de xineru de 1941 a raíz de la nacionalización de diverses compañíes ferroviaries españolas, ente les que destacaben la Compañía de los Caminos de Hierro del Norte de España (1858–1941), la Compañía de los Ferrocarriles de Madrid a Zaragoza y Alicante, M.Z.A, (1856–1941) y la Compañía del Oeste y la Ferrocarriles Andaluces, ya baxo tutela estatal, dende 1928 y 1936, respectivamente.
L'oxetu de la creación de RENFE foi rehabilitar la rede ferroviaria española, gravemente dañada como consecuencia de la Guerra Civil, ante la situación de quiebra económica de les empreses ferroviaries qu'hasta entós habíen explotao la rede. RENFE explotó la rede ferroviaria española dende la so creación en réxime de monopoliu hasta'l día 31 d'avientu de 2004.
A partir de la década de los 1970 y principalmente en la de los 1980, RENFE entamó a rexise por una política de rentabilidá económica, polo que toes aquelles llinies que nun yeren rentables fueron zarrándose al tráficu progresivamente. El 1 de xineru de 1985 zarráronse más de 900 km de víes y llinies. Sirvan como exemplu el Santander-Mediterráneo, Andalucía–Levante (ferrocarril del Almanzora), el Valladolid–Ariza, la Vía de la Plata, etc.
El 1 de xineru de 2005 finalizó el monopoliu llegal de RENFE y la empresa dividiose en dos:
A causa de les nueves directives económiques de la Unión Europea, l'Estau debía abrir la rede ferroviaria a la competencia, po lo que se dispuso una nueva llexislación pal sector ferroviariu (LSF, "Ley 39/2003 del Sector Ferroviario"), que en principiu debía entrar en vigor el 1 de xunu de 2004, pero que se retrasó cola asunción del Gobiernu de José Luis Rodríguez Zapatero al 1 de xineru de 2005.
El 31 d'avientu de 2004 RENFE fusionose col entós "Gestor de Infraestructuras Ferroviarias" (GIF) y, minutos más tarde, el día 1 de xineru de 2005, la "Entidad Pública Empresarial Renfe-Operadora" desprendíase de RENFE, qu'a partir d'esi momentu entamó a llamase "Entidad Pública Empresarial Administrador de Infraestructures Ferroviaries" (ADIF). Renfe Operadora especializose na prestación de servicios de tresporte, mientres que ADIF se quedó coles funciones d'atribución de capacidaes, mantenimientu y construcción d'infraestructura de la Red Ferroviaria de Interés General (RFIG).
Cachapu
El cachapu o gaxapu ye un recipiente de madera, de llatón o de cuernu, que s'engola al cinchu per aciu d'una llingüeta.
Suel enllenase con agua y tar tapáu con yerba, pa que se caltenga llenta adientro la piedra d'afilar y poder dempués usala p'afilar el gadañu.
Mark Shuttleworth
Mark Shuttleworth (nacíu'l 18 de setiembre de 1973 en Welkom, Sudáfrica) ye un informáticu y empresariu sudafricanu. Ye'l fundador de la empresa Canonical Ltd., una empresa promotora del Software llibre.
Foi'l primer africanu nel espaciu y el primer turista espacial sudafricanu.
El 25 d'abril de 2002, la nave Soyuz TM-34 despegó del cosmódromu de Baikonur haza la Estación Espacial Internacional con una tripulación formada por tres persones: el pilotu-cosmonauta rusu Yuri Gidzenko, como comandante de la misión, el cosmonauta-investigador italianu Roberto Vittori, y el cosmonauta-inxenieru sudafricanu Mark Shuttleworth.
El segundu cosmonauta "turista" na hestoria, dempués del esnalu del millonariu estauxunidense Dennis Tito na Soyuz TM-32, prefier nun ser consideráu un cenciellu turista, y por ello punxo munchu empeñu nos aspeutos educativos y científicos de la so misión. Llevó a cau esperimentos científicos nes estayes de fisioloxía y de fenómenos de cristalización, asína como otros relativos a la investigación de les célules madre.
La fonte de la fortuna de Shuttleworth foi la venta de la so empresa de seguridá n'Internet "Thawte" por 575 millones de dólares a VeriSign en 1999.
Shuttleworth tien financiao el proyeutu Ubuntu, distribución de GNU/Linux basada en Debian.
En marzu de 2004 fundó la empresa Canonical Ltd, pa la promoción y sofitu comercial de proyeutos de software llibre.
Ría del Eo
La Ría del Eo afáyase na llende ente Galicia y el Principáu d'Asturies. Fórmase na boca'l ríu Eo, y tien 10 km de llargor y un anchor práuticamente constante de 800 m. La ría estréchase fasta los 600 m cerca de la boca, sitiu que s'aprovechó pa construyir una ponte que la salva. Más afuera enánchase fasta los 1200 m na ensenada d'Arnao. Na marxen asturiana tien un entrante d'1 km: la ensenada d'A Lieira.
Amás del Eo tamién desemboquen na ría'l ríu Suarón, nel mesmu sitiu que l'Eo; el ríu Grande, na marxen gallega, y el regatu del Esquilo, na asturiana, na ensenada d'A Lieira, nel llugar de Berbesa.
La ría sufre un procesu continuáu d’empetrase, que fai que la zona interna, práuticamente de la llinia que marca la másima prosimidá ente Castropol y Ribadeo, se pueda falar d'estuariu con sable, basa o yá baxos colonizaos por vexetación (más al interior tovía). Dende Castropol penriba solo queden con agua les canales en marea baxa. El fondu la ría ye principalmente de basa, siendo de sable nes zones más espuestes a les corrientes.
Los arenales qu'emerxen en marea baxa reciben nesta zona'l nome de "tesones", tando'l mayor d'ellos y l'únicu visible a media marea en frente d'As Figueiras (arenal d'A Berlinga).
Les principales poblaciones marnuetes son: en Galicia, Ribadeo, que'l so conceyu comprende tola marxen occidental de la ría; n'Asturies As Figueiras nel conceyu de Castropol, qu'abarca cásique tola oriental, y A Veiga, nel fondu la ría, na vera'l ríu Suarón. La Vilavella, antiguamente nucleu independiente de Ribadeo, alcuéntrase güei práuticamente xunida a elli.
Agües del Eo arriba d'A Veiga, les marees algamen fasta Abres. Esta ye la razón pola qu'antiguamente'l tramu baxu del Eo, a l'altura d'Abres, recibía’l nome de Ría d'Abres, topónimu qu'entá se caltién nun llugar perteneciente a la parroquia d'Abres, y que da nome a una parroquia de Trabada.
La ría cuenta con varies sableres. La más importante d'elles ye la d'Arnao, na marxen asturiana, cerca de la boca de la ría. Frente a Arnao afáyase la pequeña sablera del Cargadero, y más adientro na mesma costa la sablera artificial de los Bloques. Ente estes dos últimes esistía otra, la de Cabanela, que desapaeció al construyise'l paséu marítimu de Ribadeo.
La principal vexetación nes márxenes son los ocalitos. Na asturiana tamién abonden los pinos, y tamién los lloreos n'entrambes. Nes ensenaes perviven pequeños núcleos de vexetación autóctona.
La ría ye un importante puntu de pasu d'aves migratories. N'hibiernu la presencia d'aves ye mayor. Puen observase, amás de les habituales gaviotes y mabees, garces, martinos pescadores y aves llimícoles varies.
La ría cuenta con unos astilleros prósperos, los de Gondán, mui prósimos a As Figueiras, y tamién unos carpinteros tradicionales de ribera, en Berbesa, los Astilleros Pacho. Continúen fabricando embarcaciones de madera, ente les que cal resaltar los veleros tradicionales de la ría, una variante de vela llatina. Fasta'l 2005 esistió tamién un pequeñu astilleru na Vilavella (Ribadeo).
Na parte gallega predomina la denominación "Ría de Ribadeo", mentanto que na parte asturiana destaca'l nome de "Ría del Eo", d'introducción reciente. Ello llevó a pidimientos per parte de los alcaldes d'A Veiga y de Castropol, la Xunta de Galicia o la "Plataforma para la Defensa de la Ría de Ribadeo".
El nome de Ría de Ribadeo vese avaláu por apaecer con esi nome en mapes y cartes marines dende'l sieglu XVI y que tradicionalmente les ríes del Cantábricu tomen pa sigo la denominación de la población de mayor entidá na so boca. Pela so parte, dende la parte asturiana deféndese que la ría yera propiedá de Castropol dende 1154, nun siendo fasta 1956 cuando se toma la ría como división ente Asturies y Galicia. Amás, según el Principáu d’Asturies, el topónimu tradicional de mayor usu en dambes márxenes ye «ría del Eo-ría do Eo, d'usu esclusivu n'Asturies y mayoritariu en Galicia».
El casu foi tratáu pola Comisión especializada de nomes xeográficos nes sos reuniones de 19 d'avientu de 2007 y 12 de marzu de 2008, estudiando los informes de la "Comisión de Toponimia de la Xunta de Galicia", la "Dirección General de Promoción Cultural y Política Lingüística de la Consejería de Cultura y Turismo del Principado de Asturias" y la "Real Sociedad Geográfica", acordando que'l nome oficial reconocíu seya'l de Ría de Ribadeo.
Biblioteca Nacional de la Dieta
La establecer en 1948 p'ayudar a los miembros de la Dieta de Xapón nel so llabor de alministración pública. Esta biblioteca, ye la única biblioteca nacional de too Xapón. Cuenta con dos instalaciones principales en Tokio y en Kioto, amás d'otres pequenes sucursales.
Dieta de Xapón
La Dieta de Xapón (en xaponès: 国会, "kokkai"), ye'l poder llexislativu bicameral de Xapón. Ta integrada por una cámara baxa, la Cámara de Representantes y una cámara alta, la Cámara de Conseyeros. Amás de facer y aprobar les lleis, la Dieta elixe'l Primer Ministru. 
La Dieta aconceyó per primer vegada como la "Dieta Imperial", el 1889, a resultes de la promulgación de la Constitución de Meiji. La cadarma actual de la Dieta establezse na constitución de 1947 y se considera'l muérganu del poder del estáu más eleváu de la nación. La sede de la Dieta Nacional alcuéntrase en Nagatacho, Tokyo. 
Los miembros de dambes cámares de la Dieta elíxense acordies al métodu de votu paralelu; ye dicir, cada cámara subdivídese en dos grupos, ún, elixíu por representación proporcional y l'otru elixíu por votu direutu. La Cámara de Representantes ta integrada por 480 miembros, 300 de los cuales son elixíos según l'escrutiniu uninominal mayoritariu, ún per cada distritu, y 180 según l'escrutiniu proporcional plurinominal con llistes de partíos d'once bloques eleutorales. La Cámara de Conseyeros ta integrada por 242 miembros, 146 de los cuales son elixíos d'ente les 47 prefectures per aciu del escrutiniu uninominal mayoritariu. Los otros 96 elíxense per aciu del escrutiniu proporcional plurinominal nel que tol país perfai una sola llista nacional. 
La constitución de Xapón nun especifica'l númberu de miembros de cada cámara de la Dieta, nin el sistema eleutoral, nin los requisitos necesarios pa votar o ser votáu; estes determínense en lleis separaes. Sicasí, la constitución garantiza'l drechu al sufraxu universal secretu adultu y que les lleis eleutorales nun han de discriminar a naide en base a la raza, credu, estatus social, orixe familiar, educación, propiedá nin renta familiar.
Biblioteca del Congresu d'Estaos Xuníos
La Biblioteca del Congresu ("Library of Congress"), d'Estaos Xuníos, allugada en Washington DC y fundada en 1800, ye la mayor biblioteca del mundu. Cunta con más de 134 millones de volúmenes en más de 460 llingües. El documentu más antiguu ye una tablina de piedra del añu 2040 e.C..
Na práutica ye la Biblioteca Nacional de los Estaos Xuníos.
La Biblioteca ta organizada en sales de llectura, ventinueve en total, una d'estes sales ye la Sala Hispánica de Llectura, creada en 1939 y llamada asina n'honor a la influyente Hispanic Society of America.
Club Natación Avilés
El Club Natación Avilés ye un club de waterpolo profesional de la ciudá d'Avilés, n'Asturies.
Fundárese'l 1 de xunetu de 2006, disputando los sos partíos na Liga Galega de Waterpolo
L'antecesor desti equipu ye l'Atlética Avilesina (1934), que disputaba los sos partíos na ría d'Avilés. El so presidente ye Luis Miguel Álvarez ya Alfredo Fernández Cuesta l'entrenador.
Cámara de Pares
La Cámara de los Pares de Xapón (貴族院, Kizokuin, en xaponés) foi la cámara alta de la Dieta de Xapón por mandáu de la Constitución del Imperiu de Xapón (en vigor dende'l 11 de febereu de 1889 hasta'l 3 de mayu de 1947). 
Ito Hirobumi y otros líderes Meiji copiaron a costafecha'l modelu de cámara británicu, la Cámara de los Lores, como contrapesu al poder d'eleición popular de la Cámara de representantes ("Shūgiin").
En 1869, baxo'l nuevu Gobiernu Meiji, creose'l títulu de par xaponés por decretu imperial que combinaba la nobleza anterior de la corte (kuge) y los señores feudales anteriores (daimyo) nuna sola clase aristocrática que nomaron el kazoku.
Una segunda ordenanza imperial en 1884 agrupó'l "kazoku" en cinco rangos equivalentes al títulu n'Europa de duque, marqués, conde, vizconde, y barón. Anque esta idea fuera tomada d'europa, los títulos xaponeses remanecíen del chinu y taben basaes nel antiguu sistema feudal chinu.
La cámara de los pares taba formada orixinalmente por:
Na primer sesión de la Dieta imperial (1889-1890), había 145 miembros hereditarios y 106 contribuyentes, pa un total de 251 miembros.
Cola creación de nuevos pares, d'asientos adicionales pa los miembros de l'aristocracia coreana anterior y de cinco asientos pa los representantes Gakushuin, el númberu de miembros algamó los 403 asientos enantes de 1925. En su 92.a y final sesión, el númberu de miembros foi de 373.
Depués de la Segunda Guerra Mundial, baxo mandáu de la constitución de Xapón, en vigor dende'l 3 de mayu de 1947, la cámara non elixida de los pares foi sustituyida por elixíos cámara de conceyales.
Cámara de representantes de Xapón
La Cámara de Representantes (en xaponés, 衆議院|Shūgiin) ye la Cámara baxa de la Dieta de Xapón. La Cámara de los Conceyales ye la Cámara alta. La Cámara de los Representantes tien 480 miembros, elixíos por un plazu de cuatro años. D'esos, 180 son eleutos de 11 Distritos eleutorales Multi-miembros por representación proporcional y 300 son eleutos de Distritos Eleutorales d'un miembru. La Cámara de los Representantes ye la más poderosa de les dos cámares, teniendo, per aciu de mayoría de dos tercios, la capacidá d'anular vetos a proyeutos de llei impuestos pola Cámara de Conceyales. Rescampla qu'esi vetu tamién pue ser disueltu pol Primer Ministru, como fexo Junichiro Koizumi'l 8 d'agostu de 2005, por mor d'una diferencia col su partíu (el Partíu Lliberal Democráticu).
Ministeriu d'Educación, Cultura, Deportes, Ciencia y Teunoloxía de Xapón
El Ministeriu d'Educación, Cultura, Deportes, Ciencia y Teunoloxía de Xapón (文部科学省|Monbu-kagakushō en xaponés), tamién conocíu como MEXT o Monkashō, ye ún de los ministerios del Gobiernu de Xapón.
El gobiernu de la Era Meiji creó'l primer Ministeriu d'Educación en 1871. 
El ministeriu ye ún de los más poderosos ya influyentes del gobiernu, que tien centralizada la educación remanada pola burocracia estatal que regula cásique tol procesu educacional. Por exemplu, les escueles de tol país han d'emplegar llibros de testu aprobaos pol gobiernu y na educación primaria entá se requier deprender cómo usar un ábacu. Los mayestros son esbillaos ente profesionales nacíos en Xapón. 
En xineru de 2001, l'anterior "Monbushō" y l"'Axencia de Ciencia y Teunoloxía"(科学技術庁|Kagaku-Gijutsuchō) xuntáronse pa formar l'actual MEXT.
El MEXT ta remanáu pol ministru, que ye un miembru del gabinete y ye elixíu pol Primer ministru, típicamente de los miembros del Dieta. La seleición del primer ministru Shinzo Abe, Bunmei Ibuki foi sustituyida recientemente por Kisaburō Tokai.
Sporting
Col nome Sporting podemos referinos a:
José Luis Maya González
José Luis Maya González , foi un arqueólogu y historiador español.
Ye ún de los arqueólogos más rellumantes de la hestorigrafía asturiana y peninsular. Les sos investigaciones centránronse en dos fasteres xeográfiques abondo estremaes: Asturies y Cataluña. Pero nos dos casos los sos estudios marcaron un finxu nel métodu de trabayu nes tesis aportaes, abriendo nueves seches d'investigación pa les xeneraciones vinientes.
Llicencióse n'Hestoria pola Universidá d'Uviéu en 1971, presentando al añu siguiente la so memoria de llicenciatura col trabuyu "La Edad del Hierro en Asturias a través de sus materiales metálicos", llogrando la calificación de sobresaliente "cum laude".
En 1975 presentó la so tesis doctoral con títulu "La Cultura Castreña Asturiana" pola que foi galardonáu nel mesmu añu col primer premiu de la Diputación Provincial d'Uvieu a una tesis de tema asturianu. Esti premiu trayía al empar la publicación del trabayu, cosa que nun fexo hasta que, en 1988, asoleyóse como monografía na revista "Estudios de la Antigüedad".
El mesmu añu de la so llicenciatura (N'ochobre), entama l'exercicu del so llabor como docente na Universidá Autónoma de Barcelona, nel Estudi General de LLeida, na que seguirá hast'l so trasllaú a Bellaterra nel añu 1974, onde sedrá profesor hasta qu'en 1991 entame una nueva etapa na Universidá de Barcelona.
Entre les llinies d'investigación, nes que desendocó trabayos importntes, hai que destacar: la Cultura Castreña nel Noroeste, Campos de Furnes y Arqueoloxía Funeraria nel Nordeste Peninsular, Arte Esquemáticu, Poblamientu nel Baxu Cinca durante la Edá del Bronce, Romanización nel Noroeste peninsular, Sistemes d'Almacenamientu Protohestóricu na Depresión Prelitoral Catalana, Parques Arqueolóxicos y Musealización de xacimientos arqueolóxicos, Hestoriorafía, Dataciones Radiocarbóniques y Arqueoloxía esperimental y Paleoalimentación.
Yera especialista nel dominiu de les téuniques propies de la prospección arqueolóxiques y datacines radiocárboniques. Como prospector, afayó y catalogó munchos xacimientos arqueolóxicos.
Fexo escavaciones arqueolóxiques en LLarón (Cangas del Narcea), La Campa Torres (Xixón), Castro de Cuaña (Cuaña) y El Campón (Muros del Nalón) n'Asturies y, n'Empúries (Girona), Pedrós (Lleida), Genó (Lleida), Carretelá (Lleida), Silos U.A.B. (Barcelona), Silos C. Elisenda (Barcelona, Punta Farisa (Huesca) y Miricesc, en Cataluña.
ESCORTELL, M.; MAYA, J.L.(1972), "Materiales arqueológicos de El Pico Castiello, Siero, en el Museo Arqueológico Provincial", "Archivum XXII", Universidad de Oviedo.
MAYA, J.L.; BLAS, M.A. DE, (1973) "El molino del castro de La Picona y notas sobre la introducción de los tipos giratorios en Asturias","BIDEA" 80, Oviedo.
BLAS, M.A. DE,MAYA, J.L.(1974), "Hachas pulimientadas en los castros asturianos", "BIDEA" 81, Oviedo.
MAYA, J.L. (1974), "Puñal con antenas de Penácaros(Asturias)", "Miscelánea Arqueológica", XXV aniversario de los Cursos Internacionales de Prehistoria y Arqueología de Ampurias, Barcelona.
SANMARTÍ, E; MAYA, J.L. (1976), "Nota sobre un vaso campaniense de imitación procedente del poblaco ilergeta del El Castillo, en Chalamera (Huesca)", "Zephyrus" XXVI-XXVII, Salamanca.
MAYA, J.L. (1976),"Un torques de la necrópolis de Pedrós (Lérida)", "Ilerda" 37, Lleida.
MAYA, J.L. (1977), "Consideraciones cronológicas en torno a las termas del Campo Valdés. Gijón", "BIDEA" 92, Oviedo.
MAYA, J.L. (1977), "Lérida prehistórica", Lleida.
MAYA, J.L. (1977), "La Cultura castreña asturiana", Barcelona.
MAYA, J.L. (1979), "Yacimientos de las edades del Bronce y Hierro en la provincia de Lérida y sonas limítrofes", "Miscel.lania a S. Roca i Lletjós". Lleida.
MAYA, J.L. (1979),"Genó", Arqueología 79. Memorias de las actuaciones programadas en el año 1979. Ministerio de Cultura, Dirección General de Patrimonio Artístico, Archivos y Museos.
MAYA, J.L. (1982)," Dos necrópolis de incineración en el Bajo Segre: Llardecans y La Femosa" ;"Ilerda" nº 43, Lleida.
MAYA, J.L. (1982), "Asentamientos al aire libre de la Edad el Bronce en Cataluña occidental. Bases para el reconocimiento de un horizonte Bronce Antiguo-Bronce reciente", "Ilerda" 43, Lleida.
MAYA, J.L. (1982, )"Genó", "Les excavacions Arqueològiques a Catalunya en el darrers anys", Barcelona.
MAYA, J.L. (1982), Pedrós", Les excavacions Arqueològiques a Catalunya en el darrers anys", Barcelona.
MAYA, J.L.; PONS, E. (1982),"El bronce Final", "L´Arqueologia a Catalunya avui", Barcelona.
MAYA, J.L.;BLAS, M.A. DE (1983), "El castro de Larón Cangas de Narcea, (Asturias)", "Noticiario Arqueológico Hispánico" XV, Madrid.
MAYA, J.L. (1983)," La cueva de Chaves en Bastarás: comentario a los materiales de la Edad del Bronce", "Bolskan" 1, Huesca.
MAYA, J.L. (1983),"Nuevos vasos polípodos pirenaicos en Cataluña", "Trabajos de Prehistoria" 40 CSIC, Madrid.
GONZÁLEZ, J.R.; JUNYENT,E.;MAYA, J.L.; RODRÍGUEZ, J.I. (1983),"Carretelá (Aitona, Segriá). "Arqueología 82", Madrid.
FERNANDEZ, C.; MAYA, J.L.; OLMO, L. (1983), "Proyecto de investigación Arqueológica de Gijón en la Antigüedad", "Arqueologia" 82, Memorias de las actuaciones programadas en el año 1982. Ministerio d Cultura, Dirección General de Patrimonio Artística, Archivos y Museos. Madrid.
MAYA, J.L. (1983), "La cultura castreña asturiana. De los orígenes a la romanización", "Indigenismo y romanización en el Conventus Asturum", Madrid.
MAYA, J.L. (1984),"La Campa Torres. Un yacimiento inmerso en la historia y la geografía de Gijón", "Gijón Romano", Gijón.
MAYA, J.L. (1984), "Lápida del Cabo Torres hoy en el Tabularium Artis Asturiensis","Gijón Romano", Gijón.
MAYA, J.L. (1984), "Tres campañas de escavaciones en la Campa Torres","Gijón Romano", Gijón.
MAYA, J.L. (1985), "La necrópolis visigoda de Secá (Torrente de Cinca, Huesca), "Bolskan" 2, Huesca.
MAYA, J.L. (1985)," Silos de la 1ª Edad del Hiero en la Universidad Autónoma de Barcelona", "Estudios de la Antigüedad" 2, Barcelona.
MAYA, J.L.; FERNANDEZ,C.; OLMO,L. (1985), "Proyecto de Investigación Arqueológica de Gijón en la AntigÜedad", "Arqueología 83",Memorias de las actuaciones programadas en el año 1982. Ministerio d Cultura, Dirección General de Patrimonio Artística, Archivos y Museos. Madrid.
MAYA, J.L. (1985),"Genó", Arqueología 84-85,Memorias de las actuaciones programadas en el año 1984. Ministerio d Cultura, Dirección General de Patrimonio Artística, Archivos y Museos. Madrid.
MAYA, J.L. (1986), "Incineració i ritual funerari a les valls del Segre i Cinca", C"ota Zero. Revista d'Arqueologia i Ciència", 2, Barcelona.
MAYA, J.L.; DÍEZ-CORONEL, L (1986), "Nuevos asentamientos del Bronce inicial en la Cataluña Occidental", "Ilerda" 47,Lleida.
MAYA, J.L.; MONTON, J.F. (1986),"Un yacimiento de la Edad del Bronce en el Bajo Cinca: El Barranco de Monreal (Fraga)", "Ilerda" 47, Lleida.
MAYA, J.L.; PETIT, M.A. (1986),"Un Grupo del Nordeste. Un nuevo conjunto de cerámicas con boquique en la Península Ibérica", "Anales de Arqueología y Prehistoria de la Universidad de Murcia", 2, Murcia.
MAYA, J.L.; PENA, M.J. (1986), "Nuevo Miliario procedente de la vía Ilerda-Cesaraugusta", "Estudios de la Antigüedad", 3, Barcelona.
MAYA, J.L.; OLMO,L.; FERNÁNDEZ, C. (1987)," Proyecto de Investigación Arqueológica de Gijón en la Antigüedad", Arqueología 84-85, Memorias de las actuaciones programadas en el año 1984-85. Ministerio d Cultura, Dirección General de Patrimonio Artística, Archivos y Museos. Madrid.
MAYA, J.L.(1988), "La cultura material de los castros asturianos", "Estudios de la Antigüedad" 4/5, Barcelona.
MAYA, J.L.; PRADA,A.(1989),"Aportaciones al conocimiento de las cuencas de los ríos Segre y Cinca durante el inicio de la Edad del Bronce, "Bolskan" 6, Huesca.
MAYA, J.L.; FRANCÉS, J.; PRADA.,(1989)," El complejo arqueológico de Punta Farisa (Fraga, Huesca): los yacimientos arqueológicos", "Estudios de la Antigüedad" 6/7, Barcelona.
MAYA, J.L.(1989), "Los castros en Asturias", "Biblioteca Histórica Asturiana" 21, Gijón. Asturias.
MAYA, J.L.(1990), ""¿Bronce Final o 1ª Edad del Hierro?. La problemática en el marco de la Depresión Prelitoral", "Limes" O, Barcelona.
MAYA, J.L.(1990)," Priemera Edad del Hierro", "Historia de España", vol 1, dirigida por Domínguez Ortiz, Ed. Planeta. Barcelona.
MAYA, J.L.; CUESTA, F.(1990),"Excavaciones en la Campa Torres", "Excavaciones Arqueológicas en Asturias", 1, Oviedo. Asturias.
MAYA, J.L.(1990),"Protohistoria y romanización", "Enciclopedia temática de Asturias", vol. 1, Ed. Silverio Cañada, Gijón.
MAYA, J.L.(1990),"La explotación minera y la metalurgia romana en Asturias", "Historia de Asturias", vol. 1, Ed. La Nueva España, Oviedo.
MAYA, J.L.; CUESTA, F.; FERNÁNDEZ, C.,(1990, "Guía arqueológica de Gijón romano", Gijón.
MAYA, J.L.,(1991), "El pantano de Santa Ana y sus materiales de la Edad del Bronce", "Bolskan" 8, Huesca.
MAYA, J.L.,(1991, " El NE peninsular en la Edad del Bronce y el mundo ibérico. Veinte años de Arqueolgía en España" (Homenaje a D. Emeterio Cuadrado), "Boletín de la Asociación Española de Amigos de la Arqueología" 30-31, Madrid.
MAYA, J.L.; FRANCÉS, J.; PRADA, A.(1991), "1ª Campaña de excavaciones en la Balma de Punta Farisa, (Fraga, Huesca), "Arqueología Aragonesa" 1988-1989, 11, Zaragoza.
MAYA, J.L.; FRANCÉS, J.; PRADA, A.(1991), "2ª Campaña de excavaciones en la Balma de Punta Farisa, (Fraga, Huesca), "Arqueología Aragonesa" 1988-1989, 11, Zaragoza.
PRADA, A.; MAYA, J.L.,(1991)"Memoria de las prospecciones en el Bajo Cinca. Años 1988-1989", "Arqueología Aragonesa" 1988-1989, 11, Zaragoza.
MAYA, J.L.; FRANCÉS, J.; PRADA, A.(1992), "Avance a las excavaciones en la Cova de Punta Farisa (Fraga, Huesca)", "Revista d'Arqueologia de Ponent", 2
MAYA, J.L.; CUESTA, F.(1992),"Excavaciones en la Campa Torres (1986-1990)", "Excavaciones Arqueológicas en Asturias (1986-1990)", Oviedo. Asturias.
MAYA, J.L.; CUESTA, F.(1992),"El castro de la Campa Torres: orígenes de Gijón", "Los orígenes de Gijón", Gijón, Asturias.
MAYA, J.L.; CUESTA, F.(1992),""El castro de la Campa Torres: orígenes de Gijón"", Guia de la exposición, Ateneo Obrero de La Calzada, Gijón, Asturias.
MAYA, J.L.(1992), "Aprovechamiento del medio y paleoeconmía durante las etamas metalúrgicas del Nordeste Peninsular", "Elefantes, ciervos y ovicaprinos (Economía y aprovechamiento del medio en la Prehistoria de España y Portugal)", Santander.
MAYA, J.L.; PRADA, A.(1993),"Mas de Justet (Zaidín, Huesca). Un poblado protohistórico con cerámicas a torno", "Ampurias", 48-50, Barcelona.
MAYA, J.L.; ROVIRA, S.; CUESTA, F.; BERTÍ, J.P.(1993), "Archo-metallurgia del bronzo nel villaggio prerromano de la Campa Torres" "SMI Review. Art an Technology" 17, Firenze.
MAYA, J.L.; ROVIRA, S.; CUESTA, F.; (1993) "Metalurgia del bronce en el poblaco prerromano de la Campa Torres (Asturias)", "Pyrenae", 24, Barcelona.
BALDELLOU, V.; MAYA, J.L.; (1993), "Excavaciones en la necrópolis de El Castellazo (Robres, Huesca)", "Homenatge al Profesor Miquel Tarradell", Barcelona.
MAYA, J.L.; CUESTA, F.(1993), "Orígenes y transición: indigenismo y romanización" "Orígenes: arte y cultura en Asturias". Sigos VII-XIV, Oviedo.
MAYA, J.L.; CUESTA, F.(1993), "Genó, un poblado típico de la Cultura de los Campos de Urnas (1100 a.C)", Guía de la exposición, Ateneo Obrero de la Calzada, Gijón, Asturias.
MAYA, J.L.; CUESTA, F.(1995),"Estratigrafía e interpretación histórica en la Campa Torres (1991-1994)" "Excavaciones Arqueológicas en Asturias (1991-1994)", Oviedo. Asturias.
MAYA, J.L.; FRANCÉS, J.; PRADA, A.(1995), "Introducción a la cova de Punta Farisa, (Fraga, Huesca)", "Agriculutura, alimentación y entorno vegetal en la cova de Punta Farisa durante el Bronce Medio", Lleida.
CUESTA, F.; MAYA, J.L., (1995) Catalogo "Astures": piezas. "El pueblo de los Astures", "Astures, Pueblos y culturas en la frontera del Imperio Romano". Gijón Asturias.
CUESTA, F.; MAYA, J.L., (1995) Catalogo "Astures": piezas. "Conquista y romanización del Norte de España", "Astures, Pueblos y culturas en la frontera del Imperio Romano". Gijón Asturias.
CUESTA, F.; MAYA, J.L., (1995) Catalogo "Astures": piezas. "Los astures y Roma", "Astures, Pueblos y culturas en la frontera del Imperio Romano". Gijón Asturias.
MAYA, J.L.; CUESTA, F.(1995), "La cultura mobiliar de los astures", "Astures, Pueblos y culturas en la frontera del Imperio Romano". Gijón Asturias.
MAYA, J.L.; CUESTA, F.(1995), "El castro astur de la Campa Torres", "Astures, Pueblos y culturas en la frontera del Imperio Romano". Gijón Asturias.
MAYA, J.L.; CUESTA, F.(1995), "Guía de la Campa Torres", "Astures". Gijón Asturias.
MAYA, J.L.,(1996),"Creació d'un Parc Arqueològic Natural a la Campa Torres (Gijón, Asturias)", Activitat Científica. Universitat de Barcelona, 9.
MAYA, J.L.,(1996),"Investigacións arqueològiques a la Campa Torres (Gijón, Asturias)", Activitat Científica. Universitat de Barcelona, 9.
MAYA, J.L.,(1996), "Cerámicas de época celtibérica en la Edad del Hierro asturiana", "Pyrenae",27, Barcelona.
CUESTA, F.; JORDÁ, J.F.;MAYA, J.L.; MESTRES, J.S. (1996), "Radiocarbono y cronología de los castros asturianos", "Zephyrus," 49, Salamanca.
MAYA, J.L.,(1997),"Reflexiones sobre el Bronce Inicial en Cataluña (Homenaje a la Profesora Dra. Milagro Gil-Mascarell Boscá)", "Revista Saguntum", 30.
MAYA, J.L.; MESTRES, J.S. ,(1998), "Dataciones prerromanas del Castiellu de Llagú (Latores, Oviedo)", "Revista de Arqueología," 211, Madrid.
MAYA, J.L.; CUESTA, F.(1998), "Cronoestratigrafía de la Campa Torres, Gijón.(1995-198)", Excavaciones Arqueológicas en Asturias 1995-1998, Oviedo.
MAYA, J.L.,(1998), "Castros asturianos: cronología y atribución étnica", "Asturies," 5, Oviedo.
MAYA, J.L.; CUESTA, F.(1998),"El Bronce Final y los inicios de la Edad del Hierro", "Prehistoria de la Península Ibérica", Ariel/Prehistoria. Gijón.
MAYA, J.L.; CUESTA, F.(1998), "Celtas e Ibéros en la Peninínsula Ibérica", "Enciclopedia del Mediterráneo", 4, Barcelona.
MAYA, J.L.; CUESTA, F.; LÓPEZ, J.(Eds.),(1998), "Genó: un poblado del Bronce Final en el Bajo Segre (Lleida)", "Publicacions de l'Univesitat de Barcelona", Barcelona.
MAYA, J.L.,(1999), "La estatua-fitu de Santa María de Tarañes (Ponga)", "Asturies", 7, Oviedo.
MAYA, J.L.,(1998), "The Archaelogical and Nature Park of La campa Torres", "Prima Borsa Mediterranea del Turismo Archeologico", Paestum (Italia)
MAYA, J.L.,(1999), "Celti e Iberi", "Un'Enciclopedia del Mediterráneo", 15, Jaca Book, Milano.
MAYA, J.L.,(2000), "El enigma de las joyas de protohistóricas de Vegadeo", "La Vega", 5, A Veiga (Asturias).
MAYA, J.L.,(2000), "Incursiones en Occidente: comentarios a una ponenia del Dr. Maluquer de Motes en Santiago de Compostela (1973)", "Pyrenae", 22-23, Barcelona.
MAYA, J.L.; CUESTA, F.(2000), "Historia de Gijón: etapa prerromana", "Historia de Gijón", vol I, Ed. Silverio Cañada. Gijón.
MAYA, J.L.,(2000), "Celtes et Ibères", "Encyclopédie de la Mediterranée", Edisud, Aix-en-Provence (France).
MAYA, J.L.; CUESTA, F.(2001), "El castro de La Campa Torres. Período prerromano", VTP ed., Gijón.
MAYA, J.L., LÓPEZ, J.,; GONZÁLEZ, J.R.; JUNYENT, E.; RODRÍGUEZ, J.I.,(2001), "Excavaciones en el poblado de Carretelà (Segrià, Lleida), 1981-1983", "Revista d'Arqueologia de Ponent", 10, Lleida.
MAYA, J.L.,(2001), "Relaciones ycontactos durante el Calcolítico y la Edad del Bronce en Cataluña meridional", "Citerior", 3, Tarragona.
MAYA, J.L.,(2001), "Documentación fotográfica nes escavacines del castru d'Arancedo (El Franco, Asturies), "Asturies", 12, Oviedo.
MAYA, J.L.,(2007), "El Bronce Final y los inicios de la Edad del Hierro". "Historia de España. Prehistoria. vol 1, Dir. John Lynch." El País. Madrid.
MAYA, J.L.; DÍEZ-CORONEL, L.; PUJOL, A., (1973, "La necrópolis de incineración de Pedrós. Serós (Lérida)", "XIII Congreso Nacional de Arqueología", Huelva.
MAYA, J.L.,(1975), "La Peña del Guisaero. Estación con grabados esquemáticos en Albacete", XIV "Congreso Nacional de Arqueología". Vitoria.
MAYA, J.L.,(1976),"La necrópolis tumulares ilerdenses", "IIº Col.loqui Internacional d'Arqueologia", Puigcerdá.
MAYA, J.L.,(1977), "Análisis de la situación anterior al establecimiento de la cultura ilergeta", "Simposi Internacional: els oígens del mon ibéric. Ampurias", 38-40, Barcelona.
MAYA, J.L.,(1981), "La cultura castreña asturiana. Su etapa romana provincial", "Jornadas sobre el Bimilenario de la Conquista del Norte de España", León.
MAYA, J.L.,(1984), "Hábitat y cronología de la cultura castreña asturiana", "Coloquio Inter-universitario de Arqueología do Noroeste". Universidad de Porto, vo. IV-V, Porto.
MAYA, J.L.,(1986), "Cerámicas excisas y de boquique en el Nordeste peninsular", VIº Col.loqui Internacional d'Arqueologia, Pigcerdà.
PONS, E.; MAYA, J.L.,(1986), "L'Age du Bronze Final en Catalogne", "Colloque International de Nemours", Nemours (France).
PONS, E.; MAYA, J.L.; BUXO, R. ,(1989), "Habitat y estructuras domésticas durante el final de la Edad del Bronce en el Norte y Oeste de Cataluña", "Colloque International: Habitats et structures domestiques en Mediterranée occidental", Arles, (France).
MAYA, J.L.,(1990), "Calcolítico y Edad del Bronce en Cataluña", "Aragón-Litoral mediterráneo: intercambios culturales durante la Prehistoria (Homenaje a Juan Maluquer de Motes"), Zaragoza.
MAYA, J.L.,(1992), "Aprovechamiento del medio y paleoeconomía durante las etapas metalúrgicas den N:E. peninsular", Universidad de Cantabria, Santander.
MAYA, J.L.,(1992), "En la encrucijada de la arqueología ilerdense: L. Díez-Coronel y la década de los stenta", Institutos de Estudios Iledenses, Lleida.
MAYA, J.L.,(1993), "El Bronce Final-Hiero inicial en la zona septentrional del valle Medio del Ebro", Instituto Fernando el Católico, "Bajo Aragón Prehistoria", vol IX-X, Zaragoza.ç
MAYA, J.L.; BARBERA, J.,(1993),"Etnogénesis y etnias prerromanas de Cataluña", Universidad Complutense, "Complutum", vol. 2-3, Madrid.
MAYA, J.L.,(1993), "En torno al origen del mundo ibérico catalán: problemas de substrato", "El poblament ibèric a Catalunya", Museo Arqueológico de Mataró, vol. 8, Mataró.
MAYA, J.L.; CUESTA, F.,(1993), "Primeros resultados de los niveles prerromanos de la Campa Torres (Gijón, Asturias), "XXII Congreso Nacional de Arqueología", vol. 2, Vigo.
MAYA, J.L.,(1994),"El factor indeouropeo y su influencia en el NO de la Península Ibérica: el caso asturiano", "XVI Colloque International pour l'Etude de l'Age du Fer de la AFEAC", Agen (France).
MAYA, J.L.; PETIT, M.A.,(1994),"L'Edat del Bronze a Catalunya. Estat actual de la recerca i perspectives de futur". "X Col.loqui Internacional d'Arqueologia de Pigcerdà. Homentge a Jean Guilaine", Puigcerdà-Osseja.
MAYA, J.L.; PETIT, M.A.,(1994), "Le pueplement du bronze initial en Catalogne: la region Côtier et la depression occidental. Deux modeles dignificatifs", "XXIV Congrès Préhistorique de France", Carcassonne (France).
MAYA, J.L.; CUESTA, F.,(1995), "Cuestiones cronológicas y comercio en La Campa Torres (Gijón, Asturias)", "Los Finisterres Atlánticos en la Antigüedad, época prerromana y romana", vol 1, Gijón.
MAYA, J.L.; MESTRES, J.S.,(1996),"Approche a la chronologie de l'Âge du Bronze et le Premier Âge du fer dans la Péninsule Ibérique", "Absolute Chronology. Archaeological Europe 2500-500 BC. Acta Archaeologica", vol 67, Verona (Italia).
MAYA, J.L.,(1996),"La génesis de los castros asturianos", Castrexos e romanos no Noroeste. "Coloquio Homenaxe Carlos Alberto Ferreira de Almeida", Santiago.
JUAN TRESERRES, J.;MAYA, J.L.; LÓPEZ, J.,(1997)," Primeros análisis de contenidos en recipientes cerámicos del hábitat de Genó (Aitona, Segrià, Lleida)", "4th European Meeting on Ancient Ceramics", vol. 1, Escaldes-Engordany (Andorra).
MAYA, J.L.,(1997),"La transició del II al II mil.leni A.C. a Catalunya", "Workoshop. Publicacions Eventuals d'Arqueología de la Garrotxa", vol. 4, Olot (Gerona).
MAYA, J.L.,(1997),"La Campa Torres (Gijón, Asturias) ¿oppidum noega? Un ejemplo de urbanismo híbrido" Congreso Internacional As orixens da cidada no Noroeste Hispánico, vol II, Lugo.
LÓPEZ, J.; JUAN TRESERRES, J.;MAYA, J.L.,(1999),"Nuevos análisis de contenidos en recipientes cerámicos del hábitat de Genó (Aitona, Segrià, Lleida)", "III Congreso de Arqueología Peninsular", Vila Real (Portugal).
MARTIN, A.; PETIT, M.A.; MAYA, J.L.,(2000),"Cultura material, economía i intercanvis durant el III mil.leni e.C. a Catalunya", "XII Col.loqui Internacional d'Arqueología de Pigcerdà. Pirineus i veïns al III mil.leni e.C. de la final del neolític a l'Edad del Bronze entre l'Ebre i la Garona. Homenatge al Prof Dr. Domènech Campillo".
MAYA, J.L.,(2000),"Castros asturianos: cronoloxía y atribución étnica", "I Seminariu d'Estudios Asturianos de la Fundación Belenos". La Puela d'Allande. Asturies.
CUESTA, F (2001), "N'alcordanza: José Luis Maya Gónzalez (1949-2001)", "I Seminariu d'Estudios Asturianos de la Fundación Belenos". La Puela d'Allande. Asturies.
ALMAGRO GORBEA, M. (2001),"José Luis Maya (1949-2001)", Noticias y Recensiones, "Complutum", vol 12.
DE BLAS, M.A. (2002) "In Memoriam. José Luis Maya González (1949-2001)", "Boletín del Real Instituto de Estudios Asturianos," "Año nº 55, Nº 158", pags. 265-268, ISSN 0020-384X.
Fruela II d'Asturies
Fruela II (c. 875 – 925), foi fíu d'Alfonsu III el Grande y de Ximena de Navarra. Heredó'l reinu d'Asturies tres la muerte de so pá nel 910, y accedió al tronu de Llión en 924, tres la muerte del so hermanu Ordoñu II, desplazando del poder a los fíos d'esti.
El príncipe Fruela nació n’Uviéu nel 874. Yera’l tercer fíu d’Alfonsu III el Grande remaneciendo nel séquitu paternu hasta 909. Alfonsu III muerre nel 910 y los trés fíos, García, Ordoñu y Fruela, deciden un forzáu repartu del Reinu Asturianu. Ordoñu, predilectu del padre, tenía meyor derechu sobre Galicia pues yá la venía governando dende había trece años. Fruela quedó cola parte d’Asturies, dende’l ríu Eo al Deba de Vasconia, la parte histórica, primixenia y más segura de tol Reinu. García, el primoxénitu, pretendía la hexemonía pero quédase cola mayor y más lluendia parte: la espansiva y conflictiva tierra de la meseta lleonesa del Dueru.
La partición del Reinu Astur foi un fechu anormal, escepcional y forzáu, motiváu por problemes ente los hermanos y pol fechu de qu’Ordoñu yá tenía en vida de so pá el goviernu delegáu de Galicia. García soblevárase yá contra so pá que lu peslló nel castiellu de Raíces como castigu, dando llugar a qu’Ordoñu y Fruela ficieren valer los sos derechos de fidelidá. Mentantu resurdió la teoría xermánica de la escoyeta de rei sucesor y los derechos del primoxénitu poníense en dulda. El repartu foi una solución apañada ante les aspiraciones esclusives de García.
Fruela II y la reina Nunilo són reis soberanos d’Asturies, unxíos y proclamaos nel añu 910 na catedral d’Uviéu onde prueben la so vinculación y preferencia por esti territoriu cola ceremoniosa donación a la Ilesia d’Uviéu d’un grandiosu regalu: la Caxa de les Ágates como gratitú por merecer a títulu de rei les tierres al norte de los montes. Esta valiosa caxa lleva grabada la Cruz de Pelayu en plata como símbolu del comienzu del so reináu nel territoriu orixinariu d’Asturies.
Fruela II afírmase n’Asturies como soberanu teniendo una meyor rellación con Ordoñu yá que dambos temíen que García nun respetara’l repartu, y en 912 dona a la Ilesia d’Uviéu abondos llugares, como la ilesia de Santa María de Banduxu, confirmando los anteriores privilexos y concesiones coles pallabres Froila rex et Nunilo regina.
La separtación física y política de les tierres del Eo al Nervión (Asturies) confirieron al reináu de Fruela II una nueva independencia política nun territoriu cuasi igual al d’Alfonsu I pero cola ventaya de la seguridá y l’ausencia de necesidaes béliques o defensives. Los sos actos oficiales tán orniaos con gran signu de realeza ente los años 910 y 924 cuando reina nesti territoriu. La donación de la Caxa de les Ágates pa estrenar el so reináu ye prueba d’ello y símbolu de maxestá. En 1912 na donación a la so Ilesia d’Uviéu de les villes de Gozón, Bárcena y Luerces failo col títulu de “Fruela rei, fíu de los reis Alfonsu y Ximena”.
Na Llébana, Fruela II llegó ser mui popular, testimoniándose que reinaba’l príncipe Don Fruela en 1914 y en 1915 reitérase que Don Fruela reinaba n’Asturies. Nesti territoriu hai abondes menciones alusives al so reináu n’Asturies como “el nuestru príncipe Fruela” o como “rei n’Uviéu”.
En 916 confirma’l cenobiu de Valdecésar, en 918 dona la villa de Candás a la Ilesia d’Uviéu coles sos ilesies de San Félix y Santa Olaya y cede Santiago de Viñayo a la Ilesia lleonesa. Vuelve a casar en segundes nupcies cola princesa Urraca. Amás realiza en 922 una importante obra civil, la meyora del vieyu camín hacia la meseta que pasaba per Somiedu onde dexó la inscripción “Fuit facta vía Regnante Froila cum Urraca conyuge”.
Pero’l 20 de xunu de 924 muere tamién Ordoñu II y entós Fruela II sucede al so hermanu a la edá de 50 años, volviendo a xuntase na so corona tolos territorios del Reinu d’Asturies. Fruela II tenía abonda devoción por Compostela y ye acá onde se-y vuelve proclamar el 28 de xunu de 924 como soberanu de tolos territorios del Reinu d’Asturies, del Mondego al Nervión, dando testimoniu de la so real dignidá cola famosa donación de les doce milles alredor de la basílica de Santiagu como cotu patrimonial de la mesma. La comunidá de San Martín de Turieno remembra a Fruela II como “regnante príncipe nostro Froilani in Asturias”.
Convalida la fundación del monasteriu de Tuñón y n’Uviéu autoriza la entrega del cartulariu de Samos, acoyendo a los sos emisarios con afectu y confirmando cola espresión “Froila rex confirmat”. En 924 confirma a Hermenexildu, obispu de Compostela, na posesión de la sede Iriense donándo-y el conmisu de Montaos. Autoriza al abade Atanrico la fechura d’un monasteriu en Katicas donándo-y les ilesies de San Adrián, y Xusto y Pastor, ente otres. Confirma a la ilesia de Santoagu la donación de la villa de Valga, fecha por so padre, añadiendo otres nueves. Dona al monasteriu de San isidru de Dueñas. En 925 confirma al abade Atanarico y al monasteriu de San Andrés de Parameno el llugar onde s’asitia a los qu’añade una serna llamada Villa Donica. Castigó a los condes en Carrión, executó a los fíos d’Olmundo por rebeldía y destituyó al obispu de Lleón Fruminiu.
N’agostu de 925 muerre Fruela II en Lleón, nueva capital del Reinu d’Asturies, enterrándose nesta ciudá al llau del so hermanu Ordoñu. Los fíos de Fruela II, los Froilaz d’Asturies, dicen les cróniques que fueron víctimes d’una nueva griesca dinástica ente primos pola corona d’Asturies. El fíu d’Ordoñu apresó a tolos fíos de Fruela II y de Nunilo: Alfonsu, Ordoñu y Ramiro a los que mandó cegar. Alfonsu Froilaz sólo va ser rei per un añu al que sucede’l so primu Alfonsu Ordóñez reinando per cinco años. Les cróniques cuenten que los cuerpos del rei Fruela II y de Nunilo lleváronse pa la ilesia de Santa María d’Uviéu “ad laevam in secunda techa”. 
Universidá pa la Paz
La Universidá pa la Paz ("University for Peace", UPEACE) ye una institución académica dependiente de la Organización de les Naciones Xuníes. Foi creada en 1980 pol Conceyu Xeneral de la ONX y tien la so sede en Ciudá Colón, Costa Rica. 
Cola fin de caltener la so llibertá académica, la Universidá foi establecida baxo la so propia constitución, aprobada pol Conceyu Xeneral de la ONX. La UPAZ nun ta venceyada a les regles de la ONX y ta dirixida pola so propia Mesa Directiva compuesta por espertos en temes de paz y seguridá. Esto permitió a la Universidá un rápidu espoxige, enfotando nun programa académicu multicultural y multidisciplinariu empobináu a resolver conflictos. El Secretariu Xeneral de la ONX Ban Ki-Moon ye'l Presidente Honorariu de la Universidá.
La misión de la UPAZ tien d´entendese nel contextu de paz mundial y colos oxetivos de seguridá propuestos pola ONX. Muncho importantes son los temes d'educación y investigación en tolos sos aspeutos cola fin de facer una base de paz y progresu y de reducir l'odiu y los prexuicios nos cuales sofitense la violencia, los conflictos y el terrorismu. La constitución de la UPAZ fai un llamamientu a “collaborar a la tarea universal d'educar pa la paz al traviés de la enseñanza, la investigación, l'entrenamientu de posgráu y l´espardimientu del conocimientu, pieza angular pal desendolcu enteru de la persona humana y la sociedá al traviés del estudiu interdisciplinariu de tolos temes rellacionaos cola paz". 
L´oxetivu de la UPAZ ye la de convertise na propulsora d´una rede de collaboración de centros UPAZ alredor del mundu y de poner en marcha una gran bayura d'actividaes n'estremaes rexones, cooperando coles universidaes, ONGs y múltiples socios educativos y d´investigación. La UPAZ ta en procesu d´acreditación.
Dialéutica
La dialéutica ye l'arte de convencer per aciu del diálogu y el debate al otru sobre les propies postures filosófiques. Igualmente refiérese al esquema que según Hegel fai adelantar la humanidá o'l pensamientu, basáu en un procesu de tesis, antítesis y síntesis; ye decir, un diálogu ente una idea o movimientu, el contrariu que surxe como respuesta, y la síntesis o equilibriu final resultante, que a la so vez pasa a ser la tesis d'una nueva generación. 
José-María Siles
José-María Siles ye corresponsal y espertu en temes europeos.
Nos años últimos del franquismu dirixó teatru independiente y documentales de calter social. Dos de los sos curtiometraxes en súper 8, "Anticrónicas de un pueblo" (1974) y "Buenos días, Portugal" (1975), torgólos la censura franquista y anduvieron los circuitos independientes de cine alternativu n'España.
Llueu de dos meses y mediu de que morriere Franco, en febreru de 1976, ta estudiando Periodismu na Universidá Autónoma de Barcelona cuando miles de persones salen a les cais pa glayar "Llibertat, Amnistía i Estatut d'Autonomia" nes primeres manifestaciones de magar finare la dictadura. Siles filmó personalmente aquelles manifestaciones pola democracia, pero'l documentu enxamás nun pudo pasar a la historia darréu que los "grises" frayáron-y la cámara de 16 mm que llevaba.
Dempués d'asoleyar les primeres entrevistes colos cabezaleros políticos que salen daquella de la clandestinidá entama a trabayar como "redautor de nueche" en Radio Francia Internacional. Sedrá la primer dómina d'un llargu camín que percorrería Berlín, Sarajevo, Nueva York, Port-au-Prince, Beirut o Kinshasa hasta finar en Bruxeles.
Les sos cróniques pa Televisión Española dende Alemaña son un sofitu pa percanciar los años últimos de la dixebra europea. Cuando cai la muria de Berlín, el 9 de payares de 1989, Siles informa en direuto a ún y al otru llau del "Checkpoint Charlie". TVE ye l'únicu mediu español qu'ufre información d'esi momentu históricu dende los dos "berlines". Años dempués José María reconoz qu'aquella nueche máxica pasó "les horas más prestoses" de tola so vida profesional.
En 1990 abre en Rabat la corresponsalía de TVE pal Magreb, coincidiendo cola llegada de los cascos azules a El Aaiún, en llabor descolonizador. Vive darréu como corresponsal de guerra'l cercu de Sarajevo y la xuntura multiétnica de la ciudá. Más alantre cubrirá'l xuiciu de Slobodan Milošević, acusáu en L'Haya de crímenes escontra la humanidá.
Na so dómina como responsable de la corresponsalía de Nueva York ye testigu de la saga d'Elián González, el balserín cubanu; de la primer aventura americana de Pedro Almodóvar; y del escándalu de les "butterfly ballots", que-y dan a Bush el trunfu nes eleiciones de les últimes presidenciales del mileniu. Enantes de tornar a Europa, pon la primer piedra de la delegación de TVE en Washington.
Dende les instituciones comunitaries de la Xunión Europea da anuncia de la llegada del euru, de l'ampliación al Este y de la llarga sienda hacia'l Tratáu de Lisboa. En Bruxeles vive tamién el cambéu de piel de l'Alianza Atlántica, qu'abre les sos puertes a los antiguos países comunistes del telón d'aceru y entama a participar en misiones de paz con Naciones Xuníes.
Como unviáu especial a mediu cientu de países destaquen les sos cróniques y reportaxes sobre El Congu, Haití y la última guerra d'El Líbanu.
Valtu
El valtu (de "valtar", voltiar) ye una modalidá asturiana de llucha d'abonda antigüedá, que yá apaez representada nos capiteles románicos de los sieglos XI y XII. Nun ta realmente nidiu'l so orixe, pero les posibilidaes de la so procedencia prerromana, yá pue columbrase en pallabres d'Estrabón, qu'afirmaba que yera vezu de los pueblos del norte peninsular el facer exercicios de llucha ensin armes.
Ye enforma popular nes romeríes au, xunto al "llanzamientu de barra" y les "carreres", sirvía pa poner a preba l'axilidá y fuercia de los mozos. Nel valtu, dos lluchadores agárrense pasando el brazu drechu pol hombru esquierdu del contrariu y la mano esquierda per baxo'l so sobacu drechu, xuniendo dambes manes nel llombu d'ésti. Los lluchadores queden d'esta miente trabaos y tenten entós, per aciu de la fuercia colos brazos y de mañes, de valtar al contrariu en suelu. Les normes son firmes y controlen l'agresividá de los lluchadores en tou momentu. Les lluches llionesa y canaria guarden asemeyanza col valtu dientro del panorama nacional, asina como nel internacional , como por exemplu cola llucha Back Hold d'Alba (Escocia).
El valtu, o llucha asturiana tien dos variantes: 
Yá nel sieglu I d.C. les comarques de la rexón enfrentábense unes a otres con esta modalidá de llucha na que los contrincantes permanecíen "abrazaos" l'ún al otru. 
Ensin mover les manes, tan angariyaos a tentar valtiase usando la destreza de les sos piernes y la fuercia del torsu, si bien la téunica ye l'elementu fundamental p'algamar la victoria. En muchos requexos asturianos, los neños entamen a prauticar la Llucha Valtu a los seis años. Lo primero que se-yos enseña ye a cayer al suelu, que ye la miente de vencer al otru.
La posición na que queden trabaos ente sí los dos lluchadores da llugar al entamu de l'agarrada o lapsu de tiempu qu'empleguen dos lluchadores en vencese. L'agarrada ye lo que'l "round" o asaltu al boxéu. La lluchada ye'l combate en sí.
Una mano garra'l cintu (na parte anterior de la cintura) y la otra va per enriba del hombru a la espalda o per enriba del hombru a coyer tamién el cintu pela parte postrera. Les téuniques de piernes son válides y son les que faciliten l'aición de valtiar al contrariu. 
Los dos lluchadores (valtiadores) tienen prohibíos los güelpes, les estrangulaciones, lluxaciones y agarre de cualesquier parte de la tiesta. 
El xeógrafu y historiador griegu Estrabón, al serviciu del Imperiu Romanu cuenta nel so llibru III Geográphica:“"son mañosos n'emboscaes, áxiles, llistos...Practiquen lluches ximnástiques, hoplítiques y hípiques. Exercitándose pal puxilatu, la carrera, les safadures y les batalles campales... así viven estos montañeses que como dixi son los qu'habiten nel llau septentrional d'Iberia, esto ye, los kallakoi, Astoures y kantabroi..."”Durante la estaya de la dominación romana practicáronse los xuegos qu'apurrió Roma como les lluchas ente homes y con fieres. Na época romana y tamién visigoda la llucha practícase como exerciciu vigorizante y formativu.
Ya nel sieglu XVIII topamos testimonios de dellos autores como Xovellanos (Xixón, 1790) que testifica que “el deporte de la Llucha nunca nun faltaba nes romeries del so tiempu y país”. 
Así, güei en día topamos testimonios orales de persones mayores en cualesquier fastera d'Asturies que nos falen de la mena d'engarriase, los finxos y les técniques, así como d'anéudotes o nomes de los meyores lluchadores de los pueblos. Los motivos de lluchar tienen que ver cola gayola y prestíu, p'arreglar disputes o pa marcar l'estatus de poder dientru d'un grupu social.
Paez ser que'l conceyu d'Onís foi'l caberu n'escaecer esta llucha pues dexóse de lluchar na década de los 60.
Anguaño, el recobramientu del Valtu pasa pelos estudios etnográficos de dellos coleutivos y autores (Conceyu d'Estudios Etnográficos Belenos, Ensame pol Deporte Autóctonu, Tertulia Cultural El Garrapiellu, Federación de Deportes Autóctonos d'Asturies, Jose Gerardo Ruiz Alonso, Julio Muñiz), pela normativización de regles y finxos, pela sensibilización y aceptación del deporte y la cultura asturiana, y pela realización de muestres y competiciones n'estremaes folixes y romeries.
FERNÁNDE, GAUSÓN; BARRIO, UXENU (1996): "Deportes na tradición asturiana: Les Lluches."
RUIZ ALONSO,JOSE GERARDO (2001): "Juegos y deportes tradicionales en Asturias, Volumen II". Alborá Llibros, Xixón.
Páxina del equipu 6 conceyos 
María Teresa González
María Teresa González (Xixón, 1950 - 1995), escritora asturiana de la parroquia de Tremañes (Xixón), en el año de 1950. 
A los diecisiete años entra como aprendiz na empresa d'aplicaciones elléctriques CRADY; nesta fábrica sigue trabayando hasta'l so cierre en 1987. Foi xuntal so maríu Vicente García Oliva una de les fundadores del nucleu xixonés de Conceyu Bable en 1975. Escribe los sos primeros poemes alrodiu del añu 1984. Gana dellos concursos lliterarios y asoleya poesía en diverses publicaciones. 
En 1987 da a estampa'l so primer llibru de poemes: "Collaciu de la nueche". Con 37 años emtama a estudiar la especialidá d'ausiliar de clínica nun centru de formación profesional. 
En 1993 apaez el so tercer poemariu n'asturiano: "Heliocentru" y en 1994 el so primer y únicu llibru de relatos: "La casa y otros cuentos". Fallez en Xixón en 1995, depués d'una llarga enfermedá.
Ta representada en delles antoloxíes tanto como poeta y como narradora: "Antoloxía poética del Surdimientu" (1989), "El secretu de la lluvia" (1992), "La patria de la piel" (1992), "Antoloxía del cuentu asturianu contemporaniu" (1994), "Muyeres que cuenten" (1995) y "Les muyeres y los díes de la poesía asturiana contemporánea" (1995).
Foi collaboradora habitual de les revistes asturianes Lletres Asturianes y Lúnula.
Dedicóse-y la XXIX Selmana de les Lletres Asturianes (2008)
LNE Maria Teresa Gonzalez
Esbilla de poemes
Por si dixerais el mio nome... N'homenaxe a María Teresa González (Enllaz de descarga)
Universidá de Carolina del Norte en Chapel Hill
La Universidá de Carolina del Norte en Chapel Hill o University of North Carolina at Chapel Hill ye una universidá publica de los Estaos Xuníos d'América asitiada en Chapel Hill, Carolina del Norte.
Manolo Ponteo
Manuel González González, conocíu como Manolo Ponteo, (Quexu – Les Regueres, 15 d'agostu de 1935 – Uviéu 25 de xineru de 2001), foi un cantante de tonada.
A la edá de trece años yá entamó la so carrera artística como cantante de tonada ganando'l concursu de les fiestes de la Fábrica d'Armes de Trubia. Años depués, en 1966, algamaría'l segundu premiu na cuarta edición del concursu entamáu pol diariu "Región", ganando finalmente'l primer premiu na sesta edición del concursu de Radio Oviedo.
El so nome artísticu ye consecuencia de qu'al casase marchó a vivir al pueblu de Ponteo, en San Cloyo (Uviéu) y decidió amestar el topónimu al so nome. 
Dexó grabaos unos ochenta cantares, y fízolo tanto cantando en solitario ("Nieve en el Puerto" – 1970, "Pasé'l Puertu de Payares" – 1971, "Pincheme con una espina" – 1971,…), como acompañáu a la gaita, tanto con Luis d'Arnizo ("Ay de mi que me oscurez" - 1973) como con Eduardo'l de Sabina ("Los gües de Xuana" – 1967, "Les Cuatro Poles" – 1967, "Baxé del monte" - 1967, "Adiós llugarín de Pio" – 1973, …)
Foi homenaxeáu pol Concursu y Muestra de Folklore Ciudá d'Uviéu, nel Teatru Campoamor, nun actu que tuvo llugar el 1 d'abril de 1993. El Plenu del Ayuntamientu d'Uviéu de 30 d'ochobre de 1998, aprobó da-y el nome de Manolo Ponteo a una calle de La Corredoria. Coincidiendo cola Feria de l'Ascensión, l'Ayuntamientu de la capital vien entamando dende l'añu 2001 un Memorial n'acordanza del cantante.
Lleida
Lleida ye la capital de la provincia homónima y tercera capital de provincia en númberu d'habitantes de la Comunidá Autónoma de Cataluña (España), con y unos 200.000 habitantes nel área metropolitana, con previsiones de algamar un área metropolitana de 300.000 habitantes. La provincia homónima cunta con 414.015 habitantes.
Ta bien comunicada por carreteres, autovíes ("A-2"), autopistes ("AP-2") y AVE (Llinia Madrid-Barcelona). Ta construyendose un aeropuertu na llocalidá d'Alguaire a 15 km de la ciudá. L'aeropuertu de Lleida-Alguaire tara fináu nel branu del añu 2008.
Tequixquiac
Tequixquiac ye un municipiu al norte del Estáu de Méxicu, en Méxicu. Llenda colos municipios mexicanos de Apaxco, Huehuetoca, Zumpango, Hueypoxtla y con Atotonilco de Tula nel estáu d'Hidalgo. La so área ye de 80.34 km², y la población de 31.080 habitantes. La capital municipal ye Santiago Tequixquiac, la segunda población ye Tlapanaloya, cunta cola Colonia Wenseslao Labra (dientro del municipiu de Zumpango), la ranchería de La Heredad y la facienda de Montero.
Tequixquiac identifícase col nome en náhuatl de Tequixquiāc (cfr. náhuatl actual Tequixquitl (salitre o tequiesquite ("bicarbonatu de sodiu con sal"), ātl (agua), y el sufixu de llugar -c). El so actual nome provién del náhuatl que significa "llugar d'agues salitroses".
Quadrivium
El quadrivium yera, na Edá Media, el conxuntu de les cuatro artes lliberales: aritmética, música, xeometría y astronomía que, xunto col trivium, yera la base del estudiu de la filosofía y la teoloxía nos centros d'enseñanza medievales. Provién de la secta de los pitagóricos que daben una gran importancia a la educación.
El quadrivium proporcionaba al estudiante que yá superara'l deprendimientu básicu un mayor conocimientu y una más fonda sabiduría pa introducilu nes ciencies superiores. 
Ye especialmente esta rama del conocimientu la que recibió más impulsu colos múltiples contautos de los monasterios catalanes col Islam: un claru exemplu encuéntrase nos adelantaos estudios matemáticos que Gerbert de Orlhac tien lleváo a cabu col obispu Ató de Vic durante la so estancia en Catalunya. 
A través del Islam conociéronse los trabayos de Maslama sobre l'astrolabiu, l'establecimientu de les meses astronómiques, l'usu de les cifres árabes y del cero y ampliáronse los conocimientos sobre l'álxebra nel mundu cristianu. 
Los conocimientos nuevos facilitaron y meyoraron l'estudiu de la xeometría, de l'aritmética y de l'astronomía nos estremaos centros d'enseñanza. 
Palencia
Palencia ye una ciudá española y castiellana na comunidá de Castiella y Lleón, capital de la provincia del mesmu nome allugada na llanada de "Tierra de Campos", nes orielles del ríu Carrión. Asitiada a 749 m d'altor, dista 235 km de Madrid, la capital nacional, y tien sobro una estensión de 94,95 km².
Palma de Mallorca
Palma ye un conceyu onde allúgase una ciudá española col mesmu nome, tamién conocida como Ciutat de Mallorca ("Ciudá de Mallorca") y popularmente Ciutat, antiguamente nomada Mallorca y conocida dende l'esterior como Palma de Mallorca. La ciudá de Palma ye la capital de la comunidá autónoma de les Islles Baleares.
So términu municipal ocupa una estensión de 208,63 km² qu'estiéndense ente la "Serra de na Burguesa" y el "Prat de Sant Jordi". La ciudá ta asitiada al centru de la "badea de Palma", a unos 13 metros d'altor sobre'l nivel del mar. Diversos torrentes, como los de "la Riera", o el "Gros" la traviesan desembocando nel Mediterraneu.
Pamplona
Pamplona (n'euskera, "Iruña" como forma cooficial ya "Iruñea" según la Real Academia de la Llingua Vasca) ye la capital de la Comunidá Foral de Navarra (España) y centru de la cuenca de Pamplona.
Foi fundada nel 74 e.C. pol xeneral romanu Pompeyu sobro un pobláu preesistente denomáu "Iruña". Durante la Edad Media foi la capital del Reinu de Pamplona y postreramente del Reinu de Navarra, y por ello güei ye considerada pola mayoría del nacionalismu vascu, la capital hestórica d'Euskal Herria. Ye una ciudá turística na que destaca la so fiesta de San Fermín (o los Sanfermines) nel mes de xunetu, de fama internacional.
Pontevedra
Pontevedra ye la capital de la provincia del mesmu nome, allugada nel sur de Galicia, nel noroeste d'España. Como capital provincial, ye una ciudá turística, industrial y de servicios. Ye arriendes, la cabecera de la "comarca de Pontevedra", y capital de les Ríes Baxes.
Llenda al norte colos conceyos de Barro y Moraña, al noreste col conceyu de Campo Lameiro, al este col conceyu de Cotobade, al sureste col conceyu de Ponte Caldelas, al sur col conceyu de Sotomayor, al suroeste colos conceyos de Vilaboa y Marín, al oeste col océanu Atlánticu (ría de Pontevedra) y el conceyu de Poyo, al noroeste col conceyu de Meis. Al sur tien una pequeña salida a la Ría de Vigo, nel puntu d'O Castelo, au esiste una pequeña islla (Illa do Castelo) que pertenez al términu conceyil de Pontevedra.
Santa Cruz de Tenerife
Santa Cruz de Tenerife ye una ciudad y un conceyu canariu perteneciente a la provincia española del mesmu nome: Santa Cruz de Tenerife. Ye la capital de la islla de Tenerife, asina como de la provincia mentada. Arriendes, comparte la capitalidá de la Comunidá Autónoma de Canaries con Les Palmes de Gran Canaria y ye sé del Parllamentu de Canaries.
El conceyu alcuéntrase allugáu nel nordeste de la islla, nes orielles del Océanu Atlánticu. La ciudá ta afitada na badea que lleva'l so nome y el "Macizu d'Anaga", irguéndose n'anfiteatru dende la costa hasta la cume.
El conceyu tien una estensión de 150,56 km² y una población de . El so altor nel cascu hestóricu ye de 4 metros sobreo'l nivel del mar. Tien 58 quilómetros de costa, dixebrada naturalmente pol sotanvíu de Santos. La ciudá ta asitiada nún trabuxéu, ensamando una conurbación con "San Cristóbal de La Laguna" y absorbiendo otres llocalidaes como Taco y "la Cuesta".
El clima ye ensuchu, con escases lluvies (un migayu más de 200mm) y temperatures sonces: un promediu de 21 °C añales, con escasa amplitú térmica diaria, gracies al efeutu suavizador de los vientos alisios.
Segovia
Segovia ye una ciudá española allugada na estaya meridional de la comunidá autónoma de Castiella y Lleón, capital de la provincia del mesmu nome. Asítiase na confluyencia de los ríos Eresma y Clamores al pie de la sierra de Guadarrama. Ye una ciudá monumental que ye patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO dende 1985.
L'espoxigue de la población esperimentáu a lo llargo del sieglu XIX aceleróse a partir de 1920: 16.013 habitantes esi añu, 33.360 en 1960, 53.237 en 1981, 55.586 en 2004, 55.942 en 2005.
Penácaros
Penácaros ye un picu del conceyu y parroquia de Bual. Alcuéntrase al este de la capital del conceyu, cerquina d'ella (unos 4 km), y tien un altor de 732 m. Ta cubierta de praos y formaciones arbustives de toxos o cotolles, y tien, cerquina del so cumal, un llagu pequeñu. Hai nél dellos xacimientos arqueolóxicos: nún d'ellos atopóse un puñal d'antenes, fechu en bronce d'una sola pieza y fecháu nel 700 aC, que se conserva nel Muséu Arqueolóxicu d'Asturies.
Trivium
Del llatín, "trivium" ("tres": tres y "vía": camín), confluencia de tres caminos.
Na Antigüedá y la Edá Media, trés de les siete artes lliberales rellatives a l'elocuencia: gramática, retórica y dialéutica (o lóxica)
Nes universidaes medievales, el trivium comprendía los tres aspeutos básicos del conocimientu: La gramática como mecánica del llinguaxe; la lóxica (o dialéutica - lóxica y dialéutica llegaron a ser sinónimos nel tiempu) que ye la "mecánica" del pensamientu y l'análisis; y la retórica que ye l'usu del llinguaxe pa instruir y persuadir. Na escolástica medieval considérense campos preparatorios pal quadrivium, el cual comprende l'aritmética, la xeometría, la música y l'astronomía.
Carbamoil Fosfatu Sintetasa I
La Carbamoil Fosfatu Sintetasa I (CPSI) ye una enzima lligasa asitiada na mitocondria y rellacionada cola producción d'urea. La CPSI tresfier un grupu amoniu de la glutamina a una molécula bicarbonatu que foi fosforilada por una molécula d'ATP. El carbamatu resultante ye dempués fosforilao con otra molécula d'ATP más. La molécula resultante del carbamoil fosfatu abandonará yá l'enzima.
El CPSI ye un heterodímeru con una subunidá pequeña y otra grande que tienen unos 382 y 1073 residuos d'aminoácidos. La subunidá pequeña contién un sitiu activu pa la xunión y desaminación de glutamina pa tresformala en glutamatu y amoniacu. La subunidá grande contién dos sitios activos, unu pa la producción de carboxifosfatu y l'otru pa la producción de carbamoil fosfatu. Na subunidá grande hai dos dominios (B y C), ca ún con un sitiu activu de la familia l'ATP. Coneutando les dos subunidaes hai un túnel dpel que pásase l'amoniu de la subunidá pequeña a la grande.
La reacción completa qu'asocede cola CPSI ye:
2ATP + HCO- + Glutamina --> 2ADP + Carbamoil fosfatu + glutamatu + Pi
Esta reacción pue ser clasificada suxetivamente en cuatru pasos estremaos.
D'estos cuatro pasos sólo'l dos, la desaminación de glutamina pa dar amoniu, ye conocío por tener resudios aminoacídicos con participación activa, Cys269 ya His353. Los otros tres pasos lu que más empleguen son un residuu aminoacídicu pa dar puentes d'hidróxenu con sustratos. hai un vídiu d'esti mecanismu disponible equí
Viose que dambos sitios de xunión a ATP na subunidá grande de la CPSI son equivalentes na so cadarma. un estudiu reciente investigó la interxunión ente esos dos dominios (dominios B y C) y atopóse la evidencia de que tan empareyaos. Esti doble dominiu de xunión a ATP furrula de mena qu'una molécula d'ATP xunía a un de los dos sitios (dominiu C) conformacionalmente permite la síntesis nel otru dominiu (dominiu B). Si estu fore verdá el mecanismu de síntesis de carbamoil fosfatu taría significantemente alterao. En llugar de formase carbamoil fosfatu nun quintu pasu (posterior a los 4 enantes indicaos) espulsando ADP, éste taría formao nel pasu 4 por protonización del grupu alcohol y dempués siendo tresformao n'agua..
La CPSI ye regulada alostéricamente por nucleótidos de purina y pirimidina, onde'l primeru ye activa alostéricamente l'enzima y el caberu lu inhibe, temién alostéricamente. Tamién se vió que la ornitina ye un activador alostéricu de la CPSI. Altos niveles d'amoniacu tamién activen la CPSI dimientres que los baxos niveles inhiben l'actividá CPSI. Tolos sitios de xunión alostérica tan asitiaos na subunidá grande del enzima.
La CPSI xuega un papel vital nel metabolismu proteicu y del nitróxenu. Una vegada que l'amoniacu foi garrao haza la mitocondria vía glutamina, o glutamatu, ye llabor de la CPSI l'añadir esi grupu amoniu a bicarbonatu con un grupu fosfatu pa dar carbamoil fosfatu. El carbamoil fosfatu ye llueu introducío nel ciclu la urea pa crear urea de forma eventual. La urea pue dempés ser tresfería reversiblemente haza'l torrente circulatoriu y d'ehí haza los reñones pa la so filtración y posterior escreción.
El problema cimeru tien bas xenética. A vegades el cuerpu nun produz suficiente CPSI debio a una mutación nel códigu xenéticu. Si pasa estu el cuerpu nun pu metabolizar proteínas nin nitróxenu en bona midía, de forma que los niveles d'amoniu y nitróxenu medren en sangre. Ésto ye peligrosu por mor de que l'amoniu ye pertóxicu pal cuerpu y especialmente pal sistema ñervosu y pue causar deficiencies mentales y otros daños.
Sydney Pollack
Sydney Pollack (1 de xunetu de 1934 – 26 de mayu de 2008), foi un direutor de cine, productor y actor norteamericanu ganador del premiu Óscar.
Nació en Lafayette (Indiana), nuna familia xudía d'inmigrantes rusos, d'onde se treslladó a Nueva York pa siguir la so carrera teatral. De 1954 a 1960 estudió y enseñó interpretación y intervino en dellos montaxes de Broadway. De 1960 a 1965 dirixó más de 80 espectáculos de televisión y ganó varios premios Emmy.
Llueu de dirixir programes dramáticos pa la televisión, entamó la so carrera nel cine con "The Slender Thread", en 1966.
Depués d'un irregular entamu como direutor de cine, foi nomináu al Óscar en 1969 por "They Shoot Horses, Don't They?", tamién premiada nos festivales de Cannes, Bruxeles y Belgráu. Realizó varies películes protagonizaes por Robert Redford, ente elles "Jeremiah Johnson" (1972), cola qu'algamó un gran ésitu de crítica que se repetiría nel filme "The Way We Were" (1973).
Na década de los 80 rescampló por "Absence of Malice" (1981), con Paul Newman, y "Tootsie" (1982), con Dustin Hoffman, película que consiguió 10 nominaciones al Óscar. En 1985 ganó esti premiu pola direición d"'Out of Africa", protagonizada por Robert Redford y Meryl Streep. Otres películes de la so filmografía son "The Yakuza" (1974), "The Electric Horseman" (1979), "Havana" (1990), "The Firm" (1993), "Sabrina" (1995) y "Random Hearts" (1999). Como actor intervieno en abondoses producciones, como la propia "Tootsie", "Husbands and Wives" (1992, de Woody Allen) o "Eyes Wide Shut" (1999, de Stanley Kubrick).
El cineasta finó'l 26 de mayu de 2008 na so casa de Los Angeles por mor d'un cáncer diagnosticáu 10 meses primero.
Navarrete
Navarrete ye un conceyu de la provincia y Comunidá Autónoma de La Rioja (España). En 2007 tenía 2.722 habitantes y el so términu municipal ocupa 28,49 km². Ta asitiáu a 11 km de Logroño. El xentiliciu de la localidá ye "navarretanu/a".
Carbamoil fosfatu
El carbamoil fosfatu ye un anión de significancia bioquímica. Ta rellacionáu nel procesu d'eliminación del nitróxenu n'escesu del organismu a traviés del Ciclu de la urea, y tamién na síntesis de pirimidines.
Produzse a partir de bicarbonatu, amoniacu y fosfatu, el caberu los tres derivao del ATP. la síntesis ta catalizada pola enzima carbamoil fosfatu sintasa, como vien darréu:
Magaz de Cepeda
Magaz de Cepeda ye ún de los cincu conceyos que formen la Mancomunidá de La Cepeda, na provincia de Lleón (España). Tien un área de 72,83 km² con una población de 427 habitantes (INE 2008) y una densidá de 5,88 hab/km².
Quintana del Castillo
Quintana'l Castiellu ye un conceyu de la Provincia de Llión (España) que ta inxertu na mancomunidá de La Cepeda.
Ta formáu polos siguientes pueblos: Abano, Castro de Cepeda, Donillas, Escuredo, Ferreras, Morriondo, Palaciosmil, Quintana del Castillo, Riofrio, San Feliz de las Lavanderas, La Veguellina, Villameca y Villarmeriel.
Ramón d'Andrés
Ramón d'Andrés (Madrid, 28 de mayu de 1959) ye un filólogu rellacionáu col estudiu del asturianu.
Ye fiyu del escritor popular n'asturianu Manuel d'Andrés Fernández "Mánfer de la Llera". Crióse en Xixón, ciudá na que vivió la mayor parte de la so vida. Ye profesor titular de Filoloxía Española y Asturiana na Universidá d'Uviéu au entamó a impartir la primer asignatura de Llingua Asturiana (1985) y au lleó la so tesis de doctoráu, la primer realizada sobro sociollingüística asturiana y redactada nesa llingua (1988). Les sos investigaciones tan centraes n'aspectos gramaticales y sociollingüísticos del asturianu. Tamién realiza un intensu llabor de divulgación en llibros, ensayos y artículos de prensa.
Del añu 2000 dirixe'l proyectu "Estudiu de la Transición Llingüística na Zona Eo-Navia, Asturies" (ETLEN), una investigación d'horiometría dialectal (midimientu matemático-estadísticu de la frontera ente dos dominios llingüísticos) y de dialectometría según la Escuela de Salzburgu.
Los sos llibros más importantes son: 
Ente los sos artículos puen destacase:
Ye miembru numerariu de l'Academia de la Llingua Asturiana, na que trabayó intensamente nes Normes Ortográfiques y Conxugación de Verbos, na Gramática de la Llingua Asturiana y nel Diccionariu de l'Academia de la Llingua Asturiana. Pertenez a la Fundación “Caveda y Nava”, de la que foi secretariu, entidá que busca'l consensu llingüísticu n'Asturies. Ye miembru del grupu d' investigación Seminariu de Filoloxía Asturiana, de la Universidá d'Uviéu. En 2003-2007 exerció'l cargo de Xefe de la Oficina de Política Llingüística del Principáu d'Asturies. Ye miembru de la Xunta Asesora de Toponimia del Principáu d'Asturies, de la que foi secretariu nel periodu mentáu.
Ácidu N-acetilglutámicu
L' ácidu N-acetilglutámicu (tamién nomao N-acetilglutamatu) ye biosintetizao a partir d'ácidu glutámicu y acetil-CoA pola enzima N-acetilglutamatu sintasa, siendo l'Arxinina l'activador pa esta reacción. 
La reacción reversa ye por mediu d'una hidrólisis del grupu acetilu, y ye catalizada por una hidrolasa específica. 
1184 e.C.
Fabes con amasueles
Fabes con amasueles ye un pote fechu con fabes y amasueles. Ye un platu tradicional asturianu.
Les fabes con amasueles (fabes con amasueles n'asturianu) son un platu típicu de la cocina asturiana nel que los principales ingredientes son la faba asturiana (fabes) y les amasueles (amasueles), dambes entemecíes sabiamente nun pote. Ye un platu d'invención recién (sieglu XIX) que se fixo bien popular nos pueblos d'Asturies. Tratar d'un platu de testures: amasueles-fabes y de golores marítimos. Preparación y presentación Ye un platu de dos tiempos de preparación, per un sitiu la cocción de les fabes que suel emplegar mayor tiempu y emplega tiempu de remueyu la nueche anterior, y por otru les amasueles que se cuecen a intervalos de minutos, dambos sincronizar en pote de folla que se pon caliente sobre la mesa de los comensales.
Sergio Gutiérrez Camblor
Sergio Gutiérrez Camblor (Lieres, Siero, 1985) ye representante de les nueves xeneraciones d'escritores n'asturianu. Diplomáu n'enfermería ye miembru activu de la Xunta Moza.
Tien asoleyáu un poemariu "A dixo a B: perversu" cola editorial Trabe y tien ganaos dellos premios, como el IV Certame de Poesía Constantino Cabal en 1999 y l'Elvira Castañón nel añu 2006. 
Sergio Gutiérrez Camblor tien collaborao en revistes asturianes como Formientu y formó parte de la creación del alcuentru lliterariu "Entamada07", nel conceyu de Siero.
Escuax
L'Escuax (Squash n'inglés) ye un deporte de raqueta que se prautica n'interiores con 2 xugadores y una pelota de goma que pue tener estremaos graos de velocidá o rebote. Los xugadores golpeen la pelota coles sos raquetes faciéndola rebotar na parede frontal de la cancha. La pelota pue rebotar en toles paredes les vegaes que seya necesariu y en cualquier orde, siempre que golpee na parede frontal o frontis, pero namás que pue rebotar en suelu una, enantes de que se considere un puntu pal contrincante.
Xavalina
La xavalina ye una llanza diseñada p'arroxala. Emplegada polos cazadores prehistóricos y polos guerreros en combate. En munches sepultures de guerreros celtíberos afayáronse xavalines de fierro y nel tapiz de Bayeux representase una batalla con xavalines llanzaes al aire escontra l'exércitu enemigu. Pa da-yos mayor fuercia, puxu y recobrales depués d'arroxaes, amarrábense delles en metanes con una correa unida tamién al soldáu que se conoz col nome de "amientu", del llatín "améntum". 
Anguaño emplégase en competiciones atlétiques.
Menes antigües de xavalina:
Sierra del Sueve
La sierra del Sueve tien una superficie de 8.112 hectaries esparcies pelos conceyos asturianos de Caravia, Colunga, Ribeseya, Parres y Piloña. Trátense de dos sierres contigües, la del Sueve cuyu picu de más altor ye'l Picu Pienzu (1161 m.) y tamién la sierra del Fitu na qu'afayamos el picu col mesmu nome y con mayor altor nel cual atopamos el mirador del Fitu de magar el que se ve una amplia zona tantu de la marina como del interior y en cuya carretera d'entrada tien llugar tolos años la preba automovilística de xubía al Fitu.
La flora llariega son les fayes y les viesques de texos centenarios.
La fauna llariega son los venaos, raposos y gochos xabaces; les aves rapiegues como la zapiquera y los asturcones. Tamién topamos gamos magar qu'esta especie ye foriata de la sierra del sueve siendo introducida nel añu 1960 pola entós Dictadura franquista española.
Castiella la Vieya
Castiella la Vieya ye'l nome d'una rexón hestórica española allugada na estaya norte del antiguu Reinu de Castiella, al norte del Sistema Central. Na forma más definida taría constituyida poles provincies de Santander (dende 1982, Cantabria), Burgos, Logroño (dende 1980, La Rioja), Palencia, Valladolid, Soria, Segovia y Ávila foron clasificaes como pertenecientes a la rexón de Castiella la Vieya na dixebra territorial d'España en provincies de 1833, si bien les rexones encartichaess en dicha organización carecíen de cualisquier función xurisdicional o alministrativa, nun esistiendo nengún nivel alministrativu cimeru al provincial.
Los sos oríxenes tán na Castiella hestórica que formóse nel sieglu IX nel norte de la provincia de Burgos. Nel sieglu XVIII, Carlos III asinaba al llamáu reinu de Castiella la Vieya les provincies de Burgos, Soria, Segovia, Ávila, Valladolid y Palencia (cuyes llendes nun concasen colos d'anguañu, ya qu'amás n'aquella nun esistíen nin la provincia de Santander (dividida ente Asturies, Burgos y el Señoríu de Vizcaya) nin la provincia de Logroño (integrada cuasi dafechu nes provincies de Soria y Burgos).
La Costitución española de 1812 reconoz la rexón:
El rial decretu del 30 de payares de 1833, reforma de Javier de Burgos, punxo les bases de la dixebra en provincies que con deles modificaciones aportara fasta los nuesos díes; nesi decretu, aparte de les citaes (coles sos llendes d'anguañu), les de Logroño y Cantabria yeren atribuyíes tamién a la rexón de Castiella la Vieya.
Otru rial decretu de 30 de payares de 1855, que dixebraba España en 49 provincies, clasificaba les provincies de Valladolid y Palencia como pertenecientes a la rexón denomada Reinu de Llión, fincando en Castiella la Vieya únicamente les de Santander, Burgos, Logroño, Soria, Segovia y Ávila. Esta agrupación, ensin cálter alministrativu, que sofrió otros intentos de reforma demientres el XIX, ye la que perdurara nos llibros y enciclopedies dende mediaos del sieglu XIX fasta soperada la segunda metá del sieglu XX. Por exemplu les primeres ediciones del Espasa, les primeres de la "Enciclopedia Británica" y la popular enciclopedia escolar Álvarez establecíen esta dixebra de provincies ente Castiella la Vieya y Llión. 
Demientres la Primer República, los republicanos federales coxitaren criyar un estáu federáu nomáu "Castiella la Vieya", que abarganaba once provincies: Ávila, Burgos, Llión, Logroño, Palencia, Salamanca, Santander, Segovia, Soria, Valladolid y Zamora. 
Col Estatutu d'Autonomía de Castiella y Llión en 1983, Castiella la Vieya perdió bona parte de la so identidá, al, d'una parte, integrase políticamente xunto coles provincies que s'axuntaben na rexón de Llión nún ente cimeru, y d'otra, al perder en pro d'autonomíes provinciales dos de los sos componentes: Santander y Logroño, que pasaron a costituyir les comunidaes autónomes de Cantabria y La Rioxa, respeutivamente.
Provincia de Santander
La Provincia de Santander foi una antigua provincia española, perteneciente a la rexón de Castiella la Vieya y con capital en Santander. 
El so orixe alcuéntrase na provincia de Cantabria costituyida nel añu 1778. A sida de la competencia de Laredu, l'Ayuntamientu de Santander, qu'al entamu aceutara la titulación de Cantabria pa la provincia, reaicionó dempués imponiendo que denomarásela col so nome pa que nun hubiere dubia alguna de cuála yera la so capital. Cuando en 1821 la Diputación Provincial de Santander presentó nes Cortes costitucionales el so proyeutu derraderu sobro la fixación de les llendes de la provincia y de los partíos xudiciales, proponiendo la denomación de Provincia de Cantabria, l'Ayuntamientu de Santander retrucó imponiendo ""qu'a esta provincia calténga-y el nome de Santander"". La dixebra territorial d'España de 1833 coxitó les sos derraderes llendes territoriales al escluyir de la Provincia los antiguos valles de Ribedeva, El Valle Altu de Peñamellera y El Valle Baḥu de Peñamellera que pasaron a la Provincia d'Uviéu. L'antigua Provincia de Santander foi incorporada a la rexón de Castiella la Vieya d'onde se disgregó nel sieglu XVI.
Nel añu 1963 el Presidente de la Diputación Provincial, Pedro Escalante y Huidobro, propón alitar el nome de Cantabria pa la Provincia de Santander, n'atroxu con un eruditu informe redautaáu pol cronista Tomás Maza Solano. Pesie les xestiones rializaes y del votu afirmativu de los ayuntamientos, el pidimientu nun prosperó, sobremanera pola oposición de nueu del Ayuntamientu de Santander.
Pa caberos de la década de 1970 pasó a formar, sobro'l papel, parte del Ente Preautonómicu de Castiella y Llión y yá cola entrada en vigor del so Estatutu d'Autonomía, el 11 de xineru de 1982, torna en comunidá autónoma uniprovincial, adotando'l nome hestóricu de Cantabria tanto la comunidá autónoma como la so única provincia.
Tierra de Ribadeo
La Tierra de Ribadeo (territoriu de la riba oriental del ríu Eo, ensin venceyamientu dalu cola villa gallega de Ribadeo sacante pol nome y la cercanidá xeográfico) ye'l nome que demientres bona parte de la Edá Media denomó la parte ocidental d'Asturies encluyida nel antiguu conceyu de Castropol, qu'enantábase aprosimadamente ente los ríos Eo y Navia.
Hestóricamente dichu territorio correspondía'l qu'en dómina prerromana y romana acupaben les tribus más nororientales de los pueblos galaicos lucenses, en particular el de los Albiones, Cibarcos y Egobarros.
Anguañu tiende a singularizase esta zona asturiana col nome de Comarca del Navia-Eo.
Esa mesma nomenclatura dio llugar a que l'arcedianatu más occidental de la diócesis d'Uviéu llamárase Arcedianatu de Ribadeo, cuyu ámbetu estrapolose fasta un postreru asorante, yá qu'enantose dende la Sierra de los Ancares, nos confines de les provincies d'anguañu de Lugo y de Llión, fasta'l ríu Nalón, yá nel centru d'Asturies. Sigún un inventariu diocesanu uvieín efeutuáu en 1382 l'arcedianatu de Ribadeo encluyía los arciprestazgos de Castiel de Navia (Navia de Suarna), Burón (Fonsagrada), Miranda (San Tiso d'Abres), Ribadeo (Castropol), Grandas (Grandas de Salime), Navia de Ḷḷuarca (Navia), Valdés (Trevías), Los Valles (Navelgas), Ḷḷuiña (Ḷḷuarca) y Pravia d'Allende (Pravia fasta'l Nalón; en contraposición a Pravia d'Aquende, que taba na oriella oriental de dichu ríu y pertenecía al deanazgu d'Uviéu); de los cuáles los tres primeros encluyíen un basnetáu del territoriu gallegu de güei, qu'asignárase al obispáu de Lugo nuna igua de les llendes diocesanes efeutuáu a mediaos del sieglu XX.
María Teresa Villarverde
María Teresa Villaverde foi una escritora maliayesa nacida nel Palaciu de Villaverde o de Vista Hermosa de Tornón, el 21 d'avientu de 1882. Estudió nel Colexu de Carmelites d'Uviéu. Escribió delles coses en castellanu, pero sobre too utilizó la llingua asturiana na so creación lliteraria, fundamentalmente en versu. Mantuvo durante años collaboraciones periodístiques na prensa local (‘’Villaviciosa’’ y ‘’Villaviciosa Hermosa’’) y en publicaciones asturianes de Madrid y Buenos Aires.
Les sos primeres creaciones dátense a primeros de la década del sieglu XX y faen referencia a escursiones y llugares visitaos pola autora. ‘’Amiga l’alma’’ (1914) ye probablemente la so primera pieza en n'asturianu. ‘’Recuerdos’’, ‘’Tornón’’, ‘’Consolatrix aflictorum’’ son otres composiciones que foron publicando nos años siguientes. 
Durante les navidaes aprendía a los neños de la parroquia de Tornón llargues composiciones d'alredor de cien versos, que güei dellos d'aquellos rapacinos, ya añosos, mantienen vives na so memoria, casu de ‘’Diálogu navideñu’’ o ‘’Los Reis Magos’’. Ente les composiciones teatrales citaremos ‘’El balcón de la Reina Lindahalaja’’, que foi representada en vida, llegando a encarnar ún de los sos personaxes. 
Ye interesante la rellación que mantuvo col so primu Francisco Balbín de Villaverde, ‘’Xiquín de Villaviciosa’’, asentáu en Buenos Aires, y tamién autor d'un llibru de poemes n'asturianu: ‘’De la mio Asturies’’ (1926). Con él mantuvo una amplia rellación epistolar en versu asturianu que salió a la lluz en distintos medios de la dómina como la entitulada ‘’Pa Xico d’Onón, mio primu’’.
Nel añu 1928 publícase la obra ‘’Villaviciosa y su progreso’’, nel que María Teresa inclúi un interesante artículu tituláu ‘’Algo sobre el bable’’, nel qu’aborda la historia de la llingua asturiana y les sos principales carauterístiques, reafirmando la so filiación llatina. Ye un cantu a la so llingua materna: ‘’Lenguaje blando, cadencioso, de fonética exquisita, parece creado para la expresión de las más delicadas e íntimas afecciones que, por otra parte, tan admirablemente encajan en la idiosincrasia astur; y para la poesía préstase de modo maravilloso, avalorándola con matices de intensa idealidad. Lamentar la decadencia del bable de nuestros amores y sobre todo que haya asturianos que de ella experimenten algo así como vergüenza, al par que hacemos fervientes votos para que en el corazón de los hijos de Pelayo prenda una chispa siquiera de cariño”.
Morrió en xunu de 1934 nun tráxicu accidente de coche -que segaría al empar la vida de so madre y una hermana- en Figares (Sariegu). Los sos restos descansen na capiella-panteón familiar del cementeriu de Tornón.
Epistemoloxía
La epistemoloxía ye una rama de la filosofía qu'examina la naturaleza del conocimientu y intenta determinar hasta u pue llegar la comprensión humana. Los asuntos centrales incluyen cómo'l conocimientu ye deriváu y cómo tien de ser validáu y probáu. 
Topoloxía
La topoloxía (del griegu "topos" - "llugar" y "logos" - "ciencia") ye una rama de les matemátiques qu'estudia les propiedaes espaciales y les deformaciones bicontínues (dos dimensiones) del espaciu. 
Topoloxía tamién refiérese a un oxetu matemáticu nesta área. N'este sentíu, una topoloxía ye una familia de conxuntos abiertos que contienen desde'l conxuntu vacíu hasta l'espaciu llenu. Un espaciu equipáu cola topoloxía ye un espaciu topolóxicu. 
Leibniz foi el primero d'usar el términu "analysus situs", usáu depués por referirse al qu'ahora denomamos topoloxía. Leonhard Euler, en 1736, ye consideráu el primero al conseguir resultaos de naturaleza topolóxica. L'alemán Felix Hausdorff ye a menudu citáu como'l padre de la topoloxía moderna. 
Villa Madalena
Villa Madalena ye un palacete d'estilu afrancesáu, d'entamos del sieglu XX asitiáu nel centru d'Uviéu (Asturies). Foi espropiáu forzosamente pol Ayuntamientu d'Uviéu'l 9 de payares de 1990 (siendo alcalde Antonio Masip), dándo-y inicialmente l'usu de biblioteca pública y centru d'estudiu. N'avientu de 2004 esti edificiu cedióse a la Fundación Príncipe d'Asturies demientres dos años, prorrogándose la cesión un añu más a finales de 2006.
Foi edificáu en 1902 según el diseñu del arquitectu Juan Miguel de la Guardia. Debe'l so nome a la so última residente, María Magdalena Argüelles Álvarez-Campa, muyer d'Alfredo Figaredo Herrero.
Semiótica
La semiótica o semioloxía (en griegu: "semeiotikos" - "observador de signos") ye la ciencia de la función de signos y de símbolos na comunicación humana, non namái en llinguaxe sinón tamién con aida de diversos medios non llingüísticos. La semiótica consta de tres rames:
La semiótica entamó dende'l comentariu del llingüísticu suizu Ferdinand de Saussure que nenguna pallabra (y nengún otru signu) seya innatamente xuntada cola so significación. Depués, la semiótica desendolcóse como una disciplina científica, particularmente gracies a Claude Lévi-Strauss y a Roland Barthes. Llueu combinose col estructuralismu pa explorar la "producción" de significación nel llinguaxe y otros sistemes de signos y sorrayar la naturaleza convencional d'esta producción.
Asociación Cultural Zamora Furmientu
L'Asociación Cultural Zamorana Furmientu nacío nel añu 2002 como converxencia d'otres iniciatives asemeyaes (Zamoranos pola Llingua y Facendera pola Llingua de Zamora). Furmientu surdió pola ausencia d'iniciatives per parte de les instituciones zamoranes en favor del patrimoniu llingüísticu de les comarques zamoranes. De les tres llingües falaes nel territoriu provincial —castellanu, gallego-portugués y asturllionés—, esta última alcuéntrase nun estáu d'abandonu, postergación y indiferencia. Por ello, el puxu de l'asociación empobina a la conservación, dignificación y desendolcu de les variedaes llocales del asturllionés usaes nes comarques del occidente provincial: senabrés, carbayés y alistanu. 
Ente les actividaes que desarga l'asociación pal algame de los sos fines, han destacase:
= Véase tamién =
Nacionalismu catalán
El nacionalismu catalán ye una reivindicación cultural, política y llingüística del pueblu catalán. A lo llargo de más de seiscientos años Cataluña foi una entidá independiente y soberana con llingua, lleis y gobiernu propiu. En 1715, tres la Guerra de Sucesión, los catalanes perdieron tolos sos drechos históricos.
Gallegos del Pan
Gallegos del Pan ye un conceyu de la provincia de Zamora. Tién un área 15,50 km², con una población de . Alcuéntrase a 20 km de Zamora, la capital provincial.
Ta asitiáu a 691 metros sobre'l nivel de la mar y el so códigu postal ye'l 49539.
Kata
Kata (型, 形 significa: "la forma") ye una pallabra xaponesa que s'utiliza en dalgunes artes marciales. Nel kárate, esta pallabra describe una simulación detallada de combate - la socesión de movimientos - que prautícase individualmente o n'equipu. Enantes d'executalo, el prauticante tien de probar la práutica de téunica fundamental - "kihon". 
Esta simulación representa una socesión de movimientos, l'ataque y la defensa nun combate imaxinariu. Cada ataque tien de facese como si hubiera un alversariu delantre del karateka, p'alcanzalu, y cada defensa tien de ser facese como si l'alversariu atacara nuna situación braera de peligru. Cada movimientu tien la so interpretación. El Karateka tien de respetar el so tiempu y la so aplicación. 
L'oxetivu del "kata" ye aidar nel desendocu de les calidaes y les habilidaes psicolóxiques y físiques que son necesaries pal braeru combate.
Asturianada
L'asturianada o "les asturianaes" son aquelles composiciones musicales que, anque partan d'una melodía tradicional en dellos casos, son d'autor y avérense al xéneru llíricu del "lied". Delles otres que provienen de dalgún xéneru tan reconocible como la xota aragonesa recen el nome d"'axotaes". Otres ñacen del alcuentru ente'l boleru mexicanu y la tonada, como les "mariñanaes". Exemplos d'asturianaes sedríen "Soi asturianín", "Al pasar pel puertu", "A la Pipiona"... Axotaes "Anda señálame un sitiu", "Onde yo me pueda dir", etc. Y mariñanaes "La Mariñana" o "El mió refrán", ente otres.
Pue dicise que tres de la influencia a primeros del sieglu XX de compositores comu Del Valle, Sáenz, Lavandera, Baldomero Fernández, Del Fresno y Torner, la música vocal asturiana vivió los sos mayores años de gloria y la so continua referencia va marcar dende entós a la música asturiana en xeneral, pero mui especialmente a la tonada. Un xéneru qu'a partir d'estos años va dir pasu ente pasu perdiendo'l so nome pa dir alquiriendo'l d'asturianada.
L'asturianada ñaz, nel primer cuartu del sieglu XX, como un nuevu xéneru modernu y tradicional, popular y cultu, que col tiempu pasaría a convertise nel más identificativu de la música asturiana. La importancia de la impronta establecida n'aquellos años foi tanta qu'entovía agora perdura.
Otros estilos de composiciones musicales asturianes, tradicionales o d'autor, son: les vaqueiraes, les tonaes soberanes, les tonaes arrieres, les tonaes dures y les tonaes de la tierra.
Vaqueiraes
Les vaqueiraes son aquelles tonaes de ritmu llibre propies del floclor de los vaqueiros d'alzada y qu'ensin l'emplegu de percusión avecen a utilizar nel repertoriu los cantadores de tonada. Cuandu lleven acompañamientu de percusión avecen a nomase vaqueres cenciellamente. Por error, estendiose l'usu de los términos diptongaos de "vaqueirada" y "vaqueira", por da-yos d'esta forma un calter más occidental. Nes sos zones d'orixe estos términos nun diptonguen, emplegándose nos derivaos comu vaqueirada. En masculín sí se diptonga, diciéndose vaqueiru y vaqueiros.
Exemplos de vaqueiraes sedríen: "Anque sóu tan piquiñina", "Mediu la mar", "Nil monti", etc.
Tonaes soberanes
Les tonaes soberanes son tonaes mui apreciaes pol so arcaísmu y pola so serenidá de la so interpretación, tomen el nome de "La soberana", ún de los cantares más tradicionales y que cunta con bien de variantes.
Son aquelles qu'utilicen la cadarma estrófica de 5-8-8 sílabes, nes que suel ser el versu de 5 sílabes parte del siguiente de 8.
Exemplos son: "Caballu al verde", "La Portillera", "La soberana", "La vaca pinta", "María si vas al horru", "Carromateros"...
Tonaes de la tierra
Tonaes de la tierra son aquelles tonaes que siguen la cadarma más tradicional y que nun suelen repitir los sos versos, una de les principales carauterístiques d'otros estilos. Les que siguen la cadarma del versu romance reciben el nome d"'hestories" (romances) y puen interpretase comu dialogaes (cuandu intervienen faciendo diálogu dos voces). Cuandu cunten con estribillu llámense "cantares de tonada". Pol so emplegu destaquen tamién "les tonaes de boda", "les añaes" (cantares de bierzu) y los "cantares de misa" (en griegu y en llatín). Les siguidiyes siguen la cadarma de la cuarteta de siguidiya y, en bien de casos, la so coda o estribillu, y les xirandiyes créense a partir del baille carauterísticu que cunta con una parte de danza y otra de baille sueltu.
Son hestories "Tengo de subir al puertu", "Soi pastor", "Nel roncón traigo Asturies", etc. Dialogaes "Pastor que tas nel monte", "Onde vas de madrugada", "Ayer vite na fonte"... Cantares de tonada "Tengo de dir al molín", "Ayer me dixo to madre", "Nun puedo subir al puertu"... Añaes "Agora non", "En toa la quintana", "Debaxo d'una panera"... Siguidiyes "¿Cómo te va?", "Les paxarines"... y ye Xirandiya "Baxaron cuatro ayeranos".
Tonaes dures
Les tonaes dures son tonaes fáciles de reconocer porque repiten los dos primeros versos y llamen a l'aprebación del públicu col carauterísticu "¡guo!" o déxente la sensación d'intentalu. Musicalmente, son aquelles nes que la cuerda ye la dominante, siguen la cadarma de la cuarteta y suelen repitir los sos versos primeru y segundu. Dientru d'elles cabe señalar les braves que resuelven na tónica (delles de manera que llamen a l'aprebación del oyente, nomándose "tonaes del guo" o "braves del guo") y les pravianes que floréen per enriba de la dominante.
Exemplos: son braves del guo: "Amagostasti castañes", "Cuatro chavales de Ciares", "Cuando la máquina va"... Son braves: "Xunce les vaques, Ramona", "La cabraliega", "Carretera de Colloto", "Los mineros del Fondón", "Los corales que me disti"... Son pravianes "Soi de Praviana", "Canteros de Covadonga"...
Tonaes arrieres
Les tonaes arrieres, como les dures, repiten polo xeneral los dos primeros versos, pero nun son de l'aprebación direuta del públicu, anque cunten con una llinia melódica nos concursos. Musicalmente, son nes que la cuerda ye la tónica y, como nes anteriores, siguen la cadarma de la cuarteta coles sos repeticiones de versos. Una serie d'elles, les arrieres dobles, o per enriba y per embaxu, resuelven na dominante pa facer un saltu d'octava o na tónica per debaxu pa facelu de decimotercera.
Son arrieres "Si quies que te cortexe", "Vite baxar pel monte", "Les Cuatro Poles", "A la salida del Sella"...
Félix Verdeja Bardales
Félix Verdeja Bardales nació en Panes (Peñamellera Baxa), el 10 d'abril de 1904). Foi un militar asturianu col rangu de comandante y principal responsable del diseñu del tanque llixeru Verdeja ente 1938 y 1954.
Royan
Royan ye un conceyu francés, asitiáu nel departamentu de Charente-Maritime y na rexón de Poitou-Charentes. 
Estación balnearia de reputación internacional, Royan ye una ciudá de , au nel corazón d'un aria urbana con una población estimada de 38 638 habitantes, que la convierte na cuarta población del departamentu depués de La Rochelle, Rochefort y Saintes. Ta asitiada na boca del estuariu del Gironde, el más grande d'Europa. Cuenta con cinco playes, un puertu de recréu y unu de pesca. 
Conocida dende'l sieglu XIX polos sos baños de mar, la ciudá acoyó un gran númberu d'artistes no años llocos. Destruida polos terribles bombardeos en 1945, la ciudá foi declarada llaboratoriu d'investigación sobre l'urbanismu y tien dende entós un patrimoniu arquitectónicu de data de los años cincuenta. El so resurdimientu de postguerra permite-y acoyer anguaño hasta 90.000 habitantes en temporada alta. 
Katakana
El katakana (片仮名), ye ún de los dos silabarios emplegaos na escritura xaponesa xunto col hiragana. Atribúyise la so invención al monxe Kukai o Kobo Daishi. Tamién llamase "katakana" a cualesquier de los carauteres d'esi silabariu. Cuando se refier al conxuntu de silabarios hiragana y katakana conózse-y como "Kana". Esti silabariu ye'l mas vieyu de la llingua xaponesa.
Estos carauteres, al contrario de los kanji, nun tien nengún valor conceutual, sinón namái fonéticu.
El silabariu katakana consta de 46 carauteres que representen sílabes formaes por una consonante y una vocal, o bien una única vocal. La única consonante que pue dir sola ye la 'n'.
En "bermeyo y enfatizaos" los carauteres obsoletos.
ヰ  (wi) y ヱ  (we) tan en desavezu y yá nun s'utilicen (arriendes, la so pronunciación auténtica ye, respeutivamente, i e (y)e ). Pa representar wi y we (con pronunciación wi y we) úsense ウィ y ウェ, respeutivamente.
Dalgunos carauteres katakana tienen delles asemeyances, como asocede con "so" (ソ) y "n" (ン), "shi" (シ) y "tsu" (ツ), "u" (ウ) y "wa" (ワ). Otros, como "he" (ヘ) y "mo" (モ), aseméyense a los equivalentes en hiragana ( へ y も respeutivamente).
Pronunciación: Toles lletres se pronuncien más o menos como n'asturianu sacante:
Tiuya
Tiuya ("Tuilla" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Llangréu. Asitiada na fastera más oriental del mesmu, nel valle del Candín, llenda col conceyu de Siero al norte, col de Samartín del Rei Aurelio al este y el sur y cola parroquia llangreana de La Felguera, na que taba integrada hasta finales del sieglu XIX, al oeste. Tien una estensión de 9,62 km² y una población de 1.429 habitantes (INE, 2010). 805 d'ellos viven nel llugar homónimu, y el restu repártense ente los llugares d'Antuña, Baeres, La Braña, La Braña'l Río, El Camonal, La Caperal, El Carboyu, La Casa'l Contu, El Monte, La Casanueva, La Casona, El Ciacal, La Coroña, La Cotariella, El Coz, El Cuitu, La Espinera, Gargantá, La Güelga, La Güeria, El Molín del Coz, El Molín del Rozóu, La Moral, La Mudrera, La Mudrerina, Otero, Les Peñes, Refozones, El Reguerín, Ricarión, El Rozóu, La Tornera, La Baldre, La Vallina, Campanal, El Molín de la Maña, La Re Miguel, El Reguerón, El Vallucu, La Gallina, L'Azorera, El Fondaque, La Navaliega, Roíles, El Terrerón y El Trechuru.
La zona ye rica en carbón, que s'esplota dende 1787. En rellación colos trabayos mineros fízose, en 1952, la barriada de Tiuya, con 282 viviendes pa mineros que colaron pa elles dende les aldees de la rodiada. Nella hai estación de tren, campu fútbol (ú xuega'l Club Deportivu Tiuya), ambulatoriu, bolera y dellos comercios que la convierten nel centru de l'actividá de la parroquia.
Nesta parroquia ye u ñació y vivió David Villa, anguaño xugador del Fútbol Club Barcelona y tamién internacional cola Seleición masculina de fútbol d'España.
Schleswig-Holstein
Schleswig-Holstein ye un Bundesland o estáu federal alemán. Tien una superficie de 15.799,38 km² y cunta con unos 2,8 millones d'habitantes (2007). Ta asitiáu nel norte d'Alemaña. La so capital ye Kiel.
Praga
Praga ("Praha" en checu), ye la capital y la mayor ciudá de la República Checa. El so nome oficial ye "Hlavní město Praha", que quier dicir "Praga, la ciudá capital". Ye una de les ciudaes d'Europa central más conocíes y visitaes polos turistes. Destaca la so arquiteutura neoclásica, el campusantu xudíu y la so Ciudá Vieya ("Stare Mésto").
Praga ta na ribera del ríu Vltava na parte central de Bohemia, y ye'l centru políticu, cultural y económicu del estáu checu dende va más de 1.100 años. Na ciudá viven más de 1,2 millones de persones, y calcúlase que nel área metropolitana unos 1,9 millones.
Praga ta considerada una de les ciudaes más guapes d'Europa, y nella puen topase exemplos de toles époques de la so hestoria. Dende 1.992, el centru hestóricu de Praga ta incluyíu na llista de sitios Patrimoniu de la Humanidá de la UNESCO. Según el Llibru Guinness de los Récords, el castiellu de Praga ye'l más vieyu del mundiu. Ente los alcuños de Praga tan "la madre de les ciudaes ("Praga mater urbium", o "Praha matka měst" en checho)", "la ciudá de les cien aguyes" y "la ciudá dorada".
Pedagoxía
La pedagoxía (del griegu παιδίον "paidíon" 'neñu' y ἀγωγός "agōgós" 'guía, conductor') ye la ciencia que tien como oxetu d'estudiu la educación col enfotu de entamala pa cumplir con determinaos fines, establecíos a partir de lo que ye deseable pa una sociedá, esto ye, el tipu de ciudadanu que quier formase. Pertenez al campu de les ciencies sociales y humanes.
L'oxetu d'estudiu na pedagoxía ye «la educación», tomada ésta nel sentíu xeneral, que-y atribuyeron diverses lexislaciones internacionales, como lo referío en documentos de la Organización de les Naciones Xuníes pa la Educación la Ciencia y la Cultura (Unesco), la Organización d'Estaos Iberoamericanos pa la Educación, la Ciencia y la Cultura (OEI) y los mesmos de cada país (como les lleis xenerales o nacionales sobre educación). Tamién ye posible atopar la palabra «formación» como oxetu d'estudiu de la Pedagoxía, siendo «educación» y «formación» vocablo sinónimos en tal contestu (esiste un alderique qu'indica que son términos distintos).
La pedagoxía estudia a la educación como fenómenu complexu y multirreferencial, lo qu'indica qu'esisten conocencies provenientes d'otres ciencies y disciplines que pueden ayudalu a entender lo que ye la educación; exemplos d'ello son la hestoria, la socioloxía, la psicoloxía y la política, ente otres. Nesti contestu, la educación tien como propósitu incorporar a los suxetos a una sociedá determinada que tien pautes culturales propies y característiques; esto ye, la educación ye una acción que lleva implícita la intencionalidad del meyoramientu social progresivu que dexe que'l ser humanu desenvuelva toles sos potencialidaes. Pa una meyor comprensión de la hestoria de la conformanza de la Pedagoxía y la so relación cola educación, Immanuel Kant y Durkheim apurren elementos importantes. Kant propón la confección d'una disciplina que sía científica, teórica y práctica, que se base en principios, esperimentación y reflexones sobre práctiques concretes. Durkheim, al referise a la educación, espresa que ye materia de la Pedagoxía y ye indispensable construyir un saber per mediu de la implementación de riegles metodolóxiques −postura positivista− que sía garante del calter científicu de dichu conocencia.
La palabra provien del griegu παιδαγωγέω ("paidagōgueō"); nel cual παῖς (xen. παιδός "paidós") significa "neñu" y "άγω" ("ágō") significa "guía", esto ye "dirixir al neñu". Na antigua Grecia'l pedagogu yera l'esclavu encargáu d'acompañar al neñu hasta la Palestra o didaskaleía. 
De la palabra griega "παιδαγωγέω" depués latinizada como "pedagogu" darréu surde l'actual palabra castellana "cascante" col significáu d'aquel con dellos pocos o fementidos conocencies, que suel dar la plepa o ser intelectualoide (ye dicir daquién o daqué qu'aparenta ser intelectual) y que suel estelar a los ignaros y a les persones pueriles (por casu, pasar por "sapiente" ante les persones que la so mentalidá ye de "παιδός", "paidos" o pueriles), por tal motivu ye importante estremar la palabra "pedagogu" de la so derivada peyorativamente "cascante".
Tantu'l "Diccionariu de la llingua española" de la Real Academia Española, como'l "Diccionario Salamanca de la llingua española" definen a la pedagoxía como la ciencia que s'ocupa de la educación y la enseñanza. Tien como oxetivu apurrir guíes pa planiar, executar y evaluar procesos de enseñanza y aprendizaxe, aprovechando les aportaciones ya influencies de diverses ciencies, como la psicoloxía (del desenvolvimientu, personalidá, superdotación, educativa, social), la socioloxía, la antropoloxía, la filosofía, la hestoria y la medicina, ente otres. Poro, el pedagogu ye'l profesional qu'ayuda a entamar meyores sistemes y programes educativos, al envís de favorecer al máximu'l desenvolvimientu de les persones y les sociedaes. Estudia la educación en toles sos aguaes: escolar, familiar, llaboral, social y cultural.
En resume, podría dicise que la pedagoxía ye la ciencia que'l so oxeto d'estudiu ye la formación de la personalidá de la persona. Los enclinos actuales pretenden qu'esta educación sía integral, esto ye, en toles dimensiones de la persona. La formación ye'l procesu de preparación de la persona pa la vida. Por eso dellos autores considerar que la formación y l'educación son sinónimos. Sicasí, otros indiquen qu'una leve diferencia ta en que la formación fai énfasis nel oxetu y l'educación na aspiración que se deseya algamar.
http://www.suafyl.filos.unam.mx/lic_pedagogia
Institutu Bernaldo de Quirós
L'Institutu Bernaldo de Quirós (tamién llamáu "IBQ", poles sos iniciales) ye un centru d'enseñu secundariu y Bachilleratu asitiáu en Mieres del Camín, Asturies, cerca del Campus de Mieres de la Universidá d'Uviéu.
Asitiáu nun palaciu del sieglu XVIII, entamóse a impartir clases nel mesmu nel añu 1960. Nos cuarenta años xorreció'l so númberu d'estudiantes pa llegar a algamar los 1000 matriculaos nos años 80. Güei ye un centru modernu, tres les obres d'ameyoramientu que finaron n'abril de 2008 col treslláu definitivu al nuevu edificiu. Ye'l más importante de tolos institutos de Mieres, nun solo pol volume d'alumnos matriculaos, sinon tamién pol so muséu, onde s'atopen cuadros y escultures mui valioses del patrimoniu cultural asturiano.
AMule
aMule ye un programa d'intercambéu P2P llibre y multiplataforma, asemeyáu al afamáu eMule que furrula tanto cola rede eDonkey como con Kademlia.
Deriva del códigu fonte de xMule, qu'al empar remanez del proyeutu lMule, el primer intentu de portar el cliente eMule a Linux. Lo mesmo que eMule, aMule distribúise y asoléyase con una llicencia GNU. 
L'oxetivu de aMule ye ser un "eMule multiplataforma", furrulando anguaño nos sistemas operativos Linux, FreeBSD, OpenBSD, NetBSD, Solaris, Mac OS X y Windows, y nes arquiteutures x86, AMD64, UltraSPARC, PowerPC, Macintosh (G4, G5...), Xbox y NSLU2.
Esisten dos versiones d'aMule, la versión estable, y la versión de desendolcu (SVN), que s'asoleya a diario colos caberos avances. La versión en llingua asturiana 2.2.3 ta anguaño completada, y tamién la versión en desendolcu 2.3.0, de la mano de la comunidá de traductores de Softastur.
A diferencia de eMule, aMule soporta metalinks (enllaces magnéticos; dende la versión 2.2.0) y pue ser compiláu como un únicu programa monolíticu o como un ""daemon"", lo que dexa la so execución en segundu planu, ensin interfaz gráfico y con un menor consumu de recursos. Pa comunicarse col programa esisten tres interfaces diferentes:
Arriendes, esiste tou un protocolu de comunicación criáu pa poder desendolcar aplicaciones que se comuniquen bidireicionalmente col ñúcleu del programa.
Club Deportivu Tiuya
El Club Deportivu Tiuya ye un club de fútbol d'Asturies, na parroquia de Tiuya (Llangréu). Foi fundáu en 1952 y xuega na Tercera división asturiana. El so estadiu ye'l El Candín con un aforu de 2800 persones. Ente los xugadores que tuvieron nes sos files, destaca David Villa, natural d'esta parroquia.
Aeropuertu de Dong Hoi
L'Aeropuertu de Dong Hoi ou Sân bay Đồng Hới, allúgase a 6 km de la ciudá de Dong Hoi, nel Quang Binh, Vietnam. Las súas coordenads son 17°30′54″N, 106°35′26″ O.
L'aeropuertu ye ún de los más antigos d'Vietnam pol sou caráuter militare, peru nu referente a las súa faceta comercial creyóuse en 2008 pola aición del Consorciu del Aeropuertu de Dong Hoi, una sociedá conformada por alministraciones públicas llionesas y escomenzóu'l sou usu nel añu siguiente.
Anguañu nesti aeropuertu operan namái duas compañías aéreas rexonales, Vietnam Airlines aerollínia llionesa.
Tejedor
Tejedor ye un grupu de música folk d'Avilés, Asturies, consistente en tres hermanos (Jose, Javier ya Eva Tejedor). Los miembros de Tejedor toquen estilos de música tradicional asturiana emplegando al mesmu tiempu instrumentos tradicionales como gaites, flautes, curdiones y guitarres.
Tejedor ye conocío na escena musical celta internacional, ganando los dos hermanos del grupu delles vegaes los premios McCallan de gaita del Festival Intercélticu de Música de Lorient, Bretaña.
El so primer álbum, "Texedores De Suaños", foi producío por Phil Cunningham.
Aritmética
La pallabra aritmética (del griegu "αριθμός" = númberu) refiérese comunmente a la rama de les matemátiques que trata de les propiedaes de ciertes operaciones con númberos. El so usu por parte de los matemáticos profesionales ye como sinónimu de teoría de los númberos. 
Esisten cuatro operaciones aritmétiques tradicionales, tamién denomaes les cuatro operaciones básiques que son: 
Otres operaciones más adelantaes qu'incluyense dientro d'esta rama son: 
Estes operaciones son derivaciones de les cuatro operaciones básiques. 
En resume, distínguense los siguientes tipos de númberos: 
L'aritmética de los númberos naturales, númberos enteros, númberos racionales o fraccionarios y númberos reales estudiase per aciu d'algoritmos manuales, aun cuando depués úsense ferramientes como calculadores, ordenadores o ábacos. 
Utilizada como sinónimu de teoría de númberos incluye les propiedaes de los númberos enteros rellacionaes con númberos primeros y divisibilidá asina como'l resolución d'ecuaciones. 
Esiste una xerarquización nuna expresión matemática qu'incluye varies operaciones. Esti ye l'orden con que se tendría qu'operar: 
Esta xerarquía puese romper col usu de paréntesis. Toa operación incluyida dientro d'una parètesis tiense de realizar enantes de que'l restu. Los paréntesis puense incluyir dientro d'otros paréntesis. 
Dubai
Dubai (doráu n'árabe:دبيّ) ye ún de los siete emiratos qu'integren dende 1971 los Emiratos Árabes Xuníos, tamién ye una ciudá de los Emiratos Árabes Xuníos. La so población puxa a 1.422.000 habitantes.
Dubai ye famosa pol so aeropuertu y l'hotel Burj al-Arab.
Nel emiratu nos caberos años construyéronse grandes rascacielos (ente los que s'atopa'l Burj Khalifa, anguaño en construcción y que seldrá, cuando se fine, la construcción más alta del mundiu), y camudose nuna puerta perimportante pal Occidente. Amás, cellébranse abondes convenciones y conferencies internacionales y una de les sos grandes fontes d'ingresos ye'l turismu, especialmente el de luxu. Dientro de los grandes proyeutos d'urbanización y de turismu, asina como de vivienda de luxu, atópanse les Palm Islands, con tres ambientes dixebraos; en Jumeirah, que ye'l primeru de los proyeutos; en Jevel Ali, que ye'l segundu (50% más grande) y Deira que seldrá tres vegaes mayor que'l primeru. Aasina mesmu The World, compuestu por 300 islles d'area artificial que seldrán ocupaes por residencies, centros comerciales y por hoteles de cincu estrelles.
Amás, en Dubai realízase cada añu la Dubai World Cup, el mítin internacional de carreres de caballos que reparte los mayores premios del mundiu.
Dubai foi gobernáu fasta 2005 por Mohamed Bin Rachid al Maktum, que exercía tamién comu Vicepresidente y Primer Ministru de los EAU.
Rascacielos
Rascacielos ye la denominación popular d'edificios dotaos d'un altor singular frente a los demás y d'una forma xeneral presentando formatos de torres. Estos edificios normalmente tienen caráuter multifuncional, siendo capaces d'abeyugar establecimientos residenciales, comerciales, de servicios, ente otros. La so presencia nel espaciu urbanu, cuando destaca per enrriba del altor mediu de los demás edificios, constitúyese'n xeneral como una referencia o marcu pa la ciudá, anque tamién puea xeneral dellos problemes lligaos a la mobilidá urbana, consumo d'enerxía y seguridá.
A lo llargo de la Hestoria de la Arquiteutura, con escepción de monumentos como obeliscos y columnes, alcuéntrense pocos edificios dotaos de gran altitú. Normalmente, los pocos exemplares yeren les torres, les torres poseíen dalgún tipu de significáu relixosu (como les torres de los templos católicos) o militar. Fasta la dómina de la Revolución Industrial, los edificios d'usu cotidianu raramente teníen delles plantes d'altor.
Fasta mediaos del sieglu XIX, l'altura másima alcontrada nes grandes ciudaes capitalistes yera d'unos cinco pisos. Una de les razones yera'l tener que puxar a los pisos, pues nengún se disponía a puxar fasta pisos altos. Per otru llau, la construcción d'edificios altos demandaba sistemes constructivos y tecnolóxicos avanzaos. Como la mayor estaya de les parés portantes, seya pa caltener los pisos superiores o pa resistir los esfuerzos del vientu. D'ehí que, avances constructivos que tornaben les parés independientes de los elementos estructurales del edificiu, como'l formigón armáu y la estructura en fierro (y más tarde n'aceru ya posibilitaben la construcción d'edificios altos, o inconveniente de les puxaes, entá asina, yera mayor y estos sistemes d'una forma xeneral yeren caros.
En 1852, la invención del ascensor por Elijah Otis desanició la primer torga. El segundu problema foi resuetu a partir de la popularización de los sistemes construtivos avanzaos; la prefabricación d'elementos constructivos n'aceru nos países instrualizaos pasó a ser abondo común. Na década de 1920, una conxunción de factores - nueves técniques de construcción, materiales más resistentes y la invención de los elevadores - dio llugar a los rascacielos. La novedá camudó les formes de consumu, de facer comerciu, y, principalmente, de la morada de los habitantes de les metrópolis. Cal notar tamién que la produción arquiteutónica lligada a la Escuela de Chicago, influenciada poles necesidaes del capitalismu naquella ciudá, y arquitectos comu Louis Sullivan poseen tamién un papel de difundir les nueves tipoloxíes urbanes ente otres ciudaes del mundiu. El rascacielos pasaría a carauterizase como símbolu del progresu industrial nes grandes ciudaes del mundiu desendolcáu: la ciudá de Nueva York vería nes prósimes dos décades una carrera ente emprendedores a la gueta de la construcción del edificiu más altu. Como frente d'esti fenómenu, surdieron edificios que güei son consideraos símbolos d'aquella ciudá, como l'Emipre State Building, el Chrysler Building y más tarde'l Rockfeller Center.
Primera epístola a los corintios
La Primera epístola a los corintios (1 Co) ye un llibru del Nuevu Testamentu de la Biblia. Ye una carta escrita por Pablo de Tarso a la comunidá cristiana o Ilesia de Corinto. Tien 16 capítulos
Foi escrita dende Éfeso cerca del tiempu de la Pascua nel tercer añu del viaxe de Pablo ellí, sobro l'añu 57 dempués de Cristo, cuando planeaba visitar Macedonia pa más sero tornar a Corinto.
Ún de los pasaxes más afamaos, ye'l del capítulu númberu XIII que fala sobro l'amor. Diz asina:
Hipótesis
Una hipótesis (del griegu "ὑπόϑεσις" "hypothesis", compuesto de "hypo", "baxu" y "thesis", "posición", y aunque "suposición") ye la premisa subtendía a un razonamientu o a una demostración.
El significáu de la pallabra a los orixes yera una idea intelixente o un métodu matemáticu capaz de simplificar los cálculos, pero que nun yera necesariamente real. Con esti significáu el cardenal Bellarmine usó la pallabra cuando alvirtió Galileo Galilei de nun tratar el movimientu de la Tierra como real.
Nel usu común, una hipótesis ye una idea provisional el cual valor tien de ser acertáu. La hipótesis exixe asina qu'un esfuerciu de parte de los investigadores pa confirmala o negala. Nel métodu hipotético-deductivu, una hipótesis hubiera de ser falsificable, y aunque hubiera de ser posible declarala falsa, usualmente a través d'observación y consecuente formulación d'una otra hipótesis lóxica.
La pallabra "hipótesis" ye stata usada en modu nun correutu pa la hipótesis de Riemann, que hubiera de ser más propiamente llamada conxetura.
A menudo les demostraciones matemátiques vienen enunciaes en tres partes: hipótesis, tesis y demostración, u l'enunciáu de demostrar nun ye la hipótesis sinon la tesis, les hipótesis son en cambiu les condiciones en cual operense que vienen empleaes xuntes a los assiom de la teoría en cual opérase p'algamar la demostración, a exemplu:
La tesis ye la proposición de cual quierse acertar la verdá. El razonamientu que se quier a facer p'aportar a una tal verdá llámase demostración.
Internet Movie Database
La Internet Movie Database (IMDb): Base de Datos de Películes n'Internet ye una base de datos en llinia con información sobro direutores, productores, actores, películes, programes de televisión, videoxuegos y cásique tolo rellacionao cola industria fílmica privada ya independiente. Propiedá d'Amazon dende 1998, IMDb celebró'l so decimuquintu aniversariu el 17 d'ochobre de 2005.
Deluge
Deluge ye un cliente BitTorrent , criáu usando Python y GTK+ (per aciu de PyGTK). Deluge pue usase en cualesquier sistema operativu que respete l'estándar POSIX. Ta enfocáu a brindar un nativu y completu cliente a entornos d'escritoriu GTK como son GNOME y Xfce. Anguaño, alcuéntrase pa Linux (Ubuntu) y ta en desendolcu una versión oficial pa Windows. El programa usa la llibrería de C++ "libtorrent"]. Hasta la versión 0.4, esti foi desendolcáu per aciu d'una adaptación de la llibrería python-libtorrent pa Python. Na versión 0.5, les adaptaciones a la llibreria python-libtorrent foren fusionaes dientro del cliente principal como la estensión deluge_core. En futuros llanzamientos, camiéntase na utilización de les adaptaciones oficiales de Python pa libtorrent.
Deluge foi criaú por dos miembros de ubuntuforums.org, "Zach Tibbitts" y "Alon Zakai", y nos sos entamos foi abellugáu y sofitáu en "Google Code", sicasí agora tien el so propiu sitiu Web, deluge-torrent.org.
Na so etapa de desendolcu inicial, Deluge yera conocíu como gTorrent, darréu de que yera un cliente BitTorrent pa GNOME (la «g» en «gTorrent» refierse a «GNOME»). Cuando la primera versión foi llanzada al públicu el 25 de setiembre del 2006, el cliente renomóse a Deluge pa evitar l'implicación de que'l cliente fuera namái pa Gnome.
El llanzamientu 0.5, que ye estable dende'l 18 de marzu del 2007, ta reescritu ensembre de la versión 0.4.x. El segundu llanzamientu na versión 0.5.x, 0.5.1.1, amestó sofitu pal cifráu, intercambéu de pares, Prefixu binariu y UPnP.
Anguaño, ta disponible la versión n'asturianu pa (Ubuntu) de la mano de Softastur
Deluge soporta les siguientes opciones de conexón
Adicionalmente, Deluge tien les siguientes carauterísticas disponibles:
Páxina web
Una páxina web ye una fonte d'información adautada pa la World Wide Web (WWW) y accesible per duana d'un ñavegador d'Internet. Esta información preséntase xeneralmente en formatu HTML y pue contener hiperenllaces a otres páxinas web, constituyendo la "rede" enllazada de la World Wide Web.
Les páxines web puen ser cargaes d'un ordenador o computador llocal o remotu, denomáu Servidor Web, que fadrá de HOST. El servidor web pue restrinxir les páxines a una rede privada, por exemplu, una intranet, o pue asoleyarr les páxines nel World Wide Web. Les páxines web son solicitaes y transferíes de los servidores usando'l Protocolu de Tresferencia d'Hipertestu (HTTP - Hypertext Transfer Protocol). L'aición del Servidor HOST d'atroxar la páxina web, denómase "HOSTING".
Les páxines web puen consistir n'archivos de testu estáticu, o se puen lleer una riestra d'archivos con códigu qu'instruya al servidor sobro cómo construyir el HTML pa cada páxina que ye solicitada, a esto conózse-y como Páxina Web Dinámica.
Métodu científicu
El métodu científicu constituye l'estudiu sistemáticu, controláu, empíricu y críticu de proposiciones hipotétiques sobro presuntes rellaciones ente varios fenómenos naturales y ye'l mecanismu utilizáu nes ciencies esperimentales pa convalidar o invalidar una teoría, per aciu de la esperimentación o de la observación. 
El primeru d'ellos ye la reproducibilidá, ye dicir, la capacidá de repitir un determináu esperimentu en cualesquier llugar y por cualesquier persona. Esti pilar emplega pa la so práutica, esencialmente, la comunicación y la publicidá de los resultaos obteníos. 
El segundu pilar ye la refutabilidá, esto ye, que toa proposición científica tien que ser susceptible de ser falsiada o refutada (falsacionismu). Esto implica que podríen diseñase esperimentos, que nel casu de dar resultancies distintes a los predichos, negaríen la hipótesis puesta a prueba. La falsabilidá nun ye otra cosa qu'el "modus tollendo tollens" del métodu hipotéticu-deductivu esperimental.
Na actualidá los resultaos de la investigación científica son publicaos en revistes científiques especializaes tres crítiques o comentarios d'otros espertos, correiciones por parte de los autores y arriendes verificación de los esperimentos por otros equipos d'investigación. Al mesmu tiempu, ta comenzando a ser usual que s'espublicen na rede (internet) al tiempu qu'en les revistes científiques o esclusivamente.
GNOME
GNOME ("GNU Network Object Model Environment") ye un entornu d'escritoriu pa sistemes operativos de tipu Unix baxo teunoloxía X Window. Forma parte oficial del proyeutu GNU. Nació como una alternativa a KDE.
Anguaño alcuéntrase disponible en 48 llingües na so cabera versión. La versión en llingua asturiana distribúise xunto con delles ditribuciones GNU/Linux
El proyeutu GNOME surdió n'agostu de 1997 como proyeutu llideráu polos mexicanos Miguel de Icaza y Federico Mena pa criar un entornu d'escritorio llibre ensembre, pa sistemes operativos llibres, n'especial pa GNU/Linux. Dende l'entamu, l'oxetivu cimeru de GNOME foi fornir un conxuntu d'aplicaciones amigables y un escritoriu cenciellu d'usar. GNOME tamién ye una pallabra del idioma inglés que sinifica "nomu", "duende".
El Proyeutu GNOME pon un gran enfotu na cenciellera, usabilidá y en facer que les cosas furrulen. Otros oxetivos del proyeutu son:
L'escritoriu GNOME tien munches aplicaciones qu'utilicen la so biblioteca GTK+:
Sociedá de Llingüística Aragonesa
La Sociedá de Llingüística Aragonesa o SLA ("Societat de Lingüistica Aragonesa" n'aragonés) ye una asociación que tien el so enfotu na promoción de la llingua aragonesa col desendolcu cientificu en llingüistica. Foi fundada nel 2004. 
La SLA ellabora una codificación de l'aragonés que tien el nome de grafía SLA que ye un modelu estremáu de la grafía de Huesca que ye la fecha pol Consello d'a Fabla Aragonesa (CFA). La grafía SLA preocupase pola rellación de l'aragonés coles normes d'otres llingües romances, como'l catalán y el occitanu.
Les sos fueyes d'estudiu tien el nome "De Lingva Aragonensi", cola voluntá de meyorar y creyar un desendolcu de les publicaciones sobro l'aragonés.
El presidente de la SLA ye'l llingüista benasqués José Antonio Saura Rami.
KDE
KDE (AFI: ) tcc ("K Desktop Environment" o "Entornu d'Escritoriu K"), ye un entornu d'escritoriu ya infraestructura de desendolcu pa sistemes Unix/Linux.
D'acordies cola so páxina web, "«KDE ye un entornu d'Escritoriu contemporáneu pa estaciones de trabayu Unix. KDE llena la necesidá d'un escritoriu amigable pa estaciones de trabayu Unix, asemeyaes a los escritorios de Mac OS o Windows»".
La «K», orixinariamente, representaba la pallabra «"Kool"», pero'l so significáu foi abandonáu más sero. Anguaño significa cenciellamente «K», la lletra inmediatamente anterior a la «L» (inicial de Linux) nel alfabetu.
La mascota del proyeutu ye un pequeñu dragón nomáu Konqi.
Alfons Mucha
Alfons Maria Mucha (24 de xunetu de 1860 – 14 de xunetu de 1939) ye un pintor y cartelista checu, unu de los máximos esponentes del Art nouveau.
Alfons Mucha nació n'Ivancice en Moravia (República Checa), que formaba parte entós del Imperiu austro-húngaru). Fíu d'un funcionariu de xusticia, la so aptitú pal cantu permitiéron-y continuar la so educación na capital morava, Brno, pero la so pasión fuera siempre'l dibuxu. Depués de realizar dellos trabayos decorativos en Moravia (fundamentalmente los decoraos del teatru), emigra en 1879 a Viena cola intención de trabayar pa la más grande empresa de decoraos teatrales de la ciudá, continuando la so formación artística. Torna a Moravia en 1881, depués de qu'una quema destruyera la so empresa y realiza decoraciones y retratos de forma independiente. El Conde Karl Khuen de Mikulov, que lu contratara pa decorar les parés del so castiellu Hrusovany Emmahof, quedó tan impresionáu col so trabayu que-y financia los estudios en Munich.
Mucha mudóse a París en 1887 pa continuar colos sos estudios na "académie Julian" y na "Académie Colarossi", produciendo al mesmu tiempu ilustraciones pa revistes y "afiches" publicitarios. N'avientu de 1894 realiza'l cartel publicitariu de Gismonda, la obra interpretada por Sarah Bernhardt nel "Théâtre de la Renaissance". Esi cartel asoleyóse los primeros díes de xineru de 1895 y causó una sensación grande nos ambientes artísticos, lo que fizo que Sarah Bernhardt lu contratara n'esclusiva durante seis años. El so estilu finu valió-y muncha notiriedá. Los carteles realizaos pa ella contribuyeron a esparder la fama de l'actriz más allá de les fronteres de Francia. Hasta 1901, Mucha non solo foi responsable de los carteles publicitarios, sinon tamién de les escenografíes y los vestuarios del "Théâtre de la Renaissance". Foi esta obra, col so estilu exuberante y estilizáu, lo que-y dio tanto sonadía como numberoses comisiones. 
Otros carteles famosos pal "Théâtre de la Renaissance" son:
En 1896, participa na "Exposition du Cirque" de Reims y fai'l cartel del "Salon des Cent" que tien llugar en París.
Mucha ye tamién conocíu por facer una riestra de pintures, posters y carteles publicitarios pertenecientes al estilu "Art nouveau". Ente ellos, los más populares, podemos citar "Lefèvre-Utile", "Job", "Perfecta", "Ruinart", "Moët et Chandon".
Representaba normalmente muyeres xóvenes con vestíos neoclásicos con teles flotantes, a menudo coronaes con flores. El so estilu foi aína asonsañáu, pero ensin algamar el toque artísticu que solo Mucha podía dar. 
Cuando Mucha visitó Estaos Xuníos foi reclutáu pola excéntrica actriz "Leslie Carter", que trató de superar la ostentación de les obres de teatru de Sarah Bernhardt, lo que finalmente la llevó a la ruina. El formatu y la configuración de los carteles yeren asemeyaos a los fechos pal "Théâtre de la Renaissance" enantes de 1900, con una influencia de les xoyes creaes pa "Georges Fouquet".
Muerre en Praga el 14 de xunetu de 1939, dellos díes depués de ser interrogáu pola Gestapo. El so cuerpu foi tiráu a una fuexa común, la iglesia católica refugó da-y sepultura en tierra cristiana debido al fechu de la so pertenencia a la masonería. Una placa conmemorativa ta dedicada a él nel cementeriu de los Grandes Homes de Praga.
Patada
En violencia, artes marciales y deportes, una patada ye un golpe col pie, la rodiya o la pierna. Como ataque úsase en combate cuerpu a cuerpu. Les pataes son, polo xeneral, más lentes que los puñetazos anque más fuertes qu'éstos.
Les pataes son parte fundamental en munches artes marciales, como puen ser el Kung fu, karate, Tai-Jitsu, kick-boxing, tangsudo o taekwondo; mientres qu'otres artes nun usen nenguna patada, como ye'l casu del yudu o del boxéu. Otres artes marciales de competición puen usar pataes anque restrinxéndoles a ataques a les piernes y a la parte baxa del cuerpu del contrariu.
Esiste un gran númberu de pataes, y munches tienen nomes carauterísticos pa caúna. Davezu'l mesmu movimientu tien estremaos nomes nes diferentes artes marciales. Esto nótase especialmente al comparar artes orientales y occidentales.
(1) Les pataes frontal y llateral, de forma "penetrante", sobro'l miembru inferior son autorizaes ente los profesionales sobre too pa ciertos títulos, pero non en tolos países.
(2) Esisten numberoses pataes híbrides, como la "llateral-frontal" ("side-front") o "patada llateral" coles caderes más bien de frente que permite una conexón instantánea de les téuniques de puñu, perútil en defensa activa
Categoría de les pataes con pierna reuta, llamaes "en palu" ("stick kick"):
(*) Dalgunes téuniques puen ser con xiru y con saltu al empar.
Gufw
Gufw ye una interface gráfica pal ufw (Uncomplicated FireWall), asoleyáu per primer vegada n'Ubuntu 8.04.
Ubuntu "Hardy Heron" introduxo la ferramienta ufw de llinia de comandos que facilitaba la configuración de les regles de "Iptables". Sicasí la llinia de comandos de ufw entá ye pa muncha xente enforma complexa. 
Con Gufw se puede prescindir de la consola, usando'l motor de ufw. Ye percenciello activar/desactivar el tornafueos, añader regles que tornen/permitan programes o servicios predeterminaos, asina como puertos/ips o desaniciar conxuntos de regles creaes.
Ye necesario l'usu d'Ubuntu 8.04 Hardy Heron o superior, que ye onde se inclúi per primer vegada "ufw".
Tamién ye posible facelo dende un ficheru Debian installer baxáu dende la web del proyeutu.
Gufw fae usu de Launchpad pa la xestión de los recursos. Nella puede facese un siguimientu o avisu de bugs, idees, roadmap y torna a llingües.
Aeropuertu de Vigo
L'Aeropuertu de Vigo allúgase ente los conceyos de Redondela y Mos (España), a 8 km de Vigo, 38 de Santiago de Compostela y ye l'únicu aeropuertu de Pontevedra.
Anguaño operen regularmente 3 compañíes nél: Iberia L.A.E., Air Nostrum (franquicia rexonal d'Iberia), Spanair,
Los destinos regulares son Madrid, Barcelona, València, Alacant, Málaga, Sevilla, París, Londres y Bruxeles. Con vuelos chárter suelen fletase aviones selmanales con destinos como Tenerife Sur, Lanzarote, Barcelona, y Madrid, ente otros.
Gran Premiu de Turquía de 2008
El Gran Premiu de Turquía ye la quinta preba puntuable de la temporada 2008 de Fórmula 1. Foi disputáu ente'l 9 y 11 de mayu nel Circuitu d'Estambul, allugáu nel llau asiáticu d'Estambul, Turquía. Féxose un cambéu na data avezada del eventu, el caberu fin de selmana d'agostu. Ye la cuarta vegada que se disputa una carrera de Fórmula 1 nesti país.
De los pilotos n'activu, namái los dos de la Scuderia Ferrari; Kimi Räikkönen con McLaren en 2005; y Felipe Massa en 2006 y 2007 conocen la victoria nesti circuitu.
Esta carrera ye la primera en ver participar a 20 coches dende'l Gran Premiu de Brasil de 2005. Super Aguri viose angariyáu a retirase por problemes económicos.
Gran Premiu de Mónaco de 2008
El Gran Premiu de Mónaco de 2008 foi la sesta prueba puntable de la temporada 2008 de Fórmula 1; nel que se disputó la so sesentena sesta edición. Tuvo llugar ente'l 22 y el 25 de mayu nel Circuitu de Mónaco, porque los entrenamientos llibres cellebráronse el xueves n'arróu del vienres, día nel que se faen davezu.
La carrera entamó a les 14:00. Fernando Alonso foi el ganador de la edición anterior, pilotando un McLaren.
Gran Premiu de Canadá de 2008
El Gran Premiu de Canadá de 2008 foi la sétima preba puntable de la temporada 2008 de Fórmula 1; siendo la trixésima vegada que ye disputada en Canadá; nel Circuitu Gilles Villeneuve, allugáu na ciudá canadiana de Montreal, y la única d'esta temporada en disputase en Norteamérica. Tuvo llugar ente los díes 6 y 8 de xunu de 2008, a les 13:00 hora llocal (19:00 Hora central europea).
Lewis Hamilton ganó la edición anterior. Namái Räikkönen, Alonso y Hamilton saben lo que ye ganar en Canadá, magar que Jenson Button y David Coulthard tienen ocupao dalguna vegada la pole.
Gran Premiu de Francia de 2008
El Gran Premiu de Francia de 2008 ye la octava prueba puntable de la temporada 2008 de Fórmula 1. Foi cellebráu ente'l 20 y el 22 de xunu de 2008 nel circuitu de Nevers Magny-Cours. Esta temporada disputábase la cincuentena octava edición de la carrera.
En la edición anterior de la carrera ganó'l finlandés Kimi Räikkönen, pilotando un Ferrari, siguíu del so compañeru, el brasilanu Felipe Massa y el británicu Lewis Hamilton, de McLaren.
Gran Premiu del Reinu Xuníu de 2008
El Gran Premiu del Reinu Xuníu de 2008 foi la novena preba puntable de la temporada 2008 de Fórmula 1. Cellebróse ente'l 4 y el 6 de xunetu de 2008 nel circuitu de Silverstone.
Eduardo Úrculo
Eduardo Úrculo (Santurce, 1938 – Madrid, 31 de marzu de 2003) foi un pintor, escultor y dibuxante de cómic español.
A la edá de dos años treslladóse cola so familia a Asturies. Los primeros pasos artísticos diólos nel diariu La Nueva España, d'Uviéu, pa la que dibuxó tires diaries, adientrándose nel mundu del cómic. En 1957 espuso nel "Hogar del Productor" de La Felguera y esi mesmu añu foi becáu pol Ayuntamientu de Llangréu pa cursar estudios de pintura nel Círculu de Belles Artes de Madrid y na Academia de la Grande Chaumière de Montparnasse, París, en 1959. Esi añu figuró nel "Salon National de Beaux Arts", y espuso los sos cuadros en delles de las más importantes galeríes parisines.
Dende entós entamó a viaxar de forma continua (París, Tenerife, Marbella, Madrid, Suecia, Dinamarca, Ibiza, Nueva York), lo que-y permitió conocer a grandes artistes del sieglu XX, de gran influencia na so evolución.
A la vuelta abrió un estudiu con Zuco n'Uviéu, col que fizo'l mosaicu pa Alsa. Les sos primeres obres enmárquense dientro d'un espresionismu social. En 1960 conoció a Eduardo Westerdahl y la so obra evoluciona hacia l'informalismu abstractu.
Ente 1975 y 1979, la so obra, determinada pol arte pop, entama les series de desnudos femeninos, les vaques y la fruta. Depués continuaría cola serie dedicada al tema del viaxeru, col sombreru y les maletes nun papel protagonista. Nos últimos años, trabayó sobre iconografíes orientales de geishes, como evasión romántica y como iconu sexual.
Fizo un buen garapiellu d'esposiciones individuales, colectives y bienales n'España, Alemaña, Francia, Cuba, Irán, Estaos Xuníos, etc. En 1993 el Centro d’Arte Modernu Ciudá d'Uviéu entamó una muestra restrospectiva de la so obra.
Como escultor fizo en 1992 "El viaxeru" pala estación d'Atocha, de Madrid; "El regresu de William B. Arrensberg" (1993), pa la plaza Porlier, d’Uviéu; la "Exaltación de la manzana", pal parque Vallina de Villaviciosa (1996), l' "Homenaxe a Emilio Alarcos", n'Uviéu (1991) y l' "Homenaxe a Santiago Roldán", Barcelona (1999).
Un infartu acabaría cola so vida'l 31 de marzu de 2003, en Madrid.
Bando kick-boxing
El bando kick-boxing ye la forma moderna del deporte de "lethwei", conocida n'Europa como "boxéu birmanu de cuatro armes".
Nació n'América del Norte al entamu de los años 1960. Los lluchadores combaten emplegando los pies y los puños (cubiertos con guantes) nun "ring". Dende los años 1970 nacieron delles formes de full contact y de kick-boxing.
En competición esisten dos formes de llucha: el "bando kick-boxing controláu" (light contact) u los lluchadores gólpiense ensin firise, y el "bando kick-boxing de contautu plenu" (full contact) u son permitíos los golpes potentes, destináu a los adultos. Acordies cola edá y el nivel téunicu, les regles y les condiciones de la competición son variables: sobre too cambien les téuniques autorizaes y torgaes, el tiempu de llucha, el tipu de superficie de llucha (tapiz o ring) y l'usu de ciertes protecciones (cascu, petu -proteutor del tórax y del abdome-, proteutores de les tibies, chineles, etc.)
Faquir
Conozse como Faquir al artista de circu que fai exercicios con cuchiellos, fueu y otros oxetos dañibles o peligrosos ensin mancase.
Aparentemente'l faquir camina descalzu enriba cristales y áscuares, ya introduzse antorches o cuchiellos na boca ensin que-y pase nada. Dizse tamién que'l faquir pue tar díes y meses ensin comer y duerme nuna cama de clavos. 
Frai Zeferino González
Zeferino González y Díaz Tuñón (Villoria - Llaviana, 28 de xineru de 1821 - Madrid, 29 de payares de 1894) foi un relixosu asturianu, perteneciente a la Orde de Predicadores (dominicos) que llegó a ser cardenal y unu de los filósofos españoles más importantes del sieglu XIX.
Fray Zeferino González y Díaz Tuñón nació n"'El Campal" na parroquia de Villoria nel conceyu de Llaviana, siendo so padre y so madre agricultores.
Estudia en Ciañu y ingresa nel conventu d'Ocaña, perteneciente a la orde de predicadores, el 28 de payares de 1844. Estudia Filosofía sintiendo atracción pol tomismu, corriente que defendería gran parte de la so vida. 
En Febreru de 1849 la so congregación treslládalu como misioneru a Filipines onde sigue los sos estudios filosóficos na Universidá de Manila. Interésase por otres materies como la física o la química. En 1854 ye ordenáu sacerdote. Durante la so estancia na isla entama a asoleyar los sos primeros escritos: "Los temblores de tierra" (Manila, 1857) y "La electricidad atmosférica y sus principales manifestaciones".
En 1851 ye nomáu profesor d'Humanidaes na universidá y dos años más sero, en 1853, nómenlu profesor de Filosofía. En 1859 ye nomáu catedráticu de Teoloxía na Universidá de Santo Tomás.
En 1858 sufre la pérdida del so amigu y compañeru, el tamién asturianu, Frai Melchor García Sampedro martirizáu en Tonkin (Vietnam).
En 1864 publica en Manila la so obra doctrinal más sólida, los tres volúmenes d"'Estudios sobre la filosofía de Santo Tomás" (reeditaos en Madrid en 1866-67 y publicaos n'alemán en Ratisbona en 1885).
N'avientu de 1866 sal de Filipines por orde de los sos superiores al entamar a tener problemas de salú llegando a España n'avientu de 1867. Una vez asitiáu en Madrid tien llugar l'enfrentamientu con Segismundo Moret nel Ateneo de Madrid y faise amigu formando un círculu de filosofía con Alejandro Pidal y Mon, Carlos María Perier, Eduardo Hinojosa, Antonio Hernández y Fajarnés, Juan Manuel Ortí y Lara.
El 16 de xunu de 1874 ye preconizáu pal Obispáu de Málaga cargu que consigue evitar al tar más interesáu nel so llabor d'escritor. 
El 5 de xunetu de 1875 ye promovíu pal cargu d'Obispu de Córdoba por orde del Papa Píu IX siendo ordenáu'l 24 d'ochobre de 1875. Demientres el so obispáu consigue compatibilizar el so llabor d'obispu cola de filósofu faciendo numberosos escritos y trabayos na diócesis. En Córdoba foi pioneru na organización de los "Círculos Obreros" y na acomodación de los Seminarios eclesiásticos a les enseñances del bachilleratu civil.
El 15 de marzu de 1883 ye nomáu Arzobispu de Sevilla, una vez nel cargu rechaza'l de senador que-y correspondía. Una vez en posesión del cargu dedícase dafechu a los sos llabores eclesiásticos y intelectuales que son premiaos un añu más tarde pol Papa León XIII (esti Papa tuvo-y munchu respetu, y ta probada la influencia directa de les idees de Frai Zeferino na encíclica "Providentisimus Deus" de 1893) col cardenalatu. Asina'l 10 de payares de 1884 ye promovíu pal puestu del cardenal, obteniendo la titularidá de Santa Maria sopra Minerva'l 17 de marzu de 1887. Continúa en Sevilla hasta l'añu siguiente nel que se tresllada a Toledo al ser promovíu pol rei Alfonsu XII p'Arzobispu de Toledo. El 27 de marzu de 1885 ye promovíu pal cargu obteniendo arriendes d'ello'l títulu de Patriarca de les Indies (dignidá que yera frutu de lo acordao en 1885 ente la Santa Sede y Alfonsu XII), capellán mayor del rei y vicariu xeneral castrense.
En 1886 regresa a Sevilla debido a la so mala salú renunciando finalmente al obispáu por esta cuestión el 28 de payares de 1889.
Un cáncer de maxilar causa-y la muerte nel conventu de la Pasión de Madrid, asistíu pol Obispu d’Uviéu Ramón Martínez Vigil, el 28 de payares de 1894 siendo enterráu n'Ocaña, Toledo.
Foi nomáu académicu de la historia, académicu de la Real Academia de Ciencies Morales y Polítques (1873), de la Academia de Buenas Letras de Sevilla, de la Academia Romana de Santo Tomás y en 1893 foi elexíu pa la Real Academia Española de la Lengua.
Sirius
Sirius (tamién conocida como estrella del Can, grupu estelar "Canis maior") ye la más rellumante del cielu nocherniegu (-1,43m). Esta estrella ye posible vela dende cada rexón poblada de la Tierra, nel hemisferiu norte, ye un vértiz del Hexágonu ivernal. Ye un astru blancu que ta asitiáu a 8,7 años lluz, siendo la quinta estrella más averada'l Sol. Pola so velocidá radial, -7,6 km/s, pue calculase que s'aproxima a la velocidá de 27.360 km/h: esti valor perellevau ta orixináu pola combinación del movimientu de so y el movimientu orbital del Sol entornu al Camín de Santiagu.
Esti cuerpu celeste na realidá ta formáu por dos estrelles que viaxen xuntes, xuníes pola fuercia de la gravedá, describiendo un movimientu con forma d'espiral. Por mor de delles perturbaciones na órbita d'estes estrelles especúlase que pue esistir una tercer estrella (Sirius C) de masa 1/5 que'l sol, de tipu pantasmal M5-9 y una órbita elíptica de 6 años entornu de Sirius A y constituyéndose entós nun sistema triple. Esti cuerpu inda nun foi vistu y esisten discusiones pola so esistencia real.
Friedrich Bessel, en 1844, analizando les posiciones de Sirius y Procyon, y so aparente movimientu erráticu dibuxó la órbita de la estrella compañera de Sirius, una enana blanca llamada Sirius B. Esta compañera de Sirius foi observada casualmente en 1862 pol famosu constructor d'oxetivos astronómicos, Alvan Graham Clark, cuando taba enfocando sobre Sirius el telescopiu qu'acababa de finar pal Observatoriu Naval de Washington: yera la primer estrella nana blanca descubierta; la so magnitú ye 8,44 y el so tipu pantasmal DA.
El sistema de Sirius foi tema d'espolín antropolóxicu, debíu a que la estrella Sirius B yera conocida por una tribu de Sudán, los Dogon, enantes del so descubrimientu astronómicu (1844), sigún los antropólogos franceses Marcel Griaule y Germaine Dieterlen, qu'estudiaron les tradiciones de los Dogon ente 1931 y 1952. Los Dogon nomaben a Sirius B col nome de ""Po tolo"" y sabíen de la so peculiaridá como nana blanca. Los Dogon falaben tamién de Sirius C nomándola ""emme ya tolo"" conocida polos astrólogos dogones como l'astru femenín, esti cuerpu xira entornu a Sirius A. Coincidiendo con esti eventu cada 50 años cellebren la fiesta del "Sigui" na que representen antroxaos con mázcares y traxes la llegada del espaciu de los seres que-yos dieron estes informaciones.
Nun son l'únicu pueblu que conoz esta estrella; los exipcianos tamién la conocíen y nomábenla "Shotis". El faraón exipcianu nun representaba al Sol sinon a Sirius, otres deidaes importantes pa los exipcianos foron Isis y Nephtis que yeren representaes como mellices siameses con un cuerpu y dos cares, nuna Isis, de cara blanca y otra Nephtis, de cara rosada, correspondiendo estos collores con Sirius A y Sirius B; amás a Isis námase-y ""Aset"" ello quier dicir "el tronu". Curiosamente los Dogon tamién nomen a Sirius A col nome d'estrella sentada y Nephtis a so vez yera "Beb-het" ente los exipcianos, que quier dicir "el sirviente", representando esti la movilidá (Sirius B) frente a la inmovilidá de (Sirius A).
Euzko Gaztedi
Euzko Gaztedi-EGI ye la organización de mocedá del Partíu Nacionalista Vascu (PNV). Ta establecida nel País Vascu ("Euskadi") y Navarra ("Nafarroa") y nel País Vascu francés. Según los sos estatutos defínese como una organización vasca, democrática, plural, participativa, independentista y humanista naguando por llograr un marcu de respetu a la identidá de los pueblos y a los derechos humanos.
Colexata de Santa María Magdalena
La colexata de Santa María Magdalena, ta asitiada na villa asturiana de Cangas del Narcea, y ye d'estilu barrocu. 
La fachada da idea de superficie plana rematada por dos torres con teyáu de pizarra. La portada principal con arcu de mediu puntu y con una fornica que tien la imaxe de la Magdalena, encuma nun tímpanu col escudu del fundador, l'arzobispu de Granada (ente1633 y 1639)nacíu en Cangas, don Fernando Valdés Llano, que ta enterráu nun pateón d'alabastru, al llau del Evanxeliu, nel altar mayor, debaxo de la estatua episcopal, de tamañu natural. 
L'interior ye d'una sola nave, con capielles llaterales, cruceru y cabecera plana. Ta abovedada dafechu y con cúpula nel centru del cruceru. Na capiella mayor hai un retablu barrocu, obra de Pedro Sánchez de Agrela de 1643, con dalgún elementu renacentista.
Palaciu d'Omaña
El Palaciu d'Omaña ta asitiáu na llocalidá asturiana de Cangas del Narcea (España). El palaciu forma plaza cola Colexata de Santa María Magdalena. 
La construcción del palaciu data del sieglu XVI anque foi sometíu a dellos remociques qu'alteraron bultablemente la so fachada.
L'edificiu encadarmase al rodiu d'un patiu central con columnes. La fachada principal, flanquiada por dos torres, axunta los principales elementos decorativos, ente los que rescamplen dellos escudos. 
Palaciu de Toreno (Cangas)
El Palaciu de Toreno ta asitiáu na llocalidá asturiana de Cangas del Narcea nel conceyu del mesmu nome.
Construyíu nel sieglu XVII, ye ún de los más bultables del barrocu asturianu y foi llevantáu por orde de don Álvaro Queipo de Llano y Bernaldo de Quirós al ser tituláu por Felipe IV Conde de Toreno.
Trátase d'un edificiu de planta cuadrada y con torres, de seición cuadrada, en tres de les sos esquines. Tanto les tomes como'l cuerpu central caltienen harmonía na distribución de huews y escudos. 
CSIC
El Conseyu Superior d'Investigaciones Científiques o CSIC ye una Axencia Estatal del Gobiernu dependiente del Ministeriu de Ciencia ya Innovación. Tien caráuter multidisciplinar y realiza investigaciones avanzaes en tolos campos de la ciencia gracies a los sos más de cien centros repartíos per toa España. L'actividá del CSIC establezse per aciu d'un contratu de financiación del Gobiernu per una duración de cuatro años.
Institutu d'España
L' Institutu d'España ye la institución qu'axunta a les ocho Reales Academies oficiales establecíes en Madrid, y ta formao pol conxuntu los académicos numberarios pertenecientes a éstes. El so xeitu, sigún los sos estatutos, ye'l de ""caltener y estrechar la fraternidá espiritual de les indicaes ocho Reales Academies españoles, aidándose y complementándose ente sí pa la mayor eficacia de les sos tarées y actividaes, formando la superior representación académica nacional n'España y nel estranxeru"".
Bioloxía molecular
La Bioloxía molecular ye'l estudiu de la vida a un nivel molecular. Esta área ta rellacionada con otros campos de la Bioloxía y la Química, particularmente xenética y bioquímica. La bioloxía molecular céntrase p'enriba tóo nel entendimientu de les interacciones de los estremaos sistemes de la célula, lo qu'inclúi bayura rellaciones, ente elles les del ADN col ARN, la síntesis de proteínes, el metabolismu, y el cómo toes eses interacciones son regulaes p'algamar un perfinu furrulamientu de la célula.
Al estudiar el comportamientu biolóxicu de les molécules que componen les célules vives, la Bioloxía molecular toca otres ciencies qu'aborden temes asemeyaos: asina, p. ex., xunto cola xenética interésase pola cadarma y furrulamientu de los xenes y pola regulación (inducción y represión) de la síntesis intracelular d'enzimes y d'otres proteínes. Cola citoloxía, ocúpase de la cadarma de los corpúsculos subcelulares (núcleu, nucléolu, mitocondries, ribosomes, llisosomes, etc.) y les sos funciones endientro la célula. Cola bioquímica estudia la composición y cinética de les enzimes, interesándose polos tipos de catálisis enzimática, activaciones, inhibiciones competitives o alostériques, etc. Tamién collabora cola Filoxenética al estudiar la composición concreta de determinaes molécules nas estremaes especies de seres vivos, dando a conoces pervaliosos datos pa'l conocimientu de la evolución.
D'otra miente, estrémase de toes estes ciencies numberaes tanto nos envises concretos como nos métodos emplegaos p'algamalos. Asina como la bioquímica investiga detalladamente los ciclos metabólicos y la integración y desintegración de les molécules que componen los seres vivos, la biología molecular pretende fixase con preferencia nel comportamientu biolóxicu de les macromolécules (ADN, ARN, enzimes, hormones, etc.) endientru de la célula y desplicar les funciones biolóxiqus del ser vivu por estas propiedaes a nivel molecular.
Ptolomeo
Ptolomeo ye'l nome de dellos personaxes hestóricos:
Toloméu
Claudio Ptolomeo, en Griegu, Κλαύδιος Πτολεμαῖος, Klaudios Ptolemaios; (Tolemaida, Tebaida, c. 85 – Cánope, c. 165; otros autores dicen c. 100 – c.170). Astrónomu, químicu, xeógrafu y matemáticu grecu-exipciu, denomáu tamién Ptolomeo (o Tolomeo). 
Vivió y trabayó n'Alexandría, Exiptu (camiéntase que n'afamada Biblioteca d'Alexandría). Foi astrólogu y astrónomu, actividaes que nesa dómina taben estrenchamente lligaes. Ye autor del tratáu astronómicu conocíu como "Almagesto" (en griegu "Hè Megalè Syntaxis", "El gran tratáu"). Caltúvose, como tolos trataos griegos clásicos de ciencia, en manuscritos árabes, (d'ehí el so nome) y namái disponible na traducción en llatín de Xerardu de Cremona nel sieglu XII.
Heriede de la conceición del Universu dau por Platón y Aristóteles, el so métodu de trabayu estremóse enforma del d'éstos, darréu que mentanto Platón y Aristóteles dan una cosmovisión del Universu, Ptolomeo ye un empirista. El so trabayu consistió n'estudiar la gran bayura de datos esistentes sobro'l movimientu de los planetes col envís de construyir un modelu xeométricu que desplicare tales posiciones nel pasáu y fore quien a albidrar posiciones futures.
Ptolomeo afirma esplícitamente que'l so sistema nun nagua por descubrir la realidá, siendo namái un métodu de cálculu. Ye llóxico qu'adoutare un esquema positivista, darréu que la so Teoría xeocéntrica opónse flagrantemente a la física aristotélica: por exemplu, les órbites del so sistema son excéntriques, en contraposición a les circulares y perfeutes de Platón y Aristóteles.
Toloméu catalogó munches estrelles, asignándo-yos un rellumu y magnitú, afitó normes p'albidrar los eclises. 
La so aportación fundamental foi'l so modelu del Universu: camentaba que la Tierra taba inmóvil y ocupaba el centru del Universu, y que'l Sol, la Lluna, los planetes y les estrelles, xiraban al so rodiu. Pesie a ello, per duana de la téunica del epiciclu-deferente, (atribuyía a un inventu d'Apoloniu), trató de resolver con bon ésitu los dos grandes problemes del movimientu planetariu:
1.- la retrogradación de los planetes y el so aumentu de rellumu, mentantu retrograden.
2.- la distinta duración de les revoluciones siderales.
Les sos teoríes astronómiques influyeren nel pensamientu astrónomu y matemáticu científicu hasta'l sieglu XVI. 
Aplicó los sos estudios de trigonometría a la construcción d'astrolabios y relós de sol. Y tamién aplicó l'estudiu de l'astronomía al de l'astroloxía, criando los horóscopos. Toes estes teoríes y estudios tán escritos na so obra "Tetrabiblon".
Foi tamién un bon ópticu y xeógrafu. Nel campu de la óptica esploró les propiedaes de la lluz, sobro too de la refraición y la reflexón. La so obra "Óptica" ye un bon tratáu sobro la teoría matemática de les propiedaes de la lluz.
Otra gran obra suya ye la "Xeografía", na que describe el mundu de la so dómina. Utiliza un sistema de llatitú y llonxitú polo que sirvió d'exemplu a los cartógrafos durante munchos años. Una de les ciudaes descrita nesta obra ye La Meca, na Península Arábiga, a la que noma Makoraba.
El mundu de la música tampoco nun foi inoráu por Ptolomeo. Escribió un tratáu de teoría musical denomáu "Harmónicos". Camentaba que les lleis matemátiques taben tanto nos sistemes musicales como nos cuerpos celestes, y que dellos modos y incluso ciertes notes, correspondíen a planetes específicos, les distancies ente éstos y los sos movimientos. La idea fuera propuesta por Platón nel mitu de la música de les esferes, que ye la música non ascuchada fecha pola revolución de los planetes. 
Anguaño, la NASA tien comprobao que'l Sol fai soníu, non audible pol oyíu humanu, pol cásique vacíu que nos separta. Incluso si fore quien a aportar a nós nun sedría musicalmente perceitible, darréu que la so frecuencia ye enforma baxa.
La xunión de la música y la poesía ye otra conceición griega sobro'l xéneru musical. Yeren práuticamente sinónimos.
Zooloxía
Zooloxía (del griegu «Ζωο» "zoon" = "animal", y «λογος», "logos" = "estudiu") ye la disciplina biolóxica que s'encarga del estudiu de los animales.
Botánica
La botánica, (del griegu: "βοτάνη" = herba) o fitoloxía (del griegu "φυτόν" = planta y "λόγος" = tratáu), ye una rama de la bioloxía y la ciencia que s'ocupa del estudiu de les plantes. El conceutu de vexetal, que taba ñidiu en tiempos d'Aristóteles, alcuéntrase agora desdibuxao pol avance del conocimientu, aportándose a la definición de "tóo aquello que ye oxetu d'estudiu de la Botánica". Na práutica, los botánicos estudien les plantes, l'ocle y los fongos. Nel campu la Botánica, hai de desamecer ente la botánica pura (el so xeitu ye'l d'ampliar el conocimientu de la Natura); y la botánica aplicada (les sos investigaciones tan al serviciu de la teunoloxía agraria, forestal, farmacéutica, etc.).
La Botánica toca un ampliu rangu de conteníos, qu'inclúin aspeutos específicos propios de los vexetales; de les disciplines biolóxicas que s'ocupen de la composición química (fitoquímica); la organización celular (citoloxía vexetal) y tisular (histoloxía vexetal); del metabolismu y el furrulamientu orgánicu (fisioloxía vexetal), del xorrecimientu y el desendolcu; de la morfoloxía (fitografía); de la reproducción; de la herencia (xenética vexetal); de les enfermedaes (fitopatoloxía); de les adaptaciones al ambiente (ecoloxía), de la distribución xeográfica (fitoxeografía o xeobotánica); de los fósiles (paleobotánica) y de la evolución.
Gravedá
La gravedá ye la fuercia d'atraición mutua qu'esperimenten dos oxetos con masa. Trátase d'una de les cuatro fuercies fundamentales adicaes hasta agora na natura: la fuercia electromagnética, la fuercia nuclear feble, la fuercia nuclear fuerte y la fuercia de la gravedá
La gravedá ye la más importante respeutu al funcionamientu de l'Universu: les fuercies nucleares namái se manifiesten nel mundu atómicu y subatómicu, y la fuercia electromagnética subdivídese, darréu qu'esisten dos tribes de carga (la positiva y la negativa), pol cambéu la fuercia de la gravedá ye la que fai que la Tierra xire al voltante del Sol (ente los qu'hai más de 150 millones de quilómetros) y que'l Sol se mueva al rodiu del centru de la Vía Lláctea (a más de 25 mil años-lluz de distancia)
Arriendes d'esto, la fuercia gravitatoria ye, ente les cuatro fuercies fundamentales, la que menos pescancien los físicos modernos. Estos aspiren a formular la Gran Teoría Xunificada, au les cuatro fuercies tean xuníes nún modelu físicu que describa el comportamientu del universu como un tou. Nesti intre, la fuercia de la gravedá, ye la más problemática, la que se resiste a la xunión.
Aparte d'eso, la fuerza gravitatoria ye, ente les cuatro fuerces fundamentales la que menos entienden los físicos modernos. Estos aspiren a formular la Gran Teoría Xunificada, au les cuatro fuerces tean xuníes nun modelu físicu que describa'l comportamientu del universu como un tou. Nesti intre, la fuerza de la gravedá ye la más problemática, la que se resiste a la xunión. 
Siempres se dixo que la gravedá atráinos haza'l centru de la Tierra; pero si analizamos con precuru, cómo un oxetu masivu "deforma" el espaciu-tiempu que lu arrodia, aportaremos a la conclusión de que nun ye una fuercia que nos atrái, sinón más bien una fuercia que nos emburria al centru d'un cuerpu masivu, nesti casu la Tierra. Poro, tendríemos de dicir que: “La gravedá ye la fuercia qu'emburria a un oxetu masivu haza'l centru d'otru más masivu”
La Llei de la Gravitación Universal de Newton afita que la fuercia qu'exerce una partícula puntual con masa M ye direutamente proporcional al productu de les mases y la constante gravitacional, ya inversamente proporcional al cuadráu de la distancia que-yos separta r.
Newton derivó esta rellación de l'afirmación del matemáticu Johannes Kepler que los planetes muévense en órbites elíptiques. Tamién camentaba Newton que la fuercia gravitacional radiaba d'igual miente en toles direiciones del cuerpu central. Newton reconocía qu'esti modelu gravitacional tenía de tomar l'aspeutu d'una rellación de raíz cuadrada invertida. Esti modelu albidra que les órbites d'oxetos qu'endolquen un cuerpu central son seiciones cóniques. Munchos años d'adicamientos astronómicos sofiten esta tesis. Aínda y cuando esta idea ye avezao atribuyí-yla a Isaac Newton, el matemáticu inglés Robert Hooke argumentó que foi elli quien inventó la idea de la rellación de la raíz cuadrada invertida. Sicasí, foi Newton el qu'asoleyó la so teoría de la gravedá y fízose famosu 
La rellación que Newton descubrió, aseméyase a esto:
au F ye la fuercia de la gravedá, (n'unidaes espresaes en newtons), "m1" i "m2" son les mases de dos oxetos (en quilogramos); "r" ye la distancia que separta los centros de masa de los oxetos y G ye la "Constante Gravitacional". Esta rellación ye universal porque tolos oxetos de l'universu s'atrayen ente sí d'acordies a esta rellación, darréu que la fuercia seya tan pequeña que nun se sienta. Magar que Newton identificó correchamente esta rellación entre fuercia, masa y distancia, namái foi quien a estimar el valor de la constante gravitacional ente estes cantidaes. El mundu tendría d'aguardar más d'un sieglu pa una midida esperimental de la constante de la proporcionalidá.
La llista viniente amuesa la intensidá de la gravedá del Sol, la de los planetes, (tamién Plutón y la Lluna), coyendo como sistema de referencia la gravedá qu'hai na Tierra (1 G = 9.8m/s). 
Metabolismu
El metabolismu ye'l conxuntu de reacciones y procesos físico-químicos qu'asoceden nuna célula. Estos complexos procesos interrellacionaos son la bas de la vida na estaya molecular, y permiten les estremaes actividaes de les célules: xorrecer, reproducise, caltener les sos cadarmes, arresponder a estímulos, etc.
El metabolismu divídese en dos procesos conxugaos: "catabolismu" y "anabolismu". Les "reacciones catabóliques" lliberen enerxía; un exemplu ye la glucólisis, un procesu de degradación de compuestos como la glucosa, de la que resulta na lliberación de la enerxía caltenida nos sos enllaces químicos. Les "reacciones anabóliques", d'otra miente, empleguen enerxía lliberada pa recomponer enllaces químicos y construyir componentes de les célules como les proteínes y los ácidos nucleicos. El catabolismu y l'anabolismu son procesos acoplaos que faen al metabolismu en conxuntu, puesto que ca ún depende del otru.
La economía que l'actividá celular impón sobre los sos recursos fuercia a organizar estrictamente les reaiciones químiques del metabolismu en víes o rutes metabóliques, onde un compuestu químicu (sustratu) ye tresformáu n'otru (productu), y éste al mesmu tiempu furrula como sustratu pa xenerar otru productu, siguiendo una secuencia de reacciones baxo la intervención d'estremaes enzimes (xeneralmente una pa ca sustratu-reacción). Les enzimes son vitales nel metabolismu porque axilicen les reacciones físico-químiques, pos faen que posibles reacciones termodinámiques deseyaes pero "desfavorables", per aciu d'un acoplamientu, resulten en reacciones favorables. Les enzimes tamién compórtense como factores reguladores de les víes metabóliques, modificando la so funcionalidá –y tamién l'actividá de la vía metabólica dafechu– en rempuesta al ambiente y necesidaes de la célula, o sigún señales d'otres célules.
El metabolismu d'un organismu determina qué sustancies atopará nutritives y cuáles atopará tóxiques. Por exemplu, dalgunos procariotes empleguen sulfuru d'hidróxenu como nutriente, pero este gas ye venenosu pa los animales. La velocidá del metabolismu, el rangu metabólicu, tamién inflúi en cuánto alimentu va requerir un organismu.
Una carauterística del metabolismu ye lo que s'asemeyen les rutes metabóliques básiques incluso ente especies perestremaes. Por exemplu: la secuencia de pasos químicos nuna vía metabólica como'l ciclu de Krebs ye universal ente célules vivientes tan estremaes como la bacteria unicelular "Escherichia coli" y organismos pluricelulares como'l elefante. 
Javier Bauluz
Javier Bauluz de la Iglesia ye un fotoperiodista asturianu ganador del Premiu Pulitzer.
Como fotógrafu aficionáu tomará, nel añu 1981, unes instantánees d'una manifestación en Hyde Park (Londres), que supondrán el nacimientu de la so vocación. Dende entós viaxó per numberosos países en conflictu Marruecos, Bosnia, Chiapas, Chile, Guatemala... Publicará les sos fotografíes en diarios como "New York Times", "Washington Post", "Libération", "El País", "El Mundo", "La Vanguardia", ... Trabayó pa les axencies de prensa "Associated Press", "Reuter", "Staff", "[[VU]"] y "[[Gamma (Axencia)|Gamma]]". Igualmente realizó esposiciones de les sos fotografíes per [[Europa]] y [[América]].
Foi galardonáu col Premiu Pulitzer en [[1995]] xunto a los sos compañeros d'Associated Press pol so trabayu en [[Ruanda]]. Tamién recibió otros importantes premios como'l Premiu Godó, el Premiu Llibertá de Periodismu y el Premiu Julio Fuentes de Periodismo.
Dende l'añu [[1997]] ye Director del Alcuentru Internacional de Fotoperiodismu de Xixón qu'entama la [[Selmana negra (Xixón)|Selmana Negra]].
[[Categoría:Fotógrafos]]
[[Categoría:Uvieínos]]
Liceras
Liceras ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 57 habitantes y el so términu municipal ocupa 24,39 km².
La Losilla
La Losilla ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 17 habitantes y el so términu municipal ocupa 7,88 km².
Maján
Maján ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 14 habitantes y el so términu municipal ocupa 30,39 km².
Trévago
Trévago ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 68 habitantes y el so términu municipal ocupa 20,51 km².
Valdeavellano de Tera
Valdeavellano de Tera ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 245 habitantes y el so términu municipal ocupa 19,46 km².
Valdegeña
Valdegeña ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 54 habitantes y el so términu municipal ocupa 13,30 km².
Valdelagua del Cerro
Valdelagua del Cerro ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 17 habitantes y el so términu municipal ocupa 4,85 km².
Valdeprado
Valdeprado ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 15 habitantes y el so términu municipal ocupa 31,92 km².
Valtajeros
Valtajeros ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 24 habitantes y el so términu municipal ocupa 22,93 km².
Villar del Ala
Villar del Ala ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 61 habitantes y el so términu municipal ocupa 11,70 km².
Villar del Río
Villar del Río ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 189 habitantes y el so términu municipal ocupa 127,03 km².
Vizmanos
Vizmanos ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 33 habitantes y el so términu municipal ocupa 24,31 km².
Yanguas
Yanguas ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 127 habitantes y el so términu municipal ocupa 257 km².
Micoloxía
La Micoloxía (del griegu μύκης = "fongu") ye l'estudiu de los fongos, les sos propiedaes xenétiques y bioquímiques, la so taxonomía y el so emplegu n'humanos como fuente de yesques, elementu medicinal (por exemplu, penicilina), productos alimenticios (i.e., cerveza, vinu, quesu, setes) y enteóxenos, asina como los sos pelligros, como los venenos o les infecciones. De la micoloxía xurde la rama de la fitopatoloxía, l'estudiu d'enfermedaes en plantes, y dambes disciplines caltiénense perxuníes debio a que la mayoría de los patóxenos de les plantes resulten ser fongos. El biólogu qu'estudia micoloxía nómase micoloxista.
Reinu (bioloxía)
Nel ámbitu de la bioloxía, reinu ye caúna de les grandes subdivisiones nes que se consideren distribuyíes los seres vivos, por mor de los sos carauteres comunes.
La primer organización en reinos débese a Aristóteles (sieglu IV e.C.), qu'estrema toles entidaes de la natura nos reinos "animal" y "vexetal".
De magar la división fecha en 1990 por Woese et al, na qu'estremaben tres reinos (Bacteria, Archaea y Eukarya), Cavalier-Smith en 1998 divide a Protista en 2 nuevos reinos: Chromista del grupu filoxenéticu del ocle pardo-dorao y Protozoa de los protozoos.
Por mor de l'alta variedá de la vida estableciéronse numberosos niveles de clasificación denomaos taxones. El nivel de Reinu yera fasta fai poco'l nivel cimeru de la clasificación biolóxica. Nes clasificaciones modernes el nivel cimeru ye'l Dominiu o Imperiu; caún d'ellos subdivídese en Reinos, los Reinos, al mesmu tiempu, puen organizase en Subreinos, etc. Los niveles cimeros de la clasificación biolóxica amuésense darréu:
Dirixible
Un dirixible ye un aerostatu con propulsión y capacidá de maniobrar col envís de que pueda remanase llibremente como si fore una aeronave.
La so forma ye davezu la d'un globu allargáu ovaláu pa ufiertar una menor resistencia aerodinámica nel avance. El gas sustentador que-y val pa llevantase ye davezu l'heliu.
Los aerostatos de mano taben venceyaos al movimientu del vientu. Emplegaben bien de métodos pa ser a controlar la direición y nun depender del vientu emplegando unes ales y remos qu'enxamás dieron resultaos, fasta que finaron por aplica-yos motor, faciendo asina que foren dirixibles.
Foi'l primer artefactu volador capaz de ser controláu nun vuelu llargu. El so usu principal ocurrió aproximadamente ente 1900 y la década de 1930: p'amenorgar, pasu ente pasu, cuando les sos capacidaes fueron superaes poles de los aeroplanos, y arriendes d'ello, depués de sufrir varios accidentes de relevancia, el más notable d'ellos foi ensin duda l'incenciu del Hindenburg. Anguaño utilícense nuna riestra d'aplicaciones secundaries, especialmente publicitaries. 
Graf Zeppelin LZ 127
El Graf Zeppelin LZ 127 foi un dirixible alemán que completó'l 29 d'agostu de 1929 la so primer vuelta al mundiu, comandáu por Hugo Eckener, aterrizando en Lakehurst, Estaos Xuníos d'América. Foi'l dirixible más grande de la hestoria, con un llargor total de 236,6 m y un volume de 105.000 m.
El so viaxe duró 21 díes, percorriendo 34.600 Km. Salió de Lakehurst, atravesando l'Océanu Atlánticu y, faciendo escala na ciudá alemana de Friedrichshafen, atravesó Europa, los Montes Urales, y Siberia hasta facer otra escala en Tokyo. Darréu, crució l'Océanu Pacíficu hasta los Estaos Xuníos, onde, el 26 d'agostu y depués de 79 hores y 22 minutos de navegación, aterrizó en Los Angeles. A la fin, el 29 d'agostu volvió pal Centru d'Inxeniería Aerospacial de Lakehurst.
Depués del desastre del Hindenburg, la desconfianza pública na seguridá de los dirixibles escósase y prohíbese'l tresporte de pasaxeros con tanques d'hidróxenu. Un mes depués, el Graff Zeppelin retiróse del mercáu y púsose nun muséu. Col españíu de la Segunda Guerra Mundial, en marzu de 1940, el Ministru del Aire alemán (Reichsluftfahrtminister), Hermann Göring, ordenó la destrucción de los dirixibles que quedaben p'aprovechar les partes d'aluminiu na industria armamentística.
Monera
Monera ye un términu de la clasificación de los organismos anguaño en desavezu. Na influyente clasificación de Margulis significaba lo mesmu que Procariontes, y asina sigui siendo emplegada en bayura manuales y llibros de testu.
Protista
El reinu Protista, tamién nomáu Protoctista, ye'l que contién a tolos organismos eucariontes que nun puen clasificase dientro de dalgún de los otros tres reinos eucarióticos: "Funxi" (fungos), "Animalia" (animales nel sen estrictu) o "Plantae" (plantes). Nel árbol filoxenéticu de los organismos eucariontes, los protistes formen dellos grupos monofiléticos separtaos, o incluyen miembros que tán estrechamente emparentaos con dalgún de los tres reinos citaos. Se-yos designa con nomes que tienen perdío valor na ciencia biolóxica, pero'l so emplegu sedría imposible desterrali, como «ocle», «protozoos» o «mofos mucosos».
Ácidu desoxirribonucleicu
L' ácidu desoxirribonucleicu, davezu abreviáu ADN (y tamién "DNA", del inglés DeoxyriboNucleic Acid), ye un ácidu nucleicu que contién les instrucciones xenétiques emplegaes nel desenrollu y el furrulamientu de tolos organismos vivos conocíos y dellos virus. El papel cimeru de les molécules d'ADN ye'l de ser portador y tresmisor ente xeneraciones d'información xenética. L'ADN davezu ye comparao a un manual d'instrucciones, ya que contién les instrucciones pa construyir otros componentes de les célules, como molécules d'ARN y proteínes. Los segmentos d'ADN que lleven esta información xenética nómense xenes, pero otres secuencies d'ADN tienen funciones sobre la cadarma, o tan implicaes na regulación del emplegu d'esta información xenética.
Químicamente, l'ADN ye un llargu polímeru d'unidaes simples nomaes nucleótidos, con un armazón fechu de zucres y grupos fosfatu xuníos alternativamente ente sí per aciu d'enllaces de tipu éster. Coneutáu a ca zucre ta ca un de los cuatro tipos de molécules nomaes bases nitroxenaes. La dimposición secuencial d'estes cuatro bases a lo llargu la cadena ye la que codifica la información. Esta información ye lleída emplegando'l códigu xenéticu, qu'especifica la secuencia de los aminoácidos de les proteínes. El códigu ye interpretao copiando los tramos d'ADN nun ácidu nucleicu rellacionao, l'ácidu ribonucleicu (ARN), nun procesu nomao trescripción.
Endientru les célules, l'ADN ta organizao en cadarmes nomaes cromosomes. Estos cromosomes duplíquense enantes de que les célules se dividan, nun procesu nomao replicación d'ADN. Los organismos Eukaryota (animales, plantes, y fongos) almacenen la mayoría del so ADN endientru del núcleu celular y una mínima parte nos ornánulos celulares mitocondries, y nos cloroplastos en casu de tenelos; dimientres que en procariótiques (les bacteries y arquées) stópense nel citoplasma de la célula. Les proteínes cromátiques como les histones comprimen y organicen l'ADN endientru de los cromosomes. Estas cadarmes compactes dirixen les interacciones ente l'ADN y otres proteínes, aidando al control de les partes del ADN que son trescrites. Foi aislláu por primer vegada a partir del pus de vendes quirúrxiques desfechaes en 1869 pol mélicu suizu Friedrich Miescher.
Invertebráu
Nómase coleutivamente invertebraos a tolos animales (reinu "Animalia") que nun s'atopen endientru del subfilu de los vertebraos ("Vertebrata") del Phylum cordaos ("Chordata"). El nome cíncase en que, a diferencia d'estos caberos, carecen de columna vertebral.
Anatomía vexetal
L' anatomía vexetal ye'l campu de la botánica que céntrase no que cinca a les cadarmes de los vexetales. Podríemos considerar la morfoloxía vexetal como la mena de disponese eses cadarmes, que s'aiden de la taxonomía paa clasificar
Ver tamién: Tistemáticu, tesauru...
Jean-Baptiste Lamarck
Jean-Baptiste-Pierre-Antoine de Monet, Caballeru de Lamarck (Jean-Baptiste de Lamarck (* Bazentin, Picardía, 1 d'agostu de 1744 – París, 18 d'avientu de 1829) foi un botánicu y biólogu francés, un de los grandes nomes de la época de la sistematización de la Hestoria Natural, averao na so influyencia a Linneo, el conde de Buffon y Cuvier. De familia noble.
Lamarck formuló una de les primeres teoríes de la evolución biolóxica, acuñó'l términu «bioloxía» pa denomar la ciencia de los seres vivos y foi el fundador de la paleontoloxía de los invertebraos.
Alconaba
Alconaba ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2007 tenía 169 habitantes y el so términu municipal ocupa 52,29 km².
Aldealpozo
Aldealpozo ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 28 habitantes y el so términu municipal ocupa 11,87
km².
Aldealseñor
Aldealseñor ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 43 habitantes y el so términu municipal ocupa 9,29 
Aldehuela de Periáñez
Aldehuela de Periáñez ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 49 habitantes y el so términu municipal ocupa 27,38 km².
Progressive Fighting System
Progressive Fighting Systems ye una organización y un sistema de combate ideáu por Paul Vunak, que fuera alumnu de Dan Inosanto, principal alumnu de Bruce Lee. Dientro de les téuniques incluíes nesti sistema de combate tán les mordiyaes y los cabezazos, asina como la llucha en suelu (“groundfighting”).
El PFS ta consideráu un sistema mui eficaz en combates pela cai, dando prioridá a los golpes cola cabeza, rodiyazos, coldazos, al "trapping" y a téuniques como’l "straight blast". Estes téuniques formen la base de lo que ye'l RAT program, el sistema de combate enseñáu a fuercies especiales americanes como los Navy SEAL, desarrolláu por Vunak a pidíu d’elles. 
Vunak tien siempre afirmao que'l JKD nun enseña téuniques superiores, sinón que desendolca un combate eficaz y atributos superiores. Nun hai téuniques superiores nes artes marciales, sinón métodos d'entrenamientu superiores. Siempre acordies con esto qu'afirma Vunak, les téuniques de JKD escuéyense d’otres artes marciales. L'envís ye entós usar una téunica pol tiempu más curtiu posible, hasta que la distancia o la situación cambia y esixe otra téunica, al meyor d’otra arte marcial. Esto val tamién pa les téuniques propies ideaes por Vunak, como'l "straight blast" (rabasera direuta) solmenáu nun reblagu rápidu (apegándose al adversariu) y les téuniques de "headbutt" (cabezazos), a usar sólo y esclusivamente cuando la situación lo permite. Una carauterística peculiar del PFS ye tamién l'emplegu de proteiciones pesaes por mor de los entrenamientos llamaos "crash tests" (pruebes de choque) onde se prueben los ataques a contautu plenu.
Los sos Instructores Senior son:
Llibru de Mormón
El Llibru del Mormón ye un llibru sagráu pal mormonismu. Ye una torna de los escritos de los homes santos d'América escritu de forma mui asemeyada a la Biblia. El so nome remanez d'ún de los últimos profetes que lo escribieron.
El Llibru del Mormón ta formáu poles vinientes divisiones o llibros, l'autor de caún siendo descendiente de Lehi, o en su defecto, designar pol profeta de la dómina en cuestión:
Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes
Fundóse por Joseph Smith en Palmyra, estáu de Nueva York, Estaos Xuníos el 6 d'abril de 1830.
En 31 d'avientu de 2014, La Ilesia cuntaba con 15,372,337 miembros en tol mundu, 147 templos funcionando y 29,621 unidaes congregacionales nomaes "barrios" o "cañes", que tienen presencia en 176 ñaciones y territorios. Hai 85,147 misioneros (la mayoría d'estos ente 18 y 21 años d'edá), que la so actividá proselitista dura dos años (les moces y les pareyes mayores sirven misiones d'añu y mediu). Los centros de capacitación misional tán en Provo, Utah, Arxentina, Brasil, Chile, Colombia, República Dominicana, Inglaterra, Guatemala, Xapón, Méxicu, Nueva Zelanda, Perú, les Filipines, España y Corea del Sur. Más de la metada de los miembros de la Ilesia asisten fuera de los Estaos Xuníos.
Los miembros de la ilesia S.U.D creyen y prautiquen les creyencies y doctrines que siguen darréu:
La Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Días enseña que Dios ye'l Padre Eternu de la raza humana, que Xesucristu ye'l fíu de Dios y que xunto col Espíritu Santu, constitúin lo que ye la Trinidá, siendo éstos trés personaxes distintes, xuníos nún solu envís redentor. Tolos fíos de Dios formen parte d'un plan divín nel que desenvuelven el potencial de llegar a vivir xuntos pa siempres, como families, n'esaltación divina, na presencia de Dios. El plan de salvación creóse na vida premortal nun conceyu compuestu por Dios, Xesucristu y nosotros. Toos nós (menos los que se rebelaron nel conceyu permortal) participemos na creación del mundu. El plan de salvación depiende dafechamente de Xesucristu y el so "atonement" (espiación). N'inglés, la pallabra "atonement" deriva de los componentes "at-one-ment", que xuntos signifiquen un estáu d'unidá. Asina que s'entiende que la espiación nun solo mos ufre la gracia salvadora divina, sinón que tamién ye l'estáu de percumplimientu de los mandamientos y convenios fechos con Dios y de la nuesa potencial divina como los sos fíos. La doctrina de la espiación vencéyase muncho a la del arrepentimientu, que se fai volviendo'l corazón, les pallabres y les aiciones sinceramente haza'l Señor, esforciándose por obedecer a les sos lleis y mandamientos, y práutiques. Al facer l'arrepentimentu y aprovechar de la espiación y la nuesa potencial divina, l'Espíritu Santu tien un papel imprescindible. L'Espíritu Santu enséñamos la diferencia ente'l bien y el mal, consuélamos y testifica de Cristu--la so divinidá y la so eficacia pa salvanos y esaltanos. Si somos dignos d'ello, l'Espíritu Santu pue acompañamos constantemente como'l nuesu instructor y amigu, ayudándomos a reconocer cuáles coses y escoyetes son divines y aceutables, y cuáles nun lo son. Sicasí, siempre se da y se dará a los homes l'albitriu d'escoyer qué quieren pa sigo mesmos, seya aprovechase del evanxeliu de Cristu o siguir otru camín que nun-y prometa nada que dure. Esto ye un don y una responsibilidá, pos con esta llibertá vien les consecuencies de les nueses escoyetes. L'arrepentimientu déxamos llibranos de les consecuencies eternes de les males escoyetes que faigamos. Nel final, dependiendo de cómo dicidiemos vivir y cómo escoyemos o non el bien, sedremos xulgaos por Cristu. Dependiendo de cómo mos xulgue, habrá trés "graos" o "estaos" de gloria (na doctrina y convenios descríbense como la gloria del sol, la lluna, y les estrelles respeutivamente), que correspuenden con trés reinos: el reinu celestial, el reinu telestial, y el reinu terrestre. El reinu celestial ye onde mora Dios y la gloria y estáu del reinu son los más altos y esaltaos. El reinu telestial ye pa los nun quieren vivir como Dios, pero nun foron xente malo na vida mortal. El reinu terrestre ye onde dirán los nun escoyeron el bien qu'entendíen na vida mortal, pero nunca teníen un testimoniu de Cristu y nun son a vivir nun estáu como'l de Dios. Hai un cuartu sitiu preparáu pa los que y tuvieron y participaron del evanxeliu completu y sabíen que yera correctu y que Xesús yera'l Cristu, pero dicidieron inorar y ñegar el testimoniu que recibieron del Espíritu Santu y vivir a los sos deleres inicuos. Estos pertenecen al llugar que nel Llibru de Mormón se llama "les tiniebles esteriores". Solo los qu'entren nel reinu Celestial podrán ser y vivir pa siempres como'l nuesu Pá Eternu. Esto ye, teniendo toles caráuteristiques y poderes d'elli, podiendo crear mundos, criar fíos y gociase de progresu infinitu per toles eternidaes. Na doctrina SUD, esti mou de vivir llámase "vivir eternamente".
La Ilesia enseña amás, que Dios el Padre, ye un ser glorificado, con cuerpu tanxible al igual que Xesucristu, y que los seres humanos son asemeyaos n'apariencia ya imaxe a Dios, tal como un fíu paezse al so padre . Dios el Padre ye un ser qu'ama a tol xéneru humanu ensin discriminación, que ye setosu de los sos convenios y el cumplimientu de les sos promeses col home, ya inmutable al traviés de les edaes, y que la obra y gloria de Dios ye llevar acabo la inmortalidad y Vida Eterna del home. El cumplimientu de los convenios col home inclúi'l llibre albedríu, dáu a tou home n'estáu terrenal anque nel usu d'esta potestá l'home erre nos sos caminos, cuidao que Dios concedió-y al home ser el so propiu axente nos sos actos. La intervención divina realízase col fin d'establecer una comunión ente l'home y Dios, incentivar actos espirituales como la oración y l'ayunu y d'asegurar l'exerciciu correctu del so llibre albedríu na busca del bien. Dios el Padre tien sentimientos perfectos, allégrase cuando un individuu fai convenios d'alcuerdu al evangelio de Xesucristu y esfórciase por cumplilos; y tarrez el calter pecaminoso del home natural que refalga los poderes divinos y ye solo carnal,sensual y diabólico nos sos envises. Dios otorga bendiciones a tol xéneru humanu dientro y fora de la ilesia. Cuando los homes cumplen colos sos mandamientos, Dios ta obligáu al cumplimientu de les sos promeses y que cuando nun ye asina, nenguna promesa de Dios puede esperase. Los caminos pa buscar los envises de los que Dios fai usu, nun son de la mesma manera que los toma l'home, esto ye, Dios utiliza otros caminos, dacuando, ensin que siempres l'home entiéndalos dafechu.Sobre Dios, la Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Días amás enseña que: La so obra y la so gloria ye llevar a cabu la inmortalidad y la vida eterna del home, respectivamente. El so mayor don ye la vida eterna . La so gloria ye descrita por lluz y verdá, entendida como intelixencia . Ye'l Ceador de toles coses y de too ser viviente . Allántase en bendicir al so Pueblu . Los puros de corazón van velo nel so Templu, tal como ye profetizáu nes referencies bíbliques . Llaparada personalmente a los sos profetes .
Como'l so nome indícalo, la Ilesia reconoz a Xesucristu como'l Salvador y Redentor de la humanidá. Enseña que'l Padre Celestial ye'l Padre nel espíritu de Xesucristu lo mesmo que de los seres humanos, esto ye que Xesucristu sería l'hermanu mayor de la humanidá en sentíu espiritual, el que progresó por mediu de la so conocencia y fe hasta aportar a un Dios dende la vida premortal.
Los espíritos de los seres humanos son niciaos de Dios, pero Xesucristu ye l'únicu fíu de Dios en cuerpu físicu tanto como n'espíritu. Nefi, unu de los profetes del Llibru de Mormón escribió:
"Atributos". Na Ilesia enséñase a los adultos, neños y mozos sobro Xesucristu y la so vida, la so autoridá redentora, el so exemplu perfectu, la so gloria como Salvador del mundu, y sobro les profecías de los antiguos profetes alrodiu de la so vida y muerte.
"Exemplu". Convídase a los miembros de la Ilesia a siguir a Xesucristu, por ser Él la lluz, la verdá y la vida. Xesucristu ta a la cabeza de la Ilesia y va ser el Xuez y abogáu énte'l Padre nel día de xuiciu tanto pa vivos como pa los muertos.
"La so vida". Como parte del Plan de Salvación formuláu por Dios, Xesucristu foi escoyíu enantes de la creación del mundu pa ser el Salvador de Los sos fíos. Al nacer de María, tala como lo foi profetizáu por profetes bíblicos, del Llibru de Mormón y profetes modernos, llogró un cuerpu de carne y sangre y esperimentó los díes d'una vida humana. La so vida perfecta y ensin pecaos calificólo pa efectuar la expiación, esto ye, tomar sobro sí los pecaos del mundu, faciendo conducente'l procesu del arrepentimientu. Trés díes depués de la so muerte, Cristu resucitó abriendo les puertes por que'l restu de los fíos de Dios pudieren tamién resucitar y vencer la muerte.
Los Santos de los Últimos Días (SUD) sostienen que les persones que cumplen colos mandamientos y participen nes ordenances del Evangelio, van poder llograr la esaltación: el máximu tao de felicidá y gloria nel reinu celestial de Dios.
Anguaño la Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Días cuenta con 129 templos distribuyíos n'estremaes partes del mundu. Los Templos de la Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Días son consideraos polos sos devotos como la casa del Señor y conságralos pa esi envís. Nellos realicen ordenances sagraes tanto pa los vivos como para aquellos que finaren baxu l'autoridá del sacerdociu. En tolos templos de la ilesia, les pareyes son casaes nun matrimoniu que va durar pola eternidá, y non solo hasta que la muerte dixébre-yos, ceremonia a la que se-y denomina'l "sellamiento eternu". Una de les carauterístiques d'esta ilesia ye qu'en el so templos realiza'l bautismu vicariu, esto ye, la obra bautismal polos finaos, según otres ceremonies vicarias por familiares muertos que nun tuvieron la oportunidá en vida de recibir estes ordenances, tales como la confirmación, matrimonios y el sacerdociu. Igualmente, los fíos son sellaos con un venceyu eternu a los sos padres.Adicional a ello, nos Templos se reza polos afligidos y enfermos, en llistes que s'enllenen yá sía por mandatu telefónicu o por presentar personalmente los nomes nel so recibidor.Solo les persones bautizaes na ilesia y atopaes dignes pueden entrar nél. Los miembros de la ILESIA SUD riquen d'un documentu llamáu "Encamientu pal Templu", expedida tres la entrevista con 2 líderes de distintu cargu (obispu y presidente d'abargana), el que la expedir en demostración de la dignidá pa entrar al Templu. Esti encamientu tien un periodu de duración de dos años.Per otra parte, los templos son consideraos belles obres arquitectóniques. Los mormones consideren que los sos templos tienen de ser construyíos colos meyores materiales que se puedan topar de la mesma que Salomón fíxolo mientres el so mandatu en Israel, non por presunción o ostentación, si non, por brindar a Dios lo meyor del estáu terrenal como ufrienda y por que el so Espíritu permaneza nun llugar afayadizu. Una característica distintiva de los templos mormones ye la instalación d'una estátua dorada na punta más alta del edificiu, la cuál representa al Ángel Moroni.
José Smith enseñó, y dende entós la creyencia caltúvose, que'l canon de llibros sagraos nun taba cerráu y que Divos siguía revelando coses divines al home. La Ilesia acepta otros llibros sagraos y revelaciones que complementen y clarifican a la Biblia . [49] Más aún, Divos pue dar revelaciones a'l que presiden la ilesia nel presente, según revelaciones personales a cualesquier home o muyer en cualesquier llugar y situación y que cumpla los requisitos de la fe en Cristu, rellacionaos a les sos vides personales y familiares. Sostiénense a la Primer Presidencia y a los dolce apóstoles de la Ilesia como profetes, videntes y reveladores.
Toos los Santos de los Últimos Díes acepten a la Santa Biblia como escritura sagrao hasta onde tea correchamente traducida, [49] y creen que les sos profecías son verídicas, pero qu'hai delles partes de la traducción de la Biblia que tán incompletes o incorrectes.[50] Estúdiase l'Antiguu Testamentu y el Nuevu Testamentu en clases dominicales, llamaes Escuela Dominical. Entiéndese que les escritures son compendios de llibros que manifiesten la voluntá de Dios por mediu de los sos respectivos profetes, y noten qu'esisten otros llibros que se menten na Biblia que se perdieron. La revisión bíblica que la Ilesia considerada meyor traducida; dafechu aceptada y usada polos miembros hispanu-hablantes de la Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Díes, ye la "Santa Biblia: Reina Valera 2009", la que foi publicada pola Ilesia en septiembre de 2009, basándose na edición Reina-Valera de 1909 y revisada de manera bien conservadora. Nesta nueva edición de la Santa Biblia fíxose énfasis na modernización de cierta gramática antigua y de vocabulariu que varió no que fai a significáu y aceptabilidad.
Ye un volume d'escritura sagrao, asemeyáu n'envís y teoloxía a la Biblia, y ye consideráu polos sos miembros como'l más correctu de tolos llibros sobro la tierra, y la clave de la so relixón. Ye una hestoria de la comunicación de Dios colos antiguos habitantes de les Américas.[52] El rellatu empieza 600 años AC, cuando'l Señor mandó a un profeta llamáu Lehi que saliera de Xerusalem cola so familia, los que fueron conducíos a una tierra de promisión: Les Américas. Dempués de Lehi, el Señor llamaría a otros profetes: Nefi, Mosíah , Helamán , ente otros. Mormón foi ún d'esos profetes y foi el que compendió los escritos de tolos profetes que-y precedieron, nun llibru, que ye güei El Llibru de Mormón. Pedricar que'l llibru testifica de la misión de Xesucristu, al igual que lo fai la Biblia.[49]
El Llibru de Mormón fálanos de dos pueblos conocíos como nefitas y lamanitas. Los primeros yeren xente llaborioso, bona y obediente de los mandatos de Dios, mientres los segundos yeren malos, vagos, puercos, y vivíen apurríos a toa clase de vicios. Pola so corrupción, Divos castigó a los lamanitas faciendo que la piel volviérase-yos d'un color moricu. Sobrevieno una serie de sangrienteas guerres, nes que los lamanitas esterminaron a los nefitas y convirtiéronse nos únicos habitantes del continente, polo que seríen los ancestros de los actuales pueblos indíxenes d'América. El llibru rellata tamién una supuesta visita que fixo Jesús a América, poco dempués de la so muerte, escontra al añu 30 de la nuesa dómina, na pedricó tanto ente los nefitas como ente los lamanitas.
Esti llibru contién escritos, consideraos revelaciones modernes, daes por Dios a Joseph Smith y dalgunos de los sos sucesores. Contién instrucciones sobro'l sacerdociu, la obra misional, la obra de los templos, les glories de les eternidaes, y l'obra a favor de los muertos, ente otres.
La Doctrina y Convenios consta de 138 secciones o capítulos y 2 Declaraciones Oficiales, daes a José Smith na so mayoría; anque contienen tamién lo que se considera ye la palabra lliteral de Dios o ánxeles, ordenaciones, visiones, actes, oraciones, entrugues, deberes y responsabilidaes eclesiástiques, epístolas, instrucciones personalizaes y declaraciones.
La mayoría de les Secciones fueron recibíes por José Smith dende 1829 hasta la so muerte. La Sección 135 rellata la muerte del mesmu, escritu por John Taylor el 27 de xunu de 1844 . La última sección ye una vision dada al Presidente Joseph F. Smith nel añu 1918 sobro'l mundu de los espíritos y l'alministración de la obra misional ente los muertos.
Toos los Santos de los Últimos Díes acepten una colección d'escritures sagraes llamada «La Perlla de Gran Preciu» . La mesma consiste de «El llibru de Moisés», «El llibru de Abraham», «José Smith - Mateo» y «José Smith - Hestoria» una selección de materies o temes de gran valor que se rellacionen con munchos aspeutos importantes de la fe y de la teoloxía de La Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Díes. El profeta José Smith preparó estos temes y publicáronse nos periódicos de la Ilesia na so dómina y son consideraos auténticos y parte de la palabra de Dios.
Consiste nun llibru cortu, d'ocho capítulos, que José Smith empezó en xunu de 1830[54] nel qu'afirmó traducir, col poder de Dios, los escritos de Moisés de la Biblia, amestando partes orixinales que se perdieren col correr del tiempu. Equival al empiezu del Xénesis, y contién un rellatu de la creación del mundu, la hestoria de Adán y Eva, la vida de Enoc (descendiente directu de Adán) y les condiciones que prepararon al mundu para'l Diluvio. Rellata l'intentu de Satanás de destruyir el Plan de Salvación, y de como Xesucristu aceptó dichu plan na vida premortal.
A empiezos del sieglu XIX, un arqueólogu italianu, Antonio Lebolo, atopó ciertos papiros en tumbes exipcies. Al morrer dexólos a Michael Chandler. El mesmu espúnxolos n'Estaos Xuníos en 1835. José Smith mercólos con ayuda de los miembros de la ilesia en Kirtland por $2.400 y, con Oliver Cowdery y W. W. Phelps como escribas, tradució los calteres y jeroglíficos. Estes transacciones hestóriques tornáronse en cuestión de fe al dar José Smith a conocer la traducción de los manuscritos. Los escritos que presentó José Smith contienen un rellatu en primer persona, escritu por el que fora'l patriarca Abraham. En pocos capítulos, nárrase la decisión de Abraham de fuxir de la so casa, el so viaxe a Exiptu , y diverses visiones que tuvo, incluyendo otra narración de la creación del mundu y el plan de salvación que foi presentáu a los fíos espirituales de Dios na vida premortal.
Esta hestoria, sicasí, suena bien poco creíble. El sabiu francés Jean-François Champollion descifró los jeroglíficos exipcios escontra 1820, y publicó el significáu de la escritura exipcio en 1822. Ye bien poco probable que Smith, Cowdery y Phelps conocieren el llibru de Champollion, polo que'l rellatu de Smith como traductor ye tomáu por munchos historiadores como una mentira.
Llibru d'un namái capítulu, forma parte de la corrección que José Smith afirmó faer de la Biblia, cola ayuda divina. La Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Díes sigue utilizando la Biblia cristiana (ensin los llibros deuterocanónicos, aceptaos pola Ilesia católica ,dalgunos llámenlos "apócrifos" -lo que significa que'l discutiniu sobro estos testos ta abierta-), pero considera d'importancia la corrección de José Smith. Sicasí, nenguna d'eses correcciones alcuéntrase nel canon d'escritures, sacantes dos fragmentos: "El llibru de Moisés" (esplicáu apuerta) y el capítulu 24 de Mateo, que la so corrección denominar "José Smith - Mateo".
Son selecciones del testimoniu y hestoria oficial de José Smith qu'él preparó en 1838 y que se publicar en serie nel periódicu Times and Seasons, en Nauvoo, Illinois, empezando'l 15 de marzu de 1842.
Los Santos de los Últimos Díes reivindíquense cristianos, y polo tantu siguidores de les enseñances de Xesucristu. La doctrina prescribi ayudar a los demás, ser honestos, ser serviciales y dignos d'enfotu. Aportunen nel matrimoniu y la familia; na so tradición, pueden durar dempués de la muerte si se casen nel Templu o se sellen nésti dempués del casoriu, y creen en llegar virxes al matrimoniu y ser dafechu fieles al cónyuge. 
La ilesia incentiva a los sos miembros a que sían castos y puros con respectu de los sos cuerpos y mambises carnales.Dende pequeños, enséñase-yos a los miembros a caltener una conducta casta y pura, esto ye, a abstenese de rellaciones sexuales hasta'l momentu de peracabar el matrimoniu. Y mientres el matrimoniu solo pueden caltener rellaciones cola so conyuge legalmente casaos énte la llei civil.D'esta manera empobínase a los matrimonios mormones a ser fieles y de caltener la integridá de la familia. La violación d'esta llei realmente pue traer graves consecuencies a la so vida personal, paz interior ya integridá espiritual y eventualmente pue aplicase la suspensión o excomunión del miembru tresgresor.
Anguaño la Ilesia ye una organización cristiana que proclama la paz, y yá nun anima a dir a la guerra dende'l pulpito. Dalgunos pregunten qué asocede en casu de guerra o conflictu internu; la Ilesia inculca respetu a l'autoridá legalmente escoyida, el respetu y l'entrega como un fiel y lleal ciudadanu al país onde viva. Nengún miembru fiel va xuntase a movimientos estremos o idees que sían en contra del evangelio de Xesucristu o en contra de la constitucionalidad y marcu llegal del país "[...] dái al César lo que ye del César y a Dios lo que ye de Dios"Si un miembru ye llamáu a les armes y parte a un conflictu, espérase que cumpla diligentemente cola so patria; pero s'encamienta amás a rezar bien fuertemente, por que la so presencia nel teatru d'operaciones sirva pa los envises de Dios y del so país.Onde haya odiu pueda semase amor, onde hayan llamentos y lloro, pueda aplicase palabres de consolación, esto ye l'amor de Cristu.Los actos de guerra en que pudieren vese arreyaos los miembros de la ilesia queden suxetos al conceutu de la "obediencia debida" al mandu superior y d'esta miente queden representaos nellos.Dientro d'esti marcu, los miembros de la la Ilesia na Segunda Guerra Mundial sofitaron a los paises onde los sos miembros residian. Sofitaron a los Estaos Xuníos, Inglaterra, etc, tambien a Hitler y el Nazismu. Tantu a nivel individual como grupu, collaboraron viviegamente col réxime Nazi mientres la segunda guerra mundial, según con Estaos Xuníos, Gran Bretaña, etc. Hasta fueron afalaos polos sos dirixentes, y -yos pideron completu sofitu pa les sos respectives naciones. 
Recen a Dios el Padre nel nome de Xesucristu en forma personal y familiar les vegaes qu'ún lo precisa al día, y tamién nes sos xuntes. Estudien les escritures nos sos llares. Paguen el 10% de los sos ingresos como abraso, y ayunan una vegada al mes, donando pa los probes el dineru que se gastaren en comida. Axúntense na Ilesia los domingos para recordar per mediu de la Santa Cena'l sacrificiu de Xesucristu. Munchos d'ellos tienen cargos na Ilesia, los que son temporales y gratuitos, esto ye, Obispos, secretarios, conseyeros, presidentes. Solo los "Dolce Apóstoles" y el profeta y los sos dos conseyeros tienen cargos vitalicios.Los homes comúnmente salen a una misión proselitista a los 19 años d'edá, dicha misión nun ye obligada, sicasí ye un mandamientu que se topa nes escritures y ye decisión personal obedecelo, la que tien dos años de duración (añu y mediu pa les muyeres y matrimonios mayores, los que tamién pueden salir en misiones proselitistas). Na so mocedá'l rangu d'edá para partir a la misión ye de 19 a 25 años nel casu de los homes, y a partir de los 21 años nel casu de les muyeres, ensin llende. Reconozlos fácilmente por una placa prieta que diz Élder (o Hermana) y el so apellíu, y el nome de la Ilesia.
Los miembros fieles apurren con ufriendes d'ayunu al dispensariu de la ilesia en forma de dineru efectivo, l'ayunu ye un compromisu d'apurrir lo que nun se consumi en 24 hores, esto ye quitase de comer y beber por esi ralu. Les ufriendes van n'ayuda de los probes y precisaos de la Ilesia.Los miembros fieles comprométense a cumplir col abraso que ye'l 10% de les sos ganancies, con esti dineru finánciase la obra misional, les imprentes, los programes d'empléu y los sos beneficios y polo xeneral a l'alministración y manutención de templos y capiyes.L'abraso ye consideráu un mandamientu dientro de la doctrina mormona.
La "Palabra de Sabencia" ye'l nome que se-y da a una doctrina y alcuéntrase escrita na sección 89 del llibru de Doctrina y Convenios, escrita por revelación por José Smith en 1833, onde se describi'l códigu de salú encamentáu pola ilesia. L'adherencia a les prohibiciones nel consumu de llicor, café, té, el tabaquismo, y l'usu y tráficu de droges ilícites ye un requisitu pal bautismu na ilesia, por que los sos miembros entren nos templos de la ilesia y una espresión de cometíu a Dios.La Palabra de Sabencia ye xustificada en base a l'analoxía de que'l cuerpu d'un individuu ye representación del templu de Dios. Nella inclúyise una llista d'encamientos dietétiques, incluyendo l'usu frecuente de granos, frutes y verdures y carnes en bien poco conteníu. A los conseyos de salú incluyíes en Doctrina y Convenios, añediéronse conceutos adicionales poles autoridaes xenerales de la ilesia, consideraos agora parte de la Palabra de Sabencia. Dellos conseyos inclúin l'exerciciu regular, l'ameyoramientu de la salú mental y física, etc. Na conferencia xeneral de la Ilesia SUD del 9 de setiembre de 1851, Brigham Young declaró que los encamientos dientro de la Palabra de Sabencia yeren de ser tomaes como mandamientos pa tou "Santu de los Últimos Díes". La Palabra de Sabencia ye considerada un principiu con promesa, por incluyir un apartáu con consecuencies o bendiciones físiques y espirituales a los que cumplan cola Palabra de Sabencia.
La Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Díes opónse al albuertu, catalogándola como una maldá cruda, envilecedora y qu'inevitablemente provoca remordimiento, duelgu y llamentu, incluyendo l'albuertu d'embaranzu avanzáu. Sicasí, acepta'l albuertu en llindaos casos, por casu, si la concepción foi provocada por violación o incesto, cuando la vida de la madre ta en peligru, según autoridaes médiques competentes y en casos en que tea evidenciado que'l fetu carez defectos graves que nun-y dexarán vivir dempués de nacer. Aun así, nestos casos, encamiéntase que la madre debi de cavilgar al respective y buscar, xuntu cola so familia y líderes eclesiásticos, la guía de Dios, enantes de tomar una decisión. La Ilesia ufierta servicios de adopción, especialmente pa matrimonios que tienen dificultaes para tener fíos, y asina lo riquir.
El términu mormón ye debíu al Llibru de Mormón, qu'identifica a la ilesia na comunidá protestante y restauracionista. El términu «mormonismo» aplícase de manera específica al «movimientu» social xeneráu a partir de 1820 arriendes de esta Restauración progresiva del Evangelio dende l'estáu de Nueva York, nel Este estaunidense y nos años socesivos polos estaos de Ohio, Missouri, Illinois y Utah. La so influyencia inicial tamién se sintió en Inglaterra y en delles islles del Pacíficu.
Familiarmente úsase'l nomatu «mormones» a los sos fieles, nomatu deriváu de la so aceptación del Llibru de Mormón. Anque nun lo consideren ofensivu, los miembros de la ilesia prefieren ser llamaos Santos de los Últimos Díes, que ye'l nome formal col que soliciten ser referíos nos medios.
La ilesia originalmente denominóse Ilesia de Cristu en 1830, en 1834 camudóse al so actual nome; pero dempués de la muerte de José Smith, hubo divisiones y disensiones de miembros que nun siguieron a Brigham Young y formaron les sos propies cañes, munches d'elles nun espolletaron y escastáronse. (Ver: «mormonismo» ; denominaciones).
La ilesia, restaurada'l 6 d'abril de 1830, afirma ser la restauración de la Ilesia orixinal qu'esistió en toles dómines de la tierra y que permaneció en apostasía dende'l martirio de los apóstoles de Xesucristu. La Ilesia ta dirixida so una organización qu'afirma ser históricamente asemeyada a la dexada polos apóstoles de Xesucristu, con profetes y apóstoles presidiendo a la Ilesia. En tal respectu José Smith, Fíu (Joseph Smith Jr., 1805-1844), y los demás profetes que-y asocedieron son consideraos profetes, caún aconseyáu por un quórum de dolce homes consideraos apóstoles. 
Según Pedro, Santiago y Juan fueron los principales líderes nos tiempos del Nuevu Testamentu, la Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Díes ye presidida por trés homes conocíos como la Primer Presidencia, formada pol Profeta, o Presidente de la Ilesia, y los sos dos Conseyeros. Acordies con esti mesmu modelo apostólicu, estrémase un cuerpu de dolce apóstoles vivientes, per mediu de los que s'espubliza'l so mensaxe en tol mundu.
La Primer Presidencia, compuesta pol Profeta y los sos dos Conseyeros; el «Conseyu de los Dolce Apóstoles»,presidíu pol segundu Apóstol de mayor antigüedá nel Quórum de los Dolce; l'Obispáu Presidente compuestu por un Obispu Presidente y dos Obispos Conseyeros; y el Primer y Segundu Quórum de los Setenta, conformen lo que los Santos de los Últimos Díes conocen como «Les Autoridaes Xenerales» de la Ilesia, esto ye, los líderes con autoridá a nivel mundial nos asuntos de la Ilesia. Del Tercer al Octavu Quórum de los Setenta conózse-yos como Autoridaes d'Área, esto ye, que la so la so autoridá ta dientro de la jurisdicción d'un Área, que tien llendes específiques. Los quórumes de los Setenta son presidíos por 7 presidentes. La Ilesia tamién cunta con hermanos y hermanes el que sirven como líderes de les Organizaciones Aidares a nivel Xeneral, esto ye a nivel mundial.
A nivel local la Ilesia estrémase n'unidaes llamaes «abarganes» (analoxía a abargánesles d'una tienda de campaña que la sostien, la tienda de campaña simboliza a la Ilesia), estremaes de la mesma n'unidaes más pequeñes llamaes «barrios». Cada abargana ye presidida por una Presidencia d'Abargana compuesta por un Presidente y dos Conseyeros. Los barrios son dirixíos por Obispos que son tamién asistíos por dos conseyeros, formando l'Obispáu del Barriu. Nes localidaes onde nun haya una gran cantidá de miembros de la Ilesia entamen Cañes, que son unidaes más pequeñes qu'un barriu pero que al igual qu'estos arrexunten a un númberu de families. Estes Cañes son presidíes (dirixíes) por una presidencia de Caña compuesto por un presidente y dos conseyeros. Si se diera'l casu qu'hai Cañes que xeográficamente tán cerca una de la otra puese conformar un Distritu, presidíu por una Presidencia de Distritu compuesta por un presidente y dos conseyeros. Cada Distritu ye dependente de la Misión onde s'atope asitiáu. Una Misión ye presidida por una Presidencia de Misión compuesta por un presidente y dos conseyeros. Una Caña puede pertenecer a un Distritu según lo enantes descrito, o tamién a una Abargana dependiendo de la so cercanía. Cada unidá local cuenta con presidencies de Quórumes y Organizaciones Aidares. 
Cada barriu ta compuestu por un númberu amenorgáu de miembros que viven cerca unos d'otros y que se rellacionen ente ellos como una sola familia. Visítense mutuamente y procuren conocer les sos necesidaes pa convertiles n'oportunidaes de serviciu. Por cuenta de que la so actitú ta mayormente empobinada escontra'l serviciu, los miembros ocupen posiciones de lideralgu denominaes «llamamientos» de manera dafechu voluntaria y ensin recibir pagu dalgún.
El sacerdociu ye l'autoridá que Divos a dáu a los miembros fieles y dignos de la Ilesia pa dirixir y bendicir la so Ilesia. Ye per mediu del sacerdociu de Dios que se dirixen los asuntos del Reinu de Dios na Tierra.
El sacerdociu ta conformáu por distintos Oficios, caún con responsabilidaes específiques según la so ordenación. Una agrupación d'hermanos col mesmu oficio conforma un Quórum. Estos quórumes son de: Diáconos, Maestros, Presbíteros, Élderes, Sumu Sacerdotes, Setentas y Apóstoles.
Cada Quórum ye presidíu por una Presidencia de dichu Quórum, según esta viniente conformanza:
Diáconos (polo xeneral nuevos de 12 y 13 años: son presidíos por una presidencia d'hermanos con esti oficiu nel sacerdociu. La presidencia componse d'un presidente y dos conseyeros. Confórmense a nivel de Barrios o Cañes.
Maestros (polo xeneral nuevos de 14 y 15 años): son presidíos por una presidencia d'hermanos con esti oficiu nel sacerdociu. La presidencia componse d'un presidente y dos conseyeros. Confórmense a nivel de Barrios o Cañes.
Presbíteros (mozos de 16 a 18 años o homes recién bautizaos mayores d'edá): son presidíos pol Obispu (nuna Caña pol Presidente de Caña) el que ye asistíu por dos hermanos col Oficiu de Presbítero, a el que se-yos denomina Asistentes. Confórmense a nivel de Barrios o Cañes.
Elderes (hermanos mayores de 18 años): son presidíos por una presidencia d'hermanos con esti oficiu nel sacerdociu. La presidencia componse d'un presidente y dos conseyeros. Confórmense a nivel de Barrios o Cañes.
Sumu Sacerdotes: son presidíos pola Presidencia d'Abargana (nun Distritu nun se conformen los quorumes de Sumu Sacerdotes, polo que los hermanos que tengan esti Oficiu del sacerdociu integren el Quórum de Élderes). Confórmense a nivel de Barrios o Cañes.
Setentas: son presidíos por Siete Presidentes. Confórmense a nivel Xeneral (mundial).
Apóstoles: presidíos por un presidente, que ye'l segundu Apóstol con más antigüedá nel Quórum de los Dolce, dempués del Presidente de la Ilesia el que ye l'Apóstol más antiguu. Confórmense a nivel Xeneral (mundial).
Primer Presidencia: Ye'l máximu cuerpu que gobierna la ilesia, acordies con la sección 107 de DyC. Ta integrada por trés homes, que tamién son apóstoles.
Dientro de la unidaes locales de la Ilesia (Abarganes, Distritos, Barrios y Cañes) hai un cuerpu de líderes que s'ocupen de la obra del Evangelio dientro de les sos unidaes respectives y so la dirección de la Pcia. d'Abargana o Distritu, Barriu o Caña según correspuenda. A estos denominar líderes d'Organizaciones Aidares. Estes Organizaciones son:
Primaria, encargaes de los neños menores de 12 años.
Escuela Dominical, encargaos de la enseñanza.
Cada Organización Aidar ye presidida por un presidente y dos conseyeros (Homes Nuevos y Escuela Dominical, llámase a homes; y Sociedá de Socorru, Muyeres Nueves y Primaria, llámase a muyeres). Estes organizaciones confórmense a nivel d'Abargana, con jurisdicción por tola llende d'Abargánala y a nivel de Barriu con jurisdicción dientro de les llendes del Barriu.
Los homes, a partir de 12 años d'edá y según la so dignidá, pueden recibir el Sacerdociu Arónicu o Preparatoriu (dependiendo de les sos edaes son llamaos en distintos oficios del sacerdociu, asina: diáconos, maestros, presbíteros). De la mesma a los 18 años d'edá reciben, según la so dignidá, el Sacerdociu de Melquisedec, o Mayor y dependiendo de la so fidelidá son ordenaos: élderes, sumos sacerdotes, patriarcas, setentas y apóstoles...
Les muyeres mayores de 18 años d'edá tán entamaes nuna organización mundial llamada la Sociedá de Socorru, conocíes internacionalmente poles sos contribuciones caritativas. Los homes y muyeres a partir de los 18 años d'edá y que tán solteros conózse-yos como adultos solteros (ellos pertenecen tamién a sociedá de socorru y a sacerdociu). Los mozos de 12 a 18 años d'edá conózse-yos como homes nuevos y pertenecen tamién al sacerdociu. A les muyeres d'ente 12 y 18 años d'edá conózse-yos como muyeres nueves y la so lema ye: «somos fíes d'un padre celestial que nos amar y nós amar a él. vamos Ser testigos de Dios en tou tiempu, en toles coses y en tou llugar, a midida que procuremos vivir acordies colos valores de les muyeres nueves que son: fe, naturaleza divina, valor individual, conocencia, eleición y responsabilidá, bones obres , integridá y virtú. creemos que al aceptar y poner en practica estos valores vamos tar preparaes pa fortalecer el llar y la familia, faer convenios sagraos y cumplilos, recibir les ordenances del templu y gociar de les bendiciones de la esaltación».
Los llamamientos conformen distintes organizaciones empobinaes escontra l'atención de grupos específicos: l'Asociación Primaria, dedicada a los neños; les asociaciones d'Homes y Muyeres Nueves, pa l'atención de la mocedá; el Quórum de Élderes y la Sociedá de Socorru, pa los homes y muyeres adultos o pa los mozos casaos; la Escuela Dominical, pa la enseñanza regular de les Escritures y el Evangelio. Tienen tamién programes de música, arte, cultura, deporte y otres actividaes de medría. Los Santos de los Últimos Díes consideren qu'estes oportunidaes d'educación y serviciu contribúin al desenvolvimientu de la so propia sensibilidá y sírvelos d'estímulu pa procurar el perfeccionamiento del so espíritu.
La Ilesia enseña que ye Divos el que tien d'emponer tolos esfuercios que los miembros realicen nos sos llamamientos, al traviés de la comunicación con caún d'ellos. A esti principiu conózse-y como'l de la «revelación continua». Divos sigue comunicándose colos líderes de La so Ilesia, tala como la Biblia rellata qu'asocedía nos tiempos del Nuevu Testamentu.
Alentisque
Alentisque ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 38 habitantes y el so términu municipal ocupa 34,97 km². Ta asitiáu a 49 km de Soria. 
Aliud
Aliud ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 25 habitantes y el so términu municipal ocupa 17,65 km². Ta asitiáu a 24 km de Soria. 
Almajano
Almajano ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 211 habitantes y el so términu municipal ocupa 9,90 km². Ta asitiáu a 14 km de Soria. 
Almaluez
Almaluez ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 254 habitantes y el so términu municipal ocupa 158,31 km². Ta asitiáu a 80 km de Soria. 
Almazul
Almazul ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 121 habitantes y el so términu municipal ocupa 67,86 km². Ta asitiáu a 40 km de Soria. 
Almenar de Soria
Almenar de Soria ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 338 habitantes y el so términu municipal ocupa 105,99 km². Ta asitiáu a 24 km de Soria. 
Beratón
Beratón ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 40 habitantes y el so términu municipal ocupa 41,04 km². Ta asitiáu a 63 km de Soria. 
Bliecos
Bliecos ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 41 habitantes y el so términu municipal ocupa 16,48 km². Ta asitiáu a 45 km de Soria. 
Borobia
Borobia ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 334 habitantes y el so términu municipal ocupa 62,57 km².
Evolución
En bioloxía, el términu evolución pue referirse a:
El términu evolución tamién s'atopa rellacionáu con:
[[Evolución
Filoxenia
La filoxenia (del griegu: "phylon" = tribu, raza y "genetikos" = relativu a la nacencia, de "xénesis" = nacencia) ye la hestoria evolutiva de los taxones, ye decir, los grupos de la clasificación de los seres vivos. L'analís filoxenéticu ye la disciplina encargada de la so reconstrucción, que se representa en forma d'árbol filoxenéticu. 
Por exemplu, toles aves y reptiles ye pensao que descienden d'un únicu ancestru común, conque este grupu taxonómicu (mariellu nel diagrama) ye considerao monofiléticu. Los reptiles d'anguañu como grupu tamién tienen un ancestru común a toos ellos, pero ese grupu (reptiles modernos) nun inclúi a tolos descendientes de tal ancestru porque ta dexándose a les aves fuera (sólo inclúi los de collor cian nel diagrama) — y d'un grupu asina decimos que ye parafiléticu. Un grupo que incluyere a los vertebraos de «sangre caliente» contendría sólo a los mamíferos y les aves (encarnáu/naranxa nel diagrama) y ye polifiléticu, porque ente los miembros d'este agrupamientu nun ta'l más reciente ancestru común d'ellos. Los animales de sangre caliente son toos descendientes d'un ancestru de sangre fría. La condición endotérmica («sangre caliente») tien apaecío dos vegades, dixebradamente, nel ancestru de los mamíferos, por un llau, y nel de les aves (y quiciaves dellos o tolos dinosaurios), por otru.
Sistemática
En Bioloxía, la Sistemática ye'l estudiu de la clasificación de les especies enfotándose na so hestoria evolutiva o filoxenia.
Viroide
Los viroides son axentes infecciosos que, al igual que los virus, tienen un ciclu estracelular que se carauteriza pola inactividá metabólica y un ciclu intracelular nel que causen infección al organismu susceptible de dar agospiu, pero qu'a diferencia de los virus, los viroides nun poseen proteínes nin llípidos y tan constituyíos por una cadena cíclica curtia d'ARN, (que nun codifica proteínes). Ye importante dicir que tanto la so forma intracelular como estracelular son les mesmes (ARN desnudu), los mecanismos polos qu'éstos algamen a causar infección tan rellacionaos cola autocatálisis del so material xenéticu. En sí constitúien una etapa primitiva de los virus.
Cladística
La cladística (del griegu "klados" = rama) ye una rama de la bioloxía que define les rellaciones evolutives ente los organismos basándose en dellos aspeutos nos que dos organismos s'asemeyen. Ye la más importante de les sistemátiques filoxenétiques, qu'estudien les rellaciones evolutives ente los organismos. La cladística ye un métodu d'analís rigurosu qu'emplega les "propiedaes derivaes compartíes" (sinapomorfies) de los organismos que tan n'estudiu. L'analís cladísticu forma la bas de la mayoría de los sistemes modernos de clasificación biolóxica, que busquen axuntar a los organismos poles sos rellaciones evolutives. D'otra miente, la fenética axunta los organismos basándose no que s'asemeyen a nivel "global", dimientres que los enfoques más tradicionales tienden a basase en carauteres clave. Willi Hennig (1913 - 1976) ye ampliamente considerao como'l fundador de la cladística.
Curva
En matemátiques, el conceutu de curva tenta d'amosar la idea intuitiva de llinia continua, d'una dimensión, que cimbla de direición paulatinamente. Exemplos cenciellos de curves zarraes son la elipse o la circunferencia, y de curves abiertes la parábola, la hipérbola o la catenaria. La reuta sedría'l casu llímite d'una curva de radiu infinitu.
En xeometría, una curva nel "n"-espaciu euclidianu ye un conxuntu formula_1 que ye la imaxe d'un intervalu Ι abiertu baxo una aplicación diferenciable formula_2, i.e:
au suel dicise que (formula_4) ye una "representación paramétrica" o parametrización de formula_5.
Col envís d'evitar auto interseiciones, puntos singulares y a los cabos, defínese el conceutu de curva cenciella como aquella curva tala que pa tou puntu p esiste un Ω entornu abiertu de p pal que formula_6 almite una representación de clas formula_7 con formula_8.
La xeometría diferencial de curves propón definiciones y métodos p'analizar curves cencielles nel espaciu euclídeu tridimensional o, más xeneralmente, curves conteníes en variedaes de Riemann. En particular, nel espaciu euclideu tridimensional formula_9, una curva de la que se conoz un puntu de pasu y el vector tanxente en talu puntu, queda descrita ensembre pola so corvadura y torción. Esta corvadura y torción puen estudiase per duana del denomáu "triedru de Frênet-Serret", desplicáu darréu.
Dada una curva parametrizada r("t") según un parámetru cualesquiera "t" defínese'l denomáu vector tanxente, binormal y normal como:
Estos tres vectores son unitarios y perpendiculares ente sí, xuntos configuren un sistema de referencia móvil conocíu como "triedru de Frênet-Serret". Ye interesante que pa una partícula física desplazándose nel espaciu, el vector tanxente ye paralelu a la velocidá, mentanto que'l vector normal da'l cambéu direición por unidá de tiempu de la velocidá o aceleración normal.
Interseición
La interseición ye una operación ente conxuntos. Esta operación cria un conxuntu, denomáu conxuntu interseición, al que pertenecen tolos elementos que pertenecen al empar a tolos conxuntos que s'intersequen. Esprésase col símbolu formula_1.
Dau A={a,e,i,s} y B={a,e,f,h}, si definimos formula_2, entós C={a,e}. 
formula_2 
lléese: "el conxuntu C ye neto a la interseición de los conxuntos A y B". Tamién se pue dicir: "C ye'l conxuntu interseición de los conxuntos A y B".
Na teoría de conxuntos, la interseición ye una operación binaria nel conxuntu de tolos subconxuntos d'un U, Conxuntu universal, dau. Polo que a cada par de conxuntos A y B de U asóciase-yos otru conxuntu: formula_4 de U.
Si A y B son dos d'ellos entós la so interseición simbolízase y defínese como:
La interseición de A y B, ye'l conxuntu d'elementos x de U, talo que, x perteneza a A, y que, x perteneza a B.
Esta operación ye conmutativa, asociativa, tien neutru y tien inversu:
Poro, el conxuntu potencia del nuesu universu U y la operación formula_1 ensamen una estructura alxebraica tipu grupu abelianu.
Seyan A, B y C tres conxuntos cualesquier:
Paul Vunak
Paul Vunak (Pittsburgh, Ochobre de 1960 - activu) ye un artista marcial, famosu por ser el creador del PFS (Progressive Fighting System).
A la edá de 7 años principia a interesase poles artes marciales. A los 10 años entrena duramente nel taekwondo, recibiendo'l cinturón negru a 14 años. Nos años siguientes entrena en munches disciplines, ente elles en kenpo, dellos estilos de Kung Fu y Escrima, hasta aportar al Jeet Kune Do (JKD) de Lee Jun Fan, baxo la guía del más famosu alumnu propiu de sifu Lee, Dan Inosanto. Nel 1988 recibe'l grau de Senior Full Instructor por sifu Inosanto, y principia a enseñar la so versión de JKD, col nome de PFS.
Dialeutu bercianu
Variedá dialeutal falada n'El Bierzu y güei cuasi desaniciada, resultáu del alcuentru ente'l gallegu y un llionés enforma veneyáu coles fales asturianes ocidentales.
Coxitárase siempres a El Bierzu como una ponte ente'l Gallegu y el Llionés; pero con cálteres propios mui estremaos que llevaron a encartichar esi falaxe d'El Bierzu como dialeutu bercianu nel sieglu XIX, siendo encuadráu dientro'l dominiu llingüísticu gallegu por Antonio Fernández y Morales en 1861 y dientro'l dominiu llingüísticu llionés por Ramón Menéndez Pidal, manifestando ésti que la llinia divisoria ente'l llionés y'l gallegu allugaríase ente les cuenques del ríu Cúa y del Sil. En 1934, Verardo García Rey, recueye'l vocabulariu'l Dialeutu bercianu na espublización: "Vocabulariu d'El Bierzu", onde l'autor desplica que tres el so llabor de campu, resituaría la estaya divisoria ente les fales astur-llioneses y les galaico-portugueses axustándola dafechu al tabazáu dibuxáu pol cursu'l ríu Sil. Jesús García y García, en 1994, asitia dicha franxa dende l'Altu Cúa fasta parte'l conceyu de Ponferrada (Dehesas, Fuentesnuevas).
Los primeros referimientos escritos refiriéndose a esti falaxe llariegu como dialeutu bercianu, los afayamos metanos del sieglu XIX nel trabayu d'Isidoro Andrés de Llano, "Recuerdo a Puentedeume en dialecto berciano". 1860. Espublizáu na Revista Esla. En 1861, Antonio Fernández y Morales escribe a istacies de Mariano Cubí, co-autor, en dialeutu bercianu: "Ensaios Poéticos en Dialecto Berciano".
Anguañu cuasi desaniciara, perviviendo en munches espresiones d'usu de cutio. Recoyérase espresiones y vocabulariu propiu n'estremaos trabayos siendo unos de los más interesantes los realizaos por Luís A. Pastrana y David López, a entamos de la década de los 70 del sieglu XX que consintió n'amuesa de nociones de la morfoloxía y sintasis del dialeutu y un interesante dicionariu d'espresiones y pallabres y la tesís doctoral de Manuel Gutiérrez Tuñón, "El Habla de El Bierzo", espublizada en 1975.
La cigarra y la formiga
La Cigarra y la Formiga ye una de les fábules atribuyíes a Esopu y recontada por Jean de La Fontaine y Félix María Samaniego.
N'ella apaez una cigarra qu'al aportar l'iviernu afáyase ensin alimentu y pídi-ylu a la so vecina la formiga. Ella, contando nun tener abondo pa dambes, retrúca-y negativamente y sopelexa-y tener folgáu tol branu ensin facer dala migaya.
Ye, como toles de La Fontaine, una hestoria didáutica (con enseñu), ya que n'esti casu el duru estayu de la formiga tien como premiu la so supervivencia, non como la cigarra, que paga la so folgura cola so vida.
Carl von Linné
Carlos Linneo (Carl von Linné en suecu, Råshult, Suecia, 23 de mayu de 1707 – Uppsala, 10 de xineru de 1778), foi un científicu, naturalista, botánicu y zoólogu suecu que sentó les bases de la taxonomía moderna. 
El so nome de nacencia yera Carl Nilsson (Carl, fíu de Nils, yá que so pá nomábase Nils Ingemarson). Pa la so inscripción na universidá de Lund, Nils escoyere l'apellíu Linnaeus, creáu de magar la pallabra "linn" (teya). Carl, siguiendo les modes de la época, a lo llargo de la so vida emplegó hasta nueve variantes del so nome. Escribió los sos trabayos como Carolus Linnæus y acompaña los nomes científicos como Linnaeus, (llatín), polo que'l so nome camuda n'otros idiomes: en suecu (), en francés ("Carl Linné") o en castellanu (tradicionalmente "Carlos Linneo").
Ye consideráu ún de los padres de la ecoloxía.
Nacíu en Rashult, nel municipiu d'Almhult, condáu de Kronoberg en Småland, fíu de Nils Ingemarsson, un vicariu luteranu, y de Kristina Brodersonia, fía d'un pastor luteranu. Dende la edá de cinco años el mozu Carlos cultivó'l so propiu cachu del xardín parroquial. Destináu a una carrera eclesiástica, a los 9 años unvíenlu a la escuela de Växjö viviendo en casa del maestru llocal. Algama vencer la torga familiar y entama los sos estudios de medicina na Universidá de Lund en 1727 y treslládase al añu siguiente a la Universidá d'Uppsala. Los estudios médicos de la dómina incluyen la fechura de melecines y la botánica. Entra en contauto con científicos como Olof Celsius, Peter Artedi, Lars Roberg y Olof Rudbeck fíu, naturalista que lu contrata como preceptor de la so bayura de fíos. 
Ellí, con 24 años, idea la so clasificación de les plantes siguiendo los sos muérganos reproductivos y entama a esponela nel so "Hortus uplandicus".
Lleva a cabu misiones científiques (incluyendo aspeutos xeolóxicos y antropolóxicos) en Laponia y Dalecarlia, por encargu de l'Academia de Ciencies d'Uppsala. Naguando por obtener el so diploma de medicina y cierta reconocencia que-y permita estabilidá económica decide abandonar el país.
Influenciáu por botánicos anteriores, especialmente por Otto Brunfels, Linneo pon a puntu un sistema, la nomenclatura binominal que permite nomar con precisión toles especies d'animales y vexetales (y llega a estender esti sistema a los minerales) sirviéndose pa ello de dos términos: el xéneru (que s'escribe con mayúscula inicial) y l'epítetu específicu (escritu con minúscula anicial), dambos en xeneral d'orixe llatín, anque a vegaes s'use'l griegu o otru (cuando l'orixe nun ye llatín, "llatinízase" el nome emplegáu). La especie nómase colos dos términos citaos, qu'han ser escritos en cursiva o sorrayaos; cuando nun esista riesgu de tracamundiu almítese la escritura de la especie escribiendo'l xéneru de mou encurtiáu utilizando l'anicial (mayúscula) y el puntu siguíu del epítetu. Esti sistema binominal permite evitar la imprecisión de los nomes vernáculos que camuden ente los estremaos países cuando non ente les estremaes fasteres o rexones.
Tamién agrupó los reinos, en filos, los filos en clases, les clases n'órdenes, los órdenes en families, les families en xéneros y los xéneros n'especies y foi'l primeru n'usar los símbolos del escudu y la llanza de Marte pa señalar al machu y l'espeyu de Venus pa indicar la fema.
Philibert Commerson puo escribir el so tratáu d'ictioloxía gracies a la collaboración de Linneo. Caltuvo tamién correspondencia con otres persones, como Frédéric-Louis Allamand. 
Ente los sos alumnos, pueden citase a Anders Dahl, Daniel Solander, Johan Christian Fabricius, Martin Vahl o Charles de Géer.
Tamién hai que citar al naturalista suecu Peter Artedi (1705-1735). Dambos conociéronse na Universidá d'Uppsala, y trabaron amistá enantes de separase, cuando Linneo viaxó a Laponia y Artedi a Gran Bretaña. Primero de separase, lléguense mutuamente los sos manuscritos en casu de muerte. Artedi afuégase nun accidente n'Amsterdam, u acababa de componer el catálogu de les coleiciones d'ictioloxía d'Albertus Seba (1665-1736). Acordies a lo afitao, Linneo hereda los manuscritos d'Artedi. Espublízalos baxo'l títulu de "Bibliotheca Ichthyologica" y de "Philosophia Ichthyologica", xuntu a una biografía del so autor en Leiden en 1738. 
La so influencia estiéndese a tolos continentes gracies a los sos discípulos: Pehr Kalm n'América del Norte, Fredric Hasselquist n'Exiptu y Palestina, Pehr Forsskål n'Oriente Mediu, Pehr Löfling en Venezuela, Pehr Osbeck en China y el Sudeste asiáticu, Carl Peter Thunberg en Xapón...
Sistema
La pallabra sistema tien adquirido munchos usos especializaos, dellos mui anteriores a la Teoría de sistemes, pero siempres referentes a conxuntos encadarmaos y organizaos, cuasi siempres nel campu los sistemes idegales, conceutuales o formales.
Archaea
Les archaea (o arquées) son microorganismos unicelulares. Al igual que les bacteries, les archaea carecen de núcleu y son por tantu procariontes. D'otra miente, les diferencies a nivel molecular ente arquées y bacteries son tan fundamentales que se-yos clasifica en grupos estremaos. De fechu, estes diferencies son mayores de les qu'hai, por exemplu, ente una planta y un animal. Anguaño considérase que les archaea tan filoxenéticamente más prósimes a los eucariontes qu'a les bacterias. 
Les archaea foren escubiertes orixinariamente n'ambientes llímite, pero dende entós se-yos tien atopao en too tipu d'hábitats y podríen contribuyir fasta'l 20% de la biomasa. Son particularmente comunes nos océanos y puen ser un de los más abundantes grupos d'organismos nel planeta. Dalgunes especies son hipertermófiles y puen sobrevivir y prosperar a temperatures selemente superiores a los 100 °C y se-yos atopa en xéiseres, fontes hidrotermales y pozos de petroleu. Otres estremófiles s'atopen n'agua hiper-salina, ácida o alcalina. Ensin embargu, otres son mesófiles o psicrófiles y prosperen n'ambientes tales como marismes, agües residuales, agua de mar y nel suelu. A les metanóxenes se-yos pue atopar nel tractu dixestivu d'animales tales como rumiantes, termites y seres humanos. Nun se conocen patóxenos pa los seres humanos, anque se tien propuesto dalguna rellación ente los metanóxenos y los trastornos periodontales humanos.
Archaea constitúi un de los dominios nos que se dividen los seres vivos. Tiempu atrás clasificábense como pertenecientes al reinu Monera na taxonomía tradicional de los cinco reinos. En 1990 propúnxose consideralos un dominiu separtáu, sigún el sistema de tres dominios de Carl Woese.
Asturcón (dixebra)
El términu Asturcón pue referise a:
Asturcón (grupu)
Asturcón ye'l nome del consideráu como primer grupu de rock n'asturianu. Desendolcaron la so actividá dende la segunda metá de los 70 hasta entamos de los 80.
El grupu surdió por mor de la idea de Víctor Carrizo, que se convirtiera nel principal compositor de la banda y únicu miembru fixu mentanto que los otros componentes yeren músicos d'acompangamientu variando a lo llargo d'años nos que duró'l proyeutu. 
El so estilu taba perdefiníu, faciendo'l llamáu "Rock con raíces" que consistía n'adautar los instrumentos, la téunica y la sensibilidá del rock a les formes populares de la so tierra. Arriendes, taben influyenciaos poles melodíes tradicionales y con sones a vegaes sinfónicos y a vegaes celtes. Ye de rescamplar que de ralo en ralo convertíen los conciertos n'espectáculos teatro-musicales, faciendo apaecer pel escenariu estremaos personaxes.
Grabáu nos estudios de Toni Martínez los díes 22, 23 y 24 de setiembre, en 1981 espublicen el so primer, y únicu discu, cola campañía de música Diapasón, nomáu, al igual que'l grupu, Asturcón. Nél alcuentrese seis temes, toos compuestos por Víctor Carrizo, cola música del propiu Carrizo (batería, flauta, gaita) y de la so voz, amás de J. Carlos "Mingla" a los teclaos, P. Solana a la guitarra llétrica y acústica, y J. Carlos Martínez al baxu. En 2004 la compañía Dial discos fexo una reedición del discu, remasterizáu dixitalmente y con una carpeta d'información.
El discu incluyía seis temes: 
No tocante al emplegu del asturianu como llingua de les sos composiciones el mesmu grupu reconocía que yera "una postura énte'l fechu llingüísticu que debía ser valoráu como un esfuerciu empobináu a reconocer la riqueza de la nuesa tradición espresada nes sos formes más auténtiques".
Asociación pa l'Alfabetización y deprendimientu del asturianu
AYDA, (Asociación pa l'Alfabetización y deprendimientu del asturianu) ye una entidá que naz en 1995 col enfotu de recuperar y afalar la cultura asturiana en toles estayes, especialmente no que cinca al espardimientu de la enseñanza del asturianu, pero tamién la investigación y recoyida de datos o la fechura de material didáuticu, interviniendo asina nel procesu normalizador de la cultura asturiana "d'una forma forma activa, militante y desinteresada".
Doi la cara pola oficialidá
Doi la cara pola oficialidá ye una campaña cívica y apartidista entamada pol Conceyu Abiertu pola Oficialidá col envís d'incluyir la oficialidá del asturianu y del gallego-asturianu na reforma del Estatutu d'Autonomía d'Asturies.
La campaña consiste en retratase con un cartel nel que seya visible'l testu "Doi la cara pola oficialidá" n'asturianu o en cualuquier otru idioma. Nel primer mes de campaña aportóse a les 3.500 semeyes a razón d'una media de más de 750 cada selmana. Magar que les más de les semeyes tean n'asturianu normativu, héboles n'occidental, en Mirandés, en catalán, gallegu, bretón, suecu, rumanu, italianu, vascu o portugués.
Esta iniciativa algamó'l pasáu 28 de payares en La Pola Siero les 10.000 primeres semeyes en poco más d'un añu. Delles de les persones con relevancia social que participen cola so semeya son futbolistes internacionales como David Villa, Santi Cazorla, Enrique Castro "Quini", Secundino Suárez "Cundi"; l'árbitru internacional Mejuto González; ciclistes como Chechu Rubiera, Benjamín Noval, Santi Pérez o Carlos Barredo, amás del medalla d'oro nos Xuegos Olímpicos de Beijín Samuel Sánchez; los pilotos Javier Villa y Alberto Hevia; el tenista Galo Blanco; los piragüistes Manuel Busto, Fran Llera o Javier Hernanz Agüeria; escritores de la talla de la fallecida Corín Tellado, Carmen Gómez Ojea, Xuan Bello o Pablo Texón; presentadores de televisión como Sonia Fidalgo, Ana Vanessa Gutiérrez o Pablo Vaquero; músicos como Víctor Manuel, Jose Ángel Hevia, Alicia Álvarez... 
Páxina oficial de la campaña
Estoyu de semeyes de Doi la Cara
OpenOffice.org
OpenOffice.org ye una suite ofimática de software llibre y códigu abiertu de distribución de baldre qu'inclúi ferramientes como procesador de testos, fueya de cálculu, presentaciones, ferramientes pal dibuxu vectorial y base de datos. Ta disponible pa munches y diverses plataformes, como Microsoft Windows, sistemes de tipu Unix col Sistema X Window como GNU/Linux, BSD, Solaris y Mac OS X. Tamién ta disponible pa Mac Os X un programa asemeyáu deriváu denomáu NeoOffice. OpenOffice ta camentáu pa ser compatible con Microsoft Office, col que compite. Soporta l'estándar ISO OpenDocument con lo que ye cenciello l'intercambéu de documentos con munchos programes, y pue ser usaú ensin costu dalgún.
OpenOffice.org tien como base inicial a StarOffice, una suite ofimática desendolcada por "StarDivision". El desendolcu de la suite ta llideráu por Oracle Corporation (anicialmente por Sun Microsystems), en conxuntu con otras compañíes como Novell, RedHat, RedFlag CH2000, IBM, Google, ente otres. El códigu fonte de la suite lliberóse en xunetu de 2000, col envís de facer frente al dominiu nel mercáu de Microsoft Office ufriendo una alternativa abierta, de baxu costu y alta calidá. El códigu fonte de l'aplicación ta disponible baxo la llicencia LGPL.
Les versiones más recientes d'StarOffice, la versión comercial de Sun, tan basaes nel códigu base d'OpenOffice.org. Pue decise que la rellación ente open office y StarOffice tien dalgunes asemeyances cola rellación qu'hebo ente Netscape Navigator y Mozilla.
El proyeutu y el programa son denomaos "OpenOffice" de forma informal, pero los organizadores del proyeutu dicen qu'esti términu ye una marca rexistrada en posesión d'otra empresa, angariyándolos a adoutar "OpenOffice.org" como nome formal, y abreviáu como OOo.
Open Office, usa'l correutor ortográficu Hunspell, y dambos tán disponibles en Llingua Asturiana
Wikipedia n'eusquera
La Wikipedia n'eusquera ye la edición de Wikipedia n'eusquera. En xunetu de 2017 tien 281.000 artículos.
Entamó'l 7 de payares de 2003 y en payares de 2005 algamó los 4.000 artículos. El 28 de mayu de 2006 los 10.000 artículos. El 15 de marzu de 2007 los 17.000 artículos y el 10 de setiembre los 20.000. N'ochobre de 2009 tien más de 40.000 artículos. N'avientu de 2009 tien 50.000 artículos. El 8 de payares de 2010 algamó los 60.000 artículos. 
El 25 de xineru de 2008, algamó'l premiu Argia Saria otorgáu pola revista Argia, na categoría d'internet. 
El 18 d'abril de 2011 algamó los 70.000 artículos. El mesmu día, la wikipedia en vascu superó en númberu d'articulos a la wikipedia en gallegu, convirtiéndose na cuarta wikipedia de la Península Ibérica (dempués de la wikipedia n'español, la wikipedia en portugués y la wikipedia en catalán.
El 22 de mayu de 2011 la wikipedia en vascu algamó los 100.000 artículos. Esta Wikipedia tiene 34.616 usuarios, de los que 330 son activos.
Wikipedia n'afrikaans
La wikipedia n'afrikaans ye la versión de wikipedia nesi idioma, entamó'l 16 de payares de 2001 y anguaño tien 10.290 artículos.
Wikipedia n'albanés
La wikipedia n'albanés ye una edición n' albanés de la wikipedia, entamó'l 13 d'ochobre de 2003. En 2012 tenía más de 43.500 artículos. Asitiándose nel puestu 46 por númberu d'artículos.
José Leite de Vasconcelos
José Leite de Vasconcelos Cardoso Pereira de Melo (Ucanha, Tarouca, 7 de xunetu de 1858 — Lisboa, 17 de mayu de 1941) foi un llingüista, filólogu y etnógrafu portugués.
A los dieciocho años foi pa Porto a siguir los sos estudios, llicenciándose en Ciencies Naturales (1881) y, en 1886, en Medicina, na Escuela Médico-Cirúrxica, pero namái qu'exerció l'oficiu per un añu, 1887, en Cadaval. 
La so tesis de llicenciatura, "Evolução da linguagem" (1886), demostraba yá'l so interés poles lletres, qu'a la fin diben ocupar tola so llarga vida. Les ciencies naturales dexáron-y l'estilu investigativu, rigurosu y exhaustivu, seya na filoloxía, seya na arqueoloxía o na etnografía, disciplines nes que diba acabar por ser una referencia internacional.
Fundó la "Revista Lusitana" en 1889, l"'Arqueólogo Português" en 1895 y el "Museu Etnológico de Belém" en 1893.
Doctoróse na Universidá de París, con "Esquisse d'une dialectologie portugaise" (1901), el prime importante compendiu de la diatopia del gallegu-portugués (depués continuáu y ameyoráu por Manuel de Paiva Boléo y Luís Lindley Cintra, inda que dambos ignoraron el gallegu); nesta obra Leite califica'l gallegu de co-dialeutu del portugués. Foi tamién un pioneru nel estudiu de la onomástica portuguesa cola obra "Antroponímia Portuguesa".
Teniendo dao Numismática y Filoloxía Portuguesa na Biblioteca Nacional, onde yera conservador dende 1887, llegó a profesor d'enseñu superior en 1911, na Facultá de Lletres de la Universidá de Lisboa.
Dende bien ceo, Leite de Vasconcelos dedicó la so atención a la llingua gallega. Yá en 1902 asoleyó un opúsculu na Revista Lusitana, "Vozes galhegas", a partir d'un manuscriuo, qu'atopare na Biblioteca Nacional de Madrid, poco depués del añu 1843. Na "Esquisse" de 1910 caracterizó'l gallegu como un co-dialeutu del portugués, colo que separtaba l'antiguu troncu gallegu-portugués en dos partes emparentaes pero estremaes yá. Nel mesmu añu espublizó "Miuçalhas gallegas", nel que pon atención n'aspeutos estremaos. Nos Opúsculos incluyó cuatro breves estudios sobro fales fronterices gallegues, les correspondientes a Ribadavia, Ferreiros, San Miguel de Lobios, en Ourense amás de la d'Hermisende, Zamora, inda qu'esta cabera ye en rigor una fala trasmontana. 
La recoyida de taos del gallegu por Leite foi apresurada; na mayor parte de los casos cásique nun gastó más d'un día nes sos visites a Galicia, cosa que d'otra banda pue achacáse-y tamién a les estremaes recoyíes de datos nos dialeutos portugueses. La so escesiva dispersión, magar el so enorme talento y la so inmensa capacidá de trabayu, facía que quiciabes nun pudiere tener tiempu abondo pa gatar nes sos estancies onde quier que fore.
José Leite de Vasconcelos foi el primer filólogu n'estudiar l'asturllionés de Portugal, tamién llamáu mirandés. En 1885 asoleya'l primer llibru y los primeros testos escritos nesta variedá del dominiu llingüísticu astur. Col títulu Flores Mirandesas José Leite de Vasconcelos sacaba a la lluz l'idioma. Sicasí, reconoz de mano la so incapacidá pa escribir bien nesta variedá por mor de nun ser falante de mirandés.
Arriendes de la so producción lliteraria nesta llingua, José Leite Vasconcelos asoleyó tamién el llibru "O Dialecto Mirandez" nel qu'afita que'l portugués nun ye la única llingua de Portugal y que'l mirandés ye un dialeutu del bloque asturlleonés.
Flores Mirandesas
Flores Mirandesas ye'l nome del poemariu asoleyáu en 1884 pol filólogu José Leite de Vasconcelos escritu na variedá mirandesa del asturllionés y ye al empar la primer obra escrita na nuesa llingua en Portugal. Marca l'entamu del procesu de recobramientu y normalización llingüística y la ñacencia d'una lliteratura escrita en tierres de Miranda l Douro
Una de les poesíes de les ocho que formen el llibru:
"LA LHÉNGUA MIRANDESA
Quien dirie q’antre ls matos eiriçados,
Las ourrietas i ls rius desta tierra,
Bibie, cumo l chougarço de la sierra,
Ua lhéngua de sonidos tan bariados?
Mostre-se i fale-se essa lhéngua, filha
Dun pobo que ten neilha l choro i l canto!
Nada por cierto mos coutiba tanto
Cumo la form'an que l’eideia brilha.
Desgraciado d'aquel, q’abandonando
La pátria an que naciu, la casa i l huorto,
Tamien se squece de la fala! Quando
Lo furdes ber, talbeç que steia muorto!X
José Leite de Vasconcelos, Flores Mirandesas (1884)."
Traducción
La traducción ye l'actividá que consiste n'entender el significáu d'un testu nun idioma, llamáu "testu orixe" o «testu de salida», pa producir un testu con significáu equivalente, n'otru idioma, llamáu "testu traducíu" o «testu meta». La resultancia d'esta actividá, el "testu traducíu", tamién se denomina "traducción". Cuando la traducción realizar de manera oral conozse como interpretación. La disciplina qu'estudia sistemáticamente la teoría, la descripción y l'aplicación de la traducción y l'interpretación denominar traductología. 
Ente que la interpretación ye de xuru más antigua que la escritura, la traducción surdió solo tres l'apaición de la lliteratura escrita. Esisten traducciones parciales de la "Epopeya de Gilgamesh" (sobre'l 2000 a. C.) a idiomes de Oriente Próximu de la dómina.
Dada la laboriosidad del procesu de traducción, dende la década de 1940 intentáronse atopar medios de automatizar la traducción utilizando máquines (traducción automática) o ayudando mecánicamente al traductor (traducción asistida por ordenador). De toa esta dinámica surdió la moderna industria del llinguaxe, facilitada descomanadamente pola puxanza de Internet, que creó nuevos xéneros de traducción como la internacionalización y localización.
El términu "traducción" provien del llatín "traductĭo, -ōnis", «faer pasar d'un llugar a otru», y utilizar per primer vegada Robert Estienne en 1539. Leonardo Bruni utilizara pa esi sentíu'l verbu "tradurre" yá en 1440. En llatín clásicu solíase falar de "translatio" (traslación), "versio" (versión) o "interpretatio" (interpretación), anque nun queda descomanadamente clara cuál yera la diferencia ente ellos. Tán rellacionaos de la mesma colos términos griegos "μεταφορά" (metaforá, «traslación»), "μετάθεσις" (metáthesis, «tresposición») y "μετάφρασις" (metáfrasis, «reexpresión»). La mayor parte de les llingües europees modernes utilicen dalgunes d'estos raigaños o construcciones análogues, como'l alemán "übersetzen" («pasar a la otra vera»). En castellán medieval solía emplegase'l términu trujamán, d'orixe árabe, referíu tantu al traductor como al intérprete.
Fueron munchos los intentos de definir la traducción» a lo llargo de la hestoria, anque aumentaron descomanadamente dende la década de 1960 y la puxanza de la traductología como disciplina autónoma. Cinco son los enfoques principales que s'asocedieron a la de buscar una definición completa:
La traducción ye una actividá bien antigua. Una de les primeres evidencies escrites de traducción ye la Piedra de Rossetta, onde un mesmu testu atopar n'exipciu xeroglíficu, exipciu demóticu y griegu, que sirvió pa descifrar el significáu de los xeroglíficos exipcios.
Una parte significativa de la hestoria de la traducción en Occidente tien que ver cola traducción de los testos bíblicos. Les primeres traducciones escrites atestiguaes fueron de la Biblia, yá que como los xudíos llevaben enforma tiempu ensin falar la llingua hebrea, ésta perdióse y les Sagraes Escritures tuvieron de traducise por que les entendieren los xudíos que nun falaben la so llingua orixinal. Ptolomeo Filadelfo nel sieglu III a. C. mandó traducir del hebréu al griegu koiné les Sagraes Escritures a 72 sabios qu'apoderaben l'hebréu y el griegu. Esta versión conozse como versión alexandrina, versión de los 70 o "Septuaginta". A lo llargo de los sieglos I ya II d. C. la Biblia traducir de manera intermitente del griegu al llatín. Esti conxuntu de testos conozse como "Vetus Llatina". San Jerónimo realizó la primer traducción sistemática de la Biblia al llatín del pueblu: la "Vulgata", qu'apaeció alredor del 384 d. C.
Nos sieglos IX y X en Bagdad, los trabayos de los antiguos griegos nos campos de la ciencia y la filosofía traducir al árabe. Esti aprendizaxe tremar por Europa al traviés d'España, sol dominiu musulmán dende principios del sieglu VIII por cuatrocientos años, hasta'l sieglu XV, cuando'l musulmanes fueron desterraos.
La Escuela de Traductores de Toledo, onde se realizaron traducciones del árabe al español y depués al llatín, contribuyó al desenvolvimientu científico y tecnolóxico que dexó'l advenimiento del Renacimientu européu. A lo llargo de la Edá Media, el llatín yera la "llingua franca" del mundu occidental. Nel sieglu IX Alfredo'l Grande, rei de Wessex, en Inglaterra, adelantrar al so tiempu na traducción en llingua vernácula anglosaxona de la "Hestoria Eclesiástica" de Beda y "Consolación de Filosofía" de Boecio. Mentanto, la Ilesia Cristiana vía mal inclusive adaptaciones parciales de la "Vulgata" de San Jerónimo d'alredor de 384, la Biblia llatina estándar. Darréu, a la de la invención de la imprenta de tipos móviles, Martín Lutero tradució la Biblia al alemán.
El procesu traductor ye'l procesu mental pol cual déxase tresmitir un testu formuláu nuna llingua, utilizando los medios d'otra llingua. Históricamente estremáronse nél tres proceso estremaos: comprensión, desverbalización y reexpresión. Dellos autores inclúin la desverbalización como un procesu internu de la comprensión, y por tantu estremen solu dos procesos básicos.
Na fase de "comprensión" o "analís", se decodifica el sentíu del testu orixinal, considerando'l riolo, manera y tenor y estableciendo les unidaes de sentíu (a nivel de palabra, frase o inclusive una o más oraciones). Hasta equí'l traductor funciona aprosimao de la mesma que'l llector monollingüe. Na fase de "desverbalización" o "representacón semántica" el traductor conforma na so cabeza un mapa semánticu (de significaos) independiente de les relaciones gramaticales tantu de la llingua de partida como de la llingua de llegada. Na fase de "reexpresión" o "síntesis" el mapa semánticu arramar na llingua de llegada teniendo en cuenta, amás de les traces puramente semánticos, el xéneru lliterariu o testual, el contestu, les riegles gramaticales, les convenciones estilístiques, etc. Ciertu autores, como Delisle o Bell, añeden una fase más a la traducción cuando se realiza puramente por escritu: la "verificación" o "revisión".
Estes fases son de índole recursiva y non necesariamente socesives, esto ye, el traductor puede volver a desentrañar el sentíu del testu orixe, una vegada qu'hai recodificado el sentíu na llingua traducida. Nél producen procesos controlaos y non controlaos, y que rique procesos d'identificación y resolvimientu de problemes, aplicación d'estratexes y toma de decisiones. 
Anque esti procesu podría paecer simple a la primer vista, esconder tres él una operación cognitiva complexa. Pa decodificar el sentíu completu del testu orixe, el traductor tien qu'interpretar y analizar toles sos característiques de forma consciente y metódica. Esti procesu rique una conocencia fonda de la gramática, semántica, sintaxis y frases feches o similares de la llingua orixe, lo mesmo que de la cultura de los sos falantes. El traductor tien de cuntar tamién con estes conocencies pa recodificar el sentíu na llingua traducida. Ello ye que estos suelen ser más importantes y, por tanto, más fondos que los de la llingua orixe. D'ende que la mayoría d'el traductores traduzan al so llingua materna. Amás, ye esencial qu'el traductores conozan la área que se ta tratando. En dellos tipos de testos, nun ye infrecuente la intraducibilidad como problema (casu de dellos poemas).
A diferencia de lo que se suel creer, apoderar unu o dellos idiomes estranxeros nun ye condición abonda pa poder traducir a nivel profesional. Los idiomes estranxeros nun son sinón una más de les ferramientes necesaries pa poder desempeñase en traducción. Traducir significa tar en capacidá d'entender el sentíu y reexpresarlo n'otra llingua de manera efectiva y llibre de les atadures sintáctiques de la llingua d'orixe; ta bien llueñe de ser una mera sustitución d'una palabra por otra.
"Competencia traductora" ye'l nome xenéricu que se da a una serie de conocencies, habilidaes y actitúes necesarios pa traducir. Estos de la mesma pueden subdividise en diverses subcompetencias que'l traductor tien d'adquirir pa traducir con eficacia:
Una técnica de traducción ye un procedimientu verbal concretu pa consiguir equivalencies traductores. Estremar del métodu de traducción en qu'esti postreru afectaría a tol testu, ente que l'usu de les distintes técniques ye puntual. La primer clasificación de "procedimientos técnicos" pa traducir publicar J. P. Vinay y J. Darbelnet en 1958, y dende entós nun recibió sinón pequenos cambeos. Xeneralmente estrémense les siguientes técniques de traducción:
La "adaptación", "sustitución cultural" o "equivalente cultural" consiste en reemplazar un elementu cultural del testu orixinal por otru propiu de la cultura receptora, que resulte por tantu más familiar ya intelixible. P. ex.: camudar "baseball" por "fútbol" nuna traducción inglés-español.
La "ampliación llingüística" consiste n'añedir elementos llingüísticos por razones estructurales o cuando ye necesariu solucionar l'ambigüedá producida por dellos elementos del testu orixinal. Utilízase especialmente en doblaxe y interpretación consecutiva. P. ex. traducir del inglés al español "non way" por "de nenguna manera" en llugar de "n'absolutu", que tien el mesmu númberu de palabres. Oponer a la compresión llingüística.
Ye'l procedimientu contrariu a la espansión. Ye una técnica d'eliminación d'elementos redundantes utilizada pa producir una traducción más concisa o por razones estructurales o estilístiques, esto ye, evitar problemes como la repetición, falta de naturalidá o inclusive tracamundios. Tamién se-y conoz como "omisión".
Esta técnica ye usada polos traductores en casu de perda de matices o ante la imposibilidá d'atopar una correspondencia fayadiza. La compensación dexa usar la espansión y l'amenorgamientu. Un exemplu ver na siguiente frase: 'Boy, it began to rain like a bastard. In buckets, I swear to God' la cual foi traducida como '¡Jo! ¡De secute empezó a llover a xarraes! Un diluviu, xurar por Dios'. D'esta miente, inténtase recuperar el mesmu efectu que producía'l testu orixinal.
El calcu léxicu ye un procedimientu de traducción que consiste na creación de neoloxismus siguiendo la estructura de la llingua d'orixe.
Un exemplu claru d'esta ye la palabra "baloncestu", aniciada de la palabra "basketball" n'inglés.
Consiste en variar la forma del mensaxe por aciu un cambéu semánticu o de perspectiva. La traducción del mensaxe realizar dende un nuevu puntu de vista:
Nel exemplu, la espresión de la oración con una cópula verbal con un alverbiu negativu ("it is not difficult") traducir n'español con una cópula verbal n'afirmativu ("ye fácil") per mediu del cambéu del axetivu ("non difícil" = 'fácil'). La modulación realízase especialmente cuando la traducción lliteral nun s'afai al xeniu o particularidá de la llingua traducida, esto ye, la modulación produz una oración que suena meyor.
El préstamu consiste n'utilizar una palabra o espresión del testu orixinal nel testu traducíu. Los préstamos suelen notase en cursiva y consisten n'escribir la palabra na llingua d'orixe; n'otres palabres, ye la non traducción del vocablu. Un exemplu de préstamu ye "blue jeans" del inglés. Otru exemplu puede ser la palabra "sándwich".
Referir al pasu de la llingua d'orixe a la llingua traducida onde esti pasu da una resultancia correcta. El traductor namá tien qu'esmolecese de la "servitudes linguistiques" (allugamientos) que son mesmes d'una llingua y nun pueden camudase. Por casu:
Según Vinay y Dalbernet, la traducción lliteral ye lícita sobremanera ente llingües que comparten una mesma cultura. Esto revela coesistencia física, qu'esiste un acercamientu xeográficu o bien hubo periodos de billingüismu en que se produz una influencia mutua, imitación consciente o inconsciente debíu a la muerte intelectual y políticu.
Consiste nel cambéu d'una categoría gramatical por otra ensin que camude'l sentíu del mensaxe. Nesti procedimientu, produzse un cambéu d'una estructura gramatical por otra. 
La clausa dependiente ("he comes back") traducir con una frase nominal ("el so regresu").
La fidelidá (o "llealtá") y la tresparencia son ideales de la traducción, pero comúnmente opónense l'unu al otru. Un críticu francés del sieglu XVII acuñó la frase «-yos belles infidèles», suxuriendo que les traducciones, al igual que les muyeres, pueden ser fieles o formoses, pero non dambes coses.
La "fidelidá" puede entendese como la midida en qu'una traducción espresa de manera precisa'l significáu que pretende'l testu fonte, ensin aburuyalo. La "tresparencia" ye entós la midida na qu'una traducción paez ser escrita originalmente nel llinguaxe nativu de la persona que la llee, afaciéndose a la so gramática, sintaxis ya idioma. Una traducción que cumple'l primer criteriu denominar «fiel»; una traducción que cumple'l segundu criteriu denominar «idiomática». Dambes cualidaes nun s'esclúin necesariamente.
El criteriu pa xulgar la fidelidá d'una traducción varia d'alcuerdu a la tema, al tipu y usu del testu, les sos cualidaes lliteraries, el so contestu histórico y social, etc. El criteriu pa xulgar la tresparencia d'una traducción ye aparentemente más claru: una traducción non idiomática «suena mal»; y, nel casu estremu de les traducciones «palabra a palabra feches por sistemes de traducción automática, xeneralmente resulten incoerentes.
Sicasí, en dellos contestos el traductor puede realizar de manera consciente una traducción lliteral. El traductores de testos lliterarios, relixosos o hestóricos caltiénense lo más cerca posible del testu fonte, espurriendo al máximu les llendes del llinguaxe meta, produciendo asina un testu non idiomáticu. Un traductor puede adoptar espresiones del llinguaxe fonte col enfotu de da-y a la traducción un color local», esto ye, que resulte estraña o "exótica" al llector del testu traducíu.
En décades recién, destacaos defensores de la traducción «non tresparente» refiriéronse al eruditu francés Antoine Berman, queidentificó doce tendencies deformantes inherentes na mayoría de les traducciones de prosa, y al teóricu estadounidense Lawrence Venuti, quien llamó a'l traductores a aplicar la estratexa de traducción de «extranjerización» más que la de «doma». Berman aportuna na necesidá de realizar un proyectu de traducción pa dempués exercer la crítica traductiva.
El traductólogo estudia la traductología (tamién conocida como estudios sobre la traducción), que, ye la disciplina qu'estudia sistemáticamente la teoría, la descripción y l'aplicación de la traducción y la interpretación, según les mesmes en xunto. Ye importante nesti sentíu estremala de la traducción o interpretación como actividá (puramente felicidaes) y de la traducción o interpretación como productu (testu traducíu o traducto, discursu interpretáu). De siguío vamos mentar dellos traductólogos:
Chaia, María Claudia Geraldine
Equivalencia quier dicir la correspondencia en significáu d'una palabra nun idioma frente a otru idioma. Dos palabres son equivalentes si tienen el mesmu significáu.
Na traductología la equivalencia tien delles concepciones. Dellos científicos consideren como equivalencia cualquier correspondencia de les palabres o frases del testu orixe coles del testu de la traducción nun contestu concretu. Pero considérase más correcta la otra concepción de la equivalencia, según la cual les equivalencies son correspondencies permanentes y equivalentes, que nun dependen del contestu.
El papel de les equivalencies ye bien importante especialmente mientres la traducción oral. Xustamente estes unidaes de traducción, que siempres tienen correspondencies na llingua nativa del traductor, apaecen na mente del traductor más rápido y ayúdenlu al traductor a entender el contestu polo xeneral y l'idea de too el testu de traducción, hasta si esti contien palabres desconocíes pal traductor.
Entós, son equivalentes les palabres o concepciones que surden nos diccionarios como correspondencies permanentes, estables ya independientes del contestu.
Ente'l testu orixe y el testu de la traducción tien d'esistir equivalencia semántica, estilística y pragmática. La "equivalencia semántica" supon una correspondencia ente'l testu del orixinal y el testu meta col so conteníu semántico, esto ye, col so conteníu denotativo-significativu.
La "equivalencia estilística" supon una correspondencia del testu orixe col testu meta col valor estilísticu, ye dicir col matiz estilísticu, valor espresivu-apreciativo y tamién cola so pertenencia al mesmu estilu funcional.
Y por fin la "equivalencia pragmática" supon que'l conteníu del testu orixe tresmítese de cuenta que la reacción del receptor de llingua estranxera correspuenda con toos les sos traces esenciales cola reacción del receptor que fala la llingua orixe. Ye dicir la reacción del receptor tien de corresponder cola del emisor.
Anque toos estos tipos d'equivalencia xueguen un papel bien importante nel procesu de la traducción, tenemos que constatar que la más importante d'estes ye la equivalencia semántica, porque cada traducción supon de primeres una reproducción esacta del conteníu semántico. Si nós nun reparamos la equivalencia estilística o pragmática ente'l testu orixe y el testu meta, esta traducción va ser incompleta y non equivalente, pero si altériase la idea del testu, nesti casu la traducción va ser dafechu incorrecta.
Traducción divulgativa
Traducción lliteraria
Traducción de testos lliterarios, yá sían prosa, poesía, etc.
Traducción científicu-técnica
La traducción científica dedicar a los testos sanitariu y científicu como'l so nome indica. Pela so parte, la traducción técnica ye aquella dedicada a testos de materia técnico, como pue ser la inxeniería, automoción o la informática. Nesti últimu campu falar de localización de software, esto ye, la traducción del software d'un idioma a otru afaciendo tal programa a la cultura del país de llegada. 
Traducción xudicial
Ye la realizada ante un tribunal de xusticia. Nun tien de confundir se cola traducción xurada, que se describe más embaxo.
Traducción xurídicu-económica
La traducción xurídica ye la que se refier a testos llegales. Nun tien de confundir se cola traducción xurada, que se describe de siguío.
Traducción xurada o traducción pública
Traducción oficial de títulos, documentos, certificaos, etc. que riquen una validez o validación llegal. Esti tipu de traducción namá la puede realizar aquel traductor acreditáu pa ello (vease traducción xurada), denomináu traductor xuráu o traductor certificáu o peritu traductor.
Traducción sitio web o Traducciones multilingüe
Mientres los últimos años viose amontar la necesidá de dar a conocer cada vez más productos y servicios en sitio web con distintos idiomes, tantu p'aumentar el target de consumidores nacionales, (vease sitio web traducíos en llingües co-oficiales cuálos, euskera, Catalán, Gallego), qu'en distintos idiomes internacionales. Les traducciones de sitio web o traducciones de página internet multilingüe, hai tamién contribuyíu en manera más directa a la contratación de profesionales de la web y del marketing dixital.
Traducciones en campu médico y sanitariu
Les traducciones d'informes, estudios y otros documentos médicos similares, lo mesmo que de testos técnicos médicos (como por casu dispositivos auxiliares pa usu quirúrxicu) o testos farmacéuticos, tienen de ser efectuaes imperiosamente por traductores especializaos médicos, farmacéuticos o tienen formación previa nel campu de la medicina o l'asistencia sanitaria. Estremar en: traducciones médiques, traducciones farmacéutiques, traducciones pa l'asistencies sanitaria xeneral, traducciones d'aparatos médicos y quirúrxicos.
Dellos traductores profesionales utilicen ferramientes de traducción asistida o CAT (del inglés "Computer Aided Translation Tools") pa facilitar el procesu de traducción. Estes ferramientes recuperen traducciones que se fixeron con anterioridá por aciu un sistema de base de datos denomináu memoria de traducción.
Norma ISO, publicada en 1977, qu'establez les normes p'asegurar que les traducciones presentar nun formatu normalizáu que simplifique'l so usu per parte de distintes categoríes d'usuarios. Aplicar a la traducción de tolos documentos, yá sían completos, parciales o resumíos. Estrémense cuatro tipo de documentos: llibros, publicaciones periódiques, artículos y patentes.
En munchos países, como España, México, Arxentina, ente otros, celébrase'l 30 de setiembre el Día Internacional del Traductor. Tratar del mesmu día del santu patronu d'el traductores: San Jerónimo.
Cuentos en Dialecto Leonés
Cuentos en Dialecto Leonés ye'l primer llibru n'asturllionés asoleyáu en Llión. Ye l'entamu de la lliteratura llionesa. L'autor ye Caitán Álvarez Bardón qu'asoleyó esta obra nel añu 1907.
Command &amp; Conquer
Command & Conquer ye una saga de videoxuegos d'estratexa en tiempu real, orixinalmente fechaa por "Westwood Studios" y darréu alquirida por "Electronic Arts". Command & Conquer considérase un fitu y una figura icónica na industria de los xuegos d'ordenador, y la so comunidá de siguidores ye peractiva.
Nel mou d'un solu xugador dispón de campañes nes que ye importante construyir un plan d'ataque pa rematar con ésitu les misiones que se-y dan al xugador dientro d'una llinia argumental mui bien fecha y desendolcada, como por exemplu destruyir una base enemiga nun tiempu dau o defender una posición con un númberu de tropes y recursos amenorgáu. 
Nel entamu, la hestoria de Command & Conquer taba pensada pa ser una continuedá hestórica alternativa a la realidá. Sicasí, cola apaición de les nueves entregues, la hestoria acabó por dixebrase en trés variantes. La primera sigue la hestoria orixinal de les Guerres del Tiberium; la segunda, Red Alert, fala de la guerra de los aliaos occidentales a la escontra los soviéticos; y la tercera, denomada Generals, amuesa un futuru mundial non mui dixebráu de la realidá política g'anguaño. Nun entamu, Red Alter, diseñóse como una protosecuela de Tiberian Dawn, pero cola apaición d'otros xuegos, quedó desvinculada.
La saga completa inclui:
Aug 31, 2007 Command & Conquer Gold, incluyíu nel recopilatoriu Command & Conquer: The First Decade, llibérase pa la descarga freeware con motivo del 12 aniversariu de l'apaición de la saaga
ARN
L' ácidu ribonucleicu (ARN o RNA) ye un ácidu nucleicu que forma una llinia de nucleótidos, formando una llarga cadena. Alcuéntrase nes célules de tipu procarionte y les de tipu eucarionte.
L'ARN defínese tamién como'l material xenéticu de dellos virus y, nos organismos celulares, molécula que dirixe les etapes intermedies de la síntesis proteica. Nos virus d'ARN esta molécula dirixe dos procesos: la síntesis de proteínes (producción de les proteínes que formen la cápsula del virus) y replicación (procesu pol que'l ARN forma una copia de sí mesmu). Nos organismos celulares ye otru tipu de material xenéticu, nomáu Ácidu desoxirribonucleicu (ADN o DNA), el que lleva la información que determina la cadarma de les proteínes. Pero'l ADN nun pue autuar sólu, y valse del ARN pa tresferir esta información vital dimientres la síntesis de proteínes (producción de les proteínes que necesita la célula pa les sos actividaes y el so desenrollu).
Como'l ADN, l'ARN ta formáu por una cadena de compuestos químicos nomaos nucleótidos. Ca un ta formáu por una molécula d'un zucre nomáu ribosa, un grupu fosfatu y un de cuatro posibles compuestos nitroxenaos nomaos bases: Adenina, Guanina, Uracilu y Citosina. Estos compuestos xúnense igual que nel ácidu desoxirribonucleicu. L'ARN diferénciase químicamente del ADN por dos aspeutos: la molécula de zucre del ARN contién un átomu d'oxíxenu que falta nel ADN; y l'ARN contién la bas uracilu en llugar de la Timina del ADN.
L'ARN ye trescritu dende'l ADN por enzimes nomaes ARN polimerases y procesáu nel trescursu por munches más proteínes. L'Uracilu, anque ye perestremáu, pue formar puentes d'hidróxenu cola adenina, lo mesmu que la timina lu fae nel ADN. El porqué l'ARN contién uracilu en vez de timina ye anguaño una entruga ensin rempuesta.
Plásmidu
Los plásmidos (tamién nomaos plasmidios) son molécules d'ADN estracromosómicu circular o llinial que se repliquen y trescriben dixebraos del ADN cromosómicu. Tan presentes davezu en bacteries, y en delles ocasiones n'organismos eucariotes como les llevadures. El so tamañu va dende 1 a 250 kb. El númberu de plásmidos pue variar, dependiendo del so tipu, dende una sola copia fasta dellos cientos por célula. El términu "plásmidu" foi presentáu por primer vegada pol biologu molecular norteamericanu Joshua Lederberg en 1952.
Les molécules de ADN plásmidicu, adopten una conformación tipu doble héliz al igual que'l ADN de los cromosomes, anque, por definición, atópense fora de los mesmos. Tiénense atopao plásmidos en cuasi toles bacteries. A diferencia del ADN cromosomal, los plásmidos nun tienen proteínes asociaes.
Na mayoría de los casos considérase un elementu xenéticu dispensable. D'otra miente, posee información xenética perimportante pa les bacteries. Por exemplu,los xenes que codifiquen pa les proteínes que les fae resistentes a los antibióticos tan davezu nos plásmidos.
Hai dellos plásmidos integrativos, val dicir que tienen la capacidá d'insertase nel cromosoma bacterianu. Puese dicir que rompe'l cromosoma y sitúase en mediu, colo que, automáticamente la maquinaria celular tamién reproduz el plásmidu. Cuando ese plásmidu tiense insertao se-yos da'l nome d'episoma. 
Los plásmidos empléguense n'inxeniería xenética pola so capacidá de reproducise de mena dixebrada del ADN cromosomal, igual que porque ye rellativamente cenciellu manipulalos ya insertar nueves secuencies xenétiques.
Los plásmidos emplegaos n'Inxeniería Xenética suelen contener un o dos xenes que-yos confieren resistencia a antibióticos y permiten seleccionar clones recombinantes. Hai otros métodos de seleición amás de la resistencia a antibióticos, como los basaos en fluorescencia o en proteínes que destrúin les célules ensin usu d'antibióticos. Estos nuevos métodos de seleición de plásmidos son d'usu frecuente n'agrobioteunoloxia, debio a la fuerte crítica de grupos ecoloxistes a la escontra de la posibilidá de presencia d'antibioticos nos organismos modificaos xenéticamente.
Xen
Un xen ye'l conxuntu d'una secuencia determinada de nucleótidos d'un de los llaos de la escalera del cromosoma referenciáu. La secuencia pue aportar a formar proteínes, o sedrán inhibíes, dependiendo del programa asignáu pa la célula que porte los cromosomes.
Cromosoma
Cromosoma (del griegu "chroma", collor, y "soma", cuerpu o elementu) ye ca un de los pequeños cuerpos en forma de bastones en que s'organiza la cromatina del núcleu celular na mitosis y la meiosis, ca un de los cuales divídese llonxitudinalmente, dando orixe a dos cadenes ximielgues (iguales). El so númberu ye constante pa una especie determinada; n' "Homo sapiens sapiens" (el ser humanu) tiénense 46. D'ellos, 44 son autosómicos y 2 son sexuales o gonosomes.
Denómase cromatina al material microscópicu constituyíu del ADN y de proteínes especiales nomaes histones que s'atopa nel núcleu de les célules eucariotes nes que los cromosomes vense como una amalgama de filos delgaos. Cuando la célula entama'l so procesu de división (cariocinesis), la cromatina condénsaes y los cromosomes fáense visibles como entidaes dixebraes. La unidá bas de la cromatina son los nucleosomes. Los cromosomes davezu represéntense por pares, en paralelu col so homólogu.
Hugo Gunckel Luer
Hugo Gunckel Luer (Valdivia, 10 d'agostu de 1901- Santiago, 17 de xunetu de 1997) foi un científicu, naturalista y botánicu chilenu,
estudiosu de Molina.
Ronald David Laing
Ronald David Laing (1927 - 1989), foi un psiquiatra escocés qu'escribió sobro la enfermedá mental, especialmente la psicosis. Ye conocíu poles sos teoríes sobro les causes de les perturbaciones mentales. La so teoría sobro padres "esquizóxenos" tuvo a contrapelu de la ortodoxia psiquiátrica del so tiempu. Frecuentemente foi asociáu col movimientu antipsiquiátricu, inda que rechazó l'epítetu.
Prión
Los priones o proteínes prióniques son partícules acelulares, patóxenes y tresmisibles. Carauterízense por producir enfermedaes qu'afeuten el Sistema ñervosu central (SNC), denominaes encefalopatíes esponxiformes tresmisibles (EET). Los priones nun son seres vivos. L'aisllamientu de priones al traviés del seguimientu del nivel d'infeutividá nes EET demuestra que les partícules infeutives tan constituyíes dafechu o parcialmente por una forma modificada de la proteína prión. La proteína esprésase en dellos texíos, principalmente en neurones del SNC, y xúnese a la membrana celular esterna per aciu d'una molécula de glicosil fosfatidil inositol (GPI). Nun se conoz anguaño cómo asocede este cambiu de cadarma "in vivo" y cómo ye qu'este cambiu conduz a la EET.
Los resultaos esperimentales suxeren que l'aición patóxena de los priones ta perrellacionada cola forma modificada d'una proteína natural esistente nel organismo que, al entrar en contautu coles proteínes orixinales, les induz a adoptar la forma anómala del prión, per aciu d'un mecanismu entovia desconocíu. Too ello nuna aición en cadena qu'acaba por desaniciar la operatividá de toles proteínes sensibles.
Teoríes más recientes apunten a que los priones son proteínes modificaes baxo ciertes circunstancies que favorecieron la so cayía a una estaya enerxética perestable al oligomerizase, lu que les fae insolubles, immunes a les proteases y camúda-yos la so conformación tridimensional. Esta “estabilidá” provoca qu'eses proteínes s'acumulen nel sistema nerviosu, pero desconozse entovia cómo esta apaición d'una nueva cadarma provoca enfermedaes por acumulación.
De fechu, la “infección” con proteínes prióniques ye debio a que, al consumise, entamen a autuar nel texíu nerviosu como núcleos en torno a los que más proteínes se desnaturalicen baxo la so aición y s'acumulen, formando davezu fibrilles insolubles.
Bioseguridá
La garantía de bioseguridá tien l'envís d'asegurar que'l mantenimientu ecolóxicu de plantes y animales ye preservao. Esto engloba hábitats naturales, paraxes, actividaes empresariales (n'especial l'agricultura) y asuntos del estilu de pelligros como la guerra bacteriolóxica o epidemies. Suel conocese simplemente pol términu "bioseguridá".
Les garantíes polítiques sobre la salú de persones y animales suelen ser oxetu de controversia. Estes garantíes puen formar parte de cuasi cualaquier mediu pa la organización de la supervivencia, incluyendo sistemes políticos y económicos, doctrines militares y pólices de seguru. Los caberos retos céntrense na proliferación de menacies biolóxiques, la dificultá de controlar la contaminzación (n'especial si ye llevada por procesos naturales internos d'una ecorrexón), y numberoses barreres polítiques.
Bioteunoloxía
La bioteunoloxía ye la teunoloxía basada na bioloxía, especialmente emplegada n'agricultura, farmacia, ciencia de los alimentos, ciencies forestales y medicina. Desendólcase nun enfoque multidisciplinariu qu'involucra delles disciplines y ciencies como bioloxía, bioquímica, xenética, viroloxía, agronomía, inxeniería, física, química, medicina y veterinaria ente otres. Tien gran repercusión na farmacia, la medicina, la microbioloxía, la ciencia de los alimentos, la minería y l'agricultura ente otres estayes.
Ye probable que'l primeru qu'emplegare esti términu fuera l'inxenieru húngaru Karl Ereki, en 1919, quien la introduxo nel so llibru "Bioteunoloxía na producción cárnica y lláctea d'una gran esplotación agropecuaria".
Según el Conveniu sobre Diversidá Biolóxica de 1992, la bioteunoloxía podría definise como ""toa aplicación teunolóxica qu'emplegue sistemes biolóxicos y organismos vivos o los sos derivaos pa la creación o modificación de productos o procesos pa usos específicos"".
El Protocolu de Cartagena sobre Xuridá de la Bioteunoloxía del Conveniu sobre la Diversidá Biolóxica define la "bioteunoloxía moderna" como l'aplicación de:
La biotecnoloxía tien aplicaciones n'importantes áreas industriales, como l'atención de la salú, col desarrollu de nuevos enfoques pa'l tratamientu de enfermedaes; l'agricultura col desarrollu de cultivos y alimentos ameyoraos; usos non alimentarios de los cultivos, por exemplu plásticos biodegradables, aceites vexetales y biocombustibles; y cuidu medioambiental a través de la biorremediación, como'l reciclaxe, el tratamientu de residuos y la llimpieza de sitios contaminaos por actividaes industriales. Pa esti usu específicu de plantes na biotecnoloxía llamase-y biotecnoloxía vexetal. Amás s'aplica na xenética pa modificar ciertos organismos.
Microorganismu
Un microorganismu, tamién nomáu microbiu o organismu microscópicu, ye un ser vivu que namás que se pue ver col microscopiu. La ciencia qu'estudia a los microorganismos ye la microbioloxía, «micro» del griegu μικρο (pequeñu) y «bio» del griegu βιος (vida) "seres vivos pequeños".
Los microorganismos son formes de vida perpequeñes que sólu puen ser observaos al traviés del microscopiu. Nesti grupu tán incluyíes les bacteries, los virus, los mofos y les llevadures. Dellos microorganismos puen causar el deterioru de los alimentos ente los que s'atopen los microorganismos patóxenos, qu'al empar puen ocasionar enfermedaes por mor del consumu d'alimentos contaminaos. Adicionalmente, esisten dellos microorganismos patóxenos que nun causen un deterioru visible nel alimentu. Sicasí, per otru llau esisten tamién dellos microorganismos que son beneficiosos y que puen ser emplegaos nel procesamientu de los alimentos cola finalidá de prollongar el so tiempu de vida o de camudar les propiedaes de los mesmos (por exemplu, pa la fermentación llevada a cabu pa la fechura de les salchiches, el yogur y los quesos).
Son organismos dotaos d'individualidá que presenten, a diferencia de las plantes y los animales, una organización biolóxica elemental. Na so mayoría son unicelulares, anque en dellos casos se trate d'organismos cenóticos compuestos por célules multinucleades, o inclusive multicelulares.
Dientro de los microorganismos atópense organismos unicelulares procariotes, como les bacteries, y eucariotes, como los protozoos, una parte del ocle y los fungos, ya inclusive los organismos de tamañu ultramicroscópicu, como los virus.
Los microbios tienen bayura formes y tamaños. Si un virus tuviere'l tamañu d'una pelota de tenis, una bacteria proporcionalmente correspondería a media cancha de tenis y una célula eucariota sedría como un estadiu de fútbol.
Nepocianu
Nepocianu I foi rei d'Asturies del tronu nel Reinu d'Asturies en 842, dempués de la muerte d'Alfonsu II "El Castu", reclamando'l tronu por mor de que'l propiu Nepocianu contrayere matrimoniu cola hermana d'Alfonsu. 
Nun vivió per munchu tiempu nel tronu darréu que Ramiru I derrotó a Nepocianu na Batalla de la Ponte de Curniana, nel ríu Narcea. Tres d'ello Ramiru camudó'l sistema d'eleición, que fasta entós permitía que la so familia pudiere ser dexada de llau en favor de miembros de la nobleza. 
Wikipedia n'asturianu
La Wikipedia n'asturianu ye la edición n'asturianu de Wikipedia.
Entamó a fines de xunetu de 2004, magar que sólo hai estadístiques dende primeros d'agostu. Anguaño tien artículos, y a fecha de 3 d'ochobre de 2016 ocupa'l númberu 79 nel ranking de toles wikipedies (). 
Tien usuarios rexistraos de los que son usuarios activos y alministradores.
Citrus
El xéneru Citrus, siendo'l so términu común Cítricos, noma a les especies de grandes arbustos o arbolinos perennes (pente 5 y 15 m) con frutos o frutes, de la familia de les Ruteácies, tienen un altu conteníu en vitamina C y ácidu cítricu, el cual proporciona-yos esi típicu tastu ácidu tan carauterísticu. Orixinariu d'Asia tropical y subtropical, esti xéneru contién tres especies y numberosos amezaos cultivaos, inclusive les frutes más ampliamente comercializaes, como'l llimón, la naranxa, la llima y la mandarina, con delles variedaes que dependen de la rexón na que se cultive cauna d'elles.
Belfast
Belfast (del irlandés Béal Feirste que sinifica ""El váu de sable na boca del ríu"") ye la capital d'Irlanda del Norte. Ye la ciudá más grande d'Irlanda del Norte y de la provincia del Ulster, y la segunda ciudá más grande na Islla d'Irlanda dempués de Dublín. Nel censu de 2001 la población endientru los llímites de la ciudá (l'área urbana de Belfast) yera de 276.459 habitantes, dimientres que 579.554 persones residíen na amplia Zona Metropolitana de Belfast. Estu convertíala na decimoquinta ciudá más grande del Reinu Xuníu, y la undécima mayor conurbación d'ese país.
Belfast ta asitiada na costa este d'Irlanda del Norte. La ciudá ta flanqueda al noroeste por una serie de montes, incluyendo'l monte de Cavehill, que créyese qu'inspiró la novela de Jonathan Swift, "Los viaxes de Gulliver". Él imaxinaba qu'ésta tenía la forma d'un xigante dormíu protexendo a la ciudá. Belfast tamién ta asitiada al oeste del Belfast Lough (Llauo Belfast) y na desembocadura del Ríu Lagan, lu que la convierte nuna llocalización ideal pa la industria de construcción naval que dalguna vegada la fixere tan famosa. Cuando'l Titanic foi construyío en Belfast en 1912, Harland and Wolff tenía'l mayor astilleru del mundiu. Siendo orixinalmente un pueblu nel Condáu d'Antrim, el conceyu de Belfast foi creyáu cuando Belfast algamó'l estatus de ciudá gracies a la reina Victoria en 1888.
Belfast sofrió lu pior del Conflictu d'Irlanda del Norte. Pesie a too, dende'l Alcuerdu de Vienres Santu en 1998, tien habío una mayor modernización na ciudá. Esisten dos aeropuertos na ciudá: l'Aeropuertu George Best de la Ciudá de Belfast averao al Belfast Lough y l'Aeropuertu Internacional de Belfast que s'atopa averao al llagu Neagh. La Universidá Queens de Belfast ye la más importante universidá na ciudá. La Universidá del Ulster tamién tien un campus na ciudá, au se concentren los estudios de les belles artes y diseñu.
Banda (música)
Una banda de música ye un grupu de dos o más músicos toquen música instrumental o vocal. En ca estilu musical estremaes normes se tienen desendolcao pal tamañu y composición de les diferentes bandes, y tamién pal repertoriu de cantares o obres musicales qu'estos grupos interpreten.
En música clásica, trios o cuartetos son los que componen los estremaos soníos de les families instrumentales (i.e., pianu, cuerda y vientu), o s'axunten instrumentos de la mesma familia, como los grupos de cuerda o de vientu. En grupos de jazz, los instrumentos típicamente incluyíos son los de vientu (un o más saxos, trompetes, etc.) un o más instrumentos centrales (guitarra lléutrica, pianu, o órganu), un instrumentu de baxu (baxu lléutricu o doble baxu), y un percusionista. Nes bandes de rock, davezu nomaes bandes, hai davezu más d'una guitarra (un o dos guitarres lléutriques, un baxu, y en dellos casos, una o más guitarres acústiques), un teclista (órganu]], pianu, pianu lléutricu o sintetizador lleitrónicu), y un batería pa la percusión.
Mozilla Thunderbird
Mozilla Thunderbird o Thunderbird (anteriormente Minotaur) ye un veceru de corréu electrónicu de la Fundación Mozilla. L'oxetivu de Thunderbird ye desendolcar un Mozilla más llixeru y rápidu per aciu de la estraición y rediseñu del xestor de corréu del Mozilla "oficial". Ye multiplataforma, usa'l llinguax d'interface XUL y ye software llibre. Mozilla Firefox respeta la mesma filosofía.
Thunderbird soporta IMAP/POP, corréu HTML, noticies, RSS, etiquetes, correutor ortográficu incorporáu, soporte d'estensiones y skins, buscadores, cifráu PGP, un filtru bayesianu de corréu puxarra (spam), etc. En febreru de 2012 asoleyóse la versión en llingua asturiana
Cada corréu que se recibe, ye analizáu polos filtros pa corréu puxarra (spam) de Thunderbird. Cada vegada que'l usuariu conseñe un mensax como "spam", el software meyora el so filtráu pa que la persona usuariu namái ocupe'l so tiempu lleendo los correos que-y interesen. Thunderbird permite arriendes, según les preferencies, caltener el corréu puxarra fuera de la Bandexa d'entrada.
Esiste una versión portátil de Thunderbird que pue tresportase y usada direutamente dende una memoria USB ensin necesidá d'instalase nel sistema operativu. Esta versión ta disponible pa Microsoft Windows de forma nativa, magar que tamién se pue executar en Gnu/Linux per duana de Wine.
Oficiales
Pidgin
Un pidgin (pronunciáu n'inglés ) ye una llingua simplificada, creada y usada por individuos de comunidaes que nun tienen una llingua común, nin conocen abondo dalguna otra llingua pa usala ente ellos. Los pidgins fueron comunes a lo llargo de la hestoria en situaciones como'l comerciu, onde los dos grupos falen llingües distintes, o situaciones coloniales en qu'había mano d'obra forzada (frecuentemente ente los esclavos de les colonies usábense temporalmente pidgins).
N'esencia, un "pidgin" ye un códigu simplificáu que dexa una comunicación llingüística curtia, con estructures simples y construyíes azarosamente por aciu convenciones, ente los grupos que lu usen. Un "pidgin" nun ye la llingua materna de nenguna comunidá, sinón una segunda llingua aprendía o adquirida. Los pidgins caracterizar por combinar les traces fonéticos, morfolóxicos y léxicos d'una llingua coles unidaes léxiques d'otra, ensin tener una gramática estructurada estable.
El "pidgin" nun ye davezu la llingua materna de nengún grupo étnicu o social; suel ser la llingua qu'emplega un inmigrante nel so nuevu llugar de residencia, o una "lingua franca" emplegada nuna zona de contactu intensu de poblaciones lingüísticamente estremaes, como por casu un puertu bien activu. Los "pidgins" fueron frecuentes tamién nes colonies, entemeciendo elementos de la llingua de la nación dominante colos de los nativos y los esclavus introducíos nella.
El falante del pidgin emplega les estructures formales de la so llingua materna, a les que completa con vocablos de la llingua del so interlocutor. Cuidao que s'empleguen pa caltener comunicaciones ente individuos con competencies llingüístiques distintes, la so gramática de normal suel amenorgase a lo indispensable. Ye comúnmente aceptada la idea de que si un "pidgin" estabilízase como llingua d'un grupu, de cuenta que llega a tener falantes nativos, empieza a convertise nun "creole" o llingua criolla, que caracterízase por adquirir, sobre la base del pidgin, toles característiques d'una llingua natural completa. Sicasí, dellos llingüistes, como Salikoko Mufwene, consideren qu'esti fechu nun ta bien demostráu.
El "pidgin" más antiguu del que se tien noticia ye la "lingua franca" o sabir, un dialectu emplegáu polos maríns y mercaderes del Mediterráneu dende'l sieglu XIV que siguió n'usu hasta finales del sieglu XIX. Munchos otros "pidgins" aniciáronse na actividá comercial de los europeos; el "pidgin de Guangzhou" –del qu'una etimoloxía popular, pero probablemente miqueru, fai derivar el mesmu términu «"pidgin»"– aniciar nos puertos chinos pa la negociación.
Otra rica fonte de "pidgins" foi la introducción nes colonies americanu y caribeñu de esclavus d'orixe africanu. La combinación de les distintes llingües qu'estos falaben –cuidao que los esclavistes prindaben indistintamente a miembros de distintes etnies, munches vegaes desconocíes o contraries ente sigo– coles llingües de los terratenientes coloniales y los nativos amerindius dio llugar a numberosos amiestos, de les cualos la mayoría estabilizáronse a la fin en llingües criollas. En Suramérica, la combinación del portugués, l'español y les llingües tupí-guaraníes dio orixe a la "Língua geral" o "ñẽen'gatú", faláu na cuenca de l'Amazones y en tol Paraguay (llamáu ende "jopara"), emplegada pa los ritos umbanda hasta'l día de güei.
L'orixe del términu nun ta claru. Suxurióse que la palabra tomar de la pronunciación china de la palabra inglesa "business" ("negocios"), pero podría debese tamién a la espresión "pigeon English" («inglés de palombu»), en referencia al palombu mensaxeru. La palabra china pa "pidgin", , tuvo'l so orixe a partir del nome del ríu Jīng, asitiáu a lo llargo de la frontera ente les tierres arrendaes a franceses ya ingleses en Shanghái.
"Pidgin English" ye'l nome dáu polos anglohablantes al pidgin chinu-anglu-portugués usáu pal comerciu en Cantón mientres los sieglos XVIII y XIX; en China esta "lingua franca" recibió'l nome de "inglés de Cantón".
La creación d'un "pidgin" rique:
Los "pidgins" convertir en llingües criollas cuando una xeneración de neños apriende un "pidgin" como llingua materna. Esti fenómenu paez sofitar la tesis de Noam Chomsky relativa a qu'esiste una estructura cerebral innata que dexa a los neños aprender daqué tan complexu como la gramática (gramática universal).
Banda
La pallabra banda pue referise a un grupu específicu:
Pue referise a una persona:
Tamién pue referise a un llugar:
Pidgin (software)
Pidgin (anteriormente denomáu "Gaim") ye un cliente multiplataforma de mensaxería instantáneo que ye quien a coneutase a delles redes (multiprotocolu) y cuentes (multicuenta) de miente simultáneo.
Pidgin ye software llibre, protexíu pola Llicencia pública xeneral de GNU de GNU. Foi escritu orixinalmente por Mark Spencer pa sistemas de tipu Unix, pero agora furrula sobro munches plataformes, incluyendo Microsoft Windows, GNU/Linux, SkyOS y el sistema de Trolltech pa PDA, Qtopia.
Sociedade Esportiva Palmeiras
El Sociedade Esportiva Palmeiras ye un club de fútbol brasilanu.
Evolution
Evolution (o Novell Evolution) ye un xestor de corréu, información personal y de trabayu en grupu pa GNOME. Ye una aplicación llibre desendolcada orixinalmente por Ximian y agora ye parte oficial del escritoriu de GNOME. Combina alministración de corréu electrónicu, calendariu, axenda y llista de xeres. Forma parte del conxuntu GNOME Office, y distribúise con Ubuntu
La so interface gráfica y funcionalidá aseméyase muncho a l'aplicación Microsoft Outlook.
Anguaño yá esiste torna a Llingua Asturiana, na versión d'Ubuntu (Linux).
L'autual versión, Evolution 2.24.3, inclúi dalgunes nueves carauterístiques como:
GIMP
GIMP ("GNU Image Manipulation Program") ye un programa d'edición d'imaxes, tantu dibuxos como semeyes. Ye un programa llibre y de baldre, englobáu nel proyeutu GNU y disponible baxo la llicencia GNU.
La primera versión de GIMP desendolcóse pa sistemes Unix y foi camentada n'especial pa GNU/Linux. Esisten versiones totalmente funcionales pa Windows, pa Mac OS X, pa Distribuciones Linux (como Ubuntu) y pa otros sistemes operativos, faciéndolu el programa de remanamientu de gráficos disponible en más sistemes operativos. Pue consideráse-y como l'alternativa más firme pa Photoshop, magar que tien un interface enforma desemeyáu.
Esiste una versión portátil de GIMP que pue ser tresportada y usada direutamente dende una memoria USB ensin necesidá d'instalase nel ordenador, disponible namái pa ordenadores baxo Windows y Mac.
La biblioteca de controles gráficos GTK, desendolcada pa GIMP, dio orixe al entornu d'escritoriu de GNOME.
Anguaño, esiste la traducción de GIMP en Llingua Asturiana, de la mano de Softastur
Live Aid
Live Aid foi un conciertu de música rock de múltiple llocalización en 1985 nel que participaron a esgaya grupos hestóricos y númberos uno del momentu. L'eventu foi organizáu por Bob Geldof y Midge Ure pa consiguir fondos escontra la fame n'Etiopía. Vendío como la 'máquina de discos global', los sitios cimeros del eventu foren el míticu Wembley Stadium de Londres (al qu'asistieron aprosimadamente 82.000 persones) y el JFK Stadium de Philadelphia (con una asistencia d'unes 99.000 persones), copn dellos actos acontecíos tamién n'otros llugares como Sydney y Moscú. Foi una de les mayores conexiones vía satélite y cadenes de televisión de la hestoria: s'estimó qu'una audiencia d'unes 1.500 millones de persones, a lo llargu de 100 países, vió l'eventu.
Alfonso Zapico
Alfonso Zapico (Blimea - Samartín del Rei Aurelio, 1981) ye un dibuxante de cómic y ilustrador. 
Ye diplomáu n'Ilustración y Diseñu pola Escuela d'Arte d'Uviéu. Arriendes del cómic, fai trabayos gráficos pa diverses editoriales. Igualmente collabora col diariu La Nueva España, y fíxolo cola revista de cómic n'asturianu El Gomeru. A partir del mes d'ochobre de 2008 entamó a collaborar col selmanariu Les Noticies, asoleyando una tira titulada "Les pites de Grau", que vienen a sustituyir l'espaciu qu'ocupaba otru dibuxante asturianu, Ruma Barbero. 
Los primeros trabayos profesionales nel mundu del cómic publicólos en Francia, "La guerre du professeur Bertenev" (2006) (col qu'algamó'l "Prix BD Romanesque" nel FestiBD Ville de Moulins en 2007) y el volume colectivu "Un jour de mai". Con posterioridá asoleyó, tamién nel país galu "Café Budapest", qu'aborda el conflictu árabe-israelín y qu'al ser editada n'España por Astiberri en xunu de 2008 algamaría'l Premiu Haxtur al meyor guion. Nel añu 2009 editaría n'España "La guerra del profesor Bertenev" col que tamién conquistaría premios y sonadía en Francia. En 2009 foi becáu na "Maison des auteurs" d'Angoulême hasta 2011 pa desarrollar el so trabayu nesta ciudá francesa conocida ente los amantes del cómic pol so importante festival. El proyectu premiáu pol xuráu titúlase "Dublinés", una biografía del escritor irlandés James Joyce. Igualmente, Zapico participó nel volume colectivu "Los hombres buenos" de Javier Cosnava y nel que participaron como dibuxantes, arriendes de Faustino, Daniel Acuña, Toni Carbos, Rubén del Rincón, Fernando Baldó y más otros. 
Reconoz influencies del cómic franco-belxicanu no tocante al so estilu y manifiesta una mayor comodidá pal trabayu sobre asuntos de tema históricu. En 2010 algamó'l Premiu Josep Toutain al Autor Revelación nel Salón del Cómic de Barcelona.
En 2011 publicó, cola editorial Astiberri, la obra "Dublinés" dedicada a James Joyce, l'autor del "Ulysses". Igualmente, esti mesmu añu torna a collaborar col selmanariu "Les Noticies" nel suplementu estival, "Bris de branu", cola tira "A la fresca" y asoleya una obra relativa a la violencia na sociedá colombiana, titulada "Imposible mirar para otro lado. Historias de Colombia", na que se narren cuatro histories reales que tienen por escenariu'l país americanu. Esti últimu trabayu foi publicáu pola Coordinadora d'ONGD del Principáu d'Asturies (Codopa). 
Nel añu 2012, Zapico algamó'l Premiu Nacional del Cómic pola so obra "Dublinés" asoleyada l'añu anterior. Tamién esi añu dibuxó'l cartel del XIV Congresu de Periodismu Dixital que s'entamó en Huesca.
El reconocimientu del trabayu de Zapico continuó nel añu 2013 nel que fizo'l cartel del 31 Salón Internacional del Cómic de Barcelona y la esposición entamada nel Centru Niemeyer d'Avilés, titulada "Pasos encontrados. Un viaje dibujado". Igualmente, nesi mesmu añu, Zapico asoleyó "El otro mar" nel que se relata l'aventura de Núñez de Balboa, primer européu en ver l'Océanu Pacíficu.
En 2013, Zapico foi'l ganador de la quinta edición del Premiu "Alfonso Iglesias" de cómic en llingua asturiana cola so obra "Cuadrenos d'Ítaca" «pola profesionalidá que s'amuesa na obra d'acordies coles nueves tendencies europees» n'opinión del xuráu.
La Revolución d'ochobre de 1934 ta presente nel trabayu de Zapico que s'asoleya nel añu 2015, pola editorial "Astiberri", "La balada del Norte".
Totem
Totem ye'l reproductor multimedia que vien por defeutu nel entornu d'escritoriu de GNOME. Ta liberáu baxo la llicencia GNU. Usa la llibrería gráfica GTK. Colos correspondientes plug-ins pue reproducir CDs, DVDs y Videu CDs, asina como los formatos de computadora más avezaos, como pue ser AVI, WMV, MOV y MPEG. 
Ta disponible en llingua asturiana.
Gedit
gedit ye un percompletu editor de testos llibre que se distribúi xunto al xestor d'escritoriu GNOME pa sistemes tipu Unix.
El software ye distribuyíu baxo les condiciones de la llicencia Pública Xeneral de GNU (GPL). 
Anguaño esiste una versión en llingua asturiana que se distribuye xunto con Ubuntu.
Arriendes de les funcionalidaes básiques que son avezaes nún editor de testu, como copiar, cortar y pegar testu, imprentar, etc. gedit incorpora, ente otres, les siguientes funcionalidaes:
...y un llargo etcétera de nueves funcionalidaes que se van incorporando en socesivas versiones.
L'aplicación ta diseñada pa furrular sobro X Window System, usando les llibreríes GTK+ y GNOME. L'editor ta integráu col restu de GNOME, sofitando l'arrastráu d'archivos ente Nautilus haza'l cuerpu principal de l'aplicación, usu del framework d'imprentación del xestor de GNOME y el so sistema integráu d'aida.
Evince
Evince ye un visor de documentos pal entornu d'escritoriu GNOME. Puen los múltiples visores de documentos qu'esisten en GNOME, como GGV, GPdf, y xpdf.
Evince entamó como una reescritura del códigu de gpdf, que la mayoría de la xente camentaba que se taba convirtiendo en daqué abegoso de caltener. Nun periodu curtiu de tiempu, sobropasó la so funcionalidá. Evince ta siendo activamente calteníu y desendolcáu. Tá escritu principalmente nel llinguax de programación C, con una pequeña parte escrita en C++ (el códigu pa facer la interface con poppler).
Evince inclúise en GNOME dende la versión 2.12, llanzáu'l 7 de setiembre de 2005, poro ensama parte de la suite oficial qu'incorpora Ubuntu. 
Ta disponible en Llingua Asturiana
Evince sofita dellos formatos de documentu de simple y múltiples páxines. Equí ta la llista de los formatos qu'anguaño son sofitaos.
Iron Maiden
Iron Maiden ye un grupu británicu de Heavy metal procedente de la zona de Leyton, nel East End de Londres; la banda foi formada nel añu 1975 pol baxista Steve Harris, que yera miembru de Gypsy's Kiss y Smiler.
Iron Maiden destaca poles sos guitarres ximielgues, los sos cantares llargos de tonu épicu, les lletres qu'enceten tópicos sobrenaturales o hestóricos, y el gran espectáculu qu'ufierta en directu, destacando conciertos a lo llargo de la so carrera, como por casu 'Rock in Rio', 'Donington', 'Ozzfest', 'Monsters of Rock', 'Wacken', el conciertu de Dortmund del añu 2004, o el 'Festival Vía de la Plata'.
El grupu tamién actuó n'Asturies, foi'l 24 de mayu de 2003 na ciudá de Xixón; el conciertu tuvo llugar nel Palaciu de Deportes dela Guía, ante 9000 espectadores.
Iron Maiden tien una mascota característica que nómase 'Eddie' o 'Eddie the Head', la cual aparez en numberoses portaes de los trabayos musicales, y nos conciertos.
La banda componse n'actualidá de Bruce Dickinson (cantante), Steve Harris (baxista), Janick Gers (guitarrista), Dave Murray (guitarrista), Adrian Smith (guitarrista) y Nicko McBrain (batería). 
AbiWord
AbiWord ye un programa procesador de testu, software llibre, multiplataforma y con llicencia GNU. Pue ser utilizáu nos sistemes operativos Linux, Mac OS X (PowerPC), Microsoft Windows, ReactOS, BeOS y AmigaOS 4.0 (al traviés del motor Cygwin X11), ente otros.
El nome AbiWord derívase de la raíz de la pallabra castellana "Abierto". N'inglés pronúnciase como la "pallabra d'Abbey" ("Abbey word").
AbiWord, ta disponible en Llingua Asturiana pa los sistemes Ubuntu y Windows
Emmy Rossum
Emmanuelle Grey Rossum (Nueva York, 12 de setiembre de 1986) ye una actriz estaunidense.
Savate
Savate, tamién conocíu como "boxéu francés" o "kickboxing francés", ye una arte marcial francesa - un tipu de "boxéu con pies y puños" - qu'usa tanto les manes como los pies como armes y incluye elementos del boxéu occidental, téuniques d'agarre y téuniques de pierna (sólo colos pies: nin rodiya, nin tibia). A los prauticantes de savate llámenlos "savateurs" o ""tireurs"" nel casu de los homes, y "savateuses" nel de les muyeres.
El savate toma'l nome de la pallabra francesa pa "bota vieya" (calzáu pesáu que se solía usar demientres los combates) y ye actualmente una axuntadura pa les téuniques franceses de llucha de principios del sieglu XIX. Nesa época, el savate yera un tipu de llucha común en París y nel norte de Francia; y nel sur, especialmente nel puertu de Marsella, los marineros desendolcaren otro estilu conocíu como "jeu marseillais" "(xuegu marsellés)", que foi renomáu a "chausson" ("zapatiella", que yera'l calzáu qu'usaben los marineros). En contraste, nesta época n'Inglaterra (el llugar de nacimientu del boxéu y de les regles de Queensberry), dar pataes víase como antideportivu o como daqué que solo usaríen los más cobardes.
Los dos personaxes clave na historia del cambiu de llucha caleyera a savate modernu son Michel Casseux (tamién conocíu como "le Pisseux") (1794-1869), y Charles Lecour (1808-1894). Casseux abrió en 1825 el primer edificiu pa prauticar y afalar una versión reglamentada de chausson y savate (torgando los golpes cola cabeza, ataques colos pulgares a los güeyos, etc). Inda asina’l deporte nun consiguió desaniciar la so reputación de llucha caleyera. Un alumnu de Casseux, Charles Lecour tuvo espuestu al arte inglés del boxéu sobro l'añu 1830 y sintióse desfavorecíu usando sólo les sos manes pa golpiar los pies del oponente y asina alloñalos, en cuenta de pegar puñetazos como nel boxéu. Por esta razón entrenóse en boxéu demientres dos años enantes de, en 1832, combinar boxéu con chausson y savate pa crear el deporte de "savate boxe française" como lu conocemos güei.
Probablemente'l reconocimientu más destacáu en cuantes al respetu del savate vieno en 1924, cuando incluyóse como deporte d'exhibición nos Xuegos Olímpicos de París. A pesar de les sos raíces, el savate ye un deporte relativamente seguru pa deprender. Según USA Savate , "el savate ta nos llugares baxos en lesiones comparáu col fútbol, fútbol americanu, Ḥoquei, ximnasia, baloncestu, béisbol y patinaxe en llinia"
Na actualidá, el savate prautíquenlu aficionaos en tol mundu: dende Australia a Estaos Xuníos d'América y dende Finlandia al Reinu Xuníu. Munchos países, como ye'l casu d'Estaos Xuníos, tienen federaciones nacionales dedicaes a promover el deporte.
El savate modernu tien tres niveles de competición: asaltu, precombate y combate. En asaltu, los competidores necesiten concentrase na téunica mientres intenten facer contautu; los árbitros castiguen con penalizaciones l'usu de fuercia escesivo. El precombate permite lluchar ensin torgues na fuercia siempre y cuando los lluchadores lleven protección como cascos y espiniyeres. Combate, el nivel más intensu, ye asemeyáu al precombate pero l'usu d’oxetos de protección ta torgáu (sacantes el casu de los protectores xenitales y bucales).
Munches artes marciales tienen sistemes de numberación del nivel de los prauticantes, como'l color de los cinturones nel kárate. D'igual manera, el savate usa colores estremaos nos guantes pa indicar el nivel d'un lluchador; magar que, al contrario que disciplines como'l yudu o la capoeira, onde s'asignen nuevos cinturones en cada promoción, cualquier lluchador pue usar el mesmu par de guantes en delles promociones (polo que'l nivel nun se correspuende direutamente col color de los guantes qu'usa, sinón colo que s'establez na llicencia). Los novatos empiecen ensin color y los distintos esámenes d'ascensu permíten-yos ascender a azul, verde, bermeyu, blancu y mariellu per esti orde. La competición ta acutada pa los guantes bermeyos y cimeros; cada federación tien la posibilidá d'establecer cuáles son les condiciones mínimes pa poder enseñar el deporte. En Francia ye necesario tener el guante mariellu pa poder algamar el grau d'instructor "moniteur" y el guante de plata na so categoría téunica pa llegar al profesoráu. N’otros países como México, tolos graos téunicos dende’l verde riquen d'una evaluación sobro temes d'enseñanza pa poder siguir desendolcando esta arte.
A Clockwork Orange (película)
A Clockwork Orange (1971, títulu n'inglés que significa "una naranxa mecánica" o "una naranxa de reloxería") ye una película producida, escrita y dirixida por Stanley Kubrick qu'adautó al cine a partir de la novela del mesmu nome de 1962 d'Anthony Burgess. Ta protagonizada por Malcolm McDowell, que da vida a un delincuente sicópata llamáu Alex DeLarge. 
Nuna futurista Gran Bretaña, Alex, el protagonista de la película, ye un adolescente que, xunto a los sos amigos, se dedica a pegar cuelmes, forciar y humildar a los más débiles y pegase con otros grupos d'adolescentes. Tamién ye aficionáu a les drogues y sobre too a la música clásica de Ludwig van Beethoven.
Depués d'una llucha pol llideralgu del grupu, Alex, traicionáu polos sos collacios al salir d'una casa onde acababa d'asesinar a una muyer, ún de los sos compañeros lu golpea con una botella de lleche y lu dexa ellí pa que, momentos depués, la policia lu detenga.
Ye prindáu y lleváu a una prisión brutal, y, al envís de poder amenorgar la conderga, se presenta voluntariu pa sometese al tratamientu Ludovicu (dafechu esperimental). Esti consiste n'esponese a la visión de películes de vídeo mui violentes, acompangaes de música de Beethoven (mientres lu droguen con sustancies que-y producen noxu) p'asina acondar la so respuesta a la violencia.
N'acabando'l programa, la so vida queda destruyida dafechu y refuga la violencia. Sos pas refúguenlu, los sos antiguos amigos son agora axentes de les fuercies del orde, y una antigua víctima de so secuéstralu pa torturalu obligándo-y a sentir la novena sinfonía de Beethoven. L'oxetivu d'esta persona, amás de la simple venganza, ye provoca-y a Alex un alloriu que seya abondo pa que nagüe por suicidase; d'esta manera'l "tratamientu Ludwig" sedría dafechu refugáu pola opinión pública y el gobiernu se vería desacreditáu.
GNOME Calculator
GCalctool ye la calculadora por defeutu que vien col escritoriu GNOME, poro va incluyía nel paquete d'aplicaciones qu'ufre Ubuntu. Ye una poderosa calculadora gráfica con modos básicu, financieru, llóxicu y científicu. 
Usa un paquete de precisión múltiple pa facer l'aritmética, ufriendo un altu grau de precisión
Anguaño, ta disponible la versión en Llingua Asturiana de la mano de Softastur
Ritual
Un ritual ye un conxuntu d'aiciones, davezu pensaes pa tener un valor simbólicu, y la so puesta n'escena ye davezu preescrita por una relixón o poles tradiciones d'una comunidá, davezu debio de la so mayor eficacia
Un ritual faese endientru de periodos regulares, o n'ocasiones específiques, o a vegades a discreción d'individuos o comunidaes. Pue realizase individualmente, en grupu o por tola comunidá; en sitios arbitrarios o en llugares específicamente reservaos pa ello; y al mesmu tiempu puen ser pa xente específico o non (públicos o provaos). Un ritual pue tar restrinxíu a una estaya concreta de la sociedá, y pue significar el pasu d'un individuu o más d'una estaya a otra nel ámbetu relixosu o social.
El propósitu de los rituales ve variao; inclúin rellación con obligaciones o idegales relixosos, satisfacción de les necesidaes espirituales o emocionales de los prauticantes, puen guetar facer más fuertes los llazos sociales, manifertas respitu o sumisión, afitar una afiliación, obtener aceutación social o aprebamientu pa dalgún eventu, o a vegaes sólo pol placer del ritual en sí mesmu.
Los rituales son daqué estendío cuasi a toles sociedaes humanes, pasaes o presentes. Inclúin nun sólo ritos d'adoración, sacramentos y cultos de relixones organizaes, sino tamién ritos de pasu de delles sociedaes, xuramentos d'obediencia, coronaciones, ya inauguraciones presidenciales, casamientos y funerales, tradiciones escolares y graduaciones, aconceyamientos de clubes, eventos deportivos, festexos de Halloween, pasucais de veteranos, compres de Navidá y más. Munches actividaes que son ostensiblemente llevaes a cabu por propósitos concretos como los xuicios, execuciones de criminales, etc., son cargaos con a esgaya d'aiciones simbóliques preescribies y regulaes. Aínda aiciones comunes como dar la man o dicir hola son rituales.
Llingües eslaves meridionales
Les llingües eslaves meridionales o llingües sudeslavas constitúin una de los trés divisiones principales de les llingües eslaves, les llingües d'esti grupu estremar en dos rama:
Les llingües eslaves del este pertenecen al "círculu cultural" del cristianismu ortodoxu. Amás, tuvieron espuestes a la fuerte influencia de la llingua y la cultura griega, como lo demuestra la so escritura, la llamada escritura cirílico. Igualmente, tán influyíes pola cultura oriental, que dexó la so marca nuna serie de palabres turques.
Les llingües eslaves del oeste pertenecen al círculu cultural católicu; estes llingües fueron espuestos a la fuerte influencia de la llingua llatina y la cultura occidental. La so escritura oficial ye nel alfabetu llatinu.
Esti subgrupu pertenez al grupu de les Llingües eslaves.
Los numberales en diverses llingües eslaves meridionales:
Xena: Warrior Princess
El terminu Xena: Warrior Princess refiérse de manera conxunta a 1 serie de televisión de ficción (134 episodios en total), cientos de noveles, videoxuegos ya otres obres de ficción, toes enmarcaes nel mesmu universu ficticiu creáu por Robert Tapert en 1995. Amuesa una visión optimista del futuru nel que los homes tienen superao la fame, la enfermedá, el racismu y la miseria.
Nautilus (dixebra)
Nautilus (software)
Nautilus ye l'alministrador d'archivos oficial del entornu d'escritoriu GNOME.
El so nome ye un xuegu de pallabres, emulando una Cónxara o "Nautilidae", evocando les consoles ("shell" n'inglés) de los sistemes operativos UNIX.
Esiste versión en Llingua asturiana
Esti programa reemplazó a Midnight Commander en GNOME 1.4 y convirtióse nel alministrador d'archivos oficial dende la versión 2.0.
El Llapiceru
El Llapiceru foi una revista de cómic editada en Xixón pola asociación Conceyu Bable.
Entamó la so andadura nel añu 1988 y taba dirixida pol actor y asturianista Lluis Antón González que tamién collaboró na revista con delles historietes. Esta revista supuso pa munchos autores mozos asturianos la oportunidá de ver asoleyaos por primera vez los sos trabayos. Ente los collaboradores habituales de la publicación tan dibuxantes como Alberto Álvarez Peña (autor, igualmente, de munches de les portaes de la revista), Miguel Solís Santos, Neto, Ígor Medio, Ruma Barbero, Javier Marinas ...
Nel añu 1991 El Llapiceru creó un concursu de cómic nel que los trabayos ganadores yeren publicaos pola revista.
El Llapiceru algamó los 16 númberos, llegando la so andadura hasta l'añu 1997. Nel 2008, coincidiendo col vixésimu aniversariu de la revista, fízose una edición de los númberos asoleyaos entamada por Conceyu Bable y l'Atenéu Cultural Xuan María Acebal.
Volcán
Un volcán ye una estructura xeolóxica pola que surde magma (llava fundío) y gases del interior d'un planeta. L'ascensu ocurre davezu n'episodios d'actividá violenta denominaos erupciones, nes que'l volcán inyeuta altes cantidaes de povises, gases y aerosoles na atmosfera, pudiendo causar enfriamientu climáticu temporal.
Al acumulase'l material arrastráu del interior fórmase una estrutura cónica en superficie que puede algamar altures de centenes de metros hasta de varios quilómetros. Al conductu que comunica'l reservoriu de magma o cámara magmática en fondura cola superficie denomínase-y chimenea. Esta termina na cima del edificiu volcánicu, que ta rematáu por una depresión o cráter.
Dellos volcanes, depués de sufrir erupciones grandes, colápsense formando enormes depresiones nes sos cimes que perpasen el quilómetru de diámetru. Estes estrutures reciben el nome de calderes.
La fluidez de les llaves arroxaes por volcanes ta controlada pola so composición química. Asina, llaves más fluíes, o de tipu hawaianu, tienen composiciones riques en fierro y magnesiu y tienen un conteníu baxo en síliz. Estes al surdir de la chimenea almacénense nel cráter o caldera hasta circular per fuera, formándose ríos de llaves que pueden percorrer distancies de varies decenes de quilómetros.
Les llaves fluíes tienen un altu conteníu en síliz y vapor d'auga. Dao que fluyen pobremente, formen un tapón na chimenea lo que remanez n'erupciones esplosives, faciendo medrar el tamañu del cráter. En casos estremos pueden destruyir dafechu l'edificiu volcánicu como asocedió demientres la erupción del Monte Santa Helena en 1980.
La llava nun erupciona siempre dende una chimenea central yá que puede abrise camín al traviés d'abertures nos flancos del volcán. Si estes erupciones son continues pueden dar llugar al que se conoz como conu parásitu. El Monte Etna tien más de 200 d'estos conos parásitos y dalgunos d'ellos namás qu'espulsen gases. Estos últimos nómense fumaroles.
Polo xeneral los volcanes tán venceyaos a les llendes de plaques tectóniques, magar qu'hai esceiciones como'l vulcanismu de puntos calientes o hot spots asitiaos nel interior de les plaques, como ye'l casu de les islles Hawaii, teoría baraxada tamién pal orixe del Archipiélagu Canariu.
El volcán conocíu más grande del Sistema Solar ye'l Monte Olimpu, allugáu nel planeta Marte y anguaño inactivu, con 600 km de base y unos 27 km d'altura. Otres estrutures volcániques a rescamplar pueden atopase na superficie de Ío).
Manuel Busto
Manuel Busto (Villaviciosa, Asturies, 31 de xunetu de 1975) ye un piragüista nueve vegades campeón del mundu de maratón y del Descensu Internacional del Sella.
Manuel Busto Fernández, nació'l 31 de xunetu de 1975 en Villaviciosa, endientru d'una familia de gran tradición piragüística. Foi so güelu maternu'l que lu introduxo nel piragüismu, siendo la Ria de Villaviciosa'l llugar de los sos primeros entrenamientos.
Con 16 años entamó la concentración cola seleición española na Residencia Blume.
Anguañu compite col so propiu equipu, el Piragüismo Astur
Ye fíu de Manuel Busto Alonso, alcalde de Villaviciosa
Medayistes olímpicos d'Asturies
Esti ye'l llistáu de los medayistes asturianos a lo llargo de la historia de los Xuegos Olímpicos
Maganes
Maganes ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea, baxo l'advocación de Santa María, allugada na zona central del partíu de Sierra. 
Tien una superficie de 5'35 km , y asitiase a lo llargo de la lladera este de la sierra de Santa Flor y la parte final del Ríu Xunqueiras. Cuenta con una población de 69 habitantes y formenla los pueblos de Vaḷḷicieḷḷu, Ordiales, Ḷḷuarnes y Soucéu, anque esti caberu pertenez dende los años 60 al términu eclesiásticu de la parroquia de Santianes de Porḷḷei.
El so nome pue remanecer d'un primitivu posesor "Maganus".
El templu orixinariu taba allugáu nel cortinal de Maganes, ente los pueblos de Vaḷḷicieḷḷu y Ordiales, llugar d'alcuentru de parroquianos y vecinos llendantes na festividá de La Nuesa Señora (15 d'agostu). La ilesia foi quemada nos meses últimos de 1936, anguaño, tres ser aprovechaos los materiales nobles del antiguu edificiu, esiste una nueva ilesia parroquial, que conserva nel so interior delles de les imáxenes primitives que fueren salvaes de la quema.
Pablo Xuan Manzano Rodríguez
Dende'l 2002 da clases de Llingua y cultura asturiana n'America, onde tolos años participa del día de les lletres asturianes, eventu que nestos llugares tien un gran prestixiu.
Ye profesor de los cursos de Llingua Asturiana que dende va venti años imparte l'Academia de la Llingua Asturiana, siendo tamién Xeneral de los mesmos dende l'entamu del procesu. Tamién exerz como enseñante de los cursos d'Estensión Universitaria que tolos branos fai la Universidá d'Uviéu en collaboración cola ALLA, de los que ye Secretariu del Programa de Formación.
Scarlett Johansson
Scarlett I. Johansson (Nueva York, 22 de payares de 1984) ye una actriz estaunidense.
Castello
El términu Castello pue facer referencia a:
Castello (Allande)
Castello ye una casería de la parroquia de Berducedo, nel conceyu asturianu d'Allande. 
Allugada na metá norte de la parroquia a una altura de 800 m, ocupa un rellanu na lladera del Couso, sobre'l valle del regatu de Rozadas. Asítiase a 26 km de La Puela, capital del conceyu. Comunícase al traviés d'un enllaz cola carretera AS-14.
Nel Castru de Pico Castello alcontróse un pendilexu (arracada) d'oru con forma de media lluna. Ye una xoya d'orfebrería castreña asturiana conservada na coleición privada uveína Tabularium Artis Asturiensis.
El Castro
El términu El Castro pue facer referencia a:
El Castro (Allande)
El Castro ye una casería de la parroquia de Berducedo, nel conceyu asturianu d'Allande. 
Ta allugada al norte de la parroquia a una altura de 580 m y a 24 km de La Puela, capital del conceyu. Ocupa una lladera de fuerte pendiente del Picu El Castro (915 m) sobre'l nivel del ríu Lloredo.
El so alloñamientu de les principales víes de comunicación y la carencia d'accesu rodáu espliquen el so despoblamientu actual. 
Conserva esquicios d'una cadarma castreña denominada "La Garganta".
Corondeño
Corondeño ye un llugar de la parroquia de Berducedo, nel conceyu asturianu d'Allande. 
Allúgase na parte septentrional de la parroquia, ocupando un rellanu a media lladera, a 630 m d'altura, na marxe izquierda del valle del ríu Lloredo y a 26 km de La Puela, la capital del conceyu. 
Comunícase enllazando cola carretera AS-14. 
Demientres el sieglu XVI el cotu de Corondeño taba baxo la xurisdicción señorial de Gutier González de Cienfuegos y llueu de los sos socesores, los condes de Marcel de Peñalba. A lo llargo del Trieniu lliberal (1820-1823) el cotu de Corondeño constitúyese como municipiu independiente. L. Castañón recueye'l cantar que diz:
A Figueiría
A Figueiría ye una aldea de la parroquia de Berducedo, nel conceyu asturianu d'Allande. 
Allúgase na parte septentrional de la parroquia a 870 m, nun rellanu de la lladera del Penedo del Rayo (1096 m) y a 30 km de La Puela, capital del conceyu.
Comunícase per aciu d'un camín qu'enllacia cola carretera AS-14.
Tien un total de 18 habitantes (INE 2008).
A Grandeira
A Grandeira ye una casería de la parroquia de Berducedo nel conceyu asturianu d'Allande. 
Allúgase nel norte de la parroquia, na lladera izquierda del valle del ríu Lloredo, a una altitú de 460 m y a 24 km de La Puela, capital del conceyu.
Bernie Mac
Bernard Jeffrey "Bernie" McCullough (5 d'ochobre de 1957 – 9 d'agostu de 2008) foi un actor y cómicu estaoxunidense. Nacío y criao na fastera sur de Chicago, Mac ganó popularidá como comediante en vivu. Axuntóse a humoristes como Steve Harvey, Cedric the Entertainer y D.L. Hughley en "The Original Kings of Comedy" ("Los Reis Orixinales de la Comedia").
Dempués d'una curtia estancia nel show de la HBO "Midnight Mac", Mac entamó a apaecer en delles películes con pequeños papeles. La so película más famosa foi col papel de Frank Catton nel "remake" de "Ocean's Eleven" y les sos dos secueles. Mac tamién foi protagonista en delles películes, incluyendo "Mr. 3000". Foi la estrella del programa "The Bernie Mac Show", que duró dende 2001 fasta 2006, y foi nominao a dos Premios Emmy.
Teixedo
El términu Teixedo pue facer referencia a:
Teixedo (Allande)
Teixedo ye una aldea de la parroquia de Berducedo nel conceyu asturianu d'Allande.
Allúgase na lladera izquierda del valle del regatu de Rozada, afluente del ríu Lloredo, a una altura de 550 m y a 30 km de La Puela, capital del conceyu.
Comunícase al traviés d'un camín qu'enllacia cola AS-14.
Tien un total de 2 habitantes.
Trapa
Trapa ye una casería de la parroquia de Berducedo nel conceyu asturianu d'Allande.
Allúgase al noroeste de la parroquia, na lladera izquierda del valle del regatu Rozada, a una altura de 500 m y a 30 km de La Puela, capital del conceyu. 
Comunícase al traviés d'un camín que lleva a l'AS-14.
En 2011 tenía 2 habitantes (un home y una muyer)
Tresdopico
Tresdopico ye una casería de la parroquia de Berducedo nel conceyu asturianu d'Allande.
Allúgase na fastera nordeste de la parroquia, a una altura de 925 m nel cursu altu del regatu de Rozadas y a 27 km de La Puela, capital del conceyu.
Según l'INE ta deshabitada.
Valdedo
El términu Valdedo pue facer referencia a:
Valdedo (Allande)
Valdedo ye una casería de la parroquia de Berducedo nel conceyu asturianu d'Allande.
Allúgase nel centru de la parroquia, nun rellanu de la cordal de Berducedo, a 850 metros d'altitú y a 24 km de La Puela, capital del conceyu.
Tien un total de 5 habitantes.
Noceda
Col nome de Noceda podemos referinos a:
Pote asturianu
El pote asturianu, tamién llamáu potaxe de berces, ye xunto cola fabada, la fariña de maíz y les castañes, un platu típicu tradicional que formaba parte de la alimentación básica de los asturianos. Anguaño, comercialízase en lates de conserva.
Faimos falta:
200 gramos de fabes
unes fueyes de berza
¾ pataques
2 morcielles y 2 chorizos tienros
250 gramos de tocín
250 gramos de llacón
aceite, agua y sal
Faise asina:
Échense les fabes a remoyar y el llacón y el tocín a desalar la nueche anterior. Cocemos enantes les berces cortaes en xuliana, escurrímosles y dexámosles enfriar.
Nuna pota afayadiza a la cantidá pónense les fabes , el llacón, el tocín, les morcielles, los chorizos y un chorrín d’aceite. Cúbrese d’agua y ponse al fueu, espumándolo en cuantes entame a ferver. Déxense cocer seliquino al rodiu 3 hores poniendo procuru en que tean siempre cubiertes d’agua pa que nun espelleyen. Al rodiu les 2 hores amestamos les pataques pelaes y cortaes en cachinos y les berces. Cuando tán cocíes échase’l sal y dáse-yos un fervor pa que lo garren. Sírvense col compangu cortao en cachinos.
Esti platu tan espardíu per toa Asturies almite munches variantes. En delles zones, el pote asturianu faise col rabal del gochu, costiella, chorizu y morciella. Tamién pue amestase morru o oreya.
Esiste otru pote qu´en llugar de llevar fabes faise con castañes (pote de castañes o tamién Pote quirosán), pataques, chorizu, morciella y tocín. Esti pote nun lleva berces.
Tormaleo
Tormaleo ye una parroquia del conceyu asturianu d'Ibias. Ta allugáu na fastera meridional del mesmu, y tien una estensión de 36,45 km². Parte d'ellos tán dientro del parque natural de les fontes del Narcea. La so población (INE, 2011), que se reparte ente los llugares de Buso, Fondodevila, Freisno, Luiña, Torga, Tormaleo, Vilares d'Abaxo y Vilares d'Arriba, ye de 423 habitantes. Esto conviértela en la más poblada del conceyu, y ello ye porque nel so territoriu, en Vilares, s'asitia la esplotación antracitera a cielu abiertu de la empresa Minas de Tormaleo S.A. (anque ta previsto que pieslle en 2010 y que los trabayadores vaigan pa la de Zarréu, en Degaña).
Dientro del so patrimoniu destaca'l palaciu de Tormaleo, un palaciu rural qu'emprincipió a edificase, a partir de la torre y del cuerpu occidental, nel sieglu XVIII. 
Manganesu
El manganesu ye un elementu químicu de númberu atómicu 25 y símbolu Mn, allugáu nel grupu 7 de la tabla periódica . Alcuéntrase como elementu llibre na natura (davezu en combinación col fiero), y en bien de minerales. Como elementu llibre, el manganesu ye un metal con importantes usos nes aleaciones metáliques industriales. Los iones de manganesu tienen colores variaos, y úsense industrialmente como pigmentos y como sustancies químiques oxidatives. Los iones de Mn funcionen como cofautores pa dellos enzimes.
Santo Antolín
Santantolín d'Ibias ye la capital del conceyu d'Ibias con 298 vecinos (2008). Les sos víes de comunicación correspuéndense coles d’un territoriu de montaña al tar Ibias arrodiáu de cumes penriba de los 1.000 metros. Les carreteres principales son: AS-210, AS-211, AS-212 y AS-29. La capital de la Comunidá, Uviéu, ta a unos 150 km., unes dos hores y cuartu de trayectu en coche.
El topónimu Santantolín, que correspuende a la capital del conceyu, recuerda el cultu local a SANCTUM ANTONINUM, qu'emparenta con otros exemplos asturianos como Sanantolín en Llanes. Al mesmu tiempu dase l'étimu Santo Antolín, pero que se refier aparentemente al patronu y en consecuencia a la fiesta local nel so honor, asina en Santantolín celébrense les fiestes de Santo Antolín.
Ún de los monumentos de rellumu de la villa ye la ilesia parroquial de Santantolín d'Ibias, ye d'una sola nave con bóveda de cañón, ábside semicircular abovedáu y techume de madera. La nave ta separtada del presbiteriu por un arcu de mediu puntu pergrande. L’ábside divídese en dos zones separtaes por llinies d'impostes. Nel esterior destaca'l pórticu, con unes columnes delgaes qu'arranquen dende una pequeña muria. Tanto l'edificiu como'l muru esterior tán techaos de pizarra.
Entamose a facer nel sieglu XI anque fasta llegar al edificiu d'anguaño foron necesaries delles reformes y amiestos qu'entamaron nel Sieglu XIII y finaron al rodiu del XIX.
Una de les principales rutes de montaña del conceyu ye la senda del oru, la cual pretende amosar la güelga dexada polos romanos pa la estracción del oru. L'entamu ta en Santantolín y pasa pelos pueblos de Cecos y Vilamayor. Tá sita a la vera de les escavaciones de la dómina romana camuflaes ente la densa vexetación. Una parte de la ruta ye per onde baxaba l'agua emplegada pal procesu d'esplotación del mineral. Siguiendo'l cursu del ríu llégase a la propiedá privada conocida como Caseríu de la Pena'l Corvo que ye un conxuntu de vivienda, cuadra, horru (construyíu en 1814), molín d'agua y capiella.
Pote castañes
Faimos falta
200 gramos castañes mayuques
Échense les castañes a remoyar y el llacón y el tocín a desalar la nueche anterior. Nuna pota afayadiza a la cantidá pónense les castañes, el llacón, el tocín, les morcielles, los chorizos y un chorrín d’aceite. Cúbrese d’agua y ponse al fueu, espumándolo en cuantes entame a ferver. Déxense cocer seliquino al rodiu 3 hores poniendo procuru en que tean siempre cubiertes d’agua. Cuando tán cocíes échase’l sal y dáse-yos un fervor pa que lo garren. Sírvense col compangu cortao en cachinos.
Academia Polaca de Ciencies
L'Academia Polaca de Ciencies (polacu: "Polska Akademia Nauk", abreviatura: "PAN") con sede en Varsovia, ye una de les dos instituciones polaques, que tienen la naturaleza duna academia de ciencies.
L'Academia Polaca de Ciencies ye una institución d'estudios del estáu polacu, con sede en Varsovia. Foi establecida en 1952 pa la fusión de sociedaes anteriores d'estudios, incluyendos Academia Polaca d'Aprender] ("Polska Akademia Umiejętności", abreviatura "PAU"), col so asientu en Cracovia, y la Sociedá Científica de Varsovia ("Towarzystwo Naukowe Warszawskie"), que foi fundada nel sieglu XVIII como Sociedá de Varsovia de los Amigos de Ciencies ("Warszawskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk").
L'Academia Polaca de Ciencies funciona como sociedá douta qu'actúa al traviés duna corporación elexida d'eruditos delanteros y d'instituciones d'investigación. L'Academia tamién opera a través de los sos comités, aportando un cuerpu consultivu científicu importante. 
Cobaltu
El cobaltu ye un elementu químicu de númberu atómicu 27 y símbolu Co allugáu nel grupu 9 de la tabla periódica de los elementos.
Ye un metal duru, ferromagnéticu, de color blanco azulao. Allúgase normalmente xunto col níquel, y dambos suelen formar parte de los meteoritos de fierro. Ye un elementu químicu esencial pa los mamíferos en pequeñes cantidaes. El Co-60, un radioisótopu de cobaltu, ye un importante trazador y axente nel tratamientu del cáncanu.
Wikispecies
Wikiespecies ye un proyeutu de la Fundación Wikimedia, cola misión de ser un direutoriu llibre d'especies. Cubre animales, plantes, fongos, bacteries, arquees, protistes y otres formes de vida, y desenróllase n'estrenchu contautu con otros wikiproyeutos, especialmente con Wikipedia.
Wikcionariu
Wikcionariu (n'inglés Wiktionary) ye un proyeutu de diccionariu de la Fundación Wikimedia, que contién definiciones, traducciones, sinónimos y pronunciaciones de pallabres en bien de llingües. Mesmo que Wikipedia, Wikcionariu ta basáu na teunoloxía wiki, utiliza'l software MediaWiki y el so conteníu ta baxo llicencia libre GFDL.
Wikicites
Wikicites (n'inglés Wikiquote) ye un proyeutu de la Fundación Wikimedia que consiste nuna coleición de cites célebres de personaxes famosos, llibros y proverbios. Realízase baxo llicencia llibre GFDL, y emplega teunoloxía wiki. Ta basáu nuna idea de Daniel Alston, implementada por Brion Vibber.
El proyeutu n'asturianu foi propuestu pa ser zarráu el 19 d'ochobre de 2010, y aprobáu y zarráu l'11 de mayu de 2011, alcontrándose agora en Wikimedia incubator.
Alberto Álvarez Peña
Alberto Álvarez Peña (Xixón, 1966). Escritor y dibuxante. Ye autor d’abondes obres de tematica etnográfica n’especial sobre la mitoloxía y la tradición oral asturiana. Dende 1996 forma parte de la Fundación Belenos d’Estudios Etnográficos y del conseyu de redaición de la revista Asturies editada por esta mesma fundación. Tien collaborao col Archivu de la Tradición oral del Muséu del Pueblu d’Asturies de xixón na recoyida de materiales pal Atlas Sonoru Llingüísticu del Principáu d’Asturies. Collaborador habitual de la revista Entrambasauguas, editada pola Academia de la Llingua Asturiana. Nel campu del audiovisual foi direutor y guionista de dellos documentales editaos por "Tabú Producciones", Mitoloxía del llechi, Melecina máxico tradicional,Filandón y El diañu n’Asturies.
En "Televisión Local Gijón" dirixó’l programa Marabayu, de temática etnográfica, a lo llargo de 2008.
Ye cofundador del cómic El Llapiceru, ún de los collaboradores del Salón del Cómic de Xixón, y presidente de l'Arribada, asociación que fundara con Humberto Gonzali, Xosé Nel Riesgo y David M. Rivas.
Normalmente collabora con editoriales como Picu Urriellu, vtp o Trabe.
Nel añu 2011, Álvarez Peña algama'l Premiu Fierro Botas, que concede'l conceyu de Xixón, pa trabayos d'investigación y ensayu cola obra titulada "Mitoloxía de los santos n'Asturies. Raigaños paganos nel cristianismu"
Bogotá
Bogotá ye la ciudá más grande y capital de Colombia. Ta asitiada na parte central del país y tien una superficie de 1.587 km². Eillí viven cerca de 6.776.009 habitantes (2005). 
Foi fondada pol conquistador español Gonzalo Jimenez de Quesada nel añu de 1538.
 Paxina oficial
La Alamedilla
La Alamedilla ye un conceyu de la provincia de Salamanca, que pretenez al partíu xudicial de Cidá Rodrigu. Ta a una altitú 756 m sobre'l nivel del mar y tien una superficie de 19,34 km².
Tien una población de 203 habitantes (INE 2007). El so códigu postal ye 37554.
Dende'l sieglu XIII La Alamedilla preteneció al obispáu de Cidá Rodrigu, dientro'l Reinu de Llión. Dempués del tratáu d'Alcañices, robráu ente'l rei Fernandu IV de Castiella y Dionisio I de Portugal el 12 de setiembre del añu 1297. La Alamedilla afitóse na raya.
El términu municipal llimita al norte con Espeja, al este con Puebla de Azaba, al sur con La Alberguería de Argañán y al oeste col conceyu portugués de Sabugal.
En La Alamedilla hai una fala que la xente diz "Rayanu", falar en Rayano. 
La Fala entamó a ser oxetu d'estudiu dende 1910, colos estudios de Ramón Menéndez Pídal y Federico de Onís. Ente 1924 y 1933, el llingüista portugués Leite de Vasconcelos empecipió in situ series investigaciones que foron siguíes, na década de los 50 y 60, por Lindley Cintra.
Llista de llingües iranies
Familia irania:
†, La llingua vanyí (vanjī) falábase nel valle de Vanx, alredor de los años 20 del sieglo pasau, fue reemplazao pel tajikistanín. Y la llingua sarghulamí falábase nel valle de Sar Ghulám u nel valle de Zardeu n'Afganistán, pero desta llingua tan sólo se conservan 3 pallabres.
[[Categoría:Llingües indoiranies]]
[[en:List of Iranian languages]]
Archivum
Archivum ye una revista fundada nel añu 1951 na Facultá de Filosofía y Lletres de la Universidá d'Uviéu.
El so primer director foi Juan Uría Ríu, siguiéndolu nesa xera Emilio Alarcos Llorach y José María Martínez Cachero. Dende l'añu 1985 vien siendo editada pola Facultá de Filoloxía. Nun tien una periodicidá definida.
Buenos Aires
Buenos Aires ye la ciudá más grande y capital d'Arxentina. Tien una superficie de 202 km² y eillí viven cerca de 2.890.151 habitantes (2010). 
Foi fondada pol conquistador español Pedro de Mendoza nel añu de 1536.
Yago Lamela
El so primer contautu col atletismu foi a los 7 años cuando corrió una carrera de campu al traviés na so ciudá natal, Avilés (Asturies). Depués d'esta carrera entra na Asociación Atlética Avilesina, onde descubren unes habilidaes innates pal saltu. Con 8 años salta yá más de cuatro metros, con 13 seis, con 15 soprepasa los siete metros y con 18 sobrepasa yá en dos ocasiones los ocho metros.
Demientres la so carrera tuvo 3 entrenadores, Juan José Azpeitia, Juan Carlos Álvarez y Rafael Blanquer, los tres fueron saltadores y renomaos entrenadores anguaño.
Láchar
Láchar ye un municipiu asitiáu na parte occidental de la Vega de Granada (provincia de Granada), nel sureste d'España. Tien 13,12 km² y la so población ye de . Allúgase a 20 km de Granada. Llenda colos conceyos de Fuente Vaqueros, Cijuela y Pinos Puente.
Vlaams Belang
Le Vlaams Belang ("Interés flamencu"), que llamábase enantes Vlaams Blok ("Bloque flamencu") fasta'l 15 de payares 2004 ye un partíu nacionaliegu flamencu d'estrema-derecha, conocíu poles sos idees conservadores, nacionaliegues y separatistes. Nes eleiciones del Parlamentu flamencu del 13 de xunu 2004, el Vlaams Blok recoyió 24 % de los votos, convirtiéndose asina nel segundu partíu flamencu.
Synaptic
Synaptic ye'l programa d'interface gráfica GTK+ de APT, pal sistema de xestión de paquetes de Debian GNU/Linux. Xeneralmente úsase Synaptic pa sistemes basaos en paquetes .deb pero tamién pue usase en sistemes basaos en paquetes RPM. 
Con Synaptic se pue instalar, esaniciar, configurar o autualizar los paquetes de software, explorar por tipos d'aplicaciones y guetar la llista de paquetes de software disponibles, xestionar los repositorios o autualizar el to sistema ensembre. Lo más importante ye qu'esta ferramienta informa y soluciona'l problema de les dependencies (paquetes adicionales requeríos pol paquete que se tenga escoyíu) asina como los dables conflictos con otros paquetes que yá tean instalaos nel sistema.
Ta disponible en llingua asturiana
El desendolcu de Synaptic entamó en Conectiva, que-y solicitó a Alfredo Kojima qu'escribiere un Front-end y back-end (frontispiciu) pa codice_1, continuando'l trabayu aniciáu cola criación del back-end codice_2 . Finalmente, optóse por usali nel instalador de Conectiva. 
Synaptic usa repositorios Debian, y permite la so xestión per aciu d'un menú interactivu. Con un cenciellu clic, ye dable autualizar la llista de paquetes disponibles o conseñar automáticamente toles autualizaciones de los paquetes yá instalaos.
La so interface gráfica, arriendes, ye personalizable per duana del menú de configuración.
Kynaptic ye una ferramienta gráfica de xestión de paquetes de software, basada en KDE y APT, qu'usa el mesmu códigu base que "Synaptic"; magar que nun tien les mesmes carauterístiques qu'ésti.
Eye of GNOME
Eye of GNOME (n'inglés: "Güeyu de GNOME") ye'l visor d'imáxenes oficial del entornu d'escritoriu GNOME. A diferencia d'otros visores, Eye of GNOME namái amuesa imáxenes. Sicasí, proporciona efeutos básicos pa una visualización meyorada, como zoom, visión a pantalla completa, rotación y remanamientu de fondos tresparentes nes imáxenes.
Ta disponible en Llingua asturiana
Eye of GNOME ye compatible colos siguientes formatos de ficheru:
Muntz Car Company
La Muntz Car Company creóse en Glendale, California a entamos de los años 1950 por Earl "Madman" Muntz, un perconocíu vendedor de coches y minorista d'electrodomésticos. Foi aidáu por Frank Kurtis, quien bien llueu intentó facer un coche deportivu baxo la marca Kurtis Kraft (el Kurtis Kraft Sport, que sólo vendió 36 unidaes en 1950).
En 1951, Kurtis vendió la llicencia pa fabricar los coches con Muntz, quien ceo los renomó como'l "Muntz Jet", estendiendo'l tamañu fasta algamar los 4 asientos, y camudó'l motor Ford por un V8 de Cadillac mayor. Más tarde, esti motor sedría camudáu por un motor menos caru, un Lincoln side-valve V8.
El coche, un coupé deportivu, foi fabricao en Evanston, Illinois y carauterizóse pol so únicu diseñu, con paneles d'aluminiu y un techu de fibra de vidriu que taben fabricaos na propia casa. Otres partes (como'l motor) foren garraos d'otros constructores. Yera quíen a algamar les 112 mph, un llogru significativu pa un coche de carretera nesos tiempos. Na cubierta púnxose una referencia del tema de 1951 de Popular Science (con un Jaguar y un MG).
La compañía algamó a producir sólo unos 400 coches dimientres el periodu de 1951-1954, y debio al altu coste de producción, la propia Muntz estimó que perdía unos 1.000 dólares en ca coche; esti desfás financieru acabó por causar el pieslle de la compañçia.
Muntz Jets anguaño son rares y pervaloraes pieces de coleccionista.
Quentin Tarantino
Quentin Tarantino (27 de marzu 1963, Knoxville, Tennessee) ye un guionista, direutor y actor estaunidense.
Algamó popularidá metanes la década de 1990 como guionista qu'innovó los arquetipos más esteriotipaos de los Estaos Xuníos. Magar la so curtia carrera, considérase como un finxu del cine independiente norteamericanu, y les sos películes siempre foron daqué polémiques.
Diose a conocer na película True Romance (tornada al castellán como "Amor a Quemarropa" pa España y "La Fuga", pa Méxicu), guión nel que collaboró tamién Roger Avary, y Tony Scott acabó por dirixir con Patricia Arquette y Christian Slater nos papeles principales. Tamién escribió'l guión xenuín de Natural Born Killers (na so versión en castellan "Asesinos Natos"). L'estrenu de True Romance (1993) dio-y a Tarantino la oportunidá de facer amistá col productor Lawrence Bender, que lu animó a dirixir Reservoir Dogs (1992) y Pulp Fiction (1994). Pulp Fiction ganó la Palma d'Oru nel Festival de Cannes de 1994. La película de Tarantino que vieno darréu, nel 1997, Jackie Brown, basábase nuna novela d'Elmore Leonard y cuntaba con "Pam Grier" nel papel protagonista. Estrenó Kill Bill, la primer parte nel 2003 y la segunda nel 2004. Depués del so trabayu en Grindhouse (2007), n'andecha con Robert Rodríguez, na que Tarantino dirixe la parte Death Proof, el so últimu trabayu ye "Inglourious Basterds".
Tarantino, collaboró con Robert Rodríguez en delles escenes de Sin City (2005), y foi productor de la película de terror del subxéneru "gore" Hostel (2005), dirixida por Eli Roth, que cunta con sangrientes ya chocantes escenes de tortura, y que tuvo crítiques pol so escasu nivel artísticu, y el so especial sadismu, arriendes de la pantasmal apaición de Takashi Miike casi al fin de la película.
Ún de los vezos de Tarantino son los carauterísticos planos dende l'interior d'un maleteru qu'apaecen en toos y caún de los sos films.
Otra curiosidá ye'l Zippo qu'apaez tamién en toles sos películes. 
Nuna escena de "Death Proff", vese que'l tonu del móvil d'una de les rapaces ye'l cantar Twisted Nerve de Bernard Herrmann, el canciu famosu del xiblíu de Kill Bill. Como personaxes secundarios de Death Proof aprucen el "Sheriff" y "Fíu númberu 1" de Kill Bill, amás del personax que robla con un Buck una seición de prostitución col cuerpu de Trx.
La película "Grind House" dirixóla en comuña col direutor Robert Rodríguez. Cada direutor escribe y dirix el so propiu guión d'una hora y media de duración. 
Una de les sos carauterísticas principales son les tomes de llarga duración que suel amosar. 
Inclúi tamién nos personaxes el consumu de cigarros Red Apple, o bien salen anunciaos o como parte de la escenografia. 
Rhythmbox
Rhythmbox ye un reproductor d'audiu que reproduz y aida a organizar la música dixital. Foi orixinalmente inspiráu pol reproductor d'Apple, iTunes. Ye software llibre, diseñáu pa trabayar bien baxo l'escritoriu GNOME, polo que vien por defeutu na suite de programes d'Ubuntu, y usa'l motor "GStreamer" o "Xine Media". Anguaño ta baxo desendolcu activu.
Rhythmbox ufre un xorreciente númberu de carauterístiques, incluyendo les siguientes:
Permite la reproducción d'una gran variedá de fontes de música dixital. La miente más avezada de reproducción ye que la música tea atroxada llocalmente como ficheros nel equipu, la fonoteca. Rhythmbox tamién almite fluxos de radio (stream) a traviés d'Internet. Ye compatible tamién col estándar Replay Gain.
Tien la posibilidad de busca y ordenación de música na biblioteca. Puen criase llistes de reproducción p'agrupar y ordenar música. Los usuarios puen criar tamién "llistes de reproducción intelixentes", que son aquelles que son autualizaes automáticamente (como una consulta de base de datos) basáu nuna regla adautable a traviés d'un criteriu de seleición más qu'una llista arbitraria de canciones. Dispón del mou de reproducción al debalu o repetíu.
Permítese la puntuación de canciones y úsase nel algoritmu de baraxáu (el mou al debalu) pa que reproduzca más davezu les canciones meyor puntues. Opcionalmente permítese la puntuación automática.
Rhythmbox foi integráu con un altu númberu de programes esternos, servicios y preseos como los siguientes:
Luis Balagué
Luis Balague Carreño (Uviéu, 29 de marzu de 1944) foi un ciclista profesional ente los años 1969 y 1977.
Entamó a destacar na categoría d'aficionaos algamando los segundos puestos na clasificación xeneral de la Vuelta a Asturies de los años 1965 y 1968 y siendo vencedor absolutu na del añu 1967. Nel añu 1969 daría el saltu al profesionalismu militando n'equipos como Werner, SuperSer y Bic. Nesta etapa como ciclista profesional coincidiría con Luis Ocaña al que sofitaría como gregariu a lo llargo de buena parte de la so carrera.
El so mayor éxitu foi na Vuelta a España del añu 1972, na que ganaría la décimo primer etapa celebrada ente Manresa y Zaragoza, de 259 Km.
Puttanesca
Puttanesca (n'italianu: "sugo alla puttanesca") ye una clas de mueyu pa la pastia italiana.
Los ingredientes que la compón son: aceite, ayu, anchoes, aceitunes prietes, alcaparres, tomates,
oriéganu, perrexil y berenxena.
Wubi (Ubuntu)
Wubi ye un instalador llibre y oficial d'Ubuntu pa sistemes operativos Windows, llicenciáu baxo GPL. L'oxetivu del proyeutu ye permitir a usuarios de Windows, non avezaos a Linux, pa que puedan prebar Ubuntu ensin el riesgu de perder información durante un formatéu o particionáu. Wubi tamién permite desinstalar Ubuntu dende Windows.
Nun ye una máquina virtual, sinón que fai una instalación autónoma nuna imaxe de discu, lo mesmo qu'otros sistemes como "Topologilinux". 
Anguaño ta disponible en Llingua asturiana.
Lliteratura fantástica
La lliteratura fantástica ye un xéneru lliterariu de ficción onde los rellatos presenten la maxa concebida como real y como elementu principal de la hestoria.
Carbonara
La Carbonara ye un clas de mueyu pa pastia italiana.
Los ingredientes de lo que se compón son: mantega, panceta, ñata, güevos, quesu parmesanu, oriéganu, pimienta ya sal.
Tenpura
El tenpura (en xaponés てんぷら o 天羅, tenpura?) (la pronuncia xaponesa anguaño suel ser tenpúra) refierse al tuestu rápidu xaponés, sobro too de los mariscos y vexetales. Cada porción de comida tien de ser del tamañu d'un bocáu y tóstase nel aceite caliente a esgaya per espaciu de dos o tres minutos. 
En restaurantes elegantes, emplégase aceite de sésamu o ún mecíu d'esti aceite con otros distintos.
L'orixe la pallabra "tenpura" ye llatín. Los misioneros xesuites españoles y portugueses, particularmente activos nel ken de Nagasaki nos sieglos XVI y XVII, introduxeron la costume de tomar pescáu y verdura nos tiempos de "vixilia", nomaos en llatín (llingua qu'hasta mediaos del sieglu XX foi la emplegada pa los oficios relixosos católicos en tol mundu) "tempora ad quadragesimæ" (= tiempos p'hacia la cuaresma) del añu llitúrxicu católicu. Pesie a la espulsión de los misioneros y de tolos foriatos de Xapón, persistió la costume y el nome d'esti.
Alaraz
Alaraz ye un conceyu asitiáu nel sureste de la provincia de Salamanca, na llende cola provincia d'Avila. Ye un conceyu de la comarca del Campo de Peñaranda.
A 40 km a Salamanca, tien una superficie 49,17 km², y una población de 602 habitantes (INE 2007).
El so códigu postal ye'l 37312 
Trátase d'un núcleu d'orixe árabe "Al – Haraz".
Reconquistada dende'l sieglu X y repoblada por xentes veníes del Reinu de Llión, toa esta fastera qu'inclúi mesmo'l norte de la provincia de Cáceres, foi señoríu de los Duques d'Alba.
Cazurra
Cazurra ye un conceyu asitiáu a 10 kilómetros de la ciudá de Zamora (Castiella y Lleón, España). Trátase d'un puqueiñu conceyu na comarca de la Tierra del Vino.
Na población moraron en los siglos XVIII y XIX los condes de Casa Trejo, conocidos nel pueblu comu condes de Cazurra.
Religulous
Religulous ye un documental dirixíu por Larry Charles y protagonizáu pol humorista estaunidense Bill Maher, presentador de Real Time With Bill Maher na cadena HBO. Según Maher, el títulu de la película ye un "portmanteau" ente les pallabres «Religion» (relixón) y «Ridiculous» (ridículu) (n'asturianu sedría relíxulu). Con esto quier dar a entender el tonu humorísticu del documental, que pretende ser una sátira de les relixones y los sos problemes asociaos. 
Famosu pola so postura contraria a la relixón, Bill Maher esplora estremoas puntos de vista al traviés de los sos viajes a distintos destinos relixosos pel mundu, como Xerusalén o'l Vaticanu, entrevistando a creyentes de toa mena, como Xudíos por Xesús, musulmanes, polígamos, satanistes, xasísidicos y inclusive a Raël, líder del Movimientu raelianu. 
Nel documental, Maher tamién entrevista al neurocientíficu Dr. Andrew Newberg, autor de «"Why We Believe What We Believe"» ("¿Por qué creemos no que creemos?"), que se dedica a prauticar escáneres cerebrales a persones mientres recen, mediten o falen otros idiomes. El productor del documental ye Thousand Words y distribuiralo Lionsgate. Nun entamu, pensóse nun estrenu mundial que coincidiera coles vacaciones de Pascua de 2008, pero por mor a retrasos na post-producción, por problemes cola fuelga de guionistes, retrasóse la data del estrenu.
Carpiobernardo
Carpiobernardo ye una pedanía del conceyu de Vilagonzalo de Tormes na provincia de Salamanca. Alcuéntrase asitiáu a 22 km de Salamanca capital pula carretera pa'hacia Alba de Tormes.
Los sous oríxenes tan engedeyaos pente la hestoria ya la mitoloxía. Na edá antiga foi un vieyu Castru asitiáu nun tesu que domeña la veiga el Tormes.
Las prumeiras referencias del castiellu Carpense remóntanse a l'Alta Edá Media, ya van avenceyadas a las lliendas ya romances de Bernardo del Carpio.
Na "Crónica de Alfonsu X" pue lleese:
"«Andados XXVII annos del reynado del rey don Alfonso el Casto - Alfonsu II d'Asturies - ... et del ynperio de Carlos en XII, el rey don Alfonso, pues que vio que era viejo et de muchos días, enbio su mandadero en poridad a Carlos, enperador de los romanos et de los alemanes et rey de los franceses, commo el non auie fijos, et sil quisiese venir ayudar conta los moros, quel darie el reyno»"
Tamién hai referencias nel Chonicon Mundi del bispu Lucas de Tuy ya na "Hestoria Gothica" o "De Rebus Hispaniae" del arquebispu Rodrigu Ximénez de Rada.
Barack Obama
Barack Hussein Obama Jr. (4 d'agostu de 1961) ye un políticu, actual presidente de los Estaos Xuníos.
Nacíu en Honolulu (Hawaii), Barack Obama ye fíu de padre kenianu y madre de los Estaos Xuníos. Ta llicenciáu en Ciencies Polítiques pola Universidá de Columbia y llicenciáu en Drechu "magna cum laude" pola Universidá de Harvard.
La carrera política d'Obama aníciase nel añu 1996 al ser escoyíu senador por Hyde Park (Chicago) al senáu estatal d'Illinois, siendo re-escoyíu los años 1998 y 2002. Nel añu 2000 intenta infructuosamente resultar escoyíu congresista a la Cámara de Representantes de los Estaos Xuníos y en 2003 decide concurrir a les elecciones al Senáu de los Estaos Xuníos pol so Estáu. 
En xunetu de 2004 Obama pronuncia un aclamáu discursu na Convención Nacional Demócrata defendiendo la herencia del New Deal de Roosevelt, cargando escontra Bush pola xestión de la Guerra d'Iraq y llamando a la unidá nacional. 
L'éxitu na convención supondría-y un importante aumentu de popularidá y apurrió-y una cómoda victoria nes elecciones escontra'l so rival a les elecciones el republicanu Alan Keyes, tamién afroamericanu.
En febreru de 2007 Obama anuncia la so candidatura a les elecciones presidenciales de 2008. Nes encuestes apaecía entós superáu por Hillary Clinton, pese a que nel "caucus" (elecciones primaries) d'Iowa (consideráu el principal termómetru electoral) Obama algamó la victoria col sofitu del 38% de los votantes, siguíu por John Edwards (30%) y Clinton (29%).
Ganó nes elecciones presidenciales del 4 de payares de 2008, al algamar 349 'votos electorales' énte los 163 del so rival del Partíu Republicanu, John McCain. 
Tomó posesión del cargu como 44 Presidente de los Estaos Xuníos el 20 de xineru de 2009.
Obama vien defendiendo una economía de llibre mercáu con precuru especial pa l'asistencia social a les clases más desfavorecíes. Nesti puntu aboga por la instauración d'un sistema nacional de salú con cobertura universal pa tolos ciudadanos de los Estaos Xuníos. 
En materia mediuambiental, Barack Obama defende que'l calecimientu global ta causáu pol home y que habría d'afitar midíes p'amenorgar les emisiones contaminantes.
Otros puntos que rescamplen nel so argumentariu políticu ye la lliberalización del albuertu, la revisión de la pena de muerte nel so país (non necesariamente la so abolición) o l'ameyoramientu de los drechos del colectivu homosexual.
Robert Rodriguez
Robert Anthony Rodriguez, (20 de xunu de 1968), ye un direutor de cine, guionista, músicu y productor de los Estaos Xuníos. Conocíu por facer producciones rentables, seyan independientes o d'estudiu, con presupuestos baxos y rodaxes ensin demores. Rueda y produz les sos películes principalmente en Texas y Méxicu.
Entamó a trabayar en Hollywood darréu asoleyar la so película primera, "El Mariachi".
Nació en San Antonio (Texas), nuna casa d'emigrantes mexicanos, siendo'l terceru d'una familia de diez hermanos. Dempués d'acabar l'institutu estudió na Universidá de Texas.
Rodriguez escribió'l guión del so primer llargometrax demientes taba internáu nes instalaciones d'unos llaboratorios d'investigación, como paciente d'un esperimentu clínicu remuneráu. Lo que sacó valió pa pagar el so primer rodax. Albidró recuperar los cuartos vendiendo la película nel mercáu del vídeo domésticu mexicanu.
La película yera El Mariachi (1993), que Rodríguez escribió, dirixió, fotografió, montó y grabó'l soníu con un presupuestu de 7.000 dólares. Demientres que siguía investigando la manera de vender la so película nel mercáu del vídeu, Rodríguez robló un contratu con un importante axente de ICM. Foi darréu cuando Columbia Pictures mercó los drechos y contrató como direutor por dos años a Rodríguez. El Mariachi terminó ganando'l valiosu Premiu del Públicu a la Meyor Película Dramática del Festival de Cine de Sundance, y foi tamién galardonada nos festivales de Berlín, Munich, Edimburgu, Deauville y Yubari (Xapón). El Mariachi convirtióse na película de menor presupuestu estrenada por un gran estudiu y na primer cinta americana estrenada en castellanu. Rodríguez escribió sobre eses esperiencies en Rebel Without a Crew, espublizáu por Dutton Press.
Entós Rodríguez escribió, produxo, dirixió y montó "Desperado" (1995), una secuela d'El Mariachi, pa Columbia Pictures. Esti trabayu presentó a Salma Hayek al públicu norteamericanu, asina como a Antonio Banderas nun papel de protagonista. Rodríguez fixo'l mesmu trabayu sacante la producción en The Misbehavers (1995), que tamién protagonizara Antonio Banderas y que constitúi una de las cuatro partes de Four Rooms, de Miramax Films. Más llueu, acomuñó con Quentin Tarantino na atrevida "Abierto hasta el Amanecer", de Dimension Films. Rodríguez dirixió un repartu nel que taba'l propiu Tarantino, que fo l'encargáu d'escribir el guión. El siguiente proyeutu como realizador de Rodríguez foi "The Faculty" (1998), de Dimension Films, protagonizada por Josh Hartnett, Elijah Wood y Jordana Brewster.
En 2001, Robert Rodríguez fixo realidá ún de los suaños de la so vida, y asoleyó una película d'aventures pa tola familia, "Spy Kids". Foi aclamada pola crítica y tuvo un gran ésitu de taquilla, con unos ingresos que pasaron de los 100 millones de dólares namás nos Estaos Xuníos. Depués vieno "Spy Kids 2", que sacó crítiques perbones y "Spy kids 3-D: Game Over", que foi estrenada nos Estaos Xuníos el 25 de xunetu de 2003.
La tercer parte de la triloxía El Mariachi, "El Mexicano", rodada, montada y producida por él mesmu, estrenóse n'Estaos Xuníos el 12 de setiembre 2003. Participó arriendes como guionista.
Tuviera casáu con Elizabeth Avellán dende 1990 hasta 2007, divorciándose al poco rodar la so película "Planet Terror", áu entabló una rellación sentimental cola actriz Rose McGowan. Anguaño ta prometíu con ella.
Enrique Rodríguez Cal
Enrique Rodríguez Cal, conocíu como Dacal II o Dacalín foi un boxeador asturianu, ganador d'una medaya de bronce nos Xuegos Olímpicos de Munich'72.
Foi introducíu nel mundu del boxéu pol so hermanu Avelino, conocíu nos ambientes puxilísticos como Dacal. Pasó pelos ximnasios d'Educación y Descanso, Hogar del Productor, la pista de "La Exposición" y, finalmente, l'Asociación Atlética Avilesina. Como boxeador aficionáu disputó unos 160 combates, siendo derrotáu solamente en 16, y como profesional disputaría, categoría a la que pasaría en 1978, disputó 44 combates con sólo 6 derrotes.
El so mayor trunfu foi la medaya de bronce qu'obtendría nos Xuegos Olímpicos de Munich, aunque obtuvo númberosos premios a lo llargo de la so carrera, ente ellos los Campeonatos d'España del pesu minimosca d'aficionaos (los años 1971 y 1978) y el Campeonatu d'España del pesu mosca de profesional que defendió en tres ocasiones y que tamién algamó en 1978. Igualmente participaría nos Xuegos Olímpicos de Montreal nel añu 1976. Foi elixíu como Meyor Boxeador Nacional Aficionáu nel añu 1974.
Tay Zonday
Adam Nyerere Bahner (nacíu el 6 de xunetu de 1982),más conocíu pol alcuñu Tay Zonday, ye un cantante. compositor y teclista estaunidense.
El so cantar "Chocolate Rain" apurrió-y un bultable éxitu gracies al videu homónimu espublizáu en abril de 2007 nel portal YouTube.
Zonday, d'ascendencia europea y africana, ta llicenciáu en Estudios Americanos pola Universidá de Minnesota, de la ciudá de Minneapolis na que reside. Tamién estudió na Academia de Matemátiques y Ciencies d'Illinois ente 1997 y 1998, estudios que nun acabó, sicasí algamó una diplomatura nel The Evergreen State College. 
En cuantes a la so formación musical, el propio Zonday tien dicho en delles entrevistes que ye un 'güerfanu musical', ensin influencies nin preferencies musicales concretes. Nesi sen, l'artista tien señalao que la so formación musical ye cásique dafechu autodidacta, y que les sos composiciones tienen l'envís de la orixinalidá como mayor enfotu.
Tres de la repercusión algamada pol repetitivu cantar "Chocolate Rain" en los países de fala inglesa, Zonday tien asoleyaos dellos cantares, la mayoría embaxo llicencies Creative Commons o adautaciones de pieces de dominiu públicu. Amás d'ello, tien fechos dellos trabayos publicitarios qu'aprovechen el so éxitu, ente los que rescampla la versión "Cherry Chocolate Rain" pa una firma de refrescos.
La llista de los sos cantares, n'orde cronolóxicu, ye:
Infoasturies
Infoasturies.net ye un diariu electrónicu d'información xeneral alternativa d'Asturies y del mundu n'asturianu.
Entamó a furrular en 2006 y anguaño edítalu Espublizastur
Puñetazu
La téunica del puñetazu ordinariu execútase cerrando'l puñu y golpiando col mesmu, alliniáu horizontalmente col brazu, siendo'l brazu l'elementu d'aplicación de tola fuerza exercida. Hai otra variante de puñetazu onde'l puñu se coloca vertical (cola palma de la mano mirando haza un llateral en vez d’haza abaxo) y mirando llixeramente haza abaxo en rellación al brazu, de forma que los deos que golpien seyan únicamente l'índiz y el mediu. Ye esti caberu’l puñetazu utilizáu normalmente en Kung-Fu y el recomendáu pa los que nun tuvieren un entrenamientu apropiáu (porque d'esta forma ye muncho más lluendio mancase la moñeca en casu de facelo mal).
Emplégase'l puñetazu, con desemeyaos nomes y distintes téuniques variantes, en munches artes marciales, asina como sistemes de defensa y ataque personal ensin armes, como nel Tai-Jitsu.
Verba
Verba foi'l títulu d'una revista de ciencia, arte y socioloxía, sigún se dicía nel subtítulu, que s'editó en Xixón ente xineru de 1926 y xunu de 1927, llegando a asoleyase un total de dieciocho númberos. El so fundador foi Eugenio Domingo y la so periodicidá yera mensual.
La revista imprimíase nos talleres del diariu xixonés El Noroeste, y nella collaboraron un buen garapiellu d'intelectuales d'aquella dómina: Leopoldo Alas "Clarín", Miguel de Unamuno, Paulino Vicente, Margarita Nelken, Adolfo Posada, ... 
La revista incluyía artículos de lliteratura, música, socioloxía, arte, enseñanza, economía, ... diendo más lloñe de lo que diben les revistes de lliteratura del so tiempu.
Puxarra
Puxarra foi'l nome d'un grupu de Xixón que cantaba n'asturianu y que furruló ente 1990 y 1991; taba formáu por Ramón Lluís Bande (voz), Miguel Rodríguez (guitarra), Xurde Nel Pérez (baxu) y Marcos Gutierrez (batería), tamién cuntaron circunstancialmente con dellos segundos guitarres. 
Los sos anicios hai que los buscar na sede de la Corriente Sindical d'Izquierda cuando estos cuatro rapazos víense ellí pa facer pancartes y llevar alantre la so militancia política, nacionalista asturiana y d'izquierdes. Ente botes de pintura, broches y esloganes foi surdiendo la idea d'entamar un grupu musical como una estaya más del so compromisu políticu y social, según pallabres d'ellos mesmos Puxarra foi más bien "un sofitu musical a la reivindicación que llevábemos dientro". Asina, ensin tener práuticamente idea de como se tocaben los instrumentos empecipiaron a ensayar nun llocal del Cuartel del Cotu que daquella taba ocupáu, ellí n'aquel tiempu concentrábase tola movida musical de Xixón fuere de la mena que fuere.
Les sos influyencies taben bien nidies: punk, rock radical vascu (Kortatu, Cicatriz...), Extremoduro, Dixebra... Ufiertaben una música contundente de calter punk-rock ensin filigranes pa la galería, con lletres direutes y agresives; pa ellos el mensaxe yera lo verdaderamente importante. Los más de los sos conciertos teníen un tresfondu reivindicativu, tocando por exemplu nel "Día de la nación asturiana", nel "Conciertu pola oficialidá", a favor de los ocupes...
Tocantes a les grabaciones dicir que fexeron una maqueta onde incluyíen cuatro temes: "Coses del orde cristianu" (la lletra yera una versión d'un testu d'Alfonso Sastre), "Hai una solución" (un ska dedicáu a los ocupes), "Alarcos cabrón" (especie de hardcore caóticu) y "Romance d'una llingua" (un poema de Manuel Asur). Amás enxertaron el tema "Tien que ser la mocedá" nel cassete "Esto ye lo ke hai", que foi precisamente col qu'acababa.
Abándames
Abándames ye una parroquia del conceyu asturianu de Peñamellera Baxa. Asitiada na fastera noroccidental del conceyu, tien una estensión de 7 km² y acueye, nos llugares d'Abándames (113 hab), Cavandi (29 hab), Cerébanes (19 hab) y Para (26 hab), a los sos 158 habitantes (INE, 2011).
Alevia
Alevia ye una parroquia del conceyu asturianu de Peñamellera Baxa. Ocupa la fastera más noroccidental del conceyu (ye la única parroquia que llenda col conceyu de Llanes) y tien, dende que nel 1991 se separtara d'ella Sieḥu, 4,65 km² d'estensión. Comprende namái que'l pueblu d'Alevia, que tien una población (INE, 2011) de 60 habitantes, que se dediquen principalmente a la ganadería. Nel monte d'Alevia s'alcuentren los restos de la nomada Mina del Pilar, una esplotación de la que se sacarron fierro y manganesu a lo menos dende'l sieglu XVI hasta los años 70 del sieglu pasáu.
El pueblu ta asitiáu a unos 240 m sobre'l nivel del mar, na lladera meridional del picu Pedreḥita. Pa llegar a él hai que coyer, en Sieḥo, la carretera llocal PB-2, estrecha pero con bon firme, que muerre nel pueblu. Nél destaquen les siguientes edificaciones:
Hai, amás d'ello, delles cases de tipoloxía tradicional, dos establecimientos de turismu rural, chigre y bolera. Esta foi construyida tamién con dineru indianu: el de Ramón Bardales, que la mandó facer en 1891.
Ye un pueblu de vida tranquila, que namái s'altera nes fiestes, que se cellebren pa honrar a San Antonio (13 de xunu), San Xuan (24 de xunu) y Nuestra Señora del Rosario (30 de setiembre).
Buelles
Buelles ye una parroquia del conceyu asturianu de Peñamellera Baxa.Ocupa la fastera más nororiental del mesmu, y tien una estensión de 9,77 km². Axunta tres pueblos: Buelles y El Mazu na oriella derecha'l ríu Cares-Deva; y Narganes, a la otra vera. El pasu d'una oriella a otra tien de facese, en coche, baxando hasta Unquera o xubiendo hasta Panes, pero hai pasu peatonal por una ponte colgante que crucia'l ríu un pocoñín más p'abaxu del pueblu de Buelles. Ente los trés pueblos yá citaos axunten (INE, 2011) 110 habitantes.
Na parroquia s'alcuentra la Salguera de Buelles, declarada monumentu natural pol Plan d'Ordenación de los Recursos Naturales d'Asturies. Esta figura de protección ambiental compriende les salgueres de les dos riberes del ríu Deva ente los llugares d'El Mazu, Narganes y Buellen, nel conceyu de Peñamellera Baxa, neto les salgueres y viesques d'umeros que les playes de regodones y les turries de les orielles del ríu o del so calce. La so importancia derívase del fechu de ser una de les mayores concentraciones de salgares de tol norte peninsular. 
Cuñaba
Cuñaba ye una parroquia del conceyu asturianu de Peñamellera Baxa. Ocupa la so fastera suroriental, faciéndo-y'l ríu Deva de llende con Cantabria. Tien una estensión de 16,15 km² y 47 habitantes (INE, 2011), que se reparten ente los pueblos de Cuñaba y San Esteban. Esti últimu foi, en 1990, gallardonáu col Premiu al Pueblu Exemplar d'Asturies, el primeru de los que concedió la Fundación Príncipe d'Asturies.
Merodiu
Merodiu ("Merodio" en castellanu) ye, colos sos 15,74 km² d'estensión, la parroquia qu'ocupa l'estremu suroriental del conceyu asturianu de Peñamellera Baxa. Comprende un únicu pueblu, Merodiu, que tien 96 habitantes (INE, 2011).
Panes
Panes ye una parroquia del conceyu asturianu de Peñamellera Baxa. Tien 15,33 km² d'estensión y comprende, amás de la capital del conceyu, del mesmu nome, los llugares de Cimiano, Colosía y Suarías. Tien una población de 585 habitantes en el 2013 (431 na capital).
De la dómina prehistórica son de destacar los descubrimientos atopaos nel mesmu pueblu. En Panes atópase tamién la ilesia de San Vicente en Panes, edificiu románicu que foi destruyíu en 1936 y que los sos restos poder reparar na actual ilesia parroquial. A la salida, tenemos tamién la ilesia de San Juan de Ciliergo con restos románicos na cabecera y capiyes llaterales gótiques. Amás tenemos el palaciu de San Román, que data del sieglu XVII tamién de la Casa de Mier, y el cual taba formáu pola casona de planta rectangular de dos pisos y altillo, y una capiya exenta de nave única.
El sector terciariu de servicios del conceyu ta aniciáu casi na so totalidá en Panes, xenerando un total del 37,08 % de los empleos. Panes tien una bona cantidá de servicios, tando abondo bien cubiertes les sos necesidaes.
Nos últimos años crecieron en Panes les actividaes rurales, el turismu rural y el turismu activu. Hai empreses d'arriendu de canoes, para realizar puenting, descensu de ribayos, quads y otros deportes d'aventura.
Sieḥu
Sieḥu (Siejo en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Peñamellera Baxa. Dixebrada de la d'Alevia en 1991, formen parte d'ella namái que'l pueblu homónimu y una pequeña fastera alredor d'él (2,41 km² de terrén na oriella izquierda del ríu Cares-Deva). Tenía, nel 2011, 96 habitantes (INE).
Tobes
Tobes ye una parroquia del conceyu asturianu de Peñamellera Baxa. Allugada na so fastera centru-occidental, a la oriella derecha del ríu Cares nel so tramu final anantes de xuntase col Deva, tien una estensión de 10,39 km² y una población (INE, 2011) de 123 habitantes, que se reparten ente los pueblos de Bores y Robrigueru y la aldea de Tobes.
Teoría de númberos
Tradicionalmente, la teoría de númberos ye la rama de les matemátiques pures que's ocupa de les propiedaes de los númberos enteros. Asinas dientro d'esta parte de les matemátiques se estudien conceptos como la divisibilidá, los númberos primos, máximu común divisor, mínimu común múltiplu, rellaciones d'orde, etc. 
La disciplina amaneció p'ocuparse d'una clase más amplia de problemes que surxiron naturalmente del estudiu de los númberos enteros. La teoría de númberos puese subdividir en varios campos, d'acuerdu colos métodos que se usen y de les cuestiones que son investigaes, que son:
El primer contautu cola teoría de númberos ye a través de la teoría elementar de los númberos. A través d'esta disciplina puense introducir propiedaes bastante interesantes y notables de los númberos enteros, madres, qu'en ser propuestes como cuestiones pa ser resolviyaes, o teoremes pa ser probaos, son xeneralmente de difícil solución o comprobación. Estes cuestiones tán ligaes básicamente a tres tipos d'investigaciones, a saber: 
Estes cuestiones direutamente ligaes pal estudiu del conxuntu de los númberos enteros y 
el so subconxuntu formáu polos númberos naturales.
La títulu d'ilustración, dalgunos de los munchos problemes que si puen focalizar n'estas tres árees de la teoría elemental de los númberos son comentaos la continuación: 
¿Cuántos númberos primos terminen col díxitu 7? Seríen infinitos? 
De los 664579 númberos primos menores que 10 millones, los que terminen en 1, 3, 7 y 9 son, respeutivamente, 166104, 166230, 166211 y 166032. Isto corresponde a 24.99%, 25.01%, 25.01% y 24.98% del total de númberos primos. Que suxier esto?
Munches de les modernes aplicaciones que del campu de la criptografía (codificación destinada a xenerar, almacenar o mesmu tresmitir - por exemplu, por telefonía o más específicamente pola Internet) - informaciones secretes o confidenciales de maneres segures, dependen de dalgunes de les propiedaes de los númberos enteros y de los númberos primos. Ensin embargu les aplicaciones aritmétiques envolvendo les propiedaes de los númberos enteros tán direutamente rellacionaes cola capacidá de resolver dos problemes fundamentales: 
Alles
Alles ye un llugar y una parroquia del conceyu de Peñamellera Alta, de 19,41 km² d'estensión y 175 habitantes (INE, 2009). Nun hai namái qu'un pueblu nel so territoriu: la villa d'Alles, capital del conceyu dende 1869.
La villa s'asitia na fastera meridional de la sierra del Cuera, nuna llanada a 263 m sobre'l nivel de la mar que ta arrodiada de cumales. Fórmenla dellos barrios (Bellaces, Besnes, El Toju, El Pedrosu, La Aldea, La Cal, La Cuesta, Las Barras, Las Coronas, Las Jilgueras, Llumberu, Pastorias, San Roque, Socampu y Trespalacios) que s'esparden alredor del núcleu principal del pueblu, nel que s'alcuentren la casa conceyu y la ilesia parroquial.
L'orixe de la población ye antiguo. Cerca d'ella s'alcuentren los restos de la ilesia románica de San Pedru de Plecín, que, anque datada nel sieglu XII, parez asentase nel llugar ú había otra ilesia, quiciás del tiempu del reinu d'Asturies. Nun hai muncha mención esplícita del llugar na documentación medieval, porque la capital del Valle de Peñamellera yera Abándames. Sicasí, cuando se decretó nel 1833 la vuelta de la Peñamellera a la provincia d'Uviéu, Alles peleó por ser la capital del nuevu municipiu. Al dixebrase esti en dos, en 1869, convirtióse na capital del Valle Altu, y yá nun perdió esa condición. 
Na Guerra Civil la villa, como'l restu del conceyu, foi l'escenariu de sangrientos combates ente los republicanos y les brigaes navarres del bandu nacional, que rindieron la población el 15 de setiembre de 1937.
Destaca perriba de too, nel so caseríu, la ilesia parroquial de San Pedru, d'estilu barrocu. Ente'l so pórticu principal y l'edificiu de la casa conceyu pasa el camín que, tras cruciar el barriu Llomberu, mos lleva a los restos de la ilesia de San Pedru de Plecín, que foi cabeza de la parroquia primero de que se ficiera l'edificiu barrocu.
Amás d'esos edificios, que se describen nos artículos correspondientes, hai otros trés edificios relixosos nel pueblu: 
Hai, tamién, destacaos exemplos d'arquitectura civil. Tenemos, asina,restos d'un torruxón medieval, la Torre de Llumberu, nel barriu homónimu. De planta circular, con unes muries de 70 cm d'anchor y un diámetru internu de 4,60 m, parez que formaba parte d'una red defensiva de torreones que protexíen el territoriu que va de la Sierra del Cuera al Picu Peñamellera. Y un palaciu, la yá mentada Casona d'El Pedrosu, alteriada poles reformes que se-y ficieron al pesar de los años pero qu'entá caltién restos del so esplendor pasáu. Na so fachada principal apaez l'escudu de los Mier cola lleenda "Adelante el de Mier por más valer".
El patrimoniu arquitectónicu del pueblu complétase con delles casones construyíes con capital indianu. Pueden nomase equí, ente más otres, Villa Mier (1928) y Villa El Jacal (1948), asitiaes na curvona que fai la carretera AS-345 al cruciar el pueblu; y Villa Amparo, cerca de la ilesia.
Cáraves
Cáraves ye una parroquia del conceyu d'El Valle Altu de Peñamellera. Ta allugada na fastera centro-occidental del conceyu y inclúi namái una población. Tien una superficie de 7,84 km² llendaos por Cabrales y los ríos Ḥana y Cares. 
Llonín
Llonín ye una parroquia del conceyu de Peñamellera Alta. Ocupa, colos sos 6,54 km² d'estensión, l'estremu nororiental del conceyu. Viven nella, nel pueblu homónimu, 83 persones (INE, 2007).
Mier
Mier ye una parroquia del conceyu de Peñamellera Alta. Abarca 15,98 km² del cuadrante suroriental del conceyu, que inclúin La Peña Vigueras, que ye, colos sos 1.318 m d'altor, el más altu del conceyu. Los sos 92 habitantes (INE, 2007) viven nel pueblu de Mier, que ta dividíu pol ríu Cares en dos barrios: Mier d'Acá y Mier d'Allá.
Oceño
Oceñu ye una parroquia del conceyu de Peñamellera Alta. El so territoriu, de 18,69 km² d'estensión, ocupa la fastera más meridional del conceyu, y ta enmarcáu pol ríu Cares, el regatu del barrancu de Ragel y la llende con Cabrales, el Valle Baju y Cantabria. Tien una población de 52 habitantes (INE, 2007), que se concentren nel pueblu homónimu.
Rozagás
Rozagás ye una parroquia del conceyu de Peñamellera Alta. Ocupa l'estremu noroccidental del mesmu, y tien una estensión de 10,86 km². Na llende cola parroquia vecina de Ruenes ta'l cumal más altu del Cuera: la Cabeza Torbina, de 1.315 m d'altitú. La so población, de 38 habitantes (INE, 2007), ta arracimada nel pueblu homónimu.
Trescares
Trescares ye una parroquia del conceyu de Peñamellera Alta. Comprende'l llugar del mesmu nome y una faza de terrenu de 1,92 km² alredor d'él. El pueblu, que ta a la vera la carretera AS-114, que aune Cangues d'Onís y Panes, tien una población de 55 vecinos (INE, 2007). 
Benjamín Noval
Benjamín Noval González (Mieres, 23 de xineru de 1979) ye un ex-ciclista profesional asturianu .
Noval debutó nel ciclismu profesional nel añu 2001 nes files del equipu "Relax-Fuenlabrada", de la mano del so director, el tamién asturianu Jesús Suárez Cueva. Pasaría en 2004 a correr col equipu estauxunidense "Discovery Channel", corriendo dos ediciones del Tour de Francia como gregariu de Lance Armstrong. Con posterioridá, y depués de la desaparición del equipu americanu, integraríase nel equipu "Team Astana", teniendo como xefe de files a otru ganador del Tour, Alberto Contador. Retírase depués de la temporada 2013. 
Depués de la so retirada, continuó relacionáu al ciclismu como "manage"r xeneral de la Samuel Sánchez-MMR Cycling Academy y comentarista de tv.
Fernando Pessoa
Pessoa ye consideráu ún de los más grandes poetes portugueses de siempre, a la grandeza de Luís Vaz de Camões; les sos obres reflexen la influencia de la tradición clásica y del simbolismu francés, la so poesía parti dende'l saudosismu. Ye famosu por tener escribío baxo 73 nomes diversos; cauna d'estes persones tien la so propia biografía presunta, carauterístiques físiques, llazos a los otros, voz poética, y perspeutiva, y en parte reflexa la convención de Pessoa que nun esiste una personalidá integrada. Los sos trabayos fueren influenciaos tamién pol inglés, deprendíu en Sudáfrica u Pessoa pasó gran parte de la xuventú.
Morrió por problemes de fégadu a los 47 años, na mesma ciudá u naciera; la so cabera frase foi n'inglés ""I know not what tomorrow will bring..."" ("Nun sé eso que llevará la mañana...").
Ente les collecciones de Pessoa qu'abarquen poemes n'inglés son "Sonetos" ("Sonnets", 1918), "Poemes ingleses" ("English Poems", 1922), y "Mensagem" (1934).
Enseñu
L’enseñu o enseñanza ye l'autu de tresmisión de conocimientos y hábitos por parte d'un maestru a unos alumnos. Por un regular faise servir esta pallabra pa decir l'acción del profesor na educación formal, o la del oficial o expertu nun trabayu o afición. 
Tradicionalmente, consta de los siguientes elementos: docente, alumnos, evaluación, currículum o materia a enseñar y escuela o marcu de deprendizaxe. 
Anguañu vencéyase l’enseñu namás a la tresmisión de conteníos, por esto se prefier falar d'educación, que ye un términu más ampliu, por referirse a los deprendizaxes. 
L’enseñu virtual son situaciones totalmente a distancia desendolcaes alrodiu de les redes telemátiques. 
Guiar
Guiar ye una parroquia y un llugar del conceyu asturianu d'A Veiga. Ocupa, colos sos 5,55 km², la fastera más occidental del conceyu, y tien, nos llugares de Guiar y A Graña, una población de 44 habitantes (INE, 2011).
Meredo
Meredo ye una una parroquia y aldea del conceyu asturianu d'A Veiga. Ye la más oriental d'ente toles del conceyu, y tamién la mayor: s'estiende per 27,87 km². Nella viven 258 persones (INE, 2011), que se reparten pente los llugares de Bustelo, A Ferraría, Meredo, Molexón, Nafaría, Penzol, A Quintá, Vinxói y Xaraz.
Paramios
Paramios ye una parroquia del conceyu asturianu d'A Veiga. 
Asitiada nel suroccidente del conceyu, y llendando con Taramundi y Vilanova d'Ozcos, tien una estensión de 9,89 km². La so población ye de 103 habitantes (INE 2011), que viven nes aldees d'A Barranca, A Espía, Monticelo, Paramios, Restrepo y Vixande.
A Veiga (parroquia)
A Veiga ye una parroquia y una villa del conceyu asturianu del mesmu nome. Ocupa la parte central del conceyu y tien 9,79 km² d'estensión. La so población ye de 3.028 habitantes (INE, 2011) y comprende, amás de la villa d'A Veiga, les siguientes poblaciones: Estelo, A Fonte de Louteiro, Louteiro y Miou.
La villa d'A Veiga concentra, colos sos 2.811 habitantes (2011), el 68% de la población del conceyu. Ye la cabecera comarcal del estremu noroccidental d'Asturies, na que se concentren el comerciu, la industria y los servicios (culturales, sanitarios...) de la zona. La perda de población, común a toles zones rurales d'Asturies, y tamién l'apertura la Ponte los Santos en 1987, ficieron que la so importancia fora menguando nestos postreros años en favor de Ribadeo. A pesar d'ello entá caltién una bona actividá, como puede comprobase pasiando pela villa cualisquier sábadu (ye'l día de mercáu) o a primeros de xunu, cuando se cellebra la Feria de Muestres d'A Veiga, que cumplió nel 2008 los 45 años de vida con perbona salú.
Llabra
Llabra ("Labra" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangues d'Onís. Ta situada na metá septentrional del mesmu, y tien una estensión de 9,01 km². La so población (INE, 2007) ye de 119 habitantes, que se reparten pelos llugares de Cebia, Llabra y Tresanu.
Margolles (Cangues d'Onís)
Margolles ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangues d'Onís, magar que dellos pueblos d'ella s'asitien nel conceyu de Parres. La parte canguesa comprende les poblaciones de Agüera, Cuencu, La Granda, El Llanu, Llordón, Parda, San Tiso, Villa, Viña y Peruyes. Esti últimu pueblu ye'l que fai de cabeza parroquial: nél s'alluga la ilesia de Samartín, construida nel sieglu XVIII y vuelta a facer dempués de la Guerra Civil. Comprende un territoriu, en tierres de Cangues, de 19,01 km², y tien una población de 223 habitantes (INE, 2007).
Margolles (Parres)
La Riera (Cangues d'Onís)
La Riera ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangues d'Onís. Ye, colos sos 80,88 km², la más estensa del conceyu cangués, pues abarca toa la so metá meridional quitando Cuadonga y la so rodiada. Pesie a ello, polo arispiu del terrenu, ta enforma deshabitada. Comprende namái que dos llugares, La Riera y Llerices, qu'axunten en total 71 vecinos (INE, 2007).
La Riera
Hai dellos llugares que se llamen La Riera:
Margolles
Margolles pue facer referencia a:
Villanueva (Cangues d'Onís)
Villanueva ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangues d'Onís. Comparte'l so territoriu col conceyu vecín de Parres, y tien un estensión, na parte canguesa (la qu'ocupa la oriella derecha del ríu Sella), de 6,17 km². Viven nella, nos llugares de Les Roces y Villanueva, 201 persones (INE, 2007).
En Villanueva s'alcuentra el monesteriu de San Pedru. Creáu, según la tradición, como ilesia na dómina de Alfonsu I, foi remocicáu nel sieglu XII nel estilu románicu. D'aquella foi cuando pasó a ser un monasteriu benedictinu. D'aquel tiempu está caltién delles partes cola so traza orixinal: dellos ábsides y portaes, los muros de la nave de la ilesia... Ficiéron-y reformes otra vuelta nel sieglu XVII: tiraron la torre románica, faciendo la que puede vese anguaño, y remocicaron el claustru. Desamortizáronlu en 1835, y, magar foi declaráu Monumentu Nacional en 1907, taba abondo deterioráu cuando foi restauráu, en 1964, según el proyectu de los arquitectos Francisco Pons y Ramiro Moya. Dende 1998 ye un Parador Nacional de Turismu.
Villanueva (Parres)
Manuel Jorge Domínguez
Manuel Jorge Domínguez Díaz (Barredos, Llaviana, 8 d'avientu de 1962). Foi un ciclista asturianu, profesional ente 1985 y 1992.
Los sos mayores éxitos deportivos obtúvolos en 1986 cuando algamó una victoria d'etapa na Vuelta a España, y en 1987 cuando se fizo con otra victoria d'etapa nel Tour de Francia. La so especialidá dientro del ciclismu yera'l "sprint", aunque nes últimes temporaes, col equipu Clas-Cajastur, baxo la dirección de Juan Fernández, fizo un notable trabayu de gregariu pal so xefe de files.
Senén Mesa
Senén Mesa (Carceo, Ayande, 11 d'avientu de 1926 – Xixón, 21 de payares de 2004). Foi un ciclista asturianu, profesional ente 1942 y 1954 qu'algamó los sos mayores éxitos deportivos na Vuelta ciclista a España, onde obtuvo 4 victories d'etapa. Puede ser consideráu'l primer gran ciclista asturianu, predecesor d'El Tarangu, Luis Balagué, Vicente López Carril, Antonio Menéndez, ... la xeneración de finales de los años 60 y entamos de los 70.
Dientro del pelotón destacó poles sos cualidaes d'escalador. L'añu nel qu'algamó'l máximu altor como ciclista, 1948, corrió colos colores del equipu "Gaitán Bicicletas". A los 26 años abandonó la práctica activa del ciclismu y dirixó a un equipu asturianu: "Escamas Saquito". 
Comba
El términu Comba pue facer referencia a:
La Comba
El términu La Comba pue facer referencia a:
As Fontes
As Fontes ye una aldea de la parroquia de Bisuyu, nel conceyu asturianu d'Allande.
Espiral del silenciu
La Espiral del silenciu ye una teoría de ciencies polítiques y comunicación propuesta pola politóloga alemana Elisabeth Noelle-Neumann. La teoría indica que ye menos probatible qu'un individuu dé la so opinión sobre un asuntu ente un grupu de xente si siente que ye parte de la minoría, por mieu a la represión o l'aislamientu. (Anderson 1996: 214; Miller 2005: 277).
Los individuos empleguen lo que se describe como una "habilidá innata" o conciencia cuasi-estadística pa midir la opinión pública (Miller 2005: 278). Los medios de comunicación inflúin enforma a la hora d'afitar qué opinión ye la predominante, pues la observación directa llimítase a un pequeñu porcentaxe de la población. Esta influencia sobre la percepción de los individuos ye enorme, inda cuando los medios de comunicación dean una interpretación errónea de lo que ye la opinión pública.(Scheufele y Moy 1999).
Noelle-Neumann describe a la espiral del silenciu como un procesu dinámicu, nel que les predicciones sobre la opinión pública conviértense nun fechu de mientres se convierten nel statu quo gracies a la cobertura de los medios de la opinión de la mayoría, y la minoría se vuelve menos propensa a manifestar la so opinión. (Miller 2005:278). Sicasí, la teoría namás se puede aplicar a asuntos morales, y no a los temes que puean probase como ciertos o equivocados por mor de la evidencia.
La espiral del silenciu dase entós cuando, por un tiempu más o menos llargu, una parte importante de les opiniones escuéndense, se silencien, al nun atopar espaciu públicu informativu.
Como quiera que tien aplicación namás n'asuntos morales, que polo xeneral tienden a prevocar respuestes enceses, incluso nos individuos más reservaos, la espiral del silenciu puede utilizase p'amenorgar el descontentu social sobre asuntos controvertíos. (Eckstein y Turman 2002; Gozenbach y Stevenson 1994; Gonzenbach, King, y Jablonski 1999; Moy, Domke y Stamm 2001; Shanahan, Scheufele, Fang Yang, y Hizi 2004). Sicasí, cualquier intentu consciente d'empleala conviértela nun métodu] de manipulación y coerción.
La teoría enuncia que la xente con mayor nivel d'instrucción, o que tien una mayor influencia, asina como los individuos altivos que nun temen l'aislamiento, ye más propensa a manifestase ensin importar-y la opinión pública (Miller 2005: 279). Esa minoría, entós, conviértese en factor necesariu de cambiu na sociedá.
Anguaño, la mayoría de les investigaciones sobre la espiral del silenciu se centren n'asuntos sociales como'l tabaquismu, y el desenllaz de los Atentaos del 11 de setiembre de 2001 en Nueva York. (Shanahan y otros. 2004; Scheufele y Moy 2005). 
Otra manera, considérase la teoría como aparentemente válida namás pa examinar cultures occidentales. 
Villanueva de la Jara
Villanueva de la Jara ye un municipiu de la provincia de Cuenca, Castiella-La Mancha, España. La población de la llocalidá ye de 2.800 habitantes.
Llicencia de software
Una llicencia de software ye un contratu ente'l titular del drechu d'autor (propietariu) y l'usuariu del programa informáticu (usuariu final), pa usar ésti nuna miente determinao y de conformidá con unes condiciones apautaes. 
Les llicencies de software puen afitar ente otres coses: la sesión de determinaos drechos del propietariu al usuariu final sobro una o delles copies del programa informáticu, los llímites na responsabilidá por fallos, el plazu de cesión de los drechos, el ámbitu xeográficu de validez del contratu ya inclusu puen afitar determinaos compromisos del usuariu final haza'l propietariu, talos como la non cesión del programa a terceros o la non reinstalación del programa n'equipos distintos al que se instaló orixinalmente.
Pue crease una obra derivada ensin qu'ésta tenga obligación de proteición dalguna. Munches llicencies pertenecen a esta mena, ente otres: 
Dalgunes restricciones aplíquense a les obres derivaes. Ente les llicencies d'esta categoría tán: 
Estes llicencies tamién se conocen col nome de "software propietariu". Nelles los propietarios afiten los drechos d'usu, distribución, redistribución, copia, modificación, cesión y en xeneral cualesquier otra consideración que s'estime necesaria.
Esta triba de llicencies, nun dexen que'l software seya camudáu, desensambláu, copiáu o distribuyíu de miente illegal (piratería de software), regula el númberu de copies que puen instalase ya inclusu los envises concretos pa los que tien de ser usáu. La mayoría d'estes llicencies llenden fortemente la responsabilidá derivada de fallos nel programa.
Se permite uso, copia, modificación o redistribución con o sin fines de lucro.
N'inglés "EULA" o "End User License Agreement", ye una llicencia pela que l'usu d'un productu namái se permite pa un únicu usuariu (el comprador).
Nesta triba de contratu, asígnase-y drechos restrixíos a un comerciante de tipu comisionariu pa que venda'l productu (software) dando una remesa o comisión al fabricante.
Gichin Funakoshi
Gichin Funakoshi (船越 義珍 "Funakoshi Gichin") (Yamakawa, Shuri, prefeutura de Okinawa, Xapón, 10 de payares de 1868 - 1957) ye'l fundador del kárate modernu. 
Yera descendente d'una familia de samurais, qu'antiguamente fueren vasalls de la dinastía Ryukyu.
A la edá de 11 años ya se había fecho un nome dientro l'estilu d'arte marcial ryukyu. Empezando la so formación col maestru Azato Anko, nun tardó demasiáu a igualar el so maestru en habilidá y a compartir con él el sentimientu de ser "l'artista marcial más completu" dientro la rexión. Deprendió tamién kárate-jutsu (escritu colos kanjis que signifiquen "l'arte marcial de la manu china") col maestru Itosu Anko. Los sos dos profesores quedaron impresionaos pola so nobleza de caráuter. 
A lo llargu de los años continuó la so formación, desendolcando continuament les suyes extraordinaries calidaes. El maestru Funakoshi se convertí en presidente de la "Okinawa Martial Ars Society" asinas como n'instructor a la escuela de formación de profesores d'Okinawa
Demanda enantada
La demanda enantada ye la cantidá de bienes y servicios que los habitantes, les empreses, les entidaes públiques y el restu del mundiu pruyen y puen mercar del país pa un nivel determinau de preciu. La curva de demanda enantada tien pendiente negativa lo que quier dicir que cuando puxen los precios la xente querrá mercar menos y si baxen querrá mercar más.
Una curva de demanda enantada ye la suma de les curves de demanda individuales de diferentes seutores de la economía. Ye avezu mostrála comu la suma llinial de cuatro recursos:
ú
Llei de Say
N'economía, la Llei de Say ye un principiu atribuyiu a Jean-Baptiste Say que diz que nun pué haber demanda ensin ufierta. Un aspeutu central d'esta llei ye que la recesión nun tien llugar por un fallu na demanda o porque nun heba perres. Cuantos más bienes (pa los que hai demanda) seyan producios, más bienes esistirán (ufierta) que farán una demanda pa otros bienes. Pola mor d'esto, la bayura nun debe enantase estimulando la producción, sinón el consumu. No camientu de Say, la fechura de más perres nun produz inflación ensin más; más perres demandando los mesmos bienes nun supón que la demanda espoxigue.
Epiphany
Epiphany ye'l ñavegador web oficial del escritoriu GNOME. Ye un descendiente de Galeon. Hai versión en Llingua asturiana 
Ye ún de la familia de ñavegadores web qu'usen Gecko del proyeutu Mozilla p'amosar les páxines web. Proporciona una interface pa Gecko integrada con GNOME n'arróu de la interface XUL de Mozilla. Como munchos ñavegadores sofitaos en Gecko, Epiphany inclúi la ñavegación con pestañes, alministración de cookies, bloquéu de ventanes emerxentes y un sistema d'extensiones. Dende la versión 2.24, Epiphany usa'l motor WebKit (usáu tamién por Konqueror y Safari). 
N'arróu del sistema de "marcadores xerárquicos" basáu en carpetes de la mayoría de los ñavegadores, Epiphany usa "marcadores por categoríes", au un solu marcador, por exemplu "Epiphany", pue esistir en delles categoríes como "Ñavegadores web", "GNOME" y "Software de ordenador". Les categoríes especiales inclúin a los marcadores que foron usaos con frecuencia ("Más visitaos") y los que nun foron entá categorizaos. Otru conceutu innovador d'Epiphany son los marcadores intelixentes. Accédese a travíes d'una pallabra na barra de direiciones o nún cuadru de testu nuna barra de ferramientes.
Lethwei
El famosu boxéu birmanu llámase lethwei o "Myanma yuya louvi" ("boxéu tradicional de Myanmar"). La so versión deportiva llámenla tamién dende los años 1960 bando-kickboxing. 
Esta célebre práutica de llucha coles manes y colos pies desnudos remóntase al sieglu III, cuando los monxos quixeron entrenase y defendese. Ye un boxéu de tipu "marcial" que presta a la herencia del guerreru birmanu tola so tabla d'estratexes. Entamó a volvese popular nel sieglu XI, baxo'l rei Anawratha, con combates ente tribus ensin denguna regla y davezu con una violencia ensin midida. La manera d'enfrentase ye mui específica, de cutiu imitando dalgún comportamientu animal, y aseméyase sólo de lloñe a otres práutiques orientales. 
Na manera antigua la llucha diríxenla dos árbitros y tien llugar nun círculu u s’autoricen toles formes de percusión y de proyeición. La era moderna introduxo les regles del boxéu occidental, sobre too los guantes, les proteiciones, les rondes y el ring. El repertoriu téunicu de los combatientes ye pergrande y la so forma d'actuar inspírase n’otres práutiques de combate de Birmania. Atópense numberoses aiciones espectaculares, sobre too téuniques voladores (patada en saltu, rodiyazu y coldazu en vuelu), y téuniques n'escalera (patada y rodiyazu ascendentes). Nel pasáu, el boxéu birmanu tradicional yera l'antítesis del Thaing pol so aspeutu brutal y primariu. Güei nun ye asina, porque, organizáu baxo les circunstancies modernes, pue ser agradable de ver. 
Nueve téuniques tradicionales componen la práutica del boxéu birmanu. Les carauterístiques téuniques del lethwei inclúin tres componentes principales: les armes usaes, los oxetivos buscaos y les distancies de llucha. Encontramos: 
Dende un puntu de vista estratéxicu, y al envís de recordar fácilmente, establezse un conxuntu de principios. Por exemplu, alcontramos los siguientes principios: 
Tradicionalmente la llucha execútase nun círculu. Nes aldees birmanes, tovía nel sieglu XXI, esta llucha tien calteníu’l so caráuter primixeniu. Namás l'apaición d'ún ring occidental y de les divisiones paez ser marca de modernidá. 
L'alcuentru ta dirixíu por dos árbitros, pa meyor poder separar a los protagonistes, y evaluáu por seis xueces. Toles téuniques son autorizaes, y un home pue ser golpiáu en suelu. Los boxeadores lluchen demientres partíes bien llargues. Les rondes alternen con descansos completos demientres se faen otros alcuentros. 
L'equipamientu ye básicu, el competidor usa pantalones de boxéu, manes faxaes, cocu como proteición de los xenitales, cinta de cueru ente los dientes. Inda anguaño munchos boxeadores birmanos tienen tatuáu’l troncu y los pies. En dalgunos pueden lleese les sos victories, n'otros representaciones d'animales (águila, cobra, pantera, tigre, etc..) simbolizando fuercia y coraxe.
Danza guerrera executada nel comienzu de la llucha, p’amosar habilidá y coraxe. Al final de la danza, colos brazos cruciaos el boxeador golpia cada costazu cola mano opuesta p'anunciar que ta llistu pa lluchar. Tras la decisión de los árbitros execútase tamién una danza de victoria. 
Presentación de les armes usaes demientres la llucha de lethwei, pol mesmu boxeador. Golpia'l brazu opuestu cola mano abierta. La presentación realízase d’arriba abaxo, primero colos puños y los coldos, de siguío cola rodiya y a lo cabero colos pies. 
Javier Rodríguez
Javier Rodríguez (Uviéu, 1972) ye un dibuxante de cómic y músicu asturianu.
Formóse como dibuxante na Escuela d'Artes y Oficios d'Uviéu y la so carrera entamóla participando en concursos y publicando en revistes de tirada reducida, pa, posteriormente, autoeditase "Love Gun", nel añu 1996, obra qu'apaecería nuna segunda etapa en collaboración con Ígor Medio. L'encargu del Ayuntamientu de Xixón pa facer un cómic que tocare'l tema de les drogues ente la mocedá, que guionizaría Boni Pérez, terminaría con una buena escandalera siendo calificáu por munchos como provocador. El trabayu titulábase "Los Potaje", y vería la lluz nuna edición doble, en castellanu y n'asturianu. Magar lo anterior el trabayu acabaría ganando l'accésit nos premios "Reina Sofía" de la "Fundación Contra la Drogadicción".
Como profesional entamaría a asoleyar los sos trabayos na revista "El Víbora", na que taría varios años, faciendo delles historietes curties, portaes y les series "Paraíso Punk Rock Bar" (1997 - 1999), "Tenebro" y "Comprobando la Realidad".
Cola editorial Glénat asoleyó los álbumes "Wake Up" y "Miedo" (con guión de David Muñoz y Antonio Trashorras). Igualmente, con ediciones "El Jueves" collaboró na revista infantil-xuvenil "Mister K" dende'l primer númberu hasta la so desapaición faciendo la serie "Crononautas".
Javier trabayó como diseñador y dibuxante n'estremaos proyectos de cine, publicidá, música (con portaes pa grupos como Manta Ray, Felpeyu o Australian Blonde) y nel suplementu del diariu El País, "Tentaciones" (posteriormente "EP3"). Sería l'encargáu de dibuxar el cartel del Salón del Cómic de Barcelona del añu 2006.
Tamién fizo trabayos como colorista pa les editoriales DC Comics y Marvel Comics, en títulos como "Bat Girl Year One", "Breach", "Doc Strange". Anguaño (2008) trabaya pa la editorial Les humanoïdes Associés cola serie "Lolita HR", d'estética manga.
Javier Rodríguez tamién tocó la guitarra en dellos grupos musicales como Kactus Jack o Laherzio.
Umberto Eco
Umberto Eco (Alessandria, Piamonte, Italia, 5 de xineru de 1932 - 19 de febreru de 2016) ye un escritor, semióticu y filósofu italianu, famosu mesmu poles sos obres de ficción (destaca sobro too nel campu de la novela) como polos sos trataos de semiótica. 
Nacíu el 5 de xineru de 1932 de la población d'Alessandria d'una familia que teníen 13 fíos, estudió filosofía y Lletres na Universidá de Turín, u se doutoró. Tien trabayáu de profesor en desemeyaos prestixiosos centros y dende l'añu 1971 ocupa la cátedra de semiótica na Universidá de Bolonia. El reconocimientu del mundiu de la educación superior fai que sea doutor "honoris causa" d'una treintena d'instituciones. 
Foi denomáu sátrapa de la patafísica poles sos obres humorístiques, ente les que destaca "Como viayar con un canguru", y por tener perfeccionao una de les sos rames, la cacopedia. 
Otres distinciones trayeronlu a ser miembru del Conseyu de Sabios de l'UNESCO. Recibió nel añu 2000 el Premiu Príncipe d'Asturies de Comunicación y Humanidaes. 
Tien trabayao tamién nos medios de comunicación como difusor cultural. Les sos pasiones se centren na Edá Media, les llingues y los clásicos. Curiosamente, ye tamién un expertu en James Bond. 
Sierra de Francia
La Sierra de Francia (o simplemente La Sierra) ye una comarca asitiada nel sur de la provincia de Salamanca a unos 70 km de la capital, llenda al sur cola comarca de Las Ḥurdis, nel norte de la Provincia de Cáceres; al norte cola comarca de Campu Charru y al este cola Sierra de Béjar. 
Ye una zona mui desconocida a pesar de ser la comarca de mayor tradición turística de tola provincia de Salamanca. Poseye una multitú de poblaciones serranes de gran valir monumental, unos paisaxes de gran riqueza paisaxística, cultura y gastronomía tradicional.
Pa'l nome de Sierra de Francia baráxense delles hipótesis:
La Sierra de Francia asítiase al sur de la provincia de Salamanca y ocupa una superficie de 628,43 km². Ye una de les subdivisiones del Sistema Central. 
El so paisaxe carauterízase pola gran estensión de montes poblaos de grandes masas forestales y valles pelos que circulen numberosos ríos y ñores. 
El puntu más altu de tol conxuntu ye'l picu de La Ḥastiala (1.735 msnm), allugáu ente los conceyos de Monsagru y El Maíllu, pero'l más famosu ye'l de la Peña de Francia (1727 msnm). Asítase ente los conceyos d'El Cabaco y Monsagru. Na cume alcuéntrase un santuariu marianu, un repetidor de RTVE y un miradoriu. Tamién son sorrayables les cumes de la Mesa del Francés (1.638 msnm) y el Picu Robléu (1.614 msnm).
Los llugares con menor altitú sobre'l nivel de la mar son los valles per onde pasen los numberosos ríos de la sierra. Destaca'l valle de Las Batuecas per onde pasa'l ríu Batuecas. Tamién el valle del ríu Alagón, el protagonista d'esti espaciu natural. Otros ríos importantes son el Francia y'l Quilamas.
La Sierra ta trevesada por dellos cursos fluviales. El principal ye'l ríu Alagón. N'elli desemboquen el ríu Ladrillal, el ríu Francia, el ríu Batuecas, el ríu Cuerpu d'Hombre y el ríu Quilamas. Na zona prodúcense numberosos remexones como'l d'El Chorru, nel valle de Las Batuecas.
Tracidionamente los "concejos" de La Sierra distribúyense de la siguiente manera:
Hai yá 4000 años La Sierra taba poblada, como demuesten les pintures rupestres alcontraes na zona. Magar, los primeros pobladores de quien habemos información fidedigna son los vettones, qu'habitaron numberosos castros de la zona, dellos afáyense baxo poblaciones actuales como Cepea o Sotoserranu. El P. César Morán rexistró dellos castros que podríen proceder d'esta dómina: "Corona, La Mesina", y el "Castru Mirón" en El Cabaco, "Los Castillejos" na Peña de Francia, "Picu de la Corona, Los Ganchos, Picu de los Molinos" y del "Castil de Cabras", na Sierra de las Quilamas, "Castillu Vieju de Valero", o'l "Castru de la Mata del Castillu".
Del posterior pasu romanu pela zona queden restos como los de les calzaes, una cruciaba la zona de sur a norte y otra facíalo d'este a oeste. Tamién caltuviéranse les pontes de Sotoserranu y d'El Cabaco, nesti mesmu conceyu afáyase'l vestixu más importante, les mines de Las Cavenes, anque queden otros restos d'esteles y de villes romanes.
De la dómina visigoda queden pocos restos materiales, como la "Ermida de Majadas Viejas", o un pobláu de "La Legoriza" en Samartín, pero ye probable que los visigodos usaren la zona como refuxu énte la invasión musulmana.
Pela alta Edá Media, escontra l'añu 1000 aproximadamente les noticies sobro La Sierra son escases, relegaes a delles lleendes. Esta situación debióse a que la guerra regresó convistiendo al territoriu que güei ye la provincia de Salamanca nuna tierra de naide.
Alfonsu IX de Lleón organiza una nueva repoblación en La Sierra p'afitar la presencia lleonesa na zona que nesos momentos yera fronteriza con Castiella y llinia de penetración de los musulmanos. La repoblación implicaba tamién la fortificación de la zona. Estes repoblaciones tuvieron llugar dende 1188 hasta 1230. Pa realizar la repoblación aportaren francos (como atestigua la presencia d'apellíos d'esti orixe como "Bernal" o "Gascón") pero tamién tuvieron d'arribar pobladores llegaos del norte de la península. 
Un datu poco conocíu de La Sierra ye la so pertenencia al camín de Santiago pela ruta de Sevilla, Mérida, Plasencia, Zamora, Ourense y Santiago de Compostela. La so situación fexo qu'en 1434, de la qu'apaeció la Virxe de la Peña de Francia, los pelegrinos qu'acudíen a Santiago tamién acudieran a ver la virxe. De la presencia del camín de Santiago finquen restos como conches, o l'advocación a Santiago de la Illesia de Miranda del Castañar, asinamesmo, ta atestiguada la esistencia d'hospitales de pelegrinos en L'Alberca, Cepea, Mogarraz y Samartín.
Esta zona vivió la fundación del Conventu de Gracia, la fortificación de Samartín y l'afayu de la Virxe de la Peña de Francia (1434). Nestos años hebo más fundaciones relixoses, como'l conventu de frailes franciscanos de Santa María de Gracia (Samartín) en 1430, el conventu de monxos del Zarzosu (1444), la residencia d'iviernu de los dominicos de la Peña de Francia nel Maíllu y finalmente en 1599 los carmelinos descalzos en Las Batuecas.
En 1457 el rei Enrique IV de Castiella funda'l Condáu de Miranda, al qu'ascribiráse parte de la rexón, pesie a que parte de la población sublevóse escontra'l primer conde de Miranda, D. Diego de Zúñiga. Pela so parte, L'Alberca y la zona oeste continuaron axuntaos a la corona, hasta que Fernando'l Católicu la cedió a la Casa d'Alba baxo la xurisdición de la villa cacereña de Granadilla. Ye posible que tres la espulsión de los xudíos en 1492 parte de la población xudía refuxárase na Sierra de Francia, esto desplicaría que nos dinteles de les puertes de L'Alberca y otros conceyos suela haber inscripciones relixoses. Veramente una de les causes de lo singular de l'arquiteutura y folclore de la Sierra de Francia ye la unión d'elementos de les trés cultures como les cais estrenches heredaes de los xudíos, les ventanes pequeñes de les cases que permiten ver ensin ser vistu, heriedu de los musulmanos, les filigranes y la ocultación del cuerpu de la muyer nel traxe tradicional y por supuestu del cristianismu elementos como la devoción poles cruces.
Sedrá nel sieglu XVI cuando Miranda del Castañar y L'Alberca se conviertan nes prencipales poblaciones de la sierra. Nesti sieglu, concretamente en 1557, fúndase'l Monesteriu de San Xosé de Las Batuecas y Lope de Vega encárgase de difundir el nome del Valle de Las Batuecas, na so obra "“Las Batuecas del Duque de Alba”." 
En 1833 cola reorganización territorial, La Sierra pasa na so totalidá a formar parte de la Provincia de Salamanca, siendo Sequeros la principal población, en términos alministrativos. Anguaño, el Partíu de Sequeros desapaeció xebrándose los sos conceyos ente los partíos xudiciales de Ciá Rodrigu y de Béjar.
Nel sieglu XX, la sierra vivió la despoblación motivada pola emigración, manque'l desenrollu'l turismu y otres industries secundaries desaceleraría la perda d'habitantes.
La fachada de la típica casa serrana presenta sillares de granitu na planta baxa y llargues tramoneres nes plantes superiores. Esti ye l'elementu más carauterísticu de les construcciones de La Sierra. Son una estructura o conxuntu de trabes de madera ente les que se coloquen sillar, adobe o tapial.
Según la capacidá económica de los vecinos, la casa presenta ún o dos pisos n'altura. La mayoría de los casos son dos.
Nos teyaos nun s'observen chimenees, dao a que suelen sustitutise por un cántaru rotu. Delles, inclusive, el fumu sal por un teya llevantada.
L'interior de la casa tien una organización mui pecuñar. La primer planta poseye dos puertes. Una pela que s'accede a una escalera pindia que da llugar a los pisos superiores y otra mui ancha pela que s'accede a una cuartu multifuncional que s'usa muncho como cuadra o como garaxe. Un elementu mui carauterísticu d'esti espaciu ye la "ventana de la yerba", un borcín que permite a los habitantes acceder a los comederos del ganáu dende la escalera. Davezu, esti espaciu multifuncional tamién suel acoyer un pequeñu llagar con una pequeña puerta con barrotes p la so ventilación.
El primer pisu dedícase al agospiu. Acueye dos o más cuartos coles sos cames respeutives. La más grande presenta un cuartu d'estancia y da a la cai con un carauterísticu balcón o ventana en fachada. El segundu pisu presenta otra habitación y la estancia más importante de la casa: la cocina.
La cocina suel caltener siempre llume prendío sobre una llábana ("lancha") y separtáu de la parede por un "trasḥogueru". Una de les coses más carauterístiques ye que nun presenta chimenea. Enriba de la cocina alcuéntrase'l "sobráu" o espaciu diáfanu separtáu d'ésta por un "sequeru" o barganaz. Debío a la so propia temperatura, el fumu asciende haza'l "sobráu" ensugando y conservando les castañes, chacines, embutíos o cualuquier otru productu caseru que precise d'este métodu. Al "sobráu" accédese pel últimu tramu d'escalera, suel tener tamién un fornu y un espaciu para guardar los "arriazos" o "archiperres".
La cultura y l'arquiteutura tradicional altamente calteníes nos conceyos de la sierra lleváren-y a pescanciar la declaración de Conxuntu Hestórico-Artísticu a delles villes de la comarca: Mogarraz, Samartín, Sequeros, Monleón, Miranda del Castañar y L'Alberca.
La vistimenta tradicional masculina fórmenla: sombreru, xilecu, chaqueta, faxa, calzón, polaines, zapatos o coricies, camisón y escarpinos, xunto a una capa. Pola so parte la vistimienta tradicional de la muyer ye más variada:
Independientemente del pueblu, les fiestes suelen compartir esti esquema:
La sierra como comarca turística, acueye un conxuntu d'atrautivos que, ensin dubia, sosprenderán agradablemente a quien decida visitala. Allugada no más meriodional de la provincia de Salamanca, llenda al sur cola rexón estremeña de Las Ḥurdis. Un mediu natural accidentáu, con valles tapecíos de viesques, percorríos por numberoses corrientes fluviales, que favorez la ellevada calidá medioambiental de la comarca que-y valiera la so proteición como Espaciu Natural de Las Batuecas-Sierra de Francia.
Los pueblos presenten una valiosa arquiteutura popular, sirviendo de singular escenariu a fiestes, vezos y costumes ancestrales de gran doyura y plasticidá.
Ye la salmantina Sierra de Francia conxugación perfecha de contrastes. Toos y ca ún de los llugares, toos y caún de los pueblos que conformen esta serranía tienen un especial atrautivu turísticu.
Col so esceucional microclima ufre una guapu paixase. Puen facese escursiones xubiendo a la Peña de Francia (1.723 m.), que dende'l so miradoriu pue acolumbrase una panorámica ablucante, y onde s'afaya'l santuariu marianu más altu'l mundu. 
Dempués podrá baxase per un valle impresionante a esos pueblos de gran encantu y tipismu que caltienen l'atmósfera antigua de cuando fueron noyos de mayor importancia. Ente ellos destaquen: Las Batuecas, espaciu natural que forma parte de la Reserva Nacional de Cacia, (la que vixila'l caltenimientu d'especies como'l garduñu y la cabra montesa). Nesta bayurosa vexetación de madroñes, castañales, xinestes y argañes alcontramos pintures rupestres y numberoses ermides ocultes pola frondosa vexetación. Sicasí,vaga la pena visitr el Monesteriu de San Xosé del Monte, habitáu por carmelinos descalzos, onde prométense les más pacífiques vacaciones pa'l espíritu. 
Y dende equí, mui prieto, l'Alberca, ún de los pueblos más guapos, foi'l primer del estáu en ser declaráu monumentu nacional, allá pel añu 1940. Allúgase nún monte sagráu y según cuenta la lleenda nesti monte vivíen seres n'estáu xabaz una esistencia paradisiaca. L'Alberca cunta con orixinalísimos edificios, una paisada maraviyosa y'l caltenimientu d'ancestrales tradiciones d'orixe paganu o cristianu primitivu. 
Otros pueblos d'esta ruta son Sequeros, Mogarraz y Miranda del Castañar, un pueblu asentáu sobre una llomba. Celébrase equí, el 5 de febreru, la vieya fiesta de "Santa Agueda", cuando manden les muyeres. Les representaciones y ritos nos que se manifiesta'l dominiu de la muyer sobre l'home, qu'aceuta sumisu'l so poder, son bien interesantes.
Amás de Parque Natural acaba de-y ser reconocíu tamién el titulu de "Reserva de la Biosfera" xunto cola Sierra de Béḥar.
Tokoro tennosuke
Tokoro Tennosuke (ところ天の助) o tamién llamáu Jelly Jiggler (n'inglés) ye un personaxe del anime y manga Bobobo (, ボボボーボ・ボーボボ, Bobobō-bo Bō-bobo). Ye un home fechu de xelatina.
Entamó siendo el capitán del "escuadrón rapador A de cazadores de pelo" (que yera un parque d'atracciones...) Bobobo derrotólu fusionándose con Don Patch en Bobopatch.
Pue combinase de les siguientes maneres:
"Bobopatchsuke mamacharlie". Bobobo + Don Patch + Tennosuke: (Combinación usada contra les tres cultures y contra Lambada).
"Tenbobo". Bobobo + Tennosuke: Bobobo se come a Tennosuke (Combinación usada contra Pasta de pescáu).
Drechu civil
El drechu civil (llat. "Ius civile") ye'l conxuntu de regles e de normes que regulen les rellaciones ente los privaos con una relevancia social o económica.
Demientres la Edá Media, el drechu romanu foi adoptáu, con modificaciones locales, por toes partes de la Europa, principalmente pola influencia de la Iglesia cristiana; la so difusión posterior se debió en gran parte gracies a la influencia del francés "Code Napoléon", basáu nel drechu romanu, que foi adoptáu nel sieglu XIX en varios estaos d'Europa del Este, d'Asia, y n'Exiptu. Dientro de la Mancomunidá Británica ("Commonwealth"), el drechu romanu forma la base de los sistemes legales d'Escocia y del Quebec y ye tamién la base del drechu de la República Sudafricana.
Brasero (software)
Brasero ye un programa grabador de Discos ópticos de llicencia llibre pa sistemes operativos basaos en Unix y GNU/Linux. Pertenez al escritoriu oficial de GNOME, y ta disponible en Llingua Asturiana
Antonio Menéndez
Antonio Menéndez González (Cangas del Narcea, 18 d'agostu de 1946) foi un ciclista profesional asturianu ente los años 1970 y 1979. Yera conocíu ente los compañeros del pelotón col nomatu de "La Mulina".
Formó parte d'una importante xeneración de ciclistes asturianos qu'algamaron trunfos notables na década de los setenta: José Manuel Fuente "El Tarangu"; Vicente López Carril; José Casas o Luis Balagué.
Debutó como profesional col equipu "Karpy Licor" y el so trunfu más importante algamaríalu nel Giro d'Italia nel añu 1976 al vencer na décimoprimer etapa.
Ustersbach
Ustersbach (n'alemán) ye un pueblu de la rexón de Baviera (Alemaña) d'aprosimadamente 1.177 habitantes.
Ópera buffa
La Opera buffa, tamién conocía comu Commedia per musica (comedia), o Dramma giocoso per musica, ye una ópera con una espirica cómica. Desendolcóse en Nápoles na primera metá del sieglu XVIII. D'ellí desflundióse camín de Roma y el norte d'Italia. El so contrariu estilísticu ye la ópera seria.
El suxéneru foi la evolución musical de la ópera y de la ñomada ópera seria. Una de les funciones que desempendengaba la ópera nesa dómina yera emplegar delles téuniques y estétiques propies de la música seria, comu'l oratoriu y la cantata, en meyores contestos pa los músicos y el públicu. L'ite pal gran ésitu de la ópera en xeneral, foi esta triba d'apurrimientu contemporáneu al teatru, d'entendimientu universal. Otros suxéneros rellacionaos cola ópera buffa, na so ardicia d'enllazar a un públicu mayor son la Opéra-comique francesa o el singspiel alemán.
Delles de les carauterístiques de la ópera buffa son: estayes falaes más llongues pa facelos más intelixibles, escritos na llingua vernácula, non en llatín o alemán; espiricies llaicos; "desacralización" de la música; y en delles casos, emplegu de personaxes perconocíos, comu los de la comedia del arte italiana.
Los exemplos de ópera buffa son camiadizos: dende Il barbiere di Siviglia, de Rossini, dica Le nozze di Figaro, de Mozart. El xéneru desavezó dempués del sieglu XIX, y pa munchos la cabera ópera d'esti xéneru ye Falstaff, fecha por Verdi en 1893. Quienes entamaron el movimientu fueron: Giovanni Battista Pergolesi, Nicola Logroscino, Baldassare Galuppi y Alessandro Scarlatti.
Escocés
El términu escocés pue facer referencia a dos llingües:
CLAS (equipu ciclista)
El Clas foi un equipu ciclista asturianu que, col patrociniu principal de la Central Lechera Asturiana, tuvo en competición ente los años 1988 y 1994.
El primer director deportivu del equipu fuera l'ex-corredor asturianu José Manuel Fuente, "El Tarangu". L'añu 1994 fízose cargu de la dirección Juan Fernández Martín al que ayudaba otru ex-ciclista asturianu, Jesús Suárez Cueva.
Cajastur entraría a copatrocinar l'equipu nel añu 1989, manteniendo'l patrociniu hasta 1993. Darréu, al quedar ensin el sofitu de la entidá bancaria asturiana, la empresa italiana Mapei entraría como patrocinador principal l'añu 1994. Estos cambeos tuvieron consecuencies nel nome del equipu que pasaría poles denominaciones que vienen darréu: Clas (1988), Clas-Cajastur (1989 - 1993) y Mapei-Clas (1994).
El corredor más destacáu del Clas foi'l suizu Tony Rominger que se convirtió nun auténticu ídolu pa l'afición ciclista asturiana y que ganaría la Vuelta Ciclista a España los años 1992, 1993 y 1994 y algamaría'l segundu puestu nel Tour de Francia del 93. Otros corredores importantes d'aquel equipu fueron: Fernando Escartín, Federico Etxabe o Abraham Olano. A lo llargo de los años d'actividá del equipu pasaríen pol mesmu un buen garrapiellu de corredores asturianos: Carlos Muñiz; Antonio Sampedro, "El Cabritu"; Guillermo Arenas; Manuel Jorge Domínguez; Julio Coello; "Coque" Uría; Vicente Prado o José Manuel García.
Simone Signoret
Simone Signoret (Wiesbaden, Alemaña, 25 de marzu de 1921 - Autheuil-Authouillet, Eure, 30 de setiembre de 1985) foi una actriz francesa.
Signoret nació en Wiesbaden (Alemaña) fía de André y Georgette Kaminker. Foi la menor de los trés fíos de la pareya. El so padre, un llingüista que más tarde trabayaría pa les Naciones Xuníes, yera un oficial militar francés d'ascendencia judeo polaca, quien camudó a la familia a Neuilly-sur-Seine nes contornes de París. Signoret creció en París nuna atmósfera intelectual y estudió inglés, llegando a llograr un certificáu d'enseñanza. Enseñó inglés y llatín y trabayó como mecanógrafa a mediu tiempu nel periódicu francés "-yos Nouveaux Temps", dirixíu por Jean Luchaire.
Mientres la ocupación alemana de Francia, Signoret rellacionar con un grupu artísticu d'escritores y actores que s'axuntaben nel Café de Flore en Saint-Germain-deas-Prés. Pa esi entós, desenvolvió un interés pola actuación y foi impulsada polos sos amigos, incluyendo'l so amante, a empecipiar una carrera como actriz. En 1942, empezó a realizar papeles menores y foi capaz de ganar abondu dineru p'ayudar a los sos padres y hermanos. Signoret tomó l'apellíu de la so madre como pa despintar los sos raigaños xudíos.
La so apariencia y personalidá provocó que la encasillaran en ciertos papeles y en munches ocasiones personificó a prostitutas. Llogró bastante atención pola so apaición en "Rondar", una película que tuvo temporalmente prohibida en Nueva York por ser considerada inmoral. Tamién llogró más atención pola so personificación d'una prostituta en "Casque d'or" de Jacques Becker, pola cual recibió'l BAFTA a la meyor actriz. Signoret actuó en dalgunos de los filmes más famosos de Francia mientres los años 1950, incluyendo "Thérèse Raquin" de Marcel Carné, "-yos Diaboliques" de Henri-Georges Clouzot y "-yos Sorcières de Salem", basada na obra "Les bruxes de Salem".
En 1958, Signoret viaxó a Inglaterra para filmar "Un llugar nel cume", por que la so actuación ganó dellos premios, incluyendo'l Premiu a la meyor actriz nel Festival Internacional de Cine de Cannes y el Óscar a la meyor actriz. Foi la primer actriz francesa en ganar un Premiu Óscar y la primer muyer en ganar el premiu pola so actuación nun filme estranxeru. Signoret recibió ufiertes pa trabayar en Hollywood, pero refugar y siguió trabayando en Francia ya Inglaterra. Actuó xuntu con Laurence Olivier en "Term of Trial". En 1965, tornó a los Estaos Xuníos para filmar "Ship of Fools", pola que llogró otra nominación a los Premios Óscar, y actuó en delles películes de Hollywood antes de tornar a Francia en 1969.
Mientres los sos últimos años, foi criticada por aumentar de pesu. A pesar d'esto, foi aclamada pola crítica poles sos actuaciones en "Madame Rosa" y "Chère inconnue".
Los sos memories "La nostalgie n'est plus ce qu'elle était" fueron publicaes en 1978. Tamién escribió una novela, "Adieu Volodya", publicada en 1985.
Signoret contraxo matrimoniu per primer vegada en 1944 col cineasta Yves Allégret, con quien tuvo una fía, Catherine Allégret, quien tamién se convirtió n'actriz. La pareya dixebrar en 1949. En 1950, Signoret casar con Yves Montand, una unión que duraría hasta la so muerte.
Triongu
Triongu ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangues d'Onís. Ocupa l'estremu noroccidental del conceyu, na oriella derecha'l ríu Sella, y tien una estensión de 12,45 km². Nella viven, nos llugares de Coviella, Miyar, Oliciu y Triongu, 243 persones (INE, 2007).
Zardón
Zardón ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangues d'Onís. Tien una estensión de 12,05 km² y una población de 99 habitantes (INE, 2007). Comprende los llugares de Zardón, Bustuvela, Ixena y Santianes d'Ola.
Albandi
Albandi ye una de les doce parroquies del conceyu asturianu de Carreño.
La parroquia d'Albandi asitiase na fastera nororiental del conceyu, llendando col mar Cantábricu al norte y coles parroquies carreñines de Perlora, Priendes y Carrió.
La distancia media con Candás, capital del conceyu, ye d'unos 3,95 km (siendo'l nucleu más cercanu El Monte Morís a 3,30 km y el más llonxanu la urbanización de Xibares, a 4,60 km).
Pue llegase dende Candás a Albandi en tren o por carretera:
Tien una superficie de 1,82 km², polo que ye la parroquia más pequeña del conceyu. Cuenta con una población de 642 persones, 301 homes y 341 muyeres.
La ilesia parroquial de Santiago d'Albandi alcuéntrase nel barriu La Rica.
Fue destruyía el 10 d'abril de 1936, nel trescursu d'enfrentamientos previos al iniciu la Guerra Civil Española, siendo l'Arcipreste de Carreño y rexidor de la parroquia Rosendo Mazuelas Arada. Los vecinos de la parroquia aconceyáronse el mesmu 20 de mayu y decidieron faer la construcción n'andecha. Inaugurose ensin denguna solmenidá nel añu 1940.
Arquitectónicamente, la ilesia ye una construcción cenciella d'una nave, onde destaca la espadaña y el corredor.
Esta playa semiurbana d'arena blanca ye un sableru de 800 metros de llargo por 75 metros d'ancho, que se prollonga pa la vecina parroquia de Carrió hasta'l ríu Aboño, que sirve de frontera col conceyu de Xixón.
Normalmente, el nivel d'ocupación de la playa Xibares ye altu.
Ambás (Carreño)
Ambás ye una de les doce parroquies del conceyu asturianu de Carreño
La parroquia d'Ambás asítiase na fastera sur-oriental del conceyu. Llenda cola parroquia d'El Valle al oeste, cola d'Llorgozana al noreste, cola de Tamón al sur y col conceyu Xixón al este.
La distancia media con Candás, capital del conceyu, ye d'unos 8 km (siendo'l nucleu más averáu l'aldega d'Ambás, a 7'50 km, y el más alloñáu'l llugar d'El Monticu, a 8,50 km).
Pue llegase a Priendes pola carretera AS-118, antigua carretera AS-19.
El códigu postal ye 33438.
Viven nella 217 persones (INE, 2011), 106 homes y 111 muyeres.
Diz Xosé Lluis García Arias, al falar de los xenitivos n'-ASII, -ATII, -ACII:
El templu apaez como una donación del rei Alfonsu X, pero desapaeció y fue reconstruyía pol arquitectu Pedro Antonio Menéndez, con materiales procedentes del turruxón de Güerno. Amburó mientres la Guerra Civil Española y vuelta a contruyir na década de los 40, pa ser estaurada por última vez en 1996.
Dientro alcuéntrense les imáxenes de Santiago y la Virxen del Rosariu.
Ye un edificiu singular nesti tipu d'edificaciones escolares, porque presenta un solu cuerpu y un únicu llocal d'enseñanza, averáu al cual tá la casa'l mayestru. La fachada ta rematada por un campanariu. 
Asítiase en Güerno. Anguaño ye sée de l'Asociación de Vecinos "Santiago d'Ambás".
Esti conxuntu tá compuestu por tres inmuebles nel barriu de Güerno:
Asitiada nel barriu d'Ambás, ye una casa d'estilu indianu, que destaca pola torre de tres pisos. La casa tien tamién un corredor orixinal mui bien conserváu, como'l restu la finca. La propiedá tá formada por varies edificaciones más, la mayoría d'ellas cuadres.
La finca onde s'alcuentra ye'l númberu 1 del barriu de Güerno. Anguaño, los restos tan cubiertos de vexetación. El castru paez pertenecer a un asentamientu de la Edá del Fierru.
Ye un turruxón medieval del que solo se conserven dos parés, los llaos Oeste y Norte, presentando esti últimu delles saeteras. Anguaño, estos restos formen parte d'un tendayu de la Casa Escopeta, númberu 16 del barriu de Güerno. 
Dientro la colleición d'esti tipu de construcciones que presenta la parroquia, destaca'l llavaderu de la Reguera, del barriu de Güerno. Datáu en 1872. Tien seis piedres de llavar cubiertes por un teyáu a dos agües, un bebederu y una fonte de dos caños.
Otres fontes son la d'El Ruxidoriu, nel barriu d'El Monticu; la d'El Caleyón, de 1897, con una piedra tallada en forma de tiesta lleón enriba'l cañu, nel barriu Güerno; y la fonta La Pelaya, nel barriu d'Ambás.
Direición: Antigües Escueles de Neñes, Barriu de Güerno - s/n
Códigu Postal: 33438 - Ambás
Presidente: Victorio Fernández García
E-mail: santiagodeambas@hotmail.es
Teléfonu: 607 75 66 48
Presidenta: Inés Fernández Fernández
Teléfonu: 686533386
Carrió
Carrió ye una parroquia de les doce del conceyu asturianu de Carreño. 
La parroquia de Carrió ocupa la fastera más oriental del conceyu. Llenda al norte col mar Cantábricu, al este col conceyu de Xixón a través de la ría d'Aboño y coles parroquies carreñines de Prevera, al sur, y de Priendes y Albandi al oeste.
La distancia media con Candás, capital del conceyu, ye d'unos 5,50 km (siendo'l nucleu más cercanu la casería deshabitada d'El Palacio a 4,90 km. y el más llonxanu la casería de L'Alto Aboño, a 6,10 km).
Pue llegase dende Candás a Carrió en tren o por carretera:
El códigu postal ye 33492.
Tien una estensión de 2,31 km². 
Viven nella 138 persones (INE, 2011), 66 homes y 72 muyeres.
Xosé Lluis García Arias, al falar de los topónimos acabaos n'-ón, diz:
La ilesia parroquial de San Llorienzu de Carrió asítiase nel barriu d'Otero.
El templu orixinal fue quemáu mientres la Guerra Civil y llevantada otra vuelta en comuña pola vecindá. Anguaño, tien dientro les imaxenes de la Virxen del Rosariu, de San Llorienzu y de la Inmaculada Concepción, toes elles donaes pol pueblu.
El Palaciu de los Bernaldo de Quirós en Carrió alcuéntrase nel barriu d'Otero, dientro una finca d'unos 70.000 m².
La familia Bernaldo de Quirós mandólu construyir inicialmente nel sieglu XVIII y a finales del XIX amplióse (quiciás cola collaboración del arquitectu xixonés, Manuel Del Busto González). 
Ye propiedá de la empresa Cementos Tudela Veguín dende 1999. L'aspectu anguaño ye de deterioru y abandonu.
El molín de Pielgo asítiase na casería de Llamera, averáu al calce del ríu Reconco.
Construyérase a finales de la dómina del XIX, principios de la del XX. Consérvase solamente l'edificiu, de planta rectangular de 5,5 m X 3,5 m y un solo espaciu coles dependencies básiques: infiernu y sala'l molín. Falta la ñora o canal que trayía l'agua, polo que nun tien utilidá. 
El palombar del palaciu ye una construcción del sieglu XVI, en forma de torre de planta circular.
Ta nel barriu de La Peruyera, en terrenos propiedá de Cementos Tudela Veguín. Alcuéntrase abandonáu.
La construcción del palombar de Casa Rodrigo ta datada nos caberos años del sieglu XVI y primeros del XVII. Ye un palombar d'en forma torre, con planta cuadrada de 2,30 m de llau.
Alcuéntrase nel barriu d'Otero y propiedá de Casa Rodrigo. El so estáu ye d'abandonu pola falta d'usu.
L'Asociación de Vecinos del Alto Aboño dedicó esti monumentu a la Familia Real española nel añu 1915, pola mor de la visita a Carreño de la Infanta Isabel Francisca de Borbón y Borbón, conocida como “La Chata”, que ficiera una escursión pola parroquia y la vecina d'Albandi y regaló un faldón pal Cristu de Candás.
Dirección: Escueles d'Aboño, Camín de la Sabarriona
Códigu Postal: 33492 - Carrió
Presidente: Pablo Quiroga Prendes
Páxina Web: http://web.archive.org/20050115054748/www.geocities.com/avvcarrio (ensin usu)
Teléfonu: 985 16 96 00 
Contó col Coru de voces "El Filandón" y ufierta dellos talleres a los vecinos durante la selmana.
Direición: Carrió, 11
Códigu Postal: 33492 - Carrió.
Presidente: Pablo A. Quiroga Prendes
Páxina Web: http://web.archive.org/20040418100307/www.geocities.com/elsantomilagro/ (ensin usu)
Direición: Aboño
Códigu Postal: 33439 - Carrió - Carreño
Presidente: Gustavo Martín Gayo
Teléfonu: 600419192 
La Cultural Deportiva Aboño ye un club de fútbol fundáu nel añu 1929.
Anguaño participa na categoría de 1ª Rexonal. 
Xuega nel Campo Municipal "Gómez Lozana" de Carrió.
Quimarán
Quimarán ("Guimarán" en castellanu) ye una de les doce parroquies del conceyu asturianu de Carreño
La parroquia de Quimarán asítiase na fastera oriental del coneyu. Llenda al norostete cola parroquia de Perlora, al suroeste cola de Llorgozana, al sur cola d'El Valle, al este cola parroquia de Prevera y col conceyu de Xixón y al noreste cola parroquia de Priendes.
La distancia media con Candás, capital del conceyu, ye d'unos 6,60 km (siendo los núcleos más averaos la casería d'El Monte y'l llugar de La Rebollada, a 5 km, y el más alloñáu l'aldega de La Cespedera, a 6,70 km).
Viven nella 358 persones (INE, 2011), 177 homes y 181 muyeres.
Na estaya d'antropónimos del so trabayu, Xosé Lluis García Arias fala de los topónimos formaos dende un nome propiu fináu n'-A(N)/ -ANIS:
Esti edificiu alcuéntrase nel barriu d'El Fondo, nel sitiu nomáu La Nozaleda.
El tempu ye de forma rectangular, cola cabecera cuadrada y el cabildu nún cuerpu cúbicu adosáu al frente la fachada. Tamién tien pegáu'l panteón familiar de los Villar, que data de 1819. Dientro tien un lienzu cola imaxen de la Virxen de Guadalupe, donada por un emigrante en Méxicu.
Hestóricamente, apaez como donación del rei Alfonsu III y la reina Ximena al obispáu uvieín. En 1320, quedaron prohibíos los enterramientos nel interior de la iglesia, pasando a facese nel cementeriu averáu. La ilesia amburó mientres la Guerra Civil Española.
Asitiada nel barriu d'El Fondo, ye'l sitiu onde se cellebra la romería de Los Remedios, por alcontrase nella la imaxe de la Nuestra Señora de los Remedios, patrona de Carreño y de los campesinos y marineros, que fuera canonizada pol Papa Xuan XIII, el 24 de setiembre de 1959, viniendo na so representación el cardenal Tardini. Dende entós, esta advocación tien la mesma categoría que la Virxen de Cuadonga.
L'edificiu presenta dos cuerpos: ún cuadráu, onde s'alcuentra l'altar mayor, y que procede de los restos de la capiella de San Pablo, del llugar del mesmu nome, nel monte Areo, y contruyía pol párrocu Juan González León, en 1620; nel sieglu XIX, la capiella fuera ampliada p'hacia'l llau norte. En 1999 fízose una cabera reconstrucción.
Nel monte Areo alcuéntrase la necrópolis tumular más importante del norte de la península Ibérica. Hai dos árees dolméniques que puen ser visitaes, la del Cierru Los Llanos, na parroquia d'El Valle, y la de Les Güelgues, en Quimarán.
El de les Güelgues de San Pablo ye un cofre megalíticu mui bien conserváu, onde'l dolmen ciérrase formando un gran caxón. Esti monumentu megalíticu fue nomáu pol equipu arqueolóxicu de la Universidá d'Uviéu que trabayó nel yacimientu como "Monte Areo VI".
Esta casona del barriu La Rebollada, númberu 54, ye'l solar de la familia García-Alas, y ye conocía con esti nome al pasar nella llargues estancies y los braneos l'escritor Leopoldo Alas"Clarín". La Quinta fue reedificada pol so fíu Adolfo en 1911 sobre los cimientos de la vieya casona o Palacio de los Señores de Alas.
Tien tres pisos y una superficie aprosimada de 173 m2. Conserva la casa central de dos plantes y corredor; capiella de piedra de 1871, con altar modernizáu, consagrada a la Purísima Concepción; y la caseta sobre'l mirador. Antiguamente existió una panera, que foi reconstruyía como horru en 1975.
Esta casona del sieglu XVII ye'l solar de la Casa de los Gonzalez Villar, rama de la familia Posada, y alcuéntrase nel barriu Villar, númberu 3. Fue rehabilitáu en 1997 y alcuéntrase nun estáu óptimu.
L'edificiu, de dos plantes, tien les parés de piedra y los tabiques de mampostería. La planta baxa fue cámara de tortura de la Inquisición, conocida col nome de "celda del Forcado".
Tien una capiella, tamién del sieglu XVII, construyía coles ruines de la ermita de Santa Eulalia de Candás, que tuvo como última cellebración relixosa¡l matrimoniu ente los vecinos de Quimarán Urbano Suárez y María León, el 16 d'ochbre de 1869. Había tres imáxenes, un d'eles, quiciás, la que s'alcuentra na ilesia de San Esteban de Quimarán.
Nel sieglu XVIII, al desapaecer la rama carreñina de la familia González Posada, l'edificiu fue mercáu por José Hevia y Menéndez Valdés, Marqués del Real Transporte. En 1906 compráronlu Manuel Suárez y Casimiro Suárez, llegando la propiedá, depués d'otros herederos, hasta María Luisa Menéndez González, muyer d'un sobrín de la muyer de Casimiro.
Esta casona construyida pol inidianu Frustuoso del Busto, fundador d'un bancu na islla de Cuba, asítiase nel barriu d'El Fondo, númberu 39. La propietaria actual ye Sara García López, de la familia conocida popularmente como “Casa La Viuda”.
La construcción presenta les carauterístiques propies d'una quintana asturiana: embaxu l'aleru del teyáu, un corredor con cristales coloreaos, d'aspeutu americanu; embaxu, antoxana con tres ventanes y dos puertes, con xambes de granitu. Paez ser que delles reformes camudaron l'edificiu primixeniu, que presentaba dos torres.
Esta casa mariñana asítiase nel Barriu d'El Fondo, númberu 21, detrás de la capiella los Remedios.
Tien más de 200 años d'antigüedá, pero nun s'alcuentra habitada y tá mui deteriorada. Anguaño ye propiedá de la familia de Nozalín, en El Valle.
Tres son los molinos que podemos atopar dientro la xeografía la parroquia, toos asitiaos nel barriu d'El Fondo: el molín del Estanco, propiedá de Pepe'l del Estanco, que mercara ún del sieglu XVIII de Les Mariñes (Villaviciosa) pa reconstruyilu nel añu 2000; el molín de Casa Caseta, que s'alcuentra nesa casería; y los restos del molín de Segunda.
Ente ellos, destaca'l llavaderu de la Reguera, usáu como llavaderu industrial poles llavanderes de la parroquia que trabayaben de doméstiques pa les families acomodaes de Xixón, dexando que secara la ropa al verde, nos praos de la Carbayera, pa baxales dempués en burru pola carretera de Puao. Otru, de menos tamañu, ye'l llavaderu de Guillermo, nel barriu d'El Fondo, onde la carretera pa Serín. Tamién nesti barriu ta la fonte la Villa, del añu 1930.
La fonte del Nolo o fonte Villar, averada al palaciu de González Villar, nel sitiu de Villar, ye del sieglu XVII. 
La fonte'l Cellero ta mui vinculada a la familia Alas, tando nún de los estremos de la Quinta de Clarín, en La Rebollada. Ye fonte, llavaderu, esclariaderu y bebederu. Tamién en La Rebollada ta la fonte los Rosales.
De principios del sieglu XX ye la fonte don Pedro, nel barriu La Cespedera.
La fonte de Merún, de 1872, alcuéntrase nel Camín de Santiagu qu'atraviesa'l conceyu.
Direición: Centru d'Iniciativa Rural Quimarán - El Valle, Barriu La Vega - Finca Merún - s/n
Códigu Postal: 33438 - El Valle
Presidente: José Emilio García Suárez
Teléfono: 649 06 45 29 
Direición: Centru d'Iniciativa Rural de Quimarán – Valle, Barriu La Vega s/n
Códigu Postal: 33438 - El Valle.
Presidente: Arancha García López 
Teléfonos: 678230228 / 610437690
E-mail: lafolixa_asturias@hotmail.com
Direición: Barrio El Fondo, 2
Códigu Postal: 33438 - Quimarán
Presidenta: Alicia Correas García
Teléfonu: 669757214
Direición: Cespedera, 3
Códigu Postal: 33438 - Guimarán
Presidente: Jesús López García
Teléfonos: 637239721 / 985887307
Perlora
Perlora ye una parroquia de les doce del conceyu asturianu de Carreño. 
La parroquia de Perlora alcuéntrase na fastera central de la costa carreñina, estendiéndose p'hacia l'interior, hasta la zona central del conceyu. Llenda col mar Cantábricu al NE, coles parroquies de Priendes y d'Albandi al este, cola de Quimarán al SE, cola de Llorgozana al sur, cola d'El Pieloro al SO y cola de Candás al NO.
La distancia media con Candás, capital del conceyu, ye d'unos 2,95 Km (quedando a 1 km la casería de Perán, como entidá más averada; y a 4,90 km la casería de Colloto, el nucleu más alloñáu).
Pue llegase a Perlora dende Candás y Xixón pola carretera AS-239. Les comarcales CE-2 y CE-3 crucien la parroquia. 
La llinia F4 "Xixón-Cuideiru" de FEVE tien apeaderu en Perlora.
Tien una población de 729 persones (INE, 2011), 351 homes y 378 muyeres. 
Diz Xosé Lluis García Arias al respeutu la entrada Perlora:
Dempués de la destrucción de l'anterior pola Guerra Civil Española, fue reconstruyía nel añu 1940 pol contratista Manuel Pérez y rehabilitada en 1997. Nun presenta carauterístiques arquitectóniques reseñables, pero sí una cruz pintada nel pórticu pol pintor candasín Alfredo Menéndez, copia de la que presentaba'l monasteriu de San Salvador, que se llevantaba na parroquia, cerca de la bahía de Perán, va cuatrocientos años.
Anque l'edificiu ye modernu, reconstruyíu en 1940 dempués de la Guerra Civil Española, la construcción data del sieglu X, siendo tamién escuela de la parroquia dende finales del XIX.
Alcuéntrase nel barriu d'El Cantu.
L'edificiu, obra del arquitectu Bellido, con ayuda de Miguel de la Cruz, presenta una estructura mui asemeyada a la d'otres escueles que firmara nel conceyu esti arquitectu, como les de Tamón y Priendes. Por embargu, l'aspeutu esternu bien paez una construcción fabril, alternando piedra y lladriyu.
Asitiáu nel Monte Fuxa, nel barriu La Formiga, allégase pola Ruta Pintoresca, que discurre dedne la Subida San Roque, en Candás, hasta Perán.
La so estructura ta formada por tres plataformes que surden una d'otra y ábrense n'abanicu adautándose a la forma l'espaciu y la curva que forma'l terrén. Cada plataforma representa la visión p'hacia l'horizonte, y na so interseición, surde un mástil qu'imita'l palu mayor d'un barcu, como homenaxe a la mar y los barcos.
Fue construyía nel barriu La Braña en 1885, pa la familia Prendes.
L'estilu presenta matices indianos, anque ye una construcción de tipu tradicional. L'edificiu, d'unos 300 metros cuadraos, alcuéntrase nel medio un xardín con palmeres. La planta ye rectangular, con una fachada, anguaño mui alterada, d'entrada porticada y dos pisos con distribución asemeyada de cuatro vanos por pisu. El teyáu, a dos vertientes, tapa la casa y la corte averada. 
Asitiada na aldega Dormón, fue construyía en 1881 pa Luis Polledo y González Olivares, que la vendió al inxenieru José Ureña y esti, pola so parte, a la familia Alvaré García.
L'edificiu tien una estructura d'estilu tradicional ye cuadrangular, col teyáu a dos vertientes, presenta una galería de madera y vidriu, que sirve de pórticu sosteníu con dos columnes de fierru fundíu. Tamién tien una cenefa de madera calada nel aleru, carauterística de los edificios de la zona. 
Situada na mesma carretera AS-239 Lluanco-Xixón, a la altura de Perán.
Esta casa de 1895, d'estilu eclécticu, fue crayándose por adición de dellos edificios a un primitivu establecimientu de bebides y comestibles. El conxuntu de viviendes adosaes repite siempre'l mesmu esquema: dos plantes simétriques, con una baxo cubierta con buhardilla.
L'estilu la casa ye eclécticu, de raíz colonial. La estructura cuadrangular ruémpese cola entrada avanzada y zarrada y una escalare delantera. El teyáu ye planu y presenta un aleru con modillones neoclásicos y una buhardilla con detalles de gotes y triglifos.
L'edificiu ye d'estilu rexonalista montañés y fue construyida en 1947 pal motrimoniu Moré de Carreño, Félix y Carmen, que-y da nome a la casona. La inauguración fue un acontecimientu pa la zona, hasta'l puntu de qu'acudiera a ella l'obispu d'Uviéu, Benjamín de Arriba y Castro.
Asitiada nel númberu 1 del barriu de Yabio, la casa data de 1934 y fue obra d'Ángel Rodríguez pa la familia Pérez, qu'inda ye la propietaria.
L'estilu arquitéctónicu ye'l carauterísticu de los indianos del país, anque la familia ná nun tuviera que ver cola inmigración n'América. Son dos pisos simétricos, de cuatro estancies caúna, nun solu cuerpu rectangular. La fachada de "prestixu", a onde se llega por una escalera de doble balaustrada, precedida por un xardín de palmeres.
Como'l so nome indica, alcuéntrase nel barriu de Yabio.
Fuera una construcción defensiva d'época Románica. Les piedres de les cuatro parés usáronse pa la edificación de cases y cuadres, quedando solo la paré este, que s'alcuentra n'avanzáu estáu de deterioru y cubierta de vexetación.
Direición: Edificiu Escueles de Perlora, Barriu La Pedrera
Códigu Postal: 33491 - Perlora
Presidente: José Félix Caballero Miranda
Teléfonu: 985 87 22 52 
Direición: Carretera Xeneral S/N
Presidente: Faustino Ortíz Sánchez
Teléfonu: 636175025
Direición: Escueles de Perlora. Barriu La Pedrera.
Códigu Postal: 33491 - Perlora.
Presidente: Enrique Molina Pérez
Teléfonos: 985 87 05 33 / 985 87 10 84
Direición: Edificiu Les Escueles
Apartáu de Correos: 97
Códigu Postal: 33438 - Perlora
Presidente: Miguel Álvarez López
Teléfonu: 985 87 08 82 
Direición: Café Bar El Paseo - Ctra. Xral.
Código Postal: 33491 - Perán. Perlora
Presidente: Faustino Ortiz Sánchez 
Prevera
Prevera ("Pervera" en castellanu) ye una de les doce parroquies del conceyu asturianu de Carreño
La parroquia de Prevera asítiase na fastera oriental del coneyu. Llenda al norte cola parroquia de Carrió, al oeste coles de Priendes y Quimarán y al este col conceyu de Xixón.
La distancia media con Candás, capital del conceyu, ye d'unos 6,60 km (siendo'l nucleu más averáu la casería de L'Empalme, a 6 km, y los más alloñaos les caseríes d'El Monte y Muniello, a 7,20 km).
Pue llegase a Prevera dende Candás pola carretera AS-239 y dende Xixón pela AS-118.
Viven nella 192 persones (INE, 2011), 94 homes y 98 muyeres.
Fala Xosé Lluis García Arias que 
Ilesia románica del sieglu XII, conservando d'esti periodu'l pórticu (que presenta un timpanu preludiu del Góticu) y los contrafuertes. Ye la segunda ilesia más antigua conservada en Carreño.
Tien una sola nave, rectangular, y una capiella mayor, separaes por un arcu de mediu puntu. Hai un pórticu de construcción reciente adosáu al Oeste.
Ta asitiada nel barriu de La Baragaña.
Esta bolera de bolu batiente alcuéntrase averada al establecimientu hosteleru "Casa Jenaro", en Xelaz, see de la "Peña Bolística Casa Jenaro".
Les instalaciones son de madera y cuenta con illuminación. Fue rehabilitada en 2001.
Esta fuente asítiase nel barriu de Xelaz.
Ye d'estilu neobarrocu. Construyóse nel sieglu XIX, foi reparada dempués de la Guerra Civil Española y rehabilitada en 1998.
Direición: Barriu Xelaz, 26
Códigu Postal: 33492 - Prevera
Presidente: Juan Díaz Alonso
Teléfonos: 985 16 92 47 / 695 26 03 03
Direición: Polígonu de Muniello, Parcela 9
Presidente: José Armando Rodríguez
Teléfono: 985 16 91 08 
El Pieloro
El Pieloro ("Piedeloro" en castellanu) ye una parroquia de les doce del conceyu asturianu de Carreño.
La parroquia d'El Pieloro alcuéntrase na fastera occidental del conceyu de Carreño, na so zona central. Llenda col conceyu Gozón al norte y al oeste, cola parroquia de Llorgozana al sur, cola de Perlora al este y cola de Candás al noreste.
La distancia media con Candás, capital del conceyu, ye d'unos 4 km (quedando a 3 km la casería d'El Raitán, como entidá más averada; y a 5 km la casería d'El Cellero, el nucleu más alloñáu).
El Pieloro ta atravesada pola carretera AS-110, que va de Candás a Tabaza.
La llinia F4 "Xixón-Cuideiru" de FEVE tien apeaderu en San Zabornín.
En 2011 tenía una población de 213 persones, 108 homes y 105 muyeres. 
Diz Xosé Lluis García Arias , na estaya "La peregrinación":
Santa María d'El Pieloro ye'l templu románicu más importante del conceyu, declaráu Bien d'Interés Cultural. 
La nave del cuerpu principal ta fechada nel sieglu XIII y, ente los sieglos XIII y XIV, construyóse la Capiella Mayor protogótica, que sustituyera l'ábside románicu. Nel sieglu XVI, llevantóse la capiella la Nuestra Señora de les Nieves, adosada al llau Sur de la Capiella Mayor. De dómina barroca son la construcción del campanariu y el pórticu, amás de la sacristía, onde taba la capilla de la Nuestra Señora de les Nieves.
La ilesia amburó cuando la Guerra Civil Española, perdiéndose la coleición de retablos barrocos qu'abellugaba: El Retablu de la Capiella Mayor (1716), el Retablu del Santísimu Cristu (1709), el Retablu de San Blas (1726) y el Retablu de la Nuestra Señora de les Nieves. En 1939, Luis Menéndez Pidal redautó el proyeutu de reconstrucción de la ilesia, que se fizo durante la década de 1940. Nueves restauraciones, mientres los años 80 y 90, dexaron la ilesia col aspeutu actual.
Asítiase nel barriu L'Alto la Ilesia.
Tamien nomada "Casa de los González Pola", ye una casa mariñana de piedra con portalón central, cola cocina y la habitación caúna a un llau la entrada y la corte, cola teneda enriba, al fondu. Na fachada, l'escudu de los González Pola.
Asitiada nel barriu de San Zabornín, data del sieglu XVI. Dende l'añu 40, fuera chigre-tienda, hasta que morrió nos 80 l'últimu habitante, José Ramón Suárez, pa de l'actual propietaria de la casa Mª Luisa Suárez Suárez.
Esta fonte y llavaderu alcuéntrase nel barriu de San Zabornín. Tien una estructura en forma de "L" y el cañu nel vértiz, tando rematada por un frontón. Tien cuatro llavaderes y un pilón que, tal vez, usárase como bebederu.
Remocicada nel añu 2002, esta bolera tien instalaciones qu'inclúin una pista tillada con madera. Cuenta con illuminación propia pa facilitar el so uso nocherniegu. 
Ye la see de la Peña Bolística de San Zabornín y alcuéntrase nesti barriu.
Priendes
Priendes ("Prendes" en castellanu) ye una de les doce parroquies del conceyu asturianu de Carreño.
La parroquia de Priendes asítiase na fastera central-oriental del conceyu. Llenda cola parroquia de Perlora al noroeste, cola d'Albandi al noreste, cola de Carrió al este, cola de Prevera al sureste y cola de Quimarán al suroeste.
La distancia media con Candás, capital del conceyu, ye d'unos 4,25 km (siendo'l nucleu más averáu l'aldega de La Pesgana, a 4 km, y los más alloñaos la casería d'El Riistru y l'aldega d'El Cabo, a 4,50 km).
Pue llegase a Priendes dende Candás pola carretera AS-239 y les CE-2 y CE-3 y dende Xixón pela AS-118.
En 2011 vivíen nella 112 persones, 56 homes y 56 muyeres.
Diz Xosé Lluis García Arias que 
Esti edificiu alcuéntrase nel númberu 7 del barriu de Barreres. 
La inauguración de les escueles d'educación elemental pa los neños de les parroquies de Priendes y Albandi prodúxose'l 9 de mayu de 1905, 27 meses dempués del escomienzu de les obres, dirixíes pol arquitectu Bellido. El actu, que fue una braera fiesta pa les parroquies y pal conceyu en xeneral, fue presidíu pol Vicerrector de la Universidá d'Uviéu, Fermín Canella Secades y l'alcalde de Carreño, Higinio Fuentes, acudiendo l'Ayuntamientu en plenu, la Xunta Llocal d'Instrucción Primaria, representantes del cleru y el Diputáu Provincial Juan Estrada Nora.
L'edificiu, a piedra vista, presenta un cuerpu central de dos pisos, col escudu d'España nel frontispiciu y con espadaña y una campana de 90 quilos enriba; y dos llaterales demplanta baxa. Cuando la construcción, l'edificiu central sirvía de vivienda pa'l mayestru y la mayestra y los llaterales yeren les aules pa los escolinos, que taben dixebraos por razón de sexu, caún nun llateral. Les puertes de les aules presentaben caúna una bandera d'España, cumpliendo la Real Órden de 1893.
Anguaño, les escueles son la see del viveru d'empreses "En Prendes".
La Ermita del Santu Ánxel de la Guarda, llocalizada nel barriu d'El Cantu, tien dientro un retablu coles imáxenes de San Melchor y del Santu Ánxel de la Guarda, patrón de la parroquia. Estes escultures fueron feches dempués de la Guerra Civil al amburar les anteriores, de les que solo quedó un brazu del Santu Ánxel de la Guardia (recoyíu y conservá por Andrés Loché y María Guardado, vecinos del barriu).
Esta ilesia asítiase nel berriu de La Pesgana.
La construcción que s'atopa anguaño foi inaugurada en xunetu de 1999 pol entós obispu d'Uviéu, Gabino Díaz Merchán. L'antigua d'esta advocación, que taba al llau'l cementeriu, tuvo qu'esbarrumbase porque taba pa cayer por causa los argayos.
Esti turruxón ye una construcción defensiva del sieglu XIII, de probatible orixen romanu.
Tien planta cuadrada. La puerta d'entrada ta separtada del suelu del terrén, polo que p'acceder al turruxón tenía qu'usase una escalera de mano. Les muries llaterales y trasera cuenten con boques de tiru a diferencies altures como úniques apertures.
Esti molín, asitiáu nel barriu d'El Cabo, data del añu 1875.
Tien una planta de 5 m. X 4 m., cubierta de vertiente a dos agües de teya y cementu, muries de carga de mampostería y arcu abiertu embaxo la planta baxa, pa permitir el pasu l'agua. Na parte superior ta la vivienda. L'accesu fáise por una pasarela sobre'l calce.
Pertenez a Armando García García.
Esta fuente, rehabilitada en 2008 por un taller d'empléu, ta nel barriu d'El Cabo.
Ye de tres caños (anque solo funciona ún), con bebederu y llavaderu adosaos. El frontón ye semicircular.
Esta quinta alcuéntrase nel númebru 3 del barriu de La Pesgana.
La historia de la propiedá d'esta finca fue mui movida: llevantada pol indianu Manuel Prendes a la so vuelta d'América, a finales de sieglu XIX, tuvo que vendela al arruinase al so xenru Manuel Antonio González del Valle y Sarandeses en 1913; esti matrimoniu usábala como residencia de branu, hasta qu'establez la so residencia estable cuando españa la [Guerra Civil Española]. Anguaño la Quinta de Chor pertenez a la familia Suárez, los caseros antaño, dende que la mercaren el 11 d'abril de 1983; y la so finca, d'unos 40.000 m², ta dividía en dos parceles: una, propiedá d'Alfredo Suárez Gutiérrez, onde s'atopa la quinta; la otra, d'Eloína Martínez Martínez, onde taba la casa de los caseros.
Nesta finca pasaba llargues estancies el pintor Nicanor Piñole y apaez en dellos dibuxos de so, como ""Jardín de la Quinta de Chor"" o ""Pepita en la Quinta de Chor"".
Tamón
Tamón ye una parroquia del conceyu asturianu de Carreño. Ocupa l'estremu suroeste del conceyu y ye, colos sos 8,95 km², una de les más estenses. Ta dixebrada en dos pola autopista A-8, y tien una población de 360 habitantes que se reparten ente los llugares y barrios d'Alredor de la Ilesia, Bardiel, Les Cabañes, La Calle la Vega, El Cascayu, Cotones, La Fontanina, La Güelga, Maripullín, El Monte Grande, El Monte'l Pando, El Redal, El Rioncéu, Samartín, Tabaza, La Tabla, Les Tranques, La Velilla, La Vera'l Ríu, La Venta, Villar de Baxo y Villar de Riba.
El Valle
Hai dellos llugares que se llamen El Valle:
El Valle (Carreño)
El Valle ye una parroquia del conceyu asturianu de Carreño. Ta na parte suroriental del conceyu, y los sos 7,03 km² s'esparden pela fastera occidental del Monte Areo. Tien 249 habitantes nos llugares y barrios d'El Cuitu, Fontefría, Llacín, La Maquila, La Mata, Nozalín, El Palacio, Ramos, Santolaya, La Sierra, Sopeñes, La Torre, La Vega, Xanes y Zancornio.
Rap
Rap ye la comunión de música amestando la rítmica del faláu cola entrega de rimes, xuegos de pallabres, y la poesía, ún de los ellementos de la música hip hop y la cultura.
Frecuentemente rellacionaes con homólogos de ficción, de manera intensamente llírica, rítmica, usando téuniques como asonancia, alliteración, y rima. El raperu tá acompañáu por una pista instrumental, normalmente refiérse a una base o "golpe" (proveniente del inglés beat) a causa del énfasis nel ritmu, fechu por un DJ, o por un productor de discos, o uno o más instrumentalistes.
Bueres
Bueres ye una parroquia del conceyu de Casu. Allúgase na fastera más septentrional del conceyu y ye de terrenu mui montesín. Tien una estensión de 27,17 km², y viven nella 166 persones (INE, 2007). Comprende los llugares de Bueres, Gobezanes y Nieves.
Caliao
Caliao ("Caleao" en castellanu) ye una parroquia del conceyu de Casu. Ocupa, colos sos 49,97 km² d'estensión, l'estremu suroccidental del conceyu, y tien llendes col conceyu d'Ayer y cola vecina provincia de Llión. Comprende l'aldea de Caliao y el caseríu de La Encruceyada, anguaño abandonáu. La so población (INE, 2007) ye de 173 habitantes.
Requintu (aerófonu)
El pitu montañés o requintu ye un clarinete davezu afináu en Mi formula_1 (Mi bemol); ye dicir, una cuarta p'enrriba del clarinete sopranu en Si formula_1. Como ésti, el pitu montañés ye tamién un instrumentu trespositor.
El requintu ye un instrumentu perdifundíu en Cantabria, au se conoz como "pitu montañés", y tócase acompangao de tambor, conociéndose a la pareya formada como piteros. Espardióse na rexón dende mediaos del sieglu XIX y sustituyó en gran midía al silbu, a la dulzaina y a la gaita como instrumentu emplegáu na interpretación de pieces del folclore cántabru, especialmente na zona de La Montaña.
Ente los piteros hestóricos más conocíos destaquen: Mediavilla "El de Villapresente", Bosio y Martín y Tomás Castillo de Anievas; anguaño: Paco San José.
Requintu (dixebra)
Requintu ye un términu emplegáu pa denomar a una versión de tonu más altu o baxu d'un instrumentu. Poro, nes estremaes families atopamos instrumentos con esti nome:
Guitarra
La guitarra ye un instrumentu musical con fonderos raigaños que s'emplega nuna amplia variedá d'estilos musicales. Tien típicamente seis cuerdes, anque temién esisten guitarres de cuatro, siete, ocho, diez, y dolce. 
Les guitarres son reconocíes como un de los instrumentos primarios nel blues, country, flamencu, rock y abondos estilos de música Pop. Tamién puen ser un instrumentu clásicu en solo. Les gitarres puen ser tocaes acústicamente, onde'l tonu ye producío pola vibración de les cuerdes y modulao pol fondu de la caxa de resonancia, o puen coneutase a un amplificador que lleutrónicamente manipula'l tonu. Les guitarres lléutriques foren introducíes nel sieglu XX y continúen marcando una fondera influencia na cultura popular.
Tradicionalmente les guitarres tienen sío construyíes con combinaciones d'estremaos tipos de madera y les cuerdes con tripes animales, y más recientemente, con náilon o aceru. No que cinca a la reparación, ésta ye llevada a cabu polos luthiers.
Imperial College London
L' Imperial College London ye una prestixosa institución británica d'educación que se centra n'estudios rellacionaos cola ciencia, la inxeniería y la medicina, complementada por una escuela de negocios (Tanaka Business School). El so campus central alcuéntrase ente Kensington & Chelsea y la ciudá de Westminster, dos barrios de Londres. La entrada principal ta n'Exhibition Road. L'Imperial College London dixebróse de la Universidá de Londres, de la que formaba parte fasta entós, nel añu 2007, coincidiendo col centenariu del Imperial.
Baxu
El términu baxu provién del fechu de ser l'instrumentu que reproduz les frecuencies más graves del espectru sonoru. El baxu emplégase ampliamente nos más estremaos tipos de música: funk, jazz, blues, rock, metal, pop, country, salsa, merengue, bachata, reggae, clásica, punk, etc. 
La importancia d'esti instrumentu nun conxuntu radica en que produz soníos n'armonía cola música y, al mesmu tiempu, un efeutu rítmicu. D'otra miente, tamién algama cierta importancia nel ária melódica y como instrumentu solista (o con un papel más destacáu na banda) según l'estilu que s'interprete, polo que nun ye meramente un "instrumentu de bas".
A diferencia de la guitarra, que ye executada davezu con uñes, deos o con pleutros de plásticu, el baxu xeneralmente se toca cola yema los deos. De toes formes, hai otres menes d'executalo, destacándose'l "slap" golpiándolu col déu pulgar, el "pop" estirando ("pizzicato") les cuerdes, emplegando les yemes de los deos, o'l "tap", sofitando les yemes de los deos sobre les cuerdes escontra'l diapasón. Tamién se pue tocar con púa, ya incluso a vegades s'empleguen palos o vares metáliques pa golpiar les cuerdes.
Hyde Park
Hyde Park ye un de los parques más grandes nel centru de Londres, Inglaterra, y un de los Parques Reales de Londres, famosu polos sos Speakers' Corners.
El parque ta dividíu en dos pol Llagu Serpentine. El parque ye contiguu a los Kensington Gardens o xardines Kensington, que pesie a que sigue asumiéndose que son parte de Hyde Park, téunicamente foren separtaos en 1728, cuando la Reina Carolina fexo una división ente dambos. Hyde Park tien 350 acres (140 hectárees/1.4 km²) y los Kensington Gardens 275 acres (110 ha/1.1 km²), sumando en total un ária de 625 acres (250 ha/2.5 km²), faciendo d'esti parque mayor que'l Principáu de Mónaco (1,96 kilómetros cuadraos -o 485 acres-), anque aínda menor que Central Park (3,41 kilómetros -o 843 acres-). Haza'l sudeste (anque fuera del parque) ta Hyde Park Corner. Pesie a too, dimientres les hores de lluz dambos parques combínense a la perfeición, y Kensington Gardens pieslla al anochecer dimientres que Hyde Park caltiénse abiertu tol añu dende les 5 la mañana fasta les medianueche. 
El parque foi au s'asocedió la Gran Esposición de 1851, pa la que foi diseñáu el the Crystal Palace por Joseph Paxton.
El parque tiense convertío nun puntu de partida d'ensames y manifestaciones. Los cartistes, la Lliga Reformista, los sufraxistes y la Coalición Stop The War tienen fecho protestes públiques nesti llugar. Munchos manifestantes na Marcha de la Llibertá y el Sustentu en 2002 entamó en Hyde Park. 
El 20 de xunetu de 1982 nes esplosiones de Hyde Park y Regents Park, dos bombes del IRA causaron la muerte d'ocho miembros de la Household Cavalry y la Royal Green Jackets, asina como la de siete caballos.
Silvana Mangano
Silvana Mangano (Roma, 23 d'abril de 1930 - Madrid, 16 d'avientu de 1989) foi una actriz italiana.
Yera fía d'un ferroviariu sicilianu y de madre inglesa, crióse nun clima de probitú y de privaciones, col so hermanu mayor Roy y dos hermanes, Patrizia y Natascia. Descubre la danza na Opera y, demientre siete años, so madre fairá l'esfuerzu de paga-y cursos de danza con Ruskaya, en Milán. Silvana decide marchar a Francia pa trabayar como modelu del taller Mascetti. Participa en dellos concursos de belleza y foi elexida "Miss Roma" en 1946. Presentóse depués al títulu de "Miss Italia", al llau de Lucia Bosé (proclamada Reina), Gina Lollobrigida, Eleonora Rossi Drago y Gianna Maria Canale, que toes fairíen carrera nel cine.
Toma darréu cursos d'interpretación y atopa nesta ocasión al so primer gran amor, Marcello Mastroianni. La so rellación durará pocu tiempu, pero volverán a atopase regularmente nos platós de rodaxe. La so primera aparición nel cine será como figurante nun film francés, "Le Jugement dernier " de René Chanas. El director Mario Costa repara nella y faila rodar un pequeñu papel en "L'Elisir d'amore".
La consagración llegará en 1949 con "Arroz amargu (Riso amaro)" de Giuseppe De Santis: interpreta'l papel d'una collechadora d'arroz provocativa, de piel blanca, con medies a la mitá del muslu y aire descaráu y rabaneru, imponiéndose como'l primer «sex-symbol» de la Italia de la post-guerra, una especie de respuesta nacional a la hollywoodiense Rita Hayworth. El so matrimoniu col productor Dino De Laurentiis, el mesmu añu, permite-y xestinonar meyor la so carrera: nes años que siguen darréu, fadrala trabayar colos más importantes actores tanto italianos como Vittorio Gassman, Raf Vallone, Alberto Sordi o Nino Manfredi o internacionales como Kirk Douglas, Anthony Quinn o Anthony Perkins, delantre de les cámares de directores de prestixu como Mario Camerini, Vittorio De Sica, Mario Monicelli, Luchino Visconti o Pier Paolo Pasolini.
Seductora, apasionada, patética o prestosa, adáptase a tolos papeles. Col éxitu vien a rodar una película al añu. Menos en dos incursiones nel xéneru, peplum, una con Mario Camerini pa "Ulysse" en 1955, y otra con Richard Fleischer pa "Barabbas" en 1962, ufierta soberbies interpretaciones de papeles en "Anna" con Lattuada, " L'oro di Napoli" con de Sica, "Uomini e lupi" con de Santis, "La Grande Guerra" con Monicelli, "Crimen" con Camerini o " Il processo di Verona " con Lizzani.
No sucesivo la so actividá faise más selectiva. Escueye personaxes de calidá que convertirá n'obres admirables. Eso ocurrirá d'una parte con Pier Paolo Pasolini por " Edipo re" en 1967, "Teorema" en 1968, "Il Decameron" en 1971 y d'otra parte con Luchino Visconti por " Morte a Venezia" en 1971, "Ludwig " (xunto a Romy Schneider) en 1972, "Gruppo di famiglia in un interno" (1974) con Burt Lancaster, Claudia Cardinale y Helmut Berger.
Depués de 1974, abandona los platós de rodaxe pa consagrase a la so vida familiar. Nun la veremos más qu'en 1984, trabayando nel film "Dune", de David Lynch producíu pola so fía, Raffaella de Laurentiis, y en 1987 al llau de Marcello Mastroianni en " Oci ciornie" de Nikita Mikhalkov. 
La muerte del so fíu Federico (que tuvo llugar el 15 de xunetu de 1981 nun accidente d'aviación n'Alaska) provocó-y una fuerte depresión. Silvana divorcióse de Dino De Laurentiis y, enferma d'un tumor, retiróse de la vida pública, trabayando sólo nel film "Dune" (1984) de David Lynch. Intuyendo la llegada del final, reconcilióse con De Laurentiis y trabayó tovía con Marcello Mastroianni na obra maestra de Nikita Mikhalkov "Oci ciornie" (1987). 
Vodevil
El vodevil foi un xéneru d'entretenimientu común nel teatru d'Estaos Xuníos y Canadá, d'entamos de los años 1880 fasta finales de los años 1930. 
Esti xéneru de "cultura-pop" foi desendolcáu dende estremaes influencies, incluyendo'l concert saloon, minstrel show, freak show, dime museum y lliteratura burlesca. El vodevil convirtióse nun de los tipos d'entretenimientu popular más famosos n'América del Norte, marcando la era del entretenimientu. Cada programa nocturnu taba compuestu d'estremaos actos separtaos y non rellacionaos. D'ente los componentes destacaben (ente otros) músicos (tanto populares como clásicos), baillarines, humoristes, animales adiestraos, magos, imitadores, acróbates, obres d'un actu o actos sueltos d'estremaes obres, atletes, celebridaes, trovadores y cortometraxes.
El vodevil ye un subxeneru dramáticu que consiste nuna comedia frívola, lixera y picante que da llugar a errores y situaciones cómiques,nel que s'alternen partes cantaes y númberos musicales. El so nome deriva del francés "vaudeville".
Nel teatru, el vodevil nun apaeció hasta los entamos del sieglu XVIII. Primeramente nun foi más qu'una pequeña composición escénica, toda en "cuplés", onde incluso'l diálogu yera cantáu. Fuzelier, D'Orneval, Alexis Piron, Lesage, etc., utilizaron los vodeviles pal Théâtre de la foire, d'onde pasaríen a la Comedia italiana, confundiéndose n'ocasiones cola Ópera cómica.
File Roller
File Roller ye un xestor compresor/descompresor d'archivos pal entornu d'escritoriu GNOME. Ta disponible en Llingua asturiana
File Roller almite los siguientes formatos de ficheru:
Villarreal Club de Fútbol
El Villarreal Club de Fútbol, ye un club de fútbol d'España, de la ciudá de Villarreal en Castellón. Fundose el 10 de marzu de 1923 y xuega na Primera División d'España.
El estadiu del Villarreal C.F. ye, desde sos inicios, `El Madrigal´. Tá asitiáu na llocalidá de Vila-real, y cuenta con aforu de aproximadamente 25.000 espectadores. El nombre débese a que el recintu encuéntrase asitiáu na partida de `El Madrigal´.
Actualizado el 13 de marzu de 2011.
El Villarreal Club de Fútbol B ye el primer equipu filial del Villarreal CF. Foi fundáu nel añu 1999 y surxió con la idea de suministrar xugadores pa la primera plantía del club. Debutó en Tercera División na temporada 2003-2004, ascendió a Segunda División B na 2006-2007 y na temporada 2008-2009 ascendió a Segunda División. : 10º
El Villarreal Club de Fútbol C ye el segundo equipu filial del Villarreal CF. Foi fundáu nel añu 2002. Debutó en Rexional Preferente na temporada 2004-2005 ascendió a Tercera División en la 2006-2007.
Portland (Oregón)
Portland ye la ciudá más poblada del estáu de Oregón nos Estaos Xuníos.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2005 diz que Portland tenía 556.370 habitantes.
Owensboro (Kentucky)
Owensboro ye una ciudá del estáu de Kentucky, nos Estaos Xuníos. Con , ye la tercer ciudá más poblada del estáu.
Lexington (Kentucky)
Lexington ye una ciudá del estáu de Kentucky, nos Estaos Xuníos. Ye la segunda ciudá más poblada del estáu, dempués de Louisville.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2006 diz que Lexington tenía 275.754 habitantes.
Salt Lake City
Salt Lake City ye la capital del estáu d’Utah, nos Estaos Xuníos. Foi fondada en 1847.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2005 diz que Salt Lake City tenía 178.097 habitantes.
Jorge Tuya
Jorge Tuya Rivas (Seloriu - Villaviciosa, 31 d'ochobre de 1958) ye un cantante asturianu de tonada.
Entamó a interesase pol mundu de la tonada gracies al ambiente familiar, yá que so padre yera cantador, y al sofitu qu'atopó en Javier Díaz, "Javier el d'Arroes", gran coleccionista de discos que punxo a la so disposición tola so colección.
Como cantante dio los sos primeros pasos nos concursos de tonada de Radio Oviedo. Nos escenarios obtuvo alredor de mediu centenar de primeros premios, de los que cinco fueron nel Teatru Campoamor, d'Uviéu. Fizo un gran númberu de grabaciones tanto en solitario como en cuartetu (formó parte de "Los cuatro ases de la toná") o voz dialogada. Incluso llegó a grabar col grupu Boides, como voz solista, los cantares "Tengo de subir al puertu" y "Carretera d'Avilés", del so trabayu "Asturies: Camín de Compostela". Igualmente tien grabaos cantares como "Adiós, pueblín de Seloriu"; "Cuando vienes d'arrendar"; "Baxaben cuatro ayeranos"; "A la salida del Sella"; ...
Nel añu 2010 convirtióse nel primer ganador del Concursu d'Asturianaes de la Comarca de la Sidra. En 2014 y 2015 algamó'l primer premiu del Concursu de Tonada Cuenca del Caudal
Jorge Tuya foi reconocíu como "Asturianu del Mes" pol diariu La Nueva España, en xuno de 2012 en reconocimientu pola so trayectoria nes últimes décades
Formó parte ininterrumpida de los reconocíos polos premios a les meyores voces del añu concedíos nel Memorial Silvino Argüelles dende'l so establecimientu nel añu 2003.
Bretaña (dixebra)
Bretaña pue referise a:
Bretaña (nación celta)
Bretaña, foi un reinu y ducáu celta, agora incorporáu a Francia. Tamién ye, más xeneralmente, el nome del área cultural colos llímites que correspuenden a la histórica provincia y ducáu independiente. Hebo un tiempu pol que foi nomada "Pequeña Bretaña".
Bretaña ocupa una gran península al noroeste de Francia, atopándose ente la Canal de la Mancha al norte y el Golfu de Vizcaya al sur. L'área del territoriu ye de 34.034 km² (13.137 sq mi). La hestórica provincia de Bretaña ta dividida en cinco departamentos: Finistère al oeste, Côtes-d'Armor al norte, Ille-et-Vilaine al noreste, Loire-Atlantique al sudeste y Morbihan al sur, nel Golfu de Vizcaya.
Dimientres la Segunda Guerra Mundial, el gobiernu de Francia de Vichy anesionóse la rexón de Nantes de Bretaña. Anguaño l'80% de la Bretaña histórica tiense convertío nuna "rexón" de Bretaña, un territoriu alministrativu francés que nun se cuerresponde na so totalidá a la Bretaña histórica, y el restu del área nun incorporada a esa división (Nantes, que fore capital histórica de Bretaña), forma parte del departamento de Loire-Atlantique, dándose llugar a un alderique sobre la reunificación de Bretaña.
En xineru de 2006 la población de Bretaña estimóse en 4.300.500 habitantes, de los que’l 72% viven na “rexón” alministrativa de Bretaña, y el 28% restante na de Pays-de-la-Loire. Nel censu de 1999, l'área metropolitana de mayor tamañu yera Nantes (711.120 habitantes), siguía de Rennes (521.188 habitantes) y Brest (303.484 habitantes).
La hestoria popular y tradicional de Bretaña ta perrellacionada col Mitu artúricu y la Materia de Francia nes rexones bretón y galofalantes respeutivamente. Pesie a qu'atiéndese en gran midida a les conesiones céltiques antigües ente Bretaña y Gran Bretaña, la historia y política modernes bretones son estereotipaes básicamente como fechu francés o "Galo-Romance". Esti ye un conceutu erróneu dende l'área gala (parte llatina d'Europa) de Bretaña, creando conesiones cola islla de Gran Bretaña, a la busca de similitúes cola vecina "Normandía". La Guerra de los Cien Años tien escurecío toos estos fechos, al igual que la natura romano-británica del pueblu bretón (tanto'l pueblu celta como'l romance.)
Dimientres la conquista d’Inglaterra del añu 1066 dio'l control d'esi reinu a Normandía vía normandos en Londres, Bretaña foi considerada col estatus menor de Inglaterra del Norte vía bretones en Richmond. Les posiciones rellatives de los duques normandos en Londres a los duques bretones en Richmond dimientres el periodu Medieval nun yeren, a diferencia de la Primacía de Canterbury sobre de la Provincia de York, superiores a les d'obispos escoceses (fasta que foi canceláu'l Tratáu de Falaise, separtándose'l control de York del estáu n'Escocia, cola esceición de Whithorn).
Al invadir los normandos País de Gales, simultáneamente los bretones pasaron a ser influyentes n'Escocia. Importantes personaxes bretones na historia d'Escocia foren Conan IV, Duque de Bretaña, Xuan de Bretaña, Conde de Richmond, Thomas Randolph, primer Conde de Moray (FitzRandolph de Middleham), Brian FitzAlan, Lord FitzAlan de Bedale (Virrei d’Escocia por Eduardu I d’Inglaterra). La familia Randolph, de tendencia pro-Bruce, y la familia Alan, de tendencia pro-Balliol, yeren llinies illexítimes de los condes y duques de Penthièvre, con agospiu permanente y responsabilidaes nel Richmond Castle. Henry Tudor, conde de Richmond (futuru rei Enrique VII) pasó dalgún tiempo viviendo en Bretaña (1471 - 1485). La Dinastía Tudor foi galesa y Enrique incorporó’l Galgu Blancu de Richmond nel escudu d’armes, animal (al igual que’l whippet) qu’entovia ye la mascota más querida de Yorkshire Dales. Como resultáu de la incorporación a la corona francesa de de Bretaña por mor de la Casa de Valois, los Tudors fixeron del estáu de Bretaña de Richmond un infantazgu permanente de la Familia Real, con Henry FitzRoy, primer Duque de Richmond y Somerset como primer bastardu al que se-y concedió.
Siguiendo l’esitosu exemplu de l’Allianza Córnico-Vikinga en 722 na Batalla de Hehil (autual día de Padstow) qu’aidó a parar dimientres un tiempo la conquista anglo-saxona de Cornualles, los bretones entamaron abertures amistoses colos vikingos daneses p’aidar a contener les idees espansionistes franques, y en 865 vikingos y bretones se xunieron en unu pa derrotar al exércitu francu na Batalla de Brissarthe, a la vera de l’autual Le Mans. Dos reis francos, Robertu El Fuerte y Ranulf I d’Aquitania, foren asesinaos polos vikingos y los francos foren forciaos a reconocer la dixebrá de Bretaña de los reinos francos. Como con Cornualles en 722, los vikingos táuticamente aidaron a los sos alliaos bretones a cometer un saquéu devastador nos reinos francos.
Bretaña ye famosa polos sos monumentos megalíticos, que s’atopen a lo llargu de tola península, y los alliniamentos más grandes atópense cerca Karnag/Carnac. El por qué de la esistencia d’estos monumentos ye entovia desconocíu, y munches persones del llugar refugien la idea d’especular acerca d’ello. Les pallabres "dólmen" (de "daol", mesa, y "maen", piedra) y "menhir" (de "maen", piedra, y "hir", llargu) son bretones y davezu emplegaes tanto por bretones como por franceses. 
Amás de les sos cases solariegues y castiellos, Bretaña tamién tien munches ciudaes fortificaes. La ciudá amurallada de Saint-Malo ("Sant-Maloù"), una popular atracción turística, ye tamién un puertu importante que xune Bretaña con Inglaterra y les Islles del Canal. Tamién foi el llugar de nacencia del hestoriador Louis Duchesne, l’aclamáu autor Chateaubriand, el famosu corsariu Surcouf y l’esplorador Jacques Cartier. La ciudá de Roscoff ("Rosko") sirve tamién conesiones vía ferry con Inglaterra ya Irlanda.
Ente los centros urbanos más importantes s’inclúin:
La islla d’Ouessant (Bretón: "Enez Eusa") ye’l puntu más noroccidental tanto de Bretaña como de Francia, y marca la entrada del Canal de la Mancha. Otres islles de la costa bretona son:
El Francés, la única llingua official de la República Francesa, ye anguaño falada endientru de toa Bretaña. Les dos llingües rexonales nun tienen estatus no que cinca al Estáu, pesie a que son sofitaes por autoridaes rexonales endientru de los estrictos llímites constitucionales: el Bretón, perfuerte nel occidente anque visible en toa Bretaña, ye una llingua celta perasemeyada al córnicu, y el Galó, que ye faláu nel oriente, ye una de les Llingües d’Oïl.
Dende’l mesmu entamu de la so hestoria y pesie al fin de la independencia de Bretaña, el bretón caltúvose como la llingua llariega de tola población occidental de la península, con esceición de los obispos y alministradores y cargos públicos franceses. Les lleis franceses y la presión económica llevaron al pueblo al abandonu de la so llingua en favour de la del estáu dominante, anque fasta los años 1960 el bretón yera faláu y altendío pola mayoría de la población del occidente. Dende’l entamu del sieglu XX yien habío una amarraza pereficiente per parte l’alministración francesa y el sistema educativu (""Ta prohibíu escupir en suelu y falar bretón"") nel procesu de promocionar el francés como la única llingua del país. Acordies con una entrevista a Erwan Le Coadic, l’axente de desenrrollu del Serviciu de la Llingua Bretona, "Col cursu del sieglu XX les polítiques del gobiernu en París taben calculaes pa esraizar l’usu del bretón dafechu". Pesie a qu’afirma qu’hai signos de qu’"agora la situación ta estabilizada", apunta qu’hai un "cásique catastróficu declive" nel usu del bretón: "Hai cincuenta años había 1.300.000falantes de bretón; anguaño hai sólu 300.000".
El bretón foi tradicionalmente faláu nel oeste (la "Breizh-Izel" o "Basse-Bretagne"), y el galó nel este (el "pays Gallo", "Breizh-Uhzel" o "Haute-Bretagne"). Les llendes van dende Plouha, na costa norte, fasta cuasi Vannes, puntu del sureste. Dimientres, el francés tien pasao a ser la llingua cimera de les ciudaes, y l’área bretón-falante enantes cubría un territorio qu’algamaba llugares muncho más orientales qu’anguaño.
Na Edá Media el galó espardióse a zones qu’enantes yeren bretón-falantes. Agora reducío a un territoriu munchu más reducío nel este de Bretaña, el galó alcuéntrase en sí mesmu baxo presión por mor de la dominante cultura francofona. Tamién hai xente qu’afirma tar amedrentada pol rexurdimientu del bretón, que ta ganando territories qu’inxamás formaron parte del area bretón-falante cimera. 
Escueles privaes "Diwan" ("Semiente"), nes que les clases son daes en Bretón por el métodu d’immersión, xueguen un papel importante nel renacer del bretón. El gobiernu francés refuga financiación pública dala n’estes escueles, y el fechu de si deberíen o non tar financiaes con fondos públicos tien sío per munchu tiempu, y sigue siendo, puntu de controversia. En caberu llugar, delles clases billingües tamién son impartíes en centros d’escueles públiques.
Pesie a la resistencia de l’alministración francesa, les sense viales billingües (bretón y francés) puen vese en delles zones, especialmente nes árees tradicionalmente bretón-falantes, anque les señes en galó son aínda muncho más rares.
Un gran influxu d’inmigrantes (y propietarios de segundes residencies) de fala inglesa en delles villes a vegades aporta dínda más diversidá llingüística.
Los primeros misioneros cristianos aportaron a la rexón procedentes d’Irlanda y Gran Bretaña. Con más de 300 "santos" (solo unos pocos reconocíos pola Ilesia Católica), la rexón ye fuertemente Católica. Al menos dende’l sieglu XIX Bretaña tien sío conocida como una de les rexones católiques más devotes en toa Francia, en contraste con otres munches zones secularizaes. La proporción d’estuciantes qu’asisten a escueles católiques privaes ye la más alta de toa Francia. Como n’otres rexones d’herencia celtes, el llegáu de Cristianismu celta tien dexao una rica tradición de santos llocales y comunidaes monástiques, davezu conmemoraos nos nomes de llugares entamando colos prefixos "Lan", "Lam", "Plou" o "Lok". La santa patrona de Bretaña ye Santa Ana, la madre virxen, anque’l santu más famous ye San Ivo de Kermartin ('saint Yves' en francés, 'sant Erwan' en Bretón), un monxe del sieglu XIII que dedicó la so vida a los probes.
Una vegada al añu los creyentes siguen una ceremonia de Perdón, el día de fiesta de la parroquia. Davezu entama con una procession siguida d’una misa n’honor al santu. Hai amass siempres una parte secular con daqué de comer y puestos d’artesaníes. Los tres Perdones más famosos son:
En Bretaña hai una peregrinación perantiga nomada "Tro Breizh" (tour de Bretaña), onde los peregrinos caminen alrodiu de Bretaña yendo de la sepultura d’un santu fundador a la d’otru. Los siete santos fundadores de Bretaña son:
Hestóricamente, el peregrinax facíase nun viaxe (una distancia total d’unos 600km). Anguaño, de toes formes, los peregrinos completen el circuitu a lo llargu de dellos años. En 2002 el Tro Breizh incluyó un peregrinax especial a Gales, representando simbólicamente’l viaxe de regresu de los galeses San Paol, San Brieg y San Samzun. De Amás, quien quiera que nun faiga’l peregrinax al menos una vegada en so vida tará condergáu a facelu tres morrer, avanzando solo la llonxitú del so ataúd ca siete años.
Delles tradiciones y vezos paganos de la vieya ralixón celta tamién fueren preservaos en Bretaña. La figura popular más ponderosa ye la d’Ankou o’l "Collechador de Muerte": dacuando una cadarma envueltu y cubierta col sombreru bretón planu descritu como un ser humanu rial (el caberu muertu del añu, ser fiel que-y lleva a la muerte los finaos), fai viaxes pela nueche llevando una gadaña haza arriba que llanza pa poder acollechar. A vegades va a pie, anque davezu va nuna xarré, la "Karrig an Ankou", tirada por dos bües y un caballu esmirriáu. Dos sirvientes vestíos cola mesma envolvedura y sombreru que’l Ankou van apilando los mmuertos na xarré, y si dalguien la oi cruxir mientres la nueche vien decir que-y queda poco tiempu de vida.
Bretaña ye una provincia celta rica na so herencia cultural y pesie al llargu periodu de dominiu francés ya influenciada poles tradiciones y vezos franceses, tien retenío y, dende entamos de los setenta, revivío la so propia música folk, modernizando y adaptándola al folk rock y otros xéneros fusión.
Pesie a que se produz daqué de vinu a la vera’l Ríu Loire, les babores tradicionales de Bretaña son:
Hestóricamente Bretaña foi una rexón productora de cerveza. Pesie a tóu, conforme’l vinu diba medrando les sos importaciones d’otres rexones franceses, la producción y consume de cerveza foren desapaeciendo fasta quedar desaniciaes a mediaos del sieglu XX. Nos años 1970, debio a un renacer de les tradiciones llocales, nueves destilerías entamaron a abrise y anguaño hai unes 20.
El Whisky ye tamién producío por un bon puñáu de destileríes con escelentes resultaos. Otra bébora reciente ye’l "kir Breton" (Crème de cassis y sidre) que tien de ser servío como aperitivu. Davezu a los turistes se-yos fae prebar un mecigayu de pan y vinu tintu típicu.
Un platu asemeyáu a los frixuelos fechu de farina d’alforfón cómese con xamón, güevos y rellenos salaos. Son nomaos polo xeneral "galettes" ("galetes" en bretón), esceutu en partes occidentals de Bretaña onde se nomen "crêpes" ("krampouezh" en bretón). Frixuelos finos fechos de farina de trigu cómense de postre o d’almuerzu y tienen de ser servíes en frío con mantega. Otros elementos de repostería como’l "kouign amann", fechu de masa de pan, mantega y zucre, o’l "far", daqué asemeyáu a un Pudding de Yorkshire duce, o’l "clafoutis" con nisos, son tamién tradicionales. 
Rodiada pola mar, Bretaña ufre un ampliu rangu de productos gastronómicos marinos, especialmente moxones y ostres. Como especialidá cocinada de marisco destaca amás el cotriade.
Asitiada al oeste de la costa francesa, Bretaña tien un clima templáu y temperáu. Les precipitaciones son daqué regular – lu que tien aidao a caltener el so paisax verde y con abondes viesques, anque tamién abunden los díes soleaos y ensin ñubes.
Nos meses de branu les temperatures de la rexón puen algamar los 30 graos Celsius, anque son temperaturas cómodes, más aínda comparaes con otres rexones de Francia, como nel sur y nel Ríu Loire. Bretaña xeneralmente tien un clima moderáu dimientres el branu y tamién l’iviernu, y la lluvia nun ye endemasiáu común o rara.
Los centros turísticos de branu más populares de Bretaña atópense na costa sur (La Baule, Belle Île, Golfu de Morbihan), anque la costa norte, más xabaz y espuesta atrae tamién a basura turistes en tol branu.
Hei dellos aeropuertos en Bretaña con destinos a Francia ya Inglaterra. Los servicios ferroviarios de TGV xunen la rexón con ciudaes como París, Lyon, Marsella y Lille, en Francia. Amás, hai servicios de ferry que lleven pasaxeros, vehículos y otros tresportes a Irlanda, Inglaterra y les Islles del Canal.
Brittany Ferries opera colos servicios regulares que vienen darréu:
Irish Ferries opera nes rutes que vienen darréu:
Fimosis
La fimosis (del griegu "phimos" φῑμός) ye una patoloxía de los anexos cutáneos del pene o falu que torga la mecánica d'esti muérganu. La fimosis débese a la estenosis del prepuciu, lo cualo va estorbar la retraición completa del prepuciu pa dexar el glande escubiertu.
Abondes vegaes l'orixe ta nes venes del escote'l prepuciu.
Tampa
Tampa ye una ciudá de los Estaos Xuníos asitiada nel condáu de Hillsborough, na costa oeste de Florida y sé del condáu. Según censu de 2005, la población dientro de les llendes de la ciudá algama la cifra de 333.040 habitantes, acordes col censu de 2006., ocupando la tercera posición na Florida, detrás de Jacksonville y Miami. Tampa forma parte del área metropolitana conocida como Tampa Bay o Bahía de Tampa, integrada por Tampa, St. Petersburg, Clearwater nel que viven un total de 2,5 millones de persones y que la convierte nel segundu mayor ensame urbanu del estáu y el tercer llugar en tol Sudeste de Estaos Xuníos.
La palabra "Tampa" ye un vocablu d'aniciu nativu usada polos primeros esploradores europeos para designar esta zona. El so significáu paez ser "astielles de fuéu" en llingua Calusa, tribu norteamericana. Otros historiadores entienden que'l significáu d'esta palabra vien a ser "llugar de munches astielles".
N'abril de 1528 la fallida espedición de Narváez llega a les cercaníes de Tampa cola intención de fundar una colonia. Tan sólo una selmana depués abandonen el proyectu depués d'escuchar comentarios sobre tierres más riques allugaes al norte por parte de los propios nativos. Doce años más sero, un superviviente de la espedición, llamáu Juan Ortiz ye rescatáu por Hernando de Soto. Por dalgún tiempu respetóse un tratáu de paz colos indios locales y establecióse un pequeñu puestu d'avanzada, abandonáu tamién al quedar claro que'l área nun yera rica en metales preciosos y que los indios nativos nun taben interesaos en convertise al Catolicismu.
Cuando Gran Bretaña adquier la Florida en 1763, la bahía tomó'l nome de Hillsborough Bay, n'honor a Lord Hillsborough, Secretariu d'Estáu pales Colonies.
España transfier la Florida a los Estados Xuníos en 1821 "(pol Tratáu Adams-Onís)". Foi constituida una Reserva indíxena no que ye güei North Tampa. Col fin de establecer un firme control de los Estados Xuníos en tol sur de la Florida, entós una vasta zona pantanosa con amplia población de nativos seminola, foi instauráu en 1823 un puestu militar ("Cantonment Brooke") onde s'atopa güei'l Tampa Convention Center nel Downtown Tampa por parte de los Coroneles George Mercer Brooke y James Gadsden. En 1824 el puestu militar ye rebautizáu col nome de Fort Brooke, de vital importancia nes Guerres Seminoles. La villa de Tampa entamó a espardese alredor del fuerte. A escepción de dos cañones amosaos güei nel campus de la Universidá de Tampa, el resto d'esti fuerte desanicióse.
Tampa foi incorporada el 18 de xineru de 1849 con 185 habitantes (excluyendo al personal militar asitiáu en Fort Brooke). El primer censu tuvo llugar en 1850 cuando Tampa-Fort Brooke contaben yá con 974 residentes. Tampa foi reincorporada como ciudá'l 15 d'avientu de 1855 y Judge Joseph B. Lancaster convirtióse nel so primer alcalde en 1856. Nel tiempu de la Guerra Civil, Fort Brooke foi ocupada poles tropes de los Confederaos y foi declarada una llei marcial en Tampa. En 1862 cañoneros de la Unión bombardeen la ciudá na Batalla de Tampa. Fuerzes de la Unión tomen Fort Brooke en mayu de 1864 y ocupen la ciudá hasta l'añu siguiente.
En 1883 fueron descubiertos yacimientos de fosfatu en Bone Valley rexón cerca de Tampa. Tampa ye actualmente unu de los principales esportadores mundiales de fosfatu. El ferrocarril de Henry B. Plant llega a la ciudá poco después, permitiendo el desarrollu bayurosu de la industria pesquera.
En 1885 la Cámara de Comerciu de Tampa convence a Vicente Martínez Ybor pa treslladar les sos operaciones de tabacu manufacturáu dende Key West hacia Tampa. La llegada del ferrocarril a Tampa permitió que la industria tabaquera continuara ganando puxu, facilitando'l movimientu de productos ente ente la ciudá y Key West. La proximidá a Cuba permitía importar tabacu fácilmente per mar y distribuilu en ferrocarril al restu del mercáu estaunidense . El distritu d'Ybor City foi edificáu p'afayar les nueves fábriques y los sos obreros. Tampa pronto se convierte nel principal centru de producción tabacalera. Miles dinmigrantes italianos (la mayor parte d'ellos procedentes de Alessandria Della Rocca y Santo Stefano Quisquina, dos pequeños poblaos sicilianos colos que Tampa caltenía una estrencha rellación) y cubanos llegen a Tampa pa trabayar nes sos fábricas. Al calor de la industria tabaquera de Tampa llegaron un buen númberu d'asturianos, algamando en dellos casos puestos importantes como empresarios (una buena riestra d'apellíos asturianos puen rastrexase nos anicios de la industria tabaquera de Tampa: Pendás, Arango, Cuesta, Vega, Caso, …). Afalaos pola necesidá d'ayuda mutua y col exemplu y el sofitu del Centru Asturianu de L'Habana fundaríen otru Centru Asturianu (en 1902) que rivalizaría col Centro Español (más dedicáu a facer una política nacionalista y patriótica qu'a la atención de los sos asociaos) 
Henry B. Plant construye en 1891 el luxosu hotel Tampa Bay Hotel, convertíu más sero na Universidá de Tampa cuando s'establez en 1933 como'l primer institutu d'enseñanza superior de Tampa.
La Universidá del Sur de la Florida foi inaugurada en 1956.
Tampa foi un centru d'embarque pales tropes norteamericanes demientres la Guerra de Cuba. El Teniente Coronel Teddy Roosevelt y los sos "Rough Riders" formaron parte de los 30.000 homes estacionaos en Tampa en plan d'entrenamientu. A lo llargo del tiempu que duró la guerra los enfrentamientos ente la comunidá cubana y española fueron habituales en Tampa, yá que se vivía con una gran intensidá pola cercanía de los escenarios bélicos y los sentimientos patrióticos de les dos comunidaes.
En 1904 miembros de l'asociación civil local "Ye Mystic Krewe" "invadieron" la ciudá por vez primera, estableciendo dende entós el Gasparilla Pirate Festival. Poco enantes dos furacanes de categoría 4 acutieron Fort Brooke hasta cuasi destruila dafechu y en 1921 otru de categoría 4 pasó por Tampa.
L'illegal xuegu de llotería conocíu como "bolita" fízose bien famosu ente les clases trabayadores y populares de Tampa, especialmente n'Ybor City, onde apaecieron varios salones de xuegu. Ye asina como apaecen na ciudá varias facciones del llamáu "crimen organizáu". El primer "capo" del mundu del hampa en Tampa foi Charlie Wall, pero varies acciones criminales encumaren col afitamientu del control por parte del mafiosu sicilianu Santo Trafficante y la so facción na década de 1950. Depués de morrer de cáncer en 1954, el control pasó a manes del so fíu Santo Trafficante, Jr., qu'estableció aliances con families en Nueva York espardiendo'l so poder per tola Florida hasta la Cuba de Batista.
La ciudá de Tampa creció aína, cola incorporación de 150.289 nuevos residentes solamente de 1950 a 1960, aunque sólo creció en 2.600 personas de 1960 a 1970. Tampa perdió cerca de 9.000 habitantes de 1970 a 1980, (población: 271.523) y vio un nuevu xorrecimientu de la población con un censu estimáu de 352.285 pa 2010.
El mayor puxu de la ciudá algamóse cola incorporación y xorrecimientu de New Tampa qu'entamó en 1988 cola amestadura de 24 milles cuadraes (na so mayoría área rural) ente la Interestatal 275 y la Interestatal 75.
Tampa ta asitiada na costa oeste de la Florida, ente los 27°58'15" Norte y los 82°27'53" Oeste (27..464640).
La ciudá ta arrodiada per dos grandes mases de agua: Old Tampa Bay y Hillsborough Bay, dando llugar a la Bahia de Tampa, que s'abre finalmente hacia'l Golfu de México. El ríu Hillsborough desemboca na Bahia de Hillsborough, pasando directamente frente al Downtown Tampa (centru de la ciudá de Tampa) y abasteciendo a Tampa colos sos principales fontes d'agua.
Según la oficina de censu de Estaos Cuníos (United States Census Bureau), la ciudá ocupa un área total de 441,9 km². D'ellos, 290,3 km² son terrestres y 151,6 km² (34.31%) ocupaes pol agua.
Tampa tien como ciudaes hermanes a :
Tiramisú
El tiramisú (del italiano tiramisù) ye un postre fríu de cuyar que fáise'n capas. Nun esiste una receta única d’ellaboración.
Un tiramisú axéitase siempres d’un ingrediente mugáu en café, sobru el que va cruzase (de modu alternu o non) una crema feita enforma con guevos mazaos con zucre. A lu cabeiru, íguase espolvoriandu cacáu en polvu.
Entamandu con eistos produtos básicos, es dable rematar desemeyadas variedaes del postre emplegandu diferientes representantes d’ellos y ametiendo outros ingredientes.
· Los guevos puen ser separtaos en yemas y claras, mazándose de mou dixebráu (las claras a punto de nieve). Guey día ye mui pregueru amestare a los guevos ñata montada ou queisu frescu.
· El queisu que s’emprega nel tiramisú ye’l mascarpone ou un queisu cremosu asemeyáu.
· Al café (café solu), pue añadise dalgún tipu bebíes alcohóliques p.ex. Amaretto, pa arumar y enrreciar el sabor.
ABC
ABC ye un periódicu español, redactáu íntegramente en castellanu.
Tien la so sede social y redacción central en Madrid, magar que cuenta con delegaciones nes principales ciudaes d'España.
ABC foi fundáu por Torcuato Luca de Tena y entamó a espublizase'l 1 de xineru de 1903.
Emoticonu
Un emoticonu o fustax ye un símbolu gráficu que pretende reproducir espresiones faciales y sentimientos con signos de puntuación, lletres o nomes de manera que se puean introducir en metanes del testu escritu. Pretenden dar información sobre la comunicación non verbal qu'acompanga a la oral y son peremplegaes nes conversaciones informales na rede Internet, al llinguaxe SMS y ente la mocedá.
Agospiamientu (informática)
L'agospiamientu (n'inglés hosting) ye'l serviciu que furne a los usuarios de la rede Internet un sistema pa poder almacenar información, semeyes, vídeu, o cualesquier conteníu accesible vía Web. Los Web Host son compañíes que ofrecen espaciu d'un servidor a los sos veceros.
Curiapantalles
Un curiapantalles ye un programa d'ordenador orixinalmente diseñáu pa conservar la calidá d'imaxe de les pantalles d'ordenador dexando imáxenes en movimientu cuando l'ordenador nun ta siendo remanáu. Asina, si nun se calca nenguna tecla nin se mueve'l mur nun periodu de tiempu preafitáu, el curiador de pantalla entra n'aición. Anguaño, los curiadores de pantalla son emplegaos principalmente con envís de diversión o seguranza.
Tornafuéu
La pallabra tornafuéu pue referise a:
Xíriga
Xíriga ye'l nome que recibe una variedá llingüística del fala distinta de la lengua estándar y dacuando incomprensible pa los falantes d'esta, usada con frecuencia por distintos grupos sociales con intenciones de despintar el verdaderu significáu de les sos palabres, a la so conveniencia y necesidá
De normal, los términos usaos na xíriga de grupos específicos son temporales (sacante les xírigues profesionales), perdiéndose l'usu pocu tiempu dempués de ser adoptaos.
Constitúin xírigues particulares les de ciertos grupos por distintos motivos:
A diferencia del dialectu, la xíriga nun ye una variante xeográfica d'una lengua, tien una estensión menor y ye esclusiva de grupos sociales determinaos. Si la xíriga perdura nel tiempu y xeneralízase, termina integrándose al dialectu rexonal; perdiendo la so denominación de xíriga.
El conceutu de xíriga inclúi al de xíriga, anque esti postreru namá contien a la xíriga de tipu social. Nel usu de la palabra, la diferencia ente xíriga y xíriga nun ta claramente demarcada y de cutiu son términos confundíos. Polo xeneral utilízase'l términu xíriga pa referise al llinguaxe técnicu ente grupos sociales o profesionales y la xíriga pa tou tipu de palabres y frases ente persones d'una mesma posición, rangu o alcurnia.
Llinguaxe profesional: xíriga de dalgún oficiu o oficiu.
La Maniega
La Maniega foi un boletín que, a partir del 1 de marzu de 1926, s'entamó a asoleyar en Cangas del Narcea (n'aquella dómina, Cangas de Tinéu) editáu pola "Asociación Canguesa de Amantes del País" ("Tous pa tous"). La pretensión de la revista yera la de servir de puntu d'alcuentru a la xente de Cangas, yá residieren nel propiu conceyu o tuvieren na emigración.
Unu de los fundadores de l'Asociación y de la propia revista foi Mario Gómez Gómez, médicu militar y escritor na variante suroccidental de la llingua.
El boletín vino publicándose con una periodicidá irregular hasta'l 1 de payares de 1932.
Posteriormente l'Asociación Cultural Pintor Luis Álvarez, de Cangas del Narcea, retomó la cabecera del boletín y entamó a asoleyar una revista colos mesmos enfotos que nos años venti, a partir del añu 1981.
Carlos Muñiz
Carlos Muñiz Menéndez (Prevera, Carreño, 11 d'ochobre de 1964) foi un ciclista profesional asturianu ente los años 1988 y 1990.
Entamó los sos primeros pasos nel mundu del ciclismu nes files del C.C Avilesino, onde compitió en categoríes inferiores siguiendo una buena progresión. Otru equipu nel que militó foi'l potente Gaylo-Vanguard.
La so trayectoria pel campu aficionáu foi mui buena, militando nes files del equipu Clas, unu de los equipos punteros del ciclismu aficionáu español nos años 80. Consiguió munches victories importantes como la Vuelta a Navarra y, dos trunfos na Vuelta a Asturies (años 85 y 87), arriendes de munches carreres d'un dia, destacando siempre na montaña. Magar que foi unu de los aficionaos españoles de más nivel, nunca foi convocáu pa la Selección Española.
Teniendo varies ufiertes d'equipos profesionales, como Kelme o Zahor, decidióse a pasar a profesional en 1988 con tola estrucutura de Clas, que debutaba en profesionales con José Manuel Fuente, "El Tarangu", de director deportivu.
Foi una de les revelaciones de la temporada al conseguir ser el primer neoprofesional de la Vuelta Ciclista a España, subiendo al podiu de Madrid col "maillot" azul de meyor xoven. En dicha Vuelta tuvo un gran comportamientu n'etapes de montaña como la que finalizaba n'El Brañillín.
En 1989 baxó'l nivel, aunque tovía destacó en carreres como la Vuelta a Burgos.
Y en 1990 un positivu con cafeina y diferentes problemes físicos como una anemia que sufrió al final de la temporada, y discrepancies cola directiva del equipu (esi añu abandonaba "El Tarangu" la dirección deportiva del mesmu y tomábala Juan Fernández) fizo que nun renovara'l contratu y puso fin a la so carrera profesional. Con él, otru corredor asturianu del Clas, Antonio Sampedro, abandonaba'l ciclismu profesional al imponer el nuevu director, Juan Fernández, una completa renovación del equipu.
Calendariu gregorianu
El calendariu gregorianu ye'l calendariu actualmente utilizáu na mayor parte del mundu. Concibíu por un ensame de científicos baxo la direición de Christophorus Clavius pa corrixir la deriva secular del calendariu xulianu, utilizáu dende que Xuliu César lu instaurare nel añu 46 e.C.. La so denominación lleva'l nome del so impulsor Gregoriu XIII, papa de 1572 a 1585. El so puntu de partida, l'añu 1, correspuende al añu estimáu como'l de la nacencia de Xesús de Nazareth.
La reforma gregoriana naz de la necesidá de llevar a la práctica unu de los acuerdos del Conceyu de Trento: el d'axustar el calendariu pa desaniciar el desfase producíu dende un conceyu anterior, el primer conceyu de Nicea, de 325, nel que s'afitara'l momentu astral nel qu'habíen celebrase la pascua y, con rellación a esta, les demás fiestes relixoses móviles. Lo qu'importaba yera la regularidá del calendariu llitúrxicu, pa lo que yera necesario introducir delles correiciones nel civil. Nel fondu, el problema yera acomodar el "calendariu civil" al "añu trópicu". 
Nel I Conceyu de Nicea determinóse que se conmemorare la Pascua el domingu siguiente al plenilluniu posterior al equinocciu de primavera (nel hemisferiu norte; equinocciu de seronda nel hemisferiu sur). Aquel añu 325 l'equinocciu ocurriera'l día 21 de marzu, pero col pasu del tiempu la fecha del eventu fora adelantándose hasta'l puntu de qu'en 1582, el desfase yera yá de 10 díes, y l'equinocciu fechóse nel 11 de marzu.
Carmen Blanco
Carmen Blanco (Lugo, Galicia, 1954). Escritora y feminista gallega. Ye profesora na Universidá de Santiago de Compostela. Coordina con Claudio Rodríguez Fer la revista libertaria "Unión Libre. Cadernos de vida e culturas" y la Asociación para a Dignificación das Vítimas do Fascismo.
Islla Xenómica
Una Islla Xenómica (GI, del inglés "Genomic island") ye parte d'un xenoma que tien evidencia d'oríxenes horizontales. Una GI pue codificar delles funciones, pue tar involucrada na simbiosis o patoxénesis, y pue aidar a l'adautación d'un organismu. la mesma GI pue atopase n'espedies estremaes y distantes xenéticamente como resultáu de dellos tipos de tresferencia llateral de xenes (tresformación, conxugación, tresducción). Estu pue tar determináu pol análisis de composición de bases, igual que por estimaciones de la filoxenia.
Munchos de los sistemes de secreción 3 y 4 atópense en rexones del DNA nomaes Islles Xenómiques. Estes "islles" carauterícense pol so gran tamañu (>10 Kb), la so frecuente asociación con xenes codificantes de t-RNA y un conteníu estremáu de G+C comparáu col restu del xenoma. Munches islles xenómiques tan ente cadarmes de repetición y tienen fragmentos d'otros elementos móviles como fagos y plásmidos. Delles islles xenómiques puen autoescindise de sópitu del cromosoma y puen ser tresferíes a otros receutores afayaízos."
Accesu
Un accesu, n'informática, ye'l resultáu positivu d'una autentificación, pa que l'accesu dure un tiempu predetermináu, el sirvidor guarda nel cliente una cookie, esta permitirá que l'usuariu puea entrar a la so cuenta nel sirvidor hasta qu'esta caduque.
Amestadura
Una amestadura o un axuntu ("attachment" n'inglés) ye un ficheru informáticu que s'unvia como parte d'un mensaxe de corréu electrónicu. 
Puen ser unviaos non codificaos o codificaos d'estremaes maneres: base64, binhex, UUEncode, quoted-printable. En MIME, el formatu de corréu electrónicu estándar, los mensaxes y les sos amestadures son mandaos col tipu codice_1, davezu emplegando base64 p'axuntos que nun son testu.
Wikimedia Commons
Wikimedia Commons (davezu acurtiáu como Wikicommons o simplemente Commons) ye un proyeutu de Wikimedia creáu'l 7 de setiembre de 2004, al envís de servir como almacén d'archivos d'imáxenes y otros formatos multimedia pal restu de los proyeutos de la fundación. Tolos archivos han tar lliberaos enantes baxo llicencies llibres (como la GFDL) o nel dominiu públicu. 
Primero de Commons, esistía una importante duplicación d'esfuerzos ente los proyeutos de Wikimedia, según les versiones en distintos idiomes d'ellos. Pa qu'un archivu qu'esistía nuna wiki pudiera utilizase n'otros, tenía de ser xubíu de nuevu a cada unu d'ellos.
En marzu de 2004, l'usuariu "Erik Möller" propón la creación d'un estoyu centralizáu de archivos multimedia, que sedría bautizáu como "Wikimedia Commons" y llanzáu'l 7 de setiembre del mesmu añu. A finales d'ochobre, un cambéu del software fechu por él mesmu dexó per primer vegada que los archivos de Commons pudieren ser utilizaos direutamente nos demás wikis, ensin necesidá de xubilos per separáu a cada unu d'ellos. En payares escoyó'l logotipu del proyeutu, obra del usuariu "Reid Beels", quien lu creara orixinalmente pa Wikinoticies, siendo refugáu.
Wikimedia Commons nun dexa archivos baxo "fair use", llicencies que nun seyan llibres, nin llicencies llibres que nun dexen l'usu comercial o la creación d'obres derivaes (asina, nun s'almiten les variantes "NonCommercial" o "NoDerivs" de Creative Commons). Almítense namái archivos nel dominiu públicu o lliberaos so llicencies como la GNU o Creative Commons "Attribution" y "ShareAlike". Esto fai que la mayoría de les wikis dexen entá la xubida d'archivos llocal, pa poder asina xubir materiales que les polítiques d'esos proyeutos almiten, pero que violen les normes sobre llicencies de Commons.
Yá que l'envís cimeru de Commons ye sirvir de sofitu al restu de wikis de Wikimedia, esíxese que los archivos tengan una utilidá potencial pa los demás proyeutos. Asina, nun s'almiten fotografíes y otres obres puramente personales, al contrariu que n'estoyos como Flickr. A pesar d'ello, munchos de los archivos agospiaos en Commons entá nun s'utilizaron en nengún otru llugar, y pue que nunca lo faigan, yá qu'hai temes sobre los qu'hai munches más imáxenes que les que precisen los demás proyeutos. Esto fai que, por casu, ye daqué frecuente que nun artículu de Wikipedia enllazar les galeríes de Commons sobre'l mesmu tema como forma de facilitar material complementariu.
Copyleft
Copyleft o "copia permitida (=left(de leave) =granted)" ye una práctica que consiste nel exerciciu del derechu d'autor coles mires de dexar la llibre distribución de copies y versiones modificaes d'una obra o otru trabayu, esixendo que los mesmos derechos se caltengan nes versiones modificaes. Aplícase a programes informáticos, obres d'arte, cultura, ciencia, o cualquier tipu d'obra o trabayu creativu que se rixa pol derechu d'autor. 
Islla de patoxenicidá
Les Islles de Patoxenicidá (PAIs, del inglés "Pathogenicity islands") son una clas distintiva de les islles xenómiques adquiríes por tresferencia horizontal.
Son incorporaes al xenoma de mocroorganismos patoxénicos, anque davezu tan ausentes d'esos organismos non patoxénicos de la mesma especie o una perprósima. Davezu ocupen grandes rangos o rexones xenómiques de 10-200 kb y codifiquen xenes que contribúin a la virulencia del patóxenu respeutivu. Exemplos típicos son fautores d'adherencia, toxines, sistemes de captación de fierru, fautores d'invasión y sistemes de secreción.
Les islles de patoxenicidá son unidaes xenétiques discretes flanqueaes por secuencies repetitives, secuencies d'inserción o xenes codificantes de tRNA, que son sitios de recombinación nel DNA. Los xenes crípticos de movilidá tamién puen presentase, indicando la procedencia de la tresducción.
1. Lleven xenes codificando un o dellos fautores de virulencia: adhesines, toxines, invasines, etc.
2. Atópense nel cromosoma bacterianu o puen ser parte d'un plásmidu
3. El conteníu en G+C nes islles davezu estrémase del del xenoma
4. Tan flanqueaes por repeticiones direutes: les secuencies de bases a dambos finales ye la mesma.
5. Tan asociaes con xenes codificantes de tRNA, que van a sitios d'integración de DNA
6. Poseen xenes funcionales, i.e. integrasa, tresposasa, o parte de secuencies d'inserción.
7. Representen rexones inestables de DNA. Puen dir d'un locus de tRNA a otru, o desaniciase.
8. Los llugares d'integración específica tan mediaos por integrasa recombinasa
Una especie concreta de bacteria pue tener más d'una islla de patoxenicidá (i.e. "Salmonella" tien al menos 5). Estes islles s'atopen mayoritariamente en célules gram negatives, anque tamién se tienen visto en delles célules gram positives. S'atopen en patóxenos qu'autúen por tresferencia plasmídica, de fagu o un la conxugación d'un tresposón. Tresfiérense per tresferencia horizontal de xenes.
Liga pro Asturias
Nel mesmo añu que s'espubliza la "Doctrina Asturianista" (1918) pola Xunta Rexonalista del Principáu d'Asturies surde la «Liga pro Asturias» (n'asturianu sedría «Lliga pro Asturies», anque enxamás foi usáu n'asturianu'l nome polos sos miembros) que ñaz por una conferencia de Nicanor de las Alas Pumariño fecha nel Teatru Xovellanos, y na qu'hebo miembros del mundu universitariu. Los sos plantegamientos diben d'una descentralización alministrativa y falaben d'intereses económicos asturianos como la minería y siderurxa, nun tevo casi fuercia nin difusión popular (anque sí difusión erudita).
Candidatures d'Unitat Popular
Les Candidatures d'Unidá Popular (en catalán "Candidatures d'Unitat Popular") son candidatures independentistes y d'esquierdes de los Países Catalanes que trabayen nel ámbitu municipal.
El so exe ideolóxicu trata sobro'l desendolcu de la democracia participativa, una meyora de la igualdá social, la construcción nacional de los Países Catalanes, polítiques de desendolcu sostenible, asina como la promoción del texíu asociativu.
Luc Montagnier
Luc Montagnier (París, 1 d'agostu de 1932) ye un virólogu Francés. Foi profesor nel Institutu Pasteur y director d'investigación nel Centre national de la recherche scientifique. Algamó sonadía por llegar a ser el director del llaboratoriu que descubrió en 1983 el VIH, el virus responsable del SIDA. Col so colega italianu Vittorio Colizzi, Luc Montagnier participa en varies conferencies, especialmente n'África, pa lluchar contra la propagación del VIH.
Luc Montagnier entamó los sos estudios de Medicina y Ciencies primeramente en Poitiers, y depués en París y a los 23 años yera Asistente na Facultá de Ciencies de París. 
Luc Montagnier foi'l primer Xefe del nuevu departamente « Sida y Retrovirus » del Institutu Pasteur de París que dirixó ente 1991 y 1997.
Luc ye miembru de la Fundación Mundial pa la Investigación y Prevención del SIDA. Los sos descubrimientos ficiéronlu acreedor a algamar una ventena de premios internacionales en medicina, ente ellos el Premiu Príncipe d'Asturies d'Investigación Científica y Téunica.
El 6 d'ochobre de 2008 algama'l Premiu Nobel de Medicina xunto con Françoise Barré-Sinoussi y Harald zur Hausen.
Françoise Barré-Sinoussi
Françoise Barré-Sinoussi (París, 30 de xunetu de 1947) ye una investigadora Francesa en viroloxía conocida por participar nel descubrimientu en 1983 del VIH, el virus responsable del SIDA, cuando formaba parte del equipu de Luc Montagnier nel Institutu Pasteur.
Françoise Barré-Sinoussi algama'l so doctoráu en 1974 na facultá de ciencies de París. Investigadora nel INSERM dende 1975, ye responsable de los trabayos sobre los temas que tienen que ver col virus del SIDA. 
La doctora Françoise Barré-Sinoussi ye responsable de les primeres identificaciones del VIH-1 como causante del sida. Como investigadora, convirtióse en 2006 na primera muyer francesa en formar parte del Salón de la Fama de la organización WITI (Women in Technology International).
En 2006 foi promovida a oficial de la Lexón d'Honor.
El 6 d'ochobre de 2008 algama'l Premiu Nobel de Medicina xunto con Luc Montagnier y Harald zur Hausen.
Harald zur Hausen
Harald zur Hausen, (Gelsenkirchen-Buer, Alemaña, 11 de marzu de 1936) ye un médicu y virólogu alemán. 
Zur Hausen estudió Medicina nes Universidaes de Bonn, Hamburgu y Düsseldorf y recibió'l doctoráu en 1960.
Exerció nes Universidaes de Filadelfia y de Pennsylvania, asina como n'otres universidaes d'Alemaña, país nel que presidió l'Institutu Alemán d'Investigaciones sobre'l Cáncer (DKFZ).