Al tratase d'una planta d'orixe mediterraneu, ye bien resistente a la seca. Si cultívase al campu y directamente sobre'l suelu, sacante si tratar d'un añu bien secu, tien abondo cola agua de l'agua. Si, otra manera, cultivar en tiestu, la meyor manera de regar la planta ye asitiándo-y debaxo un recipiente con agua y dexar que sía ella la qu'absuerba la cantidá necesaria. En dómina vexetativa, primavera-verano, nun tendríamos de dexar que'l suelu ensugárase dafechu. Sicasí, pel hibiernu con un riego cada 15 díes ye abondu. Pa tiestos d'interiores ye conveniente regar más abondosu y pulverizar con cierta frecuencia.
"Nerium oleander" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 209. 1753.
Adelfa deriva del griegu "Dafne", el Lloréu, al traviés del árabe تفلة, "al-defla".
El nome científicu deriva del griegu "Nerion", orixe del llatín "Nerium" acomuñaos a Nereo, dios del Mar y padre de les Nereidas.
Oleander: epítetu del llatín "Olea", ‘olivo’, pola semeyanza de les sos fueyes y de dendron árbol.
En Xapón, foi la primer planta en floriar dempués de la esplosión de la 1.ª bomba atómica sobre Hiróxima el 6 d'agostu de 1945.
Nicandra
Nicandra ye un xéneru monotípicu de la familia Solanaceae que la so única especie ye Nicandra physaloides, conocida como mazana del Perú, capulí cimarrón o chamico pola so paecencia coles especies de "Datura". Ye nativa del Perú y conocida n'otres partes del mundu como especie introducida, n'ocasiones como invasora, anque tamién ye utilizada como ornamental. 
Ye una herbal añal d'hasta 1 m d'altor y brengosa ramificación; les fueyes son ovaes, de color verde mediu, con marxes dentaos a ondulaos. Les flores, de color violeta claro, col gargüelu blancu, miden 5 cm o más de diámetru con forma acampanada hasta'l final del floriamientu, cuando van adquiriendo forma de farolucu. Floria pel branu hasta principios de la seronda. 
Na medicina alternativa utilízase como diurética y p'emplastos.
Posiblemente repela de forma natural les mosques. 
"Nicandra physaloides" describióse por (L.) Gaertn. y espublizóse en "De Fructibus et Seminibus Plantarum". . . . 2: 237. 1791.
Nicotiana glauca
Nicotiana glauca, denominada popularmente palán palán nos sos países d'orixe y de delles maneres onde s'amontesó, ye una especie del xéneru "Nicotiana" —el mesmu xéneru que'l clásicu tabacu— de la familia de les Solanacees.
Arbustu o árbol pequeñu, glabro con tarmos ramificaos d'hasta 6 m. Les fueyes son ovaes, elíptiques o oblongues, agudes o obtuses, sele decurrentes, enteres, glabres, glauques con peciolu de 3-90 mm, dacuando estrechamente aláu y llimbu de 10-200 por 5-140 mm, polo xeneral atenuáu, dacuando asimétricu —al igual que munchos representantes de la familia Solanaceae. La inflorescencia presentar en visus helicoides arrexuntaes en disposición paniculiforme, terminal, de flores actinomorfes, hermafrodites, bracteadas y pediceladas: brácteas pequeñes, linear-llanceolaes, ciliaes, pubescentes, caedizas; pedicelos de 4-10 mm, erectos o patentes nel floriamientu y polo xeneral deflexos, enanchaos nel ápiz y llixeramente acrescentes na fructificación, glabros. El mota tien unos 8-14 mm, ye campanuláu, con siquier 5 nervios, pubescente interiormente siquier na metá cimera, llixeramente acrescente na fructificación con tubu de 6-9 mm, muncho más llargu que los lóbulos que miden 1,5-5,5 por 1,5-3 mm, son triangulares, xeneralmente subobtusos, llixeramente desiguales, ciliaos. La corola mide 20-45 mm, ye tubular-infundibuliforme, mariella, densamente glandulosu- pubescente na so parte esterna y con un tubu de 20-40 mm, enancháu nel ápiz y un llimbu de 2-4 mm, actinomorfo, infundibuliforme, con 5 lóbulos bien pequeños, ovaos o triangulares, con nerviu central y dacuando sele mucronaos. Los estames tán insertos toos al mesmu altor, nel terciu inferior de la corola, 2 llixeramente más curtios que los otros 3, con filamentos de 15-30 mm, llibres, más llargos que les anteres, enanchaos y dacuando doblaos na base formando un ángulu, glabros; anteres de 1-2 por 1-2 mm, discoides o ovoides, pardes. El estilu, de 20-30 mm, ye llixeramente más llargu que los estames ya inclusive, con estigma de 0,9-1,7 mm d'anchor. Frutu de 8,5-15 por 6-10 mm, casi del llargor de la mota, ovoide o elipsoide, coriáceo, pendilexu. Les numberoses granes tienen de 0,6-0,8 por 0,35-0,6 mm, con un apículo nel filo, y son de color gris-parduzu.
Nitrófila, llargamente naturalizada en turries, terremplénes, marxes de camín, terraces de ríos, preferentemente n'arenales o sobre suelos predresos o cascayosos y removíos.
Nativa del noroeste arxentín en llugares con agua a poca fondura y el sur de Bolivia, onde crez hasta altitúes de 3700 msnm. Tamién suel repará-yla en munchos pueblos y ciudaes del norte y centru de dichu país, onde crez sobre murios de construcciones y en terrenes baldíos.
Naturalizóse en toa América, convirtiéndose nuna especie invasora, cuantimás en resquiebros de murios antiguos nes ciudaes y poblaos.
Tamién naturalizada na rexón mediterránea, especialmente n'España, onde causó yá graves problemes en Toledo, Alicante, Murcia y nel Parque Nacional de Timanfaya.
El palán-palán usar en medicina y en rituales. Les fueyes fresques aplíquense externamente en tratamientu de dolores de cabeza, cataplasmes en dolores reumáticos, mancaes y úlceras, baños d'asientu en hemorroides, etc.
Tien poder antifúnguico.
La especie nun contién cantidaes significatives de nicotina, pero sí anabasina, un alcaloide rellacionáu. Ta investigar como posible cura pa l'adicción a la nicotina.
Al igual que "Nicotiana tabacum", les fueyes d'esta especie son usaes pa ser fumadas, xeneralmente con calter ritual nel casu de dellos grupos aboríxenes, pero tamién les emplega como rellenu en pitos comerciales de menor calidá.
Ye desaxeradamente tóxica y describiéronse decenes de casos de fallecimientos pol so ingesta accidental n'Israel, Brasil, Uruguái, Estaos Xuníos y Arxentina. Ye altamente tóxica p'animales domésticos. En Suráfrica causó la muerte a un numberosu grupu d'avestruces.
Fueyes de "Nicotiana glauca" topar en sitios arqueolóxicos de la cultura Naza.. 
Tamién s'utiliza como cultivu enerxéticu pa la producción de biocombustible.
La grana grana en 15 díes. Cuando la planta ye abondo grande, tresplántase albentestate dempués de les últimes xelaes. Gusta del sol directu, y crez bien con tierra rica en nutrientes.
Ye una planta maderiza, crez como un árbol pequeñu y arrobínase tamién por gayos. Si cultivar nel interior, precisa más de 14 hores diaries de lluz pa poder floriar.
La especie describióse por Robert Graham nel añu 1826 y espublizóse en "Edinburgh New Philosophical Journal" 5: 175. 1828. Esti postreru na so diagnosis orixinal señala: "«The plant was raised in 1827 from seeds communicated without specific name, to the Royal Botanic Garden, Edinburgh, by Mr Smith at Monkwood, whose son sent them from Bonos Ayres.»" «La planta broto en 1827 a partir de granes unviaes, ensin indicación específica, al Real Xardín Botánicu de Edinburgu pol Sr Smith de Monkwood, que'l so fíu mandar dende Bonos Aires.»
Nicotiana: nome xenéricu que foi dedicáu a Jean Nicot, (científicu francés del sieglu XVI) por Linneo nel so "Species Plantarum" de 1753. 
glauca: epítetu llatinu que significa "de color verde azuláu", pol color de les sos fueyes. 
Amás esisten numberosos localismos en América Central, por casu en Méxicu: yerba del zopilote, tabaquillo, xigantón, tabacu montés, bona moza (Querétaro), cornetón, maraquiana, álamu llocu (Sonora), xigante (Aguascalientes, Sinaloa, San Luis Potosí), mostaza montés (Oaxaca), fueya de cera (Campeche), Llevántate Don Juan (Baxa California), tacote (Durango), tabacu mariellu (Jalisco), tronadora d'España (Guanajuato), virginio (Chihuahua y Durango), tabacu cimarrón, gretaño, yerba del xigante, tabacu, tabaquillo, palu virxe (Martínez, 1979).
Nicotiana tabacum
El tabacu de Virginia, petén o yerba santo (Nicotiana tabacum) ye una planta herbal perenne, de la familia de les solanácees, natural d'América tropical y de que les sos fueyes produzse la mayor parte del tabacu consumíu güei nel mundu.
"N. tabacum" ye una yerba añal, biañal o perenne, pubescente-glandulosa, robusta, de 50 cm hasta 3 m d'altor. El raigañu ye llarga y fibrosa. El tarmu ye erecto, de sección circular, piloso y mafosu al tactu. Ramifícase cerca del so estremu cimeru, produciendo fueyes trupes, grandes (30-40 cm de llongura por 10 a 20 d'anchu), alternes, sésiles, ováu a llanceolaes, apuntaes, de color verde maciu; al tactu comparten la mafa del tarmu. Son fráxiles, y despiden un golor llixeramente acre y narcóticu, por cuenta de la nicotina, un alcaloide volátil de sabor agresivo y golor intenso.
Les flores, actinomorfes, hermafrodites, bracteadas y pedicelaes son verde-amarellentaes o rosaes según la variedá, con un pequeñu mota de 1 a 2 cm y una corola pubescente, de cinco lóbulos aovaos, d'hasta 5 cm. L'ovariu ye glabro. La polinización ye entomófila, siendo himenópteros y lepidópteros los principales polinizadores. Apaecen a empiezos del branu, y escontra ochobre dan un frutu cápsular ovoide y coriáceo de 1,5-2,5 cm de llargu, con semientes infra-milimétriques pardes con mucrón nel filo.
"N. tabacum" paez ser la resultancia d'un encruz bonal ente "Nicotiana sylvestris" y "Nicotiana tomentosa". Ye tetraploide.
El centru d'orixe del tabacu asitiar na zona andina ente Perú y Ecuador, onde los primeros cultivos debieron de tener llugar ente cinco mil y trés mil años e.C. Cuando se coloniza América, el consumu taba estendíu por tol continente. Les primeres granes traer a Europa en 1559 y fueron llantaes en tierres asitiaes alredor de Toledo (España). Dende ellí estendióse'l so cultivu pel mundu enteru.
Anque les fueyes son la parte de la planta que se destinen a la terapéutica de delles enfermedaes, la so manera d'empléu camuda pa cada carecimientu. Los sabañone son trataos por aciu un fervinchu de fueyes de tabacu, con cañes de capulín agarroso ("Conostegia xalapensis"), guayaba ("Psidium guajava"), aguacate ("Persea americana"), muicle ("Xusticia spicigera"), yerba del zorrillo ("Dyssodia porophylla") y ayu ("Allium sativum"). Con ello llaven los pies y piernes onde se tien el problema, depués úntense con refino y dempués aceite de comer, cubrir con un trapu llimpio y delgao. Esti tratamientu tien de realizase tres veces o hasta que dexe la infección.
Tamién s'utiliza contra'l tétanos, que s'anicia por non atendese una ferida causada por un fierro ferruñosu, ”ye un plasmu secu que llega al güesu y puede matar al enfermu”. Pa la so cura poner a ferver les fueyes d'esta planta con cañes de vainillo ("Senna atomaria") sal, orinos de neñu chiquito y unto de puercu, déxase esfrecer y aplícase con llenzos. Si carecer de plasmu (malestar crónico de dalguna enfermedá que se desdexó, puede adquirise cuando un enfermu se asolea enforma), faise una cocción coles fueyes de tabacu y les de sarna de perru ("Rauvolfia tetraphylla"), vainillo ("Senna atomaria"), xabón abruxo, unto de puercu; con esto llava l'área estropiada y amás, aplicar con llenzos. 
En casu de bronquitis, prepárase un té con esta planta y la de bálsamu ("Sweetia panamensis"), manzanilla ("Matricaria recutita"), sabugu ("Sambucus mexicana"), romeru ("Rosmarinus officinalis") y bébese na mañana y na nueche. Ye útil nel tratamientu de dellos carecimientos de tipu ortopédicu como güesos rotos, torciones, quebres de todíu, dolor de güesos y en lastimaduras y reumes. Nesti últimu casu, les fueyes caltener n'alcohol o refino por un tiempu y dempués, úntase.
"Nicotiana tabacum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 180. 1753. 
Nigella sativa
Planta añal con tarmu erecto ramificáu de 30-60 cm d'altor, de color verde buxu. Los sépalos de les flores - muncho más grandes y coloriaos que los pétalos - son de color azuláu maciu. El frutu ye una cápsula primeru verde y, cuando madura, tórnase color parduzu, con numberoses granes de gris bien escuru a negru. De la planta emana un golor arumoso paecencia al de la nuez moscada.
Orixinaria d'Asia occidental (Iraq, Turquía), y dacuando naturalizada dende'l Mediterraneu hasta Asia central y Pakistán. El tipu orixinal ta descritu de Exiptu y Creta.
Llargamente cultivada. 
Según Zohary y Hopf, la evidencia arqueolóxica sobre'l primer cultivu de "N. sativa" "sigue siendo escasa", magar informen que supuestamente les granes de "N. sativa" atopáronse en dellos sitios del antiguu Exiptu, ente ellos la tumba de Tutankamón. A pesar de qu'el so papel esactu na cultura exipcia ye desconocíu, sábese que los elementos soterraos con un faraón fueron curioso escoyíos por que-y ayuden na otra vida.
La primer referencia escrita a "N. sativa" créese que figura nel llibru de Isaías nel Antiguu Testamentu, onde s'oldea la collecha de nigella y trigu (Isaías 28: 25, 27). El diccionariu Bíblicu de Easton diz la palabra hebrea "ketsah" que se refier a "N. sativa" ensin dulda (anque non toles traducciones tán d'alcuerdu). Según Zohary y Hopf, "N. sativa" foi otru condimento tradicional del Vieyu Mundu mientres la dómina clásica; y les sos granes negres utilícense llargamente pa sazonar alimentos.
Les granes atopar nun matraz hitita en Turquía del segundu mileniu enantes de Cristu.
L'usu melecinal de la nigella ye vieyu, como lo demuestra la so presencia na Capitulare de villis vel curtis imperii, una orde emitida por Carlomagno que reclama a los sos campos por que cultiven una serie de yerbes y condimentos incluyendo "git" identificada anguaño como "Nigella sativa".
Nel sistema Unani de la medicina, el comín negru (Carum bulbocastanum) ye consideráu como un pervalible remediu pa delles enfermedaes. Nun escritu islámicu, un hadiz narráu por Abu Hurairah diz "Escuché l'Apóstol de Alá dicir: 'La sanidá na grana negra ("al-ḥabbah al-sawdāʼ") ye pa toles enfermedaes sacante la muerte '".
Nestlé informa que presentó una solicitú de patente que cubre l'usu de "N. sativa" como un tratamientu pa l'alerxa a los alimentos. Sicasí, la empresa niega la pretensión de patentar la planta, ya indica que la patente namái s'aplicaría a "la forma específica en que la timoquinona - un compuestu que puede ser estrayíu de la grana de la flor de fenoyu - interactúa colos receptores opioides nel cuerpu y ayuda a amenorgar les reacciones alérxiques a los alimentos ".
L'aceite de "Nigella sativa" contién una gran cantidá de acedu linoleico conxugáu, timoquinona, nigelona (dithymoquinona), melantina, nigillina, damascenina y taníns. La melantina ye tóxica en grandes dosis y la nigellina ye paralizante, polo qu'esta especia tien d'utilizase con moderación. 
"Nigella sativa" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 534. 1753.
Nigella: nome xenéricu qu'alude a'l color negru (llatín "nĭgěr, gra, grum") de los sos granes.
sativa: epítetu que refierse al calter cultiváu d'esta planta (llatín "sǎtīva, ōrum", «cultiváu»). 
Nos numberosos idiomes nos cualos "Nigella sativa" tien nome vernáculu propiu, la mayoría fai referencia al color negru de les granes, calter tamién aludíu na so designación xenérica en Llatín. 
Niphidium crassifolium
La calaguala, felecha, llingua de venáu o yerba del llagartu ("Niphidium crassifolium") ye un felechu perteneciente a la familia Polypodiaceae.
Ye un felechu epífito perenne que crez montés sobre les roques de los marxes de los ríos y especialmente sobre tarmos de los árboles o tueros cayíos o ente les bases de les fueyes de les palmes, dende Florida, Méxicu y les Antilles hasta Brasil y Arxentina.
Les fueyes son angostes y allargaes, elíptiques o oblanceolaes, de 45 a 80 cm de llargor y 6 a 11 cm d'anchu, con pecíolu de 5 a 50 cm de llargu articuláu al rizoma.
La medicina tradicional usa esta planta en distintes formes. Les fueyes fresques ensin la epidermis y maceraes, utilizar pa tratar abscesos; la fervinchu de les les fueyes pa solliviar enfermedaes pulmonares y la ictericia. Emplastos calientes de la corteza interna d'esta yerba aplíquense sobre les mordedures de culiebra y como hemostático y antiinflamatoriu sobre otres feríes. Al raigañu en decocción atribúyense-y propiedaes como diuréticu y contra los parásitos intestinales.
"Niphidium crassifolium" describióse por (Carlos Linneo) Lellinger y espublizóse en "American Fern Journal" 62: 106. 1972. 
Nuphar lutea
Nuphar lutea, ye una especie de planta acuática perteneciente a la familia de les ninfacees.
Ye nativa de Eurasia onde crez en llagos y estanques d'agua duce, colos sos raigaños fixos na tierra y les sos fueyes llexando na superficie de l'agua.
Planta de raigañu rizomatusa. Fueyes fuertes de forma plana, ovalada y daqué apuntiada. Tarmu floral solitariu, terminal, de 40 cm de llargu, de los cualos dellos centímetros sobresalen de l'agua. La flor mide unos 6 cm de diámetru con forma de taza, ye hermafrodita y polinizada polos insectos. Floria de xunu a setiembre nel hemisferiu norte. Les granes tán conteníes en aquenios redondos y con bárabos a semeyanza de verrugas que son distribuyíos pola corriente d'agua. Puede crecer na agua d'hasta 40 cm de fondura.
Mientres enforma tiempu foi utilizada na medicina tradicional, el raigañu aplicar a la piel y comíense tanto'l raigañu como les granes pa tratar distintes afecciones. Les granes, comestibles, pueden molese hasta amenorgales a farina. El raigañu tamién ye comestible, pero puede resultar increíblemente amargosa en delles plantes. 
"Nuphar lutea" describióse por L. Sm. y espublizóse en "Florae Graecae Prodromus" 1: 361. 1809.
Ambudillo, botellera, cobertera, coberteras, cubiletes, cuenques del Guadiana, embudillo, escudete mariellu, fueyes de carambuco, lampazo del Guadaira, maravía de ríu, maravíes de ríu, nenúfar, nenúfar mariellu, nenúfar de flor mariella, ninfa mariella, ninfea mariella, ninfea de flor mariella, torteres.
Nymphaea nouchali
El nenúfar de Sri Lanka, o coloráu azul (Nymphaea stellata, tamién llamáu aguapé coloráu, azucena d'agua, ambal, lila d'agua azul) ye una planta acuática de la familia de les ninfacees, qu'habita los cursos d'agua sele y los estanques nes rexones templaes d'Asia, tolerando inclusive agües contaminaes. Floria ente xunu y setiembre y recuéyese en branu y seronda.
Ye la flor nacional de Sri Lanka y de Bangladex.
Tien un rizoma carnosu y horizontal, que s'enraigona al fondu del espeyu d'agua nel qu'habita. Les fueyes llexen, al cabu de llongures peciolos; son grandes, cordiformes y bien lobulaes, de testura coriácea y color verde claru. Les flores son solitaries, hermafrodites, con un llargu pedúnculu y de coloración azul y colloráu y mariellu; el mota componer de cuatro sépalos, y la corola d'hasta una cincuentena de pétalos gruesos. Los estames son numberosos, provistos d'anteres marielles. La polinización puede ser autógama o entomógama. El frutu, un aqueno, trema les granes por hidrocoria.
atribuyóse-y propiedaes melecinales como anafrodisiacu, calmante y parasimpaticolítico. D'antiguo usábase en conventos y seminarios en forma de fervinchu. Supuestamente puede usase en ninfomaníes y erectismo xenital.
Les granes pueden usase como sucedaneu del café y les flores pueden caltenese en salmoria.
"Nymphaea nouchali" describióse por Nicolaas Laurens Burman y espublizóse en "Flora Indica . . . nec non Prodromus Florae Capensis" 120. 1768. 
Obregonia denegrii
Obregonia ye un xéneru de la familia Cactaceae que la so única especie ye: Obregonia denegrii, popularmente llamada obregonita. Ye una especie rara que recuerda a un conu de conífera invertíu con un centru llanudu.
Ye nativa del valle de Jaumave, nel estáu de Tamaulipas, cerca de Ciudad Victoria, Méxicu, nuna área averada de 6,5 kilómetros cuadraos.
Ye un cactus d'hasta 12 cm de diámetru, aspeutu globular y gran raigañu axonomorfa. Cuerpu compuestu por grandes tubérculos de forma triangular de 5 a 15 mm de llargu, d'aspeutu similar al de fueyes y superpuestos n'espiral. Nun tien costielles. Nes plantes adultes, la base del tubérculu mide ente 2 y 2,5 cm; la cara esterna ye curva y terminada nun cantu agudu, ente que la interna ye plana. Sobre'l ápiz del tubérculu esiste una pequeña areola con 2 a 4 escayos curtios y débiles, proxectaes escontra l'esterior, de 5 a 15 mm de llargu. Les flores miden unos 3 cm de diámetru, son de color blancu o rosáu y nacen de les areolas de los tubérculos más nuevos, nel centru de la planta. Frutu marrón claro, secu, (indehiscente), de 1,6 a 2,5 cm de llargu. Granes en forma de pera, tuberculaes, negres, de 1 mm de diámetru.
Temperatura medio mínima 10 °C. Sol moderáu. Riego normal pel branu, secu pel hibiernu. Bon drenaxe, sustrato caliar.
Multiplicar por aciu granes. De crecedera lenta, dacuando ensertar.
Esta especie ye recoyida de manera illegal como planta ornamental y tamién se cultiva llargamente. Recoyer pola población local con fines melecinales (utilizaos pa tratar el reumatismu). Contién 3 alcaloides. 
Dende la década de 1980, ta incluyida nel Apéndiz I del CITES, cuidao que se-y consideraba en riesgu inminente d'estinción. Na actualidá considérase que les condiciones que llevaron a esta creencia, como'l so altu valor comercial, la coleuta desatamañada y l'esplotación de la so hábitat, yá nun esisten. El total d'individuos ente toles sos poblaciones envalórase en dellos millones. 
"Obregonia denegrii" describióse por Fric y espublizóse en "Kaktusova Priloha Život v Přírodě Vychaizi v Praze. Strana" 29(2): 14. 1925. La especie tipo ye: "Dicrocaulon pearsonii" N.Y. Br. 
Obregonia: nome xenéricu que foi puestu n'honor de Álvaro Obregón.
denegrii: epítetu otorgáu n'honor del políticu mexicanu Ramón Denegri.
Ochroma pyramidale
Ochroma pyramidale ye la única especie del xéneru monotípicu "Ochroma", perteneciente a la familia Malvaceae. Ye nativa de Méxicu, toa Suramérica y el Caribe. Conocer como 'Balsa' o madera de balsa pero recibe otros nomes bien diversos: Guanu (en P. Ricu y Honduras), Lanero (en Cuba), Polak (en Belice y Nicaragua), Atopa (en Perú) y Tami (en Bolivia). 
Son árboles que pueden algamar hasta 30 m d'altor, siempreverdes, anque pueden portase como caducifolios si la estación seca ye bien llarga. Tienen tueru llisu de madera bien nidio. Les fueyes son simples, llargamente ovaes, frecuentemente 3-sublobaes, hasta 38 cm de llargu y 30 cm d'anchu, ápiz arrondáu a agudu, base más o menos cordada, con trupa pubescencia café-amarellentao nel viesu. Grandes flores (7–11 cm de llargu) blanques o color crema en forma de trompeta. El mota ye infundibuliforme-campanuláu, pentalobuláu de 5,5–7 cm de llargu, más o menos puberulento; la parte espuesta de los pétalos mide 3,8–4,8 cm de llargu, velutina; con filamentos numberosos formando una columna estaminal pentalobulada nel ápiz; estilu espiralmente 5-sulcáu. El frutu ye una cápsula irregularmente angulada con crestes y riegos de 13–20 cm de llargu, les cáscares son coriacees con granes pequeñes, numberoses y envueltes en kapok.Ye de color verde cuando ta inmaduru pasando al negru y dehiscentes al maurecer
Especie común, alcuéntrase en montes baxos perennifolios de crecedera secundaria, ocasional en montes secos y húmedos, zones pacífica y atlántica; a una altitú de 30–400 metros; fl nov–feb, fr feb–may; dende Méxicu a Bolivia y nes Antilles.
Acordies con Luis Y. Aceru D., a partir de la so madera ellaboráronse salvavides y esquís acuáticos.
Esta madera llamada de balsa ye bien llixera y blandia con un granu abiertu de medianu a gruesu. Otra madera con estes propiedaes ye'l Jelutong. El so flotabilidad como madera ye insuperable. D'ende'l so nome al usase como elementu constructor de balses. Tien considerancia de madera duro o noble. El so densidá bazcuya ente los 100 a 200 kg/m³, con una típica de 140 kg/m³ (cerca de 1/3 de la densidá d'otres maderes más dures). Esto facer un material popular para modelismu y popularizóse cuando Thor Heyerdahl usar na construcción de la balsa Kon-tiki na so espedición a Polinesia que partió dende'l Callao, nel Perú. 
Los llivianos tueros de balso fueron vitales pa les comunidaes riberanes, amuesa d'eso ye l'usu de plataformes flotantes, qu'a manera de “llavaderos de ropa” o de “muelles” tán construyíos cola so madera. En ciudaes riberanes como Leticia, Iquitos, Esquitáivos (río Amazones), sobre grandes tueros de balso, constrúyense núcleos de viviendes flotantes, que inclúin hasta corrolaes p'animales domésticos.
Añede amás el Sr. Aceru, que nes viviendes de la mariña Pacífica colombiana, prepárase y toma la decocción de fueyes pa solliviar dolores de cabeza y resfriaos.
La so madera recién cortao yera materia primo pa construyir balses de saléu, boyes pa redes y p'anzuelos de pesca. El karok usar pa rellenar almaes. La corteza viva ye una bona fibra d'amarre pa construcción y p'asegurar paquetes. Anguaño la so madera tien un ampliu usu n'arquitectura y aeronáutica.
"Ochroma pyramidale" describióse por Leonid Averyanov y espublizóse en "Repertorium Specierum Novarum Regni Vegetabilis, Beihefte" 5: 123. 1920 
Ocimum americanum
Ocimum americanum o albahaca llima ye una especie de planta herbal añal perteneciente a la familia de les lamiacees, orixinaria y llargamente distribuyida nos trópicos del Vieyu Mundu; naturalizada en Mesoamérica, Perú, Bolivia, Brasil. Ye una planta herbal añal con flores de color blancu o lavanda. Ye usada como planta melecinal.
Son yerbes añales o perennes de vida curtia, qu'algamen un tamañu de 0.15-0.5 m d'altor; tienen tarmos solitarios, dende un raigañu axonomorfa, llibremente ramificaos distalmente, pelosos con tricomas retrorsos. Fueyes 8-25 × 5-20 mm, ovaes a elíptiques, dambes superficies más o menos glabres, puntiáu-glandulares, la base atenuada, los marxes enteros na parte más ancha, serraos distalmente, el ápiz agudu; pecíolus 2-15 mm. Flores con brácteas subxacentes persistentes; brácteas hasta 5 mm, enteres, escasamente puberulentas; pedicelos 3-4 mm. Mota florífero 2-3 mm; mota granible 3-4 mm, el llobu cimeru de volao decurrente, el gargüelu abiertu con un trupu aníu de tricomas per dientro. Corola 4-6 mm, blanca a rosado-púrpura, el tubu 4-5 mm. Estambres colos filamentos cimeros glabros, apendiculaos. Nozuques 1.5-2 mm, pardu escuru. Introducida, árees alteriaes. 
"Ocimum americanum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Centuria I. Plantarum" ... 15–16. 1755.
Ocimum: nome xenéricu que remanez del griegu antiguu "okimo" usáu por Teofrasto y Dioscorides pa referise a la yerba arumoso.
americanum: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en América.
Ocimum basilicum
"Otres plantes col mesmu nome vulgar en Albahaca
Ocimum basilicum denominada vulgarmente como albahaca o alhábega, ye una yerba arumosa añal de la familia de les lamiacees nativa de Irán, India y otres rexones tropicales d'Asia, que lleva siendo cultivada dellos milenios.
L'albahaca ye una yerba añal, cultivada como perenne en climes tropicales, de crecedera baxa (ente 30 y 130 cm), con fueyes opuestes d'un verde polencu, ovales o ovaes, dentaes y de testura sedosa, que miden de 3 a 11 cm de llargor por 1 a 6 cm d'anchor. Emite espigues florales terminales, con flores tubulares de color blancu o violáceo les cualos, a diferencia de les del restu de la familia, tienen los cuatro estames y el pistilu sofitaos sobre'l llabiu inferior de la corola. Tres la polinización entomófila, la corola esprender y desenvuélvense cuatro aquenios redondos nel interior del mota bilabiáu.
Esta planta ye bien sensible a les xelaes. Cultívase namái por granes, que pueden semase en pebidales o tiestos nun invernaderu a principios o mediaos de la primavera. Rique una posición soleyera, anque en climes de branos bien calorosos estima daqué de solombra y suelos fértiles, permeables y húmedos.
La mayoría de les distintes variedaes d'albahaca cultivaes en munches rexones d'Asia tienen un sabor paecíu al clavo "(Eugenia caryophyllata)", que ye xeneralmente más fuerte qu'el de les variedaes europees.
Tamién ye frecuentemente usada na cocina mediterránea; puede consumise fresca o seca p'arreglar tanta ensalaes, sopes de verduras, mueyos p'acompañar platos de pasta ―el famosu mueyu italianu de pesto llevar como ingrediente principal―, como guisos de too tipu de carnes.
La yerba fresco puede caltenese nel frigoríficu mientres curtios periodos de tiempu guardada nuna bolsa de plásticu o mientres periodos más llargos nel conxelador, si escaldiar rápido n'agua ferviendo. Tamién pueden caltenese les fueyes fresques nun tarru con una plizca de sal y cubiertes con aceite d'oliva.
Otra forma de calteneles ye enguedeyales en papel de cocina llixeramente húmedu y dempués volver enguedeyales en papel d'aluminiu. Por que nun s'amacigar nel momentu de picar, tienen de llavase enantes de guardales nel frigoríficu. Nel momentu d'utilizales, sacar del frigoríficu y píquense; d'esa manera nun se van amacigar.
Ente les ellaboraciones culinaries más característiques nes qu'intervien l'albahaca como ingrediente figuren "Parmigiana di melanzane (Berenxenes a la parmesana)", "Pataques Cajún", "Pasta (o pizza) con tomate y albahaca", "Pollu a la vietnamita", "Pastel chilenu de choclo" o "Curry Thai", según toes aquelles recetes nes qu'intervien el mueyu Pesto, orixinaria de Liguria, que'l so ingrediente fundamental ye esta yerba arumoso. Nel Reinu Xuníu l'albahaca intervien nel amiestu tradicional pa ellaborar salchiches.
La especie "Ocimum tenuiflorum", estrechamente rellacionada cola albahaca, ye una yerba sagrao na India, onde se llama "tulasí" o "tulsí".
Según les escritures sagraes hinduistes, esta planta divina ye bien querida pol dios Visnú.
Anque nun ye bien utilizada culinariamente na India, el "Áiur-veda" encamienta les sos fueyes pa preparar un té como remediu de resfriaos.
Ye un ingrediente bien común na cocina tailandesa, vietnamita y china, pol so fuerte sabor paecíu al anís "(Pimpinella anisum)"; usar pa condimentar el curry y les verduras salteaes.
La planta foi frecuentemente considerada como venenosa, en tantu delles lleendes africanes afirmen que protexe de los escorpiones. Ente que ciertes tradiciones europees aseveran que ye un símbolu de Satanás, en llugares como la India ye por demás reverenciada. Per otra parte, na antigua Grecia representaba l'odiu, la desgracia y la probeza, pero na actualidá en Italia ye un símbolu d'amor.
Anguaño ye considerada pola Ilesia ortodoxa griega una planta santa yá que, según la tradición, el golor de l'albahaca empunxo a Santa Helena hasta atopar la Santa Cruz.
Na localidá ciudadrealeña de Bolaños de Calatrava (España), l'albahaca ye símbolu de les sos fiestes patronales, que reciben tamién el nome de Fiestes de l'Albahaca. La xente cultiva esta planta mientres tol branu pa, llegáu'l mes de setiembre, llevala como ufrienda al Cristu de la Columna, patrón de Bolaños. Mientres el mes de setiembre puede notase el golor d'esta arumosa planta qu'engalana les cais, patios y cases de Bolaños. Amás, el día del patrón, el 14 de setiembre, mientres la procesión del Stmo. Cristu de la Columna, la xente refundia albahaca picao como ufrienda al pasu del Cristu. Tou esto fai que al Cristu conózase-y tamién col nomatu de Cristu de l'Albahaca.
Na localidá valenciana de Bétera cultívense exemplares de más de dos metros d'altor y de ente 2,5 y 4 metros d'anchor pa la ufrienda dedicada a la Virxe de l'Asunción, na tradicional fiesta de -yos Alfàbegues. La técnica emplegada pa consiguir dicha magnitú caltiense de callao.
N'España, na Rexón de Murcia y na provincia de Alicante denominar davezu «alhábega» a l'albahaca y utilízase contra los mosquitos.
En delles cultures caribeñes considerar con poderes naturales qu'estornen les males influencies espirituales (espíritos escuros) y atraen les corrientes positives de los espíritos de lluz. En Cuba ye bien usada en sesiones espiritistas y ye costume pasar un ramu frescu pela cabeza y el cuerpu del médium. Ente espiritistes y médiums, l'albahaca ye la yerba más encamentada pa los creyentes.
Nesti aspeutu, en ciertes rexones del centru de Méxicu, l'albahaca ye utilizada p'atraer la fortuna, asitiando un tiestu cola yerba na puerta o en dalguna ventana d'una tienda o negociu; el desenvolvimientu de la planta ye signu de la bonanza del negociu, pos demuestra lo cuidadoso que ye'l dueñu tantu del negociu, como de la planta.
L'aceite esencial d'albahaca ye ricu en estragol (1-alil-4-metoxibenceno), un potente carcinóxenu (para hepatomes) y genotóxico natural, en mures y aguarones. En septiembre de 2001 el Comité Científicu de la Unión Europea emitió una opinión qu'encamienta amenorgar la esposición y acutar l'usu del estragol, ensin podese establecer una llende segura pa la esposición a esta toxina d'acción lenta (nun hai nicios de nenguna tosicidá aguda o subaguda). Nun se determinó directamente la carcinogenicidad nin la teratogenicidad de l'albahaca na dieta humana. Paez razonable desaconseyala explícitamente a les muyeres n'edá fértil y embarazaes.
Pa otros usos melecinales, ver: Plantes melecinales.
"Ocimum basilicum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en 1753 en "Species Plantarum" (2: 597).
basilicum: epítetu llatinu de "basilicum", con orixe nel griegu antiguu "basilikon" (python) ("planta real, maxestosu"), a partir de "basileus" "rei".
Ocimum gratissimum
Ocimum gratissimum o albahaca de clavu, conocida nel so llugar d'orixe como African Basil, y en Hawaii como Wild Basil, ye una especie de planta melecinal perteneciente a la familia de les lamiacees. Ye orixinaria de les rexones tropicales y subtropicales del Vieyu Mundu.
Ta naturalizáu en Hawaii.
El aceite esencial de "Ocimum gratissimum" contién eugenol y amuesa evidencies d'actividá antibacterial. Nun estudiu efectuáu sobre cabres, tamién atoparon que l'aceite esencial tien actividá vermífuga. Una prueba sobre cobayes atopó la evidencia de que l'aceite esencial relaxa los músculos del intestín pequeñu, col usu tradicional de la planta pa tratar los trestornos gastrointestinales. Un estudiu sobre aguarones tamién atopó evidencies de qu'un estractu de la fueya de la planta puede prevenir la foria. 
"Ocimum gratissimum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 1197. 1753.
gratissimum: epítetu llatinu que significa "el más prestosu".
subsp. gratissimum. Rexones tropicales y subtropicales del Vieyu Mundu.
subsp. iringense Ayob. ex A.J.Paton, Kew Bull. 47: 417 (1992). De Tanzania.
var. macrophyllum Briq., Bull. Herb. Boissier 2: 120 (1896). De África tropical a Indochina.
Ocimum tenuiflorum
Ocimum tenuiflorum ye una planta arumosa de la familia de les lamiacees, que na India considérase una albahaca sagrada.
Ye un parrotal erecto con munches cañes, d'unos 30 a 60 cm d'altor, con fueyes opuestes de color verde o moráu, con un arume fuerte y tarmos peludos.
Les fueyes tienen pecíolus, son ovales, d'hasta 4 cm de llargor, y con cantos llixeramente dentaos.
Les flores son llixeramente moraes, en recímanos allargaos.
Cultivar por motivos relixosos y melecinales, y pol so aceite esencial.
N'India hai dos morfotipos principales:
La planta de tulsí tien un rol importante na tradición vaishnava del hinduismu, na cual los devotos adoren diariamente a la planta y a les sos fueyes.
En delles tradiciones (especialmente nel vaishnavismo), un llar considérase vacíu si nun hai una planta de tulsí.
Dellos llares tienen hasta una docena de plantes de tulsí nel so patiu o xardín, formando un "Tulsí-van" (monte de tulsí) o "tulsí vrindavan" (‘[pequeña] Vrindávan de tulasís’).
En tol sur d'Asia conocer como planta melecinal, utilizada na medicina aiurveda.
Cháraka mentar nel "Charaka-samjitá", un antiguu testu aiurvédico.
Tamién se demostró que tulsí podría protexer contra'l envelenamientu por radiación y les tabayones.
Según Kuhn, la " tulasí" contién:
La planta "Ocimum tenuiflorum" úsase regularmente na cocina tailandesa, onde se la llapada "«Thai holy basil»" (‘albahaca sagrao tailandesa’), "kha-phrao" (กะเพรา) o "krapao" (กะเพรา) en tailandés.
El platillo más conocíu fechu con esta yerba ye'l "Pad kaphrao" (ผัดกะเพรา): carne de vaca, gochu o pollu tostada con fueyes de "Thai holy basil".
Nun se debe confundir col "horapa" (โหระพา), que xeneralmente se conoz n'inglés como "Thai basil" (albahaca tailandés, que ye una variedá de "Ocimum basílicum" o albahaca común).
Tampoco se debe confundir col "Thai lemon basil" (แมงลัก) o ‘albahaca tailandés de llimón’.
"Ocimum tenuiflorum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Centuria I. Plantarum" ... 15–16. 1755.
tenuiflorum: epítetu llatinu que significa "con flores delgaes"
Ocotea caparrapi
Ocotea caparrapi ye una especie de planta na familia Lauraceae. Ye nativa de Colombia y alcuéntrase particularmente nel conceyu de Caparrapí, Cundinamarca. Esta especie tamién ye conocida col nome de "Nectandra caparrapi".
"Ocotea caparrapi" conozse tamién por distintos nomes comunes, incluyendo "aceite de Caparrapí", "aceituno", "aguarrás", "amacey", "lloréu canelu".
Camargo (1969) rellata qu'en Caparrapí, (Cundinamarca) l'aceite llográu de la especie "Ocotea caparrapi" usar dende 1889 pa combatir fiebres palúdiques, afecciones bronquiales y pulmonares, según el reumatismu y enfermedaes de la piel (eczemes y herpes).
Los indíxenas Carare, emplegar pa tratar la mordedura de culiebras como la "taya" o "la pudridora" ("Bothrops asper" o "Bothrops atrox"), pa lo cual tómense unes gotes que s'apliquen sobre la ferida. Tamién usaben el "aceite de Caparrapí" pa tratar la mordedura de perros rabiosos y de rayes.
El aceite de Caparrapí estrayer principalmente del duramen. García Bariga, en 1974, cuenta que taladró un exemplar de "Ocotea caparrapi" hasta'l duramen, introdució un tubu y sacó gota a gota un aceite de color verde claru y de golor característico, nidiu y delgáu, que s'aferruñaba a mariellu anaranxao.
Tamién s'utiliza pa tratar el "hormiguillo", una afección del cascu mular, caballar y del ganáu, aplicándolo 2 ó 3 vegaes al día. Otru usu ye pa tratar la picadura d'aviespes o, quemando les sos fueyes, como ahuyentador de mosquitos.
Según el doctor Luis Daniel Convers, tamién puede ser usáu p'afecciones de tipu gonorrea y leucorrea. Pa ello, tien de cocese les fueyes y con esta agua llavar la parte afectada. Para úlceres de la piel tienen de tomase 2-5 gotes, 2 ó 3 vegaes al día. El doctor Gabriel Castañeda Usáu suxuri tomar de 5 hasta 20 gotes pal tratamientu de la llepra.
L'aceite de Caparrapí tien un índiz de refraición bien baxu y puede usase en microscopía como aceite d'inmersión. Martínez, en 1950, aislló a partir d'esti aceite un alcohol sexquiterpénico denomináu "capparropiol".
Dende l'aceite de "Ocotea caparrapi" llogróse aisllar Caparratriene, un hidrocarburu sesquiterpeno con significativa actividá inhibidora de la crecedera de cáncer.
"Ocotea caparrapi" foi descritu por Armando Dugand y espublizóse en "Rev. Acad. Colomb." 3: 396. 1940.
Ocotea quixos
Ocotea raimondii ye una especie de planta con flor fanerógama, na familia de les Lauraceae. Distribúise per Colombia y Ecuador.
De la canela utilízase la corteza seca del interior de los biltos.
"Ocotea raimondii" describióse por (Lam.) Kosterm. y espublizóse en "Recueil des Travaux Botaniques Néerlandais 35: 90", nel añu 1938. 
Oemleria cerasiformis
Oemleria cerasiformis, col nome común de Osoberry y Indian Plum, ye la única especie del xéneru Oemleria. Ye un parrotal orixinariu de la mariña del Océanu Pacíficu en Norteamérica, dende British Columbia, Canadá hasta'l El Condao de Santa Bárbara, California, Estaos Xuníos
Ye una de les primeres plantes de les que broten les fueyes y les flores a principios de la primavera. Algama los 1,5-5 m d'altor y tien les fueyes llanceolaes de 5-12 cm de llargu. 
Les fueyes son alternes, simples, caducifolies, xeneralmente elíptiques o oblongues, de color verde claru y nidiu pol fexe y más pálidu pol viesu, los marxes tán ondulaos. Les flores son dioiques, de color blancu-verde, pocu visibles, qu'apaecen n'abril y mayu. El frutu ye una drupa ovoide de color naranxa o mariellu cuando ye nuevu, pero de color negru azuláu cuando maurecen, con un tarmu coloráu.
La planta ye l'alimentu de les bárabos de les polilles "Aseptis adnixa.
"Oemleria cerasiformis" describióse por (Torr. & Gray ex Hook. & Arn.) Landon y espublizóse en "Taxon 24(1): 200", nel añu 1975.
Oenocarpus bataua var. bataua
"Oenocarpus bataua var. bataua" o "Jessenia bataua", la palma de seje, milpesos, unamo, ungurahua o patabá ye una planta de la familia de les palmeres. 
Ye una palma abondosa en zones húmedes y pluviales a menos de 1000 msnm al noroccidente de Suramérica dende Panamá hasta'l sur d'América tropical. Distribúise per Panamá, Venezuela, Colombia, Bolivia, Ecuador y Perú. Ente otros llugares, ye autóctona del Conceyu Cedeño (Bolívar), Estáu Bolívar, Venezuela, que'l so frutu forma parte de la tradición culinaria de la rexón.
Caracterizar por un estípite (tarmu) solitariu erecto, de 10 a 25 m d'altor y 20 a 30 cm de diámetru, llisu, conspicuamente anilláu. Tien de 10 a 16 fueyes terminales, pendulaes escontra los llaos, con peciolu de 1 a 50 cm y raquis de 3 a 7 m de llargor; ápiz acumináu, llimbu pinnáu, pinnas alternes d'hasta 2 m de llargu y 15 cm d'anchu, aprosimao 100 a cada llau, asitiaes nun mesmu planu. 
Inflorescencia de 1 a 2 m de llargor, con cerca de 300 raquilas d'hasta 1,3 m de llargu. Flores marielles con sépalos hasta de 2 mm y pétalos hasta de 7 mm.
Los frutos son negru-violáceos, oblongos, de 3 a 4 cm de llargor y 2 cm de diámetru, con exocarpio delgáu y llisu, mesocarpiu carnosu y ricu n'aceite d'escelente calidá, con 4 per cientu de proteína y pesu de 10 a 15 gramos cada unu, representáu la magaya'l 40 per cientu del pesu. Cada palmera produz ente 3 y 4 recímanos y cada recímanu tien más de mil fruto.
Tradicionalmente los indíxenes recoyeron el frutu y maurecer n'agua tibio pa preparar bébores refrescantes y en dellos casos pa estrayer l'aceite. Tamién ye comestible'l cogollo frescu y pa la realización de la arepa de corobas popular nel Estáu Bolívar. Amás na palma críense bárabos comestibles de coleópteros.
El aceite utilizar na medicina tradicional pa solliviar la tos y la bronquitis.
El raquis foi usáu pa fabricar fleches y les fueyes pa cestes o viviendes provisionales. La palma ye utilizada polos indíxenas pa la fabricación de cabanos llamaos churuata les cualos son usaes como vivienda de los indíxenas.
Nel futuru, esta palma podría ser industrializada pa la producción d'aceite, tantu pola calidá del mesmu, porque s'afai a suelos probes y la producción de frutos ye bien abondosu.
Tamién s'utilizó l'aceite que d'ella s'estrayi, sol nome de Aceite de Ungurahua, como rexenerador capilar.
La fruta dar ente los meses d'abril y mayu y della puédese llograr aceite, xabón, alimentu p'animales y la popular "Arepa de Coroba".
Tradicionalmente, los indios recoyeron el frutu y haber maurecíu na agua tibio pa preparar bébores y tamién pa estrayer aceite. Los sos drupas contienen ocho a diez per cientu d'aceite. El Meolo frescu tamién ye comestible. Amás de la palma de la mano pa crear besouros.
L'aceite utilizar na medicina tradicional pa solliviar la tos y bronquitis. y como tónicu pal pelo. Por cuenta de les sos constantes químiques, el sabor y el golor cuando refináu paécense enforma al d'aceite oliva. Tradicionalmente, aceite de patauá ye utilizáu poles comunidaes amazóniques nos alimentos fritos, y como tónicu pa tratar calvez.6 L'aceite ye bonu pa munchos problemes de salú y actúa como un laxante, remediu pa la tuberculosis, asma y otros problemes respiratorios. Tamién s'utiliza na producción de cosméticos, yá que puede ser utilizáu como un tónicu p'anidiar el pelo. Un famosu investigador que vivía nun pueblu Kayapó dixo que los indios atopábense más formosos, nutríos y sanos en mientres la fructificación de patauazeiro.
Oenothera biennis
La Oenothera biennis L. o onagra común, ye una especie botánica de planta herbal bienal de 0,5 a 1 m d'altor, perteneciente a la familia de les onagracees y una planta de xardín bien popular, nativa de Norteamérica, ciertes partes d'Europa y Asia. Les sos flores mariellu maciu abrir mientres la tarde, d'ende la so denominación de "onagra vespertina".
Les granes de la onagra común contienen acedu gamma-linolénico (GLA), un ácidu grasu esencial raru. L'aceite de diches granes, utilizar p'amenorgar los dolores del síndrome premenstrual.
Trátase d'una planta biañal qu'algama los 30-150 cm d'altor. Les fueyes son llanceolaes, de 5-20 cm de llargu y 1-2,5 cm d'anchu, producíes nuna apertada roseta nel primer añu, y que s'atopen n'espiral nel tarmu nel segundu añu. Les flores, de color mariellu maciu, de 2,5-5 cm de diámetru y con cuatro pétalos, son hermafrodites y prodúcense dende finales de primavera hasta finales del branu. Ábrense pela nueche (d'ende'l nome de "la primavera de tarde") y hasta cerca del mediudía siguiente. La flor tien un brillante néctar empón patrón, invisible en lluz normal, pero visible so la lluz ultravioleta, qu'ayuda a les sos polinizadores: Lepidópteros (caparines, poliyes y abeyes. El frutu ye una cápsula de 2-4 cm de llargu y 4-6 mm d'anchu, que contién numberoses granes de 1-2 mm de llargu, que apaecen cuando la cápsula estremar en cuatro secciones nel maduror.
Foi asignada al xéneru "Onagra", que da'l so nome a la familia de les onagracees. "Onagra" - "(comida de) onager" - foi utilizada per primer vegada en botánica en 1587 y nuna publicación inglesa en P. Miller's 1754 "Diccionariu de Xardín: Abridged". El so nome modernu, "Oenothera" - utilizáu per primer vegada per Linneo na so "Systema naturæ" - tien tamién un orixe rellacionáu col pollín, col significáu de "atrapa pollinos".
En griegu "oeno" significa "burru", mientres "thera" significa "coyer, atrapar, escorrer". Créese que'l nome referir a la cualidá de la planta que puede ser utilizada p'atrapar pollinos y otros animales. En 1860, William Baird suxurió, sicasí, que "oeno" podría ser interpretáu como "vieno" en griegu. Creía que se refería al fechu de que el raigañu comestible de "Oenothera biennis" utilizábase como un aditivu de sabor pal vinu.
La planta ye l'alimentu de les canesbes de la poliya "Eudryas brevipennis".
Númberu de cromosomes de "Oenothera biennis" (Fam. Onagraceae) y táxones infraespecíficos: 2n=14. 
Foi mentada per primer vegada en botánica en 1587 y nuna publicación inglesa en P. Miller's 1754 "Diccionariu de Xardín: Abridged".
De les granes de la onagra, tres una primer presión en fríu, llógrase un escasu y pervalible aceite desaxeradamente ricu en ácidos grasos esenciales (AGE). La onagra contién principalmente acedu linoleico y acedu gamma-linolénico (AGL). Dichos ácidos grasos denominar esenciales porque'l nuesu cuerpu nun ye capaz de producilos per sigo mesmu, polo que necesariamente tienen de ser incluyíos acaldía na alimentación.
De 3 a 6 g d'aceite de onagra al día, apurren aprosimao 270–540 mg de AGL.
L'aceite d'esta planta utilízase como analxésicu mientres la menstruación (eficacia, ensin efectos secundarios adversos, de la onagra nel tratamientu del síndrome premenstrual).
"Oenothera biennis" foi descritu per Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 346. 1753.
Oenothera rosea
Oenothera rosea ye una especie botánica de planta herbal bienal, perteneciente a la familia de les Onagraceae, reinal de Estaos Xuníos, Méxicu, Costa Rica, Guatemala, Bolivia, Ecuador, Perú, Arxentina, Uruguái. 
Ye una yerba que mide ente 15 y 45 cm d'altor. Tien les fueyes en forma de llanza cola parte media ancha, de cantu enteru o pocu ondulda y con nervadura bien marcada. Les sos flores son solitaries y de pétalos anchos que les faen trate casi cuadraes, de color rosa o violeta.
Ye orixinaria de Méxicu a Colombia y ta presente en climes templáu, semicálido, semiseco y templáu, ente los 200 y los 1100 msnm y los 1865 y hasta los 3900 msnm. Crez a vera de caminos, n'ocasiones cultivada en güertos familiares, establecer en montes tropicales caducifolios, subcaducifolio y perennifolios, carba xerófilu, espinosu y con mayor frecuencia en monte mesófilu de monte, montes de encino, de pinu, mistu de encino-pinu y de junípero.
L'usu principal d'esta planta toma diversos carecimientos o mancadures que se manifiesten na piel. Según el so nome popular más espublizáu indicar, en numberosos estaos del país emplegar nel tratamientu de cualquier tipu de golpes, yá sían nel estómagu o en dalguna otra parte del cuerpu. Suel utilizase'l fervinchu o'l cocimientu de tola planta, per vía oral o local, yá sía en forma d'emplastos o cataplasmes, fomentos o llavaos. En Michoacán, fierven la parte aérea y col cocimientu ponen llenzos sobre la parte estropiada y tamién faen un maceráu p'aplicar cataplasmes. En Pantepec y Mecapalapa, Puebla, amás d'usala en forma esterna, inxeren el té, tres veces al día. En Texcoco, Estáu de Méxicu, faen el fervinchu entemeciendo esta especie con otres plantes como la borraja ("Borago officinalis") y los pelos de elote ("Zea mays"), y tómase cuando hai dolor.
Coles mesmes, ye frecuente'l so usu como desinfestante y cicatrizante de cualquier tipu d'afecciones aparentes na piel, como mancadures infectaes, llagues, comición, erisipela y sarna. Nestos casos utiliza'l cocimientu o'l fervinchu, de manera local como cataplasmes, emplastos o en llavadures y n'ocasiones inxerir o lo empleguen en dambes formes. En Chiapas pa los granos, machuquen les fueyes y asitiar na parte afectada; ente que'l fervinchu de la planta completa utilizar en llavadures, cataplasmes y emplastos, tres veces al día. En Zapotitlán de Méndez, Puebla, pa tumores y postemas, preparar en cocimientu les fueyes xuntu cola yerba del cáncer (s/d), que bébese como enagua de tiempu. En Santiago Comaltepec, Oaxaca, pa feríes y raspaduras, beben el té de les cañes al que se-y amiesta aguardiente o lo apliquen como cataplasma caliente con sal y sulfa.
"Oenothera rosea" describióse por Charles Louis L'Héritier de Brutelle ex Aiton y espublizóse en "Hortus Kewensis"; or, a catalogue . . . 2: 3. 1789. 
Amapola de campu, rosilla, árnica, cáncer llisa, clamería, yerba cólica yerba del orín, yerba del golpe, manuelita, platillo, sinvergüenza, tapacola, tarapeni, yerba cólicu, yerba del golpe, zapotillo, zapotito.
Oldenlandia umbellata
Oldenlandia umbellata ye una especie de planta de crecedera lenta nativa de la India.
Un colorante coloráu destiñíu pue ser estrayíu de la corteza del raigañu de (preferiblemente) d'una planta de dos años. El raigañu colorante utilizar con un mordiente pa tiñir d'un color coloráu a texíos como'l percal, llana y seda.
Cultivar na mariña de Coromandel na India.
Esta planta ye bien conocida na medicina Siddha poles sos propiedaes astrinxentes. Tamién ye una melecina que puede alministrase pal asma bronquial, como una decocción de tola planta, una decocción fecha del so raigañu y regaliza na relación 10:4, o'l raigañu en polvu alminístrase yá sía con agua o miel.
"Oldenlandia umbellata" describióse por Carolus Linnaeus y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 119. 1753
Mathew * "Oldenlandia puberula" G.Don 
Olyra latifolia
Olyra latifolia ye una especie botánica de plantes gramínees de la familia de les poacees. Ye nativa d'África, y d'América.
Presenta culmos bambusiformes, d'hasta 5 m x 1 cm de diámetru; internodio llargu, glabro o híspido; nuedu glabrescente o híspido. Fueyes de vaines perennes, glabres o híspidas, con llimbos asimétricos, oblongues llanceolaos o linear llanceolaos, d'hasta 2 dm x 2-7 cm, largamente acuminaos, glabros y peciolu curtiu y pubérulo. Inflorescencia panícula piramidal, 8-17 cm (2/3 anchu a llargu); espículas pistilaes, pedicelaes, articulaes sobre les glumas; pedicelos engrosaos nel ápiz. Gluma persistente, 5-9 nervaduras, la 2ª casi'l doble de la 1ª; antecio ovaláu y mútico, 4-7 mm; espículas estaminaes con lema aristáu y la pálea acuminada.
"Olyra latifolia" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Systema Naturae, Editio Decima" 2: 1261. 1759. 
William Torres presenta una refecha lliturxa sanadora con esta sp. 
Huairasacha, pito, tibisí 
Oncoba laurina
Oncoba laurina, ye una especie de parrotal perteneciente a la familia de les salicacees. 
Dende Méxicu hasta Panamá.
Puede suministrar un sustitutu de aceite de chaulmugra pal tratamientu de la llepra (Pérez Arbelaez, Y. 1996).
"Oncoba laurina" describióse por (C.Presl) Warb. ex Engl. & Prantl y espublizóse en "Die Natürlichen Pflanzenfamilien" 3(6a): 19. 1894.
Oncoba spinosa
Oncoba spinosa ye una especiede la familia de les salicacees. 
Esta especie del sudeste africanu da grandes y fragantes flores blanques asemeyaes a les camelies, con vistosos estames mariellos y brillosos fueyes serruchaes que, xuntu colos raigaños del árbol, usar en África con fines melecinales. Los sos frutos, mariellu dorao y de 6 cm de diámetru, contienen una magaya comestible anque nada sabrosa. Los duros pulgos duren indefinidamente y úsense pa faer sonajeros y caxines de tosquilé. El tueru y les cañes tán armaos con escayos de 5 cm de llargu.
"Oncoba spinosa" describióse por Forssk. y espublizóse en "Flora Aegyptiaco-Arabica" 1: cxiii, 103–104. 1775.
Ongokea gore
Ongokea gore ye la única especie del xéneru monotípicu Ongokea perteneciente a la familia de les olacacees. Ye orixinaria d'África. 
Ye un árbol qu'algama un tamañu de 40 m d'altor, tueru rectu, cilíndricu, de 1 ¼ m de diámetru, non reforzáu, pero dacuando enchíu na base; atopar nel altu monte primariu, onde ye común, dende Sierra Lleona hasta S Nixeria, y amás na cuenca del Congo a República Democrática d'El Congi y Angola. 
Tien múltiples usos nel so llugar d'orixe com:
Usáu como albortivu, artritis, reumatismu, etc; tratamientos d'oyíu; xeneralmente curatibles; estimulantes de la lactancia (incl. veterinariu); laxante, etc; analxésicu
Contién taníns, que son astrinxentes. La corteza y fueyes: glucósidos, saponinas, esteroides. Tamién ácidos grasos, etc Kernel-oil, xabón y sucedaneos
Fáense productos de talla pa pasatiempos, preseos musicales, xuegos, xuguetes, etc. Los productos de materiales de construcción; carpintería y aplicaciones rellacionaes
Fáense bébores alcohóliques, estimulantes
"Ongokea gore" describióse por Jean Baptiste Louis Pierre y espublizóse en "Bulletin Mensuel de la Société Linnéenne de Paris" 2: 1313. 1897.
Ononis spinosa
La asnillo, balomaga, detien gües, espinía, gatilla, gatuna, gatuña, hierba toro, peñe de pollín, quiebra llabraos son nomes comunes de "Ononis spinosa".
Ye natural d'Europa, Asia occidental y Norte d'África onde crez en campos cultivaos y praderíes seques.
Ye una planta herbal perenne, maderiza, velluda y frecuentemente espinosa. Los tarmos son ríxidos y algamen 25-80 cm d'altor. Les fueyes son trifoliaes pola base o enteres de color verde escuru. Les flores son de color rosa vivu. El frutu ye una vaina.
"Ononis spinosa" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl." 2: 716. 1753.
Ononis: nome xenéricu que remanez del nome griegu clásicu utilizáu por Pliniu'l Vieyu pa "Ononis repens", una de les varies plantes del Vieyu Mundu que tien tarmos maderizos, flores axilares de color rosa o púrpura y fueyes trifoliaes con foliolos dentaos.
spinosa: epítetu llatinu que significa "con espinos"
Onopordum acanthium
Onopordum acanthium, llamáu comúnmente cardu burriqueru, alcachofa burriquera, ansarina o toba, ye una planta de la familia de les asteracees, que se naturalizó en tolos continentes.
Ye una planta biañal, que produz una gran roseta espinosa nel primer añu. Les plantes suelen granar na seronda, dempués de les primeres agües y esisten como rosetes en tol primer añu, formen una gruesa y carnosu raigañu pivotante que puede estendese hasta 30 cm o más pa reserva d'alimentos.
Nel segundu añu, la planta crez hasta algamar los 0.5-2.5 (-3) m d'altor y un anchor de 1,5 m. Les fueyes son de 10-50 cm d'anchu, son alternes y espinoses, de cutiu cubiertes de pelos blancos llanudos y cola superficie inferior más densamente cubierta que la parte cimera. Les fueyes son fondamente lobulaes con escayos llargos y ríxides a lo llargo de los marxes. Los pelos finos dan a la planta una apariencia abuxada. El tarmu principal pue ser de 10 cm d'anchu na base, y ta ramificáu na parte cimera. Cada tarmu amuesa una fila vertical de nales anches y espinoses (visible en forma de cinta de material de fueyes), polo xeneral de 2-3 cm d'anchu.
Les flores son en forma de globu, de 2-6 cm de diámetru, de color rosa escuru a lavanda, y prodúcense nel branu. Les yemes florales fórmense primero na punta del renuevu y más tarde na punta de les cañes axilares. Apaecen soles o en grupos de dos o trés na punta de les cañes. Les plantes son andróxines, tantu con pistilos y estames. Dempués del floriamientu, l'ovariu empieza la hinchadura y forma de 8.400 a 40.000 granes per planta.
Nativu de Europa Occidental y África del Norte hasta Asia y el Subcontinente Indiu.
Naturalizáu, y hasta cultiváu, n'otres partes del mundu onde apuerta a consideráu como plaga ("ex.gr." en Estaos Xuníos onde inclusive ta prohibíu en ciertos estaos ("i.y". Arizona).
Ye emblema nacional de Escocia, onde, curiosamente dúldase que sía realmente nativu.Ser tamién de la ciudá de Nancy, en que'l so escudu apaez, y de Lorena, en Francia.
Contién alcaloides, glucósidos flavónicos, aesculina (una saponina bien tóxica pa home y animales), taníns y otros principios amargosos. Tradicionalmente, los llabradores usar como ximistría contra la tos, les dolencies de la bixiga y les feríes mal encarnaes; tamién, el zusmiu lleldáu de los sos tarmos emplegar p'animar les fiestes y los antroxos.
Los receptáculos de los capítulos son ricos en inulina y comestibles de la mesma manera que la Alcachofa ("Cynara scolymus"). Son tamién comíos polos pollíns: d'equí unos de los sos nomes vernáculos, y quiciabes tamién l'orixe del nome del xéneru en Griegu/Llatín.
"Onopordum acanthium" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 827. 1753.
El nome xenéricu vien del llatín "ǒnǒpordǒn"/"ǒnǒpradǒn", deriváu del Griegu "όνόπoρδoν", de "όνό" «pollín» y "πορδον" «peu», ye dicir «peu de pollín», aludiendo a la supuesta propiedá de la planta de producir gases a estos animales cuando la comen, referenciáu como tal en Pliniu'l Vieyu, Historia naturalis ("27, 110, LXXXVII": ""Onopradon cum ederunt, asini crepitus reddere dicuntur."").
El epítetu llatinu "acanthium" significa «espinosu».
Ophioglossum vulgatum
La llingua de culiebra (Ophioglossum vulgatum) ye un felechu de la familia botánica de les Ophioglossaceae. Trátase d'una planta melecinal d'interés como vulneraria y astrinxente. Na Comunidad Valenciana considerar en peligru d'estinción.
Trátase d'una planta rizomatusa, con un rizoma fibrosu y curtiu, del cual remanez una sola fueya, raramente dos, con dos segmentos. El segmentu maneru ye oval-llanceoláu, con nerviación reticulada; el fértil, opuestu al estéril, tien esporangios dispuestos en forma d'espiga, opuestos ente sigo. Los esporangios tienen dos valves que faciliten la so apertura. 2n=480, 720.
Crez en casi tol Hemisferiu Norte: norte d'América, norte d'Asia, Europa y norte d'África; tamién en África del Sur. Na Península Ibérica atopar nos Pirineos, Montes Universales, sierra de Gredos ya inclusive nos montes béticos.
Ophiopogon bodinieri
Ophiopogon bodinieri, ye una pequeña especie de planta perenne perteneciente a la familia de les asparagacees. Alcuéntrase en Asia.
Ye una planta de fueya perenne estolonífera. Raigaños delgaos, polo xeneral cola parte tuberosa cerca de la punta. Les fueyes basales, en bucles, sésiles, de 20 - 40 × 1 - 4 mm, el marxe serráu. El escapo de 15 - 35 cm. La inflorescencia nuna panícula amenorgada, de 1 - 7 cm, con delles a munches flores, brácteas marielles, lliniales. Les flores solitaries o en pareyes; pedicelo 5-8 mm. Tépalos blancos y de color púrpura o amarellentáu, acoloratáu tiñíu. Granes subglobosas o elipsoides, 5-6 mm de diámetru. Fl. Xunu-agostio, fr. Agostio-ochobre.
Alcuéntrase nos montes, carbaes, fasteres a lo llargo de ribayos, llugares húmedos nes fasteres cubiertes de yerba, a una altitú de 500 - 3600 metros en (Gansu, Guizhou, Henan, Hubei, Shaanxi, Xizang, Yunnan, Sichuan, n'China, Bután y Taiwán.
Los raigaños tuberosas utilícense como planta melecinal.
"Ophiopogon bodinieri" describióse por Augustin Hector Léveillé y espublizóse en "Mem. Pontif. Accad. Romana Nuovi Lincei 23: 343", nel añu 1905.
Ophiopogon nome xenéricu que remanez del griegu "ophis", "culiebra", y "pogon", "barba", mas probablemente refiriéndose a los sos fueyes.
bodinieri: epítetu 
Ophiopogon japonicus
Ophiopogon japonicus, ye una pequeña especie de planta perenne perteneciente a la familia de les asparagacees. Ye nativa de Xapón.
Ye una planta de fueya perenne, cespitosa. Les fueyes son lliniales de 20-40 cm de llargu. Les flores son de color blancu a lila pálidu, que se producen nun curtiu recímanu nun tarmu de 5-10 cm. El frutu ye en forma de bayes de color azul de 5 mm de diámetru. Los raigaños son estolones grandes con raigaños tuberosas.
Na medicina tradicional china "Ophiopogon japonicus", ye conocida una yerba pa tratar el defectu de yin. Según "Chinese Herbal Medicine Materia Medica", la yerba ye duce, llixeramente amargosa y llixeramente fría, entra nes canales de corazón, los pulmones y l'estómagu y nutre el yin del estómagu, el cuayu, el corazón y los pulmones, esanicia'l calor y l'irritabilidá asélase. Créese que ye útil pa cortar la tos seca, la llingua y boca seca y l'estriñimientu. "Liriope spicata" utilízase como un sustitutu.
Tamién se cultiva como planta ornamental, apurriendo una escelente cubierta vexetal . Dellos cultivares fueron escoyíos, ente ellos 'Albus' (flores blanques), "Compactus" y "Kyoto Dwarf '(formes nanes, de non más de 4-5 cm d'altor), y' Silver Mist" (variáu, con rayes blanques nes fueyes) . De cutiu viéndese como planta decorativa p'acuarios d'agua duce, anque nun ye una verdadera planta acuática, puede floriar per unos meses y depués muerren. Anque resistente a temperatures d'aprosimao -20 º C n'estáu latente pel hibiernu al campu y nel suelu normal, cuando se caltienen totalmente somorguiaes riquen temperatures de l'agua de 18-25 ° C. Crez bien a plenu sol o solombra parcial. L'espardimientu facer a partir de biltos llaterales.
"Ophiopogon japonicus" describióse por (Thunb.) Ker Gawl. y espublizóse en "Botanical Magacín 27: pl. 1063", nel añu 1807.
japonicus: epítetu geográfco qu'alude al so localización en Xapón.
Ophryosporus macrodon
Ophryosporus macrodon ye una especie de parrotal perteneciente a la familia Asteraceae.
Ye orixinaria de Suramérica onde se distribúi por Arxentina y Bolivia. 
Derivaos diprenilaos de p-hidroxiacetofenona pueden aisllase de "Ophryosporus macrodon".
"Ophryosporus macrodon" describióse por August Heinrich Rudolf Grisebach y espublizóse en "Abhandlungen der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen" 24: 173. 1879. 
Opuntia
Opuntia ye un xéneru de plantes de la familia de les cactacees que consta de más de 300 especies, toes naturales del continente americanu, y qu'habiten dende'l norte de Estaos Xuníos hasta la Patagonia, onde crecen de forma montesa. Fueron introducíes n'Europa polos conquistadores y naturalizáronse fácilmente na rexón mediterránea. La especie tipu ye "Opuntia ficus-indica", conocida popularmente como nopal, tuna o chumbera; los sos frutos comestibles, les tunes o figos chumbos, son bien populares en Méxicu, Chile, Noroeste d'Arxentina, Perú, Sicilia y nel sur d'Italia, les Islles Canaries, Andalucía, Marruecos y el Llevante español (de los qu'inclusive se fabrica xeláu, cerveza, ver Spoetzel Brewery, Shiner Prickly Pear Beer, en Shiner, Texas).
Esti estensu xéneru toma plantes de bien distintos tamaños, dende la pequeña "Opuntia microdasys" var. "albispina", llamada comúnmente “nala d'ánxel” polos sos gloquidios de diminutos escayos blancos que-y dan un aspeutu cardoxu, hasta especies arbustives o arbóreas con tueru y copa, como "Opuntia leucotricha", que puede llegar a midir 5 m d'altor. Son plantes bien rústiques y ramificaes, con cañes bien estendíes o inclinaes. Los segmentos (cladodios) son característicos del xéneru, con apariencia de fueya carnosa, planos y xeneralmente ovales; tienen la capacidá de convertise en tarmos y de la mesma emitir nuevos segmentos y flores.
Otra peculiaridá son los gloquidios alredor de les areolas; cojincillos de diminutes y finos escayos (como pelos) que dan a delles especies aspeutu cardoxu. El manexu d'estes especies tien de faese con muncho curiáu, una y bones estes espiníes esprender a la simple fregadura y, cuando entren en contactu cola piel, producen comición y encarnizamientu.
Delles especies tienen duros escayos, d'hasta 10 cm de llargu, recubiertes por una vaina dentada en sentíu opuestu, polo que si se claven na piel la estracción suel ser daqué doliosa.
Les flores d'estes plantes son grandes, bien abiertes, d'aspeutu de sativa y de colores que varien ente'l mariellu, naranxa, colloráu y hasta púrpura, apaecen nes areolas, nos cantos de los segmentos, pudiendo nacer inclusive nes areolas de los frutos. Los frutos tienen un sictoma relaxante, lo qu'anicia un grupu de frutos arrecimaos surdíos de cada flor.
El nopal ye unu de los símbolos nacionales de Méxicu; alcuéntrase-y afiguráu nel escudu nacional sosteniendo la águila real que taramia la culiebra, enraigonáu nuna pequeña isla de piedra sobre l'agua, (en Méxicu hai 8 especies reinales).
Esta planta ye parte de la mitoloxía mexica, na que se considera como la "planta de la vida", yá que aparentemente nunca muerre, cuidao que al ensugase puede dar vida a una nueva planta.
Según los mitos mexicas, el primera nopal nació del corazón de Copil, el fíu de Malinalxóchitl, quien, al tratar de vengase del so tíu Huitzilopochtli por dexar sola a la so madre, foi mandáu a matar per este. Según cuenta la lleenda, Huitzilopochtili mandó saca-y el corazón a Copil, y que depués fuera soterráu nunos peñascos. A otru día apaeció'l primera nopal: con escayos de valiente guerreru y flores d'un fíu que defende a la so madre.
Los cladodios mozos d'esti cacto son usaos na cocina mexicana pa preparar el platu llamáu "nopalito" o "ensalada de nopales", pal que tamién s'emplega cilantro y sal. El nopalito ye baxu en carbohidratos y puede ayudar nel tratamientu de la diabetes.
Los frutos (conocíos como tunes en Arxentina, Perú, Chile, Uruguái y Méxicu, tunos y figos picos en Islles Canaries, y figos chumbos nel restu d'España) son duces, comestibles y bien apreciaos. Esiste tamién una especie ("Opuntia joconostle") que produz tunes llamaes comúnmente "xoconostle" (pronunciáu “shoconostle” o “joconostle”), que significa «tuna agria» o «tuna aceda». La particularidá d'estos frutos ye que'l pulgu ye bien gruesa, comparada con otres especies de tunes (hasta 2 cm). Estos frutos utilícense principalmente na cocina como postre (inclusive sacáu de la nevera pel branu pa enfrescar) y pa la preparación de ciertos mueyos, pa la preparación de dulces y xelaos (como'l popular arrope de tuna en Arxentina), como condimento, como aperitivo y tamién como planta melecinal (fervinchu pa la tos, migraña y dolor de cabeza). Amás, comprobóse a nivel médicu la so eficacia nel amenorgamientu de glucosa en sangre, polo que ye una alternativa nel tratamientu de la diabetes.
Los frutos del nopal son ricos en fibra y vitamines, especialmente vitamina A, vitamina C y vitamina K, según vitamina B2 y vitamina B6; tamién contienen minerales como calciu, magnesiu, potasiu, fierro y cobre. 
El xéneru foi descritu por Philip Miller y espublizóse en "The Gardeners Dictionary"...Abridged...fourth edition vol. 2. 1754.
Opuntia: nome xenéricu que provién del griegu usáu por Plinio pa una planta que creció alredor de la ciudá de Opunte, en Grecia.
Opuntia basilaris
La Opuntia basilaris ye una especie del sudoeste de EE. XX., mayormente nel desiertu de Mojave y nel desiertu de Coloráu, y nel noroeste de Méxicu. 
Son pequeños cactos del xéneru "Opuntia", algamando 6 dm d'altor. Una sola planta puede consistir de centenares de tarmos carnosos y esnachaos. Son azul buxos, con un llargor de 14 cm y máximu d'anchu de 10 cm y 1-1,5 cm d'espesura. Son usualmente ensin escayos, y sicasí tienen barbes, llamaes gloquidios, que fácilmente enfusen la piel. Les flores rosa purpúreas salen en primavera y empiezos del branu.
Dellos espertos consideren a esta sp. una plena especie (Bowen 1987, R. van de Hoek). Ye única ente les variedaes de "Opuntia basilaris", con escayos, amás de barbes; esto indica que la especie varia enforma na so fenotipu.
"Opuntia basilaris" contién 0,01 % de mescalina y de 4-hidroxi-3-5-dimetoxifenetilamina.
"Opuntia basilaris" describióse por Engelm. & Bigelow y espublizóse en "Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences" 3: 298–299. 1856.
Opuntia: nome xenéricu que provién del griegu usáu por Pliniu'l Vieyu pa una planta que creció alredor de la ciudá d'Opus en Grecia.
basilaris: epítetu llatinu que significa "basales".
Hai dos subespecies y delles variedaes d'esta especie:
Opuntia ficus-indica
Opuntia ficus-indica, comúnmente conocida como, ente otros, chumbera, tuna, nopal, ye una planta de la familia de les cactacees. Hai variedaes de tuna que se conocen como "huaquru","mancaullu ", "paullunchu".
Planta arbustiva de la familia de les cactacees. Como la mayoría de los miembros d'esti xéneru escarez de fueyes nomofilas, los segmentos o "cladodios" en que s'estrema, son tarmos capaces de ramificase, emitiendo flores y frutos. Estos tarmos son planos, ovales y de color verde mediu. Tienen dos clases d'escayos, axuntaes nos "gloquidios" (especie de cojincillos) de les areolas, unes llargues y dures, y otres curties y fines con aspeutu velloso, conocíes como “penepes” na zona cordillerana d'Arxentina.
Les flores, en forma de corona, nacen de les areolas nos cantos de los segmentos. Floria una vegada al añu y tantu el frutu como la flor pueden ser de diversos colores, dende'l mariellu en candia.
El frutu maduru ye una baga de forma ovalada con diámetros d'ente 5,5 y 7 cm, un llargor de 5 cm a 11 cm y un pesu variable ente 43 y 220 g.
Una hipótesis plantega que ye orixinaria de Mesoamérica (Méxicu), esta Cactaceae atopar dende les praderíes canadienses hasta'l estrechu de Magallanes, y ye naturalizada y cultivada nel mundu enteru dende tiempos inmemorables y forma parte de la economía agrícola en munches zones grebes y semiáridas del mundu.
Los segmentos frescos d'esti cactus contienen alredor d'un 90% d'agua. Los frutos, un 12% d'azucre y 6,75% de materies nitrogenaes, amás d'ácidos orgánicos (alredor del 0,10%), con un característicu colorante ente colloráu y anaranxáu, lo que provoca que, al consumilo, la orina tiñir d'esi color.
El grau de maduror en que se colleche dependi del mercáu al que va destinada la tuna. El grau de maduror ye importante pa caltener el productu en bones condiciones mientres el tiempu necesariu hasta'l consumidor final. Ente los índices visuales pa determinar el grau de maduror tán:
El frutu tien na superficie una especie d'escayos bien finos conocíes como peluses o “penepes”, que son fuertes cuando'l frutu esta verde, pero vuélvense fráxiles y fáciles d'esprender a midida que ésti avanza nos sos graos de maduror.
Esisten diferencies vultables de la grosez del pulgu ente un frutu verde y uno qu'empecipia la so maduración, según ente los de distintos graos de maduror. (Ésti ye un métodu bien suxetivu).
Llograr de los cladodios, d'aprosimao 5 cm de llargu. Desagafar nel llaboratoriu dempués de desaposialos de los escayos. Darréu desagáfense con etanol al 70% mientres unos segundos, siguíu por una sumersión en hipoclorito de calciu al 6% mientres 10 minutos. Xuagar de siguío con agua manero y fracciónase n'aprosimao 30 fracciones con siquier una areola. Cultívense de la mesma nun mediu apropiáu, por casu Murashige y Skoog con complementos de distintes concentraciones de beciladenina.
Una vegada inoculaos los explantes, caltener a condiciones normales de micropropagación de lluz y temperatura, siendo que se presenta la rexeneración de la planta a partir del explante nunos 40 díes. Trescurríos 25 díes de cultivu, cortar a lo llargo los biltos y refúgase el meristema apical, cultivándose les metaes nel mediu de BA 10µM. Diches metaes producen aprosimao 60 explantes con yemes llaterales, que de la mesma pueden refaer en promediu 15 biltos por explante; d'últimes quier dicir que pueden llograse 900 biltos axilares en 55 díes de cultivu d'un cladodio de 5 cm, lo cual xubiría a 25000 biltos n'aprosimao 3 meses de cultivu.
Tocantes a la xeneración de raigaños, confirmóse que les mesmes son formaes bonalmente o pueden ser aguiyaos pola adición de auxinas.
Esta especie cultívase, ente otros llugares, en Méxicu, Perú, España, Sicilia, les mariñes del sur de Italia, Marruecos, Arxelia, Exiptu, Israel, Arabia Saudita, Brasil, Chile, el norte d'África, según en Eritrea y en Etiopía, onde la fruta ye llamada "beles".
Rústica y espinosa, esta planta ye tamién característica del norte arxentín, estendiéndose hasta la zona greba de Córdoba. Dar en paraxes grebes, secos, onde de normal nun habita nengún cultivu. El cultivu de la tuna nesti país nun s'esplota económicamente, atopándose de casualidá, y siendo considerada una planta montesa. Ye costume'l so consumu per parte de la población local, inxiriéndose preferentemente frescu o tamién procesáu en forma d'un dulce rexonal llamáu arrope.
Denominar "tunal" o "nopalera" al sitiu onde abonda.
Estudios del ADN indiquen que "O. ficus-indica" foi adomada a partir d'especies de "Opuntia" del centru de Méxicu.
La planta espandir a munches partes d'América en tiempos precolombinos, y tres la llegada de los europeos estender a munches otres partes del mundu, especialmente pola cuenca mediterránea, onde se naturalizó. Esta espansión viose favorecida pol tresporte de les plantes vives nes embarcaciones pa evitar el escorbutu.
Por cuenta del so potencial colonizador y constituyir una amenaza grave pa les especies autóctones, los hábitats o los ecosistemes, foi catalogada nel Catálogu Español d'Especies Exótiques Invasores, aprobáu por Real Decretu 1628/2011, de 14 de payares, col nome de "Opuntia maxima" , tando prohibida n'España la so introducción nel mediu natural, posesión, tresporte, tráficu y comerciu.
Anque la chumbera esti nel Catálogu d'Especies Exótiques Invasores, tantu'l Cultivu como la comercialización de los sos frutos tán dexaos n'España con delles restricciones (Como cultivar llugares destinaos a actividaes humanes) cultivar y comercializar ye llegal y ríxese poles lleis d'Agricultura al ser un recursu alimenticiu.
Méxicu ye'l mayor productor mundial de tuna, con 72.500 hai dedicaes a les "tunes" y 10.500 a los "nopales".
Esisten más de 300 especies de tunes, pero pa consumu namái s'utilicen 12. "Opuntia ficus-indica" ye la única que se cultiva pa consumu humanu y animal.
El so cultivu realizar en tierres de poca calidá y con escasez d'agua.
El nopal tuvo gran usu a lo llargo de la hestoria per parte de les cultures asitiaes sobre'l territoriu mexicanu. Tanto ye asina que son diversos los vocablos que cada cultura, nel so respectivu idioma, usó y usa pa referise a esti vexetal:
La importancia cultural del nopal na hestoria mexicana refléxase inclusive na presencia d'esta planta nel escudo y la bandera del país, qu'inclúin la representación d'un nopal sobre'l qu'una águila taramia a una culiebra.
Esiste una gran diversidá de tunes, con una amplia gama de sabores y colores, que dexaron un variáu usu gastronómicu del nopal na cocina mexicana.
Eses tunes conocer en Méxicu colos nomes de:
tuna camuesa, :
tuna mansa, :
tuna lleonera, :
tuna mariella, :
tuna teca, :
tuna ranchera, :
tuna tapona, :
tuna palmita, :
tuna pachona, :
tuna chavena, :
tuna duraznilla, :
tuna pintadera, :
xoconostle.
El frutu en sí ye una escelente llambionada refrescante, y el númberu de maneres de preparar tantu en guisos duces como salaos ye tan diversu como la variedá de tunes.
Ellabórense recetes, como'l miel de tuna o melcocha, el quesu de tuna, la mermelada, el colonche (pulque de tuna), el néctar o les tunes cristalizaes.
Esisten plantíos de tunales n'andar del Perú: la mayor producción montesa atopar nos valles interandinos nes rexones de Ayacucho, Huancavelica, Apurímac, Arequipa, Ancash, Llima y Moquegua, ente otres.
El cultivu de la tuna tecnificada baxu riego por pinga ta allugada en Colca (Arequipa) y supera les 20.000 plantes per hectárea, con escelentes resultancies.
Esta especie cultívase (como otres especies de "Opuntia" y de "Nopalea") pa sirvir de güéspede a la cochinillana grana, que produz tinturas coloraes y purpúreas con un grau de pureza de 18 a 20% d'acedu carmínico, a diferencia d'otros países productores, polo que Perú ye'l mayor productor y esportador del mundu. Esta ye una práctica que data de la dómina precolombina.
Tien gran diversidá de ecotipos:
Colos frutos ellaboren mermelada y llicor.
Como fruta de mesa utilicen la tuna blanca y la morada, por ser frutos de bona calidá y preferíos pol públicu.
Chumbera (8), chumbo, figu, figu chumbo (5), figu de tuna, higochumbo (2), figos blancos, figos blancucos, figos de viña, figos malagueños mariellos, figos moscateles, figal chumba (5), figal d'Indies, figal de la India, figal de pala (2), figal de tuna, figal tuna, nopal (4), nopalera (4), pala, penca, tuna (4), tunal. Los númberos ente paréntesis indiquen la frecuencia del vocablu.
En Canaries: "figu pico" o "tunu"; llámase "tunera" a la planta, y "penca" a la fueya.
En Méxicu les paletes nueves de la planta peracábense como verdura "(nopales)" y el frutu como tal "(tuna)".
En Marruecos y la zona mediterránea onde se cultiven son bien apreciaos y aprovéchense tantu'l frutu "(figu chumbo)" como'l cactus en sí, esti postreru pa forraxe.
La tuna:
El nopal:
En medicina natural, los frutos son consideraos astringentes, y, les palas fresques, calecíes al fornu, utilícense como emolientes, asitiaos en forma de cataplasma sobre la zona afectada.
Munches persones peracaben la tuna pol so prestosu sabor, ensin conocer los beneficios que puede apurrir al so salú. La fruta, en toles sos variedaes (blanca, colorada y anaranxada) tien propiedaes nutricionales: contién vitamines, tales como tiamina, niacina y riboflavina, amás de minerales esenciales, como calciu, fósforu, potasiu, fierro, seleniu, cobre, cinc, sodiu y magnesiu.
Los componentes de la planta de nopal tán acomuñaos tamién a la medicina tradicional, yá que s'emplega en tratamientos pa la foria, el cáncer de próstata y úlceras. Tien, amás, propiedaes diurétiques, y ameyora la dixestión.
Tamién s'inclúi como parte del adobe, impermiabilizándolo.
Como espesante y adherente caseru de la pintura a l'agua (por casu:Cal).
"Opuntia ficus-indica" describióse primero por Carlos Linneo en "Species Plantarum", vol. 1, p. 468 en 1753 como "Cactus ficus-indica" y atribuyida al xéneru nuevu "Opuntia" y publicada en "The Gardeners Dictionary", ed. 8, nº2, por Philip Miller en 1768.
ficus-indica: compuestu por "ficus", la figal, y el epítetu neolóxicu llatinu "indica" que significa "de la India", entendíu como "Indies Occidentales" ("West Indies"). Esto ye, figal de la India.
Opuntia pachyrrhiza
Opuntia pachyrrhiza ye una especie del xéneru "Opuntia" reinal de Méxicu.
Tien un vezu de crecedera arbustivo anque poco ramificáu, algamando un altor de 35 a 40 centímetros. D'unu a trés brotes (cladodios) suelen apaecer directamente del bulbu, un rizoma ensundiosu d'hasta 40 cm de llargu y con un diámetru de 12 centímetros, ramifíquense dacuando y pueden ser rastreros. Mientres la seca o'l fríu, muerren pa viltar en primavera. Estos segmentos son elípticos, ovaos o llanceolaos d'hasta 35 cm de llargu, 16 d'anchu y una espesura de 5 a 8 mm. Los numberosos gloquidios son de color café a mariellu ocre. Les escayos, primeramente de color marrón claro, pasen a ser marrón escuru o gris col ápiz marrón. Son ríxides, aciculares, esnachaes na so base y de ente 0,5 a 4,5 cm de llargu. Les flores con forma de campana, son de color mariellu brillante y algamen llargores de 4,5 a 9 cm y de 4 a 8 centímetros de diámetru. Los frutos son obovaos y tienen una parte cimera truncada.
Atópense alcontraos nos montes de La Trinidá y El Azul, en San Luis Potosí, nel Conceyu de Guadalcázar de Méxicu. 
El so hábitat natural son les tierres baxes de yerbazales tropicales o subtropicales. Solo conócense tres colonies con una población de <10,000 individuos maduros.
Ta considerada en peligru d'estinción por perda d'hábitat. 
"Opuntia pachyrrhiza" describióse por H.M.Hern., Gómez-Hin. & Bárcenas y espublizóse en "Novon" 11(3): 309–314, f. 1–3. 2001.
Opuntia: nome xenéricu que provién del griegu usáu por Plinio pa una planta que creció alredor de la ciudá d'Opus en Grecia.
pachyrrhiza: epítetu griegu que significa "con fuertes raigaños".
Orchis conica
Orchis conica Willd. ye una especie de la familia de les orquídees que se distribúi pol occidente d'Europa y el norte d'África. Ye de vezu terrestre y tien tubérculos.
Les inflorescencies que son erectas en espiga, salen de la roseta basal de fueyes tando cubiertu'l tarmu por una bráctea color verde claru.
Presenta un trupu floriamientu con flores pequeñes. Los trés sépalu son iguales en tamañu y tán soldaos pelos llaos quedando los ápices sueltos, estos estremos sueltos son bien finos y los dos llaterales se curvan a cada llau y el central arquiar escontra baxo. Formen una especie de gorra que cubre la columna. Los sépalos presenten un color blancu rosáu uniforme y na base tienen un color verde claro nel fexe. Nel viesu presenten unes rayes color púrpura- marronáceo.
El labelo sobresal debaxo del cascu 3/4 partes, ye del mesmu color rosa que los sépalos los pero ésti ta profusamente motudu con puntos roses. El labelo presenta tres lóbulos. El central más anchu tien forma d'espátula y dos lóbulos llixeramente más pequeños unu a cada llau que tán llixeramente arquiaos pa escontra fora y escontra riba. Tien amás dos pétalos bien amenorgaos nel interior que nun se reparen a güeyu.
Florien dende marzu hasta xunu. El color puede variar dende blancu a distintos tonos de rosa.
Desenvolver en praos y terrenes a la lluz solar directa ó media solombra. Alcuéntrase en Francia, España, Portugal y Norte d'África.
"Orchis conica" describióse por Carl Ludwig Willdenow y espublizóse en "Species Plantarum. Editio quarta" 4: 14. 1805. 
Estes orquídees reciben el so nome del griegu όρχις "orchis", que significa testículu, pola apariencia de los tubérculos soterraños en delles especies terrestres. La palabra 'orchis' usar por primer vegada Teofrasto (371/372 - 287/286 e.C.), nel so llibru "De historia plantarum" (La historia natural de les plantes). Foi discípulu de Aristóteles y ta consideráu como'l padre de la Botánica y de la Ecoloxía.
collina: epítetu llatinu que significa "cónica" pola apariencia de la inflorescencia como un conu.
Orchis militaris
Orchis militaris ye una especie incluyida nel xéneru de orquídees "Orchis" de la subfamilia Orchidoideae de la familia Orchidaceae. Distribúise per Europa. Son de vezos terrestres y tienen tubérculos.
Les fueyes son oblongues con un llargor de 5 cm, crecen dende los nódulos soterraños que tienen un tamañu máximu de 6 cm y son redondos
Presenta un trupu floriamientu con flores pequeñes. Los trés sépaloson iguales en tamañu tando soldaos pelos llaos quedando los ápices sueltos y formen una especie de cascu militar (d'ende'l nome), que cubre la columna. Los sépalos los presenten un color blancu rosáu uniforme nel fexe, y unes nervaduras de color rosa intensu nel viesu.
El labelo sobresal debaxo del cascu 2/3 partes ye de color rosa intensu polos cantos con llinia blanca nel centru enllordiada con puntos del mesmu color rosa. El labelo presenta una identación nel estremu de la parte inferior con dos lóbulos estrechos y una espuela amenorgada nel apéndiz entemediu. Tamién presenta dos lóbulos, unu a cada llau na parte inferior que tán llixeramente arquiaos pa escontra fora y escontra baxo. Estos lóbulos dan-y l'aspeutu de lletra H al labelo. Tien dos pétalos más bien amenorgaos.
Desenvolver en praos y terrenes a la lluz solar directa ó media solombra.
"Orchis militaris" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 941. 1753. 
Estes orquídees reciben el so nome del griegu όρχις "orchis", que significa testículu, pola apariencia de los tuberculos soterraños en delles especies terrestres. La palabra 'orchis' usar por primer vegada Teofrasto (371/372 - 287/286 e.C.), nel so llibru "De historia plantarum" (La hestoria natural de les plantes). Foi discípulu de Aristóteles y ta consideráu como'l padre de la Botánica y de la Ecoloxía.
militaris: epítetu llatinu que significa "militar", pola forma de los sépalos los que-y da a la flor una apariencia de guerreru. 
Orchis morio
Orchis morio ye una especie fanerógama incluyida nel xéneru de orquídees "Orchis" de la subfamilia Orchidoideae de la familia Orchidaceae. Distribuyir pola Europa mediterránea, y noroeste d'África. Son de vezos terrestres y tienen tubérculos.
Les fueyes son oblongues con un llargor de 8 cm xeneralmente con llurdios más omenos uniformes de color purpureo marrón escuro. Tamién presenta bráctees foliares (3 a 4) qu'envolubren el tarmu na mayor parte del so llargor. Les fueyes crecen dende los nódulos soterraños que tienen un tamañu máximu de 6 cm y son elipsoides.
El tarmu de la inflorescencia que ye erecta n'espiga con forma oblonga, sale de la roseta basal de 5 a 10 fueyes oblongo llanceolaes que dacuando tán motudes de puntos púrpura marronáceos. El tarmu de 7,5 a 12,5 cm de llargor.
Presenta un floriamientu en forma oblonga con flores pequeñes (8 a 12) . De los trés sépalos los dos llaterales son iguales en tamañu de color marrón verdosu con nervaduras de color verde más escuru converxentes nel ápiz tando soldaos pola base, quedando los sépalos los narquiaos lateralmente pa converxer los ápices escontra'l centru, percima de la columna ensin cubrir totalmente. El sépalu lo central ye llixeramente más pequeñu que los llaterales, esti de color púrpura asítiase xusto enriba de la columna.
El labelo sobresal debaxo del cascu 3/4 partes ye de color purpúreo ablancazáu. El labelo de forma trapezoidal presenta tres lóbulos ( formaos por dos pequeñes identaciones) el central llixeramente más anchu que los dos lóbulos qu'hai unu a cada llau que tán llixeramente arquiaos escontra adientro y escontra riba. Tien amás dos pétalos bien amenorgaos que nun s'aprecien y tán dientro de la flor.
Floriando dende marzu hasta xunu. El color puede variar dende ablancazáu a distintos tonos de rosa y púrpura.
Desenvolver en praos y terrenes d'enclín acedu, a la lluz solar directa ó media solombra.
Alcuéntrase en Mediterraneu, y noroeste d'África.
"Orchis morio" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 940. 1753. 
morio: epítetu que procede del castellán que designa a un cascu de fantasía del Renacimientu.
Orchis pallens
Orchis pallens, Orquídea pálida, ye una especie de orquídea incluyida nel xéneru "Orchis". Distribuyir pola Europa central. Son de vezos terrestres y tienen tubérculos.
Les fueyes son oblongues con un llargor de 8 cm xeneralmente con llurdios más o menos uniformes de color purpureo marrón escuro. Tamién presenta bráctees foliares (3 a 4) qu'envolubren el tarmu na mayor parte del so llargor. Les fueyes crecen dende los nódulos soterraños que tienen un tamañu máximu de 6 cm y son elipsoides.
El tarmu de la inflorescencia que ye erecta n'espiga con forma oblonga, sale de la roseta basal de 5 a 10 fueyes oblongo llanceolaes que dacuando tán motudes de puntos púrpura marronáceos. El tarmu de 75 a 125 mm de llargor.
Presenta un floriamientu en forma oblonga con flores pequeñes (8 a 12). De los dos sépalos que son iguales en tamañu de color mariellu maciu verdosu con nervaduras verdes que s'alcen erectos percima de la flor como dos ales. El tercer sépalu lo casi del mesmu tamañu de los otros dos de color mariellu verdosu bien pálidu que ta asolapáu percima de dos pétalos del mesmu tamañu y color, quedando los pétalos asolapaos lateralmente de tala forma que formen una gorra percima de la columna cubrir totalmente.
El labelo sobresal debaxo del cascu 3/4 partes ye de color mariellu pálidu pero con llurdiu central de mariellu más intenso que'l restu de la flor. El labelo de forma trapezoidal llixeramente festoneáu presenta trés pequeñes identaciones.
Desenvolver en montes claros y ente carbes, a la lluz solar directa o media solombra.
Alcuéntrase en Europa central, y Noroeste d'África.
"Orchis collina" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Mantissa Plantarum Alteria" 292. 1771.
Estes orquídees reciben el so nome del griegu όρχις "orchis", que significa testículu, pola apariencia de los tubérculos soterraños en delles especies terrestres. La palabra 'orchis' usar por primer vegada Teofrasto (371/372 - 287/286 e.C.), nel so llibru "De historia plantarum" (La hestoria natural de les plantes). Foi discípulu de Aristóteles y ta consideráu como'l padre de la Botánica y de la Ecoloxía.
pallens: epítetu llatinu que significa "ausencia de color".
Orchis papilionacea
Orchis papilionacea ye una especie incluyida na subfamilia Orchidoideae de la familia de les Orchidaceae. Distribuyir pola Europa mediterránea. Ye de vezos terrestres y tien tubérculos.
Les fueyes son oblongues con un llargor de 8 cm xeneralmente con llurdios más omenos uniformes de color purpureo marrón escuro. Tamién presenta bráctees foliares (3 a 4)qu'envolubren el tarmu na mayor parte del so llargor. Les fueyes crecen dende los nódulos soterraños que tienen un tamañu máximu de 6 cm y son elipsoides.
Presenta un floriamientu en forma oblonga con flores pequeñes (4 a 8) . Los trés sépalos son iguales en tamañu de color púrpura intensu con nervaduras de color púrpura más escuru converxentes nel ápiz tando soldaos pola base, quedando los sépalos los narquiaos lateralmente diverxentes polos ápices escontra fuera y enriba, percima de la columna ensin cubrir totalmente.
El labelo sobresal debaxo del cascu 3/4 partes ye de color púrpura ablancazáu. El labelo de forma en llingüeta presenta'l cantu festoneáu con pequeñes identaciones. Tien amás dos pétalos la metá del tamañu de los sépalos los y el so mesmu color daqué más débil, que s'asitien percima de la columna cubrir.
Desenvolver en praos, carbes y montes non bien tupios, en tou tipu de terrenes anque prefier los d'enclín caliar, a la lluz solar directa ó media solombra.
Alcuéntrase na zona del Mediterraneu.
El salep ye bien popular en Turquía, motivu pol qu'esta especie esta sumiendo nésti país, polo que nun tien de recoyer se de nenguna manera, sicasí na mayoría de los países onde esta presente esta planta, esta protexía.
"Orchis papilionacea" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Systema Naturae, Editio Decima" 1242. 1759. 
Estes orquídees reciben el so nome del griegu όρχις "orchis", que significa testículu, pola apariencia de los tuberculos soterraños en delles especies terrestres. La palabra 'orchis' usar por primer vegada Teofrasto (371/372 - 287/286 e.C.), nel so llibru "De historia plantarum" (La historia natural de les plantes). Foi discípulu de Aristóteles y ta consideráu como'l padre de la Botánica y de la Ecoloxía.
papilionacea: epítetu llatinu pola apariencia de la flor como una camparina.
Orchis sancta
Orchis sancta, ye una especie botánica de llanta con flor incluyida nel xéneru de orquídees "Orchis" de la subfamilia Orchidoideae na familia Orchidaceae. Distribuyir pol Mediterraneu oriental. Son de vezos terrestres y tienen tubérculos.
Les inflorescencies que son erectas n'espiga oblonga a cilíndrica, salen de la roseta basal de fueyes tando cubiertu'l tarmu en 1/3 por una bráctea color verde claru.
Presenta un trupu floriamientu con flores pequeñes. Los trés sépalu son iguales en tamañu tando soldaos converxentes escontra'l centru, formando una especie de cascu, que cubre la columna. Los sépalos los presenten un color púrpura uniforme nel fexe, y de color rosáu menos intensu nel viesu. 
El labelo sobresal debaxo del cascu 2/3 partes ye de color rosa intensu más o menos uniforme. El labelo presenta una identación nel estremu de la parte inferior con dos lóbulos llaterales más anchos y l'apéndiz entemediu más estrechu y allargáu. Los dos lóbulos, unu a cada llau na parte inferior que tán llixeramente arquiaos pa escontra fora y escontra baxo con pequeñes identaciones llaterales. Estos lóbulos dan-y l'aspeutu de lletra H al labelo. Tien dos pétalos más bien amenorgaos que s'arquiar escontra riba xuniéndose a los sépalos los na formación del cascu. 
Ye nativa de la área del Mediterraneu oriental, Grecia, islla de Creta, Turquía, El Líbanu, y Siria .
"Orchis sancta" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Flora Palaestina" n. 512. 
sancta epítetu xeográficu por atopara na zona de la Tierra Santa. 
Orchis ustulata
Orchis ustulata L.1753 ye una especie incluyida nel xéneru de orquídees "Orchis" de la subfamilia Orchidoideae de la familia de les Orchidaceae. Distribúise per Europa. Son de vezos terrestres y tienen tubérculos.
Presenta un trupu floriamientu con flores pequeñes. Los trés sépaloson iguales en tamañu tando soldaos pelos llaos quedando los ápices sueltos y formen una especie de gorra que cubre la columna. Los sépalos los presenten un color púrpura escuru que nos cantos vira a ablancazáu nel fexe, y de color blancu con llixos púrpures nel viesu.
El labelo sobresal debaxo del cascu 2/3 partes ye de color blancu con dellos llixos de color púrpura grueses y esvalixaes. El labelo presenta una identación nel estremu de la parte inferior con dos lóbulos llixeramente escontra riba. Tamién presenta dos lóbulos, unu a cada llau na parte cimera que tán llixeramente arquiaos escontra riba. Tien dos pétalos más bien amenorgaos.
Floriando dende abril hasta xunu. El color puede variar n'intensidá de los tonos púrpures.
"Orchis ustulata" describióse por Carlos Linneo y publicada en "Species Plantarum" 941. 1753. 
ustulata: epítetu llatinu que significa "quemáu, de fueu".
Oreopanax peltatus
Mano de lleón, coleto, papaya cimarrona o tronador ("Oreopanax peltatus") ye un árbol de la familia Araliaceae, nativa de Guatemala y Méxicu. 
Algama un tamañu de 15 a 26 m d'altor con cañes densamente tomentoses con tricomes ferrugíneos, ramificaos. Les fueyes miden de 15 a 50 cm d'anchu, con 5 a 7 lóbulos bien pronunciaos. Inflorescencies pedunculaes en panículas, d'hasta 45 cm, con 8 a 15 flores caúna. Frutos negros cuando maduros, de cerca de 6 mm de diámetru, globosos, carnosos, glabros.
La medicina tradicional atribúye-y a los rizomas o "camotitos" de los que nacen les fueyes con propiedaes expectorantes.
"Oreopanax peltatus" describióse por Atiesten y Regel, y espublizóse en "Gartenflora" 8: 368. 1859. 
Oreopanax: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues: "oreos" = "monte" y "panax" = ""Panax"".
peltatus: epítetu llatinu que significa "como un escudu".
Origanum dictamnus
Origanum dictamnus, ye una yerba perenne de la familia lamiaceae. 
"Origanum dictamnus" ye una planta ramificada coles fueyes en forma de discu a ovaes, de color verde buxu que s'alcuentren en pareyes una frente a la otra. Los tarmos y fueyes delgaes son narquiaes lanudas y tán cubiertos nun blancu aterciopeláu escontra baxo y miden 13-25 mm de tamañu.
Les flores son de color rosa maciu a púrpura y tien una corola d'un fondu color lila a rosa escuru con munches brácteas superpuestes de colores. Les flores de colores formen una cascada de recímanos allargaos y tán en flor nos meses de branu. Les flores son hermafrodites, lo que significa que tienen dambos órganos masculinos y femeninos, y son polinizaes poles abeyes atraíes pol so golor y color brillosu.
Ye una planta perenne y arumosa que floria en branu. Namái crez xavaz nos montes y los gargüelos de la isla de Creta. Anguaño, el dictamos xavaz ye malo d'atopar y ta protexíu por llei pa intentar evitar la so estinción.
Utilizar p'arumar productos farmacéuticos, arumes, y llicores, y tamién pa faer fervinchos y productos de guapura. Anguaño, y dada la importante demanda, tamién se cultiva en Embaros, nel conceyu de Viannos, na Unidá periférica de Heraclión.
D'antiguo creíase qu'esta planta yera capaz de curar feríes, y Aristóteles creía que les cabres selvaxes de Creta mancaes de flecha buscaben la planta pa curase (cita de 612a, Hestoria de los animales, Volume 3, edición Fundación Bernat Metge) :
... en Creta, según dizse, les cabres selvaxes cuando son mancaes por un dardu, busquen el dictamos, planta que paez tener la propiedá de faer salir les fleches clavaes nel cuerpu.
Los ingredientes principales del so aceite esencial son el carvacrol (68,96%), β- felandreno (18,34%) y p-cimeno (4,68%).
"Origanum dictamnus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl." 2: 589. 1753
Origanum: nome xenéricu que según Umberto Quattrocchi diz: "nome que provién del griegu clásicu, origanon , oreiganon , origanos , oreiganos, posiblemente del "griegu "oros", = "monte", y "ganos" = "guapura, rellumu, ornamientu, prestu," 
dictamnus: epítetu xeográficu que vien de los Montes Dikti, onde crez naturalmente. En griegu llámase δίκταμο ['ðiktamo], pero en dialectu cretense έρωντας ['erondas] = amor. Diz la tradición que namái los mozos más namoraos yeren capaces de xugase la vida engatando poles parés de los gargüelos pa intentar llevar esta planta a la envalorada como una prenda d'amor.
Origanum majorana
Origanum majorana, comúnmente llamada mejorana, mayorana o marjorama, ye una yerba perenne de la familia lamiaceae, cultivada pol so usu arumosu, que recuerda al pinu y a los cítricos.
El so hábitat natural ye'l este d'Asia y la rexón mediterránea, el so cultivu ta bien estendíu en España onde vegeta en zones soleyeres y seques.
Los matos algamen un tamañu d'unos 60 cm. d'altor, daqué maderizos na base, fueyes aovaes, enteres, ablancazaes y lanuginosas. Les diminutes flores llabiaes surden axuntaes en ramilletes terminales, suelen ser blanques o rosaes. Les granes son redondes, menudes y acolorataes.
La planta contién sustances tánicas, pentonases y principios amargosos, amás de minerales, pero la sustanza principal ye la esencia arumosa, de color mariellu verdosu compuesta por terpenos, terpineno y origanol (alredor del 40 %), sabineno y sesquiterpenos en pequeñes cantidaes.
Esta yerba arumoso utilízase como ingrediente p'arumar distintes ellaboraciones coquinarias, sola o en combinación con otres yerbes o especias. Puede consumise fresca o seca y el so usu ta bien estendíu na redolada del Mediterraneu. Ye un ingrediente común nel arreglo de salchiches, quesos y nos mueyos de la cocina italiana.
La mejorana ta presente en mixturas clásiques como les yerbes provenzales de Francia o nel Zataar d'Oriente Mediu.
Forma parte d'ellaboraciones coquinarias como: Estofáu de caza, Amasueles a la malagueña, Sopa Tarasca, Cochinita Pibil, Pörkölt (guisu húngaru de carne), Entrecot Café de Paris, Coles de Bruxeles, Arbeyos a la catalana, Żurek (sopa polaca de pasta y salchiches).
"Origanum majorana" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 590. 1753. 
majorana: epítetu que provién del ( francés antiguu "majorane", llatín medieval "majorana" ) nun se deriva directamente de la palabra llatína "maior" = (mayor). Marjoram is indigenous to Cyprus and southern Turkey, and was known to the Greeks and Romans as a symbol of happiness. 
Origanum vulgare
Origanum vulgare ye comúnmente llamáu oriéganu. Son les fueyes d'esta planta les que s'utilicen como condimento tantu seques como fresques, anque seques tienen muncho más sabor y arume.
La planta forma un pequeñu parrotal achaparráu (gruesu y bajito) d'unos 45 cm d'altu. Los tarmos, que de cutiu adquieren una tonalidá acoloratada, ramificar na parte cimera y tienden a esfoyase nes partes más inferiores. Les fueyes surden opuestes, ovales y anches d'ente 2-5 cm, con cantos enteros o llixeramente dentaos y con vellosidá nel fai. Les diminutes flores, de color blancu o colloráu, que nacen n'apertaes inflorescencies terminales bien ramificaes tán protexíes por diminutes hojillas de color acoloratáu.
Tola planta tien unes pequeñes glándules onde ta contenida la esencia arumosa, de color mariellu llimón, compuesta por un estearopteno y dos tipos de fenoles, principalmente carvacrol y en menor proporción timol. Les raigaños contienen estaquiosa y los tarmos sustances tánicas.
Delles especies del xéneru "Origanum" son natives de la zona mediterránea y toes elles son trataes como especia. La influencia del clima, la estación y el suelu afecten en mayor midida a la composición del aceite esencial que contienen, que la diferencia ente especies. Nes lleendes mitolóxiques dizse que Afrodita, diosa del amor y el romanticismu, foi la que llantó'l primer oriéganu y dio-y l'arume qu'anguaño tien.
Una especie estrechamente emparentada ye la mejorana procedente d'Asia Menor, que sicasí, difier significativamente en sabor por cuenta que'l so aceite esencial escarez de compuestos fenólicos. Delles cruces tienen un sabor entemedio ente l'oriéganu y la mejorana (mejorana dorada = oriéganu doráu).
Les sos propiedaes fueron llargamente estudiaes, siendo les más importantes la so actividá antiosidante, antimicrobiana y, n'estudios bastante primarios, antitumoral, antiséptica y tamién-y la considera tónica y dixestiva. 
Na medicina popular, la fervinchu d'oriéganu foi utilizáu como un auxiliar nel tratamientu de la tos.
Hipócrates utilizaba l'oriéganu como antisépticu, según una cura pal estómagu y les enfermedaes respiratories. Un oriéganu cretense ( "O. dictamnus" ) inda s'utiliza güei en Grecia como un paliativo pal dolor de gargüelu.
Oriéganu tien una alta actividá antiosidante, por cuenta de un altu conteníu de acedos fenólicos y flavonoides. N'estudios de probeta, tamién se demostró actividá antimicrobiana contra cepes de los patóxenos tresmitíos polos alimentos "Listeria monocytogenes". 
Na medicina tradicional austriaca utilizóse internamente (como'l té) o externamente (como pomada) pal tratamientu de trestornos del tracto gastrointestinal, tracto respiratoriu y el sistema nerviosu. 
El flavonol retusin puede atopase en "Origanum vulgare".
El aceite esencial d'oriéganu componse principalmente de monoterpenoides y monoterpenos, sicasí, les concentraciones de los compuestos específicos varien llargamente dependiendo del allugamientu xeográficu y otros factores variables. Más de 60 compuestos distintos identificáronse nos que tán siendo principales el carvacrol y timol que van dende 0 más del 80% ente que los compuestos abondosos menores inclúin p-cimeno, γ-terpineno, cariofileno, spathulenol, germacreno-D, alcohol β-fenchyl y δ-terpineol.
L'ensugáu del material vexetal afecta tantu a la cantidá y distribución de los compuestos volátiles, con métodos qu'utilicen mayor calor y tiempos d'ensugáu más llargos que tienen un mayor impactu negativu. Una amuesa de material de la planta entera fresca atopó que contenía 33 g / kg de pesu secu (3,1 g / kg húmedu) menguó per debaxo d'un terciu dempués del calentamientu ensugáu por conveición d'aire. Concentraciones muncho más alzaes de compuestos volátiles atopar pa ser escontra'l final de la temporada de crecedera.
L'oriéganu ye una yerba arumoso bien apreciada gastronómicamente, yá que apurre una intensa personalidá a les ellaboraciones nes que participa como condimento, llegando a influyir inclusive nel llinguaxe, como cola espresión "Non tol monte ye oriéganu" qu'alude tantu a la cocina como al so orixe etimolóxicu, significando "yerba qu'allegra'l monte". Ente los platos más significativos nos que l'oriéganu destaca como ingrediente aromatizador figuren los mojos, adobaos y mueyos como la Boloñesa, destacando la so presencia na cocina mediterránea y especialmente na italiana, onde ye un sabor bien característico. Ye un ingrediente habitual en recetes como Lasaña, Torta di Ricota, Sopa criolla, Enchilaes mineres, Pizza Margarita, Tomates al fornu, Pechugues de pollu a la napolitana, Sopa de coliflor, Pataques guisaes, Pan d'ayu, Atún zahareño, Pirozhki (bollos rusos rellenos) o Fricandó.
"Origanum vulgare" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 590. 1753.
vulgare: epítetu llatín que significa "vulgar, común".
Origanum vulgare. De Macaronesia hasta China.
subsp. glandulosum (Desf.) Ietsw., Leiden Bot. Ser. 4: 110 (1980). del norte de Arxelia y Túnez.
subsp. gracile (K.Koch) Ietsw., Leiden Bot. Ser. 4: 111 (1980). De Turquía hasta Asia central.
subsp. hirtum (Link) Ietsw., Leiden Bot. Ser. 4: 112 (1980). Del sudeste d'Europa hasta Turquía.
subsp. virens (Hoffmanns. & Link) Ietsw., Leiden Bot. Ser. 4: 115 (1980). De Macaronesia y oeste del Mediterraneu.
subsp. viridulum (Martrin-Donos) Nyman, Consp. Fl. Eur.: 592 (1881). Del sur d'Europa hasta'l Himalaya.
subsp. vulgare. De Europa al centru de China.
Ornithogalum umbellatum
Ornithogalum umbellatum ye una bulbosa perenne de la familia Asparagaceae, natural de la mayor parte d'Europa central y meridional, el noroeste d'África y suroeste d'Asia. En Norteamérica, amás de cultivala como ornamental estendióse de forma montesa per munches zones.
Ye la especie tipo del so xéneru, con bulbos de 15-25 mm llargu por 18-32 mm de diámetru. Tien de 6 a 10 fueyes lliniales con una banda blanca nel fexe d'unos 30 cm llargu y 8 mm anchu con un escapo de 10-30 cm. Les flores arrexuntar nun corimbo racemoso compuestu por 6 a 20 floruques blanques con una franxa verde.
Esta planta rique considerable mugor mientres l'iviernu y la primavera, pero tolera la seca pel branu. Puede cultivase nun xardín tipu montiegu como especie de semi solombra.
Floria n'abril-mayu nel sur d'Europa
D'antiguo considerábense los bulbos como diuréticos y laxantes. Tamién como emolientes (p'amollecer duviesos y tumores de distintu tipu).
Nun inxerir, son tóxicos.
"Ornithogalum umbellatum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 307. 1753.
Ornithogalum: nome xenéricu que deriva de les voces griegues " ornithos" (páxaru) y "gala" (lleche), polo que la traducción sería "lleche de páxaru". Pa dellos autores, esti nome referir a'l color de les flores de munches especies del xéneru. Pa otros, "lleche de páxaru" alude a les palabres qu'aparentemente utilizaben los romanos pa indicar que daqué ye maraviyosu.
umbellatum: epítetu llatinu que significa "con umbelas".
Orostachys fimbriata
Orostachys fimbriata ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Crassulaceae. 
"Orostachys fimbriata" ye una planta perenne que tien les fueyes en roseta llineal, curtia; con apéndices blancos, suborbiculares, cartilaxinosos, centralmente espinosos, y col mangen fimbriáu. Fueyes del tarmu llineal a llanceolaes, de 1,9-3 × 0,2-0,5 cm, ápiz espinosu. Inflorescencia racemosa o basalmente ramificada y cónica, trupa, de 12-25 × 10-20 cm; con brácteas lliniales, ápiz acuminado; pedicelos de 1 cm. Sépalos los oblongos, de 1-3 mm. Pétalos coloraos o blancos, elípticos llanceolaos. Estambres más curtios que los pétalos o igualando; anteres púrpures. Los folículos oblongos, con un delgáu picu apical, de 1 mm. Granes numberoses, ovoides, diminutes. Fl. agostio-setiembre, fr. setiembre-ochobre.
Alcuéntrase nes roques nes fasteres, teyaos de les cases, tueros d'árboles cubiertos de mofu; a una altitú de 1600 m (3500 m en Gansu y Qinghai). Anhui, Gansu, Hebei, Heilongjiang, Henan, Hubei, Jiangsu, Liaoning, Mongolia Interior, Ningxia, Qinghai, Shaanxi, Shandong, Shanxi, Zhejiang en China y en Corea, Mongolia y Rusia.
"Orostachys fimbriata" describióse por (Turcz.) A.Berger y espublizóse en "Die natürlichen Pflanzenfamilien, Zweite Auflage" 18(a): 464. 1930. 
Orostachys: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues: "óros" de "monte" y "stachys" pa "oreya".
fimbriata: epítetu llatinu que significa "con flecos".
Orostachys japonica
Orostachys japonica ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Crassulaceae.
El so hábitat principal alcuéntrase na superficie de les roques del monte en Corea y Xapón, y nes roques nos montes baxos a lo llargo de los regueros en China.
"Orostachys japonica" ye una planta perenne o bienal que crez hasta los 10 centímetros d'altor. Ta en flor de setiembre a ochobre. Les flores son hermafrodites. Les fueyes presentar en roseta y tienen forma d'espátula.
PH fayadizos: suelos alcalinos d'ácidos, neutros y básicos.
Por cuenta de la so forma de crecedera que s'asemeya al conu d'un pinu, y el so vezu de crecedera nes roques de los montes, tamién se-y llama "pino roca". Crez bien nun (monte claru) llugar soleyeru o semi-solombra con un suelu drenáu y húmedu que ye baxu en nutrientes. Les sos flores florien de setiembre a ochobre. Les flores son de color blancu y cada flor tien 5 pétalos cónicos y escarez de pedúnculu. La so mota ta estremáu en 5 partes. Cuando les flores florien y producen granes, ensúgase.
Les fueyes y tarmos contienen dellos componentes médicamente activos, incluyendo ésteres d'ácidos grasos , friedelina y flavonoides. Son antiespasmódicos y citotóxicos. Fortalez el sistema inmunolóxicu del nuesu cuerpu al producir anticuerpos especializaos, pa prevenir dalguna enfermedá. Tien efectu anti-cáncer, al aguiyar la supresión del espardimientu de les célules canceroses. Por esta razón, utilizar nel tratamientu de tumores y otres enfermedaes. En Corea, que s'utilicen nel tratamientu de cáncer, la gingivitis , el cuayamientu y la metritis. 
"Orostachys japonica" describióse por (Maxim.) A.Berger y espublizóse en "Die natürlichen Pflanzenfamilien, Zweite Auflage" 18(a): 464. 1930. 
Oroxylum indicum
Oroxylum ye un xéneru monotípicu de árboles pertenecientes a la familia Bignoniaceae. La so única especie: "Oroxylum indicum", ye orixinaria de India, Malasia, Sri Lanka y el sur de China.
Son árboles qu'algamen un tamañu d'hasta 10 m d'altor col tueru de 15-20 cm de diámetru; la corteza marrón gris y fueyes compuestes -pinnaes. Foliolos triangular-ovaos, de 5-13 X 3.10 cm, glabra. Flores xeneralmente abiertes pela nueche. Mota púrpura, acampanáu. El frutu una cápsula de 40-120 X 5.9 cm, aprosimao de 1 cm d'espesura. Granes, incluyendo nales asemeyaes al papel de 6-7 X 3,5-4 cm. Tien un númberu de cromosomes de n = 28, 30, 38.
"Oroxylum indicum" ye nativu del subcontinente indiu, nes estribaciones del Himalaya, con una parte que s'estiende a Bután y el sur de China, na India y la ecozona de Malasia.
Ye visible nel bioma de los montes del Parque Nacional d'Esquites en Assam, India. Alcuéntrase, llantada en gran númberu nes árees forestales del distritu Banswara nel estáu de Rajastán na India.
Tamién s'informó de Sri Lanka, antes (Ceilán).
La corteza del raigañu utilízase como un tónicu en dolores d'estómagu y cuando s'entemez cola cúrcuma, pal sanamientu de les llagues de los animales. Los biltos nuevos utilícense como verdura. La madera utilizar pa la producción de cerilles.
"Oroxylum indicum" describióse por (L.) Kurz y espublizóse en "Forest Flora of British Burma" 2: 237. 1877. 
Oroxylum: nome xenéricu que vien del griegu "oros" (monte) y "xylon" (madera).
indicum: epítetu xeográficu qu'alude al so localización nel Océanu Índicu.
"Bignonia tripinnata" Noronha
Orphium frutescens
Orphium ye un xéneru monotípicu de plantes con flores perteneciente a la familia Gentianaceae. La so única especie: "Orphium frutescens", ye orixinaria de Sudáfrica. "Orphium arenarium" C.Presl propúnxose como otra especie, pero los datos suxuren que ye sinónimu de "Chironia arenaria" Y.Mey.
Tien el vezu d'un erecto subarbusto ramificáu, más o menos pubescente, con cañes frondosas hasta'l ápiz. Les fueyes son opuestes, sésiles y abondo abondoses. Son bastante grueses, llixeramente correoses y lliniales a cuneaes. Dalgunes de les flores pueden ser solitaries, ente qu'otres nacen n'inflorescencies en forma de visos laxas, terminales o nes axiles de les fueyes cimeres. La mota tien cinco lóbulos alredor de la base de la corola. El tubu ye curtiu y acampanáu , con una parte anular, crenuláu el discu nel interior na base. La corola ye un colloráu vibrante dulce, o raramente blanques, lo que destaca les vives anteres marielles. El tubu de la corola ye tan llargos como la mota o llixeramente más llargu. Los pétalos son oblongues a casi circulares, llixeramente más llargu que'l tubu. Los estames ensertar debaxo de la boca del tubu. Les anteres son erectas, con un xiru espiral llixeru. L'ovariu tien un solu lóculo con placentación paralela. L'estigma ye terminal y peltáu. El frutu ye una cápsula que s'estrema septicidamente.
"Orphium frutescens" crez nes rexones costeres del oeste de la provincia del Cabu, Sudáfrica. De cutiu alcuéntrase na mariña onde se tolera suelos arenosos y salinos. Tamién tolera magre. Prefier temperatures de 7 ° a 24 °. Foi cultivada nos xardinos de Kew en Londres dende finales del sieglu 18. Les flores nun lliberar el polen nun siendo que ellos sientan les vibraciones de les abeyes carpinteres natives de Suráfrica polo que la planta nun va producir granes ensin necesidá d'intervención manual cuando se cultiva como especie exótica.
El nome común de "Orphium frutescens" en Afrikaans ye teringbos . Esto significa, lliteralmente, "parrotal de la tuberculosis", lo que suxure que s'utilizó na medicina popular, pero nun hai nenguna mención de cualquier aplicación na principal referencia.
"Orphium frutescens" describióse por (L.) Y.Mey. y espublizóse en "Commentariorum de Plantis Africae Australioris" 181. 1838[1837]. 
Orphium: nome xenéricu que remanez del llexendariu músicu griegu de Orfeo.
Orthosiphon aristatus
Orthosiphon aristatus ye una especie de planta fanerógama de la familia de les Lamiaceae / Labiatae. La planta ye una floritu que s'atopa principalmente en tol sur de China, el subcontinente indiu, el sudeste asiáticu y Queensland. Ye conocida como té de Java.
"Orthosiphon aristatus" ye usáu en xardinos p'atraer abeyes, camparines y colibríes al so néctar.
Esisten distintos campos d'acción nesta planta; unos aceptaos pola medicina tradicional y otros solu pola popular. 
Úsase para contra la retención d'orina. Trestornos de la bixiga y del reñón: Cistitis. Litiasis renal. Uretritis.
Tien un altu conteníu de potasiu en polifenoles y aceites esenciales.
"Orthosiphon aristatus" foi descritu por (Blume) Miq. y espublizóse en "Flora van Nederlandsch Indië" 2: 943. 1858.
Orthosiphon: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues: "ortho" = enriba y "siphon" .
aristatus: epítetu llatinu que significa "como una llarga gocha de punta"
Osmanthus fragrans
El olivo fragante, olivo duce o osmanto goliosu (Osmanthus fragrans ; Xaponés: 金木犀 "kinmokusei") ye una especie de parrotal de la familia Oleaceae nativu d'Asia, que s'atopa dende'l Himalaya hasta China (Guizhou, Sichuan, Yunnan, Taiwán) y el sur del Xapón.
Algama ente 3 y 12 m d'altor. Les fueyes son perennes, de 7 a 15 cm de llongura por 2,6 a 5 cm d'anchu, con un marxe enteru o dentáu finu. La inflorescencia asocede ente finales del branu y seronda. Les flores son de color blancu, crema, mariellu o anaranxáu, con corola de 5 mm de diámetru con cuatro pétalos de 1 cm de llargu y un fuerte arume. El frutu ye una drupa de color púrpura coritu, de 10 a 15 mm de diámetru y contién una sola grana de pulgu duru; maurez na primavera, cerca de seis meses dempués del floriamientu.
Ye cultiváu como planta ornamental n'Asia, Europa, Norteamérica y otros sitios del mundu pol deliciosu arume de les sos flores, que recuerda l'arume de los piescos.Fueron escoyíes en cultivares según el color de les flores. Hangzhou y Guilin, en China, escoyer como «flor de la ciudá».
En chinu la planta ye llamada "xī" (樨) o "guìhuā" (桂花) y les sos flores llamaes "guì huā" (桂花, lliteralmente "flores de canela") son usaes en infusión con té verde o negru, pa preparar el "té arumáu" "guì huā chá" (桂花茶).
Na cocina china les flores tamién s'utilicen pa producir mermelada de olivo duce (llamada "guì huā jiàng", 桂花醬 o 桂花酱), galletes duces (llamaes "guì huā gāo", 桂花糕), albóndigues, sopes, ya inclusive llicores (llamáu "gui chuāng jiǔ" 桂花 酒, o 桂花 陈酒 "gui Hua Chen jiǔ"). La mermelada utilízase como ingrediente nuna especie de papiella llamada "chátāng" (茶汤), que ta fecha farina de sorgo o de maíz y azucre entemecíos con agua ferviendo. Esti platu ye típicu de la ciudá norteña de Tianjin, anque tamién puede atopase en Pequín.
En delles rexones del norte de la India, especialmente en Uttarakhand, les flores de olivo duce, localmente conocíes como सिलंग "silang", son utilizaes pa protexer les ropes d'insectos, amás de ser usaes como flores arumaes nos xardinos.
Na medicina tradicional china, el osamanto arumáu ye utilizáu en forma de tisana Pa tratar les "menopatías" (la menstruación irregular, menorragia, amenorrea, dismenorrea y los síntomes qu'apaecen nel ciclu menstrual, según el síndrome de la menopausia). Ye llamáu "té de yerba de flores".
Esperimentalmente l'estractu de flores seques amosó efectos antiosidantes neuroprotectores "in vitro".
"Osmanthus fragrans" describióse por (Thunb.) Lour. y espublizóse en "Flora Cochinchinensis" 1: 29. 1790.
Otholobium pubescens
Otholobium pubescens ye una planta melecinal peruana perteneciente a la familia de les fabacees que s'usa pal tratamientu de la diabetes y contién el principiu activu bakuchiol.
"Cullen corylifolium" describióse por (Poir.) J.W.Grimes y espublizóse en "Memoirs of The New York Botanical Garden" 61: 27. 1990. 
Oxalis acetosella
Oxalis acetosella o aleluya ye una especie del xéneru "Oxalis", orixinaria d'Europa y parte d'Asia. 
Floria mientres unos pocos meses mientres la primavera, con pequeñes flores blanques con vetes de color rosa. Les flores de color coloráu o violeta son bien pocu frecuentes.
Les fueyes tán formaes por tríos en forma de corazón, doblaes pola metá. El tarmu ye de color coloráu / marrón, y mientres la nueche o cuando llueve, tantu les flores como les fueyes contráense.
Históricamente, la xente estrayxo'l oxalato de calciu, o la "sal de acetosella" de la planta, al traviés de la ebullición. Ye un pocu tóxica, debíu al acedu oxálico qu'interfier na dixestión de los alimentos.
El so equivalente norteameriacna ye "Oxalis montana". Atopar dende Nueva Inglaterra y Nueva Escocia hasta Wisconsin y Manitoba. Ye similar a la especie descrita enantes, pero los pétalos tienen notables mozquetes.
Les partes aérees de les especies del xéneru "Oxalis" pueden contener toxines (oxalatos), que la so ingestión puede suponer un riesgu pa la salú.
L'Aleluya utilizóse tradicionalmente fresca, como un remediu contra l'acidez del estómagu y les indisposiciones del fégadu y de la dixestión. Tamién pal tratamientu de la hepatitis, la nefritis y les erupciones de la piel.
"Oxalis acetosella" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 433. 1753. 
Oxalis: nome xenéricu que deriva de la palabra griega: "oxys" pa "agudu, amargosu", refiriéndose al sabor agradablemente amargu de les fueyes y el tarmu.
acetosella: epítetu llatinu qu'alude al sabor acedo de les fueyes.
Nomes científicos:
Oxydendrum arboreum
Oxydendrum ye un xéneru de plantes pertenecientes a la familia de les Ericácees. Trátase d'un xéneru monotípicu, que cunta con una sola especie: Oxydendrum arboreum, llamada comúnmente Oxidendro. Ye nativu del este de Norteamérica, dende'l sur de Pennsylvania sur y noroeste de Florida y oeste y sur de Illinois; ye bien común nes zones baxes de los Montes Apalaches. Ye l'únicu miembru de la tribu Oxydendreae.
Ye un pequeñu árbol o gran parrotal qu'algama 10-20 m d'altor y el tueru 50 cm de diámetru. Les fueyes disponer n'espiral, caduques, de 8-20 cm de llargor y 4-9 cm d'anchu colos marxes serraos finamente. Les flores son blanques, acampanaes de 6-9 mm de llargor, producíes en panícules. El frutu ye una pequeña cápsula. 
El "Oxydendrum arboreum" ye perfectamente resistente nel norte y ye un dignu árbol ornamental en xardinos y parques. El so floriamientu tardíu fai que sía deseable, y el so coloríu serondiegu ye particularmente formosu y brillosu. Les fueyes tán fuertemente cargada d'ácidu, y hasta ciertu puntu tien l'apariencia de la del piescu. Les fueyes son tamién utilizaes como un laxante. 
Ye famosu pol néctar, y pal miel que se produz a partir d'ella. El zusmiu de les sos flores utilizar pa faer auria. Los biltos fueron utilizaos polos Cheroqui y el Catawba pa faer fleches.
"Oxydendrum arboreum" describióse por (L.) DC. y espublizóse en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis" 7(2): 601. 1839. 
Oxyria digyna
Oxyria digyna, ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia Polygonaceae. Ye una especie común na tundra del Árticu. Má al sur na Rexón Circumboreal, crez nos altores n'árees montascoses del Hemisferiu Norte como los Alpes, Sierra Nevada, y Cascade Range. 
Crez en matos trupos, con tarmos de 10-20 cm d'altor. Tanto los tarmos florales como los pecíolus son daqué acolorataos. Les fueyes tienen forma de reñón, daqué carnoses, nos tarmos de la parte basal del tarmu. Les flores son pequeñes, verde y acoloratáu más tarde, y arrexuntar nun clúster vertical abiertu. El frutu ye una nuez pequeña, arrodiada por un nala ancha que finalmente se vuelve colorada. Pola formación de penachos trupos, de color coloráu, la planta ye bono de reconocer. 
"O. digyna" crez en llugares húmedos protexíos pola nieve pel hibiernu. 
Les fueyes tienen un sabor ácidu frescu y son riques en vitamina C, de la que contién aprosimao 36 mg por cada 100g. Fueron utilizaos polos Inuit pa prevenir y curar el escorbutu, y puede utilizase n'ensalaes. Les partes aérees de la planta son comestibles cuando se cocinen.
"Oxyria digyna" describióse por (L.) John Hill y espublizóse en "Hortus Kewensis" 158. 1768.
Oxyria: nome xenéricu que provién del griegu y significa "agriu".
digyna: epítetu llatinu que significa "con dos ovarios".
Pachycereus pecten-aboriginum
Pachycereus pecten-aboriginum, ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les Cactaceae. 
Ye reinal de Baxa California Sur, Oaxaca, Sinaloa y Sonora, nel istmu de Tehuantepec en Méxicu. Ye una especie común en llugares alcontraos.
Planta arbórea, columnar, de 8 m d'altu, con brazos primarios, bien definíos, y subbrazos de 2 m de llargu. Tarmu verde intensu, erecto, acanaláu. De 10-12 costielles, xeneralmente arrondaes. De 1-3 escayos centrales, abuxaes cola punta escura, de 1-3 cm de llargu; escayos radiales de 8-9, abuxaes, de 1 cm de llargu. Tien una seudocefalia na punta de los tarmos, cubierta d'una llana colorao amarronada y goches de 6 cm de llargu. Flores blanques, abren de día, de 7-9 cm de llargu; los pericarpelos y tubu floral densamente cubiertos con nidios pelos amarronaos. Frutu secu, de 6-7,5 cm de diámetru, dafechu cubiertu de llana mariello y goches.
Multiplicar a partir de granes o renuevos basales (difícil).
Contién alcaloides. Llámase-y "“etcho”". Rique temperatura medio mínima de 5 ºC
Riego moderáu. Sol plenu.
"Pachycereus pecten-aboriginum" ye una planta diploide. La so bioloxía floral difier al traviés de la so área de distribución. En Tehuacán, ses polinizada na nueche pol néctar que produz del que s'alimenten los esperteyos . Nel desiertu de Sonora, les flores permanecen abiertos más tiempu nel día p'atraer tantu a los polinizadores nocherniegos como a los diurnos.
La fruta puede comese cruda o cocida, y puede convertise nun xarabe o conserva como mermelada. Utilizóse pa faer vinu . Les persones del Pueblo Mayu fixeron tortielles de les granes molíes entemecíes con un pocu de farina de maíz. Esta farina llamada etcho-llantadera usar nel almuerzu d'alimentos tales como tortitas.
El Pueblo Mayu utiliza'l cactus como un remediu herbal. Pieces de la carne se aplicaa a les feríes pa tornar la hemorraxa. La carne de cactus foi preparáu n'agua con sal y la solución aplicar a les feríes infectaes tres veces al día, siguíu por un polvu de sulfatiazol. El zusmiu consúmese como un tónicu a base de yerbes y pa tratar el dolor de gargüelu.
Los frutos utilícense como peñes polos pueblos indíxenes. Pa faer un cepiyu pal pelo , los escayos esaniciar d'alredor de dos tercios de la fruta, y los escayos restantes fueron retayaos a alredor de 1 cm de llargor.
"Pachycereus pecten-aboriginum" describióse por (Engelm.) Britton & Rose y espublizóse en "Contributions from the United States National Herbarium" 12(10): 422. 1909. 
Pachycereus: nome xenéricu compuestu que remanez del axetivu griegu antiguu "παχύς" ("pachys") = "espesura" y refierse a los biltos brengosos de les plantes y de "cereus" = "ciriu".
pecten-aboriginum: epiteto llatinu que significa "cresta nativa".
Pachyrhizus erosus
La jícama, pelenga, yacón* o nabu mexicanu ye una planta lleguminosa orixinaria de Méxicu, Centroamérica, Perú y Ecuador, cultivada especialmente polos sos raigaños tuberosas, que son comestibles. L'orixe de la palabra jícama ye del náhuatl "xīcama" o "xīcamatl".
Foi introducida con bon ésitu polos españoles en Filipines, onde se-y conoz como singkamas. Dende ellí estendióse a Indonesia, a les islles del Pacíficu, al sudeste d'Asia y a China.
La planta ye una enredadera que crez 4 a 5 m. Espolleta en zones tropicales y subtropicales non inundables con precipitación pluvial añal de 1000 a 1500 mm, a menos de 1400 metros sobre'l nivel del mar (msnm). 
El diámetru del tubérculu pue ser d'hasta treinta centímetros (3 dm). Nel so esterior ye mariellu, y nel so interior ye blancu cremosu, de testura argayadiza asemeyada a la d'una pataca cruda o d'una pera.
El sabor ye duce y almidonáu. Xeneralmente consúmese crudu, con sal, llimón y chile o n'ensalaes. Tamién se come cocináu, en sopes, asada o frita. Ye común la preparación de zusmiu (zusmiu) de jícama.
En contraste col tubérculu, el restu de la planta considérase tóxicu. La grana contién altu conteníu del insecticida natural rotenona. N'efectu, molida puede usase pa combatir plagues. Una vegada retirada la rotenona, l'aceite de les granes puede emplegase pa consumu humanu. 
El tubérculu contién de 86 a 90% d'agua, vitamina C, calciu, fósforu, potasiu, fierro, según traces de proteína y de lípidos. El so sabor duce provién de la oligofructosa inulina (carbohidratu que por cocción convertir en "fructo-oligosacarina"), que non lo metaboliza l'organismu humanu y resulta ideal pa consumu de los diabéticos. 
Calteníu en llugares secos, a temperatures ente 12 y 16 °C , el tubérculu puede caltenese d'unu a dos meses.
A la jícama atribúyense-y los siguientes usos melecinales: como anticonceutivu en Morelos; contra'l dolor de reñón o gota, ictericia, inflamación muscular, sarna y calentura en Sonora, onde s'usa'l raigañu y la grana pa tratales.
Les granes contienen una resina, taníns, material colorante y una grasa líquido.
Describir na lliteratura que dellos médicos probaron con ésitu la tintura de les granes pa curar la sarna, aplicando la tintura sola o entemecida con aceite de ricino.
"Pachyrhizus erosus" describióse por (L. Urb. y espublizóse en "Symbolae Antillanae seu Enconta Florae Indiae Occidentalis" 4(2): 311. 1905. 
Paeonia lactiflora
Paeonia lactiflora, peonía china, peonía híbrida, rosa de monte, rosa ensin escayos ye una especie herbal perenne fanerógama de la familia Paeoniaceae.
Ye nativa d'Asia central y este, dende l'este de Tíbet al norte de China y este de Siberia. Llega a 60-100 cm d'altor, con grandes fueyes compuestes de 2-4 dm de llargu. Los biltos florales son grandes y redondos, abriendo en grandes flores arumaes, de 8-16 cm de diámetru, con 5-10 pétalos blancos, rosaos, o carmesí, y estames mariellos. De crecedera lenta, y nun crecer bien en climes templaos.
Ye una floritu na medicina tradicional china, llamada 芍药 (pinyin: "sháo yào") o 白芍药 (pinyin: "bái sháo yào"). El raigañu úsase para amenorgar la fiebre y como analxésicu, sobre mancaes pa la hemorraxa y previen infecciones. Tamién tien efectos antiespasmódicos rexistraos na Farmacopea Xaponesa.
Bien usada como planta ornamental en xardinos, con dellos centenares de cultivares selectos; munchos de los cualos tienen flores dobles, colos estames modificaos en pétalos adicionales. En China, sicasí, ye menos apreciáu como planta ornamental que los cultivar de peonía arbórea "Paeonia rockii" ("ziban mǔ dān", en chinu) y el so híbridu "Paeonia x suffruticosa", o "mǔ dān" (牡丹 ).
Cultivar axuntar en tres grupos:
"Paeonia lactiflora" describióse por Peter Simon Pallas y espublizóse en "Reise durch verschiedene Provinzen des russischen Reichs" 3: 286. 1776. 
Paeonia: nome xenéricu n'honor de Pion, el médicu de los dioses qu'apaez mentáu na "Ilíada" y na "Odisea" de Homero. Curó a Ares cuando foi mancáu por Diomedes mientres la guerra de Troya; tamién se menta un sanamientu anterior que-y fixo a Haes d'una flecha llanzada por Heracles en Pilos.
Tamién en Pliniu'l Vieyu, llibru 25, X, 1, que la encamienta contra «"les velees provocaes polos Faunos."»
lactiflora: epítetu llatinu que significa "con flores llechientes".
Paeonia officinalis
Paeonia officinalis ye una planta de la familia Paeoniaceae.
Paeonia officinalis ye una planta perenne, herbal, con rizoma soterrañu maderizu y d'hasta 70 cm d'altor (raramente más alta). Fueyes grandes, les basales totalmente formaes y peciolaes, 2-3 vegaes estremaes en 17-30 segmentos llanceolaos, más o menos lobulaos, col viesu pubescente. Peciolu cola cara cimera claramente acanaláu. Fueyes cimeres más pequeñes, menos segmentaes hasta simples. Flores grandes, hasta 13 cm d'anchu, en forma de mota. Sépalos narquiaos, percima de les fueyes cimeres, nun cayen. 5-10 pétalos coloraos, anchamente ovalaos, con cantu onduláu. Numberosos estames con filamentos coloraos y anteres marielles. 2-3 carpelos, hasta 3-5 cm de llargu, llanudos. Na fructificación folículos con delles granes.
Montes, praderíes, nivel de monte y melojares. 
Mediterraneu, hasta Europa central.
"Paeonia officinalis" contién el principiu activu paeonol que se porta como antiinflamatoriu, analxésicu, antiácido, antiulceroso y antibacteriano. La paeoniflorina ye sedante, hipnóticu, antitusivo, llixeramente espasmolítico, analxésicu y anticonvulsivante. Los antocianósidos son responsables del efectu venotónico y vasoprotector. Popularmente utilizáronse les flores como laxo-purgante y les granes como emético, nun siendo recomendables dichos usos. Contraindicáu col embaranzu (pue ser albortivu), la lactancia y a neños pequeños.
Indicáu para ansiedá, taquicardia, tos irritativa, gastritis, úlcera gastroduodenal, varices, hemorroides.
"Paeonia officinalis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 530. 1753. 
officinalis: epítetu llatinu que significa "de vienta en herbarios".
Castellán: rosa albardera, rosa de rejalgar.
Paeonia suffruticosa
Paeonia suffruticosa, ye una especie de peonía nativa de China. Conózse-y como camuden (牡丹) en chinu y ye un símbolu importante na cultura china. Foi descrita per primer vegada y válidamente publicáu por Henry Charles Andrews en 1804. La epidermis de los sos raigaños ye usada na medicina tradicional china, llamada "mudanpi" (牡丹皮).
"Candidatus Phytoplasma solani", ye l'axente causal de la enfermedá de la madera de la vide negra, tamién ta acomuñada cola enfermedá de "Paeonia suffruticosa" en China.
"Paeonia suffruticosa" contién paeonol, galoil-paeoniflorin, galoil-oxypaeoniflorin, suffruticoside A, B, C, D y Y.
"Paeonia suffruticosa" siempres tuvo un llugar importante na política y la cultura china. Mientres la dinastía Qing (1644 -1911), el gobiernu en 1903 nomó a "Paeonia suffruticosa" como la flor nacional de China. Sicasí, colos cambeos políticos y otros factores, el so títulu como la flor nacional foi sustituyíu más tarde. En 1929, a la cirolar concedióse-y el títulu de la flor nacional pol gobiernu de la dómina.
A pesar de la so perda de la condición política, "Paeonia suffruticosa" caltién el significáu cultural. En China, polo xeneral conozse como'l "rei de les flores", honor que simboliza, la riqueza, y l'aristocracia, según l'amor, el ciñu y la guapura femenina. La peonía árbol foi retratada con frecuencia n'obres chines significatives de la lliteratura y l'arte.
"Paeonia suffruticosa" describióse por Henry Charles Andrews y espublizóse en "Botanist's Repository, for new, and rare plants" 6: pl. 373. 1804. 
suffruticosa: epítetu llatinu que significa "subarbusto".
Panax ginseng
Como ginseng denominar a numberoses especies de plantes del xéneru "Panax", en llatín, panacea, y a otres que nun son del xéneru "Panax", pero tienen propiedaes bien asemeyaes. La que se conoz de normal pola medicina china como ginseng, ye la especie Panax ginseng . 
Panax ginseng, Ginseng Chinu o Ginseng ye una planta pequeña herbal de la familia Araliaceae, el raigañu de la cual utilízase tradicionalmente na medicina china. Tien les fueyes estremaes en 5 lóbulos. Les flores son de color púrpura y dispónense en umbela. Los frutos son dos drupas. El raigañu ye carnosa y gruesa y col tiempu, como asocede con otros raigaños, ente elles la mandrágora, puede adoptar una forma que recuerda a la figura humana. Los raigaños que tienen más años de crianza, son más riques en principios activos. Desenvolver nes zones fríes y estribaciones de los montes de China, Corea, Rusia, Xapón, Méxicu y Canadá.
La raigañu de ginseng ye lo que s'utiliza farmacéuticamente pal llogru de la droga. Arríncase'l raigañu y esaníciense los restos de tierra. De siguío calezse pa retirar los tegumentos del raigañu que protexen l'interior. Les sos propiedaes farmacéuticu y estimulante deber a la presencia de ginsenósidos.
Sobre toos destaca la de estimulante vasomotor y del sistema nerviosu.
Úsase como productu antiestrés, tónicu-revitalizante, depurativu y antianémico, ensin evidencia concluyente definitiva. Sería hipoglucemiante, aumentando'l metabolismu de glúcidos, lípidos y proteínes. Dexa controlar la presión arterial. Atribúyense-y propiedaes afrodisíacas y tien propiedaes anabolizantes. Aguiya'l sistema nerviosu central, aumenta l'actividá psíquica, la capacidá de concentración y mengüen la sensación de fatiga. Protexe l'organismu ante les agresiones esternes y sustances tóxiques, por casu, acomuñóse-y a meyores d'infecciones por "Pseudomonas" en pacientes con fibrosis quística. Tien un efectu antagonista de los depresores del SNC como'l alcohol, barbitúricos y opiáceos. Produz velea. Puede producir nerviosismu, ereiciones permanentes y agresividá.
En xineru del 2011, un estudiu realizáu pola Universidá de Yale en collaboración cola Universidá de Harvard demostró qu'un consumu enllargáu de productos con ginseng como ingrediente, puede prevenir cáncer de colon.
Nun ye una planta d'acción estimulante sinón adaptógena. Atribúyense-y propiedaes pa combatir la perda de memoria, la fatiga físico y mental, tratar les depresiones, la atonía nerviosa, los trestornos de la sexualidá, coadyuvar en tratamientos de desintosicación d'alcohol, barbitúricos y opiáceos.
Tomar por vía oral empezando por dosis siguíes, menguando a midida de consiguir los efectos deseyaos; dempués solo dosis de mantención mientres tres meses. Encamiéntase descansu ente tratamientos.
Plantes del xéneru "Panax":
"Panax vietnamensis var. fuscidiscus"
Amás, esisten otres especies que tamién se nomen como ginseng polos efectos asemeyaos que presenten, pero que nun son del xéneru "Panax":
"Pseudostellaria heterophylla": ginseng príncipe * 
"Pseudostellaria heterphylla": ginseng menor 
"Panax ginseng" describióse por Carl Anton von Meyer y espublizóse en "Bulletin de la Classe Physico-Mathématique de l'Académie Impériale des Sciences de Saint-Pétersbourg" 1: 350. 1843.
Panax pseudoginseng
Panax notoginseng ye una especie del xéneru "Panax", conocíu n'idioma inglés como notoginseng. Notoginseng pertenez al mesmu xéneru del ginseng. Notoginseng crez naturalmente en China, y Xapón.
La yerba ye una planta perenne con fueyes de color verde escuru que se ramifiquen dende un tarmu con un recímanu de bayes de color coloráu nel centru. Cultívase o ye llograda de montes monteses, con plantes monteses ye más pervalible. Los chinos referir a ella como "trés-siete raigañu" porque la planta tien tres rames con siete fueyes caúna. Tamién se diz que'l raigañu tien de ser collechada ente trés y siete años dempués de llantala.
Clasificar na medicina tradicional china como templáu na naturaleza, duce y llixeramente amargosu nel sabor, y non tóxica. La dosis en decocción pa usu clínicu ye de 5-10 g. Puede amenorgase a polvu pa tragar o tomar directamente entemecíu con agua: la dosis nesti casu suel ser de 1-3 gramos. Nel Bencao Gangmu (Compendiu de Materia Médico, 1596 dC) afírmase: "Pola mor del fechu de qu'el sanqi ye una yerba perteneciente a la fase de sangre de los meridianos yang ming y jue yin, puede tratase a toles enfermedaes d'el sangre". Notoginseng ye una yerba que s'utilizó en China abondo estensamente dende'l final del sieglu XIX. Adquirió una reputación bien favorable pal tratamientu de trestornos d'el sangre, incluyendo l'éxtasis de sangre, sangráu, y el defectu d'el sangre. Ye l'ingrediente más grande de云南白药( Yunnan Bai Yao ), un famosu remediu herbal patentáu hemostático que s'utilizó principalmente pol Viet Cong pa faer frente a les feríes mientres la guerra de Vietnam.
Como "P. ginseng, P. quinquefolius y P. vietnamensis", notoginseng contién dammarano de tipu ginsenósido como los principales componentes. Dammarano ginsenósidos tipu inclúi 2 clasificaciones: el 20 (S) - protopanaxadiol (ppd) y 20 (S) - protopanaxatriol (ppt). "P. notoginseng" contién altos niveles de Rb1, Rd (clasificación ppd) y Rg1 (clasificación ppt) ginsenósidos. Rb1, Rg1 y Rd conteníu de "P. notoginseng" alcuéntrase que ye mayor que la de "P. ginseng" y "P. quinquefolius" nun estudiu.
Cuando se toma oralmente, los ginsenósidos de tipu PPD son metabolizaos principalmente poles bacteries intestinales a PPD monoglucósido, 20-O-beta-D-glucopiranosil-20 (S) -protopanaxadiol (M1). Nos seres humanos, M1 detectar nel afigura 7 hores dempués de la ingesta de ginsenósidos tipu ppd y na orina 12 hores dempués de la ingesta. Estos afayos indiquen que M1 ye'l metabolito final del ginsenósido de tipu PPD.
Les actividaes biolóxiques ver tabla embaxo
Un estudiu realizáu n'aguarones reportaos en Farmacoterapia amosó que'l tiempu de sangráu amenorgar a la metá. Michael White, Doctor en Farmacia., Del Hospital Hartford en Connecticut, punxo a prueba la eficacia de notoginseng na hemorraxa esterna. Él y los sos colegues dixebraron los componentes de notoginseng que podríen ser eslleíes n'agua, alcohol, o aceite y aplicar pa cortar coles d'aguarón: les saponines nel componente notoginseng soluble n'alcohol reducia el tiempu de sangráu nun 52 per cientu Otros estudios amuesen el sanamientu y protección cardiovascular contra'l cáncer.
Los principales de tipu dammaranos, saponinas triterpenoides atopar nos raigaños y biltos de flor de "Panax notoginseng" p'amosar potentes efectos hepatoprotectores de la mancadura inducida por d-galactosamina y lipopolisacárido.
Científicos taiwaneses estudiaron l'efectu de sensibilización del estractu de "Panax notoginseng" y purificada saponina (Rb1) sobre la respuesta de la radiación d'un tumor esperimental (KHT sarcoma) en comparanza colos sos efectos nun texíu normal (migollu óseu) en mures. L'estractu de "Panax notoginseng" a una concentración de 0,1-100 mg / kg produció un aumentu de la radiosensibilidad del tumor. L'efectu de sensibilización foi máxima a 10 mg / kg y a los 30 minutos dempués de la inyección. Les dosis más altes yeren tóxiques pa les célules madre del migollu óseu. Rb1 a una concentración de 0,001 a 1 mg / kg produció un aumentu de la radiosensibilidad del tumor, con efectu máximu a 1 mg / kg. Les dosis más altes nun yeren tóxicos pa les célules madre de la migollu óseu. L'efectu diferencial sobre tumor suxure que les futures versiones purificaes o sintétiques d'esti estractu puede ser útil non yá n'enfermedaes vasculares rellacionaes, sinón tamién na terapia del cáncer.
Col so altu nivel d'usu- seique un millón de dosis utilizar al añu- pocos reportes d'efectos adversos aparentes apaecieron, nengunu d'ellos rellacionáu cola tosicidá de los sos componentes herbales. Un artículu na revista "Chinese Herbal Drugs" Dos tipos básicos de respuestes adverses asocedieron: Dos casos de esofagitis por tabletas consumíes ensin beber abonda agua, causando irritación o refluxu acedu. Diecinueve reacciones alérxiques como dermatitis, shock, púrpura, angüeñes o otres reacciones idiosincrásicas. El fabricante de los productos notoginseng consumíos nun se conocía, nin la identidá botánica de les materies primu y confirmar cola medicina de patente china onde les fórmules y l'adulteración asoceden de cutiu. Puede haber menos ocasiones de reacciones idosincrática debíu solo a la yerba.
"Panax pseudoginseng" describióse por Burkill) F.H.Chen ex C.Y.Wu & K.M.Feng y espublizóse en "Transactions of the Medical and Physical Society of Calcutta" 4: 117. 1829.
Panax quinquefolius
El Ginseng americanu ("Panax quinquefolium") ye una especies de ginseng nativu del este de Norteamérica. Ye una planta perenne dicotiledónea de la familia Araliaceae.
Conocíu comúnmente como American Ginseng y de cutiu pol so nome chinu Huaqishen (; o Xiyangshen (; ye una planta herbal perenne de la familia de la hiedra que s'utiliza comúnmente na medicina.
Ye nativa del este de América del Norte, anque tamién se cultiva más allá de la so área de distribución en llugares como China.
La planta de raigañu con bifurcaciones y les fueyes utilícense tradicionalmente con fines melecinales polos indíxenas americanos. Dende'l 1800, los raigaños fueron recoyíes polos cazadores, y vendíes a comerciantes de China o Hong Kong que suelen pagar precios bien altos polos raigaños monteses
El Ginseng Americanu foi particularmente estendíu nes rexones de los Apalaches y Ozark (y les rexones montiegues axacentes, tales como Pennsylvania y el Estáu de Nueva York), pero por cuenta de la so popularidá nel mediu montés foi sobre collecháu, y poro, ye pocu frecuente velos na mayor parte de los Estaos Xuníos. Tamién se cultiva comercialmente, so solombra artificial, nos campos en Wisconsin y Minnesota onde suelen collechase dempués de trés a cuatro años na fase de maduror. Munchu llabradores de Wisconsin tán representaos pol "Ginseng Xunta de Wisconsin" , Que'l so sellu ye de cutiu solicitáu nel ginseng pa certificar que los productos son auténticos.
"Panax quinquefolium" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 1058–1059. 1753. 
Pancratium maritimum
Pancratium maritimum, la azucena de mar -ente otros numberosos nomes vernaculares-, ye una planta bulbosa de la familia de les Amarilidácees. Alcuéntrase nos arenales y nes dunes fixes de les mariñes del Atlánticu y nes mariñes del Mediterraneu, a plenu sol y tolera bien periodos enllargaos de seca.
El nardo marítimu ye una planta herbal; les fueyes argutes sobresalen del suelu, formando un mestu ramillete; tienen ente 5 y 20 mm d'anchu y son de color verde azuláu. Tienen un bulbu allargáu, ablancazáu, con múltiples capes membranoses. Inxeríu, resulta de gran tosicidá, por cuenta de que contién heterósidos cardiotónicos. Los raigaños tán asitiaes a una fondura d'hasta 80 cm so la superficie. 
Les flores son pediceladas, grandes y llamatives, de color blancu, con gran paecíu a los narcisos y bien arumoses, con un tamañu d'hasta 15 cm de llargor. La flor presenta seis tépalos llanceolaos abiertos na periferia y con un nerviu dorsal verdosu que naz na base de la umbela. La corola con forma de trompeta, tamién blanca, tien doce dientes de forma triangular. Los seis estames son de color ablancazáu, con unes anteres de color mariellu con forma arriñonada.
El ovariu ye trilocular y sobresal sobre'l mota espatoide de dos bráctees caedizas. El so frutu ye una cápsula grande y ovoidea, en que'l so interior atópense les granes, negres, anguloses, brillantes, con forma subtriangular, de placentación axial y apilaes en cada unu de los trés lóculos. 
Floria dende finales de xunu, en xunetu y agostu, hasta setiembre, cuando la mayoría de les plantes yá pasaron el so floriamientu. 
Vive nes dunes costeres. Rique suelu bien drenáu anque sía probe, secu, grebu, y esposición a plenu sol. La planta tien la particularidá de podese soterrar más fondamente pa evitar la desecación, o bien d'allargar los sos tarmos en casu de quedar bien cubierta de sable. 
La planta ye polinizada por una poliya ferre llamada "Agrius convolvuli". Estos insectos visiten la flor cuando la velocidá del vientu ye de dos metros per segundu. Cuando ye mayor, les polillas nun visiten la planta. Anque la especie ye polinizada de manera artificial mientres el tiempu airosu la polinización nun ye eficaz. Otru datu específicu del lliriu arena ye que nun ye receptivu al so propiu polen y la planta puede reconocelo. Esta flor solo puede ser fértil con polinización cruciada.
Les fueyes son taramiaes pola guxanu del Lepidópteru "Brithys crini", acomuñáu puramente a esta planta. 
Crez bien en terrenes arenosos, perfectamente drenaos y en llugares templaos y soleyeros. Por que los bulbos maurezan totalmente ye imprescindible, depués del floriamientu, un periodu templao y seco. Los bulbos llántense na seronda a una fondura de 15 cm. Multiplicar por aciu bulbillos, que tienen de dixebrase del bulbu orixinal na seronda.
Los bulbos de "Pancratium maritimum" contienen un inhibidor de la acetilcolinesterasa, llamáu ungeremina que puede ser afechu como tratamientu pa la enfermedá de Alzheimer. Ungeremina tamién s'aislló de "Nerine bowdenii", "Ungernia spiralis", "Zephyranthes overa", "Ungernia minor", "Crinum augustum", "Crinum asiaticum" y "Hippeastrum solandriflorum".
4'-Hydroxy-5,7-dimethoxy-8-methylflavan ye un flavano que tamién s'atopa na planta "P. maritimum".
"Pancratium maritimum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum", 1: 290, 1753.
Pancratium: nome xenéricu que provién del griegu παν ("pan", "tou") y κρατυς ("cratys", "potente") n'alusión a supuestes virtúes medicina-yos. 
maritimum: epítetu llatinu provién del llatín "mar", pol so hábitat costeru.
Castellanu: amor mio (6), amores mios (3), amormio, azucena, azucena de la Virxe (3), azucena de la mar, azucena de mar (17), azucena marina (4), azucenas de la Virxe, corona de rei, corona de rei marítima, lliriu de la Virxe (2), lliri de mar, lliriu de mar, narcisu coronáu, narcisu de mar (7), narcisu marín (2), nardo (2), nardo coronáu (6), nardo marín (6), pancracio. Ente paréntesis, la frecuencia del vocablu n'España.
Papaver bracteatum
Papaver bracteatum, tamién conocida como la amapola iranina ye una amapola resistente y perenne con grandes flores coloraes fondes d'hasta 20 cm de diámetru en ríxidos tarmos d'hasta 1,22 metros d'altor con un prominente puntu negru cerca de la base de los pétalos. Rellacionar cola amapola oriental comúnmente cultivada, "Papaver orientale". 
Esta especie cultivar pa producir tebaína, que se convierte comercialmente en codeína y semi-sintéticos opiáceos. "Papaver bracteatum" nun contién morfina, la codeína o cualesquier de los otros alcaloides narcóticos en cantidaes significatives. La oripavina informóse qu'apaecía en traces diminutes pero nun exercería una actividá relevante.
En Estaos Xuníos el cultivu domésticu de "P. bracteatum" foi propuestu pol presidente Richard Nixon na década de 1970 como una alternativa al opiu de l'amapola turca, que'l gobiernu taba tratando d'esaniciar. Esto yera porque "P. bracteatum" nun contién morfina, que se convierte na heroína, pero ye alta en tebaína pa la producción de la codeína llegal, que taba en crisis nel momentu por cuenta del amenorgamientu de la ufierta de Turquía. Sicasí, los científicos del gobiernu d'Estaos Xuníos tarrecíen que los compuestos Bentley, que son opioides miles de vegaes más potentes que la heroína, sustituyeren a la heroína nos EE.XX.
"Papaver bracteatum" describióse por John Lindley y espublizóse en "Collectanea Botanica" , t. 23. 1821. 
Papaver: nome xenéricu que remanez del llatín "păpāvĕr, vĕris" pa la "amapola", col mesmu significáu. Yá utilizáu en Cátulo, 19,12; Virxiliu, "Eneida", 4, 486; Pliniu'l Vieyu, "Hestoria Naturalis", 26, 67.
bracteatum: epítetu llatinu que significa "con brácteas".
Papaver somniferum
La adormidera o “planta del opiu” —de nome binomial científicu "Papaver somniferum"— ye una planta herbal del xéneru Papaver, perteneciente a la familia de les Papaveraceae. D'orixe dudosu, ta cultiváu y naturalizáu en Europa, Asia, Africa y América.
Ye una planta herbal añal, qu'algama un altor percima del metro.
Les sos fueyes son glabres y cubiertes con cera lo que-yos da un aspeutu brillosu. Les flores pueden ser blanques, pero les más comunes son de color lila (rosa pálidu), con un centru de color violeta escuru. La cápsula, de forma globular y con un discu sobresaliente, contién numberoses granes milimétriques arriñonaes, alveoladas/reticulaes de color pardu.
Ye conocida porque los sos frutos semimaduros —en forma de cápsula— según la so cazumbre seca —pegañosa y de color blancu— tienen un altu conteníu en alcaloides, polo que son usaes pa la fabricación de opiu.
Na industria farmacéutico supon una fonte de drogues como la morfina y la codeína.
Les granes, al igual que les de "Papaver rhoeas", gocien de bona aceptación nes sos aplicaciones culinaries poles sos propiedaes antiosidantes, el so conteníu en vitamina B, lípidos, glúcidos y proteínes. 
La tarta de amapola” "(“makowiec” en polacu y “makovník” n'eslovacu)" ye un postre típicu de Polonia y de Eslovaquia. 
En bona parte d'Europa les granes de amapola usar p'afatar productos de panadería (barres de pan, bollos, etc.). Tamién s'usen como añedíu en piensos para páxaros.
Por cuenta de la presencia d'alcaloides aplicáronse fuertes midíes de control sobre'l so cultivu, acutáu a llabradores espresamente autorizaos. Robláronse alcuerdos internacionales pa erradicar el so cultivu illegal, anque'l 90% d'esti cultivu illegal concentrar n'Afganistán y Myanmar, antes (Birmania). 
El Conseyu de Senlis – güei día: The International Council on Security and Development (ICOS), un "think tank" internacional, propón l'usu de parte del opiu afganu pa la producción de medicines esenciales como la morfina. Dicha organización ellaboró un informe técnicu sobre esi proyectu, sol títulu de "Amapola pa melecines".
Los alcaloides presentes son Isoquinoleínicos, derivaos de la tirosina con un núcleu bencilisoquinoleínico (papaverina) o morfinano (morfina, codeína, tebaína).
Tien actividá agonista d'el receptores opioides, polo que tien una acción hipnoanalgésica. Pa otros usos melecinales, ver: Plantes melecinales.
Son numberosos los insectos que parasitan esta planta, esiste un tipu de aviespa "Iraella luteipes" que produz unes agalles nos tarmos de la planta.
"Papaver somniferum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 508. 1753. 
Númberu de cromosomes de "Papaver somniferum" (Fam. Papaveraceae) y táxones infraespecíficos: 2n=11
Papaver: nome xenéricu del Llatín "păpāvĕr, vĕris", pa la amapola. 
somniferum: epítetu llatinu que significa "qu'induz al suañu".
Ababolones, adormidera, adormidera blanca, adormidera llunar, adormidera negra, adormideres, adormideres blanques, adormilera, almidera, amapola, amapola blanca, amapola d'adornu, amapola real, amapolona, amapola de la droga, apiu dormidera, cascal, cascales, dormidera, dormideras, dormideras blanques, yerba cascales, yerba dormidera, opiu, papaver blancu, papola, papoya.
Parahancornia fasciculata
La amapa, naranxal podre, Parahancornia fasciculata, ye una especie de llanta con flor de la familia de les Apocynaceae.
Ye un árbol lactífero, d'hasta 20 m (raramente 35 m); corteza gris clara, con fisuras verticales y horizontales. Madera blando, color crema, látex blancu.
Consúmese la magaya de la so fruta, cruda.
Tien fueyes opuestes, llanceolaes, coriacees, de 4-6 cm x 1,5-2,5 cm, ápices arrondaos a obtusos, marxes enteros, pecíolus de 2,5 a 5 mm de llargu; inflorescencies terminales, cimosas, axacentes con 20-50(-90)-flores, blanques, bien arumaes; mota tetrapartido.
Como cicatrizante, asma, sífilis, bronquitis.
"Parahancornia fasciculata" describióse por Nicholas Edward Brown y espublizóse en "Journal of Botany, British and Foreign" 66: 141. 1928.
Parapiptadenia rigida
Parapiptadenia rigida ye un parrotal lleguminosa perenne o un árbol. Nun ye una especie en riesgu. 
Ye nativa d'Arxentina, Bolivia, Brasil, Paraguái, Uruguái. 
"Parapiptadenia rigida" ye una árbol de la subfamilia de les mimosoideas, crez de 18 a 30 m d'altor y tien un fuste erecto con ritidoma llixeramente desprendíu y correosu ye daqué trabancosu y tien ramificación dicotomica irregular y copa corimbiforme. Follaje verde escuru, caducu, fueyes alternes bipinnaes, discoloras con 3 a 6 pares de pinnas, folíolos sésiles, numberosos, llixeramente falcaos cola nervadura principal bastante próxima del cantu siperior y brillosos; flores verdoses marielles de 5 a 9 cm de llargor, colos estames excertos, tán dispuestes n'inflorescencies axilares en forma de llargues y trupes espigues cilíndriques y marielles. Floria en primavera. Les vaines de les granes crecen de 9 a 16 cm de llargor, margenes tropezosos. Granes chates, ovales, pardes. Atopar a la vera de los ríos.
Madera trupa, resistente a los elementos; usada na construcción, carpentry, beams for bridges, postes y lleña. Tien propiedaes melecinales astrinxente, expectorante, antiforia, antisépticu y propiedaes antihemorraxa. 
"Parapiptadenia rigida" describióse por (Benth.)Brenan y espublizóse en "Journal of Botany, British and Foreign" 66: 141. 1928.
Anchicho, Anchico coloriáu, Angico, Angico-cedru, Angico-do-banhado, Angico-dos-montes, Angico-verdadeiro, Angico-vermelho, Guarucaia, Kurupa'y y Paric.
Parastrephia quadrangularis
Parastrephia quadrangularis, comúnmente conocida como tola" o tola tola"', ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia de les asteracees. Ye orixinaria de América del Sur y foi rexistrada en Arxentina, Bolivia, Chile y Perú, onde ye característica de la ecorregión Puna. 
Ye un parrotal resinosu, qu'algama un tamañu d'hasta 2 m d'altor, y que s'atopa típicamente en llugares semiáridos secos, o na Cordal de los Andes central, en hábitats de puna, a altitúes de 3.500 a 5.000 m sobre'l nivel del mar, y na maleza del monte centro Andín de "Polylepis".
Nel noroeste d'Arxentina el fumu de la quema de les fueyes de la planta utilizóse externamente como una ayuda p'acelerar el partu.
"Parastrephia quadrangularis" describióse por (Meyen) Cabrera y espublizóse en "Notes del Muséu de la Plata, Botánica" 17: 57. 1954. 
"Parastrephia lepidophylla" (Wedd.) Cabrera * 
"Polyclaos cupressinus" Phil.
Parietaria debilis
Parietaria debilis ye una especie de plantes con flores perteneciente a la familia Urticaceae. Ye reinal d'Europa central y meridional, Asia occidental y norte d'África. Ye un planta bien común que crez hasta en parés d'edificios abandonaos, vieyos murios y ruines. 
Ye una planta herbal añal de ciclu envierno-primaveral, con munches cañes cubiertes de pelillos rugosos (tricomas). Tien los tarmos de color coloráu y algama un altor de 1 a 4 dm, escepcionalmente hasta 7. Fueyes verdoses claru y son de 1-3 cm x 5-20 mm, alternes, peciolaes de 1-3 cm de llargu, ovaes, con pelillos en dambos llaos. Flores son verdoses o ablancazaes y broten nes axiles de les fueyes ensin pedúnculos y arrexuntaes de cinco en cinco formandos glomérulos.
El frutu ye un aqueniu negru y brillosu.
"Parietaria debilis" describióse por (Linneo) G.Forst. y espublizóse en "Florulae Insularum Australium Prodromus 73", nel añu 1786. 
Parietaria: nome xenéricu que remanez del términu llatinu "paries, -etis" = "muriu, paré", en referencia a les plantes que crecen nos murios vieyos.
debilis: epítetu llatinu que significa "debil"
micrantha" (Ledeb.) Jarm. 
Parietaria officinalis
Parietaria officinalis ye una especie de plantes de flores perteneciente a la familia Urticaceae. Estender por Europa central y meridional, Asia occidental y norte d'África. Ye un planta bien común que crez en parés d'edificios abandonaos, vieyos murios y ruines.
Ye una planta herbal perenne con munches cañes cubiertes de pelillos rugosos. Tien los tarmos de color coloráu y algama un altor de 70 centímetros. Tien les fueyes color verde escuru y son de 3 cm de llongura por 1.5 cm d'anchu, alternes, peciolaes, ovaes y recortaes pelos estremos, con pelillos solo nel viesu. Les flores son verdoses o ablancazaes y broten nes axiles de les fueyes ensin pedúnculos y arrexuntaes de cinco en cinco formandos glomérulos.
Manera d'Empleo - Infusión: Poner 1 cuyaradina de planta per taza. Añedir agua ferviendo, dexar reposar 5-10 minutos y penerar. - Decocción (raigañu, tarmos): Echar la planta n'agua ferviendo, ferver mientres 2-5 minutos, dexar reposar 5-10 minutos y penerar, na proporción de 1 cuyaradina per taza.
"Parietaria officinalis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum]][ 2: 1052. 1753. 
officinalis: epítetu llatinu que significa "melecinal, de vienta en herbarios"
Parinari campestris
Parinari campestris ye una especie d'árbol na familia de plantes Chrysobalanaceae que ye nativu de Trinidá y Tobago, les Guayanas, Venezuela y Brasil. Tien fama de tener propiedaes afrodisíaces.
La especie ye un árbol qu'algama un tamañu d'hasta 25 metros d'altu. Les cañes nueves son peludas pero lleguen a tar ensin pelo cola edá. Les fueyes, son de 6-13 centímetros de llargu y 3-6,5 centímetros d'anchu, son llises y brillantes nes sos superficies cimeres. La superficie inferior de les fueyes ye peluda coles venes plantegaes prominentes. Les estípules son amplies na base, pero estrechándose a un puntu; que son alredor de 3 centímetros de llargu. Les flores son hermafrodites, con cinco pétalos blancos, siete estames y siete o ocho estaminodios. El frutu ye una carnosa drupa de 4.6 centímetros de llargu y 2.3 centímetros d'anchu.
"Parinari campestris" crez en montes abiertos y avérase a los cantos de sabanes y riberes de los ríos. Estender dende Trinidá y Tobago, nel norte, al traviés de partes de Venezuela, Guyana, Surinam y el norte de Brasil.
"Parinari campestris" ye una de delles especies, incluyendo "Richeria grandis" y "Roupala montana" que conoz col nome común bois bandé. Estes especies tienen fama de tener propiedaes afrodisíaces. La especie tamién s'utilicen ritualmente nel winti, una relixón afro-Surinamesa.
Los estractos de les fueyes de "P. campestris" demostraron tornar la interacción ente'l factor de crecedera endotelial vascular A y de crecedera endotelial vascular del factor receptor 1.
"Parinari campestris" describióse por Jean Baptiste Christophore Fusée Aublet y espublizóse en "Histoire des Plantes de la Guiane Françoise" 1: 517, t. 206. 1775.
Parinari curatellifolia
Parinari curatellifolia ye una especie de árbol tropical de fueya perenne perteneciente a la familia Chrysobalanaceae, orixinariu d'África, que s'atopa en dellos tipos de montes caducifolios con mayor frecuencia nes zones de mal drenaxe n'altitúes moderaes.
Crez na sabana de Guinea de África Occidental dende Senegal al traviés de Chad y nel monte estacional nel ecuador al traviés de Kenia y l'este del continente en montes caducifolios, n'árees montiegues escontra l'interior de Zambia y Zimbabue. El so algame austral ye solo fora de los trópicos en Sudáfrica, alredor de 25 ° S.
Cola so gran variedá l'árbol varia enforma n'apariencia. Nes zones con alta precipitaciones (alredor de 1.000 milímetros o más al añu), crez al so mayor tamañu hasta unos 20-22 metros d'altor con una corona d'unos 20 metros d'anchu. Les cañes son pesaes ​​y pueden tar cayíes o crecen erectas, dando al árbol una forma impresionante. Cuando les agües son menores adopta una forma d'hongu y polo xeneral crez a solu 15 metros. Puede ser localmente común y n'altitúes moderadamente altes nel centru d'África y al sur onde, dacuando, ye l'árbol dominante nel monte nun tipu de monte zarráu onde'l suelu ta bien mal drenáu y puede tar papáu per dellos meses del añu.
La madera ye bien dura y malo de trabayar, pero per desgracia nun ye duradera y ye pocu usada, anque produz enforma carbón. Sicasí, el principal valor del árbol ye la deliciosa fruta, qu'apaez a principios de la estación seca y puede collechase mientres 3 o más meses. Utilízase como un aperitivo y el núcleu tien un altu conteníu d'aceite. La magaya esmagayada de la fruta ye un ingrediente nes bébores y puede lleldase, de cutiu úsase pa faer bébores alcohóliques.
Tamién s'utiliza pal sanamientu pola fe por delles ilesies indíxenes de Zimbabue.
"Parinari curatellifolia" describióse por Planch. ex Benth. y espublizóse en "Niger Flora" 333. 1849.
Parkinsonia praecox
Parkinsonia praecox, ye una especie d'árbol perteneciente a la familia de les fabacees.
"Parkinsonia praecox", tamién conocíu como "Brea", Chañar Brea, Palu Verde, Argañal, ye una Lleguminosa de característiques arbóreas, que s'atopa dende la Patagonia Arxentina, hasta'l desiertu de Arizona en Estaos Xuníos.
Ye una escelente opción como especie precursora del suelu, yá que s'afai fácilmente a suelos desérticos, degradaos, con baxa disponibilidá hídrica, y coloniza rápido la área. Alcuéntrase en zones grebes o semi grebes (con réximes pluviométricos per debaxo de los 300 mm añales), inclusive formando rodales (breales), puros.
Algama un importante tamañu y tien un interesante valor melífero, yá que produz abondosu polen y néctar.
Nun ye un árbol bien llonxevu, vive unos 20 a 30 años y llega a adultu rápido (3 a 5 años).
Forma parte de les grandes unidaes de vexetación del parque Chaqueño.
Al igual qu'el árbol del cauchu y el árbol del chicle, practicar una incisión nel tarmu, y a partir d'ella exuda una sustanza gomoso que tien propiedaes químiques y físiques similares a les de la goma arábiga y apta pal so usu na industria alimenticio, farmacéutica, pintures, etc. Ye duce, hidrosoluble y los paisanos suelen usala como llambionada. El so color ye pardu, similar al carambelu.
Los productos forestales non maderables ganaron un importante llugar nel manexu de montes como resultáu de condiciones favorables pal so desenvolvimientu y fayadizos programes de manexu, tantu en países llatinoamericanos (Nebel, 2001) como asiáticos (Mahapatra et al., 2005).
N'Arxentina, esto nun asocedió, de resultes de la falta de llinies de mercáu pa esti tipu de productos, enzancando la so incorporación como una nueva actividá granible nes economíes rexonales. Sicasí la Secretaría d'Agricultura familiar y Desenvolvimientu Rural (2013), apocayá informó que s'incorporó'l productu "goma brea", "goma chañar" o "palu verde" como aditivu alimentario nel Códigu Alimentario Arxentín.
El beneficiu más destacable d'estos productos ye la posibilidá de ser estrayíos, calteniendo la integridá de los recursos naturales d'onde se llogren (Senaratne et al., 2003), collaborando a ameyorar la calidá de vida de les comunidaes Toba y Wichí del Noroeste Arxentín (NOA).
"Parkinsonia praecox" describióse por (Ruiz & Pav.) Hawkins y espublizóse en "Plant Systematics and Evolution" 216: 63. 1999. 
Parkinsonia: nome xenéricu otorgáu n'honor del botánicu inglés John Parkinson (1567–1650).
praecox: epítetu llatinu que significa "de maduración temprana".
Parmentiera aculeata
El cuajilote, huachilote o cacáu de monu (Parmentiera aculeata) ye un árbol propiu de la selva baxa caducifolia que cubre amplies estensiones nel sur y centru de Méxicu. En Venezuela recibe'l nome de camburito, pola forma similar del so frutu con un cambur o banana.
Trátase d'un árbol que llega a crecer hasta doce metros d'altor, de tueros gruesos y corteza sedada. Les fueyes son mayormente tri-foliaes y unes poques son simplies, elíptiques, polenques, de color verde intensu. Los nuedos en de les ramines tán armaos con un escayu grusa, pequeña, curva y aguda, que alcuéntrase subxacente a cada fueya. Les flores d'esta especie crecen nel tueru y nos estremos de les cañes. El frutu ye cilíndricu, xeneralmente curváu, con costielles grueses, carnosu y fibrosu; llega a midir hasta 17 cm de llargor y con más de 3 cm de diámetru.
Puede consumise crudu o cocíu anque nun ye bien apetecedor, el so consumu ta acutáu prácticamente a les zones onde'l cuajilote espolleta, onde tamién s'emplega como alimentu de forraxe.
Tien usos yerboleros. Tanto'l frutu como la corteza y el raigañu son emplegaos polos mestrones mexicanos nel tratamientu de delles afecciones del reñón. El so frutu ye ricu en vitamina A, pero, como se dixo, nun gocia de gran popularidá nel mercáu d'alimentos en Méxicu.
"Parmentiera aculeata" describióse por (Kunth) Seem. y espublizóse en "The Botany of the Voyage of H.M.S. ~Herald~" 183. 1854.
Parmentiera: nome xenéricu otorgáu n'honor del botánicu francés Antoine Parmentier.
aculeata: epítetu llatinu que significa "con escayos o aguiyones"
Parthenium argentatum
El Guayule ("Parthenium argentatum") ye un parrotal perteneciente a la familia de les asteracees.
Ye nativu del Desiertu de Chihuahua Méxicu, y del sudoeste de EE. XX..
Usar como fonte alternativa de látex hipoalergénico, en contra de l'avezada goma de cauchu proveniente de "Hevea".
La especie foi intensamente investigada na Segunda Guerra Mundial cuando Xapón cortó'l suministru americanu dende Malasia. Pero'l fin de la guerra nun llogró un cultivu estensu del guayule, y el proyectu archivóse, pol productu importáu más baratu.
Apocayá, el guayule resurdió na investigación poles sos propiedaes de hipoalergénico. mientres la goma del Hevea tien proteínes causantes de severes reacciones alérxiques en pequeña porción de población, el guayule non. Los productos de guayule nel mercáu son guantes de ciruxía y catéteres, y tase trabayando pa llograr condones.
"Parthenium argentatum" describióse por Rusti Gray y espublizóse en "Journal of Botany, British and Foreign" 66: 141. 1928.
Parthenium hysterophorus
Parthenium hysterophorus, comúnmente llamada escoba amargosa, ye una planta herbal de la familia Asteraceae, natural de les zones templaes d'América, dende'l sur de los Estaos Xuníos: Luisiana, Florida; pasando pol Caribe: Cuba y otres Antilles, según Suramérica dende Venezuela hasta Arxentina y Uruguái.
Ye una planta herbal de vezu caducifoliu, con aspeutu velludo y bien ramificada, algama ente 30 a 70 cm d'altor. Les fueyes son alternes, ovaes y pinnaes con segmentos llanceolaos. La inflorescencia alcuéntrase en corimbos o panícules bien numberoses. Les coroles tán estremaes en cinco segmentos y la grana ye un aqueniu.
Los usos melecinales más frecuentes d'esta especie indicar pa los carecimientos dixestivos, principalmente pa la bilis y el dolor d'estómagu, según pa la fiebre intestinal, empache o como antihelmíntico.
Otres enfermedaes pa les que s'encamienta son les de la piel: infecciones cutanees, granos, ronchas, herpes, sarna, aljorra, llepra o contra la cayida del pelo. Encamiéntase como emenagogo, correutivu menstrual o pa los fluxos, anque pue ser útil pa la calentura, nel dolor de cuerpu, como antiinflamatoriu y en crisis convulsives. Nel reumatismu y feríes o n'enfermedaes respiratories como antitusivo, o pa la diabetes. 
Amás, utilizar pa fríos o paludismu (enfermedá transmisible por cuenta de la picadura de mosquitos anofeles, de primeres la persona manifiesta temblón por fríu que duren unes hores o sumen pa repitise cada tercer día), nesti casu fai'l cocimientu de les cañes de canariu, que ye tomáu como té enantes de cada comida y amás dáse-y un bañu cada tercer día col cocimientu de verbena ("Verbena litoralis"), ensin esponese a corrientes d'aire. Pal mal aire, el métodu más usáu ye “la barrida”, moviendo un manizu de cañes de les siguientes plantes: albahaca ("Ocimum basilicum"), axatada, epazotillo ("Hyptis verticillata"), aguacate goliosu ("Persea americana"), cedru ("Cedrela odorata"), escobuca ("Parthenium hysterophorus"), manzanilla ("Matricaria recutita"), muicle ("Xusticia spicigera"), tabacu ("Nicotiana tabacum"), sauco ("Sambucus mexicana"), flor de muertu ("Tagetes erecta"), llimón ("Citrus aurantifolia"), lloréu ("Litsea" sp.), lloréu cimarrón ("Citharexylum berlandieri"), romeru ("Rosmarinus officinalis") y yerba del zorrillo ("Dyssodia porophylla"), yá sían fresques o seques; barrer a la persona de la cabeza a los pies faciendo movimientos escontra fuera del cuerpu, acompañaes por un güevu, col cual tamién llimpiar al paciente (la so función ye recoyer esi mal vientu del cuerpu); dempués de la sanamientu tiren les yerbes y el güevu llueñe del llar nun cruceru de cuatro caminos.
A entamos del sieglu XX, el Institutu Médicu Nacional la cita como: analxésicu, antídotu, antirreumático, antineurálgico y pa la empineuritis alcohólica. La Sociedá Farmacéutica de México indica'l so usu como: analxésicu, antídotu, antineurálgico, antirreumático, reumatismu articular y reumatismu muscular. Maximino Martínez, la conseña como: antídotu, antirreumático, enfermedaes del cuayu, gastralgia, carecimientos hepáticos, fortalez los nervios y analxésicu. Finalmente, Narcisu Souza conseña: ye bien usada como emenagoga, pa combatir la sarna y otres enfermedaes de la piel.
Na planta completa detectóse la presencia de resina, el alcaloide, partenina y acedu parténico.
"Parthenium hysterophorus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 2: 988. 1753. 
Passiflora edulis
La pasionaria ye una enredadera trepadora; puede algamar los 9 metros de llargor en condiciones climátiques favorables, anque'l so periodu de vida nun supera polo xeneral la década. El so tarmu ye ríxidu y maderizu; presenta fueyes alternes de gran tamañu, perennes, llises y de color verde escuru. Una mesma planta puede presentar fueyes non lobulaes cuando s'empezar a desenvolver, y depués fueyes trilobulaes, pol fenómenu de heterofilia foliar. Les raigaños, como ye habitual nel esguiladores, son superficiales.
La flor preséntase individualmente; puede algamar los cinco centímetros de diámetru nes variedaes monteses, y hasta el doble nes escoyíes pol so valor ornamental. Ye de normal blanca, con tintes arrosaos o acolorataos, en "P. edulis"; otres especies presenten colores que van dende'l colloráu intensu hasta l'azul pálido.
L'apariencia de la flor, similar a una corona d'escayos, indució a los colonizadores españoles a denominala "el frutu de la pasión"; la so estructura pentarradial recibió una interpretación teolóxica, colos cinco pétalos y cinco sépalos simbolizando a los diez apóstoles (dolce, menos Judas Iscariote y Pedro), ente que los cinco estames representaríen los cinco estigmes. Finalmente, los trés pistilos corresponderíen a los clavos de la cruz.
La fruta de la pasionaria ye una baya oval o redonda, d'ente 4 y 10 cm de diámetru, carnosa y jugosa, recubierta d'una pulgu gruesa, cerosa, delicada y incomestible. La magaya contién numberoses granes pequeñes. El color presenta grandes diferencies ente variedaes; la más frecuente nos países d'orixe ye mariella, llograda de la variedá "P. edulis" f. "flavicarpa" pero, pol so superior curiosu visual, suel esportase a los mercaos europeos y norteamericanos el frutu de la "P. edulis" f. "edulis", de color coloráu, naranxa intensu o púrpura. Esta variedá ye conocida como gulupa en Colombia.
Ye nativa de les rexones templaes de Centroamérica y Suramérica como Paraguái. Cultívase comercialmente na mayoría de les árees tropical y subtropical del globu, ente otros países: Colombia, República Dominicana (Chinola), Méxicu, Bolivia, Brasil, Ecuador, Perú, Venezuela, Hondures, Costa Rica, Nicaragua, Panamá, El Salvador, partes del Caribe.
Esta especie ye por demás apreciada pol so frutu y en menor midida poles sos flores, siendo cultivada n'ocasiones como ornamental. La fervinchu de los sos fueyes y flores utilízase, amás, con efectos medicina-yos. La flor del maracuyá ye la flor nacional del Paraguái. La maracuya ye un frutu tropical o tamién llamada fruta de la pasión, d'un sabor un pocu ácidu y con arume. Les variedaes en tamañu, color y sabor, anguaño 40 países utilicen la maracuya nel campu comercial pa satisfaer les necesidaes del mercáu.
La "Passiflora edulis" considérase orixinaria de la rexón amazónica, anque crez de forma montesa nuna área que toma principalmente dende'l norte de Suramérica hasta'l norte de Chile, Arxentina y Paraguái. En Paraguái, onde recibe'l nome en guaraní de "mburucuyá", ye considerada como flor nacional, que les sos distintes variedaes tán afeches a réximes más o menos tropicales.
A lo llargo del sieglu XIX les variedaes d'utilidá gastronómica introducir con ésitu en Hawaii, Australia y otres islles del Pacíficu sur. Les condiciones climátiques favorables fixeron que la planta afixérase rápido; magar en Hawaii la esplotación comercial nun tuvo verdaderu impulsu hasta mediaos del sieglu XX, la planta yera frecuente n'estáu montés dende diba décaes.
L'ésitu comercial de la producción de maracuyá, según el valor ornamental de les flores, afaló a Kenia y a Uganda a intentar el so cultivu nos años 1950; aprosimao coles mesmes introducióse'l plantíu comercial a Sudáfrica. Nun ye seguru si fueron estes variedaes o les cultivaes n'Australia les que s'introducieron na India al traviés de Sri Lanka, onde güei se cultiva de manera predominantemente doméstica.
El cultivu de la pasionaria estendióse a numberoses islles del Caribe, Israel, l'archipiélagu malayu y la Polinesia.
Cultivar comerciales pertenecen casi ensin esceición a les variedaes mariella ("P. edulis" f. "flavicarpa") y púrpura ("P. edulis" f. "edulis").
La primera crez y desenvuélvese perbién en zones tropicales; rique invariablemente más de 1000 mm añales d'agua y protección del vientu y les xelaes, pero ye otra manera más rústica y brengosa qu'el maracuyá púrpura, y produz colleches más regulares; pol so cimeru resistencia a los nematodos y otros parásitos, utilízase dacuando como pie pa inxertos de la variedá púrpura.
L'adopción d'una o otra ta dada con frecuencia poles preferencies gastronómiques. El cultivu de maracuyá mariellu ta más estendíu en Suramérica, Hawaii y Australia, ente que nel África y l'India les variedaes púrpures predominen. 
Les variedaes cultivares más frecuentes son les siguientes:
El puntu de maduror de la fruta ta dáu pol so desprendimientu; la recueya tien de faese nel suelu, manualmente. Sía para'l so consumu frescu o procesáu, el pulgu nun tien de presentar daños esternos de nengún tipu. Tien De tenese especial curiáu en nun consumir la fruta enantes del so maduror, cuidao que presenta cianogénicos.
Dambes variedaes peracábense crudes, en batíos y zusmios, y en mermelaes.
Pa consumila en crudu nun ye necesariu retirar les granes. Puede comese directamente de la fruta, una vegada abierta, o utilizase en macedonia de frutes macedonies; la cocina contemporanea apreciar enforma en ensalaes con fueyes verdes, onde'l so sabor llixeramente ácidu ufierta una combinación sorprendente. Tamién la flor puede utilizase n'ensalaes; ye perfectamente comestible y sabrosa, anque según la variedá pueda tener un llixeru efectu sedante.
El zusmiu de la fruta llográu al prensar la magaya o procesala— ye con frecuencia demasiáu trupu pa bebelo directamente; lo habitual ye combinalo con zusmios d'otres frutes, yogur, lleche o a cencielles enagua. 
La magaya puede utilizase pa la confección de mermelaes; ye recomendable pa esti casu nun refugar les granes, pos el so conteníu de pectina ayuda a la gelificación del productu. El pulgu ye tamién rica en pectina, pero nun resulta necesaria si empléguense les granes.
La magaya y zusmiu del maracuyá son ricos en calciu, fierro y fósforu, amás de vitamines A y C.
Los frutos de les especies rellacionaes "P. mollissima", "P. antioquensis" y "P. incarnata" son menos duces, anque similares en sabor; suelen tomase en mermelaes o otres cocciones. La "P. quadrangularis" y la "P. laurifolia", otra manera, son descomanadamente duces, polo que s'empleguen en zusmios disueltos con otru líquidu.
En Colombia ye bien común l'usu d'esta fruta en diverses preparaciones que van dende dulces y mermelaes hasta zusmios, postres y néctares, siendo bien apreciada comercialmente pola gran popularidá que tien dientro de la población por cuenta del so sabor agriduz.
En Méxicu la fruta nun foi bien conocida hasta principios de los años 1990, cuando se consolidó'l mercáu de la mesma xuntu con dellos productores que tomaron la iniciativa de cultivala. La variante mariella del maracuyá ye la que se viende nel país.
En Venezuela puede preparar colos pulgos primeramente fervíos entemeciéndoles col zusmiu del frutu una bébora trupo llamada nesti país "carato de parchita". Tamién puede entemecese el zusmiu con ron blancu, llogrando asina un cóctel lamáu "guarapita".
La planta ye l'alimentu de les bárabos de la caparina "Acraea acara".
La magaya, el zusmiu, les flores y el fervinchu de les fueyes del mburucuyá tienen un efectu relaxante, muncho más pronunciáu nel casu del fervinchu, que puede utilizase como sedante llixeru o como calmante pa dolores musculares o cefalees; contién dellos alcaloides, ente ellos el harmano y el harmol.
En dosis normales — una taza o dos de fervinchu al día — ayuda a conciliar el suañu y puede tener amás efectos antiespasmódicos; ta encamentada tamién en casu de tiemblos bronquiales o intestinales d'orixe nerviosu, según pa los dolores menstruales.
Tien tamién un llixeru efectu vasodilatador, pero nun s'encamienta'l so usu regular pa evitar efectos tóxicos.
La flor de determinaes especies tien efectos llixeramente allucinóxenos.
"Passiflora edulis" describióse por John Sims y espublizóse en "Journal of Botany, British and Foreign" 66: 141. 1928.
Passiflora: nome xenéricu qu'adoptáu por Linneo en 1753 y significa "flor de la pasión" (del llatín "passio" = "pasión" y "flos" = "flor"), foi otorgáu polos misioneros xesuites en 1610, por cuenta de la semeyanza de delles partes de la planta con símbolos relixosos de la Pasión de Cristu, el llátigu col que foi azotáu = bilortos, los trés clavos = estilos; estames y la corola radial = la corona d'escayos.
El nome fruta de la pasión foi adoptáu polos españoles tres el contactu con nativos del Perú, que agasayaron a los mesmos con estes frutes qu'ellos denominaben "Poru-p’osqo" y que la so traducción al español sería "bolsa-aceda". El españoles de primeres referíense a ella como "pollina vieya". Al conocer el parrotal d'esta fruta y n'especial la so flor, los ibéricos sosprendiéronse y llamar “la flor piadora” yá que a los sos güeyos, esta, recordar
los elementos de la Pasión de Xesucristo”. El color de la flor ye coloráu bien intensu, d'ello esprende la frase “Coloráu Pasión”.
El nome "el maracuyá" —introducíu a les llingües europees al traviés del portugués— ye una corrupción del guaraní "mburucuja"; etimológicamente "mberu kuja", "hamaca de dípteros", pola dulzura del néctar que resulta curiosu pa la friega de los insectos o más bien porque'l conteníu de los sos frutos recuerda un grupu de dípteros.
L'aceite de fruta de la pasión tien una amplia aplicación en cosméticos: cremes, xampúes, lociones, aceites, xabones, etc. L'aceite tamién puede utilizase tantu n'alimentos y piensos, como na industria de pintures, xabones, alimentos y otros.
Magar la base d'aceite de pasiflora productu cosméticu, esto ayuda na rexeneración post peeling y ayuda a anidiar y hidratar la piel seco. Tamién ayuda na rexeneración de la piel con estríes y normaliza l'alteriáu conteníu de lípidos.
Producto pasión base d'aceite de fruta apurre sensación relaxante y antiestrés.
edulis: epítetu llatinu que significa "comestible"
Passiflora incarnata
Passiflora incarnata ye una planta trepadora de rápida crecedera perteneciente al xéneru Passiflora conocíu comúnmente como flores de la pasión. El so principal característica ye la peculiar forma de les sos flores. 
Ye una liana esguiladora pubescente qu'algama los 6-9 metros de llargu. Tien unos bilortos que lu sirven pa engatar. Les fueyes tán estremaes en tres lóbulos finamente dentaos y peciolaes. Les flores son arumoses y grandes, de 5 cm de diámetru, prodúcense solitaries nun llargu pedúnculu, son de color blancu, amarellentáu o carnosu con tonos púrpures. El mota con cinco sépalos xuníos pola base formando una copa. La corola ta compuesta por pétalos blancos arrodiaos por una triple corona de filamentos de color púrpura. 
El so frutu, conocíu como granadilla, ye una baya de color mariellu del tamañu d'un güevu y tórnase naranxa cuando ta madura. Nesta especie, el mucílagu mariellu qu'arrodia a les granes ye duce y comestible; sicasí, tien munches granes, polo que mayormente ye comíu polos animales monteses. En Centroamérica y el norte de Suramérica consumir en zusmiu y postres.
Passiflora pinnatistipula
Passiflora pinnatistipula, llamada comúnmente Gulupa, tintín en Perú, pasionaria en Chile, o purupuru en Ecuador. 
Ye una vide maderiza y esguiladora d'hasta 15 m d'altu, con tarmos de color blancuciu. Fueyes trilobaes con estípules pinnaes y marxes serraos, el viesu ye ablancazáu con testura aterciopelada. Les flores, que se conocen como corona de Cristu o flor de la pasión, son rosaes, liles o acolorataes, col viesu de los pétalos tintáu de blancu.
El frutu ye redondu o llixeramente oblongo, con un diámetru de 4 a 6 cm, un promediu de 6 gramos de pesu, con pulgu finu y dura, que pasa de verde a mariella o púrpura al maurecer. Los arilos de la magaya son gris amarellentaos a anaranxaos, ente dulces y ácidos. 
Ye una esguiladora orixinaria de Chile y Perú. En Chile ta acutada a quebraes costeres provistes de montes ente la IV Rexón (provincia de Choapa) y la V Rexón (Provincia de Valparaíso). Apaez a una altitú de 200 a los 700 metros. Crez dientro del tipu forestal esclerófilu n'asociación con "Aextoxicon punctatum, Beilschmiedia miersii, Cryptocarya alba" y "Schinus latifolius".
Pueden comese frescos o en zusmiu. Contienen fósforu, calciu, vitamines A, B y C y amás 1,5% de proteína.
"Passiflora pinnatistipula" describióse por Antonio José de Cavanilles y espublizóse en "Icones et Descriptiones Plantarum" 5: 16, t. 428. 1799.
pinnatistipula: epítetu llatinu ;Sinonimia: 
Passiflora quadrangularis
La melonuciu (Passiflora quadrangularis), conocida tamién como balto xigante o quijón, ye una especie de plantes pasifloracees de la zona intertropical. 
Crez dende'l nivel del mar hasta 1.000 msnm ya inclusive dacuando hasta 1.800 m de altitú y n'árees non inundables con precipitaciones añales de 900 a 3.400 mm. Nun aguanta les xelaes, crez a plenu sol, preferentemente ente 17° y 25º C.
Trepadora brengosa, estender de 10 a 20 m, con tarmos verdes cuadrangulares, provistos de bilortos simples. Esta planta ye una enredadera típica qu'intercepta casi tola lluz solar por cuenta de la frondosidad de les sos fueyes, polo que debaxo'l suelu queda casi dafechu a escures, como puede trate na imaxe, na que tamién se ve un frutu casi dafechu desenvueltu a la derecha.
Les fueyes son ovales y de color verde claro, cordaes na base, llanceolaes, de 10 a 25 cm de llargu y 7 a 15 cm d'anchu, de ápiz abruptamente acumináu, de cantos enteros y ondulaos. El peciolu tien tres aristes, la inferior más desenvuelta y trés pares de glándules néctaríferas, dacuando dos pares. El pedúnculu ye solitariu, nes axiles y de 1,5 a 3 cm de llargu. Les flores presenten 8 a 12 cm de diámetru y los pétalos son de color blancu, violáceo, rosáu pel llau esternu y colloráu pel llau internu. Si llántase baxu invernaderu, nun va producir frutos, pero va tener abondoses flores bien formoses.
El frutu ye'l más grande de toles pasifloracees, de 10 a 30 cm de llargu, 8 a 16 cm de diámetru; de pulgu delgáu mariellu verdosa, magaya gruesa esponxosa, fariñenta, jugosa, dulzuxa, de color blancu de más o menos 2,5 cm de gruesu. Les granes son dures, esplanaes, obovaes, con arilo de color salmón a amarellentáu tresllúcidu, jugoso y subácido.
El arilo y el mesocarpo usar pa bébores y tamién pa faer dulces, auries y tortas. Los frutos inmaduros fiérvense y peracábense como verdura. Ye un alimentu enerxético, qu'apurre minerales, particularmente fierro, calciu y fósforu, niacina y vitamines A y C.
En Ecuador el zusmiu de melonuciu ye bien popular ente les families. Puede consumir con o ensin pepas. Delles ames de casa amiésten-y un pocu de canela y vinu.
Atribúyense-y propiedaes melecinales pal tratamientu del colesterol alto. El raigañu utilizar pa esaniciar los viermes intestinales. Na so composición afayóse serotonina, un potente neurotransmisor, necesariu pal bon estáu del sistema nerviosu y que les sos defectos son responsables de patoloxíes como la depresión, ciertos tipos de obesidá, comportamientos obsesivos, velea y migrañas. Ye la planta que contién la cantidá más elevada de niacina.
Dizse melonuciu a persona y o asociaos que pertenezan a un grupu social refugáu o con poques aptitúes sociales, son persones que nun tener atributos fisícos y tienen gran dificultá nes relaciones inter-personales. Estes persones son escluyíes y frecuentemente refugaos polos otros grupos sociales polo cual tien falta d'enfotu y seguridá en si mesmos. En Venezuela y Ecuador suel denominase "parcha" o "melonuciu" al homosexual.
"Passiflora quadrangularis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Systema Naturae, Editio Decima" 2: 1248. 1759.
quadrangularis: epítetu llatinu que significa "con cuatro ángulos" 
El so nome común varia en tol ámbitu hispánicu: "melonuciu" (Colombia, Venezuela y Ecuador), "badera", "corvejo", "motorro" (Colombia), "granadilla de frescu", "granadilla grande", "granadilla pa refrescos" (El Salvador), "granadilla de mariña" (Guatemala), "granadilla real", "parcha de Guinea", "sandía de pasión", "quijón" (Bolivia), "parcha granadilla" o a cencielles "parcha" (Venezuela), "balto" (Perú, Ecuador), "granadilla" (Panamá) o "maracuyá xigante".
En España, onde s'utiliza como planta trepadora en xardinos, se-y engloba nel grupu de les Pasionarias y Flores de la Pasiónsobremanera, como Pasionaria xigante.
Passiflora rubra
Passiflora rubra ye una especie de planta fanerógames perteneciente a la familia Passifloraceae. Ye nativa de les Antilles y mariñes del Mar Caribe. 
Ye una planta con tarmos trepadores y fueyes de 2-10 cm de llargor con pedúnculos de 1-6 cm de llargu, más llargos nos frutos. El mota ye de color rosa cola corona de color rosa a colloráu, más escuru pola base. El frutu ye una baya, tienra y peluda de 2,5 cm de llargor.
"Passiflora rubra" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 956–957. 1753. 
Passiflora: nome xenéricu qu'adoptáu por Linneo en 1753 y que significa "flor de la pasión" (del llatín "passio" = "pasión" y "flos" = "flor"), foi otorgáu polos misioneros xesuites en 1610, por cuenta de la semeyanza de delles partes de la planta con símbolos relixosos de la Pasión de Cristu, el llátigu col que foi azotáu = bilortos, los trés clavos = estilos; estames y la corona radial = la corona d'escayos.
Paullinia cupana
La Paullinia cupana ye un parrotal trepador de la familia "Sapindaceae". Ye orixinariu de la Amazonia, atopáu en Paraguái, Perú, Brasil, Colombia, Costa Rica y Venezuela.
El so frutu, el guaraná, ye ricu en vitamines y estimulantes como la cafeína polo que ye utilizáu pa consumos, principalmente como bébora.
Los frutos tienen pulgu mariellu, colorada o anaranxada y cuando maurecen dexa ver la magaya blanca y la so granes, de manera que paecen güeyus. Les granes contienen una sustanza idéntica a la cafeína dacuando llamada "guaranina", otros estimulantes.
El frutu de guaraná ye esféricu, coritu y brillante, asumiendo una forma de cápsula dehiscente de 1 a 3 cáscares, en que'l so interior hai namái una grana . Una vegada algamada'l maduror completu, ábrese parcialmente dexando al descubiertu les granes. 
Por cuenta de la so propiedá estimulante, ye usada pa la fabricación de xarabes, barres, polvos y gaseoses. Nel Brasil ye cultiváu nos estaos d'Amazones y Badea.
El guaraná xuega un importante rol na cultura de los tupí guaraní brasileños. El nome "guaraná" ye un deriváu de la palabra ""wara'ná"" qu'en tupí-guaraní significa "fruta como los güeyos de les persones". Estes tribus creen que la fruta ye máxica pa la cura d'enfermedaes del intestín y una manera de recuperar la fuerza. Tamién creen nel mitu del "neñu divín", que foi asesináu por una culiebra y los sos güeyos dieron vida a esta planta.
Na rexón próxima al conceyu de Maués, onde ye cultivada, los indios de la nación saterê-mawé tienen lleendes sobre l'orixe de la planta.
Tradicionalmente, una vegada recoyíos los frutos, les granes dixébrense y almacenen hasta la fermentadura del arilo, que depués ye estrayíu. Nel intre son turraes y quitar el tegumentu, pa faer un polvu fino de les granes. Los indíxenas dicen qu'esti polvu puede curar munches enfermedaes. El guaraná ye usáu como ingrediente en delles gaseoses y bébores energizantes. Tamién s'emplega como suplementu dietario pa promover la salú y la perda de pesu. Los indíxenas de la selva tropical amazónica utilicen la grana machucada del guaraná como una bébora y como medicina. El guaraná usar pa tratar foria, menguar fatiga, amenorgar la fame, y p'ayuda na artritis. Tamién tien una hestoria d'usu en matinaes per abusu del alcohol y los dolores de cabeza rellacionaos cola menstruación. Les granes turraes son la base d'una bébora refrescante y enerxética. Emplegar con esclavos y porteadores.
Amás d'otros compuestos químicos, la planta de guaraná tien cafeína (dacuando llamada "guaranina"), teofilina y teobromina. Los estractos jugosos del guaraná son estimulantes del sistema nerviosu central pol so conteníu cafeínico. Los fabricantes de bébores energizantes suelen amestar cafeína sintética o cafeína natural derivada de la descafeinización.
El Brasil produz distintos tipos de gaseoses con estractos de guaraná que nun contienen cafeína amestada. Caúna estrémase descomanadamente nel so sabor; dalgunos con un pequeñu sabor natural a fruta de guaraná. Nel Brasil, les vientes de bébores de guaraná son mayores inclusive que les de gaseoses de cola. Son polo xeneral gaseoses y dulces, con un gustu bien frutal. La mayoría de les bébores de guaraná son producíes nel Brasil y consumíes ellí o en países cercanos. Paraguái tamién cunta con una gran variedá de marques nacionales de bien bona calidá. Les principales marques paraguayas son Pulp, Maxi, De La Mariña y Niko. Les principales marques brasileñes son Guaraná Antarctica, Guaraná Schin (de Schincariol), Guaraná Brahma (de AmBev), Kuat y Guaraná Jesus, una marca local brasileña que lleva'l nome del farmacéuticu que lu formuló. Munchos productores locales tamién crean bebíes pero non pa la so esportación. Perú cuenta cola marca Guaraná Backus y la gaseosa PerúCola sabor guaraná. En México nel 2001 The Coca Cola Company introdució una bébora con esti frutu llamada Senzao, anguaño la bébora menguó na mayoría de la república mexicana y namái ye posible atopala en dellos estaos.
Los estudios con vitamines amuesen beneficios nes funciones cognitives. Nun fueron evaluaes pola Alministración de Drogues y Alimentos (FDA) o otres axencies gubernamentales similares. Nos Estaos Xuníos, el guaraná tien un estatus de GRAS, por casu "xeneralmente conceptuada como segura" y tien d'etiquetase como "non usáu pa diagnosticar, tratar, curar o prevenir nenguna enfermedá".
El "Journal of Human Nutrition and Dietetics" publicó en xunu de 2001 un estudiu qu'amuesa la perda de pesu en promediu de 5 kg nun grupu que bebió un amiestu de yerba mate, guaraná y damiana, comparáu con un promediu de 0,5 kg de perda nun grupu placebo dempués de 45 díes.
Un estudiu universitariu en Brasil sobre l'estractu de guaraná amosó un amenorgamientu del 37 per cientu na formación de tromboxano dende l'ácidu araquidónico. Esta conclusión ye significativa p'amenorgar los ataques de corazón; una y bones l'escesu de formación de tromboxano puede desenvolver una falla arterial, dando como resultáu un ataque cardiacu o dañu isquémicu.
En 1997 un estudiu estreme sobre los efectos del guaraná n'actividaes físiques de los aguarones amosó una medría na retención de memoria y un meyor rendimientu físicu comparáu con un placebo.
Otros estudios amuesen les sos propiedaes antiosidantes, antiséptices y reductores de les célules grases (cuando se combina con Acedu linoleico conxugáu). 
Magar, los efectos colaterales son raros nel guaraná, "Drugs.com" encamienta: "Considerando l'usu de suplementos herbarios, ye aconseyable la consulta con un profesional d'asistencia médica. Amás, la consulta con un médicu entrenáu n'usu de yerbes y suplementos pa la salú pue ser beneficiosu y la coordinación del tratamientu ente tolos asistentes médicos pue ser ventaxosa". "Drugs.com" amás alvierte nun entemecer el guaraná cola efedrina.
El procesamientu del xarabe de la fruta empecipiar nel Brasil en 1905 por Luiz Pereira Barreto, un médicu de la ciudá de Resende, en Ríu de Janeiro. En 1906 ye llanzáu pola F. Diefenthaller, una fábrica de gaseoses en Santa María, Ríu Grande del Sur, que producía'l "Guaraná Cyrilla". En 1921 llanzar al mercáu Guaraná Champagne Antarctica, producida pola compañía homónima.
En Serbia y otros países del esti européu, fabrícase una bébora energizante a base de guaraná, comercializada con esti nome; pero en cuenta de ser una gaseosa, tien un sabor agrio y efectu cardioacelerador. Con tal efectu, atopóse que'l consumu del guaraná casi al natural, produz ciertes reacciones placenteras nel ser humanu, ensin presentar dañu dalgunu, como lo son, ereiciones enllargaes por un determináu tiempu, sensación d'éxtasis, de ligerez, ente otres.
"Paullinia cupana" describióse por Carl Sigismund Kunth y espublizóse en "Nova Genera et Species Plantarum (quarto ed.)" 5: 117. 1821.
Paullinia: nome xenéricu que foi nomáu por Carlos Linneo n'honor de Simon Pauli der Jüngere (1603-1680), un médicu y botánicu alemán quien afayó la planta.
cupana: epítetu 
Paullinia yoco
El yoco ("Paullinia yoco") ye una planta trepadora de la familia de les sapindacees, nativa del noroccidente de la Amazonia.
Ye un bejuco de 12 cm de diámetru na base, colos tarmos llargos y robustos, lacticíferos, con látex blancu astrinxente. Les fueyes son pinnaes, dispuestes en cinco foliolos, el mayor de forma elíptica, que miden hasta 35 cm de llargor. La inflorescencia ye axilar y racimiforme con flores pequeñes blanques a amarellentaes, que tienen cinco sépalos y pétalos submembranáceos. Los frutos son capsulares con tres valves de color coloráu cuando ta madura y que contién nel so interior granes globoses.
La liana yoco ("Paullinia yoco"), como planta y como tradición, representa una de les pieces del rompecabeces necesaria pa poder entender meyor el paisaxe biolóxico y cultural d'unu de los abelugos pleistocénicos más importantes y fráxiles del planeta y el raigañu d'una de les tradiciones chamánicas más fuertes qu'entá sobreviven sobre la tierra: la cultura del yagé. Pa estos pueblos indíxenes, la vida ensin yoco ye tan inconcebible, como podría selo ensin yagé. Ye llamada la cazumbre de la selva. 
Otra manera, el yoco, bejuco que vive n'estáu bonal na rexón piedemontina ecuatorial, aprosimao na mesma área de dispersión que la guayusa, anque más nel Putumayo y el Caquetá, usar pola corteza; ésta, rallada y echada n'agua, suministra una bébora con efectos similares a los del guaraná. Contién un 2,73% de cafeína. Con una carta de 1856, dirixida a la so muyer, Agustín Codazzi únvia-y una porción de bejuco trayida de la Ceya de los Andaquíes. El pernomáu xeógrafu esplica: "Un pocu de bejuco de yoco que sirve pa componer l'estómagu quitando malapenes la parte aspra de la corteza; depués rallar la corteza formando como un afrecho, que ponse nun pocu d'agua tibio dempués de machucáu bien y estrumíu el zusmiu del afrecho puestu enantes n'agua y esi zusmiu ye aquel que se bebe tomando per día una toma d'un pocillu; o bien se quitar la corteza y cocínase con una hora de fueu poniendo la cantidá de dos tomes, que sería lo que da'l cachu que se manda y cada toma que quede nun pocillu d'agua" 
"Paullinia yoco" describióse por R.Y.Schult. & Killip y espublizóse en "A Xeneral History of the Dichlamydeous Plants 1: 660", nel añu 1831.
yoco: epítetu 
Pausinystalia johimbe
Pausinystalia johimbe (Yohimbe), enantes conocida como Corynanthe yohimbe, ye una planta psicoactiva que contién triptamina el alcaloide yohimbina. Ta llargamente distribuyida y ye afrodisiaca.
Ye un gran árbol de los montes ecuatoriales qu'algama los 25-30 metros d'altor. Les sos fueyes son grandes de 25-40 cm de llargu y 8-12 cm d'anchu, ovales y acuminaes. La inflorescencia producir en forma de panícules con flores que tienen cinco pétalos y cinco sépalos, la corola ye de color blancu. El frutu ye una pequeña cápsula dehiscente que contién numberoses granes alaes.
Ye orixinaria de Gabón y Camerún onde s'atopa na selva ecuatorial.
Principios activos: contién alcaloides indólicos del grupu de la yohimbina como yohimbina o quebrachina (llamada asina porque s'atopa nel quebracho blancu), aloyohimbina y delta yohimbina, o del grupu de la corinateína, como la ajmalicina y dihidrocorianteína. Tamién contién tanín que-y confier un color marrón acoloratáu y material mineral. 
Propiedaes: 
"Pausinystalia johimbe" describióse por (K.Schum.) Pierre ex Beille y espublizóse en "Actes de la Société Linnéenne de Bordeaux 61: 130", nel añu 1906. 
Pausinystalia, deriva de dos vocablos griegos qu'indiquen qu'esanicia la somnolencia.
yohimbe, ye la denominación indíxena de la planta. 
Pavonia schiedeana
Pavonia schiedeana ye una especie de plantes con flores perteneciente a la familia Malvaceae. Alcuéntrase en América tropical.
Ye una planta herbal qu'algama un tamañu de 1 m d'altor. Les sos fueyes dacuando son un pocu más anches na parte de metanes, otres son allargaes y tienen los cantos serraos. Les flores tán nunes cabeces que s'atopen nes puntes de les plantes y son de color rosa.
Atopar n'América tropical onde habita en clima templáu ente los 100 y los 300 metros como planta montesa que crez a les veres de los caminos, acomuñada al monte tropical perennifolio.
Emplégase-y pal cuidu del pelo: por que sala el pelo, evitar la so cayida en Puebla, y contra la caspa, nel Estáu de Veracruz.
Otramiente, utilízase-y pa entainar el partu y evitar el albuertu; en carecimientos gástricos como l'empache y la foria; y n'otros malestares como la calentura; nesti casu prepara un cocimientu coles fueyes y tarmos, y col líquidu resultante bañar al paciente.
Nel raigañu de "P. schiedeana" identificáronse beta-sitosterol y taníns.
"Pavonia schiedeana" describióse por Ernst Gottlieb von Steudel y espublizóse en "Nomenclator Botanicus. Editio secunda" 2: 279. 1841. 
Pavonia: nome xenéricu que foi otorgáu n'honor al botánicu español José Antonio Pavón y Jiménez.
schiedeana: epítetu otorgáu n'honor del botánicu alemán Christian Julius Schiede.
Pedicularis densiflora
Pedicularis densiflora ye una especie de planta herbal de la familia Orobanchaceae, enantes clasificada nes escrofulariácees.
Ye orixinaria de California y Oregón nel oeste de América del Norte y alcuéntrase nel chaparral, montes, montes de carbayos de California nes elevaciones baxes. 
"Pedicularis densiflora" ye una planta perenne herbal con tarmos verdes o, dacuando, acoloratáu o magenta y les fueyes con forma de felechos y llargues espigues de color coloráu escuru con flores de color rosa brillante con pétalos dentaos.
Como otros del so xéneru, ye un raigañu planta parásita, qu'ataca los raigaños d'otres plantes pa llograr los nutrientes y l'agua. Esta especie ye un parásitu facultativu, o hemiparásita, yá que puede vivir ensin acomuñar a otra planta, pero se parasita si preséntase-y la oportunidá. De cutiu parasita les plantes de la familia del uz, como manzanita .
Los guerreros indios utilizar como un té o tintura pa promover la función inmune saludable y la so capacidá pa relaxar los músculos tirantes. Los biltos y les flores amiéstense de cutiu pa tomar el té con amiestos pol so color, sabor y propiedaes relaxantes. Tamién s'atopa que son útiles nel tratamientu del velea, según que tien propiedaes antiosidantes. 
"Pedicularis densiflora" describióse por Benth. ex Hook. y espublizóse en "Flora Boreali-Americana" 2(9): 110. 1838.
Pedicularis: nome xenéricu que deriva de la palabra llatína "pediculus" que significa "pioyu", en referencia a l'antigua creencia inglesa de que cuando'l ganáu pastiaba nestes plantes, quedaben infestaos con pioyos.
densiflora: epítetu llatinu que significa "trupa de flores" 
Peganum harmala
Peganum harmala (conocida como harmal) ye una planta de la familia de les Nitrariaceae autóctona nes rexones entendíes ente l'este del Mediterraneu y India. Tamién ye conocida como "arruda sirio", nome qu'induz a tracamundiu al nun guardar esta planta relación cola axatada (Ruta, fam. Rutaceae)
Tien tarmos d'hasta 60 cm d'altor, erectos, bien ramificaos, glabros. Les fueyes d'hasta 50 mm, daqué carnoses, 2-3 pinnatisectas, con lóbulos linear-Llanceolaos, desiguales, mucronaos, glabros o puberulento-glandulosos estípules bien pequeñes, setacees. Les flores terminales, pedicelaes. Sépalos los de 5-16 mm, lineares, desiguales, glabros o con marxes puberulenro-glandulosos, de cutiu pinnaúfidos. Pétalos de 10-16 mm, glabros, amarellentaos. Frutos de (3-) 5-8 x(4-) 6-9 mm, globosos, daqué estruyíos, triloculares, con estilu rectu y persistente. (Descritu con material del S y SE de España). Floria de mayu a xunu.
Alcuéntrase en llugares salobres y margues yelsoses. Bien alcontráu. Distribuyir poles rexones Mediterránea y suroeste d'Asia.
El harmal usóse como enteógeno nel Mediterraneu a lo llargo de la hestoria de distintes civilizaciones.
L'arruda sirio usar en Turquía y Irán como protección talismánica contra'l agüeyamientu. N'Irán ye costume bien estendida y frecuente quemar les granes seques, n'ocasiones combinaes con otros ingredientes, a manera d'inciensu. La práctica data de tiempos preislámicos.
Los alcaloides activos de les granes son de los llamaos inhibidores de la monoaminooxidasa (IMAO). El conteníu de beta-carbolinas ye de 4% por pesu nes granes de "P. harmala". Los principales alcaloides son la harmina, la harmalina y la tetrahidroharmina, los sos efectos y estaos son similares a los de la Ayahuasca.
Nel llaboratoriu, la harmina consiguió, según un estudiu lideráu por investigadores del Hospital Monte Sinaí (Nueva York), actuar sobre les célules beta del entrellenzu lo cual podría tener implicaciones nel tratamientu de la diabetes.
"P. harmala" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 444–445", nel añu 1753.
Númberu de cromosomes de "P. harmala" (Fam. Nitrariaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=24.
Pelargonium graveolens
Pelargonium graveolens ye una rara especie nel xéneru "Pelargonium", que ye nativu de Sudáfrica, Zimbabue y Mozambique, ente que les plantes cultivaes so esti nome (escritu P. 'Graveolens') difieren de los especímenes monteses y son d'orixe híbridu (un encruz probable ente "Pelargonium graveolens", "P. capitatum" y / o "P. radens", o otres especies estrechamente rellacionaes). De cutiu llamáu xeraniu, yá que cai dientro de la familia de plantes Geraniaceae, y foi categorizáu enantes col mesmu xéneru. El P. común 'Graveolens' o P. 'Rosat' tien gran importancia nel arume de la industria. Cultivar a gran escala y la so xamasca se destila pol so golor. Cultivares de P. 'graveolens' tienen una amplia variedá de golores, incluyendo rosa, cítricu, menta, cocu y nuez moscada, según diverses frutes. Sicasí, les variedaes de mayor importancia comercial son les que tienen arumes de rosa.
"Pelargonium" destilaos y absolutos, comúnmente conocíu como "aceite de xeraniu", viéndense para aromaterapia y aplicaciones na terapia de masaxe. Dacuando tamién s'utilicen pa complementar o adulterar más caros aceites de rosa. El aceite esencial ye un ingrediente nun tratamientu de hemorroides "natural".
Como saborizante, les flores y les fueyes utilizar en pasteles, mermelaes, auries, xelaos, sorbetes, ensalaes, azucres, y tés. Amás, utilízase como un axente aromatizante en dellos tabacos de pipa, siendo unu de los característicos "arumes Lakeland."
Nun analís modernu apaez la presencia de más de 50 compuestos orgánicos nel aceite esencial de "P. graveolens" dende una fonte d'Australia. Los analises d'aceites de xeraniu na India señalaron un perfil fitoquímico similar, y demostraron que los principales componentes (en términos de composición%) fueron citronelol + nerol y geraniol.
"Pelargonium graveolens" describióse por Charles Louis L'Héritier de Brutelle y espublizóse en "Hortus Kewensis; or, a catalogue"... 2: 423. 1789.
Pelargonium odoratissimum
Pelargonium odoratissimum, o geranio malva, ye una especie de llanta con flor de la familia de los xeranios Geraniaceae. Ye reinal de Sudáfrica.
Ye una de les spp. de les que s'estrayi'l aceite de xeraniu
La especie crez como un pequeñu parrotal con raigaños ensundiosos y tien 30 centímetros d'altu. El dispuesta en rosetes, fueyes simples y de color verde mazana tienen fueyes con forma de corazón o circular. Tienen mozquetes percima de lóbulos pocu fondos incisos. Les fueyes esprenden un golor duce de mazana-menta. La inflorescencia ye ramificada con 4-10 flores. Los 5 pétalos son de color blancu a rosa claru. Los dos primeros son espatuladps y tán bien juntps. Tienen una marca púrpura primaveral y dóblense escontra tras escontra la punta 90 graos. 
"Pelargonium odoratissimum" describióse por (L.) L'Hér. y espublizóse en "Hortus Kewensis"; or, a catalogue . . . 2: 419. 1789. 
Pelargonium: nome xenéricu que deriva de les palabra griega:
"pelargos" pa "cigüeña", aludiendo a la fruta cola forma de picu de l'ave. Nota: Ye interesante que dellos de los miembros d'esta familia tomen los sos nomes d'aves de picu llargu, ye dicir Pelargos (cigüeña), geranos (grúa), y Erodios (garza)
odoratissimum: epítetu llatinu que significa "bien arumosu"
Pelargonium sidoides
Pelargonium sidoides, ye una planta melecinal nativa de la zona sur d'África. Ente los nomes comunes inclúyense Umckaloabo y Xeraniu de Suráfrica. L'estractu del raigañu de "Pelargonium sidoides" ye usáu tradicionalmente poles tribus zulúes pa los resfríos, influenza, anguaño comercialízase so delles marques comercialse qu'inclúin Kaloba, Umcka, Umquan and Zucol.
Dellos estudios suxuren que l'estractu de la planta puede ser usáu nel tratamientu de la bronquitis aguda] non-GABHS tonsilofaringitis (dolor de gargüelu) en neños, y el resfriáu común.
Una revisión sistemática d'estos afayos por Cochrane Collaboration concluyó que l'estractu de la planta puede efectiva nel tratamientu de rinosinusitis n'adultos y en resfriaos comunes n'adultos, anque nun fueron dafechu concluyentes. Tamién refirieron que pue ser efectiva nel aliviu de los síntomes de bronquitis aguda en neños, y tamién los síntomes de sinusitis n'adultos.
Una revisión sistemática nel 2009 concluyó: "Hai evidencia alentadora de datos disponibles anguaño alrodiu de que la "P. sidoides" ye efectivu en comparanza a un placebo pa pacientes con bronquitis aguda."
Una actualización sumaria nel 2013 de Cochrane Collaboration afirma que "considerada la calidá de la poca o bien poca evidencia pa les principales resultancies, yá que había pocos estudios por entidá de la enfermedá, y toos yeren del mesmu investigador (el fabricante) y llevaos a cabu na mesma rexón (Ucrania y Rusia). Poro, en resume, hai evidencia llindada de la efectividá de "P. sidoides" nel tratamientu de les infecciones respiratories agudes (Roxures)"
Demostró ser antimicobacteriana con propiedaes antibacterianas significatives contra cepes de "Staphylococcus aureus" multi-resistentes. El ácidu gálico y el so éster metílicu ta presente en grandes cantidaes en "P. sidoides" y nos sos estractos activos, fueron identificaos como'l principiu inmunomodulador prominente.
L'estractu de "Pelargonium sidoides" EPs 7630 ye un fármacu aprobáu pal tratamientu de la bronquitis aguda n'Alemaña. La determinación de los efectos citopatógenos inducíos por virus y los títulos de virus reveló que EPs 7630 a concentraciones d'hasta 100 mg / ml interfirieron cola replicación de cepes de virus (H1N1, H3N2) del gripe estacional, virus respiratoriu sincitial, coronavirus humanu, virus parainfluenza y el virus Coxsackie pero nun afectó la replicación del gripe aviar altamente patóxena causada pol virus A (H5N1), adenovirus o rinovirus.
"L'estractu de "Pelargonium sidoides" modula la producción secretora de inmunoglobulina A na cuspia, tantu la interleucina-15 y la interleucina-6 en sueru, y la interleucina-15 na mucosa nasal. Aumentáronse los niveles secretaos de inmunoglobulina A, ente que los niveles de IL-15 y IL-6 menguaron. Basándose nesta evidencia, suxurimos qu'esta melecina a base de yerbes puede exercer una fuerte influencia de modulación de la respuesta inmune acomuñada cola mucosa de la vía aérea cimera ".
Un ensayu clínicu aleatoriu, con doble blancu, controláu con placebo en 200 pacientes concluyó "EPs 7630 demostró ser eficaz y seguro nel tratamientu de la bronquitis aguda en neños y adolescentes fora de la indicación estricta de los antibióticos colos pacientes trataos con EPs 7630 que perciben un supuestu más favorable de la enfermedá y una bona tolerabilidad en comparanza col placebo ".
"Pelargonium sidoides" describióse por Augustin Pyrame de Candolle y espublizóse en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis" 1: 680. 1824
sidoides: epítetu > 
Peltophorum dubium
Peltophorum dubium ye un árbol de la familia Leguminosae, subfamilia Caesalpinioideae. Na Arxentina y el Paraguái ye denomináu comúnmente yvyrá-pytá, ibirá puitá guazú, o ibirapitá, nel Uruguái llamar árbol de Artigas, y en Brasil cana-fístula. 
Ye inerme, de xamasca caedizo, fuste más o menos rectu, y notable floriamientu branizu mariella. Algama un altor de 20 a 40 m.
Tien la ritidoma (corteza): rugosa color gris castañal; xamasca: verde escuru brillante, caducu. Les fueyes: compuestes, bipinnaes, grandes, 7-16 yugaes. Foliolus numberosos con nervadura central. Peciolaes de 7 a 25 pares de pinas, de 4 a 10 cm de llargu, les que lleven de 20 a 30 pares de foliolos caúna, elípticu oblongo de 5 a 8 mm de llargu y 2 a 3 mm d'anchu con base asimétrica y ápiz mucronáu, de consistencia coriácea discolores pálidos na cara inferior, verde escuros y brillantes na cimera. Los sos axustes conxuguen foliosas fueyes compuestes (de 5-13). Les flores de 2 cm de diámetru, dispuestes en grandes panojas terminales. Corola de pétalos mariellos bien vistosos. Floria pel branu y principios de seronda. Frutu: ye una llegume samaroide, indehiscente, chata, coriácea, con aspeutu de sámara, color castañu. Les granes son cilíndriques, de testa dura.
La madera: ye dura y pesada (con pesu específicu ente 0,85 y 0,9), de albura color ocre a rosáu. El durámen de castañal arrosada a castañu violáceo, de formosu veteáu espigáu, bien demarcáu pola disposición irregular de los elementos vasculares, vultables debíu a'l color castañu sobre'l texíu fibroso que ye llisu y de color castañu claru. La testura ye mediana y heterogénea y el granu oblicuu a enxareyáu, presenta porosidá difusa; en corte radial denota un nidiu xaspiáu, tien los aníos demarcaos, amás de depósitos gomosos nos vasos y cristales de oxalato, zarrando un colorante coloráu. Tien numberoses aplicaciones en carpintería polo xeneral y construcciones rurales ya hidráuliques pola so resistencia al mugor y l'abertal, marcos de puertes y ventanes, pisos, postes, carroceríes, moblería y ebanistería. La corteza tien taninos, escelente pa curtir pieles fines en cuantes que les fueyes, frutos y raigaños utilizar en medicina popular.
Alcuéntrase nel centru, sur, y sudeste del Brasil, nel sudeste de Bolivia, nel centru y este de Paraguái, nel noroeste del Uruguái, y nel nordés de la Arxentina.
Habita en selves tropicales y subtropicales de la Provincia fitoxeográfica Paranaense, tantu en selva continua como nes veres de ríos y de regueros n'ambientes de selves marxinales o en galería, gracies a les cualos llogra cuntar con poblaciones en zones con precipitaciones menores a los sos requerimientos, por casu nel chaco Oriental y na so distribución austral: el noroeste del Uruguái y el nordés de la provincia arxentina de Ente Ríos.
N'aveníes de Bonos Aires y de Montevidéu ve formar grandes grupos, siendo unu de los árboles de zones templaes que pueden vivir en climes templaos, de los exemplares más grandes. Nun sería apoderáu pa cais pos aislláu crez con muncho altor y esgazar y cai con facilidad ante nubes airoses; si ser pa parques cuando se-y esixe competencia.
En Arxentina y Paraguái, ye denomináu comúnmente "ibirapitá", "ibirá puitá guazú", o "yvyrá-pytá". El nome aniciar na denominación en idioma guaraní, nel cual "ibirá" ye 'árbol' o 'madera', "puitá" ye 'colorada', y "guazú" ye 'grande'; en xunto sería: 'gran árbol de madera acoloratao'. 
N'idioma portugués, en Brasil, llamar: "cana-fístula", nome tamién emplegáu na Arxentina, especialmente nes rexones cercana a esi país. 
Nel Uruguái llamar, amás de "ibira pitá", "árbol de Artigas", en relación al prócer oriental José Artigas, que se exiló nel Paraguái hasta la so muerte. Na so casa nesi país, recuérdase-y en relatos tomando mate so un frondoso exemplar d'esta especie. Refuérzase dichu nome al habitar esta especie nel Uruguái especialmente nes riberes del Ríu Uruguái y los sos afluentes nel mariniegu norte, departamentos de Artigas, Saltu y Paysandú.
"Peltophorum dubium" describióse por (Spreng.) Taub. y espublizóse en "Die Natürlichen Pflanzenfamilien" 3(3): 176. 1892. 
"Brasilettia adnata" (Griseb.) Kuntze
Pereskiopsis rotundifolia
Pereskiopsis rotundifolia , ye una especie fanerógama perteneciente a la familia Cactaceae. 
Ye nativa de Norteamérica en Guerrero, Morelos, Oaxaca y Puebla de Méxicu. La especie habita en montes caducifolios y sub-caducifolios. Floria ente xunu y xunetu y fructifica ente setiembre y xineru. Conozse'l so allugamientu nel Parque Nacional Huatulco. A partir de los mapes de distribución potencial, la especie podría tar distribuyida na Reserva de la Biosfera Tehuacán-Cuicatlán. 
"Pereskiopsis rotundifolia" crez arbustiva y en forma d'árbol, ta ricamente ramificada y algama un tamañu de 2 a 4 m d'altor. Dacuando fórmase un tarmu maderizu de color marrón, ensin fueyes qu'algamen un diámetru de 0,5 a 1,2 centímetros. La llámina casi circular, carnosa de 3 a 8 centímetros de llargu y 1.7 a 4.7 centímetros d'anchu. Les grises areolas nun tienen pelos, pero ocupaes con abondosos o escasos gloquidios acolorataos, de 3 a 5 milímetros de llargu. L'únicu escayu que sobresal ye de color blancu a buxu de 3 a 7 centímetros de llongura que de xemes en cuando-y falta. Les flores qu'apaecen en loslaos, son de color coloráu amarellentáu y algamen un diámetru de 2,5 a 3,4 centímetros y 2,5 a 4 centímetros de llargu. El so pericarpiu ta ocupáu con unos gloquidios, pero ensin pelo. Les frutes son coloraes de 1.5 a 2.5 centímetros de llargu y algamen un diámetru de 1 a 1,4 centímetros.
La especie úsase como barganales vivos y na medicina tradicional pa curar úlceras de la boca.
"Pereskiopsis rotundifolia" describióse por (DC.) Britton & Rose y espublizóse en "Smithsonian Miscellaneous Collections" 50: 333. 1907. 
Pereskiopsis: nome xenéricu compuestu que deriva de les palabres griegues: "opsis" = similar y "Pereskia" un xéneru de la familia.
rotundifolia: epítetu llatinu que significa "coles fueyes redondes"
Pería frutescens
Pería frutescens ye una planta añal de la familia de les "lamiacees". En climes templaos la planta se poliniza a si mesma. La variedá más común ye "Pería frutescens var. crispa" o shiso que se cultiva principalmente nel Xapón y Vietnam. "Pería frutescens" o deulkkae se cultiva principalmente na Corea. Hai tantu de fueya verde y morada, les variedaes de fueyes tán reconocíes como separaes polos botánicos. Les fueyes asemeyar a les de la ortiga, siendo llixeramente arrondada. Ye llargamente conocida como la planta bistec. Tamién se-y conoz como menta purpura, albahaca xaponés, o coleus montés (al pie de "Basil" y "Coleus"
Los sos aceites esenciales apurren un sabor fuerte, que la so intensidá podría comparase a la de menta o fenoyu. Considérase ricu en minerales y vitamines, tien propiedaes anti-inflamatorias y ta pensáu p'ayudar a caltener y esterilizar otros alimentos. En Nepal y partes de India, llámase "silam " (सिलाम). Les sos granes son cocíes con chile y tomate pa faer un sabrosu mueyu / platu. 
Pería () ye usada tradicionalmente na medicina china usóse p'aguiyar l'actividá interferón y polo tanto'l sistema inmune.
En xaponés el so nome és . El xaponeses llamen a la variedá verde , "aoba" ("fueya verde"), "ōba" (corrupción de "aoba") o "aoshiso" y dacuando inxerida con sashimi (rodajas de pexe crudo) o cortáu en tires delgaes pa ensalaes, espaguetis, fideos, carne y pexe y platos. Tamién s'utiliza como especia nuna gran variedá de platos, inclusive pizza (primeramente utilizóse como reemplazu de la albahaca).
La variedá purpura ye conocida como y ye usada como colorante en umeboshi (encurtidos de ume) colloráu o en combinación con ume pa pegar nel sushi y faer umeshiso 'Maki".
Una fervinchu de shiso llámase "hojiso" (espiga de Shiso). Les sos fueyes y los botones de les flores utilícense para en Xapón y Taiwán. 
Perilla frutescens ., Cultiváu en Corea.
Perilla frutestens var. crispa , Rhodora 25: 40 (1923). Cultiváu en Xapón.
Pería frutescens var. hirtella (Nakai) Makino in T.Makino & K.Nemoto, Fl. Japan, ed. 2: 218 (1931).
Periploca angustifolia
El cornical o Periploca angustifolia/laevigata ye un especie de parrotal iberoafricano de la Familia Asclepiadaceae que se distribúi pel norte d'África y sureste d'España. Na Península Ibérica ta namái presente na Rexón de Murcia y nes provincies d'Almería y parcialmente na d'Alicante. Tamién puede atopase nes Islles Canaries.
Hai discrepancies sobre la clasificación taxonómica d'esta especie: dellos autores estremen ente les plantes canaries y norteafricanas de les puramente mediterránees:
Presenta unos tarmos bien enxareyaos unos con otros. Les fueyes simples son abovaes o oblanlanceolaes, glabres, opuestes, d'hasta 4 cm de llargor y 1 d'anchu. Produz pequeñes inflorescencies en visos axilares con flores hermafrodites, en forma d'estrella (actinomorfes), pentámeres, d'unos 15 mm. de diámetru, de corola verde per fora y marrón o púrpura escuru y blancu per dientro. El androcéu ta formáu por 5 estames y el xinecéu lo ta por dos carpelos que se xunen pol estigma. El frutu ye de tipu difolículo, d'ente 5 y 10 cm de llargor, con forma de cuernos caprinos opuestos. Grana marrón, con un penachu blancu.
Crez en zones volcániques y caliares, cascayoses o arenoses seques, próximes al mar, en comunidaes de carba, ente los 5 y los 50 msnm, preferentemente. Ye un bon bioindicador de l'ausencia de xelaes. Pisu termomediterráneo.
Pol so interés botánicu, ta protexida como vulnerable dientro del Cátalogo Rexonal d'Especies Amenaciaes de la Rexón de Murcia (Decretu Nº. 50/2003, BORM núm. 131). N'España, ye frecuente en zones de carba termófilu costeru dende'l Cabu de Gata hasta'l Sur d'Alicante. 
Esta especie puede atopase, ente otros, en dalgún de los siguientes espacios protexíos:
- Parque natural de Cabu de Gata (Almería)
- Parque natural de Calblanque, Monte de les Cenices y Peña de la Águila (Rexón de Murcia)
- Parque natural de Sierra de la Muela, Cabu Tiñosu y Roldán (Rexón de Murcia)
- Espaciu protexíu del Cabezo Gordu de Torre Pacheco (Rexón de Murcia)
- Parque natural de Islles y Castros de la Mariña Mediterránea de la Rexón de Murcia.
- Espacios abiertos ya islles del Mar Menor (Rexón de Murcia)
- Parque natural de Cabu Acope y Puntes de Calnegre y cantiles marítimos de Águiles (Rexón de Murcia)
- Sierres de Callosa y Orihuela (Provincia d'Alicante)
Tamién en Sicilia, Malta, Creta, Siria y norte d'África onde s'estiende por tola área mediterránea greba y semiárida y gran parte del Sahara dende'l Atlánticu al Mar Coloráu.
En Almería ellabórase un fervinchu con tarmos y fueyes usada popularmente pa llavar feríes. Utilizóse p'alimentar al ganáu y como combustible. Los neños comíen la so flor como llambionada.
Propiedaes melecinales: cicatrizante.
"Periploca laevigata" describióse por William Aiton y espublizóse en "Hortus Kewensis"; or, a catalogue . . . 1: 301. 1789. 
Periploca, del griegu "periploke", que significa "abrazu". En relación a la manera en que s'enredar les sos cañes unes con otres.
laevigata: epítetu del llatín que significa "llisu".
Periploca graeca
Periploca graeca ye una especie de planta ornamental perteneciente a la familia Asclepiadaceae. Distribuyir dende'l sudoeste d'Europa hasta Asia occidental. Crez en zones montiegues y riveras de regueros. 
Ye una parra trepadora y caduca qu'algama los 9 metros d'altor, creciendo 1-2 metros añales. Tien les fueyes llanceolaes de color verde escuru que tornen mariellu cuando llega'l seronda. Les flores son pequeñes de color marrón-púrpura producíes nos visos dende xunu hasta agostu.
"Periploca graeca" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 211. 1753.
Peristrophe bivalvis
Peristrophe bivalvis, ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les acantacees. Ye nativa del sudeste d'Asia dende'l sur de Assam a Sri Lanka y al este hasta Xava, sur de China, y Taiwán.
Ye una planta herbal perennifolia qu'algama los 50–100 cm d'altor. Les fueyes son llanceolaes a ovoides, y agudes, de 2-7.5 cm de llargu y 1-3.5 cm d'anchu. La flores tienen dos lóbulos, y son d'hasta 5 cm de llargu, de color magenta y colloráu-violeta.
Un estractu de les sos fueyes da un tonu magenta a dellos alimentos vietnamites, particularmente nun pastel llamáu bánh da lợn y en platos d'arroz glutinosu, un postre duce llamáu "Xôi lá cẩm".
La planta ye usada na medicina tradicional china.
"Peristrophe bivalvis" describióse por (L.) Merr. y espublizóse en "Journal of Botany, British and Foreign" 66: 141. 1928.
Persicaria maculosa
Persicaria maculosa ye una planta perenne perteneciente la familia de les Polygonaceae, comúnmente conocida como persicaria. Tamién llamada yerba gabitero, mocu de pavu ó cresta de gallu. 
La "persicaria" atópense primordialmente, nes rexones templaes del hemisferiu norte. Ye nativa d'Europa y Asia, onde pue ser confundida con "Polygonum minus", pero'l "P. minus" tien les fueyes más estreches, de normal de menos de 1 cm d'anchor.
Foi introducida en Norteamérica, onde s'atopa naturalizada en tolos estaos del centru, atopándose a lo llargo de cantos de caminos, bancos de sable de los rios, y en terrenes incultos. Nos EE.XX., ye bien similar a "Polygonum pensylvanicum", pero la "Persicaria" tien un penachu de pelos nel estremu de la ocrea, daqué que-y falta nel poligonum de Pennsylvania.
La "persicaria" ye una planta de ciclu vital añal, con un altor que varia dende los venti centímetros hasta llegar al metro.
Con fueyes de cantos llisos afilaos, son llanceolaes estreches, de 8 a 10 cm de llargor. Les fueyes presenten frecuentemente puntos marrones ó negros, dacuando con un llurdiu escuru grande nel centru y, dacuando, col viesu tomentoso. 
Les flores pueden ser blanques, roses, ó coloraes presentándose nunes panícules. Florien dende entamos del branu hasta finales de la seronda. Los sos frutos son un aqueniu trígono 
Esta planta contién persicarina y taníns. En medicina, el "Poligonium" usar contra les foria( gracies al ácidu tánico, qu'ayuda a cortar esti tipu d'afecciones). Les fueyes fresques utilizar a nivel tópicu pa cortar les hemorraxes de feríes, resultando abondo eficaz a la de curar llagues y úlceras dérmiques.
Les fueyes y biltos tienros, pueden comese teniendo bon sabor, siendo bien nutritives n'ensalaes. Alcuéntrase frecuentemente como maleza y raramente como planta cultivada.
Estes plantes producen un tinte mariellu que con allume úsase como mordiente. 
"Persicaria maculosa" describióse por Samuel Frederick Gray y espublizóse en "A Natural Arrangement of British Plants" 2: 269. 1821.
Persicaria nepalensis
Persicaria nepalense, ye una especie fanerógama perteneciente a la familia Polygonaceae.
Ye natural d'Asia, probablemente'l Himalaya. Güei llargamente distribuyida en China, Afganistán, Bután, India, Indonesia, Xapón, Corea, Malasia, Nepal, Nueva Guinea, Pakistán, Filipines. Distribución secundaria en Rusia, Tailandia, África tropical (Anjen et al., 2003), delles localidaes n'Europa, British Columbia en Canadá, Conneticut, Massachussetts, Florida, Pennsylvania y l'estáu de Nueva York en Y.O.A. Alcuéntrase naturalizada nes partes altes de dellos países de Sudamérica, n'Ecuador, Colombia y Venezuela (Meier, 2006).
Sitios venaos, fértiles y húmedos, tamién avisiegos; en cultivos y veres de canales de riego, según dellos tipos de vexetación primaria. En China de los 200 a los 4000 msnm, pero xeneralmente enriba de los 1000 metros, col meyor desenvolvimientu ente los 2000 y 2500 m; llegando a pacionales alpinos.
Ye una yerba de vida curtia. Algama hasta 40 cm d'altu. Los tarmos tendíos nel suelu y coles puntes ascendentes, bien ramificaos dende la base, enraigonando nos nuedos inferiores. Nel llugar onde naz cada fueya y arrodiando al tarmu y dacuando a la base del peciolu, alcuéntrase la ócrea, que ye un tubu membranosu, color café, d'hasta 1 cm de llargu, con pelos recurvaos allugaos na base, col ápiz truncáu asimétricamente y ensin pelillos. Les fueyes son alternes, ovaes o triangular-ovaes, d'hasta 5 cm de llargu y hasta 4 cm d'anchu, la base angostándose formando nales angostes sobre'l peciolu, con puntos glandulares mariellos sobre la superficie, dacuando con pelillos; les fueyes cimeres más pequeñes y sésiles o casi sésiles.
Les flores pedicelaes (los pedicelos más curtios que les bráctees), arrexuntaes en cabezueles pedunculaes (pedunculos llargos, cubiertos de pelos glandulares). Les brácteas ováu-elíptiques, colos marxes membranosos, xeneralmente ensin pelillos. Les flores de xeneralmente 4 tépalos (llamaos asina porque nun s'estremen pétalos y sépalos) xuníos escontra la base, obtusos nel ápiz, de color coloráu-púrpura o blancu; estames 5 o 6, anteres púrpura-corites; estilos 2, xuníos escontra la base. El frutu (cubiertu polos tépalos) ye secu y de una sola grana (un aqueniu), ye anchamente ovoide, negru, opacu y con abondoses depresiones na so superficie.
Anque nun hai mención específica que se realizara pa esta especie, hubo informes de que dellos miembros d'esti xéneru pueden causar fotosensibilidad en persones susceptibles. Munches de les especies tamién contienen acedu oxálico (el distintivu sabor de la agrieta) -, ente que esta sustanza non tóxico puede obligar a otros minerales tar disponibles pal cuerpu y llevar al defectu de minerales. De la mesma, una serie d'alimentos tales como agrieta y ruibarbo contienen acedu oxálico y les fueyes de la mayoría de los miembros d'esti xéneru son nutritives y beneficioses pa la so ingestión en cantidaes moderaes. Cocinar les fueyes amenorga'l so conteníu d'ácidu oxálico. Les persones con un enclín a reumatismu, artritis, gota, cálculos renales o hiperacidez tien de tener especial precuru si inclúyese esta planta na so dieta yá que puede agravar la so condición. 
"Persicaria nepalensis" describióse por (Meisn.) Miyabe y espublizóse en "Journal of the Faculty of Agriculture of the Hokaido University" 26: 514. 1934.
Persicaria odorata
Persicaria odorata, el coriandro de Vietnam, ye una especie de yerba del xéneru Persicaria na familia Polygonaceae. Les sos fueyes son utilizaes na gastronomía nel sureste asiáticu. Dacuando ye denominada menta vietnamita, cilantro vietnamita, menta de Camboya y menta picante. El nome vietnamita ye "rau răm", ente que en Malasia y en Singapur se la llapada "daun kesom" o "daun laksa" (fueya laksa). En Thailandia denominar "phak phai" (ผักไผ่) y la palabra Hmong ye "luam laws". En Laos,se la llapada "phak phaew" (ຜັກແພວ.). Nel nordés d'India, nel estáu de Manipur utilizar como una yerba saborizante en diversos platillos de les cultures eromba y singju. Los Manipuris llamar "Phak-Pai". 
Persicaria odorata nun s'atopa emparentada coles mentes, nin pertenez a la familia de les mentes Lamiaceae pero l'aspeutu xeneral y el so arume aseméyense. 
La fueya alcuéntrase bien identificada cola gastronomía de Vietnam, onde-y la consume cruda n'ensalada (incluyida ensalada de pollu) y en arrolladitos crudos ("gỏi cuốn"), como tamién en delles sopes tales como "canh chua" y "bún thang", y guisos tales como'l de pexe "kho tộ". Ye bien popular consumila acompañando "hột vịt lộn" (Güevu de coríu fertilizáu).
Na gastronomía de Camboya, la fueya ye denominada "chi krasang tomhom" (ជីរក្រសាំងទំហំ) y usar pa preparar sopes, guisos, ensalaes y los rollitos camboyanos denominaos, "naem" (ណែម).
En Singapur y en Malasia, la fueya arrallada ye un ingrediente esencial de "laksa", una sopa picante, al estremu qu'en malayu'l términu "daun laksa" significa "fueya laksa."
En Laos y ciertes zones de Thailandia les fueyes peracábense xuntu con carne crudo larb ().
En Australia realícense investigaciones pa investigar si ye posible llograr a partir d'esta planta un aceite esencial (aceite kesom).
El coriandro de Vietnam ye una planta perenne que crez en zones tropicales y subtropicales en condiciones templaes y húmedes. En condiciones favorables puede algamar 15 a 30 cm. Pel hibiernu o cuando la temperatura ye demasiáu elevada, puede amostalgase.
La parte cimera de la so fueya ye d'un color verde escuru, with chestnut-colored spots ente que l'aviesu de la fueya ye de color coloráu escuru. En Vietnam cultivar anque tamién la atopa en forma selvaxe.
Puede crecer ensin problemes nel esterior pel branu nes zones non tropicales d'Europa...prefier condiciones de Sol plenu y terrenales bien drenaos y ye ideal pa tiestos. Pel hibiernu deber llevar al interior y tratala como una planta d'interiores. Fora de los trópicos escasamente floria, pero son les sos fueyes les que s'aprovechen na gastronomía.
El so aceite contién aldehidos tales como decanal (28%) y dodecanol (44%), como tamién alcohol decanol (11%). Sesquiterpenos tales como α-humuleno y β-cariofileno formen un 15% del aceite.
Tradicionalmente en Vietnam créese que la "Persicaria odorata" tien poderes de suprimir el deséu sexual. Esiste un dichu vietnamita que diz, ""rau răm, giá sống"" ("Coriandro vietnamita, los porotos crudos broten") que significa qu'el coriandro de Vietnam tien l'habilidá d'amenorgar el deséu sexual, ente que los biltos de porotos tienen l'efectu contrariu. Munchos monxos budistes cultiven coriandro nel so xardinos privaos y peracabar con frecuencia como ayuda na so vida en celibatu.
Petasites fragrans
Petasites fragans, comúnmente llamáu sombrerera, tusílago o pata de caballu, ye una planta melecinal y ornamental perteneciente a la familia de les asteracees. 
Nativa del Norte d'África y del sur d'Europa. Anguaño estendióse por toa Europa Occidental. La mayoría de les vegaes, puede atopase na vera de les carreteres, onde de cutiu mueve a otres plantes.
Les plantes adultes algamen los 30 a 50 cm d'altor. Tien les fueyes coriacees y les flores son de color rosa y blancu. N'Europa occidental, la planta floria en xineru y febreru.
"Petasites fragrans" describióse por (Vill.) C.Presl y espublizóse en "Florae Siculae Prodromus" 1: xxvii. 1826. 
Petasites: nome xenéricu que deriva de la palabra griega "petasos" = "sombreru de nala ancha", n'alusión a les grandes fueyes de la planta.
fragrans: epítetu llatinu que significa "fragante".
Petasites hybridus
Petasites hybridus ye una planta herbal perenne de la familia de les asteracees, nativa d'Europa y del norte d'Asia. 
Ye una planta herbal perenne que puede llegar a tener unes dimensiones de 1 metro. Destaca'l so rizoma, que ye bien desenvueltu. Les fueyes son basales y apaecen dempués del floriamientu, tienen un peciolu bien llargu y pueden llegar a midir 30 cm de llargor. Les fueyes son grandes y arrondaes de 40-70 cm, dispuestes nun tarmu d'unos 80-120 cm. Ensin estípules, alternes, col marxe llixeramente serrucháu y la forma del llimbu cordiforme. La nervaduras ye palmetada.
Les flores d'un color rosa maciu, producir a principios de primavera, primero qu'apaezan les fueyes. Les inflorescencies tán en capítulu. Al empar, estos capítulos dispónense formando un recímanu. Les inflorescencies masculines ensúguense rápido dempués del floriamientu, los capítulos tán de primeres bien compactos, pero más palantre les inflorescencies vuélvense más laxas. Los capítulos masculinos tienen hasta 8 mm de llargu, ente que nes inflorescencies femenines tienen aprosimao 4 mm. Na base del capítulu preséntense unes bráctees estreches y acolorataes. Tamién presenten un miriguanu.
El androcéu ta constituyíu por 5 estames. El xinecéu ye pluricarpelu con hasta 2 carpelos soldaos. Los frutos son aqueniu de color acoloratáu.
El raigañu, les fueyes y principalmente el rizoma d'esta planta utilizar poles sos virtúes melecinales. 
Dacuando conócense como "Mostiu fedióndigu" 
Úsase tamién como complementu dietéticu pa combatir la tos (antitusivo), la bronquitis y la migraña.
N'usu esternu utilizóse tradicionalmente como cicatrizante. Ye indicada pa la tos irritativa, bronquitis, asma ... Amás, tamién va bien pa les migrañas y les dismenorrea. Estaos nos que se riquir un aumentu de la diurésis: afecciones urinaries (cistitis, uretritis, oliguria , urolitiasis), hiperazotèmia, hiperuricèmia, gota, hipertensión arterial, edemes, sobrepresión acompañáu de retención de líquidos. Ansiedá, velea. Gastritis, úlcera gastroduodenal, espasmes gastrointestinals. Gastritis, úlcera gastroduodenal, tiemblos gastrointestinales. Tópicamente: feríes, ulceraciones trófiques.
Contién alcaloides derivaos de ornitina y lisina, concretamente alcaloides pirrolizidínicos. Pueden causar dolores abdominales, ascitis, perda de mambís, y una medría considerable de los valores de les transaminasas en sangre y hepatomegalia. Estos alcaloides actúen tamién como axentes mutógenos y inductores de tumores hepáticos.
Usu esclusivu por prescripción facultativa. Hai que tener en cuenta'l conteníu alcohólico del estractu fluyíu y de la tintura.
Contraindicáu pal embaranzu, lactancia, neños, pacientes con hepatopatías ... por cuenta de la presencia d'alcaloides pirrolizidínicos (que pueden ser canceríxenos). 
"Petasites hybridus" describióse por (L.) G.Gaertn., B.Mey. & Scherb. y espublizóse en "Oekonomisch-Technische Flora der Wetterau" 3(2): 184. 1802. 
de Croÿ - volume 26, Recueil d'études sur -yos albums de Croy, 1998 ref. 475 
Petiveria alliacea
Petiveria ye un xéneru monotípicu de plantes fanerógames perteneciente a la familia de les fitolacacees. La so única especie: Petiveria alliacea, ye orixinaria de Norteamérica, Centroamérica, les Antilles y Suramérica tropical.
Tien los tarmos erectos, algamando un tamañu de 3-20 dm, pubescentes a glabros. Les fueyes: con estípules de 2 mm; pecíolu 0.4-2 cm, les fueyes elíptiques a oblongues o obovaes, de 20 × 7 cm, base aguda a cuneada, ápiz acumináu o agudu a obtusu o arrondáu . Les inflorescencies de cutiu cayíes, de 0.8-4 dm; pedúnculu 1-4 cm. pedicelo 0.5-2 mm. Flores de color blancu o verde a rosáu, linear-llanceolaes a linear-oblongues, de 3.5-6 mm; tomentoso ovariu. Los frutos son aquenios estriaos. 
El floriamientu producir mientres tol añu escontra'l sur, escontra'l norte esta asocede en primavera-seronda. Alcuéntrase en güertas, montes, bancales, carbaes, basurales, escamplaes, a una altitú de 0-40 metros, en Florida, Texas, Méxicu y nes rexones templaes del Nuevu Mundu. Arxentina
Les fueyes de "Petiveria alliacea" tienen un golor aliáceo cuando s'entartallen. La planta contamina la lleche y la carne d'animales que pastien nella y tamién puede inducir l'albuertu.
Del apacin utilízase tola planta. 
"Petiveria alliacea" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 342, nel añu 1753.
El númberu cromosomáticu ye de: 2 n = 36, 72.
Conozse como: Anamú, yerba de gallinitas, ipacina, payche, zorrillo, apacin. Calauchin, guiné o tipí.
Peucedanum ostruthium
Peucedanum ostruthium o imperatoria ye una especie fanerógama perteneciente a la familia Apiaceae. Ye nativa d'Europa central onde crez en praos húmedos de monte.
Ye una bella planta herbal perenne colos tarmos finamente estriaos, acanalaos y gruesos. Algama los 40-100 cm d'altor. Les fueyes de color verde escuru son peciolaes, les inferiores estremar en trés foliolos ovales y dentaos y estos estrémense n'otros trés. Les flores arrexuntar en umbeles terminales con numberosos rayos, son de color blancu o rosáu. El frutu ye un aqueniu con dos ales estreches.
"Peucedanum ostruthium" describióse por Wilhelm Daniel Joseph Koch y espublizóse en "Novorum Actorum Academiae Caesareae Leopoldinae-Carolinae Naturae Curiosorum" 12(1): 95. 1824.
Peumus boldus
El boldo (Peumus boldus) ye la única especie del xéneru monotípicu Peumus, de la familia de les monimiacees. Esti árbol distribuyir pol centru de Chile, les sierres Pampeanas del centru de la Arxentina, y sierres del sur del Perú. Les sos fueyes, de fuerte arume, utilizar con propósitos culinarios y melecinales, sobremanera en América Llatina.
El boldo ye un árbol de medianu tamañu, perteneciente a la familia Monimiaceae. Puede superar los 15 metros d'altor; de bien lenta crecedera, tardando delles decenes d'años p'algamar un tamañu adultu, xeneralmente alcuéntrase-y como un parrotal o árbol pequeñu, en parte porque la mayoría de los individuos güei esistentes son productu de rebrote dende tocón. Ye de xamasca perenne, con fueyes opuestes, ovoides, de 3 a 7 cm de llargor al cabu d'un curtiu peciolu, de color verde brillante; el viesu ye más pálidu y amuesa pubescencies.
Florece ente agostu y setiembre nel so hábitat nativu. Les inflorescencies presentar en pequeños recímanos d'unes 12 flores pequeñes de color ablancazáu. Les flores amuesen polo xeneral siete pétalos, d'alredor de 1 cm de llargu; les masculines estremar polos numberosos estames curvaos. El boldo ye dioicu, esto ye, les flores son unisexuaes y cada espécime presentar de namái un sexu; ye necesaria la proximidá d'exemplares masculinos y femeninos por que la polinización —llevada a cabu davezu por insectos— prodúzase. Los frutos son drupes de pequeñu tamañu (alredor de 2 cm de diámetru), color verde y sabor duce.
Ye un árbol reinal de los Andes en Chile y Arxentina, de la sierra sur de Perú, creciendo nes zones monteses y de climes templaos de los departamentos de Tacna (Tarata), Moquegua (Omate) y na sierra sur del departamentu de Puno; y en Chile, crez na zona central dende'l sur de la Rexón de Coquimbo (IV Rexón) a la contorna de La Unión (X Rexón) dende los 33 a 40° latitud sur.
Ye un componente bien importante nel monte esclerófilo, especialmente na zona costera, onde s'acomuñar principalmente a peumo y litre.
Prefier suelos pocu húmedos, y ye llixeramente acidófilu. Ye namái moderadamente resistente al fríu, y rique de lluz solar constante. Multiplicar por granes, pero los plantíos realícense de normal por aciu fraes de madera nuevo.
El principiu activu de les mesmes ye un alcaloide, la boldina, que tien efectos coleréticos, colagogos y diuréticos; presenta tamién concentraciones menores d'otros alcaloides, especialmente isoboldina y laurotenina. De les fueyes estrayer tamién un 2 % de aceite esencial, fuertemente arumosu, ricu en eucaliptol y ascaridol.
Encamiéntase la so moderación. Estes mesmes propiedaes faíen que-y lo encamentara a empiezos del sieglu XX como antihelmíntico.
El frutu del boldo ye comestible, y foi consumíu crudu y cocíu dende la dómina precolombina. La corteza, rica en taníns, emplégase tamién na curtiembre. Sicasí, el más apreciáu de los sos productos son les fueyes, utilizaes pa la preparación de fervinchos dixestivos, pal tratamientu de la visícula biliar y de les afecciones hepátiques.
Del boldo utilícense: les fueyes fresques o seques y los frutos. Conózse-y popularmente en Guatemala tamién por llimonucu.
Atopáronse restos de fueyes de boldo usaes polos seres humanos fai unos 14 500 años nel sitiu arqueológicoo de Monte Verde, llugar que s'atopa daqué más al sur de la so área de distribución actual y créese que nesa dómina, el final de la última glaciación, el so llende sur atopábase inda más alloñáu, polo que les fueyes llegaríen al llugar al traviés d'intercambiu con otros grupos.
Pol so usu comercial, (estracción de la boldina), el cultivu del boldo introducióse a Europa y África del norte.
En 2007, revelóse qu'el boldo tenía toxines que faíen desaconsejable el so consumu. Nun programa de radiu, Irene Litvan, una neuróloga uruguaya, citó estudios realizaos en Alemaña y Francia onde se demostraría la so tosicidá. Sicasí la doctora desmintióse argumentando que se confundiera, pos n'otros países llamábase "boldo" a otra planta. 
En 2009, l'Axencia Europea de Melecines evaluó'l boldo de la siguiente manera:
La fueya de boldo contién l'alcaloide boldina. La fueya de boldo tamién contién 2-4% d'aceite volátil. Los componentes principales reportaos son: ascaridol (16-38%), 1,8-cineol (11-39%) y p-cimeno (9-29%) (Bradley, 2006). Ascaridol ye altamente tóxicu, y esto plantega duldes sobre la idoneidad de la fueya de boldo nes melecines herbarios tradicionales.
Reparáronse efectos albortivos y teratogénico n'aguarones con altes dosis d'un estractu etanólico secu y boldina.
La mayoría de les investigaciones lleváronse a cabu utilizando solu boldina. Hai poca información utilizando preparaciones a base de fueya entera de boldo y, onde se reportaron estudios, los detalles de les preparaciones suelen ser escasos. Nun hai estudios de carcinogenicidad o genotoxicidad reportaos con preparaos herbales a base de fueya de boldo.
L'aceite de boldo nun tien de ser utilizáu internamente o externamente. Cuando s'utiliza la fueya de boldo, la esposición total al ascaridol tien d'evaluase dende'l puntu de vista de la seguridá. Los niveles de ascaridol en melecines a base de yerbes tienen de ser cuantificaos. En vista de la baxa solubilidá n'agua del ascaridol, podría aceptase l'usu d'estractos aguacientos incluyendos tisanas. Sicasí, l'usu d'estractos etanólicos de fueyes de boldo nun se considera aceptable en melecines a base de plantes tradicionales, en vista de los niveles potencialmente altos del constituyente ascaridol tóxicu.
"Peumus boldus" describióse por Juan Ignacio Molina y espublizóse en "Saggio sulla Storia Naturale cel Chili... 185, 350", nel añu 1782.
Pfaffia glomerata
El ginseng brasileñu, Pfaffia glomerata ye una especie botánica de planta melecinal perenne reinal d'Arxentina, Bolivia, vexetación del Zarráu, y del Pantanal, Brasil, Guyana, Guayana Francesa, Paraguái, Surinam.
El raigañu principal da raigaños llaterales, plagiótropes, y yemes formando biltos aéreos de renovales. Del raigañu principal xenérase un desenvolvimientu secundariu importante: un meristema llateral produz corteza xilemática escontra fuera, y texíu conxuntivo y cambium vascular escontra adientro. Cuando se produz cambium vascular, el meristema llateral de fuera d'ésti tiende a permanecer quiescente, y retorna a la xemación cuando'l cambium vascular internu permanez menos activu. La presencia d'enforma parénquima con almidón na estructura hipersómica de raigañu en "Pfaffia glomerata", ye una bona adaptación a la condición xérica.
Ye una herbal con poques esixencies en suelu y clima, crez en matos, en campos y a lo llargo de cursos de ríos. Bien conocida comercialmente como “Ginseng de Brasil”, pol so raigañu asemeyada a un humanu como pasa col raigañu del ginseng asiáticu, sacante esa semeyanza nada de parentescu hai col "ginseng coreanu" (families botániques distintes, químicamente tamién). 
Llargamente usada polo xeneral y polos pueblos orixinarios, conocida como “paratodo”. Popularmente usada p'aumentar la fuerza muscular; aguiyar mambís; diminuir medranes; inhibe crecedera de célules tumorales; n'irregularidaes circulatories, estress, anemia. Ameyora funciones cerebrales. 
Rubrosterona, acedu oleanólico, b-glucopiranosil oleanolato, saponines, acedu pfáfico (inhibidor de tumores y célules malines), ecdisterona, alantoína (cicatrizante), estigmasterol, xermaniu (oxixenación celular), sitolesterol, y b-ecdisona. 
Afrodisiaca, analxésica, ansiolítica, anticancerígena, antidiabética, antiinflamatoria, antimicrobiana, antiosidante, anti-reumática, antitérmica, antitumoral, cicatrizante, estimulante de circulación periférica, estimulante de sistema linfáticu, hipocolesterolémica, imunoestimulante, leucocitogénica, miorrelajante, rejuvenecedora, revitalizante, tranquilizante, tónica xeneral.
El xéneru foi descritu por (Spreng.) Pedersen y espublizóse en "Darwiniana" 14: 450–453. 1967.
Phaius tankervilleae
Phaius tankarvilleae, tamién conocida como "Orquídea de Banzáu", ye una especie de orquídea que s'atopa na India, Nueva Guinea, China, Indonesia, Malasia y Australia. N'Australia distribuyir al sur de Brunswick Heads, New South Wales y al norte en Queensland tropical. Alcuéntrase tratada en peligru d'estinción. 
Ye una orquídea de gran tamañu, de vezos terrestres con pseudobulbos de forma ovoide o cónica, verdes envueltos basalmente por delles envoltures de les fueyes que son elípticu-llanceolaes, acuminaes, plegaes, peciolaes y delgaes. Floria na primavera nuna inflorescencia racemosa de 120 cm de llargu, arguta, basal. Dempués del floriamientu y la cayida de les flores mrchitas, puede cortase y asitiar nel sable y parcialmente cubierta, poner na solombra, nuna húmeda zona, bien regada y en 2 a 3 meses, les plántulas empiecen a crecer a partir de les vieyos brácteas florales. Dempués de 6 meses pueden tresplantase a un tiestu. Esta especie convirtióse nuna especie invasora en dellos países como Xamaica y Hawai. En Papúa Nueva Guinea les flores afumaos cómense como un anticonceutivu.
Alcuéntrase en Fujian, Guangdong, Guangxi, Hainan, Xizang y Yunnan n'China, en Hong Kong, Taiwán, les , Malasia y Indonesia n'elevaciones d'hasta 1.300 metros nos montes montanos baxos y nos pacionales nes depresiones húmedes con suelu negru.
"Phaius tankarvilleae" describióse por (Banks) Blume y espublizóse en "Museum Botanicum" 2: 177. 1856. 
Phaius: nome xenéricu que provién de la llatinización de la palabra griega: φαιός ("phaiós") que significa "escuru", "marrón"; en referencia a'l color de les flores.
tankarvilleae: epítetu otorgáu n'honor de la Condesa Tankerville. 
Phalaris canariensis
L'alpiste (Phalaris canariensis) ye una gramínea añal, de crecedera iviernu-primaveral, que se cultiva pa la producción de granos nes zones templaes del mundu. Ye una especie diploide, preponderantemente autógama, que les sos práctiques de producción, requerimientos y ciclu de cultivu, asemeyar a les d'otres ceberes d'iviernu como'l trigu y la cebada. Ye consideráu una verdadera cebera, que los sos granos presenten una composición única y una estructura similar a la d'otros de la mesma familia botánica como'l trigu, l'avena, la cebada y l'arroz. Ye la única especie del so xéneru que se cultiva pa la producción de granos. Los mesmos destínense, casi puramente, a l'alimentación d'aves ornamentales y en pequeñes cantidaes a l'alimentación humano y d'animales de cría.
Ye una especie añal, con cañes hasta de 1 m d'altor y fueyes glabres, con llámines hasta de 40 cm de llargor y 1 cm d'anchor; lígula obtusa de 6-8 mm de llargor. Tien panoja ovoide de 2-5 cm de llargor y 1,2-2 cm de diámetru, bien compacta, coles espiguillas dispuestes en forma inxerida. Glumas de 6-10 mm de llargor con bandes llonxitudinales de color verde escuru, notablemente alaes nos dos tercios superiores. Antecio fértil de 5-7,5 mm de llargor y 2,3-2,6 mm d'anchor, de color payizu, cortamente pubescente. Antecios maneros con llámina llanceolada y durez basal inconspicuo, que lleguen hasta la metá de la lemma fértil, pubescentes especialmente escontra'l ápiz.
Magar les sos propiedaes melecinales nun cunten con abondes evidencies científiques, la medicina tradicional atribúye-y propiedaes como hipolipemiante (reductor de lípidos o grases en sangre), demulcente (moliente: relaxa y allandia les partes engafaes) y diuréticu. Nes Islles Canaries, amás de aperitivo, utilízase-y como refrescante pa los calores, y considérase-y remediu pa los males d'orina y cálculos renales (reñón y bixiga), lo cual ye erróneu, yá que ye al contrariu: contién acedu oxálico, qu'atrapa'l calciu, formando oxalato cálcicu, que forma cerca del 80% de tolos cálculos renales.
Tamién s'usa pa tratamientos en hipercolesterolemia y prevención de la arteriosclerosis, y cuando se riquir un aumentu de la diuresis, tales como afecciones genitourinarias (cistitis), hiperazoemia (bayura de sustances nitrogenaes nel sangre), hiperuricemia, gota, hipertensión arterial, edemes, sobrepesu acompañáu de retención de líquidos, gastritis y ulcus (úlcera, sobremanera úlcera del estómagu). Usu esternu pa tratar eccemes.
Almidón, lípidos, resina, ácidos salicílicu y oxálico, y sustances nitrogenaes.
Les granes o granos.
"Phalaris canariensis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 54–55. 1753. 
Númberu de cromosomes de "Phalaris canariensis" (Fam. Gramineae) y táxones infraespecíficos: 2n=12
D'alcuerdu a la Real Academia Española, el nome “alpiste” provién del árabe hispanu y mozárabe "alpíšṭ", y esti del llatín "pistum", participiu pasivu de "pinsĕre", moler, machucar. 
En cuanto al nome científicu "Phalaris canariensis", la so etimoloxía ye la siguiente: 
Phalaris: nome xenéricu que podría derivar del griegu "phalaros", que significa ‘polencu’, aludiendo al rellumu de les espigues; 
canariensis: epítetu xeográficu qu'indica que ye de Canaries.
Phegopteris connectilis
Phegopteris connectilis, ye una especie de felechu nativu de los montes del Holárticu.
A diferencia del so pariente cercanu, "Phegopteris hexagonoptera" , que ye terrestre, esta especie ye de cutiu litofita según terrestre.
Esta especie ye de normal apogamous, con un númberu de cromosomes de n = 90 (triploide; "3n" = 90). 
Los compuestos fenólicos 2,4,6-trihydroxybenzoic acid-4-O-2′,3′,4′,6′-tetraacetylglucoside, 2,4,6-trihydroxybenzoic acid-4-O-2′,3′,6′-triacetylglucoside, 2,4,6-trihydroxybenzoic acid-4-O-3′,4′,6′-triacetylglucoside, 3-O-p-coumaroylshikimic acid, 2-(trans-1,4-dihydroxy-2-cyclohexenyl)-5-hydroxy-7-methoxychromone, kaempferol and kaempferol-3-O-β-d-glucoside pueden ser aisllaos a partir del estractu metanólico de frondas de "Phegopteris connectilis".
"Phegopteris connectilis" describióse por (Michx.) Watt y espublizóse en "Canadian Naturalist and Geologist", n.s. 3: 159. 1866. 
Phellodendron amurense
Phellodendron amurense ye una especie de planta melecinal perteneciente a la familia Rutaceae. Ye una de les 50 yerbes fundamentales usaes na medicina tradicional china, onde tien el nome en chinu de: "huáng bò" (黄檗).
Natural de China y Xapón, ye la especie más común del xéneru en cultivu, del que deriva'l so nome vulgar (sufrera del Amur). Algama un tamañu de 12 m d'altu, prefier suelu ricu en humus y mugor branizo. Les sos brilloses fueyes verdes con 5 a 11 foliolos presenten una base acorazonada pocu corriente y un arume caltriante. Les flores de 5 pétalos, n'árboles distintos según sían masculines o femenines, producen bayes percima de la xamasca en mestos ramilletes.
Utilizóse na medicina tradicional china pal tratamientu de la meninxitis, la disentería bacilar, la neumonía, la tuberculosis y la cirrosis hepática.
Utilizar por vía oral pa tratar el dolor abdominal, foria, gastroenteritis y les infecciones del tracto urinariu. Demostró ser eficaz pal tratamientu de la foria provocada por bacteries, el tracoma ocular y la leishmaniasis.
"Phellodendron amurense" puede protexer el cartílagu contra la osteoartritis progresiva. Puede aportar a un importante axente potencial quimiopreventivo del cáncer de pulmón.
"Phellodendron amurense" ye capaz de tornar la contractilidad de la próstata lo que suxure que pue ser útil nel tratamientu de trestornos urolóxicos causaos pola obstrucción uretral de la próstata como la hiperplasia benigna de próstata.
Estractos de "Magnolia officinalis" y "Phellodendron amurense" pueden ayudar a les persones con sobrepeso/obesidad.
L'aceite esencial ye estrayíu de la fruta de "Phellodendron amurense". La corteza del árbol ye importante na medicina herbal china. L'aceite tien propiedaes insecticides similares al piretro. L'aceite contién una variedá de sustances biológicamente actives, incluyendo flavonoides ( diosmina ), alcaloides ( berberina, yatroriccina, palmatina ), saponines y cumarines. Aplicaciones melecinales del aceite inclúin el tratamientu de la pancreatitis , l'amenorgamientu de colesterol y d'azucre nel sangre y el tratamientu de diverses enfermedaes de la piel.
"Phellodendron amurense" describióse por Franz Josef Ruprecht y espublizóse en "Bulletin de la Classe Physico-Mathématique de l'Académie Impériale des Sciences de Saint-Pétersbourg 15(23): 353–354", nel añu 1857.
Phellodendron: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues: "phellos" que significa "corchu" y "dendron", que significa "árbol".
amurense: epítetu xeográficu qu'alude al so localización na rexón del Ríu Amur.
Phellodendron chinense
Phellodendron chinense ye una especie de planta melecinal perteneciente a la familia de les rutácees.
Ye un árbol qu'algama un tamañu de 15 m d'altor. Tien 7-15 foliolos; raquis glabro, finamente pubescente o tomentoso de color acoloratáu, les fueyes ováu-elíptiques a oblongo-llanceolaes, de 8-15 x 3,5-6 cm, como de papel, la base cuneada a atenuada y mucronada, el ápiz acumináu. Les inflorescencies compactes, en cañes y pedicelos robustos. Frutu subgloboso a elipsoide, de 1-1.5 cm de diámetru. Granes 6-7 × 3-5 mm. Fl. Mayu-xunu, fr. Setiembre-payares.
Alcuéntrase nos montes de fueya ancha, y los montes trupos, a una altitú de 800-1500 (-3000) metros, en Anhui, Fujian, Gansu, Guangdong, Guangxi, Guizhou, Henan, Hubei, Hunan, Jiangsu, Shaanxi, Sichuan, Yunnan y Zhejiang.
Un deriváu de isocumarina, el 3-acetil-3 ,4-dihidro-5 ,6-dimetoxi-1 H -2-benzopirano-1-ona puede atopase en "P. chinense", que ye una de les 50 yerbes fundamentales de la medicina tradicional china.
"Phellodendron chinense" describióse por Camillo Karl Schneider y espublizóse en "Illustriertes Handbuch der Laubholzkunde 2: 126, f. 79c",nel añu 1907. 
Philodendron bipinnatifidum
Philodendron bipinnatifidum, denominada comúnmente güembé, ye una especie botánica de parrotal perenne, non reptante, de la subfamilia de les Aroideae, nativa del este de América del Sur.
Epifita o terrestre, con fueyes bien grandes d'hasta de 7 dm de llargu x 5 d'anchu, peciolaes, bien fondamente sagitado-pinnatífidas, bipinnatífidas, y llargos raigaños adventicias. Flores monoices en espádices, les masculines enriba; espata herbal verdosa exteriormente. Frutu baya: ésta y l'exa carnosa (infrutescencia) cómense.
Tolera hasta 10 °C, y pel branu precisa más de 25 °C; dándo-y muncho mugor.
Comestible, ornamental, melecinal, testil, insecticida, realización de ferramientes.
Los indíxenas del Chaco paraguayu usen la piel del so raigañu en cestería, combinada karanda'y y tacuara (bambú).
"Philodendron bipinnatifidum" describióse por Schott ex Endl. y espublizóse en "Xenera Plantarum" 1(3): 237. 1837. 
Philodendron: nome xenéricu que provién de les palabres en idioma griegu "phileo", amar, y "dendron", árbol; 
bipinnatifidum: epítetu del llatín que significa "bipinnada" y refierse a como les fueyes tienen hendiduras nos cantos. 
Phlebodium aureum
Phlebodium aureum (calahuala, culiebra dorada o helecho palma; ensin. "Polypodium aureum", "Polypodium leucotomos") ye un felechu epífito, nativu de les rexones tropical y subtropical d'América. Ta confinada nel este de los continentes, estendiéndose al norte en EE. XX., Florida, estremu sudeste de Xeorxa, sur del Mar Caribe (Les Bahames, Puertu Ricu, Antilles Menores), y norte y este de Suramérica y Paraguái. 
Ye la única especie de "Phlebodium" en Norteamérica, les otres diez o más especies tán confinaes en Suramérica. Otros nomes comunes son calaguala, kalawalla, samambia o anapsos.
Ye un felechu rizomatuso, con rizomas de 8-15 mm. de diámetru (raramente de 30 mm), densamente cubiertu d'escames pardu-doraes que dan a la especie'l so nome. Les frondas son grandes y pinnatífidas (fondamente lobulaes), de 3-13 dm de llargu y 1-5 dm. d'anchu, con más de 35 pinnas, variando'l so color dende'l verde brillosu al verde claru y con marxes ondulaos. Dellos soros redondos percuerren les pinnas a lo llargo de cada llau. Los diminutos esporos esvalíxense anemófilamente (pol vientu). Les frondas son perennes n'árees lluvioses y son marcescentes o llixeramente caducifolies onde hai estación seca.
Esti felechu ye epífito (vive sobre otres plantes ensin alimentase d'elles) y raramente tien hábitat terrestre. De normal coloniza los canopios de selves tropicales y palmes nanes de montes subtropicales. Ye común nes pluviselves del Caribe y norte de Suramérica. Crez en variaos hábitats en Florida, tales como llamargues y güelgaes y puede aparentemente tolerar un ampliu rangu de microclimes. La so crecedera ta acutáu por lluz por ser intolerante a la falta de lluz. Pero altes dosis de radiación llumínico tamién son crítiques pa la so crecedera. El so vezu caducifoliu déxa-y invadir árees relativamente seques.
Afaise bien al cultivo y ye pervalible tantu como planta ornamental como planta melecinal.
Puede cultivase en invernaderu en clima non tropical, si la temperatura nocherniego nun cai per debaxo de los 5 °C. Delles variedaes fueron escoyíes como planta ornamental, variando'l color de fronda dende gris verde a verde plateáu o verde azuláu, con cristales o con marxes bien cerosos.
El so decocción úsase como panacea na medicina natural de Centroamérica; son tónicos prescritos pa ensame d'alifaces, dende asma a enfermedaes cardiaques. El so pariente cercanu, el "Polypodium vulgare", usóse históricamente en Europa dende'l Renacimientu pa tratar toses y enfermedaes mentales. El so usu como fervinchu pa'l sangre empezó colos Mayes y sigue hasta güei na cultura hondurana.
Demostró ser efectivu alministráu oralmente como inmunomodulador (selectivamente modula la sobreactividad de les célules inmunes)
, antipsoriático, neuroprotector (protexe les célules cerebrales), supresor de la tos (antitusivo), antiinflamatoriu y protector dérmicu de lluz ultravioleta. Comercializar dende 1982 en Europa y nun hai informes del so tosicidá, anque puede aumentar los efectos de la digoxina y/o otros fármacos del tipu digoxina en prescripciones de medicines cardiaques.
El so usu médicu toma'l tratamientu de:
Marques rexistraes: «Heliocare®» (España). Adicionalmente patentes de EE. XX. pa dellos procesos de producción d'estractos; «Armaya forte», fármacu recetáu en España subvencionáu pola seguridá social pal tratamientu de la psoriasis y el vitíligo.
"Phlebodium aureum" describióse por (Carlos Linneo) J.Sm. y espublizóse en "Journal of Botany, being a second series of the Botanical Miscellany" 4: 59. 1841. 
Phoenix dactylifera
La Phoenix dactylifera , de nome común "palma" (o "palmera") "datilera", "palma común", "fénix", "támara" o "datileru", ye una palmera frutal que'l so frutu ye'l dátil, probablemente natural del Suroeste d'Asia.
Esta especie ye una de les más notables del xéneru "Phoenix", que cunta con otros quince, distribuyíes dende Canaries, pasando pel norte d'África y el Sur d'Asia, hasta'l Estremu Oriente. 
Ye una palmera dioica de tueru únicu de cutiu con biltos na so base, d'hasta 30 m d'altor y 20 a 50 cm de diámetru, cubiertu colos restos de les fueyes vieyes. Fueyes pinnaes, espinoses, de 1,5 hasta 5 m de llargor, con folíolos de 10-80 cm de llargor, de color glauco. Inflorescencies erectas bien ramificaes remaneciendo d'unes espates bivalves de color pardu ente les fueyes, les femes volviéndose péndulas na fructificación. Flores bracteaes con 3 sépalos y 3 pétalos, les masculines de color crema y con 6 estames, y les femenines verde-amarellentaes con xinecéu tricarpelar d'estigmes retorcigañaos escontra l'esterior. Los frutos, que son bayes con aspeutu de drupes, son oblongo-ovoides, de 3 a 9 cm de llargor, de color naranxa, con exocarpo llisu, mesocarpo carnosu y endocarpu membránaceo, pasando a colloráu castañu al maurecer. Les granes son elipsoidales subcilíndricas rugosas, de 2-3cm por 0,5-1cm, con un riegu llateral nel epispermo pedrés que zarra un endospermu homoxéneu non rumináu.
Multiplicar por granes que tarden unos 2 meses en granar. La palmera ye bien rústica y resistente a tou tipu de suelos siempres que tenga mugor y a la cercanía del mar. Utilízase aisllada, en grupos formando palmerales o n'alliniaciones. El so tresplante ye fácil. Dacuando pliéguense les fueyes y cubrir con un capiellu pa blanquiar y producir palmes de Selmana Santa, anque eso debilita a la palmera. 
La mayor concentración de palmes o palmeres alcuéntrase na localidá española de Elx. La gran estensión de la finca llámase "El Palmeral" y tien más de mediu millón d'exemplares. Créese que lo llantaron los cartaxineses, qu'atoparon nestes tierres del llevante español un llugar aparente pa esti cultivu. 
Los meyores y más antiguos exemplares tán nel llamáu Güertu del Cura, dientro del gran Palmeral. Dellos exemplares tienen más de 300 años. Hai que tener en cuenta que la palmera tien una vida media de 250 a 300 años. Estes palmeres son de la mesma especie que les de Irán. Son datileres y ye n'ochobre cuando dan el so frutu. Nel güertu amás hai delles otres especies tropicales.
La palmera o palma cotízase enforma nel mercáu español y tamién nes esportaciones clandestines; ye bien importante la industria datilero y la confección de palmes, que son les cañes ensugaes por un procesu especial y dacuando artísticamente trenzaes. 
Estes fueyes, llamaes a cencielles palmes, fueron na Antigüedá un símbolu de la victoria. Pueden trate en grabaos de medayes como indicación de la conquista de dalguna ciudá. Yera costume amás otorgar una palma a los atletes y corredores de carros trunfadores.
Los dátiles tienen enforma tanín usáu medicinalmente como detersivo (poder llimpiador) y astrinxente intestinal. Como una fervinchu, decocción, xarabe, o pasta, los dátiles pueden alministrase p'ardor de gargüelu, resfriaos, catarru bronquial, y pa combatir la fiebre.
Les fueyes de la palmera datilera utilizar pal Domingo de Ramos na relixón cristiana. En África del Norte, utilícense comúnmente pa la fabricación de cabanes. Coles fueyes madures tamién se faen n'esteres, pantalles, canastes y abanicos. Fueyes procesaes pueden utilizase pa tableros aislantes. Los peciolos de fueyes seques son una fonte de magaya de celulosa, que s'utiliza pa cayaos, escobes, flotadores de pesca y combustible. Les vaines de les fueyes son bien apreciaes pol so arume, y la fibra d'ellos tamién s'utiliza pa la cuerda, tela grueso, y grandes sombreros. Les fueyes tamién s'utilicen como un lulav na fiesta xudía de Sucot.
Les fueyes nueves cocínense y cómense como un vexetal, tal como la yema terminal o'l corazón, anque la so estracción mata a la palma. Les granes molíes entemecer con farina pa faer pan en tiempos d'escasez. Les flores de la palmera datilera tamién son comestibles. Tradicionalmente les flores femenines son los más disponibles pa la vienta y con un pesu de 300-400 gramos. Los botones de les flores utilizar n'ensalada o base con pexe seco pa faer un condimento pal pan.
La madera utilizar pa postes y vigues de cabanos; ye más llixeru qu'el de cocu y non bien duraderu. Tamién s'utiliza pa la construcción, tales como pontes y aguaduchos, y partes de les gabarras. Los restos de madera quémase como combustible. 
Los dátiles apurren una amplia gama de nutrientes esenciales, y son una bien bona fonte na dieta de potasiu. El azucre conteníu en dátiles maduros ye alredor del 80%; el restu componer de proteínes, fibra y oligoelementos incluyendo'l boro, cobaltu, cobre, flúor, magnesiu, manganesu, seleniu y cinc. El índiz glucémico de tres variedaes distintos de dátiles son 35,5 (khalas), 49,7 (Barhi ) y 30.5 (ma'an bo).
"Phoenix dactylifera" foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 1188. 1753. 
Phoenix: nome xenéricu que deriva de la palabra griega: φοῖνιξ ( "phoinix" ) o φοίνικος ( "phoinikos" ), nome pa la palmera datilera utilizáu por Teofrasto y Pliniu'l Vieyu. Ye bien probable que se refirieren al feniciu, Phoenix, fíu d'Amyntor y Cleobule na Ilíada de Homero, o al ave fénix, l'ave sagrada del Antiguu Exiptu.
dactylifera: epítetu llatinu que significa "que produz dátiles" (la palmera femenina ye la productora de los dátiles).
Phoradendron juniperinum
Phoradendron juniperinum ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Santalaceae.
Ye nativa del suroeste de Estaos Xuníos y norte de Méxicu, onde crez en distintos tipos d'hábitat montiegu. Distribúise per California, Nevada, Arizona, Nuevu Méxicu, Oregon, Utah, Texas, Chihuahua y Sonora.
Esti arfueyu parásita especies de enebro, incluyendo "Juniperus osteosperma", "Juniperus scopulorum" y "Juniperus occidentalis".
Ye un parrotal que produz munches cañes erectas y espublizaes de color verde mariellu de 20 a 40 centímetros de llongura dende una base amaderada onde se xune al so árbol güéspede, tomando nel xilema l'agua y nutrientes. Ye hemiparásita, lo que significa que contién un pocu de clorofila y puede realizar la fotosíntesis tomando daqué d'enerxía por sigo mesmu tamién. Les cañes nudoses nidies tienen fueyes esplanaes en forma d'escames. La planta ye dioica, con individuos masculinos y femeninos pa producir distintes formes d'inflorescencia con recímanos de flores llenu de bárabos. Les flores femenines producen bagues esfériques brilloses de color rosa, caúna d'unos 4 milímetros d'anchu.
Delles tribus de nativos americanos utilicen esti arfueyu con fines melecinales, pa tés, y dacuando pa la comida. Ente los Zuñi, un fervinchu de tola planta utilizar pal estómagu. Un fervinchu compuestu de planta ye tomada pa promover la relaxación muscular na nacencia, y un fervinchu simple o compuesta de cañes ye tomada dempués del partu pa detener el fluxu de sangre.
"Phoradendron juniperinum" describióse por Engelm. ex A.Gray y espublizóse en "Memoirs of the American Academy of Arts and Science", new series 4(1): 58. 1849.
Phormium tenax
Phormium tenax (harakeke en maorín, llinu de Nueva Zelanda o formio) ye una planta siempreverde perenne de Nueva Zelanda y la Isla Norfolk y ye una importante fonte de fibra y una planta ornamental popular.
La fibra foi llargamente utilizada polos maorinos de Nueva Zelanda, orixinalmente nos testiles tradicionales maorínes y tamién faciendo cuerdes y veles dempués de la llegada de los europeos hasta, siquier, la Segunda Guerra Mundial. Ye una especie invasora en delles de les islles del Pacíficu y en Australia.
Les fueyes de la planta contienen cucurbitacines, que son tóxiques pa dellos animales, y dalgunos d'ellos atópense ente los gustos más amargosos pal ser humanu.
L'araña saltadora "Trite planiceps" vive predominantemente nes fueyes endolcaes d'esta especie. "Phormium tenax" ye una planta costera asociada col hábitat de reproducción pal pingüinos de güeyos mariellos.
"Phormium tenax" describióse por Johann Reinhold Forster. & Georg Forster y espublizóse en "Characteres Generum Plantarum [second edition]" 48, t. 24", nel añu 1776.
Phyla scaberrima
Phyla scaberrima ye una especie de planta melecinal herbal perteneciente a la familia de les verbenacees. Ye orixinaria del sur de Méxicu, el Caribe (Cuba, Hispaniola, y Puertu Ricu), Centroamérica, Colombia, y Venezuela. 
Ye una yerba erecta o dacuando postrada sobre'l suelu, qu'algama un tamañu de 40 a 60 cm d'altor. Tien les fueyes cola parte central más ancha, vense engurriaes y son arumoses. Los agrupamientos de les flores blanques alcuéntrase na unión del tarmu coles fueyes. Los frutos tán zarraos nuna mota persistente.
Orixinaria de Cuba, ye una especie tropical, presente en climes templáu y semicálido dende'l nivel del mar hasta los 1800 metros. Habita en terrenes de cultivu abandonaos, tamién acomuñada a montes tropicales subperennifolio y perennifolio.
La tos ye'l principal carecimientu pal que s'emplega ésta planta nos estaos de Morelos, Oaxaca, Puebla y Veracruz. Tamién s'indica en problemes d'albuertu, cólicu estomacal, foria, dolor d'estómagu y frialdá. Pa refundiar merucos encamiéntase tomar el fervinchu fechu coles fueyes y bebida n'ayunes. La fueya, fervida xuntu con gobernadora ("Brickellia cavanillesii"), y adulzada con piloncillo y chocolate úsase como emenagoga. Bébese tres díes siguíos n'ayunes, folgando unu y volviéndola a usar otros trés díes. Molida con sal asitiar na parte interior, namái una vegada, cuando se tien dolor de muela. En decocción y machucada ponse sobre los granos bucales.
Nel sieglu XVI Francisco Hernández de Toledo refier, ”ye duce, acre y de temperamentu caliente, polo qu'entemecíu con cóltotl y tlatlaolton ye bien eficaz pa estenar les flatulencias”.
Maximino Martínez, nel sieglu XX señala los usos siguientes: ”ahoguío, anticatarral, antipirético, tusígeno, aperitivo, emenagogo, emoliente, pectoral, ronquera y como tónicu muscular.
Les partes aérees de la yerba duce contienen un aceite esencial nel cual identificáronse los monoterpenos borneol, delta-cadineno, alcanfor, 6-metil-hep-5-en-2-ona, limoneno, linalol, mirceno, alfa y beta-pineno. alfa-terpineol y terpinoleno; y los sesquiterpenos, beta-cariofileno, alfa-copaeno y hernandulcin, esti postreru compuestu, tamién se detectó en fueyes y flores.
"Phyla scaberrima" describióse por (Juss. ex Pers.) Moldenke y espublizóse en "Repertorium Specierum Novarum Regni Vegetabilis" 41(1046/1058): 64. 1936. 
Corozus del país, yerba duce, hierbabuena duce, oriéganu gruesu, orozus, yerbabuena duce.
Phyllanthus acidus
La brusel estrelláu, averrhoa trébole (pola so apariencia al reparar la so corte transversalmente), acerolo o brusel de Taití ("Phyllanthus acidus") ye un parrotal de la familia de les filantacees, orixinaria del sur d'Asia o de Madagascar y anguaño cultivada en distintes rexones tropicales d'Asia, Polinesia y les Américes.
Algama unos 6 m altor. La copa ye trupa y trupa. Les fueyes son alternes y ovaes o llanceolaes y miden 8 por 4 cm. Presenta inflorescencia en recímanos, con panícules de 5 a 12,5 cm de llargor. Les flores son de verdes, blancucies, rosaes o acolorataes.
Produz numberosos frutos, que son drupes d'hasta 1 cm de diámetru caúna, de color mariellu maciu, verdosu o blancuciu, con magaya cerosa, crujiente, xugosa y bien aceda. Cada frutu tien una sola grana.
El frutu ye comestible. Puede consumise frescu, pero más frecuentemente úsase pa ellaborar dulces, mermelaes, conserves o bébores, ye costume n'Ecuador y El Salvador consumila con sal cuando entá esta verde. Tamién s'aprovecha como alimentu pa les aves. La planta ye apreciada como ornamental.
La magaya del frutu ta compuesta en 91,7% d'agua; 6,4% de carbohidratos, 0,7% de proteínes; 0,6% de fibres y 0,5% de cenices. Cada 100 g contienen 23 mg de fósforu; 5 mg de calciu; 0,4 mg de fierro, 0,01 mg de tiamina , 0,05 mg de riboflavina y 8 mg de vitamina C.
"Phyllanthus acidus" describióse por (Linnaeus) Skeels y espublizóse en "O.S. Department of Agriculture Bureau of Plant Industry Bulletin" 148: 17. 1909.
"Cicca disticha" L. 
Articulos
Recetes
Phyllanthus acuminatus
La brusel de Xamaica, jobillo o barbasco ("Phyllanthus acuminatus") ye una parrotal de la familia "Phyllanthaceae", que crez en Centroamérica, les Antilles y Suramérica nos montes hasta los 1.800 m de altitú.
Son parrotales o árboles pequeños qu'algamen un tamañu de 2–8 m d'altu, fueyes en ramines compuestes, deciduas, de 20–50 cm de llargu. Fueyes ovaes o elíptiques, 2–5 cm de llargu y 1–2.5 cm d'anchu, abruptamente cuspidado-acuminaes nel ápiz, obtuses na base, escábrides nel fexe, nervios principales llixeramente prominentes nel viesu; estípules 1–1.5 mm de llargu. Címulas bisexuales nes últimes exes de les ramines; flores estaminaes con pedicelos 3–5 mm de llargu, sépalos 6, oblongos, 0.9–1.2 mm de llargu, discu de 3 segmentos, reniformes, estames 3, filamentos connaos, anteres con dehiscencia horizontal; flores pistilaes con pedicelos 5–12 mm de llargu, sépalos los 6, biseriaos, los internos ovaos, 1.5–1.7 mm de llargu, discu masivu, 3-lobáu, ovariu llisu, estilos llibres, ca 0.5 mm de llargu. El frutu ye una cápsula de 4.5–5 mm de diámetru, nervada; granes 2.5–2.8 mm de llargu, llises, inconspicuamente foveolaes.
La planta contién un glucósido antineoplásico que puede usase nel tratamientu de melanomes. Amás, el compuestu activu "filantostatina", atopáu nel raigañu, sirvió n'esperimentos de pa tornar el desenvolvimientu de leucemia en mures de llaboratoriu.
Les fueyes son usaes pola población nativa del Topetó y la Amazonia pa "barbasquear" o atochecer los pexes mientres la pesca, lo cual ye posible por cuenta de la presencia de triterpenos y glicósidos cianogenéticos.
"Phyllanthus acuminatus" describióse por Martin Vahl y espublizóse en "Symbolae Botanicae", . . . 2: 95. 1791.
Phyllanthus emblica
Phyllanthus emblica L. o tamién llamada emblica, mirobalano emblica, mirobalano, Uva de la India, Arbol Malacca, amla o amalika, ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de la filantacees. Alcuéntrase nes rexones tropicales y subtropicales d'Asia.
Ye un árbol de tamañu pequeñu a medianu, qu'algama los 8 a 18 m d'altor, con tueru trabancosu y cañes abondoses. Les cañes son glabres o finamente pubescentes, de 10-20 cm de llargu, xeneralmente caduques; les fueyes simples, y subsésiles estrechamente a lo llargo de la caña, de color verde, asemeyar a les fueyes pinnaes. Les flores son de color mariellu verdosu. El frutu ye casi esféricu, de color mariellu verdosu, bien nidiu y duru n'apariencia, con 6 franxes verticales o riegos.
Maurez en seronda, les bayes colléchense a mano dempués de xubir a les cañes cimeres colos frutos. El sabor ye agriu, amargosu y astringente, y ye bien fibrosu. Na India, ye común comer bruseles somorguiaos n'agua salao y cúrcuma p'anidiar el sabor agrio de los frutos. La empresa Zrii ye un distribuidor autorizáu del amalaki a nivel mundial.
El Amalaki foi oxetu d'estenses investigaciones, que demuestren les sos propiedaes antiosidantes, antivirales y antibiótiques. Hai pruebes preliminares que demuestren que los sos estractos inducen a ameyorar la artritis reumatoide y la osteoporosis.
Esperimentos coles fueyes, corteza y frutos demostraron la so eficacia contra enfermedaes de tipu inflamatorias y otres rellacionaes cola edá, el cáncer, enfermedaes renales y la diabetes.
Un estudiu piloto demostró l'amenorgamientu de los niveles de colesterol en sangre normales y hipercolesterolémia n'homes. Otru estudiu recién con royedores demuestra que l'estractu de la fruta tien un efectu positivu contra la diabetes, menguando significativamente los niveles de glucosa en sangre, según los niveles de triglicéridos y una meyora de la función del fégadu causada por una normalización de la enzima hepática específica de Alanina aminotransferasa (ALT).
Les frutes tienen la reputación de contener grandes cantidaes de acedu ascórbico (vitamina C), 445 mg/100g, el conteníu específico ye, polo xeneral, un poderosu antiosidante deriváu de la so alta densidá de taninos y otros polifenoles. La fruta tamién contién flavonoides, kaempferol, acedu elágico y ácidu gálico.
El frutu del árbol Amalaki (Emblica officinalis ) ta perbién consideráu na tradición ayurvédica, una medicina natural milenaria, orixinal de La India.
Amalaki ye unu de los trés ingredientes de la llargamente utilizada fórmula ayurvédica - Triphala. Xeneralmente dase en Triphala a les persones de les que se piensa con escesu de calor nel tracto dixestivu.
"Phyllanthus emblica" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 982. 1753.
Nomes comunes d'esti árbol son amalaka en sánscritu, AMLA (आँवला) n'hindi, amlaki (আমলকী) en bengalí, Nellikkai (நெல்லிக்காய்) en kannada y tamil, ఉసిరి en telugu, Amala en llingua nepalina, 'ma kham bom' en Tailandia, y «faer kham bom" en Laos.
Phyllanthus niruri
Chancapiedra (Phyllanthus niruri), familia Phyllanthaceae, ye una planta herbal pequeña de 45 cm, añal y montesa que puede atopase en munches rexones del mundu y que ye conocida na medicina tradicional de diversos pueblos tales como Perú, el Caribe y la India.
Ye un pequeñu parrotal que crez a un altor de 3 -6 dm, montés, añal y de tarmu argutu. Les sos fueyes son de 7 - 12 cm de llargu, alternes, sésiles oblongues; flores pequeñes de color ablancazáu - verdosu, solitaries, auxiliares, pedicelaes, apétalas monóicas.
Nel xéneru Phyllanthus, les fueyes del tarmu principal tán amenorgaes y les de les cañes llaterales dispónense opuestes nun planu como si fueren folíolos d'una fueya compuesta. Sicasí, nun dexen de ser fueyes, y de les sos axiles pueden salir flores, cañes o inflorescencies dependiendo de la especie en particular.
Ye natural de los montes lluviosos del Amazones de Colombia, Perú y Brasil. Amás atopóse-y n'otres árees tropicales, incluyendo Les Bahames, India y China.
La Chanca piedra ye una planta montesa que s'afai perbién en distintos suelos y pisos ecolóxicos hasta los 3 000 msnm y nel Perú ye abondosu en toles zones tropicales.
Ente los sos componentes atopamos:
Esta planta tien múltiples usos na medicina tradicional más conocida por ser utilizada nes afecciones renales de cálculos a los reñones. 
Como anti-inflamatorio, pero ye más conocida pola so propiedá diurética y pal tratamientu de los cálculos renales (piedres del reñón). Por cuenta de esta última propiedá ye que se-y da'l nome común de "chanca piedra" o "quebra piedra". Tamién s'usa pa la Hepatitis B.
Al contrariu de lo que'l nome popular suxure, el té de "Phyllanthus niruri", o té de Quebra Pedra, nun funcionar esactamente eslleiendo o quebrando los cálculos nel sistema urinariu. Nun estudiu realizáu nel departamentu de Nefroloxía de la Universidá Federal de São Paulo (Unifesp) en 69 pacientes mientres tres meses, non encontrò significatives diferencies ente los placebos y l'usu de la te d'esta yerba na cantidá de cálculos miccionaos nin nel dolor anque si na cantidá de calciu. Suxúrense mayores estudios pa pescudar si los efectos que popularmente asígnen-y a esta yerba cumplir. 
"Phyllanthus niruri" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 981–982. 1753.
"Phyllanthus ellipticus" Buckley 
"Phyllanthus lathyroides var. commutatus" Müll.Arg. 
Vienres Santu Colombia, chancapiedra, chanca piedra, quebra piedra, quebra pedra, stone-breaker, arrinca-pedras, punarnava, amli, bhonya, bhoomi amalaki, bhui-amla, bhui amla, bhuianvalah, bhuimy-amali, bhuin-amla, bhumyamalaki, cane peas senna, carry-me-seed, creole senna, daun marisan, derriere-dos, deye do, erva-pombinha, elrageig, elrigeg, evatbimi, gale-wind grass, graine en bas fievre, hurricane weed, jar-amla, jar amla, kizha nelli, malva-pedra, mapatan, pa-parai la mio, paraparai la mio, pei, phyllanto, pombinha, quinine weed, sacha foster, cane senna, creole senna, shka-nin-du, vienres santu, yá-taibai, yaa tai bai, yah-tai-bai, yerba de San Pablo, rompepiedras (Arxentina). Flores escondíes, huevito escondíu(En Venezuela).
Phyllanthus sellowianus
El sarandí o sarandí blancu (Phyllanthus sellowianus) ye un parrotal hidrófilu de la familia de les filantacees. Puede algamar 2-3 m (raramente 7 m), d'altor; glabro. 
Tien cañes cimeres fines, flexibles, fueyes llanceolaes, caducifolies, alternes, de 2-5 cm x 0,7 cm; flores diminutes, unisexuales, apétalas, 5-6 sépalos elípticos. Floria a fines de primavera; fructifica pel branu. Frutu cápsula parduzu, de 3 mm de diámetru.
Xuntu con "Cephalanthus glabratus" el sarandí coloráu, la decocción del tochu usar en tomes contra la diabetes. Y comercialícense xuntos
col sarandí blancu ("Phyllantus sellowianus").
El sarandí blancu en Candelaria (provincia de Misiones) tien valor históricu pos foi llugar de descansu y meditación del Gral. Dr. Manuel Belgrano enantes de cruciar el ríu Paraná aldu al Paraguái cola so espedición Llibertadora d'avientu de 1810. Asina esi exemplar foi declaráu monumentu Históricu Nacional (Oderiz, M., 1999). 
"Phyllanthus sellowianus" describióse por (Klotzsch) Müll.Arg. y espublizóse en "Linnaea" 32: 37. 1863.
Physalis alkekengi
Physalis alkekengi ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia Solanaceae.
Ye una planta herbal perenne con rizoma de 5-11 dm d'altor. Tarmu erecto y ríxidu de color verde acoloratáu. Les fueyes peciolaes, ovales y apuntiaes de color verde y de 5-8 cm de llargor. Les flores son solitaries y colgantes cola corola de color blancu crema. El frutu ye una baya globulosa de color coloráu escarlata paecida a la cereza y ta envolubrada por una visícula costellada de color coloráu escarlata en forma de "llinterna xaponesa". Floria en primavera y branu.
Estender polos terrenes caliares de Eurasia. Tamién abonda nos parques y xardinos y ye utilizáu pa faer sebes y terremplénes.
Los romanos llamaben a esta planta "helicacabum". Dioscórides comenta "Topara otru Solanu llamáu propriamente "halicacabo" y "vexiguilla". El so fructo ye roxo, redondu y llisu, y semejangte a los granos d'uves: el cual ta zarráu en ciertos hollejos redondos, a manera de vexiguillas. El dichu fructo bevido. resuelve la ictericia, siendo provocatible d'orina". Llaguna añede: "La llamada "halicacabo" en griegu. dicir en llatín "vesicaria": y esta ye la que llamen "Alkankegi" los árabes. Les vexigas de "alkankegi" empiecen a bermegear por fin n'agostu".
Contién fisalines (principios amargosos de naturaleza esteroídica); fisaleno (carotenoide); ácidu cítricu; y vitamina C.
Tradicionalmente, les sos bagues consideráronse comestibles, con un discretu efectu laxante.
Les fueyes y tarmos emplegar como depurativu del reñón y del fégadu, y como tónicu xeneral dempués d'un procesu febril, como la malaria. Rellátase una cierta pesadez de la rexón gástrica y estriñimientu en casu d'alministrar dosis descomanadamente altes, a persones especialmente sensibles.
La planta emplegóse na homeopatía como tintura de bagues madures.
Anguaño, haise documentáu que los raigaños y bagues contienen sustances que la so ingestión puede afectar negativamente a la salú. Nos raigaños, constatóse la presencia d'alcaloides tropanos. Les bagues tienen efectos antiestrogénicos.
"Physalis alkekengi" describióse por Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 183", nel añu 1753.
alkakengi: epítetu 
Physalis: nome xenéricu que deriva de la palabra griega: "phusa", que'l so significáu ye daqué según "angüeña"
Physalis coztomatl
Physalis coztomatl ye una especie de planta melecinal perteneciente a la familia de les solanacees. Ye nativa de América del Sur.
"Physalis coztomatl" ye una planta perenne, arbustiva o herbal que puede algamar altores d'hasta 2 metros. Crez en posición vertical y les cañes cercanes a la tierra. Tola planta ta fornida con tricomes pubescentes, de cutiu glandulares que s'atopen ente ellos. El tarmu ye llisu, cilíndricu. La fueyes son alternes o pareaes, la llámina de la fueya tien un llargor de 5 a 19 cm y un anchor de 3,9 a 17 cm. La forma de la llámina de la fueya ye oval a esférica, ovoide, el ápiz ye acumináu, la base mengua a casi en forma de corazón. Los marxes de les fueyes son enteros o con pocos (anque namái sía unu) dientes. El pecíolu tien un llargor de 1,4 a 6,5 cm. La inflorescencia en forma de pedúnculu de 14-28 mm de llargu. La corola ye de color mariellu, con forma de campana, con marques de color acoloratáu o violáceo. Los estames de color violeta. El frutu ye una baya con un diámetru de 1,5 cm.
"Physalis coztomatl" produz un frutu comestible de color mariellu anaranxáu. A les sos fueyes atribúyense-y propiedaes diurétiques y a los sos raigaños propiedaes carminatives y antidiarréicas. Nos sos texíos identificáronse los withanólidos Physacoztólido A al Y y los diterpenos Labd-13(Y)-ene-8α,15-diol y Physacoztomatin, los dos primeros labdanos aisllaos nel so xéneru.
"Physalis coztomatl" describióse por José Mariano Mociño y Martín Sessé y Lacasta y publicada y validada por Dunal en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis 13(1): 450", nel añu 1852.
Physalis peruviana
El aguaymanto o uchuva o bien ushun (Physalis peruviana ) pertenez a la familia de les solanacees, polo tanto tien característiques similares a la familia de la papa, el tomate y el tabacu, inda cuando la so crecedera ye arbustivo.
Tien una fruta redonda, mariella, duce y pequeña (ente 1,25 y 2 cm de diámetru). Puede consumise sola, en almíbar, postres y con otres frutes duces. La so estructura interna ye similar a un tomate en miniatura
El parrotal del aguaymanto caracterizar por ser ramificáu de ramasca cayida, y de normal crez hasta un metro d'altor, anque si abargánase, fradadura y dáse-y un bon curiáu esta planta puede llegar a los dos metros d'altor. Tien flores marielles y con forma de campana que son fácilmente polinizaes por insectos y el vientu.
Ye una fruta orixinario de Perú América, onde se conocen más de 50 especies n'estáu montés. 
Alrodiu de la migración d'esta planta escontra África, Asia y el Pacíficu, ye importante l'estudiu de Julia F. Morton "Fruits of warm climates", quien destaca que la planta foi cultivada polos primeros colonu nel Cabu de Bona Esperanza enantes de 1807.
En Sudáfrica cultívase comercialmente y ye procesada como mermelada y conserves. Les frutes enteres son productos de primera necesidá, esportaos de cutiu. Ye cultivada y naturalizada en pequeña escala en Gabón y n'otres partes d'África central.
Poco dempués de la so adopción nel Cabu de Bona Esperanza llevar a Australia, onde adquirió'l so nome común en inglés . Foi una de les poques frutes fresques de los primeros colonos en Nueva Gales del Sur, depués en Queensland, Victoria, Australia Meridional, Australia Occidental y Tasmania del Norte. 
En Nueva Zelanda, arrobinar de tal manera que se denominó "la incomodidad de les ames de casa nel xardín ", y les axencies gubernamentales actúen en favor del mayor usu culinariu.
En China, India y Malaisia cultivar en pequeña escala. 
El aguaymanto foi rápido naturalizada na isla filipina de Luzón.
Güei conquistó importantes mercaos na Unión Europea y Estaos Xuníos. Los sos principales consumidores son Inglaterra y Alemaña. Anguaño cultívase en Perú, Colombia, Bolivia, Ecuador, California, Sudáfrica, Australia, Kenia, India, Exiptu, el Caribe, Asia y Hawaii.
El Aguaymanto puede consumise frescu, solo o n'ensalaes, dándo-y un toque agriduz a les comíes. En dellos países como Colombia y Perú yá se ta procesando pa llograr productos como mermelada, yogur, duces, xelaos, conserves enlataes y llicores. Tamién sirven d'elementu decorativu (de la mesma forma qu'una cereza) p'afatar tortas y pasteles.
A lo último, el parrotal del aguaymanto tamién s'utiliza pa protexer los suelos de la erosión. Esto pola so crecedera robustu y espansivu qu'actúa como cobertor del suelu.
Tamién ye denomináu poga poga nes comunidaes andines de Bolivia y ye consumíu en forma fresca como fruta montés. Utilizar con fines nutritivos pol so conteníu en proteínes, vitamines y minerales. 
En Chile, ye una fruta montés que crez preferentemente nel secanu costeru, onde se-y conoz con distintos nomes: "Amor Escondíu"(Rexón del Llibertador Bernardo O'Higgins) y Fisal (Rexón de Valparaíso). Nun ye estraña vela nos xardinos, pos s'aprecia'l so consumu, tantu de la fruta como del brotu (secu, en fervinchu), como una fitoterapia pal control de la diabetes.
Los suelos más encamentaos pal cultivu del aguaymanto son los que tienen estructura granular y una testura arenu-magriza, preferiblemente que contengan altos conteníos de materia orgánico y un pH ente 5,66 y 6,988as. 
El aguaymanto rexistra bon comportamientu nes rexones que s'alluguen ente 1.800 y 3.600 msnm, con alta lluminosidá, temperatures promedio ente 13 y 18 graos celcios, precipitación añal d'ente 1.000 y 2.000 mm y mugor relativo de 70 a 80 per cientu. Esta planta se dá naturalmente en Colombia, Bolivia, Ecuador y Perú.
Caracterizar por ser una escelente fonte de provitamina A (3.000 I.O. de caroteno por 100 g) y vitamina C. Tamién tien dalgunes del complexu de vitamina B. Amás la proteína (0,3%) y el fósforu (55%) que contién son escepcionalmente altos pa una fruta.
Anguaño, tien un importante usu con fines terapéuticos, pos según los espertos ayuda a purificar el sangre, tonifica el nerviu ópticu y sollivia afecciones bucofaríngeas. Encamentar pa persones con diabetes de too tipu, favorez el tratamientu de les persones con problemes de la próstata gracies a les sos propiedaes diurétiques y amás ye utilizada como tranquilizante natural pol so conteníu de flavonoides, sirve tamién pa control de amibiasis.
Según investigaciones, pola so poder antiosidante ayuda a neutralizar los radicales llibres nel cuerpu (éstos por demás son capaces d'afectar la integridá celular atacando l'ADN), situación qu'ayuda a prevenir cáncer de distintos tipos como d'estómagu y colon.
"Physalis peruviana" describióse por Linneo y espublizóse en "Species Plantarum, Editio Secunda 2: 1670", nel añu 1763.
Physalis pubescens
El aguaymanto, capulí o tomatillo (Physalis pubescens) ye una planta de la familia de les Solanácees que ye una planta nativa americana, dende la parte central de Suramérica hasta la parte central de Norteamérica. Puede crecer en distintos hábitats, inclusive naquellos que fueron interveníos.
"Physalis pubescens" ye una planta herbal añal o biañal, dacuando, bien ramificada, que crez hasta un altor entendíu ente los 10 y 150 cm d'altor. Les fueyes son xeneralmente tomentosas peludas, ovales a triangulares. El marxe de la fueya ye irregular, casi tou dentáu. Les flores son de color mariellu con llurdios violetes y miden 0,9 a 1,5 cm de diámetru. El frutu ye una baya con un diámetru d'aprosimao 1 cm, que ye de color verde y cuando madura ye de color moráu a mariellu. Contién una gran variedá de granes con un diámetru d'alredor de 1,5 mm. 
Les sos fueyes son melecinales, el llabradores de la rexón tomar nun fervinchu con lleche caliente pa problemes de los bronquios, los sos frutos son unes pebíes de color coloráu escuru (cuando tán maduros) son comestibles de sabor agriduz bien pruyíu poles avecillas especialmente pol Chiguaco patiamarilo esistente na rexón. Y non solamente ye un parrotal, sinón ye una lleenda na rexón Andino y Amazónico del Perú, dizse quien coma un frutu cayíu dende'l picu d'una avecilla, va atopar l'amor verdadero.
En Bolivia y Ecuador, el consumu humanu del capulí hai ablayáu enforma, sicasí, ye posible atopalo nos mercaos populares na rexón central andina d'Ecuador y al norte del Titicaca.
"Physalis pubescens" describióse por Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 183", nel añu 1753.
Physostigma venenosum
Physostigma venenosum, fabona de Calabar o nuez de Eseré ye una especie de planta perteneciente a la familia de les fabacees. Ye orixinaria d'África tropical.
Ye una planta maderiza trepadora d'hasta 15 metros, con fueyes trifoliaes, flores colgantes roses o púrpures en recímanu y frutu tipu vaina con 2-3 granes reniformes.
El nome de Calabar recibir del puertu africanu (Nixeria) onde s'esportaba la droga, y el nome de eseré por ser el nome africanu de la droga.
Na segunda metá del sieglu XIX aisllóse la fisostigmina, el so principal principiu activu, y usóse nel tratamientu del glaucoma
Tien alcaloides indólicos tricíclicos, ente los que destaca la fisostigmina, otros presentes son la norfisostigmina y la eseramina. La fabona de Calabar contién davezu daqué más de 1% de alcaloides , ente los cualos dos fueron aisllaos, la calabarina y la fisostigmina (o eserina). Esti postreru y los sos derivaos son bastante utilizaos en terapéutica. La so acción farmacolóxica ye una inhibición de la enzima colinesterasa actuando asina pos como un anticolinesterásicos. Utilizóse nel tratamientu de la miastenia gravis, el glaucoma y, anguaño, realícense pruebes clíniques pal tratamientu de la enfermedá de Alzheimer. Esta planta tamién ye utilizada como medicina nel homeopatía.
"Physostigma venenosum" describióse por Isaac Bayley Balfour y espublizóse en "Transactions of the Royal Society of Edinburgh" 22: 310. 1861. 
Phytolacca americana
Phytolacca americana ye una especie de la familia Phytolaccaceae. Les partes d'esta planta son altamente tóxiques pal ganáu y los seres humanos, y considérase una plaga importante pa'l llabradores. Sicasí, delles partes pueden ser utilizaes como alimentu, melecina o venenu si prepárase correchamente.
Esti parrotal de madera blando de América del Norte trátase munches vegaes como una planta viviega. Les sos veraniegues flores blanques van siguíes de bayes azul purpúreo na seronda. Toles partes de la planta son venenoses.
Contién triterpenos saponinas : Fitolaccosida A, B, C, D, Y, F, G (esculentosida Y), fitolaccagenina, acedu jaligonico, acedu esculentico, 3-oxo-30-carbometoxi-23-norolean-12-en-28-oico , acedu fitolaccagenico, acedu oleanólico.
Alcoholes triterpénicos: α-espinasterol , α-spinasterol-β- D glucósido, 6-palmitílico-Δ7-estigmasterol-Δ- D glucósido, 6-palmytityl-α-spinasteryl-6- D glucósido.
Otros: fitolaccatoxina, canthomicrol, astragalina, proteína PAP-R, Pokeweed mitógenos, (PMW, una serie de glicoproteínas), cariofileno, lectines, tanín, almidón.
Históricamente "Phytolacca americana" utilizóse como un remediu popular polos nativos americanos y na medicina tradicional china como purgante, emético, un estimulante del corazón y pa tratar el cáncer, la picazón y la sífilis. Tamién foi utilizáu poles sos propiedaes anti-reumátiques y en 1820 na farmacopea de los EE.XX. apaez esta planta como un analxésicu y anti-inflamatorio. Estudios preliminares "in vitro" sobre una proteína aisllada de "Phytolacca americana" indiquen actividá contra'l VIH y dellos tipos de célules canceroses, pero la so eficacia na salú humana entá nun foi esaminada.
Dellos "Phytolacca" tamién se cultiven como plantes ornamentales, principalmente poles sos bagues curioses; una serie de cultivares fueron escoyíos con grandes panículas frutales.
Les "Phytolacca" son utilizaes como plantes d'alimentación pa les bárabos de delles especies de lepidópteros incluyendo la poliya lleopardu xigante.
Les bagues de "Phytolacca" pueden ser procesaes ​​pa producir un tinte o colorante de color coloráu.
"Phytolacca americana" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 441. 1753.
Phytolacca: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues: φυτόν ("phyton"), que significa "planta", y la palabra llatína "lacca" = "un coloráu tinte".
"Phytolacca decandra" L.
Phytolacca bogotensis
La guaba (del muisca "foaba"), xabonucu, maíz de perru, cargamanto, carmín o papa cimarrona ("Phytolacca bogotensis") ye una especie de planta herbal de la familia de les fitolacacees.
Alcuéntrase nos Andes dende Colombia, a más de 2.300 y menos de 3.500 m de altitú, hasta Chile, a menos de 2.000 msnm. Aguanta xelaes hasta de -5 °C.
Ye una yerba perenne, clabra, qu'algama un altor d'hasta 1,5 m. El raigañu ye napiforme, gruesa y carnosa con 1 m de llargor. El tarmu ye argutu, de color violáceo, llisu, buecu y ramificáu na parte cimera. Presenta fueyes alternes, de cantu enteru, de forma oblonga, con pecíolus acolorataos, de 6a 10 cm de llongura por 2 a 7cm de nachu, cola nervadura bien vultable nel viesu. Inflorescencia en recímanos terminales; flores hermafrodites, de color blancuciu a rosáu, con 5 tépalos, 7 a 13 estames y 7 a 9 pistilos. El frutu ye una baga esférica de color púrpura que se fai negru al maurecer.
L'usu melecinal de preparaos del raigañu foi aprobáu como antiinflamatoriu local d'usu esternu, pola Comisión de Revisión de Productos Farmacéuticos de Invima, en Colombia. La medicina tradicional usa como diuréticu la fervinchu de les fueyes; como purgante'l fervinchu del raigañu, el tarmu y les fueyes; y, pa solliviar les várices, les fueyes machucaes o maceraes n'alcohol.
Ye usada tamién como planta ornamental.
"Phytolacca bogotensis" describióse por Carl Sigismund Kunth y espublizóse en "Nova Genera et Species Plantarum (quarto ed.)" 2: 183. 1817.
bogotensis: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Bogotá.
Phytolacca decandra
La fitolaca ye una planta de la familia Phytolaccaceae natural de Norteamérica onde crez en terrenes abandonaos, cantos de caminos y sobremanera en llugares húmedos. Tamién esisten delles variedaes en China, Europa meridional, África y la islles Azores.
Ye considerada un sinónimu de "Phytolacca americana".
Ye una planta qu'algama los 3 metros d'altor con raigañu perenne de gran tamañu, carnosa y con numberoses raicillas. El tarmu añal, buecu y ramificáu. Les fueyes son alternes, ovales-llanceolaes y grandes (de 10 cm de llongura por 5 cm d'anchu), enteres y con nervaciones. Les flores, bien numberoses, son blanques o rosaes y arrexuntar en recímanos opuestos a les fueyes. Nun tienen pétalos sinón cinco sépalos de color verde claru. El frutu ye una baya paecida a la mora, de color coloráu que camuda a negru al maurecer, contién nel so interior les granes.
Castellán: espinaca d'Indies, fitolaca, granilla, hierba carmín, yerba de la oblea, mechoacan, tintilla, uva d'América.
Phytolacca icosandra
Phytolacca icosandra, ye una especie de planta fanerógama que s'atopa nos neotrópicos ya introduzse nes zones más templaes de los EE.XX. occidental.
Algama un tamañu d'hasta 3 m d'altor, con fueyes de 10-20 cm por 9-14 cm. Les flores producir en recímanos de 10-15 cm de llargu, cada for con 6-10 mm de diámetru, con 8-20 estames ( icosandra significa "veinte estames"). El frutu ye una baya negra de 5-8 mm de diámetru.
La cura a base de yerbes hongosan derivar d'esta planta. 
"Phytolacca icosandra" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Systema Naturae, Editio Decima" 2: 1040. 1759.
icosandra: epítetu llatinu que significa "con veinte estames".
description and one photograph (in Spanish): the Secretaría del Mediu Ambiente y Recursos Naturales, SEMARNAT, the Mexican government's Secretariat of Environment and Natural Resources
Picrasma escelsa
Picrasma escelsa ye una especie del xéneru "Picrasma" perteneciente a la familia Simaroubaceae. Ye originria de Cuba, la República Dominicana, Haití, Xamaica, Puertu Ricu, San Vicente y les Granadines, y Venezuela. Ta tratada en peligru d'estinción pola perda d'hábitat.
La planta contién un principiu activu llamáu cuasina que ye unu de los amargos más potentes de la naturaleza.
"Picrasma escelsa" describióse por (Sw.) Planch. y espublizóse en "London Journal of Botany" 5: 574. 1846.
"Aeschrion antillana" 
"Aeschrion escelsa" 
"Aeschrion escelsa" var. "microcarpa" 
"Muenteria escelsa" 
"Picraena escelsa" 
"Picrasma antillana" 
"Quassia escelsa" 
"Quassia pentandra" 
"Quassia polygama" 
"Rhus antillana" 
"Simarouba escelsa" 
Picrorhiza kurrooa
Picrorhiza kurrooa ye una especie fanerógama de la familia de Plantaginaceae. Ye reinal de Bután, India y Nepal.
Utilizóse pa la protección y llimpieza hepática, evitando l'acumuladura de toxines. Les sos propiedaes son antiosidantes.
Contién el principiu activu Cucurbitacina B.
"Picrorhiza kurrooa" describióse por Royle ex Benth. y espublizóse en "Scrophularineae Indicae" 47. 1835.
Pilocarpus jaborandi
Pilocarpus ye una especie botánica de planta de flores perteneciente a la familia Rutaceae, nativa de Suramérica, dende Paraguái, Venezuela y Brasil hasta les Antilles. 
Ye un parrotal qu'algama los 3 m d'altor con una corteza de color gris o púrpura coles fueyes grandes y imparipinnaes con peciolu esplanáu. Los trés o cinco pares de foliolos son oblongos, de contextura membranosa o daqué coriáceos de color verde buxu. Les flores son de color púrpura arrexuntaes en recímanos terminales allargaos, tienen cinco pétalos llanceolaos. Los frutos son secos con 4-5 granes.
==Característiques de la droga usa les foliolas, de tamañu variable según la especia (2-5x1-2,5cm).
"Pilocarpus jaborandi" describióse por Edward Morell Holmes y espublizóse en "Pharm. J. Trans." ser. 3 22: 875. 1892.
Pilocarpus pennatifolius
Pilocarpus pennatifolius ye una especie de planta de perteneciente a la familia Rutaceae, nativa de Suramérica, de Paraguái, Arxentina y Brasil y cultivada en África. 
"Pilocarpus pennatifolius" ye un parrotal perennifolio o pequeñu árbol qu'algama un tamañu de 2-5 m d'altor, les fueyes son coriacees, alternes, con hasta 57 foliolos, les flores de 1 cm de diámetru, en inflorescencies de color coloráu parduzu, de 30 cm de llargu, colgantes, con un golor agrio, son actinomorfes, nectaríferas y monoclinas, axuntaes nuna inflorescencia preferentemente nocherniega. 
Ye usada popularmente como diurética y diaforética. Contién el principiu activu denomináu pilocarpina, que causa la contracción de la neñina del güeyu, aumenta la producción de cuspia, y el movimento peristáltico de los intestinos.
"Pilocarpus pennatifolius" describióse por Charles Lemaire y espublizóse en "Jardin Fleuriste 3: t. 263", nel añu 1852.
Pimenta dioica
Denominar pimienta de Xamaica, pimienta gorda, pimienta Guayabita, pimienta duce, pimienta inglesa, malagueta, pimienta de Chapa, tabasca ye una especia procedente del árbol de nome Pimenta dioica. Los sos frutos secos empléguense como condimento en diversos platillos y puede combinar fácilmente con otres especias. El so sabor y golor ye similar al del clavu, canela, pimienta negra y nuez moscada; por ello n'inglés denominar "allspice" por cuenta de esta combinación. Sinónimos:"Pimenta officinalis" Lindley y "Eugenia pimenta" D.C.
Esti árbol (d'altor ente los siete y diez metros) tien el so orixe nel sur de Méxicu y Guatemala, según en Cuba y Xamaica que floria nos meses d'abril a mayu. Recuéyese'l frutu del árbol, anque tamién les fueyes, siempres en menor cantidá, yá que tienen un golor arumoso y frescu que recuerden al ocalitu o a la mirra.
En realidá nun ye una pimienta (nel sentíu de picante) Ye unu de los ingredientes más característicos de la cocina caribeña, emplégase molíu na ellaboración de les salses mole mexicanu y na ellaboración de curry en polvu como acompañamientu de salchiches. La pimenta de Xamaica ye unu de los ingredientes más típicos nes salses barbacoa industriales. Les fueyes quemaes de la planta suélense emplegar na Gastronomía de la India India p'afumar la carne ("West Indian bay-leaf").Puede emplegase tamién en comíes típiques brasileñes. En Guatemala non solo úsase pa condimentar les comíes orixinaries del norte del país, sinón que s'utiliza en conserves de frutes de la selva tropical como'l ciricote y guaya. 
N'Europa consumir en Inglaterra en dellos estofaos y mueyos según para condimentar verduras encurtidas. N'Alemaña sobremanera úsase la pimienta de Xamaica na ellaboración d'embutíos y nos pasteles arumosos de Navidá. Amás puede atopase nes ufiertes de especias de la mayoría de los supermercaos. Esisten exemplos na cocina danesa como saborizante del "smørrebrød", que ye un pan negro cubiertu con una selección de salchiches, pastes, pexe, quesu y verduras.
En Venezuela conocer col nome de "guayabitas" y ye utilizada na preparación de duces criollos. Los granos úsense enteros. En Perú conocer como pimienta chapa o pimienta de chapa y úsase pa la preparación de sopes, guisos, duces y bébores.
Por cuenta de les concentraciones que tien la planta de eugenol puede considerase un antisépticu local, amás d'un analxésicu, y pal aliviu de molesties gastrointestinales.
Esisten esperiencies n'América de reforestación con esta especie.
Esta planta describióse per primer vegada en 1759 por Carl von Linneo como "Myrtus dioica" en "Systema Naturae, Editio Decima" 2:1056. y darréu tresferida de xéneru como "Pimenta dioica" por Elmer Drew Merrill en "Contributions from the Gray Herbarium of Harvard University" 165:37 en 1947.
Pimpinella anisum
Pimpinella anisum , popularmente el anís, anís verde, matalahúva o matalahúga, ye una yerba de la familia de les apiacees orixinaria del Asia sudoccidental y la cuenca mediterránea oriental. 
Planta herbal añal que forma matos d'hasta 1 m d'altor. Les fueyes na base son simples, de 2 a 5 cm de llargu llixeramente lobulaes ente que na parte cimera del tarmu son pinnaes y más fondamente estremaes. Les flores, de 3 mm, son blanques, pentapétalas y surden en trupes umbeles. El frutu ye un esquizocarpio oblongo de 3 a 5 mm de llongura con un fuerte sabor arumoso.
L'usu melecinal de la matalahuva ye vieyu, como lo demuestra la so presencia na Capitulare de villis vel curtis imperii, una orde emitida por Carlomagno que reclama a los sos campos por que cultiven una serie de yerbes y condimentos incluyendo "anesum" identificada anguaño como "Pimpinella anisum".
Les sos granes utilícense como condimento en panadería, dulcería y repostería, na ellaboración de llicores (anís, anisette) según en dalgunos currys y platos de mariscu. Toles partes vexetales de la planta nueva son comestibles. Los tarmos tienen una testura asemeyada al apiu y son muncho más nidios de sabor que les granes. Ellabórense aguardientes como'l aceite d'anís.
La destilación de les granes llibera un aceite volátil que s'utiliza nel tratamientu de cólicos flatulentos. Como fervinchu sirve pa trestornos dixestivos.
L'elementu principal del aceite (más del 90%) ye'l anetol (CHO o CH[1.4](OCH)(CH:CH.CH)). Tamién contién chavicol metileno, aldehído anísico, acedu anísico y un terpeno.
El anís estrelláu llográu de los pericarpos en forma d'estrella de la planta "Illicium verum", nativa de China, tamién contién anetol, pero nun ta emparentáu botánicamente col anís, anque por cuenta del so sabor y arume similar utilízase frecuentemente como un sustitutu más baratu en panadería y ellaboración de llicores.
Utilízase la grana. Ye carminativo, favoreciendo la dixestión, ameyora'l mambís, sollivia los cólicos, incluyíos los infantiles frecuentes en ñácaros lactantes, estomagaes y flatulencias.
L'agua d'anís aguiya la producción de lleche nes madres lactantes, cuidao que pasa a la lleche materno, el ñácaru puede beneficiase de les sos propiedaes si la madre consumir. Puede aguiyar l'entamu de la menstruación cuando se-y toma en fervinchu. Pal fervinchu ferver una taza d'agua, dexar reposar una cuyaradina de grana d'anís molíes, por 10 minutos, tomar 1 - 2 taces al día.
L'aceite d'anís ayuda a solliviar los cólicos, y tiemblos estomacales. La decocción pal cólicu, preparar al ferver 1 cuyaradina de grana en 1/2 llitru de lleche mientres 5 – 10 minutos. Tien de tomase caliente y removiendo de cutio por que nun se quede no fondero de la taza la so esencia.
Ye bien pervalible contra la tos fuerte y seco, con expectoración difícil, según problemes respiratorios asociaos al gripe. Pa ello, encamienten el consumu de llimonada caliente, preparada con un fervinchu d'anís y tipu ("Bistropogum mollis"). Asitiando nun llitru d'agua ferviendo 1 cuyaradina d'anís de pan y 1 cuyaradina de tipu, depués acurrir y amestar el zusmiu de 3 – 5 llimones ("Citrus lemon"). Preparación que se toma 3 vegaes al día mientres 6 a 8 díes.
En delles rexones ye utilizada p'arumar bébores alcohóliques, como lo ye'l aguardiente en Colombia.
"Pimpinella anisum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 264. 1753. 
Pinalia amica
Pinalia amica ye una especie de orquídea epifita orixinaria del Sudeste d'Asia. 
Ye una orquídea de tamañu pequeñu, de crecedera templada con vezos epífites con pseudobulbos daqué cilíndricos a ovoides que s'arrexunten xuntos y lleven 1 a 3 fueyes, apicales, linear-llanceolaes, agudes, estrechándose gradualmente de siguío na base peciolada. Floria en 1 a 3 inflorescencies erectas , axilares, de 7,5 a 10 cm de llargu, con 5-12 flores qu'apaecen na primavera con flores fragantes.
Alcuéntrase nel Himalaya occidental, Assam na India, l'este d'Himalaya, Nepal, Bután, Sikkim, Myanmar, Tailandia, Laos, Camboya, el sur de China y Vietnam nos vieyos árboles nos montes siempreverdes de tierres baxes y montes de les tierres altes de los montes nublos primarios n'elevaciones de 600 a 2200 metros.
"Pinalia amica" produz los frenatrenoides confusarin y confusaridina.
"Pinalia amica" describióse por (Rchb.f.) Kuntze y espublizóse en "Revisio Generum Plantarum" 2: 679. 1891. 
amica: epítetu llatinu que significa "amiga, quería". 
Pinellia ternata
Pinellia ternata (Chinu:半夏, Xaponés:カラスビシャク), crow-dipper, ye una planta nativa de China, pero que crez como planta invasora en partes de Norteamérica. Les fueyes son trifoliaes, ente que les flores tienen espata y formen los espádices típicos de les plantes de Araceae.
La planta arrobinar por rizomes y tamién tien pequeños bulbos na base de cada fueya. Les flores producir na primavera.
"Ternata pinellia" ye una yerba eficaz na eliminación del mugor-flema, una de les causes de la obesidá na medicina tradicional coreana.
"Pinellia ternata" foi descritu por (Thunb.) Makino y espublizóse en "Botanische Zeitung (Berlin)" 37: 687. 1879.
Pinus ayacahuite
El Pinus ayacahuite (ensin.: "Pinus ayacahuite" var. "veitchi" (Roezl) Shaw) ye conocíu colos nomes comunes de Pinu cahuite, ayacahuite, acalocahuite (nahuatlismos de "ayacuáhuitl"), cahuite, ocote, pinabete, tuusha, wiyo y wiyoko.
Ye un miembru del grupu "Pinus", subxéneru "Strobus", árbol d'hasta 40 m d'altor (inclusive 50 m) por 1 m de diámetru, de cañes estendíes y verticiladas; corteza abuxada y llisa nos árboles nuevos, aspra y de color moricu acoloratáu nos vieyos, estremada en plaques irregulares.
Ramillas abuxaes a acolorataes, en verticilos dobles; base de les brácteas caduques. Fueyes d'a cinco, de 8 a 15 cm; en fascículos daqué espaciaos. Son delgaes, triangulares, estendíes, na estremidá de les ramillas; verdoses, daqué fosques, glauces nes sos cares internes; cantos serruchaos, con dientes separaos y curtios, dacuando apenes visibles. Vainas amarellentaes, apargaminaes, escamoses y brillantes de 10 a 15 mm, caedizas. Yemes oblongues, pardes acolorataes de 15 mm. Conillos subterminales, casi cilíndricos, de ápiz redondu, en pedúnculos de 15 a 23 mm, con escames anches. Conos llixeros, subcilíndricos, gradualmente atenuaos y abondo encorvaos, de 2 a 4 dm de llargu, y 5 cm d'anchu, y 1 dm cuando abierta. Alcuéntrase en pares o en grupos de trés, poques vegaes solitarios; colgantes y caedizos, de color café amarellentáu, opacos o bien llevemente polencos, resinosos, sobremanera na base del conu y na punta de les escames. Pedúnculos de 15 mm. Granes escures de 8 mm de llargu, con llurdios claros; nales de 30 a 35 mm por 8 d'anchu, dafechu xuntaes a les granes.
Ye nativa de los montes del sudeste de Méxicu y oriente de América Central, Sierra Madre del Sur y l'este del Exa Volcánica Tresversal, ente 14° and 21° Lat. N nos estaos mexicanos de Guerrero, Oaxaca, Puebla, Veracruz y Chiapas, y en Guatemala, El Salvador y Hondures. Ta confinada a altes altitúes, de 2000 a 3500 msnm.
Especie arbórea de vezu terrestre; d'altitúes ente 1000 a 2500 msnm, acomuñaos con otres especies. En montes de pinu-encino llega de 2000 a 3000 msnm. Allugar n'exposición norte y nordés, en sitios húmedos. Prefier onde llueva ente 1200 a 3100 mm/añu y temperatures promedio añal ente 13 y 17 °C. Ye común en suelos arenu-limosos, fondos, de pH acedos.
A pesar del so orixe tropical (la área ye al sur del trópicu de Cáncer), ye sosprendentemente tolerante a fríu, sobreviviendo a temperatures cercanes a -30 °C en Escocia y en Pennsylvania, EE. UU.
El manexu d'esta especie ye pa maderamen. Produz ente 3 y 8 m³/hai/añu. Pa los plantíos, la grana se coleuta ente setiembre y ochobre. La grana usualmente semar de mayu a xunu y tresplántase quince díes dempués.
L'aprovechamientu non maderable realízase namái pa lleña combustible. Ye un tipu d'aprovechamientu reguláu en Méxicu pola NOM-012-RECNAT-1996, estableciendo midíes práctiques pal aprovechamientu de lleña.
Ye moderadamente susceptible al hongu "Cronartium ribicola", pero en cultivu ser menos qu'otros pinos blancos.
"Pinus ayacahuite" describióse por Ehrenb. ex Schltdl. y espublizóse en "Linnaea" 12: 492–493. 1838.
Pinus: nome xenéricu dadu en latin al pinu.
ayacahuite: epítetu (nahuatlismo de "ayacuáhuitl")
Pinus canariensis
Pinus canariensis, el Pinu canariu o Pinu de Canaries ye una conífera endémica de les Islles Canaries. El pinu canariu considérase, según una llei del Gobiernu de Canaries, el símbolu natural de la isla de La Palma, conjuntamente cola graja.
El árbol adultu puede llegar a midir más de 40 m d'altor y 2,5 m de diámetru'l so tueru, anque lo normal ye que tenga ente 15 y 25 m d'altor y un diámetru de 1 m. Los mayores exemplares conocíos pueden algamar hasta 60 metros d'altor, como'l pinu de Los Dos Pernaes en Vilaflor, na isla de Tenerife (56m), siendo d'especial interés tamién otros exemplares asitiaos en Pajonales y Inagua, na isla de Gran Canaria o exemplares de la Caldera de Taburiente na isla de La Palma.
La corteza ye de color pardu claro, siendo casi llisa nos exemplares nuevos, pero a midida que avieyen engrósase rápido y sédase, adoptando un color coloráu parduzu. Nos exemplares más vieyos, el ritidoma, bien engrosáu ya irregular, forma plaques llises cola apariencia de espejuelos, d'un color gris cenicientu.
Nos primeros años de la so vida presenta una crecedera bien rápido, con cañes horizontales con abondoses ramificaciones secundaries erectas (les del añu), colo cual l'aspeutu del árbol ye piramidal, pa depués, y al cesar la crecedera n'altor, pasar la so forma a ser más aparasolada.
Les fueyes son verdes, aciculares, que se desenvuelven sobre los biltos del añu, erectos y amarellentaos que crecen de yemes grueses, ovaláu-cilíndriques y recubiertes por escames membranoses pardu-acolorataes. Esti pinu tien trés acículas por vaina, l'únicu d'esti tipu en Eurafrasia occidental, tando'l más cercanu nel Himalaya ("Pinus roxburghii"), especie con gran semeyanza col pinu canariu.
Nel pinu canariu resulten bien evidentes los dos tipos de fueyes presentes en tolos pinos: les primaries o xuveniles, triquetres curties, azul abuxaes, acuminaes y finalmente serraes nos sos marxes polo que resulten aspres al tactu, y les fueyes secundaries o adultes, que s'arrexunten de trés en trés nuna vaina basal membranosa (braquiblasto); son de color verde claro, bien fines y flexibles, de 20 a 30 cm de llongura por 1 mm d'espesura. La retención bien enllargada de les fueyes xuveniles xuntu cola so apaición tres el rebrote en tueru y cañes grueses (biltos epicórmicos) son aspeutos bien característicos d'esta especie.
La dómina de floriamientu va de marzu a mayu. Como en tolos pinos, les inflorescencies son conos, tando los masculinos y femeninos separaos en distintos biltos del mesmu árbol. Los masculinos tienen de 5 a 10 cm de llargu, de color mariellu-verdosu, mariellu dorao nel maduror, cuando lliberen gran cantidá de polen aerodivagante. Los conos o estróbilos femeninos son primeru de color coloráu intensu pa pasar depués a verde. Nel segundu añu les piñes algamen la so forma oblongo-fusiforme (forma de fusu), pardu-acolorataes y polenques, llegando a midir de 12 a 18 cm de llongura por 8 a 10 de diámetru na so parte más ancha; subsentaes o provistes d'un curtiu y gruesu pedúnculu. Tarden en maurecer (dependiendo de la situación ecolóxica) de 24 a 30 meses; pasáu esti tiempu formaríense los piñones, dos per cada escama del estróbilo.
El conu o estróbilo femenín maduru ta formáu por escames inxeríes, subsentaes a lo llargo d'una exa maderiza central. Estes escames dixébrense cuando les condiciones esternes, especialmente'l secañu del ambiente déxenlo. Delles piñes pueden retrasar considerablemente la so apertura (hasta diez años o más) tres la so maduración; esti fenómenu conozse como serotinia y ye un típicu calter d'adaptación al fueu, una y bones les quemes provoquen l'apertura repentina d'esti tipu de piñes favoreciendo la rexeneración natural. Nel pinu canariu esta función xunir a la capacidá rexenerativa de los árboles adultos tres una quema, pa garantizar la pervivencia de la especie. 
Na so morfoloxía esterna, el piñón ta envolubráu poles cubierta tegumentarias que formen la testa, que ye bien dura, corita per un sitiu, abuxada y motudu escuru pol otru. Los piñones presenten una nala que facilita'l so espardimientu aéreu. La nala ye membranosa, nun ta articulada, y mide de 18 a 20 mm de llargu, siendo recta por unu de los sos llaos y narquiada nel otru, tando toa ella percorrida por estríes negres. El piñón en sí ye oblongo, con endopleura de color marrón claru y albume blancuciu que zarra un embrión con seis a ocho cotiledones. Tien un pesu mediu d'unos 100 mg cada semila. Ente los pinos Mediterráneos (Subsección Pinaster), el pinu canariu ye la segunda especie col piñón más grande, detrás del pinu piñonero. 
Otra característica bien importante ye la so resistencia al fueu gracies en parte a la gruesa corteza que cubre los sos tueros y aisllar del calor. Amás tien la capacidá de viltar nel tueru y cañes grueses, lo mesmo que de cepa, emitiendo renuevos de fueyes glauques. Considérase que ye realmente la presencia de parénquima tresversal (un texíu alimenticiu con disposición radial que favorez la rexeneración de les célules de los meristemos de crecedera, inclusive dempués de trate afectaes pol fueu) el qu'apurre a esta especie la so gran capacidá de rexeneración (tratar d'un texíu habitual nes frondosas, pero bien escasu nes coníferes). 
Como en munches otres especies, la madera del pinu canariu presenta duramen y albura perfectamente estremaos. La albura o madera blanco ye bien paecida a la de los pinos euromediterráneos, d'un color blancu llixeramente acoloratáu pero con una densidá elevada pa una conífera, d'estructura homoxénea y de granu finu. Sicasí, el duramen (tea), de color uniforme fuertemente encarambeláu y tresllúcida al despiece ye una madera bien singular pola so alta densidá (fundir n'agua) debida al so peraltu conteníu en extractivos, sobremanera resines y polifenoles. Esta impregnación confier a la tea una gran durabilidad. El enteamiento empieza alredor de los 30 o 40 años en condiciones de bon crecedera, dende'l centru del tueru escontra l'esterior y dende unos trés metros d'altor nel tueru escontra riba y escontra baxo inclusive poles cañes grueses. Amás de la madera blanco y la tea, forestales y maderistes reconocen otru tipu de madera de pinu canariu: la "riga", que ye en realidá la albura d'árboles de crecedera extraordinariamente lentu, tantu qu'apenes lleguen a formar duramen. El nome provién de Riga, capital de Letonia, cuidao que la madera de Pinus sylvestris d'esta zona presentaba eses característiques.
Densidá:
Albura o madera blanca: 770 kg./m3.
Tea: 1141 kg./m3.
De forma natural alcuéntrase formando amplies mases montiegues nes islles de Tenerife, La Palma, Gran Canaria y El Fierro, especialmente nos trés primeres. En La Gomera coesisten poblaciones relícticas naturales (El Garabato y Imada), xuntu con reforestaciones realizaes nel s. XX. En Fuerteventura y Lanzarote namái s'atopa anguaño en repoblaciones, magar en dambes islles hai datos qu'atestigüen la so presencia nel pasáu. 
La distribución xeográfica actual del pinu canariu nes islles nun se correspuende cola que primitivamente tuvo. Ente que entá nun hai recuperáronse zones qu'históricamente ocupó, sobremanera nel Sur de Gran Canaria y Tenerife, el pinu ocupa güei nichos ecolóxicos d'otres formaciones más evolucionaes (monteverde), bien por colonización natural o por reforestación, formando comunidaes de transición que podríen evolucionar si les condiciones ambientales y la xestión selvícola dexar. Los pinares canarios típicos son asociaciones monoespecíficas con un sotobosque bien ralo d'otres plantes vasculares de pequeña talla. Los pinares puros alcontrar ente los 700 y 1.200 msnm. Frente a les mases pures, los montes mistos de pinar con monteverde o de monteverde con pinos, magar s'interpretaron xeneralmente como frutu de la degradación de les formaciones de frondossas, presenten semeyances con otros montes sub-tropicales d'América y Asia, onde la distinta intensidá y recurrencia de les quemes ayuden a esplicar la preponderancia de los pinos o les frondosas.
Fora de la so área natural, el pinu canariu ta bien estendíu en plantíos sobremanera nel Norte de Äfrica, Chipre, Palestina ya Israel, según nel hemisferiu sur: Australia, Chile, y Suráfrica. Nel Sur d'España emplegóse esporádicamente, sobremanera en Sierra Morena y Llevante, pero nun foi nunca una especie bien apreciada pola so baxa adaptación a los suelos caliares y por sufrir importantes daños pola procesionaria Thaumetopoea pityocampa. A pesar d'ello, la so elevada resistencia al fueu y a la seca atraen dacuando l'interés sobre esta especie. Como árbol ornamental, el pinu canariu ta bien estendíu en zones de clima mediterraneu de tol mundu.
Ye una especie bien tolerante a suelos probes y secos, siendo capaz inclusive de desenvolvese en parees viva casi verticales na so área natural. Sicasí nun tolera bien los suelos encharcaos nin los de naturaleza caliar. Anque en Canaries vive nun ampliu rangu d'altores, dende unos 100 msnm hasta los 2000 msnm, nun tolera'l fríu intenso polo qu'el so usu ta llindáu a zones templaes, costeres o meridionales.
Paez ser que mientres el Terciariu tuvo bastante estendíu por Europa a lo llargo de les mariñes del Tethys, onde nengún pinu de trés acículas llegó al periodu Cuaternariu sacante'l pinu canariu, que perduró hasta los finales del Neógeno, como demostraron fósiles topaos nel Pliocenu de Murcia y Alicante y el Mediudía de Francia (en Gard), rexones dende les cualos suponse que les aves tresportaron les sos granes a Canaries. 
N'el mesmu Archipiélagu canariu la so distribución camudó considerablemente por cuenta de la esplotación humana. El so balta indiscriminada provocó la desapaición de grandes mases forestales de pinar, especialmente en Tenerife y en Gran Canaria. Per otra parte, el pinu canariu colonizó bonalmente amplies zones, tantu tres l'abandonu de cultivos en zones potenciales de pìnar como en monteverde degradáu. Los plantíos de pinu canariu tomen igualmente dambes situaciones según zones de escobonal de Adenocarpus viscosus. L'adecuación y xestión selvícola de les repoblaciones de pinu canariu más allá de les llendes de les sos zones consideraes potenciales amena constantes alderiques nel Archipiélagu.
El principal valor de la especie ye forestal, bien útil en xeres de reforestación, dada la so gran importancia na suxeción de suelos, la so facilidá pa crecer y desenvolvese en terrenes pocu evolucionaos (malpaíses), predresos y con poca materia orgánico, amás de la so alta valencia ecolóxica, la so resistencia al fueu y la so crecedera relativamente rápido.
Gran parte de l'agua que reciben los pinares ye captada polos mesmos pinos gracies a la captación a partir de la borrina apurrida polos vientos alisios qu'afecten estacionalmente amplies franxes altitudinales del pinar n'orientaciones favorables (NE a NW más otres zones por llena en cumes o irrupción ocasional). Según delles estimaciones en determinaes zones esti apurra puede suponer multiplicar por dos o por trés la cantidá recoyida n'estaciones meteorolóxiques. Anque esti fenómenu ye bien conocíu nos montes húmedos de les islles, como la laurisilva, la fueya acicular del pinu (según la de los uzes, Erica arborea) favorez considerablemente la captación pola turbulencia que provoca nel vientu cargáu de gotitas d'agua. 
La so utilidá pal aprovechamientu madereru ta anguaño bien llindada pola xestión de los espacios naturales en Canaries y pola opinión pública, xeneralmente contraria a la esplotación forestal nes islles. Los vieyos pinos tea tán bien protexíos y consideraos monumentos vivos a caltener, ente que la madera procedente de clares en repoblaciones qu'algamaron abondu desenvolvimientu emplégase esporádicamente. Históricamente, la albura o madera blanca usóse en carpintería d'armar y carpintería de taller de baxa calidá, usos pa los que presenta la desventaxa de la so densidá daqué elevada. La madera de tea, debíu tantu a la so guapura como a la so resistencia al pasu del tiempu tuvo un perampliu usu en Canaries, sobremanera en balcones, puertes, ventanes y cubriciones en construcciones relixoses y civiles. Pero tamién en múltiples usos nos que s'aprovecha la so capacidá como conservante natural (arcones pa ropa, toneles pa vinu, etc). Na isla de La Palma ye bien conocíu'l vinu de tea.
Un usu antiguu güei totalmente en desusu foi'l llogru de pexe o brea pa calafateáu de barcos por aciu la combustión de la madera de pinu canariu en fornos (pegueras). Los topónimos y construcciones acomuñaes a esti aprovechamientu entá sobreviven polos pinares canarios. 
Ta entá bien estendíu la estracción del mantu de fueyes seques del pinar (pinocha o pinillo) pal abonáu de güertes y como cama de ganáu. Esti aprovechamientu per un sitiu mengua'l riesgu de quema pero tamién retira una parte importante de los nutrientes del pinar.
Utilizar nel tratamientu d'afecciones respiratories, bronquitis, asma. Aplicación de la resina na eliminación de duviesos.
"Pinus canariensis" describióse por C.Sm. ex DC. y espublizóse en "Phys. Beschr. Canar. Ins." 159. 1825.
Pinus: nome xenéricu dadu en llatín al pinu.
Pinus caribaea
Pinus caribaea, el pinu machu, ye una especie de pinu nativu de Méxicu, Centroamérica, Cuba, Les Bahames, Belize, Guatemala, Hondures, Nicaragua, Islles Turques y Caicos, Puertu Ricu y Venezuela.
La especie tien trés variedaes, una bien distinta y tratada como una especie dixebrada por dellos autores:
Anque la especie como un tou nun ta amenazada, la variedá típica de Cuba marcadamente torna por cuenta de la deforestación y ta considerada como especie vulnerable pola IUCN, na actualidá esisten planes pa la so recuperación.
Conocíu como'l Monte de Uverito o “los plantíos de Uverito” ente los estaos Anzoátegui y Monagas, ye'l pañu forestal artificial más grande del mundu plantáu pol home, con alredor de 600.000 hectárees en plantíos de montes de Pino Caribe. 
El programa de plantíos de Uverito empecipiar con un viveru y foi financiáu pol Estáu venezolanu, que invirtió pa realizalo 275 millones de dólares mientres 30 años, según un representante de la empresa alministradora CVG Proforca. D'alcuerdu a la mesma fonte, los plantíos tienen un valor de 350 millones de dólares. Proforca, que ye la empresa que remana'l monte, foi constituyida en 1988 
pa promover el desenvolvimientu de la industria forestal y de la madera nel oriente del país. Remana una superficie plantada de pino Caribe de más de 600 mil hectárees, concentraes nun llote montiegu allugáu al sur de los estaos Anzoátegui y Monagas, que sigue siendo anguaño'l monte creáu más grande del mundu.
La decocción de fueyes y/o tochu per vía oral ye utilizáu pa la impotencia, bronquitis, blenorraxa ya inflamaciones genito-urinaries. La resina del tueru pa eccemes. Les fueyes (decocción) como antifúngico.
Les fueyes contienen un aceite esencial ricu en terpenos, taníns y resina.
"Pinus caribaea" describióse por Pierre Marie Arthur Morelet y espublizóse en "Revue Horticole de la Cote-D'Or" 1: 107. 1851.
caribaea: epítetu xeográficu qu'alude al so localización nel Caribe.
Pinus halepensis
Pinus halepensis, (pinu de Alepo o pinu carrasco) ye una especie arbórea de la familia de les pinacees, xéneru "Pinus". Ye un árbol orixinariu de la rexón mediterránea, tanto norteña como del sur. El nome científicu de la especie provién del nome de la ciudá siria de Alepo.
Puede algamar los 25 m d'altor. El tueru ye macizu y trabancosu, de corteza gris acoloratada y copa irregular. Estróbilos acolorataos de forma oval d'unos 10 cm de llargor. Acícules llargues arrexuntaes de 2 en 2, bien flexibles y llixeramente amarellentaes. Piñes pequeñes y pedunculaes. Ye bien resistente a la aridez, les cañes y la corteza son abuxaes. Les fueyes tienen de 0,7 a 1 mm d'anchor y de 3,5 a 7 cm de llargor y son d'un verde amarellentáu. Floria n'abril o en mayu y fai munches piñes, de 5 a 12 cm de llargor, con un claru pedúnculu y con escames con escudetos pocu prominentes. Ye un árbol bastante xerófilu y heliófilu. Ye l'árbol dominante en grandes estensiones del encinar, onde s'estendió colonizando los cultivos abandonaos, cuidao que se trata d'una especie comenenciosa. Tamién les quemes favorecen el so espardimientu, cuidao que per un sitiu el fueu fai españar les piñes y espande les granes y d'otra les altes temperatures favorecen l'apertura de les piñes: ye una especie pirófita. Polo xeneral ocupa la zona de solana.
Ta presente en montes secos, de tipu mediterraneu, d'Europa, Asia occidental y África del norte.
A lo llargo de la hestoria de les repoblaciones na Península Ibérica, el (Pinus halepensis) foi bien utilizáu, lo que favoreció a la so espansión por tol territoriu.
Foi lleváu tamién pa utilizar la so madera a África y otros continentes, onde entró en competencia cola vexetación local. Tamién s'utiliza na producción de resina.
Distribúise per gran parte de la rexón Mediterránea occidental, magar, na Península Ibérica habita'l sector oriental principalmente. Crez, polo xeneral, hasta una cota de los 1.600 msnm.
Atopamos ante una especie indiferente edáfica, con preferencia por suelos caliares. Soporta perbién altes temperatures y seques enllargaes, anque suel sufrir con xelaes persistentes.
Contién como principiu activu la trementina.
Les grandes repoblaciones forestales ayuden al caltenimientu del suelu frente la erosión. La madera úsase namái pa la producción de celulosa o pa faer caxes de madera, porque'l tueru nun acostuma a ser bien rectu y non puede usase pa otres utilidaes. 
"Pinus halepensis" describióse por Philip Miller y espublizóse en "The Gardeners Dictionary": . . . eighth edition non. 8. 1768.
halepensis: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Aleppo.
Númberu de cromosomes de "Pinus halepensis" (Fam. Pinaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=24
Pinus lambertiana
Pinus lambertiana, el Pinu d'azucre, ye una especie arbórea de la familia de les pinacees.
Ye orixinaria de los montes de Oregón y California al oeste de los Estaos Xuníos, y Baxa California nel noroeste de Méxicu; específicamente la Sierra Nevada, la Cordal de les Cascaes, la Cadena costera del Pacíficu, y la Sierra de San Pedro Mártir.
Esti árbol ye'l más grande de les especies de pinu, crez comúnmente de 40 a 60 metros (130 a 200 pies) d'altor, escepcionalmente hasta 81 metros (265 pies) d'altor, y con un tueru del diámetru de 1.5 a 2.5 metros (5 a 8 pies), escepcionalmente 3.5 metros (11 pies).
Ye un miembru del grupu de pinu blancu, Pinos sub-xéneru Strobus, y al igual que tolos miembros d'esi grupu, les fueyes ('aguyes') tán en bultos de cinco, con una envoltura de fueya caduca. Son de 6 a 11 centímetros (2 a 4 pulgaes) de llargu. El Pinu d'Azucre caracterizar por tener piñes más llargues que cualesquier otra conífera, xeneralmente ye de 25 a 50 centímetros (10 a 20 pulgaes) de llargu, escepcionalmente hasta 66 centímetros (26 pulgaes) de llargu (anque les piñes del Pinu de Coulter son más sólides). Les granes son de 10 a 12 mm (0.4 a 0.5 pulgaes) de llargu, con una aleta de 2 a 3 centímetros (0.75 a 1.2 pulgaes) qu'ayuda a esvalixar el vientu.
El Pinu d'Azucre foi severamente afectáu pol Pinu Blanco Ruque Vesicular (Cronartium ribicola), un hongu que foi por fuerza introducíu dende Europa en 1909. Una alta proporción del Pinu d'Azucre foi matada por rucar vesicular, sobremanera en partir norte del rangu de les especies qu'esperimentaron el moho por un llargu periodu de tiempu. El moho tamién destruyó munches games de los Pinos Blancos del Oeste y de los Pinos de Corteza Blanca. El Serviciu Forestal de los Estaos Xuníos tien un programa pal desenvolvimientu de Pinos d'Azucre y Pino Blanco del Oeste resistentes al moho. Les plantes de pebidal d'estos árboles fueron introducíes nel mediu montés. La Fundación de Pinu d'Azucre na Cuenca del Llagu Tahoe foi esitosa n'atopar granes d'árboles de pinu d'azucre resistente y demostraron que ye importante pa los ciudadanos particulares ayudar al Serviciu Forestal de los Estaos Xuníos a restablecer estes especies.
Nel mitu de la creación de Ahumawi, Annikadel, el ceador fai una de les 'Primer Persones' al refundiar intencionalmente una grana de Pinu d'Azucre nun llugar fayadizu pa la so crecedera. Unu de los descendientes d'esta descendencia ye l'home Piña-Pino d'Azucre, quien tien un fíu guapu llamáu Ahsoballache.
Dempués que Ahsoballache cásase cola fía de To'kis, la muyer Esguil, el so güelu aportunaba que la nueva pareya tendría de tener un fíu. Con esti fin, el güelu ruempe una balanza de la piña del Pinu d'Azucre, y de callao ordena a Ahsoballache a somorguiase nel conteníu de la balanza del manantial y escondelo adientro nuna cesta cubierta. Ahsoballache realiza'l llabor esa nueche; al siguiente amanecer, el y la so esposa afayen al bebi Edechewe cerca de la so cama.
"Pinus lambertiana" describióse por David Douglas y espublizóse en "Transactions of the Linnean Society of London" 15: 500. 1827.
lambertiana: epítetu otorgáu n'honor del botánicu inglés Aylmer Bourke Lambert (1761-1842).
Pinus leiophylla
Pinus leiophylla, comúnmente conocíu como tlacocote o ocote chinu (Méxicu), ye un árbol nativu de Méxicu y del sur de los Estaos Xuníos.
"P. leiophylla" tien una amplia distribución, principalmente en Méxicu, con una pequeña estensión nos Estaos Xuníos nel sureste de Arizona y el suroeste de Nuevu Méxicu. La so distribución en Méxicu estender a lo llargo de la Sierra Madre Occidental y la Sierra Madre del Sur; de Chihuahua hasta Oaxaca, ente 1600 y 3000 msnm. Rique d'una precipitación añal de 600 a 1.000 mm, sobremanera nel branu. Tolera les xelaes nel iviernu.
Crez hasta un altor de 20-30 m, con un diámetru de tueru de 35 a 80 cm. Les aguyes crecen n'unidaes de trés a cinco, ente 5-10 cm (raramente hasta 15 cm) de llargu y son d'un verde brillosu hasta verde amarellentáu. Los conos son ovoides, de 4-7 cm (raramente 8 cm) de llargu, y nacen d'un tarmu de 1-2 cm de llargu. Precisen alredor de 30 a 32 meses pa maurecer, esto ye, un añu más que la mayoría de los demás pinos. La corteza ye de color gris-marrón, y con fisuras.
La madera de "P. leiophylla" ye duru, mestu y fuerte. Ye utilizada pa la construcción, durmientes de ferrocarril, y lleña.
Hai dos subespecies (trataes por dellos botánicos como especies distintes, por otros namái como variedaes):
La subespecie "P. l. chihuahuana" frecuentemente crez entemecida con dellos otres especies de pinu y/o enebro, en Arizona de cutiu con "Pinus engelmannii" y "Juniperus deppeana", pero tamién crez en rodales puros. El so hábitat ye propensa a les quemes forestales y la subespecie amuesa delles adaptaciones, inusuales ente los pinos, pa faer frente a esto. Si la corona fuera destruyida pol fueu, van surdir nuevos biltos del tueru, protexíu pola so corteza gruesa, y va volvese a crecer una nueva corona. Los únicos otros pinos con ésta adaptación son "P. rigida" y "P. canariensis". Como nenguna d'estes especies tán estrechamente rellacionaes ente sigo, ye probable que l'adaptación surdió como una forma de evolución converxente.
"P. leiophylla" foi introducida n'esplotaciones comerciales en Australia y en distintos países en África, incluyendo Kenia, Malaui, Sudáfrica, Zimbabue, Zambia. En Sudáfrica y Queensland (Australia) hai grandes estensiones de llantaderes d'esti árbol.
L'usu más común d'esta especie ye contra la tos nos estaos de Méxicu y Tlaxcala; bébese un té de corteza del árbol. Como expectorante, se sahuman la ropa y a la persona enferma. Tamién s'usa contra la bronquitis aguda.
Intervien amás nel tratamientu de reumes, dermatitis, na cicatrización de feríes y úsase como antisépticu de les víes urinaries y como diuréticu.
"Pinus leiophylla" describióse por Schiede ex Schltdl. & Cham. y espublizóse en "Linnaea" 6(2): 354, 1831
leiophylla: epítetu llatinu que significa "cola fueya llisa".
Pinus montezumae
Pinus montezumae, el Ocote (del náhuatl "ocōtl"), ye una especie arbórea de la familia de les pinacees, xéneru "Pinus".
Esta conífera esprende una resina arumosa qu'ambura con facilidá cuando entra en contactu col fueu por cuenta de la so resina inflamable. En dellos llugares el so madera utilizar pa la construcción y tamién como combustible. Ye un árbol con un altor d'ente 20 y 35 m, y tueru hasta 80 cm de diámetru; los sos fueyes formen xeneralmente grupos de cinco, de color verde foscu, la corteza d'esti árbol ye d'una tonalidá café acoloratao. La so madera ye blanca y resinosa.
Crez en montes de pinu y encino en llugares ente los 1400 y 3200 m sobre'l nivel del mar, con agües ente 900 y 1600 mm y con una temperatura medio añal de 11 a 18 °C, polo que puede atopase nes zones montiegues de los montes de Méxicu y Guatemala. Les ciudaes de Ocotlán en Jalisco, Ocotlan de Morelos en Oaxaca, Ocotal en Nicaragua y El Ocotal en Costa Rica deriven los sos nomes d'esta palabra. L'antiguu nome de Ciudá Cuauhtémoc yera El Ocotal.
Ye d'usu común n'afecciones respiratories. En Puebla emplégase-y pa solliviar los resfríos y la ronquera, y en Tlaxcala contra la tos y bronquitis aguda. Tamién se-y aprovecha como cicatrizante de feríes.
Los totonacos incluyir como parte de la ufrienda que destinen a la tierra y a les sos deidaes, según sía'l pidimientu. Con varar de pinu, corteza del árbol del hule y resina de copal, igüen unos moñecos rituales, dependiendo de la ufrienda ye la cantidá de moñecos que s'ellaboren. Dempués de faer con ellos tou un ritual, envolúbrense xuntu con flores o alimentos, en fueyes de papatla y deposítense en llugares precisos de la casa, nes cruces de los caminos, nos cuatro salíes del pobláu o nel centru y los cuatro ángulos de la milpa. Esto fai al envís de poner una barrera a los aires por que nun esvalixen les enfermedaes nel pobláu o destruyan les milpas.
Francisco Hernández de Toledo, nel sieglu XVI señala: afirmen los médicos indios, son bien eficaces pa curar les llepres.
"Pinus montezumae" describióse por Aylmer Bourke Lambert y espublizóse en "A Description of the Genus Pinus", ed. 3 1: 39, t. 22. 1832.
montezumae: epítetu
Pinus mugo
Pinus mugo, el Pinu negru, pinu de monte o Pinu moru ye un pinu arbustivo perteneciente a la familia de les pinacees que presenta dos subespecies d'hábitat bastante distintu, que por dellos autores son dos especies distintos: el "Pinus mugo" subsp. "mugo", arbustivo y qu'atopamos sobremanera nos Alpes, y el "Pinus mugo" subsp. "uncinata" o pinu negru qu'atopamos nos Pirineos. Dambes subespecies tienen les aguyes arrexuntaes en pares (como'l restu de pinos europeos) y piñes pequeñes casi sésiles.
Ye un árbol de porte rastreru que tien un altor máximu de 20 metros. Presenta acícules arrexuntaes en pareyes, y tien una piña de pequeñu tamañu simétrica, sentada y d'apófisis non prominente, lo que lo estrema de "Pinus uncinata", col cual ta estrechamente rellacionáu y al que dellos autores consideren una subespecie ("Pinus mugo" ssp. "uncinata"). Ye un árbol de copa ente allargada y cónica, d'hasta 20 metros, coles cañes baxes averaes al suelu, y el tueru ye de normal rectu y gruesu pero dacuando trabancosu y cola copa deformada. Fueyes fuertes, escuridaes y punchantes, bien averaes. Les piñes son asimétriques coles escames prominentes. L'epítetu "uncinata" fai referencia precisamente a esti aspeutu de "gabitu" de les escames.
Nos Pirineos catalanes ye bien común ente los 1300 y los 2400 metros, onde forma montes. Tamién s'atopa nos Pirineos aragoneses y navarros, progresivamente más escasu cuanto más escontra l'oeste, y tamién apaez en dellos llugares aisllaos del Sistema Ibéricu.
Ecológicamente, ocupa la parte cimera de la zona subalpina, percima de los montes de abetu "Abies amanecer" o haya "Fagus sylvatica" que puede haber nes zones más de solombra y en contactu col pinu coloráu "Pinus sylvestris" nes partes más solanes. Nestes zones de contactu podemos atopar exemplares híbridos ente estos dos especies ("Pinus x bougeti"). Más arriba ye la especie que marca la llende altitudinal del monte nos Pirineos, anque individuos aisllaos pueden llegar a crecer percima de los 2700 m. Ye una especie de crecedera lenta, con pocos requerimientos ambiental y capaz de colonizar llugares bien desfavorables. A la llende altitudinal de la so distribución ye normal atopar exemplares bien vieyos con un aspeutu torturáu, creciendo en resquiebros de roca, verdaderos conquistadores del altu monte. Dalgunos d'estos exemplares tienen, a pesar del so aspeutu, más de 700 años.
El "pinu mugo" habita en zones d'altu monte centroeuropéu, dende los Pirineos y este de los Alpes hasta los Alpes de Transilvania y los Balcanes, ente los 1.500 y los 2.500 m d'altitú. Ye una especie dominante en carbaes subalpinos mestos, polo que tien un gran valor protector del suelu. Apaez tamién frecuentemente nel sotobosque de los alerzales de "Larix decidua".
Hai dos grandes subespecies:
Los dos subespecies interactúan en gran midida (subespecie híbrida Pinus mugo" ssp. "rotundata) nos Alpes occidentales y los Cárpatos septentrionales. Dalgunos botánicos traten la subespecie occidental como una especie separada, "Pinus uncinata", otros como una mera variedá, "Pinus mugo" var. "rostrata". Esta subespecie nos Pirineos marca la llinia d'árboles, la llende del hábitat nel que los árboles son capaces de crecer.
Tienen efectu balsámicu, expectorante, broncosedante, antiasmáticu, rubefaciente, desinfestante.
Aceite esencial, contién ácidu gálico, resines, acedu tánico.
"Pinus mugo" describióse por Antonio Turria y espublizóse en "Giornale d'Italia, Spettante alla Scienze Naturale y Principalmente all'Agricoltura, alle Arti ed al Commercio" 1: 152. 1764.
mugo: epítetu
Pinus oocarpa
Pinus oocarpa (pinu Mariellu, pinu ablanar) ye un árbol nativu del Nuevu Mundu. Paez que foi la especie proxenitora (orixinal) que sirvió d'ancestru pa delles de les especies de pinos de Méxicu.
Ye un árbol qu'algama un tamañu de 15 a 25 m d'altor, col tueru gruesu y la corteza gris o café-acoloratao. Les fueyes son de color verde olivo o verde campera, y miden de 12 a 30 cm de llargu. Tien conos solitarios o en dos que s'abrir al maurecer como roses y son café amarellentao con rellumu o café acoloratao.
Dende l'estáu de Chihuahua, Méxicu, y Guatemala a les más altes elevaciones de Hondures, El Salvador y Noroeste de Nicaragua. Habita ente los 900 y 2400 m sobre'l nivel del mar. N'El Salvador, Hondures y Nicaragua crez enriba de los 1100 metros. La so distribución natural ta ente los 29° y los 14° latitud Norte. Precisa de 15 a 24° C pa un bon desenvolvimientu. Les necesidaes d'agua bazcuyen ente los 1000-1900 mm al añu. La variedá "P. oocarpa" var. "trifoliata" crez ente los 2000 y 2400 m sobre'l nivel del mar.
Introducíu pa la producción comercial de madera pa la industria papelero en Ecuador, Kenia, Zambia, Colombia, Bolivia, Queensland (Australia), Brasil y Sudáfrica.
Al pinu emplégase-y medicinalmente nos estaos sureños de la mariña occidental de Méxicu como Estáu de Guerrero, Oaxaca y Chiapas.
Contra la disentería (colorada o blanca) encamiéntase un fervinchu coles fueyes como enagua de tiempu. Pa les enganíes (asma bronquial), prepárase la corteza en cocción y alminístrase per vía oral.
En casos de pulmonía, carecimientu que lu describen como tos frecuente, bien seca, 'fierve'l pechu', hai 'gargajo con sangre', xiblíu nel pechu cuando alienden y temperatura bien alto'; prescríbese un remediu que consiste en tomar diariamente una píldora fecha cola resina (trementina) del ocote, hasta completar 24 píldores en total, l'enfermu tien de curase en dos o tres díes, de lo contrario, nun hai bon pronósticu.
Contra la tos aconséyase ferver n'agua la resina del pinu xuntu coles fueyes d'ocalitu ("Eucalyptus globulus"), tapar al enfermu con una toalla alredor de la olla por qu'aliende el vapor que emana de la cocción.
Per otra parte, pa cauterizar el gordón umbilical de los naciellos, el muñón quemar con un ocote y aplícase-y un amiestu de aceite d'oliva y parafina o cera d'abeya.
"Pinus oocarpa" describióse por Schiede ex Schltdl. y espublizóse en "Linnaea" 12: 491–492. 1838.
oocarpa: epítetu llatinu que significa "con frutu como un güevu".
Pinus palustris
Pinus palustris, conocíu de normal como'l Pinu de fueya llarga, ye una especie arbórea de la familia de les pinacees, xéneru "Pinus", orixinaria del sureste de los Estaos Xuníos, a lo llargo de la enllanada costera dende l'Este de Texas hasta'l sureste de Virginia estendiéndose escontra'l norte y el centru de Florida.
Algama un altor de 30 a 35 metros y un diámetru de 0,7 m. Nel pasáu, dizse que llegaron a 47 m con un diámetru de 1,2 m. La corteza ye gruesa, de pardu acoloratáu y escamosa. Les fueyes son verde escuru, aciculares y apaecen en recímanos de trés. De cutiu tán retorcíes y son notablemente llargues, de 20 a 45 cm de llargor. Ye unu de los dos pinos del sureste de los Estaos Xuníos con acículas llargues, siendo l'otru'l Pinu elioti. 
Los estróbilos, tantu los conos de polen masculín "(staminate strobili)" como los conos de granes femeninos "(ovulate strobili)," empecipiar mientres la estación de la crecedera, primero que remanezan los brotos. Los conos de polen empiecen a formar los sos brotos en xunetu, ente que los conitos de granes formar mientres un periodu de tiempu relativamente curtiu, n'agostu. La polinización apaez a principios de la primavera siguiente, colos conos masculinos (3-8 cm de llargu). Los conos (de granes) femeninos maurecen n'alredor de 20 meses dende la polinización; cuando tán maduros son pardu amarellentaos, de 15 a 25 cm de llargu, 5 a 7 cm d'anchu abrir hasta 12 cm, y tienen una pequeña pero aguda escayu qu'apunta escontra baxo na metá de cada escama. Les granes tienen un llargor de 7-9 mm, con una nala de 25-40 mm.
El pinu de fueya llarga tardienta ente 100 y 150 años n'algamar el so tamañu plenu y puede vivir hasta 500 años. Cuando son nuevos, desenvuelven una llarga raigañu primariu, que ye de normal de 2 a 3 metros de llargu; nel maduror tienen un ampliu sistema llateral de raigaños con dellos raigaños más fondos que se funden. Crez en suelos bien drenaos, de normal arenosos, de cutiu n'exemplares aisllaos. Nel norte de Alabama, dacuando apaez en suelu magrizu. El nome científicu significa "de los banzaos" lo que ye un tracamundiu per parte de Philip Miller quien describió la especie, por haber vistu montes de pinu de fueya llarga con un hinchente ivernizu envernada. 
El pinu de fueya llarga ye tamién conocíu por ser una de les diverses especies arrexuntaes como "Southern Yellow Pine" (lliteralmente, "pinu mariellu meridional") o "Longleaf Yellow Pine" (lit., "pinu mariellu de fueya llarga") y nel pasáu como "Pitch Pine" (nome que s'abandonó porque por esi nome vulgar conocíase tamién al "Pinus rigida").
El pinu de fueya llarga ye bien resistente al fueu. La quema bonal natural escueye pa esta especie matando a otros árboles, lo que lleva a montes de pinu de fueya llarga o sabanes. Les nueves plántules nun paecen n'absolutu árboles y paecen una fonte verde de acículas. A esta forma llámase-y la fase herbal. Mientres esta etapa que dura de 5 a 12 años, la crecedera vertical ye bien lentu, y l'árbol puede tardar unos años en, a cencielles crecer hasta l'altor del todíu. Depués fai un saltu na crecedera, especialmente si nun hai nengún otru árbol enriba d'él. Na etapa herbal, ye bien resistente a les quemes, que quemen les puntes de les acículas, pero'l fueu nun puede enfusar na apertada base de les acículas p'algamar el brotu. Ente que ye relativamente inmune al fueu, nesta etapa, la planta resulta abondo curiosa pa los gochos, y el costume de los primeros colonos de lliberar les piaras a los montes por que se alimentaren foi en gran midida responsable del cayente de la especie.
Los montes de pinos de fueya llarga son ricos en biodiversidá. El" Picoides borealis" depende d'estos montes de pinos de fueya llarga, y ye güei una especie en peligru como resultáu d'esti cayente. Les granes de los pinos de fueya llarga y nutritives, formando una significativa fonte de comida pa les aves (especialmente'l "Sitta pusilla") y otres especies selvaxes. 
La Rexón de Rede Hills de Florida y Xeorxa ye'l llar de dalgunos de los meyores exemplares de pinos de fueya llarga. Estos montes amburaron regularmente mientres munches décaes p'animar l'hábitat de falpayar cotuí norteña en plantíos de caza privaes.
Aislláronse d'esta especie abietanos tales como'l acedu palústrico. Utilízase como diuréticu, rubefaciente, irritante.
"Pinus palustris" describióse por Philip Miller y espublizóse en "The Gardeners Dictionary": . . . eighth edition non. 14. 1768.
"Pinus taeda var. palustris" (Mill.) Castigl.
Pinus pinaster
Pinus pinaster, el pinu rodeno, pinu marítimu o pinu rubial o pinu negral ye una especie arbórea de la familia de les pinacees que s'estiende por España, Portugal, sur de Francia, Italia, Marruecos y pequeñes poblaciones en Arxelia y Malta, anque posiblemente introducíes pol home. Xeneralmente ente'l nivel del mar y unos 800 metros, anque nel sur de Marruecos puede atopase hasta los 2000 m. En dellos llugares conózse-y tamién como pinu negral, anque nun se debe confundir col "Pinus nigra,". Ta incluyíu na llista "" de la Unión Internacional pal Caltenimientu de la Naturaleza.
Ye un árbol de medianu tamañu 20 a 35 metros, de 1,2 m de tueru, escepcionalmente algama hasta 1,8 m, con frecuencia enroscáu na base. De corteza coloráu anaranxada, gruesa y fondamente sedada sobremanera na base. Copa irregular y abierta. Les acícules alcuéntrase en pares, son grueses y llargues, de 12 a 22 cm de llargu,d'azul verdoso a mariellu verdoso. Les piñes son cóniques de 10 a 20 cm de llargu y 4 a 6 cm d'anchu cuando tán cerraes. Verdes de primeres pa pasar a un marrón acoloratao a los 24 meses qu'abren enanchando hasta unos 8 o 12 cm d'anchu. Los piñones son de 8 a 10 mm con una nala de 20 a 25 mm qu'esvalixa'l vientu.
Dada la diversidá estacional con qu'apaez el pinu rodeno, esisten 2 grupos que s'encuadren en dos subespecies: Atlántica (o marítima) y "mesogeensis" (mediterránea).
N'España, ye especialmente significativa la so presencia nos afloramientos ultramáficos de Málaga, especialmente Sierra Bermeya, onde forma una serie de vexetación reinal de la provincia al pie de otres especies capaces de sobrevivir sobre estos suelos tóxicos de peridotitas: la serie serpentinícola, Bermejense, termu y mesomediterránea, subhumeda y húmeda del pinu negral ("Pinus pinaster") 
Destaca tamién la contorna de la Sierra de Segura, por representar montes extraordinariamente estensos y poblaos ya históricamente pa producir los meyores exemplares pa la construcción nuna sola pieza de los mástiles de los veleros. Por ello haise denomináu tamién al pinu rodeno como "marítimu"; y ye por ello que la Sierra de Segura fuera declarada Provincia Marítima nel sieglu XVIII hasta principios del XIX. Amás, la so madera sirvió como principal material pa la construcción de rodendos, les dures ruedes motores de los molinos hidráulicos, sometíes a les fuertes presiones mecániques y acciones biolóxiques de l'agua, pola so alta tenacidá y resistencia al podrén.
Contién el principiu activu leucocianidol que tien propiedaes como antihemorrágico y vitamínicu P, controlando la permeabilidá y aumentando la resistencia capilar. Los taníns son astrinxentes (antidiarréico, hemostático local, cicatrizante). La trementina y la so esencia tienen una acción expectorante, antisépticu de víes respiratories y urinaries (urinariu) y, n'usu tópicu, ye rubefaciente.
Indicáu p'afecciones respiratories: rinitis, sinusitis, farinxitis, gripe, resfriaos, larinxitis, traqueitis, bronquitis, asma; infecciones urinaries: cistitis, uretritis, prostatitis, afecciones reumátiques. Varices, hemorroides, fraxilidá capilar.
"Pinus pinaster" describióse por William Aiton y espublizóse en "Hortus Kewensis"; or, a catalogue... 3: 367. 1789.
Pinus: nome xenéricu dadu en Llatín al pinu.
pinaster: epítetu
Pinus sylvestris
El pinu montés (Pinus sylvestris) tamién conocíu como pinu de Valsaín, pinu serranu, pinu albar, pinu del Norte, pinu coloráu o pinu bermeyu, ye una especie arbórea que pertenez a la familia Pinacea, xéneru Pinus. Esta conífera, que puede algamar los 30 metros d'altor, crez nel norte de Eurasia. Les referencies al color coloráu o bermeyu deber al so corteza, d'un colloráu xubíu na parte alta del tueru, y pardorrojiza na parte inferior.
El pinu montés ye un árbol bien común nel Hemisferiu Norte, estendiéndose por Eurasia, Jinotega en rexones relativamente fríes. Distribuyir dende Escocia y España pel oeste hasta Siberia y los montes del Cáucasu pel este, y dende Laponia pel norte hasta Sierra Nevada (España) pel sur. Nel norte de la so distribución espandir dende'l nivel del mar hasta los 1.000 m, ente que nel sur desenvolver en montes n'altitúes entendíes ente los 800 y los 2.400 msnm. El "pinu montés" alcuéntrase cultiváu llargamente en Nueva Zelanda y en munches de les rexones más fríes de Norteamérica. Alcuéntrase catalogáu como una "especie invasora" en delles zones norteamericanes, na que s'inclúi Ontario y Wisconsin.
El "pinu montés" puede llegar a midir 30 m d'altor por unos 5 metros de circunferencia, llegando a crecer 6 metros d'altu en 10 años. La so copa ye de forma cónica de moza pa depués d'adultu pasar a ser irregular, ancha y ablayada, de moza presenta un tueru vistíu que d'adultu pasa a ser desnudu.
Les fueyes son simples, arrexuntaes de dos a dos, aciculares, ríxides, punchantes, curties, d'a 3 a 7 cm de llargor, de sección semicircular, arredondiaes nel envés, finalmente dentaes. Les flores o estróbilos femeninos son conos de forma oblonga, de color castañu, apófisis pocu saliente, desprovistu de umbo espinosu, pequeños, de 3 a 6 cm de llargu, axuntaos en grupos de 2 a 3, caedizos, yá que apenes maurecen. Los piñones, que son les granes, son diminutos, dotaos d'una nala.
Soporta plenu sol, non asina cola solombra; afacer a tou tipu de suelu menos a los anubiertos pero sí a los húmedos, mientres más fértiles y fondos mayor ye'l desenvolvimientu, aguanta la seca. Nun tolera la contaminación y nun vive enforma tiempu en competencia con otres especies que la superen n'altor. Aguanten iviernos bien fríos.
Les mases de pinu montés de la península ibérica constitúin la llende suroccidental de la so área de distribución mundial, con núcleos d'estensión llindada y gran valor biogeográfico. Exemplos d'estes poblaciones marxinales son les alcontraes en Sierra Nevada y Sierra de Baza, Cordal Cantábricu (Pinar de Lillo y Velilla del Ríu Carrión), Sierra de Gredos y Sierra de Guadarrama. Los estudios paleobotánicos realizaos nestos montes non solo reconocen l'orixe natural d'eses formaciones sinón que tamién rexistren un amenorgamientu importante de la área de distribución de los pinos montanos (incluyendo tamién a ("P. nigra" y "P. uncinata") mientres los últimos milenios.
En toles turberas de monte y altu monte d'Asturies y Cantabria (Alsa-Molledo) apaecen rexistros polínicos d'importancia siquier hasta la Edá Media, lo que demuestra la presencia de pinares d'entidá, que fueron quemaos y valtaos na Edá Moderna. En feches históriques bien recién, escastóse en Cantabria y Asturies. En Cantabria apaecen tueres subactuales (restos de tueros de pinos antiguos) en Campoo de Yuso y Yerbosa, lo que demuestra'l so calter autóctonu y óptimo pa estes árees forestales. N'Asturies exisitían a principios del sieglu XX a veres del llagu Somiedu y en Cantabria nes contornes de Campoo, Alto Nansa y Liebana los pisos altitudinales onde casi sumieron esfarrapaos pol fueu y baltar antigües. 
Nel Parque Natural de Redes (Asturies), preséntense pies aisllaos nel so pisu cimeru. 
Diversos autores plantegaron el colapsu del urogallo cantábricu de resultes al mediu plazu de la erradicación de les mases autóctones de pinu montés nel Cordal Cantábricu, al resultar subóptimos los montes caducifolios y espone-y a mayores riesgos naturales a estes tetraónidas pola so escasa cobertoria foliar. Les repoblaciones efectuaes dende'l sieglu XIX buscaron camudar esta destrucción antigua, con dellos llogros importantes.
El aceite esencial ye responsable de la so acción como antisépticu, expectorante, diuréticu uricosúricu, acciones reforzaes pola brea vexetal. Amás ye antiviral, antipirético, inmunoestimulante y vasoprotector capilar. N'usu tópicu l'aceite esencial produz un efectu rubefaciente.
Indicáu p'afecciones respiratories: gripe, resfriaos, sinusitis, farinxitis, larinxitis, traqueitis, bronquitis, asma. Cistitis, uretritis, prostatitis, reumatismu (n'usu internu y esternu), gota, mancaes, parodontopatías, vulvovaginitis. Brea, n'usu tópicu: psoriasis.
"Pinus sylvestris" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 1000. 1753.
El so nome procede del llatín "pinus" (pinu). En inglés dicha raigañu (pine) enfusa al traviés del francés "pin"; nel sieglu XVIII esta especie yera conocida n'Inglaterra como "Scots Fir" (del danés "fyr"), pero "fir" acútase anguaño a los abetos, qu'inclúin tantu al xéneru "Abies" como a "Pseudotsuga" (Abetu de Douglas)".
sylvestris: epítetu llatinu que significa "de los montes, montés".
Castellanu: Valsaín, aznacho, aznallo, escupineiro, pinabete, pineda de carboneros, pinete, pinu, pinu Valsaín, pinu albal, pinu albar, pinu albar montés, pinu balsain, pinu balsaín, pinu bermeyu, pinu blancal, pinu blancu, pinu blancucu, pinu cantu, pinu bravu, pinu bravíu, pinu brozno, pinu carrasco, pinu chopu, pinu común, pinu corteyudu, pinu cortezuelo, pinu de Balsain, pinu d'Escocia, pinu de Valsaín, pinu de balsaín, pinu enebral, pinu gallegu, pinu maderable, pinu madereru, pinu nebral, pinu negral, pinu negru, pinu real, pinu rojal, pinu coloráu, pinu royal, pinu royano, pinu ruco, pinu serranu, pinu montés, piñal, teda.
Pinus tabuliformis
Pinus tabuliformis, el pinu de Manchuria, (油松 yóusōng en mandarín) ye una especie arbórea de la familia de les Pinacees.
Ye orixinariu del norte de China dende Liaoning escontra l'oeste a Mongolia Interior y Gansu, y al sur a Shandong, Henan y Shaanxi, y tamién Corea septentrional. En dellos testos antiguos el nome escríbese ""Pinus tabulaeformis"".
Ye un árbol perennifolio de medianu tamañu 20-30 m d'altu, con una corona cola parte alta plana cuando madura (d'ende'l nome científicu, 'forma de mesa'). El ritmu de crecedera ye rápido cuando crez, pero depués ralentízase cola edá. La corteza pardu abuxada se fisura a una edá temprana en comparanza con otros árboles. La forma que s'enancha llargamente ye bien pronunciada, en parte por cuenta de una pauta de cañes horizontales llargues. Les fueyes aciculares son de verde abuxáu brillantes, 10-17 cm de llargu y 1,5 mm d'anchu, usualmente en pares pero dacuando n'árboles nes puntes de les cañes fuertes de los árboles nuevos. Los estróbilos son verdes, y marrones al maurecer dempués de 20 meses tres la polinización, ovoide anchos, 4-6 cm de llargu, con amplies escames, cada escama con un pequeñu escayu. Les granes tienen 6-7 mm de llongura con una nala de 15-20 mm, y les esvalixada'l vientu.
Dellos botánicos tamién traten al "Pinus henryi" estrechamente emparentáu y "Pinus densata" como variedaes del pinu coloráu chinu; en dellos testos antiguos inclusive'l bien distintu "Pinus yunnanensis" ta incluyíu como una variedá.
La madera usar pa la construcción polo xeneral. La magaya de madera produz ciertes resina que s'usen como vainilla artificial aromatizante (vanillina). La resina tamién s'usa pa faer trementina y productos rellacionaos, y úsase tamién en medicina. La corteza ye una fonte de tanín. L'usu melecinal de les acículas tamién tienen llugar, que tamién contién un insecticida natural, según una fonte pa un tinte. Cultívase infrecuentemente fuera de China, creciendo namái en xardinos botánicos.
"Pinus tabuliformis" describióse por Elie-Abel Carrière y espublizóse en "Traité général des conifères" 510. 1867.
tabuliformis: epítetu llatinu que significa "con forma plana".
Pinus teocote
El Pinu, ocote o Pinus teocote, ye una especie d'árbol perteneciente a la familia de les pinacees. Ye orixinariu de Méxicu.
Ye un árbol perennifolio qu'algama un tamañu de 10 a 20 m d'altor, con una cobertoria de 12 a 14 y 0.65 m de diámetru. La corteza ye fisurada de color café abuxáu: Les fueyes de 10 a 15 cm y en fascículos de trés, ríxides de color verde escuru y brillante, la base de cada fascículu presenta una “vaina” envolvente. Flores de color mariellu maciu. Los frutos son conos ovoides de 3.5 a 6.5 cm. De llargu, café claro y café acoloratao. De manera natural la so xamasca tiende a ser arrondáu, pero en cultivu adquier distintes formes.
Desenvuélvese bien en climes templaos, pero tamién en climes semiáridos. Pueden crecer en suelos fondos, con materia orgánico, pero tamién en suelos cascayosos.
La so madera usar na construcción y como materia primo na ellaboración de papel y “celulosa”. Na zona rural, la madera llamada ocote, utilizar pa prender fogatas o encender carbón.
Agroforestal: Utilizar pa reforestación. Contribúi a la formación de suelu con gran cantidá de foyarasca.
Industrial: Estrayer el so resina para diverses aplicaciones industriales.
El so usu más común ye nel tratamientu de la tos (Distritu Federal y Puebla), y consiste en beber un té cola brea (resina) del árbol, entemecida con otres plantes. Emplégase-y tamién contra "Ascaris lumbricoides" (V. merucos); nesti casu toma l'aceite del tarmu.
Nel sieglu XVI, el Códice Florentino menta: "usar pa la sarna, granos de la cabeza, dolor d'oyíos ya inflamaciones, pa les niguas (granos) del llombu, enfermedaes de los empeines, hinchadures de los pies y quebraduras de los güesos de los pies, y pa les hinchadures de los tetos". Nel mesmu sieglu, Francisco Hernández rellata: "son bien eficaces según afirmen los médicos indios, pa curar les llepres".
A finales del sieglu XIX, Francisco Flores referir a la cura de quebraduras de güesos.
"Pinus teocote" describióse por Schiede ex Schltdl. & Cham. y espublizóse en "Linneana" 5: 76. 1830.
teocote: epítetu
Piper aduncum
Piper aduncum, llamada popularmente matico, yerba del soldáu, achotlín o gordonucu, ye un árbol perenne de la familia de la pimienta (piperácea). Crez montés en mariñes y selves de Centroamérica y Suramérica y nos valles interandinos hasta los 3.000 msnm.
Ye un árbol perenne de 6-7 metros d'altor con tarmu maderizu, nodoso, ramificáu y verde o gris pálidu. con fueyes de color verde claro, alternes y en forma de llanza col ápiz en punta, de 12-20 cm de llargu y 5-8 d'anchu.
Presenta inflorescencia n'espiga simple, trupa o compuesta con pequeñes flores hermafrodites. El so frutu ye una pequeña drupa con granes negres.
Como munches especies de la familia, esti árbol tien el característicu golor a pimienta. Los frutos utilícense como condimento y como sustitutu de "Piper longum" (pimienta llarga).
Esta planta contién numberosos compuestos químicos, como cumarines, flavonoides, alcaloides, monoterpenos, triterpenos, saponines, safrol y fenoles. 
La medicina tradicional atribúye-y propiedaes variaes. Les fueyes en decocción úsense como repulguante nel tratamientu de hemorraxes, en llavadures antisépticus sobre mancaes y en fervinchu pa sacupar cálculos biliares, pa solliviar o curar enfermedaes del tracto respiratoriu (antiinflamatoriu, expectorante y antitusígeno), en dolencies gastrointestinales ("empache", fories agudes o cróniques) y tópicamente en fervinchu de les fueyes pa faer gárgares.
Ye usada como emoliente y protector de la piel comercializáu en forma de xabón antisépticu. Dellos estudios de llaboratoriu confirmaron les sos propiedaes cicatrizantes, antiinflamatorias y antisépticas del y inhibidor de bacteries como "Staphylococcus aureus" y "Escherichia coli" y los hongos "Cryptococcus neoformans" y "Trichophyton mentagrophyte".
Según la lleenda esta planta foi afayada por un soldáu español mancáu llamáu Matico. Ye probable qu'aprendiera'l so usu de les tribus locales qu'aplicaben les fueyes a les feríes pa detener les hemorraxes y empezó a llamase Matico o yerba del soldáu. Foi introducida na medicina d'Europa y Estaos Xuníos por un médicu de Liverpool en 1839, como hemostático y astrinxente pa les feríes. En testos médicos norteamericanos, la "United States Pharmacopoeia", de principios del sieglu XIX yá apaez citada esta planta.
"Piper aduncum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 29. 1753.
Piper amalago
Piper amalago ye una especie de planta melecinal perteneciente a la familia Piperaceae.
Son parrotales o sufrútices, qu'algama un tamañu de 1–6 m d'altu, esciófilos, profusamente ramificaos; tarmos verdes, entrenudos 3.5–5.5 (–8) cm de llargu (dacuando 10–12 cm nes exes monopódicos), estriaos, inconspicuamente pelúcido-puntiaos, puberulentos, glabrescentes. Profilo 3–5 mm de llargu, puberulento, caducu. Fueyes uniformes en forma y tamañu en toos les exes, simétriques, llargamente ovaes o elípticu-ovaes, (6.5–) 7.5–12 (–13.5) cm de llargu y (4–) 5.6–8 cm d'anchu, ápiz acumináu, base cuneada a arrondada, dacuando cordada en plantes d'elevaciones baxes, inconspicuamente pelúcido-puntiaes, verde nítidas nel fexe y verde pálides nel viesu, cartacees, verde ocres y opaques cuando seques, cortamente pubescentes a lo llargo de los nervios principales en dambes superficies, glabrescentes nel fexe, palmatinervies con 5–7 nervios principales diverxendo de la base n'ángulos de 45°, narquiaos y ascendentes, anastomosaos marginalmente, nervadura terciaria inconspicua, nervadura llevemente alzada en dambes superficies; pecíolus 0.6–1.5 cm de llargu, vaginaos, con un desenvolvimientu axustar acutáu a la base del pecíolu en tolos nuedos, 2 mm de llargu, caducu. Inflorescencies erectas y verde pálides o amarellentaes en tolos estadios, pedúnculos (0.5–) 0.7–1.4 cm de llargu, puberulentos, raquis 4.5–7 (–8) cm de llargu, pubescente, brácteas florales cuculaes, 0.2 mm d'anchu, fimbriaes, basalmente pubescentes, abaxialmente glabres, flores laxamente arrexuntaes nel raquis ensin formar bandes alredor de la espiga, sésiles; estames 4–5, filamentos tan llargos como les anteres, éstes con dehiscencia oblicua, conectivu discretu y eglandular; pistilu pirenoide con 3–4 estigmes sésiles. Frutos ovoides a cilíndricos, llevemente sulcaos, 1–1.2 mm de llargu, apiculaos, densamente papilaos a puberulentos, negros cuando secos.
Ye orixinariu d'América tropical. Habita en clima templáu, semicálido y templáu. Alcuéntrase-y dende'l nivel del mar hasta los 1380 m. Ye una planta montesa, que crez a vera del camín, acomuñada a vexetación alteriada de monte tropical caducifoliu, subcaducifolio, perennifolio, monte mesófilu de monte y de monte de encino.
Ye una especie que s'utiliza pal tratamientu de feríes y "clavillos" de la piel, anque'l so usu más común consiste en curar granos (Oaxaca, Quintana Ruco y Veracruz). Con tal fin, prepárase una agua de llimpieza coles fueyes d'esta planta, les de la yerba del cáncer y el albahacar, más pulgu de güevu. Tou fiérvese y con esto llava la parte afectada delles vegaes al día, hasta qu'ensuguen los granos.
Nes huastecas potosina y veracruzana, esta planta utilizar nes ceremonies rituales, cuando se llimpia al enfermu pal so sanamientu, dempués de participar nun ritual que se lleva a efectu nuna cueva.
Nel sieglu XVI'l Códice Florentino, menta: 'utilizar pa los que cuspen sangre y pa los que tienen la cámara'. A entamos del sieglu XVIII, Juan de Esteyneffer comenta: 'ye caliente en primer grau y secu en principiu del segundu-calez y consume los mugores flemáticas, confuerta al fégadu con medianu calor'.
"Piper amalago" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 29. 1753. 
Piper auritum
Piper auritum, llamada comúnmente acuyo, tlanepa, yerba santo, alaján o momo, ye una planta arumosa del xéneru "Piper" que crez na Mesoamérica tropical.
Parrotal d'unos 2-4 metros d'altor, de cañes fráxiles con fueyes alternes peciolaes, acorazonaes y testura aterciopelada, de 20 a 25 cm de llongura por 14 a 18 d'anchu.
Les flores apaecen n'espigues delgaes con aspeutu de “cola de mure”.
Ye d'usu frecuente na cocina mexicana, especialmente nos tamales de ciertes zones del sur de Méxicu, onde los pexes o carnes envolubrar nes sos fueyes fragantes pa cocinar esquisitos platillos, como'l tapixtle y el pilte del sur de Veracruz y Tabasco. En Guatemala usar na rexón maya-q'eqchi' pa preparar el pachay, que básicamente ye pescáu con chile y achiote, envolubráu en fueyes de Santa María, pa da-y otra envoltura en fueyes de plátanu, tamién pueden usase fueyes de "maxán", sotiérrase y enriba faise una fogata na que se cocina sobre ella una una sopa de pexe. Al tar la sopa llista, desentiérrense los pexes y el pachay cocinóse al vapor, esta ye una auténtica receta prehispánica. Amás d'emplegase como condimento, les fueyes úsense como estomacales, analxésiques y estimulantes na medicina tradicional. El particular sabor del "acuyo" comparóse al ocalitu,
regaliza, sassafrás, anís, nuez moscada, menta, estragón y pimienta negra.
N'homeopatía usa la tintura de la planta entera y les diluciones contra'l asma, bronquitis, larinxitis aguda o crónica y disnea.
"Piper auritum" describióse por Carl Sigismund Kunth y espublizóse en "Nova Genera et Species Plantarum (quarto ed.)" 1: 54. 1815[1816].
Tamién se-y conoz como "tlanepa", "tlanepaquelite" (nahuatlismos de "tlanecpahquílitl" ‘floritu goliosu’), fueya santa (una lleenda mexicana diz que la Virxe María ensugó los pañales del Neñu Jesús nun parrotal d'esta planta, d'onde-y vien el nome), fueya d'anís, momo, o pimienta sagrada, "x-mak-ulam" en llingua maya.
Piper betle
Piper betle o betel ye una especie de planta de flores perteneciente a la familia Piperaceae. Son naturales de Malasia y estendióse a India, Indonesia y Sri Lanka.
Ye una planta rastrera perenne con raigaños adventicias qu'algama un metro d'altor. Fueyes de color verde escuru'l fai y maciu el viesu, ovales con nervaciones, tien 3-5 cm. de llargor por 2-3 d'anchu. Una espiga colgante de color blancu contién les flores masculines y femenines. El frutu ye una baya arrondada. Tola planta esprende un golor prestoso. Les meyores fueyes de "Betel" son de la variedá "Megahi" (lliteralmente de la rexón de Magadha) que crez cerca de Patna en Bihar, India.
"Piper betle" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 28–29. 1753.
"Piper bidentatum" Stokes 
Piper cubeba
Piper cubeba, denominada tamién cubeba y pimienta de Java, ye una planta de la familia de la pimienta (piperácea); el so fruta ye emplegada na ellaboración d'aceites esenciales. Les bagues de la planta suélense ensugar y viéndense seques o molíes, son llixeramente más grandes que los granos de pimienta, tienen una superficie engurriada, y la mayoría de los granos son buecos.
La cubeba, orixinaria de la Isla de Java, tien una llarga y complexa hestoria y llegó al continente africanu y a Europa al traviés de la India per mediu del comerciu colos árabes. El nome cubeba provién del árabe clásicu "kubābah" ( كبابة) y esti del persa "kabābe", que ye d'orixe desconocíu, per mediu del francés antiguu "quibibes" (pa una hestoria más completa,vease ).
Según Carlos Linneo el Mozu, caracterizar polos sos fueyes oblicuu-ovalaes enteres y peciolaes, col llimbu de base asimétrica y vernación oblonga alterne; les inflorescencies espiciformes pedunculaes curties y opuestes a les fueyes y los frutos, glabros, con pedicelos persistentes.
Usar n'Europa y n'América, con bastante ésitu, pal sanamientu de la blenorraxa o gonorrea, hasta bien entráu'l sieglu XX.
En Europa foi emplegada como especia de gran valor na cocina medieval. Foi'l condimento de base de la carne, o emplegada en dellos mueyos. Conozse una receta medieval qu'inclúi la cubeba pa ellaborar "mueyu sarcenes", que consiste en lleche d'almendra y diverses especias añedíes. La so desapaición na cocina europea débese probablemente al so sabor amargoso, lo que pudo habese interpretáu como calidable inferior a la pimienta negra.
Anguaño na cocina marroquina emplégase la cubeba pa dar sabor dalgunu platos y mases como los "markouts", pequeñes albóndigues de semolina con miel y dátiles. La cubeba inclúyese dacuando na llista d'ingredientes del amiestu d'especies denominada "Ras el hanut", típica d'esti país.
Ye ingrediente na ellaboración de xinebres.
"Piper cubeba" describióse por Carlos Linneo el Mozu y espublizóse en "Supplementum Plantarum" 90. 1781[1782].
Piper darienense
Piper darienense ye una especie botánica de llanta con flor na familia de les Piperaceae. 
Son parrotales o sufrútices, qu'algamen un tamañu de 0.7–1 m de llargu, laxamente ramificaos; tarmos verde macios, con entrenudos 4–12 cm de llargu, estriaos, papilaos, glabros. Fueyes uniformes en forma y tamañu a lo llargo de toos les exes, simétriques, elípticu-ovaes a llanceolaes, de 8–17 cm de llargu y 5–9 cm d'anchu, ápiz acumináu, base equillátera, obtusa o cuneada. Inflorescencies erectas en tolos estadios, blanques na antesis, verdes en frutu, pedúnculu 0.4–0.6 cm de llargu, glabro, flores laxamente arrexuntaes nel raquis ensin formar bandes alredor de la espiga, sésiles. Frutos ovoides, 2.5–3.5 mm de llargu, apiculaos y/o con un estilu curtiu, 3–4-sulcaos, papilaos, verde-cafés cuando secos.
El so nome común en Panamá ye Duermeboca, d'onde ye reinal. Na rexón de Topeto, la sp. úsase como venenu pa peces. Los orixinarios Kuna, nación indíxena de Panamá y de Colombia, llamar Kana, y usar nel bañu, pa picadures de víbores, y pa resfríos.
"Piper darienense" describióse por Anne Casimir Pyrame de Candolle y espublizóse en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis" 16(1): 374. 1869.
Piper gaudichaudianum
Piper gaudichaudianum ye una especie botánica de llanta con flor na familia de les Piperaceae.
El so nome común n'Arxentina ye pariparoba grande, canía de vieya, y ye reinal xuntu con Bolivia, Brasil, Paraguái.
Ye un parrotal grande, con hasta 23 dm d'altor, cañes nudoses, ensundioses, pilosas; fueyes simples, alternes, discoloras, fai escabro, viesu piloso, y glándules tresllúcíes; con base foliar asimétrica. Inflorescencia espiga.
Tien potencial antichagásico
"Piper gaudichaudianum" describióse por (Kunth) Kunth ex Steud. y espublizóse en "Linnaea" 13: 639. 1839[1840].
Piper methysticum
El kawa-kawa, kava kava o kava ("Piper methysticum") ye una planta estrechamente rellacionada col pimenteru, "Piper nigrum"; d'orixe polinesiu, foi emplegada medicinalmente como ansiolíticu pero puede provocar efectos secundarios graves, ente ellos mancadura hepática.
Ye un parrotal perenne, qu'algama los 3 m d'altor; los tarmos son gruesos y ensundiosos. Les fueyes son grandes y cordiformes, acuminaes, algamando los 20 cm de llargor. Produz inflorescencies en forma de pequeñes espigues axilares, pero les flores son maneres; arrobinar por división del rizoma, echando bilortos.
"P. methysticum" cumplía un papel importante na vida social de los indíxenas de les islles del océanu Pacíficu a la llegada de los europeos nel sieglu XVIII. Consumíase'l rizoma, mazcáu o lleldáu n'agua pa producir un brebaje de color parduzu y propiedaes sicotrópicas. El so principiu activu ta compuestu por una ventena de lactones, que conformen más del 3 % del rizoma n'estáu brutu, denominaes kavalactones. Les "kavalactonas", tien efectos relaxantes y propiedaes ansiolíticas.
El "P. methysticum" contién sustances de posible riesgu pa la salú humana cuando son utilizaes n'alimentos o complementos alimenticios, que s'atopen presentes en toles partes de la planta. "Kava Kava" puede causar dañu de fégadu severu. Esto bien fácilmente puede provocar la necesidá d'un tresplante, o la muerte.
"Piper methysticum" describióse por Johann Georg Adam Forster y espublizóse en "Florulae Insularum Australium Prodromus" 76. 1786.
Piper nigrum
Piper nigrum ye una especie de la familia de les piperacees, cultivada pol so frutu, que s'emplega secu como especia. El frutu ye una drupa (aprosimao 5 mm) que puede usase entera o en polvu llogrando variedaes como la negra, blanca o verde, cola única diferencia del grau de maduración del granu. 
Ye una especie perenne planta de guía trepadora que puede crecer más de 4 m soportándose n'árboles, enrexaos o cualesquier otru soporte. Arrobínase fácilmente emitiendo raigaños en cuanto los tarmos toquen el suelu. Les fueyes son alternes, enteres, d'unos 5 a 10 cm de llongura por 3 a 6 del anchu. Les pequeñes flores surden en recímanos pendulares nes axiles de les fueyes, tienen de 4 a 8 cm de llargu, anque a midida que los frutos maurecen van allargándose hasta midir unos 7 a 15 cm. El frutu ye una drupa que se convierte nel granu de pimienta al maurecer.
Les variedaes de pimienta son debíes a la distinta maduración de los frutos de la planta:
La pimienta foi cultivada dende l'antigüedá, orixinalmente na India. Na Edá Media yera molida y utilizada pa compensar el sabor de los alimentos en descomposición.
Foi introducida en Grecia por Alexandru Magno.
Los árabes controlaron el comerciu de la pimienta y otres munches especias mientres sieglos y dempués de la cayida del Imperiu bizantín foi Venecia quien distribuyía y recoyía l'oru pa pagar a Oriente pola pimienta y otres especias casi d'una manera esclusiva. Foi un productu tan raru y caru que yera usáu como moneda de cambéu mientres la Edá Media.
El so altu valor foi una de les razones pola qu'el portugueses buscaron la ruta escontra les islles de les especias en "oriente", arrodiando África.
La pimienta llogra'l so sabor picante del compuestu piperina, que s'atopa nel pulgu de la fruta y na grana. La piperina refinada miligramu por miligramu, ye como un unu per cientu de picante que la capsaicina del chile o ají. El pulgu del granu, dexada na pimienta negra, tamién contién los terpenos goliosos incluyendo'l pineno, el sabineno, el limoneno, el cariofileno, y el linalol que da ciertos toques cítricos, maderizos y florales. Estos golores falten na pimienta blanca, a la que se-y quitar el pulgu. Sicasí, la pimienta blanca puede ganar dellos diversos golores (mohosos inclusive) de la so mayor etapa de fermentadura.
La pimienta pierde sabor y arume si déxase al campu una vegada recoyida, polo que l'almacenaxe hermético caltién el so arume y sabor mientres más tiempu. Otra forma de que la pimienta pierda sabor ye esponela a la lluz demasiao tiempu, yá que puede tresformar la piperina en isochavicina (casi insípida). Una vegada molida, los compuestos arumosos de la pimienta pueden evaporarse rápido siendo por esto polo que nes recetes culinaries encamiéntase moler los granos de pimienta enteros darréu enantes del so usu. Pa esto usen los molinucos de pimienta que muelen o machuquen los granos de pimienta enteros en cuenta de les pimenteras con pimienta pre-molida. Los molinucos de pimienta fueron usaos nes cocines europees dende'l s. XIV, pero'l morteru, usáu enantes d'éstos pa machucar la pimienta, siguió siendo un métodu popular tamién mientres sieglos.
Usar en tol mundu como condimento, tantu n'embutíos como entemez para salmoria o en distintos guisos y platos salaos. Forma una pareya perfecta xuntu cola sal.
Utilizóse d'antiguo pal tratamientu de la gonorrea y la bronquitis crónica.
"Piper nigrum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 28. 1753.
Piper: nome xenéricu que procede del llatín "pigmentum" (pigmentu, colorante) a diferencia de la so forma n'otros idiomes como'l francés ("poivre"), el italianu ("pepe"), el alemán ("Pfeffer") o'l inglés ("pepper"), nos que la palabra procede del llatín "piper", ésti de la mesma del griegu antiguu πέπερι "péperi", y ésti del sánscritu "pippalī".
nigrum: epítetu llatinu que significa "de color negru"
Piper sarmentosum
El lolot ye una planta flordía de la familia Piperaceae, cultivada parra que la so fueya utilizar na cocina laosiana y vietnamita pa envolubrar la condimentación al rustir carnes a la parrilla.
La práctica d'envolubrar la carne en fueyes aniciar en Oriente Mediu y foi lleváu a la India polos perses.
Ye nativu de la rexón de Indochina y foi introducíu nos Estaos Xuníos polos emigrantes de Laos y Vietnam. Tamién s'utiliza con propósitos curatibles nuna amplia gama de síntomes d'inflamación.
Les fueyes de "P. sarmentosum" utilizar na medicina tradicional asiática. L'analís químicu demostró que les fueyes contienen l'antiosidante naringenina. Les amides de la fruta de "P. sarmentosum" demostraron tener propiedaes anti- tuberculosis y anti plasmodiales.
"Piper sarmentosum" describióse por William Roxburgh y espublizóse en "Flora Indica; or descriptions of Indian Plants" 1: 162–163. 1820.
Piper umbellatum
Piper umbellatum ye una planta herbal pertenedciente a la familia de les piperacees.
Ye una yerba d'un metro d'altu, con fueyes anches, opuestes y cordiformes. Les inflorescencies son como espigues carnoses y blandes, posición axilar con numberoses flores ablancazaes. Los frutos son carnosos.
Ye orixinaria de Malaisia. Alcuéntrase distribuyida dende'l sur de Méxicu a Suramérica, incluyendo les Antilles. Alcuéntrase tamién en África y Asia; nestes rexones probablemente ye secundariu; nes Islles Galápago considérase invasiva. Alcuéntrase preferentemente en terrenes húmedos y avesíos, sobremanera n'árees degradaes y en plantíos de cacáu, tantu en Ríu Muni como en Bioko.
Utilizar pa distintos remedios. El resfregón nuna zona del cuerpu dolorida actúa como calmante, tamién se suel aplicar a feríes.
Les fueyes utilícense como purgante, y contra diverses molesties dixestives, al igual que'l raigañu. Úsase en ceremonies y en baños pa combatir la hechicería, envelenamientos, fiebre y migrañes. Ye símbolu de bona voluntá.
"Piper umbellatum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 30. 1753.
Piscidia grandifolia
Piscidia grandifolia ye una especie de plantes con flores perteneciente a la familia de les fabacees. Ye orixinaria de Méxicu y Centroamérica.
Son árboles, qu'algamen un tamañu d'hasta 20 m d'altu; los tarmos nuevos tomentulosos, glabrescentes. Foliolus 9–13, elípticos a obovaos, de 4–20 cm de llargu y 2–13 cm d'anchu, ápiz obtusu a subagudo, dacuando mucronáu, base arrondada a aguda, fai glabrescente, viesu tomentoso; estípules ovaes, 7–8 mm de llargu y 4–8 mm d'anchu. Les inflorescencies en forma d'espigues axilares, con flores 15–18 mm de llargu; mota 7–8 mm de llargu, tomentuloso, llobos agudos; los pétalos blancos a rosaos, estandarte glabro per fora. Frutos 4–15 cm de llargu (incluyendo'l estípite 5–15 mm de llargu) y 1.5–4 cm d'anchu (incluyendo les nales de 5–15 mm d'anchu y el cuerpu seminífero de 6–10 mm d'anchu), tomentosos o velutinos; granes (1–) 2–7 (–8), 12–13 mm de llargu y 5 mm d'anchu, café-acoloratáu.
Ye una especie común, nos montes húmedos, semideciduos o de de pinu-encinos, a una altitú de 1000–1500 metros dende Guatemala a Nicaragua. Namái la variedá típica conocer de Nicaragua. Les 2 variedaes adicionales son de Méxicu.
Les fueyes cocíes usar pa tratar afecciones respiratories (asma, catarru, gripe, tos, tos ferina), cefalea, dismenorrea, dolores, fiebres, gastritis, velea, estomagaes y tiña.
La corteza usar pa tratar alcoholismu, asma, bronquitis, cefalea, deliriu, dolor de mueles, velea, histeria, neuralxa, tos ferina y rabia. La corteza y el raigañu usar pa dolores (cabeza, mueles, neuralxa).
Los sos frutos úsense como venenu nes fleches. Los testos mayes prescriben la decocción de la fueya en baños con fines melecinales (asma, fiebre, tinea) y tóxicos. La corteza y les fueyes usar pa intoxicar peces. Atribúyense-y propiedaes analxésiques, anestésiques, antisépticas, ictiotóxicas, insecticides, midriática, narcótica, purgante, sedante, sudorífica.
"Piscidia grandifolia" describióse por (Donn.Sm.) I.M.Johnst. y espublizóse en "Contributions from the Gray Herbarium of Harvard University 70: 71", nel añu 1924. 
Piscidia piscipula
Piscidia piscipula, ye una especie d'árbol tropical de tamañu medianu, de fueyes caduques, reinal nel sur de Florida, los Cayos de la Florida, Texas, de Antilles y América Llatina. L'árbol tien valor melecinal como analxésicu y sedante.
Son árboles o parrotales, qu'algama un tamañu d'hasta 20 m d'altu; colos tarmos nuevos seríceos, glabrescentes. Tien 7-11 folíolos, ovaos a elípticos, de 4–17 cm de llargu y 2–11 cm d'anchu, ápiz obtusu a agudu o acumináu, base arrondada a cuneada. Les inflorescencies en recímanos axilares, con flores de 12–15 mm de llargu; mota 4–6 mm de llargu; pétalos blancos con marques rosaes o acolorataes. Los frutos de 4–10 cm de llargu y 3–4.5 cm d'anchu (incluyendo les nales de 1–2 cm d'anchu), con granes de 3–8, 4.5–6 mm de llargu y 2.5–3.5 mm d'anchu, café-acoloratáu a café foscu.
"Piscidia piscipula" puede ser tóxica y namái tien de ser utilizáu so la dirección d'un médicu. 
"Piscidia piscipula" describióse por (L.) Sarg. y espublizóse en "Garden & Forest" 4(186): 436. 1891. 
Piscidia: nome xenéricu que provién del llatín y significa "asesín de pexes".
piscipula: epítetu llatinu que significa "pexe pequeñu".
Pistacia lentiscus
El llentiscu, entina o matu charneca (Pistacia lentiscus) ye una especie de fanerógama del xéneru Pistacia, perteneciente a la familia Anacardiaceae. 
Trátase d'un parrotal o arbolín dioicu, plantes machu y fema independientes, siempres verde de 1 a 5 m d'altor, con un fuerte golor a resina, que crez nos carbaes secos y cascayosos de la Europa mediterránea, norte d'África y Oriente Próximu. Aguanta mal les fuertes xelaes y desenvuélvese sobremanera tipu de suelos, pudiendo espolletar bien en zones caliares ya inclusive salitroses o salines, esto fai que sía más abondosa xuntu al mar. Habita en montes claros, zones encampizaes, coscojales, encinares, garrigas, maquis, collaes, gargüelos, cañones y fasteres predreses de tola área mediterránea. Especie bien típica de la área mediterránea que crez en comunidaes con mirto, coscoja, palmito, aladierno, alzaparrilla y sirve de protección y alimentu a páxaros y otra fauna esclusivos d'esti ecosistema. Ye una especie pionera bien rústica tremada polos páxaros y abondosu n'ambientes secos mediterráneos. Crez en forma de matu y a midida que avieya, desenvuelve tueros gruesos y gran cantidá de cañes grueses y llargues. N'árees apropiaes, cuando se-y dexa crecer llibremente y faise vieyu suel convertise nun árbol d'hasta 7 m. Les acciones llevaes a cabu pol home, como la curtia, el llendo y les quemes torguen munches vegaes el so desenvolvimientu. 
Les fueyes son alternes, coriacees y compuestes paripinnaes (ensin foliolu terminal) con 6-12 foliolos d'un verde intensu. Presenta flores bien pequeñes, les masculines con 5 estames, les femenines con estilu trífido. El frutu ye una drupa, primero colorada y más tarde negra al maurecer, d'unos 4 mm de diámetru, non comestible pal home pero sí pa les aves. 
Na dómina clásica emplegóse como goma de mascar; del so látex ellabórase una goma arumosa llamada almáciga o mástique, usada en medicina odontolóxica y pa faer barnices. Tamién s'utiliza p'arumar llicores. 
En zones turístiques mediterraneas xuntu con palmitos y delles plantes exótiques, ye escoyida pa repoblar xardinos y resorts, por cuenta de la so fortaleza y curiosu aspeutu. Al contrariu qu'otres especies de pistacia, caltién les sos fueyes a lo llargo de too l'añu y un aspeutu sano y brengoso. introducióse-y como ornamental en Méxicu, onde se naturalizó y vése-y con frecuencia en zones suburbanes y principalmente en zones semiáridas onde'l réxime d'agües de branu contrariu al del clima mediterraneu, d'onde ye orixinariu, nun lu perxudica.
Ta emparentada cola cornicabra ("Pistacia terebinthus") cola qu'hibrida fácilmente nes zones en contactu; "P." x "saportae" Burnat ("P. lentiscus" x "P. terebinthus") que tien fueyes imparipinnaes, con hojuelas semipersistentes, la terminal subsésil y dacuando amenorgada. Sicasí, ocupen biotopos distintos y escasamente asolapaos. El llentiscu apaez en zones más baxes y cercanes al mar, ente que la cornicabra crez en zones más elevaes y montascoses como'l Sistema Ibéricu, onde aguanta meyor les xelaes.
"Pistacia lentiscus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 1026. 1753. 
Pistacia: nome xenéricu que según Umberto Quattrocchi diz que remanez del nome llatinu "pistacia" pa un árbol de pistachu y del griegu "pistake" pa la núcula del pistachu. Dambes palabres aparentemente deriven de la mesma d'un nome persa o árabe antiguu.
lentiscus: epítetu 
Alantisco, almàciga, almáciga, almárciga, charneca, goma de lantisco, goma de llentiscu, lantisca, lantisco, lantisquina, lentisca, llentiscu, llentiscu machu, llentiscu real, llentiscu verdaderu, lentisquina, lentismo, lentisquín, masta, matu, árbol de la almáciga, xarneca
Pistacia terebinthus
Pistacia terebinthus, tamién conocíu como cornicabra, ye un árbol pequeñu d'hasta 6 m d'altu o parrotal, de la familia de les anacardiacees, del xéneru pistacia, nativu del Mediterraneu occidental y que s'estiende dende les Islles Canaries, Marruecos y la Península Ibérica hasta Grecia y l'oeste de Turquía.
Prefier zones relativamente húmedes, hasta 600 m d'altor. Soporta la seca braniza mediterránea y xelaes más intenses que'l llentiscu. Ye una planta frecuente nes garrigas y el maquis. Apaez en montes caducifolios y tamién encinares.
Tien el tueru gris y bien arumosu, puede presentar dellos tueros o tarmos cuando crez en forma de parrotal. Algama xeneralmente 5 m d'altor, anque n'ocasiones escepcionales puede llegar hasta los 10. Ye una de les 6 especies de anacardiacees presentes n'Europa, pos ye una familia d'unes 600 especies tropicales. Puede atopase nos pisos meso y termomediterráneo, hasta los 1.500 metros d'altitú; ye más esixente que'l llentiscu tocantes a mugor y aguanta meyor el fríu. Rique esposición soleyera y suelos de tipu mediu, tolerando los caliares y daqué salinos, crez con frecuencia xuntu al mar, no fondero de los ribayos y nes proximidaes de llagunes y regueros salinos.
Ye una especie de fanerógama perteneciente a la familia Anacardiaceae. 
Ye un árbol dioico, esto ye, esisten exemplares machos y femes. Por que una población sía vidable tien de cuntar con exemplares de dambos xéneros.
Fueyes alternes, compuestes, imparipinnaes, con 3 o 9 foliolos de color verde intensu; d'unos 10 cm o más de llargor y testura semicoriácea. Xeneralmente, son más grandes y arrondaes que les del llentiscu, recordando a les fueyes del algarrobo. Les flores van del púrpura al verde, el so frutu ye del tamañu d'un arbeyu y vira del colloráu vivu al marrón, dependiendo del grau de maduración. Tola planta emite un fuerte golor amargoso, resinosu o medicamentoso. Nel periodu vexetativu desenvuélvense "agalles" en forma de cuernu de cabra que se producen nes fueyes y foliolos tres la picadura d'insectos. Multiplicar por granes y por fraes. A pesar d'esllucir pola presencia de les agalles, ye un árbol bien brengosu y resistente que perdura en zones degradaes onde otres especies fueron esaniciaes.
"Pistacia terebinthus" ye una planta rellacionada con "Pistacia lentiscus", cola cual hibrídase con frecuencia nes zones de contactu. La cornicabra ye más abondosa nos montes y nel interior y el llentiscu suel topase con más frecuencia en zones onde la influencia mediterránea del mar torga o modera les xelaes. El llentiscu nun algamar el porte arbóreo de la cornicabra. Estos híbridos son bien difíciles d'estremar. Los llentiscos presenten los tarmos de los foliolos alaos, esto ye, son esplanaos y con unes aletes llaterales. Na cornicabra estos tarmos son simples. Na mariña oriental del Mediterraneu, Siria, El Líbanu y Israel, una especie similar, "Pistacia palaestina", enllena'l mesmu nichu ecolóxicu d'esta especie y tamién se conoz como terebinto. Na mariña occidental del Mediterraneu, Canaries y Oriente Próximu, puede confundise con "Pistacia atlantica".
John Chadwick cree que la cornicabra ye la planta llamada ki-ta-non qu'apaez en delles tablillas de la escritura Llineal B, un antiguu dialectu micénicu del griegu. Cita la obra del eruditu español, J. L. Melena, qu'atopó "un antiguu léxicu qu'amosaba qu'el "kritanos" yera otru nome pal árbol turpentino (terebinto) y que la pronunciacíón micénica podía representar otra variante de la palabra. El nome común n'español de cornicabra deber a que la planta presenta con frecuencia unes agalles de forma allargada, que se paecen al cuernu de les cabres. Estes agalles son provocaes por un pulgón, específicu de la cornicabra, que se cría dientro de les agalles. Especúlase que la presencia del insectu aguiya les defenses de la planta faciéndola pocu apetecedor pa los herbívoros y favoreciendo asina que sían más comunes los exemplares parasitaos nes zones onde'l llendo ye más frecuente.
Delles especies del xéneru pistacia, como la qu'ocupa esti artículu, "P. palaestina", "P. atlantica" y otres qu'enllenen un nichu ecolóxicu similar, son usaes pa curtido polos sos taníns y conócense tamién como terebinto na zona del Mediterraneu y Oriente Próximu. El terebinto ye mentáu na Biblia nel Antiguu Testamentu, por casu, en "Isaías" 1,29 onde la palabra hebrea "el" o "elim" de cutiu puede traducise por texu, una especie de conífera, o terebinto. Tamién se noma en tres capítulos socesivos del "Xénesis" (12:6, 13:18 y 14:13) refiriéndose a los llugares nos qu'acampaba'l patriarca Abraham y nel "Llibru de los Xueces". Virxiliu fala del terebinto de Órico nel Llibru X, versu 136 de la "Eneida".
Tien un gran valor ecolóxicu al ser una especie pionero y resistente qu'afita y arriquez los suelos facilitando la so colonización por otres. Ye de gran valor pa los páxaros y otra fauna de pequeños mamíferos que s'alimenten de los sos frutos y esvalixen les sos granes. Ye un indicador ecolóxicu de zones bien calteníes, pocu degradaes o en recuperación. Onde espolleta una población de cornicabras ye indicativu d'una zona con poques intrusiones humanes. Les sos comunidaes suelen atopase en zones aisllaes y remotes. El sobrepastoreo causa la so desapaición.
L'usu más antiguu y conocíu del terebinto ye como fonte de la trementina, un aceite vexetal utilizáu como disolvente y como componente químicu. Anguaño, la trementina del terebinto ye conocida como "trementina chipriota".
En Chipre los frutos del llentiscu son utilizaos pa la ellaboración d'un pan especial. En Creta, onde recibe'l nome de "tsikoudia", ye utilizáu na ellaboración d'un llicor del mesmu nome. El parrotal ye ricu en sustances resinoses, bien utilizaes poles sos propiedaes melecinales y arumoses na Grecia clásica. La corteza puede utilizase pa ellaborar una pasta de golor duce, y les fueyes utilizar na ellaboración de cueru y apocayá, en antiinflamatorios. Les sos fueyes, corteza y agalles tienen propiedaes astrinxentes. Nes fueyes y la corteza atopamos concentraciones importantes de materies tánicas y les agalles son tamién riques en taninos, resines, esencia y ácidu gálico. La madera ye bien apreciada en marquetería. El cueru tradicional de Marruecos se curte con esta planta a la que debe'l so golor y el so color.
"Pistacia terebinthus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1025. 1753. 
terebinthus: epítetu 
Pithecellobium dulce
El guamúchil, chiminango o payandé (Pithecellobium duce) ye una especie de plantes perteneciente al xéneru "Pithecellobium", de la familia de les lleguminoses. Ye nativa de Méxicu, Centroamérica y Suramérica. El términu «guamúchil» usar pa referise al frutu.
sobre una caña de 2 a 5 mm
Vaines delgaes d'hasta 20 cm llargu por 10 a 15 mm d'anchu, enroscaes, tomentosas, péndulas, acolorataes o rosaes, constreñidas ente les granes y dehiscentes. Abrir por dambos llaos pa lliberar numberoses granes.
Semilla de 7 a 12 mm de llargu, ovoides esplanaes, moriques, arrodiaes d'un arilo duce, blancuciu o rosáu. Testa delgada y permeable a l'agua.
Foi llantada con ésitu n'árees con una precipitación añal promediu con una llende inferior d'hasta 400 mm y con una estación seca d'un máximu de 4 a 5 meses., La especie considerar polo xeneral como resistente al calor y la seca. Repórtase qu'el guamúchil crez bien en rexones semi-grebes na India, caracterizaes por unes temperatures mensuales promediu fluctuando ente 7 y 8 °C nel mes de xineru y hasta de 40 a 42 °C en mayu y xunu.
La área de distribución natural del guamúchil estender dende la llatitú 3°a la 28°N. ya inclúi les cuestes cerca del Océanu Pacíficu en Méxicu y el sur de California, al traviés de tola América Central hasta'l norte de Colombia y Venezuela. En Méxicu, el guamúchil crez tamién de manera natural na península de Yucatán y nuna área qu'inclúi partes de Tamaulipas, San Luis Potosí, Querétaro, Hidalgo, Puebla
y el norte de Veracruz. Foi introducíu a les Filipines ceo na hestoria del comerciu colonial y poco dempués a la India, onde foi descritu per primer vegada y nomáu botánicamente en 1795. L'árbol naturalizóse y llántase en munches árees fora de la so distribución natural, incluyendo'l sur de la Florida, Cuba, Xamaica, Puertu Ricu, St. Croix, Hawaii, les Filipines, la India y el ésti d'África.
Considérase-y antiparasitario y astringente.
"Pithecellobium duce" ye un llar pa les bárabos de Melanis Pixe y pa la Eurema blanda (Caparina d'orixe Hindú).
Conocer pol como "Escayu de Madras" pero nun ye nativa de Madras. El nome "Tamarindu Manila" ye incorrectu, una y bones esti nun ta rellacionáu al tamarindu, nin ye nativu de Manila.
Ye llamáu "seema chintakaya" en Idioma Telugú. En Venezuela tamién ye conocíu como Yacure.
Otros nomes populares son:
Estos son dellos de los sinónimos usaos pa referise a esta planta.:
Plantago arenaria
La llantén de sable, (Plantago arenaria) ye una especie de fanerógama herbal natural d'Europa central y meridional onde crez en terrenes incultos y arenosos.
Ye una planta herbal caducifolia col tarmu erecto y ramificáu. Les fueyes son opuestes y lliniales. Les flores, de color verde blancuciu, producir en espigues qu'apaecen en mayu-xunetu. Les granes son de color pardu.
"Plantago arenaria" describióse por Waldst. & Kit. y espublizóse en "Descriptiones et Icones Plantarum Rariorum Hungariae" 1: 51, pl. 51. 1801.
Númberu de cromosomes de "Plantago arenaria" (Fam. "Plantaginaceae") y táxones infraespecíficos: 2n=12
Plantago: nome xenéricu que deriva de "plantago" = bien principalmente, nome de delles especies del xéneru "Plantago" L. (Plantaginaceae) –rellacionáu cola palabra llatina "planta, -ae f." = "planta del pie"; pola forma de les fueyes, según dicen–. Asina, Ambrosini (1666) cúntanos: “Ye llamada Plantago polos autores llatinos, vocablu que tomen de la planta del pie ( por causa del anchor de les sos fueyes, les que recuerden la planta del pie; y coles mesmes porque les fueyes tienen llinies como feches con aráu, asemeyaos a les que vemos na planta del pie)”
arenaria: epítetu llatinu que significa "rellacionada cola arena".
Plantago coronopus
La yerba estrella, Plantago coronopus , ye una especie de planta herbal cosmopolita que crez en terrenes incultos, de cutiu cercanos al mar.
Ye una planta herbal, dende añal hasta perenne, cola raigañu simple, estrecha y llarga y con raicillas. Les fueyes, en roseta basal, miden de 2-20 cm de llargor. Van de subenteras a bipinnatipartidas, tienen 1-3 nervios y, xeneralmente, unos pares de dientes. Les flores tán entamaes en espigues llargues y compactes más curties qu'el pedúnculu, que ye llisu y pubescente. Les flores son tetrámeres con solo los 2 sépalos posteriores alaos y 4 pétalos soldaos en tubu poles sos bases. El frutu ye un pequeñu pixidio con media docena de granes de color pardu. Especie bien variable que floria n'en mayu-xunetu.
Nativa dende Europa septentrional hasta Pakistán, incluyida África del Norte. Introducida en Australasia y Norteamérica.
Vive en terrenes incultos, inclusive daqué salinos. 
== Propiedaes utiliza la planta en decocción, xarabe o estractu fluyíu pa tratar los catarros, les bronquitis y el asma.
"Plantago media" describióse por (Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 113. 1753. 
coronopus: epítetu llatinu que foi aplicáu a la planta por Pliniu'l Vieyu en "Naturalis Hestoria" (XXI, 99), col significáu de «pie de cuervu» (del griegu "korone", «cuervu» y "pous", «pie», aludiendo a la forma digitada de les fueyes) que ye tamién unu de los nomes vernáculos en Castellán, y otros idiomes.
Númberos cromosomáticos de "Plantago coronopus" (Fam. "Plantaginaceae") y táxones infraespecificos: 2n=11 
2n=10, 20
Asina que innumberables subespecies, variedaes, subvariedaes y formes de la especie típica y qu'escarecen de valor taxonómicu.
Castellanu: archicorilla, barballa, berballa, carrapito, cervina, chupos de pollín, comedera, corniciervo, coronopo, coronopo estrellada, corónopo, cuernu de venáu, estrella, estrella de empedraos, estrella de mar, estrella mar, estrella-mar, estrellada, estrellamar, estrellamar de empedraos, yerba almorranera, yerba amigo, yerba cervina, yerba de la estrella, yerba de les almorranes, yerba de la banda, yerba estrella, la de les almorranes, llantén, marias, pelusa, pie cervino, pie de venáu, pie de falpayar, pie de cuervu, planta de les almorranes, plantago, rabu de mur, rampete, rampetes, rampeti, raigañu de les almorranes, sagadilla, salgadilla, seguidilla bolera, tarmu de culiebra, yerba cervina, yerba de la estrella, yerba de la banda, yerba-estrella, yerva estrella; estrelletas (Alto Aragón).
Plantago lanceolata
Llantén menor o siete venes (Plantago lanceolata) L. ye una especie de planta herbal perenne natural de toa Europa, América del Norte, América Llatina y Asia occidental onde crez en terrenes secos, turries, cantos de caminos y llugares ensin cultivar.
Ye una planta herbal viviega ensin tarmos ramificaos y con tarmos florales qu'algamen 30-50 cm d'altor, tien un rizoma curtiu central del que broten munches raicillas de color mariellu. Les fueyes llanceolaes o ovaes, llargues, daqué dentaes y radicales tán dispuestes nuna roseta basal na base del tarmu, tienen de 3-7 nervaciones llonxitudinales que s'estrechen y siguen nel peciolu. La inflorescencia terminal ye una espiga trupa con flores bien pequeñes de color blanca o purpurea. La espiga ye curtia mientres el floriamientu y depués vase allargando. El frutu ye un pixidio con 4-16 granes.
"P. lanceolata" contién feniletanoides como acteosida (verbascósido), cistanoside F, lavandulifolioside, plantamajoside y isoacteoside. Tamién contienen los glucósidos iridoides aucubin y catalpol.
"Plantago media" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 113-114. 1753. 
lanceolata: epítetu llatinu que significa "llanceolada", en referencies a les sos fueyes.
Númberos cromosomáticos de "Plantago lanceolata" (Fam. "Plantaginaceae") y táxones infraespecíficos: 2n=12
Plantago major
El llantén mayor (Plantago major) ye una especie de planta herbal natural de toa Europa, Norte y Centroamérica, norte d'África y Asia occidental onde crez en terrenes incultos, baldíos terremplénes y turries.
Ye una planta herbal perenne col tarmu non ramificáu. Algama los 30-50 cm d'altor. Tien un rizoma curtiu con munches raicillas de color mariellu. Les fueyes, daqué dentaes, salen d'una roseta basal con 3 a 6 nervaciones llonxitudinales que s'estrechen y siguen nel peciolu, tien un llimbu oval. Les flores, de color verde blancuciu, producir en trupes espigues cilíndriques qu'apaecen en mayu-ochobre. El frutu ye un pixidio. Les granes son de color pardu.
Esta especie sirve d'alimentu a les bárabos de la poliya "Athetis pallustris".
"Plantago media" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 112. 1753. 
major: epítetu llatinu que significa "mayor".
Númberu de cromosomes de "Plantago major" (Fam. Plantaginaceae) y táxones infraespecíficos: n=6; 2n=12
Plantago media
El llantén medianu (Plantago media) ye una especie de planta herbal natural de toa Europa, Norteamérica, norte d'África y Asia.
Ye una planta herbal perenne col tarmu non ramificáu. Algama los 30-50 cm d'altor. Tien un rizoma curtiu con munches raicillas de color mariellu. Les fueyes, salen d'una roseta basal con 3 a 7 nervaciones llonxitudinales que s'estrechen y siguen nel peciolu, curtiu y planu, tien un llimbu elípticu. Les flores, de color verde blancuciu, producir en trupes espigues cilíndriques qu'apaecen en mayu-ochobre. El frutu ye un pixidio. Les granes son de color pardu.
"Plantago media" describióse por (Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 113. 1753.
Númberu de cromosomes de "Plantago media" (Fam. Plantaginaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=12, 24
media: epítetu llatinu que significa "entemedia".
¡¡Asu mare llantén!!
Plantago ovata
Plantago ovata (ispaghul, llantén de la India, psyllium rubiu; ensin. "Plantago brunnea" , "Plantago fastigiata" , "Plantago gooddingii" , "Plantago insularis" , "Plantago insularis" var. "fastigiata" , "Plantago insularis" var. "scariosa" , "Plantago minima" ) ye una especie de planta herbal orixinal del sur d'Asia (norte de la India, Irán, Pakistán). Anguaño India suministra la totalidá del mercáu mundial.
Ye una planta herbal añal bien ramificada, con tarmu argutu d'hasta 30 cm d'altor. Les fueyes llanceolaes, lliniales, pubescentes y dentaes. Les flores, blanques, tienen 4 estames sobresalientes que s'arrexunten en espigues trupes. El frutu ye un pixidio y los sos granes tienen un color de sable claru.
En fitoterapia, úsase namá'l pulgu de la grana que concentra'l mucílagu. Plantago ovata ye la planta con mayor conteníu en mucílagu, bien cimeru a la llinaza (granes de llinu). 
El pulgu de Plantago ovata llámase comúnmente psyllium (anque la planta llamada "Plantago psyllium" ye otru tipu de llantén, común en Europa y África del Norte, que la so grana ye de color pardu y ensin propiedaes terapéutiques). Esta última especie en Espana vien llamada zaragatona.
El mucílagu ye una fibra indixesta (contien 85 % de fibra soluble, el mayor conteníu de toles fibres dietétiques), y por consiguiente nun tien valor nutricional. Actúa como un coloide hidrófilu, ye dicir les sos molécules arrodiar de gran cantidá de molécules d'agua, que faen qu'aumente de volume y conviértase nuna masa nidio y d'aspeutu xelatinosu. D'esta forma, el mucílagu consigue dos efectos: 
La Plantago ovata, el "psyllium", puede usase de cutio mientres meses o años. Resulta bien útil nel tratamientu del estriñimientu crónicu y de les sos consecuencies, tales como les hemorroides, o la diverticulosis, qu'amás ayuda a prevenir. Ye d'usu común en munchos países del mundu como remediu natural contra un gran númberu de patoloxíes del intestín gruesu. Demostróse tamién el so efectu pa controlar los niveles de colesterol y la glucemia en pacientes con diabetes.
Entra na composición de diversos preparaos farmacéuticos pero ye preferible'l so usu “al natural”, ensin aditivos. 
En 1998, en respuesta a una solicitú del fabricante de ceberes Kellogg Co. qu'añede psyllium nos sos productos, la FDA autorizó la mención nel etiquetáu que l'asociación de pulgu de psyllium amenorga'l riesgu d'enfermedá coronaria. La FDA esaminó les pruebes de la eficacia del psyllium nel amenorgamientu de colesterol nel sangre y llegó a la conclusión, basada en “la totalidá de les pruebes científiques disponibles al públicu, qu'esiste un alcuerdu científicu significativu ente espertos calificaos pa sofitar la relación ente la fibra soluble nel pulgu de granes de psyllium y cardiopatía coronaria”.
La dosis oral avezada n'adultos ye ente diez y cuarenta gramos diarios, partíos en dos o trés tomes. Si toma enantes de les comíes, puede menguar el mambís. L'efectu apaez d'unu a trés díes depués d'empezar el tratamientu.
Plantago psyllium
La zaragatona, (Plantago psyllium), ye una especie herbal natural de la zona occidental del Mediterraneu, sobremanera España y Marruecos, tamién la topa nel sur d'Asia.
El nome xenéricu d'esta planta deriva de "planta" qu'en llatín significa "pie" y del verbu "ago", que significa paecíu, esto ye, paecíu a un pie pola paecencia de les fueyes cola planta del pie .
Ye una planta herbal caducifolia col tarmu erecto y ramificáu. Les fueyes son allargaes, estreches, opuestes o verticilaes de trés en trés. Les flores, de color blancu o blancuciu, producir en trupes espigues. Mota con 4 sépalos y corola tubular con 4 pétalos. Les granes son pixidios con dos granos ovoides color marrón.
Alcuéntrase en tierres de cultivu, al pie de les carreteres, en llugares apatayaos, en campos ricos n'abonos orgánicos o granxes.
Utilícense medicinalmente les granes d'esta planta. Llimpia'l Sistema Gastrointestinal, amenorga colesterol, esanicia grasa, baxar de pesu, ayuda absorción de nutrientes, gastritis y úlceras. 
Les granes contienen mucílagos (12% -15%), formaos fundamentalmente por xylosa, acedu galacturónico, arabinosa y ramnosa, que dan la propiedá laxante, pero a diferencies d'otres especies de "Plantago", estes nun contienen almidón; tamién tien traces de alcaloides como son la plantagonina, la indicaína, la llomba, la noscapina y la indicamina; atopamos fitosteroles como'l beta-sitosterol, campestrol, estigmasterol; tamién oligoelementos, sales de potasiu, aceite insaturada (5 a 10%), proteínes (15-18%) y un glicósido iridoide la aucubina al que se-y atribúin unes propiedaes protectores pal fégadu.
"Plantago psyllium" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum, Editio Secunda" 167. 1762. 
psyllium: epítetu llatinu ;Citoloxía: 
Númberos cromosomáticos de "Plantago afra" (Fam. Plantaginaceae) y táxones infraespecíficos: n=6 2n=12
Llista de plantes melecinales (A-B)
La plantes melecinales que'l so nome más conocíu empieza por A y B son:
Utilízase como tónicu estomacal (contraresta la indixestión y el dolor gástricu), vermífugo y antisépticu. 
Tónicu gástricu: como toles plantes amargoses desenvuelve un efectu tónicu sobre'l estómagu, aumentando'l mambís y aguiyando la secreción de zusmios gástricos. Como bien indica Font Quer, «l'axenxu nun tien de tomar se ensin necesidá».
Emenagogo potente: Avicena, el renombráu médicu persa del sieglu XI, prescribir «"p'aselar a les muyeres agries y biliosas"».
desintoxicante, los sos tarmos, fueyes y granes aguiyen los reñones por qu'esanicien les toxines, actuando sobremanera nos sales que s'atropen nes articulaciones y provoquen rixidez ya inflamación. Problemes artríticos y reumáticos
Llista de plantes melecinales (C)
La plantes melecinales que'l so nome más conocíu empieza por C son:
Francés: Cannelle
diuréticu. Demostróse beneficiosu nel tratamientu de hidropesía. Pa preparar el fervinchu fiérvese 1/2 taza d'agua y dexar reposar 2 cuyaradines de piniellu frescu o secu. Al usar la ceniza, dosificar 1/4 de cuyaradina al empar. N'estractu líquidu de 10 a 60 gota per taza d'agua caliente.
Llista de plantes melecinales (D-G)
La plantes melecinales que'l so nome más conocíu empieza por D - G son:
Les persones que sufren de velea o trestornos nerviosos tienen de tener precuru. Non puede utilizase ensin consulta médica por aquellos que sufren de diabetes, hipertensión y enfermedaes del corazón, o que tomen anticoagulantes. Lo meyor ye llindar la ingesta de cafeína pa evitar la irritabilidá, velea y palpitaciones.
Llista de plantes melecinales (H-M)
La plantes melecinales que'l so nome más conocíu empieza por H - M son:
Llista de plantes melecinales (N-Z)
La plantes melecinales que'l so nome más conocíu empieza por N - Z son:
L'estractu fluyíu tómase dos veces al día (1-2 ml por dosis), o bien el estracto secu siempres dos veces al día (160 mg por dosis).
gripe, dolores reumáticos, indixestión, fatiga, perda de la memoria, dolor de cabeza, caspa, diuréticu, reconstituyente del sistema nerviosu, llimpies, aires, baños postparto. Úsase tamién pa condimento y cosmetoloxía.
Esta variedá de tomillu yá se conocía y apreciábase na antigüedá. El serpol ye diuréticu, llimpia los órganos nobles del interior del cuerpu. Tamién s'utiliza como afrodisiaco na medicina natural.
Platanus orientalis
Platanus orientalis, el Plátanu oriental, ye un gran árbol caducifoliu de la familia Platanaceae, llargamente distribuyíu y de una llarga vida. 
La so área de distribución nativa inclúi a lo menos Eurasia dende los Balcanes hasta Irán. Dellos autores estienden la so área de distribución dende la península ibérica pel oeste, hasta'l Himalaya pel este, pos se supo que se cultiva dende dómines antigües en munches d'estes rexones, siendo malo d'establecer si verdadaderamente ye indíxena. 
Xeneralmente denominar como "Plátanos de solombra" a los árboles que s'atopen en Europa, y de "Çinar" en Turquía y "Chenar" o los nomes rellacionaos en Irán y la India.
Alcuéntrase de cutiu d'una manera natural nes riberes de los ríos, xuntu con árboles tales como omeros, sauces y álamos. Sicasí, ye absolutamente capaz de tener una supervivencia d'ésitu en suelos secos una vegada que s'establez.
El "Platanus orientalis" utilízase como árbol ornamental, pero nun ta bien estendíu.
El so madera utilizar en carpintería.
Los sos cogollos son utilizaos nes terapies con granes, na medicina non convencional.
"Platanus orientalis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 999. 1753. 
Platonia insignis
Platonia insignis, la única especie botánica del xéneru monotípicu Platonia, que de la mesma, ye l'únicu xéneru de la tribu Platonieae, perteneciente a la subfamilia Clusioideae.
Ye un árbol de la familia de les clusiacees; nativa de Suramérica nes selves húmedes de Brasil, Paraguái, partes de Colombia y norte de Guyana; especialmente na selva Amazónica. 
Ye un árbol deciduo, algamando 25-40 m d'altor. Tien corona piramidal, bayurosu látex mariellu na corteza. Fueyes opuestes, simples, oblongues a elíptiques, de 8-15 cm de llargu, verdoses escures, marxes cerosos, testura correosa.
Flores de 5-7 cm de llargu, rosaes, 5-pétalos, numberosos estames. Frutu arrondáu a oval, de 7-14 cm de llargu, piel grueso, mariella, similar a la papaya; la so magaya blanca pegañosa, envolubra les granes paecíu al "Punica granatum" granáu, fragante, sabor duce y ácidu. 
El loru "Pionites leucogaster" foi reportáu polinizándolo, siendo per ende una especie ornitófila.
Plantar pola so fruta, que contién notables cantidaes de fósforu, fierro, vitamina C, y ye frecuentemente parte de dellos condimentos y bébores. Les sos granes, pardes y oleoses, úsense como ximistría pa tratar condiciones cutanees. El so madera amarellentada usar en moblería.
Bacuri, bacurí, bacury, bakuri, pacuri, pakuri, pakouri, packoeri, pakoeri, maniballi, naranjillo, bacurizeiro.
Hai un grau de tracamundiu nomenclatural, causada por "Moronobea esculenta". Si fuera publicada válidamente, el nome correctu sería "Platonia esculenta". Pero apocayá esclarióse: decídese que "Moronobea esculenta" nun ye'l nome formal (yá que nun foi "válidamente publicáu"). Entós el nome permanez como "Platonia insignis".
"Platonia insignis" describióse por Carl Friedrich Philipp von Martius y publicáu formalmente en "Nov. Xen. Sp. Pl. Bras." 3: 169 1832.
Composición de grasa d'aceite bacuri correspuende a una alta absorción d'aceite, por cuenta del so altu nivel de tripalmitina (50 a 55%), qu'actúa como un conductu qu'enfusa na piel rápido. L'altu valor d'ácidu graso palmitoleico (5%) en comparanza colos otros aceites qu'entienden non más de 0,5 a 1,5%, l'aceite bacuri califica como un emoliente fantásticu tamién puede ser utilizáu como umectante. 
L'ingrediente bioactivo tripalmitina utilizar n'estruyíos masticables que tienen una hidrólisis lenta, esto apanga los efectos secundarios de les melecines y la dosis pesaron cantidaes nel cuerpu siempres ta absorbiendo les sos acciones farmacolóxiques, acordies con la farmacocinética. La fonte de corriente de tripalmitina nel mundu ye una planta comúnmente llamáu cera Japanisi (Rhus sucedaneos) quien ye orixinariu de Japão. 
Platycodon grandiflorus
Platycodon grandiflorus ye una especies de planta perenne perteneciente a la familia Campanulaceae y únicu miembru del xéneru Platycodon. Ye orixinaria del nordeste d'Asia. 
El "Platycodon" ye llargamente cultiváu como planta ornamental. Les yemes encher en forma de globos enantes de la so apertura, d'ende'l nome inglés de "Balloon Flower".
Ye'l símbolu de les ciudaes xaponeses de Ichinomiya y de Isehara.
Mientres el so llargu florecimientu, que s'enllarga ente finales de primavera hasta'l branu (xunu-agostio), amuésanos la so guapura coles sos flores con pétalos 5 cm bien veteaos.
Esta planta tien de ser semada (con sol o solombra parcial), nun suelu drenáu, frescu, bien ricu, y caliar, en primavera o seronda, y escoyer l'allugamientu, porque nun-y gusta ser movíu. 
Ye nativa del nordeste d'Asia (China, esti de Siberia, Corea y Xapón) y tien enormes flores azules, anque hai variedaes de cultivu que tien flores blanques y roses. 
El raigañu d'esta especie ("radix platycodi") utilízase intensamente en Asia como anti-inflamatorio nel tratamientu de toses y resfriaos. En Corea conocer como "doraji" (도라지) y los sos raigaños, seques o fresques, son ingredientes populares pa ensalaes. En China conocer como " 桔梗 " y ye usáu na Medicina tradicional china.
Ye popular como planta ornamental en xardinos, precisando pocos cuidos. 
"Platycodon grandiflorus" describióse por (Jacq.) A.DC. y espublizóse en "Monographie des Campanulées" 125. 1830. 
Plectranthus amboinicus
El oriéganu francés, tomillu español, menta mexicana , oriéganu bruxu o borraja india ("Plectranthus amboinicus") ye una planta perenne de la familia "Lamiaceae". 
Puede algamar hasta 1 m d'altor; presenta fueyes con peciolos de 1,5 a 4,5 cm, con llámines suborbiculares, romboides, reniformes, tienres y carnudes, de 5 a 10 cm de llargor, que'l so sabor y arume paecer al del oriéganu; inflorescencia terminal a lo llargo de 10 a 20 cm con bráctees de 3 a 4 mm de llargor y coroles de color azul maciu, lila o rosáu.
La medicina tradicional atribuyólu al oriéganu francés diverses propiedaes y usar, por casu, pa solliviar los ataques de epilepsia, como desinfestante, antimicótico y estimulante muscular. Apocayá multiplicáronse les investigaciones científiques sobre la so acción y tosicidá. Demostróse que tabletas 100 mg de P. amboinicus provocaron contracción de la musculatura llisa en cobayos.
"Plectranthus amboinicus" describióse por (Lour.) Spreng. y espublizóse en "Journal of Botany, British and Foreign" 66: 141. 1928.
Plectranthus: nome xenéricu 
amboinicus: epítetu xeográficu qu'alude al so localización na isla de Ambon nel Archipiélagu de les Molucas..
Plectranthus hadiensis
Plectranthus hadiensis ye una planta ensundiosa perenne perteneciente a la familia Lamiacea. Hai falta de coincidencia na nomenclatura d'esta especie pos tamién se-y clasificó sol xéneru "Coleus".
Son yerbes semi-ensundioses perennifolias. Tien tarmos erectos a decumbentes, qu'algama un tamañu de 0,5 a 1,5 m d'altor, escasamente a densamente tomentoso. Fueyes peciolaes; fueya mediana y testura gruesa, ovaes a subredonda, (de 35) 40-105 x (25 a) 30 a 100 mm, densamente llanudu-tomentoso, ápiz agudu a arrondáu, cuneaes base subcordaes, marxe superficialmente a bastante crenado-dentáu; pecíolu de 10 a 40 mm de llargu. Les inflorescencies terminales, simples o con 1 a 2 pares de cañes cerca de la base. Corola xeneralmente con tono malva a moráu, raramente blanques, finamente pubescentes y con glándules nos llabios.
Acordies col conceutu actual, la especie atopar dende'l Transkei, al traviés de Natal, Suazilandia, Transvaal y l'este tropical d'África a Somalia y el sur de la Península Arábiga, que se producen nos marxes del monte nel monte secu y ente les roques nos pacionales.
Por cuenta de que tien una gran cantidá d'aceites esenciales, investígase'l so usu como axente farmacolóxicu.
"Plectranthus hadiensis" foi de descrita por (Forssk.) Schweinf. ex Sprenger y espublizóse en "Wiener Illustrirte Garten-Zeitung" 19: 2. 1894.
Plocoglottis javanica
Plocoglottis javanica ye una especie de orquídea. Ye orixinaria d'Asia.
Ye una orquídea de tamañu medianu con pseudobulbos teretes con vaina que soporten al nuevu y que lleva una sola fueya apical, elíptica, acuminada, de base aguda, peciolaes. Floria nel branu nuna inflorescencia erecta, de 60 cm de llargu finamente pubescentes, con sucesivamente delles flores con brácteas llanceolaes.
Alcuéntrase en Malasia, Java y Sumatra creciendo cerca de los ríos nes tierres baxes y montes montanos baxos nes elevaciones dende'l nivel del mar d'hasta 300 metros. 
En Java los frutos d'esta especie xuntu coles frutes (non necesariamente toes xuntes) de "Bulbophyllum vaginatum, Hippeophyllum scortechnii"; y "Dendrobium crumenatum" fiérvense y el zusmiu aplicar nos oyíos pa sanar el dolor de los mesmos.
"Plocoglottis javanica" foi descritu por Carl Ludwig Blume y espublizóse en "Bijdragen tot de flora van Nederlandsch Indië" 381. 1825.
Plocoglottis nome xenéricu que se refier a la membrana que conecta'l llabiu cola columna.
javanica: epítetu xeográficu qu'alude al so localización na Isla de Java.
Plukenetia volubilis
El inchi, sacha inchi, sacha maní, maní del Inca o maní xíbaru, ye una planta semileñosa y perenne, de la familia de les euforbiacees. 
El "Plukenetia volubilis" ye una planta hermafrodita, de crecedera cambiadiza, abondoses fueyes y cañes, tien un altor de 2 m; fueyes alternes y acorazonaes; flores pequeñes, ablancazaes, en recímanu; fructificación capsular de 3 a 5 cm de diámetru, dehiscentes (4 - 5 - 7 cápsules); frutu de color verde, marrón corito al maurecer; granes de color marrón escuru, con vultables nervaduras ovales de 1,5 x 2 cm de diámetru, rique tutor que tien de tener altor de 2 m.
A los 3 meses del tresplante apaecen les flores masculines, depués les femenines. Nun periodu de 7 a 19 díes, les flores masculín y femenín completen la so diferenciación. Los frutos completen el so desenvolvimientu a 4 meses del floriamientu, depués empecipien el maduror (de color verde), finalmente tórnense a marrón negro o cobrizu.
El procesu de maduración ye de 15 a 20 díes. La collecha empecipiar a los 8 meses dempués de la llantadera o tresplante. La producción ye continua, realizándose la collecha cada 15 díes. Conteníu d'aceite ente 49 - 53 % (Aceites omega 3, 6 y 9) y proteínes 33 %.
Algama un altor de 2 m y los sos fueyes son alternes, acorazonaes, con cantos dentaos, apuntiaes, de 10 a 12 cm de llargu y 8 a 10 cm d'anchu, con peciolos de 2-6 cm de llargu. Les flores masculines son pequeñes, ablancazaes y dispuestes en recímanos. Na base del recímanu y lateralmente, atópense una a dos flores femenines. 
Los frutos son cápsules de 3 a 5 cm de diámetru con 4 a 7 puntes, son de color verde y al maurecer marrón corito. Usualmente tán formaos por cuatro lóbulos, pero dalgunos presenten cinco y hasta siete. Dientro los de lóbulu atopen les granes, ovales, de color marrón-escuru, de 1,5 a 2 cm de diámetru y de 45 a 100 g de pesu. Al abrir tán los cotiledones a manera d'almendres y cubiertos d'una película ablancazada.
Ye orixinaria de la Amazonia peruana, cultivada polos indíxenas por sieglos, afacer en climes templaos o medios hasta los 1.700 msnm siempres y cuando haya disponibilidá permanente d'agua y bon drenaxe. Crez meyor nos suelos acedos, francos y aluviales planos, cerca de los ríos.
La primer mención científica del "Plukenetia volubilis" foi fecha en 1980 por cuenta de los analises de conteníu graso y proteicu realizaos pola Universidá de Cornell n'USA, los que demostraron que les granes del sacha inchi tienen altu conteníu de proteínes (33%) y aceite (49%). 
Pola so naturaleza, pola tecnoloxía utilizada aplicada pa los cultivos ecolóxicos y el so procesu industrial d'estracción, ye un aceite d'alta calidá pa l'alimentación y la salú. Ye'l meyor aceite pa consumu humanu domésticu, industrial, cosméticu y melecinal; superando a tolos aceites utilizaos anguaño, como los aceites d'oliva, xirasol, soya, maíz, palma, maní, etc. Tien munchos usos, como: reductor del colesterol, aceite de mesa, de cocina, na industria alimentaría p'arriquecer con Omega 3 los alimentos producíos industrialmente, na producción de cosméticos, nutracéuticos y en medicina.
El consumu de "Plukenetia volubilis" o inchi non solo ye n'aceite, sinón tamién en cápsules, consumíu como un suplementu nutricional o tratamientu melecinal. 
Nel Perú, Agroindustrias Amazóniques escoyó variedaes hasta con 54% d'aceite; la proteína presenta un importante conteníu d'aminoácidos esenciales y non esenciales; ye ricu en vitamines A y Y, en cantidaes abondes pa la salú humana. Contién 562 caloríes y el so índiz de Yodu ye altu: 192.
Sacha Inchi: vien y remóntase dende cultures milenaries, que foi esmeradamente curiáu y cultiváu poles comunidaes de la Amazonía peruana. 
Los principales beneficios y componentes de la Sacha Inchi son : proteínes, aminoácidos, ácidos grasos esenciales (omegues 3, 6, y 9) y vitamina Y (tocoferoles y tocotrienoles en comparanza con otres granes como'l maní, palma, maíz, soya, xirasol). 
Investigaciones refundien que'l consumu d'aceites omegues y vitamina Y son de gran ayuda tantu terapéuticamente como pal control de radicales llibres, yá que son estos los que producen una serie de patoloxíes y enfermedaes nel organismu. D'esta planta estrayi aceite extra virxe que tien gran cantidá d'ácidos grasos poliinsaturaos mayores a 83 %
Ayuda cola presión arterial nel corazón y fortificalo al empar.. 
Ye un alimentu de gran beneficiu pa les madres en xestación incentivando'l desenvolvimientu cerebral del fetu. 
Ayuda al equilibriu y bon metabolismu, y tresporta nutrientes pola riega sanguíneu. 
Ye un escelente condimento pa comíes. 
Tien un usu frecuente na producción de cosméticos de guapura.
Tien gran potencial nel arriquecimientu nos alimentos. 
L'aceite de grana de sacha inchi producir con granes escoyíes y llógrase por aciu la técnica de prensáu en fríu (ensin l'usu de expulsores).
Característiques calidable del aceite de "Plukenetia volubilis":
llixeramente a fríjol y característicu de la variedá :Sabor:
llixeramente a fríjol y característicu de la variedá :Índiz
d'acidez: 0,22
! Palmitico C16:0 !! 3.65
"Plukenetia volubilis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 1192. 1753. 
Plumeria alba
El alhelí blanco (Plumeria alba) ye un árbol pequeñu de la familia Apocynaceae. Pertenez al xéneru Plumeria. 
Árbol pequeñu que llama l'atención pola bifurcación regular de les sos cañes, siempreverde. Tien unes cañes bien grueses, llises na punta de color verde, de les que emana en casu de mancada un latex abondosu. Fueyes estreches, llineal-llanceolaes, brillantes nel fai, apuntaes, de 20-50 cm de llargu, numberoses, atarraquitaes a la fin de les cañes que cayen cuando aumenta la seca, dexando nes cañes unes grandes repulgos y el frutu ye una vaina angosta de color marrón, que contién numberoses granes planes y alaes. Produz recímanos de flores blanques grandes, arumoses, en forma de rueda de molín, apaecen en primavera y tienen una coloración mariella na base. Floria y fructifica mientres tol añu. Como toles apocinacees, presenta una base de ls yemes típicamente retorcigañada. De la flor fecundada surden dos folículos grandes, vistosos, estrechos d'hasta 25 cm de llargu, que se topen xuníos ente sigo pola base.
Distribuyir dende'l sur de Méxicu hasta les Antilles Mayores y Menores, abondosu en terrenes secos y en montes de suelos caliares hasta les medianes altitúes nel Caribe, en pacionales costeros y selva baxa caducifolia.
La madera úsase como combustible. Cuando se corta esti árbol, sangra fondamente un latex blancu.
Esta especie tien gran valor ornamental, polo que tendría de ser más cultivada.En Ceilán, India y sudeste asiáticu apaez plantáu cerca de los templos y campusantos. Una especie allegada ye'l frangipani de flores acolorataes ("Plumeria rubra"), procedente de América central, que s'estrema poles sos fueyes trasovaes, hasta 45 cm d'anchor, menos cardoxes n'en el viesu. L'alhelí conocíu col nome de marchante "Plumeria rubra var acutifolia" que tien les flores blanques xeneralmente col centru amarellentáu, delles vegaes rosáu, dacuando confundióse con "Plumeria alba".
El latex que segreguen estes plantes usóse al esterior nes afecciones cutanees, empeines, sarna, úlceres y n'otres infecciones de la piel, por cuenta de la so actividá antimicrobiana. Sicasí'l contactu cola piel puede producir una acción irritante y rubefaciente. Podría usase nel so empiezu esleíu en partes iguales de primeres. El zusmiu llechiento y mafoso emplegóse pa extirpar verruges. Al interior ye purgativo en cantidá de 3 gotes, en mayores ye tóxicu, produciendo fories profusa ya irritación gastrointestinal
"Plumeria alba" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 210. 1753.
Plumeria: nome xenéricu qu'honra al botánicu francés Charles Plumier, que viaxó pol Caribe nel sieglu XVII.
alba: epítetu llatinu que significa "de color blancu".
Alhelí blanco, alhelí cimarrón, tabaiba, tabeiba, frangipani, alelí.
Podophyllum peltatum
El Podofilo (Podophyllum peltatum), comúnmente conocíu nes sos zones d'orixe como "Mayapple", o "May Apple", (o hogapple, Indian apple, mayflower, umbrella plant, wild lemon (sabor a la fruta), wild mandrake, American mandrake (pola forma de los rizomas) o "devil's apple" (conocíu como "Solanum linnaeanum" en cualquier llugar)), ye una planta herbal perenne dientro de la familia Berberidaceae, nativa de los montes caducifolios del este de Norteamérica.
Al igual que munches otres plantes efímeras de primavera, que sale de debaxo de la tierra primero que'l dosel del monte ábrase, y depués adulces amostálgase más tarde nel branu, la xamasca ye, sicasí de más llarga vida qu'otres efímeres tal como "Trillium".
Los tarmos crecen de 30 a 40 cm d'altor, con 2 o 3 hoja palmotiaes lobulaes con un diámetru de 20 a 30 cm con 5 a 9 lóbulos fondamente cortaos n'individuos reproductivos, o una fueya umbrello peltaes (como paragües) n'individuos maneros. La flor blanca nun axis d'un diámetru de 3 a 5 cm, con seis (raramente hasta nueve) pétalos, producir na axila de los dos fueyes (los dos cimeros nuna planta de tres fueyes), la flor madura nuna frutade color mariellu-verdosu de 2-5 cm de llargu. La planta ta bien estendida y apaez en colonies clonales en hábitat mésico de montes abiertos. Los biltos individuales de cutiu tán conectaos por trupos sistemes de rizomas. Al igual que con munchos tipos de plantes monteses, la flor apurre una reproducción sexual, ente que'l rizoma apurre una reproducción asexual. El primeru preve la dispersión de llarga distancia, ente que'l segundu dexa la formación de mestos clones circulares. Hai costos pa la producción de flores, una y bones la producción d'una flor y la fruta amenorga la probabilidá de que la planta sobreviva, o una flor, nos años siguientes.
Munches especies de plantes tienen micorrizes p'ayudar na absorción de nutrientes en condiciones maneres. Les plantes de Podofilo considérense que dependen obligatoriamente de les micorrizas, anque'l rizoma tamién puede ser facultativamente dependiente de la edá y de los niveles de nutrientes del suelu. Les plantes atópense comúnmente infectaos por rucar "Puccinia podophylli", apaeciendo como un setu con estampáu de colonies naranxa debaxo de les fueyes, y les mancadures amarellentaes na superficie cimera.
Anque'l nome común ye "mayapple", ye la flor qu'apaez a principios de mayu, non la "mazana". El frutu o "mazana" producir a principios del branu y maurez más tarde pel branu.
El frutu maduru ye comestible en cantidaes moderaes, anque cuando se consume en grandes cantidaes, el frutu ye venenosu. El follaje, el rizoma y les raigaños tamién son venenosos.
El podofilo contién podofilotoxina, que s'utiliza como un citostático y tópicamente nel tratamientu de les verruges tantu virales como genitales.
Foi utilizáu por los indios americanos como un axente emético, catárticu y antihelmíntico. Tamién se fierve'l raigañu venenosu, y utilízase l'agua pa curar dolores d'estómagu.
El rizoma del podofilo utilizóse pa una gran variedá de propósitos melecinales, orixinalmente por los nativos americanos nos Estaos Xuníos y más tarde por otros colonos.
Tamién tien un usu tópicu pa les verruges, y dos de los sos derivaos, etopósido y tenipósido, amosaron prometedores resultancies nel tratamientu de delles neoplasias malines.,
"Podophyllum peltatum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 505. 1753.
Podophyllum: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues: 
"pous, podos" que significa "pie" y "phyllon" (φ_λλον) que significa "fueya".
peltatum: epítetu llatinu que significa "como un escudu".
Poga oleosa
Poga ye un xéneru monotípicu de plantes perteneciente a la familia Anisophylleaceae. La so única especie: "Poga oleosa" Pierre, ye orixinaria d'África tropical.
Ye un árbol qu'algama los 40 m d'altor, polo xeneral col tueru rectu, cilíndricu de 1,5 m de diámetru, dacuando llixeramente reforzáu. - Les granes son comestibles.
Alcuéntrase nel monte, y como una reliquia en tierres de cultivu; a 400-700 m altor en Nixeria, Gabón y Camerún.
Úsase como melecina n'infecciones cutanees, subcutánees parasitarias, laxantes, etc, y les enfermedaes venéreas y como analxésicu.
Los sos productos son utilizaos n'aplicaciones de carpintería y allegaes, colorantes, tintes, tintes, y tatuaxes.
"Poga oleosa" describióse pol botánicu y esplorador francés; Jean Baptiste Louis Pierre y espublizóse en "Bulletin Mensuel de la Société Linnéenne de Paris 2: 1254", nel añu 1896.
Pogostemon cablin
Ye la planta conocida comúnmente como pachulí o pachuli (dacuando escribir incorrectamente "patchouli"; pero esta grafía ye un galicismu) ye una planta y aceite esencial llográu de les fueyes de la planta del mesmu nome. La esencia de pachulí ye fuerte ya intensa. usar mientres cientos d'años en arumes, y crez nel oeste y este de la India. El nome deriva del tamil patchai பச்சை (verde), ellai இலை (fueya).
Anque conocíu n'Occidente nos sieglos XVIII y XIX, el aceite esencial y el inciensu de pachulí fixéronse más populares nes décaes de 1960 y 70 cuando'l so usu estender ente los amantes del amor llibre y los hippies por cuenta de que nel so particular estilu de vida, el pachulí col so golor caltriante amazcaraba'l golor del cannabis (mariguana).
Mientres la guerra de Vietnam los soldaos estaunidenses usaben el pachulí p'amazcarar el golor de les tumbes de los soldaos enemigos, muertos en combate. De la mesma los protestantes anti-guerra d'aquel entós usar pa demostrar ""somos una sola raza; somos como los soldaos enemigos"".
El movimientu Hare Krishna tuvo parte tamién nel resurdimientu y la permanencia del pachuli, yá que mientres años vendieron sahumerios d'esi arume en munches ciudaes del mundu. En adición, úsase como acondicionador del pelo pa les rastas.
A pesar de la so común asociación con un estilu de vida alternativu, el pachuli atopa la so amplia aplicación na industria moderno. Ye un componente presente na gran mayoría d'arumes modernos y actuales pa home. Tamién ye usáu con frecuencia nos polvos fumigarorios, na industria papelero, deterxentes pa llavandería, aromatizantes ambientales.
L'aceite esencial ye llográu por destilación con vapor de les fueyes seques de la planta, un procesu qu'aprove un altu porcentaxe d'aceite. El principal componente del aceite esencial ye'l pachulol.
Mientres l'antigüedá los mercaderes de seda chinu viaxaba escontra l'este empacando les sos teles de seda con fueyes de pachuli seques pa prevenir l'ataque de les polilles que depositaben les sos huevecillos nos texíos. Munchu historiadores especulen que naquella era, l'asociación del arume colos dioses del este yera un símbolu de opulencia. D'ende que los europeos clasificar como un arume de luxu. Esti antecedente caltener hasta l'actualidá de la perfumería moderna.
El pachulí ye una yerba arbustífera qu'algama los 60 o 90 cm. d'altor, la planta crez bien en climes templaos y húmedos. Yá que crez afechiscamente n'ambientes húmedos, nun tolera la lluz directo del sol. Les flores y brotos con granes son bien fragantes y florien pela tarde. Les granes pueden collechase pa semase darréu, pero son bien delicaes y pueden rompese, Los fraes cortaes de llantar madre pueden semase o asitiase n'agua favoreciendo la xeneración d'una nueva planta.
Principios activos: Les fueyes desecaes dan del 1,5 al 2,5 per cientu de aceite esencial ricu en sesquiterpenos: alcohol de pachulí (30-40 %), norpachulenol, etc.
Indicaciones: ye usáu como antisépticu. Úsense les fueyes.
Polemonium caeruleum
Polemonium caeruleum ye una especie de planta perenne perteneciente a la familia Polemoniaceae. La planta produz flores de color lavanda, o blanques en forma de copa. Ye nativa de les rexones templaes d'Europa.
La planta suel algamar un altor de 45 a 60 centímetros, pero delles ocasiones puede llegar a los 90 centímetros. L'espardimientu de la planta ye tamién de 45 a 60 centímetros
La planta de normal prefier suelu que ye ricu en mugor y cal y nun riquir tanta lluz del sol como otres plantes. Dependiendo de les condiciones, va precisar distintes cantidaes d'agua nel branu. Si ye branu caliente, la planta puede riquir agua adicional. Si tratar d'un promediu pel branu, ye probable que nun precisa agua adicional.
Les variedaes cultivaes inclúin "Blue Pearl" y "Brise d'Anjou". Flores blanques ("Album", "White Pearl") y un abigarráu ("Snow and Sapphires") tán disponibles.
La planta foi utilizada per primer vegada como un floritu na antigua Grecia. Los antiguos griegos usaben el raigañu pa tratar la disentería, dolores de mueles y mordedures d'animales. La planta tamién s'atopaba nes farmacies europees mientres el sieglu XIX y foi utilizada como un axente antisifilítico y pal tratamientu de la rabia. Na actualidá, la planta nun s'utiliza polo xeneral por razones médiques.
"Caeruleum polemonium" foi escoyida como la flor del condáu de Derbyshire en 2002, tres una encuesta realizada pol caltenimientu de la planta montesa por Plantlife.
Anguaño, la planta utilizar polo xeneral en popurrís y ye fervida en aceite d'oliva pa faer tintes negros de peluquería, pero tien dellos otros usos importantes.
"Polemonium caeruleum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 162. 1753.
Polycarpaea corymbosa
Polycarpaea corymbosa, ye una especie de fanerógama perteneciente a la familia de les cariofilacees. Ye orixinaria d'Asia y África.
Ye una planta herbal añal o perennifolia de curtia vida. Los tarmos que son erectos algamen los 15 a 35 cm d'altor, alcuéntrase ramificada na base. Les fueyes son aparentemente verticilaes, y la llámina de la fueya llineal o acicular, con 1.5 - 2 cm . Les flores colos pétalos de color blancu llechientu o acoloratáu. El frutu ye una cápsula de color marrón, ovoide.. 
Alcuéntrase principalmente en suelos abiertos, de cutiu húmedos, arenosos, y con menos frecuencia en llugares de yerbes nes fasteres de monte, dende'l nivel del mar hasta los 1200 msnm, en Anhui, Fujian, Guangdong, Guangxi, Hainan, Hubei, Jiangxi, Taiwán y Yunnan, tamién s'atopa en zones tropicales y subtropicales, y probablemente ye orixinaria d'África.
Esta especie utilízase medicinalmente. 
"Polycarpaea corymbosa" describióse por (L.) Lam. y espublizóse en "Phys. Beschr. Canar. Ins." 142 1828.
Polycarpaea: nome xenéricu que procede del griegu "polys" y "karpos", y significa "abondosa fructificación".
corymbosa: epítetu llatinu que significa "con corimbos".
Polygala cyparissias
La Polygala cyparissias) ye una especie botánica herbal de la familia de les Polygalaceae. Crez endémicamente nes mariñes atlántiques de Brasil nes restinges. Ye subcosmopolita, faltando en rexones septentrionales del Hemisferiu Norte y en Nueva Zelanda .
Ye usada en medicina herbal poles sos propiedaes curatibles sobre'l reñón; seríen xantonas la droga curatible. 
Poles sos flores toles Polygalaceae suelen ser confundíes coles lleguminoses Papilionoideae, dambes con flores zigomorfes similares, pero nes Polygalaceae l'ovariu tien 2 o más carpelos, ente que nes Papilionoideae por 1 
"Polygala cyparissias" describióse por Jean Louis Marie Poiret y espublizóse en "Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle" 17: 368. 1828.
Polygala: nome xenéricu que remanez del griegu y significa
Polygala myrtifolia
La Llechera del Cabu (Polygala myrtifolia) ye una especie de planta con flores de la familia Polygalaceae orixinaria de Sudáfrica.
Ye un parrotal de fueya perenne qu'algama un altor de 1,5-2 m, y hasta 4m, con un vezu argutu. Les sos numberoses cañes tán cubiertes de fueyes ovalaes que tienen xeneralmente 25-50 mm de llargu y hasta 13 mm d'anchu. Les flores púrpures, d'unos 25mm, desenvolver en pequeños grupos nos estremos de cañes curties y paecen daqué a les de lleguminoses. El frutu ye una pequeña cápsula alada. Puede soportar les xelaes llixeres, pero da meyor en rexones subtropicales onde inclusive se puede faer invasivo.
Ye planta orixinaria d'África del Sur, dende les Bokkeveld Mountains cerca de Clanwilliam, nel Cabu Occidental, hasta KwaZulu-Natal. Alcuéntrase comúnmente nes dunes, les fasteres predreses, nos montes, a lo llargo de los regueros, en carbes y pacionales abiertos.
En Kwazulu-Natal ye una de les munches plantes conocíes poles sos propiedaes antibacterianas, antimicrobianas y antifúngicas. Ensayos realizaos pola Universidá de Natal en Pietermaritzburg afayaron que los estractos aguacientos de "P. myrtifolia" tien actividá frente a "Candida albicans".
"Polygala microphylla" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 703. 1753. 
Númberu de cromosomes de "Polygala microphylla" (Fam. Polygalaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=32(30)
myrtifolia: epítetu llatinu que significa "coles fueyes de "Myrtus"". 
Polygala senega
Polygala senega ye una especie de planta floral de la familia de les poligalacees. Ye nativa de Norteamérica, y distribúyese pel sur de Canadá y nel centru y l'este de los Estaos Xuníos. Dalgunos nomes comunes en inglés son seneca snakeroot, senega snakeroot y senegaroot. Los nomes son n'honor de los seneca, amerindios qu'usaben el raigañu de la planta como remediu pa la mordedura de culiebra.
Estes especies son yerbes perennes con multiplicidá de tarmos sobre los 50 centímetros d'altor. Los tarmos son xeneralmente ensin cañes, pero delles plantes vieyes pueden tener cañes nellos. Una planta madura puede tener sobre 70 cm. creciendo con fuerza de raigaños maderizos que s'estienden horizontalmente. La forma de llanza dexar alternativamente iguaes. Les partes baxes son amenorgaes y paecen escales. La inflorescencia ye un picu de flores blanques o verdoses. La fruta ye una cápsula que contién dos granes negres peludas. El raigañu ye torcida y cónica, con un golor un pocu como a gaultería y un sabor bien picante. Hai dos morfologíes de raigañu; una morfoloxía norteña crez en Canadá y al traviés de Minnesota la cual tien raigaños llargos con más de 15 centímetros de llongura por 1,2 d'anchu, ye café escuro y dacuando morada escontra la parte cimera, y una morfoloxía sureña atopada nel suroeste de los Estaos Xuníos que tien raigaños más pequeños y color mariellu-café.
Les plantes crecen en praderíes, en montes, mariñes húmedes y hábitats a la vera de ríos. Crecen usualmente en suelos delgaos, predresos, y caliares. Tamién crecen en hábitats venaos, tales como cantos de carreteres. 
Esta planta tuvo munchos usos ente los nativos americanos. Los Cherokees usar como expectorante y diuréticu, y pa la inflamación, tos y resfriáu común. Los Chippewa usaben preparaciones del raigañu pa tratar convulsiones y hemorraxes. Creyer mazcaben el raigañu pa solliviar dolores de gargüelu y de mueles. Los Seneca podríen ser inspiraos a usar el trabancosu raigañu pa tratar mordedures de culiebra cuando'l botánicu canadiense Frére Marie-Victorin comparar a una cola de serpiente cascabel. 
El raigañu foi esportada a Europa nel s. XVIII y foi vendida estensamente por farmacéuticos hasta'l s. XIX. Foi comercializada como un tratamientu pa la neumonía. Inda ta n'usu como un remediu herbal. Ye molida y fecha medicina, principalmente en remedios p'afecciones respiratories. Ye añedida en xarabes pa la tos, tés, pastillas y gárgares. Ye tóxica en grandes cantidaes, y la so sobredosis causa síntomes tales como foria y "vultura violenta". El raigañu fechu polvu puede ser estornudador (inductor de tusíes). 
El productu del raigañu ye llamáu Senegae Radix, RadixSenegae, o a cencielles senega. Los componentes activos inclúin saponinas tales como senegin, amás d'acedos fenólicos, derivaos de sorbitol, salicilato de metilu (aceite de gaultería) y esteroles. La propiedá expectorante vien de la irritación de les membranes mucoses poles saponinas, que causen una medría nes secreciones respiratories y mengüen la so mafa, xenerando una abondosa tos. 
El raigañu tien valor económicu, asina que ye cultivada a pequeña escala, particularmente en Xapón, India y Brasil. Hasta los años 60's, Canadá foi'l más grande esportador del productu, entós el raigañu yera colectada nel mediu montés. Na mayor parte de Saskatchewan y Manitoba, entá ye collechada del mediu montés anguaño, y trés cuartes partes del suministru mundial ye tomáu de los campos de la Rexón Entrelagos de Manitoba. Les persones natives aproven la mayor cantidá de mano d'obra, escavando los raigaños y vendiéndoles a compañíes farmacéutiques.
Hai interés en camudar la planta nun cultivu agrícola facederu, especialmente en Canadá. La sobrexplotación de les plantes natives ye una esmolición, y esistió evidencia de sobre-colleches en delles árees. Nel so picu nel añu 1931, Canadá esportaba alredor de 781,000 llibres de raigañu senega seca, que equival a 2 millones de llibres de planta fresca. Entá más foi suministráu al mercáu local. Güei cerca de 100,000 llibres de plantes fresques son collechaes añalmente del mediu montés de Canadá. Los remedios herbales convirtiéronse en populares nuevamente, y la demanda de senega crez nun envaloráu de 5% añalmente. Los importadores más grandes del productu canadiense, a mediaos de los 90's, yeren Europa, Xapón y los Estaos Xuníos. 
La xente Cree y Métis son los principales colectores de la planta montesa. Ellos reporten ganar USD$3.50 por llibra de raigañu secu en 1993, y más de USD$7.00 por llibra en 1998. Un reporte gubernamental fixo notar que'l preciu taba ente USD$6.50-8.00 en 1995. El raigañu secu vender en CAD$28,000 por tonelada en 1997. En 1999, una compañía vendía polvu de senega a granel a USD$18 la llibra. 
En cultivos la planta puede ser arrobinada por granes o tajos. Les granes riquen dos meses d'estratificación en fríu enantes d'usar. Una planta toma 4 años pa producir un raigañu lo suficientemente llarga pa ser collechada. Los raigaños son desenterraes, llavaes y ensugaes, y cerca de 160 raigaños producen un kilogramu de senega. 
La planta ta distribuyida estensamente en Canadá y nun ta considerada en peligru d'estinción. En delles prístinas y afaraes rexones les especies pueden ser comunes. Polo xeneral, ta esperimentando un amenorgamientu al curtiu plazu d'ente'l 10 al 30%. Xuntu con sobrar-esplotación, les plantes esperimentaron perda d'hábitat debíu al sobre-llendo y la conversión de la tierra pa usu urbanu y agrícola.
"Polygala senega" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 704. 1753. 
senega: epítetu
Polygonatum odoratum
Polygonatum odoratum, ye una especie de planta de perteneciente a la familia de les asparagacees. Alcuéntrase en Eurasia.
"Polygonatum odoratum" ye una planta herbal con rizomes cilíndricos, de 5 - 14 mm d'espesura. Les fueyes 7-12, con pecíolucurtiu, elíptiques a ováu-oblongues, de 5-12 x 3 - 6 cm, llises de cutiu, el ápiz acumináu y obtusa la punta. Les inflorescencies con 1 - 4 (- 8) flores, en pedúnculu polo xeneral de 1 a 1,5 cm, con brácteas pequeñes o ausentes. Flores colgantes; pedicelo 5-10 (- 20) mm. Periantu verde amarellentáu a blancu, cilíndricu a campanulado-cilíndricu. El frutu en bayes de color negru azuláu, 7 - 10 mm de diámetru. Floria en mayu-xunu, fructifica en xunetu-setiembre.
Alcuéntrase nos montes y fasteres avisiegues, a una altitú de 500 - 3000 metros en Anhui, Gansu, Guangxi, Hebei, Heilongjiang, Henan, Hubei, Hunan, Jiangsu, Jiangxi, Liaoning, Mongolia Interior, Qinghai, Shaanxi, Shandong, Shanxi, Taiwán, Zhejiang de China y Xapón, Corea, Mongolia, Rusia y Europa.
"P. odoratum" utilízase'l rizoma na medicina tradicional china, onde se-y llama "Yuzhu", pa pulmón y estómagu. Tos seca, sei y sensación de fame. Nun usar si hai dilatación del epigastriu.
Contién antraquinona como principiu activu.
Úsase como analxésicu, diuréticu, antidiarreico, demulcente, astrinxente y antipiréticu.
"Polygonatum odoratum" describióse por (Mill.) Druce y espublizóse en "Annals of Scottish Natural History 60: 226", nel añu 1906.
Númberu de cromosomes de "Polygonatum odoratum" (Fam. Asparagaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=20
Polygonum amphibium
Polygonum amphibium ye una planta acuática de la familia Polygonaceae.
Planta viviega, herbal, rizomatosa y con tarmos ramificaos, d'hasta 1 m de llargu, que pueden tar somorguiaos. Fueyes peciolaes, ciliaes, oblongues o llanceolaes, acorazonaes o arrondaes na base y col viesu de color verde maciu. Cuando se desenvuelve sobre tierra, pueden ser peloses, y colos peciolos más curtios. Estípules soldaes formando un tubu pardusco. Flores en espigues terminales, erectas, compactes y allargaes. Corola rosada, 5 estames salientes y 2 estilos xuníos a la base. Frutu en aqueniu coritu de 2-3 mm, lenticular o daqué infláu. Floria dende finales de primavera y a lo llargo del branu.
Llamarges y corrientes d'agua enllancaes.
El rizoma puede utilizase como astrinxente, diuréticu y purificador d'el sangre.
"Polygonum amphibium" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 361. 1753.
Polygonum: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues: "poly" = "munchos" y "gonu" = "nuedu". Hai otra teoría qu'afirma que la segunda parte del nome deriva de la palabra griega "gonos", "neños". 
amphibium: epítetu llatinu que significa "anfibiu, que crez na agua"
Polygonum aviculare
La centinodia, Polygonum aviculare, ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les poligonacees.
Ye una planta orixinaria d'Europa que crez en tol mundu en terrenes secos, cantos de caminos y zones ensin cultivar. El so nome "aviculare" ye por cuenta de que munches especies de páxarus alleguen a comer les sos pequeñes granes.
Ye una planta herbal añal, chada qu'algama los 10-160 cm d'altor. Los tarmos son delgaos con rayes llonxitudinales, rastreros o ascendentes, con frecuencia bien ramificaos; con ócrees membranoses, hialines, partíes en forma irregular, xuníes a los curtios peciolos que tán xuníos coles llámines. Les fueyes son alternes, llanceolaes de 1-5 cm de llargor xeneralmente agudes tantu nel ápiz como na base y arrodiaes na so base por una estípula plateada. Les inflorescencies son axilares, solitaries o arrexuntaes en fascículos hasta de 6 flores cortamente pedicelaes. Bráctees en forma d'embudu, encruciaes o partíes en forma irregular na punta, periantu de 2 a 3 mm de llargu, verde colos cantos blancos o acolorataos, de 5 divisiones xuníes na base; los estames xeneralmente 8, nun devasen el periantu.
El frutu ye un aqueniu triangular, arrodiáu del periantu, de 3 mm de llargu y hasta 1,7 mm d'anchu, superficie del aqueniu polenca, puntiada, de color café acoloratáu o café ambarino.
Nicholas Culpeper afirma que la planta ta rexida astrológicamente por Saturno y Capricornio. Tamién la encamentó pa curar la expectoración de sangre. Los herbolarios modernos usar pa tratar la disentería, el flujo menstrual escesivu, trestornos pulmonares, bronquitis y la ictericia, la visícula y los cálculos renales. Non toos estos usos tán sofitaos pola evidencia científica. La planta ye un astringente , coagulante , diuréticu y expectorante 
"P. aviculare" contién los flavonoles avicularina, myricitrina, juglanina, astragalina, betmidina y el lignano aviculina.
"Polygonum aviculare" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 362–363. 1753. 
aviculare: epítetu llatinu que significa "como páxaru pequeñu".
Louis ;Sinonimia:
Polygonum bistorta
La bistorta (Polygonum bistorta) ye una planta natural de les zones templaes de Norteamérica, Europa y Asia. Crez en praos húmedos y visiegos nes zones montascoses. Anguaño considerar una sinonimia de "Persicaria bistorta" al tresferise esta especie al xéneru "Persicaria".
Dellos autores considerar un sinónimu de "Persicaria bistorta" (L.) Samp. y otros un sinónimu de "Bistorta officinalis"
Ye una planta perennifolia de 20-80 cm d'altor que vive en colonies. Con tarmu erecto, tien les fueyes verdes azulaes, ovales y cordaes pola base, les que s'atopen na base, con llargu peciolu. Les flores son de color rosa, bien pequeñes, con una corola de cinco pétalos arrexuntaos nuna espiga terminal cilíndrica, grande y trupa que llega a midir 15-25 cm d'altor. El rizoma ye ricu en taníns. El frutu ye una nozuca dehiscente, arrodiada pol periantu persistente.
Zones húmedes. Praos encharcaos de monte.
Les plantes d'esta especie sirven d'alimentación a les canesbes de les poliyes "Pseudeustrotia candidula".
L'usu melecinal de la bistorta ye vieyu, como lo demuestra la so presencia na Capitulare de villis vel curtis imperii, una orde emitida por Carlomagno que reclama a los sos campos por que cultiven una serie de yerbes y condimentos incluyendo "dragantea" identificada anguaño como "Polygonum bistorta".
Los raigaños de "bistorta" yeren un componente del diascordium perteneciente a la farmacopea marítima occidental del sieglu XVIII.
Con fines melecinales utilícense les fueyes y el rizoma que se recueye na primavera (partes aerea) y seronda (les partes soterrañes). De normal utilízase al traviés de decocciones y fervinchos.
"Polygonum bistorta" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 360. 1753.
Polygonum: deriva del griegu "Polus" = munchos, y "Gonu" = nuedu: munchos tarmos nudosos;
Bistorta: del llatín "bistortus" = doble retorcigañáu (forma del raigañu).
Polygonum capitatum
Polygonum capitatum , ye una especie de planta ornamental de la familia Polygonaceae. Esta especie que s'usa como ornamental amontésase y alcuéntrase formando poblaciones independientes na vexetación urbana y les veres de caminos.
Orixinaria d'África espandióse por tol mundu, en Norteamérica alcuéntrase en Méxicu y Estaos Xuníos.
Ye una yerba perenne dacuando cola base maderiza, con pelos glandulosos. Algama los 20 a 50 cm de llargu y hasta 10 cm d'altu. El tarmu tendíu sobre'l suelu y coles puntes ascendentes, el so color tiende a'l color café o acoloratáu-purpúreo, con raigaños nos nuedos inferiores. Nel llugar onde naz cada fueya y arrodiando al tarmu y dacuando la base del peciolu, alcuéntrase la ócrea, que ye un tubu membranosu, de color café o acoloratáu, dacuando con pelos na so superficie, caedizo. Les fueyes son alternes, variables na so forma, xeneralmente más anches escontra la base, d'hasta 4 cm de llargu, el ápiz y la base son variables, con pelos glandulares na superficie y con pelillos nel marxe, de color verde, pero frecuentemente con una banda café a púrpura en forma de V invertida; los peciolus son curtios.
La inflorescencia componer de numberoses flores tremaes nun conxuntu globosu sobre un llargu pedicelo. Xeneralmente atópense 2 inflorescencies na punta de cada tarmu. Les flores son pequeñes, de color rosa con 8 estames. El frutu ye secu y de una sola grana (un aqueniu), d'hasta 2 mm de llargu, con 3 costielles. 
"Polygonum capitatum" describióse por Buch.-Ham. ex D.Don y espublizóse en "Prodromus Florae Nepalensis" 73. 1825.
capitatum: epítetu llatinu que significa "con una cabeza"
Polygonum hydropiper
La pimienta de l'agua "Polygonum hydropiper" sinónimu de "Persicaria hydropiper", ye una planta de la familia Polygonaceae que crez na zona templada del hemisferiu norte en llugares húmedos, avesíos y encharcaos. Utilízase como especia pol so sabor acre.
Llamada popularmente pimienta acuática, persicaria picante o persicaria acre, ye una planta añal de 15-50 cm d'altor. Tarmu simple de color verdosu. Fueyes llanceolaes qu'algamen los 7 cm de llargor col peciolu curtiu. Les flores son de color rosáu o blancu verdosu y arrexuntar en recímanos laxos de 2-5 cm . El mota ye verde.
"Polygonum hydropiper" describióse por (L.) Delarbre y espublizóse en "Flore d'Auvergne" ed. 2: 518. 1800.
hydropiper: epítetu llatinu que significa ""Piper" de l'agua"
Polygonum maritimum
Polygonum maritimum ; ye una especie de planta perteneciente a la familia de les poligonacees.
Alcuéntrase na mariña de la Enllordia, el Mediterraneu, Córcega. Inglaterra, la rexón mediterránea; América.
Ye una planta perenne de 10-50 cm d'altor. Bien escura, con gruesu tarmu maderizu, los tarmos fuertes, casi maderizu na base, planos, con nervios; fueyes elíptiques-llanceolaes, coriacees, con vaines amplies, polo xeneral más llargues que los entrenudos; flores de color ablancazáu o rosáu, 1-4 subsésiles nes axiles de les fueyes.
"Polygonum maritimum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 361. 1753. 
Númberu de cromosomes de "Polygonum maritimum" (Fam. Polygonaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=20
maritimum: epítetu llatinu que significa "na mariña, cercana del mar".
Polygonum punctatum
La chilillo, tamaiza (Polygonum punctatum) ye una especie botánica de planta perenne, palustre, perteneciente la familia de les Polygonaceae. Ye reinal de toa América, dende Canadá a Arxentina.
Ye nativa de toa América, onde s'atopa naturalizada en tolos estaos del centru, atopándose a lo llargo de cantos de caminos, bancos de sable de los rios, y en terrenes anubiertos. 
Yerba perenne acuática o semiacuática, de fueyes grandes, angostes, alternes, con peiolos de 12-25 mm de llargu, glabres, llámina variable en forma (angostamente llanceolaes, oblongo-llanceolaes, romboideas) pero siempres s'estrechen escontra dambos estremos, d'hasta 16 cm x 3,5 cm, ápiz agudu, cantu enteru, base cuneada, ensin pelos, puntiada nel viesu.
Tarmu simple o ramificáu, argutu o ascendente, con o ensin pelos, finamente estriáu, verde o verdosu acoloratáu; ócrea hialina acoloratada, de 6-15 mm de llargu, atayes, esgañense, con o ensin cilios. 
Inflorescencies en recímanos laxos, delgaos, argutos o curvaos, d'hasta 9 cm de llargu; bráctees tresllúcíes, en forma d'embudu y d'hasta 3 mm de llargu, acompañando a los grupos de flores; flores diminutes, de 2-4 mm de llargu, con periantu de 3-6 tépalos, verdososos, blancu y verde o rosáu y verde, cubiertos de puntos glandulares evidentes, con 8 estames, 3-estilos xuníos pola base, con puntos glandulares evidentes. 
Frutu aqueniu, secu, de superficie brillosa, cubiertu por periantu secu, caedizo al estregar, sacante'l qu'arrodia'l pediculo; d'hasta 4 mm x 1,3-2,1 mm, ápiz acumináu a cuspidáu, con 3 costielles, polenques, pardu coritu o café acoloratao. Confundir fácilmente con "Polygonum hydropiper", que tamién tien glándules nos tépalu; pero, ésta tien frutos con superficie mate, non brillosa.
Cuando vive como acuática les sos fueyes tienen 1,2-3 cm x 6-10 cm, de ápiz romu.
Esta planta contién persicarina y taníns. En medicina, usar contra foria (pol ácidu tánico, qu'ayuda a cortar esti tipu d'afecciones). Les fueyes fresques utilícense, tópicamente, pa cortar les hemorraxes de feríes, resultando abondo eficaz a la de curar llagues y úlceras dérmiques.
Usar en forma esterna pa curar granos, sarapullaos, mancaes, golpes 
Como [[planta ornamental].
"Polygonum punctatum" describióse por ([[Elliott]]) [[Small]] y espublizóse en "[[Flora of the Southeastern United States]]" 379, 1330. 1903.
Polygonum: nome xenéricu que deriva de les palabres [[idioma griegu|griegues]]: "poly" = "munchos" y "gonu" = "nuedu". Hai otra teoría qu'afirma que la segunda parte del nome deriva de la palabra griega "gonos", "neños". 
punctatum: [[epítetu]] [[llatín|llatinu]] que significa "con llurdios"
[[Idioma guaraní|guaraní]]: : caá-tay, "kaa-tay
[[Categoría:Plantes descrites en 1903]]
[[Categoría:Polygonum|puncy]]
[[Categoría:Plantes tintórees]]
[[Categoría:Plantes descrites por Elliott]]
[[Categoría:Plantes descrites por Small]]
Polygonum weyrichii
Polygonum weyrichii , ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Polygonaceae.
Ye natural de les zones templaes del hemisferiu norte nel este d'Asia en Xapón na isla Sakhalin.
Anque nun hai mención específica que se realizara pa esta especie, hubo informes de que dellos miembros d'esti xéneru pueden causar fotosensibilidad en persones susceptibles. Munches de les especies tamién contienen acedu oxálico (el distintivu sabor de la agrieta), ente que esta sustanza non tóxico puede obligar a otros minerales tar disponibles pal cuerpu y llevar al defectu de minerales. De la mesma, una serie d'alimentos tales como agrieta y ruibarbo contienen acedu oxálico y les fueyes de la mayoría de los miembros d'esti xéneru son nutritives y beneficioses pa la so ingestión en cantidaes moderaes. Cocinar les fueyes amenorga'l so conteníu d'ácidu oxálico. Les persones con un enclín a reumatismu, artritis, gota, cálculos renales o hiperacidez tien de tener especial precuru si inclúyese esta planta na so dieta yá que puede agravar la so condición.
"Polygonum weyrichii" describióse por Friedrich Schmidt y espublizóse en "Primitiae Florae Amurensis" 234.. 
weyrichii: epítetu 
Ponerorchis graminifolia
Ponerorchis graminifolia ye una especie perteneciente a la familia de les orquídees (Orchidaceae) que se distribúi por Xapón, ye de vezu terrestres y tien tubérculos.
Presenta un trupu floriamientu con flores pequeñes. Los trés sépalu son iguales en tamañu tando sueltos diverxentes escontra los llaos y formen una especie de cascu, que cubre la columna. Los sépalos los presenten un color blancu rosáu uniforme nel fexe, y unes nervaduras de color rosa intensu nel viesu. 
El labelo sobresal debaxo del cascu 2/3 partes ye de color rosa intensu polos cantos con llinia blanca nel centru enllordiada con zones de color rosa más intensu. El labelo presenta una identación nel estremu de la parte inferior con dos lóbulos estrechos y una espuela amenorgada nel apéndiz entemediu. Tamién presenta dos lóbulos, unu a cada llau na parte inferior que tán llixeramente arquiaos pa escontra fora y escontra baxo. Estos lóbulos dan-y l'aspeutu de lletra H al labelo. Tien dos pétalos más bien amenorgaos. 
Floriando dende Abril hasta Xunu. El color puede variar dende blancu a distintos tonos de rosa.
Desenvolver en praos y terrenes a la lluz solar directa ó media solombra. Ye nativa de Xapón.
"Ponerorchis graminifolia" describióse por Heinrich Gustav Reichenbach y espublizóse en "Linnaea" 25: 228. 1852. 
graminifolia: epítetu llatinu que significa "que les sos fueyes son paecíes a les de les gramínees". 
Populus angustifolia
Populus angustifolia ye una especie de árbol perteneciente a la familia de les salicacees. Esti árbol ye nativu de la Gran Cuenca nos Estaos Xuníos, onde s'atopa con más frecuencia cerca de los ríos y regueros en dalguna elevación.
El árbol ye delgáu cola fueyes de color mariellu-verdosu, llanceolaes (en forma de llanza) con marxes ondulaos. Los amentos son nidios y blancos. Los brotos son pegañosos y gomosos y esfrútase como una especie de goma de mascar polos indíxenas americanos locales, incluyendo los apaches y navajos.
"Populus angustifolia" describióse por Edwin James y espublizóse en "An Account of an Expedition from Pittsburgh to the Rocky Mountains 1: 497" 1823.
Populus: nome xenéricu que remanez del llatín, 'popular' por ser abondosu y en gran cantidá. 
Populus euphratica
Populus euphratica, el Chopu d'Elx o l'álamu del Éufrates, ye una especie botánica de árboles de la familia de les Salicaceae.
Ye un árbol deciduo, con rápida crecedera. Flores dioicas (flores individuales tantu masculines ccomo femenines, pero solo un sexu nuna planta, polo que dambes plantes masculín y femenín tienen de crecer cerca si ríquese grana fértil. Polinización anemófila. La planta non se autofecunda.
Esti árbol tien una distribución bien amplia n'Asia y el norte d'África. N'España apaez ensin conocer el so orixe como plantíu artificial nes cercaníes del banzáu del Vinalopó en Elx. "Populus euphratica" ye tolerante al estrés salín y crez n'árees grebes y semiáridas en hábitats cola agua soterraño cerca de la superficie. Espolleta especialmente en suelos ricos, con frecuencia anubiertos ayundes del añu, y hasta los 4.000 msnm
Como toles especies de Populus, especialmente la corteza contién salicina, el glicósido que probablemente descompon en acedu salicílicu (aspirina) nel organismu.
Bonu p'amenorgar dolores (efectu anodina), tratar reuma y fiebres, y ameyorar del dolor menstrual.
"Populus euphratica" describióse por Guillaume Antoine Olivier y espublizóse en "Voi. Emp. Othoman 3: 449, f. 45–46", nel añu 1807.
Populus fremontii
Populus fremontii, ye un álamu nativu del sudoeste de los Estaos Xuníos y del centru y norte de Méxicu. Ye una de los trés especies de "Populus sect. Aigeiros"
"Populus fremontii" ye un gran árbol qu'algama un tamañu de 12 - 35 m d'altor con una gran corona, con un tueru d'hasta 1,5 m de diámetru. La corteza ye llisa cuando moza, aportando a fondamente sedada y ablancazada nos árboles vieyos. Les fueyes de 3 - 7 cm de llargu, son cordaes ( en forma de corazón ) con una punta allargada, con vetes blanques y gruesos dientes crenaos a lo llargo de los llaos, glabres a cabelluda, y de cutiu enllordiaes de resina llechienta. El colores de la seronda producir a partir d'ochobre y payares, principalmente d'un mariellu brilloso, tamién de color naranxa, raramente coloráu.
La inflorescencia consiste d'un llargu amento laxo, que floria de marzu a abril. La fruta ye un aqueniu qu'esvalixa'l vientu, que paez ser similar a parches d'algodón colgante poles estremidaes, d'ende'l nome d'álamu.
Esl árbol conocíu más grande nos Estaos Xuníos crez en Skull Valley, Arizona . En 2012 tenía una circunferencia midida de 14,1 m y l'altor de 31 m , y una estensión de 45,6 m.
"Populus fremontii" cultívase como árbol ornamental y pa la restauración d'árboles na zona riberana. Utilízase como hábitat p'alimentu y abelugu de la vida montesa y la restauración ecolóxica; en xardinos de plantes natives y xardinos de la fauna y proyectos de paisaxe natural, cortavientos, control de la erosión , y pa solombra de les instalaciones de recréu, parques, y barganales de ganáu. 
Fremont cottonwood was used in the past by settlers and ranchers for fuel and fence posts.
Los nativos americanos nel oeste d'Estaos Xuníos y Méxicu utilicen partes del álamu Fremont na medicina tradicional, na cestería , la fabricación de ferramientes, y pa preseos musicales. La corteza interna contién vitamina C y mázcase como antiescorbútica, o'l tratamientu del defectu de vitamina C. Les corteces y fueyes podríen ser utilizaos pa faer cataplasmes p'amenorgar la inflamación o pal tratamientu de feríes .
El pueblu Pima del sur de Arizona y norte de Méxicu que vivieron a lo llargo del desiertu de Sonora nos cursos d'agua, utilizaben les ramines del árbol nes canastes fines y entrevesgaes que texíen. Los Cahuilla del sur de California utilicen la madera del árbol pa la fabricación de ferramientes, los Indios pueblu los tambores , y los del baxu Ríu Coloráu, los Quechan usar en cremaciones rituales.
"Populus fremontii" describióse por Sele Watson y espublizóse en "Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences" 10: 350. 1875.
Populus: nome xenéricu que remanez del llatín, 'popular' por ser abondosu y en gran cantidá.
fremontii: epítetu 
Populus nigra
El álamu negru o chopu negru (Populus nigra), tamién conocíu como chopera, ye una especie de árbol perteneciente a la familia de les salicacees común en España.
Ye un árbol de fueya caduca qu'algama de 20 a 30 m, anque n'ocasiones puede superar esti altor. Sistema radicular formáu per una exa principal fuerte y fondu y una mayoría de raigaños superficiales y estendíes. Tueru xeneralmente derechu, de corteza abuxada llueu sedada en sentíu llonxitudinal, formándose ente los resquiebros unes costielles corites, a lo qu'alude'l nome. Copa amplia, polo xeneral pocu trupa pero más que les del "Populus alba" o "Populus trémbole". Fueyes con pecíolu de 2 a 6 cm de llargor, lateralmente estruyíu y con frecuencia velloso. Llimbu pubescente al brotar, bien puestu llampiñu y verde poles dos cares, de forma aovado-triangular o aovado-rómbica, acuminaes, festoneado-serruchaes. Amentos precoces, apaecen primero que les fueyes, nos meses de febreru y marzu. Frutu en cápsula con granes parduscas envueltes n'abondosa pelusa blanca. Diseminación n'abril y mayu.
Ye prácticamente indiferente tocantes a suelos, magar rehúye los descomanadamente salinos. Rique mugor nel suelu con anuevo de l'agua, polo que suel asitiase al pie de cursos superficiales o sobre corrientes soterrañes pocu fondes. Abondo esixente en principios nutritivos y tocantes a la lluz, nun tolera bien la cubierta. Nes formaciones ripícolas entemecer con especies de similares preferencies, como sauces, álamos, fresnos, llameres, etc.
N'amplies zones del cordal ibéricu "Populus nigra" apaez formando montes en galería de vieyos exemplares, son los denominaos "chopos cabeceros". Resultancia d'una antigua actividá agroforestal, estos chopos son árboles trasmochos que les sos cañes, rectes y altes, yeren emplegaes pa vigues na construcción de cases, corrolaes y parideres, ente otros usos.
Estender pol sur, centru y este d'Europa, centru y oeste d'Asia (hasta'l centru de Siberia) y norte d'África.
La variedá "Populus nigra" L. var. "italica" cultivar n'Arxentina y Chile dende la dómina colonial y pola so frecuencia y enraigono nesti últimu país, ye conocíu como "álamu chilenu", pa estremalo d'otres especies y variedaes d'introducción más recién. En Chile esiste un clon que nun pierde toles sos fueyes pel hibiernu, sinón que caltién la so xamasca hasta l'apaición de les fueyes nueves en primavera.
Madera blanda, porosa, llixera y fráxil, apta para carpintería llixera de poca resistencia y construcción siempres que nun tenga de soportar grandes pesos. Bona pa la fabricación de pasta de celulosa.
Como ornamental y árbol de solombra utilizóse dende antiguu. La corteza contién salicina y taníns, polo que s'utilizó como curtiente. La lleña qu'apurre ye d'escasa calidá. Les fueyes constitúin un bon forraxe, utilizóse como recursu ivernizu.
Hai trés subespecies, anque dellos botánicos estremen cuatro:
La subespecie "betulifolia" ye unu de los árboles más infrecuentes en Gran Bretaña ya Irlanda, con namái alredor de 7.000 exemplares conocíos, de los que namái 600 confirmóse que son femeninos.
Escoyéronse tamién dellos cultivares, que s'arrobinen por fraes:
"Populus nigra" describióse por André Michaux y espublizóse en "Flora Boreali-Americana" 2: 243. 1803.
Populus tremuloides
Populus tremuloides, llamáu álamu temblón como'l "Populus tremula" européu, ye un árbol caducifoliu perteneciente a la familia de les salicacees.
Ye nativu de les árees menos templaes de Norteamérica, cola llende norteño determináu pola so intolerancia al permafrost. En Canadá puede atopase en toles provincies y territorios, cola posible esceición de Nunavut. En EE. XX. apaez a baxes altitúes en rexones tan al sur como'l norte de Nebraska y Indiana central. Más al oeste, crez a altitúes más elevaes en llatitúes tan al sur como Guanajuato, Mexico. Nel oeste de EE. XX., esti árbol raramente sobrevive a altitúes inferiores a 350 metros sobre'l nivel del mar (msnm), por cuenta d'iviernos medios esperimentaos per debaxo de dicha altitú. Xeneralmente atopar ente 1250 y 3000 msnm.
L'apellativu "tremuloides" fai referencia al estremecimientu o temblón de les sos fueyes, entá cola más leve oral, por cuenta de los esnachaos peciolos. Otres especies de "Populus" tienen peciolos esnachaos parcialmente a lo llargo del so llargor, mientres l'álamu temblón tener esnacháu de llau a llau a lo llargo de toa'l llargor de los peciolos. Esi temblón de les fueyes produz un soníu nidiu, que munchos consideren un sellu d'identidá d'esta especie.
Ye un árbol medianu, usualmente 20-25 m d'adultu, con un tueru de 2-8 dm de diámetru; rexistros máximos midieron 37 m d'altor y 14 dm de diámetru. Les fueyes de los adultos son cercanamente arrondaes, 4-8 cm de diámetru con pequeños escotaduras arrondaes, 3-7 cm de llargor, peciolos esnachaos. Los árboles nuevos tener muncho más llargos (1-2 dm de long.), paeciendo fueyes triangulares. Les flores tienen amentos de 4-6 cm de long, producíes ceo na primavera primero que les fueyes; ye un árbol diclino dioicu, coles flores masculín y femenín en distintos árboles. El frutu son cápsules de 1 dm de llargor, pendulares con un pedúnculu de 6 mm, cada cápsula contién cerca de 10 diminutes granes enfiñíes en pelusa algodonosa, ayudando a la dispersión eólica depués de maurecer a principios del branu.
Esisten clones arbustivos nanos n'ambientes marxinales demasiáu fríos y secos p'allugar a los árboles grandes; por casu, a elevaciones cimeres limitantes nes Montes Blancos, California.
Arrobínase tantu por granes como biltos de raigaños, y l'usu estensivu de colonies clonales ye común. Cada colonia provién d'una madre, llográndose que tolos sos árboles tengan idéntiques característiques, y compartan la estructura radicular. Un clon puede tener un color que toma más tempranu o más tarde nel branu que los sos vecinos distintos clones. Los tonos del branu usualmente bazcuyen nos amarellentaos brillantes; en delles árees, los acolorataos fuertes vense dacuando.
Como tolos fustes d'una colonia clonal son parte d'un mesmu organismu, la colonia clonal Pando, ye considerada la más xigantesca y más vieyu organismu viviente de 6.000 t y aprosimao 80.000 años d'antigüedá.
Les fueyes del álamu temblón son alimentu de viermes de delles especies de lepidópteros. Vease .
Escontra 1996, espertos estaunidenses notaron una medría nel númberu d'exemplares muertos o agonizantes d'esta especie. Cuidao que dichu medría foise acelerando, l'alderique sobre les sos causes siguía entá en 2004. Nun apaecíen insectos, enfermedaes o condiciones ambientales qu'específicamente identificaren la(s) causa(s). Yá toparon árboles vivos axacentes a unu muertu, o arbolees enteres o parciales muertes.
Munches árees del oeste d'EE.XX. esperimentaron una medría na mortalidá, frecuentemente atribuyíu a campera escesiva per parte del ganáu. En terrenes altos, onde les camperes pueden ser escasos y raros, el ganáu taramia los nuevos biltos d'álamu temblón, torgando que lleguen al maduror. Nesos casos, el ganáu pon en serio apeligro la salú del plantíu. Como resultancia, delles alamees asitiaes na proximidá de la zona de llendo vense invadíes por coníferes, que'l ganáu nun pruyir. A la fin, los árboles de coníferes compiten colos álamos por cuenta de que éstos nun pueden reproducise pola falta de nuevos biltos. Tamién les yerbes colonicen dichos terrenales.
Por cuenta de que el mecanismu de rexeneración vexetativa pa reproducise usáu polos álamos ye esencialmente clonal, presumiblemente comparten les mesmes vulnerabilidaes: la debilidá d'unu ye la de tol grupu y, finalmente, la causa de la muerte de toos. Y comparten el floriamientu conxuntu, el biltu de les fueyes ye simultáneu, etc en cada grupu parental. Nuna conferencia en Utah, en septiembre de 2006, compartiéronse esperiencies y futures metodoloxíes d'investigación.
Resulta oportunu destacar la resistencia del álamu temblón al fueu. He equí la so estratexa. Los sos raigaños producen biltos d'árboles nuevos hasta a 80 m. de distancia. Si'l fueu asocede pel hibiernu, la capa xelada caltién a los raigaños que vuelven brotar. Y facer bien rápido pos parten d'un respaldu radicular yá establecíu. Lo mesmo asocede en primavera yá que el suelu ta encharcáu. Por tantu'l fueu favorez la preeminencia d'esta especie frente a les coníferes. Sicasí si la quema produzse pel branu, toos perecen.
"Populus tremuloides" describióse por André Michaux y espublizóse en "Flora Boreali-Americana" 2: 243. 1803. 
Portulaca oleracea
Portulaca oleracea, conocida popularmente como verdolaga, ye una planta añal ensundiosa de la familia Portulacaceae, que puede algamar hasta 40 cm d'altor. Ye nativa de la India del Oriente Mediu y sur d'Europa como España anque naturalizada mundialmente; en delles rexones ye considerada maleza. 
Tien tarmos llisos, acolorataos, mayormente postraos; fueyes alternes en conxuntos nel tarmu y nel so estremu. Les flores marielles, sésiles, tienen cinco partes regulares y 6 mm d'anchu. Floria a fines de primavera, y continua hasta mediaos del seronda. Les flores abren soles nel centru del manizu de fueyes per poques hores en mañanes soleyeres. Les granes son pequeñes vaines, que s'abrir cuando la semienta ta llista. Presenta un raigañu primariu con raigaños fibrosos secundaries y tolera suelu probe, amaceráu, y seca.
Anque ye considerada como maleza en EE. XX., puede comese como verdura, suponiendo que se llogre d'una fonte tal que tea llibre de veneno -herbicida o sulfatamientu xeneral-. Tien un sabor llixeramente acedo y saláu, y consúmese enforma en gran parte d'Europa, Asia y Méxicu. Tanto los tarmos como les fueyes y flores son comestibles. Puede consumise fresca como ensalada, o cocinada como espinaca, y por cuenta de la so calidá de mucílagu, ye bona para sopes y mueyos. En Méxicu cocinar con carne de puercu y mueyu verde. Los aboríxenes australianos usen les granes pa preparar el so pan tradicional.
Contién más ácidu grasu Omega-3 que cualesquier otru vexetal de verdura. Tamién tien vitamines: vitamina C, daqué de vitamina B, carotenoides, y minerales dietarios, como magnesiu, calciu, potasiu, fierro. Y presenta dos tipos de pigmentos alcaloides betalainas: el betacianina acoloratáu (visible na coloración de los tarmos) y el betaxantina mariella (nes sos flores y el llixeru amarellentáu de les sos fueyes). Dambos tipos de pigmentos son potentes antiosidantes y tendríen propiedaes antimutagénicas n'estudios de llaboratoriu.
Na medicina popular griega, la verdolaga úsase como un remediu pal estriñimientu y la inflamación del sistema urinariu.
Conocida como ""Sanhti ó Punarva"" nel norte de la India conocer como tónicu del fégadu y les sos enfermedaes.
Conocida como "Ma Chi Xian" (pinyin: traduzse como "el amaranto diente de caballu") na medicina tradicional china, nes sos principios activos inclúin: la noradrenalina, sales de calciu, dopamina, acedu málico, ácidu cítricu, acedu glutámico, acedu aspártico, ácidu nicotínico, alanina, glucosa, fructosa y sacarosa. Les betacianines aisllaes de "Portulaca oleracea" ameyoró déficits de la cognición en mures d'edá. Una subclase rara de Homoisoflavonoides , de la planta, amosó "in vitro" actividaes citotóxicas escontra cuatro cánceres humanos en llinies celulares. El so usu ta contraindicáu mientres l'embaranzu y pa los que tienen la dixestión frío y débil. La verdolaga ye un tratamientu clínicamente eficaz pal liquenes planu oral, y les sos fueyes usar pa tratar les picadures d'insectos o culiebres na piel, furúnculos, llagues, dolor de picadures d'abeya, la disentería bacilar , foria , hemorroides , sangráu posparto y sangráu intestinal. 
Na antigüedá, el naturalista romanu Plinio mentaba'l so usu como amuleto p'acompañar les sos propiedaes melecinales: 
Llargamente usada en Grecia, los arqueobotánicos alcuéntrase en munchos sitios prehistóricos. En contestos históricos, les sos granes fueron retiraes de capes protogeométricas en Kastanas, Hereo de Samos, dataes en 700 e.C. Teofrasto nel 350 e.C. nomar "andrákhne", como una de les diverses yerbes de branu que tienen de collechase n'abril (boreal) ("H.P" 7.1.2)
"Portulaca oleracea" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en " Species Plantarum" 1: 445. 1753.
Potentilla alchemilloides
Potentilla alchemilloides ye una especie perteneciente a la familia de les rosácees, endémica de los Pirineos.
Ye una planta herbal perenne de porte erecto qu'algama un tamañu de 30 cm d'altor. Tien fueyes palmotiaes estremaes en 5-7 lóbulos oblongos o llanceolaos. Les flores son blanques con 5 pétalos.
"Potentilla alchemilloides" describióse por Willd. ex Schltdl. y espublizóse en "Magazin für die Neuesten Entdeckungen in der Gesammten Naturkunde, Gesellschaft Naturforschender Freunde zu Berlin" 7: 291. 1816.
Potentílla: nome xenéricu que remanez del llatín postclásico "potentilla, -ae" de "potens, -entis", potente, poderosu, que tien poder; llatín -illa, -illae, sufixu de diminutivu–. Alude a les poderoses presuntes propiedaes tóniques y astringentes d'esta planta. 
alchemilloides: epítetu llatinu que significa "asemeyada a "Alchemilla".
Potentilla argentea
Potentilla argentea ye una planta herbal perenne, vertical de la familia Rosaceae. con fueyes palmotiaes y flores marielles.
Ye una planta perenne, erecta o ascendente herbal qu'algama un tamañu d'hasta 40 cm d'altor. Con rizoma curtiu, trupu. Tarmos munchos, frondosos, ramificada con terminales corimbosos d'inflorescencia con munches flores, fueyes basales 5-foliaes, superior 3-5 foliaes, pecíolos de 3-6 cm de llargu, tomentoso. Flores pequeñes, de 1.2 a 1.4 cm de diámetru.
"Potentilla argentea" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 497. 1753.
Númberu de cromosomes de "Potentilla argentea" (Fam. Rosaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=14
argentea: epítetu llatinu que significa "plateada".
Potentilla arguta
Potentilla arguta ye una especie de planta perenne de la familia de les rosácees, nativa de Norteamérica. Créese que ye una planta proto-carnívora yá que tien enzimes p'absorber proteínes.
"Potentilla arguta" describióse por Frederick Traugott Pursh y espublizóse en "Flora Americae Septentrionalis"; or, . . . 2: 736. 1814[1813].
arguta: epítetu llatinu que significa "marcadamente dentada".
Potentilla aurea
Potentilla aurea ye una especie de planta perenne herbal de la familia Rosaceae.
Alcuéntrase en Italia los Alpes, tamién puede atopase raramente nel norte de los Apeninos. En Europa l'espardimientu llindar lo más meridional de la península y el continente (non n'Inglaterra, la península escandinava, la Federación de Rusia y árees axacentes).
Alcuéntrase nos pacionales alpinos con suelos acedos y el sustrato preferíu ye xilizes o de piedra caliar), el pH del suelu ye acedu con un baxu valor nutritivu y cantidad promedio de mugor.
Pueden atopase estes plantes ente 1800 y 2900 msnm; incluyendo rexones subalpinas y alpines, en dellos casos, esto puede ampliar la gama de 350 msnm hasta 3.250 msnm. Dellos especímenes fueron atopaos a 3260 msnm nel Piz LANguard. 
Algama un altor máximu d'unos 12 cm (el mínimu ye de 5 cm). El raigañu ye maderiza y ramificada, polo xeneral produzse bien enredada. El tarmu ye erecto o ascendente y ramificáu, escasamente cubierta con pelo. Les fueyes tán fondamente pinnaes, estremaes en cinco segmentos distintos (llamaos lóbulos o folículos). Les fueyes basales son peciolaes de 6 mm de llargu y 3 mm d'anchu. Tamañu de los folículos de les fueyes compuestes: 4-6 mm d'anchu, llargor 9-12 mm.
"Potentilla aurea" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Centuria II. Plantarum" ... 18. 1756.
Potentilla: nome xenéricu que se refier a les grandes propiedaes melecinales que se-y atribúin a esta planta dende l'antigüedá. Ello ye que el nome xenéricu (Potentilla) deriva de la palabra llatina "potens" (= planta pequeña con potentes propiedaes curatibles) o "portentum" (= posibilidaes prodixoses desamarraes pola planta). 
aurea: epítetu llatinu que se refier probablemente a la brillosa coloración dorada de los pétalos.
"Potentilla myrioclada" Gand.
Potentilla candicans
Potentilla candicans ye una especie de planta perenne herbal de la familia Rosaceae.
Ye una planta herbal qu'algama un tamañu de 5 a 30 cm d'altor, colos tarmos blancos sedosos. Les fueyes salen nos tarmos al ras de la tierra, estremaes en cuatro a seis pares de hojitas lineares. Les flores son marielles y dispuestes en grupos. Los frutos son secos, paecíos a les freses.
Orixinaria d'América, alcuéntrase en climes templaos, semicálidos, semisecos y templaos ente los 1000 y los 3000 msnm, acomuñada a montes tropicales caducifolios y subcaducifolios, monte espinosu, monte mesófilu de monte, montes de encino y de pinu.
Nel Estáu d'Hidalgo y en Tlaxcala, usar contra la tos. Amás, utilízase-y en carecimientos propios de la muyer, como hemorraxes vaxinales, dolor de cintura, nel puerperio, en casos d'enfriamientu producíu pol partu. Nesti postreru, el tratamientu consiste n'aplicar vapores vaxinales a partir d'una cocción de la planta completa xuntu con tlaxcal ("Juniperus deppeana"), a la mañana siguiente dar de beber un preparáu fechu con damería, pulgu de encino ("Quercus" sp.) y pulgu de nuez ("Carya illinoensis"), adulzáu con piloncillo; esto tien de faese terminada la menstruación, tres díes siguíos.
Otres partes de la planta emplegar pa ciertos trestornos, por casu, el raigañu fervíu usar en forma de tizana en casu de disentería y úlcera gástrica.
Pal sieglu XX, Maximino Martínez reportar como antidiarreica. Y, la Sociedá Farmacéutica de México señalar como astrinxente.
"Potentilla candicans" describióse por Humb. & Bonpl. ex Nestl. y espublizóse en "Monographia de Potentilla" 34, t. 3, f. 2, t. 4, f. 2. 1816.
candicans: epítetu llatinu que significa "casi blancu".
Potentilla caulescens
Potentilla caulescens ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia Rosaceae.
Alcuéntrase en Italia nos Alpes (con esclusión de la provincia de Novara), un pocu menos nos Apeninos. En Europa, nel Pirinéu, los Alpes Dináricos, el Xura y el Macizu Central francés.
Son típiques de los cantiles de piedra caliar o inclusive roques. El sustrato prefierse ye la piedra caliar, ente que'l pH del suelu ye básicu con baxu valor nutritivu de les zones secu y húmedu. El so espardimientu n'altitú d'esta planta bazcuya ente 500 a 2000 m sobre'l nivel del mar (hasta 2600 msnm.
Ye una planta herbal maderiza, perenne d'apariencia rampante. L'altor puede ser d'ente 8 y 18 cm (máximu 30 cm). La forma orgánica ye camefita que tien un tarmu maderizu. Los raigaños son secundarios rizomes. Les fueyes basales tán fondamente pinnaes, estremaes en cinco segmentos (llamaes lóbulos o fueyes) de forma oblanceolada. Los dos lóbulos interiores son xeneralmente más pequeños, ente que'l más grande ye'l central o lóbulu apical. A la fin de cada lóbulu atopar de 2 a 4 en cada llau. Tamién son peludas (tomentosas) y en dambos llaos. Les fueyes basales son peciolaes. El color de les fueyes ye verde y los cantos de los lóbulos tán revueltos escontra riba. Tamañu del peciolu: 2-3 cm. Tamañu del lóbulu 5-8 mm d'anchor y 12-18 mm de llargor. Les fueyes caulines fácilmente tán estremaes en tres segmentos (en llugar de cinco, como les fueyes basales). La inflorescencia ta compuesta de grandes picos con munches flores (brotos multiflora).
"Potentilla caulescens" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Centuria II. Plantarum" ... 19. 1756.
caulescens: epítetu llatinu que se refier a'l costume de la planta.
Potentilla collina
Potentilla collina ye una especie de planta herbal perenne perteneciente a la familia Rosaceae. Con flores marielles.
Ye una planta herbal qu'algama un tamañu de 25 a 35 centímetros d'altor. Les fueyes tán estremaes en pecíolu y llámina de la fueya. El lóbulos de la llámina de la fueya polo xeneral consta de cinco fueyes sub-espatulaes. El marxe de la fueya polo xeneral con dos a trés, raramente cuatro dientes con cortes fondos, el diente final ye xeneralmente más curtiu que los dientes llaterales. La superficie de la fueya cimera tien pelos sueltos curtios y el viesu de la fueya ye peluda gris blancu-tomentoso. Les flores son hermafrodites con simetría radial. El frutu ye una núcula.
"Potentilla collina" describióse por August Wilhelm Eberhard Christoph Wibel y espublizóse en "Primitiae Florae Werthemensis" 2: 267. 1799.
collina: epítetu llatinu que significa "de les llombes"
Potentilla erecta
Tormentila, sietenrama, consuelda colorada o loranca ye una planta herbal perenne de la familia Rosaceae. Distribúise per toa Europa onde s'atopa n'enllanaes, praderíes clares o montes, en terrenes húmedos y ácidos.
Ye una planta baxa chada perenne qu'algama los 1-3 dm d'altor que crez en Asia y Europa del norte, sobremanera nes escamplaes de los montes en suelos arenosos y dunes. Tien el tarmu llargu sonce qu'algama los 35 cm d'altor. Les fueyes radicales tienen llargos peciolos. Les flores son de color mariellu con pétalos anchos que crecen nel estremu d'un tarmu llargu. La corola y el mota tán estremaos en cuatro segmentos. Casi siempres tien pétalos más llargos que los sépalos. Tien 20-25 estames.
Les fueyes son brilloses y palmotiaes con un llargu peciolu nes fueyes radicales. El raigañu ye gruesa y colla prepara una loción utilizaes pa detener les fories. En tiempos de necesidá utilizóse pa l'alimentación humano y pa tiñir el cueru de colloráu.
Esta planta foi bien utilizáu na antigüedá pero la introducción del raigañu de la ratania del Perú facer cayer en desusu.
"Potentilla erecta" describióse por (L.) Raeusch. y espublizóse en "Nomenclator Botanicus" [ed. 3] 152. 1797. 
Númberu de cromosomes de "Potentilla erecta" (Fam. Rosaceae) y táxones infraespecíficos: 
2n=28
erecta: epítetu llatinu que significa "erecta". 
Potentilla fragarioides
Potentilla fragarioides , ye una especie de planta herbal perenne de la familia Rosaceae.
Ye natural d'Asia principalmente en China, Xapón, Corea, Mongolia y Siberia.
L'altor del tarmu algama los 5-30 cm d'altor. Les fueyes son impares pinnaes compuestes con 5 - 7 folíolos, 3-9 raramente. Les fueyes en forma d'óvalu tien el cantu serráu. La flor ye de color mariellu. Los pétalos son cinco pieces de 6-12mm de llargor. La fruta ye un aqueniu ovaláu.
Los tarmos úsense como hemostático na Medicina tradicional china.
"Potentilla fragarioides" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 496. 1753.
fragarioides: epítetu llatinu que significa "como "Fragaria"".
Potentilla fruticosa
El cincoenrama maderizu (Potentilla fruticosa) ye una especie de planta herbal perenne perteneciente a la familia Rosaceae.
Arbustu erecto, bien ramificáu, de 20-100 cm d'altor. Corteza de color coloráu pardusco, esprender en fragmentos allargaos. Fueyes vexetatives cortamente peciolaes, con 3-5 foliolos, coriacees; foliolus sentaos, llanceolaos allargaos, endelgazaos en forma de cuña na base, obtusos na parte cimera, con cantos enteros, de color verde escuru, pol fai, daqué más claros y densamente pilosos pol viesu.
Flores terminales, solitaries o en grupos amenorgaos nes cañes foliaes. Pedúnculu foliar piloso. Sépalos d'unos 8 mm de llargu, ovaos anchos, con mota esternu adicional de forma llanceolada estrecha. Pétalos más llargos que los sépalos los, d'hasta 12 mm de llargu, arrondaos, más anchos que llongures, de color mariellu doráu pola cara cimera, de color mariellu mate pola inferior. Con unos 25 estames. Receptáculu floral en forma cónica. Numberoses núcules, xeneralmente pilosas.
Dende los Pirineos, hasta Gran Bretaña, Islandia y Suecia meridional, pel este hasta Rusia y Bulgaria. N'España en puntos bien alcontraos de los Pirineos y Cordal Cantábricu. Vive en fasteres predreses, montes claros, veres de los ríos, turberes. Dende 1.900 m hasta 2.300. Suel ser cultiváu como parrotal ornamental, amontesáu en dellos llugares.
"Potentilla fruticosa" describióse por Hook.f. y espublizóse en "The Flora of British India"; 1878 347 1878.
Númberu de cromosomes de "Potentilla fruticosa" (Fam. Rosaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=14
Potentilla heptaphylla
Potentilla heptaphylla ye una especie de planta herbal perenne perteneciente a la familia Rosaceae. Ye orixinaria del centru d'Europa.
Ye una planta herbal perennifolia, qu'algama un tamañu de 5 a 20 cm d'altor. El tarmu postráu a ascendente y peciolos peludos, con pelos glandulares y acolorataos. Les fueyes basales son de llargu pecíoluy compónense de siete foliolos. Les fueyes son llanceolaes invertíes con cinco a ocho dientes en cada llau, de 10 a 25 mm de llargu.
El tarmu de la flor ye ascendente, de 10 a 20 cm de llargu. Les flores son hermafrodites, con simetría radial y tienen un diámetru d'aprosimao 10 a 15 mm. Los sépalos los esteriores oblongo-elíptiques, obtusos, y 2,5 a 4,0 mm de llargu. Los sépalos los tienen forma de güevu y que tien un llargor de 4 a 5 mm más llargos que los sépalos los esteriores. Los pétalos son de color mariellu, llargamente obovaes, de 5 a 7 mm de llargu. Floria d'abril a xunu. La polinización faise xeneralmente polos insectos.
"Potentilla heptaphylla" describióse por (L.) Mill. y espublizóse en "Centuria II. Plantarum" ... 13, non. 35. 1755.
heptaphylla: epítetu llatinu que significa "con siete fueyes".
Potentilla inclinata
Potentilla inclinata ye una especie de planta herbal perenne perteneciente a la familia Rosaceae. Ye orixinaria de China.
Ye una planta herbal perennifolia, qu'algama un tamañu de 15 a 50 cm d'altor. El tarmu ye ascendente pa erecto, frondoso abondosu y con pelos densamente tomentosos. Les fueyes son de 2 a 5 cm de llargu, llanceolaes, fondamente serráu-dentaes a pinnatífidas, son de color gris.
El periodu de floriamientu ye de mayu a agostu. La inflorescencia en forma de panícula. Les flores son hermafrodites con un diámetru de 1 a 1,5 centímetros y simetría radial. Los cinco sépalos esteriores peludos peludos son de 3 a 4 mm de llargu y llanceolaos de 4 a 5 mm de llargu, ovaos y apuntiaos. Los cinco pétalos llibres, de color mariellu doráu a mariellu pálido son bien amplios obovaos con un llargor de 5 a 7 milímetros y tien 20 estames presentes.
"Potentilla inclinata" describióse por Dominique Villars y espublizóse en "Histoire des Plantes de Dauphiné" 3(1): 567, pl. 45 [bottom left]. 1788.
inclinata: epítetu llatinu que significa "inclinada".
Potentilla indica
La falsa fresa o fresa india ye una planta herbal perenne de la familia Rosaceae qu'anque la xamasca y la fruta son similares, nun ye una verdadera fresa y puede estremase perfectamente poles sos flores marielles en comparanza cola verdadera fresa que les tien blanques o rosaes.
Ye nativa del Asia del este y meridional, pero estendióse como planta ornamental, anque se-y considere planta nociva en delles rexones.
Les fueyes son trifoliaes y de color verde escuru. Les flores marielles. Los frutos son coloraos con granes coloraes pero non duces como la verdadera fresa.
"Potentilla indica" describióse por (Andrews) Th.Wolf y espublizóse en "Synopsis der Mitteleuropäischen Flora" 6(1[34,35]): 661. 1904.
Potentílla: nome xenéricu que remanez del llatín postclásico "potentilla, -ae" de "potens, -entis", potente, poderosu, que tien poder; llatín -illa, -illae, sufixu de diminutivu–. Alude a les poderoses presuntes propiedaes tóniques y astringentes d'esta planta.
indica: epítetu llatinu que significa "de la India".
Potentilla longifolia
Potentilla longifolia ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia de les rosácees que s'atopa en Asia.
Son yerbes perennes. Los raigaños robustos, cilíndriques. Los tarmos florales erectos o llixeramente ascendente, de 30-90 cm d'altor, con pecíolos pubescentes. Les fueyes radicales de 10-30 cm incluyendo'l peciolu; estípules de color marrón, membranoses, viesu pubescente y velloso; pinnaes con 4 o 5 pares de folíolos; foliolos contrarios, escasamente alternos, sésiles, oblongo-llanceolaos o oblanceolaos, de 1.5-8 × 0.5-2.5 cm, pubescentes nel viesu y glandulares, pilosos nes venes, el fexe piloso o glabrescente; les fueyes caulinarias asemeyar a les radicales; estípules verdes, herbales, viesu pubescente o velloso, marxe enteru o separáu. Inflorescencia terminal, corimboso, congestionáu, con poques flores. Flores de 1.5-1.8 cm de diámetru con pedúnculu curtiu. Sépalos los triangular-llanceolaos, ápiz acumináu. Pétalos erectos y ampliaos nes frutes, llargamente obovaes, casi igualando sépalos los, emarxinada ápiz. Los frutos son aquenios reniformes o ovoides, de. 1 mm, llisu. Fl. y fr. xunetu-setiembre.
Alcuéntrase nos montes minimalista, marxes de los montes, carbes, praderíes alpines nes fasteres de los montes; a una altitú de 300--3200 metros en Gansu, Hebei, Heilongjiang, Jilin, Liaoning, Mongolia Interior, Qinghai, Shandong, Shanxi, Sichuan, Xizang, Corea, Mongolia y Rusia.
"Potentilla longifolia" describióse por Willd. ex Schltdl. y espublizóse en "Magazin für die Neuesten Entdeckungen in der Gesammten Naturkunde, Gesellschaft Naturforschender Freunde zu Berlin" 7: 287. 1816.
longifolia: epítetu llatinu que significa "con fueyes llargues".
Potentilla recta
Potentilla recta ye una especie de planta herbal perenne perteneciente a la familia Rosaceae.
Hierba perenne bien pelosa, abondo robusta con numberoses flores marielles nuna inflorescencia laxa ramosa bastante palna nel so parte cimeru. Tarmos floríferos erectos de 10-50 (-60) cm de llargor. Tien les fueyes alternes, digitaes verdes palmotiaes y con 5-7 foliolos de serruchaes a pinnatisectas. Flores dispuestes, en visus laxas; sépalos ováu-triangulares; 5 pétalos de 6-12 mm, de color mariellu, iguales o daqué mayores que los sépalos los; estames y carpelos bien numberosos. Segmentos del epicáliz lliniales. Frutu constituyíu por una cabezuela d'aquenios. Floria en primavera y branu.
Praos de les zones montanas. Zones baldías.
Distribuyida per gran parte d'Europa. Introducida en Gran Bretaña, Bélxica, Finlandia, Holanda, Noruega y Suecia.
"Potentilla recta" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 497. 1753.
recta: epítetu llatinu que significa "erecta".
Potentilla reptans
Cincoenrama, pie de Cristu o pata de pita (Potentilla reptans) ye una especie de planta herbal perenne de la familia de les Rosácees.
Ye planta de tarmos decumbentes estoloníferos d'hasta 1m de llargu, enraízando en dellos nuedos, glabros o más o menos pubescentes, con pelos erecto-patentes o patentes. Les fueyes son toes digitaes, largamente peciolaes, con 5 -7 foliolos obovado-cuneaos o oblongo-obovaos, incisu-dentaos, con 5-16 dientes, glabrescentes o pubescentes. Les estípules, pequeñes, son bien distintes de los folíolos. Les flores, toes solitaries, son axilares, con pedicelos de 1-20 cm. Tienen un calículo de 5 lóbulos de 3-6 mm , con frecuencia más llargos que los sépalos, dacuando subiguales y raramente daqué más cortosy un mota de 5 sépalos los de 4-7 mm, triangular-ovaos ováu-llanceolaos, más o menos seríceos, glabros na cara cimera o con un curtiu tomento ablancazáu na porción distal. La corola, con 4-5 pétalos de 5-12 mm, son mariellos y de cutiu emarginaos. El xinecéu lleva unos 60-150 carpelos glabros con estilos milimétricos más o menos cónicos na base y engrosaos nel ápiz. Hai 20 estames con anteres de 0,8-2mm. Los frutos son aquenios milimétricos llisos o ruguloso-tuberculaos, glabros.
Nativa en Europa - inclusive septentrional, África mediterránea y Asia hasta India. Naturalizada nel restu del mundu y prácticamente cosmopolita.
En camperes y escampleros daqué húmedos, esencialmente sobre sustrato margo-magrizu en llugares soleyeros. 
Tolos otros taxones infra-específicos descritos son consideraos como sinónimos d'esta o otres especies
"Potentilla reptans" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum", vol. 1, p. 499 en 1753
Potentilla rupestris
Potentilla rupestris ye una especie de planta herbal perenne perteneciente a la familia Rosaceae. Ye orixinaria de [Europa]].
Ye una planta perenne herbal, qu'algama un tamañu de 20 a 60 centímetros d'altor. Les fueyes basales son pinnaes con dos a cuatro foliolos. El foliolu terminal ye d'aprosimao 1,5 a 5 cm de llargu, les otres son pequeñes, ovaes y fondu y parcialmente dentada, doble serruchada.
El tarmu de la inflorescencia ye erecto, ramificáu enriba. El tarmu de la flor ye llarga. Les flores son hermafrodites con simetría radial. Los cinco sépalos son ovaos, acuminaos, d'unos 7 mm de llargu y considerablemente más grandes que los sépalos los llanceolaos esteriores. Los cinco pétalos son blancos y llibres con un llargor de 8 a 12 mm.
"Potentilla rupestris" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 496–497. 1753.
rupestris: epítetu llatinu que significa "atopar nes roques".
Pouteria caimito
Pouteria caimito ye un árbol tropical de frutos, perteneciente a la familia de les sapotacees. Recibe'l nome común de caimito o, nel Ríu de la Plata, aguaí o aguay .
Mide hasta 40 m d'altor, y tueru de 50 cm. El frutu, redondu ovaláu, dacuando puntiáu, amarellentáu y verdosu al maurecer, con 1 a 4 granes ovales. Ye llamáu abiu en Brasil y cauge n'Ecuador. La magaya ye blanca, translucida, mucilaginosa, fragante y encarambelada; contién enforma látex pegañosu, polo que ye recomendable untar los llabios con grasa pa evitar que se xunte a ellos.
El caimito ta rellacionáu con otres sapotaceas: "Pouteria sapota" canistel y lúcuma. Nun tien de confundir se a esta especie con otra sapotacea que suel recibir nomes iguales: el "Chrysophyllum cainito".
Ye nativu del Amazones. L'árbol crez meyor n'árees tropicales y nos llugares que tienen un clima húmedo y templao mientres tol añu.
La madera del árbol ye trupa, pesada y dura y utilízase como madera na construcción.. 
El frutu del árbol ye comestible y consideráu unu de los meyores de los zapotes por cuenta de que tien el sabor a carambelu duce de zapote con una testura más nidia. Cómese davezu coles manos y, anque en Colombia los que comíen el frutu d'esta manera aconseyábase-yos engrasar los sos llabios pa caltener el gomosu látex ensin peguarse, esti riesgu puede evitase por aciu la selección de frutes madures y sacando la carne con un instrumentu. L'acidez d'un pocu de zusmiu de llimón añedíu puede ameyorar el sabor, sobremanera cuando fueron esfrecíos. La fusión de la magaya duce tamién s'utiliza pa dar sabor al xeláu y córtase nel yogur como un deliciosu almuerzu. La sotileza del sabor llinda la so utilidá en dulces y ensalaes más complexes. El frutu ye una importante fonte de calciu, fósforu, vitamina A y vitamina C.
La fruta demasiao maurez de color mariellu doráu escuru desenvuelve una naturaleza mucilaginosa. En Brasil, la xente utiliza esta característica pa solliviar la tos, bronquitis y otres aflicciones pulmonares. Otros usos de la medicina popular son como astringente, anti-anémicu y anti-inflamatoria y pa solliviar la fiebre y foria. 
L'árbol crez meyor n'árees tropicales y nos llugares que tienen un clima templao y húmedo mientres tol añu, y ye un pocu menos resistente que los sapotes rellacionaos, como'l Canistel y zapote (cadápanu). Nos Estaos Xuníos, crez bien en Sur de la Florida pel norte hasta'l El Condao de Palm Beach, y sobrevivió a curtios xelaes. Prefier suelu húmedu, llixeramente acedu con altu conteníu orgánico y puede sufrir de defectu de fierro ( clorosis ) en suelos alcalinos. Un árbol que se llantó solo va ser fráxil y precisa protección contra'l vientu y el fríu. 
"Pouteria caimito" describióse por (Ruiz & Pav.) Radlk. y espublizóse en "Sitzungsberichte der Mathematisch-Physikalischen Classe (Klasse) der K. B. Akademie der Wissenschaften zu München" 12(3): 333. 1882. 
Pouteria salicifolia
Pouteria salicifolia ye una especie de la familia de les sapotacees orixinaria de Suramérica, reinal nel nordeste d'Arxentina. Recibe los nomes comunes de mataojos, sacaojos, marcela, aguaí o aguay .
Na cuenca del ríu Paraná allugar na formación fitoxeográfica de selva en galería. Ye una especie de Brasil austral, Uruguái norteño, Paraguái y na parte media-cimera de la mariña arxentín. 
Ye un árbol dominante d'árees inundables, con tueru ramificáu dende la base como un parrotal xigante. Da bien bona solombra. Xamasca brillosa, ornamental. Apropiada pa poner en cantos de canales y de regueros. 
Fueyes perennes, verde clares brilloses, alternes, enteres, llineal-llanceolaes; de 7-20 cm de llargu. Les sos flores marielles a blanca abuxaes, nes axiles de les fueyes, corola gamopétala. Frutu drupa de 3-5 cm de diámetru, cuando s'ensuga fai un picu (y dexa estremala asina fácilmente d'otres "Pouteria" con fueyes asemeyaes). 
Floria pel branu, fructifica pel branu y na seronda.
Déxense ensugar los sos frutos en llugar ventiláu y depués estrayer les granes pa semales a 1 cm de fondura. Tien bien bona guañada y poder. Yá a los 2 meses, el plantín tien 15 cm d'altu. Tamién pueden recoyer plantines debaxo del árbol, en primavera. El frutu del aguaí ("Chrysophyllum gonocarpum"), ye especialmente riquíu pa ellaborar mermelaes y dulces en almíbar. 
Escelente lleña y pa postes d'alambráu.
La fueya aplicada externamente ye vulneraria; contién peroxidases. El frutu ye antidiarreico. En gárgares contra les afecciones de gargüelu. La corteza amenorga les dureces. Y la cazumbre ye vomitiva y antihelmíntica.
"Pouteria salicifolia" describióse por (Spreng.) Radlk. y espublizóse en "Sitzungsberichte der Mathematisch-Physikalischen Classe (Klasse) der K. B. Akademie der Wissenschaften zu München" 12: 333. 1882.
Unu de los sos nomes comunes, "mataojos" tien como orixe que'l fumu que produz al quemar la madera ye acre ya irritante, polo qu'induz al lagrimeo. Na tradición del gauchu rioplatense dizse que si un gauchu llora por dalguna pena, écha-y la culpa a esa lleña de mataojo, pa nun almitir la so flaqueza.
Pouteria splendens
Pouteria splendens, lucuma valparadisaea, tamién conocíu polos nomes comunes locales de lúcumo chilenu o palu coloráu ye un árbol frutal de la familia de les sapotácees, orixinariu de la mariña central de Chile.
La "pouteria splendens" ta estrechamente emparentada cola lúcuma ("pouteria lucuma"). Desenvolver en vezu arbustivo, algamando los 2 m d'altor. Ye resistente a ambientes salinos y fríos pos el so hábitat ye costeru; el so madera ye de color escuru y acoloratáu, bien resistente. La copa ye trupa y de forma esférica; les fueyes son perennes y concéntrense nel ápiz de les cañes tienres, llixeramente pubescentes, y son de forma elíptica, cola base esnachada, pequeñes y un fuerte color verde. Les sos flores solitaries, son pequeñes, de color mariellu o blancu.
Resulta confusa la mención de baya o drupa pa esti frutu carnosu, d'alcuerdu a los carpelos y lóculos de la flor pentámera tendría de ser una baga con delles granes nel interior, al paecer siempres se presenta una sola, polo que'l frutu bien puede definise como drupáceo. Nuna collecha de 1,5 kg de grana realizada en Los Molles por personal de CONAF de la Rexón de Valparaíso, aprosimao'l 18% presentaba dos y hasta tres granes por frutos, xuníes bien precariamente por una delgada llámina. El frutu maduru ye pequeñu, de color coloráu a mariellu anaranxao, comestible. La magaya ye seca y almidonosa, con un sabor duce anque llixeramente astringente; el frutu denominar lúcuma.
La "pouteria splendens" habita les mariñes de Chile ente'l pobláu de Puertu Escuru na Rexón de Coquimbo y el puertu de San Antonio na Rexón de Valparaíso. Anguaño sobreviviven exemplares en solu trés árees de crecedera: la primera ye una pequeña población na mariña de Puertu Escuru, una segunda población atopar nel cantu costeru ente Los Molles y el sur de Los Vilos onde crez en forma continua siendo l'elementu dominante del paisaxe, (nun tramu d'aprosimao 35 km de cantu costeru, na llende de la Rexón de Valparaíso y la Rexón de Coquimbo), y una tercera dende Punta del Gallu en Tunquén (norte de Algarrobo (Chile)), hasta la quebrada Los Lúcumos nos cantiles de Sablera Ancha, radiu urbanu de Valparaíso (aprosimao 40 km de cantu costeru).
Na actualidá l'únicu monte conocíu de "pouteria splendens" crez a los pies del cuetu Santa Inés con individuos de 60 cm de diámetru y 15 a 20 metros d'altor. El monte de Santo Inés comparte delles especies con otros montes de relictos del Norte Chicu chilenu (principalmente col de Fray Jorge, pero caltién de manera esclusiva estos exemplares notables de "pouteria splendens", como coles mesmes de "lomatia dentata" (avellanillo) y "passiflora pinnatistipula" (flor de la pasión).
El caltenimientu d'estes poblaciones ye difícil pos al ser costeres tán más espuestes al impactu de proyectos turísticos, inmobiliarios, viales, quemes forestales y seques que podríen menguar la so presencia hasta un nivel críticu. Afortunadamente, la población Tunquén-Sablera Ancha ta meyor protexía pos crez en cantiles, pero aun así, les agrupaciones de parrotales y árboles son escases y de bien pocos exemplares.
Nel pasáu esta especie formaba montes puros, y hai evidencies que les sos grandes granes yeren consumíes y tremaes pola megafauna güei extinta.
Esisten datos esvalixaos sobre l'usu de "pouteria splendens" nel Chile prehispánicu como planta melecinal y como madera de tallar per parte de los Picunches. A la llegada d'el españoles estos valoraron les característiques de la madera esplotando los escasos montes esistentes d'aquella dómina cola so consiguiente desapaición; mientres esta esplotación na Colonia surde la tradición de la Virxe del Palu Coloráu. A lo llargo de la Colonia tamién se siguió tomando como tónicu estomacal y pa repostería y dulces, práctiques que se fueron perdiendo a midida que cada vegada yera más difícil atopar los árboles y frutos. Amás, empezar a cultivar mayormente la "pouteria lucuma" en desmedro de la "pouteria splendens", por cuenta de los frutos más grandes que presenta la "pouteria lucuma"
Na actualidá, por cuenta del so amenorgáu númberu y a la dificultá nel accesu, yá nun se cultiva y casi nun s'usa, inclusive munchos desconocen la esistencia d'esta planta.
Anguaño esisten proyectos pa la preservación de les poblaciones locales na zona de Llaguna Verde nes contornes de Valparaíso, tamién hai proyectos pal cultivu y esplotación comercial de "pouteria splendens", tantu de la so madera pa ebanistería, como de los sos frutos, que s'ocupen pa la ellaboración de repostería fina, xelaos, postres y colorante natural. Tamién s'investiga los sos usos pa la cosmética y la medicina.
"Pouteria splendens" describióse por (A.DC.) Kuntze y espublizóse en "Revisio Generum Plantarum" 3(3): 195. 1898. 
splendens" (A.DC.) Kuntze 
Pouteria ucuqui
El ocoquí, ucuqui, xugu o apaporis ye una especie de árbol de la familia de les sapotacees.
Crez na Amazonia, nes cuenques del ríu Caquetá y el ríu Negru.
Algama en promediu 20 m d'altor. Tien fueyes elíptiques de 25 cm × 66 mm, simples, alternes de marxe enteru y ápiz acumináu, base aguda con peciolu de 35 mm de llargu. El frutu ye comestible de color marrón, ovoide de 5 a 5 cm de llargor por 4 cm d'anchu; utilizar pa preparar refrescos. La medicina tradicional atribúye-y propiedaes como vermífugo.
"Pouteria ucuqui" describióse por Pires & R.Y.Schult. y espublizóse en "Botanical Museum Leaflets" 14(4): 87–96, pl. 20–23. 1950.
Primula elatior
Primula elatior ye una especie perteneciente a la familia de les primulacees.
Trátase d'una planta herbal de baxa crecedera, perenne con una roseta de fueyes con 5-15 cm de llargor y 2-6 cm d'anchu. La eclosión de flores marielles producir na primavera ente abril y mayu, tando en grupos de 10-30 xuntes nun solu tarmu de 10-30 cm d'altor, cada flor ye de 9-15 mm d'anchu.
Puede confundise cola especie, estrechamente rellacionada, "Primula veris", que tien una apariencia xeneral similar anque la "P. elatior" tien les flores más grande, de color mariellu maciu y una corola en forma de tubu ensin plegues. 
Alcuéntrase en suelos nutrientes y ricos en calciu, nos húmedos montes y praos de toa Europa escontra l'este hasta les montes de Altái y nel norte de los montes escandinaves nel norte de Noruega y na península de Kola en Rusia. Nes Islles Britániques, alcuéntrase namái nel este del país, y principalmente en East Anglia.
Tien les mesmes propiedaes que la prímula ensin tarmu "Primula vulgaris" y la "Primula officinalis"
"Primula elatior" describióse por Hill y espublizóse en "Veg. Syst." 8: 25. 1768. 
Primula: nome xenéricu que provién del llatín "primus" o "primulus" = "primero", y refiriéndose al so tempranu floriamientu. Na dómina medieval, la margarita foi llamada "primula veris" o "primoxénita de primavera".
elatior: epítetu llatinu que significa "la más alta". 
Primula farinosa
Primula farinosa ye una especie perteneciente a la familia de les primulacees nativa del norte d'Europa y el norte d'Asia, y (escasamente) escontra'l sur a gran altor nes montes del sur d'Europa.
Ye una pequeña planta perenne árticu-alpina, crez de 3 a 20 cm d'altor. Les fueyes tienen 2-10 cm de llargor y 1-2 cm d'anchu, son nidios na parte cimera, y como con polvu blanco na parte inferior. Les flores de color azul-violeta apaecen a principios de la primavera y de cutiu en grupos cuando la planta ye mayor. 
El raigañu de "Primula farinosa" contién saponines.
"Primula farinosa" describióse por Carolus Linnaeus y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 143. 1753.
farinosa: epítetu llatinu que significa "fariñenta".
Primula rosea
Primula rosea ye una especie perteneciente a la familia de les primulacees.
Alcuéntrase en suelos nutrientes y ricos en calciu, nos húmedos montes y praos de los Himalayas.
Trátase d'una planta herbal de baxa crecedera, perenne de desenvolvimientu añal. La eclosión de flores d'intensu color rosa producir na primavera ente abril y mayu, tando en recímanos arrondaos de flores bien tubulosas, nos estremos d'unos tarmos argutos.
Atopar de manera natural nos praos alpinos de los Himalayas. Prefier vegetar en llugares aveseos de suelu húmedu, anque s'afai tamién al plenu sol.
"Primula rosea" describióse por John Forbes Royle y espublizóse en "Illustrations of the Botany ... of the Himalayan Mountains" ... 311, pl. 75, f. 1. 1836.
Primula sinensis
Primula sinensis, ye una especie perteneciente a la familia de les primulacees. Ye orixinaria de China.
Ye una planta herbal perennifolia, con abondosos pelos multicelulares, polo xeneral ensin restos de fueyes vieyes na base. Les fueyes formando una roseta; con peciolu de 10 - 20 cm, ensundioses, la llámina de la fueya llargamente ovada a subredondeada, de 4 - 12 cm d'anchu, la base cordada, palmatilobaes a 1/2 del so anchor; lóbulos 7-9, oblongos a ovaos, el marxe dentáu gruesu de incisión-lobuláu, lóbulos serraos. Escapos de 10 - 30 cm; con umbeles terminales 1, 2 o 3 superpuestes, con 3 a 12 flores; bráctees llanceolaes a oblongo-llanceolaes, 1 - 3 cm. Pedicelo 2 - 5 cm. Flores heterostilas. Mota 0,8 - 1,5 cm, l'ampliación a 2 cm nes frutes, enchíos na base, subglobosos, dixebrar pa 1/3--2/5; lóbulos ováu-triangular, de cutiu colos dientes desiguales, ápiz agudu. Corola de color rosa a rosa o lila; tubu un pocu más llargu que la mota, pubescente per fora; estremidá 1,5 a 4 cm d'anchu; lóbulos anchamente obovaos. El frutu ye una cápsula globosa, 8-9 mm de diámetru, más curtios que la mota.. Fl. Avientu-febreru.
Alcuéntrase nes árees avisiegues nos ribayos, montes mistos, a una altitú de 1000 metros, en Guizhou y Sichuan (Emei Shan) de China.
Primulin ye una antocianina atopada en "P. sinensis."
"Primula sinensis" describióse por Sabine ex Lindley y espublizóse en "Collectanea Botanica", pl. 7. 1821.
El númberu de cromosomes ye de: 2 n = 22, 24, 36, o 48.
sinensis: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en China.
Primula veris
Primula veris ye una especie del xéneru "Primula", que'l so hábitat entiende la mayor parte de les rexones templaes d'Europa y Asia, sacante les zones más septentrionales, incluyíu'l norte d'Escocia.
Ye una planta herbal, perenne de crecedera baxa que forma una roseta de fueyes d'ente 5-15 cm de llargu y 2-6 cm d'anchu. Les flores mariellu intensu surden ente los meses d'abril y mayu formando ramilletes de 10 a 30 flores sobre un únicu tarmu de 5 a 20 cm d'altu, cada flor tien ente 9 y 15 mm d'anchor.
Ye fácilmente confundida con "Primula elatior" , una especie estrechamente emparentada con ella y cola que comparte un aspeutu bien similar, sicasí, "Primula elatior" tien flores de color mariellu maciu, casi como "P. vulgaris" y la corola acampanada ensin plegues.
Atopar frecuentemente en terrenes más abiertos que "Primula vulgaris", como praos, deveses, dunes costeres y sobre cantiles. Suel ser utilizada pa cubrir arcenes d'autopistes y ajardinar isletas o borduras como parte de la ornamentación paisaxística nes ciudaes. 
Esta planta ye l'alimentu favorito de los coneyos monteses.
En herboristería utilizar como diuréticu, expectorante y antiespasmódico, según pal tratamientu de dolores de cabeza, tos, temblones y otres dolencies.
"Primula veris" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 142–143. 1753.
veris: epítetu llatinu que significa "verdaderu, xenuinu".
Númberu de cromosomes de "Primula veris" (Fam. Primulaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=22
Aurícula, bellorita, bellorita blanca, bellorita de Jaraba, bellorita d'oru, campanielles, chicolateres, clavelina, flor de primavera, flor de San José, gayaes, gordolobillo, yerba del paralís, yerba de San José, yerba de San Pablo, yerba de San Pedro, yerba de San Pedro menor, matrimonios, pan de pecú, paniqueses, paniquesetes, pan y quesucu, peculilla, pichilines de San José, platanetes, primavera, primavera común, primaveres, primicia d'amistaes, primicia del sol, primicias del sol, prímula, vellorita, vellorita d'oru, verbásculo, yerba del paralís, yerba de San Pablo, yerba de San Pablo menor, yerba de San Pedro, yerba de San Pedro menor.
Prosopis alba
Prosopis alba, llamáu popularmente algarrobo blancu, ye una especie arbórea de Suramérica qu'habita'l centru d'Arxentina, la ecorregión de Gran Chaco y parte de la Mesopotamia (Arxentina). Salta na provincia fitoxeográfica chaqueña y El Espinaral, Formosa, o de Corrientes, norte de San Luis, Córdoba y centru de Santa Fe. Tamién puede atopase nel norte chilenu.
"Prosopis alba" ye un árbol mediu, de 9 a 12 m n'altor y 1 m en diámetru, anque raramente atópense árboles tan crecíos (por baltar). El tueru ye curtiu y la copa ye globulosa, hasta de 10 m de diámetru. Esti árbol ye apreciáu pola so solombra. Les cañes son delgaes y estiéndense frecuentemente hasta'l suelu. El ritidoma (corteza) ye finu, pardu buxu, y de madera veteada, con propiedaes tánicas.
Trátase d'un árbol ornamental (urbanu y de cortina rompeviento). El so madera, trupa (densidá = 0,76), ye malo de trabayar, usada pa puertes y pisos, parqués, partes de zapatos, casco de vinu. La madera respuende bien al ensugáu, pervalible onde se riquir caltener dimensiones estables a prueba de mugor. Ye escelente pa usu esterior.
Les fueyes pinaes del algarrobo son bien cercanes ente sigo. Dos a tres fueyes bipinnaes nacen en cada nuedu del tarmu. Cada pinna contién de 25 a 40 o más pares de folíolos, que son glabros y erectos pero na base daqué asimétricos. Nel iviernu l'árbol pierde fueyes, pero nunca ye esfoyáu dafechu.
Flor: pequeña, blancu verdosa o amarellentada, hermafrodita. La polinización, por aciu vientu ya insectos, ye alógama (cruzada), onde los órgano reproductores femeninos pónense activos primero que los masculinos.
Frutu: ye una vaina indehiscente que contién les granes llises, elipsoides, estruyíes lateralmente y de color castañu; tien 20 cm de llargu, con granes pardes de 7 mm de llargu, que s'atopen arrodiaes pola magaya, una pasta duce (patay), bien rica en caloríes, consumida directamente para forraxe o convertida en farina pa consumu humanu. Y lleldada produz una bébora alcohólico agospia; destilada produz etanol. Si'l líquidu nun se llelda llógrase una bébora analcohólica refrescante llamada añapa. Ente la metá y 3/4 partes del pesu de la chaucha ye azucre.
Fenoloxía: la dómina del floriamientu ye d'agostu a setiembre. Numberoses inflorescencies amarellentaes colgaes que son recímanos espiciformes, apaecen coles mesmes que les nueves fueyes de color verde vivu. Les flores pueden ser polinizaes tantu pol vientu como por insectos.
Habitat: quebrachales, algarrobales, palmares; especie pionera, prefier suelos sueltos, bien drenaos y fondos y llugares llibres de llendo.
Distribución: Perú, Chile, Bolivia, Paraguay, Arxentina.
Esti árbol ta perfectamente afechu a la seca (xeromorfo), sales y arena; esto ye, que ye desaxeradamente eficiente nel aprovechamientu de l'agua, produz la mayoría de los frutos n'años de seca, y foi exitosamente introducíu en rexones grebes. Nun tolera bien les xelaes.
"P. alba" y otres especies de "algarrobo" del Xéneru "Prosopis", como "P. nigra" (algarrobo negru) son bien confundíes o non correchamente estremaes na lliteratura botánica; en parte por cuenta de la facilidá de la hibridación interespecies.
La madera duro y estable del algarrobo tien múltiples utilidaes, ente les que puede mentase la fabricación de parqué pa faer pisu o muebles pesaos y rústicos. El color de la madera ye claro, casi beige y tien un veteáu finu. La madera ye resistente albentestate y úsase pa postes d'alambráu.
Nel territoriu del Gran Chaco Paraguayu les vaines del algarrobo son o yeren la fonte alimenticia más utilizada polos indíxenas. De los texíos alimenticios esmagayaos de les vaines puede ellaborase una farina, de la que puede faese panes y tortas (patay). De la farina formen bales que se ponen en redes, éstes cuélguense en dalgún llugar pal ensugáu. La farina caltenida d'esta forma puede rompese en cachos o esmagayar enantes del usu.
Pa la ellaboración de les chiches (bébores lleldaes, como la agospia) pónense tantu frutos machucaos p'acelerar el procesu de la fermentadura, como frutos mazcaos n'agua. Como bacica sirve un tueru acovanáu del Palu borrachu (samu´ú). Los etnólogos (estudiosos de les cultures indíxenes) suponen que les isletas o rodales casi circulares de algarrobo amuesen en munchos casos antiguos campamentos indíxenes. Tamién pa los indíxenas Nivaclé, la dómina de los frutos maduros del algarrobo yera la meyor dómina de too l'añu, porque había comida a esgaya. Nesti tiempu festexaron les sos fiestes tradicionales cola Chicha.
La chicha yera ellaborada nun día y na siguiente nueche, preferentemente con lluna llena. Los homes acovanaben un Palu borrachu (samu´o) quemaben per dientro por que quedara más resistente. Les muyeres machucaben les vaines. El consumu de la bébora, sicasí, yera acutáu a los homes adultos. Pa muyeres, neños, homes vieyos y nuevos el consumu taba prohibíu.
Tamién los Nivaclé esmagayaben los frutos maduros del algarrobo, acurríu por bolsa y depositáu en vasíes de folla, redes o en fueses. Sicasí, la farina caltiense a lo más 2 a 5 díes. Entemecida con miel ye una comida apreciada polos neños.
Les especies del xéneru "Prosopis" tienen, poles sos propiedaes nutritives, un importante significáu nos mitos de numberosos pueblos indíxenes. La distribución xeográfica de les especies de Prosopis nun ye llindada al Gran Chaco, sinón tamién crecen nel Sudoeste de los Estaos Xuníos, ente qu'escavaciones nes cercaníes de México DF amuesen que Prosopis juliflora, el mezquite, foi en tiempos prehistóricos una importante planta alimenticia pa los indíxenas.
El fervinchu de los frutos usar pa eslleir los cálculos de la bixiga; el fervinchu de la flor ye diurética, y la de la corteza, antidiarreica (debíu al ácidu tánico).
La resina escura del tueru y de les cañes de "Prosopis alba" emplegar pa tiñir les fibres del caraguatá (Deinacanthon urbanianum), de les cualos ígüense munchos oxetos d'usu diariu. Fiérvense les fibres cola resina y éstes tiñir d'un color negru.
El mayor usu que se-y dio a la madera ye como combustible. D'antiguo utilizar pa'l locomotores, les calderes industriales y la minería.
Anguaño, n'árees rurales inda la utiliza en cocines y calefactores. Ye un combustible d'alta calidá que tien un gran valor calóricu; produz poques cenices. El carbón tien un rendimientu averáu del 20%. Esti destín ye importante nel Chaco grebu y semiárido. En Chaco grebu nun ye económicamente rentable esplotar montes que brinden menos de 15 ton. de tochu por hai. Si reparar que los tochos tien bon diámetru y sanidá, destinar a la ellaboración de carbón.
Poder calóricu: la madera del algarrobo ye un bon combustible, presentando en promediu (productos de bona calidá) los siguientes valores: lleña, 4.200 kcal/kg (algarrobo blancu) y 4600 kcal/kg (algarrobo negru) ; carbón: 6500 kcal/kg con una eficiencia de 4 á 5 ton. de lleña tresformable en 1 ton. de carbón.
Les flores producen enforma néctar lo cual ye aparente pa los insectos polinizadores.
Pola so capacidá p'afitar nitróxenu utilízase como fertilizador de pasturas destinaes al ganáu.
"Prosopis alba" describióse por August Heinrich Rudolf Grisebach y espublizóse en "Abhandlungen der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen" 19: 131. 1874.
Prosopis: nome xenéricu otorgáu en griegu pa la bardana, pero desconocer por qué s'aplica a esta planta.
alba: epítetu llatinu que significa "blanca".
Otros nomes comunes son: en guaraní, "ibopé", "igopé" o "ibopé pará"; en ayoreo, "najnuniaja"; en dialectu menonita, "algroboom"; y en nivaclé, "faaiyuc""ibopé", "ibopé morotí", "ivopé morotí", "ivopé pará", "tacu", "yana-tacu" (quechua), "yurakk takko".
El nome “algarrobo” provién orixinalmente de los conquistadores españoles, que compararon esti árbol, presumiblemente polos sos vaines comestibles, col algarrobo européu ("Ceratonia siliqua"), que les sos vaines tamién son comestibles. Dambos árboles pertenecen a la familia de les fabacees.
El algarrobo ye l'árbol puestu nel camín pa comer, como dicen les Llingua-Maskoy (el nome guaraní ye "Ibopé-pará").
Prosopis chilensis
Prosopis chilensis, el algarrobo, ye una especie arbórea de Suramérica, lleguminosa de la familia de les qu'habita básicamente Chile central, sur del Perú, ecotono andín-chaqueño en Arxentina. Allugar ente 500 y 1850 msnm
Ye un árbol mediu baxu, de non más de 3 a 12 m n'altor y 6 dm en diámetru, anque raramente atópense árboles tan crecíos (por quemes y baltes); tueru curtiu, cañes llargues, decumbentes; raigañu central, con crecedera vertical primeru, y depués desenvuelve raigaños adventicias. 
Corteza parda acoloratada, derrota, esprender fácil. Cañes flexuosas, narquiaes, con pares d'escayos nodales, cóniques, d'hasta 5 cm de llargu. Fueyes bipinnaes, pecíolu de 2-14 cm de llargor, raquis puede tar ausente, ensertar directamente los 1-3 pares de pinnas nel peciolu. Pinnas de 6-24 cm de llargu, caúna con 10-25 pares de foliólulos lineares, de 10-63 × 1,1-3 mm, glabros, ciliaos nos marxes, separaos más qu'el so anchor. Inflorescencies en recímanos espiciformes de 6-12 cm de llargu, cilíndricos, verde ablancazaos a amarellentaos, grupos de 2 a 4. Flores curties de pedicelo, mota acampanuláu 1 mm de llargu; corola 5-pétalos llibres, lineares, de 3-4 mm de llargu. Estambres exertos, de 5 mm de llargu. Lomento coriáceo a subleñoso, estipitáu, amarellentáu claru (pa var. chilensis) casi recta, curvada o con forma de “s” falcada o subfalcada, de 9-18 × 1-1,8 cm. Tien 20-30 granes, ovalaes a elípticu-ovalaes, de 6-8 mm de llargu, fáciles d'estrayer del endocarpiu rectangular, qu'envolubra la grana, que tien una consistencia bien paecida al del papel. 
Esisten 3 variantes de la especie: Var. chilensis (casi recta, curvada o con forma de “s” falcada o subfalcada, de color mariellu.) Var. catamarcana (frutos semicirculares, anulares o en forma de S, en color mariellu con llurdios escuros, mesocarpiu abondosu ) Var.rioxana (frutos rectos o casi rectos, casi negros).les 3 variedaes crecen n'Arxentina. en tantu en Chile, solo crez var. chilensis. anque esiste rexistru de les otres variantes, nos cañadones del altu huasco, rexón de atacama. Pa Perú, tiense rexistru de var. chilensis. 
Árbol ornamental (urbanu y de cortina rompeviento). El so madera, trupa (densidá = 0,76), malo de trabayar, ye usada pa puertes y pisos, parqués, partes de zapatos, cascos de vinu. Respuende bien al ensugáu, propiedá pervalible onde se riquir caltener dimensiones estables a prueba de mugor. Ye bien bona pa usu esterior.
L'árbol ye tolerante a la seca, sales y arena; esto ye, que ye desaxeradamente eficiente col consumu d'agua, produz la mayoría de los frutos n'años de seca, y foi exitosamente introducíu en rexones grebes. Nun tolera bien les xelaes.
En Chile, ye una especie bien común nos pacionales naturales del norte de la rexón metropolitana. Tien un sistema radicular desaxeradamente desenvueltu polo que ye bien aballador estrayelo cuando se quier sistematizar tierres pa cultivu.
Los sos frutos son una importante fonte d'alimentu, que foi usada polos pueblos orixinarios (ellos faíen farina colos sos frutos, bebíes con agua y frutos machucaos, producción de bébores alcohóliques, arrope, etc.) atopándose, rexistros en tal sentíu, en tumbes de fai más de 9000 años, nel norte de Chile. La variante catamarcana ye la de meyor calidá yá que presenta mayor conteníu de magaya. 
"Prosopis chilensis" describióse por (Molina) Stuntz y espublizóse en "O.S. department of agriculture. Bureau of plant industry. Inventory of seeds and plants imported by the office of foreign seed and plant introduction" 31: 85. 1914.
Prosopis pallida
El algarrobo pálidu, kiawe, huarango, bayahonda o algarroba (Prosopis pallida) ye una especie de árbol de la familia de les lleguminoses.
Ye un árbol espinosu bien invasor. Algama 10 m d'altor. La so dura madera usar pa faer muebles y parqués. La corteza sirve pa curtir cueros. La resina del so tueru usar pa tiñir.
Tien alta capacidá de infestación con renovales. Ye bien espinosu. Tien flores verdes amarellentaes y llargues llegumes llenes de pequeñes granes marrones. Ye una planta bien esitosa n'arrobinase invasivamente, por cuenta de la so habilidá de reproducise de dos maneres: produz grandes cantidaes de granes bien llixeres, de bona dispersión, y clónase produciendo munches plantes renovales (reproducción vexetativa), compitiendo con solombra coles plantes cercanes. Sobrevive perbién al estremu secañu, por cuenta de los sos desaxeradamente llargues raigaños.
El algarrobo pálidu ye nativu de América del Sur, pero amontesóse n'otres rexones d'América. Foi introducíu en Puertu Ricu y en Hawaii, onde se considera naturalizáu. El primera kiawe llantar en Hawaii en 1828, y yá en 2006 yera un ubicuu árbol de solombra y una peste de les islles h.awaianes.
Ye una especie introducida en munchos ambientes pol so aceleráu crecedera, con bona solombra, y la so madera ye escelente pa lleña. Tamién ye útil contra la erosión pero, yá establecíu, esti árbol xeneralmente apodera l'hábitat. Les granes son alimentu pal ganáu, y les flores son curioses pa les abeyes.
Lamentablemente, nel Perú, l'usu de la madera de algarrobo pálidu pa producir carbón vexetal, bien usáu na ellaboración del pollu al caricote, ta causando una grave deforestación que lleva a la desertificación del monte secu tropical.
Nel Perú, col frutu del algarrobo pálidu ellabórase la algarrobina, un xarabe llográu cocinando amodo la magaya n'agua hasta llograr la concentración y densidá deseyaes. La algarrobina apurre un dulce con sabor llixeramente amargoso y ye l'ingrediente primordial d'unu de los cócteles peruanos más conocíos: el "cóctel de algarrobina". Amás, la algarrobina utilízase como endulzante en licuaos de lleche o fruta y na ellaboración de postres. Na medicina tradicional peruana ye apreciada como tonificante, apurriendo minerales tales como fierro y calciu, según vitamines y azucres d'altu valor fisiolóxicu. Dada la variedá de productos que pueden estrayese del frutu del algarrobo pálidu, comunidaes llabradores de la rexón de Piura tán emplegando práctiques de manexu forestal sostenible col fin d'evitar baltar indiscriminada y aprovechar los recursos anovables de los montes de algarrobo pálidu.
"Prosopis pallida" describióse por August Heinrich Rudolf Grisebach y espublizóse en "Abhandlungen der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen" 19: 131. 1874. 
pallida: epítetu llatinu que significa "pálida".
Prostanthera incisa
Prostanthera incisa, ye una planta arbustiva nativa de los visos predresos del este de Australia. 
Ye un parrotal erecto y ramificáu qu'algama un altor de 0,5-3 m d'altor, coles cañes llaterales en camellones, moderada a densamente cubiertes de pelos curtios, rizaos, densamente cubiertes de glándules sésiles. Les fueyes son ovaes con llámina estrecha ovada a oblonga, de 80-30 mm de llargu, 4.12 mm d'anchu, el ápiz obtusu, los marxes gruesamente dentaos con dientes empobinaos escontra alantre. La flores producir nuna inflorescencia terminal. La mota 3-4,5 mm de llargu, con tubu de 2 mm de llargu. La corola de 70-10 mm de llargu, de color malva pálidu a malva. Tien curioses flores color púrpura. Les fueyes son altamente arumoses, ovaes-llanceolaes, de 1–3 cm de llargu, y dentaes.
Les fueyes y les ramines verdes se destilan poles sos aceites esenciales. La fueya deshidratada d'un quemotipo específicu saborizante de "P. incisa" var. "incisa" viéndese tamién sol nome comercial de menta australiana (native mint). Sicasí, esto pue ser confusu porque Australia tamién tien verdaderes especies de "Mentha".
"P. incisa" var. "incisa" ye cultivada a pequeña escala comercial pa producción d'aceite esencial y especia. "P. incisa" prefier suelos bien drenaos y en suelos con drenaxe probe pue ser susceptible a la pudrición de raigañu. Tien una razonable tolerancia a les xelaes d'hasta -5 graos Celsius. Ye un parrotal de rápida crecedera, y consecuentemente puede ser collecháu dientro del primer añu. Cuando se fradadura a un altor de 50 cm vilta rápido.
Dacuando esta especie ye confundida cola rellacionada "Prostanthera ovalifolia".
"Prostanthera incisa" describióse por Robert Brown y espublizóse en "Prodromus Florae Novae Hollandiae 509", nel añu 1810.
Prostanthera: nome xenéricu que remanez del griegu y significa "antera".
incisa: epítetu llatinu que significa "cortada fondamente".
Protea caffra
Protea caffra ye un pequeñu árbol o parrotal el cuál crez en praderíes arbolaes usualmente en crestes predreses. Les sos fueyes son coriacees y ensin vellos. La cabeza floral ye solitaria o s'atopa en recímanos de 3 o 4 coles brácteas involucrales d'un color coloráu maciu, rosa o crema. El frutu ye una nuez densamente vellosa. La especie ye bien variable y tien delles subespecies.
Arbustu o árbol pequeñu rectu de 3 - 8m d'altor con un tarmu definitivu principal d'hasta 400mm de diámetru, la copa ye irregular, estendida y arrondada. La corteza ye negra a café con resquiebros en forma de rede cuando madura. Les fueyes son linear-elíptiques a linear falcaes, estreches a llargamente elípticas, estreches a llargamente invertíes llanceolaes, dacuando falcaes; de 70 - 250mm de llargor, 4 - 45mm d'anchu, puntes arrondaes a acuminadas; llises, coriacees a delgaes y asemeyaes a la consistencia del papel, de verde claru a verde glauco, tienen l'enclín a arrexuntase na crecedera de cada añu. Les flores estender nel estremu de les ramines frondosas de 4 - 12mm de diámetru, usualmente solitaries pero hasta 4 cabeces pueden tar arrexuntaes na punta; dende globoses a forma de güevu, amplies y superficiales cuando s'abrir dafechu, de 45 - 80mm de diámetru, base ancha convexa a plana, de 20 - 30mm de diámetru. brácteas involucrales en series de 6 - 8; series esteriores anches ovales a deltoides, de 10 - 20mm d'anchu, 5 - 7mm de llargu, usualmente con piel sedoso plateada de variable grosez nos estremos distales, tien plaques bien cercanes y trupes; les series interiores son elongaes a elongaes espatulaes polo xeneral,de 30 - 50mm de llargu, 10 - 20mm d'anchu, puntes arrondaes a casi acuminaes, llixeramente cóncaves, llises, variando de color dende la crema pálidu al güeyu lladriyu; bien variables.
"Protea caffra" ta llargamente distribuyíu a lo llargo de les estensiones orientales de Suráfrica, con un enclave separáu bien al norte nel distritu Inyanga de Zimbabue, estendiéndose hasta Mozambique. Prefier suelos probes, cuarcíticos, ácidos, pero ye nun ye esixente n'árees doméstiques nuna amplia variedá de suelos bien drenaos y nunca s'atopó en suelos dolomíticus alcalinos. Crez dende'l nivel del mar hasta los 2100m, siempres nes fasteres del sur onde'l terrén ye rotu y predresu, o montascosos. Usualmente forma montes abiertos nos cuálos ye l'únicu árbol o parrotal; éstos montes pueden cubrir grandes árees.
"P. caffra" ye una especie escepcionalmente variable, y paez tar compuesta d'un mosaicu de races qu'esiben pequeñes diferencies, usualmente nel tamañu, color , testura y forma de les fueyes. Onde los iviernos son fríos y secos la planta tien fueyes ríxides, grueses y verde pálides, mientres la distribución mover escontra l'oeste les fueyes faesse más grandes, nidies y más flexibles. Les flores son xeneralmente coloraes-rosácees a carmín con verde na base, y prodúcense mientres un periodu claramente definíu de 6 - 8 selmanes; esti periodu puede empezar tan ceo como ochobre nes rexones costeres, y tan tarde como avientu nes rexones elevaes. Les cabeces florales producen un golor duce, llixeramente sulfurosu qu'atrai a los insectos escarabeidos en grandes númberos. La corteza trupo y sedao aprove a los árboles con una gran midida de resistencia al fueu.
Les gates de les camparines "Capys penningtoni" y "Capis disjunctus" comen d'esta planta. El so bayurosu néctar atrai páxaros y insectos que polinizan les sos flores.
Ye bien común nos xardinos botánicos. Ye un parrotal perenne resistente al fríu que sobrevive temperatures d'a lo menos -5 graos Celsius. Les granes granen nel branu 22 díes dempués de llantase, y les plantes nueves algamen un altor de 10cm nel so primer añu. Poro, la crecedera puede ser variable con detenciones y empiezos. Puede empezar a floriar dende'l sestu añu, cuando les cañes inferiores pueden ser podaes p'aguiyar los biltos florecientes.
Per primer vegada descubierta en Natal, Sudáfrica n'avientu xineru de 1839/40 por Ferdinand Krauss, esta protea nunca hai llamada enforma l'atención d'el horticultores. Inducióse-y a floriar en Kew en mayu de 1893, pero falló n'espertar un interés posterior na especie. El so principal pretención a la fama ye que foi ilustrada al aviesu de la moneda de trés peniques - o 'tickey' – por casi 30 años. La corteza puede ser usada medicinalmente.
"Protea caffra" foi descritu por Carl Meissner y espublizóse en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis" 14: 237. 1856.
Protea: nome xenéricu que foi creáu en 1735 por "Carlos Linneo" n'honor al dios de la mitoloxía griega "Protéu" que podía camudar de forma a voluntá, cuidao que les proteas tienen munches formes distintes. 
El epítetu específicu "caffra" derivar de 'Caffraria', el nome xeográficu del sieglu XVII pa les rexones nororientales de Sudáfrica, de la mesma una llatinización del árabe islámicu 'Kafir' - infiel.
Protium heptaphyllum
Protium heptaphyllum ye una especie botánica de llanta de flor perteneciente a la familia Burseraceae, nativu de Bolivia, Paraguái, Venezuela, Guyana, Guyana Francesa, Surinam, Brasil.
Árbol o parrotal de 2–6 m d'altor, copa arrondada; corteza cinerea a marrón, rugosa, con lenticelas. Fueyes 2-3-yugaes (raramente 1-4), glabres, de 15-25 cm de llargu, y pecíolu engrosáu na base, estriáu en llargor y de 3–5 cm; raquis estriáu, bisulcáu na so cara adaxial; entrenudos de 1–4 cm de llargu; folíolos con peciolulos cilíndricos de 2-5 mm de llargu; llámina oblonga llanceolada, asimétrica, cartácea, mate o semilustrosa, de 5-12 × 1–4 cm; marxe onduláu. Inflorescencia axilar, glomerulada, y exa racemoso sésil; ramines llaterales cimosas; flores 4(-5), acolorataes o amarellentaes, bien arumaes, y pedicelo de 1-3 mm, piloso; mota cupuláu, sépalos agudos, 1 mm; pétalos oblongos, 3–4 mm, glabros; 8 (10)-estame, xinecéu 4(-5)-carpelos, glabro, 2 mm en flor femenina, amenorgáu de 0,5 mm en masculina; ovariu globosu 4(-5)-lobuláu; estilu de 1 mm y estigma 4(-5)-lobuláu. Frutu drupa glabro, coloraes, de 15 mm, ovoide-oblicuu.
Floria dellos meses, predominando de xunu a setiembre y ochobre. Y fructifica de setiembre a febreru
Ye de sitios elevaos con afloramientos predresos, suelos bien drenaos pocu fondos. Nun se topa nel monte de tierres altes.
Blanco amarellentada
La so corteza de raigañu aplicar en medicina popular como depurativa y astringente; fueyes anticatarro
"Protium heptaphyllum" describióse por (Aubl.) Marchand y espublizóse en "Videnskabelige Meddelelser fra Dansk Naturhistorisk Forening i Kjøbenhavn" 5: 54. 1873.
Prunella grandiflora
Prunella grandiflora ye una especie de fanerógama perteneciente a la familia de les Lamiacees.
Ye una yerba perenne, laxamente cespitosa y pluricaule. Les fueyes son opuestes y peciolaes, hastaes o truncaes na base. Les inflorescencies son verticilastros bracteaos formaos por 6 flores. La mota ye bilabiáu, con un llabiu cimeru tridentáu y un llabiu inferior con dos llargos dientes. La corola ye grande (2.5-3 cm) y bilabiada, col llabiu cimeru con forma de cascu. El frutu ye un tetraquenio. 
Criar en comunidaes bien diverses, montes, carbes, camperes... anque prefier sitios húmedos y frecos.
"Prunella grandiflora", describióse por Carlos Linneo Jacq. y espublizóse en "Florae Austriaceae" 4: 40. 1776. 
Prunella: nome xenéricu que deriva d'una palabra alemana pa "anxines", una enfermedá qu'esta planta utilizar pa tratar.
grandiflora: epítetu llatinu que significa "con flores grandes"
subsp. grandiflora. De Europa hasta'l Cáucasu.
subsp. pyrenaica (Gren. & Godr.) A.Bolòs & O.Bolòs, Veg. Com. Barcelona: 472 (1950). Del sudoeste d'Europa.
Prunella vulgaris
La consuelda menor (Prunella vulgaris) ye una especie de planta melecinal con flores, perteneciente a la familia Lamiaceae. 
Alcuéntrase-y en Europa, Asia y Norteamérica, según en munchos climes templaos. Ye orixinaria de les zones templaes d'Asia y Europa. Crez en llugares húmedos cercanos a montes y corrientes d'agua.
Ye una planta perenne d'hasta 60 cm d'altor, más o menos pubescente. Tarmu cuadráu de color violáceo d'hasta 50 cm d'altor, anque xeneralmente nun devasen los 30 cm, erecto. Les fueyes algamen 2-5 cm de llargu, son opuestes y daqué dentaes, cuneaes na base, con peciolu d'hasta 4 cm de llargor. Les flores son de color azul violeta que s'arrexunten en espigues terminales, mota tubular con 5 dientes y un aníu de pelos nel so interior; corola bilabiada de 13 a 15 mm de llargor, de color violeta azuláu escuru. Frutu constituyíu por 4 nozuques. Floria en primavera y branu.
Frecuente nos cantos de corrientes d'agua y en praos húmedos.
Ye tomáu internamente como un té melecinal pal dolor de gargüelu, fiebre, foria, hemorraxes internes, y pa solliviar dolencies de fégadu y corazón. Per vía tópica, una cataplasma de la planta aplicar a la piel agafada, como la de les toxines de la ortiga. Una cataplasma de tamién sirve bien como axente desinfestante y úsase pa envolubrar feríes n'ausencia d'otros materiales pal cuidu de feríes. Foi considerada polos chinos que puede "camudar el cursu d'una enfermedá crónica". Na medicina tradicional austriaca "Prunella vulgaris" utilizóse internamente como té pal tratamientu de los trestornos de les víes respiratories y les infecciones.
Constituyentes químicos activos de la planta son el acedu betulínico , D-alcanfor, D -fenchona, cianidina, delfinidina, hiperósido, manganesu, acedu láurico, acedu oleanólico, acedu rosmarínico, acedu mirístico, rutina, acedu linoleico, acedu ursólico, beta-sitosterol, lupeol y taníns.
Estudios "in vitro" demostraron que tien una acción antibacteriana, al tornar la crecedera de pseudomonas, "Bacillus typhi", "Y. coli", "Mycobacterium tuberculi". Tamién s'amuesa prometedor na investigación pal SIDA, y alerxes. 
"Prunella vulgaris" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 600. 1753. 
Númberu de cromosomes de "Prunella vulgaris" (Fam. Labiatae) y táxones infraespecíficos: 2n=28. 2n=29, 30. 2n=28.
subsp. asiatica (Nakai) H.Hara, Enum. Sperm. Jap. 1: 222 (1948). De China hasta les Islles Aleutianas.
subsp. estremadurensis Franco, Nova Fl. Portugal 2: 567 (1984). De Portugal.
subsp. hispida (Benth.) Hultén, Kongl. Svenska Vetensk. Acad. Handl., IV, 13: 366 (1971). Sur de India, Assam y centro sur de China.
subsp. lanceolata (W.P.C.Barton) Piper & Beattie, Fl. N.W. Coast: 311 (1915). De China y del norte y sur d'América.
subsp. vulgaris. De Macaronesia, Norte d'África y Eurasia, cultivar en tol mundu.
Prunus africana
El Prunus africana, de nome vulgar na zona como Rede Stinkwood (ver otros nomes más embaxo), ye una especie de árbol perteneciente a la familia de la rosácees que s'atopa en África.
La corteza d'esti árbol ye negra bronce, acanalada o sedada y escamosa, sedando nun patrón rectangular característicu. Les fueyes son alternes, simples, de 8 a 20 cm de llargu, elíptiques, coles puntes embotaes o agudes, glabres y verde escuru nel fexe, verde pálidu nel viesu, colos marxes selemente serraos. Una vena central ta ablayada nel estremu, y ye prominente na parte inferior. El peciolu d'unos 2 cm ye rosáu o colloráu. La flor ye andróxina, con 10 a 20 estames, de 3 a 8 cm de llargor, blancos o de color verdosu, y distribúyense en recímanos axilares de 70 milímetros. La planta floria d'ochobre a mayu. Los estames son polinizaos por insectos. La fruta ye de colorada a bronce, de 7 a 13 mm., más ancha que llarga, con dos lóbulos con una grana en cada lóbulu. Crez en manizos que maurecen de setiembre a payares, dellos meses dempués de la polinización.
Ta n'estáu natural como árbol de fueya perenne nes rexones montascoses del África subsaḥariana y les islles de Madagascar, Santu Tomé y Príncipe, Fernando Poo y Gran Comora na franxa de 900 a 3400 m d'altitú. L'árbol maduru algama un desenvolvimientu ente 10 a 25 m altu, con ramasca abierta ramificáu y de cutiu colgante nel monte, más curtiu y con una corona de diámetru arrondáu de 10 a 20 m nel prau. Rique un clima húmedu, 900 a 3400 mm de precipitación añal, y ye resistente a les xelaes moderaes.
Como n'otros miembros del xéneru "Prunus", "Prunus africana" tien nectarios extraflorales qu'aproven una fonte de nutrientes a insectos anti-herbívoros en cuenta de la protección de la xamasca.
La fruta ye demasiáu amargosa como pa interesar n'usu humanu; sicasí, ye un suministru d'alimentu bien apreciáu pa munchos animales, que dixebren les granes. Dian Fossey nos sos informes sobre'l gorila de monte (Gorilas na borrina) decia que:"Les fasteres del noroeste del Visoke alluguen dellos rodales de Pygeum africanum …. Les frutes d'esti árbol son bien apreciaes polos gorilas." El "East African Mammals" presenta informaciones de que los especímenes de Pygeum son l'hábitat de la rara esguil de monte de Carruther y afirma, "Esti tipu de monte tiende a presentar una cubierta más bien quebrada con munchos árboles afogaos por especies trepadores y trupa maleza."
Anguaño alcuéntrase incluyíu n'en l'apéndiz II del CITES.
Un estractu denomináu "Pygeum", ye un remediu herbariu preparáu a partir de la corteza del Prunus africana que s'utiliza pa tratar la Hiperplasia benigna de próstata (HBP). La recueya de la corteza madura con esti fin dio llugar a que la especie alcuéntrase en peligru d'estinción, por cuenta de que dellos pañadores, aguiyaos pol altu preciu del quilu de corteza, quitaben demasiada corteza d'una manera non sostenible. Na década de 1990 envalorábase que yeren procesaos añalmente unos 35.000 árboles. La demanda creciente de la corteza llevó al cultivu del árbol poles sos aplicaciones melecinales.
La madera ye dura y emplégase na fabricación de mangos de hachos y d'azaes, d'instrumentos, de carros, de suelos de pisos y de muebles. Ye una madera resistente, pesada, de granu rectu y rosada, con un golor acre d'amargosu almendráu cuando ta recién cortada, camudando más palantre a caoba y inodoro.
El nome del remediu, "Pygeum", vien del nome de la planta, que foi afayada a la botánica por Gustav Mann mientres la so primer esploración europea agora famosa de la Cordal de Camerún, con Richard Francis Burton y Alfred Saker, en 1861. Una carta de Mann a la Sociedá linneana de Londres, lleida por William Jackson Hooker, entós direutor del Real Xardín Botánicu de Kew, describe'l 5 de xunu de 1862 los picos del cordal del Camerún (tales como monte Victoria, más tarde denomináu como Monte Camerún) y los especímenes d'ellí. Los especímenes fueron unviaos al Real Xardín Botánicu de Kew pa la so catalogación, que foi realizada por William Hooker y el so fíu, Joseph Dalton Hooker, que tuvo la responsabilidá de publicar, pos William morrió en 1865.
. Evidentemente Hooker fixera'l conteníu del J. Proc. Linn. Soc., Bot. 7 de 1864 disponible pa dalgunos, una y bones Burton menta'l volume y la carta de Mann en 1863.
Hooker da escases aclaraciones de por qué escoyó'l nome de Pygeum; sicasí, diz que yera "vox populi" ente botánicos. La fruta del espécime de Kirk yera una "esfera bien ablayada"; Por esto significó referise al xéneru de Joseph Gaertner ensin dala dulda como de "Pygeum"., el cuál anueva Pygeum procedente de la palabra griega, πυγή, "grupa, traseru", por cuenta de que los lóbulos del frutu asemeyar a los músculos humanos del gluteus maximus.
En 1965 Cornelis Kalkman treslladó "Pygeum" al xéneru "Prunus" y esta clasificación foi aceptada hasta agora. Sicasí, una nota d'un recién estudiu cladístico de "Pygeum": "la so relación col xéneru Prunus permanez entá ensin confirmar por pruebes moleculares cladísticas."
"Prunus africana" tamién ye conocíu colos nomes populares siguientes n'inglés: Pygeum, Iron Wood, Stinkwood (colloráu), African Plum (ciruela africana), African Prune (pruno africanu), African Cherry (cereza africana), Bitter Almond (almendra amargosa). N'otres llingües de les rexones onde crez; en amharic 'tikur inchet', en chagga 'Mkonde-konde', en kikuyu 'Muiri', en luganda 'Entasesa' o 'Ngwabuzito', en xhosa 'uMkakase', en zulú 'Inyazangoma-elimnyama' y en afrikáans 'Rooistinkhout'.
Un estudiu de 1994/1995 publicáu en 1997 por Marchant y Taylor fixo un analís de polen fósil y datación de radiocarbono de dos amueses atopaes nun banzáu del monte Mubindi en Uganda. 
El banzáu ye una acumuladura a una altitú de 2100 msnm ente crestes montascoses. Ye un "monte baxu de monte" húmedu; nel interior del Parque Nacional de la Selva Impenetrable de Bwindi. El investigadores atoparon qu'esi Prunus de monte, representáu pol anguaño esistente ellí "Prunus africana", tuvo nesa acumuladura de manera continua dende la so zona de polen MB6.1, con una edá averada d'ente 43 000 a 33 000 años.
"Prunus africana" describióse por (Joseph Dalton Hooker) Cornelis Kalkman y espublizóse en "Blumea 13(1): 33–34, f. 13", nel añu 1965.
Prunus: nome xenéricu que provién d'un antiguu nome griegu ("προύνη"), y depués llatinu ("prūnus, i") de la cirolar. Yá emplegáu por, ente otros, Virxiliu ("Xeórxiques"," 2, 34") y Pliniu'l Vieyu ("Historia naturalis","13, XIX, 64")
africana: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en África.
Prunus armeniaca
Prunus armeniaca, llamáu comúnmente albaricoqueru, ye un árbol frutal orixinariu de China (onde foi topada la variedá orixinaria montesa), Turquía, Irán, Armenia, Azerbaixán y Siria. Ye la especie más estensamente cultivada del xéneru.
Ye un árbol d'unos 3-6 m d'altu, caducifoliu, inerme o daqué espinosu, coles fueyes, peciolaes y axustaes que miden 5-10 por 3,5-8 cm, y son ovaes, suborbiculares o cordiformes, acuminaes, de marxe doblemente serrucháu, de fexe y viesu glabrescentes, acolorataes cuando moces, con delles glándules na base del llimbu. Les flores son solitaries o en fascículos de 2-6, subsésiles, con receptáculu de 5-7 mm, amotáu o tubular, d'interior anaranxáu y esterior purpúreo o amarellentáu. Los sépalos, de 5-7 mm, son reflexos, de obovaos a oblongos, de marxe denticuláu y subciliáu, obtusos, purpúreos, mientres los pétalos miden 10-15 mm y son obovaos, blancos o d'un rosa pálidu. El ovariu ye pubescente y da un un frutu de 3-6 cm, subgloboso o elipsoidal, velutino, amarellentáu o anaranxáu, con un riegu llonxitudinal. El mesocarpo, comestible, ye de sabor más o menos duce y el endocarpu ye estruyíu, llisu o llixeramente engurriáu, aquilláu, con 2 arestes paraleles a la quilla, xuntáu al mesocarpo. 
L'albaricoqueru ye orixinariu d'Asia central, na zona entendida ente'l Mar Negru y el noroeste de China. Armenia tien una gran tradición del so cultivu dende tiempos remotos dando llugar al nome científicu de la especie. Nos países cercanos a Armenia suélse-y llamar "la mazana armenia".
Créese que los griegos introducir n'Europa aprosimao l'añu 400 (A.C.). Los romanos darréu estender entá más escontra l'añu 70 e.C. llamándo-y "a praecox" pos floriaba ceo na primavera.
Turquía ye'l mayor productor mundial d'albaricoques, siguíu por Irán y Uzbequistán. Anguaño Turquía produz el 85 per cientu de los albaricoques (damascos) secos.
En España, el cultivu d'esta especie ocupaba en 2006 una estensión de 18.150 hai, siendo les principales provincies productores Murcia con 10.152 hai, Valencia con 3.496 hai y Albacete con 1.915 hai. En Arxentina, la mayor superficie cultivada con damascos allugar na provincia de Mendoza (aprosimao'l 81%), siguida pola provincia de San Juan (11%) y Bonos Aires (5%), ente qu'otres provincies representen el 3% restante.
Dalgunes de les principales variedaes cultivaes en España son: 'bulida', 'canín', 'moniquí', 'nancy' y 'paviot'.
El so espardimientu suelse realizar por inxertu utilizando como portainjerto, pie d'inxertu o patrón, dalgunu de los siguientes:
El Inxertu#De yema inxertu de yema ye'l meyor pal albaricoqueru. Usualmente úsase l'ensiertu a yema dormida, pero en zones templáu-templaes puede faese la injertación a yema despierta, al empecipiase la brotación de primavera o a principios de branu. Si'l portainjertos ye la cirolar Santuyano, puédese tamién ensertar d'escayu.
El frutu de "Prunus armeniaca" tien un comportamientu climatéricu, con una tasa respiratoria moderada. La so sensibilidá al etilenu ye moderada. Les condiciones óptimas de caltenimientu son 0 °C y mugor relativo de 90-95 %. Neses condiciones, la vida en postcosecha varia ente 1 y 3 selmanes, según les variedaes. Nun tolera'l hidroenfriamiento, esto ye, enfriamientu con agua frío, riquiendo enfriamientu en cámares con aire. Los frutos de la mayoría de cultivar de "P. armeniaca "allandiar con rapidez a 20°C, lo que los fai bien susceptibles al dañu físicu (golpes, compresión) y al ataque de microorganismos.
"Prunus armeniaca" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 474. 1753.
armeniaca: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Armenia.
L'árbol ye denomináu comúnmente albaricoqueru, albaricoque (en España, Venezuela, Perú y Colombia), damascu (en Andalucía, Canaries, el Conu Sur y Cuba), alberchiguero (en delles partes de Andalucía y Castiella La Mancha) y albergero (en Aragón).
La fruta suelse denominar albaricoque, damascu (en Andalucía, Canaries, el Conu Sur y Cuba), chabacano (en gran parte de Méxicu), albérchigo (en delles partes de Andalucía y Castiella La Mancha), y alberge (en Aragón y La Rioxa).
Prunus avium
Prunus avium, zrezal montesa, zrezal duce o zrezal de monte ye una especie de zrezal nativu d'Europa y l'occidente asiáticu, del cual derívense la gran mayoría de los cultivares comerciales de cereza. Ye un frutal apreciáu na cuenca mediterránea dende la Edá Antigua; griegos y romanos espublizar estensamente. Güei cultívase en bona parte de les rexones templaes del mundu.
Ye un árbol de gran volume, algamando los 30 m d'altor. Tien un fuste rectu, cola corteza llisa y anillada, de tonalidá acoloratada. La copa ye amplia, piramidal, más o menos allargada, formada por cañes diverxentes, ercto-patentes, inermes. Ye caducifoliu; les fueyes son simples, aovaes a oblongues, col marxe crenáu o dentáu, llixeramente acuminaes, y miden ente 7 y 12 cm de llargor y 3 a 5 d'anchu. El fexe ye glabro, y el viesu llisu o pubescente. Preséntense fasciculaes, al estremu de ramillos curtios; el peciolu tien unos 5 cm de llargor, con dos glándules acolorataes na base del llimbu. El tueru puede llegar a tener 50 centímetros d'anchu. 
Les flores apaecen cuando l'árbol entá nun viltó, o simultáneamente coles fueyes, d'abril a mayu nel hemisferiu norte. Son blanques, d'ente 2 y 3 cm de diámetru; amuesen cinco sépalos y otros tantos pétalos blancos obovaos. Los estames son múltiples. Les flores formen fexes (umbeles), formaos por 2 a 6 unidaes, en que la so base hai una corona de bráctees. "P. avium" non se autopoliniza (anque se desenvolvieron variedaes específicamente a esi fin); la xera llevar a cabu abeyes. El estigma ye receptivu dende l'apertura de la flor, y llibera polen siquier mientres dos díes.
El frutu ye una drupa de color coloráu coritu, más o menos claro, o escepcionalmente mariellu. Ye globosa o llixeramente oblonga; el carozo ye esféricu y llisu. Madura tempranamente nel añu; de sabor llixeramente acedo, ye apreciadísimo frescu y en conserva.
El carozo ("güesu") contién cianuru d'hidróxenu nel so interior, polo cual el so grana ye altamente tóxica.
"P. avium" ye abondo resistente, y naturalízase ensin dificultá en montes claros. Ye vulnerable a la seca y a les xelaes primaverales; crez meyor n'árees templaes con iviernos definíos. Presenta requerimientos de fríu pa una fayadiza rotura de la dormición y entamu de la nueva estación de crecedera. Estos requerimientos de fríu son bien variables, según cultivar: dende 500 a 1 300 hores de fríu. Los mayores productores de cereces a efectos comerciales son Rusia, Estaos Xuníos, Alemaña, Italia, Francia y España.Esisten cultivares de zrezal destinaos a efectos ornamentales, con cañes colgantes y flores dobles; son comunes n'Europa y en Xapón.
Cola cereza de la variedá "marrasca" ellabórase'l llicor llamáu "marrasquino".
Esta especie ye davezu diploide; la autoesterilidad producir por un xen, conocíu como codice_1. Si'l apanfilo del xen ye conteníu nel xuegu de cromosomes del polen ye igual a dalgún de los alelos presentes na flor fema, la fertilización nun se produz. La producción de xenes modificaos que nun presenten esta reacción llevóse a cabu apocayá, y esisten cultivares autopolinizantes.
De cutiu cultívase como un árbol floríu. Debíu al tamañu del árbol, utilízase de cutiu en zones verdes, y menos de cutiu como un árbol de cai o xardín. La forma de flor doble, 'Plena', alcuéntrase, comúnmente, en llugar de les formes individuales de flores monteses.
Dos híbridos interespecíficos, "P. x schmittii" ("P. avium" x "P. canescens") y "P. x fontenesiana" ("P. avium" x "P. mahaleb") tamién se cultiven como árboles ornamentales.
La madera de zrezal ye de color marrón acoloratáu, dura y valórase como una madera duro pa torniamientu de madera, y faer muebles y preseos musicales . La madera de zrezal tamién s'utiliza p'afumar los alimentos, cuantimás carnes, en América del Norte, yá que-y dá un claru y prestosu sabor al productu. 
El látex de les feríes de la corteza ye arumosu y puede ser mazcáu como un sustitutu de la goma de mascar.
Les melecines pueden preparar a partir de los tarmos de les drupes y son astrinxentes , antitusivos y diuréticu.
Un colorante verde tamién puede preparar a partir de la planta.
"Prunus avium" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Flora Suecica, Editio Secunda Aucta et Emendata 165", nel añu 1755.
avium: epítetu llatinu de "avium", "un desiertu, un llugar de lo selvaxe", y "avius", "desiertu, solitariu, fora del camín, a distancia, ensin caminos, ensin triar".
Prunus cerasifera
Prunus cerasifera, el Ciruelu mirobolano, Ciruela-zrezal o cirolar de xardín ye una especie botánica del subxéneru "Prunus" nativa d'Europa central y este, y Asia sudoeste y central.
Ye un parrotal grande, o pequeñu árbol d'hasta 6-15 m d'altor, con fueyes de 4-6 cm de llargu, cantos serruchaos, ápices agudos, glabres, salvo'l nerviu central nel viesu.
Ye unu de los primeros árboles europeos en floriar en primavera; flores blanques o roses, 1,5-2 cm, con cinco pétalos. El so frutu ye una drupa de 2-3 cm de diámetru, mariella o colorada, comestible, algamando'l maduror a principios de la seronda.
Ye un árbol bien popular ornamental de xardín, y pol so bien temprana floración. Desenvolviéronse numberosos cultivares, munchos pola so xamasca purpúra y flores rosaes, como "Prunus cerasifera" 'Pissardii' y 'Nigra'. Estes formes de xamasca purpúra tamién dan frutos púrpura escuros, cola que se faen auries curioses, ya intensamente coloriaes. Otres, como 'Lindsayae', tienen flores rosa pálides y xamasca verde.
Multiplicar por grana y por frada; y les variedaes por inxertu. Vive en munchos climes: templaos y fríos. Vegeta bien en suelos caliares y probes, pero que tenga'l mugor abondo.
Esta especie ye distinta de "Prunus domestica var. syriaca" o Mirabelle.
La cirolar colorada numberóse como una de les 38 plantes que s'utilicen pa preparar les flores de Bach, un tipu de medicina alternativa promovida pol so efectu na salú. Sicasí d'alcuerdu a la Investigación del Cáncer del Reinu Xuníu, "nun hai evidencia científica que demuestre que los remedios florales puede controlar, curar o prevenir cualquier tipu d'enfermedá, incluyendo'l cáncer".
"Prunus cerasifera" describióse por Jakob Friedrich Ehrhart y espublizóse en "Gartenkalender 4: 192–193", nel añu 1784.
cerasifera, epítetu deriváu de "Cerasus", zrezal y "fer" = tener. Que tien o produz cereces, aludiendo a les sos pequeñes cirueles.
Prunus cerasus
Prunus cerasus, el guindal, zrezal aceda o zrezal de Morello ye una especie de "Prunus" del subxéneru "Cerasus", nativu d'Europa y sudeste d'Asia. Ta estrechamente emparentáu con "Prunus avium", zrezal montesa, tamién conocíu como zrezal duce. Sicasí, la so fruta ye más aceda y utilizada, sobremanera, en preparaciones culinaries.
La so fruta llámase cereza o guinda, sicasí, en Bolivia conocer con esti últimu nome al frutu de la especie "Prunus salicifolia.
El árbol, más pequeñu que la zrezal montesa, crez ente 4-10 metros d'altor, con numberoses ramillas en cada caña. Fueyes ovalaes o elíptiques de 3,5 a 7,5 cm de llargor. Los frutos coloraos casi negros, nacen nos tarmos más curtios.
Les zrezales comunes cultivaos fueron escoyíos a partir de especímenes monteses de "Prunus cerasus" y la dudosamente desemeyada especie "P. acida", natural del Mar Caspiu y el mar Negru. Conocíos polos griegos nel 300 e.C., tamién yeren populares ente los perses y romanos, quien los introducieron en Gran Bretaña muncho primero del sieglu I. El so cultivu popularizar en tiempos de Enrique VIII, nel sieglu XVI y escontra 1640 rexistrárense más de dos docenes de cultivares. Los colonos ingleses que llegaron a Massachusetts llantaron la primer variedá de zrezal común, "Kentish Rede".
Antes de la Segunda Guerra Mundial esistíen más de cincuenta cultivares n'Inglaterra; güei, sicasí, cultívense pocos comercialmente y a pesar de que siguen esistiendo les variedaes "Kentish Rede", "Amarelles", "Griottes" and "Flemish", namái se viende la xenérica "Morello" na mayoría de los viveros. Esta variedá ye de floriamientu tardíu, polo que tien que soportar menos xelaes, lo cual significa una collecha más granible. Los frutos maurecen a finales de branu, finales d'agostu n'Inglaterra. Ye autu fértil y sería una bona polinizadora pa otres variedaes si nun floriara tan tarde.
La guindal presenta requerimientos de fríu pa una fayadiza rotura de la dormición y entamu de la nueva estación de crecedera. Estos requerimientos de fríu son bien variables, según cultivar: dende 600 a 1 500 hores de fríu. La guindal rique condiciones de cultivu similares a les del zrezal duce, esto ye, suelos fondos, de testura franca o francu-arenosa, bien drenaos, ensin horizontes magrizos nin capes freátiques hasta siquier 1 metro de fondura. Suel ser más esixente en nitróxenu que la zrezal duce. Cola cereza ellabórense diversos llicores o destilaos, como'l "Marrasquino" y el "Kirsch".
Úsense los pedúnculos de los frutos. Decocción: 10%, ferver 10 minutos. Tomar mediu llitru al día. Si los pedúnculos son frescos, macerar primeramente mientres 12 hores.
"Prunus cerasus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 474–475", nel añu 1753.
cerasus: epítetu llatinu ;Sinonimia: 
Domestica
Prunus domestica, el cirolar europea y les sos múltiples variedaes/cultivares, ye una especie de pequeñu árbol perteneciente a la familia de les rosácees. La especie ye orixinaria del Cáucasu, Anatolia y Persia y ye llargamente cultivada en tolos países templaos.
Árbol d'hasta 7(10) m, caducifoliu y inerme con ramillas glabrescentes, polo xeneral acolorataes y brilloses. Les fueyes, de 4-8(10) por 1,7-3,5(4) cm, son obovaes, elíptiques o ováu-llanceolaes, acuminaes, crenaes o serruchaes, de fexe glabra, y viesu más o menos pubescente nos nervios; el peciolu de 1-2,5 cm, ye glabrescente; les estípules, caduques, son linear-llanceolaes con dientes glandulíferos. Les flores son solitaries o geminaes, raramente en fascículos de 3-5 con pedicelos de 8-15 mm, glabros o pubescentes. El receptáculu tien 4-5 mm y ye amotáu, glabro o pubescente. El mota tien sépalos de 4-5 mm, reflexos, ováu-oblongos, denticulaos, obtusos, glabros o pubescentes, y los pétalos de la corola miden de 8-13(15) mm y son obovaos, emarginaos, blancos o blancu-verdosos. El ovariu ye glabro y el frutu ye una drupa monocarpelar de (3)4-5(6) cm, elipsoidal o daqué globosa, glabra, de color negru azuláu, púrpura foscu, acoloratáu, amarellentáu, verdosu, etc., con pruina; el mesocarpo ye comestible y de sabor duce; el endocarpu, esclerificáu, ye ovoide o elipsoidal, rugoso o puntiáu, aquilláu y xuntáu al mesocarpo.
El so frutu (la ciruela) magar puede consumise fresca suelse consumir mayormente desecada (lo que se conoz como ciruela pasa).
Ye una especie frutal cultivada dende antiguu. Hai dos grandes grupos de variedaes cultivaes de cirolares. Les denominaes europees ("Prunus domestica") y les asiátiques ("Prunus salicina"). Na actualidá son les variedaes asiátiques les que más se cultiven, unu de los motivos ye la menor necesidá de fríu ivernizo d'estes variedaes polo cual puede cultivase en zones menos fríes y son más precoces.
Ente'l xaponeses : Rede Beaut, Santa Rosa, Angeleno, Laroda etc.
N'España, según el Ministeriu de Mediu Ambiente y Mediu Rural y Marín, en 2006 había 20.520 hai de cirolares. Les principales provincies productores son Murcia con 4.322 hai, Badayoz con 4.050 hai y Valencia con 2.853 hai.
"Prunus domestica" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 475, nel añu 1753.
"Prunus adenopoda" describióse por Koord. & Valeton y espublizóse en "Bull. Inst. Bot. Buitenzorg Non. 2, 10 (1899).
adoma: epítetu llatinu que significa "cultivada"
Prunus dulcis
Prunus dulcis, el almendro, ye un árbol caducifoliu de la familia de les arrosaes. Esta especie pertenez al subxéneru "Amygdalus" del xéneru "Prunus".
Puede algamar de 3 a 5 m d'altor. De tarmu llisu, verde y dacuando mariellu cuando ye nuevu, pasa a ser sedáu, escamosu, cremosu y abuxáu cuando ye adultu. Son de fueya caduca, les fueyes son simples, llanceolaes, llargues, estreches y apuntiaes, de 7,5 a 12,5 cm de llargor y color verde intensu, con cantos dentaos o festoneaos. La flor solitaria o en grupos de 2 o 4, ye pentámera con cinco sépalu los, cinco pétalos con colores variables ente blancu y rosáu dependiendo de les especies d'unos 3 a 5 cm de diámetru. Los frutos d'unos 3 a 6 cm de llargor en drupa con exocarpio y mesocarpiu correosos y endocarpiu duru, oblongos, elipsoidales, con carne seco, tomentosos, de color verde, dehiscentes. Tarda de 5 a 6 meses en maurecer desque cuaya.
El frutu del almendro ye la almendra. El aceite d'esti frutu ye utilizáu como emoliente, y l'esencia d'almendres amargoses en perfumería, pol so arume. Almendruco o alloza ye'l frutu tienru y neñón. Tamién se denomina —por estensión— almendra a la grana de cualquier frutu drupáceo: por casu l'almendra» del piescu, el albaricoque o la ciruela. L'aceite d'almendres ye usáu en caltenimientu de preseos musicales como la dulzaina.
Cada 100 g d'almendra común apurren 2383 kJ o 570 kcal, apurriendo dosis de vitamines B, vitamina B6; otres vitamines na cual ye rica l'almendra ye la B9 o folato, tiamina, riboflavina, niacina y Y, vitamina B5; tamién ye pervalible l'apurra de minerales esenciales.
Na repostería española ye bien usada como ingrediente na ellaboración de postres tradicionales como los (turrones), mazapanes, tartes (tarta de Santiago), xelaos, dulces, aperitivos, etc. La horchata d'almendra tamién ye bien consumida.
Dende antiguu utilizáronse distintos partes de la planta como antitusígeno, hipotensor y hepatoprotector, ente otros. Les sos propiedaes principales son les de emoliente dermatolóxicu, laxante, antiinflamatoriu, cicatrizante y antiespasmódico. La lleche y l'aceite d'almendres tamién s'usó, como aplicación esterna, pal cuidu de la piel.
En medicina l'aceite d'almendres usar pal tratamientu de la dermatitis, psoriasis, pieles seques, quemadures superficiales y pol estriñimientu. L'aceite de la variante amargosu ye antiespasmódico en pequeñes dosis, pero siempres tendrá de ser llográu so prescripción médica por cuenta de la tosicidá de la planta. Amás la lleche d'almendres tien una aplicación dietética pol so altu conteníu en nutrientes .
El almendro floria bien llueu, en cuanto la temperatura devasa los seis graos en febreru. Primero que apaezan les fueyes, la copa esplota nuna esuberancia de flores blanques.
La mitoloxía griega esplica esta simboloxía al traviés del mitu de los amantes Fílide y Acamante. 
Ye una especie frutal de zones templaes. A diferencia d'otres especies de "Prunus", presenta requerimientos de fríu relativamente baxos pa una fayadiza rotura de la dormición y entamu de la nueva estación de crecedera. Estos requerimientos varien ente 200 y 500 hores de fríu, según les variedaes cultivaes. El almendro ye bien susceptible a les xelaes primaverales, polo que se beneficia con iviernos bien definíos. La mayoría de los almendros cultivar en secanu, sobre suelos sueltos y arenosos.
Multiplícase de normal por inxertu sobre patrones de delles variedaes de almendro (Garrigues) o sobre híbridos de pescal × almendro (GF677 y otros), l'usu como patrón del almendro amargosu cayó en desusu, anque foi utilizáu mientres munchos años por ser más resistente a la seca y a los suelos caliares.
Los híbridos de almendro x piescu amuesen característiques destacaes como portainjertos para almendro. Esisten amás trabayos disponibles que valoren l'apaición de nuevos portainjertos y variedaes.
La gran mayoría de les variedaes cultivaes anguaño son autofértiles, el polen d'una variedá puede polinizarse a sigo mesma. Por ello, yá nun se fai necesaria la presencia de dos variedaes distintes nes esplotaciones.
El almendro tien el so orixe nes rexones montascoses de Asia central (Persia, Mesopotamia), onde ye cultiváu dende dómines remotes (5000 a 4000 e.C.); y, al traviés de rutes comerciales, por toles civilizaciones primitives. Foi probablemente introducíu polos fenicios en España, país que se convirtió na actualidá nel segundu productor mundial (60.000 Tm. en granu, añu 2009) tres Estaos Xuníos d'América (650.000 Tm. en granu, añu 2009).
"Antoñeta (R)": variedá llograda pol CEBES-CSIC en Murcia (España). De floriamientu tardíu y autofertil
"Prunus dulcis" describióse por Philip Miller como "Amygdalus dulcis" en 1768, y depués atribuyíu al xéneru "Prunus" por David Allardyce Webb y espublizóse en "Feddes Repertorium", 74(1–2): 24, nel añu 1967.
El basiónimo "Prunus amygdalus" Batsch, 1801 "non" Stokes, 1812 tien preferencia y reemplaza el sinónimu "Prunus dulcis" (Mill.) D.A.Webbb, 1967. 
Duhamel * "Amygdalus sativa" Mill.
Zander * "Prunus dulcis" var. "amara" (L. ex C.F.Ludw.) H.Y.Moore
Prunus fruticosa
Prunus fruticosa, ye una especie de parrotal caducifoliu perteneciente a la familia de les rosácees. Alcuéntrase en Eurasia.
Ye un parrotal qu'algama un tamañu de 1-2 metros d'altu y anchu, creciendo en casi cualquier suelu, pero meyor nun suelu magrizu. Los raigaños son abondosos. La planta rique plenu sol, na estepa en llugar d'un monte, anque forma carbaes nos cantos de los montes abiertos.
La corteza ye marrón escura con lenticeles marielles. Les fueyes son oblanceolaes a obovaes, d'unos 12 mm por 6 mm, col ápiz acumináu, glabres percima, grueses, con marxe crenáu dentáu, de color verde escuru, tornando mariellu na seronda, y con un curtiu peciolu .
Les flores son blanques, hermafrodites en umbeles . Son polinizaes poles abeyes. La planta floria en mayu. El frutu ye de color coloráu claru a escuru, globosu a piriforme, d'alredor de 8.25 mm de diámetru, la maduración n'agostu. El sabor ye agriduz.
"Prunus fruticosa" distribuyir por Ciscaucasia, Siberia occidental, Kazakstán, Xinjiang China, Rusia occidental, Ucrania, Polonia, República Checa, Alemaña, Bielorrusia, Moldavia, Bulgaria, Rumania, Hungría, Austria, y Italia.
Como una cereza con sabor agrio, la fruta utilizar na cocina, pa les mermelaes y auries. Tien usos melecinales como astrinxente. 
Les flores son la base de la apicultura como planta melífera.
"Prunus fruticosa" ye llantada pa la estabilización del suelu nun hábitat abiertu.
"Prunus fruticosa" semar en "sebe"s como una pantalla de planta ornamental pa la privacidá y la protección contra'l vientu, y como una planta güéspede pa les abeyes y otros insectos benéficos y aves. El parrotal tien una estensa rede de raigaños caltriantes que son útiles pa la estabilización de suelos nos paisaxes diseñaos y proyectos pa la restauración del hábitat.
La resistencia de "Prunus fruticosa" ye una cualidá deseable nel inxertu y la producción de cultivares hortícolas. Ensertar en "Prunus avium", formando arrondaos árboles altos.
"Prunus fruticosa" describióse por Peter Simon Pallas y espublizóse en "Flora Rossica 1: 19", nel añu 1784.
Prunus: nome xenéricu que provién d'un antiguu nome griegu ("προύνη"), y depués llatinu ("prūnus, i") de la cirolar. Yá emplegáu por, ente otros, Virxiliu (G. 2, 34) y Pliniu'l Vieyu (13, XIX, 64)
fruticosa: epítetu llatinu que significa "arbustivo"
Prunus laurocerasus
"Prunus laurocerasus", lauroceraso o lloréu zrezal ye una especie de árbol siempreverde del xéneru "Prunus" afechu a la laurisilva d'hasta 8 m d'altu, perteneciente a la familia de les arrosaes. Ye orixinariu de Asia Menor y cultívase en zones templaes d'Europa como planta ornamental, xeneralmente ye un parrotal al nun dase les condiciones ecolóxiques pal so mayor desenvolvimientu. 
Ye un árbol perenne qu'algama los 6 metros d'altor. Fueyes brilloses, ovales y coriacees de color verde escuru que miden 10 cm de llargor. Les flores son arumoses de color blancu que s'arrexunten en recímanos axilares. El frutu ye una drupa negra asemeyada a una cereza y arrexuntar en recímanos como les uves. A diferencia del restu de la planta, que ye venenosa, les cereces son comestibles, anque más nidies y un pocu seques en comparanza coles d'otres especies del xéneru Prunus. Sicasí, les granes conteníes nes bagues sí son venenoses.
"Prunus laurocerasus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 474", nel añu 1753.
laurocerasus: epítetu 
Prunus maximowiczii
Prunus maximowiczii, ye un pequeñu árbol d'alredor de 7,5 m d'altor, que pueden atopase xavaz nel nordés d'Asia y Eurasia.
"P. maximowiczii" tien flores blanques que son polinizaes por insectos, son hermafrodites y floria en mayu. Los frutos son comestibles (cereces) que miden unos 5 mm de diámetru y que contienen una gran grana caúna. Maurecen n'agostu.
"P. maximowiczii" ye útil de munches maneres; amás de comer el frutu, les flores pueden utilizase como un condimento, calteníu en salmoria.
La madera de "P. maximowiczii" ye bien dura, pesada, y granu zarráu, polo que ye escelente pa la talla y la fabricación de muebles.
Los colorantes producíos a partir de les fueyes de "P. maximowiczii" son verdes; y los de la fruta, d'un color gris escuru a verde.
Químicamente, la amigdalina y la prunasina, son derivaos de los cualos produzse acedu prúsico, según genisteína que pueden ser estrayíu de "P. maximowiczii".
"Prunus maximowiczii" describióse por Franz Josef Ruprecht y espublizóse en "Bulletin de la Classe Physico-Mathématique de l'Académie Impériale des Sciences de Saint-Pétersbourg" 15: 131. 1856.
maximowiczii: epítetu otorgáu n'honor del botánicu Carl Johann Maximowicz.
Prunus mume
Prunus mume, conocíu como , Albaricoque xaponés, o Ciruela china ye una especie asiática del xéneru "Prunus" de la familia de les arrosaes. La flor del ume foi tema favorita dende tiempos alloñaos na pintura del Este d'Asia y Vietnam. 
L'árbol del ume floria primero que les sos fueyes salgan a la fin del iviernu, que de normal asocede a finales de xineru o febreru nel Este d'Asia. Les sos flores tienen cinco pétalos caúna y un diámetru de 1 a 3 centímetros. El color de les sos flores va dende blancu, pasando pol rosa, hasta'l colloráu intensu. Les sos fueyes son ovales y puntiaes y salen pocu dempués de que les flores cayeren. El so frutu maurez a principios del branu, que ye de normal en xunu nel Este d'Asia. La maduración del frutu coincide cola dómina lluviosa nel este d'Asia, que ye conocida en chinu como "méiyǔ" (梅雨), que lliteralmente significa "agua de ume (albaricoque)", los mesmos calteres lléense "baiu" or tsuyu en xaponés. El frutu ye redondu con una hendidura que va dende la punta hasta'l rabillo. La piel del frutu camuda de verde a mariellu y dacuando a un color acoloratáu cuando madura. La so magaya ponse mariella.
L'árbol del ume ye orixinariu de China y dempués foi lleváu a Corea y a Xapón. Esti árbol se cultiva tantu pol so frutu como polos sos flores. Anque tamién se-y llama cirolar, ta en realidá rellacionáu col Albaricoque.
"Prunus mume" ye una fruta común en Asia que s'utiliza na medicina tradicional china. Dende va tiempu utilizóse como una medicina tradicional y na comida sana nos países del Este d'Asia. Un estudiu recién indicó que l'estractu de "Prunus mume" ye un candidatu potencial pal desenvolvimientu d'un axente antimicrobiano oral pa controlar o prevenir enfermedaes dentales acomuñaes con delles bacteries patóxenes orales. Estudios recién tamién demostraron que l'estractu puede tornar la "Helicobacter pylori" , acomuñáu cola gastritis y les úlceras gástriques. Los esperimentos n'aguarones suxuren que si l'estractu alministrar mientres l'entrenamientu de la resistencia puede aumentar la capacidá oxidativa d'exercitar el músculu esqueléticu, y puede inducir a que'l músculu prefieran los ácidos grasos pal so usu de combustible en llugar d'aminoácidos o hidratos de carbonu, polo tanto puede ayudar a la resistencia.
"Prunus mume" describióse por Philipp Franz von Siebold & Joseph Gerhard Zuccarini y espublizóse en "Flora Japonica 1: 29, pl. 11", nel añu 1836.
mume: epítetu 
mume" K.Koch, Hort. Dendrol. 140, Non. 7. 1853, **"Armeniaca 
mume" de Vriese, Tuinb. Fl. 1: 1. t. 1. 1855, nom. superfl.
Prunus padus
El zrezal de recímanos, o zrezal aliso (Prunus padus), ye una especie de árbol natural d'Europa y que pertenez a la familia de les rosácees. Crez en terrenes acedos nos montes húmedos. Otros nomes comunes son cerisuela y zrezal pado.
Ye un parrotal o pequeñu árbol coles fueyes caduques y flores blanques golioses dispuestes en recímanos llargos y colgantes. El frutu ye del tamañu d'un arbeyu, negru y acre. Comer los páxaros y esvalixar polos sotos y cantos de caminos y montes. Les aves monteses busquen con fruición los frutos de la cerisuela. De fechu en delles llingües europees referir a esta especie como "zrezal de los páxaros". Destaquen los mierlos, malvises charlos, papudes mosquiteres, papudes capirotaes y raitanes. El picogordo, en grupos familiares, dixebra les sos granes del frutu y les parte col so fuerte picu.
La cerisuela alcuéntrase bien afectada pola plaga de la texedora "Argyresthia pruniella", diminuta caparina blanca que les sos guxanos non solamente taramien la totalidá de les fueyes de la cerisuela, sinón que, amás cubren la planta de blancu coles sos telarañes, dándo-y un aspeutu fantasmagórico. Por esti razón, munches cerisuelas de Llión y Palencia muerren, lo que resulta bien esmolecedora.
Esti parrotal puede confundise con una especie invasora, la zrezal tardida ("Prunus serotina"), del cual estrémase nes fueyes, que nun son brilloses sinón opaques, y nes flores, qu'apaecen na primavera temprana, colos nuevos biltos. 
Úsase en homeopatía pa los dolores de cabeza, trestornos cardiacos y como sedante. La so corteza ye febrífuga, diurética, sudorífica, tónica y estomacal. Les flores son tranquilizantes y antiespasmódicas. Brota de cepa y raigañu abondosamente, formando grupos o matos trupos con múltiples pies. Emplegar en xardinería. Ye bien vistosu mientres el floriamientu; tuviera de ser utilizáu como ornamental. En dellos países cultivar polos sos frutos, comestibles en conserva.
Distribuyir nes riberes y suelos húmedos en zones lluvioses. Habita na mayor parte d'Europa, Asia occidental y norte d'África, onde ye bien rara (Atles Mediu en Marruecos). En España falta nes islles Baleares, pero apaez na metá septentrional, en Asturies, Cataluña, Aragón, País Vascu, Navarra. En Castiella y Llión na Sierra de Gredos, Sierra de Ayllón, Sierra de Guadarrama, Sierra de la Demanda, Merindaes de Burgos, Sanabria, el ríu Negru y l'altu Tormes.
"Prunus padus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 473. 1753. 
padus: epítetu llatinu ;Sinonimia: 
Prunus salicifolia
Prunus salicifolia, el capulín, ye una especie botánica de árbol frutal. 
Ye un árbol erecto, algama 7-15 m (raramente 38 m), estremáu por un curtiu tueru de cerca de 9-12 dm de diámetru. Fueyes deciduas, alternes, arumoses; de 6–18 cm de llargu, verde escures y brillantes na punta, pálida nel viesu; les fueyes nueves rosácees. Flores de primeres delgaes, saliendo d'a una o más de la base del biltu. Cuando abiertes, la flor tien 2 cm d'anchu, pétalos blancos y un grupu de conspicuos estames mariellos. Frutu drupa de pesáu arume, redondu, bien pequeñu (de 1–2 cm de diámetru); de piel fino, brillante, colorada o corita, raramente blanca o mariella. El zusmiu de la magaya ye verde maciu, duce o llixeramente aceda. Grana esférica, arrodiada por un endocarpiu o güesu maderizu (almendra) de gustu amargosu.
En suelu el ph mínimu 5,6; máximu 6,0. Precisa esposición solar a plenu. Y tolera perbién seca. Nun tolera xelaes per debaxo de - 3 °C.
De moderáu a rápida crecedera. La plántula crez 5-10 cm nun mes. En solombra (bien negativa) crez 15 cm en 4 años, y muerre si nun se-yos lliberar de la solombra. Vive 40-60 años.
Ye orixinaria del valle de México, de Sonora a Chiapas y a Veracruz, y posiblemente l'oeste de Guatemala. Foi cultivada en Centroamérica, Colombia, Ecuador, Perú, Bolivia, y ta estensamente y abondosamente naturalizada. Foi un importante alimentu de los pueblos orixinarios, y de los conquistadores españoles. Nel mercáu americanu, apaez en grandes cantidaes, especialmente n'El Salvador, Guatemala, Ecuador. En Guatemala, los sos granes úsense como alimentu, polo que los cultivares comerciales especialícense. El capulín ye desconocíu nel este de Suramérica y nel restu del mundu. En 1924, foi introducíu n'elevaciones fresques de Filipines.
Crez en clima subtropical a subtempláu, naturalmente a elevaciones ente 1200–3400 msnm. Floria de xineru a marzu en México; en Guatemala y El Salvador, de xineru a mayu. Maurez de xunetu a agostu en México. En Guatemala en septiembre; n'El Salvador, estender d'avientu a abril.
El so frutu, conocíu como capulín, ye comestible, y consúmese crudu o cocíu, pudiéndose caltener en mermelada. En tamales especiales, ye usáu como rellenu. Cola piel y les granes quitaes, puede entemecese con lleche, vainilla y canela como postre. El capulín puede tamién ser lleldáu pa convertise en bébora alcohólico.
Calciu 17,2–25,1 mg
Granes: contienen 30-38% d'o aceite semihidratáu, mariellu, pa fabricar xabones y pintures.
Flores: son visitaes por abeyes polinizándolas.
Madera: el floema ye mariellu con pintes de colloráu. El xilema ye acoloratáu pardu, granu finu, bien duru, fuerte, durable. Usar en moblería, paneles interiores, gabinetes, carpintería xeneral. Madures, los raigaños vieyos usar pa realizar pipes de tabacu, figurines, y otros oxetos finos de madera.
Usos melecinales: faise un xarabe p'ayudar en problemes respiratorios. Col cocimientu de fueyes, dar p'amenorgar fiebre, parar foria y disentería, solliviar dolor de cabeza; y solliviar inflamación. Con fervinchu de corteza tibia ye un lavaojos.
Salú: les fueyes contienen un aceite esencial, grasa, resina, tanín, amigdalina, glucosa, un pigmentu pardu, y sales minerales. La corteza contién, pigmentu pardu, amigdalina, almidón, ácidu gálico, grasa, calciu, potasiu, fierro. La corteza, fueyes, y granes (en contactu con agua) tienen de manipoliase curioso por cuenta de que lliberen HCN (cianuru d'hidróxenu).
"Prunus salicifolia" describióse por Carl Sigismund Kunth y espublizóse en "Nova Genera et Species Plantarum (quarto ed.)" 6: 241–242, t. 563. 1824.
salicifolia: epítetu llatinu que significa "como les fueyes de sauce"
Capulín, capulín blancu, capuli, capoli, capolin, zrezal de México, zrezal, detse, detze, taunday, jonote, puan, palman, xengua. En Guatemala, cherry selvaxe; en Bolivia y Perú, capuli o guinda; en Ecuador, capulí; en El Salvador, capulin.
Prunus salicina
Prunus salicina; tamién llamáu cirolar china y cirolar xaponesa, ye un pequeñu árbol orixinariu de China, anque na actualidá tamién se cultiva en Corea, Xapón, los Estaos Xuníos d'América, Australia y Europa. 
Crez hasta los 10 m d'altu, los sos biltos son acolorataos. Les fueyes son de 6 a 12 cm de llargor y de 2,5 a 5 cm d'anchor, tienen los marxes serruchaos. Les flores apaecen en primavera y son d'unos 2 cm de diámetru con cinco pétalos ablancazaos. La fruta ye una drupa de 4 a 7 cm de diámetru cola magaya de color mariellu rosada; recuéyese pel branu. Cuando ta dafechu madura, puede comese cruda.
"Prunus salicina" nun se debe confundir col Ume, el nome xaponés pa "Prunus mume", una especie de ciruela emparentada que tamién se cultiva en Xapón, Corea y China. Otru árbol, el "Prunus japonica", ye tamién una especie separada a pesar de qu'el so nome científicu en llatín (japonica) ye paecíu al nome vulgar de "Prunus salicina" (xaponés).
A nivel mundial, la mayor parte de la producción de cirueles xaponeses consumir en frescu. Nel Hemisferiu Norte, les primeres frutes apaecen nel mes de xunetu y suel haber nel mercáu hasta'l mes de setiembre.
Esti tipu de ciruela ye la más abondosa nel mercáu pa consumu directu. Les variedaes de ciruelu européu cultívense muncho menos que les de cirolar xaponesa, y los sos frutos destínense prioritariamente a la industrialización (por casu, pal llogru de cirueles desecadas).
En China usar pa la vienta de fruta caramelizada, con azucre, sal, y llicor. En Xapón, tamién s'utiliza cuando la ciruela ta a mediu maurecer como aromatizante d'un llicor llamáu "shumo shu", en China tamién se fai un llicor colos frutos.
Los frutos (la ciruela) tamién s'usen na Medicina china tradicional.
En China cultívense munches variedaes de "Prunus salicina", dalgunes son híbrides ente esta y otres especies. "Prunus salicina" tamién ta bien estendida nos cultivos de Xapón y Corea. Tamién s'estendió'l so cultivu a munchos otros países. Por casu, ta llargamente cultivada en Australia, y apodera la industria de frutes de güesu n'Australia occidental . La mayoría de les cirueles vendíes como fruta fresco nos Estaos Xuníos y n'Europa son variedaes de "P. salicina". Les antigües variedaes d'esta especie fueron ameyoraes en Xapón y darréu introducíes nos Estaos Xuníos na última metá del sieglu XIX, onde variedaes llograes por socesives meyora d'aquelles introducíes son vendíes nel mercadp actual. Munches d'estes variedaes llograes n'Estaos Xuníos fueron esportaes a otros países incluyíu de nuevu Xapón, el so ancestral llugar d'orixe. Les variedaes asiátiques antigües producen fruta daqué pequeña, ente que les modernes variedaes vendíes en Xapón, Australia, Estaos Xuníos y Europa son más grandes.
N'España esta especie de ciruela sustituyó en gran midida a la ciruela europea.
Los patrones más utilizaos nel cultivu de la cirolar son:
Anque tamién puede ensertase por ser compatible sobre almendro, pescal y otros frutales de güesu. Pero nun se suel usar por nun dar tan bon resultancia como los anteriores.
N'España según el Ministeriu de Mediu Ambiente y Mediu Rural y Marín, en 2006 había 20.520 ha de cirolar. Les principales provincies productores son Murcia con 4.322 ha, Badayoz con 4.050 ha y Valencia con 2.853 ha.
La mayoría de les variedaes de ciruela xaponesa tienen un comportamientu climatéricu, anque esisten cultivares con comportamientu non climatéricu. Les condiciones óptimas de caltenimientu son 0 °C y mugor relativo de 90-95 %. Neses condiciones, la vida en postcosecha varia ente 2 y 5 selmanes, según les variedaes.
"Prunus salicina" describióse por John Lindley y espublizóse en "Transactions of the Horticultural Society of London 7: 239", nel añu 1828. 
salicina: epítetu llatín que significa "sauce". 
Prunus serotina
"Prunus serotina", zrezal negra americanu, "Capulí"; ye un árbol de la familia de les rosácees, orixinaria de Norteamérica del este de Quebec meridional y de Ontario del sur a Texas, la Florida central. Ye una especie del subxéneru "Padus" coles flores en recímanos, y ye un árbol de fueya caduca que crez 15-30 m d'altu.
Les fueyes son simples, de 6-14 centímetros de llargu, col marxe serráu. La fruta tien 1 centímetru de diámetru y ye daqué astrinxente y amarga si cómese fresca, tamién la peracaben los páxaros, pa quien la astringencia nun ye desagradable.
Rellacionar de cerca col capulín de Virginia ("Prunus virginiana"), del que s'estrema poles fueyes más grandes y les cereces, que cuando tán madures son negres, non coloraes. Tamién se confunde col capulín: "Prunus salicifolia" de Méxicu. N'Europa confundir cola zrezal aliso ("Prunus padus"), del cual estrémase poles fueyes, que son brilloses, y les flores, qu'apaecen más tarde ("serotino" significa "tardíu"), unes selmanes dempués de les fueyes. Por eso, en munchos idiomes (francés, italianu, alemán), esta especie llámase zrezal tardida.
El zrezal negra foi introducíu n'Europa nel 1623 como planta ornamental y dende el sieglu XIX foi utilizáu pa la repoblación forestal. Anguaño, la so área de distribución amplióse hasta casi toa Europa y de cutiu entra tantu en competición directa coles especies forestales natives que la flora amenorgar de forma considerable. Les granes d'esta especie son esvalixaes poles aves y pueden permanecer hasta cinco años nel suelu forestal enantes de la guañada. Eso favorez el rápidu espardimientu de la zrezal negra, sobremanera dempués de baltar d'esplotación de los montes.
Suel ser una planta tamién esvalixa n'Andar, en zones de clima templáu como en partes de Colombia, Ecuador y Perú. Na localidá peruana de Cajamarca la planta empieza a floriar y dar frutos nel primer trimestre del añu; l'árbol ye utilizáu en fiestes tradicionales conocíes como "unshas".
"Prunus serotina" describióse por Jakob Friedrich Ehrhart y espublizóse en "Gartenkalender 3: 285", nel añu 1783. 
serotina: epítetu llatinu que significa "tardida" 
Prunus virginiana
Prunus virginiana, el Zrezal de Virginia, capulín o capulin (del náhuatl "capolcuahuitl") ye una especie del xéneru "Prunus", estendida por toa Norteamérica y Méxicu, sacante'l Fondu Sur y l'alloñáu norte. 
Forma un parrotal o pequeñu árbol d'hasta unos 5 m d'altor. Les fueyes son ovales, de 3 a 10 cm de llongura con marxes toscamente serraos. Les flores surden en recímanos en númberu de 15 a 30 a finales de la primavera. El frutu, d'alredor de 1 cm de diámetru varia ente'l colloráu brillosu al negru, con un sabor astringente y ácidu. Cuanto más madura ta la cereza más escuru ye'l so color y menos aceda.
Utilízase medicinalmente na preparación de aguardiente pa tratar enfermedaes de los pulmones, o en xarabes pa solliviar la tos, gripa, o mal d'orín, amás d'usase la corteza, ramos y fueyes pa tratar foria, catarru y fiebre.
Ye un sedante, antiasmáticu, aromatizante, antiespasmódico y sirve pa indixestión.
Ye una planta tóxica siempres si consúmese por demás; les fueyes tienres, la grana y la corteza contienen un glucósido que al ser inxeríu provoca dificultá p'alendar, tiemblos, coma o muerte repentina.
"Prunus virginiana" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum "1: 473. 1753.
Przewalskia tangutica
Przewalskia ye un xéneru monotípicu de perteneciente a la subfamilia Solanoideae, incluyida na familia de les solanacees (Solanaceae). La so única especie: "Przewalskia tangutica" ye orixinaria de China.
Ye una planta herbal glandular y vellosa, con raigaños cilíndricos de 1-2,5 cm de diámetru. Los tarmos algamen un tamañu de 4-30 cm d'altor y en parte atopar so tierra. El peciolu de les fueyes cimeres mide de 2 a 5,5 cm, les fueyes son elíptiques, ovales o en forma d'espátula, de 10-17 × 1-4,5 cm, con vellosidá glandular, glabres o ciliaes. El marxe ye enteru, onduláu o dentáu. La inflorescencia ye axilar con pedúnculos de 2-3 mm y pedicelo de 5-10 mm. La corola, de 2,5 cm, ye de color mariellu o violeta col interior púrpura. El frutu ye una cápsula de 2,1 cm de diámetru, con pequeñes granes (unos 3 mm) de color marrón coritu. Floria ente xunu y xunetu y fructifica de xunetu a setiembre.
Alcuéntrase en zones arenoses alpines o pacionales secos o tierres anubiertes, a una altitú de 3200-5000 msnm, en Gansu, Qinghai, Sichuan y Xizang.
Los raigaños utilícense como medicina pa solliviar tiemblos musculares, dolor ya inflamación.
"Przewalskia tangutica" describióse por Carl Maximowicz y espublizóse en "Mélanges Biologiques Tires du Bulletin (Physico-Mathématique de l'Académie Impériale des Sciences de St.-Pétersbourg) 11: 275", nel añu 1881.
Psacalium decompositum
Psacalium decompositum ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les asteracees.
Ye una yerba qu'algama un tamañu de 1 m d'altor, los tarmos son casi maderizos y con pelillos. Les fueyes tán estremaes y miden hasta 40 cm de llargu. Les sos flores son blanques y tán arrexuntaes en cabezueles.
Orixinaria de Méxicu, habita en clima semiseco ente los 1950 y los 2050 metros. Planta montesa, acomuñada al carba xerófilu y al monte de pinu.
En Sonora emplegar en carecimientos reumáticos y diabetes, pa esto bébese n'ayunes el cocimientu del rizoma, primeramente reposáu, ensin adulzar, asina se preparar nel Distritu Federal, onde tamién se prescribe pal dolor hepáticu.
Los raigaños son tamién consideraes polos tarahumares bien efectives pa curar el reumatismu, con esti propósitu ferver por delles hores, y el líquidu resultante yá coláu tomar a razón d'un vasu toos les mañanes, mientres 3 ó 4 díes.
Los tarahumaras utilizar machucada y fervida mientres 15 minutos, como remediu internu contra los resfríos. Ente que como purgativo, moler nel metate y beber con abondosa agua caliente. Afirmen que ye un purgante bien drásticu y que la so acción tien de ser atayada comiendo atole fríu.
Otros carecimientos nos que s'apliquen los sos usos melecinales son pa les anxines, en neuralxes y úlceres.
Colos raigaños machucaos aplíquense cataplasmes nes feríes.
Nel sieglu XX, el Institutu Médicu Nacional señalar como antineurálgica y antirreumática. Alfonso Herrera Fernández menta qu'esta planta ye utilizada pa solliviar los dolores reumáticos de les articulaciones, especialmente los gotosos, los neurálxicos, aselar pola aplicación "llocu dolenti" de la tintura. Añede, "la cicatrización rápida de les úlceras y de les feríes, favorezse llavándoles con un amiestu de la tintura y agua o cola tintura sola, emplegada como tópicu". Darréu, Maximino Martínez reporta'l so empléu como antidiabético, antidisentérico, antineurálgico, antipodágrico, antirreumático, astrinxente, catárticu, cafalalgias, conxestiones hepátiques y vulnerario. Luis Cabrera de Córdoba la cita de la mesma como antidiabética, antidiarréica, antineurálgica, antirreumática, catártica y vagotonismo. Finalmente, la Sociedá Farmacéutica de Méxicu describir como: antineurálgico, antisépticu y astrinxente.
Esta planta contién un alcaloide, aceite esencial, resina, taníns y glucósidos.
"Psacalium decompositum" describióse por (A.Gray) H.Rob. & Brettell y espublizóse en "Phytologia" 27(4): 260. 1973.
Psacalium peltatum
El Matarique ("Psacalium peltatum"), tamién conocida como ‘maturique’ o ’ maturi’, ye una planta herbal nativa de Sonora y Chihuahua.. 
El raigañu del matarique ye de color marillento con un tarmu semileñoso que mide hasta 1 metro d'altor. Les fueyes son radicales d'una o dos per tarmu, miden hasta 40 centímetros de llargu, que tán estremaes en segmentos agudos de color verde cenizo. Les flores son blanques, con cinco pétalos .
Del tarmu del plante de ‘’matarique’’ estrayer resines, aceites esenciales y tinturas. L'aceite ye utilizáu para neuralxes y dolores reumáticos. La tintura ye utilizada polos indíxenas como untaza tópica pa repulgos yá que funciona como una anestesia por acción local periférica. Na actualidá la creencia popular afirma que tien propiedaes curatibles pa compensar los síntomes de la diabetes, sicasí nun esisten estudios médicos que respuendan por les resultancies. En cantidaes bien altes la planta de matarique puede ser tóxica pal fégadu yá que contién alcaloides pirrolicidínicos,
"Psacalium peltatum" describióse por (Kunth) Cass. y espublizóse en "Dictionnaire des Sciences Naturelles" [Second edition] 43: 461. 1826.
Pseudelephantopus spicatus
Pseudelephantopus, ye un xéneru monotípicu de plantes fanerógames perteneciente a la familia de les asteracees. La so única especie: "Pseudelephantopus spicatus", ye orixinaria de les rexones tropicales d'África y América.
Son yerbes qu'algamen un tamañu de 60-100 cm d'altor. Tarmos erectos, ramificaos, estriaos, escasamente arispios o subglabros. Fueyes subsésiles, llixeramente amplexicaules, fueyes oblongo-obovaos menores o oblongo-espatulaes, de 7-20 cm × 1-5, con 8-11 venes llaterales pareaos, atenuaes na base, marxe enteru o serrucháu, ápiz obtusu o agudu; fueyes cimeres oblongo-llanceolaes, de 2.5-11.5 × 0.5-1.5 cm, atenuaes en dambos estremos. Les inflorescencies dispuestes en espigues terminales. Capítulos en grupos de 1-6. Arreyo oblongo, 10-12 × 4 mm; filarios verde escuros, elípticu-oblongues, de 10 x 2 mm, glandular, 1-nervada, ápiz acumináu o agudu. Floretes: corola blanca, subtubular; lóbulos 5, llanceolaes. Aquenios linear-oblongos. Miriguanos con pocos pelos, de 4 mm, 2 cogordes de cutiu doblaes. Tien un númberu de cromosomes de 2 n = 22 *.
Alcuéntrase nos pacionales en Cantón, (China), Taiwán, Indonesia, Malasia, Filipines, Tailandia, nativu de les rexones tropicales d'África y América.
"Pseudelephantopus spicatus" describióse por (B.Juss. ex Aubl.) Rohr ex Gleason y espublizóse en "Skrifter af Naturhistorie-Selskabet" 2: 214–216. 1792.
quadriflorum" Blanco *"Elephantopus
dubius" Blanco *"Distreptus
spicatus" (Juss. ex Aubl.) Cass.
Pseudobombax ellipticum
Pseudobombax ellipticum ye una especie fanerógama na familia Malvaceae, subfamilia Bombacoideae. Son árboles de los montes húmedos subtropicales. 
Ye un árbol con flores de color rosáu y blancu, de 15 a 30 m d'altu y hasta 1,5 m de diámetru. Floriamientu d'avientu a mayu. Riego regular, reproducción por frada. Ye nativa del sur de Méxicu, El Salvador, Guatemala, Hondures. 
Les flores y la corteza utilizar na medicina tradicional. Les granes contienen un aceite que s'emplega con fines de llume y pa la fabricación de xabón
"Pseudobombax ellipticum" describióse por (Kunth) Dugand y espublizóse en "Caldasia" 2(6): 67. 1943. 
Pseudocedrela kotschyi
Pseudocedrela ye un xéneru monotípicu de plantes fanerógames perteneciente a la familia Meliaceae. La so única especie, "Pseudocedrela kotschyi", crez en valles y zones pantanoses de sabanes arbolaes ente los 120 y 1200 metros d'altitú d'África tropical, dende Senegal hasta Etiopía.
"Pseudocedrela kotschyi" ye un árbol de tamañu mediu que puede algamar los 20 metros d'altor y 2 metros de circunferencia anque davezu nun supera los 9 metros por cuenta de la llimitación que na so crecedera provoquen los frecuentes fueos de la zona de sabana na qu'habita. El so corteza de color abuxada alcuéntrase característicamente fisurada formando un patrón similar a escames. Les ramificaciones son bien profusas y apaecen mui cerca de la base, verticalizando rápido pa formar una corona amplia, con morfoloxía piramidal d'hasta 2 metros de circunferencia. Les sos fueyes moces son plateaes y tornen a color verde col maduror. Estes fueyes son pinnaes con hasta 30 centímetros de llargor. Cada unu de los 6 a 9 foliolos tien el marxe onduláu o dentáu, la punta roma, la superficie pilosa y algama ente 10 y 12 centímetros. Presenta inflorescencies en panícules con flores de color blancu fuertemente fragantes. Los frutos son cápsules erectas bien lignificaes de 7 a 14 centímetros de llargor con dehiscencia apical en cinco valves que permanecen xuníes na so base y que caltienen conexón ente sigo por aciu fibres maderices. En cada unu de los lóculos del frutu prodúcense 5 granes alaes.
Esti árbol ye frecuentemente utilizáu en carpintería por cuenta de la durez de la so madera, similar a la caoba y al so fácil cultivu. Tamién se conoz el so usu como venenu pa fleches en Nixeria y Costa de Marfil.
Na medicina tradicional de los países nos que crez les sos fueyes, corteza, raigaños, tueros y cañes son utilizaes pal tratamientos d'ensame d'enfermedaes. Destaca'l so usu pal tratamientu de problemes cutaneos tales como erupciones o dermatomicosis, de problemes del sistema dixestivu y excretor como hemorroides, retención urinaria, cirrosis, foria, úlceres, meteorismo, dolor intestinal actuando como laxante, depurativu o diuréticu y pa eltratamiento de parasitosis como paludismu, brucelosis, sífilis o tripanosomiasis.
El diclorometano presente nel raigañu actúa contra "Leishmania donovani", el 7-diacetil-7-oxogenunin y el 7-deacetilgenunin tien actividá contra l'anterior parásitu y contra "Trypanosoma brucei rhodesiense", "Trypanosoma cruzi" y "Plasmodium falciparum" y el 7-diacetoxi-7-hidroxi-gedunin contra'l virus VIH.
Los estractos de etanol de les fueyes tienen actividá antihelmítica en rumiantes contra "Haemonchus contortus" y "Ascaris suum".
"Pseudocedrela kotschyi" describióse orixinalmente por Georg August Schweinfurth como "Cedrela kotschyi" y darréu renombrada col nome actual en "Botanische Jahrbücher für Systematik, Pflanzengeschichte und Pflanzengeographie" 22: 154. 1895 por Hermann Harms.
Pseudocydonia sinensis
Pseudocydonia sinensis, comúnmente llamáu marmiellu (o marmellal) chinu o xaponés, ye la única especie del xéneru Pseudocydonia. Ye un árbol caducifoliu o semiperennifolio de la familia de les Rosaceae, nativu del este d'Asia, China.
El marmiellu chinu ta estrechamente rellacionáu col xéneru esti asiáticu "Chaenomeles", onde dacuando s'inclúi como Chaenomeles sinensis, pero difier notablemente en qu'escarez d'escayos, y en que les flores broten desagrupaes. Tamién ta estrechamente rellacionáu col xéneru de marmiellu européu "Cydonia", pero difieren nes fueyes serruchaes.
Crez hasta 10-18 m d'altor, con una corona trupa, y fina. Fueyes alternaes, simples, de 6-12 cm de llargu y 3-6 cm d'anchu, con marxes serruchaos. Les flores tienen 2,5-4 cm de diámetru, con 5 pétalos rosa pálidu y broten a mediaos de primavera. El frutu ye un pomo grande y ovoide de 12-17 cm de llargor con cinco carpelos, esprende un intensu golor duce y madura a fines de seronda.
El frutu ye duru y astrinxente, anque s'allandia y vuelve menos astrinxente al dexase pasar de maduración. Puede usase igual al marmiellu pa faer mermelaes. Tamién crez como planta ornamental nel sur d'Europa.
El so néctar ye bien riquíu poles abeyes.
"Pseudocydonia sinensis" describióse por (George Louis Marie Dumont de Courset) C.K.Schneid. y espublizóse en "Repertorium Specierum Novarum Regni Vegetabilis 3(38/39): 181", nel añu 1906. 
Otres cuatro especies de marmiellu (agora separaes, pero enantes incluyíes nel xéneru "Cydonia") son:
Pseudognaphalium bourgovii
La Manzanilla del ríu (Pseudognaphalium bourgovii) ye una especie de la familia de les asteracees.
Ye una yerba añal qu'algama un tamañu d'hasta 1.5 m d'altor, con fueyes hasta de l0 cm de llargu. Les flores son de color crema, mariellu pálido o café claro y tán en capitulescencies.
Orixinaria de Méxicu. Habita en climes semiseco y templáu ente los 900 y los 2500 msnm. Planta montesa, crez a vera de los caminos, terrenes de cultivu, maizales o terrenes con rastroxos, acomuñada a montes de encino y de pinu.
Ye importante'l so usu nel tratamientu d'enfermedaes respiratories como la tos, bronquitis (Morelos, Sonora), asma y ronquera, empléguense les flores na preparación de los remedios.
"Pseudognaphalium bourgovii" describióse por (A.Gray) Anderb. y espublizóse en "Opera Bot." 104: 147. 1991
Pseudognaphalium: nome xenéricu que vien de la palabra griega "gnaphalon" y significa "guedeya de llana" n'alusión al aspeutu lanudo d'estes plantes y del prefixu llatinu que significa "falsu".
bourgovii: epítetu 
Pseudognaphalium chartaceum
La Cordollobu (Pseudognaphalium chartaceum) ye una especie de la familia de les asteracees.
Ye una yerba qu'algama un tamañu d'hasta 1 m d'altor, con tarmos d'apariencia aterciopelada, y bien arumosos. Les fueyes son allargaes, siéntense aspres nel anversu y nel aviesu aterciopelaes. Les flores ver de color café nes puntes y tán nunes capitulescencies.
Distribúise per Méxicu, onde habita en clima templáu ente los 2550 y los 3900 msnm. Acomuñada a montes de encino y de pinu.
El principal usu melecinal que se fai d'esta planta, nel centru del país, ye contra la tos. Emplégase tola planta preparada en fervinchu xuntu con mercadela, tómase caliente.
"Pseudognaphalium chartaceum" describióse por (Greenm.) Anderb. y espublizóse en "Opera Bot." 104: 147. 1991.
Pseudognaphalium: nome xenéricu que vien de la palabra griega "gnaphalon" y significa "guedeya de llana" n'alusión al aspeutu lanudo d'estes plantes y del prefixu llatinu que significa "falsu", catalogándolo como falto "Gnaphalium".
chartaceum: epítetu llatinu que significa "como de papel"
Pseudolarix amabilis
Pseudolarix ye un xéneru monotípicu de la familia Pinaceae. La única especie, Pseudolarix amabilis (Falsu alerce doráu) ta estrechamente rellacionáu con "Keteleeria", "Abies" y "Cedrus". 
Ye nativu del este de China, desenvolviéndose en pequeñes árees de monte al sur de Anhui, Zhejiang, Fujian, Jiangxi, Hunan, Hubei y este de Sichuan, n'altitúes de 100-1500 m. 
Ye un árbol caducu qu'algama los 30-40 m d'altor con una corona cónica. Les fueyes de color verde brillante son de 3-6 cm de llargor y 2-3 mm d'anchu, con dos bandes d'estomes na parte baxa, les fueyes volver de color mariellu doráu brillante en seronda enantes de cayer. 
Les piñes son distintes, superficialmente paecen una pequeña alcachofa, de 4-7 cm de llargor y 4-6 cm d'anchu, maurecen a los 7 meses de la polinización cuando se desintegran pa llanzar les granes alaes. Los conos masculinos como en "Keteleeria", producir en umbeles de dellos xuntos.
Ye un árbol bien curiosu como planta ornamental para parques y xardinos, ye bien tolerante del calor y mugor del branu creciendo con ésitu nel sudeste de EE. XX. onde otros xéneros nun tienen ésitu. En Europa crez con ésitu na rexón de Mediterraneu con notables especies nel norte de Italia; nel alloñáu norte de Gran Bretaña crecen pero bien amodo por cuenta de los más fríos branos d'aquella rexón.
"Pseudolarix amabilis" ye una de les 50 yerbes fundamentales de la Medicina tradicional china, onde se-y llama "jīn qián sōng" (金钱松).
"Pseudolarix amabilis" describióse por (J.Nelson) Rehder y espublizóse en "Journal of the Arnold Arboretum" 1(1): 53. 1919. 
Pseudolarix: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues: "pseudo" = "falsu" y "larix" = "Larix"
amabilis: epítetu llatinu que significa "qu'inspira amor"
Psidium acutangulum
La guayaba coroniella, guayaba del Pará, Chova, o araca pera ye un árbol de la familia Myrtaceae que'l so frutu de pequeñu tamañu de piel y magaya de color mariellu similar al de la guayaba pero con un sabor mayormente más acedu. Cola so magaya xeneralmente fáense zusmios y mermelaes; el frutu puede consumise crudu pero'l so acidéz ye bien alta.
Ye un parrotal o árbol pequeñu de 6, a 12 m d'altor.
Prefier un clima tropical con abondoses precipitaciones. Crecen a plenu sol o solombra parcial.
Por granes.
Comíes crudes o utilizaos pa les bébores pol so sabor. La guayaba coroniella combínase de cutiu con miel o azucre pa faer una bébora gaseoso, como. Los pulgos de guayaba coroniella contienen compuestos con alta actividá antiosidante.
"Psidium acutangulum" describióse por Mart. ex DC. y espublizóse en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis" 3: 233. 1828. 
Psidium: nome xenéricu que remanez del llatín y significa "granada".
acutangulum: epítetu llatín que significa "con ángulos agudos"
Psidium guajava
El guayabo o guayaba mazana (Psidium guajava) ye una especie de pequeñu árbol perteneciente a la familia de les mirtacees. Trátase d'un árbol bien común en potreros dedicaos al ganáu vacuno, onde tradicionalmente por cuenta de la facilidá que presenten pa ser esguilaos, aproven de frutos a los habitantes de la zona. 
Ye un pequeñu árbol perenne qu'algama los 2-7 metros d'altor con tueru erecto y ramificáu de madera dura. La corteza, de color gris, se descama con frecuencia y presenta llurdios. Les fueyes son opuestes, sencielles, oblongues o elíptiques de color verde claru. Les flores son blanques, grandes, de 2,5 cm de diámetru, axilares y golioses, atópense solitaries o en pequeños recímanos. El frutu yera consideráu una seudobaya (pero güei clasifícase como baya) d'hasta 15 cm de diámetru con magaya rosada y numberoses granes.
Esisten munches variaciones tocantes a los tamaños de los sos frutos, una y bones estos preséntense dende grandes de talla mayor a una naranxa hasta aquellos pequeños como una ciruela, de colores de magaya rosáu intensu, naranxa, blanca y los sos entemedios.
Ye un parrotal o árbol pequeñu natural d'América tropical que s'amontesó n'otres zones tropicales del planeta. Onde se convirtió nuna especie bien habitual en rexones ganaderes del trópicu húmedu por cuenta de la so facilidá de crecedera en potreros dedicaos pa esti fin.
"Psidium guajava" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "[[Species Plantarum 1: 470. 1753. 
Psidium: nome xenéricu que remanez del [[llatín]] y significa "granada".
guajava: [[epítetu]] 
[[Categoría:Psidium|guajava]]
Psidium guineense
Psidium guineense o Guayaba cimarrón, ye una especie de árbol perteneciente a la familia de les mirtacees.
Ye un árbol pequeñu qu'algama un tamañu de 1 hasta de 7 m d'altor. Les fueyes son angostes nos estremos y dacuando los cantos tán enroscaos. Les flores son blanques y los frutos globosos, de color verde-amarellentáu.
Planta aniciaría de Brasil. Presente en clima templáu hasta los 300 metros, acomuñada al monte tropical perennifolio.
En Chiapas, Oaxaca y Veracruz, aprovechar pa tratar diversos carecimientos dixestivos, como la foria, cuando ye líquida con restos de comida, puxo y "tenesmo"; la disentería con sangre y mocu, gases intestinales, vultura y enfermedaes bucales. Utilícense tantu les fueyes como'l frutu o'l raigañu, principalmente fervíes.
"Psidium guineense" describióse por Peter Olof Swartz y espublizóse en "Nova Genera et Species Plantarum seu Prodromus" 77. 1788. 
guineense: epítetu 
Psilopeganum sinense
Psilopeganum sinense ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Rutaceae.. 
Ye la única especie del xéneru Psilopeganum Hemsl. y una de les 50 yerbes fundamentales usaes na medicina tradicional china onde la conoz col nome chinu de: 山麻黄; pinyin: shān má huáng, que nun tien de ser confundíu con "ma huang". Ye nativu de Hubei, provincia central de China, onde ta tratada en peligru d'estinción. Un exemplar esiste nel Xardín Botánicu de Nueva York. 
"Psilopeganum sinense" describióse por (Kiaersk.) Alain y espublizóse en "Memoirs of The New York Botanical Garden" 21(2): 138. 1971. 
Psoralea glandulosa
La Psoralea glandulosa, tamién llamada wallwa, culén o yerba de San Agustín, ye una planta perenne perteneciente a la familia de les fabacees. Ye orixinaria de Mauriciu, Estaos Xuníos y de la mariña oeste de Suramérica, en Chile y Perú.
Ye una planta herbal con raigañu soterrañu perennifolia, semileñosa. Tien un tarmu argutu, ramificáu, semileñoso, qu'algama hasta más de 7 m d'altor, con una corteza estriada de color café. Les fueyes caulinares son peciolaes, opuestes, peninervias, enteres y llanceolaes. Les sos fueyes son caduques y compuestes; con trés foliolos.
Una característica peculiar de les fueyes d'esta planta ye que son puntiaes, esto ye, que presenten puntos, depresiones y fuexos tresllúcidos o coloriaos a los que suma la presencia de glándules. D'ellí la segunda parte del so nome científicu: glandulosa. Les fueyes son altamente arumoses. La inflorescencia ye en forma de recímanu de 10 a 15 cm de llargu. El frutu ye una llegume o vaina seca y monocarpelar que miden de 6 a 7 mm y contién granes dicotiledónees.
Desenvolver de manera montesa o cultivada na sierra peruana. Ye una planta perenne y tien resines, taninos, gomes y aceites esenciales.
Puede utilizase'l so fervinchu como un antihelmíntico y tamién pa la indixestión. La cocción de los cogollos puede ser útil pa tratar la diabetes.
En Chile utilízase la corteza del culén, entemecida con clavu de golor, canela, azucre y aguardiente pa preparar un tragu típicu característicu de los años 1960.
La decocción del cogollu y les fueyes usar pa regular el ciclo menstrual y los sos dolores.
"Psoralea glandulosa" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum, Editio Secunda" 2: 1075. 1763. 
Psoralea: nome xenéricu que remanez del griegu y que significa "más o menos amenorgáu" onde se refier a los puntos glandulares nes fueyes.
glandulosa: epítetu llatín que significa "glandular".
Kalisaya (aimara), gualgua, hualhua, huasha; culén (Chile), yerba de San Agustín.
Psychotria carthagenensis
Psychotria carthagenensis, conocida como Amyruca, alcuéntrase na selva suramericana como sotobosque de parrotales, pertenez a la familia Rubiaceae. Crez dende los trópicos de América del Sur a Méxicu.
Son parrotales qu'algamen un tamañu d'hasta 4 m d'altu, glabros a pubérulos. Fueyes elíptiques, de 6–13 cm de llargu y 2–5 cm d'anchu, ápiz agudu a acumináu, base aguda a cuneada, papiracees. Inflorescencies terminales, glabres a pubérulas, paniculaes, piramidales, con 2 exes secundaries por nuedu o xeneralmente 4 y 2 d'ellos más curtios, pedúnculos 2–4.5 cm de llargu, panículas 2–6 cm de llargu, brácteas triangulares, 0.5–1.5 mm de llargu, pedicelos hasta 2 mm de llargu, flores en címulas de 2–5; llimbu calicino hasta 0.5 mm de llargu, dentáu; corola infundibuliforme, blanca, tubu 2.5–3 mm de llargu, llobos 1–2 mm de llargu. Frutos elipsoides, 4–6 mm de llargu y 4–4.5 mm d'anchu, anaranxaos a colloraos o moraos; pirenos 2, con costielles llonxitudinales.
Contién el allucinóxenu indol alcaloide DMT, ye conocíu principalmente como un ingrediente na enteogénica del té Ayahuasca, anque'l so usu ye menos común que "Diplopterys cabrerana" o'l so pariente cercanu "Psychotria viridis".
"Psychotria carthagenensis" foi descritu por Nikolaus Joseph von Jacquin y espublizóse en "Enumeratio Systematica Plantarum, quas in insulis Caribaeis" 16. 1760.
Psychotria viridis
Psychotria viridis ye una especie botánica de parrotal de la familia del café, Rubiaceae. 
Contién el allucinóxenu enteogénico alcaloide indol DMT (dimetiltriptamina) 0,1–0,61% pesu secu. Conocer primariamente na medicina tradicional precolombina, como un principiu indispensable d'amiestu col fervinchu con ayahuasca, usada en Sud y Centroamérica. 
A pesar de les sos propiedaes psicoactivas, ye llegal en Brasil y Perú onde ye usáu por naciones orixinaries nes sos práctiques relixoses.
Ta estrechamente emparentada cola ecuatoriana "Psychotria carthagenensis", la samiruka (samiruca), y entá s'alderica si son especies separaes.
"Vegetalistas" y sanadores de les rexones amazóniques de Perú, Ecuador, Brasil, Colombia, reconocen distintes subvariedaes de "Psychotria viridis", basaos nel allugamientu de glándules nel viesu foliar.
La ilesia brasileña ayhuasca, Santu Daime, sostien que "Banisteriopsis caapi", unu de los componentes de la Ayahuasca, aprove "fuerza" al té, y la Psychotria Viridis o Chacruna, "lluz". Metáfores posibles daos los sos reconocíos mecanismos d'acción en combinación col inhibidor de la monoaminooxidasa (IMAO) que dexa a la Ayahuasca ser activu per vía oral.
A metá y partes baxes del tarmu, ente los puntos d'insertamientu de los dos fueya opuestes hai una escama horizontal de 0,3-1 mm d'anchu estendida ente les fueyes (o escames foliares) y dacuando conéctase sobre los topes d'eses escames, y a lo llargo d'ellos hai una llinia de finos tricomas, mestos, usualmente pilosos, de 0,5–1 mm de llargu, acolorataos marrones cuando secos. El formatu d'eses estructures ye diagnóstica pa munches especies nel xéneru "Psychotria", non pa los sos especies [i.y., eses estructures estremen "Psychotria" subg. "Psychotria"; otros subxéneros de "Psychotria" escarecen d'esos tricomas. Nos tarmos cimeros de "Psychotria viridis"m tán escurecíos por una estípula, que cubre los tricomes.
Son estructures foliares, que cubren y protexen a les fueyes que vienen brotando y creciendo, depués cayen. Les estípules producir en pares, y la so forma ye distintiva de "Psychotria viridis": de 5–25 × 4–12 mm, elíptiques, anguloses nel ápiz, de texura papilosa a membranácea, ciliaes (i.y., flequillosas) a lo llargo de los marxes cimeros, y longitudinamente en collarín o alaos, a lo llargo de la so metá. Ensin embrgo, la forma y tamañu de la estípula ye abondo variable ente distintes plantes, y tamién depende del estadiu de desenvolvimientu de la estípula, y otros factores como ser si'l tarmu que produz ye reproductivu o vexetativu.
Tien les fueyes opuestes (i.y., en pares a lo llargo de los tarmos), xeneralmente de 5–15 × 2–6 cm, elíptiques o con frecuencia más anchu penriba de la metá, usualmente abruptamente anguloses na base y nel ápiz, papilosas, llises o infrecuentemente con microscrópicos pelos nel viesu, con 5–10 pares de nervaduras secundaries, y nel viesu usualmente con foveolas (ver ítem siguiente). Les fueyes tán suspendíes sobre peciolos xeneralmente de 1–10 mm de llargu. 
Cuando s'ensuguen, les sos fueyes usualmente son grises o acolorataes marrón. Amás les sos fueyes son similares a otres poques spp. del Nuevu Mundu de Psychotria.
Les foveolas son pequeñes bolses nes fueyes más baxes, cerca de la unión de les nervaduras secundaries cola nervadura central. Funcionen como cubierta de diminutos invertebraos como ácaros que viven nes fueyes, y qu'aparentemente seríen simbióticos coles plantes, teniendo protección neses estructures y comiendo hongos ya invertebraos herbívoros qu'estropiaríen les fueyes. Les foveolas (tamién llamaes domatia) estremar en "Psychotria viridis" y n'otres poques especies emparentaes: tienen xeneralmente 1,5–5 mm × 0,5–1 mm na punta
Estes foveolas varien en forma ente distintes plantes, y en númberu de fueyes individuales, y dacuando faltar de delles fueyes. Frecuentemente cada fueya desenvuelve siquier un par de foveolas, que pueden tar cerráu nel ápiz; les foveolas son más numberoses en fueyes de tarmos vexetativos que nos reproductivos.
"Psychotria vidris" seca, contién cerca de 0,1–0,66% de alcaloides; onde aprosimao 99% ye dimetiltriptamina (DMT). Topáronse otros alcaloides: beta-carbolinas y MMT.
"Psychotria viridis" describióse por Ruiz & Pav. y espublizóse en "Flora Peruviana, et Chilensis" 2: 61, t. 210, f. b. 1799.
 * http://www.tryptamind.com/psychotria_viridis.html "Psychotria viridis" chacruna, y la ayahuasca 
Ptaeroxylon obliquum
Ptaeroxylon obliquum ("Sneezewood", qu'en inglés significa "palu de tusida") ye un árbol del xéneru monotípicu Ptaeroxylon, perteneciente a la familia de les Rutácees, de los cítricos. 
Ye un parrotal o pequeñu árbol de cañes baxes, qu'algama un tamañu de 1-16 (-20) m d'altor, ye dioicu, na so mayoría de fueya caduca y floriamientu polo xeneral xustu enantes o cuando apaecen les fueyes nueves, el tueru tien ± 30 cm de diámetru al altor del pechu.
Alcuéntrase nel monte de fueya perenne acomuñáu con "Juniperus, Podocarpus" y en carbaes, y montes abiertos, sobremanera en llugares predresos, tamién nos montes montanos de KwaZulu-Natal (onde l'árbol algama'l so mayor tamañu), cerca del nivel del mar hasta los 2000 m altitú.
Distribúise per Namibia, Botsuana, Suazilandia y Sudáfrica.
Nativu d'África tropical y meridional, la so pervalible madera ye usada particularmente pa corralada y construcción. Ye bien dura y tamién s'usa pa cargar maquinaria y dizse que ye más durable que'l cobre o l'aceru. Los aceites que contién la so madera, según la so durez, convertir nuna escelente lleña que la so quema ye d'una enllargada duración.
Los xhosa fixeron tradicionalmente tosquilé d'ésta pa solliviar los dolores de cabeza
"Ptaeroxylon obliquum" describióse por Ludwig Adolph Timotheus Radlkofer y espublizóse en "Sitzungsber. Math.-Phys. Cl. Königl. Bayer. Akad. Wiss. München 20: 165", nel añu 1890.
Pteris ensiformis
Pteris ensiformis, ye una especie de felechu del xéneru "Pteris", perteneciente a la familia Pteridaceae. Alcuéntrase en África tropical, Asia ya islles del Océanu Pacíficu.
Ye l'ingrediente más común nes bébores de Taiwan que contién distintes compuestos fenólicos: como kaempferol 3-O-α-l-rhamnopyranoside-7-O-α-d-apiofuranosyl-(1-2)-β-d-glucopyranoside
Esta planta ye resistente al arsénicu.
"Pteris ensiformis" ye cultiváu como planta ornamental pa xardinos de clima tropical o subtropical y como planta d'interior.
"Pteris ensiformis" describióse por Nicolaas Laurens Burman y espublizóse en " Flora Indica. . . nec non Prodromus Florae Capensis" 230. 1768.
Pteris: nome xenéricu que deriva de la palabra griega: "Pteris" = "felechu" deriváu de "pteron" = "pluma, nala" y refierse a la forma de les fueyes de munches especies.
ensiformis: epítetu llatinu que significa "en forma d'espada"
Pterocarpus angolensis
Pterocarpus angolensis, ye una especie de árbol perteneciente a la familia de les fabacees. Ye orixinaria d'África.
Ye un árbol caducifoliu qu'algama los 16 m d'altor, cola corteza de color marrón escuru y, de fueyes compuestes brilloses. Nos llugares más húmedos, los árboles algamen cerca de 18-19 m d'altor. Les fueyes apaecen nel momentu de les flores o pocu dempués. Estes son alternes, de color verde escuru, imparipinnaes , con 11-19 foliolos de 2,5-7 cm de llargu y 2-4,5 cm d'anchu. La inflorescencia produz una gran cantidá de flores de color mariellu, naranxa con arume, en panícules de 10-20 cm de llargu; floria en primavera. Nel sur d'África, esto ye polo xeneral namái a la fin de la temporada seca, de cutiu a mediaos d'ochobre. La vaina ye de 2-3 cm de diámetru, arrodiáu de nala circular d'un diámetru de 12.8 cm, y que contién una sola grana.
Alcuéntrase en África, onde se distribúi por Angola, Mozambique, Namibia, Sudáfrica, Suazilandia, Tanzania, República Democrática d'El Congu, Zimbabue y Zambia.
Crez nel sur y l'este d'África nuna amplia gama de llugares onde hai una estación seca qu'oldea cola temporada d'agües. Crez meyor cuando'l clima ye calorosu y llibre de xelaes. El tipu de suelu tien de ser arenosu, fondu y bien drenáu, fasteres predreses onde la precipitación ye cimera a 500 mm per añu. Crez bien n'árees de monte abiertu, tales como'l pandu de Mashonaland en Zimbabue y KwaZulu-Natal, la rexón norte de Suráfrica, onde tien una copa amplia con cañes fuertes, y ye una especie pionera nos montes y marxes de montes. Los meyores exemplares crecen nel zarráu monte de temporada del centru de Mozambique y delles partes de Malawi, onde dacuando se formen mases pures.
"Pterocarpus angolensis" ye l'alimentu de munchos animales, qu'inclúin la caparina "Charaxes achaemenes" n'estáu llarval, esguils , babuinos y monos que s'alimenten de les vaines de granes, que tienen un diámetru d'unos 12 cm. 
Hai munchos usos pa la madera de "Pterocarpus angolensis". La so madera de color marrón ye resistente al barrenador y a les termites , ye durable y tien un arume picante prestosu. La madera apolazar bien y ye bien conocida nel África tropical como Mukwa cuando s'utiliza pa faer muebles calidable que tien un curiosu color marrón-mariellu. Cuidao que la madera nun s'enche o amenorga, ye ideal pa la construcción de canoes.
Valorar pa dellos usos melecinales. Rexistróse pal tratamientu de la tiña, problemes oculares, fiebre d'agües negres , dolores punchantes, la malaria, y p'aumentar el suministru de lleche materno . La paecencia de la cazumbre col sangre llevó a la creencia en supuestos poderes curatibles máxicos relatives a'l sangre. Por cuenta de que tamién ye resistente al fueu, "P. angolensis" dacuando llántense alredor de les cases pa faer un cercu vivu.
"Pterocarpus angolensis" describióse por Augustin Pyrame de Candolle y espublizóse en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis" 2: 419. 1825.
Pterocarpus: nome xenéricu que deriva de palabres griegues llatínizada que signifiquen "frutu aláu", en referencia a la inusual forma de les vaines de granes d'esti xéneru.
angolensis: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Angola.
Pterocarpus erinaceus
Pterocarpus erinaceus ye una especie de árbol perteneciente a la familia de les fabacees. Ye orixinaria del Sahel, rexón del oeste d'África y ye usáu como madera, como planta melecinal y pa la construcción de ferramientes, amás de ser un bon fijador del nitróxenu.
L'árbol crez hasta unos 11 metros d'altor de promediu, cola corteza escamosa y les flores de color mariellu escuru. Los frutos son vaines alaes. 
Montes d'esti árbol pueden atopase nes sabanes del África occidental, pero cada vegada ye más rara, anque se cultiva dacuando. L'árbol tamién crez nos montes del Parque Nacional de Comoé en Costa de Marfil, una rexón xeográficamente cerca del Sahel, pero con un réxime de mugor más alto por cuenta del so allugamientu ente dos grandes ríos. 
"P. erinaceus" crez bien nos llugares templaos d'África d'enllanaes soleyeres con llargues dómines de seca y con quemes frecuentes.
La planta ye l'alimentu de les bárabos del lepidópteru "Charaxes achaemenes".
La madera, que varia de mariellu a coloráu rosáu y marrón rico, ye valorada pa trabayar la madera, y fai bon carbón vexetal y lleña. L'árbol exuda una cazumbre colorada llamada kino , que s'utiliza como colorante. Como lleguminosa, l'árbol dexa al nitróxenu tornar a la tierra, faciéndola más fértil. Estes plantes son deseables nes tierres agrícoles. Amás, la xamasca ye un nutritivu forraxe p'animales de granxa. Malí tien un mercáu activu pa la xamasca de "P. erinaceus", que ta n'alta demanda polos ganaderos d'ovín de carne. L'árbol tien dellos usos melecinales , incluyendo l'amenorgamientu de la supresión de la fiebre y la tos.
"Pterocarpus erinaceus" describióse por Jean Louis Marie Poiret y espublizóse en "Tableau Encyclopédique et Methodique ... Botanique" 3: 162. 1796.
erinaceus: epítetu 
Pterocarpus marsupium
Pterocarpus marsupium, ye una especie de árbol orixinariu de la India, Nepal y Sri Lanka, puede crecer hasta los 30 m d'altor, pertenez a la familia de les Fabaceae, subfamilia Faboideae, tribu Dalbergieae. Conózse-y como vijayasar o kino de la India.
La madera, la resina, fueyes y flores fueron utilizaos pol Ayurveda polos sos propiedaes melecinales; el corazón del tueru utilízase como un astrinxente y nel tratamientu de la inflamación y de la diabetes. Esperimentalmente llográronse resultancies positives en tratamientos de la diabetes mellitus tipu 2.
Un amiestu de les corteces de "Pterocarpus marsupium"; "Mangifera indica", "Shorea robusta" y "Spondias pinnata", ye usada pola medicina tradicional pa la disentería.
"Pterocarpus marsupium" describióse por William Roxburgh y espublizóse en "Plants of the Coast of Coromandel" 2: 9–10, pl. 116. 1799.
marsupium: epítetu 
Pterocarpus soyauxii
Pterocarpus soyauxii (Palu Coloráu) ye una especie del xéneru "Pterocarpus" perteneciente a la familia Fabaceae, ye orixinaria de los trópicos del centru y oeste d'África, dende Nixeria hasta Congo y sur de Angola.
Ye un árbol qu'algama los 40 metros d'altor. El tueru alcuéntrase arrodiáu d'aletes basales. La so corteza ye castaña. La copa ye irregular, con cañes dilataes. Les fueyes son compuestes, alternes y imparipinnaes. Les flores son marielles arrexuntaes en panícules nes axiles de les fueyes. El frutu ye planu y arrodiáu d'una nala membranosa que contién una única grana. 
Árbol típicu del monte virxe guineoecuatoriano, abondosu na rexón de Ríu Muni, al empar que nes rexones de Camerún, Gabón, Zaire y Angola.
Les fueyes son comestibles y contienen una gran cantidá de vitamina C.
L'estractu de la corteza úsase como planta melecinal pa tratar los parásitos de la piel y les infecciones por hongos.
La madera ye bien apreciada pola so durez, ye colorada de primeres y llega a múrpura-marrón al esponese a la lluz, tien una densidá de 0.79 g/cm³. Ye resistente a les termites. La so madera usar pa faer tambores y guitarres.
La madera ye de albura ablancazada y duramen colloráu intensu, ye bien dura anque bono de trabayar, polo que s'emplega n'ebanistería, travieses de ferrocarril, artesanía local, decoración y construcción polo xeneral. La so cazumbre ye utilizada na medicina tradicional.
"Pterocarpus soyauxii" describióse por Paul Hermann Wilhelm Taubert y espublizóse en "Hooker's Icones Plantarum" 24: pl. 2369. 1895. 
soyauxii: epítetu 
Pterospermum acerifolium
Pterospermum acerifolium ye una especie de planta fanerógama pertenecinete a la familia de les malvacees que ye orixinaria del sudeste d'Asia, dende la India hasta Myanmar.
Ye lo más probable que creza de forma natural a lo llargo de les riberes montiegues. Les meyores condiciones de crecedera son un clima secu y depués estacionalmente húmedu, con accesu a la plena lluz del sol. Ye una anxosperma que tradicionalmente incluyir na familia "Sterculiaceae"; sicasí, arrexuntar na familia "Malvaceae" ampliada. Ye relativamente un gran árbol, que crez hasta los trenta metros d'altor. Mayormente ye plantáu como árbol ornamental o de solombra, les fueyes, les flores, y la madera del árbol puede sirvir a una variedá de funciones.
Les fueyes del árbol son palmotiaes de crucería y tienen estípules. Les fueyes crecen alternes. La forma de la fueya puede variar ente oblonga, llargamente obovaes a ovaes. Los cantos de les fueyes son comúnmente dentaos o irregularmente lobulaos. Munches fueyes tienden a inclinase escontra baxo, dando l'árbol l'apariencia de que ta amostalgo, cuando en realidá podría tener una cantidá abonda d'agua disponible. La parte cimera de les fueyes ye de color verde escuru con una testura glabrescente. Les fueyes son aspres y elástiques pa llindar la perda de mugor nun clima caliente. El llau inferior de les fueyes va dende un color de plata pa la oxidación y son pubescente. La corteza del árbol ye de color gris y considérase que ye abondo nidiu. Les pequeñes ramines y una nueva crecedera dacuando pueden paecer plumes y son comúnmente d'un color marrón ferruñosu. Les fueyes tienen una base de fueya peltada, lo que significa que l'insertamientu del peciolu ta nel centru de la fueya.
L'árbol produz flores grandes y blanques en forma de deu na primavera. Les flores empiecen como un llargu biltu, depués dixébrense en cinco sépalos más delgaos a midida que maurecen. Cada sépalu lo pue ser d'hasta 10 cm de llargu. Los sépalos los de la flor enroscar escontra l'esterior y tol estame blancu y oru ta allugáu nel centru. Les flores son nocherniegues y escepcionalmente fragantes, lo que suxure qu'atraen a les polillas pa la polinización. Les flores polinizaes con ésitu producen un frutu en forma d'una cápsula dura. La fruta tien una testura bien aspra y delles vegaes ta cubiertu de pelos marrones. Les frutes pueden tomar enforma tiempu pa dafechu la so maduración; hasta un añu enteru. La cápsula estrémase abrir lliberando una enorme cantidá de "granes alaes." Por cuenta de que toma un periodu tan llargu de reproducción, paez que l'árbol puede tar fuera de competencia con otres plantes de crecedera más rápida. Nun s'atopa llargamente distribuyida o común n'ambientes naturales, pero ye una planta popular en xardinos y paisaxismu.
Les fueyes madures son bien grandes, algamando un llargor y anchor d'hasta treinta y cinco centímetros. Pueden ser utilizaos como platos pa la cena o como embalaxe y almacenamientu envolubrando materiales dientro. Les fueyes tamién pueden sirvir como un métodu primitivu de techos al implementar la prevención de fugues. El viesu pubescente de la superficie de les fueyes dizse que sirve pa detener el sangráu y puede utilizase como yesca como un mediu de provocar quemes. Les flores del árbol pueden tener un arume prestoso ya inclusive puede caltener alloñaos a los insectos. Les flores tamién apurren una serie d'usos melecinales. Un tónicu eficaz puede preparar, amás de ser utilizáu como una cura pa la inflamación, úlceras, problemes d'el sangre, ya inclusive tumores. La madera acoloratao puede utilizase pal tablaje. Por cuenta de que la madera ye blanda, nun se considera que ye bien fuerte. Sicasí, ye increíblemente resistente y daqué flexible, polo que ye perfectu pal tablaje y caxes de madera. L'Árbol inclusive tien una función cultural yá que persones hindús locales empleguen la planta pa fines relixosos.
"Pterospermum acerifolium" describióse por (L.) Willd. y espublizóse en "Species Plantarum. Editio quarta" 3(1): 729. 1800.
Pterospermum: nome xenéricu que deriva de dos palabres griegues, "pteron" y "sperma", que significa "grana alada."
acerifolium: epítetu llatinu que significa "coles fueyes de "Acer".
Flora of China Editorial Committee. 2007. Flora of China (Hippocastanaceae through Theaceae). 12: 1–534. In C. Y. Wu, P. H. Raven & D. Y. Hong (eds.) Fl. China. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis.
Nasir, Y. & S. I. Ali (eds). 1980-2005. Fl. Pakistan Univ. of Karachi, Karachi.
Pteroxygonum giraldii
Pteroxygonum giraldii ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia "Polygonaceae". Ye orixinaria de China. Ye la única especie del xéneru monotípicu Pteroxygonum.
Son yerbes perennes. Tuberosas casi globoses, grandes, de 15 cm de diámetru. Tarmos escaladores, cilíndricos, de más de 3 m de llargu, simples, estriaos, glabros. Fueyes peciolaes, con pecíolu de 3-7 cm, glabres, xeneralmente curvaes cerca de la base; fueya triangular o triangular-ovaes, 4-7 × 3-6 cm, pubescentes nel viesu, el fexe glabro, base anchamente cordada o hastada, poco marxe ciliáu, ápiz acumináu. Inflorescencia axilar, racemosa, de 2-5 cm; pedúnculu llargu, de normal más llargu que les fueyes; brácteas verdoses, estrechamente llanceolaes, de 4-6 mm. Pedicelo 5-8 mm, articulada debaxo de la metá. Periantu verdosu o blancu; tépalos elípticos, 3.5-4 mm. Estambres igualando periantu. Estilos connaos per debaxo de media; capitáu estigmes. Aquenios de color negru-marrón, ovoide, de 1 cm, trigonous, con nales a lo llargo de los ángulos, de 3 cuernos na base. Fl. xunu-agostio, fr. xunetu-setiembre.
Alcuéntrase nes carbes en valles, fasteres; a una altitú de 600-2000 metros en Gansu, Hebei, Henan, Hubei, Shaanxi, Shanxi, Sichuan.
La planta contién el principiu activu annulatin que ye un O-metildo flavonol que s'atopa nos raigaños de "P. giraldii".
"Pteroxygonum giraldii" describióse por Dammer & Diels y espublizóse en "Botanische Jahrbücher für Systematik, Pflanzengeschichte und Pflanzengeographie" 36(5, Beibl. 82): 36. 1905.
Ptychopetalum olacoides
Ptychopetalum olacoides ye una especie de parrotal o árbol de pequeñu porte del xéneru "Ptychopetalum", dientro de la familia Olacaceae. Ye nativu de la selva amazónica de Brasil, alcuéntrase nes sos selves de la zona septentrional. 
Árbol pequeñu o parrotal d'hasta 5 metros d'altu. 
Tien fueyes oblongolanceolaes de color verde brillante. Les sos flores son blanques y pequeñes, con peciolos curtios y dispuestes a lo llargo de los tarmos ente les fueyes. Les sos flores tienen un arume caltriante paecíu al del xazmín.
== Propiedaes Toles partes d'esta planta fueron utilizaes como tratamientu en diversos desordes de salú. Sicasí, la corteza y raigaños son les más riques en principios activos y les principales partes utilizaes.
Tien una tradición histórica d'usu pola población indíxena, pal tratamientu de numberoses dolencies, y dempués del so descubrimientu pal mundu occidental en 1920, fíxose un buecu na medicina herbal d'Europa y Suramérica.
En 1925, publicóse un estudiu farmacolóxicu sobre esta planta, demostrando la so efectividá nel tratamientu de desordes del sistema nerviosu ya impotencia sexual.
En 1930, Penna escribió nel so llibru sobre esta planta y citó esperimentos fisiolóxicos y terapéuticos llevaos a cabu en Francia pol Dr. Rebourgeon, que confirmó la eficacia de la planta na "astenia gastrointestinal y circulatoria", amás d'en la "impotencia sexual".
Por toes estes cualidaes foi introducida en Inglaterra, y alcuéntrase incluyida na British Herbal Pharmacopoeia, onde-y la encamienta pal tratamientu de la disentería y impotencia.
Esta planta ta descrita na Pharmacopeia Brasilera dende 1950.
Contién na so corteza y raigaños abondosos ácidos grasos llibres, aceites esenciales, esteroles y un nuevu alcaloide, que denominaron "muirapuamina".
Los sos principios activos son llargues cadenes d'ácidos grasos llibres, "esteroles cumarínicos", alcaloides y aceites esenciales.
Químicamente, contién: 0,05% muirapuamina, 0,4% grasa, 0,5% alcaloides, 0,6% folbafeno, 0,6% acedu alfa-resínico, 0,7% acedu beta-resínico, 0,5% d'un amiestu de ésteres, incluyendo acedu behénico, lupeol y beta-sitosterol, según taninos, aceites volátiles y ácidos grasos.
Les tribus indíxenes del Brasil inxeren la corteza y raigaños en forma de decocción pal tratamientu de la impotencia o debilidá sexual, trestornos neuromusculares, reumatismu, gripe, debilidá cardiaca, estriñimientu y pa prevenir la alopecia. Tamién s'utilizó externamente nel tratamientu de la paralís y el beri-beri.
Por cuenta del so usu continuu en tol mundu como afrodisiaco y tratamientu de la impotencia, según na helmintiasis, disentería, reumatismu y nes alteraciones del sistema nerviosu central, los científicos siguieron el so estudiu sobre los sos principios activos y propiedaes farmacolóxiques, mientres la década de 1960, llogrando una relación detallada de los sos componentes qu'entá anguaño atópense n'estudiu.
En Homeopatía utilízase como afrodisiaco, tónicu, antirreumático, antiestrés y contra la neurastenia.
La documentación y l'investigación de terceres persones qu'hai disponible sobre "muira puama" alcuéntrase en PubMed. Un llistáu parcial de la investigación publicada de terceres persones sobre "muira puama" amuésase de siguío:
"Ptychopetalum olacoides" describióse por George Bentham y espublizóse en "London Journal of Botany" 2: 377. 1843.
Pueraria mirifica
Pueraria mirifica (Kwao Krua, o Butea Superba) ye una especie botánica de Tailandia y Myanmar.
Les sos tubérculos contienen fitoestrógenos como miroestrol, deoximiroestrol, coumestanes, y úsase pa meyora de mames, en cremes como MiroHealth, Mirifem, St. Herb, Maxi Breast.
Los miroestrol o deoximiroestrol son afayaos solo en "Pueraria mirifica". Son muncho más fuertes que les isoflavones de soya o de trébole coloráu
Usáu en dellos productos cosméticos y suplementos de yerbes onde afirmen diversos beneficios pa la salú de los estractos de "Pueraria mirifica" incluyendo l'aumentu del mambís, amplición de pechos, ameyorar la crecedera del pelo y otros efectos rejuvenecedores. Magar nun hai pruebes científiques de pesu pa sofitar cualesquier d'estes afirmaciones, una cantidá considerable de la investigación científica llevóse a cabu dientro de los últimos diez años en campos tales como la nutrición, endocrinoloxía, farmacoloxía y osteoloxía, ensin nicios concluyentes de que los componentes del "p. mirifica" apurran nengún valor pa la salú humana, según les resultancies de nuevos estudios científicos esperar con interés polos partidarios de dambos llaos d'esti alderique.
"Pueraria mirifica" contién dellos fitoestrógenos incluyíos miroestrol, deoxymiroestrol, daidzein, genistin, genistein, β-sitosterol, stigmasterol, coumestrol, campesterol, mirificoumestan, kwakhurin, y mirificine.
"Pueraria mirifica" describióse por Airy Shaw & Suvat. y espublizóse en "Kew Bulletin" 7(4): 550–551. 1952[1953].
Pulicaria dysenterica
La yerba de gatu (Pulicaria dysenterica) ye una planta de la familia de les asteracees.
Planta viviegu, de 20-70 cm d'altu, ramificada penriba, formando renuevos de nidiu arume. Tarmu de vellosidá llanuda penriba. Fueyes basales peciolaes, amostalgues nel floriamientu. Fueyes caulinares alternes, llanceolaes, de 2-5 cm de llargu, cola base acorazonada hasta en forma de flecha, arrodiando'l tarmu, serruchaes, verdes, aspres pol fai, pol viesu tomentosas de gris. Numberoses cabezueles de 1,5-3 cm d'anchu, semiesfériques. Pedúnculos de les cabezueles de 1,5,2,5 cm de llargu, con un hipsofilo a lo más. Arreyo de delles capes. Bráctees involucrales más o menos punchantes y más o menos llanudes y glanduloses. Lígules marielles doraes, sobresaliendo unos 5 mm del arreyo. flósculos mariellos. Frutos de 1,5 mm de llargu, con 14-20 goches arrodiaes d'una corona membranosa. Floria pel branu.
Mediterraneu y nel norte hasta Europa central. Praderíes húmedes, banzaos, cabianes.
Antihistamínica ( previen el broncoespasmo) y cardioestimulante. Popularmente emplégase como antibacteriana nel tratamientu de les fories y como antidisentérica.
Dosis: Infuso al 2%, 2-3 taces/día dempués de les comíes. Nun tienen d'adulzar se los infusos, teniendo de guardar réxime nel casu de que s'alministre pa tratar fories y disenteríes.
Polienos y poliínos. Flavonoides y acedos fenólicos.
"Pulicaria dysenterica" describióse por (L.) Bernh. y espublizóse en "Systematisches Verzeichnis" 153. 1800.
Númberu de cromosomes de "Pulicaria dysenterica" (Fam. Compositae) y táxones infraespecíficos: 2n=20. 
Pulicaria: nome xenéricu que remanez del llatín "pulicarius" pa "como una pulga"
dysenterica: epítetu llatinu que significa "disentérica".
Pulmonaria longifolia
Pulmonaria longifolia ye una planta de la familia de les boraginacees.
Planta perenne, arispia, cespitosa. Fueyes grandes llanceolaes, estrechaes gradualmente d'un corrto peciolu, enllordiaes de balnco, dacuando de verde. Flores de 8-12 mm, coloraes, depués violetes o azulaes, en forma d'embudu, dispuestes n'inflorescencies más trupes que "Pulmonaria affinis", qu'amás tien les fueyes basales más anches y bien sópito estrechaes en peciolu. Dientes calicinos la metá de llargu que'l tubu del mota.
Gran Bretaña, Francia, España y Portugal. Nel estratu harbáceo de montes caducifolios fundamentalmente atlánticos (pisos montano y subalpino, sobre suelos que siempres caltienen el mugor edáfica, ente'l nivel del mar y 2.000 m. 
Nel New Forest en Inglaterra, "P. longifolia" comparte'l so hábitat col narcisu selvaxe ("Narcissus pseudonarcissus", "Hyacinthoides non-scripta", "Oxalis acetosella" , "Melittis melissophyllum" , anémona ("Anemone nemorosa") y aguileña ("Aquilegia vulgaris"). 
Expectorante, demulcente, remineralizante (silicoterapia) y antigonadotrofra. En etnofarmacoloxía utilízase como antidiarreica, antihemorroidal y como diurética. N'usu tópica como cicatrizante y antiinflamatoria. Parte utilizada:les fueyes. Dosis:Infuso al 2%, 2-3 taces/día, en tratamientos discontinuos. Por contener alcaloides y pirrolizídinicos, eventualmente hepatotóxicos y canceríxenos, la planta hai qu'utilizala con precuru y en tratamientos discontinuos.
mucílagos; poligalacturonanos, arabinogalactanos, ramnogalacturonanos. Flavonoides: rutósido, isoquercitrósido, quercitrinósido, astragalósido, y los sos aglucones (quercetol y kaempferol). Alantoína. Rosaponina. Ácidos fenólicos (acedu ascórbico, ácidu silícico, sales de potasiu y calciu. Taníns. Alcaloides pirrolizidínicos.
"Pulmonaria longifolia" describióse por (Bastard) Boreau y espublizóse en "Fl. Centre France, ed. 3" [Boreau] 2: 460. 1857 
Númberu de cromosomes de "Pulmonaria longifolia" (Fam. Boraginaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=14
Pulmonaria; nome xenéricu que remanez del llatín "pulmo". Nos tiempos de la maxa simpático, les fueyes ovales enllordiaes de "P. officinalis" representaben a enfermedaes simbóliques, pulmones ulceraos y, poro, utilizar en tratar infecciones pulmonares. N'enforma idiomes el so nome común ta acomuñáu al pulmón, como n'inglés "lungwort", n'alemán "lungenkraut", o en gallegu "herba dos bofos" (pulmones de los animales). N'otres llingües de la Europa del Este, el nome común deriva d'una palabra pa miel, y.g. en rusu ""medunitza"" y en polacu "miodunka".
longifolia: epítetu llatinu que significa "con grandes fueyes"
Pulmonaria officinalis
La Pulmonaria officinalis ye una planta herbal perenne perteneciente al xéneru "Pulmonaria". 
Tien un rizoma que s'enfusa dellos centímetros so tierra y sigue un cursu horizontal. En primavera desenvuelve un tarmu de 10 a 30 centímetros. Les fueyes de les rosetes basales tienen un peciolu llargu, son cordaes o ovaes y de ápiz agudu. Les fueyes caulinares son allargaes alternes de superficie rugosa con llurdios blancos, polo que recuerden vagamente a los pulmones. Fueyes y tarmos cubiertos d'una aspra pelusilla.
Les flores, que crecen na punta de cada tarmu, son de color rosa purpúreo tornándose azules cuando s'abrir. El floriamientu dar de marzu a mayu.
Estendida pel Centru y Occidente d'Europa en zones húmedes de ribayos, fasteres, ribazos de montes, terremplénes de caminos, terrenes incultos y en montes. N'España llargamente estendida por tol territoriu en zones húmedes hasta los altos valles de los Pirineos y d'otros montes
Esta planta contién Taníns ente'l 10,27% y 10,67%. Materies grases compuestes d'ácidos estearínico, palmitínico y miristínico. Ácidos resínicos, alcohol cerílico, fitoesterina, flobafeno, azucre invertíu, polisacáridos...
Les cenices son riques en sales de potasiu y calciu, según en acedu silicílicu. Tamién tien una sustanza de calter saponínico que puede provocar hemólisis débiles.
Les partes aérees de la planta en floriamientu recoyer con fines melecinales (sumidaes floríes y fueyes) cortándoles un pocu percima del nivel del suelu y ensúguense a una temperatura non cimero a los 45 °C.
Úsase en forma de fervinchu pal tratamientu de la tos, tos ferina, bronquitis y los dolores de gargüelu y afonía. Amás ye sudorífica, antiinflamatoria y diurética. La decocción al 10 % emplegar en compreses como desinfestante, emoliente y antiinflamatoria de feríes.
Tamién s'encamienta nes fories, hemorroides y afecciones de la bixiga urinaria.
Esta planta, como otres que viven nel Centru y Occidente d'Europa, nun figuren nos escritos de l'antigüedá. La primera noticia sobre ella dar Mattioli na so obra na edición de 1548.
"Pulmonaria longifolia" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 135. 1753. 
officinalis: epítetu llatinu que significa "oficinal, planta melecinal vendida en herbarios"
Punica granatum
Punica granatum, el granáu, ye un pequeñu árbol frutal caducifoliu de la familia Lythraceae, y que'l so frutu ye la granada.
Arbustu o pequeñu árbol d'hasta de 5 m d'altor, caducifoliu, más o menos espinosu, bien ramificáu. Tueru derechu, cola corteza arciada y cañes opuestes, patentes; les moces tetrágonas y dacuando péndulas. Les fueyes, simples, de 1,5-7 por 0,8-2 cm, son ente llanceolaes y oblongues, opuestes o subopuestas –en cañes nueves– o bien axuntaes en fascículos alternos o subopuestos, caduques, subcoriacees, polenques pol fexe, glabres, d'un verde amarellentáu, atenuaes en curtiu pecíolu con un ápiz obtusu, de cutiu arredondiáu –por esceición emarginado–, con glándula terminal (nectariu) pocu evidente. Les flores miden 3-4 cm de diámetru, solitaries, más raramente geminaes o ternaes con un pedicelo d'hasta de 3 mm, acrescente al fructificar. El mota tien 2-4 por 1,5-2 cm; ye campaniforme, coriáceo, gruesu, persistente, granate, glabro, brillosu y segmentos triangulares soldaos, valvares na prefloración, persistentes nel frutu y en númberu variable de cinco a ocho. Los pétalos, de 2-2,5 por 1-1,5 cm, son obovaos, corrugaos, caedizos, de color coloráu intensu (por esceición arrosaos); pueden ser dobles, o más, nos cultivos. El androcéu tien estames de filamentus llargos, acolorataos con anteres marielles. El xinecéu tien ovariu ínfero, totalmente soldáu al hipanto, col estilu filiforme y l'estigma capitáu. El frutu ye en balausta de 5-12 cm, esféricu, coriáceo, acoloratáu o mariellu-acoloratao, coronáu polos restos de los segmentos de la mota, con lóculos en dos verticiloss (raramente trés), d'ordinariu l'inferior con seis lóculos y el superior con trés, toos ellos separaos pol endocarpu membranosu y amarellentáu (tastanas). Les granes, madures y fresques, tienen unos 12-15 por 5-7 mm, cola capa superficial del episperma (exotesta) que ye una sarcotesta -anque hai autores que lu describen como un arilo- constituyida por célules columnares carnoses, tresllúcíes, anguloses, prismátiques, d'un color que va dende'l blancu hasta'l colloráu granate, y ye duce y comestible. Al contrariu, la capa interna de dichu episperma (endotesta) que, n'ausencia de endosperma, arrodia al embrión (oleaxinosu y con cotiledones convolutos) ye esclerosu-cristalifero, calter del orde de los Myrtales. La dispersión de los propágulos ye de tipu endozoocoría, pos les pebíes» de les granes, que contienen el embrión, nun son digeribles y pártense coles fiecessobremanera de les aves.
Subespontánea nos ribazos, cunetes y sebes; indiferente edáfica; crez del nivel del mar hasta los 1100 m. Floria d'abril a xunu.
Orixinaria probablemente de la rexón irano-turania, naturalizóse na zona mediterránea ya introducíu en Sudamérica, Sudáfrica y Australia; cultivada n'árees templaes y subtropicales. Esvalixada, principalmente pel este y el sur de la Península Ibérica y Islles Baleares. Tamién nes Islles Canaries.
Esti árbol ye orixinariu de la rexón que toma dende Irán hasta'l norte de los Himalayas en India, y foi cultiváu y naturalizáu en tola rexón del Mediterraneu incluyida Armenia, dende la Antigüedá. Bien apreciáu nes zones desérticas, yá que ta protexíu de la desecación pola so piel gruesa y coriácea, lo que dexaba que les caravanes pudieren tresportar la so fruta grande distancies, calteniendo les sos apreciaes cualidaes. Testimonios del so consumu recoyer en tolos documentos antiguos.
Los antiguos exipcios preparaben col so zusmiu un vinu llixeru con sabor a artimora.
Hipócrates encamentaba'l zusmiu de la granada contra la fiebre y como fortificante contra la enfermedá.
Los antiguos exipcios yeren soterraos con granaes. Los babilonios creíen que mazcar los sos granos enantes de les batalles facer invencibles.
Los romanos conocieron la granada gracies a los fenicios que la traxeron de Fenicia (aprosimao n'El Líbanu actual) a Roma, d'ende'l so nome científicu de Punica.
La granada tien un mota con forma de corona. Na tradición xudía foi'l diseñu orixinal, qu'inspiró pa faer les corones.
Son los bereberes quien traen la fruta a Europa, y la ciudá de Granada, fundada nel sieglu X, recibió'l so nome por esta fruta.
Munchos pueblos vieron la granada como un símbolu d'amor, de fertilidá y prosperidá:
La granada forma parte del escudu de la ciudá de Tacna, al sur del Perú
Dende 1492 una granada forma parte del escudu de España. Tamién del de Colombia. Son los únicos estaos del mundu con una granada nos sos emblemes nacionales.
Granada, antigua capital del Reinu Nazarí de Granada na Edá Media, ye'l nome de l'actual ciudá española, lo mesmo que de la so provincia. El so frutu ta incluyíu nel escudu d'armes de la ciudá.
La granada ye unu de los símbolos de Rosh Hashaná ("añu nuevu xudíu"). Ye tradicional el consumu de granaes nesta festividá, yá que, coles sos numberoses granes, simboliza la fecundidá. Coles mesmes, créese que la granada ye unu de los frutos que más granes contién, con alredor de 613 granes, simbolizando les 613 mitzvot, deseyando que se multipliquen como les granes d'esti frutu.
La so simboloxía principal de fructificación y fecundidá ye vista dende'l cristianismu na so aguada espiritual, asimilando les sos munches granes a los innumberables efectos de les perfecciones divines.
La granada tamién ta presente en motivos relixosos cristianos, especialmente nes vestidures de los sacerdotes pa les funciones relixoses.
Delles pintures de temática relixosa de Sandro Botticelli y Leonardo da Vinci, utilicen la tema de la granada o del so frutu, como na "Virxe de la granada" de Botticelli. En munches pintures, el Neñu Jesús tien na so mano una granada, como símbolu precursor del so pasión y resurrección. Sicasí, en manos de la Virxe María, representa la castidá.
Pol color del so zusmiu paecíu a'l sangre, na iconografía cristiana va convertir nun símbolu del martiriu. Un martiriu granible, como'l so frutu, llenu de granes. Y por los sos innumberables granes, envolubraes con una dura piel, tener como la mesma representación de la Ilesia que sol so mantu acueye y protexe a innumberables naciones.
Los principales países productores de granada fresca nel mundu alcuéntrase en Mediu Oriente, destacando como principales productores India, China, Indonesia, Bangladex y Exiptu; de toos estos l'únicu principal productor que nun esporta ye China que destina la so producción al so consumu local; otros países que tán amontando la so producción, pero puramente pa la esportación, son Perú, Chile, Arxentina y España, yá que nos sos mercaos internos nun hai vezu de consumu de la granada fresca; en España, que ye'l principal país productor d'Europa, esisten más de 2500 hectárees cultivaes con una producción de 20 000 tonelaes al añu.
Anque la especie nun ye nativa del Xapón, cultívase llargamente nesti país y desenvolviéronse numberosos cultivares. Utilízase llargamente nos bonsái, por cuenta de les sos guapes flores y los tueros retorcigañaos qu'adquieren los exemplares más vieyos.
La fruta cómese fresca, granu a granu, estremando la corteza y les laminuques amargoses (tastanas) que dixebren les celdes (lóculos) onde s'atopen. Ye bien apreciada polos neños. Puede utilizase pa faer sorbetes, bebíes, xarabe de granadina y como ingrediente en platos cocinaos.
Les granaes madures presenten un color coloráu fondu a marrón. Les granaes pequeñes de normal tán seques, maderices, acres y incomibles. Cuanto más grande sía'l frutu, la magaya va ser más jugosa. La epidermis debe de tar bien llisa y brillante, exenta de marques. Dizse que la fruta ta madura cuando primiéndola un pocu emite un ruiu metálico.
El so xarabe utilizar en numberosos platos salaos pa da-yos un toque d'acidez, tal como les "mutabbal", berenxenes enfornaes a la crema de sésamu o ajonjolí, puré de berenxena enfornada al ayu ("baba ganush") y la ("lahm b'ajin") pizza llibanesa con guarnición.
Ta bien espublizada en tiempos recién y ye una de les llamaes "superfrutas" polos compuestos químicos d'acción positiva que tien: ye rica en antiosidantes y potasiu, calciu, magnesiu y vitamina C.
La granada utilizar en paramedicina tradicional: 
Dellos trabayos d'investigación recién suxuren que'l consumu de granaes podría tener efectos beneficiosos pa la salú cardiovascular y la prevención de ciertos tipos de cáncer.
En gargarismos, sollivia la tos persistente, y ye eficaz en casu de fiebre, de fories, de cólicu y puede sirvir tamién de vermífugo. Tien llixeres propiedaes diurétiques y antihipertensivas, Investigaciones recién demuestren que los estractos de granada inhiben el desenvolvimientu de celulas canceroses en cultivos ""in vitro"", la granada y los sos componentes son usaos como terapia alternativa en cáncer de próstata"(9)
Les fibres de la granada, mayoritariamente insolubles, son irritantes y tán contraindicaes nes persones que carecen de divertículos o d'irritación cólica anque son bien beneficioses pa quien son propensos a los estriñimientos o fories y al tránsitu intestinal lentu.
"Punica granatum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 472. 1753.
El nome xenéricu, Punica, provién del llatín "pūnĭcum" y alude a los fenicios, activos impulsores del so cultivu, ente que 
granatum, el epítetu específicu, deriva del axetivu llatinu "grānālos tos", que significa 'con abondosos granos'. Na Antigua Roma denominar al granáu como "punicum arbos" (árbol púnicu) y al frutu como "malum granatum" (mazana granada) o "punicum malum" (mazana púnica). Pliniu'l Vieyu, a mediaos del SIEGLU|I|d|s|1}}, menta nel so "Naturalis hestoria": «En África, pela redolada de Cartago, esiste la "mazana púnica" que dalgunos llamen "granatum"».
En España les más conocíes y comerciales son les siguientes:
Purshia mexicana
Purshia mexicana ye una especie de planta perenne, un árbol pequeñu na familia de les rosácees. Ye orixinaria del oeste-norte de Méxicu, onde se distribúi pola rexón del cordal de Sierra Madre Occidental.
Una variedá distinta que se publicar como "var stansburyana" (pero que tendría de ser "stansburiana" ) y qu'agora se trata como "Purshia stansburyana" atopar nel suroeste de los Estaos Xuníos, centráu na Pandu del Coloráu, rexones de Utah - Coloráu y Arizona - Nuevu Mexico; Tamién en gran parte de los montes al oeste de la Gran Cuenca.
Stenophyllanin A, un tanín, puede atopase en "P. mexicana".
"Purshia mexicana" describióse por (D.Don), Henrickson y espublizóse en "Phytologia" 60(6): 468. 1986. 
Pycnanthus angolensis
Pycnanthus angolensis o calabó, ye la única especie botánica de llanta con flor del xéneru monotípicu Pycnanthus . Ye una planta perteneciente a la familia de les Myristicaceae. Ye orixinaria de África occidental. 
Ye un árbol d'hasta 35 metros d'altor, con tueru de 0,6 a 1 metros de diámetru, rectu, con corteza gris y llisa. La copa ye irregular con cañes llixeramente pendulaes. Tien unos contrafuertes basales bien desenvueltos. Les fueyes son alternes, de 20 a 25 centímetros. Les flores unisexuales en grupos terminales. El so frutu ye una drupa oblonga, acoloratada, con dos valves carnoses que contienen una sola grana.
Árbol propiu del monte primariu y secundariu; bien estendíu dende Guinea Ecuatorial hasta Angola. Común na isla de Bioko y na rexón continental.
La madera ye blanda y por tantu moldiable, llógrense bonos acabaos y pollo utilízase en carpintería interior, moldures, embalaxes, etc. utiliza'l so cazumbre de color coloráu na medicina tradicional. La cazumbre utilizóse pa controlar el sangráu. facer nun lavaojos pal tratamientu de tabayones y filariasis del güeyu. La corteza utilizóse como un antídotu de venenu y un tratamientu pa la llepra, anemia, la infertilidad, la gonorrea y la malaria. estractos de fueyes peracábense o utilicen nun enema pa tratar el edema. Estractos del raigañu utilizar pa tratar infecciones parasitarias, como la esquistosomiasis. L'aceite de grana utilizar pa tratar la candidiasis.
Al igual que la grasa de nuez moscada, la mantequilla de Kombo contién principalmente acedu mirístico, con una alta cantidá de acedu miristoleico, tamién. Contién acedu kombico compuestu únicu, que foi nomáu pol árbol sol sinónimu de nomenclatura, "P. Kombo".
"Pycnanthus angolensis" describióse por (Welw.) Warb. y espublizóse en "Notizblatt des Königlichen botanischen Gartens und Museums zu Berlin" 1: 100. 1895.
Pycnanthus: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues: "pycnos" = "trupu" y "anthus" = "flor", onde se refier a tar densamente floriada.
Pygeum africanum (estractu)
L'estractu lipofílico de cirolar africana (Pygeum africanum Hook) ye un productu d'orixe vexetal que s'utiliza en medicina fitoterapéutica pa solliviar los síntomes de la hiperplasia benigna de próstata, aumentu de volume de la próstata non malinu, pa refaer y aguiyar el texíu glandular prostáticu. Asina mesmu, ameyora los signos funcionales amestaos al adenoma prostáticu.
La cirolar africana ye un árbol nativu de les rexones central y sur d'África, de la familia de les rosácees. L'estractu secu utilizóse dende 1969 en virtú d'observaciones nes que se detectó que delles tribus africanes utilizaben la corteza pulverizao y entemecío en líquidu pa solliviar la nicturia n'homes vieyos. Dende los años noventa empezaron los estudios de los efectos del "Pygeum africanum" al envís de solliviar los síntomes funcionales del adenoma prostáticu.
La planta ufierta dellos principios activos: triterpenos, taníns, acedu ursólico, acedu α-hidroxiursólico, n-docosanol, n-tetracosanol, n-docosil transferulato y β-sitosterol. Sicasí, los principales principios activos son los dos últimos mentaos.
Los analises farmacoquímicos amuesen que los estractos lipofílicos de la corteza cayen dientro de 3 categoríes:
Tien De puntualizase qu'estes acciones y efectos demostráronse por estudios "in vitro", polo que se precisen más estudios n'humanos pa demostrar qu'asoceden de la mesma nel organismu humanu.
Un total de 18 ensayos controlaos asignaos al azar incluyeron 1562 homes que cumplieron los criterios d'inclusión. Nun hubo estudios que compararen el "Pygeum africanum" con intervenciones farmacolóxiques estándar, tales como los bloquiadores alfaadrenérgicos o los inhibidores de la 5 alfa-reductasa. La duración media del estudiu foi de 64 díes. 
En comparanza colos homes que recibieron un placebo, el Pygeum africanum apurrió un ameyoramientu moderadamente grande na resultancia combinada de síntomes urolóxicos y midíes del fluxu, evaluáu por un indicador del tamañu del efectu. Los homes que recibieron l'estractu de Pygeum africanum tuvieron el doble de probabilidá d'informar un ameyoramientu nos síntomes xenerales. La nicturia amenorgar nun 19%, el volume residual d'orina nun 24% y el valor máximu del fluxu d'orina aumentó nun 23%. Los efectos adversos debíos al Pygeum africanum fueron leves y comparables col placebo. La tasa total d'abandonos foi del 12% y foi similar ente'l extrato de Pygeum africanum (13%), el placebo (11%) y otros controles (8%).
Una preparación estandarizada de Pygeum africanum pudiera ser una opción útil de tratamientu de los homes con síntomes acomuñaos a hiperplasia benigna de la próstata. Sicasí, los estudios revisaos fueron de tamañu pequeñu, fueron usaes dosis y preparaciones variaes y, raramente, los pacientes informaron a los científicos resultaos d'eficacia usando midíes validaes estandarizaes. 
Demostróse esperimentalmente qu'el Pygeum africanum tien un efectu antiproliferativo sobre los fibroblastos aguiyaos pol factor de crecedera básica de fibroblastos (FCbF), qu'intervien na patogénesis del adenoma prostáticu. Tien De destacar que l'estractu de Pygeum africanum nun interfier cola actividá hormonal xenital masculina. La eficacia del estractu deber a l'acción conxunta de los componentes del estractu de la corteza. Nun ye posible realizar una cinética por cuenta de que los componentes nun pueden ser siguíos al traviés d'un marcador nin por dosificación biolóxica. De resultes, nengunu de los metabolitos pudo ser identificáu hasta'l momentu.
L'estractu lipofílico de cirolar africana ta indicáu en problemes funcionales causaos pol adenoma prostáticu y nes siguientes situaciones:
Los efectos colaterales suelen ser de calter gástricu; estomagaes, vultura y n'ocasiones puede presentase pruyiciu. 
L'estractu de Pygeum africanum nun tien de ser inxeríu por pacientes femenines. La duración del tratamientu tien de ser de siquier un mes y estendese hasta dos meses. Darréu, ye posible efectuar una repetición del tratamientu cada 6 o 8 meses, de ser necesariu.
L'estractu de Pygeum africanum foi combináu con estractu de Serenoa repens (palma nana americana) o con Urtica dioica (ortiga mayor) yá que se detectó que puede aumentar l'efectu beneficiosu sobre la próstata. Esisten productos combinaos que contienen tantu Urtica dioica como Pygeum africanum. 
Anque esiste producción del estractu ellaborada por marques de llaboratorios farmacéuticos establecíos, tien de faese notar qu'esisten nel mercáu preparaciones fraudulentas o illegales non estandarizaes con precios altos y que nun tener les característiques beneficioses de los productos de llaboratorios establecíos llegales dáu'l complexu procesu d'estracción de les materies primes necesariu pa llograr un fayadizu rendimientu y consiguir una oportuna estandarización. 
Una llista averada d'estos productos, retiraos del mercáu d'España, ye la siguiente:
En México, l'estractu de Pygeum africanum tien el rexistru de la Secretaría de Salú númberu 76318.
En Venezuela, toos les melecines llegales fueron rexistraos nel Ministeriu del Poder Popular pa la Salú.
Pyracantha angustifolia
Pyracantha angustifolia ye una especie de parrotal perteneciente a la familia de les rosácees. 
Les flores son de color blancu y producen pequeños y redondos pomos que pueden ser de color naranxa a colloráu. Estos frutos son astrinxentes y amargos, polo que nun son comestibles pa los humanos, pero son una fonte d'alimentu pa les aves. Les fueyes, frutos y granes contienen cianuru d'hidróxenu, la fonte del sabor amargoso. Los tarmos y les cañes tienen escayos afilaes. Esti parrotal cultivar en patios y xardinos como planta ornamental. Puede utilizase pa faer cobertories pa la seguridá del llar. Esta especie ye nativa de China, pero foi introducida en América del Norte. Trátase d'una especie invasora en Hawaii y n'otres árees.
"Pyracantha angustifolia" describióse por (Franch.) C.K.Schneid. y espublizóse en "Illustriertes Handbuch der Laubholzkunde 1(5): 761", nel añu 1906. 
Pyracantha: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues: "pyr" pa "fueu" y "akantha" pa "escayos" en referencia a'l color de los frutos y los escayos.
Pyrolirion flavum
Pyrolirion flavum ye una especie de llantes herbales, perennes y bulboses perteneciente a la familia Amaryllidaceae. Ye orixinariu del Perú. 
Los bulbos de "Pyrolirion flavum" contienen un inhibidor de la acetilcolinesterasa, llamáu ungeremina que puede ser afechu como tratamientu pa la enfermedá d'Alzheimer. Ungeremina tamién s'aislló de "Nerine bowdenii", "Ungernia spiralis", "Hippeastrum solandriflorum", "Ungernia minor", "Crinum augustum", "Crinum asiaticum" y "Pancratium maritimum".
"Pyrolirion flavum" describióse por William Herbert y espublizóse en "Botanical Register; consisting of coloured" . . . 1821(App.): 37. 1821.
Quassia amara
Quassia amara ye una especie del xéneru "Quassia", utilízase como insecticida, na medicina tradicional china y como aditivu na industria alimentaria.
Ye un parrotal o escasamente un pequeñu árbol, que crez hasta los 3 m d'altor (raramente 8 m). Les fueyes son compuestes y alternes, de 15-25 cm de llargu, y pinnaes con 3-5 foliolos, el raquis de la fueya ye aláu. Les flores producir nuna panícula de 15-25 cm de llargu, cada flor de 2.5 a 3.5 cm de llargu, de color coloráu brillante nel esterior y blancu nel interior. El frutu ye una pequeña drupa de 1-1.5 cm de llargu. 
"Q. amara" ye nativa de Costa Rica, Nicaragua, Panamá, Brasil, Perú, Venezuela, Surinam, Colombia, Arxentina, Guayana Francesa y Guyana. "Q. amara" ye llargamente plantada fuera de la so área de distribución natural.
Na madera una cuota de 0,09 a 0.17% de cuasina detectóse y de 0,05 a 0,11% de neocuasina en plantes de Costa Rica. Cuasina ye una de les sustances más amargoses qu'atopen na naturaleza.
Otros componentes identificaos son: betacarbolinos, beta-sitostenona, beta-sitosterol, dehydroquassins, ácidu gálico, acedu gentísico, hydroxyquassins, isoparain, isoparaines, isoquassins, acedu málico, methylcanthins, methoxycanthins, methoxycantins, nigakilactone A nin-neoquassin , parainfluenza, paraines, quassialactol, quassimarin, quassinol, quassol y simalikalactona D. 
Los estractos de la madera o corteza de "Quassia" actúen como insecticida natural. Pa la agricultura ecolóxica ye de particular interés. Una bona protección demostrar contra distintes plagues d'insectos (por casu, pulgones, escarabayu de la pataca, "Anthonomus pomorum", "Rhagoletis cerasi", gates de "Tortricidae"). Estractu de Cuasina funciona como un insecticida de contactu. Los efectos adversos sobre organismos útiles nun fueron atopaos. 
Alredor de 200 gramos de forgaxes de madera de "Quassia" pónense xuntos con 2 llitros d'agua. Dexar en reposu mientres 24 hores y depués cuezse mientres 30 min. Dempués esléese con 10 a 20 llitros d'agua y utilízase como un esprái L'usu d'aprosimao 3-4,5 kg d'estractu de madera per hectárea paez ser óptima pa embrivir el dañu de "Hoplocampa testudinea" en pumars.
Traditionalmente "Q. amara" utilízase como dixestivu, pa tratar la fiebre, contra los parásitos del pelo ( pioyos , pulgues ) y bárabos de mosquitos n'estanques (y nun estropien a los pexes). 
El componente de simalikalactona D identificóse como un antimalárico. La preparación d'un té de fueyes nueves utilízase tradicionalmente na Guyana Francesa. Los esperimentos amosaron una alta inhibición de "Plasmodium yoelii yoelii" y "Plasmodium falciparum".
Granes y fraes pueden usase pal espardimientu de "P. amara". Nun tolera les xelaes, pero la planta ye parcialmente resistente a la seca. Encamiéntase una gran cantidá de lluz indirecto.
"Castela trabancosa" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum, Editio Secunda" 1: 553. 1762.
Quassia: nome xenéricu que foi otorgáu por Linneo n'honor del descubridor de la planta, el Surinamés llibertu Graman Quassi.
amara: epítetu llatinu que significa "amargosu". 
Quercus ilex
Quercus ilex o Ancina ye un árbol de la familia de les fagácees. Otros nomes vulgares colos que se conoz a la ancina son alguera, o ardina. Ye un árbol perennifoliu nativu de la rexón mediterránea de talla mediana, anque puede apaecer en forma arbustiva, condicionáu poles característiques pluviométriques o pel terrén nel que s'atope.
Ye un árbol de talla media y baxa, que puede llegar a algamar de 16 a 25 metros d'altor. N'estáu selvaxe, ye de copa ovalada de primeres y dempués va enanchándose hasta quedar finalmente con forma arrondáu-estrapada; anque la so copa suel ser podada coles mires d'ameyorar la producción de frutu por aciu la fradadura de olivación, llogrando asina una forma semiesférica. De mozu suel formar matos arbustives que podríen confundise cola coscoja "(Quercus coccifera)" y, n'ocasiones, quedar nesi estáu de parrotal poles condiciones climátiques o edáficas del llugar.
Les fueyes son perennes y permanecen nel árbol ente dos y cuatro años, con una media de 2,7 años. Coriacees y de color verde escuru pol fexe, y más claru y tomentosas pol viesu, tán provistes de fuertes escayos na so contorna cuando la planta ye nueva y nes cañes más baxes cuando ye adulta, escareciendo d'elles les fueyes de les cañes altes. Por eso dacuando recuerda, cuando ye parrotal, al xardón. El viesu de les fueyes ta cubiertu d'una borra abuxao que s'esprende al estregales y pola que puede estremase fácilmente les encinas nueves de les coscojas, que les sos fueyes escarecen d'esi vellu y son d'un verde vivu nel viesu. Estes fueyes, bien dures y coriacees, eviten la escesiva trespiración de la planta, lo que-y dexa vivir en llugares secos y con gran esposición al sol, como la ribera mediterránea.
La corteza ye llisa y de color verde buxu nos tarmos; va escureciéndose a midida que crecen y, alredor de los 15 o 20 años, sedar en toes direcciones, quedando un tueru bien escuru, prácticamente negru.
L'ancina ye, como'l restu de les especies del xéneru "Quercus", una planta monoica, anque presenta ciertu enclín a la dioecia (pies con preponderancia de flores masculines o femenines). Les sos flores masculines apaecen en amentos, densamente arrexuntaos nos ramillos del añu, primero erectos y finalmente colgantes, que tomen un color amarellentáu, depués anaranxáu y, a la fin, al maduror, pardu. Dar por tola copa, anque preferentemente na parte inferior y en dellos exemplares con más bayura que les femenines, polo qu'estos pies son pocu productores de frutos. Les flores femenines son pequeñes; salen aisllaes o en grupos de dos, sobre los biltos del añu y nun pedúnculu bien curtiu, presentando en principiu un color acoloratáu y al maduror un mariellu anaranxao. El floriamientu producir ente los meses de marzu a mayu, cuando la temperatura medio algama los 20 °C y 10 hores de sol diaries, dempués d'un periodu de estrés. La dispersión del polen ye principalmente anemófila, y en menor midida entomófila, durando ente 20 y 40 díes según les condiciones meteorolóxiques. La alogamia ye'l tipu de reproducción más frecuente, ente distintos individuos, anque tamién ye posible la autopolinización con flores masculines del mesmu individuu autogamia. Ye frecuente que se produza hibridación producida por factores como la alogamia, la separación de les flores y les condiciones climátiques. 
Les encinas cultívense principalmente poles sos frutos, les conocíes abiyotes. Son unos glandes de color marrón escuru cuando maurecen (antes, lóxicamente verdes), brillosos y con una cúpula característica formada por brácteas bien apertaes y trupes, que los anubren aprosimao nun terciu del so tamañu. Estrémase tamién de la coscoja el caperuchu de les abiyotes, yá que nésta anubre'l glande hasta la metá y l'esterior ye punchante; non asina n'otres especies de Quercus que les sos abiyotes dacuando son bien paecíes a les de la encina. Maurecen d'ochobre a payares y dellos años inclusive n'avientu, polo que la cayida de l'abiyota puede retrasase hasta xineru, anque ye pocu frecuente. La edá mínima a la qu'empieza a producir ta condicionada poles característiques medioambientales, asitiándose ente los 15 y los 20 años de la vida del árbol.
Como la inmensa mayoría de les fanerógames, la ancina establez relaciones simbiótiques con diversos hongos del suelu formando micorrizas. Delles especies de dichos hongos tales como les del xéneru tuber ("Tuber melanosporum", principalmente), son bien apreciaes en gastronomía. L'altu valor de los mesmos xeneró una industria na que les encinas son inoculaes y sometíes a tratamientos culturales (tubericultura) pa favorecer la formación del ascoma, que ye la conocida viña.
Reprodúcense perbién les encinas por grana (semando les abiyotes), anque tamién se multipliquen por biltos de raigañu y de cepa. Críense bien en tou tipu de suelos y dende la mariña hasta unos 1.500 msnm dacuando más, en forma de parrotal (carrasca o chaparra).
La so área de distribución natural ye'l Mediterraneu, yá que s'atopa en tolos países que lu bordien, pero namái nes zones con clima mediterraneu, yá que cuando'l clima ye más lluviosu y de tipu atlánticu, sustituyir otres especies de "Quercus", como los carbayos, caxigals o sufreres. Asina, n'España resulta ser la especie forestal que más territoriu ocupa: unos 3 millones de hectárees de encinares partíos por tola península y nes islles Baleares, sacante la franxa costera cantábrica onde, ensin aportar a rara, ye muncho menos abondosa que nel restu de la península.
Cultivaes les encinas caltiénense xeneralmente en deveses, nes que s'aprovechen les sos abiyotes p'alimentar al ganáu y la so lleña pa faer un escelente carbón. N'estáu natural, les encinas formen estensos y bien tupios montes xuntu coles demás especies típiques del monte mediterraneu: jaras, cantuesos, yérbaos, uzes, durillos, cornicabras, retames, y un llargu etcétera según les zones.
Amás, estos montes resulten ser el meyor hábitat pa la fauna mediterránea, lo que los convierte n'ideales cotos de caza ya inclusive n'árees de reserva naturales con mayor protección. Tamién forma de cutiu montes mistos, entemeciéndose como especie arbórea con otres, xeneralmente pinos (especialmente carrasco, piñonero y resinero) o enebros. El encinar ye'l principal ecosistema en dellos espacios naturales protexíos: el parque nacional de Cabañeros (Ciudá Real), el parque nacional de Monfragüe (Cáceres), el Monte del Pardo (Madrid), el Carrascal de la Font Colorada (Provincia d'Alicante) o'l de Sierra Madrona (Ciudá Real).
Aparte del usu mentáu de les encinas como recursu ganaderu nes deveses (los gochos alimentaos con abiyotes dan los meyores xamones d'España), esta especie tuvo infinidá d'aplicaciones dende l'antigüedá hasta los nuesos díes.
La so madera ye bien dura y imputrescible, anque malo de trabayar, polo que s'emplega pa fabricar pieces que tengan que soportar gran esfregadura, como en carros, araos, parqués, ferramientes, etc., según en pequeñes obres hidráuliques y na construcción como pilastres o vigues. Amás resulta una escelente lleña pa quemar y pa faer carbón vexetal. Lleña y carbón de ancina constituyíen hasta'l primer terciu del sieglu XX los principales combustibles domésticos n'amplies zones d'España.
La corteza cunta con gran cantidá de taníns, polo que ye bien apreciada nes tenerías para curtir el cueru (especialmente utilizada en Marruecos), y xuntu coles fueyes y abiyotes machucaes prepárase un cocimientu que resulta ser astrinxente y preséu pa desagafar feríes.
Les abiyotes más duces, amás d'alimentar al ganáu, resulten comestibles pa los humanos polo que se comen de cutiu turraes como otros frutos secos, o en forma de farina pa faer un pan daqué bastu.
L'ancina considérase árbol sagráu en numberoses tradiciones. En toes elles, apaez como un símbolu de solidez, llonxevidá y potencia, tantu nel sentíu material como nel espiritual; al igual qu'en llatitúes más septentrionales asocede col so hermanu, el carbayu.
L'ancina ye considerada árbol sagráu, como símbolu de fuerza, solidez y llonxevidá, en distintos ámbitos relixosos de l'antigüedá, consagrada al dios Zeus en Dodona, a Xúpiter Capitolino en Roma o a Perun, de la mitoloxía eslava. Según diverses tradiciones, la clava de Hércules yera de madera de encina, lo mesmo que la cruz onde se crucificó a Xesucristo. Abraham recibe les revelaciones de Yavé cerca d'una encina.
Como árbol autóctonu del Mediterraneu, ta bien afechu al clima d'esta rexón. La área natural de los encinares tuvo habitada dende fai milenios, pobladores que sintieron a la ancina como la esencia del mundu mediterraneu. En Estremadura, nel centru del so escudu asitióse una ancina que representa, más qu'un árbol, una filosofía de vida, una manera de ser nel que l'aprovechamientu de los campos beneficiar del usu racional d'esti árbol. El llabrador de les dehesa nun tien d'escaecer qu'el so mediu de vida vien de les encinas.
L'ancina ye l'árbol más abondosu na península ibérica y n'otres árees del Mediterraneu. Cada añu broten y sumen millones de pies. La primera de les causes de morrina de los pies de ancina ye la conocida como "ensuga de la encina", un síndrome multifactorial caracterizáu por: fueyes que amarillean y cayen de secute; muerte de los renuevos; reacción cola emisión de numberosos biltos adventicios o chupones; y, finalmente, produz la necrosis del raigañu y la muerte. Implicar nesta grave y complexa patoloxía delles especies d'hongos: "Phytophtora cinnamomi", que causa la pudrición de los raigaños, "Hypoxylum mediterraneum", "Diplodia", amás de males práctiques de manexu (fradadures mal practicaes, ensin profilaxis fayadiza o en dómines del añu desaparentes). Ente les plagues qu'afecten a la encina, el so peor enemigu ye la caparina "Tortrix viridana", que destrúi los biltos nuevos y foi confirmada la so presencia en casi tolos encinares de la península ibérica. Amás puede carecer ataques de l'acción taladradora de los bárabos de los escarabayos longicornes pertenecientes a la familia Cerambicidae. Una de la especies más destacaes que representen esta familia, el "Cerambyx cerdo", curiosamente tamién s'atopa protexíu.
Estrémense dos subespecies de la encina, "Quercus ilex" subsp. "ilex" y "Quercus. ilex" subsp. "ballota" (sinónimos d'esta postrera son tamién "Q. rotundifolia" y "Q. ballota"). "Q. ilex" subsp. "ilex" caracterizar por unes fueyes más grandes y lauroides, amás d'espolletar en zones más húmedes (n'España, cornisa cantábrica y Cataluña, fundamentalmente), ente que "Q. ilex" subsp. "ballota" presentar ovales y con cantu más o menos espinosos (sobremanera na base del árbol o n'individuos nuevos) y ye menos esixente na so distribución. De toes formes son frecuentes los individuos con calteres entemedios, especialmente nes zones de contactu de dambes subespecies.
Según la base de datos del IPNI pueden estremase.:
"Quercus ilex" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 995. 1753. 
Quercus: nome xenéricu del llatín que designaba igualmente al carbayu y a la encina.
ilex: epítetu latin 
Alsina, ancina, argallón (agalla), abiyota, carrasca, carrasca clofolluda, carrascal, carrasca negra, carrasco, carrasquera, carrasquilla, chaparra, chaparra de encina, chaparro, chaparro común, charrasco, chavasco, coscoja, encina, ancina común, ancina con fueyes de xardón, ancina d'abiyotes amargoses, ancina d'abiyotes duces, ancina de fueyes llargues y dentaes, ancina de fueyes llargues de bien pocos escayos y blandes, ancina duce, encino, marrasca, matacalles, matacán (en dialectu murcianu ancina nueva), mataparda, matu pardu, matorra, matorra parda, sardón, xardón.
L'ancina crez por demás adulces. Cuando se semen abiyotes, granen fácilmente a los pocos meses, pero la moza ancina va tardar, de normal, dellos años, inclusive décaes, n'algamar 1 metro d'altor. N'esposiciones avesees la crecedera ye más rápidu, pudiendo llegar hasta los 10 cm añales.
Suelse preferir la llantadera d'abiyotes directamente nel terrén al tresplante, yá que nun ye una especie que respuenda bien a los cambeos de sustrato. Tresplantar tienen un porcentaxe de baxes o marras abondo alto, ente que les abiyotes que granen con ésitu dan llugar a encinas prácticamente indestruyibles. Al faer el cálculu d'abiyotes a semar, hai que tener en cuenta que numberoses especies animales alimentar d'elles y pueden amenorgar considerablemente les nueses cifres.
Otra vía ye la rexeneración natural. El glayu ye un córvidu qu'esvalixa abiyotes a distancies d'hasta 2 km. Munches d'eses abiyotes son darréu consumíes, pero una bona cantidá puede llegar a granar y crecer. Pa favorecer l'acción de los glayos ye importante la esistencia de pinares o otros montes pa la so nidificación, según la esistencia de finxos visuales (árboles, roques...) que l'ave va utilizar como guía pa esconder les abiyotes. Obviamente, pa esto tamién tien d'haber encinas adultes cercanes actuando como fonte d'abiyotes.
L'ancina foi propuesta como "árbol nacional d'España" pol conocíu especialista en árbol Rafael Moru, qu'indica como principal problema la so presencia escasa en Galicia y nula nes Canaries.
Quercus infectoria
Quercus infectoria, ye una especie de carbayu que ta estrechamente rellacionáu col carbayu cerris, clasificáu con él na "Sección Cerris", una sección del xéneru caracterizada por tener biltos arrodiaos de pelos nidios, con puntes de pelos nos lóbulos de la fueya, y les abiyotes que maurecen nunos 18 meses.
"Quercus infectoria" crez al Asia Menor (Iraq, Kurdistán, Turquía), Chipre, Grecia, ya introducióse en Europa en 1822.
Puede llegar a los 5-6 m d'altor, de cutiu ye un parrotal pequeñu de menos de 2 m d'altu. La corteza ye de color gris y escamosa, estriada, y les ramines con fueyes caduques pubescentes. Les fueyes de 3-8 x 1,5-5 cm, semiperennes, coriacees, oblongues, base arrondada dacuando cordada; ápiz obtusu, marxe dentáu con 4-9 pares de dientes) o crenado-dentada, de cutiu onduláu o lobuláu raramente, ensin pelo, brillante percima, más pálidu per debaxo o glauca, glabra o con dellos pelos estrellaos, en realidá bien polimorfes, les fueyes na base de les cañes suelen ser enteres, con 5-11 pares de venes, les venes entrepolares presentes; peciolus cilíndricos de 1 cm de llargu. Les flores son monoices (flores individuales masculines o femenines, pero ambos sexos alcuéntrase na mesma planta) y son polinizaes pol vientu. Les abiyotes son solitaries o en pares, son mucronaes, ovoides allargaes, 2-3,5 cm de llargu, 1,8 cm de diámetru, glabros, de color marrón claru brillante, hemisférica o subcònica de 0,7-1 cm d'altu x 1,5 a 1,8 cm de diámetru, con llanceolaes.
"Quercus infectoria" crez a 1800 m sobre'l nivel del mar. Prefier suelos pesaos ​​(magrizos) y con un pH fayadizu (suelos acedos, neutros y básicos "alcalinos"). Puede crecer en semisombra (lluz de montes) pero nun tolera la solombra. Prefier suelos húmedos. Tolera los fuertes vientos y les xelaes, pero non a la esposición marítima.
La corteza y les abiyotes son astrinxentes. Utilizar nel tratamientu del impétigo y eczema. Cualesquier agalla producíes nel árbol son fuertemente astrinxentes y pueden utilizase nel tratamientu d'hemorraxes, foria crónica, disentería, etc.
La tintura facer de les agalles riques en tanín. Les agalles son causaes ​​pola actividá de la mosca "Cynipid Cynips tinctoria". Les agalles contienen 36-58% de tanín. Un estractu de les agalles entemecer con sulfatu ferroso xuntu con una goma y el colorante pa faer la tintura.
"Quercus infectoria" describióse por Guillaume Antoine Olivier y espublizóse en "Voi. Emp. Othoman" 1: 252. 1801.
infectoria: epítetu llatíno
Quercus laurina
Quercus laurina, ye una especie de árbol perteneciente a la familia Fagaceae. Ta clasificada na Sección Lobatae; del carbayu coloráu de América del Norte, Centroamérica y el norte de América del Sur que tienen los estilos llargos, les abiyotes maurecen en 18 meses y tienen un sabor bien amargoso. Les fueyes suelen tener lóbulos coles puntes afilaes, con goches o con escayos nel lóbulu. Se hibrída con "Quercus affinis".
Ye un árbol qu'algama un tamañu de 4 a 20 m d'altor, dacuando más altu, coles sos cañes cubiertes de pelillos. Les sos fueyes que tienen un soporte curtiu, daqué ríxides, allargaes y terminen en punta, col so cantu engrosáu o dentáu y dambes cares polenques. La cara d'inferior tien guedeyes de pelos nes axiles ente les venes llaterales y el nerviu central. Les flores tán solitaries o en grupos de 3. Los sos frutos son abiyotes solitaries o en pares, casi redondes.
Especie orixinaria de Méxicu, que crez en clima templáu ente los 2600 y los 2700 msnm. Ta acomuñada a montes de encino y de pinu.
Nel Estáu de Méxicu y Morelos ye común usar esta planta pa “amacizar los dientes fluexos” y evitar el sangráu de les melles. Con esti propósitu, fáense enxagües bucales col fervinchu de la corteza más güesos d'aguacate o de zapote (spp. n/r), úsase delles vegaes al día; o bien, aconséyase a cencielles mazcar la corteza fresca del capulincillo.
Encamiéntase l'empléu d'esta planta pa tratar la foria, afecciones de los reñones, tos, sarna, hemorraxa, o en casos de "ataque" (asemeyáu al plasmu "hai mareos, somnolencia y aformiga el cuerpu").
La Sociedá Farmacéutica de Méxicu, nel sieglu XX señalar para asma y como estimulante.
"Quercus laurina" describióse por Aimé Bonpland y espublizóse en "Plantae Aequinoctiales" 2: 32, pl. 80. 1809. 
laurina: epítetu latin que significa ;Sinonimia: 
Encino blancu, encino de fueya ancha, encino lloréu, encino laurelillo. 
Quercus libani
Quercus libani, ye una especie de carbayu perteneciente a la familia de les fagácees. Ta estrechamente rellacionáu col carbayu cerris, clasificáu con él na "Sección Cerris", una sección del xéneru caracterizada por tener biltos arrodiaos de pelos nidios, con puntes de pelos nos lóbulos de la fueya, y les abiyotes que maurecen nunos 18 meses.
Ye una especie de carbayu orixinaria del Mediterraneu oriental, en Asia occidentalsobremanera n'El Líbanu, al este de Turquía y el norte de Iraq y de Irán.
"Quercus libani" ye un árbol caducifoliu qu'algama un tamañu de 8 metros d'altor. La fueya caduca ye delgada, allargada y con frecuencia asimétrica, la so base ye redonda y la so punta ye llixeramente apuntiada. Nel estáu adultu'l llau cimeru de la fueya ye de color verde escuru y el llau inferior ye de color verde maciu. Les flores son monoices pero les flores de dambos sexos atopar nel mesmu árbol y son polinizaes pol vientu. L'árbol produz abiyotes que crecen hasta unos 2 cm a 3,5 cm de diámetru. El so llargor ta mediu cubiertu pola copa.
La madera de carbayu d'El Líbanuye bien dura y resistente al ataque d'insectos y hongos y utilízase nes obres de construcción.
Les abiyotes son bien amargoses por cuenta de les altes concentraciones de taníns, esti sabor amargoso pue ser lixiviáu por llavadura de les abiyotes n'agua corriente, pero esto fai que se produza la perda de munchos minerales beneficiosos.
Les abiyotes pueden ensugase y moler nun polvu y utilícense pa entestar guisos y pueden entemecese con ceberes pa la fabricación de pan. Les abiyotes amargoses turraos pueden ser usaos ​​como un sustitutu del café.
Les agalles producíes poles bárabos de distintos insectos que pueden atopase nos árboles tienen concentraciones especialmente altes de tanín, son altamente astrinxente y utilízase nel tratamientu de la hemorraxa y foria. el tanín de les agalles tamién s'utiliza como colorante.
"Quercus libani" cultívase y llántase como un árbol ornamental en xardinos, parques, y proyectos pa la restauración del hábitat. Tien ésitu, al ser resistente a la seca, en xardinos paisaxísticos. El carbayu d'El Líbanu puede crecer nun mediu magrizu o suelos bien magrizos, ensin preferencia pola acidez del suelu. L'árbol puede crecer na lluz solar directa y semi-solombra. Puede soportar vientos fuertes, pero nes esposiciones marítimes non salaes.
El carbayu d'El Líbanu nun tolera bien les perturbaciones radiculares, polo tanto los árboles de paisaxe nun tienen de mover se una vegada plantaos, o tresplantaos de hábitats nativos. Les abiyotes semaes "in situ" van producir los meyores árboles, cola tasa de crecedera y la tolerancia a la seca enraigonada. Les abiyotes sémense a midida que maurecen. Les abiyotes pierden la so viabilidá si ensúguense, polo que tienen de caltenese nun llugar húmedu y frescu, protexíu d'el royedores hasta la llantadera.
La foyarasca de la encina d'El Líbanu utilízase como control de plagues biolóxicu como empuste d'insectos herbívoros pa la protección d'otres plantes. Les sos fueyes asitiaes como multi capa alredor de les plantes vulnerables repele conducentemente a los cascoxos, baboses y viermes. Les fueyes fresques pueden tornar la crecedera de la planta, polo que nun s'utiliza directamente dende l'árbol. Al ser de fueya caduca, muncha foyarasca beneficiosa producir na seronda.
"Quercus libani" describióse por Guillaume Antoine Olivier y espublizóse en "Voi. Emp. Othoman" 2: 290. 1801.
libani: epítetu xeográficu qu'alude al so localización n'El Líbanu.
Quercus lusitanica
Esti carbayu, Quercus lusitanica emparentáu colos caxigals: de nome polémicu, qu'habita en Galicia (concretamente, en Carnota en La Coruña), centru y sur de Portugal y provincies de Cádiz y Málaga y Rif norteafricano; ye un parrotal qu'algama a lo sumo 2 m d'altor y tien les fueyes como un caxigal, pero con un peciolu bien curtiu, de menos de 4 mm, que dacuando pierden el pelo de la cara posterior, de les fueyes. Recibe'l nome de quejigueta y críase nes carbes y llombes de clima nidiu, frecuentemente sobre suelos arenosos y n'ambiente de sufreral.
Ye un parrotal estolonífero que raramente supera los 3 m d'altor y que frecuentemente nun pasa de ser un matu de 30 cm d'altor; la corteza cenicientu-ablancazada, llisa; ramines tomentosas o glabrescentes y en tal casu de color castañu; yemes 1,5-3 mm, pubescenteso glabres, con escames ciliolaes. Fueyes 2,5-12 × 1,2-5 cm, subcoriacees, marcescentes, d'elíptiques a elípticu-obovaes, enteres nel 1/3-1/2 basal,dentáu-llobaes nos 1/2-2/3 superiores, les moces tomentosas, les adultasverde-escures y glabrescentes pol fexe y ± cenicientes, con tomento curtiu, pol viesu; nervios secundarios 5-8(9) pares; ensin nervios sinuales; peciolu1-3,5(5) mm, tomentoso. Amentos masculinos 3-5 cm, de raquis arispiu, glabrescente; periantu de lóbulos obtusos, pubescentes. Estilos curtios y erectos,sópito dilataos n'estigmes gruesos truncaos nel ápiz. Aqueniu de 10-16 × 8-12 mm, de color castañu, sésil o con pedúnculu d'hasta 15 mm, ríxidu y tomentoso; cúpula 7-12 × 10-18 mm, d'escames ováu-triangulares, tomentosas,les inferiores xeneralmente xiboses.
Alcuéntrase ente sufrerales o pinares y carbes, sobre suelos xilizos, sobremanera nos suelos arenosos y zones de clima nidiu; a una altitú d'hasta 600 metros na Península Ibérica y Marruecos. Andalucía occidental; C y S de Portugal, franxa occidental, enfusando pol valle del Tayo hasta'l S de la Beira Baixa; bien rara en Galicia.
Les agalles son astringentes, y fueron utilizaes en casos de disentería crónica, foria, hemorraxes pasives, y en casos d'envelenamientu por estricnina, veratrina, y otros alcaloides vexetales. 
"Quercus lusitanica" describióse por Jean-Baptiste Lamarck y espublizóse en "Encyclopédie Méthodique, Botanique" 1: 719. 1785. 
Númberu de cromosomes de "Quercus lusitanica" (Fam. Fagaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=24
Quercus palustris
Quercus palustris (carbayu palustre americanu o carbayu de los banzaos) ye un carbayu dientro de les numberoses del xéneru "Quercus", Sección "Lobatae" (sinónimu: subgen. "Erythrobalanus"), perteneciente a la familia de les fagácees.
Ye nativu del este de Norteamérica, del oeste de Connecticut al este de Kansas, sur de Xeorxa, esti de Oklahoma; tamién ye reinal del estremu sur de Ontario, Canadá. El "carbayu palustre" afíxose bien al mediu ambiente de Australia (onde foi introducíu) y ta dafechu tremáu nel Continente australianu especialmente nos estaos más frescos del sur como Victoria y Nueva Gales del Sur. Afíxose tamién al clima d'Arxentina principalmente na rexón del Ríu de la Plata.
Ye un árbol medianu deciduo que crez hasta 25-30 m d'altor y con un tueru que llega a 1 m de diámetru. La copa ye cónica ancha cuando moza, con numberoses y pequeñes cañes radiales del centru. Cuando vieyu, delles cañes cimeres fáense bien grandes y la central piérdese, mientres les de más embaxo gradualmente aparren. Ye característica de la especie la particular organización de les cañes: les inferiores apunten faía embaxo, les medianes quédense horizontales y la cimeres son casi verticales.
Fueyes de 5-16 cm de llargor, y 5-12 cm d'anchu, lobulaes, con cinco a siete lóbulos, con fondes sinuosidaes ente los lóbulos. Cada lóbulu tien 5-7 pequeños escayos. La fueya ye mayormente glabra, sacante por un bien característicu penachu naranxa pardu claru nel viesu, onde cada vena del lóbulu xunir a la vena central. Les abiyotes, de cúpula (calibio) discoidal, plana y escamosa, son sub-esfériques, de 10-16 mm de llargor y 9-15 mm d'anchu, verdes y al maurecer pasen a pardu maciu, dempués de 18 meses de la polinización; la piel ye bien amargosa. 
Nun ye un árbol bien llonxevu, non más de 90 a 120 años. Ye naturalmente un árbol de banzaos, y desenvuelve un raízdifusa, superficial y fibrosa, a diferencia d'otros carbayos, que tienen una bien fuerte y fonda. Se confinea a suelu acedu, y nun tolera suelu caliar, crez a baxa altitú, non más de 350 msnm. 
Una traza de la especie (compartíu por otres poques especies de carbayu, y tamién delles "Fagus" y "Carpinus") ye la retención de fueyes pel hibiernu poles plantes nueves, per debaxo de los 6 metros d'altor, mientres los exemplares adultos perder. Como en munches otres especies de carbayos, les sos fueyes muertes permanecen nel árbol per munchos años.
Esti carbayu ye unu de los más populares árboles ornamentales n'Estaos Xuníos. El sistema radicular fibrosu facer bono de tresplantar, y tamién baratu d'arrobinar, comparáu con munchos otros carbayos. Sicasí, por cuenta de la so adaptación a mugor, acidez, puede sufrir una condición estresante de "clorosis de fierro", onde la xamasca tórnase amarellentáu, al llantalo en suelu secu, alcalín, y probe en fierro. Les cañes decumbentes pueden ser un problema al interferir el pasu de tráficu y de peatones.
La madera ye xeneralmente comercializada como carbayu coloráu, pero ye significativamente d'inferior calidá, más débil, frecuentemente con munchos y pequeños nuedos.
Esti carbayu ye l'únicu que comen les gates de la camparina "Bucculatrix domicola".
"Quercus palustris" ye una especie importante nel tipu de cubierta del monte, que s'atopa en tierres baxes y dellos sitios de tierres altes a lo llargo de la parte central de la gama del carbayu. Especies acomuñaes nesti tipu inclúin el pládanu coloráu ( "Acer rubrum ", llamera americana ( "Ulmus americana" ), tupelo negru ("Nyssa sylvatica" ), carbayu blancu de los banzaos ("Quercus bicolor"), carbayu sauce ("Quercus phellos"), carbayu overcup ("Quercus lyrata" ), fresa roble ( "Quercus macrocarpa" ), el fresnu ( "Fraxinus pennsylvanica" ), Nuttall carbayu ( "Quercus nuttallii" ), carbayu castañu de banzáu ("Quercus michauxii" ), y el nozales ( "Carya laciniosa" ) y ( "Carya ovata"). "Quercus palustris" y liquidámbar ( "Liquidambar styraciflua" ) varien nes sos proporciones relatives nesti tipu de cobertoria. Grandes árees de carbayu casi puru producir nos "pisos de carbayu" dende'l glaciar de monte hasta los llanos o nes tierres baxes del Ohio baxu y central, valles del ríu Mississippi.
"Quercus palustris" ye una especie acomuñada del pládanu americanu nes tierres baxes a lo llargo de los ríos Ohio, Wabash, Mississippi, Missouri. Una variante d'esti tipu, pládanu-American elm pines carbayu liquidámbar plata, atopar a lo llargo de los principales ríos nel sur de Illinois ya Indiana.
"Quercus palustris" tamién en tierres baxes mal drenaes nel norte de Ohio ya Indiana, xuntu col pládanu plateáu ( "Acer saccharinum" ), carbayu del banzáu blancu, sicomoru ( "Platanus occidentalis" ), tupelo negru, álamu y oriental ( "Populus deltoides" ).
"Quercus palustris" describióse por Otto von Münchhausen y espublizóse en "Der Hausvater" 5(1): 253. 1770. 
palustris: epítetu latin que significa "de banzaos".
Quercus salicina
Quercus salicina ye una especie de carbayu que s'atopen en Xapón, Corea del Sur y Taiwán.
Ye un árbol de fueya perenne que puede crecer hasta los 17 m d'altor. Les cañes son delgaes, grises y ensin pelos. Les fueyes miden 7-12 por 1,5-3,5 cm, coriacees, elíptiques, oblongues a llanceolaes. El ápiz ye acumináu a caudáu, la base arrondada o aguda, el marxe con pequeños dientes con forma d'aresta, de color verde brillante percima, fariñenta y con pelos simples postraos per debaxo , pero polo xeneral glabrescentes, con ente 11 a 13 pares de venes secundarios a cada llau del nerviu central, que s'estiende en dientes de sierra, venes terciaries pocu visibles a escurecíes per debaxo. El peciolu ye glabro d'ente 1,5 a 2 cm de llargu. Les flores salen ente abril y mayu. Les inflorescencies femenines d'ente 2 a 2,5 cm de llargu, teniendo 6 o 7 cúpules. Les cúpules faen de 1 a 1,5 cm de llargu y 1,2 cm de diámetru y son delgaes (menos de 1 mm). Tantu nel interior como nel esterior la paré ye aterciopelada y abuxada. Les abiyotes son de 1,7 a 2 cm de llargu y 1,5 cm d'anchu, elipsoidales, ensin pelo, cerráu media per taza, taza d'ente 1 a 1,5 cm de llargu y 1,2 cm de diámetru y delgaos (menos de 1 mm), nel interior y l'esterior gris aterciopelada, con 6 o 8 aníos concéntricos denticulaos. El repulgu ye plana de 5 mm de diámetru, el estilopodio persistente ye grande, con tres anillos. Les abiyotes maurecen ente setiembre y ochobre del añu siguiente.
Ye reinal nel centru y norte de Taiwan onde crez ente los 1100 a los 2600 m d'altitú, en suelos duros, nos montes de montes perennifolios de fueya ancha.
Les bárabos de "Arhopala japonica", de "Acrocercops vallata" y "Marumba sperchius" alimentar de "Q. salicina".
Stenophyllanin A, un tanín, y otros galatos de acedu quínico pueden atopase en "Q. stenophylla". El triterpeno friedelin tamién puede aisllase de les fueyes de los árboles.
"Quercus salicina" describióse por Carl Ludwig Blume y espublizóse en "Museum Botanicum" 1(20): 305. 1850. 
salicina: epítetu latin que significa "como'l sauce".
Quillaja xabonera
El quillay (mapudungun "küllay"), (Quillaja xabonera) ye un árbol reinal de la Zona Central de Chile. Hai poblaciones que lleguen hasta los 20 m d'altor. Habita n'ambientes secos y suelos probes.
El quillay ye un árbol perennifolio, de 15 a 20 metros d'altor. Corteza de color gris-cenicienta.
Fueyes alternes, glabres, ápiz agudu y base obtusa, de color verde polencu claro, cantos casi enteros con 4-8 dientes.
Flores verde-ablancazaes, hermafrodites, pentámeras, de forma estrellada. 5 pétalos, 5 sépalos, 10 estames y 5 ovarios.
Frutu: cápsula de forma estrellada, nel so interior munches granes alaes.
Potencial como especie pa programes de reforestación en suelos grebos. Utilizáu llargamente como ornamental. Otros usos son como insecticida de polillas, espumante de bébores y aditivu de películes fotográfiques.
Fonte de glicósidos de saponinas comerciales. Preparaos oficinales y tradicionales, por cuenta de que la esportación de les mariñes pacífiques escontra Europa pasaba por Panamá, denominóse-y corteza de Panamá. Dende Chile espórtase la corteza y estractu de quillay escontra Europa y Estaos Xuníos. Güei investíguense nuevos usos y aplicaciones.
introducióse-y como ornamental en California. En España aclimatóse perfectamente anque ye bien raru atopalo. Tolera alredor de -12° C.
N'agostu del añu 2010 publicar en Chile la novela pa neños, de Diego R. Guzmán, que lleva de nome "Quillay". El llibru xira en redol a una tierra llexendaria onde s'atoparíen los árboles de "les estrelles de madera", lo cual fai alusión al frutu cuando ta secu. 
"Quillaja xabonera" foi descritu por Juan Ignacio Molina y espublizóse en "Saggio sulla Storia Naturale cel Chili" . . . 355, nel añu 1782.
Quillaja: nome xenéricu 
xabonera: epítetu qu'indica que contién altes cantidaes de saponina.
R. ursinus × idaeus
Les boysenberis son un amiestu entra la zarzamora común (Rubus fruticosus) y les artu logana (Rubus × loganobaccus)
Les frutes son bayes d'unos 8 gramos la unidá y con granes grandes y colór de vinu tinto-castañal
A fines de los años 1920, George McMillan Darrow del Departamentu d'Agricultura de los Estaos Xuníos empezó a investigar rumores d'una baga grande de colór acoloratada-morada que se criaba nuna granxa del señor Rudolph Boysen nel norte de California Darrow pidió-y ayuda a Walter Knott, un granxeru de California Meridional el cual yera conocíu como espertu nes bagues. Knott enxamás oyera de la nueva baya pero quedó n'alcuerdu con Darrow pa buscala.
Darrow y Knott aprendieron que Boysen abandonara los sos esperimentos diba dellos años y que vendiera'l so terrén. Enfrentando la situación ensin altos, Darrow y Knott dirixir a l'antigua granxa de Boysen onde afayaron delles viñes débiles ente un mar de malesas. Tresplantaron les viñes a la granxa de Knott en Bona Park (California) y curiar hasta que s'ameyoraren y produxeren más fruta. Walter Knott foi'l primeru en cultivar la baya comercialmente en California meridional.
Empezó a vender les bagues nel so puestu al llau de la so granxa en 1932 y afitóse que'l públicu tornaba a mercar les sos grandes sabroses bagues. Cuando-y preguntar cómo se llamaben, Knott dicía-yos que yeren artos de Boysen, un tributu al so inventor.
El pequeñu negociu de pasteles ingleses y restorán de Knott amodo convirtióse en Knott's Berry Farm. A midida que creció la popularidá de les frutes, la señora Knott empezó a vender caltienes les cualos evolucionaron nuna marca de mermelaes «"Knott's Berry Farm Famous" "(les famoses de la granxa de los Knott)".»
Randia capitata
Randia capitata, ye una especie de parrotal perteneciente a la familia de les rubiacees. 
Ye un parrotal qu'algama un tamañu de 1 a 4 m d'altu, bien ramificáu. Tien les fueyes en grupos, son bien angostes embaxo y cola punta ancho y arrondao, les fueyes son más anches na parte de metanes, pel anversu son llises y de color verde, pol aviesu de color más claru y aterciopelaes. Les flores son blanques con arume duce; los frutos son casi redondos, un pocu velludos y miden casi 5 cm de llargu.
Ye orixinaria de Méxicu, presente en clima templáu y semicálido ente los 700 y los 1800 msnm, acomuñada al monte tropical, caducifoliu y subcaducifolio, monte espinosu, monte mesófilu de monte, montes de encino y de pinu.
En Morelos y Michoacán utilízase-y principalmente pa solliviar dolor de reñones o mal d'orín, pero tamién puede sirvir pa tratar la tos o los nervios. En casu de dolor de reñones, aconséyase preparar una cocción del frutu que se toma a cualquier hora.
En Michoacán, tamién s'emplega ye como albortivu. Pa tal efectu faise un cocimientu de la magaya del frutu con cachos de tarmu del bejuco de tres costilles ("Serjania triquetra").
"Randia capitata" describióse por Augustin Pyrame de Candolle y espublizóse en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis" 4: 387. 1830.
Randia echinocarpa
Randia echinocarpa, ye una especie de parrotal perteneciente a la familia de les rubiacees. 
Ye un pequeñu árbol qu'algama un tamañu de 3 a 5 m d'altor y con escayos nes cañes. Tien les fueyes más o menos llargues y un pocu arredondiaes na punta, de color verde escuru nel anversu y verde ablancazáu nel aviesu. Les sos flores son blanques o marielles y despiden un arume prestoso. Los frutos son redondos, verdes, y tienen bárabos asemeyaos a verrugas.
Ye orixinaria de Méxicu, onde ta presente en climes templáu, semicálido y templáu dende'l nivel del mar hasta los 1000 metros. Planta montesa, acomuñada a montes tropicales caducifolios, subcaducifolios y perennifolios, carba xerófilu, monte espinosu, monte mesófilu de monte, montes de encino y de pinu.
Como principal usu, prescribir contra los carecimientos urinarios, yá sía de los reñones, contra'l mal d'orín o pa llimpiar la bixiga (Guerrero, Morelos, Michoacán, Sonora, Estáu de Méxicu). Aconséyase tomar el cocimientu de les fueyes, tres veces al día o como enagua d'usu.
En casos de otitis, en Oaxaca encamienten ferver les flores con un pocu de sal, p'aplicar unes gotes nel oyíu, o na ñariz, cuando de rinitis trátese. En Guerrero empleguen el frutu como albortivu.
Otros carecimientos nos que s'aplica son: anemia, diabetes, plasmos de pechu, bronquitis, reumes, dolor de cintura, golpes internos, paludismu, foria y hemorroides.
Nel sieglu XX, Maximino Martínez mentar como: antidiarreico, antipalúdico, y que tamién ”tiempla los reñones”.
"Randia echinocarpa" describióse por Moc. & Sessé ex DC. y espublizóse en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis" 4: 385. 1830.
Ranunculus abortivus
Ranunculus abortivus ye una planta de la familia de les ranunculacees. Ye orixinaria de Norteamérica, con una distribución que cubre parte del norte, este y centru del continente.
Ye una planta perenne bienal o de curtia duración d'hasta 60 cm d'altu. Los tarmos verdes son glabros. Les fueyes basales son orbicular-reniformes y crenaes a lo llargo de los marxes. Les fueyes caulinares son más pequeñes y de cutiu tán fondamente estremaes en 3 lóbulos arrondaos y los sos marxes son crenaos. Les fueyes caulinares cimeres son polo xeneral llanceolaes, oblanceolaes, oblongues o con marxes llisos. Cada tarmu cimeru termina en 1-3 flores en tarmos individuales. Cada flor tien 5 pétalos mariellos, 5 sépalos los verdes, un recímanu de carpelos verdes, y un aníu d'estames con anteres marielles brilloses. Los frutos son aquenios pequeños un tanto esplanaos y orbiculares, les sos superficies son brilloses cuando son maduros y tienen picos bien pequeños.
La planta tenía una variedá d'usos ente grupos de nativos americanos . Los Cheroqui cocinaben y comíen les fueyes. Usar medicinalmente pa abscesos y dolor de gargüelu y como sedante . Los Iroquois utilizar pa la mordedura de culiebra y l'intoxicación, la viruela y el dolor de mueles.
"Ranunculus abortivus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 551. 1753.
Ranunculus: nome xenéricu que provién del llatín tardíu que significa "ranita", de "xaronca" y un diminutivu final. Esto probablemente refierse a munches especies que s'atopen cerca de l'agua, como les xaronques.
abortivus: epítetu llatinu que significa "fallíu, incompletu".
Ranunculus aconitifolius
Ranunculus aconitifolius ye una planta de la familia de les ranunculacees.
Yerba viviega cola cepa cubierta por restos foliares fobrosos. Tarmos de 20-60 cm de llargor. Fueyes basales peciolaes, palmotiaes, estremaes hasta la base en 3-5 lóbulos más o menos profundamnet dentaos o lobulaos; fueyes del tarmu paecíes a les basales pero sésiles. Flores d'hasta 25 mm de diámetru; 5 pétalos obovaos, blancos, mayores que los sépalos. Fructificaciones constituyíes por numberosos aquenios obovoides, estrechaos sópito con un picu d'hasta 1 mm, que s'enserten nun receptáculu subgloboso, pelosu. Floria dende la primavera y pel branu.
N'Europa. N'España nos cordales.
Estes plantes contienen anemonina, una sustanza bien tóxica pa los animales y los seres humanos. Ello ye que los herbívoros pastien les fueyes d'estes plantes con gran dificultá, y namái dempués d'un bon ensugáu que evapora les sustances más peligroses. Inclusive les abeyes eviten libar la so néctar. Na piel humano estes plantes pueden crear angüeñes ( dermatitis ), ente que na boca pueden causar dolor intensu y encesu de les membranes mucoses. 
"Ranunculus aconitifolius" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 551. 1753.
Númberos cromosomáticos de "Ranunculus aconitifolius" (Fam. Ranunculaceae) y táxones infraespecificos : n=8; 2n=16
Ranunculus acris
Ranunculus acris, comúnmente botón d'oru o yerba belida, ye una de les especies del xéneru Ranunculus más comunes de les rexones templaes d'Europa y Asia, onde crez en llugares húmedos de monte.
Ye una planta herbal perenne qu'algama 30-70 cm d'altor. Raigañu gruesa qu'añalmente emite dellos tarmos erectos y redondos. Les fueyes son palmotiaes y con fuertes divisiones, na so mayoría broten directamente del raigañu. Les flores de color mariellu brillante tienen cinco pétalos y gran cantidá de estames.
"Ranunculus acris" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 554. 1753.
Númberu de cromosomes de "Ranunculus acris" (Fam. Ranunculaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=14
acris: epítetu llatinu que significa "agudu, picante".
Besser *"Ranunculus rivularis" Arv.-Touv. 
Ranunculus arvensis
Ranunculus arvensis ye una especie venenosa de la familia de les ranunculacees.
Ye una planta añal qu'algama un tamañu d'ente 20 y 60 cm d'altor. Les fueyes basales esteriores son flabelado-llobaes.
Les flores son mariellu claru con pétalos patentes. 
Los aquenios tienen ente 5 y 9 mm de llargor con munchos escayos. Tán soldaos al receptáculu, polo tanto son persistentes. El picu del aqueniu ye subulado-espinosu y llargu. 
Habita en cultivos de secanu y barbechos en suelos con ciertu mugor. Floria ente n'España ente marzu y xunetu.
"Ranunculus arvensis" tien una distribución holártica con ombrótipos semiárido, secu, subhúmedo y húmedu. Crez prácticamente en toa España menos los llugares mas grebos.
Estes plantes contienen anemonina, una sustanza bien tóxica pa los animales y los seres humanos. Ello ye que los herbívoros pastien les fueyes d'estes plantes con gran dificultá, y namái dempués d'un bon ensugáu que evapora les sustances más peligroses. Inclusive les abeyes eviten libar la so néctar. Na piel humano estes plantes pueden crear angüeñes ( dermatitis ), ente que na boca pueden causar dolor intensu y encesu de les membranes mucoses. En delles localidaes, la planta utilizar pal tratamientu del asma, reumatismu, fiebre alta y enfermedaes intestinales.
"Ranunculus arvensis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 555. 1753.
Númberu de cromosomes de "Ranunculus arvensis" (Fam. Ranunculaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=32
Ranunculus auricomus
Ranunculus auricomus, ye una especie de planta perenne perteneciente a la familia de les ranunculacees. Ye orixinaria de les rexones templaes de Eurasia. 
Ye una especie calcícola que s'atopa típicamente nos montes húmedos y nos marxes del monte. Ye apomíctico , y dellos cientos d'agamospecies fueron reconocíes. Les fueyes del tarmu son poques y tán fondamente estremaes dando a la planta una apariencia filiforme. Los pétalos cáyense fácilmente o pueden nun tar presente.
Estes plantes contienen anemonina, una sustanza bien tóxica pa los animales y los seres humanos. Ello ye que los herbívoros pastien les fueyes d'estes plantes con gran dificultá, y namái dempués d'un bon ensugáu que evapora les sustances más peligroses. Inclusive les abeyes eviten libar la so néctar. Na piel humano estes plantes pueden crear angüeñes ( dermatitis ), ente que na boca pueden causar dolor intensu y encesu de les membranes mucoses.
"Ranunculus auricomus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 551. 1753.
auricomus: epítetu llatinu que significa "oreya peluda".
Ranunculus bulbosus
El ranúnculo bulbosu o yerba velluda ye una meruxa de la familia Ranunculaceae, nativu de toa Europa onde crez en praderíes seques, verdes y campos de segáu.
Ye una planta herbal perenne qu'algama los 20-60 cm d'altor. Tarmu erecto, ramificáu, velludo. La base del tarmu ta enchida en forma de bulbu. Les fueyes son tri-lobulaes y fondamente estremaes, hai alternes y sésiles. Les flores son terminales de color mariellu brillante con 5-7 pétalos y 1'5-3 cm d'anchu. Los sépalos del mota vueltos escontra baxo. Dempués de morrer la planta en branu, sobrevive el raigañu soterraña.
Estes plantes contienen anemonina, una sustanza bien tóxica pa los animales y los seres humanos. Ello ye que los herbívoros pastien les fueyes d'estes plantes con gran dificultá, y namái dempués d'un bon ensugáu que se evapora les sustances más peligroses. Inclusive les abeyes evitar libar la so néctar. Na piel humano estes plantes pueden crear angüeñes ( dermatitis ), ente que na boca pueden causar dolor intensu y encesu de les membranes mucoses.
Según la medicina popular esta planta tien propiedaes vesicatorias, antiespasmódicas (amenorga los tiemblos musculares, y tamién relaxa'l sistema nerviosu) y revulsivo (desconxestión d'un órganu internu al traviés de l'aplicación sobre la piel). Sicasí, l'usu prácticu d'esta planta nun ye recomendable por cuenta de la alta tosicidá. Na antigüedá los méndigos estregábense la piel coles fueyes d'esta planta col fin de producise mancaes y aumentar asina l'arrogancia de los bienhechores. 
"Ranunculus bulbosus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 554. 1753.
Númberu de cromosomes de "Ranunculus bulbosus" (Fam. Ranunculaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=16
bulbosus: epítetu llatinu que significa "bulbosu".
Ranunculus ficaria
La celidonia menor, (Ranunculus ficaria, sinónimu : "Ficaria verna") ye una planta herbal perenne de porte pequeñu, con fueyes brilloses ensin pelos, con forma asemeyada a corazones. Pertenez al xéneru Ranunculus, dientro de la familia Ranunculaceae. Tamién-y la denomina "yerba de les almorranes" por cuenta de unos engrosamientos nos sos raigaños que recuerden a les hemorroides.
Les plantes son yerbes perennes, con unes raigaños tuberosas, cilíndriques con engrosamientos casi na superficie que recuerden a les hemorroides. Les fueyes de más de 1cm con llimbu ováu-cordáu, enteru o crenáu, de color verde escuru brillante, largamente peciolaes. 
Flores solitaries, hermafrodites, actinomorfes, grandes ente 1,5 a 4 cm y periantu de 3 sépalos, con 7 ó más pétalos (hasta 20) de color mariellu brillosu, con fuesa nectarífera cubierta por una escama. Nel centru de la flor reparar numberosos estames en círculu qu'arrodien unos gránulos” na zona central que van formar el frutu de la planta (poliaquenios).
Floria mientres l'Iviernu a partir de mediaos de febreru y la Primavera en zones húmedes, pacionales, riberes y montes frescos polo xeneral (rebollares, fayedales...), a cualquier altitú si les condiciones son les fayadices.
Alcuéntrase en yerbazales, nitrófilos, en llugares avisiegos y frescos, sobremanera en marxes de regueros y zones húmedes. Desenvolver en toa Europa y nel oeste d'Asia. Introducida como planta invasiva en Norteamérica. Puede atopase en tola Península ibérica.
"Ranunculus ficaria" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 550. 1753.
El númberu cromosomático d'esta especie y de les sos táxones infraespecificos ye: 2n = 24
ficaria: epítetu
Botón d'oru, cirigüeña, celidonia menor, celidonia minor, celidonis menor, centaura menor, centella, escrofularia menor, ficaria, yerba centella, yerba centella menor, yerba de les almorranes, yerba de los chapazales, yerbes de les almorranes, morronera, güeyos de diosa, ranúnculo, verruguera, yerba centella menor, yerba de les almorranes.
Ranunculus peltatus
Ranunculus peltatus o ranúnculo acuáticu ye una especie perteneciente a la familia Ranunculaceae qu'habita ríos y regueros d'Europa, suroeste asiáticu y norte d'África.
Son yerbes casi siempres añales, glabres o llixeramente peloses. Les fueyes pueden ser llaminares o estremaes, o dambes; les entemedies ente llaminares y estremaes de cutiu tán presentes y les llaminares son flotantes o emerxentes, trio pentalobaes, con llimbu d'hasta 50 mm d'anchu; les fueyes estremaes xeneralmente más curties que los eritrenudos, y colos segmentos diverxentes. Les estípules tán soldaes al pecíolu siquier na metá del so llargor. Sépalos los tiñíos d'azul total o parcialmente, de 2 a 6 mm de llargor. Pétalos d'ente 3 y 16 mm, casi siempres d'ente 5 y 12 mm., con fueses nectaríferas dende semilunulares hasta piriformes nel maduror. De 10 a 40 estames. Receptáculu pelosu.
Les flores tienen cinco pétalos blancos colos centros mariellos y atópense unos centímetros percima de l'agua, son hermafrodites y arrexuntar en recímanos. Los sos frutos son de tipu aqueniu.
"Ranunculus peltatus" subsp. "peltatus", anque puede crecer n'agües estacionales, vive preferentemente n'agües permanentes, más o menos fondes, tantu en llagunes y llamargues como en ríos y regueros, pudiendo habitar tantu n'agües de moderada conductividá como n'agües salines. "Ranunculus peltatus" subsp. "fucoides" vive xeneralmente n'agües pocu fondes que se lleguen a desecar mientres el branu, anque tamién puede apaecer en remansos de pequeños ríos y regatucos. Les agües qu'ocupa, polo xeneral de baxa conductividá, son probes en nutrientes, con un baxu conteníu en fosfatos, anque puede comprobase un procesu progresivu de eutrofización a lo llargo del añu.
"R. peltatus" ta integráu por dos llinies: una tendente a la vida acuática, con fueyes llaminares flotantes, que comparten el mediu aéreu col acuáticu (subsp. "peltatus"; incluyendo a la subsp. "baudotii"), y otra con enclinos más terrestres, con fueyes llaminares dafechu aérees que sobresalen de la superficie de l'agua (subsp. fucoides; incl. "R. ololeucos"; incl. subsp. "saniculifolius"), que coloniza agües más someres que sufren enantes l'efectu del estiaje.
"Ranunculus peltatus" describióse por Franz Paula von Schrank y espublizóse en "Baier. Fl." 2: 103 1789.
Númberu de cromosomes de "Ranunculus peltatus" (Fam. Ranunculaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=16
Ranunculus: nome xenéricu que provién del llatín tardíu que significa "ranina", de "xaronca" y un diminutivu final. Esto probablemente refierse a munches especies que s'atopen cerca de l'agua, como les xaronques.
peltatus: epítetu llatinu que significa "peltada, protexía".
Aocas, auca, basilio, canciellu de les ninfes, carmona, flores d'agua, yerba lagunera, limaraca, limaraco, limios, llamaraco, manzanilla, manzanilla d'agua, manzanilla de la marisma, marrufos, milenrama acuática, oques, ouca, oucas, ovas, ranúnculo acuáticu, ranúnculo flotador, rumiacos, verderín, verdín, verdín, yerba lagunera, yimaraco.
Ranunculus repens
El botón d'oru (Ranunculus repens), tamién conocíu como bugalla, ranúnculo de prau y redellobas, ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia Ranunculaceae.
Ye una planta herbal con tarmos rastreros dende les raigaños. Fueyes verde escuru enllordiaes de blancu y tri-lobulaes que crecen fora del nodo. Los tarmos son velludos. Esta especie estremar d'otres pol tamañu de les sos flores que son muncho más grandes.
Ye nativa d'Europa y del noroeste de Pacíficu, güei estendida pel mundu como planta ornamental y como maleza de terrenes degradaos y praderíes. Crez en campos, camperes, preferentemente en sitios húmedos.
"Ranunculus repens" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 554. 1753.
Númberos cromosomáticos de "Ranunculus repens" (Fam. Ranunculaceae) y táxones infraespecificos: 2n=32
repens: epítetu llatinu que significa "rastreru".
Tamién se denomina "bugalla" a la agalla del carbayu y otros árboles, que sirve pa tintes o tinta.
Ranunculus sceleratus
Ranunculus sceleratus (apiu sardónico o sardonia) ye una planta de la familia Ranunculaceae natural de toa Europa onde crez en llugares húmedos y arenosos.
Ye una planta añal col tarmu erecto, buecu y con un altor de 40-50 cm. Les sos fueyes son verde brillante, llobaes y dentaes. Tien les flores de color mariellu maciu.
Esta planta tien una facultá característica: si cómese o se tastia fai torcer la llingua y los llabios hasta llegar a la muerte nun horrible visax. Tradicionalmente consideróse qu'el so zusmiu aplicao nos músculos de la cara contraer, provocando un visax qu'asonsaña la risa, "risa sardonia" o "risa sardónica", d'onde deriva l'axetivu "sardónicu".
Según la medicina tradicional, estes plantes son antirreumáticas (amenorga'l dolor por cuenta de la inflamación de les articulaciones), antiespasmódicas ( amenorga los tiemblos musculares, y tamién relaxa'l sistema nerviosu), emenagoga (regula'l fluxu menstrual) y rubefaciente (trai'l sangre a la superficie, solliviando la presión interna).
"Ranunculus sceleratus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 551. 1753.
Númberu de cromosomes de "Ranunculus sceleratus" (Fam. Ranunculaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=32
sceleratus: epítetu
Raphanus sativus
Raphanus sativus, el rábanu, ye una planta de la familia Brassicaceae que se cultiva poles sos raigaños comestibles.
Hai ciertes subespecies que reciben nomes vulgares distintos, por casu, "R. sativus" var. "sativus" ye'l rábanu o rabanito y "R. sativus" var. "longipinnatus" conozse, ente otros nomes, como rábanu blancu, rábanu xaponés o daikon. 
Planta añal o biañal de raigañu axonomorfa. Tarmu de 20-100 cm, erecto, poco ramificáu, glabro o daqué hispido na base. Fueyes basales d'hasta 30cm, peciolaes, en rosetes, lirado-pinnatisectas, con 2-3 pares de segmentos llaterales y unu terminal de mayor tamañu, sub-orbicular; les cimeres, d'ovaes a oblongo-llanceolaes. Recímanos de 10-50 flores con pedicelos de 5-15 mm na antesis, 10-30 na fortificación. Sépalos de 6-11 mm y pétalos 15-20 mm, blancu-rosaos o violetes más o menos veteaos. Los frutos son silicues indehiscentes de 30-60 por 6-12 mm, erecto-patentes con alfaya valvar residual de 1,5-2,5 mm, ensin grana], raramente monospermo y el superior de 25-70 por 8-15 mm, cilíndricu, longitudinalmente estriáu, con 2-10 granes y termináu nun picu cónicu de 10-15 mm. Diches granes, de 3-4 mm, de contorna elipsoidal truncáu, reticulada-estriaes y de color verde cuando son inmadures y que se tornen pardes nel maduror, tán somorguiaes nun tupiu texíu esponxoso blancu que se desenvuelve mientres esta maduración.
Orixinaria de Eurasia y o del Mediterraneu oriental, introducíu y cultiváu en casi tol mundu. 
Dacuando escapáu de cultivu en cunetes, ribazos y baldíos. 
El , rábanu daikon, rábanu chinu (chinu: 白萝卜; pinyin: báilóbo; lliteralmente "rábanu blancu"), o mooli ye un rábanu blancu xigante del Oriente d'Asia, de sabor llixero. Esisten munches variedaes de daikon, pero'l más común tien forma de cenahoria xigante, aprosimao de 20 a 35 cm de llargu y de 5 a 10 cm de diámetru.
El "daikon" ye parte esencial de la comida xaponesa siendo usáu como arreglo pa munchos platos como sushi o como vexetal cocíu a poco fueu. Tamién ye usáu como arreglo p'acentuar el sabor nes sopes como la sopa de miso. Ye acompañáu col tempura, pa entemecese col mueyu; con mueyu de soya, ye sirvíu coles hamburgueses d'estilu xaponés. El daikon picáu y secu ye llamáu , lliteralmente daikon cortáu y ensugáu). Takuan ye un productu popular de daikon adobáu en sal y salváu d'arroz.
Les fueyes fresques de "daikon" tómense como vexetales. Coles mesmes como granaos de rabanito, o biltos de rabanito "kaiware" -en xaponés- tien los sos adeptos.
"Raphanus sativus" foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 669. 1753. 
Raphanus: nome xenéricu que remanez del Griegu "ράφανος" y depués el Llatín "rǎphǎnus, -i" que designaba'l "Raphanus sativus" y les sos variedaessobremanera la variedá "niger", na antigüedá, y vien descritu na "Naturalis Hestoria" ("19, XXVI, 80") de Pliniu'l Vieyu. 
Castellán: erradil, rabaneta (3), rabanete, rabanilla, rabanillo, rabanita, rabanito (4), rabanitos, rabaniza blanca, rabino, rábanito, rábanu (28), rábanu blancu, rábanu blancu redondu, rábanu castellanu, rábanu coloráu redondu, rábanu común, rábanu encarnáu, rábanu granadín, rábanu llargu, rábanu machu, rábanu payizu, rábanu redondu, rábanu montés (2), rábanos (7), cenahoria. Ente paréntesis, la frecuencia del vocablu en España.
Rauwolfia serpentina
Rauwolfia serpentina ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Apocynaceae. Ye una de les 50 yerbes fundamentales usaes na medicina tradicional china onde la conoz col nome chinu de "shégēn mù" (蛇根木) o "yìndù shémù" (印度蛇木).
L'estractu d'esta planta foi utilizáu mientres milenios tamién en India — conozse que Mahatma Gandhi tomar como tranquilizante mientres la so vida.
Presenta alcaloides indol-monoterpénicos (0,5-2,5%), clasificables en 4 grupos:
Producen depleción de depósitos de catecolaminas a nivel central y periféricu. Por tanto, presenten actividá neuroléptica y hipotensora.
Según la monografía de la Organización Mundial de la Salú (WHO), el raigañu de Rawolfia caracterizar por presentar un empiezu d'acción lentu y darréu un efectu sosteníu. Tanto los efectos a nivel cardiovascular, como a nivel de sistema nerviosu central puede persistir tres la retirada del fármacu. La dosis tien d'afaese al paciente con cuenta d'evitar efectos secundarios (Depresión, ansiedá, velees, nerviosismu, dolor de cabeza, atrofia óptica, glaucoma, uveítis, sordera, mareos, somnolencia, bradicardia, arritmies, síntomes anginosos, retención de líquidos, edema, foria, vultures, estomagaes, anorexa y secañu de boca, disnea, epistaxis, conxestión nasal, púrpura, pruyiciu, erupción, dolores musculares, disuria, aumentu de pesu, conxestión mamaria, pseudolactation, impotencia o amenorgamientu de la libido, ginecomastia ). Por ello empiézase con una dosis más baxa que tien de dise amontando adulces a lo llargo de los 10 primeros díes, afaciéndola a los requerimientos del paciente y teniendo en cuenta que les persones vieyes o debilitaes pueden riquir dosis más baxes. Tien De tenese en cuenta tamién, que Rauwolfia puede causar depresión mental, que nun tien de ser confundida con quexes somátiques (depresión amazcarada). Por ello, l'alministración tien d'atayase si detéctense signos d'afandu, velea temprana pela mañana, perda de mambís, impotencia o autodesprecio. Si nun se trata, la depresión inducida por Rauvolfia puede persistir mientres dellos meses dempués de la retirada del fármacu y puede ser lo suficientemente grave como pa provocar el suicidiu.
"Rauwolfia serpentina" describióse por (L.) Benth. "ex" Kurz y espublizóse en "Forest Flora of British Burma" 2: 171. 1877.
Rauvolfia: nome xenéricu que foi otorgáu n'honor del botánicu alemán Leonhard Rauwolf.
serpentina: epítetu llatinu que significa "culiebra".
Rauwolfia tetraphylla
La Rauvolfia tetraphylla ye una especie botánica de planta de les Apocynaceae. Especie natural d'Asia y d'África, llargamente distribuyida n'América Tropical (con una amplia distribución en Venezuela).
Herbal subarbustativa de zusmiu llechiento, perteneciente a la familia de les Apocinacees, caracterizada por presentar un altor de 0,5 - 1,5 m, raigañu axonomorfa de 5-15 cm de llongura por 0,5–2 cm de diámetru; fueyes glabres, llanceolaes y verticilaes en trés partes; 
numberoses inflorescencies arrexuntaes en visos terminales o axilares, con cinco pétalos de color rosáu o blancu. Los frutos son drupas ovoides que al maurecer presenten un color negru - violáceo.
Contién alcaloides: reserpina, serpentina, serpentinina, ajmalicina, ajmalina, ajmalinina, sarpagina.
Otros: contién ente un 5 - 10 5 d'agua, 6 - 7% de minerales, almidón, fitoesteroles, ácidos grasos, alcoholes ensin encher y azucres.
Úsase'l cocimientu de tarmos o frutos machucaos tópicamente n'emplastos pa la mordedura de culiebres, picadura d'aviespes y alacranes; el cocimientu y fueyes de tarmu usar pa curar úlceras, sarna, sífilis, y otres enfermedaes cutanees; la ceniza de la planta quemada aplicar nes feríes pa evitar infecciones; la decocción de raigañu usar pa baxar la hipertensión y tratar afecciones orales y erisipela; l'estractu de la corteza con aceite sirve pa curar la sarna y otres afecciones cutanees. El látex usar pa caries dentales, fortalecer les melles, coliriu oftálmico y encarnar. Los frutos machucaos usar pa tratar tinea.
"Rauvolfia tetraphylla" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 208", nel añu 1753.
tetraphylla: epítetu llatinu que significa "con 4 fueyes".
Venenu de perru, palu amargosu, huave.
Conózse-y, en Guatemala, tamién como: alcotán, amatillo, cabamuc, curarina, matacoyote, señorita, viborilla. 
Rehmannia glutinosa
Rehmannia glutinosa ye una especie de planta fanerógames perteneciente a la familia "Phrymaceae", ye una de les 50 yerbes fundamentales usaes na medicina tradicional china onde la conoz col nome chinu de "dìhuáng" (地黄) or "gān dìhuáng" (干地黄).
Una de les aplicaciones de "Rehmannia glutinosa" na medicina tradicional china foi na área de "tinnitus" y perda d'oyíu. Los efectos d'esta planta, paez tener eficacia na eliminación de los radicales llibres qu'afecta a la perda d'oyíu.
Un númberu de componentes químicos incluyíos iridoides, alcohol fenetílico, glucósidos, cyclopentanoido, monoterpenos y norcarotenoides, rexistráronse nos raigaños frescos o procesaes de "R. glutinosa".
"Rehmannia glutinosa" describióse por (Gaertn.) Libosch. ex Fisch. & C.A.Mey. y espublizóse en "Index Seminum (St. Petersburg)" 1: 36. 1835.
Retama monosperma
Retama monosperma ye una especie de lleguminosa del xéneru "Retama" de flores blanques. Especie bien típica de les mariñes del suroeste ibéricu y noroeste marroquín. Dacuando utilizar p'afitar dunes y en ornamentación n'otres rexones de la Península ibérica. Asociada al palmito, altabaca ("Dittrichia mafosa"), taraje ("Tamarix" sp.) y camarina. 
Tien tarmos qu'algamen un tamañu d'hasta 3,5 m d'altor, abondosos, ramificaos. Fueyes lineares, caduques, pubescentes. Les inflorescencies en recímanos laxos. Mota de 4 mm, campanuláu, glabro; llabiu cimeru con 2 dientes bien marcaos; l'inferior con 3 dientes mucronulaos pequeños. Corola de 9-13 mm, blanca, pubescente. Llegume de 12-16 mm, ovoidea, con un mucrón uncináu. Floria y fructifica de xineru a abril.
Alcuéntrase en sabinares, enebrales y pinares de les dunes móviles o semifijas costeres; 0-300 m na península ibérica y NW de Marruecos. SW de la Península Ibérica (dende Setúbal hasta Xibraltar); naturalizada en diversos puntos de la Península.
Les granes contienen citisina, un alcaloide tóxicu. Quince quinolizidínicos y trés dipiperidina alcaloides tamién pueden aisllase de distintos partes de la planta. En particular, la presencia de (+) - esparteína , α-y β- isosparteina​​, (+) -17 - oxosparteina​​, (-) - lupanina, 5,6-dehydrolupanine , (-) - anagrina, (-) - N -metilcitisina y (+) - ammodendrina pueden ser detectaes.
"Retama monosperma" describióse por (L.) Boiss. y espublizóse en "Voyage botanique dans -y midi de l'Espagne" 2(5): 144. 1840. 
Retama: nome xenéricu que deriva de "Retáma, -ae" f. – del árabe andalusí "ratama" (ár. cultu ratam); castellán: "retama" f. = nome de non poques genísteas, como les retamas puramente diches –"Retama monosperma" (L.) Boiss., "R. sphaerocarpa" (L.) Boiss. y "R. raetam" (Forssk.) Webb– y especies varies de los xéneros "Cytisus" L., "Genista" L. y "Spartium" L.
monosperma: epítetu llatinu que significa "con una sola grana".
Númberos cromosomáticos de "Retama monosperma" (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecificos: 2n=48
 Polunin, O. (1976) Trees and Bushes of Europe. Oxford Univ. Press
Retama sphaerocarpa
La retama mariella (Retama sphaerocarpa ) ye un parrotal perteneciente a la familia de les fabacees. Ye orixinaria del Norte d'África y de la Península ibérica.
Ye un parrotal que puede algamar 3 m d'altor xeneralmente desprovistu de fueyes, buxu y bien ramificáu. Tien (o non) les fueyes alternes, linear llanceolaes, tempranamente caedizas. Les flores son papaleonacees marielles, bien pequeñes de 5-8 mm de llargor, arrexuntaes en recímanos. Mota de 2 a 3,5 mm, bilabiado; el llabiu cimeru fondamente bífidu, y l'inferior estremáu en 3 dientecitos agudos. Llegume más o menos ovoidea, col mucrón bien pocu marcáu, de color payizu.
Crez en carbes seriales producíos pola degradación de los encinares y en pinares.
Nativa del noroeste d'África y de la Península ibérica. Ye una especie común en casi tola Penísula, a esceición del norte y bona parte de Portugal. Ye xerófila, tolerante a los fríos ivernizos y a los calores branizos; puede vegetar tantu en suelos caliares como en xilizos dende 0 a 400 msnm . Puede formar carbes bien estenses, especialmente por Aragón, La Mancha, sur de Estremadura y Andalucía, onde pastia xeneralmente'l ganáu ovín, polo xeneral en encinares degradaos.
Medicinalmente ye utilizada nes afecciones agudes del aparatu respiratoriu y nel casu de fiebres eruptives. Diurética. Nel pasáu foi utilizada pa calecer los fornos de les maseres, pa faer escobes o vares.
Na corteza y les cañes topamos un alcaloide llamáu retamina y otru denomináu d-esparteina, estructuralmente allegáu al anterior alcaloide. La supuesta acción de la esparteina sobre'l corazón ye bien aldericada. Sí ye interesante la capacidá diurética de les flores.
Los pelegríns del camín de Santiago d'orixe francés, belga y alemán recoyíen esta planta p'afecciones del aparatu respiratoriu en fase aguda y nes fiebres eruptives. En Galicia tradicionalmente emplegóse pa faer escobes destinaes a barrer.
"Retama sphaerocarpa" describióse por (L.) Boiss. y espublizóse en "Voyage botanique dans -y midi de l'Espagne" 2: 144. 1840. 
sphaerocarpa: epítetu llatinu que significa "con granes esfériques".
Númberos cromosomáticos de "Retama sphaerocarpa" (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecificos: n=24; 2n=48
 Ozenda, P. (1977) Flore du Sahara, Ed. 2. Edns. CNRS, Paris.
Rhamnus alaternus
Rhamnus alaternus conocíu popularmente como aladierna, aladierno o alaterno, ye un pequeñu árbol perenne y dioicu de la familia de les Ramnacees característicu del monte baxu de la rexón del Mediterraneu.
Ye un matu pequeñu, un parrotal o un árbol qu'algama de 2 a 8 metros d'altor. Puede ser un árbol bien robustu de fueyes relativamente grandes pero davezu la so xamasca ye pocu mestu. El so porte, el so aspeutu ya inclusive el tamañu de les bagues dependen de la cantidá d'agua de la que dispon y de si ta asitiáu al sol o a la solombra. Caltiense verde tol añu. Corteza abuxada que nes cañes nueves puede presentar tonos acolorataos.
Les fueyes tán asitiaes en disposición alterna y son más o menos coriacees y lampiñas. Les fueyes son variables en tamañu, de 2-6 cm, y variables en color (verde claru amarellentáu a verde escuru brillante) y variables en forma: de llanceolaes a ovalaes, agudes o romes, enteres o dentaes que pueden ser paecíes a les de les carrasques. Tien flores golioses de cuatro pétalos, diminutes, que florien en marzu. Flores pequeñes y verdoses, arrexuntaes en curtios recímanos trupos. Los frutos son unes bayes negres de 4-6 mm, que permanecen coloraes dalgún tiempu, enantes de maurecer. fructifica en branu. Ye de les primeres especies en maurecer que son consumíes polos páxaros y en xunetu yá pueden trate en forma de matu o árbol con abondoses bagues minúscules que tambiún son recoyíes poles formigues. Cada baga tien de 2 a 4 granes escures, davezu 3, daqué más pequeñes qu'un granu de miyu.
Ye propiu de los montes, maquis y carbes de la rexón mediterránea. Son bien resistentes a la seca.Crez en tou tipu de terrenes, caliares o xilizos. Aguanta bien los suelos cascayosos ya inclusive puede vivir nos resquiebros de les roques.
Los sos frutos tienen propiedaes melecinales y pueden utilizase con precuru como laxante.
Indicaciones: Utilízase como purgante, laxante, astrinxente.
"Rhamnus alaternus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 193–194", nel añu 1753. 
Rhamnus: nome xenéricu que deriva d'un antiguu nome griegu pal espín cerval.
alaternus: epítetu que significa "nome en llatín pa un inciertu parrotal".
Númberu de cromosomes de "Rhamnus alaternus" (Fam. Rhamnaceae) y táxones infraespecíficos: 
2n=24
Tien tres subespecies:
Rhamnus alpina
Rhamnus alpina, Pudio o Aliso bastardu, ye un parrotal de la familia de les Ramnacees.
Ye un parrotal qu'algama un tamañu d'ente 3 y 4 metros. Les sos flores son de verdes a verdoses. Floria ente mayu y agostu.
Alcuéntrase nes escamplaes de los montes, los peñascos y les pedreres nel pisu subalpino en Suiza, l'este y sudeste de Francia, en España dende Cantabria y los Pirineos, pol pandu y hasta Alicante y Xaén.
==Propiedaes considérase una planta melecinal contra'l estriñimientu.
"Rhamnus alpina" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 193", nel añu 1753. 
Númberu de cromosomes de "Rhamnus alpina" (Fam. Rhamnaceae) y táxones infraespecíficos: 
alpina: epítetu llatinu que significa "de los montes".
Rhamnus betulaefolia
Rhamnus betulaefolia, ye una especie de parrotal o pequeñu árbol perteneciente a la familia') Rhamnaceae. Alcuéntrase nel norte de Méxicu y el cordal de Sierra Madre Occidental, y nos montes de les rexones desérticas del sudoeste de los Estaos Xuníos, en Arizona, Utah, Nuevu Méxicu, y Texas; amás en Sonora, Chihuahua, Durango, y Nuevu Llión.
"Rhamnus betulaefolia" tien grandes fueyes ovalaes y puede aportar a un árbol pequeñu de 3-10 m d'altor. Floria en primavera, en mayu-xunu, siguíu polos frutos de color negru-púrpura na seronda. 
"Rhamnus betulaefolia" describióse por Edward Llee Greene y espublizóse en "Pittonia 3(13): 16", nel añu 1896. 
betulaefolia: epítetu que significa "coles fueyes de "Betula"".
Rhamnus californica
Rhamnus californica (ensin. "Frangula californica" (Eschsch.) A.Gray) ye un parrotal orixinariu de California y del sudoeste de Oregón. Tamién se-y llama bagues de café por cuenta de los sos granes paecíes al café. Nomes vulgares en español: Artu o Espín Cerval de California.
Ye un parrotal siempreverde de 2 a 5 m d'altor, con cañes coloráu escures. Les fueyes tienen de 2 a 8 cm de llargor, verdes bien corites, y curvaes nos cantos. Les flores son pequeñes y blancu verdoses, con cinco pétalos; producen ramos de 5 a 60 xuntos. El frutu ye una drupa de 10 a 15 mm de diámetru, que torna a colloráu, depués a púrpura y finalmente negru nel branu.
Estes plantes crecen n'árees airoses, onde usualmente nun entepasa'l metro o dos n'alto o anchu, pero n'árees protexíes como cañones, pueden tener 8 m d'anchu. Crez hasta 2300 msnm. 
Delles tribus de California usar como yerba laxante, solo en pequeñes cantidaes, por ser demasiada poderosa y peligrosa. 
"Rhamnus californica" describióse por Johann Friedrich von Eschscholtz y espublizóse en "Mémoires de l'Académie Imperiale des Sciences de St. Pétersbourg. Avec l'Histoire de l'Académie 10(2): 285–286", nel añu 1826. 
Rhamnus caroliniana
Rhamnus caroliniana ye una especie de parrotal de la familia Rhamnaceae. 
"Rhamnus caroliniana" algama un tamañu de 3-5 m d'altor y tien fueyes caduques, ovales colos cantos dentaos y flores con cinco pétalos. En español, tamién se-y conoz como Espín cerval de Carolina.
"Rhamnus caroliniana" describióse por Thomas Walter y espublizóse en "Flora Caroliniana, secundum . . . 101", nel añu 1788. 
caroliniana: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Carolina.
Rhamnus catharticus
Rhamnus catharticus, el espín cerval o cervispino, tamién conocíu como cambrón, fediondu o ramno catárticu, ye un parrotal espinosu de la familia de les Ramnacees. 
Ye un parrotal tupiu de 3-6 metros d'altor. Cañes alternes, diverxentes, terminaes nun escayu. Fueyes opuestes, ovales, caduques y de cantos dentaos con 2-4 pares de nervios llaterales bien marcaos y de color verde brillante de 2-6 cm de llargor. Flores pequeñes y verdoses de cuatro pétalos, abondosos en grupos ente les fueyes. Frutu en baya, negra y redonda del tamañu d'un arbeyu. Son venenusas con golor cheiriento.
Llargamente distribuyíu por toa Europa, noroeste d'África y Asia occidental en montes, sebes y espesures, sobremanera en llugares soleyeros y cascayosos. Introducíu en Norteamérica nel sieglu XIX como ornamental ellí convirtióse en planta invasora.
"Rhamnus catharticus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 193", nel añu 1753.
catharticus: epítetu llatinu que significa "purgativo". 
Númberu de cromosomes de "Rhamnus cathartica" (Fam. Rhamnaceae) y táxones infraespecíficos: 
Rhamnus frangula
Rhamnus frangula o Arraclán, ye un parrotal de 3-6 metros d'altor que crez en montes húmedos d'Europa, Asia y norte d'África. Otros nomes vulgares d'esta ramnácea son frángula, avellanillo, fediondu, alno baccífero, sangueño o rabiacán. 
Ye un parrotal de cañes argutes non espinosu. La corteza presenta llurdios llamaos lentíceles. Les fueyes caduques, alternes, ovales, peciolaes con nervaduras sobresalientes nel viesu. Les flores son pequeñes, hermafrodites, con cinco pétalos y de color rosáu o verdosu. Los frutos son coloraos que se vuelven pardos al maurecer. Trátase d'un parrotal típicu de suelos bien húmedos en sustratos xilizos, llargamente estendíu per Europa.
Europa, Asia y norte d'África. N'España ye bien abondosu nos montes de ribera. Apaez nos ríos Tera y Negru en Zamora. En Llión en La Cepeda y La Valdería. Nel ríu Carrión, ríu Adaja, alto Douru etc. Nel Sistema Central na sierra de Ayllón, na sierra de Guadarrama, na sierra de Gredos y na sierra de Gata.
"Rhamnus frangula" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 193", nel añu 1753. 
frangula: epítetu llatinu que significa "como'l xéneru "Frangula"". 
Númberu de cromosomes de "Frangula alnus" (Fam. Rhamnaceae) y táxones infraespecíficos: 
2n=20
Rhamnus lycioides
Rhamnus lycioides, el espín negru, cambrón o escambrón, ye una especie de planta arbustiva perteneciente a la familia Rhamnaceae. Na Península Ibérica distribuyir pol centru, este y sur y el so hábitat natural son los monte esclerófilos, al abelugu de pinos, encinas y caxigales
Ye un parrotal de 1,5-3 metros d'altor, con abondoses cañes que formen un marayu. La corteza de los tarmos ye de color abuxáu y estos tán remataos con escayos.
Fueyes verdes, estreches y allargaes que dacuando s'enanchen llixeramente escontra'l ápiz. Son coriacees y persistentes y los nervios llaterales tán pocu o nada marcaos pol viesu.
Flores bien pequeñes, solitaries o en pequeños hacecillos nes axiles de les fueyes, de color verde-amarellentáu con 4 lóbulos triangulares. Los pétalos son rudimentarios o inesistentes. El frutu ye globosu,con poca carne, primeramente verde y al maurecer de color negru.
"Rhamnus lycioides" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum, Editio Secunda 279", nel añu 1762. 
lycioides: epítetu llatinu ;Sinonimia: 
Rhamnus prinoides
Rhamnus prinoides, el espín cerval de fueya brillosa, ye un parrotal africanu o un pequeñu árbol de la familia Rhamnaceae, nativu dende Etiopía a Sudáfrica, principalmente a gran altor. Crez al pie de corrientes d'agua o marxes de montes. Los frutos son comestibles y son unes pequeñes bayes coloraes.
La planta ye de gran utilidá pa los habitantes d'África. La planta colléchase y puede utilizase pa la nutrición, la medicina y pa rituales relixosos. N'Etiopía, onde se conoz la planta como "gesho" utilizar d'una forma similar al lúpulu, entemeciéndolo con miel y lleldando. Tamién s'utiliza na ellaboración d'una variedá de cerveza etíope. 
"Rhamnus prinoides" describióse por Charles Louis L'Héritier de Brutelle y espublizóse en "Sertum Anglicum 6, t. 9", nel añu 1788. 
Rhamnus purshiana
Rhamnus purshiana, o Pulgu sagráu, ye una planta natural de les zones templaes de Norteamérica dende mediu oeste hasta California, crez en montes de coníferes y cultívase en África central.
El so nome de pulgu sagráu dar los españoles cuando afayaron América, yá que fixeron creer que d'esti árbol procedía la madera pa la construcción del arca de Noé.
Ye un árbol de 6-12 metros d'altor. Les fueyes miden 4-8 cm de llargor y tán cubiertes de pelusa al nacer y vuélvense de color verde brillante. Son elíptiques, enteres y pocu dentaes. Les flores son pequeñes de color blancu verdosu y arrexuntar en umbeles, tien cinco pétalos. El frutu ye una drupa negra del tamañu d'un arbeyu grande que contién dos o trés granes brilloses.
"Rhamnus purshiana" describióse por Augustin Pyrame de Candolle y espublizóse en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis 2: 25", nel añu 1825. 
purshiana: epítetu otorgáu n'honor del botánicu Frederick Traugott Pursh (1774-1820)
Rhamnus saxatilis
Rhamnus saxatilis, el espín, ye una especie de fanerógama de la familia Rhamnaceae.
Ye un parrotal erecto qu'algama un tamañu d'hasta 1,5 m d'altor, de fueyes caduques, bien ramificáu, con cañes opuestes o subopuestas, espinoses, glabres. Les fueyes de 10-25 x 5-15 mm, con pecíolude 2-6 mm, fasciculaes sobre braquiblastos y opuestes o subopuestas sobre macroblastos, de obovaes a llargamente elíptiques o ovaes, crenado-serrulaes, agudes o obtuses, glabres. Flores fasciculaes, con pedicelo d'hasta 3 mm. Mota con 4 sépalos los, de llanceolaos a triangular-llanceolaos, glabros. Corola con 4 pétalos de 0,6-0,7 mm, escasamente ausente. Discu nectarífero glabro. Frutos de 4,8-5,2 x 4,4-5 mm, verdosos, con 2-3 pirenos, glabros. Granes de 4,8-5,2 mm, con riegu enteru. Floria en xunu.
Centru y sur d'Europa, en montes y carbes, fasteres predreses, hasta mediu monte.
"Rhamnus saxatilis" describióse por Nikolaus Joseph von Jacquin y espublizóse en "Enum. Stirp. Vindob. 39", nel añu 1762. 
saxatilis: epítetu que significa "que crez ente roques".
Númberu de cromosomes de "Rhamnus saxatilis" (Fam. Rhamnaceae) y táxones infraespecíficos: 
Rheum nobile
Rheum nobile, ye una especie de planta herbal xigante orixinaria del Himalaya, dende'l nordés d'Afganistán, al este pel norte de Pakistán y la India, Nepal, Sikkim (India), Bután y el Tíbet a Myanmar, que se producen na zona alpina a 4000-4800 m d'altitú. 
Ye una especie estraordinaria de ruibarbo (xéneru "Rheum" ) qu'algama 1-2 m d'altor, "R. nobile" sobresal percima de tolos parrotales y les yerbes baxes nel so hábitat, y ye visible al traviés de los valles una milla de distancia.
"R. nobile" de cutiu se la llapada una planta d'invernaderu por cuenta de la so cortina esterior de tresllúcíes brácteas que pasen la lluz visible, creando un efectu invernaderu, ente que bloquia la radiación ultravioleta. Estes son defenses importantes contra l'aumentu de la esposición a rayos UV-B y al fríu estremo nel so hábitat d'alta altitú. 
"R. nobile" ye una torre cónica de delicaes brácteas de color payizu, brilloses y tresllúcíes, que regularmente se superponen; les cimeres tienen cantos rosaos. Les fueyes grandes, brillantes, verde con coloraos peciolus y nervios, formen una base amplia pa la planta. El regresu de les brácteas membranoses revela, fráxiles estípules, de color rosa. Dientro d'estos tán ramificaes curties panículas de verdes y diminutes flores.
El raigañu mide de cutiu 1-2 m de llargu y ye tan gruesa como un brazu, y de color mariellu brillante nel interior. Los tarmos son agradablemente ácidos , y son consumíos pola población local, que lu llamen a la planta Chuka. El buecu del tarmu contién una bona cantidá d'agua esteno. Dempués del floriamientu, les les brácteas dixébrense una d'otra, convirtiéndose en grueses d'un color coloráu-marrón. A midida que el frutu maurez , les brácteas cayen, dexando un tarmu farrapientos cubiertu con panículas de frutos colgantes marrones. 
Les brácteas de "R. nobile" miden 110-170 micres d'espesura y nun s'estremen en empalizada y capes esponxoses. Elles bloquien selectivamente la radiación ultravioleta, ente que dexen pasar casi tola lluz visible , polo que les flores en desenvolvimientu y el meristemo apical tán protexíos de la intensa radiación que s'atopa nestes altitúes. Los principales bloquiadores de UV que s'atopen nes brácteas son toos quercetina flavonoides:
El xéneru foi descritu por Hook.f. & Thomas Thomson y espublizóse en "Illustrations of Himalayan Plants" , pl. 19. 1855.
Rheum officinale
Rheum officinale ye una especie de planta de flores con rizoma perteneciente a la familia Polygonaceae nativa d'Asia.
Los órganos soterraños (raigañu y rizoma) y el tarmu de "R. officinale" son usaos como laxante contra'l estriñimientu (anque en pequeñes dosis actúa como astringente por cuenta de los taninos que tien), según na disolución d'hematomes y erupciones de aguadía. Ye una de les 50 yerbes fundamentales usaes na medicina tradicional china onde se-y conoz col nome chinu de "yào yòng dà huáng" (药用大黄), y tamién componente en Norteamérica d'un remediu herbal llamáu Essiac tea.
Na moderna medicina, "R. officinale" ye usáu nel tratamientu de la Hepatitis B.
"Rheum officinale" describióse por Henri Ernest Baillon y espublizóse en "Adansonia" 10: 246. 1871.
Rheum rhabarbarum
El ruibarbo "(Rheum rhabarbarum)" ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Polygonaceae.
Ye una planta cultivada que provién del nordés d'Europa (Ucrania). El so altor ye d'hasta tres metros y consta de fueyes con peciolos gruesos que'l so grosez bazcuya ente 2 y 5 centímetros. El color del peciolu varia ente'l verde y el colloráu y ye la única parte comestible, yá que les sos fueyes son tóxiques.
El so tarmu soterrañu ye un rizoma que lu sirve p'almacenar nutrientes mientres l'iviernu.
El Ruibarbo ye la planta comestible con mayores concentraciones de acedu oxálico, superando a la Espinaca, por causa de ésto, cuando ésta entemezse con metales como'l fierro, calciu o cinc l'organismu nun puede absorber estos minerales de forma efectiva , tamién puede causar que minerales como'l calciu concentrar en ciertes partes del cuerpu de forma ensin deseyar, esto de la mesma puede causar la formación de cálculos renales. En grandes cantidaes l'ácidu oxálico puede provocar dellos tipos de desordes incluyendo enfermedaes del tracto pancreáticu y biliar, la enfermedá de los intestinos con inflamación crónica, el síndrome del nuedu ciegu y el síndrome de la crecedera bacteriana.
Nel ruibarbo, la mayor concentración de acedu oxálico alcuéntrase nes sos fueyes, motivu pol cual éstes nun son comestibles. El peciolu de la planta tamién contién acedu oxálico anque en menor midida polo que al consumilo l'esmalte dental ye atacáu adquiriendo temporalmente una testura aspra, anque nun se señalaron daños irreparables nel dentame.
El ruibarbo frecuentemente ye utilizáu na medicina tradicional china pa tratamientu del estriñimientu y l'inflamación por "calor" nel intestín, por cuenta de les sos propiedaes "refrigerantes" y el so tropismu escontra los intestinos.
El tarmu del ruibarbo puede consumise crudu, directamente o arreglándolo como ensalada y tamién cocíu, en forma de compota, mermelada o como rellenu del pastel de ruibarbo o de empanaes.
Pol so altu conteníu d'antraquinones, los sos estractos utilizar pal tratamientu de les aftes y otres afecciones de les mucoses bucales y los sos fervinchos úsense como laxantes.
Tamién s'utiliza en purgantessobremanera para desparasitar.
La planta vive dellos años, pel hibiernu ésta pierde les sos fueyes y sobrevive gracies a los nutrientes almacenaos nel so rizoma, remaneciendo en primavera. El so collecha realiza enantes del empiezu del branu, porque al crecer produz cada vegada más acedu oxálico, lo que ye peligrosu pal consumu humanu.
"Rheum rhabarbarum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 372. 1753.
Rheum ribes
Rheum ribes, el ruibarbo siriu, ye una especie comestible de ruibarbo montesa nel xéneru "Rheum". 
Crez ente los 1000 y 4000 m sobre roques dunites, nes fasteres, ente piedres, y distribúyese nes rexones y subtropicales del mundu, principalmente en Asia occidental ( Turquía, Siria, El Líbanu, Iraq, Irán, Azerbaixán, Armenia) hasta Afganistán y Pakistán. El ruibarbo siriu ye un vexetal parcialmente comercial llográu de la naturaleza nel este y el sur de Anatolia, nel norte d'Iraq y en parte Noroeste d'Irán a principios de primavera. "Rheum ribes" considérase como una especie melecinal pervalible na medicina herbal .
El ruibarbo siriu ye una planta herbal ramificada, perenne y robusta, d'hasta 1 m d'altor. Tien gruesos rizomes perennes, fueyes grandes añales de color acoloratáu verdosu como de frijol con tarmos comestibles: Les pequeñes flores son amarellentaes paniculaes, con una nuez de tres láu ovaes oblongues y granes con grandes nales de color marrón colloráu apagáu. 
La parte comestible de la planta ye'l tarmu, que se come crudu o cocíu ("ekşili ışgın" y "ışkınlı yumurta" [güevos con ruibarbo selvaxe] en Elazığ, Turquía; khoresh rivas [خورش ریواس] o "guisu de ruibarbo Pérsicu" n'Irán). Les fueyes y pecíolu de cutiu cómense crudos como ensalada , dacuando viéndense nos mercaos locales del norte de Baluchistán.
"Rheum ribes" ye la fonte d'una de les más importantes droges en crudu en rexones del oeste asiáticu. Contién vitamines vexetales A, B, C a esgaya. El raigañu de ruibarbo siria ( Rhizoma Rhei ribi ) utilízase tradicionalmente pa tratar la diabetes, hemorroides, úlceras y fories. La planta tamién s'utiliza como dixestivu y aperitivo en Bitlis, Turquía. Na medicina tradicional herbal, el tarmu y el raigañu se secapara el tratamientu de la anemia, anorexa, ansiedá, la depresión y la diabetes. 
Contién les antraquinones crisofanol, parietin y emodina, los flavonoides quercetina, fisetina, quercetina 3-0-ramnósido, quercetina 3-0-galactósido y quercetina 3-0-rutinósido que fueron aisllaes de los biltos de ruibarbo siriu.
"Rheum ribes" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 372. 1753. 
L'epítetu de nome de la especie derivar de la palabra árabe "Ribas" ( ريباس ), refiriéndose al ruibarbo siriu. El ruibarbo siriu llámase asina probablemente pola paecencia de la so panícula de fruta a los recímanos de pases de Corinto, ye particularmente ornamental por cuenta de les sos fueyes según poles sos flores y frutes.
Rhizophora apiculata
Rhizophora apiculata ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Rhizophoraceae. Alcuéntrase en Australia (Queensland y el Northern Territory), Guam, India, Indonesia, Malasia, Micronesia, Nueva Caledonia, Papua Nueva Guinea, les islles Filipines, Singapur, les Islles Solomon, Sri Lanka, Taiwán, les Maldivas, Tailandia, Vanuatu, y Vietnam. 
Polo xeneral, un árbol pequeñu o parrotal grande con copa estendida con sofitu de raigaños aéreos que baxen de les cañes. Fueyes con 1.5 a 2.5 (-3) cm de llargu, peciolos de color acoloratáu tiñíes; llámina elípticu-oblongues a ± llanceolaes-ovaes, de 7-15 (-18) cm de llargu, 3-6 (-8) cm d'anchu, cuneaes na base, enteres,-apiculada aguda y pocu mucronada nes puntes, glabra, escuru -verde percima, verde pálidu y de color marrón-negru de puntos na parte inferior; estípules oblongo-llanceolaes, de 4-8 cm de llargu. Pedúnculos más curtios que los peciolus, nes axiles de los repulgos de les fueyes cayíes. Flores sésiles, de dos en dos, de color mariellu; brácteas en forma de copa, crenulaes, carnoses, hipanto curtiu. Mota con lóbulos ovaos a ováu-oblongues, de 10-14 mm de llargu, de color mariellu-marrón a acoloratáu, aguda, quilla. Pétalos blancos, lliniales a oblongo-llanceolaes, de 8-11 mm de llargu, delgaos, glabros. Estambres casi sésiles, anteres de 6-8 mm de llargu, apiculateacute. Frutu ovoide de 2-2.5 cm de llargu, y 1,5 cm de diámetru, rugosa. 
Cuando se crucia con 'bakauan bato' ( "Rhizophora stylosa"), el productu ye una rara especie híbrida de manglar, llamada "Rhizophora x lamarckii", que foi afayáu n'abril de 2008, polos científicos filipinos en Masinloc, Zambales. Namái un árbol alcuéntrase na isla de Panay en Visayas Occidental, ente que 12 fueron afayaes en Masinloc , y tienen un promediu de diámetru de 5,5 centímetros y altor de 6 metros. 
Na planta atopa'l principiu activu Fisetinidin.
"Rhizophora apiculata" describióse por Carl Ludwig Blume y espublizóse en "Enumeratio Plantarum Javae" 1: 91. 1827. 
Rhizophora racemosa
Rhizophora racemosa, mangle coloráu ye una especie que pertenez a la familia Rhizophoraceae.
Ye un árbol pequeñu con raigaños aéreos que parten de la base del tueru y fúndense nel suelu encharcáu. Les fueyes son elíptiques y opuestes. Les flores son pequeñes, dispuestes nuna especie de recímanos. El frutu tien forma oval, d'unos trés centímetros. La grana puede granar inda cuando el frutu nun cayó.
Crez en zones costeres tropicales, próximes a desaguaes de ríos, precisando ciertu grau de salín. 
En Guinea Ecuatorial esisten pequeños llurdios en Bioko y cubren estensiones considerables nes desaguaes de los grandes ríos de Ríu Muni.
La madera, dura y pesada, utilizar en carpintería y ebanistería. La corteza ye bien usada como astrinxente, contra les quemadures, los abscesos y contra la llepra.
"Rhizophora racemosa" describióse por Georg Friedrich Wilhelm Meyer y espublizóse en "Primitiae Florae Essequeboensis . . . 185. 1818. 
Rhizophora: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues: ριζα ("rhiza" ), que significa "raigañu" y φορος ( "phoros" ), que significa "de sofitu", refiriéndose a pilotar de la base.
Rhodiola rosea
Rhodiola rosea ye una especie de llanta con flor dientro de la familia "Crassulaceae", que se desenvuelve nes rexones fríes del mundu. Éstes entienden les mayor parte del Árticu, los montes de Asia Central, les Montes Predresos, y les zones montascoses de gran parte d'Europa, tal como los Alpes, Pirineos, Cárpatos, islles Britániques, Escandinavia y Islandia.
Rhodiola rosea ye efectiva p'ameyorar el ánimu y la depresión. Investigadores rusos demostraron qu'ameyoren los parámetros de rendimientu del individuu, tanto físicos como mentales, amenorga la fatiga mental, y ameyora les respuestes inmunitarias ante les enfermedaes. Los efectos de "Rhodiola rosea"' atribuyir a la so propiedá d'ameyorar la disponibilidá de serotonina y de dopamina nel receptores opioideos tal como les beta-endorfines.
Les sustances estimulantes que son los sos principios activos denominar como adaptógenos.
En Rusia, "Rhodiola rosea", tamién conocida como raigañu del Árticu ó raigañu d'oru, utilizóse mientres cientos d'años na medicina tradicional pa sobrollevar el fríu clima de Siberia y como tónicu polo xeneral. 
Asina mesmu, ye efectiva pa tratar el trestornu por atracón ("binge eating" n'inglés). Actúa amenorgando los niveles de estrés, de cutiu causantes d'esti trestornu.
Los adaptógenos fueron afayaos en 1947 pol científicu rusu Dr. Nicolai Lazarev, quien acuñó'l términu "adaptógeno". Dr. Lazarev foi tamién el mentor de Dr. Israel I. Brekhman, quien dirixió numberoses investigaciones sobre plantes adaptogénicas. El Dr Brekhman enfocó les sos primeres investigaciones nel bien conocíu "Panax ginseng", tamién llamáu Ginseng coreanu ó chinu. Esta ye una planta primordialmente beneficiosa, pero que desafortunadamente, presenta dellos efectos indeseables, tales como producir estriñimientu ó tamién una sobreestimulación. El Dr. Brekhman siguió investigando n'otres plantes colo que se ganó la reconocencia como espertu en adaptógenos. De magar, lleváronse a cabu, cientos d'esperimentos y d'estudios clínicos sobre adaptógenos, la mayoría en Rusia y en Alemaña. 
La mayoría d'estos estudios amosáronnos los sorprendentes efectos protectores antiestrés y de meyora del sistema inmune que presenten los adaptógenos. Adaptogenos pueden presentar los beneficios de los estimulantes sintéticos pero ensin los efectos secundarios comunes de los estimulantes(Xenobiótico).
"Rhodiola rosea" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 1035. 1753.
Rhododendron aureum
Rhododendron aureum ye una especie del xéneru "Rhododendron" perteneciente a la familia Ericaceae. Ye orixinaria d'Asia.
Son parrotales nanos, qu'algamen un tamañu de 0,1-1 m d'altor; con tarmos horizontales con ramillas ascendentes oblicues; escames de les yemes persistentes. Pecíolu de 5-10 mm, glabro; fueya coriácea, oblanceolada a obovada-oblonga, de 2.5-8 × 1-3.5 cm; cola base cuneada; el ápiz obtusu o arrondáu, mucronado; dambes superficies glabres nel maduror, dacuando con muertes de tomento xuvenil abaxialmente. La inflorescencia en forma de corimbo con 5-8 flores; raquis de 10 mm. Pedúnculu erecto, de 3 cm, corola campanulada de color mariellu, con 1 lóbulu cimeru enllordiáu de colloráu, de 2,5-3 cm; lóbulos 5, desiguales; filamentos estames 10, desiguales, pubescentes na base; l'ovariu de 5 mm, densamente ablondu-tomentoso. Infrutescencia con pedúnculu de 4,5-6 cm ye una cápsula oblongo-cilíndrica, de 10-14 × 5-6 mm. Fl. may-jun, fr. xunetu-agostio.
Alcuéntrase nos pacionales, ente les briofitas, nes rexones alpines; a una altitú de 1000-2500 metros en Jilin, Liaoning y en Xapón, Corea, Mongolia y Rusia.
Les bárabos de "Boloria freija" alimentar de "Rhododendron aureum".
"R. aureum" produz rhododendrol, rhododendrin, avicularin y hyperosida.
"Rhododendron aureum" describióse por Johann Gottlieb Georgi y espublizóse en "Bemerkungen einer Reise im Russischen Reich im Jahre 1772" 1: 51, 214. 1775. 
Rhododendron: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues "ῥόδον, rhodon" = "rosa" y "δένδρον, dendron" = "árbol".
aureum: epítetu llatinu que significa "doráu".
Rhododendron ferrugineum
El Rhododendron ferrugineum ye un parrotal de la familia de les ericácees, xéneru Rhododendron.
Parrotal perennifolio , bien ramificáu, de 1 a 1,5 m d'altu, qu'habita l'altu monte, de fueyes elíptiques, coriacees, de 2-4 cm, verdes pol fai y col viesu d'aspeutu acoloratáu (d'ende'l so nome "ferrugineum"), con flores, nel branu, rosaes y acampanaes dispuestes en grupos, con 5 lóbulos. Ovariu súperu.
Frutos en cápsula.
En terrenes acedos, xilizos puramente, o en caliares, qu'han de tar bien acedaos. En montes de pinu negru y percima de la llende del arboláu, mesma d'altu monte
Zones montascoses europees como los Alpes, los Pirineos, el Xura, norte de los Apeninos y Cárpatos.
"Rhododendron ferrugineum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 392. 1753.
ferrugineum: epítetu llatinu que significa "color óxidu".
Rhododendron spiciferum
Rhododendron spiciferum (碎米花) ye una especie de rododendru nativa de China, dende l'oeste de Guizhou a Yunnan, onde crez n'altitúes de 800 a 1.900 metros. 
Ye un pequeñu parrotal qu'algama un tamañu d'hasta 0,2 a 0,6 m d'altor, con fueyes que son estrechamente oblongues o oblongo-llanceolaes, de 1.2-4 por 0,4 a 1,2 cm de tamañu. Les flores son de color rosa o raramente blanques. 
El principiu activu Procianidina A1, alcuéntrase na piel del maní de "R.spiciferum".
"Rhododendron spiciferum" describióse por Adrien René Franchet y espublizóse en "Journal de Botanique (Morot)" 9(21): 400. 1895.
Rhus aromatica
Rhus aromatica , ye un a especie de zumaque perteneciente a la familia de les anacardiacees. Ye orixinaria de Norteamérica.
Conocíu popularmente como "zumaque goliosu", ye un parrotal que suel crecer percima de 2 m d'altor. Les sos fueyes son trifoliaes, con peciolos curtios d'unos 2 cm de llargor; los trés foliolos son sésiles y tán cubiertos d'un vellu aterciopeláu cuando son nuevos. El foliolu terminal ye considerablemente mayor que los otros dos. Les flores son pequeñes, de color verde amarellentáu; brotando primero qu'apaezan les fueyes, les flores arrexuntar en espigues laxas. Los frutos son pequeñes drupes de color coloráu y tán cubiertes de pelillos blancos, tieneen el tamañu d'un arbeyu.
Ye un parrotal goliosu orixinariu de les rexones orientales de América del Norte.
Hai noticies del "zumaque" publicada por autores antiguos, anque nun se refieren a la especie americana, sinón a especies del sur d'Europa, como "Rhus cotinus", denomináu'l "zumaque venecianu", o a la especie "Rhus coriaria", nativu de la rexón mediterránea y vendida en dómines antigües polos comerciantes de Alepo.
Ye astrinxente y diuréticu. La so actividá deriva del so altu conteníu de taníns, anque ye pocu usáu en fitoterapia. Puede ser útil nel tratamientu de la foria y de la menstruación escasa, según nel tratamientu de la diabetes ya inflamaciones del reñón y bixiga urinaria. Encamentóse pa dalo a neños que se mexen na cama, asiciándolo con plantes sedantes y anti neuríticas como'l hipérico. 
Contién una abondosa cantidá de taníns gálicos (27%), flavonoles, un 0'07% de aceite esencial, gomes, resines, oxalatos y ceres.
"Rhus aromatica" describióse por William Aiton y espublizóse en "Hortus Kewensis"; or, a catalogue . . . 1: 367. 1789.
Rhus: nome xenéricu que deriva de la palabra griega pa "coloráu", una alusión a los llamativos colores de seronda de delles especies.
aromatica: epítetu llatinu que significa "arumosa".
Rhus microphylla
Rhus microphylla (Agritos, guaño, Correosa) ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Anacardiaceae, nativa de Norteamérica, nel sudoeste de los Estaos Xuníos y centru y norte de Méxicu.
Ye un parrotal ramificáu qu'algama un tamañu de 1 a 2 m d'altor, raramente un arbolín. Les cañes tienden a terminar n'escayos, Les fueyes son compuestes, alternes y caducifolies con 5 a 9 foliolos sésiles. Floria primero qu'apaezan les fueyes nuna inflorescencia de 5 cm con munches floruques. Ye frutu torna a colloráu cuando madura.
Nel estáu de Chihuahua usóse pal tratamientu de la leucemia.
"Rhus microphylla" describióse por George Engelmann y espublizóse en "Smithsonian Contributions to Knowledge" 3(5): 31. 1852. 
Ribes nigrum
El casis (Ribes nigrum), tamién conocíu como cassis, bruselar negra, alzaparrilla negra o parrilla negra ye un parrotal frondoso, non espinosu, de 1,50 m d'altu, qu'esprende un golor estremáu y desagradable.
Orixinariu d'Europa oriental y central, pertenez al mesmu xéneru del bruselar común y paezse enforma a él. El casis tien fueyes lobulaes, dentaes, que'l so viesu ye pálidu con glándules secretores marielles. Les flores del casis son acolorataes nel interior y verdoses per fora, aracimaes con mota velloso, de mayor tamañu que la corola.
El so frutu ye'l brusel negru o alzaparrilla negra, una baya que naz en recímanu de granos negros, amagayaos, con piel lliso y arumosos, envolubraos poles motes de les flores d'onde salen. El zusmiu de brusel negru ye coritu, acedáu y arumosu. La planta (fueyes, biltos y frutos) ye bien apreciada en Francia pol so usu en repostería, como bébora alcohólico y en perfumería.
La mayor producción dar en Polonia. La brusel negru desconocer pola cultura clásica grecorromana y la Edá Media; siendo introducida en Francia a partir de la Edá Moderna. Nel Sieglu XIX, pasó a ser apreciada pola so propiedaes curatibles y tamién como aromatizador de vinos, destilaos y cócteles como'l "kir".
Científicamente, demostróse que l'aceite de grana de bruselar negra tien un moderáu efectu inmunolóxicu atribuyible a la so capacidá p'amenorgar la producción de prostaglandina Y2.
Otros estudios atribúyen-y a la baga de bruselar negra propiedaes antiosidantes, antiinflamatorias y antimicrobianas
Amás, la bruselar negra tien una gran cantidá de vitamina C polo que tradicionalmente foi usáu pa prevenir enfermedaes como'l escorbutu.
El so sabor amargoso y bien ácidu evita que se peracaba cruda. Sicasí, utilízase como ingrediente de tartes, sorbetes, gelatinas y confitures. En cocina, úsase como fondu de platos y puré. 
En Francia ellabórase como llicor llamáu "crema de casis". La crème de cassis (en español ‘crema de brusel negru’) o "liqueur de cassis" ye un llicor duce colloráu escuru fechu con brusel negru, orixinariu de la rexón de Borgoña, en Francia. De consistencia cremosa y concentrada, suelse tomar entemecida con otres bébores, polo que s'emplega como ingrediente de dellos cócteles. Ye especialmente conocida pol "kir", el nome dáu a l'antigua bébora aperitiva "blanc cassis", na que s'entemez la "crème de cassis" con vinu blanco secu, xeneralmente un Borgoña aligoté. Esti tipu de crema surdió en 1841 na ciudá de Dijon, rexón de Borgoña, como una versión moderna de l'antigua ratafía de brusel negru de sieglos anteriores, a la que llueu movió.
"Ribes nigrum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 201. 1753.
Ríbes: nome xenéricu que según paez proce del árabe "rabas"; en persa "rawas y rawash" = nome n'oriente d'un ruibarbo ("Rheum ribes" L., poligonacees). Afírmase que "ribes" figura per primer vegada n'occidente na traducción que Simón Januensis fixo, na segunda metá del sieglu XIII, del llibru de Ibn Sarab o Serapión –"Liber Serapionis aggregatus in medicinis simplicibus"...– y que esti nome foi adoptáu poles oficines de farmacia. Sía que non, aplicar a plantes distintes, cualos son les bruselares ("Ribes" sp. pl.), quiciabes polos sos frutos acedos y poles sos propiedaes melecinales asemeyaes.
nigrum: epítetu llatinu que significa " de color negru"
Richeria grandis
Richeria grandis ye una especie de planta melecinal perteneciente a la familia Phyllanthaceae. Ye orixinaria de les islles del Caribe
"Richeria grandis" ye un árbol de fueya perenne cola corteza de color marrón y una corteza interior de color marrón-naranxa. Tien fueyes simples, alternes con un marxe enteru. Les fueyes son grandes, xeneralmente de 10-20 centímetros de llargu hasta 30 centímetros de llargu y 13 centímetros d'anchu. La especie ye dioica, onde les flores masculín y femenín son producíes en plantes separaes. Les inflorescencies masculines miden 3.10 centímetros de llargu, con 3-7 flores; les inflorescencies femenines miden 5.3 centímetros de llargu. El frutu ye una cápsula, aprosimao de 1 centímetru de llargu.
"Richeria grandis" ye una especie común nos montes montanos en partes del Caribe y América del Sur. Ariel Llugo y los sos colegues informaron qu'estes especies sufrieron mayores niveles de dañu que la mayoría de los árboles dempués de qu'el huracán David azotara la isla de Dominica en 1979. La especie ye un acumulador de aluminiu y ye capaz d'atropar tantu como 15.000 ppm d'aluminiu nes sos fueyes. La planta foi capaz de tolerar los niveles potencialmente tóxicos d'aluminiu principalmente por depositar el metal nes célules de les parés de les sos fueyes.
"Richeria grandis" ye una de delles especies, incluyendo "Parinari campestris" y "Roupala montana" que se conocen col nome común bois bandé, ye un potente afrodisiacu. Idealmente débese introducir en llicor de ron mientres delles selmanes y depués dar nel so consumu.
"Richeria grandis" describióse por Martin Vahl y espublizóse en "Eclogae Americanae" 1: 30, pl. 4. 1796.
Ricinodendron heudelotii
Ricinodendron ye un xéneru monotípicu perteneciente a la familia de les euforbiacees. La so única especie: "Ricinodendron heudelotii" ye orixinaria d'África.
Un árbol de rápida crecedera qu'algama los 50 m d'altor por 2,70 m de circunferencia, con tueru rectu y curtiu contrafuerte, alcuéntrase los montes de fueya caduca y secundarios, común en tola zona montiega-sabana semi-seca de la rexón de Senegal a Camerún y Bioko, y al República Democrática d'El Congu, Angola y Tanganyika. L'árbol refaise fácilmente del tocón, y vien pa enriba llibremente nes finques antigües. Nos espacios abiertos de lluz va dar frutos nel séptimu al décimu añu, y la so rapidez de crecedera ye proverbial. Crez bonalmente a partir de granes y, de cutiu caltiense nel barriu de los poblaos forestales.
El cazadores reconocen l'árbol como curiosu pa los animales selvaxes que comen los frutos cayíos. Esiste la creencia de que la enfermedá "pescuezu crack 'va tener llugar nuna finca de cacáu si l'árbol ye cortáu. En Gabón los aboríxenes saborguien un pequeñu hongu blancu, Eshira, que crez nos tueros muertos. La madera ye de lluz blanco, fibrosa, nidia, ensin rellumu y perecedera. La densidá ye 0,327.
Utilizar pa los tablones aspros y ataúdes. La madera ye bien boyante y utilízase pa la flota de pesca de la rede y les balses de maderes pesaes. El so serrín ye extraordinariamente llixeru y ye afechu pa les petrines de salvamentu. Por cuenta de la so facilidá de trabayu, nellos tállase en fetiche-máscara, cuyares, cuyarones, platos, bandexes, tazones, cuyarones, taburetes, etc. La madera utilizar en Zaire pa faer tambores que se diz que son bien sonoros, y tállase pa faer el tou o les partes de resonancia de los preseos musicales en Nixeria, Gabón y Angola. Na zona del baxu Níxer y Cruz Ríos nel sureste de Nixeria un rexistru tállase fora pa faer un xilófonu xigante llamáu en Mbe: ogbang. Madera d'otros árboles xunir pa dar una variedá de tonos: mankwaro ("Mangifera indica", "Anacardiaceae") pa les notes altes, ntweno (Sp.?) Pa les notes medies y nkomni (sp.?) Pa les notes graves. La madera encamiéntase anguaño en Ghana pal so usu nel aislamientu y el serrín ye ensin dulda fayadizu paralos cascos. La madera ye indiferente como combustible, yá que se quemar con gran rapidez, pero la ceniza utilizar en Guinea pa la preparación d'un sal vetegal na fabricación de xabón y nel tiñíu indigo, y en Sierra Lleona utilizar pa la fabricación de xabón. La madera ye quiciabes fayadizu para magaya de papel.
La corteza raigañu utilizar en Nixeria molíes y entemecíes cola pimienta y el sal pal estriñimientu. En Liberia un llicor ye tomada poles muyeres embarazaes pa solliviar dolores y pa prevenir albuertos involuntariu.s Tamién se toma poles muyeres pa matar un vierme que s'atopa nos intestinos y que-yos torga la reproducción. En Costa de Marfil, una raspia de raigañu en decocción tomar por vía oral y considera un poderosu anti-disentéricu, y el tarmu de corteza tomar por enema pa prevenir l'albuertu. La corteza del tarmu en decocción tamién s'usa pa llavar les llagues encarnes. En Gabón tómase una corteza en decocción mientres la blenorrea, y na El Congu tomar pa la tos, blenorrea, menstruación doliosa y como antídotu de venenu, en lociones y baños pa fortalecer a los neños raquíticos y ñácaros prematuros, y pa solliviar el reumatismu y edemes, y la magaya de la corteza (tamién les fueyes) aplicar a les infecciones por hongu, a maurecer abscesos, furúnculos y bubas, y la cazumbre espresada se instila nel güeyu pa la filaria y oftalmías.
"Ricinodendron heudelotii" foi descritu por (Baill.) Heckel y espublizóse en "Annales de l'Institut Botanico-Géologique Colonial de Marseille" 5(2): 40. 1898.
Ricinus communis
Ricinus communis, comúnmente llamáu ricino, higuerilla, figal infernal, ente otros munchos vocablos, ye la única especie aceptada del xéneru "Ricinus", planta arbustiva de la familia Euphorbiaceae.
El ricino ye un parrotal de tarmu gruesu y maderizu, buecu que, al igual que los peciolos, nervios ya inclusive les mesmes fueyes en delles variedaes, puede tomar un color púrpura escuru y suel tar cubiertu d'un polvillo blancu, asemeyáu a la cera.
Les fueyes son bien grandes, de nervación palmotiada y fendíes de 5 a 9 lóbulos, de cantos irregularmente dentaos; les fueyes son alternes, con peciolu bien llargu, xuníu pela so parte inferior.
Les flores tán dispuestes en grandes inflorescencies, argutes, que, cuando moces, remanecen d'una espata nos nuedos ente'l tarmu y los pedúnculos de les fueyes; na parte inferior de diches inflorescencies tán les flores masculines, con un mota, con cinco pieces llanceolaes/triangulares y múltiples estames soldaos, con forma de columna, ramificada en forma de coliflor. Les flores femenines alcuéntrase na parte cimera de la panícula, con ovariu, formáu por trés fueyes carpelares y rematáu por un pistilu trifurcáu, con papiles destinaes a captar el polen. Floria casi tol añu.
El frutu ye globulosu, trilobuláu, casi siempres cubiertu por abondosu escayos, que-y dan un aspeutu arizáu; tien tres cavidaes, caúna con una grana, grande y xaspiada, de superficie llisa y brillante, rematada por una escrecencia y que contién una toxina llamada ricina. Al ensugase los frutos, la cubierta espinosa entérriase progresivamente produciendo finalmente un efectu de resorte que llanza la grana a distancies cimeres a los diez metros, siendo ésta la forma d'esta planta pa estendese.
Rique un clima templáu ensin xelaes, ta esvalixáu por casi toles rexones templaes del globu, naturalizándose por ser una planta cultivada dende l'antigüedá. Paez ser orixinaria del cuernu d'África (Abisinia).
Les granes son bien tóxiques, pola presencia d'una albúmina llamada "ricina", yá que basta la ingestión d'unes poques, mazcaes o tragaes, por que se produza un cuadru d'intensa gastroenteritis con deshidratación; puede estropiar gravemente'l fégadu y el reñón ya inclusive producir la muerte. Ye una de les toxines biolóxiques más potentes que se conocen.
El aceite de ricino, llográu por prensáu de les granes y calecíu pa destruyir la ricina, ye unu de los purgantes más reputaos, debiéndose la so acción al "acedu ricinoleico"; tien l'inconveniente del so desagradable sabor. Na actualidá atopa aplicaciones na industria de pintures y barnices, según pa la fabricación de llubrificantes y líquidos pa frenos.
Utilízase principalmente pola so xamasca y penachu floral pa murios de separación, pantalles y dar tonos de colores nos fondos de los xardinos. Les variedaes que s'utilicen son variaciones nel color de les fueyes y tarmos. Dalgunes d'elles son:
"Ricinus communis" foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 1007. 1753.
El nome del xéneru, aplicáu yá a esta planta por Plinio ("15, 25") —anque tamién lo aplicó al frutu d'una zarzamora ("23, 137")— y otros , alude a la paecencia de les sos granes con ciertes cachiparros, llamada tamién "ricinus" en llatín. Pero'l ricino yera conocíu dende muncho primero, pos lo nomen , como Teofrasto y Dioscórides, col nome de «"croton"» —nome que tamién usó Plinio ("15, 25")— y les sos granes apaecieron en tumbes exipcies, bien anteriores.
Tolos innumberables taxones infra-específicos (subespecies, variedaes, formes) son meros sinónimos de la especie, amás de les siguientes especies y les sos taxones infra-específicos:
Ridolfia segetum
Ridolfia ye un xéneru monotípicu perteneciente a la familia Apiaceae. La so única especie: "Ridolfia segetum", ye orixinaria de la rexón del Mediterraneu.
Ye una yerba añal, glabra. Tarmos de 15-140(210) cm, erectos, estriaos, sólidos, ramificaos dende la base, ensin restos fibrosos na base. Fueyes basales –tempranamente caedizas– y medies 15-28 × 10-22 cm, 3-4(6) pinnatisectas, de contorna triangular, peciolaes, divisiones d'últimu orde 5-15 × 0,3-0,5 mm, filiformes, vaines 1,5-4 × 0,5-1,6 cm. Umbelas terminales y llaterales, con 8-56 radios de 18-51 mm, subiguales. Umbélulas con 15-36 flores, radios 4-14 mm –los internos bien curtios–. Pétalos 1,9-2 mm, emarginaos, col ápiz incurváu, mariellos. Estilos 0,2-0,3 mm na fructificación. Frutos 1,2-2,7 mm; mericarpos de sección semielíptica, coles 5 costielles primaries pocu perceptibles o fines y de color claru, que destaquen sobre'l fondu oliváceo; vitas de color castañu foscu, de cutiu visibles externamente; carpóforo persistente tres la cayida de los mericarpos. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 22; n = 11.
Alcuéntrase en marxes de caminos y cultivos; a una altitú de 0-650(1000) metros, y el Sur d'Europa, Anatolia, El Líbanu, Palestina, Azores, Canaries y Norte d'África; naturalizada nel Perú. Principalmente nel S y Y de la Península Ibérica y Islles Baleares.
Les granes y les fueyes contienen un aceite esencial, y la planta tien un golor fuerte. Utilízase como una yerba na industria de la salmoria. La planta puede comese na so forma cruda o cocida.
"Ridolfia segetum" tamién s'utiliza con fines melecinales. Utilizar nel Mediterraneu como una melecina pa la regulación de los periodos menstruales de les muyeres, y p'aumentar el fluxu de lleche nes madres lactantes. Usos melecinales adicionales como prevenir l'estriñimientu, tos, gas, infecciones de les víes respiratories y los pioyos.
"Ridolfia segetum" describióse por (Linneo) Giuseppe Giacinto Moris y espublizóse en "Ind. Sem. Hort. Taur." 43. 1841. 
Rohdea japonica
Rohdea japonica, ye una especie del xéneru Rohdea, ye una planta herbal perteneciente a la familia Asparagaceae.
Ye una planta herbal perenne rizomatusa, con raigañu fibrosa. Les fueyes perennes, llargamente llanceolaes de 15-50 cm de llargor y 2.5-7 cm d'anchu, col ápiz apuntiáu. Les flores producir nun curtiu y mestu recímanu de 3-4 cm de llargor, les flores son de color mariellu maciu de 4-5 mm de llargu. El frutu ye una baya colorada de 8 mm de diámetru, producíes nuna agrupación de delles xuntes.
Ye nativa del este d'Asia dende'l sudoeste de China a Xapón.
Ye cultivada como planta ornamental. En Chinu llámase "wan nian qing" (simplified: 万年青; traditional: 萬年青; lit. "evergreen"), y en xaponés ye llamáu "omoto". La planta ye usada na Medicina tradicional china.
"Rohdea japonica" describióse por (Carl Peter Thunberg) Albrecht Wilhelm Roth y espublizóse en "Novae Plantarum Species 197", nel añu 1821.
Rolandra fruticosa
Rolandra, ye un xéneru monotípicu de plantes fanerógames perteneciente a la familia de les asteracees. La so única especie: "Rolandra fruticosa", ye orixinaria del centru y sur d'América.
Son yerbes perennes o subarbustos, d'hasta 1.5 m d'altu, escandentes, escasamente ramificaos; cañes estriaes a llises, cafés con dalgunos tricomes finos blancos. Fueyes alternes, elíptiques a llanceolaes, 4–11 cm de llargu y 1.5–5 cm d'anchu, ápiz agudu, acumináu, dalgunos con escayos curtios, base arrondada a obtusa, marxes escasamente serrulaos, revolutos, fai escabriúscula con pubescencia espardida, viesu conspicuamente blancu-tomentoso; peciolus 0.5–1.5 cm de llargu. Capitulescencies de glomérulos trupos nes axiles de les fueyes cimeru y terminal, glomérulos globosos, 10–15 mm de diámetru; capítulos con 1 solu flósculu; filarias casi siempres 2, desiguales, llanceolaes, cimbiformes, lateralmente estruyíes y daqué carinaes, la esterior 5–6.5 mm de llongura con 1 escayu agudu de 1 mm de llargu, la interna 2–4 mm de llargu, frecuentemente envolubrada pola bráctea esterior; coroles 3–3.5 mm de llargu, el tubu delgáu, 1.7 mm de llargu, los llobos 1.5 mm de llargu, blancos; anteres 1 mm de llargu; estilos ca 2 mm de llargu. Aquenios obovoides, 1.5 mm de llargu, llixeramente esplanaos, llixeramente 5-acostillaos, glandulosos; miriguanu de 1 serie, formando una pequeña corona llaceriada, menos de 0.5 mm de llargu.
Localmente común. atopar n'árees alteriaes na zona atlántica; a una altitú de 10–100 metros; fl y fr ene–abr; dende Hondures a Brasil. 
Ye usada como medicina local. Contién los siguientes principios activos: sesquiterpeno lactonas; glaucolidos; bourbonenolidos.
"Rolandra fruticosa" describióse por (Carlos Linneo) Kuntze y espublizóse en "Revisio Generum Plantarum" 1: 360. 1891.
Rosa californica
Rosa californica, ye una especie de parrotal perteneciente a la familia de les rosácees. Ye orixinaria de California y Oregon y norte de Baxa California, Méxicu. Alcuéntrase en rexones grebes como'l chaparral y les llombes de Sierra Nevada, onde puede sobrevivir a la seca, a pesar de que crez a esgaya en suelos húmedos cerca de les fontes d'agua.
"Rosa californica" ye un parrotal que forma carba con tarmos espinosos y curvos. Les fragantes flores pueden crecer solitaries o en inflorescencies de delles flores. Cada rosa ta abierta de cara y plana polo xeneral, con cinco pétalos en cualquier tonu de color rosa de casi blancu a magenta fondu. Produz típicos artugancios que contienen granes de color mariellu.
"Rosa californica" usar en California en xardinos nativos y xardinos del so hábitat, formando colonies, y ye l'atracción de la fauna montesa coles brilloses flores rosa na seronda.
Los artugancios utilizar mientres la Segunda Guerra Mundial pol so altu conteníu en vitamines, mayormente vitamina C. Ensugar pal té, o pal so usu en gelatinas y mueyos. Los Cahuilla comíen les yemes de la rosa crudes o papaes n'agua. Un té tamién se fixo a partir de los raigaños, y utilízase pa los resfriaos. Por cuenta de que los artugancios permanecen na planta mientres tol iviernu, apurren alimentu pa la fauna mientres la dómina cuando'l forraxe ye escasu.
"Rosa californica" describióse por Cham. & Schltdl. y espublizóse en "Linnaea" 2(1): 35–36. 1827.
Rosa: nome xenéricu que provién directamente y ensin cambeos del llatín "rosa" que deriva de la mesma del griegu antiguu "rhódon", col significáu que conocemos: «la rosa» o «la flor de la rosal»
Rosa canina
L'arza, garbancera, garbanceru o garbanzal ("Rosa canina") ye un parrotal espinosu de fueya caduca de la familia de les arrosaes, nativu d'Europa, el noroeste d'África y Asia occidental. Tamién foi introducíu en Norteamérica y otres partes del mundu. Anguaño la so distribución ye bastante amplia.
Esti parrotal mide hasta 2 m d'altor, con tarmos colgantes de color verde, cubiertos d'escayos pequeños, fuertes y curves. Les fueyes tán compuestes de 5 a 7 foliolos dentaos ovales.
Les flores, solitaries o arrexuntaes en corimbos, son de color rosa maciu o blanques, de de diámetru, con cinco pétalos, y maurecen nuna fruta ovoide de color coloráu intensu, de tipu cinorrodón, d'un tamañu ente llamada tapaculo o artuganciu.
El frutu destaca pol so altu conteníu de vitamina C (anque tamién contién carotenoides y flavonoides) y por ser usáu pa faer mermelada y té.
L'Arza floria de mayu a xunetu y produz frutos a la fin del branu o a principios de la seronda.
Ye una planta nativa d'Europa, Canaries, Madeira, el noroeste d'África (Arxelia, Marruecos y Túnez), l'oeste d'Asia (Afganistán, Irán, Iraq, El Líbanu, Palestina, Siria, Armenia, Azerbaixán, Xeorxa, el sur de Rusia y Tajikistán) y el subcontinente indiu. Sicasí, ta naturalizada y amontesada prácticamente en tol mundu, incluyendo América, Australia (sobremanera en Tasmania) y Nueva Zelanda.
N'España, quitando la llinia costera de Canaries y delles zones puntuales de la mariña andaluza y murciana con clima tropical, alcuéntrase en cualesquier parte, dende'l nivel del mar hasta los 1.500 m d'altitú.
Nun tien preferencia por suelos específicos; inclusive prefier zones montascoses o semi-montascoses, como'l sotobosque arbustivo d'especies caducifolies y quejigares, pero tamién puede apaecer n'otros montes, sebes, llaos de caminos, etc., y hasta n'árees costeres, pos tolera bien el salín. Estima los suelos bien drenaos y húmedos, daqué fértiles y con un pH neutru (6,1-7,8).
Les sos necesidaes d'agua asitiar nos 675-900 mm per añu. Puede soportar temperatures bien baxes, hasta de -23 °C (zona de rusticidad: 7 a 10).
L'usu melecinal de l'Arza ye vieyu, como lo demuestra la so presencia na Capitulare de villis vel curtis imperii, una orde emitida por Carlomagno que reclama a los sos campos por que cultiven una serie de yerbes y condimentos incluyendo les "roses" identificada anguaño como "Rosa canina".
Los artugancios contienen taníns que dan un efectu astrinxente, antidiarreico. Los flavonoides determinen la so acción como diuréticu y vitamínicu P: protector capilar y venotónico. Les flores confiéren-y una acción selemente laxante y como tónicu xeneral. Les fueyes son cicatrizantes n'usu esternu.
Los cinorrodones son utilizaos na prevención de gripe y resfriaos, astenia primaveral, fories, dispepsias hiposecretoras, fraxilidá capilar, edemes, varices, hemorroides, arteriopatíes. Estaos nos que se riquir un aumentu de la diuresis: como afecciones urinaries (cistitis, ureteritis, uretritis, oliguria, urolitiasis), hiperazotemia, hiperuricemia, gota, hipertensión arterial, edemes, sobrepesu acompañáu de retención de líquidos.
Fueyes, cinorrodones, n'usu tópicu: usaos en feríes, ulceraciones dérmiques, estomatitis, parodontopatías, farinxitis, blefaroconjuntivitis.
"Rosa canina" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 491. 1753. 
Rosa: nome xenéricu que provién directamente y ensin cambeos del llatín "rosa" que deriva de la mesma del griegu antiguu "rhódon", , col significáu que conocemos: «la rosa» o «la flor de la rosal»
canina: epítetu que-y foi dáu pola forma de los aguiyones, similar a los caniles de los perros. El frutu, el tapaculo o artuganciu, ye botánicamente conocíu como un cinorrodón. Cinorrodón ye una trescripción d'una palabra compuesta d'orixe griegu ("kion" + "rhodon"), que significa «rosal perruna».
Esta planta conózse tamién como "ganzabera", "garameta", "Espín garbanceru", "Rosal de la raposa", "Rosal de los matos", "Rosal del diablu', "Rosal del diantre", "Rosal d’espín", "Artu moriscu", "Artu les mores".
Rosa chinensis
Rosa chinensis, conocida tamién como rosa china, ye miembru del xéneru "Rosa", nativa de la zona central de China: Guizhou, Hubei, y Sichuan.
Ye un parrotal qu'algama un tamañu d'hasta 1-2 metros d'altor. De fueya pinnada, de 3-5 foliolos, con 2,5–6 cm de llargu y 1-3 cm d'anchu. Na especie selvaxe (dacuando llistada como "Rosa chinensis" var. "spontanea") les flores tienen cinco pétalos de color rosa a colloráu. El so frutu ye un artuganciu coloráu de 1-2 cm de diámetru.
Esta especie ye cultivada mayormente como planta ornamental, numberosos cultivares fueron escoyíos, por variantes como'l color de la flor y polo xeneral nel aumentu del númberu de pétalos (flores semidobles o dobles). La especie ye tamién importante na cría de munchos rosales modernes, incluyendo les roses híbrides de té.
La so flor y frutu fueron usaos na medicina tradicional china, como tratamientu pa la menstruación irregular o doliosa, según na inflamación de la tiroides.
"Rosa chinensis" describióse por Nikolaus Joseph von Jacquin y espublizóse en "Observationum Botanicarum" 3: 7, t. 55. 1768. 
Rosa eglanteria
La rosa mosqueta o a cencielles mosqueta (Rosa eglanteria; sinónimu "Rosa rubiginosa") ye un parrotal montés de la familia de les arrosaes. Ye una planta nativa d'Europa, onde se cultiva sobremanera nel Reinu Xuníu pola so bellu flor de color rosa maciu, pero que tamién s'atopa n'estáu montés nes estribaciones de la rexón sur de la Cordal de los Andes, tantu en Chile como en Arxentina, y nel piedemonte mendocino. El so frutu, conocíu como artuganciu, utilizar pa la confección de duces y mermelaes y pa faer fervinchos. L'aceite estrayíu de los sos granes aprovechar en cosmética.
La rosa mosqueta ye un parrotal que puede devasar los 2 m d'altor; los sos tarmos son delgaos, flexibles y curvos, cubiertos d'escayos de color violáceo. Les fueyes son caduques, alternes, compuestes de 5 a 9 foliolos, de cantos zarraos y polenques. Les flores amuesen cinco pétalos llibres, de color rosáu o blancu-rosáu y golor almizcláu, en panojas trupes y terminales; los estames son d'un vivu color mariellu. La floriamientu produz una sola vegada por temporada. El so frutu ye un cinorrodón de forma ovoide y color coloráu o naranxa, con restos de sépalos espinosos nel so estremu, de 1 a 3 cm de llargu.
El "aceite de rosa mosqueta" estrayer de les granes d'esta especie de rosa realizando una presión en fríu. Tien un llixeru color acoloratáu y un golor acre característicos de los aceites non refinaos. El so conteníu en ácidos grasos esenciales (AGE) poliinsaturaos ye bien eleváu, con un 80%, de los cualos: 41% acedu linoleico, 39% acedu linolénico, y 16% acedu oleico. Los AGE son nutrientes bien importantes en munchos procesos fisiolóxicos y bioquímicos del cuerpu humanu, rellacionaos cola rexeneración de los texíos y la crecedera celular. Tienen amás una función estructural, formando parte de los fosfolípidos de les membranes celulares de los texíos del organismu, y son el precursores de les prostaglandines y leucotrienos, a partir de la síntesis del acedu araquidónico.
Numberosos estudios científicos, el más recién realizáu na Facultá y Farmacoloxía de la Universidá de Concepción en Chile, demostraron la poderosa capacidá cicatrizante del aceite puro de rosa mosqueta, especialmente nos campos de sutures, post-operatorios y quemadures . Esto debe non yá a la so capacidá regenerante, activando los fibroblastos que van dar llugar a la síntesis del coláxenu y la elastina dérmica, sinón a la so potentísimo calter astringente, xuniendo los cantos rotos de la epidermis pa facilitar la cicatrización natural.
La rosa mosqueta cultívase tradicionalmente como ornamental; ye resistente y tolera niveles de alcalinidad elevaos en comparanza con otres especies similares. Nun riquir suelu fértil nin bon drenaxe, y ye tolerante a la seca y a numberoses enfermedaes. Pola so puxanza, emplegar dacuando como radical pa ensertar otres especies. Nes zones d'Arxentina y Chile onde se naturalizó espolleta tantu que dellos llabradores considerar una maleza, pos ocupa terrenes aptos pal llendo. Sicasí, la vienta de los sos frutos y flores o de los sos subproductos tamién significa una fonte d'ingresos pa munches families.
Los frutos de la rosa mosqueta emplegar en gastronomía; preparar en conserva o mermelaes, y empléguense en fervinchos y llicores. Son llixeramente astringentes y ácidos, y contienen carotenoides, flavonoides y un aceite esencial fragante. Son ricos en vitamina C y considérense potenciadores del sistema inmunitario del organismu .
Estudios realizaos na Universidá de Concepción en Chile indiquen que dichu aceite contién unos niveles elevaos d'ácidos grasos esenciales poliinsaturaos (EFAs), linoleico y linolénico, que son en parte responsables de la beneficiosa acción del "aceite de rosa mosqueta" na rexeneración de la piel . La envoltura carnosa de les sos granes tien un altu conteníu de vitamina C.
L'aceite emplegar en cosméticos, aduciendo que:
Polo tanto viénose considerando como unu de los más potentes productos antienvejecimiento de la naturaleza, lo mesmo que de prevención d'afecciones dérmiques rellacionaes con desequilibrios de la melanina. Apocayá xeneralizóse l'usu del aceite puro de rosa mosqueta como ingrediente de la mayoría de productos de cosmética natural y sintética.
Pa casos más severos de repulgos, estríes, arrugues d'espresión y llurdios solares, encamiéntase l'usu siguíu d'aceite puro de rosa mosqueta na zona a tratar cada poques hores hasta revertilos. Nun se debe utilizar con calter preventivu d'estos casos. Al ser un aceite vehicular, encamiéntase'l so usu puramente na dermis, nunca en mucoses (xenitales, cuévanu bucal, etc.), güeyos o usu internu nel organismu.
"Rosa eglanteria" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 491. 1753.
Rosa majalis
Rosa majalis (ensin. "R. cinnamomea" ; "R. cinnamomea" ; Cinnamon Rose; Double Cinnamon Rose) ye una especie fanerógama de parrotal deciduo del xéneru "Rosa", de los montes nativos d'Europa y Siberia.
Crez hasta 2 m y da cinorrodones comestibles ricos en vitamina C, que s'empleguen igual qu'otres especies de fármacos.
"Rosa majalis" describióse por Johann Hermann y espublizóse en "De Rosa" 8. 1762.
majalis: epítetu llatinu que significa "de mayu".
Rosa x damascena
Rosa" × "damascena, más comúnmente conocida como Rosa de Damascu, o dacuando como Rosa de Castiella, ye una rosa híbrida, derivada de "Rosa gallica" y "Rosa moschata". Posteriores analises d'ADN demostraron qu'una tercer especie, "Rosa fedtschenkoana", acomuñar cola rosa de Damascu.
Les flores son reconocíes pola so fina arume y colléchense comercialmente para aceite de roses (yá sía "rosa otto" o "rosa absoluta") utilizáu en arumes y faer agua de roses y "Cementu de Rosa". Los pétalos de les flores tamién son comestibles. Ellos puédense utilizar pa sazonar alimentos, como guarnición, como un tisana, y calteníos n'azucre como Gulqand.
La rosa del damascu ye un parrotal con una forma informal, deciduo, espinosu, brengosu, de crecedera vertical, que puede llegar a 2 m d'altor. Los tarmos densamente poblaos con escayos curvaes y goches ríxides. Fueyes ensin rellumu y coriacees son pinnaes, con cinco (raramente siete) foliolos.
Les relativamente pequeñes flores crecen en grupu. Flores dobles y abondosos pétalos dispuestos en roseta, d'unos 10 cm d'anchu, con ocelos verdes. Flores de color rosa ó coloráu maciu bien fragantes y provistes de treinta y seis pétalos. Prodúcense pel branu. Cinorrodón ovoide, de 1-2 cm de color coloráu, glabro y con glándules nel pedúnculu.
L'híbridu estremar en dos variedaes:
Un exemplu inda popular de "R." × "damascena" ye la rosa 'Ispahan'. L'híbridu "Rosa" × "centifolia"" derivar en parte de "Rosa" × "damascena", como son les clases 'Bourbon', 'Portland' y 'Hybrid Perpetual'.
El cultivar conocíu como "Rosa gallica" forma "trigintipetala" ó "Rosa damascena" 'Trigintipetala' considérase que ye un sinónimu de "Rosa" × "damascena".
"Rosa" × "damascena" ye una flor cultivada, que yá non s'atopen de forma montesa, y l'hestoria d'esactamente ónde vieno ye bien variada, pero xeneralmente entiéndese como proveniente de la Oriente Mediu.
Al cruciáu Robert de Brie dacuando se-y dá el creitu de qu'introdució la rosa de Damascu de Siria en Europa en dalgún momentu ente 1254 y 1276. El nome referir a Damascu, Siria una ciudá importante na rexón del Oriente Mediu. Otres hestories dicen que los romanos traxeron la rosa d'Inglaterra, y un tercer relatu diz que'l médicu de Enrique VIII dio-y una rosa de Damascu, como un regalu, en redol a 1540.
Hai una llarga hestoria de producción d'arumes n'Afganistán (provincia de Kabul) de la rosa de Damascu. Fíxose un intentu pa restaurar esta industria como una alternativa pa'l llabradores que producen anguaño opiu.
La "Rosa" × "damascena" xeneralmente ye más cultivada en fileres de cobertoria p'ayudar a protexer les flores del vientu y pa facilitar la so recueya. La recoyida de les flores ye de normal por aciu mano d'obra intensiva yá que hai que faela a mano. Hai alredor de venti a cuarenta díes per añu cuando se produz la collecha, dependiendo del tipu de"Rosa" × "damascena" cultivada na rexón. Les roses recuéyense a mano y llévense a un llugar central pa la destilación por aciu vapor. Semeyes qu'amuesen los métodos de producción puede vese equí.
Los mayores productores d'aceite de rosa de les distintes denominaciones entendíos toos ellos nel nome "Rosa" × "damascena" son Bulgaria y Turquía. Francia y India tamién contribúin de manera significativa al mercáu mundial. Marruecos, Túnez y otros países de Oriente Mediu producieron históricamente aceite de roses, pero la so contribución moderna ye mínima.
La ciudá de Kazanlak en Bulgaria foi fundada en 1420. Asumir pola mayoría d'el historiadores que'l cultivu de la rosa Kazanlak empezó alredor d'esi periodu. "Rosa" × "damascena", conocíu nesta rexón como la rosa Kazanlak, seríen traíes a la zona por un xuez turcu que los traxo de Túnez y cultivar nel so propiu xardín, y agora cultívase pa usu comercial nuna área alredor de Kazanlak llamáu'l "Valle de les roses". El destiláu d'estes roses viéndese como “Bulgarian Rose Oil”, y “Bulgarian Rose Otto”. Siga esti enllaz pa lleer más sobre'l Festival añal de la Rosa en Bulgaria n'honor de la rosa.
L'aceite de roses turques viéndese como “Rose Oil”, “Turkish Rose Otto” y "Rosa Damascena Attar”, or “Ittar’ n'idiomes similares. Magar inda hai families que dirixen les sos propies pequeñes destileríes y producen lo que se conoz como “village oil”, la comercialización del aceite de roses como un productu d'alta calidá regúlase curioso al traviés d'una cooperativa estatal na rexón de Isparta Turquía. Les roses inda se cultiven poles pequeñu granxes familiares, pero les flores son llevaes a unu de los munchos alambiques creaos y regulaos pola cooperativa pa la destilación y control calidable.
La India tamién desenvolvió una industria de producción d'aceite de rosa (tantu Rose Attar y Rose Absolutes), según Rose Concrete. Seique por cuenta de la mano d'obra barata y el compromisu del Gobiernu de la India a les normes de comerciu internacional y d'alta calidá, estos productos de la India de güei son más baratos que los de Bulgaria y Turquía.
La ciudá de Taif en Arabia Saudita ye famosa pol cultivu d'esta flor, que se llama "Ward Taifi".
Les roses de Damascu utilizar na cocina como un ingrediente saborizante o condimento. Apaez como unu de los ingredientes nel amiestu de especias marroquín conocíos como Ras el hanut. El agua de roses y les roses en polvu utilizar en Persia, India y la cocina del Oriente Mediu. L'agua de roses ye de cutiu añedida en munchos platos de carne, ente que'l polvu de roses añedir a los mueyos. L'usu más popular, sicasí, ye nel sabor de los postres, como xelaos, mermelaes, delicies turques, arroz con lleche, yogur y etc.
El pollu con roses ye un platu popular en cocinar persa. La cocina occidental de güei nun tien enforma usu de roses o agua de roses. Sicasí, foi un ingrediente popular na antigüedá y siguió siendo popular hasta bien entráu'l Renacimientu. Nos países occidentales, utilizar con mayor frecuencia nos postres. Munchos postres tradicionales n'Europa, sicasí, inda faen usu de roses, como'l Mazapán ó el Turrón.
Mientres sieglos, la rosa de Damascu ("Rosa damascena") foi considerada como un símbolu de la guapura y l'amor. L'arume de la rosa foi prindada y caltenida en forma de agua de roses por un métodu antiguu que se remonta a los tiempos bíblicos nel Oriente Mediu, y más tarde nel subcontinente indiu. A un científicu persa, Avicena, atribúyese-y la invención del procesu pa la estracción d'agua de roses de pétalos de rosa nel sieglu XI.
"Rosa damascena" describióse por Philip Miller y espublizóse en "The Gardeners Dictionary":... eighth edition non. 15. 1768.
damascena: epítetu
Rosmarinus officinalis
Rosmarinus officinalis, el romeru, ye una especie del xéneru "Rosmarinus" de la familia Lamiaceae, que'l so hábitat natural ye la rexón mediterránea.
El romeru ye un parrotal arumosu, maderizu, de fueyes perennes, bien ramificáu y dacuando achaparráu y que puede llegar a midir 2 metros d'altor.
Les fueyes, pequeñes y bien abondoses, presenten forma llineal. Son opuestes, sésiles, enteres, colos cantos escontra baxo y d'un color verde escuru, ente que pol viesu presenten un color ablancazáu y tán cubiertes de vellosidá. Na zona d'unión de la fueya col tarmu nacen los ramilletes floríferos.
Les flores son d'unos 5 mm de llargu. Tienen la corola bilabiada d'una sola pieza. El color ye azul violeta pálidu, rosa o blancu, con mota verde o daqué acoloratáu, tamién bilabiáu y acampanáu. Son flores axilares, bien arumoses y melíferas; alcontrar nel visu de les cañes, tienen dos estames encorvaos soldaos a la corola y con un pequeñu diente.
El frutu, zarráu no fondero de la mota, ta formáu por cuatro núcules de 1,5-3 por 1-2 mm, ovoides, esplanaes, color castañu claru con un llurdiu claru na zona d'insertamientu.
Circummediterráneo. Naturalizáu nes Azores, Islles Canaries, Madeira, Bulgaria, Ucrania y Crimea.
Criar en tou tipu de suelos, preferiblemente los grebos, secos y daqué arenosos y permeables, afaciéndose perbién a los suelos probes.
Crez en zones mariniegues y de monte baxu (fasteres y collaes), dende la mariña hasta 1.500 msnm. A más altor, da menor rendimientu na producción de aceite esencial.
Especie de la rexón mediterránea y del Cáucasu, que foi cultivada dende eres antigües en tol mundu como planta ornamental. Hai más d'un centenar de cultivares, dalgunos d'ellos d'orixe híbridu con "Rosmarinus eriocalyx".
Nel edictu de Carlomagno "Capitulare de villis vel curtis imperii" artículu nº 70, apaez mentada col nome de "ros marinum".
Del romeru utilícense sobremanera les fueyes y dacuando, les flores. Ye una planta rica en principios activos.
MANERA DE PREPARAR:
Bañu de romeru, añedir 100 gramos de fueyes a 2 llitros d'agua, calecer hasta que fierva déxase reposar un día y cólase.
Vinu de romeru, añedir 50 gramos de fueyes a una botella de dos tercios de vinu blanco y déxase macerar 20 díes, meyor que-y dea'l sol, y cólase. Tomar ye un vasín tres veces al día.
Té de romeru, añedir cuatro cuyares de fueyes a un llitru llitru d'agua ferviendo, apágase'l fueu, déxase reposar dos minutos y esperar a que s'esfreza pa tomar. 
Efectos secundarios: usáu con moderación y cada preparación pal so usu fayadizu nun tien.
El romeru ye una de les plantes arumoses más valoraes en cocina pol so prestosu golor y el sabor qu'apurre a los alimentos procesaos, tantu carnes como pexes y vexetales, siendo un clásicu en dellos asaos al fornu y guisos. Utilízase tantu frescu como secu.
Esta planta tamién s'utiliza pa personalizar aceites y vinagres, incorporando una caña fresca nel envase onde se caltienen, lo qu'apurre grandes matices al infusionar. Na cocina de vanguardia utiliza esta técnica pero suelse desenvolver confitando (cocción a baxa temperatura) el romeru nos líquidos.
N'España ya Italia utilízase como parte de los ingredientes pa la preparación de charcutería con embutíos cárnicos, especialmente los procedentes del gochu. En Castiella-La Mancha ye habitual atopalo cubriendo ellaboraciones curaes como la Caña de Llombu (al romeru) o'l Quesu manchego (al romeru), cumpliendo la doble función d'arumar y protexer al productu.
"Rosmarinus officinalis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 23. 1753.
Númberu de cromosomes de "Rosmarinus officinalis" (Fam. Labiatae) y táxones infraespecíficos: 2n=24.
Rosmarinus: nome xenéricu que clásicamente interpretóse como directamente tomáu del Llatín "ros marinus", “rosada marina”, pero ye más probable que remanez del Griegu "ρώψ", "rhops" que significa “parrotal” y "μυρίνος", "myrinos", “arumosu”: esto ye el parrotal arumosu”, interpretación qu'encaxa meyor cola planta. 
Sinónimos, amás de los taxones infraespecíficos:
Roupala montana
Roupala montana ye una especie de llanta con flor na familia de les Proteaceae. En Venezuela recibe'l nome común de aguatapana .
Son parrotales o árboles qu'algamen un tamañu d'hasta 10 m d'altu, les ramines nueves ferrugíneo-estrigosas. Les fueyes dimorfes, les xuveniles pinnaticompuestas, con foliolos elípticu-llanceolaos a ováu-llanceolaos, de 3–15 cm de llargu, ápiz agudu a acumináu, base asimétrica, marxe gruesamente serráu, fueyes madures simples, mayormente ovaes, de 6–12 cm de llargu y 4–10 cm d'anchu, el ápiz acumináu a obtusu, marxe irregularmente dentáu. La inflorescencia axilar, racemosa, d'hasta 18 cm de llargu, ferrugíneo-estrigosa, flores apariaes, sésiles o en pedúnculos curtios; periantu actinomorfo, tépalos de 7–8.5 mm de llargu, reflexos; ovariu estrigoso con estilu glabro y erecto. Frutu un folículo de 3 cm de llargu, esplanáu, 2-valváu, estilu deciduo; granes 2, alaes.
Ye una especie pocu común, alcuéntrase mayormente en montes borrinosos, en toles zones del país; a una altitú de 10–1500 m; dende Méxicu a Suramérica.
"Roupala montana" ye una de delles especies, incluyendo "Richeria grandis" y "Parinari campestris" que conoz col nome común bois bandé. Estes especies tienen fama de tener propiedaes afrodisíaces.
"Roupala montana" describióse por Jean Baptiste Christophore Fusée Aublet y espublizóse en "Histoire des Plantes de la Guiane Françoise" 1: 83–84, t. 32. 1775.
Roystonea regia
Roystonea regia ye una especie de palma que la so altor, elegancia y bon cultivu convertir nuna de los árboles utilizaos como ornamental más común nel mundu. Ye tamién el más simbólicu de los campos de Cuba, onde ye reconocíu como árbol nacional. L'epítetu específicu «regia» vien del llatín "rēgia" y significa "real" (del Rei).
Árbol con tueru en estípe que suel tener hasta unos 25 metros d'altor, pero en dellos casos puede llegar hasta 40 m. El so tueru ye llisu, de color abuxáu claro, tien l'apariencia d'una columna elegante, llixeramente fusiforme, que engruesa llixeramente a mediu altor, pa depués volver endelgazar. El diámetru de tueru puede algamar los 50 ó 60 cm. Tien un penachu terminal de fueyes qu'algamen hasta 6 metros de llargu. Les fueyes tienen na so base un peciolu envainador (yagua) bien grande y llisu qu'envolubra'l tueru. Les fueyes son pinnaes y los foliolos o pinnas, bien numberosos, bífidos nel ápiz y son verde escuros, brillosos. La inflorescencia en espádice ramificáu en dos per trés vegaes consecutives y ábrese, envolubrada nuna espata del so mesmu llargor, debaxo de la base de la yagua de la fueya más vieya. Les flores son sésiles, llanceolaes, con 5 tépalos esternos y 5 internos, los internos na flor femenina son valvares. Los estames, son de 6 a 9. El ovariu tien tres cavidaes y ta arrodiáu por una cúpula de seis dientes. Los estigmes son trés, sésiles. El frutu o palmiche ye una baya llixeramente allargada, unos 10 mm, y ancha unos 9 mm, de color violáceo que contién solo una grana.
Ye nativa del sur de la Florida, Belice, Les Bahames, Puertu Ricu, Cuba, Hondures y de delles rexones de Méxicu y de les Islles Caimán (). Güei ta llantada en tolos países de la zona intertropical y en delles rexones amontesóse.
Alcuéntrase nos llanos cultivaos cubanos como principal remanente de los montes semicaducos que yeren la vexetación predominante en Cuba y tamién crez en terrenes montascosos fértiles y húmedos, siendo dacuando más abondosu na vexetación secundaria. Al igual que n'otros países americanos, la mayoría d'estos árboles suel semase nos cañaverales d'azucre a lo llargo de los caminos d'interiores pa delimitar parceles y sirvir d'orientación por ser fáciles d'estremar a la distancia.
La palma real tien munchos usos, amás del so popular cultivu en xardinería. El tueru apurre tables pa los "bohíos" o cases llabradores. Les grandes fueyes o pencas conocíes como guanu sirven pa techar cases. Coles espatas florales fáense "catauros", que son como cestes ensin texer. Les vaines foliares o "yaguas" sirven pa envolubrar les fueyes curaes del tabacu en tercios y enantes tamién yeren bien usaes pa faer les parés de los bohíos. Les sos flores son una importante fonte d'alimentu pa les abeyes. El so frutu, el palmiche, cuelga bien abondosamente en recímanos y brinden escelente alimentu pa gochos. Los recímanos yá secos son útiles como escobes rústiques. El cogollu tienru puede sirvir como alimentu llamáu en Cuba "palmiche". El floriamientu y fructificación asocede a lo llargo de too l'añu y cada palma puede dar de 2 a 8 recímanos de palmiche d'a lo menos 23 kg (y pueden ser d'hasta 92 kg) cada unu al añu. El palmiche puede ser fonte d'aceite pa fabricar xabón ().
En Cuba usa la raigañu en cocimientu como diuréticu, pa espulsar piedres na orina, pal tratamientu de la diabetes, y dizse que tien propiedaes emolientes.
La palma real foi escoyida como l'árbol nacional en Cuba por ser el más numberosu de los sos árboles, por ser la especie más vultable de los sos paisaxes, pola so guapura, pola so utilidá y por tar representada nel escudo nacional.
Ye un árbol sagráu pa una de les relixones más espublizaes en Cuba, la Riegla de Ocha, Santería o Riegla de los Orishas (ye dicir riegla de los dioses). Esta relixón ye orixinaria de los Yoruba, etnia africana de la rexón del golfu de Guinea en África occidental. En Cuba esta relixón foi transculturada xuntu colos sos portadores los africanos esclavizaos. De la que foi cubanizándose y sincretizándose con otros elementos relixosos, foise convirtiendo na relixón más espublizada ente los descendientes d'africanos en Cuba ensin importar l'orixe étnicu. Güei ente los sos creyentes pueden topase toos el colores de piel.
La palma real ye llamada "alabbi", en yorubá, idioma ritual d'esta relixón en Cuba. Esti árbol, que ye'l preferíu de los rayos, ye unu de los atributos que representen a Changó. Esti orisha sincretiza en Cuba con Santa Bárbara (de la relixón Católica Apostólica Romana), y ye el dios del fueu, del rayu, de la guerra y los tambores, y unu de los que reciben mayor devoción. Les ufriendes a Changó suelen asitiase al pie de la palma.
Les sos fueyes verdes sirven tamién pa construyir dientro de la "Casa de Santu" el cabanu onde l'empecipiáu de Oggún (oricha de la guerra, el fierro y la forxa) recibe homenaxes dempués de la consagración.
Proveniente de Islles Canaries, esiste en dellos llugares de Cuba'l costume d'azotar los árboles que nun dan frutos usando escobes de recímanos de palma, de la que se-y profieren amenaces ya inxuries.
"Roystonea regia" describióse por (Kunth) O.F.Cook y espublizóse en "Science" 12(300): 479. 1900.
Roystonea: nome xenéricu que foi nomáu n'honor del xeneral norteamericanu Roy Stone, quien emprestó los sos servicios en Puertu Ricu.
regia: epítetu llatinu que significa "real"
Rubia cordifolia
Roxa cordifolia , ye una especie herbal perteneciente a la familia de les rubiacees. Foi cultiváu por un pigmentu coloráu deriváu de los raigaños.
Alcuéntrase en Grecia, Asia y África, ==
Puede crecer hasta 1,5 m d'altor. Les fueyes son perennes y tienen 5-10 cm de llargu y 2-3 centímetros d'altor, producíes en verticiloss de 4-7 estrellaos en tol tarmu central. Engata con pequeños gabitos nes fueyes y tarmos. Les flores son pequeñes (3-5 mm de diámetru), con cinco pétalos de color mariellu maciu, mestu en recímanos, y apaecen a partir de xunu a agostu, siguida poles pequeñes (4-6 mm de diámetru) bayes de color coloráu a negru. El raigañu puede ser cimeru a un metru de llargu, y d'hasta 12 mm d'espesura. Prefier suelos limosos con un nivel constante de mugor. La especie utilízase como planta pa l'alimentación de bárabos d'especies de lepidópteros especies incluyíes la esfinge colibrí.
"Roxa cordifolia" foi económicamente una fonte importante pal llogru d'un pigmentu coloráu en munches rexones d'Asia, Europa y África. Foi llargamente cultivada dende l'antigüedá hasta mediaos del sieglu XIX. Los raigaños de la planta contienen un compuestu orgánicu llamáu alizarina, que-y da'l so color coloráu los testiles d'una tintura conocida como Rosa rubia. Tamién s'utiliza como colorante, cuantimás pa la pintura, que se conoz como rubia llagu. La sustanza tamién se llogra d'otres especies; "Rubia tinctorum", que tamién cultiva llargamente, y la especie asiática "Rubia akane". La invención d'un sustitutu de síntesis, un antraceno compuestu llamáu alizarina, amenorgó en gran midida la demanda de los derivaos naturales. 
Los sos raigaños tamién son la fonte de llogru d'una melecina utilizada nel Ayurveda, ye comúnmente conocíu como Manjistha y el productu comercial como Manjith.
"Roxa cordifolia" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Systema Naturae, ed. 12 3(app.): 229", nel añu 1768. 
Rubia: nome xenéricu que remanez del llatín "rubus" que significa "coloráu".
cordifolia: epítetu llatinu que significa "fueyes con forma de corazón".
Rubia tinctorum
La roxa colorada (Roxa tinctorum) ye una especie de plantes fanerógames del xéneru Rubia, del orde de les Gentianales, perteneciente a la familia de les rubiacees.
Esta especie tuvo un gran espardimientu, sobremanera nel pasáu, por cuenta de la utilidá del so raigañu pa fabricar tintes de color coloráu destinaos a la industria testil y a la so utilidá farmacolóxica.
Ye una planta orixinaria de les rexones mediterránees, concretamente de la zona suroeste d'Europa, dende Irlanda al norte d'África. Desenvuélvese meyor en zones montascoses y húmedes.
Ye una planta perenne que puede crecer hasta'l metro d'altor. Ye una planta fanerófita.
Caracterizar pol so raigañu acoloratáu. El so tarmu, ramifícase y ye de sección tetragonal. N'ocasiones presentar con aguiyones. Les sos fueyes tienen de cuatro a seis vértice con un peciolu minúsculu de 1-2 mm.
Ye hermafrodita, con una inflorescencia parcialmente recímanusa, paniculoide y pocu piramidal.
Los sos frutos son carnosos y tienen forma de baya.
La parte utilizada de la planta pal so usu como planta melecinal, ye'l raigañu y dacuando les fueyes. Como fin melecinal recuéyese'l raigañu, pero siempres d'aquelles plantes que tengan siquier 2 años d'antigüedá. Tienen de llimpiase perbién toles partes verdes, llavales curioso y dexales ensugar al sol; tamién puede realizase con un secador siempres que nun se superen los 50 º C., nestes condiciones van caltener el so color acoloratáu.
La so composición química ye: Iriroides: asperulósido. Sustancies colorantes, heterósidos de hidroxiantraquinones (1,5%), acedu ruberítricu, rubiadín-primaverosido, rubiadín-glicósidos, purpurina. Fitosteroles: beta-sitosterol.
Ye un bon colagogo, preséu nes afecciones hepátiques. Laxante, astrinxente y un tónicu nidiu: favorez la evacuación intestinal.
Efectos emenagoga (facilita la menstruación y aselu los dolores) y albortivos.
Diurética: encamentar en tou tipu d'afecciones renales (cálculos, cólicos, infecciones) y tamién pa la cistitis. Colerético: preséu nos trestornos de la visícula biliar.
Desinfestante, antisépticu. Antiespasmódico y sedante. Antiinflamatoriu.
Utilícense les flores en fervinchu como antidiarreico ; y popular afrodisiacu. D'antiguo yera un remediu contra la ictericia y la gota.
L'alministración de la roxa puede causar una alarma inxustificada, una y bones la orina, mucosidaes, sudu o lleche tiñir de colloráu. Esto debe a que tien alizarina, unu de los pigmentos más potentes d'el color coloráu.
Utilízase para: oliguria, litiasis renal, cistitis, uretritis, hiperuricemia, edema, urolitiasis, hiperazotémia, gota, hipertensión arterial, discinesias biliares, etc.
La lucidina y la rubiadina, resultáu de la hidrólisis del llucida-primaverósido, son altamente citotóxicas y genotóxicas. Hai que tener precuru nel so usu como antidiurética en presencia d'hipertensión, cardiopatíes o insuficiencia renal, yá que puede suponer una aportación incontrolada de líquidos y la posibilidá de que se produza una descompensación tensional.
Tamién hai que tener en cuenta'l conteníu alcohólico del estractu fluyíu y de la tintura. La planta ye cancerígena y puede provocar malformaciones conxénites.
Esta planta cultivar en terrenes húmedos, fondamente llabraos y adobaos na seronda. Recuéyense les granes nel mes d'agostu y setiembre y sémase en marzu. Déxense crecer los raigaños mientres 18 meses, y pasáu esti tiempu arrínquense en septiembre. Depués los raigaños, darréu, poner a ensugar a la solombra, una vegada seques muélense y amenórguense a polvu nun molín. Un campu de "Rubia" dura 10 años y en tou esti tiempu solo llábrase una vegada al añu.
La primer apaición de los colorantes producir nel antiguu Exiptu. Naquellos tiempos la mayoría de los pigmentos auténticos yeren inorgánicos, sicasí, les prendes d'aquella dómina revelen que yá nel añu 2500 e.C. Utilizábase'l colloráu de alizarina, estrayíu de la roxa. Mientres sieglos, esti colloráu lluminosu, tamién conocíu como coloráu turcu o "roxa tinctorum", foi l'únicu colorante coloráu resistente a la lluz. Un costosu y complicáu procesu d'ensugáu utilizar en toles rexones de oriente próximu pa la coloración del algodón.
Nel "Zeitschr. F. Urologie" (1924), Bauer fixo un aponderamientu a la roxa pa combatir les enfermedaes del aparatu urinariu en toos aquellos casos en que se presenta alcalinidad de la orina, como en fosfatúria.
"Roxa tinctorum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 109", nel añu 1753. 
Rubia: nome xenéricu que remanez del llatín: "rubrum" "coloráu", que fai referencia al rizoma acoloratáu de la planta.
'tinctorum": epítetu llatíno, referíu a tintoreru (xenitivu plural de "tintor").
Númberu de cromosomes de "Roxa tinctorum" (Fam. Rubiaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=44.
Rubus chamaemorus
La mora de los banzaos ("Rubus chamaemorus" L.) ye una especie de "Rubus" con una crecedera vexetativa lentu, que produz frutos comestibles.
La planta de la "mora de los banzaos" algama unos 10-25 cm d'altor. Les fueyes son alternes con 5 a 7 lóbulos con indentaciones nidios, con una paecencia a manos. Dempués de la polinización, la flor blanca con tarmu coloráu, forma unes bayes paecíes a les mores. Con ente 5 a 25 drupes encapsulaes, la fruta ye primeramente d'un colloráu pálidu, y cuando madura llogra un color ámbare a principios de seronda.
"Rubus chamaemorus" atopar d'una manera natural por tol Hemisferiu Norte dende los 78°N, hasta los 55°N, y tan al sur como los 44°N, principalmente en zones de monte. En Europa y Asia, atopar nos Países Nórdicos, nes zones pantanoses de Gran Bretaña y Irlanda, los Países Bálticos, a lo llargo del norte de Rusia hasta l'este, el Océanu Pacíficu. Pequenes poblaciones atópense más al sur, como plantes relícticas, muertes de la Yera glacial; alcuéntrase en Alemaña nos valles de los ríos Weser y Elba, onde s'atopen protexíes per llei. En Norteamérica, la "mora de los banzaos" atopar a lo llargo de Canadá y Alaska, y nuna minoría de los 48 estaos de los Estaos Xuníos, nel norte de Minnesota, Nuevu Hampshire, Maine, y una pequeña población en Long Island, Nueva York.
Desenvolver en banzaos, y en praos húmedos, riquiendo esposición soleyera y suelos acedos (ente 3,5 y 5 de "p"H). La planta de "Rubus chamaemorus" puede soportar temperatures per debaxo de -40 °C, pero ye bien sensible a la sal y a les condiciones de seca.
A diferencia de la mayoría d'especies de "Rubus", "la mora de los banzaos" non se autopoliniza. Pa la so polinización rique una planta de sexu opuesto. La so distribución per amplies zones tien llugar al granar les granes indigeribles que fueron tresportaes y escretaes coles fieces d'aves y animales. Tamién s'estienden con tarmos rizomatosos dando llugar a nueves plantes.
A pesar de demanda actual de plantes (particularmente en Noruega) la "mora de los banzaos" ye sobremanera una planta montesa.
Dende mediaos de la década de 1990, sicasí, el "Rubus chamaemorus" forma parte del "Proyectu d'investigación con Bagues Nórdiques" ("Northberry" Research Project). El gobiernu noruegu en collaboración col gobiernu finlandés, suecu y socios escoceses, tienen la firme intención d'aunir esfuerzos pa consiguir ameyorar les variedaes de plantes y establecer un cultivu comercial de delles bagues monteses (Noruega importó de 200 - 300 t de "mores de los banzaos" dende Finlandia). Empezando dende'l 2002, a suministrar cultivares escoyíos a'l llabradores, tales como "Apolto" (machu), "Fjellgull" (fema) y "Fjordgull" (fema). El "Rubus chamaemorus" puede cultivase en zones ártiques onde pocos cultivos son vidables, por casu a lo llargo de la mariña norte de Noruega.
Los frutos maduros son d'un color mariellu doráu, blandios y jugosos, siendo ricos en vitamina C. Cuando se peracaben fresques les "mores de los banzaos" dexen un sabor de boca agriu característicu. De normal peracábense como mermelaes, zusmios, tartes ó llicores. En Finlandia estes bagues peracábense xuntu con "Leipäjuusto" (un quesu local) y enforma azucre. En Suecia, utilícense como remate d'adornu nos xelaos. En Canadá, utilizar pa da-y sabor a una cerveza especial.
Por cuenta del so gran conteníu en vitamina C, les bagues utilizar tantu los navegantes nórdicos, como los Inuit americanos como protección contra'l escorbutu. El so altu conteníu en acedu benzoico apúrre-y propiedaes de conservante.
El té fechu coles sos fueyes utilizar nun antiguu remediu de la medicina escandinava tradicional, pa curar les infecciones del tracto urinariu.
"Rubus chamaemorus" contién ácidu cítricu, acedu málico, α-tocoferol, antocianines y la provitamina A carotenoide, Beta-caroteno nos conteníos que difieren ente les rexones de Finlandia por cuenta de la esposición al sol, l'agua o la temperatura. Los elagitaninos lambertianin C y sanguiin H 6 tamién tán presentes. Xenotipu de variantes de mora de los banzaos tamién puede afectar a la composición de polifenol, particularmente pa elagitaninos, sanguiin H-6, antocianinas y la quercetina.
Estractos de polifenoles de mores tienen propiedaes ameyoraes d'almacenamientu cuando tán microencapsuláu utilizando maltodextrina DE5-8. L'arume de les mores cuenta con siquier 14 compuestos volátiles, incluyendo la vainillina.
Les plantes de la "mora de los banzaos" utilizar como fonte d'alimentación les bárabos de delles especies de Lepidoptera tales como la Mariposa emperador.
Una planta de la "mora de los banzaos" coles sos flores y los sos frutos, realizada por un diseñador del Reinu Xuníu, que s'atopa na moneda de dos euros de Finlandia.
"Rubus chamaemorus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 494. 1753.
Rubus: nome xenéricu que remanez del llatín que significa "artu" o "artimora" o de "ruber" = "coloráu" 
chamaemorus: epítetu botánicu que procede del griegu antiguu "χαμαί" ("al nivel de la tierra, so") y del llatín "morus" ("mora"). 
Rubus fruticosus
Rubus fruticosus o zarzamora ye una especie de planta perteneciente a la familia de les rosácees. Ye orixinaria d'Europa, Asia y Norte d'África.
Ye una planta viviega, maderiza y bien invasiva, con llargos tarmos flexibles llenos d'escayos. Les fueyes son pinnaes y estrémense en foliolos ovales, dentaos, pubescentes pela parte inferior; tán cubiertes de finos escayos, especialmente pola nervadura media. Les flores son de color blancu o rosáu y arrexuntar en recímanos terminales. El frutu, denomináu mora, ye compuestu y globulosu. Los diversos colores qu'adopta determinen el grau de maduración (verde, colloráu y negru, respectivamente). La planta presenta coles mesmes el floriamientu y los diversos graos de maduración del frutu, fechu inusual n'otres plantes.
== Propiedaes utilicen les fueyes, los botones florales, los frutos y, en menor midida, el raigañu.
Pol so altu conteníu de taníns, el so principal efectu ye'l astrinxente, polo que s'encamienta nel tratamientu de la foria. En forma de gargarismo ye útil nes úlceres aftoses de la mucosa bucal y como tratamientu complementariu de la amigdalitis y la farinxitis. 
Rubus idaeus
Rubus idaeus, de nome común frambueso, ye una especie del xéneru "Rubus" nativa d'Europa y norte d'Asia. 
Trátase d'un parrotal perenne d'ente 1,5 y 2,5 m d'altor. Crez con mayor frecuencia n'escamplaes de montes o praos, cuantimás onde'l fueu o les baltes dexaron un espaciu abiertu por qu'espollete esta colonizadora comenenciosa. Ye de bon cultivu y tien enclín a estendese nun siendo que la caltenga so control. Prefier suelos fondos y ácidos, pos los caliares producen clorosis.
El so frutu ye conocíu col mesmu nome que la planta y consiste nuna polidrupa de sabor fuerte y duce. L'artimora fructifica a finales de branu o principios de seronda. Esta fruta del monte ye paecida a la zarzamora, pero más pequeña y blandia.
L'artimora negra ("Rubus occidentalis") y l'artimora azul ("Rubus leucodermis") son naturales d'América. N'Asia (dende la India hasta China) esisten alredor de 180 tipos d'artimores inda non catalogaos.
Anguaño esisten dos crucies de "R. idaeus" con especies americanes "R. occidentalis". D'estes cruces llográronse distintes variedaes p'ameyorar la producción de frutu, que llega a los dos colleches añales (floriamientu de primavera y braniza).
L'artimora mariella afaise fácilmente a zones húmedes, creciendo xeneralmente en campos, zones pantanoses y en montes claros. Ye consumida davezu en países escandinavos. Presenta tres variedaes: "goldie", "amber" y "fallgold".
Ente otros nutrientes, les sos frutes contienen cantidaes considerables de acedu elágico, una sustanza que podría ser beneficiosa na quimioprevención de ciertos tipos de cáncer. Les artimores escures (negres y azules) contienen cantidaes considerables de antocianina –igual qu'el acedu elágico, un biofenol– que s'aplica contra los radicales llibres d'osíxenu, los que provoquen la dexeneración de célules y de los órganos en mamíferos. Estudios de la Ohio State University empobinaos pol profesor Gary Stoner llevaron a la presentación d'una solicitú de patente nos Estaos Xuníos (USPTO), respectu de los usos del ácidu elágico y la antocianina pa combatir la dexeneración d'órganos y distintos tipos de cáncer.
La vitamina C y los compuestos fenólicos tán presentes nes artimores coloraes. En particular, les antocianinas cianidina-3-sophorosida, cianidina-3-(2 (G) -glucosylrutinoside) y cianidina-3-glucósido, los dos elagitaninos sanguiin H-6 y lambertianina C tán presentes xuntu con niveles de traces de flavonoles, acedu elágico y hidroxicinamato.
Los compuestos polifenólicos de les granes d'artimora tienen efectos antiosidantes "in vitro", pero nun tienen efectu antiosidante demostráu nos seres humanos. A pesar de les cetonas d'artimora que s'atopen nos aceites de granes comercialícense como que tienen beneficios pa baxar de pesu, nun hai evidencia clínica d'esti efectu nos seres humanos.
"Rubus idaeus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 492–493. 1753.
Rubus: nome xenéricu que remanez del llatín que significa ‘artu’ o ‘artimora’ o de "ruber" ‘colloráu’. 
idaeus: epítetu llatinu que significa "del monte Día"
Los nomes comunes de la especie en castellán inclúin los siguientes: altimora, altimoras, antimora, artimora, artos, chardonera, chordón, chordonera, chordones, churdón, fragaria mayor, artimora, frambueso, morapeluda, mores terreras, mores terrestres, rubo escurro espinosu, rubo escurro granible, rubo escurro infructífero, rubo escurro non espinosu, sangüesa, sangüesa blanca, sangüesa real, sangüesa montesa, sangüeso, uves d'osu, yrdús, artu escurre, artu llamáu idea, artu ensin escayos. 
Rubus leucodermis
La artimora azul (Rubus leucodermis) ye miembru de la familia de les rosácees.
L'artimora azul crez recta hasta un altor de 2 a 3 m. Los tarmos nuevos y les fraes de la planta tienen una pubosidad blancu plateada. Tarmos, fraes y fueyes amuesen escayos ganchosas. La planta tien flores blancucies y delles vegaes en color moráu arrosáu, produz frutos coloraos, que en plenu maduror pasen a azul escuro cubiertos pol mesmu vellu que los tarmos.
Crez nes escamplaes de montes y valles del oeste de Norteamérica, dende Alaska, Canadá hasta México en distintes variedaes rexonales.
Les variedaes reconocíes son:
L'artimora azul amuesa altos conteníos de antocianina y acedu elágico. Les frutes sabrosamente agriduces y comestibles, úsense tamién na medicina tradicional popular de les tribus indíxenes contra inflamaciones cróniques, gripe y mancadures de la piel (esternu y oral). 
Según estudios de les escueles médiques en Xapón, y universidaes d'Estaos Xuníos, la combinación de la antocianina (el pigmentu azul), la fibra y l'ácidu elágico (como elagitanina na planta) tendría efectos positivos na prevención y tratamientu de dellos tipos de cáncer nun cercanu futuru. (Solicitú de patente 20050136141 del 23 de xunu de 2005, USPTO, Prof. Gary Stoner, Ohio State University).
Abu Muhammad Ibn al-Baitar (tamién: Abu Muhammad Abdallah Ibn Ahmad Ibn al-Baitar Dhiya al-Din al-Malaqi) (* ca. 1190 en Málaga, † 1248 en Damascu) un médicu árabe/español, botánicu y farmacólogo, qu'estudiaba en Sevilla so Abu Bakr Ahmad an-Nabati y coleccionaba mientres esti periodu plantes con valor curatible. A el'Baitar emigró escontra 1220 a Asia Menor. Na so publicación "Kitab al-gami..." -el llibru de les drogues sanes- esplica per primer vegada l'usu de les artimores, en recetes de preparación bien similar a les reclamaciones del profesor Gary Stoner. Estes conocencies guardar nos monesterios mediviales en traducciones y dende la guerra de los 30 años siguen siendo aplicaos polos xitanos del mar bálticu (Sinte/Sinti) p'aliviu y cura d'enfermedaes reumátiques (artimora azul europea o Salmbaer de la isla sueca Gotland).
"Rubus leucodermis" describióse por Douglas ex Torr. & A.Gray y espublizóse en "" . . . 1(3): 454. 1840.
leucodermis: epítetu llatinu que significa "glauco".
Rubus saxatilis
Rubus saxatilis o artu de piedra ye una especie botánica de plantes del xéneru "Rubus".
Alcuéntrase en Europa (al sur de Islandia y al este de los Pirineos) y Asia templada a Xapón. El tarmos verdes son de 20-60 cm d'altor y cubiertu d'escayos como aguyes diminutes, y les fueyes son xeneralmente compuesta con trés foliolos. La fruta ye colorada y esférica de 1-1,5 mm de diámetru.
"Rubus saxatilis" ye una planta perenne con tarmos biañales que muerren dempués de la fructificación, nel so segundu añu. Emite llargos corredores dende'l raigañu na punta pa formar nueves plantes. Los tarmos contienen munchos pequeños escayos. Les fueyes son alternes y les llámines de les fueyes son de forma palmetada. Caúna consta de trés folíolos ovales con marxes dentaos, el foliolu terminal tien un tarmu curtiu y les otres dos son llixeramente más pequeñes. La inflorescencia ye una poques flores en forma de corimbo. La mota de cada flor tien cinco sépalos y la corola componer de cinco pétalos blancos estrechos. Tien munchos estames y hai dellos pistilos. El frutu ye un agregáu de delles drupes carnoses .
"Rubus saxatilis" puede formar grupos trupos, difundiendose al traviés de los sos corredores. Tamién puede arrobinase por grana pol so frutu que ye comestible y son comíos por aves que depositen les granes nos sos escrementos n'otros llugares. Floria en montes húmedos y llugares aspros y puede crecer puxantemente nos escamplaes creaes por baltar d'árboles.
Les bagues son comestibles crudes o cocíes, y tienen un sabor acedo, pero son prestosos al cielu la boca. Na cocina rusa , comer con azucre, miel o lleche, y pueden utilizase na preparación de kissel, kompot, zusmiu, xarabe, mermelaes y auries, y kvas.
Munches partes de la planta son astrinxentes, debíu en gran parte a la presencia de taníns. Una decocción del raigañu utilizar na India pal tratamientu de los intestinos y la disentería , y tamién nel tratamientu de la fase espasmódica de la tos ferina. Una decocción de les fueyes utilizar pa tratar la disentería y dellos tipos de sangráu.
Un colorante moráu a azul opaco puede llograse de la fruta.
"Rubus saxatilis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 494. 1753.
saxatilis: epítetu llatinu que significa "que crez ente les roques"
"Rubus ruber" Gilib. 
Ruellia asperula
Ruellia asperula (basónimu "Stephanophysum asperulum" Mart. & Nees) ye una planta melecinal orixinaria de Brasil que s'atopa na vexetación de Caatinga y Zarráu.
Les flores, fueyes y raigaños d'esta planta suelen ser maceraes y úsase pa tratar asma, bronquitis, fiebre, gripe, y l'inflamación del úteru.
"Ruellia asperula" describióse por (Mart. & Nees) Lindau y espublizóse en "Die Natürlichen Pflanzenfamilien" 4(3b): 311. 1895. 
Ruellia: nome xenéricu que foi nomáu n'honor de Jean Ruelle, herborista y médicu de Francisco I de Francia y traductor de dellos trabayos de Dioscorides.
asperula: epítetu llatinu que significa "rugosa".
Ruellia tuberosa
Ruellia tuberosa ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les acantacees. Ye orixinaria de Xamaica.
Ye una planta herbal perennifolia con raigaños tuberosas, fibroses, con dellos tarmos tetragonales de 30 a 60 cm d'altu. Les fueyes con peciolu de 2 cm, son oblongo-obovaes, de 6-8 cm x 4.2 cm, la base cuneada atenuada. Les flores en visos axilares o terminales, son de color azul-moráu. La corola ye un tubu de 30 mm de llargu, con cinco lóbulos arrondaos, subiguales, de 12-14 mm. Nes Indies Occidentales ta en flor casi tol añu.
El frutu ye una cápsula sésil de 20 mm de llargor, con más de 20 granes lenticulares.
"Ruellia tuberosa" ye común en tol Caribe, Méxicu, América Central y América del Sur (Guyana, Surinam, Venezuela, Colombia, Perú). Tamién s'atopa nel sudeste d'Asia, África, India y Pakistán, onde s'atopa en pacionales xerofíticos con poca agua.
Foi introducíu en Taiwán, onde s'utiliza na medicina popular. Demostróse que contién un glucósido flavonoide apigenina-7-D-glucurónido, y manifiéstase l'actividá antiosidante.
"Ruellia tuberosa" ye l'alimentu de les bárabos de la camparina "Junonia genoveva".
"Ruellia tuberosa" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 635. 1753.
tuberosa: epítetu llatinu que significa "tubular".
Rumex acetosa
Rumex acetosa ye una planta del xéneru "Rumex", nativa d'Europa y cultivada en delles zones poles sos fueyes comestibles. Tien una gran variedá de nomes comunes, ente ellos, agrieta común, agrina, aceda y vinagrera.
Ye nativa d'Europa, anque puede apaecer en cualquier tipu de suelu, crez naquellos ricos en fierro, en terrenes húmedos de montes y en zones avesíes cercanes a cursos d'agua.
El tarmu d'esta planta ye erecto, simple y estriáu que puede llegar a crecer hasta un metro d'altor, suel tener un color acoloratáu na base. Los raigaños son perennes daqué maderices que crecen fondamente nos suelos húmedos. Les fueyes son llanceolaes, carnoses, comestibles, con sabor agrio, les inferiores tán suxetes por un delgáu peciolu que se va amenorgando nes más altes hasta sumir nes cimeres. Les flores son dioiques y apaecen na parte cimera del tarmu formando ramilletes de flores de color verde-acoloratáu que al maurecer volver de color púrpura. La cepa ye pocu tuberosa de la que salen abondosos raigaños delgaos. La planta tien dos sexos: machu y fema. Les granes madures son brilloses y de color marrón.
Criar nos praos y llugares yerbosos, nes vegues y les veres de los ríos.
Ye una planta fácil de cultivar, nos güertus suel recoyer nos meses de primavera. 
El so empléu en ensalaes tien un sabor bien peculiar, emplégase como condimento na preparación de diversos platos. Tamién se toma cocida; la sopa d'agrieta ye un clásicu en dellos países europeos. 
L'agrieta considérase aperitiva y diurética, na antigüedá atribuyóse-y la cualidá de purificar el sangre. Por cuenta del so altu conteníu en Vitamina C considérase antiescorbútica. Nes picadures d'insectos paez aselar el dolor de les picadures d'aviespes y abeyes por aciu frotamientu de la zona afectada con unes fueyes mayaes.
L'acidez de l'agrieta deber al bioxalato de potasa (5 a 9%) el cual ye tamién responsable de les sos virtúes melecinales. Contién amás vitamina C (80 mg/100 g], quercitrina y vitexina y derivaos antraquinónicos como la emodina y taníns.
"Rumex acetosa" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 337-338. 1753. 
Rumex: nome xenéricu que remanez del llatín "rŭmex, rumǐcis", yá recoyíu en Pliniu'l Vieyu pa designar el xéneru na so dómina ("quod... appellant, nostri vero rumicem, alii lapathum canterinum" - que nós (los llatinos) llamamos "rumex", y otros "lapathum canterinum") ("XX, 85").
acetosa: epítetu llatinu que significa "con fueyes acedes".
Aceas, aceda, agrieta, agrieta comestible, agrieta común, agrieta con fueya de carbaza, agrieta de llagartu, agrieta de prau, agrieta de sapu, agrieta de secanu, agrietes, agrietes coyundas, agrieta montesa, acederilla, acedilla, acedra de picu de páxaru, acelga, ceres, acerilla, acerón, acerones, acetabla, achitabla, acicera, acidera, acitabla, adera, sedes, agriguella, guaña, guañes, guaño, almorraza, alcalamines, ancera, arcera, arcerón, atrancón, azadera, azaderas, azedera, benjaminas, calamines, carbaza, fontana, yerba salao, oreya de güe, piallo, piayo, respigo, carbaza, carbaza melecinal, tarmu, tarmos, tarja, táñaro, tárgaros, tárrago, vinagrera, vinagreres, vinagretas. 
Rumex acetosella
La acederilla o acetosilla (Rumex acetosella) ye una especie del xéneru "Rumex". Esta yerba apaez nos campos de cultivu y ente la vexetación montiega de les partes altes de Méxicu.
Al paecer d'orixe eurasiático. Llargamente distribuyida nel mundu.
Arvense en cultivu de maíz, llugares abandonaos, campos y verdes. Alcuéntrase principalmente en suelu ácidos nes montes, habitando en montes de coníferes o pacionales. Nel Valle de Méxicu algama l'altor d'hasta los 3800 msnm (Rzedowski y Rzedowski, 2001).
Ye una yerba perenne, con tarmos soterraños (rizomes), xeneralmente dioica (ye dicir coles flores femenines y les masculines en distintes plantes), d'aspeutu delicáu, rizomatosa, postrada o ascendente, ensin pelos. Algama hasta 40 cm d'altu. El tarmu argutu o tendíu nel suelu y coles puntes ascendentes, verde o acoloratáu, estriáu, simple o ramificáu, ensin pelos. Nel llugar onde naz cada fueya y arrodiando al tarmu y dacuando la base del peciolu, alcuéntrase la ócrea, que ye un tubu membranosu, tresllúcíu, que se ruempe y destrúi llueu. Ócrea esgarrada, tresllúcida y con frecuencia acoloratada. Les fueyes alternes, les basales d'hasta 6 cm de llargu, sobre llargos peciolos (de 1 a 10 cm de llargu); llámina oblonga, elíptica o llanceolada, con dos pequeños lóbulos triangulares cerca de la base, de 1 a 6 cm de llargu y 0.4 a 1.5 cm d'anchu, ápiz agudu o acumináu, cantu enteru, ensin pelos. Les fueyes cimeres más chiques y ensin los lóbulos de la base.
Na inflorescencia, les flores tán dispuestes en fines panícules allugaes nes puntes de los tarmos. Anque son delgaos les exes de la inflorescencia, paecen gruesos en comparanza coles diminutes flores. Les flores son bien pequeñes, de 1 a 1.5 mm de llargu, xeneralmente unisexuales, de color coloráu o mariellu; les masculines con 6 pétalos (en realidá tratar de tépalos) más o menos del mesmu llargu y 6 estames bien curtios; les femenines colos 3 pétalos (tépalos) internos más llargos que los 3 esternos y llibres o bien soldaos al ovariu, con 3 estilos bien ramificaos nel ápiz. El frutu ye secu y de una sola grana (un aqueniu).La grana esvalíxase arrodiada pol periantu. Aqueniu de contorna elíptica a llargamente elípticu, d'hasta 1.3 mm de llargu y 1.1 mm d'anchu, trígono, ápiz y base arrondaos, cantos romos, color pardu ambarino a pardu.
Les plantes d'esta especie sirven d'alimentación a les bárabos de les polilles "Pseudeustrotia candidula".
"Rumex acetosella" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 338. 1753. 
acetosella: epítetu llatinu que significa "con ácidu nes sos fueyes". 
Rumex alpestris
Rumex alpestris , ye una especie de la familia de les poligonacees. 
Crez nes rexones templar y fríu de Eurasia (Europa occidental y Xapón). Nel Oeste y Centru d'Europa namái puede atopase nos montes fríos.
Tamién puede abondar ellí nos fayedales asitiaos a un gran altor, según ricos y húmedos praos y camperes de gran altor. 
Ye una especie Eurasiàtica, en Europa namái s'atopa nos altos montes. Ye bien similar a ("Rumex acetosa").
Planta herbal perenne que mientres el branu toma una coloración blanca, l'altor de la cual puede ser d'ente 30 y 200 centímetros. Les fueyes son ovalaes y más o menos de dos a tres veces más llargues qu'amplies, el llimbu de normal enteru o sele onduláu. Na parte inferior, son agudamente cordiformes. Tiende a crecer tantu n'altor como n'anchor, dando una forma arrondada a la planta
"Rumex alpestris" describióse por Nikolaus Joseph von Jacquin y espublizóse en "Enum. Stirp. Vindob." 62 1762. 
alpestris: epítetu llatinu que significa "que crez nos montes".
http://zipcodezoo.com/Plants/R/Rumex_alpestris_alpestris/
http://es.gardening.eu/arc/llantes/Parrotales/Rumex-alpestris-Jacq/60345/stamp_m.asp
Rumex alpinus
Rumex alpinus , ye una especie de la familia de les poligonacees. 
Crez nes montes del centru y sur d'Europa. En zones elevaes, ente 1200 a 2600 metros sobre'l nivel del mar. La especie alcuéntrase establecida en Escocia y América del Norte. Prefieren zones de yerba alto, húmedes y suelos ricos en nitratos.
Planta herbal perenne con un gran valumbu. El tarmu empieza a ramificase na parte cimera de la planta. Consigue una crecedera elevada, d'unos 50 a 100 cm. El gruesu rizoma crez horizontalmente. Poco dempués de que la nieve se deshiele apaecen unos biltos con una coloración que va dende'l verde amarellentáu en candia. La parte inferior de les fueyes tienen un cantu onduláu y puede llegar hasta los 50 centímetros de llargu. Estes son como les fueyes llanceolaes de tarmu llargu.
La planta tien una llarga panícula floral densamente ramificada. El frutu tien el pulgu verde. Nel interior del pulgu tán los frutos (ensin dientes) d'un color marrón acoloratáu. El frutu ta llindáu pol pulgu, formada por trés pieces. El periodu de floriamientu ye de xunu a agostu. 
D'antiguo, les fueyes cocíense y calteníense como chucrut. Yá que brinda una pervalible cantidá de proteínes a los gochos.
Na medicina popular, el rizoma, como'l del ruibarbo, utilizóse como laxante. 
"Rumex alpinus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 334. 1753. 
alpinus: epítetu llatinu que significa "de los montes".
Rumex aquaticus
Rumex aquaticus , ye una especie de la familia de les poligonacees. 
Esta especie alcuéntrase en Asia y Europa Oriental. La frontera occidental de la so área principal pasa pel Oeste de la rexón del ríu Rin, nel Norte y l'Este de l'Alta Selva negra. La frontera al Sur d'Europa son los Alpes y na península balcánica. El llende Norte d'Europa atopar nel Cabu Norte. Nel Este estiende la gama al traviés de la totalidá de Siberia hasta'l Pacíficu, Rusia, Kazakstán, Kirguistán, Mongolia y China. Tamién ta en Xapón. 
La especie prefier el mugor, suelos anubiertos dacuando o del rangu de meso a eutrófico d'agües. Gústen-y los suelos alcalíns, formaos por grava y magre.
"Rumex aquaticus" crez sobremanera na mariña o nos cañaverales d'altor, nes riberes de los ríos onde les agües son aselaes. Rares, pero tamién les atopamos nes depresiones d'hinchentes periódicos. 
Planta herbal perenne, que puede crecer hasta de 0'8 a 2 metros d'altor. Les fueyes son sentaes y los tarmos son casi tan llargos como les fueyes. La base d'estes tien hasta 45 centímetros de llargu y 25 centímetros d'anchor, son allargaes y de forma oval-triangulares, presenten una coloración verde escuru. La base ye fondamente cordiforme y arrondada basalmente. Na metá cimera de la fueya'l marxe casi enteru y la punta de cutiu ye aguda o llanceolada, anque puede presentar una fina ondulación. El llateral de les vaines ye de color marrón con flecos.
De xunetu a agostu les plantes tán llenes de munches inflorescencies bien trupes (panícules). Estos son les principales exes, y de cutiu representen la metá del llargor del tarmu (esto ye, hasta un metro d'altor). Les flores son hermafrodites y la mayoría entámense superponiéndolos pa formar la panícula.
El frutu ye un aqueniu de 5 a 9 milímetros de llargu y de 4 a 7 milímetros d'anchor. Son triangulares y ováu-arrondaes. La corteza puede ser de color verde hasta marrón. Los frutos secos son de 3'4 a 3'8 milímetros de llargu y de color marrón claru. 
La especie tien prestaciones médiques, ayuda a combatir la causa de los dolores d'estómagu y foria. Un estractu del raigañu curia diverses enfermedaes cutanees. El polvu del raigañu puede utilizase como un sustitutu de la pasta de dientes.
"Rumex aquaticus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 336. 1753. 
aquaticus: epítetu llatinu que significa "acuática".
Rumex arcticus
Rumex arcticus , ye una especie de la familia de les poligonacees. 
Ye una planta perenne nativa d'Alaska. Les sos fueyes son parte importante de la dieta de los nativos de la zona. 
Desenvuélvese como un parrotal redondu. En branu asume una coloración ablancazada. De talla media, llega a los 2 m de tamañu. Caltién les fueyes en iviernu.
Les plantes pueden contener altos niveles de acedu oxálico, que ye lo que da a les fueyes de munchos de los miembros d'esti xéneru esti arume ácidu a llimón. Perfectamente bonu en pequeñes cantidaes, les fueyes nun tienen de ser consumíes en grandes cantidaes, una y bones l'ácidu oxálico puede bloquiar otros nutrientes conteníos nos alimentos, especialmente'l calciu, polo que puede dase defectos de minerales. El conteníu n'acedu oxálico va amenorgase si la planta ye cocinada. Les persones con un enclín al reumatismu, la artritis, la gota, los cálculos renales o la hiperacidez tienen de tener especial precuru si inclúyese esta planta na so dieta yá que puede agravar la so condición.
"Rumex arcticus" describióse por Ernst Rudolph von Trautvetter y espublizóse en "Reise in den Äussersten Norden und Osten Sibiriens" 1(2,1): 29. 1847. 
arcticus: epítetu xeográficu qu'alude al so localización nel Árticu.
Rumex crispus
Rumex cripus ye una especie de la familia de les poligonacees.
Planta erecta, bien ramificada, perenne, d'hasta 1,5 m. Fueyes estreches y llanceolaes, de normal de marxe onduláu. Les basales con peciolos llargos, llanceolaes a oblongo-llanceolaes, de 10 a 30 cm de llargu, cantu frecuentemente onduláu, cola venación manifiesta, les fueyes cimeres más amenorgaes. La inflorescencia coles flores verticilaes y dispuestes en panícules trupes, estreches, allargaes, ascendentes, de 10 a 50 cm de llargu, pedicelos florales de 5 a 10 mm de llargu, articulaos cerca de la base. Segmentos periánticos de frutu acorazonáu, enteru, con trés (raramente una) bárabos. Floria pel branu.
Terrenales baldíos, campos, sableres marines, estuarios
Nativa en toa Europa, parte d'Asia y África. Naturalizada nel mundu enteru.
Los principios activos de la planta alcuéntrase na raigañu y utilízase, poro, la parte fresca del raigañu (o'l rizoma que ye un tarmu soterrañu), que suel ser la más nueva. Tamién pueden utilizase les fueyes, que tienen el mesmu efectu farmacolóxicu.
Contién dellos principios activos, que dan llugar al efeuto farmacolóxicu y a les propiedaes de la droga:
Utilizar pal tratamientu d'estriñimientu crónicu, anemia, n'individuos con defenses escases y tamién por tratamientu de foria.
Ye antianémico, remineralizante, cicatrizante, vitamínicu, expectorante, estimulante de les defenses orgániques, y tamién puede atribuyise l'acción de diuréticu. Pol so conteníu en derivaos antraquinónicos tendría de presentar acción laxante nidiu, sicasí pol so conteníu en tanino tamién puede ser utilizáu como astrinxente (antidiarreico) y, ello ye que esta ye la so principal aplicación popular amás de hemostático local.
"Rumex crispus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 335. 1753. 
Rumex graminifolius
Rumex graminifolius , ye una especie de la familia de les poligonacees. 
Habita nes roques costeres y les rexones ártiques de Terranova en Norteamérica.
Ye una planta perenne que puede llegar a crecer dende los 0'1 metros a 0'5 metros. 
Les plantes pueden contener abondo altos niveles de acedu oxálico, que ye lo que da a les fueyes de munchos miembros d'esti xéneru un arume ácidu de llimón. Perfectamente aceptáu en pequeñes cantidaes, les fueyes nun tienen de ser consumíos en grandes cantidaes, cuidao que l'ácidu oxálico puede bloquiar otros nutrientes nos alimentos, especialmente de calciu, lo que provoca los defectos minerales. El conteníu n'acedu oxálico va amenorgase si la planta cocínase. Les persones con un enclín a reumatismu, artritis, gota, cálculos renales o hiperacidez tien de tener especial precuru si inclúyese esta planta na so dieta yá que puede agravar la so condición
"Rumex graminifolius" describióse por J.H.Rudolph ex Lamb. y espublizóse en "Transactions of the Linnean Society of London" 10(2): 264, pl. 10. 1811. 
graminifolius: epítetu llatinu que significa "con fueyes de gramínees".
Rumex hydrolapathum
Rumex hydrolapathum , ye una especie de la familia de les poligonacees.
Son natives de los carrizales de les güelgues y de los bancos d'Europa y d'Asia Occidental, esto ye, tienen una distribución eurosiberiana.
Ye una de les especies de plantes yerbes perennes del xéneru "Rumex", esta en particular ye hidrófita. Ye'l más altu del so xéneru, con tarmos de flores d'un altor de 1,5-2 m, el so tamañu ye d'unos 1-3 metros en total.
El so floriamientu dar de xunu a setiembre. Les flores tán dispuestes nos verticiloss de mestos recímanos ramificaos a la fin de los tarmos. Como la mayoría de les especies del xéneru, les flores son coloraes a la fin del branu, pero escurécense, cuando les granes maurecen.
Estregase les fueyes pola piel puede solliviar el dolor d'ortigues urticantes. Amás tien el so propiu escarabayu, "Gastrophysa viridula", según un gorgoyu de color coloráu brillante, "Apion miniatum". 
"Rumex hydrolapathum" describióse por William Hudson y espublizóse en "Flora Anglica, Editio Alteria" 154. 1778. 
hydrolapathum: epítetu llatinu 
Castellanu: hidrolápato, hidrolápato mayor, lápato acuáticu, paciencia mayor, carbaza, carbaza acuática, carbaza mayor, carbaza melecinal. 
Rumex maritimus
La carbaza mínima o Rumex maritimus , ye una especie de la familia de les poligonacees. 
Habita en zones bien húmedes como bancos anubiertos. Crez pola aguada norte de la Europa central y per les árees circumpolares. Conocida comúnmente colos nomes de Agrella de mar y Paradella marina.
Trátase de plantes herbals que pueden crecer dende 10 a 60 centímetros. Los frutos maduros son de color mariellu-marrón. Les fueyes de la parte inferior tienen una base con forma de corazón. Los sépalos son d'unos 3 milímetros de llargu, ovoidales y de color mariellu-marrón. Presenten estrechos dientes, que son siempres tan llargos como anchos, que siempres miren palantre. Floria de xunetu a setiembre. Tamién tien tarmos delgaos flexibles onde tán arrexuntaes. 
"Rumex maritimus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 335. 1753. 
maritimus: epítetu llatinu que significa "cercana del mar".
Rumex obtusifolius
Rumex obtusifolius , ye una especie de la familia de les poligonacees. 
Ye una planta selvaxe nativa d'Europa, dende la rexón ártica de Noruega escontra'l sur, salvu na rexón mediterránea. Considérase una especie invasora fuera de la so área de distribución natural teniendo poblaciones estables en Suramérica, Australia y Xapón.
"Rumex obtusifolius" tien tarmos erectos de coloración parda y que en floriamientu algama hasta 1,5 metros d'altor. Tien fueyes de morfoloxía ováu-oblonga na zona cimera y media del tarmu que se pierden tres la fructificación. Na base de la planta forma una roseta con fueyes cordaes, subcordaes a arrondaes. El peciolu ye de mayor tamañu o igual que la mesma fueya y xeneralmente canaliculáu na zona próxima al llimbu de les fueyes basales. Les flores arrexuntar n'inflorescencies non ramificaes, narquiaes y formaes por verticilos comúnmente equidistantes. Tán formaes por 6 pieces sepaloideas qu'evolucionen a una fructificación de tipu aqueniu con tres valves con hasta dos dientes de morfoloxía cordada a cada llau.
Diverses partes de la planta fueron utilizaes en medicina tradicional pola so acción depurativa, astrinxente y laxante y pal tratamientu de diversos problemes de piel tal como llagues, angüeñes, quemadures, cáncer, tumores ya irritación producida por ortigues. La planta contién diversos derivaos del antraceno, flavonoides, procianidines y acedu oxálico. La presencia de derivaos del hidroxiantraceno y de oxalatos fai que tola planta, igual que'l restu de les del so xéneru, seya considerada tóxica pola Autoridá Europea de Seguridá Alimentaria y nun s'encamiente'l so consumu.
"Rumex obtusifolius" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 335. 1753. 
obtusifolius: epítetu llatinu que significa "con fueyes romes".
Rumex patientia
Rumex patientia , más conocida como acederón, ye una planta perenne de la familia de les poligonacees paecida a la agrieta, pero con fueyes anches y flores hermafrodites.
Les ceres de los caminos y los terrenes aveseos del norte de España y rexones de Europa central. Anque ye nativa d'Europa ta naturalizada nel continente americanu.
Esta planta viviega de porte herbal tien un altor dende 0,5 a 1 metro. El tarmu y les grandes fueyes tienen los nervios coloraos. Les sos flores tienen un golor acre, y el so sabor ye más bien amargosu.
== Propiedaes Tola planta contién a esgaya fierro y fósforu, taníns, y glúcidos activos sobre l'aparatu dixestivo y renal. El so raigañu usóse como un laxante seguro, anque actúa tan amodo qu'hai qu'esperar delles selmanes pa notar l'efectu. D'ende'l nome de paciencia. Ye antianémica (pol so conteníu en fierro), depurativa y daqué diurética. El so usu ta indicáu nos casos d'estriñimientu rebalbu, nes cures depuratives de primavera, nos eccemes, na atonía del aparatu dixestivu y nes anemies por falta de fierro.
Aplicaes externamente, les sos fueyes y el raigañu machucaes tienen efectu cicatrizante sobre úlceras y llagues de la piel.
Les fueyes peracábense como verdura. Tamién en fervinchu con 30 gramos de fueyes y / o raigañu secu esmagayada por llitru d'agua, de la que se van tomar de 2 a 3 taces diaries. Del zusmiu fresco de les fueyes, un vasu al día. Externamente, cataplasmes de fueyes y raigañu machucaes, que se van aplicar sobre les úlceras y llagues. "(Antes de faer nada consulta con un espertu.) 
"Rumex patientia" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 333–334. 1753. 
patientia: epítetu llatinu ;Sinonimia: 
Ruscus aculeatus
El Carrascu o capiu, Ruscus aculeatus ye una especie fanerógama arbustiva, siempreverde, perteneciente a la familia de les asparagacees, enantes nes ruscacees. 
Ye un pequeñu parrotal de 30 a 80 cm d'altor de color verde escuru, con rizomes soterraños de los que salen tarmos florales masculinos o femeninos, en dambos casos presenta dos tipos de tarmos, los normales son llisos y arrondaos, ente que los otros tienen falses fueyes, de forma ovolanceolada de 2 a 3 cm de llargor y acabaes con una punta ríxido y punchante. Les fueyes verdadaderas son bien pequeñes, como escames que de normal pasen desapercibíes, apaecen nes axiles y tienen ente 3 y 4 mm de llargor. Tola planta fai la fotosíntesis sacante les fueyes verdaderes que s'esprenden rápido. Les flores son pequeñes, verdoses o violacees, asitiaes nel centru con seis tépalos en dos verticiloss; les femenines son tricarpelares con ovariu súperu mientres les masculines tienen trés estames soldaos polos filamentu, la polinización facer por mediu de los insectos (entomógama); floria pel hibiernu y en primavera, ente que na seronda ya iviernu, nes plantes femenines, apaez el frutu en forma de baya colorada de 10 a 12 mm de diámetru con dos granes y que destaca sobre'l verde escuru de la planta; la diseminación facer por mediu de les deposiciones de los animales que comen los frutos (endozoocora).
Ye orixinaria de Eurasia y en Europa crez principalmente al sur del continente. Vive dende'l nivel del mar hasta los 1000 msnm d'altor nel sotobosque centroeuropéu y mediterraneu, anque tamién lo atopamos nel norte d'África y Asia. Prefier los suelos básicos, secos y fértiles y les zones avesees. Ye un componente característicu del encinar con durillo mediterraneu.
Utilizar contra hemorroides y varices, gracies a los sos componentes que son vasoconstrictoras y antiinflamatorias. Aplicar en forma esterna y utilízase la so rizoma, raigañu y fueyes. 
Amenorga tamién la celulitis y al contener rutósido, ayuda a les piernes varicosu y cansáu; tamién ayuda contra la flebitis y ameyora la circulación,
Tamién ye bon diuréticu y tien propiedaes febrífugas. Bien recomendable contra los cálculos de la visícula, ayuda a la fiebre y contra la gota y artritis, yá que ayuda a esaniciar l'ácidu úricu, favoreciendo una mayor sudoración.
Contién gran cantidá de taninos, los glucósidos, la resina, el calciu y el potasiu.
Nun se debe alministrar mientres l'embaranzu o lactancia. Les sos bagues, consumíes por neños, provoquen vultura, fories y convulsiones.
En munchos países les sos cañes con filocladios (tarmos esplanaos que paecen fueyes) de color verde escuru y frutos coloráu brillante utilícense como decoración navidiega.
"Ruscus aculeatus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 2: 1041", nel añu 1753.
Númberu de cromosomes de "Ruscus aculeatus" (Fam. Asparagaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=40. o n=18; 2n=36
Ruta chalepensis
Ruta chalepensis ye una planta fanerógama del xéneru "Ruta" na familia Rutaceae.
Ye una planta perenne con base maderiza, desnuda y arumosa, llegando a 2-6 dm d'altor. Fueyes pinnaes alternes.
Estender por tol Mediterraneu, Islles Canaries, Cabu Verde, Azores y Madeira, nel oeste de la península arábiga. Prefier ruderales.
"Ruta chalepensis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Mantissa Plantarum 1: 69", nel añu 1767.
Númberu de cromosomes de "Ruta chalepensis" L.: 2n=36.
chalepensis: epítetu 
Ruta graveolens
Ruta graveolens, comúnmente llamada axatada ye una especie de la familia "Rutaceae", nativa del sur d'Europa. Suelse cultivar como planta ornamental de xardín, cuantimás poles sos fueyes azulaes y pola so tolerancia a suelos secos y al calor. Tamién se cultiva como floritu y condimento.
Parrotal bien ramificáu que puede vivir dellos años, por cuenta de esta llonxevidá'l tarmu puede volvese maderizu. Algama altores d'ente 70 a 100 cm. Les fueyes semi-perennes, de color verde glauco, son alternes compuestes por dellos segmentos de los cualos los llaterales son allargaos y el terminal ovaláu o ablancazáu, de consistencia daqué carnosa. Les flores, formen ramilletes y tienen ente cuatro y cinco pétalos, siendo d'un color mariellu vivu. El frutu ye una especie de cápsula con cinco lóbulos. La planta entera tien un arume característico malo de confundir con otros. El sabor de les fueyes ye llixeramente picante pero ésti queda amazcaráu pol intensu arume que despide.
Na Biblia apaez mentada (Lucas 11:42-43) esta planta como "peganon" (πηγανον) esti nome sigue emplegándose nel griegu modernu como "apiganos" (απήγανος). Na taxonomía botánica actual "Peganum" denota un xéneru bien alloñáu de l'arruda denomináu Zygophyllaceae.
L'usu melecinal de la "axatada", como lo demuestra la so presencia na Capitulare de villis vel curtis imperii, una orde emitida por Carlomagno que reclama a los sos campos por que cultiven una serie de yerbes y condimentos incluyendo les "rutam" identificada anguaño como "Ruta graveolens".
L'arruda emplegar na cocina por cuenta del so llixeru toque ente picante y amargosu, anque'l so arume ye emplegáu en distintos mueyos o amiestos alcohólicos (Grappa por casu). Emplégase enforma en Etiopía como saborizante del café y nel amiestu d'especies denominada berbere. Emplégase tamién en dellos llugares de Italia pa ellaborar una mueyu de tomate especial ellaboráu con olivas y alcaparras (en conxunción con mejorana, levístico y albahaca).
Esisten ciertos riesgos al cocinar con arruda por cuenta de la so fuerte tosicidá.
Sía que non débese emplegar d'esta planta les fueyes fresques (recién cortaes); les seques son un probe sustitutu. L'arruda ye una planta con gran conteníu de vitamina C y por esta razón considérase antiescorbútica, magar nun ye tan apoderada como la del llimón. Suelse emplegar en fervinchu como emenagoga, ye dicir pa provocar o pa detener la menstruación. 
Embaranzu, lactancia.
Nel Mariniegu arxentín y en Paraguái, acostúmase tomar un vasu de caña (bébora alcohólico fecha a base de caña d'azucre) con axatada "machu" el primer día del mes d'agostu (ye iviernu neses llatitúes). Con esto, según les creencies de la zona, allóñase la mala suerte que tien dichu mes. A esta tradición se la llapada "matar al agostu".
En Chile, llantar a la entrada de les cases, por detrás de la puerta. Con ello allóñase a les visites femenines indeseaes y que traen mala fortuna. Pa la mesma finalidá, pero n'homes, utilízase'l romeru.
En Perú créese qu'esta planta trai suerte nos negocios. Pa llograr dichu efectu, asítiase un atáu d'arruda nun balde con agua. Ésti xeneralmente caltiense ocultu por cuenta de que'l fuerte golor de normal nun ye del presto de la vecería.
El Tacuinum Sanitatis, un manual medieval sobre'l bienestar, numbera estes propiedaes de l'arruda:
L'arruda dicir pa promueve l'entamu de la menstruación y de les contracciones uterines, por esta razón l'aceite refinao d'arruda foi citáu pol historiador romanu Pliniu'l Vieyu y el xinecólogu Sorano como un potente albortivu (qu'induz al albuertu). L'arruda contién pilocarpina que s'utiliza nos caballos pa inducir l'albuertu.
La esposición a l'arruda, o preparaciones herbales derivaos d'ella, puede causar severa fitofotodermatitis que resulta n'angüeñes asemeyaes a quemadures na piel.
Anque sirve pa repeler insectos, cuando s'aplica l'arruda na piel puede producise un efectu fotoirritante en dellos casos. Contién dellos aceites esenciales (furocumarinas y metoxipsoraleno) y alcaloides (graveolina) que pueden causar estrema sensibilidá a los rayos ultravioletes, cola apaición d'angüeñes y mancadures na piel.
Una serie de furanoacridones y de dos acridona alcaloides ( arborinina y evoxanthina) pueden ser aisllaes de "Ruta graveolens". Tamién contién cumarines y limonoides.
Los cultivos de célules produz la umbeliferona, escopoletina, psoraleno, xanthotoxina, isopimpinellina, rutamarina y rutacultin (6,7-dimethoxy- 3-(1,1-dimethylallyl)coumarina), y los alcaliodes skimmianina, kokusaginina, 6-methoxydictamnina y edulinina (1-methyl-4-methoxy-3-[2,3-dihydroxy-3-methylbutyl]-2-quinolone).
L'estractu de acetato de etilo de les fueyes de "Ruta graveolens" produz dos furanocoumarines, una quinolina alcaloide y cuatro quinolones alcaloides.
Los estractos de cloroformu del raigañu, el tarmu y la fueya, amuesa l'aislamientu de la furanocoumarina chalepensina.
El aceite esencial de "R. graveolens" contién dos constituyentes principales 2-Undecanona (46.8%) y nonan-2-one (18.8%).
La "Ruta graveolens" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 383", nel añu 1753.
Saccharum officinarum
Saccharum officinarum usualmente conocida como caña d'azucre o a cencielles caña, ye una especie de planta perteneciente a la familia de les poacees.
Son plantes cespitoses con tarmos d'hasta 5 ó 6 m x 2-5 cm, con numberosos entrenudos allargaos vegetativamente, duces y jugosos y dures , desnudos embaxo. Vaines glabres o peloses; ligula de 2-4 mm; llámines 1-2 m x 2-6 cm, glabres o la costiella media pelosa. Panícula 25-50 cm; pedúnculu glabro o densamente puberulento; exa glabro o pelosu; entrenudos del raquis de 5 mm, glabros. Espiguillas 3-4 mm, agudes, con tricomes d'hasta 7 mm; gluma inferior glabra; lema inferior ciliada in el 1/ 2 superior; lema cimeru y aresta xeneralmente ausentes; anteres 3, 1.5-2 mm.
Distintos microorganismos acomuñaos a los sos raigaños y dalgunos que crecen dientro de los texíos de la planta (endófitos), como nel tarmu y les fueyes, pueden afitar el nitróxenu atmosféricu, lo que dexa'l so cultivu en munches zones ensin apurra d'abonos nitrogenaos.
La caña d'azucre ye una planta proveniente del sureste asiáticu. La espansión musulmana supunxo la introducción de la planta en territorios onde hasta entós nun se cultivaba. Asina llegó al continente européu, más en concretu a la zona costera ente les ciudaes de Málaga y Motril, siendo esta franxa la única zona d'Europa onde enraigonó. Darréu'l españoles llevaron la planta, primero a les Islles Canaries, y depués a América. Dizse que la primera que se llevó a América foi por Pedro de Atienza, nel segundu viaxe de Colón a la Isla Española . Asina, esti cultivu desenvolver en países como El Salvador, Cuba, Guatemala, Brasil, Méxicu, Arxentina, Perú, Ecuador, República Dominicana, Colombia y Venezuela, que s'atopen ente los mayores productores d'azucre del mundu.
El zusmiu del so tarmu ye la principal fonte de azucre. Dempués de collechar la caña, pasa so unes cuchielles desmenuzadoras, pa depués pasar al trapiche. Esti zusmiu ye depurando por una serie de filtros; de siguío, someter a un tratamientu clarificante y de ende asítiase en depósitos de cocción al vaciu, onde se concentra'l zusmiu; a lo último, cristalízase l'azucre del zusmiu. Una vegada cristalizáu l'azucre, estrayer l'agua restante quedando asina l'azucre blanco común que se conoz davezu. 
Nes zones onde se collecha, tamién se masca la caña fresca, pol so zusmiu; pero tamién el zusmiu duce vender en vasos o conos de papel pocu dempués de ser estrayíu emplegando una máquina con esi fin. En dellos países como Cuba, Colombia, República Dominicana y Venezuela esti zusmiu conozse como Guarapo.
La caña ye un cultivu de zones tropicales o subtropicales del mundu. Rique agua y suelos fayadizos pa crecer bien. Ye una planta qu'asimila perbién la radiación solar, teniendo una eficiencia cercana a 2% de conversión de la enerxía incidente en biomasa. Un cultivu eficiente puede producir 100 a 150 tonelaes de caña por hectárea per añu (con 14% a 17% de sacarosa, 14% a 16% de fibra y 2% d'otros productos solubles). 
La caña arrobinar por aciu el plantíu de cachos de caña, de cada nuedu sale una planta nueva idéntica a la orixinal; una vegada llantada la planta crez y atropa azucre nel so tarmu, que córtase cuando ta maduru. La planta retoña delles vegaes y puede siguir siendo collechada. Estos tayos socesivos llámense "zafras". La planta deteriorar col tiempu y pol usu de la maquinaria que tría los raigaños, asina que se debe replantar cada siete a diez años, anque esisten cañaverales de 25 o más años d'edá. 
La caña rique d'abondosa agua. El so periodu de crecedera varia ente 11 y 17 meses, dependiendo de la variedá de caña y de la zona. Rique de nitróxenu, fósforu, potasiu y ciertos oligoelementos para'l so fertilización. En zones salines amiéstase azufre pa controlar el sodiu.
La caña puede collechase a mano o a máquina. La collecha manual faise a base de persones con machete o rulas que corten los tarmos (xeneralmente dempués de quemada la planta pa faer más eficiente'l llabor) y entamar en chorras pal so tresporte. Una persona puede collechar ente 5 y 7 t per día de caña quemada y 40% menos de caña ensin quemar. La collecha mecánica facer con cosechadores que corten el matu y dixebren los tarmos de les fueyes con ventiladores. Una máquina puede collechar 30 tonelaes per hora, pero col inconveniente de qu'estropia'l raigañu o soca, menguando en gran midida la nacencia de nueves plantes por esti métodu siendo munches vegaes necesaria la replantación.
Una vegada cortada la caña tien de tresportase rápido al inxeniu pa evitar el so deterioru por lleldos y microbios. El tresporte facer en vagones por vía ferrial, o tiraos por un camión o tractor. Los vagones tienen capacidaes ente 5 y 20 tonelaes cada unu.
La producción mundial de caña d'azucre en 2005 foi de 1,267 millones de tonelaes, siendo'l principal productor Brasil con 34 % de la producción mundial, India 18 %, China 7 %, Pakistán 4 %, Méxicu 4 %, Tailandia 3%, Colombia 3%, otros países representen el 27% (FAO, 2005); pa la India, Pakistán y Cuba, representa la base fundamental de la so economía.
El lideralgu de Brasil nel mercáu mundial anguaño básase nos menores costos de producción y a l'activa presencia del sector alcoholero como una importante alternativa de los subproductos de la caña nesi país.
Pa concluyir esti apartáu, sería bonu recordar que, a pesar del lideralgu granible americanu, el cultivu de la caña en España tamién xugó un importante papel na zona de la Mariña del Sol. La economía agraria de dicha contorna tuvo basada, hasta va poques décaes, nel cultivu de la caña d'azucre. Tal importancia dexó nos pueblos y ciudaes que la componen un importante patrimoniu industrial. Finalmente, el cultivu de la caña d'azucre español sumió nel añu 2006, tres el zarru de la última fábrica d'azucre que quedaba nesti país nel conceyu de Salobreña.
Añedir tamién que la ciudá de Motril, dada la so especial vinculación cola caña d'azucre, qu'inda puede comprobase nel abondosu patrimoniu que tien, aspira a convertise en Ciudá Patrimonial y Monumental del Azucre.
Pueden sacase dos tonelaes d'azucre de 19 tonelaes de caña d'azucre.
La caña llega al inxeniu onde s'estrayi'l zusmiu, ésti se clarifica y depués cristalízase pa dixebrar l'azucre. La estracción faise xeneralmente nun molín que pasa la caña ente trés o cuatro mases d'aceru, qu'estrumen los tarmos y saquen tol zusmiu. P'ameyorar la estracción añede agua qu'esllee y llogra sacar más azucre. La borrafa sólida fibrosu llámase poxa y ye usáu pa faer papel y pa quemar na caldera qu'utiliza tol procesu del inxeniu. 
El zusmiu estrayíu (llamáu «guarapo») tien de 10 a 14 % de sacarosa. Ésti entemezse con cal pa evitar la acidificación y pásase por diversos clarificadores pa estrayer les borrafes sólides. Una vegada clarificáu se evapora parte de l'agua pa llevar la concentración d'azucre a 60 %. Equí empecípiase un procesu de cocción al vaciu (pa caltener la temperatura más baxo y amenorgar la caramelización) hasta llegar a sobresaturar la masa. Depués introduzse polvillo d'azucre que funciona como grana alredor del cual crecen los cristales d'azucre.
La masa depués pasa a una centrífuga que tien una malla nes sos parés; al xirar bien rápido, la fuerza centrífugo emburria'l miel al traviés de la malla y dexa namái l'azucre. L'azucre resultante ye crudu y contién 97 % de sacarosa. Esti azucre puede unviase a una refinería pa llograr azucre blanco o azucre blancuco. El miel resultante puede volvese a cristalizar y centrifugar un par de vegaes pa recuperar más azucre. Alternativamente, n'años recién volvióse posible lleldar estos zusmios produciendo menos azucre y más etanol. Les ventayes del etanol como combustible son tantu ambientales como d'amenorgar la dependencia de gasolina.
En dellos países el xarabe se sulfita, que ye una manera de blanquiar l'azucre al añedir dióxidu d'azufre. Esti azucre, llamáu sulfitáu, ye similar al crudu, pero de color más blancu (el crudu ye habanu) pos les impureces fueron destiñíes.
D'esti procesu queda azucre y un miel final llamada melaza. La melaza usar p'alimentu animal y pa producir alcohol.
L'azucre crudo refinar pa remover toles impureces y dexar el cristal de la molécula de sacarosa lo más puro posible. El procesu empecipiar cola afinación, na cual los cristales son llavaos pa remover la melaza xuntada. L'azucre resultante eslleir y se clarifica más. Depués añedir ácidu fosfóricu y sacarato de calciu por que formen fosfatu de calciu que se bastia y abasna otres impureces. Alternativamente puede usase un procesu de carbonatación nel cual el dióxidu de carbonu, reacciona col calciu pa formar carbonatu de calciu que produz el mesmu efectu. 
El líquidu resultante escolorar y penera en carbón activáu (carbón vexetal o de güesu) qu'absuerbe les impureces. Depués, concéntrase y cuezse en tachos (tanques de cocimientu al vaciu), a lo último, dixébrase l'azucre del miel en centrífugues.
"Saccharum officinarum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 54. 1753.
Saccharum: nome xenéricu que remanez del griegu "sakcharon", "azucre", y otres palabres similares en malayu y sánscritu pa "azucre o'l zusmiu de la caña d'azucre".
officinarum: epítetu llatinu que significa "vendíu como floritu".
Sagittaria montevidensis
La saeta de Montevideo (Sagittaria montevidensis), o saeta arxentina, ye una especie de planta acuática perteneciente a la familia de les alismatacees. Ye nativa de Estaos Xuníos, Méxicu, Brasil [s.], Bolivia, Ecuador, Perú, Arxentina [n.], Chile, Paraguái, Uruguái.
Planta herbal palustre, robusta, acaule, rizomatusa, algama de 50 cm a 1,5 m; fueyes sagitaes de 1 a 3 cm de llargu; flores con llongures peciolos, vistoses de pétalos blancos a amarellentaos, diclino monoicas.
Tolera hasta 0 °C, y máximes de 35 °C. Espolleta en banzaos, llamargues, agües someres y de cursu lentu. Común en pajonales y regueros de la mariña fluvial arxentín.
Medicinalmente empléguense fueyes y rizomas; tienen propiedaes rubefacientes: 10 g de raigañu secu y pulverizada, suministraos dos veces al día, encamentar pa tratar epilepsia, anque la so eficacia mereza atención. Les fueyes contusas aplíquense como cataplasma o epitema, sobre hernies recién. 
Amás como ornamental, incluyíu en acuarius. 
"Sagittaria montevidensis" describióse por Cham. & Schltdl. y espublizóse en "Linnaea" 2: 156. 1827.
Sagittaria: nome xenéricu que significa "como una flecha" en llatín y refierse a la forma de les fueyes.
montevidensis: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Montevidéu.
Sagittaria sagittifolia
Sagittaria sagittifolia, ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les alismatacees. Ye nativa de les güelgues nes rexones templaes de Eurasia, y en Gran Bretaña ye la única especie nativa de "Sagittaria".
Ye una planta perenne herbal que crez na agua hasta los 10-50 cm de fondura. Les fueyes sobre l'agua tienen forma de flecha, la llámina de la fueya ye de 15-25 cm de llargu y 10-22 cm, sobre un pecíolullargu que sostien la fueya hasta 45 cm percima del nivel de l'agua. La planta tamién tien estreches fueyes lliniales somorguiaes, d'hasta 80 cm de llargu y 2 cm d'anchu. Les flores son 2-2.5 cm d'anchu, con trés sépalos y tres pétalos pequeños blanques y numberosos estames de color púrpura.
Tien un tubérculu que ye comestible. En Japon, conozse como cigu ( Xaponés : 沢瀉, 澤瀉,面高 ; katakana:オムダカ, lliteralmente "hongos benevolentes"), y el so tubérculu consúmese sobremanera nel Añu Nuevu Chinu. Tien un sabor nidio, con una testura de almidón, similar a una pataca crujiente, inclusive cuando se cocinen.
Restos de "Sagittaria sagittifolia" atopáronse nel llugares del paleolíticu / mesolíticu en Calowanie en Polonia.
Siete nuevos diterpenoides y un nuevu diterpeno labdano fueron apocayá (2006) purificáu de la planta melecinal china, "Sagittaria sagittifolia" (Alismaceae). Cuatro d'estos compuestos (Sagittine A-D) amosaron actividá antibacteriana contra "Streptococcus mutans" y "Actinomyces naeslundii" ente qu'otru ( Sagittine Y ) namái foi activa contra "A. naeslundii" (MIC = 62,5 mg ml-1). Apocayá, el mesmu grupu identificó cinco diterpenos nuevos en "Sagittaria pygmaea" . Nengún d'estos amuesen actividá contra "A. actinomycetemcomitans" , ente que cuatro de los otros yeren actives contra "A. viscosus" y trés yeren activos contra "S. mutans" , de los cualos el 18-ß-D-3 ', 6'-diacetoxyglucopyranosyl-ent-kaur-16-eno foi'l más activu.
"Sagittaria sagittifolia" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 993. 1753.
Sagittaria: nome xenéricu que se deriva del latin y significa "flecha", n'alusión a la forma de les sos fueyes.
sagittifolia: epítetu llatinu que significa "con fueyes en forma de flecha".
Salicornia europaea
Salicornia europaea ye una especie de planta perenne halófita que crez en distintes zones de marees salines. 
Ye una planta añal de tarmos ensundiosos, articulaos, d'un color verde brillante, que puede llegar a midir unos 40 cm d'altor, ramificada, coles cañes dereches.
Les fueyes son casi imperceptibles yá que son bien pequeñes, carnoses, opuestes y arimaes al tarmu. Les flores son bien pequeñes y apenes s'estremen de les fueyes. Disponer de 3 en 3 según los vértices d'un triángulu y cuando s'esprenden dexen una fuesa con 3 cuévanos. El floriamientu asocede ente agostu y ochobre .
Les cenices de "Salicaria" y plantes salines y d'algues marines utilizáronse mientres enforma tiempu como fonte de ceniza de sosa (principalmente carbonatu de sodiu ) pa la fabricación de vidriu y la fabricación de xabón. La introducción del procesu de Nicolas Leblanc pa la producción industrial de carbonatu de sodiu reemplazó l'usu de la planta na primer metá del sieglu 19.
"Salicornia europaea" ye comestible, yá seya cruda o cocida. En Inglaterra, ye una de les varies plantes conocíes como fenoyu marín (vease tamién el fenoyu marín).
Cocínase, yá seya al vapor o microondes, y depués revístese de mantequilla o aceite d'oliva. Por cuenta del so altu conteníu de sal, tienen de ser cocinaos ensin sal añedíu, n'abondosa agua. Tien un núcleu duru, fibrosu, y dempués de la cocción, la carne comestible estrayer fora del núcleu. Esta carne, dempués de la cocción, asemeyar a les algues nel color y el sabor y la testura son como los pequeños tarmos de les espinaques o los espárragos. "Salicornia europaea " utilízase de cutiu como un acompañamientu fayadizu marítimu pa los pexes o mariscos.
Ye una planta rica en sales de yodu, de sodiu y de potasiu.
"Salicornia europaea" foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 3. 1753.
europaea: epítetu xeográficu que se refier al so localización en Europa.
Salix acmophylla
Salix acmophylla, ye una especie de sauce perteneciente a la familia de les salicacees. Ye nativa del Suroeste d'Asia.
Ye un parrotal o pequeñu árbol con cañes glabres irregulares, principalmente con resquiebros verticales, les cañes nueves pilosas. Les fueyes miden de 5-16 cm de llargu, y de 7 a 20 mm d'anchu, son llanceolaes lineares, agudes, acuminaes, enteres o serrulaes, verdes y glabres pol fexe, y el viesu pálido y sedoso cuando ye nuevu. Pecíolu 2.5-9 mm de llargu. Estípules diminutes. Les flores apaecen dempués de les fueyes. El amento femenín de 1,5-4 (5) cm de llargu, con pedúnculu de 8-12 mm de llargu, raquis velloso. Brácteas 1.5-2 mm de llargu, ovaes o oblongues, les anteres de color mariellu maciu. El frutu ye una cápsula ovoide, 3-5.5 mm, glabra.
Alcuéntrase en Turquía, Siria, Palestina, el Sinaí, Iraq, Irán, l'Afganistán, Pakistán, Caxmir, India y Asia Central.
La corteza ye descrita como un febrífugo.
"Salix acmophylla" describióse por Pierre Edmond Boissier y espublizóse en "Diagnoses plantarum orientalium novarum, ser. 1, 7: 98. 1846.
Salix: nome xenéricu llatinu pal sauce, les sos cañes y madera.
acmophylla: epítetu llatinu que significa "con fueyes a lo cimero".
Salix alba
El salgueru blancu, salguera o salgar ("Salix alba"), ye un árbol caducifoliu de rápida crecedera de la familia de les salicacees. 
Tópase en zones templaes, como'l centru y sur d'Europa, el norte d'África y l'oeste asiáticu, anque, en menor midida, tamién puede vese en norteamérica. Precisa tar en llugares húmedos y nun soporta les temperatures estremes.
Algama hasta 25 metros d'altor. Les sos fueyes son serruchaes de color gris plateáu, y mide de 5 a 12 cm. Les sos flores tienen amentos en forma cilíndrica, que crecen en primavera. Les sos fueyes tienen el viesu sedosu y la corteza ye de color abuxáu.
Por cuenta de la so rápida crecedera ta espuestu a enfermedaes qu'encurtien la so vida, como la antracnosis, causada pol fungu "Marssonina salicicola", y la marca d'agua, causada pola bacteria "Brenneria salicis". Estes enfermedaes pueden ser un gran problema en campos de cultivu y n'exemplares utilizaos como plantes ornamentales.
Forma híbridos naturales con "Salix fragilis", dando como resultáu "Salix × rubens Schrank".
Hipócrates escribió en sieglu V e.C. alrodiu d'una sustancia amargoso estrayida del salgueru blancu y que podía curar los dolores y solliviar la fiebre. Los nativos indios americanos yá la usaben d'antiguo pa los dolores de cabeza, fiebres, dolores musculares, y reumatismos. Más tarde, nel añu 1763, el reverendu Edward Stone comprobó que, efectivamente, el salgueru blancu menguaba la fiebre.
La corteza del salgueru blancu contién una sustancia llamada salicina, de la cual llógrase'l acedu salicílicu, predecesor de l'actual aspirina. La salicina amenorga la sensación de dolor y, amás de propiedaes analxésiques, tien propiedaes antiinflamatories, y antipirétiques.
hugffff
"Salix alba" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 2: 1021–1022", nel añu 1753.
Salix: nome xenéricu llatinu pal salgueru, les sos cañes y madera.
"Salix sepicola" 
"Salix leucophora" 
"Salix fausta" 
"Salix vitellina" 
Salix alba vitellina
"Salix alba" 'Vitellina' (en inglés, "Golden Willow", lliteralmente, "Sauce doráu"); ensin. "Salix alba" var. "vitellina" (L.) Stokes y "Salix vitellina" ye una variedá del sauce blancu.
Ye un árbol caducifoliu de vezu argutu y estensu, anque daqué pendilexu, algamando a lo más 18 m d'altor. Les cañes, marielles, son bien ornamentales. Con bona fradadura puede portase como parrotal. Pel hibiernu les sos cañes desnudes realcen más el tonu mariellu.
Ye un cultivar que se planta en xardines poles sos cañes, que son mariellu doráu mientres dos años enantes de volvese pardos. Ye particularmente decorativu pel hibiernu; el meyor efectu llógrase cortando cada 2–3 años p'aguiyar la producción de renuevos nuevos más llargos con un color meyor. Dientro de la variedá "vitellina" hai cultivares específicos como "Salix alba" var. "vitellina" 'Britzensis' o "Salix alba" var. "vitellina" 'Yelverton'. Otros cultivares similares son 'Cardinal' o 'Chermesina', escoyíos pa llograr biltos d'un colloráu anaranxáu inda más brillosu.
"Salix alba vitellina" describióse por Carlos Linneo Stokes y espublizóse en "A Botanical Materia Medica 4: 506", nel añu 1812.
Salix atrocinerea
Salix atrocinerea, el sauce cenizo o zalce, ye una especie de parrotal o arbolín perteneciente a la familia de les salicacees.
Parrotal o arbolucu d'hasta 12 metros, coles cañes derechu y allargáu; les más nueves, pilosas; les de más d'un añu, con enclín a faese lampiñas y polenques; corteza de color pardogrisácea o pardu escuru, y madera -al esprendese la corteza- con costielles llonxitudinales salientes. Les fueyes son enteres o con dientes gruesos y pocu marcaos, rugosas, colos nervios prominentes, de forma aovada o llanceolada, pero daqué más anches na parte apical; al nacer son afieltraes y bien pilosas poles dos cares, pero pol fexe tienden a perder el pelo tomando un color verde escuru; viesu de color abuxáu, de cutiu con pelos ferriales. Los peciolus son d'unos 5 - 15 mm, canaliculaos pela parte cimera. Les flores disponer en amentos bien vellosos que nacen primero que les fueyes; los masculinos son aovaos o aovadoblongos, casi sentaos, con bráctees foliácees na base; les brácteas del amento son de base pálida y terminación pardu-escura, bien pilosas, caúna con dos llargos estames nel so axila y un nectariu allargáu; los amentos femeninos son cilíndricos, con brácteas similares, caúna con un nectariu y un pistilu aovado-cónicu densamente piloso y con pedicelo claramente más llargu que'l nectariu, rematáu nun estilu curtiu con 4 lóbulos estigmáticos. El frutu ye una cápsula tomentosa que s'abrir en dos cáscares, con granes cubiertes de pelos ablancazaos.
Como tolos integrantes del xéneru "Salix", ye bien propensu al hibridaje con otros sauces, polo que la so reconocencia ye complexu.
Floria dende'l mes de xineru hasta marzu o abril, según la localidá, siendo la diseminación de les granes anemócora, esto ye, al traviés del vientu, y produzse d'abril a marzu.
Vive en terrenes frescos, con preferencia polos probes en bases, en veres arenoses o con graves de ríos, regueros y llagunes, en praos, en vaguaes y en sebes con ciertu mugor edáfica; topar dende'l nivel del mar hasta los 2.000 m de altitú, hasta'l pisu subalpino. 
El so distribución europea ye sobremanera atlántica, y llega hasta Inglaterra. Ye bien frecuente na Península Ibérica, y alcuéntrase tamién en Córcega, pero falta nes Islles Baleares.
N'África, topar en Marruecos y en Túnez.
Como tolos sauces, tien propiedaes terapéutiques. Asina, la corteza úsase como febrífugo, pa tratar el reumatismu, l'artritis, estaos inflamatorios d'estaos autoinmunitarios, la gota, la disentería, la foria, les neuralxes y los dolores de cabeza. Les fueyes úsense tamién como febrífugo, y sirven pa tratar cólicos.
"Salix atrocinerea" describióse por Félix de Avelar Brotero y espublizóse en " Flora Lusitanica" 1: 31. 1804.
Númberu de cromosomes de "Salix atrocinerea" (Fam. Salicaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=76
Salix: nome xenéricu provién del nome llatinu antiguu del sauce.
atrocinerea, epítetu que provién del axetivu llatinu "cinereus" (cenicientu) col prefixu "atro" (escuru), en referencia al fieltru abuxáu daqué puercu que cubre les fueyes y les cañes nueves.
Salix discolor
Salix discolor ye una especie de sauce perteneciente a la familia de les salicacees. Ye orixinaria de los montes del norte y les güelgues de Canadá (Columbia Británica y escontra l'este hasta Terranova) y nordés allegantes de Estaos Xuníos ( Idaho al sur de Wyoming, y al este a Maine y Maryland ).
Trátase d'un débil parrotal o pequeñu árbol de fueya caduca qu'algama un tamañu d'hasta 6 m d'altor, con tarmos de color marrón. La fueyes son ovales, de 3-14 cm de llargu y 1-3.5 cm d'anchu, pol fexe de color verde, y gris-blancu y nidiu el viesu. La flores en nidies amentos, apaecen na primavera primero que les fueyes nueves, colos amentos masculinos y femeninos nes distintes plantes ( dioica ). El frutu ye una pequeña cápsula de 7-12 mm de llongura que contién numberoses granes diminutes.
Al igual qu'otros sauces, contién salicina, y foi utilizáu polos nativos americanos como un analxésicu.
Al igual que la especie estrechamente rellacionada "Salix caprea", tamién se cultiva pa flor cortada. 
"Salix discolor" describióse por Gotthilf Henry Ernest Muhlenberg y espublizóse en "Der Gesellsschaft Naturforschender Freunde zu Berlin, neue Schriften 4: 234–235, pl. 6, f. 1", nel añu 1803.
discolor: epítetu llatinu que significa "con dos colories".
Salix fragilis
Salix fragilis, la blimal fráxil, o a cencielles blimal, anque comparte esti nome con otres especies de "Salix", ye un sauce nativu d'Europa y del oeste d'Asia, que usualmente espolleta nes riberes fluviales.
Ye un árbol de media a gran talla, deciduo, que crez rápido a 10–20 m (raramente más de 29 m) d'altor, con tueru de 1 m de diámetru y copa ancha, cónica, irregular ya inclusive delladiada. Corteza gris castaña, gruesamente fisurada nos exemplares vieyos. Les fueyes son verde brillante, de 9 a 15 cm de llargu y 1,5 a 3 cm d'anchu, con marxes finamente serruchaos, qu'empiecen en primavera bien pilosas y dempués queden glabres. Producen flores en amentos, a principios de la primavera, que son polinizaes por insectos. Son dioicos, con flores machu y fema n'árboles separaos; los machu de 4–6 cm de llargu, y la femenina igual, coles flores individuales con unu o dos nectarios.
La variedá "Salix fragilis" var. "decipiens" ye más pequeña que'l tipu; casi un parrotal, raramente entepasa los 5–7 m d'altor, con fueyes dafechu glabres de 9 cm de llargu y de 2 a 3 cm d'anchu. Según dellos botánicos, tratar d'otra especie (tratada como "Salix decipiens" small>Hoffm.), que consideren "S. fragilis" un híbridu ente "Salix decipiens" y "Salix alba". Otros botánicos ven a "Salix decipiens" como un híbridu de "Salix fragilis" y "Salix triandra". Anque nun hai pruebes abondes p'afirmar una o otra d'eses suxerencies.
Hibrídase bonalmente col sauce blancu "Salix alba", nomándo-ylos "Salix × rubens" 
Tien bona capacidá d'enraigonar ramines cayíes, que transiten pelos ríos, lo que-y dexa colonizar nueves árees y afaise particularmente bien a colonizar dempués d'inundación.
El cultivar "Salix fragilis" 'Russelliana' (ensin. "S. fragilis" var. "russelliana" ye'l clon más común d'esta sp. nes islles Britániques, de bien bon espardimientu por fraes. Ye un brengosu árbol qu'algama comúnmente los 20 a 25 m d'altor, con fueyes de 15 cm de llargu. Ye un clon femenín.
Tien propiedaes melecinales pa reumatismos, estaos infeiciosos, trestornos nerviosos, gripe, catarros y enfriamientos. 
"Salix fragilis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 1017. 1753.
fragilis: epítetu llatinu que significa "fráxil".
Salix mucronata
Salix mucronata, ye una especie de sauce perteneciente a la familia de les salicacees. Ye nativa de Sudáfrica, onde crez a lo llargo de les riberes de los ríos y utilízase pa una amplia gama de medicines tradicionales
Ye un árbol de fueya perenne qu'algama un tamañu d'hasta 15 m d'altor con una corona abierta y cañes llixeramente cayíes. Los árboles más vieyos tienen fisuras, la corteza ye de color marrón, ente que los árboles más nuevos tienen la corteza llisa y de color verde-colloráu. Les fueyes son simples, alternes y estrechar en dambos estremos. Son de color verde brillante pol fexe, y de color verde escuru pol viesu. Los marxes de les fueyes son dentaos. Les flores apaecen n'espigues curties con amento masculinos y femeninos n'árboles separaos. Les espigues masculines son trupes, de color amarellentáu y puede tener d'hasta 50 mm de llargor. La femenina de color verdosu los picos son más curtios y gruesos. El frutu ye una cápsula pequeña, que s'estrema pa lliberar les granes cubiertes de pelusa blanca.
L'árbol produz un bon forraxe, y ye el anfitrión de les bárabos de la naranxa común y la caparina negra. 
Les fueyes son consumíes pol ganáu y los seres humanos desenvolvieron diversos usos melecinales de los árboles: Los raigaños utilizar en melecines qu'ayuden a curar los dolores d'estómagu, fiebre y dolores de cabeza. La aspirina, por casu, ye un deriváu d'una especie de sauce. Los usos tradicionales inclúin, l'aplicación de polvu de corteza nes quemadures, y preparar té de les fueyes pa tratar el reumatismu. El té tamién actúa como un laxante nidiu. 
Les cañes nueves d'árboles utilizar pa faer cestes y la madera tallar pa faer artículos del llar, según oxetos de decoración.
"Salix mucronata" describióse por Carl Peter Thunberg y espublizóse en "Prodr. Pl. Cap. 6
mucronata: epítetu llatinu que significa "mucronada". 
Salix nigra
Salix nigra, el sauce negru, ye un árbol orixinariu del este de Norteamérica, dende Nuevu Brunswick y el sur de Ontario escontra l'oeste hasta Minnesota, y escontra el sur hasta'l norte de Florida y Texas.
Ye un árbol caducifoliu de mediu tamañu, la especie más grande de sauce en Norteamérica, algamando los 10-30 m d'altu, escepcionalmente hasta 45 m, con un tueru de diámetru 50–80 cm. La corteza ye pardu escura a corita, fisurándose nos árboles más vieyos y con frecuencia encrúciense cerca de la base. Los biltos son delgaos, de color variable dende'l verde al marrón, mariellu o púrpura; son, como'l so pariente européu la blimal fráxil "(Salix fragilis)", débiles na base, rompiéndose de manera uniforme na unión de tosquilar si dóblase fuertemente. Les yemes de les fueyes son pequeñes, de 2-4 mm de llargu, con una sola escala pardu acoloratada apuntada. Les fueyes son alternes, llargues, delgaes, de 5-15 cm de llargu y 0.5-2 cm d'anchu, polo xeneral daqué , de color verde escuru, brillante en dambos llaos o con un viesu d'un verde más claru, con un cantu finamente dentáu, un curtiu peciolu y un par de pequeñes estípules. Ye una planta dioica, con flores pequeñes, de mariellu verdoso a mariellu que nacen sobre amentos de 2.5-7.5 cm de llongura a principios de la primavera, coles mesmes qu'apaecen les fueyes nueves. El frutu ye una cápsula de 5 mm que s'abrir al maurecer pa lliberar numberoses granes pequeñes, cubiertes per debaxo. Les fueyes volver d'un color mariellu llimón na seronda. Alcuéntrase de normal a lo llargo de los regueros y nos banzaos.
"Salix gooddingii" (en inglés, "Goodding's Willow", lliteralmente, "sauce de Goodding") dacuando ta consideráu un "S. nigra" como una variedá, como "S. nigra" var. "vallicola" Dudley; cuando s'inclúi, esto estiende la área de distribución de la especie escontra l'oeste de Norteamérica. Sicasí, los dos de normal son trataos como especies distintes.
Según el Rexistru Nacional de Grandes Árboles de los EE.XX. el sauce negru más grande del país alcuéntrase en Hennepin, Minnesota. Tien un altor de 63 pies, y una circunferencia de 32 pies y una copa de 73 pies.
El "Marlboro Tree" ("Árbol de Marlboro") que s'atopa en Marlboro, Nueva Jersey ta certificáu pol Estáu de Nueva Jersey como l'exemplar más grande conocíu d'esti árbol nesi estáu. Tien una edá d'aprosimao 152 años y mide 76 pies d'altu y 19' 8" de circunferencia. Tienen De coyer les manos cinco adultos pa poder arrodiar tol árbol.
Los raigaños del sauce negru son bien amargoses, y usáronse como sustitutu de la quinina nel pasáu. Los Ojibwa de los Grandes Llagos usaben les cañes nueves y les ramines pa faer cestos y otres partes usar pa tratar la indixestión. La corteza del árbol puede usase tamién pa faer un té amargoso con componentes químicos paecencies a los de la aspirina.
"Salix nigra" describióse por Humphry Marshall y espublizóse en "Arbustrum Americanum" 139–140. 1785.
nigra: epítetu llatinu que significa "negra". 
Salix phylicifolia
Salix phylicifolia, ye una especie de sauce perteneciente a la familia de les salicacees. Ye nativa d'Europa, les Islles Feroe, Escandinavia, Finlandia, Rusia, y Siberia occidental. 
"Salix phylicifolia" ye un parrotal con raigaños nel permafrost. Echa raigaños con facilidá. Polo xeneral, abasnar pol suelu, onde se protexe de los vientos fríos. Hai carbes de sauce a lo llargo de los ríos y llagos.
Los Inuits llámen-y la "planta de llingua", por cuenta de la forma de les sos fueyes. Los esquimues d'Alaska y los Inuit de Canadá hasta'l día de güei, recueyen les partes comestibles del árbol. Los biltos cómense crudos con aceite de foca que pueden caltenese mientres meses o inclusive un añu completu. Tamién les fueyes nueves comer en crudu, fresques o seques y añedir a sopes o tomaes como un té.
Los herbívoros, como'l güe almizcleru y el caribú alimentar de les sos fueyes. Esti árbol ye particularmente un perfectu camuflajepara la perdiz.
"Salix phylicifolia" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 2: 1016", nel añu 1753.
phylicifolia: epítetu llatinu Ver tamién ==
Salix purpurea
Salix purpurea, llamada popularmente blimal púrpura, sauce o salce coloriáu, blima púrpura o blima del ríu, ye un parrotal de la familia de les Salicacees.
Parrotal grande, d'hasta 6 m d'altor, dacuando arborescente. Cañes fines, flexibles, de cutiu de color coloráu púrpura, glabres; biltos tienros dacuando con pilosidá esvalixada, de color coloráu a verde amarellentáu, polencos. Fueyes de 4-12 cm de llargu y aprosimao 1,5 cm d'anchu, 3-10 vegaes más llargues qu'anches, llanceolaes o lliniales, más anches percima del centru; fueyes desenvueltes glabres, de color verde escuru y mates pol fai, de color verde azuláu pol viesu, con nerviu claramente visible sobremanera nel viesu; cantu foliar llisu na parte inferior, finamente dentáu na cimera; peciolu foliar d'hasta 5 mm de llargu; estípules ausentes. Les inflorescencies apaecen primero que les fueyes. Amentos masculinos d'hasta 5 cm de llargu y aprosimao 1 cm d'anchu, mestos, sentaos; bráctees tectrices de color pardu coritu, más clares pola base, con pilosidá llarga pero escasa; filamentos estaminales fundíos en toa'l so llargor, ye dicir hasta la parte inferior de les anteres (por ello paez qu'esiste un solu filamentu estaminal), pilosos na base; anteres esfériques, de color púrpura enantes del floriamientu, marielles mientres ésta, y depués corites; glándula nectaria d'hasta 1/3 del llargor de la bráctea tectriz. Amentos femeninos erectos o daqué curvaos, cilíndricos, d'hasta 6 cm de llargu y 0,5-1 cm d'anchu, mestos, sentaos, ovariu ováu, de 2-3 mm de llargu, sentáu con pilosidá trupa y curtia; estilu ausente o bien curtiu; estigmes curtios, formando una cabezuela bien visible.
Floriamientu primaveral.
Planta euroasiática. Distribuyida por casi toa Europa y l'oeste d'Asia.
Habita dende'l llanu hasta la llende del monte, preferentemente al pie de los cursos d'agua. Nes veres, sobre suelos húmedos o encharcaos, de arena, llimu o quixarros.
Emplegar pa faer cestos y en Segovia y Ávila nes procesiones y ceremonies del Domingo de Ramos. Como otres especies del xéneru ye bien rica en acedu salicílicu siendo d'aplicación como febrífugo. Enraíza bien fácilmente por estaquilla.
"Populus purpurea" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 2: 1017", nel añu 1753.
hastata: epítetu llatinu que significa "con forma de llanza". 
Salix scouleriana
Salix scouleriana, ye una especie de sauce perteneciente a la familia de les salicacees. Ye nativa del oeste de Norteamérica, dende'l sur d'Alaska y oeste de Territorios del Noroeste, a Manitoba, y les Black Hills de Dakota del Sur, al sur al traviés de les Montes Predresos hasta Coahuila, y a lo llargo de British Columbia, Washington, Oregon, y Sierra Nevada en California. 
Ye un parrotal o pequeñu árbol de fueya caduca, polo xeneral con múltiples tarmos qu'algamen los 2-7 m d'altor, en llugares secos, fríos, altos, y otros ambientes difíciles, y de 10 a 20 m en sitios favorables. Los tarmos son rectos con poques cañes que formen corones estreches. El sistema del raigañu ye fibrosu, fondu y xeneralizáu. La albura ye casi blanca, y el duramen tiñir de color marrón claro con colloráu. La corteza del tarmu ye delgáu, de color gris o marrón escuro, con cantos anchos y planos. Les cañes son fuertes y de color ablancazáu-verde. La fueyes son oblanceolaes a elíptiques, de 5-12.5 cm de llargu, sobremanera agudes nel ápiz y cóniques escontra la base, con tou a pocu ondulaes con dientes nos marxes. Son de color verde escuru y casi ensin pelo pol fexe y pol viesu blancu o gris peludo.
Ye dioica, con flores masculines y femenines en distintos árboles. Les flores son pequeñes, arrexuntaes en amentos. Les anteres, dos per cada flor, de color mariellu, dacuando cola punta colorada; los pistilos son de color coloráu. El frutu ye una cápsula de color marrón acoloratáu, con alredor de 0,75 cm de llargu. Nel maduror, abrir pa lliberar una pelusa blanca con granes pequeñes, que tán incorporaes. 
Ye'l sauce de monte más común na mayor parte de la so gama. Invade rápido y a esgaya dempués de los quemes y baltar. Pebidales de suelos minerales son necesarios pal establecimientu de plántulas (Forest Poder Práctiques 1997). Nes zones del norte, producir en mofos, carbes de sauces, les árees alteriaes, y los montes. En llatitúes más baxes, la especie crez en zones valtaes enantes, les árees quemaes, montes amenorgaos, y les árees de les perturbaciones naturales, como zones d'ábanos y en zones d'hinchente de los ríos. Estos llugares son toos húmedos, bien drenaos. A pesar de qu'esti sauce tolera condiciones más seques que la mayoría de los otros sauces, nun tolera condiciones xerófites. Trátase d'un componente nun gran númberu de tipos de vexetación en tol so rangu. Con poques esceiciones, el sauce namái s'atopa en crecedera xunta con otros árboles nos montes de les tierres altes occidentales. 
Floria de mediaos a finales de la primavera, les flores apaecen primero que les fueyes, de cutiu ente que la nieve ta inda nel suelu, y la fructificación producir dende finales de primavera hasta mediaos del branu, dependiendo de la zona. Les flores son polinizaes polos insectos. Hai alredor de 14.300 granes / g. La guañada empieza a asoceder en 12 a 24 hores dempués de posase les granes na tierra húmeda. La guañada xeneralmente llega al 95% n'unu o dos díes. Les granes son esvalixaes pol vientu. 
"Salix scouleriana" protexe'l suelu y ayuda a recuperar la cubierta forestal destruyida. Cuando se producen a lo llargo de los regueros, ayuden a protexer los calces de la erosión y da solombra al cursu d'agua, calteniendo asina la temperatura más frío de l'agua. La cobertoria qu'apurre ye importante pa los mamíferos y les aves. Les flores ufierten polen y néctar pa les abeyes de miel a principios de primavera.
Ye una especie importante como fonte d'alimentación pa los animales domésticos y animales selvaxes, ganáu, oveyes y cabres una y bones toos lo utilicen como alimentu.
La madera, que ye nidia y trupa de granu, nun ye serruchada en tablones, sinón que s'utiliza de forma llindada pa lleña y talla de madera. El pueblu Secwepemc de la Columbia Británica usa la madera p'afumar el pexe, ensugáu de la carne, y la construcción de preses de pesca, la corteza interna pal amarre, cuerdes y cintes pal pelo, y les decocciones de les ramines pal tratamientu de granos, el mal golor corporal y la dermatitis producida pol pañal.
"Salix scouleriana" describióse por Joseph Barratt ex William Jackson Hooker y espublizóse en "Flora Boreali-Americana 2(10): 145", nel añu 1838.
scouleriana: epítetu 
La especie tien 2n = 76 ó 114 cromosomes. 
Salsola kali
Salsola kali (barrilla cantu, tamién conocida como almajo de xaboneros, salicor del Llurdiu y, en Aragón, capitana) ye una planta añal de la familia de les amarantacees, qu'habita terrenales arenosos de tol mundu. Por cuenta del so peraltu conteníu en sodiu (hasta'l 6% de la materia sólido) solíen emplegase les sos cenizes na producción de vidriu y pa la ellaboración de la sosa.
La planta ye erecta y nun algamar el metro d'altor; bien ramificada dende la base, les cañes se curvan escontra'l tarmu, lo que-y da un aspeutu globosu. Éstes son tienres y de color verde cuando mozos; cola edá presenten nuedos coloriaos con estríes purpuras verticales nos entrenudos, y un marcáu endurecimientu.
Les fueyes son cilíndriques, daqué más grandes na base, alternes con un ápiz espinosu.
La "barrilla" floria ente xunetu y setiembre nel hemisferiu norte; les flores son solitaries y miden ente 5 y 9 mm. Presenten 5 estames y un pistilu, con dos bráctees ríxides na base de la flor. Los sépalos arrodien al frutu; cada unu d'ellos desenvuelve una nala venoso y ríxido nel esterior. 
Les granes son perabondoses; una planta puede llegar a producir un millón. Tienen aprosimao 2 milímetros de diámetru; l'embrión de color amarellentáu ye visible al traviés de la paré casi tresparente.
El númberu cromosómico básicu del xéneru Salsola ye x=9, "Salsola kali" ye un tetraploide (tien cuatro xuegos de cromosomes) con 36 cromosomes.
La barrilla ye d'orixe eurasiático, pero güei alcuéntrase distribuyida en tol globu. Prefier los suelos secu y salín, y ye capaz de soportar grandes variaciones de pH y de clima, atopándose dende la estepa rusa hasta zones tropicales. En munchos países, incluyendo Canadá, Australia, Afganistán y Arxentina, considerar una maleza y se'l combate viviegamente.
La ceniza de la "barrilla cantu" emplegar dende la dómina bíblica pa la ellaboración de xabón pola alcalinidad de los sos texíos; por ello mesmu, emplegóse pa la ellaboración de vidriu. La salsolina, un alcaloide presente nella, utilizóse en medicina popular pa control de la presión arterial, con efectos similares a los de la papaverina.
Les cenices pueden contener hasta un 5% de acedu oxálico, polo que resulta tóxica pa munchos animales, y nun ta encamentada como yerba de forraxe.
Esta planta seca arrollada pol vientu ("tumbleweed" n'inglés) convertir nun ícono bien importante pal oeste, yá que de cutiu destacaba tantu en películes, hestories, cualquier tipu d'alcuentru, etc.
"Salsola kali" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 222–223. 1753. La especie tipo ye: "Salsola soda" L.
Salsola: nome xenéricu que remanez del términu llatinu "salsus" = "saláu", acordies con los hábitats de munches de les sos especies. Casi con toa probabilidá'l nome del xéneru deber al so sabor saláu. "Kali" procede del árabe "qalí", que significa sosa.
Salvadora persica
El árbol cepillo de dientes ("Salvadora persica") (syn.: "Galenia asiática", "Salvadora indica") pertenez a la familia de los Salvadoraceae na orde de los Brassicales. Otros nomes conocíos son "parrotal de sal", "árbol de (la) mostaza" o "árbol del arac". 
La planta apaez principalmente na India. En delles zones grebes ye una planta naturalizada. "Salvadora persica" crez en sitios secos de sable o en suelos sálidos. Nun se trata d'una planta típica. Na India apaez hasta los 500 metros cimeru del nivel mediu del mar y en Tanzania hasta los 1800 metros.
Trátase de parrotales o árboles con cañes colgaes y biltus carácteristicamente llargos que tán partíos a la entera planta. Les fueyes ovales o "de forma de güevu" son ríxidos y carnosos, de 4 a 5 cm de llongures. La cutícula de les fueyes ye bien gruesa. Son construyíes de forma isolateral y contienen estomes en dambes cares de la fueya. Tienen texíu qu'almacena agua. 
Les frutes pisiformes son estreches y redondes y contienen una sola grana.
El so nome referir al fechu de que los sos biltos, raigaños y rama son usaes tradicionalmente pa la hixene dental. Son cortaos y depués mazcaos hasta que finalmente tán abondo esfelpeyaos por que puedan sirvir como cepiyu.
Amás de sirvir pa la llavadura dental pueden ser usaos pal masaxe de les melles o la llingua. Ente'l costumes islámiques pal cumplimientu de la oración a Allah de la escuela de Hanafí alcuéntrase'l mandamientu d'usar esti cepiyu, al cual refierse como "Miswak" o "Siwak".
La Planta contién minerales, filamentos, proteínes y sustances inhibidoras de la guañada. Especialmente depósitos de cristales de bassanit soporten el cuidu de los dientes. La madera contién una proporción elevada de Flúor, de 8 a 22 ppm. 
La pasta de dientes de Ayurveda contienen sustances d'esta especie.
Les fueyes y la corteza contienen trimetilamína. Les semilla son riques en aceites y ácidos orgánicos
L'árbol sirve como alimentu pa xéneros de camparines (Lepidoptera): "Charaxes hansali", "Colotis phisadia", "Colotis vestalis", "Nepheronia buquetii".
"Salvadora persica" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 122", nel añu 1753.
Salvia aegyptiaca
Salvia aegyptiaca ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les lamiacees. Ye orixinaria de Macaronesia hasta la India.
Ye una pequena planta con fueyes llanceolaes y dentaes y que les sos inflorescencies son panícules con pequeñes flores de color violáceo maciu. 
Distribúise per Macaronesia, Norte d'África y estiéndese hasta la India.
"Salvia aegyptiaca" foi estudiada por cuenta del so usu en medicina tradicional pa tratar foria, gonorrea y hemorroides, amás de que foi utilizada como demulcente, antispasmódico, cicatrizante, antisépticu y estomáquico. Los sos estractos non polares fueron probaos p'actividá antimicrobiana y amosaron efectu inhibitorio sobre microorganismos tales como "Bacillus subtilis, Pseudomonas aeruginosa, Candida albicans" y "Staphylococcus aureus". 
Aislláronse compuestos terpénicos d'esta especie tales como 6-metilcriptoacetálido, egiptinones A y B, 6-metil-epicriptoacetálido y 6-metilcriptotanshinona.
"Salvia aegyptiaca" describióse por Pierre Edmond Boissier y espublizóse en "Elenchus Plantarum Novarum" 72. 1838.
Salvia: nome llatinu de la "salvia", que procede del llatín "salvus", que significa salú o salveo, que significa a curar, aludiendo a les virtúes melecinales de les plantes d'esti xéneru.
aegyptiaca: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Exiptu. 
Númberu de cromosomes de "Salvia candelabrum" (Fam. Labiatae) y táxones infraespecíficos: 2n=14+(0-2B)
Salvia aethiopis
Salvia aethiopis ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les lamiacees. Ye orixinaria de Eurasia.
Ye una yerba robusta, con fueyes basales de gran tamañu y daqué engrosaes, col cantu incisu-crenáu y el llimbu ovao y peloso. La inflorescencia ye ancha, bien ramosa, nun presenta pelos glandulosos y ta compuesta por numberosos verticiloss de ramificaciones, con un par d'anches bráctees y flores blanques d'unos 10-15 mm. 
Distribúise per toa Europa hasta'l centru d'Asia, onde s'atopa en yerbazales nitrófilos y terrenes alteriaos. 
Ye una meruxa de los camperes y pacionales. Ye malo d'aceptar pol ganáu, alteria les comunidaes natives de flores, y conviértese nuna molestia física, pol so vezu de convertise nuna abondosa maleza. El gorgoyu "Phrydiuchus tau" úsase como un axente de control biolóxicu de [[plaga|plagues] nesta planta.
Utilízase como [[planta melecinal]] como [[cicatrizante]], [[antihemorroidal]], [[astrinxente]].
Boya y Valderde estudiaron les partes aérees de "Salvia aethiopis". Los estractos d'acetona del raigañu conteníen un secoabietano al que denominaron etiopinona (4,5-secu-5,10-friedo-abieta-4(18),5,6,8,13-pentaeno-l1,12-diona). 
[[Archivu:Aethiopinone.png|center|thumb|Etiopinona]]
[[Archivu:Salviaaethiopis.jpg|thumb|240px|Vista de la planta]]
"Salvia aethiopis" describióse por [[Carlos Linneo]] y espublizóse en "[[Species Plantarum]]" 1: 27. 1753.
Salvia: nome [[llatinu]] de la "salvia", que procede del [[llatín]] "salvus", que significa "salú" o "salveo", que significa a "curar", aludiendo a les virtúes melecinales de les plantes d'esti xéneru.
aethiopis: [[epítetu]] xeográficu qu'alude al so localización en [[África]]. 
[[Categoría:Salvia|aethiopis]]
Salvia africana-lutea
Salvia africana-lutea ye una planta herbal perteneciente a la familia de les lamiacees. Ye orixinaria de Sudáfrica.
Ye un parrotal de fueya perenne que s'atopa nes dunes costeres y les llombes de la mariña de la provincia del Cabu en Sudáfrica. Tien numberosos tarmos maderizos qu'algamen un tamañu de más de 1 m d'altor y anchor, con escases fueyes verdes abuxaes. Les flores empiecen como de color mariellu brillante, convirtiéndose n'un color ferruñosu, cola mota de color escuru ferruñosu que persiste muncho depués de qu'empiece la fructificación.
"S. africana-lutea" foi utilizáu polos primeros colonu europeos pa tratar los resfriaos, la tuberculosis y bronquitis crónica. Los médicos indíxenes tradicionales utilizar pa les enfermedaes respiratories, la gripe, problemes xinecolóxicos, fiebres, dolores de cabeza y trestornos dixestivos.
"Salvia africana-lutea" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 26. 1753.
Salvia: nome llatinu de la "salvia", que procede del llatín "salvus", que significa "salú" o "salveo", que significa a "curar", aludiendo a les virtúes melecinales de les plantes d'esti xéneru.
africana-lutea: epítetu xeográficu llatinu que significa "africana de color mariellu naranxa".
Salvia albocaerulea
Salvia albocaerulea ye una planta herbal perteneciente a la familia de les lamiacees. Ye orixinaria del sudoeste de Méxicu.
"Salvia albocaerulea" contién un anti microbianu del tipu de diterpeno, el abietano.
"Salvia albocaerulea" describióse por Jean Jules Atiesten y espublizóse en "Belgique Hort." 7: 199 (1857).
albocaerulea: epítetu llatinu ompuesto que significa "de color blancu-azuláu".
Salvia arborescens
Salvia arborescens ye una planta herbal perteneciente a la familia de les lamiacees. Ye orixinaria de la Hispaniola.
Na República Dominicana úsesse les fueyes contra la foria anque se debe tener precuru porque tien componentes allucinóxenos. 
"Salvia arborescens" describióse por Urb. & Ekman y espublizóse en "Arkiv för Botanik utgivet av K. Svenska Vetenskapsakademien" 20A(15): 91. 1926.
Salvia coccinea
La flor de Jericó o flor de colibrí ("Salvia coccinea") ye una planta herbal perenne, de la familia de les lamiacees, que s'atopa nel sur de Estaos Xuníos, Méxicu, Centroamérica, les Antilles, Colombia, Perú y Brasil. L'estudiu de los sos cromosomes, apunta a Méxicu como'l so llugar d'orixe.
El so altor promediu ye de 76 cm, pero puede algamar hasta 95 cm. Les fueyes son peludas, verdes, serruchaes, triangulares, opuestes y miden hasta 7,6 cm de llongura por 5,1 cm d'anchu. Les flores de les variedaes naturales son xeneralmente de color coloráu intensu brillante, de 3,2 cm de longitud promedio., pero la so coloración y tamañu pueden variar nes variedaes cultivaes, que la so coloración inclúi anaranxáu, rosáu, salmón, blancu, colloráu y escarlata, según flores bicolores. La polenización cuerre por cuenta de distintes especies de colibrí y camparines, que son atraíos poles flores.
Les plantes crecen meyor con muncho sol y suelos fértiles y bien drenaos. Hai una amplia variedá de cultivares disponibles. Cultívase como añal. En climes llibres de xelaes, produz flores dende principios de febreru y sigue hasta avientu. N'otres árees, el floriamientu sigue namái hasta la primer xelada de seronda. Les xelaes ensuguen la xamasca y si la temperatura baxo de -6 C°, mata la planta.
Usar con mayor frecuencia contra carecimientos dixestivos, ente los que s'atopen: dolor d'estómagu o dolor de "barriga", cólicu, disentería y foria (Morelos y Tabasco).
Tamién se-y utiliza en trestornos ginecobstétricos, pa regular la menstruación y les hemorraxes vaxinales; en delles afecciones de la piel, como sarampión y llurdios na cara; como antiespasmódico, tranquilizante, en dolores musculares, y contra el "mal de vientu".
Na planta completa identificáronse la beta-sitosterol, los triterpenoides uvaol y el compuestu dehidro; y el diterpeno salviacoccín. Les flores contienen dos flavonoides derivaos de cianidín, derivaos glucosilados del pelargonidín.
"Salvia coccinea" describióse por Buc'focete ex Etl. y espublizóse en "Commentatio Botanico-Mélica de Salvia" 23. 1777.
coccinea: epítetu llatinu que significa "escarlata".
Salvia columbariae
Salvia columbariae ye una planta añal perteneciente a la familia de les lamiacees. Ye orixinaria de California, Nevada, Arizona, Nuevu Mexico, Sonora, y Baxa California que foi un alimentu importante pa los nativos americanos. 
"S. columbariae" algama un tamañu de crez 10 a 50 cm d'altor. Los sos tarmos peludos son xeneralmente curtios y escasos. Tien fueyes basales oblongo-aovaes que miden de 2 a 10 cm de llargu. Les fueyes son pinnadas diseccionaron y lóbulos arrondaos irregularmente. La inflorescencia ye más o menos en forma de escapo, lo que significa que tien un pedúnculu llargu que vien dende'l nivel del suelu y que tien bráctees. Les brácteas son redondes con arestes inclinaes. Hai xeneralmente 1-2 recímanos de flores na inflorescencia. La mota ye de 8 a 10 mm (0,31 a 0,39 in) de llargu y el llabiu cimeru se unlobed pero tien 2 (dacuando 3) arestes. El color de les flores pueden ser de color azul maciu a azul y púrpura. Los estames de la planta son llixeramente exertos. El frutu de "S. columbariae" ye una núcula que ye de color gris de 1,5 a 2 mm de llargu.
"Salvia columbariae" pueden atopase en sitios ensin alteriar nel chaparral secu y carba costeru. Polo xeneral, crez a altitúes inferiores a 1.200 metros. En cultivu, prefier un bon drenaxe, el sol y el clima secu.
Créese que los frutos utilizáronse como planta melecinal. Usóse como febrífugo polos Ohlones. Los Cahuilles utilizaben una cataplasma d'aquenios estrapaos contra les feríes. Estos dos usos siguir polos padres misioneros con see en California.
L'aqueniu utilizar pa esaniciar les partícules estrañes nos güeyos y amenorgar la inflamación posterior. Esti usu yera común en Cahuilles, Ohlones y Kawaiisos.
"Salvia columbariae" describióse por George Bentham y espublizóse en "Labiatarum Xenera et Species" 302–303. 1833.
columbariae: epítetu llatinu que significa "como un palombu".
Salvia desoleana
Salvia desoleana ye una planta perenne perteneciente a la familia de les lamiacees. Ye orixinaria de la isla de Cerdeña nel Mediterraneu. Ye reinal de cuatro o cinco lugar específicos na isla en llugares soleyeros na piedra caliar, granitu y roca ígnea. 
Ye una planta de crecedera baxa con raigaños rizomatusas allargaes que crecen paraleles al suelu. Cada planta forma un montículo de 0.61 a .91 m d'altor y 0,91 a 1,2 m d'anchu. Les fueyes aovaes crecen hasta los 200 mm de llongura por 150 mm d'anchu, con dambes superficies cubiertes de pelos y glándules, lliberando un arume fuerte, al ser entartallaes o cepillaes. Les inflorescencies son erectas de 0,30 m d'altor con tarmos peludos, con seis flores n'espiral, que los sos motes inclúin dos brácteas verdes frondosas. Les flores de 2'5 cm tienen un llabiu cimeru de color lavanda , y un llabiu inferior de color ablancazáu.
L'interés de "Salvia desoleana", con gran afinidá a "Salvia sclarea", ta dirixida principalmente al usu potencial del aceite esencial nes industries químiques, farmacéutica y perfumería. L'aceite esencial d'esta especie son bien similar genéticamente a "Salvia sclarea", contién los mesmos ingredientes activos: linalool, acetato de linalilo y, nos rastros, esclareol. Parte de la información indica un mayor rendimientu n'aceite esencial, presumiblemente por cuenta de la mayor intensidá del arume que emana de "Salvia desoleana".
Ente los estudios llevaos a cabu col aceite d'esencial y reportáu na lliteratura, cítense la composición y la distribución na planta, la posible aplicación como un componente de les drogues en odontoestomatoloxía (presumiblemente como anti-inflamatorio y nidia antisépticu), la posible aplicación en técniques manexu de plagues contra "Varroa". Otros estudios refiérense sicasí'l potencial pal desenvolvimientu d'una llinia de técniques de cultivu y el tresformamientu y la multiplicación de la micropropagación .
Amás de los usos como planta melecinal y arumosa, la "Salvia desoleana" tamién se reconoz como planta ornamental, pol encantu y l'elegancia de la so xamasca.
"Salvia desoleana" describióse por Atzei & V.Picci y espublizóse en "Webbia" 36: 72. 1982.
desoleana: epítetu otorgáu n'honor del botánicu, Luigi Afare. 
Salvia divinorum
"Salvia divinorum", ye un planta herbal perenne, de la familia de les lamiacees, que ye orixinaria de Méxicu onde s'atopa en Oaxaca en San José Tenango.
"Salvia divinorum" tien grandes fueyes de color verde, ovales (de cutiu tamién dentaes), con un tonu mariellu qu'algama de 10 a 30 cm de llargu. Les fueyes nun tienen pelos nes superficies, y pocu o nada de peciolu. La planta algama más de 1 metro d'altor, con tarmos buecos cuadraos que tienden a rompese o rastreros qu'enraigonen nel suelu bien fácilmente nos nuedos y los entrenudos.
Les flores, que florien escasamente, crecen n'espirales n'inflorescencies con cerca de seis flores en cada verticilo. Les flores son blanques, curvaes y cubiertes de pelos, con una mota violeta pequeñu que ta cubiertu de pelos y glándules. Cuando floria nel so hábitat nativu, facer dende setiembre hasta mayu. 
Los primeros autores cometieron un erru na descripción de les flores como coroles de color azul, según Epling y la descripción de Xátiva. El primer material vexetal recibir en secu, polo que la base d'el color de la flor, nuna descripción errónea por Hofmann y Wasson, que nun se dio cuenta de que les sos "flores de color azul, coronaes con una cúpula blanca" yeren en realidad cáliz violetes ensin abrir con coroles blanques.
N'Occidente, falar por primer vegada de la Salvia divinorum, llamada tamién “ska preguera”, “ska María”, “hierba María”, "yerba de los dioses", en 1939, cuando un antropólogu mentó la esistencia d'un fervinchu d'esta yerba, de característiques visionaries, usada polos chamanes pa l'aldovinación na mayoría de los pueblos maya en (Méxicu). En 1962 fueron llevaes amueses a Europa, identificándose asina la nueva especie, miembru bien raru de la familia de les salvias o les mentes cultivada pol pueblu de los mazatecos. Posteriores investigaciones dieron a conocer la so utilidá ritual y terapéutica.
El principiu activu de la "Salvia divinorum" ye la llamada salvinorina-A, que provoca fuertes allucinaciones, y la so estructura molecular ye diterpénica (figura). A diferencia de los allucinóxenos, nun ye un alcaloide, esto ye, la so molécula nun contién nitróxenu y de fechu dizse que ye'l primera agonista opioide non nitrogenáu d'orixe natural. Darréu afayóse que contién tamién otros compuestos que fueron llamaos salvinorina-B (non psicoactiva) y divinorina-C (que potencia los efectos de la salvinorina-A).
Creíase que la salvinorina-A nun actuaba al traviés de nengún de los neurotransmisores conocíos. Díxose que la so molécula en realidá nun ye alucinógena sinón onirógena; esto ye, que dispara'l mecanismu cerebral que camuda l'estáu de vixilia pol estáu de suañu, pero reteniendo la de conciencia (el llamáu “suañu consciente”).
Apocayá afayóse que ye un potente agonista d'el receptores opioides kappa (que producen analgesia espinal, miosis y sedación) y que nun tien acciones sobre los 5-HT2A serotoninérgicos, principal mecanismu molecular responsable de les acciones de los allucinóxenus clásicos. Estos estudios suxuren un importante papel de los receptores kappa sobre la modulación de la percepción humana y una nueva vía terapéutica pal tratamientu de les patoloxíes rellacionaes con aburuyar percepturales tales como la esquizofrenia, la llocura y los desordes bipolares.
Les fueyes de "Salvia divinorum" tradicionalmente alministráronse en forma oral, en fervinchos o mazcándoles. N'Europa y los Estaos Xuníos apocayá adoptóse la modalidá d'ensugar fueyes de "Salvia divinorum" o faer estractos bien poderosos y fumalos en bongs o pipes d'agua encendíu con mechero estilo soplete, una y bones la salvinorina-A tien una temperatura de vaporización bien alta, polo que fumala nun cigarru o pipa convencional col fueu d'un encendedor convencional nun sirve d'enforma. Si mazquen les fueyes fresques, los sos efectos empecipien a los 30 minutos dempués de la ingestión y enllargar mientres pocu más d'una hora. Si fúmense seques o n'estractu empiecen a surtir efectu a los 30 segundos y tornen pocos minutos dempués. Sicasí salvinorina-A nun ye considerada una droga por non contener nengún tipu d'ingrediente adictivu, polo cual en dellos países sigue siendo absolutamente llegal.
La salvinorina-A tien efectos psicoactivos sópitos ya intensos, abondo distintos de los d'otros sicodélicos. Esperimentos recién con salvinorina-A amosaron diverses resultancies que van dende intensidá y terror alarmante hasta esperiencies introspectives bien prestoses. Los efectos de la salvinorina-A son bien sensitivos a la lluz y a la estimulación sonora. Les sos propiedaes psicoactivas namái pueden ser esperimentaes na escuridá y en silenciu, contrariamente a los allucinóxenus serotoninérgicos. Sobre los sos efectos fisiolóxicos, namái sábese que provoca un descensu na temperatura corporal, de la presión sanguínea y sudoración. Puede presentase un llixeru dolor de cabeza'l día posterior a l'alministración. Nun hai estudios sobre'l consumu enllargáu. Dellos suxetos rellaten esperiencies cuando s'alministra fumada nes que la so mente se abstrae, ensin poder reconocer la realidá que lu arrodia, con incapacidá de falar y llegando a perder el sentíu de la realidá; pero mientres un curtiu ralu de tiempu que puede llegar a un máximu de 2 o 3 minutos.
La salvinorina-A acaba de ser aislláu y entá nun ta suxetu a control internacional. El cultivu y comerciu de la Salvia divinorum ye llegal hasta'l momentu sacante en Australia, Finlandia, Italia, Dinamarca y Suecia, según en dalgunos de los estaos d'EEXX. N'Irlanda ta dexáu'l so consumu y vienta al públicu. En España la so vienta al públicu pa usos melecinales ta prohibida dende 2004, non asina pa usos ornamentales.
En Chile alcuéntrase prohibida la so llantadera, plantíu, cultivu o collecha dende febreru de 2008; calificándose como especie vexetal productora de sustances estupefacientes o sicotrópiques, d'alcuerdu al artículu 5° del decretu N° 867 de 2007. Sicasí'l so consumu pa usu puramente personal nun ta penáu.
"Salvia divinorum" describióse por Epling & Xátiva y espublizóse en "Botanical Museum Leaflets" 20: 75. 1962.
Salvia: nome llatinu de la "salvia", que procede del llatín "salvus", que significa "salú" o "salveo", que significa "curar", aludiendo a les virtúes melecinales de les plantes d'esti xéneru.
divinorum: epítetu. En llatín ye la forma del xenitivu plural masculín del axetivu "divinus". Significa lliteralmente "de los divinos", esto ye, "de los dioses".
Salvia dominica
Salvia dominica, en Arabe ( Maru = مرو o "Khowwekha" = خويخة ), en (hebréu: מרווה, marva) ye un parrotal perennifolio fuertemente arumosu que s'atopa nel este del Mediterraneu, especialmente nel Jordan, Israel,El Líbanu y Siria. 
La inflorescencia ramificada ye una de les varies salvias que se cree inspiraron el diseñu de la menorah. Algama un tamañu de 1 metro d'altor y anchor, y floria en primavera o principios de branu con flores de color mariellu maciu y blancu en delicaos verticilos.
Un grupu d'investigadores italianos y xordanu aisllaron venticuatro nuevos sesterterpenos, dalgunos d'ellos con actividá biolóxica interesante por cuenta de la so interacción cola tubulina-tirosina ligasa (TTL), una enzima implicada nel ciclu tyrosination de la C-terminal de la tubulina, y que inhibe l'actividá de TTL nes célules canceroses.
"Salvia dominica" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 25. 1753.
dominica: epítetu 
Salvia dorrii
Salvia dorrii ye una planta perenne perteneciente a la familia de les lamiacees. Ye orixinaria de les árees montascoses del oeste de los Estaos Xuníos y noroeste de Arizona, endontrándose principalmente na Gran Cuenca y sur del Desiertu de Mojave, onde crez nos suelos secos y bien drenaos. Dalgunes d'estes especies atópense tamién en Aquarius Plateau region del sur de Utah.
"Salvia dorrii" ye un subarbusto maderizu qu'algama los 30-90 cm d'altor y anchor. Les fueyes de color verde buxu son estreches y llanceolaes, cóniques na base y arrondaes na punta, y tien un marxe llisu y redondu. Son xeneralmente basales, y con un llargor de 1-3 cm. Tienen un intensu pero prestosu y llixeramente embriagador arume a menta, l'arume llibérase cuando la xamasca remanar o se ruempe. La inflorescencia ta formada por recímanos de numberoses flores de color púrpura que son billaterales. Les flores permanecen nes plantes dempués de la polinización, les flores restante queden disecaes mientres delles selmanes o meses dempués del floriamientu. Les inflorescencies tienen un gran paecíu colos pequeños sauces de color púrpura. 
Les plantes de "Salvia dorrii" formen grandes y fuertemente ramificaos montículos hemisféricos de 90 a 120 cm de diámetru en suelos drenaos de sable a lo llargo del sureste de Escalante, Utah.Escalante, Utah.
"Salvia dorrii" ye una planta pocu común y con poblaciones aisllaes en tola so área de distribución que rique un suelu bien drenáu y secu, plenu sol, poca agua y altes temperatures pel branu. En Utah, que namái apaez en poblaciones acutaes y aisllaes, en abruptos cañones y regueros cerca de Moab (Utah) y Escalante (Utah). Ye muncho más común nel sur de Utah y norte de Arizona. Producir nes fasteres seques de les zones con suelos arenosos llavadures y riberes de regueros en tol Oeste de los Montes, col agua bien poco frecuente en tola temporada de crecedera.
Dalgunos de los componentes químicos que s'atopen en "Salvia dorrii" inclúi salvidorol y dos epímeros abietano diterpenos.
"Salvia dorrii" describióse por (Kellogg) Abrams y espublizóse en "Illustrated Flora of the Pacific States" 3: 639. 1951.
dorrii: epítetu 
Salvia elegans
Salvia elegans, ye un parrotal perenne orixinariu de Méxicu y Guatemala. Habita nos montes de pinu-encino de Mesoamérica ente los 1.800 y 2.700 metros.
"S. elegans" tien flores coloraes tubulares y un arume curioso nes fueyes que ye similar a la piña. Produz numberosos y frondosos tarmos erectos y floria a finales de seronda. Les flores coloraes son curiosos pa los colibríes y camparines. Nel monte templáu de les tierres altes nel centru de Méxicu, "S. elegans" resultó ser una de los trés especies más visitaes polos colibríes. Trátase d'una planta de día. La dómina de floriamientu en Méxicu ye d'agostu d'equí p'arriba; más al norte, ye posible que nun florie la flor hasta'l final de seronda, y si nun hai xelaes, puede floriar hasta la primavera.
En cultivu, "S. elegans" algama un tamañu de 1,2 a 1,5 m d'altor, colos raigaños que s'estienden so tierra pa formar un grupu grande. Les pálides fueyes de color mariellu-verde tán veteaes, y cubiertes de pelos finos. Tien de seis a doce flores escarlates que crecen en verticilos, con una llarga inflorescencia que floria gradualmente y mientres un periodu de tiempu enllargáu. Con una fuerte xelada, la planta va morrer hasta'l suelu y volver crecer na primavera siguiente. "S. elegans" introducir na horticultura de 1870.
Les fueyes y flores de "S. elegans" son comestibles. La planta utilízase llargamente na medicina tradicional mexicana, especialmente pal tratamientu de l'ansiedá, y tamién pal amenorgamientu de la presión arterial. Anque la información científica sobre estes propiedaes melecinales ye escasa, un estudiu preliminar sobre los mures atopó sofitu pa la planta potencialmente por tener propiedaes antidepresives y ansiolíticas. "S. elegans" tamién se demostró que tienen un efectu, dependiente de la dosis, antihipertensivo, atribuyíu a la so acción como un antagonista d'el receptores de angiotensina II y el inhibidor de la enzima convertidora de angiotensina.
"Salvia elegans" describióse por Martin Vahl y espublizóse en "Enumeratio Plantarum"... 1: 238. 1804.
elegans: epítetu llatinu que significa "elegante, espodada".
En Méxicu: Mirto, yerba del pollín, mirto de flor colorada, mirto inglés, mirto mocho, salvia, cidrón de monte;
Salvia fruticosa
Salvia fruticosa ye una planta perenne perteneciente a la familia de les lamiacees. Ye orixinaria del este de la rexón mediterránea incluyendo'l sur de Italia. les Islles Canaries y el Norte d'África. Ye especialmente abondosu en Israel.
"Salvia fruticosa" algama un tamañu de 60 cm d'altu y anchu, con un tarmu de flores erecto de (0,30 m) o más percima de la xamasca. Tola planta ta cubierta de pelos, con numberoses fueyes de dellos tamaños que crecen en recímanos, dándo-y un aspeutu plateada y tupia . Les flores son de color rosado-lavanda, de 1,3 cm de llargu, que crecen n'espirales a lo llargo de la inflorescencia. Nel so ambiente nativo que crez como parte del carba y n'otres comunidaes vexetales abiertes, pero les poblaciones compuestes dafechu de "Salvia fruticosa" nun son pocu comunes.
Tamién se cultiva como un parrotal con flores ornamentales que prefier plenu sol, bon drenaxe del suelu, y bona circulación d'aire. Ye bien resistente a la seca. Les fueyes tienen un altu conteníu d'aceite, con dalgunos de los mesmos productos químicos que la lavanda.
Por cuenta de la so amplia variación na forma de la fueya, producióse un gran tracamundiu taxonómicu nos últimos años, con munches variaciones de les fueyes de "Salvia fruticosa" son nomaes como especies distintes. Estes inclúin "S. libanotica , S. triloba , S. lobryana , y S. cypria" , qu'agora se considera como "Salvia fruticosa". La variación de la fueya depende de la zona xeográfica, con plantes que crecen na parte occidental de Creta, que tien fueyes enteres con cabeza plana y marxes y llaterales superiores verdes. Les plantes que crecen nel llau oriental de la isla tienen fueyes muncho más pequeñes, y son fondamente trilobulaes mariellu-verde y marxes ondulaos. La variación sigue al traviés de les distintes partes de Grecia.
Amestando al tracamundiu sobre'l nome, la planta tamién foi llamada "Salvia triloba", según lo nomao por Carl Linnaeus en 1781, hasta que s'afayó que yera la mesma planta nomada por Philip Miller en 1768, col nome anterior y con preferencia pol alcuerdu de les convenciones de nomenclaturad. 
Tien una llarga tradición d'usu en Grecia, onde ye apreciáu pola so guapura, el valor melecinal, y usu culinariu, xuntu col so dulce néctar y polen. "Salvia fruticosa" foi representada nun frescu minoicu en 1400 e.C. nun circu de Knossos na isla de Creta. Los antiguos fenicios y griegos probablemente introducieron la planta pal cultivu de la península Ibérica, con poblaciones remanentes d'estes plantes introducíes qu'inda s'atopen en delles zones costeres. "Salvia fruticosa" suma'l 50-95% de la salvia seca vendida en América del Norte, y cultívase comercialmente pal so aceite esencial. Tamién cunta con una llarga tradición d'usu en dellos ritos musulmanes pa los neños naciellos, nes bodes, nos entierros, y quemada como inciensu.
Nel so hábitat natural, desenvuelve con frecuencia agalles lanudas de cerca de 2,5 cm de diámetru, que se llamen 'mazanes'. Estes 'mazanes' púlguense y cómense cuando tean nidios, y descríbense como fragantes, jugosas y sabroses. La formación de les agalles se pensabra que orixinalmente taba llindáu a "Salvia pomifera", que condució a la identificación errónea de "Salvia fruticosa". En 2001 afayóse que les agalles en "Salvia fruticosa" fueron causaes por un xéneru primeramente desconocíu d'aviespes de les agalles.
Utilizar na medicina popular dende la dómina romana onde se mentó nel contestu del so usu médicu por Assaf Harofeh. Polos sos munchos usos en Mediu Oriente ye consideráu como una de les yerbes más importantes. La planta utilizar pa fortalecer el cuerpu apurriendo siliciu y pa los los problemes menstruales y el dolor abdominal, hemorroides y detener el sangráu. Les fueyes contienen un aceite esencial y taníns qu'apurren desinfección y llimpieza y aselen los nervios, torgando la formación de cálculos renales, agregamientu, etc
"Salvia fruticosa" describióse por Philip Miller y espublizóse en "Gard. Dict." ed. 8 5 1768.
"Salvia triloba subsp. libanotica" (Boiss. & Gaill.) Holmboe 
Salvia fulgens
Salvia fulgensye una especie de planta fanerógama orixinaria de los montes mexicanos del estáu de Puebla, dende los 2500 y los 3900 metros, acomuñada a montes de juníperos y monte mistu de pinu-encino, cuantimás nes escamplaes de "Abies relixosa". Los montes reciben borrina y agua mientres casi tol añu.
"Salvia fulgens" ye un pequeñu subarbusto qu'algama un tamañu de 50-100 cm d'altu por 40-90 cm d'anchu. Les flores de 3 cm de llongura crecen en verticilos sueltos, y son de color coloráu brillante, que reflexa'l nome común y el sinónimu "S. cardinalis". El llabiu cimeru tien pelos coloraos que rellumen ( "fulgens") na rosada de la mañana. La mota de color marrón acoloratáu permanez enforma tiempu dempués de que les flores cayen. Les fueyes son en forma de corazón de color mariellu-verde, y cubren la planta bastante profusamente.
Foi introducíu na horticultura occidental nel sieglu XIX. Cultivóse en Gran Bretaña dende va munchos años. Ganó la Award of Garden Merit de la Royal Horticultural Society.
Úsense como somníferu infantil, los tarmos, la fueya y les flores d'esta planta preparaos en cocción; tómase un pocu d'esti té enantes de dormir; o bien, asítiase una caña na cabecera de la cama. En casu de fiebre (causaos por calentura), emplégase'l frutu machucáu y aplícase a manera de cataplasma, hasta que suman. Tamién s'utiliza pa faer llimpies.
"Salvia fulgens" describióse por Antonio José Cavanilles y espublizóse en "Icones et Descriptiones Plantarum" 1: 15, t. 23. 1791.
fulgens: epítetu llatinu que significa "brillante".
Salvia hians
Salvia hians ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les lamiacees. Ye orixinaria del Himalaya dende Pakistán a Bhutan. Ye común en Caxmir, onde crez a una altitú de 2400 a 4000 nes fasteres de los montes y montes. 
"Salvia hians" forma un montículo qu'algama un tamañu de 0,61 a 0,91 m d'altor por 0,61 m d'anchu. Les fueyes son llanceolaes, un pocu peludas, y miden hasta 10 25 cm de llargu. Los tarmos de floriamientu caltiénense bien percima de la xamasca, les flores son de color violeta con escuros espaciaos nel estremu del renuevu. La pequeña mota (menos de 1,3 cm) ye bien pegañosu y de un inusual color coloráu escuru marrón. 
Na India, los raigaños de "S. hians" utilícense como un estimulante, en Nepal utilízase como un remediu pa la disentería.
"Salvia hians" describióse por Royle ex Benth. y espublizóse en "Hooker's Journal of Botany and Kew Garden Miscellany" 3: 373. 1833.
hians: epítetu llatinu que significa "boca abierta", pol buecu que tien ente los dos llabios.
Salvia hispanica
La chía (Salvia hispanica L) ye una planta herbal de la familia de les lamiacees; ye nativa del centru y sur de Méxicu, Guatemala y Nicaragua y, xuntu col llinu ("Linum usitatissimum"), ye una de les especies vexetales cola mayor concentración de ácidu grasu alfa-linolénico omega 3 conocíes hasta 2006. Cultivar por ello p'aprovechar los sos granes, que s'utilicen molíes como alimentu.
Ye una planta herbal añal; tien d'hasta 1 m d'altor que presenta fueyes opuestes de 4 a 8 cm de llargu y 3 a 5 cm d'anchu. Les flores son hermafrodites, ente purpúreas y blanques, y broten en ramilletes terminales. La planta floria ente xunetu y agostu nel hemisferiu norte; al cabu del branu, les flores dan llugar a un frutu en forma de aqueno indehiscente que la so grana ye rica en mucílagu, fécula y aceite; tien unos 2 mm de llongura por 1,5 d'anchu, y ye ovalada y polenca, de color pardu-buxu a acoloratáu.
La grana de chía contién alredor de 38% de carbohidratos; d'estos, 30.5% ye fibra insoluble, 3.1% ye fibra soluble y el restu son almidones.
Nun mediu aguacientu, la grana queda envuelta nun bayurosu polisacárido mucilaginoso. Cuando una cuyarada de chía ye entemecida con agua y puesta a reposar mientres dellos minutos, va formase un xel sólidu; tal reacción deber a la fibra soluble de la grana. Dellos investigadores suponen que tal fenómenu asocede tamién nel estómagu cuando s'inxeren alimentos que contienen esti tipu de gomes. 
El xel formáu nel estómagu convertir nuna barrera física pa la dixestión enzimática rápida de dellos carbohidratos, torgando'l so tresformamientu n'azucres senciellos y modulando el metabolismu d'estos compuestos en beneficiu, por casu, de los diabéticos. Per otru llau, la fibra dietética de la chía tien un efectu favorable mientres el tresporte del bolu fecal, previniendo asina la obesidá y diverses enfermedaes del tracto dixestivu. 
Estes propiedaes hidrofílicas de la fibra soluble de la grana de chía, que faen posible que la grana absuerba agua hasta doce veces el so propiu pesu, dexen que, una vegada consumida, l'organismu enllargue'l so estáu d'hidratación, retenga mugor y regúlense más eficientemente los fluyíos corporales, l'absorción de nutrientes y, consecuentemente, el balance electrolíticu.
Prefier suelos llixeros a medios, bien drenaos, non demasiáu húmedos; como la mayoría de les salvies, ye tolerante al respective de la acidez y a la seca, pero nun soporta les xelaes. Rique abondosu sol, y non fructifica na solombra.
La grana de chía contién munches propiedaes como: proteínes, calciu, boro (mineral qu'ayuda a afitar el calciu de los güesos), potasiu, fierro, ácidos grasos como omega 3, antiosidantes y tamién oligoelementos tales como'l magnesiu, manganesu, cobre, cinc y vitamines como la niacina ente otres.
La mayor parte del componente de carbohidratos de la grana de chía ye de fibra. Les granes de chía contienen 34,4 g de fibra en 100 de chía, o bien, pa 100 g de fibra precísense 290 de chía. 
En comparanza con otros alimentos tien de proteína dos vegaes más que cualquier grana, cinco veces más calciu que la lleche entero, dos veces la cantidá de potasiu nos plátanos, tres veces más antiosidantes que los arándanos, tres veces más fierro que les espinaques y siete veces más omega 3 que'l salmón.
Les grases y aceites vexetales tán constituyíos, ente otros componentes menos abondosos, por ácidos grasos (AG): enchíos, monosaturaos, poliinsaturaos, etc., xeneralmente esterificaos al glicerol. La composición en AG de los aceites vexetales ye una característica importante dende un puntu de vista nutricional ya industrial. Acordies con la so composición, l'aceite de la grana de chía tien un predominiu de AG insaturaos (alredor del 75% del total), siendo los más abondosos los ácidos oleico (18:1, 6.9%) linoleico (18:2, 18.8%) y linolénico (18:3, 58.7%), esti postreru de seriar omega-3. 
Les granes remoyaes n'agua lliberen el mucílagu, produciendo un líquidu xelatinoso prácticamente insípido; en Méxicu se-y saboriza con zusmios vexetales o esencies y consúmese-y como bebida refrescante. Les granes tamién pueden ensugase y molese pa preparar una farina fino y de sabor intenso, llamada pinole, que se consume principalmente como duce. Los biltos tienros peracábense como verdura cruda o cocida y pueden ser usaos n'ensalaes.
La composición nutricional de la grana de chía ye: Un 20 % de proteína, un 40 % de fibra alimentaria (5 % fibra soluble de bien altu pesu molecular) y un 34 % de aceite; sobre'l 64 % del aceite son ácidos grasos omega 3. Nun contién gluten, polo que ye apta para celíacos. Nun se conocen componentes tóxicos nella.
Anque investigaciones preliminares indiquen que'l consumu de granes de chía tien efectos benéficos potenciales sobre la salú, estos estudios son escasos y non concluyentes.
Nun hai evidencia hasta la fecha de que'l consumu de les granes de chía tenga efectos adversos o interacciones con fármacos.
Antes de la conquista d'América, la chía yera un alimentu básico pa les civilizaciones de Méxicu; el so cultivu yera probablemente'l terceru n'importancia económica, superáu namái pol maíz ("Zea mays") y el frijol ("Phaseolus vulgaris"). Yá d'antiguo esta grana yera usada pola etnia semi-nómada de los tecuexes (grupu chichimeca), allugaos nos actuales conceyos de Guadalajara, Zapotlanejo, Acatic, Tepatitlán, San Miguel el Alto, Cuquio, Yahualica, etc. y cola cual pagaben tributu a los mexicas.
Primeramente esta grana yera recoyida de plantes monteses (non cultivada), hasta que los tlaxcalteces y otomíes, traíos a la rexón polos españoles conquistadores, adomar, empecipiándose con esto'l cultivu d'esta importante grana. Les contribuciones yeren d'hasta 1500 tonelaes añales; emplegábase como alimentu, como ufrienda a los dioses, y como oleaxinosa pa producir un aceite como base pa pintures corporales y decoratives. 
Se ofrendaban biltos de chía a Chicomecóatl, la diosa del maíz, mientres la fiesta de la ventena de "hueytozoztli"; mientres la ventena ritual de "hueytecuílhulhuitl", preparábase pinole de granes de chía turraes hasta enllenar una embarcación, que se faía llexar ente los asistentes, que tomaben d'ella una porción hasta balerala. De la mesma, los purépecha de Michoacán emplegaben el pinole pa fabricar unos pequeños tamales qu'usaben como ufrienda nel altar de los sos muertos. 
El "Codex Florentinus" que trescribe la "Hestoria xeneral de les coses de Nueva España" de frai Bernardino de Sahagún detalla la importancia que tenía la chía na economía precolombina; describe en detalle los aspeutos de la producción, comercialización y usos d'esti productu.
Movida poles ceberes apurríos polos españoles, el cultivu de chía sumió mientres les colonies; sobrevivió namái n'árees montascoses aisllaes de Méxicu –onde se cultiva comercialmente dende va sieglos y hasta la fecha– y Guatemala. El mayor centru productor de Méxicu ta en Acatic, Jalisco, d'onde s'esporten cantidaes crecientes a Xapón, Estaos Xuníos y Europa.
Un proyectu comercial desenvueltu conjuntamente per dellos países d'América Llatina empezó na década de 1990 a replantar esperimentalmente la chía nel norte d'Arxentina, p'apurrir a'l llabradores cultivos alternativos, con resultancies escelentes. 
Los rendimientos del proyectu algamaron los 1602 kg/hai, con conteníos d'aceite d'hasta'l 38,6 %. Suscribiéronse contratos pa la producción comercial de chía nes provincies de Catamarca, Salta y Tucumán, y espórtase el productu sobremanera a los Estaos Xuníos. La viabilidá nos estudios piloto envalórase ente'l 78 % y el 87 %, con tases de pureza d'ente'l 84 % y el 97.5 %. Nel añu 2014 una de les principales rexones productores de chía o "salvia hispánica" ye la provincia arxentina de Tucumán. A partir de 2011 Bolivia empecipió un programa de producción de chía con resultancies altamente satisfactories, llográndose una calidá que yá empieza a estremase nel mercáu mundial comercializándose col 99,5 % de pureza.
"Salvia hispanica" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 25–26. 1753.
Salvia: nome llatinu de la salvia, del llatín "salvus", ‘salú’ y "salveo", ‘curar’, en referencia a les virtúes melecinales de les plantes d'esti xéneru.
hispanica: epítetu llatinu que significa ‘de Hispania’.
Salvia indica
Salvia indica ye una especie de planta herbal perennifolia perteneciente a la familia de les lamiacees. Ye orixinaria d'una amplia rexón del Asia occidental qu'inclúi Israel, Iraq, Irán y Turquía. 
La planta cunta con un porte arguto y maxestoso, formando un matu de yerba de color verde, con fueyes ovalaes con marxes ondulaos. Les fueyes tán cubiertes de llargos pelos nidios, y rectos. Les inflorescencies que surden dende'l centru de la planta, tien de 50 a 100 cm d'altor con verticiloss bien espaciaos de cuatro a seis flores que s'abrir amodo. Les flores individuales son de doble llabiu, con un llabiu cimeru de 2,5 cm de color lila brillosu. El llabiu inferior regordetu tien una canal con llurdios de color púrpura y marrón sobre un fondu blancu. Les flores caltener en flor mientres un tiempu bastante llargu, casi un mes. La planta arrobínase de normal por granes, plántulas con frecuencia apaecen cerca de la planta.
L'hábitat natural de "Salvia indica" inclúi les fasteres predreses de piedra caliar a una altitú d'ente 110 a 1.500 m d'altitú, onde floria n'abril y mayu. Amás "Salvia indica" ta clasificada como perenne, pero nel cultivu individual nun vive más de dos años.
Nel xardín, la planta prefier plenu sol, el suelu magrizu, y bon drenaxe. Dempués del floriamientu les plantes precisen bien poco mugor. Puede sobrevivir a temperatures d'hasta 20 ° F (-7 º C) por periodos curtios.
"Salvia indica" amuesa un usu potencial como planta melecinal que se repara tamién n'otros miembros del xéneru "Salvia". Hai pruebes de que los estractos de planta tienen delles cualidaes antifúngices. Un estudiu de 2005 atopó que los estractos de les fueyes y cañes de "S. indica" realicen la mayor tasa de inhibición de colonies de hongos patóxenos diversos, tales como "Stemphylium" y "Mucor".
"Salvia indica" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 26. 1753.
indica: epítetu xeográficu que significa "de la India", ignórase'l motivu del nome una y bones la planta nun ye d'esa rexón. 
Salvia involucrata
Salvia involucrataye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les lamiacees. Ye orixinaria de los estaos mexicanos de Puebla, Tamaulipas, y Veracruz, onde crez en llugares aveseos, como'l cantu de los montes. 
"Salvia involucrata" algama un tamañu d'un metro y mediu o más altu primero qu'empiece a floriar pel branu. Les flores de la planta y les brácteas son de color acoloratáu, remolacha. Les brácteas presentar en pares qu'envolubren tres flores caúna, cayendo cuando les flores crecen. Les fueyes de la planta son pequeñes, planes de color verde, llixeramente cordaes. Inusualmente, los peciolus de les fueyes y les venes comparten el color de les flores remolacha acoloratáu. Genéticamente, la especie cunta con once (11) cromosomes tetraploidales.
"Salvia involucrata" y los sos cultivares "Bethellii" y "Boutin" ganáronse'l Premiu al Méritu Garden de la Royal Horticultural Society. 'Bethellii "foi introducíu en 1881 pol so vezu compactu y grandes fueyes ovales. Otra variedá, común en Francia y Gran Bretaña, ye "Deschamsiana", que foi escoyíu en 1869 pol color rosa brillante de les sos flores inflaes. Cultivar qu'atoparon popularidá nos EE.XX. inclúin a 'Hidalgo', 'El Butanu', y 'El Cielu' cada unu lleva'l nome del llugar en México onde foi recoyida.
"Salvia involucrata" crúciase llibremente con otres especies de "Salvia", resultando munchos híbridos nel Xardín Botánicu de la Universidá de California qu'amuesen la so puxanza híbrida. Dalgunes d'estes plantes híbrides sábese que crecen hasta 1,5 m d'altu, con un llargu periodu de floriamientu. 'Jam Mulberry', un híbridu más pequeñu con crecedera vertical, tarmos más fuertes, que continua floriando a partir del branu y resistente a les xelaes foi introducíu en 1995 por Betsy Clebsch.
Como planta de xardín, prefier un bon drenaxe, la metá a trés cuartos del día al sol, humus arriquecíu y riego fondu una vegada a la selmana. Arrobinar por división o fraes, que pueden ser enraigonaos a finales de branu o principios de seronda. La planta volverá crecer dende'l suelu dempués de la llixera xelada. En primavera, débese podar dende los nodos activos a pocos centímetros de la corona.
Históricamente, "S. involucrata" xuntu con dellos otros miembros del so xéneru fueron utilizaes como un potenciador de la memoria na tradicional medicina herbal. Los estudios científicos que busquen verificar esto demostraron que los estractos de "S. involucrata" (xuntu con otres especies de "Salvia") conteníen cantidaes significatives de compuestos pertinentes pa la corteza cerebral incluyendo los que tienen afinidá d'unión a'l receptores de acetilcolina. La especie tamién s'utilizó siquier una vegada nel pasáu como un indicador de dióxidu de carbonu nel metabolismu. Nun estudiu de 1919, "Salvia involucrata" utilizar pa determinar los efectos del éter na tasa de CO de la respiración nes célules muertes. L'estudiu atopó que los pétalos de "S. involucrata" somorguiáu n'éter peracaben más osíxenu que les célules.
"Salvia involucrata" describióse por Antonio José Cavanilles y espublizóse en "Icones et Descriptiones Plantarum" 2: 3, t. 105. 1793.
involucrata: epítetu llatinu que significa "con arreyo". Referir a les flores con prominentes bráctees, que son grandes y coloridas.
Salvia lavandulifolia
Salvia lavandulifolia (sinónimu de "Salvia officinalis subsp. lavandulifolia" (Vahl) Gams in Hegi, ye una especie de planta herbal perenne que pertenez a la familia de les lamiacees. Ye orixinaria de España y del sur de Francia onde s'atopa en suelu predresu en carbaes, col romeru, la "Lavandula lanata", y con "Genista cinerea".
Ye un parrotal perenne, arumosu, de baxa estatura (30-50 cm). Les fueyes son peciolaes, elíptiques o llanceolaes (unes 3-4 vegaes más llargues qu'anches), colos nervios bastante marcaos, abuxaes sobremanera nel viesu. La inflorescencia presenta numberosos verticiloss de flores de corola violácea y mota con cinco dientes más o menos iguales, ensin pelos glandulosos. 
Ye común l'usu de la "alucema" contra carecimientos dixestivos. En Morelos indícase tomar la cocción de la fueya, la flor y el tarmu pela mañana y pela nueche mientres una selmana, pa curar la visícula; en Michoacán pa curar la foria; y en Chiapas el dolor d'estómagu, dolor de mueles y contra la vultura. Tamién se refier con frecuencia, ensin mentar cómo, el so usu pa compensar la tos y la tos ferina, según la frialdá del neñu”.
Emplégase-y tamién pa controlar les hemorraxes vaxinales (producíes por desordes na menstruación), llavar feríes, menguar la calentura o fiebre, erradicar "los aires" ya iguar el pelo. 
Nel sieglu XVI, Bernardino de Sahagún referir como expectorante, hemostático, oxitcico y contra la tos de tuberculosu. Nel mesmu sieglu, Francisco Hernández de Toledo rellata: "ye de naturaleza caliente y seca en tercer grau, substituye perfectamente al cantueso cuando ésti falta". Más información vuelve atopase hasta'l sieglu XX cuando Maximino Martínez la conseña como curatible de la alopecia.
El aceite esencial llográu d'esta especie casi nun contién tuyones (menos del 0,5%), los compuestos más abondosos son el alcanfor (11-36%) y cineol (11-25%). Amás atópense alfa-pineno (4-11%), sabineno (0,1-3%), limoneno (2-5%), linalol (0,5-9%), borneol (1-8%), acetato de linalilo (menos del 5%) y terpin-1-en-4-ol (menos del 2%). 
Utilízase como planta melecinal como eupépticu, depurativu y expectorante.
"Salvia lavandulifolia" describióse por Martin Vahl y espublizóse en "Enumeratio Plantarum" . . . 1: 222. 1804.
lavandulifolia: epítetu 
Salvia leucantha
Salvia leucantha ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les lamiacees. Ye orixinaria de Méxicu.
"Salvia leucantha" ye una planta d'orixe mexicanu, introducida y amontesada en delles zones de les Islles Canaries. Estrémase claramente d'otres especies del xéneru nes islles poles sos flores lanudas de color blancu. 
La salvia ye usada nel Estáu de Méxicu y en Morelos pa curar la enfermedá cultural denominada aire; emplégase tola planta xuntu con fenoyu ("Foeniculum vulgare") o canela ("Cinnamomum zeylanicum"), pa preparar un té que se beber a cualquier hora, nun tien d'inxerir se agua frío mientres el tratamientu. Esta preparación tamién s'aprovecha contra la tos, el dolor de pechu y el dolor de pulmón. Pa solliviar el dolor d'estómagu, tómase n'ayunes el cocimientu de salvia, albahacar, estafiate y una plizca de sal. El fervinchu de la planta sola, úsase como albortiva.
Nel sieglu XVI Francisco Hernández de Toledo referir como curatible de alopecia. Maximino Martínez, nel sieglu XX prescribir contra los mareos.
Poca información química esiste sobre "S. leucantha". De la planta completa identificáronse los triterpenos beta-amirina, eritrodiol, el 3-epi-isómero, leucanthol, y 3-epi uvaol; y el esterol, beta-sitosterol.
"Salvia leucantha" describióse por Antonio José de Cavanilles y espublizóse en "Icones et Descriptiones Plantarum" 1: 16, t. 24. 1791.
leucantha: procede del griegu "leukos", que significa "blancu" y "anthos", que significa "flor", aludiendo a esta característica de la planta. 
Salvia melissodora
La Salvia melissodora, ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia de les lamiacees.
Ye un parrotal perenne maderizu que s'atopa a elevaciones de 1 300-2 500 metros nel cordal de Sierra Madre Oriental en Méxicu, dende Chihuahua, nel norte, hasta Oaxaca, nel sur. La planta tamién se llama "tarahumara", dempués de que los tarahumara utilizaren les sos fueyes y granes con fines melecinales per cientos d'años.
La "Salvia melissodora" ye un parrotal maderizu qu'algama un tamañu d'hasta 1,8 m d'altu y 1,2 m d'anchu, con un vezu elegante y arguto. Les fueyes son ovaes de 2 a 4 cm y son de color verde entemediu na parte cimera, con venes prominentes na superficie inferior que se destacar por cuenta de los pelos de color gamuza que los cubrir. Les fueyes parcialmente seques esprenden un arume prestoso, ente que les flores son descrites con frecuencia como una forma d'uva arumada.
Les curties inflorescencies tienen delles espirales caúna, coles flores de color violeta-lavanda nel llabiu cimeru y de color lavanda maciu nel llabiu inferior y posterior del llabiu cimeru. Les flores tán llenes de néctar, y atraen a les abeyes, camparines, y otros insectos, y colibríes dende finales de primavera hasta les xelaes.
"Salvia melissodora" describióse por Mariano Lagasca y Segura y espublizóse en "Xenera et species plantarum" 2. 1816.
melissodora: epítetu que provién de la palabra del griegu antiguu "melissa" = (abeya) y "odora" = (arume), en referencia a les flores fragantes y llenes de néctar qu'atraen a munchos insectos. Melissa ye tamién el nome d'una ninfa cretense de la mitoloxía griega que recueye miel.
Salvia mellifera
Salvia mellifera, ye una planta herbal de la familia de les lamiacees nativa de California, y Baxa California, Méxicu onde ye común cerca de la mariña. Tien una apariencia escura, especialmente mientres la seca.
Ye un parrotal perennifolio qu'algama un tamañu de 1-2 metros d'altor. Ta cubiertu con pelos simples y con dellos pelos glandulares, que fai que sía altamente arumosu. Les fueyes son oblongo-elíptiques a obovaes y de 2.5-7 cm de llargu. La superficie cimera de la fueya ye un tanto glabra, ente que la superficie inferior de la fueya ye melenuda.
La inflorescencia producir n'anchos cúmulos. Les flores son, polo xeneral, d'un color azul o lavanda pálidu, y escasamente un color rose maciu. El llabiu cimeru de la flor ye bilobáu. L'estilu y los estames tán llixeramente exertos. El frutu producíu ye un esquizocarpo compuestu de cuatro núculas marrones de 2-3.
"Salvia mellifera" crez en vezos costeros y nos más baxos chaparrales nes comunidaes de plantes. Producir dende'l nivel del mar a 1 200 m d'altor. Ye capaz de crecer nuna variedá de distintos suelos, incluyendo piedra arenisca, de esquistu, de granitu, serpentina , y basaltu. Trátase d'una planta con fueya semi-caduca, dependiendo del allugamientu y la severidá de la seca, con una guañadura poca fondu y tolerante a la seca, coles fueyes que se encrespan cuando hai seca evitando la cayida de les fueyes.
Hibrídase fácilmente con otros trés carbes costeres de "Salvias" : "Salvia apiana", "Salvia leucophylla", y "Salvia clevelandii". Escasamente hibrídase con "Salvia columbariae" y "Salvia carduacea".
Los aboríxenes del pueblu Chumash utilizaron una fuerte té de les fueyes y tarmos de la planta. Esti estrégase sobre la zona dolorida o s'utiliza pa remoyar los pies doloríos. La planta contién diterpenoides , tales como aethiopinone y acedu ursólico, que son calmantes pal dolor.
"Salvia mellifera" tamién produz nectar de que se produz el miel. Esti miel ye típicamente picante y fuerte, y ye bien apreciada como un miel raro por cuenta de clima secu de la planta. El miel namái puede producise cuando se cumplen condiciones específiques d'agua y la planta produz l'abondo néctar.
"Salvia mellifera" describióse por Edward Llee Greene y espublizóse en "Pittonia" 2(11C): 236. 1892.
mellifera: epítetu llatinu que significa "melífera".
Salvia microphylla
Salvia microphylla (Baby sage, Graham's sage) ye una especie de parrotal perenne perteneciente a la familia de les lamiacees. Ye orixinaria del sudeste de Arizona y de los montes del este, oeste y sur de Méxicu. Ye una especie que fácilmente hibrida, resultando numberosos cultivares qu'apaecen na horticultura dende 1990. En Méxicu ye llamada mirto de montes, o mirto de los montes.
"Salvia microphylla" ye un parrotal bien ramificáu que puede algamar los 120 cm d'altor. Les fueyes son más o menos ovalaes con golor a menta. Los tarmos son pubescentes y pueden presentar coloraciones acolorataes. Les flores, de color coloráu intensu, disponer de forma opuesta en recímanos allargaos d'hasta 20 cm. 
El botánicu Carl Epling considera que "Salvia microphylla" tien trés variantes, anque la so amplia variación sigue causando tracamundiu anguaño. "Salvia microphylla" confundir de cutiu con "Salvia greggii", cola que con frecuencia hibrida. Epling estrema ente los dos porque les fueyes de "S. microphylla" tienen cantos dentaos, en comparanza coles fueyes estreches, elíptiques, llises y con filu de "S. greggii". 
"Salvia microphylla" cultivar nel centru de Méxicu como planta melecinal, y dacuando úsase pa faer té.
L'empléu primordial d'esta planta ye como somníferu na zona centro del país, nos estaos de Morelos, Puebla, Veracruz y Estáu de Méxicu.
Sicasí namái en Puebla faise referencia del usu melecinal pal tratamientu de problemes de la muyer como cólicos premenstruales, hemorraxa vaxinal, pa llimpiar a les muyeres de partu recién y namái nel Estáu de Méxicu ye mentada pa enfriamientos dempués del partu.
Dizse que ye útil en problemes dérmicos como granos, salpullido, sarampión y escarlatina con calentura, usando pa la cura d'estos dos últimes el cocimientu de fueyes de tisimbaregne xuntu con rambaregne y bombaregne (spp. n/ r), aplicáu en baños dos vegaes al día.
Sirve en trestornos dixestivos como "bilis", foria, disentería, empache, infecciones estomacales, inflamación del estómagu y vultura. 
Lo poco que se conoz de la química del mirto deber a tres investigaciones recién realizaes en Méxicu. Les partes aérees (tallo hoja y flores) contienen un aceite esencial del que s'aislló'l tereftalato de dimetilo. Contién amás los diterpenos neo-7-alfa-hidroxi-sandaracopimárico. Na variedá neurepia d'orixe mexicanu identificáronse los triterpenoides: acedu ursólico y beta sitosterol. Detectóse la presencia d'alcaloides, aceites esenciales, taninos, azucres y triterpenos nesta especie.
Tamién se cultiva como planta ornamental pal so usu en xardinos.
"Salvia microphylla" describióse por Carl Sigismund Kunth y espublizóse en "Nova Genera et Species Plantarum (quarto ed.)" 2: 295. 1817[1818].
microphylla: epítetu llatinu que significa con "fueyes pequeñes". 
var. microphylla. Dende Arizona hasta Guatemala.
var. neurepia (Fernald) Epling, Repert. Spec. Nov. Regni Veg. Beih. 110: 278 (1939). De Méxicu.
Salvia misella
Salvia misella ye una especie de yerba añal de crecedera en toa América tropical, alcuéntrase de cutiu en rexones semi-grebes de tierra trupa venada, dende'l nivel del mar hasta los 2.200 metros d'altitú. Ye similar, y seique bien rellacionada con, "Salvia occidentalis", con una mota más llarga y una flor azul de 5 milímetros.
Ye una planta añal qu'algama un tamañu d'hasta de 60 cm d'altor, de tarmos pilosos. Les fueyes tienen forma ovada son amplies y peludas, tantu nel anversu como nel aviesu. Les flores son de color azul, y tienen un llabiu cimero y uno inferior, tán asitiaes n'espigues.
Orixinaria de Perú, ta presente en climes templaos y semicálidos ente los 650 y los 1975 msnm, acomuñada a vexetación alteriada de monte tropical caducifoliu, zona de transición ente'l monte mesófilu de monte y monte de encino.
Emplegar pal tratamientu d'afecciones de la piel. Con esti fin, los tarmos ensúguense y muelen p'aplicalos en feríes y granos, primeramente llavaos cola decocción de les fueyes y tarmos. Tamién se ponen fomentos calientes 1 ó 2 vegaes al día, sobre les hinchadures. Pa curar la disipela úsase la cocción de la parte aérea combinada con pulgu, cuachalalate, cañes de yerbes del cáncer, mohmoráu, d'arruda thotomátic ("Solanum nigrescens") y zahazalli ("Physalis nicadendroides"), con inflorescencies de sauco.
"Salvia misella" describióse por Carl Sigismund Kunth y espublizóse en "Nova Genera et Species Plantarum (quarto ed.)" 2: 290. 1817[1818]
misella: epítetu
En México: Mirto, yerba del pollín, mirto de flor colorada, mirto inglés, mirto mocho, salvia, cidrón de monte;
Salvia officinalis
Salvia officinalis, comúnmente llamada salvia, ye una especie herbal perteneciente a la familia de les lamiacees. 
Ye nativa de la rexón mediterránea, anque se naturalizó en munchos llugares del mundu. Tien una llarga tradición tantu d'usos melecinales como culinarios y mientres los últimos tiempos utilízase tamién como ornamental nos xardinos.
Alcuéntrase na Europa mediterránea, en sitios predresos y yerbazales secos, dende'l nivel del mar hasta zones montascoses. Tien preferencia pelos terrenes pocu granibles y pocu fértiles. En España predomina la variedá "lavandulifolia".
Ye una planta perenne arumosa d'hasta 70 cm d'altor. Tarmos erectos y pubescentes. Fueyes peciolaes, oblongues y ovales, más raramente llanceolaes, cola nervadura bien marcada. Flores blancu-violacees en recímanos, con corola d'hasta 3 cm, que'l so llabiu cimeru ye casi rectu; la mota ye más pequeñu que la corola con tonalidaes púrpureas.
"S. officinalis" utilizóse dende l'antigüedá p'alloñar el mal, mordedures de culiebres, lo qu'aumenta la fertilidá de les muyeres, y más. Teofrasto escribió sobre dos salvias distintos, una un parrotal selvaxe llamar "sphakos" y ls otra una planta cultivada similar llamar "elelisphakos". Pliniu'l Vieyu dixo d'esta última planta que se llamaba "salvia" polos romanos, y utilizábase como un diuréticu, un anestésicu local pa la piel, un astrinxente y p'otros usos. Carlomagno nel so edictu "Capitulare de villis vel curtis imperii" artículu nº 70, encamienta la planta pal cultivu na Alta Edá Media, y mientres el Imperiu carolinxu, por que se cultiva nos xardinos de los monesterios. Walafrido Strabo describir nel so poema "Hortulus" por tener un arume duce y ser útil pa munches dolencies humanes y dirixióse de nuevu al raigañu griegu pal nome y llamar "lelifagus".
La planta tenía una gran reputación en tola Edá Media, con munchos dichos en referencia a les sos propiedaes curatibles y valor. Dacuando llámase "S. salvatrix" (salvia el salvador), y foi unu de los ingredientes del Vinagre de los cuatro lladronos, un amiestu de yerbes que se supon que teníen de protexer de les plagues. Dioscórides, Plinio y Galeno encamentar como diuréticu, hemostático , emenagogo y tónicu.
La mayoría d'ellos son cultivaos más frecuentemente como ornamentales que poles sos propiedaes herbales, como pequeños parrotales y cubre suelos, especialmente n'allugamientos descomanadamente soleyeros. Arrobínense fácilmente por fraes mientres la estación templada.
Un dichu medieval, dacuando atribuyíu a Martin Lutero, ye: ""Cur moriatur homo cui Salvia crescit in horto?"" ("¿por qué un home tien de morrer mientres crez la salvia nel xardín?").
Contién aceites esenciales, flavonoides y principios amargosos.
El aceite esencial de "Salvia officinalis" camuda la so composición d'alcuerdu a la dómina del añu, la naturaleza del suelu y l'estáu de estrés de la planta. Munchos componentes, sobremanera monoterpénicos y sesquiterpenos, atopar de manera regular tales como canfeno, pinenos α y β, limoneno, β-ocimenos ("Y" y "Z"), terpinoleno, α-copaeno, β-bourboneno, linalol, acetatos de linalilo y bornilo, aromadendreno, terpinen-4-ol, terpinenos α y γ, α-humuleno, δ-cadineno, óxidu de cariofileno, manol, sabineno, felandrenos α y β, alcanfor, humuleno, "p"-cimen-8-ol, cariofileno, acetato de α-terpililo, "p"-cimeno, borneol, isoborneol, tricicleno, sabinol, acetato de isobornilo, acetato de sabinilo, α-gurjuneno, "alo"-aromadendreno, viridiflorol, α-tuyeno, tuyones α y β, óxidu de humuleno, cadinoles α y δ, salvenos "cis" y "trans", mirceno, β-cubeneno, farneseno, carvona, fencona, α-malieno, β-copaeno y calameneno.
Identificáronse diterpenos abietánicos tales como saficinólido, sageona, acedu carnósico, carnosol, rosmadial, rosmanol y "epi-"rosmanol
Trés compuestos con cadarma terpenoide de apianano fueron identificaos como "rel"-("5S, 6S, 7S, 10R, 12S, 13R")-7-hidroxiapiana-8,14-dieno-11,16-dion-(22,6)-ólido, "rel"-("5S, 6S, 7R, 10R, 12S, 13R")-7-hidroxiapiana-8,14-dieno-11,16-dion-(22,6)-ólido y "rel"-("5S, 6S, 7S, 10R, 12R, 13S")-7-hidroxiapiana-8,14-dieno-11,16-dion-(22,6)-ólido. Otros componentes aisllaos son la salvigenina, lupeol, β-sitosterol, estigmasterol, columbaridiona, atuntzensina A y miltirona.
Tamién se reportaron glucósidos, tales como ("1S,2R,4R")-1,8-epoxi-"p"-menten-2-il-O-β-D-glucopiranósido, ("6R,9S")-3-oxo-R-ionol-β-D-glucopiranósido, ("6R,9R")-3-oxo-R-ionol-β-D-glucopiranósido, eugenilglucósido, 6-"O"-cafeoil-β-D-fructofuranosil-(2→1)-R-D-glucopiranósido, 1-"O"-cafeoil-β-D-apiofuranosil-(1→6)-β-D-glucopiranósido, y 1-"O"-"p"-hidroxibenzoil-β-D-apiofuranosil-(1→6)-β-D-glucopiranósido.
Dellos complexos de polisacáridos compuestos principalmente de galactosa (17.9%), 3-"O"-metil-galactosa (3.0%), glucosa (15.5%), manosa (8.3%), arabinosa (30.4%), xilosa (7.6%), fucosa (2.6%), ramnosa (6.7%), y acedos urónicos (8.0%) de los cualos investigar la so actividá inmunomodulatoria.
Tien munches propiedaes melecinales como antisudorífica, hipoglucemiante, emenagoga, estimulante, antiespasmódica, astrinxente y antiséptica. Por ello ye cultivada como planta melecinal.
La investigación científica suxure cierta eficacia pal tratamientu de la enfermedá d'Alzheimer. Igualmente ameyora la memoria en suxetos sanos nuevos. 
Como condimento tien un sabor llixeramente picante. Na cocina occidental, usar pa condimentar carnes grases (especialmente les marinaes), quesos, y delles bébores.
Les granes de salvia en Gran Bretaña, por xeneraciones fueron catalogaes como una de les yerbes esenciales, xuntu col perexil, el romeru y el tomillu (como nel cantar popular "Scarborough Fair"). Tien un sabor salao, llixeramente picante. Apaez en munches cocines europees, sobremanera italianes, de los Balcanes y de cocina d'Oriente Mediu. Na cocina británico y americano, sírvese tradicionalmente la salvia y el rellenu de cebolla, como acompañamientu de pavu asáu o pollu na Navidá o'l Día d'Acción de Gracies. Otros platos inclúin cazuela de carne de gochu, quesu Sage Derby y la salchicha de Lincolnshire. A pesar del usu común de yerbes tradicionales y disponibles na cocina francesa , la salvia nunca topó preponderancia ellí.
"Salvia officinalis" describióse por Carl Linnaeus en 1753. Foi cultivada por sieglos nel Vieyu Mundu poles sos propiedaes culinaries y melecinales y munches vegaes describióse con propiedaes curatibles milagroses L'epítetu específicu "officinalis", referir al usu melecinal, "officina", que foi una yerba tradicional en expendios medievales de los monesterios "S. officinalis" foi clasificada con delles denominaciones taxonómiques
"Salvia officinalis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 23. 1753.
Númberu de cromosomes de "Salvia officinalis" (Fam. Labiatae) y táxones infraespecíficos. 2n=14.
subsp. gallica (W.Lippert) Reales, D.Rivera & Obón, Bot. J. Linn. Soc. 145: 365 (2004). Dende Alemaña hasta'l norte de España
subsp. lavandulifolia (Vahl) Gams in Hegi, Ill. Fl. Mitt.-Eur. 5(4): 2482 (1927). Del este y centru de España
subsp. multiflora Gajic, Glasn. Prir. Muz. Beogradu, C 7: 49 1973. Península balcánica
subsp. officinalis. De Italia y Península Balcánica.
subsp. oxyodon (Webb & Heldr.) Reales, D.Rivera & Obón, Bot. J. Linn. Soc. 145: 365 2004. Del sudeste de España
Salvia parryi
Salvia parryi (Salvia de Parry) ye un subarbusto perenne reinal del norte de México (Estáu de Sonora), el suroeste de Nuevu México y el sur de Arizona. Crez a elevaciones de 3500-5000 m.
Los habitantes utilicen preparaciones aguacientes del raigañu pa tratar desordes gástricos. La Parryína ye un deriváu del pimarano aislláu d'esta planta. Otros compuestos aisllaos d'esta especie son la isopimara-8(14),15-dien-7-ona, el isopimara-6,8(14),15-trieno y la isopimara-8,15-dien-7-ona
"Salvia parryi" describióse por Rusti Gray y espublizóse en "Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences" 8: 369. 1872.
parryi: epítetu 
Salvia polystachya
Salvia polystachya (salvia montés o chía de campu) ye una herbal perenne nativa del centru de Méxicu y del sur en Guatemala, Panamá y Costa Rica. Polo xeneral crez a altores de 1.500 a 3.000 msnm, en climes templaos onde hai delles agües de branu. Ye rara de vela n'horticultura.
Esta planta crez de 9 a 27 dm nuna temporada, y prefieren l'abelugu d'otres plantes, porque los tarmos vuélvense bien fráxiles. Floria a finales del branu o principios de la seronda, con flores de 12 mm, que son de color azul-violeta nel cantu fundíu a blancu y nel centru. Munchos curtios y delgaos con espigues de verticilos de flores, la planta del so epítetu específicu polystacha. Les fueyes son de color mariellu-verde, 25 mm de llargu y d'anchu, y crecen en pequeños grupos
Ye na zona centro del país, onde xeneralmente s'emplega esta planta como purgante, antigastrálgica, pa la retención d'orina, según p'ayudar al partu difícil. Nesti últimu casu, aconséyase beber el fervinchu de toa llantar enantes del partu. Cuando hai hemorraxa nasal, estrumir 3 o 4 fueyes grandes fresques, que se dan a goler nel momentu de la hemorraxa, coles mesmes, se maceran otres 5 fueyes grandes y aplíquense nes vidayes.
Sirven pa ennegrecer el pelo, con esti fin esfriégase el cueru cabelludo col zusmiu o'l fervinchu de les fueyes de salvia. Ye efectiva pa solliviar el dolor de cabeza, pa lo cual repósense les fueyes n'agua mientres tola nueche y a otru día cólase y tómase n'ayunes.
Nel sieglu XVI, Francisco Hernández de Toledo cita respectu "el zusmiu evacua la bilis pol conductu cimeru, cura la sarna, llimpia'l banduyu, la grana turrada cura a los disentéricos".
A entamos del sieglu XX, el Institutu Médicu Nacional referir como antipalúdico. Darréu, la Sociedá Farmacéutica de Méxicu repiti parte de la información anterior señalar como "emoliente y estrayi cuerpos estraños de los güeyos".
A partir de les partes aérees de "Salvia polystachya" aislláronse compuestos con cadarma diterpenoide de "neo"-clerodano denominaos Polistaquinas A - Y. Tamién s'aisllaron otros clerodanos como salvifaricina, linearolactone y deshidrokerlina.
"Salvia polystachya" describióse por Casimiro Gómez Ortega y espublizóse en "Novarum, aut Rariorum Plantarum Horti Reg. Boten. Matrit. Descriptionum Decaes" 55. 1798.
polystachya: epítetu llatinu que significa "con munches espigues".
subsp. amacera (Kuntze) Alziar, Biocosme Mésogéen 6: 185 (1989). De Méxicu a Centroamérica.
subsp. polystachya. De Méxicu a Centroamérica.
Salvia pratensis
Salvia pratensis, ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les lamiacees. Ye orixinaria de Eurasia.
Ye una planta perenne, erecta, robusta y bien goliosa. La mayoría de les fueyes formen una roseta basal. Éstes son largamente peciolaes, ovaes y cordaes na base. Les fueyes caulinares son más pequeñes y sésiles. La inflorescencia ta formada por un grupu de verticilastros terminales con 6-8 flores cada unu. La mota ta soldáu y ta formáu por un llabiu inferior trífido y por unu superior bífidu. La corola ye bilabiada y de un azul intenso. Namái presenten 2 estames, cuando polo xeneral les llabiaes suelen tener 4. El frutu ye un tetraquenio.
Distribúise per Eurasia onde s'atopa en sobremanera en camperes altimontanos non bien húmedos, preferentemente sobre substrato caliar. Tamién n'escamplaes de montes, marxes de camín, etc.
"Salvia coccinea" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 25. 1753.
L'epítetu específicu "pratensis" referir al so enclín a crecer nos praos. Tamién crez en carbes y cantos de les fronteres del monte.
Númberu de cromosomes de "Salvia pratensis" (Fam. Labiatae) y táxones infraespecíficos
subsp. bertolonii (Vis.) Soó, Feddes Repert. 85: 450 (1974). De Italia hasta la Península Balcánica.
subsp. haematodes (L.) Arcang., Comp. Fl. Ital., ed. 2: 429 (1894). De Italia.
subsp. laciniosa (Jord.) Briq., Lab. Alp. Mar.: 525 (1895). De Francia.
subsp. pozegensis (Watzl) Diklic, in Fl. SR Srbije 6: 450 (1974). De la Península Balcánica.
subsp. pratensis. De Europa.
Ye usada como planta melecinal como vulnerario.
Salvia protracta
Salvia protracta, ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia de les lamiacees.
Son subarbustos erectos qu'algamen un tamañu d'hasta 1(-2) m d'altor; tarmos frecuentemente tornándose violeta, con mestos tricomes simples multicelulares, blancos y glándules sésiles espardíes anaranxaes. Fueyes de 1-3(-9) × 0.5-2(-4.1) cm, les fueyes más pequeñes subxacentes a les inflorescencies, ovaes, rugosas, el fexe verde escuru, esparcidamente pelosu, el viesu bien densamente pelosu, la base cordata a arrondada, los marxes crenado-serrulaos, el ápiz acuminado; pecíolu 2-20 mm. Inflorescencies hasta de 14 cm, en panículas terminales y axilares; verticilastros con 2-10 flores, dixebraos por 5-50 mm, el verticilastro más basal tamién el más distante. Flores de (8-)12-13 mm. Mota florífero 4.5-5 × 2.5-3 mm, 14-nerviu (de les 7 nervaduras enllargándose al llabiu cimeru, namái 3 prominentes), tubular, verde tornándose violeta; llabiu inferior 0.5-1 mm, arrondáu, 2-partíu por 0.5-1 mm, los ápices mucronaos; llabiu cimeru 0.5-1 mm, arrondáu, el ápiz mucronado; mota granible escasamente acrescente, los marxes adpresos. Corola 12-13 mm, azul pálido, frecuentemente con gargüelu blancu; tubu 6-7 mm, ventricoso, con 2 papiles a c. 2 mm y 2 proyecciones claviformes a c. 4 mm dende la base; llabiu inferior 3-lobáu, 6-7 × 6-7 mm, escasamente reflexo, el llobu central el más grande, los llobos llaterales pendilexos, los marxes ondulaos; llabiu cimeru 2-3 mm, cuculáu, densamente pelosu con tricomas pedicelado-glandulares. Estambres c. 4 mm, incluyíos, ensertaos c. 1 mm per debaxo del cantu del tubu de la corola; conectivu de les teques albortaes c. 2.5 × 1.5 mm, espatuláu, fundíu, dentáu hasta c. 2.5 mm, dientes cilíndricos. Nozuques 1.5-2 × 0.6 mm, esplanaes, pardes con mancha color crema. Floriamientu (ago.) nov.-mar. Fructificación nov.-may. 
Alcuéntrase nos montes de "Pinus-Quercus", pero tamién arvense en sitios soleyeros, frecuentemente a lo llargo de cantos de caminos, a una altitú de 1200-2400 metros en Méxicu y Mesoamérica.
"Salvia protracta" describióse por George Bentham y espublizóse en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis" 12: 309. 1848.
Salvia: nome xenéricu que procede del llatín "salvus", que significa "salú" o "salveo", que significa a "curar", aludiendo a les virtúes melecinales de les plantes d'esti xéneru.
protracta: epítetu 
Salvia sclarea
Salvia sclarea, clary, o clary sage, ye una planta herbal bienal o perenne de curtia vida, perteneciente a la familia de les lamiacees. Ye orixinaria de la rexón del Mediterraneu hasta'l centru d'Asia. 
Ye una planta herbal perenne de curtia vida qu'algama 1 m d'altor cuando ta en flor. Pel hibiernu, muérrese y vuelve ser una roseta basal. Les fueyes tienen una testura lanosaa y algamen los 10-20 cm de llargu y 6-12 cm d'anchu. La so flores apaecen en grupos de 2-6 nel tarmu, tienen 2.5-3.5 cm de llargu y son de color blancu, rosa o púrpura pálidu. Les bráctees de los tarmos florales tienen colores similares a les flores. Les glándules de los tarmos florales producen aceite esencial.
Se destila un aceite esencial que contién el compuestu químicu arumosu esclareol. Esti alcuéntrase dacuando en tiendes especializaes y tiendes d'arumes. El so golor ye descritu como picante, que ye consideráu por dellos desagradable y bien curiosu pa otros. 
Les granes tienen una capa mucilaginosa, polo que s'encamienta asitiar una grana nel güeyu d'una persona con un oxetu estrañu nella por que pudiera cumplir col oxetu y faer que sía bono de quitar. Esta práctica reparar por Nicholas Culpeper na so "Complete Herbal" (1653), quien se refirió a la planta como "güeyos claros".
El destiláu de aceite esencial utilízase llargamente en perfumería y como saborizante para moscatel, vermuts, vinos y llicores. Tamién s'utiliza en aromaterapia pa solliviar la ansiedá y el mieu, los problemes rellacionaos cola menstruación, como'l síndrome premenstrual y los calambres, y ayudando col velea.
Anguaño ye cultiváu principalmente en Inglaterra, Francia y el sur de Rusia pa la industria del arume.
L'aceite esencial ye ricu en linalool (10-20%) y en acetato de linalilo (45-75%) acompañaos de germacreno D y cariofileno. Tamién ye una bona fonte de acedu linolénico (omega-3).
Utilízase como estomacal, anticatarral, antisudorífico, astrinxente, antiespasmódico, estimulante, emenagogo, antisépticu. En medicina popular pa trestornos gástricos, calambres, timpanitis, fories.
De cutiu cultívase como una planta ornamental nos xardinos.
"Salvia sclarea" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 27. 1753.
Númberu de cromosomes de "Salvia sclarea" (Fam. Labiatae) y táxones infraespecíficos: 2n=22.
sclarea: epítetu 
Salvia splendens
Salvia splendens (salvia escarlata) ye una especie botánica de "Salvia" nativa de Brasil. 
Ye una herbal perenne de 4 hasta 12 dm d'altor. Fueyes n'arreglos pares, elíptiques, de 7 x 5 cm, con marxe dentáu. Flores n'espigues erectas que broten del centru de la planta en grupos de 2 a 6 xuntos en cada nuedu foliar; de color coloráu brillante, de forma tubular o campanular, de 35 mm de llargu, con dos lóbulos escontra'l ápiz; el lóbulu cimeru tien 13 mm de llargu. Floria bona parte del branu y la seronda.
Llargamente usada como planta ornamental, con un gran númberu de cultivares escoyíos por distintos colores dende blancu a purpúreo escuru. Ye una especie subtropical que nun sobrevive a temperatures congelantes, pero pueden crecer en climes fríos como planta añal; resembrándose bien fácilmente y riquiendo bien pocu cuidu. Precisa sol plenu en climes fríos y puede precisar solombra parcial mientres particularmente branos templaos.
Les pestes principales son les baboses, que pueden ser un problema n'ambientes húmedos.
 La pariente "Salvia divinorum" foi llargamente usada pola nación Mazateco por cuenta de la so psicoactividad, en Méxicu, y sigue ganando popularidá nel restu del mundu.
"Salvia splendens" describióse por Carlos Linneo y publicada en "Species Plantarum" 1: 27. 1753.
splendens: epítetu llatinu que significa "brillante, arrogante".
Salvia uliginosa
La salvia uliginosa ye un herbacea perenne nativa del sur de Brasil y de Uruguái y Arxentina. Foi descrita y nomada pol botánicu George Bentham pol so hábitat típicu de banzaos y marismas, o ""uliginoso"".
Foi introducida na horticultura en 1912, y fíxose popular gracies a les sos flores azur-azules y la so habilidá pa crecer so bien variaes condiciones.
"Salvia uliginosa" crez a un altor d'ente 0,91 y 1,80 metros nuna estación, con finos y variaos tarmos, y fueyes verde-marielles con forma de llanza que tienen ferruchaos los cantos.
La planta estiéndese rápido en estolones soterraños y estrémase fácilmente.
Les flores azur-azules tienen 1,3 cm. de llongura con una llinia recta blanca nel tubu floral qu'apunta escontra'l nectar y el polen. Crecen n'espiral al empezar el branu y viven hasta l'iviernu, floriando delles d'elles coles mesmes.
Cyanosalvianin, el pigmentu azul de les flores de "S. uliginosa", ye un metaloantocianina, un complexu formáu por seis molécules de tipu antocianina, seis molécules del tipu de flavona y dos iones de magnesiu.
"Salvia uliginosa" introducir na horticultura en 1912, y fíxose popular nos xardinos y paisaxes públicos pa les sos flores azul celeste, la capacidá de crecer en distintes condiciones, y los sos atributos d'hábitat de polinizadores.
Esta planta ganóse'l Award of Garden Merit de la Royal Horticultural Society.
"Salvia uliginosa" describióse por George Bentham y espublizóse en "Labiatarum Xenera et Species" 251. 1833.
uliginosa: epítetu llatinu que significa "nos banzaos".
Salvia verbenaca
Salvia verbenaca ye una planta de la familia de les lamiacees.
"Salvia verbenaca" estremar de "Salvia pratensis" nos sos fueyes estremaes y flores muncho más pequeñes, azules, lila o blanques de 6-10 mm. Erecta, perenne de 20-80 cm. Tarmu rectu, simple o ramificáu. Fueyes verdoses engurriaes pol fai, les inferiores en rosetes basales, largamente peciolaes, oblongues hasta ovales, más o menos lobulaes hasta pinnaes, toscamente incisas, de 5-10 cm de llargu y 2-4 cm d'anchu, fueyes caulinares opuestes, más o menos sésiles. Verticilos de 4 hasta 10 flores en espigues fluexes o trupes, con frecuencia ramificaes, terminales. Esporófilos verdes, ovalaos, apuntiaos d'unos 6 mm de llargu, más curtios qu'el mota de 8-10 mm de llargu y cubiertu de pubescencia blanca. Corola violeta, raramente azulada o rosa. Especie variable. Floria de primavera a branu.
Habita en camperes seques, riberes predreses y dunes.
En países mediterráneos, Gran Bretaña, Irlanda, Portugal y Rusia.
"Salvia verbenaca" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 25. 1753.
verbenaca: epítetu 
Sambucus australis
Sambucus australis, el sauco austral, ye una especie herbal de la familia Adoxaceae, nativa d'América del Sur, orixinaria de la zona templada del Este de Suramérica específicamente d'Arxentina, espandir al Uruguái, Brasil, Bolivia, y partes de Perú. Ye frecuentemente confundida cola especie "Sambucus nigra"
Parrotal perenne, crez 2–3 m d'altor, hasta 5; tarmos erectos, usualmente ensin cañes, en grandes grupos por un estendíu y perenne sistema de rizomes soterraños. Fueyes opuestes, pinnaes, 15–30 cm de long., 5-9 folíolos con arume fediento. Los tarmos terminen nun corimbo de 10–15 cm de diámetru con numberoses flores blanques (dacuando roses). Frutu baya tóxica, negra, pequeña, globosa de 5–6 mm de diámetru.
Cultívase como planta ornamental, poles sos flores vistoses, multiplicar por granes y estaques y la so crecedera ye rápidu.
Actea, sabugu, saúcho, yubo
Rendimientu: 600 a 1000 kg/hai de flores seques; 1,5 a 3 t/hai de fueyes seques (Correa et al., 1991).
Tien propiedaes sudoríficas, diurétiques y laxantes.. Les fueyes machucaes en cataplasmes, sirven de antihemorroida y escuédiga.
El so fervinchu de flores, con azucre quemada ye un remediu preconizáu contra la tos. Tamién s'usa en casos de rubéola, pa lo cual prepárase un cocimientu de fueyes de sauco a razón d'un puñáu, con una cuyarada sopera de granos de cebada, en 5 dL d'agua (Martínez Crovetto, 1981).
Flavonoides (rutina, isoquercetina, eldrina), aceites esenciales, mucílagos, pectina, taninos, glicosídeos (sambunigrina), acedos clorogénico, caféico, cítricu, málico, tartárico, alcaloides (sambucina), azucres reductores, vitamines A, C, llomba, triterpenos, antocianosídeos (crisantemina, sambucianina).
"Sambucus australis" describióse por Cham. et Schltdl. y espublizóse en "Linnaea" 3: 140. 1828.
Sambucus: nome xenéricu que deriva de la palabra griega "sambuke" d'un preséu musical fechu de madera y un nome usáu por Pliniu'l Vieyu pa un árbol posiblemente rellacionáu col sabugu.
australis: epítetu xeográficu qu'alude al so localización nel sur (austral).
Sambucus canadensis
Sambucus canadensis ye una especie de parrotal perteneciente a la familia Adoxaceae. 
Ye orixinaria d'una gran rexón de Norteamérica al este de les Montes Predresos, y al sur pel este de Méxicu y América Central a Panamá. Crez nuna variedá de condiciones incluyendo suelos húmedos y secos, sobremanera en llugares soleyeros.
Trátase d'un parrotal de fueya caduca qu'algama hasta los 3 m d'altor o más. Les fueyes tán dispuestes en pares opuestos, son pinnaes con cinco a nueve foliolos, de 10 cm de llargu y 5 cm d'anchu. Pel branu, apaecen les inflorescencies de gran tamañu (20-30 cm de diámetru) en forma de corimbos con flores de color blancu sobre la xamasca, les flores individuales tienen 5-6 mm de diámetru, con cinco pétalos. El frutu ye una baya de color púrpura escuru a negru de 3-5 mm de diámetru, producir en recímanos colgantes na seronda. Les bagues y les flores son comestibles, pero otres partes de la planta son venenusas, tóxiques que contienen cristales de oxalato de calciu.
La fruta utilízase como melecina, vinu, gelatina y colorante. La investigación sobre les bagues llevar a cabu na Universidá de Misuri. Les fueyes y corteza interna puede utilizase como un insecticida y un colorante. Los tarmos pueden ser acovanaos y utilizaos como preseos musicales y xuguetes.
En Chihuahua, Baxa California, Baxa California Sur, Sonora, y Nayarit ye popular l'usu del sauco pa tratar la calentura y la tos. Amás, utilizar en diverses enfermedaes respiratories como la bronquitis, tamién s'aprovecha pa tratar la tos ferina. Coles mesmes, prescribir en casos de ronquera, asma, catarru o gripe y amigdalitis.
Usar en forma tradicional nel tratamientu de trestornos dixestivos, foria, disentería colorada (fieces fecales con filos de sangre, con dolor d'estómagu, asientos, respigos, dolor d'estómagu, del fégadu y estriñimientu. En problemes de piel como caspa, disipela, salpullido, cayida del pelo, sarampión, sarna, sabañones, quemadures, edema y vergüenza (encarnizamientu, hinchadura y pequeños granos coloraos na cara).
Amás como purgante, desinfestante y diuréticu y utilizáu pa combatir la caries, conxuntivitis ya infección en güeyos y oyíos, contra los parásitos y la rabia. Pal corazón, dolores musculares, mancaes, feríes plasmaes, llagues, quebraduras, reumes, calambres, espulsión de llibradura, menorrea, hemorroides, purificación d'el sangre, calor na cara, enfriamientu, y alcoholismu.
Les bárabos del coleópteru crisomeloideo "Desmocerus palliatus" alimentar d'esta planta.
"Sambucus canadensis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 269. 1753. 
Sambucus: nome xenéricu que deriva de la palabra griega "sambuke" d'un preséu musical fechu de madera de sabugu y un nome usáu por Pliniu'l Vieyu pa un árbol posiblemente rellacionáu col sabugu.
Alcanfor, flor de sauco, guarico, sauce, sauco chicu, sauco grande, sauzo, tapiro;
Sambucus ebulus
Sambucus ebulus, el sabugu menor , ye una especie herbal de les caprifoliacees, nativa del sur y centru d'Europa, y del sudoeste d'Asia. 
Crez hasta 1-2,5 m d'altor, con tarmos erectos, usualmente ensin cañes, en grandes grupos por un estendíu y perenne sistema de rizomes soterraños. Les fueyes son opuestes y imparipinnaes de 15-30 cm de llargor, con 5-13 foliolos de cantu serrucháu con arume fediento. Los tarmos terminen nun corimbo de 10-15 cm de diámetru con numberoses flores blanques (dacuando roses). El frutu ye una baya tóxica, de color negru, pequeña y globosa de 5-6 mm de diámetru.
Tien propiedaes suduíficas, diurétiques y laxantes.
"Sambucus ebulus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 269. 1753. 
ebulus: epítetu 
Sambucus javanica
Sambucus javanica, ye una especie de parrotal perteneciente a la familia de les adoxacees. Ye nativa d'Asia tropical. Atopar de forma natural en Camboya, Indonesia, Laos, Malasia, el sur de Tailandia y Vietnam.
Partes de la planta utilizar a nivel local, de diverses maneres, como analxésicos , purificadores d'el sangre, intestinos y estimulantes de la bixiga, o inclusive como venenu. Tamién se cree que pue ser una ayuda contra la insensibilidá, el reumatismu , tiemblos, inflamación y trauma, según pa los güesos polo xeneral y la circulación.
"Sambucus javanica" describióse por Reinw. ex Blume y espublizóse en "Bijdragen tot de flora van Nederlandsch Indië" 13: 657. 1825. 
Sambucus nigra
Sambucus nigra, el sabugu negru, benitu o, a cencielles, sabugu, ye una especie del xéneru Sambucus, perteneciente a la familia de les adoxacees.
Son nativos d'Europa, noroeste d'África, sudoeste d'Asia. Ye comúnmente conocíu como sabugu o caúco negru, canillero Crez nuna variedá de condiciones ambientales, tantu en suelu húmedu como en secu, primariamente en localidaes soleyeres.
Ye un árbol o parrotal caducifoliu de 4-6 m (raramente 10 m) d'altor. Tueru con corteza suberosa y cañes con migollu ablancazáu bien desenvuelta.
Fueyes peciolaes, dispuestes en pares opuestos, de 10-30 cm de llargu, pinnaes con 5-7 (raramente 9) folíolos, cada unu de 5-12 cm de llargu y 3-5 cm d'anchu, con marxe serráu, con nervadura central per debaxo. Ye una hermafrodita: les flores en grandes corimbos en terminales (notablemente esplanaos), de 10-25 cm de diámetru, flores individuales blanques, 5-6 mm de diámetru, con 5-pétalos dentaos; polinizáu por aviespes. Floria a mediaos de branu. El frutu una baya (con restos del mota) púrpura corita de 3-5 mm de diámetru, en grupos caedizos a fines de la seronda; son importante alimentu de munches aves, principalmente la "Sylvia atricapilla" (papuda capirotada). El frutu ye laxante y nun ye recomendable'l so consumu, pero pueden faese mermelaes y vinos con él. Nun hai que confundir al sáuco negru col so pariente'l sauquillo ("Sambucus ebulus") que ye venenosu, inclusive los frutos. El sauquillo ye una planta más baxa que nun algamar la talla de parrotal, y suel ser muncho más común en zones baxes como'l valle del Ebro.
Hai delles otres especies estrechamente venceyaes al sauco negru, natives d'Asia y de Norteamérica, bien similares, y trataes como subespecies de "S. nigra", por dalgunos botánicos (ver páxina del Gro. pa detalles).
Aguanta bien xelaes fuertes de -15/-20 °C. Ye pocu esixente en suelos, tanto húmedos y frescos como terrenes grebos y húmedos. El riego regular, evitando que'l terrén llegue a quedar dafechu frescu. Ye atacáu por pulgones.
Tantu por granes como por fraes. Por grana ye daqué difícil por cuenta de complexes condiciones de letargo, tomando a la cubierta de la grana como al embrión.
Probablemente sía bien bonu tratales con una "estratificación templada" de meses a temperatures de 25 a 30 °C; y depués 3 a 5 meses d'estratificación fría a 4-6 °C.
Ye una planta melecinal y planta ornamental. Ye citada tamién como planta venenosa a mamíferos, y maleza. 
"Sambucus nigra" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 269–270. 1753. 
Sambucus racemosa
Sambucus racemosa, el Sabugu coloráu, ye una especie de sabugu orixinariu d'Europa, l'Asia templada y el norte y el centru de Norteamérica. Crez nos medios riberanos, montes y otros hábitats, xeneralmente en zones húmedes. 
Esti parrotal de cutiu con aspeutu d'árbol crez hasta los 2-6 metros d'altu. Los tarmos son blandos con un centru meduloso. Cada fueya individual ta compuesta por 5-7 folículos paecíos a fueya, cada unu de los cualos tien 16 cm de llargu, llanceolaos a estrechamente ovales, ya irregularmente ferruchaos a lo llargo de los cantos. Los folículos tienen un fuerte golor desagradable cuando s'entartallen. La inflorescencia ye una panícula de forma vagamente cónica de dellos visos de botones florales que florien a partir de los estremos de les cañes. Los botones de les flores son de color rosa cuando tán zarraos, y les flores abiertes son de color blancu, crema o amarellentáu. Cada flor tien pétalos pequeños y recurváu y una exa en forma d'estrella blanca de cinco estames apuntaos n'anteres marielles. Les flores son fragantes y visitar colibríes y camparines. El frutu ye una drupa d'un brillante coloráu o dacuando púrpuraconteniendo de 3 a 5 granes. Los frutos son populares ente los páxaros, que distribúin les granes.
Munches partes d'esta planta son venenoses, y utilizáronse como un emético tradicional. Señalóse que los frutos son seguros pa comer cuando se cocinen y yeren saborguiaos polos Gitxsan nuna variedá de recetes.
"Sambucus racemosa" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 270. 1753. 
Sanguinaria canadensis
La sanguinaria ("Sanguinaria canadensis") ye una planta con flores perenne, herbal natural del este de Norteamérica de Nueva Escocia , Canadá a la Florida , Estaos Xuníos. Ye la única especie del xéneru monotípicu Sanguinaria de la familia Papaveraceae.
"Sanguinaria canadensis", ye una especie variable qu'algama un tamañu de 20-50 centímetros d'altor, de normal con una gran vaina de característiques basales, una fueya multilobulada d'hasta 12 centímetros de diámetru. Tien un rizoma n'un color naranxa , que crez superficialmente debaxo o na superficie del suelu. Mientres munchos años de crecedera, la ramificación de los rizomas puede convertise nuna gran colonia. Les plantes empiecen a floriar primero que la xamasca desenvolver a principios de la primavera y dempués del floriamientu les fueyes espandir al so tamañu completu.
Les flores producir a partir de marzu a mayu, con 8-12 pétalos blancos delicaos y materiales de reproducción de color mariellu. Les flores apaecen sobre xuntando les fueyes mientres floria. Les flores son polinizaes por abeyes pequeñes y les mosques, les granes desenvolver nes vaines verdes allargaos 40 a 60 mm de llargor y maurecen primero que la xamasca calténgase latente. Les granes tienen forma redonda y cuando tán madures son de color negru a naranxa coloráu en color.
Contién alcaloides, especialmente nel rizoma (4-7%). El componente principal ye la sanguinarina (50%), acompañada de derivaos del mesmu tipu: queleritrina (25%), sanguilutina, sanguirubina, quelirubina, quelilutina y otros alcaloides isoquinoleínicos.
Los raigaños tienen efectu expectorante, laxante, emenagogo, narcóticu, afrodisiacu, tónicu, estimulante, sedante, estornutatorio, vermífugo. La sanguinarina tien propiedaes de antimicrobiano, antifúngico y antiinflamatoriu. El cloruru de sanguinarina usar n'enxagües de boca y en dentífricos, afitar a la placa bacteriana tornando un 98% de les bacteries.
La sanguinaria ye un popular tinte natural colloráu usáu polos artistes nativu-americanos , especialmente ente'l texedores de cañes del sudeste. La cazumbre del raigañu (cuando se corta) foi utilizada como colorante. Un frayatu na superficie de la planta, especialmente de los raigaños, revela una cazumbre de color acoloratáu.
"Sanguinaria canadensis " describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 505. 1753.
Sanguinaria: nome xenéricu significa "de sangre", en referencia a la so látex coloráu.
Sanguisorba dodecandra
Sanguisorba dodecandra ye una especie de planta perteneciente a la familia de les rosácees. Ye orixinaria de Italia.
Esta especie ye reinal de la rexón alpina d'Italia, onde namái s'atopa nel Orobic y los Alpes Réticos (rexón de Lombardía, na provincia de Sondrio y provincia de Bérgamo). Sanguisorba dodecandra tien una distribución discontinua, colo que s'acuta a dellos valles de la cadena Orobiana nos Alpes. Nos Alpes Réticos esta especie alcuéntrase en dos llugares de cultivu pequeños.
Les mayores poblaciones alcuéntrase na provincia de Sondrio, en dellos valles llaterales de Valtellina.
Envalórase que la especie ta presente n'alredor de 20 localidaes. La so estensión de presencia, midida por una base de datos GIS, ye 1.100 kilómetros 2 , ente que la área d'ocupación ye de 516 kilómetros 2 .
Ye una planta perenne desnuda o escasamente pilosa herbal, algamando un tamañu de 100, escasamente de 50 a 150 centímetros d'altor. Les fueyes son pinnaes. La mayoría con 3-8 foliolos de 60 a 100 milímetros de llargu, elíptiques, estrechaes na base y la punta arrondada o apuntiada. El marxe de la fueya ta ferrucháu con 15-26 dientes. Les espigues de flores son de 50 a 80 milímetros de tamañu. Les flores son hermafrodites. Los sépalos los de color verde claru. Los estames con trés o cuatro veces el llargor de los sépalos los. La planta tien un golor prestoso. El númberu de cromosomes ye 2n = 56.
"Sanguisorba dodecandra" describióse por Giuseppe Moretti nel añu 1833.
Sanguisorba: nome xenéricu que deriva, probablemente, de la palabra llatina "sanguis" refiriéndose a la capacidá d'esta planta pa frenar la hemorraxa. 
dodecandra: epítetu llatinu que significa "con doce estames".
Sanguisorba minor
La pimpinela menor, algáfita, yerba gue o yerba del cuchiellu (Sanguisorba minor ) ye una especie de planta biañal perteneciente a la familia de les rosácees.
Ye una planta bienal d'unu a cuatro palmos d'altor, con fueyes compuestes de cuatro a dolce pares de folíolos arrondaos a elípticos dentaos de tamañu similar; fueyes basales en roseta, bien típica de la familia. Les flores suélense atarraquitar nel estremu del tarmu de color verde de cutiu tiñíes de moráu; les de la parte cimera de la planta son femenines y les de la base son masculines. El frutu d'esta planta ye diminutu y secu, daqué maderizu, reticuláu o irregularmente crestáu. Especie variable. Floria de mayu a setiembre. Habita en praos de secanu en toa Europa.
Trátase d'una planta bien estendida en tol mundu, podemos atopar nel oeste, el centru y el sur d'Europa, al nordés d'África y el sudoeste asiáticu. 
El so hábitat principal ye nos cantos de caminos y ermos; en suelos cascayosos, metanes maleces, n'ambientes abiertos y insolaos, tamién en terrenes paleozoicos. Nun se trata d'una planta bien esixente tocantes a necesidaes básiques. Floria ente'l mes de mayu y el mes d'agostu principalmente. 
Utilízase como un ingrediente n'ensalaes y aderezos, yá que tien un sabor descritu como de "pepinu" y considérase intercambiable con fueyes de menta en delles recetes, dependiendo del efectu deseyáu. Polo xeneral, úsense les fueyes más nueves, yá que tienden a ser amargoses a midida que avieyen.
Tien les mesmes cualidaes melecinales que la pimpinela melecinal ( "Sanguisorba officinalis" ). Foi usáu como un té pa solliviar la foria nel pasáu.
Tamién tien una hestoria respetable, llamada la yerba preferida por Francis Bacon, y foi traida al Nuevu Mundu colos primeros colonos ingleses, inclusive conseguió una mención especial de Thomas Jefferson.
Si facer en fervinchu los raigaños d'esta planta, dexándose ferver mientres un cuartu d'hora, puede faese gargarismos pa solliviar la irritación del gargüelu. Este mesmu caldu puede vertise sobre les feríes p'acelerar la so cicatrización. Tamién puede aplicase la planta machucada en forma d'emplastu. 
Tien usos tradicionales, en casos de:
Foria aguda: tratamientu de la foria aguda d'orixe bacterianu o non. Afecciones bucofaríngeas como: estomatitis o farinxitis. En forma de gargarismos. Afecciones dérmiques como dermatitis, dermatitis seborreica, mancadures cutanees, úlcera cutanea o psoriasis.
"Sanguisorba minor" describióse por Giovanni Antonio Scopoli y espublizóse en "Flora Carniolica, Editio Secunda 1: 110", nel añu 1771.
El nome "Sanguisorba" deriva, probablemente, de la palabra llatina "sanguis" refiriéndose a la capacidá d'esta planta pa frenar la hemorraxa. El nome específicu "minor" utilizóse probablemente pa estremala de la especie "Sanguisorba officinalis", que ye de mayor tamañu que la "Sanguisorba minor".
Sanguisorba officinalis
Sanguisorba officinalis ye una especie de planta perenne perteneciente a la familia de les rosácees.
Ye una planta perenne de fueyes basales ya inferiores imparipinnaes de 3-7 cm de llargor. colos foliolos dentaos (9-12 dientes en cada llau). Les cimeres son pocu numberoses y más pequeñes. Algama los 15 cm a 2 m d'altor. Tien un raigañu negru per fora y de color rosáu el so interior. Esta especie estremar d'otres "Sanguisorba" polos sos glomérulos de flores de color púrpura escuru (toes hermafrodites), asitiaos sobre llargos pedúnculos llaterales. 
Tien una distribución eurosiberiana. Na Península Ibérica, habita en praos de siega y yerbazales bien húmedos de monte.
Contién sanguisorbina, tanín, goma y sales.
Como planta melecinal utilízase como: diuréticu, estomacal, sudoríparu, febrífugo, tónicu, astrinxente y arumosu. El raigañu ye astrinxente, estíptico y vulnerario. Úsase la planta entera. Per vía esterna, y por cuenta del so altu conteníu en taníns, exerz efectos hemostáticos, preséu pa les feríes y ciertes úlceres tórpidas o varicoses. Na medicina tradicional china, utilizar nel tratamientu de les hemorraxes dixestives y respiratories, foria y gastroenteritis, según, per vía esterna en casu de quemadures. 
Utilizóse na medicina tradicional china (MTC), onde se-y conoz col nome de "Di Yu". Utilizar pa esfrecer el sangre, detener el sangráu, el calor y curar les feríes. 
"Sanguisorba officinalis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 116", nel añu 1753.
officinalis: epítetu llatinu que significa "oficinal, de vienta en herbarios".
Agrimonia bastarda, ensalada italiana, escaleruca, yerba de la cuchellada, yerba de la enjarretadura, yerba de la graganta, yerba de la mora, yerba del cuchiellu, yerba gue, jazmia, néspola, niéspola, níspera, nísperero del Xapón, cadápanu, níspola, níspolero del Xapón, pampanilla, pempinela, pempinella, perifolio, perifollo, pimpinela, pimpinela de los praos, pimpinela mayor, pimpinela menor, pimpinella amotada, pimpinella d'España, pimpineta, rompepiedras, sanguina, sanguinaria, sanguisorba, sanguisorba de roca, sanguisorba mayor, sanguisorba menor.
Santalum acuminatum
Santalum acuminatum, el Quandong del Desiertu, ye una planta de Australia na familia de los sándalos o "Santalaceae". 
Conózse-y como quandong, quandong duce, o piescu nativu, ta llargamente esvalixáu en toles árees de los desiertos centrales y les árees del suroeste de Australia. L'usu d'esta fruta como alimentu exótico, una de les más conocíes bushfoods, llevar a la doma de la especie.
"Santalum acuminatum" crez como un gran parrotal, o un pequeñu árbol, raramente entepasa los 7 metros d'altor. Los raigaños tán afeches a un mecanismu hemi-parásitu, utilizando un haustorio, nos raigaños capaces d'algamar 10 metros hasta otros sistemes de raigaños.
Les fueyes delgaes a aovaes son apuntiaes na punta, pálides o verde-amarellentaes y aterciopelaes. Tán sofitaes nun curtiu pedúnculu de 5 - 10 mm de llargu, les fueyes por si mesmes siendo de 45 - 115 mm de llargu. La so contorna estrechar, y dispuestes en pares opuestos nes ramillas.
Les flores pueden ser verdes o blanques nes partes esteriores, acolorataes o cafés nes cares internes, estes apaecen en tarmos, y miden 2 - 3 mm d'anchu, y son fragantes. El frutu produzse dempués de cuatro años y ye coloráu o dacuando mariellu, midiendo de 20 a 25 mm d'anchu. Una capa de 3 mm de carne cubre una nuez en forma de celebru con una concha dura que zarra la grana. El frutu ye una drupa, tienra ye verde y cuando madura poner# como un trapu brillosa a finales de primavera o branu, y tien forma globosa y 20 - 40 mm d'anchu. La piel de la fruta ye cerosa.
La planta yera conocida por distintos grupos llingüísticos indíxenes. Un pueblu de Nueva Gales del Sur usó'l nome guwandhang, del cuál el nome quandong afíxose.
La planta foi per primer vegada descrita por Robert Brown, nomada en "Prodromus Florae Novae Hollandiae" (1810) como "Fusanus acuminatus", en 1802 Brown dio-y l'epítetu llatín "acuminatus" pa denotar les fueyes afiláu y apuntiáu. El botánicu Alphonse Pyrame de Candolle dio-y l'actual nome en 1857, asitiándolo nel xéneru "Santalum"; al xéneru que contién el sándalu australianu, "Santalum spicatum", y el sándalu blancu, "Santalum album".
Dellos cultivares nomáronse en solicitú pal certificáu de llogru vexetal, dos aceptáronse y otros hanse otorgáu. El primer nome de cultivar de la especie foi Powell’s # 1, pero l'aplicación pa la so reconocencia llegal foi retirada. La segunda conocida ye Powell’s Rede Supreme. Dos nomes diéronse como solicitúes aceptaes na Plant Varieties Journal: ‘Powell’s Rede Supreme’ y ‘Saltbush Lane’.
Una variedá de "Santalum acuminatum" ta bautizada acordies col Códigu Internacional de Nomenclatura pa Plantes Cultivaes; siguiendo la publicación d'una descripción, "Santalum acuminatum" 'Frahn's Paringa Gem' (Plant Varieties Journal 17:1) aportó a el primera cultivar en recibir protección llegal.
"Santalum acuminatum" ye llargamente distribuyida na mayoría de les rexones del sur d'Australia, incluyendo'l centru grebu del país, y en delles rexones ye común. El conxénere sándalu, "Santalum spicatum", foi una vegada más numberosu qu'esta especie; la esplotación comercial revirtió esta posición. 
La planta desenvolver en Australia Occidental llegando al norte hasta Carnarvon, algamando dende l'interior a les planicies costeres, y alcuéntrase-y en tol suroeste de Australia. El númberu de especímenes rexistraos nesta rexón ye baxu, y principalmente ta acutáu a planicies costeres, el so rangu foi impactáu pol usu de l'alteración del usu de la tierra nel petrina del trigu. 
Delles poblaciones son discontinues nel rangu de distribución, según munches especies de la rexón, más allá del rangu de dispersión de les granes. Grupos remotos de la especie son el remanente d'antiguos rangos de distribución, en distintos climes, y esos pueden tar aisllaos per cientos de kilómetros. La especie ye una d'aquelles na rexón qu'inclúin los 'llonxanos húmedos' ('wet outliers'), pequeñes poblaciones fora del avezáu hábitat de baxa agua.
L'escurrimientu de la planta tamién ta reportada en Australia Meridional, Victoria, y Nueva Gales del Sur.
La planta ye hemi-parásita; capaz de fotosintetizar, pero usando'l sistema de raigaños d'otres plantes p'adquirir nutrientes amás d'azucres. El xéneru "Santalum" de la planta xunir a otres especies, nuna forma non destructiva, sosteniéndose asina mesmu pola provisión de nitróxenu, solombra, y agua.
Los raigaños de la especie tienen adaptaciones absorbentes como una almadina, que casi zarren el raigañu del güéspede, esto ye típicu de dellos xéneros de sándalos. Los güéspedes pueden ser otros árboles, usualmente utilícense delles plantes. Los taxones rexistraos nesa relación son especies de los xéneros; "Acacia", "Maireana", y "Atriplex", ente otros, incluyendo hemiparásitos tales como "Exocarpos sparteus". Esti mecanismu dexa a la planta adquirir el 70% del so nitróxenu, y daqué d'agua, requirimientos d'otros árboles y parrotales.
L'árbol ocupa un rangu estendío y diverso d'hábitat, incluyendo llechos de regueros, granitu, planicies de grava y dunes arenoses. Ye tolerante de la seca, sal y altes temperatures, y nun tien la necesidá d'un ambiente rico en nutrientes. El plantón puede llegar a establecese na solombra del so güéspede, recibiendo'l plenu sol una vegada que se desenvolvió, asina que la planta ta usualmente entemecida con güéspedes y otres especies.
Los ambientes del rangu de distribución tán suxetos a quemes frecuentes, esto rique que la planta refacer de los sos raigaños, asina que la especie raramente alcuéntrase como un árbol de meyora. Aquellos especímenes espuestos a quemes forestales y disturbiu del suelu desenvuélvense como parrotales estendíos con múltiples tueros. El recrecimiento de la planta dende'l sistema de raigaños que-y da a la especie una ventaya sobre los parrotales que broten por grana. Los árboles con un únicu tarmu principal tán en llugares alloñaos a esos factores. El vezu d'árboles vieyos pueden aforfugar les plantes axacentes, al monopolizar la lluz del sol y al parasitar los raigaños de les plantes debaxo de la so propia copa.
La xamasca, siendo muncho más pálidu qu'otros árboles y parrotales, fai que la planta sía conspicua nes carbes. Un escurrimientu d'un especímen ensin disturbar rexistróse en Woodman Point n'Australia occidental, una área remota de les quemes de les quemes d'alta intensidá de los réximes alteriaos.
Los emúes comen la fruta, que forma una importante parte de la so dieta, la nuez permanez ensin dixerir al salir de los sos deposiciones. Este ye'l métodu avezáu pa la dispersión de granes de "S. acuminatum", cuando ta dientro del rangu ecolóxicu del emú. 
Delles especies interaccionan cola planta, como por casu "Paraepermenia santaliella"; La polilla del quandong de la familia Epermeniidae. Otres criatures, tales como los bárabos de Nitidulid y la caparina blanca de madera, tamién s'alimenten del "Santalum acuminatum".
El frutu y la nuez foi una importante fonte de comida pa los pueblos de l'Australia greba y semiárida, especialmente pol so altu conteníu de vitamina C. Ta comercialmente cultiváu y distribuyíu como bush food y dacuando conviértese-y en mermelada, una empresa empezó nos 1970s. Ye bien conocida como una comida exótica.
Una desaparente conocencia de la ecoloxía de la planta llevó a munchos erros nel cultivu de la especie. Los ensayos comerciales y l'espardimientu polos entusiastes trataron de reproducir les circunstancies del so hábitat nativu, suelu bien drenáu, técniques de guañada, y la selección de güéspedes apropiaos fueron más o menos esitosos, d'hasta 35% cuando se-y dexa de llau por 12 - 18 meses. Los cultivadores que dexen les granes en pajote, llográu de llantar güéspedes reporten un altu grau d'ésitu. El cultivu d'esta planta enfrentó otres torgues una y bones la especie ye susceptible a delles pestes y enfermedaes fungales.
La investigación y desenvolvimientu de la doma de la especie foi per primer vegada entamaes por Brian Powell, nuna propiedá en Quorn, Australia Meridional. Les plantes esitoses nesti ensayu fueron clasificaes como 'Árboles significativos' pola estatal National Trust. Esta aventura aportó a sofitada pola CSIRO, nos 1970s, eventualmente aportó a parte del cuerpu d'investigación de la división 'Ecosistemes sustentables'.
El desenvolvimientu de la práctica horticultural del establecimientu de güertes comerciales ta siendo investigáu por dellos proyectu. La investigación y ensayos fueron llevaos n'Australia Meridional por inxertos ‘Frahn’s Paringa Gem’ sobre un porta-inxertu de planta nueva, asina ye como'l cultivar arrobinar en güertes, la primer vienta de la variedá foi en 1997.
Precísense plantes güéspedes pal establecimientu d'una güerta, les especies escoyíes pa esi propósitu imparten factores como la afectación a la crecedera, resistencia a la infestación, y la collecha. L'estudiu de "Melia azedarach" (Árbol del paraísu) como un güéspede a la especie reveló que "S. acuminatum" adquirió compuestos insecticides qu'amontaron la so resistencia a la polilla del quandong. El investigadores determinaron que les neurotoxines atopaes en llantar güéspede, y otres sustances dañibles a mamíferos, pueden pasar a la fruta collechada.
Axentes d'enfermedaes del suelu, tales como "Phytophthora" y especies fungales de "Pythium", pueden tar presentes onde la preferencia de la planta per suelu bien drenáu nun ta provista. Los viveros atoparon la manera por que la planta respuenda a les condiciones prescrites, si abarrúntase la presencia, tales como aplicaciones al suelu de Ácidu fosforosu. Un clima de gran calor y mugor han dacuando inducíu la enllordia negra de la rosal nes fueyes.
El frutu y la nuez de "S. acuminatum" recoyer del árbol, o la nuez de la deposición del emú; la collecha montesa permanez como la fonte primaria de la fruta llargamente usaes. Este foi'l métodu usáu polos colonu dempués de conocer la planta. La planta produz grandes cantidaes de fruta n'años de bien bona agua, los aboríxenes australianos ensuguen la collecha y almacenen la carne hasta por 8 años 
L'establecimientu de plantíos esperimentales, pola CSIRO nos 1970s, Vio una medría constante de suministros de les güertes al mercáu La collecha ye capaz de ser protexida de la infestación, y ye una fonte fácilmente identificable, conociendo los requerimientos de les de les guíes de seguridá pa ingredientes comerciales. 
La planta da una producción de 10 - 25 kg de fruta, 40% del pesu total ye'l de la grana; la fruta ta comercializada como productu frescu o secu. La grana ye comestible cuando ta cruda, y tamién se-y turrar y pónse-y sal.
L'usu comercial de la fruta inclúi la so adición a dulces y comíes sabroses, el sabor ye acedu y reminiscente del piescu, albaricoque o ruibarbo.
En Australia Meridional "S. acuminatum" ye llamáu "piescu Montés" o "piescu del desiertu". 
La fruta foi comercialmente disponible, el distintivu sabor ye usáu como un aditivu, particularmente como un únicu productu australianu. Este fui llográu d'árboles monteses, dacuando por corporaciones aboríxenes, sicasí les güertes comerciales tamién se tán ensayando.
Sábese que munchos aboríxenes australianos usaron el frutu, pero principalmente recoyíen les nueces. La nuez ensin dixerise podía ser fácilmente recoyida de les deposiciones del emú.
La grana foi identificada, analizada, y monitoreada, como 'alimentu aborixe australianu collecháu na naturaleza', por Food Standards Australia New Zealand. Atopóse que'l productu ye alto en grases, percima de la metá del so pesu.
La fruta, que contién vitamina C, y el núcleu de la nuez, que contién aceites complexos, fueron usaos por aquellos pueblos onde les especies crecen. Les cualidaes antibacteriales tán presentes na madera d'esta, y en toles especies de "Santalum" spp., especialmente nos raigaños. Una conocida aplicación del estractu foi usada pa sanar les enfermedaes de la piel. La producción comercial del conxénere "Santalum spicatum" ta más avanzada que nesta especie, sicasí la investigación ta siendo entamada na comercialización d'eses sustances melecinales.
La grana tien altu conteníu n'aceites inflamables, como les de la nuez de aleurites moluccana, asina que ye capaz de quemar como un iluminante. La madera tamién ye aceitosa, preséu de mano un fueu nun resfregón de vara. 
La madera ye dura, oleosa, y ye usada en moblería y ebanistería. Ye un material durable, pero escarez de les cualidaes arumoses d'otros sándalos. Les dures y engurriaes nueces fueron usaes ornamentalmente, pa collares y botones de camises, y fueron usaes como pieces en tableros de dames chines.
L'aceite de los sándalos, primariamente "Santalum album", foi descritu ya investigáu polos farmacólogos, esta especie ganó una similar atención sobre'l descubrimientu. La especie australiana más conocida de sándalu, "S. spicatum", yera extensivamente collechada y esportada, dexando a "S. acuminatum" como'l "Santalum" más común en munches rexones.
L'usu establecíu del frutu polos pueblos aboríxenes, foi reconocíu polos primeres colonizadores de les colonies; el productu convertir en mermelada y yera utilizáu en mueyos picantes. El frutu yera frecuentemente mentáu n'hestories naturales y trabayos botánicos, tales como "Flowers and plants of Western Australia", y comercializáu como una mercancía, sicasí, el núcleu de la grana hai históricamente sío'l más extensivamente usáu.
Los grupos étnicos coloniales nun trataron d'adomar plantes indíxenes, a pesar de ser conocíes y dacuando usaes, pero la gran demanda pa esportación a los mercaos de Singapur, Gran Bretaña, y otres partes dexó un respaldu financieru a cultivadores y entusiastes. 
"Santalum acuminatum" describióse por (R.Br.) A.DC. y espublizóse en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis" 14(1):. 1856.
= Ver tamién ==
Santalum album
Santalum álbum, el árbol del sándalu, ye una especie botánica orixinaria de la India y otres partes d'Asia, anque se planta n'otros llugares del mundu, cuantimás en América.
Ye un árbol de fueya perenne qu'algama un tamañu de 4 a 9 metros d'altor. Puede vivir hasta los cien años d'edá. L'árbol ye variable nel vezu, polo xeneral en posición vertical pa espansión, y puede enxareyase con otres especies. La planta parasita los raigaños d'otres especies d'árboles, con un haustorio afechu nos sos propios raigaños, pero ensin gran perxuiciu pa los sos anfitriones. Un exemplar nun forma una obligada relación con delles plantes. Hasta 300 especies (incluyendo la suya mesma) pueden allugar el desenvolvimientu del árbol - que suministren macronutrientes: fósforu, nitróxenu y potasiu, y la solombra - especialmente mientres les primeres fases de desenvolvimientu. Puede arrobinase al traviés de la madera de retueyos mientres el so desenvolvimientu tempranu, l'establecimientu de pequeños puestos. El color acoloratáu o marrón de la corteza puede ser casi negra y ye nidia nos árboles nuevos, aportando a sedada, lo que revela un color coloráu. El duramen ye de color verde maciu a blancu como indica'l nome común. Les fueyes son delgaes, opuestes y ovaes a llanceolaes. La superficie del fexe ye glabra brillante y de color verde brillante, con un viesu claru glauco. El frutu produzse dempués de tres años, les granes vidables dempués de los cinco. Estes granes distribuyir poles aves.
Ye un árbol hemiparásito, nativu de les zones semiáridas del subcontinente indiu. Na actualidá llantar na India, China, Sri Lanka, Indonesia, Malaisia, Filipines y el norte de Australia.
"S. álbum" producir na mariña nos montes secos hasta los 700 m d'altitú. De normal crez en suelos coloraos arenosos o cascayosos, onde tán habitada una amplia gama de tipos de suelu. Esti hábitat tien un rangu de temperatura de 0 a 38ºC y les precipitaciones añales varien ente 500 y 3000 mm.
La so madera ye conocida poles sos talles y porque d'ella llógrase l'aceite volátil que s'usa en yerbolera. L'orixinariu de la India ye'l que produz meyor madera y aceites.
Na India'l sándalu ye un árbol sagráu, y el gobiernu haber declaráu "propiedá nacional" pa caltenelo de la deforestación a la que se vio espuestu. Solo dexen el so balta cuando l'exemplar tien más de 30 años de vida, momentu nel cual empieza a aparrar anunciando la so muerte. Tien De tenese en cuenta que'l tueru retrasa unos 25 años en llograr unos 6 cm d'espesura.
Pa caltener esta especie vulnerable de la sobresplotación, la lexislación protexe la especie, y el so cultivu ye investigáu y desenvueltu.
Ye de testura fina y regular, de granu rectu. Recién valtáu, la madera ye de color pardu amarellentáu, pero al tiempu toma un color marrón más escuru. Ensugar ensin sedase y ye de bon tratamientu en carpintería, anque tamién la utiliza pa crear sahumerios.
Les forgaxes de la so manipulación son destilaes pa llogru d'aceites que s'utilicen fundamentalmente en perfumería. Tamién puede llograse del corazón del árbol y de los sos raigaños. Mientres se corta con hachu sale l'aceite aromatizante.
La madera, sicasí, ye emplegada n'ebanistería pa la talla de caxes, marcos, peñes y otros pequeños oxetos. Nel pasáu foi bien utilizada pa la fabricación de barcos.
Les sos delicaes granes tamién son utilizaes na fabricación de los males de 108 cuentes pa la oración tantu hindú como budista y sije.
"Santalum album" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 349. 1753.
Santalum lanceolatum
Santalum lanceolatum ye un árbol de Australia de la familia Santalaceae. Conózse-y comúnmente como Quandong del desiertu, Sándalu del norte, y en delles árees como Burdardu. 
L'altor d'esta planta ye variable, algamando un tamañu de 1 a 7 metros. Les flores son verdes, blanques y cremes; apaeciendo ente xineru y ochobre.
El rangu nativu de la planta estender dende'l noroeste de Victoria, escontra'l norte al traviés de Nueva Gales del Sur escontra'l norte de Queensland, escontra l'oeste al traviés del Territoriu del Norte y el noroeste de Australia Occidental. Ye una planta que s'atopa primordialmente nes árees semiáridas y grebes del interior sicasí la so distribución algama la mariña nel Centru de Queensland y el norte de Australia Occidental.
La familia Santalacea cai dientro del clado del arfueyu, y "S. lanceolatum" esibe la forma de vida del arfueyu, esistiendo como una hemi-parásita la cuál llogra daqué de la so agua y requerimientos de nutrientes naturales de los raigaños d'otres plantes. 
La planta ye usada pola xente del noroeste pa propósitos melecinales.
Grandes poblaciones de "Santalum lanceolatum" atópense rexistraes en Gregory Gorge, la cuál ta alcontrada nel Ríu Fortescue. Como nos taxones rellacionaos, nel xéneru "Santalum", los productos d'esti árbol fueron utilizaos en variedaes de formes. Al procesar la nuez, l'aceite de la grana puede ser utilizáu como tónicu pal pelo. Les cualidaes antibacteriales de los sos raigaños dexen la so preparación nuna pasta que ye usada en crema como tópica. Les fueyes son usaes pa repeler insectos, al quemar.
"Santalum lanceolatum" describióse por Robert Brown y espublizóse en "Prodr. Fl. Nov. Holl." 356 1810. 
Santalum spicatum
Santalum spicatum, una especie conocida como Sándalu australianu, ye un árbol nativu d'árees semi-grebes del sur l'oeste d'Australia. Comercialízase-y como sándalu y el so preciosu aceite usó como arumoso, como medicina y como fonte de comida. "S. spicatum" ye una de los cuatro especies apreciaes de "Santalum" que crecen en Australia.
Pertenez a la familia "Santalaceae" y ye una de los cuatro especies que crecen n'Australia occidental. Tien una distribución similar al quandong ("Santalum acuminatum") y ye hemi-parásita riquiendo macro-nutrientes de los raigaños de los güéspedes. Tien un vezu de arbustivo a árbol pequeñu, pero puede crecer a un altor de 6 metros y ye tolerante a la seca y al sal. La xamasca ye de color verde buxu. El frutu de "S. spicatum" ye esféricu, aprosimao 3 cm de diámetru y ye naranxa. Una grana comestible con un pulgu duru forma'l bultu del frutu; el pulgu ye más llisa que la de superficie fondamente picada de la del "S. acuminatum". La guañada asocede mientres condiciones templaes y húmedes. L'impactu del sobrecultivo y el clareo de tierra pa l'agricultura, dende los 1880s, amenorgó grandemente'l rangu de la especie. Los aceites producíos pol árbol contienen una gran complexidá de químicos, munchos de los cualos tienen propiedaes antimicrobiales.
La collecha y esportación de "S. spicatum" foi una parte importante de la economía del oeste d'Australia, nuna dómina formando más de la metá de los ingresos del estáu. La colonización de la área del petrina del trigu acelerar polos fondos xeneraos polos 'sándalos' atopaos ende. La distribución y población de los sitios reinales fueron significativamente afectaos mientres los periodos de desenvolvimientu rural y descensu económicu. 
Una investigación pola Comisión de Productos Forestales (Australia Occidental), Universidaes estatales ya industria privao ta siendo entamada nel cultivu del árbol y les propiedaes de la so madera y nueces. La replantación asocedió en delles propiedaes como una estratexa de restauración de la tierra, un cultivu de comida al llargu plazu. Un aceite con gran valor nel mercáu producir en Albany.
La área de plantíos comerciales alzóse de 7 a 70 km² ente 2000 y 2006. La esportación de 2 000 tonelaes de sándalu al añu llógrase primordialmente aniciada de los plantíos. La collecha de los árboles ta amenorgada si compárase-y cola industria del sieglu 19. Les esportaciones de más de 50 000 tonelaes na pasada década tuvieron rellacionaes a la espansión agrícola pol accesu amontáu y los cosechadores. 
La guañada ye difícil y puede depender del ciclu de El Neñu. Reportóse ésitu al poner les granes en vermiculitas húmedes en bolses de plásticu en temperatures d'interiores. Una vegada granaes, tendría de llantase al pie de una (preferentemente nativa d'Australia) planta nueva, y regáu afechiscamente.
"Santalum spicatum" describióse por (R.Br.) A.DC. y espublizóse en "Prodr." 14: 585 1857.
Santolina chamaecyparissus
El abrótano fema (Santolina chamaecyparissus) ye una especie de subarbusto o planta herbal, perteneciente a la familia de les Asteracees.
Tamién ye conocíu como cipresilla, yerba lombriguera, boja, guardarropa, manzanillera, ontina de cabezueles, té d'Aragón, manzanilla de Mahón o manzanilla Mahón. Cultivar poles sos propiedaes melecinales o con fines ornamentales.
Tien numberosos tarmos delgaos sobre'l que crecen fueyes de color verde buxu, estreches, lliniales, estremaes, carnoses y arumoses. esprenden un intensu golor arumoso que recuerda a la manzanilla, anque daqué desagradable. A lo cimero broten cabezueles hemisfériques con flores tubulosas de color mariellu. El so altor puede bazcuyar ente los 20 y 70 cm. El so frutu ye cuadrangular.
La planta ye orixinaria del sur d'Europa, atopándose tamién nel norte d'África y en Norteamérica. Criar en collaes y fasteres magrices o cascayoses.
"Santolina chamaecyparissus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 842. 1753.
Santolina: nome xenéricu que remanez del llatín "sanctus" = "sagráu" y "linum" = "llinu", basada nun antiguu nome d'una especie d'esti xéneru.
chamaecyparissus: nome xenéricu emprestáu del llatín "chǎmaecŷpǎrissos", de la mesma deriváu del griegu "χαμαιχνπαρισσοξ", y yá usáu na roma antigüedá (Pliniu'l Vieyu, "Historia naturalis", "24, 136") pa nomar la especie, y que significa "similar a "Chamaecyparis", un xéneru de Cupressaceae.
Sapindus delavayi
Sapindus delavayi, ye una especie de árbol perteneciente a la familia Sapindaceae. Alcuéntrase en Asia.
Ye un árbol de fueya caduca, cque algama un tamañu de 10 m d'altor. La corteza ye negru-marrón; con cañes pubescentes. Les fueyes con pecíolu de 25-35 cm o más, la exa piloso; foliolos en númberu de 4-6 (o 7) pares, opuestos o, dacuando casi alternos; peciólulos polo xeneral de menos de 1 cm, les fueyes son ovales o oval-oblongues, de forma billateral de cutiu asimétrica, de 6-14 x 2,5-5 cm, como de papel, pocu nítidas, namái vellosas na vena media y venes llaterales, el viesu velloso o escasamente subglabro, raramente glabro, nervios llaterales a 18 pares, delgaos, la base obtusa, el ápiz agudu. Les inflorescencies son terminales, erectas, de cutiu 3 vegaes ramificaes, el raquis principal y les cañes más fuertes con vellosidaes. Flores zigomorfes. 
Alcuéntrase nos montes, a una altitú de 1200-2600 metros en Guizhou, Hubei, Shaanxi, Sichuan y Yunnan
"Sapindus delavayi" describióse por (Franch.) Radlk. y espublizóse en "Sitzungsberichte der Mathematisch-Physikalischen Classe (Klasse) der K. B. Akademie der Wissenschaften zu München" 20: 233", nel añu 1890.
Sapindus: nome xenéricu que deriva de les palabres del llatín "sap" que significa "xabón", y "indicus", que significa "de la India ".
delavayi: epítetu otorgáu n'honor del botánicu francés Pierre Jean Marie Delavay.
Sapindus xabonera
Sapindus xabonera ye una especie d'arbolín de la familia Sapindaceae. Alcuéntrase en América.
Árbol pequeñu a medianu, siempreverde, qu'algama los 16 m d'altor y hasta 45 cm de DAP, y escepcionalmente hasta 25 m d'altor y 80 cm de DAP. La so copa ye amplia y ramifícase a poco altor. Corteza verrugosa, daqué llisa, gris clara a gris escura. La fueyes son alternes, pinnaes y miden de 9-50 cm de llargu. Les llámines de les hojuelas nun tienen pelos y van xeneralmente pareaes, midiendo de 4-25 cm de llargu, col cantu llisu o onduláu y acabaes en punta. Los grupos de flores son panículas llaterales, de 15-45 cm de llongura con numberoses flores pequeñes blancucies.
Los frutos son bayes redondes de 15 mm de diámetru, color café polencu, que contienen una magaya pegañosa y una grana de 1 cm de diámetru, redonda y negra. Tanto la magaya como la grana son
venenoses.
Reconocer por tener el tueru llisu con llinies horizontales. Tien una pequeña estípula ente les hojuelas terminales. Les hojuelas tienen más de 3 cm d'anchu y el raquis de la fueya ye acanaláu y estrechamente
aláu.
Los frutos recuéyense directamente del árbol o del suelu cuando presenten
una coloración verde amarellentada. Ye común atopar
frutos alredor del árbol mientres tol añu. Treslládense los frutos y estiéndense al sol de dos a tres díes por periodos de trés
a cuatro hores. La grana estrayer manualmente. Cada kg contién
de 1500 a 7400 granes. La guañada en grana fresca ta alredor del 85-90%. Almacenaes a condiciones ambientales caltienen
la so viabilidá d'unu a tres meses. Sicasí, pueden caltenese vidables por 6-18 meses almacenaes en recipientes herméticos
en cámares fríes a 5 ºC y baxu conteníos de mugor del 6-8 %.
La magaya de los frutos contién gran cantidá (30%) d'una sustanza llamada saponina. Al estrumir los frutos estos faen espluma qu'antes s'usaba como xabón pa llavar la ropa, dándo-y el nome común de xabonucu. Otra manera de llograr el xabón ye cortar la magaya y ponela n'agua pa producir la espluma. Tamién tien usu en perfumería y farmacia (tinturas y emplastos). De l'almendra estrayi un aceite que puede quemar p'allumáu. El cocimientu de la corteza puede usase como sudorífico y diuréticu.
Les granes molíes sirvieron tamién como barbasco pa pescar, y como insecticides. Polo que se considera prohibíu pal consumu humanu. Por cuenta de la so durez, usáronse n'artesaníes pa faer collares y rosarios, y como chibolas o banzones pal xuegu de los neños. Les fueyes son de baxa palatabilidad pal ganáu. Ye una planta melífera. Nel pasáu foi una especie con mayor importancia por cuenta del so usu pa faer xabón, y polo tanto yera habitual atopala en cafetales, veres de ríos y patios y güertos caseros. Anguaño, la so importancia amenorgóse por cuenta de la disponibilidá de sustitutos químicos pal xabón, a un costo que'l pequeñu productor puede dexase na mayoría de los casos. Poro, la so importancia actual anicia nos sos usos como lleña y madera d'usu local y como especie ornamental, melecinal, insecticida y p'artesaníes.
La especie ye usada como solombra en cafetales n'El Salvador, en barganales vivos, y dacuando como ornamental o pa recuperación de suelos; tamién ye utilizáu por xoyeros pa xaciar la plata (métodu nel que se llimpia y lustra la xoyería fabricada con plata, cola espluma producida pol frutu de pacun, que ye la manera na que se-y conoz vulgarmente).
En delles comunidaes de la selva la candona, chiapas, utilizar como arbol forrajero nos potreros.
"Sapindus xabonera" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 367", nel añu 1753.
xabonera: epítetu llatinu que significa "xabonosa"
Sapindus trifoliatus
Sapindus trifoliatus, ye una especie de árbol perteneciente a la familia Sapindaceae. Alcuéntrase en Asia.
Ye un árbol de tamañu medianu. Les fueyes de 12-17 cm de llargu, con 2-3 pares de foliolos opuestos, de 6-11 cm de llargu, 4.5-9 cm d'anchu, elípticu-ovales, glabros o pubescentes, obtusos a emarginaos, el par terminal más grande; peciólulo c. 5 mm de llargu, pubescentes. Les flores dispuestes en panículas terminales pubescentes; bráctea 1; bractéolas 2, de 1 mm de llargu. El frutu ye una drupa 3-lobulada, obovoide de 1.2-1.5 cm de llargu, 1,5 cm d'anchu, aferruñada de la pubertá. Granes de color negru, globoses, de 6 mm de diámetru.
Alcuéntrase en Myanmar, Sri Lanka, y los montes secos caducifolios del Deccan y Carnatic.
L'árbol valórase más polos sos frutos que contienen saponina, y de normal cultívase nos pueblos. Nel oeste de Pakistán, l'árbol ye pocu frecuente.
"Sapindus trifoliatus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 36(1): 586", nel añu 1753.
trifoliatus: epítetu llatinu que significa "con tres hoja"
Sapium glandulosum
Sapium glandulosum, conocida popularmente como "kurupika’y", "pau-de-leite", "pau-leiteiro", "llecheru", "llecheru de fueya graúda", "mataojo" o "toropi", ye una planta de la familia de les Euphorbiaceae.
Ye reinal de Brasil y Paraguái.
Ye un árbol lactescente, caducifoliu que puede algamar hasta 20 m d'altor, con tueru rectu y cilíndricu con hasta 5 dm de diámetru. Fueyes llargues, espinoses, llanceolaes, simples, alternaes, marxes finamente serraos, con un estrechamientu enriba de 15 cm; florece nel Hemisferiu Austral d'ochobre a xineru, y fructifica de xineru a marzu.
Como ye una especie heliófila, o de lluz difuso alcuéntrase en montes non bien trupos. En Brasil rexístrase la so presencia nel sur y nel sudeste.
La madera ye indicada pa faer caxes, y como lleña pa carbón. Del so látex característicu (d'ellí'l so nome) usar pa producir hule.
Ye por demás ornamental; en paisaxismu y en reforestación.
El nome "mataojo" foi dáu porque'l so látex ye altamente irritante ocular.
La nación guaraní usen la so madera pa esculpir animales.
"Sapium glandulosum" describióse por (L.) Morong y espublizóse en "Annals of the New York Academy of Sciences" 7: 227. 1893.
Sapium: nome xenéricu que según Umberto Quattrocchi derívase probablemente del llatín "sappinus, sapinus o sappium" = "una especie d'abetu o pinu," posiblemente, de la mesma, deriva del celta "sap" = "grasa", refiriéndose al exudáu d'un tueru estropiáu.
glandulosum: epítetu llatinu que significa "glandular"
Saposhnikovia divaricata
Saposhnikovia ye un xéneru monotípicu de planta herbal perteneciente a la familia Apiaceae. La so única especie ye: "Saposhnikovia divaricata".
Ye una planta qu'algama un tamañu de 30-80 cm d'altor. Rizoma de 2 cm de grosez. Basal con peciolus esplanaos, y vaines ovaes, llámines de les fueyes oblongo-ovaes a amplia-ovaes, de 14-35 × 6-8 (-18) cm, 2-pinnaes, de 3-4 pares de pinnas, peciolulaos; últimos segmentos linear- llanceolaes o obovaes cuneiformes-, 3-lobulaes nel ápiz, 2-5 x 0,5-2,5 cm. Fueyes amenorgaes escontra riba. Umbelas de 6 cm de diámetru, con pedúnculos de 2-5 cm; rayos 5-7, 3-5 cm; bractéolas 4-6, ca. 3 mm, acuminaes. Pétalos de 1,5 mm. Frutu 4-5 × 2-3 mm, tuberculada cuando son nuevos, convirtiéndose nidiu cuando ta maduru. Fl. Agostio-setiembre, fr. Setiembre-ochobre. Tien un númberu de cromosomes de n = 8 *.
Alcuéntrase en fasteres, praos, fasteres cascayoses, a una altitú de 400-800 metros en Gansu, Hebei, Heilongjiang, Jilin, Liaoning, Mongolia Interior, Ningxia, Shaanxi, Shandong, Shanxi, Corea, Mongolia, Rusia (Siberia).
El raigañu utilízase como remediu importante na medicina tradicional china onde ye conocida como "fang feng".
"Saposhnikovia divaricata" describióse por (Turcz.) Schischk. y espublizóse en "Flora URSS" 17: 54. 1951.
Sarcocapnos enneaphylla
Sarcocapnos enneaphylla ye una especie pertenecinte a la familia Papaveraceae. 
Planta viviega más o menos rastrera, de base maderiza y tarmos flexibles y cespitosos. Fueyes largamente peciolaes, compuestes, con segmentos oval arrondaos, casi acorazonaos y acabaos en punta. Flores blanques o amarellentaes, purpúreas nel estremu. Sépalos escariosos. Pétalos esternos muncho más llargos, bilobulaos. El pétalu cimeru provistu d'un espolón curtiu infláu nel ápiz. Ovarios con dos óvulos. Frutu allargáu, estruyíu, con tres nervios y dehiscente. Floria dende l'iviernu hasta'l branu.
Na Península Ibérica. Enraigona en roques y hendiduras de escarpes, xeneralmente en mujro de tipu caliar.
Aisllar d'esta planta la aristoyagonina.
"Sarcocapnos enneaphylla" describióse por (L.) DC. y espublizóse en "Syst. Nat. 2: 129 1821. 
Númberu de cromosomes de "Sarcocapnos enneaphylla" (Fam. Papaveraceae) y táxones infraespecíficos: 2n=c.32
Sarcolobus globosus
Sarcolobus globosus, ye una especie de parrotal perteneciente a la familia de les apocinacees.
Ye un parrotal nativu de les rexones tropicales d'Asia, incluyendo la India, China, Tailandia, Malasia, Myanmar, Filipines ya Indonesia.
Na India, la planta ye reinal nos montes de manglares de Bengala Occidental, Orissa, Andhra Pradesh, Sundarbans y les islles Andaman y Nicobar. Les práctiques tradicionales d'estes rexones utilicen les fueyes y rizomas como medicina; y les granes son venenoses y utilízase como cebu pa matar a los perros y los animales selvaxes.
La planta ye un parrotal con cañes glabres robustes, trupes, y carnoses; con raigaños gruesos. Les fueyes son simples, opuestes, de 3-6x2-4,5 cm, ovaes o oblongues, grueses y carnoses, agudes o obtuses nel ápiz y arrondaes na base. Inflorescencia cimosa. Flores pequeñes, estrellaes, en visos axilares corimboses, de 2-3 mm d'anchu; corola violácea, lóbulos pubescentes. Folículos de color marrón, 4-5 cm d'anchu, sub-globosos; les granes son munches y esplanaes, con cotiledones de cutiu grandes.
Nos manglares de la India alcuéntrase de cutiu n'asociación y engatando con "Phoenix paludosa".
"S. globosus" ye una fonte rica en flavonoides, rotenoides y glucósidos fenólicos. Los rotenoides como tephrosin, 12aalpha-hydroxydeguelin, 11-hydroxytephrosin, 12a-hydroxyrotenone, 12aalpha-hydroxyrotenone, 6aalpha, 12aalpha-12a-hydroxyelliptone, 6a, 12a-dehydrodeguelin y 13-homo-13-oxa-6a, 12a-dehydrodeguelin, villosinol y 6-oxo-6a, identifíquense 12a-dehydrodeguelin. Les isoflavonas como barbigerona, genistina y una cromona 6,7-dimetoxi-2 ,3-dihydrochromone fueron identificaos. La isoflavona sarcolobona y la sarcolobin rotenoid aisllar a partir del tarmu y son únicos pa les especies. Cuatro glucósidos fenólicos incluyendo'l acedu vanílico 4-O-beta-D- glucósido infórmase, acedu glucosyringico, tachiosida y isotachiosida.
"S. globosus" ta catalogada polos EE.XX. Food and Drug Administration (FDA) como planta venenosa. Les granes son conocíes por ser altamente tóxicos pa los mamíferos. Los nativos d'Asia utilizar llargamente pa matar a los perros y los animales selvaxes. Demostróse matu con eficacia a los gatos. L'estractu de la planta provoca la inhibición del sistema neuro-muscular. Los síntomes de la intoxicación n'animales inclúin la orina de sangre y nefrosis.
La planta foi utilizada como un floritu pal tratamientu de reumatismu, el dengue y la fiebre. La planta ye conocida por contener barbigerona que ta validáu por tener una significativa propiedá antiosidante, bien eficaz contra'l parásitu qu'infecta la malaria "Plasmodium falciparum", y cola llucha contra'l cáncer potencial, yá que provoca la apoptosis de célules de murinos con cáncer de pulmón.
"Sarcolobus globosus" describióse por Nathaniel Wallich y espublizóse en "Asiatic Researches" 12: 568, t. 4. 1816. 
Sarcostemma clausum
Sarcostemma clausum ye una enredadera que crez en forma montesa en zones templaes dende'l sur de la Florida, les Antilles y norte de Suramérica. 
Ye una planta trepadora herbal con látex blancu, fueyes opuestes, sésiles o peciolaes. La inflorescencia ye una umbela d'hasta trenta flores blanques, hermafrodites, corola con cinco lóbulos, frutos foliculares y con numberoses granes. 
"Sarcostemma clausum" describióse por Josef August Schultes y espublizóse en "Systema Vegetabilium" 6: 114–115. 1820.
Sarcostemma: nome xenéricu que provién del griegu "sarx" que significa "carnosu" y "stemma" que significa "corona", fai alusión a la corona floral carnosa.
clausum: epítetu llatinu y significa "zarráu o zarráu".
Sarracenia purpurea
Sarracenia purpurea ye una planta carnívora de la familia Sarraceniaceae.
El so hábitat inclúi la mariña del este de Estaos Xuníos casi por completu, Grandes Llagos, y l'este y el sur de Canadá, siendo polo tanto la especie de "Sarracenia" más común y distribuyida más llargamente, según l'únicu miembru del xéneru qu'habita climes templáu fríu.
La especie ye l'emblema floral de la Provincia canadiense de Terranova y Llabrador.
Como otres especies de "Sarracenia" , "S. purpurea" llogra la mayor parte del so alimentu pola captura de preses. Sicasí, la captura de les preses amuésase ineficaz, con menos del 1% de la preses que la visiten prindaes dientro de la jarra. Sicasí, delles observaciones anecdótiques de los que les cultiven refieren que les jarras enllénense rápido de preses mientres los meses templaos del branu. La presa cai na jarra y afuégase na agua d'agua que s'atropa na base de cada fueya. Los exemplares son por casu mosques, formigues, arañes, ya inclusive camparines. Los bárabos de los mosquitos "Wyeomyia smithii" y "Metriocnemus knabi" formen parte d'una comunidá invertebrada que dixer a les preses. Amás protistes, rotíferos (incluyendo "Habrotrocha rosa"), y bacteries formen parte del conxuntu d'inquilíns qu'espeñiquen les preses disponibles, poniendo los alimentos a disposición de la planta. Les fueyes nueves de la jarra producen enzimes dixestives tal como hidrolases y proteases, pero como fueyes individuales consiguen más material cuanto más vieyes nel so segundu añu, cuando la dixestión de les preses ye ayudada pola comunidá de bacteries que viven dientro de les jarras.
La especie estremar en dos subespecies, "S. purpurea" subsp. "purpurea" and "S. purpurea" subsp. "venosa". La primera atopar nel norte de Nueva Jersey y rique un periodu d'inactividá mientres l'iviernu, ente que'l postreru atopar nel sur de Nueva Jersey y tolera temperatures más templaes
En 1999, "Sarracenia purpurea" subsp. "venosa" var. "burkii" describióse como una especie independiente: "Sarracenia rosea". Esta reclasificación aldericóse ente entusiastes de la planta carnívora de magar, pero la evidencia morfolóxica adicional sofitó la separación. Reconócense xeneralmente les especies siguientes y los taxones infraspecificos:
"Sarracenia purpurea" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 510. 1753. 
Sarracenia: nome xenéricu que foi nomáu pol médicu francés Michel Sarrasin (Sarracenus) (1659-1734), un naturalista y coleicionista de plantes en Quebec, anque una segunda fonte diz que deriva d'otru médicu francés llamáu Jean Antoine Sarrasin (1547-1598), quien tradució una obra de Dioscórides.
Saruma henryi
Saruma ye un xéneru botánicu monotípicu de plantes fanerógames perteneciente a la familia Aristolochiaceae. La so única especie: "Saruma henryi" Oliv. ye orixinaria d'Asia.
Tien rizomes robustos, de5 mm de diámetru. Tarmos de 0,5-1 m d'altor pubescentes, gris-marrón. Pecíolu de 3-12 cm, pubescentes; fueyes cordaes de 6-15 × 5-13 cm, dambes superficies pubescentes, base cordada, ápiz cortamente acumináu. Pedicelo 2-3.5 cm, pubescentes. Mota con lóbulos de. 10 × 7 mm. Pétalos de color mariellu o mariellu verdoso, cordaos-reniformes, garres, de 10 × 8 mm. La fruta, 6-8 × 4-6 mm. Granes deltoides-obconicas de 3 mm, transversalmente rugosa. Fl. Abril-xunetu.
Alcuéntrase nos trupos montes, valles, veres de regueros, a una altitú de 600-1000 metros en Gansu, Guizhou, Hubei, Jiangxi, Shaanxi y Sichuan.
Esta especie utilizar con fines melecinales.
"Saruma henryi" describióse por Daniel Oliver (botánicu) y espublizóse en "Hooker's Icones Plantarum" 19(4): , pl. 1895. 1889. 
Sasa veitchii
Sasa veitchii ye una especie de bambú, orixinaria del Xapón. 
Trátase d'un bambú orixinario del Xapón, onde ta bien estendíu, y ye almiráu pol color de les sos fueyes seques que predomina ente la seronda y la primavera siguiente. Ye una planta de tamañu medianu bien elegante y apreciada poles sos cualidaes decoratives.
Atopar de forma natural n'ambientes montascosos del norte de Xapón, anque tamién ye cultiváu en xardinos. Suel midir ente unu y dos metros d'altor, y les sos fueyes tienen unos 20 centímetros de llargor y de 4 a 5 d'anchu.
"S.veitchii" ye tenida por una planta con múltiples cualidaes melecinales y antisépticas. Bien apreciada, les sos fueyes seques dexen ellaborar un té de característiques melecinales, que se viende en tiendes de productos naturales. Emplegar nel tratamientu de la presión arterial alta y la diabetes. 
"Sasa veitchii" describióse por (Carrière) Rehder y espublizóse en "Journal of the Arnold Arboretum" 1(1): 58. 1919. 
Sasa: nome xenéricu que provién del nome xaponés pa un pequeñu bambú.
veitchii: epítetu otorgáu n'honor de John Gould Veitch.
Sassafras albidum
Sassafras albidum ye una especie de árbol perteneciente a la familia de les lauracees. Ye orixinaria del este de Norteamérica, dende'l sur de Maine y sur de Ontario hasta Iowa, y al sur a Florida y este de Texas. Alcuéntrase nos bosqjues caducifoliu a una altitú de 1,500 metros. Enantes tamién se produció nel sur de Wisconsin, pero escastóse ellí como un árbol nativu.
Ye un árbol caducifoliu de tamañu medianu qu'algama un tamañu d'hasta 15-20 m d'altor, con un tueru d'hasta 60 cm de diámetru, y una corona con munches cañes delgaes. La corteza nel tueru de los árboles maduros ye gruesa, de color coloráu escuru-marrón, y derrota fondamente. La ramificación ye simpodial. Los biltos son de color verde mariellu brilloso de primeres con corteza mucilaginosa, volviéndose de color marrón acoloratáu, y en dos o tres años empiecen a amosar fisuras superficiales. Les fueyes son alternes, de color verde a mariellu verde, ovaes o obovaes, de 10-16 cm de llargu y 5-10 cm d'anchu con un curtiu pecíolu delgáu, llixeramente acanaláu. Vienen en trés formes distintos, toes los cualos pueden tar na mesma caña, de tres fueyes, lobulaes, enteres elíptiques, y les fueyes de dos lóbulos, escasamente, nun puede haber más de tres lóbulos. Na seronda, volver a tonos de tinte mariellu, de colloráu. Les flores prodúcense sueltes, colgantes, con pocos recímanos de flores d'hasta 5 cm de llargu, en primavera poco primero de que apaezan les fueyes, son de color mariellu a mariellu verdoso, con cinco o seis tépalos . Polo xeneral ye dioica, con flores masculines y femenines n'árboles separaos, les flores masculines tienen nueve estames, les flores femenines con estaminodios (seis estames albortaos) y un estilu de 2-3 mm nun ovariu cimeru. La polinización ye por insectos. La fruta ye un azul escuro-negru en forma de drupes de 1 cm de llongura que contienen una sola grana , maurez a finales de branu, coles granes tremaes por aves, con cotiledones gruesos y carnosos. Toles partes de la planta son arumoses y picantes. Los raigaños son grueses y carnoses, y con frecuencia producen rebrotes que pueden convertise en nuevos árboles.
Prefier suelu ricu y bien drenáu, arenosu o limoso con un pH de 6-7, pero va crecer en tou suelu húmedu. Les plántulas toleren la solombra, pero los árboles nuevos y vieyos esixen la plena lluz del sol pa una bon crecedera nos montes, y polo xeneral refacer nos espacios creaos por airaes. La crecedera ye rápido, sobremanera colos biltos de raigañu, que pueden llegar a 1,2 m nel primer añu y de 4,5 m en 4 años. Los biltos de raigañu de cutiu conviértense en carbes trupes, y un solu árbol, si déxase-y estendese ensin llendes, llueu va tar arrodiáu d'una considerable colonia clonal, yá que los sos raigaños estoloníferas estender en toles direcciones y producen un ensame de biltos.
"Sassafras albidum" de cutiu cultívase como árbol ornamental poles sos fueyes inusuales y golor arumoso. Fora de la so área nativa, n'ocasiones cultivar en Europa y otros llugares.
La madera ye marrón opacu naranxa, dura y durable en contactu col suelu, y que s'utilizó nel pasáu pa los postes y los raíles, pequeñes embarcaciones y xugos, anque la escasez y pequeñu tamañu llinda l'usu actual. Dalgunos inda s'utiliza pa la fabricación de muebles.
Usáu como un arume n'arumes y xabones, alimentos (té de sasafrás y saborizante de carambelu) y para aromaterapia. El golor del aceite de sasafrás dizse que fai un escelente empuste pa mosquitos y otros insectos, lo que la fai una planta de xardín. Los ácidos pueden ser estrayíos de la corteza pa fabricación d'arumes.
El aceite esencial utilízase como analxésicu y como antisépticu en odontoloxía. 
Aceite de sasafrás ye la fonte preferida de safrol, que ye'l componente principal (75-80%) de los aceites esenciales.
La corteza del raigañu utilizar pa faer el té, anque la mayor parte de calter comercial "té de sasafrás" agora realízase con sabores artificiales, como resultáu de la prohibición de la FDA. Un colorante mariellu llograr de la madera. Los biltos usar pa faer cerveza, una bébora tradicional refrescu carbonatada col lleldu, que debe'l so característicu golor y sabor al estractu de sasafrás. Cerveces de raigañu más comerciales sustituyeron l'estractu d'azafrán con salicilato de metilu, el éster alcuéntrase na corteza de gualteria y abeduriu negru ( "Betula lenta" ). 
"Sassafras albidum" describióse por (Nutt.) Nees y espublizóse en "Systema Laurinarum" 490. 1836.
Sassafras: nome xenéricu otorgáu por Nicolas Monardes nel sieglu XVI, que se diz que nes una corrupción de la palabra española saxifraga.
Satureja hortensis
La ajedrea de xardín (Satureja hortensis ) ye la más conocida de les especies de "Satureja". Ye una planta añal, similar n'usu y en sabor a la perenne "Satureja montana".
Esta yerba tien flores liles tubulares, qu'abren de xunetu a setiembre.
Algama los 30 a 60 cm d'altor, y tien fueyes bien fines d'un color verde morenura. Tola planta ta cubierta d'unos pelillos curtios.
Los xardineros que deseyen cultivar esta planta tendrán de semala ente finales d'iviernu y primavera, a 1,5 mm de fondura en bona sementera de compost. La guañada usualmente precisa de 14 a 21 díes a 18-20 °C. Al algamar el tamañu fayadizu débense transplantar a un macetero d'aprosimao 7 centímetros d'altor. Más tarde, al algamar los 40 centímetros d'altor, tienen de llantase nun suelu bien drenáu, a plenu sol y una distancia de 38 cm. 
Colléchense les fueyes que se vaigan a utilizar n'agostu, que ye'l meyor mes. El restu de les planta tien abondes granes por que en la próxima primavera creza una miriada de nueves plantes.
Esta planta ye preferida a la "Satureja montana" , na gastronomía, por cuenta del so delicáu arume y dulzor. Ye bien importante na cocina búlgara, dando un fuerte y picante sabor a los platos más simples y más estravagante. En llugar de sal y pimienta, una tabla búlgara va tener trés condimentos: sal, pimentón y ajedrea de xardín. Cuando estes entemecen se llámalu 039;'sharena sol" (sal colorida).
La ajedrea de xardín ye llamada "cimbru" nel idioma rumanu y úsase na cocina rumana, especialmente nos platos de fabes o llenteya, pero tamién en carnes o Sarmale (rollos disecaos de repollu).
L'usu melecinal de la ajedrea ye vieyu, como lo demuestra la so presencia na Capitulare de villis vel curtis imperii, una orde emitida por Carlomagno que reclama a los sos campos por que cultiven una serie de yerbes y condimentos incluyendo "satureiam" identificada anguaño como "Satureja hortensis".
Ye antisépticu, astrinxente, calorífero, con sabor a pimienta; con eleváu conteníu de carvacrol.
Emplegar pa suplir la falta de zusmiu gástrico, contra los parásitos intestinales, la gota, el reumatismu, les dolencies bronquiales, la impotencia y la frigidez.
Ye, tamién, un bon desinfestante bucal, al faese gárgares con tisana de ajedrea. 
Externamente usar en baños, contra afecciones cutaneu.
"Satureja hortensis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 568. 1753.
Satureja: nome xenéricu que remanez del nome en llatín de la sabrosa yerba que yera bien conocíu polos antiguos, y que foi encamentáu por Virxiliu como un árbol mielífero escelente pa llantar alredor de los truébanos. 
hortensis: epítetu llatinu que significa "de los xardinos"
Satureja montana
La ajedrea (Satureja montana) ye una especie botánica perenne fanerógama na familia de les Lamiacees, nativa de rexones templaes y templaes del sur d'Europa.
Ye una planta perenne siempreverde, semimaderiza, subarbustiva, qu'algama 5 dm d'altor. Con fueyes opuestes, oval-llanceolaes, de 1-2 cm. de llargu y 5 mm. d'anchu. Flores blanques.
Fácil de cultivar, fai un curiosu bordura en cualquier xardín de yerbes culinaries. Rique suelu bien drenáu y un mínimu de seis hores de sol per día.
D'antiguo semábase indistintamente cola más usada y conocida "Satureja hortensis"Dambes tienen fuerte sabor picante.
En cocina tien reputación d'acompañar perbién llegumes y carnes, según platos llixeros de pollu o pavu. Tien un sabor fuerte en crudu, pero pierde enforma sabor na cocción. Tien usu melecinal como estimulante y afrodisiaco.
"Usar con frecuencia como yerba especia culinaria, pero tien beneficios melecinales, especialmente pal aparatu dixestivu. Esta especie tien una acción más fuerte que "Satureja hortensis". Tola planta, y especialmente los biltos florales, son medianamente antisépticos, arumosos, carminativos, dixestivos, expectorantes y estomacales. Bebíu ye remediu contra cólicos y flatulencias, tamién par tratar gastroenteritis, cistitis, estomagada, foria, conxestión bronquial, desordes menstruales. Nun ye conveniente'l so usu en muyeres embarazaes. 
La planta colléchase pel branu, cuando ta en flor y úsase fresca o seca. L'aceite esencial usar en lociones pal cueru cabelludo en casos de calvez incipiente. N'untaza úsase externamente contra l'artritis." (Tomáu de Plantes pa un Futuru, pfaf.org.)
"Satureja montana" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 567. 1753.
montana: epítetu llatinu que significa "de los montes"
Saussurea costus
Saussurea costus ye una especie de planta de flores perteneciente a la familia Asteraceae. Ye una de les 50 yerbes fundamentales usaes na medicina tradicional china onde tien el nome chinu de "yún mù xiāng" (云木香).
Ye una planta perenne con tarmu vertical qu'algama un tamañu de 1 a 2 m d'altor. 
Les fueyes son grandes na base del tarmu (delles decenes de centímetros), ya irregularmente dentaes. Les flores de color púrpura formar una cabeza. Los frutos son aquenios de 8 mm de llargor coronaos por un miriguanu. Los raigaños son de color marrón escuru o gris y miden hasta 40 cm de llargu. 
L'usu melecinal de la "sausurea", como lo demuestra la so presencia na Capitulare de villis vel curtis imperii, una orde emitida por Carlomagno que reclama a los sos campos por que cultiven una serie de yerbes y condimentos incluyendo les "costum" identificada anguaño como "Saussurea costus".
En Asia, el raigañu que s'utiliza poles sos propiedaes melecinales, incluyendo la medicina tradicional china y la medicina ayurvédica. Rexistrada sol nome de Muxiang na farmacopea china, ye una de les 50 plantes básiques de la medicina china y suponse que para utilízase fortalecer el Qì. Les sos propiedaes son bien variaes, anque non siempres demostraes. 
Nel tracto dixestivu, usar contra la foria, estomagaes, dolor d'estómagu, úlceres, dispepsies, o pa tratar el roxura. 
Tamién s'utiliza pa tratar el reumatismu, dolor de mueles, fiebres, trestornos d'orixe inflamatorio. 
Finalmente utilícense nel tratamientu del asma, trestornos respiratorios, y la ictericia, en casu d'hipotensión , pero tamién como un sedante, afrodisiacu, insecticida, fungicida, virucida, desinfestante y faer sulfatamientos.
Usar nos cosméticos, en arumes y xampús.
Namái la composición química del raigañu foi bien estudiada. 
Na so mayoría son derivaos sesquiterpenos que fueron identificaos (costunolida, etc ...). Contién un aceite esencial (1,5%), tamién ricu en sesquiterpenos.
Ye orixinaria d'Asia (Himalaya, Caxmir, India, Pakistán), atopar ente los 2000 y 5000 metros d'altitú y ye cultiváu poles sos propiedaes melecinales.
"Saussurea costus" describióse por (Falc.) Lipsch. y espublizóse en "Botaničeskij Žhurnal (Moscow & Leningrad)" 49(1): 131. 1964.
Saussurea: nome xenéricu que foi nomáu por De Candolle n'honor de Nicolas-Théodore de Saussure (1767-1845).
costus: epítetu llatinu ;Sinonimia: 
Saussurea gossypiphora
Saussurea gossypiphora ye una especie de la familia de les asteracees. Ye orixinaria d'Asia. Tien fama de tener propiedaes melecinales según la medicina tradicional china. 
Ye una planta herbal qu'algama un tamañu de 9-30 [-48] cm d'altor, perennifolia, monocárpica. Caudex ensin ramificar. Tarmu solitariu de 1 cm de diámetru., Erecto, simple. Roseta na parte inferior del tarmu coles fueyes peciolaes, llimbu linear-oblongues a obovaes estreches, 5-22 × 0.6-2.8 cm, dambes superficies verdes y esparcidamente pilosas o glabres, marxe escasamente denticuláu, el ápiz agudu. Les fueyes del tarmu medio y cimeru sésiles, angostamente ováu-elíptiques a lliniales, adulces más pequeñes escontra riba nel tarmu, dambes superficies densamente llanudes de color blancu amarellentáu o mariellu pálido, ápiz agudu o acumináu. Capítulos numberosos, densamente arrexuntaes nel ápiz del tarmu planu nuna inflorescencia [4 -] 7-10 cm de diámetru, escondíos nel floriamientu con un indumento llanudu, sésiles. Arreyos cilíndricos a campanulaos de 5-10 mm de diámetru. Bráctees en 3-6 files, ápiz agudu; les brácteas esternes ovaes de 4 x 3 mm, brácteas internes estrechamente ovaes-elíptiques a lineares, de 7,5 x 1,5 mm. Receptáculu de goches aprox. de 2 mm. Corola de color púrpura brillante a colloráu púrpura, 7-12.5 mm, tubu de 2-5,5 mm, les estremidaes 5-7, lóbulos de 1,5-2 mm. Aqueniu cilíndricu, 2-4,5 mm, ápiz esparcidamente papiloso o glabro. Miriguanu de color pardu claru; esterior de les goches de 4-5 mm, 8-10 mm interior de les goches. Fl. y fr. Agostio-ochobre. Tien un númberu de cromosomes de 2 n = 36.
Alcuéntrase nes cascayoses fasteres alpines, nos resquiebros nes roques; a una altitú de 4200-5000 metros, nel sur de Xizang (Yadong), Yunnan n'China y en Bután, India, Caxmir y Nepal.
== Usos Tou la planta de "Saussurea gossipiphora" usar con fines melecinales.
"Saussurea gossypiphora" describióse por David Don y espublizóse en "A Numerical List of Dried Specimens" n. 2910 B.: 1831.
gossypiphora: epítetu llatinu que significa "algodonoses"
Saussurea obvallata
Saussurea obvallata ye una especie de la familia de les asteracees. Ye orixinaria de Himalaya y Uttar Pradesh, n' India, Norte de Myanmar y sudoeste de China. N'Himalaya, atopar a una altitú de 4500 metros. Considérase la flor del estáu de Uttaranchal y Uttar Pradesh. 
"Saussurea obvallata" ye una planta perenne que crez hasta los 0,3 m d'altor. Les flores son hermafrodites (tienen dambos órganos, masculinos y femeninos) y son polinizaes por insectos. 
Nos dibuxos hindús de Brahma, vese sentáu sobre una flor de color rosa que s'asemeya a la flor de lotu ( en sánscritu : Kamal), que ye la flor nacional de India. Polo tanto la xente diz que la flor rosa de "Nelumbo nucifera" ye la flor de Brahma kamal. Sicasí, hai persones qu'afirmen que la flor ye "Epiphyllum oxypetalum", que floria de nueche. Dellos indios del Norte afirmen que la flor ye de "Saussurea obvallata".
La planta ye considerada una yerba na medicina tibetana. El so nome ye ཤཟའ བདྭད མཤ དཤྭ (Sah-du-Goh ghoo). Tien un sabor amargoso. Tola planta utilízase. Ta en peligru porque la xente talo cortando pal so propiu usu. Tamién s'utiliza pa curar los trestornos urogenitales.
"Saussurea obvallata" describióse por (DC.) Edgew. y espublizóse en "Linnaea" 19: 331. 1846.
obvallata: epítetu llatinu ;Sinonimia: 
Saxifraga granulata
Testu grande
La Saxifraga blanca (Saxifraga granulata) ye una especie de la familia de les saxifragacees.
Planta erecta, perenne, con tarmos ramosos penriba de 10-50 cm. Fueyes de llargu peciolu nuna roseta laxa, arriñonada, de lóbulos arrondaos con bulbillos en axiles foliares. Flores de 1,5 cm de diámetru, nuna inflorescencia laxa, apaecen en panícules fluexes al estremu d'unos tarmos ramificaos; mota velloso con sépalos llanceoláu-lineares, más llargos que'l tubu; pétalos blancos y enteros obovaos, el doble de llongures que los sépalos, glandulares y oblongos a ováu-triangulares. Frutu en cápsula rematada polos estilos. Floria en primavera.
Habita en pradera húmedes de monte.
En gran parte d'Europa. En España apaez nel Sistema Central y otres cadenes montascoses.
El rizoma ye astrinxente y diuréticu; amenorga los cálculos de fégadu y bixiga.
"Gentiana granulata" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 398. 1753.
Númberu de cromosomes de "Saxifraga granulata" (Fam. Saxifragaceae) y táxones infraespecíficos: n=26, 28. 2n=52. n=11,22,24,26
Saxifraga: nome xenéricu que vien del llatín "saxum", ("piedra") y "frangere", ("romper, quebrar"). Estes plantes llámense asina pola so capacidá, según los antiguos, de romper les piedres colos sos fuertes raigaños. Asina lo afirmaba Plinio, por casu.
granulata: epítetu llatinu que significa "glanular".
"Saxifraga penduliflora" Bastard 
Saxifraga longifolia
Saxifraga longifolia, tamién conocida como corona de rei o Altamira, ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Saxifragaceae reinal del Pirinéu caliar, a onde llegó mientres les primeres glaciaciones fai un millón d'años. Distribúise per Europa y África.
Ye una planta perenne, compuesta por una gran roseta solitaria de fueyes grisaceas lliniales y espatulaes que mide ente 20 y 55 cm, escareciendo casi por completu de tarmu. Suel vivir enllastrada na fisuras y roquedos caliar y floria una vegada na vida con una vara d'inflorescencies piramidales de más de 500 flores blanques motudes en colloráu d'unos 9 a 11 mm. Floria ente los meses de mayu y agostu, floriamientu tres la que la planta muerre. Estender n'altitúes d'ente 500 y 2.500 msnm.
La so principal propiedá melecinal ye la de ser un eficaz albortivu. Por ello considérase una planta bien peligrosa, pudiendo provocar inclusive la muerte si les cantidaes inxeríes son alzaes o si'l nuesu organismu alcuéntrase particularmente débil. La corona de rei ye un remediu popular polos pastores nos partos difíciles del ganáu, poles sos propiedaes albortives.
"Saxifraga longifolia" describióse por Philippe-Isidore Picot de Lapeyrouse y espublizóse en "Figures de la Flore des Pyrénées" 26. t. 11. 1801.
Númberu de cromosomes de "Saxifraga longifolia" (Fam. Saxifragaceae) y táxones infraespecíficos: n=14
Saxifraga stolonifera
Saxifraga stolonifera ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Saxifragaceae, ye nativa d'Asia pero estendióse a otros continentes.
Ye una planta perenne bien conocida como planta ornamental poles sos curioses flores blanques con pétalos pintaos y ovariu de color mariellu brillante. "S. stolonifera" tamién s'usa como planta de llar. Reproducir por aciu estolones.
La planta ye usada como alimentu na cocina xaponesa y como floritu, pos contién quercetina que "in vitro" demostró propiedaes anticancerígenas.
"Saxifraga stolonifera" describióse por William Curtis y espublizóse en "Philosophical Transactions of the Royal Society of London 64(1): 308, non. 2541. 1774.
stolonifera: epítetu llatinu que significa "con estolones".
Sceletium tortuosum
Mesembryanthemum tortuosum, Sceletium tortuosum o kanna ye la única especie del xéneru monotípicu Sceletium perteneciente a la familia de les aizoacees. 
Ye utilizada polos hotentotes de Africa del Sur como un poderosu embriagante y potenciador del humor. La kanna ye una planta ensundiosa d'unos 30 cm. nativa d'África del Sur, de pequeñes flores que varien del blancu al mariellu y dacuando rosa. 
Dende fai más de dos sieglos el esploradores holandeses rexistraron que los hotentotes de Suráfrica mazcaben un preparáu fechu del raigañu y fueyes lleldaes d'esti parrotal, como un poderosu inductor de visiones, embriagante y potenciador del humor. El Dr. Nigel Gericke, unu de los principales investigadores de "Sceletium tortuosum" en Suráfrica, sostien que «"Sceletium tortuosum" ye una de les sustances alteriadores de la conciencia más antigües, y que bien probablemente tuvo una fonda influencia na evolución de la conciencia humana».
La kanna ye una planta que nun presenta mayores problemes a la hora del cultivu. Polo xeneral débense tener los mesmos curiaos que la mayoría de los cactus. Puede arrobinase dende granes o fraes de plantes adultes. Magar ye resistente al fríu tien de curiase de nun esponela demasiáu a fuertes xelaes. El suelu tien de tar secu ente riego y riego, teniendo especial curiáu en non sobre regar: el riego ten de ser daqué irregular, amontando la frecuencia cuando les plantes sían adultes.
Les plantes de kanna precisen un ambiente con bonu llume. El sustrato tien de dexar un bon drenaxe y dacuando puede ser abonáu con cuchu, anque la planta nun riquir de grandes cantidaes de nutrientes. Pa preparar el suelu puede utilizase cualesquier de los compost que vienen pa cactus.
Del "S. tortuosum" informóse que tienen importantes propiedaes pa la elevación del estáu d'ánimu y como ansiolíticu (anti-ansiedá). 
Los alcaloides conteníos en "S. tortuosum" créese que tienen psicoactividad ya inclúin: mesembrina, mesembrenona , mesembranol y tortuosamina. Mesembrina ye l'alcaloide presente en mayor cantidá en "Sceletium tortuosum".
"S. tortuosum" contién aprosimao 1-1.5% d'alcaloides totales. Hai aprosimao 0,3 % de mesembrina nes fueyes y 0,86% nes fueyes, tarmos y flores de la planta.
Poco se sabe alrodiu de les interacciones de S. tortuosum , anque nun se debe combinar con otros SSRIs, IMAOs, o melecines pal corazón. Dolor de cabeza en relación col alcohol reparáronse col usu kanna. Dellos informes suxuren una sinergia con cannabis.
"Sceletium tortuosum" describióse por (L.) N.Y.Br. y espublizóse en "The Xenera of South African Flowering Plants" 245. 1926. 
Schefflera digitata
Schefflera digitata, pate o siete deos (Seven-finger), ye un árbol reinal de Nueva Zelanda perteneciente a la familia Araliaceae. El nome Maorín ye Patē or Patatē. 
Desenvolver dende les tierres baxes hasta los 1200 m na Isla del Norte, Isla del Sur, y Isla Stewart. Prefier sitios con mugor y solombra nel monte, ye común a lo llargo de los bancos de los ríos y a les veres de les carreteres de los montes trupos. Ye l'únicu representante en Nueva Zelanda del xéneru Schefflera el cuál tien alredor de 200 especies de parrotales y árboles nos trópicos y subtrópicos.
El pate ye un árbol pequeñu, y frondoso d'hasta 8 m d'altu con cañes grueses. Les fueyes pueden tener de trés a nueve folíolos. Los foliolos son delgaos y nidios al tactu colos marxes marcadamente serruchaos. Nel norte de la Isla del Norte, "S. digitata" tien una etapa xuvenil na cuál los foliolos estremar en lóbulos dentaos irregulares. La inflorescencia ye un llargu panículu, de cañes múltiples d'hasta 35 cm d'anchu, con umbelas de pequeñes flores verdoses alzándose a intervalos irregulares a lo llargo del so llargor. Cada umbrela contién hasta diez flores caúna d'elles d'aprosimao 7 mm de diámetru. Los frutos de color violeta fuerte son carnosos, redondos y tienen riegos cuando tán secos. Tienen aprosimao 3.5 mm de diámetru y tarden de dos a tres meses en maurecer.
La cazumbre del árbol tien usos melecinales, y foi usada pa tratar tiñir y les feríes de la piel. La madera yera usada polos maorinos pa producir fueu por aciu resfregón. El pate ye unu de los güéspedes de la planta parasitaria "Dactylanthus taylori". Esta ye parásitu de los raigaños que foi conocida polos maorinos como 'Pua-o-te-reinga', 'La flor del inframundo'. Si los raigaños infectaos son recoyíes y fervíes, un adornu conocíu como 'palu rosa' (wood rose) produzse. A pesar de que la planta ye bono de cultivar en Nueva Zelanda, nun ye bien popular en cultivu, por cuenta que'l so delgáu y nidia xamasca, tien que competir col curiosu brillante similar de les especies natives de Pseudopanax, y non cola especie australiana "Schefflera actinophylla" que tamién ye bono de cultivar na isla norte. "S. digitata" ye dacuando semada por xardineros del Hemisferiu Norte buscando una especie de Schefflera, relativamente resistente al fríu, pero como dellos árboles de Nueva Zelanda, el pate nun ye tolerante de condiciones de fríu enllargaes.
"Schefflera digitata" foi descritu por J.R.Forst. et G.Forst. y espublizóse en "Characteres Generum Plantarum" 23. 1775.
Schefflera nome xenéricu que foi nomáu n'honor del botánicu alemán del sieglu XIX Jacob Christian Scheffler, qu'escribió sobre'l xéneru "Asarum".
digitata: epítetu llatinu que significa "dixital, como deos".
Schefflera morototoni
Schefflera morototoni, llamáu comúnmente cacheta, yagrumo machu, amba'y guazú o anolillo, ye un árbol de la familia de les araliacees, bien abondosa en delles rexones tropicales de América del Sur y América Central.
Ye un árbol de tamañu medianu, algamando los 30 m d'altor, con un fuste cilíndricu y llixeramente trabancosu d'hasta 1 m de diámetru. La copa tien forma de sombriella, ramificándose pocu y namái cerca del visu . Los repulgos marquen la corteza de color ablancazáu, llisa y de tactu nidio. 
Les fueyes son llargues, d'hasta 40 cm, compuestes, digitaes y alternes, al cabu de llargos pecíolos con estípules bien marcaes, que s'enserten diagonalmente nel tarmu. Tienen 10 o 11 foliolos elípticos y acuminaos, de marxes tropezosos, llixeramente coriáceos, col fexe verde y el viesu brillosu, acoloratáu ya intensamente pubescente.
Floria a lo llargo del añu, produciendo ramilletes en forma de umbelas paniculaes llaterales, de 20 a 60 cm de llargor. Los floros son numberosos, allugaos al cabu de talluelos florales, pardogrisáceos y pentámeros, con un diminutu hipantio nel que s'agospia l'ovariu inferior; son pentámeras, de pétalos blancos, d'un par de milímetros de llargu, con cinco estámenes y dos estilos. El frutu ye una baya carnosa, de color abuxáu, d'unos 5 a 10 mm de llargu y un pocu más d'anchu, que contién dos granes planes y oblongues, de dispersión zoocórica.
En Venezuela y otros países dáse-y el nome de yagrumo a la "Cecropia peltata" que, anque d'aspeutu similar, constitúi una especie distinta.
Frecuente na vexetación secundaria de la selva, apaez tamién nos marxes de les enllanaes y en montes d'altitú escontra los Andes; anque soporta daqué de solombra cuando xuvenil, ye fuertemente heliófita, y los plantíos tienen de faese espaciaes y a plenu sol, creciendo meyor en grupos qu'en llinies. Prefier suelos llixeros, magrizos o arenosos, fondos y bien drenaos, semihúmedos a húmedos.
La madera, de color pardu claro llixeramente arrosada, emplégase para carpintería y ebanistería; ye pocu pesada, de testura media, superficie llisa y trabajable con facilidá. Utilizar pa obra civil, guarniciones, tables de resistencia media, como sustitutu de la madera balsa de más pesu o para fósforos y otros productos similares. La de meyor calidá emplegar en preseos musicales y laminaos decorativos. La magaya ye escelente pa la ellaboración de papel.
Les fueyes utilizar en fervinchu y emplastos como melecinales
"Schefflera morototoni" describióse por (Aubl.) Maguire, Steyerm. & Frodin y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 652. 1753. 
morototoni: epítetu 
Schinopsis balansae
El quebracho coloráu chaqueño (Schinopsis balansae) ye un árbol nativu de Suramérica, bien apreciáu pol so madera, utilizada en ebanistería, y pol so altu conteníu en taníns. Crez na zona oriental de la rexón chaqueña, tomando los departamentos paraguayos d'Altu Paraguái y Presidente Hayes, los departamentos bolivianos de Tarija y Chuquisaca y les provincies arxentines de Formosa y Chaco, anque por cuenta de la bien intensa esplotación del pasáu sieglu y a la bien amenorgada tasa de crecedera la población amenorgóse de manera alarmante.
Ye un árbol de gran tamañu; precisa temperatures elevaes y muncha lluz solar pal so desenvolvimientu. Tien raigaños pivotantes fondes, y un tueru rectu, en que los sos nódulos formar ramificaciones en forma d'escayu. La copa tien forma de conu invertíu.
La madera, de color castañu a acoloratáu, ye bien dura, pesada —la so pesu específicu algama 1.39— y fuerte; ye por demás resistente al mugor, polo que s'emplega en muebles calidable, y foi la principal madera pa iguar los rectangulares y longilíneos ""durmientes"" que soporten los rieles de los ferrocarriles en gran parte d'Arxentina. Ye bien ricu nel astrinxente tanín, usáu principalmente pa la curtiembre. Ye posible estrayer 1200 a 1250 kg/m³ de tanín d'ella, un rendimientu d'un 38% del so pesu total.
Esto provocó una balta indiscriminada de los quebrachales mientres los cuarenta primeros años del sieglu XX hasta que se sustituyó por "Acacia mearnsii" como principal fonte d'esti productu.
En 1956 foi declaráu "Arbol Forestal Nacional" de la República Arxentina
Esti árbol como tolos llamaos quebrachos recibe'l so nome de les palabres españoles "quiebra-hachu" por cuenta de la suma durez de les sos maderes.
El so tueru ye rectu y tien un diámetru mayor a un metro. La copa ye pocu desenvuelta y tien la forma d'un conu invertíu. La corteza ye gruesa, pardu-abuxada, con resquiebros fondos que formen plaques irregulares. Les ramines nueves tienen un color abuxáu y tán provistes dacuando d'escayos. Los escayos tienen un llargor de 2 cm, son rectes y agudes.
Les fueyes son simples y alternes. El fexe tien un color verde intensu y el viesu ye verde-buxu. Les nervaduras son más prominentes nel viesu de la fueya. Los marxes de la fueya son llevemente ondulaos y la base ye arredondiada. Les inflorescencies son panojas terminales y panículas axilares. Les flores son diminutes de color blancu-verdosu o acoloratáu.
Los frutos tienen una nala llateral, la parte seminífera ye romboidal. Los raigaños pivotantes y fuertes, que n'arbolinos nuevos lleguen yá a grandes fondures, enzancando la so tresplante.
La esplotación de manera industrial empezó a fines de s. XIX nel nordeste de l'arxentina Provincia de Santa Fe, onde esistíen concentraciones importantes de montes de quebracho coloráu, árbol que por cuenta de la durez de la madera emplegar pa durmientes de ferrocarril y postes y del que s'estrayi'l tanín, sustanza usada nel curtido de cueros.
Les sos característiques de fenoloxía: floria de payares a marzu y fructifica de febreru a abril. Ye la especie dominante nes isletas montiegues del Chaco húmedu.
El quebracho coloráu tien una madera persistente, casi imputrescible. El so nome ye deducíu posiblemente de la idea de “quiebra hachu”. El duramen contién estractu de tanín nun 38 % del pesu total. L'estractu de tanín sirve para curtir diversos cueros, razón pola cual esta especie esplotóse masivamente.
Pola esplotación indiscriminada y deforestación masiva de la que foi oxetu'l Quebracho Coloriáu non pueda definise claramente la área da distribución orixinal de la especie, pero sábese a les traces qu'habitaba'l Chaco húmedu y zones aledañas al ríu Paraguái. Ye un árbol característicu de Brasil, Arxentina y Paraguái.
L'árbol, con tantes propiedaes significatives, tamién ye usáu na medicina popular. Les fueyes tienen munches aplicaciones. Los Llingua-Maskoy tienen la creencia que la madera puede estornar a l'alma del enemigu que foi matáu porque «"La madera [del quebracho] al quemar crepita tan fuerte que l'alma [del enemigu asesináu] asústase y [asina] el alma en pena nun fai nengún dañu"».
Usu melecinal
El cocimientu de la madera ye astrinxente y úsase pa tratar fories y disentería, externamente pa llavar firíes y úlceras cutanees y nel llavadura vaxinal; el cocimientu del raigañu usar pa tratar fories y disentería y como depurativu.
Usu forrajero
Usu ritual
Esti árbol tamién representa de manera importante la cultura indíxena, sabiendo que pa los pueblos orixinarios qu'habiten el Paraguái los árboles y otres plantes tienen un orixe místicu. Por casu, delles etnies falen d'homes que se volvieron árboles por cuenta de un acontecimientu, polo xeneral, tráxicu.
Les Llingua-Maskoy faen fueu coles cañes d'esta especie pa protexer a una persona que matara a otra o a un yaguar, yá que de lo contrario l'alma d'éstos vendrá atacalo.
Anguaño, la madera del quebracho coloriáu ye apreciada como carbón pa prender el fueu del famosu ‘‘asáu” o barbacoa. Tamién los ayoreos usen la so lleña tradicionalmente pa rustir la carne nel fornu soterrañu.
Una especie de quebracho coloriáu ye tamién conocida col nome de coronillo, "Schinopsis quebracho-coloriáu" , pero'l so tueru suel ser más trabancosu qu'el del quebracho coloráu común, polo cual ye menos aptu pa usu en construcciones.
Les fueyes del coronillo son compuestes y por tantu bien distintos a les del quebracho coloráu. Les sos flores son pequeñes y amarellentaes. Les granes presenten un color coloráu bien curiosu cuando tán verdes. Muncha xente confundir pol so floriamientu similar.
Esti árbol conocer n'Arxentina (en delles rexones) como quebracho coloriáu. D'ende'l so nome científicu. El coronillo ye propiu del monte chaqueño.
"Schinopsis balansae" describióse por Heinrich Gustav Adolf Engler y espublizóse en "Botanische Jahrbücher für Systematik, Pflanzengeschichte und Pflanzengeographie" 6: 286. 1885.
http://www.agr.una.py/cgi-cef/cef.cgi?rm=detalle&DÍI=49
http://www.agr.una.py/cgi-cef/cef.cgi?rm=detalle&DÍI=27.
Schinus areira
El llamáu aguaribay nel centru de l'Arxentina (Schinus areira) ye un árbol de la familia de les anacardiacees, del xéneru conocíu como molles o árboles de la pimienta. Ye nativu de América del Sur, onde crez de forma montesa nel centru y norte de la República Arxentina, dende la provincia de Córdoba hasta Jujuy. Pol so valor como ornamental introducióse en zones templaes y templaes de tol mundu. Otros nomes comunes: molle, molle del Perú (Catamarca), molle de Bolivia (Jujuy), molle de Castiella (Jujuy y Bolivia), gualeguay, pimientu, pimenteru, árbol de la pimienta, terebinto, pimientu del diañu, bálsamu, curanguay, mulli. En Méxicu, onde la especie ta amontesada, los sos nomes comunes inclúin: pirul, arbol del Perú, molle, peloncuahuite, copalastle.
"S. areira" ye un árbol perenne, de porte medianu o grande, algamando los 10 a 15 m d'altor; el fuste ye gruesu, de 80 a 100 cm de diámetru, cubiertu por corteza pardogrisácea, dacuando acoloratada, escamosa, trescalada d'una resina bien fragante. La copa ye de forma globosa y con ramasca colgante, similar al de los sauces ("Salix" spp.), delgáu y glabro. Les fueyes son compuestes, alternes, de normal imparipinnaes pero dacuando paripinnaes, d'ente 15 y 25 cm de llargu, allugaes en ramillas péndulas alternes; caúna amuesa 7 a 16 pares de foliolos subcoriáceos, lliniales a llanceolaos, casi sésiles, col marxe llixeramente dentáu. Ante la abrasión despiden un fuerte arume a trementina.
Ye dioico. A mediaos de primavera produz inflorescencies bien ramificaes en forma de panículas terminales o axilares, llargues, péndulas, formaes por floros pequeños de color verde maciu, ablancazáu o amarellentáu. D'éstos fórmense drupes globoses, de tonalidá acoloratada, cola mota persistente; son comestibles teniendo un sabor al empar duce y picante al que deben el so nome, bien arumosos. Contienen una grana ovoide, de color mariellu o pardu. Consumíos poles aves, esvalixar por ornitocoria.
El aguaribay crez con gran velocidá y afaise con facilidá a suelos bien distintos, anque nun tolera'l anegamiento nin la alcalinidad estrema. Ye resistente a la seca y a les xelaes, anque los exemplares xuveniles pueden carecer los estremos de fríu. Ye fotófilu. Llántase de normal de grana.
Pola so vasta copa apreciar en xardinería, anque ye descomanadamente grande pa usu urbanu, salvu en parques o predivos abiertos. El frutu consúmese como sucedaneu de la pimienta, y na cocina llatinoamericana tien llugar específicu.
Emplégase tamién el aceite esencial llográu de los frutos, de color mariellu ambarino y golor acre; los principales ingredientes d'ésti son el carvacrol, el felandreno, el formiato de 3-metilpentanol y el terpineol.
La resina, conocida antaño como "mastix americana", usábase como purgante. De la corteza y les fueyes arumoses preparábense emplastos pa les úlceras ya hinchadures cutanees; tomáu en decocto, atribúyense-y propiedaes emenagogas.
Nel so "Crónica del Perú", escrita ente los años 1540 y 1550, el cronista de la Conquista Pedro de Cieza de Llión dedica un capítulu (CXII) sobre esti árbol y el so usu ente los antiguos peruanos, como'l llogru d'un beberaxu alcohólicu y otros productos: "D'una fruta bien menudo que cría esti árbol faen vinu o beberaxu bien bonu, y vinagre; y miel farto bona, con non más de desfaer la cantidá que quieren desta fruta con agua en dalguna vasía, y puesta al fueu, dempués de ser gastada la parte perteneciente, queda convertida en vinu o en vinagre o en miel, según ye'l cocimientu" (Cieza de Llión, 1984, p. 380).
"Schinus areira" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 389. 1753. 
Schinus johnstonii
El Schinus johnstonii, "molle blancu", ye una especie botánica de parrotal o árbolito perennifolio siempreverde, perteneciente a la familia de les anacardiacees. 
Algama un tamañu d'hasta 4 a 5 m d'altor. Tien fueyes simples, grueses, de 2 a 4 cm de llargor y 1 a 2 cm d'anchu. Desenvolver por debaxo de los a 1.500 msnm na Cordal de los Andes Orixinaria d'Arxentina y Uruguai(ente Bonos Aires, Ríu Negru hasta La Pampa). Florece en pequeños recímanos ente primavera y branu. El frutu ye una baga con forma de llenteya y color escuru.
La corteza del raigañu tiñe llana. Colos frutos maduros, bien picantes, ellabórase una bébora non alcohólico que la nación ranquel llamaba "treko"; y una alcohólica de los mesmos orixinarios "müchi pulku". La resina de la planta utilizábase d'antiguo como pegamento. Y cola so madera ellaboraben pipes.
"Schinus johnstonii" describióse por Fred Alexander Barkley y espublizóse en "Brittonia" 5(2): 171. 1944. 
Schinus longifolius
Schinus longifolius (molle) ye una especie botánica de árboles pertenecientes a la familia de les anacardiacees. Ye reinal d'Arxentina, Brasil, Paraguái, Perú y Uruguái. 
Arbolín dioicu, dacuando de porte arbustivo siempreverde de 2-5 m d'altor (escepcionalmente 8 m), y 3 m de diámetru, ramificáu casi dende la base. Tien tueru color pardu buxu, trabancosu, de 2-4 dm de diámetru, cañes terminales tresformar n'escayos (terminen nun escayu). Fueyes simples, alternes, o arrexuntaes, subcoriacees, glabres, base cuneada, ápiz agudu a obtusu, peciolu mínimu de 3-5 mm de llargu; enteres o con lóbulos o dientes, especialmente nes fueyes nueves; fai verdosu escuru, viesu verdosu claru y nervaduras pocu notables, 2-7 cm x 0,5-1,6 cm; por demás polimorfes, de llanceolaes 
a oblongues. Floria d'agostu-setiembre a mayu. Inflorescencies axilares. Flores ablancazaes marielles, 4-5 mm de diámetru, en glomérulos de 1 cm de llargor, 4-5 sépalos los y pétalos (masculines con 10 estames, 5 mayores que los restantes, les femenines con estaminodios y 3 estilos); ovariu súperu. Frutu drupa globosa, 3-7 mm de diámetru, violácea escura a negra azulada; epicarpio papiráceo, mesocarpiu carnosu y oleosu, endocarpiu óseu. Fructifica d'avientu-abril, a xunu. Grana estruyida, cuasilenticular. 
Multiplícase perbién por granes. Especie por demás resistente y rústica. Ye una planta bien ornamental, y tien usu melecinal.
Ye de crecedera rápida. Dende grana algama 15 dm d'altor en tres años.
"Schinus longifolius" foi descritu por (Lindl.) Speg. y espublizóse en "Catálogu Descriptivu de les Maderes que s'Esibieron na Esposición Internacional Agricultura" 413. 1910. 
Schinus, ye'l nome griegu del llentiscu: arbolín perenne d'esta mesma familia; 
longifolius: epítetu griegu de "longi" = llongures; y "folius" = fueyes, pola presencia de fueyes allargaes. 
Schinus molle
Schinus molle ye una especie arbórea de fueyes perennes perteneciente a la familia Anacardiaceae, orixinaria del sur de Brasil, Uruguái, y la mesopotamia arxentina; puede llegar a midir alredor de 15 metros d'altor. Recibe, ente otros, los nomes comunes de gualeguay o anacahuita, y nel Ríu de la Plata, denominar aguaribay o aguaraibá .
Una especie similar distribuyir dende Perú hasta'l noroeste de la Arxentina y Chile, pasando por Bolivia, tando amontesada en Méxicu, ye'l "Schinus areira", que foi considerada por enforma tiempu namái como una variedá d'esta especie, llamándose polo tanto: "Schinus molle" var. "areira"; güei tratar como especie plena.
Son árboles de tamañu pequeñu a medianu, qu'algamen un tamañu d'hasta 15 m metros d'altu y 30 cm de diámetru, cañes colgantes, corteza esterior café o gris, bien aspra, esfoliante en plaques llargues, tricomes erectos o curvaos, hasta 0.1 mm de llargu, ablancazaos; plantes dioicas. Fueyes alternes, siempres verdes o deciduas, imparipinnaes o paripinnaes, 9–28 cm de llargu, 11–39-folioladas; foliolos opuestos a alternos, estrechamente llanceolaos, 1.3–5.1 cm de llargu y 0.2–0.5 cm d'anchu, ápiz agudu, obtusu o arrondáu, acumen mucronáu a uncináu, base arrondada, obtusa o cuneada, oblicua, marxes enteros a serraos, especialmente escontra'l ápiz, xeneralmente glabros, cartáceos. Inflorescencia terminal y axilar, pleiotirsos o fascículos, brácteas frondosas, de 10–25 cm de llargu, glabra a escasamente pubescente, pedúnculu 0–3 cm de llargu, pedicelos 1.3–2 mm de llargu, articulaos. Frutu globosu, de 5–7 mm de diámetru, exocarpo delgáu, deciduo, rosáu a colloráu-rosáu cuando maduru, glabro, mesocarpo carnosu y resinosu, endocarpu óseu; granes estruyíes, cotiledones planos.
"S. molle" ye orixinariu del estáu de Ríu Grande del Sur nel sur de Brasil, del Uruguái, Bolivia, Perú, y de la mesopotamia arxentina. 
Ye una especie tolerante a la seca y a les altes temperatures, llonxeva, resistente y perenne, anque nun aguanta bien les xelaes. Por estes razones cultivar en tol mundu. N'Europa llantar en parques, paseos y aveníes. En España ye frecuente'l so cultivu nes provincies más templaes, especialmente nel Llevante y Andalucía. Aportó a un seriu problema en munchos llugares del mundu pol so calter invasor, naturalizándose nos nuevos hábitats.
N'África del sur, por casu, "S. molle" invadió sabanes y pacionales y espandióse a lo llargo de cunetes y canales de riego n'ambientes semidesérticos. Tamién se considera invasiva en gran parte d'Australia, dende pacionales a montes abiertos y árees costeres. Tamién en finques abandonaes y al pie de les víes del tren. N'América del Norte, tanto "S. molle" como'l so pariente cercanu "Schinus terebinthifolius" son particularmente dañibles en Florida y Hawái, y pueden atopase tamién nel sur de Arizona, sur de California, Texas, Luisiana, y Puertu Ricu.
Mientres enforma tiempu, a una especie similar que se distribúi dende Perú hasta'l noroeste de la Arxentina y Chile, tando amontesada en Méxicu, considerar namái como una variedá de "Schinus molle", llamándose polo tanto: "Schinus molle" var. "areira"; güei tratar como especie plena: "Schinus areira".
"Schinus" ye'l nome llatinu, d'orixe griegu, pa designar al llentiscu; foi aplicáu a una especie similar: el pimenteru falsu ("Schinus areira"), porque produz una resina goliosa bien similar a la del llentiscu, polo qu'esa especie tamién foi llamada "llentiscu del Perú". 
El términu "molle" recuerda a un antiguu nome xenéricu pa esta planta, utilizáu por Tournefort, y deriva del nome quechua "mulli", non del llatín "molle" ("fluexu").
Trátase d'una planta llargamente utilizada pola medicina tradicional. A la so corteza y resina atribuyéronse-y propiedaes tóniques, antiespasmódicas y repulguantes y la resina ye usada pa solliviar les caries. Los frutos frescos en fervinchu tomar contra la retención d'orina. Les fueyes fervíes y los baños cola agua de les fueyes en decocción, sirven como analxésicu, cicatrizante y anti inflamatorio d'usu esternu, y les fueyes seques espuestes al sol úsense como cataplasma pa solliviar el reumatismu y la ciática.
En medicina folclórica les fueyes y les flores utilícense como cataplasmes calientes contra'l reumatismu y otros dolores musculares. Les fueyes en fervinchu xuntu con fueyes d'ocalitu, y n'inhalaciones, son usaes pal aliviu d'afecciones bronquiales. La so resina atopa asemeyaes aplicaciones que la almáciga.
La grana emplégase como «pimienta rosada». Al estregase na piel xenera una sustanza qu'alloña a los mosquitos. De les fueyes y la corteza estrayi un aceite esencial (bálsamu) el cual ye utilizáu en dentífricos, arumes y xabones como materia primo industrial. Les fueyes empléguense tamién nel llogru de tintes naturales pa texíos na rexón andina.
"Schinus molle" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 388–389. 1753. 
molle: epítetu que recuerda a un antiguu nome xenéricu pa esta planta, utilizáu por Tournefort, y deriva del nome quechua "mulli", non del llatín "molle" ("fluexu").
"Schinus molle var. argentifolius" Marchand 
Conocer a esta especie colos nomes de * 
"aguaribay" o "gualeguay" na mariña d'Arxentina y Uruguái:
Schinus polygamus
Schinus polygamus (Huingán del mapudungún Huingan).
Ye reinal d'Arxentina, Brasil, Chile, Paraguái, Perú y Uruguái. 
Árbolito o parrotal siempreverde de 1-4 m d'altor, y 2,5 m de diámetru, ramificáu casi dende la base. Tien tueru color cenicientu, trabancosu, les cañes terminales tresformar n'escayos (terminen nun escayu). Fueyes simples, alternes, subcoriacees, llanceolaes a oblongues. Inflorescencies axilares. Flores marielles, 4-5 mm de diámetru, 4-5 sépalos y pétalos (masculines con 10 estames, 5 mayores que los restantes, les femenines con estaminodios y 3 estilos). El frutu ye una drupa globosa, 3-5 mm de diámetru, violácea escura a negra azulada. 
Multiplícase perbién por granes. Especie por demás resistente y rústica. Ye una planta melecinal.
"Schinus polygamus" describióse por (Cav.) Cabrera y espublizóse en "Obra del centenário del museu de La Plata" 2: 269. 1937. 
Schinus: ye'l nome griegu del llentiscu: arbolín d'esta mesma familia; 
polygamus epítetu del (griegu "polys" = dellos; "gamu" = matrimoniu, pola presencia de flores unisexuales y hermafrodites. 
Hai 9 formes y dos variedaes en "S. polygamus".
polygamus fo. australis" Cabrera *"Schinus
polygamus fo. chubutensis" Cabrera 1938
polygamus fo. heterophyllus" (Kuntze) Cabrera *"Schinus
polygamus fo. ovatus" (Lindl.) Cabrera *"Schinus
polygamus fo. parviflorus" (March.) Cabrera 1938
polygamus var. polygamus"
"Schinus dependens var. brevifolia" Fenzl ex Engl. 
Martius * "Schinus dependens var. obovata" Engl. 
Schinziophyton rautanenii
Schinziophyton ye un xéneru monotípicu perteneciente a la familia de les euforbiacees. La so única especie: "Schinziophyton rautanenii", ye orixinaria d'África. El so nome vulgar más frecuente ye mongongo.
Llega a midir de 15 a 20 m d'altu y alcuéntrase nel sur d'África. La so madera ye mariella y tien caracterísitcas similares a la madera de balsa, pocu pesada y dura.
El frutu tien forma de güevu, maurez ente marzu y mayu, y contién una fina capa de magaya comestible alredor del pulgu.
Alcuéntrase en dellos llugares del sur d'África, dende'l norte de Namibia, al norte de Botsuana, suroeste Zambia y oeste de Zimbabue. Tamién del este de Malaui, y este de Mozambique.
En delles zones africanes considérase un alimentu básico especialmente ente la etnia San (bosquimanos) del norte de Botsuana y Namibia onde l'arqueoloxía comprobó que los peracaben dende fai 7.000 años. Almacénense bien y caltiénense enforma tiempu. 
Alternativamente les nueces recuperar del cuchu de los elefantes.
Los 100 gramos de nueces de mongongo contienen:
18% monoinsaturada
"Schinziophyton rautanenii" describióse por (Schinz) Radcl.-Sm. y espublizóse en "Kew Bulletin" 45: 157. 1990. 
Schisandra chinensis
Schisandra chinensis () ye una parra maderiza caducifolia, perteneciente a la familia Schisandraceae.
"Schisandra chinensis" ye una planta dioica, lo que significa que presenta plantes individuales machu y fema, asina les plantes masculín y femenín tienen de ser cultivaes conjuntamente si deseyar llograr granes. Ye bien tolerante a la solombra. 
Los sos bayes usar na medicina tradicional china, onde-y la considera como una de les 50 yerbes fundamentales. Utilícense xeneralmente en forma desecada, y fiérvense pa faer un té. 
Como planta melecinal utilízase como tónicu y reconstituyente adaptógeno con efectos notables documentaos clínicamente de protección del fégadu de les persones. Los componentes hepatoprotectores y inmunomoduladores primarios son los lignanos schizandrina, deoxyschizandrina, gomisinas, y pregomisina, que s'atopen nes granes de la fruta. Nun tien de ser utilizada poles muyeres embarazaes.
En China, fabrícase un vinu por fermentadura de les sos bagues.
En coreanu les sos bagues conócense como "omija" (hangul: 오미자), y el té que se fai coles sos bayes "omija cha" (hangul: 오미자 차). En xaponés, conozse como "gomishi". 
En 1998, Rusia editó sellu de correos col dibuxu de "S. chinensis".
Ye una planta que se supon la única capaz de los dos fases de desintoxicar de metales pesaos (mercuriu), esto ye, movilizalos, y estrayelos del cuerpu (otra planta que se supon puede movilizar el mercuriu ye'l cilantro).
Na medicina tradicional china, "Schisandra chinensis" (conocida como "wu wei zi") créese que produz:
"Wu wei zi" créese qu'entra nos meridianos de los pulmones, corazón y los reñones, considérense como les sos propiedaes el ser amargoso y caliente. La dosis común ye de 1.5-9 gramos.
Cultívase en zones de climes ente la zona 4 (llende) de zones de Temperatura d'USA, y la 7 a 9.
Ye una planta que soporta bien el fríu (normal de -20ºC, y llende d'hasta -45ºC), y que rique suelos húmedos y bien drenaos. Ye una planta del norte de China y sur de Rusia, qu'ente otros llugares afacer al clima de Moldavia.
Les frutes recuéyense a la fin del branu.
"Schisandra chinensis" describióse por (Turcz.) Baill. y espublizóse en "Histoire des Plantes" 1: 148. 1868. 
"Sphaerostema japonicum" A.Gray
Scolymus hispanicus
Scolymus hispanicus, el cardillo, cardu d'olla o tagarnina, ente otros munchos nomes, ye una planta herbal de la Familia de les Asteraceae.
Ye una planta biañal o perenne erecta d'hasta 2,5 m d'altor (pero que puede tamién ser de porte daqué rastreru/esparnáu), xeneralmente ramificada dende la base, y con fueyes espinoses, les basales de pinnatisectes a pinnatipartidas, les cimeres pinnatífides. El tarmu y les cañes, más o menos pelosos y discretamente estriaos longitudinalmente, son percorríos por nales irregularmente espinoses y dentaes, daqué discontinues, sacante na base de tarmu que ye prácticamente inerme. Presenta, nes axiles foliares y a la fin de les cañes, inflorescencies de capítulus sentaos, d'hasta 5 cm de diámetru, d'unes 20-40 flores marielles, toes liguladas, hermafrodites y con cinco estames d'anteres conniventes, arrodiaos de 3 bráctees esternes tomentosas y tamién espinoses (hai 6 nel capítulu terminal de les cañes), y les internes ovalaes, muncho más estreches, con un escayu apical y ensin escayos marxinales. El receptáculu, fondamente alveoláu, ye convexu/cónicu. Los frutos son aquenios ovoides lateralmente estruyíos, llisos, d'unos 3-5 mm, coronaos por un miriguanu heteromorfu conformáu por 2-4 arestes estreches finamente barbulaes, bien fráxiles, casi del mesmu llargor, y eventualmente una fila d'hasta 4 escames obtuses a llanceolaes; dichos aquenios tán envolubraos casi por completu polos sos pálees, membranoses y lateralmente alaes.
Nativu en tol Mediterraneu y centru de Europa continental hasta'l Mar Caspiu; introducíu más al norte, y en Norteamérica, Suramérica y Australia. Crez de forma montesa y esporádica en semaos, yerbazales nitrófilos y ruderal-viarios, propios de campos abandonaos, llugares sobrepastoreaos, marxes de caminos, corroladaes, cortiles, ejidos, cuerdes y reposaderos de ganáu, según otros medios sometíos a intensa presión zoo-antropogénica, bien cuchaos y con bayura de nitróxenu, ente'l nivel del mar y 1.225 m. Floria de mayu a agostu.
En etnofarmacoloxía utilícense los raigaños como diurétiques en insuficiencias renales. Dosis: Decocto al 2%, 1-2 taces/día dempués de les comíes. El látex qu'esquita de la planta fresca emplegóse pa cuayar la lleche. Coles mesmes les sos flores utilizáronse p'adulterar el azafrán. Principios activos: Flavonoides y inulina.
"Scolymus hispanicus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 813–814. 1753. 
Scolymus: nome xenéricu que remanez del Llatín "scǒlŷmos, i", deriváu del Griegu "σχόλυμος", y remembráu por Pliniu'l Vieyu nel so "naturalis hestoria" como una especie de cardu ("XXI, 94-96"), refiriéndose probablemente al "Scolymus hispanicus" o "maculatus".. 
hispanicus: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Hispania. Curiosamente, la diagnosis orixinal de Linneo nun cita Hispania como "locus typicus", pero textualmente: «"Habitat n'Italia, Sicilia, Galia Narbonense"».
Númberu de cromosomes de "Scolymus hispanicus" (Fam. Compositae) y táxones infraespecíficos
n=10.
Scopolia japonica
Scopolia japonica, la belladonna xaponesa, ye una planta herbal perteneciente a la familia de les solanacees. Alcuéntrase en Xapón y Corea.
Crez nos banzaos nos montes, algamando un tamañu d'aprosimao 30-60 cm d'altor, con un tarmu soterrañu gruesu. Floria d'abril a mayu y produz flores de color púrpura escuru. Fructifica alredor de xunetu. Les granes son de color negru. 
Les cumarines: umbeliferona y escopoletina fueron aisllaes de los raigaños de la "Scopolia japonica". Los raigaños peludas tamién s'utilizaron pa producir los alcaloides escopolamina y hiosciamina.
"Scopolia japonica" describióse por Carl Maximowicz y espublizóse en "Bull. Acad. Petersb. 18: 57", nel añu 1873.
Scrophularia nodosa
La escrofularia, yerba de llamparones o yerba de San Pedro, ye una especie de la familia Scrophulariaceae, natural d'Europa, tamién naturalizada en Norteamérica, crez en llugares húmedos polos montes, sebes y zones pantanoses.
Ye una planta herbal viviega con raigañu tuberosa, tarmos cuadraos qu'algama 60-90 cm. d'altor. Les fueyes son opuestes, ovales, dentaes y agudes. Les flores son pequeñes col mota de color verde, corola de color coloráu o púrpura, arrexuntaes en panícules. La corola tien un llabiu trilobáu. El frutu ye una cápsula.
Scutellaria baicalensis
Scutellaria baicalensis ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Lamiaceae. Ye una de les 50 yerbes fundamentales usaes na medicina tradicional china col nome chinu de "huáng qín" (黄芩). Ye orixinaria del sur de Siberia hasta Vietnam.
Na Medicina tradicional china ye utilizada para pulmón, corazón, estómagu, visícula biliar. Esvalixa'l calor y el mugor de los pulmones en catarru mariellu, para ictericia, infecciones del tracto urinariu, foria por tosicidá, aselu al ñácaru na matriz. Nun usar si apaecen síntomes de calor y mugor. Ente 3 y 15 g diarios.
"Scutellaria baicalensis" describióse por Johann Gottlieb Georgi y espublizóse en "Bemerkungen einer Reise im Russischen Reich im Jahre 1772" 1: 223. 1775. 
Scutellaria: nome xenéricu que deriva de la palabra griega: "escutella" que significa "un pequeñu platu, bandexa o platu", en referencia a los sépalos los qu'apaecen d'esta manera mientres el periodu de fructificación.
baicalensis: epítetu xeográficu qu'alude al so localización nes cercanía del Llagu Baikal.
Scutellaria barbata
Escutelaria barbada ye una planta usada en medicina china tradicional. Otros nomes inclúin ban zhi lian (). Ye nativa de les zones fríes y aveseos de China, India y Xapón.
Ye una yerba perenne que xeneralmente algama un tamañu d'hasta 35 centímetros d'altor, dacuando más alta. Les fueyes llixeramente dentaes son daqué llanceolaes o en forma triangular y d'hasta aprosimao 3 centímetros de llargu. Les flores nacen en pedúnculos que tienen pequeños y afilaes bractéolas. La flor de color púrpura-azul, llixeramente peluda na corola ye de más o menos un centímetru de llargu. La planta crez en hábitats húmedos y bien húmedos, como los campos d'arroz .
Realícense anguaño estudios pa conocer el potencial médicu d'un antiosidante flavonoide atopáu na planta que trata tumores nel pechu. Estudios realizaos en llaboratoriu amuesen qu'estractos de la planta inducen la apoptosis en célules de cáncer de próstata de ratones vía activación de la Caspasa 3. La planta utilízase como un remediu de yerbes pa la inflamación y mancadura traumática.
"Scutellaria barbata" describióse por David Don y espublizóse en "Prodromus Florae Nepalensis" 109–110. 1825 
barbata: epítetu llatinu que significa "barbada".
Scutellaria galericulata
La casida, escutelaria, escutelaria común, yerba de la celada o terciaria: Scutellaria galericulata ye una planta herbal de la familia Lamiaceae que son naturales de Norteamérica, Europa y Asia onde crez en praos y llugares húmedos na vera de los ríos. 
Ye una planta herbal casi parrotal qu'algama 10 cm a 1 metro d'altor. Tien un raigañu perenne. Los sos tarmos son de sección cuadrada y ramificaos. Les fueyes opuestes y llanceolaes con cantos dentaos tienen 5 cm de llargor por 1 cm d'anchu. Les flores, en pares, desenvolver nel estremu de les bráctees, que son iguales a les fueyes y son de color azul o violeta.
Contién el 2,7% de crisina-7-glucurónido, 1% de baicalina y escutelarina.
"Scutellaria galericulata" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 599. 1753. 
galericulata: epítetu llatinu que significa "con una pequeña tapa"
Scutellaria lateriflora
La esculetaria de Virginia ye una especie de planta herbal de la familia Lamiaceae natural de Norteamérica onde crez en llugares húmedos nos montes.
Ye una planta herbal similar en característiques a la escutelaria común.
"Scutellaria lateriflora" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 598–599. 1753. 
lateriflora: epítetu llatinu que significa "con flores llaterales".
Scutellaria minor
La escutelaria menor ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia de les lamiacees.
Ye una planta herbal de la familia Lamiaceae mas espodada y con mayor ramificación que la escutelaria común, ye una pequeña planta yá que raramente algama los 10-20 cm d'altor. Les sos fueyes son ovoides y enteres y les sos flores, de gran guapura, son de color rosa-púrpura.
"Scutellaria minor" describióse por William Hudson y espublizóse en "Flora Anglica" 232. 1762 
minor: epítetu llatinu que significa "menor".
Scutia buxifolia
Scutia buxifolia, quebracho o coroniella ye una especie botánica de la familia de les ramnacees; son árboles trabaos, baxos y espinosos que crecen nel sur de Brasil, el norte d'Arxentina y en Uruguái.
Ye de crecedera lenta; el so tueru aumenta la so grosez 2 mm per añu aprox., y puede llegar a los 6 m d'altor. El so copa tien forma esférica bien estendida. La so xamasca persistente, varia'l so color en función de la so esposición al sol, con tonos verde escamplaes al sol y verde escuros a la solombra. Les sos fueyes simples, opuestes o subopuestas tienen forma elíptica a ováu-llanceolaes y miden de 1 a 4 cm de llargu, por 1 a 2 cm d'anchu. Son íntegres y dacuando pueden presentase dentaes. Presenta flores pequeñes, mariellu verdoses, que pueden apreciase en primavera. El frutu mide de 3 a 5 mm de diámetru, ye drupáceo y globuso, y presenta un color escuru cuando algama'l maduror.
"Scutia buxifolia" describióse por Siegfried Reisseck y espublizóse en "Flora Brasiliensis 11(1): 93", nel añu 1861. 
Scyphiphora hydrophylacea
Scyphiphora ye un xéneru monotípicu de plantes con flores perteneciente a la familia de les rubiacees. Inclúi una sola especie: "Scyphiphora hydrophylacea" C.F.Gaertn. (1806). Ye nativa de Madagascar, India y Océanu Pacíficu.
Ye un parrotal o árbol pequeñu, qu'algama un tamañu de 1-4 m d'altor, les cañes sele apandaes n'ángulu o cilíndriques, glabres a puberulentas, con nodos dacuando trupos, dacuando con entrenudos amenorgaos y los nodos congestionaos. Pecíolu de 0.5-1.5 cm, la llámina de la fueya coriácea, obovada a llargamente elíptica, de 2.5-7.5 × 1.5-4.5 cm, glabres en dambes superficies, el fexe polo xeneral brillante, la base cuneada a obtusa, el ápiz arrondáu, con estípules de 1.5-3 mm, los marxes ciliaos. La inflorescencia con pedúnculu de 0,5-1 cm. Flores sésiles o pedicelaes. El frutu ye una drupa. Fl. xunetu-payares, fr. agostio-avientu.
Alcuéntrase nel folla na vera de les sableres, al nivel del mar, en Hainan (China), Filipines, Tailandia, Vietnam, el sudeste d'Asia a les islles del Pacíficu, Australia y Madagascar.
"Scyphiphora hydrophylacea" describióse por Karl Friedrich von Gärtner y espublizóse en "Supplementum Carpologiae 91, pl. 196, f. 2", nel añu 1806.
malayana" (Jack) Bedd.
Scyphocephalium ochocoa
Scyphocephalium ochocoa ye la única especie botánica de llanta con flor del xéneru monotípicu Scyphocephalium . Ye una planta perteneciente a la familia de les Myristicaceae. Ye orixinaria de Papúa Nueva Guinea.
Ye un árbol de fueya perenne de les tierres baxes de selva tropical y crecederes secundaries, algamando los 25 m d'altor, distribuyir dende S de Nixeria a Camerún y Gabón. La madera ye llixera y semi-dura: albura blanca y duramen de color marrón-naranxa con un llustre brillosu. 
Utilizar pa problemes pulmonares y enfermedaes venéreas
Aprovechables les exudaciones-gomes, resines, etc
Les granes son usaes pa mueyos, condimentos, especias, arumes
Contién ácidos grasos, etc
"Scyphocephalium ochocoa" describióse por Warb. y espublizóse en "Nova Acta Acad. Caes. Leop.-Carol. German. Nat. Cur." 68: 244. 1897
"Scyphocephalium mannii" (Benth. & Hook. f.) Warb. 
Sebastiania commersoniana
Sebastiania commersoniana, blancucu, ye una especie botánica de planta na familia de les Euphorbiaceae. Ye reinal de la cuenca de la Plata. 
Ye un árbol de 6-15 m d'altor. Xamasca semipersistente, verdosu claru con tonos acolorataos na seronda ya iviernu, laticífera. Fueyes simples, alternes, espinoses, rómbiques llanceolaes a elíptiques, cantu selemente serrucháu a dentáu crenáu, ápiz agudu, base cuneada, peciolu de 5 mm, con 1-3 glándules na base del llimbu. Flores n'espigues amentoides de 3–5 cm de llargu, amarellentaes, diminutes; les espigues con flores masculines son más, con 3 flores/bráctea; les espigues femenines con 1-3 flores/bráctea, estilos trífidos, llongures, destacaos. Floria en primavera. Frutu cápsula globosa, con seis ángulos, 9 mm de diámetru, castañal, y 3-granes parduces.
El so hábitat son fundamentalmente'l monte riberanu inundable. Ta esvalixada na Suramérica subtropical, hasta'l delta del Paraná y el ríu de la Plata. Puede aportar a del 60-80 % de la flora de la selva en galería.
El so decocción ye antisépticu d'usu esternu; el látex extirpa verrugas y asela dolores de caries dentales.
Tien quercetina, camferol, ácidu gálico y el so éster metílicu (galicina), la cumarina escopoletina, acedu siríngico y acedu cafeico, isoramnetina y 3 derivaos de la quercetina.
"Sebastiania commersoniana" describióse por (Baill.) L.B.Sm. et Downs y espublizóse en "Flora Ilustrada Catarinense" 1: 308. 1988. 
Blancucu, palu de lleche, lecherón, llecheru, Guindillo
Sechium edule
La chayotera (Sechium edule) o guatila ye una cucurbitácea que'l so frutu (chayote, papa del aire, chuchu, achojcha ente dellos otros nomes) ye d'ampliu usu como hortoliza.
Son plantes trepadores, robustes; tarmos robustos, escasamente pubescentes a casi glabros. Fueyes amplies a bien llargamente ovaes o pentagonales, de 9.5–18 cm de llargu y 11–21.5 cm d'anchu, fondamente cordaes, inconspicuamente denticulaes o sinuado-denticulaes, cartacees, escábrido-puntiaes nel fexe, más o menos crespo-pubescentes a glabres nos nervios del viesu, corta a moderadamente 3–7-palmatilobaes, el llobu central más grande, llargamente triangular a llargamente ováu, cortamente acumináu, apiculado; pecíolos 3.5–18 cm de llargu, escasamente crespo-pubescentes o glabros; bilortos gruesos, 3–5-ramificaos. Flores estaminaes 10–15 o más, dispuestes en recímanos compuestos, 5–26 cm de llargu, pedúnculu 3.5–12 cm de llargu, pedicelos 1–3 mm de llargu, pubescentes, hipanto llargamente cupuliforme, poco fondu, 1–3 mm de llargu, sépalos los triangulares a llanceolaos, 2.5–4.5 mm de llargu, pétalos oblongos, 4–8.5 mm de llargu, blancos a blancu verdosos, nectarios sacciformes, ablayaos; flores pistilaes 1–2, subsésiles nel ápiz de pedúnculos axilares de 2–19 mm de llargu, sépalos los 3.5–9 mm de llargu, pétalos como nes flores estaminaes, ovariu ovoide, rostráu, finamente pubescente, 5–12 mm de llargu, llisu o selemente espinosu. Frutu carnosu, globosu a piriforme, 7–20 cm de llargu y 3.5–4 cm d'anchu, terete o longitudinalmente sulcáu, inerme o variadamente espinosu, verde a blancu; granes estruyíes, 3–5 cm de llargu, granando dientro del frutu.
Tien un color que va del verde escuru al verde claru o mariellu claro casi blancu. Ye unu de los frutos que más ayuden al caltenimientu y cuidu del pelo, piel y uñes. Cuando ta tienru presenta un pulgu polencu y consistencia dura. Puede tar cubiertu por escayos o non. El chayote ensin escayos tien una apariencia más llisa y puede presentar menos hendiduras qu'el chayote con escayos.
Cada chayote tien una grana amplia y chata, llamada "pebida", que ye comestible amás de la magaya. Comúnmente los chayotes pesen en redol a los 500 gramos, anque dalgunos lleguen a pesar hasta 2 kilogramos.
En Guatemala y en Hondures, una variedá de color amarellentáu conozse como perulero. El perulero ye blancu per dientro y mariellu per fora. La so consistencia ye más nidia y xugosa qu'el chayote tradicional que'l so esterior ye de color verde, denominada güisquil.
N'Honduras conoz otra variedá, llamada pataste, que ye verde-clara. En Guatemala, namái cultívense'l güisquil y el perulero.
El nome que se da al frutu, y por estensión a la planta, ye: chayote en náhuatl ("chayotli") quier dicir "calabaza espinosa", nome con que se conoz en Méxicu, Panamá, Nicaragua, Puertu Ricu y Costa Rica. tamién llamáu cidrayota, tayota (en República Dominicana), guatilla,güisquikes, chuchu, o xuxú o yuyu (Guatemala, Brasil y Filipines), papapobre o papa de probe o guatila o caihua nel centru de Chile, calabaza china o calabaza chilena o calabacita china en Perú, papa del aire n'Arxentina, cidra, papa del moru, cidra papa, pataste. Chayota en Venezuela. Güisquil en Guatemala y El Salvador. Pataste n'Hondures. En Colombia: guatila (nel interior) o cidra (nel Exa cafetera) y en Brasil llámase-y chuchu. N'España cultívase esti frutu y comercialízase como chayota o pataca china. N'Arxentina como papa del aire o chu-chu. En Filipines recibe'l nome de sayote y cultívase nes zones montascoses del país, como El Cordal.
El raigañu, comestible, nel estáu de Michoacán de Méxicu conózse-y como huarás, en Chiapas como cuesa, en Oaxaca como Chayocamote, en Puebla y Veracruz llámase-y Chayoteste. N'otres partes de Méxicu llámase-y chinchayote o a cencielles chayote. Según el INCAP, el raigañu del chayote conozse como ichintal en Guatemala (tantu ichintal como güisquil son palabres que provienen de dalguna de les llingües mayes qu'en tal país fálense), chinta o chintla n'El Salvador, echinta o patastilla n'Honduras, raigañu de chayote en Panamá y Tayota na República Dominicana.
Les puntes de guía d'esta planta pueden cocinase y comer o amestar a sopes.
Tamién los sos raigaños son comestibles y presenten semeyanza colos papes. Tien una apariencia tosco y nidio sabor. En Colombia, polo xeneral úsase como cualquier tubérculu reemplazando al papa, en delles partes nun ye usáu como comestible pa humanos pero sí pa los animales domésticos como ganáu o gochos. Dalgunes de les preparaciones inclúin sopes ("sancocho"), tortas, verdura n'acompañamientos y zusmios.
En Kenia foi introducíu por miembros de la comunidá mexicana (misioneres y misioneros)y ye conocíu como "shushu". Sábese que ye cocíu y molíu pa combinalo con un platillo del oeste de Kenia conocíu como "Mukimo" (pornunciado: mokimó). Magar se viende nos mercaos Kenianos, nun ye bien popular por cuenta de que la población desconoz les propiedas benéfiques del chayote y les distintes formes de cocinase.
Pa otros usos melecinales ver: Plantes melecinales.
"Sechium edule" describióse por (Jacq.) Sw. y espublizóse en "Flora Indiae Occidentalis" 2(2): 1150. 1800.
Securigera varia
La coroniella rosa (Securigera varia) ye una planta herbal de la familia de les fabacees.
Yerba viviega de 0,2-06 m, bien ramificada, difusu-ascendente, endurecida na so base y multicaule con tarmos fistulosos. Fueyes alternes estremaes n'hasta 12 pareyes de foliolos oblongos o elípticos. Flores papilionácees de color ablancazáu, rosáu o púrpura que tiende al azul, dispuestes en grupos de 10 a 12 flores.
Distribución submediterránea. Forma parte de les orles herbales de montes caducifolios submediterráneos y yerbazales mesófilos que colonicen les escamplaes d'esti tipu de montes, anque n'ocasiones apaez naturalizada en dellos puntos de la mariña, en yerbazales desenvueltos sobre suelos fondos, húmedos y subnitrificaos, en terremplénes, veres d'acequies y marxes de campos de regadío, ente 100 y 1.300 m.
Cardiotónico d'usu llindáu a prescripción facultativa. Les sos granes contienen un heterósido (ircanósido) que'l so aglicón (ircanogenina), una anhidroestrofantidina, amosó amás d'una acción cardiotónica, un marcáu efectu antitumoral. Dosis: Usu so prescripción y control médicos.
Sedum acre
Sedum acre ye una pequeña planta ensundiosa perenne, de la familia de les "crasulácees". Tien el so orixe en Europa onde crez en murios vieyos, fasteres y zones predreses cercanes de la mariña. Como planta ornamental cultivar nos xardinos de les rexones con temperatures templaes, especialmente nel Hemisferiu Norte. 
Como toles especies d'esti xéneru, ye una planta perbién afecha a la seca, por cuenta de la capacidá d'almacenar agua nes sos fueyes. Ye una planta herbal, carnosa y perenne que forma tapices y qu'algama los 5-12 cm d'altor. Tien fines raicillas qu'enfusen nos resquiebros pequeños. Les fueyes son carnoses, bien numberoses, sésiles y erectas. Tien pedúnculos ergidos o rastreros qu'algamen lo 8 cm de llargor. Les flores en forma d'estrelles, con cinco sépalos y pétalos de color mariellu brillante, arrexuntar en corimbos terminales. El frutu ye un conxuntu de folículos. Tola planta tien un sabor bien picante. Floria en mayu-xunu.
El so nome deriva d'acre, pol aspru sabor de les sos fueyes. Culpeper nun opinaba perbién d'esta planta, de la que dicía: "que les sos cualidaes yeren opuestes a les d'otres especies de "Sedum" y que yera más apta p'amontar la inflamación que pa evitala, polo que nun tenía de poner se en nenguna untaza nin n'otru preparáu melecinal".
"Sedum acre" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 229. 1753.
Númberu de cromosomes de "Sedum acre" (Fam. Crassulaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=56. 2n=120. 2n=40
Sedum: nome xenéricu, mera transposición del llatín "sedum-i" qu'en dómines romanes designaba ciertes Crassulaceae ("Sempervivum tectorum", "Sedum album" y "Sedum acre"), y usáu por Pliniu'l Vieyu nel so "Hist. Nat", 18, 159.
acre: epítetu llatinu que significa "acre", que se refier al aspru sabor de les sos fueyes.
Sedum album
Uva de gatu (Sedum album) ye una especie de la familia de les crasulácees.
Planta gruesa, viviega d'hasta 30 cm d'altor. Forma verdees abiertos al brotar les plantes d'unos raigaños serpenteantes. Dalgunos tarmues erectos, otros reptantes y maneros. Fueyes sésiles, alternes, glabres y casi cilíndriques; nun tán inxeríes como n'otros "Sedum"; tonalidá acoloratada. Flores axuntaes en corimbos. Sépalos oval-obtusos claramente soldaos na base. Pétalos oblongos llibres dos vegaes más llargos que los sépalos los del mota; son de color blancu, de cutiu rosaos per fora. Hai 10 estames con anteres de color violeta escuru. Frutos en folículos fusiformes acuminaos de 2-3mm de llargu y con estilu persistente. Floria pel branu.
Roques, murios, teyaos.
El so zusmiu ye astrinxente y cicatrizante.
"Sedum album" ye capaz d'aclimatase a la so redolada. Puede camudase ente la fixación de carbonu C3 y el metabolismu acedu de les crasulácees (CAM) en función de la disponibilidá d'agua. La CAM aforra agua como colos estomas nes sos fueyes solamente abiertos pa dexar CO2 espublizar nes fueyes pela nueche cuando la temperatura (y polo tanto la evapotranspiración ) ye menor. La seca fixo fincapié nes plantes que tamién son más susceptibles a la semeya-inhibición que la CAM puede ayudar a protexer.
"Sedum album" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 432 EN 1753.
Númberos cromosomáticos de "Sedum album" (Fam. Crassulaceae) y táxones infraespecificos: n=17; 2n=34
Sedum dendroideum
Sedum dendroideum, ye una especie de la familia de les crasulácees. Ye orixinaria de Méxicu, "Sedum dendroideum" crez en climes templaos y grebos, según en climes más fríos. Naturalizóse en California, y Ohio. 
Por cuenta de la so apariencia y resistencia, al igual que munches plantes de la familia de "sedum", cultívase como planta de xardín. Pel hibiernu, les sos fueyes tornar de color coloráu.
Na medicina tradicional brasileña, el zusmiu fresco de les fueyes de la planta utilizar pal tratamientu de los trestornos gástricos y inflamatorios. En 2005, un artículu d'investigación médica publicóse l'estudiu de los sos usos, atopando que yera antinociceptivo y anti- -inflamatorio en mures.
"Sedum dendroideum" describióse por Moc. & Sessé "ex" DC. y espublizóse en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis" 3: 409. 1828.
dendroideum: epítetu llatinu que significa "como un árbol".
Sedum telephium
Sedum telephium ye una pequeña ensundiosa perenne, de la familia de les "crasulácees". Natural de les rexones montascoses d'Europa central y meridional onde crez nos montes, sebes y árees avesíes.
Como toles especies d'esti xéneru, ye una planta perbién afecha a la seca, por cuenta de la capacidá d'almacenar agua nes sos fueyes. De porte argutu, puede algamar de 30 a 60 cm d'altor. Tien un gran raigañu perenne y carnosa que forma pequeños tubérculos en forma de nabu que tienen un color abuxáu. Tien numberosos tarmos erectos, non ramificaos, que son redondos de color coloráu y bien sólidos. Les fueyes son planes, carnoses de color azul verdosu, dentaes, alternes y bien numberoses. Les fueyes cimeres son arredondiaes y sésiles y les inferiores son de mayor tamañu (hasta 5 cm de llargor), alaes y con un peciolu curtiu. Les inflorescencies, surden de tarmos terminales en cabeces florales trupes de color púrpura, tintada dacuando con tonalidaes blanques o rosa pálidu. 
La principal virtú d'esta planta ye que sana llagues y feríes, tamién se-y atribúin otres virtúes como cicatrizante y callicida, esta demostráu qu'aplicando directamente la fueya sobre les dureces, consigue qu'estos s'allandien.
PARTE UTILIZADA: Les fueyes (dixebrar la fina piel de la cara cimera y aplicar directamente sobre quemadures, cortes, llagues y mancaes polo xeneral). 
"Sedum telephium" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 430. 1753.
telephium: epítetu deriváu de Telephus, el fíu de Hércules, que según la mitoloxía, afayó les sos propiedaes melecinales. 
Selenicereus grandiflorus
Selenicereus grandiflorus , ye una especie botánica de plantes na familia de les Cactaceae. 
Ye la primer especie que va entrar nel cultivu. (Linnaeus) describir en 1753, pero conocer de muncho primero. Rexistros de "Hortus Kewensis" indiquen que la especie foi cultivada nel Royal Garden de Hampton Court, enantes de 1700. 
Antilles Mayores (Cuba, Islles Caimán, Xamaica y Haití), Méxicu, Guatemala, Belice, Hondures, Nicaragua y dellos otros llugares de América del Sur y Centroamérica. Entremetida nos árboles y nes roques n'altores de 700 msnm d'altitú. Desaxeradamente variable, especialmente en Xamaica. 
Ye una planta perenne carnosa espansivu coles fueyes armaes d'espinos, de color verde y coles flores de color blancu.
Principio activos: contién cactina (hordenina), cacticina, narcisina, grandiflorina, hiperósido, rutósido, rutinósidos.
Indicaciones: La cactina tien una acción pseudo-digitálica ensin riesgu d'acumuladura, polo que s'usó como cardiotónico. D'antiguo usáu nel tratamientu de la anxina de pechu, coronaritis, palpitaciones, insuficiencia cardiaca congestiva.
Contraindicáu con otres medicaciones cardiotónicas, quinidina, laxantes antraquinónicos, diuréticos tiazídicos (pola posible potenciación del efectu cardiotónico). Encamiéntase evitar el so usu y recurrir a digitálicos estandarizaos.
"Selenicereus grandiflorus" describióse por (L.) Britton & Rose y espublizóse en "Contributions from the United States National Herbarium" 12(10): 430. 1909. 
grandiflorus epítetu llatinu que significa "con flores grandes". Cuando Carl von Linneo describió esti cactus en 1753 foi'l más grande d'especies de cactus conocíu. Paradójicamente, son moderaos en comparanza con otres especies de "Selenicereus.
Selliguea feei
Selliguea feei ye una especie de planta perteneciente al xéneru "Selliguea". Esti felechu alcuéntrase en Indonesia. 
"Selliguea feei" tien un rizoma de 4 mm de diámetru, con escames trupes cuando son nueves. Escames de color marrón acoloratáu, ováu-llanceolaes, de 6-8 mm, peltate na base, marxe enteru, ápiz acumináu. Frondas remotu, llixeramente dimórficos. Frondas maneros: estípite 18-20 cm. Lamina 15-20 × 7-9 cm, base anchamente cuneaes, marxe enteru, ápiz agudu. Les venes reticulares, venes llaterales llevantaes na superficie abaxial, vetillas escures. La lamina con dambes superficies glabres. Frondas fértiles: estípite 20-35 cm; ovaes llámina, 13-20 × ca. 3 cm, base cuneada, ápiz acumináu. Soro de color marrón acoloratáu, llineal, de 3 mm de diámetru. 
Ye una especie epífita que s'atopa nos tueros de los árboles, per debaxo de 1.200 metros en Guangdong, (China), Indonesia, Malasia, Filipines, les islles del Pacíficu (Polinesia).
Selligueain A ye un trímero de proantocianidina tipu A y un edulcorante que puede estrayese a partir del rizoma de la planta. 
Kaempferol-3-O-β-D-glucopyranoside-7-O-α-L-rhamnopyranoside, un conocíu glucósido flavonoide de sabor amargoso, (-)-4β-carboxymethyl epiafzelechin (3'-deoxydryopteric acid), epiafzelechin-(4β→8, 2β→O→7)-epiafzelechin-(4β→8)-3'-deoxydryopteric acid methyl ester (selligueain B), and (+)-afzelechin-O-β-4'-D-glucopyranoside Aislláronse tamién a partir de los rizomas de "Selliguea feei".
"Selliguea feei" describióse por Jean Baptiste Bory de Saint-Vincent y espublizóse en "Dictionnaire classique d'histoire naturelle" 6: 588. 1824.
Selliguea: nome xenéricu
feei: epítetu otorgáu n'honor del botánicu Antoine Laurent Apollinaire Fée.
Semecarpus anacardium
Semecarpus anacardium (, ) ye una planta nativa de la India, mesma de la rexón que toma dende los Himalayas esteriores hasta la Mariña de Coromandel. Tien delles similaridaes cola nuéz de cajú.
Na India ye denominada "bhallatak" () y los europeos llamar la "nuéz de marcar", yá que yera usada polos llavadores de teles pa marcar los testiles y ropes enantes de llavales, yá que dexa na tela una marca que ye insoluble n'agua. Ye denominada "ker beeja" en Kannada y "bibba" en Marathi.
Ye un árbol caducifoliu. La nuéz ye de forma ovoide y polenca, mide unos 25 mm de llargu, y ye de color negru. En Ayurveda, la fruta ye considerada con propiedaes "rasayana" acomuñaes a la llonxevidá y remocicamientu, y tien de ser procesada enantes d'utilizala por causa del so tosicidá.
Delles partes d'estes plantes son utilizaes con frecuencia nel sistema de medicina Ayurveda pal tratamientu de diverses dolencies, especialmente del tracto alimentario y ciertes condiciones de la piel. Esisten informes qu'indiquen un impactu significativu sobre enfermedaes rellacionaes col corazón, presión sanguínea, respiración, cáncer y desordes neurolóxicos
El zusmiu causa irritación de la piel, angüeñes dolioses, erupción con resquemor y eczomatosa de la piel aledaña, que ye similar a un raspón. Darréu pueden producise úlceras productu de la mancadura.
En dosis grandes, produz angüeñes nel gargüelu ya irritación gatrointestinal severa, disnea, taquicardia, hipotensión, cianosis, areflexia, deliriu, coma y la muerte.
La dosis fatal ye de 5 a 10 gramos.
El xéneru foi descritu por Carolus Linnaeus el Mozu y espublizóse en "Suppl. Pl." 182 1782.
Semialarium mexicanum
Semialarium mexicanum o Cancerina, ye una especie de árbol pertenecientes a la familia Celastraceae.
Son árboles baxos con cañes patentes, qu'algama un tamañu d'hasta 8 m d'altu, o parrotales de 2 m d'altu o esguiladoras grueses y escandentes. Fueyes obovaes o elípticu-oblongues, de 4–10 cm de llargu y 2–6 cm d'anchu, ápiz arrondáu o obtusu, dacuando mucronuláu, base arrondada a subatenuada, marxes remotamente crenado-serraos, subcoriacees, con frecuencia escasamente hírtulas o tomentulosas nel viesu, glabrescentes. Inflorescencia pálidu puberulenta cuando moza, con ramificación pseudodicótoma, 2–6 cm de llargu, pedúnculu 1–2.5 cm de llargu, flores 7–10 mm de llargu, verde amarellentaes a blancu verdoses o verdes; sépalos los suborbiculares, 1–1.3 mm de llargu, puberulentos per fora, marxe llixeramente eroso; pétalos patentes, oblongos, 3–5 mm de llargu, glabros, subcarnosos, marxe enteru; discu anular-pulvináu, 2–3 mm de diámetru; filamentos curtios, ligulaos, anteres llargamente reniformes, anaranxaes; ovariu con 6–8 óvulos por lóculo, estilu curtiu, gruesu, estigma inconspicuo. Frutu una cápsula péndula, 10–13 mm de diámetru, los 3 mericarpos básicamente connaos por 1–3 cm, cada unu llargamente obováu, emargináu nel ápiz, 5–7 cm de llargu; granes 3 cm de llargu, con una nala basal de 2 cm de llargu y 1–1.5 cm d'anchu.
Especie común, alcuéntrase en sableres y montes secos, zones pacífica y norcentral; 10–900 m; dende Méxicu a Panamá.
==Propiedaes aprovéchase la raigañu preparáu en cocimientu, alministráu per vía oral pa tratar les úlceres; y per vía local pa llavar feríes.
La corteza del raigañu de "Semialarium mexicanum" contién los sesquiterpenos emarginatina A y hipocrateínes I ya II, tamién presentes na corteza del tarmu, y el poliprenoide trans-poliipreno.
"Semialarium mexicanum" describióse por (Miers) Mennega y espublizóse en "" 91(3): 316. 1988.
Sempervivum
Sempervivum, les siemprevivas, son un xéneru de 30 especies aceptaes de perennes ensundioses o grueses de la familia Crassulaceae, que crecen en roseta.
Orixinaries de les islles Canaries ((España)), al traviés de los montes de la península Ibérica, los Alpes, los Cárpatos, los Balcanes, Turquía, los montes de Armenia, el Cáucasu. La so habilidá p'almacenar agua nes sos grueses fueyes déxa-yos vivir en llugares predresos soleyeros nos escudos subalpinos y alpinos.
Como delles otres plantes de Europa occidental, los sos ancestros tuvieron un orixe subtropical. Morfológicamente, tán estrechamente emparentaos colos xéneros "Jovibarba", "Aeonium", "Greenovia", "Aichryson", "Monanthes", de principalmente Macaronesia (Azores, Islles Canaries, Cabu Verde, Madeira). Dellos botánicos inclúin a dalgunes o a toes d'esos xéneros dientro d'una más amplia interpretación de "Sempervivum", particularmente "Jovibarba". Sicasí, a diferencia de les sos "primos" subtropicales, que son bien sensibles a xelaes, les siemprevivas tán ente los xéneros d'ensundioses más resistentes, faciéndoles plantes populares de xardín. Riquen solo mugor moderao y dalguna protección a la estrema esposición solar.
La etimoloxía de ""Sempervivum"" tien orixe nel llatín "Semper" ("siempres") y "vivus" ("viviente"). Son "Sempervivum" por cuenta de ser plantes perennes que caltienen les sos fueyes pel hibiernu, y ser bastante resistentes a condiciones dificultoses de crecedera.
Crecen en matos perennes, en rosetes monocárpicas. Cada roseta arrobínase lateralmente por renovales, por fraccionamiento de les rosetes (solo nel xéneru "Jovibarba") o sexualmente poles sos diminutes granes.
Típicamente, cada planta crez dellos años enantes de poder floriar. Les sos flores hermafrodites tienen primero un estadiu masculín. Depués, los estames se curvan escontra sigo y allóñense de los carpelos del centru de la flor. Poro, l'autofecundación ye daqué difícil. El color de les flores ye acoloratada, amarellentada, rosada, o - poques vegaes - blancucia. En "Sempervivum", les flores son actinomórficas (regulares, como una estrella) y tienen más de seis pétalos, mientres en "Jovibarba", les flores son campanulaes, verde amarellentaes con seis pétalos. Dempués del floriamientu, la planta muerre, usualmente calteniendo bien de renovales producíos mientres la so vida.
Ye'l xéneru "Sempervivum" bono de reconocer, pero sicasí les sos especies son frecuentemente difíciles d'identificar. Entá un solu clon puede llucir bien distintu so delles condiciones de crecedera (cambeos) o distintos tiempos del añu. Obviamente esti xéneru nun llegó entá a estabilizase nel so evolución, y tolos sos miembros son bien emparentaos ente sigo. Asina una consecuencia, ye que munches subespecies, variedaes, formes fueron descriptas, ensin definir bien les llendes ente ellos. Como una segunda consecuencia, hai una alta frecuencia de híbridos naturales nesti Gro., y con posibilidá de retrocruzes d'ellos. Sicasí, más o menos 40 especies pueden ser individualizaes na so propia área del xéneru, pero hai munches más poblaciones locales, ensin valor nomenclatural, pero con daqué de los sos propios calteres.
Nos Alpes, por ej., les spp. más distribuyíes son "Sempervivum tectorum" (siempreviva mayor, barba de Xúpiter, consolva, siempreviva mayor, alcachofa de gatos o yerba piquero, dacuando "Sempervivum alpinum"), "Sempervivum montanum" (peña redonda, curavacas, mampodre), y "Sempervivum arachnoideum" (siempreviva d'arañes, siempreviva de telarañes, siempres viva de la telaraña), caúna con numberoses subespecies. Más locales son les de flores marielles "S. wulfenii", y "S. grandiflorum", y la bella siempreviva caliar ("S. calcareum"). Más rares son "S. dolomiticum" y principalmente "S. pittonii". "S. pittonii" ye una pequeña xoya de flores marielles que crez solo en dos laderes de montes cerca de Kraubath nel valle de Mur, n'Austria y ta en riesgu d'estinción.
En techos o parés antigües puede atopase "Sempervivum tectorum", más o menos selvaxe, bien llueñe de la so área natural. Ye una planta melecinal bien antigua y utilizada por mestróns, y esiste la creencia de qu'esta planta ye capaz de protexer una casa d'un rayu.
Los amantes de les "Sempervivum" son numberosos y suelen tener munchos cultivo distintos nes sos colecciones. Al ser tan variaes, pueden crease cientos de cultivos, dacuando ensin ser bien distintos unos d'otros. El principal interés d'estos cultivos nun son les sos flores, sinón la forma y el color del so roseta de fueyes. El tiempu en qu'algamen el so mayor coloríu suel ser a partir de marzu hasta xunu.
Na antigüedá considerábase que les siemprevivas protexíen les vivendas y persones contra los rayos, fueu y espíritos por ser creaes pa esti fin por Zeus/Xúpiter. Por ello yeren conocíes como "barbes de Xúpiter" y nes cultures nórdiques como "barbes de Thor" y cultivaes nel interior de les cases o plantaes en xardinos particulares. Esta tradición siguió en dellos llugares d'Europa, dende tiempos de Carlomagno, col cultivu de siemprevivas nos techos y teyaos de les viviendes pa protexeles de los rayos y los conxuros, según pa favorecer la prosperidá de los sos ocupantes y pasó a Norteamérica darréu.
Amás de les propiedaes máxicu y esotéricu tamién se-yos atribúin propiedaes melecinales. L'usu de les especies de "Sempervivum" remontar a los oríxenes de la medicina yerbolera na Antigüedá pal tratamientu de distintes afecciones inflamatorias, como farinxitis, traqueítis, otitis y candidiasis. El zusmiu de les fueyes aplicábase tópicamente en feríes, llagues, abscesos y quemadures, en zones adoloridas pola gota, contra picadures d'insectos, y p'esaniciar dureces y peques. Coles mesmes, el té encamentar nel tratamientu de úlcero. nes rexones alpines usar n'untaces de veterinarios pa feríes y otres mancadures.
Pliniu'l Vieyu, nel so "Naturalis Historiae", describe l'usu del zusmiu de les fueyes machucaes pal tratamientu d'afecciones de la piel como quemadures, escaldaduras, dureces, verrugas, tiña, herpes, picadures d'insectos, ardor de güeyos y dolor d'oyíos. Pel so llau, Dioscórides nel so "Materia Médico", tamién describió'l so usu como vermífugo.
Estudios químicos y farmacolóxicos contemporaneos realizaos principalmente na especie alpina ("S. tectorum"), lo que condució a la detección de compuestos químicos con propiedaes antimicrobianas, inmunomoduladoras y hepatoprotectoras, esta postrera íntimamente rellacionada coles sos propiedaes antiosidantes, antihiperlipidémica y destructorade radicales llibres. Toes estes propiedaes y los compuestos aisllaos de les especies estudiaes de dalguna manera sofiten los usos melecinales que se dieron a estes plantes.
Ente los componentes químicos aisllaos de "S. tectorum" identificáronse flavonoides, principalmente como monu- y diglicósidos del kaempferol y quercetina, amás de cumarines, acedu ascórbico, ácidu cítricu y acedu málico, según taníns y otros polifenoles. Amás, en "S. ruthenicum" identificáronse glicósidos de quercetina, isoramnetina, escutelareína y astragalina.
Senecio brasiliensis
Senecio brasiliensis ye una especie botánica de herbal perenne de senecio, perteneciente a la familia de les asteracees.
Ye reinal de América del Sur: Arxentina [n.], Brasil, Paraguái, Uruguái. 
Con tarmos erectos, glabros, estriaos, ramosos nel so parte cimeru, densamente foliosos, algama 1-2,5 m d'altor, con fueyes alternaes.
Ta principalmente na rexón centro-sur de Brasil, conocida como: malmequer-amarelo, Maria-mole, flor-das-almes.. 
Los frutos y les fueyes presenten alcaloides pirrolizidínicos, hepatotóxicos.
Ye pocu lo conocío d'intoxicación n'humanos, salvu n'animales. Produz principalmente necrosis de fégadu y mancadures pulmonares.
"Senecio brasiliensis" describióse por (Spreng.) Less. y espublizóse en "Linnaea" 6: 249. 1831. 
Senecio: nome xenéricu que remanez del Llatín "sĕnĕcĭo, ōnis" = "vieyu", polos capítulos maduros que recuerden a les sos cabeces de pelo y barba blanques.
Senecio filaginoides
Charcao, Senecio filaginoides ye una especie de la familia de les Asteraceae
Ye un parrotal perenne de 0,5 a 1 m d'altu, bien ramosu y de color verde cenicientu. Los tarmos son cilíndricos y foyosos hasta'l ápiz. Les fueyes son lliniales, alternes y pequeñes, y dada la so fina pubescencia pueden sentise sedoses al tactu. Les flores son marielles y dispónense en capítulos. El floriamientu producir ente avientu y febreru.
El frutu ye una cipsela qu'apaez ente febreru y marzu.
Esta especie, como otros integrantes del xéneru, presenta un fuerte arume productu de la presencia d'aceites esenciales. L'arumosidá ye un calter que collabora pa la so reconocencia nel campu.
Melecinales
"Senecio filaginoides" describióse por Augustin Pyrame de Candolle y espublizóse en "Prodromus systematis naturalis regni vegetabilis" 6: 413. 1837[1838].
filaginoides: epítetu llatinu ;Sinonimia: 
"Yuyo moru", "romerillo", "matu moru", "matu negru", "charcao plateado".
Senecio fistulosus
Senecio fistulosus ye una especie del xéneru "Senecio" y de la familia de les asteracees, ye una de les munches especies de "Senecio" orixinaries de Chile.
Ye una yerba siempreverde, d'un tamañu variable ente los 35 cm a los 2,5 m d'altor. Ye de color blancu, con una lanilla que cubre la so parte aérea cuando ye nueva la que, al maurecer la planta, sumi quedando llisa.
Los sos tarmos son erectos, gruesos y buecos, d'hasta 4 cm de diámetru. Les sos fueyes basales tán dispuestes en roseta, de pecíolu llargu, pero les sos fueyes cimeres son sésiles. Les sos flores son compuestes, de color mariellu y los sos frutos son cilíndricos, llisos, y miden 3 mm de llargu.
Ye una especie llargamente espublizada en Chile, ensin tener problemes de caltenimientu. Crez en llugares húmedos del centru y sur de Chile, dende la provincia d'Aconcagua hasta Magallanes, abondando a lo llargo de la Carretera Panamericana, al pie de les canales o cursos d'agua, onde floria dende ochobre a marzu.
El xéneru "Senecio" tien en Chile más de 200 distintes especies, siendo una planta bien polimorfa, d'ellí'l gran númberu de sinonimies nos catálogos taxonómicos, ente la que destaca'l S. fistulosus. Otres especies del xéneru (S. buglossus, S. eriophyton y otros), pola so paecencia morfolóxicu al S. fistulosus son tamién usaes pola población local, dándo-y el mesmu nome común y atribuyéndo-y les mesmes propiedaes melecinales de la planta.
Principalmente consumíu en forma de fervinchu, el S. fistulosus ye utilizáu como diuréticu n'enfermedaes cardiaques, hinchadura, edemes, y malestar estomacal.
"Senecio fistulosus" describióse por Poepp. ex DC. y espublizóse en " Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis" 6: 418. 1837[1838]. 
fistulosus: epítetu llatinu que significa "tubular".
Senecio grisebachii
Primavera, Senecio grisebachii ye una especie de la familia de les Asteraceae. Ye reinal de Brasil, Arxentina, Paraguái, Uruguái.
Ye un parrotal perenne de 4 a 12 dm d'altu, bien ramosu y de color verde cenicientu. Tarmos erectos, cilíndricos y foyosos hasta la inflorescencia. Fueyes sésiles, lliniales, alternes, de 5–15 cm x 5-30 mm, y dada la so fina pubescencia pueden sentise sedoses al tactu. Les flores son marielles y dispónense en numberosos capítulos, en visos corinformes. El floriamientu producir ente avientu y febreru. El frutu ye una cipsela qu'apaez ente febreru y marzu.
Esta especie, como otros integrantes del xéneru, presenta un fuerte arume productu de la presencia d'aceites esenciales terpénicos. L'arumosidá ye un calter que collabora pa la so reconocencia nel campu. Ye tóxica poles sos alcaloides pirrolizidínicos, produciendo mancadures hepátiques en mamíferos
Melecinal
"Senecio grisebachii" describióse por John Gilbert Baker y espublizóse en "Flora Brasiliensis" 6(3): 313. 1884. 
grisebachii: epítetu otorgáu n'honor del botánicu alemán August Heinrich Rudolf Grisebach.
Senecio oreophyton
El senecio, de nome común chachacoma blancu (Senecio oreophyton) ye una especie botánica planta herbal perenne o biañal. Ye orixinaria del NOA d'Arxentina y del centro-norte de Chile.
Ye una yerba de 20 cm, de fueyes pequeñes; flor mariella; crez a los 4000 msnm. 
Preséu p'asma, bronquitis, gripe, resfrío, mal de monte. Dizse que tamién tien efectu sedante. Fiérvese 60 g nun llitru d'agua, más 160 g de miel, por diez minutos y cólase. Bébense dos cuyaraes cada dos hores. La tintura preparar con 30 g nun decillitru d'alcohol de 70º, y bébese una cuyarada esleida en té o en hidromiel. 
"Senecio oreophyton" describióse por Jules Ezechiel Rémy y espublizóse en "Flora Chilena" 4(2): 158–159. 1849. 
oreophyton: epítetu llatinu compuestu que significa "planta de los montes"
Senecio vulgaris
Senecio vulgaris, llamáu comúnmente senecio común, flor mariella, yerba cano, cineraria o yuyito ye una planta añal de distribución cosmopolita de la familia de les Asteraceae.
Son plantes perennes añales aracnoideas con tarmos erectos d'hasta 52 cm d'altor. Les sos fueyes son bipinnatífidas, namái les basales peciolaes. Flores en capítulos arrexuntaos en corimbos. Los capítulos son bien radiales heterógamos con flores hemiliguladas na zona esterna y flosculosas nel interior o bien discoideos con flores flosculosas. Los frutos son aquenios ovoides de 2,3 a 3 mm con miriguanos de 5,5 a 6,5 mm. El floriamientu y la fructificación tien llugar de febreru a mayu.
Esta planta foi utilizada en medicina tradicional pola so acción emenagoga (qu'acelera la menstruación y aselu los dolores que lu precieden) gracies al alcaloide senecionina. Sicasí'l so usu puede causar cirrosis.
El senecio ye alimentu de delles especies de Lepidoptera incluyendo a "Ochropleura plecta".
"Senecio vulgaris" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 867. 1753. 
Númberu de cromosomes de "Senecio vulgaris" (Fam. Compositae) y táxones infraespecíficos: 2n=40
Senna (planta)
Senna ye un xéneru de la familia Fabaceae con más de 250 especies. Ye nativu de toles rexones tropicales, con dalguna de les especies distribuyíes poles rexones templaes. Entiende 332 especies descrites y de estes solo 263 aceptaes. Les especies d'esti xéneru tienen flores marielles. Pueden ser yerbes, pequeños árboles o inclusive lianes, pero típicamente son parrotales o subarbustos.
Son árboles, parrotales, trepadores o yerbes, delles monocárpicas. Fueyes paripinnaes, pubescentes con tricomas simples nes nueses especies; dacuando con nectarios peciolares abuitaos o claviformes (nunca cóncavos), estípules y pulvínulos presentes. Inflorescencies racemosas, axilares, dacuando amenorgaes a una ó dos flores, los recímanos individuales ente les fueyes o formando una panícula corimbosa efoliada, pedicelos bracteaos y ebracteolaos; hipanto cupular, sólidu; sépalos llibres, inxeríos en yema, los internos xeneralmente más grandes; corola zigomorfa o irregular, pétalos 5, nes nueses especies mariellos (ablancazaos o café-anaranxáu cuando marchitos); androcéu zigomorfo, los estames polo xeneral progresivamente más llargos dende'l llau adaxial escontra'l llau abaxial de la flor y modificaos en grupos de 3 estaminodios curtios, 4 centrales fértiles y 3 abaxiales llargos y fértiles, pero dalgunos d'éstos ausentes en delles especies, filamentos rectos o curvaos (nengunu sigmoideo), les anteres basifijas, les fértiles rectes o incurvaes, truncaes o rostraes, con unu ó dos poros apicales; ovariu céntricu o llargamente movíu. Frutu terete, 4-anguláu, planu-estruyíu o dacuando aláu longitudinalmente, les cáscares papiracees, coriacees, ensundioses o maderices, el cuévanu continuu o transversalmente septada, seca o carnosa per dientro, dehiscencia tardida nes nueses especies, al traviés de 1 o dambes sutures, les cáscares ensin endolcar, o dacuando indehiscente o lomentiforme ("S. skinneri"); granes 1- ó 2-seriaes, testa areolada o non.
Esti xéneru foi descritu por Philip Miller y espublizóse en "The Gardeners Dictionary"...Abridged...fourth edition vol. 3. 1754. La especie tipo ye: "Senna alexandrina Mill.
- "Senna" (subdivisión de "Cassia" sensu llato)
v.g. "S. alexandrina" Mill.
Senna alata
Senna alata, ye un importante árbol melecinal y tamién usada como planta ornamental con flores na subfamilia Caesalpinioideae. 
"Senna alata" ye orixinaria de Méxicu, y puede atopase en diversos hábitats. Nos trópicos crez hasta una altitú de 1.200 metros. Trátase d'una especie invasora en Indonesia . En Sri Lanka ye utilizada como un ingrediente de la medicina tradicional cingalesa.
Son parrotales, qu'algama un tamañu de 1–4 m d'altu, menudamente puberulentos pero d'apariencia glabra. Fueyes 30–70 cm de llargu; foliolos 7–14 pares, acrescentes escontra riba, llargamente obovado-oblongos y obtusos, los más grandes 7–19 cm de llargu y 3.5–9.5 cm d'anchu; nectariu ausente, raquis 10–60 cm de llargu, terminando nuna llámina herbal y recurvado-conduplicada de 2.5–4.5 mm de llargu, pecíolos verdaderos amenorgaos o casi amenorgaos a un pulvínulo descoloríu de 10–35 mm de llargu, estípules triangular-llanceolaes, 6–16 mm de llargu, auriculaes y semiamplexicaules, deciduas a subpersistentes. Recímanos con numberoses flores, trupos enantes de la antesis pero la exa allargar, hasta 15–60 cm de llargu, pedúnculos 6.5–17 cm de llargu, brácteas sobre les yemes florales, caduques enantes de la antesis, pedicelos 5–11 mm de llargu; sépalos los llixeramente distintos, 11–16 mm de llargu; pétalos subheteromorfos, el vexilar más llargu de 15–23 mm; anteres de los 2 estames abaxiales lunulado-llanceolaes, 9.5–13 mm de llargu, truncaes; estilu 4–5.5 mm de llargu, óvulos 44–58. Frutu ascendente, llargamente linear, rectu o casi rectu, tetragonal, 11–18 cm de llargu y 2–2.8 cm d'anchu incluyendo les nales, 2-carináu nes sutures y aláu hasta la metá de cada cáscara, les nales 4–9 mm d'anchu, crenaes, cáscares papiracees, corites; granes areolaes.
Les vaines son de color marrón escuru casi recta o casi negru, d'unos 15 cm de llargu y 15 mm d'anchu. A entrambos llaos de les vaines nun ye una nala que cuerre a lo llargo de la vaina. Les llegumes contienen de 50 a 60 , granes esplanaes y triangulares.
"Cassia alata" ye bono de cultivar a partir de granes. Les granes pueden ser semaes yá sía directa o empecipiaos nun viveru.
"Cassia alata" o "Senna alata" ye de cutiu llamada'l "parrotal de tiñir", por cuenta de les sos propiedaes fungicidas bien eficaces pal tratamientu de la tiña y otres infecciones micóticas de la piel. Les fueyes moler nun morteru pa llograr una especie de "algodón verde". Esti entemecer cola mesma cantidá de aceite vexetal y dempués estrégase sobre la zona afectada 2-3 vegaes al día. Una preparación fresca tien de faese tolos díes. Los sos ingredientes activos inclúin el mariellu acedu crisofánico.
El so efectu laxante, por cuenta del so conteníu en antraquinona, tamién ta bien probáu.
Les sos aplicaciones inclúin el tratamientu d'afecciones de la piel: granos graves o tlacotes (Morelos), contra jiotes y ”tiña”; muelse la fueya cruda con un pocu de sal y aplícase nel llugar afectáu (Guerrero). Tamién ye encamentada p'atender les paperes.
El Códice Florentino, nel sieglu XVI menta: ”puestes les fueyes y los raigaños molíos n'agua ye d'utilidá pa les apostemes”. Nel mesmu sieglu, Francisco Hernández de Toledo comenta ”machucáu y untáu cura les rozadures”. Pal sieglu XX, Maximino Martínez reportar como anticrotálico, antipirético, antisifilítico, catárticu, contra dermatosis, diaforético, diuréticu y pa curar enfermedaes venéreas.
Nos frutos reportóse la presencia de glicósidos de rhein y aloe-emodina y nes fueyes aloe-emodina, crisofanol (oxisofanol), emodina reína, isochrysophanoly physcion-1-glycoside, y los glicósidos kaempferol y antraquinona sitosterol, emodina, reína.
"Senna alata" describióse por (L.) Roxb. y espublizóse en "Flora indica; or, descriptions of Indian Plants" 2: 349. 1832.
Senna alexandrina
Senna alexandrina ye una planta melecinal perteneciente a la familia de les fabacees. Ye usada nel herbalismo. Ye orixinaria de Exiptu, especialmente de la rexón de Nubia, y cerca de Jartum (Sudán), onde se cultiva comercialmente. Tamién se cultiva en munchos llugares, notablemente na India y Somalia.
Ye una planta arbustiva qu'algama un tamañu de 0,5-1 m, raramente dos metros d'altor con un porte ramificáu, con tarmu erecto de color verde maciu y espardimientu de llargues cañes que lleven cuatro o cinco pares de fueyes. Los foliolos varien de 4 a 6 pares, totalmente afilaos, con una nel ápiz. Les nervaduras centrales estremar por igual na base de los foliolos. Les flores en forma de recímanu con grandes flores de color mariellu que tienden al marrón. La so llegume en forma de cuernos, llargamente oblongos, estruyíos y planos y contién cerca de seis granes.
Cuando se cultiven les plantes corten dos vegaes al añu, ensugar al sol, y azacánense en bolses de fueyes de palma. Depués son unviaos en camellos a Essouan y Darao, depués pol Nilu llega al puertu de El Cairu o bien a los puertos del Mar Coloráu. Pa los nómaes Ababda, el comerciu de senna ye una fonte importante d'ingresos.
Históricamente, de "Senna alexandrina" utilícense les vaines de senna, como una tisana fechu de les fueyes, como un laxante.
La medicina moderna utilizó estractos, a lo menos dende la década de 1950 como un laxante. Si inxerse por fuerza polos neños, puede causar efectos secundarios tales como la dermatitis del pañal severa. Los principios activos son dellos glucósidos de senna que interactúan coles célules inmunes nel colon.
Los derivaos antraquinónicos dan-y efectu colagogo y laxante, a dosis baxes y purgante a dosis mayores. La mayor parte de los heterósidos, lleguen directamente al colon onde, pola acción de los enzimes de la flora bacteriana, lliberen les aglicones produciendo una irritación de les terminaciones nervioses de la paré intestinal, determinando una secreción d'agua y un aumentu de peristaltismo intestinal. La droga actúa 10-12 hores dempués de la so ingesta. Los frutos, pol so menor conteníu en derivaos antraquinónicos producen un efectu laxo-purgante más nidiu que los foliolos. Sicasí comprobóse que l'agua caliente estrayi con mayor facilidá los senósidos A y B de los frutos.
"Senna alexandrina" describióse por Philip Miller y espublizóse en "The Gardeners Dictionary":... eighth edition non. 1. 1768.
Anque podría paecer un nome científicu, "Cassia Officinalis" ye en realidá'l nome de herbariu pa esta planta, y polo tanto "Officinalis" un axetivu llatinu que significa compuestos médicos, escribir con mayúscula inicial, a diferencia de los epítetos específicos, que siempres s'escriben con una lletra minúscula inicial.
Senna aphylla
La pichanilla, Senna aphylla ye una especie botánica de llanta lleguminosa, nativa d'Arxentina.. 
Ye un parrotal inerme, qu'algama 3-16 dm d'altor, bien ramificáu, colos sos estremos daqué pendilexos, glabro, áfilo. Fueyes nules sacante unes poques 1-2-jugas formaes postcotiledones, en cañes adultes: son escamitas aisllaes, triangulares, menores a 1 mm de llargu; ramines de 1-3 años, verdes (fotosintetizan), flexuosos, glabres, de 0,5– 3 mm de diámetru, entrenudos de 5 a 25 mm de llargu; recímanos curtios, corimbosos, paucifloros nel ápiz, pedicelos de 4– 12 mm de llargu, con alabastros florales globosos. Flores bien vistoses (pero golor desagradable a orina de perru), anaranxaes, sépalos ovalaos, pétalos obovales, unguiculaos de 1 cm de llargu; estames trimorfos. Floria de setiembre a abril. 
Ovariu linear o curvu; vaina linear, estruyida, glabra, recta o narquiada, marxinada, de 3– 11 cm x 0,3- 0,5 cm, dehiscente, con subdivisiones membranoses; frutu llegume recta o llevemente narquiada. Fructifica d'avientu a abril. Granes numberoses en posición suboblicua, abuxaes, romboidales, estruyíes, de 3– 5 mm de llargu. 
Especie llargamente distribuyida, integrante característica de la Provincia fitoxeográfica del Monte.
Leña, forraxe bastu, escobes rústiques, cubiertes rurales. Puede faese pan cola so farina proteico.
"Senna aphylla" describióse por (Cav.) H.S.Irwin & Barneby y espublizóse en "Memoirs of The New York Botanical Garden" 35: 570. 1982.
"Cassia aphylla var. virgata" Burkart 
Senna bicapsularis
Senna bicapsularis ye una especie de parrotal perteneciente a la familia de les fabacees. Ye nativa del norte de América del Sur, dende Panamá escontra'l sur hasta Venezuela y Colombia, según les Indies Occidentales. Ye una planta naturalizada y invasiva en delles zones costeres de los trópicos, como les Islles Galápago y Nueva Caledonia.
Ye un parrotal qu'algama un tamañu d'hasta 3,5 m d'altor. Les fueyes son 2,5-9 cm de llargu, pinnaes, con seis a ocho foliolos, los foliolos miden 1.6 a 4.5 cm de llargu y 1.1 a 2.3 cm d'anchu. Les flores producir con unes poques xuntes en curtios recímanos, les flores individuales son de color mariellu, de 12-16 mm de llargu.
Emplégase-y pa curar la erisipela en Morelos, y como antisépticu en Oaxaca.
Los nahues de San Luis Potosí recurren a esta planta pal sanamientu del encantamientu. Con tal motivu faise una llimpia al enfermu con siete fueyes de ku ich kuahuitl ("Cassia emarginata"), pasándoles por tol cuerpu. Coles mesmes, como parte d'esti tratamientu, mientres reza'l mestrón, sahuma el cuerpu del enfermu con un inciensu de carbón, romeru y copal y depués llimpiar con un güevu pa sacar el "aire malo" que s'hai posesionáu del so cuerpu. Esta enfermedá percíbese porque l'enfermu sufre ataques de cutio.
Nel sieglu XX, Maximino Martínez señala los usos siguientes: catárticu y pa compensar los efectos de picadures por artrópodos.
Les fueyes y tarmos contienen alcaloides chaksinelike. Les granes contienen galactomannanos. Tamién se reportó la presencia na planta de cassina, 2,6-dialkil-3- hidroxipiridina y isocassidina.
"Senna bicapsularis" describióse por (L.) Roxb. y espublizóse en "Flora indica; or, descriptions of Indian Plants" 2: 342. 1832.
Senna italica
El sen itálicu, sen d'España o sena de Senegal ("Senna italica") ye una planta lleguminosa.
Son plantes perennes herbales o arbustives caducifolies d'hasta 60 cm d'altu. Tien les fueyes compuestes con unos 4 a 6 foliolos por fueya.
La medicina tradicional utilizó estensamente les fueyes, vaines y granes como laxante y como purgante. Tomar polo xeneral como en decocción o maceraes pa curar dolores d'estómagu, fiebre, ictericia, enfermedaes venéreas y contra los viermes intestinales. Un fervinchu de les flores utilízase como purgante y p'inducir el partu. Les fueyes, yá sía fresques o seques y pulverizaes, úsense como un apósito pa problemes de la piel tal como quemadures y úlceras. Les fueyes, tienen de llograse enantes del floriamientu. Seques úsense como acondicinador del pelo, conocíu como "henna neutra".
Tómase una maceración de los raigaños pa curar el cólicu y el gripe, y los raigaños fervíos úsense como un apósito pa feríes. Un fervinchu de raigañu úsase como coliriu pa los güeyos doloríos. Los raigaños tamién entren nos tratamientos de la indixestión, problemes del fégadu, trestornos de la visícula biliar, estomagaes, vultures y dismenorrea. En Malaui usen el fervinchu del raigañu como antidiarreico pa ñácaros.
Los estudios fitoquímicos realizaos na especie punxeron de manifiestu la presencia de les antraquinones emodina de Aloe, crisofanol, reína y los sennoides C y D con traces de la presencia d'otros. Tamién se conoz que contién los naftalenos 6-hidroximusicin glucósido y tinnevellin glucósido. La presencia en tola planta de los compuestos saphnin y acedu ricinólico fai qu'ésta se considere tóxica.
Orixinaria d'África dende Senegal hasta Somalia, atopar hasta Sudáfrica y nel sur d'Asia, dende'l Mediu Oriente hasta la India. Estableciéronse munchos cultivos na Península Ibérica y Italia. Foi introducida tamién nos países del Caribe.
Senna obtusifolia
Senna obtusifolia ye una especie de lleguminosa del xéneru "Senna", dacuando tratada nel xéneru monotípicu "Diallobus". Crez montés en América, Asia, África y Oceanía y considérase una maleza en munchos llugares. Tien una llarga hestoria de tracamundiu con "Senna tora" y que'l taxón en munches fontes en realidá referir a esta especie.
Son yerbes monocárpicas, simples, erectas o ramificáu-ascendentes, variando de tamañu según la edá o l'ambiente, na antesis 0.2–1.2 (2) m d'altu, dacuando basalmente frutescentes, glabres o estrigulosas, xamasca maloliente. Fueyes mayormente de 3.5–16 cm de llargu; foliolos en casi toles fueyes esactamente 3 pares, los del par distal más grandes, llargamente obovaos o oblanceolado-cuneaos, 2–6.5 cm de llargu y 1–4 cm d'anchu, base oblicua; nectariu estipitáu ente'l par proximal y dacuando ente'l segundu par de foliolus, raquis más llargu o más curtiu qu'el peciolu, pecíolos 10–40 mm de llargu, estípules linear-atenuaes, 5–15 mm de llargu, deciduas. Les inflorescencies en recímanos sésiles con 1 ó 2 flores nes axiles de les fueyes y depués formando un pequeñu tirso exerto, pedúnculos ca 0.5 cm de llargu, pedicelos 8–25 mm de llargu; sépalos los internos más llargos 6–9.5 mm de llargu; corola zigomorfa, los pétalos más llargos 9–15 mm de llargu; anteres de los 3 estames abaxiales 2–4.5 mm de llargu, con cara porrecto; estilu 1.7–4 mm de llargu, óvulos 20–34. Frutu ascendente, rectu o narquiáu escontra fuera y escontra baxo hasta formar un semicírculu, linear, estruyíu-hexagonal, 7–16 cm de llargu y 0.25–0.6 cm d'anchu, atenuáu a cada estremu, carináu nes sutures y en cada cáscara con costielles averaes a les sutures; granes 1-seriaes, areolaes.
Les fueyes verdes de la planta son lleldaos pa producir un alimentu d'alta proteína llamada "kawal" que se come por munches persones en Sudán como un sustitutu de la carne. Les sos fueyes, granes y raigaños utilícense tamién en medicina popular, principalmente n'Asia. Créese que tienen un efectu laxante, según que puede ser beneficiosu pa los güeyos. Como un remediu popular, les granes turrar de cutiu, y de siguío, fervida n'agua pa producir un té. Les granes de la planta son una fonte comercial de goma cassia, un aditivu alimentario que xeneralmente s'usa como espesante. Tostaes y molíes, les granes tamién s'utilizaron como un sustitutu de café. Na medicina tradicional coreana, llámase-yos "gyeolmyeongja" (결명자) y de normal prepárense como té. Tamién s'utilicen en "Kampo" (medicina tradicional xaponesa) onde se-yos llama "ketsumei-shi" (ケツメイシ,决明子) o pol so nome chinu "Jue Ming zǐ" ( tradicional :决明子, simplificáu :决明子).
Kawal, ye una proteína rico en sustitutu de la carne comer en Sudán, producir por achaplamientu de les fueyes de la planta "Senna obtusifolia", formando una pasta que depués se llelda tradicionalmente nuna jarra de folla, soterráu nun llugar frescu. El frascu escávase cada tres díes y el conteníu ye entemecíu. Dempués de dos selmanes, la pasta retírase y endólcase en boles que se dexen ensugar al sol. Polo xeneral, cocinar en guisaos con cebolla y okra. 
"Senna obtusifolia" foi descritu por (L.) H.S.Irwin & Barneby y espublizóse en "Memoirs of The New York Botanical Garden" 35: 252. 1982.
Wilson * "Senna toroides" Roxb.
Senna occidentalis
Senna occidentalis ye una especie de planta pantropical perteneciente a la familia de les fabacees.
Son yerbes monocárpicas grueses y subarbustos débiles, qu'algamen un tamañu de 0.4–1.2 m d'altu, finamente estrigulosos, d'apariencia glabra, malolientes. Fueyes mayormente 11–25 cm de llargu; foliolos 4 ó 5 pares na mayoría de les fueyes, más grandes distalmente, los del par distal llargamente llanceoláu- o ováu-acuminaos, 4.5–10 cm de llargu y 1.3–3.5 cm d'anchu; nectariu 1 (2), subgloboso, adaxial cerca del pulvínulo, raquis 6–14 cm de llargu, pecíolos 25–50 mm de llargu, estípules triangulares o llanceoláu-acuminaes, 4.5–12 mm de llargu, tempranamente caduques. Inflorescencies racimo subumbelaos, axilares, darréu tirsoides, pedúnculos 0.1–0.6 cm de llargu, abrazaos por un pedículo folioso con nectariu rudimentariu, recímanos con 2–5 flores, exa hasta 0.5 cm de llargu, pedicelos maduros 8–18 mm de llargu; sépalos los gradualmente distintos, los internos 6.5–10 mm de llargu; corola zigomorfa, pétalos heteromorfos pero subiguales en llargor, 12–16 mm de llargu; anteres de los 2 estames abaxiales llongures incurvaes, 5–6.5 mm de llargu, rostradas; estilu 3–4.5 mm de llargu, óvulos 40–60. Frutu erecto-ascendente, linear a daqué incurváu o raramente rectu, planu-estruyíu tornándose subtúrgido cuando maduru, 8–13 cm de llargu y 0.7–0.9 cm d'anchu, cáscares verdes y con rayes coloraes a lo llargo de les sutures, subsésil; granes 1-seriaes, areolaes.
La planta sopeléxase que ye venenosa pal ganáu. La planta contién antraquinones. Los raigaños contienen emodina y les granes contienen crisarobina (1,8-dihidroxi-3-metil-9-antrona) y N-metilmorfolina. 
Granes de "Senna occidentalis" pueden turrar y utilízase como un sustitutu del café. Tamién s'utilizaron como un adulterante pal café. Aparentemente nun tien cafeína.
A pesar de les indicaciones de ser venenoses, les fueyes d'esta planta, "Dhiguthiyara" en dhivehi, utilizáronse na dieta de les Maldivas mientres sieglos en platos como'l "mas huni" y tamién como una planta melecinal.
"Senna occidentalis" foi descritu por (L.) Link y espublizóse en "Handbuch zur Erkennung der nutzbarsten und am häufigsten vorkommenden Gewächse" 2: 140. 1829.
Senna siamea
Senna siamea (, "khilek"),tamién denomináu árbol Kassod, y (incorrectamente) árbol 'Cassia, ye una llegume na subfamilia Caesalpinioideae. Ye nativa del sur y sureste d'Asia, anque se desconoz el so orixe esactu.
Son árboles de crecedera rápida, qu'algamen un tamañu de 5–15 m d'altu, los biltos nuevos estrigulosos pero los foliolos polencos y glabros nel fexe. Fueyes 10–30 cm de llargu; foliolos 5–13 pares, llanceoláu- o oblongo-elípticos, los del par más grande 4–8 cm de llargu y 1.4–3 cm d'anchu, emarginaos o obtusamente mucronulaos; nectariu ausente, raquis 6–21 cm de llargu, pecíolos 20–35 mm de llargu, estípules diminutes, caduques. Inflorescencies tirsos terminales, afilos o basalmente frondosos, o panículas piramidales de recímanos exertos, hasta 40 cm de llargu, recímanos con 20–60 flores, la exa 4–9 cm de llargu, pedicelos 20–35 mm de llargu; sépalos los internos más llargos 6–9 mm de llargu; corola zigomorfa, el par abaxial de pétalos dacuando un pocu más llargu que'l restu, (10) 12–17 mm de llargu; anteres de los 2 estames abaxiales más llargos llanceolaes, 5.5–8 mm de llargu, llixeramente rostradas; estilu 4.5–5.5 mm de llargu, óvulos 25–38. Frutu ascendente o dobláu proximalmente y entós baxando, linear, planu-estruyíu, 20–30 cm de llargu y 1.2–1.6 cm d'anchu, 2-carináu pol engrosamiento de les sutures, les cáscares ríxidu-coriacees, nervaes, cafés, umbonaes y ablayaes en forma alterna sobre les granes y consecuentemente engurriaes a lo llargo, estípite 5–9 mm de llargu; granes areolaes.
Ye un árbol de porte medianu, de fueyes perenne y tien formoses flores marielles. De cutiu utilízase-y pa dar solombra en plantíos de cacáu, café y té. En Thailandia ye l'árbol provincial de la provincia de Chaiyaphum y dellos sitios fueron designaos col so nome.
Esta planta tien valor melecinal y contién un compuestu denomináu barakol y nos raigaños el principiu activu llamáu emodina. El corazón de madera tien propiedaes laxantes y utilízase pa una variedá de dolencies, órganos hematopoyéticos, del tracto genitourinario, según herpes y rinitis. Les fueyes crudes en grandes cantidaes pueden ser tóxiques pa los seres humanos. Anque fervíes formen parte de la cocina de Myanmar y Tailandia.
Les fueyes, los biltos tienros y les granes son comestibles, pero primeramente deber ferver y nun se debe consumir l'agua. Utilizar na gastronomía de Myanmar y na gastronomía de Thailandia onde unu de los platos más espublizaos ye "Kaeng khilek" ().
"Senna siamea" foi descritu por (Lam.) H.S.Irwin & Barneby y espublizóse en "Memoirs of The New York Botanical Garden" 35: 98. 1982.
Senna tora
Senna tora (orixinalmente descritu por Linneo como "Cassia tora") ye una lleguminosa de la subfamilia "Caesalpinioideae". El so nome deriva del cingalés, na que se-y llama "Tora" (තෝර). En Sri Lanka alcuéntrase fácilmente en munchos llugares. Crez montés na mayoría de los trópicos y considérase una meruxa en munchos llugares, y la so área de distribución natural nun ye bien conocíu, pero probablemente'l sur d'Asia. Confundir de cutiu con "Senna obtusifolia".
Esta yerba utilizar na medicina Ayurveda, pal tratamientu d'inflamaciones, etc. En delles partes de Sri Lanka, les persones amiesten les sos flores na cocina cola que faen una comida deliciosa.
"Senna tora" foi descritu por (L.) Roxb. y espublizóse en "Flora indica; or, descriptions of Indian Plants" 2: 340. 1832.
Serenoa repens
Serenoa ye un xéneru monotípicu con una única especie: "Serenoa repens", perteneciente a la familia de les palmeres (Arecaceae). 
Ye orixinariu del norte de Méxicu y sudeste de los Estaos Xuníos.
Ye una planta orixinaria de zones arenoses de la mariña atlántica del sur d'Estaos Xuníos (dende Florida hasta Luisiana y Carolina del Sur) y de Méxicu. Aclimatóse tamién nel sur de California.
Tien una resistencia bien sobresaliente a condiciones climátiques estremes: ciclones, chiscadures de foles, seca, calores calismosos, xelaes ya inclusive son capaces de sobrevivir a quemes forestales. Anque puede vivir en distintos tipos de tierres, na mayoría de los casos son suelos arenosos o caliares. El clima del sureste d'Estaos Xuníos ye subtropical húmedu con branos llargos y templaos ya iviernos curtios y nidios. Pero pueden presentase foles de fríu procedente del norte y provocar xelaes que la palmera aguanta.
Ye una planta que puede algamar los 3 m d'altor. Les fueyes pueden midir hasta 1.5 m de llargor, disponer en forma de corona. Son de color verde brillante, en forma d'abanicu, acabando nun escayu, tienen un reborde circular y tán estremaes en 15-30 lóbulos. La flor disponer n'espadaña. El frutu, comestible, esprende un golor similar al quesu y tien un sabor dulzuxo daqué desagradable, tratar d'una drupa ovoide-oblonga irregular de color negru o marrón acoloratao de 2 cm de llargor que contién una grana dura-ovoide, llisa y de color marrón.
Los frutos de "Serenoa repens" contienen sustances que la so ingestión puede suponer un riesgu pa la salú, pola so acción antiandrogénica y antiestrogénica.
"Serenoa repens" utilizar con frecuencia nel tratamientu de la hiperplasia benigna de próstata (HBP), en pacientes que presenten síntomes leves a moderaos. Nos cuadros moderaos a severos paecen ser más eficaces los tratamientos con fármacos o ciruxía.
Sicasí, a pesar de los beneficios que presenta l'estractu de "Serenoa repens", la so composición tocantes a sustances actives varia d'un estractu a otru, por cuenta de les distintes técniques y estratexes extractivas emplegaes na so ellaboración, inclusive si deriva de la mesma planta. Esto fai que los efectos d'un preparáu nun se pueden extrapolar a otres preparaciones de la mesma planta.
"Serenoa repens" describióse por (Bartram) Small y espublizóse en "Journal of the New York Botanical Garden" 27(321): 197. 1926. 
Serenoa: nome xenéricu que foi nomáu n'honor del botánicu d'Estaos Xuníos, Sele Watson (1826-1892).
repens: epítetu llatinu que significa "rastrera".
Los siguientes nomes considérense sinónimos de "Serenoa repens":
Seriphidium mendozanum
Seriphidium mendozanum, tamién conocida como axenxu, axenxu selvaxe, ye una especie botánica de llanta de flores perteneciente a la familia Asteraceae. 
La planta tien les mesmes propiedaes qu'otres "Artemisia" pero menos potentes. Ye un tónicu amargu y arumosu. Anque nun s'usa na medicina práctica regular, ye de cutiu usáu pola población pa tratar les fiebres intermitentes.
"Seriphidium mendozanum" describióse por (DC.) K.Bremer & Humphries y espublizóse en "Bulletin of the Natural History Museum, London (Botany)" 23(2): 119. 1993. 
Serjania triquetra
Serjania triquetra ye una especie de planta fanerógama perteneciente la familia de les sapindacees. 
Son bejucos grandes y gruesos; con tarmos 6-sulcaos, con mestos tricomes sórdidos mariellu-grises hasta glabros; madera compuesta con un cercu central grande y 3 (–5 ó 6) fexes periféricos pequeños. Fueyes biternaes o raramente 5-pinnado-foliolaes, pecíolu y raquis non alaos; foliolos llargamente ovaos a rómbicos, 4–8 cm de llargu y 1.6–6 cm d'anchu, obtusos a acuminaos nel ápiz, marxe gruesamente crenado-serráu, membranáceos o más gruesos, trupa y selemente pubescentes nel viesu, variablemente glabros, escasamente pubescentes a pubescentes nel fexe. Tirsos axilares o tirsoides terminales, 2–7 cm de llargu (escluyendo'l pedúnculu embaxo del bilortu), panículas hasta 35 cm de llargu, densamente pubescentes, flores 4 mm de llargu; sépalos los densamente ablancazáu-tomentosos. Frutu ováu-cordáu, 2 cm de llargu y 1.3–1.8 cm d'anchu, más o menos igual d'anchu que de llargu, cocos maderizos, nervadura reticulada, hírtulos, arrondaos o frecuentemente acostillaos dorsalmente, dacuando daqué triquetros, nales delgaes, xeneralmente glabrescentes, contraíes embaxo de los cocos, división ente los cocos ancha y firme.
Ye orixinaria de Méxicu, onde habita en climes templaos, semicálidos y templaos a una altitujd de l000 metros, acomuñada a montes tropicales caducifolios y subcaducifolios, monte espinosu, monte mesófilu de monte, montes de encino y de pinu.
Utilizar pa les afecciones de los reñones (Puebla, Guerrero, Michoacán y Morelos); onde s'emplega tola planta o'l tarmu en cocimientu. Tamién se rexistra la so prescripción p'atender la hepatitis o mal mariellu (nome vulgar con que se conoz a la ictericia y refierse a la ictericia infeiciosa), nesti casu, el cocimientu alministrar de forma oral o en baños. Coles mesmes, emplégase-y nes hemorraxes uterines. 
Tamién sirve pa esaniciar cálculos renales y de visícula, asi como los síntomes d'Hipertrofia prostática (disuria, poliuria, nicturia...) 
Maximino Martínez, nel sieglu XX reportar como diuréticu.
"Serjania triquetra" describióse por Ludwig Adolph Timotheus Radlkofer y espublizóse en "Conspectus sectionum specierumque generis Serjaniae" 305–309. 1875.
Seselopsis
Seselopsis ye un xéneru monotípicu de planta herbal perteneciente a la familia Apiaceae. La so única especie ye: "Seselopsis tianschanica".
Son plantes qu'algamen un tamañu de 40-100 cm d'altor. El tarmu púrpura pembaxo, estriáu. Les fueyes inferiores peciolaes, con vaines oblongo-llanceolaes, de 3-4 pares de pinnas primaries; segmentos finales linear-llanceolaes, de 20-90 x 1-5 mm. Fueyes cimeres amenorgaes, 1-pinnaes, 3-lobulaes o completes, sésiles en vaines ampliaes. Umbeles primaries 5-9 cm de diámetru, umbelas llaterales más pequeñes; rayos 4-20, de 2-7 cm, desiguales; bractéolas 4-9, llanceolaes, de 3 mm, polo xeneral iguales o superiores a les flores, marxes membranosos; umbellules munches flores, 10-12 mm d'anchu. Frutes 3-4 × 2 mm. Fl. Julio, fr. Agostu.
Alcuéntrase ente los parrotales, nes fasteres cubiertes de yerba; a una altitú de 1500-2500 metros en Xinjiang (Tian Shan). Kazajstán, Kirguistán.
Esta especie hai reputáu valor melecinal con efectos antiosidantes polos flavonoides que contién la planta.
"Seselopsis tianschanica" describióse por Boris Konstantinovich Schischkin y espublizóse en "Bot. Mater. Gerb. Bot. Inst. Komarova Acad. Nauk SSSR" 13: 159 159 1950.
Shorea seminis
Shorea seminis ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Dipterocarpaceae. Alcuéntrase en Borneo y les Filipines.
Diptoindonesina A ye un glucósidu de ε-viniferina aislláu de "S. seminis".
"Shorea seminis" describióse por (De Vriese) Slooten y espublizóse en "Univ. Calif. Publ. Bot." 15: 204 1929. 
seminis: epítetu
Sida cordifolia
Sida cordifolia, conocida como bala, ye una planta de la familia Malvaceae. 
Esta especie ye nativa de la India, naturalizóse por tol mundu y considérase invasiva n'África, Australia, el sur d'Estaos Xuníos, les islles Hawái, Nueva Guinea y la Polinesia francesa. El nome específicu, "cordifolia", referir a la fueya en forma de corazón.
Ye un parrotal perennifolio que crez ente 75 a 150 cm d'altor. Los raigaños y el tarmu son trupos y consistentes. Les fueyes miden 2,5-7 cm de llargu y 2,5-5 cm d'anchu, con 7-9 venes. Tienen forma de corazón, serraes y truncaes. Les flores son pequeñes, de color mariellu o blancu, úniques y asitiaes nes axilas. Los frutos miden 6-8 mm de diámetru. Les granes conócense como bijabanda na conocencia Ayurveda, son negres grisaceas y llises. La planta floria d'agostu a avientu y da frutos d'ochobre a xineru.
Nun s'identificaron taninos o glucósidos. Los raigaños y el tarmu contienen el alcaloide efedrina, usualmente topáu nes distintes variedaes de "Ephedra" dientro de les Gymnospermaes. Analises recién revelaron que la efedrina y la pseudoefedrina son los principales alcaloides que constitúin les partes aérees de la planta, que presenten rastru de sitosterol y acedu palmítico, esteárico y hexacosanoico. Del aceite de grana se aislan distintos tipos d'ácidos.(Chem. Ind. 1985. 483).
"Sida cordifolia" crez col so sistema de raigaños fuertes en suelos difíciles y puede ser utilizada como planta de forraxe, materia primo pal aislamientu y la celulosa. Puede ser procesada y convertida en pellets, briquetas, biogás, metanol, bioaceites y Sun Diesel. El apicultores aprecien el rendimientu de miel d'hasta 120 kg por hectárea.
Yera usada nel sistema indiu de medicina Āyurveda. Foi estudiada poles sos propiedaes antiinflamatorias, pa tratar el cáncer, y cola esperanza de refaer fégadu. Actúa como estimulante del sistema nerviosu central, úsase como endelgazador, afrodisiaco y contra les enfermedaes de pulmón, el paludismu y la sífilis, según pa la cicatrización de feríes. 
"Sida cordifolia" describióse por Carolus Linnaeus y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 684. 1753.
Sida: nome xenéricu que foi adoptáu por Carlos Linneo de los escritos de Teofrasto, que lo usaba pal nenúfar blancu européu, "Nymphaea alba".
Sida rhombifolia
Sida rhombifolia, conocida como escubilla, malva d'escoba, malva prieta, malva de puercu o, n'Arxentina y Uruguai, afata (ente otros), ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia de les malvacees.
Ye una planta selvática de tipu sufrútice erecta, de 1 m d'altu, con cañes ascendentes; tarmos puberulentos colos tricomas estrellaos y diminutos, apaeciendo farináceos y fueyes más o menos lómbicas, 2,5-9,0 cm de llargu, serraes distalmente, agudes o obtuses nel ápiz, finamente angüeñoses en dambes cares o glabrescentes nel fexe; estípules tubulaes, 5-6 mm de llargu; pedicelos solitarios nes axiles y más o menos esvalixaos a lo llargo del tarmu, l-3 cm de llargu; mota 5-6 mm de llargu, 10- acostilláu na base, angüeñosos; corola 5-9 mm de llargu, mariella o mariellu- anaranxada. fiscos 4-5 mm de diámetru, glabros, carpidos 10-14, múticos o con dos espines, Ia escayu dacuando únicu por falta de dehiscencia mientres el so desenvolvimientu.
Llargamente distribuyida como maleza tropical y subtropical de los hemisferios oriental y occidental. Crez en sabanes, en cantu de carreteres, carbes trupes, fasteres y arbolaos pantanosos (Robyns, 1965). Ye una especie tan tropical que s'alluga per debaxo de los 2.000 msnm. Crez en tolos ambientes rurales, pero si alcuéntrase en montes bien secos, como en La Guajira, prefier la vera y la solombra de los ríos. Ye llamada maleza en colombia. Presentar en suelos ricos como Ia mayoría de les malvacees y de les moderales. En Colombia atopar de 0-200 msnm, nuna gran variedá de suelos, dende fértiles hasta probes y degradaos. Esta maleza alcuéntrase en cultivos, terrenales baldíos, xardinos, potreros, veres de carreteres, zedas y cafetales.
USOS
Paludismu, fiebre. Formes d'usu: Pa cuando avérase'l paludismu, escayencia. Cuando vien bien enjugáu, pa resecar primero'l cuerpu: dos llibres d'escobuca más dos llibres de maka (Malachra rudlis), nun galón d'agua, amiéstase un pocu d'azucre; cocinar por dos hores, báxase tapáu, esfrezse y a otru día toma por copes, trés tornes, enantes de les comíes, si tien tintura de ruibarbo, dos onzes; cuando yá s'avera'l paludismu. (J) Fiebres altes: cuéyense cuatro mates y se calta bien caltáu cola mano, échense-y llimones y pónse-y aguardiente de caña, si hai y si nun se-y pon orinos y bañar tol cuerpu, tapar con una sábana y al cuartu d'hora ta sudando. Usos adicionales de tipu melecinal: Ye emoliente, ulceraría tonifica, antidiarreico, preséu contra afecciones del corazón y catarru pulmonar (Gámez & Rivera, 1987). Ayuda contra les enfermedaes de los tamién ye usada polos chamé pa llavase'l pelo, la ropa y fabricar escobes. Estos mesmu autores señalaben que los colonos de la zona Chamé usen l'emplastu sobre mancaes por que coagule el sangre. El so raigañu emplégase como anticrotálica, prepárase un sueru contra'l venenu de les culiebres de cáscabel y les arañes viuda negra (Fryxell, 1992). Otros usos: En Jalapa (México) usar como droga sustituta de la mariguana (Fryxell, 1992). Puede aportar a tóxica por cuenta de que reportóse presencia de dellos alcaloides (efedrina, saponinas, llomba, ente otros).
"Sida rhombifolia" describióse por Carolus Linnaeus y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 684. 1753.
rhombifolia: epítetu llatinu que significa "fueyes con forma de rombu".
[1] Font Quer, P. (comp.) (1953) Diccionariu de Botánica. Llabor, Barcelona.
[2] Brunckhorst, D. 2000. "Bioregional planning: resource management beyond the new millennium." Harwood Academic Publishers: Sydney, Australia.
[3] Panzini, Franco, "Per i piaceri del popolo. L'evoluzione del giardino pubblico in Europa dalle origini al XX secolo". Bolonia, Zanichelli Editore, 1993.
Sideritis hyssopifolia
Syderitis hissopifolia, conocida como té de roca o de monte na cordal Cantábricu, ye una planta de la familia de les llabiaes que crez en pacionales d'altu monte, sobre roquedos caliares. Ta estendida de España hasta Italia.
Trátase d'una planta maderiza que de normal nun supera los 40 cm d'altor y crez formando matos; tien pequeñes flores marielles en forma d'espiga. Ye bien popular polos sos usos melecinales na rexón norte d'España, utilizándose como dixestivu, antidiarreico y tónicu. La medicina popular utilizó la planta en fervinchu, tintura ya inclusive en ramilletes arumosos dada'l so prestosu arume.
El so aprovechamientu o recueya incontrolaos puede poner en riesgu la supervivencia de les poblaciones polo qu'en Castiella y Llión atopar nel catálogu de flora protexida como "Especie d'aprovechamientu reguláu", lo que significa que tien d'evitase la recueya de la planta n'estáu montés. Esto asocede con frecuencia nel Valle del Rudrón y na Sierra de Híjar onde ye una especie esquilmada polos buscadores.
"Sideritis hyssopifolia" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 575. 1753. 
Sideritis: nome xenéricu que remanez del griegu "sideritis" y que puede ser traducíu lliteralmente como "el que ye o tien fierro". La planta yera conocida polos antiguos griegos, específicamente Dioscórides y Teofrasto. A pesar de que Dioscórides describe tres especies, namái una (probablemente "S. scordioides") créese que se refier a "sideritis". Na antigüedá "sideritis" yera una referencia xenérica pa plantes capaces del sanamientu de feríes causaes por armes de fierro nes batalles. Sicasí otros sostienen que'l nome derivar de la forma del sépalu lo que s'asemeya a la punta d'una llanza.
hyssopifolia: epítetu llatinu que significa "coles fueyes de "Hyssopus"".
subsp. alavesa Obón & D.Rivera, Phanerog. Monogr. 21: 247 (1994). Del norte de España
subsp. castellana (Sennen & Pau) Malag., Collect. Bot. (Barcelona) 38: 681 (1967). Del norte de España y los Pirineos.
subsp. caureliana Obón & D.Rivera, Phanerog. Monogr. 21: 264 (1994). Noroeste de España.
subsp. eynensis (Sennen) Malag., Collect. Bot. (Barcelona) 38: 680 (1968). de los Pirineos.
subsp. guillonii (Timb.-Lagr.) Nyman, Consp. Fl. Eur., Suppl. 2: 253 (1890). De Francia y España.
subsp. hyssopifolia. De España a Italia.
subsp. peyrei (Timb.-Lagr.) Briq., Lab. Alp. Mar.: 340 (1893). Del sur de Francia.
subsp. santanderina D.Rivera & Obón, Phanerog. Monogr. 21: 236 (1994). del norte de España.
subsp. somedana Obón & D.Rivera, Phanerog. Monogr. 21: 259 (1994). del sur de Francia y norte de España.
subsp. vizcaina Obón & D.Rivera, Phanerog. Monogr. 21: 244 (1994). De Vizcaya.
Sideritis incana
Sideritis incana, ye una especie de planta de la familia de les llabiaes. 
Ye una planta perenne, glabrescente anque mafosa-glandulosa al tactu que tien un altor que ronda ente los 20 y 40 centímetros. De la cepa de la planta salen unos tarmos erectos con poques ramificaciones, bien frondosas na base y tomentosas. La so forma vital ye'l Caméfito, una y bones los meristemos queden a menos de 40 cm del suelu.
El so raigañu ye de tipu axonomorfa. El tarmu ye maderizu con indumento glabrescente, anque mafosu-glandulosu al tactu. Ta formada por numberoses cañes que crecen bien ríxides y llenes de fueyes. Estes fueyes son decurrentes y distribúyense por tola caña opuestes de dos en dos. La forma del llimbu ye llineal, de marxe simple y enteru y el ápiz ye agudu. Les fueyes son de distintu tamañu según la parte de la planta onde s'atopen: les cimeres tienen a lo más 10 mm de llargu y 0,85 mm d'anchu, ente que les inferiores miden ente 4 nm y 5 mm de llargu y les brácteas tienen un tamañu de 5 mm de llargu a lo más. Dacuando les fueyes cimeres son más grandes y tienen dalgún diente punchante. Les fueyes más grandes alluguen les flores que son ovalaes y pequeñes. Con brácteas punchantes. Les coroles zigomorfes. El periantu ta estremáu en mota y corola. La mota ye bien pequeñu, d'unos 2 mm, colos sépalos los verdes, d'aspeutu foliáceu y con un aníu de pelos nel so interior. La corola ye zigomorfa , d'ente 1.5 mm y 2 mm de llargu y ye amarellentada, pequeñes y bilabiaes. El so frutu ye una núcula que mide unos 2,5 mm de tamañu.
El so hábitat natural son les carbes seques caliares, en llugares soleyeros. Mundialmente ta distribuyida pela zona mediterránea, anque la mayoría de plantes d'esta especie alcuéntrase na Canal Navarrés ( Valencia ). Dientro de Cataluña pueden atopase con muncha frecuencia en Tarragona. La so dómina de floriamientu ye dende finales de la primavera ( mayu ) hasta principios del branu ( xunetu ).
Úsase como antiinflamatoriu , espasmolítico leve y antiulceroso porque ye bon dixestivu y ye capaz de neutralizar los ácidos gástricos. Tamién s'utiliza como cicatrizante, empuste d'insectos empuste, antisépticu, antibacteriano, antifúngico y diuréticu. Finalmente, usar pa la ellaboración del yerberu .
"Sideritis incana" tien munches virtúes melecinales, ente otros cabo destacar que ye una planta vulneraria (curia y encarna mancaes), antiinflamatoria, espasmolítica, aperitiva y dixestiva.
Utilízase frente les gastritis, úlcera gastroduodenal, tiemblos gastrointestinales, enterocolitis, síndrome del intestín enfadosu, dispepsias hiposecretores, meteorismos, cistitis , urolitiasis y adenoma benignu de próstata . Tamién s'usa pa curar gripes, resfriaos, farinxitis, larinxitis y bronquitis.
Exteriormente utilízase pa curar conxuntivitis, blefaritis, estomatitis, otitis, sinusitis, vulvovaginitis, mancaes, contusiones, quemadures, dermatomicosis, eczemas ya inflamaciones osteoarticulares.
Popularmente utilizóse como desinfestante de mancaes llavándoles con un fervinchu fechu con 30 gramos de planta per llitru d'agua. Tamién s'utilizó como solución contra la inflamación o pa faer ganes de comer, beban el fervinchu tres taces al día.
Tamién s'utiliza pa la ellaboración del yerberu .
Fervinchu : isotonizar y aplicar en forma de lociones, compreses, llavatives y colirios. Les compreses pueden afitase con un vendaje nidiu que se debe camudar cada cuatro o cinco hores.
Fervinchu : una cuyarada sopera por taza y calecer 10 minutos. Tomar 3 taces al día.
Estractu fluyíu (1:1): Tomar de 30 a 50 gotes, d'una a tres veces al día.
Tintura (1:10): Tomar de 50 a 100 gotes, d'una a tres veces al día.
Nun prescribir el aceite esencial per vía interna mientres l'embaranzu , la lactancia . Tampoco a neños pequeños nin a persones con gastritis , úlcera gastroduodenal, síndrome del intestín enfadosu o con trestornos neurolóxicos.
Ye común en carbes seques y soleyeros sobre suelos básicos , tamién crez de forma natural en baldíos y en cantu de les fasteres. La dómina de floriamientu toma dende marzu hasta l'agostu . Cuando se cultiva, la so dómina de floriamientu allargar hasta finales d'ochobre . La recueya de la planta coincide cola dómina de floriamientu nos meses de mayu y xunu. La multiplicación realizar por aciu granes que se caltienen enforma tiempu sobre la planta. Al tratase d'una planta local ye bono d'atopar en munchos herbarios y nun ye bien cara.
"Sideritis incana" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl. ed. 2" 802 1763. 
incana: epítetu llatinu que significa "de color gris".
Silphium laciniatum
Silphium laciniatum ye una especie de planta de la familia Asteraceae. Ye nativa de la zona central y oriental de Norteamérica: concretamente, distribuyir por Ontario, Nueva York, Alabama y poles praderíes de Dakota del Norte, Coloráu y Texas.
Trátase d'una planta perenne de porte herbal; tien cierta semeyanza col xirasol nesti aspeutu. Tien un altor dientro d'un rangu d'unu a cuatro metros, con tarmos cubiertos de indumento, híspido, escabroso o arispiu. 
Les fueyes son peciolaes o sésiles y atópense dispuestes de forma alterna, y son pinnatilobulaes. Les fueyes basales miden 40 cm de llargor; conforme xubir nel tarmu, van siendo cada vegada menores.
Les inflorescencies, típicamente en capítulu como toles Compuestes, tienen un diámetru de 5 a 12 cm. Tienen tantu lígules como flósculos, de color mariellu. El so fenoloxía, esto ye, la dómina de floriamientu, ye na transición del branu al seronda: xeneralmente, de xunetu a setiembre.
El númberu cromosómico de los individuos diploides (2n) ye 14.
N'inglés, "S. laciniatum" recibe'l nome de «compass plant», esto ye, planta brúxula. Esto debe a que los individuos presenten un tactismo na so xamasca que determina la orientación d'este en dirección norte a sur. Esto debe a que d'esta forma presenten una superficie mínima espuesta a la irradiación solar del mediudía, bien calorífica y potencialmente lesiva por deshidratación.
Los indíxenas americanos emplegaron esta especie como planta melecinal; la función que se-y atribuyó foi como vermífugo, diuréticu antitusígeno y antiasmáticu. Los sos principios activos estrayer por incisión nel tarmu y captación de la resina producida.
"Silphium laciniatum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 919–920. 1753.
Silybum marianum
Silybum marianum, comúnmente llamáu cardu marianu, ye una planta herbal añal o biañal de la familia Asteraceae, orixinaria del Mediterraneu.
Fueyes ovalaes d'hasta 30 cm, les basales distribuyíes en roseta, cantos con lóbulos irregulares y escayos, color verde brillante con nervios blancos; altor ente 20 y 180 cm; flores de color rosa intensu o azul-violáceo que suelen apaecer el segundu añu pudiendo algamar hasta los 8 cm de diámetru; bráctees esternes en forma de pinchu curvu con escayos llaterales nuna base dilatada, les medies internes con espinitas próximes a un apex tamién espinosu; les más internes prácticamente foliácees y ensin escayu apical.
El cardu marianu crez montés nel sur d'Europa, norte d'África, y Oriente Mediu; y cultívase en Hungría, Arxentina, Venezuela, Ecuador y China.
Les granes del cardu marianu viniéronse usando dende va sieglos con fines melecinales. D'elles llógrense sustances como la silimarina, que s'usa n'afecciones cróniques del fégadu y la visícula biliar; o la silibinina (o derivaos de la mesma), que s'usa en casos de intoxicación por ingestión d'amanites (por casu la amanita phalloides o la amanita muscaria). Otres sustances d'interés melecinal presentes nes granes son la silydianina y la silychristina..
Otros beneficios atribuyíos al cardu marianu inclúin los siguientes:
La planta puede contener altes concentraciones de nitratu de potasiu, lo cual ye potencialmente peligrosu pal ganáu rumiante, nel estómagu del cual la flora bacteriana tresformar en nitrito que se combina cola hemoglobina, produciendo anoxia y fracasu circulatoriu periféricu.
"Silybum marianum" describióse primero por Carolus Linnaeus como "Carduus marianus" en "Species Plantarum", vol, 2, p. 823 en 1753, y atribuyíu depués al xéneru "Silybum" por Joseph Gaertner y espublizóse en "Fruct. Sem. Pl.", 2, 378 nel añu 1791.
Silybum: del Llatín "Silybum, -i", emprestáu del Griegu "σιλυβον", col sentíu de "Carduus marianus", mientres otres interpretaciones consideren que'l vocablu correspuende a dalguna especie de "Gundelia", anque na so descripción Pliniu'l Vieyu, Naturalis hestoria ("22, XLII, 85"), cola grafía "Sillybum", diz textualmente que ""Paecer al Camaleón blancu (Atractylis gummifera) y ye igualmente espinosu (...) Nun tien usu en medicina."", lo que nun paez corresponder al "Silybum marianum", y la distribución que da (""crez en Cilicia, Syria y Fenicia"") corte meyor cola repartición bastante acutada de "Gundelia" que cola de "Silybum" que s'estiende llargamente por tol Mediterraneu.
marianum: epítetu que vien de María. Fai referencia a la Virxe María, yá que hai una lleenda medieval sobre esta planta que diz qu'ella utilizó les grandes fueyes d'un cardu pa despintar Jesús de los soldaos de Herodes. Al momentu d'escapar, del so pechu cayeron delles gotes de lleche, que perduraron pa siempres nesta especie pa recordar aquel señaláu día. Esti cardu quedó bendichu y llenu de virtúes. Ye por ello que na medicina medieval encamentábense esta planta a les puérperes y nodrizes, con cuenta d'aumentar la secreción de lleche. Por eso'l so nome en munchos idiomes referir a la lleche y a María.
Simaba cedron
Simaba cedron, el cedrón, ye una especie fanerógama, natural de Nueva Granada, Brasil, Paraguái, Colombia y Centroamérica.
Ye un pequeñu árbol. Les sos fueya son pinnaes, grandes de 70 a 100 cm de llongura que tienen unos venti foliolos estrechos. Les flores arrexuntar en panícules d'hasta un metru de llargu, son de color mariellu, golioses y cola corola pubescente. El frutu ye como una mazana y tien una sola grana amargosa.
"Simaba cedron" describióse por Jules Emile Planchon y espublizóse en " London Journal of Botany 5: 566", nel añu 1846.
Simarouba amara
El aceituno, o Simarouba amara ye una especie de árbol perteneciente a la familia Simaroubaceae. Alcuéntrase en Florida nos Estaos Xuníos, sur de Méxicu, Centroamérica, y Antilles Mayores. En Cuba denominar aceitillo, en Guatemala y Hondures aceituno o talchocote.
Son árboles o parrotales, qu'algamen un tamañu de 3–30 m d'altu; plantes dioiques. Les fueyes imparipinnaes, de 10–30 cm de llargu, con 6–18 foliolos, obovaos, de 3–9 cm de llargu y 1–3 cm d'anchu, arredondiaos a emarginaos nel ápiz, acuminaos a agudos na base, xeneralmente verde foscos o verde olivos nel fexe, mariellu-verdosu y más claros nel viesu. Les panícules de 10–30 cm de llargu, flores unisexuales, sépalos 5, 1 mm de llargu, verdes o verde olivos; pétalos 5, 4–7 mm de llargu, xeneralmente mariellos pero frecuentemente con matices verdes o colloraos; estames 10, filamentos 1–2.5 mm de llargu, con un apéndiz na base, anteres 1–1.5 mm de llargu, bien amenorgaes nes flores pistiladas; xinecéu 5-carpelar y 5-locular, estigmes llibres. Drupas 1–5, estruyíes, elípticu-lenticulares, 1.5–2 cm de llargu y 1–1.5 cm d'anchu, anaranxaes o coloraes al maurecese.
Común en llugares abiertos y montes caducifolios, zones del pacífica y atlántica a una altitú de 0–500 metros; dende Belice a Brasil y nes Antilles. Esisten dos formes d'esta especie: una que correspuende al tipu de "S. amara" y ye un árbol grande de montes, con pétalos y anteres más pequeños; y l'otra forma, típica d'ambientes abiertos, ye un árbol más pequeñu, con pétalos y anteres llixeramente más grandes y ye representativu del taxón llamáu "S. glauca". La dificultá d'asignar tolos especímenes a una d'estos dos especies descrites amás de la esistencia de numberoses formes entemedies, son argumentos pa xunir estos nomes so una sola especie. 
Les sos granes producen un aceite comestible. L'árbol ye bien afechu pal clima templáu y les rexones tropicales húmedes. El so cultivu depende de la distribución de les precipitaciones, la capacidá de retención d'agua del suelu y el mugor del sosuelu. Ye afechu pa temperatures de 10 a 40 ° C . Puede crecer a altores dende'l nivel del mar a 1.000 m . Algama un tamañu de 12 a 15 m d'altor y tien un valumbu de 7.6 a 9.1 m. Tien flores de color mariellu y la fruta carnoso forma d'óvalu allargáu de color púrpura.
Puede arrobinase por granes, ensiertos y cultivu de texíos tecnolóxicos. Los frutos recoyer nel mes d'abril / mayu, cuando tán madures y ensúguense al sol mientres una selmana. La piel dixébrase y cultívense diches granes en bolses de plásticu pa producir plantines, a los 2 - 3 meses d'edá los árboles nuevos pue ser tresplantáu a un plantíu.
L'árbol forma un bien desenvueltu sistema de raigaños y xamasca siempres verde mestu que controla de manera eficiente la erosión del suelu, ye compatible cola vida microbiana del suelu, y ameyora la posición de les agües soterrañes. Amás de la conversión d'enerxía solar n'enerxía bioquímica mientres tol añu, compruébase'l sobrecalentamientu de la superficie del suelu mientres tol añu y especialmente mientres el branu. El plantíu a gran escala en terrenales baldíos facilita la recuperación de tierres baldías, convierte l'acumuladura atmosférica de dióxidu de carbonu en osíxenu y contribúi al amenorgamientu del efectu invernaderu o calentamientu global. 
Del aceituno: utilícense les fueyes, la corteza y raigañu. Otros nomes populares, en Guatemala: Jocote de micu, Negrín; Olivo; Pasac.
El fervinchu de corteza y raigañu usar pa tratar la malaria, afecciones gastrointestinales (foria, dispepsia atónica, debilidá, amebiasis, merucos, tricocéfalos, vultura), nerviosismu, fiebres intermitentes, tos. La tintura de fueyes tien actividá antiamebiana. Les fueyes machucaes aplíquense tópicamente pal tratamientu d'afecciones cutanees y delles formes de cáncer.
"Simarouba amara" describióse por Jean Baptiste Christophore Fusée Aublet y espublizóse en "Histoire des Plantes de la Guiane Françoise" 2: 860–861, pl. 331–332", nel añu 1775.
Simethis planifolia
La purga de probes o palomino (Simethis planifolia) ye una planta de la familia Xanthorrhoeaceae. Ye al única especie del xéneru monotípicu Simethis.
Planta perenne de tarmu flexuoso, erecto d'hasta 40 cm, con flores blanques moraes per fora, nuna inflorescencia ramosa laxa. Fueyes lliniales, toes basales, más llargues que'l tarmu floral. Raigaños cespitosas, ahusaes, carnoses. Flores con 6 segmentos periánticos estendíos, de 9-11 mm de llargu, estrechamente elípticos, con 5-7 venes. Cápsula globular d'aprosimao 5 mm. Floria en primavera y branu.
En Francia, Irlanda, España, Italia, Portugal y Marruecos. Na Península Ibérica algama la so óptimo na so metá noroccidental, onde apoderen los suelos probes en bases (Galicia, Portugal, Cantabria y País Vascu), sicasí preséntase igualmente en delles islles xilizes de la Iberia oriental (Gerona).
Habita en brezal cerca del mar, en llugares predresos. Nel norte d'África ente felechos, cantuesos, uzes blancos, jaguarzos moriscos, jaras rizaes, "árgomes", carquesas y polígalas.
Na Península Ibérica forma parte de pacionales desenvueltos sobre suelos xilizos, sueltos, secos y oligotrofos, aniciaos a partir de roques acedes (granitos, arenisques, cuarcites, gneises, etc.), qu'aprovechen les escamplaes d'enebrales, madroñares, alcornocal, carbayuda-yos y rodales de pinos piñoneros, lo mesmo que de les sos carbes seriales especialmente tojal y jaral-cantuesales.
Los raigaños una vegada desecaes y en cocimientu utilizar pa purgar animales y a les persones. Con esti fin hai de recoyer en primavera.Namái s'utiliza en etnoterapéutica pal tratamientu de la constipación intestinal. Fora de la Península Ibérica, utilízase, colos mesmos usos, en delles zones de Francia (Les Landas).
Oximetilantraquinonas, en partes llibres y en parte formando heterósidos cola maltosa y la glucosa.
Decocción de los raigaños al 2%, 2-3 taces/díes, siquier una enantes de chase (en tratatamiento discontinuos)
"Simethis planifolia" foi descritu por (L.) Gren. et Godr. y espublizóse en "Fl. France (Grenier)" 3: 222. 1855 
Simicratea welwitschii
Simicratea welwitschii ye la única especie del xéneru monotípicu Simicratea, perteneciente a la familia de les celastracees. Ye orixinaria d'África.
Ye un parrotal o escalador de los montes primarios o secundarios zarraos, o nes carbes de maleza secundaria, dende Guinea hasta l'oeste de Camerún, y estendida por toa África hasta Angola, atopóse material en Ghana y Uganda. 
La planta contién una especie de gutapercha, pero namái en pequeñes cantidaes, 2,58% brutu, o un 1,22% puru, lo que ye de nenguna utilidá. 
Considerar na zona de la llaguna de Costa de Marfil que ye útil nel aliviu del partu mientres el mesmu.
"Simicratea welwitschii" describióse por (Oliv.) N.Topé y espublizóse en "Bulletin du Muséum d'Histoire Naturelle" 18, t. 4. 1983.
Sinapis alba
La mostaza blanca ("Sinapis alba") ye una planta añal de la familia de les Crucíferes. Dacuando conocer como "Brassica alba", "Brassica hirta" o mostaza mariella. Cultivar comercialmente poles sos granes de mostaza en prácticamente tol mundu, siendo sicasí orixinaria probablemente de la rexón mediterránea. Les flores marielles de la planta producen un tipu de vaines ("silicues") vellosas que contienen les granes, nes que vamos atopar aprosimao media docena de granes por vaina. La collecha de la grana de la mostaza faise xusto primero que diches vaines maurezan del tou y ábranse. Les granes d'esta especie de mostaza son redondes y de consistencia dura, d'en redol al milímetru o 2 mm. de diámetru, y con un color que puede dir del beige o'l mariellu al marrón claro.
Ye una planta añal qu'algama un tamañu d'hasta 75 cm d'altor, erecta, ramificada, polo xeneral con pelos ríxidos. Les fueyes basales de 5-15 cm de llargu y 2-6 cm d'anchu, ± híspidas, liraes, 2-3-conxugáu, col lóbulu terminal muncho más grande que los llaterales, xeneralmente 3-lobulaes, toscamente ya irregularmente dentada; les fueyes cimeres sub-iguales lobulaes, tropezosu-dentaes. Les inflorescencies en recímanos de munches flores, ebracteaes, d'hasta 30 cm de llongura nel frutu. Flores de 10 mm de diámetru, de color mariellu, con pedúnculu d'hasta 14 mm de llongura nel frutu. Sépalos los 4-5,5 mm de llargu, 1-1.5 mm. ampliu, oblonga, subspreading amarellentáu. Pétalos de 7-12 mm de llargu, 3.5-5 mm d'anchu, obovaes, con garres. Estambres 4-5, 5-7 mm de llargu. Silicues de 20-40 mm de llargu, 3-4 mm d'anchu (incluyendo'l picu casi tan llargu o más llargu que les válvas), sub-cilíndrica, arispiu cabelluda; picu ± estruyíu, en forma de sable, de cutiu curváu. Granes de 1-4 en cada lóculo, globoses, d'unos 2 mm de diámetru, finamente alveolaes, de color marrón maciu.
L'usu melecinal de la mostaza blanca ye vieyu, como lo demuestra la so presencia na Capitulare de villis vel curtis imperii, una orde emitida por Carlomagno que reclama a los sos campos por que cultiven una serie de yerbes y condimentos incluyendo "sinape" identificada anguaño como "Sinapis alba".
Les granes de la mostaza blanca pueden usase enteres pa condimentar encurtidos y vinagretes, o turraes pal so usu en distintos platos. Con elles, se prerara el condimento que lleva'l mesmu nome xenéricu de la planta, la mostaza. Una vegada les granes moler y entemecer con otros ingredientes, llógrase una pasta que puede usase talo como (lo que sería la mostaza ""orixinal""), o inclusive utilizala como base pa otros condimentos menos finos (mostaza ""industrial""). 
Estreme del usu gastronómicu que yá conocemos, la mostaza blanca ye tamién utilizada como planta forrajera. 
Les granes son riques en lípidos (en redol al 35 %) y contienen "sinalbina", que ye'l tioglicósido responsable del so gustu acre y llixeramente picante. D'elles estrayer tamién un aceite pa usu industrial y alimentario. De la mostaza blanca tamién se llogra un aceite esencial volátil que'l so componente principal (el "isociotianato") ye más nidiu que'l producíu poles granes de la mostaza negra ("Brassica nigra"), lo que-y confier tamién un arume y sabor daqué más nidiu.
"Sinapis alba" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 668. 1753.
Siparuna decipiens
El palu bachaco, karekarero, yerba de plasmu, chucho, llimonucu, bizcuechu, capitiú o wamao ("Siparuna lepidantha") ye un parrotal fragante de la familia "Siparunaceae".
El tueru algama un altor ente 4 m y 12 m y un diámetru de 15 cm. Les fueyes son simples, opuestes, d'ovaes a oblongues o elíptiques, con ápiz d'agudu a acumináu y coles nervaduras marcaes nel viesu; miden 10 a 20 cm de llargor por 5,5 a 9 cm d'anchor y los pecíolos 3 cm de llargu. Les inflorescencies son axilares de 4 a 6 cm de llargor, en recímanu con escapo curtiu y gruesu con poques flores con tépalos oliváceos, anteres rosáu verdosu, estilu estima coritu, ovariu acoloratáu a violeta foscu y 4 a 6 estames. Los frutos son drupáceos.
Ye usáu pola medicina tradicional indíxena. Les fueyes en forma d'emplastu utilizar pa solliviar la picadures de la formiga isula, yanabe o conga ("Paraponera clavata"), y polo xeneral como antipiréticu y analxésicu.
"Siparuna decipiens" describióse por Tul.) A.DC. y espublizóse en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis 16(2): 643", nel añu 1868.
Siraitia grosvenorii
Siraitia grosvenorii ye una especie de planta herbal perennifolia trepadora pertreneciente a la familia Cucurbitaceae, nativa del sur de China y el norte de Tailandia. La planta cultivar pol so frutu , que'l so estractu ye casi 300 vegaes más duce qu'el azucre y utilizóse en China como un edulcorante natural baxu de caloríes pa bébores refrescantes, y na medicina tradicional china pa tratar la diabetes y la obesidá.
Ye una planta trepadora qu'algama un llargor de 3 a 5 m, xubiendo frente a otres plantes per mediu de bilortos que se filen en tou lo que toquen. Les fueyes son estreches y en forma de corazón de 10-20 cm de llargu. El frutu ye redondu, de 5-7 cm de diámetru, llisu, de color mariellu-marrón o verde-marrón en color, que contién estríes del estremu del tallo frutu de los riegos con una piel duro pero delgao cubierta por pelos finos. L'interior de la fruta contién un comestible magaya , que, cuando s'ensuga, forma un pulgu finu, de color marrón claro, fráxil alredor de 1 mm d'espesura. Les granes son allargaes y casi esférica. La fruta ye dacuando confundíu cola rellacionada, mangostán púrpura .
La fruta monxo caracterizar pola so dulzura, que puede concentrase nel so zusmiu. La fruta contién 25 a 38% de diversos hidratos de carbonu, principalmente fructosa y glucosa. La dulzura de la fruta amontar nos mogrósidos, un grupu de los glucósidos triterpenos (saponines). Los cinco Mogrosidos distintos tán numberaos d'I a V;. El componente principal ye mogrósido V, que tamién se conoz como esgosida La fruta tamién contién vitamina C.
La guañada de les granes ye lenta y puede tomar dellos meses. Cultívase principalmente en China hasta'l sur de la provincia de Guangxi (na so mayoría nos montes cerca de Guilin), según nes provincies de Guangdong, Guizhou, Hunan y Jiangxi. Estos montes emprestar a dar solombra a les plantes que de cutiu tán arrodiaes pola borrina, que les protexen del sol. Sicasí, el clima d'esta provincia del sur ye templáu. La planta alcuéntrase raramente na naturaleza, polo que se cultiva dende fai cientos d'años.
La planta ye la más apreciada polos sos duce frutos, que s'utilicen con fines melecinales y como edulcorante. Los frutos viéndense xeneralmente en forma seca, y utilízase tradicionalmente en fervinchos o sopes.
El sabor duce de la fruta provién principalmente de los mogrósidos , un grupu de triterpenos glucósidos que representen alredor del 1% de la magaya de la fruta fresco. Al traviés de la estracción solvente, puede llograse un polvu que contién 80% de mogrósidos, el principal ye mogrósido-5 (esgoside) Otros axentes similares na fruta son siamenosida y neomogrosida.
La investigación recién suxure que los mogrósidos aisllaos tienen propiedaes antiosidantes y puede tener efectos llindaos contra'l cáncer.
Los mogrosidos tamién se demostraron propiedaes pa tornar la inducción del Virus de Epstein-Barr "in vitro".
"Siraitia grosvenorii" collechar en forma fruta verde, que se vuelve marrón nel ensugáu. Escasamente utilízase na so forma fresca, yá que ye malo d'almacenar. Amás, desenvuelve un sabor podre na fermentadura, que se suma a los sabor ensin deseyar yá presentes. Poro, los frutos ensúguense de normal enantes del so usu y viéndense precisamente nesta forma nes tiendes de yerbes chines. Los frutos ensúguense amodo en fornos, pa preservación de los mesmos y l'eliminación de la mayor parte de los arumes ensin deseyar. Sicasí, esta técnica tamién conduz a la formación de dellos sabores amargosos y astringentes. Esto llinda l'usu de los frutos y estractos secos pa la preparación de té, sopa, y como edulcorante pa los productos que suelen tener azucre o miel añedíu a ellos.
El procesu pa la fabricación d'un edulcorante útil a partir de "Siraitia grosvenorii" patentar en 1995 por Procter & Gamble. Mientres "Siraitia grosvenorii" ye bien duce, pero tien demasiaos arumes d'interferencia, que la faen inútil pal usu xeneral. La patente que la compañía desenvolvió habilita un procesu pa la estracción de los arumes d'interferencia.
Nesti procesu, la fruta fresco colléchase primero que tea dafechu madura, y maurezse de siguío nel almacenamientu, polo que puede procesase con precisión cuando ta madura. De siguío, retírense'l pulgu y les granes, y cola magaya de la fruta fai un concentráu de fruta o puré. Esti utilízase de siguío, na producción d'alimentos. Los disolventes utilícense, ente otres coses, pa esaniciar los arumes interferentes.
Mientres la dinastía Tang, Guilin foi unu de los retiros budistes más importantes que contienen munchos templos. La fruta foi nomada polos "arhats" ( LUOHAN , 罗汉 ), un grupu de monxos budistes que, por cuenta de la so propia manera de vida y la meditación , algamaben el llume y dizse que yeren redimíos. Acordies con la hestoria de China, la fruta foi mentáu per primer vegada nos rexistros de los monxos del sieglu 13 que la utilizaron.
Sicasí, l'espaciu de plantíu yera llindáu: esistía principalmente nes fasteres de los montes Guangxi y Guangdong, y en menor grau en Guizhou , Hunan , Jiangxi y Hainan . Esto y la dificultá del cultivu significa que la fruta nun se convirtió en parte de la tradición herbal china, que dependía de productos más fácilmente disponibles. Esta ye tamién la razón nenguna mención de que s'atopa nes guíes tradicionales de yerbes.
El primer informe sobre la yerba n'inglés atopar nun manuscritu inéditu escritu en 1938 pol profesor G.W. Groff y Hoh Hin Cheung. L'informe señala que los frutos utilícense de cutiu como los principales ingredientes de "bébores refrescantes", esto ye, como remedios pal calor, la fiebre o otres disfunciones tradicionalmente asociaes col calor o la inflamación.. 
Groff y Hoh diéronse cunta que la fruta yera un importante recursu internu de China pal tratamientu del resfriáu y la neumonía, cuando se consume carne de gochu. Les entrevistes confirmaron que la fruta adquirió importancia apocayá na hestoria china. Sicasí, un pequeñu grupu de persones aparentemente apoderara'l so cultivu dende fai enforma tiempu y atropara una amplia conocencia sobre la crecedera, la polinización y esixencies climátiques de la planta.
La fruta foi llevada a los Estaos Xuníos nel sieglu 20. Groff mentar, mientres una visita al ministeriu estaunidense de l'agricultura en 1917, el botánicu Frederick Vernon Coville amosó-y una fruta mercada nuna tienda china en Washington. Les granes de la fruta que se mercara na tienda china en San Francisco introducir na descripción botánica de la especie en 1941.
La primer investigación sobre'l componente duce de luohan guo atribúyese a CH Llee, quien escribió un informe n'inglés en 1975, y tamién pa Tsunematsu Takemoto, que trabayaron nella a principios de 1980 en Xapón (dempués Takemoto decidió concentrase na similar planta duce, jiaogulan ). 
"Siraitia grosvenorii" describióse por (Swingle) C.Jeffrey ex A.M.Lu & Zhi Y.Zhang y espublizóse en "Guihaia" 4(1): 29, pl. 1, f. 1–7. 1984.
La especie'l nome científicu honra Gilbert Grosvenor, que como presidente de la National Geographic Society ayudó a financiar una espedición na década de 1930 p'atopar la planta viva onde se cultivaba.
"Momordica grosvenorii" 
"Thladiantha grosvenorii" 
Sium latifolium
Sium latifolium ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Apiaceae 
Ye orixinaria de gran parte d'Europa, Kazajstán y Siberia. Esta planta crez en hábitats húmedos como banzaos y veres de los llagos, dacuando na agua. 
Ye una yerba perenne con un tarmu buecu, ranuráu qu'algama un tamañu d'hasta 2 metros d'altor. La yerba ye verde y ensin pelo. Les fueyes miden hasta 30 centímetros de llongura con llámines tresmitíes en pecíolos buecos que se xunen a la madre nes sos bases. La inflorescencia ye una umbela de flores blanques.
Cuando ye comida poles vaques llecheres, la planta tiende a trescalar la so lleche con un sabor desagradable. Ta considerada una planta tóxica.
"Sium latifolium" foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 251. 1753.
Sium: nome xenéricu que deriva de la palabra griega: "sion" que s'aplicó a una yerba de banzáu de la familia Apiaceae.
latifolium: epítetu llatinu que significa "con fueyes anches"
Skytanthus acutus
Skytanthus acutus, cachu de cabra, cuernu de cabra, ye una especie botánica de llanta con flor de la familia de les Apocynaceae. Ye reinal del norte arenosu chilenu y d'estremu norte arxentín
Ye un parrotal de 4-13 dm d'altor, globosu, espandíu. Fueyes carnoses, verde glauques, glabres, alternes, lliniales a oblongues, uninervaes, ápiz mucronáu, marxes enroscaos, de 3-7 cm x 5–9 mm, nun curtiu peciolu. Flores apicales, zarraes nes fueyes axacentes, mota de 5-sépalos llanceolaos, agudos, pilosos, de 5–8 mm de llargu; corola campanulada, mariella intensa, de 6–8 mm de llargu, llimbu de 13–17 mm de llargu, 5 pétalos; 5 estames percima de la corola; ovariu súperu, 2 lóculos, estilu con estigma claviforme, bífidu nel ápiz.
Frutu 2 folículos, cilíndricos, castañales, hasta de 2 dm de llargu, coriáceos, maderizos, enroscaos asemeyando cuernos de cabra; granes estruyíes, daqué alaes. Dispersión anemófila.
Tien un psicoactivo, el alcaloide esquitantina. 
"Skytanthus acutus" describióse por Franz Julius Ferdinand Meyen y espublizóse en "Reise um die Erde" 1: 376. 1834. 
Smallanthus fruticosus
Smallanthus fruticosus ye una especie de planta fanerógama del xéneru "Smallanthus" perteneciente a la familia de les asteracees. Ye orixinaria de Suramérica.
"P. fruticosa" contién la flavona citotóxica centaureidin y la flavanona sakuranetin.
"Smallanthus fruticosus" describióse por (Benth.) H.Rob. y espublizóse en "Phytologia" 39: 49. 1978.
Smallanthus: nome xenéricu que foi otorgáu n'honor del botánicu d'Estaos Xuníos John Kunkel Small (1869-1938) más el sufixu "anthus" = "flor".
fruticosus: epítetu llatinu que significa "arbustivo".
Smilax aspera
La nuégada o alzaparrilla ("Smilax aspera") ye un parrotal de la familia de les Smilacacees (d'antiguo allugar nuna definición amplia de les Liliacees). Ye orixinaria d'Asia, África y Europa.
Ye un parrotal colos tarmos delgaos, cambiadizos, d'unu a dos metros de llargu y espinoses, fueyes peciolaes, alternes, aspres, con munchos nervios, acorazonaes, y persistentes, les flores de color mariellu-crema en recímanos axilares, los frutos en forma de bayes globoses como'l arbeyu y raigaños fibrosos y casi cilíndriques utilizaes en medicines en melecines sudoríficos y depurativos. Ye común nel continente americanu y en España.
El frutu contién d'una a tres granes. Na base del pecíolude cada fueya, hai dos bilortos. El frutu nun s'utiliza, lo que s'utiliza ye'l so raigañu.
Nun tien de confundir se cola asemeyada nueza negra ("Tamus communis"), que los sos frutos son venenosos: Enroscar nel sentíu de les aguyes del reló, el so frutu contién 6 granes, y nun tien bilortos.
El so orixe ye d'África, Asia y Europa
Alcuéntrase siempres nes tierres baxes en munchos tipos de montes, carbaes y bardiales.
L'alzaparrilla da nome a una bébora refrescante llograda de los raigaños de la planta. Esta bébora yá bien antigua, foi bien popular n'Europa y n'Estaos Xuníos hasta l'apaición de refrescos como la Coca-Cola. Sicasí determinaos compuestos presentes na planta fueron utilizaos pa la ellaboración de pesticidas y venenos altamente potentes. Yá na dómina Inca, mientres la batalla de Cajamarca, los caballos españoles que participaron nel sitiu que dio llugar a la captura del inca Atahualpa, aguantaron en vela un númberu inusitáu d'hores gracies a la ingesta accidental d'esta planta.
Son utilizaes como plantes melecinales, sobremanera nos casos de reumatismu y les enfermedaes de la piel (eccema, psoriasis), tamién nos casos de gripe, la anorexa o la gota. Tien acción diurética y diaforética, porque favorez la circulación. Namái los sos raigaños utilícense, y les bagues, si realmente nun son tóxiques.
La planta tamién s'utiliza como tónicu y poles sos propiedaes afrodisíacas en Méxicu y na Amazonia p'aumentar la virilidad y el tratamientu de los trestornos de la menopausia. Utilizar nel tratamientu de les enfermedaes respiratories y la sífilis.
"Smilax aspera" foi descritu por Carolus Linnaeus y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 1028–1029. 1753. 
Smilax: nome xenéricu que recibe'l so nome del mitu griegu de Crocus y la ninfa Smilax. Anque esti mitu tien numberoses formes, siempres xira en redol al amor atayao y tráxico d'un home mortal que ye convertíu nuna flor, y una ninfa del monte que se tresforma nuna parra.
aspera: epítetu llatinu que significa "rugosa".
Smilax glabra
Smilax glabra, (土茯苓) o zarzaparilla, ye una especie de plantes del xéneru "Smilax". Ye orixinaria de China, el Himalaya y Indochina.
"Smilax glabra" utilizar na fitoterapia china. Tamién ye un ingrediente clave nel postre médicu chinu Guilinggao, que fai usu de la so propiedá pa establecer ciertos tipos d'auria.
Dihydro-flavonol glucósidos (astilbina, neoastilbina, isoastilbina, neoisoastilbina, (2"R", 3"R")-taxifolina-3'-O-beta-D-pyranoglucoside) identificaron nel rizoma de "Smilax glabra" según smitilbina, un ramnósido flavanonol.
Sarsasapogenina, un esteroide sapogenina, tamién puede atopase en "S.glabra".
"Smilax glabra" describióse por William Roxburgh y espublizóse en "Flora indica; or, descriptions of Indian Plants" 3: 792. 1832.
Smilax: nome xenéricu que remanez del mitu griegu de Krokus y la ninfa Smilax. A pesar d'esti mitu tien numberoses formes, siempres se centra en redol al amor insatisfecho y tráxico d'un home mortal que se convirtió nuna flor y una ninfa del monte que se tresforma nun artu.
glabra: epítetu llatinu que significa "glabra"
Smirnowia turkestana
Smirnowia ye un xéneru monotípicu de plantes con flores perteneciente a la familia Fabaceae. La so única especie: "Smirnowia turkestana" Bunge, ye orixinaria d'Asia, onde s'atopa nel Afganistán, Turkmenistán y Uzbequistán.
Ye una planta herbal arbustiva qu'algama 1 metro d'altor. Los tarmos con numberoses cañes delgaes, son pubescentes con pelos ablancazaos. Les fueyes son simples, ternaes, escasamente obovaes. El viesu densamente cubiertu de pelos. Les flores producir na axiles de les fueyes. La mota tomentoso-peludo, con pequeños dientes triangulares llanceolaos, más curtios que'l tubu, con tres dientes más llargos que los otros dos. Corola de color malva, raramente blanca, d'unos 15 mm. El frutu ye una llegume d'hasta 5 cm. Les granes reniformes, d'unos 5 mm de llargor, lateralmente estruyíes, con cantu arrondáu. Floria n'abril-mayu, y fructifica en mayu - xunu.
Na planta atópense alcaloides rellacionaos con derivaos de putrescina, de los cualos tán aisllaos sferofizina, smirnovina y smirnovinina. Na primavera contién una pequeña cantidá de smirnovina (hasta 0.052%), n'agostu aumenta'l númberu de sferofizina a (0,09%) y smirnovinina a (0,36%).
Los alcaloides smirnovinina y sferofizina ayuden a amenorgar la presión arterial.
"Smirnowia turkestana" describióse por Alexander von Bunge y espublizóse en "Trudy Imperatorskago S.-Peterburgskago Botaničeskago Sada" 4: 339. 1876. 
Smirnowia: nome xenéricu que foi otorgáu n'honor de Mijaíl Smirnov, el primeru qu'afayó esta planta en Kyzyl Kum.
turkestana: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Turkestán.
Socratea exorrhiza
Socratea exorrhiza , la palmera que camina, ye una especie perteneciente a la familia de les palmeres (Arecaceae) y nativa de les selves tropicales n'América del sur y central. 
"Socratea exorrhiza" puede midir 25 metros d'altor, con un diámetru de 16 cm, anque comúnmente mide 15-20 m d'altor con 12 cm de diámetru Tien inusuales raigaños aéreos, que la so función ta n'alderique. Atopáronse munches especies de epifitos creciendo nes palmeres. La palmera ye polinizada por escarabayos, y dellos organismos alimentar de les sos granes.
En 1961, Corner formuló la hipótesis na que los estraños raigaños aéreos de "S. exorrhiza" yeren una adaptación pa dexar a la palmera crecer n'árees pantanoses de la selva. NUN esisten pruebes de que sían una adaptación a los hinchentes, suxuriéndose funciones alternatives. Bodley suxurió en 1980 qu'ello ye que dexaben a la palmera "caminar" más allá del puntu de germinación si cai otru árbol na plántula y baltar. Si eso pasa, la palmera produz un nuevu raigañu aéreu vertical y puede irguise ente que los raigaños orixinales podrécense. Radford escribió n'avientu del 2009 nel Skeptical Inquirer que "sería interesante pensar que cuando naide ta alredor los árboles caminen pel suelu selvático, ye un meru mitu", y citó dos detallaos estudios pa llegar a esta conclusión. Propunxéronse otres ventayes de los raigaños aéreos en comparanza coles demás. Swaine propunxo en 1983 que dexaría a la palmera colonizar árees con munches refugayes (por casu, tueros muertos) al poder evitalos moviendo los sos raigaños. Hartshorn suxurió en 1983 que los raigaños aéreos dexaríen a la palmera crecer escontra riba p'algamar la lluz ensin tener qu'aumentar el diámetru del tueru. Lar raíz faen a la palmera más estable y polo tanto déxa-y crecer más altu y rápido que si non les tener. Tamién-y dexa usar menos biomasa en raigaños soterraños qu'otres palmeres, dexando polo tanto más enerxía en crecer percima del suelu. Tamién-y conferiría una ventaya al crecer nuna rimada, anque nun s'atoparon pruebes nesti casu.
"Iriartea ventricosa" tien raigaños similares a "S. exorrhiza".
Atopáronse munches especies de epifito creciendo en "S. exorrhiza". Un estudiu de 118 árboles individuales en Panamá atopó 66 especies de 15 families nelles. Les briofitas cubríen el 30% de los tueros, proporción qu'aumentaba si'l diámetru del tueru yera mayor. Alredor de la metá de los árboles estudiaos tenía epifitos vasculares creciendo nellos. Atopáronse más de 85 individuos de 12 especies nuna palmera, y otru árbol foi colonizáu por un total de 16 especies distintes. Los epifitos más comunes fueron tres especies de felechos, "Ananthacorus angustifolius", "Elaphoglossum sporadolepis" y "Dicranoglossum panamense", presente nel 30% d'individuos rexistraos. Otres especies comunes representen el 5% de los individuos descubiertos, incluyendo "Scaphyglottis longicaulis" (Orchidaceae), "Philodendron schottianum" (Araceae) y "Guzmania subcorymbosa" (Bromeliaceae). Sicasí, casi la metá de les especies rexistraes yeren pocu comunes, registrandose solo 1 de cada 3 individuos en toles plantes. Afayóse una clara distribución vertical ente les distintes especies: dalgunes crecen nel sotobosque, otres nel estratu mediu y otros nel dosel arbóreo. El númberu d'árboles con epifitos yera significativamente mayor qu'aquellos nos que taben ausentes. Esto suxure que les palmeres algamen cierta edá enantes de ser colonizaes; por casu, envalórase que les palmeres tienen d'algamar los 20 años enantes de ser colonizaes por epifitos vasculares.
Ye una palmera de la selva tropical de centru y Suramérica. El so nome común surde del fechu de que los raigaños aéreos del árbol déxen-y camudar amodo la posición, hasta 1 metro per añu pa llograr más lluz cortil.
Esti árbol crez hasta los 12 metros d'altor. El so tueru ye usáu na construcción de cases y d'otres estructures. Usualmente pártese longitudinalmente enantes de ser usáu, pero tamién puede ser acovanáu escontra fuera y ser usáu como un tubu.
Les fueyes de "S. exorrhiza" que crecen sol sol son más anches, tienen más tricomas y estomas qu'aquelles que crecen na solombra.
El pecarí barbiblanco alimentar de gran cantidá de granes de "S. exorrhiza" y xuega un papel importante en llindar la so población.
"S. exorrhiza" floria mayoritariamente mientres la estación seca y considérase que ye polinizáu por escarabayos, siendo frecuentemente visitáu por una especie de "Phyllotrox" (Derelomini) y "Mystrops" (Nitidulidae). Les granes pesen unos 3.5 g y miden 2 cm de llargor y 1,5 cm d'anchu, granando solo un 45% d'elles y de estes, morriendo la cuarta parte.
El tueru utilizar pa la construcción de cases y otres estructures, según llances de caza. Polo xeneral, estrémase longitudinalmente enantes d'usala, pero puede balerase y usase como tubu. La parte interna de los raigaños aéreos ye usada como afrodisiacu masculín. Los raigaños son tamién fervíes n'agua pa faer un té pa tratar la hepatitis. Les frutes marielles son comestibles.
"Socratea exorrhiza" describióse por (Mart.) H.Wendl. y espublizóse en "Bonplandia" 8(6): 103. 1860. 
Socratea: nome xenéricu que foi nomáu n'honor del filósofu ateniense Socrates (470–399 BC).
exorrhiza: epítetu, 'raigaños esternos' 
Solanum aculeastrum
Solanum aculeastrum ye un parrotal o pequeñu árbol de la familia Solanaceae. 
Ye nativu de África del Sur y África tropical. Crez nuna gran variedá de terrenes y climes. 
Tien munches cañes y algama dende 1 a 5 metros d'altor. Presenta numberoses y agudos escayos marrones. Les fueyes son ovales d'hasta 15 cm de llargu y 13 d'anchu, colos cantos lobulaos y la superficie inferior nidia. Los frutos son bayes llises de 6 cm de diámetru que van d'el color verde al mariellu cuando maurecen. Estes bagues contienen saponines, alcaloides venenusos. La especie toma'l so nome de los numberosos escayos que tien.
"Solanum aculeastrum" describióse por Michel Félix Dunal y espublizóse en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis" 13(1): 366. 1852.
Solanum: nome xenéricu que remanez del vocablu Llatinu equivalente al Griegu "στρνχνος" (strychnos) pa designar el "Solanum nigrum" (la "Yerba moro") —y probablemente otres especies del xéneru, incluyida la berenxena— , yá emplegáu por Pliniu'l Vieyu nel so "Historia naturalis" ("21, 177" y "27, 132") y, enantes, por Aulus Cornelius Celsus en "De Re Melecina" ("II, 33"). Podría ser rellacionáu col Llatín "sol. -is", "el sol", por cuenta de que la planta sería mesma de sitios daqué soleyeros.
aculeastrum: epítetu llatinu ;Variedaes 
aceptaes:
Solanum aculeatissimum
Solanum aculeatissimum, tamién conocida como la yerba moro india y berenxena holandesa, ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia de les solanacees.
Ye un parrotal o maleza que lleva pequeñes frutes de 2-3 cm de color mariellu maciu dempués de les flores blanques colos característicos estames mariellos.
El llugar d'onde "S. aculeatissimum" ye nativa entá nun se determinó de forma concluyente. A pesar del so nome común que suxure un orixe del sur d'Asia, sicasí, l'orixe de la planta ye bien probable que sía África o América del Sur; ente que los especímenes fueron identificaos n'Asia, ye raru ellí y créese que ye la resultancia d'una forma accidental o una introducción apostada. Ta estrechamente rellacionada con otres especies de "Solanum" natives tantu del África subsaḥariana como de América Central. África ye'l primer continente nel que "S. aculeatissimum" foi documentada. El botánicu escocés Francis Masson atopó la planta cerca del Cabu de Bona Esperanza, mientres los años 1772-1774, o mientres una espedición posterior cuando se quedó nel sur d'África dende 1786 hasta 1795. N'América del Sur, la planta describióse per primer vegada en 1816 -1821 por Augustin Saint-Hilaire.
El frutu considérase tóxicu, y l'alimentación casual de la fruta, yá sía madura o inmadura, llevaron a muertes nel ganáu. El ganáu aparentemente evita alimentase de la fruta. La mayor concentración de alcaloides (4,4%) alcuéntrase nes granes. Sicasí una decocción de frutes, cazumbre de fruta o cazumbre de la fruta asao rexistráronse como remedios tradicionales n'África. La solasonina ye'l principal glicoalcaloide na so xamasca, tarmos, frutos y granes, amás d'alcaloides menores qu'inclúin solamargina, solanina y solasodina.
"Solanum aculeatissimum" describióse por Nikolaus Joseph von Jacquin y espublizóse en "Icones Plantarum Rariorum" 1: 5, pl. 41. 1781.
Solanum: nome xenéricu que remanez del vocablu Llatinu equivalente al Griegu "στρνχνος" (strychnos) pa designar el "Solanum nigrum" (la "Yerba moro") —y probablemente otres especies del xéneru, incluyida la berenxena—, yá emplegáu por Pliniu'l Vieyu nel so "Historia naturalis" ("21, 177" y "27, 132") y, enantes, por Aulus Cornelius Celsus en "De Re Melecina" ("II, 33"). Podría ser rellacionáu col Llatín "sol. -is", "el sol", por cuenta de que la planta sería mesma de sitios daqué soleyeros.
aculeatissimum: epítetu llatinu que significa "bien espinosa".
Solanum aethiopicum
El nakati etíope (Solanum aethiopicum) ye una planta de la familia Solanaceae nativa d'Asia y África tropical. Conózse-y tamién como falsu tomate, berenxena etíope y berenxena escarlata. 
Son yerbes añales qu'algamen un tamañu de 70 cm d'altor, pubescentes con fueyes acosaes o sésiles. Tarmu y cañes espinoses; los escayos de 2-5 mm, 1-2 mm d'anchu na base, rectes o llixeramente curváu. Les fueyes cimeres empareyaes, de cutiu desiguales; con pecíolu de 2-7 cm; la llámina de la fueya ovaes a oblongo-ovaes, 10-20 × 6-14 cm. Les inflorescencies extra-axilares, delles flores, la carrera mose; pedúnculu 1-1,5 cm. Flores 5-pixinos, (6-9-pixinos nel cultivu). Pedicelo de 5-12 mm, con escayos de 0,2-2 mm. Mota campanulado; lóbulos llixeramente desiguales, ovaes a ováu-llanceolaes, de 5-7 x 3-4 mm. La corola de color blancu o llixeramente violáceo. El frutu una drupa naranxa o colorada, Con frecuencia longitudinalmente 4-6-acanalaes. Les granes reniformes, de 2-3.5 mm de diámetru.
Atopar a una altitú de 400-1800 m. Cultiváu en Henan y Yunnan y en África.
Tien un frutu d'apariencia entemedia ente la berenxena y el tomate. Les fueyes son comestibles y son más nutritives que'l frutu. Esti postreru, tamién comestible, utilizar industrialmente. La frutes colléchense cuando entá tán verdes, primero que s'endurecer la so piel. El sabor depende de la cantidá de saponinas que presenten, que fai qu'unos sían duces y otros bien amargosos. Cuando maurecen les bayes volver de color coloráu brillante pol so altu conteníu de caroteno.. 
En Asia utilizar como planta ornamental.
"Solanum aethiopicum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Centuria II. Plantarum" ... 2: 10. 1756.
aethiopicum: epítetu xeográficu llatinu que significa "de Etiopía"".
Solanum americanum
Solanum americanum ye una especie de fanerógama, nativa d'América, perteneciente a la familia Solanaceae.
Ye planta añal o perenne que crez hasta 1 m o más d'altor, con tarmu verde o púrpura, erecto y ramificáu. Les fueyes alternes, de tamañu y forma variables con cantos enteros o ondulaos, lleguen a midir hasta 10 cm de llargu y 7 cm d'anchu con peciolos finamente aláu d'unu 4 cm de llargu, decurrente o non. El llimbu ye de color verde escuru enriba y más claru nel fexe inferior. Inflorescencies en corimbos o umbeles saliendo de los inter-nuedos del tarmu por un pedúnculu d'unos 3 cm de llargu. Les flores, de mota y corola penta-lobaos, son blanques o azulaes-púrpures, de pedicelos curtios y patentes o erectos, con estames conniventes mariellos. El frutu ye una baya infra-centimétrica péndula, primero verde y que se torna corita al maurecer y que contién numberoses granes pequeñes, dicoidales-arriñonaes, finamente alveólaes, de color amarellentáu-beich.
Meruxa bastante nociva, yá que s'entemecen les sos granes coles de ciertos cultivos, ente ellos, la soya.
Orixinaria del continente americanu, dende'l sur y noroeste de los Estaos Xuníos hasta Paraguái y Perú, incluyíes les islles del Caribe. Nos países de fala hispana, conocer xeneralmente como "yerba moro negra".
Anguaño sub-cosmopolita.
Los frutos, cuando maduros, son consideraes, al igual que munches especies del xéneru "Solanum" y otres solanacees, venenusas pol so altu conteníu de saponinassobremanera la solanina.
En Guatemala acostúmase faer sopa o caldu d'esta yerba o tamién guisos, evitando siempres los frutos negros, ferver n'agua y amiéstase-y tomate y cebolla como condimento, se salpimienta y sírvese caliente. Ye posible que al igual que col Loroco ("Fernaldia pandurata"), les persones de Mesoamérica tengan una tolerancia a les toxines d'estes plantes al teneles na so dieta dende dómines remotes. Respetu a esta última hipótesis, hai que recordar que la cocción, cual sía, destrúi parcialmente la solanina.
Les investigaciones indiquen la presencia de tóxicos glicoalcaloides y hai alvertencies pa tener curiáu nel usu de "S.americanum" como medicina a base de yerbes o como alimentos. El frutu verde ye particularmente venenosu y comer les bagues inmadures causó la muerte de neños. Les bagues madures y fueyes tamién pueden causar envelenamientu. Esto ye por cuenta de los altos niveles de la glicoalcaloides, solanina y solamargina. Otres toxines presentes na planta inclúi chaconina, solasonina, solanigrina, gitogenina y traces de saponines, según el alcaloide tropano escopolamina (hioscina), la atropina y la hiosciamina.
Cantidaes significatives de solasodina (0,65%) fueron atopaos nes bagues verdes. La fruta maduro tamién contién 0,3-0,45% solasonina, y la acetilcolina, y tien un efectu inhibidor de la colinesterasa nel afigura humanu. En Transkei, la población rural tien una alta incidencia de cáncer d'esófagu que se cree que ye una resultancia del usu de "S.americanum" como alimentu. El ganáu tamién puede ser envelenáu polos altos niveles de nitratos nes fueyes.
La tosicidá varia llargamente dependiendo de la cepa xenética y les condiciones d'allugamientu, como'l suelu y les precipitaciones Los espertos en plantes venenoses aconseyen: "... nun siendo que tea seguro de que les bagues son d'una cepa comestible, nun tomales".
"Solanum americanum" describióse por Philip Miller y espublizóse en "The Gardeners Dictionary":... eighth edition non. 5. 1768.
Solanum anguivi
Solanum anguivi, ye una planta de la familia Solanaceae.
Ye un parrotal baxu espinosu qu'algama un tamañu de 1,5-2 m d'altor. Fueyes de 4-15 x 3,5-9 cm, ovaes a oblongo-ovaes, agudes. Pecíolu d'hasta 2,5 cm de llargu. Flores de 4-15 en númberu, de color púrpura azuláu, en visos extra-axilares. Mota ± 4 mm de llargu, acampanáu. El frutu ye una baga globosa, (5-) 8-10 mm d'anchu, glabrescente, de color mariellu. Granes ± 3 mm de llargu, subreniforme, minuciosamente reticulada.
Ye usada na etnomedicina tradicional na India.
"Solanum anguivi" describióse por Jean-Baptiste Lamarck y espublizóse en "Tableau Encyclopédique et Methodique ... Botanique" 2: 23. 1794.
anguivi: epítetu 
Solanum aviculare
El poroporo, kohoho o bullibulli (Solanum aviculare) ye un parrotal de rápida crecedera que llega a midir 4 m d'altor, orixinariu de Nueva Zelanda y la mariña esti de Australia. Ye utilizáu polos maorínes como endulzante, hortoliza y planta melecinal.
Ye un parrotal perenne que llega a midir 4 m d'altor. Les fueyes son enteres o lobulaes; los lóbulos miden de 1 a 10 cm de llargu. Los tarmos son verdes o púrpures. Les sos flores son hermafrodites (teniendo tantu órganos masculinos y femeninos) blanques, y guindes a azul violeta. Apaecen dempués bayes de 10-15 mm d'anchu, colloráu naranxa a escarlata.
Les fueyes y frutos inmaduru de "S. aviculare" contienen el glicoalcaloide tóxicu solasonina. "S.aviculare" ye tamién cultiváu en Rusia y Hungría pola solasonina la cuál ye estrayida y usada como material base pa la producción de esteroides contraceptivos.
Esisten duldes de si "Solanum aviculare" y "Solanum laciniatum" son variedaes de la mesma especie. "S. aviculare" tien flores más clares y alcuéntrase en parte norte de la Isla Norte de Nueva Zelanda, mientres "S. laciniatum" tien flores púrpura más escures y alcuéntrase al sur de Auckland.
"Solanum aviculare" describióse por Georg Forster y espublizóse en "Florulae Insularum Australium Prodromus" 18. 1786. 
aviculare: epítetu llatinu que significa "como un pequeñu páxaru". 
Solanum betaceum
Solanum betaceum (tomate de yuca, tomate d'árbol, sachatomate, chilto, tomate andín o tamarillo) ye un parrotal de 3 a 4 m d'altor, con corteza abuxada y xamasca perenne, les primeres descripciones históriques facer probablemente autóctonu del norte de Chile y Arxentina en zones d'antiguos montes húmedos sub-cordilleranos Andes y costeros anguaño extintos, cultivar nel Perú y Colombia, Ecuador, Bolivia y Arxentina.
El so rangu nativu nun ta resueltu. Les subpoblaciones putatives monteses son pequeñes, n'árees acutaes de Chile, Arxentina y Bolivia. Ta cultiváu nos Andes, sur d'Europa, África, Nueva Zelanda. Ye imprescindible disponer de especímenes monteses pal so caltenimientu, meyoramientu y estudiu.
Tien fueyes alternes, enteres, nos estremos de les cañes, con peciolu robustu de 4 a 8 cm de llargor. El llimbu presenta de 15 a 30 cm de llargor, con forma ovalada, acumináu, de color verde escuru, un pocu aspru al tactu. Les fueyes nueves tienen una fina pubescencia en dambes cares. La nerviación ye marcada y sobresaliente. Les flores son pequeñes, de 1,3 a 1,5 cm de diámetru, de color blancu-arrosáu, dispuestes en pequeños recímanos terminales. Tienen 5 pétalos y 5 estames mariellos. Floria en mayu-xunu. El Frutu ye una baya ovoide de 4 a 8 cm x 3 a 5 cm, con un llargu pedúnculu nel que persiste'l mota de la flor. La piel ye llisa, de color coloráu o anaranxáu nel maduror, con estríes de color más claru. La magaya ye jugosa, daqué aceda, de color naranxa, a colorada, con numberoses granes. Los frutos son comestibles, pudiendo comese crudos directamente o n'ensalaes o preferiblemente cocinar pa preparar zusmios, duces y postres. Apurren fierro, potasiu, magnesiu, fósforu y vitamines A, C y Y.
Crez en climes propios del monte húmedu montascosu con temperatures que s'atopen ente los 13 y 24 °C, n'ambientes onde la precipitación ronde los 600 y 1500 mm añales; Asina mesmu n'altitúes que s'atope ente los 800 a 2800 msnm. Ye bien sensible a les baxes temperatures, vientos de gran intensidá y seques. Rique suelos francos arenosos, con bon drenaxe, ricos en materia orgánico y vese beneficiada pol abonu.
Los usos melecinales que se-y atribúin en Colombia y Ecuador tán rellacionaos coles afecciones de gargüelu y gripe. El frutu o les fueyes, primeramente calecíes, aplicar mientres la inflamación de amígdalas o anxines. Pa la gripe, consúmese'l frutu frescu n'ayunes. Sábese que'l frutu tien altu conteníu de acedu ascórbico. Otra propiedá atribuyida ye como remediu pa los problemes hepáticos en Xamaica y Bolivia. puede utilizase cocináu o non. Suel realizase mueyu de ají d'igual manera con esti frutu.
Multiplicar por granes, que granen con muncha facilidá. Presenta crecedera bien rápido, dando frutos al añu de semáu y de cutio mientres 48 meses. Encamienta cultiváselo en clima fríu a 1400-2400msnm.
Los principales productores son Portugal, Colombia, Brasil, Nueva Zelanda, Kenia, Sudáfrica, California, India y Sri Lanka.
"Solanum betaceum" describióse por Antonio José de Cavanilles y espublizóse en "Añales d'Hestoria Natural" 1: 44–45. 1799.
betaceum: epítetu llatinu que significa "como remolacha".
Los siguientes nomes considérense sinónimos de "Solanum betaceum" (apróvese cita orixinal y localización del exemplar tipu).
Solanum cardiophyllum
Solanum cardiophyllum ("papa de tierra, de monte, güera") ye una especie de papa montés perteneciente a la familia de les Solanacees. Ye orixinaria de Méxicu y considerar una planta invasora.
Les partes vexetatives de la planta son tóxices pola presencia de glicoalcaloides pero los tubérculos, comestible, dacuando son collechaos, anque la planta nunca se cultiva. Ye considerada nos Estaos Xuníos como una planta invasora (que ta presente en California).
Toles partes de la planta "Solanum cardiophyllum" contienen glicoalcaloides, que la so ingestión puede suponer un riesgu pa la salú.
"Solanum cardiophyllum" describióse por John Lindley y espublizóse en "Journal of the Horticultural Society of London" 3: 70. 1848.
cardiophyllum: epítetu llatinu que significa "fueyes con forma de corazón".
Solanum carolinense
Solanum carolinense ye una planta herbal perenne del sudeste de Estaos Xuníos que s'espandió al traviés de Norteamérica. Conocer, n'inglés, como "ortiga de Bull"; sicasí, nun ye una ortiga verdadera sinón un miembru de les Solanacees que tien escayos dorsales a lo llargo de los sos tarmos, que enfusen na piel y esgañen. 
Les fueyes son irregularmente lobulaes o groseramente dentaes y cúbrense de pelusilla. Les flores tienen 5 pétalos y son de color blancu o púrpura colos centros mariellos, anque tamién hai una variante azul. El frutu paecer al tomate y caúna contién unes 60 granes. Toles partes de la planta son venenusa, anque la fruta considérase atóxica una vegada que maureció.
"Solanum carolinense" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 187. 1753.
carolinense: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Carolina.
Solanum centrale
Solanum centrale ye una fanerógama, natural de la parte más greba de Australia y foi una fonte d'alimentu pa los aboríxenes por milenios. N'español conocer sol nome xenéricu de "tomate montés"
Como munches plantes del xéneru Solanum, la pasa del desiertu ye un parrotal pequeñu y tien aspeutu espinosu.
Ye una parrotal que crez rápido dempués del fueu y prolíficu si cayen bones agües. Los frutos son ricos en vitamina C y tienen 1-3 cm de diámetru, son de color mariellu cuando maurecen. Cuando s'ensuguen paecen pases y tienen sabor a carambelu acre y fuerte que los faen populares en mueyos y condimentos. Amiéstase-yos n'amiestos col pan, ensalaes, platos de quesu, mueyos picantes, guisaos o entemecíu con mantequilla.
"Solanum centrale" describióse por John McConnell Black y espublizóse en "Trans. & Proc. Roy. Soc. S. Austral." 1934, lviii. 180. 
centrale: epítetu llatinu Ver tamién ==
Solanum douglasii
Solanum douglasii, ye una especie de planta fanerógama pertenecioente a la familia de les solanacees.
Ye orixinaria de la metá norte de Méxicu y el suroeste de centru-sur de Estaos Xuníos. El so hábitat inclúi carbes y montes.
Ye una yerba perenne o subarbusto qu'algama un tamañu de dos metros d'altor máximu. El tarmu ta recubiertu de pelos curtios y blancos. Les fueyes pueden ser d'hasta 9 centímetros de llargu y tienen cantos llisos o dentaos. La inflorescencia ye una umbela matriz con flores con coroles blanques en forma d'estrella d'hasta un centímetru d'anchu. Polo xeneral, esisten llurdios verdes nes bases de los lóbulos de la corola. Les flores pueden ser vistos en flor mientres gran parte del añu. 
"Solanum douglasii" describióse por Michel Félix Dunal y espublizóse en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis" 13(1): 48. 1852.
douglasii: epítetu 
Solanum dulcamara
Solanum dulcamara, la dulcamara, ye una planta trepadora del xéneru Solanum. N'América Central denominar tamién adela.
La dulcamara ye una planta herbal perenne capaz d'algamar los 4 metros d'altor, anque la mayoría nun llega a los 2 m. Les fueyes son de 4-12 cm de llongura en punta de flecha y lobulaes. Les flores tán en recímanos de 3 a 20 y tán formaes por cinco pétalos púrpura y estames mariellos. La fruta ye una baya colorada ovoide, venenusa pa los humanos y el ganáu pero comestible pa los páxarus qu'esvalixen les sos granes. La xamasca ye tamién venenosu pa los seres humanos. Ye nativa del norte d'África, Europa y Asia, estendiéndose por tol mundu, en Norteamérica esta considerada un problema por ser una yerba invasor. La planta ye relativamente importante na alimentación de delles especies de páxaros, como los malvises que s'alimenten de los sos frutos, a los que son inmunes, esvalixando les granes. Desenvolver en tou tipu de terrenes con preferencia peles zones húmedes y el sotobosque de los montes de galería. Xuntu con otru esguiladores crea un ambiente impenetrable y escuru onde s'abeluguen diversos animales.
Deber de semar nun tiestu ampliu con humus o tierra de semáu, allugala nun llugar onde reciba la lluz de la mañana o la tarde. Non la del mediu día porque amenorga'l so desenvolvimientu. Deber de regar pasando un día con poca agua, cada trenta díes aplicar abonu orgánico.
La dulcamara utilízase como planta melecinal p'afecciones de la piel y alerxes del herpes.
La planta ye venenosa pa los seres humanos, produz vomitos y fories, nun ye aconseyable nin siquiamente la ingesta de los sos frutos que recuerden a tomates diminutos.
En tintura madre, l'estractu total de dulcamara ye emplegáu en fitomedicina pal tratamientu de les alerxes; sola o acomuñada a otres plantes. Tien De curiase la dosis pa nun acarretar tosicidá.
"Solanum dulcamara" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 185. 1753.
dulcamara: epítetu llatinu que significa "agriduz".
Amaradulce, amargamiel, dulcamara, emborrachadora, yerba pelao, matagallinas, morera trepadora, parra real de Judea o solanu dulce.
Solanum elaeagnifolium
Solanum elaeagnifolium ye una especie de la familia de les Solanacees considerada una planta tóxica en munchos países del mundu. 
Ye una planta perenne de 20-50 cm d'altor colos tarmos cimeros y los sépalos cubiertos d'escayos curties de cutiu estrellaes. Les fueyes y los tarmos inferiores tán recubiertos por una pelusa nidia que-y da un aspeutu plateáu o buxu a tola planta. Les fueyes tienen unos 15 cm de llongura por 0,5 a 2,5 cm d'anchu y tienen el cantu onduláu. Les flores tienen cinco sépalos y cincopétalos xuníos formando una estrella, que polo xeneral son de color azul lavanda pálidu y, en dellos casos, blancos. Tienen cinco estames mariellos más o menos axuntaos en forma de conu. Produz bayes marielles, anaranxaes o coloraes brillosa que pasen a marrón cuando s'ensuguen, con granes discoides, esplanaes, parduces, d'unos 4mm de diámetru.
Ye orixinaria del Sur y centru del Continente Americanu. Dudosamente nativa tamién en Norteamérica. 
== Usos utilizaron el so frutos como xabón, pa llavar la ropa, per parte de los nativos de la so rexón d'orixe. 
Poles sos característiques considérase una planta nociva en diversos países, ye venenusa pal ganáu y bien difícil de erradicar, dada la so resistencia a condiciones adverses, y cuidao que cachos de raigaños de menos de 1 cm pueden refaer la planta.
Utilizábase comúnmente nel norte de Méxicu como cuayo na ellaboración de quesos y entá na actualidá utilízase escasamente en zones rurales, onde se-y conoz como trompillo.
"Solanum elaeagnifolium" describióse por Antonio José de Cavanilles y espublizóse en "Icones et Descriptiones Plantarum" 3: 22–23, pl. 243. 1794[1795].
elaeagnifolium: epítetu llatinu que significa "coles fueyes de "Elaeagnus"". 
Solanu de fueya de paraísu, trompillo, bona muyer.
Solanum erianthum
Solanum erianthum ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Solanaceae.
Son parrotales o árboles pequeños qu'algamen un tamañu d'hasta 8 m d'altu, polo xeneral densamente estrelláu-tomentosos con tricomes de dellos brazos, pediculaos y sésiles, los pedículos de delles célules de gruesu, inermes. Fueyes solitaries, ovaes, 8–25 cm de llargu, ápiz agudu o acumináu, base arrondada o obtusa, enteres, fai con esvalixaos tricomas de pedículos curtios o sésiles, viesu tomentoso con tricomas pediculaos; pecíolos hasta 10 cm de llargu, granulientu-tomentosos. Inflorescencies visos helicoides y esplanaes, con munches flores, erectas, volviéndose llaterales, pedúnculos ramificaos d'hasta 16 cm de llargu, granulientu-tomentosos con tricomas pediculaos de dellos brazos, pedicelos 3–8 mm de llargu, tomentosos, tricomas con pedículos de brazos en toa'l so llargor; mota 2–5 mm de llargu, lobáu hasta cerca de la 1/2 del so llargor, llobos deltoides; corola 10–15 mm de diámetru, blanca, llobada más de la 1/2 del so llargor, llobos deltoides, tomentosos per fora; anteres 2–3 mm de llargu. El frutu ye una baga globosa, de 0.8–1.2 cm de diámetru, glabrescente, mariella, pedicelos granibles namái llixeramente allargaos pero muncho más gruesos, erectos; granes esplanaes, 1.5–2 mm de diámetru.
Ye una especie común que s'atopa n'árees alteriaes, a una altitú de 0–1000 metros; fl y fr la mayor parte del añu; dende Estaos Xuníos (Texas) a Costa Rica, tamién nes Antilles ya introducida nel Vieyu Mundu.
Al igual qu'otres especies nel so xéneru, "S. erianthum" tien un númberu d'usos etnobotánicos y farmacéuticos. Esto ye por cuenta de la presencia de los esteroides saponines, glucósidos llibres, y alcaloides esteroideos del grupu spirosolane, tales como solasodina y tomatidina. Los alcaloides representen alredor del 0,4% de la masa de les bagues seques y fueyes. Los alcaloides esteroideos que s'atopen na planta son utilizaos pola industria farmacéutica como precursores pa la fabricación de esteroides sintéticos.
"Solanum erianthum" atopa munchos usos como floritos en Asia tropical. Les fueyes créese que son eficaces con llibrar el cuerpu d'impureces al traviés de la orina y utilícense pa la leucorrea por esa razón. Les fueyes tamién s'utilicen pa inducir al albuertu, ente que una cataplasma fecha de fueyes esmagayaes utilízase para hemorroides y escrófules. Les fueyes calientes aplicar na frente como un analxésicu pa los dolores de cabeza y una fueya en decocción utilizar pal vértigu. La decocción utilizar pa tratar la disentería, la fiebre, la foria , problemes dixestivos y dolores violentos del cuerpu. La corteza del raigañu úsase como un anti-inflamatorio y pa tratar la artritis. N'África occidental , una decocción de les fueyes utilizar pa tratar la llepra, les enfermedaes de tresmisión sexual, y la malaria por cuenta de los sos efectos laxantes y diuréticos.
Les fueyes utilizar nes Filipines pa llimpiar la grasa de los platos. Les bagues son tóxiques pa los seres humanos, causando dolor de cabeza, calambres y estomagaes, pero cocínense y cómense nel sudeste d'Asia y conviértese nel curry nel sur de la India. Ellos son un componente de la flecha envelenada n'Asia tropical. "Solanum erianthum" cultívase como planta ornamental nel Caribe y ye una planta de solombra aceptable pa dar solombra al café.
"Solanum erianthum" describióse por David Don y espublizóse en "Prodromus Florae Nepalensis" 96. 1825.
erianthum: epítetu llatinu que significa "con flores lanudas".
Solanum gilo
El giló o jiló ("Solanum gilo") ye una planta herbal añal, de la familia de les solanacees, cultivada predominantemente nel Brasil. 
El so frutu ye xeneralmente confundíu con una llegume, tien un sabor amargoso y ye de los alimentos gustu adquiríu a los que ye necesariu acostumase.
Ye orixinariu de África Occidental, onde entá se cultiva, por casu, en Nixeria.
Ta considerada en "The Plant List" como un sinónimu de Solanum aethiopicum.
Ye'l frutu del parrotal "jiloeiro" ramificáu, que puede algamar 1'5 metros d'altor.Les sos cañes son verdes, cilíndriques y allargaes, les sos fueyes tienen forma "oblonga", recubiertes per pelos, principalmente na parte inferior. Les sos flores son blanques, en grupos de dos o trés, en pequeños recímanos con pedúnculu curtiu. El frutu puede tener tamién forma "oblonga" o casi esférica, dependiendo de la variedá. Tien una coloración verde claru o escura y un pesu d'ente 14 a 17 gramos de media.
El jiló ye d'usu comestible, que se cocina como un vexetal, contién hidratos de carbonu (o carbohidratos) [3 a 6 %], proteínes [1,4 %] y minerales como Fierro, Calciu, Fósforu y vitamines B5 y C. 
La vitamina C que contién el Jiló perder na cocción de mesmu, por tantu nun entra a formar parte de los nutrientes reales qu'apurre.
"Solanum gilo" describióse por Giuseppe Raddi y espublizóse en "Atti della Societa dei Naturalisti y Matematici di Modena" 18: 31. 1820.
Solanum: nome xenéricu que remanez del vocablu llatinu equivalente al griegu "στρνχνος" (strychnos) pa designar el "Solanum nigrum" (la "Yerba moro") —y probablemente otres especies del xéneru, incluyida la berenxena— , yá emplegáu por Pliniu'l Vieyu nel so "Historia naturalis" ("21, 177" y "27, 132") y, enantes, por Aulus Cornelius Celsus en "De Re Melecina" ("II, 33"). Podría ser rellacionáu col Llatín "sol. -is", "el sol", por cuenta de que la planta sería mesma de sitios daqué soleyeros.
gilo: epítetu que deriva de "Jiló" o "Giló" que provién del términu quimbundu "njiló"
Solanum linnaeanum
Solanum linnaeanum ye una planta venenusa paecida al tomate siendo natural de Sudáfrica y considerada una planta invasora en Australia y Nueva Zelanda. Llargamente naturalizada nel Mediterraneu y na Península Ibérica. 
El tomatillo del diañu ye un parrotal espinosu d'hasta 2,5 m d'altor. Les escayos atópense partíes en tolos órganos de la planta, sacante nes flores y frutos. Fueyes alternes, persistentes, peciolaes, con marxe fendíu en fondos lóbulos. Flores hermafrodites, pedicelaes, solitaries o n'inflorescencies; 5 sépalos xuníos cerca de la base; corola de 20 a 30 mm de diámetru, violeta, colos 5 pétalos soldaos; 5 estames con anteres marielles; un pistilu. Frutu carnosu, tipu baya, grande -de 3 a 5 cm- mariellu nel maduror. Floria mientres tol añu.
Nos cantos de caminos, cases abandonaes, escombreres. Zones costeres, llugares cascayosos.
Planta tóxica.
Utilizar pa la preparación de productos farmacéuticos pal tratamientu de tumores sólidos avanzaos.
"Solanum linnaeanum" describióse por Heeper & P.-M.L.Jaeger y espublizóse en "Kew Bulletin" 41(2): 435. 1986. 
linnaeanum: epítetu otorgáu n'honor de Carlos Linneo. 
Solanum lycocarpum
Solanum lycocarpum, lobeira, ye una especie botánica de llanta con flor común na sabana brasileña. 
El frutu d'esta planta toma'l 50 % de la dieta alimenticia del va enaguar guazú "Chrysocyon brachyurus".
Ye un parrotal heliófilu, maderizu, de 12-30 (50) dm d'altor. Fueyes simples, alternes, coriacees, llanceolaes; frutu mariellu y asemeyáu a un tomate pequeñu (11-15 cm de diámetru.
Les partes d'esta planta son venenusas si comer en verde. Tien les fueyes cubierta por pelusa que les fai grises a la vista. Les flores, azules, formar n'estrella colos estames mariellos.
Crez en suelu magrizu, húmedu, y precisa de l'agua regularmente y del sol. Son comestibles pa los humanos.
Contra la diabetes.
"Solanum nudum" describióse por Augustin Saint-Hilaire y espublizóse en "Voyage dans -y District des Diamans" 1(2): 333. 1833. 
nudum: epítetu llatinu que significa "desnudu". 
Solanum mammosum
La chichigua, caldar de vaca, mazana de Sodoma, pichichio(en Costa Rica), o chichitas (en Guatemala) ye una planta añal perenne de la familia Solanaceae y un pariente cercanu del tomate.
El so frutu venenuso ye nativu de Suramérica pero estendióse a les Antilles y el Caribe. 
Son parrotales o yerbes qu'algamen un tamañu d'hasta 1.5 m d'altu, xeneralmente vellosos y armaos; tarmos pilosos con tricomas simples llongures. Fueyes en pares desiguales, ovaes a suborbiculares, mayormente 3–5-llobaes y angular-sinuaes, ápiz agudu, base cordada o truncada. Inflorescencies en recímanos estruyíos con delles flores, volviéndose llaterales, sésiles o con pedúnculu hasta 0.7 cm de llargu; corola 30–40 mm de diámetru, purpúrea, llobada hasta la 1/2 del so llargor; anteres 10–12 mm de llargu. Baya ovoide o globosa (piriforme), na base frecuentemente con una o más bárabos arrondaos de 2 cm de llargu y una contracción en forma de tetilla nel ápiz, 4–7 cm de diámetru, glabra, mariella; granes lenticulares estruyíes, 5–7 mm de diámetru.
La fruta tien diversos usos, tantu ornamentales como melecinales. Ye reputáu'l so usu melecinal nel tratamientu del pie d'atleta y la sinusitis. Tamién ye usada como relaxante y pa tratar la irritabilidá. Tamién s'utiliza como deterxente. En Taiwán utilízase como ufrienda relixosa. 
"Solanum mammosum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 187. 1753.
mammosum: epítetu llatinu que significa "desnudu".
Solanum mauritianum
Solanum mauritianum ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Solanaceae.
Esta planta ye un parrotal o árbol pequeñu natural de Suramérica onde se-y considera una planta invasora. La planta tien una vida d'hasta 30 años y puede algamar los 10 metros d'altor. Les sos fueyes son grandes, ovales y de color gris-verdosu que se cubrir de pelusa. El so flor ye púrpura col centru mariellu. Tolera tou tipu de suelos y rápido abonda alredor de los plantíos y marxes de montes.
Recibe'l nome común (ente otros) de "Tabaquera del diañu".
Nel so hábitat ye l'alimentu pal palombu verde oliva africana "Columba arquatrix". Llegó a Nueva Zelanda en 1880 y dende entós considerar invasora, ye venenusa y la so manipulación puede causar irritación y estomagaes. El polvu de la planta puede causar problemes respiratorios si enllarga'l so inhalación. Por cuenta del so calter agresivu y la so rápida crecedera ye illegal en Nueva Zelanda la so vienta y distribución.
El so principal compuestu tóxicu ye una alcaloide, la solasodina.
"Solanum mauritianum" describióse por Giovanni Antonio Scopoli y espublizóse en "Deliciae florae et faunae insubricae seu novae, aut minus cognitae species plantarum et animalium quas in Insubria austriaca tam spontaneas, quam exoticas vidit, descripsit, et aeri indici curavit Joannnes Antonius Scopoli". 3: 16, pl. 8. 1788.
mauritianum: epítetu llatinu que significa "dell norte d'África".
Solanum melongena
La berenxena (Solanum melongena) ye una planta de frutu comestible xeneralmente añal del xéneru "Solanum" dientro de la familia de les solanacees.
El so cultivu ye perantiguu, dende más del 2000 e.C. y esisten innumberables documentos escritos onde asitien el so orixe nel sudeste asiáticu.
Los datos más antiguos que se conocen establecer nel estáu de Assam (al nordés de la India), Birmania y en China.
Llevada por comerciantes árabes pasó al norte d'África y más tarde, na Edá Media, entró a Europa pola España musulmana, dende onde s'estendió'l so cultivu pelos países templaos del Mediterraneu.
Mientres los primeros sieglos de la entrada a Europa esistió la creencia de qu'el so consumu provocaba múltiples enfermedaes como fiebre, epilepsia y la llocura, polo que la planta foi utilizada mientres tiempu como un adornu decorativo y exótico y non como un alimentu.
El famosu botánicu suecu Carlos Linneo púnxo-y el so actual nome científicu "Solanum melongena".
La primer documentación sobre la berenxena en llingua castellana atopar nel llibru llamáu "Cancioneru de Baena" (del sieglu XV) onde cita los sos usos y virtúes. Foi introducida n'América polos españoles.
Ellí onde se produz ye bien consumida. Los mayores productores mundiales de berenxena son China ya India. Tamién se produz en Xapón y en diversos países del Mediterraneu como España, Italia y Grecia.
Yerba añal, dacuando perennizante, espinosa, pubescente, con pelos estrellaos. Tarmos de 30-70(200) cm, erectos, ramificaos, espinosos o inermes, estrelláu- pubescentes. Fueyes de 70-150(250) por 30-100(180) mm, ovaes o oblongo-ovaes, obtuses o agudes, subcordiformes, enteres, sinuaes o con 5-6 lóbulos, densamente estrelláu-pubescentes, sobremanera pol viesu; peciolu de 2-8 mm, estrelláu-pubescente, dacuando con dellos escayos finos. Inflorescencia en visus umbeliformes, aisllaes, paucifloras, polo xeneral amenorgada a una sola flor, sésil, extraaxilar, escasamente opuesta a les fueyes. Floresrami actinomorfes, hermafrodites o funcionalmente masculines, ensin bráctees, pediceladas; pedicelos de 15-40 mm nel floriamientu, y 5-18 mm na fructificación, dacuando espinosos, non articulaos. Mota de 13-20 mm, campanuláu, con 5-9 lóbulos, bien acrescente nes flores hermafrodites, espinosu; tubu de cerca de 5 mm, más curtiu o igual que los lóbulos; lóbulos 8-15 mm, llanceolaos, acuminaos, dacuando desiguales. Corola de (25)30-45(50) mm de diámetru, de 2 vegaes el llargor de la mota, rotácea, con 5-8 lóbulos, azul, violeta o purpúrea; lóbulos ovaos. Estambres 5-7(8), iguales, con filamentos de 0,6-2 mm, xuníos na parte inferior, cola parte distal llibre, más curtia que les anteres, glabros; anteres 6-8 mm, elipsoides, conniventes amarellentaes. Ovariu estrelláu-pubescente con estilu cilíndricu, enancháu nel ápiz, estrelláu- pubescente en 3/4 inferiores, exerto y estigma estruyíu, ablayáu nel centru. Frutu de 50-200(300) por 50-100(150) mm, devasando 2-5 vegaes la mota, subgloboso, elipsoide, ovoide, largamente piriforme o más escasamente esféricu, carnosu, polencu, violeta, purpúreo, mariellu, coritu o d'un blancu violeta abigarráu. Granes de 3-4 por 2-5 mm, discoides o subreniformes, estruyíes, d'un mariellu pálido o pardu claru.
El frutu, comestible, ye una baya de 5 hasta 30 cm de llargor de forma cilíndrica, oblonga o allargada na mayoría de los casos, con una piel lliso, brillosa y de colores diversos según la variedá. La más común ye la de color moráu o negru al maurecer, pero esisten blanca, púrpura, negra, mariella y colorada o de colores entemecíos, sobremanera blancu, negru, moráu y verde.
La magaya ye consistente, de testura esponxosa, de color blancu, tien ciertu sabor amargoso y presenta pequeñes granes de color mariellu.
Na piel del frutu identificáronse antocianinas (flavonoides), pigmentos que-y confieren el color moráu.
Les variedaes y híbridos suelen clasificase pola forma del frutu. Equí, delles más conocíes.
El so caltenimientu tien de ser nun llugar esfrecíu hasta'l so consumu y tien de consumise lo más aína posible (aguanta pocu más de diez díes), una y bones el frutu llueu desenvuelve llurdios pardos y empieza a amargar. Sicasí esisten procedimientos d'escabechado que dexen enllargar esti periodu per un añu, ye bien popular na cocina española y el so productu final son les berenxenes de Almagro.
El so valor enerxético y nutritivo ye pequeñu comparáu con otros frutos, verduras y hortolices.
Contién escases vitamines, hidratos de carbonus, proteínes y minerales, siendo'l componente mayoritariu nel so pesu l'agua, nun 92% de la so composición.
El mineral más abondosu ye'l potasiu y en pequeñes cantidaes fósforu, calciu, magnesiu y fierro.
Tien vitamines A, B1, B2, B3, C y folatos.
Ye de mediu conteníu fibroso pero partíu más en piel y granes. El so conteníu calóricu ye casi inesistente.
Les berenxenes contienen unes sustances como les aminas (serotonina y tiramina) qu'a delles persones sensibles puede provoca-yos reacciones alérxiques y dolores de cabeza.
La berenxena ye un productu culinariu bien apreciáu por distintes cultures. Munches naciones tienen un platu típicu ellaboráu a partir de berenxena. N'España, el catalanes tienen la Samfaina, la Escalivada ó el Espencat onde la berenxena acompañar del pimientu, los italianos tienen la "Caponata", "la parmigiana"(unu de los platos más famosu cola Mousaka(griega), "gli scapici"(conserva n'aceite típico del sur d'Italia), los griegos tienen la Mousaka, los turcos tienen el Imam Bayildi y los árabes el Baba ganush.
Tamién se consume rellena. Si va preparar al vapor ye recomendable faer un "Dégorger " que consiste en cortala en rodajas y provocar un fenómenu d'ósmosis añediendo sal. Asina s'intercambien líquidos de manera que los compuestos que-y dan sabor amargosu salen al esterior, pos el líquidu fuxe d'onde hai menos densidá escontra onde hai más, potenciándose amás el so sabor prestoso que ta determináu por sustances non solubles.
Si deseyar freirla, encamiéntase somorguiar los cachos de berenxena n'agua con sal mientres 24 hores. Cuidao que la testura de la magaya ye bien cavernosa —llena d'aire y enagua— si tuéstase directamente actúa como una esponxa absorbiendo gran cantidá d'aceite, y collo escesives caloríes. Pero dempués d'introducida nesta solución salina, esti efectu sume y la berenxena, enchida d'agua, apenes absuerbe aceite.
Ciertos flavonoides (pigmentos de la piel) de la berenxena tienen propiedaes antiosidantes, polo que s'encamienta na prevención de enfermedaes cardiovasculares, dexeneratives y del cáncer.
El frutu contién coles mesmes estatines que s'empleguen pal tratamientu de les dislipemies (problemes coles grases) como la hipercolesterolemia, hipertrigliceridemia y otres. Ayuda a amenorgar el colesterol y a prevenir la arteriosclerosis. Tamién amenorga los niveles de glicemia, lo cual ye beneficiosu pa los diabéticos
Ta estendida la creencia de que la berenxena cruda ye tóxica. La berenxena contién como toles plantes, molécules de defensa como por casu los alcaloides. Unu d'ellos ye un alcaloide glucosiláu, la solasonina, en cantidaes demasiáu baxes pa tener efectu tóxicu. Al igual qu'otros alcaloides similares presentes n'especies del xéneru "Solanum", como la solanina de les pataces verdes ("Solanum tuberosum") y la tomatina de los tomates ("Solanum lycopersicum"), la solasonina nun se destrúi cola cocción, pero sí cola fritura a alta temperatura, polo que ye recomendable comela cocinada anque la so tosicidá sía baxa 
Pol so eleváu conteníu en histaminas, delles persones pueden presentar cuadros d'alerxa oral a la berenxena, caracterizaos por picor, formiguéu ya hinchadura leve nos llabios, boca y nel gargüelu darréu acabante comer. En xunetu de 2008, investigadores del Central Food Technological Research Institute en Mysore, India informaron sobre una serie d'alérxenos específicos de la berenxena. Señalaron que la mayoría de les reacciones deber a alérxenos de proteínes úniques pa les berenxenes, con efectos qu'inclúin urticaria, problemes estomacales y el síndrome potencialmente mortal llamáu anafilaxia. Anque menos común, esti investigadores suxuren que dellos compuestos non proteicos nes berenxenes pueden causar reacciones alérxiques. Estos inclúin los pigmentos que-y apurren el so color a los frutos y fitoesteroles, compuestos similares a los esteroides que tán presentes de forma natural en munches plantes. 
Ye una planta bien esixente en lluminosidá, rique de 10 a 12 hores de lluz. Soporta bien les temperatures elevaes siempres qu'haya un mugor fayadizo y ye bien sensible al fríu. La so temperatura mínimo biolóxica ye de 10 a 12 °C y la máxima de 40 a 45 °C, el mugor relativo óptima bazcuya ente'l 50% y el 65%. La grana pa la llantadera estrayer de los frutos maduros.
El 23 d'agostu de 2007, la compañía semillera Mahyco desenvolvió una berenxena trexénica. La nueva variedá contién el xen cry1Ac, que-y otorga resistencia a insectos dañibles que les sos bárabos afecten al frutu y a los biltos. Esta variedá va empezar a probar na India y van ser evaluaos los sos efectos. El GEAC (Comité d'Aprobación d'Inxeniería Xenética), máximu órganu regulatorio en temes de biotecnoloxía d'India, autorizó un ensayu de campu a gran escala. Esperar con ello un menor númberu d'usu d'insecticides y, por ello, un efectu favorable sobre los insectos benéficos.
Les especies más rellacionaes cola berenxena son "Solanum incanum", "Solanum indicum", "Solanum sanitwongsei"," Solanum surattense", "Solanum gilo", "Solanum integrifolium" y "Solanum torvum".
"Solanum indicum, Solanum gilo" y "Solanum incanum" son altamente resistentes a distintes plagues qu'afecten al cultivu de la berenxena, por esa razón intentar utilizar en programes de cruzamientos interespecíficos cola berenxena pa incluyir tales característiques nel cultivu.
"Solanum melongena" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 186. 1753.
N'última instancia, el so nome común provién d'un vocablu de les Llingües drávidas de la india, d'onde ye nativa la especie, que pasó al persa como بادنجان ', y depués al árabe, باذنجان "bēdinŷêna", y de ende al español a principios del Sieglu XV; dichu vocablu árabe ye al orixe de tolos nomes comunes de la planta en Europa.
Solanum: nome genñerico deriváu d'un vocablu del Llatín equivalente al Griegu "στρνχνος" (strychnos) pa designar el "Solanum nigrum" (la "Yerba moro") —y probablemente otres especies del xéneru, incluyida la berenxena—, yá emplegáu por Pliniu'l Vieyu nel so "Historia naturalis" ("21, 177" y "27, 132") y, enantes, por Aulus Cornelius Celsus en "De Re Melecina" ("II, 33"). Podría ser rellacionáu col Llatín "sol, -is", "el sol", por cuenta de que la planta sería mesma de sitios daqué soleyeros.
melongena: d'orixe Griegu Byzantino qu'afixo'l "bādinyān" persa, aludíu enantes, como "μελιτζάνα", "melitzána" —inda usáu güei día en Griegu modernu—, influyíu por "μελανο", "melano", 'negru' -probablemente pol color del frutu- pa nomar la planta. Pasaría depués al Llatín medieval como "melongena", usáu dempués pol Llatín botánicu, significando lliteralmente "Solanum berenxena"
Solanum muricatum
Solanum muricatum ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia de les solanacees.
Ye un parrotal perenne orixinariu de la rexón andina de Suramérica, onde ye cultiváu fai miles d'años pol so fruta duce.
Anque esisten diverses variedaes dicha baga xeneralmente ye ovalada asemeyada a una papaya d'unos 10 a 15 cm de color mariellu doráu con vetes color púrpura cuando ta madura. Ye bien refrescante pol so altu conteníu d'agua (92%), siendo en sabor y arume asemeyao al melón "Cucumis melo", pero dambes plantes nun se rellacionen ente sigo. 
El so consumu realízase xeneralmente en forma directa como fruta fresco, pero tamién puede ser n'ensalaes en delles ocasiones, en zusmios o postres más ellaboraos.
El frutu atopar nos mercaos del Bolivia, Perú, Chile y Ecuador pero ye pocu frecuente nel estranxeru por ser sensible a los tresportes. Anguaño tamién ye collecháu en Colombia, Arxentina y realícense tentatives n'otros países.
La planta arrobinar por fraes una y bones la grana grana mal.
La planta ye perenne pero la so sensibilidá al fríu, parásitos y enfermedaes fuercen a los cultivadores a replantar la collecha cada añu. Crez n'árees costeres y otres localizaciones con temperatures templaes, tamién n'invernaderos, llegando a un altor de 2 metros y llogrando colleches 2-3 vegaes mayores qu'al campu.
Arqueológicamente nun s'atopen rastros por ser de magaya nidia y malo de caltener, pero de cutiu atópense en diversos oxetos de cerámica de les cultures precolombines Moche, Chimú y Paracas.
Mientres la Colonia, el Virrei Melchor de Navarra, conde de la Palata, prohibió'l consumu d'esta fruta y otorgóse-y l'insinuante nome de mataserrano, pol cual entá ye conocíu en ciertes zones del Perú.
Na dómina de la Colonia tamién foi introducíu en México y América Central, pero depués el so usu foi escayendo. 
"Solanum muricatum" describióse por William Aiton y espublizóse en "Hortus Kewensis; or, a catalogue" . . . 1: 250–251. 1789. 
muricatum: epítetu llatinu que significa "con escayos".
Nos idiomes nativos de la zona andina ye conocíu como: "cachum" o "xachum" en quechua; "kachuma" en aimara. La fruta llámase popularmente pepinu duce, pepinu melón, pera melón, pepinu de fruta. Inclusive como melón d'árbol pa nun confundilo cola papaya.
Solanum nelsonii
Solanum nelsonii ye una planta perenne de la familia Solanaceae del xéneru Solanum. La planta ye venenusa y nativa de les islles del Pacíficu. Crez rastreru en suelu arenosu.
"Solanum nelsonii" suel ser un parrotal rastreru qu'algama un tamañu d'hasta 1 metro d'altor y un diámetru d'hasta 1,5 metros. Los biltos nuevos y les fueyes son bien peludos y ensin escayos. Les fueyes son alternes y de color verde buxu, enteres y ovalaes.
Les flores son hermafrodites, de simetría radial, con blancos pétalos son qa lavanda pálidu uz púrpura. Inusual pal xéneru son los estames sigmoides de color púrpura, indicando potencialmente unos distintos polinizadores que les habituales abeyes. Los frutos son bayes, polo xeneral de color negru cuando madures que tán xuntes y contienen un altu númberu de granes.
El típicu hábitat alcuéntrase cerca de la mariña del mar hasta una altitú de 150 metros sobre'l nivel del mar, el suelu ye de coral o sable esmagayáu. Anguaño, namái hai diez poblaciones con un total de menos de 300 plantes conocíes. Los principales xacimientos alcuéntrase nes islles de Hawai, Maui, Molokai y Niihau. Amás de tar "Solanum nelsonii" na isla Nihoa. Nes islles de Oahu , Kauai , Laysan ya islles Midway agora considérase extinta, dempués de ser movida por especies de plantes introducíes o de desenvolvimientu costeru.
"Solanum nelsonii" describióse por Michel Félix Dunal y espublizóse en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis" 13(1): 123. 1852. 
nelsonii: epítetu otorgáu n'honor del botánicu David Nelson.
Solanum nigrescens
Solanum nigrescens ye una especie de Solanaceae nativa del norte de Méxicu y sudoeste de los Estaos Xuníos. El so hábitat inclúi carbaes y montes. 
Ye una yerba perenne o subarbusto con un tamañu d'hasta dos metros d'altor máximu. El tarmu ta recubiertu de pelos blancos curtios. Les fueyes pueden ser d'hasta 9 centímetros de llargu y tienen cantos llisos o dentaos. La inflorescencia ye una umbela en forma de flores con forma d'estrella con coroles blanques d'hasta un centímetru d'anchu. Tien llurdios verdes les bases de los lóbulos de la corola. Les anteres son marielles d'unos pocos milímetros de llargor. Les flores pueden ser vistos en flor mientres gran parte del añu. El frutu ye una esférica baga d'hasta un centímetru d'anchu. 
Los nativos americanos utilizaron el zusmiu de les bagues con fines melecinales, y el pueblu Luiseño utilizar como tinte pa tatuaxes.
"Solanum nigrescens" foi descritu por M.Martens & Galeotti y espublizóse en "Bulletin de l'Academie Royale des Sciences et Belles-lettres de Bruxelles" 12(1): 140. 1845. 
Solanum: nome xenéricu que remanez del vocablu Llatinu equivalente al Griegu "στρνχνος" (strychnos) pa designar el "Solanum nigrum" (la "Yerba moro") —y probablemente otres especies del xéneru, incluyida la berenxena— , yá emplegáu por Pliniu'l Vieyu nel so "Historia naturalis" ("21, 177" y "27, 132") y, enantes, por Aulus Cornelius Celsus en "" ("II, 33"). Podría ser rellacionáu col Llatín "sol. -is", "el sol", por cuenta de que la planta sería mesma de sitios daqué soleyeros.
nigrescens: epítetu llatinu que significa "coritu". 
"Solanum douglasii" Dunal 
Solanum nigrum
La yerbamora (Solanum nigrum) ye una planta herbal de la familia de les solanacees; crez montés en casi tol mundu.
Según el terrén y les condiciones de nutrición, puede aportar a por demás tóxica, conteniendo elevaes concentraciones de solanina, un alcaloide que la planta emplega como defensa contra los predadores; sicasí, cuenta con ciertu usu en fitoterapia.
"S. nigrum" ye una yerba llixeramente pubescente d'hasta 80 cm d'altor, con fueyes grandes, llanceolaes o romboidales, alternes y peciolaes, llimbu ovoide más o menos sinuáu, ya inflorescencies compuestes por 3 a 6 flores hermafrodites d'ente 5 y 7 milímetros; éstes arrexuntar en visos pedunculaos, con pétalos blancos vellosos, más o menos reflexos, de los que sobresalen les anteres marielles, arrexuntaes cónicamente y bien destacaes. El mota, con vellosidá glabrescente, tien 5 sépalos los. Les flores son lo suficientemente pequeñes pa nun resultar distintives a güeyu.
Los frutos son bayes globulares centimétricas; verdes cuando inmaduros, pónense negros, brillosos y llisos a la fin del maduror. Contienen grandes concentraciones de solanina, lo que los vuelve bien tóxicos.
pablo
Nativa de Eurasia ya introducida en América, Australasia y África del Sur. Repartición cosmopolita en cantos de caminos, llindes de cultivos, escombreres, etc...
La solanina resulta bien venenosa, al igual qu'otros alcaloides (chaconina y solasonina) presentes nel frutu y les fueyes de la planta. L'envelenamientu produz vultures, dolor estomacal, apigazadura, aumentu de temperatura y en casos estremos, paralises y finalmente la muerte por fallu cardiacu. La concentración de solanina depende del grau de maduror de los frutos, del terrén de cultivu y de les condiciones nutricionales de la planta, y nun puede prevese a güeyu. La so tosicidá fai que'l fervinchu empléguese dacuando como insecticida pa protexer los cultivos.
En medicina popular, les fueyes o'l fervinchu en fríu de les mesmes empléguense como sedante, antiinflamatoriu, antipirético y purgante; la sobredosis, sicasí, pue ser fatal. 
Cuidao que la cocción destrúi en parte la solanina, los frutos maduros usáronse dacuando en mermelaes y conserves.
Castellán: beninas, bleo negru, enfile, cenizos, ceñiglos (2), ceñilos, chirinchos, ciñilos, diaños, gayu tomatero, genijo, guinda de perru, yerba moro (28), yerba negro, yerba negral, hierbamora (2), jajo burriqueru, jajo caballar, jajo rastreru, pan de culiebra, picu de fesoria (2), pimenticos, planta mora, solanu negru (5), tomate del diañu (9), tomatal, tomatera borde, tomatal moriscu, tomatal negru, tomaterilla, tomaterilla cantu, tomates del diañu (2), tomatico, tomaticos del diañu, tomatilla, tomatillo (3), tomatillo del diañu (2), tomatillo negru (2), tomatillo zorrero, tomatillos (3), tomatillos del diañu (10), tomatillos verdes, tomatina, tomatito, tomatitos, tomatitos del diañu, ugueros, uva de perru, uves de culiebra (2), uves de perru (4), uves del diañu, venenos, yerba mora (7), yerba mora española, yerba mora italiana, yerba mora menor, yerba morisca, yerba-cotones, yerbos moros. Ente paréntesis, la frecuencia del vocablu en España.
Solanum nudum
Solanum nudum, conocida como zapata, ye una especie de planta qu'habita nos montes secos con transición a húmedos. Ye fértil mientres tol añu.
Ye un árbol d'hasta 3 m d'altor. Fueyes alternes, elíptiques, de 14-15cm de llargu y 7.0 – 7.5cm d'anchu, base atenuada, decurrente sobre'l peciolu, ápiz acumináu, viesu con pelos nes ramificaciones de la vena principal; fueyes menores conspicuas, nacen cerca del insertamientu de la fueya principal pero en planu distintu, tamañu más pequeñu y forma similar. Inflorescencia axilar subumbelada, les partes florales ensertar por debaxo del ovariu, la mota de la flor con 4 lóbulos arrondaos, persistentes; 5 pétalos llibres de color crema; 4 estames conniventes; anteres marielles, cubriendo l'estigma. 
Naz nel monte, sola, pero non nel monte bravu sinón nes zones onde yá ta frayáu. En panamá (D’Arcy, 1973a) vive al llau de carreteres, en rastroxos, cafetales, valles de ríos y nel monte húmedu. El xéneru Solanum inclúi cerca de 1.400 especies descrites d'amplia distribución, la mayoría d'América tropical pero dalgunes d'América subtropical y África (D’Arcy, 1973a). En Colombia atopóse esta especie en Antioquia, Boyacá, Cauca, Cundinamarca, Topetó, Madalena, Nariño y Santander. Ye usada en Tumaco (Nariño, Colombia) pal tratamientu de la fiebre. Dellos compuestos esteroidales llograos d'esta planta amosaron actividá antiplasmodial y baxu potencial tóxicu.
Déxase ónde naz sola. Tamién puede semase una estaca en tierra firme. Crez al sol y prefier los llugares secos, non encharcaos. Al camudar floria, bota fueyes, muda 2-3 meses y vuélven-y a salir fueyes. Colléchase cuando la planta ta más vieya, ye meyor y preferible ensin floriamientu. Collecha de tarde y de mañana.
Usu: Paludismu
Formes d'usu: (J) Fiérvense nueve pares y mediu de fueyes en media botella d'agua, déxase ferver hasta que quede un cuartu, dexar nel serenu y a otru día cuéyese de mañana y échense-y tres limón, pulgándo-y la corteza al llimón pa partilo. Por nueve mañanes, tres deos n'agua. (F) Fiérvese un puñáu nuna taza y cuartu d'agua hasta que quede una taza. (LDA,LAV) catorce pares (20g), machúquense y vanse estrumiendo en media o una taza d'agua; dexar nel serenu tou la nueche; echar na mañana n'otru d'envase tratando de nun dexar cayer el concho, écha-y un llimón o una tapa de llimón. 
En Tumaco úsase tamién pa dolores de cabeza, respigu, fégadu engafáu, mal aliendu, boca amargosa, picazón nel fégadu, mordedura de culiebra, cuayu bien crecíu, reñones, presión alta, fogaje (fiebre qu'esta per dientro), nauseas, descongestionante de la bilis, parásitos del fégadu que dan fiebre, vultures. 
"Solanum nudum" describióse por Michel Félix Dunal y espublizóse en "Solanorum generumque affinium synopsis. Seu Solanorum historiae editionis secundae summarium, ad characteres differentiales redactum, seriem naturalem, habitationes stationesque specierum breviter indicans" 20. 1816.
nudum: epítetu llatinu que significa "desnudu".
Solanum paniculatum
Solanum paniculatum ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les solanacees. Trátase d'un arbolín, d'hasta tres metros d'altor, que se distribúi nel sur de Brasil, Paraguái y nel norte d'Arxentina.
Un fervinchu del so tarmu y del so raigañu nel alcohol de caña d'azucre (cachaza) ye popularmente utilizáu como un aperitivo o un dixestivu.
"Solanum paniculatum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum, Editio Secunda" 1: 267. 1762.
paniculatum: epítetu llatinu que significa "con panícula".
"S. paniculatum" conozse popularmente col nome de “yurubeba” en Mines Gerais y Bahia, Brasil, onde los
sos frutos son maceraos n'aguardiente (“pinga”) y utilizar como aperitivo, anguaño industrialízase. En Paraguái conocer como “jurujheba”, les sos cañes floríes, fresques o seques son utilizaes en cocimientos pa casos d'afecciones del fégadu o como dixestivu.
Solanum pimpinellifolium
Solanum pimpinellifolium ("tomate pasa") ye una planta herbal perteneciente a la familia de les solanacees y natural de Suramérica. El so frutu ye pequeñu y comestible. 
La mayor diversidá atopar nel norte de Perú y los datos moleculares concuerden cola hipótesis d'un orixe peruanu de la especie. Los menores valores de diversidá y heterocigosidad nes poblaciones de Ecuador y el sur de Perú, podríen ser debíos a una mayor autogamia, menor tamañu poblacional o pescuezos de botella importantes nel momentu de la colonización. La presencia de "S. pimpinellifolium" nes islles Galápago paez ser la resultancia d'una colonización recién dende les rexones continentales de Guayas o Los Ríos, onde s'atoparon individuos genéticamente idénticos.
"Solanum pimpinellifolium" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Centuria I. Plantarum" ... 1: 8. 1755.
pimpinellifolium: epítetu llatinu que significa "desnudu".
Solanum pseudocapsicum
El zrezal de Jerusalén o de Madeira (Solanum pseudocapsicum) ye un pequeñu parrotal de la familia de les solanacees, que'l so frutu, similar a la cereza, ye - al igual que tola planta - por demás tóxicu (solanina y solanocapsina).
Arbustu sufruticoso que, polo xeneral, nun supera los 1,20 m d'altor (escepcionalmente llega a los 2m), con tarmos erectos, fueyes oblongues, xeneralmente unicolor verde, acuminaes con marxes enteros o sinuaos. Les flores blanques, nacen opuestes a les fueyes, en visos de 1 a 3, con corola pequeña. Pero polo que destaca esta planta ye poles sos frutos, consistentes, cuando maduros, nunos tomates en miniatura d'un brillosu color acoloratáu d'ente 10 y 15 mm. de diámetru, qu'apaecen a partir d'ochobre. Anque esisten variedaes con frutos más pequeños o más grandes, y otres que producen frutos d'un color más claru (anaranxáu). Antes de maduración son d'un color verde escuru, bien paecíu al de les fueyes.
Ye aniciara de Suramérica y estiéndese naturalmente de Méxicu hasta Brasil, Arxentina y Uruguái al Sur. 
Llargamente cultivada como ornamental nel mundu enteru, y de cutiu naturalizada en zones tropicales y subtropicales.
Na planta atopa'l principiu activu, Solanocapsina que ye un tóxicu alcaloide esteroideo.
"Solanum pseudocapsicum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 184. 1753.
Tien un númberu de cromosomes de 2n=24
Solanum: nome xenéricu que remanez del vocablu Llatinu equivalente al Griegu "στρυχνος" (strychnos) pa designar el "Solanum nigrum" (la "Yerba moro") —y probablemente otres especies del xéneru, incluyida la berenxena— , yá emplegáu por Pliniu'l Vieyu nel so "Historia naturalis" ("21, 177" y "27, 132") y, enantes, por Aulus Cornelius Celsus en "De Re Melecina" ("II, 33"). Podría ser rellacionáu col Llatín "sol. -is", "el sol", por cuenta de que la planta sería mesma de sitios daqué soleyeros.
pseudocapsicum: epítetu llatinu que significa "falsu "Capsicum""
Cereza falsa, cereza de Jerusalén o de Madeira, falsu-pimientu, guindes d'Indies, guindilles d'Indies, guindal, miltomates, naranxes adornu, naranxes de xardín, naranjillo, naranxal montesa, pimientillos redondos, pimientu-chile, tomate nanu, tomatillo de Jerusalén, tomatillos d'Indies. 
Solanum ptychanthum
Solanum ptychanthum ye una planta añal y perenne de la familia Solanaceae. Ye natural del este de Norteamérica, onde crez en suelos arenosos y probes, anque prefier los suelos fértil y cultivar.
Algama los 60 cm d'altor con muncha ramificación. Tola planta contién solanina y ye venenusa; el principal síntoma que provoca ye irritación gastrointestinal.
Les fueyes son triangulares y elíptiques. Los tarmos son circulares con pelusa. Les flores, que son pequeñes, blanques y con forma d'estrelles, maurecen en bayes negres y brillantes que contienen de 50 a 100 granes. Los frutos nun son venenusos y sirven d'alimentu a los páxarus, qu'esvalixen la so grana.
"Solanum ptychanthum" describióse por Michel Félix Dunal y espublizóse en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis" 13(1): 54. 1852.
ptychanthum: epítetu 
Solanum sessiliflorum
Solanum sessiliflorum,llamada popularmente cocona (o túpiro en delles llingües de la Orinoquia), ye una especie fanerógama orixinaria de Suramérica tropical y perteneciente a la familia Solanaceae. Cultívase en dellos países pol so frutu de sabor prestoso y con interesantes propiedaes nutritives col que s'ellaboren zusmios, néctares, mermelaes, dulces, compotes y, n'ocasiones, pal so consumu en frescu.
Ye una planta de crecedera rápida, de primeres herbal y depués semileñosa. Mide de 80 cm a 2 m d'altor. Los tarmos son cilíndricos con pubescencia dura y abuxada, ramifica dende cerca del suelu, tien cañes robustes y fueyes simples, alternes, de 30 cm × 26 cm , de marxe ondeáu o serraes con cara cimera cubierta de pelusa dura y blancucia. La inflorescencia ye axilar en recímanos. Les sos flores son más grandes que les de la pataca, miden de 4 a 5 cm de diámetru, con mota de cinco sépalos duros, triangulares; corola con cinco pétalos de color blancuciu o llixeramente mariellu a verde claru.
El frutu varia dende casi esféricu o ovoide hasta ovaláu, con 4 a 12 cm d'anchu y 3 a 6 cm de llargu, pesu ente 24 y 250 g, color dende mariellu hasta acoloratáu. El pulgu ye nidiu y arrodia la magaya o mesocarpiu, gruesa, mariella y aguacienta. Paecer a un tomate o a un rocoto estándar redondu en forma. Dellos estudios demostraron que comiéndoles o tomando'l so zusmiu regularmente baxa al colesterol, similarmente a les naranxes, pero con un efectu más acentuáu.
Rique de temperatures medies ente 18 y 30'C, ensin presencia de xelaes, y con precipitación pluvial ente 1.500 y 4.500 mm per añu. Beneficiar d'una solombra llixera mientres los sos primeros estaos de desenvolvimientu. Crez en suelos acedos de baxa fertilidá, como en suelos neutros y alcalinos de bona fertilidá, con testura dende magriza hasta arenosa. Atopar cultivada en zones con altitúes dende 0 hasta los 1.500 m.s.n.m.
L'espardimientu dase tantu en forma sexual (granes) como asexual (estaques, ensiertos). L'espardimientu por grana botánica, ye la metodoloxía más senciella; los frutos contienen de 1200 -1400 granes per frutu con un pesu total de granes de 3,2 g. Sémense les granes en almácigos so solombra, regando la grana en riegos corríos, en caxones de 1 x 1 x 0,2 m con sustrato d'aserrín húmedu descompuestu y desagafáu, y cubrir con 0,5 cm del mesmu sustrato.
La guañada asocede 15-30 díes dempués de la llantadera. Cuando les plántulas desenvuelven 4 fueyes, tán llistes pa la badayada directa a bolses plástiques, conteniendo sustrato entemecíu de tierra negra, arena y materia orgánico descompuesta na proporción 1:1:1. Trescurríos 2-3 meses de la badayada, les plantes algamen 20-25 cm d'altor y tán llistes para al tresplante al campu definitivo. 
L'espardimientu asexual o vexetativa realizar por estaques ya inxertu. El primer métodu utiliza estaques semi-maderices de 1 cm de diámetru por 30 cm de llargu, y consiste n'asitiar les estaques lo más inclinada posibles, nel sustrato d'aserrín húmedu descompuestu y desagafáu, con cuenta d'asegurar la guañadura rápida y el brotamiento efectivu. 
La producción empieza a los seis meses del tresplante, con fructificación sigue mientres unu a dos años. Les plantes riquen de bona radiación solar mientres el periodu de fructificación. Plantes con frutos pequeños (25 a 40 g) producen ente 119 y 87 frutos; plantes con frutos medianos (40 a 60 g) producen ente 95 y 83 frutos y plantes con frutos grandes (141 a 215 g) producen ente 39 y 24 frutos.
Les principales plagues detectaes en güertos caseros son "Planococcus pacificus" Cox (cochinilla de frutos maduros), "Corythaica cyathicolla" Mariña (insectu adultu y bárabu de color cenizo) y "Phyrdenus muriceus" Germar (curculiónido de color mariellu que produz necrosis negres con malformación de los frutos).
Dellos estudios efectuaos nel Perú indiquen la esistencia de más de 25 biotipos, escoyéndose 11 promisorios pal so usu comercial. La cocona tien una fuerte predominancia del proxenitor femenín o heriedu maternu nes característiques del frutu. Encruz de flores femenines de plantes con frutos grandes dan llugar a frutos grandes, independientemente de la característica de la flor masculina. Esta influencia de la flor femenina sigue na segunda xeneración ensin segregación aparente.
Cultívase en Suramérica (Brasil, Bolivia, Colombia, Ecuador, Perú y Venezuela) a menos de 700 msnm pa ser utilizada nel consumu humanu. La magaya del frutu usar pa faer zusmios, néctares, mermelaes, dulces, compotes y, n'ocasiones, pa consumu frescu como hortoliza o preparada en encurtidos. 
Tamién puede crecer como planta ornamental d'interior en zones más altes y fríes, pero ye bien sensible a los ácaros de les arañes polo que nun se debe tener n'aire seco. Amás ye bien sensible a les xelaes.
Utilizar na ellaboración de zusmios y néctares, pero tamién tien un altu potencial pa usase na ellaboración d'ensalaes. Puede considerase'l tomate de la Amazonía; preparáu con ají ye bien prestosu y emplégase como ensalada o como complementu a comíes típiques na selva peruana. Tamién s'utiliza na preparación de encurtidos. Per otru llau, ye posible usalo na preparación de compotes duces, como si fuera durazno, y en mermelaes y auries.
Los frutos son perecederos. Pueden caltenese a temperatura ambiente, con bona aireación y so solombra hasta 5 díes, depués empecípiase'l deterioru. La magaya puede caltenese en refrigeración por tiempu enllargáu.
La cocona ye rica en fierro y vitamina B5 (acedu pantoténico); el volume del zusmiu ye d'hasta 36 cm3/frutu y el grau Brix de 4-6
"Solanum sessiliflorum" describióse por Michel Félix Dunal y espublizóse en "Encyclopédie Méthodique. Botanique ... Supplément" 3: 775. 1814.
sessiliflorum: epítetu llatinu que significa "con flores sésiles".
Solanum sisymbriifolium
La revientacaballos o escayu coloráu ("Solanum sisymbriifolium") ye una especie botánica herbal de la Familia de les Solanaceae, reinal en Suramérica y presente en Europa.
Tien escayos punchantes, pardes clares, anubriendo tarmu, cañes, fueyes verdes, nervaduras. El indumento tien pelos glandulares. Flores blanques, androcéu mariellu; frutu baya coloráu, redondu, carnosu, comestible al maurecer. Pa medicina usen raigañu y fueyes, con collecha pel branu. La primera llávase y ensúgase al sol y les fueyes, a la solombra,
Ye una agresiva maleza, cuantimás en secuencies agrícoles onde apaez maíz, presentándose "Wedelia glauca", "Stellaria media" y "Solanum sisymbrifolium" . Los trés maleces tienen baxa sensibilidá al efeuto del yerbicida sistémico glifosato. 
Bien conocida poles naciones precolombines. Nel NEA dícen-y 039;"tutiá, los guaraníparlantes ñuatí pytá, en llingua araucanu-pampa: mamuel mapú lawuén, en toba: neiák laaité"'.
A pesar a los sos nomes más comunes agresivos, la "'escayu coloráu" úsase como tintura o cocimientu solliviando cólicos y afecciones hepátiques, ictericia, cirrosis, piedres na visícula. En cocimientu, preséu pa malestar gastrointestinal, reuma. Ye antiinflamatoriu, aplicáu en compreses. 
"Solanum sisymbriifolium" describióse por Jean-Baptiste Lamarck y espublizóse en "Tableau Encyclopédique et Methodique ... Botanique" 2: 25. 1794.
sisymbriifolium: epítetu llatinu compuestu que significa "con ls fueyes de "Sisymbrium".
Solanum umbelliferum
Solanum umbelliferum ye un parrotal perenne conocíu como bruxa azul. Ye una especie del xéneru "Solanum", que inclúi a plantes tan conocíes como'l tomate, la pataca y la berenxena.
La "bruxa azul" tien les fueyes gris-verdoses, cubiertes con pelusa y algama el metro d'altor. Les flores son de color púrpura brillante o azul col centru mariellu. Les flores cerrar mientres la nueche. El frutu ye redondu y al maurecer poner de color púrpura y aseméyase a una pequeña berenxena.
Alcuéntrase en California y en Arizona con zones arbolada de carbayos. Puede crecer en llugares predresos y, como la mayoría de les plantes del xéneru Solanum, ye tóxica poles sos alcaloides.
"Solanum umbelliferum" describióse por Johann Friedrich von Eschscholtz y espublizóse en "Mémoires de l'Académie Imperiale des Sciences de St. Pétersbourg. Avec l'Histoire de l'Académie" 10(2): 283. 1826.
umbelliferum: epítetu llatinu que significa "con umbelas".
Solanum wallacei
El tomate selvaxe o Solanum wallacei, ye una planta perenne perteneciente a la familia de les solanacees.
"Solanum wallacei" produz flores púrpura que s'asemeya a la planta del tomate. Les fueyes y la baya púrpura-negra son venenusas.
Esta planta ye nativa de Santa Catalina y la Isla Guadalupe. Floria n'abril-mayu y foi afayada por William Allen Wallace (1815-1893) que recoyó dellos exemplares en Los Angeles nel añu 1854.
"Solanum wallacei" describióse por (A.Gray) Parish y espublizóse en "Proceedings of the California Academy of Sciences", Series 3, 2(5): 166. 1901
wallacei: epítetu otorgáu al so descubridor William Allen Wallace (1815-1893)
Solanum xanti
Solanum xanti, ye unba especie de planta fanerógama pertenecidente a la familia de les solanacees.
Ye un parrotal o pequeñu árbol de fueya perenne natural de California . Crez en zones arbolaes de carbayu, pinu o montes de coníferes, en suelos arenosos o predresos. Les flores son púrpures-azules y les fueyes verde escuru, la planta ye venenusa pa los seres humanos.
"Solanum xanti" describióse por Rusti Gray y espublizóse en "Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences" 11: 90–91. 1876.
xanti: epítetu 
Solidago canadensis
Solidago canadensis, llamada comúnmente vara d'oru de Canadá, ye una herbal perenne de la familia Asteraceae, nativa de Estaos Xuníos. Suel crecer montés. 
Herbal de 2 m o más d'altor, fueyes alternes, llanceolaes, pubescentes, muncho más llargues qu'anches, les cimeres sésiles; flores marielles, en pequeñes cabezueles, 9-15 en caúna d'elles, ligulaes.
Especie introducida n'Europa aprosimao a mediaos del s. XVII. En munches partes d'Europa y de China, convirtióse nuna maleza.
En partes del este y del sudeste de China, particularmente nes provincies de Zhejiang, Jiangsu, Jiangxi, Shanghái, la so invasión tomó proporciones de pandemia. En Xangai repórtase que la invasión d'esta maleza causó la estinción de 30 especies natives. Na ciudá de Ningbo, Zhejiang, abrasó la producción de naranxes.
Sigue espandiéndose por China. Avistamientos fueron fechos tan llueñe como la provincia de Yunnan. Delles autoridaes nacional y provincial tán n'alerta alto.
La vara d'oru de Canadá tien virtúes como planta melecinal. Dizse que Linneo, el padre de la terminoloxía llatina binomial, dio-y el nome científicu "Solidago" (lliteralmente, "consolidáu") por cuenta de la so reputación pa promover la cicatrización de feríes.
Sicasí, utilízase principalmente na enfermedá renal (infecciones como la colibacilosis, cistitis o nefritis, cálculos renales, albuminuria y oliguria ). Tamién una de les meyores yerbes pa fortalecer el sistema renal . Utilizáu pa tratar la foria, la enterocolitis y la enteritis, incluyíes les que sufren los neños mientres la dentición. Alministrar en forma de xarabe.
Ricu en flavonoides, vitamina P, varar d'oru ye tamién útil nel tratamientu de venes varicoses. Como tal, ye un ingrediente de munchos productos farmacéuticos en Alemaña.
Tamién ye una de les plantes mielíferas más comunes de América del Norte. El sabor del so miel, alcuéntrase a mediu camín ente la del miel de trébole y el del miel de trigu sarracenu. Como ye'l casu pa tolos tipos de miel, concéntrase una porción de los ingredientes activos de la planta y poro, puede desempeñar un papel significativu nel cuerpu.
"Solidago canadensis" foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 878. 1753. 
Solidago: nome xenéricu que remanez del términu llatinu "solíu", que significa "sirve pa tou o curar" que ye una referencia a les supuestes, cualidaes melecinales d'estes plantes.
Solidago chilensis
Solidago chilensis (vara d'oru, romeru mariellu, felel), ye una herbal perenne de la Familia de les Asteraceae. Crez en xardinos como planta de flores. Floria profusamente a fines de branu.
Alcuéntrase en Arxentina, Chile, Bolivia y Brasil.
De la planta estrayi un aceite esencial que tien propiedaes antifúngices.
La planta tien actividá gastroprotectora y nun presenta tosicidá n'animales d'esperimentación.
"Solidago chilensis" foi descritu por Franz Julius Ferdinand Meyen y espublizóse en "Reise um die Erde" 1: 311. 1834. 
Solidago virgaurea
Solidago virgaurea (una de les múltiples especies de vara d'oru) ye una herbal perenne de la familia de les Asteraceae. Crez pa flores de xardín con munchos cultivares distintos. Florece profusamente a fines del branu.
Planta perenne, erecta, de 15 a 100 cm. Fueyes ovaes a llanceolaes, de normal dentaes, peciolaes, fueyes caulinares cimeres más estreches, enteres, sentaes, glabres percima y xeneralmente peloses per debaxo. Capítulos mariellu brillante de 7-8 mm de llargu, en inflorescencies ramoses. 6-12 flores ligulaes de 4-9 mm de llargu; arreyo verdosu. Especie bien variable. Floria pel branu.
Claros del monte , (quejigal, pinar, fayedal, melojar), brezal, piornal, llugares yerbosos y predresos.
Na antigüedá foi una planta prácticamente desconocida y paez que lo primero que faló d'ella foi Arnau de Vilanova nel sieglu XIII. Yá la encamentó pal mal de piedra y el dolor de reñones y más palantre John Gerard (1633) describió estes propiedaes con más estensión. Nel añu 1592 Hieronymus Bock recueye'l testimoniu de Hieromymus Brunschwig que faía referencia al usu d'esta planta per parte de los antiguos xermanos pa curar feríes.
Oficialmente les autoridaes sanitaries encamienten esta planta como un bon diuréticu útil na nefritis y la cistitis, y tamién pal tratamientu de reumatismos y gota. Por esti motivu, anguaño esisten nel mercáu munchos preparaos rexistraos que s'espachen con cierta frecuencia. Por citar dalgunos: uralyt, endelgazador kneipp, Bioforce té de Solidago, ... y delles presentaciones de Santiveri, Soria natural, Artesanía agrícola, ...
Esta especie foi cultivada nel mundu árabe, que la usaba nel so sistema de medicina. Nos s. XV y XVI apaez en Europa p'ameyorar feríes. Ye astrinxente, diuréticu, antisépticu y otres propiedaes.
Los modernos herboristas usar pa tratar catarru y cálculos renales.
La parte utilizada ye tola planta quitando'l raigañu. El floriamientu ye ente xunetu y setiembre, que ye cuando se recoyer la planta.
Acedos fenil-carboxílicos: clorogénico y los sos isómeros, cafeico y los sos ésteres osídicos, ésteres osídicos de hidroxibenzoatos del alcohol salicílicu (leiocarpósido y virgaureósido).
Antocianósidos : cianido-3-diglucósido y 3-0-genciobiósido (miocianina).
Taninos: saponósidos (2'4-2'5%) - Traces de aceite esencial (0'05%): monoterpenos (ß-pineno, Mircea, sesquiterpenos (acetato de bornil).
- Diterpenos llibres y esterificaos de grupu del cisclerols .
- mucílagos .
Como sustanza de reserva tien inulina.
Los flavonoides tienen una acción venotónica y xuntu colos saponósidos dan-y acción diurética uricosúricos. Concretamente los saponósidos tamién tienen función antimicótica .
Los aceites esenciales dan-y una acción antiséptica de les víes urinaries y del tracto dixestivu. Estos tamién-y dan una acción diaforética .
Sistema urinariu: encamentar pa tratamientos d'edemes y nefritis agudes. Prevención de cálculos renales, cistitis y uretritis. Tratamientu de fondu de reumatismos y gota.
Flevologia : protectora de capilares y tonificante del sistema venosu por efectu de los flavonoides.
Sistema dixestivu: ye astrinxente polos sos taníns (fories).
Efectos na piel: astrinxente y cicatrizante en llagues y úlceras (aplicáu en forma de fervinchos). Escuédigu d'eczemes . Preséu nes estomatitis y paradontopatias.
Pa usu internu:
Tratamientu de oliguria, nefritis, cistitis, uretritis, urolitiasis, gota, edemes, obesidá, fories, enteritis, ansiedá, hipertensión, varices, hemorroides y fraxilidá capilar.
fervinchos: una cuyarada de postre por taza. Trés o más taces al día.
decocción : 20 g / l, ferver 2 minutos, dexalo mientres 10 minutos. Beber mientres tol día.
estractu fluyíu: 1-2 gramos per día.
tintura (1:10): 30-60 gotes tres vegaes al día.
cápsules: 300 miligramos de planta desecada y pulverizada por cápsula.
Tratamientu d'eczemes, mancaes y úlceras cutanees.
maceráu : 40 g/l, macerar mientres 12 hores. Aplicar en forma de compreses o llavaos.
Ta contraindicada en hipersensibilidad a la Vara d'oru o otres especies de la familia de les compuestes. Nun tien d'utilizar se mientres l'embaranzu o lactancia por ausencia de datos que confirmen la so seguridá.
Tien d'utilizase con precuru nel tratamientu d'edemes acomuñaos a insuficiencia renal o insuficiencia cardiaca. Varar d'oru puede potenciar los efectos de los antihipertensivos provocando hipotensión. Tamién puede potenciar los efectos y la tosicidá de los digitálicos por cuenta de la hipopotasemia que puede xenerar.
Nun se describieron efectos sobre la capacidá pa conducir y utilizar maquinaria. Tampoco se repararon reacciones adverses a les dosis terapéutiques encamentaes. A altes dosis, en tratamientos crónicos o n'individuos especialmente sensibles pueden dase reacciones alérxiques, pero nun ye frecuente.
Los remedios homeopáticos preparar a partir de flores fresques, y ye específicu pal reñón, les diluciones más avezaes son les D1 y D2, de les que s'alministren acaldía dos o más vegaes ente 5 y 10 gotes.
"Solidago virgaurea" foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 880. 1753. 
Númberu de cromosomes de "Solidago virgaurea" (Fam. Compositae) y táxones infraespecíficos: 2n=18 
virgaurea: epítetu llatinu que significa "vara d'oru".
Soma (botánica)
El soma ye'l narcóticu divín de l'antigua India. Distintu a la mayoría de los alucinógenos, consideraos mediadores colo divino, el soma foi reconocíu como un dios por sigo mesmu. La so naturaleza caltúvose como un misteriu a lo llargo de dellos miles d'años.
Los oficiantes "bráhmanas" beber mientres los sacrificios n'honor a Agní (dios del fueu).
Yera una importante bébora ritual ente los antiguos indoiranios, les cultures de la civilización védica (antes del hinduismu) y les grandes cultures perses.
Nel testu "Avesta", el "soma" o "haoma" tien un "yasht" (capítulu) enteru dedicáu a él.
Méntase frecuentemente nel testu sagráu "Rig-veda" (el testu más antiguu de les escritures de la India, de mediaos del II mileniu e.C.), que contién munchos himnos allabando les sos cualidaes energizantes y embriagantes.
Esta droga podría ser dalguna de les siguientes especies de plantes:
D'alcuerdu a los testos "Vedes", el so usu tenía de ser moderáu yá que tenía propiedaes enajenantes.
Dalgunos consideren que sería la representación simbólica d'una «Verdá Suprema».
En lletra devanagarí escríbese सोम "(soma)".
En idioma avéstico llamábase "haoma".
Provién del protoindoiranio "*sauma".
El nome de la tribu escita hauma-varga rellacionar con esta palabra y probablemente ta rellacionáu col ritual.
La palabra deriva d'un raigañu indoirania "*sav-" (en sánscritu "sav-"): ‘primir’.
Asina "saw-ma" sería la bébora preparao por aciu el primíu d'una planta.
Nos "Vedes", Soma ye retratáu como sagráu y como un "(deva)".
El dios, la bébora y la planta probablemente refiérense a la mesma entidá. Ente que la mayor parte de les plantes alucinógenas fueron consideraes como simples mediadores colo divino, el soma reconocióse como un dios por sigo mesmu.
Nesti aspeutu, el "soma" ye similar a la ambrosía griega (cognada col "amrita", el néctar de la inmortalidá’): ye lo que los dioses beben, y ye lo que los fai dioses.
Hai semeyes de Indra y Agní consumiendo "soma" en grandes cantidaes.
Los seres humanos consumíen "soma" probablemente cola idea de que-yos otorgaba cualidaes divines.
De los más de 1000 himnos sagraos que componen el "Rig-veda", 120 tán dedicaos puramente al soma.
"Padre de los dioses, proxenitor de la fuerza vital, fundamentu del cielu, fundación de la tierra"
El "Rig-veda" (8.48.3, na traducción de Ralph T. H. Griffith) declara:
El novenu "mándala" (capítulu) del "Rig-veda" conozse como «Soma mándala» (el capítulu del "soma").
Consiste dafechu n'himnos empobinaos al dios Soma Pavamana (‘el "soma" purificado’).
La bébora "soma" yera cultivada y distribuyida polos semidioses gandharves (qu'agora se considera que seríen remotes tribus de los Himalayas).
El testu "Rig-veda" (por casu 8.7.29 y 8.64.10-11) acomuña a les rexones Sushoma, Aryikíia y otres col "soma".
Posiblemente Sharyanavat yera'l nome d'un llagu en que les sos vera poder atopar "soma".
La planta atopar nos montes ("guiri sthá", ta nos montes’, cf. Orestes), con tarmos llargos y color "hari" (amarellentáu, pardu o castañal clara).
Solo los sacerdotes hinduistes podíen preparar la embriagante bebida: cutíen los tarmos con piedres, una ocupación qu'equivalía al "tapes" (lliteralmente ‘calor’ en sánscritu, figurativamente: penitencia que quema'l karma negativu pasáu).
El médicu aiurvédico Sushruta (nel "Sushruta samjitá" 537-538, ss. cs. 29.28-31) escribió que'l meyor "soma" consiguir nel cursu cimeru del ríu Indo y na rexón de Caxmir.
Por cuenta de que crecía llueñe, nos cordales, el "soma" tenía de mercase a mercaderes viaxeros.
Dellos creen que los arios hinduistes vivieron munches xeneraciones nel norte de la India (los Himalayas) onde crecía la planta (quiciabes nel Hindukush), que más tarde cuando llegaron a la rexón del Panyab, teníen qu'importala.
Más tarde perdióse la conexón colos vendedores de "soma", y los rituales hinduistes reflexen esto, n'oraciones espiatories onde se pide perdón a los dioses por tener qu'utilizar una planta sustituta —por casu, el rubarbo y la "gansha" (‘mariguana’)— por cuenta de que el "soma" habíase vueltu inhallable.
Nel arte hindú, el dios Soma ye representáu como un xatu o una ave y dacuando como un embrión, pero raramente como un adultu.
Nel hinduismu, el dios Soma evolucionó hasta convertise nuna deidá llunar, y rellaciónase col inframundo.
La Lluna ye'l vasu onde los dioses beben "soma", y asina el "soma" termina identificáu col dios de la lluna Chandra.
La lluna creciente significa qu'el "soma" ta volviéndose a crear, llistu pa dexase beber otra vegada.
El llunes (‘día de la Lluna’) llámase "soma var" en sánscritu y nos sos idiomes descendientes (tales como'l hindi y el guyaratí, y alude a la importancia d'esti divos Lluna-droga na espiritualidá hinduista.
Sonchus acaulis
S. acaulis ye un endemismu de les Islles Canaries centrales (Gran Canaria y Tenerife), que pertenez al grupu d'especies arbustives, con tarmos maderizos bien curtios y con fueyes con lóbulos foliares agudos, dispuestes en grandes rosetes, d'hasta 1 m de diámetru. Los capítulos tienen unos 25 mm de diámetru. Conocer tamién como "cerrajón".
Ye una planta perenne que suel midir de trés a cuatro palmos d'altor. Les sos fueyes tán estremaes en segmentos y tienen los cantos dentaos; la base ta formada por dos gayos triangulares qu'abracen el tarmu; los sos flores son de color mariellu y atópense arrexuntaes en ramilletes de cuatro o cinco. Al partir los tarmos o les fueyes puede reparase que flúi látex.
Administración: 
Les fueyes y tarmos de la cerraja contienen nel so interior una sustanza denominada látex, que contién fitosferina; del restu de los sos componente conozse abondo pocu. 
Pueden aplicase en forma d'emplastu sobre l'estómagu y les feríes infectaes con aguadía. El zusmiu d'esta planta ye un bon remediu contra los dolores d'estómagu.
D'antiguo yera bien común preparar l'agua de cerrajas en toles farmacies, y emplegábase contra tou tipu de dolencies. Pero a partir del sieglu XVIII empezó a considerase esti preparáu pocu preséu, polo que dexó d'utilizase.
Les cerrajas tamién tienen propiedaes laxantes, diurétiques, depuratives y dixestives.
Delles fueyes de cerraja son comestibles, especialmente les más tienres. Pueden utilizase crudes, como sustitutes de la llechuga na ensalada, o cocinándoles como cualesquier verdura.
"Sonchus acaulis" describióse por Georges Louis Marie Dumont de Courset y espublizóse en "Bot. Cult.", ed. 2. 4: 12. 1811
Sonchus: latinización del griegu "sonchos", que ye'l nome d'una planta que se paez a los cardos.
acaulis: epítetu que procede del griegu "akaulos" y significa "ensin tarmu", faciendo referencia al tarmu de normal curtiu que tien esta planta, anque n'ocasiones puede algamar mayor tamañu.
Sonchus arvensis
Sonchus arvensis ye una especie de plantes de flores perteneciente a la familia Asteraceae.
Ye una planta perennifolia de fueyes nidies, irregulares y lobulaes qu'envolubren el tarmu, algama los 150 -200 cm de llargor. Con flores marielles y naturales de les zones templaes del mundu.
"Sonchus arvensis" introducir nes rexones templaes de tolos continentes. Les plantes prefieren rexones relativamente más fríes, climes húmedos y son más abondosos en partir norte de América del Norte.
"Sonchus arvensis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 793. 1753.
Sonchus asper
Sonchus asper ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les asteracees. Ye orixinaria d'Europa.
Ye una planta añal coles fueyes espinoses y les flores marielles. asemeyáu a la del diente de lleón. Les fueyes son de color verde-azulaes, simples, llanceolaes colos marxes ondulaos y dacuando lobulaos, cubierta d'escayos dorsales en dambos marxes. La base de la fueya arrodia'l tarmu. Algama un altor de 180 cm. Les fueyes y el tarmu segreguen una cazumbre llechienta cuando se corten.
La planta ye nativa d'Europa, pero tamién s'atopen en Norteamérica nos cantos de les carreteres como mala yerba (maleza). Les sos fueyes son comestibles. En Murcia prepara una ensalada con esti tipu de yerba y otres tamién considerada mala herba, pero qu'en xunto, convertir nunos de los meyores tipos d'ensalada.
"Sonchus asper" describióse por (L.) Hill y espublizóse en "Herbarium Britannicum" 1: 47. 1769.
asper: epítetu llatinu que significa "rugoso" 
Númberu de cromosomes de "Sonchus asper" (Fam. Compositae) y táxones infraespecíficos =
"Sonchus asper subsp. glaucescens" (Jordan) Ball: 2n=18.
Sonchus oleraceus
Sonchus oleraceus, conocíu comúnmente por cerraja, ye una especie de llanta con flor herbal del xéneru "Sonchus" na familia Asteraceae, orixinaria d'Asia, África del norte y Europa. Ye una invasora, y pórtase como maleza.
Ye de vezu añal o bienal, algama 3-8 dm d'altor, con fueyes caulinares, con pequeños escayos nos sos marxes, de color verde qu'envolubren el tarmu, sele dentaes y con segmentos llaterales. Los capítulos florales arrexuntar en corimbos y son de color mariellu. El frutu ye un aqueniu plateáu.
Utilícense les flores, les fueyes y el zusmiu llechiento.
"Sonchus oleraceus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum", vol. 2, p. 794, 1753.
Sonchus: latinización del griegu "σόγχος", que ye'l nome d'una planta que se paez a los cardos.
oleraceus: epítetu llatín que significa "herbal", aludiendo al porte d'esta planta.
Númberu de cromosomes de "Sonchus oleraceus" (Fam. Compositae) y táxones infraespecíficos:2n=32.
Sonchus palustris
Sonchus palustris ye una especie de planta herbal que se caracteriza poles sos fueyes nidies, daqué irregulares y lobulaes qu'envolubren el tarmu. Con flores marielles y naturales de les zones templaes del hemisferiu norte.
"Sonchus palustris" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 793. 1753.
palustris: ye un epítetu llatinu que significa pinnáu, aludiendo al tipu de fueyes compuestes d'esta planta.
Sorocea bonplandii
Sorocea ye una especie botánica de llantes con flor na familia de les Moraceae. 
Topar nel sudeste de Brasil, Paraguái y NEA d'Arxentina.
Ye un arbolín dioicu, inerme, de látex llechientu, fueyes simples, coriacees, alternes, obovaes elíptiques, verdes brillants, persistentes, marxe dentáu-espinuloso, ápices punchantes. Cañes con lenticelas Inflorescencies estaminaes y pistilaes en recímanos.
"Sorocea bonplandii" describióse por (Baill.) Burger, Lanj. & Wess.Boer y espublizóse en "Acta Botanica Neerlandica" 11(4): 465–467, t. 12, f. 1. 1962.
Spartium junceum
Spartium ye un xéneru monotípicu de plantes con flores perteneciente a la familia Fabaceae. La so única especie: "Spartium junceum", llamada retama de golor, gayomba, gallomba, ginesta, ginestra, ye una planta perenne, lleguminosa, parrotal nativu del Mediterraneu nel sur d'Europa, sudoeste d'Asia, noroeste d'África, allugáu en sitios soleyeros, usualmente suelos grebos y arenosos. Ye la única especie del xéneru "Spartium", bien rellacionáu con otros parrotales de los xéneros "Chamaecytisus, Cytisus, Genista".
Típicamente crez de 2 a 4 m d'altor, raramente 5 m, con tarmos centrales, numberosos, de más de 5 cm d'espesura, raramente 1 dm. Ye de crecer en matos, planta ensundiosa gris verdosa, mata juncácea con pequeñes fueyes de 1-3 cm de llargor y 2-4 mm d'anchu; caducifolies, les fueyes son pocu importantes pa la planta, una y bones muncha fotosíntesis facer en varar (una estratexa de caltenimientu de agua en clima grebu). A fines de primavera y estivu cubrir de flores profusas, fragantes, marielles pálides de 2 cm d'anchu. A fines de branu, los sos llegumes (vaines de granes) maurecen en color negru, 4-8 cm de long., 6-8 mm d'anchu y 2-3 mm d'espesura; faen deshicencia frecuentemente con un oyible «crac», esparnando les semientes dende'l parrotal parental.
Foi llargamente introducíu n'otres árees, aportando a una "noxious" (especie invasora) tóxica en llugares con clima mediterraneu tal como California, Oregón, Chile y Arxentina central, Uruguái, sudeste de Australia, Islles Canaries.
Tradicionalmente foi emplegada como fibra, especialmente nel atáu de les vides. Al tratase d'una lleguminosa tamién s'emplegó como sebe pola so virtú d'afitar el nitróxenu atmosféricu.
En Bolivia, Perú y demás países suramericanos, conocer como "retama", y volvióse bien invasora en delles árees. Ye bien usada como planta ornamental, bien vista en La Paz. La retama fíxose un camín na botánica de les etnies aymara y quechua, ente les que se piensa que protexe contra'l mal, probablemente so la influencia de similares tradiciones d'orixe español. Espigues florales de retama guardar na casa, y el vendedores caleyeros dexen los sos ramos nes sos barraques cuando cierren al anochecer.
La planta tamién s'utiliza como un saborizante, y pol so aceite esencial, conocíu como "genêt absolu", ye dicir retama absoluta. Les sos fibres utilizáronse pa la tela y que produz un color mariellu colorante.
Los efectos tóxicos deriven de los alcaloides que s'atopen en toles partes de la planta (cañes, granes, etc.). Provoquen primeramente una estimulación transitoria de receptores colinérgicos nicotínicos siguíu d'una inhibición persistente por desensibilización. Per otra parte, la esparteína presenta un efectu sobre'l corazón, amenorgando la sensibilidá y la conductividá del músculu cardiacu.
Les manifestaciones varien en función de la dosis, la vía d'esposición y el tiempu trescurríu. Inclúin irritación de la mucosa oral y faríngea, hipersalivación, vultures, dolor abdominal y foria. Nos casos más graves pueden presentar síntomes neurolóxicos (midriasis, cefalea, delirio/confusión mental y convulsiones) ya hipotensión, bradicardia y coma. 
"Spartium junceum]" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 708. 1753. 
Spartium nome científicu que remanez del griegu "spartion", voz pa designar a distintes plantes productores de fibres testiles y emplegaes pa faer atadures. Del griegu "Soarton" 'amiesta'.
junceum: epítetu llatinu que significa "como un xuncu".
Númberos cromosomáticos de "Spartium junceum" (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecificos: 2n=48-52
 Ali, S.I. (1977) Papilion. In: Flora of West Pakistan, Non 100.
Spergularia rubra
La arenaria colorada o Spergularia rubra, ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia Caryophyllaceae.
Crez na cuenca del Mediterraneu, Europa central y América del Norte, preferentemente cerca de la mariña y en terrenes arenosos y ensin cultivar.
Planta herbal procumbente/decumbante caduca o bienal qu'algama hasta 25 cm d'altor. Tien fueyes axustaes lliniales, planes y pequeñes de 0,5/2,5cm de llargor y d'anchor milimétrico. Les sos flores son pequeñes y de color blancu o rosáu uniforme que s'arrexunten en panícules o visos. Los pétalos son más curtios o subiguales a los sépalos que son glandulosu-pubescentes El frutu ye una cápsula mediu-centimétrica que contién granes apteras de color marrón escuru, finamente tuberculadas/granulientes y que nun devasen un tamañu mediu-milimétricu. Floria nel branu.
"Spergularia rubra" describióse por (L.) C. Presl y espublizóse en "Flora Čechica" 94–95. 1819. 
Númberu de cromosomes de "Spergula rubra" (Fam. Caryophyllaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=36
Spergularia:nome xenéricu que remanez del Llatín "spargo" = "dispersión, repartición", aludiendo a la diseminación de les granes.
Spermacoce laevis
Spermacoce laevis ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia Rubiaceae. 
Ye una planta añal. Puede tar erecta o reclinada nel suelu; los tarmos son llisos. Les fueyes son más llargues qu'anches. Les sos flores son blanques y tán en cabezueles terminales o na unión de los tarmos coles fueyes. Los frutos son cápsules allargaes con semilla cafés.
Orixinaria de América tropical. Habita en climes templaos, semicálidos y templaos, dende'l nivel del mar hasta los 1800 metros, acomuñada a montes tropicales caducifolios, subcaducifolio, subperennifolio y perennifolios; montes de encino y de pinu.
Esta planta emplégase principalmente en problemes renales, ente ellos, el mal d'orín en Chiapas y Nayarit, y el dolor de reñones en Tabasco.
Coles mesmes, utilízase-y en trestornos dixestivos, tales como dolor d'estómagu, foria y estriñimientu.
Pal tratamientu d'estos carecimientos, utilícense les fueyes y cañes en cocimientu, y alministraes per vía oral. En fomentos indicar contra golpes y feríes, o bien n'emplastu pa casos de erisipela.
Otros carecimientos pa lo que s'emplega son; fiebre, respigu, dolor de cintura, paperes y en mordedures de culiebra. Amás úsase-y nel partu.
"Spermacoce laevis" describióse por Jean-Baptiste Lamarck y espublizóse en "Tableau Encyclopédique et Methodique" ... Botanique 1: 273. 1791[1792].
Sphaeralcea bonariensis
Sphaeralcea bonariensis (malvariscu, o malva blanca) ye una especie fanerógama arbustiva perteneciente a la familia Malvaceae; nativa d'Arxentina, Bolivia, Paraguái, Uruguái; de montes de balta ("Celtis balta" ), y espandida a campos de agricultura como importante maleza. Tien flores rosaes, y algama un altor de 15 dm .
Esiste una ruque "Puccinia malvacearum" Bertero ex Mont. (= "Puccinia sidae-rhombifoliae") patóxenu d'esta especie. 
Decocidos de fueyes y flores son expectorantes. En gargarismos: inflamaciones de boca y gargüelu. Tienen oxidasas, alcaloides, flavonoides y mucílagos (Martínez Crovetto, 1981).
"Sphaeralcea bonariensis" describióse por (Cav.) Griseb. y espublizóse en "Abhandlungen der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen" 19: 92. 1874.
Sphagneticola calendulacea
Sphagneticola calendulacea ye una especie de planta fanerógama que pertenez al xéneru "Sphagneticola". 
Tien los tarmos postraos coles puntes ascendentes, allargaes, la guañadura producir nos nuedos inferiores, pilosa adpreso. Fueyes sésiles o cortamente peciolaes, llámina linear-oblongues a llanceolaes, de 2-10 cm × 6-20 mm, paecíu al papel, piloso adpreso en dambes superficies, la base estrechada, el marxe escasamente mucronulado-serruláu, ápiz agudu. Les inflorescencies en capítulos 2 a 2,5 cm d'anchu, solitarios nes cañes; con pedúnculu de 6-12 cm; arreyo hemisféricu, 8-9 mm; filarios 5, subequales de llargor, 1-seriaos, oblongo pubescente, pocu adpreso, ápiz agudu o, dacuando obtusu. Rayos del florete 1-seriaos, marielles; corola 9-11 × 3-3.5 mm, 2 - o 3-dentáu. Corola disco 4-4,5 mm, con 5 lóbulos. Los aquenios obovoide, de 3,5 × 1,5 a 2 mm, gruesu peludo na punta; miriguanu xarrón o en forma de copa. Fl. mar-sep.
Alcuéntrase nos campos de arróz, en campos de yerba y depresiones húmedes de tierres baxes nel norte, tamién comunes nes zones mariniegues de Fujian, Guangdong, [[Liaoning], (China)], [[Taiwán]], [[India]], [[Indonesia]], [[Xapón]], [[Myanmar]], [[Filipines]], [[Sri Lanka]], [[Tailandia]] y [[Vietnam]].
"S. calendulacea" produz [[wedelolactone]] y [[demethylwedelolactone]].
"Sphagneticola calendulacea" describióse por ([[L.]]) [[Pruski]] y espublizóse en "[[Novon]]" 6(4): 411. 1996. 
[[Categoría:Plantes descrites en 1996]]
[[Categoría:Heliantheae|calendulacea]]
[[Categoría:Plantes descrites por Pruski]]
Sphallerocarpus gracilis
Sphallerocarpus ye un xéneru monotípicu de planta herbal perteneciente a la familia Apiaceae. La so única especie: "Sphallerocarpus gracilis" ye orixinaria d'Asia.
Ye una planta herbal qu'algama un tamañu de 50-120 cm d'altor. Raigañu tuberosa o cónica. Tarmos pubescentes daqué blancu escontra la base, casi glabros enriba. Fueyes basales caduques. Les caulinares son peciolaes, con pecíolos de 1-7 cm, vaines marrones, marxe scarioso. Rayos 6-13, 2-4 cm, desiguales; bractéolas 5, a llargu ovaes a llanceolaes amplies, 1.5 hasta 2.5 × 1.2 mm, pubescentes. Pedicelos 2-6 mm, desigual. Pétalos de. 1,2 × 1 mm. Frutu 4-7 × 1,5-2 mm. Fl. y fr. Julio-ochobre
Alcuéntrase nel monte, en tierres cultivables, solitaries, a una altitú de 500-2800 metros en Gansu, Hebei, Heilongjiang, Jilin, Liaoning, Mongolia Interior, Qinghai, Shanxi, Sichuan, Xinjiang, Xapón, Mongolia, Rusia (Siberia).
Esta especie hai reputáu valor melecinal (en Qinghai).
"Sphallerocarpus gracilis" describióse por (Besser ex Trevir.) Koso-Pol. y espublizóse en "Bulletin de la Société Impériale des Naturalistes de Moscou", n.s. 29: 202. 1915. 
Spinacia oleracea
La espinaca (Spinacia oleracea) ye una planta añal, de la familia de les "amarantacees", subfamilia quenopodioideas, cultivada como verdura poles sos fueyes comestibles, grandes y de color verde bien escuru. El so cultivu realizar mientres tol añu y puede consumise fresca, cocida o frita. Na actualidá ye una de les verdures que más davezu s'atopa conxelada.
Ye rica en vitamines A y Y, yodu y dellos antiosidantes. Tamién contién bastante acedu oxálico, polo que s'hai de consumir con moderación. Con tou, ye bien apreciada pol so eleváu valor nutritivu polo xeneral y la so riqueza vitamínica en particular.
Foi cultivada per primer vegada en Persia y de ende deriva'l so nome: اسفناج "Esfenaj". Los árabes introducir en España escontra'l sieglu XI. Nos sieglos XII y XIII, l'escritor y agrónomu Ibn al-Awwam considerar «la meyor de les hortolices». San Alberto Magno fixo referencia a les sos granes nel sieglu XIII. El so cultivu estender por toa Europa alredor del s. XV. 
Esisten variedaes d'iviernu y branu, según la llamada espinaca de Nueva Zelanda ("Tetragonia tetragonioides"), qu'anque nun pertenez al mesmu xéneru nin familia, tamién se cultiva en dellos llugares como verdura por cuenta del so similar sabor y testura.
La espinaca resulta favorecida pelos suelos ricos y húmedos, pero puede crecer en cualquier suelu siempres y cuando ésti tenga abonda materia orgánico. En pequeños güertos o maceteros basta con amestar una cantidá arrogante de compost a la tierra. 
Los suelos acedos nun favorecen a la espinaca. Tampoco tolera valores de pH del suelu cimeros a 6,7. Los suelos descomanadamente alcalinos pueden provocar clorosis férrica. Favorecer valores de pH ente 6 y 6,5. Si la tierra ta bien aceda puede utilizase cal como enmienda pa solucionar el problema.
La espinaca ye una planta que precisa pocu calor pa crecer, de lo contrario va floriar tempranamente y va ponese bien amarga pa ser comida. Ye por esto que la mayoría de les variedaes d'espinaques llántense o bien ceo en primavera o na seronda cuando yá pasó'l calor del branu. Agora, si quier llantase pel branu, pueden buscase delles variedaes que sían más resistentes al calor. 
La llantadera de les granes d'espinaca fai directu na tierra, preferentemente a 2 cm de fondura. Nos güertos o bancales fáense fileres separaes por 30 cm y en maceteros se esparcen les granes alredor de tola superficie. En llantadera a chorrillo utilícense 30-50 kg de grana per hectárea.
L'hongu "Peronospora effusa" produz el mildiu de la espinaca que se caracteriza por unos llurdios marielles na fueyes, y nel viesu una capa de color abuxáu.
La temperatura óptima de caltenimientu ye 0 °C, con un mugor relativo de 95-100 %. En condiciones óptimas, caltiense 10 a 14 díes. Sicasí, ye bien sensible a la presencia d'etilenu nel ambiente, polo qu'el so almacenamientu en cámara con presencia d'esta fitohormona produz la so amarillamiento aceleráu.
Un mitu bien estendíu sobre les espinaques ye que son bien riques en fierro. Ello ye que fíxose una serie pa fomentar el so consumu. Nella Popeye consumía una llata d'espinaques que-y daba una fuerza sobrenatural.
L'orixe d'esta equivocación ta nun erru del científicu Y. Von Wolf (1870), que multiplicó por 10 la cantidá de fierro al errar nel allugamientu d'una coma. Güei día sábese que polo xeneral les otres plantes comestibles contienen niveles de fierro similares o inclusive cimeros a la espinaca, como ye'l perexil, granes de sésamu, acelgues, berza, col, y polo xeneral la mayoría de verdures de fueya verde escura.
Sía comoquier, anque tengan pocu fierro (los garbanzos y les llenteyes tienen más) y ésti nun sía fácilmente asimilable, les espinaques siguen siendo un alimentu bien aconseyable. Ye rica en vitamines A y Y, yodu y dellos antiosidantes. Pol so relativamente eleváu conteníu en acedu oxálico, tien de consumise con moderación.
"Spinacia oleracea" describióse por L. y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 1027. 1753.
Spiraea tomentosa
Spiraea tomentosa, ye una especie de parrotal perteneciente a la familia de les rosácees. Ye una planta similar a "S. douglasii". Ye nativa del este de Estaos Xuníos y Canadá.
"Spiraea tomentosa" algama un tamañu d'hasta cuatro metros d'altor, y prefier los suelos húmedu y pleno sol. Floria pel branu. Les flores individuales tán dispuestos en forma de pirámides estreches. Les camparines y otros insectos alimentar del néctar qu'atopen nes flores. Les flores son siguíes polos pequeños, frutos secos, color café. Tien una trupa pelusa blancu-llanuda que cubre'l so tarmu y la parte inferior de les sos fueyes.
Caracterizar poles sos propiedaes astrinxentes, lo que causa que sía utilizáu con fines melecinales.
"Spiraea tomentosa" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 489", nel añu 1753.
Spirostachys africana
Spirostachys africana ye un árbol caducifoliu de talla mediana (aproximadamante 10 metros d'altu) col tarmu rectu, que crez nes partes templaes subropicales de África austral. La so madera ye conocida como tamboti, tambotie, tambootie o tambuti.
Les flores son pequeñes, elíptiques colos marxes cremaos, y vuélvense colloraos brillosos enantes de cayese. El peciolu tien 2 glándules pequeñes nel estremu distal. La corteza gris-negrácea ta distintivamente estremada en rectángulos bien formaos. Les flores en forma de amentos apaecen a principios de primavera enantes de les fueyes. Les flores masculín y femenín producir nel mesmu árbol (monoico). Les pequeñes glándules de 3 lóbulos estremar en tres segmentos iguales cuando maurecen; nun día templáu esta separación (dehiscencia) puede sonar como una descarga de disparos. 
A pesar de ser susceptible a la pudrición del corazón, ye apreciada na industria de la moblería pola so madera formosa trupa y durable, la cuál ye café-acoloratao con rayes más escures, un llustre paecíu al satín y un golor duce desaxeradamente fragante. La madera aceitoso exuda un látex blancu y venenosu cuando ta frescu, y los fueos de campamentu que quemen tambuti como combustible emiten fumos nocivos que contaminen la carne o otra comida a la parrilla nes llapaes o carbón. El látex ye usáu como venenu pa pexes, ye aplicáu a les puntes de les fleches y ye usáu como purgante polos nativos. El principiu activu ye la excoecarina de diterpeno, nomada pol manglar euuforbiáceo de la India "Excoecaria agallocha".
La carne cocinao sobre la madera d'esti árbol causa foria severa y en casos estremos la muerte. 
Los frutos son con frecuencia parasitaos polos bárabos de la pequeña poliya gris "Emporia melanobasis" (Pyralidae: Phycitinae). Estres canesbes coren dientro de los segmentos cayíos, provocando que se muevan d'un llau a otru errática y puxantemente, pa la sorpresa del inespertu. Esto llevó al nome de "Árbol del frijol saltarín". El frijol saltarín mexicanu, "Sebastiania sp.", tamién pertenez a la familia de les Euphorbia y ta parasitáu pola poliya "Cydia deshaisiana". 
"Spirostachys africana" describióse por Otto Wilhelm Sonder y espublizóse en "Linnaea" 23: 106. 1850.
Spondias mombin
El jobo ("Spondias mombin") ye una especie fanerógama de árbol na familia Anacardiaceae. Ye nativa d'América tropical, incluyendo les Indies Occidentales. Haise naturalizáu en partes d'África, India , Indonesia. Raramente cultívase.
La fruta, grande, tien un pulgu correosu y una fina capa de magaya, que puede tantu comese fresca, o fecha zusmiu, concentráu, en gelatines , y en sorbetes. En Surinam usar en medicina tradicional, pos el fervinchu de les fueyes úsase como tratamientu ocular de inflamación, foria, venéreas. La grana tien un conteníu graso de 31,5%.
Son árboles de tamañu medianu a grande, qu'algamen un tamañu d'hasta 25 m d'altu y 60 cm d'anchu, corteza esterior café o gris, frecuentemente aspra con crestes llonxitudinales, proyecciones espinoses suberosas frecuentemente presentes, corteza interna rosado-anaranxada, tricomes blancos, xeneralmente rectos, erectos, hasta 0.2 mm de llargu. Fueyes 18–43 cm de llargu, 7–15-folioladas; foliolos estrechamente oblongos, dacuando estrechamente ovaos, llanceolaos o elípticos, daqué falcaos, asimétricos, 6–15 cm de llargu y 3–5 cm d'anchu, ápiz acumináu o dacuando agudu, base truncada o obtusa, oblicua, marxe enteru o dacuando subentero (nes plántulas, los primeres foliolus enanchaos crenaos a serraos), fai glabra, viesu glabro sacante los nervios principal y secundariu dacuando pubescentes, cartáceos o dacuando subcoriáceos, nerviu principal apenes prominente nel fexe, prominente nel viesu, nervios secundarios 8–20 pares, apenes prominentes a llixeramente impresos nel fexe, prominentes nel viesu; pecíolu 4–13.5 cm de llargu, glabro a pubescente, raquis 7.1–25 cm de llargu, escasamente pubescente, peciólulos glabros o pubescentes, los llaterales 3–10 mm de llargu, el terminal 14–40 mm de llargu. Inflorescencia subterminal de munches flores, 15–60 cm de llargu, xeneralmente pubescente, dacuando glabra, pedúnculu 1–10 cm de llargu, brácteas llanceolaes a ovaes, 0.4–0.6 mm de llargu, pedicelos 2–4.5 mm de llargu; sépalos los deltaos, 0.4–0.6 mm de llargu; pétalos llanceolaos, 2.5–3.2 mm de llargu, apicalmente cuculaos, de color crema o blancos; filamentos 2–2.7 mm de llargu, anteres 1 mm de llargu; pistilu 1.3–1.6 mm de llargu, ovariu esencialmente ovoide, 0.6 mm de llargu, estigmes oblicuos. Frutu oblongo o menos frecuentemente elipsoide o llixeramente ovoide-oblongo, 2–4 cm de llargu, ápiz obtusu a arrondáu (frescu o secu), mariellu o anaranxáu cuando maduru.
Como usu melecinal atopóse que nes rexones del Orinoco a partir del cocimientu de la corteza faen baños el cual ye útil pa encarnar feríes. Dátase qu'en 1579 Los indíxenas de la provincia de Maracaibo col cocimientu de les fueyes usar pa curar llagues y feríes. Los indíxenas Tikuna de la Rexón Amazónica de Colombia tomaben la decocción de les fueyes y la corteza en raciones pa los fuertes dolores del partu, en baños pal sanamientu de feríes, como anticonceutivu tomaben una taza al día mientres la menstruación; si la muyer Tikuna tómase esta decocción a otru día del allumamientu del so fíu va quedar estéril, tamién usen la decocción de la corteza pa los pies cansaos.
En rexones de Colombia a la decocción en tomes de la corteza atribúyen-y propiedaes cicatrizantes, hemostáticas y astringentes, la decocción ye usada nel tratamientu de feríes, fories, ulceras intestinales, amenorrea ya infecciones vaxinales. De la corteza estrayen una resina la cual aplicada directamente sobre mancaes na piel, si la corteza yá esta seca moler hasta que se llogra un polvu fino qu'asitien sobre les feríes depués d'una llavadura. La maceración de les fueyes sirve pa tratar salpullidos aplicándola directamente sobre la área afectada. Los estractos de les fueyes y la corteza pueden producir vultures pasaxeres, estos estractos aguacientos tienen propiedaes albortives. Tamién se rexistra l'aplicación directa de los frutos sobre inflamaciones de la piel, pa combatir infecciones de les melles y el so consumu previen enfermedaes del intestín y la bixiga. El fervinchu de los raigaños y la fueyes sirve p'amenorgar la fiebre, resfriaos y pa llimpiar feríes.
Nos Llanos Orientales de Colombia'l consumu de los frutos como alimentu ye ampliu, pol home y pola fauna, en dómina de branu los frutos son consumíos pol ganáu, son bien pruyíos pol chácharo o pecarí (tayassu spp.).Nes llargues travesíes de los conquistadores españoles en dómina colonial (s. XVII) quitaben la sede la sede tomando la cazumbre de los raigaños d'esti árbol. Los extintos indíxenes muzos de Cundinamarca, Colombia, preparaben una decocción de les fueyes y cogollu pa solliviar les inflamaciones nel cuerpu. 
Como usu artesanal en Colombia a partir de la ceniza de la madera llógrase una llexía amestándo-y agua, a la cual amestábase-y sebu de res y sométese a poco fueu pa llograr un xabón artesanal. A partir de la corteza d'esta especie ellaboren artesaníes.
"Spondias mombin" foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 371. 1753. 
Tien dellos nomes comunes, el más conocíu jobo (deriváu del idioma caribe). Na área caribeña conocer como yellow mombin o hog plum, en Xamaica Spanish plum o gully plum. N'El Salvador Jocote. En Ghana, ye hog plum o Ashanti plum. En Nixeria, la so fruta ye iyeye nel idioma yoruba, ngulungwu en idioma igbo y isada en idioma h.ausa. cajá en Brasil, Ubos o mangu ciruelu en Perú. En idioma asamés : Omora. 
El nome de la ciudá de Bangkok, Tailandia créese que derive de "makok" (มะกอก), el nome en idioma tailandés pa la fruta de "S. mombin".
Nel Oriente venezolanu tamién se-y llama ciruela joba o jobito.
En República Dominicana conózse-y col nome de Jobo.
Spondias purpurea
La ciruela de huesito, jocote o Cocota ("Spondias purpurea") ye un árbol frutal que crez nes zones tropicales d'América, dende Méxicu hasta Brasil. En Sonora y Sinaloa, Méxicu, el frutu de "Spondias purpurea" ye mariellu, llamáu "yoyomo." 
El so nome deriva del náhuatl "xocotl" ‘fruta’. Pertenez a la clase "Magnoliopsida".
Presenta frutos coloraos, anque hai una variedá que los tien de color mariellu. El so espardimientu ye por grana la cual dempués de dellos díes de podre sale un pequeñu tarmu, tamién puede arrobinase por estaca. Ye de crecedera rápida y algama ente 3 y 6 m d'altor, aprosimao. El frutu ye una drupa y les sos granes, que nun son comestibles ocupen gran parte de la fruta, polo que la magaya comestible, de delicáu y característicu sabor agriduz, ye relativamente escasa, d'ende'l nome popular. Suel desenvolvese perfectamente en suelos probes. 
Nel oriente de Venezuela a la variedá de color mariellu y sabor acedo faíse-y llamar jobito o ciruela joba.
La variedá colorada que se da na rexón Mariña d'Ecuador ye llamada ciruela (anque hai sectores de la población que incorrectamente llamar cirgüela) por cuenta d'unu de los sos nomes científicos alternativos, "Spondias cirouella" Tussac. La variedá mariella que se da na parroaquia Ambuquí del cantón Ibarra n'Ecuador ye llamada ovo polos sos habitantes pero nel restu del Ecuador llámase-y "hobo". En Costa Rica, El Salvador y Nicaragua llámase-yos jocotes. En Hondures conocer por distintos nomes, tantu "ciruela", "jocote" y "tronadora"; siendo'l mas popular "cirgüela".
La Real Academia Española prescribe'l sustantivu "ciruela" pa los frutos de los árboles de la familia de les Rosácees (esto puede llevar a tracamundios pa los estranxeros n'Ecuador) y, pa los frutos de los árboles de la familia de les Anacardiacees, polo xeneral, designa'l sustantivu "jocote". Per otru llau, cabo indicar que'l mesmu organismu define "ovo" como un ornamientu arquitectónicu que la so forma ye asemeyáu a la d'un güevu.
La decocción de la corteza usar pa tratar anemia, afecciones gastrointestinales (amebiasis, foria, disentería, dolor d'estómagu, gastritis) fiebre, litiasis renal, refríos, conxuntivitis, ictericia, anemia y dolor de reñones.
Tópicamente usar nel tratamientu de úlceres rebalbos, melles engafaes, "sarcopteosis" y sarna.
El raigañu úsase tópicamente pa infecciones, erupciones y cefalea.
A la corteza y la fruta atribúyese-yos propiedá analxésica, antiinflamatoria, antiséptica, diurética y espasmolítica.
"Spondias purpurea" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum, Editio Secunda" 1: 613. 1762.
Spondias tuberosa
El umbú ("Spondias tuberosa") ye un árbol xerófito de la familia de les anacardiacees, nativu del sertón del nordeste de Brasil.
El tueru de color gris crez hasta 6 m d'altor; tien una copa en foma de sombriella de 10 a 15 m de diámetru. Los raigaños enfusen hasta 1 m de fondura y formen estructures tuberosas denominaes xilopodios, onde almacenen agua y amás mucílagu, glucosa, tanín y almidón. Les fueyes son verdes, alternes y compuestes. La inflorescencia ye en panícules de 10 a 15 cm de llargor y flores son blanques y fragantes. El frutu ye una drupa de corteza verde o mariella con llurdios, con un diámetru mediu de 3 cm, pesa ente 10 y 20 g. La so magaya ye bien aguacienta al maurecer. Les granes son redondes a ovalaes con 1,2 a 2,4 cm de diámetru y 1 a 2 g de pesu.
Tien una gran importancia na alimentación de la población de les zones grebes del nordeste brasilero. Consúmese llargamente'l frutu frescu o en zusmios, mermelaes y xelaos con lleche y azucre nuna preparación denominada "umbuzada". Amás el xilopodio, al qu'amás s'atribúin propiedaes melecinales como antidiarreico. La fueya puede consumise n'ensalaes y a la corteza del tarmu atribúyense-y propiedaes melecinales. Foi llamáu "árbol sagráu del sertón" por Euclides da Cunha.
La magaya del frutu contién vitamines A y C, calciu, fósforu y fierro. Anguaño tantu'l frutu frescu como la magaya conxelada son llargamente comercializaos en Brasil.
"Spondias tuberosa" describióse por Manoel Arruda da Cámara y espublizóse en "Travels in Brazil" 496. 1816. 
Stachys affinis
La alcachofa china o alcachofa betónica (Stachys affinis), ye una especie de planta con flores perteneciente a la familia Lamiaceae procedente del este d'Asia. Introducir en Europa nel sieglu XIX y tien les característiques y propiedaes de la "Stachys officinalis" cola diferencia, esencial, de producir tubérculos comestibles.
Ye una planta herbal, erecta, vellosa y perenne que puede algamar hasta 120 cm d'altor.
Los tarmos, de sección rectangular, son peludos presentando fueyes opuestes decusaes (esto ye que tán dispuestes de manera que forme ángulu rectu coles cimera ya inferior inmediates.). Dicha fueyes fueyes tienen forma de corazón, con una recia nervadura en relieve con cantos dentaos y un peciolu de 1-3 cm de llargu.
Les flores, hermafrodites y de un tonu que va de rosa a violáceo, son zigomorfes con doble periantu axuntándose nuna espiga terminal trupa de 5-15 cm d'altu con verticiloss largamente espaciaos y compuestos de 6 flores. La corola ye tubular, con un llabiu inferior púrpura enllordiáu, de cerca de 1,3 cm, un tubu d'unos 9 mm, un pocu xibosu, puberulento; el llabiu cimeru ye oblongo, de 4 por 2 mm, rectu o llixeramente recurváu, el llabiu inferior de 7 por 7 mm y el lóbulu mediu ye subcircular, d'unos 3,5 mm de diámetru. Los frutos son núcules ovoides corites tuberculaes d'unos 1,5 cm de diámetru.
Tien unos tubérculos d'aprosimao 8 cm de llargu y 2 cm de gruesu bien retorcigañaos, de tonu ablancazáu y aspeutu globulosu que, como nel casu de la pataca, fórmense como engrosamientos de los tarmos soterraños. Estos tubérculos son comestibles y bien apreciaos na cocina xaponesa, anque nun se caltienen por enforma tiempu al campu y amostálguense y podrecen con rapidez.
Alcuéntrase nel este d'Asia en Gansu, Hebei, Mongolia Interior, Ningxia, Qinghai, Shaanxi, Shandong, Shanxi y Xinjiang de China y Xapón n'árees húmedes o inundables dende'l nivel del mar hasta los 3200 msnm.Introducida y cultivada nel restu del mundu.
"Stachys affinis" describióse por Alexander von Bunge y espublizóse en "Enumeratio Plantarum, quas in China Boreali" 51. 1833.
Stachys: nome xenéricu que remanez del Llatín "Stachys, -yos", que procede del Griegu "στάχνς", "espiga"sobremanera la de trigu, pola apariencia de les inflorescencies. Usáu por Pliniu'l Vieyu ("24, lxxxvi, 136") pa una planta ensin identificar, quiciabes del xéneru "Stachys". Curiosamente, describir como asemeyada al puerru ("Allium ampeloprasum" var. "porrum"), pero de fueyes más llargues y numberoses y de flores marielles (""Hala quoque, quae stachys vocatur, porri similitudinem habet, longioribus foliis pluribusque et odoris iucundi colorisque in luteum inclinati."").
affinis: epítetu del Llatín "adfinis", "allegáu, entemecíu, aparentáu", pos l'autor na so diagnosis orixinal señala que la especie ye entemedia ente otres 2 especies del xéneru "Stachys", "Stachys palustris" y "Stachys sylvatica" (""Media quasi inter St. palustrem et St. sylvaticam"").
Stachys annua
La betónica añal (Stachys annua) ye una especie de la familia de les Lamiacees. Ye orixinaria de Eurasia.
Como "Stachys recta" pero flores mariellu maciu o blanques, dacuando con llurdios coloraos, en verticiloss, el superiores poblaos. Flores en inflorescencies de 2-16 (6-16 en "Stachys recta" ). Corola de 1-1,6 cm, con tubu más llargu qu'el mota; mota pelosos-glandular, dientes la metá de llargu que'l tubu calicino. De normal añal d'hasta 40 cm. Fueyes llanceolaes apuntiaes de base arrondada o cuneada, dentaes, casi glabres. Floria dende la primavera hasta la seronda.
Gran parte d'Europa, sacante Gran Bretaña, Finlandia, Portugal, Irlanda y Islandia; introducida en Suecia, Noruega y Dinamarca.
Ye utilizada como planta melecinal como sedante. Usáu nos desordes de la menstruación. Utilícense les flores.
"Stachys annua" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum, Editio Secunda" 2: 813. 1863.
annua: epítetu compuestu del Llatín que significa "añal".
Stachys officinalis
Stachys officinalis ye una pequeña planta de la familia Lamiaceae. Ye natural d'Europa onde crez en montes, camperes y campos.
Ye una planta herbal perenne qu'algama los 65 cm d'altor con raigañu gruesa y maderiza. Tarmos cuadraos, peludos colos sos fueyes basales dispuestes en roseta con un llargu peciolu, forma de corazón y recia nervadura en relieve con cantos dentaos. Les flores apaecen en xunu-agostio y son de color coloráu o rosa y axúntense nuna espiga terminal trupa. La corola ye tubular. 
Antonius Musa, médicu del Emperador Augusto, nun tratáu médicu de la dómina indicaba que la "Betónica" yera una cura cierta pa siquier cuarenta enfermedaes distintes. Na Edá Media llantar en ilesies y monesterios y colgábase del pescuezu pola creencia de que protexía de los malos espíritos.
La planta ye común na parte meridional d'Europa, siendo catalogada como Oficinal en tiempos pasaos. 
"Stachys officinalis" describióse por (L.) Trevis. y espublizóse en "Prosp. fl. Eugan." 26. 1842.
officinalis: epítetu llatinu que significa "oficinal, melecinal de vienta en herbarios".
"Stachys danica" (Mill.) Schinz & Thell. 
Alfred Pink Gardening for the Million
Stachys palustris
Betónica palustre, Stachys palustris ye una especie de pequeña planta natural d'Europa, Asia y América del Norte que crez en llugares húmedos y cerca de los ríos. 
Tien un raigañu perenne con numberosos estolones carnosos que s'esvalixen subterráneamente. Algama un metro d'altor colos sos tarmos cuadraos y velludos. Les sos fueyes crecen pareaes y con forma de llanza. Les flores de color rosa o púrpura tán arrexuntaes en espigues terminales.
"Stachys ajugoides" describióse por (L.) Walter y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 580–581. 1753.
palustris: epítetu compuestu del Llatín que significa "palustre".
Númberu de cromosomes de "Stachys palustris" (Fam. Labiatae) y táxones infraespecíficos: 2n=104.
Stachys recta
Stachys recta, ye una especie de pequeña planta de la familia Lamiaceae, ta rellacionada con "Betonica officinalis" y tien les sos mesmes propiedaes y característiques, cola sola diferencia de tener fueyes marielles con llurdios marrones. Ye llamada popularmente yerba de la perllesía. Ye orixinaria d'Europa hasta'l Cáucasu.
Ye una planta herbal perenne qu'algama los 65 cm d'altor con raigañu gruesa y maderiza. Tarmos cuadraos, peludos colos sos fueyes basales dispuestes en roseta con un llargu peciolu, forma de corazón y recia nervadura en relieve con cantos dentaos. Les flores apaecen en xunu-agostio y son de color coloráu o rosa y axúntense nuna espiga terminal trupa. La corola el tubular.
"Stachys recta" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Mantissa Plantarum" 1: 82.
recta: epítetu compuestu del Llatín que significa "recta, erecta".
Stachys sylvatica
Stachys sylvatica ye una especie de planta de la familia Lamiaceae rellacionada con" Betonica officinalis", coles mesmes característiques y propiedaes, y que s'estrema de la mesma nel so golor fediento y hoja color púrpura con llurdios blancos. Llamada popularmente ortiga fededora.
Ye una planta herbal perenne qu'algama los 100 cm d'altor con raigañu gruesa y maderiza. Tarmos cuadrangulares, peludos colos sos fueyes basales dispuestes en roseta con un llargu peciolu, forma de corazón y recia nervadura en relieve con cantos dentaos. Les flores apaecen en xunu-agostio y son de color púrpura enllordiaes de blancu y axúntense nuna espiga terminal trupa. La corola ye tubular. Los frutos son núcules ovoides, de color marrón escuru.
Ta considerada tónica, diurética, antiespasmódica y emenagoga.
"Stachys sylvatica" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 580. 1753.
sylvatica: epítetu compuestu del Llatín que significa "que crez xavaz nos montes".
Stachytarpheta jamaicensis
Stachytarpheta jamaicensis (Fueya de fana) ye una especie perteneciente a la familia de les verbenacees.
Son yerbes o parrotales baxos, qu'algamen un tamañu de menos de 1 m d'altu, tarmos glabros o con pocos tricomes esvalixaos, más concentraos nos nuedos. Fueyes oblanceolaes o espatulaes, 4–14.5 cm de llargu (incluyendo al peciolu) y 1–6 cm d'anchu, ápiz agudu-arrondáu, base atenuada, marxe serráu, glabres o'l fexe con pocos tricomas esvalixaos y el viesu con tricomas acutaos a los nervios. Inflorescencia de 10–45 cm de llargu y 3–4.5 mm d'anchu, glabra, bráctees llanceolaes o ovaes, 4.5–7 (–8) mm de llargu y 1.5–2.5 mm d'anchu, ápiz acumináu o aristado; mota 6–8.5 mm de llargu, ápiz con 4 dientes agudos observables; corola morada o azul (raramente blanca). Frutu 4–5 mm de llargu.
Ye una especie común, que s'atopa a lo llargo de les mariñes, zones pacífica y atlántica; a una altitú de 0–200 metros; fl y fr mientres tol añu; dende Méxicu al norte de Suramérica y nes Antilles, introducida y naturalizada en rexones tropicales del Vieyu Mundu.
Esta planta úsase popularmente na mariña del Golfu de Méxicu (Tabasco y Veracruz) p'atender afecciones de los reñones. Tamién s'aprovecha en problemes qu'afecten a la piel, como granos, erisipela, y nacíos.. 
Les fueyes son la parte más emplegada de la planta. P'aselar el dolor de mueles aplícase directamente sobre la pieza afectada, y pa solliviar el dolor d'estómagu o barriga bebe'l so fervinchu. Otres partes de la planta como'l raigañu, el tarmu y la flor, emplegar pa namorar.
D'igual forma intervien nel tratamientu de la bilis, mancaes, dolores de partu, inflamaciones intestinales, diabetes y utilízase como antinflamatorio.
Nel sieglu XVI, Francisco Hernández rellatar como antidiarreico.
Pal sieglu XX, Maximino Martínez reporta los usos siguientes: amenorrea, antigonorréico, antísifilítico, diaforético, fiebre mariello, tónicu y analxésicu.
"Stachytarpheta jamaicensis" describióse por (Carlos Linneo) Vahl y espublizóse en "Enumeratio Plantarum" . . . 1: 206–207. 1804.
Stanhopea embreei
Stanhopea embreei, ye una especie de orquídea epifita orixinaria de Suramérica. 
Ye una orquídea de tamañu medianu, que crez con vezos de epifita, con pseudobulbos pequeños, de crucería que lleven una sola fueya apical, coriácea, que s'estrecha gradualmente embaxo na base peciolada. Floria nuna inflorescencia basal, colgante, de 20 cm de llargu,con 3 a 7 flores, que surde d'un pseudobulbo maduru y envueltu por brácteas cartacees y con grandes flores fragantes qu'apaecen nel final de la primavera y principios del branu.
Alcuéntrase nel oeste de Ecuador y Perú nos montes de neblina nes fasteres occidentales de los Andes n'elevaciones de 500 a 1200 metros. 
L'analís molecular efectuáu por Whitten et al. reveló que'l componente químicu más importante d'esta especies fragante ye cinamato de metilu. 
Especies estrechamente rellacionaes son "Stanhopea frymirei" & "Stanhopea jenischiana" basada en datos moleculares. 
"Stanhopea embreei" describióse por Calaway H. Dodson y espublizóse en "Selbyana" 1(2): 128(–129), f. 5B. 1975. 
Stanhopea: nome xenéricu otorgáu n'honor de Lord Philipp Henry Stanhope, orquidófilu inglês.
embreei: epítetu otorgáu n'honor del botánicu d'Estaos Xuníos Alvin Embree.
Stellaria media
Stellaria media, la pamplina o yerba pitero, ye una planta añal de la familia de les cariofilacees nativa d'Europa.
Ye planta añal o biennal, bien variable en munchos de los sos calteres, Ye de porta xeneralmente rastreru/cespitoso. Les fueyes inferiores son peciolaes y les caulinares cortamente peciolaes o sésiles, toes opuestes y ovalaes o cordiformes, apuntiaes. Los tarmos son peludos en 2 fileres o bien glabros. Cuenta con inconspicuas flores (unos 2-5 mm), con mota de 5 sépalos oblongos llibres, peludos o glabros, 5 pétalos fondamente bífidos y xeneralmente más curtios que los sépelos, 3 a 10 estames con anteres purpúreas y pistilu con trés estilos. El frutu en cápsula ye d'igual hasta 2 vegaes más llargu que la mota, de forma ovoidea-oblonga y dehiscente por 6 válvas. Los sos granes, de 0,5-1,5 mm, son finamente tuberculaes y con una ranura llateral.
Atopar abondosamente nes paraxes húmedes y visiegos y en tierres de llabor abandonaes, según al pie de les viviendes al abelugu de murios. 
Tantu n'Europa como en Norteamérica considerar una planta invasiva en xardinos, tierres de llabor y praos, malo de controlar por cuenta de la so masiva guañada.
"Stellaria media" ye deliciosu, comestible y nutritivu, y utilízase como una verdura, de cutiu cruda en ensalaes. Ye unu de los ingredientes del platu simbólicu que se consume nel festival de primavera en Xapón, el conocíu Nanakusa-non-sekku.
Contién la antraquinona emodina, parietin y questin, el flavonoide kaempferol-3,7-O-α-L-dirhamnoside, fitosterol β-sitosterol y daucosterol, y l'alcohol 1-hexacosanol pueden atopase en "S. media". Otros flavonoides son: apigenin 6-C-beta-D-galactopyranosyl-8-C-alpha-L-arabinopyranoside, apigenin 6-C-alpha-L-arabinopyranosyl-8-C-beta-D-galactopyranoside, apigenin 6-C-beta-D-galactopyranosyl-8-C-beta-L-arabinopyranoside, apigenin 6-C-beta-D-glucopyranosyl-8-C-beta-D-galactopyranoside, apigenin 6, 8-di-C-alpha-L-arabinopyranoside.
La planta tamién contién saponina triterpenoides del tipu acedu oleanólico y taninos (incluyíu phlobatannins). Proanthocyanidins ta presente nos test efectuaos a les granes.
"Stellaria media" describióse por primeru por Carlos Linneo como "Alsine media" y depués incluyida nel xéneru "Stellaria" por Dominique Villars y espublizóse en "Histoire des Plantes de Dauphiné", vol. 3(1), p. 615, 1789
Númberu de cromosomes de "Stellaria media" (Fam. Caryophyllaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=40, 44
Stellaria: nome xenéricu que remanez del del "stella" pa la "estrella", por cuenta de la forma d'estrella de les flores o dalguna otra característica.
Stemona tuberosa
Stemona tuberosa ye una especie de planta de flor perteneciente a la familia Stemonaceae. "Stemona tuberosa" ye una de les 50 yerbes fundamentales usaes na medicina tradicional china col nome chinu de ( 百部; pinyin: bǎi bù).
Stephania tetrandra
Stephania tetrandra ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Menispermaceae. 
Ye una planta trepadora herbal y perenne qu'algama los 4 m d'altor. Les fueyes disponer n'espiral sobre'l tarmu con grandes peciolos que concectan cerca del centru de la fueya.
"Stephania tetrandra", ye una de les 50 yerbes fundamentales usaes na medicina tradicional china col nome chinu de "han fang ji" (漢防己, "Chinu "fang ji""). Otres plantes llamaes "fang ji" utilícense como sustitutos. Ye notable ente elles "guan fang ji" (廣防己, "fang ji ancha"), "Aristolochia fangchi", que'l so principal componente ye'l tóxicu acedu aristolóquico, un potente carcinóxenu y nefrotoxina. Esta planta tien conteníos tóxicos que pueden causes fallos renales, na medicina tradicional china utilízase solamente con gran precuru.
"Stephania tetrandra" describióse por Spencer -y Marchant Moore y espublizóse en "Journal of Botany, British and Foreign" 13(152): 225. 1875.
Stephanodoria tomentella
Stephanodoria ye un xéneru monotípicu de plantes herbales, perteneciente a la familia Asteraceae. La so única especie: "Stephanodoria tomentella", atopar en Méxicu
"Stephanodoria tomentella" contién flavonoides.
"Stephanodoria tomentella" describióse por (B.L.Rob.) Greene y espublizóse en "Leaflets of Western Botany" 8(2): 26. 1956.
Stereospermum chelonoides
Stereospermum suaveolens ( sanscrito: "पाटल" ), ye una especie de pequeñu árbol que s'atopa na India, Sri Lanka, Nepal a Indochina.
"S. suaveolens" ye una planta importante usada como melecina ayurveda na India.
"Stereospermum chelonoides" describióse por (L.f.) DC. y espublizóse en "Bibliotheque Universelle de Geneve" 17: 124. 1838.
Stevia rebaudiana
La stevia o ka'a he'ẽ ("Stevia rebaudiana bertoni") ye una especie del xéneru "Stevia" de la familia de les Asterácees nativa de la rexón tropical de Suramérica; alcuéntrase entá n'estáu montés nel Paraguái, especialmente nel Departamentu de Amambay, y na provincia arxentina de Misiones, pero dende va delles décaes cultivar poles sos propiedaes edulcorantes y el so ínfimu conteníu calóricu.
El nome en idioma guaraní trescribir al castellán como "ca-á je-é" o "caá jeé", ente que nel idioma guaraní escríbese "ka'a he'ẽ", palabra compuesta poles palabres "ka'a" (yerba) y "he'ẽ" (duce).
Los parrotales d'esta especie son perennes y algamen los 0,9 m d'altor. Les sos fueyes, llanceolaes o elíptiques y dentaes, son alternes, simples, de color verde escuru brillante y superficie rugosa, dacuando daqué vellosas, d'hasta 5 cm de llongura por 2 cm d'anchu. Los sos tarmos, pubescentes y rectos, namái se ramifiquen dempués del primer ciclu vexetativu, con enclín a inclinase. Los raigaños son mayormente superficiales, anque una sección engrosada fundir a mayor fondura; fibroses, filiformes y perennes, son la única parte de la planta na que nun se presenten los esteviósidos.
Son plantes dioiques qu'a empiezos de primavera presenten flores pequeñes, tubulares y de color blancu, ensin arume perceptible, en panículas corimboides formaes por pequeñu capítulos axilares; tarden más d'un mes en producir toles flores. N'estáu montés son polinizaes por abeyes, de normal del xéneru "Megachile". Los frutos son aquenios dotaos d'un miriguanu velloso que facilita'l so tresporte pol vientu.
La diferencia de rendimientu en esteviósidos y rebaudiósidos ye bien pronunciada ente los distintos cultivos, algamando inclusive proporciones de 5:1. Güei día la de meyor calidá y mayor rentabilidá ye la "estevia paraguaya", con hasta 4 a 5 colleches añales.
Mientres sieglos, los nativos guaraníes usaron el "ka'a he'ẽ" como edulcorante natural. La stevia debe'l so nome al botánicu y médicu español Pedro Jaime Esteve (1500–1556) > qu'investigó per primer vegada la stevia que s'utiliza como edulcorante natural, ente otres plantes que llegaron d'América a Valencia, procedente del nordeste del territoriu que güei ye Paraguái. El naturalista suizu Moisés Santiago Bertoni foi'l primeru en describir la especie científicamente nel Alto Paraná. Darréu, el químicu paraguayu Ovidio Rebaudi publicó en 1900 el primer analís químicu que se fixera d'ella. Nesi analís, Rebaudi afayó un glucósido edulcorante capaz d'adulzar 200 vegaes más qu'el azucre refinao, pero ensin los efectos tan contraproducentes qu'ésti produz nel organismu humanu. La especie foi bautizada oficialmente por Bertoni nel so honor como "Eupatorium rebaudiana", o "Stevia rebaudiana".
Usada dende la dómina precolombina polos guaraníes de la rexón, que la denominen "ka'a he'ẽ" o "yerba duce", como edulcorante pal mate y otres infusión, la especie nun llamó l'atención de los colonizadores; nun foi sinón dempués de que los nativos guaraníes presentar al científicu suizu Moisés Santiago Bertoni, en 1887, qu'empezó a ser envalorada pola ciencia occidental.
A partir d'esi momentu, Moisés Bertoni empezó una fonda investigación científica de la planta. Yá nel añu 1900 solicita la collaboración del so amigu de nacionalidá paraguaya, el químicu Ovidio Rebaudi. Tres los primeros estudios sobre los sos principios y característiques químiques, el científicu consiguió aisllar los dos principios activos, conocíos como'l "esteviósido" y el "rebaudiósido". Sicasí, les dificultaes pa faer granar les granes fixeron qu'un intentu d'esportales a Gran Bretaña, pa cultivales comercialmente mientres la Segunda Guerra Mundial, resultara infructuosu.
Fueron la fía y el xenru de Bertoni, Vera y el so maríu Juan B. Aranda, quien empezaron con ésitu la doma del cultivu alredor de 1964; el botánicu xaponés Tetsuya Sumida introducir cuatro años más tarde en Xapón, que ye güei unu de los mercaos principales del productu. En Paraguái el cultivu a gran escala empezó nos años 1970, y dende entós introducióse en Arxentina, Francia, España, Colombia, Bolivia, Perú, Corea, Chile, Brasil, Méxicu, Estaos Xuníos, Canadá y sobremanera en China, güei el principal productor.
N'estáu montés crez en terrenes arenosos, pocu fértiles y de bon drenaxe; ye llixeramente acidófila. Rique díes llargos, y enforma sol. Pa efectos agrícoles prefier emplegase fraes, suelu de testura llixera y irrigar con frecuencia mientres el periodu secu. La collecha realízase xustu enantes del floriamientu, pa caltener la máxima concentración posible de edulcorante nes fueyes.
Resáltase que nel 2014 el cultivo de la stevia en Paraguái algamó una superficie semada de 2.300 hectárees que producieron 3.680 tonelaes según estimaciones de la Dirección Nacional de Censos y Estadístiques del Ministeriu d'Agricultura y Ganadería (citada por Acosta, 2015,p.3)
Los compuestos edulcorantes de la planta tán conteníos en mayor porcentaxe nes fueyes; en 1931 los químicos d'orixe francés Marc Bridel y R. Lavieille llograron aisllar los glucósidos que provoquen el so sabor, a los que llamaron "esteviósidos" y "rebaudiósidos". Ye ente 250–300 vegaes más duces que la sacarosa, los glucósidos d'esta especie nun afecten la concentración de glucosa en sangre, polo que resulten inocuos pa los diabéticos y preseos en dietes hipocalóricas. Los glucósidos más concentraos son el esteviósido (5–10%), el rebaudiósido A (2–4%), el rebaudiósido C (1–2%) y el dulcósido A (0,5–1,0%).
Tanto les fueyes seques como'l so estractu y los esteviósidos aisllaos emplegar en Xapón anguaño como sustitutu del ciclamato y la sacarina, y ocupen un 40% del mercáu de edulcorantes. En distintes presentaciones emplégase tamién n'otros llugares d'Asia, na zona del Ríu de la Plata, en Suramérica, y en Israel.
En Estaos Xuníos un revesosu fallu de la FDA en 1991 prohibió'l so consumu, El fallu revertir en 1995 y dende entós comercialízase como suplementu alimentario. 
N'avientu de 2008, la FDA de EE. XX. autorizó'l so usu como edulcorante natural n'alimentos y bébores.
En Europa l'usu de plantes d'esta especie en productos alimentarios tuvo prohibíu preventivamente, por atopase toxicológicamente inaceptable. Sicasí l'Asociación Europea de la Stevia (EUSTAS), llucha pola so reconocencia llegal en Europa. El 4 de xunetu de 2011 el Comité Permanente de la Cadena Alimentaria y de Sanidá Animal de la Comisión Europea emitió'l so votu favorable p'autorizar l'usu de la estevia como aromatizante, Dende'l 2 d'avientu de 2011 los glucósidos de esteviol d'alta pureza estrayíos de la stevia tán autorizaos pol Reglamentu 1131/2011 de la UE como aditivu alimentario edulcorante col númberu Y-960. El so ingesta diaria almitible (IDA) ye de 4 mg/kg de masa corporal.
El so consumu nos países onde ta autorizáu tien munches aguaes:
En Xapón, los sos estractos concentraos aplicar na cría d'animales de viveru (peces), en cultivos agrícoles (frutes más duces y grandes), siendo una caña de la horticultura bien prestigiada y con altos precios.
Les borrafes de la planta lleldaos son aplicaos en terrenes maneros pola sobresplotación con agroquímicos, o contaminaos con dioxines, siendo estos recuperaos en pocos años.
Pruebes animales y l'estensa esperiencia xaponesa cola especie suxuren qu'el so usu ye seguru. Basaos principalmente na aparente creencia incorrecta de que foi usada tradicionalmente pa prevenir l'embaranzu, dellos investigadores espresaron esmolición de que puede tener efectos antifertilidad afrodisiaca n'homes o muyeres. Sicasí, la evidencia de la mayoría de los estudios suxure que nun tien d'esistir preocupación si tomar en dosis normales. Per otru llau, demostróse por aciu investigaciones posteriores que les resultancies d'estes investigaciones nun yeren correctos. Sicasí, la so seguridá pa neños pequeños, muyeres embarazaes o lactando, o naquellos con enfermedá hepática o renal severa nun foi establecida.
En 2006, los datos d'investigación arrexuntaos na evaluación de seguridá publicáu pola Organización Mundial de la Salú nun atoparon efectos adversos de los glucósidos de esteviol. Nun hai prueba concluyente de riesgos potenciales de la stevia na salú humana.
"Stevia rebaudiana" describióse por (Bertoni) Bertoni y espublizóse en "Journal of Botany, British and Foreign" 66: 141. 1928.
Stevia: nome xenéricu que foi otorgáu n'honor del botánicu y médicu español Pedro Jaime Esteve qu'afayó la planta.
rebaudiana: epítetu 
Cultivu de stevia en Paraguái
Strombosiopsis tetrandra
Strombosiopsis tetrandra ye la única especie del xéneru monotípicu Strombosiopsis perteneciente a la familia de les olacacees. Ye orixinaria d'África.
Ye un árbol qu'algama un tamañu de 10 m d'altor, con tueru irregular y fondamente acanaláu, d'hasta 1 - 2 m de diámetru; atopar nel monte primariu en sitios bien drenaos y nos montes suxetos a hinchentes; nel sudeste de Nixeria y Camerún, y na cuenca del Congo. La albura ye blanca rosada. 
La corteza úsase como melecina pa tratar la infección parasitaria cutanea y subcutánea, foria, disentería; xeneralmente curatibles.
Produz exudaciones-gomes, resines, etc
Los productos úsense como materiales de construcción; carpintería y aplicaciones rellacionaes
"Strombosiopsis tetrandra" describióse por Heinrich Gustav Adolf Engler y espublizóse en "Die Natürlichen Pflanzenfamilien" II–IV: 148. 1897. 
Strophanthus boivinii
Strophanthus boivinii ye una especie perteneciente a la familia Apocynaceae.
Ye un parrotal caducifoliu o pequeñu árbol qu'algama un tamañu de 30 m d'altor y un diámetru de 40 cm. Les sos flores tienen un color marrón acoloratáu y mariellu-naranxa'l tubu de la corola. Los sos hábitats son los montes caducifolios y carbes, dende'l nivel del mar hasta 800 metros d'altitú.
"S. boivinii" utilizar en tratamientos melecinales locales pa la gonorrea, cólicos, mancaes y pica. La planta ye orixinaria de Madagascar y tamién s'atopa na isla de Xunta y Mauriciu.
"Strophanthus boivinii" foi descritu por Henri Ernest Baillon y espublizóse en "Bulletin Mensuel de la Société Linnéenne de Paris" 1: 757. 1888.
boivinii: epítetu otorgáu n'honor del botánicu francia Louis Hyacinthe Boivin.
Strophanthus gratus
Strophanthus gratus ye una especie de liana perteneciente a la familia de les apocinacees.
Ye una liana maderiza, robusta, con fueyes ovalaes, que tienen una costiella central colorada. Les flores son acampanaes y vistoses. El frutu contién granes allargaes con sedes terminales.
Orixinariu d'África occidental y ecuatorial. Apaez de manera natural nel monte virxe de Ríu Muni.
Actúa como remediu pa la fiebre y la gonorrea. Tamién ye cardiotónico, anque en dosis altes pue ser mortal, polo que s'utiliza como venenu pa fleches de ballesta.
"Strophanthus gratus" foi descritu por (Wall. & Hook.) Baill. y espublizóse en "Histoire des Plantes" 10: 171. 1888. 
Strophanthus hispidus
Estrofanto ye una planta natural d'África, especialmente de les rexones desérticas del Chad y de Sudán.
La planta ye una liana o parrotal trepador. El tarmu ye maderizu y segrega un líquidu llechiento cuando se ruempe. Engata a otros árboles más altos y cuélgase d'ellos como adornos. Les sos fueyes son opuestes de color verde y enteres. Les flores tubulares arrexuntar en visos terminales siendo'l so corola color crema con rabaseres de color púrpura. El frutu ye un folículo con piel grueso que contién les granes.
Planta apocinácea que les sos granes dan una sustanza qu'actúa como tónicu sobre'l corazón y que la farmacopea designa col mesmu nome. En pequeñes dosis ye sucedanea de la dixital de la dixital; pero en cantidaes ye tan tóxica que los africanos emplegar pa envelenar les sos fleches.
Los heterósidos tienen una función cardiotónica, con un efectu inotrópico positivu bien marcáu y un efectu cronotrópico negativu pocu acentuáu.
"Strophanthus hispidus" foi descritu por Augustin Pyrame de Candolle y espublizóse en "Bull. Sci. Soc. Philom. Paris" 3: 123, pl. 8. 1802. 
Strophanthus kombe
El estrofanto ye una planta natural del África tropical, especialmente de los ríos Zambeze y Shiré, Grandes Llagos, Guinea, Mozambique, Senegal y Tanganika.
La planta ye una liana o parrotal trepador con tarmu maderizu que segrega un líquidu llechiento cuando se ruempe. Engaten a otros árboles más altos y cuélguense d'ellos. Les sos fueyes son de color verde, opuestes y enteres. Les flores tubulares arrexuntar en visos terminales siendo la so corola color crema con tonalidaes púrpures. tien 10 glándules con néctar nel so interior con segmentos llargos d'hasta 10 cm de llargor. El frutu ye un folículo con piel grueso que contién les granes.
El estrofanto foi introducíu na medicina por sir Thomas Fraser, quien afayó la so acción tipu dixital mientres estudiaba los venenos de les fleches africanes.
La parte utilizada son les granes. 
"Strophanthus kombe" foi descritu por Daniel Oliver (botánicu) y espublizóse en "Icones Plantarum" 1871: 79, t. 1098. 1871. 
kombe: epítetu que ye la denominación indíxena del venenu qu'ellaboren coles sos granes pa emponzoñar les sos fleches.
Strophioblachia fimbricalyx
Strophioblachia ye un xéneru monotípicu perteneciente a la familia de les euforbiacees. La so única especie: "Strophioblachia fimbricalyx", atopar nel sudeste d'Asia.
Ye un pequeñu parrotal a arbolín, monoico con indumento formáu per pelos simples, glabrescentes. Les estípules ausentes, pero les bráctees de les yemes axilares persistentes y estípules perfectes, glabres a cartácea peludo, dura. Fueyes simples, alternes, non pecíolaes coles fueyes panduriformes a cordaes a obovaes, paecida al papel, simétriques, base arrondada, marxe enteru, planu; ápiz acumináu a caudáu. Inflorescencies en recímanos terminales yá sía estaminaes (con un máximu de más de 10 flores, o pistilaes (hasta 5 flores). Flores actinomorfes, colos pétalos más curtios que los sépalos. Frutu de 3 - (o 4 -) lobulos, dehiscente. Granes xeneralmente 3 por frutu.
Alcuéntrase nel sudeste d'Asia en China, Tailandia, Camboya, Vietnam y Malasia, Filipines y Sulawesi.
Tres glucósidos fueron atopaos na parte aérea de "Strophioblachia fimbricalyx".
"Strophioblachia fimbricalyx" describióse por Jacob Gijsbert Boerlage y espublizóse en "Handleiding tot de Kennis der Flora van Nederlandsch Indië" 3(1): 236, 284. 1900.
Strychnos nux-vomica
La nuez vómica, Strychnos nux-vomica ye una especie del xéneru "Strychnos" de les Loganiacees.
Ye un árbol de tamañu grande, perennifolio d'hasta 15 m d'altor, con cañes y tueru provistos d'una corteza abuxada. Fueyes ovales brillantes. Flores blanques, en visos terminales. Frutu en baya esférica, 3-6 mm de diámetru, de color mariellu anaranxáu con 2-5 granes discoideas y dures, de color gris claru.
Foi conocida en Europa nel sieglu XVI y vendióse en Inglaterra en tiempos de John Parkinson (1640) como venenu para animales. La estricnina aisllar en 1817 y la brucina en 1819.
Montes tropicales del Sudeste Asiáticu: Sri Lanka (Ceilán), India, Tailandia, Vietnam, Malasia, Laos, Camboya y norte de Australia.
Droga: presente nes granes.
Astenia, astenia sexual; dispepsies hipu secretores; hipotensión arterial, arritmia extrasistólica; depresión respiratoria, incontinencia urinaria, enuresis nocherniega; carminativo para rumiantes. Pola so alta tosicidá ye albortiva y infertilizante.
La estricnina ye un estimulante medular, produciendo hiperreflexia y sopelexes. La intoxicación manifestar con hipertensión y bradicardia. Puede producir muerte por afuega, debida a la contracción de los músculos del tórax y diafragma. La dosis mortal ye aprosimao de 1 mg/kg de pesu.
Dada la potencial tosicidá de la droga, yá nun s'usa terapéuticamente; prefierse l'aplicación en dosis homeopátiques, lo que por definición va esaniciar cualquier posibilidá d'intoxicación.
Industrialmente usar pal llogru d'estricnina, sustanza base na ellaboración de venenos pa mures.
"Strychnos nux-vomica" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 189. 1753.
Styrax americanus
Styrax americanus, ye una especie de planta de la familia Styracaceae orixinal de les Antilles y coles mesmes característiques y propiedaes que "Styrax benzoin".
Ye un árbol qu'algama los 10 metros d'altor, los sos fueyes son ovales, enteres y cubiertes de pelusa ablancazada. Les flores, de color blancu, atópense arrexuntaes. El so frutu ye ovoide de 1 cm de diámetru que contién una grana. Denominar popularmente benjuí
"Styrax americanum" describióse por Jean-Baptiste Lamarck y espublizóse en "Encyclopédie Méthodique, Botanique 1(1): 82", nel añu 1783.
Styrax: nome xenéricu que remanez del nome griegu clásicu utilizáu por Teofrasto deriváu d'un nome semíticu pa estes plantes productores de resina de la que s'arrexunta'l estoraque.
americanus: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en América.
Styrax aureum
Styrax aureum ye una planta de la familia Styracaceae con idéntiques característiques y propiedaes que "Styrax benzoin". Distribúise per Brasil.
Ye un árbol qu'algama los 10 metros d'altor, los sos fueyes son ovales, enteres y cubiertes de pelusa ablancazada. Les flores, de color blancu, atópense arrexuntaes. El so frutu ye ovoide de 1 cm de diámetru que contién una grana. Denominar popularmente benjuí.
"Styrax aureus" describióse por Carl Friedrich Philipp von Martius y espublizóse en "Reise Bras." 2: 551. 1828.
aureus: epítetu llatinu que significa "doráu"
Styrax benzoin
Styrax benzoin, ye una planta de la familia Styracaceae orixinal de les islles de Sumatra, Xava y Borneo.
Ye un árbol qu'algama los 10 metros d'altor, les sos fueyes son ovales, enteres y cubiertes de pelusa ablancazada. Les flores, de color blancu, atópense arrexuntaes. El so frutu ye ovoide de 1 cm de diámetru que contién una grana. Denominar popularmente benjuí.
"Styrax benzoin" describióse por Jonas Carlsson Dryander y espublizóse en "Philosophical Transactions of the Royal Society of London" 77(2): 308, t. 12, nel añu 1787.
benzoin: epítetu 
Styrax ferrugineus
Styrax ferrugineus, ye una especie de planta de la familia Styracaceae orixinal de Brasil y coles mesmes característiques y propiedaes que "Styrax benzoin".
"Styrax ferrugineus" describióse por Nees & Mart. y espublizóse en " Novorum Actorum Academiae Caesareae Leopoldinae-Carolinae Naturae Curiosorum 11(1): 88", nel añu 1823.
ferrugineus: epítetu llatinu que significa "con color d'óxidu"
Styrax officinale
Planta de la familia Styracaceae conocida popularmente como estoraque que tien les mesmes característiques y propiedaes que "Styrax benzoin".
Ye un árbol qu'algama los 10 metros d'altor, los sos fueyes son ovales, enteres y cubiertes de pelusa ablancazada. Les flores, de color blancu, atópense arrexuntaes. El so frutu ye ovoide de 1 cm de diámetru que contién una grana. Denominar popularmente estoraque
= Clases =
Ye la corteza y la resina del benjui.
La resina del benjui con cachos de corteza, entemecíu con sangre de diversos tipos d'insectos como la cochinilla, escarabayu rei, abeya o formiga. 
Al eslleise n'agua y aceite, puede utilizase pa tiñir texíos o pa pintar sobre piedra. 
Los azteques utilizar pa pintar el cuerpu de los guerreros enantes de les batalles. Tamién, con estoraque ceremonial tiñíense les ropes de les muyeres azteques que fueren prometíes en matrimoniu a un miembru de la clase de los Pipiltin.
Ye la resina del benjui entemecida con delles especies de flores esmagayaes. Utilizar pa la industria cosmético o pa tiñir texíos, tamién ye usáu como inciensu.
"Styrax officinale" describióse por Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 444", nel añu 1753.
officinale: epítetu llatinu que significa "de vienta en herbarios"
Styrax paralleloneurum
Styrax paralleloneurum, ye una especie de planta perteneciente a la familia Styracaceae conocida popularmente como benjuí de Sumatra tien les mesmes característiques y propiedaes que la planta "Styrax benzoin".
Styrax reticulatum
Planta de la familia Styracaceae orixinal de Brasil y coles mesmes característiques y propiedaes que Styrax benzoin.
Styrax tonkinensis
Planta perteneciente a la familia Styracaceae tien el so orixe nel sur d'Asia, golor a vainilla coles mesmes característiques y propiedaes que la planta Styrax benzoin pero con menos calidá.
Succisa pratensis
Succisa pratensis, comúnmente llamada taragañu del diañu, ye una planta de l'antigua familia Dipsacaceae agora subfamilia de Caprifoliaceae. 
Ye natural de les zones templaes d'Europa y Norte d'África, onde crez en montes, fasteres de montes y llugares de mediana altitú más qu'en cantos de caminos.
Ye una planta que puede algamar 1 metro d'altor, pocu ramificada con raigañu que paez taragañada (d'ende'l so nome "taragañu del diañu") y con tarmu velloso. Les fueyes tán soldaes na base. Les flores son tubulares, de color azul o violeta, arrexuntaes en capítulos hemisféricos.
"Succisa pratensis" describióse por Conrad Moench y espublizóse en "" 489. 1794.
Succisa: nome xenéricu que remanez del griegu y significa "qu'apaez taragañada o rota"
pratensis: epítetu llatinu que significa "de los praos"
Taragañu del diañu, escabiosa, escabiosa de raigañu despuntiáu, escabiosa taragañada, escabiosa oficinal, escobuca morisca, yerba del pulmón, mordedura del diañu, taragañazu del diañu, mordigañu del diañu, raigañu del diañu, raigañu mediu taragañada, raigañu mordíu, viudes, vilba montesa.
Sutherlandia frutescens
Ye un parrotal con fueyes amargoses y arumoses. Les sos flores son de color coloráu anaranxáu y apaecen en primavera hasta mediaos de branu.
"S. frutescens" ye un pequeñu matu que crez hasta 1 metro d'altor. Ye nativa de les partes seques de Suráfrica, prefiriendo condiciones d'enforma sol pero siendo tolerante a una amplia variedá de tipos de suelu. Ye una planta resistente, robusta, de rápida crecedera y tolerante a la seca, anque de curtia vida. Les granes granen darréu alredor de les 2 o 3 selmanes y establecen plantes nel intre. El plantón puede ser vulnerable al marchitamiento fúngico, pero si apróvese-y d'un suelu bien drenáu, crez rápido y nun ye bien vulnerable a les plagues.
Na actualidá, "S. frutescens" tien una reputación como cura pal cáncer y pal tratamientu de los síntomes del VIH/SIDA. Sicasí, nun hai sofitu científicu p'afirmar qu'esta planta pueda curar el cáncer o'l SIDA, anque esisten delles evidencies preliminares que suxuren un beneficiu potencial en ser una ayuda contra los trestornos del sistema inmune.
Hai bien poca evidencies en relación a la seguridá y nengunu en relación a la eficacia de "S. frutescens". Un pequeñu estudiu clínicu pilotu esaminó la seguridá de los "S. frutescens" n'adultos sanos y afayaron que mientres tres meses yeren bien toleraos hasta 800 mg/día de cápsules de les fueyes.
Una variedá d'estudios animales fueron utilizaos tamién pa esaminar la farmacoloxía putativa de "S. frutescens". Un estudiu atopó que l'estractu aguacientu que dispara "S. frutescens" tien en ratones propiedad analxésiques, antiinflamatorias y hipoglucémicas y esto "da-y credibilidá farmacolóxica a los usos folclóricos d'esta yerba na xestión y/o control del dolor, l'artritis y otres condiciones inflamatorias, según pa la diabetes de tipu-2 mellitus n'adultos".
Nun hubo nengún estudiu clínicu sobre la eficacia de "S. frutescens" pal tratamientu de la diabetes. Un estudiu qu'amosó delles evidencies "in vitro" sobre la so efectividá concluyó que "el verdaderu beneficiu de la preparación merez ser probáu nuna redolada clínica".
El consumu de "S. frutescens" de pacientes con VIH/SIDA ye revesosu por cuenta de que tien interacciones adverses colos fármacos davezu utilizaos pa tratar la enfermedá, tales como les melecines antirretrovirales.
"Sutherlandia" contién un númberu de compuestos altamente activos, incluyendo'l pinitol, L-canavanina y l'aminoácidu GABA. L-canavanina ye un antagonista fuerte de L-arginina, polo que podría tener propiedaes adaptogénicas.
"Sutherlandia frutescens" describióse por (L.) R.Br. y espublizóse en "Hortus Kewensis; or, a Catalogue of the Plants Cultivated in the Royal Botanic Garden at Kew. London" (2nd ed.) 4: 327. 1812.
Swietenia
Swietenia ye un xéneru de árboles na familia de les caobes Meliaceae. 
Distribuyir polos Neotrópicus, sur de Florida, el Caribe, Méxicu, América Central al sur de Bolivia, Brasil y de Paraguái.
Tien más de cuarenta especies, xeográficamente separaes. Presenten árboles de mediana a gran altor 20-45 m, y diámetros de tueru de 2 m. Fueyes 10-30 cm de llargor, pinnaes, 3-6 pares de folíolos, el terminal ausente; cada folíolo 5-15 cm de llargor.; fueyes caducifolies a semiperennifolias, cayen de volao mientres apaez la nueva xamasca. Flores producíes en inflorescencies sueltes, cada pequeña flor tien 5 pétalos blancos a verde amarellentaos. Frutu cápsula paecíu a una pera con 8-20 cm de llargu, con numberoses granes alaes de 5-9 cm de llargor.
Ente "humilis, macrophylla, y mahagoni", hai tracamundios, tán mal definíes biológicamente; en parte por cuenta de la hibridación llibre por crecer próximes.
El xéneru ye famosu como suministrador de caoba, primero dende "Swietenia mahagoni", especie caribeña, que foi sobre-esplotada y terminóse escontra los años cincuenta. Depués la mayoría de la caoba vien de "Swietenia macrophylla".
Una madera comparable producir col xéneru venceyáu, africanu "Khaya" . Se mercadea como caoba africana, y ye la única otra madera llargamente aceptada como caoba.
"Swietenia mahagoni" ye bien cultivada como árbol ornamental na so área nativa, y nel sur de Florida, y similarmente "S. macrophylla" en Hawaii y n'otros países.
Los frutos de "Swietenia macrophylla" llámense "fruta del cielu", por cuenta de qu'atópense bien alto nes cañes.
"Swietenia macrophylla King" contién, principalmente, limonoides y derivaos. Esta planta utilizóse llargamente na medicina popular. Los datos recoyíos na lliteratura indiquen que tien efectu antiinflamatoriu, antimicrobiano, antiosidante, antidiabético, antimutagénico y anticancerígeno. atribuyéronse-y otres propiedaes farmacolóxiques, tales como actividá antiinfecciosa, antiviral, antimalárica, acaricida, antinociceptiva, hipolipemiante, antidiarreica, inhibidora del mambís y fitorremediación de metales pesaos.
Toles especies tán llistaes por CITES. La madera que pasa por una frontera precisa tener permisos d'esportación. Les organizaciones internacionales de protección del mediu ambiente como Greenpeace, Amigos de la Tierra, y Rainforest Action Network clasificaron estes especies como "tráficu illegal de madera", especialmente de Brasil.
Symphonia globulifera
Symphonia globulifera Ye una especie d'árbol orixinariu de Centroamérica, Suramérica y África. Ye usada como planta melecinal o planta ornamental.
Son árboles o parrotales qu'algamen un tamañu de 5–30 m d'altor, con látex mariellu; plantes hermafrodites. Fueyes elíptiques a oblongo-elíptiques, de 6.5–14 cm de llargu y 1.5–4 cm d'anchu, ápiz agudu, atenuáu a acumináu, base aguda, nerviu principal inconspicuo nel fexe, prominente nel viesu, nervios llaterales inconspicuos nel material fresco y llixeramente prominentes nel viesu cuando secos, 5–7 por cm; pecíolos 0.5–1 cm de llargu, esplanaos y 2-acostillaos adaxialmente. Inflorescencies en recímanos fasciculaos, axilares o terminales; sépalos los 5, inxeríos; pétalos 5, contortos, colloráu brillosos o rosaos y blancos; columna estaminal mariella; estilu allargáu, apicalmente 4–5-lobáu. Frutu una baga ovoide, ca 2.5 cm de llargu, parés delgaes a coriacees, cafés; granes 1 ó 2, de color coloráu vinu.
Utilizáu como albortivu, problemes de corazón; analxésicu; problemes pulmonares; problemes d'estómagu ;Fitoquímica:
Entres us principios activos atópense glucósidos, saponines, esteroides; taníns, astrinxentes. La resina de la corteza utilizar contra les enfermedaes venéreas y cutanea pa infección parasitaria
Aprovechar pa exudaciones-gomes, resines, etc; combustible y allumáu
"Symphonia globulifera" describióse por Carlos Linneo el Mozu y espublizóse en "Supplementum Plantarum" 302. 1781[1782].
Symphoricarpos albus
Symphoricarpos albus ye una especie fanerógama maderiza na familia Caprifoliaceae. Ye nativa de Norteamérica.
Alcuéntrase en gran parte de Canadá y el norte de Estaos Xuníos, onde crez nel monte con solombra y mugor y nel hábitat forestal en montes y nes enllanaes d'hinchente y riberes. Puede crecer nuna amplia variedá de tipos d'hábitat. Naturalizóse en partes de Gran Bretaña, onde se llantó como planta ornamental y una cubierta pa la caza. 
Trátase d'un parrotal erecto de fueya caduca, con un ríxidu tarmu principal ramificáu, y de cutiu dellos más pequeños biltos a partir d'un rizoma. Puede estendese y colonizar una área pa formar una trupa carba. Algama 2,1 m d'altor máximu. Les fueyes son dispuestos de forma opuesta nes cañes. Son xeneralmente ovalaes, y difieren en tamañu y forma, miden hasta 5 cm de llargu, o llixeramente más grande nos biltos. La inflorescencia ye un recímanu d'hasta 16 flores. Cada flor tien una pequeña mota, de sépalos los en forma de campana, arredondiáu la corola que ye d'aprosimao 0,5 cm de llargu y de color rosa brillante. El frutu ye una baya carnosa de color blancu -como una drupa- d'un centímetru d'anchu que contién dos granes. La planta reproducir por granes dacuando pero ye principalmente vexetativa, cola reproducción brotando del so espardimientu rizoma. 
Les aves esvalixen les granes acabante comer la fruta. Esti parrotal ye una fonte importante d'alimentu pa dellos animales, incluyendo'l borregu cimarrón, el venáu de cola blanca y los osos grizzly. y la ganadería, tales como'l ganáu y les oveyes. Munches aves y mamíferos pequeños utilizar pa comida y cobertoria. Los tuzes escaven llurigues debaxo d'ella mientres el iviernu.
Los nativos americanos usaben la planta como una medicina y un xabón, y dacuando pola comida, y la madera yera bona pa la la fabricación de fleches.
Esti parrotal utilizar pa la erosión de control nes zones riberanes, y llántase en proyectos de restauración ecolóxica en sitios alteriaos como les mines abandonaes. Los sos frutos blancos faen popular como planta ornamental.
"Symphoricarpos albus" describióse por (Carl Linnaeus) S.F.Blake y espublizóse en "Rhodora" 16(187): 118. 1914.
Symphoricarpos: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues: συμφορειν ( "symphorein" ), que significa "llevar xuntos", y καρπος ( "karpos" ), que significa "fruta." Referir a les bagues apertaes que producen les especies.
albus: epítetu llatinu que significa "de color blancu"
Symphytum officinale
Symphytum officinale ye una especie de planta perenne perteneciente al xéneru "Symphytum" de la familia Boraginaceae. Ye orixinaria d'Europa y ye conocida n'otros llugares, incluyendo América del Norte, como una especie introducida y, dacuando una meruxa.
Los raigaños de "Symphytum officinale" utilizáronse na medicina tradicional austriaca internamente (como té o tintura) o externamente (como untaza, compreses, o la dixestión alcohólica) pal tratamientu de trestornos del sistema llocomotor y el tracto gastrointestinal. Les fueyes y tarmos tamién s'utilizaron pal tratamientu de los mesmos trestornos, y, amás, tamién pal tratamientu de reumatismu y gota.
La consuelda utilizóse na medicina popular como una cataplasma pal tratamientu de quemadures y feríes. Sicasí, el consumu internu, como en forma de tisana , nun ye recomendable, yá que foi bien aldericáu sobre si puede causar dañu grave al fégadu.
Contién alantoína que tien un efectu cicatrizante, reepitelizante; los mucílagos actúen como demulcente (hidratante, antiinflamatoriu); los taníns son astringentes (antidiarréico, hemostático local).
Indicáu pal tratamientu de la gastritis, úlceras gastroduodenales, fories y síndrome del intestín enfadosu. N'usu tópicu: Escoceduras, eczemas secos, pruyiciu, resquiebros de los senos, ictiosis, psoriasis, distrofia de la mucosa vulvovaginal, parodontopatías, tendinitis, bursitis, inflamaciones osteoarticulares, contusiones, hematomes. Tradicionalmente emplegar p'acelerar l'afitamientu de quebres. 
"Symphytum officinale" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 136. 1753.
Symphytum: nome xenéricu que provién del griegu "sympho" o "symphein" = "crecer xuntos", y "phyton" = "planta", el nome "symphyton" foi utilizáu por Dioscórides pa la planta llamada "consuelda" que tenía fama de curar feríes. 
officinale: epítetu llatinu que significa "planta melecinal de vienta en herbarios". 
Symphytum tuberosum
La consuelda menor (Symphytum tuberosum ) ye una planta de la familia de les boraginacees.
Planta viviega, de 25 a 50 (60) cm, provista de rizomes tuberosos más o menos deformes. Tarmos pocu ramificaos y pelosos. Fueyes llanceoláu-oblongues, grandes (hasta 12 cm), estrechaes en peciolu nada o bien pocu decurrente; les cimeres sentaes; les medies superen en tamañu a les inferiores. Flores tubulares de color mariellu maciu, con escames nel gargüelu. Lóbulos del mota con un llargor 3 vegaes mayor que'l tubu. Ovariu con tubérculos, estilu saliente y estames ocultos. Frutu granulientu y brillosu. Floria en primavera.
Montes caducifolios.
Gran parte d'Europa sacante nel norte, Portugal, Irlanda, Bélxica, Holanda.
"Symphytum tuberosum" desempeñó un papel curatible na medicina natural a lo llargo de los sieglos. Nestos cures tradicionales, les recetes utilicen les fueyes y los raigaños , d'antiguo utilizábase p'acelerar el sanamientu de les abrasiones menores al traviés de ser aplicada directamente sobre la piel estropiada so una compresa. 
"Symphytum tuberosum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 136. 1753. 
Symphytum: nome xenéricu que remanez del griegu "sympho o symphein" = "crecer xuntos", y "phyton" = "planta", el nome "symphytum" foi utilizáu por Dioscórides pa la planta llamada consuelda que tenía fama de curar les feríes.
Symplocarpus foetidus
La col de mofeta oriental, col de los praos, o col de los banzaos "(foetidus Symplocarpus)", comúnmente conocíu a cencielles como "col de mofeta", ye una planta de crecedera baxa, falta de plantes de golor que prefier güelgues s. Nativa del este de América del Norte, que va dende Escocia y el sur de Quebec al oeste de Minnesota, y al sur de Carolina del Norte y Tennessee. Ta protexíu como peligru en Tennessee. 
La col de mofeta oriental tien hoja, que son grandes, 40 a 55 cm (15,75 a 21,5 pulgaes) de llargu y de 30 a 40 cm (12 a 15,75 pulgaes) d'anchu. 
Les sos flores apaecen ceo na primavera, cuando namái les flores son visibles percima de la folla. 
Los tarmos permanecen soterraos debaxo de la superficie del suelu coles fueyes emerxentes más tarde. 
Les flores producir nun 5 a 10 cm (2-5 pulgaes) de llargu espádice conteníes dientro d'una espata, de 10-15 cm (4-6 pulgaes) d'altu y motudes de color púrpura. 
El rizoma ye de cutiu 30 cm (1 pie) d'espesura.
Al romper o por lagrimeo d'una fueya produz un golor acre, pero nun ye perxudicial, ye l'orixe del nome común de la planta. La planta nun ye venenosa al tactu. El mal golor atrai a los sos polinizadores, mosques, mosques de les piedres y abeyes. El golor de les fueyes tamién puede sirvir pa disuadir a los animales grandes de fadiar o estropiar esta planta que crez en suelos pantanosos blandios.
La col de mofeta oriental destacar pola so capacidá de xenerar temperatures d'hasta 15-35 °C (59-95 °F) percima de la temperatura del aire por respiración celular col fin de fundir el so camín al traviés de la tierra conxelada, asitiándose ente un pequeñu grupu de plantes qu'esiben la termogénesis. A pesar de que les flores, ente qu'inda hai nieve y xelu nel suelu que ye polinizada con ésitu polos primeros insectos que tamién surden nesti momentu. Dellos estudios suxuren que más allá de dexar que la planta creza en suelu xeláu, el calor que produz puede ayudar a espublizar el so golor nel aire. Insectos que s'alimenten de carroña que son atraíos pol golor pueden ser afalaos por partida doble pa entrar na espata, yá que ye más caliente que l'aire que lo arrodia, lo qu'afala la polinización.
La col de mofeta oriental tien raices que se contraer dempués de crecer na tierra. Esto emburria'l tarmu de la planta más fondamente na folla, por que la planta n'efectu crez escontra baxo, non escontra riba. Cada añu, la planta crez más fondamente na tierra, por que les plantes más vieyes son prácticamente imposibles d'atopar. Reproducir por granes dures del tamañu d'un arbeyu, qu'entren na folla y déxase llevar polos animales o polos hinchentes.
Nel sieglu XIX na Farmacopea de los EE.XX. apaez la col fedienta oriental como la "dracontium" de drogues. Utilizar nel tratamientu d'enfermedaes respiratories, trestornos nerviosos, reumatismu, y hidropesía. N'América del Norte y Europa, la col fedienta dacuando cultívase en xardinos acuáticos. utilízase llargamente como una planta melecinal, el condimento, y talismán máxicu por delles tribus de los nativos americanos. Anque nun ye consideráu que sía comestible cruda, porque los raigaños son tóxiques y les fueyes pueden quemar la boca, les fueyes pueden ensugase y usase en sopes y guisos.
Syringa vulgaris
Syringa vulgaris (Lilo, lila o lila común) ye una especie botánica de "Syringa" na familia de los olivos nes Oleaceae, reinal de los Balcanes, nel sudeste d'Europa, onde crez en llombes predreses.
Ye un pequeñu árbol o un gran parrotal, caducifoliu, algama 6–7 m d'altor, usualmente de múltiples tarmos, produciendo tueros secundarios dende la base o de raigaños, con diámetros de tarmos de 2 dm. La corteza ye gris a gris pardu, llisa nos mozos, sedada longitudinalmente nos más vieyos. Fueyes simples, de 4–12 cm de llargu x 3–8 cm d'anchu, verde clares a glauques, ovales a cordaes, con venación nos foliolos, un ápiz mucronáu, y marxes enteros. Van en pares opuestos o dacuando en grupu de trés. Flores de base tubular, corola de 6–10 mm de llongura con ápices abiertos de cuatro lóbulos de 5–8 mm, usualmente liles a malves, dacuando blanques; en panícules trupes, terminales, de 8-18 cm de llargu. Frutu cápsula seca, parda, llisa, 2 cm de llargu, estremada en dos pa llanzar los dos granes alaes.
Ye una bien común planta ornamental en xardinos y parques, por cuenta de les sos flores curioses, de duce arume. Munches d'estes plantes de xardín son cultivares con flores variando del blancu a la lila escuru; dalgunes con flores dobles, onde los estames tán reemplazaos por pétalos extra. El cultivar "Áurea" tien xamasca amarellentáu. La mayoría de cultivar de xardín nun entepasen los 4-5 m d'altor.
Foi escoyida como la del Estáu de Nuevu Hampshire, por cuenta de "ser símbolu del duru calter de los homes y muyeres del Estáu de Granitu".
Esta planta ye l'alimentu de les gates de les polilles "Craniophora ligustri".
"Syringa vulgaris" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 9. 1753.
El nome científicu del xéneru "Syringa" deriva de "syrinx" un tubu o pipa, refiriéndose al estáu buecu de les cañes nueves de delles especies. 
vulgaris: epítetu llatinu que significa "común"
Syzygium anisatum
Syzygium anisatum, ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia de les mirtacees.
El mirto anís tien una trupa copa y crez hasta 45 metros. Les fueyes miden de 6 a 12 cm de llongura con marxes prominentemente ondulaos y arume d'anís. Les flores son blanques y de un arume bien duce, salen en panículas. Los frutos son cápsules seques cola testura asemeyada al papel de 5 mm de llargu.
La distribución natural del árbol anís na naturaleza acutar a los valles de Nambucca y Bellinger nos subtrópicos de Nueva Gales del Sur, Australia.
Ye un árbol pocu común del monte templáu húmedu de Australia, tien fueyes arumoses que contienen un aceite esencial comparable al del verdaderu anís. Popularmente conózse-y como ringwood y árbol anís (aniseed tree). La fueya proveniente de plantíos en cultivu úsase como especia y se destila para aceite esencial, y ye conocida nel mercáu como mirto anís (aniseed myrtle o anise myrtle).
Ye usáu como una especia saborizante ya ingrediente herbal de té. Anque se conocía dende enantes, comercializar por primer vegada a principios de los años 1990 como una especie montesa, y a mediaos de la mesma década empezar a cultivar en plantíos pa cubrir la demanda.
L'aceite esencial de "S.anisatum" contién anetol y metil cavicol, apurriendo sabores d'anís y regaliza respectivamente. 
La especie foi sometida a meyora pa potenciar les sos propiedaes saborizantes. Ello ye que les selecciones d'alta calidá de "S. anisatum" reciben el nome de mirto anís; concretamente, esti grupu definir por tener un quemotipo trans-anetol (90%+). Eses selecciones arrobinar por frada pa procurar la calidá consistente del aceite esencial. Les selecciones del mirto anís son tamién baxes en metil cavicol y cis-anetol (menos del 0,1%). 
La investigación indica que l'aceite de mirto anís tien actividá antimicrobiano, incluyendo sobre la lleldu patóxena "Candida albicans".
"Syzygium anisatum" describióse por (Vickery) Craven & Biffin y espublizóse en "Blumea" 50: 159. 2005. 
Syzygium: nome xenéricu que remanez del griegu: "syzygos" y significa "xuníu, aconceyáu"
anisatum: epítetu llatinu que significa "como anís"
Floyd, A.G., "Rainforest Trees of Mainland South-eastern Australia", ISBN 0-909605-57-2.
Syzygium aromaticum
El árbol del clavu o clavero (Syzygium aromaticum), ye un árbol de la familia Myrtaceae, nativu de Indonesia. Los sos botones (flores qu'entá nun abrir) secos denominar clavos de golor o girofles y úsense como especia nes cocines de tol mundu.
El so nome deriva de la palabra "clavu" (de los fabricaos en fragües artesanales), una y bones la forma del botón floral guarda un gran paecíu con ellos. 
Los clavos son collechaos principalmente en Indonesia y Madagascar; tamién crez en Zanzíbar, India y Sri Lanka.
L'árbol del clavu ye perenne y crez hasta un altor de 10 a 20 metros. Tien fueyes llanceolaes ya inflorescencies racimosas (tirso). Les yemes florales presenten primeramente un color pálidu que gradualmente camuda al verde, dempués de lo cual empiecen a adquirir un color acoloratáu brillante indicativu de que tán llistes pa ser recoyíes. Suelen collechase cuando algamen un llargor de 1,5 a 2 cm, y consten d'un llargu receptáculu que contién l'ovariu; sobre'l receptáculu enserten los demás verticilios florales: cuatro sépalos, cuatro pétalos y numberosos estames.
Los clavos (en cocina) utilícense enteros o molíos pero, como son desaxeradamente fuertes, usar en poca cantidá. La especia emplegar en toa Europa y Asia, ye fumada nun tipu de pitu local de Indonesia llamáu "kretek", y en dellos cafés del oeste ye entemecíu con mariguana pa ellaborar cigarros. Los clavos de golor sirven pa ellaborar inciensu na cultura china y xaponesa.
Una receta casera común pa solliviar el dolor de mueles ye asitiar un clavu de golor xunto al diente que duel, o faese buches d'agua tibio que foi primeramente fervida colos mesmos. La esplicación científica del porqué esto ye efectivamente preséu, ye que'l clavu de golor tien una proporción alta d'una sustanza llamada eugenol, que ye utilizada en aromaterapia y llargamente usada como tratamientu anestésicu en dolor de dientes, y entemecíu con óxidu de cinc en polvu como cementu dental, pos tien propiedaes analxésiques, antinflamatorias, antibacterianas y sobremanera anestésiques.
Históricamente los clavos fueron usaos na cocina india. Nel norte de India prepárense mueyos con clavu de golor, y nel sur alcuéntrase principalmente nel platu llamáu biryani, onde tamién s'amiesta al arroz pa da-y sabor.
Los clavos utilizar na India na medicina Ayurveda, la medicina tradicional china, la yerbolera occidental y l'odontoloxía, nel qu'el aceite esencial actúa como calmante (analxésicu) pa emerxencies dentales. Los clavos utilícense como carminativo, p'amontar el ácidu clorhídricu nel estómagu y ameyorar el peristaltismo. Dizse que los clavos tamién son un productu natural antihelmíntico. L'aceite esencial emplegar en aromaterapia cuando se precisen estimulación y calentamientu, especialmente pa los problemes dixestivos. Dizse que l'aplicación tópica sobre l'estómagu o nel abdome calez el tracto dixestivu. Aplicáu a un cuévanu nun diente con caries, sollivia'l dolor de mueles.
Na medicina tradicional china, el clavu o ding xiang considérense acre, caliente y arumosu, entrando nos meridianos de los reñones, el cuayu y l'estómagu, y ye notable la so capacidá pa calecer l'estómagu llevando'l qi escontra baxo, pa tratar l'hipu y fortalecer el reñón yang. Por cuenta de que la yerba pa calecer ta contraindicada en cualquier persona con síntomes de fueu y d'alcuerdu a les fontes clásiques, nun tien d'usar se pa cualquier cosa, sacante'l fríu con defectu de yang. Como tal, utilizar nes fórmules pa la impotencia o la secreción vaxinal clara de defectu de yang, de la enfermedá de la mañana xuntu col ginseng y el pachulí, o pola vultura y la foria por cuenta de la frialdá de cuayu y estómagu.
Los clavos pueden emplegase ​​internamente en forma de té, como tópica en forma d'aceite pa los músculos hipotónicos. Esto tamién s'atopa na medicina tibetana.
Hasta tiempos modernos, los clavos de golor crecieron namái en delles de les islles Molucas históricamente llamaes "Islles de les especias", ente elles Bacán, Makián, Moti, Ternate y Tidore. Sicasí, atoparon camín a Europa y el Mediu Oriente yá enantes de la nuesa era. Arqueólogos atoparon clavos de golor nuna vasía de cerámica en Siria como evidencia que data d'unos 1721 años e.C. Escontra'l sieglu IV e.C. los monarques chinus de la Dinastía Han solicitaben, a aquellos que-yos dirixíen la palabra, que mazcaren clavos p'ameyorar l'aliendu. Xuntu cola nuez moscada y la pimienta fueron altamente valoraos en tiempos del apoxéu del Imperiu romanu, y Pliniu'l Vieyu nuna famosa quexa afirmó: ""Nun hai añu nel que la India non -y drene al Imperiu romanu 50 millones de sestercios" ". Los clavos de golor yeren comercializaos polos árabes mientres la Edá Media, al traviés de la ruta marítima del Océanu Índicu que -aprovechando con medianos navíos a vela d'un palu les fluctuaciones monzónicas- comunicaba la Insulindia con Omán y Yemen. Escontra'l sieglu XV, Portugal facer col control de tal ruta, debíu al Tratáu de Tordesillas con España y -nun tratáu separáu- col sultán de Ternate. El portugueses traxeron enormes cantidaes de clavu de golor a Europa, principalmente de les Islles Malaku. El clavu de golor yera, pos, una de les especias más valoraes, costando un kilogramu del mesmu alredor de 7 gramos de oru.
El comerciu pasó dempués a manos de Holanda escontra'l sieglu XVII. Francia llogró introducir con gran dificultá l'árbol del clavu nes islles Mauriciu nel añu 1770. Darréu foi introducíu en Guyana, Brasil, les Antilles y Zanzíbar ,onde la mayoría de los clavos de golor o girofles crecen güei. En Gran Bretaña, escontra'l sieglu XVII yera tasáu'l so preciu n'oru debío al altu costo d'importación.
El compuestu eugenol ye responsable de la mayor parte del arume característico de los clavos. Eugenol entiende 72-90% del aceite esencial estrayíu de los clavos, y ye el compuestu más responsable del arume de los clavos de golor. Otros importantes componentes del aceite esencial de clavu ison acetil eugenol, beta-cariofileno y vainillina, acedu cratególico, taníns como bicornin, el acedu galotánico, salicilato de metilu (analxésicu), el flavonoide eugenina, kaempferol, ramnetina y eugenitin, tri terpenoides tales como'l acedu oleanólico, estigmasterol y campesterol y dellos sesquiterpenos.
El eugenol puede ser tóxicu en cantidaes relativamente pequeñes; una dosis de 5 - 10 ml puede afectar gravemente a un neñu de 2 años d'edá.
"Syzygium aromaticum" foi descritu por (L.) Merr. & L.M.Perry y espublizóse en "Memoirs of the American Academy of Arts and Science", new series 18(3): 196. 1929. 
aromaticum: epítetu llatinu que significa "arumosa"
Syzygium cordatum
Syzygium cordatum ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia de les mirtacees.
Ye un árbol perennifolio, el cuál crez a un altor de 8-15 m. L'árbol atopar con frecuencia cerca de regueros, en marxes de los montes o en llugares pantanosos. Les fueyes son d'elíptiques a circulares, verdes azulosas nel fexe y verde más pálidu nel viesu. Les fueyes son acolorataes. Les flores fragantes de blanques a rosácees producir en terminales ramificaes y tienen numberosos estames vellosos y apurren abondosu néctar. Floria d'agostu a payares. Los frutos son bayes ovales, de colloráu a púrpura escuru cuando maduru.
Nomes comunes son waterbessie (Afrikaans), el so nome n'inglés "Water berry" (baga d'agua) tamién s'usa pa otres especies de "Syzygium".
Crez a lo llargo de les veres de los ríos dende KwaZulu-Natal escontra'l norte hasta Zimbabue y Mozambique. Crez nes marxes de rexones forestales, en montes abiertos o dacuando en yerbazales arbolaos y en tierres altes.
L'árbol ye conocíu polos sos munchos usos. El frutu carnosu ye de sabor llixeramente acedo y ye comíu por neños, monos, gálagos y aves. Les bagues son tamién usaes dacuando pa faer una bébora alcohólico. La corteza en polvu úsase como un venenu pa peces. N'África central l'árbol ye conocíu como un remediu pal dolor d'estómagu y la foria. Tamién s'usa pa tratar malestares respiratorios y tuberculosis.
"Syzygium cordatum" describióse por Hochst. ex Krauss y espublizóse en "Flora" 27: 425. 1844. 
cordatum: epítetu llatinu que significa "con fueyes que paecen un corazón" 
Syzygium cumini
El jambul o jambolán, Syzygium cumini, ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia de les mirtacees y ye natural de la rexón del Indostán. En Venezuela recibe'l nome de "pésjua estranxera".
Ye nativa de la India, Sudeste d'Asia y Australia, ye común como planta ornamental en xardinos tropicales.
Ye un árbol qu'algama los 10 m d'altor, tueru con gruesa corteza. Les fueyes son similares al pescal, tienen hasta 15 cm de llargor, son grandes, llargues, estreches y brilloses. Les flores son de color verde amarellentáu o blanques, arrexuntándose en recímanos terminales. El frutu ye una baya de color negru o acoloratáu con un sabor que s'asemeya al albaricoque.
La magaya tien un sabor amargoso a dulce y tien una propiedá astrinxente. Variedaes fayadices pueden comese crudes o procesaos ​​como frutes. Prodúcense zusmios de frutes, vinos, llicores y vinagre.
La madera ye un tanto malo d'ensugar, pero de siguío, usar de forma permanente como madera de construcción.
De les fueyes llógrase un aceite esencial volátil pa la producción d'arumes.
La corteza ye utilizáu por cuenta de la so tanín 8-19% pa la morenura. Tamién apurre un tinte de color marrón.
"Syzygium cumini" ta na rexón d'Asia-Pacíficu, y ye una de les plantes más populares pa la prevención y el tratamientu de la diabetes mellitus na medicina tradicional. L'usu médicu alcuéntrase nes fueyes y la corteza y principalmente frutos y granes.
N'Europa, "Syzygium" forma de la parte de los fármacos antidiabéticos de sieglu XX más eficaces y atopóse yá nel cambéu de sieglu nos llibros de referencia de médicos y farmacéuticos. N'Alemaña, la planta ye usada principalmente sol so nome popular "Jambulbaum" n'aplicación homeopática conocida. 
Les preparaciones de les granes atopen usu nel tratamientu adyuvante de la diabetes. Llevar a cabo estudio n'animales colos estractos, pero inda escarez d'estudios clínicos acordies con criterios modernos.
"Syzygium cumini" describióse por (L.) Skeels y espublizóse en "O.S. Department of Agriculture Bureau of Plant Industry Bulletin" 248: 25. 1912. 
cumini: epítetu 
Syzygium formosanum
Syzygium formosanum, ye una especie d'árbol perteneciente a la familia de les mirtacees. 
Son parrotales o árboles, qu'algamen un tamañu de 3-4 m d'altor. Les cañes con 4-ángulos o cilíndriques, de color gris o blancu abuxáu, glabres o papilaes. Pecíolu de 0,8-1,2 cm, delgáu; llimbu elípticu-obováu, elípticu o oblongo, de 4.5-6 × 1.5 a 2.7 cm o más anchu, coriacees, de color marrón viesu abuxáu a marrón amarellentao cuando ta secu . Les inflorescencies terminales y nes axiles apicales nes cañes, en visos dispuestos en panícules, de 3-3.5 (-6) cm, 2 - o 3-ramificada; el pedúnculu llixeramente estriáu; brácteas aciculaes. Los botones florales ovoides, de 2-2.5 mm. Frutes de color coloráu escuru, arredondiaes de 10 × 7-8 mm. Fl. feb-mar, fr. avientu-xineru.
Alcuéntrase nos montes de fueyes anches siempres verdes, montes secundarios, veres de caminos; a una altitú de 400-800 metros en Taiwán.
La planta contién el principiu activu acedu betulínico.
"Syzygium formosanum" describióse por (Hayata) Mori y espublizóse en "Transactions of the Natural History Society of Taiwan" 28: 439. 1938. 
formosanum: epítetu xeográficu llatinu qu'alude al so localización en Formosa.
Syzygium jambos
"Syzygium jambos" o pomarrosa ye un árbol orixinariu d'Asia tropical perteneciente a la familia de les Myrtaceae. Cultivóse y tamién naturalizáu en América tropical continental, y nes Antilles onde foi introducida polos ingleses. En Cuba ye una especie invasora.
Árbol pequeñu d'unos 10 m d'altor. El so tueru ye d'hasta 2 dm de diámetru, trabancosu y ramificáu, la so corteza ye llisa y de coloración ente gris y castañal. Tien fueyes simples de 10 a 25 cm × 3 a 5 cm , con ápiz acumináu y base estrecha. Son de color verde brillante pálidu, con puntos tresllúcíos y nervios prominentes nel viesu. Los peciolos son de 5 a 9 cm de llargu.
Les flores son grandes y arrexuntar d'a 4 o 5, en corimbos terminales. Les flores presenten tubu de la mota turbináu, de 4 sépalos anchos , arrondaos y 4 pétalos arrondaos, cóncavos, blancos, daqué verduzcos de 1 a 1,5 cm de llargu, con puntos glandulosos grandes, gran cantidá de estames blancucios, de 3 a 4 cm de llargu.
El frutu ye una baga redonda, de 2 a 5 cm de diámetru, colos lóbulos de la mota nel ápiz a manera de corona. El color ye mariellu verdosu, dacuando con tinte daqué acoloratáu. La so masa ye blanca, firme, pocu gruesa y pocu jugosa. Tien 1, o raramente hasta 3, granes grandes sueltes, d'alredor de 1 cm de diámetru, arrondaes, de color castañu.
"Syzygium jambos" crez naturalmente nel sudeste d'Asia tropical, mayormente en Insulindia. En América ta presente dende Florida y el sur de California hasta'l sur de Brasil. Tamién ta presente nes Bermudes y les Antilles. En Cuba ta naturalizada por tol país. Méxicu tamién gocia de crecer esta fruta tropical.
La pomarrosa ta presente en Cuba dende enantes de 1875. Espandióse por tol país, en llugares húmedos con altitúes sobre'l nivel del mar de baxes a medies. Resulta una llanta invasora de les marxes de los ríos y regueros, onde forma bosquecillos trupos y mueve a la vexetación autóctona. Tamién invade los montes semicaducifolios sobre suelos húmedos non caliares. El que les granes puedan llexar y la so alta capacidá de guañada ayuden a la so capacidá invasora.
El frutu puede consumise frescu yá que ye duce, con golor a roses. Ye bien ricu en pectinas y pocu ácidu, con él puédense preparar auries o mermelaes. Ye bonu tamién p'arumar mueyos y cremes. Les flores tamién son comestibles.
Ye fonte moderada de vitamina C, betacarotenos, fósforu, calciu y fierro.
De los raigaños dizse que tienen efectu sobre la epilepsia.
Les granes pulverizaes usar en El Salvador pa tratar la diabetes.
Les fueyes usar en fervinchu pa baxar de pesu, por cuenta del so altu conteníu en yodu.
La madera nun ye duradera ante'l mugor o l'ataque de termites. Ye útil como lleña y pa fabricar carbón. Los sos vares usar pa cujes pa curar tabacu (d'onde se colgar les fueyes pa ensugales). Les cañes nueves son útiles pa faer canastes.
Les sos flores son bien visitaes poles abeyes. Estos árboles sirven como rompevientos y a pesar de ser invasivas, protexen de la erosión a los marxes de les víes fluviales.
"Syzygium jambos" describióse por (L.) Alston y espublizóse en "A Hand-book to the Flora of Ceylon" 6: 115. 1931.
Recibe los siguientes nomes comunes: pomarrosa en Ecuador, Perú, Cuba, Méxicu, Panamá, Colombia y Puertu Ricu; pomarrosa o pumagas en Venezuela (mayormente n'Oriente); pomo, cajuíl coloráu o marañón en República Dominicana; mazana en Costa Rica y Hondures(nel occidente d'Honduras conocer como jocota); mazana rosa en Cuba, Guatemala y El Salvador; conozse como:mazana pedorra en Estaos Xuníos, Puertu Ricu, Xamaica y otres Antilles Ingleses; pommerose en Antilles ingleses; pomme-rose en Haití; jamerose y jamerosier en Antilles Franceses, pommeroes y appelroes en Suriname. En francés tamién recibe los nomes de pommier-rose y jambosier. En Colombia tamién recibe la denominación de pero d'agua.
Tabebuia rosea
Tabebuia rosea ye un árbol nativu de los montes tropófilos de la zona intertropical americana.
Distribuyir en Méxicu, Centroamérica, y na Suramérica tropical: Venezuela, Colombia y rexones costeres del Ecuador. Tamién en delles islles del Caribe, como Santu Domingo.
En España cultivar en Canaries y puntos templaos de la mariña peninsular.
En Méxicu alcuéntrase na aguada del Golfu de Méxicu, dende'l sur de Tamaulipas y norte de Puebla y Veracruz, predominando l'estáu de Tabasco hasta'l norte de Chiapas y sur de Quintana Ruco; na aguada del Pacíficu estender dende Nayarit hasta Chiapas
Multiplicar por granes; crecedera mediana. Esixe climes templaos y bastante mugor nel suelu, y fertilidá. Nun tolera bien el fríu. Si tolera climes como'l de Quito Ecuador, que ye diversu nos sos distintos horarios.
Crez dende'l nivel del mar hasta los 1200 msnm.
Afacer a suelos caliares, magrizos y buelguizos.
Crez indistintamente en suelos d'orixe caliar, ígneu o aluvial, afacer a suelos probes; tolera l'hinchente estacional
Desenvolver en forma óptima con temperatures ente 20 a 27 °C y zones con precipitaciones ente 1500 y 1500 mm.
Ye un árbol de 15 a 20 y hasta 30 m d'altor, con tueru curtiu, corteza abuxada, daqué fisurada. Fueyes palmetaes, compuestes, 5-foliolos elípticos-oblongos, agudos a acuminaos. El foliolu terminal de 8-30 cm de llargor y los llaterales progresivamente menores. Testura subcoriácea. Panícula terminal de flores tubular-infundibuliformes, rosáu lavanda, dacuando blancu, de 5-10 cm de llargor. El frutu ye una cápsula linear, cilíndrica de 2-4 dm de llargor, mota persistente. Llega a midir 1 metro de diámetru de normal.
Les granes esvalixar col vientu yá que son bien llixeres, alaes, coles nales asimétriques ya irregulares, col fin de poder esvalixase a cierta distancia del árbol orixinal. La verdadera grana ta formada por dos pequeños discos lenticulares soldaos ente sigo, tamién asimétricos pa favorecer la dispersión col vientu, n'ocasiones favorables pueden movese hasta casi un km.
Tien duramen blancu o gris (pardu rosáu claru), uniforme. Albura similar a'l color del duramen. El so pesu específicu ye de 0,5–0,6 g/cm³; los vasos son de porosidá difusa; arrexuntaos en grupos radiales curtios (de 2–3 vasos). Dos clases distintes de diámetru de vasos ausentes. Promediu del diámetru tanxencial de los vasos: 85–140 µm. Promediu del númberu de vasos/mm²: 13–22. Promediu de la llongura de los elementos vasculares: 332–386 µm. Plaques de perforación simples. Punteaduras intervasculares alternes, promediu del diámetru (vertical) de les punteaduras intervasculares: 3–6 µm. Punteaduras radiovasculares con aréolas distintes, similares a les punteaduras intervasculares. Engrosamientos n'espiral ausentes. Los radios por mm: 18–19, radios multiseriaos con 2–4 célules d'anchu. Radios compuestos por un solu tipu de célules (homocelulares); célules de los radios homocelulares procumbentes.
Tien estructura estratificada, tolos radios estratificaos, parénquima axial estratificáu, elementos de vasos estratificaos, fibres estratificaes. Dispon los estratos regulares (horizontal o rectu), o irregular. Númberu d'estratos por mm axial 3–4. Nun tien canales intercelulares. Cristales bien esporádicamente, reparaos apenes en delles amueses. Ensin sílica. El duramen non fluorescente. Estractu aguacientu fluorescente, o non fluorescente (azul); básicamente mariellu o tonalidaes de mariellu (mariellu claro).
La madera ye utilizada en decoración d'interiores de muebles finos, pisos, gabinetes, chapes decoratives, construcción de botes, ebanistería, ruedes pa carretes, artesaníes, caxes y embalaxes. Ye utilizada como ornamental, en parques, xardinos y llenderos de propiedaes. Coles mesmes ye utilizada como planta de solombra de cultivos nes zones baxes de la rexón tropical.
El fervinchu de les fueyes utilízase como febrífugo. La corteza cocida sirve pa la diabetes, paludismu, tifoidea y parásitos.
Ente los diversos fitoquímicos activos del árbol atopa'l lapachol, un productu natural compuestu orgánicu aislláu de dellos otres especies de "Tabebuia".
Químicamente, ye un deriváu de la naftoquinona, rellacionáu cola vitamina K.
Una vegada estudiáu como un posible tratamientu pa dellos tipos de cáncer, el potencial de lapachol agora considérase baxu, por cuenta de los sos efectos tóxicos secundarios. Lapachol tamién tien efectos antimalaria y antipanasomal.
"Tabebuia rosea" describióse por (Bertol.) Bertero ex A.DC. y espublizóse en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis" 9: 215. 1845. 
Tabebuia: nome xenéricu que provién del so nome vernáculu brasileñu "tabebuia", o taiaveruia"; 
rósea: epítetu llatinu que significa (‘color rosado’), poles sos flores.
Tabernaemontana catharinensis
Tabernaemontana catharinensis ye una especie arbórea del xéneru "Tabernaemontana" perteneciente a la familia Apocynaceae. Ye conocida comúnmente col nome de palo víbora, horquetero, zapirandí, o sapirandí. Alcuéntrase en montes y selves del centru de América del Sur.
"T. catharinensis" ye un árbol o arbolín d'ente 3 y 10 metros d'altor, y de tarmos glabros (glabrescentes cola edá) con secreción llechienta. Les fueyes, de ápiz agudu, tienen formes que van dende angostamente elíptiques hasta ováu-elíptiques, y miden ente 5,3 y 13,9 cm por ente 1,3 y 3,1 cm d'anchu. 
Floria d'ochobre a mayu. La inflorescencia ye erecta, pudiendo ser axilar o terminal, con un númberu variáu de flores de corola blanca. 
El frutu ye carnosu y folicular, de color mariellu a anaranxáu-acoloratáu al maurecer, muricaos per fora, y col ápiz obtusu; miden d'ente 2 y 3,4 cm por ente 1,3 y 2,2 cm. Les granes miden ente 6,5 y 7,5 mm, y presenten un arilo de color acoloratáu o anaranxáu. 
Esta especie distribuyir en montes húmedos y selves climáxicas y en galería del sur del Brasil, l'este de Bolivia, Paraguái, l'oeste del Uruguái, y nes provincies del nordeste de la Arxentina, dende l'este de Formosa y Chaco, el nordeste de Santa Fe, en tou Provincia de Corrientes Corrientes y Misiones, el noroeste y este d'Ente Ríos, y posiblemente nel estremu nordeste de Bonos Aires, una y bones la especie baxa poles galeríes selváticas del río Uruguái y afluentes hasta la isla San Gabriel, frente a la ciudá uruguaya de Colonia, onde foi herborizáu na década de 1920. 
"Tabernaemontana catharinensis" describióse orixinalmente nel añu 1844 pol botánicu suizu Alphonse Pyrame de Candolle, basándose nun exemplar colectáu na isla Santa Catarina, nel estáu de brasileño de Santa Catarina. L'exemplar lectotipo foi designáu por Leeuwenberg. 
"Peschiera australis" ye una especie descrita orixinalmente nel añu 1860 sol nome de "Tabernaemontana australis", con localidad tipo de Ríu Grande del Sur; güei ye sinonimizada con "T. catharinensis".
En 1994, "T. catharinensis" foi recombinada pasando a ser: "Peschiera australis". Años dempués volvió ser incluyida nel xéneru "Tabernaemontana" y col epítetu científicu de "T. catharinensis".
Tabernaemontana: nome xenéricu otorgáu n'honor de Jacob Theodor von Bergzabern (1520-1590). El siguiente ye del "Diccionariu Etimolóxicu de Nomes de Plantes" de Stearn:. "... El médicu personal del Conde de Palatín en Heidelberg, Alemaña Occidental, latinizáu col nome como Tabernaemontanus (que significa Tavern nos montes).
catharinensis: epítetu xeográficu qu'alude al so localización na isla Santa Catarina.
Tabernanthe iboga
Tabernanthe iboga o iboga, ye una especie de parrotal con ocho especies perteneciente a la familia de les apocinacees. 
Ye un parrotal qu'algama hasta los 1,5 metros, tien un látex bayurosu, blancu y de golor desagradable. Les fueyes son opuestes y estreches, xeneralmente de 9 a 10 cm d'anchu y d'un color verde-mariellu nel fexe. Les flores son pequeñes, vistoses con pétalos curvos, crecen con grupos de 5 a 12 flores y tienen una corola con forma de tubu, faise más ancha na boca. Son de color mariellu, roses o blanques con llurdios rosa. El frutu ye ovoide, cola punta d'un mariellu anaranxao y preséntase a pares, pueden aportar a grandes como aceitunes.
Ye orixinariu d'África ecuatorial. Cultiváu en suelos frescos y húmedos en Ríu Muni. Alcuéntrase nos montes de Gabón, Congo y l'oeste d'África. 
Utilizar pa menguar la sede y la fame en condiciones de trabayu estremes. La corteza tien efectos estimulantes y allucinóxenos polo que ye utilizada en rituales.
Los raigaños contienen dellos alcaloides indólicos:
Ye estimulante del sistema nervioso y antidepresivo. Anguaño utilízase con terapies de deshabituación, yá que anulen l'actitú del consumismu compulsivu, esto ye, l'adicción. Efectu: afrodisiacu, euforizante, dobla la potencia muscular, apina la vista, aguiya la dixestión y la fame. Foi'l primera antidepresivu de la medicina oficial. Los cazadores utilizar, en dosis pequeñes, pa caltenese despiertos tola nueche.
"Tabernanthe iboga" describióse por Henri Ernest Baillon y espublizóse en "Bulletin Mensuel de la Société Linnéenne de Paris" 1: 783. 1889.
Tagetes elliptica
El chincho (Tagetes eliptica ) ye una especie de la familia de les Compuestes ("Asteraceae") nativa de Perú. 
Ye una planta de la mariña andina de Perú, anque'l so usu ta bien estendíu como unu de los ingredientes de delles “pachamancas” (platu típicu d'Andar). Al igual qu'el huatacay, esta planta tien un arume fuerte y característico. Esisten pocos trabayos d'investigación sobre la so aceite esencial, pero tien una composición similar al huatacay anque con otros componentes químicos característicos. Presenta'l mesmu problema del huatacay, nel sentíu que se precisa tenelo frescu pa hidrodestilarlo. Tamién tien una numberosa inflorescencia.
Tien usos melecinales alternativos y culinarios-condimenticios.
"Tagetes elliptica" describióse por James Edward Smith y espublizóse en "Rees, Cycl." xxxv. n. 7.
Tagetes: nome xenéricu que provién de la mitoloxía etrusca Tages.
elliptica: epítetu llatinu que significa "elíptica".
Tagetes erecta
Tagetes erecta, llamada comúnmente ' tagete', conocida en Méxicu como cempasúchil, cempaxochitl, cempoal (o zempoal), flor de muertos o clavel chinu, del Nahuatl Cempohualxochitl (cempohuali = 20 y xochitl = flor) ye una especie de la familia Asteraceae, nativa de Méxicu, onde s'atopa n'estáu montés principalmente nos estaos de Chiapas, Estáu de Méxicu, Morelos, Puebla, San Luis Potosí, Sinaloa, Tlaxcala, Oaxaca, Jalisco y Veracruz. Tamién s'atopa nos países de América Central. 
El nome común "cempasúchil" vien de la palabra en náhuatl "cempōhualxōchitl", que significa "veinte flor" (de cempohualli= venti y Xochitl=flor). 
Y nun foi por nada que los Mexicas llamar asina, pos cunten qu'en Malinalco al morrer daquién, los familiares afataben la tumba con ramos de pequeñes flores marielles llamaes Tonalxochitl, pos se creía qu'estes flores teníen l'habilidá de guardar nes sos coroles el calor de los rayos solares.
Los Mexicas al pasar pol valle de Malinalco adoptaron esta tradición, solo a ellos esa flor paeció-yos bien senciella, y col pasu del tiempu tresformaron la flor de Tonalxochitl nuna flor con más pétalos, hasta que llograron xuntar nuna sola flor venti d'aquelles pequeñes flores que toparon en Malinalco.
Planta añal que la so altor bazcuya ente 30 hasta 110 cm. Les sos fueyes son opuestes, pinnaes, subdividíes en segmentos llanceolaos o dentaos y ciliaos. La flor compuesta ye bien arumosa y les sos tonalidaes van del naranxa hasta'l mariellu. Tien un llargu periodu de floriamientu que s'estiende mientres tol branu y la seronda. Reproduzse fácilmente por granes.
Ye llargamente cultivada y esisten munchos cultivares usaos en xardinería como planta ornamental. En Méxicu utilizar nes festividaes del Día de Muertos, pa decorar altares y tumbes; d'ellí'l nome "flor de muertos". Sicasí, dende l'antigüedá ye utilizada tamién con fines alimenticiu y medicina-yos.
En agricultura usar pa repeler los nematodos, y ye eficaz especialmente contra la especie "Pratylenchus penetrans", qu'ataca dellos cultivos, como'l tomate. Amás, utilizar pa probar y crear nuevos abonos naturales y artificiales por cuenta de la so alta estabilidá.
Na medicina tradicional usar contra cólicos y parásitos intestinales.
Ye una especie melecinal bien emplegada en distintes partes de la República Mexicana. Encamiéntase principalmente en carecimientos dixestivos y con mayor frecuencia pal dolor d'estómagu (Chiapas, Estáu de Méxicu, Puebla, Tlaxcala, y Veracruz), siguiendo n'orde d'importancia'l "empache", la foria, los cólicos, "enfriamientu estomacal", afecciones hepátiques, bilis, vultures, “cayida de rabín”, indixestión, “baba de los neños”, "plasmu de mueles", pa faer delles llavadures intestinales, contra los parásitos (V. merucos) y como carminativo.
Otres enfermedaes pa les que se recurre de manera importante al empléu d'esta yerba son: pa les fiebres en Yucatán, Tabasco, Oaxaca y Veracruz; la tos en Tabasco y Guerrero; y pa delles enfermedaes culturales como "espantu", "mal aire" y "plasmu" en Puebla, y Oaxaca.
Los sos pigmentos deber a la presencia de carotenoides, de los cualos el principal ye la luteína, que acomúñase cola prevención del desenvolvimientu d'enfermedaes oculares propies de la edá como tabayones y dexeneración macular, entós convien incluyir
na dieta alimentos que contenga esti colorante natural en cuenta de colorantes artificiales.
los tonos más intensos de color anaranxáu de les flores tán rellacionaos con un mayor conteníu de carotenoides.
En avicultura, la flor utilízase como pigmentu natural y aditivu orgánicu al alimentu de pites pa la producción de güevos con yemes más coloridas.
"Tagetes erecta" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 887. 1753. 
Del Nahuatl Cempohualxochitl (cempohuali = Venti y xochitl = flor). 
Tagetes llucida
Tagetes llucida, conocíu como pericón o Santa María ye una yerba nativa de Méxicu y de Guatemala que pertenez a la familia de les asteracees.
Ye del mesmu xéneru qu'el huacatay y cempasúchil, pero a diferencia d'estos dos ye perenne. Tien fueyes pequeñes y verdes, bien arumoses, y flores marielles pel branu. Alcuéntrase nos llanos, campos y al llau de les carreteres nos montes de pinu-encino templaos de Méxicu y de Guatemala.
Ye usáu pa preparar un fervinchu o mate que s'usa pa curar el malestar estomacal. Güel bien fuerte a Pimpinella anisum cuando se preparar en té, pero pa cocinar puede usase como substituto pal estragón. En tiempos prehispanos lleldábase'l té de pericón pa alucinógenico.
Planta orixinaria de Méxicu d'usu frecuente y bien antiguu. Detectóse actividá antibiótica contra "Salmonella pyogenes" y "Candida albicans", lo que señala que la planta ye efectiva cuando s'utiliza en procesos infeiciosos qu'arreyen a estos organismos.
"Tagetes llucida" describióse por Antonio José de Cavanilles y espublizóse en "Icones et Descriptiones Plantarum" 3(2): 33, t. 264. 1794[1795-1796].
llucida: epítetu llatinu que significa "brillante, clara".
"Tagetes schiedeana" Less. 
Anisillo, atagote, cedrón, flor de xuchitl, hierbanís, hierba anís, yerba de nubes, yerba de San Juan, yerba santo, periquillo, rincón, Santa María, Santa María de xardín, tatalencho, yerbanís, yauhtli.
Tagetes lunulata
Tagetes lunulata, conocíu vulgarmente como aceitilla, anxelín, cempazuchil de campu, cempazuchil, flor de muertu o cinco llagues, ye una yerba añal perteneciente a la familia Asteraceae. Dellos autores considerar un sinónimu de "Tagetes patula". 
"Tagetes lunulata" ye una planta herbal añal de 30 a 80 cm d'altor. El tarmu ye ramificáu y frecuentemente ye acoloratáu o moráu. Les fueyes pinnaes son opuestes de 8 cm de llargu y tienen de 9 a 23 foliolos serruchaos bien angostos. Les flores, como en toles plantes pertenecientes a la familia Asteraceae son sésiles dispuestes nun receptáculu formando cabezueles; estes cuentes con 5 lígulas de color mariellu o naranxa con una marca más escura nel centru en forma de V o W poles cualos en delles partes de México esta planta ye conocida col nome de "cinco llagues".
Esta especie pertenez al complexu d'especies que dieron orixe a les "Tagetes" cultivaes. Munchu autores considera a "Tagetes patula" (nome aplicáu a les cempasúchiles de cabezueles pequeñes), como sinónimu de "Tagetes lunulata", pero esto entá nun ta dafechu resueltu. 
Ye nativa de México, distribuyendose dende'l norte del país y posiblemente hasta'l norte de Centroamérica. Crez en carbes, pacionales, montes de "Quercus" y "Juniperus", preferentemente en zones con disturbiu, actuando nestos casos como ruderal. Lo más común ye qu'esta especie nun se cultive, si non que crez montés, anque'l so cultivu ye fácil per mediu de granes. Nun tien espardimientu vexetativu.
Tien usos melecinales y d'ornatu. 
Nel Día de Muertos fáense corones y ramos coles flores p'afatar los altares. Ye usada xuntu pa esti fín con otres especies de "Tagetes" como la Cempasúchil y "Tagetes patula". 
Na medicina tradicional de México ye usada pa solliviar el dolor d'estómagu, fories o cólicos, pa tratar la bilis, indixestión o vultures. Tamién ye usada contra la tos.
"Tagetes lunulata" describióse por Casimiro Gómez Ortega y espublizóse en "Novarum, aut Rariorum Plantarum Horti Reg. Boten. Matrit. Descriptionum Decaes" 44. 1797.
lunulata: epítetu llatinu que significa "brillante, clara".
Tagetes minuta
Tagetes minuta ye una especie del xéneru "Tagetes" nativa de la parte meridional de Suramérica: la mariña, sierra y amazonía del Perú, nos Yungas y valles altos de Bolivia, nos valles interandinos de Ecuador y foi introducida en Méxicu, Estaos Xuníos, Australia, Asia y África. 
Ye una yerba añal de la familia de les asteracees. De porte erecto, puede algamar hasta 50 cm d'altor; tien fueyes llanceolaes, dentaes y un golor fuerte.
Usar na gastronomía peruana como condimento na preparación de ajíes tales como salsicucho, guisos y rustíos. Ye un ingrediente indispensable na preparación de la ocopa, un mueyu de ají, cebolla, ayos y maní típica de la rexón de Arequipa, a sirvise sobre papes cocíes. Ye xuntu al chincho una de les yerbes arumoses indispensables pa la pachamanca y unu de los componentes del arreglo del pollu al caricote.
Pa la preparación d'un mueyu de huacatay empléguense namái les fueyes fresques, arrancaes a mano y ensin tarmos. Les fueyes pueden ser molíes en morteru o batán o licuaes con aceite, ají y otros ingredientes pa formar una masa similar al pesto, o preparada con quesu frescu, lleche y nueces. Les fueyes seques pierden casi por completu'l so arume y sabor. Pa guisos amiéstase una ramina na olla, que depués se retira. La yerba tien altu rendimientu y una ramina de seis a ocho fueyes algama pa seis porciones de mueyu de ocopa o pa una entera olla de guisu.
Na gastronomía boliviana ye llargamente utilizada en delles variantes de la llajua según na preparación de Quesu Humacha platu típicu consistente en papes y panoyes de maízcocíos y bañaos nun mueyu de quesu y yerbes arumoses que tradicionalmente sirvir en Selmana Santa.
El huacatay tamién puede ser usáu como pesticida (nematicida). Atribúyense-y propiedaes melecinales como dixestivu, carminativo y antiabortivo. El fervinchu de les sos fueyes usar pa solliviar los dolores gástricos y la decocción de les sos flores y fueyes fresques pa solliviar los catarros y bronquitis. D'el so fueyes estrayi un aceite esencial utilizáu en perfumería y aromaterapia.
"Tagetes minuta"' describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 887. 1753. La especie tipo ye: "Tagetes patula" L.
minuta: epítetu llatinu que significa "pequeña".
Tagetes nelsonii
Tagetes nelsonii, ye una especie de la familia de les Compuestes ("Asteraceae") nativa de Méxicu. 
"T. nelsonii" ye una planta perenne, el so floriamientu dar mientres el periodu de xunetu-agostio, les sos flores son de color oro y mariellu-naranxa, forma recímanos de 30 a 60 cabeces, la so xamasca ye trupu y arumosu, el so tamañu ye de 90 a 120 cm d'altu.
La especie ye de les rexones montascoses mayes de Chiapas, Méxicu y Guatemala, onde crez en condiciones hídriques y tierres magrices acedes con esposición del sol llenu y a temperatures fríes que van de - 17 a 4,5 ºC.
Ye una especie utilizada en San Cristóbal de les Cases, Chiapas, Méxicu, porque los indíxenas d'esa rexón haber utilizáu tradicionalmente pal tratamientu empíricu de les fories, dolor de cabeza y fiebre, polo cual los pobladores adoptar como una planta melecinal.
"Tagetes nelsonii" describióse por Jesse More Greenman y espublizóse en "Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences" 39(5): 117. 1903.
nelsonii: epítetu otorgáu n'honor de David Nelson.
Tagetes patula
Tagetes patula, llamada comúnmente clavel de moru, damasquina o flor copete, ye una de les especies del xéneru "Tagetes" nativa del continente americanu y de distribución cosmopolita. 
Ye una planta añal. Crez ente 30 y 50 cm d'altor. La xamasca, de color verde escuru tien fueyes fondamente foliadas. Les flores son hermafrodites (con órganos masculinos y femeninos) y son polinizaes polos insectos, especialmente los sírfidos. 
Ye nativa de la América tropical dende Méxicu y Nicaragua hasta Bolivia. 
Puede crecer tantu en suelos arenosos como magrizos siempres y cuando tengan bon drenaxe. Rique crecer a la lluz del sol. Aguanta bien el fríu hasta -1° C; a partir d'ende ye sensible a les xelaes y nun se desenvuelve a la solombra. En Bolivia crez hasta los 3.700 msnm de altitú.
Cultívase en Europa y Estaos Xuníos polos sos flores, arume y propiedaes melecinales.
Les flores son ornamentales y amás d'elles estrayi un tinte para testiles.
=== Como arume Too la planta ye collechada en flor y se destila pa estrayer aceite esencial. Ésti ye usáu en perfumería; entemecíu con aceite de sándalu produz l'arume "attar genda". Llógrense 35 kg d'aceite por hai collechada (unos 2.500 kg de flores y 25.000 kg de yerbes).
L'aceite ta investigándose polos sos efectos antimicóticos, pal tratamientu de la candidiasis y p'atacar les infecciones de hongos nes plantes.
Tradicionalmente la fervinchu de les fueyes usóse pa solliviar la tos y la so decocción como antinflamatorio y desinfestante. A los tarmos y fueyes molíos atribúyense-yos propiedaes cicatrizantes y la so decocción úsase como purgante. La decocción del raigañu entemecíu cola de "Colignonia weberbaueri" considérase un anticonceutivu.
Considerada como arume de cultu por delles cultures y lliturxes y como planta de sanación y llimpieza espiritual por delles creencia, consumir en determinaos rituales. Tamién s'usa como símbolu del amanecer.
Coles mesmes, usar nes celebraciones de Día de muertos en Méxicu, xuntu cola Cempasúchil ("Tagetes_erecta") y la flor de cinco llagues ("Tagetes_lunulata").
El raigañu contién tiofenos, tales como α-tertienilo y 5-(3-buten-1-inil)-2,2'-bitienilo (BBT) que presenten un efectu inhibidor sobre los nematodos y aléurodos y de la invasión ciertes maleces, por casu de les plantes de xéneros "Elytrigia", "Cynodon", "Calystegia" y "Convolvulus". Actúa como empuste de los áfidos y formigues. Por estes propiedaes sémase acomuñáu a otros cultivos y amás puede usase como biofumigante.
"Tagetes patula" foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 887. 1753 
"Tagetes corymbosa" 
"Tagetes lunulata" 
"Tagetes remotiflora" 
"Tagetes signata" 
"Tagetes tenuifolia" 
Tamarindus indica
Tamarindus indica, el tamarindu, ye un árbol tropical y l'única especie del xéneru Tamarindus, perteneciente a les Fabaceae (enantes Leguminoseae), subfamilia Caesalpinioideae, de frutos comestibles bien apreciaos en diversos países.
Son árboles siempres verdes d'hasta 30m d'altor, llonxevu pero de crecedera lenta, con fueyes alternes, de 7,5 por 15cm, pinnaes, con ente 10 y 20 foliolos opuestos y pares d'ente 1,25 y 2,5 cm y estípules pequeñes y caduques. Les flores entamar en recímanos, dispuestos o non en panículas nel ápiz de los biltos. Tienen bráctees y bractéoles de cutiu caduques, coloriaes, ováu-oblongues, el mota de tubu espiral estrechu y 4 sépalos inxeríos, mientres los pétalos, mariellos con rayes naranxes a coloraes, vienen en 2 llabios desiguales: el superior con 3 pétalos bien desenvueltos y los 2 inferiores bien amenorgaos. Tien escamoides tapaos pola base del tubu estaminal de 3 estames desenvueltos soldaos nun tubu ascendente curváu y unos estaminodios diminutos nel ápiz de dichu tubu. Los ovarios son numberosos, con estilu allargáu y estigma globular. El frutu ye una llegume d'ente 5 y 20 cm de llongura por 2 o 3 cm de diámetru, estrechamente cilíndrica, recta o daqué curvada, con frecuentes constricciones, indehiscente, de epicarpo delgáu, granosu, de color canela mate; mesocarpo trupu y carnosu; y endocarpu membraneáceo, tabicáu ente les granes que son oblicuamente oblongues o ovoide-orbiculares, daqué cuadrangulares, estruyíes, coriacees, de color marrón escuru brillante, con cotiledones gruesos y carnosos y embrión erecto.
Ye un árbol orixinariu d'África tropicalsobremanera de Sudán onde sigui creciendo selvaxe, pero tamién ye nativu prácticamente en tolos países dende Cabu Verde hasta Yemen y Omán. Estender a Asia meridional, probablemente pola mano del home, y cultívase ellí dende fai unos miles d'años enantes de la Era Cristina.
Introducir en Mesoamérica y Suramérica per mediu de los conquistadores españoles y portugueses nel sieglu XVI. Anguaño, México y Centroamérica son de los mayores productores y consumidores del frutu y aliméntase d'agua.
La magaya de la fruta utilízase como condimento tantu n'Asia como en Llatinoamérica; ello ye que'l tamarindu alcuéntrase disponible en tiendes hindús, chines y mexicanes per tol mundu. La magaya d'un frutu nuevu ye bien aceda, y polo tanto recomendable pa munchos platos, ente que los frutos maduros son más duces y pueden ser utilizaos en postres, bebíes o como aperitivo. En México y Centroamérica fáense concentraos de magaya de tamarindu pa la fabricación de refrescos y bébores, y no particular México y la so cultura de mueyos picantes, na ellaboración de salses tamarindo o tamién se viende como un dulce, entemeciendo la so magaya con azucre o sal y chile en dellos países de Centroamérica.
Ye parte de la dieta básica nel sur de la India, onde se preparar (sopa de verduras con especias) arroz Pulihora, y otros platos.
Tamién munchos animales como los monos gusten de los frutos maduros del tamarindu.
La magaya, fueyes y la corteza tienen aplicaciones melecinales. Por casu, en Filipines, les fueyes son tradicionalmente usaes en té p'amenorgar la fiebre causada por malaria.
Por cuenta de les sos propiedaes melecinales ye utilizáu como melecina ayurvédico pa dellos problemes de dixestión o estomacales. Tamién ye un laxante eficaz, polo cual puede ayudar en casos d'estriñimientu aportunante, y un somníferu natural, anque bien nidiu.
Por cuenta de la so densidá y durabilidad, la madera del tamarindu puede ser utilizada pa fabricar muebles.
Los árboles de tamarindu son bien comunes nel sur de la India, particularmente en Andhra Pradesh. Utilizar pa dar solombra nes carreteres y autopistes del país.
"Tamarindus indica" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum " 1: 34. 1753. 
Tanacetum balsamita
Tanacetum balsamita ye una planta herbal perenne tamién conocida como yerba de Santa María, balsamita y Menta coca (en Chile). Ye natural d'Asia pero naturalizóse en toa Europa meridional y central.
Ye una planta herbal que tien un tarmu de 60-90 cm d'altor. Les fueyes inferiores son peciolaes y les cimeres sésiles. Les flores son pequeñes de color mariellu arrexuntaes en capítulos formando un corimbo, apaecen en branu.
L'usu melecinal de la "balsamita", como lo demuestra la so presencia na Capitulare de villis vel curtis imperii, una orde emitida por Carlomagno que reclama a los sos campos por que cultiven una serie de yerbes y condimentos incluyendo les "costum" identificada anguaño como "Tanacetum balsamita".
Na dómina medieval, "Tanacetum balsamita" utilizar pa los problemes de la menstruación. Nel sieglu XVIII, foi clasificáu como laxante, contra los problemes estomacales y como astrinxente. Foi encamentaben contra la murria y la histeria, según la disentería y contra la enfermedá de la visícula biliar. Les fueyes de la planta atopáronse que contién una variedá de aceites esenciales. Un estudiu español atopó que l'aceite inclúi carvona como'l componente principal (51,5%, 41,0% y 56,9% en trés amueses), xuntu con pequeñes cantidaes de beta-tuyona, t-dihidrocarvona, c-dihidrocarvona, dihydrocarveol isómero c-carveol y t -carveol. Ye de destacar que los niveles de beta-tuyona, un tóxicu cetona, fueron 9,8%, 12,5% y 12,1% nes amueses respectives.
"Tanacetum balsamita" describióse por (Carlos Linneo) y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 845. 1753. 
Númberu de cromosomes de "Tanacetum parthenium" (Fam. Compositae) y táxones infraespecíficos: 2n=18
Tanacetum: nome xenéricu deriváu del llatín medieval "tanazita" que de la mesma provién del griegu "athanasia" (= inmortal, al llargu plazu), que probablemente indica la llarga duración de la inflorescencia d'esta planta, n'otros testos referir a la creencia de que les bébores a base de les fueyes d'esta planta confier la vida eterna.
balsamita: epítetu 
Tanacetum cinerariifolium
El piretro o pelitre de Dalmacia (Tanacetum cinerariifolium ensin. "Chrysanthemum cinerariaefolium" ) ye una planta de fueya perenne de la familia de les asteracees, nativa de Dalmacia; ye paecida a una margarita, con vistoses flores blanques, roses o coloraes.
La flor ye bona pa usala como una flor duradera en siendo cortada pa un ramu. La planta va volver a reflorar nel branu tardíu si ye fradadurada.
La planta ye importante económicamente como una fonte natural d'insecticides. Les flores son pulverizaes y los componentes activos, llamaes piretrines, conteníos nes cubiertes de les granes, son estrayíos y vendíos en forma de oleoresina. Esti componente ye aplicáu como una suspensión en agua, aceite o como polvu.
Les piretrinas ataquen el sistema nerviosu de tolos insectos, afectando los enllaces interneuronales y por cuenta de esto torga a los mosquitos fema picar . Cuando nun tán presentes en cantidaes fatales pa los insectos, siguen actuando como empuste pa insectos. Son dañibles pa los pexes, pero son muncho menos peligrosos pa los mamíferos y páxarus que munchos otros insecticides sintéticos y nun son persistentes, resultando ser biodegradables ya inclusive fotobiodegradables. Considérase-yos ente los insecticides más seguros pa usar cerca de la comida. 
Kenia produxo'l 90% (cerca de 6.000 t) del piretro del mundu en 1998, pero la producción en Tanzania ta creciendo.
Los piretroides son insecticides sintéticos basaos nel piretro natural: un exemplu ye la permetrina. Una formulación común de les piretrinas ye en preparaos que contienen el compuestu químicu sintéticu butóxido de piperonilo: tien l'efectu d'ameyorar la tosicidá contra los insectos y acelerar los efectos comparaos colos piretroides solos. Estes formulaciones conócense como piretrinas sinergizadas.
"Tanacetum cinerariifolium" describióse por (Trevir.) Sch.Bip. y espublizóse en "" 58. 1844.
cinerariifolium: epítetu llatinu que significa "con hoja color ceniza".
Tanacetum microphyllum
Tanacetum microphyllum ye una especie de planta fanerógama, perteneciente a la familia Asteraceae. Ye un endemismu de la Península Ibérica.
Son plantes añales, xeneralmente blancu-araenoideas o canu-aracnoideas. Tien tarmos d'hasta 50 cm d'altor, coles fueyes xeneralmente en grupos axilares; les inferiores pinnatisectas, escasamente bipinnatisectas; les cimeres de menos de 6 mm, de linear-elíptiques a ováu-elíptiques, xeneralmente enteres. Los capítulos formando glomérulos compautos terminales d'hasta 10 capítulos. Arreyo de 5 mm d'anchor. Brácteas ováu-elíptiques, con ápiz escarioso, subagudo y ablancazáu. Los frutos son aquenios de 1,8-2 mm, con 10 costielles. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 18. Floria y fructifica de (setiembre) ochobre a payares.
Alcuéntrase en pacionales sobre suelos xeneralmente acedos o neutros. Ye una especie rara que s'atopa en Los Pedroches. Sierra Norte na Península ibérica.
La planta utilizóse mientres sieglos na medicina tradicional en España como un antiinflamatoriu y antirreumático. Los compuestos aisllaos d'estractos de la planta inclúin santin, ermanin, centaureidin y hidroxyachillin.
"Tanacetum microphyllum" describióse por Augustin Pyramus de Candolle y espublizóse en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis" 6: 131. 1838.
microphylla" .
Tanacetum parthenium
Tanacetum parthenium ye una planta perenne y herbal, arumosa y melecinal, perteneciente a la familia de les Compuestes. 
Ye una planta herbal perenne, bien arumosa al estrumise, pubérula nos sos tarmos más nuevos, fueyes y involucros, tarmos más o menos ramificaos, erectos, fueyes bipinnatífidas, de contorna elíptica, hasta de 8 cm de llargu, peciolaes.
Los sos cabezueles polo xeneral son numberoses en paniculas corimbiformes, sobre pedúnculos d'hasta de 8 cm de llargu. Tien arreyo subhemisferico, con aprosimao 50 brácteas, les esteriores lliniales y les interiores oblongues, hasta de 4 mm de llargu. El receptáculu ye conversu o hemisferico.
Tien de 10 a 21 flores liguladas (si son cultivaes puede tener más), los sos coroles son blanques, les llámines oblongues de 2,5 a 8 mm de llargu, les sos coroles marielles son de ± 1,5 mm de llargu. Tán provistos de 5 a 10 costielles. Glabros, miriguanu en forma de corona diminuta. 
Les plantes crecen ente 10 y 60 cm d'altu, en tierres probes a lo llargo de caminos y campos abandonaos. Tien pequeñes flores y fueyes verdes amarellentaes con forma de pluma. Floria de xunetu a ochobre; les flores tán dispuestes en corimbos d'hasta 30 pieces, con delles floruques blanques allargaes y otres marielles en forma de discu con bráctees arreyaes cubiertes de pelusa. Les flores paecer a les de la manzanilla de Castiella ("Matricaria recutita" ), cola que delles vegaes confundir. Les fueyes son la parte usada medicinalmente, éstes son de color brillosu, con forma definida y sabor desagradable.
Los tarmos son duros y redondos, na parte cimera tienen munches flores individuales sobre tarmos pequeños que consisten en munches fueyes blanques pequeñes; la corteza ye daqué dura y pequeña, con munches fibres fuertes. La esencia de tola planta ye bien fuerte y el sabor ye bien amargosu.
En Albania, Bulgaria, Grecia y antigua Yugoslavia. Cultivada como ornamental. Introducida en Austria, Bélxica, Gran Bretaña, Dinamarca, República Checa, Finlandia, Alemaña, Irlanda, Suiza, Holanda, España, Hungría, Italia, Portugal, Polonia, Rumanía, Rusia, Suecia y Turquía. Introducida tamién en Norteamérica y en Chile. Habita en llugares baldíos, sebes y llugares predresos.
Usar p'amenorgar la fiebre, tratar el dolor de cabeza,artritis, problemes dixestivos. Sicasí, una revisión de los estudios amosaron nun ser meyor qu'una sustanza placebo nel control de migraña ; anque sigue habiendo pocos estudios sobre los sos efectos. Haise hipotetizáu que tornaría'l llanzamientu de serotonina y prostaglandines, dambos créese qu'ayuden en migrañas, llindando la inflamación de vasos sanguíneos na cabeza. En teoría, eso podría detener el tiemblu de los vasos que cree contribuyise al dolor de cabeza. 
Los sos ingredientes activos inclúin partenolida y tanetina. Les cápsules o tabletas xeneralmente contienen siquier 205 mcg, de partenolida; sicasí, tien d'inxerise 4 a 6 semana enantes de resultar efectivu, polo que nun ye un remediu p'ataques de migraña aguda. La Partenolida foi atopada apocayá en 2005, induciendo a les célules de cáncer de leucemia a morrer. 
La matricaria ye una yerba que s'usó tradicionalmente pa la fiebre, tal como'l so nome n'inglés indicar (feverfew), anque esti efectu nun s'estudió debidamente.
La matricaria inxerse más comúnmente per vía oral pa la prevención de les migrañas. Lleváronse a cabu dalgunos ensayos en seres humanos con diverses resultancies. En xunto, estos estudios indiquen que'l tomar matricaria diariamente en forma de cápsules de fueya seca podría amenorgase la incidencia de los ataques de dolor de cabeza nos pacientes que carecen de migrañas cróniques. Sicasí, esta investigación foi mal diseñada y reportada.
Mientres dellos ensayos clínicos, la matricaria paez tolerase bien, con un perfil moderao y reversible d'efectos secundarios. Los efectos perxudiciales más comunes paecen ser la ulceración ya inflamación bucal cuando s'espón directamente a les fueyes. En teoría, podría aumentar el riesgu de sangráu.
"Tanacetum parthenium" describióse por (Carlos Linneo) Sch.Bip. y espublizóse en "" 55. 1844.
parthenium: epítetu llatinu que significa "nome de la planta en griegu".
Tanacetum vulgare
Tanacetum vulgare ye una planta herbal perenne tamién conocida como tanaceto, tansi o yerba lombriguera. Ye natural d'Europa y d'Asia, cada vegada más rara cuando s'avanza escontra'l sur.
Ye una planta herbal perenne bien robusta que tien un tarmu erecto de 60 a 90cm d'altor. Les fueyes pinnaes con numberosos foliolos fondamente dentaos, son de color verde escuru y arumoses. Les flores son pequeñes de color mariellu doráu arrexuntaes en capítulos formando un corimbo trupu y esplanáu, florien en branu.
L'usu melecinal de la "tanaceto" ye antiguu, demostrar la so presencia na Capitulare de villis vel curtis imperii, una orde emitida por Carlomagno que reclama a los sos campos por que cultiven una serie de yerbes y condimentos incluyendo les "tanazitam" identificada anguaño como "Tanacetum vulgare".
Mientres munchos años, el tanaceto utilizóse como una floritu a pesar de la so tosicidá. Nel folclore irlandés del sieglu XIX, suxure bañar nuna solución de tanaceto y sal como una cura pal dolor articular. Un té amargoso fechu con flores de tanaceto utilizóse mientres sieglos como un antihelmíntico pa tratar les infestaciones parasitarias, y les tortas de tanaceto yeren tradicionalmente comíes mientres la Cuaresma, yá que se cree que'l consumu de pexe mientres la Cuaresma causaba viermes intestinales. Delles especies de "Tanacetum" utilícense ethnomedicalmente pa tratar la migraña, neuralxa y el reumatismu y como antihelmínticos. Tradicionalmente, el tanaceto foi utilizáu de cutiu polos sos efectos emenagogos pa provocar la menstruación o terminar un embaranzu ensin deseyar, y encamiéntase a les muyeres embarazaes a nun utilizar esta yerba. La investigación publicada en 2011 identificó 3,5- acedu dicafeoilquínico (3,5- DCQA) y axillarin en tanaceto como compuestos antivirales que son activos contra'l virus del Herpes simple.
"Tanacetum vulgare" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 844–845. 1753. 
URL: http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?104144 (17 nov. 2007)
Taraxacum officinale
Taraxacum officinale, la achicoria amargoso, tamién conocida como diente de lleón, hadubellmout y meacamas, ye una especie de llanta con flor de la familia de les asteracees.
Considerada xeneralmente como una "meruxa", les sos fueyes peracabar n'ensalada y atribuyéronse-y numberoses propiedaes medicina-yos.
Esta planta perenne con raigañu primariu llarga y roseta basal, suel algamar 40 cm d'altor.
Tien hoja alternes llanceolaes con una nervadura central, ensin peciolu estremáu, pinnatipartidas con lóbulos en forma triangular de marxes dentaos y agudos, dacuando presenta microvellosidaes. El tarmu permanez siempres nun estáu desaxeradamente encurtiáu, ye por esto que se denominen plantes acaules. Amás son capaces de producir un entrenudo allargáu con una inflorescencia denomináu escapo. Pedúnculos de la inflorescencia buecos, que al rompese emana un zusmiu llechiento amargosu. Flores hermafrodites d'un color mariellu doráu que la faen fácilmente identificable. Corola en lígules terminada en cinco pequeños dientes, floria en primavera a hasta fines de branu. El frutu ye un aqueniu con llargu picu y miriguanu.
Hai nicios serios sobre una procedencia europea. Na actualidá estendióse prácticamente por tolos continentes.
Alcuéntrase fácilmente nos caminos, pacionales, praos, llantadera directa, y sobremanera en xardinos, tantu que ye considerada "meruxa" o "maleza", polos xardineros.
Ye una planta depurativa, indicada pa purificar l'organismu d'elementos tóxicos. Puede actuar nel fégadu, reñón y la visícula biliar, y col so efectu diuréticu evita l'apaición de piedres nel reñón. Tamién ye un tónicu dixestivu contra'l estriñimientu y la matinada de alcohol.
Pa usu tópicu ye eficaz pa llimpiar la impureces de la piel, acné, urticaria. Estes propiedaes son pol so conteníu de inulina, acedos fenólicos, sales minerales, ente otres sustances qu'apurren beneficios na piel.
En dellos periodos d'escasez, el raigañu secu utilizóse como sustitutu de la achicoria, que de la mesma yera sustitutu del café. Les sos fueyes monteses o cultivaes son comestibles, prefiérense les que son nueves y tienres pa ensalaes ente que les madures al ser más amargoses peracábense cocíes anque ta ensin confirmase la esistencia de cultivos pa esti fin.
Sicasí, Font Quer nel so "Dioscórides anováu" comenta de la esistencia de cultivos en Llión pol látex del raigañu, ricu en cauchu (ensin especificar la especie de "Taraxacum" de que se tratara).
Ye una de les principales especies de flora d'interés apícola nes praderíes, les abeyes visiten les sos flores indefectiblemente, apurriendo bien bona cantidá de néctar y polen. Pola so distribución prácticamente cosmopolita ye conocíu en tol mundu polos apicultores.
Llegar a falar d'una "taraxoterapia" en cuanto al usu melecinal d'esta planta; en medicina popular ye usáu pa diverses recetes y composiciones con otros fitoremedios, principalmente como:
En fitoterapia (yerbolera) úsase tamién los principios activos puros por aciu infusión o decoctos, principalmente pa inapetencia, indixestión y disturbios hepáticos.
Les sos fueyes contienen gran cantidá de vitamina A, C, fierro, llevando más fierro y calciu que les espinaques o otres hortolices.
Nes artes culinaries de países del Mediterraneu ye apreciada la ensalada primaveral depurativa fecha yá sía namái cola fueyes de taraxacum o entemecida con otres verduras.
Tamién los pétalos de les flores pueden contribuyir a dar sabor y color a ensalaes mistes. Los botones de les flores son apreciaos si preparar con aceite d'oliva. Les flores tamién pueden preparar en pastel ya inclusive frites (rehogadas). Los tienros biltos basales pueden consumise al natural o con aceite d'oliva extravirgen o salteaos nun sartén con ayu (o entá meyor con ayu ursino).
Ferver en cazu abiertu mientres aprosimao 20 minutos; penerar y caltener el líquidu; añedir 1 kg d'azucre; ferver en cazu abiertu hasta llograr la densidá deseyada; vertir (hirviente) el líquidu llográu, trupu, en vasos bien llimpios (esterilizaos) y cerralos herméticamente.
"Taraxacum officinale" describióse por L.) Weber ex F.H.Wigg. y espublizóse en "Primitiae Florae Holsaticae" 56. 1780. 
Númberu de cromosomes de "Taraxacum officinale" (Fam. Compositae) y taxones infraespecíficos: 2n=24, 26.
América del Sur: Diente de lleón, amargón, radicha, radicheta, panaderu, peeta.
América Central: Achicoria, amargón, botón d'oru, lechuguilla, pelusilla, peeta.
España: Peeta, taraxacón, achicoria amargoso, bulanico, amargón, almirón.
Tarchonanthus camphoratus
Tarchonanthus camphoratus ye una especie de parrotal o árbol pequeñu perteneciente a la familia de les asteracees, bien estendida en África al sur del Sahel.
"Tarchonanthus camphoratus" puede algamar un tamañu d'hasta 6 metros d'altor. Les cañes y los tarmos más nuevos son de color blancu de fieltru, como son el viesu de les fueyes. La superficie cimera de la fueya ye de color verde oliva escuru. "Tarchonanthus camphoratus" ye dioica. Les flores suelen tar presentes, d'avientu a mayu (en Sudáfrica), con color cremes en panículas nuna cabeza discoidal. Les inflorescencies masculines tienen delles flores, ente que la fema tien namái unes poques. El frutu ye un mestu y llanudu aqueniu.
La madera ye de granu finu, curiosa, duradera y ricu n'aceites arumosos. Ye usada como combustible de madera y una fonte de carbón, lo que ye un abusu d'un recursu pervalible. Tamién s'utiliza como un material de construcción tradicional, na horticultura, y na fabricación de papel. Ye tamién una fonte d'aceites esenciales que s'utilicen como arumes. Les sos fueyes son utilizaes pol Maasai p'arumar les sos cases y persones.
"Tarchonanthus camphoratus" utilízase como un remediu tradicional pa les enfermedaes respiratories. La especie tien una amplia gama d'usos locales, incluyida la hixene dental.
"Tarchonanthus camphoratus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 842. 1753.
Tasmannia lanceolata
Tasmannia lanceolata, ye una especie de parrotal perteneciente a la familia Winteraceae nativa de Australia.
Ye un parrotal qu'algama un tamañu de 2 m d'altor. Les fueyes son llanceolaes a angostu-elíptiques o oblanceolaes, xeneralmente de 5-8 cm de llargu, y 7.20 mm d'anchu, glabres, los dos superficies verdes, pero un pocu más pálida na superficie inferior, con venes secundaries formando ángulos col nerviu mediu, pocu peciolaes. Los 4 pétalos na so mayoría de 3-5 mm de llargu, de color blancu. Les flores femenines na so mayoría con 1, escasamente 2 o 3, carpelos sésiles. Ek frutu en forma de bayes ± globoses, de 5 mm de diámetru. Purpúreo, sésiles y solitaries polo xeneral nel pedúnculu de 7-15 mm de llargu.
Crez nos montes d'ocalitos y el monte templáu húmedu en Australia.
Polygodial foi indentificáu como un principiu activu primariu de "Tasmannia lanceolata", y tamién el responsable del so sabor picante.
Les fueyes y el frutu úsense como especia, xeneralmente seca. Usóse como sutituto de la pimienta en tiempos de la colonia. Anguaño popularizóse como condimento. Puede añedir al curry, quesos y bébores alcohóliques. Esportar a Xapón pa dar sabor al wasabi. Les bagues son duces de primeres con un sabor picante. Les bagues seques de "Tasmannia lanceolata" y les fueyes tienen una fuerte actividá antimicrobiana contra'l deterioru d'alimentos. Tamién tien gran actividá antiosidante. Cultívase en plantíos pa usu comercial, el safrol considérase un antiosidante.
Utilizáu na medicina colonial como un sustitutu de "Drimys winteri", un estomacal . Tamién foi utilizáu pal tratamientu del escorbutu. Tamién puede ser utilizáu como venenu pa peces.
Puede cultivase como planta de xardín, les sos bagues atraen a les aves, Currawongs tán ente los que s'alimenten d'elles. Puede arrobinase por estaques o granes, y puede crecer nun suelu ácidu con bon drenaxe y con daqué de solombra, pero ye sensible a la "Phytophthora cinnamomi".
"Tasmannia lanceolata" describióse por (Poir.) A.C.Sm. y espublizóse en "Taxon 18: 287 287", nel añu 1969.
Tasmannia stipitata
Tasmannia stipitata, ye un parrotal de planta fanerógama perteneciente a la familia Winteraceae.
Alcuéntrase na selva tropical de los montes templaos de la Meseta Norte de Nueva Gales del Sur, Australia. 
Les fueyes son fragantes, estrechu-llanceolaes a estrechu-elíptiques, de 8-13 cm de llargu. Con bagues escures azulaes a malves que siguen a les flores en parrotales femeninos. La especie ye dioica, con flores masculines y femenines en plantes separaes.
La calidá culinaria de "T. stipitata" reconocer a mediaos de la década de 1980 pol horticultor Peter Hardwick, quien-y dio'l nome de 'pimienta Dorrigo', y Jean-Paul Bruneteau, de siguío, chef de Rowntrees Restaurant, de Sydney. Ye principalmente collechada montés del Pandu Norte de Nueva Gales del Sur. Pimienta Dorrigo tien una nota amaderada picante nes fueyes y frutes / semilla. El sabor picante caliente derivar de poligodial, un componente de aceite esencial, común a la mayoría de les especies de la familia. 
"Tasmannia stipitata" describióse por (Vickery) A.C.Sm. y espublizóse en "Taxon" 18: 287. 1969. 
Taxillus kaempferi
Taxillus kaempferi (Chinu: 小叶钝果寄生 xiao ye dun guo ji sheng) ye una especie de planta parásita perteneciente a la familia Loranthaceae que s'atopa en China (Anhui, Fujian, Hubei, Jiangxi, Sichuan, Zhejiang), Bhutan y Xapón. La so planta anfitrión ye "Pinus thunbergii".
Son parrotales qu'algamen un tamañu de 0,5-1 m d'altor, con ramines teretes, con trupos pelos estrellaos ferriales, convirtiéndose en glabres. Cañes de color marrón buxu, verrugosu, con esvalixaes lenticeles. Les fueyes alternes o 2-4-fasciculaos en biltos curtios; pecíolu curtiu; Llimbu llineal o subspatuláu, de 1.5-3 × 0,3 a 0,7 cm, coriacees, dambes superficies rápido glabrescentes. Umbelas solitaries o 2 o 3 xuntos, con 2- o 3 flores; pedúnculu de 1-3 mm. Corola de color coloráu, llixeramente curvada, glabra, lóbulos llanceolaos, de 5 mm, reflexo. El frutu ye una drupa de color marrón acoloratáu, ovoide, de 4-5 mm de diámetru., Granulienta. Fl. xunetu-agostio. Les plantes son parásitos d'especies de "Pinaceae".
Alcuéntrase nos montes, les fasteres de los montes; a una altitú de 900-2800 metros en Anhui, Fujian, Hubei, Jiangxi, Sichuan, Zhejiang, Bután y Xapón.
El flavonol avicularin puede aisllase de "T. kaempferi". Otros flavonoides constituyentes de la planta son hiperina, quercitrina y taxillusin.
"Taxillus kaempferi" describióse por (DC.) Danser y espublizóse en "Verhandelingen der Koninklijke Nederlandsche Akademie van Wetenschappen. Afdeeling Natuurkunde" 29(6): 124. 1933. 
Taxus brevifolia
Taxus brevifolia ye una conífera nativa del noroeste del Pacíficu en Norteamérica. Estender dende l'estremu sur d'Alaska escontra'l sur, hasta algamar el centru de California, principalmente na Cadena costera del Pacíficu, pero con una población separada aisllada nel sudeste de la Columbia Británica, apaeciendo d'una manera destacada na isla de Zuckerberg cerca de Castlegar y escontra el sur nel centru de Idaho. En inglés llámase "Pacific Yew", lo que puede traducise como "Texu del Pacíficu". 
Ye un árbol perenne de tamañu pequeñu a mediu, que crez hasta los 10-15 metros d'altu con un tueru de 50 cm de diámetru, raramente más. L'árbol ye de crecedera desaxeradamente lenta, y tien el costume de podrecese dende l'interior, creando formes bueques. Esto fai imposible cuntar de manera esacta los aníos pa determinar la verdadera edá d'un exemplar.
Les fueyes son llanceolaes, planes, de color verde escuru, 1–3 cm de llargu y 2–3 mm d'anchu, asitiaes en forma d'espiral a lo llargo de la ramina, pero coles bases de les fueyes retorcigañaes p'alliniar les fueyes en dos fileres planes a entrambos llaos del tarmu sacante nos tarmos principales onde l'allugamientu n'espiral ye más evidente.
Paclitaxel (Taxol) - un melecina usáu en quimioterapia pa tratar el cáncer de mama, d'ovariu y de de pulmón- derivar de "Taxus brevifolia". Como'l "Taxus brevifolia" nunca se cultivó comercialmente a gran escala; y, ello ye que los sos exemplares yá yeren cada vegada más escasos cuando se comprobó'l so potencial quimioterapéutico, l'usu xeneralizáu de paclitaxel como melecina namái se llogró cuando se desenvolvió una vía semi-sintética de llogralo, a partir d'estractos de texos cultivaes d'otres especies. La producción farmacéutica ensin llicencia d'usu d'especies de texu estrechamente rellacionaes monteses na India y China pue ser una amenaza pa les diches especies.
"Taxus brevifolia", describióse por Thomas Nuttall y espublizóse en "The North American Sylva" 3: 86, pl. 108. 1849.
Taxus: nome xenéricu dadu en llatín al texu.
brevifolia: epítetu llatinu que significa "con fueya pequeña" 
"Taxus brevifolia var. reptaneta" Spjut 
"Taxus lindleyana" A.Murray bis 
Tecoma stans
Tecoma mariella, nome común de la especie botánica del xéneru "Tecoma", pa Tecoma stans; otros apellativos: como chacté (Guatemala), cholán, esperanza, vainillo (Costa Rica), fresnu, guarán mariellu o ipé. Geelklokkies en afrikáans. 
Ye reinal del continente americanu; estendiéndose dende Arxentina hasta'l sudoeste de EE. XX.. Foi introducíu nel sur d'África y en Hawaii.
Ye un parrotal perenne grande que la so principal característica ye que mientres el branu apaecen desnudos d'hoja pero enllenar de numberoses flores marielles, naranxes o acolorataes, apurriendo una gran riqueza cromática al monte tropical. Fueyes pinnaes o simples de cantu serráu. La so polinización realízase principalmente por colibríes. Distribúyense principalmente polos valles secos andinos y polos montes costeros intertropicales. Cultívase en numberoses partes del mundu, pola so bellu floriamientu, p'afatar cais y xardinos, anque tamién ye bien apreciada la so madera d'un color pálidu mariellu, fina, trupa, de fibres planes y de durez media.
Fueyes y raigaños contienen compuestos bioactivos, especialmente monoterpenos, con usos melecinales.
Tien potencial invasor y dacuando conviértese en maleza. Rápido coloniza campos disturbaos, predresos, arenosos, y aclareaos.
"Tecoma stans" describióse por (L.) Juss. ex Kunth y espublizóse en "Nova Genera et Species Plantarum (quarto ed.)" 3: 144. 1818[1819]. 
Tecoma nome xenéricu que se deriva del náhuatl de la palabra "tecomaxochitl", que s'aplicó polos pueblos indíxenes de Méxicu a les plantes con flores tubulares. 
stans: epítetu que significa "erecta".
Tephrosia apollinea
Tephrosia apollinea ye una especie de lleguminosa, nativa del sudoeste d'Asia (Arabia, Socotra, Irán, Pakistán, el noroeste de la India) y el nordés d'África (Exiptu, Sudán, Etiopía, Eritrea, Djibouti, Somalia).
Los folletos de la planta son obovaes -oblongos ya iguales, y de una testura sedosa. Los frutos ( llegumes ) son típicamente de 2.5 a 5 cm de llargu y contienen seis o siete granes de color marrón. Les especies típicamente crez nes zones onde los suelos son relativamente fondos, especialmente n'árees semi-grebes y ramblas , y nes terraces y cuetos d'escasa rimada.
Tephrosia apollinea sábese que ye tóxicu pa les cabres . A pesar de que s'utilizó en Omán pa tratar la bronquitis, tos, dolor d'oyíu, la conxestión nasal y feríes y quebres de güesos, a partir de 1993 el so mayor impactu nos seres humanos nun s'evaluara. Puede ser utilizáu pa faer colorantes índigo, y les fueyes y los d'otres plantes utilizar pa preparar bébores calientes polos beduíns en partes del Sinaí y el Negev. 
Los foliolos de la planta son obovaes -oblongos, en forma de cuña, de llaos iguales, y de una testura sedosa. El nerviu central suel plegase longitudinalmente, y caracterícense poles venes tresversales paraleles. Los frutos ( llegumes ) son típicamente de 2.5 a 5.1 cm de llargu y contienen seis o siete granes de color marrón. La planta amuesa flores de color púrpura mientres la temporada; descríbese-yos como'l so mayor curiosu nel mes de xineru. Polo xeneral crez a 45-50 cm d'altor, y puede crecer nos montes con una altitú de más de 914 m.
Tephrosia añada
Tephrosia añada, o barbasco guineanu, ye una especie de planta fanerógama del xéneru "Tephrosia". 
"Tephrosia añada" ye una yerba nativo d'África tropical.
"Tephrosia añada" ye una planta herbal añal o curtiu-perenne qu'algama un tamañu de 0,2 - 1, 5 m d'altor; tien los tarmos arispiu ferruñosos, colos pelos más llargos, de cutiu de 2 mm de llargu.
Alcuéntrase nos pacionales; banzaos; marxes de los ríos; suelos lateríticos y magrizos; montes; cultivos; a los llaos del senderu; en llugares venaos; a una altitú de 800 (y probablemente menos de 1800 metros). Bien común en Zaire.
"Tephrosia añada" contién el principiu activu barbigerona. Foi aislláu per primer vegada de la grana d'una planta lleguminosa "Tephrosia barbigera"; d'ende'l nome "barbigerona". 
"Tephrosia añada" describióse por Georg August Schweinfurth y espublizóse en "Reliquiae Kotschyanae" 20, pl. 16. 1868. 
Tephrosia: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues: τεφρος ("tephros"), que significa "cenicientu", en referencia a la coloración abuxada dáu a les fueyes polos sos mestos tricomes.
añada: epítetu llatinu que significa "nana"
Tephrosia purpurea
Tephrosia purpurea ye una especie de planta perteneciente a la familia Fabaceae, que tien una distribución pantropical. En munches partes alcuéntrase baxu cultivu como abonu verde. Alcuéntrase en tola India y Sri Lanka en suelos probes.
Ye una planta añal o perenne de curtia vida, irguida d'hasta 1 m d'altor, cañes pubescentes glabres o escasamente. Fueyes imparipinnaes de 5-10 cm de llargu, pecíolu de 6-10 cm de llargu, foliolos 9-21, de 1.8 a 2.8 cm de llargu, y 6-10 mm d'anchu, elípticu-oblongues, obtuses o truncaes, mucronaes, glabres percima, per debaxo adpresas sedoses; estípules estrechamente triangulares. La inflorescencia ye un recímanu de fueyes opuestes, delles flores nes axiles de les fueyes cimeres. Brácteas de 4 mm de llargu. Pedicelo c. 4 mm de llargu. Pubescentes mota, acopa 1.5 mm de llargu, dientes 2-3 mm de llargu. Acoloratáu Coreola de color púrpura o rosa brillosu. Frutes de 4-6 cm de llargu, c. 4-5 mm d'anchu, pubescentes, 6-9 granes.
Utilízase como venenu pa pexes, les fueyes y les granes contienen tephrosin, que paraliza los pexes. Dosis mayores son letales pa los pexes, pero los mamíferos y los anfibios vense afectaos. Tamién s'utiliza tradicionalmente como medicina popular. Según el Ayurveda, la planta ye antihelmíntica y antipirética; utilizar nel tratamientu de la llepra, úlceres, asma, y tumores, según enfermedaes del fégadu, el cuayu, el corazón y el sangre. Una decocción de los raigaños dar na dispepsia, la foria, el reumatismu, asma y trestornos urinarios. El polvu del raigañu ye saludable pal cepilláu de los dientes, onde se diz que sollivia rápido los dolores dentales y detien la hemorraxa. Un estractu, denomináu 'betaphroline' (nun ye un nome sistemáticu) demandar pa promover la lliberación d'endorfines, y atopa el so usu en ciertes preparaciones cosmétiques.
"Tephrosia purpurea" describióse por (L.) Pers. y espublizóse en "Synopsis Plantarum" 2(2): 329. 1807. 
purpurea: epítetu llatinu que significa "de color púrpura"
Tephrosia spinosa
Tephrosia spinosa ye una especie de planta fanerógama del xéneru "Tephrosia", perteneciente a la familia de les fabacees y que ye orixinaria de India, Sri Lanka, Malasia y Indonesia.
Eupalitin 3-O-β-D-galactopyranosida, un glucósido de flavonol de la eupalitin, pue ser aislláu de "T. spinosa". Tephrospinosin (3′,5′-diisopentenyl-2′,4′-dihydroxychalcone), una chalcona, pue ser aislláu del raigañu.
"Tephrosia spinosa" describióse por (L.f.) Pers. y espublizóse en "Synopsis Plantarum" 2(2): 330. 1807.
spinosa: epítetu llatinu que significa "con escayos"
Tephrosia vogelii
Tephrosia vogelii, o barbasco guineanu, ye una especie de planta con flores del xéneru "Tephrosia".
"Tephrosia vogelii" ye una yerba o árbol pequeñu que ye nativa d'África tropical y tamién s'utilizó na América tropical, según el sur y sudeste d'Asia.
Ye un pequeñu árbol utilizáu polos llabradores en numberosos países d'África pa desfacer de les plagues nel ganáu, pa controlar les plagues nos campos de cultivu como un pesticida orgánicu, ameyora la fertilidá del suelu, y ye una melecina pa enfermedaes de la piel y los viermes internos, y pal so usu nel almacenamientu de los cultivos. Ye una yerba nidio y amaderáu con xamasca trupa. Algama un tamañu 0,5-4 m d'altor, y contién los tarmos y cañes colos pelos marrones blanques o ferruñoses curties y llargues. Fueyes llargues y estreches ramificar a partir de los tarmos, lo mesmo que de saco formes que contienen les granes de la planta pa la reproducción. L'usu de "estractu de fueya de "Tephrosia vogelii" de baxu costo ta estendiéndose a'l llabradores nel centru de Kenia", y foi bien esitosu en términos de les sos resultancies.
Utilízase comúnmente pa esaniciar les [[plaga|plagues] y [[enfermedá]]es, [[pulga|pulgues]] y [[cachiparru|cachiparros]] n'animales específicamente. Nun ye afechu pal ganáu o consumu humanu, yá que nun ye bien nutritivu y puede ser [[tóxicu]] pa los pexes y otros animales. La fame y la probeza en tol mundu ye un problema creciente y esta planta puede utilizase como solución p'ayudar a solliviar esti problema.
[[Deguelin]] y [[tephrosin]] pueden atopase en "Tephrosia vogelii".
"Tephrosia vogelii" describióse por [[Joseph Dalton Hooker]] y espublizóse en "[[Journal of the Proceedings of the Linnean Society]]" 4(Suppl.): 111–112. 1860.
Tephrosia: nome xenéricu que deriva de les palabres [[idioma griegu|griegues]]: τεφρος ("tephros"), que significa "cenicientu", en referencia a la coloración abuxada dáu a les fueyes polos sos mestos [[tricoma|tricomes]].
vogelii: [[epítetu]] otorgáu n'honor del botánicu [[Julius Rudolph Theodor Vogel]].
[[Categoría:Tephrosia|vogelii]]
[[Categoría:Flora d'África tropical]]
[[Categoría:Plantes descrites en 1860]]
[[Categoría:Plantes descrites por Hooker]]
Terminalia arjuna
Terminalia arjuna, ye una especie d'árbol perteneciente a la familia Combretaceae.
Algama un tamañu d'unos 20 a 25 metros d'altor; polo xeneral tien un tueru reforzáu, y forma un gran dosel na corona, del que les cañes cayen escontra baxo. Tien fueyes cóniques allargaes que son verdes na parte cimera y marrón per debaxo; la corteza ye llisa, de color gris; tien flores de color mariellu maciu qu'apaecen ente marzu y xunu; la so fruta ye glabra, maderiza de 2,5 a 5 cm fibrosa, estremada en cinco ales, apaez ente setiembre y payares.
La arjuna alcuéntrase crez xeneralmente en veres de ríos o calces de los ríos secos en Bengala Occidental y el sur y el centru de la India. Conozse como (ಕಮರಾಕ್ಷಿ) "neer maruthu" en Malayu y Thella Maddi (తెల్ల మద్ది) en Telugu.
La arjuna ye una de les especies que les sos fueyes son l'alimentu de la poliya "Antheraea paphia" que produz la seda tassar (tussah), una seda selvaxe d'importancia comercial.
N'estudios en mures, demostróse que les sos fueyes pueden tener propiedaes analxésices y antiinflamatories.
La arjuna foi introducida en Ayurveda como tratamientu pa les enfermedaes cardiaques por Vagbhata (c. sieglu séptimu dC). Prepárase tradicionalmente como una decocción de lleche. Nel Ashtānga Hridayam, Vagbhata menta la arjuna nel tratamientu de feríes, hemorraxes y úlceras, aplicaos per vía tópica en forma de polvu.
"Terminalia arjuna" describióse por (Roxb. ex DC.) Wight & Arn. y espublizóse en "Prodromus Florae Peninsulae Indiae Orientalis" 34. 1834.
Terminalia: nome xenéricu que deriva'l so nome del llatín "terminus", por cuenta de que los sos fueyes tán bien a la fin de les cañes.
arjuna: epítetu 
Terminalia avicennioides
Terminalia avicennioides ye una especie d'árbol perteneciente a la familia de les combretacees.
Alcuéntrase na sabana; dacuando bien abondosu; nes baxes enllanada de sable, tierra cultivada antigua; monte secu con "Anogeissus"; a una altitú de 1600 metros en Camerún.
Contién castalagina y acedu flavogallonico dilactona son taníns hidrolizables que s'atopen en "T. avicennoides".
"Terminalia avicennioides" describióse por Guill. & Perr. y espublizóse en "Florae Senegambiae Tentamen" 1: 277, t. 64 1832.
avicennioides: epítetu llatinu compuestu que significa "paecíu a "Avicennia"".
Terminalia catappa
El almendro malabar, almendro de los trópicos, almendrón o falsu kamani ("Terminalia catappa") ye un árbol tropical de gran porte, dientro la familia de les combretácees. L'orixe del árbol ta en discutiniu, puede venir de la India, o de la península Malaya, ó de Nueva Guinea.
Desenvolver hasta un valumbu de 35 m, con una corona de cañes simétriques horizontales dirixíes escontra riba. Cuando l'árbol avieya, la corona de cañes faise más esplanada, hasta formar una especie de xarrón. 
Les fueyes son grandes, de 15 a 25 cm de llargor y de 10 a 14 cm d'anchor, ovoides, verde escuru y coriáceo brillosos. Son caducifolies, esprendiéndose na dómina seca; enantes de cayer camuden el color a rosáu acoloratáu o mariellu parduzo, que se deben a pigmentos tales como la violaxantina, la luteína y la zeaxantina. 
Les flores son monoices, con flores machu y femes nel mesmu árbol. Dambes son de 1 cm de diámetru, de blanques a verdoses, discretes y ensin pétalos. Alcuéntrase en forma axial o n'espigues terminales. El frutu ye una drupa de 5 a 7 cm de llargor y de 3 a 5.5 cm d'anchor, verdes nun principiu, depués cuando se maurecen estes son marielles o coloraes dependiendo de la especie; contién una sola grana.
"Terminalia catappa" cultívase llargamente nes rexones tropicales del planeta como un árbol ornamental, por cuenta de la trupa solombra que les sos fueyes apurren. El frutu ye comestible, con un sabor llixeramente acedo.. 
La madera ye colorada, sólida y bien resistente a l'agua; utilizar na Polinesia pa fabricar canoes. 
Les fueyes contienen dellos flavonoides (como'l kaempferol o quercetina), dellos taníns (tal como punicalina, punicalagina o tercatina), saponines y fitosteroles. Por cuenta de la so riqueza en principios activos, les fueyes (ya inclusive la corteza) usar en delles "medicines tradicionales" con distintos propósitos. Por casu, en Taiwán les fueyes desprendíes del árbol úsase como yerba pa tratar les enfermedaes del fégadu. 
En Surinam el té de fueyes prescribir contra la disentería y la foria. Afirmóse que les fueyes contienen axentes pa prevenir el cáncer, anque nun pudo demostrase, y antiosidantes amás de anticlastogénico.
Ye bien utilizáu polos criadores de peces ornamentales, principalmente peces bettas, peces discos, y peces killis, pero puede utilizase en cualquier especie,conocer poles sos propiedaes melecinales nos pexes y les ayuda na so reproducción, dende va sieglos el criadores de pexes en Taiwán utilicen les fueyes seques de la planta asitiándola nel acuariu o nel so filtru.
"Terminalia catappa" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Mantissa Plantarum" 1: 128. 1767.
Terminalia: nome xenéricu que deriva'l so nome del llatín "terminus", por cuenta de que los sos fueyes tán bien a la fin de les cañes. 
catappa: epítetu 
"Terminalia moluccana" Lam. 
Terminalia ferdinandiana
El gubinge, kakadu o murunga (Terminalia ferdinandiana), ye una planta con flores de la familia Combretaceae, nativa de Australia, bien espandida nes planicies tropicales del noroccidente d'Australia hasta l'este d'Arnhem. El so frutu tien la concentración más alta de vitamina C.
Ye un árbol finu de pequeñu a medianu tamañu que crez hasta 30 m d'altor. La so corteza ye gris clara escamosa y les fueyes deciduas verde pálides. Les flores son pequeñes, blanca cremoses, arumaes. El floriamientu nel hemisferiu sur ye de setiembre a avientu. 
El frutu ye verde amarellentáu, de 2 cm de llargu y 1 cm de diámetru, de forma almendrada con un curtiu pedúnculu, y con una gran grana. Maurez de marzu d'equí p'arriba. 
La fruta usóse como importante "alimento fruta" polos pueblos orixinarios australianos per miles d'años. La magaya, verde brillosu, cómese talo como anque da una sensación de secañu rasposa na boca, que nun ye bien placentera. 
Ye bien notable la so enorme cantidá de vitamina C yá que tien alredor de 3150 mg / 100 g lo que la convierte na fruta con más alta cantidá de vitamina C nel mundu respecto al camu-camu con 2800 mg / 100 g, la acerola con 1700 mg / 100 g y la guayaba con 228 mg / 100 g. La Universidá de Sydney (Unidá de Nutrición Humana) confirmó esti escepcional conteníu de vitamina C.
Ta empezando a vendese internacionalmente a altos precios. Colleches y esportaciones illegales de la fruta asoceden en delles partes del noroeste d'Australia.
"Terminalia ferdinandiana" describióse por Arthur Wallis Exell y espublizóse en "J. Bot." 73: 263. 1935
Terminalia: nome xenéricu que deriva'l so nome del llatín "terminus", por cuenta de que les sos fueyes tán bien a la fin de les cañes. 
Ferdinandiana: epítetu otorgáu n'honor del botánicu Ferdinand von Mueller.
Terminalia myriocarpa
Terminalia myriocarpa ye una especie de árbol perteneciente a la familia Combretaceae que ye orixinaria del Sudeste d'Asia.
"Terminalia myriocarpa" ye un árbol perenne que puede algamar hasta 35 metros d'altor con un gruesu fuste d'hasta 2,8 metros de diámetru con raíz tabulares a manera de contrafuertes. Tien fueyes opuestes con peciolu d'hasta 1,5 cm, arispies na so cara abaxial y glabres na adaxial. La llámina tien forma oblongoelíptica a oblongolanceolada y hasta 30 cm de llargor y 15 d'anchor, col marxe onduláu. Les ramificaciones tienen sección cilíndrica y presenten ente agostu y setiembre (na so área de distribución orixinal) en posición terminal o axilar inflorescencies tipu panícula d'hasta 50 cm de llargor. Les flores son marielles y formen, ente ochobre y xineru, un frutu oblongo glabro o llixeramente pubescente d'hasta 0,6 cm de llargor y 1,2 de llargor. Tien dos prologaciones membranoses a manera de nales y una tercera bien rudimentaria ente dambes.
Les canesbes de la poliya "Acrocercops terminaliae" alimentar de "T. myriocarpa".
Los compuestos fenólicos methyl (S)-flavogallonate, ácidu gálico, methyl gallate, ethyl gallate, 2,3-di-O-[(S)-4,5,6,4′,5′,6′-hexahydroxybiphenyl-2,2′-diyldicarbonyl]-(α/β)-D-glucopyranose, vitexina, isovitexina, orientina, iso-orientina, kaempferol 3-O-β-D-rutinoside, rutina, neosaponarina, Acedu elágico, flavogallonic acid y (α/β)-punicalagin pueden ser aisllaos de les fueyes de "T. myriocarpa".
"Terminalia myriocarpa" describióse por Henri Ferdinand Van Heurck y Johannes Müller Argoviensis y espublizóse en "Observationes Botanicae" 215 en 1871. 
myriocarpa: epítetu llatinu que significa "con munchos frutos". 
Tetracera boiviniana
Tetracera boiviniana ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Dilleniaceae.
Ye orixinaria del África oriental onde se distribúi per Kenia, Tanzania y Mozambique. 
Ye un parrotal o árbol, qu'algama un tamañu de 2-6 (-7) m d'altor; la corteza más vieyo ye fino, paecío al papel, con división y descamación llonxitudinalmente; les fueyes per debaxo de blancu y llanudes. Les flores de color blancu arrosáu en visos terminales pocu floriaes d'hasta 5 cm. de llargu; pedúnculos y pedicelos tomentosos. 
Alcuéntrase nes praderíes costeres, montes y carbes; a una altitú de 50-450 msnm. En Zanzíbar, nel monte montanu, a 1900-2000 m altitú.
"Tetracera boiviniana" describióse por Henri Ernest Baillon y espublizóse n"'Adansonia" 7: 300, t. 7. 1867.
La planta contién el principiu activu ácidu betulínicu.
Teucrium botrys
La germandrina o yerba tercianera (Teucrium botrys) ye una planta herbal de la familia Lamiaceae.
Son yerbes añales con tarmos cuadrangulares d'hasta 30 cm d'altor, erectos o ascendentes, simples o ramificaos dende la base, densamente vilosos, con pelos glandulares y ensin glándules y glándules sentaes más o menos abondoses. Les fueyes son peciolaes, de 5-25 mm, con llimbu ováu xeneralmente bipinnatífido o pinnatipartido, con divisiones oblongues y oblongo-obovaes, más o menos densamente pubescenteglandulosas y con glándules sentaes abondoses pol viesu. Inflorescencia xeneralmente simple. Verticilastros con 2-6 flores pedicelaes. Pedicelos pubescente-glandulosos. Mota de 7-9 mm, pubescente, con glándules sentaes más o menos abondoses, de cutiu virando a púrpura con dientes de 2-3 mm, triangulares, mucronaos, ablancazáu-tomentosos nos marxes. Corola de 8-12 mm, llixeramente pubescente blanca, dacuando con tinte violáceos, tubu más curtiu que la mota. Estambres con filamentos glabros. Los frutos son núcules de 1,4-1,8 mm, piriformes, fondamente alveolaes y llixeramente granulientes, glabres. Númberu de cromosomes: 2n=32. 
"Observaciones": Esta especie tien un ciclu de vida variable: dende plantes añales, pequeñes, de 3-10 cm, escasamente ramificaes, hasta otres añales o biañales avolumaes, de cerca de 45 cm. d'altor. Les fueyes axilares de les flores son de normal más llargues qu'éstes, pero en llugares grebos y secos, como na Provincia d'Alicante, son más curties. El color de la corola varia dende color crema ablancazáu o verdosu ("T. botrys" f. "albiflorum" Socorru & Aroza "in" Stud. Bot. Univ. Salamanca 6: 127, 1987) , a color crema con mácules color púrpura nel lóbulu central. Ye la única especie del xéneru na Península Ibérica que tien les cañes estigmátiques desiguales.
Lugar ensin cultivar, campos abandonaos, pindios cascayoses, roquedos, escamplaes de monte, pinares, ramblas y cantos de camín, en substrato caliar o xilizu; dende 10 hasta 1800 m. d'altitú. Floria d'abril a agostu.
Estender por prácticamente toa Europa (dende Inglaterra hasta ucrania) y Norte d'África. Norte, Este y Sur de España. Introducida n'otres partes, por casu en nordés Norteamérica (Ontario, New York y otros estaos colindantes).
""La "germandrina botris, teucrium botrys", prescribióse delles vegaes como tónica y febrífuga, anque en pocos casos mereciera esti doble títulu.""
"Teucrium botrys", describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 562. 1753. 
Teucrium: nome xenéricu que remanez del Griegu "τεύχριον", y depués el Llatín "teucri, -ae" y "teucrion, -ii", usáu por Pliniu'l Vieyu en "Historia naturalis", "26, 35" y "24, 130", pa designar el xéneru "Teucrium", pero tamién el "Asplenium ceterach", que ye un felechu ("25, 45").Hai otres interpretaciones que deriven el nome de "Teucri, -ia, -ium", de los troyanos, pos Teucru yera fíu del ríu Escamandro y la ninfa Idaia, y foi l'antepasáu llexendariu de los troyanos, polo qu'estos postreros de cutiu son llamaos "teucrios". Pero tamién "Teucrium" podría referise a "Teûkros", en Llatín "Teucri", esto ye Teucru, fíu de Telamón y Hesione y mediu-hermanu d'Ajax, y que llucharon contra Troya mientres la guerra del mesmu nome, mientres la cual afayó la planta nel mesmu periodu en que Aquiles, según la lleenda, afayó la "Achillea".
botrys: epítetu que remanez del Griegu "βοτρυών", "recímanu d'uva" y depués el Llatín "bǒtryo, -ōnis" col mesmu sentíu, aludiendo probablemente a los numberosos verticilastros (12-18) d'unes 6 flores y que dan a la inflorescencia de la planta una apariencia de recímanu. 
Teucrium chamaedrys
La zamarrilla de los murios (Teucrium chamaedrys ) ye una especie de planta del xéneru "Teucrium" na familia Lamiaceae, con usu melecinal y ornamental. Tamién denomináu popularmente camaedrio, camedrio, carmesio, carrasquilla, encinilla, germandrina o yerba del carmesio.
Planta nativa del sur d'Europa, la cuenca mediterránea y el Cáucasu. Alcuéntrase naturalizada nel Reinu Xuníu.
Alcuéntrase en terrenales bien drenaos y soleyeros. Aguanta bien periodos de seca.
Planta de fueyes anches siempres verdes qu'algama los 30 cm d'altor. Cuando s'estreguen les sos fueyes impregan con un fuerte golor que recuerda al ayu.
Les sos flores son llabiaes de color rosa lavanda o rosáu púrpura. Florien de mayu a xunetu. Les granes maurecen d'agostu a setiembre.
Cultívase como planta ornamental formando matojos compactos.
"Teucrium chamaedrys" ye llantar güéspede pal "Orobanche teucrii".
Antiinflamatoriu, Antireumático, Arumosu, Astringente, Amargosu, Carminativo, Diaforético, Dixestivu, Diuréticu, Estimulante y Tónicu.
Esta planta ye un específicu pal tratamientu de la gota. Tamién s'utiliza poles sos característiques diurétiques y como un tratamientu pa los estómagos débiles y falta de mambís.
Tamién se tomó como una ayuda nes perdes de pesu y ye un ingrediente común nos vinos tónicos. Aconséyase una ciertu precuru al usar esta planta internamente, yá que puede causar dañu nel fégadu. 
La yerba entero n'usu esternu ye antiinflamatoria y antirreumática, y puede utilizase como emplastos pa estes dolencies. 
Collechar nel branu y puede ser ensugada pa un usu posterior. 
"Teucrium chamaedrys" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 565. 1753.
chamaedrys: epítetu griegu que significa "carbayu nanu".
Teucrium chamaedrys. dende Europa hasta Irán.
subsp. albarracinii (Pau) Rech.f., Bot. Arch. 42: 385 (1941). De Francia y España.
subsp. algeriense Rech.f., Bot. Arch. 42: 364 (1941). De Arxelia.
subsp. chamaedrys. dende Europa hasta Irán.
subsp. germanicum (F.Herm.) Rech.f., Bot. Arch. 42: 379 (1941). Del centru d'Europa
subsp. gracile (Batt.) Rech.f., Bot. Arch. 42: 389 (1941). Marruecos.
subsp. lydium O.Schwarz, Repert. Spec. Nov. Regni Veg. 36: 132 (1934). de Grecia y Turquía.
var. multinodum Bordz., Mat. Fl. Kauk. 4(3): 57 (1916). Transcaucasia.
subsp. nuchense (K.Koch) Rech.f., Bot. Arch. 42: 370 (1941). Cáucasu.
subsp. olympicum Rech.f., Bot. Arch. 42: 368 (1941). De Grecia.
subsp. pectinatum Rech.f., Bot. Arch. 42: 366 (1941). Francia y Italia.
subsp. pinnatifidum (Sennen) Rech.f., Bot. Arch. 42: 383 (1941). De España, Islles Baleares y sur de Francia.
subsp. sinuatum (Celak.) Rech.f., Bot. Arch. 42: 378 (1941). De Turquía hasta'l norte de Irán.
subsp. syspirense (K.Koch) Rech.f., Ann. Naturhist. Mus. Wien 51: 427 (1941).De Crimea y Turquía hasta'l norte de Irán. 
subsp. tauricola Rech.f., Bot. Arch. 42: 376 (1941). Del sur de Turquía y Siria.
subsp. trapezunticum Rech.f., Bot. Arch. 42: 369 (1941). De Turquía a Transcaucasia.
Teucrium cubense
Teucrium cubense ye una especie perteneciente a la familia Lamiaceae. Ye nativa d'una partede les Américas, qu'inclúi'l sur de Estaos Xuníos, partes del Caribe, Méxicu y el norte de Suramérica. Hai delles subtaxones. 
Polo xeneral, la planta tien fueyes lobulaes y una corola de flores con un ampliu lóbulu inferior y los lóbulos llaterales más pequeños. La flor puede ser de color blancu o azul-tiñíu con llurdios de color púrpura.
Esta planta puede tener efectos antidiabéticos.
"Teucrium cubense", describióse por Nikolaus Joseph von Jacquin y espublizóse en "Enumeratio Systematica Plantarum, quas in insulis Caribaeis 25", nel añu 1760.
cubense: epítetu xeográficu qu'alude al so localización na isla de Cuba. 
Teucrium flavum subsp. glaucum
El teucru mariellu ("Teucrium polium" L. subsp. "glaucum") ye una planta de la familia de les lamiacees.
Mata fruticosa, de 0,2-o,4 m ramificada y maderiza na base, colos tarmos pubescentes nuna sola cara, alternando la pubescencia ente un entrenudo y los allegantes. Fueyes glabrescentes, coriacees, rellucientes pola so fai, peciolaes col llimbu llargamente ováu, crenáu, de 1-2,5 cm. Inflorescencia allargada, flores col mota non bilabiáu y la corola mariella de 15-20 mm. Floria en primavera y branu.
Na Península Ibérica (Comunidad Valenciana) y Islles Baleares ente'l nivel del mar y 600 m. Distribución mediterránea suroccidental. Habita en coscojares, pedregales, repises, oquedaes y fisuras de cantiles caliares, de zones mariniegues termomediterráneas.
Descogestionante venosu y linfáticu, antiinflamatoriu. Indicaciones: varices y hemorroides.
Cocimientu. Cocer unos 30 gr. de sumidaes floríes por cada 1 llitru d'agua; tenemos de ferver l'amiestu mientres 30 minutos. Una vegada realizada cólase y puede bebese esi llitru partíu en tres veces. Lo meyor va ser tomalo dempués de les comíes y tenemos de guardalo na nevera. Pa evitar que pierda los sos principios tenemos de tomalo nel día.
Teucrium gnaphalodes
Teucrium gnaphalodes, zamarilla o zamarilla lanuda, ye una especie de planta herbal de la familia Lamiaceae, reinal de la Península Ibérica.
Ye un Sufrútice de 5-25 cm d'altu, cespitoso/postráu, ramificáu, dacuando con rizomes o estolones, arumosu y, dacuando, con dimorfismu estacional. Los tarmos son gruesos, con entrenudos curtios, marcaos, foliosos, algodonosu-tomentosos, con pelos ramificaos bien llargos, de cañes llargues y enxareyaes; los tarmos ivernizu-primaverales son ascendentes, dacuando postraos y con rizomas o estolones, blancos, escasamente amarellentaos; los primaveral-branizos erectos, ablancazaos, verdes, buxos o mariellos; los floríferos erectos, pubescentes, acolorataos. Les fueyes de 4-14 por 1-4 mm, son triangular-oblongues, oblongo-llanceolaes o oblongo-lineares, cuneaes o subcordiformes, dentaes, crenaes o lobulaes dende'l terciu inferior o la metá, con lóbulos oblongos, fasciculadas; tamién son revolutas, algodonosu-tomentosas, con dimorfismu estacional, les ivernices abuxaes, les primaverales verdes o amarellentaes. La inflorescencia de 1,3 por 2 cm, en cabezuela terminal, ye formada por cabezueles 1-1,5 por 1 cm, con 2-10 flores, esfériques o espiciformes, subsésiles o con pedúnculos de 1-1,5 cm, finos, erecto-patentes, pubescentes, foliosos, con 2 ó 3 verticiloss de fueyes. Les bráctees son oblongues, cuneaes, crenaes o lobulaes dende'l terciu cimeru, más llargues que la inflorescencia; bractéolas cimeros ováu-llanceolaes, planes, crenaes nel ápiz. El mota, de 4,5-6 mm, ye tubular, xibosu, irregular, avolumáu debíu al indumento trupu, algodonosu-tomentoso, per dientro con pelos glandulares y otres llongures, ondulaos; dientes planos, triangulares, el superiores de cerca de 1 mm, triangular-obtusos, los inferiores de 1,5 mm, agudos. La corola mide 8-8,5 mm y ye unilabiada, color crema, rosáu o púrpura, con tubu de 4 mm, gargüelu de casi 2 mm; los lóbulos lateru-posteriores son agudos, ciliaos, y los lóbulos llaterales, de 1,5 por 1 mm, son oblongos y agudos; el lóbulu central tien 2,5-1,5 mm y ye espatuláu. Los frutos, en núcules, tienen 1,5 por 2,5 mm; son ovoides, reticulaos, color castañu o negru. El númberu de cromosomes ye: 2n = 26.
Carbaes, tomillares, pinares y encinares, camperes, araxales cascayosos y cantos de camín, en substrato caliar, margoso o yelsuso, o en graves; crez ente 200 y 1500 m d'altitú. Floria de marzu a xunetu.
Ye especie reinal de la Península Ibérica, más frecuente nel este.Citada tamién en Melilla, sobre sustrato travertínico y terra rossa, onde ta probablemente introducida, voluntariamente o non.
En "Teucrium gnaphalodes" alcuéntrase en principiu activu Apigetrin.
"Teucrium gnaphalodes" describióse por Charles Louis L'Héritier de Brutelle y espublizóse en "Stirpes novae, aut minus cognitae, quas descriptionibus et iconibus Illustratae", fasc. 4, xi-xii, p. 84, Paris 1788.
gnaphalodes: epítetu Llatinu que significa "paecencia al "Gnaphalon""; deriváu del Griegu "γναφάλίο", y depués el Llatín "gnaphalium, -ii", "llana", "lanudo" y usáu en Pliniu'l Vieyu ("27,lxi, 88" -""Gnaphalium aliqui chamaezelon vocant, cuius foliis albis mollibusque pro tomento utuntur; sane et similia sunt."" - ), pal xéneru botánicu del mesmu nome, el "Gnaphalium", que ye una planta xeneralmente lanudo-tomentosa.
Teucrium marum
El tomillu de gatu o Teucrium marum, ye una planta de la familia Lamiaceae.
A pesar de la so nome común, nun ye esactamente un tomillu, sinón un pariente cercanu del xéneru "Teucrium", los sos fueyes son pequeñes y ovales y dan-y l'aspeutu de tomillu, ye perenne. Tien hoja color gris-verde y flores rosaes bien fragantes pel branu. Les flores tán en puntes solitaries y son de color rosáu.
Ye natural de España, onde crez en suelos secos y abiertos y onde les xelaes nun son severes. 
La planta cuando ye nueva al estregase emana un golor arumoso qu'escita al tusida. El so sabor ye amargosu acompañáu de la sensación de calor.
"Teucrium marum", describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 564. 1753. 
marum: epítetu llatinu que significa "tomillu de gatu". 
Teucrium polium
Teucrium polium o zamarilla ye una pequeña mata o yerba del xéneru "Teucrium" con flores ablancazaes o roses. Tien dellos usos: melecinales, contra los dolores d'estómagu; como condimento, na cocina; y na ellaboración de yerberu. Ye natural de les rexones del Mediu Oriente y del Mediterraneu.
Parrotal nanu de 6-20 (45) cm d'altu, con golor arumetico, tou cubiertu d'una más o menos trupa pubescencia blanca, verde o amarellentada. Fueyes opuestes, bien cortamente peciolaes, oblongues hasta estrechamente ovales, de 7-27 mm de llongura con 2-5 (9) incisiones nel marxe, planes o endolcaes. Verticilos d'inflorescencies casi redondes. Mota d'hasta 5 mm de llongura con 5 dientes. Corola blanca, raramente acoloratada d'unos 5 mm de llargu. Llabiu cimeru ausente. L'inferior de 5 lóbulos. Tubu corolino ensin aníu de pelos.
Llugares secos, praderíes y garrigues.
Mediterraneu y Europa meridional.
Les sos flores y les sos fueyes utilizar pa cocinar y pa la medicina, particularmente pal tratamientu de dolencies estomacales. Tamién amosó cierta promesa nel tratamientu del dolor. Na medicina tradicional persa, "T. polium" (localmente llamáu 'kalpooreh') utilízase como un anti-bacterial, carminativo, anti-nociceptivo, anti-inflamatorio, anti-foria, antihipertensivo, anti-diabetes y axente anti-convulsivu. Un estudiu científicu en 2003 fracasó n'atopar dalgún beneficiu pa los diabéticos, a pesar de que ye d'usu común nel Mediu Oriente pa esti fin. Un estudiu científicu en 2006 atopó que sí tien efectos anti-nociceptivos y anti-espasmódiques. Tien de sese cautelosu col usu d'esta yerba pola so tosicidá hepática y renal conocida.
"Teucrium polium", describióse por (Coss. ex Pau) Castrov. & Bayon y espublizóse en "Añales del Xardín Botánicu de Madrid 47: 508. 1989[1990]. 
polium: epítetu griegu pa la especie "Teucrium polium".
Teucrium scordium
El Camedrio acuáticu ("Teucrium scordium") ye una especie de planta del xéneru Teucrium na familia Lamiaceae, tien usu melecinal y ornamental. Tamién denomináu popularmente, germandrina acuática. 
Planta nativa de zones encharcaes y palustres dende'l sur de Suecia y l'este de Francia, al oeste de Siberia y Serbia.
Ye una planta resistente a les xelaes. 
Les flores son hermafrodites (tenga órganos masculinos y femeninos) y son polinizaes por abeyes.
Ta en flor a partir de xunetu a setiembre, y les granes maurecen a partir d'agostu a setiembre. 
La planta ye autofértil. La planta prefier suelos llixeros (arenosa), medios (margoso) y pesaos (con magre) y rique el suelu bien drenáu. 
La planta prefier suelos (alcalinos), ácidos, neutros y básicos y puede crecer en suelu bien alcalín. Puede crecer na semisombra (arboláu llixero) o a plenu sol. Rique'l suelu húmedu. 
La planta ye antihelmíntico, antifúngico, antisépticu, diaforético, pa problemes de piel, tónicu. 
El germander de l'agua va un tiempu foi envaloráu como antídotu pa los venenos y tamién como antisépticu y antihelmíntico, anque apenes s'utiliza anguaño. Sicasí, les sos acciones tóniques y diaforéticas facer un remediu escelente pa toles enfermedaes inflamatorias. 
La planta utilizar pa producir un tinte de color verde a partir de les sos fueyes.
La planta machucada tien un golor caltriante como'l ayu. Dizse que puede malvar la lleche si ye comíu poles vaques.
"Teucrium scordium", describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 565. 1753. 
scordium: epítetu 
Thaumatococcus daniellii
Thaumatococcus ye un xéneru monotípicu de plantes herbales perteneciente a la familia Marantaceae. La so única especie: "Thaumatococcus daniellii" (Benn.) Benth. in G.Bentham & J.D.Hooker, Xen. Pl. 3: 652 (1883), ye orixinaria del oeste d'África tropical.
Ye una especie tropical conocida por ser la fonte natural de la taumatina, una proteína intensamente duce que ye d'interés nel desenvolvimientu de los edulcorantes. Ye una planta herbal grande, rizomatusa, nativa de les selves de Ghana y contorna. Tamién ye una especie introducida nes selves tropicales del norte de Australia. Algama un tamañu de trés a cuatro metros d'altor, y tien grandes fueyes, como de papel d'hasta 46 centímetros de llargu. Lleva pálides flores de color púrpura y una fruta blando que contién delles granes de color negru brillante. El frutu ta cubiertu nun carnosu y colloráu arilo, que ye la parte que contién la taumatina. Na so área de distribución natural, la planta tien una serie d'usos, amás de aromatizante. Los fuertes peciolos son utilizaos como ferramientes y materiales de construcción, les fueyes utilizar pa envolubrar los alimentos, y les fueyes y les granes tienen un númberu d'usos melecinales tradicionales.
"Thaumatococcus daniellii" describióse por (Benn.) Benth. in G.Bentham & Hook.f. y espublizóse en "Xenera Plantarum" 3: 652. 1883.
Thlaspi caerulescens
Thlaspi caerulescens ye una especie d'anxospermes perteneciente a la familia Brassicaceae. Ye reinal del oeste de Norteamérica, Texas, Coloráu, Wyoming y Montana.
Ye una pequeña planta herbal que tien una roseta basal de la que crecen unu o dellos tarmos curtios ensin cañes con fueyes chiques terminando nun mestu recímanu de diminutes flores blanques.
Amás de ser una planta montesa, "T. caerulescens" foi citada por tener la propiedá d'absorber cadmiu con bien bones resultancies y según delles instancies, tamién absuerbe'l cinc. Por esto ye usada en procesos de biorremediación.
"Pachyphragma macrophyllum" foi descritu por J.Presl & C.Presl y espublizóse en " Flora Čechica" 133. 1819. 
Thlaspi: nome xenéricu que remanez del griegu "thláspis"; latinizáu "thlaspi" = en Dioscórides y Plinio, nome de dos plantes; según paez, de la familia de les crucíferas; una d'elles quiciabes la "bolsa de pastor" o "pan y quesiIlo" –"Capsella bursa-pastoris" (L.) Medik.; "Thlaspi bursa-pastoris" L.–. Diz Dioscórides, según la traducción de Llaguna, que tien “una semienta pequeña... y de figura d'un platu, que paez ser machucada, d'onde-y vieno'l nome” (gr. thláō = romper, machucar)
caerulescens: epítetu llatinu que significa "azuláu".
Thonningia sanguinea
Thonningia ye un xéneru monotípicu de plantes parásites, perteneciente a la familia Balanophoraceae. La so única especie: "Thonningia sanguinea" Vahl ye orixinaria d'África.
La planta ye un parásitu d'árboles y plantes maderices perennes que xeneralmente produz una llargu rizoma, tuberoso nel puntu d'unión de los raigaños del güéspede. Namái les flores en forma d'escames nes cabeces apaecen na superficie algamando hasta 7 cm d'altor. Alcuéntrase en África occidental dende Sierra Lleona a Camerún, y que se producen llargamente nel restu del Africa tropical. Parasita los cultivos de plantíu, por casu, "Hevea", aceite de palma, cacáu. La infestación de normal nun ye fatal, pero provoca una cierta perda de puxanza nel güéspede, sicasí, una fuerte infestación foi rexistráu en "Hevea" na provincia meridional de Sierra Leone como la causa de los árboles muertos. El vezu crípticu de la planta haber lleváu a ser dotada d'atributos máxicos y nomes de fantasía. 
Los rizomas son un artículu común nel sector del comerciu nos mercaos nixerianos del norte. 
Los hausa utilizar como condimento pa sopes, etc, y tamién pa usu melecinal como vermífugo. En Nixeria los yorubes utilicen la cabeza de la flor, xuntu con otres melecines, como vermífugo, y tomen una decocción pal dolor del gargüelu. Tola planta machúcase y utilízase como astrinxente, y piénsase que ye un afrodisiacu en Nixeria y en Costa de Marfil. Nel centru de Nixeria prepara un untaza pal tratamientu d'inflamaciones nel pescuezu y alredor de los oyíos. En Ghana el rizoma y flores, ensin les brácteas coloraes, realizar nuna pomada pa l'aplicación a enfermedaes de la piel). En Congo la planta entera prepárase como un yelsu pa maurecer abscesos, y entartállase y esléese n'agua ye un enxagüe bucal contra la caries dental, gingivitis y les infecciones bucales, y la cazumbre dar a un lactante con fiebre como un linimento aplicáu al cuerpu del ñácaru dempués de que l'estómagu pinchárase coles escames de la cabeza floral. La planta utilizar en medicina en Nixeria pa la disentería y nel Zaire pa la disentería y la blenorrea y nel Congo'l rizoma convertir nuna tisana tomada pal reumatismu. Les flores de color coloráu, esmagayar con un pimientu nuna pasta nel este de Costa de Marfil pal usu como un enema pa les hemorroides. Xuntu con otres plantes, la inflorescencia utilizar pa la llepra, infecciones cutanees, y paralises. 
"Thonningia sanguinea" foi descritu por Martin Vahl y espublizóse en "Skrifter af Naturhistorie-Selskabet" 6: 125, t. 6. 1810. 
Thuja occidentalis
Thuja occidentalis, la To del Canadá, o To occidental ye una especie arbórea de la familia de les Cupresacees. Ye una conífera siempreverde orixinaria del nordeste de EE. XX. y sudeste de Canadá, dende'l centru de Saskatchewan, esti de New Brunswick, sur y este de Tennessee nes Montes Apalache. 
Anque ta bien rellacionada con "Thuja plicata" ye solamente un pequeñu árbol, de 10-20 m d'altor y 4 dm de diámetru de tueru, (escepcionalmente de 30 m y 16 dm diámetru). La corteza ye coloráu-parda, marcada por angostos, y estríes llonxitudinales. El follaje formar en chates ramines con fueyes de 3-5 mm de llargor. Los cono son delgaos, mariellu-verdosu, y al maurecer pardos, de 10-15 mm de long. y 4-5 mm d'anchu, con 6-8 escames sobrepuestes.
"Thuja occidentalis" crez naturalmente en montes húmedos, siendo particularmente abondosu en banzaos onde otres especies grandes y de rápida crecedera nun compiten con ésitu. Tamién apaez en sitios con amenorgada competición arbórea, como en cantils. Anque nun ta na llista d'especies en riesgu, les poblaciones monteses de "Thuja occidentalis" tán amenaciaes en munches árees pola alta concentración de venaos. Estos atopen la so nidia xamasca siempreverde bien curiosu como alimentu ivernizo. 
La tuya más alta rexistrada, en South Manitou Island, Leelanau County, Míchigan, tenía un altor de 34 m, y 175 cm de diámetru. Puede aportar a bien llonxeva en ciertes condiciones, como tar a cubiertu de venaos y de fueu; llegando a vivir más de 1 mileniu. Un espécime muertu tenía 1.500 años.
Ye frecuente'l so usu como árbol ornamental. Escoyéronse más de 300 cultivares para xardinería; nel mercáu horticultural pueden atopase les siguientes variedaes: 'Degroot's Spire', 'Ellwangeriana', 'Hetz Wintergreen', 'Lutea', 'Rheingold', 'Smaragd' (a.k.a. 'Emerald Green'), 'Techny', 'Wareana'. Introducir en Europa en 1540 y cultívase llargamente, especialmente en parques y campusantos.
Los aceites de "Thuja occidentalis" topar en alimentu orgánicu que se supon esaniciaríen verruges, incluyendo'l Virus del Papiloma Humanu. Nenguna evidencia científica respuende por esa aplicación (referencia: "Fuerces de la Naturaleza: non más verrugas").
Montes Changbai
"Thuja occidentalis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 1002. 1753. 
Thuja: nome xenéricu que provién del griegu antiguu "θυα", y depués el Llatín "thya, -ae", que Pliniu'l Vieyu ("13, XXX, 100"), describe llargamente y que correspuende a "Thuja articulata" (güei nel xéneru "Tetraclinis"). El vocablu "thya, thyon" designaba, nun primer tiempu -en Homero- les maderes y árboles de golor arumáu y, más tarde, amplióse equivocadamente la so aceptación a tolos arumes.
occidentalis: epítetu xeográficu qu'alude al so localización n'occidente.
Thymus hyemalis
Thymus hyemalis o tomillu d'iviernu ye una especie de parrotal perteneciente a la familia de les lamiacees.
Ye un parrotal arumosu de la familia Lamiaceae y del xéneru "Thymus" mesmu de la metá sur provincial de la Rexón de Murcia. El so porte ye'l d'un matu maderizu blancu azulada bien ramificada; los sos fueyes, opuestes decusaes o fasciculaes, lineares, revolutas, cola base ciliada; los sos flores, arrexuntar en glomérulos más o menos trupos, con un mota pentámeru y bilabiáu colos marxes cimeros ciliaos, y con una corola violácea gamopétala: los frutos, en tetranúcula nel interior de la mota. 
Habita en tomillares y turries bien insolaos. Emplégase como planta melecinal, en fervinchu, contra los resfriaos; y como condimento, en dellos platos de arroz y p'arreglar les aceitunes.
"Thymus hyemalis" describióse por Johan Martin Christian Lange y espublizóse en "Vidensk. Meddel. Naturhist. Foren. Kjøbenhavn" (1863) 7.
Númberu de cromosomes de "Thymus hyemalis" (Fam. Labiatae) y táxones infraespecíficos: 2n=58
Thymus: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues: "thymon, thymos", que ye'l nome dáu a estes plantes. Probablemente deriva de "thyein", que significa golor, arume, aludiendo a una característica d'estes plantes.
hyemalis: epítetu llatinu que significa "del iviernu".
Thymus praecox
El serpol serranu (Thymus praecox) ye una planta de la familia de les lamiacees.
Matu tendida con cañes maderices. Tarmos floríferos cuadrangulares d'unos 10 cm que nacen en files. Fueyes opuestes, xeneralmente obovaes, ciliaes na base, con nervios llaterales prominentes, provistes de numberosos puntos glandulares, de 5-8 mm de llargor. Flores dispuestes a la fin de los tarmos fértiles, n'agrupaciones trupes; mota tubular con 5 dientes; corola bilabiada de color purpúreo. Frutu consistente en 4 pequeñes nozuques incluyíes na mota.. Floria a final de primavera y pel branu.
Praos de monte ==Distribución==
Nativa:
Islandia; Noruega; Reinu Xuníu
"Thymus praecox" describióse por Philipp Maximilian Opiz y espublizóse en "Naturalientausch" n. vi. (1824) 40; et in "Flora", vii. (182)) Beil. 84. 
Númberu de cromosomes de "Thymus praecox" (Fam. Labiatae) y táxones infraespecíficos: 2n=28
Thymus serpyllum
El Thymus serpyllum, tamién conocíu como serpol, ye una planta de la familia Lamiaceae. Otros nomes que recibe son: Hierbaluna, tomillu del monte serpolio, mueyu de pastor.
Viviegu, de tarmu maderizu, que crez y ramifícase horizontalmente, sofitándose nel suelu. De la mesma manera, produz otres ramificaciones verticales que lleguen a tener hasta 50 cm d'altor, igual que los estremos de los tarmos horizontales, que se llevanten hasta algamar esa mesmu altor.
Esisten munches variedaes de serpoles con distintes característiques morfolóxiques. Toes tienen de mancomún les flores, en forma de tubu que s'estrema en dos llabios, el superior con tres divisiones fondes (a diferencia del tomillu, en que les divisiones son bien pocu pronunciaes). Sicasí, unos serpoles tán cubiertos de vellosidá y a otros fálta-yos; unos tienen les fueyes allargaes y otros arrondaes; inclusive les sos flores adquieren diverses coloraciones y esprenden distintos arumes. En delles partes llámase tomillu montés, tomillu selvaxe, serpollo o mueyu de pastor.
Esta planta vive nel centru y norte d'Europa, onde nun hai tomillu, nos valles y nes montes. atopóse hasta a 2.500 metros de altitú. esta planta prefier los rincones grebos, secos, cascayosos o les escamplaes de los montes. tamién crez nes fasteres serrapatoses de los montes. 
Flores y fueyes tienen un aceite esencial ricu en cimol y pineno, sustances arumoses (el timol y el carvacrol, característicos del tomillu, tamién s'atopa pero en bien poca proporción). Taninos, resina y sustances amargoses son tamién mesmes del serpol.
El serpol tien cualidaes p'apangar la tos. tamién ye antisépticu y antipiréticu, tónicu dixestivu, ayuda a realizar la dixestión y esanicia les merucos de los intestinos. Amás. polo xeneral, tonifica el organismu al actuar sobre los centros nerviosos y favorecer la circulación sanguínea. 
Otra de les propiedaes melecinales del serpol ye la de ser un efectivu febrífugo natural qu'ayuda a estenar les víes respiratories. 
El serpol ayuda a prevenir l'andada de hongos en piscines y duches públiques. Los beneficios del serpol emplegar n'untaces destinaes a aselar les cefalees tensionales; ye asina que se consigue aprovechar les propiedaes analxésiques del serpol, tantu en casos de reumatismu como de gota, llumbagu o, inclusive, pies cansaos.
L'estractu de serpol entra na composición de gotes y xarabes contra la tos, los catarros y los trestornos gastrointestinales.
Utilícense les sumidaes floríes, que tienen de recoyese en cuanto ábrense los brotos, mientres tol branu. Ensugar a la solombra y guardar al abelugu de la lluz y el mugor.
Como remediu melecinal, aplicación más avezada ye en fervinchu, dos veces al día detrás de les comíes. Puede consumise tamién como tonificante. Contra la tos, puede entemecese cola flor de tilal a partes iguales, y l'amiestu, adulzada con miel, consúmese tomando una cuyarada sopera cada hora mientres el día. Na cocina, usar pa condimentar los cocíos y rustíos.
"Thymus serpyllum" describióse por Félix de Avelar Brotero y espublizóse en "Flora Lusitanica" 1: 176. 1804.
Númberu de cromosomes de "Thymus caespititius" (Fam. Labiatae) y táxones infraespecíficos: 2n=30
serpyllum: epítetu llatinu que significa "como'l tomillu".
Thymus vulgaris
Thymus vulgaris o tomillu ye una planta de la familia de les llabiaes d'amplia distribución, emplegáu en condimentación y como planta melecinal. Ye cultiváu en Europa central y meridional. El tomillu n'estáu montés alcuéntrase en fasteres soleyeres de suelu caliar.
Ye un pequeñu subarbusto que puede algamar dende los 13 cm hasta los 40 cm. d'altor. Los tarmos son argutos, cuadrangulares, maderizos y bien ramificaos. Les fueyes son pequeñes, ovales colos cantos endolcaos y tomentosas pol viesu. Les flores son pequeñes de color rosa y producíes en corimbos. Tien un caltriante golor arumoso. Floria en primavera a partir de marzu.
"Thymus vulgaris" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 591. 1753.
Númberu de cromosomes de "Thymus vulgaris" (Fam. Labiatae) y táxones infraespecíficos: 2n=60
"Thymus valentinus" Rouy
Thymus zygis
Thymus zygis, "tomillu salseru", ye una especie de la familia de les lamiacees.
El tomillu salseru (Thymus zygis) ye una mata nana d'aspeutu almohadilláu, bien arumosu de 1 a 2 dm d'altu. les cañes son erectas y maderices. Fueyes lliniales de 5 a 7 mm de llargu y 1 mm d'anchu de color verde buxu y col viesu tomentoso blancu. Tienen un nerviu nel mediu. Inflorescencia en espiga , corola ablancazada bilabiada, con cuatro estames y el estilu sobresalientes. Ye unu de los tomillos más frecuentes na Península Ibérica, capaz de crecer nuna amplia gama d'ambientes ecolóxicos, inclusive nes desiertes de yelsu, magar siempres se ve en llugares abiertos y estenos.
Pindios seques y carbaes nos encinares del interior peninsular. Aceptando tou tipu de suelos siempres que non se encharquen.
Península Ibérica, sistemes montascosos del centru y sur.
Ye unu de los tomillos preferíos pa usos culinarios y para adobar aceitunes. Emplégase como especia nos asaos de la zona centro peninsular.
"Thymus zygis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl." 2: 591. 1753
Númberu de cromosomes de "Thymus zygis" (Fam. Labiatae) y táxones infraespecíficos: n=14; 2n=28
zygis: epítetu 
Thyrsanthera suborbicularis
Thyrsanthera ye un xéneru monotípicu perteneciente a la familia de les euforbiacees. La so única especie: "Thyrsanthera suborbicularis", ye orixinaria de Tailandia, Camboya y Vietnam. 
Ye un parrotal o árbol, monoico con indumento formáu per pelos estrellaos bien trupos, y estípules sésiles y pedunculaes. Les fueyes caducifolies dispuestes n'espiral, simples, orbiculares a ovaes, coriacees, simétriques, marxe enteru a crenáu superficialmente, ápiz arrondáu. Inflorescencies en recímanos terminales. Flores actinomorfes. Fruta en cápsula llixeramente lobulada, triangulares en sección tresversal, per fora densamente tomentosa, dientro glabres. Granes cubiertes por una delgada, y tresllúcida sarcotesta.
Na planta afayóse un principiu activu: un diterpeno con propiedaes antiinflamatorias.
"Thyrsanthera suborbicularis" describióse por Pierre ex Gagnep. y espublizóse en "Bulletin de la Société Botanique de France" 71: 878. 1924.
Tibouchina trabancosa
La Konipotei (Tibouchina trabancosa) ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Melastomataceae.
Son yerbes sufruticoses o parrotales delgaos qu'algamen un tamañu de 0.5-1.5 m d'altor; ramines arrondáu-cuadraes en corte tresversal; ramines y pecíolos moderadamente cubiertos con tricomas 1-4 mm, simples, adpresos. Fueyes de 2.9-9 × 1-3.4 cm, elíptiques a elípticu-llanceolaes, 3-5-nervias, el fexe moderadamente estrigoso, el viesu moderadamente cubiertu con tricomas llisos, adpresos, nes nervaduras primaries y ente éstes, la base aguda, los marxes inconspicuamente ciliáu-serrulaos, el ápiz acumináu. Pedicelos 2-4 mm; bractéolas 3-6(-10) mm, angostamente elíptiques a oblongo, escasamente estrigosas en dambes superficies, caduques. Flores 5-meres. Hipanto nel frutu 6-7 × 4-5 mm, subcilíndrico a suburceoláu, moderadamente cubiertu con tricomas 0.5-2 mm, llisos, adpresos a antrorsamente patentes; llobos de la mota 5-8 mm, oblanceolaos a linear-espatulaos, escasamente cubiertos con dellos tricomas simples en dambes superficies. Pétalos 10-15 × 11 mm, glabros sacante pelos marxes glandular-ciliolaos (en parte), lavanda. Estambres dimorfos; anteres grandes 3.5-6 mm, púrpura-acoloratáu, el conectivu enllargáu 1.5-3.5 mm, l'apéndiz 0.5-1 mm, mariellu; anteres pequeñes 2-5.5 mm, marielles, el conectivu enllargáu 0.25-0.5 m, l'apéndiz 0.25-0.5 mm, mariellu. Ovariu 5-locular. Granes 0.25-0.5 mm. 
Alcuéntrase en llugares alteriaos, veres de montes. a una altitú de 1100-1600 metros nel oeste de Méxicu [Guerrero, Hidalgo, Edo. Méxicu, Michoacán, Morelos, Oaxaca, Puebla, Querétaro, Veracruz, Mesoamérica.
En Puebla, utilizar na medicina tradicional pa quitar el dolor d'estómagu, tómase un cocimientu preparáu con konipotei más yerba duce ("Phyla scaberrima"), gobernadora ("Lantana camara"), estafiate ("Artemisia ludoviciana var. mexicana"), sauco ("Sambucus mexicana"), tochomite ("Hamelia patens"), axatada ("Ruta chalepensis"), katibe ("Trichilia havanensis"), tomate ("Physalis aequata") y epazote de zorrillo ("Teloxys graveolens").
Los otomíes empleguen el konipotei pa curar el agüeyamientu, denomináu yiato na so llingua; ye una afección que se manifiesta por tener los güeyos agafaos o infectaos; puede debese al calor, a moyase la cara con agua frío cuando se ta encalorando o por non dormir delles nueches; de resultes d'esto, salen chinguiñas y duel la cabeza, los naciellos lloren polos dolores; el tratamientu consiste n'aplicar, a manera de gotes, el zusmiu que se llogra de les fueyes al resfregar en crudu.
"Tibouchina trabancosa" describióse por (Bonpl.) Almeda y espublizóse en "Novon" 15(4): 517–518. 2005. 
Tila
La tila o té de tilal ye una fervinchu que se fai col frutu en forma de flor de delles de les especies del xéneru "tilia" (tilales). Tien propiedaes antiespasmódicas, somníferes y ansiolíticas por cuenta del so conteníu en alfa-pineno, limoneno, nerol, eugenol y acedu cafeico, xuntu con quercetina y terpineol, anque los sos efectos dependen de la persona que la peracaba. En México, onde s'usa la variedá reinal "Tilia americana" var. "mexicana" ye un remediu que forma parte de la medicina tradicional. Nesi país ye denomináu tamién "té de tila" al fervinchu del parrotal del xéneru "Ternstroemia", tamién con efectos ansiolíticos y que reportó efectos tóxicos.
Amás de la so utilidá como relaxante y somnífera, les sos propiedaes sedantes pueden aprovechase n'usu esternu amestando a l'agua del bañu una cuyarada de "flores" seques. Tien tamién propiedaes diaforéticas por cuenta del so conteníu en flavonoides, qu'actúen sobre les glándules sudorípares.
Tamién pueden mercase les flores desecaes a granel. El fervinchu faise incorporando una cuyarada de flores n'agua ferviendo; déxase reposar cinco minutos y tómase dempués de colala.
Nun s'encamienta usar como remediu en casu de "obstrucción esofáxica, oclusión y obstrucción intestinal, íleo paralíticu, estenosis del tracto dixestivu y dolor abdominal d'orixe desconocíu".
Tilia americana
Tilia americana, el tilal americanu, ye una especie arbórea de pequeñu tamañu, perteneciente a la familia de les malvacees, xéneru "Tilia." 
Ye orixinaria del este de Norteamérica, dende'l sureste de Manitoba escontra l'este hasta Nuevu Brunswick, al suroeste hasta'l nordés de Texas y escontra el sureste hasta Carolina del Sur, y per l'oeste a lo llargo del ríu Niobrara hasta'l condáu de Cherry, Nebraska. El biltu de renuevos de los toconos ye prolífica, de cutiu dando per resultáu grupos de dellos árboles.
Les fueyes son grandes, de 10-15 cm, acorazonaes, colos llaos desiguales na base y con ápiz apuntiáu. Los cantos son serruchaos y festoneaos. El fexe ye verde escuru y el viesu más claru y con pelillos blancos nel arranque de los nervios.
Les flores apaecen na axila de les fueyes sosteníes por una especie de fueya llarga y angosta (bráctea), de la que sale un rabillu nel qu'apaecen 3-5 flores.
Maduración de xunu a xunetu (hemisferiu norte). Da un frutu secu, redondu, indehiscente, de globosu a piriforme. La nuez ta cubierta por vellosidaes de color gris-marrón. La bráctea ye persistente y algama unos 10 cm cuando yá ta madura. Maurez de setiembre a ochobre (nel hemisferiu norte).
De cañes en flor de color cerveza, colloráu o verde. El biltu terminal ye falsu. Los biltos son comestibles y bien mucilaginosos.
Corteza: Gris o marrón, derrota de hendiduras verticales menudes y allargaes. La corteza apaez bien fibrosa. Los renuevos mozos son llisos y el color varia de gris a verde.
"Tilia americana" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 514. 1753. La especie tipo ye: " Tilia europaea" L
Tilia: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues: "ptilon" (= nala), pola característica de les brácteas que facilita l'espardimientu de la fruta pol vientu.
Tilia amurensis
Tilia amurensis ye una especie fanerógama de la familia "Malvaceae". 
Ye un árbol qu'algama hasta 30 m d'altor mediu. N'EE.XX. vive en zona 4 , y ye susceptible a xelaes. Tien flores hermafrodites y son polinizaes polos insectos. La planta prefier zones arenoses, media margoso y pesáu de magre y suelu bien drenáu, suelos (básicos), neutrales a llixeramente alcalinos. Puede crecer na semisombra (arboláu llixero) o nenguna solombra. Rique suelu húmedu. 
Prefier un bon terrén alcalín margoso húmedu al suelu neutral pero tien ésitu nos suelos llevemente acedos. Crez de mala forma en cualesquier suelu bien secu o bien moyáu. Evitar posiciones espuestes. Tien ésitu nel sol o la semisombra. Prefier un clima continental, creciendo más amodo y nun produciendo grana fértil n'árees colos branos frescos. Les plántulas toleren un nivel razonable de la cortina llateral . Esta especie ye estrechamente venceyada a la tila cordata. Ye tamién estrechamente venceyada a la japonica, alternando en tener fueyes y brácteas más pequeñes. Los árboles de suelu ricos en cal tienden a cruciar por hibridación llibremente si otros miembros del xéneru tán creciendo cerca . Si la crecedera de les plantes de la grana ye importante asegurar la grana vieno d'una fonte selvaxe o d'un grupu aislláu de la sola especie. 
Los árboles son atacaos xeneralmente polos áfidos que cubren la tierra y les fueyes con una ligamaza pegañosa. Absolutamente tolerante de disturbiu del raigañu, los árboles semimaduros hasta 5 metros d'alto tresplantáronse con ésitu. Les plantes nesti xéneru son notablemente resistentes al hongu de miel.
Son munches les granes producíes en Gran Bretaña nun ye vidable, córtense dalgunos de les envoltures de granes abiertos pa ver si hai una grana adientro. Si ye posible, llogre la grana fresca que ye madura pero nun desenvolvió hasta agora una capa de grana dura y sémela darréu nun marcu fríu. Puede granar nel resorte siguiente anque podría tardar 18 meses . La grana almacenada pue ser bien lenta granar. Tien una capa de grana dura, inactividá del embrión y una capa dura nel pericarpiu. Toos estos factores signifiquen que la grana puede tomar hasta 8 años pa granar. Una forma d'encurtiar esta vegada ye estratificar la grana pa 5 meses nes temperatures altes (10 °C na nueche, hasta 30 ºC per día) y entós 5 meses d'estratificación fría. Cuando son abondo grandes dirixir, pinche les plantes de pebidal pa escontra fora nos potes individuales y crecer encendíu nel invernaderu pal so primer iviernu. Llántelos pa escontra fora nes sos posiciones permanentes n'últimu resorte o empiezu del branu, dempués de les xelaes previstes pasaes. L'acoldar en resorte momento enantes de les fueyes esplega. Tarda 1 - 3 años. Los hijuelos, cuando tán formaos, pueden ser quitaos con tanto raigañu como sía posible mientres la estación inactiva y ser replantaos darréu.
"Tilia amurensis" describióse por Franz Josef Ruprecht y espublizóse en "Flora Caucasi" 253. 1869. 
amurensis: epítetu xeográficu qu'alude al so localización na cuenca del ríu Amur.
Tilia henryana
Tilia henryana, el Tilal de Henry, ye una especie arbórea de la familia de malvacees.
Esta especie produz pequeños árboles de 10 a 15 m d'altor. Ye orixinaria del centru de China. Presenta fueyes a les nervaduras marcaes y al ribete ciliáu. Fueya ye caduca, simple, condiforme y largamente dentáu.
La florescencia da flores blanca crema y arumaes en xunu-xunetu. El frutu ye'l samare. 
Gústen-y tolos suelos fondos y frescos. Y toa esposición.
Ye una especie rústica so clima templáu y que da una florescencia abondosa que la fai una especie melífera notable.
"Tilia henryana" describióse por Ignaz von Szyszylowicz y espublizóse en "Hooker's Icones Plantarum" 20(3): , pl. 1927. 1891. 
henryana: epítetu 
Tilia mexicana
Tilia mexicana, ye una especie arbórea de la familia de malvacees.
Ye un árbol pequeñu o parrotal, con xamasca vistosa, les sos fueyes tienen forma de corazón, de color verde claro, dalgunes col cantu en forma de sierra. Les flores son de color amarellentáu.
Orixinaria de Méxicu, habita en climes templaos, semicálidos y templaos, ente los 1000 y los 2000 metros. Crez en terrenes de cultivu o acomuñada a montes tropicales caducifolios y subcaducifolios, montes espinosos, mesófilu de monte, de encino y de pinu.
El té de tila, como popularmente conózse-y a esta especie, ye particularmente emplegáu na zona centro del país p'aselar los nervios (Hidalgo, Michoacán, Morelos, Puebla, Tlaxcala y Veracruz). Coles mesmes, con frecuencia ye utilizada contra enfermedaes del corazón y presión arterial. Amás, méntase'l so usu pa solliviar el cólicu menstrual. Polo xeneral, encamiéntase tomar la cocción de la flor como tratamientu de toos estos carecimientos.
Nel sieglu XX, Alfonso Herrera Fernandez menta; ”úsase como antiespasmódico y con muncha frecuencia como excipiente. Darréu, Maximino Martínez definir como antiespasmódico y antitusígeno. Luis Cabrera de Córdoba indica'l so usu como antidisentérico, antiespasmódico, contra cólicos hepáticos, conxestión hepática, enterocolitis, como eupéptico, contra gastroenteritis, hemorroides y como sedante. Finalmente, la Sociedá Farmacéutica de Méxicu caracterizar como antiespasmódico.
Estudio realizaos nel Llaboratoriu de Productos Naturales de la Universidá Michoacana de San Nicolás d'Hidalgo de Morelia, Michoacán, amosaron l'acción sedante en mures, d'un estractu butanólico de les flores.
"Tilia mexicana" describióse por Schltdl. y espublizóse en "Linnaea 11: 377. 1837. 
Tilia mongolica
Tilia mongolica, el Tilal de Mongolia, ye una especie arbórea de la familia de les malvacees, xéneru "Tilia", orixinaria de Mongolia y de la zona norte de China. 
El tilal de Mongolia ye un árbol pequeñu, apenes algama los 4 metros a los 10 años; dellos raros exemplares lleguen a los 8 metros. Tien fueyes ornamentales, de copa arrondada y color vistosu mientres la seronda. 
Les fueyes presenten indentaciones fondes y son llixeramente asimétriques. Son d'un brillosu color verde escuru. Les flores y los frutos son relativamente pequeños.
De cañes llargues. El color de les flores ye mariellu. Esta planta ye bien robusta. El periodu de floriamientu ye de mayu a xunu.
"Tilia mongolica" describióse por Carl Maximowicz y espublizóse en "Bulletin de l'Academie Imperiale des Sciences de St-Petersbourg" 26(3): 433–434. 1880. 
mongolica: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Mongolia.
Tilia platyphyllos
"Tilia platyphyllos," tilal de fueya ancha, tilal común o tilal de fueya grande, ye una especie arbórea perteneciente a la familia de les Malvaceae, bien habitual nos montes d'Europa. Estrémase fácilmente del "Tilal de fueya estrecha" o montés, Tilia cordata.
Árbol caducifoliu de copa de forma piramidal, con tueru de corteza gris, sedada longitudinalmente, y que puede algamar gran altor (unos 30m). Cañes y yemes de color coloráu bermeyón. Fueyes de 6-12 cm de llargor, de forma orbicular-ovada, dentada y puntiaes, fai verde botella y parte del viesu daqué difumináu, rematen nun llargu y evidente picu. Pequenes flores de 5 pétalos blanques o amarellentaes bien golioses. Axuntar en ramilletes d'ente 2 y 7 coyíos por un llargu rabillu que cuelga d'una hojuela en forma de llingüeta. Esta hojuela (bráctea) ye bien llamativa y característica, un tanto correosa y de color verde maciu. Frutu ovaláu, bien pelosu y con 5 costielles que resalten, siquier cuando maduru. Contién de 1 a 2 granes. Maurez al términu del branu o na seronda. La corteza ye abuxada, llisa n'exemplares nuevos y arciada a lo llargo nos más añosos. Ramillas de color pardu acoloratáu o verdoses, de primeres y pelosillas. Floria a final de primavera y pel branu.
Especie bastante esixente en mugor, puede habitar en suelos caliares o xilizos. Llega a formar rodales monoespecíficos. Montes mistos de fasteres predreses, fozes, ribayos. Crez chiscáu nos montes caducifolios onde suel apaecer en compañía de caxigals, pinos, ablanars, fayes, pládanos, alcafresnues y fresnos.
Estendíu per gran parte d'Europa, especialmente pel centru y sur, qu'algama hasta l'oeste d'Asia. En España distribúise pelos sistemes pirenaicu, cantábricu y ibéricu.
Principalmente utilícense les flores y les brácteas seques, pero tamién se recoyer les fueyes, la corteza y la albura que ye la parte blanca de debaxo de la corteza del árbol.
Los flavonoides tienen un efectu ansiolíticu, sedante y diuréticu nidiu. Los aceites esenciales tienen una acción sedante y antiespasmódica (utilizaos polos dolores menstruales). Los mucílagos son demulcentes sobre les mucoses dixestivu y respiratoriu. Comprobóse que los estractos de les flores tienen actividá antifúngica.
Los componentes de la albura tienen propiedaes como reductores de la mafa sanguínea, provoquen les acciones espasmódiques del tracto dixestivu y dexen la relaxación del esfínter de Oddi.
Ye apropiáu utilizar la tila contra la ansiedá, el velea, resfriaos, síndromes gripales, tos irritante, asma, indixestiones, migrañas por disfunción hepatobiliar, tiemblos gastrointestinales, gastritis ...
La manera más común de consumir "Tilia platyphyllos" ye faciendo fervinchos de les sos inflorescencies o de la albura, pero tamién s'utilicen los estractos de les flores pa fabricar xampúes o xeles. La albura utilizar pa formar cápsules y poder tomales como pastillas.
Tienen otres aplicaciones amás de les melecinales. Utilícense como árboles decorativos porque apurren muncha solombra, aprovéchase la so madera que pesa pocu y dexa trabayar bien y les fueyes fresques peracabar n'ensalaes.
Les bolsitas o nel so defectu la tila en yerba debería de ser d'unos 3 gr d'inflorescencies per taza enagua fervida, dexándolo diez minuto; pueden tomase hasta un llitru diariu. Por casu 1 taza dempués de les comíes y 1 enantes de chase. D'esta manera tamién ameyoramos el descansu amás de les dixestiones. La tila tamién puede añedir a l'agua de bañu.
"Tilia platyphyllos" describióse por Giovanni Antonio Scopoli y espublizóse en "Kew Bulletin" 26: 328. 1972.
Titlia: nome xenéricu que remanez del griegu antiguu "ptilon" (= nala), pola característica de les brácteas foliácees que facilita espardimientu pol vientu de les granes.
platyphyllos: epítetu llatinu que significa "con fueyes anches"
Tilia × europaea
Tilia × europaea, el Tilal híbridu d'Holanda, xeneralmente conocíos como'l Tilal común, ye un híbridu bonal ente "Tilia cordata" (Tilal de fueya pequeña) y "Tilia platyphyllos" (Tilal de fueya grande). Apaez montés en localidaes esvalixaes onde les otres dos especies son natives.
Les sos flores son de color mariellu claro, con forma de cazu, y les fueyes son grandes y cordaes. 
Semipesada. De pocos nervios y demasiáu blanda. Bien válida pa la corte a chapes y esplanaes d'especies de tremáu. Nun da problemes al tipu del manipulamiento de dalguna ferramienta y a les cortes, daos por ingletes o non. Nun da problema dalgunu si ensertar clavos o dalgún símil como los torniellos según les coles.
"Tilia heterophylla" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 514. 1753. 
heterophylla: epítetu llatinu que significa "con fueyes distintes".
Tillandsia recurvata
La bromelia, Tillandsia recurvata , ye una especie de planta perteneciente a la familia de les bromeliacees.
Alcuéntrase nes rexones tropicales y subtropicales d'América.
Ye una planta epífita. Crez comúnmente nos árboles de carbayu "Quercus virginiana" Nun ye una parásita: solo riquen sofitu físicu y nada de nutrición del so güéspede, recibiendo los sos nutrientes del polvu y partícules que colectan coles sos barbes.
Caulescentes algama un tamañu d'hasta 14 (30) cm d'altu cuando fértiles; tarmu 2–5 (–10) cm d'altu. Fueyes 5–10 cm de llargu; vaines de 1 cm d'anchu, pajizas, glabres proximalmente, densamente lepidoto-pubescentes distalmente; llámines filiformes, atenuaes, 0.5–1 (–2) mm d'anchu, densamente cinéreo- o dacuando ferrugíneo-lepidotas. Escapo 5–13 cm de llargu, raquis espuestu, brácteas simples o dacuando en pares xustu pembaxo de la flor(ye); inflorescencia simple, erecta, con 1 ó 2 (–5) flores, brácteas florales 0.7–1.1 cm de llargu, más curties a más llargues que los sépalos los, erectas, indumento cinéreo-lepidoto subadpreso, ecarinaes, nervaes, membranacees a subcartacees, flores sésiles o con pedicelos hasta 1 mm de llargu; sépalos los 0.4–0.9 cm de llargu, ecarinaos, llibres a de volao connaos; pétalos azules. Cápsules de 1.5 cm de llargu.
Demostró gran actividá antitumoral y n'aplicaciones "in vitro" contra'l VIH / SIDA, según n'estudios con animales. El Dr. Henry Lowe de Xamaica solicitó una patente de los EE.XX. pa un estractu de "Tillandsia recurvata" que produz la muerte de les célules tumorales por apoptosis. (Lowe 2008).
Nel Caribe usar p'axorizar espíritos malos.
"Tillandsia recurvata" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum, Editio Secunda" 1: 410. 1762. 
Tillandsia: nome xenéricu que foi nomáu por Carlos Linneo en 1738 n'honor al médicu y botánicu finlandés Dr. Elias Tillandz (orixinalmente Tillander) (1640-1693).
recurvata: epítetu llatinu que significa "recurvada"
Tillandsia usneoides
El mofu español, barba del vieyu, segáu, pastie o, en Méxicu, agavepalo (Tillandsia usneoides) ye bien paecíu al nome que remembra la especie: "Usnea", un liquenes. Anque "Tillandsia" nun guarda relación biolóxica con "Usnea"; sinón que ye una fanerógama de la familia de les bromeliacees, que vive en cañes de árboles a plenu sol o a media solombra. Ta en toa América dende'l sudeste de EE. XX. a Arxentina, creciendo onde'l clima sía tebiu, y preferentemente alta mugor. 
La planta tien un tarmu flexible con fueyes delgaes, curvaes o arremolinaes, de 2-6 cm de long. y 1 mm d'espesura, que crez vegetativamente encadenándose formando estructures colgantes de 1-2 m de llargor, dacuando más. Nun tien raigaños y los sos flores son bien pequeñes y raramente floria. Arrobínase mayormente por fragmentos que los lleva'l vientu y péguense a otros árboles, o llevaos por aves como material de niales.
Esti presente en Mexico, Centroamerica, y paises suramericanos como Arxentina y Ecuador. Nel sur d'EE.XX., la planta tien preferencia por crecer en "Quercus virginiana" y en "Taxodium distichum", y puede colonizar otres spp. arbóreas como "Liquidambar", "Lagerstroemia", y entá pinu.
Ye una epífita (planta que vive sobre otres plantes; del llatín "epi"=enriba "phyte"=planta), absorbiendo nutrientes (especialmente calciu) y agua d'aire y d'agues. Conocer coloquialmente como "planta del aire". Nun ye un parásitu biolóxicu como otres epífitas, arfueyu (nun fura l'árbol nin estrayi nutrientes)- sicasí puede llegar a bloquiar el sol, torgando parcialmente la fotosíntesis del güéspede. La cantidá de lluz solar bloquiada ye proporcional a la cantidá qu'amenorga la crecedera del árbol. En dellos casos les cañes ocupaes muerren, pero l'árbol subsiste creciendo a una tasa menor.
Puede crecer tantu nes cañes que-y da al árbol una apariencia gótica, pero raramente mata l'árbol. Amonta la resistencia al vientu, que-y va ser fatal al güéspede en casu de furacán.
Por cuenta del so propensión a crecer en zones húmedes del sur estaunidense como Luisiana, Mississippi, Alabama, Amecameca de Juárez, acomuñar cola imaginería gótica del sur norteamericanu.
Ye usada n'artes y artesaníes, o pa rellenu de xardinos de flores. Como la planta nel so natural hábitat suel contener centenares de granes vidables de maleces, tien de remanase con muncho curiáu.
En Méxicu y Ecuador ye utilizada masivamente na dómina navidiega como adornu de los preselbes.
Conocer como vexetal que se lleva bien mal coles muyeres de la nación Timucua. 
Nel so momentu, unes 5000 t collechábense y usaben n'EE.XX. solamente. Ye susceptible a la polución del aire.
Sinónimos d'esta especie fueron "Dendropogon usneoides" (L.) Raf. y R"enealmia usneoides" L. En Hawaii, esti "mofu español ye conocíu col llamatu de "pelo de Pulgue", pola mitoloxía Pulgue de los dioses hawaiianos.
"Tillandsia usneoides" en planta entera foi usada pa tratar diabetes tipu II (mellitus), enfermedá coronaria, edema, hemorroides.
Charleston, South Carolina, escucharon la hestoria del cubanu que vieno cola so novia española nos 1700s pa empezar un plantíu cerca de la ciudá. Amás d'otres cualidaes femenines de la muyer, destacar pola so bella rizada melota. Cuando la pareya percorría caminando'l monte buscando un llugar apropiáu pal plantíu, fueron atacaos y muertos pola nación Cherokee, que nun deseyaben usurpadores de la so tierra. Y como un avisu cortáron-y tol so pelo, y colgar d'un árbol. Ellos volvíen acaldía afayando qu'esos pelos se engrisaron y crecieron nes cañes, cubriendo tol árbol. Cuando los Cherokees fuéronse, el mofu siguió creciendo y creciendo. Güei día, si unu permanez al llau d'unu d'estos árboles cubiertos de tal mofu, va oyer un nidiu murmuriu d'esta dama.
El cantante de balaes canadiense Gordon Lightfoot tien un cantar llamáu "Mofu Español". 
"Tillandsia bulbosa" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum, Editio Secunda" 1: 411. 1762. 
usneoides: epítetu llatinu que significa "asemeyada al liquenes "Usnea"
Tinospora sinensis
Tinospora sinensis, ye una especie de planta herbal esguiladora de la familia Menispermaceae, orixinaria de les zones tropicales de la India, Myanmar y Sri Lanka.
Ye una parrotal trepador glabro atopáu en tola India, polo xeneral crez en montes caducifolios y secos. Les fueyes tienen forma de corazón. La corteza ensundiosa ye de color blancu cremosu a gris, con hendiduras fondes enllordiaos con lenticeles. Produz llargues y delgaos raigaños aéreos, y con frecuencia cultivar ente árboles de mangu o neem. Les flores son de color mariellu, y crecen en recímanos laxos de nodos na madera vieyo. Los frutos son drupes que se tornen de color coloráu cuando tán madures.
Los activos adaptogénicos constituyentes son compuestos de diterpeno, polifenoles y polisacáridos, incluyendo'l polisacárido arabinogalactano.
Acordies col "1918 United States Dispensatory", la planta tien una llarga hestoria d'usu na India como usu medicinai y na preparación d'un almidón conocíu como Giloe-ka-sat o como Palu. "Tinospora sinensis" y les especies rellacionaes, como "Tinospora encrespa" and "Tinospora rumphii" Boerl, utilizar na medicina herbaria Ayurveda y Jamu. Nel Ayurveda, Guduchi ye considerada una de les yerbes más divines.
Un estractu estandarizáu de "Tinospora" conocíu como Tinofend estudióse clínicamente. Un estudiu realizáu en 75 pacientes con rinitis alérxica (fiebre del segáu) amosóse estadísticamente significativa nel amenorgamientu de los síntomes en comparanza col placebo. Una revisión independiente d'esti estudiu concluyó que "reparáronse diferencies significatives ente los grupos en tolos síntomes", anque los estudios de mayor calidá en grandes poblaciones son necesarios pa confirmar esti afayu.
"Tinospora sinensis" describióse por (Lour.) Merr. y espublizóse en "Sunyatsenia" 1(4): 193. 1934. 
Tithonia diversifolia
Tithonia diversifolia ye una especie de plantes con flores de la familia de Asteraceae que comúnmente ye conocida como árbol maravía, falsu xirasol, quil amargosu, tornasol mexicanu, xirasol mexicanu, margaritona, árnica de la tierra, xirasol xaponés o crisantemu de Nitobe. 
Son yerbes perennes, erectas, 1–4 m d'altu; tarmos evidentemente acostillaos y canaliculaos, casi glabros. Fueyes cimeres amenorgaes y ensin llobos, les restantes 3-llobaes, 15 (–20) cm de llargu y hasta 12 cm d'anchu; pecíolos inferiores auriculado-abrazadores na base, el superiores curtiu y poco definíos. Pedúnculos 10–15 cm de llargu; filarias en ca 4 series, toes o la mayoría llargamente arrondaes, estriaes, casi dafechu glabres; páleas 10–13 mm de llargu, ápiz terminando nuna punta fuerte, non conspicuamente exertes; flósculos del radiu 7–14, les lígulas lineares, 40 (69) mm de llargu, marielles; flósculos del discu 80–120. Aquenios 5–6 mm de llargu, puberulentos; miriguanu de escamitas fimbriaes fundíes y 2 escames aristaes nos ángulos marxinales.
Ye nativu de Méxicu y América Central pero ye casi pantropical na so distribución como especie introducida. Dependiendo de la área pudiera ser planta añal o planta perenne, ye de tarmos con nervaduras maderices y de flores anaranxaes.
Esta planta ye frecuentemente utilizada pa curar granos, llagues y feríes, nos estaos costeños de Chiapas, Guerrero y Veracruz. Amás, emplégase-y contra otres afecciones de la piel, como sarna, folles, espiníes, pa quitar la comición. Ocúpase-y tamién contra carecimientos de calter respiratoriu como tos, asma y bronquitis.
Úsase igualmente pa tratar los golpes, la calentura, los calambres y les hinchadures. Amás, refierse que funciona como antisépticu.
Nes partes aérees de "T. diversifolia" detectáronse los sesquiterpenos togimín A, C y F, y tirotundín; y el flavonoide hispidín. Tamién se detectaron la presencia de sesquiterpenlactonas.
"Tithonia diversifolia" foi descritu por (Hemsl.) A.Gray y espublizóse en "Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences" 19(1): 5. 1884[1883].
Toona ciliata
Toona ciliata ye un árbol perteneciente a la familia Meliaceae, que crez a lo llargo d'Asia del sur, dende l'Afganistán a Papúa Nueva Guinea y Australia. N'Australia, el so hábitat natural son les estenes selves subtropicales de Nueva Gales del Sur y Queensland. La población australiana yera enantes tratada como especie distinta sol nome de "T. australis" .
La especie puede crecer hasta alredor de 60 metros d'altor y el so tueru puede llegar a 3 m de circunferencia. El más grande rexistráu n'Australia creció cerca de Nulla Nulla Creek, al oeste de Kempsey, Nueva Gales del Sur y foi baltáu en 1883.
Ye unu de los pocos árboles nativos d'Australia de fueya caduca. La madera ye de color coloráu, bono de trabayar y bien altamente valorada. Utilízase llargamente pa muebles, paneles de madera y construcción, incluyendo la construcción naval, y foi conocida como'l "oru colorao" de los colonos d'Australia.
El cedru coloráu ye llargamente llantáu nes partes tropicales y subtropicales del mundu como un árbol de solombra pol so aspeutu y la so rápida crecedera. Cultivar nes Islles de Hawaii y el sur y l'este d'África. En delles partes de Zimbabue y Sudáfrica, naturalizóse, y cada vegada más s'arrobina pola grana.
Indicaciones: úsase la corteza como: antipiréticu, tónicu, astrinxente. Les flores: emenagogo. Úsase la corteza y les flores.
"Toona ciliata" describióse por Max Joseph Roemer y espublizóse en "Familiarum Naturalium Regni Vegetabilis Monographicae" 1: 139. 1846.
Toona: nome xenéricu que remanez del nome vernáculu indiu pa la especie "Toona ciliata".
ciliata: epítetu llatinu que significa "ciliada".
Toxicodendron vernicifluum
El árbol de la laca (Toxicodendron vernicifluum o enantes "Rhus verniciflua") ye una especie del xéneru "Toxicodendron" (antes "Rhus") que crez nel este d'Asia, en rexones de China, Corea y Xapón. Los árboles son cultivaos y sangraos de xunu a payares pa estrayer el so cazumbre tóxica, tradicionalmente usada pa lacar de forma bien duradera múltiples oxetos decorativos en China, Corea y Xapón. Atopáronse en Xapón oxetos trataos con esta técnica dataos fai 9000 años, pertenecientes al periodu Jōmon.
Los árboles crecen hasta un altor de 20 metros, tienen llargues fueyes que contienen caúna de 7 a 19 hojuelas o foliolos (lo más común ye tener de 11 a 13). La cazumbre contién un compuestu alergénico llamáu urushiol pol nome xaponés de la especie urushi (漆).
Nun confundir con "Aleurites moluccana" (nuez de la India, árbol candil o "kukui"), un árbol del sur d'Asia non rellacionáu con "Toxicodendron", del que se llogra un aceite que ye usáu tamién como barniz.
La cazumbre, cáustica y tóxica, ye estrayida del tueru pa producir laca. Procédese faciendo de 5 a 10 incisiones horizontales nos árboles de 10 años d'edá y recoyendo la cazumbre mariellu-abuxada que remanez d'elles. Llógrense aprosimao 250 milillitros al añu de cada árbol. Esta cazumbre ye conocida como "urushi". La cazumbre ye entós penerada, calecida y opcionalmente coloriada enantes d'aplicala sobre l'oxetu que se va a lacar. En aplicándola caltiense l'oxetu nuna cámara húmeda y templada de 12 a 24 hores o s'introduz nun fornu a 400º mientres una hora, por que el urushiol ensugue polimerizando pa formar un acabáu tresparente, duru y resistente a l'agua.
Nel so estáu líquidu'l "urushi" puede causar series irritaciones, tantu por contactu como polos sos vapor. Una vegada endurecíu, les reacciones son pocu comunes pero posibles.
Los productos cubiertos con "urushi" son reconocibles por un acabáu desaxeradamente perdurable y polencu. La laca "urushi" tien más aplicaciones de les qu'equí s'esponen, pero los elementos más comunes son instrumentos pa la mesa como platos, concos, cubiertos, paliyos, copes y vasos; preseos musicales como flautes "shakuhachi" y tambores "taiko"; plumes estilográfiques; xoyería y arcos "yumi". Hai dellos tipos de lacáu con "urushi", encabezando la llista'l "Wajima-nuri", procedente de la ciudá de Wajima y característicu por utilizar llinu como estructura reforzante nos lacaos. El colloráu cinabriu ta perbién consideráu. El "urushi" natural ensin pigmentu ye marrón escuru pero los colores más comunes pa los acabaos de laca son el negru y el colloráu, procedentes de pigmentos en polvu de fierro y óxidu férrico, respectivamente. El "urushi" aplicar con pincel o brocha y déxase ensugar nun ambiente templao y húmedo o en fornu.
L'usu artístico y decorativo del "urushi" ye un llargu procesu, ríquense delles hores o díes pa dar les capes necesaries colos sos correspondientes tiempos d'ensugáu. La creación d'una única pieza lacada, como un concu o una pluma, puede llevar de selmanes a meses hasta'l so acabáu.
El lacáu "urushi" tien un enemigu natural, los rayos ultravioletes. Los oxetos lacaos tienen de protexese de la lluz directo del sol cuando nun tán siendo utilizaos.
El "urushi" ye un adesivu de gran potencia.
Les fueyes, granes y resina del árbol de la laca son, dacuando, usaos na medicina tradicional china pal tratamientu de parásitos internos y el control de hemorraxes. Los sos compuestos buteina y sulfuretina tienen efectos antiosidantes, y inhibitorios tantu de la enzima reductasa-aldosa como de los productos de glicosilación (o glicación) avanzada ("advanced glycation endproduct", AGE).
"Toxicodendron vernicifluum" describióse por (Stokes) F.A.Barkley y espublizóse en "American Midland Naturalist 24: 680", nel añu 1940.
Toxicodendron: nomre xenéricu que deriva de les palabres griegues: τοξικός ("toxikos"), que significa "venenu", y δένδρον ("dendron"), que significa "árbol".
vernicifluum: epítetu 
Trachyspermum ammi
Trachyspermum ammi, ye una especie de planta melecinal perteneciente a la familia de les apiacees. Ye orixinaria de la India, Pakistán y Oriente Próximu, que les sos granes son utilizáu como especia.
La planta tien una semeyanza col perexil. Por cuenta de la so apariencia similar coles granes, les vaines de la fruta dacuando llámense les granes, que son en forma de güevu y de color abuxáu.
La "grana" (esto ye, el frutu vaina) confundir de cutiu cola grana del apiu de monte, inclusive dellos diccionarios equivocadamente afirmen que provién de la planta d'apiu de monte.
El frutu crudu de "Trachyspermum Ammi" güel casi esactamente como'l tomillu, yá que tamién contién timol, pero ye más arumosu y menos sutil nel sabor, según llixeramente amargosu y picante. Inclusive una pequeña cantidá de frutos de "Trachyspermum Ammi" tienden a apoderar el sabor d'un platu.
"Trachyspermum ammi" aniciar nel Mediu Oriente, posiblemente en Exiptu, y nel subcontinente indiu, pero tamién en Irán y Afganistán. Dacuando úsase como ingrediente na comida bereber, un amiestu de especias usar en Eritrea y Etiopía.
L'usu melecinal ye vieyu, como lo demuestra la so presencia na "Capitulare de villis vel curtis imperii", una orde emitida por Carlomagno que reclama a los sos campos por que cultiven una serie de yerbes y condimentos incluyendo "ameun" identificada anguaño como "Trachyspermum ammi".
Ye usáu como carminativo, estimulante, estomacal, arumosu, tónicu, antiespasmódico, antihelmíntico, antisépticu, usáu como condimento.
Les granes usáronse pal llogru de timol, con meyores beneficios qu'el tomillu.
"Trachyspermum ammi" describióse por (Linneo) Thomas Archibald Sprague y espublizóse en "Bulletin of Miscellaneous Information Kew" 1929(7): 228. 1929.
Tradescantia zanonia
La cañagua, Tradescantia zanonia ye una especie herbal y perenne orixinaria del este de América Austral.
Planta perenne con tarmos robustos, erectos o decumbentes hasta 1 m d'altu o más altos, frecuentemente non ramificaos. Fueyes arrexuntaes cerca del ápiz del tarmu, llanceolaes a oblanceolaes, hasta 35 cm de llargu y 8 cm d'anchu, acuminaes nel ápiz, cuneaes y subpeciolaes na base, membranoses, fai verde fosca, viesu verde maciu o plateáu, xeneralmente casi glabres, marxes dacuando densamente ciliaos y el viesu escasa a densamente piloso. Inflorescencies axilares, hasta 20 cm de llargu, frecuentemente furando la vaina de les fueyes subxacentes, simple o ramificada, bractéolas 1–3 mm de llargu, pedicelos más de 6 mm de llargu; sépalos los 3–5 mm de llargu, desiguales, cuculaos (especialmente'l superior), acrescentes col pedicelo, envolubrando a la cápsula al fructificar, negru-purpúreos; pétalos llargamente obovado-oblongos, 6–10 mm de llargu y 5–8 mm d'anchu, llibres, xeneralmente blancos; estames llibres, filamentos 4–8 mm de llargu, barbaos o glabros, conectivos sagitaos. Frutu 3–5 mm de diámetru; granes con embriotegio sublateral.
Ye una especie común que s'atopa nos montes húmedos, a una altitú de 10–1650 metros dende Méxicu a Brasil y Bolivia, tamién nes Antilles.
Esta planta emplegar nel Estáu d'Hidalgo, principalmente pa curar afecciones de la piel. Aplícase'l so cazumbre como cicatrizante. Llávense les feríes cola cocción de les fueyes pa llograr un efectu antisépticu. Esta mesma cocción tomada úsase como analxésicu, y nel estáu de Veracruz ocupar contra la mordedura de víbora.
"Tradescantia zanonia" foi descritu por (L.) Sw. y espublizóse en "Flora Indiae Occidentalis" 1: 604. 1797.
Tradescantia: nome xenéricu que Carlos Linneo dedicó n'honor de John Tradescant Jr. (1608-1662), naturalista y viaxeru, quien introdució nel Reinu Xuníu numberoses especies de plantes americanes recoyíes nos trés espediciones que realizó a Virginia (Estaos Xuníos). 
zanonia: epítetu que significa "como'l xéneru "Zanonia"".
Tragia nepetifolia
Tragia nepetifolia ye una especie de planta perteneciente a la familia Euphorbiaceae. 
Ye una yerba qu'algama un tamañu de 10 a 40 cm d'altor, con tarmu erecto o ramificáu dende embaxo, tien les cañes delgaes, acoloratáu escures, con pelos ríxidos y urticantes. Les fueyes son anches terminando en puntes allargaes, el cantu onduláu o con dientecillos y peludas. Les flores tán arrexuntaes nes puntes de les plantes, de color blancu, en forma de trompetes, bien llamatives.
Orixinaria de Méxicu. Habita en climes secos, semisecos y templaos ente los 1900 y los 2300 metros, acomuñada a carba xerófilu y monte de encino.
A esta especie utilízase-y, polo xeneral, pa les afecciones del reñón; en Aguascalientes refieren que se toma como enagua d'usu'l cocimientu de la planta con arena menudita. Pal tratamientu de les enfermedaes venéreas, cuando hai secreción d'aguadía, comición y sangráu (V. purgación), aconséyase que la planta completa fiérvase xuntu cola de cascabel (sp. n/r), pa bebela como enagua d'usu, de la mesma forma como lo faen en Nayarit. En dolores reumáticos, suxúrese poner unes cañes n'alcohol mientres 8 díes, colo que darréu s'estrega la parte afectada. Amás, méntase que ye aplicada en feríes y usada contra parásitos (V. merucos).
Maximino Martínez, nel sieglu XX referir como anticanceroso y pa tratar llagues.
"Tragia nepetifolia" describióse por Antonio José de Cavanilles y espublizóse en "Icones et Descriptiones Plantarum" 6(1): 37, pl. 557, f. 1. 1800.
Triadica sebifera
Triadica sebifera, comúnmente llamada árbol de sebu, Florida aspen, árbol popcorn ye nativu del este d'Asia, acomuñáu col este de China, Taiwán y Xapón. Foi introducíu a América. Nes rexones de distribución natural, la cubierta sebosa de les granes ye usada para veles y manufactura de xabón, y les fueyes para medicina herbal pa tratar forúnculos. La planta y n'especial les fueyes tán reputaes de tóxiques, les mesmes fueyes caduques cayíes, son tóxiques a otres especies de plantes. Los epítetos específicos "sebifera" y "sebiferum" signifiquen "ceroso" y refiérense al sebu vexetal que cubre granes.
Les fueyes simples, deciduas d'esti árbol, son alternaes, anches, rómbiques a ovales y con nidios cantos, de forma acorazonada, dacuando con una cola estendida que recuerda al "Ficus relixosa". Les fueyes son verde brillantes nel fexe, y más pálides nel viesu. Na seronda tomen tonos brillosos mariellos, naranxes, púrpures, colloraos. Ye una especie diclina monoica, produciendo flores machu y fema nel mesmu fuste.
Les fueyes verde cerosas pasen a verde-amarellentaes, y tien flores blanques. Les flores tán en inflorescencies terminales de 2 decímetros de llargu. Verde clares, eses flores son bien conspicuas na primavera. Cada pistilu de flor fema ye solitariu y tien un ovariu trilobuláu, tres estilos, y nun tien pétalos. Tán en curties cañes na base de la punta. Los estames (machu) en grupos nel estremu de la inflorescencia. 
Los frutos son trilobulaos, cápsules trivalvaes. Cuando una cápsula madura, el so color camuda de verde a pardu escuru. Les parés de la cápsula cayen y lliberen cada cápsula tres granes globoses con una cerosidad blanca que la anubre. Les granes usualmente cuelguen de les plantes per delles selmanes. En Norteamérica, les flores maurecen d'abril a xunu y la fruta maduro de setiembre a ochobre.
Apaez nel sudeste de EE. XX.. Foi introducida en laépoca colonial y se naturalizó en Carolina del Sur, a lo llargo del océanu Atlánticu y tol Golfu de México, onde crez profusamente.
Anque la planta ta llistada como una maleza tóxica en munchos estaos, entá se viende en xardinería como árbol ornamental. Nun ye bien d'escoyer tipos de suelos o drenaxe, pero nun puede vivir a la solombra. Crez en tou Xapón, y ye razonablemente duru. Ye apreciáu pol so abondosu y espectacular xamasca serondiega.
La cera de les granes ye collechada asitiándoles n'agua caliente, y bañando les sos superficies cola agua. Anque otres partes de la sp. son tóxiques, la cera non, y puede usase en reemplazu de aceite vexetal pa cocer.
El néctar tampoco ye tóxicu, y ye bien bonu como flora apícola para apicultura. El miel nun ye d'alta calidá, siendo vendida como grau de panadería, pero produz copiosamente en dómines maneres del añu, cuando la mayoría de los floriamientos de primavera cesaron. Nos estaos de la mariña del Golfu, el apicultores migren colos sos setues p'allugar bonos árboles cerca del mar.
Ye un árbol bien ornamental, de rápida crecedera y de bona solombra. 
"Triadica sebifera" describióse por (L.) Small y espublizóse en "Florida Trees" 59. 1913.
Tribulus terrestris
Tribulus terrestris ye una especie fanerógama na familia Zygophyllaceae.
Como munches malezes, tien munchos nomes comunes, siendo abrojo el más habitual, vocablu que comparte con otres plantes.
Ye una especie herbal rastrera perenne que crez como una planta añal braniza en climes más fríos, usualmente postrada, formando matos chatos, anque pueden crecer daqué más verticalmente en solombra o ente plantes más altes. Los tarmos, radiales y ramosos, estender a una distancia de más de 1m. Dichos tarmos son finamente estriaos y más o menos arispios, con pelos rectos patentes o adpresos y otros retorcigañaos d'aspeutu lanudo. Esti patrón repitir nos pedícelos, pedúnculos y raquis, pero más trupu. Les fueyes, cortamente axustaes, son compuestes paripinnaes con 4-8 pares de folíolos d'unos 7mm de llongura -coles sos peciolos d'implantación cimera nel raquis pa facilitar el so respliegue/zarru faía enriba n'ausencia de lluz solar-, bien velosos pol viesu y solo con unes estreches llinies de pelos nel fexe, llinies que se correspuenden colos nervios principales del viesu. Les flores, solitaries nes áxilas de les fueyes y cortamente pedunculaes y qu'alternen de cada llau del tarmu, son pentameras, de 4–15 mm de diámetru, con 5 sépalos llanceolaos arispios la metá de llargu que los 5 pétalos de color mariellu y con 10 estames más curtios que los pétalos y entamaos nun verticilio onde alternen 4 más grandes (opuestos a los pétalos) con otros otros 4 más pequeños (opuestos a los sépalos los). Los frutos son esquizocarpos, colgantes de los pedúnculos curvaos faía embaxo ya invertíos qu'alternen -al igual que les flores- de cada llau del tarmu y son compuestu por 5 mericarpos (2 d'ellos xeneralmente más pequeños), col estigma pentalobuláu persistente. Éstos frutecitos individuales son de consistencia bien dura y lleven 2 escayos agudos patentes, de 10 mm de llargu y mediu centímetru ente puntes, y 2 daqué más curties en posición dorsal y prácticamente perpendiculares a les 2 más grandes anteriores -dacuando estes 4 escayos pueden tar amenorgaes a simples tubérculos daqué agudos. Diches escayos tán dixebraes por una cresta llonxitudinal de tubérculos glandulares con un pelo ríxidu erecto. Los mericarpos contienen 3-4 granes ovoides de testa membrácea y ensin endospermu.
Los citaos escayos son lo suficientemente dures y llargues como pa pinchar un neumáticu de bicicleta, y causar considerable dolor al pinchar pies desnudos. 
Nativa de rexones templaes tropicales y templaes del Vieyu Mundu: sur d'Europa, sur d'Asia, África, norte de Australia. Ta llargamente naturalizada nel mundu enteru, sacante altes llatitúes. En dellos Estaos de EE. XX., ye una especie invasora.
Hábitat, según Linneo: "N'Europa austral, nos cantos de caminos" ("Habitat in Europa australi ad Semites").
Sobrevive inclusive en climes de desiertu y suelu probe.
Los frutos usáronse n'armes homicides nel sur d'África; l'asesín moyar col zusmiu venenoso de "Acokanthera venenata" y asitiar nel pasu de la so víctima.
Sémense les granes superficialmente nel suelu, asitiándoles sobre'l terrén y depués con un cribu deposítase sobre elles una fina capa de tierra arenosa.
El mediu tien de ser arenosu y húmedu; pa tener un grau de mugor óptimo, asítiase una bandexa con agua debaxo del tiestu. 
Ye apetecedor pal ganáu pel branu, pero la so escasa talla y los escayos de los sos frutos van en contra del diente d'oveyes y de cabres. Esos frutos xuntar a la llana, pelo y pezuñes de los rumiantes, lo que dexa l'espardimientu de la planta a cuenta de molesties a los sos involuntarios portadores.
"Tribulus terrestris" ye bien usáu como tónicu y afrodisiacu nes práctiques ayurvédicas, conocida pol so nome en sánscritu "gokshura". Consúmese como tisana y n'aplicaciones tópiques. Utilizada mientres sieglos na medicina herbal en China y pola ayurvédica de la India. Na tradición china emplegar en problemes urinarios y insuficiencia de producción de lleche materno, y na India como afrodisiaco.
Usar contra les afecciones del pechu,la Gonorrea y la Oftalmia 
Se promueve el so usu p'amontar la potencia sexual. Esti usu aniciar nos años 1970s n'Europa del Este sobremanera en Bulgaria. Los estudios independientes en Bulgaria suxurieron que l'estractu de "T. terrestris" amonta llixeramente los niveles hormonales, anque vuelven depués al so rangu normal.
Dalgunos comparen les propiedaes tóniques de "T. terrestris" colos efectos del ginseng, pero dambos tienen mecanismos totalmente distintos. Tamién s'aportuna que "T. terrestris" amonta la testosterona porque xube la "HDGn: hormona Desencadenante de Gonadotropina" La (HDGn) que de la mesma aguiya la producción de LH y de hormona foliculoestimulante (acrónimo n'inglés FSH). La testosterona, amás de los sos trés importantes funciones en construcción muscular
conocida polos sos efectos positivos na actividá de la migollu óseu pa la producción de los glóbulos coloraos eritrocitos y del sistema inmunitario.
Per otru llau, un recién estudiu atopó que "T. terrestris" nun causa medría en testosterona o en LH n'homes nuevos, y otru topó qu'un suplementu dietario comercial conteniendo androstenediona y estractos herbales, incluyendo "T. terrestris", nun foi efectivu en xubir la testosterona que la androstenediona sola. SupplementWatch nun considera qu'haya dalguna evidencia científica d'efectividá en fomentar texíu muscular. Suxúrese que pue ser benéficu p'aquellos que la so testosterona tea en niveles inferiores a los normales, como puede asoceder a persones con dietes hipocalóricas y/o a atletes sobreentrenaos.
L'activu químicu en "T. terrestris" probó ser protodioscina (PTN), un pariente de la Dehidroepiandrosterona DHEA. Nun estudiu con mures, "Tribulus" amosóse útil n'actividá sexual/ereición, meyor qu'el cipionato de testosterona. Sicasí, nun son convincentes entá los estudios, pero bien promisorios ente'l suplementu OTC natural Vs. el cipionato de testosterona (éster sintéticu) reingenierizáu pola so llarga activitdad tisular. Pa ser efectivu, el so nivel debe "armase" nel sistema del animal, consumiéndose diariamente 2–3 selmanes.
Nun se conocen efectos adversos significativos de la suplementación con "T. terrestris". Sicasí, dellos usuarios afirmen molesties de estómagu y fories, que usualmente van tomándose lo coles comíes.
Los métodos de erradicación son frecuentemente dempués de la llantadera. Hai soluciones biolóxiques y yerbicides al problema pero nenguna da una estinción rápida y total, por cuenta de que les granes de "T. terrestris" permanecen actives por más de 3-7 años de promediu.
En pequeñes árees, ye meyor controláu con eliminación manual usando un preséu manual pa estrayer la planta de raigañu. Esto precisa de monitorear la área y remover mientres el periodu previu a la llantadera. Asina s'amenorga descomanadamente la prevalencia de la maleza hasta'l siguiente añu. El segáu nun ye efectivu pa erradicar debíu al vezu de crecedera rastrera, esto ye, pegáu a la tierra. 
Otra vía de erradiación física ye afogar a estes maleces comenencioses dándo-yos bona competencia con otres plantes favorables. Descompactando y llantando especies deseables competitives, asina s'amenorguen los recursos disponibles pa esta maleza.
El control químicu ye xeneralmente encamentáu pal so dominiu. Hai pocos yerbicíes efectivos. Los productos con oryzalina, benefin, o trifluralina pueden controlar parcialmente les granes germinantes. Esto puede aplicase cola guañada (fin del iviernu a mediaos de primavera).
Dempués de que les plántulas remanecieren (postemergente), productos con 2,4-D, glifosato, dicamba ye efectivu nel "abrojo" (el "Tribulus terrestris"). Como postemergente son más efectivos con aplicaciones con maleces pequeñes y nueves. Dicamba y 2,4-D will causen dañu a la mayoría de les plantes de fueya ancha, polo que se debe tener sumu cuidu y evitar sobreaplicaciones. Aplicar nel verde ensin problemes pa les camperes semaes. El glifosato matu o inxuria a la inmensa mayoría de les plantes, polo que tien d'usar en tratamientos puntuales o en sólidos estands de la maleza.
"Tribulus terrestris" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 387. 1753.
Tribulus, nome xenéricu que remanez del griegu: "τρίβολος" orixinalmente pol tríbulo (una maza o arma espinosa de 4 puntes). Emplegáu nel so sentíu botánicu por Pliniu'l Vieyu nel so "Historia naturalis" ("21, 91") pa designar el frutu del "abrojos" pero tamién pal frutu d'otres plantes ("Trapa natans", la Castaña d'agua) ("21, 98") y por Virxiliu nes "Xeórxiques" ("1, 53"), nel sentíu "abrojos".
terrestris: epítetu llatinu qu'alude al calter rastreru de la planta.
Trichanthera gigantea
Trichanthera gigantea ye una especie de planta arbórea de la familia de les acantacees, que s'atopa en Centroamérica, Panamá, Colombia, Ecuador, Perú, Venezuela y les Guayanas y Brasil . Recibe los nomes comunes de yátago, nacedero, aru blancu, naranjillo, sanquillo, cajeto o, en Panamá, palu d'agua .
Alcuéntrase cerca de ríos y fontes d'agua, en zones pantanoses, montes húmedos y estuarios ente los 100 y 2.150 m d'altitú.
Mide hasta 12 m d'altor. El tarmu ye ramificáu, en forma de copa arrondada, con cañes cuadraes y clares y de nuedos pronunciaos; fueyes d'unos 30 cm de llargor, simples, opuestes, de color verde escuru; les inflorescencies sobresalen na copa del árbol y les flores, en forma de campana, son de color coloráu escuru, vieno tintu o mariellu, de 3 a 4 cm de llargor, ábrense dempués del mediu día y producen néctar na tarde y la nueche, atrayendo distintes especies d'esperteyos, aves y insectos. Los frutos son allargaos, hasta de 2 cm, duros como madera, contienen en promedio dos granes redondes, d'hasta 5 mm de diámetru.
Puede utilizase como forraxe d'altu valor nutritivu pa diverses especies, tantu na ganadería, como na avicultura. Ye usada comúnmente como cerca viva y especialmente pal caltenimientu y caltenimientu de fontes de agua. Tamién ayuda a recuperar árees erosionadas. 
Atribúyense-y propiedaes medicina-yos, como protector hepáticu y antimalárico. Los tarmos verdes utilizar pa tratar la nefritis y los raigaños como un "tónicu pa'l sangre". En veterinaria, ye utilizáu como dixestivu pa tratar la obstrucción intestinal, les hernies y p'espulsar la llibradura nos partos del ganáu. Los sos biltos utilícense entemecíos cola farina de maíz, pal consumu humanu.
"Trichanthera gigantea" describióse por (Humboldt & Bonpland) Nees y espublizóse en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis" 11: 218. 1847.
Trichilia catigua
Trichilia catigua ye una especie de planta fanerógama perteneciente al xéneru "Trichilia". Ye orixinaria de Brasil.
La especie utilizar na medicina tradicional y xamanismu nel preparáu afrodisiacu y estimulante Catuaba. La cinchonain-Ib ye un flavonolignano que s'atopa na corteza de "T. catigua".
"Trichilia catigua" describióse por Adrien-Henri de Jussieu y espublizóse en "Flora Brasiliae Meridionalis (quarto ed.)" 2(12): 77. 1829.
Trichocentrum cebolleta
Tien un tarmu floral paniculáu.
Flores en recímanu medianu de munches flores d'unos 4 cm tamañu, de color mariellu fuerte con mancha color café.
Esta especie ye natural del Sur de Méxicu en Campeche, en Centroamérica, el SE de Venezuela y en Brasil. Desenvuélvese sobre árboles, en zones de clima húmedu y templáu a altitúes ente 150 y 1700 msnm. El floriamientu producir nos meses de temporada seca del monte.
Prefier esposiciones con bona lluminosidá o solombra moderada. Pa cultivar tien de llantase nun tueru cola base recta non bien llargu por que pueda caltenese de pies y asítiase la orquídea atada a una banda d'este.
Pueden asitiase nel esterior como les especies de "Cymbidium" pa forzar el floriamientu. Nel so desenvolvimientu precisa riegos frecuentes, pero cuando llega al maduror hai que espaciarlos hasta casi nada.
Esta planta usar los indios precolombinos de Centroamérica como una especie de allucinóxenu.).
Les fueyes de la planta son tradicionalmente consumíes como ensalada.
"Trichocentrum cebolleta" describióse por (Jacq.) M.W.Chase & N.H.Williams y espublizóse en "Lindleyana" 16(2): 137. 2001.
Por cuenta de que les flores paecer a pequeñes dames con grandes faldes igual que les "Oncidium", estes orquídees tuvieron incluyíes nesti xéneru mientres munchos años.
Oncidium: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues: "onkos" = "hinchadura" y el sufixu "-idium" = "diminutu". Olof Swartz, en 1800, dio-yos esti nome por cuenta de que presenten una pequeña callosidad asitiada na base del llabiu qu'aparenta ser una verruga, tumor, hinchadura en griegu = Onkos.
cebolleta: pola forma de les sos fueyes; d'ende'l so nome común "orquídea de fueyes de cebolla".
En Nicaragua denominar comúnmente "agua d'oru".
Trichocline plicata
Trichocline plicata, topasaire plateado o contrayerba n'Arxentina, ye una especie de planta melecinal perteneciente a la familia de les asteracees.
Ye una planta herbal acaule d'aspeutu argenteo-tomentoso que forma coxinos d'un altor d'unos 5cm. Toles fueyes tán arrexuntaes y son linear-llanceolaes, d'enteres a sinuaes y plegaes lomgitudinalmente según el nevio principal (d'ellí'l so nome específicu), sésiles o cortamente peciolaes, glabres pola fexe y más o menos tomentosas pol viesu. Los tarmos son ebracteádos y el receptáculu ye alveoláu cola bráctees involucrales ováu-llanceolaes y denticulaes. Les lígules tienen un llimbu hexanerviaos de color mariellu.
Ye reinal de Córdoba y San Luís en Arxentina; crez en suelos caliares a una altitú de 1000 a 3000m.
Ye usáu en casos de asma y en maréos debíos al altor. Tamién como analxésicu gastrointestinal.
Ta llibre de alcaloides, pero contién una resina glucosidal que ye'l so principiu activu. Sería útil pal asma cuando, en polvu, quémase y esnéldase.
"Trichocline plicata" describióse por Hook. & Arn. y espublizóse en "Companion Bot. Mag." 1: 103. 1835
Trichosanthes
Trichosanthes ye un xéneru de videes tropicales con especies, perteneciente a la familia Cucurbitaceae.
Les fueyes de dalgunes o posiblemente toles especies pueden ser consumíes como vexetales y siquier dos especies con frutos carnosos son bien utilizaos nel sur y sudeste d'Asia.
Siquier dos especies utilizar na medicina tradicional china col nome de gualou ():
Trichosanthes kirilowii
Trichosanthes kirilowii ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Cucurbitaceae. Ye una de les 50 yerbes fundamentales usaes na medicina tradicional china onde se-y conoz en chinu como "guālóu" (栝楼).
Tien un pecíolu de 2-6 cm, estriáu, velloso; la llámina de la fueya ye de color verde con nel fexe fondu, suborbicular, de 5-20 × 5-20 cm, como de papel, polo xeneral con 3-5 (-7) lóbulos hasta la metá, raramente fondamente hasta la base o ensin lóbulos; los lóbulos rómbicu-obovaos o oblongos, el marxe dacuando de forma pocu lobuláu, ápiz obtusu. Recímanu masculín solitariu o con flores solitaries en pares axilares; pedúnculu 10-20 cm, robustu, estriada, llixeramente peludas, 5-8 de flores nel ápiz; brácteas obovaos o llargamente ovaes, 1.5-2.5 (-3) × 1-2 cm, marxe tropezosu-dentáu, pocu puberulenta, estípite; mota cilíndrica tubu, dilatada nel ápiz, 2-4 × ca. 1 cm; segmentos llanceolaos, 10-15 × 3-5 mm, enteru. Les flores femenines solitaries; en pedicelo de 7,5 cm, pocu puberulenta; mota tubu cilíndricu, ca. 2,5 × 1,2 cm; ovariu oblonga, 1.2-2 × 1 cm. La fructificación en pedúnculu de 4-11 cm; fruta marrón-mariellu o naranxa-mariellu, oblongues o globoses, 7-10.5 cm. Granes de color beige arena, oblongo-ovaes, 11-16 × 7-12 mm, marxinen. Fl. mayu-agostio, fr. agostio-ochobre. Tien un númberu de cromosomes de 2 n = 88.
Alcuéntrase nos montes abiertos, carbes, pacionales y campos al llau de los pueblos; a una altitú de 200-1800 [[msnm|metros, en [[Gansu]], [[Hebei]], [[Henan]], [[Jiangsu]], [[Jiangxi]], [[Shandong]], [[Shanxi]], [[Zhejiang]] en [[China]] y en [[Xapón]] y [[Corea]].
El tubérculu d'esta planta ye conocida en mandarín como Tian Hua Fen ( chinu : 天花粉 ). Na [[medicina tradicional china]] dicir pa drena el calor y xenera fluyíos, y drena el calor de pulmón, tresforma la flema, y amuga el secañu de pulmón, amás resuelve la tosicidá y espulsar l'aguadía. El frutu de la planta, tamién se fai referencia en mandarín como Gualou ( chinu : 瓜蔞 ), dizse que s'usa pa desipar el calor y tresformar la flema, descongestiona el pechu, amenorga los abscesos y estena los nódulos. Dambes formes tienen de ser consideraos seguros pa usase namái con orientación profesional por daquién entrenáu nel so usu, anque esto pue ser innecesariu pa una extrapolación de la tosicidá de purificáu de la [[tricosantina]].
La planta ye una fonte del compuestu químicu [[tricosantina]]. Amás, esta planta puede ser usada pa eslleir la capa proteica que protexe'l ARN del Virus de Inmudeficiencia Humana (VIH) por aciu la tricosantina que puede ser usada pa esaniciar el virus VIH-1 del cuerpu humanu . Polo cual, tendría d'ampliase'l so usu en tol mundu.
"Trichosanthes kirilowii" describióse por [[Carl Johann Maximowicz]] y espublizóse en "[[Mémoires Presentes a l'Académie Impériale des Sciences de St.-Pétersbourg par Divers Savans et lus dans ses Assemblées]]" 9: 482. 1859.
[[Categoría:Plantes descrites en 1859]]
[[Categoría:Cucurbitaceae]]
[[Categoría:Flora de China]]
[[Categoría:Plantes descrites por Maximowicz]]
Tridax procumbens
Tridax procumbens ye una planta melecinal perteneciente a la familia de les asteracees Conocida tamién en Guatemala como: bakenbox, cadillo, chisaaca, curagusano, yerba de San Juan, romerillo, San Juan del monte.
La planta tien discos de flores de color blancu o mariellu con flores ligulaes de tres dientes. Les fueyes son dentaes y polo xeneral en forma de punta de flecha. El so frutu ye un duru aqueniu cubiertu de pelos y con una plumes.
La planta ye invasiva, en parte, por cuenta de que produz munchos aquenios, hasta 1500 por planta, y cada unu puede movese pol vientu polos sos miriguanos y movese a cierta distancia. 
Esta planta puede atopase nos campos, praderíes, tierres de cultivu, árees alteriaes, xardinos, cantos de caminos y en zones con climes tropicales o subtropicales.
La planta fresca o seca, en fervinchu o decocción ye usada per vía oral pa tratar alerxa, anemia, afecciones gastrointestinales (foria, disentería, dolor d'estómagu, estriñimientu, flatulencia, parásitos intestinales) y respiratories (bronquitis, catarros, fiebre), dolor de cabeza, diabetes, enfermedaes hepátiques, inflamaciones, hipertensión, y trestornos menstruales.
L'emplastu de les fueyes aplícase tópicamente pa solliviar inflamaciones. El zusmiu de les fueyes usar pa detener hemorraxes y llavar cortaes, raspones y firíes. La decocción usar en llavadura pa tratar casos de vaginitis.
Atribúyese-y propiedá antiséptica, repulgual, colagoga, depurativa, desinflamante, emenagoga, febrífuga, hepatoprotectora, hipoglicémica, incecticida, vermicida, refrescante y refrigerante.
"Tridax procumbens" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 900. 1753.
 ISBN 0-89672-614-2
Trifolium hybridum
El Trifolium hybridum L., más conocíu como Alsike, ye una especie perteneciente al xéneru Trifolium, de la familia de les Fabacees.
Puede llegar a midir hasta 50 cm (20 pulgaes).
Puede reconocese poles siguientes característiques:
Ye orixinariu de la zona continental d'Europa – dende'l norte de Italia al norte de Suecia, (onde se-y dio'l so nome)- y del centru de Francia a Rusia meridional y central.
Podemos atopalo tamién nel suroeste d'Asia y en zones del norte d'África S'introdució y
naturalizó en toles rexones templaes de dambos hemisferios.
Por cuenta de la so adaptación a suelos más fríos y húmedos que los esixíos pa otres especies del mesmu xéneru (Trébole blancu, "T. breersim, T fragiferum") el so cultivu dase especialmente nes zones fríu y subárticu del hemisferiu Norte. 
N'España nun tien utilidá comercial. Ello ye que nun esisten referencies que la indiquen.
La dosis de llantadera bazcuya de 7 a 10 kg/hai como cultivu puru, y de 2 a 5 kg/hai cuando se faen amiestos, bien acompañando a otros tréboles o a gramínees de pradería.
Ye una especie perenne de 3-4 años de duración, de vezu de crecedera similar al trébole violeta. 
La so llantadera realízase en primavera o finales de branu. La puxanza de les plántulas ye probe de primeres. Ye brengosa en monocultivu o n'amiestos con gramínees , pero relativamente probes como componente menor n'amiestos de granes, sacante nel añu de la primer collecha. La crecedera vese llindáu poles baxes temperatures a finales de seronda.
Ye en septiembre y ochobre cuando se-y da la corte, en flor, pa segáu. La reproducción del trébole híbridu ye por granes, que son bien abondosos. Sicasí, nun tien potencial pa esvalixase a llarga distancia. Les granes granen por abrasión de la cubierta xeneralmente. Puede granar en zones con vexetación. 
Al igual qu'otres especies de la familia de les lleguminoses, el "Trifolium hybridum" L. fai simbiosis coles bacteries del xéneru Rhizobium, principalmente les cepes de "Rhizhobium leguminosarium bv. trifolii"; les cualos son capaces d'afitar nitróxenu del aire, nos nódulos que formen los raigaños.
Ye fertilizada por insectos, fundamentalmente pola abeya de del miel común, qu'apuerta al so néctar fácilmente.
En comparanza con otres especies del mesmu xéneru, ye más tolerante al fríu y a les xelaes.
Afacer a suelos de testura franca y magriza con niveles de pH que van de 6 a 7.5. Anque polo xeneral puede soportar bien suelos bien acedos y tamién bien alcalinos. Crez bien en tierra con mal drenaxe.
Les sos principales llimitaciones son la intolerancia a la seca y a les altes temperatures. Anque en llugares secos con bon regadío ye posible llograr bonos rendimientos. 
Coles mesmes, la so tolerancia al salín ye baxa y a la solombra ye probe lo cual fai que nun seya posible'l so amiestu con especies herbales d'alta crecedera.
Les partes comestibles d'esta especie son les flores y les fueyes. Apurre un forraxe ensundiosu bien apreciáu pol ganáu, con un altu valor nutritivu. Cultívase entemecíu con trébole coloráu y gramínees como'l "Phleum pratense" L.(Fleo) y "Agrostis stolonifer" L. Por cuenta de la so gran capacidá d'espardimientu, tamién puede cultivase solu pero nun ye frecuente.
El so aprovechamientu forrajero pue ser pa segáu o pa camperes: 
Esta especie presenta una respuesta de crecedera favorable a la defoliación frecuente. Por cuenta del so altu conteníu de mugor, ye malo d'ensugar nel campu. Produz bonos rendimientos n'amiestos con gramínees como Timoteo. Por cuenta de la so verticalidá, la collecha ye fácil. Xeneralmente, solo dáse-y una corte por temporada. 
Ye importante en camperes permanentes por cuenta del so calter perenne. El llendo tien de realizase primero que florie la especie. El sistema rotacional ye'l meyor pa la persistencia de les plantes y una mayor producción. 
A pesar de que la vida del trébole híbridu nun ye bien llarga, la so producción resulta bien satisfactoria n'amiestos de camperes. Resulta complicáu determinar la proporción que tien d'haber de trébole híbridu nun amiestu.
Destaquen les variedaes d'orixe canadiense y escandinavu como'l cultivar comercial "Canadian", les variedaes sueques "Svea" y la variedá tetraploide "Tetra", que ye altamente granible y persistente.
Consíguese un fervinchu deliciosu. Polo xeneral entemecer con otros tés.
El Trifolium hybridum provoca una intoxicación nos animales de llendo que recibe'l nome común de "Trifoliosis".
Nun ye una intoxicación frecuente y xeneralmente nun ye bien grave. 
El trébole coloráu ("Trifolium pratense" L.), el trigu sarracenu ("Fagopyrum esculentum" L.) y la alfalfa ("Medicago sativa" L.), dacuando pueden causar una intoxicación similar.
"Trifolium alpinum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 766–767. 1753.
Trifolium: nome xenéricu deriváu del latin que significa "con tres fueyes".
alpinum: epítetu llatinu que significa "arrexuntáu"
Trifolium pratense
El trébole coloráu o trébole violeta (Trifolium pratense ) ye una planta lleguminosa nativa d'Europa, oeste d'Asia y noroeste d'África. 
El so cultivu paez datar d'escontra los sieglos S XVII y XVIII.
Trátase d'una herbal perenne de 10-60 cm d'altor (puede algamar hasta los 110 cm) y pilosidá variable. Tarmos erectos o ascendentes. El so sistema radicular consta d'una raigañu pivotante, que resulta pequeña en comparanza colos numberosos raigaños adventicias formen una corona qu'arrinca del pescuezu.
Presenta fueyes trifoliaes con foliolos ovalaos, blandios, de grandes dimensiones (1-3 cm de long. y 8-15 mm d'anchu), con dos estípules basales estrechaes n'aresta, un peciolu de 1-4 cm de llargor y de color verde con un característicu maciu creciente na metá más fuera de la hojuela. Dispónense alternamente.
Les flores, de 12-15 mm de llargor, tienen coroles formaos por 5 pétalos soldaos de color rosa violáceo y con menor frecuencia blanques o purpúreas, siendo membranoses na fructificación. El mota ta formáu por 5 sépalos soldaos formando un tubu casi zigomorfo d'apariencia campanulada, ye pelosu, con 10 nervios, dientes lliniales y una callosidad nel gargüelu. Les flores preséntense arrexuntaes en inflorescencies de 2-3 cm de diámetru con forma de cabezueles globoses, sésiles y cubiertes na so base poles estípules de les fueyes cimeres.
El frutu ye una llegume sentada, incluyida na mota, indehiscente, de forma ovoide y contién una sola grana. Estes son de forma acorazonada, bien pequeñes y de tonalidaes que varien del mariellu al violeta.
Al respective de la posición de les yemes de recambiu mientres la estación desfavorable (nel nuesu casu principalmente por calor o seca) estes alcuéntrase na superficie del suelu o darréu debaxo, esto ye, el so biotipu ye hemicriptófito.
La planta foi nomada "Trifolium pratense" por Carolus Linnaeus en 1753. "Pratense" en llatín pa "atopáu en praos".
Crez bien en temperatures medies, tolerando meyor les baxes (atopándose hasta los 1.800 m nel pisu montano y subalpino) que les altes temperatures, deteniendo la so crecedera a partir de 30-35 °C, polo que s'afai bien a climes fríos y/o templaos, dando peores rendimientos nos climes templaos.
Ye abondo esixente en mugor, precisando 700 mm añales a lo menos. Nun soporta los encharcamientos enllargaos nin la seca, siendo les necesidaes hídriques el puntu más delicáu del so cultivu, sobremanera nos meses de mayu y xunu.
Vegeta en tou tipu de suelos, anque prefier los fondos (cómo yá se dixo, nun soporta los encharcamientos) y con bon nivel de bases. Soporta suelos llixeramente ácidos (pH 6-7,5). Un bon nivel de magre ameyora'l cultivu (francu a francu magrizos). Ye pocu granible en suelos arenosos o llivianos. En comparanza cola alfalfa, puede dir en suelos más acedos y más húmicos que los qu'ella tolera.
Respuende rápido a apurrir de fósforu y potasiu.
Orixinaria del sudeste d'Europa, oeste d'Asia y noroeste d'África. El so cultivu como forrajera empecipiar nel norte d'Europa y anguaño estendióse a tol planeta, con gran espardimientu en tola Europa continental, sur d'Australia, Nueva Zelanda, nor-esti asiáticu, USA y el conu sur americanu. Pasó a tar naturalizáu en munches árees templaes, incluyíes América y Australasia, por escape del cultivu.
Na Península ye la lleguminosa de siega más utilizada nes árees de clima templáu, siendo les zones de mayor cultivo los regadíos del Pandu Norte (Llión), la parte alta d'Aragón, y en menor midida la cornisa cantábrica, como planta integrante de los amiestos de pradería. Nel sur cultívase menos, pero con notables rendimientos so regadío.
N'España nun esisten datos oficiales de producción individualizaos pal cultivu del trébole coloráu. 
De siguío d'amuesa una tabla cola productividá de distintes variedaes:
La clasificación más habitual suelse faer en función de la precocidá de floriamientu, anque tamién se clasifiquen en función del so porte (alto, más afechu a la siega, y baxu, más afechu al llendo) y grau de ploidía (2n y 4n). 
Na actualidá, los principales oxetivos de selección, son la meyora de la persistenciasobremanera introduciendo resistencia al hongu Sclerotinia, según, al traviés de les variedaes tetraploides, consiguir mayor perennidad y meyor producción.
Enllantar con facilidá y la so vida granible ye de 2-3 años. Dosis de llantadera en cultivu puru: 20 kg/hai, n'amiestu: <10kg/hai, soliendo tar entemecíu con una cebera d'iviernu. 
Por cuenta del so sistema radicular medianamente fondu ye menos resistente a la seca qu'el lotus y l'alfalfa, respondiendo en forma notable al riego. Llega a crecer con temperatures moderaes de branu siempres que disponga de cantidaes abondes de mugor. Crez bien a temperatures ente 7 ºC y 35ºC, anque les temperatures altes paecen tener un efectu más depresivu sobre l'establecimientu, crecedera y persistencia, que les temperatures baxes (Kendall, 1958).
Tien De semase ceo na seronda, cuidao que los sos plántulas son sensibles al fríu. En llantaderes oportunes, compiten fuertemente con otres camperes y lleguminoses particularmente so condiciones favorables de mugor y temperatura y producen altos volúmenes de forraxe nel so primer añu. Esta característica compensa la so vida curtia y xustifica la so inclusión n'amiestos pa praderíes permanentes, que de normal nun son bien granibles nel primer añu y principios del segundu.
Por cuenta de la so forma de crecedera, similar a l'alfalfa, el so usu tien de respetar los periodos de descansu precisos pa dexar que tres les cualesquier defoliación surdan de la corona los nuevos biltos, y atrópense nel raigañu les reserves necesaries.
Suelse semar na seronda tempranu. Si la seronda vien bien se-y puede dar aprovechamientu nesi mesma seronda y síguese na primavera siguiente. En casu de que se seme en primavera l'aprovechamientu tien de diferise hasta la seronda siguiente.
Coles mesmes, ye encamentáu especialmente como mejorador de suelos. Desenvuélvese perbién en llantaderes acomuñaes por tener un altu grau de tolerancia a la solombra, pudiéndose semar hasta 8 kilogramu per hectárea. 
La elección de trébole coloráu a utilizar depende del destín que se va dar a la pastura, con referencia a les necesidaes de forraxe pel hibiernu o branu o de la posibilidá d'utilizar o non otres lleguminoses.
Aprovechamientu según la variedá:
Unu de los principales problemes d'esta especie ye la so escasa resistencia a enfermedaes, lo que desagua en baxa persistencia en delles zones. Sufre ataques principalmente de dos hongos, Sclerotinia y Rhizoctonia, qu'ataquen la corona del raigañu y la base del tarmu, causando amarilleamiento y dempués la muerte de la planta.
Tamién sufre ataques foliares por Oidio, Ruque, Stemphylium y Pseudopeciza.
Ye una especie qu'apurre campera abondosa y de bien bona calidá, inclusive pel branu si recibe abondos apurras hídricos, tal ye asina, qu'en Francia se diz que contribuyó más que la pataca al desenvolvimientu de la economía agraria del país. Sicasí nun ye persistente nel pacional, bien pola so curtia vida (trés-cuatro años máximu nes nueses condiciones) o porque nun aguanta la competencia con otres especies.
Dempués d'una defoliación, los rebrotes llevar a cabu dende la corona de les plantes o dende los entrenudos basales de los tarmos desenvueltos. Sicasí, por cuenta de que trátase d'una especie de ciclu ivernizu, les plantes pasen seronda ya iviernu en forma de roseta, produciéndose l'allargamientu de los tarmos una vegada llegada la primavera. Esto significa que mientres un periodu llargu del so ciclu, tolos puntos de crecedera atópense allugaos cerca del nivel del suelu.
Les fluctuaciones nel volume de sustances de reserva de los raigaños de trébole coloráu, siguen una evolución bien similar a les de l'alfalfa, anque baxu manexos similares el trébole coloráu siempres tien niveles bastante menores. Nesti postreru sentíu ocupa una posición entemedia ente l'alfalfa y el lotus (Smith, 1962). Coles mesmes, reparóse que dichos niveles baxen en forma apreciable tantu mientres l'iviernu como mientres el branu, lo cual puede afectar notablemente la productividá y la persistencia d'esta especie al traviés d'eses dómines del añu. Esti comportamientu per parte del trébole coloráu esixe que los sos cultivos seyan remanaos de tala forma que déxese-yos a les plantes recuperar les sos reserves dempués de cada periodu de llendo. 
El trébole coloráu afaise asina a un manexu racional tipu llendo rotativu. Nos citaos periodos críticos, el trébole coloráu tendrá de permanecer con árees foliares fayadices, colo que se va permediar los gastos en metabolitos y pel branu va favorecese amás un meyor usu de l'agua. Nesti postreru sentíu ye fundamental entrar al periodu branizu con sistemes radiculares estendíos.
Anque tien un menor conteníu proteico que l'alfalfa, presenta una elevada proporción de glúcidos y una mayor digestibilidad. Si pástiase sola puede producir meteorismo, por ello encamiéntase acomuñar a una gramínea; va bien cultiváu n'asociación con Ray-Grass italianu. Amás, debíu al altu conteníu en Isoflavonas, delles variedaes tienen una considerable actividá estrogénica.
L'amiestu con trébole blancu ye bien utilizada, pos al ser más rápidu nel so instauración, el primer añu tien bon aprovechamientu, siendo dempués movíu pol blancu. 
Tien un aprovechamientu muncho meyor como corte que como llendo (al ser una especie de porte casi erecto, con corona superficial, susceptibilidá al llendo, con ciclu de reserves, etc.). Una vegada segáu, puede dase en verde o caltenese por aciu ensilado o henificáu. Por cuenta de la so elevada proporción en glúcidos al respective de la proteína, ye una de les lleguminoses con meyor capacidá de ensiláu, siendo'l momentu más fayadizu ente l'estáu de yemes florales y l'empiezu del floriamientu, cuando les plantes tengan un 50 per cientu de floriamientu. Si se ensila un cultivu puru de trébole tienen de tomase los precuros encamentaos pa otres lleguminoses, por causa del so baxu conteníu de carbohidratos, alto conteníu en proteínes y mugor.
Pela cueta nun ye demasiáu aptu pa la henificación, cuidao que el segáu d'esta lleguminosa ye calidable daqué inferior apurriendo porcentaxes menores de proteína digestible que l'alfalfa. Tamién al poco tiempu de cortáu y amostalgáu les fueyes más espuestes a l'acción de la lluz ennegrecen, lo cual conxuntamente cola proporción alta de tarmos gruesos, faen que pierda valor comercial. 
El momentu apropiáu de henificar ye cuando'l cultivu presenta de media a completu floriamientu y primero que les sos flores tomen color amarronáu. Si la corte realizar con anterioridá, na dómina de iniciación del floriamientu, algamárase un alimentu d'alta calidá equivalente en proteínes al segáu d'alfalfa, pero con un menor rendimientu (Fergus y Hollowell, 1960)
Anque l'aprovechamientu ye peor (y de fechu ye'l so usu más común) tamién puede pastiarse, viéndose afectada la so persistencia. Pola so elevada talla ye más apropiáu pa ganáu bovino que pal ovín.
Esisten variedaes de cultivu de "Trifolium pratense" L. desenvueltes coles mires d'ameyorar aspeutos de la especie, directamente rellacionaos col so usu como forraxe. Desenvolviéronse en Nueva Zelanda y Australia, variedaes con menor conteníu na isoflavona formononetina, responsable del descensu na fertilidá de les oveyes:
Esiste otru cultivar australianu dignu de mención, dada'l so fácil espardimientu vexetativu gracies a el so vezu estolonífero, y la so gran persistencia al ser pastiáu a diente. 
La variedá de cultivu (cultivar) Redquin, de trébole coloráu ("Trifolium pratense" L.), llograr por aciu métodos de selección a partir del cultivar chilenu Quinequeli, coles mires de consiguir una variedá con baxu conteníu na isoflavona formononetina, responsable del descensu na fertilidá de les oveyes. El programa de selección, foi dirixíu dende l'Institutu d'agricultura, de la Universidá d'Australia oeste; cola collaboración del Departamentu d'agricultura de Nueva Gales del Sur. La grana llograda polos mejoradores, caltener na División d'Inxeniería vexetal, del Departamentu d'agricultura de Nueva Gales del Sur (Australia).
La variedá foi rexistrada nos Comités de coordinación de plantes forrajeras n'Australia, n'abril de 1979.
Trátase d'una planta de vida curtia, perenne, con un vezu de crecedera trupa. Forma numberosos macollos con diez a quince entrenudos, a partir d'una corona basal na que s'atopa'l meristemo d'afiyamientu. La formación de tarmos secundarios a patir de les yemes axilares presentes en cada macollo ye rara. Los foliolos que componen cada fueya son xeneralmente ovaos o ovobaos. Los marxes de les fueyes, son enteros o dentaos. Les marques nes fueyes pueden nun apaecer, o si faelo. Si tán presentes varien, dende un puntu central verde brillosu, hasta una marca irregular en forma de media lluna. Tanto'l fexe como'l viesu de los foliolos presenten tricomas. El peciolu ye espurríu y piloso, con finos fexes vasculares de color verde escuru. Axustar son llargues, con forma oval, glabres y membranoses, con un marxe estremáu pola ausencia de fexes vasculares. Na zona vascularizada, apréciense nervios de color verde escuru o púrpura, que s'estremen en dirección al marxe de les estípules.Forma unes inflorescencies globoses de color púrpura rosáu. Les granes son purpura amarellentaes.
La variedá Redquin ta afecha a climes templáu frescos. Crez en suelos con pH de 5 a 7. El óptimo de crecedera dar dende l'empiezu de la primavera hasta'l final de la seronda. El Departamentu d'agricultura de Nueva Gales del Sur, llevó a cabo estudio comparativos de la variedá, al respective de otres variedaes de trébole coloráu. La so productividá ye igual o superior a la d'otres variedaes de la mesma especie. La productividá de Redquin ye especialmente cimera nes condiciones ambientales de la seronda y l'iviernu. La persistencia de les plantes orixinales baxu llendo ye igual o meyor que nel casu d'otres variedaes. El conteníu en formononetin yera de 0,09 % en pesu secu, comparáu col 0,85 % presente nel cultivar orixinariu Quinequeli. Esti conteníu ye menor que la concentración a partir de la cual considérase qu'esisten efectos adversos sobre'l potencial reproductivu de les oveyes. Tratándose d'especies alógamas, ye necesariu caltener n'aislamientu'l cultivar Redquin, y nun cultivalo cerca de variedaes con altu conteníu en formononetin. Redquin ye por tanto, una lleguminosa baxa n'estróxenos, interesante p'ameyorar la producción forrajera nel iviernu, en climes templaos costeros o de pandu, onde la precipitación ye de moderada a alta. Puede ser tamién interesante en zones de regadío.
Nel siguiente enllaz amuésase un Manual de Llabranza de 1860, onde queda de manifiestu la importancia histórica del cultivu.
Les isoflavones y fitoestrógenos del trébole coloráu usáronse pa tratar dalgunos de los síntomes de la menopausia (vease afuegu). Les embarazaes y amamantadoras tienen d'evitar inxerir la planta. Tamién s'usa como antitusígeno y pal tratamientu de la bronquitis, el eczema, les llagues, la escrófula y, en gárgares, para úlceres y firíes.
Ye la flor nacional de Dinamarca y la de Vermont.
Ye un ingrediente del amiestu pa fumar 'Spice".
Ye tamién una de los ocho hierbes ingredientes del té anticanceroso .
"Trifolium pratense" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 768. 1753.
Númberu de cromosomes de "Trifolium pratense" (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecíficos: 2n=16 2n=14
pratense: epítetu llatinu que significa "de los praos"
Hai siete variedaes:
87-5066
Trigonella foenum-graecum
La alholva, fenogreco o fenugreco (Trigonella foenum-graecum) ye una especie de llanta con flor perteneciente a la familia de les fabacees.
Ye una planta añal d'ente 20 y 50 cm d'altor con fueyes compuestes de trés hojuelas oblongues. Esta planta floria en primavera (tien una flor blanca) y puede atopase ente les meses (campos de trigu) de la península Ibérica y en Baleares. Puede atopase amás n'otros países del sur d'Europa pero'l so orixe establecer nel sudoeste asiáticu, llugar onde esisten plantíos na actualidá.
L'usu melecinal de la "alhova", como lo demuestra la so presencia na Capitulare de villis vel curtis imperii, una orde emitida por Carlomagno que reclama a los sos campos por que cultiven una serie de yerbes y condimentos incluyendo les "fenigrecum" identificada anguaño como "foenum-graecum".
L'usu d'esta planta nes actividaes humanes ye bien antiguu, sábese que yera una de les plantes emplegaes polos exipcios nos procesos d'embalsamáu (seique pol so peculiar arume). Los usos d'esta planta fueron bien diversos y puede dicise qu'acompaña a la Humanidá dende los sos empiezos. Un exemplu d'esto postreru puede atopase na interconexión del árabe nel que la alholva espresar por aciu la palabra "Hulba" y nel chinu mandarín la palabra "Hu lu ba" amuésennos el significáu y los fondos raigaños del so usu na hestoria de la humanidá Culinariu ===
Por cuenta de les cualidaes arumoses del "fenogreco" emplégase como especia na cocina de dellos países y nel so usu culinariu tómense tantu les fueyes como les granes procedentes del so frutu en forma de vaina y que suel contener ente diez y veinte granes, que'l so aspeutu ye duru y cuadráu.
Les granes na gastronomía de la India tómense desecaes empléguense enteres y dacuando llixeramente turraes pa realzar el so sabor, o molíes, pero pa ello hai que poneles a remueyu enantes. L'empléu de les granes enteres son unu de los ingredientes de la Halawa. Les granes hai qu'usales con moderación yá que tienen un llixeru sabor amargoso; d'esta forma, si turrar, tien de faese con precuru yá que si pasar de puntu poténciase'l so amargura. 
Les fueyes verdes en Tailandia son tomaes crudes n'ensalaes. Nel Yemen empléguense les fueyes como condimento principal nel platu nacional denomináu Saltah. La alholva emplegar na cocina d'Irán na receta del Qormeh sabzi.
N'Europa consúmese como granaos acompañando a ensalaes.
Na medicina tradicional acomuñóse-y como propiedá la de facilitar la dixestión, ye ideal nel tratamientu de sinusitis, conxestión pulmonar, amenorga la inflamación y combate les infecciones (http://www.theepicentre.com/Spices/fenugree.html). La grana de alholva úsase llargamente como galactogogo (axente productor de lleche) por madres lactantes. acomuñóse-y tamién cola medría del tamañu de mames. Puede atopase en presentación de cápsules en tiendes nutricionales (http://commons.wikimedia.org/wiki/Trigonella_foenum-graecum). Tamién amonta'l mambís y úsase nel tratamientu de l'anorexa, tien tamién un efectu anabolico pola so composición química, aumentando, la masa corporal, el mambís, la salú mental y ameyorar los ciclos de suañu.
Los suplementos de alholva demostraron amenorgar los niveles de colesterol, triglicéridos y lipoproteínas de baxa densidá en persones, según modelos esperimentales de hipercolesterolemia y hipertrigliceridemia (Basch et al., 2003). Delles pruebes n'humanos demostraron que los efectos antidiabéticos de les granes de alholva amenorguen munchos de los síntomes acomuñaos con diabetes tipu I ya II, tantu n'humanos como en modelos animales (Bash et as., 2003; Sinnivas, 2005). La alholva alcuéntrase comercialmente en forma encapsulada y encamiéntase como suplementu dietéticu pal control de la hipercolesterolemia y diabetes na medicina alternativa.
N'estudios recién, la grana de alholva amosó que puede protexer contra cánceres de tipu esperimental del senu (Amin et al., 2005) y del colon (Raju et al., 2006). Les propiedaes hepatoprotectivas de les granes de alholva tamién se reportaron en modelos esperimentales (Raju y Bird, 2006; Kaviarasan et al., 2006; Thirunavukarrasu et al., 2003). Al ser un productu de consumu diariu en casu d'amosar dalgún efectu secundariu, tien de suspendese'l so consumu radicalmente. va volver a la normalidá nun dexando nengún tipu de remortina.
Flaviu Xosefu, na so obra "La guerra de los xudíos", describe mientres l'asediu de la ciudá de Jotapata per parte de les lexones de Vespasiano, cómo los combatientes de la ciudá utilizaron esta planta de manera defensiva. Cocíen la mesma, y l'agua de cocción convertir nun líquidu xelatinoso y resbalizo qu'enzancaba l'ascensu poles ramples de los soldaos romanos, faciéndo-yos esnidiar y cayer.
El tamizaje fitoquimico de les granes contién esteroides⁄terpenoides, alcaloides, flavones, taníns, fenoles y saponines; contienen amás aceite esencial y non esencial (5 %), almidón, azucrees, proteínes, mucílagu (20 al 30 %), vitamines, enzimes y amino acedos, sapogeninas esteroidales (diosgenina, yamogenina, gitogenina, neotigenina, fenugrina B, fenugrequina), saponinas (trigonelósidos A, B y C), flavonoides (Kaempferol, quercetina), alcaloides (trigonelina), llomba, lecitina, fitosteroles; glucósidos (estaquiosa, galactomanano, trigofenósidos A–G). L'aceite esencial y la oleorresina contienen n–alcanos, sesquiterpenos y compuestos osixenaos como hexanol. Les fueyes y tarmos contienen saponinas (graecuninas), calciu, fierro, carotenos y acedu ascórbico. Tola planta ye fonte de mucilago del tipu galactomananos.
"Trigonella foenum-graecum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 777–778. 1753.
Trigonella: nome xenéricu que deriva les palabres griegues "tri" = "trés" y "gonia" = "ángulu d'esquina" y pretende faese referencia a la estructura de la flor.
foenum-graecum: epítetu llatinu que significa "segáu griegu".
Triplaris americana
El guacamayu, varasanta o palu de Santa María ("Triplaris americana") ye un árbol de la familia de les poligonacees nativu de los montes de norte de Suramérica, Centroamérica y les Antilles.
El tueru algama hasta 25 m d'altor y 40 cm de diámetru. Les fueyes son simples, alternes en corones con forma de hélice. Flores dioiques, les femenines de color rosáu y les masculines gris. Frutos de forma alada.
Rexistra asociación mutualista con formigues, por casu cola especie "Tapinoma melanocephalum" y con tres especies del xéneru "Pseudomyrmex" ("P. triplarinus", "P. mordax" y "P. dendroicus").
La medicina tradicional usa les fueyes pa solliviar les quemadures, la corteza del tueru contra la malaria y los fervinchos de la corteza contra la foria. Contién taníns, flavonoides y esteroides, lo cual indica que ye bien probable que tenga actividá antiinflamatoria, antimicrobiana y probablemente actividá antitumoral.
Ye maderable y tamién s'utiliza como planta ornamental.
"Triplaris americana" describióse por (L.) Pav. ex Meisn. y espublizóse en "Systema Naturae, Editio Decima" 2: 881. 1759.
Rede Nacional de Xardinos Botánicos. 2008. Triplaris americana L. "Catálogu de la biodiversidá de Colombia". Consultáu'l 7 d'ochobre de 2009.
Triticum aestivum
El trigu fariñeru o trigu candeal (Triticum aestivum o T. vulgare), un cebera del xéneru "Triticum", ye la especie de trigu más estensamente cultivada nel mundu. Ye una planta alohexaploide, por cuenta de la so conformanza de 42 cromosomes partíos en 6 xuegos dende trés distintos especies ("Triticum spelta, Aegilops cylindrica", de 7 cromosomes cada unu. La planta tien tres genomes idénticos, que tienen información xenética repitida, lo cual confier-y a la especie en sí gran adaptabilidá a los distintos ambientes. 
Esta especie ye más cultivada nes llatitúes altes de dambos hemisferios (por casu en Arxentina, Canadá, Francia o Ucrania). Ye llargamente emplegada pa llograr farina destinada a la ellaboración de pan.
Les variedaes modernes de trigu tienen culmos curtios, resultáu de xenes nanos RHt, qu'amenorguen la so sensibilidá al acedu giberélico, la hormona qu'allarga les célules vexetales. Esos xenes RHt introducir a les variedaes llargues de trigu nos años 60 pol equipu de Norman Borlaug dende cultivares de que crecíen en Xapón. Tales tarmos curtios fueron bien importantes por cuenta de la so resistencia al entorno o encamáu, pola aplicación d'altos niveles de fertilizantes químicos, que nes variedaes antigües "altes", resultaben nel colapsu de los tarmos. Amás d'esta característica, de normal utilícense técniques de marcadores moleculares pa intogresar xenes que pueden ser d'interés agronómicu pa estos cultivos. Estos marcadores moleculares analizar por inxeniería xenética, tomando como base secuencies altamente repitíes, flanqueaes por secuencies de DNA calteníes. Una vegada identificaes destas secuencies, realízase la posible conexón col xen d'interés, por aciu analises xenéticos y utilizando ferramientes estadístiques. El conxuntu de técniques destinaes al meyoramientu denominar MAS ("Marker assisted selection"), y básicamente representen una ferramienta de meyoramientu por crucia talo como lo realizaben los antiguos mejoradores, pero asistíu por ferramientes de bioloxía molecular, que dexen "aforrar" años de desenvolvimientu y crucies.
Principios activos: contién fibra, almidón, celulosa, gluten, fitosteroles: beta-sitosterol, vitamina Y.
Indicaciones: 
La farina contién gluten, polo que ta contraindicada n'intolerantes al mesmu. gluten. Al entamu y mientres el tratamientu con fibra, tendrá de controlase la glucemia p'afaer, si fuera necesariu, les dosis de insulina o de antidiabéticos orales.
Preparación, recetes: Úsase'l frutu (granes): salváu, farina, xerme.
"Triticum aestivum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 85. 1753. 
Wheat Cap: http://maswheat.ucdavis.edu/
Tropaeolum majus
La capuchina, tacu de reina, espuela de galán, flor d'el sangre, llagues de Cristu, marañuela, mastuerzu d'Indies o pelón, ye una planta ornamental orixinaria d'América que se cultiva en parques y xardinos. Nes zones de mariña en España amontesóse.
Ye una planta añal, lampiña, ensundiosa y estendida. Esisten numberoses variedaes con flores coloraes, anaranxaes o marielles, el mota tien cinco sépalos y la corola cinco pétalos desiguales. Les flores y les fueyes tienen un sabor picante similar al del berru.
Son plantes trepadores o rastreres añales. Fueyes suborbiculares, qu'algamen un tamañu de 3–10 cm de diámetru, glabres, enteres o colos marxes undulaos, peltadas; pecíolos 15–20 cm de llargu. Pedúnculos 10–20 cm de llargu; sépalos los 15–18 mm de llargu y 8–9 mm d'anchu, verde-amarellentaos, espolón 25–35 mm de llargu; pétalos enteros o undulaos, mariellos a colloraos con llinies y puntos mariellos a moraos, el superiores cuneaos, 30–40 mm de llargu, los inferiores 15–20 mm de llargu y d'anchu, con uña 12–15 mm de llargu, ciliada. Carpelos de 10 mm de llargu cuando en frutu, con costielles rugosas.
El términu "tropaeolum" deriva del griegu Τροπαιον, o pequeñu troféu, por cuenta de la disposición de les sos fueyes y flores. En delles zones denominar capiellu de monxu, espresando la forma de les sos flores. Los xesuites introducieron la planta a Europa nel sieglu XVI, dando constancia del so usu culinariu, tantu de les sos fueyes como de les sos flores. Denominábase mastuerzu de les Indies, berru del Perú o de los xesuites. El botánicu Dodoens cultivar nel so xardín en 1600.
Nos altiplanos de Bolivia y na área andina polo xeneral, esiste la especie Tropaeolum tuberosum, que tien unos tubérculos del tamañu d'una castaña, unes flores de bellu color carmesí, que la so altor nun devasa los 50 cm. Estos tubérculos tienen un sabor aspro bien acentuáu y un sabor que recuerda al de la capuchina. Nestos países ye un alimentu bastante consumíu.
"Tropaeolum majus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 345. 1753. 
Tropaeolum: nome xenéricu conocíu como la "capuchina de xardineros", anque non de los botánicos, y nomáu por Linneo, que remanez del griegu "tropaion" y del llatín "tropaeum" de "troféu", pola manera en que crez la planta, sobre un soporte. recordando un troféu clásicu con escudos y cascos d'oru como les que colgaben como un signu de la victoria nun campu de batalla.
Tropaeolum peregrinum
La capuchina mariella, flor del canariu o vide del canariu ye una especie botánica de planta ornamental orixinal de Suramérica, distribuyir en Perú; bien popular nos xardinos de munchos países del mundu.
"Tropaeolum peregrinum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 345. 1753. 
peregrinum: epítetu llatinu que significa "pelegrín, errante".
Tropaeolum tuberosum
La mashua, mashwa, isaño, majua, cubio o papa amarga ("Tropaeolum tuberosum") ye una planta orixinaria de los Andes centrales, y la mayor concentración alcuéntrase en Bolivia y nel Perú ente los 3.500 y 4.100 msnm. En Colombia cultívense variedaes que crecen ente los 2.600 y 3.500 msnm.
Ye una planta herbal, de tarmos cilíndricos y vezos rastreros como'l mastuerzu. Tien crecedera erecto cuando ye tienra y de tarmos postraos con xamasca compacta cuando madura. Les fueyes son delgaes de color verde escuru brillante. Los tubérculos son cónicos y allargaos con un ápiz agudu.
A la mashua atribúyese-y popularmente l'efectu contrariu de la Maca, ye dicir que inhibe la sexualidá en llugar d'aponderala, y con esti propósitu yera usáu poles civilizaciones preincaicas y dempués nel Imperiu inca pa templar los ardores del exércitu cuando salíen en campaña militar. 
Dizse que los incas nun yeren partidarios de la violación de muyeres poles huestes de soldaos victoriosos, nin tampoco del saquéu de pueblos enteros, de manera que s'abastecíen d'alimentu y d'armes nos tambos, y enantes d'entrar en campaña, tomaben arrogantes dosis de mashwa, que producíen nellos lo que güei se llamaría "disfunción eréctil".
"Tropaeolum tuberosum" describióse por Ruiz & Pav. y espublizóse en "Flora Peruviana, et Chilensis" 3: 77, t. 314. 1802. 
tuberosum: epítetu llatinu que significa "con tubérculu".
Tulbaghia violacea
Tulbaghia violacea ye una especie de planta perteneciente a la familia de les amarilidacees. Ye orixinaria del sur d'África y ye usada localmente como planta melecinal.
Ye una planta herbal qu'algama los 70 cm d'altu. Con base rizomatosa, ovoides, de 1.5-2.7 cm de llargu, y 1-1.5 cm de diámetru. Les fueyes lliniales de 17-50 cm de llargu, y 0,35 hasta 0,7 cm d'anchu, el ápiz obtusu. La inflorescencia en forma de umbela erecta con flores que s'abrir sucesivamente, de color púrpura brillante. El frutu en forma de cápsula.
Apocayá demostróse que tien propiedaes androgénicas y contra el cáncer les propiedaes in vitro.
"T. violacea" esibieron actividaes antitrombóticas, que fueron cimeres a los atopaos nel ayu.
"Tulbaghia violacea" describióse por William Henry Harvey y espublizóse en "Bot. Mag." 64: t. 3555 1837. 
violacea: epítetu llatinu que significa "de color violáceo"
Tunilla soehrensii
Tunilla soehrensii , ye una especie fanerógama perteneciente a la familia Cactaceae. 
Ye reinal de Suramérica en Bolivia, Chile y Perú.
"Tunilla soehrensii" ye una planta de crecedera baxa, xeneralmente con tarmos postraos o rastreros. Poques vegaes, casi cilíndriques, dacuando en forma de media lluna con segmentos esplanaos daqué tuberculaos d'hasta 6 cm de llargu. Nellos atópense hasta 60 o más estreches areolas con 5-8 (escasamente 2 a 12) escayos, en forma d'aguyes, desiguales, l'espardimientu de los escayos son escontra riba como goches. Tán presentes en casi toles areolas. Los llargos escayos miden 7 cm y son de color amarellentáu a marrón. Les flores son de color mariellu, naranxa, rosa o colloráu y son llargues de 5,5 centímetros. Los frutos son de color coloráu escuru y tienen un llargor d'hasta 2,5 centímetros. 
"Tunilla soehrensii" describióse por (Britton & Rose) D.R.Hunt & Iliff y espublizóse en "" 9: 11. 2000. 
Turnera diffusa
Turnera diffusa, tamién conocida como damiana, yerba de la pastora, yerba del venado, oreganillo, pastorcilla o ruempe camisa machu, ye una planta que crez en terrenes grebos d'América tropical, Brasil, Bolivia, California y Méxicu (onde la conoz como té mexicano).
Ye un pequeñu parrotal. Les fueyes de 1-1'5 cm de llargu, color verde maciu con pelusa. La flores pequeñes de color mariellu. Mota tubular y corola con cinco pétalos.
Les fueyes de "T. diffusa contienen" un aceite esencial nel que s'identificaron los monoterpenos 1-8-cineol, pa-cimeno, alfa y beta-pineno. Amás atopáronse nes fueyes el componente fenílico arbutina, el compuestu alicíclico tetrafilína B y l'alcaloide cafeína, esti postreru tamién presente nes cañes, onde s'identificaron amás el flavonoide gonzalistosín, el esteroide beta-sitosterol y los alcanos hexacosanol, n-triacontano y tricosan-2-ona.
Les fueyes contienen un aceite esencial, resina, taninos y un principiu amargosu.
"Turnera diffusa" describióse por Willd. ex Schult. y espublizóse en "Systema Vegetabilium" 6: 679. 1820.
Turnera: nome xenéricu que foi otorgáu n'honor del naturalista inglés William Turner (1508-1568).
diffusa: epítetu llatinu que significa "estendida"
Tussilago
Tusilago ("Tussilago farfara") ye la única especie del xéneru Tussilago de plantes de flores perteneciente a la familia Asteraceae. Denominar popularmente: Tusilago, fárfara, pie de caballu, uña de caballu. Son nativos de Eurasia. Anque tamién ye común en Norteamérica y Suramérica onde fueron introducíos pa la producción de plantes melecinales.
Ye una planta herbal perenne llantar por granes o rizomes. Arrexuntar en colonies de docenes de plantes. Les sos fueyes son grandes, cordaes de perfil angulosu, son de color verde ablancazáu al nacer y verdes al avieyar. Los tarmos florales desenvuélvense primero qu'apaezan les fueyes, son carnosos, esponxosos y con escames. Les flores arrexuntar en capítulos de color mariellu doráu.
El nome "tussilago" tien el so orixe l'el llatín "tussis", que significa "tos", lo qu'indica l'usu popular que se se dio a la planta dende tiempos bien remotos como antitusivo. Nos países orientales yera común fumar o aspirar el humode les fueyes p'aselar los accesos de tos y d'asma, de tal manera que dalgunos entá se refieren a ella como "coughwort" (remediu pa la tos). Amás, na Segunda Guerra Mundial los soldaos n'Europa fumar y en delles partes entá se fuma como sustitutu del tabacu, de tal manera que los nomes "baccy plant" (planta de tabacu) y "poor-man's-baccy" (tabacu de los probes) entá sobreviven na Gran Bretaña.
Ye una de les plantes que más s'utilicen nel tratamientu d'enfermedaes bronquiales y reconócense-y propiedaes terapéutiques antitusiva, astrinxente, demulcente, emoliente, expectorante, estimulante y tónica. La fervinchu de les fueyes sollivia la bronquitis, asma y afecciones pulmonares.
Combinada con regaliza ("Glycyrrhiza") y tomillu ("Thymus") emplegar nel tratamientu de la bronquitis, catarros, problemes respiratorios y enfisema crónicu. Tamién ye un ingrediente en fervinchos pa les fories. Les fueyes esmagayaes usar contra'l dolor de les articulaciones, mancaes, úlceras, quemadures, inflamación ya irritación de la piel. Al pasu de los años esta planta foi oxetu d'una amplia gama d'usos; asina, dizse les fueyes y flores seques y asadasse usen como sustitutu de sal y pol so arume anisáu emplegar n'ensalaes, sopes y tés.
Tocantes a la so composición química demostróse qu'estes plantes producen una gran cantidá de mucílagos (Glicoproteínes, polisacáridos), de los que se cree que deriven les sos propiedaes melecinales, amás de esteroles, flavonoides, taníns y inulina.
Amás atopáronse una gran diversidá de metabolitos secundarios:
"Tussilago farfara" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 865. 1753.
Té de cordollobu
El té de cordollobu ye un fervinchu a base de fueyes y/o flores de llantar cordollobu, binomial llatina "Verbascum thapsus L.", perteneciente a la familia de la herbal escrofulariácea. Ye caracterizada por flores de coloración mariella y por un tarmu llenu de vellosidaes d'aspeutu ablancazáu.
El té de cordollobu ye conocíu pola so amplia variedá de propiedaes curatibles principalmente contra enfermedaes de les víes respiratories, tales como'l resfriáu común, dolor ya inflamación de gargüelu, traqueítis, bronquitis, ente otres. 
El términu "Verbascum" provién del vocablu llatinu Barbascum, que'l so significáu ye "barba". Este fai referencia a los pequeños filamentos presentes na planta.
Anguaño esisten diverses especies rellacionaes:
phlomoides L. una especie de cordollobu escelente contra la tenia.
Les granes llántense primeramente nun tiestu, dempués tresplántense a un llugar definitivu. El cordollobu precisa de suelu bien drenáu en llugar soleyeru y protexíu del vientu. Riégase regularmente, cada dos o tres díes. Les fueyes cortar a principios o a mediaos del branu, primero que se pongan cafés.
Pa usos en té y fervinchos recuéyense preferentemente les flores, a midida que estes ábrense. Tien d'evitase l'estruyir los pétalos, poniéndolos a ensugar lo más rápido posible dempués de la recueya, a la solombra o en secaderu a una temperatura máximo de 60 °C. Mientres l'ensugáu adquieren un tonu amarellentáu, un golor paecíu al del miel y un sabor mucilaginoso.
== Contraindicaciones tiense la creencia de que nun tien de ser inxeríu por muyeres embarazaes, nin en periodu de lactancia ante ausencia de pruebes contundentes qu'indiquen lo contrario.
Ullucus tuberosus
Ullucus tuberosus ye la única especie del xéneru monotípicu "Ullucus", perteneciente a la familia Basellaceae. Ye una planta herbal orixinaria de la rexón andina de Suramérica. Conózse-y colos nomes de olluco (del quechua "ulluku"), melloco (n'Ecuador), chugua (en Colombia), ruba (en Venezuela) y, en Perú, Bolivia, Arxentina y unes poques rexones de la zona sur andina d'Ecuador, como olluco, papa llisa, o a cencielles llisa.
Ye nativa del Altiplanu, onde se cultiva pol so tubérculu y fueyes comestibles. Cultivar a más de 2800 msnm en Bolivia, Colombia (Principalmente nel Departamentu de Nariño), la rexón Sierra de Ecuador y Perú, pudiéndose tamién alcuéntrase en Arxentina y Chile.
El olluco tien propiedaes cicatrizantes. El so usu constante puede ameyorar les mancadures na piel causaes pol acné.
"O. tuberosus" ye una planta herbal y compacta; les variedaes monteses son rastreres, pero pal cultivu escoyéronse otru esguiladores o semierectas, que pueden algamar los 50 cm d'altor formando matos trupos. Los tarmos y fueyes son ensundiosos y mucilaginosos, con un tarmu angular del que broten llargos peciolos alternos al cabu de los cualos preséntense fueyes cordiformes, de color variable según el cultivar. Presenta inflorescencies axilares, de flores hermafrodites. Raramente produz frutu; cuando lo fai, la grana ye un aqueniu piramidal de superficie rugosa.
Nos estolones soterraños o superficiales prodúcense tubérculos de forma allargada o esférica, y de colores que van dende al blancu al naranxa y púrpura. De normal el so diámetru va de los 2 a los 15 cm, pero en condiciones favorables pueden asemeyase a los del papa ("Solanum tuberosum"). La piel ye claramente distinta del interior, firme y claro, de color blancu a mariellu llimón y ensin fibres perceptibles. Los raigaños son fibroses y pivotantes.
Genéticamente, son diploides y triploides, con una base de 12 cromosomes. Son más resistentes los triploides anque maneros, salvu por espardimientu vexetativu.
"O. tuberosus" crez dende'l nivel del mar hasta los 4000 msnm. Prefier los climes frescos, húmedos, y ye resistente a les xelaes; el clima templáu fomenta'l so desenvolvimientu, pero embrive la producción de tubérculos. Tolera bien suelos pocu nutritivos, según acedos o arenosos, prefiriendo sicasí l'humus trupu, bien drenáu, con un pH entr 5.5 y 6.5. Soporta les seques, pero en dómina de crecedera rique unos 800 a 1400 mm de precipitaciones. El sol abondosu ye imprescindible pa les variedaes más espublizaes, con ente 10 y 14 hores de periodu diurnu, anque les variedaes más australes de Chile y Arxentina paecen nun tener los mesmos requisitos.
El mediu d'espardimientu más frecuente ye'l replante de tubérculos; de la mesma pueden utilizase los fraes de tarmu o inclusive'l tubérculu fraccionáu. Mientres la temperatura tea percima de los 18º, los biltos apaecen rápido; al encurtiase'l periodu diurnu, la planta produz más estolones y engrosar, formando nuevos tubérculos. El llabradores suelen alzar el nivel de la tierra alredor del tarmu a midida que apaecen tubérculos pa fomentar la crecedera d'otros. El so maduror insume ente 5 y 9 meses, y ye más lenta a mayores altitúes.
Les práctiques de cultivu tradicionales varien cola zona; nel norte del Perú, llantar en melges tres una collecha de papa, alternando cola oca ("Oxalis tuberosa") y la mashwa ("Tropaeolum tuberosum"). En zones más al sur llantar xuntu al maíz ("Zea mays"), ente que en Chile suel compartir espaciu col papa y l'oca. Nun se desenvolvieron modelos modernos de plantíu, pero les técniques tradicionales combinaes col usu de fertilizantes y curiaos pa la prevención de pestes dexen producir hasta 50 ton útiles por hectárea, andando a la tema colos meyores cultivares de papa d'esa zona; de normal, sicasí, escasamente superen les 10. Cifrar nunes 60 000 ton añales la producción del Perú, el principal productor, y sigue n'aumentu.
La estracción del tubérculu realízase a mano; la mecanización paez facedera, pero dificultosa, en vista de que ye escasamente resistente a les cortes. Los tubérculos más pequeños son los más cotizaos; pueden almacenase na escuridá, en llugar frescu y secu, hasta un añu. Espuestos al sol concentren clorofila con rapidez y fáense inútiles pal consumu, pero pueden llantase.
Envalórase que'l cultivu del ulluco empezó n'Andar, dende onde s'espublizó escontra'l norte —algamando allugamientos a 10 graos de latitud norte en Venezuela— y escontra el sur, hasta'l norte de Chile y Arxentina na dómina precolombina. Los restos más antiguos conocíos topáronse en vasíes de fécula en Rancón y Chilca, na cueva Tres Ventanes, na mariña peruana. Motivos decorativos utilizaos polos Huari inclúin la planta de ulluco. La gran variedá de nomes que la planta toma nes llingües indíxenes atestigua la so antigüedá; amás del quechua "ulluku" conocer pol aymara "ulluma" o como "melloco", "rubas" (en Ecuador), "tiquiño", mucuchi, michuri (en Venezuela), "ruhua" o "chigua" (n'Arxentina).
Del ulluco empléguense tantu los tubérculos como les fueyes fresques, consumíes como verdura en ensalada, fervíes o n'otres preparaciones; el sabor de les sos fueyes recuerda a la espinaca ("Spinacia oleracea"). Dacuando entemécense coles de la estrechamente emparentada "Basella rubra".
Los tubérculos del ulluco peracabar con más frecuencia fervíos qu'otra manera, yá que el so altu conteníu d'agua (un 85% cuando frescos) enzanca otres preparaciones. La piel ye delgada y quítase con facilidá, pero puede consumise xuntu cola magaya, de color pálidu, firme, llisa y nidia, ensin rastru de fibra; la testura llixeramente gomosa del tubérculu crudu sume cola cocción. Úsase enteros como guarnición, arrallaos, en puré, o molíos pa entestar sopes y estofaos. Preparar tamién en conserva; nun modificar asina la so testura nin el so sabor, anque'l color se empalidece. La necesidá d'arreglalos d'esta miente ye poco n'orixe, pos se caltienen mientres munchos meses a temperatura ambiente, pero ye'l métodu más habitual pa la esportación.
Na preparación tradicional andina emplegar pa faer una especie de chuño, llamáu "llingli", que de la mesma se muel pa preparar una fécula fino y delicao. Secos, el so sabor intensifícase, y l'arume nogáu de la so magaya faise más perceptible.
La composición nutricional del tubérculu frescu ye d'un 85% de mugor, un 14% d'almidón y azucre, y un 1% de proteínes. Secu, el 72-75% ye de carbohidratos, 10-16% proteínes, 4-6% fibra y alredor d'un 1% lípidos; apurren asina unes 360 caloríes por 100 g. Contién amás 23 mg de vitamina C. Les variaciones nel apurra nutricional son marcaes ente cultivares.
Dellos platos d'Ecuador, Perú, Colombia y Bolivia inclúin al tubérculu del Ullucus tuberosus na so composición y ye una importante fonte de carbohidratos na dieta autóctona; el olluquito con charqui, el zuque de llises y el ajiaco de ollucos en Perú, la sopa de melloco ye popular n'Ecuador; el ají de papa llisa y la sopa de papa llisa son tradicionales nel occidente y los valles de Bolivia.
Cada 5 d'ochobre, celebrar en dellos pueblos andinos del Perú, el día del olluquito. La fiesta más famosa celebrar en Ayamarca (Huancavelica). El pueblu enteru prepara nes sos cais el famosu platu con charqui qu'axunta a cientos de visitantes cada añu. Gastizu Acurio, reconocíu chef peruanu, confiésase devotu del olluquito de Ayamarca onde se cocina según les sos palabres "el meyor olluco del mundu".
Anque la resistencia del ulluco y la facilidá d'el so plantíu facer una escelente alternativa al papa y un cultivu prometedor pa los pequeños productores, la llarga duración de la maduración ye unu de los factores que xuega nel so contra, según los sos elevaos requisitos de periodu diurnu.
El principal problema pa la so espansión, sicasí, ye la elevada presencia d'infecciones virales na mayoría de les plantes; cuidao que nun se reproduz de grana, sinón por fraes, l'espardimientu mecánicu de los virus afecta hasta al 80% de los exemplares, según los últimos estudios. Cuatro especies distintos atacar: el virus del mosaicu de "Ullucus" ("Potyvirus" sp.), una especie de "Tobomavirus", el virus del mosaicu de la papaya ("Potexvirus" sp.) y el virus C del ulluco ("Comovirus" sp.). Estos causen perdida de vivacidad y deformaciones, y resulten por demás difíciles de erradicar. La espansión del cultivu ta suxeta al usu de técniques d'espardimientu que torguen el trespasu del virus o al usu de variedaes resistentes.
"Ullucus tuberosus" describióse por Francisco José de Caldas y espublizóse en "Selmanariu del Nuevu Reinu de Granada" 2: 185. 1809.
Ulmus rubra
Ulmus rubra, ye una especie de llamera perteneciente a la familia de les ulmacees.
Ye orixinaria del este de Norteamérica (dende'l sudeste de Dakota del Norte, al este hasta'l sur de Quebec, al sur hasta l'estremu norte de Florida, y al oeste hasta Texas oriental). Ye paecíu al llamera americana nuna apariencia xeneral, pero rellaciónase más estrechamente col européu llamera montano "(Ulmus glabra)", que tien una estructura floral bien similar. 
El "Ulmus rubra" ye un árbol caducifoliu que puede crecer hasta 20 m d'altor con un diámetru de 50 cm. L'árbol tien un modelu de cañes distintu al de la llamera americana, y la so madera ye de color pardu acoloratáu, dando al árbol el so nome alternativu en inglés de "Rede Elm" ("Llamera colorada"). Les fueyes tienen 10–18 cm de llargu y una testura rugosa, con un cantu groseramente doble serrucháu y una base oblicua. Les flores apétalas polinizaes pol vientu perfecta prodúcense primero que les fueyes a principios de la primavera, usualmente en recímanos de 10–20. El frutu ye una sámara alada oval de 20 mm de llargu y conteniendo una grana central única. El "Ulmus rubra" puede estremase de la llamera americana pola vellosidá de les yemes y ramillas (dambes glabres na llamera americana) y poles sos flores de pedúnculos bien curtios.
Considérase qu'el "Ulmus rubra" ye menos susceptible a la grafiosis qu'otres llameres americanes, pero ye severamente afectáu pol escarabayu de les llameres "Xanthogaleruca luteola" .
"Ulmus rubra" foi descritu por Gotthilf Henry Ernest Muhlenberg y espublizóse en "Transactions of the American Philosophical Society" 3: 165. 1793. 
Ulmus: nome xenéricu que ye'l nome clásicu griegu pa la llamera.
Uncaria gambir
Uncaria gambir, ye una especie del xéneru "Uncaria" que s'atopa en Indonesia.
Ye utilizada n'Indonesia pa mazcar xuntu con areca o betel, y tamién usáu en curtiduría y pa tiñir la ropa. Contién munches catequines, con propiedaes médiques, emplegaes na medicina tradicional china y na farmacopea moderna. Amás del so usu médicu, tamién s'aprovecha pa la ellaboración de taníns enolóxicos .
"Uncaria gambir" describióse por (William Hunter) William Roxburgh y espublizóse en "Journal of Botany, British and Foreign 62(Suppl.): 47", nel añu 1924. 
Uncaria: nome xenéricu que deriva de la palabra llatína "uncus", que significa "un gabitu". Referir a los gabitos, formaos a partir de cañes amenorgaes, qu'el esguiladores de "Uncaria" utilicen pa enferronase a otra vexetación.
gambir: epítetu que significa "similar a "Nauclea gambir".
Uncaria guianensis
La Uña de gatu o Uncaria guianensis, ye una especie de xéneru "Uncaria" que s'atopa en Guyana.
"O. guianensis" contién munchos principios activos como ((-)-catechina, alcaloides, beta-Sitosterol, campesterol, kaempferol, catecol, catechu, acedu clorogénico, acedu elágico, ácidu gálico, hiperósido, acedu oleanólico, rutina, stigmasterol, acedu ursólico) y proanthocianidina B1 y proanthocianidina B2, nel raigañu.
"O. guianensis" usar pa la osteoartritis.
"O. guianensis" usáu pa evitar la degradación de los cartílagos.
"Uncaria guianensis" describióse por (Jean Baptiste Christophore Fusée Aublet) Johann Friedrich Gmelin y espublizóse en "Systema Naturae... editio decima tertia, aucta, reformata 2: 370", nel añu 1791. 
guianensis: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Guyana. 
Uncaria rhynchophylla
Uncaria rhynchophylla () ye una especie de planta melecinal perteneciente a la familia de les rubiacees que ye utilizada na medicina tradicional china. 
Ye una liana qu'algama un tamañu de 13 m d'altor. Los tarmos nuevos son cuadrangulares, puberulentos a glabrescentes. Pecíolu de 5-7 mm, puberulentos a glabros, la llámina de la fueya seca asemeyada al papel y de color marrón escuru a marrón abuxao, ovalaes, llanceolaes o elíptiques ovaes, de 5-9 × 2.5-4.5 cm, el ápiz acuminado; con pares de venes secundaries 5-7, estípules polo xeneral persistentes, ovaes, fondamente 2-lobulaes. Les inflorescencies son axilares y, de cutiu en grupos terminales de 3-5, puberulentos a glabrescentes, pedúnculos 3.5-6 cm. Fl. y fr. Mayu-avientu.
Alcuéntrase nos montes, y marxes de los montes; a una altitú de 500-800 metros en Guangdong y Guangxi en China.
La planta contién flavonoides según el alcaloide rhynchophyllina. (+) - catequina y (-)- epicatequina.
"Uncaria rhynchophylla" describióse por (Friedrich Anton Wilhelm Miquel) ex Havil. y espublizóse en "Journal of the Linnean Society, Botany 33(228): 89–90", nel añu 1897.
rhynchophylla: epítetu llatinu que significa "fueyes con forma de cuernu" 
Uncaria tomentosa
Uncaria tomentosa, llamada popularmente uña de gatu, ye una planta trepadora de usu melecinal orixinaria del Perú. Crez en tierres virxes de la selva peruana, y tamién en tierres bien reposaes por un tiempu enllargáu.
La uña de gatu ye una liana trepadora de tueru maderizu y delgáu qu'algama los 15 metros d'altor. Crez na Amazonia, a lo llargo del lladral oriental de la cordal de los Andes, y desenvuélvese meyor a altores ente los 200 y 800 msnm. El so nome común respuende, como los d'una trentena d'especies vexetales, a les filosas escayos curves que presenten los tarmos nuevos y que la planta utiliza pa suxetar a los árboles. El so nome llatinu "tomentosa" deber a les pequeñes pilosidaes o "tomentos" que, a manera de pelusa, anubren la superficie de les sos fueyes.
Magar la uña de gatu foi conocida y utilizada polos yaneshas y asháninces de la selva central del Perú pa la cura d'enfermedaes comunes, sábese qu'el so usu como planta medicinal fuera del ámbitu indíxena ye recién, remontándose a escasos trenta o cuarenta años. La hestoria del so descubrimientu científicu data de 1830, añu en que fuera descrita per primer vegada como especie. Sicasí nun foi hasta los años cincuenta cuandos'l naturalista alemán Arturo Brell llevó a cabu los primeros estudios sistemáticos de la especie a partir de plantes recoyíes na selva central peruana. El descubrimientu científicu de la uña de gatu como planta melecinal y el so posterior espardimientu en tol mundu como "planta curatodo" empecípiase abondo más tarde.
Nun esisten ensayos clínicos publicaos en revistes científiques indexaes que demuestren un efectu benéficu del usu d'esta planta en medicina occidental, pero sicasí usóse-y de manera empírica en distintes condiciones médiques: 
Na Primer Conferencia Internacional sobre"Uncaria tomentosa", que patrocinó la OMS en Xinebra (Suiza), hubo unanimidá sobre'l fechu de que dempués del descubrimientu de la quinina, nenguna otra planta de la selva húmeda llogró espertar tanto interés como lu fixo esta. L'interés concentrábase sobremanera nos alcaloides, yá que a lo menos 6 d'ellos yeren capaces d'aumentar el nivel d'inmunidá hasta un 50%. Cinco de los Alcaloides fueron clínicamente documentaos por tener efectos contra la leucemia, tumores, úlceres y infecciones y artritis.
Arturo Brell llegó al Perú en 1926,de la mesma manera silenciosa como sumiría 52 años dempués. Venía convidáu pol entós párrocu de la colonia alemana del Pozuzo, un pequeñu pueblu de colonos europeos allugáu no más remoto de la selva central. Dos años más tarde entamaba, cargáu d'ilusiones y acompañáu por un puñáu de pioneros, la busca d'un llugar fayadizu pa establecese, a salvo de les hordas de mosquitos y les inclemencies d'un clima tan contrariu como estrañu. Depués de non poques dificultaes el grupu finalmente fundó'l pobláu de Villa Rica, nel valle del ríu Entaz. Gracies a les bondaes del suelu y los esfuerzos de los recién llegaos, ayudaos polos nativos del llugar, la población florió rápido. Ye nesi entós que Brell atopó'l tiempu necesariu pa dedicase de llenu a la so verdadera vocación: la observación de los vezos y costumes de los yáneshas y amueshas.
Brell atopó que los nativos emplegaben una singular forma de control de la natalidá. Siguiendo procedimientos ancestrales, los indíxenas utilizaben la corteza, granes y fueyes de ciertes plantes pa preparar fervinchos, les que causaben en quien les inxería un poderosu efectu inmunoinductor o inmnoacelerador, evitando'l embaranzu. Ente les plantes consumíes, Brell identificó un parrotal trepador. La planta en cuestión yera conocida fonéticamente como "zavenna rossa". Más tarde, sería identificada como perteneciente al xéneru "Uncaria" y empezóse-y a llamar uña de gatu, n'español.
"Uncaria tomentosa" describióse por (Willd. ex Schult.) DC. y publicada en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis 4: 349", nel añu 1830. 
tomentosa: epítetu llatinu que significa "peluda" 
Ungernia oligostroma
Ungernia oligostroma ye un especie de llanta herbal, perenne y bulbosa perteneciente a la familia Amaryllidaceae. Ye orixinaria del centru d'Asia onde se distribúi por Uzbequistán, Kyrgyzstan, Tajikistan.
Los bulbos de "Ungernia minor" contienen un inhibidor de la acetilcolinesterasa, llamáu ungeremina que puede ser afechu como tratamientu pa la enfermedá de Alzheimer. Ungeremina tamién s'aislló de "Nerine bowdenii", "Ungernia spiralis", "Zephyranthes overa", "Crinum asiaticum", "Crinum augustum", "Pancratium maritimum" y "Hippeastrum solandriflorum".
"Ungernia oligostroma" describióse por Popov & Vved. en M.G.Popov & N.V.Androsov y espublizóse en "Rast. Zapovedn. Guralash i Zaaminsk. Lesnich." 6. 1936.
Ungernia spiralis
Ungernia spiralis ye un especie de llanta herbal, perenne y bulbosa perteneciente a la familia Amaryllidaceae. Ye orixinaria del centru d'Asia onde se distribúi por Turkmenistán.
Los bulbos de "Ungernia spiralis" contienen un inhibidor de la acetilcolinesterasa, llamáu ungeremina que puede ser afechu como tratamientu pa la enfermedá de Alzheimer. Ungeremina tamién s'aislló de "Nerine bowdenii", "Ungernia minor", "Zephyranthes overa", "Crinum asiaticum", "Crinum augustum", "Pancratium maritimum" y "Hippeastrum solandriflorum".
"Ungernia spiralis" describióse por Eugeny I. Proskoriakov y espublizóse en "Izv. Turkmensk. Fil. Akad. Nauk S.S.S.R." 1: 31. 1949. 
Urceola micrantha
Urceola micrantha ye una especie de planta fanerógama perteneciente al xéneru "Urceola". 
Son lianas qu'algamen los 50 m de llargor. Los tarmos tienen 10-30 cm de diámetru; les cañes, de cutiu, son lenticelaes. El pecíolu de 1,5-3 cm; la llámina de la fueya elíptica o estrechamente ovaes, de 5-15 X 1,5-6 cm, base obtusa, ápiz acumináu estrechu, glabres; venes llaterales 3-7 pares. Les inflorescencies en visos paniculaes, compactes, de 9 cm; pubescentes pedúnculu. Sépalos los ováu, de. 0,8-1 mm. Corola rosa, con lóbulos oblongos, siempres y cuando sían más llargos que'l tubu. Los folículos estrechamente ovoides, 9-23 X (0.4-) 1-1.2 cm, Granes oblongues, 2-4 cm. Fl. mar-xunu, fr. xunu-avientu.
Ye un parrotal xeneralizáu en gran parte de Asia oriental, el sudeste d'Asia, y el Himalaya. Se encuenetra nos montes mistos, carbes; a una altitú de 300-1000 metros, en Fujian, Guangdong, Guangxi, Hainan, Sichuan, Taiwán, Xizang, Yunnan, India, Indonesia, Xapón (Islles Ryukyu), Laos, Malaisia, Nepal, Tailandia, Vietnam.
En Taiwán, utilizar na medicina tradicional como un axente analxésicu, antiflogístico y espasmolítico.
"Urceola micrantha" describióse por (Wall. ex G.Don) D.J.Middleton y espublizóse en "Novon" 4(2): 151. 1994.
Urena lobata
Urena lobata ye una especie añal, variable, erecta, perteneciente a la familia de les malvacees.
Son plantes sufrútices llargamente ramificaes, qu'algamen un tamañu de 1 m d'altu; tarmos con pubescencia diminuta. Fueyes ancha o angostamente ovaes, angulaes o llixeramente llobaes, más o menos agudes nel ápiz, truncaes o cordaes na base, crenaes, con pubescencia estrellada diminuta, daqué discoloras, con un (rares vegaes más) nectariu prominente na base del nerviu principal. Flores solitaries o poques nes axiles de les fueyes, subsésiles o con pedicelos hasta 7 mm de llargu; calículo gamofilo, 5-lobáu, 5–6 mm de llargu, subigual a la mota; mota pubescente, partíu hasta la metá, los llobos ciliaos, 1-acostillaos; pétalos de 15 mm de llargu, pubescentes externamente, liles; columna estaminal glabra, les anteres subsésiles. Frutos oblatos, ca 8 mm de diámetru, estrelláu-pubescentes y con numberosos escayos gloquidiaes, carpidios 5, non dehiscentes; granes 1 por carpidio, 3–3.5 mm de llargu, glabres.
Ye una especie común pantropical que s'atopa especialmente n'árees inundables, y ta llargamente distribuyida nos trópicos del Nuevu y Vieyu Mundu.
Na "Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers" (Vol. 1 [1751], p. 191), de Denis Diderot alcuéntrase un artículu sobre la planta col nome común portugués de "Aguaxima". La entrada ye notable non pola so descripción nuna frase de la so tema ("Aguaxima, una planta que crez en Brasil y nes islles d'América del Sur."), sinón pol editorial de Diderot que sigue. Atayáu pola inutilidá d'un artículu tan probe, cavilga avera del públicu al que podría sirvir. La so conclusión ye una crítica sucinta del camientu popular de que les enciclopedies tienen de midise en función de la so amplitú o amplitú más qu'a la calidá.
Aguaxima, ye una planta que crez en Brasil y nes islles d'América del Sur. Esto ye tou lo que se nos diz al respeutu; y gustaríame saber pa quién se faen tales descripciones. Nun puede ser pa los nativos de los países en cuestión, que son propensos a saber más sobre'l "aguaxima" que lo que contién esta descripción, y a los que nun ye necesariu conocer qu'el aguaxima crez nel so país. Ye como si dixeres a un francés que la peral ye un árbol que crez en Francia, n'Alemaña, etc. Nun ye pa nós, yá sía, polo qué nos importa qu'hai un árbol en Brasil llamáu "aguaxima", si tou lo que sabemos d'ella ye'l so nome? ¿Cuál ye'l puntu de dar el nome? Dexa a los ignorantes como taben y enseña al restu de nós nada. Si de toes formes, menten esta planta equí, xuntu con delles otres que tamién se describen mal, entós ye por considerancia a ciertu llectores que prefieren atopar nada nun artículu del diccionariu o inclusive atopar daqué estúpidu que nun atopar l'artículu n'absolutu.
De la planta "Urena lobata" se aisla el principiu activu Imperatorina.
"Urena lobata" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 692. 1753.
Urera baccifera
Urera baccifera ye una especie botánica de llanta con flores dioiques, perteneciente a la familia Urticaceae. La so distribución inclúi les Antilles, Belize, Cuba, Puertu Ricu, Trinidad y Tobago, y de Méxicu, Costa Rica; El Salvador; Guatemala; Hondures; Nicaragua; Panamá, Colombia, Venezuela, Brasil, Arxentina, Bolivia y Perú.
Ye un parrotal que crez en cinco años hasta 5 m, pero lo común ye 1-2 dm d'altor, tarmos con aguiyones agudos de 2-7 mm; cañes acolorataes, con pelos pungentes urticantes; fueyes aovaes arredondiaes a aovaes oblongues, de 1-4 dm x 0,3-3 dm, agudes a acuminaes, arredondiaes na base, serruchaes a sinuado-detaes, y pelos pungentes encorvaos nel viesu; pecíolos de 2-20 cm. Inflorescencies en visos ramificaos, flores dioicas. Frutu ablancazáu a rosáu, de 3-5 mm. 
Los tarmos usar polos azteques y otomi, en Méxicu, pa faer papel. En Venezuela ye llamada Guaritoto y el so raigañu, fervida con agua, ye usada polos indíxenas pa la eliminación de cálculos renales.
Allugar ente'l nivel del mar y los 900 msnm. Anque en Colombia foi vista a 1700 msnm nel cañon del ríu Combeima en Tolima. Ye considerada una maleza en plantíos avisiegos de café y n'otros cultivos.
Ye antiinflamatoriu, analxésicu, diuréticu, rubefaciente, vejigatorio, y en casos de fiebre, blenorraxa, malaria, artritis y reumatismu ; contra dolores reumáticos y una serie de males xeneralizaos sol nome d'alerxes. Úsense les fueyes y se refriegan con elles la parte afectada.
Germplasm Resources Information Network - (GRIN) National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland. http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?40901 (30 nov. 2007)
Urtica
La ortiga (del llatín 'urtica' ) ye'l nome común de les plantes del xéneru "Urtica", de la familia de les urticacees. Toes elles caracterizaes por tener unos pelos urticantes que lliberen una sustanza acedo que produz resquemor ya inflamación na piel. Ye una de les "meruxes" más habituales, bien conocida poles sos cualidaes urticantes. D'antiguo conocíase tamién como "la yerba de los ciegos", pos hasta éstos reconocer con solo raspiala. Ye una de les plantes que más aplicaciones melecinales tien.
Esisten dos tipos:
Ye característicu d'esta planta'l tener unos pelos urticantes que tienen la forma de perpequeñes angüeñes llenes d'un líquidu irritante que al contactu cola piel producen una mancadura y arramen el so conteníu (ácidu fórmico, resina, histamina y una sustanza proteínico desconocida) sobre ella, provocando ronchas, resquemor y pruyiciu. Esti picor deber a l'acción del ácidu fórmico, compuestu del que contién una gran cantidá. Estos pelos son bien duros y fráxiles na punta, polo que ye abonda la fregadura pa provocar el so frayatu.
El raigañu ye bien rica en taninos, que-y confieren una acción astringente.
Tien un tarmu acoloratáu o amarellentáu, argutu, cuadrangular, ramificáu y acovanáu nos entrenudos. Ta dotáu en tolos nuedos de pareyes de fueyes, y ta recubiertu de pelos urticantes.
Les fueyes son de figura ovalada, rugosas, serruchaes, apuntiaes, y d'hasta 15 cm. Son color verde escures y con pétalos de color mariellu nidiu. Atópense opuestes y tamién tán provistes, al igual que'l tarmu de los pelos que lu caractericen.
Floria del mes de xunetu d'equí p'arriba. Les flores son verde amarillosas con estames mariellos, axuntaes en panícules pendulares, asilares y terminales. De normal son unisexuales, pequeñes y dispuestes en recímanos colgantes d'hasta 10 cm. Les femenines alcuéntrase en llongures amentos colgantes y les masculines n'inflorescencies más curties.
Los sos frutos son aquenios (cápsules) y secos.
Ceramides.
Composición química: contién flavonoides (d'acción antiosidante y antinflamatoria), sales minerales, ácidos orgánicos, pro vitamina A y C, mucílagu, ácidu fórmico, clorofila, taninos, resina, siliciu, acetilcolina, potasiu, glucoquininas y una gran cantidá de clorofila (d'ende'l so color verde escuru ya intensu), histamina y serotonina.
La planta tamién tien una sustanza llamada secretina, que ye unu de los meyores estimulantes de les secreciones estomacales, del entrellenzu y de la bilis, lo mesmo que de los movimientos peristálticos del intestín.
Tamién contién clorofila y ácidos orgánicos, a los que se debe'l so marcáu efectu diuréticu.
Propiedaes de la ortiga comprobaes científicamente: los estractos son li­geramente hipoglucemiantes. Tien pro­piedad bactericidas y efectos favorables nos tratamientos de les afecciones de la piel (Príhoda, 1990; Wren, 1994).
La ortiga mayor ye cosmopolita, crez en rexones altes dende Xapón hasta andar. Na península Ibérica ye bien abondosa nel Norte Atlánticu y los Pirineos, anque puede atopase por tola península.
Criar en suelos ricos en nitróxenu y húmedos.
va recoyese la planta entera, dependiendo del usu que se-y vaya a destinar. Puede utilizase seca o acabante recoyer.
En fitoterapia, los naturistes aconseyen recoyer les sumidaes floríes (herba urticae), o a cencielles les fueyes (folium urticae) de los tarmos nuevos.
Con fines melecinales va recoyer ente mayu y agostu, anque nun hai problema en recoyer a lo llargo de too l'añu. Con fines alimenticios, recoyer en cualquier periodu.
Por ser urticante recoyer con guantes. van cortase namái los tarmos nuevu y sanu. Les fueyes vieyes nun se suelen usar por cuenta de que son bien irritantes. Los raigaños recuéyense en primavera y na seronda. Antes de l'apaición de les flores, la planta ye más tienra.
Utilízase la planta entera, incluyendo los raigaños. Tamién s'usa la planta fresca.
Los raigaños, amás de les de la "Urtica dioica" L., son tamién beneficioses les de la ortiga menor ("Urtica urens" L.), o especies híbrides de dambes, llograes mientres el periodu de floriamientu.
D'antiguo, aplicábense les fueyes nos xenitales de los mozos que yeren descubiertos masturbándose, dando llugar a les creencies de que si se realizaba la masturbación, apaecíen innumberables enfermedaes canceríxenes, y otres similares que derivaben en amputaciones.
La ortiga ye una especie que les sos fueyes yeren yá citaes nos trataos medievales como remediu nos estaos acomuñaos a un déficit na diuresis. Sicasí, dende va venti años les sos partes soterrañes (raigaños y rizomas) son oxetu d'interés nel tratamientu de la hiperplasia benigna de próstata (HBP), tal que punxeron de manifiestu los numberosos trabayos d'investigación realizaos sobre elles. Diches investigaciones dexaron aportar a la conocencia de les sos más importantes principios activos y la so actuación sobre dalgunos de los factores implicaos na apaición de la HBP. Per otra parte, los más recién ensayos clínicos realizaos con estractos normalizaos d'ortiga indiquen un efectu positivu sobre los síntomes urinarios asociaos a la HBP. A ello añede la gran tolerancia escontra los preparaos ellaboraos coles partes soterrañes, yá que n'ensayos a seis meses namái un 0,7 per cientu de los pacientes amosó efectos secundarios, d'escasa gravedá en tolos casos.
Esti artículu tien como fonte, en tou o en parte, una web ensin derechos d'autor y dominiu públicu llograda d'http://endrino.cnice.mecd.es/~jroa0032/
Urtica dioica
La ortiga mayor (Urtica dioica ), vulgarmente conocida como ortiga mayor y ortiga verde, ye la más común. Esta planta del xéneru "Urtica" de la familia de les Urticaceae algama ente 50 y 150 cm. La característica más conocida d'esta planta ye la presencia de pelos urticantes que'l so líquidu cáusticu (acetilcolina) produz una irritación con picor intensu na piel cuando se la toca o raspia. Tien el tarmu de sección cuadrada, fueyes ovales, col cantu serrucháu, les sos flores son pequeñes, unisexuales, inconspicuas y arrexuntaes en glomérulos.
Esta planta ye conocida nel norte Colombia y en Venezuela (nos estaos Zulia y Falcón) col nome de pringamosa.
La taxonomía de la "ortiga mayor" nel xéneru "Urtica" foi confusa, y les fontes antigües yeren daes a usar una gran variedá de nomes sistemáticos pa estes plantes. Enantes, yeren reconocíes más especies de les que son anguaño aceptaes. Sicasí hai a la fin cinco clares subespecies, delles clasificaes enantes como especies:
El raigañu, ye bien rica en taníns, que-y confieren una acción astringente.
Les fueyes son de figura ovalada, rugosas, serruchaes, apuntiaes, y d'hasta 15 cm. Son color verde escuru. Atópense opuestes y tamién tán provistes, al igual que'l tarmu, de los pelos que lu caractericen.
Floria del mes de xunetu d'equí p'arriba. Les flores son verde amarellentaes con estames mariellos, axuntaes en panículas pendulares, asilares y terminales. De normal son unisexuales, pequeñes y dispuestes en recímanos colgantes d'hasta 10 cm; y les femenines alcuéntrase en llongures amentos colgantes y les masculines en inflorencencias más curties.
La "ortiga" ye una especie que les sos fueyes yeren yá citaes nos trataos medievales como remediu nos estaos acomuñaos a un déficit na diuresis. Sicasí, dende va venti años les sos partes soterrañes (raigaños y rizomes) son oxetu d'interés nel tratamientu de la hiperplasia benigna de próstata (HBP), tal que punxeron de manifiestu los numberosos trabayos d'investigación realizaos sobre elles. Diches investigaciones dexaron aportar a la conocencia de les sos más importantes principios activos y a la so actuación sobre dalgunos de los factores implicaos na apaición de la HBP. Per otra parte, los más recién ensayos clínicos realizaos con estractos normalizaos d'ortiga indiquen un efectu positivu sobre los síntomes urinarios asociaos a la HBP. A ello añede la gran tolerancia escontra los preparaos ellaboraos coles partes soterrañes, yá que n'ensayos a seis meses namái un 0,7 per cientu de los pacientes amosó efectos secundarios, d'escasa gravedá en tolos casos.
Mucílagos
Ceramides
Monoterpendioles
Tamién contién clorofila y ácidos orgánicos, a los que se debe'l so marcáu efectu diuréticu y uricosúricu.
Usu melecinal aprobáu pola Co­misión Revisora de Productos Farmacéuticos: rubefaciente
La ortiga mayor ye cosmopolita, crez en rexones altes, y va dende'l Xapón hasta los Andar. Na península Ibérica ye bien abondosa, nel cordal cantábricu, anque puede atopase por tol país.
Podemos buscar en cualquier llugar onde habite l'humanu o'l ganáu, (dizse que va detrás d'él). Criar en suelos ricos en nitróxenu y húmedos, en corrolaes, en güertos, a lo llargo de caminos, de murios de piedra, nel campu o nel monte, etc.
Recuéyese la planta entera, dependiendo del usu que se-y vaya a destinar. Puede utilizase seca o acabante recoyer. En fitoterapia, los naturistes aconseyen recoyer les unidaes floríes (herba urticae), o a cencielles les fueyes (folium urticae) de los tarmos nuevos. Pa llevar la recueya a bon fin, procédese enantes del floriamientu, y l'ensugáu debe de realizase lo más rápido posible.
Con fines melecinales va recoyer nos meses de mayu, xunu, xunetu y agostu anque puede recoyer a lo llargo de too l'añu. Con fines alimenticios, recoyer en cualquier periodu. Pol so poder urticante tien de recoyer con guantes y córtense namái los tarmos nuevu y sanu. Los raigaños recuéyense en primavera (marzu) y na seronda (payares). Antes de l'apaición de les flores, la planta ye más tienra. Les fueyes vieyes nun se deben usar por cuenta de que son bien irritantes y tóxiques pal reñón.
Ensugar a la solombra y bien estendida. Una vegada seca guardar namái les fueyes. Poner a ensugar a la solombra, en llugar bien ventiláu.
Una vegada seques dexa de ser urticante, y pueden esmagayase pal so caltenimientu. D'esta forma se continua esfrutando de los sos beneficios pel hibiernu, momentu nel que ye imposible atopales fresques.
Nutricionalmente ye de gran importancia pola so riqueza en sales minerales y vitamines que beneficien a toos inclusive a les persones que faen dietes ensin sal. Les ortigues contienen vitamina A y C, fierro, acedu salicílicu y proteínes.
Amás de nutritiva, tien gran cantidá de propiedaes melecinales:
• Evitar en casu d'edemes aniciaos por insuficiencia renal o cardiaca.
• Como remediu diuréticu ten de ser evitáu por persones con problemes de hipertensión arterial, cardiopatíes o insuficiencia renal, salvu por descripción y baxu control médicu.
• La ingesta de 20 o 30 granes produz un efectu purgante drásticu.
Los preparaos de "Urtica dioica" tán exentos de tosicidá tantu aguda como crónica.
Númberos cromosomáticos de "Urtica dioica" (Fam. Urticaceae) y taxones infraespecíficos: 
2n=52.
Urtica urens
La Urtica urens ye una especie de la familia de les Urticaceae. Trátase d'una especie cosmopolita.
Ye un parrotal con xamasca persistente; tarmu cuadrangular; fueyes opuestes, grandes, con pelos urticantes; coles flores de color liles. Floria de seronda a primavera y fructifica en primavera. 
La característica más conocida d'esta planta ye la presencia de pelos urticantes que'l so líquidu cáusticu (acetilcolina) produz una irritación con picor intensu na piel cuando se la toca o raspia.
Usos melecinales de los raigaños
Los usos melecinales de los raigaños vexetales usáronse a lo llargo de la hestoria na medicina humana y veterinaria. Entá güei miles de persones de diverses cultures escoyeron usar raigaños de plantes melecinales como parte de la so recuperación. Munches de les indicaciones na medicina alternativa básase en raigaños melecinales. Dalgunos de los raigaños usaos na fitoterapia suelen ser efeutivos como les opciones farmacéutiques, si prepárense y usen afechiscamente pa tratar les afecciones correspondientes.
Dacuando, a nivel de vocablu popular, les raigaños tamién inclúin a ciertos tarmos especializaos, como los cormos, rizomes, bulbos y tubérculos.
Munchos vexetales tienen tubérculos o raigaños comestibles que fueron adomaos na américa precolombina, como "Bomarea hirtella", "Manihot dulcis", "Manihot esculenta"
(la yuca), "Solanum tuberosum" (papa), "Ipomoea batates" (camote) y la "Pachyrhizus erosus". Anguaño tamién s'indiquen raigaños de los xéneros "Aristolochia", "Ipomoea", "Cinchona", "Perezia", "Ephedra", "Dioscorea", "Valeriana", "Gonolobus", "Krameria", "Bryonia" y "Psacalium".
Na medicina china, Shennong (神农), conocíu como'l "Emperador de los Cinco Granos", ye acreditáu como autor de la obra bien conocida llamada «Clásicu Divín de Yerbes y Raigaños pal Granxeru» (神农本草经) que paez ser escritu escontra'l final de la Dinastía Han Ocidental. La mitoloxía china afirma que los ingredientes yeren cargaos pol mesmu aire escontra'l caldrón de Shenong, d'onde reportaba los sos usos. Shenong ye veneráu como'l padre de la medicina china.
La familia de les Acanthaceae contién a dellos xéneros de plantes con raigaños d'interés melecinal. Por casu, prepárase una fervinchu del raigañu de "Xusticia spicigera" que s'indica n'afecciones sanguínees, como la anemia, la menstruación escesiva, trestornos circulatorios leves como les várices según l'aliviu de dellos síntomes de la menopausia. Pela so parte la de cocción de los raigaños de la "Xusticia adhatoda" promueve el trabayu de partu, mientres n'investigaciones de felicidá planta pa los sos posibles efectos, una sustanza aisllada del raigañu, la yuehchukena, previen la xestación n'aguarones. Esti compuestu foi aislláu d'otros raigaños, incluyendo la "Murraya paniculata".
De la mesma familia de les acantacees, el raigañu de la "Thunbergia alata" o «susana negra», estrayer una bébora indicao en casos de úlceres dixestives y como antiinflamatoriu.
La raigañu de la "Aconitum napellus" ye especialmente ricu nun alcaloide terpénico denomináu aconitina (CHNON) y otres varies, según ácidos orgánicos como'l ácidu cítricu y l'ácidu aconítico. Los compuestos del raigañu dependen de la dómina del añu que se recoyer, la técnica d'ensugáu y d'almacenamientu. La aconitina confier-y a la raíz propiedad analxésiques d'acción rápida, usáu amás como antipiréticu, antitusígeno y descongestionante nasal. Les cremes tópiques son bien recetaes p'aplicación nel dolor de ciertes neuralxes, incluyendo la lumbociática y la neuralxa del nerviu trixéminu. La homeopatía indica al acónito mientres les crisis hipertensivas. La aconitina actúa abriendo les canales de sodiu sensibles a la tetrodotoxina a nivel del corazón y otros texíos. Emplégase tamién a nivel esperimental p'asemeyar o crear trestornos del ritmu cardiacu n'animales d'estudiu.
En vista de l'alta tosicidá de los alcaloides nel raigañu del acónito, nun s'encamienta'l so toma per vía oral. La aconitina absuérbese rápido al traviés de les membranes mucoses, pero tamién al traviés de la piel. L'alministración oral de 2-5 g del raigañu o 5 ml de la tintura puede resultar mortal n'humanos en cuestión de poques hores por paralís de los músculos respiratorios. El so usu ta contraindicáu en neños, mientres l'embaranzu y mientres la lactancia materna. Nun se debe combinar el raigañu de acónito col llicor, antihistamínicos, sedantes, antidepresivos o espasmolíticos.
Les especie "Artemisia absinthium", conocida polos griegos como la ""madre de toles yerbes"" na obra "Ayalga de los probes" daes les sos múltiples aplicaciones curatibles, utilízase como tónicu, febrífugo y antihelmíntico, según na ellaboración de la absenta. El rizoma maderizu y duru tómase oralmente como bebida pal dolor d'estómagu, según otres especies del mísmo xéneru Artemisia.
Otros raigaños de plantes con antecedentes d'usu melecinal, anque nun hayan pa la mayoría d'ellos estudios químicos o farmacolóxicos que convaliden la so efectividá, inclúin:
La familia "Amaranthaceae" inclúi xéneros del que se preparar bébores melecinales. La «yerba de pollu» ("Alternanthera repens"), conocida en Méxicu como «tianguis» tomar pa llavadura intestinal y aliviu de la foria. La especie "Gomphrena decumbens" o «cabezona moza», tomar pa llimpiar los reñones y pal aliviu del dolor d'estómagu.
Delles especies de la familia "Apocynaceae" tienen raigaños que son añedíes en complexos vitamínicos, incluyendo'l Sacuanjoche, flor nacional de Nicaragua y el frangipani ("Plumeria rubra").
Otra apocinasea, nativa de Camerún, "Mondia whitei", ye una planta que la so corteza de raigañu ye utilizada p'amontar la libido, sicasí, estudios demuestren que l'alministración al llargu plazu de tal estractu de la corteza de los raigañu de felicidá planta causa mancadura testicular,
dando como resultáu'l cese de la espermatogénesis y cambeos
involutivos nos túbulos seminíferos y el epidídimo.
El raigañu del "Astragalus membranaceus" conocida na medicina tradicional china como «huáng qí» (黄芪, que traducíu significa "líder mariellu"), indicar pa tratar la diabetes. Na medicina occidental el "Astragalus" ye consideráu un tónicu pal organismu y tomáu como té pa la dixestión, utilizando'l raigañu secu de la planta, de cutiu en combinación con otros floritos. Utilízase tradicionalmente n'ameyorar el sistema inmune y pal tratamientu de feríes, la hepatitis crónica y como coadyuvante na terapia del cáncer. El raigañu del "A. propinquus" úsase tamién como tónicu amontando'l metabolismu y amenorgando la fatiga.
Les evidencies que sofiten l'usu del astrágalo son llindaes, ensin qu'hayan ensayos clínicos d'alta calidá en seres humanos. Esiste dalguna evidencia preliminar que suxure qu'el astrágalo, yá sía solu o en combinación con otres yerbes, puede tener beneficios potenciales pal sistema inmunolóxicu, produciendo interferón y activando ciertes célules del sistema inmune como los macrófagos. Igualmente pal corazón y el fégadu, y como terapia adyuvante pal cáncer. Otres aplicaciones menos estudiaes son l'usu p'ameyorar la función del pulmón, la glándula suparrenal, ameyorar el metabolismu corporal y amenorgar la fatiga.
Los principales componentes del raigañu del astrágalo son saponines y polisacáridos, ente ellos trés astragalanos de distintu pesu molecular compuestos de glucosa, galactosa y arabinosa. A diferencia de "Echinacea", nun suprimen la función inmune col usu enllargáu d'estos compuestos.
El raigañu del astrágalo suelse utilizar en sopes, tés, estractos o cápsules. El astrágalo úsase xeneralmente con otres yerbes como'l ginseng, l'anxélica y la regaliza. Na medicina tradicional china emplega'l astrágalo a dosis de 10 a 30 g al día del polvu preparao comercialmente. Sicasí, los estudios sobre los componentes del astrágalo indiquen que la estimulación de macrófagos ye afecha ente 4 y 7 g diarios. La dosis nun tien de devasar los 30 g diarios.
El astrágalo ye consideráu una yerba seguro pal so usu na mayoría de los adultos. Los sos efectos secundarios son pocu conocíos, probablemente por razón de que s'usa xeneralmente en combinación con otres yerbes.
El astrágalo puede interactuar con melecines que suprimen el sistema inmune, como la ciclofosfamida, una melecina alministrada a pacientes con cáncer o otres melecines similares indicaos a pacientes receptores de tresplante d'órganos. Tamién puede afectar los niveles de azucre nel sangre y la presión arterial.
Delles especies del xéneru "Astragalus", que nun suelen emplegase nos suplementos dietéticos utilizaos pol home, pueden ser tóxicos. Por casu, delles especies que crecen nos Estaos Xuníos contienen la neurotoxina swainsonina y causaron intoxicaciones n'animales. Otres especies contienen niveles potencialmente tóxicos de seleniu.
Por falta d'estudios sobre seguridá, nun ye conveniente tomar estractos de astrágalo mientres l'embaranzu nin la lactancia materna. Potencia los efectos del aciclovir.
Conocida por dellos nomes comunes, el "Arctium lappa" tien un raigañu que ye comestible, que contién cantidaes importantes de inulina, un polisacárido que forma parte de la fibra dietética, con interesantes efectos sobre la salú. La inulina ye diurética y puede alministrase por vía intravenosa en ciertos casos de edema cerebral y insuficiencia renal. Figura nes tradiciones de dellos países pa depurar les impureces que causen l'artritis, según acné, forúnculos y eczemas. Puede causar dermatitis de contactu. Na medicina China ta indicada l'estractu del raigañu como coadyuvante pal tratamientu del SIDA y del cáncer. Figura coles mesmes na farmacopea d'otros países orientales poles sos propiedaes antibacterianas, antifúngicas, antiosidante, ansiolíticu y como antiagregante plaquetario.
Atópense propiedaes similares nos raigaños de "Arctium minus" (llamada Lappa menor) y el "A. tomentosum". Les acciones antimicrobianas y antifúngicas fueron estudiaes y comprobaes "in vitro", según la so aplicación en pacientes con VIH, más nun hai estudios sobre les demás propiedaes atribuyíes a estos raigaños.
Dalgunos de les preparaciones comerciales que contienen estractos de raigaños de "Arctium lappa", que indíquense según la lliteratura o siguiendo les indicaciones d'un especialista inclúin:
El raigañu del "Rumex crispus" utilizar pal tratamientu de estriñimientu crónicu, anemia, n'individuos con defenses escases y tamién por tratamientu de la foria, sicasí, l'usu escesivu del raigañu puede causar foria. Inda cuando el "R. crispus" tien un altu conteníu de fierro, nun tien de ser inxerida por muyeres embarazaes por tar acomuñáu a albuertos.
Indícase tamién como depurador en ciertos trestornos de la piel: psoriasis, herpes, erupciones varies, eczema, acné, sarna y tamién puede utilizase pa los síntomes de la defectu de fierro nel sangre. Esti raigañu demostró efectividá al tratar trestornos inflamatorios del fégadu y la visícula biliar, según otres enfermedaes gastrointestinales so la dirección d'un naturista especializáu. La artritis y el reumatismu son otres enfermedaes a les que refieren con frecuencia esti raigañu. Unu de los efectos secundarios más importantes ye la tos seca qu'apaez cuando'l cuerpu del suxetu ye espuestu al fríu.
El raigañu de la "Begoña gracilis" machucada n'agua, usar con frecuencia p'aselar la comición y ensugar les mancadures causaes pol sarampión. El fervinchu bebíu úsase como purgante y puede causar el vultura.
Na familia d'árboles Betulaceae atópense los omeros que les sos raigaños en fervinchos concentraos previenen la cayida del pelo. El carpe americanu ye usáu en fervinchos peneraos pa la irritación de los güeyos. Los raigaños del "Ostrya virginiana" fueron usaes pa bañar a les muyeres dempués del partu.
pa cada chamaco
Les llamaes «tripes de judas», la trepadora "Cissus sicyoides" ye usada pa delles enfermedaes y a partir de delles partes de la planta. Los raigaños son maderices y encamentaes por naturistes mayormente n'afecciones del sistema osteomuscular y del texíu conxuntivo, predominando la preparación en maceración alcohólica y d'aplicación tópica. Pal reumatismu se maceran aprosimao diez porciones de tarmos n'alcohol y déxense reposar por diez díes, untándose peles mañanes y nueches onde hai dolor.
Como purgante prepárase garrando colos dos manos lo que se pueda de raigañu cocíu en 3 llitros d'agua tomando un vasu, pa les dolencies gastrointestinales con foria.
El raigañu de la especie "Ipomoea stans" ye utilizada predominantemente pa enfermedaes del sistema nerviosu y de los órganos de los sentíos, onde s'emplega'l raigañu preparáu en fervinchu y tomada per vía oral. Reportáronse indicaciones en medicina tradicional pal tratamientu de la histeria y la epilepsia. En preparaos aguacientos, estrayíos con etanol o cloroformu, demostróse que l'alministración d'una dosis única de 100mg/kg o por 7 díes consecutivos tien efectos anticonvulsivantes n'aguarones d'esperimentación.
El raigañu ye fasciculada y bien desenvuelta del cual se rebana aprosimao media taza y prepárase un fervinchu con mediu llitru d'agua fervida, tomándose una taza na mañana y otra na nueche pa suxetos con velea y como coadyuvante nel tratamientu de la hipertensión arterial.
El raigañu de "Sicyos deppei", al igual que'l raigañu de "Jatropha dioica", xeneralmente ye usada pa problemes de caspa y cayida del pelo y ésta última ye preparada en fervinchu y d'aplicación tópica. En Valeriana edulis ssp. procera namái s'usa'l raigañu, y l'usu xeneralizáu ye pa enfermedaes del sistema nervioso y tomao en fervinchu.
La especie "Symphytum officinale" conocer polos sos raigaños de propiedaes antiinflamatorias, probablemente por razón de la alantoína contenida nelles. La Comisión Y namái reconoz l'usu esternu de la consuelda, pal aliviu de contusiones, distensión muscular y dislocaciones articulares. L'usu per vía inxerida ye peligrosu por cuenta de la presencia de ciertos alcaloides que son tóxicos pal fégadu, produciendo dexeneración, cirrosis y insuficiencia hepática. La duración del tratamientu nun tien de durar más de 4 a 6 selmanes al añu.
Conocíu en China como "yuán huā", una de les 50 yerbes fundamentales usaes na medicina tradicional china, el raigañu y flor contienen diterpenoides, que son altamente tóxicos y fueron reportaos como abortifacientes n'humanos y monos. Clínicamente, la yuanhuadina, que ye unu de los dipterpenoides, ye alministráu intraamnióticamente, ente que la yuanhuacina puede ser alministrada intra o extra-amnióticamente, pa la inducción del albuertu nel segundu trimestre del embaranzu.
"Taraxacum officinale", considerada maleza, los sos raigaños fueron usáu medicinalmente n'Europa dende'l sieglu XV. Les tribus de nativos americanos Iroquois, Ojibwe y Rappahannock preparaben el raigañu del diente de lleón pa tratar enfermedaes renales, malestar y acidez estomacal. Na medicina tradicional árabe, el diente de lleón usóse pa tratar les enfermedaes del fégadu y del cuayu. Amás d'aquelles funciones, la medicina tradicional china combina'l diente de lleón con otres yerbes p'ameyorar la respuesta inmunolóxica a les infecciones del tracto respiratoriu superior, bronquitis o neumonía y en compreses pa tratar la inflamación de la mama.
Les fueyes de les plantes de diente de lleón son riques en potasiu y ye un diuréticu más potente que'l raigañu. Tamién dan un gran sabor nes ensalaes. Tanto les fueyes como'l raigañu son tónicos pal fégadu y son útiles nel tratamientu de munchos problemes dixestivos, piel y artritis. Los principales compuestos nel raigañu del diente de lleón son lactonas, un alcohol llamao taraxasterol, fitoesteroles y mucílagos. Tamién tienen altes concentraciones de inulina mientres el seronda. La Cooperativa Científica Europea sobre Fitoterapia encamienta'l raigañu del diente de lleón pa la estimulación de les funciones del fégadu y de la vescícula biliar, la indixestión y la perda del mambís.
Suélense indicar 3 a 5 g del compuestu activu equivalente a 1-2 cuyaradines en 150 ml d'agua tres vegaes al día o 5-10 ml de la tintura. Los estruyíos suelen venir en delles presentaciones simples de 250 a 700 mg.
En delles persones sensibles, el contactu cola planta causa dermatitis. Paradógicamente, el diente de lleón puede causar malestar estomacal, probablemente polo amargoso del so sabor, polo que suel combinase con malvariscu.
El raigañu del "Angelica sinensis", conocida como «Anxélica china», foi usada polos chinos mientres munchos años pa les muyeres que tán intentando recuperase dempués del partu. Sicasí, el so usu tien d'evitase mientres l'embaranzu por tar acomuñáu a un mayor riesgu d'albuertos. Esti raigañu tan ayuda a restituyir el sangre en trestornos anémicos y p'enguapecer la piel. Indícase tamién como coadyuvante nel tratamientu de problemes nel fégadu. Los fitoquímicos nel raigañu d'esta planta inclúin dellos polisacáridos, fitoesteroles, cumarines y flavonoides. Tien tamién acción antiosidante.
Reportóse un casu de ginecomastia acomuñáu a l'alministración de compirmidos de «Anxélica china».
De la raigañu de "Angelica archangelica", denominada asina por ser creencia popular que la planta ye un regalu del arcángel Gabriel a un monxu mientres una epidemia por cuenta de les sos propiedaes melecinales, estrayer un aceite esencial (hasta un 6%), especialmente ricu en monoterpenos (alfa y beta felandrenos, alfa-pineno), sesquiterpenos (bisabolol, bisaboleno, beta-cariofileno), lactones macrocíclicas, cumarines (umbeliferona, ostol), abondoses furanocumarines (angelicina, arcangelicina, bergapteno, xantotoxina, isoimperatorina). Otros compuestos inclúin sitosterol; acedos fenolcarboxílicos; taníns; sacarosa.
La valoración de la Comisión Y reconoz l'acción estimulante del raigañu de la «Anxélica» sobre les secreciones gastrointestinales, según les sos acciones espasmolíticas gastrointestinales y como colagogo. Otres indicaciones reconocíes inclúin pacientes con indixestión, perda de mambís, incluyendo'l meteorismo y la flatulencia. Popularmente tamién s'usó p'aselar l'ansiedá, les xaqueces, menstruación doliosa y n'aplicaciones tópiques, los dolores reumáticos, neuralxes y mancadures.
La planta suel ser confundida con otres especies bien similares, "Angelica sylvestris" y "Angelica palustris", comunes en España y el sur d'Europa, según la variedá xaponesa, pero nun tener les propiedaes melecinales de la "A. archangelica".
L'encamientu na alministración de «Anxélica» ye de 1,5-3 g al día del estractu fluyíu o de la tintura y 4 g al día de la preparación seca. L'aceite esencial suelse alministrar de 8 (pa neños) a 25 gotes (p'adultos) diaries estremaes en delles tomes según criteriu del facultativu que la indica.
El raigañu del "Eryngium campestre", que los sos principales constituyentes son saponósidos, taníns, sacarosa, inulina y sales de potasiu, ye usáu popularmente como diuréticu, la tos ferina y p'aguiyar la diuresis na infección urinaria. Suelse preparar un fervinchu de 50 g/l dos o tres veces al día, dempués de les comíes.
El raigañu del apiu de monte ("Levisticum officinale") contién aceites esenciales con compuestos alquilftálidos responsables del so característicu arume, cumarinas y otros ácidos que-y otorguen propiedaes como diuréticu, non perdedor d'electrolitos. Popularmente usóse tamién como aperitivo, espasmolítico y sedante. La Comisión Y aprobó l'usu del levístico p'aumentar la diuresis en ciertes infecciones urinaries y favorecer la eliminación de l'arenuca de les víes urinaries, indicándose de 4 a 8 g/día de la droga. El levístico nun tien de ser usáu en pacientes con insuficiencia cardiaca o renal. Les fueyes de la planta, conocíu n'Alemaña como "Maggiplant" pol so sabor comparable a los cubitos Maggi, puede causar dermatitis de contactu. Polos componentes furanocumarines nel raigañu del levístico, ye una de delles plantes que pueden alzar el riesgu de sangráu en pacientes que tomen warfarina.
"Echinacea purpurea" ye una formosa planta de flores de color rosa. Los nativos americanos usaben la equinácea pal tratamientu de mordedures de culiebres, fiebres y feríes. Los primeros colonos tamién atoparon usos pa la planta y na actualidá utilízase como un estimulante inmunolóxicu y antibacteriano. La equinácea ye escelente pal tratamientu d'infecciones virales, bacterianes o micóticas y suel ser la primer opción naturista pa tratar los resfriaos, el gripe ya infecciones renales. L'alministración diaria de equinácea entá nun demostró ser un métodu efectivu para prevenir infecciones respiratories, d'alcuerdu a estudios n'humanos.
Cuando se toma equinácea coles mesmes que s'aplica'l nitratu de econazol en crema, les infecciones vaxinales causaes por candidiasis pueden menguar en frecuencia. Nun hai evidencia humana clara sobre los efectos de la equinácea en cualquier tipu de cáncer.
La "Echinacea" tamién foi útil na artritis viral y puede ser aplicada a la piel esterno de ciertes enfermedaes. El raigañu d'esta planta tien de ser incluyida nes preparaciones asina encamentaes. La Axencia Europea de Melecines publicó contraindicación a neños y, por datos insuficientes estudiando los sos efectos en muyeres embarazaes, el so usu nun tien de ser encamentáu nel embaranzu.
El raigañu de la equinácea principalmente acedu achicórico, tamién alquilamides, polisacáridos, glucoproteínes y derivaos poliacetilénicos nel aceite esencial. Otres equinacees, como "Echinacea pallida", tienen otros compuestos, incluyendo'l acedu cafeico.
Anque munches especies de la familia son conocíes como plantes melecinales, la mayoría, incluyendo'l totumo pa la tos, bronquitis y tuberculosis y el tulipán africanu pa la bona suerte, empleguen atributos de les fueyes o frutos. El raigañu del tecoma mariellu indicar pa suxetos con diabetes y p'ameyorar el mambís.
Tantu la Cooperativa Científica Europea sobre Fitoterapia y la Comisión Y aprueben l'usu del raigañu de la "Ononis spinosa" como diuréticu, similar a la piniellu, pa esaniciar arenuca y n'afecciones renales. Tamién ta indicada como coadyuvante nel tratamientu d'infecciones bacterianes de les víes urinaries. Como depurativu xeneral usóse na cutlura popular en casos de artrosis, artritis, eczemes y pruyicios.
El raigañu de la gatuña contién una variedá de compuestos químicos, unu d'ellos la 7β-dimetoxi-7-D-glucosiloxi-homopterocarpina que puede ser la responsable de los efectos antibacterianos frente a la "Pseudomonas aeruginosa" y el estreptococu beta-hemolítico.
Nun se publicaron contraindicaciones nel usu de la gatuña, sicasí, nun tien de ser usada en pacientes con edema causada por insuficiencia cardiaca o renal. L'usu de diuréticos en pacientes en tratamientu de la hipertensión arterial o cardiopatía tien de faese por prescripción y baxu control d'un especialista.
El raigañu de la "Gentiana lutea" o "Genciana mariella"—nome que recibe de Gentio, el rei ilirio del sieglu II e.C.—destaca poles sos propiedaes intensamente amargoses, faciendo d'ella unu de los principales tónicos dixestivos y aperitivos p'aguiyar el mambís. Los principios activos que-y dan l'amargura al raigañu son glucósidos secoiridoides llamaos amarogentina y genciopicirina (CHO). Estos compuestos aguiyen el receptores del gustu amargosu nes papiles gustatives de la parte posterior de la llingua, trayendo a un aumentu de la secreción de cuspia y zusmiu gástrico y, de resultes, del mambís. Cada cápsula de la genciana mariella contién 300 mg d'estractu del raigañu.
El raigañu pivotante pue ser tan gruesa como'l brazu d'una persona, de la que salen delles ramificaciones bien desenvueltes. El raigañu estrayer a finales del branu o na seronda, y ensúgase pa un usu posterior. De cutiu tómase oralmente nos tratamientos de dolencies de fégadu, indixestión, infecciones gástriques y anorexa.
La genciana nun tien de ser prescrita en pacientes con úlceres duodenal ó gástrica. Nun tien de ser tomada por muyeres embarazaes o mientres la lactancia materna. Describióse'l dolor de cabeza como'l so principal efectu adversu.
El raigañu del "Panax ginseng", que ta casi extinto nel so hábitat natural, nun ye d'acción estimulante sinón adaptógenos, esto ye, un productu qu'aumenta la resistencia del cuerpu al estrés, polo que ye usáu como coadyuvante nel tratamientu d'enfermedaes psiquiátriques y cáncer, probablemente pol so efectu antiosidante. Un estudiu de doble ciegu na Universidá Nacional Autónoma de Méxicu concluyó qu'el ginseg ye un compuestu prometedor en relación a la meyora de la calidá de vida. Sicasí, esisten bien pocos estudios d'altu nivel sobre los efectos melecinales del ginseng. Dalgunes de les propiedaes al que se-y atribúin, como'l combatir la perda de memoria, la fatiga físico y mental, y la protección de la desintosicación d'alcohol, barbitúricos y opiáceos, nun tán basaos n'evidencies concretes sinón basaos en tradición teórica. D'alcuerdu a los estudios científicos, l'usu al llargu plazu del ginseng acomuñáronse con depresión, insomnia, foria, trestornos menstruales y de la sexualidá, ente otros efecto secundarios.
Por unos 5 milenios, los chinos utilizaron el raigañu del ginseng como un tónicu d'enerxía. El ginseng tamién foi bien popular ente los chinos vieyos mientres sieglos y adoptóse esta planta energizante nel Occidente dende los díes de Marco Polu. El ginseng tamién puede utilizase como un remediu de desenvolvimientu y pal tratamientu de les enfermedaes pulmonares cróniques. El ginseng, que'l so principal axente activu son les ginsenosides, foi consideráu como'l principal tónicu porque apurre estimulación a tol cuerpu pa superar la fatiga y el estrés, la debilidá y otros defectos mentales y nel cáncer. El ginseng ayuda'l corazón y foi utilizáu pa regular la circulación d'el sangre. Tien la capacidá pa nutrir el sangre y utilízase pa tratar l'anemia. Les muyeres que sufren de defectos y la falta d'equilibriu hormonal suelen indicase l'usu de ginseng. El ginseng d'orixe asiáticu, indicar p'ameyorar el control metabólicu na diabetes mellitus non insulino dependiente. Produz efectos antiinflamatorios tornando la espresión de citocinas y cliclooxigenasa 2, polo que s'indica dempués del exerciciu.
Tienen De evitase les altes dosis o l'usu enllargáu del ginseng y nun se debe alministrar mientres l'embaranzu. Quien tomen ginseng regularmente tienen de tomalo por intervalu de tiempu, usualmente omitilo cada dos meses llindando l'usu concomitante d'otros estimulantes, incluyendo la cafeína.
Describiéronse la contraindicación del ginseng en pacientes con trestornos del ritmu cardiacu, hipotensión arterial y trestornos de ansiedá ya irritabilidá.
El ginseng interactúa coles melecines inhibidores de la monoaminooxidasa (IMAO) potenciando los sos efectos.
Dalgunos de los preparaos comerciales que contienen estractos de raigaños de "Panax ginseng", que indíquense según la lliteratura o siguiendo les indicaciones d'un especialista inclúin:
El raigañu del "Eleutherococcus senticosus" indicar a persones que sufren de estrés. El ginseng siberianu presenta acciones similares al ginseng, pero con una menor actividá polo xeneral. Tamién ye hipoglucemiante, el so toma siguida apurre puxanza, aumenta la memoria y la predisposición a l'actividá. Poro, trátase d'un raigañu herbal que los estudiantes suelen tomar enantes d'un exame o n'otres circunstancies que pueden comprometer. El ginseng siberianu tamién puede utilizase como remediu pal escosamientu nerviosu y la falta d'enerxía. Esto funciona como un refuerzu y foi llargamente utilizáu dende la década de 1930 col fin de faer frente a les presiones mentales qu'acompañaron los principios del sieglu XX.
El poder adaptógeno (aguiya'l Sistema nerviosu central, aumenta'l rendimientu físicu ya intelectual, amonta la resistencia inespecífica a les enfermedáes, amenorga la frecuencia de les enfermedaes debíes al fríu y al escosamientu) ye inferior al ginseng pero utilizóse llargamente p'aumentar el rendimientu físicu de los deportistes. Tamién ameyora l'estáu xeneral de los enfermos oncolóxicos sometíos a quimioterapia ó radioterapia.
Los principales compuestos activos del raigañu d'esta planta, ente otros, los eleuteranos—glucanos similares a los panaxanos del ginseng—; eleuterósidos—heterósidos de glucosa y distintes aglicones—y fitoestrógenos con una posible aplicación en cosmetoloxía.
Dellos estudios de tosicidá punxeron de manifiestu qu'el ginseng siberianu nun ye tóxicu, sicasí tien dellos efectos secundarios en pacientes con otres enfermedaes. Puede causar velea, cambeos de ritmu cardiacu, taquicardies y ansiedá.
Encamiéntase que los individuos nerviosos, tirantes, histéricos o esquizofrénicos eviten l'usu del ginseng siberianu. Igualmente qu'el ginseng, encamiéntase faer descansos ente tratamientos y nun alministrar na segunda parte del ciclu menstrual, nin en casos nos que nun convenga'l efectu estrogénico. Nun ye recomendable nos menores de trece años. Tampoco se debería tomar con estimulantes como'l café o drogues antipsicótices y mientres el tratamientu d'hormones.
El rizoma del "Cynodon dactylon" contién como principios activos sales de potasiu y fructosanes: triticina; inositol. Estudios na Universidá de Allahabad en India reporten propiedaes pa estaos nos que se riquir un aumentu de la diuresis: afecciones genitourinarias (cistitis, ureteritis, uretritis, oliguria, urolitiasis), según un potencial glicémico aprovecháu como coadyuvante nel tratamientu de la diabetes. La cultura popular tamién toma campera Bermuda pa la disentería amebiana.
El so usu ta contraindicáu concomitantemente con diuréticos en presencia d'hipertensión arterial o cardiopatíes, namái tien de faese por prescripción y baxu control médicu, dada la posibilidá d'apaición d'una descompensación tensional o, si la eliminación de potasiu ye considerable, una potenciación del efectu de los cardiotónicos. Nun s'encamienta'l so usu en pacientes con obstrucción de les víes biliares, nel embaranzu por considerase popularmente como albortiva. Les partes aérees de la planta contienen heterósidos cianogénicos, responsables d'intoxicaciones en ganadería.
Decocción: ferver mientres un minutu 20 g en 200 cc d'agua, refugala, esmagayar el rizoma y ferver de nuevu mientres 5 minutos con 1250 cc d'agua. Encamiéntase añedir menta, anís o regaliza p'ameyorar el sabor. Tomar 2 ó 3 taces al día.
El rizoma de la "Elytrigia repens" (ensin. "Agropyron repens") foi usáu como planta melecinal dende la Grecia Clásica fundamentalmente como diuréticu qu'aumenta la escreción de orina por un aumentu de la circulación del reñón. Otros usos atribuyíos a la gramilla ye la inflamación de la bixiga, retención de líquidos y como antisépticu. Suel ser tamién encamentáu como depurativu pa la gota y reumatismu.
El principal constituyente del raigañu de la gramilla ye la triticina que ye un polisacárido con estructura similar a la inulina. Ye ricu tamién en sales de potasiu, silicatos, mucílagos y traces de aceite esencial. Los animales de campera, incluyendo'l caballu favorecen la gramilla pol so baxu conteníu en fibra y el so sabor relativamente duce.
La corteza del raigañu de "Punica granatum" contién sales minerales, principalmente oxalato cálcicu; abondosos taníns de tipu elagitanino, alcaloides de tipu piperidínico, como la peletierina, isopeletierina, n-metilpeletierina y pseudopeletierina.
La corteza del raigañu indícase como antihelmíntico, sobremanera nes teniasis por cuenta de la presencia de peletierina, que produz paralís ya inclusive muerte de la Tenia, según la dosis alministrada, indicación que quedó últimamente en desusu humanu, emplegándose casi puramente en medicina veterinaria.
El raigañu prepárase macerando la corteza por 24 h hasta unos 60 g y ferviéndola en 1,5 L d'agua hasta que se evapore la metá de l'agua. El líquidu resultante cólase y tómase n'ayunes, col precuru que puede producir estomagada, vértigu y trestornos visuales.
L'usu del raigañu del "Harpagophytum procumbens" ye frecuente porque se-y atribúi acción antiinflamatoria y analxésica leve, aplicando l'estractu del raigañu como tintura o aposito causando recuperación posterior a golpes y traumatismos. El constituyente que se considera responsable de los sos efectos conózse-y como harpágido, un iridoide. Tamién se-y reconoz poder colerético y estimulante del mambís.
La planta ye procedente del sur d'África onde crez n'estáu selvaxe nel Desiertu de Kalahari, llugar que se suel indicar pa solliviar los dolores de partu.
Suel ser bien tolerada, puede causar foria y se contraindica si esiste úlcera gastroduodenal y diabetes. Nun se debe usar el harpagófito mientres l'embaranzu y débese consultar con un especialista previu al so usu mientres la lactancia.
Usar en forma de fervinchos o cápsules en artritis o inflamación de les articulaciones y tendinitis como coadyuvante a dosis de 2-5 g acaldía por dos meses. Pal aliviu del dolor na toradura indícase 5-9 g diarios, equivalente a 30-100 mg del harpágido. Una dosis promediu de 50 mg del harpágido demostraron ser efectives pal aliviu del dolor de cadril y rodía rellacionada con enfermedaes reumátiques. Pa indicación dixestiva, la dosis suel ser enforma menor, 0,5 g en decocción 3 vegaes al día.
Dalgunos de los preparaos comerciales que contienen estractos de raigaños de "Harpagophytum procumbens", que indíquense según la lliteratura o siguiendo les indicaciones d'un especialista inclúin:
Los chinos, indiquen el raigañu del "Astragalus membranaceus" como tónicu energizante dende fai miles d'años. Poles sos propiedaes estimulantes del sistema inmune, utilizóse col fin de tratar los defectos inmunitarias en persones con resfriaos repitíos y los síntomes de alerxa. Tamién s'indica pa promover la cicatrización de feríes, ameyorar el rendimientu metabólicu y amenorgar la fatiga.
El raigañu ye rica en polisacáridos y flavonoides que se-y atribúin les sos propiedaes melecinales. La dosis ye variada, dende 1 a 60 g diarios, dependiendo de la so aplicación.
La "Psychotria ipecacuanha", ensin. "Cephaelis ipecacuanha", ye una planta floral que la so raigañu utilizar pa faer xarabe de ipecacuana, un emético bien efectivu. El raigañu, que ta estremada en poques bifurcaciones, contién alcaloides bis-isoquinoleínicos (2-3,5%), onde los principales son la emetina y la cefelina. Amás, presenta un compuestu propiu, llamáu ipecósido que ye un alcaloide isoquinolein-monoterpénico, O-glucósido.
La ipecacuna ye bien útil como emético cuando ye necesariu provocar la vultura en casu en que gran debilidá o en neños. Cómo vomitivu, expectorante y diaforético, prescribir en bronquitis, etc., y en desordes de les que se deseya aumentar les acciones de la piel. Los preparaos que más s'usen son el xarabe de ipecacuana y el polvu de Dover.
Cola "Jatropha dioica" predomina l'usu p'afecciones de la piel, del texíu subcutáneo y problemes odontolóxicos, per mediu d'un fervinchu que s'aplica externamente. Al igual que'l raigañu de "Sicyos deppei", la jatrofa xeneralmente ye usada pa problemes de caspa y cayida del pelo y ésta última ye preparada en fervinchu y d'aplicación tópica. El raigañu, que ye delgada, aprosimao 1 metro de llargor, maderiza y con látex acoloratáu/anaranxáu, fiérvese un manizu de raigaños n'aprosimao cuatro litros d'agua y úsase como enagua de bañu o enxagüe del pelo. Tamién s'indica pa purificar los reñones y en situaciones de mala dixestión, pa lo que se fierven tres raíz nun llitru d'agua y tómase como agua potable d'usu cotidianu.
N'investigaciones médiques comprobóse que'l raigañu de "Zingiber officinale" ye efectivu nel tratamientu contra les estomagaes y maréos causaes al viaxar sobre dalgunos medios de tresporte, según les qu'apaecen mientres el embaranzu n'hores matutines. En vista de que nun se-y conoz efectu teratogénico, el so usu nel embaranzu nun ta contraindicáu. El jengibre ye coles mesmes útil na indixestión que cursa con estomagaes y gastritis leve. En delles pacientes puede agravar la gastritis si tuvieron primeramente trataos con analxésicos antiinflamatorios. Puede emplegase en decocción o n'estractu fluyíu. Per miles d'años usóse tamién como estimulante gastro-intestinal, aumentando la motilidad intestinal, sollivia los gases intestinales, ye tónicu y expectorante, ente otros. Ye un potente estimulante del sistema nerviosu central y autónomu.
El jengibre foi utilizáu na medicina tradicional como una cura pa enfermedaes inflamatorias, incluyendo reumátiques y tramáticas. El jengibre contién compuestos fenólicos activos como'l gingerol, paradol y shogoal, que tienen propiedaes antiosidantes, anticancerosas, anti-inflamatorios, anti-angiogenesis y propiedaes anti-arteroescleróticas. Tamién se demostró que inhibe los productos del xen NF-kB implicaos na proliferación celular y la angiogénesis, como'l IL-8, VEGF y el cáncer d'ovariu. L'estractu fluyíu del jengibre tien un efectu estimulante (ergogénico) a dosis de 15 y 30 mg/kg, tomaes por cinco díes o en dosis única.
L'estractu oleosu del jengibre nel tratamientu del asma, al evidenciarse un efectu inhibitorio de la degranulación de los mastocitos polo cual pudiera clasificase como antihistamínico, antiserotonínico y antiinflamatoriu de les víes respiratories.
Nun se debe tomar jengibre conxuntamente con antigoagulantes o antiagregantes plaquetarios, incluyendo la aspirina, ensin consultar enantes con un especialista, por razón del enforma mayor riesgu de sangráu. Los pacientes con cálculos biliares tienen de tener valoración médica primeramente a l'alministración de preparaos con jengibre. El jengibre puede causar dolor d'estómagu y tien d'alministrase con precausión en casu de úlcera péptica y otres enfermedaes gastrointestinales.
Dalgunos de los preparaos comerciales que contienen estractos de raigaños de "Zingiber officinale", que indíquense según la lliteratura o siguiendo les indicaciones d'un especialista inclúin:
La "Curcuma longa" ye una de les especies más usaes na gastronomía de la India y apurre un color mariellu intensu característicu, procedente del rizoma de la planta. Esisten dellos estudios en cursu en busca de sofitu científicu a les sos suxuríes funciones antitumor, antiosidante, antiartritis, y antinflamatorias. La cúrcuma puede ser útil pa tratar la malaria, prevenir cáncer cervical.
Nel antiguu sistema de medicina india Āyurveda, tien ampliu usu en hepatitis A, B y otres, en casos de plaquetas baxes, como regulador de la inmumidad y coadyuvante en inmunodeficiencies, incluyíes ciertes formes de cáncer como'l carcinoma de mama y el hepatocarcinoma. Los efectos anti-cáncer paecen derivar de l'habilidá de la cúrcuma d'inducir apoptosis en célules canceríxenes, ensin producir efectos citotóxicos en célules sanes. La cúrcuma puede interferir cola actividá del factor de trescripción NF-κB, que foi amestáu al traviés de múltiples estudios científicos, a un númberu d'enfermedaes inflamatorias, incluyendo cáncer.
Dellos estudios en llaboratoriu indiquen qu'el curcumín, un componente de la cúrcuma, puede tener actividá contra'l VIH. Sicasí, faen falta estudios confiables n'humanos nesta área. Esiste información circunstancial de que la cúrcuma podría ameyorar les condiciones mentales d'adultos mayores.
La cúrcuma nun ye fácilmente absorbida pol organismu humanu - 2 g de cúrcuma nun se detecten nel sueru en siendo inxerida. Sicasí l'absorción de la curcuma meyora considerablemente si inxerir con pimienta negra, como nel curry en polvu.
La especie "Spondias mombin" ye usada enforma polos indíxenas de Venezuela y Colombia, fundamentalmente la corteza como cicatrizante. El raigañu suelse indicar maceráu pa les inflamaciones locales o en bébora pa desparasitar. Pa la mesmes funciones indícase l'usu del raigañu del jocote ("Spondias purpurea").
El rizoma del "Piper methysticum" cumplía un papel importante na vida social de los nativos de les islles del Pacíficu a la llegada de los europeos nel sieglu XVIII. Consumíase'l rizoma, mazcáu o lleldáu n'agua pa producir un beberaxu de color parduzu y propiedaes sicotrópiques. El so principiu activu ta compuestu por una ventena de lactones, que conformen más del 3% del rizoma n'estáu brutu, denominaes kavalactones.
Una revisión sistemática de la Collaboración Cochrane concluyó que ye probable que los raigaños del kava sían más eficaces que lo ye'l placebo pa tratar la ansiedá social al curtiu plazu. Dellos estudios suxuren qu'el so efectu ye comparable al de les benzodiazepinas ensin los efectos colaterales.
Les cultures polinesies nel Océanu Pacíficu, según Vanuatu, Melanesia y en delles partes de Micronesia y Australia peracaben "kava" de diverses maneres. Tradicionalmente preparar pa mascar, moliendo o cutiendo los raigaños de la planta. La molienda realízase a mano contra un bloque en forma de conu de coral muertu, la mano forma un morteru y el coral fai de pilón. Suelse añedir un pocu d'agua al raigañu que s'entemez col mugor lliberáu mientres la molienda. Dacuando muelse sobre un pequeñu tueru usando una piedra grande. Añedir a l'agua frío al productu final y consúmese lo más rápido posible.
En 2009, llanzóse una bébora llamada kava Cola, un refrescu que contién lactona del raigañu de kava como aditivu, comercializáu poles sos propiedaes relaxantes y descrita como una bébora "anti-enerxía". Describióse tamién como productora del efectu calmante de la kava ensin el sabor a folla, cola esperanza de llegar al mercáu internacional. Tamién esisten otres bébores similares nel mercáu, como la h.awaiana "RZO" (pronunciáu "Rizzo").
Los precuros rellacionaos a la seguridá del raigañu de kava xiren en redol a una posible tosicidá hepática, en gran parte debíu al usu de los tarmos y les fueyes polos fabricantes de suplementos, en llugar d'usar namá'l raigañu de la planta según dictar polos usos tradicionales, sicasí, la seguridá real al llargu plazu de la yerba entá queda ensin esclariar.
Los romanos utilizaben los raigaños d'esta formosa planta de color rosa, salaes con cebolles y mantequilla y preparaben un platu esquisitu. Sicasí, amás de les propiedaes gastronómiques, "Althaea officinalis" funciona sosprendentemente bien como calmante de dolencies respiratories y dixestives. Comprobóse qu'un galacturónico, que ye unu de los constituyentes del mucílagu d'esta planta, amenorga sinificativamente l'esfuerzu y l'intensidá de los ataques de tos y promueve la expectoración en suxetos con irritación de les membranes de les víes respiratories.
Dalgunos de los preparaos comerciales que contienen estractos de raigaños de "Althaea officinalis", que indíquense según la lliteratura o siguiendo les indicaciones d'un especialista inclúin:
Na Medicina china tradicional, estractos del raigañu d'esta planta usáronse pa tratar numberoses enfermedaes, incluyendo diabetes, malaria y enfermedá de Hodgkin. Les sustances vinblastina y vincristina estrayíes de la planta usar nel tratamientu de la leucemia.
Delles especies de ñame, especialmente la "Dioscorea cayenensis" son ricos en vitamina C, fibra dietética, vitamina B, potasiu y manganesu; y probes en grases enchíes y sodiu. El conteníu electrolítico baxu en sodiu y ricu en potasiu produz un equilibriu que puede indicase en trestornos como la osteoporosis y ciertes cardiopatíes. La vitamina C, fibra dietética y vitamina B pueden promover la bona salú. El ñame tamién contién un baxu índiz glicémico que los papes, motivu pol cual pueden ser usaos como parte de la dieta de pacientes con diabetes y pa promover protección en contra de la obesidá.
La "Discorea opposita" (山藥) entra na categoría de los floritos chinos tonificadoras del qì (氣). Nesta categoría tien propiedaes especializaes ya importantes que lo converten n'unu de los más importantes y más usaos compuestos nel repertoriu de la medicina china. Como yerba tonificante, entra nel órganu o "canales" del reñón, el so mecanismu d'acción fundamental, basáu nel dichu de que "el reñón ye'l raigañu del Yin y Yang pa tolos órganos". El ñame chinu se categoriza ente los de temperatura neutro, una propiedá importante qu'implica que, mientres tonifica en forma significativa al Qí, coles mesmes nun ye causa de calor, d'esta manera ye capaz de tonificar el Qi, ensin mancar el Yin, una importante ventaya nel tratamientu de pacientes con defectu del Yin. Nesti papel de tonificador del Qí, ensin mancar el Yin, apaez en munches recetes chines.
El ñame chinu tamién s'utiliza en situaciones nes que ye necesariu pa tonificar el Qi, pero onde'l Yin nun ta deficiente. Nesti usu indícase xeneralmente preparáu en sofritu secu, qu'alteria les sos propiedaes de temperatura a un nivel llixeramente tibia, en cuenta de nuesa. La propiedá llixeramente tibia dexa calecer el cuayu, l'otru órganu o canal pol que ye capaz d'entrar, lo que dexa que'l cuayu en reseque el mugor, pero ensin afectar el sangre, una dimensión del Yin. En vista d'esta teoría, son frecuentes les recetes qu'inclúin al ñame chinu sofritu al secu pa tonificar el cuayu. Con frecuencia estes últimes preparaciones tán incluyíes na dermatoloxía china.
La "Urtica dioica" conocer polo irritante de los vellos sobre les sos fueyes y tarmu. Sicasí, el raigañu d'esta planta contién taníns, fitosteroles, ceramides, fenilpropanos, lignanas, polifenoles, monoterpendioles y aglutinina que-y confieren propiedaes antiinflamtorias, especialmente útil na hiperplasia benigna de próstata. Les monografíes indiquen dosis de 4 a 6 g en fervinchu de la droga o 1 g del estractu secu. En presentación líquida indicar de 2,5 a 7,5 ml diarios. Delles presentaciones vienen con 500 mg, de manera que s'indica cuatro veces al día.
Munches tribus de nativos americanos utilicen el raigañu de la "Actaea racemosa" (ensin. "Cimicifuga racemosa") y los sos rizomes nel tratamientu de los síntomes de la menopausia y la disfunción menstrual. Anque sigue siendo controversial, los estudios demostraron qu'esta melecina botánica, cuando se normalizaron correchamente a la fracción de los glucósidos terpenos, paez ser eficaz nel aliviu de los síntomes menopáusicos. Los efectos adversos son bien infrecuentes, y nun se conocen interacciones adverses significatives.
Esti pariente de les ranunculacees tien un distintivu raigañu negru. L'acción de los estractos d'esti raigañu paez ser la unión a receptores de la serotonina y non a la presencia de fitoestrógenos, incluyendo la unión de gran afinidá polos receptores 5-HT7 y "N"-metilserotonina.
Nun se debe devasar la dosis encamentada y tien de ser evitada poles muyeres embarazaes.
La "Iostephane heterophylla" tien un raigañu carnosu d'unos 45 cm de llargu y 8 d'anchu como promediu. Fresca o seca, usar de manera tópica sobre mancaes, incluyendo les mordedures d'animales ponzoñosos, pa promover cicatrización. Ye tamién usada pal aliviu del dolor de llombu y de reñón apicando la untaza sobre la área del dolor. En Méxicu emplega otra técnica, rociando la ceniza del raigañu quemáu sobre la ferida y envolubrando desués el miembru. En forma de decocción, penerando les partícules del raigañu, entemécense unos 20 g del raigañu con 150 ml d'agua fervida y dáse-y a beber a suxetos diabéticos y con enfermedá pulmonar y hepátiques, según pal aliviu de los síntomes de la disentería.
El so usu en feríes probablemente débase a l'actividá de dalgunos de los compuestos químicos presentes nel raigañu de la planta, incluyendo sesquiterpenos activos contra bacteries gram positives y gram negatives, lleldos y dermatofitos.
El raigañu del "Glycyrrhiza glabra" foi utilizáu en medicina de munches cultures por más de 2.500 años en tol mundu. Los chinos llamen la regaliza "güelu de toles yerbes", siendo tamién usáu en munchos preparaos farmacolóxicos pa permediar el restu de los ingredientes y estupefacientes. El raigañu de la regaliza tamién funciona como aliviu de dellos trestornos dixestivos incluyendo la foria y la úlcera gástrica. Esti raigañu tien acciones como antitusígeno y suel ser indicáu como coadyuvante nel tratamientu de la tos acomuñada con bronquitis y asma. La regaliza tamién puede sofitar la producción d'hormones, como la hidrocortisona, antiinflamatorios y nel tratamientu de la enfermedá de Addison.
El principiu activu de la regaliza ye un saponósido nomáu glicirricina. Otros compuestos inclúin flavonoides, triterpenos y esteroles que-y dan al raigañu les sos propiedaes de antitusígeno, mucolíticu y espectorante. Ye probable que los flavonoides, por acción espasmolítica y secretora, sían los responsables de l'acción antiulceróso gástricu del raigañu. La regaliza tamién ye antiinflamatoriu, probablemente por inhibición de los corticoides nel organismu.
La glicirricina ye un efectivu edulcorante artificial, en vista de lo cual ye frecuentemente usáu en bébores, confitería y na confección de tabacu.
L'estractu vexetal de regaliza vien en bolses pa fervinchu con presentaciones dende 40 a 80 g, de los cualos prepárense fervinchos con 0,5 a 1 g pa la tos acomuñada a catarros y 1,5-3 g pa úlceras gástriques. Pa prevenir la posible hipopotasemia, encamiéntase añedir una dieta rica en potasiu: plátanos, albaricoque, etc.
Les altes dosis de regaliza tienen de ser evitaes por pacientes con hipertensión arterial o otres enfermedaes del corazón. La regaliza interactúa cola digoxina.
La tosicidá por regaliza suel asoceder en persones con usu crónicu de la sustanza y causa trestornos hidroelectrolíticos, que pueden ser trataos con Diuréticu aforrador de potasiu diuréticu aforradores del potasiu como la espironolactona (dosis pediátrica: 0.5-1.5 mg/kg per vía oral dos veces al día; máximu de 200 mg/d).
La glicirricina, el principal compuestu activu de la regaliza, ye un saponósido triterpénico, que foi acomuñada a hepatotoxicidad. Les mancadures más característiques fueron necrosis centrolobulillar y fibrosis en casos de ingesta enllargada. Por tal razón, los estractos de raigañu de regaliza tán contraindicaos en pacientes con hepatitis colestácica y cirrosis, según en pacientes con hipertensión arterial, yá que activa al cortisol, causando un subtipo de hipoaldoseteronismo con hipertensión arterial. La regaliza tamién ta contraindicáu en pacientes con hiponatremia y nel embaranzu. La glicirrizina de la regaliza puede amenorgar el aclaramiento de prednisolona n'adultos sanos.
Na alministración al curtiu plazu y a les dosis habituales de 50 g de la droga per día, nun se describieron efectos secundarios o precuros.
Del raigañu de la planta "Sanguinaria canadensis" estrayer un astrinxente usáu como componente en diverses formulaciones de pastes dentales y enxagües bucales. Úsase tamién en cremes pa la piel.
La estracción alcohólica de los rizomas de la sanguinaria produz un alcaloide benzofenantridínico, químicamente activu, que paez ser reteníu na placa dental mientres delles hores dempués del so usu. L'usu d'un enxagüe bucal y pasta dental de sanguinaria paecen amenorgar de forma significativa los valores de la placa, la inflamación xenxival y el sangráu al sondaje.
Los raigaños tamién tienen atribuyíes los efectos de expectorante, laxante, emenagogo, narcóticu, afrodisiacu, tónicu, estimulante, sedante, estornutatorio y, probablemente antihelmíntico.
Los raigaños del "Hydrastis canadensis" o sellu d'oru foi unu de los remedios herbales más populares ente los nativos americanos y convirtióse n'unu de los más usaos por herboristas del sieglu XIX nel Occidente y Europa. Los pioneros estaunidenses solíen mazcar los raigaños cuando teníen dolores de muela y dolor d'estómagu. Trabaya como escelente recursu anti-flema y ye estimulante del fégadu. Demostróse la so efectividá pa munchos trestornos dixestivu, respiratorios y delles afecciones de la piel. El sellu d'oru tamién puede ser útil pa tratar la indixestión, gastritis, colitis, úlceres duodenales, menorragia y como tónicu regular pal aparatu reproductor femenín, leucorrea y secreción del pene, eczema y otros trestornos. as mujer embarazaes tienen d'evitar esti raigañu porque puede causar hipertensión arterial. Los raigaños de "H. canadensis" emplegar nel pasáu pa detener les hemorraxes uterines por cuenta de que causa contracciones de fuerte intensidá de los músculos del úteru.
Estudióse con detalle a unu de los compuestos del "H canadensis", conocíu como berberina. Envalórase que la dosis letal (DL50) de la berberina en seres humanos sía 27,5 mg/kg. La berberina ye absorbida amodo per vía oral y algama concentraciones pico en 4 hores y tarda 8 hores pa ser depurada del cuerpu. La berberina escretar na orina y estudios n'humanos amuesen evidencia de que la berberina puede ser absorbida pola piel. Entá se desconocen los datos farmacocinéticos de la berberina proveniente del raigañu del sellu d'oru. La berberina nos seres humanos puede causar el bloquéu d'el receptores nel músculu llisu, bloquéu de les canales de potasiu nel corazón y amenorgamientu de la taquicardia ventricular, inhibición de la secreción intestinal d'iones y de la formación de toxines nel intestín y un aumentu na secreción de bilis.
La berberina tamién s'indica como coadyuante nes infecciones urinaries poles sos propiedaes antimicrobianas. Tomaes como raigañu secu alminístrense 1-2 g o 0,5-2 ml del estractu líquidu del raigañu, que actúa meyor n'orines alcalines.
"Trichosanthes kirilowii" ye una de les 50 yerbes fundamentales usaes na medicina tradicional china y que la so raigañu ye una fonte del compuestu químicu tricosantina.
Los ensayos clínicos realizaos con tricosantina n'enfermos de SIDA indiquen que l'alministración por fervinchos repitíos d'esta proteína antiviral inactivadora de ribosomes ye segura y relativamente bien tolerada y que promueve la medría de la población de linfocitos CD4+ y CD8+.
En China alminístrase intra-amnióticamente pa inducir l'albuertu nel primera y segundu trimestre del embaranzu, y per vía intramuscular pa promover la evacuación uterina en casu de la muerte del fetu nel úteru.
"Valeriana officinalis" y otres especies del xéneru, contién unu de los fármacos d'orixe vexetal más conocíos pal equilibriu nerviosu. Investigaciones nos componentes del raigañu suxuren que pue ser efectivu nel tratamientu del velea y estaos de inquiteud, irritabilidá o ansiedá, especialmente útil porque paez nun cursar colos efectos secundarios de les melecines de primera llinia. Especulóse que dellos componentes del aceite esencial, como'l acedu valerénico, contribúin al mecanismu d'acción de la droga.
Pela so parte, la «valeriana mexicana» ("Valeriana edulis" ssp. "procera") namái s'usa'l raigañu, y l'usu xeneralizáu como fervinchu ye pa enfermedaes del sistema nerviosu.
Dalgunos de los preparaos comerciales que contienen estractos de raigaños de "Valeriana officinalis", que indíquense según la lliteratura o siguiendo les indicaciones d'un especialista inclúin:
El nome de la especie ("Withania somnifera") alude a les propiedaes sedantes del raigañu de la planta. Sicasí, el so usu principal nel antiguu sistema de medicina india Āyurveda ye similar al del ginseng na medicina china tradicional: funciona como adaptógeno. Por esta razón, en Occidente dáse-y el nomatu de «ginseng indiu».
Na tradición Āyurveda, los raigaños de "W. somnifera" tienen cualidaes afrodisíacas, sedantes, y propiedaes rejuvenecedoras al enllargar la vida. Anque hai pocos estudios científicos sobre los beneficios de la witania, utilízase tradicionalmente pa tratar la fatiga crónica, deshidratación, debilidá ósea y muscular, dientes fluexos, impotencia sexual, emaciación, estriñimientu, escosamientu nerviosu, perda de la memoria y la polución nocherniega.
Los estudios realizaos que demuestren evidencies sobre les propiedaes beneficioses de la "W. somnifera" son, l'aliviu de los síntomes d'astinencia de drogues, l'amenorgamientu de la ansiedá, y del dolor de la artritis na rodía.
Otros ensayos clínicos en cursu pa la determinación de la eficacia de "W. sominifera" inclúin el tratamientu de la ansiedá y otros trestornos neurolóxicu y cognitivu,tuberculosis, Enfermedá de Parkinson, cáncer de güesu, el trestornu bipolar, diabetes y p'ameyorar la calidá de vida de los vieyos y los pacientes de cáncer de mama que reciben quimioterapia.
Los principales compuestos del raigañu de witania inclúin dellos whitanólido d'estructura similar a la digoxina implicaos nel efectu adaptógeno y antiinflamatoriu, y alcaloides como la somnina y la tropina qu'amuesen una acción relaxante a nivel de los intestíns, úteru, bronquios y el músculu llisu de los vasos sanguíneos.
Vaccinium arboreum
Vaccinium arboreum ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Ericaceae.
Ye orixinariu de les zones septentrionales del hemisferiu Norte, cuantimás de Norteamérica.
Ye un parrotal (raramente un pequeñu árbol) qu'algama 3-5 metros d'altor con fueyes perennes nel sur y caduques nel norte onde son más fríos los iviernos. Les fueyes son ovales de 3-7 cm de llargu y 2-4 cm d'anchu con marxe llisu o finamente dentáu. Les flores son blanques y acampanaes con una corola de cinco lóbulos arrexuntaes en recímanos d'hasta 5 cm de llargu. La fruta ye una baya seca y redonda, negra cuando maurez que ye comestible pero amarga.
"Vaccinium arboreum" describióse por Humphrey Marshall y espublizóse en "Arbustrum Americanum" 157. 1785. 
Vaccinium: nome xenéricu que s'utilizó en llatín clásicu pa un tipu de baya (probablemente l'arándanu "Vaccinium myrtillus" ), pero la so última derivación ye escura, (nun ye la mesma palabra que "vaccinum" = "d'o perteneciente a les vaques").
arboreum: epítetu llatinu que significa "como un árbol".
El arándanu, arándanu azul, o mora azul (especialmente en México) (Vaccinium corymbosum) ye una planta del xéneru "Vaccinium", que tamién inclúi munchos parrotales monteses productores de bayes comestibles redondes y con vértices brillosos. Nun tien de confundir se col arándanu coloráu ("Vaccinium macrocarpon"). 
Los frutos, que nacen en recímanos, son blancos de primeres y a midida que van maureciendo tórnense acoloratáu-purpúreos pa convertise n'azules cuando tán dafechu maduros. Pol so duce sabor utilizar pa ellaborar auries, mermelaes, vinos, pasteles y diversos platos duces.
Ye de color moráu, comúnmente ye confundida col color azul, pero'l so verdaderu color ye'l moráu
Esta especie ye orixinaria de Estaos Xuníos, que tamién ye'l mayor productor y consumidor d'arándanos azules nel mundu. 
El frutu del arándanu ye una baga pequeña, de color azul, d'ende la denominación de ""blueberry"", en inglés, anque tantu pal arándanu azul como pal colloráu la denominación xenérica nesi idioma ye "huckleberry". 
Esisten distintes especies d'arándanos. La mayor estensión cubierta por esti frutal correspuende al arándanu baxu, que crez montés en rexones fríes de Norteamérica, d'onde ye orixinariu. L'arándanu altu y l'arándanu güeyu de coneyu son cultivaos comercialmente.
Los raigaños de los arándanos tienen un aspeutu fibrosu y distribúyense superficialmente, lo que les vuelve dependientes d'una provisión constante de mugor. En condiciones naturales los raigaños tán acomuñaes con hongos micorrizas específicos, colos cualos caltienen una relación de mutuu beneficiu (simbiótica).
L'altor del arándanu baxu nun supera'l mediu (1/2) metro. Sicasí, l'arándanu altu en condiciones de cultivu puede algamar altores d'hasta 2,5 m. L'arándanu güeyu de coneyu crecería entá ye más, pero ye conteníu por aciu la fradadura.
Les fueyes son simples, de forma ovada a llanceolada, y caduques, esto ye, les fueyes perder mientres el receso ivernizu, adquiriendo una tonalidá acoloratada na seronda.
El frutu ye una baga casi esférica, que dependiendo de la especie y cultivar, puede variar en tamañu de 0,7 a 1,5 cm de diámetru, y en color dende azul claro hasta negru. La epidermis del frutu ta cubierta por secreciones cerosas, que-y dan una terminación bien curiosa, como nel casu de les cirueles.
Dientro del xéneru "Vaccinium", les especies más conocíes y les sos variedaes son les siguientes, arrexuntaes nos siguientes grupos según les sos característiques de crecedera y requerimientos agroclimáticos:
Mediu altu o "half-highs" ("Vangustifolium X Vcorymbosum"), * 
Arándanu siempreverde o "evergreen huckleberry" ("Vaccinium ovatum"), * 
Arándanu azul montano o "mountain blueberry" ("Vaccinium membranaceum").
"Vaccinium corymbosum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 350. 1753. 
corymbosum: epítetu llatinu que significa "con corimbos".
Vaccinium macrocarpon
El arándanu coloráu grande o cranberry ("Vaccinium macrocarpon") ye una planta de la familia Ericaceae, nativa de los güelgaes del nordeste de Estaos Xuníos y el sudeste de Canadá.
Ye un parrotal con cañes fines de máximu 20 cm d'altor, xeneralmente ente 4 y 15 cm, que s'estiende sobre'l suelu como tapete en forma de coxín d'hasta 1 m de diámetru. Les fueyes son verdes pel branu y de color bronce pel hibiernu, elíptiques, miden , miden 1 a 2 cm de llargu. Onflorescencia axilar. Floria en primavera y el final del branu; les flores tienen forma de campana, con pétalos de 5 a 10 mm de llargu, rosaos, curvaos escontra tras y coles anteres y l'estigma sobresalientes, estremaes en cuatro lóbulos estrechos sosteníos polos pecíolos delgaos. Colgar de les axiles de les fueyes por separáu o en grupos de dos a diez.
Los frutos son bayes esfériques de 9 a 14 mm de diámetru, de color coloráu escuru y sabor fuerte y picante.
Les bagues utilícense llargamente pa preparar zusmios, mermelaes, confitures y mueyos.
atribuyéronse-y propiedaes melecinales que s'atopen n'investigación. Por cuenta de que contién tanín entestáu puede enzancar que les bacteries xúntense y afítense, ayudando a prevenir les infecciones, especialmente nel tracto urinariu, según nel estómagu y nos dientes. Nel llaboratoriu, la hidrofobicidad de la superficie de "Escherichia coli" menguó significativamente dempués de la incubación con con estractu de xarabe de frutos de "Vaccinium macrocarpon" y esti efectu nun foi modificada pel mediu de cultivu. Ye ricu en quercetina y otres sustances antiosidantes. Contién tamién antocianidines qu'ayuden a fortalecer el coláxenu, proteína que ye parte importante de los lligamentos, tendones y el cartílagu.
Yera llargamente utilizáu na medicina tradicional de los indíxenas de Nueva Inglaterra pal tratamientu de feríes (en forma d'emplastos), trestornos urinarios y les fories.
"Vaccinium macrocarpon" describióse por William Aiton y espublizóse en "Hortus Kewensis; or, a catalogue" . . . 2: 13, pl. 7. 1789. 
macrocarpon: epítetu llatinu que significa "con frutu grande".
Vaccinium meridionale
El agraz montés ("Vaccinium meridionale"), llamáu tamién mortiño, camueza o vichacha en dellos llugares onde se cultiva, ye una planta de la familia Ericaceae de los arándanos. Conocida como fruta del monte, considerada enantes como una carba, el agraz agora ye envaloráu polos valor antiosidantes del so frutu, daos los sos altos conteníos de antocianines.
Ye un parrotal que puede midir dende 1,50 hasta 7 m d'altor. Les fueyes son simples, alternes, de forma elíptica a oval, coriacees, con ápiz agudu llevemente apiculáu, base cuneada y marxe crenáu. Les flores son tetrámeres o dacuando pentámeras, con corola blanca o enllordiada de rosáu o colloráu. La inflorescencia ye en recímanu, produciendo de 10 a 15 flores
per recímanu. Los frutos son bayes redondes, d'aprosimao 1,2 cm de diámetru, color verde na etapa de crecedera y colloráu escuru vinotinto (dando l'apariencia de negru o violeta) cuando algama'l so maduror y sabor acedo.
Semar en parceles a distancies de 3x2 metros nun modificar el so hábitat yá que ye una especie montesa. El meyor espardimientu realizar con plántulas de yemes radiculares de bejucos vieyos. A midida que los hábitat naturales sumen, hai un enclín de cultivar especies monteses vexetales en bancos de granes.
Cuando s'arrobina por granes, les plántulas pueden tresplantase al añu y mediu; cuando s'usen estaques puede faese el tresplante a los seis meses y por aciu guañadura de cañes o serpollos a los siete meses. La vida granible de les plantes puede enllargase hasta por ocho décaes, con dos colleches de frutos per añu.
El caltenimientu esitosu del Agraz rique conocer la so bioloxía reproductiva. Esta ye una planta clonal que produz individuos genéticamente iguales por reproducción vexetativa, que la so estructura xenética ye complexa, con amiestu de plantes provenientes de reproducción sexual y asexual; por ello ye conveniente, amás de la colección de campu, con poques plantes caltener la so grana, pa una representación mayor de la variabilidá xenética.
En Colombia rexistra la presencia d'esta planta n'altores entendíos ente los 2.200 y 3.400 metros sobre'l nivel del mar, y ye l'únicu país del trópicu que presenta dos colleches al añu d'esti frutu. Un grupu d'investigadores de la UN en Medellín escoyó como trabayu de campo cultivo presentes nos conceyos de Gachetá en Cundinamarca; California en Santander, y La Ceya, Santa Rosa d'Osos y Entrerríos nel Norte de Antioquia. Estudiu determinó qu'estos frutos coloraos, que peracábense munches vegaes procesaos, tienen cambeos nes etapes de maduración qu'afecten la so apurra antiosidante.
La mora y el agraz son frutos con gran potencial nesti sentíu, yá que cunten con propiedaes que protexen al organismu de los radicales llibres, que son los qu'ataquen l'aparatu circulatoriu, pueden producir avieyamientu prematuru y hasta cáncer. Por tal motivu, investigadores de la Universidá Nacional de Medellín concentrar en conocer los cambeos que pueden tener estos frutos en distintes etapes de maduración y procesamientu.
El propósitu del grupu d'investigadores de la UN en Medellín, en cooperación cola Corporación Autónoma Rexonal del Centru de Antioquia (Corantioquia) y la Corporación Colombiana d'Investigación Agropecuaria (Corpoica), ye siguir estudiando'l agraz o mortiño, según formar, col sofitu del Ministeriu d'Agricultura y Desenvolvimientu Rural, al magíster Carlos Gaviria Montoya en doctoráu y a la inxeniería Yasmín Lopera en maestría.
El investigadores consideren qu'a partir d'esti frutu pueden atopase grandes ventayes químiques y llograr por aciu procesos tecnolóxicos productos lleldaos d'altu valor amestáu como vinos, mueyos y vinagres balsámicos.
Polos sos altos conteníos de polifenoles (antocianinas), este ye'l frutu con mayor potencial antiosidante, con relación al restu de frutes tropicales y el so usu ye aprovecháu pal tratamientu de delles enfermedaes como accidentes celebru-vasculares y enfermedaes neurodegenerativas. Espertos aseguren que les persones que peracaben altes cantidaes de polifenoles y antocianinas nos alimentos tienen un riesgu más baxo de contraer cáncer, enfermedaes cardiaques y delles otres neurolóxiques. Los médicu alternativos encamienten a pacientes con sobrepesu llograr la ingesta de agraz pa llograr el pesu deseyáu. El agraz tien componentes ricos en vitamina C pa xubir el nivel de les defenses del ser humanu.
El agraz ye pruyíu pa preparar postres, tortes, zusmios, mermelaes, dulces de navidá o muffins.
"Vaccinium meridionale" describióse por Peter Olof Swartz y espublizóse en "Nova Genera et Species Plantarum seu Prodromus" 62. 1788.
meridionale: epítetu llatinu que significa "meridional".
Vaccinium myrsinites
Vaccinium myrsinites ye una planta con flores de la familia de les ericácees conocida col nome común de arándanu brillosu. Ye nativa del sureste de los Estaos Xuníos, creciendo montés ente Alabama y Carolina del Sur hasta la península de Florida, anque puede atopase tamién en llugares más al oeste, como Louisiana.
Esti parrotal erecto y abondosu de cañes puede algamar un metro d'altor. Ye rizomatuso y puede formar colonies bien grandes, reparándose dalgunes cubriendo un kilómetru de terrén. Ye xeneralmente perenne, pero dalgunes son caduques. El tarmu tien ramines verdes angulares. Les fueyes, coriacees, ovalaes y de color verde o verde abuxáu, tienen casi un centímetru de llargu y tien cantos nidios o vagamente dentaos. Les partes inferiores son glandulares. Les flores son en forma de Y o cilíndriques, de color blancu a rosa con tintes coloraos, y crecen en grupos d'hasta ocho. Pueden ser casi un centímetru de llargor. La fruta ye una baya negra o azul grasosa d'hasta 8 ó 9 milímetros de llargu, conteniendo delles granes.
Esta planta crez en diversos tipos d'hábitat nel sureste de los Estaos Xuníos, incluyendo praderíes, pinares, marxes de banzaos, montes, breñales y comunidaes de sabal. Tamién crez n'árees cultivaes. Polo xeneral, precisa suelos secos y ácidos a plena lluz solar.
Al igual que munches otres especies qu'habiten la carba del sureste de los Estaos Xuníos, esta planta afacer al fueu, pudiendo recuperase d'una quema pol surdimientu del so rizoma. Ésta ye tamién la manera en que forma grandes colonies d'individuos clonaos. La planta tamién se reproduz sexualmente por granes, les que son esvalixaes polos animales que comen los sos frutos.
Esta especie ye probablemente un híbridu d'otros dos especies de arándanos, "Vaccinium tennelum" y "Vaccinium darrowii". Los exemplares d'esta especie pueden paecese a una o otra de los dos de les cualos hibrídase:, los "darrowoides" son más comunes na mariña de Florida, ente que los "tenneloides" pueden atopase nel sur de Xeorxa y el norte de Florida. Esta especie tamién s'hibrida con munchos otros arándanos.
Los seminoles usaron esta planta como alimentu y pa una variedá de propósitos medicionales y ceremoniales, incluyendo'l tratamientu analxésicu contra la solazu y cefalea.
"Vaccinium myrsinites" describióse por Jean-Baptiste Lamarck y espublizóse en "Encyclopédie Méthodique, Botanique" 1(1): 73. 1783. 
myrsinites: epítetu llatinu que significa "como "Myrsine"".
Vaccinium myrtillus
L'arandanera ("Vaccinium myrtillus") ye una planta de la familia de les Ericácees que da unes pequeñes bayes comestibles nomaos "arándanos".
"Calicotome spinosa" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 349–350. 1753.
Númberu de cromosomes de "Vaccinium myrtillus" (Fam. Ericaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=20
myrtillus: epítetu latin que significa "como'l mirto".
N'asturianu tamién se conoz como "berezal", "berezu" y "raspanera". Al frutu llámase-y "arándanu".
Vaccinium oxycoccos
Vaccinium oxycoccos ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Ericaceae.
Planta herbal chada con tarmos rastreros, pequeñes fueya, pocu numberoses, ovales de color verde escuru penriba y ablancazaes per debaxo. Les flores son de color rosa nun llargu pedúnculu. El frutu ye una baya comestible, redonda y acoloratada nel so maduror. Floria en xunu-xunetu.
Planta orixinaria de toa Europa y Asia septentrional onde crez en turberes y de América del Norte.
Esta ye una especie estenso y común. Trátase d'un indicador de mugor de los suelos húmedos que son baxos en nitróxenu y tienen un altu nivel freáticu. Ye un indicador de banzaos de coníferes. Crez en banzaos y turberes baxes nel hábitat de monte húmedu. Crez na alteria que puede tar enchida la mayor parte del tiempu. El suelu nos banzaos ye acedu y probe en nutrientes. Les micorrizes de la planta favorecen el so accesu a los nutrientes nesta situación. Los felechos tienen suelu daqué menos acedu, lo que tamién ye más altu en nutrientes. La planta puede atopase de cutiu creciendo en montículos de mofos Sphagnum. Otres especies que s'atopen nesti monte sotobosque hábitat inclúin a "Chamaedaphne calyculata", romeru banzáu "Andromeda glaucophylla", lloréu banzáu "Kalmia polifolia", la planta de jarra "Sarracenia purpurea", el té de Llabrador "Ledum groenlandicum", mora de los banzaos "Rubus chamaemorus", rhodora "Rhododendron canadense", espín mariellu brillante "Rhamnus frangula", Drosera ( "Drosera" spp.), "Eriophorum virginatum" y "Eriophorum angustifolium", y especies de xuncos y liquen. La planta coloniza fácilmente hábitat de turbera que se quemó apocayá. Sobrevive al fueu colos sos rizomas soterraños.
"Vaccinium oxycoccos" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 351–352. 1753. 
oxycoccos: epítetu llatinu ;Sinonimia: 
Vaccinium uliginosum
Vaccinium uliginosum ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia de les ericácees.
Ye nativu de les rexones templaes del hemisferiu norte, a baxu altor nel Árticu, y en grandes altitúes al sur de los Pirineos, los Alpes y el Cáucasu en Europa, los montes de Mongolia, nel norte de China central y Xapón en Asia, y la Sierra Nevada en California y les Montes Predresos en Utah en América del Norte. Crez sobre suelos acedos en gorbizales húmedos, pandoriales, tundra, y nel sotobosque de los montes coníferos, dende'l nivel del mar nel Árticu, hasta 3400 msnm d'altitú nel sur de la gama.
Ye un pequeñu parrotal caducifoliu que crez hasta los 10-75 cm d'altor, escasamente 1 m d'altor, colos tarmos de color marrón (a diferencia de los tarmos verdes de la estrechamente rellacionada Arándanu). Les fueyes son ovalaes de 4-30 mm de llargu y 2-15 mm d'anchu, de color azul-verde pálidu, con un bon marxe y ápiz arrondáu. Les flores son pendulares, en forma d'urna, de color rosa maciu y 4-6 mm de llargu, producíes a mediaos de la primavera. El frutu ye una baya de color azul escuru-negru de 5-8 mm de diámetru, con una magaya blanca, duce y comestible cuando maurez a finales de branu.
Les bayes son comestibles. Sicasí, el consumu en grandes cantidaes provoca mareos y xaqueques.
Los estractos de "Vaccinium uliginosum" pol so poder inhibidor de la tirosinasa y anti- citoquines alcuéntrase na composición de los productos cosméticos destinaos a lluchar contra l'avieyamientu de la piel polos rayos ultravioletes.
"Vaccinium uliginosum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 350. 1753.
uliginosum: epítetu llatinu que significa "nes marismas".
Vaccinium vitis-idaea
El arándanu coloráu ("Vaccinium vitis-idaea") ye una planta perenne de la familia de les ericácees, nativa de Eurasia y Norteamérica.
Alcuéntrase nes zones septentrionales d'Europa, Asia y América del Norte. En España nos Pirineos. Espublizar polos montes de monte, les turberes y landes.
Subarbusto perenne de porte rastreru que les sos cañes algamen un altor de 20 cm, confundir cola gayuba. Tien les fueyes ovales con cantos endolcaos. Flores blanques o rosaes en recímanu. El frutu ye una baya de color coloráu.
Los arándanos coloraos son una fruta del monte bien popular n'Europa Central, Norte y Oriental. Pueden comese directamente al natural, pero, pol so sabor daqué agriu, suélense consumir yá preparaos, en dulces, auries, mermelaes, etc.
La mermelada d'arándanu coloráu ye bien habitual n'Escandinavia y Europa del Este. Tantu en mermelada como en mueyu o compota, son un elementu tradicional de la cocina escandinava, principalmente como guarnición de carnes de caza.
En Rusia tómase "agua d'arándanos" (rusu: брусничная вода ["brusnichnaya voda"]) como refrescu.
Tamién se llogren bébores alcohóliques por fermentadura, como vodca en países del Este, o llicor ("Lillehammer") en Noruega.
"Vaccinium vitis-idaea" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 351. 1753. 
vitis-idaea: epítetu llatinu que significa "uves del Monte Día".
Valeriana alliariifolia
Valeriana alliariifolia ye una especie de planta perteneciente a l'antigua familia Valerianaceae, agora subfamilia Valerianoideae.
Ye una planta herbal qu'algama los 85-110 cm d'altor con rizoma rugoso. Tien fueyes basales con grandes peciolos, cordaes de 15-50 cm de llargor y 5-25 cm d'anchu y les fueyes cimeres son más pequeñes y sésiles. Les flores son diminutes de color blancu y bien numberoses produciéndose nel visu de la planta.
Alcuéntrase na rexón del Cáucasu (Azerbaixán, Xeorxa, Daguestán y oeste de Ciscaucasia), Asia Occidental (Turquía, norte de Irán y norte de Iraq) y Grecia (islles del Exéu). Crecen nes escamplaes de montes a un altor de 1900-2300 msnm.
"Valeriana alliariifolia" describióse por Martin Vahl y espublizóse en "Enum. Pl. (Vahl)" ii. 11. 1805 
Valeriana: nome xenéricu deriváu del llatín medieval yá sía en referencia a los nomes de Valerio (que yera un nome bastante común en Roma, Publio Valerio Publícola ye'l nome d'un cónsul nos primeros años de la República), o a la provincia de Valeria, una provincia del Imperiu romanu, o cola palabra valere = "pa tar sanu y fuerte" pol so usu na medicina popular pal tratamientu del nerviosismu y l'histeria.
alliariifolia: epítetu llatinu ;Sinonimia:
Valeriana arizonica
Valeriana arizonica ye una especie de planta perteneciente a l'antigua familia Valerianaceae, agora subfamilia Valerianoideae. Ye nativa de Norteamérica.
"Valeriana arizonica" describióse por (Boiss.) Lincz. y espublizóse en "Flora URSS" 23: 681. 1958. 
Valeriana: nome xenéricu deriváu del llatín medieval yá sía en referencia a los nomes de Valerio (que yera un nome bastante común en Roma, Publio Valerio Publícola ye'l nome d'un cónsul nos primeros años de la República), o a la provincia de Valeria, una provincia del imperiu romanu, o cola palabra valere, "pa tar sanu y fuerte" del so usu na medicina popular pal tratamientu del nerviosismu y l'histeria.
arizonica: epiteto xeográficu qu'alude al so localización en Arizona.
Valeriana carnosa
Valeriana carnosa ye una especie de planta de l'antigua familia Valerianaceae, agora subfamilia Valerianoideae. Ye orixinaria de la Patagonia.
Planta simple o ramificada, con un tamañu d'hasta 60 cm altor. Raigaños de 15 x 3 mm, con ramificaciones engrosaes. Tarmos hasta 2 cm diámetru, rizomatosos, maderizos. Fueyes basales de 6-21 x 3-7 cm, peciolaes, llámines carnoses, obovaes, con gruesos dientes o pequeñes lacinias, glauques, glutinoses, enanchaes na base, con pelos curtios especialmente na so cara interna; pecíolos de 3-12 cm. Fueyes cimeres de 0,6 - 4,5 cm, sésiles o peciolaes, obovaes, triangulares o llanceolaes, dentaes. Inflorescencies contraíes, terminales o axilares. Brácteas de 3-7 mm. oblongo-llanceolaes, ovaes, enteres. 
"Valeriana carnosa" describióse por James Edward Smith y espublizóse en "Plantarum Icones Hactenus Ineditae" 3: 32, tab. 52. 1791. 
carnosa: epítetu llatinu que significa "carnosa".
Valeriana celtica
Valeriana celtica ye una especie de planta con flores de l'antigua familia Valerianaceae, agora subfamilia Valerianoideae. Según el llibru "Die Flora alpina" (Aeschimann 2004) nesta especia hai dos subespecies, la celtica habita nos Alpes Grayos y Alpes Peninos, y la nórica que crez puramente nos alpes orientales (zona orixinaria de la población celta Baviera-Austria) en suelos caliares y n'altores ente 1800 y 3300 m.
Ye una planta de raigañu perenne y tuberosa con numberoses raicillas de color marrón escuru. El tarmu ye buecu, erecto y mide hasta 50 cm d'altor. Les fueyes basales formen una roseta y les otres son pinnaes y opuestes con llongures peciolos. Les flores son de color rosáu o blanques, pequeñes y golioses arrexuntaes en umbeles terminales. La corola tien forma d'embudu y cinco segmentos cóncavos iguales.
"Valeriana caucasica" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl." 1: 32. 1753 
celtica: epítetu que significa "celta".
Valeriana dioica
Valeriana dioica ye una especie botánica perteneciente a l'antigua familia Valerianaceae, agora subfamilia Valerianoideae.
Alcuéntrase na rexón del Mediterraneu y en Europa central y boreal.
Ye una planta perenne qu'algama los 10-40 cm coles fueyes inferiores ovales o elíptiques, enteres y peciolaes; les cimeres son sésiles con 5-9 segmentos, siendo'l terminal más grande; les flores son dioicas de color rosa, les masculines el doble de grande, alcuéntrase en corimbos laxos.
Alcuéntrase en trampales, cantos de cursos d'agua (alisedas, saucedas, etc.), yerbazales de fondalaes, en quejigales, fayedals y carbayeraes, etc., xeneralmente en suelos acedos de testura arenosa; a una altitú de 0-1700 metros, nel suroeste, centru y norte d'Europa, y local nel S d'Asia. Norte de la Península Ibérica.
"Valeriana dioica" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 31, nel añu 1753.
Valeriana: nome xenéricu deriváu del llatín medieval yá seya en referencia a los nomes de Valerio (que yera un nome bastante común en Roma, Publio Valerio Publícola ye'l nome d'un cónsul nos primeros años de la República), o a la provincia de Valeria, una provincia del imperiu romanu, o cola palabra valere, "pa tar sanu y fuerte" del so usu na medicina popular pal tratamientu del nerviosismu y l'histeria.
El númberu de cromosomes ye de: 2n = 16, 32.
Valeriana jatamansi
Valeriana wallichii , la valeriana de la india ye una especie de planta con flores de l'antigua familia Valerianaceae, agora subfamilia Valerianoideae.
Ye una pequeña yerba perenne con munches fueyes radicales cordiformes, ovaes, con forma de corazón. Les flores, blanques o roses, coles agrupaciones na parte cimera de la fueya menos tarmu. Tienen 5 sépalos y los pétalos en forma d'embudu con 5 lóbulos, 3 estames.
Ye natural de la India y del Himalaya, onde la conoz col nome de tagar. Tien una acción más enérxica que la valeriana usándose tamién como estimulante. El so rizoma utilízase como inciensu.
Ye útil na histeria, velea, estriñimientu habitual, la neurosis, el roxura y la picadura de escorpión y tamién s'usa pa perfumería. Localmente los sos raigaños secos son utilizaes pa estrayer el mal golor de boca provocáu por problemes dentales.
"Valeriana wallichii" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Histoire Naturelle des Végétaux. Phanérogames" 10: 304. 1841.
Númberu de cromosomes de "Valeriana tuberosa" (Fam. Valerianaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=16
wallichii; epítetu de la especie otorgáu n'honor de Nathaniel Wallich, ciruxanu, botánicu y pteridólogu danés.
Valeriana officinalis
Valeriana officinalis, comúnmente llamada valeriana común, valeriana de les botiques o valeriana melecinal, ye una herbal perenne, pertenecía a l'antigua familia Valerianaceae, agora subfamilia Valerianoideae. Agora pertenez a la familia Caprifoliaceae.
Nativa d'Europa y delles partes d'Asia, foi introducida en América del Norte. Ye bien común nos montes húmedos y en cantu de corrientes d'agua, dende les enllanaes hasta les zones submontañosas. 
En farmacoloxía y fitoterapia utilícense los órganos soterraños (rizomas, raigaños y estolones) o davezu los sos fitoextractos.Al ser pulverizada, tien un color pardu claru y un golor típico, caltriante y desagradable que recuerda al quesu curáu.
Les bárabos de dellos lepidópteros (camparines y polilles) alimentar d'ella.
Ye una planta perenne bien variable col tarmu simple qu'algama los 20-120 cm d'altor. Los rizomes son ovoides o cilíndricos de 3-5 cm, color gris-amarellentáu, cubiertos por munchos raigaños de pequeñu diámetru, casi cilíndriques y del mesmu color qu'el rizoma. Les fueyes son pinnaes con foliolos dentaos. Les flores son pequeñes de color rosa maciu, surden nun mestu corimbo terminal en primavera y branu.
Ye unu de los grandes fármacos pa permediar el sistema nerviosu. Úsase enforma como sedante, ansiolíticu, y calmante nel histerismo, manifestaciones neurasténiques (velea, neurosis, calambres abdominales (cólicos), hiperexcitabilidad, etc.), nes alteraciones menopáusiques y como antiespasmódico en sentíu llato. Emplegar en trestornos convulsivos con bones resultancies, sola o acomuñada a anticonvulsivantes. En delles persones el so usu como sedante nidiu puede tener l'efectu opuestu, provocando escitación.(Ansiedá paradóxico)
Tien efectos psicoactivos sobre'l comportamientu de los gatos, que paecen ser placenteros cuidao que el so golor atrái-yos pa consumila.
El so usu como floritu remóntase siquier a l'antigua Grecia y el Imperiu romanu. Hipócrates describió les sos propiedaes, y Galeno, darréu, prescribir como remediu pal velea. Na Suecia medieval, dacuando asitiábase na ropa de boda del noviu pa evitar la "envidia" de los elfos. 
"Valeriana officinalis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Histoire Naturelle des Végétaux. Phanérogames" 10: 304. 1841. 
Valeriana sambucifolia
Valeriana sambucifolia, ye una especie de planta herbal de l'antigua familia Valerianaceae, agora subfamilia Valerianoideae con similares característiques y propiedaes que la valeriana.
Son nativos de Escandinavia, los Alpes y Escocia. En Finlandia atopar nel suroeste. 
Ye una planta herbal qu'algama los 50 cm d'altor. Les flores son de color blancu o rosa. 
"Valeriana sambucifolia" describióse por Johann Christian Mikan ex Pohl y espublizóse en "Tentamen Florae Bohemicae" 1: 41. 1810 
sambucifolia: epítetu llatinu que significa "coles fueyes del sauco"
"Valeriana officinalis L. ssp. sambucifolia" (J.C.Mikan) Celak.; 
"Valeriana officinalis L. ssp. salina" (Pleijel), * 
"Valeriana salina Pleijel (ssp. salina)"
Valeriana saxatilis
Valeriana saxatilis ye una especie de planta fanerógama perteneciente a l'antigua familia Valerianaceae, agora subfamilia Valerianoideae. Ye orixinaria de Austria.
Son les yerbes perennes (hemicriptofites ). Colos tarmos ramificaos la inflorescencia algama de 5 a 30 cm d'altu. Les fueyes basales son llargamente ovales a espátulaes. De cutiu, al llau de la nervadura central dos nervios llaterales vense corriendo n'arcu escontra alantre. En contraste con coles similares "Valeriana montana" tien a lo sumo un par de fueyes del tarmu. Estos son muncho más pequeñes que les fueyes basal y llineal. Les flores de 1-2 mm de llargu, xeneralmente de color blancu, dacuando de color llixeramente rosáu tán en panículas. Estes son menos floríferas y nun suelen presentase en forma de paragües como la mayoría de los otros tipos de valerianas. 
"Valeriana saxatilis" describióse por (L.) Georgi ex Vill. y espublizóse en "Sp. Pl." 33 1753. 
saxatilis: epítetu llatinu que significa "que crez ente les roques".
Valeriana supina
Valeriana supina ye una especie de planta con flores perteneciente a l'antigua familia Valerianaceae, agora subfamilia Valerianoideae.
Alcuéntrase puramente nos Alpes orientales (hasta Graubünden), y polo xeneral a altores d'ente 1500 - 2800 msnm. Onde prefier la piedra caliar. En Austria, alcuéntrase esvalixada nes provincies de Estiria, Carintia, Salzburgu, Tirol y Vorarlberg. N'Alta Austria, namái nel Dachstein. 
El vezu d'esta especie ye bien distinta de la de los demás valerianas. Tien como un estolón horizontal creciente onde broten cañes de 5-10 cm d'altu. Esto facer con un coxín baxu que s'espande xeneralmente de 10 a 30 cm de diámetru. Les flores son de color rosa maciu con cerca de 5 mm de llargor de la so corona que s'atopen n'apertaes inflorescencies. Les fueyes son siempres ovaes cola parte cimera más ancha que la parte inferior. La mayoría son los cantos de les fueyes tienen forma d'O doblada escontra riba. La so dómina de floriamientu ye de xunetu a agostu.
"Valeriana supina" describióse por Pietro Arduino y espublizóse en "Animadversionum Botanicarum Specimen Alterum" 13. 1764. 
supina: epítetu llatinu que significa "chada". 
Valeriana tripteris
Valeriana tripteris ye una herbal perteneciente a l'antigua familia Valerianaceae, agora subfamilia Valerianoideae.
Yerba viviega al traviés de rizomes. Tarmos floríferos d'hasta 30 ó 60 cm d'altu, pelosos nos nuedos. Fueyes basales simples, ovaes, acorazonaes, crenaes o llixeramente dentaes; les medies y les cimeres estremaes en 3 lóbulos o compuestes de 3 hojuelas, col lóbulu terminal ováu o llanceoláu. Les fueyes son claramente cordiforme. Les flores son de color blancu a rosa pálidu dispuestes en visus corimbiformes; corola tubular, rematada en (3-)5 lóbulos, col tubu de 2-4 mm de llargor; ovariu asitiáu per debaxo del restu de les pieces florales. Frutu secu, indehiscente. La so dómina de floriamientu ye de primavera a branu.
Ye una planta que prefier los llugares húmedos, a la solombra en cantiles, o ente cantares rodaos nos montes montanos subalpinos d'altitú. 
La planta alcuéntrase en Austria en Burgenland y Viena. En España en montes como la Sierra de Gredos.
"Valeriana tripteris" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl." 32 1753. 
Númberu de cromosomes de "Valeriana tripteris" (Fam. Valerianaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=32
tripteris: epítetu llatinu ==Nome común 
Valeriana tuberosa
Valeriana tuberosa ye una especie botánica perteneciente a l'antigua familia Valerianaceae, agora subfamilia Valerianoideae, nativa de la rexón del Mediterraneu.
Ye una planta viviega de menos de 40 cm, con tubérculos soterraños y un solu tarmu florífero. Les fueyes basales son enteres, ováu-oblongues d'hasta 5 cm. Les fueyes cimeres son pinnaes con más de 5 lóbulos. Estrémase de "Valeriana apula" Pourret pola presencia de tubérculos y tener un solu tarmu florífero.
Alcuéntrase en roquedos, cresteríos y escamplaes de encinares, melojares, quejigales y coscojares, preferentemente en caliares; a una altitú de 300-2350 metros. La mayor parte de la rexón mediterránea, hasta'l Cáucasu y el Suroeste d'Asia. Esporádica nos sistemes montascosos de casi tola Península Ibérica. 
"Valeriana tuberosa" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 33, nel añu 1753.
tuberosa: epítetu llatinu que significa "tuberosa".
Valerianella locusta
Valerianella locusta, llamada popularmente canónigu, ye una llanta herbal de la familia Valerianaceae que s'utiliza en gastronomía en crudu, xeneralmente como ensalada o condimento de platos. 
Ye una yerba añal, de 7 a 40 cm d'altor. Les fueyes, de color verde buxu y brillantes, suelen ser espatulaes y cóncaves, dispuestes en forma de roseta. La Inflorescencia surde en visu multípara o pleocasio (nacen trés o más ramines del nuedu cimeru), con pequeñes flores de color azuláu o blancu, hermafrodites y de maduración homógama (la maduración de los elementos sexuales de la flor ye simultánea). El frutu ye un aqueniu que les sos granes, al maurecer, esvalixar por gravedá, al cayer al suelu y arrobínense alredor de llantar madre (bariocoria).
El periodu de floriamientu producir en mayu (abril) - xunetu (na so área de distribución natural
El so área de distribución natural estender por tola zona templada d'Europa, de Asia Menor y el Cáucasu. En España distribuyir por casi tola Península, faltando na mayor parte del terciu sur y de Galicia. Tampoco ye una especie nativa nes Islles Baleares nin nes Canaries.
El canónigu crez bonalmente en praos y praderíes con ciertu grau de mugor. La primer noticia del so cultivu apaez nun documentu alemán de 1588, pero ye probable que se consumiera a lo llargo de tola hestoria de la Humanidá. Anguaño cultívase principalmente en Alemaña, Francia, Italia y otros países europeos, siendo raru'l so consumu fora d'Europa.
Tien De cultivase a plenu sol, en suelos llixeros de tierra vexetal (con cualesquier pH) y n'ambientes húmedos y con temperatures fresques a fríes, yá que ye resistente a les xelaes. Ye esixente en cuanto al abonáu y nun tolera la seca. Les granes sémense directamente nel güertu, en fileres o a volio, a partir de mediaos de branu, cuando empieza a enfrescar. Entesáquense los plantones dexando una separación d'unos 10 cm ente ellos. Pa favorecer la guañada, que ye difícil, convien somorguiar la grana n'agua mientres unu o dos díes enantes de la llantadera. Empezar a llograr collecha a partir un mes y mediu dempués del plantíu, y puede siguise collechando hasta la primavera. Colos primeros calores empieza'l floriamientu y la planta pierde calidá pal consumu, pudiendo acutar pa la producción de grana.
Como ye una planta pequeña puede cultivase ente otres especies de ciclu más llargu como'l puerru, el nabu, la cenahoria o la col.
Al ser una especie bien rústica nun suel sufrir ataques de plagues, anque por cuenta del so cultivu na seronda ye más propensa a los hongos si la fumiái ambiental ye alta.
Comercialícense distintes variedaes: 'Coguille de Louviers' pol so escelente sabor, 'Vierte de Cambrai' cultivada en Francia y Alemaña pola so resistencia al fríu, 'Vierte d' Etampes', 'Broad Leaved' cultivada n'Estaos Xuníos pola so tolerancia al calor. De cutiu recuéyese la variedá montesa.
Les fueyes tienen un sabor delicao y llixeramente ácidu, que puede recordar al de les nueces. El so golor ye igualmente daqué acedu.
Les sos fueyes más sabroses son les más pequeñes. Úsase en frescu, añedir a les ensalaes de verdures y pataques y a les sopes y tortielles. Acompaña bien a los espárragos, remolacha, apiu nabu, xampiñón, col, xudía verde, nuez, mazana, uva, tomate, etc. Si se aliña con aceite, vinagre y sal, tien de faese nel últimu momentu por que nun pierda frescura, yá que se trata d'una planta bien perecedera. Pa preparar n'ensalada dexa la roseta de fueyes entera y namái s'esanicien los raigaños. Llavar sol grifu, y non a remueyu, y depués tien d'esmucir delicadamente. Hai qu'evitar romper les fueyes por que caltengan el so característicu sabor fresco y el so aspeutu decorativu.
Puede caltenese 2-3 díes nel refrixerador cubierta con un papel absorbente o introducida nuna bolsa de plásticu furada por que non coxa'l golor d'otros productos de la nevera. Rociar con agua pa enfrescar les fueyes. Otru procedimientu tradicional de caltenimientu consiste en somorguiala n'agua tibio pa quitar la tierra, y dempués, pa torgar la so marchitación, primero muéyase con agua bien fría, dexándola depués n'agua xelada mientres media hora. A la de ensugales envolubrar nun pañu y solménense con un movimientu de vaivén.
Ye baxa en grases. Más nutritiva que la llechuga, con mayor cantidá de provitamina A y vitamines B ya inclusive una cantidá de Vitamina C que triplica la de la llechuga y diversos minerales. N'especial yodu, pero tamién fierro, potasiu, fósforu y otros. 
Contién tamién Beta-carotenos, Vitamina B6, Vitamina B9 o Acedu fólico, Vitamina Y y ácidos grasos Omega-3. Ye más tienra y contién más vitamines si collecha enantes de floriar.
El so valor calóricu ye bien baxu, tan solo 13,40 kcal por cada 100 g de productu frescu. Por ello ye utilizada en dietes d'endelgazamientu.
Tien propiedaes antiescorbúticas, depuratives y relaxantes.
"Valerianella locusta" describióse por (Linneo) Betcke y espublizóse en "Percegueres Botanicae in Valerianellas 10", nel añu 1826.
El so númberu cromosómico ye 2n=16
El so nome más común en español, canónigu, fai referencia a la so tradición como cultivu de monesteriu. Tamién se suel llamar:
Vallesia glabra
Vallesia glabra ye una especies de plantes perteneciente a la familia Apocynaceae. Ye orixinaria d'América tropical.
Ye un parrotal que mide de 2.5 a 3 m d'altor. Tien les fueyes allargaes, pequeñes y l'anversu de color verde maciu y como aterciopelaes, y l'aviesu, de color café claru. Les flores son verdoses o blanques, y los frutos verdes. 
En Sinaloa, usar pa curar l'empache y la foria. El tratamientu consiste en tomar n'ayunes tres taces diaries del cocimientu del pulgu y les fueyes de la cacaragua.
En Sonora, ocúpase'l frutu y les fueyes (anque nun s'especifica de que manera) p'atender la inflamación y la carnosidad de los güeyos, el sarampión, les reumes y los dolores musculares.
Nel sieglu XX, Maximino Martínez menta'l so usu pa les enfermedaes de los güeyos.
Estudios realizaos demostraron qu'estractos metanólicos de fueyes verdes de "Vallesia glabra" presenten propiedaes anti-insectos y tosicidá aguda en "Artemia salina", posiblemente por interferencia coles fontes d'enerxía celular. 
"Vallesia glabra" describióse por (Cav.) Link y espublizóse en "Enumeratio Plantarum Horti Regii Berolinensis Alteria" 1: 207. 1821. 
"Vallesia dichotoma" Ruiz & Pav.
Vanda tessellata
Vanda tessellata ye una especie de orquídea que s'atopa dende Subcontinente Indiu hasta Indochina.
Ye una planta de medianu a gran tamañu, que prefier el clima templáu, de vezos epifites con un tarmu trepador que lleva fueyes lliniales, estreches, conduplicaes y ápiz tridentáu. Floria nuna inflorescencia sub-erecta, de 15 a 50 cm de llongura que lleva inflorescencia 5 a 12, flores fragantes, flores de llarga duración que se producen nel branu, seronda y principios d'iviernu.
Alcuéntrase na cordal del Himalaya chinu, Assam na India, Bangladex, Himalaya, Nepal, India, Sri Lanka, l'Himalaya occidental y Myanmar nes elevaciones d'alredor de 1500 metros. como medianes y grandes empreses epífitos, templáu en crecimiento ==Uso== 
Utilizar na Península Malaya como una panacea por beber el zusmiu de la planta prensada.
"Vanda tessellata" describióse por (Roxb.) Hook. ex G.Don y espublizóse en "Loudon's Hortus Britannicus". A catalogue . . . 372. 1850. 
Vanda: nome xenéricu que procede del nome sánscritu dáu a la especie " Vanda tessellata " na India, tamién puede proceder del llatín (vandi) y del griegu (divos santísimu ).
tessellata: epítetu llatinu que significa "mosaicu, enxareyáu"
Vanilla planifolia
Vanilla planifolia, ye una especie de orquídea de vezu trepador y de crecedera rastrera que ye orixinaria de Méxicu a Paraguái. 
Ye una planta con clorofila col raigaños al aire; granes esteriores, ensin nales, y les inflorescencies de flores con colores pálidos que nacen sucesivamente en recímanos llaterales. 
Esta especie tien una alta variabilidá y múltiples sinónimos y puede ser reconocida ente les "vanilles", yá que tien tarmos gruesos y argayadizos; los llabios claramente lobulaos, más curtios o del mesmu llargor que los sépalos, les fueyes grande y carnosu d'amplia base, oblongues, con marxes amarellentaos y terminando apuntiaes, d'hasta un 22 por 6.5 cm, y con grandes flores de color mariellu con sépalos los de color verde que lleguen a midir hasta 6,5 cm de llongura col estremu llixeramente apuntáu.
Los sos frutos son llargamente utilizaos na producción de vainilla.
Ye una orquídea epifita de tamañu grande, esguiladora con un tarmu cilíndricu de color verde y carnosu, ramificáu y llevando numberoses fueyes, carnoses, elípticu- oblongues o ováu-elíptiques, agudes a subacuminaes. Floria nuna curtia inflorescencia de 5 a 7 cm de llargu, axilar, subsésil y racemosa, con hasta 20 flores llargamente ováu-triangulares, con brácteas agudes. Les flores tán llenes d'arume y son de curtia vida. ábrense sucesivamente mientres tol añu, y les vaines utilizar pa producir la esencia de vainilla. Esta especie alcuéntrase de cutiu en comunidá coles formigues y pueden beneficiase de la so presencia.
Nel sieglu XVI, Martín de la Cruz señala que "ye ayuda pal viaxeru". Francisco Hernández de Toledo, nel mesmu sieglu, rellata: "les vaines son calientes en tales graos que dos de d'estes vaines disueltes n'agua y tomaes sacupen la orina; entemecíes con mecaxóchitl provoquen les riegles, aceleren el partu atraen les secundinas y los fetos muertos, calecen y tonifican l'estómagu, estenen los bárabos, cuecen y endelgacen los humores crudos, fortalecen el celebru y aprovechen al úteru; son remediu contra venenos fríos y picadures fríes d'animales ponzoñosos".
Nel sieglu XX, Maximino Martínez referir colos usos siguientes: alexitere, carminativo, diurética, emenagogo; estimulante, diz qu'aumenta'l calor d'estómagu contra humores, mal de madre, como oxitócico, tónicu cerebral y vasoconstrictor.
Les vaines lleldaes contienen un aceite esencial ricu en vainillina. Otros componentes del aceite inclúin l'ácidu pa-hidroxi-anísico, benzaldehído, anisalcohol, anisaldehido y lucovainillina, protocatecualdehído, acedu protocatécuico, piperonal. Amás detectáronse el acetaldehido, acedu acéticu, pa-hidroxi-benzilalcohol, acedu benzoico, bencil-benzoato, acetofenona, furforol, 2-5-dimetil-furfurol, ácidos capróico, cáprico y caprílico, pa-cresol, guaiacol, acedu isovaleriánico. Tamién se detectaron los ácidos cítricu, málico, oxálico y tartárico.
Alcuéntrase na Florida, les Antilles, América Central y el norte de América del Sur nos montes tropicales húmedos n'elevaciones baxes
"Vanilla planifolia" describióse por Jacks. ex Andrews y espublizóse en "Botanist's Repository, for new, and rare plants" 8: t. 538, nel añu 1808.
Vataireopsis araroba
Vataireopsis araroba ye una especie de planta melecinal perteneciente a la familia de les fabacees. De la planta llógrase un polvu llamao Goa, en referencia a que yera distribuyíu dende'l puertu de Malabar, onde llegó a les Indies Orientales al traviés de Portugal y les sos colonies y hasta 1875 nun foi dada a conocer la droga dende Brasil. 
Ye un árbol grande y nidiu y bien común en Badea, Brasil. La madera ye amarellentada y tien canales llonxitudinales y espacios entemedios nos que'l polvu deposítase, aumentando la cantidá cola edá del árbol. Al ser cortaos esti polvu agafa los güeyos y la cara d'el lleñadores.
El polvu ye tóxicu y insoluble. Contién del 80 a 84 per cientu de crisarobina (fácilmente convertibles n'ácidu chrysophanico), resina, fibra de madera, y amargos. 
Usar en eczemes, psoriasis, acné, alopecia, enfermedaes de la piel y especialmente contra la tenia.
"Vataireopsis araroba" describióse por (Aguiar) Ducke y espublizóse en "Annaes da Academia Brasileira de Sciencias" 8: 26. 1936. 
Veratrum album
La ballestera, ballestera blanca, eléboro blancu, rizoma de veratro, yerba de ballesteros, surbia o vedegambre ye natural de les zones montascoses d'Europa, dende Laponia a España principalmente nos Alpes y los Pirineos onde crez n'altores ente 600-2500 msnm. Tamién na Sierra de Gredos.
Ye una planta herbal qu'algama 4-15 dm d'altor con rizoma carnosu qu'emite numberoses raigaños y con color a ayu. Les fueyes son alternes y envolventes na base, agudes y con nervaciones. Les flores de color blancu amarellentáu arrexuntar en panícules terminales. El frutu ye una cápsula.
La sub-especie "V. álbum var.virexcens tien les flores verdes.
==Morfoloxía de la planta utiliza'l rizoma, de forma cónica, de 3-8x2-3,5 cm, con arrugues longuitudinales y estríes.
Los sos principios activos pertenecen al grupu de los Alcaloides esteroídicos (1-1,5%). Pueden estremase en 2 grupos:
"Veratrum album" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 1044. 1753.
Veratrum: nome xenéricu que remanez del llatín y significa "raigaños escuros" y tamién l'antiguu nome de "Helleborus".
album: epítetu llatinu que significa "de color blancu"
Veratrum nigrum
Veratrum nigrum ye una especie de planta de flores perteneciente a la familia Melanthiaceae. Ye una planta venenusa utilizada en medicina herbaria, ye nativa d'Europa y Asia.
La planta foi llargamente conocida, inclusive nos tiempos antiguos. Por casu, Lucrecio (ca. 99 aC - ca. 55 aC) y Pliniu'l Vieyu (23 dC - 79 dC) sabíen de les sos propiedaes emétices, lo mesmo que de les sos propiedaes tóxiques mortales.
Veratrum nigrum ye nativa de Eurasia dende Francia a Corea incluyendo Alemaña, Polonia, Rusia, China, y Mongolia. La planta puede esistir en zones de resistencia de 4 a 7. Crez meyor a la solombra o solombra parcial, con condiciones de terrenes moyaos o húmedos. Cualquier suelu ricu en nutrientes sofita la so crecedera, anque una fonte repara que prefier suelos ricos en calciu. Otra fonte señala que la cama tien de ser bastante fonda.
La planta tien un rizoma negru robustu. Les fueyes son simples anxospermes dispuestes nun patron verticiláu remaneciendo de la base de la planta. Cada espiral ye decussada (xiráu per mediu del ángulu ente les fueyes nel cogollu de baxo ), con namái dos o trés espirales alredor de la base. Cada fueya ye sésil (adjuntandose directamente a la planta), y d'alredor de 30 cm de llargor. Les fueyes son anches, glabres (llises), de forma llanceolaes, con cantos enteros (llisos). Les flores son de color púrpura-negru, dando a la planta'l so nome.
"Veratrum nigrum" floria a principios de branu mientres delles selmanes, pero queda latente nel intensu calor del branu. Tiende a crecer en colonies, y algama un altor d'unos1,2 m d'altor. Los sos recímanos ramificar a cerca de 610 mm d'anchu. Les granes son de color carmesí. Les plantes cultivaes a partir de granes xeneralmente broten a principios de primavera. 
"Veratrum nigrum" foi utilizada como planta ornamental en xardinos europeos siquier tan tras como 1773. Yera d'usu común en 1828, y Charles Darwin llantar nel so xardín na década de 1840. La planta sigue siendo llargamente utilizada en xardinos d'Europa y Asia, por cuenta de les sos sorprendentes flores negres. Utilízase tamién p'añedir altor a un xardín, y como un mediu d'apurrir un telón de fondu más escuru de plantes y flores de colores más brillosos.
Esta planta ganó'l Award of Garden Merit de la Royal Horticultural Society.
Espardimientu ye por granes o por división. Sicasí, una planta xeneralmente tarda siete años n'algamar el maduror y la flor. Los cascoxos y llimiagos alimentar de rizomas y fueyes de la planta, polo que los xardineros tienen de tener curiáu de caltener estes plagues de distancia. 
==Tosicidá Toles partes de la planta son altamente tóxiques. Sicasí, les mayores concentraciones de toxines tienden a tar nel rizoma. La tosicidá varia llargamente dependiendo del métodu de preparación (estractu, estractu d'agua, etc.), y el métodu d'aplicación. A tan solo 1,8 gramos (0,063 oz) por 1 kilogramu puede causar la muerte por arritmia cardiaca. La muerte asocedió inclusive nuna dosis tan baxa como 0,6 gramos.
"Veratrum nigrum" contién más de 200 de esteroides deriváu d'alcaloides, ente ellos isorubijervina, jervina, pseudojervina, rubijervina, tienmuliumina, tienmuliluminina, y verazina. La yerba provoca la irritación de les membranes mucoses. Cuando s'inxer, la irritación de les membranes mucoses del estómagu y los intestinos causen estomagaes y vultures. Si la yerba introducir na ñariz, esta irritación de les mucoses va causar tusíes y tos. La ingestión puede causar bradicardia ( llatíu cardiacu lentu), la hiperactividad y l'hipotensión (presión arterial baxa). N'altes concentraciones, el contactu tópicu puede causar irritación de la piel, escesu de llárimes de los güeyos, y encarnizamientu.
Los síntomes clásicos de de la tosicidá de "Veratrum nigrum" inclúin visión borrosa, tracamundiu, dolor de cabeza, mareos, estomagaes, dolor d'estómagu, sudoración escesiva y vultures. Nos casos graves, l'arritmia cardiaca, calambres musculares, tiemblos musculares, parestesias (sensación de "pinchar anfileres y aguyes "en tol cuerpu), convulsiones, debilidá y perda de la conocencia. La muerte puede siguir.
Los síntomes tóxicos xeneralmente resuélvense dempués de 24 a 48 hores. [ alminístrase xeneralmente Tratamientu de sofitu pa los síntomes. Porque se produz vultures estrema, la descontaminación (por casu, llavadura gástrica o la ingestión de carbón activáu ) ye polo xeneral non aplicaos siquier que la ingestión produxérase dientro d'una hora. La atropina alminístrase xeneralmente pa compensar la frecuencia cardiaca baxa, y fármacos simpaticomiméticos y líquidos alministraos p'alzar la presión arterial.
La yerba ye tamién un conocíu teratógeno. Sicasí, nun esisten datos sobre si puede causar defectos de nacencia en seres humanos.
El raigañu secu de "Veratrum nigrum" puede baxar la presión arterial y el ritmu cardiacu lentu, posiblemente por aciu la estimulación del nerviu vagu, si tomar en pequeñes dosis internamente. Utilizóse pa tratar la hipertensión y la insuficiencia cardiaca y pal tratamientu de la preeclampsia mientres embaranzu. Atopóse que puede actuar como un antibióticu y un insecticida. La ciclopamina (11-deoxojervine) ye unu de los alcaloides aisllaos de la planta qu'interfier cola vía de señalización de la vía hedgehog (Hh). La ciclopamina ta siendo investigada como un posible tratamientu pa dellos tipos de cáncer (como'l carcinoma de célules basales y meduloblastoma) y trestornos de la piel (como psoriasis), que resulten de la escesiva actividá Hh.
Los rizomas secos de "Veratrum nigrum" utilizáronse na yerbolera china. Toles especies de hellebore falses denominar colectivamente "lu li" (藜蘆) en China. Li Lu alminístrase internamente como emético, y tamién s'utiliza per vía tópica pa matar los parásitos (como la tiña y la sarna) o pa detener la picazón. Foi'l más llargamente utilizáu pal tratamientu de la enfermedá vascular. Dellos herbolarios negar a prescribir lu li internamente, citando la estrema dificultá na preparación d'una dosis seguro y eficaz.
En Asia, un estractu de la yerba entemecer con agua nuna solución del 1 al 5 per cientu, y utilízase en munches zones rurales de matar pulgues, les sos bárabos y los sos güevos nos inodoros. 
"Veratrum viride" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 1044. 1753.
nigrum: epítetu llatinu que significa "de color negru" 
Veratrum viride
El falsu eléboro verde ye una planta perenne que crez d'un pequeñu rizoma que llanza unes fueyes espectaculares. Conozse que ye desaxeradamente tóxicu y por esta razón ye considerada planta parásita polos llabradores. 
Ye una planta herbal perenne qu'algama un tamañu de 0,7-2 m d'altor, con un tarmu verde. Les fueyes tán dispuestes n'espiral, de 10-35 cm de llargu y 5-20 cm d'anchu, elíptiques a llanceolaes amplies que terminen nun puntu curtiu, fuertemente nervada y peluda na parte inferior. Les flores son numberoses, producíes nuna gran ramificada inflorescencia de 30-70 cm d'altor; cada flor ye de 5-12 mm de llargu, con seis tépalos verdes a mariellu verde. El frutu ye una cápsula de 1,5 a 3 cm de llargu, que s'estrema en tres secciones nel maduror pa lliberar les numberoses granes plana de 8-10 mm de diámetru. La planta reproduzse al traviés de rizoma de crecedera, según por granes.
Crez n'árees húmedes de montes dende Alaska a California norteña y Montes Predresos. Nel este tán presentes dende Xeorxa a Llabrador.
"Veratrum viride" describióse por William Aiton y espublizóse en "Hortus Kewensis; or, a catalogue" . . . 3: 422. 1789.
viride: epítetu llatinu que significa "de color verde"
Verbascum
Verbascum ye un xéneru de la familia Scrophulariaceae con cerca de 250 especies. Son natives d'Europa y Asia cola mayor diversidá na rexón del Mediterraneu.
Son plantes biañales o perennes, raramente añales o subparrotales, algamen 0,5-3 metros d'altor. Les plantes biañales formen un trupu rosetón de fueyes a nivel del suelu'l primer añu, emitiendo mientres la siguiente estación un llargu tarmu floral. Les fueyes disponer n'espiral, de cutiu densamente velludas, sacante en delles especies. Les flores tienen cinco pétalos simétricos de color mariellu, naranxa, colloráu marrón, púrpura, azul o blancu. La fruta ye una cápsula que contién numberoses granes.
Introduciéronse delles especies (y en dellos casos naturalizáu) en dambos hemisferios americanos Australia y Hawái. 
Dende l'añu 2000, creáronse un númberu de cultivares híbridos qu'aumentaron el tamañu de la flor en tarmos de menor altor y amontáu la llonxevidá de la planta. Tamién s'introducieron nuevos colores nel xéneru. Munchos cultívense a partir de grana, tantu los perennes de vida curtia como los bienales. Paisajísticamente, Valorar pol so aspeutu alto y estrecho y pol so enllargáu floriamientu, inclusive en terrenes secos.
Les especies tienen una dilatada hestoria d'usu en medicina y tán consideraes como tratamientu eficaz pal asma y les enfermedaes respiratories.
Los estractos llograos de les flores son un tratamientu eficaz contra les infecciones d'oyíos. Los nativos norteamericanos yá utilizaben les granes d'estes plantes como venenu paralizante de pexes, por cuenta del so altu conteníu en rotenona. Una de les especies, "Verbascum thapsus", utilízase como remediu herborístico contra la inflamación de gargüelu, tos y enfermedaes pulmonares.
Verbascum densiflorum
Cordollobu, Verbascum densiflorum sinónimu: "Verbascum thapsiforme" ye una planta nativa d'Europa y Asia Menor onde crez en terrenales baldíos, turries y praderíes seques.
Ye una planta bienal llanuda. Tarmu erecto qu'algama 70-120 cm d'altor. Les fueyes son anches, llanceolaes con vellosidá. Les flores son marielles que s'arrexunten nun recímanu trupu a la fin del tarmu floral.
"Verbascum densiflorum" describióse por L. (1753) (Bertol) y espublizóse en "Rariorum Liguriae (Italiae) Plantarum" 3: 52. 1810. 
Verbascum: nome xenéricu que remanez del vocablu llatinu "Barbascum" ("barba"), refiriéndose a la vellosidá que cubre la planta.
densiflorum: epítetu llatinu que significa "mestu de flores".
Verbascum nigrum
Verbascum nigrum, comúnmente llamáu cordollobu negru ye una planta de la familia Scrophulariaceae natural d'Europa, crez en llugares secos y baldíos.
Ye una planta coles mesmes característiques y propiedaes que "Verbascum thapsus" estremándose en que la vellosidá que cubre la planta ye de color púrpura.
"Verbascum nigrum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 178. 1753.
nigrum: epítetu llatinu que significa "negru".
Verbascum phlomoides
Verbascum phlomoides, comúnmente llamáu cordollobu anaranxáu, o cordollobu bastardu, ye una de les especies de la familia Scrophulariaceae natural d'Europa central y meridional y d'África, que'l so hábitat son los terrenes cascayosos.
Planta bienal cubierta de vellosidá con tarmu erecto qu'algama 60-120 cm d'altor. Les fueyes son peciolaes. Flores anaranxaes de 5 cm de diámetru que s'arrexunten en mestos recímanos terminales.
"Verbascum phlomoides" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 1194. 1753. 
phlomoides: epítetu 
Verbascum sinuatum
El Verbascum sinuatum ye una planta biañal perteneciente al xéneru Verbascum, dientro de la familia Scrophulariaceae.
Planta biañal qu'algama un altor cimeru al metro, bien ramificada. Les fueyes en roseta son grandes, lobulaes y ondulaes. Nel tarmu de daqué más d'un centímetru de grosez atopen otru tipu de fueyes más pequeñes y múltiples cañes d'estes precisamente salen les inflorescencies.
Tola planta esta cubierta d'una pelusa aterciopelada blanca (indumento) formada per pelos tectores estrellaos (tricomas). Bráctees cordiformes. Les flores marielles, pentameres, d'hasta 3 cm de diámetru, colos cinco estames colo que cunta cubiertos de pelos violáceos o purpúreos.
Dende'l Sur d'Europa y África del Norte (incluyíes les Islles Canaries) hasta Irán al Este.
Na Península Ibérica esta ausente de Galicia y tien escasa presencia na zona Cantábrica; común en cantos de viales en terrén abiertu, secu y soleyeru.
Género utilizáu en xardinería.
En medicina tradicional popular, el raigañu del "Verbascum sinuatum" utilizóse como cicatrizante.
Cúntanos Pío Font Quer nel so Dioscórides anováu: «Esta especie, llamar en catalán, ploranera y ressentida, equivalentes al de flor de la vergüenza, y, seique al de tenta xenros, por cuanto, pocu dempués de cuti-y el tarmu, van esprendiéndose les sos flores abiertes, una a una, como si aguantándose de los golpes que-y solmenaron, la planta poner a llorar y a soltar llárimes».
"Verbascum sinuatum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 178. 1753.
Númberu de cromosomes de "Verbascum sinuatum" (Fam. Scrophulariaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=30
sinuatum: epítetu llatinu que significa "con filu onduláu".
Verbascum thapsus
Verbascum thapsus, popularmente llamáu muerga ye una especie de la familia Scrophulariaceae natural d'Europa, Asia occidental, África, Norteamérica y nel Himalaya, crez en terrenes incultos, turries y praderíes seques.
Ye una planta herbal bienal qu'algama 2 m d'altor. Tarmu erecto ramificáu y llanudu. Les fueyes d'hasta 50 cm de llongura son ovales llanceolaes, alternes, afieltraes de pelusa blanca o plateada, formando una roseta basal el primer añu. Mientres el segundu añu álzase un únicu tarmu floral de 1 a 2 m d'altor, ésti termina nuna inflorescencia, constituyida por un recímanu trupu con numberoses flores de color mariellu claru.Les flores son pentámeras, casi sésiles y con pedículos bien curtios (2 mm). Tienen cinco estames de dos tipos: trés cimeros más curtios con filamentos cubiertos de vellu mariellu o blancuciu y anteres pequeñes, ente que los dos inferiores tienen filamentos glabros y anteres mayores, toos ellos tán fundíos a los pétalos. El mota ye tubular de cinco lóbulos y una corola de cinco pétalos, el postreru de los cualos ye de color mariellu claru y 2,5 cm más estrechu.
Esta planta produz pequeñes cápsules ovoides (6 mm) que se parten en dos mitad. Cada cápsula tien gran númberu de diminutes granes marrones (menos de 1 mm)
"Verbascum thapsus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 177. 1753.
Númberu de cromosomes de "Verbascum thapsus" (Fam. Scrophulariaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=36
thapsus: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en (Tapso (Italia)) Sicilia.
Verbena bipinnatifida
Verbena bipinnatifida ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia de les verbenacees. 
Son yerbes rastreres o un pocu tendíes nel suelu, que miden de 30 a 60 cm de llargu, con tarmos bien ramificaos y velludos. Les sos fueyes tán bien estremaes, como si tuvieren munchos deos, pel anversu son llises y pol aviesu tienen pelos. Les flores pueden ser dende violeta, azules, moraes o púrpures, en forma de trompetes pequeñes.
Orixinaria d'América boreal, presente en climes semiseco y templáu ente los 2250 y los 2650 msnm. Acomuñada a los montes de encino y de pinu.
En Aguascalientes, encamiéntase beber el té d'esta planta dos veces al día a les muyeres recién paríes. 
"Verbena bipinnatifida" describióse por Thomas Nuttall y espublizóse en "Journal of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia" 2(1): 123. 1821.
Verbena: nome xenéricu que ye un antiguu nome llatinu de la verbena común europea.
bipinnatifida: epítetu llatinu que significa "con fueya bipinnada".
Verbena brasiliensis
Verbena brasiliensis, verbena lila, ye una especie botánica de llanta con flor de la familia de les Verbenaceae
Ye reinal d'Arxentina, Bolivia, Brasil, Chile, Colombia, Ecuador, Perú, Paraguái, Uruguái.
Ye un subarbusto herbal, por demás ramificada, tarmos cuadrangulares de 8-13 (18) dm d'altor, fueyes opuestes, serruchaes de la metá escontra'l ápiz, 2-7 cm de llargu; con munches inflorescencies cilíndicas terminales, qu'abren repetidamente ente abril-mayu y ochobre-payares; flores diminutes, 5-pétalos, atrayendo enforma a abeyes, colibríes
En fervinchu de fueyes ye dixestiva, febrífuga. Y de flores sedante y tónicu cardiacu. Tien aceites esenciales.
"Verbena brasiliensis" describióse por José Mariano da Conceição Vellozo y espublizóse en "Florae Fluminensis, seu, Descriptionum plantarum parectura Fluminensi sponte mascentium liber primus ad systema sexuale concinnatus" 17. 1825[1829]. 
Verbena litoralis
Verbena litoralis ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia de les verbenacees. 
Ye nativa de les Américas dende Méxicu al sur al traviés de Centru y Suramérica hasta Arxentina y Chile. Ta presente en tol mundu como una especie introducida y en delles zones ta considerada una maleza nociva. Naturalizóse nos estaos allegantes de Estaos Xuníos, Puertu Ricu, Hawaii, Italia, España, Sudáfrica, isla Mauricio, les islles Galápago, Australia, Islla de Pascua, Polinesia Francesa, Xapón, Nueva Zelanda, y otros llugares. Crez en munchos tipos d'hábitat, incluyendo les árees alteriar y cultivar.
Ye una yerba perenne que produz un o más tarmos argutos ensin pelo o llixeramente arizaos qu'algama un tamañu de 40 centímetros hasta más d'un metro d'altor. Les fueyes de pelos aspros tienen forma de llanza y ferruchaos los cantos, les fueyes miden hasta 10 centímetros de llargor. La inflorescencia ta formada por ente diez y cincuenta y nueve espigues erectas de flores que son trupes na punta y más abierta na parte inferior. Cada flor tubular pequeña tien una corola morada d'alredor de mediu centímetru d'anchu.
Tien tarmos cuadrangulares, xeneralmente glabros (escasamente menudamente estrigosos cuando mozos). Fueyes espatulado-oblanceolaes o oblongues, de 3–11.5 cm de llargu y 0.5–2.5 cm d'anchu, ápiz agudu o obtusu (acuminado), base decurrente, marxe enteru a serráu na 1/2 apical, fai estrigosa, viesu estrigoso a lo menos nos nervios. Espigues 1.5–6 cm de llargu, flores traslapaes na antesis, brácteas 1.7–2 mm de llargu; mota 2–3 mm de llongura con mariñes non prominentes y dientes diminutos, menudamente estrigosos, tricomas non llindaos a les mariñes; corola morada o azul, tubu 3–4 mm de llargu, llimbu 0.5–1 mm de llargu. Infructescencia allargar hasta 23 cm, frutu bien separáu; mericarpos triquetros, 1.5–1.7 mm de llargu.
En Chiapas, esta especie de verbena ye comúnmente usada na cura del dolor d'estómagu, vultura y tos, tomando'l té preparáu coles fueyes o un fervinchu en fríu que tamién se fai coles fueyes pero machucaes. Amás, aconseyar nel tratamientu del paludismu bañar al enfermu cada tercer día col cocimientu d'esta planta. 
Francisco Hernández de Toledo, nel sieglu XVI referir pa la enfermedá del cuayu.
"Verbena litoralis" describióse por Carl Sigismund Kunth y espublizóse en "Nova Genera et Species Plantarum (quarto ed.)" 2(6): pl. 137. 1817. 
litoralis: epítetu llatinu que significa "de la mariña, cercanu del mar"
Verbena officinalis
Verbena officinalis (Verbena común, o Yerba sagrao) ye una yerba perenne nativa del sudeste d'Europa. 
Ye una planta herbal perenne, de terrenes incultos, que crez hasta los 100 cm o más d'altor. El so tarmu ye erecto, obtusu, cuadrangular y bien ramificáu, y ta marcáu por dos riegos llonxitudinales. Les fueyes son opuestes, peciolaes, axataes, pinnaes, llanceolaes y con lóbulos fondos. Les flores, sesiles, son de color azul púrpura o lila claro y arrexuntar en espigues paniculosas axilares y terminales. La corola tien forma d'embudu. El frutu ye una cápsula con cuatro granes.
Crez de forma bonal en Europa, Asia y África y América. Alcuéntrase en terrenes incultos con ciertu mugor y cantos de caminos. Subnitrófila.
Arrobinar por grana o raigaños. Ta llargamente naturalizada fuera del so ámbitu nativu.
Nel nordeste européu foi señalada como una yerba sacro, usada en rituales sacros pa llimpiar y defendese contra enfermedaes demoníacas.
D'alcuerdu a William Faulkner na so hestoria curtia "An Odor of Verbena", la verbena ye l'únicu arume que puede ser golida polos caballos ensin perder un rastru.
y estazar pites
Como floritu utiliza la planta entera desecada, sobremanera la flor y en menor importancia el raigañu. El principiu activu de la "verbena" ye un heterósido llamáu verbenalósido que tien calter estimulante del sistema nerviosu parasimpáticu y por hidrólisis produz verbenalol, verbenalina, verbenanina y hastatósido.
La verbena ta compuesta por mucílagos, glucósidos, aceite esencial (citral, terpenos, alcoholes terpénicos y geramiol), saponina, ácidu silícico, acedu cafeico, taníns y principios amargosos. 
La verbena tien propiedaes galactogoges que s'atribuyeron a la aucubina. Utilizaron estractos del frutu de la verbena pa tratar les dismenorrea y aguiyar la lactancia. La verbena tien propiedaes parasimpátiques débiles, que provoquen una llixera contracción uterina. Describióse que la verbenalina tien actividá estimulante uterina. Describióse actividá simpática: la verbenalina a dosis baxes actúa como agonista nes terminaciones nervioses simpátiques, ente que les dosis elevaes provoquen l'antagonismu. En mures describióse una débil acción laxante de los glucósidos iridoides. 
Comprobóse que los heterósidos iridoideus (especialmente'l verbenalol) producen un efectu antiinflamatoriu, analxésicu local y llixeramente parasimpaticomètico, con una acción sedante, espasmolítica, estimulante del peristaltismo intestinal y la diuresis, reductora de la frecuencia y fuerza del llatíu cardiacu. Por cuenta de la presencia de taninos tien una cierta acción astrigente. Los mucílagos confiéren-y una actividá demulcente y antiinflamatoria.
Los estractos de verbena pueden presentar una cierta acción hipotiroidea (mengüen l'actividá del tiroides) polo que pueden bloquiar l'acción de determinaes hormones. Ta prohibíu'l so usu en muyeres embarazaes porque'l verbenalósido (heterósido irioideo que se hidroliza en verbenalol) puede causar un efectu uterotónicu y enzancar les contracciones característiques del partu. 
Dosis elevaes de verbenalina provoquen el paralís del Sistema Nerviosu Central, lo que causa l'apaición de plasmu y convulsiones.
"Verbena officinalis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 20–21. 1753. 
Verbena supina
Verbena supina (Verbena rastrera, o Verbena grís) ye una yerba perenne nativa del sudeste d'Europa. 
Planta añal, estrigulosas. Tarmos d'hasta 50 cm, decumbentes o ascendentes, ramificaos. Fueyes d'hasta 40 x 25 mm, peciolaes, ovaes, (1-) 2-3-pinnatisectas. Espiges trupes, allargar hasta 10 cm na fructificación, de normal solitaries, con pedúnculu curtiu. Brácteas de 1 a 1,5 mm, lineares, más curties que la mota. Mota de 1,5 a 2 mm, estremáu hasta c de 1/5 en lóbulos bien curtios, tubuloso, estriguloso, Laxamente glandulosu, persistente. Corola de 3 a 4,5 (-6,5) mm, más llarga que la mota, con lóbulos patentes pocu desiguales, lila o violeta pálida. Núcules de 1,8 a 2,5 mm, con envés murícáu con una costiella llonxitudinal. Floria de Mayu a Setiembre. 
Crez de forma bonal suelse criar en zona húmeda, nos cantos de los ríos. Ye una planta rastrera de tamañu pequeñu.
Suelos fondos daqué húmedos o arenosos. Relativamente frecuente. Tol territoriu de la península ibérica. Distribución xeneral. C y S d'Europa, N y Y d'África, Asia, Macaronesia (Canaries).
"Verbena supina" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 21. 1753. 
Vernicia fordii
El Tung ("Vernicia fordii") ye un árbol caducifoliu de la familia de les euforbiacees.
Conocíu por munchos nomes na so nativa China, 油桐 (lit. tung d'aceite) el nome formal chinu, ente qu'otros (桐油樹、光桐、三年桐、百年桐、桐子樹) son nomes comunes.
Trátase d'un árbol de pequeñu a medianu tamañu, caducifoliu qu'algama los 20 m d'altor, con un espardimientu de la corona. La corteza ye llisa y delgada, y brota látex si córtase. Les fueyes son alternes, simples de 4.5-25 cm de llargu y 3,5-22 cm d'anchu, en forma de corazón o con trés someros lóbulos como'l pládanu, son de color verde pol fai y per debaxo, de color coloráu con glándules na base de la fueya, tien un peciolu de 5.5-26 cm de llargu. Les flores tienen 2.5-3.5 cm de diámetru, de color rosa maciu, con cinco pétalos de color púrpura escuru con vetes de color coloráu o púrpura nel gargüelu, con flores monoicas individuales, yá sían masculines o femenines, que se producen nes inflorescencies. Les flores apaecen enantes o coles fueyes nel terminal. El frutu ye una dura drupa en forma de pera de 4-6 cm de llargu y 3-5 cm de diámetru, que contién cuatro o cinco grandes granes oleoses, primeramente ye de color verde, cada vegada más de color marrón cuando maurecen na seronda.
L'árbol de tung valorar pol aceite de los sos granes. Foi introducíu en Arxentina, Paraguái y EE. XX. como cultivo aprovechamientu d'aceite.
El aceite de tung, tamién llamáu "aceite de madera de China", foi usáu tradicionalmente en llámpares en China. Usar como ingrediente en pintures, barnices y tamién para acabaos de maderes fines.
L'árbol de tung ye venenosu en toes los sos partes, inclusive la carne de los sos frutos y les sos granes; sicasí, dalgunes de les sos partes usar en pequeñes dosis nel pasáu con propósitos melecinales. Según el sitiu web d'una universidá, la ingestión de namái una de les granes del so frutu puede aportar a fatal. Intoxicaciones más leves pueden dar síntomes como vultura, foria y bradipnea, y la fregadura de les fueyes sobre la piel puede producir una erupción similar a la de la hiedra venenosa. Nel nordés de l'Arxentina, onde-y lo cultiva, hubo muertes de neños por llevar los frutos a la boca.
Poco primero de la Primer Guerra Mundial, l'embaxador norteamericanu en China unvió granes de tung, que se llantaron en California, pero nun espolletaron pol clima grebu. Na década de 1930, na rexón de la mariña del Golfu (sur de Misisipi) foi esitosu'l so cultivu, surdiendo una industria por cuenta de les escelentes condiciones de crecedera. En 1969, el Furacán Camille destruyó los plantíos y nunca se recuperaron.
"Vernicia fordii" foi descritu por (Hemsl.) Airy Shaw y espublizóse en "Kew Bulletin" 20(3): 394. 1966[1967].
Veronica americana
Veronica americana, o "América speedwell Brookline", ye una planta orixinaria de zones templaes y ártiques d'Asia y América del Norte, onde crez nos regueros y terrenes baxos.
Ye una yerba perenne con tarmos glabros 10-100 cm de llargu, que soporten recímanos axilares o espigues de flores violeta nidia. Les fueyes son 1,5-8 cm de llargu y 3 a 20 vegaes más que d'anchu, curtiu peciolaos, glabros, ferrucháu a casi tou.
"Veronica americana" ye comestible y nutritiva, con un sabor similar al berru. Los nativos americanos utilizar como una especie de té expectorante pa solliviar la conxestión bronquial acomuñada col asma y les alerxes. La planta puede ser confundida con "Scutellaria" y otros miembros de la familia de la menta. Miembros de la familia de la menta tienen tarmos cuadraos, y esta Veronica tien unes especies de tarmos arrondaos, y son fáciles d'estremar de casquete. 
Veronica anagallis-aquatica
Veronica anagallis-aquatica ye una especie de la familia de les plantaginacees.
La anagálide acuática ye una especie que s'estrema de "Veronica beccabunga" poles sos fueyes más grandes, llanceolaes, llixeramente dentaes, fueyes cimeres sentaes. Flores azules con venes violeta, de 5-10 mm de diámetru, en inflorescencies espiciformes llargues dende les axiles de les fueyes cimeres. Lóbulos calicinos erectos cuando fructifica (curvaos escontra baxo al fructificar en "Veronica beccabunga"). Floria a final de primavera y branu.
Habita en llugares bien húmedos, xuntu a ríos y regueros. 
Merín *"Veronica tenerrima" F.W. Schmidt
Veronica arvensis
Veronica arvensis ye una planta de la familia de les Plantaginaceae, tribu Veroniceae.
Veronica arvensis ye una especie , pelosa, erecta o estendida, añal, con tarmu simple o bien ramosos 9-40 cm. Fueyes triangular ovaes de base truncada o sele acorazonada, toscamente dentaes, les fueyes inferiores de peciolu curtiu. Flores azul maciu, de 2-3 mm de diámetru, nuna inflorescencia espiciforme, con bráctees más llargues que los cabillos florales. Lóbulos calicinos lobulaos. Floria ente abril y ochobre. 
Habita en terrén cultiváu, murios, dunes, llugares abiertos y en suelos de testura arenosa. Ye una planta melecinal y meruxa.
Nativa d'África, Asia y Europa.
Ye antiescorbútica y diurética. Utilizar nel tratamientu del escorbutu, les impureces d'el sangre, etc . Tamién s'utiliza como remediu pa les afecciones escrofulosas, especialmente de la piel, y aplícase externamente pa la cicatrización de les quemadures, úlceres, panadizos y la mitigación de hemorroides dolioses.
Veronica beccabunga
Veronica beccabunga o verónica acuática, ye una planta de la familia de les plantaginacees. Ye orixinaria d'Europa y el norte d'África. Utilízase como planta melecinal como depurativa y diurética.
La Becabunga (Veronica beccabunga), ye una especie , perenne, rastrera, glabra, de llugares bien húmedos, enraigona nos nuedos, de fueyes grueses, arredondiaes a oblongues, peciolaes. Flores azul maciu a escuru, 5-7 mm de diámetru, en inflorescencies espiciformes dende les axiles de les fueya cimeres. Floria en primavera y branu. 
Habita en acequies, regueros, banzaos y praos encharcaos con influencia nitrófila.
En toa Europa y norte d'África.
Culpeper diz "Los berros y la verónica acuática úsense conjunatamente nes dietes de bébora con otres coses que sirven pa purgar el sangre y el cuerpu de tolos humores insanos que podríen destruyir la salú, siendop amás útil pal escorbutu. Tou ello provoca la orina y ruempe les piedres, ayudando a que pasen escontra baxo. Si tostar con mantequilla y vinagre y aplícase caliente, ayuda a toa suerte de tumores, hinchadures ya inflamaciones".
Veronica chamaedrys
"Veronica chamaedrys' ye una especie de "Veronica, nativa d'Europa y norte d'Asia. 
Ye una planta herbal perenne que crez a 25 cm d'altor, con tarmos y fueyes peludas. Les flores son de color azul, con una corola de cuatro lóbulos. La forma de les fueyes son como un muertu de color blancu. Como puede vese primero que pueda crecer a 25 cm d'altor, pero de normal son unos 12 cm d'altor, polo que nun ye una flor bien grande.
Ye astrinxente, cicatrizante y eupéptica coles mesmes propiedaes que les de "Veronica officinalis". Úsase escasamente porque la presencia de aucubina puede causar foria.
Veronica fruticulosa
Veronica fruticulosa ye una planta de la familia de les Plantaginaceae, tribu Veroniceae. 
Veronica fruticulosa ye una especie sufrútice con tarmos qu'algamen un tamañu de 20 cm d'altor, cortamente ascendentes o erectos, cubiertos de pelos curtios. Les fueyes (de 12-20 × 2-6 mm, estrechamente ovales, ovales o ovaes, enteres o daqué crenulaes o serrulaes, glabres o cubiertes –non densamente– de pubescencia non glandulosa asemeyada a la del tarmu, cuantimás dispuesta escontra'l marxe y dacuando escontra'l nerviu mediu, de subsésiles a bien cortamente peciolaes. La inflorescencia en recímanu terminal, 8-15 flores; brácteas lliniales a linear-llanceolaes o estrechamente ovales. Corola de 9- 12) mm de diámetru, d'un rosa claru con venes purpúreas. El frutu ye una cápsula ( de llargor similar al anchor o pocu mayor, pocu estruyida, de anchamente oval a suborbicular, base arrondada, ápiz ± arrondáu y –con frecuencia– llevemente emarxinada. Granes de 25-30 por cápsula, pardu anaranxaes. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 16.
Alcuéntrase en fisuras soleyeres de roques en montes, camperes alpines, preferentemente en caliares; a una altitú de 2000-2700 metros nel sur d'Europa; Pirineos, N del Macizu del Xura, Alpes, N de los Apeninos y Cárpatos. 
"Veronica fruticulosa" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum, Editio Secunda" 1: 15. 1762
Sinónimos: 
Veronica officinalis
Verónica ye'l nome de la llanta con flor tamién conocida como triaca (Veronica officinalis (); ye una pequeña herbal trepadora perenne de la familia de les escrofulariácees.
Esta planta ye nativa d'Europa y crez de manera montesa. Terrenes xilizos, montes y praderíes de toa Europa, sacante na rexón mediterránea. Criar en rexones fríes del norte y sur d'América.
Na península Ibérica, apaez principalmente en zones de monte de la zona norte, y la so concentración va aumentando a midida que averamos a la zona pirenaica. En Cataluña concretamente, atopar al norte, puramente na zona de los Pirineos.
Crez principalmente en montes caducifolios , poco trupos, sobre suelos acedos o descalcificaos y carbes silicícolas húmedos.
Ye una planta perenne, ramificada, de 10 a 40 cm de llargor, con tarmu ascendente y pubescente en toa'l so llargor. Les fueyes son opuestes (anque les fueyes cimeres son pelo normal esvalixaes), distribuyíes regularmente sobre la caña y con un peciolu curtiu. Son fueyes elíptiques o ovales, con midíes de 15 a 50 mm y con marxe finalmente serráu. Tamién se caractericen por presentar una llixera pilosidá y pola so consistencia carnosa.
Les flores apaecen en recímanos axilares que contienen ente 15 y 25 flores pedicelaes que miden de 3 a 6 cm. La mota , de 2 a 3 mm, tien 4 sépalos los llanceolaos y pilosos. La corola ye campanulada, non bilabiada, con 4 segmentos desiguales y más llargos que'l tubu. Presenta 4 pétalos llixeramente soldaos na base, de color azul claro, lila o rosaos, con nervadura escura, anque pueden atopase de blanques con nervadura rosada. L'androcéu ta formáu por dos estames fértiles ensin estaminodios, y el xinecéu por un ovariu súperu de 2,5 a 3,5 mm. El frutu ye en cápsula, de pequeñes dimensiones (3-5 x 4-5 mm), con forma de triángulu invertíu. La forma vital ye en caméfito , y la planta floria ente mayu y agostu.
Na dómina de los romanos creíase que la betónica yera una cura pa más de cuarenta enfermedaes distintes, y na edá media creíase que protexía de los malos espíritos.
El nome que se-y dio de yerba de los malatos, paez tener la so hestoria nun rei de Francia que supuestamente foi curáu de la llepra por esta planta.
El principiu amargosu confier-y propiedaes aperitivas y dixestives, los taníns, propiedaes astrinxentes, los saponósidos propiedaes balsámiques. Les propiedaes como antiinfalamatorio y antialérxicu son apurríos polos heterósidos. Tamién ye sedante, antiulcerosa, antimicrobiana (por bacteries "Klebsiella pneumoniae" y "Staphylococcus aureus" ) y antifúngico (pol hongu "Candida albicans" ). Popularmente considérase depurativa.
Utilizar p'aselar delles patoloxíes del aparatu dixestivu. Úsase como estimulante del mambís y pa tratar delles afecciones como dispepsias hiposecretores, gastritis, úlcera gastroduodenal, flatulencia y foria.
En cuanto al sistema respiratoriu usa pal tratamientu de la bronquitis, el enfisema, la asma, la farinxitis y la tos (yá que tien propiedaes antitusivas y béquicas).
N'usu tópicu ye utilizada como calmante del picor, pa llavar feríes y eczemes, pa úlceras cutanees, aftes, dermatomicosis, vulvovaginitis, reumatismu y gota. Tamién s'usa como suavizante de la piel reseco pol fríu.
Los principios activos na planta, que s'utiliza completa en forma de fervinchu.
"Veronica officinalis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 11. 1753.
Veronica pelegrina
"Veronica americana" ye una especie de llanta con flor, conocida como verónica americana (por tol continente) ye una pequeña herbal añal de la familia de les escrofulariácees. Ye una planta europea que foi introducida nos trés subcontinentes americanos, dende Yukón a Arxentina y Chile. Pórtase como maleza.
Plumilla, té d'Europa, yerba de los malatos.
Algama non más de 20 a 30 cm d'altor; fueyes opuestes, ovales, decusaes, serruchaes, de 15 mm de llargu, y de peciolu curtiu de menos de 1 cm; fueyes cimeres sésiles y de 2 cm x 7 mm, oblongues; tarmos múltiples, ensundiosos, glabros a glandulares pubscentes, erectos y ascendentes. Inflorescencia en recímanu, Flores son de color índigo, con nervaduras más escures, cuatro pétalos blancos, bien lobulaos, 4-sépalos lobulaos; tán asitiaes n'espigues axilares. El so sabor ye astringente y el so arume, cuando ta seca, ye paecíu al del té. La subespecie "pelegrina" ye toa glabra, y l'otra "xalapensis" ye pubescente glandular. Frutu cápsula globosa, acorazonada.
La verónica utilizóse dende tiempos antiguos como diuréticu y expectorante.
Vestia foetida
Vestia ye un xéneru monotípicu de plantes de la familia Solanaceae. La so única especie, "V. foetida", reinal de Chile, onde la conoz colos nomes vulgares de huévil, chuplín o palqui.
La única especie del xéneru ye un parrotal de pocu más de 1 m d'altor, con cañes llargues y fueyes simples d'hasta 6 cm de llargor y forma elípticu-llanceolada. Les flores son marielles con una corola de 5 pétalos de forma tubular, abierta nel so estremu y el frutu ye una cápsula. Tola planta despide un golor bien desagradable pola presencia de alcaloides. 
Crez dende la rexón de Valparaíso hasta la isla de Chiloé, tantu na mariña como na precordillera andina. Prefier sitios húmedos y nun ye bien común.
A pesar de la so tosicidá, usar en medicina popular pa tratar la disentería.
"Vestia foetida" describióse por Johann Centurius Hoffmannsegg y espublizóse en "Verz. Pfl." 119. 1824.
El xéneru forma parte de la subfamilia y, dientro d'ella, de la tribu Cestreae, que tamién inclúi al xéneru "Sessea" y a "Cestrum".
Viburnum lantana
El lloránganu o lluriánganu ("Viburnum lantana") ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les adoxácees.
Parrotal caducifoliu o pequeñu árbol que puede algamar los 4 a 5 m d'altor. Les cañes son velloses, abuxaes y flexibles. Les fueyes son opuestes, ovaes a llanceolaes d'unos 6-13 cm d'anchu y 4-9 de llongura con marxes finamente serruchaos. El viesu ye densamente velloso con unos nervios bien prominentes. Les pequeñes flores (5 mm) hermafrodites, de color blancu cremosu, nacen en corimbos terminales y mestos de 4-10 cm de diámetru. La corola consta de 5 pétalos soldaos, que formen un tubu llargu na so base. Floria a principios del branu y ye polinizada por insectos. El frutu ye una drupa oblonga estruyida de 8 mm de llargu, verde de primeres, tornándose colorada y finalmente negra al maurecer. Los páxaros esvalixen les granes cuando se comen el frutu y dir tremando nos sos deposiciones.
Ye nativa de la Europa central, meridional y occidental, de la rexón noroeste d'África y el suroeste d'Asia
. En España distribuyir pola rexón mediterránea, principalmente nos montes caducifolios secos (carbayeraes de "Quercus pubescens" o quejigales de "Quercus faginea") y les sos comunidaes de degradación (boxeos, etc.). Tamién puede atopase en montes caducifolios más húmedos.
El frutu ye llixeramente tóxicu y puede causar vultures y diarrea si inxerir en grandes cantidaes.
"Viburnum lantana" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 268. 1753. 
Viburnum: nome xenéricu del nome clásicu llatinu d'una especie d'esti xéneru, "Viburnum lantana", llamada'l "árbol caminante".
lantana: epítetu llatinu en referencia a que la inflorescencia ye similar al xéneru "Lantana".
Viburnum opulus
Viburnum opulus ye una especie de parrotal perteneciente a la familia Adoxaceae.
Ye un parrotal caducifoliu qu'algama los 4-5 m d'altor. Les fueyes son opuestes, trilobulaes de 5-10 cm de llargor y anchu, con base arrondada y marxes serraos. Les flores son hermafrodites de color blancu producíes en corimbos de 4-11 cm de diámetru nel visu de los tarmos. El frutu ye una drupa globosa de 7-10 mm de diámetru conteniendo una sola grana. Les granes son comíes polos páxarus que la esvalixen.
Ye nativa d'Europa y Asia. Dellos botánicos rellacionar cola especie americana "Viburnum trilobum" como una variedá d'ella como "Viburnum opulus" var. "americanum" Aiton, o como subespecie , "Viburnum opulus" subsp. "trilobum" (Marshall) R.T.Clausen.
Utilizar na medicina tradicional como un tónicu cardiacu. La corteza, emplegar na medicina herbaria. Úsase en forma d'estractu fluyíu, tintura concentrada y mestranzu compuestu, pa usu como un sedante nerviosu y antiespasmódico nel asma y la histeria.
Contién glucósidos, derivaos de saligenina, como salicina, similares a los atopaos nos xéneros "Salix" y "Populus"; acedu oxálico, ácidu cítricu, acedu málico, acedu valeriánico y acedu salicílicu; cumarines como escopoletol y esculetol; aceite esencial, salicina o salicósido, almidón, pentosanos y taníns. 
"Viburnum opulus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 268. 1753. 
opulus: epítetu llatinu ;Variedaes:
A lo llargo de la hestoria apaecieron dellos nomes sinónimos: 
Cultívase como una planta ornamental poles sos flores y frutos. Los frutos son comestibles en pequeñes cantidaes, teniendo un gustu acedu y puede utilizase pa faer mermelaes, sicasí si comer en grandes cantidaes puede causar vultures y fories.
Aleluyos, barbatilla, bola de nieve, bola d'oru, borlones, falopu de nieve, corcovanos, flor del Mundu, gebre, geldre, guelde, gueldre, mundín, mundinos, mundu, mundos, rocela, rodela, rosa de Gueldres, rosal de Gueldres, sabuco-rosa, sabugu rodel, sauco acuáticu, sauco acuáticu globosu, sauco d'agua, sauco palustre, sauco real, sauco rodel, sauquillo, verdedurillo.
Viburnum prunifolium
Viburnum prunifolium ye una especie de parrotal o pequeñu árbol perteneciente a la familia de les adoxacees ye orixinariu de Norteamérica, dende Connecticut hasta Kansas, y al sur hasta Alabama y Texas.
Ye un parrotal de fueya caduca o pequeñu árbol qu'algama los 2,9 m d'altor con un tueru curtiu y robustu y cañes torcíes estendíes, ye un parrotal na rexón norte del so hábitat, convirtiéndose nun árbol pequeñu nel sur de la so distribución. Les fueyes son simples, d'hasta 9 cm de llargu y 6 cm d'anchu, ovales o orbiculares, de forma arrondada o serraes na base. Les fueyes son superficialmente similares a delles especies de "Prunus" (polo tanto "prunifolium").
Les flores son de color blancu cremosu, con un diámetru de 9 mm, la mota ye en forma d'urna, con cinco de dientes, persistente, la corola ye cinco-lobulaes, con lóbulos arrondaos, inxeríos nel botón; los cinco estames alternen colos lóbulos de la corola, los filamentos son delgaos , les anteres de color mariellu maciu. Les flores nacen en visos planos de 10 cm de diámetru na primavera. El frutu ye una drupa de 1 cm de llargu, de color azul escuru-negru, caltener hasta l'iviernu, cuando se convierte en comestible y n'alimentu pa los páxaros.
Mientres sieglos, foi utilizáu con fines médicos, principalmente pa los problemes xinecolóxicos. La corteza ye la parte de la planta utilizada nos tratamientos.
Contienen salicósido, acedos polifenólicos, flavonoides y nicios de aceite esencial, nuna composición asemeyada al "Viburnum opulus" L. Utilizar poles sos propiedaes tóniques uterines, sedantes y antiespasmódicas.
Los nativos americanos utilizaron un cocimientu d'esta planta pal tratamientu d'afecciones xinecolóxiques, como los cólicos menstruales, ayudar a la recuperación dempués del partu, y nel tratamientu de los efectos de la menopausia. como un remediu popular, usóse pa tratar el dolor menstrual, y como preventivu pal albuertu. 
"Viburnum prunifolium" nun ta na "xeneralmente reconocida como llista segura" de la "Food and Drug Administration d'EE.XX. (FDA)".
"Viburnum prunifolium" describióse por (Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 268. 1753.
prunifolium: epítetu 
Viburnum tinus
El durillo (Viburnum tinus) ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les adoxacees.
Ye un parrotal que puede crecer como un pequeñu árbol d'hasta 7 m d'altor. Tien fueyes opuestes, peciolaes perennes, de 3-12 por 3-7 cm, ováu-elíptiques, brillantes pol fexe, rugosas y más clares pol viesu y col nerviu principal peludo de los 2 llaos; el marxe de les fueyes ye enteru y frecuentemente ciliáu. Les flores, actinomorfes pentameras y hermafrodites atópense arrexuntaes en inflorescencies umbeliformes con 5-8 radios. El mota ye persistente na fructificación y la corola, de 7-10 mm de diámetru, ye blanca o rosada. Tienen un estilu curtiu col estigma trilobáu y el ovariu ye trilocular, con una sola cavida fértil y deriva nun frutu drupáceo piriforme de 6-10 por 4,5-6,5 mm, con pericarpo de color azul-violáceo metálicu escuru y con un solu pireno. Felicidá drupa tien el endocarpu coriáceo ablancazáu arrodiando una única grana constituyida por un abondosu endospermu ruminado envueltu por un tegumentu íntimamente pegáu a esti postreru y al endocarpu.
Distribuyir pola rexón mediterránea. En España alcuéntrase en Barcelona, Castellón, Gerona, Lérida, Tarragona, Islles Baleares, Valencia, Rexón de Murcia, Canaries, Aragón y Andalucía principalmente en maquias y montes de encinares. Amás alcuéntrase nos aveseos de la provincia de Cáceres: Parque Nacional de Monfragüe o al pie de los regueros de monte de los valles protexíos de la fastera sur occidental del Sistema Central como son Les Hurdes, na mesma provincia estremeña, y nos mesmos hábitats nes provincies de Salamanca (Les Batuecas) y Badayoz. Tamién s'atopa en xardinos. Ye una planta de zones avesees y húmedes, mesma de los encinares o de zones onde esistieron estos árboles; en Mallorca ensin ser rara tampoco ye bien frecuente. En Menorca y Eivissa ye bien rara. En Canaries suélse-y atopar nos montes de Laurisilva. En Huesca, nel Parque Natural de la Sierra y Cañones de Guara.
Tien propiedaes melecinales. Los principios activos son la viburnina y los taníns. Los taninos pueden provocar molesties estomacales. Les fueyes en fervinchu tienen propiedaes febrífugas (baxa la fiebre), antifebril, antipirético, apirético.
. Los frutos utilizáronse como purgantes contra'l estriñimientu. La tintura de durillo ta utilizándose últimamente en fitoterapia como un remediu contra la depresión.
"Viburnum tinus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum", vol. 1, p. 267, 1753.
tinus: epítetu llatín que denominaba a la especie en tiempos romanos.
Ahojilláu, barbadija, barbahija, barbaija, barbaíja, barbalija, barbarija, barbarijo, barbeicha, escuernacabres machu, duraznilla, duraznillo, durazno, durillera, durillo, guiyombo, lloréu d'Alexandría, lloréu de nuedos, lloréu d'Orlando, lloréu de poetes, lloréu folláu, lloréu selvaxe, lila del campu, orillera, sanguillo, sargatillo, sauquillo, tinu, uves de perru, vara de durillo, zapatielles. En Canaries denominar "follao". Nel País Valencianu conózse-y como "marfull".
Vigna angularis
La planta Vigna angularis, conocida como xudía, frijol o poroto adzuki (o azuki) y tamién dacuando como soya colorada, ye una llegume cultivada en estremu oriente y el Himalaya.
La so grana mide unos 5 mm y de normal tien un color coloráu intensu y uniforme con poques variaciones, anque raramente pue ser blanca, negra o gris.
Son yerbes añales, erectas o trenzaes qu'algamen un tamañu de 30-90 cm d'altor. Tarmos angulares, esparcidamente pilosos. Axustes peltaes, llanceolaes, de 8 mm, puntu d'unión allargáu; foliolos ovaos o romboidales-ovaos, de 5-10 x 5-8 cm, esparcidamente pilosos en dambes superficies, ápiz llargamente triangular o subredondeáu, hojuelas llaterales oblicues, enteres o llixeramente con 3 lóbulos. Les inflorescencies en recímanos axilares con 5 ó 6 flores, con pedúnculos. Mota acampanada, de 3-4 mm. Corola mariella de 15 mm. Llegumes cilíndriques, de 5-8 x 0,5-0,6 cm, glabres o casi. Granes d'un colloráu opacu o con otru colores, oblonga, de 5-6 x 4-5 mm, atayar o subredondeada en dambos estremos. Fl. jun-jul, fr. setiembre-ochobre.
Llargamente cultivada y montesa en China [orixinaria d'Asia; introducíu n'América, África y otros llugares].
Pol so sabor duce, utilizar en delles gastronomíes pa la repostería na forma de pasta (en xaponés "anko"). En Malaisia usar en xeláu, como Ais kacang. En Xapón y China utilícense tamién pa granar los "biltos de soya" solo que de color coloráu.
Como tamién se fai pa la variedá negra (Vigna mungo) y la mariella (auténtica soya: Glycine max).
Evidencies xenétiques amuesen qu'el azuki foi cultiváu primero nel Himalaya y dempués en China y Corea (dempués del 1000 e.C.), pa más tarde llegar a Xapón, onde anguaño ye la segunda llegume más popular dempués de la soya.
El so nome occidental vien del so nome xaponés: アズキ "(azuki)".
En Xapón tamién s'utiliza'l préstamu chinu "shōzu" (小豆), que significa ‘pequeña grana’ (en comparanza cola soya: 大豆 "[daizu]", la ‘gran grana’).
Ye común qu'en kanji ye escriba "shozu" pero pronúnciese "/azuki/".
En China el so nome correspondiente (小豆 xiǎodòu) úsase inda na agricultura y la botánica.
Pero'l términu más utilizáu anguaño ye "hongdou" (红豆; "hóngdòu") que'l so significáu ye ‘xudía colorada’, por cuenta del so uniforme color coloráu.
Sicasí, n'otros idiomes hai que tener curiáu d'utilizar "xudía colorada" yá que puede llevar a tracamundios coles xudíes comunes de color coloráu.
"Vigna angularis" describióse por (Willd.) Ohwi & H.Ohashi y espublizóse en "Journal of Japanese Botany" 44(1): 29. 1969. 
Vigna: nome xenéricu que foi otorgáu n'honor del botánicu italianu Dominicu Vigna que lo afayó nel sieglu XVII.
angularis: epítetu llatinu que significa "con ángulos, angular"
Vigna mungo
El fréxol negru, el 
frijol negru, la llenteya negra, el
mungo o'l
poroto mung ("Vigna mungo") ye una llegume que se cultiva enforma nel sur d'Asia, forma parte de los dal emplegaos na cocina india, onde se denomina urd.
Puede estremase de "Vigna radiata" (Linn.) Wilczek pelos pelos más llargos nes vaines y el cantu-aril plantegáu claramente alredor del hilio de les granes y el color de les granes, que ye de color verde puercu nesti casu.
"Vigna mungo" utilizar na medicina tradicional de la India ( Ayurveda ). Farmacológicamente, los sos estractos demostraron actividá inmunoestimulante n'aguarones.
"Vigna mungo" describióse por (L.) Hepper y espublizóse en "Kew Bulletin" 11(1): 128. 1956. 
Vigna: nome xenéricu que foi otorgáu n'honor del botánicu italianu Domenico Vigna que lo afayó nel sieglu XVII.
mungo: epítetu 
Vigna radiata
El poroto chinu o "lǜ dòu" (en chinu mandarín) loctao (en dialectu chinu cantonés) ("Vigna radiata"), tamién conocida como xudía mungo (mal tomada del inglés mung beans: "Vigna mungo" que ye de color negru) o tamién soya verde (anque nun tien de confundir se cola soya ("Glycine max)").
Ye una planta erecta que tien flores marielles y llegumes de forma cilíndriques de pequeñu tamañu, les granes son daqué pequeñes y los granos cayen fácilmente de les vaines yá seques; esta ye una de les lleguminoses de mayor conteníu proteínico de la so familia y con meyor rendimientu que'l restu de les xudíes.
Los biltos de soya (tamién llamaos ""dientes de dragón"" o ""frijolitos chinos"") son los tarmos, cotiledones, y raigaños tienres de la xudía mungo, granaes (tamién conocida popularmente col nome de soya verde, que nun hai que confundir cola soya ("Glycine max") n'estáu verde. Los biltos de soya son pos la denominación del frutu d'una guañada d'una llegume oriental denominada soya ("Glycine max") y la xudía verde ("Vigna radiata") que s'introducieron en diversos países d'Occidente gracies a los restoranes de comida oriental. El términu "dientes de dragón" ye'l nome que-y dieron los antiguos chinos de la Corte Imperial.
Cultívase en climes d'ente 20 °C a 30 °C de media. El suelu emplegáu nel cultivu nun tien de tener problemes de salín (La conductividá eléctrica nel suelu nun tien de ser mayor de 2 mmhos/cm).
Les xudíes mungo empléguense comúnmente en Cocina china onde se denomina "lǜ dòu" (绿豆 / 綠豆), o "kacang hijau" en malayu (dambes palabres signifiquen lliteralmente "faba verde") según nes cocines de Myanmar, Sri Lanka, Tailandia, Xapón, Taiwán, Corea, Filipines, Bangladex, Pakistán, India, Irán, Iraq, Indonesia, Vietnam y otres rexones del Sudeste Asiáticu.
Na cocina india suelse emplegar la grana pelada que se denomina Urad y úsase fundamentalmente na ellaboración de Dal. En delles rexones utilizar pa la preparación de Dosa, especie de panqueque que se consume como almuerzu.
Tamién usa'l so almidón pa la ellaboración del fidéu celofán.
Anguaño l'usu más común d'estes "fabes verdes" consiste na so guañada, dando como resultáu los llamaos diente de dragón, granáu de soya, biltos de soya, sprouts de soya o a cencielles soya, comúnmente usaos en platos orientales. L'usu d'estos biltos foise popularizando, al grau de podelos atopar prácticamente en cualquier mercáu a nivel mundial.
Los biltos de soya contienen proteínes, carbohidratos y fibra, anque en menor cantidá que les granes. Tamién son más probes en fósforu, potasiu, calciu, magnesiu, fierro, cinc, yodu, flúor y cobre que les granes. Sicasí, el so conteníu en sodiu ye más altu.
El poroto moong ye una de les munches especies qu'apocayá se treslladaron del xéneru "Phaseolus" al "Vigna", y entá ye común velo equivocadamente citáu como "Phaseolus aureus" o "Phaseolus radiatus".
"Vigna radiata" describióse por (L.) R.Wilczek y espublizóse en "Flore du Congo Belge et du Ruanda-Urundi" 6: 386. 1954.
radiata: epítetu llatinu que significa "irradiando"
Vigna unguiculata subesp. sesquipedalis
Vigna unguiculata" subespecie "sesquipedalis ye una llegume comestible cultivada pa consumir les sos vaines verdes. Conocer pol nome de xudía de metro, bora, xudía de vaca, frijól espárragu, habichuela llarga, frijol culiebra.
Son plantes trepadores o yerbes arbustives, añales; colos tarmos glabros. Folíolos ovaos, de 8–11 cm de llargu y 4.5–6.7 cm d'anchu, ápiz acumináu, base obtusa, glabros; pecíolos 6.7–8.7 cm de llargu, glabros, estípules xeneralmente peltaes, ca 1.5 cm de llargu. Inflorescencies 8.7–15 cm de llargu, con 1–3 nuedos florales, brácteas llanceolaes, 3–5 mm de llargu, caduques, bractéolas espatulaes, 3–5 mm de llargu, subpersistentes, flores ca 2 cm de llargu, blanques con mácules moraes, subsésiles; mota campanuláu, tubu 5 mm de llargu, dientes deltoides, 2 mm de llargu, glabro; estandarte con 1 ó 2 apéndices na llámina; quilla ensin cara. Frutos lineares, 7–15 (variable de 20–100 en cultivar) cm de llargu y 11 mm d'anchu, glabros; granes 10–17, oblongues a reniformes, ca 8 mm de llargu y 6 mm d'anchu, diversos colores, guañada epigea.
La planta pertenez a un xéneru distintu del xéneru al que pertenez la xudía común. Ye una brengosa enredadera trepadora añal. La planta ye mesma de climes tropicales/tropicales y cultivar especialmente nes zones templaes del sur d'Asia, el sudeste d'Asia, y el sur de China. Una variedá de xudía de mazcaritu, cultivar principalmente polos sos vaines inmadures escepcionalmente llargues (35-75 cm) y utilizar en forma similar a la xudía verde o chaucha. Les numberoses variedaes d'esta especie estremar polo xeneral polos distintos colores de les sos granes madures.
Les vaines, que pueden empezar a formase a los 60 díes de la llantadera, cuelguen en grupos de dos o más. Pa consumu ye conveniente recoyer primero qu'algamen el so plenu maduror; sicasí, d'aquelles vaines que nun se recoyeron ye posible usar les sos granes seques en sopes. Al collechar, ye importante nun recoyer los biltos que s'atopen percima de les vaines; cuidao que la planta va producir munches más vaines nel mesmu tarmu. Les plantes tomen más tiempu n'algamar el maduror que les otres variedaes de xudíes, pero una vegada en producción, les vaines son de crecedera rápida y ye precisu una collecha diaria. Les plantes van producir vaines hasta l'empiezu de les xelaes.
Son una bona fonte de proteínes, vitamina A, tiamina, riboflavina, fierro, fósforu y potasiu, y una bien bona fonte de vitamina C, acedu fólico, magnesiu y manganesu. 
"Vigna unguiculata" describióse por (L.) Walp. y espublizóse en "Repertorium Botanices Systematicae". 1(5): 779. 1843. 
unguiculata: epítetu llatinu que significa "con una garra"
sesquipedalis: epítetu llatinu ;Sinonimia:
Vigna unguiculata subsp. cylindrica
Catjang ("Vigna unguiculata" subsp. "cylindrica") ye una subespecies de "V. unguiculata". Ye nativa d'África.
Ye un erecto parrotal densamente ramificáu perennifolio de los trópicos del Vieyu Mundu. Agora crez n'otres rexones templaes, tamién. Nos EE.XX., cultívase principalmente como forraxe , pero n'otros llugares utilízase como cultivu alimenticiu. El nome provién de Indonesia y Malasia de kacang , una palabra xenérica pa los frijoles y les nueces.
Catjang ye baxa en grases enchíes y ye una bona fonte de fibra dietética, proteína, fierro, fósforu, cinc, cobre y manganesu y una bien bona fonte de acedu fólico y magnesiu.
"Vigna unguiculata" subsp. "cylindrica" describióse por (L.) Verdc. y espublizóse en "Kew Bulletin" 24(3): 544. 1970. 
cylindrica: epítetu llatinu que significa "cilíndrica"
Vinca difformis
Vinca difformis, ye una especie de planta melecinal perteneciente a la familia de les apocinacees. Ye orixinaria de la cuenca del Mediterraneu.
"Vinca difformis" estender pol suelu con llargues cañes cubiertes por fueyes arrondaes, brilloses y opuestes. Les flores son de color azul nidiu, dacuando pueden paecer blanques, tienen un llargu tubu que s'abrir en cinco lóbulos un pocu asimétricos, que recuerden un pocu la imaxe d'una hélice. Floria mientres el iviernu y la primavera.
Ye orixinaria de la cuenca del Mediterraneu. En España alcuéntrase en Alicante, Barcelona, Gerona, Islles Baleares y Tarragona. Ye camefito, atopándose en zones avesees, bardiales y marxes de caminos y riegues. 
Contién alcaloides distintos a los de les otres especies del xéneru, ente los que destaquen alcuéntrase la vincamedina y la sarpagina. 
"Vinca difformis" describióse por Pierre André Pourret y espublizóse en "On the Asclepiadeae" 30. 1810.
Númberu de cromosomes de "Vinca difformis" (Fam. Apocynaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=230. 2n=46.
Vinca major
Vinca major, llamada popularmente yerba doncella, ye una planta orixinaria de la rexón mediterránea d'Europa y del Asia Menor, dende España hasta Turquía y naturalizada y cultivada nel mundu enteru.
Planta con un altor non bien cimeru a 1 metro, perenne con tarmos erectos y curtios. Fueyes 3-8 × 2-5 cm, ovaes a llanceolaes, la mayoría glabres, n'ocasiones ciliaes a lo llargo de los marxes, les nervaduras secundaries, 4-7 pares, la base arrondada a cordata, el ápiz obtusu a agudu, pecíolos 1-2 cm. Inflorescencies axilares, consistiendo nuna sola flor usualmente azul-púrpura o azul alcontrada nes axiles foliares alternes a lo llargo del tarmu; pedúnculu/pedicelo floral usualmente de 2-4 cm, curváu. Flores colos sépalos los 10-18 mm, linear-triangulares, persistentes, ciliaos; corola col tubu (12-)15-20(-25) mm, espandiéndose en diámetru escontra'l ápiz, los llobos usualmente 15-20 × 5-12 mm, llanceolaos a oblanceolaos; estames ensertaos cerca de l'abertura del tubu de la corola; ovariu con 2 nectarios, l'estilu terete, delgáu, la cabezuela estigmática con un cantu basal y pelos apicales arrexuntaos. Frutos 2.5-3.5(-5) cm, allargaos, llixeramente curvaos, glabros; granes poques por frutu, desnudes, llixeramente estruyíes, oblongues, llixeramente foveolaes.
En xardinería, sebes non bien altos, rincones húmedos, escamplaes y rellenu de les bases de árboles.
Otru usu interesante d'especies del xéneru "Vinca" ye la estracción d'una serie de melecines conocíes en xunto como alcaloides de la "Vinca". Éstos utilícense pal tratamientu de distintes formes de cáncer.
"Vinca major" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 209. 1753..
Tien un númberu de cromosomes de: 2n=92
Brusela, brusela mayor, de viña en viña, enredadera, fincavervinca, hiedra, yerba doncella, lloréu de Dafne, güeyos azules, güeyos llorosos, pervinca, pervíncola, pusela, siempreverde, vincapervinca, vincapervinca mayor, violeta, violeta de les bruxes, violeta de los bruxos, violeta de pollín, yerba doncella, yerba doncella de fueya ancha.
Vinca minor
Vinca minor, (brusela) ye una especie botánica de llanta con flor, nativa del centru y sur d'Europa, dende Portugal, Francia, norte de Holanda y los países bálticos, esti del Cáucasu, y tamién sudoeste d'Asia en Turquía.
Ye un subarbusto, cubriendo'l terrén, y enraigonando polos tarmu, formando grandes colonies clonales y dacuando engatando a más de 4 dm, pero non más nin enroscándose. Fueyes siempreverdes, opuestes, 2-4,5 cm x 1-2,5 cm, verde escures brilloses, con una testura correosa, marxes enteros. Flores solitaries nes axiles foliares. Floria dende tempranu en primavera a mediaos del branu, y poques flores entá na seronda; son de color bígaru (azul-violeta maciu o blancu en delles selecciones cultivaes), 2-3 cm de diámetru, con corola pentalobulada. Frutu ye un par de folículos de 25 mm de llargu, conteniendo numberoses granes.
La bien rellacionada especie "Vinca major" ye similar pero más grande en toes los sos partes, y fueyes relativamente más anches con fueyes de marxes pilosos.
La especie crez comúnmente como cultivu de cobertoria en xardinos templaos pol so xamasca siempreverde, floriamientu primaveral y veraniegu, facilidá de cultivu, y mestu qu'afuega les malezes. Tien poques pestes o enfermedaes, y ta llargamente naturalizáu y entá clasificáu como especie invasora en partes de Norteamérica . Hai numberosos cultivares, con distintos colores de flores y de xamasca variegado, incluyendo a 'Argenteovariegata' (cantos de fueyes blancos), 'Aureovariegata' (cantos mariellos), 'Gertrude Jekyll' (flores blanques), y 'Plena' (flores dobles). 
Otros nomes vernáculos usaos en cultivu inclúi Periwinkle pequeñu, Periwinkle común ).
Etnomedicinalmente, les fueyes seques, partes aérees, y dacuando tola planta de "Vinca", usar p'ameyorar la circulación sanguínea, incluyendo lo cerebral, por meyora del metabolismu nel celebru, y tratar desordes cardiovasculares. 
La vincamina ye'l alcaloide con efectu farmacolóxicu nootrópico responsable de l'actividá de la "Vinca". La vinpocetina ye un fármacu nootrópico sintéticu deriváu de la vincamina.
"Vinca minor" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 209. 1753.
Vincetoxicum hirundinaria
El vencetósigo (Vincetoxicum hirundinaria) ye una especies de la familia de les asclepiadácees. 
Erecta, casi glabra, de cutiu perenne retorcida d'hasta 120 cm. Fueyes llargamente ovaes a llargamente llanceolaes agudes, peloses en nervios y marxes per debaxo. Flores blanques o marielles, de 3-10 mm de diámetru, nuna inflorescencia laxa de parte cimeru bastante palna. Lóbulos corolinos 5, ovaos, carnosos, con escames membranoses 2/3 la llongura de los lóbulos. El frutu ye un par de folículos fusiformes. Especie bien variable. Floria a final de primavera y nel branu.
Gran parte d'Europa, sacante Islandia, Gran Bretaña y Irlanda.
Contién alcaloides, acedu clorogénico y acedu sinápico, flavonoides y cetonas terpénicas. Heterósidos ésteres como la vincetoxina (paecida a la condurangina). Tamién contién almidón. 
Ye diurética, suduífica, expectorante y depurativa. Tomada en grandes cantidaes ye tóxica y provoca vultures y fories.
Viola odorata
La violeta común o viola (Viola odorata) ye una especie del xéneru "Viola" nativa d'Europa y d'Asia, ya introducida en toa América. Tamién se la llapada violeta de xardín.
Ye una pequeña planta herbal qu'algama los 10-15 cm d'altor, ensin tarmu, con un raigañu perenne y carnosa. Arrobinar por mediu de estolones. Les fueyes son radicales, tienen un llargu peciolu alternu y un llimbu acorazonáu o reniforme. Les flores son grandes , de 2 cm de llargu) y llamatives y presenten un llargu pedúnculu cuadrangular. Les sos flores son golioses con un arume duce, solitaries, de color violeta escuru, irregulares y con cinco pétalos, dos de los cualos son erectos. El frutu ye una cápsula con tres valves que contienen numberoses granes.
Tien les siguientes variaciones con al respective de otres violes:
Alcuéntrase en cantos de montes o en clareos; tamién se la llapada "güéspede ensin convidar" en campos avisiegos y en xardinos. Les flores apaecen bien tempranu antemanando la primavera y remata un mes enantes del branu.
"Viola odorata" describióse por Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 2: 934", nel añu 1753.
Les flores contienen:
El raigañu contién:
Úsase en:
Viola riviniana
La violeta de monte, Viola riviniana, ye una flor del xéneru "Viola" de la familia de les violacees. Ye natural de toa Europa y de la rexón del Mediterraneu, (Arxelia, Marruecos, Túnez y El Líbanu.
Planta herbal, perenne, de tendida a ascendente, d'unos 20 cm. 
Fueyes simples, peciolaes, de llimbu suborbicular y base acorazonada; les basales, en roseta y les caulinares, alternes; con estípules filamentosas. 
Flores inodoras, solitaries, de color azul violeta, d'hasta 25 mm de diámetru, zigomorfes (de simetría billateral). Periantu con 5 sépalos agudos y 5 pétalos, l'inferior de los cualos presenta un espolón. Androcéu formáu por cinco estames, coles anteres aplicaes alredor del ovariu, que ye unilocular, con estilu senciellu. Florien nel periodu d'abril a mayu nel hemisferiu norte.
Frutu llampiñu, d'unos 10 mm, tipu cápsula, dehiscente en tres valves, espulsando les granes, que son de color castañu y miden unos 2 mm.
El so hábitat, son los montes, sebes y árees arbustives, tantu en carbayeres y fayedales de monte, como montes de ribera ya inclusive quejigares.
"Viola riviniana" describióse por Rchb. y espublizóse en " Iconogr. Bot. Pl. Crit. 1: 81", nel añu 1823.
Foi nomada n'honor del botánicu alemán, Augustus Quirinus Rivinus (1652-1722).
Melecinal contra la tos, sudorífica y expectorante. Llógrense esencies que s'utilicen en perfumería.
Viola saxatilis
El pensamientu o trinitaria (Viola saxatilis) ye una especie de la familia de les violacees.
Planta perenne, inodora, bien variable. Fueyes dentaes, ovales o acorazonaes. Estípules lobulaes, con lóbulu central bien llargu. Flores de 20-35 mm, les más de les vegaes tricolores (marielles, blanques y violetes), colos pétalos más llargos que los sépalos y con espolón curtiu.
Ye planta de los Pirineos y los Alpes. Habita en camperes altes, llugares majadeaos, veres de pistes, en suelos removíos y nitrogenaos.
"Viola saxatilis" describióse por Franz Wilibald Schmidt y espublizóse en "Fl. Boëm. 3: 60", nel añu 1794.
Úsase en cosmética pa ellaborar lociones y cremes. Les sos fueyes fresques usáronse pa combatir infecciones de la piel, aplicándoles directamente.
Viola tricolor
El pensamientu selvaxe ("Viola tricolor") ye una especie selvaxe común d'Europa, que crez como añal o de curtia vida perenne. Foi introducida en Norteamérica, onde s'espandió enforma, conocida como Johnny saltarín (anque ésti ye aplicáu a similares especies como "Viola pedunculata"). Ye'l proxenitor del cultiváu pensamientu "Viola tricolor hortensis"; primero que'l pensamientu fora desenvueltu, "pensamientu" yera un apellativu alternativu de la forma selvaxe.
Ye una pequeña planta de vezu trepador, algamando siquier 15 cm d'altor, con flores de 15 mm de diámetru. Crez en pacionales baxos, en suelos acedos o neutrales. Acepta media solombra. Floria borealmente d'abril a setiembre; pueden ser púrpures, azules, marielles o blanques. Son hermafrodita y autofértil, polinizáu por abeyes.
"Viola tricolor" describióse por Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 2: 935–936", nel añu 1753. (1 May 1753)
Tien una llarga hestoria d'usu en herbalismo. Foi encamentada, amás d'otros usos, en tratamientu de epilepsia, asma, enfermedaes de la piel y eczema. Tien propiedaes expectorantes, contra bronquitis, Tos ferina o tos convulsa. Tamién ye diuréticu, liderando'l so usu en tratar reumatitis y cistitis.
Les flores sirven como tintura mariella, verde, azul verde, mientres les fueyes pueden usase pa faer un indicador químicu.
Muncho primero del desenvolvimientu d'híbridos, esta especie acomuñar col "pensamientu" nel "llinguaxe de les flores", pol so apellativu de pensamientu: asina Ofelia diz en "Hamlet" de William Shakespeare, "There's pansies, that's for thoughts" (hai "pensamientos" que son pensamientos). Y lo que tenía Shakespeare en mente yera'l "pensamientu selvaxe", non los modernos pensamientos de xardín.
Shakespeare fai una más directa referencia al "pensamientu selvaxe" en "El suañu d'una nueche de branu". Oberón unvia a Puck a coyer "una pequeña flor oesteña" que se llamaría "Amor na galbana". Oberon's account is that he diverted an arrow from Cupido's bow aimed at "a fair vestal, throned by the west" (supuestamente Sabela I d'Inglaterra) to fall upon the plant "before milk-white, now purple with love's wound". El "imperial vot'ress" pasaxe a "fancy-free", destined never to fall in love. El xuiciu al "pensamientu" agora, clama Oberon, "on sleeping eyelids laid, Will make or man or woman madly dote Upon the next live creature that it sees." Forníu con tales poderes, Oberon y Puck controlen los destinos de dellos calteres nel rol de da-y una estructura esencialmente dramática y cómica a Shakespeare pa la obra. 
Virola elongata
El sangretoro, epená o paricá ("Virola elongata") ye un árbol de les familia de les miristicacees nativu de los montes húmedos tropicales de Panamá, Colombia, Venezuela, Ecuador, Perú, Bolivia, Brasil y Guyana, hasta los 800 m de altitú.
El tueru mide ente 7,5 y 23 m d'altor anque dacuando algama hasta los 30 m; ye cilíndricu y tien un diámetru promediu de 43 cm; la corteza ye tema marrón y gris con resina n'interior que se torna colorada al contactu col aire. el frutu ye elipsoide o subglobular, de 11 a 20 mm de llargor por 10 a 15 mm de diámetru, en recímanos hasta de 40.
Los Yanomami usen la resina de la corteza como enteógeno y tamién nel curare. En Colombia, los Kãkwa o Bara-Makú tamién la usen como enteógeno xamánico, esneldáu como tosquilé y los Nukak esneldar nel ritu de camín masculín. Los chamán Bora, Muinane y Witoto de Colombia y Perú utilicen la resina cocinada ya inxerida oralmente en píldores. Tamién se conoz el so usu ente los Krahô de Brasil y los Waika de Venezuela, Guyana y Brasil.
"Virola elongata" ye activu contra les infecciones de "Enterococcus faecalis" y "Staphylococcus aureus". La resina desempeña un papel importante na medicina tradicional como fungicida y estiéndese sobre les árees infectaes de la piel pa curar la tiña y otres infecciones causaes por hongos. Tamién, un fervinchu de la corteza macerada ye usada polos Waorani pa solliviar el dolor d'estómagu.
En rexones colonizaes el fuste ye aprovecháu como madera comercial.
"Virola elongata" describióse por (Benth.) Warb. y espublizóse en "Berichte der Deutschen Botanischen Gesellschaft" 13: (89). 1895[1896]. 
Virola surinamensis
Virola surinamensis ye una especie de llanta con flor na familia de les Myristicaceae. Alcuéntrase en Brasil, Costa Rica, Ecuador, Colombia, Guyana Francesa, Guyana, Panamá, Perú, Surinam, Venezuela. 
Los sos hábitats naturales son selves subtropical o tropical húmedes, de tierres baxes. Ta amenazada por perda d'hábitat. 
La "Virola surinamensis", popularmente conocida como ucuuba, ye un árbol d'unos 60m d'altor, que s'atopa comúnmente en llugares pantanosos, polo xeneral cerca de igapós.
Árbol procedente de les tierres baxes de la rexón amazónica que s'estiende la so presencia a la Maranhão y Pernambuco. El nome del árbol significa en llingua indíxena rexones UCU (grasa) y YBA (árbol), prefier anubiertes, algamando un altor de 25 a 35 m. Un árbol maduru puede producir ente 30 a 50 kg de granes per añu. Les granes son ricos en grasa (60 - El 70%) y el rendimientu d'aceite / sebu puede algamar hasta 50% por kilogramu de grana seca. Un plantíu de 150 árboles per hectárea pueden collechase hasta 7.000 kilogramos de granes, que producen 3.500 kg de grasa / hectárea. La crecedera de ucuuba nel campu puede algamar hasta 3 m en dos años. La madera d'esti árbol ye d'escelente calidá pa contrachapáu y chapa, qu'amenacia con intensidá'l recursu forestal restante.
Comúnmente, l'aceite utilizar pa faer veles y como combustible pa llámpares de llume, que na quema emite un golor arumoso. Na medicina popular, sobremanera, aplicar con ésitu nel tratamientu del reumatismu, l'artritis, los calambres, el tordu y hemorróidas½ .. ucuuba mantequilla, que ye dura y de color amarellentáu, pue ser utilizáu en combinación con otros ingredientes pa la producción de veles y xabones verduras, y un sustitutu pal petroleu vexetal deriváu de cera. Los xabones y cremes a base de ucuuba tien antiinflamatoriu, cicatrizante, revitalizante y probada antisépticu.
El ucuuba grasa tien un valor altu puntu de fusión (53 ° C) y la saponificación (220 mg KOH / g d'aceite), qu'entepasa'l conteníu de sebu de vaca (con valores de 43-45 oC y 200 mg KOH / g, respectivamente) faen que la grasa ucuuba un material ideal primu pa reemplazar la grasa animal na producción de xabones y otros materiales grasos que riquen altu puntu de fusión na industria alimentaria y farmacéutica. La sustitución de la grasa animal pa productos grasos ucuuba resuelve'l problema de la contaminación por aciu l'usu de grasa animal, y dar a los xabones mayor consistencia y durabilidad, ye perfectamente facedera utilizar inclusive a precios más altos que la grasa animal. Les granes de ucuuba son ricos en grasa (60 - El 70%) que tien Trimeristina 70% d'un triglicérido d'acedu mirístico, que ye un aceite arumoso esencial que ye de gran importancia pa los cosméticos, les industries farmacéutica y alimentaria. Anguaño, esti aceite esencial estrayer de la nuez moscada que tien una concentración d'aprosimao 80% d'esti substância.
"Virola surinamensis" conozse popularmente como "mucuíba", "ucuuba" o "faer ucuúba igapó"
La fruta contién acedu láurico (78,000-115,000 ppm).
"Virola surinamensis" describióse por (Rol.) Warb. y espublizóse en "Journal of Botany, British and Foreign" 66: 141. 1928.
Viscum album
Viscum album, llamáu comúnmente arfueyu blancu, amiesta o visco, ye una planta semiparásita perteneciente a la familia de les santalacees. Ye nativa d'Europa y del Asia occidental y meridional, tamién d'América.
Planta semiparásita que crez sobre les cañes de diversos árboles, principalmente especies de fueya caduca, como pumars o álamos, pero tamién sobre delles variedaes de pinos.
Los sos tarmos dicotómicos pueden llegar a midir hasta 1 metro, estremar dende la base en dellos ramos, esparnaos, ahorquillaos, cilíndricos y estremaos por nuedos. Les fueyes, de color mariellu verdosu y ente 2 a 8 cm de llongura por 0,80 a 2,5 cm d'anchu, disponer en pares opuestos, son llanceolaes, enteres y de testura correosa. Les diminutes flores (2-3 mm de diámetru) son dioiques y tamién de color mariellu verdosu.
El frutu ye una baya pequeña, verde cuando ta inmadura y dempués tresllúcida, de color blancu o mariellu. El mesocarpiu contién una magaya mafosa con 1 (raramente varies) granes que maurez a finales de seronda. Nun ye una baga comestible.
La multiplicación ye llevada a cabu polos páxarus, cuantimás mierlus o tordos que, al estregase contra les cañes, dexen afitaes les pegañoses granes, a partir de les cualos desenvuélvense unos raigaños capaces d'absorber la cazumbre de les cañes del árbol güéspede. Sicasí, les sos fueyes son capaces de realizar la fotosíntesis, polo que ye considerada semiparásita.
Les sos proteínes producen un descensu de la fuerza contráctil del corazón, aniciando una bradicardia. 
Tamién la lecitina específica de galactosa estrayer d'esta planta y consigue una meyora na calidá de vida de los pacientes sometíos a quimioterapia y radioterapia, yá que aumenta la respuesta del sistema inmunolóxicu y los niveles d'endorfina del afigura B.
Esta planta foi considerada mientres enforma tiempu polos antiguos como un remediu universal lo cual faía que fora oxetu de gran veneración per parte de los galos que s'axuntaben en redol de les encinas cargaes d'arfueyu pa faer les sos oraciones sol sacerdociu de los druides.
"Viscum album" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 2: 1023", nel añu 1753.
Vitex agnus-castus
Vitex agnus-castus (VAC) — "vitex", "árbol castu, pimientu de los monxos, sauzgatillo, sauce gatíu" — ye una especie nativa del Mediterraneu, de la familia de les lamiacees, que crez nos sotos frescos y a veres de los ríos.
Tien cañes abondoses, blimañas, cuadrangulares y de corteza ablancazada; fueyes digitaes con peciolu bien llargu y cinco o siete hojuelas llanceolaes; flores pequeñes y azules en recímanos terminales, y frutu redondu, pequeñu y negru.
"Vitex agnus-castus" ye bien cultiváu en rexones templaes y subtropicales pol so arumosu xamasca y flores. Algama 1-5 m d'altor. Rique sol plenu o solombra parcial con suelu bien drenáu.
Les fueyes y tarmos cimeros (los 10 cm finales) y flores y granes madures, collechar pa medicina. Les bagues colléchense bien madures del tarmu. Fueyes, flores, y/o bagues peracábense como decocción, tintura tradicional, tintura de vinagre de mazana, xarabe, mestranzu, o a cencielles cómense.
Les bagues son consideraes tóniques pal sistema reproductor masculín y femenín.
La especie llámase "árbol castu" por cuenta de ser orixinalmente usada como medicina antilibido por monxos p'ayudar nel so celibatu.
Esta planta ye indicada dende antaño nos trestornos del sindrome premenstrual.
Los estudios clínicos amuesen efectu beneficial nel manexu del síndrome premestrual. L'usu d'estractos de la planta encamentar n'Alemaña.
El so mecanismu d'acción nun se conoz bien. Atopóse un llixeru amenorgamientu de niveles de prolactina. Un amenorgamientu de la prolactina va influyir nos niveles de (FSH) y en estróxenu en muyeres; y de testosterona n'homes.
Flavonoides, alcaloides, diterpenoides, vitexina, casticina y precursores d'hormona esteroidal aislláronse de "Vitex agnus-castus". Créese que dalgunos d'esos compuestos obren na glándula pituitaria lo qu'esplicaría los sos efectos nos niveles hormonales. Un estudiu amuesa que los estractos de la fruta pueden amestase a'l receptores de opiatos, esto esplicaría porque pueden amenorgar los síntomes premenstruales.
"Vitex Agnus-Castus" usar en medicina alternativa pa solliviar síntomes de dellos problemes xinecolóxicos
Usar en dellos suplementos culturistas pa homes, como compuestu secundariu por cuenta de los sos efectos nos niveles de testosterona.
Encamiéntase que "Vitex agnus-castus" evitar mientres el embaranzu pola posibilidá d'entueyos.
Vitex mollis
Vitex mollis ye una especie botánica de árbol caducifoliu na familia de les lamiacees. Recibe los nomes comunes de taruma, pechiche y en Méxicu agüilote .
Ye un árbol medianu d'hasta 15 m d'altor. Tien casi siempres 3 fueyes con un tallito llargu. Les flores crecen en recímanos, son de color azul-blancu o lila-blancu, con una guedeya de pelinos y fragantes. Los sos frutos son globosos y carnosos.
D'orixe desconocíu, esta especie habita en clima templáu y semicálido ente los 300 y los 1600 msnm. Crez a veres de regueros y regatos, acomuñáu al monte tropical caducifoliu alteriáu y monte de encino.
Nel Estáu de Méxicu, Guerrero, Michoacán, Morelos y Sonora, ye relevante'l so empléu pa compensar los efectos de la picadura de alacrán o otros animales ponzoñosos. Con esti propósitu, tómase la decocción de les fueyes, anque tamién ésta puede aplicase de forma directa na zona de la picadura. Si a esta decocción amiéstense-y fueyes del papayo ("Carica papaya") entós úsase a manera de cataplasma. 
Coles mesmes, ye importante'l so usu en trestornos dixestivos. En Nayarit ye útil nel tratamientu de la soltura, remexu o foria que causa dolor d'estómagu, falta de mambís y ganes de sacupar con frecuencia, l'escrementu ye líquidu. En Jalisco contra la foria cuecen la corteza de guamuchil ("Pithecellobium duce"), la de tepehuaje ("Lysiloma acapulcensis"), cogollu de ahuilote ("Vitex mollis") y el de quebraplato ("Solanum nigrum"); d'esto alministren un té tres veces al día.
"Vitex mollis" describióse por Carl Sigismund Kunth y espublizóse en "Nova Genera et Species Plantarum (quarto ed.)" 2: 245. 1818.
Coyotomate, capulincillo, nanche de perru, uvalama, igualama.
Vitex negundo
Vitex negundo, ye un gran parrotal arumosu con ramillas cuadrangulares, y densamente ablancazaes tomentosas. Ye llargamente utilizáu na medicina tradicional, particularmente nel Sur y Sudeste d'Asia.
"Vitex negundo" parrotal erecto o pequeñu árbol qu'algama un tamañu de 2 a 8 m d'altor. La corteza ye de color marrón acoloratáu. Les sos fueyes son digitaes, con cinco foliolos llanceolaos, dacuando trés. Cada fueya tien alredor de 4 a 10 cm de llargu, col folíolo central más grande y que tien un tarmu. Los cantos de les fueyes son dentaes y la superficie inferior ta cubierta de pelo. Les numberoses flores nacen en panículas de 10 a 20 cm de llargor. Caúna d'alredor de 6 a 7 cm de llargu y de color blancu a azul. Los pétalos son de distintos llargores, col lóbulu inferior del centru más llargu. Tanto la corola como la mota tán cubiertes de pelos trupos.
El frutu ye una ensundiosa drupa de 4 mm de diámetru, arredondiáu con forma de güevu. Ye de color negru o púrpura cuando tán maduros.
"Vitex negundo" ye nativa de les rexones tropicales del Este y Sur d'África y Asia. Ye llargamente cultiváu y naturalizáu n'otros llugares.
Países en que ye autóctona: Afganistán, Bangladex, Bhutan, Cambodia, China, India, Indonesia, Xapón, Kenia, Madagascar, Malasia, Mozambique, Myanmar, Nepal, Pakistán, les Filipines, Sri Lanka, Taiwán, Tanzania, Tailandia y Vietnam.
"Vitex negundo" atópense comúnmente cerca de corrientes d'agua, la tierra apocayá alteriada, pacionales y montes abiertos mistos.
Los principales componentes del zusmiu de la fueya se casticina, isoorientina, chrysophenol D, luteolina, p–hydroxybenzoic acid y D-fructosa. Los principales constituyentes del aceite son sabinena, linalool, terpinen-4-ol, β-caryophyllene, α-guaiene y globulol que constitúin el 61.8% del aceite. N'estudios "In vitro" y n'animales demostraron que los productos químicos aisllaos de la planta tienen un potencial anti-inflamatorio, antibacteriano, antimicótico y analxésicu.
Usos 
"Vitex negundo" utilizar pa tratar col ayu contra les plagues y como remediu pa la tos en Filipines. Los raigaños y les fueyes utilizar nel eczema, la tiña y otres enfermedaes de la piel, trestornos del fégadu, agrandamientu de cuayu, dolores reumáticos, gota, abscesos, dolor de llombu; y les granes utilizaes como vermífugo.
"Vitex negundo" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 638 [as "938"]. 1753.
"Vitex sinuata" Medik. 
Vitis coignetiae
Vitis coignetiae ye una especie de planta del xéneru "Vitis" orixinaria de les zones templaes d'Asia, onde se distribúi pol Alloñáu Oriente, (Sakhalin); Corea; y Xapón (Hokkaido, Honshu, Shikoku). 
La vide ye bien brengosa, coles fueyes caduques de color púrpura, son grandes (15 a 30 cm de diámetru), simples, orbiculares, dentaes, con peciolu de fondura. Primero verde, que se van volver de color coloráu-naranxa na seronda.
Pueden ser de sexu masculino, femenín o hermafrodita. Los clusters son grandes coles pequeñes bayes y granes grandes de color púrpura. Alcuéntrase nes rexones montascoses de Xapón y hasta 1.300 m d'altitú en Corea.
N'Asia oriental cultívase como planta ornamental pola so xamasca carmesí de seronda; y como una planta melecinal.
Utilizar pa producir vinos en Corea y Xapón. Estos son primeru amargos, pero anidiar cola adición de azucre.
El nome de la especie dedicar a señor y la señora Coignet que al paecer traxeron granes al tornar del so viaxe a Xapón en 1875. Tamién s'atopó en 1884 nes rexones nevaes de Xapón por Henri Degron unviáu a Asia Oriental a buscar vides monteses resistentes a la filoxera. Degron unvió amueses al Profesor Planchon de Montpellier que los nomó "Vitis coignetiae" pero nun los retuvo por cuenta de la so baxa resistencia a la filoxera. Degron llantó un viñéu en Crespières, Île-de-France, onde una de les viñes algamó un llargor de 32,8 metros y un altor de 2,8 metros. Nel clima más frescu la vide produz un vinu amargoso, ricu en color y estractu. 
"Vitis coignetiae" describióse por Pulliat ex Planch. y espublizóse en "La Vigne Américaine (et la Viticulture en Europe); sa culture, son avenir en Europe" 7: 186. 1883.
Vitis; nome xenéricu que ye tomáu directamente del Llatín "vītis, vitis", la vide, el sarmiento, "vitis vinea" siendo'l vinu
coignetiae: epítetu otorgáu n'honor del señor y la señora Coignet que al paecer traxeron les granes al tornar del so viaxe a Xapón en 1875.
Vitis tiliifolia
Vitis tiliifolia: la uva de monte, agraz o chochogo, ye una liana o bejuco perteneciente a la familia de les Vitaceae; que se distribúi naturalmente dende'l sur de Estaos Xuníos y de Méxicu, hasta'l norte de Suramérica: Ecuador, Colombia, Venezuela y Brasil, y na aguada Atlántica: Golfu de Méxicu y el Caribe; nel sur de Méxicu, na llamada rexón de Los Tuxtlas, ye conocida localmente como "Chochogo". N'otres partes de América Central denominar agrá, nes Antilles, Panamá, Venezuela y Colombia bejuco d'agua y nesta postrera tamién agrás.
Presenta un tarmu redondu y trabancosu, llixeramente torcíu, de 5-6 cm diámetru, con nuedos presentes, pocu evidentes y prominentes, allugaos lateralmente y alternaos. Entrenudos de 7-15 cm de llargu.
Corteza fisurada, d'aspeutu escamosu, con fisuras de 5-10 mm, crestes corchosas, de color café.
Presenta fueyes simples de color verde d'unos 7 a 16 cm de llargu, cordiformes (en forma de corazón), con 3 lóbulos, fai glabro y viesu densamente pelosu, blancu, con marxe dentáu-lobáu. Esti bejuco tien unes ramines delgaes llamaes bilortos de forma bifida, coles cualos enriédase n'otres plantes. 
Florece d'abril a mayu, fructifica de xunetu a agostu. Les flores son de color verde, bien pequeñes. El frutu ye redondu d'unos 4 a 6 mm de diámetru, cuando mozos verdes y cuando maduros de color coloráu escuru a moráu.
En ciertes rexones la planta floria y fructifica mientres tol añu o nel mes de xunu. Esta planta ye común n'ambientes naturales y alteriaos. 
El frutu ye comestible, y con él ellabórase por fermentadura un vinu artesanal, que na rexón de Los Tuxtlas al sur de Méxicu ye conocíu como "vinu de chochogo" y na rexón de Alvarado, Veracruz. a cencielles como "agraz" o "vinu de agraz", de bien prestosu sabor y arume, comercializáu a nivel local na ciudá de Santiago Tuxtla dende 1995 y otres localidaes cercanes. 
En xunetu de 2015 va llevar a cabu'l primer Festival del Chochogo nel Mpio. de Santiago Tuxtla, onde se tastiara manxares y bébores tradicionales ellaboraes na rexón de los Tuxtlas. A pesar de que se conoces con distintos nome, na rexón dizse Xohxogo (Voz nahualt que significa “Cosa bien agria”. 
Según los cronistes el consumu d'esta bébora que dende fai abondo tiempu yá se consumía. La referencia más antigua data de 1522cuando Gonzalo de Sandoval ye unviada a esquizar estes tierres y menta: 
“entramos nuna provincia que se diz Zitla, la más fresca y llena de bastimentos y bien poblada qu'habíamos vistu; y depués vieno de paz”
"Vitis tiliifolia" describióse por Humb. & Bonpl. ex Schult. y espublizóse en "Systema Vegetabilium" 5: 320. 1819.
tiliifolia: epítetu 
Angulo, david. "La flora del monte La Montañona, Chalatenango, El Salvador". Fundación Prisma. San Salvador, 2005. http://www.prisma2.org.sv/conteníos/svrdocumentos/133.archivu
Carlos S.. Aportación d'información". Dende 1995. https://plus.google.com/+BebidadelosTuxtlasChochogoSantiagoTuxtla/posts
Vitis vinifera
La vide, Vitis vinifera, ye una planta semileñosa y/o trepadora que cuando se dexa crecer llibremente puede algamar más de 30 m, pero que, pola acción humana, podándola añalmente, queda amenorgada a un pequeñu parrotal de 1 m. El so frutu, la uva, ye comestible y materia primo pa la fabricación de vinu y otres bébores alcohóliques. Dacuando denominar a la vide col nome de parra —en particular aquella que'l so productu ye la uva de mesa—, anque en Fruticultura denominar parral o parra a un sistema de conducción de les plantes de vide n'altor, usáu particularmente pa exemplares de producción cuidada, yá que les sos uves destinar al consumu en frescu. Denominar viña al terrén plantáu con vides.
El tueru, retorcigañáu, trabancosu y d'hasta 6m de llargu, presenta una corteza grueso y aspro que s'esprende en tires llonxitudinales. Les cañes nueves, denominaes sarmientos, son flexibles y bien engrosaes nos nuedos; alternando sobre elles dispónense les fueyes, grandes (hasta 14 por 12 cm), de axustes caduques, tienen el llimbu suborbicular, palmatilobáu o subentero, irregularmente dentáu, obtusu, agudu o llixeramente acumináu, cordáu, glabro, pubescente -aracnoideo o tomentoso-aracnoideo; soler llamar pámpanes. Los bilortos, encruciaos, tán opuestos a les fueyes y enrósquense y endurecen en cuanto atopen soporte. Les flores son hermafrodites o unisexuales, axuntaes en panícules llaterales opuestes a les fueyes. Los sépalu tán soldaos y inconspicuos, dacuando amenorgaos a un aníu. Los pétalos son verdosos, coalescentes na parte cimera, y abondo ceo caducos. Los estames son erectos de primeres, dempués reflexos. El ovariu tien forma de ovoidea a globosa, con 1 solu estigma. El frutu ye una baya globosa o oblongoidea, con 2-4 granes piriformes ovoides con chalaza elíptica, 2 riegos llonxitudinales dixebráu por una cresta aguda, el ápiz arrondáu, y el endospermu trilobuláu.
La vide tien tres tipos de yemes: yema principal, yema puesta y yema latente.
La yema principal ye la que brota más frecuentemente y componse de tres yemes: primaria, secundaria y terciaria, siendo la más importante la yema primaria porque trai la producción de la temporada.
La yema puesta (o yema antemanada) ye una yema que puede brotar na mesma temporada que la yema principal dando orixe a un biltu antemanáu. Puede producir fruta, pero ésta va ser de baxa calidá y denominar "pampanito"
La yema latente brota namái en condiciones estremes como una fuerte fertilización nitrogenada o una fradadura escesiva, dando orixe a un biltu bien brengosu en madera vieyo (tueru por casu)llamáu "chupón". Esti biltu ye netamente vexetativu, eso quier dicir, que nun produz fruta y si facer ye de pésima calidá.
Créese orixinaria del suroeste d'Asia y del centru y suroeste d'Europa. Anguaño'l so usu estender por tolos países de climes templaos.
La vide presenta requerimientos de fríu pa una fayadiza rotura de la dormición y entamu de la nueva estación de crecedera. Estos requerimientos de fríu son bien variables, según cultivar: dende 500 a 1400 hores de fríu, anque na actualidá esisten variedaes cultivaes con un requerimientu de solu 100 hores.
Cuando a finales del sieglu XIX los viñeos europeos fueron afaraos pola filoxera, devastador insectu picador que destrúi los raigaños, importáronse cepes resistentes dende América, a onde traxérase enantes a esta peste. D'esta miente, llogróse ensertar les races de "Vitis vinifera" europees sobre los raigaños americanos».
La importancia económica de la vide, ye estraordinaria: la uva ye unu de los frutos más apreciaos, nutritivos y ricu en vitamina C, seques constitúin les pases o sultanas, bien nutritives y utilizaes en medicina popular como expectorantes; les uves inmadures considérense refrescantes; de los sarmientos esquita en primavera l'agua de cepa, que se considera diurética; los pámpanos y biltos tienros son ricos en taníns y antocianos, emplegaos como astringente contra les fories, hemorraxes nasales (en forma de polvu), les uves madures tienen tamién propiedaes laxantes —lo mesmo qu'el mostiu— y son riques en ácidos orgánicos y azucres reductores. Pero la importancia mayor de la vide ye pa llograr, por fermentadura del mostiu, el vinu y tolos sos derivaos: alcohol, vinagre, etc. El so llogru convirtióse nuna verdadera disciplina: la enoloxía.
De resultes de la so evolución como cultivu, estrémense diversos cultivares. Llegar a cuntar hasta cinco mil variedaes cultivaes; lo cual puede resultar un tanto esaxeráu, yá que ye probable qu'una mesma variedá reciba distintos nomes locales, cada rexón apreciándose de tener la so cultivar propiu, al que pon un nome particular.
"Vitis vinifera" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 202. 1753.
El nome común del xéneru sería deriváu del celta "gwid" o "wid": árbol, parrotal, (el meyor de los árboles).
'Vitis"; nome xenéricu que ye tomáu directamente del Llatín "vītis, vitis", la vide, el sarmiento, "vitis vinea" siendo'l vinu
Hai tamién palabres específiques, “viduño” —viduño Viura, viduño Zinfandel, viduño Merlot etc— pa designar les diverses variedaes de la vide. Emplégase tamién la palabra cepa. Otros países con tradición na producción de vinu tamién tienen palabra específica. En francés, "cépage", n'italianu "vitigno". Falar d'un vinu monovarietal, si ta fechu con un únicu viduño. Pero "varietal" ye un axetivu, non un sustantivu. Por casu, Zinfandel nun ye un "varietal", sinón un viduño.
Voacanga africana
Voacanga africana ye una especie de pequeñu árbol perteneciente a la familia de les apocinacees. Ye orixinaria d'África tropical.
Ye un árbol qu'algama un tamañu d'hasta 6 m d'altor. Tien fueyes que miden hasta 30 cm de llargor, y l'árbol produz flores marielles o blanques, que se converten en bayes con granes marielles.
La corteza y les granes del árbol utilizar en Ghana como un venenu, estimulante , afrodisiaco , y ceremonial sicodélicu. Estos efectos deber a la presencia d'un amiestu complexo de alcaloides iboga como la voacangina, voacamina, vobtusina, amataina, akuammidina, tabersonina, coronaridina y vobtusina.
Un númberu d'estos compuestos tienen usos farmacéuticos. d'interés farmacéuticu en particular ye la voacangina, que ye un precursor común na semi-síntesis de la medicación anti-adicción ibogaína. Pequenes cantidaes de ibogaína alcuéntrase na corteza del raigañu, pero non la cuenta pa tener enforma efectu melecinal. 
El xéneru foi descritu por Stapf ex Scott-Elliot y espublizóse en "Journal of the Linnean Society, Botany" 30(206): 87–88. 1894.
Waltheria americana
El malvariscu
(Waltheria americana), ye una especie de parrotal perteneciente a la familia Sterculiaceae. Ye orixinaria d'América, África y sur d'Asia.
Dellos autores considerar un sinónimu de "Waltheria indica"
Ye una planta herbal a arbustiva. Tien les fueyes grueses, oblongues de 3-6 cm de llargu, con pelos estrellaos. Les flores son sésiles y de color mariellu. El frutu presentar en diminutes cápsules.
La planta ye l'alimentu de les polilles "Eublemma anachoresis". 
Aplicar nel tratamientu de desordes del aparatu dixestivu, principalmente la foria, nos estaos de Guerrero, Michoacán, Nayarit, Sonora, Veracruz, Yucatán, Morelos y nel Distritu Federal.
Polo xeneral, puede ocupase cualesquier parte de la planta alministrada per vía oral, sacante en casos de feríes o úlceras na piel, nes cualos aplícase en forma de llavadures. Ye asina, que la planta entera encamentar pa detener la foria. El raigañu contra la disentería, pa ”pedear” y pa tratar l'empache (de comida) que s'anicia pola ingestión d'alimentos descompuestos, y que provoca dolor d'estómagu, foria bien fuerte y calentura. El remediu consiste en preparar un té col raigañu d'esta especie xuntu cola de guinarcito ("Sida acuta"), más estopa de cocoteru ("Cocos nucifera"), canela ("Cinnamomum zeylanicum"), corteza de pinzán ("Pithecellobium duce") y de guazima ("Guazuma ulmifolia"), el té da delles vegaes al día, pero enantes se soba el llombu y l'estómagu. Entemecida col raigañu de estamasuchil ("Tecoma stans"), en cocimientu y amestando cenices de pajoso (escrementu secu del ganáu), tómase cuando hai ”recrudecimiento del estómagu”.
A finales del sieglu XVIII, Vicente Cervantes menta: les fueyes son anodinas, emolientes madurantes y escuédigues.
Más información atopar hasta'l sieglu XX, cuando Maximino Martínez reportar como: antidiarreico, antipirético, depurativu, pa les dermatosis y pa les feríes.
De les cañes de "W. indica" aislláronse los flavonoides gossipetín, herbacetín y les sos beta-glucorónidos, camferol y la beta-galactósido y el éster glucosídico de vitexín; el compuestu fenílico: acedu cafeico y los alcaloides peptídicos adonetinas X, Y y Z.
"Waltheria americana" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Auctarium ad Synopsim Methodicam Stirpium Horti Reg. Taurinensis", 15, 1773.
Tapacola, escobillo blancu, yerba blanco, yerba del ánxel, yerba del cáncer, yerba del plasmu, yerba del soldáu, lavaplato, malva de monte, manrubio, saca mantega, tapaculo, tapanalgas, yerba del tapaculo;
Warburgia ugandensis
Warburgia ugandensis, ye una especie de árbol de fueya perenne orixinariu d'África.
Ye un árbol qu'algama un tamañu d'hasta 42 m d'altor, pero de cutiu ye bastante pequeñu (± 5 m).
Alcuéntrase nel monte tropical de tierres baxes, monte siempreverde secu en tierres altes y les sos reliquies en carbes secundaries y pacionales, llombes de termites y nel monte de banzáu; a una altitú de 800-1100-2400 msnm. (N'África oriental)
La madera ye resistente al ataque d'insectos y bien fuerte. Utilízase comúnmente pal xugu de carros tiraos por gües. Los primeres inmigrantes indios a Kenia, trabayando na construcción de la vía ferrial, utilicen les fueyes p'arumar les sos curries enantes de la introducción xeneral de la planta de chili. El sabor ye intensamente caliente y sutilmente distintu a los chiles.
Los estractos de "W. ugandensis" fueron reportaos p'amosar delles propiedaes antipalúdicas, antifúngicas y antibacterianas in vitro o en modelos animales.
Sobrar esplotación insostenible de la corteza amenorgó la población de la subespecie "longiflora" a la Reserva Forestal Rondo en Tanzania, lo que llevó a la UICN a la llista como vulnerable na Llista Colorada d'Especies Amenaciaes.
"Warburgia ugandensis" describióse por Thomas Archibald Sprague y espublizóse en "Journal of the Linnean Society, Botany" 37: 498. 1906.
Widdringtonia wallichii
Widdringtonia wallichii (ciprés de Clanwilliam) ye una especie de "Widdringtonia". 
Ye nativa de Sudáfrica, onde ye reinal de les Montes Cederberg al nordés de Ciudá del Cabu na Provincia Occidental del Cabu. Ta amenazada pola destrucción d'hábitat.
Ye un árbol perennifolio que crez a un altor de 5–7 m (raramente 20 m) . Les fueyes paecer a escames, 1,5 mm de llargu y 1 mm d'anchu nos pequeños biltos, d'hasta 15 mm de llongura nos biltos de fuerte crecedera, y tán dispuestos en pares decusaos. Los conos son globosos a rectangulares, de 2–3 cm de llargor, con cuatro escames.
Yera enantes llamada "cedru de Clanwilliam" pero foi renombrada ciprés de Clanwilliam pa reflexar meyor les sos relaciones botániques.
El aceite esencial deriváu de les fueyes contién terpineno-4-ol (36,0%), sabineno (19,2%), γ-terpineno (10,4%), α-terpineno (5,5%) y mirceno (5,5%). La madera contién thujopseno (47,1%), α-cedrol (10,7%), widdrol (8,5%) y cupareno (4,0%).
"Widdringtonia wallichii" describióse por Endl. ex Carrière y espublizóse en "Synopsis Coniferarum" 34. 1847.
Widdringtonia: nome xenéricu que foi dáu pol botánicu austriacu Stephan Ladislaus Endlicher pa honrar al comandante británicu Samuel Edward Cook, alies Widdrington ( 1787 - 1856 ), espertu en montes de coníferes españoles. En 1842 Widdrington publicó'l postreru d'una serie de tres artículos sobre les especies de "Pinus" y "Abies", ente que nel ínterin Endlicher buscando un nome pal xéneru; ello ye que dos nomes propuestos por él, enantes fueren adoptaos oficialmente pa otros dos especies. Endlicher nun perdió l'humor y propunxo el nome de Widdrington, qu'acababa de camudar el so propiu nome (de Cook, nome sol que publicara los sos dos primeros trabayos en 1839, pol de Widdrington en 1840).
wallichii: epítetu otorgáu n'honor del botánicu danés Nathaniel Wallich.
Wikstroemia indica
Wikstroemia indica ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Thymelaeaceae. 
Ye una de les 50 yerbes fundamentales usaes na medicina tradicional china col nome chinu de "liǎo gē wáng" (了哥王)
Ye un pequeñu parrotal con fueyes brilloses, les flores pequeñes de color verdosu -mariellu y los frutos coloraos, tóxicos. Crez nos montes y en fasteres arbustives predreses nel centru y el sureste de China, Vietnam, India y Filipines.
"Wikstroemia indica" contién el principiu activu daphnoretin.
"Wikstroemia indica" describióse por Carl Anton von Meyer y espublizóse en "Bulletin de la Classe Physico-Mathématique de l'Académie Impériale des Sciences de Saint-Pétersbourg" 1: 357. 1843.
Withania somnifera
La bufera (Withania somnifera), tamién conocida como ashwagandha, ginseng indiu, oroval, orval o yerba moro mayor, ye una especie botánica de planta de la familia de les solanacees (Solanaceae). 
En munches zones del mundu utiliza l'antiguu nome en sánscritu, ashwagandha, que la so traducción lliteral ye "arume de caballu", pol particular golor qu'esprende.
Ye un parrotal erecto que suel algamar altores cimeros a 15 dm . Al igual qu'el tomate, que ye de la mesma familia, la so flor ye mariella y la so frutu ye coloráu, anque con forma y tamañu de baya.
Crez sobremanera en India, Pakistán y Sri Lanka, anque tamién puede atopase nel sur d'Europa, nordés d'África, y na Macaronesia. Na Península Ibérica alcuéntrase esporádicamente nel sur y zona mediterránea.
El nome de la especie ("Withania somnifera") alude a les propiedaes sedantes del raigañu de la planta. Sicasí, el so usu principal en Āyurveda ye similar al del ginseng na medicina china tradicional: funciona como adaptógeno. Por esta razón, en Occidente dáse-y el nomatu de ginseng indiu.
"Withania somnifera" describióse por (Linneo) Dunal y espublizóse en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis 13(1): 453", nel añu 1852.
Wrightia
Wrightia ye un xéneru de 23 especies de parrotales y árboles plantes de flores de la familia Apocynaceae, nativos d'África, Asia y Australia. 
"Wrightia antidysenterica" dacuando ye tratada nel xéneru Holarrhena, como "Holarrhena pubescens". Foi largamente conocida na India la tradición ayurvédica, y llámase "kuţfolia" en sánscritu. 
Son parrotales o pequeños árboles con cañes delgaes. Fueyes opuestes. Inflorescencia terminal o corimbos axilares de visos. Mota con 5 lóbulos, lóbulos romos, xeneralmente coles escales o les glándules internes. Corola hipocrateriforme. Los folículos llibres o connaos, delgaos, cilíndricos con granes estruyíes lliniales; comes caducifolios.
El xéneru foi descritu por Robert Brown y espublizóse en "Memoirs of the Wernerian Natural History Society" 1: 73. 1811. La especie tipo ye:
Wrightia antidysenterica
Wrightia antidysenterica ye una especie de parrotal perteneciente a la familia Apocynaceae.
Ye nativa de les rexones tropicales d'Asia, cuantimás de les zones montiegu y secu de India, Myanmar, Tailandia, Vietnam y Malasia.
Ye un parrotal qu'algama los 15 metros d'altor. Tien la corteza gris y esponxosa con gran cantidá de latex. Les fueyes son de 8–12 cm de llargor y 4–6 cm d'anchu, son opuestes, ovales-llanceolaes y acuminaes con una gran cantidá de venillas na so viesu. Les flores son de color blancu y atópense arrexuntaes en visos terminales o axilares, tienen cinco pétalos y cinco sépalos. Son bien arumoses. Los frutos son folículos dobles, llongures y estrechos que tienen 40–50 cm de llargor y solo 1.5 cm d'anchu. Les granes son planes con pelillos sedosos.
"Wrightia antidysenterica" describióse por (L.) R.Br. y espublizóse en "Memoirs of the Wernerian Natural History Society" 1: 73. 1810[1811].
Xanthorhiza simplicissima
Xanthorhiza simplicissima, ye l'únicu miembru del xéneru Xanthorhiza, y unu de los pocos xéneros de la familia Ranunculaceae con tarmu maderizu (l'otru notable exemplu d'ello ye Clemátide). 
Ye nativa de la rexón oriental de Estaos Xuníos dende Maine escontra'l sur hasta'l norte de Florida y l'oeste de Ohio y l'este de Texas.
El nome del xéneru, según el nome común, referir a la planta de raigaños mariellos (xantho-que significa "mariellu" y rhiza que significa "raigañu") que foi utilizada pa producir un tinte de color mariellu polos nativos americanos. El nome de la especie referir al simple raigañu non ramificada.
Nel mediu montés, crez nos cantos de los regueros en tierra arenosa so un dosel de plantes que-y tapen la lluz del sol. Nel cultivu, de cutiu cunta con más lluz cortil con cuenta de que'l colores sían más vivos. 
Trátase d'un subarbusto qu'algama los 20-70 cm (raramente los 90 cm) d'altor, con tarmos d'hasta 6 mm de diámetru. Les fueyes tán dispuestes n'espiral, tienen 10-18 cm de llargu, caúna estremada en 5 folletos, les flores surden namái de la parte cimera del tarmu. Les flores producir en grandes panícules de 6-20 cm de llargu, cada flor ye pequeña, en forma d'estrella, de color marrón acoloratáu a marrón púrpura, con cinco pétalos.
Arrobínase asexualmente por aciu la unviada de munches raicillas soterrañes, y reproduzse sexualmente con granes.
Cultivar pol so impresionante color, que ye d'un colloráu escuru al púrpura, y dura meses.
Magar esta planta ye tóxica en grandes dosis, razón pola cual un venado nun lo come, utilizóse p'adulterar o como un sustitutu de "Hydrastis canadensis". Los nativos Americanos faen un té pa tratar les úlceras na boca y nel estómagu. Tamién s'utilizó como un tónicu, y nel esterior sobre les llagues. Nativos Americanos usar pal tratamientu de diverses enfermedaes de la piel. Según Foster & Duque (1998), la planta contién berberina que ye anti-inflamatorio, astringente, hemostático, antibióticu, anticonvulsivo, inmunoestimulante, uterotónicu y puede producir un transitoriu amenorgamientu de la presión arterial. Amás, aguiya la secreción de bilis y bilirrubina que puede ser d'ayuda na cirrosis del fégadu. 
"Xanthorhiza simplicissima" describióse por Humphrey Marshall y espublizóse en "Arbustrum Americanum" 168–169. 1785.
Yucca glauca
Yucca glauca ye una especie de planta perenne, afecha a condiciones xéricas de crecedera (secu).
"Yucca glauca" forma colonies de rosetes. Les fueyes son llargues y estreches, d'hasta 60 cm de llargu, raramente más de 12 mm de diámetru. La inflorescencia ye d'hasta 100 cm d'altor, dacuando non ramificada. Les flores son colgantes (cayíes, colgando escontra baxo), de color blancu a verde bien pálidu. El frutu ye una cápsula seca con granes de color negru brillante.
"Yucca glauca" ye nativa de centru de América del Norte: onde s'atopa nes praderíes canadienses de Alberta y Saskatchewan, en Canadá; al sur al traviés del Great Plains hasta Texas y Nuevu México en Estaos Xuníos.
La "formiga del miel" ("Myrmecocystus mexicanus"), ente otres especies, reparóse que recueye'l néctar de la "Y. glauca".
"Yucca glauca" yera una planta de la medicina tradicional nativa americana, utilizada polos Pies negros, Cheyennes, Lakota, y otres tribus.
Ente los Zuñi, les vaines fiérvense y utilícense pa l'alimentación. Les fueyes convertir en pinceles y son utilizaos pa la decoración de la cerámica, mázcares ceremoniales, altares y otros oxetos. Les fueyes tamién se remoyar n'agua p'allandiales y faer cuerdes anoyar xuntes. Les fueyes seques estrémense, trenzaes y son convertíes n'almadines de la cabeza pa portar vasíes con agua. Les fueyes tamién s'utilicen pa la fabricación d'esteres, coxinos y otros artículos. Los raigaños son pulgaes cutiéndoles, convertíes n'espluma y utilízase pa la llavadura de la cabeza, prindes de llana y cobertores.
"Yucca glauca" describióse por Thomas Nuttall y espublizóse en "Catalogue of New and Interesting Plants Collected in Upper Louisiana" non. 89. 1813.
Yucca: nome xenéricu que foi nomáu por Carlos Linneo y que deriva por erru de la palabra taína: "yuca" (escrita con una sola "c").
glauca: epítetu llatinu que significa "de color verde azuláu"
Yucca schidigera
Yucca schidigera ("yuca de Mojave") ye una especie de pequeñu árbol perteneciente a la familia Asparagaceae.
Ye nativa del Desiertu de Mojave y del Desiertu de Sonora al sudeste de California, Baxa California, sur de Nevada y oeste de Arizona.
Crez nos desiertos predresos y de creosota ente 300-1200 m d'altitú, raramente sobre los 2500 msnm . Precisen enforma sol y escelente drenaxe. Ta rellacionáu con ("Yucca baccata" ), que se distribúi nes mesmes árees.
La yuca de Mojave ye un pequeñu árbol qu'algama los 5 m d'altor con una trupa corona de fueyes dispuestes como en bayoneta a la fin del tueru basal. La corteza ye de color gris-marrón y ta cubiertu poles fueyes muertes cerca de la copa. Les fueyes son de 3-15 dm de llargor y 4-11 cm d'anchu na base, cóncavu-convexes, grueses, bien ríxides y de color mariellu-verdosu a azul verdoso. 
Les flores son de color blancu y delles vegaes con tintes púrpures, acampanaes y de 3-5 cm de llargor que se producen en compactos grupos de 6-12 dm d'altor a la fin del tarmu. El frutu ye una cápsula carnosa y verde que al maurecer, a finales del branu, tórnase coriácea y marrón escuro. Los frutos miden de 5 a 11,5 cm de llargor y de 3 a 4 cm d'anchu.
Les fibres de les fueyes yeren usaes polos nativos americanos pa faer cuerdes, sandalies y ropa. Les flores y frutos pueden ser comíes y les granes de color negru yeren convertíes en farina. Los raigaños yeren usaes pa fabricar xabón. Anguaño estractos d'esta planta usar en alimentación animal y en productos de herboristería. 
"Yucca schidigera" foi descritu por Roezl ex Ortgies y espublizóse en "Gartenflora" 20: 110. 1871. 
schidigera: epítetu 
Zanthoxylum americanum
Zanthoxylum americanum ye una especie de árbol perteneciente a la familia de les rutácees. Ye un parrotal arumosu o árbol pequeñu nativu del centru y oriente de Estaos Xuníos y Canadá. Puede crecer hasta los 10 metros d'altor. Produz foliolos membranosos y recímanos de flores axilares. La madera nun ye de gran valor comercial, pero los estractos d'aceite de la corteza utilizáronse na medicina tradicional y alternativa, y fueron estudiaos poles sos propiedaes antifúngicas y citotóxicas.
La planta tien les fueyes pinnaes compuestes con 5-11 foliolos membranosos. Les inflorescencies son axilares en forma de recímanos. Los biltos son peludos. Les fueyes de color verde escuru son arumoses, colos marxes crenaos. Les bagues empiecen de color coloráu y camuden al azul y negru. Les flores son dioiques colos pétalos verde-amarellentaos.
Alcuéntrase nel norte de Estaos Xuníos y Canadá.
Les camparines qu'utilicen la planta "Zanthoxylum americanum" como fonte d'alimentu de los sos bárabos inclúin a "Papilio thoas", "Papilio cresphontes" y "Papilio troilus".
Un aceite esencial estrayíu de la corteza y les bayes de "Zanthoxylum americanum" utilizar con fines melecinales. L'estractu puede actuar como un estimulante, y l'usu melecinal hestóricu haber utilizáu pal reumatismu crónicu, fiebre tifoideo, enfermedaes de la piel y l'impureza d'el sangre ... según pa trestornos dixestivos. Grieve, diz: «Les bagues considérense entá más actives que la corteza, ye carminativo y antiespasmódico, y utilícense como un laxante y pa la dispepsia y la indixestión, un estractu fluyíu de los frutos dar en dosis de 10 a 30 gotes». La corteza hai usa pa los dolores de mueles, y un té de les bagues usóse pa dolores de gargüelu y como diuréticu. 
Hubo dellos estudios modernos de los componentes del aceite y les sos propiedaes antifúngicas y los efectos citotóxicos.
"Zanthoxylum americanum" describióse por Philip Miller y espublizóse en "The Gardeners Dictionary: . . . eighth edition non. 2", nel añu 1768.
Zanthoxylum clava-herculis
Zanthoxylum clava-herculis, ye una especie de parrotal perteneciente a la familia de les rutácees. Ye nativa del sudeste de los Estaos Xuníos. 
Algama un tamañu d'hasta 10-17 m d'altor y tien gruesos escayos distintivos. La fueyes son glabres y coriacees, compuestes pinnaes, de 20-30 cm de llongura con 7-19 foliolos, cada fueya de 4-5 cm de llargu. La flores son dioiques, disponer en panícules d'hasta 20 cm de llargu, cada pequeña flor, de 6-8 mm de diámetru, con 3-5 pétalos blancos. El frutu ye una cápsula de dos válvas de 6 mm de diámetru con una superficie rugosa, y que contién delles pequeñu granes negres.
Xuntu cola especie rellacionada "Zanthoxylum americanum", llámase-y " árbol de dolor de mueles" pol entumecimiento que se produz na boca, los dientes y la llingua, inducíu pola masticación de les sos fueyes o la corteza (solliviando asina'l dolor de mueles ). Foi utilizáu pa tales fines melecinales polos indíxenas americanos y los primeres colonizadores.
L'árbol tien una copa arrondada y rique gran cantidá d'agua y de lluz solar. Les sos fueyes son consumíes polos venaos y los sos frutos son comíos poles aves. La fruta pasa al traviés de les aves, lo qu'ayuda a que les granes granen. Los nuevos árboles tienden a brotar per debaxo de los llugares favoritos de descansu de les aves, a lo llargo de barganales y el cantu del monte. 
Ye conocida por ser anfitrión d'un númberu d'especies de insectos, ente ellos la camparina xigante "Papilio cresphontes" y el escarabayu "Derospidea brevicollis".
"Zanthoxylum clava-herculis" describióse por Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 270", nel añu 1753.
Zanthoxylum coco
Zanthoxylum coco ye un árbol siempreverde de la familia Rutaceae, natural d'Arxentina y de Bolivia onde crez en montes mayormente colinosos, espiníferos. El so hábitat natural son les sierres pampeanas y les sierres subandinas, ye orófila, hasta 1300 msnm, escepcionalmente más arriba. 
Usualmente topar tantu en grupos aisllaos o solo, nunca en continuos montiegos. Ye un árbolito medianu, ente 5-11m d'altor; copa globosa, fuste rectu d'hasta 8 dm de diámetru. Xamasca abondosa, siempreverde; cañes trabancoses, castañu abuxaes, con aguiyones cónicos partíos irregularmente; fueyes imparipinnaes, presentando aguiyones apariaos presumiblemente en llugar de los foliolos, y son bien notables. Xeneralmente corteza pardu amarellentáu o buxu, con aguiyones.
Fueyes con marxes serruchaes y venación pinnada. Pecíolu y raquis de 1-6 dm de llargu, aguiyones dorsales rectos, dacuando ausentes. 7-13 pares de foliolus llanceolaos, de 4-8 x 1-2 cm
Especímenes monoicos o dioicos. Flores imperfectes, blancu verdoses, pequeñes, de 5 mm de diámetru; 5-sépalos, 5-pétalos, n'arreglu de inflorescencia panicular de 10-25 cm de llargu; 5-estames na flor estaminada, ovariu súperu na pistilada. 
Frutu folículo, esféricu, de 5 mm de diámetru, rugosos, dehiscente, moraos al maduror, en recímanos pendulares; conteniendo una grana corita, brillante, de testura aceitosa.
Tola planta exhala un característicu golor fededor; d'ellí unu de los sos nomes comunes.
Algama llueu'l so porte arboreu, pero non llonxevu. Floria p'agostu a mayu; y fructifica d'ochobre a marzu.
Anque pocu usada na farmacopea xeneral botánica, los texíos de "Fagara coco" son bien ricos en alcaloides. Fagarina, N-metil-iso-coridina, esquiminianina, a-fagarina, fagarina-2, magnoflorina, nitidina, queleritrina, berberina, palmatina, candicina fueron aisllaes de la xamasca y de la madera.
"Zanthoxylum coco" describióse por Philip Miller y espublizóse en "Botanical Miscellany 3: 168", nel añu 1833.
Coco, cochucho, "sabugu goliosu", sabugu fededor, c'co, curá turá
Zanthoxylum dipetalum
Zanthoxylum dipetalum, ye una rara especie de parrotal perteneciente a la familia de les rutácees. Ye nativa de Hawaii, onde s'atopa nos montes de 3 o 4 de les islles.
Nel raigañu de "Z. dipetalum" atopáronse dellos compuestos químicos, incluyíu canthin-6-one, chelerythrina, nitidina, tembetarina, avicennol, xanthoxyletin, lupeol, hesperidin, sitosterol, y magnoflorina.
Tien dos variedaes.
"Zanthoxylum dipetalum" describióse por Horace Mann y espublizóse en "Proceedings of the Boston Society of Natural History 10: 319", nel añu 1866.
Zanthoxylum gilletii
Zanthoxylum gilletii, ye una especie del África Oriental, d'árbol del xéneru "Zanthoxylum". Los frutos utilizar pa producir la especia uzazi 
Ye un árbol semi-perennifolio qu'algama unb tamañu de 10-35 m d'altor; con tueru rectu, ensin cañes en dellos metros, de 10-30-150 cm de diámetru na base, con escayos corchosas rectes de 1-3 cm de llargu (tamién nes cañes); los tarmos espinosos especialmente cuando ye nuevu; corona abierta paecíu a un "Entandrophragma".
Alcuéntrase nel monte húmedu, (de fueya perenne) de los montes tropicales, fluviales y montes de galería; nel monte con "Terminalia"; nes tierres altes de la selva tropical con "Albizia, Macaranga, Croton, Ocotea¡¡; na rexeneración de los montes, nes vieyes tierres de cultivu, cerca de los plantíos forestales; na sabana arbolada.
La amida N-(4-hydroxyphenethyl)octacosanamida, N-(4-hydroxyphenethyl)hexacosanamida, N-(4-hydroxyphenethyl)decanamida, N-vanilloyltyramina y N-[O-docosanoylvanilloyl]tyramina pue ser aislláu de la corteza del tarmu. El lignano sesamina, el N-isobutylamida γ-sanshool, la acridona tamién puede ser estrayida de la corteza 1-hydroxy-3-methoxy-N-methylacridone, arborinine, xanthoxoline and 1-hydroxy-3-methoxyacridone acridona tamién ser estrayíu de la corteza según los alcaloides oblongina, tembetarina y magnoflorina y el flavonoide hesperidin.
"Zanthoxylum gilletii" describióse por (De Wild.) P.G.Waterman y espublizóse en "Taxon" 24: 363. 1975.
Zanthoxylum rhoifolium
Zanthoxylum rhoifolium, tembetarí ye una especie botánica de llantes con flores melecinal y ornamental na familia de les Rutaceae. Ye reinal del sur de Suramérica.
Árbol de 5-9 m d'altor, copa esplanada, fuste rectu y curtiu, tueru abuxáu o castañal, acanaláu na base, fuertes aguiyones, aguiyones en rámulas y fueyes. Ramificaciones llargues, ascendentes. Xamasca siempreverde, fueyes compuestes, alternes, pinnaes, con escayos rectos dorsales, raquis canaliculáu, con pelos estrellaos
Floria de setiembre a ochobre, fructifica en xineru y colléchense les granes de marzu a abril. Grana un promediu de 30 % de vidables, de 10 a 70 díes. 
Ye especie heliófila, común nos montes secundarios y sitios abiertos. Prefier sitios húmedos, pero nun ye esixente en cuanto al suelu.
Esta ye una planta melecinal. La corteza utilizar pa tratar el dolor de mueles y dolor d'oyíu. Utilízase como un anti-inflamatorio. Utilizar pa tratar la malaria. Contién nitidina, un alcaloide con acción contra la malaria. Ye de valor comercial como un componente de los remedios a base de yerbes pa la malaria. Les partes de la planta tamién tienen acción antibacteriana y fungicida.
"Zanthoxylum rhoifolium" describióse por Jean-Baptiste Lamarck y espublizóse en "Encyclopédie Méthodique, Botanique" 2: 39. 1786. 
Zanthoxylum bungeanum
Zanthoxylum simulans, ye una especie de parrotal perteneciente a la familia de les rutácees. Ye nativa del este de China y Taiwan. Ye una de les varies especies de "Zanthoxylum" que produz la pimienta de Sichuan.
Son parrotales o pequeños árboles qu'algamen un tamañu de 7 m d'altor. La fueyes son de 7-12.5 cm de llargu, pinnaes, con 7-11 foliolos, los foliolus de 3-5 cm de llargu y 1.5-2 cm d'anchu. Tien numberosa escayos curtios (3-6 mm) en tarmos y los pecíolos de les fueyes. La flores producir en delgaos visos, cada flor de diámetru de 4-5 mm. El frutu ye una baya de 3-4 mm que tien un pulgu aspru de color marrón acoloratáu que s'estrema pa lliberar les granes de color negru del interior.
"Zanthoxylum simulans" describióse por Henry Fletcher Hance y espublizóse en "Annales des Sciences Naturelles; Botanique, sér. 5, 5: 208", nel añu 1866.
Zingiber officinale
El xenxibre o quion (Zingiber officinale) ye una planta de la familia de les zingiberacees, que'l so tarmu soterrañu ye un rizoma horizontal bien apreciáu pol so arume y sabor picante. La planta llega a tener 90 cm d'altor, con llargues fueyes de 20 cm.
Son yerbes qu'algamen un tamañu d'hasta 2 m d'altu. Fueyes lineares, de 5–25 cm de llargu y 1–3 cm d'anchu, ápiz agudu, base cuneada, glabres; lígula 1–10 mm de llargu; pecíolu ausente. La inflorescencia ye un recímanu basal. El frutu ye una cápsula subglobosa a elipsoide; con granes polenques negres, arilo blancu, llaceriáu.
Los rizomas utilizar na mayor parte de les cocines del mundu al traviés de la cocina asiática. Los rizomas tienros son jugosos y carnosos, con un fuerte sabor. Suélense caltener en vinagre como aperitivo o a cencielles añedir como ingrediente de munchos platos. Los raigaños maduros son fibroses y seques. El zusmiu de los rizomas vieyos ye desaxeradamente picante y de cutiu utilízase como especia na cocina china p'azorronar otros arumes y sabores más fuertes, como'l mariscu y la carne de corderu.
Na cocina occidental, el xenxibre, secu o en polvu, acútase tradicionalmente a alimentos duces; utilizar pa ellaborar carambelos, pan de xenxibre, pa saborizar galletes (como los populares ) y como saborizante principal de la gaseosa de xenxibre o "ginger ale", bebida duce y carbonatada.
Galeno, el famosu médicu griegu, usar como melecina pa correxir los tumores, defectos del cuerpu y en tratamientos de paralises causaos por escesu de flema. Avicena, reconocíu médicu persa de la cultura islámica clásica, encamentar como afrodisiacu, altamente beneficiosu nel tratamientu de la "debilidá sexual". N'investigaciones médiques comprobóse que'l raigañu de xenxibre ye un efectivu tratamientu contra les estomagaes causaes polos maréu en medios de tresporte, según les carecíes poles muyeres embarazaes. Sicasí, una revisión de la Collaboración Cochrane de 2010 conclúi que les pruebes sobre la efectividá nel amenorgamientu de les estomagaes mientres l'embaranzu son inconsistentes y relativamente débiles. Nun se-y conoz efectu teratogénico.
El sabor picante de xenxibre deber a compuestos non volátiles de derivaos defenilpropanoide, particularmente gingeroles y shogaoles , que se formen a partir gingeroles cuando'l xenxibre ye ensugáu o cocíu. Zingerona tamién se produz a partir gingeroles mientres esti procesu; esti compuestu ye menos picante y tien un arume duce y picante. 
El xenxibre tien una acción sialogoga, aguiyando la producción de cuspia, lo que facilita la deglución.
Remano del cultivu de xenxibre "(Zingiber officinale Rosc, Zingiberaceae)" nel conceyu de Tadó (en Topetó, Colombia). Valoróse'l comportamientu de la planta so trés parámetros: 1) granes, 2) rizomas y 3) ?.
Los biltos de la especie "Zingiber mioga" (Roscoe) peracabar na cocina xaponesa.
Otra de les especies de la "Zingiberacees", la alpinia galanga, utilizar de forma similar al xenxibre na cocina tailandesa.
La especie natural del este de Estaos Xuníos, "Asarum canadense", de la familia de les Aristolochiaceae, conocida como xenxibre montesa, anque nun ta emparentada col verdaderu xenxibre, tien propiedaes arumoses asemeyaes; sicasí, nun se debe utilizar como sustitutu del xenxibre, yá que contién acedu aristolóquico (tamién llamáu aristoloquina), un axente que puede xenerar cáncer. 
"Zingiber officinale" describióse por William Roscoe y espublizóse en "Transactions of the Linnean Society of London" 8: 348. 1807.
El so nome provién del indoeuropéu: en sánscritu dicíase "singavera", que significa «cuerpu de cuernu» ("śṛṅga:" «cuernu» y "vera:" «cuerpu, berenxena, azafrán, boca»).
Ziziphus amole
Ziziphus amole, ye una especie de parrotal o árbol perteneciente a la familia de les Rhamnaceae. 
Ye un parrotal o árbol pequeñu qu'algama un tamañu de 12 m d'altor, coles cañes nueves verdes, dacuando tien escayos. Les fueyes tienen forma de güevu o dacuando un pocu arrondaes. Les flores son un pocu velludas. Los frutos son globosos y pequeños, de color acoloratáu.
Orixe desconocíu, habita en clima templáu y semiseco ente los 40 y los 2100 metros, acomuñáu al monte tropical caducifoliu, carba xerófilu y monte de pinu-encino.
"Ziziphus amole" describióse por (Sessé & Moc.) M.C.Johnst. y espublizóse en "American Journal of Botany" 50(10): 1021–1022, f. 1. 1963.
Ziziphus: nome xenéricu que deriva, según una fonte, del nome persa "zizfum o zizafun" , anque la razón de la so aplicación ye desconocida, y otra fonte diz qie vien de "zizouf", el nome árabe de "Ziziphus lotus", un árbol caducifoliu arbustiva del Mediterraneu. Pliniu'l Vieyu aparentemente utiliza'l nome en llatín de "Zizyphus" pal azufaifo.
amole: epítetu 
Amolillo, corongoro, xabón, llimonucu
Ziziphus joazeiro
Ziziphus joazeiro, jua, ye una especie botánica de llanta con flor de la familia de les Rhamnaceae, símbolu de la caatinga del nordeste brasileño; bien afecha a clima calorosu, semihúmedos a semiáridos.; tamién s'atopa en Bolivia y Paraguái
Ye un árbol perennifolio, d'hasta 12 m d'altor y tueru de 3 a 5 dm de diámetru, ye un árbol que nel so ambiente natural de la sabana ye de tamañu medianu, con cañes torcíes protexíes por escayos. Sicasí, la especie afaise bien a la mayoría de los llugares húmedos, onde se convierte nun elegante árbol d'unos 15 metros d'altor. Les sos fueyes paecer a les fueyes de canela, sacante pol llixeru tonu verde y más consistencia membranosa. Les sos flores son pequeñes, de color crema, dando llugar a frutes esfériques, pequeñes, de color amarellentáu, dulce, con una grana dientro.
"Ziziphus joazeiro" describióse por Carl Friedrich Philipp von Martius y espublizóse en "Reise Bras. 581., nel añu 1828.
joazeiro: epítetu 
Ziziphus jujuba
Ziziphus jujuba, conocíu comúnmente como azufaifo, azofeifa, azofaifo, o Jujube ye una especie vexetal de la familia de les Ramnacees, orixinaria del sur y este d'Asia.
El so tamañu depende directamente del mugor que tuviera'l parrotal de porte arbóreo. Ye una planta caducifolia que puede llegar a midir más de diez metros d'altor, anque davezu algama unos dos metros y mediu d'altor. El tueru ye rectu con bultos y corteza bien engurriada.
Tien fueyes escasamente peciolaes, alternaes, coriacees, de 2 a 7 cm de llargor, de forma oblonga a oval-llanceolada col marxe finamente dentáu y el ápiz agudu o arrondáu. La fueya tien tres nervios principales llonxitudinales y presenta dos estípules espinoses na so base. Son color verde claru brillante col fexe de color verde brillante.
La ramificación ye bien trupa, y ta dotada de fuertes escayos, como resultáu de la so adaptación natural pa protexese de los herbívoros. Presenta ramillas de color verdosu, zigzagueantes y colgantes.
Nel hemisferiu norte floria ente abril y agostu. Les flores son pequeñes, pocu llamatives, pentámeras, verdoses y asitiaes en grupos de dos o trés a lo llargo de les cañes. Produz inflorescencies cimosas, de 2 a 5 sobre un pequeñu pedúnculu común a la axila de les fueyes. Flores axilares de color mariellu verdosu de 3 a 4 mm de diámetru.
El frutu ye la azufaifa, azofeifa, jínjol o guínjol, o jíjol (jíjoles en plural) una drupa comestible con aspeutu de aceituna, d'unos 2 o 3 cm de llargor, de forma elipsoidal o globosa, con una sola grana. La piel del frutu ye primeramente de color verde claru y toma un color marrón acoloratáu cuando ta maduru. Cuando ta frescu, la magaya ye verde claro a amarellentáu maciu, de testura fariñenta —asemeyada a la de la mazana— y dulzuxa. Esisten variedaes ensiertes que producen frutos de 5 o 6 cm de llargor.
Recoyer a finales de branu o principios de seronda. Son ricos en azucres y mucílagos y con una importante cantidá de vitamina C por eso hanse consumíu pol so valor nutritivu como una fruta, natural o desecada. 
El xéneru ye "Ziziphus" (sinónimu como variante ortográfica, "Zizyphus" . Consecuentemente, el términu azufaifo, pertenez siquier, a dos especies d'importancia ecolóxica en España y el norte d'África: "Ziziphus lotus" y "Ziziphus mauritiana" o bien "Ziziphus zizyphus". Ente elles:
La madera del azufaifo utilizar en Cataluña, Valencia y Islles Baleares pa faer preseos musicales como les gralles o dulzaines y les tenores.
"Ziziphus jujuba" describióse por Philip Miller y espublizóse en "The Gardeners Dictionary": . . . eighth edition Ziziphus non. 1. 1768.
El nome azufaifa provién del árabe, que de la mesma provién del persa "zayzafun".
El nome científicu "Zizyphus" provién del llatín, proveniente del griegu "zizyphon", proveniente de la mesma del persa "zayzafun".
El nome en inglés "jujube" provién del llatín mediu "jujuba", deriváu del llatín antiguu "zizyphus".
Ziziphus mauritiana
Ziziphus mauritiana tamién conocida como badari (sánscritu), Kul (bengalí), Ber (hindi), Dongs, Boroi, Bor, Beri, ciruela india, ponsigué (Venezuela) ye una especie d'árbol frutal tropical, perteneciente a la familia Rhamnaceae.
Ye un parrotal espinosu de fueya perenne o un arbolín d'hasta 15 m d'altu. El frutu ye una drupa de tamañu y forma variables, oval, ovada, oblonga o redonda y de 1, 5 a 6,2 cm de llongura según la variedá. La magaya ye blanca, cuando ta un pocu per debaxo del maduror y el frutu ye jugoso y arumosu. Naturalizóse d'África a Afganistán y China, y tamién de Malasia a Australia y en delles rexones del Océanu Pacíficu. En dellos llugares ye una planta invasora como les islles Fiji y el norte d'Australia.
Ye un frutu asemeyáu a la ciruela, que la so coloración va del verde al mariellu, anaranxáu y acoloratáu cuando ta maduru. El so interior ye blancu como l'algodón y tiende al mariellu. Ye una fruta bastante goliosa anque de sabor nidio, sueli ser usáu pa comer directamente o macerada. En Venezuela ye bien popular la bébora de ponsigué en llicores como ron blancu o, más apocayá, el cocuy. Na República Dominicana conozse como ponceré.
El frutu cómese crudu, n'escabeche o ye utilizada na ellaboración de bébores. Ye bien nutritivu y ricu en vitamina C, nesti aspeutu, namái superáu pola guayaba y ye muncho más ricu que cítricos o manzanes. Na India, los frutos maduros na so mayoría peracábense crudos, pero dacuando se guisan. Los frutos pocu maduros se escarchan por un procesu d'inmersión nuna solución de sal. Los frutos maduros caltener por aciu ensugáu al sol y prepárase un polvu pa consumilo fora de temporada. Contién del 20 a 30% d'azucre, hasta'l 2,5% de proteínes y el 12,8% de carbohidratos. Tamién se comen n'otres formes, como secos, confitaos, n'escabeche, como zusmiu o como mantequilla ber. En Etiopía, los frutos utilizar p'atochecer a los pexes.
N'India y Queensland (Australia), les flores valoráronse como una fonte menor de néctar pa les abeyes. El miel ye llixera y de bon sabor.
La madera ye dura, fuerte, de granu finu, de testura fina, resistente, duradera y de color acoloratáu. Utilizóse p'alliniar pozos, pa construyir pates pa xergones, costielles de barcu, implementos agrícoles, mangos de ferramientes y otros artículos torniaos. Les cañes utilícense como marcu pa la construcción de viviendes y la madera fai bon carbón con un conteníu de calor de casi 4.900 kcal por kg. Amás, esta especie utilízase como lleña en munches árees. N'África tropical, les cañes flexibles utilizar pa retención de bandes alredor de los techos cónicos de paya de los cabanos y tán enxareyaos ente sigo pa formar les parés de corrolaes espinoses pa retener el ganáu.
Los frutos aplíquense sobre les cortes y úlceres; emplegar n'enfermedaes pulmonares y fiebres; y, entemecíu con sal y chiles, dar na indixestión y la bilis. La fruta maduro seca ye un laxante nidiu. Les granes son sedantes y tómense, dacuando con sueru de lleche, pa detener les estomagaes, vultures y dolores abdominales mientres l'embaranzu. Comprueben la foria, y se cauterizan les feríes. Entemecíu con aceite, estregar en zones reumátiques. Les fueyes aplíquense como cataplasmes y son útiles en trestornos del fégadu, asma y fiebre y, xuntu con catechu, alminístrense cuando se precisa un astrinxente, como en feríes. L'amargosa decocción de la corteza ye astrinxente y tómase pa detener la foria y la disentería y solliviar la gingivitis. La pasta de la corteza aplícase sobre les llagues. El raigañu ye purgante. Una decocción del raigañu dase como febrífugo, tónica y emenagogo, y el raigañu en polvu espolvorisca sobre les feríes. El zusmiu de la corteza del raigañu dicir pa solliviar la gota y el reumatismu. Les dosis grandes de la corteza o raigañu pueden ser tóxicos. Un fervinchu de les flores sirve como una loción pa los güeyos.
El metil éster d'ácidu graso del aceite de grana de "Z. mauritiana" cumple con tolos grandes requisitos de biodiesel nos EE.XX. (ASTM D 6751-02, ASTM PS 121-99), Alemaña (DIN V 51606) y de la Unión Europea (EN 14214). El rendimientu promediu del petroleu ye 4,95 kg d'aceite/árbol o 1371 kg d'aceite / hai, y les rexones grebes o semiáridas puede ser utilizaes por cuenta de la so resistencia a la seca.
"Ziziphus mauritiana" describióse por Jean-Baptiste Lamarck y espublizóse en "Encyclopédie Méthodique, Botanique 3(1): 319. 1789. 
mauritiana: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Mauritius.
Zornia latifolia
Zornia latifolia , ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les fabacees.
Ye una especie nativa de la restinga de Brasil.
Ye una yerba perenne colos tarmos de 20 a 50 cm de llargu, glabros o pubescentes, con un vezu de crecedera postrada ya intensa ramificación. 
Sábese que tienen efectos psicoactivos.
"Zornia latifolia" describióse por James Edward Smith y espublizóse en "The Cyclopaedia; or, universial dictionary of arts", . . . 39: non. 4. 1819.
Zornia thymifolia
Zornia thymifolia o Yerba de la víbora, ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les fabacees.
Ye una planta rastrera qu'algama un tamañu de 10 a 30 cm de llargu, colos tarmos bien ramificaos. Les fueyes tán estremaes, dacuando tienen pelinos y dacuando nun presenten. Les flores son mariellu-rosaos, tán n'espigues y protexíes por una fueya coloriada. Los frutos son vaines.
Orixinaria de rexones tropicales. Habita en climes templáu, semiseco, secu y templáu, ente los 300 y los 2600 metros, planta montesa, acomuñada al monte tropical perennifolio, carba xerófilu, pacional, montes de encino y de pinu.
"Semialarium mexicanum" describióse por Carl Sigismund Kunth y espublizóse en "Nova Genera et Species Plantarum (quarto ed.)" 6: 514–515. 1823[1824].
Zygophyllum fabago
La alcaparra lloca, morsana o matu cháu ("Zygophyllum fabago") ye una planta herbal de la familia de les zigofilacees. 
Ye lampiña, de 40 a 80 cm (y hasta 150 cm) d'altor; dacuando daqué rastrera, Tarmos dicótomos y fueyes bifoliolaes, opuestes y con pequeñes estípules membranoses na base de los pedúnculos, que son engrosaos/alaos apicalmente. Los foliolos son ovalaos, menguando de tamañu de la base faía'l apex de la planta, pudiendo aportar a bien grandes los basales. Flores actinomorfes, pentámeras, col mota dialisépalu y la corola dialipétala. Cada sépalu mide 9 mm y el color ye verde claro, colos cantos blancos. Los pétalos, de similar tamañu, presenten una llixera escotadura na parte cimera y son blancu-amarellentaos, llaraos de colloráu anaranxáu na parte inferior. Los diez estames disponer en dos verticiloss. Xinecéu sincárpico, pentacarpelar, pentalocular y pluriovuláu. El frutu ye una cápsula colgante, polisperma, d'ente 3 y 4 cm., con granes poligonales esplanaes, daqué allargaes, nuna sola fila por lóculo, de color marrón escuru, bien finamente y densamente puntiaes. El floriamientu producir ente marzu y ochobre, primavera a seronda nel hemisferiu norte.
Ye una especie nitrófila, que suel atopase en sitios grebos, na redoma de zones habitaes, escombreres, cortiles abandonaes, cerca de les víes del tren o na vera de los caminos. La so área estender dende Europa occidental hasta'l Cáucasu, la rexón mediterránea, incluyíu África del Norte y Próximu Oriente. Tamién en Persia y hasta Pakistán, pero la so distribución nativa queda aldericada. En España peninsular abonda sobremanera nel Este, Sureste y centru, probablemente introducida de la mano del home. Llargamente naturalizada en Australia y Norteamérica. 
Los botones florales sirven como condimento, arreglaos primeramente en salmoria, de manera similar a les alcaparres.
Contién un 0.002% del alcaloide harmina (planta entera).
"Zygophyllum fabago" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 385. 1753. 
Zygophyllum: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues: "zygon" = "xugu", y "phyllon" = "fueya", por cuenta de los foliolos empareyaos.
fabago: epítetu deriváu de "faba" = "frijol", y el sufixu substantival -ago que s'utiliza pa indicar una semeyanza o la propiedá, asina significa "como un frijol".
Tien un númberu de cromosomes de 2n=22
Kisra
Kisra ye un pan formentáu popular que se fai en Sudán y Sudán del Sur. Hai dos clases distintes de "kisra": en fueyes fines feches en fornu, llamaes "kisra rhaheefa", y en forma de fariñes llamaes "kisra aseeda" or "aceda". Estes últimes de vezu xúntense con un guisu de carne y verdures, llamáu "mullah". En 1995 nel pais de Sudán, ensin dividir d'aquella, consumiéronse una estimación d'ente 18,000 a 27,000 tonelaes de fariña de sorgu añales en "kisra".
Antón Villar Ponte
Dedicóse-y el Dia das Letras Galegas, en 1977.
Xuguete
Un xuguete ye un oxetu pa xugar y entretener, xeneralmente destináu a neños. Ciertos xuguetes son afayadizos tamién p'animales domésticos, sobre too perros y gatos, esistiendo inclusive variedaes de xuguetes creaos específicamente pa ellos. Los xuguetes pueden utilizase individualmente o en combinación con otros. Ciertos xuguetes asóciense con dómines históriques o cultures particulares, ente qu'otros aparenten tener popularidá universal.
Los xuguetes pa neños y neñes suelen ser de temática estremada, teniendo polo xeneral un reflexu na vida adulta de la so propia cultura. Asina, por casu, munchos xuguetes pa neñes representen xeres adultes típicamente femenines, tales como la crianza (muñeques); ente que munchos xuguetes pa neños inclúin típicamente elementos bélicos o d'aición: armes, automóviles, caballos.
Polo xeneral un xuguete tien por oxetivu la recreación, ensin salvar otres funciones como la formación, l'aprendimientu, el desenvolvimientu o estimulación de los aspeutos intelectual, sicolóxicu, sensoriu-motriz y de convivencia social, ente otros. Nos neños el xuguete ye un conceutu imprescindible y nel que toma'l so máximu valor nel contestu del desenvolvimientu humanu. La función del xuguete nos neños ye la de sofitar el desenvolvimientu de múltiples aspeutos d'ésti, tantu'l físicu como'l sicolóxicu. Ye al traviés del xuguete como los neños esploren, afayen, aprenden y interactúen con múltiples oxetos y problemes que formen una parte importante del so desenvolvimientu afayadizu como individuos.
Desque l'home apaeció na tierra convertióse nun ser interesáu y probablemente xuguetón. La entruga surde sola: ¿cuál sería'l primer xuguete de los neños d'esa dómina de la hestoria de la humanidá? Si, como podría pensase, vivíen en covarones, lo únicu que podíen tener a la mano sedríen piedriquines, que vendríen ser los primeros banzones; dellos güesos restos d'antigües comíes, y delles cañes. Esto nun ye sinón una presunción pero bien val la pena faer l'exerciciu d'imaxinar esa escena. ¿Esto, de por sí, ye tamién un xuegu, o non?
Como se podría apreciar ye práuticamente imposible determinar l'orixe de los xuguetes, pero sábese que yá nel antiguu imperiu romanu a los neños prestáben-yos les muñeques de marfil, nel Exiptu de los faraones teníen tamién pequeñes estatues y animalinos, y nel Perú pre-inca esistíen muñeques de trapu.
Nos sos primeros pasos, el xuguete yera artesanal ya inclusive n'ocasiones yeren los mesmos neños los que los fabricaben, xeneralmente buscando asonsañar oxetos de la vida real. La revolución industrial dio un arreblagu na fabricación d'estos artefactos de divertimientu y l'evolución de la teunoloxía permitió crear oxetos cada vez más paecíos a los reales pa la distracción de los neños. Foi a partir d'entós cuando'l xuegu de los neños empezó a comercializase.
Na segunda metá del sieglu XX, el desenvolvimientu de la teunoloxía electrónica permitió inventar artefactos cada vez más sofisticaos como coches de batería pa neños con control remotu y les muñeques parlantes. D'esta dómina ye tamién el desenvolvimientu de los populares videoxuegos que tanto evolucionaron, faciéndose cada vez más reales y emocionantes.
Sicasí, l'adelantu traxo consigo una serie de desventaxes. Los neños de la primer metá del Sieglu XX, que yá aportaben a la televisión podíen “xugar al doctor” colos sos respeutivos xuguetes porque víen al de la pantalla chica; a vaqueros ya indios con caballín de palu, sombreru y pistoles y tocáu de plumes; a la guerra con soldadinos y con dinosaurios cuando la versión xaponesa de Godzilla llegó a la televisión xunto con Ultraman.
Les neñes xugaben a comidines, con cacía de lloza china y cocina d'aluminiu, arrodiaes de moñecos; a la costura con máquina de coser incluyida; al maquillaxe con cosméticos simulaos incluyíos; y a otros xuegos como les lligues, les rondes y los cantares.
El común denominador de los xuegos mentaos teníen un ingrediente: la imaxinación que foi quedando de llau pol puxu de los xuegos modernos electrónicos, muncho más fríos y que s'inclinen más pola estratexa, asuntu qu'antes s'usaba solamente pa xugar axedrez.
Anguaño munches películes, programes de televisión, caricatures, dibuxos animaos, videoxuegos, cuentos de faes, historietes, llibros y equipos deportivos incluyen xuguetes nes sos llinies oficiales de publicidá.
Dacuando faise una distinción nos modelos basaos en personaxes antropomórficos ente les llamaes "figures d'aición" (destinaos a los neños varones) y les muñeques (enfocaos a les neñes), independientemente de si'l modelu en cuestión representa un personaxe femenín o masculín.
Darréu, apaecieron los xuguetes metálicos, fechos de lata o latón.
Anguaño, les meyores na área química y de fabricación permitieron la ellaboración de productos de materiales sintéticos, como los usaos na inyeición de plásticu pa l'alta producción de figurines, xuguetes completos o parciales, amás d'una gran diversidá d'oxetos. Los estándares modernos na industria riquen, por razones preventives de salú, que los materiales nun sían tóxicos y que'l diseñu de xuguetes considere la durez de los materiales, col fin de ser más seguros o menos peligrosos; esto postreru rescampla en xuguetes esponxosos y de tela fechos pa neños.
Por casu, la pelota, considerada por munchos como'l meyor xuguete de tolos tiempos, creóse del productu natural del hule, del estómagu de la cabra, de combinaciones de materiales qu'incluyen el cueru, y tamién se fabricó de plásticu y otros materiales sintéticos.
Aparte de que los xuguetes tengan de facese con materiales non tóxicos, el tamañu del xuguete, dependiendo de la edá del menor, nun tien de ser menor que'l diámetru del gargüelu, acordies col preséu de midida que la industria creó con esti fin.
Otra considerancia na construcción del xuguete ye la de de procurar nun tener veres afilaes o picos. Tienen d'observase los requerimientos, regulaciones y estándares llocales y federales na fabricación de xuguetes.
Delles posibilidaes p'afaer xuguetes pa neños con discapacidá motora son:
Delles posibilidaes p'afaer xuguetes pa neños con discapacidá visual son:
Delles posibilidaes p'afaer xuguetes pa neños con discapacidá auditiva
N'Europa aplícase l'estándar EN 71.
N'España, esta materia ta regulada pol Real Decretu 1205/2011, de 26 d'agostu, sobre la seguridá de los xuguetes.
Casa
Casa (del llatín casa, cabaña), ye una edificación edificada pa vivir. Pué facese d'una o más plantes y, de normal, anque non puramente, refierse a un edificiu destináu a vivienda unifamiliar. Puede tamién disponer d'un suétanu, o un semisuétanu, y d'una cubierta cimera transitable llamada terráu o terraza. Si dispon de terrén abondu, puede cuntar tamién con patiu y xardín. 
Ye'l llugar nel qu'históricamente se desenvolvieron les actividaes y rellaciones específiques de la vida social o familiar, dende la nacencia a la muerte de munchos de los sos componentes. Sirve d'abellugu contra la lluvia, el vientu y demás axentes meteorolóxicos, y protexe de posibles intrusos, humanos o animales. Amás ye'l llugar onde almacenar los muebles y propiedaes de los sos habitantes.
Tamién se denomina casa a dellos edificios destinaos a servicios comuñales, como la casa consistorial, la casa de beneficencia, la casa d'empeñu, la casa de maternidá, la casa de socorru; a sedes institucionales principales, como la Casa Blanca o la Casa Rosada, o inclusive a les de mala reputación, como les cases de cites, etc.
En contraposición a la casa, suel denominase "pisu" ("apartamentu" o "departamentu") a la vivienda unifamiliar que forma parte d'una edificación mayor, de normal con delles altures.
La hestoria y evolución de la casa va de la mano de la historia de la ciudá. Nun ye homoxenea, nin la calidá de los edificios ye igual pa tolos habitantes, porque'n toles dómines coesisten bonos exemplos de cases escelentes que contrasten cola bayura de viviendes míseres.
Les cabañes de los cazadores, precedente de les primeres cases, simples abellugos temporales de cañes y parrotales, fueron construyíes polos nuesos antepasaos, fai polo menos 300.000 años. Atopáronse restos de tiendes de cazadores construyíes con pieles y güesos de mamut, de c. 35.000 a 10.000 a. C. Los campamentos d'iviernu en madera pa grandes grupos familiares de cazadores nómades europeos dátense c. 12.000 a. C.
Surden les primeres poblaciones conocíes c. 6.000 a. C., nes fértiles marxes de los grandes ríos d'Oriente Mediu, venceyaes a actividaes agrícoles. Nes rexones mediterranees c. 5.500 a. C., constrúyense cases d'adobe al pie de los campos de cultivu.
Nel Antiguu Exiptu los sos habitantes edifiquen viviendes c. 3.000 a. C. que guarden yá muncha semeyanza coles cases rurales de sieglos posteriores, con muries d'adobe y techos de madera de palma. Hai palafitos (cases sobre pilotes) metanes llagos, en diverses partes de Centroamérica.
Nel valle del Indo, ciudaes como Mohenjo-Daro, Kalibangan y Harappa, tienen grandes cases con patiu (c. 1800 e. C.). El palaciu del rei Minos data del 1700 e. C.
Nel Antiguu Exiptu los ciudadanos ricos edificaron palacetes. Na nueva ciudá d'Ajetatón construyéronse cases con un patiu central.
Escontra l'añu 1300 e. C. surdió la cultura olmeca. Los olmeques de Centroamérica construyíen cases de barru, de les que malpenes queden resclavos.
Los celtes d'Europa construyen c. 500 e. C. cases circulares de piedra, col techu de paya. Nes ciudaes estao griegues edifíquense cases con patiu c. 400 e. C. Créese qu'Alexandría nel añu 200 e. C. tendría unos 300.000 habitantes.
En Grecia, les cases yeren nun principiu, de madera y dempués de lladriyos o piedra, pero siempres bien pequeñes y modestes; les cases taben estremaes en dos partes: 
Nel primer sieglu de la era cristiana, nes grandes ciudaes romanes construyíense mazanes enteres d'edificios de viviendes, denominaos "ínsules", y nes contornes "cases de campu", o "quintes".
En Roma, la fachada de los edificios multifamiliares taba ocupada por una tienda o pola logia del esclavu porteru. L'antepar conducía al "atriu", gran pieza cuadrada y tayada, con una abertura nel centru pola que les agües pluviales cayíen nun estanque. Taba arrodiáu poles dependencies y sirvía pa recibir a los forasteros. Un remanante d'esti atriu ye'l "patiu andaluz." D'ellí, per una galería ("tablinum") y dos corredores ("fauces") entrábase al peristilu, dispuestu como l'atriu y dende'l que teníase accesu a los cuartos ("cubicula") destinaos a la familia. Nel pisu altu, atopábense los cuartos pal serviciu ("cenáculo").
Albídrase que Roma en 100 a. C., tendría unos 450.000 habitantes.
Sicasí, alredor del 700 d. C., por diversos motivos, defensivos o climáticos, munchos habitantes vivíen en cueves escavaes como les comunidaes del este d'Asia Central (inda duren), en China, etc.
Mentanto que nel 800 d. C., los palacios de piedra, como los mayes, con cases d'adobe pal pueblu, o de madera (ente los viquingos) indicaben el estatus, el clima o los medios. N'Europa, nel sieglu XIII, los nuevos ricos (comerciantes, banqueros y nobles ricos) construyeron grandes cases de piedra, ente que'l pueblu siguió usando les cabañes con parés de madera revistíes de barru y cubiertes de paya. 
Na Edá Media, dependiendo de los materiales de construcción de la rexón, les cases de los llabradores yeren d'adobe, piedra o madera y consistíen n'una estancia o habitación amplia, con cubierta de paya y con un llar o fogón como centru de la vivienda. Yera la vivienda de tola familia y utilizábase como graneru, y davezu tamién yera corte. Hasta'l sieglu XIII nun se creó un espaciu separáu pa los humanos y los animales nel interior de les cases. La mesa yera l'oxetu esencial del moblame onde tola familia afaíase, sentada en bancos alredor. Había estantes pa depositar los escasos oxetos que teníen y gabitos de madera pa colgar los vistíos. Nun había cames, y dormíase'n suelu, davezu sobre paya, o en xergones rellenos de paya.
A partir del sieglu XVI xeneralízase l'usu de lladriyos de barru cocíu pa edificar cases nel norte d'Europa. Surden les primeres casones señoriales europees. Nel sieglu XVIII, en munches ciudaes europees y americanes, llevántense edificios d'estilos "elegantes" pa la nueva burguesía.
A principios del sieglu XIX les ciudaes tán apinaes de trabayadores qu'emigren del campu pa buscar trabayu nes fábriques. Viven nos "barrios baxos", atarraquitaos, en condiciones insalubres, la mayoría na total miseria. A finales del sieglu XIX surden los primeros barrios residenciales, los bloques de viviendes d'estilu eclécticu, los xalés y les ciudaes xardín pa la burguesía. Dellos historiadores consideren la Red House de Philip Webb (1859) el primer diseñu de "casa moderna".
Mientres el sieglu XX la vivienda nes ciudaes se densifica, ya'l númberu de cases mengua mientres aumenta'l númberu de pisos o viviendes n'altor. Les cases unifamiliares allúguense nos barrios más ricos de la periferia de les ciudaes. Tamién son frecuentes como segunda vivienda, pa vacaciones o fines de selmana y los conceutos de decoración esterna ya interna tomen relevancia.
Esisten dellos tipos de vivienda unifamiliar, en función de la so redolada:
La distribución varia en función del so usu. Les destinaes a vivienda compónense básicamente de:
Tamién se dispon en munchos casos de:
Y sales complementaries p'actividaes específiques, como:
Zones auxiliares de trabayu:
Zones auxiliares d'almacenamientu:
D'estancia al esterior:
Y na so redolada puede disponer de:
Dende un puntu de vista les cases tán constituyíes polos siguientes elementos:
La estructura ye l'armazón resistente que soporta l'edificiu y lu afita al terrén. Pué tar fecha de tapial, adobe, lladriyu, piedra, madera, aceru o formigón armáu, anque bien esceicionalmente pueden emplegase otros materiales. La estructura consta de "cimentación" y "estructura portante":
Superficies que zarren y protexen el volume interior del edificiu. Davezu consten d'una cubierta cimera, murios de zarramientu, y nel planu horizontal inferior una solera o un forxáu sanitariu.
Los zarramientos cumplen delles funciones, siendo les principales la función impermeabilizante (protexer del agua), asina como d'aislante, tantu del ruíu como de los cambeos de temperatura. Pa cumplir estes funciones, los zarramientos utilicen sistemes constructivos que permiten consiguir estes carauterístiques simultaneamente, siendo habitual que tean constituyíos por delles capes especializaes (capa impermeabilizante, capa aislante, etc.). Por cuenta de la gran variedá de necesidaes y materiales presentes nos distintos climes y cultures del mundu, los zarramientos pueden adoptar milenta formes, dende los sistemes más primitivos y simples (pieles animales, vexetación o testiles), hasta los complexos sistemes multicapa actuales.
Los zarramientos córtense coles carpinteríes, compuestes por ventanes y puertes, que permiten l'accesu al interior, asina como la ventilación y la illuminación natural de la casa, anque en infraviviendes pueda asoceder qu'una casa nun tenga nenguna ventana.
Son los elementos que dividen l'espaciu interior de la casa, compartimentándolu en distintes estancies. La so función principal ye aisllar visual y acústicamente les distintes zones de la vivienda (aseos, cocina, cuartos y sales). Xeneralmente suelen ser tabiques de lladriyu, plaques de cartón yelsu o madera.
Son los materiales que cubren suelos, parés y techos, y formen l'acabáu y la parte visible de la vivienda. Nos suelos ye habitual l'usu de maderes, cerámica o materiales pedreses, ente que nes parés y techos suelse utilizar el yelsu y l'escayola, que darréu reciben una mano de pintura. Nes zones húmedes de les cases (cocina, aseos) ye frecuente'l alicatáu, pa facilitar la llimpieza y prevenir mugores.
La elección de los materiales y el llume interior ye la disciplina específica del interiorismu, y en cases de luxu nun ye infrecuente recurrir a la figura del decorador. 
Son el conxuntu de redes y aparatos qu'abastecen de servicios a la vivienda. Les instalaciones y redes más comunes son: d'agua potable, electricidá, illuminación, calefacción, saneamientu, y telecomunicaciones, complementaes dacuando con gas natural, enerxía solar, aire acondicionáu, domótica, sistemes contra'l fueu y sistemes de seguridá.
Les cases prefabricaes son un productu industrializáu, que permite construyir edificios ensambrando elementos modulares primeramente fabricaos, ensin tener en cuenta'l suelu nel que va asitiase, polo qu'hai que construyir antes una llosa de formigón armáu o un sistema de soportes que sirva de cimentación, sofitu y ancláu del conxuntu. 
Estos sistemes aplicaos a les cases son propios de la construcción masivo y repetitivo. Na dómina soviética de Rusia utilizáronse abondo los elementos prefabricaos na edificación.
Una alternativa a la casa fondiada al terrén son les viviendes sobre ruedes, o caravanes, con fuerte enraizamientu nos paises anglosaxonos, que pol so baxu costu y movilidá empleguen como vivienda habitual, llegando a constituyir auténticos poblaos nes proximidaes de delles ciudaes.
A lo llargo de la historia, el términu "casa" emplegóse pa designar distintos tipos d'edificaciones:
Economía de Xamaica
La economía de Xamaica ye principalmente agrícola y minera, anque dende la década de los 90 del sieglu XX tomu impulso especial el turismu. La crecedera sostenida dende les reformes de 1982 dexó algamar un PIB de 7.400 millones de dólares. L'agricultura emplega a 17% de la población.
L'alúmina y la bauxita constitúin l'escayu dorsal de la minería dende'l so descubrimientu en 1940, que la so producción íntegra destinase a la esportación. La industria algamó ciertu nivel d'importancia, sobre tou la manufacturera (testil y calzáu) y les de refino petrolíferu.
La información ye un conxuntu entamáu de datos procesaos, que constituyen un mensaxe que camuda l'estáu de conocencia del suxetu o sistema que recibe dichu mensaxe. Esisten dellos enfoques pal estudiu de la información:
Los datus sensoriales una vegada percibíos y procesaos constituyen una información que camuda l'estáu de conocencia, eso dexa a los individuos o sistemes que tienen dichu estáu nuevu de conocencia tomar decisiones pertinentes acordes a dichu conocencia.
Dende'l puntu de vista de la ciencia de la computación, la información ye un conocencia esplícitu estrayíu por seres vivos o sistemes espertos como resultáu d'interacción cola redolada o percepciones sensibles del mesma redolada. En principiu la información, a diferencia de los datos o les percepciones sensibles, tienen estructura útil que va camudar les socesives interacciones del que tien dicha información cola so redolada.
La palabra "información" deriva del sustantivu llatinu "informatio(-nis)" (del verbu "informara", col significáu de "dar forma a la mente", "disciplinar", "instruir", "enseñar"). Yá en llatín la palabra "informationis" yera usada pa indicar un "conceutu" o una "idea", pero nun ta claru si tal palabra pudiera influyir nel desenvolvimientu modernu de la palabra "información".
Per otra parte la palabra griega correspondiente yera "μορφή" ("morfè", de la que por metátesis surdió la palabra llatina "forma"), o si non "εἶδος" ("éidos", de la cual deriva la llatina "escurre"), esto ye: "idea", "conceutu" o "forma", "imaxe"; la segunda palabra foi notoriamente usada téunicamente nel ámbitu filosóficu por Platón y Aristóteles pa indicar la identidá ideal o esencia de daqué (ver Teoría de les idees). "Eidos" puédese tamién acomuñar a "pensamientu", "aserción" o "conceutu".
Nes sociedaes humanes y en parte en delles sociedaes animales, la información tien un impactu nes rellaciones ente distintos individuos. Nuna sociedá la conducta de cada individuu frente a dellos otros individuos puede vese alteriada en función de qué información disponible tien el primer individuu. Por esa razón, l'estudiu social de la información referir a los aspeutos rellacionaos cola variación de la conducta en posesión de distintes informaciones.
Para Gilles Deleuze, la información social ye un sistema de control, en cuantes que ye l'espardimientu de conseñes que deberíamos de creer o faer que creemos. En tal sentíu la información ye un conxuntu entamáu de datos capaz de camudar l'estáu de conocencia nel sentíu de les conseñes tresmitíes.
Polo xeneral la información tien una estructura interna y puede ser calificada según delles carauterístiques:
La hestoria de la información ta acomuñada a la so producción, tratamientu y tresmisión. Una cronoloxía d'esa hestoria detallada pue ser:
Considérase que la xeneración y/o llogru d'información escuerre estos oxetivos:
En rellación col tercer puntu, la información como vía pa llegar a la conocencia, ten de ser ellaborada pa faela aplicable o disponible (esti procesu empíricu llámase Documentación y tien métodos y ferramientes propios), pero tamién ye imposible que la información por sigo sola dote al individuu de más conocencia, ye él quien valora lo significativo de la información, entamar y convertir en conocencia. El datu, por asina llamalo, ye en sí un "prefixu" de la información, esto ye, ye un elementu previu necesariu pa poder llograr la información.
Una noticia ye'l relatu o redacción d'un testu informativu que quier dase a conocer coles sos propies regles de construcción (enunciación) que se refier a un fechu novedosu o atípicu -o la rellación ente fechos novedosos y/o atípicos-, asocedíu dientro d'una comunidá o determináu ámbitu específicu, que fai que mereza la so divulgación.
La noticia ye un fechu periodísticu, equivalente a lo qu'implica pa la hestoria un acontecimientu. Dientro del ámbitu de dellos medios de comunicación, ye un xéneru periodísticu nel que la noticia ye un "retayu de la realidá" sobre un fechu d'actualidá que merez ser informáu por dalgún tipu de criteriu de relevancia social. El conteníu d'una noticia tien de responder a la mayoría de les entrugues que se conocen como les "6W-H", de la escuela de periodismu norteamericana:
La información ye un fenómenu qu'apurre significáu o sentíu a les coses. En sentíu xeneral, la información ye un conxuntu entamáu de datos procesaos, que constituyen un mensaxe sobre un determináu ente o fenómenu. Los datos percíbense, intégrense y xeneren la información necesaria pa producir la conocencia que ye'l que finalmente dexa tomar decisiones pa realizar les aiciones cotidianes qu'aseguren la esistencia. La sabiduría consiste en determinar correutamente cuándo, cómo, ónde y con qué oxetivu emplegar la conocencia adquirida.
La información tamién indica por aciu códigos y conxuntos de datos, los modelos del pensamientu humanu. La información poro, procesa y xenera la conocencia humana. D'esta manera, si por casu entamamos datos sobre un país, tales como: númberu d'habitantes, densidá de población, nome del presidente, etc. y escribimos por casu, el capítulu d'un llibru, podemos dicir qu'esi capítulu constitui información sobre esi país.
El control y la manipulación ye unu de los medios más poderosos de los gobiernos pa promover l'acatamientu de les sos polítiques. Asina, los estaos totalitariu y autoritariu busquen el monopoliu de la información pa promover l'acatamientu de les polítiques.
La información tien por oxetivu dar a conocer los fechos de manera efeutiva ya imparcial, ente que la propaganda busca ganar adeptos pa llograr un oxetivu, ensin importa-y la veracidá de los fechos. Asina la propaganda compite col derechu como preséu de poder.
L'enfoque de la teoría de la información analiza la estructura matemática y estadística de los mensaxes, con independencia del so significáu o otros aspeutos semánticos. Los aspeutos nos que s'interesa la teoría de la información son la capacidá de tresmisión de les canales, la compresión de datos o la deteición y correición d'errores.
Una forma de carauterizar el nuesu estáu de conocencia del mundu, ye al traviés de les probabilidaes. Si sabemos que nel futuru pueden asoceder "n" coses distintes formula_1, caúna con probabilidá formula_2 esi conxuntu de probabilidaes constituyen la nuesa conocencia del mundu, una información tendría d'amenorgar la nuesa incertidume, variando les probabilidaes a formula_3. Si'l segundu estáu tien menos incertidume ye porque delles coses fixéronse más probables frente a otres alternatives que se fixeron menos probables.
Una forma de "midir la información" acomuñada a un mensaxe o fechu reparáu ye calcular como delles probabilidaes crecieron y otres escayeron. Una midida conveniente de calcular la "concentración" de la certidume en delles alternatives ye la entropía estadística:
Un exemplu llingüísticu ilustra bien esti casu. Supongamos que nos proponen aldovinar la segunda lletra d'una palabra del español. y dícennos que na segunda posición podría apaecer cualquier lletra del alfabetu. Por tantu la incertidume inicial llógrase calculando la y calculando:
Sicasí, si nos dans como pista que "la primera lletra ye una Z", entós en segunda posición namái puede apaecer A, O, U (anque esisten un puñáu de casos esceicionales de "E" y "I") y por tantu con esa información amenorga enforma la incertidume:
La información cuantificada de la pista "la primera lletra ye una Z" resulta ser:
Les unidaes d'información resulten ser bits cuidao que s'emplegaron llogaritmos de base 2. Si la pista fuera "la primera lletra ye una M", la segunda lletra namái podría ser A, E, I, O, U que ye un conxuntu más ampliu y nesti casu formula_4 y nesti casu, la pista lleva menos información porque amenorga menos la incertidume, la resultancia nesti casu ye repitiendo los pasos anteriores d'unos 2,50 bits.
La cantidá d'información y la conocencia desenvuelta, aparentemente ye enorme y tien una metodoloxía de recuperación, que eventualmente ye infinita o total nun númberu bien ampliu de soportes y sitios y el modelu sistémico de recuperación debe maximizar la busca p'asegurar la so captura lo más completa posible dientro de la redolada d'esti sistema complexu. Nel casu de busques n'Internet y usando dos o más descriptores, les resultancies numbériques que dan los motores de busca, que contengan los dos o más términos xuntos o bien próximos, yá ye una midida de la cantidá d'información consiguida y que ye n'espresión matemática'l "ln" o llogaritmu natural de la suma de les interacciones validaes. Valores de 2 o 3 van ser óptimos.
En física esiste una íntima conexón ente entropía ya información:
Léon Brillouin publicó en 1959 "Science et théorie de l'information" (versión n'inglés editada per vegada primera en 1962) onde son esaminaes les relaciones ente estos dos disciplines. Adopta particularmente un puntu de vista de físicu y fai el llazu entra la entropía informacional de Shannon y la entropía estadística de Boltzmann onde s'arriesga que la información (y cola mesma'l llinguaxe) ye un factor neguentrópico ye dicir pol cual puede anulase la entropía.
Tribu (bioloxía)
En bioloxía, la tribu ye una categoría taxonómica optativa, entemedia ente la familia y el xéneru (o los "sub" o "super" correspondientes qu'esistan), emplegada pa entamar les families que contienen munchos xéneros:
Según el Códigu Internacional de Nomenclatura Zoolóxica, el Códigu Internacional de Nomenclatura Botánica y Códigu Internacional de Nomenclatura de Bacteries, les terminaciones de la tribu son les siguientes:
Francesco Cossiga
Francesco Maurizio Cossiga (26 de xunetu de 1928 - †17 d'agostu de 2010) foi un políticu italianu, primer ministru (4 d'agostu de 1979 - 18 d'ochobre de 1980) y presidente de Italia (ente'l 3 de xunetu de 1985 hasta'l 28 d'abril de 1992)
Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch
Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch (de cutiu embrivíu Llanfair PG o Llanfairpwllgwyngyll) ye un pueblu de la isla d'Anglesey, en Gales. Ye'l topónimu más llargu del Reinu Xuníu y el terceru más llargu del mundu.
En galés, el nome del pueblu significa 'ilesia de Santa María nel buecu de l'ablanar blanca cerca d'un torbolín rápidu y la ilesia de San Tisilio cerca del covarón coloráu'.
Sicasí, el nome del pueblu embrívese de cutiu como Llanfair PG (Llanfairpwll pa los galeses). Esto basta pa estremalu de los otros llugares de Gales llamaos "Llanfair".
El nome decidióse nos años 1860 pol conseyu del pueblu, principalmente pa tener el privilexu de tener el nome más llargu d'una estación ferroviaria en Gran Bretaña. Esti nome nun pue considerase puramente dichu como un nome galés; el nome orixinal del sitiu ye Llanfair Pwllgwyngyll, y representa 16 lletres nel alfabetu galés y 19 nel inglés.
El nome completu del pueblu pronúnciase n'AFI como sigue:
[ˌɬan.vair.puɬ.ˌɡwɪ̈n.ɡɪ̈ɬ.ɡo.ˌɡer.ə.ˌχwərn.ˌdrob.oɬ.ˌɬan.tɪ̈s.ˌil.jo.ˌɡo.ɡo.ˈɡoːχ], o bien [ɪ] en cuenta de [ɪ̈] y [pʊɬ, drob.ʊɬ] en cuenta de [puɬ, drob.oɬ].
La pronunciación pue averase n'asturianu como "Hlan-vair-puhl-güin-guihl-go-gue-ra-juern-drob-uhl-hlan-ti-si-lio-go-go-goj", onde'l grupu hl representa una consonante inesistente n'asturianu: la consonante fricativa llateral alveolar sorda, que se representa en galés como "ll" y nel AFI como [ɬ]. Nel cartelu preséntase una guía fonética pensada pa angloparlantes, según esta el nome del pueblu pronúnciase "Llan-vire-pooll-guin-gill-go-ger-o-queern-drob-ooll-llandus-ilio-gogo-goch".
Ye un destín turísticu bien visitáu. Los turistes suelen fotografiase xuntu al cartelu qu'indica'l nome de la ciudá, o'l de faer sellar el pasaporte nel conceyu local.
Otra atracción ye la cercana columna del Marqués d'Anglesey, dende onde se tien una escelente vista d'Anglesey y del estrechu de Menai.
Los Premios Globu d'Oru —n'inglés: "Golden Globe Awards—", son galardones concedíos polos 93 miembros de l'Asociación de la Prensa Estranxera de Hollywood (HFPA; poles sos sigles n'inglés) en reconocencia a la escelencia de profesionales en cine y televisión, tantu n'Estaos Xuníos como a nivel mundial. La ceremonia añal, na que se premia a los ganadores son premiaos, forma parte de la temporada de premios cinematográficos, que'l so entamu tien llugar ente ochobre o payares del añu anterior, pa rematar ente febreru o marzu cola ceremonia d'entrega de los Premios Óscar.
La 1° ceremonia de premiación tuvo llugar en xineru de 1944 nos estudios de 20th Century-Fox en Los Ánxeles. La 72° ceremonia —la más recién— tuvo llugar el 11 de xineru de 2015 nel hotel Beverly Hilton en Beverly Hills, see de la ceremonia dende 1961.
En 1943, un grupu d'escritores xunierónse pa formar l'Asociación de la Prensa Estranxera de Hollywood, y de la mesma, pa crear el so propiu galardón, el Globu d'Oru, que xuega un papel fundamental nel mercáu cinematográficu na actualidá. La d'estos premios, tuvo llugar en 1944 nos estudios de 20th Century-Fox y reconoció los llogros de dicha industria producíos en 1943. Les subsecuentes ceremonies ficiéronse en distintos llugares, incluyendo l'hotel Beverly Hilton, hasta'l Hollywood Roosevelt Hotel.
En 1950, l'Asociación de la Prensa Estranxera tomó la decisión de dar un premiu honoríficu pa reconocer los llogros y contribuciones a la industria del entretenimientu. Reconociendo'l so papel como figura internacional en talu campu, el primer premiu honoríficu foi-y apurríu al direutor y productor Cecil B. DeMille. Consecuentemente, dichu premiu honoríficu pasó a llamase Premiu Cecil B. DeMille.
ASIN
El códigu ASIN creólu la empresa Amazon pa identificar los sos productos. Toma'l so nome del inglés ""Amazon Standard Identification Number"". Tolos productos vendíos por Amazon lu tienen, siendo un códigu alfanumbéricu únicu.
Nel casu de los llibros que tienen ISBN, el códigu ASIN concasa con él.
Pliobates cataloniae
Pliobates cataloniae ye una especie estinta d'hominoidea que vivió va 11,6 milions millones d'años y pesaba ente 4 y 5 kg. La especie foi descrita por investigadores del Institutu Catalán de Paleontoloxía Miquel Crusafont a partir de 70 restos fósiles alcontraos en xineru de 2011 nel vertederu de Can Mata (Hostalets de Pierola). L'individuu yera una fema adulta y se la bautizó col nome de Laia. L'anunciu del afayu fízose'l 30 d'ochobre de 2015 na revista "Science".
"P. cataloniae" amuesa, per primer vegada nun primate fósil d'esta midida, tou un conxuntu de carauterístiques de los hominoideos actuales presumiblemente heredaos a partir del so últimu ancestru común, el cual probablemente vivió n'África va unos cuantos millones d'años.
Aruelu
Aruelu.com foi un mediu contrainformativu dixital n'asturianu que furruló dende 2008 a 2013. En tola so trayeutoria funcionó ensin solicitar nenguna subvención, yá qu'apostaba por una información plural na que rescamplaba una redaición formada por blogueros y xente del asturianismu políticu que tamién espublizaba artículos d'opinión de toa mena.
Ilmari Voudelin
Ilmari Voudelin (21 de xunu 1896 – 14 d'abril 1946) foi un ciclista finlandés. Compitió en dos carreres de los Xuegos Olímpicos de Branu de 1924.
Tratáu de Fontainebleau (1762)
El Tratáu de Fontainebleau foi un alcuerdu secretu robláu nel castiellu de Fontainebleau (Francia) el 13 de payares de 1762 ente los reinos de Francia y España pol que'l primeru dexó al segundu'l territoriu históricu norteamericanu de Louisiana, una de les divisiones alministratives de Nueva Francia, la área colonizada per Francia en Norteamérica.
El tratáu siguió a la batalla de Signal Hill, enmarcada na Guerra de los Siete Años, una serie de conflictos internacionales desenvueltos ente 1756 y 1763, p'afitar, ente otros oxetivos, la supremacía colonial n'América del Norte. Énte la perspectiva de perder los sos territorios en Canadá, Lluis XV propunxo a Carlos III la cesión de la Luisiana francesa, que tomaba tola zona central de los actuales Estaos Xuníos, dende Canadá hasta'l Golfu de México, y de la ciudá de Nueva Orleans.
L'alcuerdu na forma propuesta incluyiría'l vastu territoriu de la Louisiana a entrambos llaos del ríu Missisipi (incluyendo lo que naquellos momentos conocíase col nome de país de los illinois) y caltúvose de callao inclusive tres la firma del Tratáu de París de 1763, que punxo formalmente fin a la Guerra de los Siete Años y qu'escrituraba les tierres al oeste del Misisipi a nome de los franceses y les asitiaes al este (incluyendo Baton Rouge y el país de los illinois) a los británicos. El Tratáu de París afitó un periodu de dieciocho meses mientres los que los franceses canadienses podríen emigrar llibremente. Como resultancia, munchos de los emigrantes güei conocíos como «cajunes» treslladáronse a Luisiana y darréu descubriríen qu'ésta fuera cedida por Francia a España.
El 21 d'abril de 1764 Lluis XV notificó per carta al gobernador colonial de Luisiana, Charles Philippe Aubry, el cambéu de manes del territoriu, empecipiando un curtiu periodu de transición. Los colonos, sicasí, nun aceptaron los fechos y espulsaron al primer gobernador español, Antonio de Ulloa, tres la so toma de posesión el 5 de marzu de 1766. El nuevu gobernador, Alejandro O'Reilly, acabó cola rebelión en 1768 ya izó oficialmente la bandera española nel territoriu en 1769. 
Dambes partes del Misisipi, incluyida Baton Rouge, que foi cedida a los británicos y dempués devuelta a la Florida Occidental tres la Guerra de la Independencia de los Estaos Xuníos, xunióse de nuevu per aciu la Compra de Luisiana de 1803 y el Tratáu Adams-Onís de 1819.
El Tratáu de Fontainebleau de 1762 afitó la presencia del Imperiu español na América del Norte, territoriu que tomaba dende Florida hasta l'Océanu Pacíficu, y caltuvo el control católicu, social y cultural de la rexón, n'oposición a les perspectives protestantes de control británicu.
Acta preliminar de la cesión, de 3 de payares de 1752.
Brioloxía
La Brioloxía (del griegu "bruon", mofu) ye una rama de la Botánica consagrada al estudio de los moos, les hepátiques y les antóceres.
Añu común entamáu en sábadu
Esti ye'l calendariu para cualquier añu común entamáu en sábadu. L'últimu foi 2011 y el siguiente sedrá 2022.
Un añu común ye un añu con 365 díes, n'otres pallabres, nun ye bisiestu.
Añu común entamáu en llunes
Esti ye'l calendariu pa cualquier añu común entamáu en llunes. L'últimu foi 2007 y el siguiente sedrá 2018. 
Mimoses et Autres Plantes Legimineuses du Noveau Continent
Mimoses et Autres Plantes Legimineuses du Noveau Continent (embrivíu Mimoses), ye un llibru ilustráu con descripciones botániques escritu pol naturalista y botánicu alemán, Carl Sigismund Kunth. Espublizóse en París en 14 partes nos años 1819-1824, col nome de "Mimoses et Autres Plantes Legimineuses du Noveau Continent, Recueilles par M. M. de Humboldt et Bonpland, Decrites et Publiees par Charles Sigismund Kunth".
Thunnus alalunga (bonitu)
El bonitu o bonitu del norte (Thunnus alalunga), ye una especie que se pesca nel mar Cantábricu, anque nun tien nada que ver cola especie de los Sarda y suel llevar a tracamundiu y creer que'l bonitu ye igual que la xerra. 
Tien un llargor d'hasta 140 cm y pesos d'hasta 60 kg. estrémase del atún ("Thunnus thynnus") porque tien una aleta pectoral más grande que la del atún común y unes rayes oblicues de color escuru en dambos llaos de la zona dorsal.
El bonitu ye un preciáu alimentu, comercialmente péscase con anzuelu pa que'l pexe nun sufra y ufierte una carne de mayor calidá. Tamién ye apreciáu por pescadores deportivos.
El bonitu del norte vive mientres l'iviernu nes agües próximes a los Azores y muévese a finales de la primavera (mayu o xunu) al Mar Cantábricu. Ye mientres estes migraciones cuando s'empecipia la campaña del bonitu, llamada costera, qu'acaba xeneralmente en septiembre. Nella participen barcos procedentes de Galicia, Asturies, Cantabria, País Vascu y Francia.
Euthynnus alletteratus (rayáu)
Euthynnus alletteratus ye una especie de pexes de la familia Scombridae nel orde de los Perciformes.
• Los machos pueden llegar algamar los 122 cm de llargor total y los 16,5 kg de pesu.
Alcuéntrase nos mares y océanos tropicales y subtropicales, incluyendo'l Mar Mediterraneu, el Mar Negru, el Mar Caribe y el Golfu de México
Sarda sarda (xerra)
La Xerra ("Sarda sarda") ye un gran pexe de la familia de los Scombridae. Ye común n'agües superficiales del océanu Atlánticu, y ye de gran importancia na pesca comercial y deportiva. Les Xerres (pexes del xéneru "Sarda") difieren del atún polos sos cuerpos más afinaos, esmellaos, y por coloraciones distintes.
Esta especie pertenez al grupu de pexes poseedores d'aletes dorsales casi fundíes ente sigo, o separaes a los sumu por estrechos interespacios. Tien tol cuerpu con escames, cola estaya pectoral y llateral más grandes que'l restu. 
Crez hasta 8 dm y pesa 4,5 a 5,5 kg
Ye un poderosu nadador; suel percorrer llargues distancies. Na ciudá de Nueva York ye conocíu como "skipjack" por cuenta de los sos vezos de saltar nel agua. La temporada de friega ye en xunu; pa setiembre suélense atopar en Long Island especímenes de 13 a 15 cm de llargor.
La so nutrición básase en dellos miembros de les families "Scombridae", "Clupeidae", Alosa pseudoharengus, "Atherinidae", otros pexes, y calamares.
Péscase con atún, per aciu de la téunica de trolling. Nun ye mui bon alimentu pol so escesu d'aceite, pero ye bien usáu na industria latero.
Estandarte del Príncipe d'Asturies
L'Estandarte del Princesa d'Asturies ye la enseña personal del herederu de la Corona española.
L'estandarte ye un pañu de color azul, de la mesma tonalidá que l'azul de la Bandera d'Asturies, y forma cuadrada, sobro'l que apaez bordáu na so parte central y per dambes cares l'Escudu del Príncipe d'Asturies. 
Sardina pilchardus (sardina)
La sardina europea o sardina común (Sardina pilchardus) ye una especie de pez clupeiforme de la familia Clupeidae. Ye la única especie del so xéneru. Ta estrechamente emparentada colos bocartes y arenques. Les sardines pequeñes, n'Asturies conócense col nome de "parrocha".
El cuerpu ye allargáu, non mui estruyíu. El quexal cimeru ye pocu o nada escotáu. Maxilares nun van más allá de la parte media del güeyu. El güeyu tien un párpagu adiposu bien desendolcáu. Los dientes son pequeños o nulos. L'aleta dorsal naz más cerca de la cara que de la base del caudal. Les pelvianes ensertaes en posición abdominal (metanes la zona ventral, so la dorsal). L'opérculu tien unes estríes radiaes.
El dorsu ye de color gris escuru, azul y plateáu y a lo llargo de los lladrales presenta una banda azulada. El banduyu ye blancu platiáu. Les aletes son incolores, menos la dorsal, que ta un pocu escurecida.
Les escames son caedices y cicloidees (ensin espinines visibles a la llupa). Tolos radios son blandos. Presenta de 26 a 30 series d'escames visibles na llinia llonxitudinal máxima. Presenta branquiespines na parte interna de les branquies, que son allongamientos que sirven pa retener los pequeños organismos de los que s'alimenta.
La sardina europea forma delles races xeográfiques qu'algamen distintu tamañu y edá, dependiendo del área nel que vivan. D'especies como l'arencón ("Alosa alosa") estrémase na posición de les aletes pélviques, el númberu d'escames o'l tamañu de la boca. De la trancha "Sprattus sprattus" estrémase porque ésti tien l'opérculu llisu.
Aliméntase de plancton que peñera per mediu de les branquiespines que presenta especialmente'l primer arcu branquial. Delles vegaes asítiense frente a la corriente y van faciendo pasar l'agua hasta les branquies; otra forma ye nadando viviegamente. Cuando les sardines s'alimenten, suelen desorganizar los bálamos que formen.
Peláxica con emisión al mediu de los productos sexuales.
Axúntense en grandes bálamos. Los güevos permanecen formando parte del plancton una o dos selmanes (depende de la temperatura); tienen un diámetru de 1,5 mm y tienen gota de grasa. Cada fema pon ente 50.000 y 60.000 güevos. Les careses tamién son planctóniques un periodu más llargu de tiempu. Pasu ente pasu van abandonando la vida planctónica pa pasar a vezos nectónicos, nesti casu tamién peláxicos.
Son pexes gregarios por excelencia y que realiza importantes desplazamientos. En primavera avérase a la zona más costera y superficial y cuando lleguen les agües fríes allóñase y funde. Nel pasáu describiéronse importantes migraciones que güei nun se reconocen; pensábase que les sardines nacíes nel Cantábricu buscaben agües fríes, llegando hasta les mariñes franceses y la Canal de la Mancha, volviendo reproducise al Cantábricu. Güei sábese que les sardines van apaeciendo en superficie (xubiendo dende agües más fondes) en función del calentamientu d'agua, empezando pel sur del Golfu de Bizcaia (Cantábricu), mariñes franceses escontra'l Norte y, finalmente, pel branu nel sur de les Islles Britániques, dando la sensación d'una migración de Sur a Norte.
Scorpaena scrofa (tiñosu)
El Tiñosu, (nome científicu "Scorpaena scrofa"), ye un pexe de la familia de los escorpénidos de color coloráu y cubiertu d'espines. El so pesu puede llegar hasta casi los 3 kg pero son raros los exemplares de más de 1,5-2 kg. Especie demersal sobre fondos roca, de fango y algues, de 0 a 370 metros (sobretoo de 20 a 100 m). Aliméntase de pexes pequeños, crustáceos y moluscos. La reproducción tien llugar de mayu a agostu.
Alcuéntrase en tol Mediterraneu, sacante nel mar Negru y nel Atlánticu Oriental, dende les Islles britániques hasta Senegal.
N'Asturies (a lo menos na parte de Villaviciosa) nómase tamién como tiñosu a la "Scorpaena Porcus", ye perparecia a la "Scrofa", cola cabeza más robusta y de menor talla. Algamando a lo más los 30 cms. La so carne ye menos apreciada, sobretoo n'otres partes d'España onde'l "Cabracho" suel consumise a la plancha ente que el "Rascacio" solo s'usa pa calderetes y guisaos.
La estadística pesquera d'Asturies da los valores que vienen darréu relativos a les captures y ventes de tiñosu rulaos nel Principáu:
Trachurus trachurus (chicharru)
El chicharru (Trachurus trachurus) ye una especie de pexe perciforme de la familia Carangidae. Ye un pexe azul distribuyíu abondosamente pel Atlánticu norte dende Senegal hasta Islandia, y per tol Mediterraneu. 
Ye bien usáu n'Asturies, n'Euskadi y nes Islles Canaries, davezu tostáu, como comida tradicional, usualmente acompañáu de pataques guisaes, quesu blanco y mueyu colorao. 
Naucrates ductor (pámpanu)
El pámpanu o pilotu ("Naucrates ductor") ye una especie de pexe perciforme de la familia Carangidae. Ta bien estendíu, vive na mar abierta n'agües templaes o tropicales.
El pámpanu ye famosu porque acompanga a los barcos y los tiburones, al paecer p'alimentase de los sos parásitos y restos de comida. La so rellación colos tiburones ye práuticamente simbiótica: ye perrraro qu'un tiburón coma a un pámpanu, y tiense visto a pámpanos entrar na boca de tiburones pa "llimpiar" los restos de comida de los sos dientes. 
Los marinos griegos de l'antigüedá creyíen que'l pámpanu, qu'apaecía en redol a los sos barcos cuando s'averaben a tierra, intentaben amenalos de vuelta al cai, polo que-yos dieron esti nome: pilotu (en griegu πομπίλος "pompilos"). Hai un personaxe mitolóxicu d'esti nome: Pompilu. Yera un marín al que'l dios Apolu convirtió en pámpanu por ayudar a fuxir nel so barcu a la so pretendida Ocírroe ("la de fluyir rápido").
Pilotu
Pilotu o la so traducción al inglés Pilot pued referise a:
Remora remora (llamprea)
La llamprea o rémola (la especie Remora remora), ye un pexe marín de la familia de les rémores o equeneidos, distribuyíu per toles agües templaes del planeta.
Anque se describieron captures de más del doble, el llargor máximu qu'algamen ye d'unos 40 cm. Nun tien espines nin na aleta anal nin na dorsal, teniendo la parte delantera de l'aleta dorsal tresformada nun discu de succión pa xuntase a grandes animales, con un color del cuerpu gris-marrón escuro.
Aveza vivir cerca de la mariña, acomuñáu a zones de petones, nun rangu de fondura ente 0 y 100 metros. De normal acomúñase con tiburones, anque tamién puede xuntase a otros grandes peces, tortúes marines ya inclusive a barcos. Dacuando puéde vese nadando en vida llibre, sobremanera los exemplares de más edá.
Xiphias gladius (pexe espada)
El pexe espada ("Xiphias gladius") ye una especie de pexe perciforme de la familia Xiphiidae. Son grandes pexes predadores altamente migratorios, carauterizaos pol so picu llargu y achapláu, distintu del de los sos parientes, "(istiophoridae)", que ye cónicu. El pexe espada constitúi la única especie perteneciente a la familia Xiphiidae, y la so pesca ye un deporte popular. Son estilizaos y tienen la carauterística de perder tolos sos dientes y escames na so etapa adulta. Algamen un tamañu máximu de 4,3 m y un pesu de 540 kg. El récord de la International Game Fish Association correspuende a un espécime de 536 kg pescáu en 1953 n'Iquique, Chile, onde ye conocíu como "albacora".
En dalgunes zones de la península conozse-y comúnmente como “"el gladiador"” (d'ellí l'epítetu del so nome científicu, gladius), por cuenta de la forma del so cuerpu y a la semeyanza del so picu con una espada ("gladius" en llatín), qu'usa como arma tantu p'atacar a les sos preses, como pa defendese de los so depredadores naturales. Tamién, en dalgunes zones d'Asturies dan-y el nome d'«aguya del paladar», pero esta especie ye realmente el Tetrapturus belone, que ye bastante más pequeñu.
Los pexes espada tán distribuyíos alredor del mundu n'agües tropicales, subtropicales y templaes, ente los 45º norte y los 45º sur aprosimao. Tienden a concentrase onde s'atopen corrientes marines importantes. Habiten n'agües superficiales onde la temperatura supera los 15 °C, pero tamién pueden nadar y cazar n'agües d'alredor de 5 °C por curtios periodos por cuenta d'órganos especiales que calecen los sos güeyos y celebru.
Les estayes de mayor bayura son el norte de Hawái, a lo llargo de la zona de transición del Pacíficu norte; les mariñes orientales d'Estaos Xuníos y Méxicu; y l'oeste del Pacíficu, principalmente l'este de Xapón. Nun se sabe muncho tocante a la migración d'esta especie, pero estudios de captura y lliberación indiquen un movimientu xeneral escontra l'este, dende'l norte de Hawái y el Pacíficu central escontra la mariña oeste d'Estaos Xuníos.
Les poblaciones del Atlánticu Norte catalóguense como En Peligru (EN, del inglés «endangered»).
Les femes son más grandes que los machos, qu'escasamente perpasen los 135 kg (300 llibres). Según estudios llevaos a cabu nel Pacíficu noroccidental, les femes maurecen a los 4 o 5 años d'edá, ente que los machos a los 3 o 4 años.
El pexe espada ye homeotermu, lo que-y dexa caltener una temperatura 10 o 15 °C superior a la de l'agua na que se mueve. El calentamientu de los güeyos ameyora la visión, y subsecuentemente aumenta les posibilidaes d'atrapar una presa. De les más de 25.000 especies de pexes óseos, namái se sabe qu'unes 22 aprosimao, tienen la capacidá de caltener la temperatura del so cuerpu percima de la temperatura de l'agua, ente les que s'atopen tamién les aguyes del paladar, atunes y delles especies de tiburón (families "Lamnidae" y "Alopidae").
L'alimentación de los adultos inclúi pexes peláxicos como l'atún, Sphyraena, Exocoetidae como'l Pexe volador, les xardes, etc. Tamién comen calamares cuando éstos tán disponibles.
Les estimaciones varien considerablemente, pero ye posible que les femes carguen ente 1 y 29 millones de güevos nes sos gónaes. Los machos y les femes formen pareyes na dómina d'apareamientu. L'esgüeve llévase a cabu mientres tol añu nel Mar Caribe, Golfu de Méxicu, mariñes de Florida y n'otres estayes d'agües templaes ecuatoriales, ente qu'en zones más fresques namái asocede en primavera y branu. El sitiu de friega más conocida ye'l Mediterraneu fora de les mariñes d'Italia, onde la dómina de puesta de güevos va dende xunetu hasta agostu, cuando los machos escorren a les femes. Tiense visto a pexes espada esgüevando nel océanu Atlánticu, en fondures superiores a los 75 m (250 pies). Nel Pacíficu norte, la friega suel asoceder n'agües de más de 24 °C dende marzu a xunetu, y tol añu nel Pacíficu ecuatorial.
Los güevos miden ente 1,6 y 1,8 mm de diámetru. El desenvolvimientu embrionariu termina dos díes y mediu dempués de la fertilización. Al ser l'únicu miembru de la so familia, la llarva del pexe espada tien un aspeutu únicu. Al salir del güevu mide unos 4 mm de llargor y vive cerca de la superficie. Nesta etapa, el so cuerpu casi nun tien pigmentu. A midida que medra la llarva, el so cuerpu afínase y estilízase, y al algamar los 12 mm (0,5 pulgaes), el picu ta notablemente desenvueltu, en comparanza al aínda diminutu tamañu del animal, siendo la parte cimera y l'inferior d'aquél d'igual tamañu. L'aleta dorsal desenvuélvese depués. A midida que la crecedera sigue, la parte superior del picu crez proporcionalmente más rápidu que la inferior, pudiéndose notar el carauterísticu llargor y prominencia de la parte cimera. Los especímenes de más de 23 cm (9 pulgaes) aproximao, tienen una aleta dorsal que s'estiende per tola llongura del cuerpu. Nuna etapa de crecedera más avanzada, l'aleta dorsal desenvuelve un únicu lóbulu. Cuando'l pexe algama unos 52 cm (20 pulgaes), la segunda aleta dorsal yá se desenvolvió.
Los pexes espada identificáronse como una de les especies comerciales que contienen mayor nivel de mercuriu na so carne. El mercuriu ye un metal pesáu tóxicu que s'atropa nos texíos de los seres vivos en forma de "metilmercuriu", altamente persistente y malo de desaniciar. Por esto pasa al traviés de la cadena alimenticia d'especie n'especie atropándose en mayor cantidá naquelles que son predadores qu'atropen el mercuriu que primeramente inxirieron les sos preses. Asina los predadores de gran tamañu como los pexes espada, los tiburones o delles especies d'atún contienen nos sos texíos niveles considerables de metilmercuriu que ye bien tóxicu pa los reñones, el sistema cardiovascular y sobremanera pal sistema nerviosu, polo que s'aconseya que se llinde'l consumu d'estes especies sobremanera a neños y a muyeres embarazaes por posible dañu al sistema nerviosu en formación del fetu.
Observatoriu de derechos llingüísticos
L'Observatoriu de Derechos Llingüísticos (ODLL), foi un proyeutu promovíu por Xuristes pol Asturianu y Víctor Suárez Piñero qu'intentó mirar polos derechos llingüísticos de los ciudadanos y ciudadanes falantes d'asturianu y de gallegu-asturianu, empobinando la so actividá a garantizar esos derechos, tanto nel ámbitu públicu como nel priváu, de manera desinteresao y con neutralidá ya independencia de cualisquier otra institución pública o privada.
Rexistru de la Discriminación Llingúística n'Asturies
El Rexistru de la Discriminación Llingúística n'Asturies (RDLLA) foi un documentu en llinia, inacabáu, creáu al envís d'atropar les agresiones y discriminaciones escontra los ciudadanos y ciudadanes falantes d'asturianu y de gallegu-asturianu tanto nel ámbitu públicu como nel priváu, endenantes que la memoria les entierre, como vergoñosu y permanente testimoniu de l'agresión llingüística escontra'l pueblu asturianu. Foi entamáu pola asociación Xuristes pol Asturianu y Víctor Suárez Piñero a la que depués se sumaríen más collaboradores.
One Piece
One Piece (ワンピース Wan Pīsu?) ye un "manga" creáu por Eiichiro Oda y lleváu a versión anime por Kōnosuke Uda. Entamó a espublizase na revista selmanal "Weekly Shōnen Jump" el 19 de xunetu de 1997. La revista Shōnen Jump de Shūeisha espubliza'l manga dende 1997 y lleva editaos más de 800 capítulos arrexuntaos en 82 volúmenes.
Monkey D. Luffy, ye un chaval estravertíu que suaña con ser el próximu Rei de los Pirates. Pa ello cuenta colos poderes que-y dio una fruta que comió de bien pequeñu denomada "Akuma no Mi" ó Fruta del Diañu.
Cuando entama a cumplir esti suañu va atopando a la meyor tripulación pa cruciar Grand Line, ún de los llugares más peligrosos del mundu, y asina consiguir la gran ayalga del anterior Rei de los Pirates el "One Piece" que lu fadrá tornase'l Rei de los Pirates.
Máquina
Una máquina ye'l conxuntu d'elementos móviles y fixos que faen posible aprovechar, dirixir, regular o tresformar enerxía, o facer un trabayu con un fin determináu. Según Franz Reuleaux inxenieru mecánicu estudiosu de maquines y mecanismos definió la maquina como: "combinación de cuerpos resistentes de manera que, per mediu d'ellos, les fuerces mecániques de la naturaleza puédense encauzar pa realizar un trabayu acompañáu de movimientos determinaos".
Denominase maquinaria (del llatín machinarĭus) al conxuntu de máquines que apliquense pa un mesmu fin.
Denominase mecanismu a los dispositivos o conxuntos de elementos que recibinedo una enerxía de entrada y, al traviés d'un sistema de tresmisión y tresformamientu de movimientos, realicen un trabayu.
Los elementos que componen una máquina son:
Convien señalar que los motores tamién son máquines, nesti casu destinaes a tresformar un tipu de enerxía (eléctrica, química, potencial, cinética,enerxía calorífica) en enexía mecanica faciendo que un cuerpu xire en redol d'una exa o movimientu alternativu d'un pistón. Aquelles máquines que realicen el tresformamientu inversu, cuando ye posible, denominense máquines xeneradores o xeneradores y anque pueda pensase que se circunscriben a los xeneradores d'enerxía eléctrica, tamién tienen d'incluyise nesta categoría otru tipos de máquines como, por casu, les bombes o compresores.
Componentes de seguridá: son aquellos que, ensin contribuyir al trabayu de la máquina, tán destinaos a protexer a les persones que trabayen con ella, Anguaño, nel ámbitu industrial ye de suma importancia la protección de los trabayadores, atendiendo al Interpretación de la llei imperativu llegal y económicu y a la condición social d'una empresa que constitúi'l campu de la seguridá llaboral, que ta entendida dientro del conceutu más ampliu de prevención de riesgos llaborales.
Linda Hunt
Llinda Hunt (n. 2 d'abril de 1945) ye una actriz estadounidense, ganadora d'un Óscar pol so papel na película "L'añu que vivimos peligrosamente". A finales de 2012, ye especialmente conocida por interpretar el papel de Henrietta "Hetty" Lange na serie de televisión "".
Llinda Hunt nació en Morristown, Nueva Xerséi, con una estatura inferior a la media. Pero los sos 1,45 metros nun-y fixeron arrenunciar nel so suañu de ser actriz. Asina pos en 1962 ingresó na Interlochen Art Academy y llicencióse na Universidá DePaul.
So la dirección de Peter Brooks estrenó les obres de teatru "Aunt Dan and Lemmon" y "The Cherry Orchard". En cine llogró la so primer oportunidá gracies a Robert Altman, quien la contrató pa un papel de repartida en "Popeye".
A esti títulu sumóse-y "L'añu que vivimos peligrosamente" (1982), el filme de Peter Weir nel qu'interpretó a un home. El personaxe de Billy, un fotógrafu instaláu na Indonesia de Sukarno y atayáu ante la visión de les muyeres prostituyéndose pa los turistes mientres los sos fíos xueguen nel fango, tuvo marcáu por una ambigüedá sexual derivada de la prestación de l'actriz, que los sos güeyos miraben con cierta fascinación al reporteru encarnáu por Mel Gibson. Estos factores y otros -cf. l'asesinatu de Billy a manos d'un exércitu que nun podía dexase la disidencia ante la inminencia d'un golpe d'estáu nun país que'l so dirixente tien de permediar les relaciones ente la esquierda y la derecha- valiéron-y a Llinda Hunt delles reconocencies de les asociaciones de críticos d'Estaos Xuníos según una candidatura a los Globos d'Oru que perdió frente a Cher. Un mes dempués dambes actrices andaríen a la tema por un Óscar que foi a parar a manos de Llinda.
A partir d'entós llamar directores prestixosos como David Lynch ("Dune") o Lawrence Kasdan, quien en "Silverado" dexó-y faer toa una declaración d'intenciones. Nella l'actriz yera la dueña d'un saloon que pa ser vista polos sos veceros usaba un pequenu taburete, de tal manera que creaba "un mundu a la so midida": d'esta manera, Llinda Hunt taba diciendo a'l productores y realizadores que podía interpretar personaxes que nun tuvieren nada que ver col so peculiar físicu.
N'efectu, James Ivory contratar pa "Les bostonianas" (1984), onde Hunt poner na piel d'una doctora que creía nel sufraxu femenín y l'emancipación de la muyer, pero non nel arribismo y fanatismu de les dames qu'usaben les conferencies públicu y priváu pa la so promoción personal.
Cuando s'estrenó la película, Llinda Hunt recibió la noticia de la so candidatura a los Premios Tony pol so papel na obra de teatru "End of the World".
Mentanto prosiguió la so carrera cinematográfica en filmes como "Vida y amores d'una diablesa" (1989), na qu'ayudaba a Roseanne Barr a vengase de Meryl Streep; "Younger and Younger" (Percy Adlon, 1993) o "Pret-a-porter" (Robert Altman, 1994) onde encarnó a una cínica diseñadora de modes que andaba a la tema con Sally Kellerman y Tracy Ullman.
En televisión atopó una oportunidá de llucimientu na serie "L'abogáu", onde interpretó a la xuez Zoey Hiller, una muyer que la so integridá como profesional llévalu a poner na cai a asesinos que les sos detenciones efectuar violando la llei, y que la so capacidá llaboral imposibilita a cualquier lletráu solicitar base pa cualquier apelación.
En cine Atiesta Hunt convirtiérase nuna presencia de luxu, un toque de distinción, fueren llargumetraxes d'animación -cf."Pocahontas"- o cintes de terror como "The Relic" (Peter Hyams, 1996) o "Dragonfly, la solombra de la líbélula", na que volvió coincidir con unu de los integrantes de la repartida de "Silverado", Kevin Costner.
En teatru siguía siendo una estrella: en 2003 estrenó "Carnioae", onde interpretó per segunda vegada a un home. Na película de Disney "Los Increíbles" (2004), el personaxe de Edna Mode ta basáu nel so aspeutu y semeyanza.
En 2009 incorporar a la serie "", spin-off de la serie "NCIS", dambes de la CBS, pa interpretar a Henrietta "Hetty" Lange, directora d'operaciones del NCIS en Los Ánxeles.
Dende 1987 vive cola so pareya Karen Kline.
Llinda Hunt ganó un Óscar amás d'otros 10 premios ente los que destaquen dos Teen Choice Awards pol so papel na serie de televisión . Recibió 3 nominaciones n'otros certames.
Premiu Óscar consiguíos pola actriz.
=== Premiu Globu d'Oru Resultaos en candidatures a los Premiu Globu d'Oru.
Premios Teen Choice Awards llograos.
Cárdif
Cárdif (, ) ye la capital de Gales (Reinu Xuníu), según el centru comercial, cultural, deportivu, educativu y mediáticu más importante del país. Trátase amás d'una autoridá unitaria asitiada nel sureste de Gales, a veres del canal de Bristol y cerca de la frontera inglesa. La ciudá espandióse descomanadamente mientres el sieglu XIX por cuenta de la industria minera y al tráficu de los sos puertus.
Según les estimaciones oficiales del conceyu llograes con respectu al censu del añu 2006, la población de Cardiff yera de 317.500 habitantes, siendo entós la decimosesta ciudá más habitada del Reinu Xuníu. Cardiff ye un importante centru turísticu con 11,7 millones de visitantes en 2006.
Los espertos consideren que'l nome de Cardiff y el so equivalente galés "Caerdydd" deriven de palabres postromanas britonas que signifiquen "fortaleza nel Taff". "Dydd" o "Diff" son los dos cambeos del "ríu Taff", río sobre'l que s'alza'l Castillo de Cardiff (cola mutación de la lletra "T" pola "D" en galés). Acordies con una de les principales autoridaes modernes en toponimia, la pronunciación galesa de "Caerdyff" como "Caerdydd" ye una amuesa de la permutación coloquial galesa "-f" y "-dd".
Nel pasáu, anticuarios como William Camden suxurieron que'l nome de Cardiff podría derivar del nome "Cayer-Didi" ("el Fuerte de Didius") n'honor de Aulo Didio Galu, el gobernador d'una provincia cercana a la dómina en que los romanos alzaron una fortaleza na localidá. A pesar de que dellos sitios web modernos repiten esta teoría como un fechu, la mesma ye refutada por estudiosos modernos de llingua, como'l profesor Pierce Gwynedd de la Universidá de Cardiff, quien apocayá la tornó en forma tayante.
Cardiff foi fortificáu polos romanos mientres la ocupación de les islles Britániques. Cuando'l dominiu en Britania terminó a principios del sieglu V, el fuerte foi abandonáu. Los restos d'esa fortificación orixinal son inda visibles nel Castillo de Cardiff.
En 1091 Robert Fitzhamon empezó a trabayar nel castiellu pa caltener les muralles de l'antigua fortaleza romana. L'edificiu foi modificáu sustancialmente y ampliáu mientres la dómina victoriana por John Crichton-Stuart, 3º Marqués de Bute, y l'arquiteutu William Burges.
A la solombra del castiellu creció llueu un pequenu pueblu compuestu principalmente por colonos procedentes d'Inglaterra. Mientres la Edá Media, la población de Cardiff bazcuyó ente los 1.500 y los 2.000 habitantes, el tamañu normal pa un pueblu galés na dómina. Sicasí, a finales del sieglu XIII, Cardiff foi la única ciudá de Gales con una población de más de 2.000 habitantes, anque siguía siendo relativamente pequena comparada con otres ciudaes del Reinu d'Inglaterra.
Mientres la Edá Media, el pobláu tenía un entamanáu puertu, que para 1327 yá se convirtiera nel elementu básicu de la ciudá. A principios de sieglu XII, construyóse una empalizada de madera en tol so perímetru pa protexela.
En 1404 Owain Glyndwr amburó Cardiff y tomó el Castiellu. Como'l pobláu yera entá bien pequenu, la mayoría de los edificios, que yeren de madera, fueron amenorgaos a cenices. Poco dempués foi reconstruyíu y empezó a floriar una vegada más.
En 1536, el Acta d'Unión ente Inglaterra y Gales llevó a la creación de la Contorna de Glamorgan, y Cardiff formó una ciudá condáu ("County town"). Por esta dómina, la familia Herbert aportara a la familia más poderosa de la contorna. En 1538, Enrique VIII cerró los conventos dominicos y franciscanos, los restos de los cualos utilizáronse como materiales de construcción.
La localidá convertir nun Conceyu Llibre en 1542, y en 1581, Sabela I concedió-y el so primer Decretu Real. La ciudá llogró un segundu Decretu Real en 1608.
Mientres la Segunda Guerra Civil Inglesa, llibrar en St. Fagans, al oeste de la ciudá, la batalla de St. Fagans, que concluyó con una victoria decisiva de los parlamentaristas frente a los realistes y dexó a Oliver Cromwell conquistar el País de Gales. Foi amás, la postrera gran batalla que tuvo llugar nesti territoriu, con un total de 200 soldaos muertos (na so mayoría lleales a la Corona).
Na década de los años 1790 establecióse un serviciu de dilixencia que la comunicó con Londres, construyóse un hipódromu ya instaláronse una imprenta, bancos y cafés. A pesar d'estes meyores, la so posición na xerarquía urbana galesa menguó mientres el sieglu XVIII. Iolo Morganwg llamar "un escuru ya insignificante llugar", y el censu de 1801 dio como resultáu que la población yera de namá 1.870 persones, faciendo de Cardiff la ventiava quinta ciudá de Gales, bien por detrás de Merthyr y Swansea.
En 1793 nació John Crichton-Stuart, 2º Marqués de Bute, que pasó la so vida construyendo los muelles de la localidá y que sería llamáu "el ceador de la moderna Cardiff". En 1815, establecióse un serviciu dos veces per selmana a Bristol.
Mientres la revolución industrial, la mayoría del carbón esportáu al mundu salía del puertu y la riqueza xenerada dexó remocicar el Castillo de Cardiff y el Castell Coch. La ciudá creció rápido a partir de los años 1830, y convirtióse nel principal puertu esportador del carbón de los valles de Cynon, Rhondda y Rhymney, creciendo ente 1840 y 1870 a una tasa de casi'l 80% por década. Gran parte de la crecedera deber a la migración de dientro y fora de Gales: en 1851, una cuarta parte de la población de la ciudá yera inglesa de nacencia y más del 10% naciera en Irlanda. Nel censu de 1881, superara tantu a Merthyr como a Swansea y convirtióse na ciudá galesa más grande. En 1893 construyóse la Universidá de Gales.
Na década de los años 1880 la ciudá enfrentar a un gran desafíu cuando David Davies Llandinam y la "Empresa de Ferrocarriles Barry" promovieron el desenvolvimientu de los muelles de Barry, los rivales de los muelles de Cardiff. Dichos muelles teníen la ventaya de ser accesibles ensin importar l'estáu de la marea. Por esa razón, les esportaciones de carbón de Barry devasaron dende 1901 a les de Cardiff, pero l'alministración del comerciu del carbón caltúvose centrada nesta urbesobremanera, la so "Coal Exchange". La ciudá tamién fortaleció la so base industrial cola decisión de Guest, Keen y Nettlefolds (los propietarios de la fundición en Dowlais Merthyr) de construyir una nueva acería cerca de los muelles en "East Moors" nel añu 1890.
El 28 d'ochobre de 1905, Cardiff llogró l'estatutu de ciudá per parte de Eduardo VII, y adquirió una catedral católica en 1916. Nos años siguientes allugar na ciudá un númberu creciente d'instituciones nacionales, como'l Muséu Nacional de Gales.
Dempués d'una curtia puxanza tres la Primer Guerra Mundial, los muelles de Cardiff entraron nun enllargáu cayente nel períodu de entreguerras. En 1936 el so comerciu foi inferior a la metá del so valor de 1913, lo que reflexaba la cayida de la demanda de carbón de Gales. Los bombardeos que sufrió mientres la Segunda Guerra Mundial incluyeron la devastación de la Catedral de Llandaff, y nos años de la posguerra, el venceyu de la ciudá cola familia Bute llegó al so fin.
En respuesta a un pidimientu del Ministru del Interior Gwilym Lloyd George, el 20 d'avientu de 1955 pasó a ser la capital política de Gales. Caernarfon tamién aspiró al títulu. En 1958 la ciudá acoyó los Xuegos de la Commonwealth y convirtióse nun centru d'alministración nacional col establecimientu de la Oficina Galesa en 1964 que más tarde llevó a la creación de dellos otros organismos públicos como'l Conseyu de les Artes de Gales y l'Axencia de Desenvolvimientu de Gales, la mayoría de los cualos allugar nesta urbe.
Tres el zarru de l'acería "East Moors" en 1978 la ciudá perdió población mientres la década de los años 1980. Sicasí, recuperóse y foi una de les poques ciudaes (amás de Londres), onde la población creció mientres la década siguiente. Mientres esti períodu, la "Cardiff Bay Development Corporation" promovio la reconversión industrial al sur de la ciudá. Una evaluación de la rexeneración de la badea de Cardiff, publicáu en 2004, llegó a la conclusión de que'l proyectu había "reforzáu la posición competitiva de Cardiff" y "contribuyíu a una enorme meyora na calidá de la redolada construyida".
Cardiff ye una ciudá relativamente pequena arrodiada de llombes pel Este, Norte y Oeste. Les característiques xeográfiques de la zona influyeron nel desenvolvimientu de la ciudá como unu de los puertos de carbón más grande del mundu, pola so proximidá y bon accesu a los campos de carbón de los valles del sur de Gales.
La ciudá llinda, al oeste, col distritu rural de "Vale of Glamorgan", que ye conocíu como "El Xardín de Cardiff"; al este, cola ciudá de Newport; al norte, colos valles del sur de Gales; y, al sur, col ríu Severn y el canal de Bristol. El ríu Taff serpentea al traviés del centru de la ciudá y, xuntu al ríu Ely, conflúi a la badea de Cardiff. Un tercer ríu, el Rhymney, crucia al este de la ciudá y desagua directamente nel Severn.
Cardiff tien un clima oceánicu templáu, con branus y iviernus xeneralmente nidios, la temperatura promediu mientres xineru ye de 5 °C, ente que en xunetu la temperatura medio algama los 17.5 °C. El vientu sopla predominantemente dende'l Suroeste sobre'l océanu Atlánticu.
Tres un períodu mientres les décades de los años 1970 y los años 1980 nel cual la so población foi menguando, anguaño la población de Cardiff atopar en crecedera. Les autoridaes locales envaloraben una población total en 2006 de 317.500 habitantes, comparaos colos 305.353 rexistraos nel censo de 2001. Acordies con les cifres d'esi censu, en 2001 yera la 14ª ciudá más poblada del Reinu Xuníu, y la so área urbana figuraba nel puestu 21º.
Les estimaciones oficiales deriven con respectu al censu, polo que la población total ye entá incierta. El conceyu publicó dos artículos qu'argumenten que'l censu de 2001 tien un erru por defectu de la población ysobremanera, la población de les minoríes étniques de delles árees del centru de la ciudá.
Y ye que Cardiff tien una amplia gama de diverses etnies por cuenta del so pasáu comerciante, inmigración de postguerra y los numberosos estudiantes universitarios estranxeros que recibe la ciudá cada añu. Según el censu de 2001, la división étnica foi la siguiente: 91,6% de raza blanca, un 2% de raza mista, 4% surasiáticos, 1,3% negros y un 1,2% d'otres races. Acordies con un informe de 2005, alredor de 30.000 persones d'una etnia viven en Cardiff, un 8,4% del total (munches d'eses comunidaes viven en Butetown, onde les minoríes étniques representen un terciu de la población total). Esta diversidá, y especialmente les tradicionales comunidaes africanes y árabes, fai que se celebren numberoses exhibiciones y eventos propios de les sos cultures.
En 1922 Cardiff absorbió'l pueblu de Llandaff, see de la diócesis de la Ilesia anglicana de Gales, que'l so obispu ye anguaño l'Arzobispu anglicanu de Gales. Tamién esiste una catedral católica na ciudá. Dende 1916 ye'l llar de la arquidiócesis católica, sicasí, la población católica foi menguando pasu ente pasu, habiendo perdíu 25.000 fieles dende 1980. Igualmente, la comunidá xudía perdió importancia y na actualidá permanecen solamente dos sinagogues, una en Cyncoed y otra en Moira Terrace, frente a los siete que llegaron a cuntase nel sieglu XX. Esiste un relevante númberu de capiyes anticonformistas, una ilesia griega ortodoxa construyida a empiezos del sieglu XX y once mezquitas.
Nel censu de 2001, el 66,9% de la población describir a sigo mesma como cristiana, cifra inferior a la media galés y británico, ente que un 3,7% describíase como musulmana, porcentaxe considerablemente cimeru al de la media galesa, pero en concordanza cola británica. Pela so parte, les relixones hindú, sikh y xudía yeren considerablemente cimeres en porcentaxe con al respective de la media galesa, pero inferiores a la británica. Un 18,8% declaróse non relixosu y un 8,6% nun declaró nenguna relixón.
La comunidá non cristiana más antigua de Gales ye la xudía. A los xudíos refugóse-yos vivir nel país ente l'Edictu d'Espulsión de 1290 y el sieglu XVII, y foi restablecida nel sieglu XVIII. La comunidá moderna tien el so epicentru na congregación "Cardiff United Synagogue".
Cardiff tien una de les poblaciones musulmanes más importantes del Reinu Xuníu, que'l so orixe data del sieglu XIX, cuando llegaron numberosos marineros procedentes de Yemen. La primer mezquita del Reinu Xuníu abrir en 1860 nel distritu de "Cathays". Na ciudá viven alredor de 11.000 musulmanes de distintes nacionalidaes y oríxenes.
Cardiff tamién alluga una notable comunidá hindú, qu'empezó a llegar a la ciudá mientres los años 1950 y años 1960. El primer templu de la ciudá abrió'l 6 d'abril de 1979, en Grangetown, no que yera una imprenta abandonada (que'l so llugar foi, de la mesma, el sitiu d'una antigua sinagoga). El 25º aniversariu de la fundación del templu foi celebráu en septiembre de 2007 con un desfile d'alredor de 3.000 persones pel centru de la ciudá, incluyíos hindús de too el Reinu Xuníu y miembros d'otres comunidaes relixoses. Anguaño hai unos 2.000 hindús na ciudá, dando cultu a los trés templos esistentes.
Dende la reorganización del gobiernu local en 1996, Cardiff foi gobernada pol "City and County Council of Cardiff", que s'atopa nel "County Hall" de "Atlantic Wharf", Cardiff Bay. Les elecciones son cada cuatro años y los votantes escueyen 75 conceyales.
Dende les elecciones locales de 2004, nengún partíu políticu individual consiguió la mayoría absoluta del Conceyu. Los Lliberales Demócrates tienen 35 conceyales, los Conservadores tienen 17, los Llaboristes tienen 13, el Plaid Cymru tien 7 y los independentistes trés.
L'alcalde actual de la ciudá ye'l lliberal demócrata Cllr. Rodney Berman y el so partíu tuvo que formar coalición col Plaid Cymru pa llograr l'alcaldía.
La Asamblea Nacional de Gales tuvo na badea de Cardiff dende la so formación en 1999. L'edificiu ye conocíu como'l "Senedd" (del galés, parlamentu o senáu lexislativu) y foi abiertu'l 1 de marzu de 2006 pola Reina Sabela II. L'executivu y el sirvientes civiles del Gobiernu de l'Asamblea de Gales atopar en "Cathays Park" ente que l'equipu de sofitu de los Miembros de l'Asamblea, el Serviciu Parlamentariu de l'Asamblea y el Ministerial tán na badea de Cardiff. Los ciudadanos escueyen cada cuatro Miembros de l'Asamblea del distritu electoral (AMs) pa l'Asamblea Nacional, siendo los distritos electorales individuales pa l'Asamblea los mesmos que pal Parlamentu británicu. Tolos residentes de Cardiff tienen un votu extra pa la rexón electoral del "South Wales Central".
Como capital de Gales, Cardiff ye'l principal motor de la economía del país y la so economía al pie de la de les árees axacentes signifiquen un 20% del PIB galés, amás un 40% d'el trabayadores de la ciudá lleguen diariamente de les árees circundantes del sur de Gales.
Mientres sieglos la industria xugó'l rol más importante na crecedera de la ciudá. El principal catalizador pal tresformamientu d'un pequenu pueblu a una gran ciudá foi la demanda de carbón pa la fabricación de fierro y más tarde aceru, lleváu al mar por caballos de tiru dende Merthyr Tydfil. Pa esta xera construyó un llarga canal de 40 kilómetros dende Merthyr (a 510 pies del nivel del mar) hasta'l estuariu del Taff en Cardiff. Finalmente'l ferrocarril de Taff Vale reemplazó a les barcaces de la canal y apaecieron grandes centros de clasificación como'l nuevu puertu que se desenvolvió en Cardiff (provocáu pola enorme demanda de carbón dende los valles del sur de Gales).
Nesti puntu, el puertu, conocíu como "Tiger Bay", convertir nel más ocupáu y por dalgún tiempu nel puertu de carbón más importante del mundu. Nos años previos a la Primer Guerra Mundial, más de 10 millones de tonelaes de carbón fueron esportaes añalmente dende Cardiff. En 1907, el "Coal Exchange" de Cardiff (el mercáu onde s'intercambiaba'l carbón) foi'l primer llugar onde se cerró un alcuerdu por un valor d'un millón de llibres esterlinas. Tres un períodu de cayente, el puertu empezó a recuperar l'enclín de la crecedera nuevamente (alredor de 3 millones de tonelaes de distintes cargues pasaron peles sos puertes en 2007).
Anguaño, Cardiff ye'l principal centru financieru y empresarial de Gales, con una fuerte representación de servicios financieros y de negocios na economía local. Esti sector, combináu cola Alministración Pública, la Educación y el sector de la Salú representa'l 75% de la crecedera de la economía de la urbe dende 1991. Compañíes como Llegal & Xeneral, Admiral Insurance, HBOS, Zurich, ING Direct, The AA, Principality Building Society, 118118, British Gas, Brains, SWALEC Energy y BT, operen toes elles dende les sos oficines de Cardiff. Otres grandes compañíes son NHS Wales y la Asamblea Nacional de Gales. El 1 de marzu de 2004, recibió'l estatus de ciudá xusta.
Esti llugar ye unu de los destinos turísticos más populares del Reinu Xuníu, con alredor de 12 millones de visitantes en 2006. Esto refléxase nel fechu qu'unu de cada cinco emplegaos dedicar a la distribución o a la hostelería, reflexando la crecedera de la industria turístico de la ciudá. Hai un gran númberu d'hoteles, apurriendo casi 9.000 cames.
La mayoría de les tiendes y zones de compres atopar nel centru históricu, ente "Queen Street" y "St. Mary's Street", con centros comerciales alcontraos na badea de Cardiff, "Culverhouse Cross", "Newport Road" y "Pontprennau", xuntu colos mercaos del centru de la ciudá, "Splott" y "Leckwith". Llanzóse un programa de rexeneración del "St. David's Centre" tasáu en 675 millones de llibres, y cuando se remate en 2009 va poder cuntar con una superficie de 130.000 m², unu de los más grandes de too el Reinu Xuníu.
Cardiff ye la see, de la mesma, de la industria de los medios de comunicación como la BBC de Gales, S4C y ITV de Gales, toes con estudios na ciudá. En particular, hai un gran sector de televisión independiente con alredor de 600 compañíes, dando empléu a unos 6.000 trabayadores y con unes facturaciones envaloraes de 350 millones de llibres.
La ciudá alcuéntrase somorguiada en dellos proyectos de rexeneración tales como la mentada estensión de "St. David's Centre" y les árees circundantes del centru de la ciudá, según la creación del "International Sports Village" (la Villa Olímpica) de Cardiff Bay que formó parte de los Xuegos Olímpicos de Londres 2012. Contien la única piscina de midíes olímpiques de Gales y la Piscina Internacional de Cardiff qu'abrió'l 12 de xineru de 2008.
En Cardiff hai diversos edificios y construcciones notables que resalten la hestoria del pasáu tradicional cola modernidá del presente y los edificios del futuru. Ente estos postreros cabo destacar el Millennium Stadium, el Edificiu Pierhead de lladriyu coloráu, el Centru del Mileniu de Gales y la Asamblea Nacional de Gales. Sicasí, cuenta con numberosos edificios de gran valor históricu como'l Castiellu de Cardiff y la Catedral de Llandaff. El centru de la ciudá vieya foi y ye el corazón de la localidá, onde esisten entá siete galeríes comerciales de la dómina victoriana. En contraste, la Badea de Cardiff ye'l llugar escoyíu pa "Bay Pointe", un complexu en construcción de diez modernos apartamentos, que presume de tar nél llevantando l'edificiu más altu de toa Gales.
El Castillo de Cardiff ye la mayor atracción turística de la ciudá y ta asitiáu nel corazón de la metrópoli, cerca de la zona comercial de "Queen Street" y "St. Mary's Street". Foi construyíu en 1091 y reformáu mientres la dómina victoriana pol tercer marqués de Bute, quien por aciu l'arquiteutu William Burges incorporó les torres d'estilu neogóticu. Pela so parte, la Catedral de Llandaff ta asitiada nel centru de la ciudá, na redoma del Castillo y de la Central Station. Edificada nel sieglu XIII, anque fundada per San Teilo nel sieglu VI, sufrió delles reformes, siendo la más recién la efectuada tres la Segunda Guerra Mundial, en quedando la so nave central notablemente estropiada. El Muséu Nacional d'Hestoria en "St. Fagans" ye un gran muséu al campu que repasa la hestoria y cultura del pueblu galés. El Castillo St. Fagans, onde s'agospia'l muséu, foi remocicáu pa convertilo nuna casona d'estilu tardientu-victoriano.
El "Civic Centre" de" Cathays Park" entiende una colección d'edificios públicos eduardianos (estilu xeneralmente menos recargáu que la arquitectura victoriana) edificaos nel centru de la ciudá, a empiezos del sieglu XX, onde destaquen el Conceyu y el Muséu de Belles Artes, cola colección impresionista más importante del mundu dempués de París. Estos edificios fueron construyíos arriendes de la prosperidá que vivió la zona, por cuenta de les grandes esportaciones de carbón. Ente ellos cabo señalar el mentáu Conceyu de Cardiff, el Muséu y Galería Nacional de Cardiff, la Corte de la Corona de Gales y los edificios que formen parte de la Universidá de Cardiff. Estos edificios arrodiaos d'un pequenu espaciu verde contienen el "Welsh National War Memorial", monumentu n'alcordanza de les víctimes de la Primer y Segunda Guerra Mundial, y otros pequenos memoriales.
Otres de les atracciones turístiques más importantes son los refechos sitios de la Badea de Cardiff, nos cualos pueden atopase dende típiques edificaciones portuaries del sieglu XIX hasta construcciones modernes y vanguardistas. Ente los cualos destaquen l'apocayá inauguráu "Wales Millennium Centre"; el "Senedd" (palabra galesa pal Senáu); la Barrera de la Badea de Cardiff, onde se creó un llagu y un paséu marítimu de 12 km con tou tipu de restoranes, comercios, parques y zones d'ociu; y el "Coal Exchange", l'antiguu mercáu onde s'intercambiaba'l carbón. Tamién cabo destacar el Teatru Nuevu fundáu en 1906 y reformáu dafechu mientres los años 1980. Hasta la construcción del Centru del Mileniu de Gales en 2004, ésti teatru foi'l primer local de Gales pa les compañíes de danza y teatru. Otros allugamientos onde suelen celebrase espectáculos, tales como conciertos, son el Cardiff International Arena, St.David's Hall y el Millennium Stadium.
Cardiff tien rutes pela ciudá d'especial interés pa los turistes y los escursionistes, tales como'l Paséu Centenariu, que percuerre 3,7 kilómetros del centru de la ciudá y pasa pola mayoría de les zones y edificios más emblemáticos y característicos.
Asitiada na parte más estrecha de la enllanada costera del sur de Gales, Cardiff tuvo una importancia estratéxica crucial na guerra ente los normandos (quien ocuparen les tierres baxes de Gales) y el galeses que calteníen el control de les tierres altes del país. Como resultáu d'esto, Cardiff presume de tener la mayor concentración de castiellus del mundu.
El segundu castiellu n'importancia, tres el mesmu Castillo de Cardiff, ye'l Castell Coch (palabra galesa de "Castillo Coloráu"). Ye una edificación elaboradamente decorada sol estilu victoriano pol tercer marqués de Bute, nel sieglu XIX, por aciu l'arquiteutu William Burges (dambos fueron los mesmos que reformaron el Castiellu de Cardiff). Ta asitiáu nel monte de Tongwynlais, pela rodiada de la ciudá y llevantóse nel mesmu sitiu onde s'atopaben les ruines d'un fuerte del sieglu XIII. L'esterior del castiellu foi oxetu de numberoses grabaciones pa películes y producciones televisives.
Magar cuntar con estos dos fortaleces óptimamente calteníes, Cardiff caltien los restos del Castillo Twmpath, el Bishop's Palace y el Castillo St. Fagans, ente que'l sitiu de Treoda (o Whitchurch Castle) foi reconstruyíu.
En Cardiff atópense cuatro grandes instituciones d'educación universitaria: la Cardiff University, fundada pola "Royal Charter" en 1883 como "University College of South Wales and Monmouthshire", ye miembru del Grupu Russell d'universidaes líderes n'investigación; el "University of Wales Institute", Cardiff (UWIC) llogró'l estatus de universidá en 1997; el "Royal Welsh College of Music & Drama" ye un conservatorio establecíu en 1949 que s'atopa xuntu al Castillo de Cardiff. Pela so parte, la "University of Glamorgan" tien un campus en Cardiff, el Atrium, que ye'l llar del "Cardiff School of Creative & Cultural Industries". El númberu total d'estudiantes que cursen estudios universitarios o superiores na ciudá algama les 30.000 persones. La ciudá tamién tien dos "colleges" d'educación adicional: "Coleg Glan Hafren" y "St. David's College", anque la educación adicional ufiertar na mayoría d'institutos de la ciudá.
Cardiff tien dieciocho escueles primaries estatales, once escueles infantiles, diez escueles pa neños y veinte escueles d'educación secundaria. Hai tamién delles escueles independientes, incluyendo ente elles la "Llandaff Cathedral School", "Kings Monkton" y "Howell's School", un colexu namá femenín (hasta sixth form). Otros centros importantes son "Whitchurch High School" (el mayor de Gales), "Fitzalan High School" (que ye una de les mayores escueles estatales multi-culturales del Reinu Xuníu), y "Ysgol Gyfun Gymraeg Glantaf", una de les mayores escueles de secundaria del país.
Asina bien como instituciones académiques, tien otres organizaciones d'educación y aprendizaxe tales como "Techniquest", un centru de ciencia con franquicies por tou Gales, que ye parte del "Wales Gene Park" en collaboración cola Universidá de Cardiff, NHS Gales y la "Welsh Development Agency" (WDA, Axencia pal Desenvolvimientu de Gales). Cardiff tien tamién la oficina rexonal más grande de la Organización del Bachilleratu Internacional.
Los deportes más populares de Cardiff son el rugby y el fútbol. L'equipu de rugby más conocíu de la ciudá ye'l Cardiff Blues, qu'apostaba los sos partíos nel Cardiff Arms Park hasta l'añu 2009, con capacidá pa 12.500 espectadores. Agora xuega l'equipu nel Cardiff City Stadium. Tamién hai un equipu de rugby league, el "Cardiff Demons", según dellos equipos "amateur" más.
Pela so parte, el Cardiff City FC representa al fútbol y ye conocíu popularmente como los "Bluebirds" (los "Páxaros azules"). Apuesten los sos partíos como local en Cardiff City Stadium (nel Ninian Park hasta 2009) y, magar ser un equipu galés, el "Cardiff City" participa na Barclays Premier League inglesa. Amás, el club estrenó estadiu en 2009 a compartir colos "Cardiff Blues". La ciudá tien dellos equipos de fútbol local, bien modestos y que xueguen nel sistema galés de competición de lliga.
Otros deportes qu'espierten interés na población son el cricket y el h.oquei sobre xelu. El cricket ta representáu na ciudá pol "Glamorgan CCC", que xuega nel SWALEC Stadium. El "Cardiff Devils" ye l'equipu d'h.oquei sobre xelu.
El Millennium Stadium representa la construcción deportiva más importante de Gales. Ye l'estadiu de techu plegable más grande del mundu y foi el segundu d'Europa en llograr esa cualidá tres el Ámsterdam Arena. Nel Millennium xueguen les selecciones nacionales de rugby y fútbol los sos partíos como locales. Tres la so construcción alzóse como l'estadiu más grande del Reinu Xuníu colos sos 74.500 espectadores toos sentaos, pero foi superáu apocayá tres les finalizaciones de los estadios Twickenham Stadium y Wembley. Na cortil tamién pueden esfrutase de conciertos musicales y pruebes del Campeonatu Mundial de Rally.
El 3 de xunu de 2017, la ciudá acoyó la final de la UEFA Champions League. El partíu, apostáu nel Millennium Stadium, enfrentó a la Juventus y al Real Madrid Club de Fútbol Real Madrid, resultando vencedor el conxuntu madrilanu (1-4).
Cardiff ta conectada al esterior per tierra, mar y aire. Les sos infraestructures cunten con un aeropuertu, autopistes, ferrocarril, autobuses y servicios marítimos.
El Aeropuertu Internacional de Cardiff atopar a 19 kilómetros al suroeste de la ciudá, esactamente na localidá de Rhoose. La cortil cunta con un volume de pasaxeros d'ente 1,5 y 2,2 millones añales. Ente los destinos más frecuentes atópense ciudaes costeres españoles como Palma de Mallorca, Alicante, Barcelona y Málaga, Escocia, Irlanda, Inglaterra y Holanda. Esisten tamién dellos vuelos chárter tresatlánticos con dirección a Estaos Xuníos, Caribe o Suramérica. Los accesos son óptimos por aciu trenes y autobuses.
Tamién cunta con un helipuertu asitiáu nel distritu de Tremorfa, que ye propiedá del Conceyu de Cardiff. Magar que sirvió originalmente como base operativa pa la "South Wales Police", l'helipuertu puede facilitar el tresporte de viaxeros, especialmente n'eventos deportivos y con destín al Millennium Stadium.
La principal estación de trenes de la ciudá ye la Cardiff Central, asitiada en "Central Square", al suroeste del centru de la ciudá. Ye la estación más grande y de mayor tránsitu de Gales y la décima del Reinu Xuníu. Xestionada por "Arriva Trains Wales", conecta la ciudá colos puntos más importantes de les isles britániques (Londres, Birmingham y Mánchester, por casu). Les rutes de llarga distancia son operaes pola compañía "First Great Western", qu'enllaza l'oeste y el suroeste d'Inglaterra col oeste de Gales; y "CrossCountry", que la so llínea 5 conectar con Nottingham.
La estación de Cardiff Queen Street ye la segunda estación de ferrocarril más transitada de Gales. Tamién xestionada por "Arriva Trains Wales", sirve principalmente por aciu "Valley Lines" a "Vale of Glamorgan", "Bridgend" y los Valles del Sur de Gales.
La regulación de les carreteres ye la mesma que puede atopase en cualquier país del Reinu Xuníu, esto ye, "M" de "motorway" o autopista, "A" de "major road" o vía principal y "B" de "minor road" o vía secundaria.
L'autopista más importante ye la M4, que conecta la ciudá con Londres, Reading, Swindon, Bath, Bristol y Swansea. La M5 enllaza con Birmingham y puede aportase a ella por aciu la M4 en Bristol. Como n'otres munches ciudaes, el tráficu de vehículos provoca conxestiones notables nos accesos a la capital, y el Conceyu creó llínees d'autobús dientro y fora del centru urbanu. Siguiendo'l modelu londinense, el Conceyu desveló planes pa imponer cargues adicionales por conxestión de tráficu, pero namá una vegada que s'invirtiera considerablemente na rede del tresporte públicu de la ciudá.
Tocantes a les víes principales, l'A48(M) conecta Cardiff y Newport, l'A4232 ye la carretera que distribúi'l tráficu y la A470 enllaza'l sur col norte del país empezando na Badea de Cardiff.
Cardiff ta hermanada coles siguientes ciudaes/condaos:
Enantes tuvo hermanada con Baltimore nos Estaos Xuníos d'América pero esti alcuerdu de hermanamiento expiró va tiempu.
Ḥarare
Ḥarare (denominada Salisbury hasta 1982) ye la ciudá más poblada y capital de Zimbabue. Tien una población envalorada en 1.600.000 habitantes, con unes 2.800.000 persones na so área metropolitana (2006). Ye'l centru alministrativu, comercial, y de comunicaciones de Zimbabue. Ye centru de comerciu pal tabacu, maíz, algodón y cítricos. La so actividá industrial inclúi la testil, aceru y química. Na zona hai mines d'oru.
Harare ye la see de la Universidá de Zimbabue, la mayor institución d'estudios terciarios de Zimbabue, que s'atopa nel suburbio de Mount Plesant a cinco kilómetros al norte del centru de la ciudá. A pesar del renombramiento de la ciudá, la mayoría de suburbios de la ciudá caltienen los sos nomes coloniales europeos que se remonten al sieglu XIX, tales como Warren Park 'D', Borrowdale, Mount Pleasant, Tynwald, Rotten Row y Rietfontein.
Harare ye famosa poles sos formoses cais, que tán afataes con jacarandes, y cuando florien, enllenen la ciudá col so formosu color rosado.
La ciudá foi fundada en 1890 como un fuerte pola "Columna Pionera", un grupu mercenariu entamáu por Cecil Rhodes. La ciudá foi originalmente llamada Salisbury n'honor al Tercer Marqués de Salisbury, quien nesi entós yera'l Primer Ministru del Reinu Xuníu. Llogró l'estatutu de ciudá en 1935. Salisbury foi entós daquella la capital de la Federación de Rhodesia y Nyasalandia dende 1953 hasta 1963.
El nome de la ciudá camudóse a Harare el 18 d'abril de 1982, nel segundu aniversariu de la independencia de Zimbabue, el nome derívase del nome del Xefe de la tribu shona, Neharawa.
Nos primeros años del sieglu XXI, Harare foi gravemente afectada pola crisis política y económica qu'apoderaba a Zimbabue, dempués de la difícil elección presidencial del 2002 y les elecciones parlamentaries del 2005. La xunta parlamentaria electa foi remplazada por una comisión gubernamental por cuenta de la so supuesta ineficiencia, y servicios esenciales como llimpieza pública y caltenimientu de les cais empioraron rápido. En mayu de 2006, el periódicu de Zimbabue "Financial Gazette" describió la ciudá nuna editorial como una "ciudá formosa convertida nun basureru".
En mayu de 2005 el Gobiernu de Zimbabue baltó dellos asentamientos informales en Harare y otres ciudaes del país, no que se denominó Operation Murambatsvina (Operación "Sacar la Basura"). Esto causó una fuerte reacción na comunidá internacional porque dichu plan llevóse a cabu ensin nengún avisu previu, y ensin tener previstu albergues alternativos pa toos aquellos movíos. Abarruntábase que'l plan foi parte d'una campaña de represalia a los sectores más probes de la población urbana, mayoritariamente favorables al partíu d'oposición, Movimientu pol Cambéu Democráticu, amenorgando d'esta miente les posibilidaes de protestes y acciones en contra del gobiernu por aciu la espulsión de opositores de les ciudaes. El gobiernu xustificó la operación indicando qu'intentaba amenorgar el crime, les epidemies y la prostitución.
Harare tien un prestosu clima subtropical de tierres altes (Clasificación climática de Köppen: Cwb). La temperatura medio añal ye de 17,95 °C (64,3 °F), lo que ye baxu pa les zones tropicales, y esto débese al so eleváu allugamientu y la prevalencia d'un frescu fluxu d'aire sur-oriental.
Hai trés estaciones: una estación templao y húmedo de payares a marzu/abril; una estación frío y seco de mayu a agostu (que correspuende al iviernu nel hemisferiu sur); y una estación templada y ensuga en setiembre/ochobre. Los rangos de temperatures diaries son aprosimao de 7-22 °C (45-72 °F) en xunetu (el mes más fríu), alredor de 15-29 °C (59-84 °F) n'ochobre (el mes más calorosu) y alredor de 16 a 26 °C (61-79 °F) en xineru (plenu branu). L'añu más calorosu rexistráu foi 1914 con una temperatura medio añal de 19,73 °C (67,5 °F) y l'añu más fríu foi 1965 con 17,13 °C (62,8 °F).
La precipitación media añal ye d'unos 825 mm (32,5 pulgaes) nel sudoeste, llegando a 855 mm (33,7 pulgaes) na rexón alta del nordés (de Borrowdale a Glen Lorne). De normal cai bien poca agua mientres el períodu de mayu a setiembre, anque les precipitaciones esporádiques asoceden la mayoría de los años. Les precipitaciones varien enforma d'un añu a otru y siguen ciclos de períodos húmedos y secos de 7 a 10 años de duración.
El clima favorez la vexetación natural de montes abiertos. L'árbol más común de la rexón local ye'l Msasa Brachystegia spiciformis que colorea de vinu tinto'l paisaxe coles sos nueves fueyes a finales d'agostu. Dos especies suramericanes d'árboles, el Jacaranda y el Flamboyan, que fueron introducíos mientres la dómina colonial, colorean les cais de la ciudá coles de les flores lila de la Jacaranda o les flores coloraes de la Flamboyán, que florien n'ochobre/payares y llántense nes cais de la capital. Tamién ye frecuente la Bougainvillea.
Acacia eburnea
Acacia eburnea ye un parrotal o árbol perenne, una especie de leguminosa del xéneru Acacia, que pertenez a la familia de las Fabaceaeque, crez a más de 12 m d'altor Ye difícil dixebrala de "Acacia nilotica subsp. adstringens" ensin ver les vaines de granes. "A. eburnea" nun ta llistada como especie amenaciada. Ye nativa d'África y alcuéntrase n'Asia, Australia, Europa, ya India y n'árees del océanu Índicu.
Nomes comunes pal árbol son escayu duce, Casia, Piquants Blancs, Cassie Piquants Blancs, Cockspur Thorn, Deo-Babool, Doorn Boom, Kaludai, Karroo Thorn, Kikar, Mormati, Pahari Kikar, Pahari Kikar, Udai Vel.
"A. eburnea" usase en productos químicos, forraxe, y usos domésticos, manexu ambiental, fibra, aliementu, bebida, llana.
Una goma comestible supura de quebres na corteza del árbol. 
La goma úsase para manufactura de candy. 
Cuerdes dures facer de los pelos internos del tueru.
Ye especialmente útil como forraxe y piensu d'animales domésticos y selvaxes. Aparentemente, nun hai riesgu de venenu nél. En cabres viose que ye bien pruyíu "A. eburnea" por esta facienda. 
Ye bien bona como fonte pa abeyes. El so miel tien bon gustu.
"Acacia eburnea" ye una escelente fonte de lleña y para carbón vexetal.
"Acacia eburnea" describióse por (L.f.) Willd. y espublizóse en "Species Plantarum. Editio quarta" 4(2): 1081. 1806.
eburnea: epítetu llatinu que significa "como'l marfil".
 Shetty, B.V. & Singh, V. (1987) Flora of Rajasthan Vol. 1. Flora of India Series 2
Acer opalus
El orón, o rustir (Acer opalus) ye una especie botánica perteneciente a la familia de les sapindacees.
Ye una especie de pládanu nativu de les llombes y los montes del sur y l'oeste d'Europa, de Italia a España, y del norte hasta'l sur de Alemaña, y tamién nel noroeste d'África, en Marruecos y Arxelia.
N'España la subespecie "Acer opalus" subsp "opalus" ocupa territorios de la metá oriental peninsular, dende el Pirinéu hasta Sierra Nevada, nel cordal Penibéticu. Otra subespecie, "Acer opalus" subsp. "granatense", de fueyes con retayos más fondos, y picos más agudos tien una distribución ibero-magrebina y algama nel so llende norte nel Pirinéu aragonés.
Ye un árbol de tamañu medianu, caducifoliu, que crez hasta los 20 m d'altor, con un tueru d'hasta 1 m de diámetru. Les fueyes son de color verde brillante con 7-13 cm de llargu y 5-16 cm d'anchu, palmatilobaes con dientes romos. En seronda, les fueyes tornar de color mariellu. La corteza ye gris y rosa. Tien pequeñes flores marielles que s'abrir enantes d'apaecer les fueyes. El frutu ye un par de sámaras alaes (disámara), con cada grana de 1 cm de diámetru y una nala de 1.5-2.5 cm.
Los árboles con fueyes lobulaes dacuando son separaos como la subespecie "Acer opalus subsp. Obtusatum".
Tien un hábitat de montes mistos, escamplaes de monte, roquedos y pedregales. Nun forma montes, sinón qu'apaez chiscáu ente ellos, principalmente los compuestos por pinos o caxigals. Prefier suelos caliares y precisa un mínimu de mugor pel branu.
"Acer opalus" describióse por Philip Miller y espublizóse en "Gardeners Dictionary, Edition 8. London", nel añu 1768.
opalus: epítetu llatinu ;Variedaes
Acer platanoides
Acer platanoides, el Pládanu real, Pládanu de Noruega, Pládanu noruegu o Pládanu platanoide ye una especie arbórea perteneciente a la familia de les sapindacees.
En Europa, el Cáucasu, y Asia Menor. En España la so presencia llindar a los Pirineos y en cultivos como plantes ornamentales. Crez bien en suelos fondos metanes fayedales, carbayuda-yos y praderíes, en zones de clarixa. Prefier un sustratu ricu en sustances nutritives.
Ye un árbol caducifoliu que puede algamar hasta 35 m d'altor, anque lo habitual ye que nun supere los 25 m. Presenta una corteza llisa y gris clara. Les fueyes son palmetaes y dentaes. Les flores son de color verde amarellentáu y dispónense en panícules. Los sos frutos son les sámaras.
En Europa hai dos especie de pládanos bien asemeyaes que pueden confundise con facilidá. Los dos especies presenten exemplares elevaos, que pueden algamar hasta 30-35 m d'altor. 
Esti árbol puede algamar los 150-200 años, considerablemente menor qu'otres especies de pládanos. El nome del xéneru yera yá utilizáu polos romanos (""acer"": aportunante, duru). Según otru autores, el so nome deriva de la voz celta "ac", escayu o punta, por utilizase pa fabricar puntes de llanza. Ye sensible a una micosis causada pol hongu "Rhytisma acerinum", lo que-y causa unes llurdios similares al alquitrán nes sos fueyes.
"Acer platanoides" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 1055. 1753.
platanoides: epítetu llatinu que significa "como'l xéneru "Platanus"".
Subsp. "turkestanicum" (Pax) P.C.de Jong 
Acer tataricum
Acer tataricum, el Pládanu de Tartaria, ye una especie botánica de pládanu, orixinaria del centru y el sureste d'Europa y suroeste d'Asia, dende Austria al este al suroeste de Rusia y el Cáucasu, y al sur a Turquía. La especie recibe'l nome polos pueblos tártaros del sur de Rusia.
Ye un parrotal caducifoliu o pequeñu árbol que crez hasta 4-12 m d'altu, con un tueru curtiu d'hasta 20-50 cm de diámetru y cañes delgaes. La corteza ye delgada, parda clara, y nidia de primeres pero depués vase fisurando superficialmente nes plantes antigües. Les fueyes son opuestes y simples de forma ovada, 4,5-10 cm de llargu y 3-7 cm d'anchu, ensin lóbulos o con trés o cinco lóbulos pequeños, y verde percima; el cantu de la fueya ta dentada irregularmente; el pecíolude la fueya ye delgada, de cutiu tintada de rosa, de 2-5 cm de llargu. Les flores son de verde blancuciu, 5-8 mm de diámetru, producíu en panícules que s'espanden en primavera conforme les fueyes ábrense. El frutu ye una sámara acoloratada pareada, 10-12 mm de llongura con una nala de 2-3 cm, maureciendo a finales del branu hasta principios de seronda.
Ta emparentáu con "Acer ginnala" (Pládanu de Manchuria) del nordés d'Asia; ta tratáu como una subespecie del "Acer tataricum" subsp. "ginnala" por dellos botánicos. Difieren marcadamente nes fueyes fondamente lobulaes y brillantes de "A. ginnala", en comparanza coles fueyes non lobulaes, o con lóbulos pocu marcaos, de "A. tataricum".
"Acer tataricum" ye cultiváu dacuando como una planta ornamental nos xardinos de toa Europa y tamién en Norteamérica. En Rusia, ye pervalible como petrina protectora de les granxes. Se naturaliza localmente nel este de Norteamérica.
"Acer tataricum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 2: 1054", nel añu 1753.
tataricum: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Tartaria.
Achillea alpina
Achillea alpina ye una especie perteneciente a la familia de les asteracees. 
Son plantes perennes, qu'algamen un tamañu de 50-80 cm (fibroses enraigonaos y rizomatosa) Los tarmos argutos, ramificaos o non ramificáu distal. Fueyes sésiles; llineal-llanceolaes a oblongo-llanceolaes, de 5-10 cm × 4-8 mm, (marxes serruchaos a doblemente serruchaos). Inflorescencies de 10-25 + flores, simples o compuestes, matrices corimbiformes, con 20-30 filarios en ± 3 series, (verde claru, marxes de marrón claro a escuru, nerviu central verde o mariellu-verde escuru) llanceolaes a oblanceolada. Rayos florales 6-8 (-12), pistilaes, fértiles; coroles blanques, laminas de 01.03 × 02.03 mm. Los floretes del discu 25-30 +; coroles de color abuxáu o blancu amarellentáu, de 2-3 mm, cipselas 2,5 mm. Tien un númberu de cromosomes de 2 n = 36.
Tien un floriamientu tempranu dende xunetu a principiu de setiembre, nos cantos de monte, cantos de carreteres, veres de los llagos, a lo llargo de los regueros, güelgues; a una altitú de 100-600 metros. Nel norte de Norteamérica y en Asia.
"Achillea alpina" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 899. 1753. 
alpina: epítetu llatinu que significa "alpina, qu'atopa nos montes". 
Achillea macrophylla
Achillea macrophylla ye una especie de fanerógama perteneciente a la familia de les asteracees.
Ye orixinaria del centru d'Europa en llugares avisiegos de los Alpes, Saboya, Isère, Drôme, Hautes-Alpes, Alpes-Maritimes. Suiza, el norte d'Italia, Tirol, Carintia.
Ye una planta resistente con tarmu, de 40 cm a 1 m d'altor con rayes pubescentes a lo menos na parte cimera, fueyes nidies, anches, sésiles, triangular-ovales, peludes con 3-7 segmentos, toes oblongo-llanceolaes, con incisión-dentada, flores de 13-15 mm d'anchu. con tarmos de casi filamentosos, les flores blanques.
"Achillea macrophylla" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl." 2: 898. 1753
Achillea nome xenéricu nomáu n'honor d'Aquiles. Indicóse tamién que'l nome, más específicamente, provién de la guerra de Troya, onde Aquiles curó a munchos de los sos soldaos y al propiu rei Télefo, rei de Micenas, utilizando'l poder que la cenoyina tien pa detener les hemorraxes. 
macrophylla: epítetu llatinu que significa "cola fueya grande".
Sinonimia
Achillea nobilis
Achillea nobilis ye una especie de fanerógama perteneciente a la familia de les asteracees.
Ye orixinaria de Eurasia, sicasí tamién ye naturalizáu fora de la so área de distribución en América del Norte y otres partes del mundu.
Esta especie tien les flores de color mariellu, y aseméyense a "Achillea millefolium", sacante porque tien más flores que son más pequeñes y el xamasca ye muncho más finu con un finu encaxe compuestu nes fueyes. La xamasca, de color verde mediu, forma un macizu de baxa crecedera a principios de la primavera y en fines de la mesma, nel floriamientu producen tarmos que crecen hasta les 50 cm d'altor, los tarmos terminen en grupos de flores planes. La xamasca y los tarmos tán cubiertos de pelos nidios, llamaos pubescentes.
"Achillea nobilis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 899. 1753.
nobilis: epítetu llatinu que significa "notable, famosu".
Aconitum lycoctonum
Aconitum lycoctonum (ensin. "A. septentrionale" Koelle) ye una especie de planta de flores perteneciente a la familia Ranunculaceae, nativa d'Europa y norte d'Asia.
Ye una planta herbal perenne qu'algama 1 m d'altor. Les fueyes son palmotiaes lobulaes con cuatro a seis lóbulos. Les flores de color violeta escuru tienen 18–25 mm de llargor y raramente son de color mariellu maciu.
Como toles especies del xéneru son altamente venenosa.
"Aconitum lycoctonum", describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 532, nel añu 1753.
lycoctonum: epítetu llatinu que significa "llobu asesín"
Aconitum variegatum
El acónito variegado (Aconitum variegatum) ye una planta herbal viviega del xéneru "Aconitum" de la familia de les Ranunculacees. 
"Aconitum variegatum", describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 532, nel añu 1753.
variegatum: epítetu llatinu que significa "abigarrado"
Númberu de cromosomes de "Aconitum variegatum" (Fam. Ranunculaceae) y táxones infraespecíficos: n=8; 2n=16, 24
Aconitum vulparia
Aconitum vulparia ye una especie perteneciente a la familia de les Ranunculacees.
Ye nativa d'Europa y Asia, en España alcuéntrase nos montes septentrionales. Ta bastante espublizáu pelos montes, montes y tallares húmedos.
Ye una planta herbal perenne qu'algama los 50-150 cm d'altor. Les fueyes son de color verde claro, retayaes en segmentos y les flores son iguales a les de "Acónito napelo" pero de color mariellu maciu.
Ye una planta tóxica, al igual que les demás especies del xéneru "Aconitum".
El raigañu tien licaconitina asemeyáu a les propiedaes de la aconitina.
"Aconitum vulparia", describióse por Ludwig Reichenbach y espublizóse en "Uebers. Aconitum" 70 1819.
vulparia: epítetu llatinu que significa "de los foinos".
Adenostyles alliariae
La calabacera (Adenostyles alliariae) ye una herbal de la familia de les asteracees.
Yerba viviega, tarmos erectos, robustos, ramificaos na parte cimera, d'hasta 150 cm d'altor. Fueyes basales simples, de triangular-acorazonaes a reniformes, casi glabres o con pelosidad aracnoidea nel viesu, irregularmente dentaes, de 20-40 cm d'anchor; fueyes cimeres del tarmu más pequeñes, sésiles o casi. Inflorescencies formaes por numberosos capítulos cilíndricos arreyaos.; 3 a 8 bráctees involucrales oblongues, glabres; flores tubulares d'acolorataes a purpúreas. Frutu en aqueniu más o menos cilíndricu, d'unos 3 mm de llargor; miriguanu formáu por 2 ó 3 flas de pelos. Floria dende finales de primavera y mientres el branu.
Bien frecuente nos megaforbios de los montes d'Europa.
"Adenostyles alliariae" describióse por (Gouan) A.Kern. y espublizóse en "Oesterr. Bot. Z." 21: 12. 1871 
Adonis flammea
Adonis flammea ye una especie de planta perteneciente a la familia Ranunculaceae.
Como "Adonis aestivalis" pero con flores grandes, de 2-3 cm de diámetru, xeneralmente con pétalos estrechos y oblongos, escarlata escuru y sépalos pelosos, xuntaos a los pétalos (sépalos los estendíos en "Adonis aestivalis"). Estremar polos sos aquenios que tienen un bultu arrondáu xusto debaxo del picu motudu de negru. Floria en primavera y branu.
Centro y sur d'Europa. En campos de tierra caliar.
"Adonis flammea", describióse por Nikolaus Joseph von Jacquin y espublizóse en "Florae Austriaceae" 4: 29, nel añu 1776.
flammea: epítetu llatinu que significa "como una llapada".
Númberu de cromosomes de "Adonis flammea" (Fam. Ranunculaceae) y táxones infraespecíficos: 
n=16
Agropyron cristatum
Agropyron cristatum ye una especie de yerba perteneciente a la familia Poaceae. Esta planta utilízase de cutiu como forraxe y pal control de la erosión. Ye bien conocíu como una especie introducida nes praderíes de los Estaos Xuníos y Canadá.
"Agropyron cristatum" ye una de les varies especies de yerbes estrechamente rellacionaes que son conocíes como agropiro crestáu. Ye incapaz d'hibridar colos sos familiares similares, yá que ye una especie diploide, ente que'l so pariente más cercanu, "Agropyron desortum", ye una especie tetraploidal. Foi introducida dende Rusia y Siberia a América del Norte na primer metá del sieglu XX, y llargamente utilizada pa resembrar les tierres de cultivu marxinales abandonaes sometíes a diversos graos d'erosión del suelu y la reproducción secundaria. "A. cristatum" ye bien llonxeva, con ratios de ser granible mientres 30 años o más.
"A. cristatum" ye una yerba densamente moñuda, con tarmos qu'algamen un tamañu de 30 hasta 50 cm d'altor nel maduror. Los sos vaines son escabrosos o los más baxos pubescentes. Les sos fueyes son d'hasta 8 mm d'anchu, y escabrosas a pubescentes enriba. Los sos picos son planos y de 2-7 cm de llargu., Con espiguillas que van dende 8 hasta 15 mm de llargu, siendo 3-5-floriáu, densamente pobláu, y col espardimientu ascendente. Los sos glumas son 4-6 mm de llargu, y los sos lemas son de 6-8 mm de llargu y, o bien ensin arestes o aresta de punta.
"A. cristatum" afaise meyor a les condiciones seques de los pacionales y alcuéntrase con mayor frecuencia en tales circunstancies. Prefier 23-38 cm de precipitación per añu, pero pueden tolerar más mugor nos sitios favorables, ampliando la so gama en condiciones de tundra y taiga, y elevaciones d'hasta 2000 m sobre'l nivel del mar nes partes meridionales de la so área d'adaptación. Prefier suelos bien drenaos, limosos fondos de mediana y moderadamente supuesta testura, incluyendo suelos de chernozem, Solonetzic, Regosolic, Brunisolic y Luvisolic. "A. cristatum" puede tolerar el salín nel rangu de 5 a 15 mS / cm y prefier condiciones moderadamente alcalines. Tien requerimientos de fertilidá media a baxa. Nun tolera l'hinchente enllargáu. 
"A. cristatum" ye'l más tolerante de los agropiros crestaos pero facer meyor en condiciones abiertes. "A. cristatum" ye bien tolerante a la seca. Por esta tolerancia a la seca empecipia una crecedera bien ceo na temporada, depués de dir latentes el conxuntu de granes hasta la seronda cuando se va presentar la nueva crecedera vexetativa si'l mugor ye abondu. 
"A. cristatum" ye bien tolerante de llendo, anque so condiciones seques los nuevos biltos tienen de ser protexíos de llendo mientres siquier dos años poles plántulas son lentes pa desenvolvese.
"A. cristatum" ye una planta altamente competitiva y persistente nes zones más seques, y tien una capacidá moderada d'espublizase per mediu de granes. Como tal, el so usu en y xuntu al restu de les comunidaes de pacionales naturales dientro de les sos árees afeches, fora de la so distribución nativa de Eurasia, foi criticáu como un factor na perda de la biodiversidá natural de pacionales, anque inda se ta estudiando la tema.
"Agropyron cristatum" describióse por (L.) Gaertn. y espublizóse en "Novi Commentarii Academiae Scientiarum Imperalis Petropolitanae" 14: 540. 1770. 
Agropyron: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues: "agros" = "campu, país" y "pyron" = "granu de trigu".
cristatum: epítetu llatinu que significa "con cresta".
Agrostis gigantea
Agrostis gigantea, ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les poacees.
Ye nativa d'Europa, pero nes zones más fríes de América del Norte utilizóse llargamente como un pacional de yerba hasta la década de 1940. A pesar de qu'en gran midida foi sustituyida pola soya y les yerbes más sabroses, inda tien un ciertu usu en suelos probes. Foi una de les yerbes plantaes n'árees alteriaes pol Oleoductu Trans-Alaska. Polo xeneral, fai bona respuesta a les quemes, por cuenta de la supervivencia de los rizomas y granes.
Puede atopase en montes abiertos, pacionales brutos, sebes, cantos de caminos y terrenales baldíos, y como meruxa en tierres de cultivu.
Esta especie ye similar a "Agrostis stolonifera", cola diferencia clave de que'l postreru tien estolones. Ello ye que los dos son dacuando trataes como una sola especie, y non siempres ta claro esactamente lo que significa pa un autor "Agrostis alba" o "Agrostis stolonifera".
Munches fontes d'Internet describen "Agrostis capillaris" como la más alta de la especie. Sicasí C.Y.Hubbard describe'l so altor que varia de 10 a 70 cm d'altu, ente que "Agrostis gigantea" ye 40-120 centímetros . Marjorie Blamey, Richard y Alastair Fitter tamién la describen como la más altu.
Les fueyes son de color verde maciu. La lígula ye roma, pero dentada y hasta de 6 milímetros de llargu. La panícula ye abierta y laxa, de color verde o púrpura. Floria de xunu a agostu.
"Agrostis gigantea" describióse por Albrecht Wilhelm Roth y espublizóse en "Tentamen Florae Germanicae" 1: 31. 1788.
Agrostis: nome xenéricu que remanez del griegu "agrostis" = (una planta forraxera, una especie de yerba), cf. "agros" = (campu).
gigantea: epítetu llatinu que significa "xigante, bien grande".
Enrita caryophyllea
Enrita caryophyllea ye una especie botánica de la familia de les Poaceae. Ye orixinaria d'Europa.
Ye una planta añal similar al bambú colos raigaños fibrosos y el tarmu xeneralmente redondu y buecu con nodos enchíos y sólidos. Les fueyes son alternes y lliniales; con vaina xeneralmente abierta; lígula membranosa. La inflorescencia xeneralmente con munches espiguillas. Les flores xeneralmente hermafrodites, diminutes con trés estame y trés estigma. El frutu ye un aqueniu como un granu. 
Ye una especie nativa d'Europa pero introducida n'otros continentes, incluyendo Norteamérica, onde se naturalizó y ye común. Nel centru de España habita en pacionales efímeros de monte ("Tuberarietea").
"Enrita caryophyllea" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 66. 1753.
Enrita: nome xenéricu que toma'l nome griegu de "Lolium temulentum".
caryophyllea: epítetu llatín que significa "de color rosaceo".
Alchemilla saxatilis
Alchemilla saxatilis ye una especie fanerógama perteneciente a la familia Rosaceae.. 
Yerba perenne con rizoma maderizu. Tarmos erectos unes 3 vegaes más llargos que les fueyes. Fueyes compuestes, palmotiaes, con 5 hojuela elíptiques de color verde escuru, glabres pola cara cimera, dentaes na parte cimera de los cantos. Flores dispuestes en pequeños glomérulos; periantu amenorgáu a 4(-5) pequeños sépalos amarellentaos; 4(-5) estames; ovariu asitiáu per debaxo del restu de les pieces florales. Frutu en aqueniu. Floria dende finales de primavera y nel branu.
Frecuente en repises y fisuras de roques.
Montaña de Francia, España, Suiza
Alliaria petiolata
La aliaria, Alliaria petiolata, ye una especie de planta fanerógames perteneciente a la familia Brassicaceae. Ye natural de toa Europa y Asia occidental hasta la India onde crez en terrenes frescos y avesíos.
Planta d'ente 30 a 90 cm d'altor, forma carbaes y sebes en llugares frescos y visiegos. El nome génerico "alliaria", que s'asemeya a "allium", referir al potente golor a ayu qu'esprenden les fueyes al estregales.
Les fueyes son irguíes, triangulares o acorazonaes d'unos 10 a 15 cm de llargu (de los cualos alredor de la metá del tamañu ta formáu pol peciolu) y de 2 a 6 cm d'anchu, con marxes toscamente dentaos. Nos especímenes biañales, les plantes del primer añu formen una roseta de fueyes verdes cerca del suelu; estes rosetes caltiénense verdes mientres tol iviernu floriando la primavera siguiente. Les añales florien y completen el so ciclu vital mientres el primer añu. Les flores apaecen en primavera y seronda formando recímanos con apariencia de botón. Cada flor ye blanca y pequeña con cuatro pétalos d'unos 4 a 8 mm de llargu y 2-3 d'anchu en forma de cruz. El frutu ye una vaina verde, erecta y delgada de cuatro láu de 2 a 7 cm de llongura llamada silicua, al maurecer torna al gris amarronáu maciu. Contién dos fileres de pequeñes y brilloses granes negres que son lliberaes al rompese la vaina. Una sola planta puede producir cientos de granes que se tremen a dellos metro de llantar madre. Dependiendo de les condiciones, la yerba d'ayu se autopoliniza o ye polinizada por distintes clases d'insectos. Les granes autofertilizaes son genéticamente idéntiques a llantar madre, lo qu'amonta la posibilidá de que puedan colonizar una zona.La dispersión a llargues distancies ye más probable debida a la intervención humana o la fauna selvaxe del llugar, yá que anque pudieren ser tresportaes pel agua nun llexen bien y la dispersión anemófila (pol vientu) ye bona.
Estender por Europa, dende la Península Ibérica a les Islles Britániques y el norte de Escandinavia, Asia occidental y central, África noroccidental, la zona norte y nordés de la India y la China occidental (Xinjiang).
"Aliaria" debe'l so nome al fuerte golor a ayu qu'esprende, cuantimás cuando s'esgaña. Na antigüedá preparar en mueyos al igual que l'ayu.
Ye estimulante, diuréticu, sudoríparu, antiescorbútico, anticatarral, vermífugo, antiasmático, antisépticu, vulnerario, detersivo, expectorante. Usóse pa la cura del asma, el fervinchu de fueyes escaldiaes o'l cocimientu de fueyes maceraes n'aceite. Internamente, en fervinchu y cocimientu pa para fories ya inflamaciones intestinales, tamién pa esaniciar parásitos intestinales. Como llavativa pa enfermedaes vaxinales infeicioses. El polvu de granes esmagayaes, aspiráu pela ñariz o inxeríu, usar en desvanecimientos, crisis de epilepsia y tiemblos. El zusmiu de les fueyes fresques o les compreses de granes esmagayaes dan bien bones resultancies n'afecciones de la piel.
Otros usos: les fueyes tienres utilizar en ensalada, dan el gustu del ayu. D'antiguo usóse pa llograr un tinte mariellu.
"Alliaria petiolata" describióse por (M.Bieb.) Cavara & Grande y espublizóse en "Bulletino dell' Orto Botanico della Regia Università de Napoli" 3: 418. 1913. 
Allium ampeloprasum
Allium ampeloprasum L. ye una especie perteneciente a la familia de les amarilidacees. Cultívase como hortoliza en trés formes distintes, que constitúin subespecies: "A. ampeloprasum" var. "porrum", el puerru o porru; "A. ampeloprasum" var. "ampeloprasum", el folio elefante o ayu blandino y "A. ampeloprasum" var. "kurrat", el kurrat. Amás, describiéronse una cantidá inverosímil d'otres subespecies, variedaes y formes que se quedaron en meres sinonimies.
Plantes qu'algamen un tamañu de 1 m d'altor. Bulbu ovoide, de 3-4 cm d'anchu, con escames. Escapo que surde dende'l centru del bulbu. Fueyes 6-12, lineares, de 1-2 cm d'anchu, planes, cayíes. Les inflorescencies en umbeles globoses con munches flores. Espata de picu llargu. Tépalos llanceolaos, 4-5 mm de llargu, de color blancu a rosáu claro, cada unu con una vena, la superficie esterior verde.
Ye nativu del sudoeste d'Europa hasta Asia, y paez que foi introducíu a Gran Bretaña por pueblos prehistóricos. Nel sudoeste de Inglaterra y Gales el so hábitat correspuende a llugares predresos cerca de la mariña. Les formes cultivaes tán presentes en tol mundu y cultívense especialmente n'Europa, el norte d'África y América.
"Allium ampeloprasum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 294. 1753.
Allium: primitivamente "ālĭum", y tamién el vulgar "aleum" en llatín. Sicasí, paez que'l términu tien un orixe celta y significa "quemar", en referencia al fuerte golor acre de la planta. Unu de los primeres n'utilizar esti nome pa fines botánicos foi'l naturalista francés Joseph Pitton de Tournefort (1656-1708).
ampeloprasum: epítetu llatinu, deriváu del griegu "άμπδλόπρασον" de "άμπδλός", viñéu, y "πρασον", "zostera" (la "yerba de vidreros" o "sebas de mar", planta marina de fueyes verdes envainantes llargues y estreches asemeyaes a les del ajoporro), "especie de puerru que crez nos viñeos" ("Ampeloprason in vinetis nascitur, foliis porri"), según Plinio el vieyu ("Naturalis Hestoria", "24, 136").
Allium angulosum
Allium angulosum ye una especie de planta bulbosa del xéneru Allium, perteneciente a la familia de les amarilidacees, del orde de les Asparagales. Distribúise per Eurasia y Kirguistán onde crez nos praos.
Tien bulbos, estrechamente cónicos, de 0,5-0,75 cm d'espesura, con rizoma horizontal o ascendente. El tarmu delgáu de 25-50 cm d'altor. Les fueyes nel númberu de 5-6, na base del tarmu, lliniales, de 2-4 mm d'anchu, obtuses, llises, rectes. La inflorescencia en forma de umbela hemisférica con munches flores.
"Allium angulosum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 300, nel añu 1753.
angulosum: epítetu llatinu que significa "con ángulos".
Allium carinatum
Allium carinatum ye una especie de planta bulbosa del xéneru Allium, perteneciente a la familia de les amarilidacees, del orde de les Asparagales. Orixinaria d'Europa hasta'l norte de Turquía.
"Allium carinatum" ye una planta perenne qu'algama un tamañu de 20-60 cm d'altor. Tien un bulbu ovoide senciellu, un pocu buecu. Les fueyes planes lliniales, llixeramente acanalaes, aspra debaxo y alredor de los cantos. La inflorescencia con flores de color púrpura o rosa en umbeles.
Alcuéntrase en llugares secos y arenosos, nel este de les Ardenas-Alpes Marítimos, Pirineos. Europa, Asia occidental.
"Allium carinatum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum: 297 (1753).
carinatum: epítetu llatinu que significa "con quilla".
Allium ericetorum
Allium ericetorum ye una especie de planta bulbosa del xéneru Allium, perteneciente a la familia de les amarilidacees, del orde de les Asparagales. Orixinaria d'Europa dende'l norte de Portugal a los Cárpatos.
"Allium ericetorum" ye una planta perenne qu'algama un tamañu de 30-60 cm d'altor, con bulbu allargáu, cilíndricu, y de fueya estrecha, plana y allargada. Espata con flores de color blancu o llixeramente amarellentáu, nuna umbela multiflora.
Alcuéntrase en landes y montes húmedos nel oeste y el centru de los Pirineos y Europa Central.
"Allium ericetorum" describióse por Thore y espublizóse en "Essai d'xune Chloris 123", nel añu 1803.
Númberu de cromosomes de "Allium ericetorum" (Fam. Liliaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=16
ericetorum: epítetu llatinu ;Sinonimia:
Allium flavescens
Allium flavescens, ye una especie de planta bulbosa del xéneru Allium, perteneciente a la familia de les amarilidacees, del orde de les Asparagales. Ye orixinaria de Eurasia dende Bulgaria hasta Siberia.
Na naturaleza, l'hábitat cubre Europa, delles zones de la parte europea de Rusia, el sur de Siberia occidental y Kazakhstán.
Ye orixinaria de les estepes, alcuéntrase en suelos de piedra caliar y afloramientos de yelsu.
Los bulbos son cónicos, de 5-7.5 mm coritos con renuevu de 10-30 cm d'altor, delgáu, rectu, de cutiu trabancosu, llixeramente acanaláu. Fueyes filiformes semicilíndricas, buecu ranuráu de 7,5 mm d'anchu. Pedúnculu delgáu, llixeramente estriáu, argutu, de cutiu trabancosu. Inflorescencia esférica o semiesférica con munches flores formando un paragües.
"Allium fibrillum" describióse por Willibald S.J.G. von Besser y espublizóse en "Enum. Pl.: 56 (1821).
flavescens: epítetu llatinu que significa "amarellentáu".
Allium lusitanicum
Allium lusitanicum ye una especie de planta bulbosa geófita del xéneru Allium, perteneciente a la familia de les amarilidacees. Orixinaria d'Europa.
"Allium lusitanicum" ye una planta bulbosa de fueyes casi basales y glabres. El tarmu ye cilíndricu y lleva una umbela de flores liles o rosaes. Los estames son exsertos.
Alcuéntrase sobremanera en rellanos de roca, pero tamién n'otros sitios predresos, canchales, praos montanos, etc. 
"Allium lusitanicum" describióse por Jean-Baptiste Lamarck y espublizóse en "Encyclopédie Méthodique, Botanique 1: 70", nel añu 1783
lusitanicum: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Lusitania.
Númberu de cromosomes de "Allium senescens subsp. montanu" (Fam. Liliaceae) y táxones infraespecíficos: n=8; 2n=16.: 2n=32
Allium oleraceum
Allium oleraceum ye una especie perteneciente a la familia de les amarilidacees.
Inflorescencia arrondada laxa de flores ablancazaes, tiñíes de verde, rosa marrón, en cabillos llargos con munchos o pocos bulbillos na base de la inflorescencia. Flores acampanaes, d'hasta 7 mm de llargu, segmentos esternos más anchos que los internos; estames del mesmu llargor; les espates arrodien la inflorescencia con un llargu apéndiz delgáu. Tarmu floral d'hasta 1 m; 2-4 fueyes, lliniales o filiformes, estriaes percima y costellaes per debaxo, envainadoras na base. Floria pel branu.
Gran parte d'Europa, sacante España, Portugal, Albania y Turquía; introducida en Islandia.
Foi citada n'España na provincia de Llión.
"Allium oleraceum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 299", nel añu 1753.
oleraceum: epítetu llatinu que significa "con arume de verduras".
Allium sphaerocephalon
L'Ayu bravu ("Allium sphaerocephalon") ye una especie perteneciente a la familia de les amarilidacees.
Ye una yerba perenne coles flores de colloráu intensu llamen l'atención. Con un golor intenso a ayu del so tarmu y bulbos. Esta planta d'ente 40 y 80 cm alcuéntrase fácilmente en tierres de cultivu, en caminos y pacionales. El tarmu ye buecu, cilíndricu y non siempres erecto, sinón que puede torcese.
Esta planta caracterizar na apaición d'otros bulbos engrosando la parte basal del tarmu.
El so floriamientu dar ente abril y xunu con inflorescencia en umbela simple, estrema, ensin bulbillos y que puede llegar a midir hasta 8 cm de diámetru, del tálamu parten más de 20 radios o pedicelos de distintu tamañu, pa tomar esa forma oval que tien la umbela. La flor con pétalos allargaos y ovaos ye aquillada, llanceolada, casi ta cerrada y della puédense estremar como sobresalen los estames. El frutu presentar en cápsula.
"Allium sphaerocephalon" ye resistente a plenu sol y con inflorescencies vistoses polo que s'usa en xardinería, polo xeneral el xéneru "Allium" ye bien usáu en xardinería dada la so gran variedá d'umbeles y la so fácil reproducción por granes y bulbos.
Ye atacáu pol insectu "Agrotis segetum", un lepidópteru que s'alimenta de los raigañu de la planta y son capaces de poner hasta 2000 güevos.
"Allium sphaerocephalon" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum": 297 (1753).
sphaerocephalon: epítetu llatinu que significa "cola cabeza esférica". 
Alopecurus aequalis
La cola de rapiega acuática (Alopecurus aequalis) ye una yerba de la familia de les gramínees. Ye orixinaria de Eurasia y Norteamérica.
Ye una yerba añal o perenne de vida curtia, acuática cola parte inferior somorguiada. Tarmos enraizantes nos nuedos inferiores, ascendentes, más o menos cilíndricos, bien nudosos, d'hasta 45 cm de llargor. Les fueyes son lineares, blandes, envainantes, de 3-6 mm d'anchor. Inflorescencies densamente espiciformes, estrechamente fusiformes o cilíndriques; espiguillas lateralmente estruyíes, unifloras, de 1,5-3 mm; lema obtusa, con aresta curtia. Frutu en cariopsis. Floria en primavera y branu.
En poces y cantos de llagunes hasta los 2.000 m d'altitú.
Europa, Asia y Norteamérica.
"Alopecurus aequalis" describióse por Gregor Fedorovitch Sobolewsky y espublizóse en "Flora Petropolitana" 16. 1799.
Alopecurus nome xenéricu que provién del griegu "alopes" -"ekos", (foín), y "oura" (cola), pola forma de la panícula.
aequalis: epítetu llatinu que significa "similar, igual".
Alopecurus pratensis
Alopecurus pratensis ye una planta perenne de la familia de les poacees. Ye orixinaria de Eurasia.
Forma praos especialmente en suelos neutros. Algama un altor en redol a 110 cm. El tarmu ye erecto y dobláu na base. Les fueyes tienen en redol a 5 mm d'anchu. La inflorescencia ye cilíndrica.
Llimbos planos, verdes o más o menos glaucos, de 2-8 mm d'anchu, agudos, aspros nos cantos y con frecuencia tamién na cara cimera; en sección tresversal presenten valles que la so fondura algama aprosimao la metá de la espesura del llimbu, sacante los dos más próximos al nerviu central que suelen ser muncho menos fondos, costielles arrondaes, célules buliformes pequeñes 3-5, cara inferior recta, los refuerzos de esclerénquima asitiaos en dambes cares frente a los fexes vasculares lleguen a ponese en contactu con éstos, na cara inferior esisten amás otros más pequeños frente al fondu de los valles.
Panoja espiciforme, cilíndrica, oblongo-cilíndrica o oval, de 2-7 (10) cm de llargu y 0,5-1,5 cm de gruesu, verde o amarellentada.
Glumas subiguales, llanceolaes, agudes (3-5) 4-6 mm de llargor, trinervaes, cola quilla largamente ciliada, vellosas sobre los nervios y con gran frecuencia más o menos densamente sobre tou la superficie, especialmente na cara esterna, l'aplicada sobre ramos o raquis ye, frecuentemente, dafechu lampiña, escontra'l ápiz rectes y estrechándose pasu ente pasu o encorvaes dixebrándose una d'otra y entós casi siempres estrechándose sópito, cantos espinosos na porción cimera, dende la base soldaos nun llargor bien variable, d'ordinariu quilla y nervios verdes, escasamente violaos.
Lemma 5-nervada, pocu más curtia o más llarga que les glumas, llanceolada, aguda o truncada, los cantos na porción basal más o menos soldaos, na cimera de volao espinosos, na metá cimera a lo llargo de la llinia media presenten escayos o cilios dispuestos polo xeneral en dos series llonxitudinales que formen a manera de dos quillas que llinden una estrecha franxa central lampiña y con célules de parés más fines, tola metá cimera, especialmente los marxes, ye, d'ordinariu, espinosita; escasamente mocha, polo xeneral con un mucrón o una aresta recta o llixeramente acoldada, de llargor variable, hasta doble de la de la lemma, enserta na metá inferior.
Palea nula o cuando esiste de desenvolvimientu bien variable, llanceolada, bien aguda, con dellos pelos nel ápiz, de 2-3,5 mm de llargor, ensin nervios o con unu central formando quilla y enllordiáu de verde na porción cimera. 
Lodículas nules.
Anteres marielles de 2-3,5 mm.
Cariópside estruyíu lateralmente, casi siempres pardu-coritu, 3 x 1-1,5 mm
Les granes (Pesu de 1000 granes = 0,60-0,99g) son vellosas y de color claru, habiendo namái dacuando dalguna grana parda o negra.
A pesar de los renuevos estoloníferos, pola so talla elevada y porte tien d'estudiase ente les gramínees amacollaes. Instalar con gran lentitú, pero les plantes adultes broten bien llueu en primavera; ye la más precoz ente toles pratenses, con munches fueyes n'abril y floriamientu mediáu mayu; apurre enforma forraxe, tantu nel primeru como segundu cortes.
El so númberu de cromosomes ye de: 2n = 28
Ye nativa d'Europa y Asia. La especie ye cultivada pa camperes y naturalizóse en munches zones fora de la so área nativa, incluyendo Australia y Norte América. Les gates de delles Lepidoptera usenla como comida, como por casu "Thymelicus lineola".
Les escases variedaes vienen de Polonia y Gran Bretaña.
Usóse enforma como collecha pa segáu en tierres húmedes n'Europa, dende 1750. Comprobóse que s'afai escepcionalmente bien al noroeste del Pacíficu y Alaska.Los climes húmedos n'España apenes representen el 20% de la superficie nacional, polo que la distribución xeográfica de la especie Alopecurus pratensis na Península ye en Galicia, Cordal Cantábricu y nes zones de monte, especialmente de la metá septentrional del país.
Coles mesmes inclúyense dientro del grupu de la España húmeda ciertes árees de transición del Pandu Norte y valle del Ebro escontra los sistemes montascosos, que magar se clasifiquen como árees seques-subhúmedas, pol so menor evapotranspiración y característiques físiques pertenecen con derechu propiu a la España húmeda.
Llogra'l so mayor desenvolvimientu baxu climes fríos y húmedos. Nun aguanta a la seca nin a temperatures elevaes continues. Establecida nos praos bien húmedos, yá nun sume enxamás. Namái ye apoderada pa prau de siega, tolerando abondo la solombra de los árboles. Ye la más fayadiza pa suelos con mal drenaxe, de mal saneamientu; nestes condiciones y si puede regase con agua tibio, apurre una siega temprana de gran valor pa la finca.
Esixe suelos frescu-húmedos a anubiertos, con estructura edáfica ente normal y compacta. El so óptimo alcuéntrase en suelos magrizos y húmedos, pero tamién tolera los arenosos bien humíferos y los suelos pantanosos. Los praos de ribera, con esta gramínea dominante y entarquinaos mientres les aveníes, pueden dar trés cortes. Sume llueu nos suelos secu y arenosu, pero per otra parte aguanta'l fríu y toa clase d'adversidaes meteorolóxiques.
De desenvolvimientu abiertu, con fueyes estreches y rizomas curtios, produz un verde trupu nes poblaciones vieyes.
La cola de foín ye fundamentalmente una gramínea pa campera. Onde s'afai, apurre un llargu periodu de llendo. Tantu pa campera, como pa segáu, ye bien pruyida polos animales a pesar del so baxu conteníu proteico y el so altu valor de fibra indigestible. Los sos praos tienen de segase enantes del floriamientu, porque les cañes llueu pierden valor nutritivu. Llógrense rendimientos d'ente 4000-10000 kg MS/hai. Pa campera suelse semar asociada con cuernucu o con trébole Ladín. El so usu nos EEUU, foi faciéndose más importante a partir de 1940. Por cuenta de lo pequeña y velluda que ye la grana, resulta difícil la llantadera a máquina.
Prácticamente tola grana que se produz nos EEUU, llograr en Oregón. Gran parte d'ella recuéyese nes vexetaciones bonales naturalizaes, nes praderíes de monte.
"Alopecurus pratensis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 60. 1753.
Ammophila arenaria
Ammophila arenaria, barrón o carrizu (y n'ocasiones tamién nomáu como "Psamma arenaria") ye una planta perenne de la familia de les Poacees. Crez en terrenes arenosos gracies a un sistema de raigañu bien fondu. Utilizóse sobremanera, p'afitar les dunes mariniegues de la Landas de Gascuña en Francia.
Ye una planta monocotiledónea viviega, con tarmos rectos pudiendo algamar 12 dm. Les fueyes tienen un color verde-buxu y con forma apuntiada. Les flores son de color mariellu-paya aconceyáu en llargues espigues con forma d'exa y floriamientu a partir del mes de mayu; los frutos formen panícules bastante trupes.
Los rizomes adquieren un gran desenvolvimientu soterrañu, estendiéndose sobre amplies zones. Los raigaños son bastante robustes.
Esta especie ye orixinaria de les rexones con clima moderáu a templáu:
Alcuéntrase sobre les dunes mariniegues, na zona llamada "duna blanca". Ye una especie xerofítica.
"Ammophila arenaria" describióse por (L.) Link. y espublizóse en "Hortus Regius Botanicus Berolinensis" 1: 105. 1827.
Ammophila: nome xenéricu que deriva de les palabres del griegu antiguu "Ammos" (ἄμμος), que significa "arena", y "phila" (ϕιλος), que significa "amor".
arenaria: epítetu llatíno que significa "de l'arena"
Anarrhinum bellidifolium
El sacalliñu de golor (Anarrhinum bellidifolium) ye una planta de la familia de les plantaginacees.
Planta d'ente 20-80 cm, arguta, ensin pelos. Fueyes de dos tipos: les inferiores, enanchándose adulces dende'l tarmu, hasta adquirir, más o menos, forma de espátula, de cantu dentáu, formen una roseta sobre'l suelu. Les del tarmu crecen alternándose y suelen estremase en trés partes o lóbulos allargaos. Les flores, pequeñes, de delicáu color azul, lila claro, crecen nun allargáu recímanu. Son irregulares, (zigomorfes) y presenten per debaxo un pequeñu espolón curváu.
Nel suroeste d'Europa y por tantu tamién na Península Ibérica. Crecen bien abondosos ente los cantares, nos sos fisuras o nos arenales del calce secu de los ríos. Les sos formoses fueyes inferiores, que-y dan el nome científicu ( "bellidifolium"), apaecen yá nel iviernu y floria largamente dende la primavera hasta entráu'l branu.
Númberu de cromosomes de "Anarrhinum bellidifolium" (Fam. Scrophulariaceae) y táxones infraespecíficos
"Anarrhinum bellidifolium" (L.) Willd.
n=9.
2n=18.
Anchusa arvensis
Anchusa arvensis ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les boraginacees.
Anchusa arvensis planta añal de pelo aspru y tarmos ascendentes d'hasta 60 cm. Fueyes lliniales a llargamente llanceolaes, de marxe onduláu, dentáu; fueyes cimeres abrazadoras. Flores azules, raramente blanques, 4-6 mm de diámetru, con amplios lóbulos desiguales, romos, nuna inflorescencia ahorquillada. Tubu corolino curvado; mota con lóbulos llineal llanceolaos. Núcules con protuberancies espaciaes. Floria en primavera y branu. 
Habita en praos de monte, llugares arenosos y campos de llabranza.
"Anchusa arvensis" describióse por (L.) M.Bieb. y espublizóse en "Flora Taurico-Caucasica" 1: 123. 1808.
arvensis: epítetu llatinu que significa "cultivada nos campos".
Androsace adfinis
Androsace adfinis ye una planta herbal de la familia de les primulacees. Ye orixinaria d'Europa
"Androsace adfinis" describióse por Giovanni Biroli y espublizóse en "Giorn. Fis." II, 3: 143 1820. 
Androsace: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues: "andros" = "home, varón," y "sakos" = "escudu" 
adfinis: epítetu 
Númberu de cromosomes de "Androsace cantabrica" (Fam. Primulaceae) y táxones infraespecíficos: n=33-42
"Androsace adfinis" ye un sinónimu homotípico (comparte nome con otros taxones que orixinalmente nun s'estremaron) de:
Androsace elongata
Androsace elongata ye una especie de la familia de les primulacees.
Planta añal bien pequeña (3-6 cm) y efímera, con fueyes llanceolaes a oblanceolaes d'hasta 10-12 mm, en roseta, daqué dentaes nel cantu, de finos pelos marxinales. Flores dende l'iviernu y en primavera, bien pequeñes, en grupitos, con rabillu y 5 pétalos blancos qu'apenes devasen los sépalos del mota, en que'l so centru desenvolver una cápsula casi esférica. Toa ella al maurecer adquier color coloráu.
Dende'l centru de Alemaña al centru esti de Rusia. Tamién en España en Castiella y Llión y nos Pirineos.
Androsace septentrionalis
Androsace septentrionalis ye una especie de la familia de les primulacees.
Añal con roseta de fueyes basales, y tarmos erectos qu'aguanten una umbela de 5-30 flores blanques o roses de llargu rabillo. Tarmu floral afilo, de 8-30 cm; corola de 4-6 mm de diámetru; mota lobuláu hasta'l mediu. Fueyes oblongues a elíptiques, dentaes. Floria en primavera y branu.
Norte y centru d'Europa.
Andryala integrifolia
La cerraja lanuda ( Andryala integrifolia) ye una planta herbal de la familia "Asteraceae", bien estendida pola rexón mediterránea.
Ye una planta herbal, d'unos 40 a 50 cm a lo más, bien estendida pola rexón mediterránea. Como interés y a diferencia d'otres asteraceaes presenten látex.
Les fueyes son alternes, d'unos dos cm de grosez por 6 o 7 cm de llargor, dentaes y son tomentosas o cubiertes de pelos. Son les pubescencies aterciopelaes les que-y dan esi aspeutu ablancazáu a esta planta, como s'aprecia na semeya del tarmu de la mesma.
Capítulus en corimbos de color mariellu. Toles flores del capítulu tienen dambos sexos, son hermafrodites.
La envoltura de la flor o arreyo ta formáu por bráctees en forma de llanza o llanceolaes, con pelos daqué más visibles que los del tarmu.
Na variedá "floccosa", endemismu de la isla de Gran Canaria, les flores apenes sí devasen les bráctees del arreyo, sicasí na integrifolia son d'un terciu del so tamañu aprosimao. Toles flores del capítulu son lígulaes, non yá les del estremu. Estes acaben en cinco dientes, son quinquedentaes. Les lígules del estremu tienen nel centru una llinia llonxitudinal de color moráu.
El frutu, como la gran parte de les compuestes, ye un miriguanu con pelos verdosos.
Alcuéntrase nel sudoeste d'Europa, Rexón Mediterránea, Macaronesia nes cunetes de caminos, cultivos y yerbazales a plenu sol.
"Andryala integrifolia" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 808. 1753. 
Andryala: nome xenéricu con derivación dudosa. Quiciabes pocede del griegu "aner", "andros" que significa "machu" y "hyalos", que significa cristal.
De siguío indíquense otres especies del xéneru "Andryala" de la Península Ibérica y Baleares:
Anemone halleri
Anemone halleri, ye una planta herbal de la familia de les ranunculacees. 
Ye nativa d'Europa.
Ye una planta perenne, de crecedera lenta, con raigaños fondos. Les fueyes son llanudes, sobremanera basal y nos nervios de la fueya, con trés a cinco segmentos principales, el segmentu terminal que tien un tarmu llargu. Los tarmos florales son aprosimao de 5 cm d'altor nel momentu del floriamientu, allargar más tarde. Les fueyes del tarmu son filiformes y atópense nun aníu debaxo de la flor. Les flores son de color azul o púrpura, con seis pétalos, de 6-8 cm de diámetru. Les flores tienen munches anteres marielles y munchos estigmes, los estilos sedosos persisten pa formar una "vela" qu'ayuda a la dispersión de los frutos.
Orixinaria de sur-esti de Francia, sur de Suiza y Polonia, que s'estiende escontra l'este de Grecia, Bulgaria y península de Crimea.
"Anemone halleri", describióse por Carlo Allioni y espublizóse en "Auctarium ad Synopsim Methodicam Stirpium Horti Reg. Taurinensis" 40. 1773. 
halleri: epítetu otorgáu n'honor del botánicu Albrecht von Haller.
Anemone palmata
Anemone palmata ye una herbácea de la familia de les ranunculacees.
Yerba perenne por cuenta d'un rizoma tuberosu. Fueyes en roseta basal, d'arriñonaes a casi orbiculares, estremaes en 3-5 lóbulos non bien fondos y con dientes irregulares en tamañu. Tarmos de 10-60 cm de llargor con 3 fueyes sentaes qu'arrinquen del mesmu puntu na parte inferior o media, con lóbulos más estrechos que les de la roseta basal. Flores xeneralmente solitaries a la fin de los tarmos, de color mariellu vivu, d'hasta 3,5 cm de diámetru, constituyíes por 8-15 sépalos, numberosos estames y numberosos aquenios que formen una infrutiscencia ovoidea d'hasta 30 mm de llargor por 18 mm d'anchor. Tocantes al floriamientu ye bien temprana nos encinares, puede floriar yá dende febreru nel iviernu del hemisferiu norte, y faelo a lo llargo de la primavera nes estaciones más fresques.
N'encinares y alcornocales.
Na península Ibérica, sur de Francia, Cerdeña y Sicilia.
Los alcaloides que contienen toles sos partes son altamente tóxicos, polo qu'el so usu en medicina popular ta desaconseyáu.
"Anemone palmata", describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 538", nel añu 1753.
Númberu de cromosomes d"'Anemone palmata" (Fam. Ranunculaceae) y táxones infraespecíficos: 
Anemone: nome xenéricu que remanez de la pallabra griega Άνεμος, que significa "vientu".
palmata: epítetu llatinu que significa "palmetada".
Anemone sylvestris
La anémona falopu de nieve, Anemone sylvestris, ye una herbal de la familia de les ranunculacees. Ye nativa d'Europa Central y oriental.
Ye una planta herbal qu'algama un tamañu de 15 a 50 cm d'altor. El rizoma tien yemes adventicias y produz estolones. Tien de dos a seis fueyes velludas, peciolaes. Les fueyes basales, colos marxes bien fondos y dentaos. Les fueyes del tarmu son foliolos de peciolu curtiu, formando una arreyo más bien distante de la flor. La fueya ye idéntica a la de les fueyes basales, pero más pequeñes. Cada planta produz una sola flor, de color rosa blancu nel interior y violeta-púrpura o amarellentáu na parte inferior, cerca del tarmu. Los frutos son aquenios lanos, formando una masa algodonoso trupa. Estos son tresportaos poles formigues qu'aseguren la so dispersión.
"Anemone sylvestris", describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 540", nel añu 1753.
El númberu de cromosomes ye de : 2n = 16, 32.
sylvestris: epítetu llatinu que significa "que crez nos montes, montés".
Anemone trifolia
Anemone trifolia ye una especie de planta fanerógames perteneciente a la familia (Ranunculaceae). Ye bien asemeyáu a "A. nemorosa" y vive en casi les mesmes árees, estremándose d'esta especie nel color de los sos anteres que son blanques, en contraste con "A. nemorosa" que son marielles.
Ye una planta herbal perenne qu'algama los 10-30 cm d'altor. Tien flores blanques de 2 cm de diámetru con seis tépalos elípticos y como en casi tolos del so xéneru tien les fueyes estremaes en tres segmentos llanceolaos y formen grupos de tres fueyes por tarmu. El rizoma que s'atopa debaxo de la superficie tiende a formar trupos grupos.
"Anemone trifolia", describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 540", nel añu 1753.
El nome del xéneru "Anemone" vien del griegu ἄνεμος ("anemos", que significa vientu), por una antigua lleenda que diz que les flores namái s'abrir cuando sopla'l vientu. Trifolia: epítetu llatinu que significa "con tres fueyes".
Anthericum liliago
La yerba de l'araña o falangera (Anthericum liliago) ye una herbal de l'antigua familia de les agavacees agora subfamilia Agavoideae.
Alcuéntrase en Europa dende Suecia hasta'l Mediterraneu.
Tien el so hábitat en montes y algama n'ocasiones altitúes considerables, en llugares onde'l monte foi sustituyíu por carbes de piornos.
Yerba perenne, glabra. Tarmos ensin fueyes, erectos, de 20-80 cm d'altor. Fueyes toes basales, lineares, envainantes, planes o llagu canaliculaes. Flores dispuestes en recímanu laxo, pediceladas; 6 pieces periánticas estrechamente oblongo-elíptiques, de 16-22 mm de llargor, blanques, que formen en xunto una figura estrellada; 6 estames; estilu curváu. Frutu en cápsula que s'abrir en 3 cáscares. Floria en primavera y principios de branu.
"Anthericum liliago" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 310. 1753. 
Anthriscus caucalis
Anthriscus caucalis, ye una especie de la familia de les apiacees.
Estrémase de "Anthriscus cerefolium" nel so frutu ovoide d'hasta 3 mm, que suel tar cubiertu de goches ríxides espinoas, y nos sos diminutos pétalos non llamativos. Espaciadamente pelosa, añal, d'hasta 80 cm, de fueyes bi-tripinnaes. Los cabillos allárguense y fáense más gruesos que los radios primarios al fructificar. Floria en primavera y branu.
Zones baldíes, suelos arenosos.
Estendida por Europa, sacante nel norte. Introducida en Norteamérica en California.
"Polemanniopsis marlothii" describióse por Friedrich August Marschall von Bieberstein y espublizóse en "Flora Taurico-Caucasica" 1: 230–231. 1808. 
caucalis: epítetu 
Anthriscus sylvestris
Anthriscus sylvestris, el perifollo verde, ye una especie de la familia de les apiacees.
Planta robusta, perenne, 0,5-1,5 m; fueyes tripinnaes, de lóbulos pinnadamente estremaos. Umbeles de 4-15 radios primarios ensin bráctees; munchos radios secundarios, con bractéolas ováu-llanceolaes. Flores blanques, 3,5-4 mm; pétalos esmorniaos con pequeñu puntu incurváu. Frutu ovoide-oblongo 7-10 mm, llisu, brillante, de picu curtiu, negru o marrón escuro cuando madura. Floria en primavera y branu.
Gran parte d'Europa, salvu Islandia y Turquía.
"Anthriscus sylvestris" describióse por (H.Wolff) B.L.Burtt y espublizóse en "Xenera Plantarum Umbelliferarum" 40. 1814. 
sylvestris: epítetu llatinu que significa "montés, xavaz".
Apium repens
Apium repens (apiu rastrero) ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les apiacees; ye una planta anfibia qu'habita llamargues temporales someres de monte, ente 900 a 1.600 msnm. 
Ye una planta de llugares húmedos, anfibia n'agua llimpio y duce anque soporta llixeru salín; de baxa velocidá de crecedera. Forma poblaciones pequeñes y con pocos individuos.
Fueyes nidies con una única hendidura grande. La planta emite bilortos pa xubir daqué del suelu. Nos nuedos - onde salen estos bilortos - hai raicillas. Flores pequeñes y blanques, en umbeles. Ye una especie difícil d'estremar claramente d'otra especie: " Apium nodiflorum" , una y bones dambes son bien similares; amás, atopáronse híbridos ente dambes especies.
África, oeste, centru y este d'Europa; esvalixa por poques provincies de la península Ibérica, Alicante, Aragón, Segovia, Teruel, Zaragoza y en Portugal.
"Apium repens" describióse por (Jacq.) Lag. y espublizóse en "Amenidaes Naturales de les Españas" 1(2): 101. 1821. 
Númberu de cromosomes de "Apium repens" (Fam. Umbelliferae) y táxones infraespecíficos: n=11
Apium: nome xenéricu que deriva de "apium", un nome llatinu antiguu pal apiu o perexil.
Arabidopsis thaliana
Arabidopsis thaliana ye una especie de crucífera nativa d'Europa, Asia, y el noroeste d'África. 
Ye publicáu per vegada primera en "Species plantarum" en 1753 por Carlos Linneo (1707 - 1778) col nome de "Arabis thaliana" L. y en 1842 en "Flora von Sachsen" como Arabidopsis thaliana Heynh. (1800-1860).
"Arabis" de la primer clasificación que fixo Linneo y del griegu "opsis" que se traduz por paecencia o con apariencia.
"Thaliana", n'honor al médicu alemán Johannes Thal (1542 - 1583), quien afayó la planta nos montes de Harz, que tán asitiaes nel centru d'Alemaña, (güei convertíu nel Parque Nacional de Harz en Baja Sajonia) llamándola "Pisonella siliquosa"
Presente nos cinco continentes; escasa n'América del Sur, Asia y Canadá. Na Península Ibérica alcuéntrase en toles provincies.
Ye endémica d'Europa, Asia, noroeste d'África, islles Britániques, sur de Azores y Marruecos, esti de Xapón, sureste y norte de India. Alcuéntrase nos cantos de los caminos, terrenes sueltos y secos.
Planta herbal con un altor entendíu de normal ente los 1 y 3 dm.
El tarmu ye erecto con ramificación un pocu alloñada de la base. Dende la base de la planta ta cubiertu de pelos ramificaos, dispuestos bien densamente y curtios (tomentosos), que van sumiendo o s'amenorga la so densidá a midida que averamos a les inflorescencies.
Les fueyes son simples d'elíptiques a ovales colos cantos enteros. Tien dos tipos de fueyes, les basales d'hasta 2 × 0,5 cm; arrosetaes (pegaes al suelu y formando una roseta, del centru va salir el tarmu), apréciase bien na fotografía de les fueyes basales y les caulinares (les que tán a lo llargo del tarmu), éstes son más pequeñes como s'aprecia na fotografía son sésiles, esto ye carentes de peciolu.
Les inflorescencies presentar en recímanos, nel estremu de les cañes o'l tarmu, non demasiaos compautos, éstes van dixebrando unes d'otres a midida que el tarmu crez, polo que los pedúnculos de los frutos maduros van tar separaos del orde d'un centímetru ente ellos.
Les flores hermafrodites (colos atributos de dambos sexos) d'unos 5 mm de diámetru, de normal con cuatro pétalos blancos, espatulaos. Estremar nella ensin dificultá toes los órganos florales.
El frutu ye una silicua linear apaez del centru de la flor, allargáu, d'unos 3 cm de llargor y 1 mm d'anchor, cilíndricu, un pocu narquiáu y ensin pelos. Éstos contienen dos cavidaes nes que s'agospien les granes ovoidees en filera, ensin tocase ente elles, en númberu eleváu; unes 30 por silicua. Nel maduror tienen un color anaranxáu son llises y miden mediu milímetru aprosimao.
Ye una planta añal, raramente bienal; con un ciclu curtiu, inferior a cinco meses. En llaboratorios llograr ente les 8 y 10 selmanes.
Nel añu 1907 el Dr. F. Laibach (1885-1966) afayó'l númberu de cromosomes de la "Arabidopsis thaliana": 2n = 10; suxuriendo'l potencial pa la esperimentación xenética, ente otres razones pola brevedá de de la so ciclu vital.
Nel añu 1996 más de doscientos científicos que trabayen en 35 instituciones distintes crean el proyectu d'investigación, AGI (Iniciativa pal Xenoma de la Arabidopsis). N'avientu del añu 2000 presentar por vegada primer el mapa xenéticu de la planta con 25 498 xenes identificaos que codifican proteínes de 11 000 families, la "Arabidopsis thaliana", convertíase asina na primer planta que'l so xenoma foi secuenciáu.
El so xenoma tien un tamañu d'aprosimao 135 Mb, y mientres bastante tiempu pensóse qu'el so xenoma yera'l más pequeñu d'ente les plantes con flores. Güei día sábese que les plantes del xéneru "Genlisea" tienen un tamañu de xenoma más pequeñu, del orde de 63,5 Mb.
Arabis alpina
Arabis alpina ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les brasicacees.
Crez n'árees montascoses d'Europa, África del Norte, centru y este d'Asia y en parte de Norteamérica. Nes Islles Britániques alcuéntrase en delles localidaes en Cuillin Ridge de la islla de Skye.
Ye una planta herbal qu'algama los 4 dm d'altor y que ye coronada con una cabeza de flores blanques con cuatro pétalos. Les fueyes nuna roseta basal son llargues y fuertemente dentaes.
"A. alpina" crez en graveres húmedes y de cutiu en tierres caliares.
"A. alpina" créese aniciar en Asia Menor fai 2 millones d'años. Dende onde emigró al este d'África (fai 500.000 años), onde crez entá nos altos montes, la más alta diversidá atopar n'Asia Menor;.
El xéneru foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 664. 1753. 
Númberu de cromosomes de "Arabis alpina" (Fam. Cruciferae) y táxones infraespecíficos: 2n=16
Arabis: nome xenéricu que deriva de la palabra griega usada pa "mostaza" o "berru", y la palabra griega para Arabia, quiciabes refiriéndose a la capacidá d'estes plantes pa crecer en suelos predresos o arenosos.
Arabis arispia
Arabis arispia (L.) Scop., ye una especie de planta de flores perteneciente a la familia Brassicaceae.Distribuyir poles rexones templaes d'Asia, Europa y Norteamérica.
Ye una planta herbal bienal o perenne que ta ramificada y algama los 60 cm d'altor. Les fueyes, en rosetes basales son sagitaes y colos marxes dentaes. Les flores son diminutes de color blancu y rosáu con 4 sépalos y 4 pétalos llibres. El frutu ye una silicua.
"Arabis arispia" describióse por (Carlos Linneo) Scop. y espublizóse en "Flora Carniolica, Editio Secunda" 2: 30–31. 1772. 
Númberu de cromosomes de "Arabis arispia" (Fam. Cruciferae) y táxones infraespecíficos: 2n=32
arispia: epítetu llatinu que significa "peluda".
Arctostaphylos alpina
La gayuba negra , (Arctostaphylos alpina, basónimu "Arbutus alpina" L.) ye una especie de parrotal perteneciente a la familia Ericaceae.
Ye un parrotal procumbente de 1-3 dm d'altor. Les fueyes son claramente dentaes. Suelen tornar al acoloratáu na seronda, y les fueyes muertes pueden persistir na planta per dellos años. Los frutos son drupes negru purpúreas a negres. Les flores son blanques. 
La so distribución ye circumpolar, a altes llatitúes, dende Escocia, Escandinavia, Rusia, Alaska, Canadá, Groenlandia; les llendes sureñes n'Europa tán nos Pirineos y nos Alpes, n'Asia nel Macizu de Altai, en Norteamérica a la Columbia Británica nel oeste, Maine y Nuevu Hampshire en EE. XX. nel este.
"Arctostaphylos alpina" foi descritu por (L.) Spreng. y espublizóse en "Systema Vegetabilium, editio decima sesta" 2: 287. 1825. 
alpina: epítetu llatinu que significa "de los montes, alpín"
Flora de la Isla de Skye
Armeria alliacea
Armeria alliacea ye una especie bien frecuente na metá occidental d'Europa, ye una de les plantes más robustes, con grandes penachos de llargues fueyes nidies, planes y de color verde escuru, y numberoses cabezueles d'un brillante púrpura acoloratáu sofitaes sobre escapos de 45 cm d'altu. 
Son plantes perennes, cespitoses, con base lignificada más o menos engrosada. Escapos d'hasta 75 cm, glabros. Fueyes de 2,5-9 (-16) cm x 1­6 mm, llanceolaes, linear-llanceolaes o linear-espatulaes, agudes, múticas o mu­cronulaes, con 1-3 nervios marcaos, o más o menos acanalaes, erectas o curva­das, planes, conduplicaes, escasamente con-volutes, glabres, ciliaes nel marxe o laxamente vilosas. Vaina de 23-45 mm. Ca­pítulos de 13-20 mm de diámetru na an­tesis. Brácteas involucrales glabres, ancha-mente escariosas; les esternes llanceolaes o triangular-llanceolaes, acumiraes, gue­neralmente más llargues que les medies; les medies ovaes y mucronadas; les internes obovado-espatulaes, dacuando mucronaes. Bráctea del cincino de 5,5-7 mm, más curties que la mota, casi dafechu escariosa. Bracteolas muncho más curties qu'el cálíz, escariosas. Mota de 4-4,8 mm, glabrescen­te o laxamente pelosu nes costielles; tubu de 2,2-2,4 mm; espolón de 0,4-0,6 mm; aris­ta de 0,6-1,5 mm. Corola ablancazada o ro­sada. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 18. Floria d'abril a xunu.
En Europa occidental y na Península Ibérica.
"Armeria alliacea" describióse por Hoffmanns. et Link y espublizóse en "Flore portugaise ou description de toutes les" ... 1: 441. 1817. 
Armeria: nome xenéricu que provién del francés antiguu "armerie, armorie, armoire" = "ciertu tipu de clavel", según dellos autores "Dianthus armeria". Al paecer, foi Clusio el primer botánicu que llamó a dalguna d'estes plumbaginacees “Armerius montanus...”
Arnoseris minima
Arnoseris minima ye una herbal de la familia de les asteracees. Ye la única especie del xéneru "Arnoseris".
Ye una planta añal con fueyes basales, toes nuna roseta, y munchos tarmos llixeramente ramosos aguantando capítulos solitarios mariellos de 7-11 mm de diámetru. Tarmu so los capítulos visiblemente engrosáu. Fueyes acucharaes a oblanceolaes, dentaes, estrechaes hasta un curtiu peciolu. Tarmos florales de 5-30 cm. Flores ligulaes namái presentes, una vegada y media más llarga qu'el arreyo. Bráctees involucrales numberoses, estrechamente triangulares apuntiaes, quilla prominente. Floria dende fin de la primavera y pel branu.
Oeste y centru d'Europa; pel norte hasta'l sur de Suecia y per l'este hasta Ucrania.
"Arnoseris minima" describióse por (Carlos Linneo) Schweigg. & Korte y espublizóse en "Flora Erlangensis" 2: 72. 1811.
Artemisia biennis
Artemisia biennis , ye una especie de parrotal del xéneru "Artemisia", distribuyida por Europa.
Ye una yerba añal o biañal con un tarmu únicu erecto acoloratáu qu'algama un tamañu d'hasta 2 metros d'altor máximu. Polo xeneral, ensin pelo y ensin arume. Les fueyes volantes son d'hasta 13 centímetros de llargu y ta estremáu en delgaos segmentos en forma de llanza con llargos dientes. La inflorescencia ye una vara trupa de grupos de cabeces de flores entrepolaes con fueyes. El frutu ye un pequeñu aqueniu de menos d'un milímetru d'anchu.
Trátase d'una especie invasora y maleza nociva en delles partes de América del Norte. Ye una maleza de dellos cultivos agrícolessobremanera de la soya y otros tipos de comestibles secos como frijoles y xirasol.
"Artemisia biennis" describióse por Carl Ludwig Willdenow y espublizóse en "Phytographia" 11, n. 39. 1794. 
biennis: epítetu que significa "bienal".
Artemisia norvegica
Artemisia noruegica, ye una especie que pertenez a la familia de les asteracees.
Planta arumosa, pelosa, cespitosa baxa, perenne, con tarmos florales espaciadamente foliosos de 5-20 cm. Fueyes bipinnaes, con segmentos enteros o dacuando dentaos romos o agudos, peciolaos, fueyes caulinares sentaes, toes de pelos sedosos. Capítulos de normal solitarios, aprosimao de 1 cm de diámetru, de llargu peciolu, inclinaos. Flores marielles, toemntosas; bráctees involucrales con ampliu marxe pardu. Floria pel branu.
En Gran Bretaña, Noruega y Rusia. En Gran Bretaña nel norte de Escocia.
Habita en llugares arenosos, de arenisca o mofu en montes.
"Artemisia norvegica" describióse por Elias Magnus Fries y espublizóse en "Novitiae Florae Suecicae" 56. 1817. 
norvegica: epítetu xeográficu que se refier al so localización en Noruega.
Artemisia rupestris
Artemisia rupestris, ye una especie que pertenez a la familia de les asteracees.
Parrotal pequeñu con numberosos biltos estendíos que non florcen, y tarmos florales ascendentes de 7-45 cm. Fueyes unidivididas, los lóbulos lliniales. Capítulos hemisféricos, inclinaos, nuna inflorescencia laxa ramosa. Bráctees involucrales oblongues, verdes, les internes pardes con marxes de llargos pelos.
Alcuéntrase en Suecia y Federación Rusa. En terrén predresu abiertu.
"Artemisia rupestris" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 847. 1753. 
rupestris: epítetu llatinu que significa "que s'atopa cerca de les roques".
Arum cylindraceum
Arum cylindraceum ye'l nome aceptáu pa una especie de plantes con flores perteneciente a la familia Araceae. Ye orixinaria d'Europa sudoriental.
Algama un tamañu de 15 a 40 centímetros d'altor. El tarmu ye casi tan llargu o más llargu que los pecíolos. La fueya nun ta enllordiada. La espata ye de color verde. El periodu de floriamientu estender d'abril a mayu. El númberu de cromosomes ye 2n = 28
"Arum cylindraceum" describióse por Guglielmo Gasparrini y espublizóse en "Florae Siculae Prodromus" 2(2): 597. 1844.
cylindraceum: epítetu llatinu que significa "cilíndricu".
Asperula orientalis
Asperula orientalis ye una planta perenne de la familia de les rubiacees. Esta planta úsase como planta ornamental y ye orixinaria d'Europa y Asia occidental.
Hierba arumoses, añales, de raigaños fibrosos. Tarmos pocos o solitariu, algamando un tamañu de 30 cm d'altor, cuadrangulares rectos, erectos, de cutiu regularmente ramificaos, glabros. Les fueyes y estípules en verticiloss de 4-8, subsésiles, papiracees, llanceolaes, linear-llanceolaes o espatulaes, de 12-25 × 2-5 mm, la base aguda, el ápiz obtusu a arrondáu, ensin venes secundaries evidentes. Les inflorescencies son terminales, con pedúnculos de 1.5-4 cm, brácteas involucrales asemeyaos a les fueyes, de 1-12 mm. Flores sésiles de color pálidu a púrpura claru, azul. Fl. xunu-xunetu, fr. agostio-setiembre.
Cultiváu como planta ornamental en Anhui, Jiangsu (Nanjing), y Shaanxi (Xian) en China y n'Asia sudoccidental (Xeorxa, Iraq, El Líbanu, Siria y Turquía).
"Asperula orientalis" describióse por Boiss. & Hohen. y espublizóse en "Diagnoses Plantarum Orientalium Novarum, ser. 1, 3: 30–31", nel añu 1843. 
Asperula: nome xenéricu que significa "un tanto aspru",o bien "diminutivu de asper"
orientalis: epítetu llatinu que significa "d'oriente".
Asphodelus albus
El gamón o gamuetu (Asphodelus albus) ye una planta herbal perenne nativa de la rexón mediterránea.
"A. albus" puede algamar hasta 200 cm. d'altor, anque esto puede variar bien de según la disponibilidá d'agua. Tien un únicu tarmu rectu, sofitáu en raigaños tuberosas. Les fueyes nacen a partir de la base del tarmu; son llargues y acanalaes, de superficie cerúlea. Les flores apaecen ente mayu y agostu na so rexón nativa; son hermafrodites, actinomorfes, hexapétalas, y vanse xuntando a midida que xúbese pol tarmu, que raramente alcuéntrase ramificáu, hasta llegar al ápiz que tán en recímanos o más arrexuntaes. Los frutos son cápsules ovoides, allugaes al cabu de curtios pedúnculos, de color mariellu-verdosu que s'abrir en trés partes al maurecer.
"A. albus" crez de forma montesa en praderíes y enllanaes soleyeres de España, el sur de Francia y la mariña mediterránea hasta los Balcanes, ente'l nivel del mar y los 2.000 metros sobre'l nivel del mar. Prefier suelos alcalíns, y ye marcadamente termófila.
Na antigua Grecia, el asfódelo blancu acomuñar a la muerte y el tránsitu a los Campos Elíseos; yera frecuente la so presencia nes ceremonies aciages.
El rizoma y los tubérculos son tóxicos en crudu, non recomendables pol so conteníu de asfodelina. La fermentadura de los mesmos produz alcohol. 
Dientro de la Contorna de Omaña (provincia de Llión) utilizábense les fueyes de los gamones pa dar de comer a los gochos (gochos).
"Asphodelus albus" describióse por Philip Miller y espublizóse en "Gard. Dict." ed. 8 3 1768.
Amás, el nome puede tener orixe griegu, una y bones los asfodelos llantábense cerca de les tumbes, por que los muertos pudieren alimentase d'elles, como se fai referencia d'ello en munchos poemes. El nome derivaría de la palabra griega ἀσφόδελος, que signigica cetru. En griegu la lleenda del asfodelo ye una de les más famoses de les plantes rellacionaes colos muertos y el mundu soterrañu. Homero describir como que cubre la gran pradería ( ἀσφόδελος λειμών ), el xoril de los muertos. Foi llantáu en tumbes , y con frecuencia rellacionar con Perséfone, qu'apaez coronada con una guirlanda de asfódelos. La so conexón xeneral cola muerte débese ensin dulda a'l color abuxáu de les sos fueyes y les sos flores amarellentaes, que suxuren la escuridá del inframundo y la palidez de la muerte.
albus: epítetu llatinu que significa "blancu".
Asphodelus macrocarpus
Asphodelus macrocarpus ye una especie de planta herbal perenne nativa de la rexón mediterránea. 
Planta perenne, glabra, qu'algama un tamañu de 6-12 dm d'altor; rizomas engrandaos y allargaos; erecta; afila, simple cilíndrica; fueyes basales en forma de cinta, anchu de 2-4 cm y de llongura hasta 60 a 70 cm, fácilmente doblada pola metá; la inflorescencia ye un recímanu apical gruesu y allargáu, cilíndricu, la base con dellos toques de ramines; flores (4 cm de diámetru), con tépalos en forma d'espátula llineal, de color blancu con nerviu central verde. Floria de mayu a xunu.
Alcuéntrase en camperes y ribayos a una altitú de 700-1800 m. Ye xeneralizada nes principales cadenes de montes, pero ye rara.
"Asphodelus macrocarpus" describióse por Filippo Parlatore y espublizóse en "Flora Italica" 2: 604. 1857.
macrocarpus: epítetu llatinu que significa "con fruta grande".
Asplenium auritum
Asplenium auritum, ye una especie de felechu perteneciente a la familia Aspleniaceae.
Ye un felechu con rizoma oblicuu, cubiertu de pálees linear-llanceolaes, con ápiz filiforme, de castañu-clares a castañu-escures. Frondes d'hasta 58 cm, en fascículos laxos; pecíoluxeneralmente menor que la llámina, de castañal acoloratada a castañal corita; raquis castañal acoloratada, verdosu nel ápiz; llámina 8-37 x 2-8 cm, 1-pinnada,oblongo-llanceolada, coriácea, raramente membranácea; pinnas 1,25-3,5 x0,7-1,5 cm, hasta 40 a cada llau del raquis, cortamente peciolulaes, sésiles o decurrentes,ovaes, subromboidales o oblongues, obtuses y asimétriques na base,con marxe crenáu, dentáu o serráu; nervios 2-4 vegaes encruciaos. Soros(2)6-12(18) por pinna, oblongos, anchos, xeneralmente non confluentes. Espores (23)27-32(38) μm de diámetru, ovoidees, xeneralmente con perisporio crestáu, con crestes pocu elevaes, reticuláu-verrucoso nes aréolas. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 72; n = 36.
Alcuéntrase en cantils marítimos protexíos del aguaxe, tanto caliares como xilizos; escasamente nel interior. Mariña atlántica européu, mediterraneu occidental y macaronésico. 
"Asplenium auritum" describióse por Peter Olof Swartz y espublizóse en "Journal für die Botanik" 1800(2): 52. 1801.
auritum: epítetu que significa "oreyudu".
Asplenium billotii
Algamen les sos frondes hasta 35 cm, anque d'ordinariu son d'unos 20 cm. El so color ye verde brillante y surden en grupos trupos d'una especie de raigañu horizontal (rizoma). El so peciolu, marrón nel so parte inferior y brillante, ye daqué más corto que'l restu de la fronde, qu'apaez estremada por dos vegaes, en dos tales series de "hojitas" menores, dentaes. Reproducir por aciu espores, que crecen y maurecen en grupos (soros), qu'adquieren un color marrón, cubiertos por una llámina (indusio) protectora, nel envés de les frondes y son lliberaes (esporulación) escontra l'iviernu.
Estender pola cuenca mediterránea, les islles de Macaronesia y la franxa occidental d'Europa.Apaez esvalixáu so les roques, en llugares frescos de roquedos y montes, en sitios avesigos xeneralmente xilizos. Hemicriptófito. 
"Asplenium billotii" describióse por Friedrich Wilhelm Schultz y espublizóse en "Flora" 28: 738. 1845
billotii: epítetu otorgáu n'honor del botánicu francés Paul Constant Billot (1796-1863).
Númberu de cromosomes de "Asplenium billotii" (Fam. Aspleniaceae) y táxones infraespecíficos: n=72.
Asplenium septentrionale
Ye un felechu, anque'l so aspeutu nun sía'l típicu. Ye planta pequeña, de 5-15 cm, que les sos llámines verde escuru, brillantes, crecen arrexuntaes, indivisas o encruciándose 1-3 vegaes sucesivamenet de dos en dos. Los soros en que s'arrexunten les espores, que s'esvalixen mientres el branu, son allargaos, marrón bien escuro y asitiaos per debaxo de les llámines.
En Europa y Gran Bretaña.
Nel centru de la Península Ibérica apaez nes fisuras temporalmente húmedes de les roques granítiques.
"Asplenium septentrionale" describióse por (Carlos Linneo) Hoffm. y espublizóse en "Deutschland Flora" 2: 12–13. 1795. 
Númberu de cromosomes de "Asplenium septentrionale" (Fam. Aspleniaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=144
septentrionale: epítetu llatinu que significa que pertenez al norte.
Aster alpinus
Aster alpinus ye una especie fanerógama perteneciente a la familia Asteraceae.
Planta perenne erecta o ascendente d'hasta 20 cm o más, de fueyes acucharaes a casi elíptiques, les fueyes basales y caulinares inferiores estrechaes hasta un ampliu peciolu. Capítulos polo xeneral solitarios, de 3-5 cm de diámetru; flores ligulaes 20-40, azul-violeta, raramente roses o blanques, dacuando ausentes; flores tubulosas marielles. Bráctees involucrales en dos fileres indistintes, peloses o glabres con marxe pelosu o laciniáu. Floria pel branu.
Praos de monte, praderíes cascayoses, roques.
Albania, Austria, Bulgaria, República Checa, Francia, Alemaña, Grecia, Suiza, España, Italia, l'antigua Yugoslavia, Polonia, Rumanía y Rusia.
"Aster alpinus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 872. 1753.
Aster: nome xenéricu que deriva de ("ἀστήρ"), términu en griegu que significa "estrella", fai referencia a la forma de la cabeza floral.
alpinus: epítetu llatinu que significa "alpina, de los montes".
Astragalus abruptus
Astragalus abruptus ye una especie de parrotal perteneciente a la familia de les lleguminoses. Ye orixinaria del Europa 
Ye una planta herbal perennifolia orixinaria de Ucrania, onde se distribúi por Crimea, Mykolaiv y Odessa.
"Astragalus abruptus" describióse por Krytzka y espublizóse en "Novosti Sist. Vyssh. Nizsh. Rast." 1977: 130. 1978
abruptus: epítetu llatinu que significa "sópita, abrupta".
Astragalus alopecuros
Astragalus alopecuros ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les lleguminoses. Alcuéntrase en Asia.
Ye una planta herbal qu'algama un tamañu de 50-90 cm d'altor. El tarmu d'hasta 10 mm de diámetru, con pelos ascendentes. Les fueyes de 20-30 cm; con estípules de 10-18 mm, peludas, pecíolude 1-3 cm, con raquis densamente cubiertu de pelos ascendentes; foliolos en 17-27 pares, ovaos a elípticos. La inflorescencia en forma de recímanos subsésiles o con pedúnculu d'hasta 1 cm, ovoide a cilíndricu, de 5-9.5 cm, bráctees de 10-20 mm. Pétalos mariellos, glabros.
Alcuéntrase en China, Xinjiang, Kazakstán, Rusia (Siberia), sudoeste d'Asia (Cáucasu, Turquía), y Europa.
"Astragalus alopecuros" describióse por Pall. ex DC. y espublizóse en "Astragalogia 11, pl. 8", nel añu 1802. (15 Nov. 1802)
alopecuros: epítetu llatinu que significa "cola de foín".
Astragalus alpinus
Astragalus alpinus ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les lleguminoses. Ye orixinaria d'Europa, Asia y Norteamérica. 
Esta planta ye variable n'apariencia. Polo xeneral, ye una yerba perennifolia que crez a partir d'un raigañu principal y rizoma cubiertu con una rede soterraña caudex. Los raigaños tienen nódulos qu'afiten el nitróxenu. Los tarmos sobre'l suelu miden hasta 30 centímetros de llargu y son na so mayoría decumbente, formando una estera. Les fueyes son d'hasta 15 centímetros de llargu y compónense de dellos pares de foliolos cada unu d'hasta 2 centímetros de llargu. La inflorescencia ye un recímanu d'hasta 30 flores caúna de cerca d'un centímetru de llargu. Les flores son de color púrpura o azul. El frutu ye una llegume vaina hasta 1,7 centímetros de llargu, que contién les granes.
Alcuéntrase en Asia: China. Europa: Austria, República Checa, Eslovaquia, Finlandia, l'antigua Yugoslavia, Francia, Alemaña, Gran Bretaña, Italia, Noruega, Polonia, Rumania , España, Suecia y Suiza. América del Norte: Alaska-Aleutianas, Canadá y Estaos Xuníos.
Esta planta crez en climes subalpinos y alpinos, de cutiu en zones húmedes, como montes y praos alredor de regueros y llagos. Tamién asocede na tundra y otres árees fríes, seques y espuestes. Apaez en bancos de grava y cascayoses. Dacuando ye una especie pionera , colonizando tierres na fase primaria de la sucesión ecolóxica, como carreteres y terrenales desnudos dempués d'una xelada . Reparóse anovable precoz nes zones apocayá quemaes en Parque Nacional Grand Teton. Tamién crez en zones con vexetación. Les plantes que se producen en condiciones bien dures son más pequeñes que les de llugares más favorables.
Esta especie vexetal apurre l'alimentu pal caribú, llebres ártiques, gansos blancos y osu grizzly.
"Astragalus alpinus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 760. 1753.
Astragalus aquilanus
Astragalus aquilanus ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les lleguminoses. Ye orixinaria d'Europa 
Ye una planta herbal perennifolia, orixinaria de Italia onde s'atopa na rexón de los Abruzos en pacionales grebos con orientación sur nos montes de pinos o en sitios degradaos de población de carbayos. Presentar en formaciones yerboses seques seminaturales y de carba sobre sustratos caliares.
"Astragalus aquilanus" describióse por Bruno Anzalone y espublizóse en "Webbia 24: 726", nel añu 1970.
aquilanus: epítetu
Astragalus arenarius
Astragalus arenarius ye una yerba de la familia de les lleguminoses. Hala orixinaria d'Europa.
Planta delgada, estendida o ascendente, perenne, d'hasta 30 cm. Fueyes pinnaes con 2-9 pares de foliolos llanceolaos a lliniales, con pelos adpresos; estípules fundíes na so base. Flores moraes a liles, raramente blanques o amarellentaes, en inflorescencies oblongues laxas en tarmos más curtios que les fueyes de debaxo. Pétalos de 1,3-1,7 cm, oblongos, xeneralmente con pelos adpresos. Floria en primavera y branu.
N'Europa en Polonia, Rusia, Alemaña, Suecia, República Checa ya introducida en Finlandia. Vive en terrenes arensosos.
"Astragalus arenarius" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 759. 1753.
arenarius: epítetu llatinu que significa "de les arenes".
Astragalus asper
Astragalus asper, ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les lleguminoses. Ye orixinaria de Eurasia. 
Ye una planta herbal perennifolia que s'atopa en Europa oriental y la Rusia asiática
"Astragalus asper" describióse por Nikolaus Joseph von Jacquin y espublizóse en "Miscellanea Austriaca ad Botanicam, Chemiam, et Historiam Naturalem Spectantia" 2: 335. 1782. 
asper: epítetu llatinu que significa "rugosa"
Astragalus australis
Astragalus australis, ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les lleguminoses. Ye orixinaria de Eurasia.
Ye una planta herbal perennifolia que s'atopa en Austria, Bulgaria, República Checa, Eslovaquia, l'antigua Yugoslavia, Francia, Alemaña, Italia, Polonia, Rumania, España, Suiza, Ucrania, Kazakstán y Mongolia.
"Astragalus alpinus" describióse por (L.) Lam. y espublizóse en "Flore Françoise" 2: 637. 1778[1779].
alpinus: epítetu llatinu que significa "del sur".
Astragalus austriacus
Astragalus austriacus, ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les lleguminoses. Alcuéntrase en Eurasia. 
Ye una planta herbal perennifolia que s'atopa en Austria, Bulgaria, República Checa, Eslovaquia, l'antigua Yugoslavia, Francia, Alemaña, Italia, Polonia, Rumania, España, Suiza, Rusia, Ucrania, Kazakstán y Turquía.
"Astragalus austriacus" describióse por Nikolaus Joseph von Jacquin y espublizóse en "Enumeratio Stirpium Pleraumque, quae sponte crescung in agru Vindobonensi" 263. 1762.
austriacus: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Austria.
 Vassiljeva, L.I. (1987) In Flora Partis Europaeae URSS. Vol. 6. Leningrad. (Rus).
Astragalus beatleyae
Astragalus beatleyae, ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les lleguminoses. Ye orixinaria d'Estaos Xuníos. 
Ye una planta herbal perennifolia que s'atopa en Estaos Xuníos en Nevada, ==Taxonomía==
"Astragalus beatleyae" describióse por Rupert Charles Barneby y espublizóse en "Omeru" 7(2): 161–163. 1970. 
beatleyae: epítetu otorgáu n'honor del botánicu Janice Carson Beatley (1919-1987). 
Astragalus cicer
El garbanzu montés (Astragalus cicer) ye una planta de la familia de les lleguminoses.
Robustu, perenne, d'hasta 60 cm o más, fueyes pinnaes con 10-15 pares de foliolos, con pelos curtios adpresos. Flores marielles, munches en inflorescencies axilares trupes en tarmos de más de la metá de llargu que les fueyes de debaxo. Flores de 1,4-1,6 cm; dientes del mota la metá de llargu que'l tubu. Vaina de 1-1,5 cm, enchida, con pelos blancos y negros. Floria a final de primavera y pel branu.
En Austria, República Checa, Alemaña, Suiza, Hungría, Polonia, España, Francia, Bélxica, Italia, antigua Yugoslavia, Bulgaria, Rumanía y Rusia. Vive en llugares yerbosos.
"Astragalus cicer" describióse por Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 2: 757", nel añu 1753. (1 May 1753) 
cicer: epítetu del llatín "cicer" que significa "garbanzu".
Astragalus danicus
Astragalus danicus, ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les lleguminoses. Ye orixinaria de Eurasia. 
Ye una planta perenne, con estolones curtios. Tien tarmos qu'algamen un tamañu de 5-20(30) cm d'altor, la mayoría solitarios, ascendentes, glabros na parte inferior. Les fueyes de 2,5-6 cm, peciolaes, imparipinnaes, con 6-12 pares de folíolos. Les inflorescencies en forma de recímanos pedunculaos. Mota 7-8 mm, campanulado-tubular, cola mayoría de los pelos coritos. Corola violeta; estandarte 14-15(17)mm, de anchamente elípticu a orbicular. El frutu 5-7 x 3-5 mm, ovoide, bilocular, con 5-6 granes por lóculo. Granes 1,3 x 1,6-2 mm, orbicular-reniformes, llises, pardes. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 16.
Ye una planta herbal perennifolia que s'atopa en Asia onde se distribúi en China, Kazakstán, Kirguistán, Mongolia, Rusia oriental y en Europa, distribuyir por Austria, Bielorrusia, República Checa, Eslovaquia, Dinamarca, Estonia, Francia, Alemaña, Gran Bretaña, Irlanda, Italia, Letonia, Lituania, Polonia, Rusia europea, España, Suecia, Ucrania.
"Astragalus danicus" describióse por Anders Jahan Retzius y espublizóse en "Observationes Botanicae" 3: 41. 1783. 
danicus: epítetu 
Astragalus dasyanthus
Astragalus dasyanthus, ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les lleguminoses. Ye orixinaria de Eurasia. 
Ye una planta herbal perennifolia que s'atopa en Eurasia, onde se distribúi por Bulgaria, antigua Yugoslavia, Hungría, Moldavia, Rumania, Rusia europea, Ucrania y Siberia. 
"Astragalus dasyanthus" describióse por Peter Simon Pallas y espublizóse en "Species Astragalorum" 79, pl. 65. 1803. 
dasyanthus: epítetu llatinu que significa "con flores peludas".
Astragalus exscapus
Astragalus exscapus ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les lleguminoses. Alcuéntrase en Europa y Próximu Oriente.
La planta crez en forma de fueya caduca, o perenne, planta herbal qu'algama un tamañu de 3 a 10 cm d'altor. Tanto los bien curtios tarmos como les fueyes son densamente peludos escontra l'esterior. Les fueyes arrexuntar en rosetes na base del tarmu. Dispuestes nuna roseta basal les fueyes son de 12 a 19 pares de foliolos imparipinnaos con un foliolu terminal distintu. Les estípules son llargues y conectáu al peciolu. La inflorescencia xeneralmente tien ente ocho y cincuenta flores. Les flores son hermafrodites y zigomórficas. Los cinco pétalos son de color mariellu brillante. Los casi sésiles llegumes tienen un llargor de 1,5 a 2 centímetros y son ovaes, enchíes y con pelo arispiu mestu.
Ye una planta herbal perennifolia que se distribúi por Albania, Austria, Bulgaria, República Checa, Eslovaquia, l'antigua Yugoslavia, Francia, España, Alemaña, Grecia, Hungría, Italia, Moldavia, Rumania, Suiza y Ucrania en Europa y en Oriente Mediu en Turquía.
"Astragalus exscapus" describióse por Linneo y espublizóse en "Mantissa Plantarum 2: 275", nel añu 1771.
exscapus: epítetu llatinu que significa "ensin escapo".
Astragalus exscapus subsp. exscapus
Astragalus exscapus subsp. exscapus ye una subespecie de planta herbal perteneciente a la familia de les lleguminoses. Alcuéntrase en Europa y Próximu Oriente.
Ye una planta herbal perennifolia que se distribúi por Austria, Bulgaria, República Checa, Eslovaquia, Francia, Alemaña, Grecia, Hungría, Italia, Rumania y Suiza.
"Astragalus exscapus" describióse por Linneo y espublizóse en "Mantissa Plantarum", VI, 2: 275, nel añu 1767.
Astragalus norvegicus
Astragalus norvegicus ye una yerba de la familia de les lleguminoses.
Planta robusta, erecta, xeneralmente glabra, perenne, d'hasta 40 cm; fueyes pinnaes de normal con 6-7 pares de foliolos oblongo-ovaos, esmorniaos, glabros cuando maurecen. Flores violeta maciu, de 1-1,2 cm, n'inflorescencies trupes ablongas con hasta 30 flores en tarmos más llargos que la fueya de debaxo. Vaina ovoide, d'aprosimao 1 cm, con pelos coritos cuando la vaina ye nueva.
N'Europa na zona ártica y en montes. En Noruega, Suecia, Austria, República Checa, Rusia y quiciabes en Rumanía.
"Astragalus norvegicus" describióse por Georg Heinrich Weber y espublizóse en "Plantarum Minus Cognitarum Decuria" 13. 1784. 
norvegicus: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Noruega.
Astragalus oxyglottis
Astragalus oxyglottis, ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les lleguminoses. Ye orixinaria de Eurasia.
Yerba añal, ramificada na base; indumento seríceo, de pelos basifijosde 0,1-0,3 mm. Tarmos 2-25 cm, ascendentes o erectos, densamente seríceo, de pelos blancos y dacuando tamién negros, glabrescentes cuando adultos. Fueyes 2-9 cm, peciolaes, imparipinnaes, con 4-6(8) pares de foliolus; estípules 2-4mm, peloses, verdoses, cortamente soldaes al peciolu, llibres ente sigo; pecíolu1-2,5 cm, paecíu al raquis, esparcidamente pelosu; foliolos 3-10 x 1,5-5 mm,cuneado-elípticos, emarginaos, glabros o con pelos espardíos nel fexe, densamente pelosos pol viesu. Inflorescencies en recímanos, éstos sentaos o pedunculaos,con 4-8 flores que formen una cabezuela trupa, dacuando con 1-2 verticilos con 2-4 flores nes axiles de les fueyes; pedúnculos 0-4 cm; brácteasmuy pequeñes. Mota 2-2,5 mm, campanuláu, con pelos blancos y dacuando tambiénnegros; dientes 0,4-0,5 mm, iguales. Corola ablancazada o violeta, con lospétalos desiguales en llargor, con uña curtia; estandarte 5-6 mm, agudu; nales 4-5 mm; quilla 3-4 mm. Frutu 7-15 x 2,5-3,5 mm, sentáu, subcilíndrico, con 3 quillas, 1 nel banduyu y 2 nes cares, pardu-coritu cuando maduru, glabro pelosu. Granes 1,5-2 x 1,5-2 mm, llises, marielles.
Ye un parrotal perennifolio que s'atopa en Asia n'Afganistán, Armenia, Azerbaixán, China, Irán, Iraq, Kazajstán, Kirguizistán, Pakistán, Tajikistán, Turkmenistán, Uzbequistán y en Europa na Rusia europea, España y Ucrania.
"Astragalus oxyglottis" describióse por Friedrich August Marschall von Bieberstein y espublizóse en "Flora Taurico-Caucasica" 2: 192. 1808. 
oxyglottis: epítetu llatinu que significa ;sinonimia: 
Astragalus penduliflorus
Astragalus penduliflorus ye una planta de la familia de les lleguminoses.
Difier de "Astragalus frigidus" en tener foliolos de menos de 7 mm d'anchu, y vaina d'hasta 1 cm d'anchu (foliolus de más de 7 mm d'anchu y vaina menos de 1 cm d'anchu en "Astragalus frigidus"). Flores marielles, de 1-1,2 cm; tubu del mota verde. Robustu, erecto, xeneralmente ramosu, perenne d'hasta 50 cm, de fueyes con 7-15 pares de foliolus elípticos. Floria pel branu.
Nel este y centru de los Pirineos, nos Alpes, Cárpatos; Suecia. Vive en praos y gleras.
"Astragalus penduliflorus" describióse pol naturalista francés Jean-Baptiste Lamarck y espublizóse en "Flore Françoise 2: 636", nel añu 1778. 
 Pignatti, S. (1982) Flora Itálica. Edagicole, Bolonia.
Astragalus sempervirens
Astragalus sempervirens ye un parrotal de la familia de les lleguminoses.
Parrotal de 5-20 cm d'altor, con cañes tendíes, estendíes en forma de parra, con tarmos maderizos, densamente recubiertos poles escayos formaes polos peciolos del añu anterior. Fueyes paripinnaes, con un escayu terminal fuerte; de 12-20 foliolos d'hasta 1 cm de llargu, llanceolaos de vellu sedosu; estípules apuntiaes, xuníes hasta la metá del peciolu. Flores irguíes, d'hasta 15 mm de llargu, en númberu de 3-8 formando un recímanu de pedúnculu curtiu, casi ocultu pa les fueyes; corola blanca hasta rosa o lila; estandarte más llargos que les nales o la quilla; mota más curtiu que l'estandarte, con pelo blancu, con lacinia apuntiada.
Montaña hispániques, Pirineos, Alpes occidentales (hasta Rätikon), Apeninos. Crez na monte cantábricu sobre sustratos predresos y caliares de solana, abondando nes estribaciones del norte de Llión y Palencia, ente 1.600 y 2.200 m d'altitú. Se tata d'un caméfito eminentemente pirenaicu qu'algama la so llende occidental nel montes lleoneses.
Númberos cromosomáticos de "Astragalus sempervirens" (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecificos: 2n=16.
Astragalus turolensis
Astragalus turolensis ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les lleguminoses. Ye orixinaria d'Europa 
Ye una planta densamente cubierta de pelos blancos y que presenta les inflorescencies en forma de recímanos globosos largamente pedunculaos.
Ye una planta herbal perennifolia, orixinaria de España, onde s'atopa ente los camperes secos, carbaes esclariaos y araxales; tamién apaez n'escamplaes y orles de monte.
Astrantia minor
Astrantia minor, ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les apiacees.
"A. minor" ye una yerba menuda qu'algama los 15-30(50) cm d'altor, con tarmos simples, bien escasamente ramificaos na metá cimera; les fueyes basales de dos tipos, de cutiu na mesma planta: unes con segmentos estrechos toos pinnatisectos, les otres con segmentos anchos, los centrales pinnatisectos y los llaterales fondamente pinnatipartidos; peciolu de 4-12(19) cm; llámina con (5)7(8) segmentos de 1-3(4,5) x 0,5-1,3 cm, d'un verde pálidu, dentaos na metá o dos tercios superiores; les caulinares de la base de la inflorescencia, de 2-3,2 x 0,2-0,5 cm amenorgaes a 3-5 segmentos. Inflorescencia con 1-3 pedúnculos desiguales; el central, dacuando, ramificáu, y más llargu que los llaterales que tienen umbela única. Umbelas arrodiaes de (10)12-14 bráctees, de 4-10 x 1-3 mm, membranacees, enteres, con tres nervios y ápiz verdosu. Les flores son 30-40 por umbela, del mesmu llargor o un pocu más curties que les brácteas; polo xeneral les centrales hermafrodites y les esteriores masculines. Mota con dientes de c.1 mm, ováu-oblongos, subobtusos y cortamente aristaos (1,5-2 vegaes más llargos qu'anchos). Pétalos de tamañu similar a los sépalos los y color ablancazáu o crema. Estambres exertos. Frutu ovoide de (1,5)2-5 mm con escames en forma de visícula, subobtusas.
Estrémase del so conxénere "Astrantia major" , amás de por la so pequeña talla, poles fueyes basales con siete segmentos (en cuenta de cinco) y los dientes de la mota obtusos y cortamente mucronaos. 
Alcuéntrase en delles comunidaes de megaforbios cerca de cursos d'agua y n'escamplaes de carba de azalea de monte ("Rhododendron ferrugineum"), sobre suelos frescos del pisu alpín y subalpino. Prefier puramente un sustrato xilizu, n'altores de ( 
1850 ) 2100 - 2300 ( 2600 ) metros. El floriamientu producir ente xunetu y agostu y la fructificación ente agostu y setiembre.
Ye reinal del centru y sur d'Europa (Francia, Suiza, Italia y España); na Península Ibérica solo nos Pirineos, nel catalanes y nel de Huesca onde atopa'l so llende sudoeste nel Valle de Benasque.
"Astrantia minor" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 235. 1753.
Atriplex halimus
Atriplex halimus (Orgaza) ye una especie de parrotal forrajero na familia de les Chenopodiaceae, nativa d'Europa.
Arbustuperenne de 2 a 3 metros d'altor. Fueyes ablancazaes y engurriaes, disposición alterna, ováu-llanceolaes, subrómbicas, de cantu enteru y daqué ondulaes. Nervios principales marcaos nel viesu y hasta cuatro centímetros de llargor. Flores monoicas y de polinización anemófila, de color amarellentáu-verdosu, pocu vistoses, pentámeras y arrexuntaes en trupos recímanos con forma d'espiga. Floria pel branu y dependiendo de la llatitú facer en xunetu (Inglaterra) o a finales de branu en puntos del llevante español. Tien frutos monospermos, de tipu aqueniu, provistos d'una nala membranosa ablancazada-rosada. Tarmos bien ramificaos y enrevesosos, llisos, daqué sedaos, cenicientos o buxos.
Les sos preferencies son les altes radiaciones solares y suelos arenosos. Capacidá d'adaptación a climes bien grebos, suelos salinos y marxinales. Aguanta la esposición siguida al vientu, de fechu ye bien frecuente atopalos nes mariñes. Coles mesmes, ye resistente a les xelaes d'hasta -10⁰C.
Son propios de los pisos bioclimáticos termomediterráneo y mesomediterráneo inferior. Presentes nes camperes xerofíticos basófilos de viviegues y añales: clase Lygeo-Stipetea. Habiten en llugares que la so pluviometría bazcuya ente 75-375 mm (pueden atopase en llugares de mayor precipitación). Suel dir acompañáu d'otres especies de la mesma familia como "Suaeda fruticosa", "Salsola vermiculata", "Atriplex glauca", etc.
Planta comestible y d'interés forrajero. Delles partes pueden ser comíes crudes (n'ensalada). Al aguantar grandes seques, evita la muerte del ganáu so condiciones d'estremu secañu. Caracterizar pol so palatabilidad, el so conteníu en sales y l'ausencia de componentes tóxicos. Como cultivu forrajero, dan rendimientos interesantes en proteínes ya Hidratos de carbonu. Teniendo en cuenta la disponibilidá d'agua, estos cultivos dan producciones elevaes. Amenorga flatulencias y gases.
Les sos fueyes suelen presentar escreciones salines nes sos fueyes, lo que-yos dan un tactu rugoso. Amás esti salín fai que seyan plantes qu'amburen mal, y por tantu sería interesante introduciles en zones d'altu riesgu de quema.
Son interesantes como ornamentales pa xardinos costeros y de baxu consumu hídricu. Se fradadura en primavera o branu. Si'l clima dexar, ye una planta bien invasiva.
multiplicáu por frada. La multiplicación a partir de granes empieza cola llantadera ente abril y mayu
"Atriplex halimus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 1052. 1753.
Sennen *"Atriplex incana" F.Dietr.
Sennen *"Atriplex serrulata" Pau
halimus var. rifaea" Sennen & Mauricio *"Atriplex 
kataf" Ehrenb. ex Boiss. 
Atriplex laciniata
La Atriplex laciniata, ye una especie halófita, d'añal, na familia de les Amaranthaceae. 
Ye una planta añal, postrada, toa ella d'un plateáu brillosu. Les fueyes de 10-30 × 7-13 mm, xeneralmente espardíes, rómbicu-llanceolaes, lobulaes, cuneaes na base. Flores en glomerulillos axilares y en espiga terminal. Bractéolas granibles 4-6(7) × (4)5-7 mm, xeneralmente d'anchor cimero al so llargor, rómbiques, agudes, de base arrondada o cuneada y envés llisu o escasamente afatáu, endurecíes y soldaes hasta la metá. Granes c. 2,1-2,5 mm de diámetru, suborbiculares; radícula claramente vertical. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 18*
Alcuéntrase nos sables mariniegos nitrificaes.Nel oeste d'Europa y Norteamérica, onde probablemente foi introducida. En España apaez na Isla de la Toja (Pontevedra).
"Atriplex laciniata" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 1053. 1753. 
laciniata: epítetu llatinu que significa "con cortes fondos". 
Atriplex littoralis
Atriplex littoralis ye una especie botánica de parrotal forraxero añal, na familia de les Amaranthaceae.
Ye nativa d'África del norte (Exiptu); Asia templada (Azerbaijan, Rusia, Siberia, Kazakstán, Primorie); Europa (Dinamarca, Finlandia, Noruega, Suecia, Reinu Xuníu, Austria, Bélxica, República Checa, Alemaña, Hungría, Holanda, Polonia, Bielorrusia, Ucrania, Grecia, Italia, Rumania, Eslovenia, Francia, España). 
El so hábitat ye'l mariniega, puramente sobre dunes o sobre terrenales interiores salinos y húmedos.
De normal mide de 3-11 dm ; pero promedia 7-8 dm d'altor, y crez a lo llargo de sableres de munchos llugares del mundu. Tien fueyes angostes y de color abuxaes verdes. Flores bien pequeñes, verdoses en glomérulos aconceyaos nel ápiz. Nel norte européu floria de xunetu a setiembre (branu boreal).
El xéneru foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 1054. 1753. 
littoralis: epítetu llatinu que significa "na mariña, na mariña".
sulcata" Michx. ex Schult. 
Atriplex micrantha
Atriplex micrantha ye una especie de planta perenne perteneciente a la familia de les amarantacees. Ye orixinaria de Eurasia.
Ye una planta añal, qu'algama un tamañu d'hasta 50 cm de ltura, erecta, ramosa, verdosa nel so conxuntu. Les fueyes de 1-7 × 0,5-6,5 cm, opuestes na base, alternes nel restu, de triangular-ovaes a triangular-oblongues, hastaes, colos lóbulos llaterales dirixíos oblicuamente escontra fuera. Inflorescencia paniculiforme, foliosa solo na base. Bractéolas granibles de dos tipos; unes de 2-5 mm, de orbiculares a elíptiques, obtuses; les otres, de 1,2-2 mm, xeneralmente ovaes, agudes o acutiúsculas; toes de consistencia herbal, anque engrosaes na base, col envés llisu y los marxes enteros, de cantos soldaos solo na base y siendo ésta obtusa, arrondada o subcordada. Grana de 1,4 × 1,2 mm, ovoideo-esferoidal, negra, brillosa; radícula en posición oblicua. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 18*, 36*; n = 18.
Alcuéntrase en zones ruderalizaes, salines o subsalinas. En Europa oriental, Asia occidental, introducida nel centru d'Europa y Norteamérica. Naturalizada na Vall de Ribes y contorna de Almacellas y Mequinenza en España. 
"Atriplex micrantha" describióse por Karl Friedrich von Ledebour y espublizóse en "Icones Plantarum" 1: 11, pl. 43. 1829. 
micrantha: epítetu llatinu que significa "con flores pequeñes".
Aubrieta deltoidea
Aubrieta deltoidea ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Brassicaceae, ye nativa del sudeste d'Europa, pero cultivar en tol mundu como planta ornamental y crez montesa en delles zones como un fuxitivu de xardín. 
Esta ye una pequeña yerba perenne que formen alfombres de color verde. Les sos fueyes tienen la forma de cuyar, ovalada, dalgunes de les cualos son lobulaes. La vistosa inflorescencia tien pequeñes flores en númberu de cuatro colos pétalos de color lavanda a rosa fondu. El frutu ye una silicua d'hasta dos centímetros de llargu.
"Aubrieta deltoidea" describióse por (L.) DC. y espublizóse en "Regni Vegetabilis Systema Naturale" 2: 294. 1821. 
Aubrieta: nome xenéricu que foi nomáu n'honor de Claude Aubriet, un pintor de flores francés.
deltoidea: epítetu llatinu que significa "con forma de delta".
Aubrieta × cultorum
Aubrieta x cultorum ye una especie de planta perteneciente a la familia de les brasicacees.
Ye una variedá de híbridu perenne del xéneru Aubrieta, llargamente utilizáu nos xardinos poles sos flores de color rosa, magenta, fucsia, azul-violeta, moráu o blancu pa formar una gruesa alfombra nel suelu predresu.
Aurinia saxatilis
Aurinia saxatilis, llamada cestu d'oru, ye una planta ornamental nativa d'Asia y Europa.
Apreciada poles sos flores que tán arrexuntaes nes sos estremidaes y son d'un color mariellu vivu y brillante, el so nome de «cestu d'oru» ta acomuñáu al nome científicu d'esti xéneru. Pal so hábitat prefier sitios predresos y bien drenaos, nun precisando suelu bien fértil. Aguanta perbién el pocu mugor. Floria d'abril a xunu nel hemisferiu norte y forma la semienta en xunetu.
"Aurinia saxatilis" describióse por Lineo y darréu renombrada por Nicaise Augustin Desvaux y espublizóse en "Journal de Botanique, Appliquée à l'Agriculture, à la Pharmacie, à la Médecine et aux Arts" 3(4): 162. 1814[1815]. 
Baldellia ranunculoides
Baldellia ye un xéneru monotípicu de plantes acuátiques con una única especie: "Baldellia ranunculoides" , perteneciente a la familia Alismataceae. Ta bien rellacionáu col xéneru "Echinodorus" y puede ser incluyíu nesti xéneru dempués de recién investigaciones. 
Euroasiático y na rexón Mediterránea-occidental. En España atopar nel Andévalo, Barcelona, Castellón, Gerona, Islles Baleares, Tarragona y Valencia onde crez nes riegues y pequeñes balses. Nel Parque Natural Les Sufrerales (Cádiz-Málaga), apaez en primavera sobre llamargues estacionales.
Ye una yerba acuática que vive enraigonada nel sedimentu de llamargues y riegues, coles fueyes y inflorescencies aérees. Les fueyes son peciolaes, elíptiques a llanceolaes o lliniales llanceolaes, tienen un llimbu ovaláu cola base bien atenuada. Les flores son hermafrodites, con 1-3 cabeces en umbeles o recímanu con llongures pedúnculos en fueyes axilares. Tien seis estames, numberosos carpelos, axuntaos n'espiral o en cabeces esfériques. Los frutos son aquenios. Floria a la fin de la primavera.
"Baldellia ranunculoides" describióse por (L.) Parl., y espublizóse en "Nuovi Generi y Nuove Specie di Piante Monocotiledoni" 1854.
Barbarea verna
Barbarea verna ye una especie de planta herbal bienal perteneciente a la familia Brassicaceae. 
Tien tarmos de 25-80 cm de llargu. Fueyes de 2-15 cm de llargu, el tarmu basal y les fueyes más baxes son oblanceolaes, fondamente estremaes pinnaes con (3 -) 6-10 segmentos o lóbulos llaterales y un lóbulu terminal grande, circular a ovalada, el tarmu mediu y superior coles fueyes oblanceolaes, irregularmente lobulaes, dentaes, o casi. Sépalos los de 3-5 mm de llargu. Pétalos de 5-8 mm de llargu. Estilos de 0,2-2,0 mm de llargu. Frutes (4.5-) 5,5-7,0 (-8.0) cm de llargu, los tarmos 3-6 mm de llargu, casi tan gruesu como los frutos. Los óvulos o granes (34 -) 38-48 (-52) por ovariu o fruta, les granes de 1.5 a 2.5 mm de llargu, más o menos rectangular na so contorna, en términos xenerales elíptiques en sección tresversal, llixeramente esplanaes. Tien un númberu de cromosomes de 2 n = 16. Floria n'abril-xunu.
Ye nativa del suroeste d'Europa, pero cultívase tamién na Florida. Como rique menos agua que los berros, ye más bono de cultivar. Esti berru de la tierra foi cultivada como una llegume de fueya en Inglaterra dende'l sieglu XVII.
"Barbarea verna" considérase un bon sustitutu de los berros. Puede utilizase en sándwiches, ensalaes o cocíos como espinaca, o utilizaos na sopa.
"Barbarea verna" pueden cultivase fácilmente en cualesquier xardín. Al igual qu'a los berros, encánta-y l'agua, pero non cuando tán parcialmente somorguiaes mientres llargos periodos. Esta especie tien necesidaes constantes de plenu sol y riego frecuente en cualquier xardín, nun siendo que tea cerca d'una fonte directa d'agua
"Barbarea verna" describióse por (P. Mill.) Asch. y espublizóse en " Flora der Provinz Brandenburg" 1(1): 36. 1864[1860]. 
verna: epítetu llatinu que significa "de la primavera".
Beckmannia eruciformis
Beckmannia eruciformis ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les poacees.
Esta especie ye nativa de Asia Occidental, Turquía al traviés de Siberia, Kazakstán, el sureste d'Europa, Europa del Este y Europa central. 
"Beckmannia eruciformis" describióse por (Steud.) Fernald y espublizóse en "Icones et Descriptiones Graminum Austriacorum" 3: 5. 1805.
Beckmannia: nome xenéricu que foi nomáu n'honor de Johann Beckmann.
eruciformis: epítetu compuestu llatinu que significa "con forma de "Eruca".
Bellardia trixago
Bellardia trixago ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Orobanchaceae, enantes incluyíu en Scrophulariaceae.
Ye una planta de pequeñu tamañu, densamente pubescente-escabra, con pelos curtios, escasamente llargos y patentes. Los tarmos algamen un tamañu d'hasta 60 cm d'altor, erectos, simples o escasamente ramificaos. Les fueyes d'hasta 60 x 12 mm, d'estrechamente oblongues a linear-llanceolaes, fondamente serraes. Inflorescencies trupes, glanduloses con brácteas d'hasta 30 x 8 mm. La corola en forma de tubu más llargu que la mota; col llabiu cimeru rectu, rosado; y el llabiu inferior blancu o mariellu. El frutu ye una cápsula de 7-8 mm, con granes de 0,4-0,5 mm, pardu-clares casi rosaes, llixeramente reniformes. Tien un númberu de cromosomes de 2n= 24. Floria de marzu a xunu.
Distribuyir pol sur d'Europa, N y Y d'África, SW d'Asia, Macaronesia (sacante Cabu Verde), introducida en América y Australia.
"Bellardia trixago" describióse por (L.) All. y espublizóse en "Flora Pedemontana" 1: 61. 1785.
Bellis annua
La margarita o bellorita añal ("Bellis annua") ye una planta herbal nativa del sur d'Europa.
Ye una yerba de pequeñu altor; tien un rizoma rastreru, una roseta de fueyes basales y hoja dentaes y espatuladas de 2 a 5 cm de llargu. Ye un terófito de ciclu añal. Produz dellos tarmos dotaos de fueyes espatulaes col marxe dentáu, lo que la diferencia de "Bellis perennis", que nun tien fueyes sobre'l tarmu y que les sos flores son claramente más grandes, amás de ser perenne. Floria en primavera.
Habita nel cantu de carreteres y caminos y en praos terofíticos.
"Bellis annua" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 887. 1753
Biscutella laevigata
Biscutella laevigata ye una especie de la familia de les brasicacees.
La yerba de los antioyos (Biscutella laevigata) ye una especie perenne, simple o ramosa d'hasta 50 cm o más. Les fueyes basales pueden formar una roseta; lliniales a ovaes, enteres o dentaes; fueyes caulinares más pequeñes, enteres. Flores marielles, de 5-10 mm de diámetru, nuna inflorescencia trupa o laxa. Vaina distintiva, muncho más ancha que llarga, con dos lóbulos arrondaos planos que s'estremen col tiempu. Floria en primavera y branu.
Habita, en turries, fisuras de roques y zones baldías. 
En gran parte d'Europa.
"Biscutella laevigata" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Mant. Pl. Alteria" 225. 1771 
laevigata: epítetu llatinu que significa "dentada". 
"Biscutella saxatilis" Spreng. 
Blackstonia perfoliata
Blackstonia perfoliata ye una especie de planta na familia Gentianaceae que se desenvuelve alredor de cuenca del Mediterraneu, y estiéndese nel interior del noroeste d'Europa.
Ye una planta que presenta un color de verde a gris pálidu, coles fueyes casi triangulares, cimeres opuestes soldaes d'ende'l calificativu perfoliada (el tueru da la impresión de pasar al traviés de la fueya). Les flores marielles tienen de 6 a 10 pétalos, tán dispuestes en visu.
La so inflorescencia ye una visu bipar, siendo planta hermafrodita con polinización autógama siendo'l so periodu de floriamientu de mayu a setiembre 
El so frutu ye cápsula y el métodu de diseminación de les sos granes ye pola gravedá al pie de llantar madre.
El so hábitat modelo son los claros higrófilos de nivel topográficu mediu, marnicoles basófilas, la so superficie de distribución ye'l mediterraneu atlánticu
Ente los patóxenos qu'afecten a "B. perfoliata" inclúyese "Peronospora chlorae".
"Blackstonia perfoliata" describióse por (L.) Huds. y espublizóse en "Flora Anglica" 146. 1762.
Brachypodium distachyon
Brachypodium distachyon ye una especie de yerba de la familia de les gramínees.
"Brachypodium distachyon", ye la única especie terófito (planta añal) autóctona d'esti xéneru, una y bones les otres cuatro especies son perennes. Raramente algama más de 20 cm d'altor. Son característiques les espiguillas esplanaes y diverxentes (esto ye, formando un ángulu bien abiertu col tarmu). Tien fueyes estreches (de normal alredor de 4 mm). 
Relativamente común nos praos de yerbes añales en llugares secos, a toles contornes de clima mediterraneu.Atopar dende'l sur d'Europa y el norte d'África hasta'l Asia oriental y la India, y tamién en Australia, delles islles del Atlánticu y delles zones de América del Norte y del sur. Distribuït pel centre i sud d'Europa i també pel sud-est d'Àsia. 
Na Península Ibérica en Castiella y Llión. Por Europa y Siberia.Abonda en praderíes pocu regaes, robadillos de desaguadorios, húmedos o non. Bien dura y indigerible pal ganáu. Hemicriptófito.
"Brachypodium distachyon" describióse por (L.) Beauv. y espublizóse en " Essai d'xune Nouvelle Agrostographie" 101, 155, 156. 1812.
Númberu de cromosomes de "Brachypodium distachyon" (Fam. Gramineae) y táxones infraespecíficos: n=10. 2n=30.
El nome d'esti xéneru deriva del griegu "brachys" (curtiu) y "podion" (pie pequeñu), en referencia a les espiguillas subsésiles. 
Brachypodium pinnatum
El lastón o rompebarrigas (Brachypodium pinnatum) ye una especie de la familia de les gramínees.
Llega a 1 m d'altor, tien una gran macolla con munches fueyes, ríxida, aspra nes fueyes, perenne y derecha. Los sos espigues pueden midir 30 cm y tener has 15 espiguillas. Les espiguillas son cilíndriques o un pocu estrapaes, de 2-4 cm de llargor y con delles flores alternaes, casi ensin rabillo, pegaes al raquis, que se curva ente dos espiguillas, dereches o curvaes caprichosamente, disposición que fai bien llamativa a esta gramínea, apta pa ornamentación. Na base de la espiguilla hai 2 glumes desiguales, pocu apuntaes, con dellos nervios verdosos. La flor d'hasta 10 mm de llargor, verdosa, la lema o cubierta esterior con dellos nervios y una aresta o argaña de 2 mm de lóngitud, la pálea ablancazada, ensin nervios, dambes con pelillos nel cantu. Dientro hai 3 estames allargaos, con cuernos y 2 estigmes plumosos. El frutu allargáu, de 3 mm de llargor.
Hai 4-5 fueyes nel tarmu, la primera bien alloñada de la inflorescencia, endolcaes de principiu y dempués de madura, planes nel so maduror. Anque ye una yerba bien dura, les sos fueyes endólquense darréu d'arrincala, aspres nos cantos, notar al pasar les yemes de los deos en sentíu vertical, nerviu mediu saliente nel viesu, rayáu finu y de 2-6 mm d'anchor, bien agudes nel ápiz. Hai numberoses fueyes basales, en grupos de 3, con tarmu ensin desenvolver. La lígula ye bien curtia (unión de la fueya cola vaina), arrondada y partida en 2 vaines apertaes al tarmu. Tarmu con rayáu finu, de 1-2,5 mm de diámetru, con nuedos pelosos, estoloníferos. Floria a final de primavera y tol branu.
"Brachypodium pinnatum" describióse por (L.) Beauv. y espublizóse en " Essai d'xune Nouvelle Agrostographie 101, 155, pl. 19, f. 3. 1812. 
Númberu de cromosomes de "Brachypodium pinnatum" (Fam. Gramineae) y táxones infraespecíficos: 2n=28
pinnatum: epítetu llatinu que significa "con nales".
Briza media
Los corazones (Briza media) ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les poacees. Ye orixinaria d'Europa.
Yerba perenne, glabra o casi. Tarmos foliosos, qu'algamen con frecuencia 40 ó 50 cm d'altor. Fueyes lineares, envainantes, más o menos planes, de 2-7 mm d'anchor. Flores en panícula d'espiguillas pedicelaes, multifloras, colgantes, más o menos acorazonaes, frecuentemente tiñíes de púrpura, d'hasta 10 (-12) mm de llargor, glumes suborbiculares; lemes paecíes a les glumes, ensin aresta. Frutu en cariopsis más o menos planu-cóncavu. Floria dende primavera y hasta el branu.
Frecuente en praos de siega.
Distribúise per Europa
"Briza media" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 70. 1753.
media: epítetu llatinu que significa "entemediu"
Bromus briziformis
Bromus briziformis, ye una especie herbal perenne perteneciente a la familia de les gramínees (Poaceae). 
Ye una yerba añal qu'algama un tamañu d'hasta 70 centímetros d'altor. La inflorescencia ye abierta con espigues planes. Cada espiguilla componer de frutes redondes con capes y al movese, asemeyen el ruiu d'una culiebra de cascabel. 
Ye orixinaria de Eurasia y alcuéntrase en América del Norte como una especie introducida. 
"Bromus briziformis" describióse por Fisch. & C.A.Mey. y espublizóse en "Index Seminum (St. Petersburg)" 3: 30. 1837.
Bromus: nome xenéricu que remanez del griegu "bromos" = (avena), o de "chancia" = (alimentu).
briziformis: epítetu llatinu que significa "cola forma de "Briza"", particularmente "Briza maxima".
Bromus hordeaceus
Les barbes de machu (Bromus hordeaceus) ye una planta herbal perteneciente a la familia de les poacees. Distribúise per Europa y Asia occidental, introducida en América del Norte y del Sur, Australia, etc
Tarmos d'hasta 70 cm, ascendentes o erectos. Panícules d'hasta 15 cm, trupa, con pedúnculos muncho más curtios que les espiguillas. Espiguillas de 8-16 mm, con 6-12 flores. Gluma inferior de 4,5-7 mm 3-5 nervada; la cimera de 5-8 mm, 7-nervaes, dacuando con una aresta apical. Lemes de 5,5-9 mm, recta o llixeramente emarginaes, con aresta de 2-7 mm, recta o llixeramente divaricada, enserta a 0,2-1,2 mm, per debaxo del ápiz.
Eurosiberiana. Vive en pacionales. Floria y fructifica en primavera.
"Bromus hordeaceus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 77. 1753.
hordeaceus: epítetu llatinu que significa "que se paez a la cebada".
Númberu de cromosomes de "Bromus hordeaceus" (Fam. Gramineae) y táxones infraespecíficos:
2n = 28
Bromus inermis
La bromus inermis (o bromu inernme) ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les gramínees (Poaceae). Ye nativa d'Europa.
Planta perenne, rizomatosa, de 30-150 cm, con fueyes de 5-12 mm d'anchor, glabres o glabrescentes, con lígula curtia y truncada.
Espiguillas de 15-30 mm, con glumas desiguales, la inferior con 1 nerviu y la cimera con 3, y 5-10 flores. Flores col lema ensin aresta o con una aresta menor de 2 mm. Inflorescencia en panícula erecta y laxa.
Floria pel branu (de xunu a setiembre), polo que ye una planta de día curtiu. 
Forma biolóxica: ye hemicriptófito (pasen el periodu desfavorable coles yemes de recambiu na superficie del suelu o darréu debaxo)
Ye una planta bien rústica: Aguanta bien el clima continental con temperatures estremes (altes y baxes)y tolera les seques pocu intenses. El so temperamentu edáfico ye ampliu y tien pH óptimo ente 6-7,5. 
Lentu establecimientu en campu. 
En llugares fríos, con xelaes serondiegues tempranes, aconséyense les llantaderes primaverales. En condiciones d'eleváu mugor ye bien susceptible a enfermedaes, afectando al estáu sanitariu de la campera.Nun soporta'l encharcamiento.
Bonal nes árees templar y fríu d'Europa y presente na metá norte de la Península Ibérica. Cultívase principalmente en EEXX y Canadá. 
Sémase como cultivu monófito o bífito, por casu con alfalfa ("Medicago sativa") o trébole violeta("Trifolium pratense"), con unes dosis de llantadera en cultivu puru de 20-25 kg/hai y n'amiestu de 10-15 kg/hai.
Produz un campera trupu y abondosu (15 t ms/hai) hasta bien avanzada la estación serondiega. La producción respuende bien a apurrir nitrogenaos. La campera ye bien palatable, d'elevada digestibilidad y altu conteníu proteico, bien apreciáu pol ganáu mayor.
Ye recomendable pa siega y apurra en verde o calteníu (segáu o silu). La so resistencia al llendo ye moderada. Encamienta pastiásela a una ciertu altor pa favorecer el so rebrote.
Crez por aciu rizomas y dáu el so calter encespedante ye afecha pal so usu na revegetación d'árees denudaes.
Variedaes: Superior, Enllordiar, Jubilee, Saratoga, Lincoln, Achenbach, Lancaster, Lyon, Baylor...
"Bromus inermis" describióse por Friedrich Wilhelm von Leysser y espublizóse en "Flora Halensis" 16. 1761.
inermis: epítetu llatinu que significa "ensin escayos".
Númberu de cromosomes de "Bromus inermis" (Fam. Gramineae) y táxones infraespecíficos: 2n=42
"Bromus inopinatus" B.B.Brues & C.T.Brues 
"Festuca inermis" (Leyss.) DC. 
Bromus secalinus
Bromus secalinus, ye una especie herbal perenne perteneciente a la familia de les gramínees (Poaceae). Ye orixinaria de Eurasia pero ye bien conocida en munches otres partes del mundu onde s'introdució. Ye una maleza nociva en gran parte de América del Norte. 
Tien tarmos qu'algamen un tamañu d'hasta 40 cm d'altor, erectos, llixeramente pubérulos. Fueyes con lígules de 12 mm, desigualmente dentaes y llimbu d'hasta 5,5 x 0,3 cm, llixeramente arispiu; les más inferiores con vaines laxamente arispies con pelos de 0,5 mm, patentes y ríxidos. Panícula d'hasta 4 cm, de contorna linear, con 1-3 espiguillas. Pedúnculos más llargos que les espiguillas. Espiguillas de 9,5-11 mm. ováu-elíptiques; alfaya inferior de la raquilla de c. 1,2 mm. Gluma inferior de 5-5,5 mm, llanceolada, trinervada; la cimera de 6-6,5 mm, ováu-llanceolada, con 7 nervios. Lema de 7,5 mm, ovada, obtusa, endolcada na parte inferior, entera o bien llixeramente emarxinada; aresta de 7-8,5 mm, recta, enserta a 0,8-1,2 mm per debaxo del ápiz de la lema. Pálea de 7 mm, más curtia que la lema, elíptica. Anteres de 1,6-1,8 mm. Floria de mayu a xunu.
Alcuéntrase en pacionales secos. Ye una especie bien rara. Distribúise per Eurasia; ye rara na Rexón mediterránea. Na península Ibérica apaez en los Pedroches y nel Aljarafe.
"Bromus secalinus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 76. 1753.
secalinus: epítetu llatinu ;Citoloxía: 
Númberu de cromosomes de "Bromus secalinus" (Fam. Gramineae) y táxones infraespecíficos: 
2n=14, 28
Bryonia alba
Bryonia alba ye una planta de la familia de les cucurbitácees.
Planta viviegu, trepadora, pelosa, aspra, de tarmos ramosos, d'hasta 4 m. Fueyes pentangulares o pentalobulaes con lóbulos ovaos o triangulares, afiladamente dentaes, el lóbulu central muncho más llargu; bilortos non ramosos. Flores blancoverdosas, en inflorescencies axilares con rabillos. Mota acampanáu, de 5 dientes; corola con 5 lóbulos estendíos, 3 estames. El frutu ye una baya negra y carnosa. Floria a finales de primavera y nel branu.
Sebes
Centro, sur y este d'Europa; naturalizada n'otros sitios procedente de cultivu.
L'usu melecinal de la brionia ye vieyu, como lo demuestra la so presencia na "Capitulare de villis vel curtis imperii", una orde emitida por Carlomagno que reclama a los sos campos por que cultiven una serie de yerbes y condimentos incluyendo "coloquentida" identificada anguaño como "Bryonia alba".
==Tosicidá Toles partes de "Bryonia alba" contienen bryonina que ye venenusa y puede causar enfermedá o muerte. El ganáu tamién puede ser envelenáu pol consumu de la fruta y les fueyes. Cuarenta bayes constitúi una dosis letal pa humanos adultos.
"Bryonia alba" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 1012. 1753.
Númberu de cromosomes de "Bryonia dioica" (Fam. Cucurbitaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=20
Bunias orientalis
Bunias orientalis ye una especies perteneciente a la familia Brassicaceae.
Planta perenne, glabra o espaciadamente glandular, de 25-120 cm d'altor. Fueyes llanceolaes, estremaes. Flores marielles, en inflorescencies ramoses; sépalos llanceolaos, estendíos o de pelo arispiu; pétalos de 4-8 mm. Vaina ovoide, cubierta de protuberancies irregulares. Floria en primavera y branu.
Zones baldías
Orixinaria del este d'Europa. Introducida en Bélxica, Gran Bretaña, Dinamarca, Finlandia, Francia, Alemaña, Holanda, Noruega, Suecia, Austria, República Checa y Suiza.
"Bunias orientalis" foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 670. 1753.
Bupleurum lancifolium
Bupleurum lancifolium , ye una especie de la familia de les apiacees.
Paecida a "Bupleurum rotundifolium" pero con fueyes más estreches, ovaes a oblongo-llanceolaes. Crez hasta los 50 centímetros d'altor con fueyes de color verde fondu y de 3 a 10 centímetros de llargu. De normal con 2-3 radios primarios, y bractéolas casi arrondaes, de punta fina. La inflorescencia en umbela naz d'un pedúnculu que puede ser de dellos centímetros d'altor. Les flores son de color mariellu a mariellu verde. El frutu ovoide-arrondáu, con visibles protuberancies. Floria nel branu. Númberu de cromosomes 2n=16.
Llugares abiertos secos, campos de labrantío.
Sur d'Europa; introducíu en Bélxica, Gran Bretaña, Austria y Norteamérica.
"Bupleurum lancifolium" describióse por Jens Wilken Hornemann y espublizóse en "Eunumeratio Plantarum Horti Botanici Hafniensis" Suppl. 2: 3. 1809.
lancifolium: epítetu llatinu que significa "con fueyes en forma de llanza".
Bupleurum praealtum
Bupleurum praealtum ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les apiacees.
" B. praealtum" ye una planta añal, glabra, con tarmos erectos más o menos ramosos, de 40 cm hasta 1 m o más; les fueyes toes similares, linear-llanceolaes, agudes, de 2-15(20) por 0,2-1 cm, les basales amostalgues nel floriamientu; les umbeles con 1-3(5) bráctees lineares, erecto-patenes y con 1-4(6) radios bien desiguales, de 0,5-3 cm; umbélules con 3-6 bractéolas y 1-4 flores con pétalos mariellos; los frutos oblongos, de 4-7 mm, con costielles filiformes y sobre pedicelos de 1-3,5 mm.
Ye bien similar a "Bupleurum gerardii" de la que se dixebra polos frutos de mayor tamañu y, dacuando, pol porte mayor, les fueyes más anches con nerviu central bien marcáu, pocos radios na inflorescencia y bractéolas que nun devasen los frutos. 
Dacuando apaez en cuarcites n'altores de 500- 1300 ( 1700 ) metros. El floriamientu producir en ( Xunu ) Julio - Setiembre ( Ochobre ) y la fructificación n'Agostu - Setiembre ( Payares ).
Distribuyir pol centru y sur d'Europa; nordeste y centru de la Península Ibérica; en Aragón paez perrrara na Depresión del Ebro, onde solo se conoz de Castejón de Valdejasa, a 650 m y apaez con cierta frecuencia en Pirinéu y Prepirineo y na metá NW del Sistema Ibéricu aragonés.
"Bupleurum praealtum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Amoenitates Academicae", Linnaeus ed. 4: 480. 1759 
praealtum: epítetu llatinu que significa "bien alta".
Bupleurum ranunculoides
Bupleurum ranunculoides ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les apiacees.
"B. ranunculoides" ye una planta perenne, glabra, cespitosa, con tarmos pocu ramosos, de (5)10-30 cm de llargor; les fueyes son toes similares, lliniales o linear llanceolaes, amplexicaules, les inferiores a les veces gradualmente atenuaes en peciolu curtiu, agudes o acuminaes, de 1-13 por 0,1-1 cm; con umbeles con 1-3(4) bráctees similares a les fueyes o daqué ováu-llanceolaes y 3-15 radios; umbélules con 4-6 bractéolas; les flores con pétalos mariellos y frutos ovoides, de 2-4 mm de llargor, con costielles filiformes y sobre pedicelos bien curtios de 0,5-3 mm.
En Flora Europaea y en distintos catálogos florísticos, hanse distingudo dos subespecies: la subespecie "típica", con fueyes planes, les inferiores estrechamente llanceolaes o oblongo-espatulaes, gradualmente atenuaes en pecíoluy les cimeres ovaes, agudes o acuminaes. Sicasí la subespecie "gramineum" presentaría fueyes más o menos involutas, lineares, ensin pecíoluevidente y con fueyes cimeres linear-llanceolaes. Esta última subespecie citar de los Pirineos ente que la "típica" estender por tol rangu xeográficu de la especie. Sicasí, según Flora Ibérica, toles plantes ibériques perteneceríen a la mesma subespecie. Reparando la variabilidá de la planta n'Aragón ensin llendes definíes, inclinamos por esti criteriu taxonómicu.
Esta planta puede ser confundida con "Bupleurum falcatum", pero "B. ranunculoides" presenta fueyes basales ensin peciolu definíu y persisten hasta pasada'l floriamientu y la fructificación.
Alcuéntrase nes escamplaes forestales y camperes supraforestales, sobremanera nos cascayosos del "Festucion gautieri" y tamién n'escamplaes de carba de erizón, enebrales, bujedos, etc. Anque vive preferentemente en caliars, alcuéntrase tamién en arenisques, cayueles, esquistos y granitos nun altor de 800 a 2600 metros. El floriamientu producir en Xunu - Agostio y la fructificación en Julio - Setiembre ( Ochobre ).
Distribuyir pol oeste,centru y sur d'Europa; metá esti de la Península Ibérica; en Aragón polos Pirineos onde baxa hasta Peña Montañesa y Turbón y Sistema Ibéricu.
"Bupleurum ranunculoides" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 237–238. 1753.
Númberu de cromosomes de "Bupleurum ranunculoides" (Fam. Umbelliferae) y táxones infraespecíficos: 2n= 14.; n=14; 2n=28.
Bupleurum stellatum
Bupleurum stellatum ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les apiacees.
Ye una planta col raigañu maderizu perenne y qu'algama un altor de 20-40 cm. Les fueyes son basales axuntaes nuna especie de roseta, tienen forma llanceolada (son muncho más llargues qu'anches) o lliniales con un nerviu central de gran tamañu. El ápiz mucronáu o posiblemente arredondiáu de 15-25 cm de llargor, y de 0,7 a 2 cm d'anchu. La inflorescencia en forma de umbela (raramente 2 a 3 umbelas). Les flores son hermafrodites, actinomorfes y pentámeras. El frutu ye de tipu aqueniu.
Distribuyir dende los Alpes hasta Córcega y alcuéntrase xeneralmente nes rexones templar y fríu d'Europa. El so hábitat preferíu atopar ente les roques o pedregales, tamién en yerbazales secos y grebos, maneros o frescos. La especie crez sobre sustrato xilizu, pero nun refuga los suelos básicos. Atopar n'altores de 600 a 2700 metros.
"Bupleurum stellatum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 236. 1753. 
stellatum: epítetu llatinu que significa "estrelláu".
Bupleurum tenuissimum
El hinojillo de coneyu (Bupleurum tenuissimum) ye una especie de la familia de les Apiacees.
Planta bien ramosa, verdiazul, añal de 15-17 cm, de fueyes lliniales a llineal-llanceolaes, les inferiores de peciolu curtiu, 5-7 nervios, visibles per debaxo. 1-3 radios primarios, con bráctees de punta fina, subulaes, trinerves; bractéolas foliosas, trinerves, xeneralmente finamente dentaes nel marxe y nervios. Frutu globular, con pequeñes protuberancies, y con tenues crestes ondulaes. Floria nel branu. Número cromosomes 2n=16.
"Bupleurum tenuissimum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 236. 1753.
Númberu de cromosomes de "Bupleurum tenuissimum" (Fam. Umbelliferae) y táxones infraespecíficos: 2n=16
tenuissimum: epítetu llatinu que significa "más delgáu".
Calamagrostis epigejos
Calamagrostis epigejos ye una especie de yerba perteneciente a la familia Poaceae. Ye nativa de Eurasia y África.
La xamasca ye de color verde y perenne con llongures rizomas. Los tarmos son erectos y miden de 60 a 200 centímetros de llargu, ente que les llámines foliares son de 70 centímetros de llargu y 3-14 mm (en dellos casos hasta 20 milímetros) d'anchu. El so lígula mide 4-12 mm de llargu y ye aguda y llaceriada. La especie tamién tienen una panoja erecta de 15 a 30 centímetros de llargu y que tamién ye rectangular y casi llanceolada. Les espiguillas miden 4.5-7 milímetros de llargu, ente que la raquilla enllargar. Les glumes son llanceolaes, ente que'l lema ye namái la metá del so llargor. Les sos arestes son 1-2.5 milímetros y tán asitiaos más cerca del centru de les lemas. La inflorescencia ye d'un color marrón intensu. Les flores son espigues trupes y estreches de 25-35 cm de llargu. 
"C. epigejos" ye nativa de Eurasia y África, onde s'atopa en llugares de mugor y hábitats salaos pantanosos y húmedos.
"Calamagrostis epigejos" describióse por (L.) Roth y espublizóse en "Tentamen Florae Germanicae" 1: 34. 1788.
Calamagrostis: nome xenéricu que remanez del griegu "kalamos" "cálamo" y "agrostis" "especie de yerba".
epigejos: epítetu 
"Calamagrostis rigens" Fr. 
Caldesia parnassifolia
Caldesia parnassifolia, ye una especie de planta acuática perteneciente a la familia Alismataceae. Alcuéntrase en Eurasia, África, Australia y Europa.
Ye una planta acuática con rizomes rastreros. Con peciolu de 5-100 cm, fueyes ovaes o elíptiques, de 2-10 × 1.5-7 cm, base cordada d'una manera fonda, ápiz obtusu. Les inflorescencies paniculaes de 20-35 cm. Con 3 flores verticilaes y pedicelos de 2.5-4 cm. Pétalos ovales, más grandes que los sépalos los. Estambres 6. Carpelos 5-10, estruyíu lateralmente, estilu 2 (-4) mm, delgáu. Frutos obovoides, de 3 x 2 mm, con 3-5 nervios llonxitudinales abaxialmente y un picu erecto. El so númberu cromosómico ye: 2 n = 22.
Alcuéntrase nos llagos, llagunes y banzaos de Heilongjiang, Hunan, Jiangsu, Mongolia Interior, Shanxi, Yunnan, Zhejiang, India, Xapón, Corea, Nepal, Pakistán, Rusia, Tailandia, Vietnam, África, Australia y Europa.
"Caldesia parnassifolia" describióse por (L.) Parl., y espublizóse en "Flora italiana, ossia descrizione delle piante" ... 3: 599. 1860.
Caldesia: nome xenéricu que foi nomáu n'honor del botánicu italianu Ludovico Caldesi.
parnassifolia: epítetu llatinu que significa "coles fueyes de "Parnassia"".
Calepina irregularis
Calepina ye un xéneru monotípicu de llantes de flores perteneciente a la familia Brassicaceae. El xéneru contién una sola especie aceptada "Calepina irregularis" nativa del sur d'Europa, norte d'África y sudoeste d'Asia onde crez en yerbazales cerca de poblaciones y tierres de cultivu, rellanos y pies de cantils con frescor y mugor n'altores de 700 a 1500 msnm.
Son plantes herbals caduques qu'algamen los 5 dm d'altor. Les fueyes basales en rosetes son aovaes o bien estremaes, les inferiores peciolaes y les cimeres sésiles. Les flores tán arrexuntaes en recímanos con pétalos de color blancu. El frutu ye esféricu de 2-3 mm rugoso.
"Calepina irregularis" describióse por (Asso) Thell. y espublizóse en "Flora der Schweiz" (ed. 2) 1: 218. 1905.
Callitriche palustris
Callitriche palustris ye una yerba acuática de la familia de les plantaginacees.
Estremar polos sos frutos obovaos colos lóbulos alaos namái nel ápiz. Fueyes somorguiaes, estrechamente lliniales, rosetes flotantes con fueyes elíptiques a casi arrondaes; fueyes elíptiques nes formes terrestres. Frutu obováu, coritu, con estilu erecto que cai llueu. Floria dende la primavera hasta la seronda.
En Gran Bretaña, Dinamarca, Finlandia, Alemaña, Francia, Holanda, Islandia, Noruega, Suecia, Austria, Bulgaria, República Checa, Suiza, Hungría, Italia, Polonia, Rumanía, Rusia y seique España.
"Callitriche palustris" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Synopsis Plantarum" 2: 597. 1807.
Calystegia silvatica
Calystegia silvatica ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les convolvulacees. Ye conocida col nome común de corregüela mayor.. 
Tien grandes fueyes con forma de flecha y vistoses flores de color blancu con forma de trompeta d'hasta 9 centímetros de diámetru. Considérase una meruxa en delles zones onde s'escapó de cultivu y agora crez en forma montesa. Arrobínase fácilmente al traviés de rizomas resistentes. Tien delles subespecies.
Ye nativa del sur d'Europa, pero introducióse en munches otres árees, porque ye una planta ornamental en xardinos.
"Calystegia silvatica" describióse por (Kit.) Griseb. y espublizóse en "Spicilegium florae rumelicae et bithynicae" . . . 2(1): 74. 1844. 
Calystegia: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues: "kalux" = taza y "stegos" = cubierta.
silvatica: epítetu llatinu que significa "de los montes" 
Camelina sativa
Camelina sativa ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia Brassicaceae. Ye nativa d'Europa del Norte y Asia Central, pero introducióse en América del Norte, posiblemente como una maleza nel sector del llinu.
Ye una planta añal o bienal qu'algama un tamañu d'o30-60 (-80) cm , sobremanera ramificada dende la base, glabra o, dacuando escasamente peluda de siguío con pelos simples y ramificaes. Fueyes basales oblongo-llanceolaes, de 15-50 mm de llargu, 5-10 mm d'anchu, cuneaes, sésiles, enteres o irregularmente dentaes, fueyes cimeres llanceolaes o lineares, sésiles, sagitadas-amplexicaules, enteres o dentaes. Les inflorescencies en recímanos de 30-70 de flores, d'hasta 30 cm de llongura nel frutu. Flores de 3,5 mm de diámetru, de color mariellu; pedicelos de 10-20 (-25) mm de llongura nel frutu, ríxidu, ascendente. Sépalos los de 2,5 mm de llargu. Pétalos de 5 mm de llargu. El frutu ye una silicua obovoide, de 7-9 mm de llargu, 4-5 mm d'anchu, ápiz arrondáu; glabra, con una nervadura central clara; estilu de 1.5-2 mm de llongura col estigma capitáu, granes 9-10 en cada lóculo, de 1,5 mm de llargu, ovoide, de color marrón.
Ye una planta que se cultivó tradicionalmente como una oleaxinosa en cultivos pa producir aceite vexetal. 
L'aceite de camelina puede utilizase tamién n'alimentación humano, dende fai relativamente pocu tiempu. 
Tamién se realizaron un ciertu númberu d'ensayos del usu de aceite de camelina como biocarburante como sustitutu total o parcial del keroseno n'aviones.
Hai munches pruebes arqueolóxiques que demuestren que creció n'Europa mientres siquier 3000 años. Los primeros datos inclúyen-y nel Neolíticu a los niveles de Auvernier, Suiza (con fecha nel segundu mileniu enantes de Cristu), na Edá del Cobre de Pefkakia en Grecia (de fecha al tercer mileniu enantes de Cristu), y Sucidava-Celei, Rumania (en 2200 e.C.). Mientres la Edá de Bronce y la Edá de Fierro ye un importante cultivu agrícola nel norte de Grecia más allá de la gama actual de l'aceituna. Al paecer sigue siendo cultiváu na dómina del Imperiu romanu, anque'l so nome en griegu y llatín nun se conocen. Acordies con Zohary y Hopf, hasta'l 1940 del "C. sativa" foi un importante cultivu de aceite n'Europa oriental y central, y anguaño siguió siendo cultivaes en delles partes d'Europa poles sos granes que s'utilicen, por casu, en llámpares d'aceite (hasta los modernos d'aprovechamientu natural, propanu y electricidá) y como un aceite comestible.
El so cultivu ta siendo investigáu por cuenta de los niveles escepcionalmente altos (hasta un 45%) d'ácidos grasos omega-3 de les sos granes, lo cual ye pocu común en fontes vexetales. Más del 50% de los ácidos grasos llograos en fríu por aciu presión son poliinsaturaes. Los principales componentes son el acedu alfa-linolénico- C18: 3 (omega-3, ácidos grasos, aprosimao 35-45%) y acedu linoleico - C18: 2 (omega-6 ácidos grasos, aprosimao 15-20%). L'aceite llográu ye tamién bien ricu n'antiosidantes naturales, tales como tocoferoles, lo que lo fai bien estable y bien resistente a la oxidación y el enranciamiento. El conteníu de vitamina Y nel aceite de camelina ye d'aprosimao 110mg/100g.
L'aceite de la camelina ye bien afechu pal so usu como en cocina y tien sabor y arume a almendra. Puede aportar a más conocíu y podría convertise nel futuru nun importante alimentu.
"Calystegia sepium" describióse por L. Crantz y espublizóse en "Stirpium Austriarum Fasciculus" 1: 18. 1762.
Camelina: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues "tierra" y "llinu", n'alusión a que ye una meruxa que suprime la puxanza de los cultivos de llinu.
Campanula baumgartenii
Campanula baumgartenii, ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les campanulacees. Ye orixinaria de Europa central.
Ye una planta perenne hemicriptófita, con flores de color azul hermafrodites que se autopolinizan. El frutu ye una cápsula.
Alcuéntrase en tierres baxes acidófilas nel centru d'Europa.
"Campanula baumgartenii" describióse por Johannes Becker y espublizóse en "Flora der Gegend um Frankfurt am Main" 1: 264. 1827.
baumgartenii: epítetu otorgáu n'honor del botánicu alemán Johann Christian Gottlob Baumgarten.
Campanula cenisia
Campanula cenisia, ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les campanulacees. Ye orixinaria de Europa occidental.
Ye una planta perenne qu'algama un tamañu de 2-6 cm d'altor, pubescente, la cepa en forma de roseta emite munches fueyes, los tarmos son bien curtios y esplanaos, erectos, les fueyes verdes, les basales obovaes, con pecíolucurtiu,les caulinarias llanceolaes, enteres y toes ciliaes, les flores d'un color azul escuru, erectas, solitaries y pocu peciolaes, mota pubescente, ensin apéndices, lóbulos ováu-llanceolaos, estremáu casi hasta la base en 5 lóbulos ováu-llanceolaes.
Alcuéntrase nos restos de roques xilizes de los altos montes, nos Alpes de Saboya, el Delfinado y el norte de Italia, Suiza y el Tirol.
"Campanula cenisia" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum", Editio Secunda 2: 1669. 1763.
cenisia: epítetu llatinu ;Sinonimia: 
Campanula cervicaria
Campanula cervicaria ye una planta de la familia de les campanulacees.
Como "Campanula glomerata" pero con flores más pequeñes azul maciu, de 1,3-1,6 cm, nuna cabezuela trupa. Tarmu d'hasta 70 cm, estriáu. Fueyes inferiores estrechándose gradualmente na base o abruptamente contraíes nun peciolu aláu. Lóbulos calicinos ovaos romos; estilu más llargu que la corola. Floria a finales de primavera y branu.
Montes, praos.
Estendida por Europa, sacante Portugal, Gran Bretaña, Irlanda, Islandia y Turquía. 
"Campanula cervicaria" describióse por Carolus Linnaeus y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 167. 1753.
cervicaria: epítetu llatinu que significa "con pescuezu".
Campanula gelida
Campanula gelida, ye una especie de plantes con flores perteneciente a la familia de les campanulacees. Ye orixinaria de los montes Hrubý Jeseník na República Checa. Desenvolvióse al traviés de la especialización d'una población aisllada de "Campanula scheuchzeri", una especie de los Alpes, que s'espandió a la parte de los Sudetes mientres un periodu más fríu, probablemente la postrera edá de xelu. Ta estrechamente rellacionáu con "Campanula bohemica", reinal de los montes de Krkonošy. Dacuando ye considerada una les sos subespecies y conozse como "Campanula bohemica subsp. gelida". Toos ellos pertenecen al grupu d'especies rellacionaes con "Campanula rotundifolia" agg.
L'únicu casu conocíu de "Campanula gelida" na so redolada natural alcuéntrase na reserva natural Praděd, a una altitú de 1.438 metros sobre'l nivel mediu del mar , onde tien qu'aguantar les baxes temperatures, vientu y nieve. Crez nes fasteres sur y este de la más alta roca y na vexetación herbal que consiste principalmente nes festuces , dientro de los 10 metros a los pies de la roca. L'allugamientu nun ye accesible al públicu.
"Campanula gelida" ye bien similar al so pariente más cercanu "Campanula bohemica". Miloslav Kovanda, foi'l primer botánicu que describió "Campanula gelida" en 1968, inclusive más tarde foi reclasificada como subespecie. Apocayá, la mayoría de los botánicos consideren que ye una especie independiente otra vegada.
"Campanula gelida" puede estremase de "Campanula bohemica" especialmente polos sos penachos, y les flores y cápsules más pequeñes. Les flores crecen de cutiu de forma independiente o en recímanos formaos por non más de cuatro flores. El tarmu nun ye cimeru a los 20 cm d'altor. Les fueyes basales formen una roseta.
"Campanula gelida" crez xeneralmente en pequeñes fisuras de la roca, nel suelu acedu. Prefier los llugares soleyeros, pero delles plantes crecen na solombra tamién. La especie reproduzse principalmente vexetativa, por cuenta de que les sos posibilidaes de reproducción sexual son bien llindaes poles climátiques condiciones del so allugamientu. Les flores producir a partir de mediaos de xunetu hasta finales d'agostu. Al igual que n'otres campanielles, el so xinecéu desenvuélvese dempués de qu'el polen foi lliberáu de los estames, lo que torga l'autu-polinización.
"Campanula gelida" describióse por Miloslav Kovanda y espublizóse en "Folia Geobotanica et Phytotaxonomica" 3: 408. 1968.
gelida: epítetu llatinu que significa "bien fría".
Campanula glomerata
Campanula glomerata ye una planta de la familia de les campanulacees.
Planta viviega d'hasta 60 cm, cortamente pubescente, con tarmos angulosos, xeneralmente simples. Fueyes oval-llanceolaes con dientes obtusos. Les de la base son peciolaes y acorazonaes. Les del tarmu, sentaes, semiabrazadoras y más estreches. Flores de color azul vivu, sentdas en recímanos terminales o siyuaos nes axiles de les fueyes cimeres, arrodiaes d'un arreyo de bráctees.
Mota con lóbulos llanceolaos, ensin apéndices ente los sos sépalos. Corola acampanada y pubescente. 3 estigmas y 3 cuévanos nel frutu. Floria mientres casi tol branu.
Zones caliares y probes, en marxes de caminos, montes y praderíes.
Gran parte d'Europa, sacante l'estremu norte y gran parte de les islles.
"Campanula glomerata" describióse por Carolus Linnaeus y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 166–167. 1753.
Campanula latifolia
Campanula latifolia ye una planta de la familia de les campanulacees.
Ye una planta perenne, robusta, erecta, nidia o espaciadamente pelosa, de 50-120 cm, de tarmu romu-angular. Tien fueyes ovaes, apuntiaes, irregularmente dobledentaes, les inferiores peciolaes, les cimeres sentaes. Les sos flores son azules, moraes o blanques, de 4-5,5 cm, con lóbulos llixeramente más curtios que'l tubu corolino, peloses nel so interior, nuna espiga terminal foliosa. El mota tien un tubu curtiu de 5 costielles y dientes erectos d'hasta 2,5 cm de llargu. Floria pel branu.
Alcuéntrase en gran parte d'Europa, sacante Noruega, Albania, Grecia, Turquía, Portugal, Irlanda y Islandia. Foi introducida en Bélxica y Holanda. 
"Campanula latifolia" describióse por Carolus Linnaeus y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 165. 1753.
Campanula patula
Campanula patula ye una planta de la familia de les campanulacees.
Planta perenne, erecta, pelosa o glabra de 30-70 cm. Fueyes basales ováu-oblongues, de peciolu curtiu; fueyes caulinares más estreches, sentaes. Flores violeta a azul pálido, nuna inflorescencia laxa, raramente solitaria. Corola de 2-2,5 cm, llargamente acampanada, estrechada na base, lobulada escontra la so metá; dientes calicinos estrechamente llanceolaos apuntiaos, estendíos. Floria en primavera y branu.
Praos, montes, al pie de caminos.
Gran parte d'Europa, sacante Portugal, Irlanda y Turquía. Introducida en Dinamarca, Noruega y Suecia. 
"Campanula patula" describióse por Carolus Linnaeus y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 163. 1753.
Númberu de cromosomes de "Campanula patula" (Fam. Campanulaceae) y táxones infraespecíficos: n=10
patula: epítetu llatinu que significa "espandida".
Campanula persicifolia
Campanula persicifolia ye una planta de la familia de les campanulacees.
Planta perenne, glabra, de tarmu erecto, non ramosu d'hasta 70 cm. Fueyes llanceolaes a obovaes, de dientes arrondaos, peciolaes; fueyes caulinares más estreches, sentaes. Flores violeta azul ampliamante acampanaes con cabillos y amplios lóbulos triamgulares, 3-4 cm, terminales y axilares. Dientes calicinos la metá de llargu que la corola. Floria en primavera y branu.
Montes, maleces, escamplaes, y campos de yerba.
En xardinería ye usada como planta ornamental por cuenta de la guapura de les sos flores, tamién hai variedaes con flores blanques.
Gran parte d'Europa, sacante Portugal, Irlanda y Islandia. Introducida en Gran Bretaña. 
"Campanula persicifolia" describióse por Carolus Linnaeus y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 164. 1753.
persicifolia: epítetu llatinu ;Sinonimia: 
Campanula poscharskyana
Campanula poscharskyana, ye una especie de plantes con flores perteneciente a la familia de les campanulacees. Ye orixinaria de los Alpes Dináricos na antigua Yugoslavia.
Les fueyes son de 2,5-4 cm de llargu. Algama un tamañu d'unos 20-25 cm de llargu, que depués se vuelven escontra riba, asitiando les flores d'unos 10 cm del suelu. Les flores son de color azul lavanda y florien dende mediaos de primavera hasta principios de seronda .
Desenvuélvese al campu mientres los branos con nueches más curties, con más lluz traer más flores. Inclusive mientres l'iviernu sobrevive meyor con muncha lluz solar. Alimentar con abonu cada dos selmanes mientres el branu.
Rique muncha agua, pero nun acepta l'agua enllancada, yá que afuega los raigaños. La lluz directo del sol al mediudía puede fae-y transpirar demasiáu y lleva-y a la estinción, porque se pon demasiáu caliente. Según los vientos fuertes, qu'ensuga la planta.. 
La planta cultivar nel norte d'Europa, yá seya en macizos de flores nos xardinos o en tiestos nes ventanes, anque prefier les grava y arena, pa ventilar los raigaños.
Mientres l'iviernu, sobrevive a los alredor de 5 a 10 ° C , pero pueden tolerar temperatures más fríes hasta los dos. Anque se considera resistente al iviernu, munchos productores poner n'interiores, y caltener nun terrén llixeramente húmedu nuna ventana o nel suétanu debaxo d'una llámpara.
Ye común que se corte la planta mientres la seronda, por que se caltenga la enerxía mientres l'iviernu, y depués llantar cuando llegue la primavera. Mientres l'iviernu, nun precisa fertilizante, una y bones la planta nun crecer.
Les fueyes son comestibles mientres tol añu, y puede ponese n'ensalaes.
"Campanula poscharskyana" describióse por Árpád von Degen y espublizóse en "Magyar Botanikai Lapok" 7: 103–104. 1908.
poscharskyana: epítetu otorgáu n'honor de Gustav Adolf Poscharsky.
Campanula rotundifolia
Campanula rotundifolia ye una planta de la familia de les campanulacees.
Campanula rotundifolia ye una especie , delgada, glabra, perenne, 10-50 cm, con fueyes basales cordiformes arrondaes dentaes y peciolaes; fueyes caulinares llanceolaes a lliniales, en dalguna ocasión dentaes, la mayoría enteres y sentaes. Flores azules o violeta, 1,2-2 cm o más, nuna inflorescencia ramosa laxa. Dientes calicinos lliniales a estrechamente triangulares. Especie bien variable. Floria dende final de primavera y hasta la seronda. 
Habita en praos secos, brezal, terrén predresu y dunes.
Por toa Europa salvu Albania, Portugal y Turquía. Nel centru de España puede alcuéntrase en melojares.
"Campanula rotundifolia" describióse por Carolus Linnaeus y espublizóse en " Species Plantarum" 1: 163. 1753.
Númberu de cromosomes de "Campanula rotundifolia" (Fam. Campanulaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=68
Campanula scheuchzeri
Campanula scheuchzeri ye una planta de la familia de les campanulacees.
Planta perenne, lampiña. Tarmos delgaos, erectos. Fueyes llanceolaes o lliniales de dientes romos, sentaes, nel so mayor parte arrexuntaes na base de los tarmos; fueyes cimeres llanceolaes, sentads. Flores azules, de 12-20 mm, acampanaes, colgantes, solitaries o en inflorescencies flojamente ramificaes; botones florales erectos.Floria dende la primavera hasta la seronda.
Montes, praos y carbes. Ente 1.500 y 2.700 msnm.
Zones alpines d'Europa meridional y central, Pirineos, Alpes, Apeninos. En Italia, Francia, España, Suiza, Austria. N'España tamién na Cordal Cantábricu.
"Campanula scheuchzeri" describióse por Dominique Villars y espublizóse en "Prosp. Hist. pl. Dauphiné" 22. 1779
scheuchzeri: epítetu que foi nomáu n'honor de Johann Jakob Scheuchzer, un naturalista suizu y el so hermanu, Johann Kaspar Scheuchzer.
Campanula trachelium
Campanula trachelium ye una planta de la familia de les campanulacees.
Difier de "Campanula persicifolia" en tener un tarmu afiladamente angulosu con pelos acolorataos setosos y fueyes basales llargamente ovaes. Flores violeta azulaes o azul pálido, de 3-5 cm, peloses nel interior, nuna inflorescencia cortamente ramosa, foliosa. Tubu calicino de pelo arispiu. Planta perenne simple o ramosa d'hasta 1 m. Floria dende finales de primaveraa y a lo llargo del branu.
Montes, sebes.
Toa Europa, sacante Portugal y Islandia
"Campanula trachelium" describióse por Carolus Linnaeus y espublizóse en " Species Plantarum" 1: 166. 1753.
trachelium: epítetu llatinu que significa "como un pescuezu".
Campanula uniflora
Campanula uniflora ye una planta de la familia de les campanulacees.
Fácilmente estremable poles sos flores inclinaes solitaries, que broten de tarmos erectos non ramosos y glabros d'hasta 15 cm. Fueyes inferiores oblanceolaes romes, glabres, fueyes centrales llanceolaes, les cimeres más estreches. Flores azules embudaes, d'hasta 9 mm; dientes calicinos apuntiaos, erectos. Cápsula claviforme, azul escuro que se vuelve negra. Floria pel branu.
Llugares cascayosos, brezal árticos.
Finlandia, Islandia, Noruega, Suecia, Rusia y Groenlandia. 
"Campanula uniflora" describióse por Carolus Linnaeus y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 163. 1753.
Cardamine flexuosa
Cardamine flexuosa, ye una especie de planta de flores perteneciente a la familia Brassicaceae. Ye nativa del Reinu Xuníu.
Ye una planta herbal perenne qu'algama los 10-50 cm d'altor con flores hermafrodites, con pocos tarmos erectos curtios. Les fueyes pinnaes, sobremanera na base, caúna con cerca de 5 pares de folíolos arrondaos. Flores bien pequeñes, blanques, de 3-4 mm d'anchu con 6 estames . Les frutes xeneralmente nun degolen les flores - una característica que la estrema de "Cardamine arispia" .
"Cardamine flexuosa" describióse por William Withering y espublizóse en "An Arrangement of British Plants, Third Edition" 3: 578–579. 1796. 
flexuosa: epítetu llatinu que significa "flexible".
Cardamine arispia
Cardamine arispia, ye una especie de planta caduca iverniza nativa d'Europa y Asia, pero tamién presente en Norteamérica como yerba invasor. La planta ye miembru de la familia (Brassicaceae), y ye comestible como yerba amargosa. 
Les sos flores prodúcense inda pel hibiernu o na temprana primavera hasta'l seronda. Les pequeñes flores blanques producir en corimbos sobre tarmos verdes, son llueu siguíes poles granes que son silicues, y como munches especies de "Brassica" son llanzaes volando d'una forma esplosiva, de cutiu cuando son tocaes, llueñe de llantar madre. Les granes granen en seronda y les plantes tán verdes mientres los meses de iviernu. 
"Cardamine arispia" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 655. 1753. 
arispia: epítetu llatinu que significa "con pelos".
Cardamine resedifolia
Cardamine resedifolia ye una especie fanerógama perteneciente a la familia Brassicaceae.
Planta con fueyes bása-yos enteres y largamente peciolaes, les caulinares con 3-5 segmentos, peciolos provistos na so base de pequeñes aurícules amplexicaules y cáscares de les silicues ensin nerviu mediu marcáu 
Tien una distribución que va dende España hasta los Balcanes, Cárpatos y Sudetes. Tamién nos Alpes.
Nel tramu inferior del pisu alpín de la zona suroeste de Peña Prieta, "Cardamine resedifolia" vive nes fisuras de los afloramientos de roques ígnees, xilizes, del Carboníferu.
(cf. VEEN, Leidse Geol. Meded. 35: 71. 1965) — posiblemente pórfidos cuarzodioríticos —
conviviendo con "Potentilla nivalis" Lapeyr. subsp. "asturica" (Font-Quer & Guinea) Laínz, "Valeriana
apula" Pourr., "Murbeckiella boryi" (Boiss.) Rothm., "Saxifraga oppositifolia" L., "Alchemilla plicatula" Gand., "Saxifraga willkommiana" Boiss, ex Leresche," Asplenium viride"
Hudson, "Silene acaulis" (L.) Jacq., "Sempervivum giuseppii" Wale, "Sedum alpestre" Vill., "Linaria supina" (L.) Chaz., s.l., "Juncus trifidus" L., "Minuartia villarsii" (Balb.) Wilzeck & Chenevard. y "Poa alpina" L. la particular naturaleza del substrato dexa esta llamativa combinación de plantes d'apetencies edáficas marcadamente opuestes, que constitúin comunidaes que paecen representar el tránsitu o contactu ente les mesmes de les fisuras de lapiaces caliares subalpinos y alpinos orocantábricos del "Potentillo asturicae-Valerianetum apulae" Rivas-Martínez ex Fernández Areces, Penes & T. Y. Díaz 1983 coles comunidaes orófiles, fisurícolas, silicícolas y orocantábricas del "Murbeckiella boryi-Saxifragetum willkommianae" F. Prieto 1983 corr. Rivas-Martínez & al. 1984.
Nos Pirineos, se circunscribe a microhábitat onde la nieve permanez
abondo tiempu, siendo fiel indicador de substratos areniscosos.
En Sierra Nevada, paez tener apetencies ecolóxiques similares a les
descrites, cuidao que crez en fisuras húmedes de roques xilizes nos pisos oru y criomediterráneo del sector Nevadense.
Na Espaciu natural de les Sierres de la Paramera y Serrota con "Cryptogramma encrespa" y "Asplenium septentrionale".
"Cardamine resedifolia" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 656. 1753. 
resedifolia: epítetu llatinu ;Sinonimia: 
Carduus acanthoides
Carduus acanthoides ye un cardu de la familia Asteraceae. Ye una especie nativa d'Europa y naturalizada en delles otres partes del mundu, inclusive Norte y Suramérica, Nueva Zelanda y Australia; ausente de les rexones tropicales y subtropicales. Ye considerada como planta invasora.
Algama daqué más de 2 m d'altor, y puede formar estenses mases de vexetación monotípicas. El tarmu y xamasca son abondosamente espinosos, y dacuando lanudos. La so crecedera arrinca d'una roseta basal esnachada, del que surden tarmos erectos, con fueyes ocasionales, dentaes, engurriaes y espinoses. Nel ápiz de cada caña hai una inflorescencia con unu o dellos capítulos, arrondaos, cubiertos d'escayos filarias, y flósculos de color púrpura. Ye bien paecíu al "Carduus crispus", col cual confundir fácilmente. Difieren por detalles nel tamañu de los escayos de tarmu, y la durez d'esti postreru.
A principios del sieglu XXI esta especie convirtióse nel cardu por antonomasia de la rexón pampeana, siendo la más frecuente y abondosa en campos de cultivu y árees de llendo. Nun asocedía lo mesmo na década de 1930 cuando podíen atopase especies como "Carduus thoermeri", "Carduus pycnocephalus", "Cynara cardunculus", "Cirsium vulgare", "Silybum marianum" y "Carthamus lanatus". Posiblemente fueron introducíes involuntariamente coles primeres colonizaciones europees del sieglu XVIII, yá que Charles Darwin, al visitar la rexón en 1843, atopar profusamente na provincia de Bonos Aires.
A pesar de la so estrema sensibilidá al clásicu yerbicida 2,4-D, les sos poblaciones son bien grandes. Como señaló Parodi (1926-1930) a principios del sieglu XX yera raru nel partíu de Pergamín (estremu norte de la provincia de Bonos Aires), dende entós les sos poblaciones espandiéronse y ye común en campos de llendo vieyos. Nes proximidaes de la rexón, en 1985 en Oliveros (sur de la provincia de Santa Fe) y en 1991 en Zavalla (tamién en Santa Fe) lliberóse'l coleópteru "Rhinocyllus conicus" que la so canesba taramia los capítulos florales. Sicasí, les poblaciones de cardos nun se vieron afectaes (Molinari, et al. 1994, Feldman 1997) y en 2008, atopáronse estenses poblaciones en víes ferriales, caminos abandonaos, partes altes de banquinas, préstamos y árees baldías.
"Carduus acanthoides" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum", vol. 2, p. 821, 1753.
Les especies homónimes "C.acanthoides" Pall. ex M.Bieb., "C. acanthoides" Huds.,"C. acanthoides" d'Urv., "C. acanthoides" Hornem. y "C.acanthoides" Gren. & Godr. son taxones entá ensin resolver.
Carduus: nome xenéricu que vien del llatín = "cardu", que de la mesma podría derivar d'una palabra griega que'l so significáu averar a la nuesa palabra "afaitase"; pero la investigación adicional sería la resultancia d'otru raigañu, siempres griega, "Ardis" = "punta", aludiendo, poques gracies, a los espinos de les plantes d'esti tipu. Na antigüedá, el cardu tamién ye atestiguáu por delles lleendes d'esta flor acomuñáu al pastor sicilianon Dafnis, que la so muerte (gracies a la intervención de Pan y Diana), cola Tierra, qu'enllena de dolor, dio a lluz a una planta llena d'escayos, el "cardu", precisamente. Inda se recuerda que, inclusive nes tradiciones arias el "cardu" acomuñar col dios Thor (dios de la guerra y el rescamplu).
acanthoides: epítetu llatinu que significa "como'l xéneru "Acanthus"".
Carduus occidentalis
Carduus occidentalis ye una especie fanerógama perteneciente a la familia Asteraceae. Ye nativa de Norteamérica (California).
Ye una planta herbal bienal col tarmu erecto ramificáu que puede algamar los 2 metros d'altor. Les fueyes son alternes, pinnaes y moderadamente espinoses. Les flores son de color púrpura. 
"Carduus occidentalis" describióse por Thomas Nuttall y espublizóse en "Transactions of the American Philosophical Society", new series, 7: 418. 1841.
Carduus: nome xenéricu que vien del llatín = "cardu", que de la mesma podría derivar d'una palabra griega que'l so significáu averar a la nuesa palabra "afaitase"; pero la investigación adicional sería la resultancia d'otru raigañu, siempres griega, "Ardis" = "punta", aludiendo, poques gracies, a los espinos de les plantes d'esti tipu. Na antigüedá, el cardu tamién ye atestiguáu por delles lleendes d'esta flor acomuñando al pastor sicilianon Dafnis, que la so muerte (gracies a la intervención de Pan y Diana), cola Tierra, qu'enllena de dolor, dio a lluz a una planta llena d'escayos, el "cardu", precisamente. Inda se recuerda que, inclusive nes tradiciones arias el "cardu" acomuñar col dios Thor (dios de la guerra y el rescamplu).
Carex acuta
Carex acuta ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia Cyperaceae.
Ye una planta herbal perenne qu'algama los 3 a 15 dm d'altor. Forma poblaciones con munchos espolones soterraños (rizomes). Les sos estremidaes son bien llargues de color escuru. El raigañu principal tien una masa de munchos nervios, recios. El diámetru de la más gruesa de los raigaños ye de 1,5 a 2 mm . Les fueyes son de color verde o gris-verde, bien aspres. Tienen alredor de 5 mm a 10 mm d'anchu y unos 2 dm de llargu. La lígula ye de color marrón.
Pueden atopase cada vegada más nos marxes de los ríos y llagos nes ecorregiones paleártica terrestres en suelos encharcaos, alcalinos o llixeramente acedos y en depresiones de suelu mineral.
"Carex acuta" nun tolera la enllargada desecación. La comunidá distribúyesesobremanera, nel norte de Francia, los Países Baxos, Europa central escontra'l sur hasta los valles de Sava y Drava de Croacia, el norte del valle Morava de Serbia y Rumanía, al norte de Polonia, el distritu de Kaliningrado, Lituania y Letonia, nel sur de Escandinavia, na cuenca del Dnieper del norte de Ucrania y el sur de Bielorrusia, na parte baxa del valle del Volga. 
"Carex acuta" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 978. 1753. 
acuta; epítetu llatinu que significa "afilada".
Carex acutiformis
Carex acutiformis , ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les ciperacees.
Ye una planta herbal que se caracteriza por tener el picu de los utrículos bastante llargu y frecuentemente bidentáu. Ye cespitosa, con rizoma bien robustu, con dellos entrenudos llargos. Algama un tamañu de 40-100(140) cm d'altor. Espiges masculines cilíndriques o fusiformes; espigues femenines, dacuando la cimera andróxina, cilíndriques, densifloras, distantes, erectas, la inferior xeneralmente con un llargu pedúnculu. Glumes masculines estrechamente ovales, d'agudes a obtuses, de color pardu xeneralmente foscu, pardu-acoloratáu o pardu-púrpura. Utrículos suberectos, de contorna anchamente oval, ± infláu-trígonos, netamente papilosos, sobremanera na zona del picu, verdosos o parduscos, colos nervios bien prominentes. Los frutos son aquenios de contorna obováu, trígonos, de color pardu o verdosu. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 38*, 78*.
Alcuéntrase en carrizales y espadañales a veres de ríos y llagunes n'altores de 800 a 2250 msnm. Floria en mayu-xunetu y fructifica en xunu-agostio.
Esta especie distribuyir por Asia y casi toa Europa; na Península Ibérica alcuéntrase nes rexones con influencia mediterránea. Tamién se naturalizó en Norteamérica.
"Carex acutiformis" describióse por Jakob Friedrich Ehrhart y espublizóse en "Beiträge zur Naturkunde" 4: 43–44. 1789. 
acutiformis; epítetu llatinu que significa "con glumes apuntiaes".
Carex aquatilis
Carex aquatilis , ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les ciperacees.
Hai delles variedaes d'esta especie, y ye daqué variable na so apariencia. Produz tarmos triangulares qu'algamen altores d'ente 20 centímetros y 1,5 metros, y, polo xeneral, nun forma grupos como faen dalgunos otres especies de xuncos. Crez d'una trupa rede de rizomes que produz una alfombra de raigaños finos d'espesura abonda pa formar verde, ya inclúi aerénquima pa dexar a la planta sobrevivir nos sustratos baxos d'osíxenu como la folla pesao. La inflorescencia ye un númberu d'espigues con una fueya bracteal na base que ye más llarga que la inflorescencia en sí. Los frutos son brillosos aquenios, y anque de xemes en cuando la planta reproducir por granes, la mayoría de les vegaes, reproduzse vegetativamente, al traviés del espardimientu del so rizoma. Ello ye que nun añu determináu, la mayoría de los biltos nun producen flores. Esta planta perenne planta aumenta l'altor en 10 años o más y pueden formar la alteria cuando la so rizoma descomponse, utilícense dacuando pa restablecer la vexetación de les zones onde la alteria foi retirada.
Tien una distribución circumboreal; estender en tol norte del hemisferiu norte, incluyíos Inglaterra y Alemaña. Crez en munchos tipos de zones montascoses y ártiques del hábitat, incluyendo los montes templaos de coníferes, praderíes alpines, la tundra, y los güelgues. Rusticidad USDA: zones 3b hasta 8a (puede camudar llixeramente según variedaes).
"Carex aquatilis" describióse por Göran Wahlenberg y espublizóse en "Kongl. Vetenskaps Academiens Nya Handlingar" 24(2): 165. 1803.
Carex: nome xenéricu que podría derivar del griegu "kairo", que significa "mancar", rellacionáu coles fueyes cortantes que tienen estes plantes. Yá usáu por Virxiliu (3, 231).
aquatilis; epítetu llatinu que significa "que vive na agua".
De tolos descritos, solo ta aceptáu'l siguiente:
El restu son meres sinonimies de la especie, o bien d'otres especies del xéneru.
Carex atrata subsp. atrata
Carex atrata subsp. atrata , ye una subespecie de la especie herbal "Carex atrata" perteneciente a la familia de les ciperacees.
Ye una especie herbal que puede confundise con "Carex parviflora" , de la que s'estrema por tener les espigues más llargues y los utrículos verdosos y pardos. 
Distribuyir poles montes del centru y sur d'Europa hasta'l Cáucasu, norte de China hasta Xapón. Llega a la Península Ibérica polos Pirineos, más una localidá apocayá afayada na Cordal Cantábricu onde crez nes camperes trupes y fisuras de roquedo y en pisu alpín n'altores de 2600 a 2900 msnm. Floria en xunetu-agostio y fructifica n'Agostu-setiembre.
"Carex atrata" foi publicáu en "Bulletin of the Torrey Botanical Club" 43(12): 618–619. 1916[1917].
atrata; epítetu llatinu que significa "negra".
Carex bicolor
Carex bicolor , ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les ciperacees.
Ye una pequeña planta que s'estrema pol color verde - azuláu de los utrículos, ensin picu, qu'oldea col color coritu de la gluma. Laxamente cespitosa, con entrenudos non bien llargos. Tarmos 2,5-8(10) cm, trígonos, llisos o escábridos escontra'l ápiz. Fueyes (0,8)1-2,5(3,1) mm d'anchor, de llargor menor o raramente daqué mayor que los tarmos, aspres nos cantos y el nerviu mediu del viesu escontra'l ápiz, planes, bien papilosas, glauques, ± blandes; lígula hasta 1,5 mm, de ápiz obtusu o arrondáu; ensin antelígula; vaines basales con llimbu desenvueltu, dacuando les más inferiores escuamiformes, enteres o daqué rotes, pardes. Bráctea inferior foliácea, raramente setácea, de llargor mayor o menor que la inflorescencia, non o cortamente envainante. Espiges 2-4, de 3,5-7(10) mm, anchamente ovoides, averaes o la inferior separada, frecuentemente subbasilar, la cimera ginecandra, raramente masculina, el restu femenines, les cimeres sésiles o casi, les inferiores pedunculaes, erectas. Glumes ovales, obtuses, n'ocasiones agudes o cortamente mucronaes, corites, ensin marxe escarioso, de menor llargor que los utrículos. Utrículos 1,5-2,1 × 0,9-1,1 mm, erectos o suberectos, de contorna elíptica o obováu, biconvexos, colos nervios non perceptibles, glabros, bien densamente papilosos, con papiles bastante elevaes, ablancazaos o buxos, ensin picu. Aquenios 1-1,5 × 0,8-1 mm, de contorna obováu o elípticu, biconvexos o planu- convexos, de color pardu. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 16*, 32*, ca. 48*, 50*, 52*.
Planta de distribución circumboreal, dende los montes Altai al Este hasta Europa, llegando a delles montes del Sur, como los Pirineos nos sos dos aguaes; les localidaes del Pirinéu Aragonés son les úniques conocíes de la Península Ibérica. Crez nos camperes higroturbosos y depresiones encharcaes del pisu alpín n'altitúes dende los 2100 a 2700 msnm. Floria en xunetu-agostio. 
En España la mayor parte de les sos poblaciones atopar nel Parque Nacional de Ordesa y Monte Perdíu d'onde se describió una nueva comunidá vexetal, el "Leontodon duboisii-Caricetum bicoloris".
"Carex bicolor" describióse válidamente por Carlo Allioni y espublizóse en "Flora Pedemontana" 2: 267. 1785.
Carex: nome xenéricu rellacionáu del griegu "charaktós", que significa dentáu, con mozquetes, serrucháu, etc.; "kárcharos", agudu, cortante, de dientes afilaos, aspru; y keyro, tosquilar, cortar, tosquilar; rellacionáu coles fueyes cortantes que tienen estes plantes.
bicolor; epítetu llatinu que significa "con dos colories".
Carex bohemica
Carex bohemica, ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les ciperacees.
Ye una planta cespitosa. Tien los tarmos de 5-30(60) cm, trígonos, llisos. Fueyes de 1,5-2,5 mm d'anchor, planes, ± blandes; lígula hasta de 5 mm, de menor anchor que'l llimbu, de ápiz obtusu, llibre nos cantos; ensin antelígula; vainas basales con llimbu desenvueltu, de color pardu claru o payizu, enteres. Bráctees inferiores 2-5, de llargor enforma mayor que la inflorescencia, foliácees, patentes salvo la más inferior que ye erecta. Espiges densamente arrexuntaes formando una inflorescencia netamente capituliforme. Glumes linear-llanceolaes, aristaes, hialines col nerviu central verde, les femenines de llargor enforma menor que los utrículos. Utrículos 7-10 × 0,9-1,1 mm, de contorna linear, planu-convexos, non esponxosos na base, colos nervios prominentes, payizos, estrechamente alaos, largamente estipitaos y gradualmente atenuaos nun picu bien llargu –hasta de 7 mm–, bien escábrido, fondamente bífidu. Aquenios 1,3-1,5 × 0,6-0,7 mm, de contorna elíptica, llixeramente biconvexos, de color pardu claru. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 62-64*, 80*.
Alcuéntrase en suelos temporalmente anubiertos; a una altitú de 50-100 metros nel C d'Europa, Asia temperada y fría con delles localidaes en Francia, Bélxica, Portugal y Azores. Na Península Ibérica solo conozse d'una localidá de la Estremadura portuguesa.
"Carex bohemica" describióse por Johann Christian Daniel von Schreber y espublizóse en "Beschreibung der Graser" 2(2): 52, pl. 28, f. 3. 1772.
bohemica; epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Bohemia.
Carex brachystachys
Carex brachystachys , ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les ciperacees.
Ye juncia ye paecida a "Carex sylvatica" pero coles glumes de color pardu - purpúreo y fueyes bien estreches, xeneralmente de menos de 1 mm d'anchor. 
Ye reinal de los montes del centru y sur d'Europa, llega a la Península Ibérica polos Pirineos. Crez en resquiebros y rellanos de roquedos caliares, visiegos y frescos n'altores de 1000 a 2350 msnm. Floria en xunu-xunetu y fructifica en xunetu-setiembre. 
"Carex brachystachys" describióse por Franz Paula von Schrank y espublizóse en "Naturhistorische Briefe über Oestreich, Salzburg, Passau, und Berchetsgaden" 2: 285. 1785.
brachystachys; epítetu llatinu que significa "espiga curtia".
Carex brevicollis
Carex brevicollis , ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les ciperacees.
Ye una planta cespitosa, dacuando con rizomes reptantes. Espiga masculina claviforme, anchamente fusiforme o romboidea. Glumes femenines ensin marxe escarioso, marrones, con ancha banda central verde. Utrículos pelosos, con picu curtiu y bífidu. Tien 3 estigmas. 
Habita nes montes del sur y este d'Europa, llegando hasta l'oeste d'Asia. Pol suroeste llega a los macizos caliares del terciu norte de la Península Ibérica. En Aragón atopar nel Pirinéu y Prepirineo. Crez nes camperes cascayoses, sobremanera en solana n'altores de 1000 a 2400 msnm. Floria en mayu-xunu y fructifica en xunu-agostio.
"Carex brevicollis" describióse por Augustin Pyrame de Candolle y espublizóse en "Fl. Franc. (DC. & Lamarck)", ed. 3. 6: 295. 1815
brevicollis; epítetu llatinu que significa "con pescuezu curtiu".
Carex brizoides
Carex brizoides, ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les ciperacees.
Ye una planta con rizoma de entrenudos bien llargos, con tarmos qu'algamen un tamañu de 20- 60(100) cm d'altor. Les fueyes de 1-2,5 mm d'anchor, de mayor llargor que los tarmos, planes, aspres nos cantos y nerviu mediu del viesu, blandes; lígula de colos cantos llevantaos, d'anchor mayor o menor que'l llimbu, de ápiz obtusu o arrondáu. Espiges dispuestes n'espiga simple de 1-3,5(5,4) cm, arrexuntaes, dacuando cola espiga inferior separada del restu, y nesi casu la inflorescencia puede algamar hasta 5,8 cm. Glumes ovales, agudes, de color verde maciu o payizu, les femenines xeneralmente mayores que los utrículos. Aquenios 1,2-1,7 × 0,7-1 mm, de contorna elíptica, biconvexos, cola base del estilu persistente en forma d'una curtia columna. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 58*.
Alcuéntrase en gorbizales húmedos; a una altitú de 0-100 metros nel centru d'Europa, menos frecuente nel oeste. Na Península Ibérica conocer de puntos aisllaos del norte de España.
"Carex brizoides" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Centuria I. Plantarum" ... 1: 31. 1755.
brizoides; epítetu 
Carex buxbaumii
Carex buxbaumii , ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les ciperacees.
Esta especie crez en grupos dende llongures rizomes. Los tarmos algamen los 75 a 100 centímetros d'altor máximu. Les fueyes son estreches y pequeñes. La inflorescencia tien una bráctea que ye dacuando más llarga que los picos. Los frutos tienen brácteas de color escuru y un sacu llamáu "perigynium" que ye de color gris-verde y de testura aspra.
Ye nativa de gran parte del norte del Hemisferiu Norte, dende Alaska a Groenlandia y Eurasia y ente ellos la mayoría de Canadá y los Estaos Xuníos. Crez en hábitats húmedos, tales como marismes y banzaos. 
"Carex buxbaumii" describióse por Göran Wahlenberg y espublizóse en "Kongl. Vetenskaps Academiens Nya Handlingar" 24(2): 163–164. 1803.
buxbaumii; epítetu otorgáu n'honor del botánicu Franz Buxbaum.
Carex canescens
Carex canescens ye una especie de planta herbal perenne perteneciente a la familia Cyperaceae.
Ye una pequeña planta que crez en grupos dende rizomes curtios. Los tarmos son erectos pero non ríxidos, algamen los 15-90 cm d'altor. Les fueyes con vaines de color marrón maciu cola banda interior fina, hialina, dacuando un pocu tiñida de color coloráu, cóncaves nel cume; lígulas llixeramente más llargues qu'anches; les fueyes de color verde maciu a gris verde, planes, de 10-20 (-30) cm × (1,5) 2-4 mm, más curties que los tarmos, non ríxides. Les inflorescencies de 15 cm x 5-10 mm, con bráctees proximales. 
Ye una especie llargamente distribuyida pel mundu que crez en montes anubiertos y llamargues.
"Carex canescens" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 974–975. 1753.
canescens; epítetu llatinu que significa "grisáseo".
Carex capitata
Carex capitata , ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les ciperacees.
Ye una planta que crez densamente apiguraes, algamando los 10 a 35 centímetros d'altor. Les fueyes son similares a una pluma, estreches y endolcaes firmemente. La inflorescencia tien polo xeneral non más d'un centímetru de llongura con delles flores masculín y femenín. Reproducir por granes y vegetativamente por rizomes.
Tien una distribución circumboreal, onde crecen en llugares húmedos nos montes boreales y les praderíes de monte en climes alpín. 
"Carex capitata" describióse por Kenneth Kent Mackenzie y espublizóse en "Systema Naturae, Editio Decima" 2: 1261. 1759.
capitata; epítetu llatinu que significa "con un cabezal".
Carex caryophyllea
Carex caryophyllea , ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les ciperacees.
Ye una pequeña planta con rizoma reptante delgáu. Tien los tarmos fértiles trígonos y llisos. Les fueyes son más curties que los tarmos, planes, daqué ríxides y aspres escontra'l cantu de los ápizs. Les espigues queden arrexuntaes nel estremu superior del tarmu, suelen ser sésiles o caltenese sobre un curtiu pedúnculu. Presenta utrículos pelosos con picu bien curtiu.
Esta planta ye nativa d'Europa y Asia. Ye España alcuéntrase en Barcelona, Castellón, Gerona, Lérida, Tarragona y Valencia nos praos húmedos.
"Carex caryophyllea" describióse por Marc Antoine Louis Claret de Latourrette y espublizóse en "Chloris Lugdunensis" 27. 1785.
caryophyllea; epítetu llatinu que significa "rosado".
Carex diandra
Carex diandra , ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les ciperacees.
Ta llargamente distribuyida nel Hemisferiu Norte, onde puede atopase en toa América del Norte, Europa y Asia. Tamién se sabe que s'atopa en Nueva Zelanda. Crez nuna amplia variedá de hábitats húmedos, incluyíos les güelgues, praos, barraqueres y llagos. 
Esta especie produz grupos de tarmos triangulares qu'algamen hasta los 90 centímetros de llargu. Les fueyes tienen el filu blancu, colloráu y puntiaes vaines d'hasta unos 30 centímetros de llargu. La inflorescencia ye simple o, dacuando complexa, compuesta de dellos recímanos d'espigues de color marrón claru.
"Carex diandra" describióse por Franz Paula von Schrank y espublizóse en "Acta Acad. Elect. Mogunt. Sci. Util. Erfurti" (1782) 49 
diandra; epítetu llatinu que significa "con dos estames".
Carex distans
Carex distans , ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les ciperacees.
Praos de siega. Ye pluriregional, dende macaronesia, rexón del mediterraneu y Asia hasta Xapón, atopándose en España en Alicante, Barcelona, Castellón, Gerona, Islles Baleares, Lérida y Tarragona onde crez en xuncales, embalsaderos, etc. .
Esta juncia vive en zones húmedes, caracterízase porque tien les espigues de flores masculines enriba d'un pedúnculu y les espigues de flores femenines más embaxo saliendo de la axila d'una bráctea. Pa clasificala con seguridá, como pasa con tolos "Carex" ye prudente utilizar una clave.
"Carex distans" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Systema Naturae, Editio Decima" 2: 1263. 1759. 
Númberu de cromosomes de "Carex distans" (Fam. Cyperaceae) y táxones infraespecíficos: n=37
distans; epítetu llatinu que significa "separada".
Carex divisa
Carex acolumbra , ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les ciperacees.
Yerba perenne por cuenta de fuertes y llongures rizomes. Tarmos pocu foliosos, de sección triangular, llisos o daqué aspros na parte cimera. Fueyes estrechamente lineares, planes o acanalaes, más curties que los tarmos, de (0,4-) 1-3 mm d'anchor. Flores unisexuales, les masculines constituyíes por trés estames protexíos por una escama (gluma) les femenines amenorgaes a un ovariu zarráu nuna estructura en forma de botella (utrículo), tou ello protexíu por una gluma; la inflorescencia tien aspeutu de espiga y componse de delles espiguillas d'apariencia similar, caúna de les cualos lleva flores masculines nel ápiz y femenines na base; glumes de color marrón escuru; utrículos planu-convexos, de 3,2-4 mm, anchamente ovaos. Floria pel hibiernu y primavera.
Presente n'Europa, Asia y África.
Na Península Ibérica abonda nos praos de diente.
"Carex acolumbra" describióse por William Hudson y espublizóse en "Flora Anglica" 348. 1762. 
Númberu de cromosomes de "Carex acolumbra" (Fam. Cyperaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=60
acolumbra; epítetu llatinu que significa "estremada".
Carex ericetorum
Carex ericetorum , ye una especie de planta herbal perenne perteneciente a la familia Cyperaceae.
Ye nativa de Eurasia y que crecen en suelos arenosos nos montes de pinos.
Tien rizoma de entrenudos llargos y ± gruesos, dacuando laxamente cespitoso. Tarmos de (8)10-25(32) cm, obtusamente trígonos, llisos, rectos o un pocu curvaos. Fueyes de 2-3,8 mm d'anchor, de menor llargor que los tarmos, aspres nos cantos de casi toa'l so llargor, planes; lígula diminuta, truncada; ensin antelígula; vaines basales con llimbu desenvueltu, enteres o daqué fibroses, de color pardu. Bráctea inferior glumácea o cortamente setácea, de menor llargor que la inflorescencia, non envainante. Espiga masculina solitaria, de (6)9-14(16) mm, oblonga o anchamente fusiforme; espigues femenines 1-2(3), de 5-16 mm, ovoides, densifloras, averaes al pie de la masculina, sésiles o cortamente pedunculaes, n'ocasiones la inferior subbasilar con pedúnculu llargu, erectas. Glumas masculines ovales, obtuses o de ápiz arrondáu, de color pardu-púrpura o pardu-acoloratáu foscu, con marxe escarioso bien anchu; glumas femenines ovales, de ápiz subagudo, obtusu o arrondáu, de color pardu-púrpura o pardu-acoloratáu foscu, con marxe escarioso bien anchu, de llargor igual o mayor que los utrículos. Estigmes 3. Utrículos 2-2,6 × 1-1,3 mm, suberectos, de contorna obováu, trígonos, colos nervios ensin resaltar, con trupu tomento curtiu, verdosos na parte inferior y de color pardu-púrpura foscu na cimera, llixeramente estipitaos, gradualmente atenuaos nun picu hasta de 0,3 mm, de ápiz truncáu. Aquenios 1,6-1,8 × 0,9-1,1 mm, de contorna xeneralmente obováu, trígonos, verdosos o parduscos. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 30*, 32*.
"Carex ericetorum" describióse por Johann Adam Pollich y espublizóse en "Hestoria Plantarum in Palatinatu Electoralis" 2: 580. 1777. 
ericetorum; epítetu llatinu ;Sinonimia: 
Carex flacca
Carex flacca , ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia Cyperaceae.
Ye nativa de parte d'Europa y norte d'África, tamién se naturalizó en Norteamérica. Ye frecuente nuna amplia gama de hábitats, incluyíos pacionales, pandoriales, tierra desnuda, y el cantu cimeru de la marisma.
Les fueyes del tarmu son verdes percima, per debaxo glauques. La mayoría de los tarmos tienen dos picos de sexu masculino. Les frutes son 2-2 ½ mm, arrondaos, con un picu bien curtiu, de 0,3 mm. Tienen trupes les espigues, suelta y non como "Carex panicea" . Les espigues femenines son d'aprosimao de 2-4 cm de llargor y 4-6 mm d'anchu.
La menor bráctea ye casi tan llarga como la inflorescencia en promediu. Les espigues femenines son típicamente dos, y atópense en posición vertical. 
"Carex flacca" describióse por Johann Christian Daniel von Schreber y espublizóse en "Spicilegium Florae Lipsicae (Appendix)": 178. 1771. 
Númberu de cromosomes de "Carex flacca" (Fam. Cyperaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=90
flacca; epítetu llatinu ;Variedaes: 
flacca subsp. serrulata" (Biv. ex Spreng.) Greuter
flacca var. basigyna" Beck
flacca var. erythrostachys" (Hoppe) C.Viciosu *"Carex
flacca var. laxiflora" (Schur) C.Viciosu *"Carex
flacca var. leiocarpa" (Willk.) C.Viciosu *"Carex
flacca var. silvatica" (Asch. & Graebn.) C.Viciosu
glauca var. cuspidata" (Host) C.Viciosu *"Carex
glauca var. leiocarpa" Willk.
Carex lasiocarpa
Carex lasiocarpa , ye una especie herbal perteneciente a la familia Cyperaceae.
Trátase d'una planta acuática o de tierra, natural de les zones húmedes nes zones montascoses d'altitú moderada. Alcuéntrase en gran parte de América del Norte y Eurasia. Ye colonial, formando grueses esteres flotantes na agua nes güelgues, ta na mariña y vera de los llagos.
Dende un rizoma que tien tarmos argutos que pueden entepasar d'un metro d'altor y bien llargu con bien delgaes fueyes. El tarmu tien espigues na punta que son llargues y mullíes. La espiga vagamente paezse a una pequeña panoya de maíz de color marrón púrpura, con dellos ovarios que formen cada fruta.
"Carex lasiocarpa" describióse por Jakob Friedrich Ehrhart y espublizóse en "Hannoverisches Magazin" 22: 132. 1784. 
lasiocarpa; epítetu llatinu que significa "fruta lanuda". 
Carex limosa
Carex limosa , ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les ciperacees.
Esta ye una juncia acuática o de tierra que la mayoría de les vegaes alcuéntrase nes turberas nos montes. Distribuyir en toa América del Norte y Eurasia. 
Esta juncia tien grandes rizomes y raigaños peludas. Produz un tarmu que, xeneralmente, ye pocu menos de mediu metro d'altor y tien unes poques fueyes basales, que son llargues. La punta del raigañu ta de cutiu ocupada por una espiguilla masculina, y per debaxo d'esti blóquiase una o más espiguillas femenines. Cada frutu tien pocos milímetros de llargu y en forma de pala.
"Carex limosa" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 977. 1753. 
limosa; epítetu llatinu que significa "limosa". 
Carex maritima
Carex maritima , ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les ciperacees.
Alcuéntrase en sableres, dunes, frescos ábanos, roques o suelos ricos en minerales del llagu, ríu, mar y mariñes, banzaos y na so mayoría cerca de les mariñes 0-900 msnm en Groenlandia, Yukón, Alaska, América del Sur y Eurasia.
Esta juncia tien tarmos xeneralmente curvos qu'algama una media de 25 cm d'altor. Les fueyes basales con vaines de color marrón a marrón escuro; de 0,5-2 mm d'anchu. La inflorescencia de 5-16 mm ; en espiga trupa hemisféricu ovoide. "Perigynium" de color marrón maciu amarellentáu, marrón escuro. 
Les plantes puede ser bien pequeñes en contraste colos sólidos individuos más ricos de veres del ríu o de tierra adientro en delles ocasiones a la vera de llagos. 
"Carex maritima" describióse por Johan Ernst Gunnerus y espublizóse en "Flora Norvegica" 2: 131. 1772. 
maritima; epítetu llatinu que significa "cernana del mar".
Carex muricata
La marcieguilla (Carex muricata) , ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les ciperacees.
Planta rizomatosa, como toles del xéneru "Carex", brota d'un rizoma, que s'estiende, nesti casu trupu, so tierra, formando verdees col biltu de los tarmos de 20-50 cm d'altu, de sección triengular, colos ángulos agudu y diminutu espiníes nellos, que los fai "aspros" o daqué cortantes al tactu. Les fueyes, de 2,5-3 mm d'anchu y daqué más curties que los tarmos, son rectes, paecíes a les del trigu o cebada, daqué aspres nel cantu, non bien ríxides. Ye una especie dioica, les flores de cada individuu son unisexuales (masculines o femenines). Nel xéneru "Carex" la flor femenina ye una especie de "botellina" (utrículo) y 2-4 estigmes, ente que la masculina amenorgar a 3 estames, en dambos casos protexíos con unes escames vexetales y formando espigues nel estremu de tarmos fértiles.
Distribución Euroasiática. Crez en pradera bien húmedes o inclusive daqué encharcaes.
"Carex muricata" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 974. 1753. 
muricata; epítetu llatinu que significa "con escayos".
Carex parviflora
Carex parviflora , ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les ciperacees.
Crez nos montes del centru y sur d'Europa; na Península Ibérica, nos Pirineos y Cordal Cantábricu onde crez nes camperes supraforestales bien innivaos. 
Ye una especie herbal paecida a "Carex atrata" pero coles espigues más pequeñes (menos de 12 mm) y sésiles, utrículos coritos y planta polo xeneral más pequeña. 
"Carex parviflora" describióse por Nicolaus Thomas Host y espublizóse en "Systema Naturae, Editio Decima" 2: 1263. 1759. 
parviflora; epítetu llatinu que significa "con flores pequeñes".
Carex sylvatica
Carex sylvatica , ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les ciperacees.
Distribúise per Europa; na Península Ibérica poles montes de la metá norte anque llega a la Sierra de Cazorla; en Aragón atopar nel Pirinéu y delles cites del Sistema Ibéricu. Crez nos montes aveseos, fayedals, abetales, ablanéues y dalgunos pinares n'altores de 820 a 1780 msnm. Floria en mayu-xunu y fructifica en xunu-agostio.
Estremáronse dos subespecies, la "subsp. sylvatica y la subsp. paui" . La primera presenta xeneralmente una espiga masculina, tarmos d'hasta 1 m y fueyes llises o pocu aspres nel fexe, ente que la "subsp. paui" ye más robusta, con 2 a 7 espigues masculines, tarmos hasta 2 m y fueyes xeneralmente aspres nel fexe. Según LUCEÑO (1994) "la subsp. paui" acutar a les provincies de Barcelona, Gerona y Navarra.
Carum verticillatum
La cominera cantu (Carum verticillatum) ye una yerba de la familia de les umbelíferes 
Carum verticillatum ye una especie que s'estrema de "Carum carvi" nos sos fueyes, de numberosos lóbulos filiformes verticilaos. Erecta, perenne, d'hasta 12 dm, de raigaños protuberantes. Flores blanques. Frutu elípticu con crestes prominentes. Floria pel branu.
Habita en banzaos y praos húmedos. Dacuando va acomuñada a xuncales de "Juncion acutiflori.
En Bélxica, Gran Bretaña, Francia, Irlanda, Holanda, España y Portugal.
La especie describióse por Johann Friedrich Wilhelm Koch y espublizóse en "Novorum Actorum Academia Caesareae Leopoldinae-Carolinae Germanicae Naturae Curiosorum 12(1): 122", nel añu 1824. 
verticillatum: epítetu llatinu que significa "veerticilada".
Caucalis
Caucalis ye un xéneru monotípicu de planta herbal perteneciente a la familia Apiaceae. La so única especie: Caucalis platycarpos L. ye orixinaria d'Europa y la rexón mediterránea hasta Irán y Cáucasu. 
"C. platycarpos" ye una planta añal, con tarmos qu'algamen los 10-40 cm de llargor, bien ramificaos, divaricaos; les fueyes de 1'5-7 cm, pinnatisectas con segmentos foliares lliniales de 2-4 por 1-1'5 mm; les umbeles con 0-3 bráctees y 2-5 radios de 1-3 cm, desiguales; les umbélules con 2-3 bractéolas lliniales y flores con pétalos blancos o amarellentaos; los frutos oblongos o elipsoidales, de 8-13 mm y con costielles provistes d'escayos ríxidos de 3 mm.
Ye una planta asemeyada a "Turgenia latifolia" de la que s'estrema pola división de les fueyes (2-3 vegaes pinnaes en cuenta de 1) y pola disposición de los escayos nos frutos (delles costielles primaries con cilios y les restantes engrosaes con escayos aculeaes, en cuenta de toes espinoses como en "Turgenia"). 
Distribuyir pol sudoeste d'Asia, Norte d'África y per gran parte del centru y sur d'Europa; por casi tola Península Ibérica. 
Alcuéntrase nos campos de cultivu, barbechos y yerbazales nitrófilos. Preferentemente en sustratos básicos a un altor de 100- 1000 ( 1600 ) metros. El floriamientu producir en Marzu - Xunu ( Julio ) y la fructificación en mayu - agostio.
"Caucalis platycarpos" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 241. 1753. 
Númberu de cromosomes de "Caucalis platycarpos" (Fam. Umbelliferae) y táxones infraespecíficos = "Caucalis daucoides" L.
Centaurea iberica
Centaurea iberica, ye una especie de planta perenne perteneciente a la familia de les asteracees. Ye orixinaria del sudoeste d'Europa y sudoeste d'Asia. 
Plantes añales, biañales o perennes de vida curtia, algama un tamañu de 20-200 cm d'altor. Con unu o dellos tarmos bien ramificaos, de cutiu formando montículos arrondaos, puberulentas a llixeramente con viesu tomentoso. Fueyes peciolaes, les fueyes proximales de 10-20 cm, los marxes 1-2 vegaes lobulaos pinnaos o en roseta con cúmulu central d'escayos; sésiles, les fueyes distales lliniales y oblongues, toscamente dentaes o superficialmente lobulaes. Inflorescencies soles o en conxuntos, sésiles o curtiu-pedunculaes. Arreyos ovoides a hemisféricu, de 13-18 mm. Floretes con corola blanca, rosa o púrpura pálidu. Cypselas blanques o marrón con rayes, de 3-4 mm, glabros; guedeyes de goches blanques. Tien un númberu de cromosomes de 2 n = 16, 20.
Alcuéntrase nos cantos de caminos, camperes, campos, a una altitutd de 0-1500 metros; introducíu en Estaos Xuníos. Ye nativa del sudeste d'Europa distribuyida al traviés de Asia central.
"Centaurea iberica" describióse por Trevir. & Spreng. y espublizóse en "Systema Vegetabilium, editio decima sesta" 3: 406. 1826.
iberica: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Iberia.
Centaurea podospermifolia
Centaurea podospermifolia ye una planta herbal de la familia de les compuestes.
Ye nativa del este d'Europa. Introducióse en América del Norte onde se-y considera dacuando una especie de plantes invasora nes Montes Predresos. Axentes biolóxicu de control de plagues utilizar en contra d'esta planta, incluyíes les poliyes "Agapeta zoegana" y "Metzneria paucipunctella", el gorgoyu "Bangasternus fausti", "Larinus obtusus" y "Cyphocleonus esnaches", y la mosca de la fruta "Chaetorellia acrolophi". Ye una especie pionera atopada nos sitios apocayá alteriaos o abertures. Una vegada que s'estableció nun sitiu venáu, sigue estendiéndose pela redolada del hábitat. Esta especie gana a los sos competidores nativos por siquier con tres métodos: 1) El so raigañu que zuca l'agua más rápido que los sistemes de raigañu de los sos vecinos, 2) espardimientu rápidu al traviés de la producción de granes, y 3) Menos probabilidaes de ser escoyíu como alimentu polos herbívoros. La so grana ye 6 mm con unes pequeñes goches na punta que fai que'l vientu sía'l so principal mediu de dispersión.
Les fueyes son un verde abuxáu maciu llamáu Glauco. Tán cubiertos de curtios pelos bien finos. Les fueyes entamar dende una roseta basal, son alternes, d'hasta 15 cm de llargu, fondamente estremaes en lóbulos. El tarmu tien menos fueyes lobulaes y más pequeñes na parte cimera, ye erecto o ascendente, delgáu, peludo. 
"Centaurea podospermifolia" describióse por Loscos & J.Pardo y espublizóse en "Ser. Inconf. Pl. Aragon." 58. 1863
podospermifolia: epítetu llatinu > 
"Centaurea dutosensis" Mariña ex Nyman 
Centaurea scabiosa
La centaurea mayor (Centaurea scabiosa) ye una especie de la familia de les asteracees. Llámase tamién "peu de pollín".
Planta perenne, derecha, ríxida, de 45 cm d'altor, pocu ramificada y aspra. Poques cabezueles solitaries, arreyo globular, un pocu estrecháu sobre les flores, de 2 cm de diámetru, sobre un llargu y ríxidu pedúnculu formáu por munches bráctees trinagulares, anches y con cantu de color marrón bien escuru, casi negru, con escayos retorcigañaes. Les interiores más allargaes, tamién con una punta triangular escura y con lacinies retorcigañaes. De color verde con pelusilla blanca. La parte inferior del cantu casi tresparente. Les flores de color púrpura o rosa violáceo, en forma de tubu más abuitáu, les esteriores más llargues, cayíes sobre l'arreyo y estériles, los sos 5 lóbulos bien estrechos. En plena floraciçon la brocha de flores puede midir 4 cm de diámetru. Fueyes sentaes, con dellos pares de lóbulos oblongos, de cantu retorcigañáu, abarquillaes, aspres nos dos páxines polos numberosos elos curtios y ríxidos. Les inferiores de la roseta, peciolaes. el raigañu duru y rizomatusa.
En toa Europa sacante Albania, Bulgaria, Islandia, Grecia y Turquía.
N'España en Castiella y Llión. Vive n'escombreres, al pie de carreteres, sebes , riscos, cantos y llugares secos y cascayosos con campera dura. Floria pel branu y hasta la seronda.
"Centaurea scabiosa" describióse por Carolus Linnaeus y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 840. 1753.
Númberu de cromosomes de "Centaurea scabiosa" (Fam. Compositae) y táxones infraespecíficos: 2n=40
scabiosa: epítetu llatinu que significa "rugosa".
Centaurea uniflora
Centaurea uniflora, ye una especie de planta perenne herbal perteneciente a la familia Asteraceae.
"Centaurea uniflora" algama un tamañu de 40-50 cm d'altor. Ta densamente cubierta de pelo aspru curtiu. El tarmu ye erecto, frondoso y namái tien una llamativa flor de color púrpura-rosa. Les fueyes son verde-gris con puntos, llanceolaes, estreches y más pequeñes d'un centímetru. El periodu de floriamientu estender de xunetu a setiembre. Los frutos son aquenios de color marrón buxu.
"Centaurea uniflora" distribuyir por Austria, Albania, Bulgaria, Montenegro, Francia, Grecia, Italia, Hungría, Macedonia, Rumania, Slovenia, Serbia y Suiza. 
Esta planta alpina producir nes zones montascoses del sureste d'Europa n'altitúes cimeres a 1500 m, en suelos templaos y secos y ricos en nutrientes que s'atopen en praos y fasteres.
"Centaurea uniflora" describióse por Antonio Turria y espublizóse en "Mantissa Plantarum" 118. 1767
uniflora: epiteto llatinu que significa "con una flor".
Centaurium pulchellum
Centaurium pulchela (antes "Erythraea pulchella"), comúnmente llamada centáurea menor, ye una especie de la familia de les gencianacees.
Planta añal d'hasta 20 cm, ensin roseta basal de fueyes. Fueyes ováu-llanceolaes agudes, que crez en llargor tallo enriba. Flores moráu arrosaes, raramente blanques, n'inflorescencia laxa, ramosa, de parte cimeru plana, o solitaria. Mota que casi iguala'l tubu de la corola; lóbulos de la corola de 2-4 mm. Floria dende finales de primavera y pel branu.
Estendida per Europa, pero non en Islandia. Habita en llugares abiertos. 
"Centaurium pulchellum" describióse por (Sw.) Druce y espublizóse en "Flora of Berkshire" 342. 1897. 
pulchellum: epítetu llatinu que significa "acoloratáu".
Númberu de cromosomes de "Centaurium pulchellum" (Fam. Gentianaceae) y táxones infraespecíficos: n=18.
"Erythraea pyrenaica" Rich. 
Centranthus angustifolius
La milamores (Centranthus angustifolius) ye una planta de l'antigua familia Valerianaceae, agora subfamilia Valerianoideae.
Planta perenne, lampiña. Fueyes estreches, llanceolaes, de color verde buxu, con pocos nervios llaterales paralelos al principal. Flores roses de 7-9 mm dispuestes en ramilletes trupos, planos na so porción cimera.
Nel Pirinéu. Habita en fisuras de roques y resquiebros de roquedos caliares, escobios fluviales y fasteres soleyeres.
"Centranthus angustifolius" describióse por (Mill.) DC. y espublizóse en "Flore Françoise" 4: 239. 1805. 
angustifolius: epítetu llatinu que significa "con fueyes estreches".
Cephalanthera damasonium
Cephalanthera damasonium ye una especie de orquídea terrestre. Ye nativa del oeste d'Europa n'especial de Alemaña y rexón del Mediterraneu.
Ye una planta con fueyes ovales de 3 cm, con una inflorescencies de 3 a 5 flores de color blancu-crema y golioses. Ye posible'l so tracamundiu con "Cephalanthera longifolia" la cual tien les flores más blanques y más pequeñes.
"Cephalanthera austiniae" describióse por (Mill.) Druce y espublizóse en "Annals of Scottish Natural History" 15(60): 225. 1906. 
Cephalanthera: nome xenéricu que provién del griegu: κεφαλὴ = "cabeza" y el llatín "anthera" = "antera", y ye una referencia a la forma de la globular de les anteres de la flor, similar a una cabeza.
damasonium: epítetu del llatín, (términu que Miller tomó de Pliniu'l Vieyu y Dioscórides pa referise a un xéneru de plantes de tarmos simples, fueyes asemeyaes a les del llantén, y llamaes comúnmente en inglés "frutos d'estrella") pola forma de la flor una vegada abierta.
Cephalanthera longifolia
Cephalanthera longifolia ye una especie de orquídea de vezu terrestre. Alcuéntrase en gran parte del oeste y el sur d'Europa, siendo común en delles partes de la so área de distribución, tales como'l sur de Francia y España, pero en peligru d'estinción en particular nes zones del norte, como Bélxica.
Tien les fueyes llargues, estreches y afilaes d'onde deriva'l so nome común. La planta algama un altor d'unos 25 cm en condiciones típiques. La inflorescencia consta de 8-20 flores acampanaes d'aprosimao 1 cm de tamañu, de cutiu non totalmente abiertes. Pueden atopase en flor d'abril a agostu, dependiendo del allugamientu y altitú. Polo xeneral crez en llugares húmedos de los montes.
Nel Reinu Xuníu ye una especie en cayente, y los trabayos de caltenimientu ta llevándose a cabu nuna serie de sitios. En 2007 foi clasificada como una especie prioritaria nel marcu del Reinu Xuníu Plan d'Acción sobre Biodiversidá.
"Cephalanthera longifolia" describióse por (L.) Fritsch y espublizóse en "Oesterreichische Botanische Zeitschrift" 38: 81. 1888. 
Númberu de cromosomes de "Cephalanthera longifolia" (Fam. Orchidaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=32 
longifolia: epítetu llatinu que significa "con llargues fueyes".
Cephalanthera rubra
Cephalanthera rubra ye una especie d'orquídea terrestre perteneciente a la familia Orchidaceae. Distribúise per Eurasia. Ye una planta bien rara en Gran Bretaña.
Ye una yerba perenne, con rizoma soterrañu, con un solu tarmu, que contién la inflorescencia en espiga con flor,ye hermafrodites, de color rosa o violeta y qu'algama alredor de 20-50 cm d'altor. los sos tarmos son erectos, foliosos estriaos y con pelos glandulares na parte cimera, de 20-40 cm d'altor. Les sos fueyes inferiores son llanceolaes, les cimeres son linear-llanceolaes, de 5-12 cm de llargor. Les sos flores tán dispuestes en espigues laxas, con 6 pieces periánticas, de color púrpura, con 3 pieces esternes y otres tantes internes, similares y confluentes, anque la interna inferior (labelo) presenta ente 7 y 9 fines costielles amarellentaes; ovariu asitiáu en posición inferior con relación al restu de les pieces florales. El so frutu en cápsula que contién perabondoses granes. Floria en primavera y branu.
Alcuéntrase na mayor parte d'Europa, al este de los Urales y al norte hasta los 60 graos. Sicasí, ye raru en Gran Bretaña, los Países Baxos y Francia occidental. Tamién apaez en Marruecos, Arxelia y Túnez y en delles partes del sur d'Asia hasta l'este de Irán.
"Cephalanthera rubra" describióse por (Linneo) Rich. y espublizóse en "Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle" 4: 60. 1818. 
rubra: epítetu del llatín "ruber" que significa "coloráu". 
Cephalanthera × schulzei
Cephalanthera × schulzei ye una especie de orquídea de vezos terrestres. Ye un híbridu compuestu de les especies "Cephalanthera damasonium" × "Cephalanthera longifolia". Distribúise per Europa y Asia occidental.
"Cephalanthera × schulzei" describióse por Edmond Gustave Camus y espublizóse en "Monographie des Orchidees" 439. 1908. 
schulzei: epítetu otorgáu n'honor del botánicu Otto Eugen Schulz.
Cerastium brachypetalum
Cerastium brachypetalum, ye una especie perteneciente a la familia de les cariofilacees.
Ye una planta peluda, abuxada, añal d'hasta 40 cm, con fueyes inferiores llanceolaes, llargamente peciolaes, y fueyes cimeres ensin peciolu. Flores en inflorescencies laxas con bráctees foliares verdes. Pétalos blancos, la metá de llongures que los sépalos, bilobulaos hasta una tercer parte de la so llongura y de marxes pelosos na so base. Cápsula un pocu más llarga que los sépalos. Floria en primavera. 
Habita en campos, verde o suelos cascayosos.
Distribuyir pol sur, oeste y centru d'Europa.
"Cerastium brachypetalum" describióse por Desp. ex Pers. y espublizóse en "Synopsis Plantarum" 1: 520. 1805.
Cerastium: nome xenéricu que provién del griegu: "keras" (= cuernu), probablemente refiriéndose a la forma de los frutos del xéneru. Foi latinizáu más tarde pol botánicu alemán Johann Jacob Dillenius (1684-1747) y depués, eventualmente asumida por Carlos Linneo en 1753. 
brachypetalum: epítetu llatinu que significa "con pétalos curtios". 
Cerastium cerastoides
Cerastium cerastoides ye una especie perteneciente a la familia de les cariofilacees.
Yerba perenne con pelos glandulares na inflorescencia y glabra o casi nel restu. Tarmos tendíos o ascendentes, dacuando enraizantes na base, de 3-15 cm de llargor. Fueyes opuestes, de linear-llanceolaes a ováu-llanceolaes, daqué carnoses. Flores arrexuntaes n'inflorescencies laxas; 5 sépalos llanceolaos d'hasta 6 mm de llargor, con marxe escarioso; 5 pétalos fondamente bilobulaos, blancos; 10 estames; 3 estilos (delles flores pueden tener 4 ó 5). Frutu en cápsula oblonga de hast 10 mm de llargor. Floria pel branu.
En montes y rexones ártiques en Gran Bretaña, Suiza, República Checa, antigua Yugoslavia, Austria, Polonia, Finlandia, Alemaña, Islandia, Noruega, Suecia, Italia, Albania, Bulgaria, Grecia, España, Rumanía y Rusia.
N'España planta bien rara nel Sistema Central, nos praos tres les fusión de los neveros, según en cervunales a más de 1.900 m.
"Cerastium cerastoides" describióse por (L.) Britt. y espublizóse en "Memoirs of the Torrey Botanical Club" 5(10): 150. 1894.
Númberu de cromosomes de "Cerastium cerastoides" (Fam. Caryophyllaceae) y táxones infraespecíficos: 
lapponicum" Crantz 
Cerastium fontanum
Cerastium fontanum ye una herbal de la familia de les cariofilacees.
Yerba viviega o bienal. Tarmos ascendentes, pelosos, de (5-)10-30(-40) cm de llargor. Fueyes sésiles, opuestes, llanceolaes o ovaes d'hasta 25(-35) mm de llargor. Flores dispuestes en visos paucifloras; 5 sépalos ováu-llanceolaos, d'hasta 7 mm de llargor; 5 pétalos blancos, raramente ausentes, iguales o daqué más llargos que los sépalos, fondamente bífidos; 10 estames; 5 estilos. Frutu en cápsula ablonga curvada nel ápiz. Floria en primavera y branu.
Frecuente nos manantiales y regueros hasta los 1800 msnm.
Europa. Asia templada, norte d'África, Islles Canaries, Azores y Madeira.
"Cerastium fontanum" describióse por Johann Christian Gottlob Baumgarten y espublizóse en "Enumeratio Stirpium Transsilvaniae" 1: 425. 1816.
Númberu de cromosomes de "Cerastium fontanum" (Fam. Caryophyllaceae) y táxones infraespecíficos: "Cerastium fontanum subsp. hispanicum" Gartner: 2n=144
fontanum: epítetu llatinu que significa "de manantial, fonte"
Cerastium glomeratum
Cerastium glomeratum , ye una especie perteneciente a la familia de les cariofilacees.
Ye una planta de flores blanques en inflorescencies compactes, que permanecen compactes nel frutu. Delgada más o menos erecta, abondo amarellentada, pelosoglandular, añal d'hasta 3 dm . Fueyes basales oblanceolaes, peloses, fueyes caulinares más anches. Flores de 4-5 mm de diámetru, con pétalos estrechos, pelosos, en cabillos más curtios que los sépalos. Bráctees foliares, peloses. Cápsula curva, el doble de llarga que los sépalos. Floria dende la primavera hasta la seronda.
Habita en campos, tierres baldías, dunes, murios, praos encharcaos en primavera. 
Distribuyida por toa Europa.Eurasia ya introducida n'otros continentes.
"Cerastium glomeratum" describióse por Jean-Louis Thuillier y espublizóse en "Flore des Environs de Paris" 226. 1799.
Númberu de cromosomes de "Cerastium glomeratum" (Fam. Caryophyllaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=72
glomeratum: epítetu llatinu que significa "arrexuntáu". 
Chaenorhinum origanifolium
Chaenorhinum origanifolium ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Scrophulariaceae. Dellos espertos clasificar dientro de la familia Plantaginaceae.
Ye una yerba perenne, qu'algama un tamañu d'hasta 40 cm d'altor, non cespitosa, glabra o glandular-pubescente nel terciu inferior, densamente glandular-pubescente na parte cimera, con indumento ablancazáu. Tarmos relativamente gruesos y ríxidos a delgaos y flexuosos, erectos, ascendentes o tendíos, simples o ramificaos dende la base, purpúreos na base. Fueyes de 4-23 × 2-13 mm, peciolaes –pecíolu1,5-4,5 mm–, de suborbiculares a oblanceolaes, d'agudes a obtuses, atenuaes na bas. Inflorescencia con 2-25 flores, laxa. Flores con pedicelo de 5-30 mm –10-32 mm na fructificación–, rectu, erecto o erecto-patente, llevemente acrescente. Mota con sépalos los linear-espatulaos, subagudos, subiguales, d'un verde ± purpúreo, con trupu indumento glandular-pubescente na cara esterna. Cápsula 2,5-5,5 mm, subglobosa, más curtia que la mota, con lóculos subiguales, llisa, glandular-pubescente. Granes de 0,5-0,9 × 0,4-0,5 mm, crestaes, de color pardu foscu o negru; crestes llonxitudinales, tropezoses, continues, n'ocasiones llevemente anastomosaes, llises, más altes qu'anches.
Alcuéntrase en fisuras y rellanos de roquedos, y gleras, principalmente caliares, tamién en murios; a una altitú de 0-2600 metros nel SW d'Europa. Terciu N de la Península Ibérica –ente Pirineos y Galicia–, algamando'l C de Portugal, y Baleares. 
"Chaenorhinum origanifolium" describióse por (L.) Kostel. y espublizóse en "Index Plantarum Horti Caesarii Regii Botanici Pragensis" 34. 1844.
"Chaenorhinum origanifolium subsp. flexuosum" (Desf.) Romu * 
"Chaenorhinum origanifolium subsp. rodriguezii" (Porta) Güemes
Chaiturus marrubiastrum
Chaiturus ye un xéneru monotípicu de plantes con flores perteneciente a la familia Lamiaceae. La so única especie: "Chaiturus marrubiastrum", ye orixinaria d'Europa. 
"Chaiturus marrubiastrum" describióse por (L.) Ehrh. ex Rchb. y espublizóse en "Fl. Germ. Excurs." 1: 317 1831. 
Chamaemelum mixtum
Chamaemelum mixtum, ye una especie de planta perteneciente a la familia de les asteracees.
Chamaemelum mixtum ye planta añal, d'hasta 50 cm d'altor. Les fueyes son alternes, pubescentes, les cimeres serruchaes y les inferiores simples hasta tripinnaes. Les flores tienen pedúnculos grandes. Escames involucrales verdoses con pubescencia. Lígules blanques cola base mariella. flósculos mariellos.
Zones arenoses, y dunes cerca del mar.
Por Europa en Francia, Portugal, España. Introducida en América.
"Chamaemelum mixtum" foi descritu por (Brot.) Vasc. y espublizóse en " Anais Inst. Vinho Porto" 20: 276. 1966. 
Númberu de cromosomes de "Chamaemelum fuscatum" (Fam. Compositae) y táxones infraespecíficos: 2n=18
mixtum: epítetu llatinu ;Sinonimia: 
Chamorchis
Chamorchis ye un xéneru monotípicu de orquídees de vezu terrestre , nativu d'Europa. La so única especie ye "Chamorchis alpina"
Ye una planta perenne, glabra, de fueyes lliniales apuntiaes, toes basales, y una inflorescencia en espiga laxa de 3 a 10 flores verde amarellentaes tiñíes de pardu amoratáu, con bráctees más llargues que les flores. Los segmentos periánticos tienen de 3 a 5 mm, el superiores formen un capiellu; el labelo ye llixeramente más llargu y presneta tres lóbulos. Los órganos de reserva tán representaos por dos tubérculos elipsoides. Floria nel branu.
Noruega, Suecia, Dinamarca, Finlandia, Alpes y Cárpatos.
Chenopodium chenopodioides
Chenopodium chenopodioides, ye un especie de planta herbal perteneciente a la familia Amaranthaceae. 
Ye una planta añal, glabra o con bien escasa pilosidá, dacuando coles fueyes nueves farinacees. Tarmos de (3)10-50(100) cm, de postraos a erectos, ramificaos na base. Fueyes con llámina de 1-4 cm, de llargamente triangular a rómbica, de subentera–sacante na base– a dentada, xeneralmente acoloratada por dambes cares. Inflorescencia terminal o llateral, espiciforme o paniculiforme; glomérulos trupos. Flores terminales hermafrodites, con 5 tépalos –llibres hasta aproximadamentela metá del so llargor– y 5 estames; les llaterales hermafrodites o femenines,con 3 tépalos –soldaos hasta cerca del ápiz y formando un sacu entorno al frutu– y 0-3 estames. Pericarpiu non adherente. Granes de 0,5 mm enposición vertical –anque dacuando, nes flores terminales, tamién adopten lahorizontal–, ovoides, casi llises, pardes. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 18.
Alcuéntrase na mariña marina y hábitats salinos del interior, siempres ricos en nitratos; a una altitú de 0-850 metros, en Europa, Asia y África, introducida en Norteamérica. Esvalixa pola Península Ibérica.
"Chenopodium chenopodioides" describióse por (Carlos Linneo) Aellen y espublizóse en "Ostenia" 98. 1933.
chenopodioides: epítetu llatinu que significa "similar a "Chenopodium"".
Chenopodium ficifolium
Chenopodium ficifolium, ye un especie de planta herbal perteneciente a la familia Amaranthaceae. 
Ye una planta añal, qu'algama un tamañu de 20-90 cm d'altor. Tarmu xeneralmente erecto, ramificáu na parte cimera, dacuando con pequeños llurdios coloraos na axila foliar. Fueyes de glabres a farinacees; les inferiores netamente trilobaes, con lóbulu mediu allargáu y de llaos paralelos; les medianes con llámina de 2-5 cm de llargor, estrechamente rómbicu- ováu-elíptica, casi siempres con un lóbulu prominente empobináu escontra fuera a entrambos llaos cerca de la base; lóbulu mediu ± oblongo, de sinuado-dentáu a subentero. Inflorescencia en panícula, ± laxa, bien ramificada, farinácea, afila solo nes partes terminales; glomérulos pequeños. Flores hermafrodites. tépalos 5, soldaos hasta la metá, sele aquillaos nel envés, non diverxentes na fructificación. Estambres 5. Estigmes 2. Pericarpiu parcialmente adherente. Granes 0,8-1 mm de diámetru, horizontales, de contorna arrondada y marxe romu o esplanáu; testa con fovéolas trupes, radialmente allargaes. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 18.
Alcuéntrase nes cunetes, campos de cultivu, xardinos, barbechos, labrantíos y llugares encharcaos. Centru d'Europa, rara na área mediterránea; S, W y C d'Asia. Cuadrante NE de España y Beiras na mariña.
"Chenopodium ficifolium" describióse por James Edward Smith y espublizóse en "Flora Britannica" 1: 276–277. 1800.
glaucum: epítetu llatinu que significa "glauco, de color verde azuláu".
Chenopodium foliosum
Chenopodium foliosum, ye un especie de planta herbal perteneciente a la familia Amaranthaceae. 
Esta ye una yerba añal de crecedera erecto qu'algama un altor máximu de pocu más de mediu metro. Les fueyes tienen de 1 a 4 centímetros de llargu y pueden ser llises o dentaes. Les inflorescencies son pequeñes agrupaciones esfériques de pequeñes flores de color acoloratáu-verde envolubraes alredor de les frutes que tienen alredor d'un milímetru d'anchu.
Ye nativa de Eurasia, pero puede atopase n'otros continentes como una especie introducida. Crez como maleza en hábitats venaos y tierres cultivaes. 
"Chenopodium foliosum" describióse por (Moench) Asch. y espublizóse en "Flora der Provinz Brandenburg" 1: 572. 1864.
foliosum: epítetu llatinu que significa "frondoso".
Chenopodium glaucum
Chenopodium glaucum, ye un especie de planta herbal perteneciente a la familia Amaranthaceae. 
Ye una planta añal, qu'algama un tamañu de 5-40 cm d'altor de erecta a procumbente, de cutiu bien ramificada, glabra o casi, sacante nel viesu foliar. Fueyes cortamente peciolaes; llámina de 1-3 cm, elíptica, llanceolada o más escasamente estrechamente elíptica, casi siempres anchamente sinuado-serrada o sinuada, con menor frecuencia subentera, entera o sele trilobada, verde y glabra pol fexe y densamente farinácea pol viesu. Inflorescencia espiciforme o paniculiforme, axilar y terminal; glomérulos pequeños, mestos. Flores terminales hermafrodites, con 3-5 tépalos y 1-5 estames; les llaterales –femenines casi toes- con 3 tépalos y 0-1 estames. Tépalos soldaos na base y non aquillaos. Estigmes 2, curtios. Pericarpiu llibre o casi. Granes 0,6-1,1 mm, en disposición vertical nes flores llaterales y en disposición horizontal nes terminales, de color pardu acoloratáu o coritu, de contorna ovada-arrondáu y marxe romu o esplanáu; testa casi llisa o escuramente reticulada. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 18.
Alcuéntrase nos sables de la mariña, cantos de marismes, veres de ríos, cultivos eutrofizaos; a una altitú de 0-1000 metros en Europa, sacante nel estremu Norte, rara nel Mediterraneu, C y Y d'Asia, Y de Norteamérica. Esvalixa acá y allá pola Península Ibérica.
"Chenopodium glaucum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 220. 1753.
glaucum: epítetu llatinu que significa "glauco".
Chenopodium polyspermum
Chenopodium polyspermum, ye un especie de planta herbal perteneciente a la familia Amaranthaceae. 
Ye una planta añal, qu'algama un tamañu de 10-60 cm d'altor, glabra, erecta o dacuando procumbente, xeneralmente acoloratada. Tarmos cuadrangulares. Cañes inferiores de mayor llargor que'l restu; cañes secundaries xeneralmente escases. Fueyes con llámina de 1,5-5 cm, delgada, d'ováu- elíptica a obovada, casi siempres entera, aguda o obtusa nel ápiz, verde o, dacuando, pardu-acoloratada. Inflorescencia espiciforme o cimosa, difusa, terminal o na axila de les fueyes; glomérulos pequeños. Flores hermafrodites. tépalos 5, llibres hasta la base, aquillaos nel ápiz, dixebraos unos d'otros y diverxentes na fructificación. Estambres xeneralmente 1-3. Estigmes 2. Pericarpiu non adherente. Granes 0,9-1,2 mm de diámetru, horizontales, de contorna arrondada y marxe romu o esplanáu; testa de parda a corita, escuramente reticulada y con llinies radiales ondulaes. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 18.
Alcuéntrase en zones cultivaes o temporalmente encharcaes, cantos de caminos, cunetes, güertes, barbechos, etc.; a una altitú de 300-1200 metros en Europa, sacante'l so estremu Norte, rara na rexón mediterránea; Turquía, Cáucasu y Asia central; introducida en Norteamérica. N y W de la Península Ibérica.
"Chenopodium polyspermum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 220. 1753.
polyspermum: epítetu llatinu que significa "con munches granes".
Chorispora tenella
Chorispora tenella ye una especie de planta perteneciente a la familia Brassicaceae. Ye nativa de Eurasia, pero ye bien conocida n'otres partes del mundu, especialmente nes rexones templaes, como especie introducida y una maleza nociva.
Ye una yerba añal qu'algama mediu metro d'altor y ta cubierta de pegañosa xamasca. Tien cuatro diminutos pétalos de flores que remanecen d'un tubu folgosu de sépalos y producen una corola d'un centímetru d'anchu. Les flores son de color lavanda con un fuerte golor que se considera xeneralmente desagradable. Los frutos son llargues cápsules cilíndriques d'alredor de 4 centímetros de llongura que contién granes redondes de color marrón acoloratáu. Trátase d'una aportunante maleza que pueden ser problemáticos na agricultura yá que amenorga'l rendimientu en granu y nos campos cuando ye consumida pol ganáu llecheru da-y a la lleche un mal sabor y golor. Esta planta reproducir por granes, polo que cualquier métodu de control de la prevención de les plantes de fixación de les granes ye eficaz.
"Chorispora tenella" describióse por (Pall.) DC. y espublizóse en "Regni Vegetabilis Systema Naturale" 2: 435. 1821.
Chrysosplenium oppositifolium
La hepática dorada (Chrysosplenium oppositifolium) ye una planta de la familia de les saxifragacees.
Planta viviega con tarmos ramificaos, angulosos, rastreros y enraizantes. Fueyes opuestes, con curtios peciolos, más llargos nes inferiores que nes cimeres. Llimbu orbicular o arriñonáu, con pelos arizaos por dambes cares, col marxe llevemente tropezosu, truncaes o daqué cuneiformes na base. Flores en recímanos corimbiformes, amarellentaos debíu a'l color esternu del mota, que ta formáu por 4 lóbulos soldaos en parte al receptáculu. Escarez de corola. 8 estames y 2 estilos. Floria en primavera y principios del branu.
Llugares húmedos, visiegos y predresos, al pie de manantiales y regueros.
En Europa Occidental y Central: Bélxica, Gran Bretaña, República Checa, Dinamarca, Irlanda, Suiza, Holanda, España, Italia, Portugal, Noruega, Polonia.
Cicerbita alpina
Cicerbita alpina ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les asteracees. Ye de distribución boreal-alpina y alcuéntrase en yerbazales megafórbicos. 
El tarmu puede llegar a devasar los 2 m d'altor. Ye una planta de fueya comestible bien similar al "Sonchus oleraceus" nel so aspeutu xeneral y sabor de les fueyes. Pero les flores son de color violeta claro, azuláu o rosáu en llugar de marielles.
"Cicerbita alpina" describióse por Karl Friedrich Wilhelm Wallroth y espublizóse en "Schedulae Criticae" 434. 1822 
Númberu de cromosomes de "Cicerbita alpina" (Fam. Compositae) y táxones infraespecíficos: 2n=18.
Circaea lutetiana
Circaea lutetiana ye una especie de la familia de les Onagracees.
Planta perenne d'hasta 60 cm, de fueyes opuestes, ovaes y agudes con base truncada o acorazonada, espaciadamente dentada, pelosa. Flores blanques o arrosaes, 4-8 mm; sépalos, pétalos y estames 2. Pétalos 2-4 mm, bien esmorniaos. Inflorescencia que s'allarga primero que cayan los pétalos. Frutu bilobuláu, con cerdes ganchudes. Floria nel branu.
Toa Europa sacante Islandia y Finlandia.
"Circaea lutetiana" describióse por (L.) Georgi y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 9. 1753. 
Circaea: nome xenéricu nomáu n'honor de Circe, na mitoloxía griega diosa y bruxa que vivió na islla d'Eea.
lutetiana: epítetu
Cirsium dissectum
Cirsium dissectum ye una planta de fueyes lobulaes y espinoses con flores tubulares terminales de color violeta dispuesta en tarmu erecto perteneciente a la familia de les Asteraceae. Nativa del centru d'Europa.
Algama un tamañu de 15 a 50 cm d'altor. Asemeyar a una versión más delgada de "Cirsium heterophyllum" y en tener un tarmu estriáu algodonosu y fueyes llanceolaes, que tienen o non escayos. Sicasí, les fueyes son más estreches (menos de 3 cm), y per debaxo menos peludas y peludas na parte cimera. Les flores son de 2 a 3 cm de llargu, los floretes son de color coloráu escuru / moráu, floria de xunu a agostu.
"Cirsium dissectum" describióse por (Carlos Linneo) Hill y espublizóse en "Hort. Kew. 63. 1768.
dissectum: epítetu llatinu que significa "finamente cortáu".
Cirsium eriophorum
Cirsium eriophorum ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia de les asteracees.
Ye una planta biañal de fueyes lobulaes y espinoses con flores hermafrodites tubulares terminales en tarmu erecto coles inflorescencies en capítulos simples o en recímanos, perteneciente a la familia Asteraceae. Ye nativa del centru d'Europa. Alcuéntrase tamién na Península Ibérica
Sobre suelos magrizos y limosos, de frescos a moderadamente secos, ricos en nutrientes y en bases, caliars y humosos, en praos, tierres ensin llabor, arcenes, riberes y senderos de los montes.
"Cirsium eriophorum" describióse por (Carlos Linneo) Scop. y espublizóse en "Fl. Carniol.", ed. 2. 2: 130. 1772
eriophorum: epítetu llatinu que significa "lanudo".
Cardu, cardu burriqueru, cardu burriquiego, cardu lanudo, corona de flaire.
Cirsium monspessulanum
El Cardu ("Cirsium monspessulanum") ye una planta herbal de la familia Asteraceae que crez en praderíes nel mediterraneu occidental. Tamién ye denomináu lechugueta de seca, lletugeta de seca o pinchu burreru.
Ye una planta con fueyes lobulaes y espinoses cola inflorescencia en capítulos, Les flores son hermafrodites y florien na seronda.
"Cirsium monspessulanum" describióse por (Carlos Linneo) Hill y espublizóse en "Hort. Kew." 63; All. Fl. Pedem. i. 152. 1768.
Cirsium: nome xenéricu que deriva de la pallabra griega: "kirsos" = varices ; d'esti raigañu deriva'l nome "kirsion", una palabra que paez sirvir pa identificar una planta que s'utiliza pal tratamientu d'esta mena d'enfermedá. De "kirsion", nos tiempos modernos, el botánicu francés Tournefort (1656 - 708) derivó'l nome "Cirsium" del xéneru.
monspessulanum: epítetu xeográficu qu'alude al so allugamientu en Montpellier.
pyrenaicum
Cirsium oleraceum
Cirsium oleraceum ye una planta fanerógama de la familia Asteraceae nativa d'Europa oriental y Asia, onde crez en terrenes húmedos de tierres baxes.
Ye una planta herbal qu'algama 1,5 metros d'altor con tarmu pocu ramificáu y fueyes con cantos espinosos. Les flores tubulares producir en trupos capítulos terminales d'hasta 4 cm de diámetru, son de color mariellu claru o rosa tiñíu.
Los tarmos mozos cultívense como alimentu en Xapón y la India.
"Cirsium oleraceum" describióse por Carlos Linneo en "Species Plantarum", vol. 2, p. 826 en 1753 como "Cnicus oleraceus" y atribuyíu al xéneru "Cirsium" por Giovanni Antonio Scopoli y espublizóse en "Flora Carniolica, Editio Secunda", 2, p. 128 en 1772.
oleraceum: epítetu llatinu que significa "herbal".
Cirsium palustre
Cirsium palustre ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Asteraceae. Ye nativa d'Europa, anque se naturalizó en nueva Zelanda y Norteamérica onde-y la considera planta invasora.
Ye una planta herbal añal o perenne qu'algama los 2-3 metros d'altor, con tarmos fuertes y erectos cubiertu de pequeñes escayos y tomentosos na parte cimera. Les fueyes son estreches y lobulaes y les cabezueles de la inflorescencies que se producen, nel ápiz de los tarmos en trupos recímanos, en xunu-setiembre tienen 10-15 mm de llargor coles bráctees glutinoses de color verde a púrpura. Los flósculos son de color lavanda-púrpura. Los frutos son cipseles pardes con aníu apical y miriguanu plumosu.
"Cirsium palustre" describióse orixinalmente por Carlos Linneo como "Carduus palustris" (basónimu) en "Species Plantarum", vol.2,p. 822, 1753 y tresferíu al xéneru "Cirsium" por Ernest Saint-Charles Cosson ex Giovanni Antonio Scopoli y espublizóse en "Flora Carniolica, Editio Secunda", 2, p. 128, 1772.
palustre: epítetu llatinu que significa "que crez nos banzaos".
Cirsium rivulare
Cirsium rivulare ye una planta fanerógama perteneciente a la familia Asteraceae que crez en llugares soleyeros y bien drenaos.
Ye una planta de fueyes espinoses qu'algama 300 cm d'altor y 100 cm d'estensión, con flores tubulares terminales en tarmos erectos, elegantes. llongures y esfoyadures que tán remataos per una enorme cabeza de cardu de color rosa-magenta.
"Cirsium rivulare" describióse por (Jack) All. y espublizóse en "Flora Pedemontana" 10. 1789
rivulare: epítetu llatinu que significa "xuntu al regueru".
Cirsium tuberosum
Cirsium tuberosum ye una planta herbal de la familia Asteraceae nativa del centru d'Europa onde crez en zones húmedes.
Ye una planta herbal con fueyes lobulaes y espinoses con flores tuberosas terminales en tarmu erecto qu'algama 40-140 cm d'altor y la inflorescencia en capítulu d'hasta 4 cm de diámetru.
"Cirsium tuberosum" describióse por (Carlos Linneo) All. y espublizóse en "Flora Pedemontana" 1: 151. 1785.
tuberosum: epítetu llatinu que significa "tuberoso".
Cirsium vulgare
Cirsium vulgare (cardu negru); ensin. "C. lanceolatum") ye una especie del xéneru "Cirsium", nativa d'Europa, Asia, norte d'África, y presente en América,siempres como una especie invasora maleza.
Ye un cardu bienal, formando una roseta de fueyes nel primer añu, y un tarmu floral de 1 a 3 m d'altor nel so 2º añu. Les fueyes son espinoses, fondamente lobulaes, de 15 a 25 cm de llargu. (más pequeñes na parte cimera del tarmu floral). La inflorescencia tien 2 a 6 cm de diámetru, rosa a purpúrea. Les granes son de 5 mm de llargu, con un mestu papus qu'asisten na dispersión anemófila.
"Cirsium vulgare" describióse por (Savi) Ten. y espublizóse en "Flora Napolitana" 5: 209. 1835-1836.
Númberu de cromosomes de "Cirsium vulgare" (Fam. Compositae) y táxones infraespecíficos: 2n=68
vulgare: epítetu llatinu que significa "común".
Clematis integrifolia
Clematis integrifolia, ye una especie de liana perteneciente a la familia de les ranunculacees. Ye orixinaria de Eurasia.
Ye un subarbusto o yerba erecta, perennifolia, qu'algama un tamañu de 1 - 1,5 m d'altor. Les cañes superficialmente con 6 - 10 ranuras, son pubérulas, glabrescentes, de cutiu simples. Les fueyes son simples, sésiles, col llimbu anchamente ováu, de 4 - 14 x 2,5 - 11 cm, papiracees, arredondiaes a llargamente cuneaes, el marxe enteru y abaxialmente pubescentes el ápiz agudu; les venes basales abaxialmente prominente. Les flores son solitaries, terminales, de 4 cm de diámetru.. Los sépalos en númberu de 4, son de color púrpura, azul o blancu, de 3 a 4,5 × 0,7 - 1,2 cm. Los frutos son aquenios estrechamente obovaos, de 6 - 10 × 4 a 5 mm, pubérulos. Fl. xunu-xunetu, fr. agostu.
Alcuéntrase en fasteres cubiertes de yerbes, carbaes, riberes de los ríos; a una altitú de 1200 - 2000 msnm, en Xinjiang en China y en Kazakstán, Rusia, Asia Occidental y Europa.
"Clematis integrifolia" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 544–545, nel añu 1753.
integrifolia: epítetu llatinu que significa "con fueya entera".
Clematis orientalis
Clematis orientalis, ye una especie de liana perteneciente a la familia de les ranunculacees.
Ye una planta robusta trepadora con tarmos maderizos, siquier inferiormente, sarmentosos, macizos. Fueyes opuestes, 1(2)-pinnatisectas; segmentos peciolaos, oblongos, lobulaos (con lóbulos acuminaos) o dentaos, glaucos. Flores en visos bíparas terminales o axilares, largamente pedunculaes (pedúnculos 8-11 cm). Periantu formáu por 4 pieces de 20-25 mm, obtuses, provistes d'un mucrón subapical, marielles, subtomentosas nel cantu y pubérulas na cara interna. Anteres 3-4 mm; filamentos 7-8 mm, ciliaos. Receptáculu pubescente. Aquenios pubescentes, enllargaos nun estilu acrescente, plumosu, d'hasta 5 cm.
Alcuéntrase en murios, sebes vives, sobre fasteres cascayoses. Nel sur de Rusia, islles del Exéu y Asia Occidental. Na Península Ibérica, solo en Albarracín y la so contorna, onde ta naturalizada. 
"Clematis orientalis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 543–544. 1753.
El númberu de cromosomes ye: 2n = 16*, 32*.
Clinopodium menthifolium subsp. menthifolium
Calamintha sylvatica un sinónimu de "Clinopodium menthifolium subsp. menthifolium", ye una planta de la familia de les llabiaes.
Planta pelosa, fuertemente arumosa, perenne d'hasta 80 cm, con estolones. Fueyes ovaes o casi arrondaes,casi enteres a toscamente dentaes. Flores rosa o lila, con llurdios blancos nel llabiu inferior, en inflorescencies axilares opuestes con cabillos. Corola de 1,2-2 cm, bilabiada, llabiu cimeru esmorniáu o enteru, l'inferior trilobuláu. Mota bilabiáu, llabiu cimeru con 3 dientes, inferior con con 2 dientes, más llargos. Floria dende final de primavera y hasta la seronda.
Calamintha: nome xenéricu que procede del griegu "kalos", que significa formosu y "minthe", que significa menta, aludiendo a la guapura d'esta planta.
sylvatica: procede del llatín "xibla", que significa monte, aludiendo al hábitat de la especie.
Na mayor parte d'Europa, sacante en Turquía, Irlanda, Noruega, Suecia, Finlandia y Dinamarca.
Tamién nel norte d'África. Llugares herbales a la solombra, carbes.
Conopodium majus
La castañuela (Conopodium majus) ye una planta de la familia de les apiacees
Erecta, glabra, perenne d'hasta 60 cm, afila pembaxo y con tubérculos globulares so tierra. Fueyes basales bi-tripinnaes, de lóbulos elípticos a ovaos agudamente lobulaos; fueyes caulinares con lóbulos lliniales. Umbeles con 6-12 radios primarios y 0-2 bráctees; 2 o más bractéolas. Flores blanques, d'aprosimao 5 mm de diámetru; pétalos obcordaos con ápiz incurváu. Frutu ovoide de crestes delgaes y confuses; estilos erectos o estendíos. Floria en primavera y branu.
En España, Francia, Irlanda, Gran Bretaña, Noruega, Italia y Portugal. En praderíes, montes y zones baldías.
"Conopodium majus" describióse por (Gouan) Loret. y espublizóse en "Flore de Montpellier" ed. 2: 214. 1886.
Númberu de cromosomes de "Conopodium majus" (Fam. Umbelliferae) y táxones infraespecíficos: n=11
Conringia orientalis
Conringia orientalis ye una planta de la familia de les brasicacees.
El Collejón (Conringia orientalis) ye una especie , añal, glabra, d'hasta 50 cm de fueyes inferiores enteres, ovaes y peciolaes, les cimeres sentaes y abrazadoras. Flores amarellentaes o blancu-verdoses nuna inflorescencia allargada non ramosa; pétalos de 8-13 mm, más llargos que los sépalos. Vaina de 5-10 cm, cuadrangular. Floria en primavera. 
Planta ruderal, habita tamién en campos de llabranza.
Orixinaria del centru y del este d'Europa; naturalizada o casual n'otres partes.
"Conringia orientalis" describióse por (L.) C.Presl y espublizóse en "Flora Sicula (Presl)" 1: 79. 1826. 
Consolida ajacis
Consolida ajacis ye una especie botánica perteneciente a la familia de les ranunculacees.
Ye una planta herbal añal, pubescente (ye bien raru atopala ensin pelo o glabrescente). El tarmu puede llegar hasta un metro d'altor. Les fueyes tán fondamente estremaes, con divisiones oblongues de 1 mm d'anchor. 
Les flores zigomorfes presentar en inflorescencies racemosas, cunten con una estructura única llamada nectariu que son dos fueyes soldaes que s'internen parcialmente nel espolón son azules, rosaes o blanques con 5 sépalos llaterales rómbicu-elípticos. L'espolón mide más de 12 mm a diferencia de la "C. orientalis" que raramente devasa esi llargor.
Cuenta con un namái folículo que ye'l qu'establez la diferencia col xéneru "Delphinium". Les granes nun devasen los 3 mm son negres, anguloses y con escames tresversales o laminuques.
La "Consolida ajacis" suel cultivase pa xardinos poles sos flores, ye fácil atopala naturalizada en caminos o cantos de los mesmu. Atopar por toa Europa y rexón mediterránea. Floriamientu ente mayu y agostu.
"Consolida ajacis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Verhandlungen und Mittheilungen des Siebenbürgischen Vereins für Naturwissenschaften zu Hermannstadt" 4(3): 47, nel añu 1853.
Númberu de cromosomes de "Consolida ajacis" (Fam. Ranunculaceae) y táxones infraespecíficos: 
ajacis: epítetu
Corallorhiza trifida
La raigañu de corrolada, o Corallorhiza trifida, ye una especie de orquídea de vezu terrestre. Ye nativa de Norteamérica y d'Europa. 
Alcuéntrase en Groenlandia, Islandia, Gran Bretaña, Noruega, Suecia, Finlandia, España, Francia, Dinamarca, Alemaña, República Checa, Austria, Suiza, Italia, Yugoslavia, Grecia, Turquía, Bulgaria, Rumania, Polonia, Ucrania, Rusia, Siberia occidental, Kazakstán, Kirguistán, l'este de Siberia, Mongolia, China, Corea, Himalaya, Pakistán, Nepal, Alaska, los Territorios del Noroeste, Yukón, Alberta, Manitoba , Saskatchewan, Ontario, Quebec, Isla del Príncipe Eduardo, Nueva Escocia, New Brunswick, Llabrador, Terranova, Washington, Oregón, California, Utah, Idaho, Montana, Wyoming, Coloráu, Nuevu México, Dakota del Sur, Minnesota, Wisconsin, Illinois, Indiana , Míchigan, Ohio, Virginia Occidental, Pennsylvania, Nueva York, Nueva Jersey, Delaware, Maryland, Washington DC, Massachusetts, Connecticut, Rhode Island, Nuevu Hampshire, Vermont y Maine, nel norte de los montes de monte, banzaos, dunes encharcaes y montes de haya y de coníferes n'altores d'hasta 2300 msnm.
Ye una especie de pequeñu tamañu, que prefier el clima fríu a frescu, ye saprofita, de vezu terrestre , de color amarellentáu col tarmu envueltu por 2 a 4 vaines y con bráctees. Floria nuna inflorescencia laxa con 2 a 10 flores pequeñes de 1 cm de llargor, llixeramente colgantes. El floriamientu producir na primavera y principios del branu.
"Corallorhiza trifida" describióse por Jean Jacques Châtelain y espublizóse en "Specimen Inaugurale de Corallorhiza" 8. 1760. 
Corallorhiza: nome xenéricu que deriva de dos palabres griegues: "korallion" = (corales) y "rhiza" = (raigañu) y refierse al raigañu rizomatosa precisamente similar a un coral.
trifida: epítetu llatinu que significa "con tres divisiones".
Cornus alba
Cornus alba, el escuernacabres siberianu, ye un parrotal grande o un árbol pequeñu. Ye una planta ornamental bien popular usada en ajardinamientos. Les característiques más notables inclúin la de tener renuevos coloraos nel seronda, floriar a finales d'iviernu y unes fueyes abigarraes en dalgunos de les sos cultivares. Ye orixinariu d'Europa hasta'l norte de Corea.
L'escuernacabres siberianu presenta unes fueyes verdes brillantes en plenu branu, parrotal de tamañu medianu a grande con portes de 1 a 4 metros. 
De primeres desenvuélvese erecto, anque cola edá les cañes ábrense colgando escontra'l suelu. Los renuevos tienen la corteza de color coloráu sangre, que se va escureciendo escontra'l colloráu marronáceo y dempués al marrón oliva.
Les fueyes tienen formes ente ovoide y elíptiques, de 4 a 8 cm de llargor, llixeramente apuntiaes y con cantos enteros. Na seronda les sos fueyes adquieren un color mariellu o naranxa. 
El so frutu ye con forma d'arbeyu, arrondáu, de color blancu o llixeramente azúl, con un interior elíptico y duro; son más llargos qu'anchos y en dambos estremos con terminaciones apuntiaes. 
La variedá "Cornus alba" 'Kesselringii' tien les cañes básiques verticales, que se ramifiquen pocu. La corteza ye marrón negru.
Frecuentemente utilízase como planta ornamental. Tando disponible en distintes variedaes. 
Cornus sanguinea
Cornus sanguinea, el sanguino o sanguiño, tamién conocíu como escuernacabres,ye una especie botánica perteneciente a la familia de les Cornacees. Ye nativa de la mayor parte d'Europa y Asia occidental, tamién se producen de norte a sur de Inglaterra, al sur de Escandinavia, y al este del Mar Caspiu.
Trátase d'un parrotal caducifoliu de tamañu mediu a grande qu'algama los de 2-6 m d'altor, coles cañes y ramines de color escuru marrón-verdoso. Les fueyes son opuestes, de 4-8 cm de llargor y 2-4 cm d'anchu, ovaes a una forma oblonga, de color verde percima, per debaxo llixeramente pálidu, aspra y dura. Les flores son hermafrodites, son pequeñes de (5-10 mm de diámetru), con cuatro pétalos de color blancu cremosu, en grupos de 3-5 cm de diámetru, y son polinizaes polos insectos. El frutu ye globosu con una negra baya de 5-8 mm de diámetru, que contién una sola grana.
Rique suelos frescos y llixeros, pero nun presenta marcada preferencia pola so naturaleza química. Gústen-y los llugares húmedos y avisiegos. La so área natural abarca casi toa Europa y Asia occidental. Alcuéntrase en terrenes baxos o de monte mediu. Reproducir por grana y renuevos de raigañu, lo cual fai que tienda a ocupar conducentemente árees de terrén, estableciéndose con alta densidá, polo que, dependiendo de les circunstancies, pue ser invasora.
Los frutos son consumíos por dellos mamíferos y munchos páxaros. La madera ye calidable escelente, de color blancu rosáu, bien dura y resistente. Utilizar pa faer mangos de ferramientes y pequeñes pieces torniaes. Les cañes delgaes utilizar pa cestería, y les más grueses pa tutores de xardinería. Tamién fueron utilizaes pa faer fleches. L'arqueru prehistóricu Ötzi llevaba fleches de sanguino. 
Albellanino, barbaija, zrezal de monte, zrezal falsa, zrezal selvaxe, zrezal montesa, cornahuelo, escuernacabres, escuernacabres común, escuernacabres encarnáu, cornejo hembra, escuernacabres coloráu, escuernacabres montés, cornizo, corno durillo, corno fema, corno selvaxe, cuernu, durillo, durillo encarnáu, escuernacabra, malmadurillo bastu, matacán, palu fierro, pata de perdiz, árbol de los cuatro cares, árbol fríu, sanapudio, sangüeña, sangüeño, sangueña, sangueño, sanguillo, sanguina, sanguino, sanguinu, sanguiño, sanguiñuela, sanguiñuelo, sanguño, vara sangrienta, virga sanguinea, zangüeño. Altoaragonés: cornera de llobu, pichasangre, pichasán, sangonillo, sangriñera, sanguiñero, sanguil, sanguinera, sanguinillo, sanguino, sanguiño, sanguín, sangunillo, sanllic. Aragonés: cornera de llobu, pelaburros, pichasangres, sangonillo, sangrinera, sangueñero, sangueño, sanguiñera, sanguil, sanguiné, sanguinera, sanguino, sanguiño, sanguín, sanguniño, sanllic.
Cornus suecica
El escuernacabres nanu (Cornus suecica) ye una planta de la familia de les cornacees.
Herbal perenne, de tarmos florales erectos cuadangulares d'hasta 25 cm. Fueyes opuestes, arredondiaes a elíptiques, apuntiaes, sentaes. Flores moráu escuru, nuna inflorescencia terminal de parte cimeru plana y arrodiada por 4 bráctees ovaes blanques d'hasta 16 mm. 4 pétalos d'aprosimao 1 mm. Frutu globular, colloráu. Floria pel branu.
Europa septentrional, Gran Bretaña, Holanda, Alemaña, Polonia y Rusia.Norteamérica y norte de Eurasia. Habita en pandoriales, brezal y suelos mofusos.
Coroniella minima
Coroniella minima ye un parrotal de la familia de les fabacees.
Pequenu parrotal d'hasta 30 cm o más, de fueyes con 2-6 pares de foliolos ensin peciolu, elípticos a obovaos, de marxes escariosos. Flores marielles, xeneralmente de 5-8 mm, o más, de normal n'inflorescencies d'hasta 10 flores. Vaina de 1-3,5 cm, con 1-7 segmentos oblongos cuadrangulares. Floria en primavera.
En Francia, Suiza, España, Italia y Portugal. Habita en zones herbales.
"Coroniella minima" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Centuria I. Plantarum"... 23. 1755.
Númberu de cromosomes de "Coroniella minima" (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecíficos: n=6
Coroniella: xéneru de les Lleguminoses establecíu por Tournefort y revalidáu por Linneo; el nome tomar de Lobelius, quien de la mesma s'inspiró nel nome vulgar español, según Carolus Clusius, de la "C. minima subsp. lotoides" (Koch) Nyman ("C. clusii" auct., Lleguminoses), “Coroniella del Rei” –esp. coroniella f. = diminutivu de corona–. Aludir a la forma de la inflorescencia.
minima: epítetu llatinu que significa "la más pequeña".
Númberu de cromosomes de "Coroniella glauca" (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecíficos: 2n=24
Corrigiola litoralis
Pasacaminos (Corrigiola litoralis) ye una planta de la familia de les cariofilacees.
Planta verde azulada, de tarmos baltaos, ramificaos intrincadamente, de 10-40 cm de llargor, con fueyes alternes pero averaes, a tou lo llargo de los tarmos, casi elíptiques, más estreches pel llau próximu al tarmu. Flores pequeñes de 1-1,5 mm, blanques , numberoses, en grupitos terminales o axilares, que duren dende la primavera a la seronda.
Nel oeste, centru y sur d'Europa.
Na Península Ibérica en Castiella y Llión. Crez frecuentemente sobre suelos arenosos húmedos, en llechos de regueros o vasos de banzáu. Les sos pequeñes granes gusten a los páxaros, como'l verderillo o'l xilgueru.
Corydalis entemedia
Corydalis Entemedia ye una especie de la subfamilia Fumarioideae, antigua familia Fumariaceae. Ye orixinaria del norte y centru d'Europa y el so hábitat son montes de suelos caliars.
Planta perenne d'hasta 20 cm, con inflorescencia terminal curtia de 2-8 flores espolonaes moraes, baxu bráctees enteres. Flores 1-1,5 cm de llargu; Espolón rectu o curvu. 1-2 fueyes caulinares, 2 vegaes trilobulaes, con una escama oval debaxo de la fueya inferior. Cápsula 1,5-2 cm, y cabillo curtiu. Floria en primavera.
"Corydalis Entemedia" describióse por (L.) Mérat y espublizóse en "Nouvelle Flore des Environs de Paris" 272. 1812.
Entemedia: epítetu llatinu que significa "entemedia".
Corynephorus canescens
Corynephorus canescens ye una especie de planta herbal del xéneru "Corynephorus" perteneciente a la familia Poaceae.
Planta perenne, densamente cespitosa. Tarmos de 20-45 cm, erectos, glabros, con nuedos violaos. Fueyes con lígula de 4-6 mm; llimbu de 2-20 cm x 0,2-0,5 mm, marcadamente convoluto, ríxidu y escábrido. La inflorescencia en panícula de 2-14 cm, elipsoidea, con cañes erectas, escábrides. Espiguillas de 3,3-4 mm. Glumes de 3,3-4 mm, agudes, con quilla llixeramente escábrida. Lema de c. 1,8 mm, elíptica, entera o llixeramente escotada; aresta de c. 2 mm, con cogorda gradualmente enanchada en forma de maza na metá distal. Durez de 0,15-0,2 mm, estrechamente elípticu, con pelos qu'algamen de 1/6 a 1/4 del llargor de la lema. Anteres de 1-1,5 mm. Cariopsis de 1 x 0,4 mm. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 14. Floria de Xunu a Agostu.
Alcuéntrase sobre suelos arenosos desnudos. Distribúise per Europa y Norte d'África.
"Corynephorus canescens" describióse por (L.) P.Beauv. y espublizóse en "Essai d'xune Nouvelle Agrostographie" 90, 149, 159. 1812.
Corynephorus: nome xenéricu del griegu "korynephorus" (de procrear), refiriéndose al lema de l'aresta.
canescens: epítetu llatinu que significa "canoxu".
Crambe hispanica subsp. abyssinica
Crambe hispanica subsp. abyssinica o Crambe abyssinica ye una subespecie oleaxinosa perteneciente a la familia Brassicaceae. Ye nativa de la zona del Mediterraneu. 
Acordies con la Variante Manual de Cultivos de Campu, utilízase como llubricante, un inhibidor del escomiu, y como ingrediente na fabricación de cauchu sintéticu.
"Crambe hispanica subsp. abyssinica" describióse por (Hochst. ex R.Y.Fr.) Prina y espublizóse en "Botanical Journal of the Linnean Society" 133: 517. 2000.
Crambe: nome xenéricu que remanez del llatín "crambe", y del griegu κράμβη , "una especie de col". 
hispanica: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Hispania.
abyssinica: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Abisinia.
Crambe maritima
Crambe maritima o Seakale ye una planta perenne halófita perteneciente a la familia Brassicaceae que crez montesa a lo llargo de les mariñes d'Europa, dende'l Atlánticu Norte al Mar Negru. 
Tien grandes fueyes carnoses similares a les del repollu de color glauco y abondosos flores blanques. Les granes tán conteníes en vaines globulares, con una grana en cada vaina.
La planta cultivar n'ocasiones como ornamental, pero'l so usu más común ye como verdura escolorada. A lo llargo de la mariña de Inglaterra, onde s'atopen comúnmente percima de la marca de la mar enllena nes sableres de quixarros, la población local atropaba los quixarros alredor de los biltos que nacíen de forma natural para, d'esta miente, blanquiar. A principios del sieglu XVIII afitóse como verdura doméstica, pero'l so momentu álgido foi a principios del sieglu XIX cuando apaeció nel llibru de xardinería de Thomas Jefferson en 1809, y sirvióse nel Royal Pavilion del Príncipe Rexente, en Brighton. Los biltos sírvense como los espárragos: al vapor, yá seya con una bexamel o mantequilla dilida, sal y pimienta.
"Crambe maritima" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 671. 1753.
maritima: epítetu xeográficu qu'alude al so localización cerca del mar.
Crataegus ambigua
El espín rusu, Crataegus ambigua, ye una especie de parrotal perteneciente a la familia de les rosácees. Ye nativa del oeste d'Asia y este d'Europa, incluyíes Armenia, Irán, Rusia, y Turquía.
Ye un parrotal o pequeñu árbol qu'algama un tamañu d'hasta 12 m d'altor. El frutu ye de color coloráu escuru a púrpura o negru, con una o dos drupes dures.
"Crataegus ambigua" ta estrechamente rellacionada con "Crataegus songarica", una especie que tien la fruta negro.
"Crataegus ambigua" describióse por C.A.Mey. ex A.K.Becker y espublizóse en "Bull. Soc. Imp. Naturalistes Moscou 31(1):12, 34", nel añu 1855. 
Crepis aurea
Crepis aurea ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les asteracees. Ye orixinaria d'Europa y Turquía.
Ye una planta herbal perenne, 5-20 - (30) centímetros d'altor. Con caudex enchíu, ramificaos o simples. Tarmos florales cilíndricos, glandulares en rares ocasiones, glabros o arispios, estriaos, escasamente ramificaos. Forma una roseta de fueyes elíptiques a obovaes, pinnatífidas o enteres, dentaes o enteres, agudes o con frecuencia mucronaes, glabres. Poques fueyes caulinares o ausentes, amenorgada a escames. Arreyo campanuláu de color verde escuru, glabro, con bráctees involucrales esternes lliniales, obtuses, el marxe diminutamente ciliáu nel ápiz, brácteas involucrales interiores estrechamente ovaes o oblongues. Corola ligulaes de color naranxa, colloráu y mariellu; lígula de color acoloratáu púrpura na cara esterior. El frutu ye un aqueniu fusiforme, subcilíndrico, marrón pálido, con 16-18 costielles. Miriguanu blancu, 4.0-6.0 mm de llargu, persistente y flexible. 
"Crepis aurea" describióse por L. Cass. y espublizóse en "Dictionnaire des Sciences Naturelles" [Second edition] 25: 88. 1822. 
Crepis: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues: 
"krepis", que significa " zapatiella "o" sandalia ", posiblemente en referencia a la forma de la fruta.
Crepis biennis
Crepis biennis ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les asteracees. Ye orixinaria d'Europa y Norteamérica, 
Ye una planta herbal con una roseta de fueyes qu'algama los 20 a 120 cm d'altor, con raigañu pivotante. Los tarmos florales son erectos, derrotos a estriaos, de color verde maciu y, dacuando tiñíos de colloráu per debaxo, glabrescentes o hispidos, robustos a delgaos. Les fueyes de la roseta estrechamente obovaes, dentaes o enteres, con peciolu, lóbulu terminal ováu; lóbulos llaterales estrechamente ovaos. Les fueyes caulinares estrechamente ovaes a lineares, enteres a pinnatífidas, agudes a acuminaes, pilosas, apicalmente amenorgaes a escames. La inflorescencia en forma de corimbo con 12-14 capítulos. Arreyo nel floriamientu cilíndricu o acampanáu, bráctees involucrales casi negres o verdes, tomentosas; brácteas involucrales esternes llineal ovaes, agudes, tomentosas o glabres; brácteas involucrales internes lliniales ovaes ,agudes, el marxe verde, finamente ciliaes nel ápiz, el marxe escarioso. Receptáculu planu, ensin grana y pocu ciliáu alredor de los pozos, ensin escales. Corola ligulaes, de color mariellu. Estilu de color mariellu o verdosu. El frutu en forma de aqueniu fusiforme, amarellentáu o marrón acoloratao, con (10) -13-18 - (20) costielles. Miriguanu blancu, persistente y flexible. 
"Crepis biennis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 807. 1753. 
"krepis", que significa " zapatiella "o" sandalia ", posiblemente en referencia a la forma de la fruta. 
biennis: epítetu llatinu que significa "bienal".
Crepis capillaris
Crepis capillaris ye una especie del xéneru Crepis. 
Añal o bienal pelosa, de normal con munchos tarmos de 20-100 cm. Fueyes basales numberoses, llanceolaes a oblanceolaes, dentaes o lobulaes con lóbulos empobinaos escontra tras o bidivididos, fueyes caulinares similares, más pequeñes. Capítulos mariellos, 1,5-1,8 cm de diámetru, munchos nuna inflorescencia de parte cimeru plana. Arreyo de bráctees llineal llanceolaes, de normal con pelos glandulares, les esternes un terciu o la metá de llargues que les internes. Aquenios pardos, ensin picos. Floria dende primavera y hasta la seronda. 
Habita en pradera, gorbizales, llugares baldíos y murios.
Nel oeste, centru y sur d'Europa. Naturalizada o casual nel norte y nel este. Nel centru de España en pacionales de hemicriptófitos.
"Crepis capillaris" describióse por (L.) Wallr. y espublizóse en "Linnaea" 14(6): 657–658. 1840. 
capillaris: epítetu llatinu que significa "como pelo, capilar".
Númberu de cromosomes de "Crepis capillaris" (Fam. Compositae) y táxones infraespecíficos: n=3. 
Crepis foetida
Crepis foetida ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les asteracees. Tien una distribución cosmopolita una y bones s'atopa en América, Europa, África, Asia y Australia.
Ye una planta herbal añal, raramente perenne o biañal, algama los 15-70 centímetros d'altor. Los tarmos florales son erectos, argutos, derrotos, subglabros o hispidos. Les fueyes de la roseta son obovaes, de 5.0-20.0 cm de llargu, y 1.0-5.0 cm d'anchu, pinnatífidas, irregulares, enteres o denticulaes, obtuses o atenuaes, similar al peciolu, hispidas o subglabres. Les fueyes caulinares son allargaes, lliniales, elíptiques o aovaes, pinnatífidas, pinnatisectas o irregulares.Con pedúnculu d'hasta 20 cm de llargu, llixeramente enchíos nel ápiz, glabros o hispidos. Arreyo cilíndricu o llargamente campanuláu, con bráctees involucrales de color verde o púrpura, poco tomentosas o glandulares; brácteas esteriores involucrales ovaes a lliniales; interior ovaes a lliniales. Corola ligulada de color mariellu, lígula tiñida de colloráu. El frutu en forma de aqueniu.
"Crepis foetida" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 807. 1753. 
foetida: epítetu llatinu que significa "con golor desagradable".
Númberu de cromosomes de "Crepis foetida" (Fam. Compositae) y táxones infraespecíficos: 2n=10.
Crepis mollis
Crepis mollis ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les asteracees. Ye orixinaria d'Europa.
Ye una planta herbal perenne, qu'algama los 30-75 - (90) centímetros d'altor. Con caudex de 3.0-5.0 cm d'anchu. Los tarmos florales erectos son sulcaos o cilíndricos, buecos, glabros o más o menos pubescentes, 1,0-5,0 mm de diámetru, delgaos, ramificaos na metá cimera. Les fueya de la roseta estrechamente obovaes a elíptiques, de 4.0-27.0 cm de llargu, 1.5-5.0 cm d'anchu, dentaes o enteres. Les fueyes caulinares estrechamente ovaes o estrechamente obovaes a elíptiques, dentaes o enteres, obtuses. Capítulos con munches flores. Arreyo campanuláu de color verde escuru, pubescente y glandular; bráctees involucrales esternes estrechamente ovaes o deltoides; brácteas involucrales interiores estrechamente ovaes, acuminaes o marxe agudu, finamente ciliaes nel ápiz, el marxe escarioso. Corola ligulaes, color mariellu, lígula de color púrpura, mariellu. El frutu ye un aqueniu con miriguanu blancu. 
"Crepis mollis" describióse por (Jacq.) Asch. y espublizóse en "Flora der Provinz Brandenburg" 385. 1864. 
mollis: epítetu llatinu que significa "nidiu"
Crepis paludosa
Crepis paludosa ye una planta de la familia de les asteracees, distribuyir por Eurasia.
Ye una planta herbal perenne que puede algamar hasta 1 m d'altor. Tien una roseta de fueyes basales, seques mientres el floriamientu, oblongues ya irregularmente dentaes. Les caulinares son amplexicaule y más estreches. La inflorescencia asitiar nel ápiz d'un tarmu llargo y poco folioso, y ye un corimbo laxo. Los capítulos presenten un arreyo con pelos glandulosos negros bien visibles. Toles flores presenten una lígula mariella. El frutu ye un aqueniu con 20 mariñes y miriguanu blancu. 
Forma vital: Hemicriptófito 
Tien una distribución eurosiberiana, onde s'atopa en camperes higroturbosos, marxes de regueros, comunidaes de megafórbias y otros yerbazales bien húmedos d'altu monte. 
Crepis zacintha
Crepis zacintha ye una especie del xéneru Crepis. Distribúise per toa Europa.
Ye una planta herbal añal, (6) -20-30 - (40) centímetros d'altor. Los tarmos florales erectos, estriaos, sulcaos o cilíndricos, glabros percima y per debaxo pubescentes, poco ramificaos o non ramificaos, ramificáu na metá cimera. Les fueyes de la roseta oblongo-obovaes, de 4.0 a 16.0 cm de llargu, 0.8-4.0 cm d'anchu, irregularmente pinnatisectas, dentaes, lóbulu terminal más grande que los lóbulos llaterales. Capítulos con 30 flores. Arreyo campanuláu en flor, que s'endurecer y curva na fruta, envolubrando los aquenios esteriores; brácteas involucrales esternes ováu-oblongues, c. 3.0 mm de llargu, 1.0 mm d'anchu, subagudo, glabres o finamente hispidulous, el marxe escarioso; brácteas involucrales interiores llineal-oblongues. Coroles ligulaes, marielles; tiñíes de colloráu. El frutu ye un aqueniu con miriguanu blancu. 
Númberu de cromosomes de "Crepis zacintha" (Fam. Compositae) y táxones infraespecíficos
2n=6.
Cruciata glabra
Cruciata glabra , ye una planta herbal perteneciente a la familia de les rubiacees.
Ye una especie perenne que se caracteriza frente a "Cruciata laevipes" Opiz, por presentar los sos pedúnculos glabros o pocu pelosos, ensin bráctees, tarmos tamién glabros o pocu pelosos y fueyes pocu más curties que los entrenudos. Tamién s'estrema pol so inflorescencia en visos axilares con tan solo 3-5 flores.
Planta principalmente eurosiberiana, qu'en Europa distribuyir pol sur y centro-sur del territoriu, estendiéndose pel norte hasta Polonia y sur de Rusia. Na Península Ibérica apaez fundamentalmente pola so metá norte.
Ye una especie vexetal que s'instala fundamentalmente nel sotobosque de encinares, quejigares o pinares, n'árees fresques de monte. Tamién en carbaes de boxe, pacionales de "Festuca gautieri", de pies de roquedos, gleras o en ribayos avesíos, sobre suelos cascayosos a un altor de 500 a 1500 msnm. Bien escasamente baxa a zones de coscojar o romeral. Floria de mayu a xunetu. 
"Cruciata glabra" describióse por (L.) Ehrend. y espublizóse en "Notes Roy. Bot. Gard. Edinburgh 22: 393", nel añu 1958. 
glabra: epítetu llatinu que significa "glabra, ensin pelo"
glabra f. internodiata" Záborský & Zahradn. 
Cruciata pedemontana
Cruciata pedemontana , ye una planta herbal perteneciente a la familia de les rubiacees.
Planta de distribución eurosiberiana, qu'apaez pel sur y centro sur d'Europa. Na Península Ibérica apaez nel Sistema Ibéricu y centru peninsular.
Ye una especie vexetal que forma parte de pacionales añales instalaos n'árees húmedes de monte, y en veres de manantiales y regueros, sobre sustratos de naturaleza xiliza o descarbonatada, n'ambientes de pinar, carbayera o en fayedals. Tamién puede alcontrase en gleras, roquedos o pie de peñascos n'altores de 1250 a 1750 msnm. Floria en primavera.
Ye una especie perenne que se caracteriza frente a les demás especies del xéneru por ser una planta añal, de fueyes pequeñes, d'ente 4 y 10 mm de llargor. 
"Cruciata pedemontana" describióse por (Bellardi) Ehrend. y espublizóse en "Annalen des Naturhistorischen Museums in Wien" 65: 18. 1961[1962].
pedemontana: epítetu llatinu que significa "na base del monte" 
Cucubalus baccifer
La belladona falsa o tomate del diañu (Cucubalus baccifer) ye una planta perenne perteneciente a la familia Caryophyllaceae. 
Esvalixada, blancoamarillenta, perenne d'hasta 1 m, estremar pol frutu, una baya globular negra, arrodiada pol persistente mota. Fueyes ovaes apuntiaes. Flores de 1,8 mm aprosimao de diámetru, inclinaes, con tubu de la mota acampanada y con 5 dientes más llargos, curvaos en frutu. Pétalos blancoamarillentos, de llámina bien lobulada con escama basal llarga. Floria pel branu.
Sur y centru d'Europa. Vive en zones avesigues al pie de la mariña, sebes, montes, riberes de ríos y al pie de les muries 
"Cucubalus baccifer" describióse por (L.) Roth y espublizóse en "Tentamen Florae Germanicae" 2(1): 491. 1789. 
Cyclamen repandum
Cyclamen repandum ye una especie de planta de flores perteneciente a la familia Primulaceae. Ye orixinaria d'Europa.
Ye una pequeña planta viviega con raigañu tuberosa qu'algama los 15 cm d'altor. Tien fueyes cordaes y llobaes y flores vistoses y golioses de 3 cm de diámetru.
Ye una especie de la rexón mediterránea que s'atopa dende'l sur de Francia, pasando por Italia, norte d'ex-Yugoslavia, Albania y l'isla de Corfú.
"Cyclamen repandum" describióse por James Edward Smith y espublizóse en "Florae Graecae Prodromus" 1: 128. 1806. 
repandum: epítetu llatinu que significa "de color púrpura".
Cynanchum acutum
Cynanchum acutum, el matacán —ente otros nomes comunes—, ye una especie de planta de la familia Apocynaceae.
Ye una yerba perennifolia trepadora d'hasta de 4 m d'altor con tarmos pelosos y cambiadizos. Les fueyes tienen 2-8 por 1-6 cm, son opuestes, triangulares, basalmente cordaes o llobaes, con lóbulu basal de 0,5-3 cm, enteres, peloses y con un peciolu de 1-2,5 cm. Les inflorescencies son visos axilares, con 15-30 flores, con pedúnculos de 12-20 mm, pelosos. Les bráctees, d'unos 1-2 por 0,2-0,4 mm son lineares, prontamente caedizas. Les flores tienen pedicelos de 4-8,5 mm. El mota presenta 5 lóbulos de 1-2,5 por 0,4-1,5 mm, triangular-llanceolaos, escasamente pelosos. La corola tien 5 pétalos de 5-7 por 2-3 mm, triangular-llanceolaos, erectos, glabros o con pelos espardíos na so cara adaxial, blancu-rosaos; la corona, doblemente pentámera, ye de color rosáu o purpúrea, con apéndice estaminales de 4,5-7 mm, parcialmente adnatos a los filamentos estaminales y terminaos nun apéndiz agudu, con otros interestaminales de 2,5-4 mm, fundíos. Los frutos son folículos, de 8-20 por 7-9 mm, fusiformes, pendilexos, inermes (pero daqué tomentosos cuando inmaduros), pardos na maduración , con granes de 6-7 por 2,5-4 mm, piriformes, esplanaes, alaes, pardes, de superficie crespa, y con miriguanu apical d'unos 3 mm, sedosu, de color blancu. Númberu de cromosomes: 2n = 18.
Ye una especie nativa del Mediterraneu hasta los Uralesy el subcontinente indiu.
Na Península Ibérica, ta partida en tol territoriu, sobremanera nel Norte y la mariña del Mediterraneu, y ye bien rara nel Oeste
Abonda en llugares húmedos y arenales, vegues, alcores y mariniegues. Floria de xunu hasta setiembre, dende'l nivel del mar hasta los 900 m d'altitú.
El latex contién cinancol, amiestu de cinancocerina y cinanchina; cuayar nuna masa parduzo que tien propiedaes purgantes. 
"Cynanchum acutum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 212. 1753.
Cynanchum: nome xenéricu que provién del llatín "cynánchum, -i", deriváu del griegu "κύναγχον", "kýnanchon" que, según Dioscórides, ye otru nome pal "ἀπόκυνον", "apókynon" del cual les fueyes «"amasaes con exundia y daes a comer a los perros, a les panteres, a los llobos, a los raposos, matar"»; del Griegu "κυνο"-, "kyno"- "perru" y el verbu "ἄγχω", "ánkhō" "esgañar, afogar", esto ye Matacán, que ye unu de los nomes vernaculares de la especie "C. acutum" en Castellán, especie corriente n'España.
acutum: epítetu llatín 
Cynoglottis barrelieri
Cynoglottis barrelieri, ye una especie de planta ornamental perteneciente a la familia Boraginaceae. Distribuyir dende l'oeste d'Asia hasta'l sur d'Europa.
"Cynoglottis barrelieri" describióse por (All.) Vural & Kit Tan y espublizóse en "Notes Roy. Bot. Gard. Edinburgh" 41(1): 71. 1983
Cynosurus cristatus
La cola de perru (Cynosurus cristatus) ye una especie de la familia de les poacees. Ye orixinaria de Eurasia.
Ye una planta herbal viviega, de tarmu argutu, qu'algama los 80 cm d'altor.
Fueyes estreches de (2-3 mm), brillantes pol fai y mates pol viesu, con lígula curtia y truncada. La inflorescencia en panícula espiciforme, allargada, unillateral y trupa. Raquis planu nun sentíu y en zigzag nel sentíu contrariu. Espiguillas dimorfes; les fértiles con 3-7 flores. Glumes más curties que les flores. La inferior provista d'una aresta más curtia qu'ella.
Floria avanzada la primavera y mientres parte del branu.
Tien una distribución eurosiberiana y mediterránea.
Ye comestible utilizada como productu alimenticiu. 
"Cynosurus cristatus" foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 72. 1753. 
Cynosurus: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues κυνός "kynos", "perru" y de ουρά "oura", "cola", refiriéndose a la forma de la panícula. 
cristatus: epítetu llatinu que significa "crespáu, con moñu".
Númberu de cromosomes de "Cynosurus cristatus" (Fam. Gramineae) y táxones infraespecíficos: 2n=14
Cypripedium calceolus
Cypripedium calceolus ye una orquídea de les denominaes "zapatiella de dama" del xéneru Cypripedium, dientro de la familia Orchidaceae. 
Ye una planta que s'atopa distribuyida por tol hemisferiu norte, estender dende Europa por Asia hasta'l Océanu Pacíficu.
Alcuéntrase en zones d'arboláu abierto, en suelos caliares húmedos. Les sos poblaciones tornaron enforma nos países d'Europa, y consecuentemente dáse-y protección llegal en dellos países. 
En Gran Bretaña tenía una distribución relativamente bona al traviés de Inglaterra norteña; sicasí mientres el pasáu sieglu XX, tornara a apenes una sola población nel interior del monte de Wharfedale, en Yorkshire.
Tamién ta presente nos Alpes y nos Abruzos.
En 1979, unos botánicos inglés atopar nel estremu nordeste del Parque Natural de Ordesa y Monte Perdíu (fonte: revista "Pirineos", núm. 74, pàg 50)
Planta herbal compuesta de 3 a 4 fueyes amplexicaules y de 1 ó 2 flores de gran tamañu. La flor ta formada por pétalos marrones malapenes mayores que los sépalos. 
El labelo de color yema de güevu ya infláu recuerda una pantufla d'ende'l so nome de "zuecu de Venus", "zuecu de dama" o "zapatiella de dama". 
"Cypripedium calceolus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 951. 1753. 
El nome del xéneru vien de « Cypris », Venus, y de "pedilon" = "zapatu" ó "zapatiella" en referencia a la so labelo infláu en forma de zapatiella.
calceolus; epítetu que significa "pequeñu zapatu, zapatiella".
Les especies norteamericanes ("Cypripedium parviflorum") y ("Cypripedium pubescens") nel pasáu les subspecies o Variedaes marielles teníense como "zapatielles de dama". En 1994 Charles Sheviak revisó estes especies describiéndoles como "Cypripedium parviflorum" var. "parviflorum" y "Cypripedium parviflorum" var. "pubescens".
"Cypripedium calceolus" var. "flavum" con flores totalmente marielles 
Amás hai numberoses hibridaciones na Naturaleza:
Cytinus
Cytinus ye un xéneru de plantes parásites perteneciente a la familia Cytinaceae. Entiende 14 especies descrites y de estes, solo 8 aceptaes. 
Son plantes parásites que producen paralís momentaneu, mientres un curtiu tiempu, por cuenta del so líquidu espulsáu dende l'interior cada ciertu tiempu. Según dellos autores ye mientres la nueche. Estes plantes producen un tarrecible fedor nel so tiempu de refugaya de zusmiu, y esi fedor si güelse produz tarrecibles estomagaes y mareos. Parasitan plantes de los xéneros "Cistus" y "Halimium", dos xéneros de la familia de les cistacees.
Son plantes orixinaries de la rexón mediterránea, tamién se diz qu'hai dellos exemplares en Nueva York, una d'elles de la cuenca del Mediterraneu ("Cytisus hypocistis") y les otres de Sudáfrica y posiblemente delles especies entá non descrites de Madagascar. Si'l so líquidu ye estrayíu, la planta muerre y debaxo del so tarmu crecen granes, de les cualos van nacer más "Cytinus"
"C. capensis y C. sanguineus" son plantes dioiques, ente que "C. hypocistis" ye monoica.
"C. hypocistis" parasita principalmente "Halimium halimifolium" y "Cistus monspeliensis" en Portugal.
El xéneru "Cytinus" taba enantes incluyíu na familia de plantes parásites Rafflesiaceae, pero agora foi treslladáu a la familia Cytinaceae (order Malvales), xuntu col xéneru "Bdallophytum".
"Cytinus ruber" agora considérase una subespecie de "C. hypocistis'.
Los exemplares nuevos de "C. hypocistis" cómense como los espárragos y un estractu de la planta usar contra la disentería, tumores del gargüelu y como astrinxente. C. ruber tamién ye comestible y en medicina popular usóse-y como emenagogo
El xéneru foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Xenera Plantarum", ed. 6 576, ("566"). 1764. La especie tipo ye: "Cytinus hypocistis"
Cytinus: nome xenéricu que provién del griegu antiguu "k´ytinos"; llatíniáu "cytinus(quitinus)" = n'orixe, "el botón floral del granáu ("Punica granatum" L., punicacees)"; pero nel Pseudo Dioscórides, nome ulterior de la "hypokist( h)ís", la qu'en Dioscórides ye una planta que “naz xuntu à les rayzes del "Cisto", y paezse à la flor del granáu”, según la traducción de Llaguna –gr. "hypó" = "baxu, debaxo de, etc."; gr. kísthos (kisthós, kístos); lat. cisthos = diverses especies del xéneru "Cistus" L. (cistacees)–. Resulta versosímil, verdaderamente, que la planta de la que falaben ye la filosa o melera, "Cytinus" sp. 
De siguío bríndase un llistáu de les especies del xéneru "Cytinus" aceptaes hasta febreru de 2014, ordenaes alfabéticamente. Pa caúna indica'l nome binomial siguíu del autor, embrivíu según les convenciones y usos.
Cytisophyllum sessilifolium
Cytisophyllum ye un xéneru monotípicu de plantes con flores perteneciente a la familia Fabaceae. La so única especie: "Cytisophyllum sessilifolium", ye orixinaria del sudoeste d'Europa en Italia, Francia y España.
Ye un parrotal caducifoliu d'hasta 2 m d'altor. Les fueyes son trifoliolaes, les inferiores peciolaes y les de les cañes floríferas sésiles. La inflorescencia ye un recímanu terminal. Les flores lleven trés bracteolas caduques na so base. La mota ye bilabiáu y campanuláu. La llegume ye oblonga y estruyida, de 2-4 cm de llargu.
Ye una planta caducifolia. Los sos vezos son de nanofanerófito. Alcuéntrase nes escamplaes de carbayeres seques, bojedales y roquedos aveseos, pelo normal sobre substrato caliar.
"Cytisophyllum sessilifolium" foi descritu por (Linneo) O.Lang y espublizóse en "Flora" 770. 1843.
Cytisophyllum: nome xenéricu compuestu pol xéneru "Cytisus" y el sufixu del griegu: "phýllon" = "fueya, pétalu". Poles bractéolas foliácees qu'arrodien la parte inferior de la mota.
sessilifolium; epítetu llatinu que significa "con fueyes sésiles, ensin peciolu".
Dactylorhiza cruenta
Dactylorhiza cruenta ye una especie de orquídea terrestre perteneciente a la subfamilia Orchidoideae. Ye natural del este d'Europa.
En "The Plant List" clasificar como un sinónimu de "Dactylorhiza incarnata subsp. cruenta" (O.F.Müll.) P.D.Sell 
Alcuéntrase en Noruega, Suecia, Finlandia, Francia, Alemaña, Suiza, Austria, Italia, Polonia y Rusia, crez a plenu sol en suelos bien caliares, sustratos húmedos nes marismes, banzaos con felechos, en montes de coníferes y praos húmedos a elevaciones de 1100 a 2500 msnm.
Ye una planta qu'algama hasta 35 cm d'altor con belles flores color rosa maciu con llixos más escuros, les que se topen arrexuntaes en recímanos terminales. Tien un tarmu robustu con 3 a 5 fueyes, enllordiaes de color marrón-violeta en dambos llaos, estendíes, de cutiu curvaes escontra baxo, oval-llanceolaes. Presenten una o dos inflorescencies en recímanu de 15 a 35 cm de llargu que les sos flores abren escontra'l final de la primavera y empiezos del branu. 
"Dactylorhiza cruenta" describióse por (O.F.Müll.) Soó y espublizóse en "Nom. Nova Xen. Dactylorhiza" 4. 1962. 
Dactylorhiza: nome xenéricu que vien de les palabres griegues: "daktylos" (deu) y "rhiza" (raigañu). Esto ye pola forma de los dos tubérculos soterraños que caracteriza a les especies del xéneru.
cruenta: epítetu llatinu que significa "de color coloráu sangre" 
Dactylorhiza longifolia
Dactylorhiza longifolia ye una especie d'orquídea terrestre perteneciente a la familia Orchidaceae. Ye natural d'Europa y norte d'Asia.
Ye una planta qu'algama los 15-70 cm d'altor con belles flores de color violeta maciu. Tán arrexuntaes nun recímanu floral.
Dactylorhiza maculata
[[Archivu:
la Orquídea motuda de los banzaos o Dactylorhiza maculata ([[Carl Linné|L.]]) [[Rezso Soó|Soó]] [[1962]], ye una [[especie]] de [[orquídees]], del [[Xéneru (bioloxía)|xéneru]] "[[Dactylorhiza]]", de la subfamilia [[Orchidoideae]] de la familia de les [[Orchidaceae]] estrechamente rellacionaes col xéneru "[[Orchis]]". Distribúise per toa [[Europa]], llegando al Noroeste d'[[África]] y por [[Siberia]]. Son de vezos terrestres y tienen [[tubérculu|tubérculos]].
Estes orquídees atópense distribuyíes a lo llargo de la zona subartica y la parte templada del hemisferiu Norte: dende [[Europa]], hasta [[Siberia]] y pol Noroeste d'[[África]]. Desenvolver con preferencia en zones pantanoses
Estes orquídees [[suelu|terrestres]] desenvolver en suelos acedos y terrenales encharcaos. Tienen tuberculos geófitos. Nestos gruesos tarmos soterraños pueden almacenar gran cantidá d'agua, que-yos dexen sobrevivir en condiciones de seca. 
Tienen de 5 a 12 grandes [[fueya|fueyes]] de oblongo-ovoides a elípticu-llanceolaes, motudes de color púrpura. Desenvuelven un [[tarmu]] llargu qu'algama un altor de 70-90 cm. Les fueyes de la parte cimera son más pequeñes que les fueyes más baxes del tarmu. 
Florien na primavera tardida ó en principios de branu. La [[inflorescencia]], cilíndrica, comparada col llargor de la planta ye más bien curtia. Siendo un [[recímanu]] compactu con unes 25-50 flores. Estes desenvuélvense a partir d'unos brotos axilares. El colores predominantes son rosaos, motudos con llurdios más escuros formando un dibuxu con llinies y llixos na parte central superior del [[labelo]]. 
El so sistema de polinización de normal entomógamo, pero al tar desprovistes de néctar tienen que recurrir al mesmu mecanismu d'atracción que presenten otres orquídees, como ye'l casu del xéneru [[Orchis]], que p'atraer a los polinizadores les flores tienen qu'adquirir l'apariencia de flores nectaríferas. 
[[Archivu:Dactylorhiza maculata2.jpg|thumb|Flores]]
"Dactylorhiza maculata" describióse por ([[L.]]) [[Soó]] y espublizóse en "[[Nom. Nova Xen. Dactylorhiza]]" 7.7 1962. 
Dactylorhiza: nome xenéricu que vien de les palabres [[griegu antiguu|griegues]]: "daktylos" (deu) y "rhiza" (raigañu). Esto ye pola forma de los dos [[tubérculu|tubérculos]] soterraños que caracteriza a les especies del xéneru.
maculata: [[epítetu]] [[llatín|llatinu]] que significa "enllordiada, con mácula" 
[[Archivu:Dactylorhiza maculata - kuradi-sõrmkäpp Pakri.jpg|thumb]]
Especie tipo: "[[Orchis avesiga]]" Karelin & Kir. 1842 = "[[Dactylorhiza avesiga]]" (Kar. & Kir.) Nevski 1937. 
Nota: nothosubspecies = una subespecie híbrida; nothovarietas = subvariedá.
[[Categoría:Plantes descrites en 1962]]
[[Categoría:Dactylorhiza|maculata]]
[[Categoría:Plantes descrites por Soó]]
Damasonium alisma
Damasonium alisma ye una especie de planta acuática perteneciente a la familia de les alismatacees.
Son natives del oeste, sur y sureste d'Europa, Asia occidental, el norte d'África.
Son plantes acuátiques herbal perennes que crecen na agua o la folla al pie de los estanques. Les fueyes son toes basales, flotantes, aérees o atopándose les plantes nos marxes de los estanques. Les flores son hermafrodites, con unu o munchos verticilos, en umbeles, recímanos o panícules, tienen seis estames, y de seis a nueve carpelos dispuestos nun verticilo, cada unu con dos a munchos óvulos ventrales; Los estilos son terminales. El frutu ye un verticilo de folículos, los folículos son estruyíos.
"Damasonium alisma" describióse por Philip Miller, y espublizóse en "The Gardeners Dictionary": . . . eighth edition 1768. 
Castellán: almea, amazona, azumbar, katniss, cola de golondrina, saeta d'agua.
Damasonium alisma subsp. bourgaei
Damasonium alisma subsp. bourgaei ye una especie de planta acuática perteneciente a la familia de les alismatacees. 
Son natives del sur y sureste d'Europa y el norte d'África. En España nes Islles Baleares en Mallorca y Menorca onde crez en llamargues temporales, en zones onde'l periodu d'hinchente ye más llargu y nos marxes de cursos d'agua. 
Esta especie vive en llamargues temporales de les zones seques de Mallorca. Trátase d'una planta acuática que vive enraigonada nos sedimentos de les llamargues d'onde nacen les fueyes. Les fueyes tienen un llargu peciolu que-yos dexa llegar hasta la superficie onde queden llexando les llámines que son largamente ovaes (la parte más ancha na base). Forma unes inflorescencies que salen de l'agua, en forma de verticiloss, de flores con trés pétalos blancos o rosaos. El frutu, bien característicu, tien forma d'estrella ríxida. "Baldellia ranunculoides" paezse un pocu pero tien les fueyes más estreches, son erectas en llugar de llexar y vive en pequeñes riegues y acequias en llugar de crecer nes llamargues. "Potamogeton coloratus" tamién puede tener un aspeutu asemeyáu pero vive en zones bien distintes y l'inflorescencia tien forma d'espiga ensin pétalos evidentes. Floria n'abril-mayu.
Daphne cneorum
El torviscu de los Pirineos (Daphne cneorum), ye una especie de planta maderiza perteneciente a la familia Thymelaeaceae
Ye una planta maderiza siempreverde venenusa, arbustiva, algamando hasta 5 dm d'altor, con fueyes coriacees brilloses na parte cimera y glabres na parte inferior.
Ye una planta postrada, con golioses flores roses, arrexuntaes en inflorescencies terminales.
Atopar sobre rocosidaes caliares hasta los 2100 msnm con una distribución continental d'Europa en España nos Pirineos.
"Daphne cneorum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 357. 1753.
cneorum: epítetu del nome griegu que daben a "Daphne gnidium".
Delphinium elatum
La espuela de caballeru (Delphinium elatum) ye una especie de planta herbal y perenne de la familia Ranunculaceae. Distribúise per Eurasia.
Ye una planta bien alta y frondosa, d'hasta 1 m d'altor, munches fueyes y munches flores nun llargu y trupu recímanu, perenne, con rizoma. Flores d'azul intenso o brillante hasta'l violeta y dende el rosa al moráu o entemecíos toos. Flores grandes, de 3-5 cm de diámetru, con 5 pieces esteriores ovalaes, la cimera con un espolón tan llargu como'l llimbu, curváu escontra baxo, 4 pieces internes o nectarios de color marrón escuru y cantu más claru, pelillos blancos nel llimbu y nel ápiz, los dos de riba con espolón introducíu nel esterior, 8 estames y 4 carpelos con punta llarga, Les fueyes con un llargu peciolu, casi toes con 5 segmentos, palmatisectas, con lóbulos llanceolaos de la mesma, les cimeres con menos segmentos.
En cunetes y cantos húmedos, al pie de canales y acequias de riego, regueros, desaguadorios y cabeceres de parceles cultivaes. Floria en primavera.
"Delphinium elatum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 531, nel añu 1753.
elatum: epítetu llatinu de "alta" que significa "horizontal" y de "halos" = "planu".
urceolatum" Jacq.
Delphinium peregrinum
Delphinium peregrinum ye una yerba fanerógama de la familia de les Ranunculaceae. Los sos nomes comunes: דרבנית סגולה (hebréu), Violet Larkspur (inglés) 
Tien tarmos erectos (15-) 30 a 80 cm, pruinosos, tou pubescentes o solo na base, con escames ascendentes. Fueyes 1 (-2) palmatisectas, con lineaduras llanceolaes; les cimeres enteres. Flores violeta intensa o violeta azulino. El periantu (4 pétalos) mínimamente pubescentes per fora, unu llateral de 7 a 10 mm, más curtiu que l'espolón. Los sépalos los más llargos qu'el periantu; ye 3 a 6 vegaes más llargu qu'anchu. Los frutos tienenmuchas granes pubescentes.
== Venenu Toos les partes de la planta contién l'alcaloide delfinidina que ye bien tóxicu: vultures al inxerilo, si ye en grandes cantidaes provoca la muerte. En minúscules cantidaes, los estractos usar en medicina herbal peregrinum.
Albania, Arxel, Andorra, Bulgaria, Creta, Croacia, Islles East Aegean, Macedonia, Grecia, Israel, Palestina, Sierra Nevada.
Ye parasitada pola planta "Cuscuta" la "Delphinium peregrinum"DÍI=4254
Deschampsia flexuosa
El segáu o segáu común, Deschampsia flexuosa ye una especie de la familia Poaceae. Algama hasta 1 m d'altor y les sos llixeres cabezueles aérees asiéntanse bien sobre la so xamasca perenne empenacháu.
Yerba perenne per mediu de rizomes, densamente cespitosa. Tarmos erectos de 20-50 (-70) cm d'altor, simples, llisos. Fueyes setacees, daqué aspres na parte cimera. Inflorescencia en panícula laxa d'hasta 12 x 6 cm; espiguillas plateaes o daqué púpureas, llixeramente estruyíes de 4-7 mm de llargor, con 2 (-3) flores; lema de 3-6 mm, con aresta d'hasta 5 mm. Frutu en cariopsis. Floria en primavera y branu.
"Deschampsia flexuosa" describióse por (L.) Trin. y espublizóse en "" 1: 66. 1836. 
flexuosa: epítetu llatinu que significa "curvado".
"Deschampsia fuegina" Phil. 
"Deschampsia macloviana" Gand. 
Deschampsia setacea
Deschampsia setacea ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia Poaceae. Alcuéntrase en Europa Atlántica.
Esta especie, característica de la Europa Atlántica, llindar en España a cuatro poblaciones, aisllaes ente sigo ya inestables debíu al riesgu de perda del so hábitat. Alcuéntrase en Cantabria, La Coruña y Llugo onde habita n'ambientes bien húmedos, sometíos a hinchentes periódicos: gorbizales y otres comunidaes higróﬁles, al pie de llamargues y llagunes.
"Deschampsia setacea" describióse por (Huds.) Hack. y espublizóse en "Catalogue Raisonné des Graminées de Portugal" 33. 1880.
setacea: epítetu llatinu que significa "con goches".
Dianthus armeria
El clavel armeria (Dianthus armeria ) ye una herbal de la familia de les cariofilacees.
Crez ente 25 y 30 cm, ramificáu o non dende la base, con tarmos pelosos enriba. Fueyes de 15-55 mm de llargu y menos de 5 mm d'anchu, en pareyes opuestes, romes les inferiores, les cimeres fines y agudes. Les flores, que tán presentes de primavera a branu, crecen, hasta 10 d'elles, bien xuntes, pequeñes, al estremu de les cañes, con 5 pétalos color rosa fuerte con manchitas clares.
Na mayor parte d'Europa, anque rara nel norte.N'España en Castiella y Llión. Introducida en Norteamérica y Nueva Zelanda. Habita en terrenes frescos y yerbosos y cantos de monte.
"Dianthus armeria" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 412. 1753.
Númberu de cromosomes de "Dianthus armeria" (Fam. Caryophyllaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=30
armeria: epítetu llatinu que significa "nome que dio Linneo al xéneru "Dianthus"".
Dianthus hyssopifolius
Dianthus hyssopifolius ye una herbal de la familia de les cariofilacees.
Planta viviegu. Fueyes llargues, delgaes, blandes. Flores solitaries, de 20-30 mm, pétalos de color rosáu o blancu con lacinies (como flecos) bien fondes. Ye fácilmente reconocible pol aspeutu de los sos pétalos colos sos flecos característicos. Esprende un prestosu arume.
Camperes, carbaes de boxe, pinares esclariaos y n'altitúes elevaes, rellanos predresos. Indiferente al sustrato.
Zona alpina de Suiza, Italia, antigua Yugoslavia, Albania, Francia, Andorra, Portugal y España. N'España común nel Pirinéu y Cordal Cantábricu.
"Dianthus hyssopifolius" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Centuria I. Plantarum" ... 11. 1755.
Númberu de cromosomes de "Dianthus hyssopifolius" (Fam. Caryophyllaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=60, 90
hyssopifolius: epítetu llatinu que significa "como les fueyes de "Hyssopus"".
Diapensia lapponica
Diapensia lapponica ye una especie perteneciente a la familia Diapensiaceae.
Parrotal pequeñu de 2-6 cm, de fueya perenne, forma pulvínulos, de fueyes acucharaes coriacees en trupes rosetes. Flores blanques, solitaries en cabillos curtios, con bráctees y bractéolas. Mota fondamente pentalobuláu, coriáceo; 5 pétalos, ovaos y estendíos; estames con amplios filamentos esplanaos. Cápsula ovoide. Floria en primavera.
En Gran Bretaña, Islandia, Groenlandia, Noruega, Suecia, Finlandia y Rusia. Habita en fendedures en roques y camperes de monte cascayosos.
"Diapensia lapponica" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 141. 1753. 
Diplotaxis muralis
Diplotaxis muralis ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Brassicaceae. 
Ye una planta nativa d'Europa, Asia, y África, pero alcuéntrase en toles rexones templaes del mundu, onde se naturalizó.
Ye una planta erecta que raramente algama 50 cm d'altor. Tien les fueyes lobulaes y los visos de los sos tarmos atópense cubiertes de trupes inflorescencies de color mariellu y dacuando de color púrpura desvaído. Les flores tienen pequeños pétalos ovales y grandes estames. El frutu ye una silicua de dos a cuatro centímetros de llargu.
"Diplotaxis muralis", describióse por (L.) DC. y espublizóse en "Regni Vegetabilis Systema Naturale" 2: 634. 1821. 
Diplotaxis: nome xenéricu que remanez del griegu "Diplotaxis" = "doble orde", refiriéndose a les granes que se disponen en dos fileres nel frutu.
muralis: epítetu 
Doronicum plantagineum
El matalobos (Doronicum plantagineum) ye una planta de la familia de les compuestes.
Yerba perenne, rizomatusa, pubescente, con pelos abondosos nos nuedos del rizoma. tarmos hasta de 90 cm, erectos, simples o ramificaos dicotómicamente una sola vegada. Fueyes inferiores laragamente peciolaes, con llimbu ováu, de base cordada o gradualmente estrechada; la más cimeres ovaes o llanceolaes. Flores axuntaes en capítulos solitarios con un pedúnculu llargu. Capítulu arrodiáu por un arreyo con dos fileres de bráctees de 16-19 mm, llanceolaes, acuminaes, pubescente-glanduloses; les esternes tan llargues o más llargues que les internes. Flores perifériques hemiligulaes de 16-19 mm, con llimbu de 14-17 mm, con tres dientes; les del centru del capítulu tubulosas, de 4,5-5,5 mm. Frutu en aqueniu de 2,5-2,7 mm, con 10 costielles llonxitudinales; los aquenios esternos oblogoideos y glabros; los internos en forma de tonel, pelosos, remataos por un miriguanu de cogordes de 3,5-4,5 (-5 ) mm, blanques.
En Francia, España, Italia y Portugal. N'España na aguada del Atlánticu. Introducida en Gran Bretaña y Holanda. Sotobosques aveseos y húmedos. En gorbizales. Floria y fructifica de primavera a branu.
"Doronicum plantagineum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 885–886. 1753.
Draba aizoides
Draba aizoides ye una especie de planta fanerógama de la familia de les brasicacees.
Ye una planta cespitosa, que de cutiu forma pulvínulos, perenne, de tarmos florales glabros de 5-10 cm. Fueyes ríxides, en rosetes compactes, lliniales con marxes pelosos, otra manera glabres. Flores marielles, de 8-9 mm de diámetru; pétalos obovaos, más llargos que los sépalos. Vaines elipsoides, planes, de normal glabres, d'estilu persistente, de 1,5-3 mm o más. Floria en primavera.
Sobre roques de piedra caliar, xeneralmente en monte.
En Europa.
"Draba aizoides" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Systema Naturae", ed. 12 2: 432. 1767. 
Draba: nome xenéricu que deriva de la palabra del griegu antiguu " drabe" = "acre", utilizáu por Dioscórides pa describir el sabor de les fueyes de ciertes plantes crucíferas que piensen dellos autores que puede ser el berru canoxu "Lepidium draba" Linnaeaus
aizoides: epítetu llatinu que significa "como'l xéneru "Aizoon".
Draba incana
Draba incana ye una especie de planta de flores perteneciente a la familia Brassicaceae.
Estremar pola so vaina elíptica y estrecha, de cutiu retorcida cuando ta madura. Perenne o bienal, robusta o delgada d'hasta 35 cm, de tarmos florales foliares simples o ramosos, y fueyes basales llanceolaes, peloses. Flores blanques, de 3-5 mm de diámetru. Especie bien variable.
En roques, dunes y montes. Floria pel branu. Alcuéntrase en Gran Bretaña, Dinamarca, Finlandia, Irlanda, Islandia, Noruega, España, Suiza, Austria y Rusia.
"Draba incana" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 643. 1753. 
Draba muralis
La draba de muriu (Draba muralis) ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Brassicaceae.
De tarmu únicu, erecto, 10-35 cm, pelosu, con delles fueyes espardíes sobre él. Fueyes inferiores en roseta, con rabillu que s'enancha escontra alantre, hasta tener forma casi ovalada, dentaes, con pelos en forma d'estrella; les del tarmu con contorna ovada, dentaes y con dos pequeños segmentos escontra tras. Flores en primavera, con 4 pétalos d'unos 2 mm, blancos, formando recímanos que crecen penriba mientres maurecen les inferiores, produciendo un frutu con rabillo, esplanáu y de contorna elíptica.
Toa Europa, sacante Islandia. Casual en Holanda, Polonia y Rusia.Crez en grupos esvalixaos sobre terrenales preferentemente frescos, parés, campos incultos y cantos de caminos.
"Draba muralis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl." 643 1753. 
muralis: epítetu llatinu que significa "de los murios".
Draba nemorosa
Draba nemorosa ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Brassicaceae.
Tien vaines peloses y fueyes cuneaes na base, non abrazadoras. Pétalos mariellu maciu, difuminándose n'ablancazáu. Vaines aspres con pelos, sosteníes en cabillos delgaos estensos más llargos que les vaines. floria en primavera
En Austria, República Checa, Finlandia, Francia, Alemaña, Suiza, España, Italia, antigua Yugoslavia, Noruega, Polonia, Rumanía, Suecia y Rusia.Crez en camperes de secanu y marxes del monte.
"Draba nemorosa" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 643. 1753. 
Draba norvegica
Draba norvegica ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Brassicaceae.
Imprecisamente cespitosa, variable, perenne, con rosetes de fueyes peloses llanceolaes y tarmu floral curtiu y de cutiu afilo d'hasta 20 cm. Flores blanques, de 3-5 mm de diámetru, nuna inflorescencia trupa que se fai laxa col frutu. Pétalos esmorniaos, casi'l doble de llongures que los sépalos. Vaina ovada de 5-7 mm, de normal glabra. Floria nel branu. 
En Gran Bretaña, Finlandia, Islandia, Noruega, Suecia y Rusia.Crez en roques alpines.
"Draba norvegica" describióse por Johan Ernst Gunnerus y espublizóse en "Flora Norvegica" 2: 106. 1772. 
norvegica: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Noruega.
Drosera entemedia
Drosera Entemedia, ye una especie de planta carnívora perteneciente a la familia Droseraceae que ye orixinaria de les rexones templar y tropical d'Europa, sudeste de Canadá, esti de los Estaos Xuníos, Cuba y norte de Suramérica.
"D. Entemedia" ye una planta perenne herbal que forma una roseta ensin tarmu semi-erecto de fueyes espatulaes d'hasta 10 cm d'altor. Les plantes en rexones templaes someter a la llatencia mientres el cual formen un biltu de reposu d'iviernu llamáu hibernáculo.
Como ye típicu pa les droseras, les llámines de les fueyes tán densamente cubiertes con glándules pedunculaes mucilaginosas que secretan un néctar azucaráu p'atraer insectos. Estos conviértense n'atrapaos pol mucílagu y, nun siendo que seyan lo suficientemente fuertes como pa escapar, afuéguense o muerren d'escosamientu. La planta entós segrega enzimes dixestives dende glándules sésiles y más tarde absuerbe la solución de nutrientes resultante como complementu a la mala nutrición mineral de les plantes na so redolada natural.
"D. Entemedia" floria de xunu a agostu, cola formación d'inflorescencies d'hasta 15 cm d'altor que lleven 3-8 blanques flores. Ovarios fertilizaos encher pa formar cápsules de granes dehiscentes en forma de güevu que lleven numberoses granes diminutes.
"D. Entemedia" ye una de les especies más llargamente distribuyíes nel xéneru, y unu de les úniques trés especies de "Drosera" nativa d'Europa (los otros son "Drosera rotundifolia" y "Drosera anglica" ). Tamién s'atopa nel este d'América del Norte, Cuba, y el norte d'América del Sur. Les formes de Cuba y d'América del Sur son tropicales y nun formen hibernáculos nel iviernu.
"D. Entemedia "crez en hábitats soleyeros, pero costantemente húmedos incluyendo barraqueres, banzaos, les mariñes arenoses húmedes y praos húmedos. Cuidao que ye carnívora, ye capaz d'ocupar hábitats relativamente infértiles incluyendo arena húmeda y alteria. Ye un competidor relativamente débil, y polo tanto escluyir de los sitios más fértiles de la competencia de les plantes perennes del dosel de formación. Puede sobrevivir periodos altos debaxo de l'agua como granes soterraes, y depués volver establecese cuando los niveles d'agua cayen.
"Drosera Entemedia" describióse por Friedrich Gottlob Hayne y espublizóse en "Journal für die Botanik" 1800(1): 37–39. 1801.
Drosera: tanto'l so nome científicu –deriváu del griegu "δρόσος" [drosos]: "rosada, gotes de rosada"– como'l nome vulgar –rosada del sol, que remanez del llatín "ros solis": "rosada del sol"– faen referencia a les brilloses gotes de mucílagu qu'apaecen nel estremu de cada fueya, y que recuerden al rosada de la mañana.
Entemedia: epítetu llatinu que significa "entemedia"
Dryas octopetala
Dryas octopetala ye una planta de flor árticu-alpina na familia de les Rosaceae. Ye un parrotal perenne pequeñu que forma grandes colonies d'apariencia almohadillada, y ye una flor bien popular nes rocalles.
Los renuevos son arbustivos, trabancosos, cañes qu'enraigonen horizontales. Les fueyes son glabres nel ház, mestu blancu-tomentoses nel viesu. Les flores producir en tarmos de 3 a 10 centímetros de llargu, y tienen ocho pétalos blancos cremosos. El estilu ye persistente nel frutu con unos pelos plumosos blancos, funcionando como un axente de dispersión col vientu. Los pelos plumosos de la cabeza del frutu primero preséntense retorcigañaos, xuntos y brillantes, enantes de dixebrase pa escontra fora, nuna bola amplia, que'l vientu esvalixa rápido.
Crez en llugares secos onde la nieve se derrite ceo, na grava y los farallones predresos, formando una comunidá distinta del uz en suelos caliares.
"Dryas octopetala" tien una distribución estensa al traviés de les árees montascoses onde s'acuta xeneralmente a zones de piedra caliar. Estos inclúin la totalidá del Árticu, amás de los montes de Escandinavia, los Alpes, Cárpatos, Pirineos, Balcanes, Cáucasu y en llugares aisllaos d'altos montes. 
En Gran Bretaña, atopar nos Pennines (norte de Inglaterra), en dos localizaciones en Snowdonia (norte de Gales), y más llargamente nos Scottish Highlands; en Irlanda alcuéntrase en The Burren y n'otros pocos llugares más. En Norteamérica, llega tan al sur como en Coloráu nes Montes Rocallosas.
El Dryas Recién y los estadios del vieyu Dryas nómense d'esta miente gracies a "Dryas octopetala", por cuenta de les grandes cantidaes del so polen atopáu nes amueses coles que se fechen a eses dómines. 
Mientres estos tiempos fríos, el "Dryas octopetala" atopábase más llargamente distribuyíu de lo que ta na actualidá, cuando zones estenses del hemisferiu norte qu'agora s'hayan cubrir polos montes fueron substituidas nos periodos fríos pola tundra.
"Dryas octopetala" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 501–502. 1753.
L'epítetu "octopetala" deriva del Griegu "octo" (ocho) y "petalon" (pétalu), referir a los ocho pétalos de la flor, como un númberu pocu corriente nes Rosaceae, onde cinco ye'l númberu normal. Sicasí les flores que lleguen a 16 pétalos tamién son un fechu natural.
Dryopteris dilatata
Dryopteris dilatata ye un felechu perteneciente a la familia Dryopteridaceae.
Tien frondes de (10)30-120(150) cm de llargu, persistentes pel hibiernu; pecíolu1/3-1/2 del llargor de la fronde, delgáu, castañal amarellentada na mayor parte de la so lon­gitud, densamente paleáceo na base; páleas de llanceolaes a ováu-lanceola­das, castañu-pálides, dacuando con una franxa castañu-escura na base; llámina 3-pinnada, triangular-llanceolada, herbal, verde-escura, daqué brillosa, eglan­dular; pinnas de triangular-llanceolaes a linear-llanceolaes, inxeríes; les ba­sales, cola pínnula basiscópica proximal del mesmu llargor o escasamente más curtia que la vecina; pínnulas con pecíolulo bien curtiu; segmentos de últi­mo orde rectangulares, colos llaos paralelos, dispuestos oblicuamente sobre la mariña, pero non falcaos, col ápiz d'arrondáu a obtusamente puntia­gudo y dientes anchamente agudos, aristaos, poco sobresalientes. Indusio pequeñu, delgáu, ablancazáu. Espores (27)33-39(42) µm, densamente cristu­llau-espinulosas. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 164; n = 82 (alotetraploide deriváu de "D. expansa y D. azorica").
Alcuéntrase en roquedos y turries de montes frescos; a una altitú de 0-2000 metros en Europa, Turquía, Cáucasu y N de Irán. Terciu N de la Península Ibérica, baxando pol W hasta la Serra de Sintra y Sierra Carbonera, en Cáceres.
"Dryopteris dilatata" describióse por (Hoffm.) A.Gray y espublizóse en "A Manual of the Botany of the Northern United States" 631. 1848. 
Dryópteris: nome xenéricu que remanez del griegu "dryopterís" = nome d'un felechu. En Dioscórides, de felechu (gr. "pterís") que naz sobre los carbayos (gr. "drys")
dilatata: epítetu llatinu que significa "espandíu".
Echinops sphaerocephalus
Echinops sphaerocephalus ye una planta orixinaria d'Europa y perteneciente a la familia Asteraceae. 
Bien común nos montes del sur de Francia y Europa meridional y central.
Ye una planta viviega con tarmu erecto de 50-100 cm. d'altor. Con fueyes de color verde, lobulaes, serraes y con escayos. Les flores terminales alcuéntrase en forma d'esfera y son de color azul-gris. El frutu ye un peludo aqueniu cilíndricu d'alredor de 7 a 8 milímetros de llargu.
"Echinops sphaerocephalus" describióse por (L.) Moench y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 814–815. 1753. 
Echinops: nome xenéricu que se deriva de la combinación de dos palabres griegues que significa que la planta paecer a un corpuspín.
sphaerocephalus: epítetu llatinu que significa "de la cabeza esférica".
Elatine hexandra
Elatine hexandra ye una planta de la familia de les elatinacees.
Planta perenne, añal o de curtia vida con tarmos de 2-20 cm, flotantes o rep­tantes de fueyes opuestes, oblongo-elíptiques, estrechaes en pecíolucurtiu. Flores tríme­ras, axilares, solitaries; pedicelo de 0,5-5 (-9) mm; 3 pétalos, blancos con venes roses, más llargos que los 3 sépalos. 6 estames; 3 carpelos. Cápsula tricarpelar, subglobosa, ligeramen­te ablayada na parte cimera. Granes llixeramente curvaes. Tien un cromosoma de 2n = 72. Floria en Xunu.
Llagos, llamargues, acequias, sableres arenoses.
Bélxica, Gran Bretaña, Dinamarca, Irlanda, Holanda, Noruega, Suecia, Austria, República Checa, Eslovaquia, Suiza, España, Hungría, Italia, antigua Yugoslavia, Portugal, Polonia y Rumanía.
"Elatine hexandra" describióse por (Lapierre) DC. y espublizóse en "Fl. Franc. (DC. & Lamarck)", ed. 3. 5: 609. 1805
Elatine: nome xenéricu que deriva d'un antiguu nome griegu por dalguna planta rastrera baxa (?) Umberto Quattrocchi diz de los oríxenes d'esti nome: "De elatine ( elate 'el pinu, l'abetu, barcu, Abies , ' elatinos 'del pinu o abetu, de pinu o abetu'), antiguu nome griegu utilizáu por Dioscórides y Pliniu'l Vieyu.
hexandra: epítetu llatinu que significa "con 6 estames" 
Elymus farctus
Elymus farctus, ye una especie de yerba conocida pol nome común de grama del sable. Alcuéntrase en Europa y Asia de clima templáu, y crez a partir de rizomes.
Un pariente del trigu, "Y. farctus" ye tolerante a los suelos salobres. Una hibridación de los dos crea una variedá de trigu tolerante al sal.
"Elymus farctus" describióse por (Viv.) Runemark ex Melderis y espublizóse en "Botanical Journal of the Linnean Society" 76(4): 382. 1978.
Elymus: nome xenéricu que remanez del griegu "Elumos": nome griegu antiguu pa un tipu de granu.
farctus: epítetu
Epilobium anagallidifolium
Epilobium anagallidifolium ye una planta de la familia de les onagracees.
Yerba perenne, rastrera, más o menos cespitosa. Tarmos ascendentes, más o menos flexuosos, simples, con costielles pocu marcaes, d'hasta 10 cm de llargor. Fueyes inferiores opuestes, les cimeres alternes; fueyes medies y superiores d'estrechamente ovaes a elíptiques; toes de marxe casi enteru o les cimeres llevemente denticuladas; corola con 4 pétalos escotaos; de color rosáu o púrpureo; 8 estames; ovariu asitiáu per debaxo del restu de les pieces florales; estigma en forma de clavu; Frutu en cápsula linear d'hasta 35 mm. Floria pel branu.
Europa ártica y alpina. En Gran Bretaña, España, Albania, Austria, Bulgaria, Finlandia, Alemaña, Grecia, Suiza, Islandia, Portugal, Noruega, Polonia, Rumanía, Rusia y Suecia.
"Epilobium anagallidifolium" describióse por Jean-Baptiste Lamarck y espublizóse en "Encyclopédie Méthodique, Botanique" 2(1): 376. 1786. 
anagallidifolium: epítetu llatinu que significa "coles fueyes de "Anagallis"".
Epilobium hirsutum
El epilobio velludo o yerba de San Antonio ye una planta herbal perenne de la familia Onagraceae.
Crez en llugares húmedos, encharcaos y pantanosos d'Europa, anque se naturalizó tamién en Norteamérica.
La so tarmu ye similar al epilobio, pero como indica'l so nome llatinu "hirsutum", presenta una abondosa lanosidad. Cuando s'apertar la planta colos deos.
Ye una planta perenne, algamando un máximu de 2 metros d'altor. Los sos robustos tarmos son ramificaos y tienen numberosos pelos. Les fueyes son peludas y son de 2-12 cm de llargor y 0.5-3.5 cm d'anchu, son llargues y delgaes y son más amplies nel centru. Tienen los cantos dentaos y ensin tarmu. Les grandes flores tienen cuatro pétalos, estos son de color rosado-púrpura y son xeneralmente de 10-16 mm de llargu. El estigma ye blancu y tien cuatro lóbulos. Los sépalos son verdes.
"Epilobium hirsutum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 347–348. 1753.
Númberu de cromosomes de "Epilobium hirsutum" (Fam. Onagraceae) y táxones infraespecíficos: 2n=36
hirsutum: epítetu llatinu que significa "con pelos".
Epilobium tetragonum
Epilobium tetragonum ye una planta de la familia de les onagracees.
La adelfilla (Epilobium tetragonum) ye una especie, glabra, perenne, de tarmos cuadraos con 4 crestes d'hasta 110 cm, con fueyes oblongues a oblongo-llanceolaes, con dientes finos como de sierra, sentaes, flores moráu-roses en inflorescencies peloses abuxaes, con pétalos xeneralmente de 7-11,5 mm y cápsula d'hasta 8 cm. Ye una planta con trupes rosetes de fueyes na seronda. Floria pel branu.
Habita en montes, llugares húmedos y cantos de regueros .
En casi toa Europa, sacante Irlanda y Islandia.
"Epilobium tetragonum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 348. 1753. 
Númberu de cromosomes de "Epilobium tetragonum" (Fam. Onagraceae) y táxones infraespecíficos: 2n=36
tetragonum: epítetu llatinu que significa "con cuatro ángulos".
Epipactis dunensis
Epipactis dunensis ye una especie d'orquídea perteneciente a la familia Orchidaceae que se distribúi en Europa.
Alcuéntrase en Gran Bretaña como una pequeña o mediana orquídea, que prefier el clima fríu, con vezu terrestre y con un tarmu velloso con 7 a 10 fueyes llanceolaes, dísticas que floria nel branu nuna inflorescencia laxa, con 7 a 20 flores, y forma de recímanu.
"Epipactis dunensis" describióse por (T.Stephenson & T.A.Stephenson) Godfery y espublizóse en "Journal of Botany, British and Foreign" 64: 68. 1926. 
El nome Epipactis (Epcts.), procede del griegu "epipaktis", nome d'una planta melecinal usada polos griegos antiguos na Grecia clásica.
dunensis: epítetu llatinu que significa "que vive nes dunes".
Epipactis exilis
Epipactis exilis ye una especie d'orquídea perteneciente a la familia Orchidaceae que se distribúi en Europa.
Ye una orquídea de tamañu pequeñu a medianu, que prefier el clima frescu a fríu. Ye de vezu terrestre, con tarmos delgaos que lleven fueyes de color verde escuru caulinares dispuestes n'espiral y de 2 a 4, fueyes oval-acuminaes nel tarmu y brácteas más llargues que les flores que florien a finales de primavera hasta'l branu nuna inflorescencia terminal erecta, con 3 a 9 flores en forma de campana flores colgantes.
Alcuéntrase en Austria, Hungría, Córcega, Cerdeña, Italia y Grecia nel suelu desnudu nos montes de fayes y encinas a altitúes de 700 a 1700 metros.
"Epipactis exilis" describióse por Pierre Delforge y espublizóse en "Naturalistes Belges" 85(Orchid. 17): 246. 2004. 
exilis: epítetu llatinu que significa "espodáu".
Epipactis helleborine
La heleborina de fueyes anches ("Epipactis helleborine") ye una especie de orquídees terrestres, del xéneru "Epipactis".
Ye hemicriptófita; los sos rizomes carnosos y rastreros desenvuelven renuevos, brotando en primavera un tarmu añal d'unos 20-70 cm de llargor.
Presenten de 4 a 8 fueyes llanceolaes, alternes, que se desenvuelven sucesivamente cada vegada más curties hasta cerca del estremu del tarmu. Los sos marxes son enteros, l'estremu picudu.
La inflorescencia en recímanu consta de flores simétriques billaterales con un atrayente coloríu. Los 3 sépalos y los 2 pétalos llaterales son ovoides y acuminaos. El so color puede variar de verde ablancazáu, a verde intensu, con llurdios violeta ó púrpura.
El labelo ta estremáu por un hipoquilo con forma de bola, cola superficie esterna d'un verde ablancazao y derroto con venes escures. El epiquilo d'un blancu amarellentáu ye onduláu con forma de abanicu.
El ovariu ye infero. Produz una cápsula seca con incontables granes diminutes.
Distribuyir nes zones templar y subtropical del norte d'África, Europa, Siberia y centru de China, atopándose en montes y n'espacios abiertos, con desenvolvimientu so tierra, en suelos caliares, y de cutiu en dunes húmedes cerca del mar. 
"Epipactis helleborine" describióse por (Linneo) Crantz y espublizóse en "Stirpium Austriarum Fasciculus" 2: 467, pl. 57. 1769. 
helleborine: epítetu que provién d'una cierta paecencia a les fueyes de dellos "helleboros" (eléboro blancu - "Veratrum album") . 
Epipactis leptochila
Epipactis leptochila ye una especie de orquídees terrestres, del xéneru "Epipactis". Distribuyir nes zones templaes d'Europa atopándose en montes y n'espacios abiertos, con desenvolvimientu so tierra, en suelos caliares. 
== Descripción Toes estes especies tienen una dependencia bien fuerte na so simbiosis cola so madexa de hifas. 
Los sos rizomes carnosos y rastreros, desenvuelven renuevos, polo que na próxima primavera remanez un tarmu d'unos 20-70 cm de llargor. 
Presenten de 4 a 8 fueyes llanceolaes, alternes, que se desenvuelven sucesivamente cada vegada más curties hasta cerca del estremu del tarmu. Los sos margenes son enteros, l'estremu picudu. Les especies con menos clorofila tienen fueyes de color púrpura azuláu. 
La inflorescencia en recímanu consta de flores simétriques billaterales con un atrayente coloríu. Los 3 sépalos y los 2 pétalos llaterales son ovoides y acuminaos. El so color puede variar de verde ablancazáu, a verde intensu con llurdios alcontraos de púrpura claru a rosaceo. 
El labelo ta estremáu por un hipoquilo con forma de bola, cola superficie esterna d'un verde ablancazáu y mariellu. El epiquilo de blancu ye onduláu con forma de abanicu. 
Estes orquídees distribuyir nes zones templaes d'Europa atopándose en montes y n'espacios abiertos, con desenvolvimientu so tierra, en suelos caliares. 
"Epipactis leptochila" describióse por (Godfery) Godfery y espublizóse en "Journal of Botany, British and Foreign" 59: 146 147. 1921. 
leptochila: epítetu llatinu que significa "de labelo estrechu".
Epipactis microphylla
Epipactis microphylla ye una especie d'orquídea perteneciente a la familia Orchidaceae que se distribución mediterránea en Europa dende España y Francia a Alemaña. Llega hasta Irán y países estremeros
Ye una especie diminuto y delicao con fueyes verdes glauques, ensin relevancia, polo xeneral peluda. Namái tien un pequeñu tarmu con fueyes. Les flores son pequeñes y llanceolaes Les flores tienen un golor intenso a vainilla. 
Alcuéntrase principalmente en fayedals y carbayeres y ye menos frecuente en montes de coníferes.
"Epipactis microphylla" describióse por (Ehrh.) Sw. y espublizóse en "Kongl. Vetenskaps Academiens Nya Handlingar" 21: 232. 1800. 
microphylla: epítetu llatinu que significa "fueya pequeña"
Epipactis muelleri
Heleborina de Müllers ("Epipactis muelleri") Godfery 1921 ye una especie de orquídees terrestres, del xéneru "Epipactis". Distribuyir nes zones templaes del Oeste y Centru d'Europa atopándose en montes y n'espacios abiertos, con desenvolvimientu so tierra, en suelos caliares. 
Presenten de 4 a 8 Fueyes llanceolaes, alternes, que se desenvuelven sucesivamente cada vegada más curties hasta cerca del estremu del tarmu. Los sos marxes son enteros, l'estremu picudu. Les especies con menos clorofila tienen fueyes de color púrpura azuláu. 
La inflorescencia en recímanu consta de flores simétriques billaterales con un atrayente coloríu. Los 3 sépalos y los 2 pétalos llaterales son ovoides y acuminaos. El so color puede variar de verde ablancazáu, a verde intensu con llurdiu alcontráu al pie de columna de púrpura escuru casi negru. 
El labelo ta estremáu por un hipoquilo con forma de bola, cola superficie esterna d'un blancu nieve. El epiquilo de blancu ye onduláu con forma de abanicu. 
Estes orquídees distribuyir nes zones templaes del Oeste y Centru d'Europa atopándose en montes y n'espacios abiertos, con desenvolvimientu so tierra, en suelos caliares. 
"Epipactis muelleri" describióse por (Masters John Godfery y espublizóse en "Journal of Botany, British and Foreign" 59: 106. 1921. 
muelleri: epítetu otorgáu n'honor de "Müllers".
Epipactis neglecta
Epipactis neglecta ye una especie d'orquídea perteneciente a la familia Orchidaceae que se distribúi dende Europa en Alemaña y Francia hasta Irán.
"Epipactis neglecta" describióse por (Kümpel) Kümpel y espublizóse en "Wildwachsenden Orchideen der Rhön" 67. 1996. 
neglecta: epítetu llatinu que significa "abandonáu, despreciáu".
Epipactis palustris
Epipactis palustris (L.) Crantz 1769 ye una especie de orquídees Terrestres, del xéneru "Epipactis", de la subfamilia Epidendroideae, de la Tribu Neottieae de la familia Orchidaceae. Distribuyir nes zones templaes d'Europa, Siberia y Mongolia, atopándose en montes y n'espacios abiertos, con desenvolvimientu so tierra, en suelos bien húmedos.
L'epítetu "palustris" = "de los banzaos" pos se desenvuelve en terrenes bien húmedos y encharcaos.
Nome Común:
Estes orquídees distribuyir nes zones templaes d'Europa, Siberia, y en Mongolia, en suelos bien húmedos en cantos de banzaos y terrenales encharcaos al pie de carrizos y otres plantes de güelgaes.
== Descripción Toes estes especies tienen una dependencia bien fuerte na so simbiosis cola so madexa de hifas.
Los sos rizomes carnosos y rastreros, desenvuelven renuevos, polo que na próxima primavera remanez un tarmu de color purpureo erecto d'unos 20-70 cm de llargor.
Presenten de 4 a 8 Fueyes llanceolaes, alternes, que se desenvuelven sucesivamente cada vegada más curties hasta cerca del estremu del tarmu. Los sos margenes son enteros, l'estremu picudu. .
La inflorescencia en recímanu consta de flores simétriques billaterales con un atrayente coloríu. Los 3 sépalos y los 2 pétalos llaterales son ovoides y acuminaos. El so color puede variar de verde ablancazáu, con bandes d'un púrpura pálidu nel interior de los sépalos, los dos pétalos cimeros más pequeños que los sépalos los con llurdios alcontraos al pie de columna de color mariellu y nales llaterales blanques con bandes púrpura a rosa.
El labelo ta estremáu por un hipochilo con forma de bola, cola superficie esterna d'un mariellu pálido. El epichilo de blancu ye onduláu con forma de corazón y cantos festoneaos.
Epipactis persica
Epipactis persica ye una especie d'orquídea perteneciente a la familia Orchidaceae que se distribúi en Europa.
Ye una orquídea de tamañu pequeñu a medianu, que prefier el clima frescu a fríu. Ye de vezu terrestre, con tarmu erecto, de color verde, dacuando violácea la base, ensin pelo y llixeramente percima de los tarmos que lleven de 2 a 5, fueyes de cutiu de color verde escuru, fueyes caulinares curvaes, ovales a llanceolaes. Floria na primavera y el branu nuna inflorescencia erecta, con 5 a 30 flores laxas.
Alcuéntrase en Italia, Grecia, Turquía, Irán, l'Afganistán, Pakistán y el Himalaya occidental en sitios con solombra nos montes de hayes y coníferes n'elevaciones de 200 a 2700 metros.
"Epipactis persica" describióse por (Soó) Hausskn. ex Nannf. y espublizóse en "Botaniska Notiser" 2: 11. 1946. 
persica: epítetu xeográficu que se refier al so localización en Persia.
Epipactis purpurata
Epipactis purpurata Sm. 1828. Ye una especie de orquídees terrestres, del xéneru "Epipactis". Distribuyir nes zones templaes d'Europa Central, atopándose en montes y n'espacios abiertos, con desenvolvimientu so tierra, en suelos caliares.
Toes estes especies tienen una dependencia bien fuerte na so simbiosis cola so madexa de hifas.
Los sos rizomes carnosos y rastreros, desenvuelven renuevos, polo que na próxima primavera remanez un tarmu erecto de color violáceo con pelos grises, y un llargor de 20-70 cm.
Presenten de 6 a 10 Fueyes llanceolaes, alternes, que se desenvuelven sucesivamente cada vegada más curties hasta cerca del estremu del tarmu. Los sos marxes son enteros, l'estremu picudu. Les especies con menos clorofila tienen fueyes de color púrpura azuláu.
La inflorescencia en recímanu consta de flores simétriques billaterales con un atrayente coloríu. Los 3 sépalos y los 2 pétalos llaterales son ovoides y acuminaos. El so color puede variar de verde ablancazáu, a verde intensu con llurdios alcontraos de púrpura claru a arrosáu.
El labelo ta estremáu por un hipoquilo con forma de bola, cola superficie esterna d'un verde ablancazáu y mariellu. El epiquilo de blancu ye onduláu con forma de abanicu.
Estes orquídees distribuyir nes zones templaes d'Europa Central atopándose en montes d'árboles de fueyes caduques y de coníferes, tamién s'atopen nos cantos n'espacios abiertos, con desenvolvimientu so tierra, en suelos caliares.
"Epipactis purpurata" describióse por (James Edward Smith y espublizóse en "English Flora" 4: 41. 1828. 
purpurata: epítetu llatinu que significa "de color púrpura".
Epipogium aphyllum
La orquídea fantasma - nun confundir cola orquídea pantasma americana ("Polyrrhiza lindenii") - ye una orquídea micoheterotrófica na que-y falta la clorofila. Ye bien conocida por que la so apaición ye impredicible. 
Alcuéntrase en suelos básicos ricos en nutrientes en montes d'abedurios, carbayos, picees.
Atopándose en toa Europa sacante nos Países Baxos y Irlanda. Según el Atles y Llibru Coloráu de la Flora Vascular Amenaciada, n'España conócense namái poblaciones en puntos aisllaos del Pirinéu (Navarra, Huesca y Lérida) y del Sistema Ibéricu septentrional (La Rioja).
Tamién s'atopa en Turquía, al este de Siberia, los Himalaya chinu, a Himalaya del este, a Nepal, a Pakistán, l'oeste de los Himalayas, Bután, Myanmar, Xapón, Corea y Taiwán.
Planta terrestre pequeña que s'atopa en llugares fríos. El so rizoma da llugar a un renuevu erecto, enchíu basalmente que lleva dos envoltures desiguales, marrones. Floria nun tarmu argutu, hasta 8 cm de llargu, la inflorescencia con una o delles flores non resupinaes, que se presenten a finales de la primavera y pel branu. 
"Epipogium aphyllum" describióse por Peter Olof Swartz y espublizóse en "Summa Vegetabilium Scandinaviae" 32. 1814.
Eranthis hyemalis
Eranthis hyemalis ye una planta que s'atopa n'Europa, que pertenez a la familia Ranunculaceae, la familia del ranúnculo. La planta ye pequeña, pero tien flores grandes, marielles, en forma de platillo. Conozse comúnmente como "acónito d'iviernu" o "perdición del llobu". Esta planta crez d'un tubérculu y tien un vezu baxu. Toles partes de la planta son venenoses cuando son consumíes polos seres humanos.
Planta viváz, con raigaños curties, tuberculoses. Tueru de 1 a 20 cm., desnudu, llampiñu. Fueyes lampiñas, desenvolviéndose dempués de les flores, 1 a 2 radicales, orbiculares pennatifidas. Arreyo similar a les fueyes, devasando la flor y el frutu.
Les flores marielles, solitaries y sésiles nel arreyo. Sépalos de 5 a 8, petaloides, caducos, pequeños pétalos de 5 a 8, bien tubulosos, de 2 llabios, folículos de 5 a 8, llibres, sobre 1 fila. Pedunculillos, diverxentes, engurriaos transversalmente, a picu igualando la metá del so llargor.
El so hábitat preferente son los llugares húmedu y montiegu. N'Europa central, dende Francia y Suiza a Serbia.
Planta montés de los montes, utilícense cultivares en xardinería como tapizante cubre suelos, y ta bien valorada como planta ornamental pol fechu de la so xamasca verde claru y les flores marielles qu'apaecen desaxeradamente ceo en primavera (febreru a marzu).
"Eranthis hyemalis" describióse por (Carlos Linneo) Richard Anthony Salisbury y espublizóse en "Transactions of the Linnean Society of London" 8: 304, nel añu 1807.
Eranthis: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues: "er" (= primavera) y "anthos" (= flor) y refierse al floriamientu tempranu de delles de les sos especies.
hyemalis: epítetu llatinu que significa "del iviernu"
Erica lusitanica
El uz de Portugal (Erica lusitanica) ye un parrotal de la familia de les ericácees.
Parrotal d'hasta 4 m, profusamente ramificáu, con cañes densamente pubescentes con pelos llisos. Fueyes simples, (2-) 3-4 verticilaes, cortamente peciolaes, lineares, con marxe marcadamente curváu pela parte inferior (revolutas), ensin pelos. Flores hermafrodites, actinomorfes, tetrámeres, en recímanos terminales. Mota con sépalos soldaos na base, ovaos, aquillaos na metá cimera. Corola de (3,5) 4-5 (5,5) mm, con pétalos soldaos, tubulosa, blancu rosada. Androcéu con 8 estames con anteres incluyíes y con apéndices basales. Ovariu súperu, con estilu llargu llixeramente exerto. Frutu en cápsules d'alredor de 2 mm, con numberoses granes diminutes.
Distribución atlántica. Nel occidente de la Península Ibérica. Naturalizóse nes Islles Britániques, Nueva Zelanda, Australia, California y Hawaii onde se convirtió n'especie invasora. Habita en encinares y sufrerales frescos, formaciones riberanes y ribayos húmedos. Floria y fructifica dende l'iviernu hasta la primavera.
"Erica lusitanica", describióse por Karl Asmund Rudolphi y espublizóse en "Journal für die Botanik" 2(2): 286. 1799[1800]. 
Erigeron acris
El zarramagar (Erigeron acris) ye una herbal de la familia de les asteracees.
Estes plantes pueden algamar hasta un tamañu d'ente 15 y 60 cm d'altor. Fueyes llanceolaes, les inferiores peciolaes, de normal enteres. Capítulos de flores ligulaes violeta maciu pocu más llargues que les tubulosas, amarellentaes; capítulos de 6-13 mm de diámetru en inflorescencia allargada o de parte cimeru plana. Bráctees involucrales lliniales, con centru marrón y marxe escarioso. Especie bien variable. Floria a final de primavera y a lo llargo del branu.
La forma orgánica ye escaposa emicriptofita, son plantes perennes con yemes invernantes a nivel del suelu y protexía pola basura o la nieve, con una exa floral erecto y, de cutiu desprovistos de fueyes. Nestes plantes la forma orgánica tamién puede definise emicriptofita biañal, en referencia al ciclu de vida de dos años.
Toa Europa, sacante Islandia y Turquía. Habita en llugares secos y cascayosos, dunes, murios. En España en melojares.
"Erigeron acris" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum", vol. 2, p. 863–864, en 1753, como "Y. acre".
acris: epítetu llatinu que significa "agudu, punchante".
Tien once variedaes que tán en disputa, pindies de ser aceptaes:
Erodium malacoides
Erodium malacoides ye una especie herbal y perenne perteneciente a la familia de les geraniacees.
Ta considerada como una meruxa añal o bienal; nativa de gran parte de Eurasia y África del Norte, pero puede atopase na mayoría de los continentes onde ye una especie introducida. 
La planta nueva crez con un númberu de fueyes verdes radialmente escontra l'esterior y plana contra'l suelu d'un tarmu central. El tarmu puede llegar a algamar mediu metro d'altor con fueyes de más llargor, tien peciolos peludos. Tien pequeñes flores con punta dende'l centru cinco sépalos y pétalos de color lila magenta. El frutu ye de color verde con un órganu glandular alredor de la metá del mesmu d'un centímetru de llargu.
"Erodium malacoides" describióse por (L.) L'Hér. y espublizóse en "Hortus Kewensis; or, a catalogue" . . . 2: 415. 1789. 
malacoides: epítetu llatinu que significa "como nidiu". 
Númberu de cromosomes de "Erodium malacoides" (Fam. Geraniaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=40
Erodium moschatum
La almizclera (Erodium moschatum) ye una especie botánica de la familia Geraniaceae 
Añal o bienal, de fuerte golor a almizcle, tarmos robustos, ramosos, estendíos o ascendentes d'hasta 6 dm, densamente pelosos penriba. Fueyes oblongo-llanceolaes na so contorna, pinnaes, con foliolos ovaos dentaos o lobulaos. Flores violeta o moraes, en umbelas de llargu cabillo de 5-12 flores; pétalos aprosimao de 1,5 cm, de cutiu cayíos yá al mediudía; sépalos de 6-9 mm. Frutu de pelos marrones o blancos; picu d'hasta 4,5 cm. Floria en primavera y branu.
Habita en terrén cultiváu, zones baldías, y en terrenes arenosos xeneralmente cerca del mar nel sur y oeste d'Europa.
"Erodium moschatum" describióse por (L.) L'Hér. y espublizóse en "Hortus Kewensis; or, a catalogue" . . . 2: 414–415. 1789.
moschatum: epítetu llatinu ;Citoloxía: 
Númberu de cromosomes de "Erodium moschatum" (Fam. Geraniaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=20
Eryngium planum
Eryngium planum, ye una especie de "Eryngium" perteneciente a la familia Apiaceae. Alcuéntrase en Eurasia.
Ye una planta perenne. Por cuenta del so conteníu d'aceites esenciales, flavonoides y otres sustances bioactivas, ta siendo utilizáu na medicina popular europea, por casu, como diuréticu o como estimulante y aperitivo.
"Eryngium planum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 233. 1753.
planum: epítetu llatinu que significa "planu" 
Erythronium dens-canis
Erythronium dens-canis, comúnmente conocida como "diente de perru", "diente sangrientu" o "mantecón", ye la única especie del xéneru "Erythronium" nativa d'Europa, onde crez en forma montesa.
Planta bulbosa, de bulbu oblongo, glabro, blancu, cola apariencia d'un diente de perru, d'ende'l so nome. 
El so roseta basal ta compuesta por dos fueyes opuestes, ovo-llanceolaes, cubiertes por un retículo pardu en tola superficie. El tarmu, d'ente 10 a 30 cm d'altor, remata nuna flor de color blancu, rosa o lila, solitaria y pendular, cola base daqué puntiada. Cuando s'abrir por completu los pétalos (d'unos 3 cm) arquiar escontra'l cielu y dexen al descubiertu seis estames y un pistilu bien llamativos pol so tamañu y coloríu. 
Floria a principios de la primavera, mientres un mes y mediu aprosimao.
"Erythronium dens-canis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 305. 1753. 
Erythronium: nome xenéricu que se refier a'l color de les flores de delles de les sos especies de color coloráu (del griegu "erythros" = colloráu), anque tamién pueden ser de color mariellu o blancu.. 
dens-canis: epítetu llatinu que significa "diente de perru".
Númberu de cromosomes de "Erythronium dens-canis" (Fam. Liliaceae) y táxones infraespecíficos:
2n=24.
Llista d'especies europees d'orquídea
La siguiente ye una llista de la especies de orquídea qu'esiste en Europa, arrexuntaes por xéneru.
Espín (botánica)
Espín, ye'l nome común col que se conocen les siguientes especies de plantes, toles cualos tienen la característica de tener escayos.
Los escayos son formaciones agudes, aleznadas, dacuando ramificaes, provistes de texíu vascular, bien riques en texíos de sosten y, de resultes, ríxides. Los escayos pueden tener el so orixe como tresformamientu del tarmu, esto ye, que son cañes amenorgaes, como asocede en Prunus spinosa y Gleditsia triacanthos, y denominar escayos caulinares. Nesti casu, el texíu vascular del escayu ye una continuación del tochu del tarmu. Hydrolea spinosa, planta palustre típica de güelgues, ye un exemplu ilustrativu d'escayu caulinar, yá que los sos escayos dacuando lleven fueyes diminutes, al igual qu'un tarmu. Los escayos tamién pueden ser la resultancia del tresformamientu d'una fueya, como ye'l casu de les cactacees y de les especies del xéneru Berberis, y denominar escayos foliares. Finalmente, en casos bien raros, los escayos pueden ser la resultancia del cambéu del raigañu al traviés d'un intensu procesu de lignificación y denominar escayos radicales.
Dellos términos comúnmente utilizaos en Botánica deriven de la palabra escayu. Asina:
La presencia d'escayos ye un calter que se topa espublizáu sobremanera en plantes típiques de les rexones grebes, como ermos, estepes, montes secos y espinares. Nestos casos los escayos son polo xeneral la resultancia del tresformamientu de fueyes y dexen amenorgar la trespiración de la planta y auxiliar a la economía d'agua por cuenta de que nun presenten estomes. N'otres rexones climátiques y en plantes non xerófites tamién apaecen escayos yá que estes estructures duru y afiláu con ápizs apuntiaos, dalgunes con puntes en forma de lezna, anzuelu o gabitu, son una escelente defensa contra los animales herbívoros.
Puede tase faciendo referencia a les siguientes plantes:
aguapero, amajueta, amayuelo, arajolas, arance, arsino, artu, artu blancu, artu de manzaneta, artu motillonero, babatxi, bizcoba, bizcoda, bizcodeña, botironero, cachimironero, camicherón, carcabollero, carcabollo, cerecico de pastor, zrezal de pastor, cuesco, escajo, escambrón, escuero, escayu, espinablo, espinaral, espinalbo, espinaula, espineira, espinera, espinera blanca, espinera brava, espinera de monte, espín, espín albar, espín amuleto, espín biscobeño, espín bizcobeño, espín bizcodeño, espín blancu, espín de amayuelo, espín de flor arumosa, espín de flor blanca, espín de majoleta, espín de majuelas, espín de majuelo, espín de majuelos, espín de golor, espín garaminal, espín graminal, espín machugal, espín macoleto, espín maholeto, espín majolero, espín majoletero, espín majoleto, espín-majoleto, espín majuelero, espín majuelo, espín-majuelo, espín majuetero, espín majueto, espín majuleto, espín-marjoleto, espín negru, espín picón, espiñuelo, espiñuelos, flor d'espín, flor de tila, ganaperu, gapamina, garamita, gorrillón, gramina, guapero, guindes de pastor, guindita de La nuesa Señora, guinditas de La nuesa Señora, ilurri, lilois, machuga, maculeto, majolero, majoleta, majoletas, majoletero, majoleto, majolino, majoreto, majuela, majuela (frutu), majuelas (3), majuelero, majueleta, majuelines, majuelo, majueta, majuetal, majuetas, majueto, majuleta, majuletas, majuleto, mangorlita, manjoletas, manjoleto, manjolina (frutu), manzaneta de Manuel, manzaneta de pastor, manzaneta de San Juan, manzanilla, manzanillas, marjolero, marjoleta, marjoleto, matapiojo, matapiojos, mato albar, mauletas, maulinar, maulino, mayuela, mayuelo, mejuela, mochuetas, mojolino, motillonero, paraísu (en Chile), peres de la Virxe, perica, pericón, peruy, peruyes, peumo alemán (en Chile), pinchu de majoleto, pirlitero, tamañuela, tamañuelas, tila, tila d'espín, tilera, tilero, tilal, vizcaes, vizcoba, vizcoda, artu majoleta, artu majueleta.
Sennen * "Crataegus brevispina" Kunze
Rozier * "Crataegus inermis" Sennen
Sturm * "Mespilus crataegus" Borkh.
Euclidium syriacum
Euclidium ye un xéneru monotípicu de plantes fanerógames perteneciente a la la familia Brassicaceae. La so única especie: "Euclidium syriacum", ye orixinaria de Eurasia. Son plantes añales que tienen flores de color blancu.
Son plantes añales, qu'algamen un tamañu de 10-30 cm d'altor, erecta o estendida, de cutiu bien ramificada dende la base; peluda con pelos curtios aspros, ramificaos. La fueya oblanceolada o oblongo-elíptica, de 3-8 cm de llargu, 1-1,5 cm d'anchu, sinuada bien variable nos dientes. Les inflorescencies n'espigues o recímanos de 15-30 flores, laxas y d'hasta 10 cm de llongura na fruta. Flores de 1,5 mm d'anchu, blanques, subsésiles; pedicelo de 1 mm de llargu. El frutu ye una silicua globosa o ovoide de 2,5 mm de diámetru. (excl. 1-1.5 mm del llargu picu), indehiscente xeneralmente densamente peluda con curtios pelos aspros ablancazaos; granes de 1.5 mm de llargu, ovoide, de color marrón escuru.
"Euclidium syriacum" describióse por (L.) R.Br. y espublizóse en "Hortus Kewensis; or, a Catalogue of the Plants Cultivated in the Royal Botanic Garden at Kew. London" (2nd ed.) 4: 74. 1812. 
Euclidium: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues "eu" = "bien", y "kleis o kleidos" = "un candáu o llave," polo tanto "bien zarráu", en referencia a la fruta indehiscente.
syriacum: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Siria.
Euphorbia agraria
Euphorbia agraria, ye una especie fanerógama perteneciente a la familia Euphorbiaceae. Ye orixinaria de Noruega, Y. & SE. d'Europa , W. Turquía y Transcaucasia.
"Euphorbia agraria" describióse por Friedrich August Marschall von Bieberstein y espublizóse en "Flora Taurico-Caucasica" 1: 375. 1808.
agraria: epítetu llatinu que significa "que crez nos campos".
Euphorbia angulata
Euphorbia angulata , ye una especie fanerógama perteneciente a la familia Euphorbiaceae. 
Ye una planta perenne, herbal, con rizoma horizontal, llargu, carnosu, reptante, más delgáu qu'el tarmu, articuláu, discontinuu, formáu por segmentos espaciaos.
Los tarmos tienen de 10 a 40 cm de llargor, ascendentes, gráciles, flexuosos, delgaos, d'ordinariu finamente angulosos, herbals, pocu foliosos, simples, solitarios, glabros, por esceición laxamente pelosos, d'ordinariu con 1-4 cañes llaterales fértiles. Les fueyes caulinares obovaes o elíptiques, pocu consistentes, reflexes , atayaes na base, obtuses nel ápiz, subsésiles, glabres o peloses, especialmente pol viesu, finamente denticulaes na metá cimera o subenteras, d'ordinariu con marxe acoloratáu. Ciatio de 2-2,3 mm, subsésil; nectarios non apendiculaos, de color verde-amarellentaos en antesis, finalmente d'un pardu foscu. Frutu subesférico, fondamente sulcáu, glabro, de color pardu-verdosu; coques arrondaes. Granes ovoidees, llises, pardes. 2n = 10, 12.
Alcuéntrase nes orles de los montes caducifolios y formaciones arbustives, más rara nos praos; prefier llugares nemorales con suelos éutrofos y ácidos, raramente caliares n'altores de 200 - 1900 msnm nel centru, oeste y sur d'Europa hasta la Rusia central y austral. 
"Euphorbia angulata" foi descritu por Nikolaus Joseph von Jacquin y espublizóse en "Collectanea" 2: 309. 1789. 
angulata: epítetu llatinu que siognifica "con ángulos".
Euphorbia brittingeri
Euphorbia brittingeri , ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les euforbiacees. 
En "The Plant List" y Kew considerar un sinónimu de "Euphorbia verrucosa"
Ye una especie bien rellacionada con "Euphorbia flavicoma" , col que dacuando se confundió -ampliándose equivocadamente la so área de distribución-, y al que dellos autores consideren subordináu. Estrémase fundamentalmente polos sos tarmos glabros, herbales o pocu lignificaos, fueyes más grandes y anches, cápsula con verrugas digitiformes o subcónicas y granes llixeramente rugosas y finamente puntiaes. 
Ye un endemismu européu que se distribúi pel centru, oeste y sur del continente, dende'l cuadrante NE de la Península Ibérica hasta'l N de los Balcanes. En España alcuéntrase esvalixada pol Altu Pirinéu y Prepirineo, enrareciéndose escontra'l Sur.
Ocupa orles de montes caducifolios que presenta cierta húmedad edáfica, montes de ribera, praos y yerbazales húmedos, etc. Sobre suelos preferentemente caliares, anque ensin refalgar los suelos acedos. Atopar n'altores de 500 a 1600 msnm. Floria en primavera y empiezos del branu.
"Euphorbia brittingeri" describióse por Opiz ex Samp. y espublizóse en "Herbário Português" 2: 5. 1914.
brittingeri: epítetu llatinu que significa "con pequeños cuernos".
Euphorbia carniolica
Euphorbia carniolica, ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les euforbiacees. Ye orixinaria de los Balcanes.
Y una planta perenne herbal arbolíu, con riizoma rastreru qu'algama un tamañu d'ente 20 y 40 cm d'altor. Los sos verdes y brilloses fueyes tán dispuestes una frente a otra y miden hasta 7 cm de llargu. La forma ye llanceolada cola parte inferior pubescente. Ente les inflorescencies en cada casu los dos primeres fueyes son opuestes y llamativu color verdosu al mariellu dorao. El periodu de floriamientu estender d'abril a xunu. La cápsula de la fruta ye verrugosa esterior. 
"Euphorbia carniolica" describióse por Nikolaus Joseph von Jacquin y espublizóse en "Florae Austriaceae" 5: 34. 1778.
carniolica: epítetu 
Euphorbia dracunculoides
Euphorbia dracunculoides, ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les euforbiacees. Ye orixinaria de Eurasia y Norte d'África.
Ye una yerba perennifolia, añal o de curtia duración, qu'algama un tamañu de 10-40 cm d'altor. Tarmu ramificáu con cañes ascendentes. Fueyes alternes, estípules ausentes; pecíolos ausentes o casi, llámines foliares linear-oblongues, de 1-3 cm × 2.5-4 mm, base truncada o arrondada, el marxe enteru, el ápiz arrondáu o obtusu, pocos nervios llaterales, discreta. Inflorescencia terminal discreta con ciatio de pocos rayos. La fructificación del pedúnculu de 3 mm; cápsula subglobosa, 3,5 x 3,5 mm, llisa o reticulada oscuramente, glabros. Granes ovoides, cilíndriques. Fl. Abril-xunetu, fr. Mayu-agostio.
Alcuéntrase nes riberes de los ríos, valles, cantos de carreteres de les zones arenoses, a una altitú de 400-1900 metros, en China, India, Nepal, Pakistán, Norte d'África, Asia, C y SW, S d'Europa.
"Euphorbia dracunculoides" describióse por Pierre Edmond Boissier y espublizóse en "Encyclopédie Méthodique", Botanique 2: 428. 1788.
dracunculoides: epítetu llatinu que significa "smilar a "Dracunculus"".
Euphorbia dulcis
Euphorbia dulcis , ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les euforbiacees. 
Ye reinal del oeste y centru d'Europa, estendiéndose pel sur hasta'l centru de Italia y República de Macedonia. Na Península Ibérica apaez principalmente pelos montes del N y NW. 
Habita preferentemente nes orles de los montes caducifolios húmedos, sobre suelos higronitrófilos n'altores de 950 a 1300 msnm. Floria en primavera y empiezos del branu.
Especie que s'estrema con cierta dificultá de "Euphorbia angulata" , una y bones dambes presenten un aspeutu bien similar. Dixébrense fundamentalmente pol tipu de rizoma, siendo en "Y. angulata" articuláu de forma discontinua, formáu polos segmentos espaciaos. "Y. dulcis" presenta'l rizoma articuláu de forma continua, formáu polos segmentos allegantes. Tamién la pelosidad laxa del tarmu (por esceición glabro) en "Y. dulcis", resulta ser un calter diferencial.
Sicasí la morfoloxía aérea tan similar que presenten y l'escasez de pliegos recoyíos con rizoma, enzanquen munches vegaes la distinción ente dambes especies, y polo tanto discriminar les sos verdaderes área de distribución, polo qu'éstes tienen de ser tomaes con muncho precuru, pudiendo asolapase dambes. En Flora iberica indícase la so presencia nes provincies de Zaragoza y Huesca, esta postrera debida a referencies provenientes de la bibliografía. 
"Euphorbia dulcis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 457. 1753.
Númberu de cromosomes de "Euphorbia dulcis" (Fam. Euphorbiaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=12, 24
Euphorbia duvalii
Euphorbia duvalii , ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les euforbiacees. 
Aseméyase relativamente a "Euphorbia dulcis" y "Euphorbia angulata", pero estrémase claramente pol so rizoma maderizu, non articuláu, vertical o oblicuu, fueyes subcordatas na base y coques con verrugas de 0,8-1,1 mm.
Alcuéntrase nos arenales marítimos na mariña mediterraneu en Europa y N d'África y na mariña atlánticu, onde llega dende'l Magreb hasta'l Mar del Norte, Madeira y Canaries; introducida en Australia.
"Euphorbia duvalii" describióse por Lecoq & Lamotte y espublizóse en "Catalogue Raisonné des Plantes Vasculaires du Plateau Central de la France" 327. 1847[1848].
duvalii: epítetu otorgáu n'honor del botánicu francés Henri Auguste Duval.
Euphorbia esula
Euphorbia esula , ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les euforbiacees. Ta incluyida na llista "" de la Unión Internacional pal Caltenimientu de la Naturaleza.
Ye una especie nativa del centru y sur d'Europa (norte de Inglaterra, los Países Baxos y Alemaña), y escontra l'este al traviés de la mayor parte d'Asia al norte del Himalaya a Corea y Siberia oriental.
Ye una planta herbal perenne qu'algama los 1-1,2 m d'altor, con tarmos ramificaos dende la base. Los tarmos son llisos, peludos o un pocu peludo. Les fueyes son pequeñes, llanceolaes, de 4-8.5 cm de llargu y hasta 1 cm d'anchu, con un marxe llixeramente onduláu. Les flores son pequeñes, producíes en umbeles con un par basal de color verde-mariellu brilloso de pétalos como bráctees. Les agrupaciones de brácteas apaecen a la fin de la primavera, ente que les flores reales nun se desenvuelven hasta principios de branu. Toles partes de la planta contienen una cazumbre tóxica de color blancu llechientu.
Reproduzse fácilmente por granes que tienen una alta guañada tipu y pueden permanecer vidables nel suelu mientres siquier siete años. La grana son espulsaes de les cápsules abiertes de forma esplosiva, la dispersión de les granes algama hasta 5 m dende llantar madre, y puede ser esvalixada pel agua y la fauna. Tamién s'arrobina vegetativamente a partir del raigañu, que ye complexa, conozse que llega a 8 metros na tierra y con 5 m d'anchu, y puede tener numberosos biltos. 
Hai dos subespecies y un híbridu de les subespecies:
"Euphorbia esula" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 461. 1753.
esula: epítetu llatinu que significa ;Citoloxía:
Númberu de cromosomes de "Euphorbia esula" (Fam. Euphorbiaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=20
Euphorbia exigua
Euphorbia exigua, ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les euforbiacees. 
Distribúise per Macaronesia, Europa y dende el Mediterraneu hasta Irán. En España alcuéntrase en Alicante, Barcelona, Castellón, Gerona, Islles Baleares, Lérida, Tarragona y Valencia, onde s'atopa nos praos terofíticos.
Esta ye una perpequeña "lechetrezna" de ciclu añal qu'algama los 25 cm d'altor. Vive en zones abiertes de los carbaes, reconocer poles sos fueyes lliniales y les granes cubiertes de pequeñes verrugas. El so inflorescencia ye un ciato. Puede confundise con munches otres pequeñes yerbes d'estes camperes, pa tar seguros hemos de romper una fueya, comprobar que sale'l típicu látex blancu y reparar les ornamentaciones de les granes. 
"Euphorbia exigua" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 456. 1753.
exigua: epítetu llatinu que significa "de pequeñu tamañu".
Númberu de cromosomes de "Euphorbia exigua" (Fam. Euphorbiaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=24
Euphorbia falcata
Euphorbia falcata , ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les euforbiacees. 
Ye nativa de Macaronesia, rexón del mediterraneu, enllargándose hasta'l Himalaya. Alcuéntrase nos marxes de caminos, praos añales, campos baldíos, etc. 
Ye ye una lechetrezna herbal de pequeñu tamañu. La inflorescencia tien munches fueyes coles bráctees bien anches y característiques. Les fueyes doblen sobre sí mesmes y tienen el ápiz agudu con un mucrón, al igual que les brácteas. Les flores tienen nectarios semicirculares con apéndices bien pocu evidentes. Les granes tán afataes, con una aresta dorsal marcada y derrotes transversalmente. 
"Euphorbia falcata" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 456. 1753.
Euphorbia fragifera
Euphorbia fragifera, ye una especie fanerógama perteneciente a la familia Euphorbiaceae. Ye reinal del sureste d'Europa. 
"Euphorbia fragifera" tien fueyes simples. Les fueyes tán dispuestes alternativamente a lo llargo de los tarmos y son elíptica con cantos enteros. Les flores presentar en visos en forma de ciatos y son de color coloráu. Les plantes florien d'abril a xunu. 
"Euphorbia fragifera" ye nativa de Croacia, Serbia, Montenegro, Macedonia y Albania.
"Euphorbia fragifera" describióse por Giorgio Jan y espublizóse en "Cat. Pl. Phaen." 76. 1818.
fragifera: epítetu llatinu que significa ""que lleva una estructura similar a la fresa".".
Euphorbia hyberna
Euphorbia hyberna , ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les euforbiacees. 
Distribúise per Europa occidental atlántica. Na Península Ibérica apaez principalmente nel N y NW, anque arralez na zona central del Pirinéu. Crez nos montes húmedos (fayedals, abetales, pinares de pinu ruco), les sos orles y comunidaes de megafórbias n'altores de 900 a 1200 msnm. 
Ye una yerba perenne y rizomatusa que tien numberosos tarmos robustos, ± llongures (hasta 70 cm) y estriaos. Les fueyes son elíptiques, sésiles, un pocu ondulaes y llargues (les más grandes son les cimeres, que pueden llegar a los 8 cm de llargor). Les flores tán arrexuntaes en ciatos, que atópense en visos terminales de 5 radios. Les glándules del ciatio son reniformes y marronosas. El frutu ye una cápsula fuertemente tuberculada.
"Euphorbia hyberna" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 462. 1753.
hyberna: epítetu llatinu que significa "d'iviernu".
http://www.ipe.csic.es/floragon/ficha.php?xenero=Euphorbia&especie=hyberna&subespecie=&variedá=
Euphorbia kerneri
Euphorbia kerneri, ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les euforbiacees. Ye orixinaria de Albania hasta Hungría. 
"Euphorbia kerneri" describióse por Huter ex A.Kern. y espublizóse en "Schedae ad Floram Exsiccatam Austru-Hungaricum" 2: 48. 1882.
kerneri: epítetu otorgáu n'honor del botánicu austriacu Anton Kerner von Marilaun (1831-1898), direutor del Xardín Botánicu de la Universidá de Viena. 
Euphorbia myrsinites
Euphorbia myrsinites , ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les euforbiacees. 
Ye nativa del sudeste d'Europa y Asia Menor y Italia al traviés del este de los Balcanes hasta Crimea y Turquía. 
Ye una planta herbal perenne con tarmos en creciente espansión qu'algamen los 20-40 cm de llargu. Les fueyes tán dispuestes n'espiral, carnoses, pálides, de color verde azuláu glauco y 1-2 cm de llargu. Les flores son pocu visibles, pero tán arrodiaes de bráctees de color azufre mariellu brillosu (tiñíes de color coloráu nel cultivar 'Washfield'); que se producen mientres la primavera.
Anque dacuando crez como una planta decorativa nos xardinos, especialmente valorada en zones grebes, de cutiu considérense nocives, y ye invasiva en delles rexones. El so cultivu ye illegal nos EE.XX. tao de Coloráu. La cazumbre llechienta puede causar irritaciones de la piel y los güeyos. 
"Euphorbia myrsinites" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl." 461 1753.
myrsinites: epítetu
Euphorbia palustris
Euphorbia palustris, ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les euforbiacees. Ye reinal d'Europa hasta'l norte de China.
Ye una planta ensundiosa ramificada coles inflorescencies en ciatios. Ye una planta ideal pa la xardinería, yá que tien un color distintu pa casi toles estaciones del añu. Ye una planta que tien una cazumbre bien pegañosa y débese tener curiáu porque ye venenusa y puede causar una irritación. Empieza a floriar en primavera.
"Euphorbia palustris" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 462. 1753.
palustris: epítetu llatinu que significa "de los banzaos".
Euphorbia pannonica
Euphorbia pannonica ye una especie de planta perteneciente a la familia Euphorbiaceae.
El so hábitat entiende'l centru y este d'Europa, hasta'l norte y centru de Turquía y el Cáucasu. Alcuéntrase en praos, enllanaes y nos marxes de los campos.
"Euphorbia pannonica" describióse por Nicolaus Thomas Host y espublizóse en "Flora Austriaca" 2: 566. 1831.
pannonica: epítetu llatinu que significa "de la provincia romana de Pannonia"
Euphorbia peplis
Euphorbia peplis , ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les euforbiacees. Ye reinal del sur y oeste d'Europa, el norte d'África, y suroeste d'Asia.
Trátase d'una pequeña planta, postrada añal, los tarmos algamen los 10-20 cm de llargu, xeneralmente con cuatro na base. Les fueyes son opuestes, ovales de 1-2 cm de llargu, de color gris-verde-coloráu púrpura con venes.
Lechetrezna postrada sobre'l suelu. Tien les fueyes asimétriques con un lóbulu bien visible na parte basal. Les cápsules queden na parte de baxo de la planta, tocando'l suelu. Vive nes dunes, xeneralmente en llugares un pocu cascayosos. Floria a la fin del branu. Ye una especie que se volvió rara, probablemente pola alteración de la mariña. vamos estremar de les otres especies del xéneru porque ye relativamente grande (fueyes de más d'un centímetru), nun tien pelos y vive na mariña en llugar de tar en zones humanizaes.
"Euphorbia peplis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 456. 1753.
peplis: epítetu 
Euphorbia portlandica
Euphorbia portlandica, ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les euforbiacees. Ye reinal del oeste d'Europa.
Ye una planta perenne, glabra, glauca. Tien tarmos qu'algamen un tamañu d'hasta 10 cm d'altor, escasamente ramificaos na base. Les fueyes miden de 8-13 x 2,5-3,5 mm, son oblanceolado-oblongues, enteres, subagudas. Inflorescencia con (2-) 4-5 radios estremaos dicotómicamente l(-4) vegaes. Glándules marielles, con 2 cuernos dacuando bilobaos. El frutu en cápsules de 3 x 3,5 mm, marcadamente derrotes, con 2 bandes llonxitudinales de papiles en cada cuévanu. Granes de 1,8-1,9 x 1,4 mm, ovoideo-oblongoideas, irregulares y llixeramente alveolaes, grises. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 16. Floria y fructifica d'abril a xunu.
Alcuéntrase nos arenales marítimos, pastios de les dunes secundaries y terciaries, más rara en roquedos y cantils de la mariña. Distribuyir pola mariña atlántica d'Europa, dende Xibraltar hasta Normandía, sudoeste de Escocia y Irlanda.
"Euphorbia portlandica" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 458. 1753.
portlandica: epítetu 
Euphorbia rigida
Euphorbia rigida, ye una especie de fanerógama perteneciente a la familia de les euforbiacees. Ye nativa del norte d'África, sur d'Europa, Turquía y Irán.
Trátase d'una planta ensundiosa arbustiva coles inflorescencies en ciatios.
Los estaunidenses y los británicos suelen utilizala nos sos xardinos. Ye una planta de floriamientu de primavera. Les feríes de les plantes peneren una cazumbre llechienta que puede causar irritación de la piel.
Realizáronse investigaciones sobre l'usu de "Euphorbia rigida" como combustible bio. Demostróse que producen 137 llitros d'aceite per hectárea. 
"Euphorbia rigida" describióse por M.Bieb. y espublizóse en "Flora Taurico-Caucasica" 1: 375. 1808.
rigida: epítetu llatinu que significa "ríxida".
Euphorbia serrata
La lechetrezna serrada, tártago de fueya serrada o figal del infiernu (Euphorbia serrata ) ye una planta herbal añal nativa d'Europa, onde crez de manera montesa nes praderíes y a la vera de los caminos. El so cazumbre contién un látex ricu en ésteres, que s'utilizó tradicionalmente en España como catalizador del cuayáu de la lleche.
"Euphorbia serrata" ye una yerba monoica, añal, d'unos 40 cm d'altor, erecta y ensin ramificaciones. Nel so únicu tarmu distribúyense fueyes alternes, serruchaes y ovales; el característicu cantu serráu de fueyes y brácteas dexa estremala fácilmente d'otros euforbios. Les flores, de color verde bien brillosu, apaecen a mediaos de la primavera; son hermafrodites. La polinización ta de normal al cargu de dípterus. El frutu ye una pequeña cápsula dehiscente. Toles partes de la planta contienen un látex blancu y bien mafosu, d'onde toma'l so nome común.
"Euphorbia serrata" ye europea. Rique suelos llixeros o medios, muncha lluz y poco mugor pa granar; apaez con frecuencia bonalmente n'araxales, enllanaes, en cantu de caminos y nel esterior de la orla montiega nes rexones templaes d'Europa. Tamién ye conocida en cultivos, cuantimás de vide ("Vitis vinifera", onde ye considerada meruxa.
Dizse qu'en dellos pueblos de la zona d'Andalucía, les neñes estrayíen la so lleche pa poder "pintase" llunares nes sos cares a manera de xuegu infantil. Aplicaben una pequeña cantidá d'esa sustanza nes sos cares, y la mesma producía-yos una quemadura qu'asemeyaba ser un pequeñu llunar que les enguapecer.
La camparina "Oxicesta serratae" pon los sos güevos nesta euforbiácea pa más tarde sirvir d'alimentu a los sos canesbes.
Anguaño la lechetrezna ta de moda. Úsase como especie d'interés mediu ambiental y d'arriquecimientu del paisaxe en xardinos d'urbanizaciones costeres. Ye una planta estimosa y bien resistente. Los matos de la planta queden perbién nes rocallas y al pie de murios. La so necesidá d'agua ye mínima.
Como otres del so xéneru. ye una planta bastante tóxica. La so resina blanca o 'latex', conocíu popularmente como 'lleche', puede agafar la piel y los güeyos severamente. Tamién s'usó pa esaniciar verrugas y dureces de la piel.
"Euphorbia serrata" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 459. 1753.
serrata: epítetu llatinu que significa serrucháu, aludiendo a esta característica de les fueyes y bráctees de la inflorescencia nesta planta.
Euphorbia × gayeri
Euphorbia × gayeri, ye una especie fanerógama perteneciente a la familia Euphorbiaceae. Ye un híbridu ente "Euphorbia cyparissias" × "Euphorbia esula subsp. tommasiniana". Ye orixinaria del centru d'Europa hasta Rumanía.
"Euphorbia × gayeri" describióse por Borbás & Soó y espublizóse en "Botanikae Közlemények" 22: 66. 1924[1925].
gayeri: epítetu otorgáu n'honor del botánicu húngaru; Gyula Julius Gáyer (1883 - 1932).
Falcaria vulgaris
Falcaria ye un xéneru monotípicu de planta herbal perteneciente a la familia Apiaceae. La so única especie: "Falcaria vulgaris", ye orixinaria de Eurasia.
Son yerbes biañales o perennes, glabres, glauques, con raigaños pivotantes llargues. Tarmos de 30-100 cm de llargu, erectos o ascendentes. Fueyes alternes y, dacuando, tamién basales (1 o más fueyes basales dacuando presentes nel floriamientu), la base del tarmu y fueyes xeneralmente inferiores llargu peciolaes, les fueyes medianes y superiores curtiu peciolaes o sésiles. Llámina de la fueya de 1-35 cm de llargu, en términos xenerales oblongues a triangular-ovales na so contorna, les de la base del tarmu y les fueyes más inferior ternaes y pinnaes 1-2 (-3) vegaes compuestes lobulaes, la exa principal (raquis), de cutiu con nales per debaxo de los puntos de fixación de los foliolos, los finales de 20-250 mm de llargu, angostamente oblongues a lineares, estreches na base, amenorgar a una punta afilada na punta, los marxes finamente dentaos (los dientes son diminutos, espinosos). Les inflorescencies terminales y axilares, en umbeles compuestes, na so mayoría de tarmu llargu. Arreyo de 3-12 brácteas. Flores de 5 a numberoses en cada umbela, los tarmos de 4-10 mm de llargu. Frutes 2-5 mm de llargu, angostamente oblongues, esplanaes lateralmente, glabres, de color marrón con costielles pálides, los mericarpos menudu daqué narquiáu o curváu, con 5 costielles anches y esplanaes (más anches que los espacios ente ellos), estos escarecen de nales. Tien un númberu de cromosomes de 2 n = 22. Floria en Julio-setiembre.
Orixinaria de Eurasia, introdució llargamente, pero de forma esporádica nel nordés de EE.XX.). Alcuéntrase nos cantos de caminos, barganales y árees abiertes y llugares venaos.
"Falcaria vulgaris" describióse por Johann Jakob Bernhardi y espublizóse en "Systematisches Verzeichnis" 176. 1800. 
Fallopia dumetorum
El polígonu de les maleces (Fallopia dumetorum) ye una yerba de la familia de les poligonacees.
Yerba añal, frecuente, trepadora o rastrera, tan paecida a la especie "Polygonum convolvulus", que se fai necesariu reparala atentamente pa distiguir los sos detalles diferenciadores. La diferencia más sobresaliente ta nel pedúnculu de los sos frutos, son llargos, recurvaos y acolorataos, de 5-8 mm de llargor, con un nuedu na so metá o más baxu, articulaos. Tamién tienen nales, continuación de la que tienen les pieces periánticas. Delles flores en cada verticilo, que salen d'una bolsita o membrana, especie de nuedu, ócrea, a lo llargo d'una espiga pocu foliosa, de normal vertical, espaciaes a lo llargo de los tarmos floríferos. Flor con 3 pieces periánticas, aquillaes y alaes, les 3 interiores de color blancu rosáu, 8 estames, el estilu con 3 estigma. Frutu llisu, con 3 cares, de color negru mate, brillante nes arestes. Fueyes con llargu peciolu acanaláu, cantu enteru, nervios visibles, trinagulares y acorazonaes, bien apuntaes. Tarmos asurcaos, radiales y rastreros, si la planta naz en tierra llana, enrevesosos cuando crez ente maleza.
En toa Europa, sacante nel estremu norte. Floria pel branu y na seronda. Habita en sebes, montes, al pie de parés, rastroxos, prefier los barbechos bien araos y blandios.
Festuca arundinacea
Festuca arundinacea ye una especie de la familia de les gramínees (Poaceae). Ye nativa d'Europa y del norte d'África. Ye una forrajera de clima templáu bien importante dientro de los sistemes de producción estensivos de ganáu y cultivar con esi fin en dellos llugares del mundu como EE. XX., Arxentina, Uruguái y Australia.
Tien lígula membranosa; aurícula pequeña; les fueyes fuertemente derrotes, nervadura central pronunciada; les fueyes tán endolcaes nel nuedu. Les llámines de les fueyes son de 3 a 12 mm d'anchu y de 1 a 6 dm de llargor. Son prominentemente rugosas na cara cimera y brillantes nel viesu. Les fueyes son más angostes na punta, y los marxes son irregulares y cortantes al tactu. Les vaines de la fueya son nidies, estremaes y acolorataes na base.
Presenta collar, que ye una banda de texíu meristemático que llogra amontar el llargor de la fueya. Una vegada que la llámina tien el so máximu llargor, les célules nel collar cesen d'estremase. La rexón del collar de la festuca alta ye distintiva. Les aurícules son redondes con vellos finos. La lígula ye curtia y membranosa, mide hasta 2 mm.
De vezu cespitoso yá que presenta rizomes curtios; la inflorescencia ye una panoja hasta de 5 dm, de normal de 1 a 3 dm. Les panojas o panículas varien d'abiertes y ramificaes ensin orde a bien angostes. Les ramificaciones curties tienen delles espiguillas. Les espiguillas son dende elíptiques a oblongues, de 1 a 2 cm. Cada espiquilla tien de 3 a 10 flósculos. Sicasí, aprosimao solo la metá de los
flósculos produz grana. Los flósculos dientro de les espiguillas tán interconectaos pela exa central o raquilla. Segmentos de la raquilla alcuéntrase en cada flósculu maduru (grana).
Los tarmos florales son buecos, compuestos de nuedos y entrenudos y denominar comúnmente "cañes". Les cañes usualmente son erectas, fuertes, nidios y hasta de 2 m. El segmentu cimeru del tarmu, que caltién la panoja, ye'l pedúnculu. La base del tarmu de normal ye acoloratada.
"Festuca arundinacea" ye un hexaploide con 2n=6x=42.
Presenta dos époques de llantadera que depende, fundamentalmente, del clima de la rexón. Puede semase na seronda, na primera quincena de setiembre. Nesti casu, la producción sería baxa en primavera pero óptima n'a partir del branu. Si sémase en primavera, les feches más indicaes ye a finales de febreru pa consiguir un bon establecimientu y poder competir cola vexetación bonal. Sicasí, nun se llograríen unos bonos rendimientos hasta la seronda siguiente.
Nel casu de la llantadera de seronda, el ciclu fenológico caracterizar pol empiezu de la crecedera a finales del iviernu. En primavera, la crecedera ye óptimo, y trás l'aprovechamientu del encanáu por aciu siega o campera, la festuca alta vuelve viltar de manera óptima. Pero la dómina más importante y más rentable de de la festuca alta ye'l branu, ónde la so crecedera supera inclusive al del ray-grass y al dactilo, cuidao que tien una bona adaptación a zones caloroses siempres y cuando disponga de riego. Na seronda la crecedera sigue hasta mediaos d'iviernu y dependiendo de la variedá, puede sufrir parón vexetativu. 
Especie microterma, bien usada en tapices herbales pocu tolerantes al calor, secañu y solombra. Permanez verde tol añu, y aguanta munches enfermedaes, soporta perbién la corte y persiste anque haya baxu caltenimientu. Prefier suelu fértil, con pH de 6 a 6,5 (llendes 4,5 a 9,5)
Pa llograr una pastura de bona calidá hai que caltenela siempres con altor baxu con altes cargues. Pel branu permanez verde entá con escasu mugor. Se consocia bien con agropiro, falaris, trébole blancu, trébole coloráu y alfalfa. Ye ideal pa campos de cría ya ivernada.
La so principal llimitación granible ye la posible presencia d'una enfermedá llamada festucosis; tratar d'una infección con un hongu, "Neothypodium coenophialum", que xenera una intoxicación sobre los animales que lu peracaben. Esta intoxicación xenera una serie de síntomes clínicos, que resulten en baxes na producción de carne o lleche, ya inclusive la muerte d'animales. Pa evitar el so infestación, tien d'analizase la grana primeramente a la so llantadera.
Esisten delles técniques de control de los efectos de la festucosis, pero seya que non en preferible nun introducir la enfermedá nos campos que nun tener poblaciones de Festuca.
Depués d'enllantada, el so primera llendo ten de ser curtiu en duración, dexando un remanente de 1.500 kg de MS/hai o 5 cm d'altor, pa poder volver llendar cuando algame los 15 cm d'altor. En primavera débese caltener con un altor de 5 a 15 cm de remanente, con una frecuencia de llendo de 15 a 20 díes. Mientres la primer seronda depués de la llantadera nun se debe llendar a menos de 3 cm, nin dexar que la planta creza a más de 15 cm. Esto debe a que nesti periodu la planta desenvuelve muncha cantidá de macollos. Polo tanto va ser de vital importancia efectuar fertilizaciones na seronda pal desenvolvimientu d'estos macollos.
Pa caltener una escelente calidá forrajera mientres la so crecedera vexetativa, les fueyes tienen de ser llendaes enantes de cumplir 20 a 30 díes de producíes, yá que depués la so calidá torna, por cuenta de la mayor morrina de fueyes y macollos. Mientres la etapa reproductiva (setiembre a payares), tien de favorecese'l desenvolvimientu de nuevos macollos esaniciando'l tarmu reproductivu enantes del so floriamientu; esto ye fundamental p'asegurar la producción braniza. Si'l branu ye secu, tien de menguase la frecuencia de llendo pa protexer la supervivencia de les plantes.
Festuca arundinacea utilizar en praderíes combinaes con lleguminoses y gramínees. En zones del Sur d'España, la combinación con "Medicago sativa" (alfalfa) forma una combinación duradera y de producción estable. En zones Centro y del Norte d'España, la combinación con "Trifolium repens" (trébole blancu) dexa que lu remano de la pradería seya más fácil una y bones nun produz meteorismo.
Como gramínea, puede utilizase con "Dactylis glomerata" L. (dactilo) pero puede diferencies de ciclu y crecedera estacional. Si la pradería ye llendada, puede haber problemes per selectividá del ganáu pudiéndose formar, macollas de festuca. Pero si fai un bon manexu de la pradería y fáense alternances de siega y llendo, se peude caltener un equilibriu d'especies. Tamién puede faese una pradería combinada con festuca, dactilo, trébole blancu y/o alfalfa en casu de seya de regadío.
Como ventayes del so usu, ta la bona calidá del forraxe en rebrote de primavera que puede ser aprovecháu por llendar. Amás, presenta una reposición rápida de les sos reserves dempués de la defoliación de cuenta que puede llevase un sistema d'esplotación intensivu y frecuente siempres y cuando se dexen intervalos ente aprovechamientos de 3-4 selmanes. Presenta una alta adaptabilidá al mediu y con un bon manexu, pueden llograse rendimientos cimeros al d'otres gramínees siendo la so producción d'hasta 10 t mat.seca/hai. Amás, la so alta precocidá en primavera dexa que pueda establecese rápido y competir polo recursos cola vexetación bonal. Como desventaxes del so usu, ta la palatabilidad qu'en dómines adverses como calor escesivo y seca pel branu o xelaes pel hibiernu, puede trate amontáu pol endurecimientu de los tarmos y de les fueyes. Amás, si efectúase un llendo siguíu, puede haber escosamientu de reserves y llegar, inclusive a la muerte de la planta.
La primer variedá de festuca alta en EE. XX. foi "Alta", por selección, en 1918 en Oregon. "Kentucky 31" foi colectada en Kentucky en 1931 y foi la principal fonte de grana de festuca alta mientres la so rápida adopción nos 1950s y 1960s.
En 2007 entá ye la variedá predominante nes praderíes na zona de transición.
Fawn foi desenvuelta en Oregon en 1954, aumentando la producción de forraxe y grana. Kenhy, lliberada en Kentucky en 1977, foi'l primera híbridu de festuca alta y raigrass añal (llamáu "Festulolium"): superior a Kentucky 31 en producción, color y calidá.
Dende principios de 1980’s, los xenetistes de festuca alta lliberaron munches variedaes nueves que contienen un nivel baxu (menos de 5%) del hongu endófito que produz la festucosis. 
Les variedaes de festuca alta tán arrexuntaes en tres categoríes de maduror:
tempranes, entemedies y tardíes. Estos grupos son daqué útiles, pero esiste un substancial solapamiento ente ellos.
"Festuca arundinacea" describióse por Johann Christian Daniel von Schreber y espublizóse en "Spicilegium Florae Lipsicae" 57. 1771.
Númberu de cromosomes de "Festuca arundinacea" (Fam. Gramineae) y táxones infraespecíficos: n=21
arundinacea: epítetu llatinu que significa "de color coloráu".
Festuca gautieri
Festuca gautieri ye una especie de gramínees de les Poaceae. Ye orixinaria d'Europa.
Ye una planta herbal perenne, cespitosa, d'aspeutu pulvinular semiesféricu mestu, con fueyes daqué curvaes y punchantes, verde-amarellentaes, que les sos lígules son arredondiaes y ciliaes. Les flores arrexuntar en panícules espiciformes trupes. Les glumes y les lemas son agudes, éstes últimes, escarecen d'aresta y presenten el marxe claramente escarioso.
Tien una distribución pluriregional. En España alcuéntrase en Alicante, Barcelona, Castellón, Gerona, Lérida, Tarragona y Valencia nos praos secos d'altu monte.
"Festuca gautieri" describióse por (Hack.) K.Richt. y espublizóse en "Plantae Europeae" 1: 105. 1890.
Númberu de cromosomes de "Festuca gautieri" (Fam. Gramineae) y táxones infraespecíficos: n=14
Festuca: nome xenéricu que remanez del llatín y significa "tarmu o brizna de paya", tamién el nome d'una meruxa ente la cebada.
gautieri: epítetu otorgáu n'honor del botánicu francés Marie Clément Gaston Gautier.
Festuca glauca
Festuca glauca (tamién Festuca ovina var. glauca) ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les poacees. Ye orixinaria d'Europa.
Ye una gramínea amacollada qu'algama 30 cm d'altor y estensión. El color de les fueyes varia del blancu plateáu al gris azuláu, y les flores, insignificantes, apaecen en branu. Tolera'l triáu y la corte.
Ye afecha pa borduras o como tapizante. Ente los sos cultivares cúntense "Blaufuchs "(foín azul), con fueyes d'un azul vivo; "Blausilver", con fueyes d'un azul platedáu intensu.
"Festuca glauca" describióse por Dominique Villars y espublizóse en "Histoire des Plantes de Dauphiné" 2: 99. 1787.
Festuca heterophylla
Festuca heterophylla ye una especie de gramínees (o poacees). Ye orixinaria d'Europa.
Ye una llanta herbal que pertenez al xéneru "Festuca", ensin dala dulda el más complicáu dientro de les gramínees. Sicasí, esta especie ye bono d'estremar, por cuenta del so acusáu dimorfismu foliar: les fueyes basales (inferiores) son más o menos capilares (de sección cuadrangular), ente que les caulinares (cimeres) son planes (de 2 a 3 mm d'anchor).
Tien una distribución eurosiberiana. En España alcuéntrase en Barcelona, Gerona y Lérida, nos montes húmedos y visiegos (xeneralmente fayedales, abetales o pinares de pinu ruco).
"Festuca heterophylla" describióse por Jean-Baptiste Lamarck y espublizóse en "Flore Françoise" 3: 600. 1778[1779].
Festuca nigrescens
Festuca nigrescens ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les poacees. Ye orixinaria d'Europa. 
"Festuca nigrescens" describióse por Jean-Baptiste Lamarck y espublizóse en "Encyclopédie Méthodique, Botanique" 2: 460. 1788.
Festuca ovina
Festuca ovina ye una especie de planta herbal de la familia de les gramínees, llamada barcea, cañota o pan de corderos - ente otros. 
Planta viviega hemicriptofita, de vezu cespitoso que crez en matos bien trupos. Con un tamañu de 20 a 45 centímetros, forma macolles aisllaes, casi esfériques. Ye una planta perenne, provista de fueyes cerdiformes de color verde buxu y rica en tarmos. 
Bien resistente a la seca y a baxes temperatures. raigañu añal bien dura y fibrosa, abondo fonda pero menos qu'el "ray-gras" y el dactilo. Raigaños adventicias que llueu sustitúin a la principal. Fueyes de color verde maciu virando a buxu ente 0,5 - 1mm d'anchor. Llimbos plegaos, con cantos más o menos envueltos, llegando a endolcase dafechu. Fexe con 2-6 estríes, daqué aspru; viesu llisu o con aspereces aisllaes na quilla y los cantos. Grana col granu zarráu nes glumeles endurecíes, estreches, de 0,75 mm. Color payizu. Númberu de granes per gramu =>Pesu de 1000 granes:0,7-0,6 g
Temperatura pa la guañada 15 a 25 °C
Temperatura óptima de crecedera 15 a 30 °C
Temperatures máximes soportaes 30 °C
La producción del forraxe puede llegar a menguar ente un 60-70% si hai un escosamientu ente 60-90% de l'agua disponible.
Alcuéntrase nos suelos predresu y xilizu, praos secos, bien resistente al fríu y a la seca.
Planta de día llargu.
Trátase d'una especie perenne orixinaria d'Europa, bien utilizada n'obres de revegetación paisaxística, en xardinos públicos y privaos, n'espacios ensin muncha frecuencies de carga y de mala accesibilidá.Vive en rexones templaes y fríes. Alcuéntrase a esgaya en rexones montascoses.
Reguláu por : lluz, temperatura (óptima 15 °C), la reserva de nutrientes y la competencia polos factores ambientales ente los tarmos yá formaos.
Guañada: la dómina ideal de llantadera ye mientres la primavera o a principios de seronda. 
Afiyamientu: empieza cuando s'empezar a formar los raigaños secundarios.ç
Espigáu.
Dempués d'un periodu de llatencia de 30 díes tres la formación de la grana, va producise campera nuevamente.. 
Como munches otres especies de festuca, utilízase como forraxe con bones resultancies.
"Festuca ovina" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 73–74. 1753.
ovina: epítetu llatinu que significa "de les oveyes".
"Festuca glaucantha" Blocki 
"Festuca multiflora" Suter 
"Festuca sciaphila" Schur 
"Festuca yarochenkoi" (St.-Yves) Y.B.Alexeev 
Festuca pratensis
La Festuca pratensis ye una especie de gramínees de les Poaceae, frecuentemente usada como planta ornamental. 
Trátase d'una planta herbal perenne de talla elevada y porte erecto, pudiendo llegar a algamar un altor d'ente 30 y 120 cm.
El sistema radicular escurre de manera superficial.
La inflorescencia ye una panícula laxa y estrecha xeneralmente con una combadura unillateral. Les espiguillas son cilíndriques, con 5-14 flores.
Les granes son bien pequeñes de color payizu claru. Aprosimao 1000 granes pesen 1,4-1,7 gramos. Éstes son asemeyaos a les granes de "Festuca arundinacea" y pueden llegar a confundise coles granes de dalguna especie'l xéneru "Lolium".
La lema ye membranosa, bien endurecida, de 6-8 mm, llisa y con nervios. El ápiz ye agudu pero nun aportar# a aristáu. 
El pedicelo mide de 1 a 2,5 mm, ye de forma cilíndrica, bien finu y llisu. Na exa del pedicelo reparar un repulgu horizontal.
El granu ye llisu, aovado-oblongo, de 3-4 x 1,5 mm, de color pardu claru. Pol envés ye convexu, con una depresión na cara ventral y nel ápiz por un anchu riegu con un relieve llonxitudinal. 
La plántula ye erecta, col coleoptilo estrapáu, pocu emerxente de color verde o amoratáu. La primer fueya ye filiforme. N'estáu de plántula puede confundise con "Lolium multiflorum" con gran facilidá.
Na base de la planta ye onde se concentra'l mayor númberu de fueyes pudiendo llegar a tener hasta 16 fueyes adultes. El nerviu mediu ye prominente nel viesu.
Alcuéntrase en suelos fondos, de bona calidá, con substrato caliar preferentemente y daqué húmedu, anque puede vegetar en condiciones más adverses, siempres que'l suelu seya compactu. Prefier suelos de pH neutru o llixeramente acedu.
Tocantes a enfermedaes ye sensible a rucar de fueya y de la corona. 
Ye orixinaria de Eurasia anque'l so cultivu estendióse a otros continentes de climes templaos y fríos. Desenvolver con precipitaciones cimeres a los 600 mm añales o con riego. Aguanta bien el fríu y les xelaes y soporta mal la seca y el calor y puede aguantar el encharcamiento.
Produz forraxe de bona calidá, meyor que la mayoría de les gramínees pratenses, pudiendo llegar a algamar un valor pratense de 5. 
Sometida a llendo forma una pradería trupa con elevada producción de fueyes. 
En condiciones de mal almacenaxe pierde valor germinativo. Suelse semar a dosis de 15 a 20 kg·hai-1 n'amiestos con tréboles blancos y/o violetes.
Preferiblemente tien de semase na seronda, sacante en zones bien fríes onde puede retrasase se la llantadera a primavera, siempres y cuando haya una suministru d'agua garantizáu mientres l'iviernu seya d'agua o agua de riego.. 
Si tien mugor abondo mientres el branu y les temperatures nun son estremes nun entra n'estáu de reposu. Si les condiciones mientres el branu nun son les fayadices la planta ensúgase.
Mientres la seronda la crecedera detiense llueu, pero caltién fueyes verdes apetecedores pal ganáu. Por ello emplégase en munches ocasiones como campera reservada de seronda. 
En primavera vilta bastante tarde.
Festuca pratensis acepta'l llendo y la siega,puediendo llegar a persistir ente 3 y 5 años. Por eses razones emplégase frecuentemente tamién n'amiestos de verdes 
"Festuca pratensis" describióse por Ramond ex DC. y espublizóse en "Flora Anglica" 37. 1762.
Númberu de cromosomes de "Festuca eskia" (Fam. Gramineae) y táxones infraespecíficos: n=7; 2n=14
"Bucetum pratense" (Huds.) Parn., * 
"Festuca fluitans" L. var. "pratensis" (Huds.) Huds., * 
"Festuca elatior" L. subsp. "pratensis" (Huds.) Hack., * 
"Lolium pratense" (Huds.) Darbysh., * 
"Tragus pratensis" (Huds.) Panz. ex B.D.Jacks., * 
"Schedonorus pratensis" (Huds.) P.Beauv.)
Festuca rubra
Festuca rubra, ==Descripción== 
Rizomatusa y tolerante a redolaes seques, ye afecha como yerba de mexico y rique pocu caltenimientu. Ye una especie de base nos amiestos de los verdes verdes. Tien bona resistencia al fríu, anque se desenvuelve principalmente en climes secos templaos. Nun tolera les cortes xenitales, aguanta moderadamente la seca, y afaise bien a suelos probes y salinos (ye una especie pocu esixente tocantes a fertilización refierse).
La meyor dómina de llantadera ye la seronda o principios de primavera; semar a una fondura d'unos 6 mm; l'espardimientu d'esta especie ye por granes.
Esisten tres subespecies principales: "Festuca rubra rubra" (reptante), "Festuca rubra commutata", que s'utiliza como verde, y "Festuca rubra trichophylla", que puede considerase como semirreptante .
Nativa d'Europa, crez en praos ya identifícase fácilmente pola vaina colorada o purpúrea qu'arrodia la base del tarmu. Les fueyes verdes, delgaes y enjutas miden 15 cm d'altu y tán apoderaes por estreches panículas de flores tiñíes de púrpura.
"Festuca rubra" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 74. 1753.
Númberu de cromosomes de "Festuca rubra" (Fam. Gramineae) y táxones infraespecíficos:
"Festuca rubra" L. = 2n=14 "Festuca rubra subsp. pruinosa" (Hack.) Piper = 2n=42
rubra: epítetu llatinu que significa "coloráu".
"Festuca aucta" Krecz. & Bobrov 
"Festuca fallace f. longifolia" Zapater
"Festuca glabra" Lightf. 
"Festuca nankotaizanensis" Ohwi
"Festuca paucispiculata" Howarth ex St.-Yves
"Gramen rubrum" (L.) Y.H.L.Krause 
Filago lutescens
Filago lutescens ye una planta de la familia de les asteracees.
Estrémase de "Filago vulgaris" nes inflorescencies de capítulos que delles fueyes de debaxo devasen. Tarmu d'hasta 25 cm; fueyes oblongo-llanceolaes a acucharaes, con pelos amarellentaos. Capítulos sele cuadrangulares; bráctees involucrales moráu acolorataes enantes del floriamientu: Floria dende finales de primavera y pel branu.
En Gran Bretaña, Bélxica, Dinamarca, Francia, Alemaña, Suecia, Albania, Austria, Bulgaria, República Checa, Suiza, España, Hungría, Italia, antigua Yugoslavia, Portugal, Polonia y Rumanía.Nel Mediterraneu nun apaez en Baleares, Corcega y Cerdeña.Crez en campos arenosos, al pie de ríos y montes abiertos, en zones cascayoses y con grava, en suelos llixeros.
Filago pyramidata
La siempreviva española (Filago pyramidata) ye una planta de la familia de les asteracees.
Planta densamente algodonosa, verde claru, erecta de 10-25 cm, daqué ramificada superiormente: fueyes laternándose sobre'l tarmu, allargaes, daqué retorcigañaes o zarraes, con pilosidá igualmente algodonosa. Les flores, bien pocu visibles, arrexuntar en capítulos, protexíos por bráctees, que de la mesma formen agrupaciones, de 9 capítulos casi siempres nel estremu de los tarmos. les florines tienen unos 2 mm de llargu, apaeciendo en primevera y branu, de color amarellentáu. Les granes porten un miriguanu de pelos áperos.
Especie variable. Estrémase de "Filago lutescens" nos sos bráctees involucrales, 4-6 en cada fia, quillaes y en forma de paya, selemente peloses, con ápizs recurvaos.
Sur y oeste d'Europa.
N'España, en Castiella y Llión. Espolleta en pacionales probes sobre suelos arenosos o cascayosos o ribazos.
Flora de les Isles Feroe
La vexetación natural de les Islles Feroe consiste n'alredor de 400 distintes especies de plantes. La vexetación natural de les islles Feroe ta apoderada por plantes ártiques, yerbes, mofos y líquenes. La mayor parte de les partes baxes ye yerbazal y en dellos casos uzs, principalmente Calluna vulgaris.
"Plantes maderices:" nun esisten montes nativos nes islles Feroe, y solo unes cuantes plantes maderices desenvuélvense. Afayos de tueros y cañes "Betula pubescens" nel suelu, daten de 2300 e.C., y la bayura de polen de Corylus en capes fondes, suxuren que siquier dellos bosquecillos de abeduriu y de castaños tuvieron presentes nes islles Feroe, anterior al asentamientu humanu .
4 especies de sauces entá tán presentes nes Islles Feroe: "Salix herbacea" is bien común nos montes, pero les otres 3 especies: "Salix phylicifolia", "Salix lanata" y "Salix arctica" pueden atopase en pocos llugares, debíu al intensu llendo de los animales. Solamente'l siempreverde, "Juniperus communis" (nuna forma nana) crez naturalmente nes Islles Faroe, y pequeñes poblaciones en toles islles, sicasí por dalguna razón el "junípero" ye bien común na isla Svínoy. 
L'estremu clima oceánicu, con vientos azotantes esvalixando vastes cantidaes de sal marino nel aire, facer en bien inconveniente pa los árboles. Unes poques especies de Suramérica fueron introducíes dende los 1970's, un sobresaliente pola so guapura y por aguantar les fuertes nubes y los branos frescos ye Araucaria araucana de Chile y Arxentina. Árboles de Tierra del Fueu: Drimys winteri, Maytenus magellanica, Embothrium coccineum, Nothofagus antarctica, Nothofagus pumilio, y Nothofagus betuloides, espolletaron tamién, nesti clima fríu oceánicu. En 1979, 6000 pequeñes plantes de Nothofagus fueron tresportaes dende Tierra del Fueu a les Feroe, faciéndola la más grande población de Nothofagus en Europa. Especies de la llinia costera ya islles d'Alaska afixeron tamién nes Islles Feroe, especialmente Pinus contorta, Picea sitchensis, Salix alaxensis, Populus trichocarpa y Alnus sinuata. El más grande árbol de Pinu d'Alaska (Pinus contorta) n'Europa (en anchor, non n'altor), atopar nel plantíu de Selatrað nes Feroe. 
Xeneralmente, especies de clima oceánicu de les mariñes del sur d'Alaska, Nueva Zelanda, Tierra del Fueu y Tasmania, son adaptables en Feroe, ente qu'especies del más acentuáu clima continental de Escandinavia y Europa nun amuesen esa virtú por cuenta de la so intolerancia a los fuertes vientos y la falta de calor pel branu.
Fragaria viridis
Fragaria viridis ye una especie de fresa nativu d'Europa y el centru d'Asia. 
Tien bien pequeñes bagues con bon sabor. Tienen bien pocu del arume habitual de la fresa, pero una acidez refrescante, y, dacuando maurecen ensin aportar a coloraes. Cuando son sacaos de la planta, el mota polo xeneral xúntense y van dixebrase con un gruñíu notable .
Toles freses tienen una base haploides de 7 cromosomes. " Fragaria viridis " ye diploide, que tien 2 pares d'estos cromosomes pa un total de 14 cromosomes. 
"Fragaria viridis" describióse por Antoine Nicolas Duchesne y espublizóse en "Histoire Naturelle des Fraisiers" 135. 1766. 
viridis: epítetu llatinu que significa "verde".
"Fragaria zapateriana" Pau 
Frankenia laevis
El uz de mar (Frankenia laevis) ye una especie perenne perteneciente a la familia Frankeniaceae.
Planta perenne con cañes d'hasta 40 cm, estendíes y que formen matos. Fueyes lliniales, de marxes endolcaos, opuestes, dacuando con una corteza blanca. Flores moraes a ablancazaes, solitaries o en inflorescencies n'estremu de los tarmos y cañes. El mota ye tubular, con 4-5 dientes, casi glabro o con pelo bien curtiu; 4-5 pétalos, obovaos y romos, de 4 a 6 mm. Floria dende finales de primavera y a lo llargo del branu.
Guijarrales y arenes marítimes, marjales salinos secos.
Distribúise per Portugal, España, Francia, Gran Bretaña y Italia.
"Frankenia laevis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 331. 1753.
Númberu de cromosomes de "Frankenia laevis" (Fam. Frankeniaceae) y táxones infraespecíficos: n=15
Frankenia thymifolia
Frankenia thymifolia, ye una especie perenne perteneciente a la familia Frankeniaceae. 
Ye una planta perenne, maderiza con tarmos qu'algamen un tamañu de 30 cm, narquiáu-erectos, con menor frecuencia decumbentes, bien ramificaos na base. Les fueyes triangular-oblongues, con marxe revoluto. Inflorescencies espiciformes, terminales, flores de normal en disposición unillateral. el frutu ye una cápsula oligosperma. 
"Frankenia thymifolia" describióse por René Louiche Desfontaines y espublizóse en "Flora Atlantica" 1: 316. 1798.
Númberu de cromosomes de "Frankenia thymifolia" (Fam. Frankeniaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=10
Fraxinus angustifolia
Fraxinus angustifolia, el Fresnu de fueyes estreches, fresnu de fueya estrecha o fresnu del Sur, ye un árbol de la familia de les oleacees. Ye'l fresnu más común na Península ibérica.
Árbol caducifoliu que puede algamar los 18 m d'altor, cola copa amplia y el tueru de corteza abuxada y rugosa. Fueyes opuestes, imparipinnaes, con 7-9 folíolos de forma ováu-llanceolada, cola base entera y finamente dentaos na metá cimera. Llimbu verde claro nel fexe, , con pubescencia nos nervios del viesu. Pecíolos con pelillos. Les yemes son de color marrón claro, característica importante pa estremar a esta especie del "Fraxinus excelsior", que tien les yemes de color negru. 
Flores apaeciendo de primeres de la primavera dempués de desaposiase les sos fueyes xeneralmente al empezar l'iviernu o con posterioridá. Son dioicos, y dispónense en trupes panículas terminales y axilares. Floria en febreru-abril. Frutu en sámara linear-llanceolada, atayada oblicuamente. Los frutos atópense onde empieza la ramina del últimu añu.
Les fresnedas formen parte de los montes de ribera a lo llargo de munchos ríos peninsulares. Les fresnedas mediterránees instalar con preferencia en terrenes xilizos, onde esiste un nivel d'agua freático trémbole al cabu del añu.
Los árboles colos que s'entemez el fresnu son, nos terrenes más frescos, chopos, álamos y sauces pero tamién con llameres y encinas nes vegues. Nos montes de la España occidental ye bien corriente qu'apaezan los fresnos, formando un paisaxe característico, de sebes lliniales trupos y murios de piedra, flanqueaos d'árboles esmocaos. En menor midida los fresnos entemecer con omeros nos suelos húmedos según con álamos blancos nes vegues llanes. Los pacionales más estendíos nos fresnedales son los llamaos vallicares, cubiertos de gramínees viviegues de talla media, como'l segáu de Castiella ("Agrostis castellana") "Festuca ampla", "Lolium perenne" y un tapiz de flores como les velloritas
("Bellis perennis"), diente de lleón ("Taraxacum officinale") y botones d'oru ("Ranunculus ficaria"); pero tamién los majadales de yerba bien corta como espiguillas ("Poa annua" y "Poa bulbosa") y manzanilla montés. Los trebolares, formaes por especies afeches al apatayo como'l trébole blancu y el diente de perru ("Cynosurus cristatus"), soporten los terrenes bien llendaos. Nos cantos de sebes y so los rodales trupos abonden les comunidaes herbales forestales como les primaveres ("Primula veris" y "Primula vulgaris").
Onde'l ganáu y la fauna sestea o fuelga suelse desenvolver un parrotal, el sabugu y peruquier espolleten les conocíes ortigues ("Urtica dioica") y diverses llabiaes de fueyes bien similares, llamaes por ello ortigues muertes ("Ballota nigra", "Lamium maculatum", "Lamium purpureum" etc.), lampazos ("Arctium minus"), llingua de güe
("Pentaglottis sempervirens"), grama de les botiques "Elytrigia repens" y los altos yerbazales de cicutes
("Conium maculatum"). Na dómina d'agües estes paraxes convertir en verdaderos criadorios de cogordes comestibles, sobremanera de bola de nieve ("Agaricus arvensis") y pies azules y violetes ("Clitocybe nuda" y "Lepista personata"). Si esti asestadoriu ye más aveséu abonden les comunidaes escianitráofiles cola yerba ajera ("Alliaria petiolata"), la corregüela colorada ("Calystegia sepium") y la melecinal magarza ("Tanacetum parthenium").
Nos llugares onde se riega pel branu con canales o regueras, fórmense los granibles praos de siega con bayura de gramínees altes como'l torteru ("Arrhenatherum bulbosum"), grama de jopillos ("Dactylis glomerata"), segáu blancu ("Holcus
lanatus"), cola de mure ("Phleum pratense") y segáu de Castiella ("Agrostis castellana").
Los tueros y cañes de los fresnos vístense de cutiu con una capa gris plateada de liquen ("Parmelia glabra", "Physcia
leptalea", y "Physcia ascendens") y, con frecuencia, del liquenes anaranxáu "Xanthoria parietina", amestáu a los árboles allumaos y bien frecuentaos poles aves. Son importantes les fresnedas qu'apaecen nes aguaes norte y sur del Sistema Central, nes provincies d'Ávila, Segovia, y Madrid. Tamién son importantes les fresnedas nos valles de dellos montes n'Andalucía.
Tradicionalmente los fresnos hanse esmocáu, polo que presenten tueros bien desenvueltos en grosez, pero d'escasu altor. Son los denominaos "trasmochos" o "cabezudos", tan característicos d'esta especie.
Habita nel sur d'Europa, suroeste d'Asia y noroeste d'África. Na Península ibérica alcuéntrase en casi toles provincies, anque arralez nel norte onde ye sustituyíu por "Fraxinus excelsior". A les poblaciones del nordés de España con pubescencia nel viesu de los folíolos considerar de la subespecie "oxycarpa". Nel norte d'África ye habitual en ríos y regueros del estremu norte dende Marruecos hasta Túnez. Pel sur llega hasta'l Altu Atles y l'Atles Saharianu.
Hai 4 subespecies
Les fresnedas fueron utilizaes históricamente como deveses, de les cualos entá queden bastantes nel piedemonte de la Comunidá de Madrid, anque agora tópense bien amenaciaes pola presión urbanística.
"Fraxinus angustifolia" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 1057. 1753.
angustifolia: epítetu llatinu que significa "con fueyes estreches". 
Fleja, fragino, frédenu, frenu, fresnera, fresnu, fresnu común, fresnu de Castiella, fresnu de fueya estrecha, fresnu de fueya pequeña, fresnu de fueyes estreches, fresnu de la tierra, fresnu montés, friznu, lubios, lentes, lupias, ramón, sotu, ujulobu, vares de San Blas.
Fritillaria meleagris
La fritillaria meleagris, comúnmente conocida como "tableru de dames", ye un pequeña planta bulbosa de la familia de les "liliacees" natural d'Europa.
Presenta tarmos herbales d'ente 15 a 20 cm. d'altor, a la fin d'ellos surden Les flores (2 ó 3), en forma de campana colgante con un característicu dibuxu a cuadros en tonos marrón-acoloratáu, púrpura, blancu o gris. Floria ente marzu y mayu. Esta especie prefier ambientes húmedos y crez n'altitúes ente 0 y 800 m.
"Fritillaria meleagris" describióse por (Schult. & Schult.f.) Sealy y espublizóse en "Hooker's Icones Plantarum" 39(1/2): 239. 1980 
meleagris: epítetu 
Fumana procumbens
La jarilla rastrera (Fumana procumbens) ye una planta de la familia de les cistacees.
Parrotal nanu estendíu d'hasta 40 cm, de fueyes alternes de punta fina, lliniales, y con pelos marxinales estendíos; estípules ausentes. Flores marielles , de 1,5-2 cm de diámetru, solitaries en axiles foliares y ensin formar inflorescencia. Cabillos aprosimao igual de llongures que les fueyes axacentes, recurvaes dende la so base. Floria en primavera.
Praos caliars secos, fasteres cascayoses. Crez tamién en terrenes de carbaes y tomillares ralos.
Gran parte d'Europa sacante Europa septentrional, Irlanda, Gran Bretaña, Holanda y Polonia
El xéneru foi descritu por (Dunal) Gren. et Godr. y espublizóse en "Flore de France" 1: 173. 1847. 
Fumaria vaillantii
Fumaria vaillantii, comúnmente llamada palombiella, ye una planta de la subfamilia Fumarioideae antigua familia Fumariaceae.
Planta añal de xamasca verdiazuláu. Flores rosa maciu, de 5-6 mm de llargu, en inflorescencies de 6-12, inflorescencies más llargues que los tarmos florales. Puntes de los pétalos internos y nales de cutiu tiñíes de colloráu coritu; pétalu inferior acucharáu de marxes estendíos; sépalos de 0,7-1 mm, bien dentaos: Bráctees más curties que los cabillos frutales. Frutu globular de 2-2,5 mm. Floria en primavera.
Na mayor parte d'Europa, sacante nel norte de la rexón báltica. Crez en terrenes cultivaos y baldíos.
"Fumaria vaillantii" describióse por Jean Louis August Loiseleur-Deslongchamps y espublizóse en "Journal de Botanique, rédigé par xune société de botanistes" 2: 358. 1809. 
Fumaria: nome xenéricu del Llatín "fumus" = "fumu", posiblemente pol color o'l golor de los raigaños frescos. 
El "fumu" o l'orixe "fumy" del so nome provién d'el color tresllúcíu de les sos flores, dándo-yos l'apariencia de fumu o de colgar nel fumu, y a'l color gurriana llixeramente gris-azuláu de la so xamasca, tamién s'asemeya al fumu proveniente del suelu, sobremanera dempués de rosada de la mañana.
La planta yá foi llamáu "fumus terrae" (fumu de la tierra) a principios del sieglu XIII, y fai dos mil años, Dioscórides escribió en "De Materia Medica" (Περὶ ὕλης ἰατρικῆς) y Pliniu'l Vieyu en "Naturalis Hestoria" qu'estregase los güeyos cola cazumbre o látex de la planta provoca llárimes, como'l fumu acre ("fumus") fai a los güeyos. El so nome en griegu ye "kapnos" (καπνός, pol fumu)
vaillantii: epítetu
Galeopsis ladanum
Galeopsis ladanum ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Lamiaceae, ye natural d'Europa y Asia onde crez en terrenes predresos.
Ye una yerba añal, daqué pubescente, d'unos 30 cm d'altor. Tien les fueyes opuestes, col marxe daqué dentáu, estrechamente llanceolaes y atenuaes en peciolu. Les flores asitiar na axila de pequeñes bractéolas punchantes, tienen los dientes de la mota allargaos y estrechos. La corola ye purpúrea, col llabiu enllordiáu de blancu.
Alcuéntrase en España en Barcelona, Castellón, Gerona, Lérida, Tarragona y Valencia en terrenes cascayosos de monte pocu móviles y con poca cubierta vexetal y muncho enclín. 
"Galeopsis ladanum", describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 579. 1753. 
ladanum: epítetu del griegu λεδανον que significa "goma ladanum"
Galeopsis pubescens
Galeopsis pubescens ye una planta de la familia de les lamiacees.
Difier de "Galeopsis tetrahit" en tener trupos pelos nos cuatro llaos del tarmu. Flores coloráu arrosaes brilloses, de normal con llurdios mariellos de 2-2,5 cm, con ampliu lóbulu central arrondáu del llabiu inferior. Planta añal d'hasta 50 cm, y fueyes ovaes, apuntiaes y dentaes. Floria pel branu.
Montes, sebes, al pie de caminos.
Francia, Alemaña, Eslovenia, Croacia, Polonia, Serbia, Albania, Austria, República Checa, Eslovaquia, Suiza, Hungría, Italia, Rumanía, Rusia y seique en Bulgaria. Introducida en Bélxica y Holanda.
"Galeopsis pubescens", describióse por Willibald S.J.G. von Besser y espublizóse en "Prim. Fl. Galiciae Austriac." 2: 27 1809. 
pubescens: epítetu llatinu que significa "peluda"
Galeopsis tetrahit
Galeopsis tetrahit ye una planta de la familia de les lamiacees. Distribúise per Eurasia.
Planta añal de 10 a 60 (80) cm d'altor, con tarmu de sección cuadrangular, engrosáu no nuedos, cerdoso y con pelos pegañosos. Fueyes grandes, aovado-llanceolaes, dentaes, acabads en punta. Flores na parte cimera agupaes en verticiloss. Mota híspido con dientes espinescentes, más curtios que la corola. Esta ye colorada o blanca enllordiada de mariellu, bilabiada, col llabiu cimeru cóncavu y l'inferior con 3 lóbulos (el central cuadráu y dentáu per delantre). Floria dende finales de primavera y hasta la seronda.
Cantos de caminos, campos y cultivos de güerta.
Europa y el noroeste d'Asia.
"Galeopsis tetrahit", describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 579–580. 1753. 
tetrahit: epítetu 
Galium album
Galium álbum, galio blancu o galio vertical ye una planta herbal añal de la familia Rubiaceae. Esta planta ye nativa d'Europa.
La planta tien de normal un mínimu de 30 centímetros de llargu, pero dacuando puede ser d'hasta 1 metro. Floria de xunu a agostu. Les flores son de color blancu y de 3 a 5 milímetros de diámetru. El tarmu ye cuadráu, non peludo. Les fueyes tán dispuestes en forma de corones, con 6-10 fueyes per corona, xeneralmente 8. Cada fueya tien de 1 a 3 centímetros de llargu y 1,5 a 5 milímetros d'anchu.
"Galium album" describióse por Philip Miller y espublizóse en "Gardeners Dictionary, Edition 8 7", nel añu 1768. 
Galium anisophyllon
Galium anisophyllon ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia de les rubiacees.
"Galium anisophyllon" puede algamar un tamañu de 5-25 centímetros d'altor. Ye una planta herbal con tarmu cuadrangular y ramificáu, les fueyes son oblongues o llanceolaes lliniales, de 15 mm de llargu y 2 mm d'anchu. Les flores son de color blancu a blancu amarellentáu, presentar en umbelas sueltes. La corola ye d'hasta 4 mm d'anchu. Floria de xunu a setiembre. 
"Galium anisophyllon" ta bien estendida nel centru y sur d'Europa dende Francia a Polonia y Ucrania. Ta presente nos montes, nos praos, en resquiebros predresos y nos montes, a altitúes cimeres a 1.000 m.
"Galium anisophyllon" describióse por Dominique Villars y espublizóse en " Prosp. Hist. Pl. Dauphiné" 20 1779. 
anisophyllon: epítetu llatinu que significa "con fueyes desiguales".
Galium arenarium
Galium arenarium, ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les rubiacees. Ye nativa de la mariña del Océanu Atlánticu nel oeste de Francia y norte de España.
Ye una planta herbal perennifolia qu'algama un tamañu de 10-30 cm d'altor, col tueru reptante y los tarmos cuadrangulares postraos, glabros, bien ramificaos, les fueyes en verticilos de 6-10, pocu espaciaes, llineal-oblongues, mucronaes y con cantos brillosos y rugosos. Tien poques flores de color mariellu brillante, en pedicelos curtios.
"Galium arenarium" describióse por Jean Louis August Loiseleur-Deslongchamps y espublizóse en "Flora Gallica 85", nel añu 1828. 
arenarium: epítetu llatinu que significa "rellacionada cola arena".
Galium aristatum
Galium aristatum, en mayu de 2014 foi aceptáu como una especie distinta. Ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les rubiacees.
Ye orixinaria de los Alpes y los Pirineos d'Europa (España, Francia, Italia, Suiza, Austria y Alemaña). Tamién se naturalizaría nunos pocos llugares nel estáu de Nueva York nos Estaos Xuníos.
"Galium aristatum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl. ed. 2" 152 1762. 
aristatum: epítetu llatinu que significa "con llargues goches de punta".
"Galium erectum var. transsilvanicum" (Schur) Nyman 
Galium boreale
Galium boreale, ye una planta herbal añal de la familia Rubiaceae. 
Perenne, con estolones radicantes y tarmos erectos y robustos cuadrangulares de 30-65 cm. Fueyes llargues llanceolaes, les más anches na metá inferior, romes, de normal glabres. Flores blanques, de 3-4 mm de diámetru, con lóbulos estendíos, n'inflorescencies terminales trupes. Frutu glabro o con pelos adpresos. Floria en primavera y branu.
Gran parte d'Europa, sacante Turquía. Llugares herbales, montes abiertos, sitios de parrotales.
"Galium boreale" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 108", nel añu 1753. 
boreale: epítetu llatinu que significa "boreal, del norte".
Galium debile
Galium debile , ye una planta herbal añal de la familia de les rubiacees. 
Especie bien rellacionada con "Galium palustre" L., a la que dellos autores consideren subordinada. Sicasí, calteres como los sos tarmos delgaos, de non más de 1 mm de diámetru, fueyes de menor tamañu, lliniales o llanceoláu-lineares, más o menos agudes, pedicelos fructiferos más o menos erectos y frutos claramente tuberculaos, dixebren a dambes especies. 
Ye una especie plurirregional, que se distribúi pol S y W d'Europa, tando na Península Ibérica fundamentalmente pola so metá N, siendo más frecuente nel cuadrante NW. En Aragón namái se conoz d'una localidá na Depresión del Ebro: en El Banzáu de Loreto de Huesca. Crez en zones anubiertes temporalmente.
"Galium debile" describióse por Nicaise Augustin Desvaux y espublizóse en "Observations sur llánteslos des Environs d'Angers 134", nel añu 1818. 
debile: epítetu llatinu que significa "débil".
Galium divaricatum
Galium divaricatum , ye una planta herbal añal de la familia de les rubiacees. 
Especie bien rellacionada col polimorfu "Galium parisiense" L., al que dellos autores consideren subordinada. Estrémase fundamentalmente polos sos pedúnculos, nel so mayor parte 3-7 vegaes más llargos que los pedicelos, que son filiformes y más o menos pendilexos tres la antesis, con fueyes lineares, polo xeneral non reflexes. La inflorescencia ye ancha, laxa, con ramificaciones llaterales llargues, patentes y frutos glabros.
Ye una especie d'amplia distribución, qu'en Europa ocupa bona parte del sur del territoriu. Na Península Ibérica alcuéntrase esvalixada por prácticamente tola Península. Crez en Crestones y rellanos de roquedos o crestes, onde forma parte de comunidaes terofíticas n'ambientes de quejigar o encinar, sobre suelos acedos o descarbonataos n'altores de 150 a 1.600 msnm.
"Galium divaricatum" describióse por (Pourr.) ex Lam. y espublizóse en "Encyclopédie Méthodique, Botanique 2(2): 580–581", nel añu 1788. 
divaricatum: epítetu llatinu que significa "estendida".
Galium glaucum
Galium glaucum, ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les rubiacees.Alcuéntrase en Europa. La so área de distribución estender dende España hasta Ucrania.
Ye una planta perenne, yerba qu'algama un tamañu de 20 a 80 cm. El tarmu crez erecto, poco ramificáu, dacuando, con unos pocos pelos. Les fueyes se encuentram d'ocho a diez xuntes nuna espiral. Les llámines de les fueyes son simples, lliniales. La superficie de la fueya ye de color verde escuru y el viesu de color verde azuláu. Les flores son azules y verdes y prodúcense principalmente mientres mayu a xunetu, dacuando, en septiembre. La fruta lliso tien un llargor de 2 a 2,5 mm.
"Galium glaucum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 107", nel añu 1753. 
glaucum: epítetu llatinu que significa "glauca, de color verde azuláu".
Númberu de cromosomes de "Galium glaucum" (Fam. Rubiaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=22.
glaucum subsp. glaucum 
Galium mollugo
Galium mollugo, ye una especie de planta herbal de la familia Rubiaceae. Ye atopa nel Hemisferiu Norte.
Ye una planta herbal perennifolia, erecta , qu'algama un tamañu de 3-12 dm d'altor, dacuando glabres, con tarmu fuerte , ± enchíu nos nodos. Les fueyes en verticiloss polo xeneral en númberu de 7, oblanceolaes a obovaes. La inflorescencia ye una panoja con munches flores bisexuales. El frutu ye una núcula.
Distribúise per Eurasia y Norteamérica.
"Galium mollugo" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 107", nel añu 1753. 
mollugo: epítetu que significa "similar al xéneru "Mollugo"".
El númberu de cromosomes ye de: 2 n = 22,44
Galium palustre
Galium palustre , ye una planta herbal añal de la familia de les rubiacees. 
Ye una especie de banzáu que s'estrema ente los otros "Galium" polos sos fueyes bastante estreches y por una inflorescencia bien ramificada. Tien les flores hermafrodites de color blancu y floria en xunu-setiembre. El frutu ye una cápsula.
Ye nativa de Norteamérica y Europa. Crez en zones húmedes.
"Galium palustre" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 105", nel añu 1753. 
palustre: epítetu llatinu que significa "de los banzaos".
Galium parisiense
Galium parisiense , ye una planta herbal añal de la familia de les rubiacees. 
Ye planta polimorfa, similar a "Galium divaricatum" Pourr. ex Lam., a la que dellos autores consideren subordinada, y de la que s'estrema fundamentalmente poles sos pedúnculos 1-3 vegaes más llargos que los pedicelos, que s'amuesen divaricaos tres la antesis y relativamente ríxidos, con fueyes llanceoláu-lineares, a la fin reflexes. Inflorescencia oblonga, estrecha, relativamente trupa, coles ramificaciones llaterales curties, erecto-patentes, y frutos polo xeneral cubiertos de pelos ganchudos, dacuando glabros. 
Ye una especie d'amplia distribución por macaronesia, rexón mediterránea, y qu'ocupa el sur, oeste y centru d'Europa y espándese hasta Irán. Alcuéntrase partida por prácticamente tola Península Ibérica. En Aragón apaez per bona parte del so territoriu, anque siendo más escasa o nula en zones d'altu monte del Sistema Ibéricu y Altu Pirinéu. Forma parte de comunidaes terofíticas nitrófilas que s'instalen en cantos de caminos, campos, turries, y, polo xeneral, sobre suelos alteriaos o removíos, secos y soleyeros, de naturaleza caliar a un altor de 130 a 1500 msnm.
"Galium parisiense" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 108", nel añu 1753. 
Galium: nome xenéricu que procede del griegu "galion, gala", que significa "lleche", aludiendo a un supuestu usu d'estes plantes pa cuayar la lleche.
parisiense: epítetu xeográficu qu'alude a París.
Númberu de cromosomes de "Galium parisiense" (Fam. Rubiaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=64-66, c.66
Galium pumilum
Galium pumilum , ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les rubiacees. Alcuéntrase en Europa.
Ye una planta herbal perennifolia, xeneralmente algama un tamañu d'ente 15 y 25 cm d'altor, dacuando hasta a 50 cm. Los ríxidos y nidios tarmos crecen postraos o ascendentes. Les fueyes son estreches-llanceolaes y curvaes con frecuencia en forma de focete. Polo xeneral, son de 8 a 12 vegaes más llargues qu'anches. La inflorescencia ye laxa y estrecha, con forma piramidal. Les flores de color blancu. El frutu de 1 mm de llargu, arrondáu y nidiu. Florien principalmente nos meses de xunu a agostu.
Distribuyir n'Europa occidental y central, onde crecen nos montes y pacionales. Prefier el clima frescu, con humus y suelos arenosos. Ye un indicador de la acidificación del terrén.
"Galium pumilum" describióse por Johan Andreas Murray y espublizóse en "Prodr. Stirp. Gott., p. 44", nel añu 1770. 
pumilum: epítetu llatinu que significa "nana".
Galium rotundifolium
Galium rotundifolium, ye una especie de planta herbal perennifolia de la familia Rubiaceae. 
Ye una planta perenne con delgaos estolones radicantes rastreros, y tarmos delgaos, la mayoría glabros, d'hasta 20 cm de llargor. Fueyes ovaes o casi arrondaes, cortamente peciolaes, casi lampiñas. Flores blanques dacuando verdoses, de 3-3,5 mm, de pétalos estendíos, n'inflorescencies d'abondo poques flores, laxas y de parte cimeru plana, con poques bráctees. Frutu con pelos ganchudos estendíos. Floria en primavera y branu.
Nel oeste, centru y sur d'Europa. Habita en montes.
"Galium rotundifolium" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 108", nel añu 1753.
rotundifolium: epítetu llatinu que significa "con fueyes redondes". 
Númberu de cromosomes de "Galium rotundifolium" (Fam. Rubiaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=22.
Galium saxatile
El galio de roca (Galium saxatile), ye una planta herbal perennifolia de la familia Rubiaceae. 
Yerba perenne, densamente cespitosa, con estolones filiformes. Tarmos ascendentes, de 8-20(-30) cm de llargor. Fueyes dispuestes en fascículos de (5-)6-7(-8), d'hasta 10(-15) x 2,5(-3) mm, les inferiores obovaes, les cimeres oblanceolaes, sópito estrechaes nuna punta hialina nel ápiz, simples, enteres. Flores blanques dispuestes en visos, corola tubular rematada en 4 lóbulos que formen una cruz; ovariu asitiáu per debaxo del restu de les pieces florales. Frutu secu, densamente papiloso. Floria dende la primavera y pel branu.
En gran parte d'Europa, sacante Hungría, Islandia, Albania, Bulgaria, Grecia, Italia y Rumanía. Habita en gorbizales, camperes y maleza en suelos acedos.
Frecuente en cervunales de les sierres interiores de la Península Ibérica.
"Galium saxatile" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 106", nel añu 1753. 
saxatile: epítetu llatinu que significa "que crez ente les roques".
Galium spurium
Galium spurium, ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les rubiacees. Ye nativa de Eurasia.
Ye una planta herbal caducifolia, débil, col tarmu cuadrangular. Les fueyes de 4-6 nuna espiral, elíptiques, llanceolaes o oblanceolaes, de 1-3 x 0,5-1 cm, obtuses o escasamente agudes. La inflorescencia en visos axilares y terminales; con 1-7 flores; pedúnculu y pedicelo tou rectos. Corola de color blancu o mariellu verdoso, glabra, de 1 mm de llargu.
Distribúise per Eurasia (Asia Occidental), Pakistán y Afganistán.
"Galium spurium" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 106", nel añu 1753. 
spurium: epítetu llatinu que significa "falsu".
"Galium aparine var. echinospermum" (Wallr.) Farw. 
Galium tricornutum
Galium tricornutum, ye una planta herbal añal de la familia Rubiaceae. 
Difier de "Galium aparine" y "Galium spurium" en tener inflorescencia y cabillos florales curvaos escontra adientro tres el floriamientu. Frutu verrugosu. Fueyes glabres percima.
Ye una yerba añal trepadora, con tarmos d'hasta unos 35 centímetros de llargor. Forma mases enredaes. Los tarmos son dacuando casi cuadraos en sección tresversal. Les fueyes tán dispuestes en verticiloss de 6-8 sobre'l tarmu y son estreches y apuntiaes, y arrodiaes d'escayos. Les flores apaecen en recímanos delgaos coles coroles blanques. Los frutos son núcules esfériques que cuelguen en pares nes axiles de les fueyes. Esta planta ye dacuando una meruxa de los campos de ceberes.
Sur, oeste y centru d'Europa. Casual nel restu. Campos cultivaos y terrenales baldíos.
"Galium tricornutum" describióse por James Edgar Dandy y espublizóse en "Watsonia 4(1): 47–48", nel añu 1957.
tricornutum: epítetu llatinu que significa "con tres cuernos".
Númberu de cromosomes de "Galium tricornutum" (Fam. Rubiaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=44.
Galium triflorum
Galium triflorum conocíu comúnmente por galio arumáu ye una planta herbal de la familia Rubiaceae.
Atopar dende Canadá hasta Méxicu, N. & NE. d'Europa (y los Alpes), oeste d'Asia hasta China.
Esta planta ye una vide herbal que s'abasnar dientro del monte con fueyes que s'alcen sobre rosetones básiques. Tien seis fueyes en roseta debaxo del pedúnculu. Cada pedúnculu tien tres estructures y una sola bola floral. Los tarmos son cuadraos. La vide entera nun ye bien gruesa, sinón abondo aspra pa pegase a la ropa o piel de quien camine ente elles.
"Galium triflorum" describióse por André Michaux y espublizóse en "Flora Boreali-Americana 1: 80", nel añu 1803. 
triflorum: epítetu llatinu que significa "con tres flores".
Galium uliginosum
Galium uliginosum ye una planta de la familia de les rubiacees.
Galium uliginosum ye una especie como "Galium palustre" pero estremar polos sos 6-8 fueyes finamente apuntiaes en cada verticilo, y frutu que sigue verde cuando s'ensuga. Perenne de tarmos débiles estendíos o ascendentes, aspros con escayos recurvaes nos ángulos, 10-100 cm. Fueyes estrechamente llanceolaes, estrechaes escontra un ápiz aristáu. Flores blanques, 2,5-3 mm de diámetru, con 4 lóbulos águdos, nuna inflorescencia estrecha ramosa. Frutu llampiñu. Floria en primavera y branu. 
Habita en banzaos, turberes, llugares bien húmedos, cascaes y turries húmedes de monte.
"Galium uliginosum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 106", nel añu 1753. 
uliginosum: epítetu llatinu que significa "que s'atopa nes marismas".
Genista anglica
La gatiña o olaga gatina (Genista anglica) ye un matu de la familia de les fabacees.
Mata espinosa, arguta y con escayos bien finos de 1 a 2 cm de llargor. Flores marielles d'unos 8 mm de llargor, en pequeños recímanos. Puede tener fueyes aparentemente simples o la de los tarmos maneros dacuando con 3 hojuelas, casi sentaes. Floria dende l'iviernu y en primavera.
Criar en gorbizales húmedos, praos encharcaos en sustratos acedos dende'l pisu inferior hasta unos 2.000 m. Entemecer con frecuencia col uz, alternando con pacionales encharcables de cervuno y cuetos.
Oeste y centru d'Europa, Italia y noroeste d'África. Na Península Ibérica ta llargamente partida sobremanera pel norte, centru y oeste. Nos montes de Burgos, Soria, Palencia, Llión, Segovia, Ávila y Guadalajara.
"Genista anglica" describióse por carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 710. 1753.
anglica: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Inglaterra.
Númberos cromosomáticos de "Genista anglica" (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecificos: 2n=48
Genista pilosa
Genista pilosa ye una especie del xéneru "Genista" perteneciente a la familia de les fabacees. Ye orixinaria d'Europa.
Ye un parrotal reptante y laxo, de tarmos prostraos y radicantes. Les fueyes son simples, oblanceolaes, casi sésiles, pelosu-sedoses nel viesu, glabrescentes nel fexe y de cutiu plegaes longitudinalmente. Les flores disponer de forma solitaria o geminada na axila de les fueyes, constituyendo recímanos atayaos. La corola y la mota son pelosos, según la llegume. Ésta ye estruyida, negrosa y de 18.30 mm de llargor.
La especie ta bien estendida nel sur d'Europa Central y del Sudoeste. Alcuéntrase en sitios soleyeros y secos, templaos, ye casi esclusiva de los gorbizales con brecina, sobre substrato xilizu.
"Genista pilosa" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 710. 1753.
Númberos cromosomáticos de "Genista pilosa" (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecificos:2n=24
Genista pulchella
Genista pulchella, ye una especie de parrotal perteneciente a la familia de les fabacees. 
Ye una planta sufrútice qu'algama un tamañu de 0,05-0,15 (0,75) m, poco espinosu, decumbente, enraizante nos nuedos inferiores. Cañes alternes, les de los tarmos fértiles 0,7-0,9(1) mm de diámetru nos entrenudos de les flores inferiores; tarmos terminaos nun escayu non demasiáu punchante, con 8-9 costielles bien próximes unes d'otres, que nos tarmos vieyos nun dexen ver los valles intercostalescon claridá. Flores axilares, xeneralmente arrodiaes de fueyes del braquiblasto, solitaries, asitiaes nos órganos axustares de los tarmos del añu anterior. Corola mariella. Frutu fusiforme o oblongo y daqué toruloso, seríceo con 1-3 granes ovoidees, biconvexas, corites, brilloses. Tienbe un númberu de cromosomes de 2n = 24; n = 9.
Alcuéntrase nos crestones descarnaos y pedregales caliares; a una altitú de (600)800-1400 metros en Francia, Albania, Yugoslavia y la Península Ibérica.
"Genista pulchella" describióse por Roberto de Visiani y espublizóse en "Flora" 13: 51. 1830. 
pulchella: epítetu llatinu que significa "bella, preciosa"
Genista sagittalis
La carquexia fina (Genista sagittalis) ye una especie fanerógama de planta de la familia de les fabacees.
Perenne, maderiza, estendida, forma matos, xeneralmente de tarmos erectos herbales de 10-50 cm, nales distintives y ensin escayos. Fueyes elíptiques, glabres percima, peloses pol viesu. Flores marielles, de 1-1,2 cm, n'inflorescencies allargaes terminales trupes. Mota tubular billabial, llabiu cimeru lobuláu, inferior con 3 dientes, pelosu plateado; pétalu cimeru llargamente ováu. Vaina estrecha, pelosa de 1,4-2 cm. Floria en primavera y branu.
En Albania, Austria, Bélxica, Bulgaria, República Checa, Francia, Alemaña, Grecia, Suiza, España, Hungría, Italia, antigua Yugoslavia, Rumanía, Rusia. Introducida en Portugal. Vive en montes, llombes y camperes seques.
"Genista sagittalis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 710. 1753.
sagittalis: epítetu llatinu que significa "como un arcu".
Gentiana asclepiadea
Gentiana asclepiadea ( col nome común de Willow Gentian) ye una especie del xéneru "Gentiana" perteneciente a la familia de les gentianacees. Ye orixinaria del este y sur d'Europa.
Ye una planta herbal bastante pequeña , con pelo ensertáu nos tarmos, que son delgaos coles fueyes opuestes, llanceolaes y flores azules tubulares , xeneralmente en pares nes axiles de les fueyes.
La inflorescencia apaez en forma de glomérulos, con flores hermafrodites. El frutu ye una cápsula.
"Gentiana asclepiadea" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 329. 1753. 
asclepiadea: epítetu llatinu que significa "como "Asclepias"".
Gentiana burseri
La genciana mariella (Gentiana burseri) ye una especie de la familia de les gencianacees.
Planta perenne, de fueyes grandes elíptiques o llanceolaes, verde grises, con nervios bien marcaos; les inferiores peciolaes. Flores acampanaes de color mariellu claro, enllordiaes con puntos escuros.
Camperes húmedos, ribayos o escamplaes de pinu negru en sustrato xilizu o caliar bien acedáu.
La genciana mariella ye una planta de monte que s'atopa nos Pirineos y los Alpes. Fueron identificaes 2 subespecies: "Gentiana burseri" subsp. "burseri" llamada tamién chanzana, reinal de los Pirineos, y "Gentiana burseri" subsp. "villarsii" (Griseb.) Rouy llamada genciana de Villars, reinal de los Alpes.
Comparte con "Gentiana lutea" el so gran porte y el color mariellu de les flores, lo que les estrema del restu de la gencianas que son de talla baxa y color azul. Ye habitual en contra insectos, sobremanera formigues, nes sos flores.
"Gentiana burseri" describióse por Philippe-Isidore Picot de Lapeyrouse y espublizóse en "Histoire Abrégée des Plantes des Pyrénées" 132. 1813. 
burseri: epítetu otorgáu n'honor del botánicu Joachim Burser.
Númberu de cromosomes de "Gentiana burseri" (Fam. Gentianaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=40. 
Gentiana nivalis
La genciana nival (Gentiana nivalis) ye una especie de la familia de les gencianacees.
Planta añal de 1-15 cm, erecta. Tarmos simples o ramificaos. Fueyes opuestes, enteres, ovales o elíptiques, ensin formar malapenes rosetes. Flores de color azul intensu, solitaries, terminales, d'hasta 1,5 cm de llargu; mota con 5 lóbulos apuntiaos y corola que paez tener solo 5 lóbulos, cuidao que los secundarios son bien pequeños. Floria pel branu.
Praos innivaos d'altu monte, más nos mestos que nos cascayosos, brezal indiferente al sustrato.
Norte d'Europa y montes pel sur hasta los Apeninos, Pirineos y Bulgaria.
"Gentiana nivalis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 229. 1753.
Númberu de cromosomes de "Gentiana nivalis" (Fam. Gentianaceae) y táxones infraespecíficos = "Calathiana nivalis" (L.) Delarbre: 2n=14.
Gentiana pneumonanthe
La genciana de turbera (Gentiana pneumonanthe) ye una especie de genciana ("Gentiana").
Ye una planta perenne de tarmos delgaos y erectos d'hasta 4 dm . Fueyes lliniales a ováu-llanceolaes, uninerves, sentaes. Flores azules con llinies verdoses, de 3-5 cm de llargu, con lobulos pequeños y agudos ente los lobulos de los pétalos, de normal nuna inflorescencia terminal. Mota de lobulos llineal-llanceolaos, aprosimao igual de llongures que'l tubu de la mota. Floria de xunetu a ochobre. Ye la planta nutricia de la canesba de la caparina Phengaris alcon.
Habita en llugares bien húmedos, gorbizales, turberas en gran parte d'Europa. En España puede atopase na Sierra de Gredos en La Serrota y en el Norte de España.
"Gentiana pneumonanthe" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 329. 1753. 
pneumonanthe: epítetu llatinu que significa "flor de pulmón".
Númberu de cromosomes de "Gentiana pneumonanthe" (Fam. Gentianaceae) y táxones infraespecíficos = "Gentiana pneumonanthe" L.: 2n=26. 
Gentiana verna
La gitanilla menuda (Gentiana verna) (col nome común ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les gentianacees. 
Planta viviega bien baxa (3-12 cm), con tarmos erectos provistos de fueyes y una sola flor. Fueyes glabres, les basales en roseta, oval-llanceolaes acabaes en punta, con 1 a 3 nervios. Les cimeres son abondo más pequeñes.
Flores azules grandes, con pedúnculos bien curtios. Tubu de la corola estrechu colos lóbulos abiertos y con unes escames blanques que tienen l'aspeutu d'otru verticilo floral. Mota con 5 sépalos alaos que la so llargor nun algamar la metá de la del tubu de la corola. Floria dende finales d'iviernu hasta mediáu'l branu.
En gran parte d'Europa, pero non nel norte.Vive en cervunales, en llombes y montes de piedra caliar.
"Gentiana verna" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 331. 1753. 
Geranium argenteum
Geranium argenteum ye una especie de planta ornamental perteneciente a la familia Geraniaceae, que ye orixinaria d'Europa.
Son herbals y un pocu cespitoses. L'altor varia ente 8-15 cm. La forma orgánica d'estes plantes ye hemicriptófita rosulada, lo que significa que los biltos tán na ivernada a nivel del suelu y protexíos per sable o nieve, y coles fueyes dispuestes pa formar una roseta basal.
"Geranium argenteum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Centuria II. Plantarum" ... 25. 1756. 
argenteum: epítetu llatinu que significa "plateado".
Geranium dalmaticum
Geranium dalmaticum, ye una especie resistente herbal y perennifolia perteneciente nala familia Geraniaceae. Ye nativa de Dalmacia. 
Cultívase como una planta de xardín nes rexones templaes rexones poles sos flores de color malva nidia. Les fueyes verdes brillantes palmotiáu lobulaes son tintaos de color coloráu na seronda. 
Ganó la Medaya Garden Merit de la Royal Horticultural Society.
"Geranium dalmaticum" describióse por (Beck) Rech.f. y espublizóse en "Magyar Bot. Lapok" 1934, xxxiii. 28. 
dalmaticum: epítetu xeográficu qu'alude a localización en Dalmacia.
Geranium dissectum
Geranium dissectum ye una especie perteneciente a la familia de les geraniacees.
Ye una especie botánica que difier de "Geranium columbinum" nos sos cabillos más curtios que les fueyes de debaxo. Pelosa, añal, de tarmos ramosos ascendentes d'hasta 6 dm . Fueyes estremaes hasta la base en 7 lóbulos estrechos, dentaos. Flores arrosaes o moraes; pétalos aprosimao de 5 mm; sépalos 5-6 mm, densamente pelosos, con punta curtia. Frutu pelosu. Floria en primavera y branu.
Habita en tierres cultivaes, praos de siega, deveses, en suelos húmedos.
En toa Europa sacante en Islandia.
"Geranium dissectum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Centuria I. Plantarum" ... 21. 1755. 
Númberu de cromosomes de "Geranium dissectum" (Fam. Geraniaceae) y táxones infraespecíficos: 
Geranium lucidum
Geranium lucidum ye una especie perteneciente a la familia de les geraniacees.
Tallo de 10-30 cm, de llargu, tendíos o daqué llevantaos, dacuando coloriaos de colloráu, fráxiles, sobre los que crecen fueyes de color verde vivu, polenques y estremaes hasta la metá del so anchor, o más, en segementos más o menos igual d'anchos que de llongures y de punta roma y llevemente estremada, de perímetru arrondáu. Les flores en primavera, tienen 5 pétalos, rosa más o menos intensu, cortamente espatulaos, de 7-10 mm de llargu y casi lo mesmo d'anchu, sobre un característicu mota, en forma de "farolucu" colos ángulos bien marcaos.
En toa Europa, sacante nel nordés. Na Península Ibérica en Castiella y Llión. En sebes, roques avesigues, en parés, carbaes y pedregales avesigos de encinares.
"Geranium lucidumm" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 682. 1753. 
lucidum: epítetu llatinu que significa "brillante, claro".
Geranium molle
El xeraniu de los caminos (Geranium molle) ye una especie perteneciente a la familia Geraniaceae.
Ye una planta bien ramosa, densamente pelosa, añal, verdegris, con dellos tarmos estendíos o ascendentes d'hasta 40 cm. Fueyes basales estremaes hasta 2/3 partes de 5-7 lóbulos ovaos con trés curtios segmentos terminales, les fueyes más altes sentaes, toes selemente peloses. Flores moráu-rosácees; pétalos bien esmorniaos nel so ápiz, de 3-7 mm; sépalos con punta curtia, 4-5 mm. Frutu glabro, xeneralmente con crestes tresversales. Floria en primavera y branu.
Habita en llugares baldíos, zones herbals desiertes , dunes y praos de siega.
En toa Europa, sacante en Islandia.
"Geranium molle" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 682. 1753. 
molle: epítetu 
Geranium phaeum
Geranium phaeum, ye una especie botánica perteneciente a la familia de les geraniacees. 
Tien flores de color violeta escuru. Ye inconfundible con pétalos de color púrpura escuru, doblaos escontra tras y con estames salientes y estilu. Pétalos de cantos rizaos y apuntiaes. Fueyes marrones de cutiu enllordiaes.
Ye nativa del sur, centru y occidente d'Europa en Austria, República Checa, Alemaña, Hungría, Polonia, Eslovaquia, Suiza, Moldavia, Ucrania, Albania, Bulgaria, ex Yugoslavia, Italia [n.]; Rumania, Francia y España, y cultívase en xardín como planta ornamental. Tien flores de color violeta escuru.
"Geranium phaeum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 681. 1753. 
phaeum: epítetu llatinu que significa "escuru".
Geranium pratense
Geranium pratense, ye una especie botánica perteneciente a la familia de les geraniacees.
Estes plantes monteses producir dende Europa a Asia Central, Pakistán, Caxmir, China occidental y Siberia. 
Ye una yerba perenne con cepa compacta nel suelu, polo xeneral de 75 cm d'altu, pero puede ser d'hasta 130 cm. Los tarmos son xeneralmente llargos y les fueyes tán fondamente estremaes con 7-9 segmentos. Les flores presentar en pareyes y son de 35-45 mm de diámetru, Tien cinco sépalos polo xeneral de 1 a 1,2 cm de llargu. Los cinco pétalos de color azul-violeta tienen de 15 a 22 milímetros de llargu. Hai dos círculos con cinco estames. El frutu ye llisu y peludo, abrir a sigo mesmos mientres la maduración y refundien una gran grana. Geranium pratense floria en xunetu-agostio. 
"Geranium pratense" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 681. 1753. 
pratense: epítetu llatinu que significa "de los praos".
Geranium rotundifolium
La Sausana (Geranium rotundifolium) ye una especie perteneciente a la familia de les geraniacees.
Tallo tendíos o casi, de 10-30 cm, con pelos nidios, casi siempres acolorataos; fueyes mate, arrondaes, verde cenicientu, con incisiones fondes y un puntito escuru a la fin de les mesmes, con arbillo llargu pelosu: flores en primavera y branu, característiques poles sos 5 pétalos curtios y anchos de cantu ensin partir, arrondáu.
En gran parte d'Europa, sacante Europa septentrional. Na Península Ibérica en Castiella y Llión. En parés, zones baldías, en zones arenoses de encinares.
"Geranium rotundifolium" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 683. 1753. 
Númberu de cromosomes de "Geranium rotundifolium" (Fam. Geraniaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=26
rotundifolium: epítetu llatinu que significa "coles fueyes redondes".
Geranium sanguineum
Geranium sanguineum, ye una especie perteneciente a la familia de les geraniacees.
Con frecuencia acompañando al "Geranium sylvaticum", estremable polos sos grandes flores purpúreas y polos sos fueyes de contorna arrondada que tán fondamente estremaes en segmentos lineares. Erecta o estendida, ramosa, perenne, d'hasta 40 cm, tarmos con llargos pelos blancos y glándules ensin pedúnculu; rizoma robustu rastreru. Fueyes estremaes hasta 4/5 d'anchor en 5-7 lóbulos estrechos, cada unu con 1-3 pares de segmentos oblongo-agudos. Flores moráu-acolorataes brilloses, xeneralmente solitaries; pétalos obovaos-esmorniaos, de 1,5-2 cm. Frutu daqué pelosu, ensin crestes. Floria a final de primavera y nel branu.
Toa Europa, sacante Islandia y Holanda.
"Geranium sanguineum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 683. 1753. 
sanguineum: epítetu llatinu que significa "sangrientu".
Geranium sylvaticum
Geranium sylvaticum, ye una especie botánica perteneciente a la familia de les geraniacees.
Ye una planta nativa d'Europa y abondo común en Escandinavia onde s'atopa comúnmente nos montes de norte a sur al traviés de Suecia. Crecen nes zones de monte y de cutiu crez nos praos y montes de abeduriues.
Ye una yerba, abondo grande (30 cm a 60 cm d'altu). Les flores son de color púrpura con cinco pétalos, que lleguen a midir de 2 a 3 cm de diámetru. Les fueyes son lobulaes, pero non tantu como los de "Geranium maderense", cola que puede ser fácilmente confundíu.
Ye la flor del condáu de Sheffield nel Reinu Xuníu.
Les flores de "G. sylvaticum" producen un tinte d'un color azul-gris que s'utilizaba na antigua Europa pa la coloración de los mantos de guerra, na creencia de qu'ufiertaben protección nel campu de batalla. Por esta razón, "G. sylvaticum" llamábase la gracia de Odín.
"Geranium sylvaticum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 681. 1753. 
sylvaticum: epítetu llatinu que significa "que crez nos montes, xavaz".
endressii var. glandulosum Sennen
Gladiolus communis
Gladiolus communis ye una especie de gladiolu, orixinaria del Norte d'África, Asia occidental y sur d'Europa, y llargamente naturalizada en llugares llibres de xelaes n'otros llugares, tales como les partes costeres de les islles britániques al sudoeste 
Ye un brengosu cormoperenne qu'algama un tamañu de 1 m d'altor, con fueyes lliniales y flores de color rosa brillante en primavera. Dos subespecies identifíquense:
Nel cultivu d'esti postreru ganóse'l Award of Garden Merit de la Royal Horticultural Society.
"Gladiolus communis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 36–37. 1753.
Gladiolus: nome xenéricu que s'atribúi a Plinio y fai referencia, per un sitiu, a la forma de les fueyes d'estes plantes, similares a la espada romana denominada "gladius". Per otru llau, tamién se refier al fechu de que na dómina de los romanos la flor del gladiolu apurrir a los gladiadores que trunfaben na batalla; por eso, la flor ye'l símbolu de la victoria.
Castellanu: claveles de monte, clavelicos de pastor, cresta de gallu (2), espadaña terrestre, espadilla (2), estoque, estoque de dos filos, estoque yerba, estoque yerva, gallu, gladiolu (6), gladiolu común (2), gladiolu d'ente les panes, gladiolos, gladíolo, gradiolo, hiacinto poéticu, hierba estoque, lliriu, lliriu de San Juan, lliriu fedientu, palmillas, vara de santo Teresa, yerba estoque.
Gladiolus imbricatus
Gladiolus imbricatus ye una especie de "gladiolu" que s'atopa en Europa y Turquía. 
"Gladiolus imbricatus" ye nativa del sureste d'Europa y Turquía. Crez en praos húmedos y banzaos y floria de mayu a xunetu. Tien una espiga trupa de 4 a 12 flores de color carmín pálidu a púrpura, rayáu púrpura y blancu. La so fueya inferior ye redonda o roma, nun ye nítida, que ye otra característica distintiva. 
"Gladiolus imbricatus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl." 37 1753.
imbricatus: epítetu llatinu que significa "inxeríu, superpuestos como texas". 
Gladiolus palustris
Gladiolus palustris ye una especie de "gladiolu" orixinaria d'Europa.
"Gladiolus palustris" algama un tamañu de 30 a 60 centímetros d'altor. El tarmu ye erecto, glabro y non ramificáu, el bulbu ye esféricu con fibres entecruzaes na parte cimera. Les fueyes son más curties que'l tarmu, simples, con una venación paralela, en forma d'espada, de 4 - 9 centímetros de llargu. La inflorescencia ta compuesta por ente trés y seis flores hermafrodites, trifoliaes, con un perigonio de color violeta, rosa o magenta, de cerca de 30 centímetros de llargu. El periodu de floriamientu d'estes plantes estender dende mayu hasta xunetu. Son polinizaes por babaróns.
Esta especie ye nativa del noroeste de Europa Central y Oriental. Sedistribuye nel este de Francia, Suiza, nel sur y l'este de Alemaña, la República Checa, Eslovaquia y Polonia. Ta presente nos Alpes italianos, Austria y Hungría y más común na rexón de los Balcanes. Otres localidaes tán n'Europa del Este.
Sicasí lo dispuesto pol so nome, estes plantes nun crecer nos banzaos, yá que prefieren ambientes caliares, húmedos y ricos en humus, alternativamente húmedu y secu, en praos húmedos y escamplaes del monte. Pueden atopase a una altitú máxima de 1.200-1.500 metros.
"Gladiolus palustris" describióse por Jean François Aimée Gottlieb Philippe Gaudin y espublizóse en "Flora Helvetica 1: 97. 1828.
palustris: epítetu llatinu que significa "palustre, que crez nos banzaos".
Globularia punctata
Globularia punctata ye una planta de la familia Plantaginaceae, nativa d'Europa.
Ye una planta perenne, amacollada d'hasta 30 cm d'altu con una roseta basal de fueyes con llongures peciolos y un cocleariformes. Pel branu produz cabezueles de flores de color añil.
"Globularia punctata" describióse por Philippe-Isidore Picot de Lapeyrouse y espublizóse en "Hist. Pl. Pyrénées" 57 1813. 
Gnaphalium supinum
La borrosilla de monte (Gnaphalium supinum) ye una especie de la familia de les asteracees.
Planta viviegu, densamente cubierta per pelos blancos. Tarmos ausentes o d'hasta 7 cm d'altor. Fueyes d'hasta 10(-15) mm, linear-llanceolaes o linear-oblanceolaes, enteres. Flores arrexuntaes en pequeños capítulos arreyaos d'hasta 6 x 4 mm; corola tubular. Frutu en aqueniu d'hasta 1,5 mm, provistu de miriguanu. Floria dende finales de primavera y nel branu.
Toa Europa, sacante Irlanda y Países Baxos.
La borrosilla de monte prefier los praos que soporten una llarga cobertoria de nieve, por eso apaez ellí onde los postreros neveros dexen dalgún tiempu pal rápidu desenvolvimientu d'estes plantes.
"Gnaphalium supinum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Systema Naturae", ed. 12 3: 234. 1768.
supinum: epítetu llatinu que significa "chada".
Goodyera repens
Goodyera repens ye una especie de orquidea del xéneru Goodyera. "Goodyera repens" alcuéntrase en llugares aisllaos nos montes y banzaos d'Europa. Ye una planta rara, pero ye la orquídea más común en Escandinavia. Tamién s'atopa en Canadá y el norte de Estaos Xuníos. Trátase d'una especie protexida na mayor parte del so hábitat.
Trátase d'una planta perenne qu'algama un metro d'altor qu'unvia ocasionales finos tarmos percima de la superficie. Floria mientres el branu, y tien les flores dispuestes nuna espiral. Estes flores xiren de cara escontra'l sol.
Al igual qu'otres orquídees, esisten en simbiosis con micorrizes, un rizoma da vivienda al fungu (del xéneru "Rhizoctonia", nesti casu). Les micorrizas ayuden a la orquídea a absorber y asimilar los nutrientes.
Esta orquídea ye polinizada por babaróns, lo que dexa la so reproducción sexual. Tamién puede reproducise vegetativamente. Los sos granes son probablemente les más pequeñes de cualquier planta. 
Gymnadenia conopsea
Gymnadenia conopsea , ye una especie de orquídea de vezu terrestre. 
Tien una flor que tien un golor similar al clavu. Estremar por tener tres lóbulos nel llabiu y llargues espueles, similar a la Aguileña. Les fueyes son llanceolaes y estreches.
Ye nativa del centru d'Europa hasta Asia. Alcuéntrase en Dinamarca, Gran Bretaña, Irlanda, Noruega, Suecia, Austria, Bélxica, Chequia, Eslovaquia, Alemaña, Hungría, Países Baxos, Suiza, Polonia, España, Baleares, Portugal, Francia, Italia, Sicilia, Eslovenia, Croacia, Serbia, Macedonia, Albania, Grecia, Rumanía, Bulgaria, Ucraína, Rusia, Siberia, Irán, Turquía, China, Mongolia, Corea y Xapón nos suelos caliares, nos pacionales a altitúes d'hasta 2800 msnm.
Esta especie tien d'hábitat terrenales caliares, pacionales y banzaos en tol norte d'Europa, onde les flores surden nel branu, ente xunu y xunetu.
Gymnadenia nigra
Gymnadenia nigra , ye una especie de orquídea de vezu terrestre. 
Ye nativa d'Europa y Israel. 
Atopada en Noruega y Suecia, de pequeñu tamañu, que prefier clima fríu. Son orquídees terrestres con 7 a 11 fueyes basales, estendíes a erectas, de color verde escuru percima, de color verde maciu'l viesu, lliniales, agudes, de marxe finamente serrucháu y fueyes de 2 a 3 fueyes cimeres con filu como bráctees dacuando fueyes coloraes que florien nel final de la primavera y empiezos de branu nuna sólida y erecta inflorescencia apical que tien flores en grupu hemisféricu con golor a vainilla o bien picante.
Gymnadenia odoratissima
Gymnadenia odoratissima ye una especie de orquídea de vezu terrestre. Ye orixinaria d'Europa. 
Ye una orquídea terrestre de tamañu pequeñu a medianu, prefier clima frescu creciente. Ye similar a "Gymnadenia conopsea" sacante que tien un tarmu curtiu y 4 a 6 fueyes y flores nuna inflorescencia cilíndrica, de cutiu flexible, densamente cubierta con munches flores, de 22,5 a 37,5 cm de llargu, la inflorescencia en recímanu ta dulcemente arumada, con flores de color variable que se producen na primavera y branu.
Ye nativa d'Europa. Atopáronse en Suecia, España, Francia, Bélxica, Alemaña, Checoslovaquia, Austria, Hungría, Suiza, Italia, Yugoslavia, Rumania, Polonia, Bielorrusia, Ucrania y Rusia.
Gymnadenia rhellicani
La orquídea goliosa negra (Gymnadenia rhellicani) , ye una especie d'orquídea terrestre perteneciente a la familia Orchidaceae.
Ye una orquídea terrestre pequeña o mediana, que prefier clima fríos en suelos caliares de les zones seques y nes soleyeres praderíes n'elevaciones de 1000 a 2800 metros. Con 7 a 11 fueyes basales, estendíes a erectas, de color verde escuru pol fexe, maciu verde'l viesu, lliniales, agudes, de marxe serráu finamente y na parte cimera de 2 a 3 caulines, dacuando fueyes coloraes. Floria a fines de la primavera y el branu nuna sólida y erecta inflorescencia apical que tien les flores nun recímanu, tien forma de güevu y ta arumada con golor a vainilla o bien picante.
Ye nativa d'Europa nos Alpes occidentales. Alcuéntrase en Francia, Alemaña, Checoslovaquia y Suiza.
Gymnadenia widderi
Gymnadenia widderi ye una especie d'orquídea terrestre perteneciente a la familia Orchidaceae. Ye nativa d'Europa nel nordés de los Alpes y Italia. 
Hacquetia epipactis
Hacquetia ye un xéneru monotípicu perteneciente a la familia botánica Apiaceae. La so única especie: "Hacquetia epipactis". 
Ye una planta ornamental nativa d'Europa. Crez namái hasta unos 5-10 cm d'altor y ye bono de cultivar . Esta planta tolera'l sol parcial a plena solombra y más comúnmente tien flores marielles.
"Hacquetia epipactis" describióse por Augustin Pyrame de Candolle y espublizóse en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis" 4: 85. 1830. 
Halimione portulacoides
Halimione portulacoides ye una especie botánica de parrotal perteneciente a la familia Amaranthaceae.
 Ye un pequeñu abuxáu verde, llargamente distribuyíu en Eurasia templada y partes d'África. Ye halófita, y tópase en saladares y dunes, y usualmente ye anubierta cola mar enllena.
Algama 8 dm d'altor; siempreverde, y en climes norteños templaos floria de xunetu a setiembre. Flores monoecias, y se polinizan anemófilamente.
Les fueyes comestibles pueden comese crudes en ensalaes o cocíes como verdura. Son grueses y ensundioses con una bona testura crujiente, y una natural desalación.
El so númberu cromosómico ye de 2n = 36
"Halimione portulacoides" describióse por (L.) Aellen, y espublizóse en "Verh. Nat. Gues. Basel" 1937-8, xlix. 126 (1938). 
Hedera
Hedera, llamada comúnmente hiedra, ye un xéneru de la familia Araliaceae con 15 especies de plantes perennes, maderices y esguiladores.
A nivel del suelu progresen estendiéndose, nun superando los 5-20 cm d'altor. Sicasí cuando atopen una superficie apta pa engatar; árboles, roques o estructures realizaes pol home como valles, parés o enrexaos pueden superar los 30 m d'altor. Les fueyes de les especies son de dos tipos: les xuveniles, que s'atopen nos tarmos trepadores, lobulaes y les adultes, enteres y cordaes, nos tarmos florales que crecen a plenu sol, de normal a más de 2 m del suelu asitiaes sobre les copes d'árboles o roques. Los biltos tamién difieren, los mozos son espodaos y flexibles con pequeñes raigaños aérees pa xuntase a les superficies; los adultos son más gruesos, soportar por sigo solos y nun tienen raigaños.
Les flores son pequeñes, d'un color verdosu amarellentáu y arrexuntar en inflorescencies terminales d'ente trés y cinco centímetros de diámetru por umbela. El so néctar ye una importante fonte d'alimentu tardío para abeyes y otros insectos.
El floriamientu producir a finales de branu y estiéndese a lo llargo de tol seronda.
Produz pequeños frutos carnosos d'unos 5 a 10 mm, verdinegros, púrpura escuru o mariellos (raramente) en forma de baya, con 1 a 5 granes que maurecen de finales del iviernu hasta mediaos de la primavera. Anque son venenusas pa los seres humanos, estes bagues formen parte de la dieta de munches aves, qu'en comiéndoles esvalixen les granes, contribuyendo asina a la so espansión. 
Les fueyes sirven d'alimentu a gates de delles especies de Lepidoptera como la "Phlogophora meticulosa", la "Noctua janthina", la "Odontopera bidentata", la "Euplexia lucipara", la "Idaea seriata" (solo come hiedra), la "Ourapteryx sambucaria" y la "Peribatodes rhomboidaria".
Son natives de los archipiélagos de la Macaronesia, nel Océanu Atlánticu al norte d'África ; del oeste, centru y sur d'Europa, el noroeste d'África, el centru sur d'Asia y l'este de Xapón. 
Les hiedras son plantes de cultivu bien popular nos sos hábitats orixinarios, tantu pol so curiosu pa la vida selvaxe como pola so xamasca perenne, siendo particularmente valoraes pa la cobertoria de murios. Escoyéronse munchos cultivares pol so xamasca abigarráu y/o formes de fueya inusuales. 
En zones de Norteamérica con iviernos relativamente nidios, delles especies considérense invasores, y pollo el so cultivu ta desaconseyáu en munches zones; En Australia prodúcense problemes similares, cuando la so brengosa crecedera entepasa les llendes de los xardinos onde son cultivaes ya invaden árees monteses. Parte d'esti problema ye la falta de plagues naturales y enfermedaes que controlen la so puxanza, como nes sos árees natives.
Enforma s'argumentó sobre si los árboles cubiertos de hiedra resulten estropiaos o non; n'Europa'l consensu ye que nun afecta significativamente al árbol. Sicasí pueden competir polos nutrientes y l'agua, y los árboles con una pesada y trupa vexetación de hiedra pueden ser bien susceptibles a rompese pola mor del vientu. 
Similares cuestiones aménense avera del dañu que puedan producir nos murios o parés. Considérase xeneralmente qu'el morteru de los murios ye impenetrable a los raigaños de la hiedra y nun va ser estropiáu; en realidá alcuéntrase asina protexíu de la climatoloxía, especialmente de l'agua. Pero les parés que carezan una perda de morteru sí pueden ser estropiaes, porque los raigaños enfusen nel morteru debilitáu, pudiendo rompelo; en dichos casos, una subsecuente retirada de les hiedras puede ser dificultosa, y causar dañu al muriu. Los morteros modernos, realizaos con cementu y poco cal son más resistentes que los antiguos, con solu arena y cal.
Yá dende antiguu, por ser una planta de fueya perenne acomuñó-ylo cola inmortalidá. Puede alcuéntrase en distintes decoraciones de vasíes cerámiques de la Antigua Grecia. Taba acomuñada tamién a Dioniso, pos-y la atribuyía'l sanamientu de la embriaguez si llevar como guirlanda.
Consagrar al dios Atis, l'amante de Cibeles, representando'l ciclu continuu de vida, muerte y renacencia.
Por ser tóxicu y provocar vultures el zusmiu de "hedera" (por contener "hederina", una lactona sesquiterpénica) si nun se trata, n'ocasiones, y dependiendo del contestu, podía llegar a tener una simboloxía demoníaca.
En Italia, la hiedra ye'l símbolu del Partíu Republicanu Italianu.
El xéneru foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 202. 1753. La especie tipo ye: "Hedera helix"
Hedera hibernica
Hedera hibernica ye una especie de hiedra del xéneru "Hedera" perteneciente a la familia Araliaceae. "H. hibernica", como'l so pariente "Hedera helix" (hiedra común), ye una peligrosamente especie invasora, maleza en partes de Norteamérica, con iviernos medios.
Ye nativa de les mariñes atlántiques de Europa. El so nome común ye hiedra del Atlánticu, hiedra d'Irlanda.
Son plantes que al cortales esprenden un arume duce y fuerte, ensin rizomas. Tien dos formes de fueyes, les fueyes de les cañes maneres, que xeneralmente son cordiformes o palmotiaes, dacuando hastaes, con (0)3(5) lóbulos -dacuando'l central ye más llargu que los llaterales-, con base truncada, de color que va d'acoloratáu a verdosu y tricomes estrellaos. Les fueyes de les cañes fértiles son enteres -dacuando con 3 lóbulos-, xeneralmente elíptiques o ovaes, dacuando llanceolaes, escasamente obovaes o oblongues, dixebraes por entrenudos; llimbu de color que va d'un verde pardusco a verde intensu, con nervios verdo­sos, pocu prominentes. Les inflorescencies en umbelas con 20-35 flores. Pétalos deltoideos, d'un verde amarellentáu. Sépalos los triangulares, de color castañu. Frutos negros, dacuando d'un verde foscu. Granes 2-4(5). Tien un númberu de cromosomes de 2n = 96.
Puede ser una meruxa nociva o ser invasiva. Rique un suelu costantemente húmedu, y puede crecer en cualquier redolada de lluz dende plenu sol a solombra fonda. El so hábitat natural son los montes o parrotales trupos que son frescos y cubiertos de nubes mientres gran parte del añu, tal como s'atopa de cutiu nes rexones montascoses cerca de la mariña. Prefier un bon drenaxe o suelos alcalíns ricos en nutrientes y humus .
"Hedera hibernica" describióse por (G.Kirchn.) Carrière y espublizóse en "Revue Horticole" 62: 163. 1890. 
hibernica: epítetu del griegu antiguu que significa "del iviernu". 
Helianthemum oelandicum
Helianthemum oelandicum ye una especie de la familia de les cistacees.
Parrotal nanu laxo o densamente cespitoso, d'hasta 20 cm. Fueyes elíptiques a estrechamente llanceolaes, verdes en dambes cares, y toles fueyes ensin estípules. Flores mariellu maciu en inflorescencies simples o ramoses; pétalos de 5-10 mm. Floria en primavera y branu.
Roques, camperes seques.
Francia, Alemaña, Suecia, Albania, Austria, República Checa, Eslovaquia, Grecia, Suiza, España, Italia, antigua Yugoslavia, Portugal, Polonia, Rumanía y Rusia
"Helianthemum oelandicum" describióse por (L.) DC. y espublizóse en "Fl. Franç." ed. 3, 4: 817 1805.
oelandicum: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Oeland.
Herminium monorchis
Herminium monorchis ye una especie d'orquídea terrestre perteneciente a la familia Orchidaceae nativa d'Europa y Asia.
Alcuéntrase en dunes, banzaos, nes enllanaes, praderíes y en llombes y montes a elevaciones d'hasta 2400 msnm. 
Ye una orquídea diminuta de tamañu, que prefier clima fríu a frescu. Son orquídees terrestres con un tubérculu elipsoide a globosu que da llugar a un tarmu erecto con brácteas linear-llanceolaes, acuminaes na metá inferior y de 2 a 3 fueyes, n'estrecha collaboración, oblongo-llanceolaes, agudes que floria nuna erecta inflorescencia terminal, en recímanu de 20 cm de llargu, tien delles inflorescencies con munches flores fragantes [golor a almizcle] con toles flores na mesma dirección y que se producen na primavera y el branu.
Hesperis matronalis
Hesperis matronalis o xuliana, tamién conocida como violeta de los xardinos, ye una planta fanerógama herbal perteneciente a la familia Brassicaceae.. 
La xuliana ye una planta bienal o perenne de curtia duración, nativa de Eurasia, y cultivada güei en tol mundu poles sos curioses flores de primavera. En delles zones fixéronse monteses y convirtiéronse en meruxes. 
"Hesperis matronalis" algama 1 m o más d'altor, con múltiples tarmos pilosos en posición vertical. De normal el primer añu de crecedera produz una gran xamasca, y el floriamientu tien llugar el segundu añu. Les plantes suelen ser biañales, pero delles variedaes pueden ser perennes de curtia duración. Les plantes tienen flores vistoses dende empiezos a mediaos de primavera. Les fueyes, de forma llanceolada, tán dispuestes alternativamente nos tarmos; polo xeneral tienen bien pocos peciolos o nengunu y tienen cantos dentaos. La xamasca tien pelos curtios nel fexe y el viesu de les fueyes, lo cual da-y un tactu un pocu aspru. Les fueyes pueden llegar a tener 12 cm de llargu y más de 4 cm d'anchu. A principios de primavera desenvuélvese un trupa xamasca inferior; mientres el floriamientu, la parte inferior de los tarmos suel quedar desprovista de cañes y xamasca, ente que na parte cimera de la planta desenvuélvense una poques cañes qu'acaben en inflorescencies.
Les flores, abondoses y fragantes, formen grandes y vistosos recímanos terminales que pueden tener hasta 30 cm d'altor. Cuando los tarmos tán cargaos de flores y frutos pueden llegar a doblar sol so pesu. Les flores tienen 2 cm de diámetru y cuatro pétalos, con colores que varien dende'l blancu o'l rosáu a distintos tonos de lila y moráu; inclusive hai variedaes con flores de colores mistos. Les flores tienen seis estames dispuestos en dos grupos; los 4 más cercanos a los ovarios son más llargos que los dos opuestos. Los cuatro sépalos son erectos y formen una especie de tubu alredor de los pétalos, y tienen un color asemeyáu al d'éstos.
Delles plantes pueden floriar hasta agostu, pero'l clima templáu encurtia abondo la duración del floriamientu. Les granes formar nun frutu delgáu en forma de vaina de 5-14 cm de llargu, que contién dos fileres de granes separaes.
"Hesperis matronalis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 663. 1753.
Hesperis: nome xenéricu que remanez del términu griegu que designa la nueche, y probablemente foi-y dáu porque l'arume de les sos flores ye más acusáu pela nueche.
matronalis: epítetu llatinu que significa "de Matronalia"
Hippocrepis comosa
Hippocrepis comosa ye un parrotal de la familia de les fabacees. Ye orixinaria de la rexón del Mediterraneu teniendo una distribución cosmopolita.
Ye un pequeñu matu cespitosa de tarmos ascendentes. Les fueyes son imparipinnaes, con 3-8 pares de foliolos obovaos. Les inflorescencies son umbeles axilares de 2-12 flores, sobre un pedúnculu bien llargu. El frutu ye una llegume ± papilosa, articulada y estruyida, con escotaduras en forma de ferradura que correspuenden a les granes. 
Ye una planta cosmopolita con amplia distribución que s'atopa nes camperes seques, llugares predresos y carbaes sobre suelu caliar. Con formes vitales de caméfito y hemicriptófito.
Númberos cromosomáticos de "Hippocrepis comosa" (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecificos: 2n=28.
Holcus lanatus
Holcus lanatus ye una especie de la familia de les poacees. Nativa d'Europa y naturalizada en sitios de clima templáu d'otros continentes.
Yerba perenne, cespitosa, selemente pelosa. Tarmos erectos, de 20-80 (-100) cm d'altor. Fueyes lineares, planes de 3-10 mm d'anchor. Flores en panícula espiciforme o piramidal, de variable densidá, d'hasta 15 (-20) cm de llargor; espiguillas lateralmente estruyíes, toes fértiles, ovoidees, frecuentemente tiñíes de púrpura, con 2 o 3 flores; lema con aresta subapical; pálea membranosa. Frutu del mesmu tipu que les ceberes (cariopsis). Floria en primavera y branu. Especie fuertemente alergógena.
Praos de siega y praderíes permanentes con agua disponible la mayor parte del añu. "Holcus lanatus" nel so hábitat natural ye una fonte d'alimentu pa "Pararge aegeria".
"Holcus lanatus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 1048. 1753. 
"Holcus tuberosus" Salzm. ex Trin.
saboya,Cañota, segáu, segáu blancu, segáu blancu de San Ildefonso, henu, yerba macerguera, yerba triga, holco, holco lanudo, pajón, triguera, campera duce, pastio miel, campera chilena, falsa poa.
Holcus mollis
Holcus mollis ye una especie botánica de la familia de les poacees, nativa d'Europa y oeste d'Asia. 
H. mollis ye una yerba perenne con rizoma que s'atopa en montes, sebes y cultivu algamando los 50 cm d'altor. Tien rizomas que se producen alredor de 5 cm de fondura nel suelu o, dacuando más fondos.La crecedera del rizoma producir nel periodu de mayu a payares, pero ye más rápidu dende mediaos de xunu hasta mediaos de xunetu. Los rizomas tienen munches yemes latentes que nun se desenvuelven nun siendo que los rizomas altériense y, de siguío, en llugar frescu pueden surdir biltos de fragmentos rotos. Floria de xunu a xunetu.
La principal distinción característica de H. lanatus son la presencia de rizomas, y la barba o nodos "rodíes peludas" nel tarmu.
Vese favorecida poles condiciones nes escamplaes del monte y nes primeres etapes de crecedera. La crecedera y el floriamientu acútase cuando se desenvuelve l'árbol de dosel. De cutiu ye una muerte de l'antigua vexetación de los montes, sobreviviendo n'abiertos pacionales y gorbizales de yerbes dempués de la lliquidación de los montes a pesar de ser un amante de la solombra. Alcuéntrase principalmente en llugares húmedos, llibremente drenaos, suelos acedos, de normal de testura llixera con media y alta materia orgánico, ta ausente de les zones caliares o de suelu ricu, y con frecuencia crez colos felechos.
Nun estudiu de les meruxes nes ceberes convencionales, nel centru sur de Inglaterra en 1982, atopar nel 1% de la cebada d'iviernu, pero non nel trigu d'iviernu o la cebada de primavera.
Cada pequeñu cachu de rizoma ye capaz de desenvolver nuna nueva planta. 
Les oruga de delles especies de Lepidoptera utilicen esta planta como alimentu, como por casu "Thymelicus lineola".
"Holcus mollis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Systema Naturae, Editio Decima" 2: 1305. 1759. 
Holosteum umbellatum
La estrellada, o (Holosteum umbellatum) ye una yerba de la familia de les cariofilacees.
Planta casi erecta, de 3-20 cm, azulada, con tarmos ramificaos embaxo, daqué pelosu-pegañosos; fueyes inferiores arrexuntaes,llanceolaes, atenuaes, (que la so llámina enanchar progresivamente a partir del tarmu), d'unos 10-20 mm, les cimeres, 2-3 pareyes,ensin rabillu y toes elles ensin dientes y agudes. Les flores, en primavera y branu, arrexuntar, hasta 8-10, al estremu de los tarmos, sobre rabillos bien llargos, pegañosos. Tienen 5 pétalos blancos, llanceolaos, mientres poco tiempu visibles, pos llueu se cierra'l mota, compuestu d'otros 5 sépalos verdosos y grasudos de paecencia tamaña que los pétalos.
En gran parte d'Europa, sacante Irlanda, Islandia, Noruega, Finlandia y Albania. Crez , frecuente, en terrenes daqué nitrificaos por persones o animales, camperes aclaradaos y cantos de caminos.)
Na Península Ibérica en Castiella y Llión.
"Holosteum umbellatum" foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 88. 1753. 
Númberos cromosomáticos de "Holosteum umbellatum" (Fam. Caryophyllaceae) y táxones infraespecificos: "Holosteum umbellatum subsp. umbellatum" L.. 2n=20. 
Homogyne alpina
Homogyne alpina ye una planta de la familia de les asteracees.
Planta perenne, rastrera baxa, de fueyes na so mayoría basales, y tarmos de 10-40 cm, cada unu termináu nun capítulu colloráu amoratáu de 1-1,5 cm de diámetru. Fueyes arrondaes de base cordiforme, dentaes, de pelos delgaos nos nervios de debaxo, amorataes y de llargu peciolu. Capítulos en filera esterna de flores con lóbulos curtios, les flores internes tubulares, bráctees involucrales llineal llanceolaes, amorataes, tomentosas. Floria dende finales de primavera y nel branu.
Llugares húmedos, a la solombra en montes.
Montaña del oeste, centru y sur d'Europa, dende'l centru de Francia y los Sudetes hasta los Pirineos, Apeninos y sur de Bulgaria. N'España solo apaez nos Pirineos y ye bien escasa na Cordal Cantábricu.
"Homogyne alpina" describióse por Alexandre Henri Gabriel de Cassini y espublizóse en "Dict. Sci. Nat.", ed. 2. [F. Cuvier] 21: 412. 1821
"Tussilago alpina" L. 
Hornungia alpina
Hornungia alpina (tamién "Hutchinsia alpina" o "Pritzelago alpina") ye una especie de planta perteneciente a la familia Brassicaceae. Ye nativa de los montes del sur y centru d'Europa, que llega al sur hasta'l norte de España (Pirineos y Cordal Cantábricu), centru de Italia y la República de Macedonia y, dacuando cultívase como planta ornamental en xardinos,  .
Hydrocotyle vulgaris
Hydrocotyle vulgaris ye una planta de la familia de les Araliaceae.
Rastrera perenne, con tarmos delgaos qu'enraigonen nos nuedos; fueyes erectas, de llargu peciolu, llámines arrondaes con dientes arredondiaes, d'hasta 4 cm de diámetru. Flores ablancazaes, d'aprosimao 1 cm de diámetru, en verticiloss en inflorescencies nun tarmu la metá de llargu qu'el peciolu de debaxo. Frutu arrondáu, engurriáu. Floria dende finales de primavera hasta principios de la seronda.
Llugares húmedos, turberes, agües pocu fondes.
Gran parte d'Europa, sacante Finlandia, Turquía, Bulgaria y Rumanía.
"Hydrocotyle vulgaris" foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 234. 1753.
Hypericum humifusum
Hypericum humifusum ye una planta de la familia Hypericaceae.
El Hipérico rastreru (Hypericum humifusum) ye una especie estendida, delgada, perenne, d'hasta 30 cm, de fueyes cimeres oblongues a llanceolaes con glándules tresllúcides. Flores mariellu-maciu, d'hasta 1 cm de diámetru. Pétalos igual o'l doble de llargu que los sépalos, desiguales, que suelen tener glándules marxinales negres. Cápsula igual que los sépalos. Floria nel branu.
Habita en montes abiertos, campos arenosos, etapes degradaes del encinar y xuntu a senderos.
En gran parte d'Europa, salvu Islandia, Noruega, Grecia, Turquía y Bulgaria.
"Hypericum humifusum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 785. 1753. 
Númberu de cromosomes de "Hypericum humifusum" (Fam. Guttiferae) y táxones infraespecíficos: 2n=16
humifusum: epítetu llatinu que significa "postrada".
Hypericum linariifolium
El linillo de Badayoz o Hypericum linariifolium ye una planta de la familia Hypericaceae.
Hypericum linariifolium , ye una especie erecta, estendida, glabra, perenne, d'hasta 65 cm, de fueyes distintives estrechamente oblongues a lliniales. Flores marielles, hasta 2 cm de diámetru, con pétalos 2 o 4 vegaes más llargos que los sépalos. Glándules negres presentes en fueyes, sépalos y pétalos. Cápsula aprosimao'l doble de llargu que los sépalos los. Floria a final de primavera y principiu de branu. 
En Gran Bretaña, Francia, España y Portugal.
"Hypericum linariifolium" describióse por Martin Vahl y espublizóse en "Symbolae Botanicae", . . . 1: 65. 1790. 
Númberu de cromosomes de "Hypericum linariifolium" (Fam. Guttiferae) y táxones infraespecíficos: 2n=16
linariifolium: epítetu llatinu que significa "con fueyes lineares".
Hypericum tetrapterum
Hypericum tetrapterum (syn. "H. quadrangulum") ye una especie del xéneru "Hypericum", na familia Hypericaceae. Ente los sos nomes comunes atópense "Yerba de San Juan", "Peterwort", "Square Stemmed St. John's Wort", y "Square Stalked St. John's Wort"'.
Ye una planta herbal perennifolia lampiña. Con tarmos erectos y cilíndricos, qu'algama hasta 43 cm d'altor. alta. Les fueyes son sésiles, elíptiques, ovaes o obovaes, d'hasta 30 x 22 mm, arredondiaes nel ápiz, cordaes o subcordaes na base. Les flores alcuéntrase en visos corimbosas. 
Los sépalos los llanceolaos y los pétalos de 1 cm. de llargu, de color mariellu con puntos negros marxinales. El frutu ye una cápsula de 3 válvas.
"Hypericum tetrapterum" describióse por Elias Magnus Fries y espublizóse en "Novitiae Florae Suecicae" 236. 1814. 
tetrapterum: epítetu llatinu que significa "con cuatro aspes".
Hypochaeris glabra
Hypochaeris glabra ye una planta de la familia de les asteracees.
Hypochaeris glabra ye una especie nativa de Eurasia y norte d'África, normamente añal, con roseta basal de fueyes brilloses casi glabres, y tarmos espaciadamente ramosos de 10-40 cm, con poques escames en fueyes estreches. Fueyes oblanceolaes a acucharaes, dentaes a llixeramente lobulaes. Capítulos de 0,5-1,5 cm de diámetru, con flores ligulaes marielles non más llargues qu'el arreyo, que tien bráctees apuntiaes llanceolaes en delles fileres. Floria dende primavera y hasta la seronda. 
Habita en campos yerbosos, brezal y dunes. En terrenes cascayosos, arenosos y en encinares.
"Hypochaeris glabra" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 811. 1753. 
Númberu de cromosomes de "Hypochaeris glabra" (Fam. Compositae) y táxones infraespecíficos: 2n=10
Ilex aquifolium
Ilex aquifolium, el xardón, xardu, carrascu o acebu ye un parrotal o como muncho un pequeñu árbol de la familia de les Aquifoliacees. Puede llegar a midir unos 20 metros d'altor y vivir quinientos años, anque de normal nun pasa de los cien. Forma parte de la tradición decorativa navidiega en sustituyendo al arfueyu, na tradición occidental católica. 
Arbustuo arbolín glabro, funcionalmente dioicu, davezu d'unos 6 ó 15 m. d'altor, con tueru rectu, porte piramidal, y con copa trupa y ramosa dende la base. Tien la corteza llisa mientres tola so vida. De primeres ye d'un color verdosu y a partir del segundu o tercer añu va tomando un tonu gris escuru definitivu. Les sos fueyes son persistentes, simples, peciolaes, alternes, con forma ovalada y, como cualidá más característica, con un cantu fuertemente espinosu nos exemplares nuevos y nes cañes más baxes nos adultos y, nin espinoses lateralmente, nin coriacees y de color muncho más claro les moces de les cañes cimeres d'estos postreros. Duren unos cinco años y son de color verde bien brillosu pol fexe y verde amarellentáu mate pol viesu, totalmente lampiñas, bien ríxides y coriacees.
Les flores pueden tener hasta 9 mm. de diámetru, daqué menos les femenines; tán solitaries o en visus más o menos trupes. Les femenines son dialipetalas, y les masculines rotacees (actinomorfes con tubu bien curtiu y pétalos patentes), toes de color blancu o rosáu y dacuando enllordiaes de púrpura. Tienen cuatro o cinco sépalos ya igual númberu de pétalos, de estaminodios soldaos al receptáculu debaxo del ovariu les femenines y de estames soldaos a la corola les masculines.
Producen los exemplares femeninos un frutu pocu carnosu (drupa), globosu/elipsoidal centimétrico, de color verde nun primer tiempu y depués d'un color coloráu brillante o mariellu vivo, que maurez bien tarde -escontra ochobre o payares- y que permanez enforma tiempu nel árbol, de cutiu mientres tol iviernu. Contién nel so interior cuatro o cinco granes (pirenos).
== Distribución atopen xardones nel oeste d'Asia y Europa formando parte, con exemplares sueltos, del sotobosque de carbayeres y fayedales especialmente. Anque n'ocasiones puede llegar a formar una trupa carba como especie dominante. Como rique siempres d'ambientes húmedos y avesíos, criar nel interior de los montes o nes fasteres d'aveséu, tajos y focetes de monte. Xube hasta más allá de los 2000 metros y siempres en suelos frescos y sueltos, preferentemente xilizos.
N'España dar nel Valle del Rudrón (Burgos); sicasí'l acebal de Garagüeta (Soria, España), ye'l mayor monte de xardones esistente na Península Ibérica y d'Europa meridional. Entiende 406 hectárees de monte, de les cualos 180 son masa puro continua de xardones que crecen de forma llaberíntica formando bóvedes nes que s'abeluguen tordos, corzos y malvises. El conxuntu tien un estraordinariu valor ecolóxicu 
Tamién s'atopa distribuyíu de manera abondosa na contorna de Sanabria en Zamora.
El xardón yera yá conocíu por Aristóteles. Llamábalu "paliuro" nos sos testos. La medicina natural tradicional emplegó'l xardón dende bien antiguu. Les sos propiedaes deriven de la presencia nes sos fueyes de ilicina (ilixantina), acedu cafetánico, dextrosa, goma, cera y otres sustances en menor cantidá.
El fervinchu de les fueyes cocíes usábase como diuréticu y como laxante. Los frutos son purgantes y, en mayores dosis, un vomitivu enérxicu (d'usu bien peligrosu pa neños). 
La corteza del tueru y de les cañes contién hidrocarburu iliceno, ácidos grasos, pectina y viscina. De dicha corteza, cocida y lleldada por enterramientu, llógrase lliga pa cazar páxaros. L'usu d'esti arte de caza ye bien antiguu. Puede atopase descrita'l llogru de lliga de xardón en llibros de plantes del sieglu XVIII.
La lliga, o liria, ye una sustanza mafoso cola cual se embadurnan les varetas (d'espartu, de xuncos, etc.) y depués asitiaes en sitios que visiten los páxaros, éstos queden pegaos a elles poles sos plumes. La lliga llógrase tamién del arfueyu, ("Viscum album") y del ajonje ("Andryala ragusina"). Anguaño fabrícase a partir de productos adesivos sintéticos. Emplegar lliga pa cazar aves, ta prohibíu n'España por ser un métodu non selectivu de caza. Una sentencia del Tribunal Constitucional, del 4 de Xunu del 2013, declaró inconstitucional, y ensin efectu, la última Llei de la Comunidad Valenciana 13/2004, artículu 10, qu'intentaba llegalizar la caza de tordos, emplegando lliga, por aciu el tradicional "parany".
El xardón tien, dende bien antiguu, un usu importante en xardinería pol so especial guapura nes fueyes y frutos, amás de ser una escelente sebe porque tolera bien la fradadura, lo mesmo que'l boxe. Esisten munchos xardinos con sebes de xardones modelaos, especialmente nel Reinu Xuníu.
La planta del xardón ye igualmente usada, xuntu col arfueyu ("Viscum album"), como adornu nes cases mientres les feches navidiegues.
Usábase tradicionalmente pel hibiernu nel norte y centru d'Europa, yá que suel tener frutos nesa dómina. Darréu esti costume estender a otros países a mediaos del sieglu XX, ente ellos España en 1930.
El xardón tien una madera bien apreciada n'ebanistería. Ye bien dura y compacta, tantu que nun llexa na agua al igual que-y asocede a la madera de boxe ("Buxus sempervirens") y de palosanto ("Bulnesia sarmientoi"), ente otres. Nun tien dibuxu y ye malo de trabayar. Usar en marquetería, tornería, ferramientes de carpinteru, culates d'armes de fueu, etc. Toma perbién los tintes, polo que se faen perfectes imitaciones del ébanu ("Diospyros ebenum"). 
La recueya del xardón pa usos melecinales, ornamentales, cinexéticos, y n'ebanistería, acarretó-y non pocos daños, hasta'l puntu de tar en peligru d'estinción en munchos sitios. Anguaño ye una especie protexida n'amplies estensiones de dellos países europeos. En tol territoriu español tamién ta protexíu. 
El fechu de maurecer los sos frutos pel hibiernu, da-y a esta planta un valor ecolóxicu bien importante, por ser una fonte singular d'alimentu pa munches especiessobremanera de páxaros, mientres la estación más dura pola escasez de recursos. El urogallo ("Tetrao urogallus") -un ave tamién protexida n'España- alimentar en plenu iviernu de les drupas (y a falta d'éstes de les fueyes) del xardón. 
Pal consumu navidiegu, los viveros de plantes, cultiven los xardones en tiestos y vender mientres les fiestes. Tamién esisten anguaño planes esperimentales de reforestación de montes por aciu xardones. 
Anguaño la provincia de Soria tien más de 1.500 Hai n'acebales puros d'orixe natural y nel so conceyu de Oncala celébrase'l 9 d'avientu de cada añu la so tradicional Fiesta del Xardón. 
Seique, por cuenta de la semeyanza d'usos, con frecuencia confunde l'arfueyu col xardón. Curiosamente, dambos utilícense poles sos propiedaes melecinales, empléguense como adornos navidiegos y son materia primo pa fabricar la lliga pa cazar. Sicasí dambes plantes nun tienen namás de mancomún y son bien distintes. 
El xardón ("Ilex aquifolium") ye un árbol de gran porte que llega a los 10 m d'altor. Tien les fueyes verdes, perennes y los frutos en forma de drupas coloraes. 
L'arfueyu ("Viscum album") ye una planta parásita que los sos tarmos, d'hasta unos 50 cm de llargu, engaten polos tueros y cañes de los sos árboles güéspedes. Los frutos, en forma de bagues, son paecíos a los granos d'uva blanca, anque más pequeños y tresllúcíos. De cutiu ye una amenaza pa la vida de les especies forestales que parasita porque se convierte fácilmente nuna plaga. 
Esiste un conceyu n'Estremadura que se llama Xardón (Cáceres). 
"Ilex aquifolium" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 125. 1753. 
aquifolium: epítetu llatinu compuestu por "aqui", de "acus, -uus", aguya, y "folium, -ii" fueya, col sentíu de "fueyes picantes". Emplegáu por Pliniu'l Vieyu en Historia naturalis ("27, 63"), y por Catón el Viejo en "De Agri Cultura" ("31, 1"), col significáu de "xardón".
Castellán: aceba (5), acebeo, acebiño, xardón, congorosa (62), acebo hembra, xardón mallorquín, xardón que lleva como cereces, xardón-zrezal, acebro (3), acebu, aceo (3), acibu, acibuche, adebo, agrifolio (8), alcebo (2), alebro (2), aquifolia, aquifolio (5), arcebo (3), azabuche, bollitera, bolostios, cardu blancu, cardon, cardonera (9), cardón (8), carrasca, carrasco (2), carrascu, cebor, cebro (4), cebro que suelen llamar cedru, chaparro, colostios, crebol, crébol, crévol, escardamudos, grebolé, grévole, hereu, arfueyu, sardón, xardón. Ente paréntesis, la frecuencia del vocablu n'España.
Inula conyza
Inula conyza ye una especie de planta de la familia de les asteracees. Distribúise per Eurasia.
Ye una planta herbal perennifolia vellosa, con tarmos erectos de ramificación nos estremos, les fueyes enteres, y les flores pequeñes en cabeces allargaes, ensin lígules, la flores de color mariellu verdosu. Ye una planta hermafrodita con frutos en forma d'aquenios.
Alcuéntrase nel centru y sur d'Europa. La so gama estender hasta'l norte de Dinamarca, el sur hasta'l Cáucasu. Crez nos cantos del monte secu, les escamplaes o en fasteres seques.
"Inula conyza" describióse por (Griess.) DC. y espublizóse en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis" 7(1): 283. 1838
conyza: epítetu deriváu del griegu "konops" = "pa les pulgues" (na antigüedá pensábase qu'esta planta alloñaba a tales animales).
Inula salicina
Inula salicina ye una planta de la familia de les asteracees.
Planta perenne, erecta, glabra o espaciadamente pelosa, d'hasta 75 cm, de fueyes prominetemente reticulaes. Fueyes inferiores llineal-llanceolaes a ovaes, les cimeres sentaes con base cordiforme y abrazadoras. Capítulos mariellu dorao, de 2,5-3 cm de diámetru, de normal solitarios. Flores ligulaes con lóbulu de 1,5-2,5 cm; bráctees involucrales esternes llanceolaes con ápiz estendíu, les internes lliniales. Floria a final de primavera y pel branu.
Llugares yerbosos húmedos, turberes.
En toa Europa, sacante en Bulgaria y Islandia.
"Inula salicina" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 882–883. 1753. 
Númberu de cromosomes de "Inula salicina" (Fam. Compositae) y táxones infraespecíficos: 2n=16
salicina: epítetu llatinu que significa "como'l sauce"
"Inula salicina subsp. asiatica" (Kitam.) Kitag. 
Iris albicans
Iris albicans, ye una especie de la familia de les iridacees.
Tien tarmos d'hasta 45 cm d'altor, escasamente ramificaos na parte cimera. Fueyes d'hasta 20 x 2,2 cm. Inflorescencia con 3-5 flores, solitaries o por pareyes, sobre pedúnculos d'hasta 10 cm, blanques. Brácteas de 3-4,5 cm, anchamente ovaes, obtuses, anchamente membranoses. Pedicelos d'hasta 4 mm. Periantio con tubu de 15-20 (-30) mm; tépalos esternos de 50-60 x 25-30 mm, reflexos, con llimbu obováu, con una banda llonxitudinal pelosa na parte inferior con pelos de 3 mm.Los frutos son cápsules subcilíndricas. Floria d'abril a xunu.
Orixinaria de Arabia, cultívase llargamente na Rexón mediterránea, especialmente nos campusantos musulmanes, atopándose naturalizada.
"Iris albicans" describióse por Johan Martin Christian Lange y espublizóse en "Vidensk. Meddel. Naturhist. Foren. Kjøbenhavn" 1860: 76 1861.
albicans: epítetu llatinu que significa "blancuciu". 
Iris aphylla
Iris aphylla ye una especie de la familia de les iridacees. Ye orixinaria d'Europa.
Estrémase de "Iris germanica" nel so espata qu'arrodia les flores, verde sacante un estrechu marxe escarioso. Tarmu floral d'hasta 30 cm o más, ramosu nel so mitat inferior; fueyes de normal falciformes. Flores violeta o moraes, 3-5; pétalos esternos estrechamente obovaos, los internos llargamente elípticos y d'uña curtia. Floria en primavera.
Ente roques y gleres.
Francia, Alemaña, Albania, Finlandia, Hungría, Italia, Polonia, República Checa, Rumanía.
"Iris aphylla" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl." 38 1753. 
aphylla: epítetu llatinu que significa "ensin fueyes".
Iris graminea
Iris graminea ye una especie de la familia de les iridacees. La so distribución toma dende España hasta l'oeste de Rusia.
Especie de raigañu rizomatosa, mide ente 20 a 45 cm d'altor. En primavera la so fina xamasca llanceolada escurezse parcialmente. Les flores fragantes de 8 cm d'anchu surden n'espigues, caúna de les cualos soporta dos flores. Estes varien de color d'azul violáceo a púrpura, pero davezu presenten pétalos interiores color vieno y esteriores ñervosos azul violáceo. 
Suel crecer n'allugamientos a plenu sol o semisombra y prefier suelos daqué acedos y húmedos, anque non encharcaos. Les pequeñes flores, que queden parcialmente ocultes pola xamasca, suélense utilizar pa decorar rocalles o cantos d'arriates húmedos. Tamién s'utiliza como flor cortada por cuenta del so arume. 
"Iris graminea" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl." 39 1753.
graminea: epítetu llatinu que significa "como una yerba". 
Iris sibirica
Iris sibirica ye una especie de la familia de les iridacees. ye orixinaria de Eurasia.
Planta de flores azul violeta, raramente blanques, de normal 1-3 que broten en tarmos buecos d'hasta 120 cm, de normal con 3 fueyes caulinares pequeñes. Flores de cabillo llargu procedentes d'espates marrones. Pétalos esternos obovaos a arrondaos, d'hasta 5 cm; pétalos internos estrechamente elípticos, d'hasta 4,5 cm. Floria en primavera.
Esti y centru d'Europa, Francia y Italia. Introducida en Suecia. Vegeta en praderíes húmedes y llugares baldíos.
"Iris sibirica", describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 39. 1753. 
sibirica: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Siberia.
Iris spuria
Iris spuria ye una especie de la familia de les iridacees.
Flores azules, violeta o ablancazaes, de 2 a 4 en tarmu de 20-90 cm, con delles fueyes. Pétalos esternos de 3-8 cm con llámina elíptica a arrondada y uña más llarga; pétalos internos de 3-6 cm, estrechamente obovaos; espata verde, d'hasta 8 cm. Fueyes basales d'hasta 2 cm d'anchu, de golor daqué fuerte. Ovariu con picu estrechu. Especie bien variable.Floria en primavera.
Austria, Grecia, España, Gran Bretaña, Dinamarca, Francia, Alemaña, República Checa, Finlandia, Suecia, Hungría, Polonia, Rumanía. Introducida en Italia. Vegeta en acequies y campos húmedos.
"Iris spuria", describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 39. 1753.
spuria: epítetu llatinu que significa "falsu"
subsp. carthaliniae (Fomin) B.Mathew, Iris: 117. 1981 Caucaso 
subsp. demetrii (Achv. & Mirzoeva) B.Mathew, Iris: 117 (1981). Turquía y Transcaucaso
subsp. maritima (Dykes) P.Fourn., Quatre Fl. France: 190 (1935). España y Francia
subsp. musulmanica (Fomin) Takht. in A.L.Takhtajan & A.A.Fedorov, Fl. Erevana, ed. 2: 330. 1972. Turquía y Irán
subsp. notha (M.Bieb.) Asch. & Graebn., Syn. Mitteleur. Fl. 3: 496 1906. Cáucasu
subsp. spuria Suecia y centru d'Europa
Isoetes lacustris
Isoetes lacustris ) ye una especie de licopodio perteneciente a la familia de les isoetacees.
Crez no fondero de llagos d'altu monte ente 1700 y 2500 metros sobre'l nivel del mar. La so área de distribución toma les rexones septentrionales d'Europa y América. Alcuéntrase nel norte y centru de la Europa continental (Noruega, Finlandia, Suecia, Francia, Países Baxos, Dinamarca, Alemaña, Suiza y Polonia) con poblaciones hasta Rusia pel este y bien fraccionaes na Península ibérica y posiblemente norte de la península itálica. Apaez tamién nes Islles Britániques, Islles Feroe, Islandia y Groenlandia. Nel norte d'América ta presente en Canadá (provincies de Saskatchewan, Manitoba, Ontario, Quebec, Terranova y Llabrador y Territorios del Noroeste onde algama la so llende occidental) y Estaos Xuníos (estaos de Maine, Vermont, Nuevu Hampshire, Nueva York, Massachusetts, Connecticut, Nueva Jersey, Wisconsin, Minnesota, Virginia y Tennesse, llende sur de la so distribución).
"Isoetes llacustre" ye una planta de vezu acuáticu llacustre que coloniza'l fondu de mases d'agua fríu hasta los trés metros de fondura siempres qu'haya una baxa concentración de nutrientes. Morfológicamente consta d'una roseta de fueyes aciculares ríxides ensin estomes, con sección circular y col marxe membranosu pardu, un tarmu trilobuláu bien curtiu ensin filopodios y curtios rizomas. Estes fueyes son particularmente argayadices con dimensiones variables d'ente 2 y 3 milímetros de diámetru y ente 8 y 20 centímetros de llargor. 
La so reproducción sexual tien llugar a partir d'espores producíes en esporangios. Estos esporangios caltienen nel so terciu cimeru parte del velu y anicien espores esferoidales femenines, megasporas, d'ente 600 y 650 micrómetros y espores masculines elipsoidales, microsporas, d'ente 35 y 39 micrómetros.
Isoetes lacustris describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 1100. 1753.
Jasione laevis
Jasione laevis, comúnmente llamáu botón azul, ye una herbal de la familia de les campanulacees, orixinaria d'Europa.
Yerba perenne, densamente cespitosa, glabra o casi. Tarmos erectos o ascendentes, simples, ensin fueyes na parte cimera, d'hasta 20 cm de llargor. Fueyes linear-oblongues o oblongo-llanceolaes, enteres o casi. Les flores disponer en trupes cabezueles arreyaes a la fin de los tarmos; mota con 5 dientes subulaos; glabros; corola con 5 lóbulos lliniales soldaos na base de color azul; ovariu asitiáu per debaxo del restu de les pieces florales. Frutu en cápsula que s'abrir en 2 curties cáscares apicales. Floria en primavera y branu.
En Bélxica, Francia, Alemaña, Albania, Bulgaria, Grecia, España, Italia, Rumanía y l'antigua Yugoslavia. Introducida en Finlandia. Habita en praos, montes abiertos, al pie de caminos y ente roques.
"Jasione laevis" describióse por Jean-Baptiste Lamarck y espublizóse en "Fl. Franç. (Lamarck)" 2: 3. 1779
Sinonimia de la subespecie: "Jasione laevis subsp. carpetana" (Boiss. & Reut.) Rivas Mart., Publ. Inst. Biol. Aplicada 42: 122 (1967).
Sinonimia de la subespecie: "Jasione laevis subsp. laevis".
Jasione montana
El botón azul (Jasione montana) ye una herbal de la familia de les campanulacees, anque a güeyu puede confundise con una especie de la familia de les asteracees. Ye orixinaria d'Europa.
Planta añal o bienal pelosa, de tarmos erectos o ascendentes de 5-50 cm, ramosa dende la base, y ensin estolones. Fueyes llargamente lliniales a llanceolaes, de marxe onduláu, enteres o dentaes. Flores azules, raramente blanques, nuna cabezuela globular arrodiada de bráctees involucrales ovaes a triangulares, de normal más curties que les flores. Corola aprosimao de 5 mm, con 5 lóbulos estrechos. Especie bien variable. Floria dende finales de primavera y a lo llargo de tol branu.
Llugares yerbosos, pacionales efímeros de monte, brezal, riscos y riberes.
Toa Europa salvu Bélxica, Austria, Islandia, Grecia y Turquía.
"Jasione montana" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 928–929. 1753.
Juncus balticus
Juncus balticus ye una especie de xuncu conocida col nome común de Baltic rush, perteneciente a la familia de les juncacees. Ye orixinaria d'Europa y América.
Plantes perennes; con rizomes reptantes, los entrenudos 1-3 cm; tarmos 40-120 cm x 1.5-4 mm, teretes, llisos, formando llurdies laxos. Fueyes modificaes en vaines basales 2.5-15 cm; llámines 1-3 mm, rudimentaries, aciculares. Inflorescencia 5-10 x 2-4 cm, seudolateral, xeneralmente con más de 20 flores; bráctea inferior 5-15 cm, cauliforme; bractéolas 1.5-2.5 mm. Tépalos 3.5-5 mm, castañal con costielles medies verdes o grises, payizos na fructificación; estames 6, 1.5-2.5 mm. Cápsula 3.5-4.5 x 1.5-2 mm, elipsoide a ovoide, apiculada, redonda, trígona o 3-llobada, 3-septada. Granes 0.6-0.8 x 0.2-0.5 mm, elipsoides o irregulares.
En delles especies perennes de "Juncus" ye frecuente'l floriamientu precoz de biltos producíos por rizomas de menos d'un añu d'edá. Nesos casos les inflorescencies suelen ser menores y más compactes que les que producen los biltos de los rizomas más maduros. Esi fenómenu podría esplicar parte de la variabilidá reparada en plantes d'esta especie procedentes d'una mesma localidá. Nes poblaciones occidentales de la Península Ibérica (cordal Cantábricu) el tamañu de les inflorescencies ye estadísticamente daqué menor que nes poblaciones orientales (Pirineos y Sierra de Gúdar), onde'l rangu de variabilidá de dichu calter ye mayor. Nes plantes d'inflorescencia contraida, identificaes davezu como "J. cantabricus", nunca se repararon frutos maduros nin granes, lo que refuerza la hipótesis de que se trate en realidá de biltos inmaduros producíos por rizomas colonizadores nuevos. Indicóse tamién un menor tamañu de les anteres nes plantes cántabres y en delles turolenses, sicasí les diferencies pueden esplicase pol estáu fenológico del material. Anteres de menos de 1 mm namái se repararon en flores que s'atopaben de primeres de la fase femenina, que los sos estames entá nun algamaren el tamañu definitivu cuando fueron desecaes. La especie rique un estudiu más detalláu en tola so amplia área de distribución.
"Juncus balticus" describióse por Carl Ludwig Willdenow y espublizóse en "Der Gesellschaft Naturforschender Freunde zu Berlin Magazin für die neuesten Entdeckungen in der Gesammten Naturkunde" 3: 298. 1809.
Juncus: nome xenéricu que remanez del nome clásicu llatinu de "jungere" = , "pa xunir o venceyar", por cuenta de que los tarmos utilizar pa xunir o enxareyar".
balticus: epítetu xeográficu qu'alude al so localización nel Mar Bálticu.
Juncus balticus subsp. ater (Rydb.) Snogerup, Preslia 74: 258 (2002). Dende Norteamérica hasta Guatemala y Suramérica
Juncus balticus subsp. ater (Rydb.) Snogerup, Preslia 74: 258 (2002). Dende Norteamérica hasta Guatemala
Juncus balticus subsp. balticus. Del noroeste y nordesde d'Europa
Juncus balticus subsp. cantabricus (T.Y.Díaz, Fern.-Carv. & Fern.Prieto) Snogerup, Preslia 74: 256 (2002), de España
Juncus balticus subsp. littoralis (Engelm.) Snogerup, Preslia 74: 256 (2002). De Canadá y Estaos Xuníos
Juncus balticus subsp. mexicanus (Willd. ex Schult. & Schult.f.) Snogerup, Preslia 74: 257 (2002). De América
Juncus balticus subsp. pyrenaeus (Timb.-Lagr. & Jeanb.) P.Fourn., Quatre Fl. France: 146 (1946). de España nos Pirineos
Juncus bufonius
El xuncu de sapu (Juncus bufonius) ye una herbal de la familia de les juncacees.
Planta bien ramificada, erecta o parcialmente tendida, de 3-35 cm, que forma verdees pocu trupos. Fueyes casi toes na base, d'hasta 1 mm d'anchu, llargues, con cantos revueltos longitudinalmente hasta formara casi un tubu. Les flores en primavera y branu, tienen 6 tépalos o pieces florales ováu-llanceolaes, verdes, protexíes na so baase por otres dos pieces o bráctees membranoses. Dientro de los tépalos atópense los órganos masculinos y femeninos, que fructifican nuna cápsula de contorna elíptica, onde maurecen granes de pocu menos de 0,5 mm. El so nome científicu vien de de "Bufo", (sapu).
Especie cosmopolita. En Europa. Crez nes zones casi permanentemente anubiertes, pero ensin cubrir la planta, onde la folla permanez húmedu.
La especie describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1: 328" nel añu 1753.
bufonius: epítetu llatinu que significa "que crez en llugares húmedos".
Juncus squarrosus
Juncus squarrosus ye una herbal de la familia de les juncacees.
Yerba viviega al traviés de rizoma, cespitosa. Tarmos erectos, de 15-40 cm, ríxidos. Fueyes ríxides, canaliculaes, patentes, d'hasta 2 mm d'anchor. Flores regulares dispuestes en espigues; 6 tépalos obtusoa de color pardu escuru, con anchu marxe hialino, de 4-5 mm de llargor; 6 estames. Frutu en cápsula con numberoses granes. Floria en primavera y branu.
Frecuente nes partes más húmedes de los cervunales, anque tamién coloniza turberes.
Alcuéntrase en Europa.
"Juncus squarrosus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 327. 1753.
squarrosus: epítetu llatinu que significa "estendiendo horizontalmente; curvaes nos estremos".
Juniperus thurifera
Juniperus thurifera, la "sabina albar", "enebro", "trabina", "tarabina" o "trabino" ye una especie del xéneru "juniperus" natural de los Alpes franceses, la Península Ibérica y el norte d'África. N'España tien los sos núcleos principales nos montes interiores del centru, norte y este, principalmente nes provincies de Guadalajara, Soria, Burgos, Cuenca, Teruel, Segovia y València.
El mayor sabinar albar d'Europa, estender ente les provincies de Soria y Guadalajara, concretamente polos conceyos de Arcos de Jalón y Maranchón. Incluyendo a les localidaes de Sagides, Chaorna, Judes, Iruecha, Codes y Mochales. Apocayá foi declaráu llugar d'Interés Comuñal (LIC). Con dalguna intermitencia, enllargar, per un sitiu, pol Campo Taranz, pol otru, pol parque natural de "el Alto Tajo", magar, en dambos llugares, con menor intensidá. En Castiella y Llión a los árboles monumentales d'esta especie y d'otres asígnase-yos xéneru femenín y asina se diz la enebra en Siguero, Morales, Valleruela etc. Ye especialmente conocíu'l sabinar de Calatañazor, Soria. Esiste tamién un importante sabinar nel Rincón de Ademuz, siendo'l más notable l'asitiáu na paraxa Les Blanques de Puebla de San Miguel (València), con terribles exemplares milenarios; dichu llugar tópase protexíu dientro del Parque Natural de Poblar de San Miguel. Hai tamién sabines na rexón aragonesa de 'Los Monegros'.
Árbol siempreverde, de tamañu medianu, xeneralmente de 4 a 8 m d'altor y de un metro más o menos de diámetru de tueru, curtiu y gruesu daqué retorcigañáu y trabancosu nos exemplares vieyos, con corteza parduza o cenicienta, fibrosa y sedada longitudinalmente, esprendiéndose a tires. La copa ye bien trupa, de color verde escuru con forma cónica o ovalada y n'exemplares esmocaos esplanada ya irregular. Les cañes son grueses y les fueyes son escuamiformes, xuntaes al tallito, son de forma romboidal y aspres al tactu.
Produz pies masculinos y femeninos, los estróbilos son arredondiaos de color azuláu a coritu o acoloratáu según el so estáu de maduración. Los pies masculinos producen nes sos pequeñes, parduces y abundantísimas inflorescencies, grandes cantidaes de polen, lo que se llama popularmente "cierna" que llega a paecer fumu en díes airosos.
Floria a partir de febreru y los frutos maurecen al segundu añu, pero tamién esisten dómines na que nun se forma la grana.
Les flores de los machos namái producen polen, que ye esvalixáu pol vientu, ente que les flores de los árboles fema son fertilizaes pol polen masculín y forma unos "frutos" llamaos gayubas. Dichos estróbilos nun algamar el grau de maduror hasta la segunda seronda tres la polinización (20 meses), cuando tomen un color escuru característicu. Nesti momentu ye cuando distintes especies de tordos (Turdus sp.) comer y esvalixen les sos granes. Ye'l momentu más fayadizu pa la recueya manual de frutos con fines viverísticos.
N'España podemos atopar dende los 140 msnm (Sierra de Monegrillo, Zaragoza) hasta los más de 1.800 m qu'algama na Sierra de Albarracín en (Teruel). En Marruecos, llega percima de los 3.000 m. Espolleta con vitalidá en zones onde pel hibiernu s'algamar temperatures de -25 °C y pel branu róndense los 40 °C. Soporta años secos nos que nun llega a cayer más de mediu llitru d'agua per metro cuadráu y la mayor parte fora del periodu vexetativu. Ye capaz de llancar el so potente sistema radical en suelos tan cascayosos como los lapiaces, onde cabalmente, nun s'instalaría nengunu de la mayoría de los árboles que crecen na Peninsula Ibérica.
Vegeta nes altes parameres y fasteres espuestes, principalmente sobre suelos ricos en cal, pero tamién nos xilizos, dende los 800 m hasta cerca de los 1.500 m entrando en competencia cola encina ("Quercus ilex") y el pinu Salgareño ("Pinus nigra"); planta de crecedera bien lenta, apodera solo en condiciones estremes, yá que aguanta perbién les fuertes xelaes, acomuñaes a branos secos y calorosos, que caractericen les parameras onde habita. Nes sos llendes alterna dacuando col caxigal o carbayu carrasqueño ("Quercus faginea").
Ye'l enebral o sabinar un monte claru de tipu parque, esclariáu de forma ancestral, pa favorecer la producción de campera onde tamién s'atopen plantes de sotobosque, sobremanera les árgomes ("Genista scorpius") y los cambrones ("Genista rigidissima"), amás d'artos o espinos de tintes ("Rhamnus saxatilis") y artugancios ("Rosa agrestis", "Rosa micrantha", y "Rosa corymbifera"). Nos montes sorianos son especialmente frecuentes les estepes negrales ("Cistus laurifolius"), sobremanera na zona de Ucero y Valdemaluque, Torremocha de Ayllón, Gormaz, etc.
Ente les plantes de menor talla que crecen acomuñaes al enebral podemos citar numberoses arumoses, como'l espliegu ("Lavandula latifolia"), la salvia ("Salvia lavandulifolia"), la ajedrea ("Satureja gracilis"), diversos tomillos ("Thymus zygis", "Thymus vulgaris", "Thymus mastichina", y "Thymus mastigophorus"), sanjuanes ("Phlomis lychnitis") y zamarrillas ("Teucrium capitatum"). Toes estes especies bien visitaes poles abeyes producen mieles esquisites. Otres especies qu'acompañen al enebral en terrenes cascayosos y hasta con roca son les dedaleras ("Digitalis fosca"), les lechetreznes ("Euphorbia nicaeensis").
El pacional dominante nel enebral ye de pequeña talla formáu por especies viviegues encespedantes y bien resistentes como les espiguillas rizaes ("Festuca hystrix" y "Poa ligulata") y les coles de rapiega ("Koeleeria vallesiana"), que formen un tapiz curtiu, según los jopillos ("Dactylis hispanica") y les cabezueles ("Anthyllis vulneraria"). Localmente ente los enebros crecen rodales de dures macollas de gramínees altes y resistentes como la preciosa yerba plumera ("Stipa iberica") y la saeta o lastón de pandorial ("Stipa lagascae") dando llugar a los llamaos montes estépicos, que tanto abonden nos cantos de les árees desérticas d'Asia
Na Península Ibérica los sabinares ocupen zones continentales del interior, formando la so área una especie d'arcu discontinuu que con centru en Madrid, podría dibuxase dende les cuena del río Luna (Llión) hasta la localidá de Nerpio, nel sur d'Albacete, pasando polos estensos montes de Soria y Teruel, los orixinales sabinares del Valle del Ebro y los escelentes de Guadalajara, Cuenca, València (Rincón de Ademuz) y los de Ciudad Real. Bonos sabinares pueden atopase tamién nel interior de Castelló (como por casu na Sierra del Toro), en Burgos (Valle del Rudrón) y en Segovia (onde la sabina llega hasta les llendes de Ávila), según retazos d'ellos en Madrid (Gargantilla de la Sierra, Becerril de la Sierra, El Vellón, Zarzalejo), Valladolid, Palencia, Zamora y Murcia.La sabina albar na rexón de Murcia, alcontrar nel conceyu de Moratalla, concretamente nel so pedanía llamada, precisamente, El Sabinar, dada la bayura d'esta especie que ye autóctona del territoriu y ta protexida. Exemplares sueltos de sabina albar apaecen nel este de Jaén (Sierres de Cazorla y Segura), según na Sierra de María al norte d'Almería (onde atopamos el Monumentu Natural de la Sabina Albar) y, yá en Provincia de Granada Granada al pie de La Sagra.
Fora d'España hai sabinares en puntos alcontraos de los Alpes (italianos y franceses) y na redoma de Saint Béat, na aguada norte de los Pirineos. Queden rodales nel Monte Cintu en Córcega. N'África, n'Arxelia, pero sobremanera en Marruecos, onde ocupen más de 31.000 hai, ditribuidas pol Gran Atles y Atles Mediu, integrando n'altitú l'últimu pisu forestal, percima de los cedros.
Los montes de sabina son consideraos relictos por representar el testimoniu d'un paisaxe vexetal qu'apoderó o foi frecuente fai milenios; tantos, qu'aquelles sabines nin vieren entá al home. 
Si esto ye asina, y les resultancies de distintos investigadores apunten escontra ello, atopamos hai ante una amuesa, una porción d'una fitocenosis terciaria, un paisaxe vexetal traíu pol túnel del tiempu hasta los nuesos díes. Los paleobotánicos confirmaron la presencia de taxones de la sección "Sabina", probablemente la mesma sabina albar, nel Cretácicu, nel Oligocenu y Pliocenu, nel centru y noroeste d'Europa y nel sur de Francia. Paez, pos, que los sabinares cubrieron dominios más estensos y septentrionales que los actuales, coincidiendo con periodos más fríos y secos (por casu nel Messiniense). Tamién podría asegurase qu'en dalgún momentu (Pliocenu-Pleistocenu) tuvieron árees más acutaes que na actualidá, debíu probablemente, al so irrenunciable xerofilia, que-yos faía abandonar zones de cutio húmedes y sobremanera les fachaes atlántiques de los sistemes montascosos.
Esta presencia antiguo y estendío de la sabina albar, les sos migraciones y la so actual distribución estazada sirven d'argumentu por que dellos botánicos xustifiquen la diferenciación de tres variedaes xeográfiques (var. "gallica", var. "hispanica", var. "africana" ), estremables unes d'otres por calteres taxonómicos de poca entidá, pero qu'atoparon refuerzu nes diferencies de hábitats observables, sobremanera ente les poblaciones d'África y Europa.
Dellos autores dixebraron les sos distintes races xeográfiques como variedaes:
Nun acutar como debíen, según les riegles de nomenclatura botánica, el nome de var. "thurifera" pa nenguna d'elles (correspuénde-y en teoría a la forma española yá que Linneo dixo: "Habitat in Hispania")
La madera ye compacta y de granu finu, bien apreciada polos ebanistes; da escelentes postes y vigues al ser bien resistente a la podrizu, cabo indicar qu'a la fama de imputrescible de la madera de sabina hai que poner dalgún pero, los pies que por dalguna razón son estropiaos y queda al descubiertu'l duramen coloráu sufren un procesu de pudrición que dexa la madera ensin consistencia y fácilmente disgregable, esto nun afecta por completu al tueru una y bones les capes más superficiales, presumiblemente la albura nun son estropiaes polo que l'árbol puede siguir viviendo con normalidá.
Si quier gociase del calter de imputrescibilidad ye necesariu esaniciar la corteza una vegada cortáu l'árbol.
"Juniperus thurifera" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 1039. 1753. 
thurifera: epítetu que significa «productora de inciensu», yá que la so madera ye bien arumosa, de golor resinoso prestosa, polo que se quemó pa esti fin, produciendo un golor bien caltriante que al dicir de les xentes estorna a los insectos y según Pío Font Quer fai fuxir a les culiebres.
Kadenia dubia
Kadenia ye un xéneru monotípicu de plantes herbales perteneciente a la familia de les apiacees. La so única especie "Kadenia dubia", alcuéntrase en Eurasia.
La especie ye una planta herbal delgada d'hasta 70 cm d'altor. Ye dafechu glabra, ensin ramificar (ramificada a pocu). Les fueyes miden de dos a tres veces y 1-2 mm d'anchu. La umbela tien poques o nenguna brácteas. Les flores son de color blancu. El frutu ye casi esféricu en forma de güevu, y de 2 a 2,5 mm de llargu. El frutu parcial tien 5 costielles claramente destacaes.
Crez en llugares húmedos dacuando anubiertos, caliares, ácidos, pero la base rica en básicos. 
El cnidium ordinariu asocede n'Europa oriental y Asia occidental (Siberia occidental). La llende occidental estender na mariña esti del sur de Suecia a Alemaña y Austria. Ye un Florenelement continental.
"Kadenia dubia" describióse por (Schkuhr) Lavrova & V.N.Tikhom. y espublizóse en "Byull. Moskovsk. Obshch. Isp. Prir., Otd. Biol." 91(2): 93 (1986)
"Cnidium venosum" (Hoffm.) W.D.J.Koch 
Laburnum anagyroides
Laburnum anagyroides, Agua d'oru, laburno, citiso o falsu ébanu, ye una especie d'árbol pequeñu d'hasta 7 m d'altor, perteneciente a la familia de les lleguminoses. Ye nativa d'Europa Central y del Sur. Según otra especie del xéneru, "L. alpinum", y especialmente los híbridos ente ellos, "L. × watereri", utilízase como planta ornamental popular. Toles partes de la planta contienen el tóxicu alcaloide citisina y son venenoses si peracábense. "L. anagyroides" flores a finales de la primavera con flores marielles densamente en recímanos pendilexos 10-20 cm (4-8 en) de llargu.
Ye un parrotal de corteza llisa, con cañes colgantes y ramines pubescentes. Les fueyes tienen un llargu pedúnculu, son llises nel fexe y vellosas pol viesu .
Les flores son de color mariellu doráu y duce arume, que s'arrexunten en recímanos colgantes de 25 cm de llargu, y de normal florien en mayu.
Les granes son llegumes con un gran númberu de granes de color negru que contienen citisina, un alcaloide desaxeradamente tóxicu non solo pa los seres humanos sinón tamién pa los caballos, sobremanera cuando nun tán madures. Sicasí, dellos animales selvaxes como llebres y venaos puede alimentar nellos ensin nengún problema.
La madera ye dura y pesada , d'un color mariellu- marrón, ideal pal torniamientu de madera y como combustible. Nel pasáu (y güei na recreación histórica), foi utilizáu pa faer arcos.
Númberu de cromosomes de "Laburnum anagyroides" (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecíficos
"Laburnum anagyroides" Medik. 2n=50.
Lamium galeobdolon
Lamium Galeobdolon, Galeopsis galeobdolon, Lamiastrum galeobdolon o Galeobdolon luteum, comúnmente conocíu como arcánxel mariellu, planta d'artillería, o planta d'aluminiu, ye una planta con una flor montesa bien estendida en Europa, y introducióse n'otros llugares como planta de xardín. Amuésase la morfoloxía de la flor asimétrica, fueyes opuestes y tarmos cuadraos típica de la familia de la menta, Lamiaceae. Les flores son de color mariellu nidiu y en recímanos axiales, con una "capiya" prominente (el lóbulu dorsal de la corola). Arrobínase fácilmente y asina s'utilizó comúnmente como una cubierta vexetal ornamental. Puede ser invasivo en llugares onde nun ye nativu y débese tener cuidu al momentu de llantar nestes árees.
L'arcánxel mariellu ye una planta perenne de fueyes grandes con corredores soterraños crez a un altor d'unos 40 a 80 cm. Les fueyes opuestes empareyaes son acosaes, llargamente ovaes con una base cordada y marxe dentáu. La parte inferior de les fueyes ye de cutiu de color púrpura. Les flores crecen en verticilos nuna espiga terminal y lleguen a tar en grupos numberosos d'hasta un númberu de 8 nos nuedos alcontraos na metá alta del tarmu, recibiendo'l nome de verticilastros teniendo brácteas paecíes a les fueyes de llantar pero les cimeres miden de normal son 1-2 vegaes tan llargues como apuerten a anches pero menos dentaes; les inferiores son tan curties o tan llargues como ye'l entrenudo de la planta. El mota ye de cinco lóbulos y mide de 7 a 10 mm. La corola ye de color mariellu, de 15 a 25 mm de llargu, los pétalos tán fundíos con un tubu llargu y dos llabios. El llabiu cimeru ye encapucháu y el llabiu inferior tien tres lóbulos de tamañu similar col central que ye triangular y, de cutiu con rayes de color naranxa. Hai dos estames curtios y dos llargos. Los carpelos fúndense y el frutu ye una esquizocarpo de cuatro cámares.
Hai una serie de taxones estrechamente rellacionaos que s'hibriden con L. galeobdolon y en dellos casos nun s'acepta de manera inequívoca como especies distintes, pero considérense subespecies o variedaes por munchos autores. La más conocida d'elles ye l'arcánxel mariellu abigarráu (subespecie: argentatum), que les sos fueyes tienen de cutiu abigarramiento, amosando como parches de plata dispuestu como un ampliu semicírculu. Estosobremanera, les sos flores son grandes y se autocultiva tantu que recibe la indicación "variegatum", ye'l taxón más de cutiu conocíu como un fuxitivu con xardín.
Esti tipu de plantes riquen solombres fondes con calor y un suelu moderáu de tar secu a tar húmedu. Los suelos deben de tar a una acidez de pH 5.5 a 8 siendo indicadora de alcalinidad y suelos probes en nitróxenu.
Lamium maculatum
Lamium maculatum (ortiga muerta) ye una especie de fanerógama perteneciente a la familia de les Lamiacees, nativa de toa Europa, Asia templada (El Líbanu, Siria, Turquía); creciendo nuna variedá de hábitats, dende pacionales abiertos a montes, xeneralmente en suelos húmedos y fértiles.
Laserpitium gallicum
Laserpitium gallicum, ye una especie perteneciente a la familia Apiaceae.
Ye una yerba hemicriptófita, perenne, erecta, glabra, d'hasta 80 cm d'altor, pocu ramificada. Fueyes triangulares, 3-5 pinnatisectas, ríxides. Inflorescencia en umbeles, con hasta 50 radios, d'hasta 10 cm de diámetru. Brácteas y bracteólas numberoses. Pétalos de blancos a rosaos, emarginaos. Frutu en esquizocarpo, d'hasta 10 mm de llargor, ovoide, truncáu, estruyíu pol envés.
Alcuéntrase en gleres y pacionales ente carrascales y carbaes abiertos, sobre substratos caliar-dolomíticos de media alta monte. Son especies acomuñaes "Cytisus reverchonii", "Euphorbia nevadensis subsp. nevadensis", "Ferulago ternatifolia", "Juniperus communis subsp. hemisphaerica", "Serratula pinnatifida", etc. 
Se distribiuye pelos montes submediterráneas del sur de Francia, norte de Italia y metá oriental de la Península Ibérica. En Murcia atopar nos montes más altos de Moratalla (Cuerda de la Xitana, Sierra Seca y Sierra de Villafuerte).
"Laserpitium gallicum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl." 248 1753.
Laserpitium latifolium
Laserpitium latifolium ye una especie pertenciente a la familia Apiaceae.
Casi glabra, grisosa, perenne d'hasta 1,5 m, de sólidu tarmu costilláu, ramosu penriba. Fueyes bien grandes bipinnaes, con lóbulos ovaos, dentaos y peciolaos, con prominente costiella central; peciolos de les fueyes inferiores lateralamente estruyíos, los de les cimeres bien enchíos. Flores blanques, en umbeles de 25-40 radios primarios, con numberoses bráctees estreches deflexas de marxes membranosos; poques bractéolas , subulaes. Frutu ovoide, d'amplies nales ondulaes. Floria a final de primavera y pel branu.
Gran parte d'Europa, sacante Albania, Gran Bretaña, Grecia, Irlanda, Islandia, Holanda y Portugal. Introducida en Bélxica. Habita en montes de monte, ente roques y maleces.
"Laserpitium latifolium" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl." 248 1753.
Laserpitium prutenicum
Laserpitium prutenicum ye una especie pertenciente a la familia Apiaceae.
Difier de "Laserpitium latifolium" nes umbeles primaries que tienen numberoses bráctees de marxes pelosos (brácteas de marxes non pelsosos en "Laserpitium latifolium"). bienal, pelosa, d'hasta 1 m, de tarmu delgáu y angular, ramosa penriba. Fueyes inferiores 2-3 pinnaes, de lóbulos llanceolaos a elípticos dentaos, sentaos o de peciolu curtiu, de pelo arispiu per debaxo. Flores tiñíes de blancu o amarellentáu, xeneralmente con 10-20 radios primarios en umbela; numberoses bráctees y bractéolas, llineal-llanceolaes, membranoses, deflexas. Frutu llargamente elipsoide, con arrugues de pelo arispiu. Floria a finales de primavera y pel branu.
Toa Europa, sacante Albania, Bélxica, Gran Bretaña, Dinamarca, Finlandia, Grecia, Irlanda, Holanda, Islandia, Noruega, Suecia y Turquía. Habita en llugares herbales y montes.
"Laserpitium prutenicum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl." 248 1753.
Númberu de cromosomes de "Laserpitium prutenicum" (Fam. Umbelliferae) y táxones infraespecíficos: n=11
Lathraea clandestina
La yerba de sotierra (Lathraea clandestina) ye una planta de la familia de les escrofulariácees.
Planta viviega con tarmos semisubterráneos amarellentaos, ramificaos y abiertos d'escames acorazoaes inxeríes. Fueyes arriñonaes y abrazadoras. Flores violetes o purpúreas, axuntaes en corimbos de 4-8 unidaes; pedúnculos d'hasta 3 cm. Mota de color lila, glabro y de un llargor equivalente a la tercer parte de la corola. Esta presenta'l so llabiu cimeru abondo más grande que l'inferior y daqué en capiellu, puede llegar a midir hasta 5 cm. Frutu ovoideo con granes grises, reticuláu-rugosas. Parasita los raigaños de castaños, fresnos, sauces, álamos, avellano y omeros. Al ensugase adquier un tonu coritu. Floria en primavera.
Montes frescos de ribera.
Bélxica, Francia, España y Italia. Introducida en Gran Bretaña.
Lathyrus cicera
La almorta de monte (Lathyrus cicera) ye una planta de la familia de les fabacees.
Yerba añal o perenne. Tarmos d'hasta 1 m, xeneralmente alaos. Fueyes con 1 (2) pares de foliolos opuestos y un bilortu; foliolos elípticos. Inflorescencies amenorgaes a una sola flor. Mota de 6,5-12,5 mm, con dientes iguales, siquier dos veces más llargos que'l tubu. Corola colorada, de normal con nerviación de coloración más intensa. Llegume d'hasta 50 mm, trapezoidal.
Distribución euroasiática. Habita en pacionales. Indiferente edáfico. Floria y fructifica de primavera a branu.
"Lathyrus cicera" foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 730. 1753. 
Númberu de cromosomes de "Lathyrus cicera" (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecíficos: 2n=14
Lathyrus: nome xenéricu deriváu del griegu que se refier a un antiguu nome del "gisante".
cicera: epítetu llatinu que significa "como'l xéneru "Cicer"" 
Lathyrus latifolius
La albejana (Lathyrus latifolius) ye una planta de la familia de les fabacees.
Planta esguiladora por aciu bilortos, que crez a partir d'un tarmu maderizu soterrañu vertical, d'unos 75 cm, xeneralmente, hasta 150 omás. Los tarmos, ramificaos, con dos ales longitudianles de 1-3 mm d'anchu, tienen fueyes con pie, estremaes en dos segmentos d'hasta 80 mm de llargu, de forma anchamente llanceolaes, con nervios visibles, paralelos en cantu, de color verde azuláu non pelosos, siguíos d'un bilortu, simple o estremáu. Nel tarmu, na base del pie de les fueyes, asítiense unes estípules ovaes, con un rabillu escontra tras, paecíes pero menores que los segmentos de les fueyes. Les flores en primavera y branu. d'hasta 25 mm, crecen nun pequeñu recímanu de llargu pie, (10-20 cm). Son primeru d'un rosa bien claro que depués escurez. El frutu ye un llegume allargada, ensin pelos, d'ente 5-12 mm, con 10-18 granes arrondaes, esplanaes y pardes.
Orixinaria del sur y centru d'Europa. Llargamente naturalizada. Crez en sebes, terremplénes ferroviarios, yerbazales húmedos, sotus y cantu de montes. Cultívase en xardinería como planta ornamental.
"Lathyrus latifolius" foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 733. 1753. 
Númberu de cromosomes de "Lathyrus latifolius" (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecíficos: 2n=14
latifolius: epítetu llatinu que significa "con fueyes anches"
Lathyrus niger
Lathyrus niger ye una planta de la familia de les fabacees.
Lathyrus niger ye una especie que difier de "Lathyrus vernus" nos sos foliolos romos o llixeramente agudos y estípules más curties de 4-10 mm, en cuantes que en "Lathyrus vernus" miden ente 1-2,5 cm. Foliolus xeneralmente 3-6 pares. Flores moraes que se vuelven azules de 1-1,5 cm. Vaina de 3,5-6 cm, negra, glabra. Floria en primavera y branu. 
Habita en montes abiertos.
En gran parte d'Europa. Nel centru de España en melojares.
"Lathyrus niger" foi descritu por (L.) Bernh. y espublizóse en "Systematisches Verzeichnis" 247. 1800. 
Númberu de cromosomes de "Lathyrus niger¡¡ (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecíficos: 
2n=14
niger: epítetu llatinu que significa "de color negru"
Lathyrus pratensis
Lathyrus pratensis ye una planta de la familia de les fabacees.
Lathyrus pratensis ye una especie del xéneru Lathyrus con namái un par de foliolos y tarmos non alaos. Ye planta trepadora, perenne, de tarmos angulares d'hasta 1,2 m, fueyes con un par de foliolos, con un bilortu terminal; estípules grandes, foliformes, sagitaes. Flores marielles, 5-12 en inflorescencies de llongures cabillos muncho más llargues que les fueyes; pétalos 1-1,6 cm. Vaina negra. Ye especie bien variable.
Habita en praos de siega y maleces.
Por toa Europa. 
"Lathyrus pratensis" foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 733. 1753. 
Númberu de cromosomes de "Lathyrus pratensis" (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecíficos: 2n=28
Lathyrus sylvestris
Lathyrus sylvestris ye una planta de la familia de les fabacees.
Planta perenne, trepadora. Tarmos con nales anches. Fueyes formaes por un par de foliolos de 5-15 cm, llanceolaos con bilortos. Estípules de 1-3 mm d'anchu. Flores de color rosa púrpura, de 15-25 mm, en recímanos de 3-12. Dientes del mota desiguales.Floria pel branu. El frutu ye una llegume glabra, marrón.
Claros de monte, marxes de los campos, pedregales fitos, carbes y sebes.
Gran parte d'Europa, sacante Irlanda, Islandia, Grecia y Turquía.
Legousia hybrida
Legousia hybrida ye una especie de la familia de les campanulacees.
Planta añal, arispia d'hasta 35 cm, de fueyes oblongues a estrechu-obovaes con marxe bien onduláu, les inferiores peciolaes, les cimeres sentaes. Flores amoratdas a lila, en pequeñes inflorescencies terminales. Corola de 8-15 mm, la metá de llargu que los lóbulos calicinos, estrechos. Cápsula cilíndrica, d'hasta 3 cm, con lóbulos erectos. Floria en primavera y branu.
Campos de labrantío, terrén cultiváu.
Oeste y sur d'Europa; casual en partes del norte y centru.
"Legousia hybrida" describióse por (L.) Delarbre y espublizóse en "Flore d'Auvergne" ed. 2: 47. 1800. 
Legousia: nome xenéricu otorgáu n'honor de Bénigne -y Gouz de Gerland (1695-1773), políticu ya historiador, "Gand-Bailli du Dijonnois", académicu honorariu de l'Academia de Dijón y fundador, en 1771, del Xardín Botánicu de la ciudá.
hybrida: epítetu llatinu que significa "híbrida". 
Legousia pentagonia
Legousia pentagonia ye una especie de planta perteneciente a la familia de les campanulacees.
Alcuéntrase en nativa del Mar Exéu y del Y de los Balcanes, foi citada como adventicia n'España; estremar de "Legousia speculum-veneris" por tener toles partes florales de mayor tamañu; dientes de la mota 14-20 x 1-1,5 mm, coroles hasta de 30 mm de diámetro -lóbulo 15-20 mm-, filamentos estaminales xeneralmente pelosos, los frutos son cápsules de 20-30 mm, poco constrictas nel ápiz. Pero, anque les diferencies de tamañu paecen bien clares, nel Y de'l Mediterraneu hai ejem- entemedios, que podríen indicar una potencial hibridación.
"Legousia pentagonia" describióse por (L.) Thell. y espublizóse en "Vierteljahrsschrift der Naturforschenden Gesellschaft in Zürich" 46: 465. 1908.
pentagonia: epítetu llatinu 
Legousia speculum-veneris
Legousia speculum-veneris ye una especie de la familia de les campanulacees.
Como "Legousia hybrida", pero con flores de color violeta, iguales o más llargues que los lóbulos calicinos, que tán estendíos o recurvaos en frutu. Flores aprosimao de 2 cm de diámetru, numberoses nuna inflorescencia ramosa grande. Cápsula d'hasta 1,5 cm. Floria en primavera y branu.
Campos de maíz, terrenales baldíos.
Suroeste y sur del centru d'Europa; pel norte hasta Holanda.
"Legousia speculum-veneris" describióse por (Linneo) Chaix y espublizóse en "Histoire des Plantes de Dauphiné" 2: 338. 1786.
speculum-veneris: epítetu llatinu que significa "vasu de Venus".
Lemna gibba
Lemna gibba o llenteya d'agua ye una planta acuática pequeña, de la familia de les aracees.
Difier de "Lemna minor" en tener frondas llargamente ovaes o casi arrondaes, grueses, de 2-5 mm de llargu, xeneralmente con viesu visiblemente protuberante; frondas verde grises o dacuando pardu acolorataes percima, viesu con 40-50; cada fronda con un raigañu. 4-6 óvulos ( 1 óvulu en "Lemna minor"). Floria en primavera y principios de branu.
Estendida por Europa, sacante Islandia y Noruega. Habita n'estanques y acequias.
"Lemna gibba" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 970. 1753. 
Leontodon hispidus
Leontodon hispidus ye una especie de planta perteneciente a la familia Asteraceae. 
Difier de "Leontodon autumnalis" en tener fueyes con pelos ahorquilaos y aquenios con 2 fileres de pelos, la esterna plumosa, la interna simple. Capítulu solitariu, que brota d'un tarmu non ramosu, mariellu-dorao, de 2,5-4 cm de diámetru, con flores esternes anaranxaes o acolorataes per debaxo; capítulu inclináu enantes d'abrir. Arreyo llampiñu o arispiu. Especie bien variable. Floria en primavera y branu.
En toa Europa, sacante Islandia y Turquía. Ausente de munches islles. Vive en praos con agua y en motañas.
"Leontodon hispidus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 798. 1753 
Leontodon: nome xenéricu que provién de les palabres griegues "leon" = "lleón", y "odons" = "diente", n'alusión a les fueyes fondamente dentaes.
hispidus: que significa cubiertu de pelos llargos y ríxidos.
Númberu de cromosomes de "Leontodon hispidus" (Fam. Compositae) y táxones infraespecíficos: 2n=14
Lepidium appelianum
Lepidium appelianum ye una especie de plantes fanerógames perteneciente a la familia Brassicaceae.
Ye nativa del oeste d'Asia y este d'Europa y considérase planta invasora en Norteamérica onde llegó en 1900.
"Lepidium appelianum" describióse por Ihsan Ali Al-Shehbaz y espublizóse en "Novon" 12(1): 7. 2002.
appelianum: epítetu
Lepidium perfoliatum
Lepidium perfoliatum ye una planta de la familia de les brasicacees.
Lepidium perfoliatum ye una especie que s'estrema polos sos dos formes de fueyes, fueyes basales de llargu peciolu dos o tres veces estremaes, de lóbulos estrechos; superiores casi agudes-arrondaes, enteres, con lóbulos basales amplios ya inxeríos arrodiando'l tarmu. Añal o bienal d'hasta 40 cm Pétalos mariellu-maciu , pocu más llargos que los sépalos. Vaina d'aprosimao 4 mm, estrechamente alada penriba, con estilu curtiu y exerto. Floria en primavera.
Orixinaria del centru y este d'Europa. Introducida en España, Francia, Italia.
"Lepidium perfoliatum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 643. 1753. 
perfoliatum: epítetu llatinu que significa "les fueyes xuníes alredor del tarmu"
Leucanthemum vulgare
La margarita (Leucanthemum vulgare) ye una flor herbal de la familia de les asteracees.
Viviegu con tarmos de normal simples d'hasta 1 m. Fueyes basales ovaes a acucharaes, de peciolu llargu, dentaes; fueyes caulinares oblongues, enteres o lobulaes, les cimeres sentaes, semiabrazadoras. Capítulos xeneralmente de 2,5-6 cm de diámetru y solitaries, con flores liguladas blanques estendíes y flores tubulosas marielles. Bráctees involucrales con marxe escariosos marrón o negru. Especie bien variable. Floria en primavera y branu.
Pradera, al pie de caminos.
Toa Europa. Casual en Islandia. Tamién na Patagonia.
"Leucanthemum vulgare" describióse por Jean-Baptiste Lamarck y espublizóse en "Flore Françoise" 2: 137. 1778[1779].
Númberu de cromosomes de "Leucanthemum vulgare" (Fam. Compositae) y táxones infraespecíficos: 2n=18
"Leucanthemum vulgare subsp. catalaunicum" (Vogt) O.Bolòs & Vigo 
Castellanu: belide portuguesa, consuelda media, cortadillos, crisantemu (2), floreta grande, gamarzoneh, gamarzones, mançanilla, margarita (5), margarita mayor (11), margaritón (4), pajitos (5), pichilines. Bable: margarita, marguieza.(el númberu ente paréntesis indica les especies que tienen el mesmu nome n'España)
Leucojum aestivum
Leucojum aestivum ye una especie de planta bulbosa perteneciente a la familia de les amarilidacees. Ye orixinaria d'Europa hasta'l norte de Irán. 
Ye una planta qu'algama un tamañu de 33-61 cm d'altor, glabra. Bulbu de 23-43 x 22-41 mm, subgloboso, con túniques esternes membranacees, d'un color castañu ± intensu, que s'enllarguen nuna vaina de 37-92 mm, del mesmu color y consistencia na base, escariosa en casi toa'l so llargor. El escapo de 26-48 x 0,16-0,37 cm, fistuloso, estrechamente aláu –con unos marxes hialinos, dacuando escábrido-. Fueyes de 3-6, de 22-34 x 0,59-1,3 cm, lineares, planes, de marxe llisu, de volao atenuaes y obtuses nel ápiz. Flores 2-5, campanulaes, nutantes; bráctea 27-56 x 3,8-10 mm, llanceolada, obtusa, dacuando estremada nel ápiz en dos puntes bien curties, envainante na base –(1,6)5-7(25) mm-, plurinerviada, membranácea, verdosa o ablancazada; pedicelos 38-75 mm, desiguales,daqué narquiaos nel ápiz, el más desenvueltu daqué más llargu que la bráctea. Tépalos de (8,5)11-13(15,3) x 3,8-7,5 mm, obovaos, subiguales –los esternos un pocu más estrechos y con una callosidad escontra'l ápiz— obtusos, cuculaos, con un apículo de 0,5-1,8 mm-, blancos, con un llurdiu verde nel ápiz de la cara esterna. Filamentos estaminales 1,2-3,2 mm, lineares, daqué más curtios que les anteres, insertos nun discoepígino enteru, ablancazaos; anteres 3,3-4,4 x 0,8-1 mm, obtuses, marielles. Ovariu de 4,6-7,5 x 2,1-4,6 mm, verdosu; estilu 6,6-10,1 mm, daqué más llargu que los estames, d'un blancu verdosu. Frutu turbináu, con lóculos polispermos. Granes 5-7 mm, ensin estrofíolo, negres. 
Alcuéntrase en zones húmedes en encinares o pinares; a una altitú de 0-800 metros, nel Sur d'Europa –dende'l S de Inglaterra hasta Crimea y los Balcanes-, Cáucasu y Anatolia y nes Islles Baleares. 
"Leucojum aestivum" foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Systema Naturae, Editio Decima" 2: 975. 1759.
Númberu de cromosomes de "Leucojum aestivum" (Fam. Amaryllidaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=22
Leucojum vernum
Leucojum vernum ye una especie de planta bulbosa perteneciente a la familia de les amarilidacees.
Atópense principalmente en Europa Central. En Francia, tienen una bayura relativa nel norte, a lo llargo de la parte alta del Oise y los sos afluentes, y nel Este (los Vosgos y el Franco-El Condao).
Nos Países Baxos, naturalizóse al igual qu'en Bélxica.
Ye una planta perenne qu'algama los 15-40 cm d'altor. Peluda, con 3-4 fueyes, erectas, de color verde, en gran midida lliniales, obtuses, col tarmu estruyíu trigonal y abondo sólides; la flor de color blancu, ye grande, xeneralmente solitaria, fragante, son llanceolaes, membranoses y a lo menos tan llargues como'l tarmu.
Ligusticum lucidum
El Brúncanu, 'Ligusticum lucidum", ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Apiaceae.
Ye una yerba perenne, glabra. Cepa con abondosos restos fibrosos. Tarmos d'hasta de 150 cm d'altor, sólidos, fondamente asurcaos, estremaos, coles cañes de la parte cimera frecuentemente en verticilos, acompañaos de fueyes axilantes. Fueyes basales d'hasta de 50 cm –les cimeres más pequeñes–, de contorna de triangular a obováu, 3-4 pinnatisectas, divisiones d'últimu orde (lóbulos) 1-15 × 1- 3(5) mm, de lliniales a ovaos, acuminaos o mucronaos. Les inflorescencies en umbeles con 10- 40(50) radios, desiguales, asurcaos. Bráctees xeneralmente inesistentes. Bractéolas 5-8, que la so llargor ye 1/2-3/4 la de los radios, estrechamente lineares, acuminaes, con marxe escarioso estrechu. Estilu 1-2 mm, na fructificación, sobre un estilopodio cónicu. Frutos 4-6 mm, elipsoideos; coles 5 costielles primaries claramente alaes.
Alcuéntrase en pastios nitrificaos de monte, camperes de zones cascayoses, cunetes y escamplaes de monte y carbes; a una altitú de (250)500-2000 metros nos montes del Sur d'Europa: España (incluyendo les Baleares), Francia, Italia, Suiza y los Balcanes. Esvalixáu per bona parte de la Península Ibérica y Baleares.
"Ligusticum lucidum" describióse por Philip Miller y espublizóse en "Gard. Dict.", ed. 8. n. 4. 1768
Ligusticum mutellina
Ligusticum mutellina ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Apiaceae.
Ye una planta perenne qu'algama un tamañu de 20-40 cm d'altor, glabra, casi inodora; tarmos de crucería, con cañes úniques o poques, casi desnudu; les fueyes con peciolu, bipinnatisecta estremáu en foliolos llanza-llineal, segmentos mucronaos. Les inflorescencies en umbelas con 8-15 rayos irregulares. Les frutes oblongues costielles, nidies, casi alaes. Les granes col frente planu. 
Alcuéntrase nes camperes d'altu monte de los Alpes más allá de Saboya, Dauphiné, Provenza; Auvernia; apaez tamién en Córcega y en Europa central y meridional. 
L'usu de la verdura, como lo demuestra la so presencia na Capitulare de villis vel curtis imperii, una orde emitida por Carlomagno que reclama a los sos campos por que cultiven una serie de yerbes y condimentos incluyendo "vevistinum" identificada anguaño como " Ligusticum mutellina".
"Ligusticum mutellina" describióse por (L.) Crantz y espublizóse en "Stirp. Austr. Fasc." 3: 81 1767.
mutellina: epítetu
Ligusticum scoticum
Ligusticum scoticum ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Apiaceae.
Ramosa, foliosa, glabra, de tarmu buecu, perenne, d'hasta 90 cm. Fueyes carnoses, dos veces trilobulaes, los lóbulos ovaos a cuneaos, dentaos a llixeramente lobulaos, brillantes, y de peciolu enchíu envainando el tarmu. Flores blanques en umbeles de 5-20 radios primarios, con bráctees lliniales y bractéolas. Frutu oblongo-ovoide, con crestes bien prominentes, d'hasta 8 mm. Floria pel branu.
Vive en Gran Bretaña, Dinamarca, Irlanda, Islandia, Noruega, Finlandia y Suecia, onde habita roques costeres, cantiles y guijarrales.
"Ligusticum scoticum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 250. 1753.
scoticum: epítetu xeográficu qu'alude al so loclización en Escocia.
Lilium bulbiferum
Lilium bulbiferum ye una especie de planta de flores perteneciente a la familia Liliaceae nativa d'Europa.
var. "bulbiferum"
scabrum" Moench, 1794, nom. illeg. 
var. "croceum" (Chaix) Pers., 1805
Lilium pomponium
Lilium pomponium conocida popularmente nel so llugar d'orixe como (Alterien lily) ye una especie de planta bulbosa perteneciente a la familia Liliaceae. Ye nativa d'Europa.
Ye una planta herbal perenne bulbosa qu'algama los 40-50 cm d'altor. Los bulbos son de forma ovalada o globular, de 4-5 cm de diámetru, de color crema. Los tarmos son de cutiu escuros. Les fueyes son bien estreches y tán esvalixaes, lliniales, con un cantu plateáu. Les flores son simples o ogrupaes en 2-5 (-15) y esprenden golores desagradables. La especie floria en xunetu.
Lilium pyrenaicum
El lliriu de los Pirineos (Lilium pyrenaicum) ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Liliaceae nativa de rexones montascoses, principalmente de los Pirineos, dende España hasta'l Cáucasu.
Ye una planta herbal qu'algama los 1,3 m d'altor. Caúna d'elles produz unes 12 flores de color mariellu, naranxa o colloráu con desagradable golor. 
subsp. "pyrenaicum"
subsp. "carniolicum" (Heldr. ex Freyn) V.A.Matthews 1984 
subsp. "ponticum" (C.Koch) V.Matthews, 1984
Limodorum abortivum
Planta saprófita, violeta de tarmu robustu de 40-80 cm, con numberoses escames embaxo, que salen d'un rizoma densamente cubiertu de raigaños gruesos. Espiga floral d'hasta 30 cm de llargu, con munches flores violeta bien llamatives. Segmentos periánticos hasta 2 cm estendíos; lábelo triangular de marxe onduláu, mariellu o violeta; espolón delgáu, cilíndricu, d'hasta 1,5 cm. Floria en primavera y branu.
En centru y sur d'Europa.
"Limodorum abortivum" foi descritu por (Linneo) Sw. y espublizóse en "Nova Acta Regiae Societatis Scientiarum Upsaliensis" 6: 80. 1799. 
El númberu cromosómico somáticu ye de: 2 n = 56.
Limodorum: nome xenéricu que provién del nome griegu "haimodoron", dáu por Teofrasto a una planta parásita de flores coloraes, probablemente una de "Orobanche".
abortivum: epítetu llatinuo que significa "albortivu, incompletu".
Limonium bellidifolium
Como "Limonium vulgare" pero ye una planta cespitosa bien baxa o baxa y cola mayoría de fueyes trinervaes. Inflorescencia con numberoses cañes maneres, non floríferas. Flores violeta maciu, de 4,5-5 mm.
Dende España escontra l'este hasta Italia y l'ex Yugoslavia; ausente de Baleares y de Creta. Hábitat similares a los "Limonium vulgare"
"Limonium bellidifolium" describióse por (Gouan) Dumort. y espublizóse en "Fl. Belg." 27 1827.
bellidifolium: epítetu llatinu que significa "coles fueyes como'l xéneru "Bellis"".
Limonium binervosum
Limonium binervosum ye una planta perenne perteneciente a la familia de les plumbaginacees. 
"Limonium binervosum" ye una planta perenne, glabra qu'algama un tamañu d'hasta 30 cm d'altor, de fueyes oblanceolaes nuna roseta basal. Flores violeta azul, d'amplios pétalos inxeríos, en trupes espigues erectas, con espícules 6-8 por centímetru na mayor parte de cañes terminales; inflorescencia ensin cañes que nun florien. Especie variable que s'hai disgregáu nun númberu de microespecies. Floria a final de primavera y pel branu.
Cantils, roques y guijarrales.
En Gran Bretaña, Francia, Irlanda, España y Portugal.
El xéneru foi descritu por (G.Y.Sm.) C.Y.Salmon y espublizóse en "The Journal of Botany" 45: 24. 1907. 
binervosum: epítetu llatinu que significa "bi ñervudu".
Limonium humile
Limonium humile ye una planta perenne perteneciente a la familia de les plumbaginacees. 
Como "Limonium vulgare" pero planta más pequeña d'hasta 40 cm de tarmos florales ramosos na metá cimera y daqué angulares. Flores en llargues espigues de 3-5 cm, erectas, con 2-3 espículas por centímetru (espigues de 1-2 cm, estendíes, con 6-8 espículas por centímetru en "Limonium vulgare")
En Gran Bretaña, Francia, Irlanda, Alemaña, Noruega, Suecia y Dinamarca. En marismes. En España nel Cantábricu. Floria pel branu.
"Limonium humile" describióse por Philip Miller y espublizóse en "Gard. Dict.", ed. 8. n. 4. 1768 
humile: epítetu llatinu que significa "de pequeñu tamañu".
Limonium vulgare
Lavanda de mar, Acelga salada, limonio marítimu, espantazorras ("Limonium vulgare"), planta herbal perenne, d'escasu porte (unos 30-70 cm), de la familia de les Plumbaginacees, orde de les Plumbaginales.
conocer como lavanda pola creencia nes sos propiedaes melecinales.
Presenta tarmos argutos, llampiños, de base maderiza; fueyes basales anches y llargues, que formen una roseta alredor del tarmu, ondulaes, d'intensu color verde y brillante, de punta afilada. Flores hermafrodites, pequeñes, corola de 5 pétalos, llibres, más llargos qu'el Mota, de color ente l'arrosáu y el violáceo o azul, formando inflorescencies en forma d'espigues, bien ramificaes nel so parte final. Mota tubuloso de pocu más de 5 mm., piloso na base, y con 5 dientes triangulares nel cantu. La flor tien 5 estames soldaos a la base de los pétalos y un ovariu unilocular con 5 estilos llibres. Frutu formáu por una sola cápsula con numberoses granes.
Floria pel branu hasta principios de la seronda. Rique mugor y abondosa lluz solar.
Puede atopase en terrenes arenosos (planta psammófila), húmedos, salobres como les marismas (planta halófila). Nun tolera los suelos ricos en nitróxenu.
Mariña atlántica d'Europa hasta'l sur de Suecia, rexón Mediterránea, Península Ibérica.
Planta que repele les poliyes. Les raigaños son descongestionantes y depuratives. Sirve pa tratar hemorraxes. El raigañu ye fonte de taníns.
"Limonium vulgare" describióse por Philip Miller y espublizóse en "The Gardeners Dictionary": . . . eighth edition 1768. 
Linaria arvensis
Linaria arvensis ye una herbal de la familia de les escrofulariácees.
Ye la menor del xéneru "Linaria", presenta un tamañu d'ente 8-14 cm, con tarmos argutos, azulaos o con tintes purpúreos, ensin pelos; fueyes inferiores partiendo d'un mesmu puntu (verticiloss) y cimeros alternes sobre'l tarmu, tamién azulaes, d'hasta 15 mm de llargu y unos 2 d'anchu, xeneralmente daqué endolcaes longitudinalmente. Flores en primavera y branu, azules o lila-azul maciu, con gargüelu blanca y espolón curtiu, finu y mui curváu.
Sur, oeste y centru d'Europa. Crez en terrenes arenosos, ente roques en zones abiertes.
Linum flavum
El llinu mariellu (Linum flavum) ye una fanerógama de la familia de les linacees.
Planta perenne, robusta, erecta, glabra, d'hasta 60 cm, con flores marielles, munches en inflorescencies ramoses. Fueyes inferiores acucharaes, les cimeres llanceolaes. Pétalos aprosimao de 2 cm, de llimbu ováu y rabillu curtiu, sépalos llanceolaos apuntiaos, de hast 8 mm. Floria en primavera y branu.
Llugares herbales secos.
En Europa Central -sacante en Suiza- Italia, Albania, Bulgaria, Rumania, Rusia y Serbia.
"Linum flavum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl." 279 1753. 
flavum: epítetu llatinu que significa "de color mariellu"
Linum suffruticosum
El llinu blancu (Linum suffruticosum) ye una fanerógama de la familia de les linacees.
Difier de "Linum tenuifolium" nos sos pétalos blancos, con rabillos violeta o rosa 3 ó 4 vegaes más llargos que los sépalos. Tarmos de 5-40 cm, estendíos o ascendentes, bien ramosos pembaxo, con munchos biltos curtios que nun florien; fueyes lliniales con marxes bien endolcaos. Sépalos de 4-6 mm, trinerves. Floria en primavera y branu.
Llugares yerbosos, llombes. En tou tipu de suelos, yá seyan acedos o caliares, en situaciones soleyeres y seques.
En España, Francia y Italia. Y nel norte d'África, Arxelia, Marruecos y Túnez.
"Linum suffruticosum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl." 279 1753. 
suffruticosum: epítetu llatinu que significa "con forma arbustiva"
Linum viscosum
Linum viscosum ye una fanerógama de la familia de les linacees.
Planta perenne. Tarmos pubescentes. Fueyes llanceolaes, con 3-5 nervios, les inferiores con pelos de más de 1 mm y les cimeres con marxe ciliáu y glandulosu. Sépalos ciliaos, mafosos. Flores rosaes con venes violetes, que se ponen azules al ensugase.
Claros de quejigales y pinares, carbes, turries y camperes sobre suelos magrizos o margosos, daqué húmedos en primavera. Debe'l so nome d'especie a qu'el tarmu, les fueyes y el mota setán provistos de cilios gladulosos que la faen pegañosa.
"Linum viscosum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl." 398 1762. 
Númberu de cromosomes de "Linum viscosum" (Fam. Linaceae) y táxones infraespecíficos: n=8
viscosum: epítetu llatinu que significa "pegañosu" 
Liparis loeselii
Liparis loeselii ye una especie de orquídea orixinaria d'Europa, l'este de Estaos Xuníos y este de Canadá. Crez en banzáu y dunes pantanoses.
Ye una yerba perenne, hemicriptofito pequeñu, oligotrófico, rizomatosa, de verde por completu y con un tamañu de 6 a 25 cm d'altor. Tien dos fueyes basales que son oblongues , elíptiques a ovaes, n'apariencia elíptiques, brillantes con escames alredor de los pseudobulbos. La inflorescencia na parte cimera, termina con un picu curtiu de pequeñes flores de color verde amarellentáu. La inflorescencia ta suelta y con 2-15, dacuando 18 flores mirando escontra riba. Floria a finales de mayu a principios de xunetu.
Los pétalos y sépalos los atopar nun planu horizontal y formar tubos delgaos. L'ovariu ye vertical, un pocu complicáu, de 6 mm de llargu, con un pedicelo curtiu.
"Liparis loeselii" describióse por (L.) Rich. y espublizóse en "De Orchideis Europaeis Annotationes" 38. 1817.
El nome binomial esta planta foi primeramente "Ophrys loeselii", propuestu pol naturalista y botánicu suecu Carl von Linné (1707 - 1778) nuna publicación de 1753, darréu modificada a l'anguaño aceptada ("Liparis loeselii"), propuestu pol botánicu francés Rich. (1754 - 1821) na publicación, "De Orchideis Europaeis Annotationes" 1817.
loeselii: epítetu n'honor del médicu y botánicu alemán Johannes Loesel (1607-1655), profesor de medicina en Königsberg.
Llistera ovata
Llistera ovata ye una especie d'orquídea terrestre perteneciente a la familia Orchidaceae. Distribúise per Europa.
Ye una orquídea con tubérculu soterrañu del que surde un tarmu con dos fueyes y cola inflorescencia a la fin del mesmu en forma de recímanu con flores de color verdosu. Estremar polos sos 2 fueyes opuestes ováu-elíptiques, 5-20 cm, que broten xusto per debaxo de la metá del tarmu floral delgáu. Flores mariellu verdoses, numberoses nuna inflorescencia espiciforme; bráctees diminutes. Segmentos periánticos 4-5 mm, los esternos ovaos, los interiores más estrechos; labelo 7-15 mm, estremáu casi hasta la metá en 2 lóbulos estrechamente oblongos. Floria en primavera y branu.
Montes húmedos, camperes. maleza.
Lobelia urens
Lobelia urens, comúnmente llamada matacaballos, ye una especie de fanerógama perteneciente a la familia Campanulaceae.
Planta perenne, ensin pelos, d'unos 40 cm d'altor, erecta y de normal con un solu tarmu. Les flores n'espiga a lo llargo de los tarmos, bien delicaes, con un curtiu pedúnculu y bráctees estreches. Tienen un llargu tubu abiertu nel envés, por onde puede apreciase otru cilindru onde se xunen los 5 estames, que depués s'inclinen escontra la corola, como si vinieren de tras ente los dientes cimeros. La corola tien 5 dientes, 2 enriba y escontra tras, 3 embaxo y curvaos, d'unos 15 mm, de color púrpura azuláu o coloráu violáceo. Nel cielu la boca de los 3 dientes inferiores hai 2 llurdios blancos y convexos. Mota con 5 dientes apuntaos y abiertos. El frutu ye una cápsula formada col mota al ensugar la flor, enllena de numberoses granes de 0,5 mm o menos. Les fueyes cimeres estreches, les inferiores de 7 x 1,5 cm, toes más o menos dentaes, atenuaes, oblongues enriba, oblongo ovales embaxo, sentaes, atenuaes, de color verde brillante. Tarmos angulosos.
En Portugal, España, Francia, Gran Bretaña y Bélxica.
En regueras yerboses con ciertu mugor, ente parrotales, como genistes, ardilaos, xuncos etc. Quiciabes el nome vulgar, matacaballos, deber a la peligrosidá d'esta planta poles sos alcaloides, de fechu Pío Font Quer encamienta que nun s'use en medcina casera.
"Lobelia urens" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl." 931 1753. 
urens: epítetu llatinu que significa "con resquemor". 
Númberu de cromosomes de "Lobelia urens" (Fam. Campanulaceae) y táxones infraespecíficos: n=7
Lolium perenne
Lolium perenne, llamada comúnmente ballica, ballica inglesa, ballicu, verde inglés, raigrás inglés, raigrás perenne o vallico ye una gramínea perenne d'importancia na creación de verdees y na producción de forraxes en llugares de clima templáu y subtropical.
Tallo d'hasta 80 cm, con fueyes de color verde escuru y brillante, enteres o bilobaes, con llimbu d'hasta 18 cm de llargor; estriaes y con nerviu central marcáu. La inflorescencia ta compuesta por espigues sésiles alternaes a esquierda y derecha d'una exa central. Les espiguillas tán dispuestes xuntes, con 3 - 10 flores que la so pálea ye tan llarga como la lema. Como na mayor parte de les gramínees, la reproducción puede ser por granes o por macollos. 
De distribución circumboreal. Ye orixinaria d'Europa y norte d'África. Ye la gramínea pratense semada más utilizada na Península Ibérica. Foi introducida en Suramérica, Australia y Nueva Zelanda. Ye un hemicriptófito qu'habita verdes, xardinos y camperes húmedes y antropizaos. Dar en zones templaes. Los sos rendimientos bazcuyen en redol a 10-12 t/hai nel primer añu, y 8-10 t/hai n'años siguientes teniendo unes condiciones favorables.
Tien el potencial de producir gran cantidá de biomasa de bona calidá y apetecedora pal ganáu, pero precisa suelos con niveles altos de fertilidá y ye sensible a la seca y al escesu d'agua.
Tien gran importancia como especie forrajera nes praderíes de Nueva Zelanda que se destinen a l'alimentación de vaques llecheres yá que ye una pradería de llarga duración. Úsase tamién en campos de golf, xardinos y campos de fútbol. Ye relevante en ciertes zones de Gran Bretaña, Estaos Xuníos, Arxentina, Chile y España.
Desenvolviéronse cientos de cultivares p'afaelos a distintes zones de producción. La mayoría de cultivar neozelandeses contienen como güéspede al fungu endófito "Neotyphodium lolii", que nun causa dañu a la planta, pero produz alcaloides que pueden afectar al ganáu y tamién al insectu "Listronotus bonariensis", consideráu una plaga del cultivu.
Tien una elevada productividá, precocidá y calidá nutritiva. Si sémase na seronda el primer aprovechamientu produzse primero qu'acabe l'añu. N'árees d'iviernu nidiu, a mediaos de marzu puede realizase la siguiente siega. Producción braniza prácticamente nula. Ta xeneralmente acomuñada con "Trifolium repens" L.
"Lolium perenne" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 83. 1753.
Lolium : nome xenéricu dadu por Virxiliu a una maleza problemática.
perenne: epítetu llatinu que significa "perenne". 
Lonicera etrusca
Lonicera etrusca , la madreselva etrusca, ye una especie arbustiva esguiladora del xéneru " Lonicera" perteneciente a la familia de les Caprifoliacees. Ye autóctona del sur d'Europa.
La madreselva etrusca caracterízase, al igual que "Lonicera implexa" , por tener dos bráctees soldaes na base de les inflorescencies; que son terminales (al igual que na especie "Lonicera implexa") sicasí, estremar d'ésta en qu'en "Lonicera etrusca" les inflorescencies son pedunculaes (presenten un tarmu) y suelen apaecer en grupos de 3.
Les fueyes inferiores non se sueldan anque pueden apaecer ausentes de peciolu, y si apaez; ésti ye bien curtiu.
L'aspeutu de les sos fueyes ye arrondáu, lo que-y estrema d'otres especies de Lonicera coles que suel convivir, como "Lonicera periclymenum", coles fueyes peciolaes y más allargaes.
El color de les flores varia de rosa (antes d'abrir) a mariellu anaranxao (blancu en delles variedaes); y el so golor ye bien caltriante y característicu.
El so frutu son bayes acolorataes, qu'apaecen a la fin d'un pedúnculu. Son tóxices pal ser humanu.
Suel apaecer asociada a otres especies del xéneru Lonicera, especialmente "Lonicera implexa"
Magar nun tar en peligru, el so hábitat si viose influyíu por delles especies invasores.
N'España, la planta "Lonicera japonica" , orixinaria de Xapón y cultivada en xardinos y naturalizada n'amplies zones de la península; catalogóse d'invasora y en dellos conceyos retírase y sustitúi por especies autóctones de "Lonicera", como "Lonicera etrusca".
"Lonicera etrusca" foi descritu por Édouard Spach y espublizóse en "Histoire Naturelle des Végétaux. Phanérogames" 10: 304. 1841.
etrusca: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Etruria.
Lunaria annua
Lunaria, monedes del Papa, planta de la plata, (Lunaria annua) ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia de les brasicacees.
La planta algama un tamañu d'hasta 140 cm d'altu, de tarmos pilosos, bienal, llargamente distribuyida por Europa y tamién en Norteamérica y el sudeste d'Asia. Tien fueyes grandes, oval puntiaes con cantos serraos marcaos. Les vaines son tresllúcíes y permanecen na planta mientres el iviernu. Nel Sudeste Asiáticu, se la llapada "monedes", por cuenta de la forma "sui generis" de los sos vaines, paecíes a monedes de plata.
En fasteres con carbaes, preferentemente avesigues y más o menos húmedes, espesures, sebes, baldíos, llindes de caminos, xardinos y escombreres.
Orixinaria del sur d'Europa ya introducida nel so mayor parte sacante Irlanda, Islandia, Finlandia, Dinamarca y Turquía.
Los frutos recoyer pa faer ramos decorativos, pos los sos septos plateado-nacaraos persisten tres la dehiscencia. Tamién cultivada como ornamental y frecuentemente naturalizada o casual.
"Lunaria annua" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 653. 1753.
Númberu de cromosomes de "Lunaria annua" (Fam. Cruciferae) y táxones infraespecíficos: 2n=30
Lunularia cruciata
Lunularia cruciata ye la única especie de mofu hepátiques del orde Marchantiales, y l'única especie del xéneru Lunularia y familia Lunulariaceae. El nome fai referencia a les copes en forma de lluna, del llatín "lluna".
"Lunularia" alcuéntrase comúnmente nel oeste d'Europa, onde ye nativa de la rexón mediterránea. Tamién ye común en California, onde agora crez "xavaz", y ye conocida como una maleza introducida nos xardinos ya invernaderos en Australia. N'América, la especie crez namái como una forma manera, fácilmente reconocida pola forma de copes de media lluna que contienen yemes asexuales.
Les yemes en forma de discu esprender fácilmente de les copes coles chiscadures d'agua d'agua. Pueden entós rápido "echar raigaños" y empezar a crecer en llugares afechiscamente húmedos, que ye por eso que son tan esitosos n'invernaderos.
"Lunularia" nun ye puramente asexual; tamién puede reproducise sexualmente (ver ilustración) con cuatro arquegonios dispuestos nuna cabeza en forma de cruz que lleva plántulas diploides sporophyte. Al igual que n'otres hepátiques, el cuerpu de la planta principal o balto ye un haploide gametofito.
El acedu lunularico, un dihydrostilbenoide, alcuéntrase en "L. cruciata".
"Lunularia cruciata" describióse por (L.) Dumort. ex Lindb. y espublizóse en "Notiser ur Sällskapets pro Fauna et Flora Fennica Förhandlingar" 9: 298. 1868.
Lupinus luteus
El altramuz mariellu (Lupinus luteus) ye una especie de la familia de les fabacees.
Planta añal d'hasta 100 cm, vellosa, con pelos aplicaos. Tarmos erectos, toscos y gruesos. Raigaños fuertes y fondos y un sistema radicular bien desenvueltu. Fueyes con llargu peciolu, digitaes, estremaes en 5-9 foliolos llanceoláu-oblongos y mucronado, daqué vellosos pol fai. Los sos estípules apaecen soldaes al peciolu.
Flores cortamente peciolaes, marielles, golioses, con cinco por verticilo, formando un recímanu erecto. Mota bilabiáu, tando'l superior fendíu hasta la metá y tridentáu l'inferior. Ta sofitáu por dos bráctees lliniales que dacuando non se pueden apreciar por ser rápido caduques.
El so frutu ye una llegume d'hasta 6 cm de llargor por 1 cm d'anchor, bien pelosu, coritu, linear-oblongo, con 4-6 granes, de forma llevemente esplanada, d'unos 6-8 mm de llargor por 5-7 mm d'anchu, llises de color ablancazáu con llurdios marrones o corites, dacuando con un arcu daqué coloriáu alredor del filo. Floria de primavera a branu.
"L. luteus" tien el so orixe na cuenca mediterránea occidental, apaeciendo en primeramente nel Oeste de la Península Ibérica, estendiéndose dempués a zones costeres del Mediterraneu como la península Itálica principalmente. Tamién crez en suelos arenosos del Norte d'Europa, principalmente Alemaña y Polonia (orixe de les sos variedaes duces), y Australia y Suráfrica.
Les sos condiciones óptimas identificar col clima mediterraneu, con pluviometríes mayores de 250 mm añales. El altramuz mariellu ye resistente a seques, una y bones el restu de les especies riquen una precipitación mayor ente los 400-1000 mm añales.
El so rangu óptimo asitiar ente los 18-24 °C de temperatura medio mensual mientres un periodu de 5 meses. Nun ye aconseyable semalos na seronda con temperatures demasiáu baxes, polo que nes zones acedes del norte peninsular semar a finales d'iviernu o principios de primavera. Esta especie ye tolerante a xelaes nidies.
Los suelos más favorables pa esta lleguminosa son suelos fondos, yá que esiste una relación ente la fondura del so raigañu pivotante y del desenvolvimientu de la parte aérea. Prefier suelos arenosos o francu arenosos, y con un pH bien baxu o baxu, fuxendo de los suelos mal drenaos, anque ye más resistente a los hinchentes qu'otros "Lupinus" (como "L.angustifolius"). Nun aguanta los suelos caliares, siendo este'l factor limitante más importe pal so cultivu y afaise a suelos pocu fértiles.
Tien requerimientos relativamente altos de fósforu y azufre y ye una especie bastante sensible a defectos de fierro n'Europa, magnesiu y manganesu n'Australia, lo que xenera la clorosis caliar. "L. luteus", según toles especies mediterránees de "Lupinus", respuende a la vernalización.
La llantadera puede realizase en delles rexones llueu na seronda, yá que si tarda enforma'l primer floriamientu producir a demasiao altor sobre'l suelu y la planta va xenerar menos frutu, ente que en zones más fríes va faese dempués d'iviernu.
La guañada ye epigea, y el so baxu poder germinativo por cuenta de la durez de les sos tegumentos pue ser un problema, asina que s'encamienta almacenar les granes en bolses de politeno con un mugor del 13-14% o con un tratamientu previu de ácidu sulfúricu.
Floriamientu III-VIII, dándose equí los sos máximos requerimientos d'agua, polo que ye conveniente dar un riego de 300-500 m³/hai 15 díes dempués d'ésta p'asegurar la fructificación del segundu floriamientu y siguientes. La maduración del granu producir nunos 105-108 díes, en función de les condiciones climátiques locales.
Como yá se mentó'l so cultivu dase fundamentalmente n'Europa y Australia para forraxe. Cultívase como especie añal o de autosiembra, tantu en pastizal monofitos como bifitos:
Ye importante aportunar na relación ente la fondura del raigañu y el desenvolvimientu de la parte aéreapolo qu'hai que realizar llabores fondos d'alzar p'ameyorar el desenvolvimientu, anque estes nun suelen realizase por cuenta de que el altramuz cultivar en suelos bastante probes, polo que la so productividá ye baxa.
La llantadera puede ser a volio, anque s'encamienta una llantadera en llinies, a una fondura de 2,5-5 cm y con una distancia ente llinies de 50-60 cm y una distancia ente les plantes de 10-15 cm. Si la llantadera foi en llinies van poder dase llabores col cultivador. Los valores encamentaos na dosis de llantadera bazcuyen ente los 45-67 kg/hai³.
Nun s'aconseya l'abonáu nitrogenáu por cuenta de la so capacidá de formar nódulos, con una fixación abonda de nitróxenu, anque s'ignora si ye necesariu l'apurra pa favorecer el desenvolvimientu inicial del cultivu. Lo que si que paez recomendable ye l'apurra de superfosfato de cal, por cuenta de los defectos d'aminoácidos azufraos (especialmente en metionina), polo que sería recomendable en terrenes probes en azufre.
Tocantes a plagues, "L. luteus" ye bien sensible a los áfidos ("Aphi"s spp.) nes sos variedaes duces, que tienen importancia por causar daños qu'amenorguen el desenvolvimientu de la grana y por ser vectores d'importantes enfermedaes víriques como'l mosaicu mariellu de la xudía. El altramuz mariellu tamién se ve afectáu por caparines nocherniega ("Heliothis" spp.), siendo la especia de altramuz más susceptible, fundamentalmente en cultivos d'iviernu. La so canesba fura les vaines verdes, comiéndose les sos granes en desenvolvimientu. Cuando la grana ta dafechu formada y los sos tegumentos endurécense, les canesbes nun lu pueden atacar, polo que pueden evitase daños por aciu l'adelantamientu del cultivu. Una plaga bastante común en altramuces polo xeneral ye "Frankliniella" spp, que n'Estaos Xuníos amenorga considerablemente'l rendimientu en granu. "L.luteus" vese bien perxudicáu n'Australia por ("Sminthurus viridis") y nes sos variedaes duces polos ácaros terrestres de pates coloraes ("Halotydeus destructor"). La resitencia d'esta especie a los nematodos qu'afecten a los nódulos del raigañu, como "Meloidogyne" spp., anque la so afección puede esaniciase con una fayadiza rotación.
En patoloxíes, hai que destacar el dañu producíu en collecha por dellos hongos. "L.luteus" ye moderadamente susceptible'l llurdiu marrón de les fueyes ("Ceratophorum setosum"), una de les enfermedaes más dañibles d'aquelles qu'afecten a los altramuces d'iviernu, yá que crez a temperatures d'hasta 5 °C y soporta condiciones fríes y húmedes. Tresmítese principalmente por granes infectaes y restos de les colleches. Antracnosa ("Glomerella cingulata") y el mildiu ("Erysiphe" spp.) afecten a los altramuces cultivaos en medios templaos y húmedos. Con tiempu templáu y escesu de mugor, el cultivu puede trate afectáu por podrigueros de raigañu y del pescuezu del tarmu, causaes por "Phythium" y "Rhizoctonia". "L.luteus" ye inmune al llurdiu gris de les fueyes (Stemphylium solani y S.botryosum). Como se comentó enantes en relación a los áfidos, la principal enfermedá vírica, qu'afecta de manera xeneral a tolos altramuces, ye'l mosaicu de la xudía mariella (BYMV). Ésti manifiéstase en "L.luteus" con un motudu en mosaicu, con distorsión de les hojillas y crecedera nana. La infección enantes del floriamientu amenorga considerablemente'l rendimientu pol baxu desenvolvimientu de granos y plantes. Si la infección dar mientres o dempués del floriamientu, prodúcense delles granes pequeñes y de forma anormal. Pal control BYMV encamienta una llantadera temprana combinada con un control eficaz de los áfidos, y en "L.luteus", onde'l virus puede tresmitise poles sos granes, ye fundamental l'usu de grana certificada llibre d'esta enfermedá.
Finalmente, na recueya hai qu'estremar ente variedaes de llegumes dehiscentes y indehiscentes. La recueya en variedaes indehiscentes ye senciella, con cosechadora, y cola barra de corte a baxu altor pa evitar la perda de les vaines del primer floriamientu. Ye preferible que la collecha realizar a primeres hores de la mañana yá que al avanzar el día y xubir la temperatura, y por cuenta de que la indehiscencia nunca ye total, puede quedar granu nel suelu. Tres la recueya, les granes llimpiar pa esaniciar restos indeseaos y granes verdes, y ensúguense hasta algamar un mugor del 10% pa evitar l'ataque de hongos. Les variedaes dehiscentes aprovéchense directamente como rastroxu, dexando'l granu ensin recoyer.
Mora en ciertes característiques propies, como'l desenvolvimientu de tarmos en yemes axilares y la so lignificación más tardida, lo cual aumenta la crecedera vexetativa y el tiempu nel que ye disponible p'alimentar al ganáu.
Per otru llau, como lleguminosa que ye, presenta un gran valor nutritivu pol so eleváu conteníu proteicu (20% de la planta ye proteína y más del 35% del granu) y pollo el granu secu emplegar na alimentación animal como suplementu alimenticiu. Per otru llau, esta planta presenta una pequeña proporción de alcaloide, denomináu lupinina d'ente un 0,25-0,30% (altramuz semidulce), qu'amenorga'l so valor forrajero, anque polo xeneral el so digestibilidad ye bona.
Na tremosilla ("L.Luteus") el porcentaxe de tegumentos puede algamar el 20-25%. Si'l altramuz pasa por un periodu de seca, aumenta'l conteníu de pulgu. Esti pulgu dixerse fácilmente pol ganáu, polo que nun se suxure'l descascarilláu.
Tocantes a la so producción, ésta ye bien variable, d'ente 4-19 tonelaes/hai. Según l'Anuariu d'Estadística a fecha de 7 d'ochobre de 20094, el cultivu del altramuz ocupa una superficie 5.300 hai, y una producción total de 4.300 tonelaes n'España.
No que se refier al aprovechamientu del cultivu, este puede ser segáu o aprovecháu a diente por rumiantes. El llendo y la siega nun son aconseyables en primavera, yá que entós el cultivu tien una baxa capacidá de rebrote y baxa apetecibilidad pal ganáu por efectu de los alcaloides, que mengüen pel branu, tresformándose en aminoácidos na maduración. Ye na dómina braniza fai posible apurra d'alimentu proteico, cuando'l restu d'alimentos son de baxa calidá.
Tamién s'aconseya evitar el consumu del ganáu dempués de les agües serondiegues, yá que puede apaecer "Phomopsis leptostromiformis" o "Phomopsis rossiana" , hongos que xeneren una micotoxina que causa lupinosis mortal n'oveyes, ganáu vacuno y caballos.
Númberos cromosomáticos de "Lupinus luteus" (Fam. Leguminosae) y taxones infraespecificos: 
2n=48-52: 2n=52
Luzula campestris
Luzula campestris ye una herbal de la familia de les juncacees.
Yerba perenne al traviés de rizoma, laxamente cespitosa. Tarmos erectos, de 10-30(-40) cm d'altor. Fueyes blandes, suberectas, d'hasta 4 mm d'anchor, esvalixada y largamente ciliaes nos cantos. Flores regulares dispuestes en glomérulos; 6 tépalos de color pardu-acoloratáu, de 3-4 mm de llargor; 6 estames. Frutu en cápsula con 3 granes. Floria en primavera y branu.
Frecuente non solo nos cervunales, sinón n'otros praos, y en piornales y montes esclariaos.
subsp. campestris Europa y Norte d'África.
subsp. nevadensis P.Monts., Añales Inst. Bot. Cavanilles 21(2): 492 (1964) España. 
Lychnis flos-cuculi
Lychnis flos-cuculi ye una herbal de la familia de les cariofilacees.
La flor de cuquiellu (Lychnis flos-cuculi) ye una planta erecta, glabra, perenne d'hasta 9 cm, con fueyes basales oblongo-acucharaes, y fueyes cimeres llineal-llanceolaes fundíes y pares na base. Flores rosa, de 2,5 cm de diámetru, con 5 
pétalos irregularmente tetralobulaos que dan una apariencia desdexada a les flores. Inflorescencia laxa, ramosa. Mota tubular de 10 nervios, con 5 curtios dientes. Floria en primavera.
Abondosu en praos de siega bien húmedos y en zones banzáusas. 
Distribúise per toa Europa.
Lysimachia maritima
Lysimachia maritima ye una especie de planta perteneciente a la familia Primulaceae.
Carnosa, perenne, de tarmos erectos o estendíos, enraigona nos nuedos, 5-30 cm. Fueyes en rizomes llargamente triangulares, escariosos; fueyes caulinares elíptiques a obovaes enteres, en 4 fileres, sentaes. Flores blanques a moraes o rosa, 3-6 mm de diámetru, sentaes, axilares. Pétalos ausentes; lóbulos del mota petaliformes, romos con marxe ampliu y tresllúcidu. Floria en primavera y branu.
Gran parte d'Europa, sacante Suiza, Albania, Grecia, Turquía, Bulgaria y l'antigua Yugoslavia.
"Lysimachia maritima" describióse por (L.) Gabriele Galasso, Banfi & Soldano y espublizóse en "Atti della Società Italiana di Scienze Naturali y del Muséu Civico di Storia Naturale di Bilanu" 146(2): 229. 2005.
Lysimachia nemorum
Lysimaquia nemorum, comúnmente llamada murage mariellu, ye una especie del xéneru "lysimachia".
Planta viviega d'hasta 30-40 cm, con tarmos más o menos tendíos que enraízan nel so parte inferior. Fueyes opuestes, cortamente peciolaes, ovalaes, apuntiaes, de 2-4 cm de llargor. Flores solitaries nes axiles de les fueyes cimeres, con un pedúnculu filiforme tan llargu o más que les fueyes. 5 sépalos llanceolaos que non se superponen y 5 pétalos mariellos ovales. Floria na segunda metá de la primavera y mientres casi tol branu.
Montes húmedos y avesíos
Gran parte d'Europa, sacante Islandia, Finlandia, Albania, Grecia, Turquía, Bulgaria y Hungría.
Lythrum hyssopifolia
La yerba del toru (Lythrum hyssopifolia) ye una especie de la familia Lythraceae.
Planta baxa casi lampiña, añal, de cañes erectas o ascendentes, d'hasta 30 cm. Fueyes lliniales a oblongues, alternes. Flores rosa maciu, axilares; pétalos 2-3 mm. 4-6 estames. Mota con segmentos del epicáliz el doble de llargu que los sépalos. Floria en primavera y branu.
Gran parte d'Europa, sacante Irlanda y Holanda.
Lythrum: procede del griegu "lýtron", que significa "sangre qu'esquita d'una ferida", puediendo referise a'l color de dalguna de les especies del xéneru. 
hyssopifolia: epítetu qu'alude a la semeyanza foliar col xéneru "Hyssopus". 
Númberu de cromosomes de "Lythrum hyssopifolia" (Fam. Lythraceae) y táxones infraespecíficos
"Lythrum hyssopifolia" L:
Maianthemum bifolium
Maianthemum bifolium, ye una especie de planta con rizoma perteneciente a la familia de les asparagacees. Ye orixinaria del oeste d'Europa hasta Siberia, China y Xapón.
Los tarmos ensin florales polo xeneral namái tienen una fueya de cera, pero nos tarmos con flores hai una fueya basal que s'amostalga enantes del floriamientu, y dos fueyes del tarmu que se producen alternativamente sobre los tarmos altos de 10-20 cm d'altor, que se rematen con estrelles blanques en forma de munches flores. Les fueyes son triangulares, de 3-8 cm de llargu y 2.5 cm d'anchu, con pequeños pelos finos nes venes. La flor tien cuatro pétalos, el floriamientu ye a mediaos de primavera hasta principios de branu. Esta especie, xuntu con "Maianthemum canadense" y "Maianthemum dilatatum" son les úniques especies con cuatro pétalos. Una a dos granes producir en bayes redondes de color coloráu motudu cuando inmadures y qu'arroxen cola edá. 
"Maianthemum bifolium" describióse por (Linneo) F.W.Schmidt y espublizóse en "Flora Boemica, 4: 55", nel añu 1794.
Malus sylvestris
Malus sylvestris, el Pumar montés o pumar montés européu ye una de les especies del xéneru "Malus" orixinariu de la Europa central. El so nome científicu significa "mazana del monte". Nel pasáu pensóse que pudiera ser un antepasáu importante d'el pumar de cultivu ("Malus domestica"), sicasí agora sábese que provién de la especie "Malus sieversii" de Asia central.
Ye un árbol qu'algama un tamañu de 2-7 m d'altor, dacuando espinosu, con tueru de corteza sedada que s'esprende en plaques. Les cañes nueves con yemes de 3-4 × 2 mm, cónicu-ovoidees, glabres, pero ciliaes nos cantos. Les fueyes de 25-50 × 20-40 mm, de aovaes a elíptiques, ± acuminaes, cola base polo xeneral cuneada o arrondada, serruchaes, de viesu daqué pelosu al brotar, más tarde glabres por dambes cares; peciolu 9-30 mm, glabro o daqué pelosu; estípules de 3-5 mm, dentaes, subglabres. Flores 3-6, en visos umbeliformes o corimbiformes; pedicelos 9-20 mm, pelosos. Sépalos 5-5,5 × 2 mm, triangulares, dacuando con dellos dientes llaterales, glabros na cara esterna y tomentosos na interna. Pétalos 11- 17 × 10-13 mm, suborbiculares, blancos, dacuando rosaos; uña 1-2 mm. Estambres 20; filamentos 9-10 mm; anteres c. 1,5 × 0,5 mm. Estilus 5, de 7-8 mm. Pomo 18-26 × 19-23 mm, globosu, coronáu polos restos del mota, verde o acoloratáu. Granes 6-7 × 3-3,5 mm. 
"Malus sylvestris" describióse por Carlos Linneo & Mill. y espublizóse en "The Gardeners Dictionary: . . . eighth edition Malus non. 1. 1768.
El númberu de cromosomes ye de 2n = 34*.
Castellanu: pumar montés, camueso, currubita, chimino, gurrufito, maíllo, manzanal, manzaneira, manzanera, pumar acerbo, pumar bravu, pumar montés, manzanoñeras, maguillo,
Malva alcea
Malva alcea ye una especie de planta herbal del xéneru Malva, dientro de la familia Malvaceae, ye nativa del suroeste, centru y este d'Europa y el suroeste d'Asia, dende España escontra'l norte hasta'l sur de Suecia y l'este de Rusia y Turquía.
Trátase d'una planta herbal perennifolia qu'algama de 50 a 125 cm d'altor, con tarmos cubiertos de pelos estrellaos. Les fueyes tienen 8.2 cm de llargu y 2.8 cm d'anchu, son palmetaes lobulaes con cinco a siete lóbulos romos; les fueyes basales, más baxes nel tarmu, son superficialmente lobulaes, les más altes nos tarmos tán fondamente estremaes, con lóbulos digitaos como deos. Les flores apaecen por separáu cerca del cumal en recímanos en forma de corimbos que crecen de les axiles de les fueyes en branu y seronda. Tienen de 3,5-6 cm de diámetru, con cinco sépalos y cinco pétalos de color rosa brillante, y nun tienen golor. El frutu en forma de discu esquizocárpico de 8.4 mm de diámetru, que contién delles granes. Dispon d'un cromosoma de 2n = 84.
"Malva alcea" atopar nos sebes y praos, cerca de zones habitaes y cunetes de carreteres bien per debaxo de la zona subalpina, nel norte y l'este de los Pirineos.
"Malva alcea" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl." 690 1753.
alcea: epítetu llatinu que significa "alkaia, una especie de malva"
Malva tournefortiana
Malva tournefortiana ye una planta herbal del xéneru Malva, dientro de la familia Malvaceae, alcuéntrase alcontrada nel estremu occidental européu, siendo'l so llende norte'l sur de Francia, y el so llende sur el norte de Marruecos. 
Planta de preferencia en terrenes predresos, y probes de plena esposición solar. Crez hasta los 1500 metros d'altor.
"Malva tournefortiana" alcuéntrase alcontrada na Península Ibérica, el sur de Francia y Norte de Marruecos.
La "Malva tournefortiana" presenta un aspeutu delicáu, con un amiestu de característiques de "Malva alcea" y "Malva moschata":
Planta d'hasta daqué más de 1 metro, añal. Xeneralmente erecta con ramificación. Tarmu de glabrescente o ensin pelo a pubescente. Les fueyes son con forma arrondada (bien poca identación), alternes y peciolaes na base, na parte media del tarmu son palmatífidas (con una identación más pronunciada), alternes y peciolaes, y nos estremos de los tarmos son bilobulaes con una identación fonda que llega a la base del peciolu.
Planta hermafrodita bien estimada nel floriamientu, les sos flores ente 2 y 6 centímetros de diámetru, abondosos y con pétalos purpúreos claros ó roses escamplaes, con venitas daqué más escures. Periantu pentámeru, con calículo de 3 pieces soldaes na so base. La polinización ye esencialmente polos insectos (entomógama), y puede ser tamién autógama. 
"Malva tournefortiana" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Journal of Botany, British and Foreign" 66: 141. 1928.
tournefortiana: epítetu que significa como "Tournefortia".
Contien: v. III. Plumbaginaceae (partium)- Capparaceae. C.S.I.C 
Matthiola sinuata
Matthiola sinuata ye una especie de planta perteneciente a la familia Brassicaceae.
Difier del alhelí encarnao ("Matthiola incana") nes sos fueyes inferiores bien estremaes con marxes ondulaos. Vaines glandulares ( non glandulares en "Matthiola incana"). Xeneralmente bienal, de lanilla blanca y trupa, hasta 60 cm, con flores moráu maciu de 2-5 cm de diámetru.
Mariñes del sur y oeste d'Europa. En dunes y cantils. Floria en primavera y branu.
"Matthiola sinuata" describióse por (L. ) R.Br. y espublizóse en "Hortus Kewensis; or, a Catalogue of the Plants Cultivated in the Royal Botanic Garden at Kew. London" 4: 120 1812.
Númberu de cromosomes de "Matthiola sinuata" (Fam. Cruciferae) y táxones infraespecíficos: 2n=14
Matthiola: nome xenéricu que ta dedicáu al médicu y botánicu italianu Pietro Andrea Gregorio Mattioli.
sinuata: epítetu llatinu que significa "col marxe onduláu".
Meconopsis cambrica
La amapola mariella (Meconopsis cambrica) ye una herbal viviega de la familia de la papaveracees. 
Planta perenne, con tarmu ramificáu con pedúnculu daqué pelosu; látex mariellu. Fueyes pinnaes, con segmentos ovales, dentaos, glaucos pol viesu; les basales con llongures peciolos. Flores solitaries, de 4-7 cm, con 4 pétalos mariellos y sépalos pelosos. Frutu mazudo con un picu curtiu penriba, llampiñu.
Roquedos y avesíes, en suelos removíos o nitrificaos.
Europa occidental, Gales, Irlanda, Inglaterra, España, Francia.
"Meconopsis" en griegu significa "como amapola" y "cambrica" (de "Cambria" = Gales).
Medicago arborea
Medicago arborea ye una especie de fabácea que crez de forma bonal en munches zones de la Europa meridional, tamién se cultiva pa usu forrajero y como planta ornamental.
Planta perenne arbustiva qu'algama hasta los 2 m d'altor.
Les cañes nueves tán cubiertes d'una pubescencia ablancazada.Presenta fueyes trifoliaes con foliolos obovaos, allargaos, dentaos nos sos estremos y de viesu ceroso.
La corola de les flores ye de color mariellu anaranxáu y arrexuntar nuna inflorescencia de recímanos trupos.
El frutu ye una llegume con forma espiralada d'una sola espira que dexa un buecu central.
Ye una planta fijadora de nitróxenu nel suelu gracies a la so relación simbiótica cola bacteria "Sinorhizobium meliloti".
Distribuyir pola Europa meridional, ye especial la cuenca mediterránea. Crez bonalmente en Baleares, Portugal y la Francia meridional. Alcuéntrase en cantos de caminos o al pie de murios, en suelos probes y caliares.
Arrobinar por grana, plantón o frada. Encamiéntase, sicasí, la llantadera de pebidal y al cabu d'un añu repicar los plantones cuando tienen yá bastante fuerza, poniéndo-yos nel terrén con separaciones de 1-2 m.
Precisa d'un clima templáu onde nun esista o seyan pocu frecuentes les xelaes. Sicasí, ye bien resistente a la seca, gracies a les sos robustes y fondos raigaños puede tolerar enllargaos periodos d'altes temperatures ensin agua, anque ello puede implicar una importante perda de biomasa foliar. Estes característiques climátiques presentar el clima mediterraneu semiárido que se caracteriza por precipitaciones ente los 200 y 400 mm, fuerte seca braniza y temperatures templaes que superen los 22 ºC pel branu.
Precisa un sustrato con un pH alcalín (como'l típicu de los suelos de Mallorca). Puede crecer en suelos cascayosos ya inclusive predresos, con una pequeña porción de tierra.
La so actividá vexetativa concéntrase principalmente a finales d'iviernu y en primavera anque ye capaz de caltenese granible mientres bona parte del añu, quitando los periodos más secos estivu.
segundu añu del so establecimientu en suelu produz yá forraxe y puede empezar a collechase. L'aprovechamientu puede realizase podando los tarmos nuevos o directamente pol ganáu esgamotador como les cabres.
La producción forrajera, formada por fueyes d'altu conteníu proteico y por tarmos pocu lignificaos, resulta una reserva d'alimentu ivernizo bien apreciada.
Nel restu de la Península alcuéntrase cultivada como forma ornamental poles sos vistoses flores marielles. Otra de les sos utilidaes ye la de llantala en güertos y pebidales como cortavientos, pero la so crecedera ye descomanadamente lentu.
Hai que tener presente que los tarmos entá mozos lleguen a lignificarse con rapidez. La madera ye d'una estrema durez y emplegóse, dacuando, n'artesanía pol so guapu color escuru y la so testura apertada, qu'una vegada pulida da una apariencia notable brillante.
"Medicago arborea" describióse por (L.) y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 778. 1753.
Medicago: nome xenéricu que remanez del términu llatinu "melecina", de la mesma del griegu antiguu: μηδική (πόα) "medes" que significa "yerba".
http://www.unavarra.es/serviciu/herbariu/pratenses/htm/Medi_arbo_p.htm
Medicago minima
El cadillo (Medicago minima) ye una especie de la familia de les fabacees.
Planta añal de pelo llanudu y d'hasta 4 dm, con foliolos obovaos o obcordaos, dentaos cerca del ápiz. Flores marielles, de 4-4,5 mm en inflorescencies axilares de 1-6. Vaina más o menos globular, nuna espiral laxa de 3-5 vueltes, espaciadamente pelosa, daqué glandular, xeneralmente espinosa. Floria en primavera.
Habita en gorbizales arenosos, campos y pacionales terofíticos.
En gran parte d'Europa sacante en Irlanda, Islandia, Noruega y Finlandia.
"Medicago minima" describióse por (L.) Bartal. y espublizóse en "Catalogo dei Piante de Siena" 61. 1776. 
Númberu de cromosomes de "Medicago minima" (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecíficos: 2n=16
minima: epítetu llatinu que significa "mínima, la más pequeña".
Medicago monspeliaca
Medicago monspeliaca ye una especie de la familia de les fabacees.
La alholva de frutos estrellaos ye una especie , añal d'hasta 35 cm, con pelos densamente adpresos nos sos tarmos. Fueyes con trés foliolos cuneaos, enteros o dentaos. Flores marielles, d'aprosimao 4 mm, en inflorescencies umbeliformes casi ensin cabillos. Dientes de mota llixeramente más llargos que'l tubu de la mota. Vainas colgantes lliniales de 7-17 mm, llixeramente curves, y estendíes nuna estrella. Floria en primavera. 
Habita en roques y terrén secu.
En gran parte d'Europa, sacante n'Europa septentrional, Irlanda, Gran Bretaña, Holanda, Alemaña y Polonia. N'España ye habitual n'etapes esclariaes del encinar.
"Medicago monspeliaca" describióse por (L.) Trautv. y espublizóse en "Bulletin scientifique (publié par l’) Académie Imperiale des Sciences de Saint-Pétersbourg" 7: 272. 1841. 
monspeliaca: epítetu 
Melica uniflora
Melica uniflora ye una herbal de la familia de les gramínees.
Yerba perenne al traviés de rizomes que forma verde laxo. Tarmos delgaos, llisu, erectos, d'hasta 50(-60) cm d'altor. Fueyes lineares, planes, de 3-7 mm d'anchor, puberulentas pol fai. Espiguillas elíptiques de 4-7 mm con una sola flor fértil, que se disponen formando una panícula laxa d'hasta 20 cm de llargor. Frutu del mesmu tipu que los ceberes y que se denomina cariopsis. Floria en primavera y branu.
Melojares y pinares, yá que se trata d'una planta que fuxe del sol directu.
Númberu de cromosomes de "Melica uniflora" y táxones infraespecíficos
Melilotus altissimus
Melilotus altissimus o meliloto alto ye una especie botánica bienal lleguminosa del xéneru "Melilotus". Distribúise per Asia, Europa, África. A diferencia d'otres especies del xéneru, presenta l'ovariu y el frutu pubescente.
El so hábitat ye'l ruderal, víes de comunicación y cursos d'agua, en suelu húmedu. Nun tien preferencia edáfica. El so rangu altitudinal ye ente 200 y 1200 msnm. Floria de branu a otoño ==Descripción== 
De 3 a 15 dm d'altor, bien trupa, con numberoses y pequeños trifolios denticulaos. Los frutos son de lleguminoses, verdes escuros al maurecer. 
"Melilotus altissimus" describióse por Jean-Louis Thuillier y espublizóse en "Flore des Environs de Paris" (ed. 2) 378. 1799.
altissimus: epítetu llatinu que significa "el más altu".
Mentha arvensis
Mentha arvensis ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Lamiaceae, ye nativa de les rexones templaes d'Europa y Asia central y occidental, esti del Himalaya y de Siberia.
Ye una planta herbal perenne qu'algama los 10–60 cm (raramente los 100 cm) d'altor. Les fueyes son opuestes, simples y de 2–6,5 cm de llargor y 1–2 cm d'anchu, peludas, y colos marxes serraos. Les flores son de color púrpura maciu (dacuando blanques o roses), n'agrupaciones sobre los tarmos, cada flor tien 3–4 mm de llargor.colléchase tol añu == Variedaes ==
Tien seis subespecies:
La especie "Mentha canadensis" ta incluyida en "M. arvensis" por dellos autores como dos variedaes, "M. arvensis" var. "glabrata" Fernald y "M. arvensis" var. "piperascens" Malinv. ex L.H.Bailey.
Louis *"Mentha x sativa subsp. humifusa (Jord. ex Boreau) Berher in Louis 1887
Mentha spicata
Mentha spicata ( , sinónimu "M. viridis" ) conocida popularmente como hierbabuena o yerbabuena, ye una especie del xéneru "Mentha", una yerba arumoso bien emplegada en gastronomía y arume pol so arume intensu y frescu.
Algama los 30 cm d'altor. Les fueyes dan-y el so nome pola so forma llanceolada ("spica" significa "llanza" en llatín); son bien arumoses, serraes, glabres, pilosas pol viesu. Les flores tienen una mota con cinco sépalos aprosimao iguales y gargüelu glabra. La corola ye lila, rosa o blanca, y bien glandulosa, d'hasta 3 mm de llargu. Los raigaños son estenses y invasivas.
La planta crez con facilidá en cualquier clima templáu; puede soportar el sol, anque prefier la media solombra, y beneficiar el suelu magrizu. Hibridar con facilidá con otres especies de "Mentha", dando llugar a la piperina ("Mentha × piperita") y la manzanera o mentastro ("Mentha × villosa").
L'usu melecinal de la hierbabuena ye vieyu, como lo demuestra la so presencia na Capitulare de villis vel curtis imperii, una orde emitida por Carlomagno que reclama a los sos campos por que cultiven una serie de yerbes y condimentos incluyendo "mentam" identificada anguaño como "Mentha spicata".
Tien propiedaes antiespasmódicas, ye carminativo, antisépticu, analxésicu, antiinflamatoriu y estimulante.
La forma más común d'usar la hierbabuena ye faciendo fervinchu coles sos fueyes. D'esta forma ayudar a tratar los problemes de indixestión, gases intestinales y les inflamaciones del fégadu, actúa sobre la visícula biliar yá que activa la producción de la bilis, amás sollivia los mareos y dolores.
Contién mentol como principal componente activu, pudiendo actuar directamente sobre los nervios que tresmiten la sensación doliosa, amortiguando asina tal sensación. Tamién contién mentona, felandreno y limoneno.
Estudios recién amosaron que'l fervinchu de hierbabuena puede ser usada como un tratamientu leve de hirsutismo nes muyeres. Les sos propiedaes antiandrogénicas amenorguen el nivel de testosterona nel sangre.
Nel so usu tópica, l'aceite con hierbabuena tien acción relaxante y actúa como antiirritante y analxésicu con capacidá d'amenorgar el dolor y d'ameyorar el fluxu d'el sangre a la área afectada.
Al entemecer el fervinchu con aceite d'oliva llógrase un escelente untaza que puede ser usáu en compreses pa curar les quemadures y como calmante de calambres musculares, o como llubricante.
La hierbabuena consúmese como bebida en fervinchu, ellaborada con 5 a 6 ml d'agua a unos 80 ºC. Utilízase como yerba arumoso, siendo unu de los arumes utilizaos para carambelos, chicles, xelaos y otres preparaciones de repostería arumaes con menta. Utilizar p'arreglar ensalaes, sopes, carnes de caza y de corderu. Les fueyes de "Mentha spicata" o hierbabuena tamién s'utilicen pa realizar unu de los cócteles más populares, el mojito cubanu y p'arumar platos como'l pucheru, procedente de Andalucía. El fervinchu de té con hierbabuena ye'l conocíu té moruno.
"Mentha spicata" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 576. 1753.
subsp. condensata (Briq.) Greuter & Burdet, Willdenowia 14: 301 (1984 publ. 1985). De la rexón del Mediterraneu.
subsp. spicata. De Europa hasta China.
Batán, hierbabuena, yerba bono, yerba bono común, yerba romano, fueyes de Santa María, hortolana, mastranzo, mastranzo menor, menta, menta griega, menta hortense, menta romana, menta verde, salvia romana, sándalu, sándalu de xardín, yerbabuena, yerba bona, yerba bona común, yerba bona de los güertos, yerba bona española, yerba de güertu (hierbahuerto o yerbahuerto en Canaries), yerba del tiñosu, yerba goliosa, yerba santa.
Mibora minima
La yerba pigmeo (Mibora mimina), ye una planta herbal perteneciente a la familia de les poacees.
Ye una pequeña planta gramínea, de 2-10 cm d'altor, que crez formando pequeños verdees trupos. Les sos fueyes son curties y acanalaes y los tarmos rematen nuna espiga fina, formada de espiguiilas entá menores, nes cualos les flores tán protexíes por unes escmas púrpura de 1 mm, que dexen asomar la parte fértil blanca, (anteres), del mesmu tamañu que los sos 3 estames, dando a la planta l'aspeutu d'una pequeña "brocha" colorada con llixos blancos.
Na Península Ibérica en Castiella y Llión. Ye abundantísima en suelos de camperes probes y arenosos. En Gales y en Inglaterra en dunes xuntu al mar.
"Mibora minima" describióse por (L.) Desv. y espublizóse en "Observations sur llánteslos des Environs d'Angers" 45. 1818. 
Númberu de cromosomes de "Mibora minima" (Fam. Gramineae) y táxones infraespecíficos: 2n=14
Micranthes nivalis
Micranthes nivalis, enantes Saxifraga nivalis, ye una especie de planta perteneciente a la familia Saxifragaceae.
Alcuéntrase en roques húmedes o vexetación abierta en llugares aveseos, de cutiu en montes con ricos substratos. La especie nun ye bien tolerante na competición pola so supervivencia y desenvuélvese en llugares anubiertos onde sobrevive en pequeñes colonies. S. nivalis ye una especie perenne que se puede atopen en Escocia; en Cumbria, la so población ye bien amenorgada, y ta considerada en peligru d'estinción. Tamién s'atopa nel norte de Alemaña, en Asia, nel este de Norteamérica y Groenlandia.
"Micranthes nivalis" describióse por (L.) Small y espublizóse en "North American Flora" 22(2): 136. 1905. 
Micranthes stellaris
La saxifraga estrellada o estrellita (Micranthes stellaris o enantes, "Saxifraga stellaris") ye una planta herbal de la familia de les saxifragacees nativa del centru y norte d'Europa, onde se da n'estáu montés en rexones montascoses dende'l Reinu Xuníu y la península escandinava hasta los Alpes. Tamién s'atopa en Sierra Nevada y na Sierra de Béxar (España).
Ye una yerba perenne, que naz d'una roseta basal de ovas ovales y pilosas; el so nome vien-y de la distintiva flor, pequeña y de cinco pétalos blancos, que se presenta en recímanos al cabu d'un tarmu floral de 15 a 30 cm de llargu. 5 sépalu linear-llanceolaos, vueltos escontra baxo na frutificación. Fueyes basales correoses, con peciolu pocu diferenciadom obovaes o espatulaes, subenteras o con hasta 9 dientes nos cantos, largamente cuneaes na base. Ovariu asitiáu percima del restu de les pieces florales. Frutu en cápsula con numberoses granes. Floria dende finales de primavera y nel branu.
Roques húmedes, al pie de manantiales, nos montes.
Na mayoría de los cordales d'Europa y nel estremu norte en baxes altitúes.
"Micranthes stellaris" describióse por (L.) Galasso, Banfi & Soldano y espublizóse en "Atti della Societa Italiana di Scienze Naturali y del Muséu Civico di Storia Naturali" (in Bilanu; di Bilanu) 146(2): 231. 2005.
stellaris: epítetu llatinu que significa "como una estrella".
Moenchia
Moenchia ye un xéneru de plantes con flores perteneciente a la familia Caryophyllaceae con especies de árboles nativos de la rexón del Mediterraneu o sudeste d'Europa y naturalizáu en Sudáfrica y parte de Norteamérica y Australia. Entiende 12 especies descrites y de estes, solo 3 aceptaes. 
Son plantes herbals caduques con finos raigaños y delgaos tarmos que son ascendentes. Les flores atopar nuna o trés inflorescencies terminales a la fin del tarmu.
El xéneru foi descritu por Jakob Friedrich Ehrhart y espublizóse en "Neues Magazin fur Aerzte" 5: 203. 1783. La especie tipo ye: "Moenchia quaternella" Ehrh.
Moenchia: nome xenéricu que foi otorgáu n'honor del botánicu Conrad Moench.
De siguío bríndase un llistáu de les especies del xéneru "Moenchia" aceptaes hasta ochobre de 2013, ordenaes alfabéticamente. Pa caúna indica'l nome binomial siguíu del autor, embrivíu según les convenciones y usos.
Muscari botryoides
El xacintu de la uva o xacintu ramosu ("Muscari bothyroides") ye una yerba perenne de vistoses flores de color púrpura o azul, nativa d'Europa Central y Asia.
Ye una yerba qu'apenes llega a los 30 cm d'altor en condiciones óptimas, cola raigañu formando bulbos. Les fueyes son acanalaes o en forma d'O, d'unos 2 cm de llongura por 5 milímetros d'anchu. Dende finales d'iviernu hasta principiu del branu presenta flores colgantes de color púrpura o azul marino, d'hasta 1 cm de tamañu, formando recímanos compactos d'elles. La corola, minúscula, presenta 6 pieces con puntes blanques y curties. El frutu ye una cápsula alada.
Prefier suelos húmedos, praos y pacionales. Tolera suelos caliares y temperatures baxes.
Ta bien estendíu en xardinería dada la so facilidá a la naturalización. Les composiciones de rocalla, agrupaciones; alredor de parrotales, formando grupos más o menos compactos, etc.
Nos xardinos de Keukenhof (Holanda), llántense millares de muscaris, formando un pasiellu llargo y estrecho qu'asemeya les agües d'un ríu.
"Muscari botryoides" foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "The Gardeners Dictionary":... eighth edition non. 1. 1768.
Muscari: nome xenéricu que remanez del llatín medieval "muscarium", un deriváu del almizcle, que remembra'l golor almizcláu de ciertes especies.
botryoides: epítetu llatinu compuestu que significa "paecíu a una uva".
Myagrum perfoliatum
Myagrum ye un xéneru monotípicu de plantes fanerógames perteneciente a la la familia Brassicaceae. La so única especie: "Myagrum perfoliatum", ye orixinaria de Eurasia.
Son yerbes, añal. Tien tarmos de 2-5 (-6) dm, erectos, ramificáu de forma ríxida n'o percima de la metá. Fueyes basales curtiu peciolaes, oblanceolaes, de 2-7 cm x 0,5-1,5 cm, pinnatifidas, tropezoses, o dentaes, amostalga pola antesis; les fueyes caulinarias per debaxo de cañes sésiles, oblongues a llanceolaes, de 1.5-6 x 0.5-2 cm, sagitaes con base amplexicaule o auriculaes, marxe enteru o denticuláu, ápiz agudu o obtusu; fueyes de cañes similares, pero escontra riba cada vegada más pequeñes. Les inflorescencies en recímanos con numberoses flores; fructificación en pedicelos de 3-5 mm, robustos, adpreso al raquis, muncho más amplies distal. Sépalos los oblongues a ovaes, 2,5-3,5 x 0,6-1,4 mm; pétalos de color mariellu, oblongues a oblanceolaos. Granes marrón, oblonga a ovoides.
"Myagrum perfoliatum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 640–641. 1753.
Númberu de cromosomes de "Myagrum perfoliatum" (Fam. Cruciferae) y táxones infraespecíficos: 2n=14
Myosotis ramosissima
El nomeolvides ceo, de les llombes o azul ("Myosotis ramosissima") ye una planta herbal añal o biañal nativa d'Europa, onde crez de manera montesa en terrenes arenosos, cuantimás cerca de la mariña.
Ye una yerba erecta, d'hasta 30 cm d'altor, col tarmu de sección circular y pubescente. Les fueyes basales formen una roseta; les distales son alternes, ovaes a espatulaes, pubescentes, En 
primavera floria produciendo inflorescencies cimosas y elongaes de floruques azules, raramente blanques col marxe azul, cola corola pentámera, de non más de 2 mm de llargor. El frutu ye un aqueniu de parés bien dures, monoseminado; la grana ye parda y ovoide, col ápiz agudu.
Crez de manera montesa n'Europa en terrenes arenosos y secos o en praderíes, munches vegaes cerca de la mariña marítima. Ye rara salvu en Italia y nes Islles Britániques alcuéntrase protexía.
Esta especie en concretu nun ye utilizada para xardinería. Sicasí sí'l xéneru, con especies sobresalientes, rellenu de rocallas, composición de colores col agravante de colores en distintes tonalidaes. Formen conxuntos llamativos y decorativos. Nun s'atopen utilidaes farmacolóxiques.
"Myosotis ramosissima" foi descritu por Rochel ex Schult. y espublizóse en "Oesterreichs Flora. Ein Taschenbuch auf botanischen Excursionen", ed. 2 1: 366. 1814. 
Númberu de cromosomes de "Myosotis ramosissima" (Fam. Boraginaceae) y táxones infraespecíficos: n=24
Myosotis: nome xenéricu que remanez del griegu: "mys, myos", que significa "ratoncillo" y "otos", que significa "oreya", aludiendo a la forma de la fueya en delles de les especies del xéneru.
ramosissima: epítetu llatinu que significa "con munches cañes"
Myosotis scorpioides
Nomeolvides d'agua (Myosotis scorpioides) ye una herbal de la familia de les boraginacees.
Yerba bienal o perenne de rizomes y estolones rastreros; tarmu d'hasta 1 m. Fueyes oblongues a oblongo-llanceolaes, de normal con pelos adpresos en dirección escontra alantre. Flores azul maciu de 4-8 mm de diámetru; estilu de cutiu saliente. Dientes calicinos llargamente triangulares, con pelos curtios rectos adpresos. Núcules ovoides, con cantu estrechu. Floria en primavera y branu.
Llugares húmedos, marxes de regueros, acequias.
En toa Europa. Nun ta señalada la so presencia na Península Ibérica.
"Mimophytum scorpioides" foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 131. 1753. 
scorpioides: epítetu llatinu que significa "como un escorpión"
Reference article Gleason, H. A. 1968. The Sympetalous Dicotyledoneae. vol. 3. 596 pp. In H. A. Gleason Ill. Fl. N. O.S.. New York Botanical Garden, New York.
Myosotis secunda
Nun m'escaezas (Myosotis secunda) ye una herbal de la familia de les boraginacees.
Yerba añal, bienal o perenne. Tarmos con estolones enraizantes que surden de les axiles de les fueyes inferiores con pelos patentes na base de 15-40 cm de llargor. Fueyes alternes, más o menos elíptiques, d'unos 4 cm de llargor. Inflorescencia en visu escorpioide (asemeyando a lo cabero d'un escorpión); mota tubular con 5 lóbulos; corola tubular-rotada, d'hasta 8 mm de diámetru, con 5 lóbulos arrondaos, de color azul brillante. Frutu formáu por 4 nozuques. Núcules negres Floria en primavera y branu.
En Gran Bretaña, Francia, Bélxica, Irlanda, España y Portugal.
"Mimophytum secunda" foi descritu por Alexander Murray y espublizóse en "The northern flora" 115. 1836. 
Númberu de cromosomes de "Myosotis secunda" (Fam. Boraginaceae) y táxones infraespecíficos: n=24 
secunda: epítetu llatinu que significa "segunda"
Myosotis stricta
Myosotis stricta ye una herbal de la familia de les boraginacees.
Estrémase de "Myosotis discolor" poles sos pequeñu flores azules, d'aprosimao 1 mm de diámetru, y superficie inferior de les fueyes y base del tarmu con pelos ganchudos (ensin pelos ganchudos en "Myosotis discolor"). Añal, bien ramosa dende la base, d'hasta 30 cm, con pelos nel tarmu apuntando escontra riba. Mota con pelos ganchudos, mestos y adpresos, lóbulos de la mota zarraos, que nun cayen. Núcules marrones, con cantu quilláu nel ápiz. Floria en primavera.
Llugares secos y arenosos.
Toa Europa, sacante Gran Bretaña y Irlanda.
"Mimophytum stricta" foi descritu por Link ex Roem. & Schult. y espublizóse en "Systema Vegetabilium" 4: 104. 1819. 
stricta: epítetu llatinu que significa "erecta"
Myriophyllum alterniflorum
Myriophyllum alterniflorum ye una yerba acuática de la familia de les haloragacees.
Difier de "Myriophyllum spicatum" en tener espigues florales más curties de non más de 3 cm y ápiz inclináu en botón, y flores cimeres solitaries o opuestes, non en verticiloss; flores femenines verticilaes namái na base. Pétalos mariellos, con venes coloraes. Floria a final de primavera y pel branu.
Llamargues, ríos.
Principalmente nel norte, oeste y centru d'Europa.
"Myriophyllum alterniflorum" describióse por Augustin Pyrame de Candolle y espublizóse en "Flore Française. Troisième Édition" 5: 529–530. 1815. 
Myriophyllum: nome xenéricu que remanez del griegu "myri" y que significa (demasiáu pa cuntar) y "phyll" (fueya).
alterniflorum: epítetu llatinu que significa "con flores alternes".
Myriophyllum spicatum
"Myriophyllum spicatum' ye una yerba acuática de la familia de les haloragacees.
Difier de "Myriophyllum verticillatum" en tener bráctees superiores simples o dentaes so les flores (brácteas cimeres estremaes en "Myriophyllum verticillatum"). Espiges florales xeneralmente de 4 cm o más de llargu, toles flores verticilaes. Botones invernantes ausentes. De normal fueyes en verticiloss de 4 y tan llargues como los entrenudos. Flores en verticilos de 4; flores femenines con 4 pétalos pequeños. Frutu con pequeños bárabos (frutu llisu en "Myriophyllum verticillatum"). Floria pel branu.
Llagos, llamargues y acequias.
Toa Europa
"Myriophyllum spicatum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 992. 1753. 
Númberu de cromosomes de "Myriophyllum spicatum" (Fam. Haloragaceae) y táxones infraespecíficos: n=21
spicatum: epítetu llatinu que significa "con espigues".
Castellanu: filigrana mayor (3), fontanera (3), milenrama.
Myriophyllum verticillatum
Myriophyllum verticillatum ye una yerba acuática de la familia de les haloragacees.
Planta perenne, somorguiada de llongures tarmos ramosos d'hasta 3 m, con verticiloss xeneralmente de 5 fueyes, de cutiu más llargues que los entrenudos. Fueyes estremaes en 24-35 segmentos filiformes. Flores nuna espiga percima de l'agua, en verticiloss de 5, con bráctees finalmente estremaes. Flores mariellu-verdoses, aprosimao de 3 mm, la mayoría unisexuales, con flores masculines penriba y flores femenines per debaxo. Pétalos presentes en flores masculines, ausentes en flores femenines. Planta perenne por aciu botones claviformes. Floria a final de primavera y pel branu.
Na agua ==Distribución==
"Myriophyllum verticillatum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 992–993. 1753. 
verticillatum: epítetu llatinu que significa "con verticilos".
Castellanu: filigrana menor (2), fontanera, milhojas. 
Myrrhis odorata
El perifollo goliosu o mirra o cerifolio ("Myrrhis odorata") ye una planta perteneciente a la familia de les Apiacees. Ye nativa de Europa Central; ye la única especie del xéneru "Myrrhis". 
Ye una planta perenne herbal alta que, dependiendo de les condiciones, puede algamar un altor de 2 m. Les sos fueyes atópense finamente estremaes, asemeyando plumes, y algamen los 50 cm de llargu. Les sos flores son blanques, con un diámetru d'unos 2-4 mm, en grandes umbeles. Les granes son allargaes y miden unos 15-25 mm de llargu, con una grosez de 3-4 mm.
Les sos fueyes utilícense dacuando como yerbes saborizantes, yá seya crudes o cocíes. Tien un sabor fuerte que s'asemeya al del anís; ye utilizada principalmente en Alemaña y Escandinavia. Al igual que los sos parientes l'anís, el fenoyu, y la alcaravea, puede utilizase pa saborizar el aquavit. Ente los sos aceites esenciales predomina'l anetol. Los raigaños y les granes son comestibles. Tamién se foi emplegáu como floritu.
"Myrrhis odorata" describióse por (L.) Scop. y espublizóse en "Flora Carniolica, Editio Secunda" 1: 207. 1771 
Nananthea perpusilla
Nananthea ye un xéneru monotípicu perteneciente a la familia de les asteracees. La so única especie: "Nananthea perpusilla", ye orixinaria de Alemaña.
"Nananthea perpusilla" describióse por (Loisel.) DC. y espublizóse en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis" 6: 45. 1838
Nectaroscilla hyacinthoides
Nectaroscilla ye un xéneru monotípicu de plantes con flores perteneciente a la familia Hyacinthaceae. La so única especie: "Nectaroscilla hyacinthoides" (L.) Parl., Nuov. Xen. Sp. Monocot.: 27 (1854), ye orixinaria d'Europa hasta'l norte de Iraq. 
Foi segregáu del xéneru "Scilla".
Ye una planta perenne qu'algama los 60 cm a 1 m d'altor, cespitosa, con grandes bulbus ovalaos. El tarmu delgáu y gruesu, coles fueyes, que son numberoses, llanceolaes d'unos 2 cm d'anchu y acuminaes, ciliáu - escabrosas nos marxes; les flores purpura o azules.
"Nectaroscilla hyacinthoides" foi descritu por (L.) Parl. y espublizóse en "Nuovi Generi y Nuove Specie di Piante Monocotiledoni" 27. 1854.
Neottia nidus-avis
Neottia nidus-avis ye una especie herbal perteneciente a la familia de les orquidacees.
Yerba saprófita, carnosa, de color marrón amarellentáu por cuenta de la ausencia de clorofila. Tarmos erectos, foliosos. Fueyes amenorgaes a escames llanceolaes, envainantes. Flores dispuestes en recímanos espiciformes más o menos laxos, co 6 pieces periánticas de color marrón, con 3 pieces esternes y otres tantes internes, similares en tamañu, la interna inferior (labelo) ta estremada de les otres 5 y ye bilobulada; ovariu asitiáu en posición inferior con relación al restu de les pieces florales. Frutu en cápsula oblonga que contién perabondoses granes. 
Ye una especie de tamañu pequeñu a medianu que prefier el clima fríu, ye terrestre de color marrón-mariellu, n'ocasiones blancu, con un gruesu tarmu envueltu por 4 a 6 vaines y que floria na primavera y empiezos de branu nuna sólida y trupa inflorescencia erecta d'unos 37,5 cm de llargu, con munches flores fragantes d'un cm de llargor casi cubiertes por una escala de bráctees lliniales.
Alcuéntrase en Irlanda, Gran Bretaña, Noruega, Suecia, Finlandia, Dinamarca, Portugal, España, Francia, Islles Baleares, Córcega, Cerdeña, Sicilia, Bélxica, Países Baxos, Alemaña, República Checa, Austria, Hungría, Suiza, Italia, Yugoslavia, Albania, Grecia, Bulgaria, Rumania, Polonia, Ucrania, Rusia Occidental, Siberia Occidental, Arxelia, Turquía y Irán.
Nigella gallica
Nigella gallica ye una especie botánica de planta perteneciente a la familia de les ranunculacees.
El so hábitat ta en terrén baldío, cultivos de cebera, rastrojeras nel sur d'Europa.
Ye una planta herbal caduca qu'algama los 25-40 cm d'altor. Tarmu erecto, glauco y glabro, con cañes ascendentes. Fueyes estremaes, pinnatisectes los segmentos de les fueyes oblongo y lliniales. Les flores son de color blancu, d'hasta 4 cm de diámetru non arreyaes. Los pétalos son de color violeta o púrpura, bien pequeños (unos 4 mm) en comparanza cola flor. Con floriamientu ente mayu y principios d'agostu. El frutu ye una cápsula compuesta por dellos folículos.
Oenanthe aquatica
El felandrio acuáticu (Oenanthe aquatica) ye una especie de la familia de les apiacees.
Estrémase de "Oenanthe fluviatilis" nel so frutu ovoide de menos de 4,5 mm de llargu (frutu de 5 mm de llongura en "Oenanthe fluviatilis" ). La mayoría de les fueyes percima de l'agua, tripinnaes, de lóbulos ovaos apuntiaos; fueyes somorguiaes de lóbulos lliniales. Flores blanques, en umbeles de 5-15 radios primarios; pedúnculu de la umbela más curtiu que los radios. Floria pel branu.
En toa Europa sacante Islandia. Habita n'estanques y acequias.
"Oenanthe aquatica" describióse por (L.) Poir. y espublizóse en "Encyclopédie Méthodique, Botanique" 4(2): 530. 1798.
Oenanthe: nome xenéricu que remanez del griegu "oinos" = "vieno", pa una planta de golor a vinu, y el nome griegu antiguu pa dalguna planta espinosa.
aquatica; epítetu llatinu que significa "acuáticu, na agua".
Oenanthe crocata
El nabu del diañu (Oenanthe crocata) ye una especie de la familia de les apiacees.
Estremar polos lóbulos de les fueyes basales que son ovaos o arrondaos, de dientes romos, y radios primarios y pedúnculos de les umbeles que nun engrosen en frutu. Perenne, robusta y ramosa d'hasta 1,5 m. Flores blanques, en umbelas terminales de 10-40 radios primarios; bráctees y bracteolas pequeñes. Frutu cilíndricu d'hasta 6 mm, estilos la metá de llongures. Floria a final de primavera y pel branu. Contién una neurotoxina llamada enantotoxina.
Oeste d'Europa y rexón mediterránea. Habita en acequias, veres de manantiales y ríos.
"Oenanthe crocata" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl." 1: 254. 1753
crocata; epítetu llatinu que significa "de color mariellu azafrán".
Númberu de cromosomes de "Oenanthe crocata" (Fam. Umbelliferae) y táxones infraespecíficos: n=11.
Oenanthe fistulosa
Oenanthe fistulosa ye una especie de la familia de les apiacees.
Ye una planta perenne qu'algama de 50 cm a 1 metro d'altor, el tarmu delgáu radical o enchíu, buecu, derrotu y argutu. La inflorescencia con flores blanques o rosaes, en umbeles. El frutu globosu en umbelas.
Alcuéntrase en banzaos y canales, en toa Francia y Córcega, Europa, Asia occidental, hasta la India y el norte d'África. 
"Oenanthe fistulosa" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl." 1: 254. 1753
fistulosa; epítetu llatinu que significa "tubular".
Númberu de cromosomes de "Oenanthe fistulosa" (Fam. Umbelliferae) y táxones infraespecíficos: 2n=22
Oenanthe peucedanifolia
Oenanthe peucedanifolia ye una especie de la familia de les apiacees.
Difier de "Oenanthe crocata" en tener los lóbulos de les fueyes basales, lliniales y tubérculos radicales ovoides arrexuntaos na base del tarmu (tubérculos obovoides, estrechaos al xunise al tueru en "Oenanthe crocata"). Perenne d'hasta 60 cm. Floria a final de la primavera y nel branu
Oeste d'Europa. Habita en praos bien húmedos y acequias.
"Oenanthe peucedanifolia" describióse por Johann Adam Pollich y espublizóse en "Hist. Pl. Palat." 1: 289, f. 3. 1776
peucedanifolia; epítetu llatinu que significa "coles fueyes de "Peucedanum".
Oenanthe pimpinelloides
Oenanthe pimpinelloides ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les apiacees. Ye orixinaria de la rexón del Mediterraneu.
Ye una planta herbal perennifolia qu'algama los 30-60 cm d'altor, ta formada por fibres fines, bien llargues, que termina nun tubérculu ovoide o subgloboso. El tarmu ye buecu, y les fueyes inferiores bipinnaes. Les flores son de color blancu amarellentáu. La fructificación producir en umbeles con una fruta cilíndrico.
Alcuéntrase en camperes y cabianes en Europa occidental y meridional, hasta Turquía, Asia Menor.
"Oenanthe pimpinelloides" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl." 1: 255. 1753
pimpinelloides; epítetu llatinu que significa "asemeyáu al xéneru "Pimpinella"".
Númberu de cromosomes de "Oenanthe pimpinelloides" (Fam. Umbelliferae) y táxones infraespecíficos: 2n=22.
Oenanthe silaifolia
Oenanthe silaifolia ye una especie de la familia de les apiacees.
Difier de "Oenanthe pimpinelloides" nos lóbulos de les fueyes basales, llineal-llanceolaes, tarmu buecu y tubérculos radicales cerca del tarmu. Esta umbelífera ye alta, ente 30-80 cm, pocu ramificada, anque puede tener dellos tarmos dende'l gruesu raigañu. Hasta 5 umbeles en cada tarmu, con unos 20 radios primarios, ensin bráctees, umbelas secundaries con bracteolas. La flor blanca, de 3 mm de diámetru, con 5 pétalos arrondaos, fendíos fondamente, formando una gorguera saliente, 5 estames y 2 estilos. Frutu con costielles pocu fondes, non esgañáu, arredondiáu na parte cimera, estrechándose escontra la base. Fueyes cimeres con 2-3 segmentos, lacinies, o una vegada pinnaes, les basales dos vegaes pinnaes, con llargu peciolu, los segmentos estrechu y apuntar, un pocu acanalaos, abrazadoras nun llargu trechu, dixébrense llueu.
Centro, oeste y sur d'Europa. Habita en llugares húmedos.
"Oenanthe silaifolia" describióse por Friedrich August Marschall von Bieberstein y espublizóse en "Fl. Taur.-Caucas." 3: 232. [Dec 1819 or early 1820]
silaifolia; epítetu 
Omphalodes nitida
Omphalodes nitida ye una especie de planta perenne perteneciente a la familia de les boraginacees.
Ye una yerba qu'algama un tamañu d'hasta de 80 cm d'altor, perenne, rizomatosa, esparcidamente setosa, con indumento formáu per pelos ríxidos nel viesu de les fueyes, pedicelos y motes, ± verdosa. Tarmos erectos, ramificaos. Fueyes agudes o acuminaes, con marxe ciliáu; les inferiores hasta de 33 × 3,2 cm, oblanceoladas; les medies y superiores hasta de 15 × 2,3 cm, llanceolaes. Inflorescencia con pocos visos, hasta de 60 cm na fructificación. Flores ebracteaes o la inferior de cada visu bracteada; brácteas llanceolaes, asemeyaes a les fueyes cimeres; pedicelos en flor hasta de 16 mm, en frutu hasta de 40 mm, de patentes a deflexos. Mota en flor de 2,7-4,3 mm, densamente pelosu por dambes cares, en frutu de 5,5-8,5 mm; lóbulos en flor de 1-1,7 mm d'anchor, ± llanceolaos, en frutu de 2,2-3,4 mm d'anchor, anchamente llanceolaos. Corola de 7-12 mm de diámetru, azul; tubu c. 2 mm, pardu; gargüelu con escames de c. 1 mm, oblongues; lóbulos (2,5)3-4 × 3-4,5 mm, oblongos. Estambres insertos al mesmu altor, na parte cimera del tubu de la corola; anteres 0,9-1 mm, amarellentaes. Ovariu col estilu más curtiu que'l tubu de la corola. Núculas 2,3-3,3 × (1,5)1,9-2,7 mm, cilíndricu- truncaes, ± seríceas, d'un pardu claru a pardes, col marxe aláu de la cara dorsal planu, incurvo y regularmente lobáu.
Alcuéntrase en praderíes y turries húmedes y avesíes, marxes de cursos d'agua, en substrato arenosu o pizarrosu; a una altitú de 90-1600 metros nel noroeste de la Península Ibérica.
Un estudiu de 2011 atopó qu'el ADN del so pariente más cercanu ye "Myosotidium hortensium" a pesar de que se produz namái nes Islles Chatham, lo que suxure la dispersión a desaxeradamente llarga distancia de les granes alaes. Los dos xéneros diverxeron ente 3.64 y 22.45 Ma. Los dos secuencies xenétiques difieren nun 5,3%.
"Omphalodes nitida" describióse por Hoffmanns. & Link y espublizóse en "Flore portugaise ou description de toutes -yos" ... 1: 194, t. 25. 1811. 
Omphalodes verna
Omphalodes verna ye una especie de la familia de les boraginacees.
Planta perenne, baxa, rastrera con estolones, y tarmu de 5-20 cm. Fueyes basales ovaes a cordiformes, agudes, de llargu peciolu, espaciadamente peloses, fueyes caulinares más pequeñes, sentaes o de curtiu peciolu. Flores azules con plegues marielles, acampanaes, de 8-10 mm de diámetru, con lóbulos elípticos y con bárabos nel gargüelu, nuna inflorescencia terminal laxa. Núcules peloses alaes. Floria en primavera.
Montes húmedos, sebes.
Orixinaria del sur y centru d'Europa; España, Francia, Suiza, Italia, Eslovenia. Introducida en Gran Bretaña, Alemaña, República Checa, Eslovaquia, Polonia y Holanda.
Ononis rotundifolia
Ononis rotundifolia (ensin. "Ononis tribracteata" DC.) ye una especie botánica perteneciente a la familia de les fabacees.
"Ononis rotundifolia" algama un promediu de 20 a 60 centímetros d'altor, con un máximu de 150 centímetros. El tarmu y les fueyes son un pocu peludas y pegañoses. Les fueyes tán compuestes de trés foliolos irregularmente dentaos y casi arrondaes (d'ende'l nome llatinu específica rotundifolia ), la mediana d'una con un llargu peciolu. Esta planta lleva grupos de dos o tres flores rosaes enllordiaes de colloráu, d'unos 15-18 milímetros d'anchu. El periodu de floriamientu estender de xunu a setiembre. "Ononis rotundifolia" tamién s'utiliza como planta ornamental.
Figura en "llistes coloraes" de spp. a protexer 
"Ononis rotundifolia" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 719. 1753. 
Onopordum tauricum
Onopordum tauricum, ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les asteracees. Ye orixinaria de Eurasia y conocidad nel oeste de los Estaos Xuníos como especie introducida. Conviértese fácilmente nuna maleza nociva , similar al so pariente, "Onopordum acanthium".
Esta ye una yerba biañal pegañosa, glandular, bien espinosa qu'algama un tamañu d'hasta 2 metros d'altor. Les fueyes son espinoses, brillantes de color verde claro d'hasta 25 centímetros de llargu y tán estremaos en lóbulos triangulares. La inflorescencia ta formada por delles grandes flores d'hasta 7 centímetros d'anchu. Tán revistíes de llargues y espinoses bráctees y flores tubulares de color rosa-púrpura d'hasta 3 centímetros de llargu.
"Onopordum tauricum" describióse por Carl Ludwig Willdenow y espublizóse en "Species Plantarum. Editio quarta" 3(3): 1687. 1803.
"Onopordum": El nome xenéricu vien del llatín "ǒnǒpordǒn"/"ǒnǒpradǒn", deriváu del Griegu "όνόπoρδoν", de "όνό" «pollín» y "πορδον" «peu», esto ye que «peu de pollín», aludiendo a la supuesta propiedá de la planta de producir gases a estos animales cuando la comen, referenciáu como tal en Pliniu'l Vieyu, Historia naturalis ("27, 110, LXXXVII": ""Onopradon cum ederunt, asini crepitus reddere dicuntur."").
El epítetu xeográficu llatinu "tauricum" significa que s'atopa en «Táurica».
Ophioglossum azoricum
Ophioglossum azoricum ye un felechu de la familia botánica de les Ophioglossaceae caracterizada por tener un fronde estremáu en dos porciones, la porción manera de forma ovalada o llanceolada y con nerviación reticulada y una porción fértil onde s'asitien los esporangios en dos fileres separaes por una hendidura.
"Ophioglossum azoricum" caracterizar por tener un curtiu rizoma vertical con gran cantidá de pequeños rizomas y una llámina manera d'un llargor menor que tres veces y media l'anchor. Polo xeneral tien unu o dos frondes por planta. El segmentu maneru tien ente 5 y 21 esporangio por fila; estos esporangios son esferoidales y dehiscentes en dos valves. Les espores lliberaes por ellos tienen forma esférica o subtetraédricas d'unos 45 a 60 micrómetros de diámetru. La dotación cromosómica diploide ye de 720.
Suel ser consideráu productu de la hibridación de les especies "Ophioglossum lusitanicum" y "Ophioglossum vulgatum" o bien una subespecie d'esta postrera.
Ocupa praos parcialmente anubiertos en Groenlandia, en Islandia, n'en l'oeste y nel centru d'Europa, en Córcega y na Macaronesia.
"Ophioglossum azoricum" describióse por Karel Presl y espublizóse en "Supplementum Tentaminis Pteridographiae"... 49. 1845. 
Ophioglossum: nome xenéricu que remanez del griegu y significa "llingua de culiebra".
Ophrys apifera
Ophrys apifera ye una orquídea monopodial y terrestre de la subtribu Orchidinae (familia Orchidaceae). Ye la llamada orquídea abeya. Hai dos especies de les llamaes orquídees abeya: una, "Ophrys apifera", tien quiciabes la distribución más amplia de les especies de "Ophrys". La otra "Ophrys schulzei", ye una especie oriental que ta presente solamente en Anatolia y nel Oriente Mediu.
Esta especie de vezos terrestres, monopodial distribuyir dende'l Mediterraneu, hasta'l Cáucasu. En terrenes húmedos y en yerbazales onde sobresal pol so gran alzada casi 50 cm. 
"Ophrys apifera" tien un tubérculu soterrañu, globular y pequeñu que sirve como una reserva d'alimentu. D'esi tubérculu sale'l tarmu floral erecto senciellu y ensin ramificaciones. Mientres el branu esta orquídea ta durmiente. A la fin del branu-seronda desenvuelve una roseta de fueyes. Tamién empieza a desenvolvese un nuevu tubérculu, que maurez la primavera siguiente. Na primavera siguiente'l tarmu floral empieza a desenvolvese, y mientres el floriamientu les fueyes yá empiecen a amostalgase.
La planta suel midir 30 cm d'altor. Les fueyes son oblongo llanceolaes, arrondaes, ensin indentaciones, de color verde azuláu. Formen una roseta. Desenvuélvense na seronda y pueden sobrevivir les xelaes del iviernu.
Les flores tienen un labelo de gran tamañu. El labelo tien un color marrón escuru con llurdios marrón más claru, llinies blanques y mariellu pálido. El labelo tien tres lóbulos colos llaterales que tán vueltos escontra alantre con unos pelos finu y sedosu. El lóbulu mayor ye arrondáu abombáu turgente con una base de pelos ablancazaos, de cutiu tienen llurdios violeta faciendo una X o una H. Los sépalos los son del mesmu tamañu y consistencia, d'unos 7 mm de llargor y un color rosáu homoxéneu.
De dos a diez flores desenvolver nel tarmu floral con fueyes basales. Les flores son úniques, non yá pola so inusual guapura, gradación de color y formes escepcionales, sinón tamién pol inxeniu cola qu'atraen a los insectos. El so labelo asonsaña nesti casu al abdome d'una abeya fema, planta especializada n'atraer a abeyes machu por que polinicen la flor. Suelen ser polinizaes por abeyes del xéneru "Eucera" na rexón del Mediterraneu, pero en rexones más boreales dacuando son outopolinizaes. 
"Ophrys apifera" describióse por William Hudson y espublizóse en "Flora Anglica" 340. 1761. 
El nome ""Ophrys"" deriva de la palabra griega:"ophrys"="ceya" refiriéndose a l'alta considerancia que se tien escontra esti xéneru.
Del llatín ""apifera""=""que lleva abeyes"" refiriéndose al so labelo, que toma la forma d'una abeya pa llograr la polinización. 
"Ophrys" mentar por vegada primer nel llibru "Hestoria Natural" de Pliniu'l Vieyu (23-79 AD).
Estes orquídees denominar les "orquídees abeya" porque'l labelo de les flores asemeyar al abdome de les abeyes. 
Abeya, abeyes del Parnasu, abeyera, abejita, compañón de perru, flor d'abeya (2), flor de l'abeya, yerba de l'abeya.
Ophrys flammeola
Ophrys flammeola P.Delforge, 2000 ye una especie de orquídea terrestre perteneciente a la familia de les orquidacees, reinal de Sicilia.
Ophrys incubacea
Ophrys incubacea , ye una especie de orquídea terrestre perteneciente a la familia de les orquidacees.
Alcuéntrase en Portugal, España, Islles Baleares, Francia, Córcega, Cerdeña, Sicilia, Italia, Yugoslavia y Albania pacionales, praderíes, garrigues, carbaes y montes abiertos n'altores d'hasta 1300 msnm
"Ophrys incubacea" puede reconocese fácilmente porque'l labelo de les flores ye peludo y escuru, y tien nel centru unes llinies blanques con forma de H. Vive, como les otres especies de "Ophrys", nes escamplaes de carbaes y pinares. Floria nel mes de marzu y abril.
Orchis anthropophora
Orquídea hombre ("Orchis anthropophora") ye una orquídea de vezu terrestre que se distribúi per Europa dende Gran Bretaña hasta'l Norte d'África. Tradicionalmente esta especie incluyir nun xéneru independiente, "Aceras", por cuenta de la ausencia d'espolón na flor. Sicasí esa diferencia na morfoloxía, los más recién trabayos publicaos sobre bioloxía molecular n'orquídees europees integrar dientro de "Orchis". 
Les inflorescencies que son erectas n'espiga, salen de la roseta basal de fueyes y presenten un trupu floriamientu con flores pequeñes nes que los trés sépalos, de color verdosu con nerviaciones centrale marrones, tán xuníos polos cantos con una quinta parte separada pelos estremos, formando una especie de cascu que cubre la columna. Debaxo d'esti cascu sobresal el labelo unes tres veces más llargu que los sépalos los estrechu y con una identación fonda que-y da aspeutu d'una llingua viperina, tien un color del terciu inferior púrpura escuru y el restu escontra l'interior verde, de dambos llaterales, sobresálen-y dos espolones del mesmu color purpureo.
Floria dende abril hasta xunu. El color puede variar dende blancu a verdosu y anaranxáu.
Rexón mediterránea y Oeste d'Europa; pel norte algama los Países Baxos y centru de Inglaterra. 
Desenvolver en praos y terrenes a la lluz solar directa ó media solombra. Habita en fasteres, turries y escarpes, en suelos sueltos, cascayosos, secos y escasamente desenvueltos, con frecuencia cubiertos d'un tapis de briófitos y "Selaginella denticulata". N'España nel Parque Natural de la Sierra de Grazalema vive n'escamplaes de la carba, frecuentemente de "Phlomis purpurea" y "Cistus albidus"; abelugáu so "Ulex baeticus" o otros matos espinosos cuando'l llendo ye intensu. Puede crecer en carbes degradaes de tipu tomillar. Dacuando acompañáu de "Orchis italica" y "Neotinea maculata". Les pequeñes flores, qu'escarecen d'espolón, pero producen néctar que s'atropa nuna depresión asitiada na base del labelo, son polinizaes por abeyes de los xéneros "Eucera" y "Andrena".
"Orchis anthropophora" describióse por (L.) All. y espublizóse en "Flora Pedemontana" 2: 148. 1785. 
Estes orquídees reciben el so nome del griegu όρχις "orchis", que significa testículu, pola apariencia de los tubérculos soterraños en delles especies terrestres. La palabra "orchis" usar por primer vegada Teofrasto (371/372 - 287/286 e.C.), nel so llibru "De historia plantarum" ("La hestoria natural de les plantes"). Foi discípulu de Aristóteles y ta consideráu como'l padre de la Botánica y de la Ecoloxía.
anthropophora: epítetu llatinu que fai alusión a que la forma del labelo ye paecida a la d'un ser humanu. 
N'español conocer como flor d'home aforcáu, flor del home aforcáu, homiquinos aforcaos, home colgáu.
Orchis coriophora
Orchis coriophora , ye una especie terrestre de la familia de les orquídees.
Ye una especie herbal de pequeñu a gran tamañu, terrestre, que prefier el clima fríu. Tien un robustu tarmu de color verde maciu con 4 a 10 fueyes basales, lliniales a linear-llanceolaes y fueyes caulines casi nel visu del tarmu. Floria na primavera y branu nuna inflorescencia cilíndrica o oblonga de 45 a 135 cm de llargor con munches flores (15 a 25) fragantes y de color variable. 
Alcuéntrase n'España, Italia, Francia y Grecia, Turquía, Xipre, Libia, Túnez, Arxelia, Marruecos, Portugal, Islles Baleares, Córcega, Cerdeña, Bélxica, Holanda, Alemaña, República Checa, Eslovaquia, Austria, Hungría, Suiza, Eslovenia, Croacia, Serbia, Montenegro, Bosnia y Hercegovina, Albania, Bulgaria, Rumanía, Polonia, Bielorrusia, Ucraína, Rusia, Irán, Iraq, Xordania, Israel y El Líbanu en llugares soleyeros, escamplaes de pinares y carbaes n'altores sobre los 2500 msnm en suelos llixeramente ácidos. 
"Orchis coriophora" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 940. 1753. 
coriophora: epítetu llatín que significa "con flores coriacees".
Orchis spitzelii
Orchis spitzelii ye una orquídea bien rara que se distribúi polos Alpes y Europa Central. Ye de vezu terrestre y tien tubérculos. 
Les fueyes son llanceolaes con un llargor de 5 cm, crecen dende los tubérculos soterraños que tienen un tamañu máximu de 6 cm y son redondos. Les inflorescencies, que son erectas en espiga, salen de la roseta basal de fueyes tando cubiertu'l tarmu por una bráctea color verde claru.
Presenta un trupu floriamientu con flores pequeñes. Los trés sépalos son iguales en tamañu tando soldaos pelos llaos quedando los ápices sueltos; estos estremos sueltos son bien finos y los dos llaterales se curvan a cada llau; el central arquiar escontra baxo. Formen una especie de gorra que cubre la columna. Los sépalos presenten unes nerviaciones pronunciaes, y un color purpúreo-marrón con cantos virando al verde nel fexe. Nel viesu presenten un color verde.
El labelo sobresal debaxo de la gorra 3/4 partes; ye del mesmu color rosa que los sépalos los. El labelo presenta cinco lóbulos. Los trés centrales formen el cuerpu central como un trapezoide más anchu que los dos llaterales. El cuerpu central presenta una abombadura y ye de color púrpura con llurdios d'esti color más intensu; na parte cimera cerca de la columna presenta color ablancazáu que más al interior vira a verde. Los dos lóbulos llaterales son como dos alerones de color púrpura maciu. Tien amás dos pétalos bien amenorgaos nel interior que nun se reparen a güeyu, anque en delles variedaes sobresalen llixeramente so la gorra, que son de color verde.
Floria dende marzu hasta xunu. El color puede variar dende blancu a distintos tonos de rosa y púrpura.
Desenvolver en praos y terrenes a la lluz solar directa o media solombra. Alcuéntrase nos montes mediterráneos, los Alpes, el Xura, Europa Central y en Suecia (esclusivu en Gotland).
"Orchis spitzelii" describióse por Saut. ex W.D.J.Koch y espublizóse en "Synopsis Florae Germanicae et Helveticae" 686. 1837. 
spitzelii: epítetu otorgáu n'honor del botánicu alemán Anton von Spitzel (1807-1853).
Puede hibridase con otres especies d'orquídees, y descríbense los siguientes híbridos (o.a. de G. Blaich):
Orchis tridentata
Neotinea tridentata , ye una especie d'orquídea terrestre perteneciente a la familia Orchidaceae.
Ye una planta herbal de tamañu pequeñu o mediu, terrestre, que prefier el clima fríu. Tien un tarmu qu'algama los 45 cm d'altor con 3 o 4 fueyes basales, ovaes-llanceolaes o oblongues de color verde que presenta una inflorescencia de 5 cm de llargor, cónica o ovoide en espiga que floria en primavera con munches flores de 2,75 cm de llargor.
Alcuéntrase n'España, Islles Baleares, Francia, Córcega, Cerdeña, Alemaña, República Checa, Austria, Hungría, Suiza, Italia, Albania, Grecia, Xipre, Turquía, Bulgaria, Rumanía, Polonia, Siria, El Líbanu, Israel, Xordania, Iraq y Irán.
"Orchis tridentata" describióse por Giovanni Antonio Scopoli y espublizóse en "Flora Carniolica, Editio Secunda" 2: 190. 1772. 
Ornithopus compressus
El pie de páxaru (Ornithopus compressus) ye una planta herbal de la familia de les fabacees.
Yerba nidia al tactu pol so vellu, sonce, pequeña. Flores perpequeñes de 6 mm, incluyíu'l mota, marielles, 4-5 nuna umbela con pedúnculu llargu, velloso y con una fueya o bráctea na base de la inflorescencia. El estandarte más grande con un rebaxe y una puntita nel centru. La mota con 5 dientes soldaos, de color mariellu verdosu y con pelillos.
Los frutos curvaos, esplanaos y con estríes, nótense daqué les granes, termina nun llargu picu entá más recurváu, asitiaos en forma de los deos d'un páxaru. Na mesma planta hai flores y frutos mientres enforma tiempu. Fueyes pinnaes, con dellos foliolos elípticos, apuntaos y vellosos. Una fueya pa cada pedúnculu floral y una bráctea como una fueya, pa cada inflorescencia, hasta la mesma base de los tarmos. Tarmos redondos, sonces y con pelos, de color verde claro, dellos tarmos dende una mesma raigañu
En Bélxica, Gran Bretaña, Dinamarca, Francia, Alemaña, Irlanda, Holanda, Suecia, Suiza, España, Italia, Portugal, Polonia y Rumanía. Crez en llugares areniscosos y arenosos, en parceles abandonaes, viñes y camperes non descomanadamente húmedos. Floria de primavera hasta la seronda.
"Ornithopus compressus" describióse por Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 2: 744", nel añu 1753. (1 May 1753)
Númberos cromosomáticos de "Ornithopus compressus" (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecificos: 2n=14. 
Orobanche ramosa
Orobanche ramosa ye una planta parásita herbal y viviega, carente de clorofila, que les sos raigaños afitar a la planta anfitriona pa extaer los nutrientes. Los tarmos tán de cutiu bien ramificaos, les flores son de color blancu azuláu o malva con nerviaciones moraes. Natural de la Europa central y sudoccidental naturalizóse llargamente en distintos llugares, considerándola una importante amenaza pa les colleches en dalguna árees, como l'oeste de Francia onde ataca los plantíos de colza. Tamién parásita les plantes de tomate, berenxena, pataca, col, coleo, pimientu, xirasol, apiu y arbeyu. En zones fuertemente infectaes puede provocar la perda total de la collecha. 
Orobanche rapum-genistae
El espárragu de llobu (Orobanche rapum-genistae ) ye una yerba viviega de la familia de les orobancacees; ye un holoparásito carente de clorofila, que s'afita a plantes de la familia de les fabácees pa estrayer d'elles les sos nutrientes.
L'espárragu de llobu ye una yerba viviego, de tarmos erectos d'hasta 90 cm d'altor y color amarellentáu o purpúreo. Les fueyes son vestigiales, alternes, carnoses, sésiles, oblongues a ovaes. 
Floria ente xunu y agostu, formando inflorescencies terminales en forma de espiga, de color amarellentáu y golor desagradable; los 10 a 20 floros son pentámeros, hermafrodites, con cuatro estames y un pistilu, y l'ovariu súperu. La polinización llevar a cabo insecto, de normal dípterus. El frutu ye una cápsula unilocular con numberoses granes que s'esvalixen por anemocoria. Les espigues muertes del añu anterior de normal caltiénense xuntaes al tarmu.
Como parásitu de piornos y escobes.
L'espárragu de llobu parasita los raigaños de parrotales leguminosos, menguando la so puxanza. Habita los terrenes nos qu'apaecen éstos, de normal llombes, pacionales y bancales arenosos.
Ye natural de les rexones templaes d'Europa occidental, onde s'estiende dende Italia hasta les Islles Britániques, onde güei s'atopa amenazada pola destrucción del so hábitat.
Orthilia secunda
Orthilia ye un pequeñu xéneru monotípicu con una única especie: "Orthilia secunda". Son yerbes pertenecientes a la familia Ericaceae. Distribuyir pol hemisferiu norte, en Asia, Europa y Norteamérica. 
Estremar pola so inflorescencia espigada unillateral de flores blancoverdosas, caúna de 5-6 mm de diámetru, con un estilu muncho más llargu, rectu y saliente. Perenne con tarmu d'hasta 25 cm, de fueyes ovaes a llargamente elíptiques apuntiaes, verde claru, nuna roseta basal procedente d'una curtia cepa rastrera; fueyes caulinares llanceolaes, numberoses. Floria pel branu.
Son yerbes que crecen en montes d'abetos y de pinos en ribayos húmedos y llugares avesíos. Les inflorescencies producir en recímanos llaterales que lo estremen del xéneru "Pyrola".
Gran parte d'Europa, sacante en Portugal, Holanda y Turquía. Introducida en Bélxica.
"Orthilia secunda" describióse por (Carlos Linneo) House y espublizóse en "American Midland Naturalist" 7(4–5): 134. 1921. 
Orthilia: nome xenéricu que remanez del griegu y significa "espiral erecta", en referencia al arreglu floral d'un solu llau.
secunda: epítetu llatinu que significa "a un llau, segundu"
Otanthus maritimus
Otanthus ye un xéneru monotípicu perteneciente a la familia de les asteracees. La so única especie: "Otanthus maritimus", ye orixinaria de les mariñes del Océanu Atlánticu, dende Islandia hasta Canaries.
Ye una planta rizomatusa con tarmos qu'algamen un tamañu de 20-50 cm d'altor, ascendentes, maderizos na base, con numberoses fueyes. Fueyes d'hasta 13 x 6,5 mm, oblongues o oblongo-llanceolaes, de crenulaes a llixeramente serraes, carnoses. Bráctees involucrales ovaes; les esternes dafechu blancu-aracnoideas; les más internes subglabres na metá inferior. Flores de 4 mm, con tubu de c. 2,5 mm. Los frutos son aquenios de 2,5-3 mm, trígonos o tetrágonos, xeneralmente estruyíos pola cara dorsal. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 18 (Cádiz, Huelva), 36. Floria y fructifica de Mayu a Setiembre.
Alcuéntrase nos arenales marítimos de les mariñes del Océanu Atlánticu, dende Islandia hasta Canaries (Lanzarote y Gran Canaria), y del Mediterraneu.
"Otanthus maritimus" describióse por Hoffmanns. & Link y espublizóse en "Fl. Port. ii. 865 (1809).
Oxytropis halleri
Oxytropis halleri ye una de planta perteneciente a la familia Fabaceae.
Difier de "Oxytropis campestris" en tener tarmos florales más llargos que les fueyes, y flores moráu-azulaes. Perenne selemente pelosa con rizoma robustu. Fueyes de 10-14 pares de foliolos elípticos a llanceolaos. Flores de 1,5-2 cm, en inflorescencies de 5-15. Vaina ovoide, d'hasta 2 cm, densamente pelosa. Floria en primavera y branu.
Nos Pirineos, Alpes, Cárpatos, Escocia y este de Albania. Habita en riscos nos montes y llugares herbales secos.
"Oxytropis halleri" describióse por Bunge ex W.D.J.Koch y espublizóse en "Astragalogia" (qto.), 24–28, 66–98, pl. 2–8. 1802.
Oxytropis: nome xenéricu que provién del griegu y significa "quilla afilada".
Númberos cromosomáticos de "Oxytropis halleri" (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecificos = "Oxytropis halleri subsp. halleri" Bunge: 2n=32
Oxytropis pilosa
Oxytropis pilosa ye una de planta perteneciente a la familia Fabaceae.
Tallo d'hasta 5 cm. Fueyes pinnaes con 9-13 pares de foliolos oblongos a llineal-oblongos, pelos adpresos y peciolos con pelos estendíos; estípules non fundíes. Flores mariellu maciu, peloses, en inflorescencies oblongues; pétalos de 1,2-1,4 cm. Vaina de 1,5-2 cm, ovoide a estrechamente cilíndria con trupos pelos. Floria a final de primavera y pel branu.
Roques, arenisques.
Francia, Alemaña, Suecia, Austria, Bulgaria, República Checa, Eslovaquia, Suiza, Hungría, Italia, antigua Yugoslavia, Polonia, Rumanía y Rusia.
Paeonia rockii
La peonía de les roques (Paeonia rockii; llamada tamién peonía arbórea) ye una especie botánica maderiza de peonía, nomada n'honor a Joseph Rock. Ye nativa de los montes de China occidental, principalmente de Gansu y provincies axacentes. En idioma chinu, conocer como 牡丹 (pinyin: mǔ dān) o 牡丹皮 (pinyin: mǔ dān pí), y la so flor 牡丹花 (pinyin: mǔ dān huā). Yá nun ye oficialmente la flor nacional de China, siguiendo un referendu de 1994 .
Cultivar como una planta ornamental. Ye bien resistente a xelada y a enfermedáes fúngicas, crez en países norteños d'Europa: Suecia, Finlandia. En Alemaña ye la más fuerte de les especies de peoníes arbóreas.
Como "Paeonia lactiflora", otra especie china de peonía, ye usada como remediu herbal en medicina tradicional china .
Los sos híbridos incluyendo a "Paeonia rockii" como un pariente llámense Rockii-híbridos. En China hai dellos grupos de cultivares d'esos híbridos, denominaos Gansu Camuden y Zhongyuan Camuden, o grupu de cultivares chinos del noroeste. El grupu européu Suffruticosa ("Paeonia × suffruticosa") tamién cai equí.
"Paeonia rockii" describióse por (S.G.Haw & Lauener) T.Hong & J.J.Li ex D.Y.Hong y espublizóse en "Bulletin of Botanical Laboratory of North-Eastern Forestry Institute" 12(3): 227, f. 4. 1992. 
rockii: epítetu otorgáu n'honor del botánicu Joseph Rock.
Papaver argemone
La amapola machu (Papaver argemone) ye una especie perteneciente a la familia de les papaveracees.
Estrémase fácilmente d'otres amapoles, pola so frutu con nervaduras, oblongo-cilíndricu, d'hasta 2 cm, cubiertu de duros pelos erectos. Flores con pétalos coloraos obovaos dacuando con llurdios escuros na so base; filamentos de estames de color violeta y anteres azulaes. Fueyes bien estremaes n'estrechos segmentos de pelo arizáu; tarmos de pelos arizaos. Ye planta añal d'hasta 40 cm. Floria en primavera y branu.
Por casi toa Europa.
"Papaver argemone" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 506–507. 1753. 
Númberu de cromosomes de "Papaver argemone" (Fam. Papaveraceae) y táxones infraespecíficos: 2n=42
argemone: epítetu griegu de "argemos" que significa "un llurdiu blancu (tabayón) nel güeyu", lo que supon qu'esta planta foi una vegada utilizada pa curar.
nigrotinctum" (Fedde) Kadereit
Parentucellia mafosa
La algaravía pegañosa (Parentucellia mafosa) ye una herbal de la familia Orobanchaceae.
Planta semiparásita, herbal, añal, de glándules pegañoses, verde claru, recta, de normal non ramificada, de 10-50 cm d'altu, con tarmu cuadrangular. Fueyes opuestes, oblongues, d'hasta 12 mm de llargu y 5 mm d'anchu, más o menos afilaes, fondamente dentaes sobremanera les cimeres. Inflorescencies terminales, laxas, en espigues, con fueyes. Mota de 10-16 mm de llargu, tubular, los 4 sépalos tan llargos como'l tubu. Corola mariella, raramente blanca, bilabiada, caediza. Tubu corolino d'hasta 25 mm de llargu, zarráu. Llabiu cimeru en forma de cascu, l'inferior más llargu, trilobáu. 4 estames, 2 más llargos y 2 más curtios. Ovariu súperu. Cápsula vellosa, apenes de 1 cm de llargu. Granes pequeñes.
Praderíes seques, veres de regueros.
Mediterraneu, nel este hasta Persia, nel oeste hasta Escocia.
"Parentucellia mafosa" describióse por (L.) Caruel y espublizóse en "Flora italiana, ossia descrizione delle piante" ... 6: 482. 1885. 
Paris quadrifolia
La uva de rapiega, uva de raposa o yerba de pares ("Paris quadrifolia") ye una yerba perenne de la familia "Melanthiaceae" que s'atopa en Gran Bretaña, Europa y Asia, en montes húmedos, preferentemente en suelos caliares, ente 1.200 y 2.200 m de altitú. 
Crez ente 20 y 40 cm d'altor. D'un rizoma reptante surden tarmos erectos, cada unu d'ellos presenta na parte terminal cuatro fueyes nun verticilo, cada fueya d'hasta 12 cm de llargu. Una flor apaez ente les fueyes a la fin d'un llargu pedúnculu y tien 4 tépalos esternos de color verdosu maciu y otros 4 internos estrechos y amarellentaos, con 6 a 10 estames. El frutu ye una baga de color negru o azul; ye tóxicu pa los humanos. 
"Paris quadrifolia" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 367. 1753. 
Paris: nome xenéricu que deriva de la palabra griega: "pars" , o igual, que se refier a la simetría de la planta y los múltiplos de cuatro nes que crecen les sos xamasca, flores y frutos.
quadrifolia: epítetu llatinu que significa "con cuatro fueyes"
Parnassia palustris
La hepática blanca (Parnassia palustris), ye una llanta con flor herbal de color verde maciu y d'hasta 3 dm d'altor. Les flores son blanques con cinco pétalos, con nervios, d'ente 15 y 30 mm. Mota de cinco sépalos xuníos na base. Les fueyes son apuntiaes, ovalaes, con forma de corazón, basales, de tarmu llargu; una fueya ensin tarmu suxetar al tarmu principal.
Ye una planta propia de zones húmedes, semipantanosas y camperes húmedes. 
Por toa Europa. N'España ye mesma de les zones montascoses, Cordal Cantábricu, Pirineos, Sistema Central (Sierra de Gredos y La Serrota), Sierra Nevada. Nel Sistema Central apaez sobre los 1800 msnm y en Sierra Nevada sobre los 2000 msnm.
Como interés añedir que ye una planta típica de Escocia y amás la flor del condáu en Cumberland y Sutherland nel Reinu Xuníu.
Pedicularis comosa
El gallarito mariellu (Pedicularis comosa) ye una herbal de la familia de les escrofulariácees.
Yerba perenne. Tarmos erectos de 15-20 cm d'altor, simples. Fueyes peloses o casi glabres, de contorna llanceolada, 2 vegaes pinnatisectas, con segmentos linear-llanceolaos, dentaos. Flores en espiga trupa que s'allargar na fructificación; mota tubular, daqué infaldo, bien pelosu, con dientes arrondaos; corola d'hasta 25 mm de llargor, bilabiada, col llabiu cimeru lateralmente estruyíu y l'inferior ciliáu, de color mariellu. Frutu en cápsula ovoidea, acuminada, daqué mayor qu'el mota. Floria a final de primavera y nel branu.
En piornales, camperas, yerbazales y montes esclariaos, repises de roques; a una altitú de 800-2300(2500) metros nos sistemes montascosos del W y S d'Europa. Montes del Norte de la Península Ibérica, macizu del Moncayo y Sierra Nevada. 
"Pedicularis comosa" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 600 1753.
comosa: epítetu llatinu que significa "peluda"
Pedicularis arispia
Pedicularis arispia ye una planta de la familia Orobanchaceae enantes incluyida nes escrofulariácees.
Erecta, foliosa, perenne, de 2-10 cm, tomentosa percima. Fueyes lliniales a llanceolaes, estremaes, con lóbulos someros y dentaos. Flores rosa brillosu, llabiu cimeru rectu y romu, l'inferior casi igual de llargu, nuna inflorescencia tomentosa arrondada. Mota tomentoso, con lóbulos dentaos. Floria a final de primavera. 
Tundra, sableres, riberes de ríos.
En Finlandia, Noruega, Suecia, Rusia y Groenlandia.
"Pedicularis arispia" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 600 1753.
arispia: epítetu llatinu que significa "peluda"
Pedicularis oederi
Pedicularis oederi ye una planta de la familia Orobanchaceae, enantes incluyida nes escrofulariácees.
Estremar poles sos flores marielles con ápiz carmesí nel llabiu cimeru, glabres, d'hasta 2 cm, y tubu corolino más llargu qu'el mota, pelosu. Tarmu d'hasta 15 cm, con poques o ensin fueyes caulinares. Fueyes llanceolaes, estremaes, con lóbulos ovaos, bien dentaos, glabres. Flores nuna inflorescencia trupa espiciforme, que se fai laxa; bráctees llanceolaes, bien dentaes, peloses más curties que les flores. Floria a final de primavera y pel branu. 
Praderíes húmedes, tundra.
En Austria, Bulgaria, Suecia, Francia, Alemaña, Noruega, Suiza, República Checa, Eslovaquia, Italia, antigua Yugoslavia, Polonia, Rumanía y Rusia.
"Pedicularis oederi" describióse por Vahl ex Hornem. y espublizóse en "Dansk Oekonom. Plantel" ed. 2 580–581. 1806. 
oederi: epítetu otorgáu n'honor del botánicu George Christian Edler von Oldenburg Oeder. 
Pedicularis palustris
Pedicularis palustris ye una herbal de la familia Orobanchaceae, enantes clasificáu nes escrofulariácees.
Xeneralmente biañal de tarmu ramosu y glabro o espaciadamente pelosu, d'hasta 70 cm. Fueyes lliniales a llargamente llanceolaes, estremaes con segmentos lobulaos o dentaos y oblongos, glabres. Flores de normal rosa acolorataes de 1,5-2,5 cm, en inflorescencia espiciforme laxa, de cutiu atayada embaxo, con bráctees foliácees, les más altes trilobulaes. Mota bilabiáu, enchíu al fructificar. Floria en primavera y branu. 
Praos húmedos, turberes, banzaos, brezal húmedos.
Europa, pel sur hasta los Pirineos, norte de Italia, sur de Bulgaria y los Urales.
"Pedicularis palustris" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 607. 1753. 
palustris: epítetu llatinu que significa "palustre, sobre l'agua" 
Peltaria alliacea
Peltaria alliacea ye una planta perenne de la familia Brassicaceae.
Ye reinal del sudeste d'Europa. La planta crez en zones cascayoses del sur de Austria (Estiria, Baxa Austria) as sur en Rumania y Albania.
La planta algama un tamañu d'hasta 60 cm d'altor y produz flores blanques dende mayu a xunetu. La planta ye glabra con fueyes simples, enteres. Les fueyes son ovaes, sésiles y amplexicaules. Los pétalos de 3-4 mm de llargu blancos son pocu de garres. El frutu orbicular, ye una silicua bien plana y tien un tamañu d'aprosimao 6x6 mm. El so númberu de cromosomes ye 2n = 14 (tamién: 28, 56).
La planta tamién se cultiva como yerba o verdura. Les fueyes pueden utilizase y amiesten un sabor picante a les ensalaes. Anque, pueden aportar a amargosu nel branu.
"Peltaria alliacea" describióse por Nikolaus Joseph von Jacquin y espublizóse en "Enum. Stirp. Vindob." 260. 1762 
Peltaria: nome xenéricu que remanez del griegu: πέλτη "pelte" pa "platu pequeñu" y refierse a la forma de la fruta. 
alliacea epítetu llatinu que significa "ayu" de "allium".
Petrocallis pyrenaica
Petrocallis pyrenaica ye una planta de la familia de les crucíferas.
Planta perenne, cespitosa. Tarmu pelosu. Fueyes abuxaes, toes basales, fondamente estremaes (casi toes trífides), con cantos ciliaos. Flores de 6-7 mm, colos pétalos arrondaos de color rosa o lila pálidu (escasamente blanques) y les anteres marielles, dipuestas en pequeñes inflorescencies. Frutos en silícula.
Roques, resquiebros, rellanos ,crestones y gleres fixes, en suelos caliares. Especie pionera.
Percima de los 1.800 msnm.
Montaña como los Pirineos o los Alpes.
Petrorhagia nanteuilii
Petrorhagia nanteuilii ye una especie de planta con flores perteneciente a la familia Caryophyllaceae.
Planta de 10-40 cm, con tarmos llampiños o daqué aspros; fueyes opuestes , xuníes pembaxo, allargaes, con cantu membranosu. Les flores asemeyaes a pequenos calveles, de 5 pétalos color rosa con escote nel cantu, apaecen ente la primavera y el branu, sobresaliendo escasamente de les bráctees membranoses, que les protexen. Ye bien similar a "Petrorhagia abonda", pero partir media del tarmu de cutiu ye más pelosa. Vainas foliares el doble de llargu que d'anchu (igual llargu y anchu en "Petrorhagia abonda").
Naturalizada en Estaos Xuníos y Australia. Crez n'escamplaes y cantos de encinares, turries arbustives o tomillares de sustrato arenosu. En cantiles, al pie de caminos y en campos de secanu.
"Petrorhagia nanteuilii" describióse por (Burnat) P.W.Ball & Heyw. y espublizóse en "Bulletin of the British Museum (Natural History), Botany" 3(4): 164. 1964.
Númberu de cromosomes de "Petrorhagia nanteuilii" (Fam. Caryophyllaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=60
nanteuilii: epítetu otorgáu n'honor del botánicu francés Roger de Nanteuil.
Petrorhagia abonda
Clavelina granible (Petrorhagia abonda) ye una especie de planta con flores perteneciente a la familia Caryophyllaceae.
Ye una planta erecta, añal d'hasta 50 cm, con fueyes pares llineal-llanceolaes, de 6-8 mm d'anchu, fundíes na so base. Flores de color rosa o moraes, de 6-8 mm de diámetru, en trupes inflorescencies arrodiaes por bráctees escariosas marrones. Llimbu del pétalu acorazonáu. Floria dende finales de primavera y a lo llargo del branu.
Habita en pacionales y xuntu a camíns y carreteres.
Nel centru d'Europa y montes del sur. Nos montes del centru de España en pacionales de "Poetalia bulbosae".
Petrorhagia saxifraga
Petrorhagia saxifraga ye una especie de planta con flores perteneciente a la familia Caryophyllaceae.
Delgada, erecta, glabra, perenne d'hasta 45 cm aprosimao, con fueyes lliniales de 1 cm de llargu. Flores rosa maciu o balncas, de normal solitaries en llargos tarmos foliosos, nuna inflorescencia laxa. Pétalos esmorniaos hasta 1 cm; mota con dientes oblongos romos. Floria a final de primavera y pel branu.
Nel centru y sur d'Europa.
Peucedanum carvifolia
Peucedanum carvifolia ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia Apiaceae. 
Ye una planta perenne. Con rizoma maderizu, de 6-8 mm de diámetru, vertical o oblicuu. Cepa con dellos restos fibrosos na parte cimera. Tarmu de 20-60 (130) cm d'altor, finu, hasta de 2-2,5 mm de diámetru, cilíndricu, fistuloso, glabro, estriáu, con 1-6 cañes na metá cimera, que xeneralmente formen con él ángulos de menos de 45º. Fueyes basales de 15-30(40) cm, con llimbu de 10-17 cm, estrechu, de contorna llanceolada, 2 pinnatisecto, con (3)4-6(8) pares de segmentos, non peciolulaos, divisiones d'últimu orde de 10-15 × 1 mm, lineares, xeneralmente trífidas; fueyes medies, 1-2 pinnatisectas, con 1-3 pares de segmentos, con divisiones d'últimu orde de 2-9,5 × 2,5-4 mm, más llargos y anchos que los de les fueyes basales, linear-llanceolaos, dacuando falcaos, apiculaos y con marxe bien finamente denticuláu na metá terminal, pecíoluenancháu en vaina dende'l final del llimbu; fueyes cimeres trífidas. Les inflorescencies en umbeles con 6-15 radios de 0,5-5,5 cm, bien desiguales, con nervios escábridos na cara interna, con frecuencia acolorataos. Bráctees 0(1), lineares. Umbélulas con 6-13 flores, con radios de 2-6 mm, con nervios escábridos na cara interna. Bractéolas 0-2, de 3- 3,5 mm, setacees. Mota con sépalos los apenes perceptibles. Pétalos non emarginaos, ablancazaos o arrosaos, con gruesu nerviu central. Estilopodio 0,2- 0,3 mm, cónicu; estilos c. 0,5 mm, diverxentes, gruesos na base, progresivamente estrechaos escontra'l ápiz y remataos n'estigma, foscu, daqué más gruesu. Frutos hasta de 6 × 3,8 mm, de contorna elíptica, non emarginaos; mericarpo con 3 costielles bien visibles; nala de 0,3-0,4(0,5) mm d'anchor; vitas 2-3 por valécula. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 22*; n = 11.
Alcuéntrase en yerbazales de monte, zones de carba abierta, gorbizales, y orles de carbayeres y fayedales, en suelos daqué cascayosos, secos o húmedos, tantu en substratos acedos como básicos; a una altitú de 40-2050 msnm|metros, nel C y S d'Europa, hasta'l NW de Holanda y la zona meridional del Y de Rusia, onde algama'l Cáucasu, yá en Asia. Desigualmente partíu per gran parte de la zona S, Y y N de la Península Ibérica.
"Peucedanum carvifolia" describióse por Dominique Villars y espublizóse en "Prospectus de l'Histoire des Plantes de Dauphiné": 25 (1779)
Númberu de cromosomes de "Peucedanum carvifolia" (Fam. Umbelliferae) y táxones infraespecíficos: n=11
Peucedanum cervaria
Peucedanum cervaria ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia Apiaceae. 
Ye una planta perenne. Con rizoma de 1-2 cm de diámetru, gruesu. Cepa con restos fibrosos, dalguna vegada escasos. Tarmu de (30)100-150 cm, sólidu, fondamente estriáu, glabro, con frecuencia acoloratáu, con (1)2-5 cañes na metá cimera, que xeneralmente formen con él ángulu de más de 45º. Fueyes basales hasta de 60 cm, con llimbu hasta de 40 × 40 cm, de contorna triangular, 2-3 pinnatisecto, con 4-5 pares de divisiones primaries, que formen col raquis un ángulu casi rectu, divisiones d'últimu orde hasta de 7 × 6 cm, d'ovales a triangular-llanceolaes, escontra la base con lóbulos fendíos y escontra el ápiz menos pronunciaos, marxe con dientes bien irregulares, grandes, largamente apiculaos; fueyes medies xeneralmente pinnatisectas, con 4 divisiones primaries, les d'últimu orde hasta de 5 × 4 cm, ± triangulares, peciolulaes, con marxe irregularmente serrucháu –con dientes engrosaos– y escabriúsculo, pecíolos más curtios que'l llimbu, cilíndricos, envainadores; fueyes cimeres 2 pinnatisectas, con 2-3 divisiones primaries, les d'últimu orde de c. 0,7 × 0,5 cm, llanceolaes o triangulares, col pecíoluenllargáu en vaina hasta de 0,8 cm d'anchor. Les inflorescencies en umbeles con 25-35 radios de 4-12 cm, subiguales, con nervios escábridos na cara interna. Bráctees (4)10-15, de 10-20 × 2-3 mm, linear-llanceolaes. Umbélulas con 25-40(45) flores, con radios de 1-1,2 cm, escábrido-papilosos. Bractéolas 6-8 mm, lineares. Mota con dientes minúsculos, triangulares, de ápiz ablancazáu. Pétalos 0,9-1 × 0,7-0,8 mm, suborbiculares, non emarginaos, blancos, col nerviu central del mesmu color y pocu abuitáu. Estilopodio ablayáu; estilos diverxentes, filiformes, remataos n'estigma curtiu, daqué más gruesu que l'estilu. Frutos hasta de 8,5 × 4,5 mm, de contorna elíptica o suborbicular, n'ocasiones llevemente emarginaos na base; mericarpo con 3 costielles bien visibles, anches, verdes; nala de 0,4-1,4 mm d'anchor. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 22*; n = 11.
Alcuéntrase en turries, zones abiertes de carba, orles y escamplaes de monte, en fayedales, carbayeres, quejigales, pinares, choperas, etc., en suelos, con frecuencia, daqué húmedos y ricos en materia orgánico, xeneralmente en substratos básicos; a una altitú de 0-1400 metros en Europa central y meridional, Cáucasu y, acasu, Arxelia. Cuadrante NE de la Península Ibérica.
"Peucedanum cervaria" describióse por (Carlos Linneo) Lapeyr. y espublizóse en "Hist. Pl. Pyrénées": 149 (1813)
Peucedanum officinale
Peucedanum officinale ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia Apiaceae. 
Ye una planta perenne. Con rizoma maderizu, de 12-15 mm de diámetru, vertical. Cepa gruesa, recubierta por un trupu treme de fibres pardes o corites. Tarmu 60-150(250) cm d'altor, cilíndricu, de 6-8(10) mm de diámetru, sólidu, estriáu, glabro. Fueyes basales hasta de 50(60) × 20(30) cm, llimbu ± obtriangular, (2)4-5(6) ternatisecto, divisiones d'últimu orde (20)60-100(140) × (0,8)1,2-2(3) mm, aciculares o linear-llanceolaes, glabres, pecíoluhasta de 20-25 cm, más curtiu que'l llimbu, cilíndricu, glabro, que s'enancha escontra la base nuna vaina de marxe escarioso hasta de 2,5 mm d'anchor; fueyes medies 1-4 ternatisectas, col llimbu de menor tamañu que les basales y pecíoluenancháu nuna vaina de c. 1 cm d'anchor, provista de finu marxe escarioso –nes de les ramificaciones de les inflorescencies el pecíoluta dafechu enancháu en vaina–; fueyes cimeres indivisas o trífidas, col pecíoluenvainador. Les inflorescenciaa en umbeles con (12)20-40(50) radios de (15)25-130 mm, desiguales, glabros. Bráctees 0-6, hasta de 25 mm, lineares. Umbélulas con (9)20-30(40) flores, con radios glabros. Bractéolas hasta 20, de c. 3,5-4 × 0,5 mm, lineares, progresivamente enanchaes escontra la base. Mota con dientes hasta de 0,5 × 0,5 mm. Pétalos 1,3- 1,5 × 1,2-1,3 mm, ovales, mariellos, col nerviu central bien marcáu. Estilopodio de llargor asemeyáu a la de los estilos, cónicu; estilos 0,5-0,8 mm, diverxentes, claviformes nel floriamientu, cilíndricos tres la polinización. Frutos 6,5- 10(12) × 4-6 mm, de contorna elíptica, apenes emarginaos; mericarpo coles 3 costielles centrales bien visibles; nala más estrecha que'l restu del mericarpo, fina.
Alcuéntrase en pacionales, zones de carba abiertu, cunetes y cantos de caminos, en suelos secos, tanto ácidos como básicos o ultrabásicos y, con frecuencia, daqué nitrificaos, xeneralmente en pequeñes poblaciones estables y bien pocu esvalixaes; a una altitú de 10-1200 metros, en casi toa Europa sacante'l N, Siberia ocidental, y posiblemente dalguna otra zona d'Asia, más, rara, nos montes de Marruecos. Esvalixáu por tola Península Ibérica. 
"Peucedanum officinale" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 245. 1753.
Sennen *"Peucedanum stenocarpum" Boiss. & Reut.
Peucedanum oreoselinum
Peucedanum oreoselinum ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia Apiaceae. 
Ye una planta perenne. Con rizoma maderizu, de 6-16 mm de diámetru, vertical o oblicuu. Cepa dacuando recubierta na parte cimera por dellos restos fibrosos. Tarmu de 30-130 cm d'altor, cilíndricu, de 3-10 mm de diámetru, sólidu, estriáu, glabro o pubérulo escontra la base, con frecuencia acoloratáu, con cañes polo xeneral na metá cimera, coles que forma ángulos de menos de 45º –dacuando hasta de 60º–. Fueyes basales hasta de 50 cm, llimbu hasta de 30 - 20 cm, más anchu que llargu, de contorna triangular-ovaláu, 2-4 pinnatisecto; divisiones primaries –hasta 4 pares– n'ángulu rectu o casi rectu respectu al raquis, con divisiones d'últimu orde de 10-30 × 6-15 mm, glabres, de contorna triangular-ovaláu, irregularmente dentaes o con lóbulos fondos, bien desiguales, apiculaes, de marxe finamente denticuláu y nervadura bien visible, pecíoluhasta de 30 cm, cilíndricu, flexuoso, glabro, progresivamente enancháu escontra la base en vaina con finu marxe membranáceo; fueyes caulinares 4-6, menores que les basales, llimbu de contorna triangular, 2-3 pinnatisecto, con segmentos triangulares, y marxe d'enteru a fuertemente serrucháu, pecíoluenancháu en vaina de c. 1 cm d'anchor y con finu marxe membranáceo. Les inflorescencies en umbeles con 18-30 radios, de 15-30(65) mm, pocu desiguales, llixeramente enanchaos escontra la base, escábridos nos nervios. Brácteas 10-14, de 6-12(40) mm, lliniales o estrechamente triangulares, con nerviu central y con estrechu marxe más claru. Umbélulas con 15-30 flores, con radios de 2-10 mm nel floriamientu y de 5- 12 mm na fructificación, dacuando escábridos escontra la base. Mota con dientes minúsculos, anchamente triangulares, verdosos, con ápiz romu y más claru. Pétalos c. 0,9 × 0,7 mm, de contorna suborbicular, emarginaos, ablancazaos, col nerviu central bien marcáu. Estilopodio anchu, cónicu; estilos diverxentes, hasta de 1 mm d'anchor na base y sópito estrechaos na parte apical. Frutos 4,2-8 × 4-7 mm, de contorna ± circular; mericarpo foscu, con 3 costielles pocu marcaes; nala de 0,5-1,4 mm d'anchor, gruesa y ablancazada. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 22; n = 11*.
Alcuéntrase en llugares yerbosos, orles y escamplaes de monte, en carbayeres, quejigales y carrascales, en suelos secos o con ciertu mugor, preferentemente en substratos xilizos; a una altitú de 70-1900 metros en Europa central, hasta Suecia, y Europa meridional, posiblemente hasta'l Cáucasu. Metá septentrional de la Península Ibérica.
"Peucedanum oreoselinum" describióse por Conrad Moench y espublizóse en "Methodus": 82 (1794)
Peucedanum palustre
Peucedanum palustre ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les apiacees.
Mora nes güelgues, barraqueres, ríos pocu fondos, etc, n'ocasiones nes cabianes y otres pequeñes característiques cerca de l'agua. Ye relativamente tolerante a la solombra. Rique tar somorguiada estacionalmente pa competir con otres plantes. 
Ye'l principal alimentu de la caparina "Papilio machaon".
"Peucedanum palustre" describióse por (L.) Moench y espublizóse en "Methodus Plantes Horti Botanici et Agri Marburgensis" : a staminum situ describendi 82. 1794.
Physoplexis comosa
Physoplexis ye un xéneru monotípicu de plantes perteneciente a la familia Campanulaceae. Contién una única especie: "Physoplexis comosa" Schur. Ye orixinaria d'Europa dende'l norte de Italia hasta Eslovenia.
"Physoplexis comosa" describióse por (L.) Schur y espublizóse en "Sert. Fl. Transsilv." 4: 47. 1853. 
Phyteuma betonicifolium
Physoplexis betonicifolium ye un xéneru monotípicu de plantes perteneciente a la familia Campanulaceae. 
Ye una planta perenne, qu'algama un tamañu de 20 a 70 centímetros d'altor. El tarmu ye erecto y simple, el terciu cimeru ta na so mayoría desnudu. Les fueyes basales son largamente peciolaes, dentaes o arrondaes en forma de corazón, apuntiaes y contundentes na base y trés a ocho veces más llargues qu'anches. Les fueyes cimeres del tarmu son estreches-llanceolaes y sésiles. Les flores disponer nun picu ovaláu-cilíndrica. Les brácteas son estreches, llanceolaes. La corola ye de 7 a 12 milímetros, de color violeta azul claro y apaez xustu enantes del floriamientu. 
"Physoplexis betonicifolium" atopar nos Alpes en suelos pocu ácidos y probes, en praos, camperes y carbes n'altitúes 1000-2700 metros. Ye abondo común y evita el cal.
"Physoplexis betonicifolium" describióse por Dominique Villars y espublizóse en "Hist. Pl. Dauphiné (Villars)" 2: 518, t. 12. 1787 
Phyteuma hemisphaericum
Los cuernucos azules (Phyteuma hemisphaericum) ye una especie de la familia de les campanulacees.
Planta más o menos cespitosa, Tarmos floríferos erectos, ascendentes, d'hasta 15(-20) cm de llargor. Fueyes espatulaes o llanceolaes, enteres o llixeramente serruchaes, de 1-2 mm d'anchor. Flores arrexuntaes en capítulu arreyáu de 1-2 cm de diámetru; bráctees del arreyo ovaes, enteres o casi; corola de color azul escuru, estremada en 5 lóbulos que se sueldan na parte cimera formando estructures asemeyaes a cuernucos. Frutu en cápsula que s'abrir por poros. Floria dende finales de primavera y pel branu.
Frecuente nos praos de cumes, en repises y fisuras de roques granítiques. Calcífuga.
Zones montascoses d'Europa, Alpes, Pirineos, Sistema Central.
"Phyteuma hemisphaericum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 170. 1753.
Picea abies
Picea abies, la pícea común, pícea de Noruega o pícea europea, ye una conífera de la familia de les pinacees. Anque n'ocasiones identifícase-y popularmente como abetu, y más concretamente como abetu coloráu, puramente falando nun ye un abetu, por non pertenecer al xéneru "Abies", el de los abetos, polo qu'esta ye la razón que tamién se-y conoza como abetu falsu. 
Orixinaria de la parte central y este d'Europa, dende los países nórdicos hasta los Balcanes, suel formar montes n'altitúes cimeres a los 800 msnm, conviviendo frecuentemente col alerce.
Ye una gran conífera de fueya perenne qu'algama un altor d'ente 30-50 m y un diámetru de tueru de 1 a 1,5 m. La característica d'esta pícea ye la so copa piramidal, bien regular. Puede algamar los 70 m d'altor. L'abetu coloráu más alto mide, 63 m, alcuéntrase en monte virxe de Perućica, nel parque nacional Sutjeska, Bosnia-Herzegovina.
Les sos cañes crecen horizontalmente, sacante na zona alta, en que se disponen de forma ascendente. De tueru rectu y corteza pardorrojiza que s'escama llixeramente cola edá. Presenta fueyes aciculares d'ente 1 a 2,5 cm de llargor, ríxides y apuntiaes, dispuestes en verticiloss y de color verde escuru brillante, presenten una sección tresversal cuadrangular. Les cañes nueves que broten en primavera son mariellu verdoses.
Los conos (piñes), al igual que nel restu de les especies de píceas, son colgantes, de forma ovoide y de ente 10-18 cm de llargu, siendo los más llargos de les piceas; les piñes son verdes o acolorataes y al maurecer, 5-7 meses dempués de la polinización, pasen a ser de color marrón parduzu o purpúreo. Presenten escames triangulares. La granes son negres de 4-5 mm de llongura con una nala marrón claro de 15 mm.
En munchos países del norte d'Europa considérase-y l'abetu típicu de Navidá. Ye bien apreciáu en xardinería, ocupando un llugar destacáu en parques y xardinos europeos y tamién ye utilizáu pa reforestación por cuenta de la so madera, de color claru, bien trabajable y de finu acabáu; ideal pa ebanistería o pa iguar preseos musicales, los famosos violinos Stradivarius fueron fabricaos d'esti tipu d'árbol. Fazioli destacada fabrica de pianos gracies a el so grandiosu soníu utiliza esta mesma madera pa los sos pianos
N'abril de 2008 científicos de la Universidá de Umeå (Suecia) afayaron un exemplar de "Picea" con un sistema de raigaños de 9.550 años d'antigüedá. Llámase Old Tjikko. La llonxevidá de la pícea débese per un sitiu a la so doble capacidá pa clonase a partir de les reserves del raigañu, y por otru a afaese a los cambeos climáticos, evolucionando d'árbol a parrotal. Considérase l'árbol vivu de más edá nel mundu. Anguaño tópase na provincia de Dalarna, Suecia.
"Picea abies" describióse por (L.) H.Karst. y espublizóse en "Encyclopédie Méthodique. Botanique" ... Supplément 5(1): 35. 1817.
Picea; nome xenéricu que ye tomáu directamente del Llatín "pix" = "brea", nome clásicu dadu a un pinu que producía esta sustanza
abies: epítetu llatinu que significa "abetu". 
Esisten delles formes d'esta pícea:
Picnomon acarna
La cabeza de pollu (Picnomon acarna) ye la única especie del xéneru monotípicu Picnomon perteneciente a la familia de les asteracees.
Ye una planta añal, con pelos unicelulares araneosos, bien ramificada dende la base. El tarmu ye erecto y provistu de nales espinoses en toa'l so llargor. Les fueyes son alternes, lineares-llanceolaes, sésiles y decurrentes, de 8-12 cm de llargu, con 3-4 dientes grandes alloñaos, con escayos marielles d'hasta 1,5 cm de llargu, ente les que s'atopen dientes más pequeños con escayos más curtios, y col fexe provista d'un trupu indumento
blancu-araneoso, de pelos aplicaos. Los capítulos son terminales, sésiles, solitarios o, más davezu, en grupos trupos de 2-8, entamaos de la mesma nuna inflorescencia más o menos corimbiforme, devasaos poles fueyes involucrales. El arreyo, densamente araneoso, ye cilíndricu, de 8-15 mm de llargu y constituyíu por bráctees herbales o más o menos coriacees, inxeríes y adpresas, más llargues les interiores, y les esternes y medies con apéndiz apical pectinado-espinuloso, recurváu. El receptáculu, planu y alveoláu, soporta pálees ablancazaes. Los flósculos, hermafrodites, tienen la corola tubulosa, pentámera, más o menos zigomorfa, glabra, purpúrea o rosado-purpúrea. Los filamentos de los 5 estames son llibres y vilosos. Les Cipseles, homomorfes, de color marrón claro, brillantes, son ovales-oblongues, daqué estruyíes, con placa apical de cantu enteru arrodiando un nectariu pentamero d'unos 0,5mm d'altu; el miriguanu ta constituyíu per pelos de 15-20 mm de llargu, plumoses.
Terrenales de cultivu y baldíos secos.
Pol Mediterraneu y Europa meridional.
"Picnomon acarna" foi descritu primero por Carlos Linneo como "Carduus acarna" y espublizóse en "Species Plantarum", vol. 2, p. 820 en 1753 y darréu incluyíu nel xéneru de nueva creación "Picnomon" por Alexandre Henri Gabriel de Cassini y espublizóse en "Dict. Sci. Nat." 40: 188 en 1826
Númberu de cromosomes de "Picnomon acarna" (Fam. Compositae) y táxones infraespecíficos: 2n=34. 2n=22. 2n=32.
Pinguicula lusitanica
Pinguicula lusitanica ye una especie de la familia de les lentibulariacees.
Yerba perenne carnívora con tarmos amenorgaos a escapos ensin fueyes (afilos). Fueyes simples, toes en roseta basal, d'hasta 2(-3) cm, oblongues, enteres, mafoses. Flores hermafrodites, marcadamente zigomorfes, pentámeras, solitaries, nel estremu de los escapos. Mota con cinco sépalos soldaos, formando dos llabios separaos casi hasta la base. Corola rosada o lila, con 5 pétalos soldaos pa formar un tubu y 2 llabios. Androcéu con 2 estames, insertos nel tubu de la corola. Ovariu súperu, con 2 carpelos y un solu cuévanu. Frutu en cápsula, abrir por 2 cáscares, con numberoses granes.
Zona atlántica d'Europa dende l'oeste de Escocia y sur de Irlanda, oeste de Inglaterra, oeste de Francia hasta la Península Ibérica, y Marruecos nel noroeste d'África. Habita en llugares encharcaos o bien humedos, turbosos. Floria en primavera.
"Pinguicula lusitanica" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 17. 1753.
Pinus uncinata
Pinus uncinata o pinu negru ye un árbol perteneciente a la familia de les pinacees.
Ye un árbol pocu eleváu que raramente supera los 20 metros d'altor, con copa xeneralmente cónica o piramidal y xamasca bien trupa y escuru. Tueru derechu, columnar, salvu en situaciones bien espuestes o aventexos, en que s'arquiar pol pesu de la nieve, ramificáu casi dende la base, con corteza gris escura o pardu-abuxada. Fueyes aciculares, color verde-escuru, de 3 a 8 cm de llongura por 1,5 a 2 mm de grosez, con cantu aspru, en disposición bien trupa sobre les cañes y arrexuntaes por pareyes; caltener de 2 a 5 años y son daqué ríxides pero pocu punchantes. Piñes casi sentaes, aovaes o aovado-cóniques, asimétriques, de color pardu daqué polencu, con escames provistes d'un escudete, recurváu escontra tras, ganchudu, miden de 5 a 7 cm por 2 ó 3 d'anchu. Piñones de color pardu-buxu o coritos de 4 a 5 mm, largamente alaos (con nala d'hasta 1,6 cm).
El floriamientu producir de xunu a xunetu y maurecen les sos piñes nel branu, dos años dempués, tremando na primavera siguiente.
Nes montes elevaes, principalmente ente los 1600 y 2400 metros, anque xube n'exemplares aisllaos hasta los 2700 y puede baxar hasta los 1400 m. Ye l'árbol qu'algama mayor altitú na península ibérica, colonizando tou tipu de terrenes y substratos, inclusive los canchales y resquiebros de la roques; soporta perbién los fríos intensu y enllargar y rique un suelu daqué húmedu, nun aguantando les seques branices.
Entemecer nel so nivel inferior col pinu albar y con abetos y fayes; sobre suelos acedos convive frecuentemente con arándanos ("Vaccinium myrtillus, Vaccinium uliginosum") y rododendros ("Rhododendron ferrugineum") y sobre suelos caliares con sauce pirenaicu ("Salix pyrenaica") y otros parrotales del pisu subalpino.
Distribuyir de forma natural na zona occidental de los Alpes, los Vosgos y los Pirineos, teniendo como llende meridional n'España les sierres de Gúdar (Teruel) y Cebollera (Soria y La Rioxa). Les sos meyores mases alcuéntrase nes provincies de Gerona, Huesca y Lérida. Usóse dacuando pa repoblaciones forestales nel Macizu Central español, nel Moncayo y n'otres zones. En feches históriques escastóse nel Cordal Cantábricu como demuestren la persistencia d'individuos de pinu montés autóctonos híbridaos con esta especie nel Pinar de Lillo, nel Cordal Cantábricu, taxon híbridu al que se denomina Pinus x rhaetica. Esti híbridu caracterizar por tener apófisis ganchuda. 
Especie autóctona de tol norte d'España, nel cordal Cantábricu ocuparía principalmente faxes cimeres del monte y hábitats adversos pa otres coníferes autóctones, como turberas, trampales, zones bien nivosas como nichos de nivación y formes perinivales y otros medios adversos. Emplegar en diverses repoblaciones forestales del Cordal como en Pardomino o Puertu de San Glorio, con escelentes resultancies, tantu pa recuperar la cubierta vexetal como pa restaurar la biodiversidá. El so desaparación en Cantabria, Asturies y Llión, al igual que la del pinu montés nel Cordal, ta enllazada cola espansión de la cultura megalítica en toos les camperes altes del cordal Cantábricu, como demuestren los múltiples dólmenes, menhires y megalitos del Altu Campoo, Liebana o Monte Lleonés.
Dellos botánicos consideren al pinu negru como una subespecie de "Pinus mugo". Entós, si sigue esi criteriu, tendría de denominase "Pinus mugo subsp. uncinata" y asina ye como apaez el pinu negru en delles publicaciones. Sicasí'l "Pinus mugo "ye una especie rastrera ente que "Pinus uncinata "ye un árbol.
El so nome específicu deriva del axetivu llatinu "uncinatus", que significa "ganchudu" y alude a la uña revuelta que presenten les escames de les sos piñes. Ye un pinu de crecedera lenta y llarga vida, puede superar los 600 años. La so madera ye compacta, de granu finu, llixera y bono de trabayar, resinosa calidable munches vegaes cimera a la del pinu albar, pero menos emplegada pola so escasez.
Poles sos esixencies ecolóxiques, ye insustituible pa repoblar nel pisu subalpino, onde desempeña de forma natural un importante papel protector del suelu ya inclusive colonizador.
"Pinus uncinata" describióse por Raymond ex A.DC. y espublizóse en "Flore Française. Troisième Édition" 3: 726. 1805. 
uncinata: epítetu llatinu que significa "agabitáu" o ganchudu.
Plantago alpina
Plantago subulata ye una herbal de la familia de les plantaginacees.
Ye una yerba perenne, qu'algama un tamañu d'hasta 30 cm d'altor, ensin tarmu. Les fueyes tán dispuestes en delles rosetes basales, lineares, dacuando con dalguna estrechamente llanceolada, agudes, abruptamente contraíes nel ápiz, enteres, n'ocasiones denticulaes hasta con 4 pares de pequeños dientes, con 1-3 nervios, planes, de consistencia herbal, de pubescentes a glabres, con pelos hasta de 0,7(1) mm, ± patentes. La inflorescencia ye una espiga cilíndrica, dacuando ovoide, compacta; con brácteas llanceolaes a ováu-acuminaes, agudes. El frutu ye un pixidio de 2,2-3 × 1,5 mm, con 2-4 granes, glabro, sacante unos pocos pelos na base del restu estilar. Granes hemielipsoidales, cola cara interna plana.
Alcuéntrase nes camperes innivaos d'altu monte, preferentemente en suelos de reacción aceda; a una altitú de 1350-2800 metros nos montes del C y S d'Europa. Montes del N y CW de la Península Ibérica. 
"Plantago alpina" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 114. 1753.
Númberu de cromosomes de "Plantago alpina" (Fam. "Plantaginaceae") y táxones infraespecíficos: 2n=21
alpina: epítetu llatinu que significa "que s'atopa nos montes".
Plantago maritima
El llantén marítimu (Plantago maritima) ye una especie de la familia Plantaginaceae. Con una distribución cosmopolita alcuéntrase nes rexones árticu y templar, nativu de gran parte d'Europa, norte d'África, norte y centru d'Asia, Norteamérica y Suramérica.
Ye una planta herbal perenne con una trupa roseta basal d'onde salen les [[fueyes. Estes son de 2-22 cm de llargor y 1 cm. d'anchu con testura delgada y carnosa, con marxes dentaos. Tienen de 3 a 5 nervaciones. Les [[flor]]es son pequeñes, de color verdosu-castañal que s'arrexunten en trupes [[espiga|espigues]] de 0.5-10 cm llargor nel visu del tarmu 3-20 cm d'altor.
Hai cuatro subespecies:
Usualmente ye una planta costera, creciendo en suelos arenosos. En delles árees tamién terrenes alpinos nes riegues de monte.
"Plantago maritima" describióse por [[Carlos Linneo]] y espublizóse en "[[Species Plantarum]]" 1: 114–115. 1753. 
Plantago: nome xenéricu que deriva de "plantago" = bien principalmente, nome de delles especies del xéneru "Plantago" L. (Plantaginaceae) –rellacionáu cola palabra [[llatinu|llatina]] "planta, -ae f." = "planta del pie"; pola forma de les fueyes, según dicen–. Asina, [[Giacinto Ambrosini|Ambrosini]] (1666) cúntanos: “Ye llamada Plantago polos autores llatinos, vocablu que tomen de la planta del pie ( por causa del anchor de les sos fueyes, les que recuerden la planta del pie; y coles mesmes porque les fueyes tienen llinies como feches con aráu, asemeyaos a les que vemos na planta del pie)”
maritima: [[epítetu]] [[llatín|llatinu]] que significa "cercana del mar".
Númberos [[cromosomáticu|cromosomáticos]] de "Plantago maritima" (Fam. Plantaginaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=24
[[Categoría:Plantago|maritima]]
Platanthera chlorantha
El satirión verde ("Platanthera chlorantha") ye una especie de orquídees del xéneru "Platanthera", estrechamente rellacionaes col xéneru "Orchis", nel que taben incluyíes enantes, y col xéneru "Habenaria". Distribúise per Europa, por Turquía y Marruecos. Son de vezos terrestres y tienen tubérculos.
Les especies de "Platanthera" estremar de les de "Orchis" y de les de "Habenaria", pola ausencia de procesos estigmáticos, al tener un espolón nectarífero p'atraer a los insectos polinizadores. Otra característica diferenciadora ye la de los sos raigaños tubérculos ovoidees. 
Estes orquídees terrestres desenvolver en suelos básicos y praos húmedos, llenderos de montes y n'árees onde l'arbolea ta clareando. Tienen tubérculos geófitos enteros, de ovoides a fusiniformes. Nestos gruesos tarmos soterraños pueden almacenar gran cantidá d'agua, que-yos dexen sobrevivir en condiciones de seca. 
Tienen grandes fueyes ovoides ú oblongues que camuden a llanceolaes na parte cimera cerca del ápiz. Desenvuelven un tarmu curtiu qu'algama un altor de 30-40 cm. Les fueyes de la parte cimera son más pequeñes que les fueyes más baxes del tarmu. 
La inflorescencia, ye una espiga cilíndrica, con unes 5 a 25 flores pequeñes de color blancu con zones verde claro nos sépalos los del cascu y nel espolón, menos fragante que Platanthera bifolia. Estes desenvuélvense a partir d'unos brotos axilares. Les flores col sépalu dorsal y los pétalos asolapaos formando un cascu, espolón (más llargu qu'el ovariu) cargáu de néctar y l'estigma únicu y planu. Florien a finales de primavera o pel branu.
Estes orquídees atópense distribuyíes por toa Europa sacante'l Norte de Rusia. Tamién s'atopa en Turquía, Chipre y en Marruecos.
"Platanthera" tuvo enantes clasificada dientro del xéneru "Orchis".
"Platanthera chlorantha" describióse por (Jakob Laurenz Custer) Ludwig Reichenbach y espublizóse en "Handbuch des Naturlichen Pflanzensystems" 2: 1565. 1828[1829].
Les orquídees llogren el so nome del griegu ορχις, "orjis", que significa "testículu", pola apariencia de los tuberculos soterraños en delles especies terrestres. El términu foi emplegáu per primer vegada por Teofrasto nel so llibru "D'hestoria plantarum" (La hestoria natural de les plantes ).
El nome "Platanthera" procede del griegu y significa "Antera amplia" refiriéndose a la separación de la base de los loculos polínicos. 
Platanus × hispanica
Platanus × hispanica, el plátanu de solombra, ye un árbol de pimpanu porte qu'algama los 35 m d'altu, perteneciente a la familia de les platanacees. De normal considérase un híbridu de "Platanus orientalis" y "Platanus occidentalis", anque hai espertos que cunten que puede tratase d'un cultivar de "P. orientalis".
Ye común nos parques y xardines de toles ciudaes de les zones templaes del mundu.
Ye un árbol monoico, caducifoliu de cañes abiertes y amplia copa. La so corteza, de color cenicientu o verdosu, castañal nos tueros vieyos, esprender en plaques escamoses que dexen al descubiertu llurdios irregulares amarellentaes o ablancazaes de la corteza interna. Les ramines son glabrescentes, el indumento de pelos estrellaos, y los biltos densamente tomentosos, mientres les yemes son de forma ovoideo-cónica y cubiertes por una única escama. Les fueyes, similares en forma a les del pládanu, tienen unes dimensiones de 12-22 cm de llongura por 12-30 cm d'anchu, son tri/penta-palmatífidas, colos lóbulos anchamente ováu-triangulares, enteros o sinuado-dentaos, de truncaes a abiertamente cordaes na base, densamente tomentoso-flocosas de moces –depués glabrescentes–, verde vivu nel fexe y más clares nel viesu.
Les inflorescencies, masculines y femenines, arrexuntar xeneralmente por pares, cada sexu sobre un mesmu y llargu pedúnculu, y apaecen coles mesmes que les fueyes. Les inflorescencies femenines son globulares y colgantes, de 2-3 cm de diámetru, y arrexunten, ensertaes alredor d'un receptáculu subesférico centimétrico de superficie tuberculada ya irregularmente tabicada, centenares de flores bien pequeñes con sépalos escuamiformes, más o menos espatulaos, más curtios que los pétalos que son escariosos y agudos, y los carpelos, bi-ovulado, pero unu d'ellos casi siempres albuerta, tán envolubraos na base por un penachu de pelos llargos. Les flores masculines arrexuntar tamién sobre un receptáculu globular-ovoideo/arriñonáu centimétrico, daqué estruyíu y de superficie más claramente tabicada poligonalmente que los receptáculos de les inflorescencies femenines, y cubiertos por un trupu indumento de llongures y finos pelos sedosos pluricelulares enllantaos en dichos tabiques. Tienen 4 estames con filamentos curtios y anteres allargaes y son tempranamente caduques. Les infrutescencies, colgantes, de 25-30 mm de diámetru son poliantocarpos globulares/esféricos, qu'arrexunten numberosos aquenios claviformes con estilu persistente y arrodiaos d'un penachu de pelos erectos más o menos adpresos, el conxuntu d'un color pardu claro/canela y que, xeneralmente, esprender al añu siguiente de la maduración. Les granes son pequeñes, con testa delgada, de endospermu escasu y con un embrión de 2 cotiledones lineares, frecuentemente desiguales
El "plátanu de solombra" foi dende antiguu consideráu un híbridu orixinariu del encruz ente los parentales "Platanus occidentalis" y "Platanus orientalis"; a pesar d'eso, nun ta claro'l so orixe, qu'unos alcuentren en Londres y otros en España, ya inclusive en formes híbrides o non, naturales o de cultivu, de Turquía; la cuestión nun s'investigó con técniques moleculares modernes. Consecuentemente, inclusive la so nomenclatura ye motivu de discutiniu, polo qu'el autores anglosaxonos nun almiten la prioridá del nome qu'equí s'utiliza. 
Esta planta desconocer n'estáu montés, magar apaez naturalizada en marxes de ríos y regueros.
Con anterioridá a l'apaición del automóvil, esti árbol utilizóse profusamente polos peones camineros pal so plantíu nes cunetes de les carreteres, con cuenta de dieren solombra a los lentos carros de tresporte de mercancíes, carruajes y dilixencies (toos ellos tresportes con tiru de caballería), mientres los duros branos mediterráneos. Con posterioridá a estos plantíos, dellos exemplares surdieron de forma natural nos terrenes próximos a les carreteres antigües, cuantimás en zones de regueros, onde entá pueden trate y sígense reproduciendo.
Los frutos permanecen nel árbol dende la so maduración hasta la primavera siguiente. La grana recoyida pel hibiernu y semada darréu grana aceptablemente ensin necesidá de tratamientos previos. La grana que deseye almacenase tendrá de caltenese en frascos estancos y a baxa temperatura, precisando estratificación o remueyu mientres dellos díes enantes de la llantadera. Tamién puede multiplicase por estaquillas de biltos d'un añu, recoyendo estes cuando l'árbol ta en reposu ivernizu.
Árbol bien resistente y llonxevu que prefier suelos llixeros y frescos. Soporta perbién les fradadures y polo xeneral la polución de les ciudaes. Anque ye unu de los árboles de parques y paseos más utilizaos pola prestosa solombra qu'apurre, hai que tener en cuenta la problemática alergénica a la de llantalo. Suel carecer ataques de "Microsphaera platani" (oidio blancu). Pol so gran desenvolvimientu hai que emplazarlo en llugares espaciosos, nunca a menos de 10 m d'edificaciones, pa evitar el posible dañu de los sos raigaños.
"Platanus × hispanica" describióse por Philip Miller y publicáu por Otto von Münchhausen en "Der Hausvater", 5(1), p. 229 en 1770.
Castellán: platanera bravida, platanera (2), plataneru (4), plateru, plátanu (5), plátanu común (3), plátanu de Londres, plátanu de fueyes de pládanu, plátanu de paséu (2), plátanu de solombra (8), plátanos, árbol del pica-pica. Les cifres ente paréntesis indiquen la frecuencia del vocablu n'España.
[[Categoría:Platanaceae|hispanica]]
[[Categoría:Plantes descrites en 1770]]
[[Categoría:Plantes descrites por Miller]]
Poa
Poa ye un xéneru cosmopolita de gramínees (Poaceae) distribuyíes nes rexones templar y templao-templaes de dambos hemisferios. Entiende dos subxéneros: "Poa" con flores hermafrodites y "Dioicopoa" con flores diclino dioicas. El nome "Poa" deriva del griegu y significa "yerba".
"Poa" entiende plantes añales o perennes, cespitoses o rizomatusas, de talla variable, hasta de 1 m d'altor. Presenten una inflorescencia en panoja laxa o contraida. Les vaines foliares tópense dilataes na base o son más o menos estruyíes y son cerraes a lo menos na parte inferior. La lígula ye membranosa, truncada o acuminada. Les llámines foliares son planes, plegaes o convolutas, cola estremidá comúnmente obtusa. 
Les espiguillas son pauci o plurifloras, estruyíes, xeneralmente menores de 10 mm. Les glumes son membranoses, agudes, aquillaes, menores o iguales a los antecios allegantes. La gluma inferior ye 1-3-nervada, la cimera ye 3-nervada. La raquilla ta articulada percima de les glumas y ente los antecios, ye glabra o, más raramente, pilosa. La lema ye aquillada, 5-nervada, aguda o obtusa, mútica, de cutiu escariosa nel marxe. La pálea ye bidentada nel ápiz, aquillada, estrecha y un pocu más curtia que la lemma. Les flores son hermafrodites o diclinas dioiques. Presenta 2 lodículas, xeneralmente 2-llobaes. Los estames son 3, el ovariu ye oblongo con dos estilos curtios y estigmes plumosos. El cariopse ye oblongo-elípticu, glabro, llibre o más o menos adherente a la pálea, con filo basal ovaláu.
El xéneru foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum"1: 67–70. 1753. La especie tipo ye: "Poa pratensis" L.
Poa: nome xenéricu deriváu del griegu "poa" = (yerba, sobremanera como forraxe). 
Tien un númberu de cromosomes de: x = 7. 2n = 14, o 28, o 35, o 38, o 38–117, o 42, o 43, o 44, o 56, o 50–56, o 63, o 65, o 70–72, o 76 (etc). 2, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, y 12 ploidies (etc., y aneuploidias). Cromosomes ‘grandes’.
Espeyu Serna, A., A. R. López-Ferrari & J. Valdés-Reyna. 2000. Poaceae. Monocot. Mexic. Sinopsis Floríst. 10: 7–236 [and index].
Poa nemoralis
Poa nemoralis o poa de los montes ye una especie de graminea perteneciente a la familia de les poacees.
Tien tarmos qu'algamen un tamañu d'hasta 80 cm, erectos, glabros, estriaos, estruyíos na parte cimera. Fueyes con lígula de menos de l,5 mm, truncada; llimbu d'hasta 10 cm de llargor y 1-4 mm d'anchor, planu, con fexe estriáu, escábrido siquier nel marxe. Panícula de 3-10 cm, oblongoidea, laxa, más o menos contraida, con (1-) 2-5 cañes per nuedu. Espiguillas de 4-6 mm, ovaes o elíptiques, con 4-7 flores. Glumes desiguales, con marxe y nervios escábridos; la inferior de 2-2,5 mm, ováu-llanceolada o oblongo-llanceolada, uninervada; la cimera de 2,22,6 mm, ováu-llanceolada o oblongo-llanceolada, trinervada. Lema de 2,4-2,7 mm, ováu-elíptica, con 5 nervios pocu marcaos. Pálea daqué más corta que la lema. Anteres de 1-1,5 mm. 2n = 28, 38, 42, 43. Floria dende mediaos de la primavera a mediaos de branu.
Alcuéntrase nos sotobosques avesíos. Distribúise per Europa, Norte d'África y Asia; introducida n'otres partes del mundu. Na península Ibérica alcuéntrase en Aracena.
"Poa nemoralis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 69–70. 1753.
Poa: nome xenéricu deriváu del griegu "poa" = (yerba, sobremanera como forraxe).
nemoralis: epítetu llatinu que significa "de los montes".
Númberu de cromosomes de "Poa nemoralis" (Fam. Gramineae) y táxones infraespecíficos: n=7 2n=42
Poa palustris
Poa palustris (poa de los banzaos, poa común, campera azul) ye una especie de gramínea reinal d'Asia, Europa, Norteamérica. Ye una planta forraxera y útil para control de la erosión o revexetación.
Ye una planta perenne; con rizomes y estolones, fueyes glabres; tien vaines aquillaes, llámines allargaes y flexibles, nidies, verde escures de testura media. Ye la especie más importante del xéneru "Poa", usar n'amiestu o sola. Ye moderadamente susceptible a munches enfermedaes d'estación fría y tien escasa resistencia natural a insectos y a bárabos. En 1948 fáense les 1ª variedaes "Windor" con mayor cantidá de rizomas. "Victa" tolera bien la solombra.
"Poa palustris" describióse por Carolus Linnaeus y espublizóse en "Systema Naturae, Editio Decima" 2: 874. 1759.
palustris: epítetu llatinu que significa "palustre".
Poa pratensis
Poa pratensis, llamada comúnmente campera azul de Kentucky, poa de los praos, grama de prau, poa común o zacate poa, ye una especie de gramínea.
Ye nativu de prácticamente toa Europa, Asia norteña y montes de Arxelia y de Marruecos.
Ye una herbal perenne, crez de 30 a 60 cm (dacuando hasta 90) d'altu. Fueya fines, lliniales, de 20 cm de llargu y 3-5 mm d'anchu, pulíes o llixeramente rugosas, con lígula arredondiada a truncada de 1-2 mm de llargu. Flores en panícules de 10-20 cm de llargu, cóniques, coles sos bases con 3-5 ramines; espiguillas ovales, verdes, 3-6 mm de llargu, con 2-5 flores.
Dixebrar polos rizomes y les sierpes y forma un verde trupu. Los biltos (los rizomes y les sierpes) prodúcense sobremanera na primavera y el branu tardíu.
Mientres los meses del iviernu poques fueyes nueves prodúcense. La mayoría de los rizomas, sicasí, conviértense debaxo de la superficie del suelu como biltos d'otros rizomas. Los rizomas pueden ramificar delles vegaes mientres l'añu. El cursu de vida de rizomas individuales estiéndese comúnmente con dos estaciones de crecedera siendo'l cursu de vida total d'un rizoma y del so llanzamientu terminal ye xeneralmente menor a dos años.
Tien un característicu color verde azuláu.
Mientres los 1990s, esperimentar con híbridos d'esta especie con "Poa arachnifera", creando con ésitu una campera resistente al calor y a la seca.
La so producción ye inferior a la d'otres gramínees pratenses de la zona templada anque presenta una bona capacidá de rebrote y respuende bien a los pastoreos intensivos. La so calidá nutritiva ye bona y resulta una campera bien apetecedora pa ganáu ovín, vacunu y equín. L'aptitú forrajera ye bona, la meyor ente les del so xéneru y una de les escelentes ente'l restu de les plantes, da un bon verde. Ye planta bonal que non precisa resiembra y aguanta almirablemente l'apatayo y llendo intensu.
Arrobínase al traviés de granes. Los semaos nuevos riquen lluz, riego frecuente (2 a 3 vegaes per día pa les primeres 2 selmanes). Dempués de l'apaición de la planta la frecuencia de riego pue ser amenorgada.
Tien de segase la yerba nuevo cuando crez sobre un altor de 5 cm de la corte. Los segaos subsecuentes tienen de ser bastante frecuentes pero nun se debe quitar más de la metá de la fueya en cada siega.
Los requisitos de nitróxenu son muncho más altos mientres l'añu del establecimientu que mientres años subsecuentes. La yerba va responder a 25 a 27 kg/hai de nitróxenu'l primer añu, ente que, son afechos ente 90 y 130 kg/hai pal caltenimientu dempués del primer añu. Hai que tener en cuenta que mientres los meses del branu esta especie puede sufrir quemadures si aplícase demasiáu nitróxenu soluble o si nun se riega darréu dempués del usu.
Suelse utilizar como especie integrante de les camperes pa caballos y oveyes n'Estaos Xuníos.
Úsase en verdes pa xardinería pública y privada y en verdes capaces de soportar actividaes deportives inclusive en campos de deporte con apatayo intensu(fútbol, hípica, rugby) y nes cais (fairways) y salíes (tees) de los campos
de golf (CIRERA, 1996).
Les enfermedaes importantes del verde nes zones de transición inclúin delles enfermedaes como "Fusarium", "Helminthosporium", moho y moho polvoriento.
Esta especie ye abondo sensible a rucar y a la helmintosporiosis.
Puede presentar infección por hongu endófitos productores de micotoxinas.
Climes templaos (C3). Tolera perbién el fríu y les xelaes. En condiciones de calor intenso paraliza la so crecedera. Poco tolerante a la falta d'agua, prefier condiciones de bonu llume pero tolera la solombra.
El so temperamentu edáfico ye ampliu, y el so óptimo de pH asítiase en redol a 6-7,5.
Soporta testures pesaes y terrenes mal drenáu, anque los prefier bien drenaos y fértiles. Tolera abondo bien el calor y la seca, con un escelente comportamientu ivernizu.
Ye pocu esixente en nutrición mineral pero rique suelos ricos en materia orgánico, magrizos y húmedos.
El nome d'esta planta, "Kentucky Bluegrass" ye l'orixe del nome del subxéneru de la música country "Bluegrass".
"Poa pratensis" describióse por Carolus Linnaeus y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 67-68. 1753.
Númberu de cromosomes de "Poa pratensis" (Fam. Gramineae) y táxones infraespecíficos: n=14. 2n=28-124
oligeria" Steud. 
Podocytisus
Podocytisus ye un xéneru monotípicu de plantes con flores perteneciente a la familia Fabaceae. La so única especie: "Podocytisus caramanicus", ye orixinaria del este d'Europa en Albania, Grecia y Turquía.
Polygala amarella
Polygala amarella o polygala nana, ye una especie de planta fanerógama de la familia Polygalaceae. 
Ye nativu d'Europa que crez nes camperes de yerba de la tierra y la piedra caliar de monte caliares.
"Polygala amarella" describióse por Heinrich J.N. Crantz y espublizóse en "Stirp. Austr. Fasc." ed. 2: 438 1769. 
amarella: epítetu llatinu que significa "amargosu, desagradable". 
Polygala calcarea
Polygala calcarea ye una planta de la familia de les poligalacees.
Planta perenne, estendida, con estolones afilos qu'acaben en rosetes de fueyes d'onde salen dellos tarmos florales erectos d'hasta 20 cm. Fueyes de la roseta acucharaes a obovadas; fueyes caulinares llineal-llanceolaes, romes. Flores azules o blanques de 6-7 mm, nuna inflorescencia espiciforme de 6-20. Pétalos más llargos que les nales de los sépalos. Floria en primavera
Camperes caliares
España, Gran Bretaña, Francia, Alemaña, Suiza y Bélxica
"Polygala calcarea" describióse por Friedrich Wilhelm Schultz y espublizóse en "Flora" 20: 752. 1837.
calcarea: epítetu llatinu que significa " de piedra caliar". 
Polygala chamaebuxus
Polygala chamaebuxus ye una planta de la familia de les poligalacees.
El boxe bastardu (Polygala chamaebuxus) ye un arbustillo perennifolio, nativu de la Europa alpina, algama 20 cm d'altu y una estensión de 38 cm. De fueyes ovaes a estrechamente llanceolaes, abondo coriacees. Tien minúscules fueyes ovales verde escuru y ye dafechu resistente a les xelaes. Flores marielles a blanques, cola punta morada o colorada, y quilla mariellu brillante que se vuelva morada o marronizo-acoloratada; flores solitaries o pareaes en axiles de fueyes. Sépalos desiguales, l'esternu estendíu; pétalos de 1-1,4 cm; quilla con cresta lobulada. Floria en primavera y branu.
Austria, República Checa, Eslovaquia, Francia, Alemaña, Suiza, Italia, Rumanía y antigua Yugoslavia
"Polygala chamaebuxus" describióse por Friedrich Wilhelm Schultz y espublizóse en "Sp. Pl." 704 1753.
chamaebuxus: epítetu llatinu que significa "boxe nanu". 
Polygala linoides
La chín-chín (Polygala linoides) ye una especie botánica herbal de la familia de les Polygalaceae. 
Ye nativa europea, onde crez en campos caliares, y en pasturas montascoses cálciques. creció en Arxentina.
"Polygala linoides" describióse por Jean Louis Marie Poiret y espublizóse en "Encyclopédie Méthodique, Botanique" 5: 499. 1804.
linoides: epítetu llatinu que significa "como'l llinu".
Polygala vulgaris
Polygala vulgaris ye una planta de la familia de les poligalacees.
Polygala vulgaris ye una especie , delgada, perenne, de tarmos estendíos d'hasta 35 cm, y tueru maderizu. Fueyes obovaes a elíptiques, les cimeres llineal-llanceolaes y más llargues. Flores azules, roses o blanques, en llargues inflorescencies terminales cóniques; bráctees aprosimao de la llongura de los cabillos. Flores 4-7 mm; sépalos desiguales, los internos muncho más llargos que los esternos. Frutu aprosimao de la llongura de la llongura de los sépalos los esternos. Especie bien variable. Floria en primavera y branu. 
Habita en praderíes, turries, llenderos de montes.
"Polygala vulgaris" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 702. 1753.
vulgaris: epítetu llatinu que significa "vulgar, común". 
Polygonatum multiflorum
El sellu de Salomón (Polygonatum multiflorum) ye una planta de la familia de les liliacees.
Planta viviega de 30 a 60 (80) cm, con rizoma rastreru y tarmos glabros de sección circular. Fueyes alternes asitiaes en 2 files, enteres, non abarzadoras y de forma oval o oblonga. Flores colgantes, ensin golor, dirixíes escontra un llau y aconceyaes en grups de 2 a 5 (6) nes axiles de les fueyes. Periantu campaniforme daqué más estrechu nel mediu que na base, con 6 lóbulos blancos, verdes nel ápiz. Estambres colos filamentos pubescentes. Frutu en baya negru-azulada. Floria mientres tola primavera.
Zones avesees de montes caducifolios y carbes. Típicamente acomuñada a fayedal, pero tamién apaez en montes mistos y sotobosque d'ablanar, pládanu y carbayu con o ensin fayes. La planta sume so tierra mientres parte del añu y puede pasar desapercibida hasta que vuelve brotar en primavera.
Gran parte d'Europa sacante Portugal, Irlanda y Islandia.
"Polygonatum multiflorum" describióse por (Linneo) All. y espublizóse en "Flora Pedemontana 1: 131. 1785.
Polygonatum verticillatum
Polygonatum verticillatum, ye una especie de planta de perteneciente a la familia de les asparagacees. Alcuéntrase en Eurasia.
"Polygonatum verticillatum" ye una planta herbal con rizomes polo xeneral, pocu ramificada, los rizomas cilíndricos tuberosos, bien escasamente moniliforme, 0,7 a 1,5 cm d'espesura. El tarmu erecto, de 40 - 80 cm d'altor, glabro. Les fueyes en verticiloss de 3, de xemes en cuando alternes cerca de la base del tarmu, dacuando opuestes cerca del ápiz del tarmu, subsésiles, oblongo-llanceolaes a lineares, de 6 - 10 × 0,5 a 3 cm, el ápiz agudu a acumináu. Les inflorescencies con 1 o 2 (- 4) flores, pedúnculu de 1 a 2 cm, con brácteas pequeñes o ausentes. Les flores colgantes; pedicelo 3-10 mm. Periantu púrpura maciu (o blancu o mariellu pálido, pero probablemente namái secos). Los frutos en forma de bayes coloraes, de 6 - 9 mm de diámetru. Floria en Mayu-xunu, fructifica n'Agostu-ochobre.
Alcuéntrase nos montes, en fasteres cubiertes de yerba, a una altitú de 2100 - 4000 metros en Gansu, Mongolia Interior, Qinghai, Shaanxi, Shanxi, Sichuan, Xizang, Yunnan en China y Afganistán, Bután, Nepal, Pakistán, Rusia, Sikkim, suroeste d'Asia y Europa.
"Polygonatum verticillatum" describióse por (Linneo) All. y espublizóse en "Flora Pedemontana 1: 131", nel añu 1785.
El númberu cromosomáticu ye de: 2 n = (24), 28, 30, (56 *), 60 (64, 66, 84), ca. 90.
Polygonum arenastrum
La centinodia o sanguinaria (Polygonum arenastrum), ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les poligonacees.
Yerba añal. Tarmos d'hasta 70 cm, decumbentes, ramificaos. Fueyes d'hasta 3 cm, con peciolu bien curtiu y llimbu elípticu o llanceoláu-elípticu; ocrees más curties que los entrenudos, salvu nos extemos de les cañes, pardu-ferrigíneas na base, marcada ya irregularmente laciniaes. Flores en visus axilares paucifloras, arrexuntaes nel estremu de les cañes. Periantio con 5 pieces de 2-3 (-3,5) mm, largamente soldaes na metá inferior y con lóbulos superpuestos, blanques o verdoses con marxe blancu o blancu rosáu, más llargues o más o menos tan llargues como aquenios.
Subcosmopolita. Arvense, viario, ruderal. Floria y fructifica dende primavera y hasta la seronda.
"Polygonum arenastrum" describióse por Alexandre Boreau y espublizóse en "Flore du Centre de la France" (ed. 3) 2: 559. 1857.
arenastrum: epítetu llatinu que significa "de les arenes"
Polystichum setiferum
Polystichum setiferum ye un felechu nativu del sur y l'oeste d'Europa. Ye más abondosu en Irlanda, suroeste de Gran Bretaña, oeste de Francia y noroeste de la Península Ibérica, onde se combinen iviernos nidios y branos templaos, anque tamién apaez puntualmente nel norte y nordés de Escocia y este de Crimea y Turquía; na rexón mediterránea de normal crez en cotes altes. Crez en montes.
Les frondes, de color verde brillante miden 30-120 cm de llargor.
Utilízase frecuentemente como planta ornamental en xardinos.
"Polystichum setiferum" describióse por (Forssk.) Woynar y espublizóse en "Mitteilungen der Naturwissenschaftlichen Vereines für Steiermark" 49: 181. 1913.
Populus tremula
Populus tremula, el álamu temblón, chopu temblón o llamparuca ye un árbol de fronda perteneciente a la familia de les salicacees, que s'estrema d'otres especies emparentaes polos llargos pedúnculos que se mueven col vientu y dan-y el so nome.
Ye nativu de rexones fresques y templaes d'Europa y d'Asia, dende les islles Britániques al este de la península de Kamchatka, al norte enfusándose nel círculu polar árticu en Escandinavia y norte de Rusia, nel sur hasta'l centru de España y Turquía. En Tian Shan, Corea del Norte, y norte de Xapón. Tamién se topa nun sitiu del noroeste d'África en Arxelia. Nel sur de la so distribución, apaez en zones elevaes en montes. En España vive n'altitúes de 900 a 1900 m, sobremanera nos montes de la metá norte, dende l'este de la Cordal Cantábricu hasta los Pirineos orientales,anque baxa de forma aisllada hasta la Sierra de María (Almería) y Sierra de Gor (Granada). Espolleta tamién na cornisa cantábrica hasta la redoma del mar (Cantabria y Guipúzcoa). En Castiella y Llión alcuéntrase llargamente estendíu, abondando nes orles montascoses. Baxa a lo llargo de cursos fluviales como a lo llargo de tol valle del Ebro, formando montes de ribera, el Arlanza, Carrión, Pisuerga, Cadagua y Douru, hasta inclusive los 300 m d'altitú nel burgalés Valle de Mena y aportar del Douru salmantinas. Nel ríu Cega por Cuéllar, en Toru, nel Valle del Tera, nos ríos Sil, Curueño, Esla, Órbigo. Nel Sistema Central en Ayllón, Somosierra, Guadarrama, Gredos nel altu Tormes y nel Adaja. Tamién s'atopa a esgaya en parques de ciudaes llatinoamericanes como Quito, Cuenca, Bogotá y Santiago de Chile.
En Portugal namái en Trás-móntesvos.
Ye un árbol medianu, caducifoliu qu'algama de 10–25 m d'altor, con un tueru de 1 m de diámetru. La corteza ye pálida gris-verdosa y llisa n'exemplares nuevos con lenticeles abuxaes escures en forma diamantada , pa quedar gris bien escuru y con fisuras nos más vieyos. Les fueyes producíes en cañes d'árboles maduros, son casi redondes, llixeramente más anches que llargues de 2-8 cm de diámetru, con un marxe dentáu y un esplanáu peciolu de 4-8 cm de llargu. El pecíoluplanu déxa-y tremecer, inclusive con leve oral, y ye la fonte del so nome científicu. Les fueyes de les plantes de pebidal y de rápida crecedera son bien distintes, tienen forma de corazón o casi triangular, y con frecuencia enforma mayores, d'hasta 20 cm de llargu; el so pecíoluye tamién menos esplanáu. Les flores son polinizaes pol vientu y prodúcense a empiezos de primavera primero qu'apaezan les nueves fueyes, son dioicos, con machos y femes en distintos árboles. Maurecen a principios de branu y lleven de 10-20 cápsules cada unu con numberoses y diminutes granes. El vientu ayuda a la dispersión de les granes cuando les cápsules estrémense y abren na fecha de vencimientu.
Estrémase del pariente norteamericanu "Populus tremuloides" poles fueyes más rugosas.
Ye la especie d'álamu más estendida nel planeta.
Ye consideráu como un árbol de rápida crecedera.
Como otros álamos, esvalíxase estensamente por rebrote de raigaños, hasta a 40 m de los padres, formando estenses .
Los híbridos con "Populus alba" ("Populus × canescens"), tán llargamente estendíos n'Europa y el centru d'Asia. Los híbridos con dellos otros álamos siguen investigándose n'Institutos Forestales coles mires d'atopar exemplares con más producción maderera y más resistencia a enfermedaes (y.g. "P. tremula" × "P. tremuloides", encruz en Dinamarca).
La madera del álamu temblón ye blanca y llixera, homoxénea, elástica, de densidá media y de duramen pocu marcáu. La albura ye de color blancu o crema ente que el duramen ye blancu buxu o crema. Ye llixera y ensin golor, tradicionalmente emplegada pa iguar caxes pa tresportar alimentos como quesu y pan, mazanes etc. Recién cortáu l'árbol, la madera pesa considerablemente por cuenta del so eleváu conteníu n'agua. Tradicionalmente emplegóse pa la fabricación de carretes nes contornes montascoses, yá que aguanta perbién la gastadura fuerte, según el choque y el golpeteo. Por esta razón emplegóse tamién pa caxones de muebles y embalaxes.
Al cortase con máquines apenes s'estiella, cualidá que-y fai especialmente indicada pa fabricar cerilles y paliyos de dientes, según los paneles pa pintar al oliu. El álamu temblón, pobo tremezo o tremoleta emplégase frecuentemente como planta melecinal. La so corteza y yemes son febrífuges y antiescorbúticas. Estes postreres utilizar contra les hemorroides. Amás son tamién vermífugas pa los caballos. Coles yemes fabrica un bálsamu utilizáu polos mestrones y bruxes galeses. Nel norte d'Europa en dómines de hambruna la corteza interna muelse y colla puédese fabricar farina comestible.
Les tires llargues llograes de fender los tueros delgaos y cañes grueses, al igual que col castañu, emplegar en cestería nel norte de España, principalmente para canastros y cuévanos. Dende Galicia a Gerona utilícense los llargos fustes de álamu temblón como fonte de suministru pa construcción de vigues para cubricións de cortes y arquitectura tradicional. Resulta apreciáu'l fechu de que se clave y atornielle bien. En La Carballeda zamorana empléguense los llargos tarmos d'estos álamos pa los altos pendonos de les procesiones. En Llión y Zamora conócense como "trasgales" a los bosquetes d'esti álamu. La trasga ye una pieza de madera emplegada pa xunir el xugu y el aráu. Na mitoloxía ástur, el "trasgu" ye'l risonderu y chanciosu duende de les trastaes doméstiques. Tamién s'emplegó asiduamente pa fabricar peñeraes o cedazos pa la llimpia de la cebera. Nel Pirinéu aragonés nel Somontano de Sobrarbe y nel ríu Vero al temblón llámase-y col nomatu de "escaleral" por cuenta de que en Colungo dedicar a faer escaleres. En numberoses contornes de Castiella y sobremanera nel ámbitu lleonés ye bien típica la celebración del mayu, amestada a les más ancestrales cultures. El mayu ye un fuste recto y espodao d'álamu que suel ser de "Populus tremula". Tradicionalmente los mozos del pueblu escueyen un fuste rectu y llevar a la plaza onde se pina el mayu, ye dicir que se llanca vertical y queda plantáu.
"Populus tremula" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 1034. 1753.
Númberu de cromosomes de "Populus tremula" (Fam. Salicaceae) y táxones infraespecíficos: n=19; 2n=38
Populus × canescens
Populus × canescens, el álamu canu, chopu canu o álamu gris de Picardía, tamién conocíu como álamu cribero o chopu bastardu, ye un árbol de fronda de la familia de les salicacees.
El álamu canu ye un árbol que puede algamar 30 metros d'altor que se considera resultancia de la hibridación de "Populus alba" con "Populus tremula". Ye una especie bien rara n'España. Tien les fueyes de los biltos curtios arrondaes o ovaes, casi lampiñas por dambes cares, como la de delles races de "P. alba", pero col peciolu estruyíu lateralmente de forma clara (ésta ye la principal diferencia). Les fueyes de los biltos llargos son deltado-ovaes, acorazonaes, abuxaes y peloses pol viesu. Floria en primavera.
Criar en ribayos frescos, cantos de regueros y ríos, en zones de monte, xeneralmente a mayor altitú qu'el "Populus alba".
N'España apaez esvalixáu sobremanera pela montes del este y sur de la Península, anque la so área de distribución nun se conoz bien. La so área xeneral estender por gran parte d'Europa y Asia occidental. En Castiella y Llión el álamu de Tierra de Campos o álamu cribero ("Populus canescens" fr. "albicans") forma precioses alamees o pobedas en numberosos regueros de les enllanaes de les provincies de Valladolid, Palencia, Llión y Zamora. Suelen ocupar pequeñes estensiones, de cutiu ente 2 y 6 hai.
Alcuéntrase tamién en bona parte de los ríos y ribayos de la Ibérica turolense, especialmente na cuenca del Pancrudo, onde forma pequeñes mases de dellos exemplares o bosquetes, siempres en zones cercanes a cursos d'agua (fontes, acequias de riego ya inclusive nos marxes del propiu calce del ríu Pancrudo). Ye acompañante del paisaxe vexetal riberanu d'esti territoriu, al pie de los famosos chopos trasmochos o "chopos cabeceros".
"Populus × canescens" describióse por (Aiton) Sm. y espublizóse en "Flora Britannica" 3: 1080. 1804.
canescens: epítetu llatinu que significa "canoxu, con pelo gris".
Potamogeton crispus
Los rizos d'agua (Potamogeton crispus) ye una herbal de la familia de les potamogetonacees.
Planta acuática de tonos verde escuru o parduzu, que forma trupes mases guañaes no fondero, con tarmos d'ente 30 y 120 cm, que llexen hasta la superficie pel so estremu. Les fueyes son llanceolaes, (3-9 cm), de punta roma, polenques, tresllúcíes y col cantu fuertemente rizáu. amás de finamente dentáu. Les flores, pequeñes y amarellentaes, álcense formando una espiga erecta, cilíndrica, pocu trupa, sobre un pie ríxidu más llargu qu'ella mesma ente primavera y branu.
En toa Europa, sacante Islandia.
Crez en cursos d'agua lento o remansada, en llagos, estanques, banzaos y regueros.
"Potamogeton crispus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 126. 1753.
Potamogeton natans
La espiga d'agua (Potamogeton natans) ye una planta herbal acuática de la familia de les potamogetonacees.
Yerba viviega, con tarmos somorguiaos y siquier delles fueyes flotantes. Tarmos allargaos. Fueyes de dos tipos: les flotantes arrondaes o casi acorazonaes na base, d'hasta 10 X 4 cm; les somorguiaes estrechamente lliniales y ensin llámina. Flores hermafrodites dispuestes en espigues trupes, pedunculaes, aérees; periantio compuestu por 4 segmentos verdes; 4 estames . Frutu en aqueniu de 3-4 mm. Floria en primavera y branu.
En remansos de ríos y regueros.
En Europa, tamién na península ibérica.
"Potamogeton natans" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 126. 1753.
Potamogeton polygonifolius
La espiga d'agua (Potamogeton polygonifolius) ye una planta herbal acuática de la familia de les potamogetonacees.
Estrémase de "Potamogeton natans" poles sos fueyes somorguiaes provistes de llámina, que desparecen llueu; pola unión de la llámina foliar col peciolu de les fueyes flotantes, que nun presenten la plega característica de la espiga d'agua y poles sos aquenios de 2-2,5 mm.
Europa. Tamién na Península Ibérica. En remansos de ríos y regueros.
"Potamogeton polygonifolius" describióse por Pierre André Pourret y espublizóse en "Mémoires de l'Académie des Sciences, Inscriptions et Belles-Lettres de Toulouse" 3: 325. 1788.
Númberu de cromosomes de "Potamogeton polygonifolius" (Fam. Potamogetonaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=26
Potentilla arenaria
Potentilla arenaria , ye una especie de planta herbal perenne de la familia Rosaceae.
Alcuéntrase en llugares de les zones secu y grebu de montes del Delfinado, Provenza, Languedoc en Francia y en España, Suecia y el Cáucasu.
Ye una planta herbal perenne qu'algama los 5-20 cm d'altor. De color ablancazáu o buxu, con pelos; tarmos llaterales, les fueyes con 5 folíolos obovado-oblongos de color abuxáu ablancazáu nos dos llaos, con dientes na parte cimera. Les flores son de color mariellu, abondo grandes, arrexuntaes en corimbos.
"Potentilla arenaria" describióse por Moritz Balthasar Borkhausen y espublizóse en "Oekon. Fl. Wetterau" 2: 248. 1800 
arenaria: epítetu llatinu que significa "na arena"
Potentilla sterilis
La Fresa manera ("Potentilla sterilis") ye una planta viviega de la familia Rosaceae, que s'asemeya a les freses.
La "Potentilla" o "falsa fresa" ye una planta viviega de 5 a 15 de cm, estolonífero que'l so porte recuerda al de la fresa ("Fragaria vesca"). 
Floria de febreru a mayu. Les sos flores son blanques, esmorniaes con forma de corazón. Miden 8-12 cm de diámetru y atópense arrexuntaes de 1 a 3. 
La fruta, llamaes "falses freses" son amenorgaes. Son frutos secos y nun s'asemeyen a una fresa. Lleven menos aquenios qu'ésta, d'ende'l nome de "sterilis". Pero los sos aquenios tienen un volume llixeramente cimero, y son de color blancuciu o amarellentáu. 
Les fueyes tienen el diente terminal más curtiu que los sos dos vecinos (contrariamente a la fresa). Ye una planta melífera (productora de miel). Nun tener propiedaes melecinales particulares, contrariamente a los otros miembros de la familia de les Potentillas.
Ye una especie subatlántica (hasta 1.500 metros d'altitú) que ta ausente de les rexones mediterránees. 
Aprecia la mediosombra, los suelos bastante frescos y fondos, más bien neutros. 
"Potentilla sterilis" describióse por (L.) Garcke y espublizóse en "Magazin für die Neuesten Entdeckungen in der Gesammten Naturkunde, Gesellschaft Naturforschender Freunde zu Berlin" 7: 291. 1816.
sterilis: epítetu llatinu que significa "estéril".
Potentilla tabernaemontani
Potentilla tabernaemontani ye una especie del xéneru "Potentilla". Distribúise per Europa y vegeta en hábitats secos, predresos y caliars, como praos, marxes de carretera y turries. En xardinería suelse utilizar como planta de rocalla.
Planta viviega rastrera que nun llevanta más de 15 cm del suelu, con tarmos baltaos o inclinaos. Fueyes peloses, palmotiaes, estremaes en segmentos como deos, dentaos y en númberu de 5 a 7. Estípules lliniales o linear-triangulares. Flores provistes d'un calículo formáu por segmentos llanceolaos, xeneralmente más curtios que los sépalos. Estos postreros ovalaos y en númberu de 5. Los 5 pétalos mariellos son más llargos que los sépalos. Estilu en maza. El frutu ye un aqueniu rugoso. Floria a principios de la primavera.
"Potentilla tabernaemontani" describióse por Paul Friedrich August Ascherson y espublizóse en "Verhandlungen des Botanischen Vereins für die Provinz Brandenburg und die Angrenzenden Länder" 32: 156. 1891.
tabernaemontani: epítetu otorgáu n'honor del botánicu Tabernaemontanus.
Primula auricula
Primula auricula ye una especie perteneciente a la familia de les primulacees. 
Crez sobre roques básiques y caliares nes cadenes montascoses d'Europa central, incluyíos los Alpes occidentales, Xura, los Vosgos, la Selva Negra y montes del Tatra.
Les fueyes son obovaes con un cantu cartilaxinosu formando una roseta basal. Les flores, de color mariellu, crecen en recímanos de 5-20 cm sobre llargos tarmos.
Un recién estudiu ente los dos especies, "Primula lutea" y "P. auricula" indica que la primera alcuéntrase más al sur y al este (Apeninos, Cárpatos, los Balcanes y el sur y l'este de los Alpes). Antes d'esti estudiu, P. lutea habíase consideráu sinónimu de p. auricula . Otros sinónimos de P. auricula inclúin P. balbisii y P. ciliata.
"Primula auricula" atopar nel anversu de les monedes d'Austria de € 0,05 euru. Anguaño trátase d'una planta rara y ta protexida en munchos países.
"Primula auricula" describióse por Carolus Linnaeus y espublizóse en "Sp. Pl." 143 1753.
auricula: epítetu llatinu que significa "con forma d'oreya". 
Primula vulgaris
Primula vulgaris ye una especie de planta perteneciente a la familia de les "primulacees".
Ye nativa del oeste y sur d'Europa (dende les Islles Feroe y Noruega hasta'l sur de Portugal, y este d'Alemaña, Ucrania, Crimea, y los Balcanes), noroeste d'África (Arxelia), y suroeste d'Asia (Turquía y este de Irán). El so nome común ye primavera. 
Ye una especie perenne, con una roseta laxa de fueyes oblanceolaes a obovaes, engurriaes, irregularmente dentaes. Flores arumaes, mariellu maciu col centru más escuru, que broten individualmente en rabillos afilos de llargos pelos, que salen de la roseta foliar. Corola 2-4 cm de diámetru, con pétalos esmorniaos estendíos; mota tubular, angular, de lóbulos apuntiaos llanceolaos. Floria en primavera. Floria bien llueu en primavera, una de les primeres flores que lo fai n'Europa, d'ende'l nome inglés ("Primrose" que vien del francés antiguu "primerose" y de la mesma del llatín medieval "prima rosa", significando primer "rosa").
Habita en montes, maleza, riberas herbales, cantiles y montes. 
"Primula vulgaris" describióse por William Hudson y espublizóse en "Flora Anglica" 70 1762.
Tien trés subspecies:
Prunella laciniata
Morenilla real ( Prunella laciniata) ye una especie de la familia de les lamiacees. Ye orixinariu d'Europa, dende la rexón del Mediterraneu hasta Irán.
Planta viviega de 10 a 30 cm d'alta, herbal, vellosa, con pelos arizaos y tarmos argutos. Tarmu de normal ascendente, densamente pubescente, simple. Les fueyes basales son elíptiques y les cimeres tán fondamente lobulaes. Inflorescencies en recímanos curtios y mestos. Verticilo de 6 flores, en espigues trupes, terminales, d'hasta 4 cm de llargu. Mota con 5-10 nervios, velloso-arizáu, col llabiu cimeru tridentáu y l'inferior bilobuláu. Corola bilabiada, col llabiu cimeru en capuchón y l'inferior con 2 lóbulos llaterales, de color amarellentáu. 4 estames fértiles. Floria dende finales de la primavera y bona parte del branu ==
Praos secos y escamplaes de monte.
Mediterraneu, Europa central, meridional y occidental.
"Prunella laciniata" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum, Editio Secunda" 2: 837. 1763.
laciniata: epítetu llatinu que significa "fondamente cortaes"
Númberu de cromosomes de "Prunella laciniata" (Fam. Labiatae) y táxones infraespecíficos: 2n=30. 
Pulsatilla alpina
Pulsatilla alpina, ye una especie de la familia de la ranunculacees. Puede atopase nos montes de Europa central y de Europa del Sur dende'l centru de España hasta Croacia. Dende los 1200 hasta los 2700 msnm.
Ye una planta seríceo-vilosa primeramente, glabrescente más tarde. Con rizoma oblicuu, subcilíndrico. Fueyes basales largamente peciolaes, non persistentes, siquier 2-pinnatisectas, variables en grau sumu. Bráctees del verticilo infrafloral peciolaes, similares a les fueyes, con segmentos non lineares. Flores 4,5-6 cm de diámetru, erectas; pieces periánticas elíptiques, marielles o blanques, nesti últimu casu ± azulaes pola cara esterna.
Alcuéntrase nes camperes, llugares cascayosos, fisuras de roques, tantu en suelu xilizu como caliar; pisu montano y subalpino. Nel centru, oeste y sur d'Europa.
Hai un númberu bien alzáu de subespecies, basándose na forma de les fueyes. "P. alpina" subsp. "schneebergensis" ye reinal del norte caliar alpín de Austria, y llamada asina pel monte Schneeberg nos Alpes. Ye reemplazada al oeste pol taxón "P. alpina" subsp. "alpina". "P. alpina" subsp. "austroalpina" atopar nos Alpes caliares del sur dende Suiza del este, comúmmente sobre dolomites. "P. alpina" subsp. "apiifolia" y "P. alpina" subsp. "alba" habiten sobre roques xilizes, y estrémense pol color de les sos flores. Más en fondura estrémense más subespecies na Cordal Cantábricu (subsp. "cantabrica") y en Córcega (subsp. "cyrnea").
Planta viviega de 15 a 45 cm, provista de rizoma. Fueyes con llargu peciolu, dos veces estremaes en tres segmentos serruchaos. Bráctees caulinares verticilaes, peloses, cortamente peciolaes, con aspeutu análogu al de les fueyes. Floria en plenu branu, dando flores peloses aisllaes sobre llargos pedúnculos. Son de color mariellu claro, con característicu estilu plumosu que s'allargar hasta los 5 cm. Pacionales d'altu monte. Habita na Cordal Cantábricu y Sierra de Gredos.
Pulsatilla rubra
La Pulsatilla rubra ye una especie de la familia de la ranunculacees. Planta herbal, de baxu porte, viviegu al traviés de rizoma y dafechu cubierta de pequeños vellos ablancazaos. Tien fueyes basales alternes y flores violetes solitaries y terminales.
Ta llargamente distribuyida na península ibérica nos sistemes montascosos cantábricu, ibéricu y pirenaicu 
Pyrola chlorantha
El peralito o Pyrola chlorantha ye una especie de la familia de les ericácees.
Tallo d'hasta 30 cm, de fueyes oblongo-ovaes, de dientes arrondaos, verde pálidu percima, escuru per debaxo; peciolu más llargu que la llámina. Flores verdeamarillentas, llargamente acampanaes, de 8-12 mm de diámetru, nuna inflorescencia espiciforme terminal. Estilu más llargu que los pétalos, curvos. Floria a final de primavera y pel branu.
Montes de coníferes, roques.
Bélxica, Dinamarca, Finlandia, Francia, Alemaña, Noruega, Suecia, Austria, Bulgaria, República Checa, Eslovaquia, Grecia, Suiza, España, Hungría, Italia, Serbia, Eslovenia, Croacia, Bosnia y Herzegovina, Macedonia, Polonia, Rumanía y Rusia.
"Pyrola chlorantha" describióse por Peter Olof Swartz y espublizóse en "Kongl. Vetenskaps Academiens Nya Handlingar" 31(3): 190–198, pl. 5. 1810. 
Pyrola: nome xenéricu que remanez del llatín y significa "pequeña pera", en referencia a la forma de les sos fueyes. 
chlorantha: epítetu llatinu que significa "con flores verdes".
Pyrola minor
El peralito menor (Pyrola minor) ye una especie de la familia de les ericácees.
Planta perenne, glabra, d'hasta 20 cm o más, con fueyes llargamente elíptiques, de normal de dientes roms, con peciolos más curtios que la llámina, nuna roseta. Flores blanques o rosa liles, globulares de 5-7 mm, nuna inflorescencia espiciforme terminal. Estilu curtiu, rectu, incluyíu nos pétalos. Floria en primavera y branu.
Montes, pandoriales, suelos ricos en humus.
Toa Europa, sacante Portugal y Turquía
"Pyrola minor" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 396. 1753.
minor: epítetu llatinu que significa "el más pequeñu".
Pyrus cordata
Pyrus cordata, el Peral montesa atlánticu, ye una especie de peral orixinariu de la fachada atlántica de Francia y la Península Ibérica, y en delles poques sebes vives de Inglaterra.
Tien forma arbustiva y espinos; crez de normal d'unos 2 a 3 m. Les fueyes son arredondiaes, de 4 cm de llargu, de color verde más polencu nel fai que nel viesu. Les flors abrir ente les fueyes nueves verde frescu, son blanques, con cinco pétalos, y les sos estames carmesíes dan-y un aspeutu arrosáu. El frutu ye bien pequeñu y amargosu.
Ámpliamente usáu en Galicia como patrón pa ensertar peral europea y últimamente tamién pa peral asiática. Bien bona afinidá con dambos tipos de perales. Confier ciertu nanismu al árbol resultante, lo que xuníu al so bon anclaje y adaptabilidá tantu a terrenes secos como húmedos conviérte-y nun seriu competidor del marmiellu como patrón.
"Pyrus cordata" describióse por Nicaise Augustin Desvaux y espublizóse en "Observations sur llánteslos des Environs d'Angers 152–153", nel añu 1818. 
Pyrus pyraster
Pyrus pyraster o peral montesa ye una especie de peral orixinariu del Centru y l'Este d'Europa y el Suroeste d'Asia. 
Ye un árbol que puede algamar hasta los 20 m d'altu. Les fueyes son alternes, con un pedúnculu bien llargu y la de les fueyes ye aovada o arrondada, con un llargor enttre los 2 y los 8 cm. El cantu ye finamente serráu. Les flores apaecen nos meses d'abril y mayu y formen recímanos umbelares de 3 a 9 florescencies. Los pétalos son blancos y dalguna vegada rosaos. El frutu producir nos meses de setiembre y ochobre. La corteza ye de color pardu buxu, con escames y con munchos resquiebros.
Ye árbol propiu de toa Europa y Asia Menor. Alcuéntrase nel llanu pero tamién na zona de mediu monte hasta los 800 msnm. Prefier el suelu caliar y más bien secu.
"Pyrus pyraster" describióse por (Linneo) Du Roi y espublizóse en "Anl. Erzieh. Holzart. 2: 193", nel añu 1787 
Quercus frainetto
Quercus frainetto, el carbayu d'Hungría, ye una especie de carbayu, nativa d'Europa sudoriental (partes de Italia, los Balcanes, parte de Hungría, Rumania) y Turquía. Ta clasificada na "Sección Mesobalanus", el carbayu húngaru y los sos parientes d'Europa y Asia. Tien los estilos llargos; les abiyotes maurecen nunos 6 meses y tien el sabor amargoso, l'interior d'abiyota tien pelo. La "sección Mesobalanus" ta estrechamente rellacionada cola "sección Quercus" y, dacuando, ta incluyida na mesma.
Ye un gran árbol caducifoliu, qu'algamen altores de 38 metros y un diámetru de cerca de 2 m. Les fueyes son grandes, 14-25 de cm de llargu (dacuando hasta 33 cm), variable en forma, estremada en 6-10 lóbulos paralelu bien fondu que s'estrema xeneralmente en sublobes. Tarmos de les fueyes suelen ser de curtiu, 2-6 mm (escasamente a 22 mm) de llargu. Les fueyes son más cerca del cumal, que ye ampliu y curtiu. La base de la fueya suel tener auriculas que dacuando se superponen la ramina. La lluz verde mariellu espansión fueyes verde escuru ricos de la mesma pol empiezu del branu. Les fueyes tán cubiertes de pelos acoloratáu minutos, sobremanera la superficie inferior. Les fueyes concentrar nos estremos de les ramines. Les fueyes de la mesma marrón, acoloratáu o mariellu na seronda y, n'ocasiones, permanecer xuníos a les cañes hasta la primavera siguiente. Los biltos son grandes, llargues y apuntiaes, acoloratáu brillante o de color marrón claro con tomentum minutos. Les ramines son robustes y cubiertos de pelos acoloratáu escontra riba señaláu.
El marrón claro abiyotes madures nunos 6 meses. Trátase de 15-35 mm de llargu, con forma de güevu, xeneralmente con un ápiz obtusu. La taza d'abiyota cubrir cola superposición d'escales y de llargu pelo acoloratao. Les abiyotes tienden a concentrase en grupos de dos a ocho nos estremos de les ramines.
El centru de la so área de distribución ye nos Balcanes. Afacer a la subcontinentales clima del sureste d'Europa, pero'l principal factor de la so apaición nun determináu sitiu ye'l suelu. Ta especialmente afecha a suelos acedos fuertes (Cambisoles y vertisoles), típicu de Serbia, Bulgaria y Rumanía. Estos suelos son xeneralmente lixiviáu, bien secu nel branu y, n'ocasiones, d'agua na primavera. Sicasí, el carbayu húngaru nun tolera los hinchentes o d'alta capa freática. Tamién ye bien sensible a la presencia de cal nel suelu. Poro, contrariu al so nome inglés, el carbayu húngaru ye un árbol bien raru n'Hungría, onde los suelos son xeneralmente bien ricos en cal. El carbayu húngaru-Turquía, los montes de carbayu ("Quercetum frainetto cerris" ) Ye la más espublizada d'esta asociación de carbayu nos Balcanes, que ye tamién el tipu de monte más común en Serbia (veanse tamién los montes mistos de los Balcanes).
"Quercus frainetto" describióse por Michele Tenore y espublizóse en "Flora Napolitana" 1(Suppl.2): lxxii. 1813. 
frainetto: epítetu 
Quercus humilis
Quercus humilis (ensin. Quercus pubescens), el carbayu pubescente, ye un árbol de fronda, de tamañu mediu, pudiendo llegar a los 25 m, que pertenez a la familia de les fagácees. Distribuyir pol centru y sur d'Europa, Turquía y Crimea. Ta catalogáu como especie vulnerable por perda d'hábitat. Esti carbayu amuesa un enorme enclín a hibridase con otros conxéneres, lo que fai difícil reconocer, en determinaes rexones, les sos traces morfolóxiques más típicos. Prueba d'ello ye que se describieron cruces nel cuadrante nororiental ibéricu con bien diverses especies del xéneru ("Quercus robur", "Quercus petraea", "Quercus faginea", "Quercus canariensis", y "Quercus ilex"). Polo xeneral, na exa pirenaica atópense les poblaciones más pures, mientres nel Prepirineo apoderen los mestos o híbridos, siendo particularmente abondosu "Quercus x cerrioides".
Árbol caducifoliu, llega a 10-15 m d'altor (puede nun pasar de parrotal, raigaños fuertes, tueru flexuoso, corteza pardusca a abuxada, n'adultos negra y sedada; copa amplia, arrondada. Yemes oviformes-tomentosas, nuevos biltos vellosos. Fueyes subcoriacees, marcescentes, oblongo-obovaes, 4-12 x 2-7 cm; marxes desaxeradamente lobulaos, 5-8 lóbulos de cada llau; ápiz arrondáu, base arrondada o daqué acorazonada; pecíolutomentoso, subcilíndrico, 5-15 mm de llargu; 4 a 9 pares de nervios; nueves son densamente tomentosas en dambes cares, dempués verdoses escures y glabres en fexe, persistiendo un tomento abuxáu en viesu que-y da un color verde puercu. frutos abiyotes ovoides, castañes clares, 1-34 cm de long. y 1-2 cm d'anchu, solitaries o en grupos de 2-5 nun curtiu pedúnculu menor de 1 cm de llargu; cubiertes 1/2 a 1/3 del so llargor por una cúpula d'escames grueses inxeríes, cenicientes, tomentosas. 
"Quercus humilis" describióse por Philip Miller y espublizóse en "The Gardeners Dictionary": . . . eighth edition non. 4. 1768. 
humilis: epítetu latin de "humilis-y", «humilde, baxu», onde alude al so tamañu en relación con otros carbayos.
Quejiguera, quejigueta, carbayu (6), carbayu albar, carbayu nanu, carbayu portugués, carbayu pubescente (5), robledilla. 
Quercus petraea
El carbayu albar o carbayu del iviernu, "(Quercus petraea)" ye un árbol de fronda perteneciente a la familia de les fagácees. Ye bien paecíu al "Quercus robur," que recibe munches vegaes el mesmu nome, anque ye daqué menos robustu qu'este. Ta clasificada na Sección Quercus, que son los carbayos blancos d'Europa, Asia y América del Norte. Tienen los estilos curtios; les abiyotes maurecen en 6 meses y tienen un sabor duce y llixeramente amargosu, l'interior de l'abiyota tien pelo. Les fueyes escarecen d'una mayoría de goches nos sos lóbulos, que suelen ser arrondaos. 
Puede algamar hasta 35 m o más d'altor, tien una copa bastante regular, más o menos aovada o arrondada y tueru de corteza abuxada o parduza, bien sedada nos exemplares vieyos. Les fueyes son caduques, alternes, simples, col marxe fendíu en lóbulos arrondaos y de contorna más o menos aováu, tienen sicasí un peciolu más desenvueltu, d'hasta 2,5 cm, estrechar en cuña o acaben en forma arrondada na base, ensin auriculas y caltienen dellos pelos na so cara inferior, especialmente na axila o alcuentru de los nervios. Les flores femenines y los frutos nacen sentaos sobre les ramillas o sobre pedúnculos bien curtios y nun son nunca colgantes; la abiyota ye ovoide y tien el cascabillo con abondoses escames.
Por abril o mayu, daqué más tarde qu'el carballo nes mesmes localidaes; les abiyotes maurecen a finales de setiembre o en ochobre.
Criar nes fasteres y faldes de los montes, soportando suelos más secos y menos fondos qu'el carvallo, yá que inclusive vive ente roques. Xube hasta 1.800 m d'altitú, desenvolviéndose en suelos, tantu calizos como xilizos. Poner en contactu col haya, abeduriu, pinu albar y otros carbayos, colos que forma fácilmente híbridos.
Nel oeste, centru y sur d'Europa, en Asia occidental. Na Península Ibérica apaez esvalixáu pola so metá septentrional; falta en gran parte del noroeste y baxa en llatitú, hasta'l Sistema Central y Serranía de Cuenca, onde algama la so llende meridional. Nun llega a Portugal nin a les Baleares.
N'España , anque son escases les formaciones relativamente bien calteníes de "Quercus petraea", peden atopase de manera fragmentaria a lo llargo de tola Cordal Cantábricu y en dambos estremos de los Pirineos. Na Cantábrica son importantes nel so sector occidental nos macizos de Ancares y el Caurel, destacando los montes de Vilarello de Donís y de la cuenca alta del ríu Lor. El monte de Muniellos, nes proximidaes de Cangas de Narcea, y lo de los inmediatos valles del Monesteriu de Hermo y Coto tán constituyíos por poblaciones hibridógenas de "Quercus robur" y "Quercus petraea" ("Quercus x rosacea"). Preséntense coles mesmes estes carbayeres nel norte de les provincies de Llión, Valle del Rudrón na provincia de Burgos, y Palencia; nestes postreres, nes estribaciones meridionales de la Sierra de Híjar (Barruelo de Santullán) y na contorna de Mena y la Llosa.
En Navarra merecen citase les formaciones del macizu Oroz-Betelu, na ceunas altes del ríu Urrobi y Irati sobre arenisques triásiques y, en Cataluña los montes del Samartín de Vallés Oriental y les contornes de La Selva, La Garrocha, Alberes y les Guilleries. En toos estos puntos apaecen apaecen montes bien fragmentarios nos que se presenten numberoses poblaciones híbrides con
"Quercus humilis" ("Quercus x calvescens") ya inclusive "Quercus canariensis" ("Quercus x viveri"). Con frecuencia apaecen exemplares con calteres referibles a la, aparentemente relicta, subespecie "huguetiana" (="Quercus mas").
Na aguada norte pirenaica, como la influencia atlántica estiéndese llargamente al pie del cordal hasta les enllanaes franceses de Lannemezan y les cuenca del ríu Garona, enfusando fondamente polos valles, les carbayeres de "Quercus petraea" alcontrar nel interior y ésts percima de les carbayeres de "Quercus robur" y los montes mistos planocaducifolios. Nos Pirineos orientales franceses , bien mediterráneos, son escasos les carbayeres albares, lo cual oldea cola so relativamente importante presencia na aguada meridional, onde esiste un espaciu transicional mediterraneu-atlánticu o submediterráneo bien húmedu que-y resulta especialmente favorable
Finalmente merez la pena faer referencia a la presencia del carbayu albar na serranía de Cuenca (Sierra de Valdemeca), onde algama la so llende meridional absolutu na Península Ibérica. Equí nun forma montes, pero apaez frecuentemente chiscando melojares y pinares de "Pinus sylvestris" que predominen nes zones de sustratos descarbonataos (cayueles, arenisques) de la ciatada sierra (ente los 1.500 y 1.800 m).
"Quercus petraea" describióse por (Matt.), Liebl.. y espublizóse en "Fl. Fuld." 403. 1784. 
Quercus: nome xenéricu del [[llatín.
[[Categoría:Quercus|petraea]]
[[Categoría:Plantes descrites en 1784]]
[[Categoría:Plantes descrites por Mattei]]
[[Categoría:Plantes descrites por Lieblein]]
Quercus trojana
Quercus trojana, el carbayu de Macedonia o Carbayu de Troya, ensin. Quercus macedonicus ye nativu del sureste d'Europa y el suroeste d'Asia, dende'l sur de Italia, al traviés de los Balcanes meridionales hasta Turquía occidental, creciendo a altitúes baxes y moderaes (que pueden llegar a algamar los 1550 m nes llatitúes más meridionales de clima secu en Turquía).
Ye un árbol pequeñu o medianu, algamando un altor de 10-20 m, con fueyes grisoverdosas d'unos 3-7 cm de llargor y 1,5-4 cm d'anchor, y presenten un marxe serrucháu.
"Quercus trojana" describióse por Philip Barker Webb y espublizóse en "Gardeners' magacín. London" 15: 590. 1839. 
trojana: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Troya.
Ranunculus flammula
Ranunculus flammula ye una especie de la familia de les ranunculacees.
Erecta o rastrera, perenne, abondo carnosa, de 10-50 cm, con fueyes ovaes y amplies, llanceolaes, y una o delles flores marielles de 7-20 mm de diámetru. 5 sépalos, amarilloverdosos; 5 pétalos obovaos, mariellu brillante pálidu. La mayoría de les fueyes de riba ensin peciolos, les de baxo peciolaes, toes enteres o dentaes. Floria en primavera y branu.
Praos bien humedos, banzaos, turberes.
Toa Europa, sacante Turquía y Albania. 
"Ranunculus flammula" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 548. 1753.
Númberos cromosomáticos de "Ranunculus flammula" (Fam. Ranunculaceae) y táxones infraespecificos: n=16
flammula: epítetu llatinu que significa "pequeña llapada".
Ranunculus fluitans
Ranunculus fluitans ye una especie de la familia de les Ranunculacees
Planta acuática somorguiada, perenne, ensin fueyes flotantes, con fueyes somorguiaes 8-30 cm más llargues que los entrenudos del tarmu, que se derrumbar cuando se saquen de l'agua. Flores blanques de 2-3 cm de diámetru. Difier de "Ranunculus baudotii" y "Ranunculus omiophyllus" nel so receptáculu casi glabro. Floria en primavera y branu.
En centru y oeste d'Europa.
"Ranunculus fluitans" describióse por Jean-Baptiste Lamarck y espublizóse en "Fl. Franç. (Lamarck)" 3: 184. 1779
fluitans: epítetu 
Ranunculus glacialis
Ranunculus glacialis ye una especie de la familia de les ranunculacees.
Estremar poles sos flores blanques, de cutiu moraes o tiñíes de rosa, y sépalos con pelo marrón acoloratáu. Poques flores, de 2 cm de diámetru; 5 pétalos anchos. Fueyes llixeramente carnoses, estremaes tres veces en lóbulos elípticos oblongos; tarmu floral de 4-25 cm. Aquenios de picu erecto bien curtiu. Floria pel branu.
Montes, cerca de la llinia de nieve, en roques acedes.
Norte d'Europa, y altos montes del restu del continente.
"Ranunculus glacialis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 553. 1753.
Númberos cromosomáticos de "Ranunculus glacialis" (Fam. Ranunculaceae) y táxones infraespecificos: 2n=16 
glacialis: epítetu llatinu que significa "glacial, xeláu".
"Oxygraphis glacialis" Regel
Ranunculus hederaceus
La flor d'agua (Ranunculus hederaceus) ye una planta de la familia de les ranunculacees.
Planta acuática, añal o bienal, rastrera, con tarmos de 10-40 cm, con raigaños nos nuedos. Fueyes de 4-20 mm, arriñonaes, con 3 lóbulos romos, que recuerden a les de la hiedra en forma y color, como indica'l so nome específicu, verdes, generalemente enllordiaes d'escuru nel centru. Flores pequeñes, de 5-7 mm, con 5 pétalos blancos, elípticos, qu'apaecen en primavera y branu.Sépalos y pétalos d'igual llargor. Los tarmos enraigonen nos nuedos.
N'Europa en Dinamarca, Suecia, Alemaña, Bélxica, Gran Bretaña, Francia, Irlanda, Portugal y España. Introducida en Noruega.
Na Península Ibérica en Castiella y Llión. Crez en cabianes, fontes encharcaes y llugares buelguizos, agüerios, acequias, agües quietes pocu fondes.
"Ranunculus hederaceus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 556. 1753.
Númberu de cromosomes de "Ranunculus hederaceus" (Fam. Ranunculaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=16
hederaceus: epítetu 
Rhinanthus minor
La cresta de gallu (Rhinanthus minor) ye una planta del xéneru "Rhinanthus" de la familia Orobanchaceae, nativa d'Europa y oeste d'Asia.
Ye una especie añal de 10-50 cm, de fueyes oblongues a lliniales, dentaes, sentaes. Flores marielles, d'hasta 1,5 cm, bilabiaes, llabiu cimeru en forma de cascu, llabiu inferior trilobuláu, de cutiu con dos dientes moraos, nuna espiga foliosa laxa, con bráctees triangulares lampiñas. Mota enchíu al fructificar, glabro. Especie variable. Floria en primavera y branu. El nome llatinu "Rhinanthus" (flor de ñariz) fai alusión a la forma de les flores.
Habita en praos de siega, llugares yerbosos y dunes.
Romulea bulbocodium
Romulea bulbocodium ye una planta de la familia de les iridacees.
Planta perenne, glabra, con bulbu soterrañu asimétricu y tarmu curtiu con fueyes. Les 2 fueyes basales casi redondes con 4 riegos erectas o chaes, de 5- 30 cm de llargu y 0,8-2 mm de gruesu. Tarmu con hasta 5 fueyes. Flores similares a les del croco, con un tubu corolino de namái 3-8 mm de llargu, de distintos colores, pel interior xeneralmente marielles, pétalu blancu hasta violeta o verdosu, n'ocasiones con rayes escures pela parte esterior, y elípticu-llanceoláu, apuntiáu, de 2-5,5 cm de llargu, raramente más curtiu. Los estigmes degolen les anteres. Floria pel hibiernu y primavera.
Montes secos, garrigues, pindios predreses.
Mediterraneu, escontra'l norte hasta Bulgaria. Similar ye "Romulea columnae" con flores violeta maciu, con nervios escuros per dientro y namái 9-19 mm de llargu. Los estames superen les estigmes. Mediterraneu, Europa occidental.
"Romulea bulbocodium" describióse por (L.) Sebast. & Mauri y espublizóse en "Florae Romanae Prodromus" 17 1818. 
Romulea: nome xenéricu que foi nomáu n'honor de Rómulo, el fundador de Roma na lleenda.
bulbocodium: epítetu llatinu que significa "con bulbu lanudo"
var. bulbocodium Mediterraneu hasta Sudán
var. crocea (Boiss. & Heldr.) Baker, J. Linn. Soc., Bot. 16: 87 (1877). Turquía y Siria.
var. leichtliniana (Heldr. ex Halácsy) Bég., Annuaire Conserv. Jard. Bot. Genève 11-12: 148 (1908). Sudeste d'Europa y Turquía.
Romulea columnae
Romulea columnae o azafrán del Guadiana, ye una planta de la familia de les iridacees.
Flores pequeñes, lila claro o violetes, marielles escontra la base de 7-10 mm de diámetru, 1-3 en tarmu curtiu. Fueyes basales procedentes de 2 bulbos tuberosos con 1-6 fueyes caulinares, curties y erectas o llargues. Tubu corolino de 2,5-5,5 mm, segementos de 1-2 cm llanceolaos o oblanceolaos, agudos. El frutu brota percima del suelu. Floria en primavera.
En Gran Bretaña, Francia, España, Grecia, Italia, Portugal y Turquía. En praderíes seques en dunes y petones.
"Romulea columnae" describióse por Sebast. & Mauri y espublizóse en "Florae Romanae Prodromus" 18 1818. 
columnae: epítetu llatinu que significa "columnar"
Rosa gallica
Rosa gallica, que'l so nome vulgar ye rosal de Castiella, rosal de Francia o rosal de Provins, ye una especie de rosal orixinaria d'Europa central y meridional d'Asia occidental dende Turquía al Caúcasu. 
Ye un parrotal de fueya caduca que puede algamar hasta dos metros d'altor, los tarmos tán provistos d'aguiyones y de pelos glandularios. Les fueyes, cunten con dende trés a siete capes verde azulaes. Les flores tán axuntaes en grupos de 1 a 4. Son flores simples, onde la corola cunta con cinco pétalos goliosos de color rosa. Los frutos de forma globulosa a ovoide, tienen de 10 a 13 mm de diámetru y cuando maurecen son de color naranxa-marrón.
Esta especie ye bono de cultivar en suelos bien drenaos con esposición al sol o a media solombra; puede aguantar fríos d'hasta 25 °C baxo cero. Ye una de les especies de rosales más vieyes que se cultiven, yeren conocíos polos antiguos Griegos y Romanos y comunes nos xardinos de la Edá Media. Nel sieglu XIX, yera una de les especies más importantes de rosales cultivaes, y la mayor parte de los cultivos modernos de roses europees tienen siquier una pequeña contribución de la Rosa Gallica nos sos xenes.
Los cultivos de la especie Rosa Gallica y los híbridos cercanos n'apariencia constitúin un grupu de cultivos, el grupu de rosales Gallica. Los ancestros son polo xeneral desconocíos y l'influencia d'otres especies nun puede ser refugada.
El grupu de rosales Gallica comparte los calteres vexetativos de la especie, formando carbes baxes protectores. Les flores pueden ser simples, pero son más corrientes los dobles o semi-dobles. El color de les flores va dende'l blancu (pocu común) a rosa y a púrpura escuru, Toos les rosales del grupu Gallica tienen un floriamientu únicu. Son fáciles de cultivar.
El cultivu semi-doble “ Officinalis”, la rosa de Provins, ye tamién la « rosa colorada de Lancastre » que ye l'emblema floral de Lancashire.
En 1867, Joséphine de Beauharnais cultivó 167 roses gallicas, munches sumieron, dalgunes tán presentes nes rosaledas conservadores, bien poques son entá cultivaes y comercializaes:
En 2004. un cultivu del grupu Gallica nomáu ‘Cardenal de Richelieu’ foi modificáu por interferencia de ARN pa producir la primer rosa azul.
"Rosa gallica" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 492. 1753.
gallica: epítetu llatinu que significa "de Francia". 
Rosa glauca
Rosa glauca (rosa inglesa o rosa de fueya colorada; ensin. "R. rubrifolia") ye una especie de rosa perteneciente a la familia de les rosácees.
Ye nativa de los montes del centru y sur d'Europa, de España Pirineos, esti de Bulgaria, norte de Alemaña, Polonia.
Ye un parrotal deciduo grande de ramasca espinosa, algamando 1,5-3 m d'altor. Son bien distintives les sos fueyes, glauques azul verdoses a cobreaes o purpúreas, y cubiertes d'una cerosidad brillosa; tienen 5-10 cm de llargu y 5-9 folíolos. Les flores son fráxiles, rosaes clares de 2,5-4 cm de diámetru, en grupos de 2-5. Frutu artuganciu colloráu escuru, globosu de 10-15 mm de diámetru. 
Esta rosa nun foi estensamente culivada en xardinos hasta'l fin del s. XIX, cuando estes refinaes, monteses y belles flores arrosaes d'estación empezaron a ser apreciaes. Los sos pétalos cayen fácilmente pol alboráu del riego, tantu como pol vientu y l'agua. La especie se naturalizó nel estremu norte d'Europa, particularmente en Escandinavia.
Un híbridu con "Rosa rugosa" resultó nel cultivar 'Carmenetta'.
"Rosa glauca" describióse por Pierre André Pourret y espublizóse en "Histoire et mémoires de l'académie royale des sciences"... 3: 326. 1788. 
glauca: epítetu llatinu que significa "de color vede azuláu". 
Rosa micrantha
Rosa micrantha ye un parrotal de la familia de les rosácees.
Parrotal erecto, densamente ramificáu, d'hasta 1,5 m d'altor, con cañes colgantes n'arcu. Toes los escayos iguales, robustes, bien numberoses, con superficie d'insertamientu de 6-12 mm de llargu y 2-5 mm d'anchu, curvaes en gabitu. Tarmos y fueyes nueves, de cutiu con matices acolorataos. Fueyes vexetatives xeneralmente con 5-7 foliolos. Foliolus elípticos o obovaos anchos de 1,5-3 cm de llargu y 1-2 cm d'anchu, estrechaos na base, doblemente serruchaos nos cantos, con numberoses glándules y delicáu golor a mazanes, polo xeneral bastante coriacees, casi glabros en dambes cares. Flores escasamente solitaries, xeneralmente en grupos de 2-4 en inflorescencies de tipu umbela, de color rosa claru o balnco, d'hasta 3 cm de diámetru. Pedúnculu floral de 1-2 cm de llargu, claramente más llargu que los hipsofilos, provistu de numberoses glándules. Sépalu curvaos escontra tras dempués del floriamientu, na base ovaos, los esteriores de forma llanceolada a filamentosa, con foliolus provistos de pilosidá glandular o dentaos. Pétalos de 1-1,5 cm de llargu, davezu más curtios que los sépalos. Estilu llargu y glabro. Frutu ováu o esféricu, de 1-2 cm de llargu, coriáceo, y color coloráu escarlata.
Dende Marruecos, pasando pola Península Ibérica (alcontrada preferentemente nel interior, escasa na mariña) y la rexón alpina, hasta Escocia, pel este hasta Polonia, nel sur dende Italia hasta'l Cáucasu y Asia Menor, pasando polos Balcanes. Habita en carbes pocu mestos, en llenderos de los montes, en fasteres soleyeres, principalmente n'árees continentales. Floria en primavera.
"Rosa micrantha" describióse por Borrer ex Sm. y espublizóse en "English Botany" 35: pl. 2490. 1813. 
micrantha: epítetu llatinu que significa "con pequeñes flores".
Rosa tomentosa
Rosa tomentosa) ye un parrotal de la familia de les rosácees.
Ye un parrotal qu'algama un tamañu de 1-3 m d'altor. Tien los tarmos narquiaos, verdes o acolorataos, delgaos, daqué curvos, escasamente rectos. Les fueyes con golor a resina, y 5-7 folíolos d'ováu-elípticos a ováu-llanceolaos, agudos, arredondiaos na base, irregular y doblemente serruchaos, daqué tomentosos pol fexe, y bien tomentosos pol viesu. Les flores apaecen n'inflorescencies corimbiformes, bracteaes. Corola de 35-40 mm de diámetru; pétalos d'un rosa fuerte a rosáu ablancazáu. Úrnula globosa, ovoide o urceolada, de color coloráu foscu, con glándules estipitaes por toa ella o solo na base, dacuando con acículas o, inclusive, llisa. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 35.
Alcuéntrase en sebes y espinares, nos pisos montano y subalpino inferior, en suelu fondu y ambiente húmedo ; ye la especie más tolerante a baxos niveles de carbonatos; 400-1900 m. Apaez en gran parte d'Europa –hasta'l paralelu 55º N y el W de Rusia y Ucrania–, el Cáucasu, Anatolia y El Líbanu.
"Rosa tomentosa" describióse por James Edward Smith y espublizóse en "Flora Britannica" 2: 539–540. 1800.
tomentosa: epítetu llatín que significa "con tomento, peluda".
Castellanu: calambrujo, rosa pelusona.
Rosa x alba
Rosa" × "alba, más comúnmente conocida como Rosa blanca, ye'l nome colectivu pa una especie híbrida de rosal orixinariu d'Europa onde se conoz dende l'antigüedá y cultívase dende'l Renacimientu.
Esto ye en realidá un grupu de híbridus, que la so relación ye incierta, probablemente a partir de cruces ente "Rosa gallica" × "Rosa corymbifera" o bien "Rosa x damascena" × "Rosa canina".
La rosa alba ye un parrotal con una forma informal, deciduo, espinosu, brengosu, de crecedera vertical, que puede llegar a 2 m d'altor. Los tarmos densamente poblaos con escayos curvaes y goches ríxides. Les fueyes ensin rellumu y coriacees son pinnaes, con cinco (raramente siete) foliolos ovales o arrondaos d'unos cinco centímetros de llargu, con un cantu estrechu, ensin pelos glandulares.
Les flores son blanques y fragantes de 6 a 8 cm de diámetru, son sencielles (cinco pétalos) o dobles y arrexuntar en corimbos. Les flores apaecen a principios del branu (nun repiten el floriamientu).
L'híbridu estremar nes variedaes:
"Rosa alba" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Flora Britannica" 2: 539–540. 1800.
Rubus caesius
Rubus caesius ye una planta de la familia de les rosácees.
La artu pajarera (Rubus caesius) dewberry o duberi ye una planta espinosa, baltada y pegada al suelu. Tien escayos bien pequeños si comparar con otres especies. Les fueyes son trifoliaes. Flores blanques. Los frutos son les mores con pocos granos bastante grandes, pruinosos cubiertes d'una especie de cera. Los frutos son tempranos en plenu branu. Na seronda les sos fueyes adquieren un color acoloratáu bien llamativu. Estendida polos sotos y riberes en alamees, saucedas y fresnedas. Cada añu prodúcense nuevos tarmos polo que se formen bardiales rápido.
Los frutos son bien buscaos polos páxaros, d'ende'l so nome vulgar.
Por toa Europa. Ye habitual na metá norte de la Península Ibérica.
"Rubus caesius" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 493. 1753.
caesius: epítetu llatinu que significa "de color azul abuxáu"
Rubus cockburnianus
Rubus cockburnianus, (artu de tarmos blancos), ye una especie grande del xéneru "Rubus", reinal de Gran Bretaña.
Tien fueyes ovalaes, de 2 dm de llargu, qu'asemeyen a les de los felechos, pol so viesu tienen una pilosidá blancucia; flores purpúreas; frutos de coloración negra, poco sabrosos, maureciendo nel branu.
Fáense bien bones sebes pa xardinería. 
"Rubus cockburnianus" describióse por William Botting Hemsley y espublizóse en "Journal of the Linnean Society, Botany" 29(202): 305. 1892.
cockburnianus: epítetu 
Rumex conglomeratus
Rumex conglomeratus , ye una especie de la familia de les poligonacees. 
Ye nativa d'Europa, Asia y del Norte d'África, anque s'introdució en América del Norte. Ye mesma de zones de yerba húmeda más o menos nitrófilas; presentar nos marxes de les acequias, terrenales inundables ya inclusive en campos bien irrigaos y los sos marxes. Tien una distribución holártica.
Trátase d'una planta añal o biañal de crecedera rápida. Puede algame'l 1 metro d'altor. Les fueyes son basales y en roseta, peciolaes, llimbu ovaláu-llanceoláu o ovaláu-oblongo, de base cuneada o cordada con nervaduras reticulada y retículo estrechando-escontra'l marxe. Tarmos con estípules tresformaes nuna ocrea. Inflorescencia en panícula con flores en verticiloss. Flores hermafrodites, pedicelos articulaos per debaxo de la metá. Periantu de 6 pieces, les esternes son patentes, les internes liguliformes y tuberculaes. El frutu presentar en forma d'aquenios.
"Rumex conglomeratus" describióse por Johan Andreas Murray y espublizóse en "Prodromus Designationis Stirpium Gottingensium" 52. 1770. 
Númberu de cromosomes de "Rumex conglomeratus" (Fam. Polygonaceae) y táxones infraespecíficos: n=10; 2n=20
conglomeratus: epítetu llatinu que significa "arrexuntaes".
Rumex nivalis
Rumex nivalis ye una especie fanerógama na famiilia Polygonaceae. Ye reinal d'Europa. Esta especie foi primeru afayada por A. Moritzi en 1836 nos Alpes suizos. Crez dafechu a más de 2.200 msnm.
"Rumex nivalis" describióse por Johannes Jacob Hegetschweiler y espublizóse en "Flora der Schweiz" 345. 1839. 
nivalis: epítetu llatinu que significa "de les nieves".
Rumex palustris
La carbaza de llaguna o Rumex palustris , ye una especie de la familia de les poligonacees. 
Esta planta con vezos terófitos y hemicriptófitos. Conózse-y comúnmente como "Paradella palustre". 
Ta afecha a llugares con muncho mugor o parcialmente anubiertos, como los bancos de los ríos. Tien una distribución eurosiberiana.
Planta de porte herbal, qu'algamen un altor de 50 a 100 centímetros. La tonalidá de los sos frutos maduros va dende'l marrón hasta'l mariellu. Los sos sépalos son de 4 milímetros d'altor, estrechos y con forma de llingua, de color marrón. Los sos dientes son ovalaos y obtusos y d'aprosimao el doble de llongures qu'anchos. Los frutos tán arrexuntaos en tarmos ríxidos que se llevanten escontra riba. Floria de xunetu a setiembre.
"Rumex palustris" describióse por James Edward Smith y espublizóse en "Flora Britannica" 1: 394. 1800. 
Númberu de cromosomes de "Rumex palustris" (Fam. Polygonaceae) y táxones infraespecíficos: n=30; 2n=60
palustris: epítetu llatinu que significa "palustre". 
http://www.floragavarres.net/rumex-palustris-sm
Rumex sanguineus
Rumex sanguineus , ye una especie de la familia de les poligonacees. 
Alcuéntrase en Europa Central nos llugares húmedos, y tamién, los montes alteriaos.
Planta perenne qu'algama un altor de 50 a 80 (raramente 120) centímetros. Los tarmos son de color coloráu. La base de les fueyes son oblongo-aovalaes. El tarmu ye tan llargu como la fueya. Esta ye de color verde escuru, y tien un llargor de 14 centímetros y hasta 6 centímetros d'anchor. Na parte cimera del tarmu tán les fueyes, que son arredondiaes na base o en forma de cuña.
Les inflorescencies nun florien hasta mediaos del añu. Los recímanos de flores son más bien laxas. La mayoría de les flores son hermafrodites, anque hai casos en que les flores son monoicas. L'interior de los frutos son estrechos-oblongos, de 3 a 3'8 centímetros de llargu y 0'5 a 1'5 milímetros d'anchu, tienen una corteza bien delgada. Namái la parte frontera tien un gran bárabu esféricu. Los frutos son de color marrón escuru, de 1'6 a 2 milímetros de llargu. El tarmu del frutu ye muncho más llargu que'l frutu. El númberu cromosómico ye 2n = 20
"Rumex sanguineus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 334. 1753. 
sanguineus: epítetu llatinu que significa "de color sangre".
Rumex scutatus
La agrieta romana, (Rumex scutatus) ye una especie de la de les poligonacees.
Planta viviega, de 30-60 cm, con rizoma rastreru y cepa dacuando maderiza. Numberosos tarmos, débiles, tropezosos y ramuficaos. Fueyes ovales, anches, con ápiz obtusu, casi siempres cornines na base, planes y frecuentemente glauques. Peciolu más llargu qu'el llimbu. Flores acolorataes en verticiloss de poques flores, espaciaos y ensin fueyes. Cáscares del frutu grandes, membranoses, enteres y suborbiculares en corazón.
Al igual qu'otros "Rumex", consumióse n'ensalada.
Europa y el Mediterraneu.
"Rumex scutatus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 337. 1753. 
scutatus: epítetu llatinu que significa "con un escudu".
Ruscus hypoglossum
Ruscus hypoglossum, ye una planta de la familia de les asparagacees, enantes nes ruscacees.
Ye un parrotal con cañes de consistencia herbal, bien ramificáu, con rizoma, qu'algama un tamañu de 0,5-1 m d'altor.  Persistente, con fueyes insignificantes, y tarmos esplanaos asemeyaos a una fueya (cladodio o filocladio) que sustitúin a la mesma nes sos funciones. Los cladodios son llanceolaos o oblongo-llanceolaos, acuminaos, de color verde escuru, glabros. Ye una planta dioica coles flores na parte central del tarmu esplanáu, na axila d'una bráctea tresparente. El frutu una baya globosa de color coloráu brillante, de 1 cm de diámetru.
Distribúise per Turquía, Austria, Checoslovaquia, Hungría, Bulgaria, ex Yugoslavia, Grecia, Italia y Rumania. 
"Ruscus hypoglossum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 1041", nel añu 1753.
http://www.jardinenuruguay.com/mosquita.htm
Salix aurita
Salix aurita, ye una especie caducifolia perteneciente a la familia de les salicacees. Alcuéntrase distribuyida per bona parte d'Europa y cultívase dacuando.
Ye un parrotal qu'algama un tamañu d'hasta 2,5 m d'altor, estremar de les especies similares, por ser un pocu más grande que "Salix cinerea" y polos sos peciolos y cañes nueves de color acoloratáu. dióse-y el nome por causa de la persistencia de les estípules en forma de reñón a lo llargo de los biltos.
"Salix aurita" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 2: 1019", nel añu 1753.
aurita: epítetu llatinu que significa "como una oreya".
Salix bicolor
Salix bicolor, ye una especie de sauce perteneciente a la familia de les salicacees. Alcuéntrase en Europa.
Ye un parrotal qu'algama un tamañu de 1-2 m d'altor. Les cañes del añu peloses o glabres, les adultes glabres, anaranxaes, amarellentaes, castañes o castañu-acolorataes. La madera escorteyada con estríes. Les fueyes 5(8) × 2-3 cm, oblongo-transovaes, elíptiques, transovado-elíptiques, poques vegaes llanceolaes o transovado-llanceolaes, col ápiz agudu, poques vegaes recurváu, base arrondada o apenes atenuada, marxe revoluto, enteru, paucidentáu o irregularmente dentáu-serráu y con 5-10 pares de nervios llaterales, brillantes, fuertes y coriacees, glabres o poques vegaes glabrescentes pol fexe, glabres o glabrescentes (pelos xeneralmente adpresos) y glauques pol viesu; pecíolude normal de más de 0,5 cm, glabro o con bien pocos pelos y de base ancha; estípules presentes y persistentes, sobremanera nes fueyes del estremu de les cañes, o inesistentes. Amentos hasta 3 × 1 cm, coetaneos, sobre pedúnculos llargos con brácteas foliácees; bráctea floral llanceolada, oblonga, ovalada o transovada, col ápiz agudu o obtusu y más foscu que'l restu, con pelos llargos y rectos. Flores masculines con estames de filamentos llibres, glabros, escepcionalmente con pelos; les femenines con pistilu tomentoso, pediceláu, estilu llargu y estigmes enteros o bífidos. 
Alcuéntrase en zones húmedes, sobre suelu ricu en humus y magres, pero probe en bases; a una altitú de (1200)1500-2300 m. V-VI. Montes del S d'Europa.
"Salix bicolor" describióse por Carl Ludwig Willdenow y espublizóse en "Berlinische Baumzucht, oder Beschreibung der in den Gärten um Berlin 339", nel añu 1796
Númberu de cromosomes de "Salix bicolor" (Fam. Salicaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=114
bicolor: epítetu llatinu que significa "con dos colories".
Salix breviserrata
Salix breviserrata, ye una especie de sauce perteneciente a la familia de les salicacees. Alcuéntrase nel sur d'Europa nos Alpes, y na península ibérica na cordal Cantábricu, especialmente nos Picos d'Europa, Somiedu, y la sierra y valle del Híjar (Valle de Campoo).
Ye un parrotal qu'algama un tamañu de 0,1-0,2 (0,4) m d'altor, ± rastreru. Les cañes nudoses, de primeres glabrescentes, depués glabres, castañu-acolorataes o pardu-abuxaes. Les fueyes de 2(5) × 1-2 cm, de llanceolaes a elíptiques o transovado-llanceolaes, agudes o más raramente obtuses nel ápiz, arrondaes o cortamente atenuaes na base, col marxe dentáu-serráu, glandulosu, fai y viesu de normal glabros, dacuando peloses, verdes y brillantes, ensin glaucescencia pol viesu, con 3-5 pares de nervios secundarios, prominentes en dambes cares; pecíolucurtiu, de menos de 0,5 cm; estípules ováu-llanceolaes, de llaos iguales, agudamente serruchaes, dacuando inesistentes. Amentos d'hasta 3 × 1 cm, coetaneos, dacuando tardíos, terminales o subterminales, sobre pedúnculos llargos, con brácteas foliácees y con raquis pelosu; brácteas florales transovaes, col ápiz obtusu, foscu, pubescentes. Flores con un nectariu de color violeta; les masculines con 2 estames, de filamentos llibres, glabros, y anteres purpúreas o negres, depués violacees; les femenines de pistilu subsésil o sésil, tomentoso, glabrescente nel maduror, purpúreo o colloráu-violeta, d'estilu llargu, purpúreo, y estigmes bífidos purpúreos. 
"Salix breviserrata" describióse por Björn Gustaf Oscar Floderus y espublizóse en "Arkiv för Botanik 29A(18): 41, in obs., 44", nel añu 1940
Númberu de cromosomes de "breviserrata" (Fam. Salicaceae) y táxones infraespecíficos: 2n = 38; n = 19.
breviserrata: epítetu llatinu que significa "de volao serrada".
Salix caesia
Salix caesia, ye una especie de sauce perteneciente a la familia de les salicacees. Ye nativa d'Asia.
Ye un parrotal nanu, coles cañes nueves de color marrón acoloratáu o negru acoloratáu, dacuando cubiertes de pelos sedosos, aportando a glabros, con estípules membranoses, caduques. Pecíolu de 1-3 mm de llargu. Llámina de 0,5-3 x 0,3-1 cm, oblonga, elíptica o llanceolada, de base o cuneada atayante o cordada, el marxe obtusu, de punta a aguda o mucronada, de color abuxáu en dambos llaos. Los amentos masculinos de (0,5) -1-2 cm de llargu, sésiles. los amentos femeninos de 1-2 cm de llargu; bráctea c. 1,5 mm de llargu, color marrón. El frutu en forma de cápsules sésiles a subsésiles, de 4-5 mm de llargu, color marrón, peludas.
"Salix caesia" asemeyar a "Salix sclerophylla", sicasí los dos estremar ente sigo nun númberu de calteres. En "S. caesia" la fueya ye oblongo-elíptica o llanceolada, la flor masculina tien tola glándula o 2-3 lóbulos, los filamentos son en parte o totalmente connaos. La flor femenina tien namái una glándula, l'estigma ye enteru o con dos lóbulos. "S. sclerophylla" tien les fueyes elíptiques, ovaes o obovaes a suborbiculares, la flor masculina tien dos glándules, que dacuando s'estrema y los filamentos son llibres; la flor femenina tamién tien dos glándules, dacuando estremaes, namái escasamente una glándula y l'estigma ye de 4 lóbulos.
Alcuéntrase en Pakistán (Chitral, Gilgit), Caxmir, Afganistán, Kirguizistán, China (Xinjiang, Xizang), Mongolia, Rusia (S. Siberia) y Europa.
"Salix caesia" describióse por Dominique Villars y espublizóse en "Histoire des Plantes de Dauphiné 3: 768", nel añu 1789.
caesia: epítetu llatinu que significa "de color azul abuxáu".
Salix caprea
Salix caprea, el sauce cabrunu, salce cabrunu o zargatillo, ye un pequeñu árbol de fronda natural d'Europa y Asia central y occidental.
Ye un parrotal o pequeñu árbol de fueya caduca, d'hasta 6-12 m, raramente 20 m. Les fueyes tienen 3-12 cm de llargu y 2-8 cm d'anchu, más anches que na mayoría de los sauces. Les flores son sedoses y nidies, plateaes, amentos de 3-7 cm de llargu, que se producen a principios de la primavera, primero qu'apaezan les nueves fueyes; los amentos tán en plantes distintes (dioicamente). Los amentos masculinos maduros son mariellos cuando lliberen el polen, los amentos femeninos maurecen en verde claru. El frutu ye una pequeña cápsula de 5-10 mm de llongura que contién numberoses granes bien pequeñes, d'alredor de 0,2 mm, con penachu algodonosu. Les granes riquen suelu estenu para granar.
El nome científicu y el vulgar, probablemente deriven de la primer ilustración conocida de la especie nel "yerbariu" de Hieronymus Bock que data del añu 1546, nel que s'amuesa la planta comida por una cabra. La especie foi usada tamién históricamente como forraxe pa les cabres, que ye a lo que puede referise la ilustración de Bock.
"Salix caprea" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 2: 1020–1021", nel añu 1753.
caprea: epítetu llatinu que significa "de les cabres, cabrunu" 
Salix cinerea
Salix cinerea, el sauce cenicientu, ye una especie de sauce nativu d'Europa y Asia occidental.
Parrotal de tamañu medianu con cañes grueses; dacuando árbol de 6 m d'altor. Cañes nueves de color pardu buxu o pardu escuru. Madera de les cañes de 2-4 años con numberoses costielles llonxitudinales, d'hasta 2 cm de llargu y o,5 mm d'altor. Fueyes d'hasta 12 cm de llargu y 4,5 cm d'anchu, ovaes o oblanceolaes, más anches percima de la metá, primeramente con pilosidá curtia y tomento gris por dambes cares, más tarde glabres, de color verde buxu o verde oliváceo pardusco pol fai, verde azuláu o verde abuxáu pol viesu; cantu foliar curváu escontra baxo, irregularmente dentáu o llisu y onduláu; peciolu foliar d'hasta 1,3 cm de llargu; estípules semiacorazonaes, d'hasta 5 cm de llargu y 2 cm de amncho; bráctees tectrices de color pardu escuru a negru, clares pola base, con llarga pilosidá blanca y esvalixada; filamentos estaminales hasta cuatro veces más llargos que les brácteas tectrices, densamente pilosos na base; anteres elíptiques; glándula nectaria aprosimao 1/3 de llarga que la bráctea tectriz. Amentos femeninos d'hasta 9 cm de llargu y 1,5 cm d'anchu; ovariu con pilosidá tomentosa, d'hasta 1 cm de llargu; estilu bien curtiu o ausente; glándula nectaria ovada, de llargor aprosimao igual a 1/3 del pedúnculu del ovariu. Floria en primavera.
En llombes y montes, sobre suelos bien húmedos, non caliars; especialmente al pie de les fontes y nos llenderos de les turberes. El sauce cenicientu indica suelos encharcaos. 
"Salix cinerea" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 2: 1021", nel añu 1753.
cinerea: epítetu llatinu que significa "gris cenicientu".
Salix daphnoides
Salix daphnoides, el sauce dafnoide, ye un árbol de fronda d'hasta 15 m d'altu, de la familia de les salicacees.
La corteza ye de color gris y tien resquiebros llonxitudinales. Les fueyes del "Salix daphnoides" son alternes, llanceolaes, finamente serruchaes, de 4-10 cm de llargu y 2,5 cm d'anchu. Namái les moces son un pocu pilosas, más tarde son glabres. La parte cimera ye de color verde escuru brillante, el viesu color gris de verdosu a azuláu. Les estípules son pequeñes y tán xuntaes col pedúnculu foliar. Les flores distribúyense dioicamente. Los amentos tienen de 2 a 5 cm de llargu. Los frutos maurecen de mayu-xunetu.
Ye un árbol que s'atopa por toa Europa. Crez nos montes del pasu subalpino. Esti sauce prefier suelos húmedos, ricos en nutrientes, magrizu de grava y arena de los regueros y les enllanaes aluviales de los ríos y regueros de monte. 
"Salix daphnoides" describióse por Dominique Villars y espublizóse en "Prospectus de l'Histoire des Plantes de Dauphiné 51", nel añu 1779.
daphnoides: epítetu llatinu que significa "similar a "Daphne"".
Salix eleagnos
Salix eleagnos, el sauce gris, tamién conocíu como sarga, ye un árbol de fronda d'hasta 20 m d'altu, o parrotal alto, de la familia de les salicacees.
Parrotal qu'algama los 6 metros d'altor, de numberosos pies princiaples, que puede llegar a árbol d'hasta 10 m. Cañes llargues y fexibles, fines, de corteza pardu-abuxada, pardu-amarellentada o coloráu-escura, sedada col pasu del tiempu. Les ramillas nacen cubiertes de pelos. Fueyes bien estreches y allargaes, d'hasta 16 cm de llongura por unos 6 mm d'anchu; enteres o llixeramente dentaes na metá cimera. Fai verde escuru, galbro y viesu blancu o cenicientu, cubiertu de fieltru, col nerviu prominente y el peciolu curtiu. Suelen tener el marxe llixeramente endolcáu escontra'l nerviu. Los amentos masculinos son llaterales, sentaos o casi sentaos, cilíndricos, de 1 a 3 cm, de llongures, pelosos, con bráctees verde-amarellentaes, enllordiaes de pardu o colloráu nel ápiz,con un solu nectariu y dos estames soldaos na metá o terciu inferior polos sos filamentu. Los amentos femeninos se difirencian pol so pistilu llampiñu y el so curtiu peciolu. Son precoces y esprenden granes empenachaes. Floria dende finales del iviernu y en primavera.
Orielles de ríos, regueros y riegues de monte, según en graves y terrenes de ábanu de los cursos d'agua, nes fondalaes y fondos de valle frescos, preferentemente en terrenes caliars. Xube dende los 200 hasta unos 1.500(2000) m d'altitú.
Nel centru y sur d'Europa, Asia menor y norte d'África. Na Península Ibérica ye bien frecuente, especialmente nes metaes oriental y septentrional; arralez escontra occidente y nel sur, onde sicasí algama les provincies de Granada y Málaga (Sierra Nevada, Serranía de Ronda). Falta en Portugal.
"Populus eleagnos" describióse por Giovanni Antonio Scopoli y espublizóse en "Flora Carniolica, Editio Secunda 2: 257", nel añu 1772.
eleagnos: epítetu 
Salix herbacea
Salix herbacea, el sauce nanu, ye la especie más común d'un grupu de sauces miniatures de la familia botánica de les Salicaceae. 
Sería'l árbol más baxu del mundu. Ta afechu a sobrevivir n'ambientes árticu y subárticu, y tien una amplia distribución a entrambos llaos del Atlánticu Norte, nel noroeste árticu d'Asia, norte d'Europa, Groenlandia, esti de Canadá, más al sur na alta monte del sur de los Pirineos, Alpes, Rila n'Europa; norte de los Apalaches en Nueva York. Crez na tundra y en alteria-yos, usualmente a más de 1.500 msnm.
Típicamente crez solo 1-6 cm d'altor, con fueyes arrondaes, brillantes, anches, de 1-2 cm de llargu. Como'l restu de los sauces, ye dioicu, coles flores masculines y femenines en distintes plantes; resultando en varación na apariencia; la fema ye acoloratada, el machu mariellu.
"Salix herbacea" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 1018. 1753.
herbacea: epítetu llatinu que significa "como yerba"
Salix myrsinifolia
Salix myrsinifolia, ye una especie de sauce perteneciente a la familia de les salicacees. Ye nativa d'Europa y oeste de Siberia.
Tien les cañes de color coloráu escuru marrón o gris-marrón, glabres o peluda, ramillas de color marrón acoloratáu, les fueyes de moderada a bien densamente pubescentes o aterciopelaes: estípules polo xeneral foliácees, ápiz agudu, pecíoluconvexu a planu, o superficialmente acanaláu adaxialmente, les llámines llargamente obovaes, elíptiques o subcirculares, de 24-52 x 12-45 mm, de base cóncava, arrondada, subcordada, cordada, o cuneada, los marxes serrulaos, o crenulaos a subenteros, ápiz abruptamente acumináu o agudu. Les inflorescencies en forma de amentos que se producen cuando les fueyes remanecen. El frutu ye una cápsula. de 6-10 mm. 
Alcuéntrase en Eurasia y ta introducíu en Ontario, anque ten de ser confirmáu.
"Salix myrsinifolia" describióse por Richard Anthony Salisbury y espublizóse en "Prodromus stirpium in horto ad Chapel Allerton vigentium 394", nel añu 1796.
myrsinifolia: epítetu llatinu que significa "coles fueyes de "Myrsine".
El númberu cromosomáticu ye de: 2 n = 114.
Salix myrtilloides
Salix myrtilloides, ye una especie de sauce perteneciente a la familia de les salicacees. Ye nativa de los hábitats banzáusos de les rexones subártices templaes y fríes del nordés d'Europa y el norte d'Asia dende'l centru de Noruega y Polonia, al este hasta les mariñes del Océanu Pacíficu, con poblaciones aisllaes más al sur nos montes de los Alpes, los Cárpatos y Sijoté-Alín.
Ye un pequeñu parrotal caducifoliu qu'algama un tamañu de 15-60 cm d'altor. La fueyes son ovales, agudes, de 15-20 mm de llargu, con un marxe enteru o pocu dentáu, de color verde escuru pol fexe, más claru glauco o tiñida de púrpura'l viesu. La flores son producíes en amentos de 1-2 cm de llongura na primavera, coles mesmes en qu'apaecen les fueyes nueves. Les fueyes asemeyar al arándanu.
Ye bien similar, a la especie estrechamente rellacionada, "Salix pedicellaris" que se produz en Norteamérica, que ye clasificada como una variedá "S. myrtilloides var. pedicellaris" por dellos botánicos.
"Salix myrtilloides" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 2: 1019", nel añu 1753.
myrtilloides: epítetu llatinu que significa "similar al "Myrtus" ". 
Salix pedicellata
Salix pedicellata (popularmente conocida como bimi anque nun tien de confundir se cola verdura tamién llamada bimi), ye una especie de sauce perteneciente a la familia de les salicacees. Alcuéntrase en Europa.
Ye un parrotal o árbol qu'algama un tamañu d'hasta 8 m d'altor, de corte­za gris, llisa o llixeramente reticulada. Los tarmos xeneralmente nodosos, de pardu-acolorataos a pardu-coritos, glabros si los entrenudos son llargos o daqué pubescentes si son bien curtios. Espacios axilares y yemes xeneralmente pubescentes. Les fueyes con llimbu de 4-10 x 1­3,5 cm, de oblongo a oblanceoláu, d'en­tero a dentáu, con fexe glabro o glabres­cente y viesu pubescente. Estípules subcor­daes. Amentos de 2-7 cm, pedunculaos, precoces, laxos; los femeninos dexando ver la exa na fructificación, densamente to­mentosos enantes de la antesis, los masculinos ensin tomento o con tomento que dexa ver claramente les bráctees enantes de la an­tesis. Brácteas de 1,2-1,8 mm, oblongues, pu­bescentes o glabres, arrodiando la base de les pieces fértiles, xeneralmente atropurpúreas o col estremu pardu-acoloratáu. Flores masculines con 1 nectariu y 2 estames llibres con filamentos bien pocu pubescentes na base. Flores femenines con 1 nectariu y ovariu glabro. Cápsula con pedicelo de 3-5 vegaes más llargu que'l nectariu. 
Circum-mediterránea. Na Península ibérica, na metá sur de Andalucía nos cantos de cursos d'agua y suelos bien húmedos, na Sierra Norte, Aracena, Campu d'Huelva, Aljarafe, Vega, Los Alcores, Campu Alto, Grazalema y Alxecires. Citáu na Provincia de Soria (Suellacabras, L'Espín) Ye considerada como especie vulnerable na Rexón de Murcia
"Salix pedicellata" describióse por René Louiche Desfontaines y espublizóse en "Flora Atlantica", 2: 362, nel añu 1799.
pedicellata: epítetu llatinu que significa "pedicelada". 
Salix pentandra
Salix pentandra, el sauce laurifolio, ye un árbol de fronda d'hasta 14 m d'altu, escasamente algama los 17, de la familia de les salicacees. Ye una especie de sauce natural del norte d'Europa y el norte d'Asia.
Les fueyes del "Salix pentandra" son de color verde escuru brillante, de 5 a 10 cm de llargu y 2,5 cm d'anchu, con un cantu finamente serráu.
Les flores distribúyense monoicamente, amentos en pedúnculos foliaos, cilíndricos. Los amentos masculinos son mariellos, de 2 a 5 cm de llargu y los femeninos de color verdosu, de 1,5 a 3 cm y son polinizadas por abeyes. El frutu ye una pequeña cápsula que contién numberoses granes bien pequeñes, lo qu'ayuda a la so distribución aérea.
"Populus pentandra" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 2: 1016", nel añu 1753.
pentandra: epítetu llatinu que significa "con cinco estames". 
Salix repens
Salix repens, ye una especie de sauce perteneciente a la familia de les salicacees. Alcuéntrase en Eurasia.
Ye un parrotal rastreru qu'algama un tamañu de 1 m d'altor. Los tarmos tendíos, decumbentes, radicantes y con cañes erectas, de primeres tomentosas, depués glabrescentes o glabres, les adultes glabres, castañu-acolorataes, pardu-abuxaes o negres; corteza de los vieyos tarmos delles vegaes se exfolia. Fueyes alternes y dacuando opuestes na base de les cañes, hasta 2 × 1(1,5) cm, oblongo-transovaes, elíptiques, llanceolaes, transovado-llanceolaes, ápiz agudu recurváu, raramente obtusu, base arrondada, marxe revoluto, con pocos dientes o enteru; glabres, glabrescentes dacuando pubescentes, de color verde foscu oliváceo pol fexe, pubescentes con pelos adpresos y seríceos, pero dacuando glabrescentes o hasta dafechu glabres y glauques pol viesu; pecíolude menos de 0,5 cm, pelosu, con base enanchada; estípules amenorgaes a glándules o poques vegaes presentes, llanceolaes. Amentos 3 × 1 cm, alternos, poques vegaes opuestos, coetaneos o subcoetáneos, llaterales, dacuando subterminales, por rareza sésiles, o bien sobre pedúnculos curtios con brácteas foliácees; brácteas florales transovaes, oblongues, llanceolaes, con ápiz obtusu o emargináu, de normal más foscu, anque munches vegaes toa ella uniformemente fosca, con llargos pelos. Flores masculines con estames de filamentos llibres, pelosos, dacuando glabros; les femenines con pistilu pubescente, glabrescente y hasta glabro, sobre un llargu pedicelo, estilu curtiu y estigmes bífidos o mazudos. 
Alcuéntrase en zones d'arenes sueltes, nes dunes costeres, praos húmedos y a veres de los banzaos; a una altitú de 0-1500 metros nel norte, oeste y centru d'Europa, este y centru d'Asia.
"Salix repens" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 2: 1020", nel añu 1753.
repens: epítetu llatinu que significa "rastreru". 
Tien un númberu de cromosomes de: 2n = 38.
Salix retusa
Salix retusa, ye una especie de sauce perteneciente a la familia de les salicacees. Alcuéntrase en Europa.
Ye un parrotal qu'algama un tamañu de 0,1-0,3 metros d'altor, con tarmos rastreros y radicantes, rares vegaes erectos. Les cañes glabrescentes, a la fin glabres, de color naranxa o castañal más o menos acoloratada. Les fueyes d'hasta 2 × 1 cm, oblongo-transovaes, transovaes, dacuando transovado- llanceolaes o transovado-elíptiques, con ápiz obtusu, emargináu o retuso-truncáu, base arrondada o cuneiforme (cortamente atenuada) y marxe enteru o con pocos dientes glandulosos o pocos pelos setáceos escontra la base, glabres, verdes y mates por dambes cares, ensin glaucescencia nel viesu; nervadura pocu marcada na que destaca solamente'l nerviu principal y los secundarios que sobresalen llixeramente pol viesu; pecíolude menos de 0,5 cm, xeneralmente glabro; estípules inesistentes o amenorgaes a glándules. Amentos d'hasta 2 × 1 cm, paucifloros, coetaneos, terminales o subterminales, sobre pedúnculos curtios, foliosos, con raquis glabro o glabrescente; brácteas florales transovaes, oblongues, con ápiz obtusu o retuso, de color uniforme, poques vegaes col ápiz más foscu, glabres, bien poques vegaes con pelos setáceos pol cantu. Flores con un númberu de nectarios inconstante; les masculines con 2 estames, de filamentos llibres y glabros; les femenines con pistilu glabro, pediceláu, estilu curtiu y estigmes bífidos. 
Alcuéntrase en zones de fasteres innivaes, zones predreses, neveros, etc.; suel formar pasos en fasteres con solifluxión activa; más frecuente en substratos caliares; a una altitú de 2000-2700 metros nos montes del Sur d'Europa. Pirineos.
"Salix retusa" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Systema naturae ed. 10, 2: 1287 (1759)
retusa: epítetu llatinu que significa "con forma roma". 
Tien un númberu de cromosomes de: 2n = 76, 114, 152.
Salix triandra
Salix triandra, la Blimal escura, o tamién Sauce almendruño, Sauce negru o sarga, ye una especie botánica de sauce nativa de la rexón eurasiática. 
ye un pequeñu árbol de 4-6 m, llegando a 10 m. Ye ramificáu dende la base, dafechu ascendente. Tien fueyes simples, alternes, de 2-9 cm x 0,5-2 cm; llanceolaes a oblongo llanceolaes, transovaes llanceolaes, serraes, verdoses intenses y polenques pol fexe, pálides y glauques pol viesu. El frutu ye una cápsula aovada cónica, pedicelada, verde y glabra (lampiña). El so floriamientu ye a fines de la primavera.
Espolleta ente 50 y 1.800 msnm. Nun amuesa preferencia por suelu. Ye de de media lluz. Crez meyor con mugor edáfica constante; nun soportando temperatures estremes.
"Salix triandra" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 2: 1016", nel añu 1753.
triandra: epítetu llatinu que significa "con forma de llanza". 
Salix viminalis
Salix viminalis, la blimal blanca o, a cencielles, blimal anque comparte esti nome con otres especies de "Salix", ye un parrotal de la familia de les salicacees.
Parrotal grande, dacuando árbol d'hasta 10 m d'altor, con cañes espodaes, erectas; biltos tienros de cutiu con trupa pilosidá tomentosa; ramines de color verde amarellentáu o pardu buxu a acoloratáu, mates, con pilosidá abuxada cuando moces. Fueyes peciolaes, de 5-15 cm de llargu y aprosimao 1,5 cm d'anchu, 6-20 vegaes más llargues qu'anches, llanceolaes estreches o con cantos paralelos; fai foliar de color verde puercu, mate, con pilosidá esvalixada y curtia; viesu foliar con rellumu plateáu, cubiertu con trupos pelos curtios, empobináu na dirección de los nervios llaterales; cantu foliar endolcáu escontra baxo; peciolu foliar d'hasta 1 cm de llargu, con curtia pilosidá gris; estípules namái nos macroblastos, llanceolaes estreches, largamente apuntaes. Escames de les yemes pardes, con pilosidá gris. Les inflorescencies apaecen primero que les fueyes, y enantes del floriamientu presenten una vistosa pilosidá trupa, sedosa. Amentos masculinos erectos, cilíndricos, d'hasta 3,5 cm de llargu y 1 cm d'anchu, mestos nes axiles de fueyes bien pequeñes y estreches, largamente pilosas. Bráctees tectrices elíptiques o ovaes allargaes, con pilosidá llargu abuxada; estames unes dos veces más llargos que la bráctea tectriz; filamentso estaminales llibres, glabros; anteres elíptiques allargaes, marielles, tres el floriamientu de color coloráu pardusco. Amentos femeninos erectos, cilíndricos, d'hasta 3 cm de llargu y 1 cm d'anchu. Ovariu casi sentáu, ováu, d'hasta 6 mm de llargu. Estilu casi tan llargu como l'ovariu, finu mariellu; estigmes lliniales, estremaos en 2-4 partes hasta la metá. Floria en primavera.
Europa y Asia. Introducida en España.
Apurre'l meyor blima.
"Salix viminalis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 2: 1021", nel añu 1753.
viminalis: epítetu llatinu que significa "con tarmos llargos y delgaos". 
Salvia austriaca
Salvia austriaca, ye una planta herbal perteneciente a la familia de les lamiacees. Ye orixinaria de les zones alpines de Rusia y l'este d'Europa. 
La planta tien una roseta basal de fueyes de 1 m de diámetru, qu'esprenden un golor fediento cuando se raspien. Les fueyes individuales algamen un tamañu d'unos 30 cm de llargu. El tarmu de la inflorescencia crez hasta los 60 cm o más percima de les fueyes, con flores de color mariellu maciu en verticiloss de seis o más que faen una inflorescencia de 20-25 cm de llargu.
"Salvia austriaca" describióse por Nikolaus Joseph von Jacquin y espublizóse en "Fl. Austriac. (Jacquin)" 2: 8. 1774
austriaca: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Austria.
Salvia glutinosa
Salvia glutinosa ye una planta herbal perteneciente a la familia de les lamiacees. Ye orixinaria de Eurasia.
"Salvia glutinosa" algama un tamañu de 40-60 centímetros d'altor. Los tarmos son erectos, con brilloses fueyes verdes peludas que miden alredor de 13 cm de llargu, con pecíolos d'unos 8-10 centímetros. Les fueyes son caduques, dentaes, apuntiaes, tomentosas y glandulares. Colos primeros fríos, la xamasca sume y la planta ta llista pa pasar l'iviernu coles yemes latentes.
Toles partes de la planta tán cubiertes de pelos glandulares pegañosos, especialmente les motes de color verde llima y les flores, dando como resultáu'l nome de "glutinosa". Estos pelos pegañosos probablemente, tienen una función de protección contra los depredadores. 
Les flores crecen en verticiloss de dos a seis, con pálides flores marielles motudes con marrón. Les flores tán soportaes por pequeñes bráctees persistentes que tienen un llargor de 3 a 5 centímetros, lo que ye abondo grande pa un salvia. Les flores tienen dos estames y una mota en forma de campana. El periodu de floriamientu estender de xunu a setiembre.
Esta planta ye orixinaria de Centroamérica y Eurasia.
"Salvia glutinosa" alcuéntrase en zones montiegues en montes caducifolios y mistos, especialmente na solombra o solombra parcial y en suelos caliares, a una altitú de 100-1,600 metros sobre'l nivel del mar.
"Salvia glutinosa" ye llantar güéspede principal de "Macrotylus quadrilineatus", que s'alimenta de los zusmios de la planta y de pequeños insectos atrapaos nesta cazumbre pegañosa.
"Salvia glutinosa" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 26. 1753.
glutinosa: epítetu llatinu que significa "bien pegañosa".
Salvia nemorosa
Salvia nemorosa ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les lamiacees. 
Ye una yerba pelosa, perenne, con pelos densamente adpresos, d'hasta 60 cm. Fueyes basales oblongues con base acorazonada o arrondada, dentaes, de fieltru gris per debaxo, peciolaes; fueyes caulinares más o menos sentaes. Flores azul violeta, raramente roses o blanques, de 8-12 mm, en inflorescencia trupa con verticiloss de 2-6 flores; bráctees ovaes, violetes, inxeríes enantes d'abrir.
Distribuyir pol centru, sureste y este d'Europa. Introducida en Gran Bretaña, Francia, Noruega y Suecia. Habita en praderíes y llugares baldíos. Floria dende finales de primavera y pel branu.
"Salvia nemorosa" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Commentatio Botanico-Mélica de Salvia" 23. 1777.
nemorosa: epítetu llatinu que significa "del monte".
Salvia verticillata
Salvia verticillata ye una planta herbal perteneciente a la familia de les lamiacees.
Ye una yerba qu'algama un tamañu de 30-80 cm, perenne. Tarmos erectos o ascendentes, simples o ramificaos, con pelos tectores de 0,2-1,5 mm y glándules esferoidales sésiles. Fueyes simples, les inferiores xeneralmente estremaes, con 1-2 folíolos na base, con pelos tectores de 0,2-1(1,5) mm y glándules esferoidales sésiles, con llimbu de 5,2-9 × 4-7,6 cm, anchamente ováu o ováu-cordiforme, irregularmente crenado-dentáu, obtusu o subagudo, con fexe verde y viesu verde más pálidu, cordáu o arrondáu na base; pecíolu0,5-6 cm, xeneralmente más curtiu que'l llimbu; fueyes cimeres progresivamente menores. Inflorescencia de 15-26 cm, simple o ramificada, con verticilastros de (8)20-30 flores. Bráctees 5-10 × 2-7 mm, ovaes, verdes o tiñíes de color púrpura violeta, con pelos tectores de 0,3-1,3 mm y glándules esferoidales sésiles, caedizas. Flores con pedicelos de 2-10 mm, non estruyíos, ± deflexos. Mota 5-7 mm, bilabiáu, tubular o tubular-campanuláu, verde o tiñíu de color púrpura violeta, con pelos glandulíferos de 0,1- 1,5 mm y glándules esferoidales sésiles; llabiu cimeru ± planu o cóncavu y bisulcáu na fructificación, tridentáu, con dientes triangulares de c. 1 mm, subiguales o col central daqué más corto que los llaterales; llabiu inferior bidentáu, con dientes de 2-3 mm, triangulares, non espinescentes. Corola 8-15 mm, color azul violeta; tubu de 5-8,5 mm, ± rectu, con un aníu de pelos nel so interior; llabiu cimeru ± rectu, non estruyíu lateralmente. Estambres con conectivu más llargu que'l filamentu, non articuláu col filamentu, cola caña cimera más llarga que la inferior; teca inferior estéril. Núcules 1,5-2,3 × 1,2-1,7 mm, subglobosas o obovoides, color castañu o castañal clara. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 16*.
Atopar n'en yerbazales subnitrófilos y ribazos; a una altitú de 120-1480 metros nel C y Y d'Europa y W d'Asia; naturalizada nel W d'Europa y en Norteamérica. N y NE de España. 
"Salvia verticillata" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 26. 1753.
verticillata: epítetu llatinu que significa "verticiladas".
Sanicula elata
La sanícula (Sanicula elata) ye una herbal de la familia de les umbelíferes.
Yerba viviega. Tarmos erectos, d'hasta 30 cm d'altor. Fueyes toes basales o con dalguna pequeña na parte inferior del tarmu, simples, palmatipartidas, colos lóbulos crenado-serruchaos. Flores dispuesta en falsa umbeles con unos 3 radios, blanques o daqué rosaes. Frutos pequeños secos, de 4-5 mm, cubiertos de espinitas ganchudes. Floria en primavera.
"Sanicula elata" describióse por Buch.-Ham. ex D.Don y espublizóse en "Prodromus Florae Nepalensis" 183. 1825.
Sanicula: nome xenéricu que remanez del diminutivu de la palabra llatína "sanare" que significa "curar". 
elata: epítetu llatinu que significa "alta".
Saxifraga aizoides
Saxifraga aizoides ye una especie de planta de flores perteneciente a la familia Saxifragaceae. Crez en llugares fríos y cantils húmedos en Norteamérica (Alaska y Groenlandia) y Europa (Tatras, Alpes, Pirinéu y Svalbard).
La saxifraga mariella ye laxamente cespitosa, perenne, de biltos curtios y pelosos, y cabillos foliares erectos, ramosa percima, d'hasta 25 cm. Fueyes oblongo-lliniales enteres o con pocos dientes. Flores marielles o anaranxaes, de cutiu motudes de colloráu, de 12 mm de diámetru, en inflorescencies laxas, ramoses y foliares. Pétalos llanceolaos, nun se toquen, un pocu más llargos que los sépalos, glabros y romos. Floria dende finales de primavera y a lo llargo del branu.
Europa septentrional, montes del norte y centru; pel sur hasta los Pirineos, centru de Italia, Albania y Cárpatos. Norte América, y Groenlandia
"Saxifraga aizoides" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en " Species Plantarum" 1: 403. 1753.
aizoides: epítetu llatinu que significa "paecencia al xéneru "Aizoon".
Saxifraga callosa
Saxifraga callosa, ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Saxifragaceae orixinaria d'Europa. 
Ye una planta perenne qu'algama un tamañu de 20 a 60 centímetros d'altor. Tien una roseta con fueyes en forma y tamañu variable. Les fueyes ensin lliniales a oblongo-llanceolaes y mide 30 a 100 × 3 a 6 mm, son coriacees-carnoses con marxe enteru, llixeramente apuntada na parte delantera, de cutiu acoloratada na base y con mozquetes que paecen hoyuelos. El tarmu ye delgáu narquiáu embaxo. La inflorescencia paniculada en tarmos delgaos, de color acoloratáu y que lleven cuatro o más flores. Los pétalos son de color blancu, con un llargor de 6 a 9 mm. Floria de mayu a xunetu. El númberu de cromosomes ye de 2n = 28.
Alcuéntrase nos Alpes Marítimos, los Alpes de Liguria, los Apeninos, montes de Cerdeña y Sicilia y roques subalpinas caliares a gran altor 5-2000 metros.
"Saxifraga callosa" describióse por Sm. ex Dicks. y espublizóse en "Collection of Dried Plants" 3(63):. 1791. 
callosa: epítetu llatinu que significa "con grandes fueyes".
Saxifraga carpatica
Saxifraga carpatica ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Saxifragaceae. Ye orixinaria d'Europa. 
Ye una pequeña planta qu'algama un tamañu de 3-10 cm d'altor, peluda col tarmu erecto , ramificáu, cilíndricu, escasamente con fueyes. Les fueyes en forma de reñón, con 5-9 lóbulos, con parches afilaos. Les flores de 1-3, especialmente 4-5 por planta. Tienen un llargor de 1-2 cm y crecen en tarmos bien llargos y gruesos. Son de color ablancazáu, dacuando con cantos coloraos. La fruta en forma de güevu, con numberoses granes de color marrón.
Alcuéntrase nos Cárpatos y los montes de Bulgaria, lo mesmo que de vegada en cuando nos Alpes. En Polonia namái nel Tatras, onde ye rara.
"Gentiana carpatica" describióse por Kaspar Maria von Sternberg y espublizóse en "Revis. Saxifrag." Suppl. 2: 32 1831.
carpatica: epítetu xeográficu qu'alude al so localización nos Cárpatos. 
Saxifraga cespitosa
Saxifraga cespitosa ye una especie de la familia de les saxifragacees.
Forma pulvínulos laxos o mestos, con biltos curtios más o menos erectos y foliosos; cabillos d'hasta 8 cm, con 1-3 flores blanques, mate. Flores de 10-12 mm de diámetru; sépalos romos, glandulares. Fueyes cuneaes, xeneralmente trilobulaes, con un ampliu peciolu, cubiertu tol de pelos glandulares. Floria en primavera.
Árticu y subárticu. En Gran Bretaña, Finlandia, Islandia, Noruega, Suecia y Rusia.
"Saxifraga cespitosa" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 404–405. 1753.
cespitosa: epítetu llatinu que significa "cespitosa".
Saxifraga cochlearis
Saxifraga cochlearis, ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Saxifragaceae orixinaria d'Europa.
"Saxifraga cochlearis" ye una planta perenne qu'algama un tamañu de 5 a 40 centímetros d'altor. Forma planos coxinos de numberoses rosetes ensin flores. Les fueyes de les roseta miden de 8 a 40 mm de llargu, 3 a 6 mm d'anchu, en forma de cuyar y de color gris-verde. Na parte cimera se amplian arrondaes, obtuses o llixeramente apuntiaes. El marxe de la fueya ye llixeramente onduláu, non furáu y llaráu con hoyuelos. El tarmu floral ye de color marrón acoloratáu, delgáu, glandular peludo, erecto o narquiáu ascendente con de 1 a 3 flores disponibles. Los pétalos son oblongo-ovaos. La dómina de floriamientu ye de xunu a xunetu. La especie tien el númberu de cromosomes 2n = 28.
Alcuéntrase nos Alpes Marítimos y la Liguria nos Alpes montanos y subalpinos nos resquiebros y hendiduras de les roques de piedra caliar a altitúes d'hasta 1.900 metros.
"Saxifraga cochlearis" describióse por Ludwig Reichenbach y espublizóse en "Flora Germanica Excursoria" 559. 1832.
cochlearis: epítetu llatinu que significa "con forma de cuyar".
Saxifraga crustata
Saxifraga crustata, ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Saxifragaceae orixinaria d'Europa. 
"Saxifraga crustata" ye una planta perenne qu'algama un tamañu de 10 a 30 centímetros d'altor. Ye similar a "Saxifraga paniculata", pero ye más delicada. Les fueyes de la roseta son de 10 a 60 mm de llargu, y de 2 a 3 milímetros d'anchu, llargues, estrecha lliniales y estreches escontra la parte inferior. Son de pelo llargu, de color gris-verde ciliaes, de cutiu cubierta por una tiez caliar. La parte cimera ta arquiando curvada escontra fuera. El marxe de la fueya ye polo xeneral enteru, y densamente cubiertu con hoyuelos. Floria de xunu a agostu.
La especie tien el númberu de cromosomes 2n = 28.
"Saxifraga crustata" ye reinal de los Alpes Caliares sudorientales, del este del Adige hasta Eslovenia, Bosnia, Herzegovina y Serbia occidental. Crez nos pisos montanos a subalpinos en suelos de caliar, según en suelos caliares abiertos a altitúes de 300-2800 metros.
"Saxifraga crustata" describióse por Lorenz Chrysanth von Vest y espublizóse en "Bot. Zeitung (Regensburg)" 3: 95 1804. 
crustata: epítetu llatinu que significa "con corteza".
Saxifraga cuneifolia
Saxifraga cuneifolia ye una planta herbal de la familia de les saxifragacees. Ye orixinaria d'Europa.
"Saxifraga cuneifolia" algama un tamañu de 10 a 25 centímetros d'altor. El tarmu ye maderizu y reptante. Les fueyes son alternes y dispuestes nuna roseta basal, son carnoses y llixeramente coriacees, obovaes o arrondaes y con mozquetes nos marxes en forma de cuña. Les flores arrexuntar nuna inflorescencia suelta ya irregularmente ramificada, con 5-15 flores. Los cinco pétalos son blancos, de 2,5 a 4 mm de llargu. El periodu de floriamientu estender de mayu a xunetu. La polinización ye polos insectos. El frutu ye una cápsula.
"Saxifraga cuneifolia" ye nativa de los montes d'Europa central y meridional, dende'l noroeste de España al traviés de los Pirineos, la rexón de Cevenas, los Alpes y los Apeninos, hasta los Cárpatos orientales y meridionales y el norte de Croacia y Bosnia-Herzegovina.
Esta planta crez nos montes (principalmente de faya o castañal), en roques avisiegues y cantares rodaos. Asocede principalmente en zones húmedes con suelos ricos n'humus, a una altitú de 400-1,600 metros sobre'l nivel del mar.
"Saxifraga cuneifolia" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Syst. Nat." ed. 10 2: 1026 1759. 
cuneifolia: epítetu llatinu que significa "coles fueyes cóniques na base".
Saxifraga cymbalaria
Saxifraga cymbalaria, ye una especie de planta alpina perteneciente al xéneru "Saxifraga". Ye orixinaria d'Europa, Asia y África.
Ye una pequeña yerba añal con tarmos d'hasta 35 cm de llargor. Fueyes del tarmu desenvueltes nodular-arrondaes, superficialmente estremaes en 5-9 lóbulos, de 1 × 1,3 cm.
Les flores recoyer n'inflorescencies corimboses. Los pétalos de 4.5-6 mm de llargu, de color mariellu brillante cola base naranxa. Los sépalos los 3-4 vegaes más curtios que los pétalos. Les granes son redondes, de color negru, de 0,4-0,6 × 0,3-0,5 mm. El númberu de cromosomes de 2n = 18.
"Saxifraga cymbalaria" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl." 405 1753.
cymbalaria: epítetu que significa "como "Cymbalaria""
Saxifraga florulenta
Saxifraga florulenta, ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Saxifragaceae orixinaria d'Europa. 
"Saxifraga florulenta" tien les fueyes dispuestes n'espiral, formando una roseta trupa. Esta roseta perenne crez colos años. Les flores son roses blanques a lo llargo d'un picu en forma de campana de 10 a 40 cm que tresporten hasta 300 flores. La flor tien 5 sépalos los y 5 pétalos y floria namái una vegada na so vida dempués de décaes (40-75 años).
El raigañu solo fúndese nos resquiebros. Planta con afinidá pol gneis y pequeños resquiebros, onde se produz principalmente nes parés verticales a una altitú d'ente 1700 y 3000 m .
La especie ye reinal de los Alpes Marítimos y tien una área de distribución acutada. Alcuéntrase en más de 87 localidad pero les poblaciones son estables y crez nes fisuras de la roca que son de mal accesu. Esto y el fechu de que les localidaes atópense dientro d'árees protexíes, fai que les especies nun tean amenaciaes enagora. Sicasí, en casu de que cese esta protección, la especie puede convertise rápido en peligru d'estinción. Por tanto, evaluóse como d'Esmolición Menor.
Distribúise per Francia y Italia.
La población n'Italia tien menos de 1.000 individuos maduros, pero l'enclín ye estable a aumentar. En Francia, producir en siete localidaes d'hábitat pocu accesible ensin amenaces directes y la especie ye común ellí. Les fluctuaciones nel númberu d'individuos reparáronse en Francia ye creciente. 
"Saxifraga florulenta" describióse por Giuseppe Moretti y espublizóse en "Giorn. Fis." II, 6: 468 1823.
florulenta: epítetu llatinu que significa "con abondosu floriamientu".
Saxifraga hederacea
Saxifraga hederacea, ye una especie de planta alpina perteneciente al xéneru "Saxifraga". Ye orixinaria d'Europa, Asia y África.
"Saxifraga hederacea" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl." 405 1753.
hederacea: epítetu
Saxifraga hostii
Saxifraga hostii, ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Saxifragaceae orixinaria d'Europa. 
"Saxifraga hostii" ye un güéspede de la roca esmagayada, ye una planta perenne, cespitosa que forma roseta o un coxín de rosetes con formes curties al traviés de corredores soterraños. Algama un tamañu de 20 a 60 centímetros d'altor. Les fueyes basales son claramente dentaes, 5 a 10 vegaes más llargues qu'anches, llixeramente ampliaes hasta la punta, más o menos pa escontra fora y miden de 20 a 100 × 4 a 11 mm. La inflorescencia en forma de panícula suel tener (2) 5-12 flores. Los pétalos son de 4 a 8 mm de llargu, de color blancu y llunares dacuando de color púrpura. El periodu de floriamientu ye de mayu a xunetu. La especie tien el númberu de cromosomes de 2n = 28.
La especie atopar nos Alpes del Sur y onde s'atopa nes roques de piedra caliar, nos resquiebros a una altitú de (400) 1400 - 2500 metros. Apaez amás de dellos llugares de Francia y la República Checa (en Praga) naturalizáu.
"Saxifraga hostii" describióse por Ignaz Friedrich Tausch y espublizóse en "Syll. Pl. Nov." 2: 240 1828.
hostii: epítetu otorgáu n'honor del botánicu Nicolaus Thomas Host.
Saxifraga oppositifolia
Saxifraga oppositifolia , ye una especie de planta fanerógama, ye comestible y bien común sobre l'altu árticu y dellos altos montes n'árees alloñaes del sur, incluyendo'l norte de Gran Bretaña, los Alpes y les Montes Predresos. Tamién ye conocíu que crez nel norte de Groenlandia a 83°15'N, la planta que crez más al norte nel mundu.
Ye una planta de baxa crecedera qu'algama los 3–5 cm d'altor con delles cañes engatando o reptando so la superficie. Les fueyes son pequeñes, redondes, opuestes a cuatro colos marxes ciliaos. Les flores son solitaries en curtiu tarmu colos pétalos de color púrpura o lila. Ye una de les primeres flores de la primavera que continua floriando mientres el branu.
Crez en tolos hábitat de baxes temperatures del árticu, dende'l nivel del mal hasta los 1000 msnm. Tien munches dificultaes pa crecer en climes templaos.
Ye'l símbolu de Nunavut en Canadá y del condáu de El Condao de Londonderry en Irlanda del Norte.
Los pétalos son comestibles y el so meyor tiempu pa tastialos en Nunavut ye xunetu y agostu. Ye bien gustosu si entemecer con quesu parmesiano.
"Saxifraga oppositifolia" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 402. 1753. 
oppositifolia: epítetu llatinu que significa "con fueyes opuestes".
Saxifraga sibirica
Saxifraga sibirica ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Saxifragaceae. Ye orixinaria de Eurasia.. 
"Saxifraga sibirica" ye una pequeña yerba qu'algama un tamañu de 7 - 30 cm d'altor, pubescente. Les fueyes basales de 5-35 mm d'anchu, reniformes, con 5-7 lóbulos; les cimeres más caulinarias subsésiles, trilobulaes a ovaes; escasamente pubescentes a glabres; les basales con peciolu, 2,5-4 cm de llargu, glandular; bulbillos en axiles de les fueyes basales. Flores blanques, en númberu de 1-6, con pedicelos densamente vellosos. Les brácteas ovaes, de 3 mm de llargu. Sépalos los 3-4 mm de llargu, oblongues, glandular-pubescentes aguda. Pétalos de 1 a 1,3 cm, obovaes, cuneaos na base. Granes oblongues; testa minuciosamente reticulada. Floria a finales de xunu-agostio.
Distribúise per Siberia, Europa, N. & C. Asia.
"Gentiana sibirica" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Systema Naturae, Editio Decima" 2: 1027. 1759.
sibirica: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Siberia. 
Saxifraga spathularis
Saxifraga spathularis ye una planta herbal de la familia de les saxifragacees. Ye orixinaria d'Europa.
Planta viviega de 10 a 30 cm d'altor, con abondoses fueyes atropaes nuna roseta radical, agudamente dentaes hasta casi la base del llimbu, cantu con marxe cartilaxinosu bien finu y atenuaes nun pecíolutan llargu como'l llimbu, estrapáu y con pilosidá esvalixada pela parte inferior. Viesu de cutiu acoloratáu. Tarmos floríferos ensin fueyes, ramificaos superiormente, con pelos pegañosos y un tanto acolorataos. Flores pequeñes en recímanos fluexos, con pétalos blancos chiscaos de puntos coloraos y un par de llurdios mariellos na base. Sépalos dafechu vueltos escontra baxo. Anteres y ovarios rosaos. Floria a final de primavera y pel branu.Estrémase de "Saxifraga arispia" poles sos fueyes glabres na so cara inferior, y pecíoluampliu y distintivamente esplanáu.
Na Península ibérica y en Irlanda ente roques acedes, pelo normal n'árees montascoses húmedes.
"Saxifraga spathularis" describióse por Félix de Avelar Brotero y espublizóse en "Flora Lusitanica" 172. 1804.
Númberu de cromosomes de "Saxifraga spathularis" (Fam. Saxifragaceae) y táxones infraespecíficos: n=14; 2n=26, 28
spathularis: epítetu llatinu que significa "como espátula".
Saxifraga taygetea
Saxifraga taygetea, ye una especie de planta alpina perteneciente al xéneru "Saxifraga". Ye orixinaria d'Europa.
Tien un cultiva llamáu "Saxifraga 'Tazetta'"
"Saxifraga taygetea" describióse por Boiss. & Heldr. y espublizóse en "Diagn. Pl. Orient." 10: 19 1849.
taygetea: epítetu xeográficu qu'alude al so localización nel Monte Taigeto.
Saxifraga avesiga
Saxifraga avesiga ye una planta herbal de la familia de les saxifragacees. Ye orixinaria d'Europa.
Ye una planta perenne, con cepa rizomatosa y delles rosetes. Tarmos floríferos d'hasta 50 cm, terminales, erectos, con glándules sésiles y, sobremanera, con pelos d'hasta 2 mm. Fueyes basales de 25-60 x 10-25 mm, patentes, coriacees; llámina 15-40 x 10-25 mm. Inflorescencia en panícula abierta, con 8-20 flores; brácteas enteres, lineares; pie de la inflorescencia de llargor similar a la d'ésta, ensin fueyes. Flores con pedicelo pelosu. Sépalos los de 1-2 mm, de linear-elípticos a ovaos, obtusos, glabrescentes, reflexos. Pétalos 2-4 x 1-2 mm, linear-elípticos o elípticos, blancos –dacuando purpúreos–, xeneralmente con una mácula mariella na base y delles mácules purpúreas, puntiformes, na parte media. Anteres rosaes. Ovariu súperu. Frutu elipsoidal. Granes 0,6-0,8 x 0,35-0,45 mm, con micropapilas y tubérculos. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 28.
Alcuéntrase en medios húmedos (en fayedales, marxes de regueros), fisuras, rellanos y pies de cantiles; a una altitú de 1500-2000(2300) metros nos Pirineos; rara nos estremos Y y W del cordal.
"Saxifraga avesiga" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl." ed. 2 574 1762. 
avesiga: epítetu llatinu que significa "avisiega".
Saxifraga x berolinensis
Saxifraga x berolinensis ye una planta herbal de la familia de les saxifragacees. Ye orixinaria d'Europa.
Ye un híbridu compuestu poles especies "Saxifraga cuneifolia" y "Saxifraga avesiga".
"Saxifraga x berolinensis" describióse por Engl. & Irmsch. y espublizóse en "Pflanzenr." IV, 117 I: 182 1916. 
berolinensis: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Berlín.
Scandix pecten-veneris
Scandix pecten-veneris ye una planta de la familia de les apiacees.
El peñe de Venus (Scandix pecten-veneris) ye una especie delgada, espaciadamente pelosa, bien ramosa, añal, d'hasta 50 cm. Fueyes bi-tripinnaes con lóbulos lliniales. Umbeles con 1-3 radios primarios con bráctees xeneralmente ausentes; bractéolas visibles, más llargues que los cabillos, persistentes. Flores blanques, pétalos oblongos, desiguales y con ápiz agudu y incurváu. Frutu grande, robustu, 1,5-8 cm, con picu 3-4 vegaes más llargu que la parte portadora de grana del frutu. Floria en primavera y branu.
"Scandix pecten-veneris" describióse por Carolus Linnaeus y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 256–257. 1753.
Schizachne purpurascens
Schizachne, ye un xéneru monotípicu de plantes herbals perteneciente a la familia de les poacees. La so única especie: "Schizachne purpurascens", ye orixinaria de Eurasia y Norteamérica.
Son plantes perennes; cespitoses (con rizomas curtios) Con culmos de 30-100 cm d'altu; herbales ; non ramificáu enriba. Culmos con nodos glabros. Entrenudos buecos, fueyes ensin amestar basales; non auriculaes. Los marxes de la vaina xuníes. Llámines lineares; estreches; de 1-4 mm d'anchu; planes o endolcaes; ensin venación. La lígula ye una membrana ciliada; truncada (nel llombu); 0,5-3 mm de llargu. Plantes bisexuales, con espiguillas bisexuales; con flores hermafrodites.
"Schizachne purpurascens" describióse por (Torr.) Swallen y espublizóse en "Journal of the Washington Academy of Sciences" 18: 204. 1928.
El nome del xéneru deriva de les palabres griegues "schizein" (estremar) y "achne" (paya), aludiendo a les sos lemas bífides. 
Schoenoplectus lacustris
El xuncu de llaguna o xuncu llacustre (Schoenoplectus lacustris) ye una planta de la familia de les ciperacees.
Planta perenne que puede superar los 2 m d'altor, derecha y con un fuerte rizoma que va produciendo tarmos hasta invadir dafechu les llagunes y llamargues non bien fondes. Nel estremu de los tarmos hai una umbela de sección planu convexa con radios primarios de desigual llargor, los más llargos inclinaos o pendulantes, suelen tar endolcaos de 2 en 2 por una bráctea paxiza a manera de vienda. Na mesma base de la umbela hai una espata dura, semiabrazadora y alesnada, que puede devasar o non el llargor de la umbela, paxiza tamién. A la fin de cada radiu primariu hai una umbela secundaria de la mesma estructura, con 1-8 espigues de 1 cm de llargor. La espiga formada por delles espiguillas abuitaes, de color pardu acoloratáu, glumes ovales, partíes nel ápiz, el nerviu central enllargáu nuna aresta o escayu escuru y aspru. Dientro un frutu duru y planu convexu, con 3 resaltes o caballones, de color pardu verdosu, arrodiáu por 6 hojuelas estreches llamaes cogordes. Tarmu llisu, llevemente rayáu, redondu, ensin fueyes, d'hasta 2 cm de diámetru na base. Fueyes toes basales y bien curties respectu al tarmu, bien formaes fora de l'agua.
Europa, Asia y África. Zones encharcaes y llagunes de poca fondura.
"Schoenoplectus lacustris" describióse por (L.) Palla y espublizóse en "Verhandlungen der Kaiserlich-Königlichen Zoologisch-Botanischen Gesellschaft in Wien" 38: 49. 1888.
Númberu de cromosomes de "Schoenoplectus lacustris" (Fam. Cyperaceae) y táxones infraespecíficos:2n=42. 
Scilla bifolia
Scilla bifolia ye una planta herbal de la familia de les asparagacees nativa del centru meridional d'Europa y d'Asia occidental. Ta presente en Italia onde crez n'altores de 100-2000 metros en llugares frescos y avesíos.
Ye una planta herbal perenne con un bulbu fondu y dos fueyes verdes llanceolaes (d'ende deríva-y el nome "bifolia"). Tien un tarmu floral de 6-10 flores formando un recímanu de color azul violeta o púrpura. El so frutu ye una cápsula.
"Scilla bifolia" foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 309. 1753.
Scilla verna
Scilla verna ye una especie perteneciente a la familia Asparagaceae.
Ye nativa d'Europa occidental, del xéneru "Scilla". La planta apaez dende Portugal escontra'l norte, España, Francia, Gran Bretaña y Irlanda llegando hasta les Islles Feroe y Noruega.
Tien les fueyes romes y cóncaves, d'hasta 20 cm de llargu, broten primero que les cabezueles, de 6 a 12 flores azulaes. Les cabezueles florales nun son tan altes como les fueyes, pero estes arquiar alloñar de les flores, polo qu'estes s'amuesen bien.
"Scilla verna" foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 307. 1753.
Númberu de cromosomes de "Scilla verna" (Fam. Liliaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=20
Scopolia carniolica
Scopolia carniolica, ye una especie de planta venenusa perteneciente a la familia de les solanacees.
Ye una planta herbal coles flores de color violeta escuru en tarmos llargos y colgantes. Algama un tamañu d'hasta 60 cm d'altor. Ye venenusa, yá que contién abondoses cantidaes de alcaloides derivaos del tropano, especialmente la atropina. La cantidá de atropina ye más alta nel raigañu .
Crez en suelos húmedos nos montes de fayes del sureste d'Europa, dende les tierres baxes hasta la zona montascosa. En Eslovenia, crez tamién la rara forma "Scopolia carniolica f. hladnikiana" , col interior y l'esterior de la corola de color verde-mariellu.
Utilízase como anestésicu.
"Scopolia carniolica" describióse por Nikolaus Joseph von Jacquin y espublizóse en "Observationum Botanicarum 1: 32–33, pl. 20", nel añu 1764.
Scorzonera hispanica
La escorzonera ( Scorzonera hispanica) ye una planta de la familia de les asteracees, nativa del centru y el sur d'Europa y el centru d'Asia, abondosu na península Ibérica.
Trátase d'una planta perenne que puede algamar los 90 cm d'altor, fueyes llanceolaes, alternes, de color verde brillante nel fexe y pálides nel viesu, cantu enteru o llixeramente dentáu, superficie ondulada y con un peciolu aláu y allargáu. Flores marielles que se dan principalmente ente mayu y xunetu, anque depende enforma de la so situación xeográfica. Les raigaños suelen tener un llargor ente 20 y 30 cm, con una grosez ente 3 y 4 cm de diámetru, de corteza negra, arciada y magaya blanca. Na parte cimera del renuevu principal fórmense unes cabezueles arrodiaes d'un arreyo d'anches bráctees, más llargues les internes que les esternes. Frutos allargaos y remataos nun miriguanu d'arestes plumoses.
Na península ibérica crez montesa en terrenes arenosos baldíos, con frecuencia cerca del mar, dende Cataluña hasta Andalucía, siendo más común atopar la planta en suelos ricos en cal.
D'antiguo pensábase que'l zusmiu de los raigaños podía curar les mordedures de culiebra. El raigañu utilízase cocida en comíes y ensalaes, y asaes o frites en mantequilla p'acompañar carnes. Nel sieglu XVI Nicolás Monardes foi'l primeru en describir la escorzonera:«Los raigaños calteníos n'azucre, como lo fixi de cutiu, resulten casi tan delicaes al cielu la boca como los raigaños del eringio». La so eficacia nel aliviu de flatulencias ya indixestiones fixo que Luis XIV ordenara al so xardineru'l cultivu d'esta planta en grandes cantidaes pa disponer d'ella mientres tol añu. Los brotos cocíos tamién s'utilicen n'ensalaes según les fueyes, especialmente les moces dempués de fervíes.
"Scorzonera hispanica" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 791. 1753. 
Scutellaria alpina
Escutelaria alpina ye una planta herbal de la familia Lamiaceae.
Yerba viviega. Tarmos ascendentes, simples o daqué ramosos, cuadrangulares, más o menos pelosos. Fueyes opuestes, ovaes, crenaes, glabres o daqué peloses d'hasta 2,5 cm de llargor. Flores dispuestes en falsos verticiloss a la fin de los tarmos, verticales; mota tubular-acampanáu, rematáu en 5 dientes; corola tubular, bilabiada, arguta, azul na parte cimera y ablancazada na inferior, d'hasta 25(-30) mm de llargor. Frutu formáu por 4 nozuques. Floria nel branu.
N'Asia en Siberia, Kazakstán y Mongolia. N'Europa en Alemaña, Suiza, Rusia, Albania, Bulgaria, Serbia, Grecia, Italia, Rumanía, Francia y España. 
"Scutellaria alpina" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl." 2: 599. 1753 
alpina: epítetu xeográficu qu'alude al so localización nos montes.
Númberu de cromosomes de "Scutellaria alpina" (Fam. Labiatae) y táxones infraespecíficos: n=22. 
Sedobassia sedoides
Sedobassia ye un xéneru monotípicu de plantes fanerógames pertenecientes a la familia Amaranthaceae. La so única especie:"Sedobassia sedoides", ye orixinaria d'Europa onde se distribúi dende Hungría hasta Siberia. 
"Sedobassia sedoides" describióse por (Pall.) Freitag & G.Kadereit. 
Sedum alpestre
El pampajarito alpín (Sedum alpestre) ye una especie de la familia de les crasulácees.
Ye una planta perenne o perennante, glabra, verdosa. Raigañu principal ± desenvuelta, amás de numberosos raigaños finos. Tarmos d'hasta 10 cm, erectos, ramificaos 1-2 vegaes; renuevos maneros numberosos. Fueyes (2)4-5,5 mm de llargor, de oblongo-elíptiques a ovaes, obtuses, de sección subcircular, con un curtiu espolón, de verdoses a acolorataes. Inflorescencia en visos terminales, curties, trupes,formaes por 1-2(4) cañes con (1)3-5(7) flores caúna. Flores pentámeras. Sépalos los 2-3 mm, soldaos na base, oblongos o ovales, obtusos o arrondaos nel ápiz, verdosos. Pétalos 3,5-4 mm, d'hasta 1,5 vegaes más llargos que los sépalos los, llibres, oblongo-llanceolaos, subagudos, sele mariellos, enllordiaos frecuentemente con llinies acolorataes. Estambres 10; anteres marielles. Folículos patentes n'estrella, con dos ales llaterales, de color coloráu foscu. Granes apiculaes, con testa reticulada, dacuando con curties papiles, de color pardu foscu. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 16*.
Alcuéntrase en camperes en pedregales, resquiebros de roca, xeneralmente sobre suelos con innivación enllargada y probes en bases, a una altitú de 1800-3250 metros nel C y Sur d'Europa. Pirineos orientales y centrales, más Cordal Cantábricu.
"Sedum alpestre" describióse por Dominique Villars y espublizóse en "Prosp. Hist. Pl. Dauphiné" 49. 1779 
alpestre: epítetu llatinu que significa "crez nos baxos de los montes".
Sedum anglicum
Sedum anglicum ye una planta de la familia de les crasulácees.
Sedum anglicum ye una pequeña ensundiosa perenne. Baxa, cespitosa, abuxada o acoloratada, de fueyes cilíndriques o casi globulares d'hasta 5 mm, con cabillos de xeneralmente menos de 15 cm. Flores blanques o roses de 12 mm de diámetru, atarraquitaes nuna inflorescencia pequeña; pétalos doble de llargu que los sépalos, ovaos, que tán fundíos pembaxo, Floria en primavera y branu. 
Habita en roques y suelu arenosu, cerca del mar.
Gran Bretaña, Francia, Irlanda, España, Portugal, Noruega y Suecia.
"Sedum anglicum" describióse por William Hudson y espublizóse en "Flora Anglica, Editio Alteria" 1: 196. 1778.
anglicum: epítetu llatinu que significa "de Inglaterra".
Sedum dasyphyllum
Arrocetas (Sedum dasyphyllum) ye una de les especies de la familia de les crasulácees.
Planta perenne, enrevesosa, abuxada o acoloratada. Fueyes de 3-5 mm, glauques, ovoidees o casi arrondaes, nel so mayor parte opuestes, pubescentes, de cutiu daqué mafoses. flores de 5-6 mm, con pétalos de color blancu, o con rayes roses, n'inflorescencies fluexes. El nome d'especie deber a la característica de les sos fueyes pelosu y enrevesosu (lat. "dasy" = velloso).
Sur d'Europa y partes del centru. Naturalizada en Bélxica, Gran Bretaña, Dinamarca, Irlanda y Holanda.
En murios vieyos, roques y rellanos de piedra caliar.
"Sedum dasyphyllum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum", 431 en 1753.
dasyphyllum: epítetu llatinu que significa "fueyes peludas".
Númberos cromosomáticos de "Sedum dasyphyllum" (Fam. Crassulaceae) y táxones infraespecificos: n=14
Sedum forsterianum
Sedum forsterianum ye una de les especies de la familia de les crasulácees.
Planta ensundiosa, de tarmos ente 15-30 cm y fueyes de 6-12 mm, que permanecen seques sobre'l tarmu, agudes casi planes, acolorataes y pocu carnoses. Les flores dende finales de primavera y pel branu, tienen 5-6 pétalos mariellu intenso y estames 10-12 bien visibles. Formen grupos trupos, planoa penriba (corimbos). Ye paecida al sedo mariellu, pero estremables polos sos recímanos trupos frente a los d'aquel.
En Bélxica, Gran Bretaña, Francia, España y Portugal.
Ente la vexetación de les repises daqué fresques de los roquedos y pedregales, en sables y gleras, de cutiu en llugares más húmedos que "Sedum reflexum".
"Sedum forsterianum" describióse por (Sm.) in Sowerby y espublizóse en "Engl. Bot." 26: t. 1802 1807.
forsterianum: epítetu llatín n'honor a Foster.
Númberos cromosomáticos de "Sedum forsterianum" (Fam. Crassulaceae) y táxones infraespecificos: 2n=72; 2n=48, 60, 72.
Senecio leucanthemifolius
Senecio leucanthemifolius ye una especie de la familia de les Compuestes. 
Planta añal, glabra hasta vellosa, n'ocasiones bien carnosa, de 5–40 cm d'altu. Tarmu ascendente hasta rectu, de normal ramificáu pola base. Fueyes alternes, de 2–5 cm de llargu, les inferiores inversamente ovalaes hasta espatulaes, llixeramente dentaes, les cimeres estremaes de forma distinta, con frecuencia toscamente pinnaes. Cabezuelas d'hasta 1,5 cm d'anchu, en númberu abondosu formando capítulos laxos terminales. Escames involucrales nuna capa, con frecuencia de punta negra, lliniales llanceolaes, de 4,5–7 mm de llargu, con 5-20 brácteas involucrales esternes corites. Ensin escames. Unes 13 lígules, marielles, de 8 mm de llargu. flósculos mariellos. Frutos ovalaos, esplanaos, con pelos curtios nes costielles. Rica en formes.
Habita en roques cercanes al mar y en sableres de sable. 
"Senecio leucanthemifolius" describióse por Jean Louis Marie Poiret y espublizóse en "Voyage en Barbarie" 2: 28. 1789. 
Númberu de cromosomes de "Senecio leucanthemifolius" (Fam. Compositae) y táxones infraespecíficos: 2n=20
leucanthemifolius: epítetu llatinu que significa "con fueyes blanques".
"Senecio apulus" 
"Senecio caroli-malyi" 
"Senecio crassifolius" 
"Senecio humilis" 
"Senecio incrassatus" 
"Senecio marmorae" 
"Senecio pygmaeus" 
"Senecio vernus" 
"Senecio rosinae" 
"Senecio serpentinicola" 
"Senecio transiens" 
"Senecio varicosus" 
Senecio squalidus
Senecio squalidus ye una especie perteneciente a la familia de les asteracees. Ye nativa de les rexones montascoses d'Europa central y del sudeste y llargamente distribuyida pol hemisferiu norte. El so hábitat natural son caminos, vertideros, parques públicos. Nun tien escesivos requerimientos de sustrato.
Ye una planta herbal perenne o biañal. Algama de 50 cm a 1 m d'altor, dependiendo de les condiciones. Tarmu erecto de "color vieno tintu aguáu" como describe'l botánicu Pío Quer nel Dioscórides. Fueyes axiales en forma de cuernu de pládanu, que se van esplegando a midida que crecen. Los capítulos mariellos tán formaes por 10 a 14 floruques. Los pétalos de la corola, tamién mariellos, miden ente 8 a 15 mm de llongura por 2 a 4 mm d'anchu.
Esta planta ta escasamente documentada, pero pal xéneru "Senecio" comprobóse la esistencia de pirrolicidina, un alcaloide tóxicu pal ganáu y los seres humanos.
"Senecio squalidus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 869. 1753. 
squalidus: epítetu llatinu que significa "esquifu".
Senecio sylvaticus
Senecio sylvaticus ye una planta de la familia de les asteracees.
Añal, erecta, d'hasta 70 cm, de tarmu estriáu pelosu, pelosu-glandular penriba, pero non mafosu. Fueyes irregularmente estremaes, les fueyes inferiores oblanceolaes na so contorna y abrazadoras. Munchos capítulos, de 4-6 mm de diámetru, nuna inflorescencia grande de parte cimeru plana. Flores ligulaes con lóbulos bien curtios endolcaos escontra baxo; bráctees involucrales pelosu-glandulares, d'hasta 1 cm, les brácteas esternes de 1-2 mm. Frutos pelosos. Floria a finales de primavera y mientres el branu.
Estendida por Europa, sacante Islandia, Turquía, Albania y Grecia.
"Senecio sylvaticus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 868. 1753. 
sylvaticus: epítetu llatinu que significa "que crez nos montes".
Senecio viscosus
Senecio viscosus ye una especie herbal de la familia de les asteracees.
Añal, fedienta, mafosa, con tarmos glandulares ramosos de 20-60 cm. Fueyes verdeoscuro, obovaes na so contorna, estremaes con lóbulos de la mesma dentaos o lobulaos, estrechaos hasta un peciolu curtiu, densamente pelosu-glandulares. Munchos capítulos de 6-12 mm de diámetru, n'inflorescencies ramoses. Flores ligulaes marielles con lóbulos curtios endolcaos escontra baxo; arreyo cónicu con bráctees de 8-11 mm, densamente glandular, y con 3-4 brácteas esternes más curties. Frutos llampiños. Floria pel branu.
Dende'l centru de España y Grecia a Holanda y norte de Rusia. En Gran Bretaña y Irlanda.Naturalizada en partes del norte y oeste d'Europa.
"Senecio viscosus" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 868. 1753. 
viscosus: epítetu llatinu que significa "delgada".
Serratula coronata
Serratula coronata, ye una especie de plantes con flores del xéneru "Serratula s.s.", perteneciente a la familia Asteraceae. 
Son plantes herbáceasde 0,5-1,5 m d'altor, con rizomes procumbentes robustos, y de tarmos erectos glabros, ramificaos distalmente. Les fueyes basales y medianes son peciolaes, con peciolu de 5-15cm y llimbu oblongo a elípticu de 40 por 12 cm, pinnaes o pinnatisectas con segmentos estrechamente elípticos de marxe dentáu o serráu. Les fueyes cimeres son similares pero sésiles. Los capítulu son heterógamos, con arreyos cupuliformes o campanulaos de 1-2,5cm de diámetru, con bráctees inxeríes, en 6-7 files, el viesu de color coloráu púrpura; les esternes son triangulares a ovaes, de ápiz agudu y con una espinula; les medies ya interiores son elíptiques o llanceolaes con ápiz acumináu a agudu y les más internes son lliniales. La corola de los flósculos ye de color púrpura; los periféricos, femeninos, de 2-3 cm y los centrales, hermafroditos, más pequeños. Les cipseles son oblanceolada-elipsoide, d'unos 7 mm, bien estriaes y col miriguanu de goches escábrides de más de 1 cm.
Crez en montes, fasteres de montes, estepes, praderíes y riveras de ríos. Ye nativa dende Europa oriental hasta China, Mongolia, Xapón y Corea; introducida en Suiza.
La especie describióse por Carlos Linneo y publicada en "Species Plantarum", ed. 2, vol. 2, p. 1144, 1763.
Serratula tinctoria
Serratula tinctoria, ye una especie de plantes con flores del xéneru "Serratula s.s.", perteneciente a la familia Asteraceae.
Ye un planta herbal perenne, rizomatusa, d'un color verde intensu, glabrescente, con tarmos d'hasta de 120 cm, erectos, usualmente ramificaos na parte cimera, con costielles llonxitudinales bien marcaes y fueyes en toa'l so llargor. Diches fueyes miden hasta 40 por 15 cm, les basales en roseta, peciolaes, enteres, dentaes, pinnatífidas o pinnnatipartidas, el restu sésiles, non decurrentes, menores escontra la parte cimera del tarmu, pinnatipartidas o pinnatisectas, con 5-10 pares de lóbulos llaterales de oblongo-llanceolaos a lineares, con marxe incisu-dentáu o serráu, col fexe y viesu glabrescentes, les distales lineares, enteres o de pinnatífidas
a pinnatisectas, con 1-7 pares de lóbulos llaterales, y les inmediates a les inflorescencies lliniales o oblongues, laxamente dentaes o dentáu-subespinulosas. Los capítulos son terminales, solitarios, casi siempres axuntaos en inflorescencies corimbiformes o paniculiformes, más o menos pedunculaos, homógamos, hermafrodites o funcionalmente femeninos. El arreyo, de 1-2 por 0,2-1 cm, ye ovoide-cilíndricu con bráctees inxeríes y más o menos adpresas, dispuestes en 5-8 series, gradualmente mayores de fora escontra dientro del capítulu; les esternes y medies ovaes o ováu-oblongues, de verdoses a violetes, de cutiu con 3-5 nervios destacaos y espacios intercostales d'un violeta intensu, con marxe peludo y mucrón distal; les internes lliniales o linear-llanceolaes, con ápiz papiráceo, de color rosa, púrpura o violeta, sele escábrido sobre l'envés. Les flores, hermafrodites o funcionalmente femenines, tienen corola pentamera glabra, centimétrica, purpúrea, violeta o bien escasamente blanca. El estilu ye de color purpúreo-violeta, más claru escontra la base. Les cipseles son homomomorfes, glabres, fusiformes o oblongoobovoides, más o menos parduscos nel maduror, con costielles llonxitudinales tenues d'un pardu más claru o más escuru y la placa apical tien un nectariu central; el filo ye llateral, de orbicular a ováu o elípticu. El miriguanu ye ablancazáu, persistente, con pelos escábridos.
Espolleta en montes caducifolios, llenderos de monte, carbes, praderíes etc., en suelos preferentemente ácidos o neutros, más escasamente en caliares, dende 50 hasta 2000m d'altitú. Estender por Europa, hasta'l centru de Rusia y África del norte (Arxelia). Na Península Ibérica ta llindada a la so metá septentrional.
La especie describióse por Carlos Linneo y publicada en "Species Plantarum", vol. 2, p. 816, 1753].
mariella.
Setaria verticillata
Setaria verticilliata ye una especie fanerógama de campera de la familia Poaceae, con raigañu ramificáu. Ye orixinaria d'Europa.
El tarmu de consistencia herbal, con presencia de nuedos. Les fueyes de cantu serráu, llineal llanceolaes, fueyes en disposición alterna. Inflorescencies arrexuntaes n'espiga con terminaciones d'arestes que son les que dan el so particular nome. Son hermafrodites, d'ovariu súperu. El frutu ye una cariópside, arrobinándose por granes.
"Setaria verticillata" describióse por (Poir.) Kerguelen y espublizóse en "Essai d'xune Nouvelle Agrostographie" 51, 171, 178. 1812.
Setaria: nome xenéricu que remanez del llatín "cogorda" (gocha), aludiendo a les inflorescencies arizaes. 
Setaria viridis
El almorejo (Setaria viridis) ye una especie de la familia de les gramínees. Ye orixinaria de Eurasia.
Gramínea ramificada dende embaxo, con tarmos que suelen ser acoldaos, glabros y llisos. Puede tomar a la fin una coloración acoloratada. Fueyes col nerviu central resaltáu, bien estriaes y glabres. Lígula sustituyida por un aníu de pelos curtios. Vaina tamién con una franxa de pelos. La inflorescencia ye una panícula cilíndrica verde o acoloratada, onde les espiguillas, bien trupes despinten totalmente el raquis. Glumes más curties que la espiguilla, provista de 1-3 pelos llargos con dientes ríxidos palantre. Al maurecer cayen les espiguillas, pero queden los pelos.
"Setaria viridis" describióse por (L.) P.Beauv. y espublizóse en "Essai d'xune Nouvelle Agrostographie" 51, 171, 178, t. 13, f. 3. 1812.
viridis: epítetu llatinu que significa "de color verde"
"Chaetochloa viridis" (L.) Scribn. 
"Setaria depressa" Honda * 
"Setaria fallax" Lojac. 
Sibbaldia procumbens
Sibbaldia procumbens ye una planta perteneciente a la familia de les rosácees.
Nana, cespitosa, estendida ramosa, perenne, estremar polos sos diminutos pétalos amarilloa que son una cuarta parte de la llongura de los sépalos, pelosos. Fueyes en rosetes, caúna de 3 foliolos obovaos, romos y pelosos, dentaos o lobulaos nel so ápiz. Flores de 5-7 mm de diámetru, en inflorescencies ensin cabillos; 5 sépalos, llanceolaos, epicáliz llineal, más curtiu que los sépalos los; 5 estames. Floria pel branu.
Norte d'Europa y montes del centru y sur, Austria, Gran Bretaña, Bulgaria, República Checa, Finlandia, Francia, Alemaña, Suiza, España, Islandia, antigua Yugoslavia, Noruega, Polonia, Rusia y Suecia. Vive en praderíes y ente les roques.
Silene acaulis
La Silene acaulis tamién llamada "Silene mofu", ye una planta pequeña perteneciente al xéneru Silene dientro de la familia de les Caryophyllaceae. 
La "Silene acaulis" presenta formaciones trupes almohadillaes, formando les almadines abovedaos tán integraos por tarmos llargos con cuatro o cinco fueyes verdes pequeñes na so ápiz y munchos remanentes de fueyes vieyes debaxo. 
Les almadines tienen un raigañu primariu, sólida, y bien llarga. Les fueyes son estreches colos pelos tiesos curtios nel marxe. Flores de color rosa (raramente blanca), numberoses, raramente más d'una en cada tarmu. Los pétalos son distintos más llargos qu'el mota. 
La "Silene acaulis" ó mofu qu'echa flores, floria primero na parte empobinada al sur de les almadines, más palantre nel llau norte. Tien una estación de floriamientu llargu, de xunu a setiembre. Crez principalmente en llugares secos, de graves, pero tamién en llugares más húmedos. Coles almadines produz los sos propiu microclima, una temperatura más templao que la circundante, con altes temperatures nel so interior, cuando sale'l sol.
"Silene acaulis" ye común nes zones ártiques y sobre los montes más altos d'Europa (Alpes, Cárpatos, Urales, Pirineos, islles Britániques, islles Feroe).
"Entandrophragma angolense" describióse por (L.) Jacq. y espublizóse en "Enumeratio Stirpium Pleraumque, quae sponte crescung in agru Vindobonensi" 78, 242. 1762.
El nome del xéneru ta verdaderamente venceyáu al personaxe de Silenu (en griegu "Σειληνός"; en llatín "Sīlēnus"), padre adoptivu y preceptor de Dionisos, siempres representáu con banduyu enchíu similar a les motes de numberoses especies, por casu "Silene vulgaris" o "Silene conica". Anque tamién se remembró (Teofrasto "via" Lobelius y depués Linneo) un posible orixe a partir del Griegu "σίαλoν, ου", "cuspia, mocu, baba", aludiendo a la mafa de ciertes especies, o bien "σίαλος, oν", "gordu", que sería lo mesmo que la primer interpretación, esto ye, infláu/enchíu.
acualis: epítetu llatinu que significa "ensin peciolu".
Silene conica
Silene conica ye una especie de la familia de les cariofilacees.
Silene conica ye una planta fácilmente estremable poles sos flores roses, con mota grande y globular que se desenvuelve tres el floriamientu. Añal d'hasta 5 dm d'altor, de tarmu velloso-glandular, mestu. Fueyes llineal-llanceolaes agudes, peloses. Flores de 4-6 mm de diámetru, de cabillo curtiu; mota de primeres cilíndricu, densamente pelosu-glandular, de llargos dientes. Filamentos de los estames pelosos. Floria en primavera y branu. 
Habita en dunes, pacionales efímeros y tierres baldías.
"Silene conica" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 418. 1753.
conica; epítetu llatinu que significa "con forma de conu".
Silene coronaria
Silene coronaria o clavel lanudo ye una especie de planta ornamental perteneciente a la familia Caryophyllaceae. Ye nativa d'Asia y Europa.
Ye una planta perenne qu'algama un tamañu d'hasta 80 cm d'altor por 45 cm d'anchu, con fueyes de fieltru gris y flores individuales, de color magenta brillante producíes a finales de branu. Anque de curtia duración. Dacuando cultívase como una planta biañal.
Ganóse'l Premiu al Méritu Garden de la Royal Horticultural Society.
"Silene coronaria" describióse por (Desr.) Clairv. ex Rchb. y espublizóse en "Manuel d'Herborisation en Suisse et en Valais" 145. 1811.
coronaria; epítetu llatinu que significa "pa corones o guirlandes".
Silene dioica
Silene dioica, ensin. "Melandrium rubrum", ye una especie de planta de flores perteneciente a la familia Caryophyllaceae, nativa del centru, norte y oeste d'Europa y localmente nel sur d'Europa. En España nos Pirineos.
Ye una planta herbal bienal o perenne con flores de color rosa fuerte a colloráu, caúna de 1.8-2.5 cm de llargu. Tienen cinco pétalos que tienen una depresión a la fin, estrechándose na base. Algama los 30-90 cm, con tarmos ramificaos. Les fueyes verdes son opuestes, simples y ovaes de 3-8 cm de llargor. Los tarmos y les fueyes tienen vellosidá. El frutu ye una cápsula ovoide, conteniendo numberoses granes. 
"Silene dioica" describióse por (L.) Clairv. y espublizóse en "Manuel d'Herborisation en Suisse et en Valais" 146. 1811.
dioica; epítetu llatinu que significa "dioica".
Pau * "Silene sylvestris" (Schkuhr) Clairv.
Silene gallica
La Carmelitilla (Silene gallica) ye una especie de la familia de les cariofilacees.
Ye una planta simple o bien ramosa, añal, de 10 a 45 cm, pelosa y pegañosa penriba. Fueyes inferiores acucharaes y superiores estrechamente llanceolaes y peloses. Flores blanques o roses, dacuando con un llurdiu carmesí en cada pétalu, de 10-14 mm. de diámetru, con pétalos enteros o llixeramente esmorniaos. Mota ovoide en frutu, velloso y aspru, con dientes llargos y apuntiaos. Especie bien variable. Floria en primavera y branu. 
Habita en zones arenoses , terrenes cultivaos, pacionales y praos de siega.
Nel sur y centru d'Europa.
"Silene gallica" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 417. 1753.
gallica; epítetu xeográficu qu'alude al so localización na Galia.
Silene noctiflora
Silene noctiflora ye una especie perteneciente a la familia de les Cariofilacees. 
Ye una planta pilosa, erecta, añal, pegañosa, d'hasta 40 cm, con fueyes ovaes a llanceolaes fundíes na so base, les inferiores con peciolos alaos. Flores rosaes percima y blanques per debaxo, 12-17 mm de diámetru, en inflorescencies ramoses curties. Tubu del mota cónicu, pelosu-glandular, con dientes delgaos; pétalos bien bilobulaos, con escames. Pétalos zarraos de día, abiertos pela nueche. 3 estilos. Floria pel branu. Meruxa en campos de maíz.
Apaez en Europa anque falta en partes del norte.
"Silene noctiflora" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 419. 1753.
noctiflora; epítetu llatinu que significa "con floriamientu nocherniegu".
Silene nutans
Silene nutans ye una especie de planta de flores perteneciente a la familia Caryophyllaceae. Nativa del Reinu Xuníu principalmente del condáu de Nottingham.
Ye una planta herbal qu'algama los 20-50 cm d'altor.Con flores de color blancu arrexuntaes en inflorescencies nos visos. El frutu ye una cápsula. Ye especie bien variable. Floria de Mayu a Julio. 
Habita sobre roques, riscos costeros, murios, fasteres seques en casi toa Europa. En España ye común en melojares.
"Silene nutans" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 417. 1753.
Númberu de cromosomes de "Silene nutans" (Fam. Caryophyllaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=24
nutans; epítetu llatinu que significa "con cabeza".
Silene rupestris
Silene rupestris ye una especie de planta de flores perteneciente a la familia Caryophyllaceae. 
Ye una planta herbal qu'algama los 25 cm d'altor. Les fueyes son llanceolaes les cimeres y espatulaes les inferiores, de color verde. Les flores con cinco pétalos de color blancu en llongures pedúnculos.
Crez en roquedales y zones húmedes o encharcaes d'alta monte, hasta los 2.900 metros d'altitú nos montes del N, W y C d'Europa. Na Península Ibérica nos Pirineos, Cordal Cantábricu y Sierra Nevada. 
"Silene rupestris" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl.": 421 (1753)
Númberu de cromosomes de "Silene rupestris" (Fam. Caryophyllaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=24
rupestris; epítetu llatinu que significa "que s'atopa cerca de les roques".
Silene suecica
Silene suecica , ye una especie de planta fanerógama pequeña perteneciente al xéneru "Silene" dientro de la familia Caryophyllaceae.
Planta herbal, añal. Tarmos de 20 cm, erectos, simples o ramificaos dende la base. 
Fueyes opuestes, enteres, d'ováu llanceolaes a lineares, llixeramente azul verdoses. 
Les flores son arumaes y formen trupes inflorescencies globulares. Los sos pétalos estremaos tienen un llimbu de color rosa fuerte. Tienen 5 estames, con filamentos estaminales incurvaos nel estremu. 
El so periodu de floriamientu y fructificación toma dende'l mes de mayu nel sur de Suecia, al mes d'agostu nes zones montascoses. Los frutos son cápsules que maurecen rápido, y ábrense con cinco dientes produciéndose la lliberación de les granes.
El hábitat natural de "Silene suecica" son los montes de Noruega y Suecia en terrenes de roca y grava, pero alcuéntrase dacuando cerca de les mariñes. Por cuenta de la so capacidá de crecer en suelos con cantidaes elevaes de cobre utilizar na prospección geobotánica como indicador de posibles xacimientos de cobre.
Na Península Ibérica esta especie habita solamente, amás d'en Gredos , nes zones elevaes de los Pirineos y Cordal Cantábricu.
En Suecia reconócense-y tres variedaes, 
"Silene suecica" describióse por (Lodd. et al.) Greuter & Burdet y espublizóse en "Willdenowia" 12(2): 190. 1982.
suecica; epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Suecia.
Sinapis arvensis
Sinapis arvensis ye una planta de la familia Brassicaceae, conocíu popularmente como xébanu, nabu bravu, nabu montés o nabiza. Ye nativa d'Europa pero naturalizóse en Norteamérica.
Ye una planta caduca qu'algama un metro d'altor. Los tarmos son erectos con vellosidá cerca de la base. Les fueyes de la base son pinnaes o dentaes. Tienen un curtiu peciolu o son sésiles. La inflorescencia ye un recímanu de pequeñes flores marielles de cuatro pétalos. El frutu ye una silicua de 3-5 cm de llargor, estrapáu y cuadrangular.
Son l'alimentu de delles gates d'especies de Lepidoptera, tales como ("Pieris rapae").
"Sinapis arvensis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 668. 1753. 
Sisymbrium austriacum
El rabanillo retorcigañáu (Sisymbrium sophia) ye una planta herbal perteneciente a la familia Brassicaceae.
Planta crucífera, variable perenne o bienal, con tarmos d'hasta 100 cm d'altor, con pelos tiesos na base y ensin ellos nel restu. Fueyes peloses nos nervios, grandes, estremaes hasta la metá o casi hasta'l nerviu central, xenerando lóbulos trinagulares daqué empobinaos hacaia tras, (runcinaos), les cimeres menores y más llanceolaes. Floria n'en primavera y branu, por aciu recímanos bastante trupos de flores mariellu calro, d'en redol a 1 cm. Los frutos son bien finos y arquiar unos sobre otros y en redol al tarmu, datu característcio de la variedá "contornum" dientro d'esta especie.
En Austria, República Checa, Francia, Alemaña, Suiza, España, Italia, Portugal; introducida en Gran Bretaña, Holanda, Noruega, Suecia y Hungría.
Vive en terrenes cascayosos, en zones humanizaes.
Smyrnium olusatrum
Smyrnium olusatrum ye una especie perteneciente a la familia Apiaceae (o Umbelliferae).
Les plantes son fuertes y algamen un tamañu de 150 cm d'altor, con un tarmu sólidu que s'acovana cola edá. Les fueyes son dentaes, los segmentos ternaos estremen los segmentos de planu, nun ye carnosa.
"Smyrnium olusatrum" ye nativa del Mediterraneu, pero ye capaz d'espolletar más al norte. Les flores son de color mariellu-verde y los sos frutos son de color negru. "Smyrnium olusatrum" ye entemediu nel sabor ente'l apiu y el perexil. Una vegada foi utilizada en munchos platos, pero yá se perdió'l so usu, o non, pero foi sustituyíu pol apiu. Tamién foi utilizáu como una melecina de yerbes. Nes condiciones fayadices, algama un tamañu d'hasta 120 a 150 cm d'altor.
Na actualidá casi s'escaeció como alimentu, anque inda crez montés en munches partes d'Europa, incluyida Gran Bretaña. Ye común ente los sitios de xardinos de los monesterios medievales.
Esta planta d'altor alcuéntrase en senderos polos cantiles, siendo la primer vexetación costera del añu. Los romanos traer con ellos pa comer les fueyes, los tarmos, los raigaños, y les yemes.
L'usu melecinal de la smyrnium ye vieyu, como lo demuestra la so presencia na Capitulare de villis vel curtis imperii, una orde emitida por Carlomagno que reclama a los sos campos por que cultiven una serie de yerbes y condimentos incluyendo "olisatum" identificada anguaño como "Smyrnium olusatrum".
"Smyrnium olusatrum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 262. 1753.
Smyrnium: nome xenéricu que remanez del griegu σμυρνα = "mirra", en referencia al arume de les granes.
olusatrum: epítetu específicu que remanez del llatín "olus atrum" = "yerba negro", en referencia a'l color de la fruta nel maduror.
Solanum villosum
Solanum villosum, ye una maleza añal n'espansión en Europa, el norte d'África, América del Norte, y tamién se naturalizó en Australia.
Ye una yerba añal, qu'algama un tamañu de 70 cm d'altor, llixeramente a densamente pilosas. La llámina de la fueya ye ovada, d'hasta 8 cm de llargu, 3.6 cm d'anchu, enteres o superficialmente lobulaes, con pecíolos de 4,5 cm de llargu. Les inflorescencies en recímanos de 3-8-flores. La corola ye de color blancu. Siguíu de bagues globulares aburríes de color coloráu anaranxáu, de 5-9 mm de diámetru. Les granes son de 1.7 a 2.3 mm de llargu y de color mariellu maciu.
"Solanum villosum" describióse por Philip Miller y espublizóse en "The Gardeners Dictionary":... eighth edition Solanum non. 2. 1768.
villosum: epítetu llatinu compuestu que significa "peluda".
Soldanella
El xéneru Soldanella consta d'unes 49 especies descrites bien similares ente sigo. 10 d'elles son naturales d'Europa y reinales d'amenorgaes árees montascoses. Vegetan bien en zones de camperes húmedes y roquedales y n'altitúes d'hasta 3.000 m. Dalgunes d'estes especies tienen un floriamientu bien precoz (inclusive primero que se funda la nieve) y difícilmente florien a escasa altitú. "S. villosa" atopar nos Pirineos occidentales, "S. alpina" crez montés en tolos sistemes montascosos dende los Pirineos, hasta los Apeninos italianos y Albania, "S. montana" ye reinal nos montes del centru y sudeste d'Europa.
Son plantes perennes que col tiempu formen trupes colonies. Les sos fueyes enteres de forma arrondada y de color verde escuru disponer en forma de roseta basal, coriacees, con llongures peciolos, glandulosos cuando son nuevos y d'adultos. De les rosetes basales nacen los escapos florales d'ente 5 y 25 cm d'altor con delles flores nel ápiz de color violáceo, rosaes o azules. Éstes tienen una corola mayor qu'el mota, de forma xeneralmente acampanada, con 5 lóbulos apicales que s'estremen en pétalos más delgaos. El frutu, en forma de cápsula, tien un opérculu que s'esprende al maurecer ésti.
El xéneru foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 144. 1753. La especie tipo ye: "Soldanella alpina" 
"Soldanella alpina"
"Soldanella austriaca"
"Soldanella carpatica"
"Soldanella dimoniei"
"Soldanella hungarica"
"Soldanella minima"
"Soldanella montana"
"Soldanella pindicola"
"Soldanella pusilla"
"Soldanella rhodopea"
"Soldanella villosa"
Sorbus entemedia
Sorbus Entemedia (Alcafresnu de Suecia) ye una especie d'alcafresnu de Suecia meridional, con dellos llurdios nel estremu oriental de Dinamarca (Bornholm), l'estremu suroeste de Finlandia), los estaos bálticos y el norte de Polonia.
Ye un árbol caducifoliu de medianu tamañu que llega a los 10–20 m d'altu con un tueru d'hasta 60 cm de diámetru y una corteza gris; la corona tien forma de cúpula, con cañes horizontales. Les fueyes son verdes nel fexe y densamente pilosas con vellu blancu buxu nel viesu, 7–12 cm de llargu y 5–7 cm d'anchu, con 4-7 lóbulos en cada llau de la fueya, más anchos cerca de la metá, arredondiáu nel ápiz y finamente serráu nel cantu. El color serondiegu ye d'un amarellentáu apagáu a pardu buxu. Les flores tienen 15–20 mm de diámetru, con 5 pétalos blancos. El frutu ye pumiforme, de forma oval de 15 mm de llargu y 10 mm de diámetru, de color coloráu anaranxáu a colloráu, maureciendo a mediaos de la seronda. El frutu ye más bien secu, y comer los túrdidos y ampelis, qu'esvalixen les granes.
L'alcafresnu de Suecia ye un híbridu triploide ente'l alcafresnu d'el cazadores, el montés y el blancu o unu de los sos parientes más cercanos. Ta estrechamente emparentáu col "Sorbus hybrida" ("alcafresnu de Finlandia"), otra especie d'orixe híbridu, que difier al tener les fueyes más hondamente lobulaes, colos dos pares basales cortaos xustu pola metá como folículos separaos. Dambos son especies tetraploides apomícticas que se reproducen ensin polinización.
Cultívase sobremanera como un árbol ornamental nel norte d'Europa, valoráu pola so tolerancia a les condiciones de les cais urbanes; úsase enforma en avenides y parques urbanos. Frecuentemente se naturaliza nes islles Britániques. En dómines recién fixéronse plantíos que nun son d'alcafresnu de Suecia sinón d'unu próximu, el "Sorbus mougeotii" ("alcafresnu de los Vosgos"), otra especie apomíctica que vien de muncho más al sur d'Europa que tien les cañes más erectas, les fueyes con unos lóbulos menos fondos y el viesu ye más blancu, con un frutu de colloráu más escuru. 
"Sorbus Entemedia" describióse por (Jakob Friedrich Ehrhart) Christian Hendrik Persoon y espublizóse en "Synopsis Plantarum 2(1): 38", nel añu 1806. 
Spartina maritima
Spartina maritima, (yerba salao, borraza) ye una especie d'espartillo nativu de les mariñes del oeste y sur d'Europa, oeste d'África, dende Bélxica al sur de Inglaterra, sur de Irlanda, y escontra el sur a lo llargo de les mariñes del Atlánticu, Marruecos y les mariñes del mar Mediterraneu. Tamién hai poblaciones nes mariñes atlántiques de Namibia y de Sudáfrica.
Ye una herbal perenne rizomatusa, tarmos erectos, herbales, robustos y foliaos, creciendo 2-7 dm d'altor, verdes en primavera y branu, volviéndose pardos claro na seronda y pel hibiernu. Fueyes envainadoras, ligulaes, paralelinervia, fines, 1-3 dm] de llargor, y 0,5-1 cm d'anchu na base, estrechándose escontra la punta. Lígula de pelos de 0,2-0,5 mm; da flores verdoses, tornándose pardes escontra l'iviernu; hermafroditas, nuna inflorescencia de 5-15 cm, cilíndrica y xeneralmente formada por 2 a 4 espigues de 4 a 10 cm; éstes porten numberoses espiguillas unifloras, con glumas desiguales, peloses. Flores de 3 estames, anteres de 4 a 6 mm, ovariu súperu unilocular con un solu primordio seminal, 3 estigmes plumosos. Frutu cariópside, estruyida, glabra. Granes en tolos llaos de les cañes.
La so multiplicación ye invidable por granes (entá se desconoz el por qué), y namái se produz por fragmentación de rizomas.
En suelu limoso bien húmedu, y de salín eleváu, cubiertos nes pleamares. Vive perfectamente nel infraestero: na marisma esterna halófila, d'estuarios con influencia de marees grande. 
Especie sensible a l'alteración del so hábitat. Dáu l'ambiente onde sobrevive na única localidá asturiana, pueden derivase amenaces con actividaes qu'alterien la población: rellenos, nuevos cultivos marinos, etc. 
Cuando la especie emparentada americana "Spartina alterniflora" foi introducida al sur de Inglaterra cerca de 1870, hibridar con "S. maritima" dando'l híbridu "Spartina × townsendii". Y depués dio una nueva especie alotetraploide "Spartina anglica", muncho más brengosa, y que s'espandió estensamente respectu del so padre "S. maritima", nel oeste d'Europa, hasta aportar a una maleza.
"Spartina densiflora" describióse por (Curtis) Fernald y espublizóse en "Voyage Autour du Pulgue" 2(2): 14. 1829.
Spartina: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues "spartine" (una cuerda fecha de espartu, "Spartium junceum"), refiriéndose a les fueyes fibroses.
Spergula arvensis
La Esparcilla (Spergula arvensis) ye una especie de la familia de les cariofilacees
La Esparcilla (Spergula arvensis) ye una planta erecta, pelosa o pelosos glandular, añal, d'hasta 70 cm, con fueyes lliniales, apuntiaes carnoses, glandular-pegañoses d'hasta 3 cm. Inflorescencia bien ramosa; flores blanques, de 7-9 mm de diámetru. Pétalos un pocu más llargos que los sépalos, ovaos. Granes redondes con nales anches. Floria a finales de primavera y mientres el branu. 
Distribuyida por toa Europa.
"Spergula arvensis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 440. 1753. 
Númberu de cromosomes de "Spergula arvensis" (Fam. Caryophyllaceae) y táxones infraespecíficos: 2n=18
Spirodela polyrhiza
La llenteya d'agua (Spirodela polyrhiza) ye una especie de planta acuática de la familia de les lemnacees.
Frondas flotantes, ovales a casi arrondaes, de 4-10 mm asimétriques y opaques, con 5-9 nervios planos en dambes cares, verdeoscuro nel fai y amoratáu el viesu, 5-15 raigaños procedentes de cada fronda Raramente flores en primavera.
Gran parte d'Europa, sacante Islandia, Albania y Grecia. Agües quietes, estanques, acequias.
"Spirodela polyrhiza" describióse por (L.) Schleid. y espublizóse en "Linnaea" 13: 392. 1839. 
Stachys alpina
Stachys alpina ye una especie de la familia de les lamiacees. 
Difier de "Stachys germanica" en tener tarmos con pelos glandulares, a lo menos percima. Flores moráu mate, raramente tiñíes de mariellu, de 1,5-2,2 cm. Perenne de 30 a 100 cm, de fueyes oblongues o ovaes, de base cordiforme, dentaes, grises o verde grises. Dientes del mota desiguales. Floria dende finales de primavera hasta la seronda.
Oeste, centru y sur d'Europa, pel norte hasta Gales.
"Stachys alpina" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Sp. Pl." 581 1753.
alpina: epítetu llatinu que significa "alpina, de los Alpes".
"Stachys curviflora" Tausch 
Stachys arvensis
Stachys arvensis, ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia Lamiaceae. Ye orixinaria de Macaronesia hasta Taiwan.
Ye una planta herbal añal y pelosa, con numberoses tarmos floríferos erectos. Les fueyes son ovato-cordaes y crenaes. Les flores tán arrexuntaes en verticilastros distantes ente ellos, con 2-6 flores cada unu. La corola ye pequeña y de color rosáu o blancu. Difier de "Stachys brachyclada" por tener el llabiu cimeru de la corola enteru y la mota con dientes mucronaes 
Alcuéntrase en Macaronesia, Europa hasta Taiwan en pacionales d'añales sobre suelos acedos y arenosos. Tamién puede atopase el departamentu de Apurimac Perú.
"Stachys ajugoides" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum, Editio Secunda" 2: 814. 1763.
Stachys: nome xenéricu que remanez del Llatín "Stachys, -yos", que procede del Griegu "στάχνς", "espiga"sobremanera la de trigu, pola apariencia de les inflorescencies. Usáu por Pliniu'l Vieyu ("24, lxxxvi, 136") pa una planta ensin identificar, quiciabes del xéneru "Stachys". Curiosamente, describir como asemeyada al puerru ("Allium ampeloprasum" var. "porrum"), pero de fueyes más llargues y numberoses y de flores marielles (""Hala quoque, quae stachys vocatur, porri similitudinem habet, longioribus foliis pluribusque et odoris iucundi colorisque in luteum inclinati.""). 
arvensis: epítetu que procede del llatín "arva", que significa campu de llabranza, esto ye, que se trata d'una especie qu'apaez en campos cultivaos.
Númberu de cromosomes de "Stachys arvensis" (Fam. Labiatae) y táxones infraespecíficos
Stachys byzantina
Stachys byzantina, ye una especie de planta de la familia Lamiaceae. Atopar n'estáu montés en Eurasia : Irán, Turquía, Armenia y Azerbaixán. 
Cultivar na mayor parte de les rexones templaes del mundu como una planta ornamental, naturalizóse en dellos llugares como un escape de los xardinos. Les plantes, de cutiu, atópense denominaes sol sinónimu "Stachys lanata" o "Stachys olympica".
Les plantes producen tarmos altos con poques fueyes. Les flores son pequeñes, blanques o rosaes. Les plantes tienen fueya perenne, pero puede "morrer" mientres los iviernos fríos y refaer una nueva crecedera nes corones. En climes más templaos pueden crecer mientres tol añu, pero sufren cuando ye descomanadamente caliente y húmedu. Son fáciles de cultivar, prefiriendo la solombra parcial al plenu sol y los suelos bien drenaos, non ricos en nitróxenu.
Son plantes herbales perennes, polo xeneral, densamente cubiertes de pelos de color gris o plata-blanco, sedosos o llanudos. Los tarmos florales son erectos, de cutiu ramificaos, y tienden a ser tetrangulares, algamando los 40-80 cm d'altor. Les fueyes son grueses y un pocu engurriaes, densamente cubiertes en dambos llaos de pelos de color gris-plata, sedosu-llanudos, de color blancu plateáu na superficie cimera. Les fueyes son opuestes colos tarmos llargos de 5 a 10 cm. Les fueyes peciolaes de 10 cm de llargu y 2,5 cm d'anchu (anque esisten variaciones nes formes cultivaes), los marxes de les fueyes son crenulaos pero densamente cubiertes de pelos . Les espigues de flores tienen 10-22 cm de llargu, produciendo verticilastros nel que cada unu tien munches flores y atarraquitar na mayor parte del llargor de la espiga del tarmu. Les fueyes producíes nos tarmos florales amenorgar en tamañu y son subsésiles.
"Stachys byzantina" describióse por K.Koch y espublizóse en "Linnaea" 21: 686. 1848.
byzantina: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Bizanciu.
Stipa capensis
Stipa capensis , ye una especie herbal perteneciente a la familia de les poacees.
Tien una distribución cosmopolita. En España alcuéntrase en Alicante, Barcelona, Castellón, Gerona, Islles Baleares, Islles Canaries, Tarragona , Valencia , Toledo y Murcia.
==Descripción Toles "Stipa" reconocer por tener unes arestes bien llargues, nel casu de "Stipa capensis" les arestes tienen ente 5 y 10 cm, y cuando son madures endolcar ente elles quedando dafechu enrevesoses (esta especie tamién-y la llamó "Stipa retorta" ). Ye una gramínea que forma praos relativamente trupos, pero nunca se llevanta enforma del suelu; siempres s'atopa en zones bastante seques y abiertes.
"Stipa capensis" describióse por Carl Peter Thunberg y espublizóse en "Prodromus Plantarum Capensium", . . . 19. 1794. 
Stipa: nome xenéricu que remanez del griegu "stupe" (estopa, estopa) o "stuppeion" (fibra), aludiendo a les arestes plumoses de les especies euroasiáticas, o (más probablemente) a la fibra llograda de camperes d'espartu.
capensis: epítetu xeográficu qu'alude al so localización na Provincia del Cabu
Stipa capillata
Stipa capillata ye una especie de la familia de les poacees.
Yerba perenne, d'hasta 90 cm d'altor, erecta y ríxida, amacollada o formando verde. Les espícules son verdoses, de 1,5-2 cm, glumeles como una aguya, lema con pelos, depués una aresta o argaña perllarga, como un pelo, retorcida sobre sí mesma nun trechu de 6-8 cm, aspra y formando curves abiertes o espirales. Hai 2 ó 3 fueyes lineares, de 1 mm d'anchu o pocu más, envainando al tarmu y retorciéndose sobre les arestes, de color verde claru. Los tarmos bien derechos y redondos. Lo más llamativo d'esta gramínea ye la so melota esplegada en bucles de 20 cm de llargor.
N'España en Castiella y Llión. En terrenes pocu fondos y secos, en pedrizas y camperes de monte, en cuestes soleyeres y barreros secos. Floria a final de primavera.
Usar pa faer escobes fines y alisar la folla de los suelos n'antigües cases rurales, tamién pa enjalbegar les parés. Úsase tamién en decoración en xarrones.
"Stipa capillata" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum, Editio Secunda" 1: 116. 1762. 
capillata: epítetu llatinu que significa "peluda".
Stratiotes aloides
Stratiotes, ye un xéneru monotípicu de plantes acuátiques perteneciente a la familia Hydrocharitaceae. La so única especie: "Stratiotes aloides" L., Sp. Pl.: 535 (1753), ye orixinaria de Eurasia. 
Les fueyes son serruchaes y bien fráxiles, rompiéndose fácilmente al manipoliales. La reproducción ye xeneralmente por compensaciones, lo que puede'l númberu 5 o más por planta. Nel Reinu Xuníu, les plantes masculines prodúcense escasamente, nunca se grabó, anque delles flores hermafrodites rexistráronse en mayor númberu de puntos del sur. La reproducción sexual non se conece que se produza.
La planta paez tar acomuñada con agües caliares y hai una suxerencia de que los niveles cambiantes de carbonatu de calciu nes fueyes puede esplicar el comportamientu flotante y somorguiao.
La rara libélula , "Aeshna isosceles", basar na presencia de "Stratiotes aloides" como fonte d'alimentu pa los más pequeños insectos de los que s'alimenta. Son bien resistentes al fríu.
"Stratiotes aloides" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 535. 1753.
Swertia perennis
Swertia perennis ye una especie perteneciente a la familia Gentianaceae. 
Planta perenne, erecta, ensin ramificar. Fueyes ovales, enteres, con 5-7 nervios paralelos, les inferiores con llongures peciolos y les cimeres sentaes y abrazadoras. Flores estrellaes, de 20-30 mm, con pétalos apuntiaos de color violeta o púrpura, mariellu verdoso o blanques con llurdios o llinies escures; mota estremáu hasta la base, y, dos nectarios na base; arrexuntaes en inflorescencies terminales ramificaes. Floria nel branu. Especie variable.
Llugares bien húmedos nos montes, azafraes, praos húmedos, regueros.
N'Europa en Austria, Bulgaria, República Checa, Eslovaquia, Francia, Alemaña, Suiza, España, Italia, Eslovenia, Polonia, Rumanía y Rusia.
"Swertia perennis" foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 226. 1753. 
Swertia: nome xenéricu que foi otorgáu n'honor de Emanuel Sweert, herbalista alemán, nacíu en 1552.
perennis: epítetu llatinu que significa "perenne".
Tanacetum corymbosum
Tanacetum corymbosum ye una herbal de la familia de les asteracees.
Yerba perenne. Tarmos, erectos, d'hasta 130 cm d'altor. Fueyes pinnatisectas o pinnatipartidas, glabres pol fai y densamente peloses pol viesu. Flores dispuestes en numberosos capítulos asemeyaos a los de les margaritas comunes, les internes tubulares y marielles, y les esternes liguladas y blanques. Frutu en aqueniu d'hasta 2 mm de llargor, percorríu por 5 costielles; miriguanu amenorgáu a una corona de dientes que nun superen o.3 mm de llargor. Floria en primavera y branu.
Monte abiertos, maleces, praos, melojares y pinares.
Gran parte d'Europa, en Portugal, Polonia, Rumanía, Rusia, Turquía, Francia, Alemaña, Albania, Austria, Bulgaria, República Checa, Eslovaquia, Grecia, Suiza, España, Hungría. Introducida en Dinamarca, Suecia y Italia.
"Tanacetum corymbosum" describióse por (L.) Sch.Bip. y espublizóse en "" 58. 1844.
Númberu de cromosomes de "Tanacetum corymbosum" (Fam. Compositae) y táxones infraespecíficos:
"Chrysanthemum corymbosum" L. = 2n=18. "Pyrethrum corymbosum" (L.) Scop. = 2n=36.
Teesdalia nudicaulis
Teesdalia nudicaulis ye una especie de la familia de les brasicacees
El pan y quesu (Teesdalia nudicaulis) ye una especie glabra, añal, de 4 a 45 cm, con cañes basales ascendentes y tarmos casi afilos. Fueyes nuna roseta basal, estremaes, con un lóbulu terminal más anchu de trés lobulos. Flores blanques, aprosimao de 2 mm de diámetru; pétalos desiguales. Vaina d'hasta 4 mm, oval glabra, estrechamente alada percima. Floria en primavera. 
Habita en pacionales efímeros y llugares arenosos abiertos.
Telekia
Telekia ye un xéneru de plantes fanerógames perteneciente a la familia de les asteracees. Entiende 5 especies descrites y de estes, solo 2 aceptaes. Estes especies atopar nos Alpes en Europa. 
El xéneru foi descritu por Johann Christian Gottlob Baumgarten y espublizóse en "Enumeratio Stirpium Transsilvaniae" 3: 149. 1816.
Teucrium fruticans
La olivilla (Teucrium fruticans) ye una especie de planta fanerógama del xéneru "Teucrium" na familia Lamiaceae, tien usu ornamental. 
Arbustude 50-150, y hasta 200 cm, bien ramificáu, avolumáu, frecuentemente ginodioico (plantes con flores hermafrodites y plantes con flores unisexuales femenines). Los tarmos son erectos, foliosos, cuadrangulares; los mozos herbales, gris-ablancazaos, dacuando pardu-acolorataos, con pelos acintaos, llongures; los vieyos maderizos, glabros, arrondaos. Les fueyes tienen un llimbu de 15-55 por 8-35 mm, de tamañu variable a lo llargo del tarmu; son ovaes, planes, coriacees, persistentes, enteres, escasamente ondulaes, discoloras, con fexe verde oliva, pubescente o glabrescente, con viesu ablancazáu con peciolu de 2-3 mm . La inflorescencia, de 15-25 cm en recímanu laxo de 8-15 verticilastros de 2 flores, tien cañes llaterales de 7-8 cm con 5-6 verticilastros. Ser flores erectas, hermafrodites o femenines, con pedicelos de 3-10 mm, tomentosos. El mota, de 5-14 mm, ye campanuláu, foliáceu, pardu, acrescente, abiertu na fructificación con tubu de 10 nervios na parte interna; dientes de 4-6 mm, siempres más llargos que'l tubu, planos, ovaos, ováu-llanceolaos o triangulares, agudos, acuminaos o mucronaos, con nervios centrales engrosaos, el central superior y los inferiores más estrechos y daqué más curtios, el superiores llaterales más anchos, llongures, dacuando enantes de la antesis, los inferiores converxentes, los llaterales protexendo al central, mientres la antesis el superior central erecto-ascendente. La corola mide 20-24 mm, ye unilabiada, blancu-rosada, lila o azulada con nervios o mácules más foscos; tubu inferior a 4 mm, xibosu; lóbulos lateru-posteriores 6-7 por 3-4 mm, ovaos, oblongos, oblongo-llanceolaos, triangulares, agudos o cuspidaos, erectos, converxentes, d'estremos diverxentes; lóbulos llaterales de 5-7 por 3,5 mm, tan llargos o más curtios que los lateru-posteriores, oblongos o ovaos, verticales o planos, diverxentes; lóbulu central de cerca de 20 mm, horizontal, con gargüelu de casi 10 mm, ovadolanceoláu o oblongo, cóncavu, con pelos curtios glandulares na cara dorsal. Estambres de siquier 3 vegaes el llargor de los lóbulos lateru-posteriores, erectos o d'estremos curvos; filamentos con pelos acintaos triangulares na base y pelos curtios glandulares nel terciu inferior. Los frutos, en esquizocarpo de 4 núcules (non siempres toes vidables, 1 o más albortando), son obovoides, reticulaos, con pelos llargos y acintaos, con glándules esferoidales, y de color pardu. Númberu de cromosomes: 2n = 30.
Polinización entomófila. Dispersión, por formigues (mirmecocoria).
Carbaes heliófilos, escamplaes de encinar, de sufreral o de pinares, roquedos en substrato caliar o xilizu; de 0 hasta 1200 m d'altitú.
Nativa de la rexón mediterránea occidental, sur de Italia, Sicilia y norte d'África, en Marruecos, Arxelia, Túnez y Libia. Presente nel centru y sur de la Península Ibérica. Cultivada n'otres partes, inclusive n'ambiente urbano.
Conozse dalguna población amontesada pela redolada de Barcelona.
Ye una especie protexida en Francia, y alcuéntrase nos Pirineos Orientales, el Var y Córcega.
"Teucrium fruticans", describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 562. 1753. 
Teucrium: nome xenéricu que remanez del griegu "τεύχριον", y depués el llatín "teucri, -ae" y "teucrion, -ii", usáu por Pliniu'l Vieyu en "Historia naturalis", "26, 35" y "24, 130", pa designar el xéneru "Teucrium", pero tamién el "Asplenium ceterach", que ye un felechu ("25, 45").Hai otres interpretaciones que deriven el nome de "Teucri, -ia, -ium", de los troyanos, pos Teucru yera fíu del ríu Escamandro y la ninfa Idaia, y foi l'antepasáu llexendariu de los troyanos, polo qu'estos postreros de cutiu son llamaos "teucrios". Pero tamién "Teucrium" podría referise a "Teûkros", en Llatín "Teucri", esto ye Teucru, fíu de Telamón y Hesione y mediu-hermanu d'Ajax, y que llucharon contra Troya mientres la guerra del mesmu nome, mientres la cual afayó la planta nel mesmu periodu en que Aquiles, según la lleenda, afayó la "Achillea".
fruticans: epítetu llatinu que significa "arbustiva".
En "cursiva", les más corrientes.
Olivera, "olivilla" , olivilla blanca, salvia amargosa, salvia rabia, troyana andaluza, troyana grande, troyana real
De cutiu utilizáu como ornamental n'ambiente urbano (sebes, xardinos y parques públicos). Por casu en Madrid (España).
Teucrium montanum
Teucrium montanum, la zamarrilla de fueyes d'espliegu, ye una planta de la familia de les llabiaes.
Parrotal nanu, postráu, de 5-35 cm d'altor, con robusta raigañu axonomorfa y cañes fines, redondes, dacuando nodulosas, de color pardu buxu y bien ramificaes. Fueyes vexetatives llanceolaes, de 1-2 cm de llargu y 2-4 mm d'anchu, con cantos enteros, daqué apuntaes nel estremu anterior, paulitanamente estrechaes escontra'l peciolu foliar bien curtiu, ligeremante endolcaes nos cantos, de color verde buxu, glabres y llises pol fai, con tomento blancu pol viesu. Flores blanques amarellentaes, de 10-15 mm de llargu, arrexuntaes en númberu de 1-3 en capítulos semiesféricos, mestos, terminales, que surden nes axiles de les fueyes vexetatives cimeres, de cutiu bien amenorgaes. Mota tubuloso acampanáu, llixeramente piloso, con dientes más curtios que'l tubu, triangulares y cortamente apuntaos, con matices violáceos. Pétalos glabros, con un tubu más llargu que la mota, con llabiu cimeru bien enancháu y curváu escontra baxo; lóbulu mediu non estremáu, pero llixeramente dentáu, enforma mayor que los lóbulos llaterales, tamién curvaos escontra baxo; pétalos cimeros erectos, con nerviación verdosa o violácea. Núcula d'unos 2 mm de llargu, reticulada, con gran puntu de fixación. Floriamientu dende finales de primvera y pel branu.
En zones predreses seques, cascayos, sedimentos de los ríos, camperes y landes abiertes. Polo xeneral nel nivel montano y de les llombes. Hasta los 2.400 m en solanes.
Montaña de Europa meridional, dende España hasta la Península Balcánica, Crimea y Asia Menor. 
Al pie de esta especie que crez nos montes, atopar nos Pirineos y Cordal Cantábricu "Teucrium pyrenaicum", planta de tarmos postraos que crez nos suelos caliars hasta 2.000 m. Nel Pirinéu catalán fáense tisanes coles sos fueyes.
Thapsia villosa
Thapsia villosa ye una especie de plantes de flor incluyida nel xéneru Thapsia, perteneciente a la familia Apiaceae, subfamilia Apioideae. Distribúise per África, y Europa.
Puede alcuéntrase en montes pocu trupos, caminos y en carbes de degradación na península ibérica, Francia, norte d'África, na zona occidental del Mediterraneu.
Yerba perenne, d'hasta 1 m d'altor con tarmu glabro, ramosu na parte cimera, con restos fibrosos de fueyes vieyes na base. Fueyes basales 2 a 3 pinnatisectas bien estremaes, vellosas por dambes cares; les caulinares, 2 pinnatisectas o amenorgaes a la vaina. 
Floria en primavera y branu con una inflorescencia en umbela compuesta, con forma esférica. La umbela central ye grande y tien de 12 a 25 radios, siendo les llaterales más pequeñes y, de cutiu, maneres. 
Flores marielles, actinomorfes, hermafrodites, epiginas. Corola con 5 pétalos. Androcéu con 5 estames. Ovariu ínfero, bicarpelar, con dos estilos. 
Frutu esquizocárpico, de 10 a 15 mm, con costielles llaterales, la nala ye una espansión llaminar del frutu que ta rellacionada col mecanismu de dispersión del mesmu. Tres fructificar la planta ensúgase, y pierde la parte aérea. Quedando latente pa la próxima temporada d'agües apaeciendo nueves fueyes na seronda, pa dar llugar a un nuevu ciclu.
El so raigañu napiforme espulsa, al ser cortada, un látex de color blancu.
El raigañu ye un purgante bien fuerte (tóxica), y por eso nun ye conveniente usala. En delles zones utilizóse tamién pa trescalar les agües y pescar fraudulentamente, atolondrando a los pexes pa prindalos con facilidá.
La corteza del raigañu, infundida n'aceite, aplicar pa combatir el reumatismu y suel utilizase en forma de cataplasma, p'aplicar directamente na zona afectada pol dolor. Na provincia de Salamanca utilizar pa reparar los resquiebros de les pezuñes de les caballeríes.
El nome génerico Thapsia ye'l mesmu col que los romanos conocíen a esta especie. L'axetivu villosa, fai referencia a l'abondosa pilosidá de les sos fueyes.
Thlaspi arvense
Thlaspi arvense (carraspique, zurrón bolivianu) ye una especie botánica de llanta con flor, fedienta, de Eurasia, con silicues chates; naturalizada en Norteamérica, onde ye una maleza acuática y terrestre. Ta emparentada coles especies de "Lepidium".
Ye una planta añal qu'algama un tamañu d'hasta 70 cm d'altor, ramificada enriba, glabra raramente bien pocu peluda. Fueyes basales oblanceolaes, de 2-8 cm de llargu, 1-2 cm peciolaes, dentaes; fueyes cimeres llanceoláu-oblongues, de 2-6 cm de llargu, 0,5-2 cm d'anchu, sésiles, auriculaes na base, amplexicaules, dentaes a subenteros. Recímanos de 30-70-flores, hasta 25 cm de llongura nel frutu. Flores de 3-5 mm de diámetru, blanques; pedicelos de 10-15 mm de llongura nel frutu, glabra, estendiendo. Sépalos los c. 2 mm de llargu, 1,3 mm d'anchu. Pétalos de 3-4.5 mm de llargu, 1.5-2 mm d'anchu. Estambres c. 1.5:2 mm de llargu, anteres c. 0,5 mm. Silicua ± orbicular. 1-2 cm de diámetru, fondamente dentaos nel ápiz col estigma subsésil, glabros; nala. Prominente, reticulately veteada; septum 1,5 mm d'anchu, 4-6 granes en cada lóculo, 1.5-2 mm de llargu, elipsoide, de color marrón escuru.
Tien gustu daqué amargosu; usualmente se parboliza (cocción parcial) pa quitar l'amargor. Ye bien usada en ensalaes, y en sándwichs. 
Les sos granes dan enforma aceite, par faer biodiésel (36-40 % d'aceite por pesu), y un yerbicida de base natural.
"Thlaspi arvense" foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 646. 1753. 
arvense: epítetu llatinu que significa "de cultivu nos campos".
Thlaspi perfoliatum
Thlaspi perfoliatum ye una especie de la familia de les brasicacees
La Mostacilla brava ("Thlaspi perfoliatum") ye una especie añal, glabra y baxa, con rosetes de fueyes d'un cabillo caúna d'hasta 20 cm. Fueyes inferiores obovaes y peciolaes, les cimeres ovaes y abrazadoras, dentaes. Flores blanques; pétalos de 2-3 mm, más llargos que los sépalos que tienen anchos marxes blancos. Vaina acorazonada penriba con nala enanchándose escontra riba. Floria en primavera.
"Thlaspi perfoliatum" foi descritu por Carolus Linnaeus y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 646. 1753. 
"Thlaspi tinei" Nyman 
Thymus adamovicii
El tomillu rastero o Thymus adamovicii, ye una especie de planta perenne que pertenez a la familia de les lamiacees. Ye orixinaria de Serbia.
Ye una planta perenne de la familia "Lamiaceae" que s'atopa nos balcanes. De tarmu maderizu, con 5 a 10 cm d'altor, vive en suelos probes y cascayosos de rexones seques, preferentemente ente los 13° y 18° C. Les sos fueyes tienen 9 mm d'anchu por 35 mm de llargu. Esta planta ye utilizada específicamente na preparación d'esencies arumoses.
"Thymus adamovicii" describióse por Josef Velenovský y espublizóse en "Beihefte zum Botanischen Centralblatt" 19(2): 282. 1906.
adamovicii: epítetu otorgáu n'honor del botánicu Luxu Adamović
Thymus pulegioides
Thymus pulegioides ye una planta arumosa de la familia de les lamiacees.
Ye paecida al serpol, pero con tarmu floral cuadrangular, pelosa namái nos ángulos y estolones ausentes, tarmos d'hasta 25 cm o más, dacuando ramosos. Fueyes ovaes, romes, de normal peloses na base. Flores moráu roses, d'hasta 6 mm aprosimao, de normal nuna inflorescencia allargada, atayada debaxo. Dientes calicinos pelosos nel marxe. Especie bien variable. Floria dende finales de primavera y pel branu.
Praderíes seques, al pie de caminos.
"Thymus pulegioides" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 592. 1753.
Númberu de cromosomes de "Thymus pulegioides" (Fam. Labiatae) y táxones infraespecíficos: 2n=28
pulegioides: epítetu llatinu que significa "como'l poléu".
"Thymus ovatus" Mill. 
Tilia cordata
"Tilia cordata," el Tilal norteño, Tilal montés o tilal de fueya pequeña, ye una especie arbórea orixinaria d'Europa, que vive dende España hasta los Monte Urales y los montes d'El Líbanu, Siria y Turquía. Estrémase fácilmente del Tilia platyphyllos, "tilal de fueya ancha".
Crez hasta 20-30 metros d'altor y tien de 1 a 1,5m de circunferencia na base del tueru. Les sos fueyes tienen forma de corazón.
Cada branu, produz unes pequeñes flores de color ente mariellu y verde. Estes flores son visitaes frecuentemente poles abeyes.
En Europa hai dos especies de tilal que se paecen enforma: "T. cordata" y "Tilia platyphyllos". Los dos pueden hibridase y el productu d'esi encruz ye "Tilia x vulgaris", árbol que de cutiu s'utiliza na xardinería y arbolaos.
Sicasí, nun ye difícil estremar los dos especies gracies a estos particulares:
Esisten importantes problemes taxonómicos, entá por resolver, dientro del xéneru - en particular pa los llamaos híbridos. 
"Tilia cordata" describióse por Philip Miller y espublizóse en "The Gardeners Dictionary": . . . eighth edition non. 1. 1768. 
Tilia tomentosa
Tilia tomentosa, Tilal plateado o Tilal húngaru ye un árbol orixinariu de los montes de los Balcanes, Hungría y suroeste de Rusia.
El nome de "tomentosa", vien del llatín "tomentosus-a-um" queriendo dicir "con tomento", en referencia del mestu tomento del viesu de les fueyes.
Ye un árbol brengosu, pudiendo dar exemplares d'hasta 30 m d'altor. Con una crecedera más rápida qu'el d'otres especies de tilales. Da unes flores blanques o amarellentaes que despiden un peculiar arume. Éstes florien a finales de xunu y principios de xunetu. Frutos en cápsula.
Semáu por granes, que riquen de estratificación o bien por ensiertos nuna "platyphylla". El cultivu ye estendíu, dáu la so crecedera más rápida qu'otros tilales.
"Tilia tomentosa" describióse por Conrad Moench y espublizóse en "Verzeichniss auslädndischer Bäume und Stauden des Luftschlosses Weissenstein" 137. 1785. 
tomentosa: epítetu llatinu que significa "peluda".
Tordylium maximum
El tordillo o tordilio (Tordylium maximum) ye una planta herbal de la familia de les umbelíferes.
Yerba añal, de 1 m d'altor, ramificada y con munchos tarmos dende la base, derecha, pero con tarmos rastreros, arispia o aspra en toes los sos partes, talmente que pégase a la ropa al raspiala. Flores en umbeles de 5-8 radios, quiciabes más, y otres umbelas pequeñes con 5-8 o más flores. Na base de los radios primarios hai unes bráctees o hojitas lliniales y apuntiaes, en delles umbelas ausentes, y nes umbelas secundaries tamién hai bracteolas apuntaes. Radios, bráctees y bracteolas con pelos aspros. Flor blanca, dacuando con puntitos roses nel envés, de 2,5-3 mm de diámetru, con 5 pétalos, les esteriores con 2 pétalos bastante más grandes que'l restu, 5 estames con antera mariella. Pétalos con 2 lóbulos arrondaos y un rebaxe fondu ente dambos, enllargáu nuna pequeña llingüeta escontra l'interior del frutu. Frutu como una medaya, arrondáu y estrapáu, de 8 mm de diámetru, con una corona amarellentada engrosada y con bultitos, bien aspru pelos sos pelos ríxidos, caltién los sépalos. Fueyes pinnaes, foliolu terminal llargu y llanceoláu, cantos dentaos o lobulaos, ovales o llanceolaos, delles basales lleguen a los 15 cm de llargor, la base del peciolu enanchada y semiabrazadora, aspres y golioses. Tarmos ríxidos, prismáticos o asurcaos, dacuando se retuercen, aspros, con pelos ríxidos, inclinaos escontra baxo. Raigañu dura y fonda.
Nel sur y nel sur del centru d'Europa. Introducida en Bélxica, Alemaña y Suiza.Crez al pie de otres umbelíferes, en terrenes secos y soleyeros, en parceles y viñes cultivaes, en cantos de caminos y carreteres, inclusive en llugares incultos. Floria a finales de primavera y pel branu.
Tien delles aplicaciones melecinales, los frutos son bonos pa esaniciar gases, los raigaños pa catarros y les fueyes son arumoses.
Torilis arvensis
Torilis arvensis ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les apiacees. Ye orixinariu de Eurasia y del norte d'África.
Ye una planta herbal terófita con tarmu erecto. Les fueyes atópense repetidamente estremaes en segmentos estrechos. La inflorescencia ye una umbela con flores blanques, arrodiada de bráctees estremaes en lacinies lineares.
Les granes tán cubiertes de espinetes o aguiyones en forma de gabitu, lo que fai que puedan ser esvalixaes con facilidá coyíes de los pelos de los animales, la ropa o los gordones de zapatos de la xente.
De cutiu alcuéntrase nos campos de cultivu de ceberes, siendo especialmente común nos campos de trigu abandonaos. Tamién la atopa en baldíos y ambientes ruderales.
La planta montesa ye delgada y ensin valor como alimentu. Sicasí esta ye importante ecológicamente pos ye una de les plantes preferíes poles gates de munches camparines, como la Papilio machaon.
"Torilis arvensis" describióse por (Huds.) Link y espublizóse en "Enumeratio Plantarum Horti Regii Berolinensis Alteria" 1: 265. 1821. 
Númberu de cromosomes de "Torilis arvensis" (Fam. Umbelliferae) y táxones infraespecíficos
= "Torilis arvensis" (Huds.) Link subsp. "arvensis" (Huds.) Link
Torilis japonica
Torilis japonica, ye una especie de planta herbal perteneciente a la familia de les apiacees.
"T. japonica" ye una yerba añal o biañal, pilosa (siquier les fueyes); tarmos erectos hasta de 1 o 1'5 m, ramificaos na parte cimera, ensin restos fibrosos na cepa; fueyes basales 2-3 pinnatisectas con segmentos foliares ente linear-llanceolaos y ovaos, pinnatífidos o dentaos, de 1-3 cm; 4-8(12) bráctees y bractéolas lineares, híspidas, persistentes; umbeles sobre pedúnculos de 4-8 cm, con 5-15 radios de 0'5-2 cm; flores con sépalos de 0'5 mm y pétalos blancos o rosaos, daqué radiaos; el frutu ye ovoide, de 2'5-4'5 mm, cubiertu d'aguiyones empobinaos escontra'l ápiz y que lleven pequeñes cogordes más o menos patentes.
Como "Torilis arvensis", "T. japonica" tien umbelas terminales pero estremar d'esa especie por presentar brácteas numberoses (en llugar de 0-1) y frutos con aguiyones ensin el ápiz retrorso.
Distribuyir pol Norte d'África, Asia templada hasta Xapón y por casi toa Europa sacante nos estremos norte y sur; mitad norte de la Península Ibérica y en Aragón por Pirineos y Sistema Ibéricu. 
Alcuéntrase nes orles forestales ruderalizaes, a veres de cursos d'agua y yerbazales subnitrófilos al pie de caminos y carreteres; n'ambiente fresco y visiegu.
Paez preferentemente calcícola anque vive tamién en suelos acedaos n'altores de ( 
400 ) 600 - 1400 ( 1900 ) metros. El floriamientu producir en Xunu - Agostio y la fructificación en Julio - Setiembre. 
"Torilis japonica" describióse por (Houtt.) DC. y espublizóse en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis" 4: 219. 1830.
Tradescantia zebrina var. zebrina
El cohitre moráu, "cucaracha" "cucarachita" o xudíu errante ("Trescendencia cultivula", ensin. "Sobrina cultivula") ye una planta perenne de la familia de les comelinacees, nativa d'Europa templada. Ye una planta desaxeradamente resistente y de bon espardimientu, polo que-y la considera una yerba invasiva en munchos sitios, anque s'emplega en cultivos comerciales como cobertoria y en xardinería pol prestosu aspeutu de les sos fueyes de color moráu y verde.
"T. cultivula" ye un parrotal d'hasta 6 m d'altor. Monte perenne. Presenta una roseta basal de fueyes d'hasta 15 cm de llargu, carnoses, lliniales a llanceolaes, acuminaes, glauques, col viesu verdosu y los marxes del fexe d'intensu color púrpura, que se vuelve verdosu cola esposición constante al sol.
Producen pel branu una inflorescencia axilar cortamente pedunculada y protexía por bráctea, compuesta de numberoses flores trímeras, actonomofas, hermafrodites, cola corola de color blancu, rosáu o purpúreo, subtendida por una bráctea llixeramente pubescente, con seis estames mariellos y un pistilu.
Prefieren la semisombra, pero desenvuélvense bien a plenu sol, anque pierden por ello la coloración característica. Toleren bien la seca y les temperatures d'hasta -15ºC. La facilidá del so espardimientu apocayá recomendable'l so plantíu en tierra, cuidao que invaden con facilidá toa'l terrén disponible, moviendo a les plantes restantes.
"Tradescantia zebrina var. zebrina"
Tradescantia: nome xenéricu que Carlos Linneo dedicó n'honor de John Tradescant Jr. (1608-1662), naturalista y viaxeru, quien introdució nel Reinu Xuníu numberoses especies de plantes americanes recoyíes nos trés espediciones que realizó a Virginia (Estaos Xuníos).
zebrina: epítetu llatinu que significa "rayáu".
Tragopogon dubius
La barbaja mariella (Tragopogon dubius) ye una planta de la familia de les asteracees.
Planta compuesta, añal o bienal de 20-60 cm, de tarmu simple, mychas vegaes con fueyes del añu anterior na base; [`fueya]]s alternes, llanceolaes, estreches y largamente apuntaes, ensin dientes, abrazando siquier la metá del tarmu cola so base. Flores en primavera y branu, toes con llámina o lígula, mariella y estilos escuros, surdiendo d'una "copa" o receptáculu formáu por 8-12 hojitas o bráctees, muncho más llargues que les flores, triangulares y largamente apuntiaes, bien característiques. Los frutos, casi cilíndricos, non peludos, porten un miriguanu de pelos plumosos, a la fin d'un rabillu finu.
En Austria, Bulgaria, República Checa, Francia, Alemaña, Grecia, Suiza, España, Hungría, Italia, ex Yugoslavia, Portugal, Rumanía, Rusia, Ucrania, Turquía. Introducida en Bélxica.
Na Península Ibérica en Castiella y Llión. Crez esvalixada en terrenes soleyeros de meruxes y nitrificaos pol home o animales. Montes secos, praderíes, comunidaes rurales.
Trientalis europaea
Trientalis europaea ye una especie de la familia de les primulacees.
Glabra, perenne, de normal de tarmu non ramosu de 5-30 cm, con fueyes nun verticilo nel ápiz del tarmu. Fueyes obovaes a llanceolaes, sentaes. Flores blanques tiñíes de rosa de 11-19 mm de diámetru, de normal solitaries, con rabillo. Con 5-8 pétalos, estendíos, ovaos y apuntiaos; dientes del mota lliniales. Floria en primavera y branu.
Gran parte d'Europa, sacante Portugal, Hungría, España, Irlanda, Grecia, Turquía, Bulgaria y antigua Yugoslavia. Habita en montes de coníferes, pandoriales y brezal.
Trifolium alpestre
Trifolium alpestre ye una especie herbal perteneciente a la familia de les fabacees orixinaria de Eurasia. 
"Trifolium alpestre" ye una planta herbal perenne que tien el tarmu erecto, maderizu na parte inferior con un solu terminal d'inflorescencia que se produz ente mayu y agostu. La corola globular ye de color púrpura envolubrada en dos fueyes. Les fueyes son oblongo-llanceolaes en grupos de trés, que da nome al xéneru d'esta planta, de fechu "Trifolium".
La planta crez nes zones de monte d'Europa ente 800 y 2000 m sobre'l nivel del mar.
"Trifolium alpestre" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum, Editio Secunda" 2: 1082. 1763. 
alpestre: epítetu llatinu que significa "que crez nes zones baxes de los montes".
Trifolium angustifolium
Trifolium angustifolium ye una herbal de la familia de les fabacees.
Planta añal pubescente, con tarmos d'hasta 40-50 cm, ramosos y escasos. Les fueyes son peciolaes, trifoliaes, con foliolos de 2-8 cm de llargu y 2-4 mm d'anchu, lliniales agudos, dentaos al estremu, pubescentes por dambes cares. Les cimeres escarecen de peciolu. Estípules llanceolaes agudes, claramente nervaes, tubulares pola base. Flores rosaes, de 10-12 mm, en cabezueles aisllaes, estrechamente ovalaes, grueses y pedunculaes. Mota con 10 nervios, densamente pubescente pel esterior y glabro pel interior; sépalos agudos y ciliaos, soldaos nel so parte inferior en forma de tubu, que, nel maduror, queda cerráu por dos salientes. L'apertura de les flores produzse prácticamente al unísonu. Frutu envueltu pol mota. Floria a principios de branu
En cunetes y baldíos. Especie típica de terrenes secos y arenosos.Preferencia por suelos acedos. En suelos probes de nitróxenu.
Apaez nel S. d'Europa. Frecuente en tola Península Ibérica
"Trifolium angustifolium" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 769. 1753.
Númberu de cromosomes de "Trifolium angustifolium" (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecíficos: 2n=16
angustifolium: epítetu que provién del llatín "angustus" = "estrechu" y "folium" = "fueya", faciendo referencia a los foliolos de la planta.
Trifolium arvense
Trifolium arvense, llamáu comúnmente pie de llebre, ye una yerba añal o bienal, qu'algama los 40 cm d'altu, nativa de les zones fríu y templar d'Europa y l'oeste asiáticu. Prefier los suelos arenosos, ácidos o alcalinos; alcuéntrase davezu n'escampleros, en zones non irrigaes o d'escasu mugor.
Son plantes añales, tomentosas. Tarmos de 5-35 cm d'altor, ascendentes o erectos, ramificaos. Fueyes cimeres subsentadas; les inferiores con pecíolos d'hasta 25 mm; foliolos de 7-18 x 2-4 (-5) mm, linear-oblongos o estrechamente elípticos, llixeramente denticulaos, mucronados; estípules ováu-llanceolaes, acuminaes. Inflorescencies de 9-25 x 7-18 mm, ovoidees o cilíndriques, axilares y terminales, multifloras, sobre pedúnculos d'hasta 35 mm. Flores sentaes. Mota con 1O nervios, tomentoso, con tubu ovoideo na fructificación; dientes subiguales, 2-3 vegaes más llargos que'l tubu, setáceos. Corola de (2,5) 3-4 (-4,5) mm, muncho más corta que la mota, blanca o rosada. Floria de marzu a xunetu.
"Trifolium arvense" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 769. 1753.
Númberu de cromosomes de "Trifolium arvense" (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecíficos: 2n=14
Trifolium: nome xenéricu deriváu del llatín que significa "con tres fueyes".
arvense: epítetu llatinu que significa "de campos cultivaos".
Trifolium aureum
Trifolium aureum, ye una especie de la familia de les fabacees. Ye orixinaria de Eurasia. 
Yerba añal, pelosa. Tarmos de (8)12-60 cm de ltura, erectos, con pelos adpresos. Fueyes alternes, axustaes, peciolaes; estípules llanceolaes, agudes, membranacees, ciliaes nel ápiz; pecíoluhasta de 30 mm, con pelos adpresos; foliolos hasta de 25 x 12 mm, elípticos o obovaos, subsentaos, serruchaos na parte apical,obtusos o truncaos, glabros o con pelos sobre'l nerviu mediu del viesu. Inflorescencies de 12-18 mm de diámetru nel floriamientu y 12-20 x 11-15 mm na fructificación, espiciformes, obovoides o elipsoides, axilares, pedunculaes, connumerosas flores cortamente pedicelaes y densamente dispuestes; pedúnculu de 1-4(5) cm, con pelos adpresos; bractéolas sustituyíes por fascículos de glándules oblongues, coloraes; pedicelo 0,3-0,6 mm, patente nel floriamientu, acoldáu na fructificación,glabro. Mota zigomorfo, campanulado; tubu 0,5-0,7 mm, con 5 nervios,glabro; gargüelu glabra; dientes desiguales, triangulares, los trés inferiores de 1,4-2 mm, con unu o más cilios apicales, los dos cimeros de 0,4-0,7 mm,glabros. Corola col estandarte llibre, mariella, pardusca al ensugase, glabra, escariosa y persistente na fructificación; estandarte 5-6,5 mm, cocleariforme, fimbriado; nales diverxentes. Frutu estipitáu, incluyíu na mota o daqué más llargu,indehiscente, con pericarpo membranáceo, con una grana; estípite ligeramentemás corto que'l restu del frutu. Granes 1-1,2 mm, llises, verde mate, cola base amarellentada.
Alcuéntrase en pastios pocu mestos, n'escamplaes de pinares y carbayeraes montanos o subalpinos, en substratos preferentemente xilizos; a una altitú de 400-2200 metros en casi toa Europa (sacante'l W y les zones mediterránees del S), Suroeste d'Asia (Cáucasu y zones próximes) y rexón macaronésica (Canaries). Pirineos y Picos d'Europa.
"Trifolium aureum" describióse por Johan Adam Pollich y espublizóse en "Hestoria Plantarum in Palatinatu Electoralis" 2: 344–345. 1777.
Númberu de cromosomes de "Trifolium aureum" (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecíficos: 2n=14
Trifolium badium
Trifolium badium ye una especie herbal perteneciente a la familia de les fabacees orixinaria de Eurasia. 
Ye una yerba perenne, con tarmos qu'algamen un tamañu de 7-40 cm, xeneralmente erectos. Les fueyes, polo xeneral alternes, los dos cimeros opuestes o subopuestas, axustaes, peciolaes; folíolos hasta de 30 x 17 mm, ovaos oelípticos. Inflorescenciasde de 13-20 mm de diámetru nel floriamientu, pedunculaes, con numberoses flores cortamente pedicelaes. Mota zigomorfo, cónicu. Corola col estandarte llibre, mariella, pardusca al ensugase. Frutu estipitáu, incluyíu na mota o daqué más llargu, indehiscente. Granes llises, verde mate, con tonu amarellentáu na base. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 14, 28; n = 7.
Alcuéntrase en yerbazales de riberes, en zones montanas y subalpinas; a una altitú de 1200-2200(2500) metros nes rexones montascoses d'Europa y del SW d'Asia (Turquía, Irán). Na Península Ibérica apaez nos Pirineos y contorna de los Picos d'Europa.
"Trifolium badium" describióse por Johann Christian Daniel von Schreber y espublizóse en "Deutschl. Fl. (Sturm), Abt. I, Phanerog. Heft 16. 1804.
badium: epítetu llatinu que significa "de color castañu".
Trifolium boissieri
Trifolium boissieri ye una especie herbal perteneciente a la familia de les fabacees orixinaria d'Europa y Asia. 
"Trifolium boissieri" ye una yerba añal, vilosa. Los tarmos algamen un tamañu de 12-40 cm d'altor, xeneralmente ascendentes, con pelos patentes nos entrenudos cimeros. Les fueyes son alternes, axustaes y peciolaes con folíolos de 20 x 10 mm, ovaos, elípticos o obovaos. Inflorescencies espiciformes, subglobosas, axilares, pedunculaes, con numberoses flores pedicelaes y densamente dispuestes. Corola col estandarte llibre, mariella, pardu clara al ensugase, glabra. Frutu estipitáu. Granes de 1,3-1,5 mm, llises, amarellentaes. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 16.
Alcuéntrase nos pacionales de plantes añales, en substrato probe, llixeramente acedu; a una altitú de 300-400 metros, dende'l SW d'Asia, Y de la rexón mediterránea (Turquía, Grecia, islles del Exéu, Israel) y SW de España. Bien alcontráu en dellos llugares de Sierra Morena, próximos a la ciudá de Córdoba.
"Trifolium boissieri" describióse por Giovanni Gussone y espublizóse en "Florae Siculae Synopsis" 2: 858. 1848. 
boissieri: epítetu otorgáu n'honor del botánicu Pierre Edmond Boissier.
Trifolium campestre
El trébole mariellu, Trifolium campestre Schreb. ye una especie de plantes fanerógames, perteneciente al xéneru "Trifolium". Tamién la conoz como trébole doráu, trébole de campu, trébole llabrador y trébole campestre.
Estos son los nomes polos que se conoz con más frecuncia a esta planta, con dellos exemplos dientro d'España como n'otros países más alloñaos. La esistencia d'estos nomes ye una señal más de l'amplia distribución d'esti trébole por tol mundu:
Como puede vese na ilustración de la derecha'l "Trifolium campestre" pertenez a la familia de les Fabacees, tamién conocida como lleguminoses, orde de les dicotiledónees o plantes con flores. Esti orde inclúi 4 families (Fabaceae, Polygalaceae, Quillajaceae y Surianaceae), con 754 xéneros y más de 20.000 especies. Sicasí, más del 95 per cientu de los xéneros y de les especies pertenecen a les lleguminoses. Fabaceae ye la familia más amplia constituyendo la tercer parte de les anxospermes.
Xuntu con Poaceae (gramínees), Fabaceae ye la familia de plantes más importante na producción d'alimentos pa seres humanos y ganáu, según na producción de productos industriales.
La subfamilia de les Papilionácees presenta 476 xéneros y 13.860 especies y ye la división más grande y diversa de la familia. Estender por tolos continentes sacante les rexones ártiques ya inclúi la mayoría de les lleguminoses más populares utilizaes como alimentu o forraxe, según delles especies modelo pa investigaciones xenómiques.
Debíu al trabayu de les bacteries nitrificantes qu'alluguen los nódulos de los sos raigaños, tamién llamaos rizobios, enserten nitróxenu al suelu, lo que ye necesariu pa la crecedera vexetal, colo que les llegumes son tamién un elementu esencial na naturaleza y na agricultura. los tréboles son pervalibles p'ameyorar el suelu y les plantes de caltenimientu del suelu, yá que amiesta ente 55 y 170 kg/hai de nitróxenu al suelu y aumenta la disponibilidá d'otros nutrientes pa los cultivos siguientes na rotación.
Por causa de los procesos de fixación de nitróxenu qu'apurren al mediu natural les lleguminoses son d'importancia capital en distintos ámbitos, como l'arriquecimientu del suelu –pol que munchos montes y praderíes nun esistiríen probablemente-, fixación de la capa más esterna del suelu–n'ambientes especialmente contrarios pola so adaptación a distintos medios-, alimentación humano –sobremanera polo qu'a les sos granes refierse- y como componente indispensable na alimentación d'especies destinaes a la producción animal, especialmente rumiantes de carne y lleche –yá seya en frescu, al diente, en segáu o en ensilados, casi siempres entemecíu con plantes de la familia de les gramínees-.
El trébole ye bien apetecedor, alta palatabilidad (ver más embaxo, nel apartáu Usu agronómicu), pal ganáu y ye ricu en proteínes, fósforu y calciu, polo tanto p'apurrir los nutrientes pervalibles, yá seya nel campu o na etapa d'ensugáu, como ensiláu o como segáu.
Les llegumes son quiciabes más conocíes polos sos nomes comunes, como arbeyos, fabones, soya, cacagüéss, alfalfa y trébole. La fruta característico de la mayoría de les llegumes ye una vaina (llegume) que consiste, n'esencia, nun ovariu como una fueya doblada, como nuna vaina d'arbeyos. La cápsula de normal estrémase en dos mitad cuando madura. El númberu de granes nun ye bien eleváu.
Nativa d'Europa y del oeste d'Asia. Col intre de los sieglos, y gracies a los descubrimientos y a les migraciones, estendióse por tol mundu. Hai referencies d'ella en tolos países nos que se llevaron a cabo inventario botánicos y onde les condiciones de clima, suelu y altitú son medianamente favorables.
N'España desenvolver en tol territoriu pos apaecieron referencies en Canaries y Baleares tamién. Crez en munches árees, especialmente en hábitats de camperes secos, arenosos, y en campos de cultivu, marxes de montes, bancales, terrenales baldíos. Como vamos ver afaise bien a terrenales drenaos, probes. Amuésense de siguío dellos exemplos de notificación d'apaición, ámbitu y referencies.
Inventaríase asina la so presencia na zona nordés de Portugal y sudeste de Galicia. La localización sería preferentemente nes cuenques de los pequeños ríos de la zona y na frontera con España.
Apaez esti trébole como especie compañera en pacionales del marcu xeográficu del NON de Castiella-Llión (España). Son pacionales oligótrofos, formaos por terófitos, que se presenten sobre suelos pocu fondos aniciaos a partir de cayueles y esquistos del Cámbricu. Tienen una fenoloxía tardida, final de primavera o principios de branu. Ocupen biotopos temporalmente encharcaos mientres l'iviernu, cantos de pequeñes llamargues temporales y tamién el fondu de pequeñes vaguaes, onde s'atropa mayor mugor edáfica y que soporten, sicasí, una acusada seca braniza.es una asociación presidida pol terófito "Agrostis pourretii" que-y confier el característicu color mariellu maciu a la comunidá y ye quien apurre la mayor parte de la biomasa. La so apaición ye más evidente en zones más seques y soleyeres del pacional.
Detéctase presencia d'esti trébole en comunidaes pascícolas d'Andalucía, comunidaes de Xaén, Córdoba y, dacuando, en Cádiz y Málaga (especialmente campos del Guadalquivir y del Genil). La comunidá ta presidida pola asociación "Hordeo ieporini-Glossopappeturn macroti as. nova". La so presencia asítiase, sobremanera, n'árees de cierta altitú, sobre los 450-500 metros sobre'l nivel del mar. Tamién ta presente como acomuñada na comunidá presidida pola pareya "Ononido crotalarioidis-Aegilopetum geniculatae as. Nova.", con especial presencia en zones d'altitú percima de los 500 metros. Suelen ser terrenales de turria, margosos y magrizos, de les provincies de Córdoba y Xaén.
Pequena yerba añal, arguta, con amenorgaos glomérulos (8-10 mm) de flores marielles bien persistentes al ensugase. Yerba colonizador d'ampliu espectru, anque suel abondar más en yerbazales alteriaos o subnitrófilos, zones frecuentaes o llendaes con ciertu mugor primaveral pero bien seques pel branu, sobremanera tipu de sustratos.Frecuente en tales ambientes por casi tola provincia de Burgos, especialmente pola so aguada esti.
Parte del mesmu equipu de catalogación anterior refier recoyida d'amueses de "Trifolium campestre" na provincia de Soria (España), en distintos transectos.
Detéctase presencia de "Trifolium campestre" nel desiertu del Negev, n'Israel, nes zones empobinaes al norte, nuna evolución temporal de tres años. Esti estudiu investigaba la influencia del plantíu d'especies forrajeras variaes na restauración de zones grebes.
L'inventariu nos Estaos Xuníos d'América cubre prácticamente tolos estaos, salvo los más desérticos y los más al norte, onde la temperatura baxo pel hibiernu considerablemente. Hai distintos estudios sobre'l so usu como afitamientu de suelos y como complementu n'alimentación animal.
Dellos autores atoparon poblaciones de trébole campestre en distintes camperes de monte, de llombes y en ciertos valles del interior d'Italia. Encamienten el so usu, amás, como d'interés forrajero pa l'alimentación animal.
El so númberu cromosómico ye 2n=14 Esp.: J.
Esta especie ye'l tercer trébole más importante en agricultura por cuenta de la calidá de la so xamasca p'alimentar el ganáu y refaer suelos. Desenvuelve nódulos nos sos raigaños con bacteries simbiótiques del xéneru "Rhizobium" qu'afiten nitróxenu (ver apartáu Antecedentes). Nun se planta xeneralmente, anque ye considerada una pervalible yerba cuando apaez espontánemanete nuna campera. Haise naturalizáu en Norteamérica, particularmente nel oeste y el sur del continente.
Desenvolver en climes templaos; el so óptimo de crecedera ye 25 °C, ye bien esixente tocantes a lluz y sensible a la seca.
Como les sos compañeres les lleguminoses, desenvuelve una fotosíntesis tipu C3.
Polinización: nun hai datos pa esta especie, pero experimento controlaos amosaron la capacidá de polinización alta de les especies "Bombus pascuorum" y "Bombus lapidarius", especies de babaróns, pa "Trifolium aureum".
Esta especie ta estrechamente rellacionada con "Trifolium aureum" , tantu pola so apariencia física como pol so comportamientu y presencia na redolada.
El so cultivu basar en cultivares d'unos 3 dm de fondura.
El semilleo llevar a cabu los meses de setiembre y ochobre, cuando la temperatura medio diaria baxa per debaxo de los 26 °C (90 °F).
El pH del suelu ye unu de los factores más limitantes. Como se vio asitiar ente 5,5 y 7,5 el rangu óptimo. Si'l suelu tuviera más acedu sería necesariu correxilo cola adición de cal.
Los nutrientes del suelu ye otru de los factores críticos. Nesti casu'l fósforu y el potasiu. Pal primeru precísase un nivel de fósforu de 40 o superior, ente que de potasiu tien de superar 220. Caso de nun ser asina, tendría d'amestase al suelu unos díes enantes de la llantadera.
Se grana a razón de 50-60 kg/[[hai] (alredor d'unes 3 lbs. per área o [[acre (unidá de superficie)|acre]]). El plantíu tien llugar ente setiembre y ochobre. La grana llántase superficialmente, bastando con que quede a 2 a 3 mm de la superficie del suelu o, inclusive, na mesma superficie. (datos de Texas AgriLife Research and Extension Center).
Un resume de les característiques preferíes pa "T. Campestre", tocantes a suelu refierse, resumir na siguiente tabla:
El procedimientu podríase esquematizar como sigue:
Puede recoyer, si ye qu'esi va ser el so usu, ente los meses de marzu o abril, primero qu'españe el floriamientu. Lo normal, tratándose de pacionales, ye que se peracaba al diente sobre esos mesmos meses.
El trébole mariellu o de campu prepara'l suelu pa la guañadura d'otres especies, alzando la capacidá hídrica del suelu, ayuda a allixerar los suelos y a llavalos y aumenta el drenaxe de los mesmos.
Los valores de llantadera son los indicaos nel apartáu anterior. L'usu d'esta lleguminosa, sicasí, ta más indicáu como herbal asociada con otres lleguminoses y gramínees. Nesti casu, y según datos referentes a "Trifolium repens", la dosis de llantadera taría nunos 3 kg/hai.
Les estimaciones más conservadores son que les lleguminoses pueden apurrir de 40 a 160 kg de [[nitróxenu]] por hectárea (de 2 a 8 llibres de nitróxenu per acre) mientres la crecedera dempués del añu de la so fundación. La mayoría de los ganaderos, sobremanera de [[ganáu estensivo]], consideren indispensable faer usu d'esi apurra de nitróxenu p'aforrar la [[fertilización]] artificial y los problemes que trai. La resiembra de tréboles puede resultar d'interés en zones onde se repara una precipitación mínima añal fayadiza.
Según distintos datos d'ensayos en cultivu puru na zona norte d'España y en Galicia, la producción bazcuya ente 9 y 12 tMS/hai, cifres llograes so corte y ensin llendo, lo que nun ye la situación más habitual tocantes a usu d'esti trébole (datos acomuñaos a trébole ladín). Cuidao que la eficiencia de "T. campestre" ye menor, podría considerase la llende inferior como'l más averáu pal so casu. Nel casu de tar acomuñáu a cultivos de gramínees atopóse que'l trébole podría ser responsable del 25% de la producción total por hectárea, esto ye, redolada al 10-15% de la totalidá de la producción de materia seco.
"Trifolium campestre" ta descritu como un [[Campera (ganadería)|forraxe]] de bien bona calidá, mentáu asina por distintos autores (Fajardo et al., 2007; Velasco Santos, 2009; Aceituno Mata et al., 2010; Velasco Santos et al., 2010; y Tejerina Gallardo, 2010) (apaez citáu asina en “Estudiu etnobotánico de Aracena” – Andres…), mientres otros, más antiguos, catalogar como mediu (Hermann, 1953). Sicasí, anque se considera de valor forrajero alto, ye de poco rendimientu. Esta quiciabes seya la principal causa pola que s'usa bien pocu en llantaderes monofitas o en pacionales mistos. Como conclusión, ye aparente pa la producción pocu intensiva y encamiéntase abonar con [[cuchu compostado]] pa xubir parámetros de rendimientu.
Resulta d'interés conocer la so composición a efectu d'usu como alimentu pal ganáu. Datos referentes a esti trébole nun pudieron atopase anque puede usase la composición del trébole ladín como referencia más habitual en formulación de ensilaos y segaos y comparable a otros tréboles forrajeros como'l campestre (Encyclopedia Britannica)).La siguiente tabla apurre un resume nesti sentíu:
[[Archivu:Trifolium campestre nun campu dempués de la collecha.jpg|thumb|300px|"Trifolium campestre" nun campu dempués de la collecha]]
El Serviciu d'Información d'Alimentos de la Universidá de Córdoba ta construyendo una base de datos con información de nutrientes y parámetros nutricionales de la mayoría de les materies primes qu'entren a formar parte de l'alimentación animal. Esta ye la tabla pa "Trifolium campestre" n'estáu de yerba.
Esta ye la tabla pa "Trifolium campestre" n'estáu de forraxe (onde tolos parámetros midir en %MS salvu la mesma MS (materia seco); FAD=Fibra acedu digestible; LAD=Lignina acedu digestible):
Ta referíu nun par d'estudios la bona asociación que presenta l'alfalfa con dellos tréboles, concretamente 11 especies. Comprobóse que "T. campestre" yera unu de los que meyor llevaba esa asociación.
Con gramínees l'asociación tamién ye bien bona, como se comentó yá. Una de les gramínees preferíes como compañía del trébole de campu ye'l rye-grass y, tamién, con bermuda.
Convien considerar la posible apaición de dos parásitos nuna pradería de trébole de campu. Estos parásitos son "Hypera nigrirostri"s, que se centra en fueyes y flores, y "Dasyneura leguminicola", con efectos similares, inclusive nel tarmu. Les referencies a esti respectu son, sicasí, daqué anticuaes. Tamién los curculiónidos son posibles atacantes d'esta lleguminosa, con informes al respeutu n'El Algarve (Portugal) y en Gerona.
El investigadores, en plantíos del estáu de Oklahoma, fueron capaces de desenvolver 60 pares madre-cría en 131 hai de campera con un amiestu de trébole añal ensin complementar l'alimentación del ganáu. La carne producida tenía un promediu de 1300 kg/hai (291 llibres per acre). El investigadores envaloraron que la producción equivalente en [[yerba bermuda]] o [[festuca]] riquiría d'unos 700 kg de nitróxenu per hectárea (150 llibres de nitróxenu per acre). A 0,50 € por kg de nitróxenu (US $ 0,30 por llibra de nitróxenu), l'aforru fuera de 350 € por hectárea ($ 45 por acre). Esti proyectu resultaba vidable cola carga animal determinada.
El Dr. Monte Rouquette, que trabaya en Overton, Texas, usó yerba bermuda que foi resembrada con [[rye-grass]] y fertilizaos con nitróxenu, o resembráu con trébole y fertilizáu col potasiu. La ganancia media mientres un periodu de doce años foi de 6400 kg/hai pa l'asociación con rye-grass y 4500 kg/hai pa la de trébole (por acre pa los xatos yera 640 llibres cola resiembra rye-grass y 450 llibres col trébole). El costo promediu de doce años foi de 0,35 € por cada kg de ganancia (per cada llibra de ganancia foi de $ 0,210) cola resiembra raigrás y de 0,2 € por kg de ganancia pal trébole ($ 0,115 centavos de dólar per llibra col trébole). Poro, la ganancia dende l'asociación con trébole yera namá'l 70 per cientu al respective de la del sistema de nitróxenu fertilizante, pero'l costu de producción foi un 55 per cientu menor. Esta investigación amuesa que les camperes bermuda pueden ser sostenibles y granibles ensin fertilizante nitrogenáu.
Convien embrivir el [[llendo]] nos espacios semillaos hasta que'l soporte de la planta consolidárase. Dempués del establecimientu, el llendo moderáu mientres la seronda y l'iviernu puede ser aceptable. Les opciones nun son munches, sicasí, porque la mayoría de les llegumes producen poca cantidá de forraxe pastoreable hasta'l final del iviernu o principios de primavera. La presión del llendo pue ser necesaria cuando les gramínees añales d'iviernu seyan abondosos y amenacien con bloquiar la lluz pa les lleguminoses.
Pa un máximu beneficiu por aforru de fertilizantes, convien caltener les llegumes moderadamente mientres tola primavera hasta qu'echen grana con que les plantes ayuden a semar el nuevu soporte y podría esaniciase la lleguminosa como forrajera. En grandes estensiones de pacionales de lleguminoses ye posible qu'haya que cortar les plantes, pa segáu por casu, a la fin de la primavera pa dexar que mientres la estación templada siga la producción de [[Campera (ganadería)|campera]]. Hai que considerar una bona práctica que consistiría na rotación del llendo y de los cultivos, según l'amiestu de lleguminoses y delles con gramínees de [[palatabilidad]] y producción aseguraes.
Una vegada que les llegumes consolidáronse nuna campera, ye una bona práctica'l plantíu de granes adicionales cada añu o cada dos años, pero en cantidaes más amenorgaes, especialmente si la producción de granes foi deficiente por cuenta de les condiciones ambientales o por escesiva presión de llendo. Si quierse autosemillar, o recoyer grana pa posterior semilláu, hai que dexar que la planta algame un porcentaxe en campu del 75% de flores de color pardu.
Como se comentó nesti artículu, l'aplicación de "T. campestre" ye bien afecha pa suelos acedos, drenaos, non especalmene fértiles, y n'asociación con otres herbales como lleguminoses, gramínees o otros productos. Ye especialmente indicada para [[devesa|deveses]] anque, como tamién se comentó, la producción de materia seco por hectárea nun va ser de les más altes. Convien tener presente que la distribución de "Trifolium campestre" sobre suelu de devesa, tanto baxu [[carbayu]] como baxu [[encina]], indica la preferencia de la especie por asitiase na periferia o nel esterior del llurdiu de copa sobre'l suelu, presentando un calter mediu del enclín.
 [[Archivu:Trif campestre - Popularidá (Australian New Crops Website).png|thumb|350px|Frecuencia d'apaición de la especie "Trifolium campestre" n'estudios, seminarios y comunicaciones científiques polo xeneral, mientres los últimos años]]
[[Categoría:Trifolium|campestre]]
Trifolium diffusum
Trifolium diffusum ye una especie herbal perteneciente a la familia de les fabacees orixinaria de Eurasia. 
"Trifolium diffusum" ye una yerba de crecedera añal, pelosa, con tarmos qu'algamen un tamañu de 20-80 cm d'altor, erectos, con pelos patentes salvu nel so parte inferior, que de cutiu ye glabra. Fueyes alternes, axustaes, peciolaes; folíolos hasta de 40 x 15 mm, obovaos o elípticos. Inflorescencies capituliformes, ovoides, n'apariencia terminales. Mota llixeramente zigomorfo, cónicu, pelosu. Corola colos pétalos soldaos pola so base y al tubu del androcéu, rosaos, glabros, marcescentes o caedizos na fructificación. Frutu indehiscente, con pericarpo membranáceo, con 1-2 granes finamente rugulaes, purpúreas. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 16. 
Alcuéntrase en pacionales nitrificaos de sistemes forestales; a una altitú de 200-1500 metros nel S de Francia, Córcega, Cerdeña, Sicilia, penínsules Ibérica, Balcánica y de Crimea, Cáucasu, Transcaucasia y Asia Menor.
"Trifolium diffusum" describióse por Jakob Friedrich Ehrhart y espublizóse en "Beitr. Naturk." 7: 165. 1792. 
diffusum: epítetu llatinu que significa "estendíu". 
Trifolium incarnatum
El trébole encarnáu, escarlata o italianu (Trifolium incarnatum ) ye una especie de lleguminosa que s'utiliza como planta forrajera en Europa, Australia, Arxentina, y EE.XX. 
Les fueyes son trifoliaes, colos foliolos de forma oval ancha na punta y estrechos na base. 
La inflorescencia ye cilíndrica, y ta formada por 75 a 125 flores, que son pequeñes y de color coloráu escarlata. Ábrense sucesivamente dende la base hasta la punta de la inflorescencia. 
Les granes son amarellentaes y arrondaes. Un kilogramu contién aprosimao 330.000 granes.
Les granes granen rápido dempués de la llantadera. Suel asoceder qu'haya abondu mugor pa la guañada pero non pa la posterior crecedera de les plántulas, lo qu'acaba derivando nun fracasu de la llantadera. Esto debe a que'l porcentaxe de granes dures nesta especie ye bien baxu. Pa solucionalo, apaecieron variedaes, como la Dixie, que producen más granes dures.
La crecedera de les plantes producir n'estáu de roseta mientres la seronda y l'iviernu, pasáu'l cual apaecen tarmos florales erectos y peludos, nos que nacen les fueyes, y que terminen nuna inflorescencia. 
Les flores son autofértiles, pero non se autopolinizan, sinón que precisen l'ayuda d'abeyes o otros insectos, qu'alleguen en busca de néctar y solmenen les flores, de forma que se polinizan. 
La fecundación tien llugar 18 hores dempués de la polinización, y la corola amostálgase. La grana madura en 24 a 30 díes, dempués de lo cual esprender con facilidá y la planta muerre.
Temperatura: ye resistente tantu al fríu como al calor. La so temperatura óptima de guañada ta ente los 15 y los 20 °C. 
Enagua: rique 300-500 mm d'agua.
Suelos: acepta testures tantu arenoses como franques, pero puede tener problemes en suelos magrizos porque precisa un bon drenaxe. Aguanta un pH d'ente 5,5 y 7,5, pero'l óptimo ye 6,5. Rique suelos fértiles, y nun tolera suelos salinos.
Ye nativa del sur d'Europa y del Cáucasu. 
Cultívase casi puramente nel sur y la osta oeste d'EE.XX. (California principalmente). En menor midida, tamién se cultiva nel sur d'Europa y n'Australia y Nueva Zelanda. 
Tien interés como cultivu añal ivernizu, p'apurrir forraxe de bona calidá a la salida del iviernu. El meyor aprovechamientu ye la siega al entamu del floriamientu, yá que s'afai mal al llendo pola so crecedera erecto y por cuenta de que los animales tienden a comese les inflorescencies, lo qu'amenorga la producción de granes.
Puede apurrise en verde, o, preferentemente, caltenese por aciu henificación o ensiláu.
Tien una bona palatabilidad, anque nun se debe recoyer dempués del fin del floriamientu, una y bones los pelos de les espigues y los tarmos vuélvense ríxidos y pueden estropiar a los animales cuando los inxeren. La so calidá nutricional ye bona por cuenta del so altu conteníu proteico, sicasí, puede provocar meteorismo si consumir con avidez.
Desenvolviéronse variedaes que son capaces de resembrarse, gracies a el so mayor porcentaxe de granes dures. Dalgunes son:
Les variedaes Dixie, Auburn y Autaga tienen característiques similares, ente que Chief y Talledaga son de maduración más tardida.
La llantadera realizar n'ochobre, intentando aprovechar l'agua pa semar darréu enantes o xusto dempués, lo qu'aumenta'l númberu de granes granaes. La dosis de llantadera ye de 10-20 kg/hai, la dosis inferior aplicar n'amiestu. 
Puede semase entemecíu con "Trifolium subterraneum", anque esti amiestu úsase pocu, yá que nun apurre nenguna ventaya al amiestu de trébole soterrañu con otros tréboles.
Nel norte d'España cultívase solo, o entemecíu con gramínees de crecedera rápida como "Lolium perenne", pa evitar el riesgu de meteorización.
La producción bazcuya ente 15 y 20 tonelaes de materia verde por hectárea, o de 4 a 5 tonelaes de segáu, dependiendo del clima y les condiciones de cultivu.
Emplégase tamién como abonu verde, soterrando la biomasa vexetal en plenu floriamientu p'ameyorar la calidá nutricional de los suelos probes. Anque foi un cultivu en regresión, al igual qu'otres lleguminoses forrajeras, la implantación de práctiques agronómiques sostenibles ta favoreciendo la recuperación d'esta especie.
"Trifolium incarnatum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 769. 1753.
Númberu de cromosomes de "Trifolium incarnatum" (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecíficos: 2n=14
incarnatum: epítetu llatinu que significa "de color rosa carneo"
Trifolium medium
Trifolium medium ye una especie herbal de la familia de les fabacees. Ye orixinaria de Europa Central.
Ye una planta perenne, herbal, qu'algama un tamañu d'ente 30 y 50 cm d'altor. El tarmu ye ascendente y de cutiu acoloratáu. Les fueyes de 1,5 a 5 cm de llargu y 0,8 a 2 cm, son de forma elíptica. Polo xeneral, componer d'una sola inflorescencia esférica, xeneralmente de 2 a 3 cm d'anchu y 3 cm de llargu. La corona 15 a 18 mm de llongura ye de color púrpura, bien raramente blanca. .
"Trifolium medium" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Amoenitates Academici" . . . 4: 105. 1759. 
Númberu de cromosomes de "Trifolium medium" (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecíficos:
2n=80 2n=84.
medium: epítetu llatinu que significa "mediu"
Trifolium ochroleucum
Trifolium ochroleucon ye una especie de la familia de les fabacees.
Trifolium ochroleucon ye una especie , perenne, enrevesosa, con tarmos ascendentes pelosos de 10-50 cm. Foliolus oblongo-elípticos o llanceolaos de 1,5-3 cm, con pelos marxinales. Flores blancoamarillentas, raramente roses, en cabezueles globulares o oblongues, sentaes, 2-4 cm. Pétalos 1,5-2 cm, el doble de llargu qu'el mota que tien los dientes más baxos más llargos que los 4 superiores, y ta recurváu en frutu. Floria en primavera y branu. 
Habita en gran parte d'Europa, sacante n'Europa septentrional, Irlanda y Holanda. Nel centru de España habita en melojares.
"Trifolium ochroleucum" describióse por William Hudson y espublizóse en "Fl. Angl. (Hudson)" 283. 1762 
Númberu de cromosomes de "Trifolium ochroleucon" (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecíficos: 2n=16
ochroleucum: epítetu llatinu que significa "de color mariellu maciu"
Trifolium ornithopodioides
Trifolium ornithopodioides ye una especie de la familia de les fabacees.
Trifolium ornithopodioides postráu, estendíu, glabro, nanu, añal de 2-20 cm o más, con cabezueles de cabillos curtios, xeneralmente con 2-4 flores blanques o rosa pálidu. Fueyes con trés foliolos obovaos a cuneaos, dentaos de peciolu curtiu; fueyes de llargu peciolu, más llargos que los cabillos de les cabezueles. Flores de 6-8 mm, con pétalu cimeru estrechamente oblongo; mota con dientes casi iguales, más llargu que'l tubu de la mota. Vaina más llarga que la mota. Floria en primavera y branu. 
En Gran Bretaña, Francia, Alemaña, Irlanda, Holanda, Hungría, Italia, Portugal Rumanía. En España habita en praos de diente y en vallicares onde se caltién el mugor edáfica.
"Trifolium ornithopodioides" describióse por (L.) Sm. y espublizóse en "Flora Britannica" 2: 782. 1800.
ornithopodioides: epítetu 
Trifolium repens
Trifolium repens, llamada comúnmente trébole blancu, ye una especie de trébole nativa d'Europa, norte d'África, y Asia occidental. Ye cosmopolita, al apaecer en distintes ambientes dientro del clima templáu húmedu. Ye bien importante como forrajera.
Trátase d'una especie herbal perenne. De porte rastreru, algama un altor de 10 cm. El so vezu estolonífero fai d'ella una lleguminosa d'escelente adaptación al llendo en zones templaes de tol mundu. Arrobinar por estolones y granes.
Les fueyes son peciolaes y trifoliadas; los sos foliolos son ovales, con un llurdiu blancu, y ensin nenguna vellosidá (tampoco en pecíolos nin tarmos). Los estolones atópense abrazaos por estípules membranoses de les fueyes.
Les inflorescencies son glomérulos s de 1.5 a 2 cm d'anchu, conteniendo de 50 a 100 flores blanques o blancu-rosaes. Estos atopen sobre un pedúnculu de 7 cm. Les flores son de tipu papilionáceu o papilionoides.
Los frutos contienen trés o cuatro granes en forma de corazón, por demás pequeñes y de color variable del mariellu al marrón acoloratao. 
La grana tien forma arrondada con un bárabu que coincide cola posición de la futura radícula. La cubierta seminal forma una gruesa capa suberizada alredor de la grana. Presenta filo: repulgu correspondiente al antiguu puntu de gabita a la paré del ovariu.
Sicasí, puede vegetar nos suelos probes, ácidos o arenosos, precisando fuertes abonaos fosfóricos, al igual que casi tolos tréboles. Ye pocu tolerante al salín.
Desenvuelve nos sos raigaños nódulos formaos por bacteries nitrificantes del xéneru "Rhizobium". En fayadices condiciones de temperatura, mugor y suelu, les bacteries afiten importantes cantidaes de nitróxenu de l'atmósfera.
La crecedera del trébole blancu empieza pol desenvolvimientu de la corona, d'una raigañu pivotante y hasta diez estolones primarios, que nacen de les yemes axilares de les fueyes de la corona. Los estolones suelen adoptar forma radial sobre la superficie del suelu. Darréu, los nuedos d'estos estolones desenvuelven nuevos raigaños adventicias, fueyes y yemes axilares. 
L'apaición de estolones secundarios, causa cierta debilidá nos primarios, por emigración de les sustances de reserva escontra dichos estolones fíos, hasta'l puntu de que, finalmente, lo primarios muerren y el sistema secundariu independizar de la planta orixinal. Esti comportamientu facilita la supervivencia de les plantes por multiplicación vexetativa, al asegurar el desenvolvimientu y la crecedera socesiva de nuevos estolones y collos, la emerxencia de nuevos individuos. La crecedera de los estolones, ye aprosimao de 2 dm/añu. 
Una vegada que les condiciones ambientales (fundamentalmente fotoperíodo y vernalización previa) favorecen el procesu de floriamientu, les yemes axilares anicien cabezueles florales. D'esta forma, la producción de inflorescencies facer en desterciu de la de los nuevos estolones y, poro, la crecedera de la planta amenórgase. Tamién se movilicen reserves escontra les flores pa formar les granes.
La temperatura óptima pa la crecedera ye de 24 ºC. Tanto pel branu como pel hibiernu, amenórgase enforma la crecedera (a partir de 35 °C y per debaxo de 7 °C, presenta una escasa crecedera).
Pa desenvolver el floriamientu con ésitu, precisen obligatoriamente baxes temperatures ivernices (vernalización)
El trébole blancu ye llargamente utilizáu en producción de forraxe. El so principal usu ye'l llendo a diente en amiestu con gramínees, a les cualos suministra amás grandes cantidaes de nitróxenu fitu nos sos nódulos radicales.
Cada rebrote producir a partir de la yema terminal de los estolones y de les yemes allugaes nes axiles de les fueyes. Esti procesu, resultancia del vezu estolonífero de la planta, asocede dempués de cada llendo o corte. L'apatayo del animal favorez la reproducción vexetativa de la planta. El rebrote supon una movilización de les reserves de la planta, menguando tres la defoliación y recuperándose darréu gracies a la rápida proliferación de fueyes horizontales de los nuevos estolones, lo que-y dexa algamar una alta eficiencia fotosintética con una área foliar amenorgada. Esta elevada capacidá de recuperación deber a que'l llendo nun esanicia les árees de crecedera.
Destaca'l so gran calidá alimenticia pal ganáu, en términos de proteína y minerales, según la so capacidá pa autoabastecerse de nitróxenu y tamién de vencelo al mediu (y por tantu a les especies coles que conviva nel terrén).
Anque'l conteníu alimenticio ye eleváu, como cultivu puru apenes se sema por constituyir un forraxe daqué desequilibráu y por peligru de meteorismo pa los rumiantes. Ye por ello que se suel emplegar entemecíu con gramínees. A pesar d'ello, el trébole blancu presenta una alta digestibilidad; presentando los valores más altos pel hibiernu y primavera, tornando amodo mientres el branu. 
Per otra parte, el trébole blancu oldea con otres especies pratenses en que nun tener órganos específicos pa l'acumuladura de reserves. Esti comportamientu, dende'l puntu de vista de la producción ye positivu, yá que la so crecedera algama rápido volúmenes altos de forraxe. Esto dexa a les plantes cubrir les sos necesidaes metabóliques nun plazu bien curtiu, ensin tener qu'esperar, como en trébole violeta o l'alfalfa, a movilizaciones de les reserves dende'l sistema radicular.
Sicasí, en condiciones de praderíes de riego en Centru y Sur d'España, les producciones bazcuyen ente 10 y 15 t/hai de materia seco, según asociaciones o amiestos de trébole blancu con gramínees (festuca y dáctilo), correspodiéndole al trébole de normal hasta casi'l 70% de dicha producción, según los datos de distintos ensayos del INIA y de l'Axencia de Desenvolvimientu Ganaderu. 
En rexones del Norte d'España (Galicia y Cantábricu), correspondientes a climes templaos y húmedos, n'asociación con ray-grass perenne, la producción de trébole blancu raramente supera'l 25-30% de la producción total de la pradería, lo cual cífrase ente 10-13% de materia seco total.
Esta situación tan distinta, xustifícase porque los tréboles precisen pal so óptimo crecedera grandes intensidaes de lluz, ente que les gramínees, anque tamién crecen meyor a plena lluz, tán más afeches a condiciones de solombra, de cuenta que en climes mediterráneos, la bayura de lluz conduz a la dominancia de lleguminoses sobre gramínees en praderíes de llendo frecuente. Sicasí nos díes centrales de branu, con temperatures medies cimeres a 30 °C, sufre nestes rexones una cierta parada vexetativa, efectuando floriamientos continuos y con escasa productividá.
Tocantes a la persistencia del trébole blancu, ta asegurada pol procesu de formación y guañadura de estolones y amás, inclusive en praderíes bien llendaes, una cierta proporción de les inflorescencies produz granes, de les cualos casi un 80% son dures y permanecen nel suelu como acuta pa situaciones de seca o sobrepastoreo, nes que pueden granar y llegar a sustituyir a les plantes perdíes.
El establecimientu del trébole blancu sueli ser más lentu qu'el de les gramínees que pueden acompaña-y na pradería, bien especialmente del ray-grass, qu'en suelos fértiles puede fae-y una fuerte competencia inicial.
N'amiestos con "festuca" y/o "dactilo", de más lentu establecimientu, la competencia nun ye tan fuerte y l'implantación ye más fácil.
La dosis de llantadera n'amiestu con gramínees bazcuya ente 0.5-3 kg/hai. La dosi menor cuando nun se quiera una fuerte dominancia del trébole sobre les gramínees, les dosis mayores cuando quier amontase la proporción de lleguminosa, y por tantu de proteina, na pradería. Sémase o bien con semadora de pratenses o a volio, nesti casu aconséyase pasar un rulu estriáu pa llograr un bon contactu de la grana col suelu. la llantadera a volio puede faese con una abonadora centrífuga primeramente cubicada pa esta grana.
Tocantes a la fondura de llantadera, la grana debe d'asitiase na superficie o en fondura, pero ensin superarar los 5 mm.
Esisten tres grupos de variedaes de trébole blancu:
1) Variedaes de fueya pequeña o nanes: tamién llamaes variedaes selvaxes, por ser na so mayoría ecotipos, nativos o bonales de distintes rexones del mundu. Dellos exemplos son Aberystwyth S-184 y Kent.
2) Variedaes de fueya común o entemedies: Bien utilizaes pa praderíes de llendo de media y llarga duración:
- Grassland Huia: considerada n'España como la lleguminosa más granible para llendo n'árees de más de 650 mm d'agua y de non más de tres selmanes de seca pel branu. Ye dura y persiste, inclusive con llendo continuu ya intensu. El so óptimo de temperatura son 24 °C, pero tien escasa producción iverniza.
- Louisiana: más temprana y de meyor producción iverniza qu'el Huia, en condiciones d'iviernos templaos. Soporta tamién la seca braniza.
- S100: persistente y bien granible, de comportamientu similar a Huia.
- Otres variedaes importantes son: Kersey, Barbiean, Cultura, Pertina, Wikla, Grasslands 4700, Victoria Irrigation y Mika.
3) Variedaes de fueyes grandes: tienen porte más eleváu, estolones más gruesos y fueyes ya inflorescencies más grandes. Son altamente granibles en condiciones de bon suministru de mugor, pero aguanten peor el llendo intensu y continuu de los grupos anteriores. La so persistencia ye tamién deficiente. Nesti grupu atópense: 
- Ladín: tratar de la variedá más importante d'esti grupu. Tien fueyes grandes, pero con una relación fueyes/tallo inferior a otres variedaes, lo qu'anicia una menor digestibilidad, dada la inferior calidá de los tarmos en relación a les fueyes. Ye bien esixente en mugor y abondo sensible al salín del suelu. La so crecedera en branos templaos en regadío ye cimeru a cualquier variedá de los otros grupos. Ente les variedaes comerciales destaca Ladín California.
- Haifa: similar en tamañu a Ladín, pero de porte más rastreru y con más estolones, de forma que'l so aspeutu ye trupu. Tien mayor resistencia a la seca que les variedaes anterior y meyor crecedera iverniza. 
- Otres variedaes: Blanca(bien granible, capaz de competir col Ray- Grass y resistente a ruques); Regal (semitardía), Tamar (precoz), Sabeda (susceptible a podrigueru del raigañu), Retor (resistente a podrigueru del raigañu), y Milkanova (tamién resistente)
El consumu per parte del ganáu español de grana de trébole blancu bazcuya alredor de 130.000 kg/añu, correspondiendo más
de la metá a la variedá Grassland Huia.
N'humanos ye indigestible crudu, pero cocíes 5-10 min faise digestible [2]. Les flores seques y les sos granes constitúin una nutritiva farina pa entemecer con otros alimentos. Y la agua del fervinchu bien bonu como saludable té.
El trébole blancu tamién s'emplega nos amiestos pa cesped, dando cobertoria a suelos probes, onde otres especies presenten dificultaes pa desenvolvese. Anque se considera como una yerba non deseable cuando se trata de caltener un verde puramente formáu por gramínees, como asocede en verdes deportivos y en campos de golf.
"Trifolium repens" describióse por Carolus Linnaeus y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 767. 1753.
Trifolium: nome xenéricu que deriva de "tri" = (trés) y -"folium" = (fueya), polo que podría traducise como "tres fueyes".
"Trifolium nevadense" Boiss.
Trifolium rubens
Trifolium rubens ye una especie de la familia de les fabacees.
Planta perenne, erecta, lampiña. Foliolus oblongos, con nervios numberosos y curvaos, y dientes finos nel marxe. Flores purpúreas, de 12-15 mm, en trupes inflorescencies cilíndriques d'hasta 60 x 25 mm.
Claros y orles de monte, yerbazales y carbes en suelos fondos y frescos.
"Trifolium rubens" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 768. 1753. 
Númberu de cromosomes de "Trifolium rubens" (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecíficos: 2n=16
rubens: epítetu llatinu que significa "coloráu".
Trifolium scabrum
El trébole aspru ("Trifolium scabrum") ye una especie perteneciente a la familia de les fabacees.
Ye una especie bastante robusta, estendida o ascendente, pelosu, añal, de munchos tarmos d'hasta 25 cm. Folíolos ovaos, coriáceos, finamente dentaos. Numberoses cabezueles, globulares o ovoides, ablancazaes o raramente roses, de 5-12 mm. Los pétalos suelen ser más curtios que la mota que persiste en frutu, con dientes llixeramente curvos, easpinosos, ríxidos y estendíos. Floria de Mayu a Julio. Habita en praos secos, terrén arenosu y predresu nel oeste y sur d'Europa.
"Trifolium scabrum" describióse por (L.) Sm. y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 770. 1753.
Númberu de cromosomes de "Trifolium scabrum" (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecíficos: 2n=10
scabrum: epítetu llatinu que significa aspru".
Trifolium subterraneum
Trifolium subterraneum, ye una especie de planta añal perteneciente a la familia de les fabacees:
El trébole soterrañu, ye una planta añal, de vezos rastreros. Los sos tarmos son curtios y tendíos pel hibiernu, allárguense en primavera calteniéndose postraos, nun son radicantes, y presenten pubescencia. Fueya díxitu trifoliaes vellosas: los foliolos son arrondaos y obcordiformes, pubescentes: cantu polo xeneral enteru. El llurdiu foliar forma una decoloración triangular nel centru de cada foliolu y los sos estremos aparenten siguise nos otros foliolos. Los peciolulos: curtios y d'igual llargor. Tien estípules anches terminaes nuna punta curtia. El raigañu ye pivotante, pocu fonda con numberoses ramificaciones llaterales.
Planta añal d'invierno primavera, que senesce al llegar el branu. Al maduror de les granes, la planta inclina'l ginecóforo y sofita los frutos nel suelu onde queden semienterraos.
Coles primeres agües de seronda produz la guañada de les granes, lo que dexa que la especie pórtese prácticamente como perenne con resiembra añal.
"Trifolium subterraneum" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 2: 767. 1753.
Númberu de cromosomes de "Trifolium subterraneum" (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecíficos: 2n=16
subterraneum: epítetu llatinu que significa "soterrañu, so tierra".
Trigonella caerulea
Trigonella caerulea, - "utskho suneli") ye una yerba añal de la familia Fabaceae. 
Algama un tamañu de 30-60 cm d'altor. Les sos fueyes son obovaes o llanceolaes, de 2-5 cm de llargu, 1-2 cm d'anchu y dentaes na parte cimera. Los sos tarmos florales son globulares, en compactos recímanos, más llargos que les fueyes. Los sépalos los son dos veces más curtios que la corola, los sos dientes son iguales al tubu. La corola ye 5.5 a 6.5 mm de llargu y azul. Les llegumes son erectas o llixeramente curvaes, estruyíes, de 4-5 mm de llongura col picu de 2 mm. Les granes son pequeñes y allargaes. Floria n'abril-mayu, les granes maurecen en mayu-xunu. Ye autu-polinizada.
Alholva azul ye llargamente utilizada na gastronomía de Xeorxa, onde se-y conoz como "utskho suneli". Ye unu de los ingredientes del amiestu de especias de Xeorxa: "khmeli suneli". Utilícense tantu les granes, como les vaines y les fueyes. El golor y el sabor son similares a la alholva ordinaria, pero más nidiu. En Suiza utilizar pa dar sabor al quesu tradicional schabziger. 
"Trigonella caerulea" describióse por (L.) Ser. y espublizóse en "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis" 2: 181. 1825.
caerulea: epítetu llatinu que significa "de color azul".
Trigonella procumbens
Trigonella procumbens, ye una yerba añal de la familia Fabaceae. Ye orixinaria de Eurasia.
Ye una planta añal herbal qu'algama un tamañu de 30-80 cm d'altor. Tien el tarmu ramificáu, débil, cayíu o ascendente, escasamente casi llinia recta. Les fueyes de dientes afilaos. Axustes de triangular-oblongo-llanceolaes a lliniales. Los pedúnculos más llargos que les fueyes. Inflorescencia trupa, con 20-30 flores, Corola de 6.5 mm de llargu, de color azul maciu. Floria en xunu-xunetu. Fructificación de mayu a xunetu.
"Trigonella procumbens" describióse por (Besser) Rchb. y espublizóse en "Iconographia Botanica seu Plantae Criticae" 4: 35. 1826.
procumbens: epítetu llatinu que significa "postráu"
Trigonella spicata
Trigonella spicata, ye una yerba añal de la familia Fabaceae. Ye orixinaria de Eurasia. 
"Trigonella spicata" describióse por James Edward Smith y espublizóse en "Florae Graecae Prodromus" 2: 108. 1813.
spicata: epítetu llatinu que significa "espigada"
 Grossheim, A.A. (1952) Flora Kavkaza, Vol. 5. Moscow, Leningrad. (Rus)
Tripleurospermum maritimum subsp. inodorum
La manzanilla marítima (Tripleurospermum maritimum susp. inodorum) ye una planta de la familia de les compuestes.
Añal de 10-50 cm d'altor, erecta, ensin pelos; fueyes delles vegaes estremaes hasta'l nerviu, xenerando segmentos numberosos y finos como filos, agudos, bien pocu o nada goliosa al contrariu qu'otres manzanillas. Flores de dos clase, un tubulares, marielles, axuntaes nel centru y sobre una "almadina", (receptáculu), semiesférica, con pequeñes "escamitas" ente elles; otres con una llámina blanca, (lígula) y asitiaes nel cantu del receptáculu, formando ente dambes y les bráctees una agrupación llamada capítulu que tien nesti casu unos 20-35 mm de diámetru y ta instaláu a la fin de los tarmos, sobre un rabillu llargu y finu. Frutu con costielles bien separaes (costielles en contactu o llixeramente dixebraes en "Matricaria maritima")
Nativa en:
Tripleurospermum maritimum subsp. maritimum
La manzanilla marítima (Tripleurospermum maritimum susp. maritimum) ye una planta de la familia de les compuestes.
Perenne o bienal de tarmos estendíos a erectos, ramosos penriba, hasta 80 cm. Fueyes bi-tridivididas, segmentos curtios, carnosos. Capítulos de 3-5 cm de diámetru, con flores ligulaes blanques d'hasta 2 cm, y flores tubulosas marielles. Bráctees involucrales oblongues, con marxes escariosos marrones. Especie variable.
Mariñes del oeste y norte d'Europa. Dinamarca, Finlandia, Islandia, Irlanda, Noruega, Suecia, Reinu Xuníu, Bélxica, Alemaña, Polonia, Francia, Portugal y España.
N'España en Asturies, Cantabria y nel País Vascu en Vizcaya. Na CAPV alcuéntrase bien alcontrada na mariña vizcaina, sumiendo en dómines recién de dos localidaes y con una única población conocida anguaño, en Urdaibai. Trátase d'una especie de marcaes apetencies nitrófilas propia d'ambientes subhalófilos que se caltienen húmedos tol añu. Aparentemente indiferente a la granulometría del substrato, paez sicasí preferir aquelles situaciones nes que se produz una gran acumuladura de materia orgánico, bien procedente de los arribazones de les marees en sableres y cantos de canales d'estuarios, o bien derivada de l'actividá d'aves marines, n'ambiente de cantil
Tripolium pannonicum subsp. tripolium
Tripolium pannonicum subsp. tripolium ye una especie de planta perteneciente a la familia Asteraceae. 
Ye orixinaria del norte d'Europa que llinda la so distribución a les marismes, estuarios y n'ocasiones en llugares salobres. 
Ye una planta perenne que crez hasta 50 cm d'altu con fueyes llanceolaes, carnoses y flores colos rayos de color púrpura. El floriamientu producir de xunetu a setiembre. Les plantes tienden a ser de curtia duración y les poblaciones precisen renovaciones importantes cada añu a partir de nueves plántulas. Hai con rayos florales, según variedaes ensin ellos y namái los primeres tienen llargues flores azules o blanques. La forma ensin rayos ye de color mariellu. Les plantes florien hasta bien entráu la seronda y polo tanto apurren una pervalible fonte de néctar pa les caparines que vuelen nesa estación, tales como la dama pintada y la almirante colorada.
"Tripolium pannonicum subsp. tripolium" describióse por (L.) Greuter y espublizóse en "Willdenowia" 33(1): 47. 2003. 
Trollius altaicus
Trollius altaicus ye una especie de planta ornamental perteneciente a la familia Ranunculaceae, ye nativa d'Asia y Europa onde crez en llugares húmedos, especialmente en valles. 
Ye una planta herbal qu'algama los 70 cm d'altor. Les fueyes son basales, peciolaes , cordaes tri-lobulaes y dentaes. Les flores son solitaries de 3-5 cm de diámetru con sépalos color naranxa, pétalos lliniales más pequeños que los estames. Les grana son elipsoides-globoses.
Trollius asiaticus
Trollius asiaticus ye una especie de planta ornamental perteneciente a la familia Ranunculaceae, ye nativa d'Asia y Europa onde crez en llugares húmedos, especialmente en praderíes y montes. 
Ye una planta herbal qu'algama los 20-80 cm d'altor, son simples o ramificaes dende la metá. Les fueyes basales son peciolaes, cordaes de 7-30 cm de llargor. Les cimeres son similares a les basales con curtiu peciolu o sésiles. Les flores son solitaries terminales de 3.5-4.5 cm de diámetru. Los sépalos son de color naranxa, raramente marielles, los pétalos espatulaos son más curtios que los sépalos los.
Trollius europaeus
Trollius europaeus o Calderones o flor de san Pallari ye una especie fanerógama, perteneciente a la familia Ranunculaceae. Ye nativa d'Europa y del oeste d'Asia onde crez n'altores de 2800 msnm .
Ye una planta herbal qu'algama los 6 dm d'altor. Tarmu erecto, bien pocu ramosu y estriáu con dos tipos de fueyes; les cimeres pequeñes y sésiles y les inferiores basales con un peciolu de más de 2 dm de color verde escuru nel fai y blancu nel viesu. Tien flores de color mariellu brillante paecen globos de 3-3,5 cm de diámetru. Crez en banzaos y árees avesees, montes y carbaes, floriando ente xunu y agostu.
Tuberaria guttata
Tuberaria guttata ye una especie perteneciente a la familia de les cistacees.
Ye una especie botánica pelosa, añal, 5-30 cm, de roseta basal de fueyes elíptiques a obovaes. Fueyes cimeres con pelos estrellaos. Flores marielles, 1-2 cm de diámetru, con pétalos de normal motudos de color escuru na so base, en inflorescencies terminales de llongures cabillos; sépalos desiguales. Floria en primavera. 
Habita en sables, montes abiertos, riscos, y en pacionales de terófitos.
Na Europa mediterránea, Portugal, Irlanda, Gran Bretaña, Holanda, Alemaña y Bulgaria.
Turgenia latifolia
Turgenia latifolia ye una especie de plantes herbales perteneciente a la familia Apiaceae. Ye orixinaria de la rexón del Mediterraneu hasta Irán.
"T. latifolia" ye una yerba añal; colos tarmos erectos, bien ramificaos, de 8-40 cm; fueyes 1-pinnatisectas con 3-6 pares de segmentos foliares, oblongos, de 1-5 por 0'5-1 cm, dentaos o pinnatífidos; 2-5 bráctees y bractéolas, llanceolaes, persistentes; con umbeles sobre pedúnculos de 10 cm o más, con 2-5 radios de 1-6 cm, desiguales, híspidos; flores ensin sépalos y con pétalos blancos o rosaos, radiaos, los más grandes hasta de 4 mm; el frutu ye ovoide, de 6-12 mm coles costielles marxinales cubiertes de 1 fila d'aguiyones rectos y les restantes de 2-3.
Esta planta ye paecida a "Caucalis platycarpos" de la que s'estrema pola división de les fueyes (1 vegada pinnaes en cuenta de 2-3) y pola disposición de los escayos nos frutos. 
Distribuyir pol sudoeste d'Asia, Norte d'África y en Europa pel centru y sur; en gran parte de la Península Ibérica y partida por Aragón anque escasísima en Huesca, onde namái la conocemos d'un puntu del Somontano. 
Alcuéntrase nos campos de cultivu y los sos marxes. Preferentemente en suelu calcícola, nun altor de 200- 1500 ( 1800 ) metros. El floriamientu producir n'Abril - Xunu ( Julio ) y la fructificación en Mayo - Julio ( Agostu ).
"Turgenia latifolia" describióse por L. Hoffm. y espublizóse en "Xenera Plantarum Umbelliferarum" 59. 1816. 
Typha angustifolia
Typha angustifolia (L.), totora, espadaña, anea, ye una planta perenne herbal del xéneru "Typha". Esta totora atopar nel Hemisferiu Norte en llugares pantanosos. En Norteamérica, ye una planta introducida. Tamién s'atopa en delles güelgues de Perú y Chile. 
"Typha angustifolia" convive nel so rangu con "Typha latifolia", cola que se hibrida como "Typha x glauca" ("Typha angustifolia x T. latifolia"). La espadaña común, alcuéntrase xeneralmente n'agües menos fondes que la espadaña de fueya estrecha.
El tarmu ye comestible, y llámase "bồn bồn" en Vietnam.
Typha latifolia
Typha latifolia (totora, xuncu d'esteres, espadaña, enea, anea', bayón, bayunco, bohordo, henea, xuncu de la pasión, maza d'agua) ye una especie botánica de plantes herbals perennes del xéneru "Typha", que crez n'árees templaes subtropicales y tropicales del hemisferiu norte, en rexones banzáusas. Florece de mediaos a fines del branu.
Esta sp. comparte la so distribución con otres sp. emparentaes, y se hibrida con "Typha angustifolia", de fueyes más angostes, formando "Typha x glauca" ("Typha angustifolia x T. latifolia").
Algama 1,5 a 3 m d'altor y les sos fueyes 2-4 cm d'anchu.
Ulex minor
El toxu nanu,árgoma o ercajo (Ulex minor) ye un parrotal espinosu de la familia de les fabácees.
Arbustud'hasta 2 m, profusamente ramificáu, bien espinosu, con escayos densamente arrexuntaes na parte basal d'un escayu más gruesu (escayu primariu). Fueyes alternes, trifoliaes o unifoliaes, frecuentemente amenorgaes a filodios (peciolu estrapáu). Flores hermafrodites, zigomorfes, pentámeras, axilares. Mota de (6,5) 7-9,5 mm, estremáu hasta la base en dos llabios, unu superior con dos dientes y otru inferior con tres dientes, laxamente pelosu, con pelos aplicaos. Corola mariella, con pétalu cimeru (estandarte) más llargu que los llaterales (nales) y que la quilla formada por fusión de los dos pétalos inferiores. Androcéu con 10 estames soldaos polos filamentu na parte inferior pa formar un tubu qu'envolubra'l ovariu (androcéu monadelfo). Ovariu súperu, con un namái carpelu. Frutu en llegume de 8-9,5 mm, plana, ensin pelos.
Distribución atlántica.En Portugal, España, Francia y Gran Bretaña.
En brezal oligotrofos en suelos temporalmente encharcaos. floria y fructifica dende'l branu hasta la primavera.
"Ulex minor" describióse por Albrecht Wilhelm Roth y espublizóse en "Catalecta Botanica" 1: 83. 1797.
Númberu de cromosomes de "Ulex minor" (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecíficos: 2n=32
minor: epítetu llatinu que significa "más pequeñu.
Ulmus laevis
Ulmus laevis, el Llamera blanca européu, llamera temblona o llamera pedunculada ye un gran árbol de fueya caduca, perteneciente a la familia de les ulmacees, que la so área de distribución ye'l Centru, Este y Sureste d'Europa, según Asia Menor; va dende'l nordés de Francia al sur de Finlandia, y per l'este llega hasta los Urales y pol sureste hasta Bulgaria y Crimea; hai tamién una población separada nel Cáucasu. Amás, un pequeñu númberu d'árboles d'esta especie que s'atoparon en España son consideraos anguaño una población relicta más qu'una introducción de la mano del home, y posiblemente l'orixe de la población europea. 
Esencialmente reinal del monte aluvial, escasamente alcuéntrase a un altor de más de 400 m. Más frecuentemente alcuéntrase a lo llargo de ríos como'l Volga y el Danubio, ye unu de les poques llameres tolerantes a condiciones del terrén anubiertes y anóxicas. La llamera temblona ye alógamo y ta estrechamente emparentáu cola llamera americana "O. americana". 
L'árbol tien un altor similar al llamera montano, anque menos simétricu, con una estructura de cañes más fluexa y una coronación menos claramente arrondaes. Algama típicamente un altor y anchor de > 30 m, con un tueru < 2 m diámetru al altor del pechu. L'estensu sistema de raigaños pocu fondes n'última instancia, forma altos contrafuertes distintivos na base del tueru. Les fueyes son caduques, alternes, simples con punta afilada, relativamente delgada, de cutiu de testura casi como de papel y bien tresllúcides, con viesu tomentoso. Les flores apétalas, polinizaes pol vientu, apaecen primero que les fueyes en primavera, producir en recímanos de 15-30; tienen 3-4 mm d'anchu sobre tarmos de 20 mm de llargu. El frutu ye un aláu samara <15 mm de llongura por 10 mm d'anchu con un cantu ciliáu marxe, la única granaarredondiada de 5 mmm madura a finales de la primavera. Esti árbol ye'l que s'estrema más fácil d'ente otres llameres europees polos llargos tarmu de les flores, y ye el que ta más estrechamente rellacionáu cola llamera americana "O. americana", del cual difier principalmente na forma acopa irregular y frecuentes biltos pequeños nel tueru.
Al igual qu'otres llameres europees, les poblaciones naturales de la llamera temblona tienen poca resistencia innata a la grafiosis, anque la investigación por Cemagref aislló clones capaces de sobrevivir a la inoculación col hongu causal, perdiendo primeramente <70 % de la so xamasca, pero refaciéndose con fuerza al añu siguiente. Per otra parte, l'árbol nun ye del gustu del vector d'escarabayos de la corteza, que lo colonicen namái cuando nun hai alternatives disponibles otres llameres, una situación pocu común nel oeste d'Europa. La investigación n'España indicó que ye la presencia d'un triterpeno, alnulin, lo que fai que la corteza del árbol seya pocu curiosa pa los escarabayos. D'ende que'l cayente de la especie n'Europa occidental débase principalmente a la deforestación nos valles fluviales, non a la enfermedá.
La especie tien una sensibilidá de leve a moderada al "Elm Yellows," pero una sensibilidá bien baxa pal escarabayu de la fueya de la llamera "Xanthogaleruca luteola".
Anque ideal pa les condiciones del suelu húmedu, l'árbol puede siguir creciendo, anque más amodo, en sitios secos incluyendo llombes cretácices. Sicasí, un factor primordial na elección d'un sitiu ye la esposición. La llamera temblona ye de madera relativamente débil, muncho más que la llamera de Lock "(Ulmus minor)", y pollo ye una elección desaveniente pa llugares con muncho vientu. Nos ensayos nel sur d'Inglaterra por "Butterfly Conservation", los árboles nuevos de menos de 5 m d'altor fueron gravemente estropiaos poles rabaseres de 40 nuedos (75 kmh) en plenu branu.
Esta especie nunca s'introdució llargamente nos EE. XX., pero ta representáu en dellos arboretos. Nel Alloñáu Oriente, l'árbol foi llantáu na provincia de Xinjiang y otros llugares nel norte de China; el plantíu na ciudá de Tongliao sábese que foi particularmente esitosa. Sábese que tamién s'introdució la llamera temblona en Australia. Nos últimos años, l'árbol esfrutó d'una pequeña renacencia n'Inglaterra. Ye un güéspede popular pa los bárabos de la caparina "Satyrium W-album" en toa Europa, por ello lo panta "Butterfly Conservation" y otros grupos pa restablecer les poblaciones locales abrasaes polos efectos de la grafiosis sobre les llameres natives o arqueofíticos. El Cheshire Wildlife Trust, por casu, ta llantando 1.000 llameres temblones nes sos reserves nel antiguu distritu de Vale Royal.
La madera de la llamera temblona ye de mala calidá y polo tanto de poca utilidá pal home, nin siquier como lleña. La so densidá ye considerablemente menor qu'el d'otres llameres europees.
Polo xeneral, ye bono de cultivar a partir de grana semada a una fondura de 6 mm en compost normal y bien regáu. Sicasí, como la viabilidá de les granes puede variar enforma d'añu n'añu, pue ser más fiable'l métodu de fraes tomaos en xunu. Les fraes broten rápido, bien dientro de quince díes, produciendo rápido una matriz trupa de raigaños.
Los dos mayores árboles conocíos n'Europa alcuéntrase en Gülitz en Alemaña (3,1 m d'anchu al altor del pechu) y Komorów en Polonia (2,96 m). El Campeón del Reinu Xuníu ta en Ferry Farm, Harewood, Cornualles (27 m d'altu, 1,8 m). Otros exemplos nel Reinu Xuníu son pocos y distantes ente sigo, pero dacuando de gran edá. Dellos sobreviven metanes llameres natives enfermos cerca de Torpoint en Cornualles; ; otros puédense alcuéntrase en Edimburgu (La zona de Meadows); Londres (Riverside Walk, cerca del Real Xardín Botánicu de Kew y en Peckham y Tooting); Chelmsford (xuntu al Chelmer nel Campus de Rivermead) [2009]; Brighton & Hove; y cerca de St. Albans. Nos EE.XX., un árbol con fama de magníficu crez en Portland, Oregón, pero les sos dimensiones y edá nun se conocen.
La especie nun ta estremada nes subespecies o variedaes. Una variedá "celtidea" (dacuando tratada como una especie) de lo que güei ye Ucrania foi documentada por Rogowicz a mediaos del sieglu XIX, pero nun se conocen exemplos supervivientes.
En Rusia conócense delles formes decoratives: f. "aureovariegata", f. "argentovariegata", f. "rubra" y f. "tiliifolia".
En comparanza coles especies europees "O. glabra" y "O. minor, O. laevis" recibió escasa atención hortícola, habiendo namái cinco cultivares rexistraos, nengunu de los cualos sábese que siga cultivándose, cola posible esceición de 'Colorans' y 'Pendula': Aureovariegata, Colorans, Ornata, Pendula, Punctata, Urticifolia. 
"O. laevis" nun hibrida naturalmente, daqué que tien de mancomún cola llamera americana "O. americana" col que ta estrechamente rellacionáu. Los pocos casos reportaos d'hibridación artificial nel sieglu XIX son consideraos sospechosos.
La investigación sobre "Ulmus laevis" Pall. n'España ta encabezada pol Dr. D. Luis Alfonso Gil Sánchez (catedráticu de la Universidá Politécnica de Madrid) dientro del programa de "Meyora de los Recursos Xenéticos de les Llameres Ibériques". L'estudiu de les poblaciones relictas del sur peninsular,les cualos paecen ser l'orixe de la especie n'Europa, ta llevándose a cabu por D.Diego Maya Jiménez a cargu del Dr. D. Raúl Tapia Martín de la Universidá d'Huelva.
"Ulmus laevis" foi descritu por Peter Simon Pallas y espublizóse en "Flora Rossica" 1(1): 75, t. 48, f. F. 1784. 
Ulmus procera
Ulmus procera . ye una especie d'árbol perteneciente a la familia de les ulmacees.
"Ulmus procera" foi, enantes de la llegada de la epidemia de grafiosis, unu de los árboles caducifolios de mayor y de más rápida crecedera en Europa. Una investigación de diversidá xenética en España, Italia y el Reinu Xuníu reveló que "Ulmus procera" son genéticamente idénticos, clones d'un namái árbol, la llamera que nel pasáu usóse llargamente para soporte de vides, y lleváu a les Islles Britániques polos romanos col propósitu de sirvir de soporte y endrechar les parres. Asina, a pesar de qu'en inglés llamar "English Elm", esto ye, "Llamera inglesa", l'orixe del árbol créese que ta n'Italia, anque ye posible que viniera de lo que güei ye Turquía, onde inda s'usa nel cultivu de uves pases.
L'árbol de cutiu supera un altor de 40 m con un tueru de < 2 m de diámetru. L'exemplar más grande documentáu n'Inglaterra, en Forthampton Court, cerca de Tewkesbury, algamó los 46 m d'altu.
Les fueyes son de verde escuru, de casi orbicular, < 10 cm de llargu, ensin la pronunciada punta acuminada nel ápiz típica del xéneru "Ulmus". Polinizada pol vientu, les pequeñes flores apétalas hermafroditas de color púrpura acoloratáu apaecen a principios de la primavera primero que les fueyes. 
Por cuenta de la so homoxeneidá, l'árbol resultó ser particularmente susceptible de sufrir la grafiosis, pero los árboles inmaduros siguen siendo una traza común nel campu inglés. Esta llamera inglesa foi la primer llamera que foi diseñáu genéticamente p'aguantase a la enfermedá, na Universidá de Abertay Dundee. Foi un suxetu ideal p'asemeyáu esperimentu, cuidao que la so esterilidá significaba que nun había peligru del so introgresión nel campu.
"Ulmus procera" foi descritu por Richard Anthony Salisbury y espublizóse en "Prodromus stirpium in horto ad Chapel Allerton vigentium" 391. 1796. 
procera: epítetu llatinu que significa "alto"
Utricularia bremii
Utricularia bremii ye una pequeña, planta carnívora, suspendida o fixa acuática que pertenez al xéneru "Utricularia", de la familia Lentibulariaceae. Et una planta perenne que foi nomnrada n'honor de Jacob Bremi. La so distribución inclúi a Europa central y oeste.
Nun algamar más de 15 centímetros d'altor.
Utricularia vulgaris
La lentibularia (Utricularia vulgaris ye una especie de llanta con flor perenne, acuática, de la familia de les lentibulariacees.
Perenne acuática flotante o somorguiada con tarmos delgaos d'hasta un metru de llargor. Fueyes bilobulaes dende la base, lóbulos ovaos, estremaos en segmentos filiformes con utrículos pequeños qu'atrapen animales diminutos. Flores mariellu escuru, de 12-18 mm, que broten nun tarmu erecto y afilo percima de l'agua. Corola con llabiu cimeru aprosimao igual de llargu que la base del llabiu inferior; espolón llargamente cónicu na base, con ápiz estrechu. Floria a final de primavera y pel branu.
Toa Europa, sacante Islandia, Turquía y Portugal. Vive n'agües quietes.
"Utricularia vulgaris" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 18. 1753.
Utricularia: nome xenéricu que deriva de la palabra llatina "utriculus", lo que significa "pequeña botella o frascu de cueru".
vulgaris: epítetu llatín que significa «común». 
Valeriana apula
Valeriana apula ye una especie botánica perteneciente a la familia de les valerianacees.
Ye una yerba perenne, multicaule, non estolonífera, con rizoma ± lignificáu, ramificáu, con unes cañes terminaes en rosetes de fueyes, con abondosos restos peciolares, y otres en tarmos floríferos. Tarmos d'hasta de 25 cm, erectos, polo xeneral simples, glabros o esparcidamente pelosos siquier na parte basal o distal. Fueyes peciolaes o non, glabres o ± pubérulo-glanduloses nos marxes o nerviu mediu; les basales y caulinares inferiores con pecíolude (2)10-35 mm y llimbu de (10)15-25(35) × (5)7-15(20) mm, oblanceoláu, espatuláu o anchamente obováu, enteru; les caulinares medies y superiores con pecíolude (1)3-10 mm y llimbu de (5)10-30 × (2)5-20(25) mm, pinnatífido o lirado-pinnatipartido, con 1-3 pares de segmentos llaterales de 3-15 × 1-3 mm, linear-oblongos, enteros, obtusos, el terminal llixeramente mayor. Inflorescencia ± entestada, con brácteas linear-llanceolaes, enteres, y bractéolas llanceolaes o triangular-llanceolaes, enteres, glabres o laxamente ciliaes. Flores hermafrodites o funcionalmente femenines –plantes ginodioicas–. Corola de les flores hermafrodites (4)4,5-7(7,5) mm y nes funcionalmente femenines (2,5)3-4,3(4,8) mm, rosada, glabra nel esterior o con dalgún pelo escontra la base o nos lóbulos; tubu con giba de 0,1-0,3 mm, pelosu nel so interior; flores hermafrodites con lóbulu cimeru de 1,3-2(2,2) mm, los restantes de 0,9-1,5(1,7) mm. Anteres 0,7-0,9(1,1) mm nes flores hermafrodites, y (0,2)0,3-0,4(0,5) mm nes funcionalmente femenines. Aqueniu (3,5)3,7-4,4(4,7) mm, ovoide-oblongo, de sección cuadrangular, glabro, con costielles llaterales de la cara posterior engrosaes, daqué arquiaes siquier escontra la base. Miriguanu con tubu de 0,4-1 mm, amotáu, membranáceo, y 9-15 cogordes de (3)3,5-6(6,5) mm, caedizo.
Alcuéntrase en roquedos, gleras y fisuras, preferentemente caliares, en cumes aveseos; a una altitú de 1300-3220 metros, na Cordal Cantábricu, Pirineos, Sistema Ibéricu, Sierra Nevada y Norte d'África (Marruecos, Atles).
"Valeriana apula" describióse por Pierre André Pourret y espublizóse en " Mémoires de l'Académie des Sciences, Inscriptions et Belles-Lettres de Toulouse 3: 332 (1788)
apula: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Apulia, una rexón del sur d'Italia.
Verbascum blattaria
Verbascum blattaria, popularmente llamáu cordollobu, ye una especie de la familia Scrophulariaceae.
Planta bienal, erecta, d'hasta 120 cm, de tarmu cuadrnagular, de normal glabra y non ramosa pembaxo, con pelos mafosos penriba. Fueyes basales oblongues o llanceolaes, dentaes o lobulaes. Flores marielles, raramente blanques, de llargos rabillos, de 2-3 cm de diámetru. 5 estames, los 2 inferiores con pelos moraos nos filamentos. Floria dende finales de primavera pel branu.
Gran parte d'Europa, sacante Portugal, Irlanda, Islandia, Dinamarca, Finlandia, Noruega y Suecia. Introducíu nel Reinu Xuníu. Habita en llugares baldíos y terrenes desiertos.
"Verbascum blattaria" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 178. 1753. 
blattaria: epítetu llatinu que significa "poliya",
Castellanu: blataria menor, cenicientos, croca, cucaracha montesina, cucaracha real, cucarachera blanca, cordollobu, cordollobu machu, cordollobu polillero, guante de doncella, yerba de la poliya, polillera, sabonera, verbasco, yerba de la poliya, yerba que mata la poliya.
Verbascum lychnitis
Verbascum lychnitis, popularmente llamáu candilera, ye una especie de la familia Scrophulariaceae.
Planta biañal de 0,5-2 m d'altor, con tarmos angulosos na parte supeerior. Fueyes grandes, ovales, allargaes, non decurrentes, prácticamente glabres pol fai y tomentosas pol viesu, enteres o casi y en cuña na base. Tomento persistente (nun se cai en grumos como en "Verbascum pulverulentum").
Floria mientres el branu coles flores aconceyaes n'espigues xeneralmente ramificaes. Corola mariella o blanca. 5 estames con lanosidad blanca o mariella. Antera reniformes ensertes nel centru.
Euroasiática. Na Península Ibérica, en Castiella y Llión. Habita n'escombreres, cantos de carbes y yerbazales; en localizaciones nitrófiles, seques y arenoses.
"Verbascum lychnitis" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 177. 1753.
lychnitis: epítetu llatinu que significa "como una llámpara".
Verbascum pulverulentum
El cordollobu (Verbascum pulverulentum) ye una especie de la familia de les escrofulariácees.
Planta alta, robusta y maxestosa d'hasta 2 m d'altor. Fueyes grandes, les basales dispuestes de forma apertada y d'hasta 10 cm de llongura por 15 d'anchu, les cimeres a lo llargo del tarmu, más pequeñes, llanceolaes, peciolaes o casi sentaes, con cantu festoneáu, dentaes o casi enteres, de color blancu o gris y cubiertes d'abondosos pelos algodonosos por dambes cares. Tarmu consistente y de sección cilíndrica, non angulosu, de 50 a 130 cm, dacuando hasta 200 cm. Raigañu fonda de 30 a 200 cm. Flores hermafrodites marielles de 2 a 2,5 cm de diámetru, dispuestes en grupitos, irregularmente dixebraes nes cañes llaterales sobre pedicelos d'hasta 7 mm, más llargos qu'el mota, formando una inflorescencia piramidal, ramificada y trupa, mota bilabiáu, corola comn 5 pétalos de color mariellu-doráu, 5 estames con pelos blancos nos filamentos y bráctees lliniales de 3 a 5 mm de llargor. Una característica d'estes flores ye que s'abrir como una rueda y esprender con facilidá al tocales. Frutu en cápsula zarrada polos sépalos, con granes bien pequeñes.
En terrenales baldíos, praderíes seques, turries, suelos cascayosos, cantos de caminos y escombreres.
Centru y sur d'Europa. En España ta bien estendida.
Los romanus usaben les flores pa llograr un colorante mariellu, y les fueyes como mecha. Tamién s'usaba d'antiguo pa enverbascar les agües y atrapar los pexes asina atochecíos. Les flores contienen saponines y un fitosterol, el verbasterol, y les fueyes abondoses mucílagos y sustances margues. Resulta tóxica pal ganáu y les sos flores son bien apreciaes poles abeyes, que llogren con elles una escelente miel.
"Verbascum pulverulentum" describióse por Dominique Villars y espublizóse en "Prospectus de l'Histoire des Plantes de Dauphiné" 22. 1779.
pulverulentum: epítetu llatinu que significa "notablemente polvoriento".
Verbascum virgatum
La fanosga o fenosga (Verbascum virgatum) , ye una especie perteneciente a la familia de les escrofulariácees.
Ye un "cordollobu" d'hasta 1 m, con tarmu pegañosu, xeneralmente solitariu, de fueyes verdes, la inferiores d'hasta 35 cm, llanceolaes, les cimeres abrazando daqué'l tarmu. Les flores marielles, de 2,5-3,5 cm pel branu, formen espigues llargues, pocu trupes, con una flor na axila de cada hojita o bráctea del tarmu, con un curtiu rabillo, menor que'l verde mota pelosu y grasudu.
La especie ye nativa del Reinu Xuníu, Italia, Francia, España (incluyendo les Islles Canaries) y Portugal (incluyendo la isla de Madeira y Azores). Amás naturalizóse en Sudáfrica, los Estaos Xuníos, Suramérica, Australia, Nueva Zelanda, Melanesia y Polinesia. 
"Verbascum virgatum" describióse por Jonathan S. Stokes y espublizóse en "A Botanical Arrangement of British Plants (ed. 2)" 1: 227. 1787.
Númberu de cromosomes de "Verbascum virgatum" (Fam. Scrophulariaceae) y táxones infraespecíficos:
2n=64, 66
virgatum: epítetu llatinu que significa "con cañes".
Veronica fruticans
Veronica fruticans ye una especie de la familia de les plantaginacees.
Estremar pol so tarmu de base maderiza y flores azul escuru con centros acolorataos. Tarmos ascendentes, de 5-15 cm, con fueyes obovaes a estrechamente oblongues, de normal enteres, casi sentaes. Flores grandes de 1-1,5 cm de diámetru, n'inflorescencies curties más o menos como cabezueles, que s'allargar al fructificar. Cápsula ovada, trupa y finamente pelosa como'l mota. Floria pel branu.
Roques, praderíes cascayoses en suelu xilizos o acedaos.
Europa del norte y montes del sur , Pirineos, Alpes.
Veronica hederifolia
Veronica hederifolia ye una especie de la familia de les escrofulariácees.
Planta añal, estendida ramosa de 10-60 cm, de fueyes arredondiaes na so contorna con 3-7 lóbulos, el terminal más grande. Flores azul maciu con centru blancu, de 6-9 mm de diámetru; solitaries en axiles foliares con cabillos más curtios o iguales que les fueyes. Lóbulos calicinos con pelos estendíos. Cápsula llixeramente cuatrilobulada, glabra. Floria en primavera y branu. 
Habita en campos de llabranza, murios y escamplaes de montes.
Tien propiedaes antiescorbúticas y diurétiques
"Senecio vulgaris" describióse por Carlos Linneo y espublizóse en "Species Plantarum" 1: 13-14 13 1753. 
Veronica polita
Veronica polita ye una especies de planta del xéneru "Veronica". Distribúise per Europa, Asia y Norte d'África.
Ye una planta herbal añal que mide ente 5-25 cm d'altor. Los tarmos son pubescentes, postraos o ascendentes, les fueyes son de color verde escuru o daqué glauques, peciolaes, arrondaes, ovales, dentaes o crenadas; toles flores de color azul brillante, pequeñes y solitaries en pedúnculos axilares más curtios o llixeramente más llargos que la fueya.
Alcuéntrase en llugares cultivaos y non, en toa Francia, especialmente nel sur de Córcega. En Europa, Asia occidental, el norte d'África.
"Veronica polita" describióse por Elias Magnus Fries y espublizóse en "Novitiae Florae Suecicae. Edit. Alteria" 1–2. 1828. 
Veronica serpyllifolia
Veronica serpyllifolia ye una especie del xéneru "Veronica".
Ye una planta perenne, de 8 a 30 cm d'altor bien ramificáu, con tarmos radicantes que pueden ser ascendentes o rastreros d'aspeutu piloso. Fueyes ovales o ovaes de 8 a 20 por 5 a 13 mm, opuestes y suborbiculares, con marxe enteru, crenáu o dentáu y peciolu curtiu. Les flores surden en recímanos terminales d'ente 8 a 25 floruques de color azul, lila, rosa o blancu con venes azulaes o púrpura con cuatro pétalos llevemente soldaos na base. El frutu ye una cápsula esnachada que contién unes 20 a 60 granes parduces. El floriamientu asocede de mayu a agostu.
Ye natural d'Europa y el so hábitat son les árees húmedes de praos y montes. Vive n'altitúes d'ente 300 a 2400 metros.
Vicia sativa
La veza o alverja - ente otros numberosos nomes populares - (Vicia sativa) ye una planta de la familia Fabaceae (antes Leguminosae).
Al igual que munches otres especies de la familia, ye capaz d'afitar nitróxenu por aciu una simbiosis, nos sos raigaños, con bacteries del xéneru "Rhizobia".
Crez en zones de cultivu como meruxa, nitrificando los suelos sobre los que crez y l'aprovechamientu principal d'esta planta anicia nel so usu como abonu verde o como forraxe ganaderu apurriendo a los animales una cantidá importante de proteínes.
Planta herbal añal erecta o trepadora hírsuta o glabrescente de 30 a 80 cm d'altor, con tarmos ascendentes más o menos angulosos. Fueyes paripinnaes, de 1 a 8 pares de foliolos, peciolaes y con axustes llanceolaes, les fueyes rematen nun bilortu ramificáu qu'ayuda a engatar a la planta. Les flores arrexuntar n'inflorescencies sentaes con una o dos flores con un pequeñu pedicelo de 2 mm; les flores tienen un mota actinomorfo formáu por 5 sépalos los soldaos formando un tubu que termina con 5 dientes estrechos y triangulares, más llargos que'l tubu. Tien una corola papilionácea, zigomorfa, formada por cinco pétalos llibres de color violeta. El androcéu formáu por nueve estames xuníos na base y unu separáu, toos ellos con anteres oblongues. El xinecéu tien un ovariu glabro o seríceo con una guedeya de pelos. Los frutos son llegumes colos marxes pilosos y con un númberu variable de granes nel so interior (de 4 a 9).
Orixinaria del centru y sur d'Europa y del área mediterránea. Na Península Ibérica apaez bonalmente en casi tol territoriu. El so cultivu estendióse a tol planeta. Nel sur de dicha Península y nos dos pandos cultívense variedaes de seronda y nes zones montascoses templaes variedaes de primavera.
Puede establecese como cultivu monófito, pero aconséyase semar la veza con una cebera (avena, cebada) o una gramínea pratense (raigrás italianu) qu'exercen de tutor. Cultívase preferentemente en secanu, en distintes dómines del añu. Les variedaes de seronda semar nesa estación y colléchense a la fin de la primavera (mayu-xunu). Les variedaes de primavera, afeches pa árees d'iviernos rigorosos, semar a entamos de la primavera y completen el so ciclu en branu. Finalmente, en dellos regadíos templaos (valle del Ebro) sémase la veza pel branu, tres la recoyida de la cebera, y siégase cuando la masa vexetativo ye importante, a entamos del iviernu, pa dar en verde a los animales.
Nel so destín pa usu forrajero, sémase densamente, 250 kg/hai (si'l cultivu ye de secanu la dosis de llantadera amenórgase siquier a la metá). Sicasí, cuando se sema pa grana, precísase menor cantidá a usar; si non, el cultivu va ser demasiáu vexetativu, y va haber menos flores y menor producción de grana.
Dempués de semar encamiéntase pasar llixeramente un rulu p'anidiar el derrotu de llantadera, y dexar el correctu pase de la cosechadora. Una vegada semáu, tien de xixilase mientres dellos díes pa disuadir a palombos y otres aves que pueden consumir la grana.
Foi parte de la dieta humana atestiguada por restos carbonizaos atopaos en sitios nel Neolíticu Ceo en Siria, Turquía, Bulgaria, Hungría y Eslovaquia. Tamién en sitios predinásticos del Antiguu Exiptu y de la Edá del Bronce en Turkmenia y Eslovaquia. La definitiva evidencia de cultivu alcuéntrase solo nos tiempos de la Antigua Roma.
"Vicia sativa" describióse por Carolus Linnaeus y espublizóse en "Species Plantarum", vol. 2: 736 en 1753.
"Vicia vulgaris" Uspensky
Les cifres ente paréntesis indiquen el númberu de referencies documentaes nel territoriu consideráu. Esisten, amás, múltiples nomes populares en tolos idiomes co-oficiales y vernáculos (Altoaragonés, Aragonés, Catalán, Mallorquín, Valencianu, Gallego, Bable, Euskera, Portugués, ensin cuntar innumberables localismos).
Vicia villosa
El vezo piloso o veza vellosa (Vicia villosa) ye una planta lleguminosa nativa d'Europa y l'oeste d'Asia. Utilizar como cultivu forrajero.
Ye bien similar a "Vicia cracca", la diferencia más notable ye que "cracca" tien un tarmu llisu.
Trátase d'una yerba trepador de normal, con fueyes pinnaes provistes de bilortu terminal estremáu, vellosa y perenne. La flor de 15-17 mm de llargor, amarellentada'l principiu, blancu azulada dempués y con colores distintos nos sos partes mientres el maduror. Estandarte azuláu con nervios más intensos, uña de color púrpura o rosáu, nales y quilla d'azul bien claro, ablancazaes. El doble pico de la quilla de color púrpura o moráu intensu. Mota infláu na base, con 5 dientes vellosos, apuntiaos y soldaos, los 2 dientes del envés pequeños y xuntándose como una cornamenta, los 3 inferiores más llargos y separaos. El frutu ye una vaina de 2x1 cm, ensin pelos, con un pie estrechu más llargu que la mota. Fueyes de llargor igual o menor que'l recímanu floral, con bilortu estremáu, llargu y endolcáu, con 5 pares de foliolos, menos qu'en "Vicia cracca", ovalaos, pelosos y con punta. Estípules enteres y pilosas. Tarmu ensin nales, estriáu. Floria mientres el branu.
N'Europa y Península Ibérica. Crez en carbes, cunetes, al pie de les acequias y nos praos.
Viola arvensis
Viola arvensis, pensamientu montés, ye una especie del xéneru "Viola. 
Ye una maleza importante en cultivu de trigu y nel barbechu previu a cultivos de branu. 
"V. arvensis" ye una latifoliada añal, herbal, de 2 a 4 dm d'altor, de ciclu seronda-envierno-primaveral, con tarmos erectos y ramificaos dende la parte inferior. Tien flores pedunculaes blanques (dacuando una mesma planta suel tener flores con pétalos azulaos) con un llurdiu central mariella. El frutu ye una cápsula dehiscente. Una planta aisllada produz aprosimao 2500 granes que granen dende mayu hasta payares H. austral). La mayor parte de les granes granen ente 5 y 10 mm de fondura.
"V. arvensis" contién ciclótidos, clase de péptidos topaos en plantes. Y el péptido cicloviolacina O2 en particular, amosó tener actividá como citotóxico contra'l cáncer humanu, y potencial droga curatible.
En Arxentina dende 1997 empezó a espublizase l'usu de cultivares de soya trexénicos resistentes a glifosato . Y acomuñada con ventayes relatives de la yerbicida como so costo, ampliu espectru de control de maleces, nula residualidad escontra cultivos posteriores, derivó nun usu masivu y esclusiva de glifosato como alternativa de control. Acordies con estudios ye posible sostener que l'aumentu poblacional de "Viola arvensis" nun ta rellacionáu con una supuesta tolerancia a glifosato yá que con dosis normales d'usu'l control ye bien bonu. Ye probable que la creciente importancia d'esta sp. en situaciones de barbechu acomuñar col enllargáu periodu de guañada y polo tanto cola dificultá en precisar el momentu d'aplicación del glifosato con escasa o nula residualidad.
Empezando'l s. XXI hai manifestaciones de cambeos cuali y cuantitativos na flora de malezes que, podríen tar acomuñaos a esti nuevu modelu agrícola de llantadera directa.
Viola hirta
Viola hirta ye una especie de la familia de les violacees.
Difier de "Viola odorata" en nun tener estolones, fueyes peloses más estreches y flores ensin arumar. Fueyes primaverales acorazonaes, fueyes branices oblongo-ovaes, con base fuertemente acorazonada. Bráctees na metá inferior del cabillo. Flores violeta d'aprosimao 1,5 cm, con espolón violeta escuru y más llargu que los lóbulos del mota. Floria en primavera.
Praderíes caliares, maleza abierta ==Distribución==
Gran parte d'Europa, sacante Portugal, Islandia y Turquía.
"Viola hirta" describióse por Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 2: 934", nel añu 1753.
Viola kitaibeliana
La violeta chica (Viola kitaibeliana ) ye una especie de la familia de les violacees.
Esta violeta, ye una plantina d'ente 3 y 20 cm, pelosilla, pudiendo ser diminuta o de tamañu considerable según les condiciones del terrén y circunstancies ambientales; fueyes, dalgunes devasando'l centímetru d'anchu, oval o arrondada, dentada y otres muncho más estreches, d'ente 2 y 5 cm de llargor. Flores, qu'apaecen en primavera y branu. de 7-14 mm, de color básicamente mariellu claro, con zones azulaes, de 5 pétalos pocu mayores qu'el mota, l'inferior con un espolón na so base, 2 entemedios y 2 superiores bastante abiertos. Surden d'un llargu rabillu que s'inclina escontra baxo nel so estremu. Frutu en cápsula, de casi 1 cm, con trés partes evidentes y daqué más gruesa na base, que s'abrir pa esvalixar les pequeñes granes.
Nel sur y centru d'Europa. Introducida en Alemaña. En tol Mediterraneu sacante Baleares y Cerdeña.Crez bien abondosu n'escamplaes de montes, arenales y zones cascayoses, camperes ralos, cantos de caminos, dunes y llugares abiertos y secos.
Viola palustris
Viola palustris ye una especie de la familia de les violacees.
Yerba viviega, con rizoma delgáu y estolonífero, ensin tarmu, d'hasta 12 cm. Fueyes en roseta, peciolaes, arriñonaes, acorazonaes na base, de cantos dentaos o crenaos, xeneralmente glabres. Flores dispuestes a la fin de los pedicelos que surden de les axiles de les fueyes; 5 sépalos llibres o casi, con apéndices basales d'hasta 1 mm; corola irregular formada por 5 pétalos de color lila pálidu, l'inferior de los cualos tien un espolón d'hasta 2 mm de llargor; 5 estames. Frutu en cápsula que contién numberoses granes. Floria en primavera y branu.
Frecuente en manantiales y zones esteriores de tremedales. Banzaos y barraqueres.
Toa Europa, sacante Albania, Turquía y Grecia.
"Viola palustris" describióse por Linneo y espublizóse en "Species Plantarum 2 934", nel añu 1753.
Viola reichenbachiana
Viola reichenbachiana ye una especie de la familia de les violacees.
Yerba perenne de tarmos erectos d'hasta 15 cm y roseta basal de fueyes. Fueyes acorazonaes, aprosimao igula de llargu que d'anchu: estípules de fueyes caulinares estrechamente llanceolaes, llargamente laciniaes. Flores violeta de 1,2-1,8 cm, de pétalos estrechos y espolón delgáu, rectu, violeta escuru, d'hasta 6 mm. Floria en primavera.
Estendida por Europa. En España en melojares. Habita en montes, sebes, llugares arenosos. 
"Viola reichenbachiana" describióse por Jordan ex Boreau y espublizóse en "Fl. Centre France ed. 3, 2: 78", nel añu 1857.
Wahlenbergia hederacea
La campaniella de fueya d'hedra (Wahlenbergia hederacea) ye una herbal de la familia de les campanulacees.
Yerba perenne, glabra. Tarmos tendíos nuna bona parte del so llargor, d'hasta 30 cm. Fueyes peciolaes col llimbu de contorna orbicular-reniforme, llixeramente lobuláu. Flores solitaries nes axiles de les fueyes, con pedicelos d'hasta 1 cm; mota de 5 lóbulos subulados; corola acampanada de color azul claro, d'hasta 1 cm de llargor, rematada en 5 lóbulos. Frutu en cápsula dehiscente de (2-)4-5 cáscares. Floria en primavera y branu.
Frecuente en manantiales y regueros. En gorbizales.
Bélxica, Gran Bretaña, Francia, Alemaña, Irlanda, España y Portugal.
"Wahlenbergia hederacea" describióse por (L.) Rchb. y espublizóse en "Iconogr. Bot. Pl. Crit." 5: 47 1827. 
Wahlenbergia: nome xenéricu que foi otorgáu n'honor de Göran Wahlenberg, botánicu, pteridólogu, micólogu y algólogu suecu.
hederacea: epítetu que significa "como "Hedera""
Zostera noltii
La balse (Zostera noltii) ye una planta acuática perteneciente a la familia Zosteraceae. 
Planta marina qu'habita agües bien salines. Esta fanerógama acuática ye una planta de porte herbal, perenne, que vive permanentemente somorguiada n'agües marines. Les sos fueyes son allargaes y estreches y floria a finales de primavera y pel branu.
Planicies enfollagaes intermareales y nos cantos de los fangos de recién reposición.
"Zostera noltii" apaez nes mariñes atlántiques d'Europa dende Noruega meridional al norte hasta Mauritania nel sur ; nel Mediterraneu, mar Negru, Mar Caspiu y mar de Aral. Nel Mar Caspiu y nel de Aral ye la única planta acuática.
Nel Mediterraneu, "Zostera noltii" alcuéntrase nes llagunes mariniegues de les mariñes continentales (Estanque de Thau, Estanque de Berre, mariña de la Camarga, norte del Golfu de Fos, Port-Cros...) y de Córcega.
En España na Badea de Cádiz.
"Zostera noltii" coesiste nes mesmes zones xeográfiques que "Zostera marina," nes praderíes monoespecíficas, por casu nel estanque de Thau (Hérault, Francia). Sicasí la especie "Zostera noltii" apaez más bien alcontrada nes agües pocu fondes (0,1-1,5 m), onde les presiones mecániques son fuertes y los sedimentos de testura porcaz y probes en materia orgánico ; "Zostera marina" desenvuélvese más bien na franxa fonda (1-3 m), en zones con hidrodinamismo moderáu y sobre sedimentos finos y ricos en materia orgánico.
"Zostera noltii" describióse por Jens Wilken Hornemann y espublizóse en "Flora Danica" 12(3): t. 2041. 1832. 
Zostera: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues: "zoster", que significa "una faxa", refiriéndose a les fueyes en forma de cinta.
noltii (o noltei): [[epítetu otorgáu n'homenaxe a [[Ernst Ferdinand Nolte]] (1791-1875), botánicu alemán, profesor na Universidá de [[Kiel]].
En ciertes obres, "Zostera noltii" Hornem. ye llamada "Nanozostera noltii" (Hornem.) Toml. & Posl.
Ello ye que la Biblioteca numbérica Aluka danos la sinonimia de "Nanozostera noltii":
Tela Botanica nun tien en cuenta más que'l nome Zostera noltei Hornem. con 5 sinónimos:
[[Archivu:Banquettes de Zostera noltii.JPG|thumb|"Zostera noltii" à [[Port-Saint-Louis-du-Rhône]], sablera de Carteau. Avientu 2009.]]
[[Categoría:Plantes descrites en 1832]]
[[Categoría:Zosteraceae]]
[[Categoría:Plantes acuátiques]]
[[Categoría:Flora d'África]]
[[Categoría:Plantes descrites por Hornemann]]
Abeomelomys sevia
Abeomelomys sevia ye una especie de royedor de la familia Muridae. Ye la única especie del xéneru Abeomelomys, anque tuvo incluyida en "Pogonomelomys" nel pasáu.
Alcuéntrase namái en Papúa Nueva Guinea. 
Abrawayaomys ruschii
Abrawayaomys ruschii ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase n'Arxentina y Brasil. 
Abrocoma bennettii
Abrocoma bennettii ye una especie de royedor na familia Abrocomidae .
Ye endémica de Chile.
Abrocoma cinerea
Abrocoma cinerea ye una especie de royedor de la familia Abrocomidae que vive en Suramérica.
Tien un llargor corporal total d'ente 21-43 cm, el so cuerpu mide 15-25 cm y la so cola ye de 6-8 cm. Tán cubiertes por una pelame nidio y tupio de color gris na del so cuerpu y blancu amarellentáu nel banduyu. Tienen cuatro deos nes pates delanteres y cinco nes pates traseres.
Alcuéntrase nel noroeste d'Arxentina, l'oeste de Bolivia, el norte de Chile y el sudeste de Perú.
Son fitófagos, aliméntense de granes, frutos y nueces. Emiten gritíos y gurníos cuando tán asustaos o mientres s'engarren.
Abrothrix andinus
El mure andín del altiplanu (Abrothrix andinus) ye una especie de royedor de la familia Cricetidae. El so tamañu ye pequeñu y la so masa corporal bazcuya ente 15-24 g.
Esta especie alcuéntrase dende'l centru sur de Perú, pel oeste de Bolivia, el noroeste d'Arxentina hasta'l centru de Chile.
El so hábitat de normal alcuéntrase percima de 3500 msnm nel altiplanu.
Abrothrix jelskii
Abrothrix jelskii ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase n'Arxentina, Bolivia, Perú y Chile.
Abrothrix lanosus
El mur llanudu (Abrothrix lanosus) ye una especie de rucador del xéneru "Abrothrix" de la familia Cricetidae. Habita nel sur del Conu Sur de Sudamérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1897 pol zoólogu británicu Oldfield Thomas.
La llocalidá tipu referida ye: “badea Monteith Estrechu de Magallanes, Provincia de Magallanes, Chile”. Dicha llocalidá asítiase nel archipiélagu Madre de Dios.
El términu específicu refierse a la llongura de la pelame, afechu a soportar l'intensu fríu de la rexón onde habita.
Nel añu 2015, por aciu un estudiu qu'emplegó analís filogenéticos de secuencies del xen del citocromo b, concluyóse que "A. lanosus" xuntu con "A. sanborni" y "A. manni" formen un cláu de mures sureños.
Esti royedor ye endémica de los montes fríos del estremu austral de Suramérica, tantu nel archipiélagu fueguino como nel sector continental, con poblaciones na Arxentina y Chile.
Según la organización internacional dedicada a la caltenimientu de los recursos naturales Unión Internacional pal Caltenimientu de la Naturaleza (IUCN), al nun tener mayores peligros y vivir en munches árees protexíes, clasificar como una especie baxu “esmolición menor” na so obra: Llista Colorada d'Especies Amenaciaes.
Abrothrix longipilis
El mure de pelo llargu (Abrothrix longipilis) ye una especie de royedor na familia Cricetidae. Alcuéntrase solo en Arxentina, y en Chile (Tunquén y Apoquindo). Ta xixiláu como de "esmolición menor".
Abrothrix olivacea
El mure del pacional pampeano (Abrothrix olivacea), 1988 ye una especie de royedor na familia Muridae.
Solo se alcuentra n'Arxentina y en Chile (Tunquén y Apoquindo).
Detectáronse exemplares portadores del virus Hanta.
ISBN 1-56098-217-9 Reference for: Akodon olivaceus
Abrothrix olivacea markhami
Abrothrix olivacea markhami, tamién denomináu Wellington Akodont o Markham's Grass Mouse, ye una subespecie del royedor nativu de Sudamérica "Abrothrix olivaceus". El so hábitat ye la isla Wellington y el Campu de Xelu Patagónico Sur nel sur de Chile-Arxentina. Foi identificáu como una especie válida, pero presenta parentescu con otres especies reconocíes de "A. olivacea".
Acomys airensis
Acomys airensis ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Chad, Malí, Mauritania, Nixeria y, posiblemente, Sahara Occidental. 
Acomys cahirinus
El mure espinosu exipciu (Acomys cahirinus) ye un pequeñu royedor miomorfu de la familia Muridae, que tien la particularidá de qu'el so curtiu pelo ye punchante.
tienen un cuerpu d'ente 9,4 y 12,8 cm, con una cola que bazcuya ente los 9 y 12 cm. La so característica más sobresaliente ye que tienen goches espinoses de color negru nel llombu que pueden irguir a voluntá, y a les cualos dalgunos atribúin funciones defensives frente a los depredadores. Tienen una cola llargo y desprovisto de pelo, amás de desaxeradamente fráxil. El cuerpu ye relativamente macizu, y los sos "pies" posteriores son curtios en comparanza con otru royedores. Los sos llargos bigotes indiquen l'adaptación d'esta especie a la vida nocherniega y crepuscular. El color orixinal d'esta especie ye arena o pardu pa la subespecie "A. cahirinus cahirinus" y más abuxáu nel casu de "A. cahirinus dimmidiatus". El pesu d'un exemplar adultu asitiar ente 40 y 90 g.
Esti mure ye peculiar con al respective de otros pequeños royedores por tener un eleváu desenvolvimientu social. Son animales gregarios , que viven en cles apoderaes por femes d'elevada xerarquía que son les encargaes de caltener l'orde social. Los machos tamién formen les sos propies xerarquíes. Una vegada establecida la xerarquía y formáu la cla los sos miembros ayudar ente sigo tantu como pueden. Tolos animales duermen xuntos, se afechen ente ellos y les femes ensin críes ayuden nos partos de les demás. Les madres dan de mamar frecuentemente a les críes de mancomún y si l'abelugu vuélvese inseguru los adultos treslladen a les críes ensin importar quien son el proxenitores. Esti comportamientu "solidariu" revíste-yos ensin dulda grandes ventayes no que fai a la supervivencia de la especie nun hábitat tan duru como'l qu'ocupen.
Habiten en terrenes cascayosos y secos n'estepes grebes de carbes. Puede atopá-ylos en zones desaxeradamente grebes siempres y cuando dispongan d'abondu alimentu. A poco jugoso que sía esti apúrre-yos suficiente líquidu como pa poder vivir independientemente de la presencia de fontes d'agua nel so territoriu.
Ye reinal d'África. Conocíu en Sahara Occidental, Mauritania, Marruecos, Arxelia, Libia, Exiptu (incluyendo'l Sinaí), Sudán, Eritrea, Djibouti y Etiopía. Nes llendes con Sudán y en Etiopía ye incierta la so presencia.
Acomys chudeaui
Acomys chudeaui ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Mauritania, Marruecos y Sahara Occidental. 
El so hábitat natural son: zones predreses y desiertos calientes.
Acomys cineraceus
Acomys cineraceus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Etiopía, Kenia, Sudán y Uganda.
El so hábitat natural son: Sabanes grebes, árees húmedes, predreses, les tierres de cultivu y xardinos rurales.
Acomys dimidiatus
Acomys dimidiatus, ye una especie de royedor perteneciente a la familia Muridae. Tienen una amplia distribución, yá que s'atopó nos desiertos de Oriente Mediu, amás de ser frecuente nos montes fluviales d'África. Esta ye la única especie de mure espinosu que puede tener color negru. La so dieta ye similar a otres especies de mure espinosu, y consiste principalmente de granes.
Acomys ignitus
Acomys ignitus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
El so hábitat natural son: Sabanes, zones grebes y predreses.
Acomys johannis
Acomys johannis ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Benín, Burkina Faso, Camerún, Chad, Ghana, Malí, Níxer, Nixeria, y Togu
El so hábitat natural son: Carba tropicales secos, o subtropicales o tropicales de tierres baxes seques y zones predreses.
Acomys kempi
Acomys kempi ye una especie de royedor de la familia Muridae. Ye unu de los dos únicos mamíferos (xuntu al "Acomys percivali") que ye capaz de refaer texíu estropiáu, incluyendo folículos, piel, glándules surodíparas, pelame y cartílagu.
Alcuéntrase en Kenia, Somalia, Tanzania.
El so hábitat natural son: Sabanes y zones predreses.
Acomys louisae
Acomys louisae ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Djibouti Etiopía, Kenia y Somalia.
El so hábitat natural son: sabanes grebes, campos de gramínees tropicales o subtropicales tierres baxes y seques y zones predreses.
Acomys mullah
Acomys mullah ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Djibouti, Eritrea, Etiopía, y Somalia.
Ye una especie propia d'ambientes predresos con clima tropical o subtropical.
Acomys percivali
Acomys percivali ye una especie de royedor de la familia Muridae. Ye unu de los dos únicos mamíferos (xuntu al "Acomys kempi") que ye capaz de refaer texíu estropiáu, incluyendo folículos, piel, glándules surodíparas, pelame y cartílagu.
Alcuéntrase en Kenia Somalia, Sudán y Uganda.
El so hábitat natural son: Sabanes, Clima tropical o Clima subtropical y zones predreses.
Acomys russatus
Acomys russatus, ye una especie de royedor perteneciente a la familia Muridae. Ye orixinariu de los desiertos. El so cuerpu ye de 12,5 cm de llargu y la so cola ye de 6 cm. El pesu promediu ye de 53 gramos. Aliméntase de granes, la vexetación, cascoxues y inseutos. Ye un royedor diurnu. Esta especie presenta una flexibilidá de comportamientu nel momentu de la so conducta. Cuando comparte'l territoriu col so pariente cercanu'l mure espinosu común puede aportar a nocherniegu pa evitar la competencia directa polos recursos.
L'animal ye un criador comenenciosu. Los cambeos del sal na dieta vexetal, por cuenta de les señales d'agües, indíca-y la continuación de la función reproductiva de les femes.
Alcuéntrase n'Exiptu, Israel, y Arabia, presencia incierta en Siria..
Acomys seurati
Acomys seurati ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Acomys spinosissimus
Acomys spinosissimus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Botsuana, República Democrática d'El Congu, Malaui, Mozambique, Sudáfrica, Tanzania, Zambia y Zimbabue.
El so hábitat natural son: Sabanes húmedes y zones predreses.
Acomys subspinosus
Acomys subspinosus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
El so hábitat natural son: Carba mediterránea y zones predreses.
Acomys wilsoni
Acomys wilsoni ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Etiopía, Kenia Somalia, Sudán Tanzania y Uganda.
El so hábitat natural son: Sabanes, carba greba, Clima tropical o Clima subtropical y zones predreses.
Aconaemys fuscus
Aconaemys fuscus ye una especie de royedor de la familia Octodontidae. Conózse-y en Chile pol nome vernacular de "Tunduco común".
Alcuéntrase en Arxentina y Chile (ente los 33° y 41° de latitud sur, escontra'l Cordal d'Andar y cerca de la llatitú 37° sur, onde la so distribución averar escontra'l Cordal de Nahuelbuta).
"A. fuscus" habita en zones predreses y cercana a llinies d'árboles, sicasí como la llinia arbórea llega hasta los 2000 msnm aprosimao, en mayores altores ocupa zones de paya bravo. Ye una animal semifosorial qu'ocupa galeríes cavaes por él mesmu.
El tunduco común ye un micromamífero tamañu, que mide ente 215 y 250 mm de llargu, ente que la so cola mide ente 55 y 78 mm; el so pesu varia ente los 80 y 250 gr. La so pelame ye café escuro nel envés y más claru, casi mariellu parduzo nel banduyu. Les sos manos y pates son grisaceas con uñes un tanto llargues yá que les ocupen pa cavar. Les sos oreyes son curties y pequeñes midiendo cerca de los 5 mm de llargor.
Nun ta del tou claru, pero estudio hasta'l momentu indica qu'alimenta principalmente de camperes, granos y fueyes, como tamién de raigaños qu'atopen. Los individuos qu'habiten cerca de "Araucaria araucana" alimentar de los frutos (piñones) d'estes. Tamién se diz que son coprofágicos.
Ye un animal sociable y nómade. Xuntar en grupu y tán nun llugar hasta que s'acaba la disponibilidá d'alimentu.
En Chile tien un promediu de 4 críes per camada nuevu. El periodu de xestación ye d'alredor de 75 díes. Tanto les femes y los machos algamen el maduror sexual a 1 añu.
Aegialomys xanthaeolus
Aegialomys xanthaeolus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase n'Ecuador y Perú. 
Aepeomys lugens
Aepeomys lugens ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase n'Ecuador y Venezuela. 
Aethomys bocagei
Aethomys bocagei ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Angola y República Democrática d'El Congu.
El so hábitat natural son: montes subtropicales o tropicales y la sabana.
Aethomys granti
Aethomys granti ye una especie de royedor de la familia Muridae. Dacuando inclúyese nel xéneru "Micaelamys".
Alcuéntrase namái en Sudáfrica.
El so hábitat natural son: carba clima tropical o subtropical secu y zones predreses.
Aethomys hindei
Aethomys hindei ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Burundi, Camerún, República Centroafricana, República Democrática d'El Congu, Etiopía, Kenia, Ruanda, Sudán del Sur, Tanzania, y Uganda.
El so hábitat natural son: clima tropical o subtropical, tierres baxes estacionalmente húmedes o anubiertos de pacionales.
Aethomys ineptus
Aethomys ineptus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Sudáfrica y Suazilandia; quiciabes en países axacentes.
El so hábitat natural son: son los montes templaos, carbes templaes, y los pacionales templaos.
Aethomys kaiseri
Aethomys kaiseri ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Angola, Burundi, República Democrática d'El Congu, Kenia, Malaui, Ruanda, Tanzania, Uganda y Zambia.
Los sos hábitats naturales son: clima tropical o Clima subtropical, los montes secu y húmedu montanos tropicales o subtropicales.
Aethomys nyikae
Aethomys nyikae ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Angola, República Democrática d'El Congu, Malaui y Zambia.
El so hábitat natural son: clima tropical o Clima subtropical, los montes secos.
Aethomys thomasi
Aethomys thomasi ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase namái n'Angola.
El so hábitat natural son: clima tropical o subtropical, carba seca.
Akodon aerosus
Akodon aerosus, tamién conocíu como'l mure de yerba de tierres altes o Yungas Akodont, ye una especie de rucador de la familia "Cricetidae". 
Alcuéntrase nos Andes orientales del este de Ecuador al traviés de Perú y nel centru de Bolivia.
Akodon affinis
El Mure de yerba colombiano (Akodon affinis) ye una especie de royedor na familia Cricetidae. Alcuéntrase solo en Colombia.
Akodon albiventer
El mure de yerba de banduyu blancu (Akodon albiventer) ye una especie de royedor na familia Cricetidae. Alcuéntrase nes tierres altes de la Cordal de los Andes d'Arxentina, Bolivia, Chile, y Perú ente los 2400 msnm hasta más de 5000 m. 
Akodon azarae
El mure de pacional pampeano, o mure de Azara (Akodon azarae) ye una especie de royedor propiu de Suramérica. Alcuéntrase n'Arxentina, Brasil, Paraguái, Uruguái.
Ye güéspede natural del virus Junín (tresmite la fiebre hemorráxico arxentina), xuntu col mure maicero, "Calomys musculinus". Tamién porta'l Hantavirus Maciel.
Pesa en promediu 19 g, variando estacionalmente (el pesu ye máximu en primavera, amenorgando no siguientes meses y vuélvese a amontar pel hibiernu). Mide ente 7-15 cm, y el llargor de la cola ente 5-10 cm. Tien pates curties; piel nidio, oliváceo amorenada dorsalmente, y un tinte mariellu blancuciu en banduyu; costazos y ñariz pardu acolorataos, y tien un borrosu aníu en güeyos. La fema tien 8 mames. El machu ye bien polígamu. El so periodu reproductivu dura 8 meses: de setiembre a abril, y pel hibiernu con máximu alimentu, recuperar de la crianza. Xesta 22,7 díes, pare dos veces al añu; 3,5 de camada con un pesu de 2,2 g. Algamen el maduror sexual a los 2 meses, y viven 10-12 meses.
Akodon bogotensis
Akodon bogotensis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Colombia y Venezuela. 
Akodon boliviensis
El mure de yerba boliviano (Akodon boliviensis) ye una especie de royedor na familia Cricetidae. 
Alcuéntrase en Bolivia, Chile, y Perú.
Akodon budini
Akodon budini ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase n'Arxentina. 
Akodon cursor
El mure de yerba amosador o acodonte amosador (akodon cursor),ye una especie de royedor de América del Sur. 
Akodon dayi
Aguarón de campera diurna (Akodon dayi) ye una especie de royedor de la familia Cricetidae .
Alcuéntrase-y namái en Bolivia.
Akodon dolores
Akodon dolores ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái Arxentina. 
Akodon fumeus
Akodon fumeus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Bolivia y Perú. 
Akodon iniscatus
Akodon iniscatus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái na Arxentina y un pequeñu sector de Chile: Coyhaique Alto, Aysen.
Akodon juninensis
Akodon juninensis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái en Perú.
Akodon kofordi
Akodon kofordi ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái en Perú. 
Akodon lutescens
El mure campestre mozu (Akodon lutescens) ye una especie de rucador de pequeñu tamañu del xéneru "Akodon" de la familia Cricetidae. Habita nel centru-oeste de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1901 pol zoólogu estauxunidense Joel Asaph Allen.
Llocalidad tipu
La llocalidá tipu referida ye:
“Tirapata (4572 msnm), departamentu de Puno, Perú”.
Carauterización y rellaciones filogenétiques
Pertenez al subxéneru "Akodon" y al grupu d'especies: "Akodon boliviensis".
Esti mure distribúise nel altiplanu andín n'altitúes ente 3600 y 4500 msnm, dende Puno nel centru del Perú, al traviés del oeste de Bolivia hasta la provincia de Catamarca, nel noroeste de l'Arxentina.
Según la organización internacional dedicada a la caltenimientu de los recursos naturales Unión Internacional pal Caltenimientu de la Naturaleza (IUCN), al nun tener mayores peligros y vivir en delles árees protexíes, clasificar como una especie baxu “esmolición menor” na so obra: Llista Colorada d'Especies Amenaciaes.
Akodon mimus
Akodon mimus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Akodon molinae
Akodon molinae ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái en Arxentina.
Akodon mollis
Akodon mollis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Ecuador y Perú.
Akodon montensis
Akodon montensis ye una especie de rucador de pequeñu tamañu del xéneru "Akodon" de la familia Cricetidae, que los sos integrantes son denominaos comúnmente mures. Habita nel centru-este de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1913 pol zoólogu británicu Oldfield Thomas.
“Sapucai, departamentu de Paraguarí, Paraguái”.
Pertenez al subxéneru "Akodon" y al grupu d'especies: "Akodon cursor".
Esti royedor distribúise pel este del Paraguái, el nordeste de la Arxentina, el sudeste del Brasil (ente Goiás, Ríu de Janeiro y Mines Gerais hasta Ríu Grande del Sur), y Uruguái. Habita en selves en galería.
Según la organización internacional dedicada al caltenimientu de los recursos naturales Unión Internacional pal Caltenimientu de la Naturaleza (IUCN), al nun tener mayores peligros y vivir en delles árees protexíes, clasificar como una especie baxu “esmolición menor” na so obra: Llista Colorada d'Especies Amenaciaes.
Akodon neocenus
Akodon neocenus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái en Arxentina. 
Akodon orophilus
Akodon orophilus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Akodon paranaensis
El mure paranaense (Akodon paranaensis) ye una especie de royedor de pequeñu tamañu del xéneru "Akodon" de la familia Cricetidae. Habita nel nordeste del Conu Sur de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 2000 polos zoólogos A. O. Christoff, V. Fagundes, I. J. Sbalqueiro, M. S. Mattevi y Y. Yonenaga-Yassuda.
La llocalidá tipu referida ye: “estación ecolóxica Canguiri, Piraquara, estáu de Paraná, Brasil”.
El términu específicu ye un topónimo que refier al estáu brasileñu onde foi orixinalmente alcontráu, l'estáu de Paraná.
Pertenez al subxéneru "Akodon".
Ye un mure endémicu de la selva atlántica, nel sudeste de Brasil (Paraná y Ríu Grande del Sur) y nordeste de l'Arxentina (provincia de Misiones).
Según la organización internacional dedicada a la caltenimientu de los recursos naturales Unión Internacional pal Caltenimientu de la Naturaleza (IUCN), al nun tener mayores peligros y vivir en delles árees protexíes, clasifícase como una especie baxu “esmolición menor” na so obra: Llista Colorada d'Especies Amenaciaes.
Akodon simulator
Akodon simulator ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Arxentina y Bolivia. 
Akodon spegazzinii
Akodon spegazzinii ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Akodon subfuscus
Akodon subfuscus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Akodon surdus
Akodon surdus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Akodon sylvanus
Akodon sylvanus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Akodon toba
Akodon toba ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase n'Arxentina, Bolivia y Paraguái.
Akodon torques
Akodon torques ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Akodon varius
Akodon varius ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái en Bolivia. 
Allactaga balikunica
Allactaga balikunica ye una especie de royedor de la familia Dipodidae.
Alcuéntrase na China y Mongolia.
"Allactaga nataliae" 
Allactaga bullata
Allactaga bullata ye una especie de royedor de la familia Dipodidae.
Alcuéntrase en China y Mongolia.
El so hábitat natural son: pacionales y desiertos templaos.
Allactaga elater
Allactaga elater ye una especie de royedor de la familia Dipodidae.
Alcuéntrase n'Afganistán, Armenia, Azerbaixán, China, Xeorxa, Irán, Kazakhstán, Pakistán, Rusia, Tajikistán, Turquía y Turkmenistán.
Allactaga hotsoni
Allactaga hotsoni ye una especie de royedor de la familia Dipodidae. 
Nomada por Oldfield Thomas dempués de que John Ernest mantegosu Hotson recoyó les amueses en Baluchistán mientres 1918-1920.
Alcuéntrase nel Afganistán, n'Irán y Pakistán.
Allactaga major
El gran jerbo (Allactaga major) ye una especie de royedor miomorfu de la familia Dipodidae. Tien les oreyes bien grandes y una cola llarga.
Alcuéntrase en Kazakstán, Rusia, Turkmenistán y Uzbequistán, principalmente nos desiertos.
Allactaga severtzovi
Allactaga severtzovi ye una especie de royedor de la familia Dipodidae.
Alcuéntrase en Kazakstán, Taxiquistán, Turkmenistán y Uzbequistán.. 
Allactaga sibirica
Allactaga sibirica ye una especie de royedor de la familia Dipodidae.
Alcuéntrase na China, Kazakstán, Mongolia y Turkmenistán. 
"Allactaga alactaga  Allactaga grisescens  Allactaga mongolica  Allactaga salicus  Allactaga semideserta  Allactaga suschkini  Dipus brachyurus  Dipus halticus  Dipus saltator" 
Allactaga williamsi
Allactaga williamsi ye una especie de royedor de la familia Dipodidae.
Alcuéntrase n'Afganistán, Armenia, Azerbaixán, Irán y Turquía.
Allactodipus bobrinskii
Allactodipus bobrinskii ye una especie de royedor de la familia Dipodidae.
Alcuéntrase en Turkmenistán y Uzbequistán.
Allocricetulus curtatus
Allocricetulus curtatus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Allocricetulus eversmanni
El hámster nanu de Eversmann (Allocricetulus eversmanni) ye una especie de rucador miomorfu de la familia Cricetidae.
Ye reinal de Kazakstán.
Alticola argentatus
Alticola argentatus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase n'Afganistán, na China, India y Pakistán.
Alticola barakshin
Alticola barakshin ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase na China, Mongolia y la Federación de Rusia. 
Alticola lemminus
Alticola lemminus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái en Rusia.
Alticola macrotis
Alticola macrotis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
"Alticola altaica  Alticola fetisovi  Alticola macrotis vicina  Alticola vinogradovi" 
Alcuéntrase en Mongolia y Rusia. 
Alticola stoliczkanus
Alticola stoliczkanus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase na China, Pakistán, India y Nepal. 
Alticola strelzowi
Alticola strelzowi ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase na China, Kazakstán, Mongolia y Rusia. 
Alticola tuvinicus
Alticola tuvinicus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Ammospermophilus harrisii
Ammospermophilus harrisii ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Ammospermophilus insularis
Ammospermophilus insularis ye una especie de royedor de la familia Sciuridae. Considérase un sinónimu de "Ammospermophilus leucurus " 2008 Llista Colorada de la UICN.
Ye reinal de Méxicu
Ammospermophilus interpres
Ammospermophilus interpres ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Andalgalomys olrogi
Andalgalomys olrogi ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái n'Arxentina. 
El so hábitat natural consiste en desiertos templaos.
Andalgalomys pearsoni
Andalgalomys pearsoni ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Bolivia y Paraguái.
Andinomys edax
Andinomys edax, denominada comúnmente aguarón andín voraz o aguarón andín de la carba, ye un rucador que representa la única especie del xéneru monotípicu Andinomys de la familia Cricetidae. Habita nel centru-oeste de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1902 pol zoólogu británicu Oldfield Thomas.
"El Cabrado, 3700 msnm, ente Potosí y Sucre, departamentu de Potosí, Bolivia".
Alcuéntrase en zones montascoses de l'Arxentina, Bolivia, Chile y Perú. 
Anisomys imitator
Anisomys imitator ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Nueva Guinea.
El so hábitat natural son: clima tropical o Clima subtropical, 
Musser, G. G. and M. D. Carleton. 2005. Superfamily Muroidea. Pp. 894-1531 "in" Mammal Species of the World a Taxonomic and Geographic Reference. D. Y. Wilson and D. M. Reeder eds. Johns Hopkins University Press, Baltimore.
Aplodontia ablonda
El castor de monte (Aplodontia ablonda) ye una especie de rucador esciuromorfo primitivu de la familia Aplodontiidae. Ye la única especie de la so xéneru y familia. Magar el so nome común, nun ye nin un castor nin necesariamente un animal montano.
Fisiológicamente tán llindaos en microambientes húmedos, precisando iviernos non tan rigorosos. Nun son capaces de caltener el calor corporal tan eficientemente como otros xéneros de royedores que non enviernen.
La estación de cría ye de xineru a marzu, con 2-3 gazapos nacíos de febreru a abril. Nacen llampiños, rosaos, y ciegos. El so llonxevidá ye de 5 a 10 años. Nun son sociales, anque les sos cueves suelen asolapase.
== Subespecies conocen siete subespecies de "Aplodontia ablonda".
Aplodontia ablonda californica 
Aplodontia ablonda humboldtiana 
Aplodontia ablonda nigra 
Aplodontia ablonda pacifica 
Aplodontia ablonda phaea 
Aplodontia ablonda rainieri 
Aplodontia ablonda ablonda 
Apodemus agrarius
El mure llistáu (Apodemus agrarius) ye una especie de rucador miomorfu de la familia Muridae. La so área de distribución alcuéntrase estremada en dos zones, tando llargamente estendíu en Europa oriental, el Cáucasu, Rusia hasta'l llagu Baikal, China, Península de Corea y Taiwán (China).
Apodemus argenteus
Apodemus argenteus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase namái nel Xapón. 
Apodemus flavicollis
El mure leonado (Apodemus flavicollis) ye un micromamífero del orde de los rucadores que ye bien abondosu na so área de distribución, entendíu ente Europa y l'este d'Asia.
Ye de mayor tamañu que'l mure de campu ("Apodemus sylvaticus"). Tienen una coloración pardu acoloratada, clara y brillante nel envés y blanca na zona ventral.
Xeneralmente centroeuropea, dende Francia hasta los Urales y dende Escandinavia hasta la Península Itálica y los Balcanes. Tien poblaciones aisllaes nel sur de Inglaterra y Gales, y estiéndese hasta'l Cáucasu y Palestina. En España ta acutada al terciu norte, dende onde enfusa bien pocu al sur, la so distribución ye bastante homoxénea pola Cornisa Cantábrica, dende onde enfusa escontra'l norte de Llión, Burgos, La Rioxa y Soria. En Cataluña habiten les poblaciones más meridionales, nel Montseny y nes sierres mariniegues.
La reproducción tien llugar dende febreru a payares nel norte y centru d'Europa y na España atlántica, na rexón mediterránea puede reproducise mientres tol añu; el periodu reproductor ta influyíu pol clima y la disponibilidá d'alimentu.
Consume frutos y granes arbóreas, de gran valor enerxéticu, la facilidá pa engatar déxa-y recoyer los frutos enantes de maurecer. En dómines de bayura almacenen la comida en galeríes soterrañes, facilitando la so guañada y la dispersión de árboles y parrotals.
Especie con requerimientos forestales estrictos, salvo esceiciones, prefier los montes húmedos de caducifolios, formaciones de galería de riberes y regueros, de normal acompañáu por "A. sylvaticus". La pluviometría paez ser el factor que llinda la so distribución, quedando acutada a llugares de más de 1.000 mm de precipitación añal, la so penetración n'ambientes mediterráneos na Península Ibérica nun ye importante, anque si tien llugar en Italia. La especie ye bien rara n'espacios abiertos, como gorbizales, praos y cultivos. Alcuéntrase-y dende'l nivel del mar hasta los 1.500 metros de altitú.
Ye presa habitual de carnívoros de medianu y pequeñu tamañu, lo mesmo que de rapazos diurnes y nocherniegues.
Destaca "Taenia parva" como l'elementu regulador de poblaciones, pos los animales parasitaos son más fáciles de ser depredaos.
Apodemus latronum
Apodemus latronum ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye reinal de China.
Apodemus mystacinus
Apodemus mystacinus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Albania, Bosnia y Hercegovina, Croacia, Xeorxa, Grecia, Irán, Iraq, Israel, Xordania, El Líbanu, Arabia Saudita, Serbia y Montenegro.
Apodemus pallipes
Apodemus pallipes ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Kirguistán, Tajikistán, Afganistán, India, Irán, Nepal y Pakistán.
Apodemus ponticus
Apodemus ponticus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Armenia, Azerbaixán, Xeorxa, posiblemente Irán, Iraq, Rusia, y Turquía. 
Apodemus rusiges
Apodemus rusiges ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase na India, Nepal, y Pakistán.
Apodemus semotus
Apodemus semotus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye reinal de Taiwán (China). 
Apodemus speciosus
Apodemus speciosus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye reinal de Xapón. 
Apodemus sylvaticus
El mure de campu (Apodemus sylvaticus) ye un micromamífero del orde de los rucadores que ye bien abondosu na so área de distribución, entendíu ente Europa y la cuenca mediterránea. N'ocasiones provoca daños en cultivos, anque de poca importancia.
El mure de campu ye un pequeñu rucador, d'unos 8 a 10 cm de llargor, más otros 8 a 10 si inclúyese la cola. Ésta ta desprovista de pelo y siempres ye igual o mayor que'l restu del cuerpu. La coloración del animal ye mariellu-acoloratada na parte cimera,
Nun ye posible establecer un periodu concretu de reproducción, cuidao que se ve afectáu por variables climátiques qu'influyan na disponibilidá d'alimentu. Les camaes suelen ser dos al añu, anque n'ocasiones pueden ser trés; pal nial constrúin llurigues o escueyen oquedaes de diversu tipu (árboles, roques, etc). Mientres la cría la pareya presenta territorialidad, anque'l restu del tiempu pueden convivir con otros individuos nel mesmu abelugu. La camada tien un tamañu mediu de cuatro a cinco críes. La xestación dura unos 25 díes y la lactancia tres selmanes más. El maduror sexual algámase unes selmanes tres el treslleche.
El mure de campu ocupa un ampliu espectru d'ecosistemes, pos pue tar presente tantu en zones semiáridas cercanes al mar como a altores que ronden los 1.800 metros en zones de clima templáu y húmedu. Ye más frecuente n'ambientes con moderada cobertoria vexetal, yá sía d'árboles o de parrotales, pos asina cuerre menor peligru de depredación, anque tamién ta en zones descubiertes como pacionales o marismes, onde s'amuesa como especie estacional. Les zones de vexetación bien cerrada tampoco-y son preferibles, pos se beneficia d'árees de ecotono.
La especie distribuyir por toa Europa de forma homoxénea dende la metá sur de Escandinavia y Isllandia, y tamién s'atopa nes islles del Mediterraneu. Tamién se topa presente n'Asia Menor y nel norte del continente africanon.
Ye depredáu por un ampliu espectru d'animales. Puede tratase d'especialistes na caza, como rapazos diurnes y nocherniegues, mamíferos carnívoros y ofidios, pero tamién d'animales menos especializaos como garzes o xabalínes.
El mure de campu cunta con cuatro subespecies nel ámbitu ibéricu. Per una parte, "A. s. callipides" ta distribuyíu na metá norte de la Península, ente que "A. s. dichrurus", de menor tamañu y coloración más escura, alcuéntrase na metá sur y nes islles de Mallorca y Menorca. Les subespecies presentes nes islles de Eivissa y Formentera, "A. s. eivissensis" y "A. s. frumentariae", respectivamente, tamién tienen induviduos más grandes y pálidos que los que s'atopen nel restu del archipiélagu balear.
L'aisllamientu xeográficu y la recién hestoria glacial de les islles Shetland dieron como resultáu l'amenorgamientu de los mamíferos de la fauna. El mure de campu ("Apodemus sylvaticus") xuntu col aguarón d'alcantariella ("Rattus norvegicus") y el mure común ("Mus musculus"), son namái trés de les especies de rucadores presentes na islla. Basada, en gran parte, nos estudios morfolóxicos de variaciones epigenéticas, l'orixe de la población estable atribuyóse a Noruega nuna fecha que obviamente suponse foi alredor del sieglu IX por cuenta de la llegada de los viquingos. Sicasí, les evidencies arqueolóxiques suxure qu'esta especie yá taba presente escontra la metá de la Edá del Fierro (alredor de 200 e.C. - 400), y una de les teoríes alternatives suxuren que "Apodemus" foi introducíu dende les Órcadas, onde esistiría una población dende finales de la Edá del Bronce.
"Apodemus sylvaticus hirtensis", subespecie insular escocesa.
Apodemus uralensis
Apodemus uralensis ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Armenia, Austria, Azerbaixán, Bielorrusia, Bulgaria, China, Croacia, República Checa, Estonia, Xeorxa , Hungría, Kazakstán, Letonia, Liechtenstein, Mongolia, Polonia, Rumania, Rusia, Serbia y Montenegro, Eslovaquia, Turquía, Ucrania.
Apomys abrae
Apomys abrae ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye reinal de les islles Filipines.
Apomys hylocetes
Apomys hylocetes ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Esta especie de royedor ye reinal de les islles Filipines.
Apomys insignis
Apomys insignis ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Apomys littoralis
Apomys littoralis ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Apomys microdon
Apomys microdon ye una especie de royedor de la familia Muridae. 
Ye reinal de les islles Filipines, más concretamente de la islla de Luzón y de les islles Catanduanes. Ye una especie principalmente arbórea y el so hábitat son los montes secundarios nes zones baxes, y los montes primarios montanos, hasta los 2 000 metros.
"Apomys hollisteri" 
Apomys musculus
Apomys musculus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase namái nes islles Filipines. 
Archboldomys musseri
Archboldomys musseri ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye reinal de les islles Filipines. 
Arvicanthis abyssinicus
Arvicanthis abyssinicus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Eritrea y Etiopía.
El so hábitat natural son: pacionales d'altor, y la tierra cultivable y praderíes.
Arvicanthis nairobae
Arvicanthis nairobae ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Kenia, Tanzania, y, posiblemente, Etiopía.
El so hábitat natural son: Sabanes zones grebes.
Arvicanthis neumanni
Arvicanthis neumanni ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Etiopía, Somalia, Sudán, Tanzania, y, posiblemente, Kenia.
El so hábitat natural son: Sabanes, grebes Clima tropical o Clima subtropical y carba secu.
Arvicanthis niloticus
La aguarón africanu de la yerba (Arvicanthis niloticus) ye una especie de royedor miomorfu de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Benín, Burkina Faso, Burundi, República Centroafricana, Chad, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Exiptu, Eritrea, Etiopía, Gambia, Ghana, Kenia, Malaui, Mauritania, Níxer, Nixeria, Senegal, Sierra Lleona, Sudán, Sudán del Sur,Tanzania, Togu, Uganda, Yemen y Zambia. 
El so hábitat natural son sabanes grebes de clima tropical o subtropical, carba húmeda, tierres de cultivu, camperes, xardinos rurales, zones urbanes, tierres de regadío y tierres agrícoles anubiertes estacionalmente.
A pesar de tratase d'una especie común, llargamente distribuyida, conócense pocos datos de la so bioloxía. Reproduzse principalmente ente los meses de xunu y payares, les femes paren ente 5 y 6 críes, 3 o 4 vegaes al añu. La mira de vida nel so mediu natural bazcuya ente 2 años y mediu y 3 años. 
Arvicanthis rufinus
Arvicanthis rufinus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Benín, Ghana, Togu, posiblemente Camerún, República Centroafricana, Costa de Marfil, Guinea, Liberia, y Sierra Lleona. 
El so hábitat natural son: sabanes húmedes, subtropicales o carbes seques tropicales, carbes húmedes subtropicales o tropicales, tierres de cultivu, pacionales y árees urbanes.
Arvicola amphibius
La aguarón toperu, Arvicola amphibius (d'antiguo A. terrestris), ye un royedor semiacuáticu. De cutiu ye informalmente llamáu aguarón d'agua, anque solo n'apariencia superficial paecer a una verdadera aguarón. Los aguarones toperos tienen focicos más arrondaos que los de demás aguarones, trupa pelame marrón, cares regordetes y oreyes curties; a diferencia de los aguarones les sos coles, pates y oreyes tán cubiertes de pelo.
N'estáu selvaxe, en promediu los aguarones toperos viven solu cinco meses. En cautividá la llonxevidá máxima ye de 2 años y mediu.
"Arvicola terrestris"
Arvicola scherman
La aguarón toperu (Arvicola terrestris) ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
La "aguarón toperu" presenta dos formes ecolóxiques: la cavadora, qu'habita los macizos montascosos del suroeste y centru d'Europa, y la semiacuática, qu'ocupa'l restu de la so área de distribución. Apocayá propúnxose una nueva configuración taxonómica: "Arvicola terrestris", los representantes semiacuaticos, seríen una subespecie de "Arvicola amphibius", y los morfotipos cavadores, qu'ocupen ciertos macizos montascosos europeos, perteneceríen a "Arvicola scherman". Según esta clasificación, los aguarones toperos ibériques corresponderíen a esta última especie.
Ye especie de gran variabilidá morfolóxica a lo llargo de la so área de distribución. En España ta representada por morfotipos de pequeñu tamañu, con dimensiones corporales sensiblemente más menores que l'aguarón d'agua ("Arvicola sapidus"), y cola cola más curtia. Especie ensin dimorfismu sexual, la coloración de la pelame de "A. scherman" ye distintu inclusive a escala intrapoblacional, variando dende'l pardu escuru o pardu amarellentáu hasta'l gris, los lladrales dende'l pardu amarellentáu o ocre hasta'l gris claru; na zona ventral predomina los tonos abuxaos y la cola ye xeneralmente bicolor.
Dende'l norte de la Península Ibérica hasta Ucrania, faltando nel oeste y estremu suroriental de Francia; la so llende septentrional ta alcontráu al norte de Alemaña y el meridional nos Alpes y nos Balcanes. En España distribuyir nuna franxa septentrional que diría dende'l Pirinéu Lleidatanu (Valle de Arán) hasta les sierres de Los Ancares (Llugo), Sierra de Segundera (Zamora) y Montezinho (Portugal). Esiste un aislamientu xeográficu ente les poblaciones de los Pirineos, la Cordal Cantábricu y l'estremu nororiental de Guipúzcoa.
Especie herbívora, ocupa principalmente praos naturales asitiaos en niveles altitudinales variables, dende'l nivel del mar hasta praos alpinos próximos a los 2.000 metros. En terrenes cultivaos y praos de forraxe la "aguarón toperu" puede llegar a constituyir una plaga agrícola.
En delles zones de la so área de distribución, puede constituyir un reservorio de tularemia y ser güéspede intermediariu de delles especies de parásitos.
Ye presa habitual de les aves rapazos, como'l búho chicu, "(Asio otus)" y la curuxa común, "(Tyto alba)" y de carnívoros de tamañu mediu.
Atlantoxerus getulus
La esguil morunu (Atlantoxerus getulus) ye una especie de royedor esciuromorfo de la familia Sciuridae.
Trátase d'un esguil terrestre, el so cuerpu y cola tán percorríos longitudinalmente por cuatro bandes negres y dos blanques. El pelo ye llargu y mestu y con bandes llonxitudinales de colores pardu y pardu escuru, la cabeza de color pardu acoloratáu y relativamente grande respectu al restu del cuerpu, oreyes pequeñes casi inesistentes. Animales gregarios, formen colonies onde aparentemente esiste una estructura social definida.
Nativu del estremu noroeste d'África: Marruecos y gran y mediu Atles, dende'l sur de Agadir hasta'l norte del Sahara y noroeste de Arxelia. En España foi introducida na isla de Fuerteventura (Islles Canaries) alredor de 1965 y ellí sigue como especie invasora.
Especie más abondosa n'árees con zones abelugo, (pedreres, parés de piedres, etc. Na isla de Fuenteventura ye una especie exótica invasora y gafida nes Islles Canaries. La especie ye considerada especie cinexética en Fuerteventura y Gran Canaria.
La mayor parte d'el depredadores de Fuerteventura, incorporaron ta especie a la so dieta ("Felis catus, Buteo buteo, Falco tinnunculus y Corvus corax"). Sicasí, solo'l Ratoneru común o Busardo ratoneru preda esguiles con una frecuencia elevada, convirtiéndose nun importante axente regulador. El númberu de competidores potenciales resulta escasu.
Tresporta amebes altamente patóxenes pa los humanos, amás de bacteries contaxoses p'animales y l'home. Na so área de procedencia puede llegar a provocar la muerte por septicemia por mordedura, amás de ser portadora d'un virus recurrente, tipu hispanu-africanu, transmisible al home y ser sensible al tifus murino, al kala-azar o a la leismaniosis cutanea.
Auliscomys boliviensis
Auliscomys boliviensis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Bolivia, Chile y Perú.
Auliscomys pictus
El pericote oreyudu pintáu (Auliscomys pictus) ye una especie de rucador del xéneru "Auliscomys" de la familia Cricetidae. Habita n'estepes altiplánicas del centro-oeste de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1884 pol zoólogu británicu Oldfield Thomas, sol nome científicu de "Reithrodon pictus". Nel añu 1915 el zoólogu estauxunidense Wilfred Hudson Osgood creó "Auliscomys", al cual tresfirió esta especie, declarándola'l taxón tipu del so nuevu xéneru.
La localidá tipu referida ye: “Junín (4176 msnm), departamentu de Junín, Perú”.
Distribúise nel altiplanu andín, n'altitúes ente 3400 y 4900 msnm dende'l centru del Perú (departamentu d'Áncash) hasta l'oeste de Bolivia (departamentu de La Paz).
Auliscomys sublimis
Auliscomys sublimis, denomináu comúnmente pericote de punir o mure oreyón sublime, ye una especie de rucador del xéneru "Auliscomys" de la familia Cricetidae. Habita nel centru-oeste de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1900 pol zoólogu británicu Oldfield Thomas col nome de "Phyllotis sublimis". 
Alcuéntrase en zones montascoses de l'Arxentina, Bolivia, Chile y Perú.
Baiomys musculus
Baiomys musculus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase n'El Salvador, Guatemala, Hondures, Méxicu, y Nicaragua.
Baiomys taylori
Baiomys taylori ye una especie de royedor de la familia Cricetidae. Ye conocíu como "Mure pigméu-norteño".
Bandicota savilei
Bandicota savilei ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye reinal en Myanmar, Tailandia y Vietnam.
Bathyergus suillus
Bathyergus suillus ye una especie de royedor de la familia Bathyergidae.
Ye reinal de Sudáfrica. 
Batomys salomonseni
Batomys salomonseni ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye reinal en les islles Filipines.
Beamys hindei
Beamys hindei ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
Alcuéntrase en Kenia y Tanzania.
El so hábitat natural son: zones subtropicales o tropicales húmedos de tierres de baxa altitú montes. 
Berylmys berdmorei
Berylmys berdmorei ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye reinal de Camboya, Laos, Myanmar, Tailandia, y Vietnam.
Berylmys bowersi
Berylmys bowersi ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye reinal de China, India, Indonesia, Laos, Malasia, Myanmar, Tailandia, y Vietnam.
Berylmys mackenziei
Berylmys mackenziei ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye reinal de China, India, Myanmar, y Vietnam.
Berylmys manipulus
Berylmys manipulus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye endémicu na India y Myanmar.
Bibimys chacoensis
El mure de focico rosáu norteño (Bibimys chacoensis) ye una especie de rucador del xéneru "Bibimys" de la familia Cricetidae. Habita nel centru-norte del Conu Sur de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1931 pol zoólogu Harold H. Shamel, sol nome científicu de "Akodon chacoensis". Elio Massoia tresferir a "Bibimys" en 1980.
La localidá tipu referida ye: “Les Palmes, provincia del Chaco, Arxentina”. 
El términu específicu ye un topónimo que refier a la provincia na cual foi colectáu l'exemplar tipu: Chaco.
Esti royedor distribuyir de manera endémica en pacionales próximos a selves en galeríes nel chaco húmedu de les provincies de Formosa y Chaco y nel ecosistema de los campos y malezales de Misiones, nordeste de la Arxentina, según tamién l'este del Paraguái.
Bibimys labiosus
El mure de focico rosáu brasileñu (Bibimys labiosus) ye una especie de rucador del xéneru "Bibimys" de la familia Cricetidae. Habita nel centru-esti de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1887 pol zoólogu H. Winge, col nome científicu de "Scapteromys labiosus". En 1966 foi tresferíu a "Akodon" ("Akodon labiosus"). Elio Massoia tresferir a "Bibimys" en 1980.
cerca de Lagoa Santa, Mines Gerais, Brasil. La especie describióse sobre la base de restos fósiles desaterraos de depósitos del Pleistocenu d'una cueva, polo qu'enforma tiempu se pensó que taba extinta, sicasí entá sobrevive na rexón de Mines Gerais.
Esti royedor distribuyir de manera endémica na selva atlántica del sudeste de Brasil. Tamién foi citáu na provincia de Misiones (nordeste de la Arxentina), magar rexistros del xéneru nel ecosistema de los campos del sur misioneros que bordien la selva atlántica, fueron asignaos a otra especie: "Bibimys chacoensis" .
Según la organización internacional dedicada a la caltenimientu de los recursos naturales Unión Internacional pal Caltenimientu de la Naturaleza (IUCN), al nun tener mayores peligros, sobrevivir en fragmentos de selva secundaria y vivir en delles árees protexíes, clasificar como una especie baxu “esmolición menor” na so obra: Llista Colorada d'Especies Amenaciaes.
Blanfordimys afghanus
Blanfordimys afghanus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase n'Afganistán, Irán, Tajikistán, Turkmenistán y Uzbequistán.
Blanfordimys bucharicus
Blanfordimys bucharicus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase posiblemente n'Afganistán y Tajikistán. El so hábitat natural ye clima templáu desiertu.
Blarinomys breviceps
Blarinomys breviceps, denomináu comúnmente mure musaraña, ye la única especie del xéneru de rucador monotípicu Blarinomys de la familia Cricetidae. Habita en selves del nordeste del Conu Sur de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1887 pol zoólogu Winge. El xéneru foi creáu darréu, nel añu 1896 por Oldfield Thomas.
Alcuéntrase nes selves atlántiques del sudeste de Brasil hasta la provincia de Misiones, nel nordeste de l'Arxentina.
Según la organización internacional dedicada al caltenimientu de los recursos naturales Unión Internacional pal Caltenimientu de la Naturaleza (IUCN), al nun tener mayores peligros y vivir en delles árees protexíes, clasifícase como una especie baxu “esmolición menor” na so obra: Llista Colorada d'Especies Amenaciaes.
Brachiones przewalskii
Brachiones przewalskii ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye reinal de China. 
Brachytarsomys albicauda
La aguarón arborícola de cola blanca (Brachytarsomys albicauda) ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
Ye reinal de Madagascar.
Ye una especie nocherniega, que vive nos árboles del monte húmedu del este de la islla. Ye puramente dependiente de los árboles, los sos niales facer nel interior de furacos nel árbol y partes bueques del tueru a menos de 2,5 metros del suelu. Los individuos en cautiveriu producieron camaes d'hasta seis críes.
Brachyuromys betsileoensis
Brachyuromys betsileoensis ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
El so hábitat natural son: montes subtropicales o tropicales y carbes seques.
Brachyuromys ramirohitra
Brachyuromys ramirohitra ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
Brucepattersonius iheringi
El hocicudo nanu (Brucepattersonius iheringi) ye una especie de rucador del xéneru "Brucepattersonius" de la familia Cricetidae. Habita nel nordeste del Conu Sur de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1896 pol zoólogu británicu Oldfield Thomas.
La llocalidá tipu referida ye: “río dos Llinos, Taquara do Mundu Novo, Ríu Grande del Sur, Brasil”.
El términu específicu ye un epónimu que refier al apellíu d'a quien foi dedicada, el zoólogu y paleontólogu alemán (nacionalizáu brasileño) Hermann von Ihering.
Esta especie ye reinal de la selva atlántica o paranaense del centru-esti de Suramérica. Distribúise nel sudeste de Brasil, nos estaos de Santa Catarina y Ríu Grande del Sur, y na provincia de Misiones, nordeste de l'Arxentina.
Según la organización internacional dedicada a la caltenimientu de los recursos naturales Unión Internacional pal Caltenimientu de la Naturaleza (IUCN), al tener una amplia distribución, caltener poblaciones bien comunes y vivir tantu en selves como en capueras y árees de cultivu, clasificase como una especie baxu “esmolición menor” na so obra: Llista Colorada d'Especies Amenaciaes.
Bullimus bagobus
Bullimus bagobus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Bunomys andrewsi
Bunomys andrewsi ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye reinal de les selves del centru y sur de les islles Célebes y l'islla Buton, na mariña oriental de les Celebes, n'(Indonesia).
Bunomys chrysocomus
Bunomys chrysocomus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye reinal de les selves de Célebes (Indonesia).
Callosciurus baluensis
Callosciurus baluensis ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Ye reinal de Malasia.
Callosciurus caniceps
Callosciurus caniceps ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en la Península d'Malasia, Tailandia, y nel Sur de Myanmar. Introdujose nes Islles Ryukyu (Xapón).
Callosciurus finlaysonii
La esguil d'Indochina (Callosciurus finlaysonii) ye una especie de rucador sciuromorfo de la familia Sciuridae mesma del Sureste Asiáticu.
Tien la pelame de color pardu o leonáu con tonos negros nel envés y de color crema nel banduyu y lladrales. Ye de tamañu similar al esguil coloráu ("Sciurus vulgaris"), midiendo ente 21 y 22 centímetros de llargor cabeza-cola, más de 22,5 a 24 de la cola y pesando de 220 a 250 gramos.
Ta llargamente estendida en Indochina, alcontrándose en Myanmar, Tailandia, Laos, Camboya, nel delta del Mekong (Vietnam) y en Singapur, según en delles amenorgaes zones de Italia, onde foi introducida.
Ye arborícola y alcuéntrase nes selves, cocotales y montes abiertos.
Ye de vezos diurnos. La so dieta componse de frutos y granes, y cuando estos arralecen de cazumbre y albura que llogra escorteyando coníferes y caducifolios causando importantes daños a los árboles.
Callosciurus notatus
La esguil oriental o esguil tricolor (Callosciurus notatus) ye una especie de royedor esciuromorfo de la familia Sciuridae. 
Habita n'Indonesia, Malasia, Singapur y Tailandia. Alcuéntrase en hábitats bien variaos, montes, manglares, parques, xardinos y zones agrícoles. Los granxeros considerar como peste.
El so cuerpu mide ente 20 y 30 centímetro, la so cola mide aprosimao lo mesmo. La so dieta consiste principalmente en fueyes y frutos, pero tamién comen inseutos y güevos d'aves. Los esguiles orientales pueden comer frutos más grandes qu'elles, como mangos o cocos. Son bien axilosos nos árboles y son capaces de saltar dellos metros ente árbol y árbol. Ye bien raru que tean nel suelu.
Callosciurus phayrei
Callosciurus phayrei ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en China y Myanmar.
Callosciurus prevostii
La esguil de Prevost (Callosciurus prevostii) ye una especie de royedor de la familia Sciuridae natural del sudeste asiáticu.
Reconócense como válides les siguientes subespecies:
Callosciurus pygerythrus
Alcuéntrase en Bangladex, China, India, Myanmar y Nepal.
Callospermophilus lateralis
La esguil de mantu doráu (Callospermophilus lateralis) ye una especie de rucador esciuromorfo de la familia Sciuridae mesma de los montes de Norteamérica.
Esti esguil mide típicamente ente 23-30 cm. L'esguil de mantu doráu puede reconocese peles llinia na so pelame, paecíes a una esguil rayáu, pero a diferencia d'esta, nun presenta llinies na so cara. Alcuéntrase davezu viviendo nel mesmu hábitat que la esguil rayáu de Uinta. 
A pesar de ser un típicu hibernador, ye dicir que se caltién dormiendo nel iviernu gracies a la so grasa corporal, esti esguil tamién almacena comida na so lluriga, igual que l'esguil rayáu, pa consumila mientres la primavera. Amás, dambos animales tienen bolses nes mexelles (abazones) pa poder guardar la so comida temporalmente hasta llevales a la so lluriga, y aun así poder correr a toa velocidá. 
Ye un animal omnívoru; aliméntase típicamente de granes, nueces, bayes, fungos soterraños, pequeños páxaros, llagartos o mamíferos ya inclusive carroña. Los sos depredadores son halcón, papalbes, foíns, gatos monteses y coyotes. Curiar d'estos por aciu un sistema de llamáu d'alarma. Al ver a un posible depredador, dan l'alarma y escuéndense na lluriga que tengan más cerca. Como interés, la marmota de banduyu mariellu y l'esguil de mantu doráu respuenden a los sos llamaos d'alerta indistintamente.
Esti esguil cava lluriges d'hasta 30 m de llargor, y que les sos entraes tán ocultes so tueros cayíos, raigaños d'árboles, o roques. Ye equí onde la fema esguil da a lluz a los sos cachorros, en camaes de 4 a 6 cada branu.
L'esguil de mantu doráu, al ser un consumidor primariu, sirve d'alimentu pa los sos depredadores, asina que puede afectar fuertemente nos vezos reproductivos y na población d'estos postreros. Asina mesmu, la cantidá d'estos esguiles afecta na población de los animales qu'esta consume. Tamién afecta a les poblaciones d'otros animales pequeños y royedores que compiten pol mesmu tipu d'alimentu.
Más allá de la so relación cola cadena trófica, esti esguil ye benéfica pal so ambiente. Les sos llurigues pueden ventilar el suelu, aumentando la so fertilidá, y cola so alimentación esvalixen les granes de los árboles.
L'esguil de mantu doráu nun ye xeneralmente un riesgu pa los humanos. Les persones qu'acampen cerca d'estos esguiles nun presenten un riesgu mayor. Pero al igual que munchos animales, anque paezan inofensives si son fadiaes estes pueden morder, y tresmitir enfermedaes zoonóticas, como la fiebre por cachiparros de Coloráu, una enfermedá causada por un virus de la familia "Coltivirus". L'únicu cuidu encamentáu ye curiase de les taragañaes y evitar goler escrementos secos.
Esti esguil tamién tien un leve impactu na economía, especialmente la de la lleña. Na seronda, gran parte d'el so dieta constituyir granes, ente les cualos inclúyense granes de coníferes. Esti animal puede comese los biltos d'árboles que fueron llantaos pa la reforestación. Aun así, nun ye consideráu una plaga nin el so impactu ye abondu pa llegar a tomar midíes.
Conócense 13 subespecies de "C. lateralis".
Callospermophilus saturatus
Callospermophilus saturatus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en Cascade Mountains na Columbia Británica, Canadá y l'estáu de Washington, nos Estaos Xuníos
Calomys boliviae
Calomys boliviae ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Ye reinal de Bolivia.
Calomys callidus
Calomys callidus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase n'Arxentina y Paraguái.
Calomys callosus
La laucha campestre (Calomys callosus) ye una especie de royedor de la familia Cricetidae mesma de Suramérica. Alcuéntrase n' Arxentina, Bolivia, Brasil y Paraguái.
Calomys hummelincki
Calomys hummelincki ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Colombia, Antilles Holandeses y Venezuela.
Calomys musculinus
El mure maicero (Calomys musculinus) ye una especie de pequeñu royedor de la familia Cricetidae, mesma de los rastroxos de la área central templada arxentina. Ye'l vector de la fiebre hemorráxico arxentina por poder portar crónicamente el arenavirus Junin. 
Calomys sorellus
Calomys sorellus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Ye reinal de Perú. 
Calomys tener
El ratoncito delicáu (Calomys tener) ye una especie de royedor de la familia Cricetidae mesma de Suramérica.
Alcuéntrase n' Arxentina, Brasil, Uruguái, Paraguái.
Según los analises de ADN la so separación de la especie "Calomys musculinus" asocedió siquier fai 2 crones (millones d'años).
Calomyscus bailwardi
Calomyscus bailwardi ye una especie de royedor de la familia Calomyscidae. 
Ye reinal del sur de Irán, particularmente nos montes Zagros. Un rexistru fechu nel sudeste de Turquía, posiblemente pertenez a esta especie, mentanto, precisa de confirmación taxonómica.
Calomyscus baluchi
Calomyscus baluchi ye una especie de royedor de la familia Calomyscidae.
Alcuéntrase n'Afganistán y Pakistán.
Calomyscus elburzensis
Calomyscus elburzensis ye una especie de royedor de la familia Calomyscidae.
Alcuéntrase nel nordeste y norte de Irán, al oeste d'Afganistán y el sur de Turkmenistán, en zones predreses de los montes.
Calomyscus hotsoni
Calomyscus hotsoni ye una especie de royedor de la familia Calomyscidae. 
Alcuéntrase nel sudeste del Irán y nel sudoeste de Pakistán.
Calomyscus mystax
Calomyscus mystax ye una especie de royedor de la familia Calomyscidae.
Ye reinal nel sudoeste de Turkmenistán.
Calomyscus urartensis
Calomyscus urartensis ye una especie de royedor de la familia Calomyscidae. 
Puede alcontrase nel Azerbaixán y nel norte del Azerbaixán iraní. Ta acutada a la rexón del sur de la Transcaucásia.
Cannomys badius
Cannomys badius ye una especie de royedor de la familia Spalacidae. La llamada aguarón del bambú menor ye de los aguarones del bambú asiáticu, de les qu'hai delles.
Les "aguarones del bambú" d'Asia son:
L'aguarón del bambú chino, Rhizomys sinensis, habita'l centru y sur de China, el norte de Myanmar y Vietnam.
L'aguarón del bambú canoxo, R. pruinosus, atopar dende Assam na India hasta ye sur de China y na península de Malasia.
L'aguarón del bambú xigante o aguarón del bambú de Sumatra, R. sumatrensis, vive en Yunnan, sur de China, Indochina, la península de Malasia y Sumatra.
Por postrera, la d'esta páxina, ye l'aguarón de bambú menor, Cannomys badius.
Per otra parte hai aguarones con este mesmu nome común, Dactylomys dactylinus y Kannabateomys amblyonyx, en Sudamérica.
Alcuéntrase en Bangladex, Bután, Camboya, China, India, Myanmar, Nepal, y Tailandia.
Cansumys canus
Cansumys canus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Ye reinal en China. 
Capromys pilorides
La jutía conga (Capromys pilorides pilorides) ye una especie de royedor de familia Capromyidae, reinal de Cuba.
Mide 20 a 60 cm de llargor con una cola descubierta de pelos de 15 a 30 cm. Pesa en promediu 7 kg. El pelo puede ser de negru a castañal acoloratada o claro. El estómagu ta estremáu en tres compartimentos y ye más complexu qu'el d'otru royedores.
Ye arborícola, diurnu y omnívoru. Aliméntase preferentemente de frutos, granes, fueyes y corteces y tamién de pequeños vertebraos. Vive xeneralmente en pareya, anque puede atopase en pequeños grupos o solitariu. Tanto'l machu como la fema marquen el territoriu cola orina.
Carpomys phaeurus
Carpomys phaeurus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye reinal nes islles Filipines.
El so hábitat natural son los montes grebos de clima tropical o subtropical.
Caryomys eva
Caryomys eva ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Caryomys inez
Caryomys inez ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Castor canadensis
El castor americanu (Castor canadiensis) ye una especie de rucador castorimorfo de la familia Castoridae. Ye una de los dos especies de castor esistentes.
Ta llargamente distribuyíu en Norteamérica, dende los montes d'Alaska y Canadá hasta'l norte de Méxicu, amás foi introducíu n'Arxentina, Chile, Finlandia y Rusia.
Castor fiber
El castor européu (Castor fiber) ye una especie de rucador castorimorfo de la familia Castoridae. Ye'l royedor más grande de Eurasia.
Vive nes riberes de les agües enllancaes o de corriente lenta, densamente cubiertes de vexetación baxa. Bien abondosu antaño perdayuri, anguaño solo ser en delles rexones de l'antigua XRSS. En Europa, los postreros individuos pueblen el delta del Ródano, la península escandinava, Alemaña, Polonia y l'antigua XRSS. Nos demás llugares foi estermináu pol home por causa de la so piel, la so carne ensundioso (considerada na Edá Media como un alimentu de Cuaresma) y la so glándula almizcleña añal, que la so secreción, el castóreo, yera considerada melecinal.
Los castores tópense perfectamente afechos a la vida anfibia y saben nadar y somorguiase perbién. Amás tán cubiertos por un trupu pelame impermeable, tienen ñarices obturables, anches pates traseres dotaes de membrana natatoria y una cola interesada, ancha y estrapada, cubierta namái d'escames dérmiques.
Los sos fuertes dientes aceraos déxen-yos rucar los tueros de los árboles pequeños que consiguen ablayar. D'esta forma procúrense l'alimentu (fueyes y corteza) y los materiales necesarios pa la construcción de los sos diques y cabanos. Éstes tópense formaes por cañes y tarrones apilados; nel so interior atopa'l nial y caltiénense asitiaes en mediu de l'agua. Dacuando los castores tamién escaven lluriges nos cantos de los ríos, pero la salida siempres ta so l'agua. Son animales d'actividá nocherniega y nun conocen el reposo iverniza. N'América del Norte esiste una variedá de castor que dacuando se considera como una especie independiente.
Cavia aperea
El cuis común, apere'a, apereá, cuy campestre o cuis campestre (Cavia aperea) ye una especie de royedor de la familia Caviidae llargamente distribuyida por Suramérica. Alcuéntrase n'Arxentina, Brasil, Colombia, Ecuador, Perú, Paraguái, Uruguái y Venezuela. 
Cavia magna
Cavia magna ye una especie de royedor de la familia Caviidae.
Alcuéntrase n'Arxentina, Brasil y Uruguái.
Cavia tschudii
El poronccoy (del quechua sureñu "purun quwi", "cuy xavaz"), cuy montés o cuy xavaz (Cavia tschudii) ye una especie de royedor de la familia Caviidae natural de los Andes del Perú, de Bolivia, Chile y Arxentina, que dio orixe a les distintes especies del so xéneru, ente elles, a "Cavia porcellus", la so forma adomada.
Cerradomys maracajuensis
Cerradomys maracajuensis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Bolivia, Paraguái, Perú, y Brasil.
Chelemys megalonyx
Chelemys megalonyx ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Ye reinal de Chile. 
Chilomys instans
Chilomys instans ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase n'Ecuador, Colombia, y Venezuela. 
Chinchillula sahamae
Chinchillula sahamae ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase n'Arxentina, Bolivia, Chile y Perú.
Chionomys
Microtus ye un xéneru de mamíferos royedores de la familia Cricetidae. Inclúi especies de Topínos nativos de Eurasia.
Chionomys gud
Chionomys gud ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase n'Azerbaixán, Xeorxa, Rusia y Turquía. 
El so hábitat natural son montes templaos.
Chionomys nivalis
El topín nival (Chionomys nivalis) ye una especie de royedor de la familia Cricetidae. Tradicionalmente incluyir nel xéneru "Microtus", pero estudio recién, xenéticos y morfolóxicos respuenden por la so inclusión nel xéneru "Chionomys".
Ye unu de los arvicolinos de mayor tamañu, de 92 a 140 mm y de 35 a 70 gr de pesu. La so pelame tien una tonalidá, abondo uniforme, de color grisaceo con tonos pardos, rexón ventral de color blancu y los pies y la cola son monocolor, xeneralmente ablancazaos.
Habita les zones montascoses dende'l suroeste européu hasta'l sureste asiáticu. En Europa atopar nos grandes macizos montascosos, Alpes, Montes Tatra, Cárpatos, Balcanes y Cáucasu. Na Península Ibérica ocupa les principales zones montascoses, anque la so presencia nun ta confirmada en Portugal. En España ocupa la mayor parte de los Pirineos, llegando pel este hasta Girona, nel norte peninsular apaez nos montes gallegos de Lugo y la sierra de los Ancares, Picos d'Europa, casi tola Cornisa Cantábrica y País Vascu. Escontra'l sur ta presente na sierra Cebollera y na sierra de la Demanda (La Rioja, Soria), nes sierres de Gredos, Guadarrama y Ayllón (Comunidá de Madrid y Guadalajara) y en sierra Nevada (Granada).
Especie bien afecha a la vida en zones con acumuladures predreses estables y zones d'altu monte (1.000-4.700 m de altitú). Ye bien rara n'altitúes menores. Ye más común onde los acumulos de piedres y roques son más frecuentes, siendo más escasu en zones arbustives y montiegues. 
Son básicamente herbívoros y comenenciosos, por cuenta de les restricciones trófiques de les zones onde habiten y complementen la so dieta con insectos, pequeños invertebraos y críes d'otros micromamíferos. Almacenen alimentos pal iviernu.
La edá reproductora, en relación con otros topinos, ye relativamente tardida, menores camaes y una elevada tasa de supervivencia xuvenil.
Chionomys roberti
Chionomys roberti ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Xeorxa, Rusia y Turquía.
Chiromyscus chiropus
Chiromyscus chiropus ye una especie de royedor de la familia Muridae. Ye la única especie del xéneru Chiromyscus.
Alcuéntrase en Laos, Myanmar, Tailandia, y Vietnam.
Chiromyscus langbianis
Chiromyscus langbianis ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase nel este de la India, Laos, Myanmar, Tailandia, Vietnam y estremu sur de China.
Chiropodomys calamianensis
Chiropodomys calamianensis ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye reinal nes islles Filipines. 
Chiropodomys gliroides
Chiropodomys gliroides ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'India, China, Indonesia, Laos, Malasia, Myanmar, Tailandia, y Vietnam.
Chiropodomys major
Chiropodomys major ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Chiropodomys pusillus
Chiropodomys pusillus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Indonesia y Malasia.
Chiruromys vates
Chiruromys vates ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye reinal de [Papúa Nueva Guinea]].
Chrotomys mindorensis
Chrotomys mindorensis ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Clyomys laticeps
Clyomys laticeps ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Alcuéntrase en Suramérica: Brazil y Paraguái.
Clyomys laticeps, El so hábitat natural son: árees protexíes, sabana, hábitat soterrañu.
Coccymys ruemmleri
Coccymys ruemmleri ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Coendou bicolor
El coendú bicolor o d'escayos negros ye un miembru suramericanu del xéneru Coendou presente en Bolivia, Perú, Colombia y Ecuador.
Ye paecíu al Coendou prehensilis, pero ye más pequeñu, a diferencia d'este, que ye totalmente arborícola, el coendú bicolor tamién puede vivir en cueves abandonaes por armadíos.
A pesar de la so apariencia y de les sos filosas escayos de punta blanca, el coendú bicolor ye inofensivu pal home. Consume frutos y flores. ye nocherniegu y solitariu.
Coendou prehensilis
El puercuspín arborícola (Coendou prehensilis) ye una especie de royedor histricomorfo de la familia Erethizontidae. Habiten nos montes dende Méxicu hasta Uruguái y noroeste d'Arxentina. Ye una de los diez especies de puercuspinos de les Américes, distribuyíos en cinco xéneros. 
El llargor del so cuerpu llega hasta 55 cm de llargor, la de la so cola ye de 33 a 48 cm y el so pesu llega hasta 4 kg. La parte dorsal ta cubierta d'escayos o escayos fuertes y xuntes. Munches d'elles son tricolor con bandes casi d'igual anchu, blancu y mariellu maciu na base y na punta, negres o castañal escura nel centru.
Los escayos de la cabeza, pates y cola son curties, les del llombu son llargues y grueses. La cabeza ye redonda; la ñariz y los llabios, grandes, bulbosos, nidios y rosados; les oreyes son pequeñes. Les vibrises son bien llargues, llegando hasta los costazos. La cola escarez d'escayos y ye fuerte y prensil, cola parte cimera afecha pa garrase a les cañes. Los pies tienen almadines anches espandíes n'oposición a cuatro garres, fuertes y doblaes escontra adientro.
Ye de vezos nocherniegos, vive nes cañes de los árboles de les que casi nunca baxa, solitariu o en pareya. De día duerme ente los árboles buecos. Prefier los niveles altos y medios de los monte con lianas. Nun salta, y pa cruciar un espaciu ente dos árboles, tien de baxar hasta'l suelu. Aliméntase de fueyes, frutos y cañes verdes y pequeñes.
La xestación dura 203 díes, dempués de lo cual naz xeneralmente una sola cría cubierta de pelos coloraos y pequeños escayos que s'endurecer darréu dempués del partu. El treslleche asocede escontra les 10 selmanes. La maduror sexual algamar en 19 meses.
Nun ye agresivu pero defender con fuerza si ye fadiáu o atacáu.
Coendou rothschildi
Coendou rothschildi ye una especie de royedor de la familia Erethizontidae.
Considérase reinal de Panamá. Existe una población nel oeste de Ecuador que pertenez a esta especie o al "bicolor Coendou ".
Colomys goslingi
Colomys goslingi ye una especie de royedor de la familia Muridae. Ye la única especie del xéneru Colomys, anque quiciabes se trate d'un complexu d'especies.
Alcuéntrase n'Angola, Burundi, Camerún, El Congu, República Democrática d'El Congu, Guinea Ecuatorial, Etiopía, Gabón, Kenia, Liberia, Ruanda, Sudán del Sur, Uganda y Zambia.
El so hábitat natural son: les tierres baxes húmedes montes, húmedos Clima tropical o Clima subtropical, montes húmedos, sabanes subtropicales o tropicales, estacionalmente húmedes o anubiertes, camperes, y ríos,
Cratogeomys castanops
La tuza mexicana (Cratogeomys castanops) ye una especie de rucador de la familia de los geómidos. Habita en pacionales del suroeste de los Estaos Xuníos y del norte de Méxicu.
Machos y femes adultos miden ente 14 a 21 cm de llargor cabeza-cuerpu; la cola dende 5 hasta 10 cm. La pelame dorsal ye un amiestu de pelos negros y caneles, ente que la rexón ventral ye parda con gris. La cola ye casi esnuda con dellos pelos, cola punta desnuda. Los llaos cimeros de les pates son blancos. Delles subespecies presenten llurdios blancos distribuyíes por tol cuerpu.
Prefier suelos arenosos nidios d'árees planes y marxes de ríos onde construyir el so sistema de galeríes soterrañes, que puede tener un llargor d'hasta 76 m. Los montículos de tierra de les sos galeríes pueden algamar hasta 1 m de diámetru. Aliméntase de raigaños de plantes ensundioses y de yerbes y carbes. Paez que tienen dos periodos de reproducción al añu, unu pel hibiernu y otru pel branu.
Distribúyese l'el norte de la Altiplanicie Mexicana, dende'l norte de los estaos de San Luis Potosí, Zacatecas y Durango, nes marxes del Río Bravo, hasta'l sur de Kansas y Coloráu, n'Estaos Xuníos.
Cratogeomys fumosus
La tuza de Colima o tuza afumada (Cratogeomys fumosus) ye una especie de rucador de la familia de los geómidos reinal de Méxicu. 
De manera tradicional, dase esti nome a una tuza qu'habita namái nes cercaníes de la ciudá de Colima, pero estudio xenéticos (Hafner "et a el", 2004, citáu pola UICN) paecen indicar que se trata d'una especie de distribución más amplia (centru y occidente de Méxicu), polo que dientro d'esta especie atoparíen otres cuatro: "C. zinseri" (Llagos de Moreno), "C. tylorhinus" (Exa Neovolcánico y Bajío), "C. neglectus" (Pinal de Amoles), y "C. gymnurus" (Michoacán y Jalisco).
La especie que Villa y Cervantes (2003) identifiquen como tuza de Colima alcuéntrase en suelos húmedos y salinos de les planicies de Colima ente 60 y 8000 m snm, cerca de la ciudá de Colima y nel conceyu de Coquimatlán. Relativamente pequeñes, miden aprosimao ente 27 y 30 cm, la cola ente 7 y 9 cm, y la pata trasera ente 37 y 44 mm. Ye de color pardu o gris cayuela, con un cojinete nasal pocu desenvueltu.
Cremnomys cutchicus
Cremnomys cutchicus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye reinal de la India.
Cricetomys ansorgei
Cricetomys ansorgei ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
Alcuéntrase pel tol sur d'África, principalmente Zimbabue, Kenia, Tanzania, Zambia y la República Democrática d'El Congu.
Cricetomys emini
La aguarón xigante de Gambia "(Cricetomys emini)", ye una especie de arata na superfamilia muroidea. Ye pariente de la "Cricetomys gambianus", l'aguarón de Gambia.
Son natives d'África y atopar nos cantos de los montes y nes planicies. L'aguarón xigante de Gambia ye una meyor trepadora qu'el so pariente más conocíu l'aguarón de Gambia. Estos aguarones tienen bolses nos sos carriellos similares a les que tienen los hamsters.
L'aguarón xigante de Gambia y l'aguarón de Gambia tienen bien poques diferencies físiques:
Dambes especies comercialícense como mascotes.
Cricetomys gambianus
La aguarón de Gambia (Cricetomys gambianus) ye una especie de rucador miomorfu de la familia Nesomyidae. Alcuéntrase llargamente estendida en África, dende la mariña occidental, al traviés de África central, hasta África oriental, y per el sur dende'l norte de Sudáfrica hasta'l sur de Angola. Animal omnívoru, ye una de les especies d'aguarón de mayor tamañu.
Cricetulus alticola
Cricetulus alticola ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en China, India y Nepal.
Cricetulus barabensis
El hámster chinu (Cricetulus barabensis) ye una especie de mamíferu royedor de la familia Cricetidae, orixinariu de los desiertos del nordeste de China y Mongolia. El hámster chinu xeneralmente utilízase como animal de compañía y pa la esperimentación en investigación biomédica.
Estos animales son "medianos" ente los hámsters nanos, midiendo ente 8 y 13 centímetros de llargor. 
Estos hámsters suelen vivir ente dos y tres años. 
Cricetulus kamensis
Cricetulus kamensis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Cricetulus longicaudatus
Cricetulus longicaudatus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Cricetulus sokolovi
Cricetulus sokolovi ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Cricetus cricetus
El hámster vulgar (Cricetus cricetus), tamién llamáu hámster européu o gochu del centenu, ye una especie de rucador miomorfu de la familia Cricetidae mesma de Eurasia. Nun se reconocen subespecies. De cutiu ye consideráu una plaga de les tierres de llabranza, y tamién foi atrapáu pola so piel.
El hámster vulgar ye enforma mayor qu'el hámster doráu o siriu ("Mesocricetus auratus") que se suel criar como mascota, midiendo ente 10 y 15 cm más qu'el cobaya. Un exemplar adultu pesa ente 100 y 900 gramos y mide ente 20 y 35 centímetros de llargu, con una que bazcuya ente 2 y 5 centímetros de llargor. Algamen el maduror sexual a los 43 díes d'edá y críen ente primeros d'abril y agostu. La xestación del hámster común dura ente 18 y 20 díes, paren ente 4 y 12 críes, que son tresllechaes tres selmanes dempués de la nacencia.
Alcuéntrase en tierres de cultivu a baxa altitú, riques en marges magrices o loess, anque tamién puede habitar en praos, xardinos, o gorbizales. Distribuyir dende Bélxica (en Berthen esiste una importante población) y Alsacia pel oeste, llegando hasta Rusia pel este y Rumania pel sur. 
En 2007 la Comisión Europea amenació con multar a Francia con diecisiete millones d'euros por non protexer la última población esistente de hámsters vulgares n'Europa occidental.
El hámster vulgar ye solitariu, pero crea un complexu sistema de lluriges. Aliméntase de granes, llegumes, verduras y delles plantes de porte herbal. Anque raramente son usaos como mascota, en cautividá'l hámster común suel tener una esperanza de vida bastante llarga, llegando a vivir hasta ocho años.
Crunomys melanius
Crunomys melanius ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ctenodactylus gundi
El gundi común (Ctenodactylus gundi) ye una especie de rucador histricomorfo de la familia Ctenodactylidae mesma d'África.
L'organismu parasitario "Toxoplasma gondii", foi descritu per primer vegada en 1908 en Túnez por Charles Nicolle y Manceaux Luis dientro de los texíos d'esta especie.
Alcuéntrase n'Arxelia, Libia, Marruecos y Túnez.
Ctenomys argentinus
El tucu-tucu arxentín o tucu-tucu chaqueño (Ctenomys argentinus) ye una especie de royedor de la familia Ctenomyidae.
Ye reinal d'Arxentina. La especie más cercana ye "Ctenomys tuconax" 
Ctenomys conoveri
El tucu-tucu de Conover, tuca-tuca o anguja tutu (Ctenomys conoveri) ye una especie de rucador del xéneru "Ctenomys" de la familia Ctenomyidae, que los sos integrantes son denominaos comúnmente tuco-tuco, tucu-tucus o ocultos. Habita nel norte del Conu Sur de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1946 pol zoólogu estauxunidense Wilfred Hudson Osgood. 
“16 km al oeste de Filadelfia (22°15’S 60°10’W), departamentu de Boquerón, Paraguái”.
El términu específicu ye un epónimu que refier al apellíu de la persona a quien foi dedicada, l'ornitólogu estaunidense Henry Conover.
Nel añu 1961, Cabrera creó pa esta especie un subxéneru: "Chacomys".
Esta especie de royedor ye endémica de la zona chaqueña del norte de Arxentina, sudeste de Bolivia y oeste del Paraguái.
Ctenomys dorsalis
El tucu-tucu del Chaco (Ctenomys dorsalis) ye una especie de royedor histricomorfo de la familia Ctenomyidae reinal de Paraguái.
Ctenomys frater
El tucu-tucu acoloratáu (Ctenomys frater) ye una especie de rucador del xéneru "Ctenomys" de la familia Ctenomyidae. Habita nel centru-oeste de Suramérica.
“Potosí (4300 msnm), departamentu de Potosí, Bolivia”.
"Ctenomys frater" ye una especie rellacionada a "C. barbarus", "C. budini", "C. utibilis", "C. sylvanus" y "C. lewisi".
Esta especie de royedor ye endémica del suroeste de Bolivia; foi colectada nes contornes de la ciudá de Potosí, nun rangu altitudinal de 600 a 4300 msnm. 
Según la organización internacional dedicada a la caltenimientu de los recursos naturales Unión Internacional pal Caltenimientu de la Naturaleza (IUCN), al nun tener mayores peligros, clasificar como una especie baxu “esmolición menor” na so obra: Llista Colorada d'Especies Amenaciaes.
Ctenomys fulvus
El tucotuco de Atacama (Ctenomys fulvus) ye una especie de rucador del xéneru "Ctenomys" de la familia Ctenomyidae. Habita nel noroeste del Conu Sur de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1860 pol sabiu y naturalista alemán, aniciáu en Chile, Rodolfo Amando Philippi.
La localidá tipu referida ye: “Pingo-Pingu, Antofagasta, Chile”.
"Ctenomys fulvus" ye una especie rellacionada a "C. coludo", "C. famosus", "C. johannis" y "C. tulduco".
Esta especie alcuéntrase estremada en 2 subespecies:
Esta especie distribuyir nel noroeste de la Arxentina y el norte de Chile.
Ctenomys haigi
El tucu-tucu patagónico (Ctenomys haigi) ye una especie de royedor histricomorfo de la familia Ctenomyidae mesma de Suramérica. Como otros "Ctenomys" ye soterrañu y por eso pocu reparáu, salvu pol llamáu "tucu-tucu" de los machos cerca de les salíes de les sos xorils, especialmente a l'amanecida. Como la mayoría de les especies del xéneru "Ctenomys", "C. haigi" ye solitariu, con un adultu por lluriga. 
Ye nativu d'Arxentina y de Chile. El so hábitat primariu ye la estepa patagónica, pero tamién la atopa nes ecorregiones del "So Monte" y del "Monte templáu valdiviano.
Dellos autores reconocen 2 subespecies como válides:
Ctenomys knighti
Ctenomys knighti ye una especie de royedor histricomorfu de la familia Ctenomyidae, propiu d'Arxentina.
Ctenomys leucodon
El tucu-tucu de dientes blancos (Ctenomys leucodon) ye una especie de rucador del xéneru "Ctenomys" de la familia Ctenomyidae. Habita nel centru-oeste de Suramérica.
Esta especie de rucador fosorial describióse orixinalmente nel añu 1848 pol zoólogu y naturalista inglés George Robert Waterhouse. 
La localidad tipo referida ye: “San Andrés de Machuca, nes coordenaes: 16°44’S 69°01’W y n'altitú de 4000 msnm, al sur del llagu Titicaca, departamentu La Paz, Bolivia”.
Etimológicamente, el términu específicu "leucodon" construyir con dos palabres en idioma griegu, onde "leuco" (λευκός) significa ‘blancu’ y "odón" (ὀδών) traduzse como ‘diente’, esto ye: ‘dientes blancos’.
En 1916, el mastozoólogu británicu Michael Rogers Oldfield Thomas designar como especie tipo d'un nuevu subxéneru creáu por él: "Haptomys". 
Ye un tucotuco monotípicu, de tamañu medianu, con llargor del cuerpu más cabeza ente 200 y 278 mm y de cola ente 79 y 85 mm. El cariotipo ye 2n = 36; FN = 68.
Esta especie de royedor ye endémica d'árees altiplánicas al sur del llagu Titicaca nel sudoeste de Bolivia y el sudeste del Perú. Estender dende la ciudá de La Paz (nel departamentu homónimu) hasta'l sur de Puno.
Ctenomys lewisi
El tucu-tucu de Lewis (Ctenomys lewisi) ye una especie de rucador del xéneru "Ctenomys" de la familia Ctenomyidae. Habita nel centru-oeste de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1926 pol zoólogu británicu Oldfield Thomas.
La localidá tipu referida ye: “Sama (4000 msnm), departamentu de Tarija, Bolivia”.
El términu específicu ye un epónimu que refier al apellíu de la persona a quien foi dedicada la especie, l'empresariu británicu John Spedan Lewis, fundador de la "John Lewis Partnership" y mecenes de numberoses espediciones científiques.
"Ctenomys lewisi" ye una especie rellacionada a "Ctenomys frater".
Esta especie de royedor ye endémica del sudeste de Bolivia, en pacionales abiertos del altiplanu del oeste del departamentu de Tarija, nun rangu altitudinal d'ente 2600 y 4300 msnm. 
Ctenomys mendocinus
El tucu-tucu de Mendoza, tunduque (Ctenomys mendocinus) ye una especie de royedor histricomorfo de la familia Ctenomyidae reinal d'Arxentina.
La so actividá reproductiva desenvuelvese de mediaos de xunetu a marzu, xesta tres meses, y les primeres nacencies asoceden de mediaos d'ochobre a marzu.
Ctenomys opimus
El tucu-tucu toxu, tucu-tucu puneño o tucu-tucu de Punir (Ctenomys opimus) ye una especie de rucador del xéneru "Ctenomys" de la familia Ctenomyidae. Habita nel centru-oeste de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1848 pol zoólogu alemán Johann Andreas Wagner.
La localidá tipu referida ye: “Monte Sajama, departamentu de Oruro, Bolivia”. 
Esta especie alcuéntrase estremada en 3 subespecies:
Esta especie de royedor ye endémica de zones d'elevada altitú del sudeste del Perú, oeste de Bolivia, norte de Chile y noroeste de la Arxentina, ente 2500 y 5000 msnm.
Ctenomys perrensis
El tucu-tucu goyense (Ctenomys perrensis) ye una especie de royedor histricomorfo de la familia Ctenomyidae
Ye reinal d'Arxentina.
Mide 15–25 cm; con llargor de cola 6–11 cm; y un pesu de 100–700 g
Ctenomys sericeus
El tucu-tucu nanu (Ctenomys sericeus) ye una especie de royedor histricomorfo de la familia Ctenomyidae 
Ye reinal d'Arxentina. 
Ctenomys steinbachi
El tucu-tucu de Steinbach (Ctenomys steinbachi) ye una especie de rucador del xéneru "Ctenomys" de la familia Ctenomyidae. Habita nel centru-oeste de Suramérica.
Esta especie de rucador fosorial describióse orixinalmente nel añu 1907 pol mastozoólogu británicu Michael Rogers Oldfield Thomas.
El holotipo ye un machu adultu, colectáu por José Steinbach.
La localidad tipo referida ye: “campu de la provincia Sara, cerca de Santa Cruz de la Sierra, departamentu de Santa Cruz, Bolivia”.
Etimológicamente, el términu específicu "steinbachi" ye un epónimu que refier al apellíu de la persona a quien foi dedicada la especie, el naturalista alemán José Steinbach, quien moró en Bolivia y ellí recueyo l'exemplar tipu d'esti royedor.
Ye un tucotuco monotípicu, de tamañu bastante grande, d'un color cobrizu gris uniforme, con llargor del cuerpu más cabeza de 245 mm y de cola de 86 mm.
"Ctenomys steinbachi" representa la especie estrema no que fai a la variación cariotípica presente nel xéneru "Ctenomys", con 2n = 10 (l'otru estremu alcuéntrase en "C. pearsoni" y "C. dorbignyi" con 2n = 70). 
Esta especie de royedor ye endémica del centro-oeste del departamentu de Santa Cruz, Bolivia.
Ctenomys talarum
El tucu-tucu de baltar (Ctenomys talarum) ye una especie de royedor histricomorfo de la familia Ctenomyidae reinal d'Arxentina, cuantimás de la provincia de Bonos Aires, sistemes orográficos de Ventania y de Tandilia.
Ye un royedor soterrañu herbívoru qu'habita cueves individuales, cerraes la mayor parte del tiempu. Forrajean escavando so tierra.
Como tolos del so xéneru, los sos soníos más comunes son los repetitivos, estructuraos, de tonu baxu; que fixo bautizar la so onomatopeya "tuc tuc" en que se basa'l nome común de les distintes especies. Son avisos territoriales, asina caltienen dixebraos los distintos sistemes de galeríes, y probablemente tamién la de localización espacial d'individuos dientro d'una mesma población.
Otru soníu nel repertoriu de los "Ctenomys" ye de la fema p'avisar al machu sobre la so receptividá reproductiva. L'últimu repertoriu de soníos ye'l producíu pol naciellu al alloñar de la madre, y desencadéna-y el comportamientu de busca y de recuperación del guah.e.
Ctenomys tuconax
El tucu-tucu robustu (Ctenomys tuconax) ye una especie de royedor histricomorfo de la familia Ctenomyidae reinal d'Arxentina.
Cuniculus paca
La paca común o tepezcuintle (Cuniculus paca) ye una especie de royedor histricomorfo de la familia Cuniculidae que vive nes proximidaes de los cursos d'agua de los montes tropicales, dende Méxicu pasando por Paraguái y el norte d'Arxentina hasta'l nordés de Uruguái , a menos de 2.000 msnm.
El xéneru tien otru representante, la paca de monte ("Cuniculus taczanowskii") qu'habita los montes de monte andinos de Venezuela, Colombia, Ecuador, Perú y Bolivia.
Ta incluyíu na Llista d'Esmolición Menor dada la so amplia distribución, presunta gran población, l'apaición d'una serie d'árees protexíes, y porque ye pocu probable que la so población mengüe a casi la velocidá qu'obligue a calificar pa la so inclusión nuna categoría d'amenaza. Sicasí, les estinciones locales asocedieron nel sureste del so ámbitu de distribución, por cuenta de la destrucción del hábitat.
Conozse tamién como paca, guartinaja, guanta,chilo, guagu molon, goruga, majaz, marioxys, coneyu enllordiáu o llámpara. Nel Centru de Méxicu ye conocíu como "tepezcuintle", que ye la forma acastellanada del nome náhuatl tepeitscuintli (significando "perru de monte" yá que tepetl significa monte y itzcuintli perru; anque llueñe tea de ser un cánidu). Por esti nome ye conocíu tamién en Guatemala, Hondures, El Salvador y Costa Rica; en Nicaragua ye llamáu guardatinaja; en Panamá ye conocíu como coneyu pintáu. Na Península de Yucatán conózse-y como jaleb. En Perú conózse-y como majaz y picuro en Madre de Dios y la selva central, y en Bolivia ye conocíu como jochi pintáu. En Colombia conózse-y como guagua, llámpara o 'chilo.
El so cuerpu mide ente 60 y 79 cm de llargor y la cola 2 a 3 cm. Pesa ente 7 y 10 kg. Ta cubierta por una pelame híspido de color pardu o anaranxáu, con bandes de llurdios blancos arrondaes. La cabeza ye grande, les mexelles son abuitaes, les oreyes son curties, marrones, les vibrises son llargues, los güeyos son grandes y bien separaos. La xestación dura 145-155 díes.
Les característiques d'esti animal, tamién puede variar según la zona na que s'atopen.
Tien vezos nocherniegos. Aliméntase de vexetales (tubérculos, rizomes, renuevos, fueyes, granes, frutos). Pasa'l día na so lluriga construyida con delles salíes disimulaes pola xamasca. Ye una escelente nadadora.
Puede ser intermediariu de "Echinococcus vogeli", que causa hidatidosis poliquistica.
Ye un importante animal de caza pa llograr la so carne, lo cual considérase una amenaza pa la especie, al igual que la destrucción d'hábitat qu'asocede en delles árees pola deforestación.
En Panamá y Costa Rica, onde ye una especie montesa protexía y el so caza ta prohibida; sicasí, nestos países, según na cuenca de la Amazonía peruana, críase-y de manera semidomesticada, dada la calidá nutricional de la so proteína y la poca grasa qu'atropa.
Cynomys leucurus
El perrín de la pradería de cola blanca (Cynomys leucurus) ye una especie de royedor esciuromorfo de la familia Sciuridae qu'habita nel oeste de Wyoming, Coloráu, en pequeñes rexones nel este de Utah y nel sur de Montana. Les poblaciones más grandes alcuéntrase en Wyoming. Esti perrín de la pradería vive ente los 1.500 y los 3.000 m d'altor, un altor enforma mayor que la del restu de perrinos de la pradería. Los sos principales predadores son los furonos de pies negros y les águiles reales. 
Cynomys ludovicianus
El perrín de la praderes de cola negra (Cynomys ludovicianus) ye una especie de royedor esciuromorfo de la familia Sciuridae atopáu nes Grandes Enllanaes de Norteamérica, dende'l sur de Canadá hasta'l norte de Méxicu. A diferencia d'otros perrinos de les praderes, estos animales non enviernen.
El perrín de les praderes de cola negra tien xeneralmente un color café, siendo más claru na zona del banduyu. La so cola tien una raya negra, de la cual deriva'l nome d'esti royedor. Los adultos lleguen a pesar de 600 a 1.300 gramos, los machos suelen ser más pesaos que les femes. El llargor del cuerpu va de los 35 a los 43 centímetros, con una cola de 7 a 10 centímetros. Tienen oreyes pequeñes, pero una aguda audición, y güeyos pequeños y escuros con una bona visión.
Saskatchewan (Canadá); de Montana al este de Nebraska, oeste de Texas, Nuevu Méxicu, y sudeste de Arizona (Estaos Xuníos); nordés de Sonora y norte de Chihuahua (Méxicu).
conocense dos subespecies de "Cynomys ludovicianus".
Dactylomys boliviensis
Dactylomys boliviensis ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Dactylomys dactylinus
La aguarón de bambú o toró (Dactylomys dactylinus) ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Alcuéntrase na Amazonia, en Bolivia, Brasil, Venezuela, Colombia, Ecuador y Perú, ente los 200 y 1250 m de altitú.
Pelaje nel envés oliva, con pintes marielles y negres; nel banduyu ye blancu amarellentáu. El pelo sobre la cabeza notoriamente más llargu. La cola ye desnuda. El llargor del cuerpu cola cabeza algama alredor de 35,5 cm y la de la cola 42 cm.
Ye arbóreo y nocherniegu. Emite un berru característicu.
Dactylomys peruanus
Dactylomys peruanus ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
El so hábitat natural son: zones subtropicales o tropicales húmedes de tierres de baxa altitú montes.. 
Dasyprocta fuliginosa
El agutín negru, ñeque o picure (Dasyprocta fuliginosa) ye una especie de royedor histricomorfo de la familia Dasyproctidae mesma de Suramérica. Ye nativu de Venezuela, Colombia, Panamá, Ecuador y el noroccidente de Brasil, hasta los 1.500 m.s.n.m.
El so cuerpu mide 45 a 76 cm de llargu, con cola de 1 a 3 cm. Les femes son menores que los machos. Les pates posteriores tienen 12 a 14 cm de llargor con tres deos. Na pata anterior tien 4 deos y una muerte de pulgar. La pelame cimera ye coritu canoxu, más llargu nel llombu; nes partes inferiores ye castañu a mariellu y blancu.
Son crepusculares y nocherniegos, el so principal alimentu son frutos, especialmente de palmes, anque tamién peracaben granes, delles yerbes y tubérculos. Afáense perbién a los cambeos introducíos pol home, anque son intensamente cazados pola so carne.
Cada fema tien dos partos al añu, en cada unu de los cualos nacen 2 críes (n'ocasiones 3 o hasta 4). La xestación dura de 98 a 110 díes.
Dasyprocta leporina
El agutín brasileñu (Dasyprocta leporina) ye una especie de royedor histricomorfo de la familia Dasyproctidae mesma de Suramérica. Habita nos montes de Colombia, Venezuela, Guyana, Guayana francesa y Brasil. Foi introducíu nes Antilles. En Brasil denominar cutia (IPA: ku'tʃia). En Venezuela conózse-y como picure. 
Pesa ente 3 y 6 kg. Miden 42 a 62 cm de llongura con una cola de 2 cm. El so pelo ye castañu a anaranxáu. Les pates anteriores tienen 4 deos, les posteriores trés.
Precisen p'alimentase un territoriu de 3 a 8 hectárees, que defenden en pareya. Aliméntase de frutos, granes, yerbes, biltos y tubérculos. Los sos vezos son preferencialmente diurnos. Escaven llurigues d'hasta 60 cm de fondura con delles cámares y galeríes. de fondura y cubrir con cañes y fueyes.
El so periodu de xestación dura 104 díes y nacen, en cada partu, ente 1 a 3 críes. 
Dasyprocta prymnolopha
Agutín de cadriles negros ye una especie de royedor de la familia Dasyproctidae.
Alcuéntrase namái nel nordés de Brasil.
Dasyprocta punctata
El agutín centroamericanu (Dasyprocta punctata), tamién conocíu como, guaqueque alazán (Chiapas, Méxicu), sereque (Península de Yucatán), cotuza, guatusa, ñeque, guatín, jochi coloriáu, cherenga, picure o añuje, ye una especie de royedor histricomorfo de la familia Dasyproctidae que s'atopa dende'l sur de Méxicu y Centroamérica hasta'l norte de la Arxentina, principalmente nos montes, a menos de 2.000 m.s.n.m.
El llargor del so cuerpu va de 42 a 62 cm; el so pesu de 2 a 3 Kg. El pelambre ye castañu acoloratáu, más escuru nes partes altes.
Ye diurnu, pero adopta comportamientu nocherniegu si siéntese amenaciáu. Aliméntase principalmente de frutos. Sotierra granes nel so territoriu y en dómines d'escasez d'alimentos dependen d'eses granes soterraes. Munches d'estes granes son escaecíes, lo qu'ayuda na proliferación de diversos tipos d'árboles y parrotales. Una pareya ocupa una área de 2 a 3 hectárees que defende. Utiliza como abelugo llurigues qu'escargata na tierra, o ente los raigaños de los árboles o qu'atopa ente les roques. Cuando se siente en peligru eriza la so pelame dando la impresión de ser de mayor tamañu 
El periodu de xestación dura ente 93 y 104 díes, dempués de los cualos la fema pare 1 a 3 críes. Tien ente dos y tres camaes al añu. Viven daqué más de trece años.
Dendromus insignis
Dendromus insignis ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
Alcuéntrase na República Democrática d'El Congu, Kenia, Ruanda, Tanzania y Uganda.
El so hábitat natural son: zones húmedes subtropicales o tropicales montes de gran altitú y praderíes.
Dendromus kivu
Dendromus kivu ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
Puede ser atopada nel Burundi, Ruanda, Uganda y República Democrática d'El Congu. Enantes foi sinonimizada con "D. nyansae" (Musser y Carleton, 2005). Na nueva versión de la IUCN (2008) apaez como especie distinta.
Dendromus lovati
Dendromus lovati ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
Alcuéntrase n'Etiopía.
El so hábitat natural son: zones subtropicales o tropicales de gran altitú praderíes.
Dendromus melanotis
Dendromus melanotis ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
Alcuéntrase n'Angola, Benín, Botsuana, República Democrática d'El Congu, Etiopía, Guinea, Liberia, Malaui, Mozambique, Namibia, Nixeria, Ruanda, Sudáfrica, Suazilandia, Tanzania, Uganda, Zambia y Zimbabue.
El so hábitat natural son: sabana seques, la vexetación arbustiva de tipu mediterraneu, subtropical o tropical de tierres de baxa altitú praderíes y desiertos. 
Dendromus messorius
Dendromus messorius ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
Alcuéntrase en Benín, Camerún, República Democrática d'El Congu, Nixeria, y Togu.
El so hábitat natural son: zones subtropicales o tropicales seques, pacionales.. 
Dendromus mystacalis
Dendromus mystacalis ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
Alcuéntrase n'Angola, República Democrática d'El Congu, Etiopía, Kenia, Lesothu, Malaui, Mozambique, Ruanda, Sudáfrica, Suazilandia, Tanzania, Uganda, Zambia, y Zimbabue. 
El so hábitat son los terrenes de sabanes seques y húmedes. 
Dendromus nyikae
Dendromus nyikae ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
Alcuéntrase n'Angola, República Democrática d'El Congu, Malaui, Mozambique, Sudáfrica, Tanzania, Zambia, Zimbabue.
El so hábitat natural son: sabanes húmedes. 
Deomys ferrugineus
Deomys ferrugineus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Guinea Ecuatorial, Gabón, Ruanda y Uganda.
El so hábitat natural son: los montes de tierres baxes subtropicales o tropicales húmedos, tierres baxes subtropicales o tropicales húmedes ríos y banzaos.
Desmodilliscus braueri
Desmodilliscus braueri ye una especie de royedor de la familia Muridae, única na so xéneru.
Alcuéntrase en Burkina Faso, Camerún, Chad, Malí, Mauritania, Níxer, Nixeria, Senegal y Sudán.
El so hábitat natural son les sabanes grebes, especialmente nel Sahel.
Desmodillus auricularis
La aguarón del desiertu d'oreyes curties (Desmodillus auricularis) ye una especie de rucador miomorfu de la familia Muridae. Ye la única especie de la so xéneru.
Alcuéntrase en Angola, Botsuana, Namibia y Sudáfrica.
El so hábitat natural son los desiertos templaos y templaos.
Desmomys harringtoni
Desmomys harringtoni ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase namái n'Etiopía.
El so hábitat natural son: montanos húmedos tropicales o subtropicales y carbes húmedes subtropicales o tropicales.
Dicrostonyx exsul
Dicrostonyx exsul ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase nel oeste y el suroeste d'Alaska nos Estaos Xuníos. 
Dicrostonyx groenlandicus
Dicrostonyx groenlandicus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase na tundra del norte de Canadá, Alaska y Groenlandia. Aliméntase de yerbes, juncia, y otros tipos de vexetación verde, pel branu cañes del sauce, álamu y abeduriu pel hibiernu. El depredadores inclúin búhos, gaviluetes, papalbes, y osu polar.
Dicrostonyx hudsonius
Dicrostonyx hudsonius ye una especie de rucador de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase na tundra del norte de Quebec y Llabrador. Aliméntase de camperes, xuncos y otres plantes verdes pel branu y les cañes de los sauces, álamos y abedurios pel hibiernu. El depredadores inclúin mustélidos , y Árticu Fox .
Dicrostonyx nunatakensis
Dicrostonyx nunatakensis ye una especie de rucador de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái en Canadá. 
Dicrostonyx torquatus
Dicrostonyx torquatus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae. Ye d'amenorgáu tamañu, mide de 7 a 15 cm y pesa ente 14 y 112 gramos. 
Son de vezos gregarios, constrúin llurigues comuñales forníes con dellos niales y cámares de reserva. Nestes postreres almacenen los frutos, bayes y biltos que constitúin l'alimentu de la comunidá. Reproduzse de 2 a 3 vegaes al añu y tien ente 5 y 6 críes per camada. 
Alcuéntrase namái en Siberia, Rusia 
Dinaromys bogdanovi
Dinaromys bogdanovi ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
"D. b. bogdanovi"
"D. b. coeruleus"
"D. b. grebenscikovi"
"D. b. korabensis"
"D. b. longipedis"
"D. b. marakovici"
"D. b. preniensis"
"D. b. trebevicensis"
Alcuéntrase en Croacia en Bosnia y Herzegovina en Serbia en Montenegro y Macedonia. Polo xeneral, vive na ciudá onde fixo estragos. 
Diplomys labilis
Diplomys labilis ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Alcuéntrase en Colombia, Ecuador y Panamá.
Diplothrix legatus
Diplothrix legatus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase namái en Xapón. 
El so hábitat natural son: los montes templaos 
Dipodillus campestris
Dipodillus campestris ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Arxelia, Exiptu, Libia Malí, Marruecos, Níxer, Sudán, Túnez y, posiblemente, Sahara Occidental, Chad, Mauritania.
El so hábitat natural son les zones predreses, los desiertos grebos, y tierres de cultivu.
Dipodillus mackilligini
Dipodillus mackilligini ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Exiptu y Sudán.
El so hábitat natural son: los desiertos grebos.
Dipodomys agilis
Dipodomys agilis ye una especie de royedor de la familia Heteromyidae.
Alcuéntrase na Baxa California, Méxicu y sur de California nos Estaos Xuníos.
Dipodomys californicus
Dipodomys californicus ye una especie de royedor de la familia Heteromyidae.
Ye reinal de los Estaos Xuníos.
Dipodomys compactus
Dipodomys compactus ye una especie de royedor de la familia Heteromyidae.
Alcuéntrase en Méxicu y nos Estaos Xuníos.
Dipodomys heermanni
Dipodomys heermanni ye una especie de royedor de la familia Heteromyidae.
Ye reinal de California nos Estaos Xuníos.
Dipodomys nelsoni
Dipodomys nelsoni ye una especie de royedor de la familia Heteromyidae.
Dipodomys ordii
El canguru-mure (Dipodomys ordii) ye una especie de royedor castorimorfo de la familia Heteromyidae llargamente distribuyíu por Norteamérica; alcuéntrase-y dende'l sur de Canadá hasta dellos estaos mexicanos centrales.
Dipodomys panamintinus
Dipodomys panamintinus ye una especie de royedor de la familia Heteromyidae. Lleva'l nome d'una área de Panamint Valle y Panamint Gama montes al oeste del Valle de la Muerte
Alcuéntrase nel Desiertu de Mojave en California y Nevada, nos Estaos Xuníos.
Dipodomys phillipsii
Dipodomys phillipsii ye una especie de royedor de la familia Heteromyidae.
El so hábitat natural son: los desiertos grebos
Dipodomys simulans
La rata canguru de Dulzura (Dipodomys simulans) ye una especie de royedor de la familia Heteromyidae.
Alcuéntrase na Baxa California, Méxicu, y nel Desiertu de Coloráu y n'otres partes de California nos Estaos Xuníos. 
Dipodomys venustus
Dipodomys venustus ye una especie de royedor de la familia Heteromyidae.
Ye un Endemismu de California nos Estaos Xuníos.
Dipus sagitta
El jerbo de pies peludos (Dipus sagitta) ye una especie de royedor miomorfu de la familia Dipodidae. Ye la única especie de la so xéneru.
Alcuéntrase na China, Irán, Kazakstán, Mongolia, Rusia, Turkmenistán y Uzbequistán.
Dolichotis salinicola
La mara del Chaco o coneyu de los palos (Dolichotis salinicola), ye una especie relativamente grande de royedor de la familia Caviidae mesma de Suramérica. Ta bien emparentada cola más conocida mara patagónica ("Dolichotis patagonum").
Vive nel Chaco suramericanu, el monte secu espinosu y de pacionales d'Arxentina, Paraguái, y Bolivia. Faen una cueva pa dormir.
Aliméntase de camperes y otros vexetales. Realmente comen tou lo que sía verde.
Vive en pequeños grupos de cuatro animales. 
Son de la familia Caviidae, qu'inclúi al carpincho, a conejitos d'Indies; y cerradamente emparentáu colos otros miembros del xéneru "Dolichotis", la mara patagónica. Les maras son el segundu rucador más grande del mundu, dempués del carpincho. Anque la mara paez un coneyu, el coneyu nun ye realmente un royedor, y nun tán emparentaos como podría pensase.
Dremomys everetti
Dremomys everetti ye una especie de royedor de la familia Sciuridae. 
Dremomys lokriah
La esguil del himalaya (Dremomys lokriah) ye una especie de royedor esciuromorfo de la familia Sciuridae. Alcuéntrase-y en China, India, Myanmar y Nepal.
Ye una especie diurna y arbórea, que tamién busca comida nel suelu de la selva.
Dremomys pernyi
Dremomys pernyi ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase na China, India, Myanmar, Taiwán y Vietnam. 
Dremomys pyrrhomerus
Dremomys pyrrhomerus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase na China y Vietnam.
Dremomys rufigenis
Dremomys rufigenis ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase n'India, Camboya, China, Laos, Malasia, Myanmar, Tailandia y Vietnam.
Dryomys nitedula
El llirón o muscardino balcánicu (Dryomys nitedula) ye una especie de rucador esciuromorfo de la familia Gliridae. Alcuéntrase en Europa oriental, Oriente Mediu, y Asia Central hasta'l noroeste de China y Mongolia.
Echimys chrysurus
Echimys chrysurus ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Alcuéntrase en Brasil, Guayana Francesa, Guayana y Surinam. 
Echinoprocta rufescens
El puercuspín de cola curtia o corpuspín de cola curtia (Echinoprocta rufescens) ye una especie de royedor histricomorfo de la familia Erethizontidae. Ye la única especie del so xéneru.
Ye reinal de Colombia y raru n'Ecuador, de los cordales oriental, central y occidental.
Los sos escayos son curties y robustes, la so actividá ye nocherniega y solitaria.
Aliméntase de frutos y flores.
Nun se-y considera amenazáu yá que s'atopa en delles areas protexíes del país, sicasí, dacuando son sacrificaos pa evitar el contactu colos perros, pa los cualos puede resultar bien peligrosu si provocar.
Eligmodontia moreni
Eligmodontia moreni ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Ye reinal de Arxentina.
Eligmodontia morgani
Eligmodontia morgani ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase n'Arxentina y Chile.
Eligmodontia typus
Eligmodontia typus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Eliomys melanurus
Eliomys melanurus ye una especie de royedor de la familia Gliridae.
Alcuéntrase n'Arxelia, Exiptu, Iraq, Israel, Xordania, El Líbanu, Libia, Marruecos, Arabia Saudita, Siria, Túnez y Turquía.
El so hábitat natural son: montes templaos, subtropicales o tropicales carbes secos, la vexetación arbustiva de tipu mediterraneu, y les árees predreses
Eliomys munbyanus
El llirón caretu magrebín (Eliomys munbyanus) ye una especie de rucador esciuromorfo de la familia Gliridae. Ye un pequeñu rucador que presenta les característiques morfolóxiques del restu de llironos.
La taxonomía del "llirón caretu magrebín", esperimentó frecuentes cambeos, la causa principal mora na semeyanza morfolóxica esterna ente estes formes y les europees, motivu de que fuera consideráu una subespecie de "Eliomys quercinus". Estudios recién de diferenciación xenética confirmaron la esistencia d'esta especie.
Tien una morfoloxía esterna similar a la de "Y. quercinus", pequeñu tamañu y parte ventral de la cola de color blancu. El craniu ye similar, anque de menor tamañu. La diferencia más llamativa ye'l tamañu sensiblemente menor de la bulla timpánica.
Distribuyir pol Sáhara Occidental, Marruecos, Arxelia y Túnez. En España alcuéntrase presente nes ciudaes autónomes de Ceuta y Melilla. Nun paez ser una especie rara, anque tampoco descomanadamente frecuente, y anque nun se tienen datos sobre la so bayura, posiblemente sía más abondosa nel mediu rural que nel antrópico.
Alcontráronse llironos dende los 50 metros hasta más de 1.000 m de altitú. Apaez en biotopos bien variaos, en veres de llagunes con vexetación llacustre ("Tamarix", "Rubus", "Thypha" y "Chamaerops"), en montes de "Pinus", "Eucaliptus" y "Quercus", carba mediterránea y hábitats de fuerte influencia antrópica (güertos y zones sometíes a llendo).
Dellos nicios suxuren que'l periodu reproductivu nes zones con clima más nidiu (zones cercanes al mar y de poca altitú) podría estendese dende la primavera hasta'l mes de payares.
Eliurus majori
Eliurus majori ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
Alcuéntrase namái en Madagascar.
El so hábitat natural son: zones subtropicales o tropicales montes grebos.
Eliurus minor
Eliurus minor ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
Eliurus myoxinus
Eliurus myoxinus ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
Eliurus tanala
Eliurus tanala ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
Eliurus webbi
Eliurus webbi ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
Ellobius fuscocapillus
Ellobius fuscocapillus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase n'Afganistán, Irán, Pakistán y Turkmenistán.
Ellobius lutescens
Ellobius lutescens ye una especie de royedor de la familia Cricetidae, que presenta la peculiaridá de ser la única especie conocida de mamíferos na que los sos machos escarecen de cromosoma Y, presentando dambos xéneros (machos y femes) un xuegu de cromosomes de tipu X0. 
Alcuéntrase n'Armenia, Azerbaixán, Xeorxa, Irán y Turquía. 
Ellobius talpinus
Ellobius talpinus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Kazakstán, Turkmenistán y Ucrania. 
Ellobius tancrei
Ellobius tancrei ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase na China, Kazakstán, Mongolia, Turkmenistán y Uzbequistán.
Eoglaucomys fimbriatus
Eoglaucomys fimbriatus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en India y Pakistán. 
El so hábitat natural son: zones subtropicales o tropicalesmontes grebos.
Eolagurus luteus
Eolagurus luteus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
El so hábitat natural ye clima templáu. 
Alcuéntrase en China, Kazakstán y Mongolia. 
Eolagurus przewalskii
Eolagurus przewalskii ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Eospalax fontanierii
Eospalax fontanierii ye una especie de royedor de la familia Spalacidae.
Eospalax rothschildi
Eospalax rothschildi ye una especie de royedor de la familia Spalacidae.
Eospalax smithii
Eospalax smithii ye una especie de royedor de la familia Spalacidae.
Eothenomys chinensis
Eothenomys chinensis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Eothenomys custos
Eothenomys custos ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Eothenomys melanogaster
Eothenomys melanogaster ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en China, Myanmar, Taiwán y Tailandia. 
Eothenomys miletus
Eothenomys miletus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase nel suroeste de China, especialmente en Yunnan. Ye'l mayor miembru del xéneru, "Eothenomys" 
Eothenomys olitor
Eothenomys olitor ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Eothenomys proditor
Eothenomys proditor ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Eothenomys wardi
Eothenomys wardi ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en China, en concretu na zona noroeste de Yunnan. Dacuando considérase una subespecie de " Eothenomys chinensis ", pero la mayoría de los zoólogos consideren que ye una especie separada pola cola notablemente más curtia y les pates traseres.
Eozapus setchuanus
Eozapus setchuanus ye una especie de royedor de la familia Dipodidae.
Ye endémica de China.
El so hábitat natural son: montes templaos.
En 1996 foi clasificada como una especie vulnerable pola perda de la so hábitat natural, sicasí a partir de 2008 catalógase como una especie so esmolición menor.
Eremodipus lichtensteini
Eremodipus lichtensteini ye una especie de royedor de la familia Dipodidae.
Alcuéntrase en Kazakstán, Turkmenistán y Uzbequistán.
Erethizon dorsatum
El ursón o puercuspín norteamericanu (Erethizon dorsatum) ye una especie de rucador histricomorfo de la familia.
Erethizontidae.
Extiéndese polos montes d'Alaska, Canadá y el noroeste de los Estaos Xuníos.
Euchoreutes naso
El jerbo d'oreyes llargues (Euchoreutes naso) ye un pequeñu royedor nocherniegu de la familia de los dipódidos y únicu miembru del xéneru Euchoreutes. Alcuéntrase en Mongolia y China, nos desiertos de Gobi y Taklamakán.
El so cuerpu pequeño y abombao, mide apenes ente 7 y 9 cm de llargu. Caracterizar pola so cola delgada y bien llarga, qu'algama 18 a 25 cm de llargor, les sos pates delantreres bien curties y posteriores bien llargues, afeches pa dar saltos nel sable y, peles sos oreyes "de coneyu", grandes con al respective de la so cabeza triangular. El so pelo ye castañu a buxu nel envés y a lo llargo de la cola, sacante na parte terminal d'esta, onde presenta un penachu d'aníos blancu, negru y blancu que paez sirvi-y de timón al saltar. La pelame del so banduyu ye de color blancu.
Conozse pocu de la vida de la especie, anque se sabe que mientres el día permanez en lluriges escavaes nel sable y na nueche sale de los túneles a alimentase. Foi incluyíu ente les 10 especies investigaes en 2007 pola Sociedá Zoolóxica de Londres nel programa "EDGE of existence", sobre especies d'evolución estremada globalmente amenaciaes, pa estudiar l'impactu humanu nel so hábitat. En 2007 foi sopelexáu per primer vegada un videu que lu amuesa y que sirvió na campaña pa protexer la especie. Los medios de comunicación de Rusia llamar shushpanchik.
Euneomys petersoni
Euneomys petersoni ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Euryoryzomys legatus
Euryoryzomys legatus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase nel este de los Andes nel noroeste d'Arxentina y el sur de Bolivia.
Euryoryzomys russatus
El colilargo cabezón (Euryoryzomys russatus) ye una especie de rucador del xéneru "Euryoryzomys" de la familia Cricetidae Habita nel centru-esti de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1848 pol zoólogu paleontólogu y arqueólogu alemán Johann Andreas Wagner.
La llocalidá tipo referida ye: "Ipanema, estáu de São Paulo, Brasil".
Habita en zones selváticas n'altitúes baxes y selves en galería n'ambiente de zarráu de la rexón centro-esti de Suramérica, nel sudeste de Brasil, esti del Paraguái y el nordeste de la Arxentina, na provincia de Misiones.
Euryzygomatomys spinosus
Euryzygomatomys spinosus ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Alcuéntrase en Suramérica: Arxentina, Brazil y Paraguái.. 
Eutamias sibiricus
La esguil de Siberia o esguil coreanu (Eutamias sibiricus) ye una especie de rucador esciuromorfo de la familia de los esciúridos (Sciuridae) qu'habita nel norte d'Asia, dende'l centru de Rusia a China, Corea, y Hokkaidō, nel norte de Xapón. Vive en hábitats montiegos con un sotobosque arbustivo. Colonizó partes del este y centru d'Europa, por cuenta d'escapes del cautiverio.
Los sos enemigos son les aves rapazos, mustélidos y gatos.
Típiques del esguil de Siberia son los cinco franxes blanques y escures a lo llargo del llombu. Mide de 18 a 25 cm de llargu, de los cualos un terciu pertenez a lo cabero. El pesu de los adultos depende de la dómina del añu, pero ye de normal de 50 a 150 g. El so tamañu ye relativamente pequeñu en comparanza con otros esciúridos, como la esguil coloráu ("Sciurus vulgaris").
La so fórmula dental ye: 
L'esguil coreanu ye una especie diurna, que vive en montes de coníferes y mistos con sotobosque arbustivo. Ye una bona escaladora, pero caltiense sobremanera nel suelu. Vive nuna lluriga, que puede aportar a de 2,5 m de llargu y 1,5 m de fondura. La lluriga consiste nuna cámara nial, delles cámares d'almacenamientu y cámares de borrafes. Vive en colonies onde cada individuu tien el so propiu territoriu; el territoriu va dende 700 hasta 4000 m², y ye mayor en femes qu'en machos, y tamién ye mayor na seronda qu'en primavera. L'esguil de Siberia marca'l so territoriu con orina, pero tamién coles glándules que tien sobre les sos mexelles.
En contraste cola so vida solitaria, arrexuntar en pareyes nel iviernu. El apareamiento empecípiase dempués del iviernu, nel mes d'abril. Dempués del apareamiento, los esguiles vuelven a la so vida solitaria. Tienen rangos de xestación de 35 a 40 díes.
Los esguiles de Siberia popularizáronse como mascotes, precisando un gran espaciu pa nun cayer nel estrés, y siendo necesariu que con regularidá sían soltaes nuna habitación o cortil zarrada a prueba d'escapes, por que cuerran y xueguen de forma semilibre, teniendo en cuenta que son animales bien interesaos. Son menos actives pel hibiernu, y en cautiverio de normal enviernen nes habitaciones con calefacción.
Los esguiles coreanos xeneralmente viven de 6 a 10 años. La mayoría de los especímenes nacíos en cautiverio vuélvense dondos hasta ciertu puntu, siendo más fácil la doma d'exemplares nuevos. Como mascotes estos esguiles esfruten de frutos secos, frutes, verduras y los bloques de royedores de llaboratoriu.
Exilisciurus concinnus
Exilisciurus concinnus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Ye un endemismu de les islles Filipines.
Exilisciurus whiteheadi
Exilisciurus whiteheadi ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Fukomys darlingi
Fukomys darlingi ye una especie de royedor de la familia Bathyergidae.
Alcuéntrase en Mozambique y Zimbabue.
El so hábitat natural son: subtropicales o tropicales carbes secos, de tierres de baxa altitú grebes, pacionales y cueves.
Fukomys zechi
Fukomys zechi ye una especie de royedor de la familia Bathyergidae.
Ye un endemismu de Ghana. 
Funisciurus anerythrus
Funisciurus anerythrus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en Benín, Camerún, República Centroafricana, República Democrática d'El Congu, Guinea Ecuatorial, y Nixeria.
El so hábitat natural son: zones subtropicales o tropicales húmedes, montes de tierres de baxa altitú.
Funisciurus carruthersi
Funisciurus carruthersi ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en Burundi, República Democrática d'El Congu, Ruanda, y Uganda.
El so hábitat natural son: zones subtropicales o tropicales, les montes húmedes.
Funisciurus congicus
Funisciurus congicus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase n'Angola, República Democrática d'El Congu, y Namibia.
El so hábitat natural son: sabanes, subtropicales o tropicales carbes secos y árees predreses.
Funisciurus isabella
Funisciurus isabella ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en Camerún, República Centroafricana, El Congu, Guinea Ecuatorial y Gabón.
El so hábitat natural son: tierres d'altitú baxa, subtropicales o tropicales, montes y montes.
Funisciurus lemniscatus
Funisciurus lemniscatus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en Camerún, El Congu, República Democrática d'El Congu y Guinea Ecuatorial.
El so hábitat natural son les zones subtropicales o tropicales húmedes y montes de tierres de baxa altitú.
Funisciurus leucogenys
Funisciurus leucogenys ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en Benín, Camerún, República Centroafricana, Guinea Ecuatorial, Ghana, Nixeria y Togu.. 
El so hábitat natural son: les tierres de baxa altitú subtropicales o tropicales monte, y montes húmedos. 
Funisciurus pyrrhopus
Funisciurus pyrrhopus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase n'Angola, Burundi, Camerún, El Congu, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Gabón, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bisáu, Liberia, Nixeria, Senegal, Sierra Lleona y Uganda.
El so hábitat natural son: les tierres de baxa altitú subtropicales o tropicales húmedes, montes, sabanes y plantíos.
Galea flavidens
Galea flavidens ye una especie de royedor de la familia Caviidae.
Alcuéntrase en Suramérica: Brasil.
Galea monasteriensis
El cuis bolivianu o cuy de dientes mariellos bolivianu (Galea monasteriensis) ye una especie de royedor de la familia Caviidae. A diferencia d'otres especies del xéneru "Galea", ye monógama. Los grupos familiares consisten nuna pareya reproductora y les sos críes inmadures. Amuesen un gran instintu paternal de protección cola so proxenie.
Ye un endemismu de la provincia de Cochabamba en Bolivia. Royedor de les zones andines bolivianes, qu'habita en montes y selva. Descubiertu en 2004 na Westfälischen Wilhelms-Universität en Münster, Alemaña. Tres analises xenéticos estremóse como especie. Ta calificada como especie en peligru de estinción.
Galea musteloides
Galea musteloides ye una especie de royedor de la familia Caviidae. Ye endémica d'Arxentina, Bolivia, Chile y Perú. 
El so aspeutu ye asemeyáu al de la cobaya doméstica, pero de menor tamañu. Carauterízase por nun tener rabu. El so pelame ye ralo, pero firme y de pelos más bien tersos. La so coloración ye castaño-abuxada nel envés y na cabeza, esclariando nos lladrales y volviéndose blanco nel banduyu.
Ye una especie polígama de les zones grebes andines. Habita nes fasteres de cuetos ente los 3500 y los 5000 msnm d'altitú, con cubierta de paxonal, carba y roqueríos onde alcuentra'l so alimentu. Cava galeríes a poca fondura, con cubículos que tapiza con gramínees. Antaño, la población aimara y quechua consumía esti royedor, calteniéndolu en cautiveriu. Ta calificada como especie con baxu riesgu d'estinción.
Galea spixii
Galea spixii ye una especie de royedor de la familia Caviidae.
Alcuéntrase en Suramérica: Bolivia y Brasil.
Galenomys garleppi
Galenomys garleppi ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Georychus capensis
Georychus capensis ye una especie de royedor de la familia Bathyergidae, la única na so xéneru.
Alcuéntrase nel suroeste y sur del Cabu de Bona Esperanza en Sudáfrica.
Geoxus valdivianus
Geoxus valdivianus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase n'Arxentina y Chile. 
Gerbilliscus afra
Gerbilliscus afra ye una especie de royedor de la familia Muridae.
El so hábitat natural son: carbes grebes, Clima tropical o Clima subtropical y desiertos templaos.
Gerbilliscus boehmi
Gerbilliscus boehmi ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Angola, Burundi, República Democrática d'El Congu, Kenia, Malaui, Mozambique, Ruanda, Tanzania, Uganda y Zambia.
El so hábitat natural son: sabanes grebes, güelgues y tierres cultivables.
Gerbilliscus kempi
Gerbilliscus kempi ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Benín, Burkina Faso, Burundi, Camerún, República Centroafricana, Chad, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Etiopía, Ghana, Guinea, Kenia, Malí Nixeria, Ruanda, Sierra Lleona, Sudán, Sudán del Sur, Togu, Uganda y, posiblemente, Liberia.
El so hábitat natural son: los montes subtropical y tropical secos, carbes grebes, les tierres de cultivu y camperes.
Gerbilliscus leucogaster
Gerbilliscus leucogaster ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Angola, Botsuana, República Democrática d'El Congu, Kenia, Malaui, Mozambique, Namibia, Sudáfrica, Suazilandia, Tanzania, Uganda, Zambia y Zimbabue.
El so hábitat natural son: los montes subtropical y tropical secos, sabanes seques, carbes grebes, clima tropical o subtropical, les tierres de cultivu y camperes.
Gerbilliscus phillipsi
Gerbilliscus phillipsi ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Etiopía, Kenia y Somalia.
El so hábitat natural son: carbes grebes Clima tropical o subtropical 
Gerbilliscus robustus
Gerbilliscus robustus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en República Centroafricana, Chad, Eritrea, Etiopía, Kenia, Somalia, Sudán, Sudán del Sur, Tanzania, Uganda, posiblemente en Camerún y Nixeria.
El so hábitat natural son: sabanes, campos de gramínees, subtropicales o tropicales, tierres de cultivu y zones urbanes.
Gerbilliscus validus
Gerbilliscus validus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Angola, Burundi, República Democrática d'El Congu, Etiopía, Kenia, Malí, Ruanda, Sudán, Sudán del Sur, Tanzania, Uganda, Zambia y Zimbabue.
El so hábitat natural son: sabanes grebes, y tierres cultivables.
Gerbillurus setzeri
Gerbillurus setzeri ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Angola y Namibia.
El so hábitat natural son: desiertos templaos y templaos.
Gerbillurus tytonis
Gerbillurus tytonis ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase namái en Namibia.
El so hábitat natural son: desiertos templaos.
Gerbillurus vallinus
Gerbillurus vallinus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Namibia y Sudáfrica.
El so hábitat natural son: sabanes grebes, campos de gramínees, de clima templáu, y desiertos templaos.
Gerbillus aquilus
Gerbillus aquilus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase principalmente nel este d'Irán, al sur d'Afganistán, y l'oeste de Pakistán.
Gerbillus brockmani
Gerbillus brockmani ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase principalmente en Somalia.
Gerbillus famulus
Gerbillus famulus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase principalmente nel sudoeste de la Península Arábiga. 
Gerbillus floweri
Gerbillus floweri ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase principalmente n'Exiptu, Sinaí, al sur de El Arish. 
Gerbillus henleyi
Gerbillus henleyi ye una especie de royedor de la familia Muridae. Conozse como gerbo Henley o dipodil pigméu.
Alcuéntrase nel Norte d'África y Oriente Próximu: Marruecos, Arxelia, Túnez, Libia, Exiptu, Xordania, Israel, la Península Arábica. Tamién s'alcuentra nel Sahel: Senegal, Malí, Níxer, Chad y Sudán.
Gerbillus mauritaniae
Gerbillus mauritaniae ye una especie de royedor de la familia Muridae. Delles autoridaes asitiase nun xéneru separáu, Monodia.
Alcuéntrase principalmente nel norte de Mauritania. 
Gerbillus mesopotamiae
Gerbillus mesopotamiae ye una especie de royedor de la familia Muridae. Conozse como Xerbu de Harrison o Xerbu Mesopotamia 
Alcuéntrase principalmente nel valle del Tigris y l'Éufrates n'Iraq y l'oeste d'Irán. 
Gerbillus nanus
Gerbillus nanus ye una especie de royedor de la familia Muridae. Llámase Baluchistán gerbo o jerbo de Wagner. 
Alcuéntrase dende Marruecos a Somalia y l'oeste de Pakistán.
Gerbillus nigeriae
Gerbillus nigeriae ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase principalmente nel norte de Nixeria y Burkina Faso. 
Gerbillus perpallidus
El Gerbillus perpallidus ye una especie de royedores perteneciente a la familia muridae. Distribúyese principalmente pol noroeste de Exiptu. N'España conocer col nome de jerbo pálidu. Tien la pelame de color naranxa maciu, cola barriga blanca y coles pates anteriores y manos blanques. Les oreyes nun tienen pigmentación y les plantes de les pates son peludas, lo que ye característicu de jerbos de los desiertos.
Gerbillus pusillus
Gerbillus pusillus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase principalmente nel sur de Sudán, al suroeste de Etiopía, Kenia y Tanzania. 
Gerbillus pyramidum
Gerbillus pyramidum ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase principalmente en tol norte d'África e Israel. 
Gerbillus tarabuli
Gerbillus tarabuli ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase dende Senegal y Mauritania a Libia y el Chad.
Gerbillus watersi
Gerbillus watersi ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase principalmente en Sudán, Somalia, y Djibouti.
Glaucomys volans
La esguil volador del Sur (Glaucomys volans) ye una especie de rucador de la familia "Sciuridae", nativa de América del Norte y América Central.
La so área de distribución inclúi l'oriente de Canadá y Estaos Xuníos, Méxicu, Guatemala y Hondures.
Glirulus japonicus
El llirón xaponés (Glirulus japonicus) ye una especie de rucador esciuromorfo de la familia Gliridae. Ye la única especie de la so xéneru y ye reinal de Xapón.
Ye un llirón de pequeñu tamañu y aspeutu similar al llirón gris ("Glis glis"), pero con una banda de color escuru a lo llargo de la parte central del envés y cola cola esplanada.
Glis glis
El llirón gris (Glis glis) ye una especie de royedor esciuromorfo de la familia Gliridae común en Europa.
Ye un pequeñu rucador, pero de tamañu considerable en comparanza con ratoncillos y topinos que l'home acostuma a reparar, llegando a algamar un llargor de 13 a 20 cm, más la cola d'unos 11 a 17 cm. Les oreyes miden alredor de 25 y 32 mm, ente que los güeyos tán ente 15'7 y 21 mm. El pesu bazcuya ente los 75 y 220 g.
Tien una nidia pelame de color gris plateáu pal envés y cola, tornando a un gris escuru, casi negru, tan solo una fina franxa en redol a los güeyos. Siendo de color blancu per debaxo (a lo llargo de tola parte inferior). Na so cara resalten los sos güeyos (negros, redondos, grandes y saltones), la so ñariz (d'un tonu rosado) metanes un pequeñu focico pobláu de llongures bigotes, y unes grandes oreyes que destaquen a güeyu. La cola ye casi tan llarga como'l restu del cuerpu, tupia, toa ella poblada d'abondosu pelo, formando una capa uniforme. Les femes tienen dolce mames, o lo que ye lo mesmo, seis pares de mames, presentando dos pectorales, dos abdominales y dos inguinales. La fórmula dentaria d'esti llirón, ye 1.0.1.3/1.0.1.3. El númberu de cromosomes pa esta especie ye (2n) = 62.
Ye arborícola. Vive y desenvuélvese básicamente en montes caducifolios de planifolios, en xardines, güertes y frutales, onde pueden atopar abuntante alimentu. Atópense bien cómodos en montes de carbayu ("Quercus robur"), haya ("Fagus sylvatica"), castañal ("Castanea") o ablanar ("Corylus"). Tamién habiten les zones cascayoses del monte, onde les roques faen les vegaes d'abelugu. En cuanto al rangu de hábitat altitudinal, puede dicise que, anque rares vegaes vive a una altitú cimera de los 1.000 msnm, esti rangu alcuéntrase asitiáu ente los 50 y 2000 m.
"Glis glis" ye una especie namái europea, distribuyir por toa Europa continental, dende'l norte de la Península Ibérica hasta'l norte de l'antigua Persia (Irán). Presente tamién en Cerdeña, Córcega, Sicilia, Creta y Corfú, toes elles islles. Hubo un intentu en Gran Bretaña d'introducir esta especie a principios del sieglu XX, desaguando esto a un ésitu moderáu. En España tópase la subespecie "Glis glis pyrenaicus", qu'ocupa la Cordal Cantábricu, los Pirineos y el Sistema Ibéricu.
El réxime alimenticiu d'esti llirón ye preferentemente vexetarianu. Los sos alimentos preferíos son les granes y los frutos secos; como por casu abiyotes, castañes, nueces y ablanes. Ello ye que pol so vezu o manera de vida, precisen d'alimentos bien enerxéticos. Cuando llega la dómina, inxeren frutes y bayes, como mazanes, cirueles, mores, zarzamora, arándanos, freses, figos y peres. Como complementu habitual de la so dieta, decantar por artrópodos, flores, fungos y cogordes, biltos, o inclusive les partes más verdes de delles plantes. Tamién s'alimenta dacuando de pequeños vertebraos, particularmente nueves aves a les qu'atopa nel nial. En seronda, los llironos engorden bien de y almacenen pocu alimentu, constituyendo asina bones reserves enerxétiques pa enfrentase col llargu periodu de envernía.
Na antigua Roma'l llirón yera consumíu como alimentu humano principalmente pola clase alta, anguaño'l llirón gris inda ye consumíu en Eslovenia, onde ye consideráu una exquisitez, anque'l so usu como alimentu foi más estendíu mientres la Segunda Guerra Mundial.
[[Categoría:Glis|Glis]]
[[Categoría:Royedores d'Europa]]
[[Categoría:Animales descritos en 1766]]
[[Categoría:Especies descrites por Linnaeus]]
[[Categoría:TB11]]
Golunda ellioti
Golunda ellioti ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase na India, Irán, Pakistán, y Sri Lanka.
Grammomys cometes
Grammomys cometes ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Mozambique, Sudáfrica, y Zimbabue. 
El so hábitat natural son: clima tropical o clima subtropical, montes grebos.
Grammomys ibeanus
Grammomys ibeanus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Kenia, Malaui, Sudán, Tanzania, Uganda y Zambia.
El so hábitat natural son: Clima tropical o Clima subtropical, montes gran altitú y carbes.
Graomys domorum
Graomys domorum ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Arxentina y Bolivia.
Graomys edithae
Graomys edithae ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Ye reinal de la Arxentina.
Graphiurus christyi
Graphiurus christyi ye una especie de royedor de la familia Gliridae.
Alcuéntrase en Camerún y República Democrática d'El Congu.
El so hábitat natural son: zones subtropicales o tropicales húmedes de tierres de baxa altitú, montes.
Graphiurus kelleni
Graphiurus kelleni ye una especie de royedor de la familia Gliridae.
Alcuéntrase n'Angola, Burkina Faso, Camerún, República Centroafricana, República Democrática d'El Congu, Gambia, Kenia, Malí, Nixeria, Nixeria, Senegal, Tanzania y Uganda.
El so hábitat natural son: zones subtropicales o tropicales montes grebos y húmedos y sabanes grebes.
Graphiurus lorraineus
Graphiurus lorraineus ye una especie de royedor de la familia Gliridae.
Alcuéntrase en Camerún, República Democrática d'El Congu, Ghana, Guinea-Bisáu, Liberia, Nixeria, Sierra Lleona, Tanzania y Uganda.
El so hábitat natural son: clima subtropical o tropical, tierres de baxa altitú montes, sabanes, y les plantíos.
Graphiurus microtis
Graphiurus microtis ye una especie de royedor de la familia Gliridae.
Alcuéntrase n'Angola, Botsuana, Eritrea, Etiopía, Kenia, Lesothu, Malaui, Mozambique, Namibia, Sudáfrica, Sudán, Suazilandia, Tanzania, Zambia y Zimbabue. 
Graphiurus nagtglasii
Graphiurus nagtglasii ye una especie de royedor de la familia Gliridae.
Alcuéntrase en Camerún, República Centroafricana, Ghana, Liberia, Nixeria, Sierra Lleona, y, posiblemente en Gabón.
El so hábitat natural son: clima subtropical o tropical, húmedu de tierres de baxa altitú, montes.
Graphiurus ocularis
El llirón d'El Cabu (Graphiurus ocularis) ye una especie de rucador esciuromorfo de la familia Gliridae. Ye reinal de Sudáfrica. Habita en resquiebros de roques y aliméntase de materia vexetal y d'inseutos.
Graphiurus platyops
Graphiurus platyops ye una especie de royedor de la familia Gliridae.
Alcuéntrase n'Angola, Botsuana, Mozambique, Sudáfrica, Suazilandia, Zambia y Zimbabue.
Graphiurus rupicola
Graphiurus rupicola ye una especie de royedor de la familia Gliridae.
Alcuéntrase en Namibia, Sudáfrica, y posiblemente n'Angola.
El so hábitat natural son: les árees predreses.
Gymnuromys roberti
Gymnuromys roberti ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
Ye una especie nocherniega. 
Handleyomys alfaroi
Handleyomys alfaroi, tamién conocida como aguarón d'arroz de Alfaro o Oryzomys alfaro, ye una especie de rucador nel xéneru "Handleyomys" de la familia "Cricetidae". 
Foi incluyíu primeramente nel xéneru "Oryzomys" como "Oryzomys alfaroi". 
La so área de distribución inclúi Belice, Colombia, Costa Rica, Ecuador, El Salvador, Guatemala, Hondures, Méxicu, Nicaragua y Panamá. 
El so hábitat natural son los montes de tierres baxes o de montes de monte secu, subtropical y tropical n'altitúes que van sobre'l nivel del mar hasta 2500 msnm.
Handleyomys chapmani
Handleyomys chapmani ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Ye reinal de Méxicu. 
Handleyomys melanotis
Handleyomys melanotis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase nos montes de tierres baxes costeres nel oeste de Méxicu. 
Handleyomys rostratus
Handleyomys rostratus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Belize, El Salvador, Guatemala, Hondures, Méxicu y Nicaragua. Ye nocherniegu y alcuéntrase nos montes d'elevaciones a partir de 1.200 m. 
Heimyscus fumosus
Heimyscus fumosus ye una especie de royedor de la familia Muridae. Ye la única especie del xéneru Heimyscus.
Alcuéntrase en Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Guinea Ecuatorial y Gabón.
El so hábitat natural son: les tierres baxes subtropicales o tropicales montes húmedos y banzaos subtropicales o tropicales. 
Heliosciurus gambianus
La esguil de Gambia (Heliosciurus gambianus) ye una especie de royedor esciuromorfo de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase n'Angola, Benín, Burkina Faso, República Centroafricana, Chad, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Eritrea, Etiopía, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bisáu, Kenia, Liberia, Nixeria, Senegal, Sierra Lleona, Sudán, Tanzania, Togu, Uganda y Zambia.
El so hábitat natural son les sabanes húmedes. 
Heliosciurus rufobrachium
Heliosciurus rufobrachium ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en Benín, Burundi, Camerún, República Centroafricana, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bisáu, Kenia, Liberia, Nixeria, Ruanda, Senegal, Sierra Lleona, Tanzania, Togu y Uganda.
El so hábitat natural son: tierres de baxa altitú subtropicales o tropicales montes y sabanes húmedes. 
Heliosciurus ruwenzorii
Heliosciurus ruwenzorii ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
El so hábitat natural son: zones subtropicales o tropicales húmedes montes, y tierres de cultivu.
Heterocephalus glaber
La aguarón atopo desnuda o aguarón atopo lampiña (Heterocephalus glaber), tamién conocida como farumfer, ratopín rasuráu o heterocéfalo, ye una especie de royedor histricomorfo de la familia Bathyergidae. Ye la única especie de la so xéneru.
Los aguarones atopo desnudes son pequeños royedores qu'habiten principalmente n'Etiopía, Kenia y Somalia y que la so característica visible más señalada ye la falta de pelo que-yos apurre un estrañu aspeutu. En munchos llugares considérase-y una plaga por cuenta de los sos vezos alimenticios, pos s'alimenta de raigaños y tubérculos, estropiando los cultivos de pataques y otros vexetales.
La so llonxevidá, escepcionalmente llarga ente'l royedores del so tamañu, alcuéntrase en redol a los 29 años pero la so característica biolóxica más destacada ye que l'aguarón atopo lampiña, xuntu con dellos otros batiérgidos, ye una de los dos úniques especies de mamíferos eusociales conocíes, ye dicir que tien una casta especializada namái na reproducción, siendo maneres el restu de los individuos de la colonia, como asocede con dellos insectos sociales tales como les formigues, termites y abeyes. Nos sos sistemes de túneles soterraños, cavaos polos trabayadores, principalmente colos sos grandes caltriantes, tienen zones comunes onde escreten y se revuelcan pa caltener el golor común de la colonia. Ye ellí onde'l contactu cola orina de la reina, que se cree que contién feromones especiales entá por detectar, caltién al restu de les femes y a la mayoría de los machos de la colonia maneres hasta qu'ésta muerre o sume y, consecuentemente, ye relevada cuando la so orina dexa de producir efectu. Namái esto lleva a les femes a lluchar a muerte ente sigo pa decidir quién va ser la so sucesora.
La reina dispon de vértebres especializaes que la faen más llarga que'l restu de les femes. La parte inferior del escayu dorsal allargar tres el so primera o segunda xestación hasta algamar un terciu más de llargor que la de les demás. La camada d'una reina consta d'ente 3 y 12 críes, anque ye capaz d'allugar hasta 27 fetos. Nuna colonia normal, ente unu y trés machos apariar cola reina mientres el restu d'individuos (que bazcuyen ente 20 y 300, tanto machos como femes) adquieren la función de trabayadores que caven túneles y busquen comida, de sirvientes qu'atienden a la reina y a la so proxenie y de soldaos que defenden los túneles d'agresiones de culiebres, foinos, águiles y búhos.
Dellos estudios revelaron que los aguarones atopo desnuda son resistentes a presentar cáncer bonal y tumorigénesis inducida esperimentalmente.
La esplicación de la estraordinaria resistencia d'estos animales al cáncer puede debese a unu de los dos mecanismos de protección que se propunxo nel que s'implica la inhibición por contactu mediada por p16lnKa4 y p27Kip1. La participación de p16lnKa4 ye inusual yá que nos humanos y los mures amuesen solamente inhibición por contactu mediáu por p27Kip1.
L'analís del locus del xen y la llectura del transcriptoma correspondiente a los xenes supresores de tumor p16lnKa4 y p19Arf. En mures el transcripto de p16lnKa4 consiste en trés exones, sicasí la semeyanza de la secuencia nel postreru exón ye baxa, la presencia de dos codones de terminación nel segundu exón prediz una proteína más curtio (14kDa). Asina se demostró que se repiten cuatro ankyrin sicasí Thr69 el cual ye una borrafa bien importante pa la unión de CDK6 caltener polo que la función de la proteína puede tar parcialmente caltenida.
El transcripto de p19Arf consiste en dos exones sicasí cuatro codones de terminación nel segundu exón conducen al llogru d'una proteína más curtio (10kDa).
Recién estudios demostraron que la resistencia al cáncer ye por cuenta de la acumuladura d'acedu hialurónico, más complexu qu'el d'humanos y mures. Cuando'l xen HAS2 desactivar prodúcense tumores.
L'aguarón atopo lampiña ye l'únicu animal el cual na so piel y fibres C cutanees tien un defectu del neuropéptido conocíu como sustanza P, faciendo qu'estos animales sían insensibles a determinaos tipos de dolor. Revelóse la presencia intacta de TAC1 que codifica sustanza P sicasí esti animal esiste una deleción nel núcleu na rexón promotora la cual ye altamente caltenida ente los mamíferos, polo tanto esti neurotransmisor paez ser funcional pero puede tar so una regulación única.
Heteromys desmarestianus
Heteromys desmarestianus ye una especie de rucador de la familia "Heteromyidae", nativa de América Central y el norte de América del Sur.
La so área de distribución inclúi'l sur de Méxicu, Belize, Guatemala, El Salvador, Hondures, Nicaragua, Costa Rica, Panamá y noroeste de Colombia.
Ye una especie terrestre que'l so hábitat componse de monte perenne y semideciduo.
Heteromys gaumeri
Heteromys gaumeri ye una especie de rucador de la familia "Heteromyidae", nativa de la península de Yucatán en Méxicu y América Central.
La so área de distribución inclúi Méxicu, Belize, y Guatemala.
Hodomys alleni
Hodomys alleni ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Holochilus chacarius
Holochilus chacarius ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase n'Arxentina y Paraguái. 
Hoplomys gymnurus
La aguarón acorazáu (Hoplomys gymnurus), tamién conocida como mure blindáu, mure puyudo o güira, ye una especie de royedor histricomorfo de la familia Echimyidae, que s'atopa en Hondures, Costa Rica, Nicaragua, Panamá y al occidente de Colombia y Ecuador.
El cuerpu algama 30 cm de llargor y la cola 24 cm. La cabeza ye relativamente llarga y angosta; les vibrises son negres y lleguen hasta los costazos. El pelo del llombu ye pardu acaneláu con escayos, el de les zanques ye coritu cubiertu d'escayos y el del banduyu y les pates ye blancu.
Vive en bosque húmedos tropicales, cerca de los regueros, onde constrúi la so lluriga con túneles d'hasta 2 m de llargu. Los sos vezos son nocherniegos, solitarios y terrestres. Aliméntase de frutos.
Esta especie ye utilizada como fonte d'alimentación poles comunidaes locales. La so carne considerar de bona calidá y la bayura de especímenes nun amenacia la sustentabilidad del so consumu.
Hybomys trivirgatus
Hybomys trivirgatus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Costa de Marfil, Ghana, Guinea, Liberia, Nixeria y Sierra Lleona.
El so hábitat natural ye: subtropical o tropical montes húmedos de tierres baxes. 
Alcuéntrase amenazada pola perdida del so hábitat natural.
Hybomys univittatus
Hybomys univittatus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Angola, Burundi, Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Guinea Ecuatorial, Gabón, Nixeria, Ruanda, Uganda, Zambia.
El so hábitat natural son: montes subtropicales o tropicales secos, montes de tierres baxes húmedes y montes subtropicales o tropicales húmedes.
Hydrochoerus hydrochaeris
El carpincho, capibara o chigüire (Hydrochoerus hydrochaeris) ye una especie de rucador de la familia de los cávidos. Ye'l royedor viviente de mayor tamañu y pesu del mundu. Habita en menaes en rexones de climes tropicales y templaos siempres cerca de l'agua, los que van dende los güelgaes del este de Panamá y de Suramérica, al norte y oriente de los Andes, hasta'l centru de la Arxentina. Ta rellacionáu colos agutíes, les chinchillas, los coipos y los cobayes.
Unu de los sos nomes comunes, capibara, provién del guaraní "kapiÿva", que significa 'señor de la yerba'; ente que'l so nome científicu "hydrochaeris", significa 'puercu d'agua' en griegu.Suel denominase de munches formes, estes varien según el país o la ciudá en que se tea. Les más comunes son:
Tien un cuerpu pesáu en forma de barril y una cabeza pequeña, con una pelame parda acoloratáu na parte cimera del cuerpu que se vuelve pardu mariellu na parte inferior. Pueden crecer hasta 130 cm de llargu y llegar a pesar 65 kg. Presenten pies llixeramente palmotiaos, prácticamente escarecen de cola y tienen 20 dientes. Les sos pates posteriores son daqué más llargues que les anteriores, y los hocicos son romos, colos güeyos, narinas y oreyes na parte cimera de la cabeza. Les femes son un pocu más pesaes que los machos.
El cuerpu, qu'escarez de cola, ye de forma maciza y redonda, col tueru gruesu y cuatro pates curties. Les pates anteriores, tienen cuatro deos y les posteriores, tienen trés, espuestos en manera radial. Los deos gruesu y paecer a pezuñes presenten unes pequeñes membranes que los xunen interdigitalmente. Los carpinchos consiguen un llargor de 100 a 130 cm y un altor al llombu de 50 a 60 cm,y les femes suelen ser un pocu más grandes que los machos. El pesu mediu ye de 50 kg nos machos y 61 nes femes; sicasí, el pesu real puede variar ente 27 y 65 kg. El extinto "Neochoerus suicidens" yera significativamente más grande. 
La pelame ye llargu y aspru, pero en delles partes ye tan finu que puede apreciase la piel al traviés d'él. Esto fai que sían unos animales propensos a los solazos, y p'evitalo, se revuelcan na folla pa protexese la piel del sol. La coloración va d'un pardu acoloratáu al gris na parte cimera, ente que la parte inferior tien un color pardu mariellu. Dellos exemplares tienen llurdios negros na cara, nel llau esterior de les pates y na parte trasera, el llargor del pelo va de 30 a 120 milímetros.
Tienen una cabeza notablemente ancha y grande. En relación colos parientes más próximos a la capibara, el focico ye más grande y arrondáu, ente que les narinas son pequeñes y tán bastante separaes. Nos exemplares machos, la punta del focico ta calva y dotada d'una prominencia correspondiente a la glándula olfativa. Les oreyes son pequeñes y redondes, ente que los güeyos atópense asitiaos nos llaos y tamién son pequeños. Como en munchos animales que tienen un estilu de vida parcialmente acuáticu, los güeyos, les oreyes y les narinas del carpincho atópense asitiaos na parte cimera de la cabeza, de manera que cuando salen a alendar de l'agua o a reparar lo que los arrodia, casi nun sobresalen de la superficie.
La fórmula dental d'esti animal ye de 1-0-1-3; lo que quier dicir que cada metá de quexal presenta un diente incisivu, un premolar y trés molares, con un total de veinte dientes. Los blancos caltriantes tán dotaes d'un riegu, como en toos el royedores, tán engrandaos y tresformaes n'incisivos ensin raigañu. Detrás de los incisivos abre un espaciu denomináu diastema. Los dientes posteriores tampoco tienen raigaños y tienen una morfoloxía complexa; consisten en prismes d'esmalte dental en forma de corazón o de barres, que tán dixebraes por capes de cementu. Como n'otru royedores, los dientes caltriantes y molares de les capibares crecen costantemente pa compensar la gastadura continua que provoca comer tanta yerba.
El so geonemia ta estremada en dos árees disyuntas. 
Caúna de los dos rexones tien la so subespecie correspondiente: "Hydrochoerus hydrochaeris isthmius" que ye la que vive na parte nord-occidental. Tien un tamañu menor qu'el "Hydrochoerus hydrochaeris hydrochaeris", que vive na rexón más grande, al este d'Andar.
Pueden vivir en distintos tipos de hábitat, pero amuesen preferencia por dalgunos en concretu. Suelen atopase cerca de llagos, ríos, marismes o manglares. Tamién precisen un suelu firme pa dormir, idealmente con una vexetación trupa que los sirve de protección. P'alimentase nun tienen problema n'enfusase pola sabana y herbazal. La mayor densidá de población de carpinchos alcuéntrase nes estenses zones húmedes de Suramérica, como'l Pantanal, o la rexón de los Llanos del norte del continente, bañada pol Orinoco. Viven mayoritariamente nes enllanaes, pero tamién habiten n'altitúes d'hasta 1300 metro per sobre'l nivel del mar. En comparanza con otres especies animales de Suramérica, les capibares toleren abondo bien los cambeos d'hábitat provocaos pola actividá humana, y tamién pueden sobrevivir en zones tresformaes en plantíos o camperes.
Los carpinchos son animales principalmente crepusculares. Pasen el calor del día en furacos na folla o dientro de les agües. Pa dormir esconder ente una vexetación trupa; nun-yos fai falta nenguna cueva. Sicasí, nes zones onde son fadiaos poles actividaes humanes, camuden y adopten un estilu de vida nocherniegu.
Si un carpincho alvierte peligru, avisa a los demás con una lladrida curtia, y de momentu toos cuerren trotiando con una velocidá equiparable a la d'un caballu con cuenta de ponese a salvo na agua. Pueden buciar y permanecer so l'agua hasta cinco minutos, y son capaces de nadar con tol cuerpu somorguiáu sacante les oreyes, los furos nasales y los güeyos. Otru espertu nadador suramericanu, perteneciente a otra familia de royedores, ye'l coipo ("Myocastor coypus"). Anque dacuando tamién s'escuenden ente plantes vexetales trupes.
Charles Darwin describía asina'l comportamientu d'esta especie: 
Viven en grupos, que pueden tar constituyíos por una pareya y les sos críes, o por un grupu más grande d'exemplares adultos. La midida de los grupos varia ente seis y venti animales. En dellos casos raros tamién puede reparase exemplares solitarios, casi siempres machos adultos.
La midida de los grupos y el so estilu de vida depende de la estación del añu y del hábitat. Mientres la estación lluviosa, estender por una gran rexón, de manera que mengua la midida del grupu. Mientres esta estación, comen enforma y atropen una reserva de grasa. La cría de los naciellos tamién se produz principalmente mientres la estación lluviosa, Mientres la estación seca, munchos exemplares axúntense alredor de los ríos y llagos más grandes, formando grupos más numberosos. Mientres esta estación, la mortalidá ye notablemente más alta, yá que aumenta la fame y les enfermedaes y cola desapaición de les plantes que los sirven de protección, les capibares son más vulnerables a los ataques de los predadores. Investigadores de Venezuela indiquen una media de los grupos de 5,6 animales mientres la estación d'agües y de 15,9 nel mes de marzu, el más secu. En periodos enllargaos de secañu, pueden formase grandes grupos d'hasta cien exemplares, que s'axunten cerca de les agües que queden. Anque estos agrupamientos son inestables y nun duren enforma.
Cada grupu tantu familiar como mistu ta lideráu por un machu dominante, que de normal ocupa esta posición mientres munchos años. Dempués vienen una o diverses femes coles sos críes y dacuando los machos subordinaos tamién formen parte del grupu. La xerarquía suel ser estable y tar bien marcada tantu ente los machos como ente les femes, y establezse per mediu de combates parcialmente agresivos.
Cada grupu habita nun territoriu d'ente 5 y 17 hectárees. Anque, los animales suelen permanecer dientro d'una rexón d'unes 10 hectárees de superficie, que defenden contra les incursiones d'otros exemplares de la mesma especie. Marquen el territoriu per mediu de glándules odoríferas; nos machos atópense asitiaes sobre la ñariz, y los dos sexos tienen na rexón del anu (glándules anal).
Comunicar ente ellos per mediu d'una variedá de vocalizaciones. Ente ellos hai un soníu paecíu al ronroneo de los gatos, qu'indica sumisión, un berru d'alarma paecíu a una lladrida de perru, una manera de clic qu'espresa felicidá, xiblíos estridentes y gurníos.
La dieta componse principalmente de yerba terrestre y complementar de xemes en cuando con plantes acuátiques. Dacuando entren en plantíos y aliméntense, por casu, de cañes d'azucre, sandíes o maíz. La creencia estendida que los pexes tamién formen parte de la dieta de les capibares ye falsa. Tienen un aparatu dixestivu desaxeradamente eficiente que-yos dexa subsistir con una dieta'l 75 % de la cual componse de namái ente cuatro y seis especies de plantes,y dempués dexen de comela mientres un tiempu, dexando que les plantes d'esta especie recupérese enantes de volver comé-yla.
El so aparatu dixestivu presenta diverses adaptaciones a la so dieta, como un intestín más llargu y un ciegu en forma de sacu engrandáu. De manera similar a otros rucadores, como los cobaya, o los lagomorfes, los carpinchos practiquen la coprofagia o ingestión ocasional de los escrementos. Les fieces cecales son una forma blando y adesivo d'escrementos, que tán lleldaos por unes bacteries especiales nel ciegu, y que son vueltos inxerir darréu dempués de la escreción, d'esta manera, pueden estrayer el máximu de nutrientes de los sos alimentos ricos en celulosa.Cuando los escrementos son espulsaos definitivamente per segunda vegada, son ovales y secos.
Les capibares, como les cobayas, nun pueden producir vitamina C por sigo mesmes, de manera qu'han de llograla per mediu de la so alimentación. En dellos exemplares en cautividá, que tuvieren evidentemente mal alimentaos, reparóse casos de escorbutu.
El machu ye quien toma la iniciativa na copulación, yá que ye él, el qu'escuerre la fema, primero per tierra y dempués dientro de l'agua. L'apareyamientu tien llugar n'agües pocu fondes, dempués d'ente seis y ocho rápidos emburries, l'actu sexual llega al so fin. El coitu puede repitise dempués d'un ratu, hasta veinte veces o bien cola mesma pareya o con pareyes distintes.
L'apareyamientu puede tener llugar en cualquier dómina del añu, pero la mayoría de nacencies suelen ser na estación lluviosa (d'abril a mayu nel norte de Suramérica y n'ochobre al sur del continente). Xeneralmente, cada fema pare una vegada per añu, pero si les condiciones climátiques son favorables pueden faelo dos veces. El periodu de xestación dura unos 110 díes na subespecie septentrional y unos 150 na meridional. Les capibares son multíparas, y cada partu componer d'una media de cuatro críes, pero puede variar entres dos y ocho. Les femes tienen diez mugrones que tán asitiaos por pareyes nel banduyu.
Nun constrúin niales, y pueden dar a lluz en cualquier sitiu del so territoriu. Les críes son marcadamente precoces, pesen aprosimao 1500 g al nacer, presenten una pelame completa y colos dientes permanentes. Poco dempués de la nacencia, les críes son capaces de comer yerba y pasen a ser independientes dempués de trés o cuatro meses. Les críes formen un grupu propiu dientro del grupu principal. Dambos sexos asumen el maduror sexual aprosimao a los ventidós meses d'edá.
El so depredadores naturales más importantes son sobremanera félidos como'l yaguar o'l ocelote, pero tamién los foinos selváticos y los caimanes. Dacuando, les críes son víctimes d'aves de presa como les harpíes, o de reptiles como la anaconda.
Los pueblos indíxenes suramericanos yá les cazaben pa consumir la carne procesando la piel y utilizando los dientes caltriantes con fines decorativos. Tamién tienen un papel na mitoloxía d'estos pueblos. Nes creencies tradicionales de los yanomamos, cada naciellu tien un doble en forma de capibara o de tapir que-y da la fuerza vital: si'l doble animal muérrese, tamién va morrer la persona.
Son cazaos pola so piel y la so carne.Nes rexones del conu sur americanu (rioplatense) hai cazadores profesionales conocíos como «carpincheros», que practiquen la caza del citáu mamíferu con fines comerciales. Tamién son bien numberoses les persones que los cacen pa usu propiu, y del mesmu suela aprovechar la so piel como un cueru, de color marrón claru y con pequeños llurdios más clares, que ye especialmente apreciáu pa la talabartería en Venezuela, Paraguái y na Arxentina pa la confección de guantes, calzáu, petrines y chaquetes de cueru. Tamién a partir de la mesma ellabórense bridas, montadures y fústigas. De la grasa del capibara estrayi'l so aceite, el que s'emplega como una melecina d'orixe natural.
La so carne ye magra, de fuerte golor y de bona calidá, con escasa grasa y presenta un bien so conteníu de colesterol. Ye consumida especialmente nes enllanaes de Colombia y Venezuela, onde la salen dempués d'ensugala, poner n'escabeche y comer nos díes d'astinencia. Ye creencia estendida en Suramérica qu'esistiría un antiguu documentu eclesiásticu oficial que lu clasificaría ente los pexes», por motivu de la so manera de vida acuáticu, el so golor similar al del pexe y la so piel poco peluda, anque ye una lleenda, y esisten lleendes similares n'otres relixones de la Tierra sobre otros animales acuáticos, como por casu los castores.
En Arxentina, Brasil y Uruguái, la carne sirve principalmente pa faer salchiches. Na Arxentina hasta esisten criadorios comerciales de la especie en delles provincies del mariña fluvial. N'en la rexón de los llanos de Colombia y Venezuela, por causa de los múltiples usos d'esti animal, yá hai intentos de criar a los chigüiros, similares a la esperiencia arxentina; en granxes con fines comerciales. 
Munchos de los hábitats fayadizos pa esta especie alcuéntrase en rexones bien utilizaes pal llendo. Como los humanos preparen fontes d'agua pa los sos animales, embriven la cantidá de carnívoros per mediu de la caza y como los bovíns caltienen la yerba curtio, en munches zones producióse un aumentu de la so población. Censos de los latifundios bovinos de la rexón de los Llanos revelaron una densidá de "Hydrochoerus hydrochaeris" d'ente 50 y 300 /km². Los propietarios de terrenes de llendo escorrer, especialmente mientres la estación seca, yá que consideren que les capibares afaren cola comida de los sos animales. Sicasí munches persones consideren que ye cruel la matanza de dichu animal per parte d'estos latifundistes, yá que se fai a garrotazos, disparos o con perros de caza.
Nel Brasil principalmente, esisten persones que creen que ye bonu cazales polos daños que supuestamente causen nos cultivos industriales; tales como'l de la soya y el miyu, y especialmente nos plantíos d'arroz, onde podríen causar una devastación considerable. En dichos sitios considérase-yos equivocadamente como a una plaga. 
Nes rexones en que son cazaos en cantidaes comerciales, como por casu nes rexones de la frontera colombo-venezolana, yá son raros los sos avistajes per parte de los locales. N'otres naciones, como nel Perú, el so númberu amenorgóse drásticamente o sumieron de resultes del so consumu voraz y/o la desapaición del so hábitat. Anque, polo xeneral son abondoses y tienen nuna amplia distribución n'otres rexones del continente suramericanu, nun se-yos considera una especia amenazada por tal motivu.
Delles persones tienen exemplares d'esta especie como animal de compañía. A pesar del so gran tamañu y exoticidad, pueden ser compañeros xentiles. Ye necesariu esterilizar a los machos a la edá ente 6 y 9 meses pa evitar que se vuelvan agresivos y territoriales. Como otru royedores, puédese-yos domar por qu'apriendan a faer ciertos trucos, como sentase o pidir comida. Les capibares de compañía tán consideraos animales candiales y llimpios.
Como animal de compañía, ye necesariu poder satisfaer toles necesidaes d'un animal d'esti tipu, como un abelugu onde acovecese, comida fayadiza, yerba y paya, según un espaciu d'agua onde pueda xugar (ensin agua onde poder bañase, les capibares pueden desenvolver un trestornu cutaneu qu'en dellos casos puede aportar a mortal). Nel casu de cases particulares, esta última necesidá puede consiguise con una piscina prefabricada grande.
"Hydrochoerus hydrochaeris" ye l'únicu representante viviente de la familia de Hydrochoerinae. Anque investigaciones xenétiques demostraron qu'el royedores del xéneru "Kerodon" tán rellacionaos más estrechamente con "Hydrochoerus hydrochaeris" que colos cobayas ("Cavia porcellus"), de manera que Hydrochoeridae resultó un grupu parafiléticu. Los sistemáticos modernos, como Wilson & Reeder (2005), clasifiquen a "Hydrochoerus hydrochaeris" dientro del grupu de los cávidos (Caviidae) y arrexuntar con "Kerodon" dientro la subfamilia Hydrochoeridae. Dientro d'el royedores, pertenecen a la superfamilia de los cavioïdeus, igual que los agutíes ("Dasyproctidae"), les pacas ("Cuniculidae") y los pacaranas ("Dinomyidae").
Los antepasaos fósiles de "Hydrochoerus hydrochaeris", tán representaos por diversu xéneros a partir del Miocenu cimeru. Les formes más primitives tán clasificaes dientro la subfamilia de los cardiaterinos, qu'anque ye parafilética, los representantes más recién del grupu desenvolver a partir d'elles. Conozse la subfamilia de los protohidroquerinos del Pliocenu, col únicu xéneru "Chapalmatherium" (tamién conocíu como "Protohydrochoerus"). El craniu d'estos animales yera'l doble de grande qu'el del "H. hydrochaeris" actual, y los sos miembros tamién yeren considerablemente más llargos. La subfamilia de los hidroquerinos, a la cual pertenez el "H. hydrochaeris", apaeció nel Pliocenu superior. Toes los restos fósiles de royedores xigantes provienen del continente americanon.
En delles sistemátices, los dos subespecies descrites más arriba, "H. h. isthmius" y "H. h. hydrochaeris", tán clasificaes como especies distintes.
En cuanto al nome científicu correctu del xéneru, hai un llargu discutiniu ente'l nome "Hydrochoerus", creáu por Brisson en 1762, y el nome "Hydrochaeris", instauráu por Brünnich en 1772. Dambos nomes provienen de les palabres griegues "hydros" (agua) y "choiros" (puercu). El nome dáu por Brisson foi refugáu mientres enforma tiempu, yá que nun se conformaba nes normes de la nomenclatura binomial. Anque la Comisión Internacional de Nomenclatura Zoolóxica declaró válidu'l nome de "Hydrochoerus" por cuenta del so ampliu usu, de manera que "Hydrochoerus hydrochaeris" ye'l nome científicu correctu.
El chigüiro, como se-y conoz en Colombia, fíxose popular gracies a los llibros infantiles del escritor colombianu Ivar Da Coll. Dende entós consolidóse como un clásicu de los llibros d'imaxes en Llatinoamérica cola saga Chigüiro (Norma, 1987), conformada por seis histories ensin palabres ("Chigüiro chistosu", "Chigüiro atopa ayuda", "Chigüiro viaxa en chiva", "Chigüiro y el bañu", "Chigüiro y el lápiz" y "Chigüiro y el palu"). Esta saga complementóse con nuevos títulos publicaos pola editorial Babel ("Chigüiro Abo y Arreya", "Chigüiro Rata Ratón" y "Chigüiro vase").
Hydromys chrysogaster
La aguarón d'agua australiano o aguarón palustre d'Australia (Hydromys chrysogaster) ye un rucador reinal d'Australia de la familia de los múridos.
Esta especie vive en llurigues en bancos de arena de ríos, llagos y estuarios y aliméntase d'insectos acuáticos, pexes, crustáceos, moxones, caracoles, xaronques, güevos d'aves y aves acuátiques. El so cuerpu mide ente 231 y 370 milímetros de llargor, pesen ente 340 y 1.275 gramos y tienen una gruesa cola que mide aprosimao de 242 a 345 milímetros. Tienen les pates traseres palmotiaes, piel impermeable, cabeza esplanada, una ñariz llargo y romo, abondosos bigotes y pequeñes oreyes y güeyos. Son de color ente negru y marrón con un banduyu de naranxa a blancu y la so cola ye escura cola punta blanca.
Hasta los años 1980, esta especie yera comúnmente conocida como aguarón acuáticu, pero mientres los años 1990 empecipióse un enclín a sustituyir los descriptivos nomes comunes utilizaos davezu polos nomes indíxenes. En 1995 l'Axencia de Caltenimientu de la Naturaleza australiana publicó un documentu nel que se rexistraron un bon númberu de nomes indíxenes pa "H. chrysogaster". El so encamientu foi utilizar rakali como nome común, y el Departamentu australianu de Patrimoniu y Ambiente adoptó esa propuesta. Anguaño utilícense dambos nomes comunes.
Hylomyscus aeta
Hylomyscus aeta ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Burundi, Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Guinea Ecuatorial (tantu en Río Muni como en Fernando Poo), Gabón y Uganda.
El so hábitat natural son: les tierres baxes subtropicales o tropicales montes y montes húmedos, subtropicales o tropicales.
Hylomyscus alleni
Hylomyscus alleni ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Angola, Benín, El Congu, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial (Ríu Muni), Gabón, Ghana, Guinea, Liberia, Nixeria, Sierra Lleona, Togu y, posiblemente, na República Democrática d'El Congu.
El so hábitat natural ye: Clima tropical o subtropical, montes grebos, y montes húmedes.
Hylomyscus carillus
Hylomyscus carillus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye reinal d'Angola. 
Los sos hábitats naturales son les rexones de clima tropical o subtropical, y montes grebos.
Hylomyscus denniae
Hylomyscus denniae ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Angola, Burundi, República Democrática d'El Congu, Kenia, Ruanda, Tanzania, Uganda, Zambia, y, posiblemente, Malaui.
El so hábitat natural ye: clima tropical o subtropical, montes húmedos.
Hylomyscus parvus
Hylomyscus parvus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Gabón y posiblemente, en Guinea Ecuatorial.
El so hábitat natural son: los montes de zones tropicales o subtropicales.
Hylomyscus stella
Hylomyscus stella ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Burundi, Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Guinea Ecuatorial (Río Muni), Gabón, Kenia, Nixeria, Ruanda, Sudán del Sur, Tanzania y Uganda.
El so hábitat natural ye: les tierres baxes subtropicales o tropicales y montes subtropicales o tropicales.
Hylopetes alboniger
Hylopetes alboniger ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en Bangladex, Bután, Camboya, China, India, Laos, Myanmar, Nepal, Tailandia y Vietnam.
El so hábitat natural son: zones tropicales o subtropicales, de montes grebos.
Hylopetes phayrei
Hylopetes phayrei ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase na China, Laos, Myanmar, Tailandia y Vietnam. 
Hylopetes spadiceus
Hylopetes spadiceus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase n'Indonesia, Malasia, Myanmar, Tailandia, y Vietnam.
Hyomys dammermani
Hyomys dammermani ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Hyomys goliath
Hyomys goliath ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Hyosciurus heinrichi
Hyosciurus heinrichi ye una especie de royedor de la familia Sciuridae. Foi afayáu mientres una espedición de 1930 dirixida por Gerd Heinrich.
Alcuéntrase namái nes selves montiegues nel centru de la islla Célebes (n'Indonesia).
Hyperacrius wynnei
Hyperacrius wynnei ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Ye reinal de Pakistán, y parte del Himalaya, incluyendo Murree Hills, Kaghan Valle y valle de Swat.
Hystrix africaeaustralis
El puercuspín del cabu o sudafricano "(Hystrix africaeaustralis)" ye una especie de royedor histricomorfu de la familia Hystricidae.
Alcuéntrase n'África, dende la desaguada del ríu Congo hasta Ruanda, Uganda, Kenia, nel oeste y nel sur de Tanzania, Mozambique, y Sudáfrica.
Hystrix cristata
El puercuspín crestado (Hystrix cristata), tamién conocíu como puercuspín européu, puercuspín africanu o puercuspín norafricano ye una especie de rucador histricomorfo de la familia Hystricidae. Habita rexones templaes d'África y, en Europa, el centru-sur de Italia. 
Munchos zoólogos nun creen na espontaneidá d'estes poblaciones europees, sinón que cunten que fueron enllantaes polos romanos, anque hai restos fósiles que paecen demostrar lo contrario.
Reconózse-y poles sos llargues escayos blanques y negres, que-y anubre dafechu l'envés, los lladrales y la cola. Cuando ta en peligru, eriza los escayos y solmenar faciendo sonar la so cola coles mesmes. Los escayos nun se topen sólidamente enllantaes na piel, polo qu'en casu d'agresión, el depredador les desprendera causándose mayores mancaes y una distracción a favor del puercuspín.
Mide unos 60 cm de llongura por 25 cm d'altu y puede llegar a pesar unos 15 kg. De cabeza grande y robusta, tueru curtiu y pates provistes de fuertes garres. L'envés y les partes llaterales del cuerpu tán provistos de llargos escayos blancos y negres, apuntiaes y fuertes, que pueden llegar hasta 35 cm de llargu y anúbren-y dafechu l'envés, los lladrales y la cola.
En cautividá esisten exemplares de Hystrix cristata albín dafechu blancos
El puercuspín vive en solitariu o en pequeños grupos familiares, en terrén secu y con maleza, sobremanera nes faldes de les llombes y de cutiu nes proximidaes de les viviendes del home. Despintar nos resquiebros de les roques o nunes lluriges qu'escava él mesmu. Ye un animal nocherniegu, posesor d'un olfatu escepcionalmente sensible, ente que l'oyíu y la vista tán pocu desenvueltos.
Nutrir de les partes verdes de los vexetales, de raigaños, tubérculos, distintes plantes agrícoles y, dacuando, d'alimentos cárnicos. Puede percorrer hasta dellos kilómetros llueñe de la so lluriga en busca d'alimentu.
El puercu espín nun suel importunar a nengún animal, pero cuando ta en peligru, eriza los escayos y solmenar faciendo sonar la so cola coles mesmes. Los escayos nun se topen sólidamente enllantaes na piel lo que dexa que s'afloxen al ser afrellaos. Al contrariu de la creencia popular, los puercu espines son incapaces de llanzar los sos escayos de manera defensiva.
Los mozos nacen con vista y con unos escayos blandos.
Hystrix indica
El puercuspín de la India (Hystrix indica) ye una especie de royedor histricomorfo de la familia Hystricidae. Ye un puercuspín bien adaptable, atopáu dende'l sudeste d'Asia al Mediu Oriente. Tolera distintos hábitats, como montes, pacionales tropicales y subtropicales, montes.
Ye un royedor grande qu'algama más de 80 cm de llargor y pesa hasta 16 kg. Ta cubiertu de múltiples capes d'escayos. Les más llargues, d'hasta un terciu del so tamañu, alcontrar nos costazos. La cola tien pequeños escayos que puede faer sonar cuando ye atacáu. Tien pates anches y llargues uñes pa escavar.
Cuando son atacaos, erizen los sos escayos y mueve fuertemente la cola. Si'l predador persiste y supera eses tretas, el puercuspín ataca coles sos garres, deteniendo'l embate del so predador colos sos escayos. Ye tan efectivu qu'el predador puede terminar muertu o bien quebráu.
El so longividad ye desconocida. Produz camaes de distintes tamaños cuatro vegaes al añu. Son nocherniegos y crean abelugos soterraños. Comen dellos vexetales, como frutos, granos, raigaños. La so dieta de plantes convertir nun enemigu mortal pa'l llabradores. Amás, ruca güesos pa estrayer los sos minerales.
Hystrix javanica
El puercuspín de Java o de la Sonda (Hystrix javanica) ye una especie de rucador histricomorfo de la familia Hystricidae. Ye endémica de Indonesia, onde s'atopa nes islles de Xava, Bali, Sumbawa, Flores, Lombok, Madura y Tonahdjampea. Nun se reconocen subespecies.
Ictidomys mexicanus
Ictidomys mexicanus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Idiurus zenkeri
La esguil de Zenker (Idiurus zenkeri) ye una especie de royedor de la familia Anomaluridae. Caracterizase por ser una "esguil volador" y alcuéntrase n'Uganda, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Guinea Ecuatorial continental y Camerún. 
El so hábitat natural son los montes de tierres baxes húmedes subtropicales o tropicales. Ta amenazada pola perda del so hábitat.
Iomys horsfieldii
Iomys horsfieldii ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase n'Indonesia, y Malasia. 
Irenomys tarsalis
Irenomys tarsalis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Isothrix negrensis
Isothrix negrensis ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Isothrix pagurus
Isothrix pagurus ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Alcuéntrase en Suramérica: Brasil. 
Isothrix sinnamariensis
Isothrix sinnamariensis ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Alcuéntrase en Guayana Francesa, Guayana y posiblemente en Surinam.
El so hábitat natural son: les zones subtropicales o tropicales húmedes de tierres de baxa altitú, montes.
Jaculus blanfordi
Jaculus blanfordi ye una especie de royedor de la familia Dipodidae, cuerpu d'hasta 15 cm; cola d'hasta 25 cm. Pesu: 71 g.
Alcuéntrase en Turkmenistán, Uzbequistán, l'Afganistán, Irán y Pakistán.
De tener el tamañu d'un home, el xerbu sedría quien a saltar 9 m d'altor y 20 m de llargor ensin tomar carrera. Esta potencia de saltu, que lu impulsa a una distancia de 2,25 m, ye poles sos llargues pates posteriores y a los músculos de la zanca (la palabra "xerbu" provién del términu árabe yerbo, que significa "zanques grandes").
Al anochecer, el xerbu sal de la so lluriga p'alimentase de granes, raigaños ya inseutos. El ritual de cortexu ye realmente bien peculiar: el machu írguese delantre de la fema, agacha la cabeza hasta asitiase de frente y la abofetea coles pates delanteres siguiendo un determináu ritmu.
Info sacada de: Animales xavazs
Jaculus jaculus
El jerbo d'Exiptu (Jaculus jaculus), tamién denomináu jáculos menor y mure de les pirámides ye un especie de royedor mesma del norte d'África y Oriente mediu.
Suel llamase equivocadamente Jerbo a unos pequeños rucadores de la mísma familia dipodidae, pero'l nome d'esti royedores ye Gerbil de Mongolia, de normal ye esti postreru'l que s'usa como mascota.
Miden de 10 a 12 cm (más 20 de cola), provistos de grandes güeyos, pa poder ver pela nueche y oreyes grandes, que los sirve como sistema termorregulador. Pueden saltar con gran facilidá nel suelu arenosu gracies a les sos enormes pates traseres, que los sos deos tán provistos de pelos (a manera de raquetes pa la nieve) y una llarga cola, terminada nuna guedeya de pelos, que los ayudar a permediase. Presenten un pelo naranxa-parduzu nel envés y naranxa-buxu nes partes baxes, y blancu nes partes inferiores.
Escargaten llurigues con muncha facilidá pa protexese de les temperatures del desiertu y cuando se sienten amenaciaos por depredadores. Percuerren grandes distancies de nueche y llávense con sable. Apenes beben agua, qu'estrayen de les granes coles que s'alimenten. Son solitarios y la fema da a lluz tres una curtia xestación de 4 a 10 críes.
A diferencia d'otru royedores nun riquir una gran ingesta, sobremanera de cría, come lo qu'atopa: flores, yerbes, fruta, granes, tubérculos, insectos, güevos d'ave, etc.
En tolos desiertos qu'habita esisten depredadores como'l fénec, víbores, halcón, cobres, etc. Deféndese corriendo o despintándose nos sables.
Dende'l Sahara a Arabia, incluyendo Marruecos, España (Melilla), Arxelia, Exiptu, Libia, Malí, Mauritania, Sudán, Siria, Xordania, Territorios Palestinos, Israel, Arabia Saudita, Yemen, Omán y Qatar.
Jaculus orientalis
Jaculus orientalis ye una especie de royedor de la familia Dipodidae.
Alcuéntrase n'Arxelia, Exiptu, Israel, Libia, Marruecos, Arabia Saudita y Túnez.
El so hábitat natural son: zones subtropicales o tropicales carbes secos, sableres de sable, y tierres de cultivu.
Kannabateomys amblyonyx
Kannabateomys amblyonyx ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Alcuéntrase n'Arxentina, Brasil y Paraguái.
Kunsia tomentosus
Kunsia tomentosus ye una especie de rucador del xéneru "Kunsia", que integra la familia Cricetidae. Habita nel centru de Suramérica. 
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1830 pol zoólogu alemán Martin Heinrich Carl Lichtenstein. Nel añu 1966 foi tresferida al so xéneru actual pol mastozoólogu estauxunidense Philip Hershkovitz.
Esta especie foi subdividida en 2 subespecies, la típica, que habita en gran parte del centru del Brasil y nel nordeste de Bolivia, y "Kunsia tomentosus principalis" solo conocida pol rexistru fósil del Pleistocenu de la so localidá tipu: Lagoa Santa, Mines Gerais, Brasil, magar foi sinonimizada cola nominal.
Esta especie distribuyir nel nordeste de Bolivia -nos departamentos de Beni y Santa Cruz- y nel centru-oeste de Brasil, nos estaos de Mines Gerais, Mato Grosso, Mato Grosso del Sur y Rondonia.
Esti royedor ta especializáu en vivir en sabanes húmedes, nes cualos habita en llurigues y túneles soterraños, onde pasa la mayor parte del tiempu, sacante mientres la temporada d'agües cuando se mueve sobre la superficie. Aliméntase de raigaños y yerbes.
Lagidium peruanum
La vizcacha norteña (Lagidium peruanum) ye una especie de royedores de la familia Chinchillidae. Ye un endemismu del Perú. 
Lagidium viscacia
La vizcacha de la sierra, vizcacha montanera, o chinchillón (Lagidium viscacia) ye una especie de royedor histricomorfo de la familia Chinchillidae. Ta emparentáu cola vizcacha de les pampes ("Lagostomus maximus") y les "chinchillas". Alcuéntrase nel estremu sur del Perú, na rexón central de Bolivia, a lo llargo de casi tou Chile y na rexón occidental de la Arxentina.
El nome vulgar chinchillón (daqué según: "«chinchilla xigante»") ye'l más fayadizu, biológicamente falando, pos esta especie ta más emparentada coles "chinchillas", (comparte con elles la subfamilia Chinchillinae) que cola "vizcacha de les pampes", perteneciente a otra subfamilia (Lagostominae).
Al igual que'l restu de vizcaches, tienen una pelame grueso y nidio, sacante na cola onde ye dura. El so parte cimeru son marielles o grises, y la punta de la cola negra. Polo xeneral les vizcaches asemeyense a los coneyos. Tien oreyes llargues cubiertes de pelo, bordiaes con un flequillu de pelame blanca. Toles pates tienen 4 deos.
Les vizcaches montañeres viven en rexones predreses montascoses con escasa vexetación. Tienen un periodu de xestación de 120 a 135 díes.
Lagostomus maximus
Lagostomus maximus, llamada comúnmente vizcacha común, vizcacha de les enllanaes, vizcacha de les pampes o vizcacha mora, ye una especie de royedor de la familia Chinchillidae, la única viva del xéneru "Lagostomus". Ye un royedor d'hasta 60 cm de llongura qu'habita en Suramérica, dende'l sur de Bolivia y Paraguái hasta'l norte de la Patagonia arxentina.
Habita'l sudeste de Bolivia, l'oeste del Paraguái, y el norte y centru de la Arxentina hasta'l norte de la Patagonia. 
A empiezos del sieglu XX foi introducida nel oeste del Uruguái, onde nunca habitó naturalmente, pos les poblaciones de Ente Ríos yeren deteníes pol infranquiable río Uruguái. La especie llueu llogró espandise nel nuevu y aparente hábitat, pero una rápida reacción gubernamental llogró esaniciala por completu, siendo este un casu testigu a nivel mundial na llucha contra les especies introducíes, pos ye bien pocu frecuente que los planes de control fáiganse a tiempu y forma, o que resulten efectivos.
Foi declarada pol Ministeriu d'Agricultura d'Arxentina plaga de l'agricultura en 1907, y por llei nacional el so control ye obligatoriu, lo cual, llevó a una regresión poblacional en gran parte d'Arxentina, arriendes de sufrir frecuentes estinciones locales de manera natural, inclusive en parques nacionales, por casu nel parque nacional El Palmar, o nel parque nacional Lihué Calel.
La especie subdividir en tres subespecies: 
Ye de pelo abondosu, cabeza grande, focico abuitáu y chatu per delantre, bigotes llargos y sedosos y oreyes pequeñes. Xeneralmente, de pelame gris nel llombu y blancu nel banduyu. Dos franxes negres traviésen-y la cara. Les sos pates son curties, con deos y uñes fuertes que lu sirven pa cavar la lluriga. La cola esprender con facilidá, y esto salvar munches vegaes de ser prindada. 
El pesu y la so dimensión corporal varia con edá, sexu, bondá climática, y zona. En promediu la cría naz con 180 g de pesu. Un machu adultu pesa ente 4,5-7,5 kg, con un promediu de 5,5 kg; la fema adulta ente 2,5-4,2 kg (promediu 3,5 kg).
Ye de vezos nocherniegos; vive en grupos d'hasta 50 individuos en túneles que cava en llombes de terrenal firme. Aliméntase de too tipu de vexetales y ataca los cultivos, polo qu'el so caza ta dexada en toa dómina na Arxentina.
La vizcaches salen al atapecerín, precedíes pol machu más vieyu, el "vizcachón", que s'asoma primero pa comprobar si hai peligru pela redolada de les cueves.
Vive en cueves denominaes «vizcacheras» en grupos d'hasta 50 exemplares. Na colonia esiste un sistema social complexu, bien ríxidu, jerarquizáu, nel cual apodera un machu, el vizcachón. La cantidá de boques de la vizcachera, depende del suelu onde se constrúi; suelos blandos, mayor el númberu d'entraes. Estes amplies cueves tienen delles cámares y túneles que pueden algamar 3 m de fondura. Tienen el vezu d'atropar cañes, güesos, pornada, alambres, y diversos oxetos na entrada de les cueves. Estes cueves cubren de cutiu árees estenses y suelen tar arrodiaes per grandes zones desnudes de vexetación, productu de la so acción.
Les «vizcacheras» en parte tán a pocos centímetros de la superficie, estender nun radiu de 15 a 20 metros y pueden fundise al pasu d'animales y homes, polo que constitúin un peligru, especialmente pa los caballeros. El comensalismo animal ta bien desenvueltu, tantu alredor como dientro de les vizcacheras, pos amás de la "lechucita de les vizcacheras", centinela diurnu de la colonia, tamién añeren otres pequeñes aves. La "boa constrictora", "boa de les vizcacheras", o "lampalagua" ("Boa constrictor occidentalis"), introducir nes colonies onde abrasa a los sos habitantes.
La so capacidá reproductora ye bien baxa, pero alta la tasa de supervivencia de la proxenie. Solo un estro (celu) per añu, na seronda, y dempués d'una enllargada xestación (154 díes) naz una camada de dos críes en primavera, dacuando d'una y bien raramente trés. Ye primípara al cumplir un añu; el machu algama'l maduror sexual daqué más tarde, alredor del añu y mediu, cuando pesa 5 kg.
La carne de la vizcacha caltener n'escabeche y la so piel usar na industria pellitero. Nun ye considerada una pieza pervalible na caza deportiva. 
Los paisanos combatir enllenando de fumu los sos túneles. Anguaño, utilícense gases tóxicos. Foi declarada pol Ministeriu d'Agricultura d'Arxentina plaga de l'agricultura en 1907, y por llei nacional el so control ye obligatoriu.
Esti combate, amás de la meyora de la frontera agropecuaria, llevar a sufrir una regresión poblacional en gran parte del so geonemia na Arxentina, arriendes de sufrir frecuentes estinciones locales de manera natural, inclusive en parques nacionales (por casu nel Parque Nacional El Palmar, o nel Parque Nacional Lihué Calel).
Nel poema gauchesco Martín Fierro, de José Hernández, un personaxe moteyáu "el Vieyu Vizcacha" adopta al segundu fíu del héroe. Vive metanes desorde y suciedá y esbilla los sos «conseyos», mostrariu de virtúes de supervivencia acomodaticia, qu'empiecen col "«hacete" (faite) "amigu del xuez»", convertíu nun refrán sogón na Arxentina.
Lariscus insignis
Lariscus insignis ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase n'Indonesia, Malasia y Tailandia.
Lasiopodomys brandtii
Lasiopodomys brandtii ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase na China, Mongolia y Rusia. 
Lasiopodomys fuscus
Lasiopodomys fuscus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
El so hábitat natural ye de clima templáu pacionales. 
Lasiopodomys mandarinus
Lasiopodomys mandarinus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase nel centru de China, y tamién nel sur y centru de la península de Corea. 
Leggadina lakedownensis
Leggadina lakedownensis ye una especie de royedor de la familia Muridae.
El so hábitat natural ye: sabana greba. 
Lemmus amurensis
Lemmus amurensis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae. iucnredlist
Alcuéntrase cerca del ríu Amur nel llau sureste de Siberia. 
IUCN Rede List information: 
Lemmus lemmus
El lemming vulgar (Lemmus lemmus) ye una especie de rucador miomorfu de la familia Cricetidae. La so área de distribución entiende Noruega, Suecia, el norte de Finlandia y la península de Kola (Rusia).
Lemmus sibiricus
El lemming siberianu (Lemmus sibiricus) ye una especie de royedor miomorfu de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Canadá, Rusia y Estaos Xuníos.
Nun enviernen mientres l'iviernu, porque vive en llurigues. Ye víctima de dellos animales, incluyíu'l búho nival ("Bubo scandiacus") y el foín polar ("Alopex lagopus"). 
Lemniscomys barbarus
El mure llistáu (Lemniscomys barbarus) ye una especie de royedor de la familia Muridae llargamente distribuyíu pol noroeste d'África.
Daqué más grande qu'el mure de campu ("Apodemus sylvaticus") y con una cola un pocu más llarga que la cabeza y el cuerpu. La pelame de la parte cimera ye de color canela claro, a lo llargo del envés tien una llinia más escura y a cada llau d'ésta, nos lladrales, tien otros cinco llinies negres, más anches, que zarren otra llinia de color daqué más pálído. Na zona ventral el color tiende a degradase hasta'l blancu, igual que nos cuatro pies.
Ye una especie africana: ta presente nel Magreb, na rexón costera de Marruecos, Arxelia y Túnez al norte y noroeste de la cordal del Atles. En España, nes ciudaes autónomes de Ceuta y Melilla. Nel territoriu ceutí foi alcontráu nel Monte Anyera y en Calamocarro habitando tantu la zona continental como'l Monte Hacho. En Melilla detectóse na enllanada de Rostrogordo.
Vive en llugares secos y grebos, pero con vexetación, ocupando árees de cultivos estensivos y esguenales n'árees de cierta xericidad ente los 20 y 400 metros de altitú. Aliméntase de tarmos de herbales, gramínees, fueyes y granes tantu monteses como cultivaes, completando la so dieta con dalgunos insectos.
Apaez escasamente en egagrópiles de rapazos, ye posible que forme parte de la dieta de carnívoros, como'l "chacal" (Canis aureus) y el foín coloráu "(Vulpes vulpes)".
Lemniscomys bellieri
Lemniscomys bellieri ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Burkina Faso, Costa de Marfil, Ghana, Guinea, y, posiblemente, Sierra Lleona.
El so hábitat natural son: Sabanes, grebes
Lemniscomys griselda
Lemniscomys griselda ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Angola, República Democrática d'El Congu y Zambia.
El so hábitat natural son: sabanes seques
Lemniscomys macculus
Lemniscomys macculus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Etiopía, República Democrática d'El Congu, Kenia, Sudán del Sur, Uganda, y, posiblemente, Ruanda.
El so hábitat natural son: sabanes y pacionales húmedos de tierres baxes subtropicales o tropicales estacionalmente húmedos o anubiertos.
Lemniscomys rosalia
Lemniscomys rosalia ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Angola, Botsuana, Kenia, Malaui, Mozambique, Namibia, Sudáfrica, Suazilandia, Tanzania, Zambia, y Zimbabue.
El so hábitat natural son: sabanes húmedes y tierres de cultivu.
Lemniscomys zebra
Lemniscomys zebra ye una especie de royedor de la familia Muridae. 
Alcuéntrase n'Uganda, Benín, Burkina Faso, Chad, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bisáu, Kenia, Malí, Níxer, Nixeria, Senegal, Sudán, Sudán del Sur, Tanzania, Togu, y, posiblemente, Etiopía.
El so hábitat natural son: sabana, húmeda subtropical o tropical, carba húmedu, la tierra herbales, y los plantíos.
Lenomys meyeri
Lenomys meyeri ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye reinal de les selves de Célebes (n'Indonesia).
Lenothrix canus
Lenothrix canus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Leopoldamys edwardsi
Leopoldamys edwardsi ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en China, India, Indonesia, Laos, Malasia, Myanmar, Tailandia, y Vietnam.
Leopoldamys sabanus
Leopoldamys sabanus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Bangladex, Camboya, Indonesia, Laos, Malasia, Tailandia, y Vietnam.
Leptomys ernstmayri
Leptomys ernstmayri ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Nueva Guinea Occidental (Indonesia) y Papúa Nueva Guinea.
Limnomys sibuanus
Limnomys sibuanus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase namái nes Filipines.
Liomys pictus
El mure espinosu pintáu (Liomys pictus) ye una especie de rucador de la familia "Heteromyidae", nativa de Méxicu y el noroccidente de Guatemala.
La so área de distribución estiendese nes zones costeres de Veracruz y de Sonora hasta Chiapas en Méxicu, ya inclúi el noroccidente de Guatemala. El so rangu altitudinal bazcuya ente les zones baxes y 1000 msnm.
Liomys salvini
El mure espinosu de Salvin (Liomys salvini) ye una especie de rucador de la familia "Heteromyidae", nativa de América central y el sur de Méxicu.
La so área de distribución inclúi Costa Rica, Nicaragua, Hondures, El Salvador y Guatemala n'América Central, y Chiapas y Oaxaca en Méxicu. El so rangu altitudinal bazcuya ente zones baxes y 1500 msnm.
Lonchothrix emiliae
Lonchothrix emiliae ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Alcuéntrase en Brasil. 
Lophiomys imhausi
L'aguarón de clina, crestada o hámster d'Imhaus (Lophiomys imhausi) ye una especie de royedor miomorfu de la familia Muridae. Ye la única especie viva de la so subfamilia y del so xéneru.
Mide ente 25 y 36 cm y pesa de 600 a 900 g. Ye un cricétido de gran tamañu con pates curties, cabeza roma, oreyes pequeñes y llarga cola. La so coloración suel ser negru y blancu o marrón y blancu, con rayes y llurdios, cola parte inferior gris o negra y les manes y pies negro acebache. Carauterízase pola clina eréutil que presenta nel envés. El craniu presenta calteres que son únicos nel royedores.
Alcuéntrase n'África oriental dende'l sudeste de Sudán y Eritrea hasta Tanzania, pero la so distribución ye fragmentaria. Habita en montes, semidesiertos, y sabanes, frecuentemente en zones predreses.
Ye una especie nocherniego y arborícola, magar que vive en resquiebros naturales o lluriges. Engata bien anque amodo, pudiendo correr polos tueros cola cabeza escontra baxo.
La so alimentación componse de toa clase de materia vexetal.
Lophuromys nudicaudus
Lophuromys nudicaudus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Camerún República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu Guinea Ecuatorial y Gabón.
El so hábitat natural son: los montes subtropicales o tropicales,húmedos de baxa altitú.
Lorentzimys nouhuysi
Lorentzimys nouhuysi ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Macrotarsomys bastardi
Macrotarsomys bastardi ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
Madromys blanfordi
Madromys blanfordi ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase na India y Sri Lanka.
Makalata didelphoides
La Makalata didelphoides o Makalata armata (Aguarón arbórea amazónica) ye una especie de royedor de la familia Echimyidae. 
Habita en Bolivia, Brasil, la Guyana francesa, Guayana, Surinam y Venezuela, onde vive en terrenes húmedos del monte tropical. Tamién hai una población en Ecuador la cual acomúñase a esta especie o a la "Makalata macrurus". Ye un animal nocherniegu, y aliméntase de granes.
Makalata macrura
Makalata macrura ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Alcuéntrase en Brasil, con una población n'Ecuador que ye atribuyible tantu a esta especie o al "Makalata didelphoides.
Malacomys cansdalei
Malacomys cansdalei ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Costa de Marfil, Ghana, y posiblemente, Liberia.
Malacomys edwardsi
Malacomys edwardsi ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Costa de Marfil, Ghana, Guinea, Liberia, Nixeria, y Sierra Lleona. 
El so hábitat natural son: los monte y carba húmedos subtropicales o tropicales.
Malacomys longipes
Alcuéntrase n'Angola, Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Guinea Ecuatorial, Gabón, Nixeria, Sudán, Uganda y Zambia.
El so hábitat natural son: Clima tropical o Clima subtropical, montes húmedos de tierres baxes. 
Mallomys aroaensis
Mallomys aroaensis ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye un endemismu de Papúa Nueva Guinea.
Mallomys rothschildi
Mallomys rothschildi ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Mammelomys lanosus
Mammelomys lanosus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Mammelomys rattoides
Mammelomys rattoides ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Marmota bobak
La marmota bobac o marmota de les estepes (Marmota bobak) ye una especie de royedor esciuromorfo de la familia Sciuridae qu'habita nes estepes de Ucrania, Rusia y Asia Central. El so nome vien de "baibak", palabra pola que la conoz nel so llugar d'orixe. 
Ye la única marmota presente en Europa xuntu cola marmota alpina ("Marmota marmota"). Antaño llargamente espublizada (llegando hasta Siberia oriental y les llendes de Manchuria), anguaño alcuéntrase amenorgada a distintes poblaciones aisllaes en zones protexíes, frutu de la intensa derrompimientu del so hábitat natural y de la caza indiscriminada. Habita tantu en zones llanes como nos cordales de los Urales, Hindu Kush y Himalaya, y el pandu del Tíbet.
Ye una especie de pequeñu tamañu y formes más gráciles que les d'otres marmotes. El cuerpu mide 58 centímetros a los que s'añedir 14,5 de la cola. La pelame ye curtiu y de color tierra, pa camuflase col mediu.
Trátase d'un animal social que vive en grupos familiares. Éstos habiten una lluriga usada mientres xeneraciones, que puede llegar a midir 100 metros de llargu y tener hasta trés entraes distintes, col fin d'aportar rápido a la seguridá del so interior si apaez dalguna amenaza nes zones circundantes. La fondura de les galeríes puede llegar a los 4 metros, conduciendo a distintes cámares de envernía y cría que se conecten ente sigo so tierra. En casu de qu'enfuse nella dalgún depredador, les marmotes cunten con túneles más finos polos qu'escapen al esterior rápido. Mientres la envernía, los animales axuntar en grupos de 12 a 15 individuos que s'atarraquiten pa dase calor ente sigo. Tamién desenvuelven una importante concentración de grasa subcutáneo en enfarxopetándose de comida mientres los trés meses de branu.
La caza humana sigue siendo la principal amenaza pa esta especie, que nun ta regulada nos países onde la marmota bobac habita.
== Subespecies conocen dos subespecies de "Marmota bobak":
Marmota camtschatica
Marmota camtschatica ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Ye Endemismu de Rusia.
Marmota caudata
Marmota caudata ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase n'Afganistán, Armenia, Azerbaixán, China, India, Kazakhstán, Kirguistán, Pakistán, Tajikistán y Uzbequistán.
El so hábitat natural son: pacionales templaos. 
Marmota flaviventris
La marmota de banduyu mariellu (Marmota flaviventris) ye una especie de rucador esciuromorfo de la familia Sciuridae. Habita nos cordales montascosos del suroeste de Canadá y l'oeste de Estaos Xuníos hasta Nuevu México y al sur en Chihuahua, xeneralmente percima de los 2.000 metros d'altitú. A esos altores, la vexetación arbórea ye rara o nun esiste, polo que l'hábitat típicu d'esta especie son les praderíes herbales chiscaes de roques del monte.
De color pardu-buxu en tol cuerpu salvu nel pechu mariellu, esti animal mide de 45 a 70 centímetros de llargu, variando'l pesu ente los 2 y 5 quilos según la dómina del añu. El máximu pesu algamar al empiezu del iviernu, cuando la marmota ta bien cargada de grasa subcutáneo col fin de protexese del fríu y alimentase mientres el procesu de envernía. Los incisivos sobresalen del quexal y tienen un característicu color coloráu.
La marmota de banduyu mariellu ye un animal social, que vive con dellos familiares nuna lluriga soterraña provista de delles cámares (con comederos, cuartos ya inclusive "cuartos de bañu" separaos). La entrada a éstes suel asitiase so dalguna roca, col fin de camuflala de cara a los sos depredadores típicos como los foíns, llobos y coyotes. Dellos exemplares monten guardia sentaos sobre les roques o'l suelu, y asina acolumbren dalgún peligru avisen a los sos compañeros per mediu d'una especie de xiblíos y gorjeos similares a los de los páxarus. El territoriu esplotáu por una familia (ente 10 y 20 individuos) puede algamar de 2.000 a 3.000 metros cuadraos ya incluyir delles llurigues qu'usen alternativamente.
Xeneralmente, les marmotes de banduyu mariellu reproducir por primer vegada a los dos años d'edá, anque alredor del 25% de les femes tienen la so primer camada con un namái añu. Poco dempués de terminar la envernía, en febreru o marzu, cada machu cava una nueva lluriga na que viven él y les femes que se-y xunan (pudiendo llegar hasta 4). Éstes paren una camada de 2 a 5 críes tres 30 díes de xestación, y reciben l'ayuda del machu na so crianza.
Esta especie ye diurna. Pasa la mayor parte del tiempu alimentándose de materia vexetal como yerba, fueyes de parrotals, flores y frutos, anque tamién inclúi dalgunos insectos (saltapraos sobremanera) y güevos de aves na so dieta. Nun son cazaes pol home, anque dacuando los granxeros maten a los exemplares qu'escalen les sos tierres de cultivu.
== Subespecies reconocen siete subespecies de "Marmota flaviventris".
Marmota himalayana
La marmota del Himalaya (Marmota himalayana) ye una especie de rucador esciuromorfo de la familia Sciuridae. Alcuéntrase en India, Nepal y Pakistán na cordal del Himalaya dende los 3.500 hasta los 5.200 m d'altor, según nel oeste, sur y centru de China.
reconocense les siguientes subespecies:
Marmota marmota
La marmota alpina (Marmota marmota) ye una especie de royedor esciuromorfo de la familia Sciuridae. Ye'l royedor más grande d'Europa y una de los dos especies de marmotes que s'atopen nesti continente. Ta emparentada coles esguils, coles que comparten familia, pero'l so aspeutu y costumes difier descomanadamente de les d'éstes.
Ta espublizada polos montes Tatras, Alpes y Pirineos (onde foi reintroducida en 1948), ente los 800 y los 3.200 metros d'altitú. Anque ésta ye la especie que comúnmente se conoz como marmota, esisten siquier 14 especies más, espublizaes peles zones montascoses del hemisferiu norte clasificaes dientro del xéneru "Marmota" y qu'inclúin esta palabra nel so nome común.
La marmota de los Alpes mide ente 50 y 58 centímetros de llargu, a los qu'hai qu'añedir ente 13 y 16 centímetros de cola, abondo corta en comparanza con otros royedores. El pesu máximu rexistráu ye de 8 quilus. La cabeza y cuerpu son gruesos, con pates curties y oreyes pequeñes como adaptación al fríu del hábitat en que viven. La pelame ye pardu buxu nel envés, col banduyu amarellentáu y l'estremu de la cola de color negru. La subespecie de los Montes Tatra caracterizar pol so menor tamañu y la so pelame de color más claru.
El so fórmula dental ye la siguiente: 1/1, 0/0, 2/1, 3/3 = 22.
Ye de vezos diurnos y pasa la mayor parte del día buscando comida o sentada na so característica posición. Rellacionar con facilidá con otros animales de la so especie, tean emparentaos ente sigo o non, hasta'l puntu de formar colonies de centenares d'exemplares que tienen les sos llurigues na mesma zona. Estes llurigues acueyen a dellos individuos, y pueden llegar a tener dellos metros de fondura. Asina, les marmotes queden aisllaes por completu del fríu que s'apodera de la superficie mientres l'iviernu, que pasen n'estáu d'envernía La temperatura corporal amenórgase entós a ente 4'6 y 7'6 graos, la respiración a dos o tres veces per minutu y les pulsaciones a diez per minutu. Col fin d'atropar reserves pal iviernu, les marmotes taramien grandes cantidaes de yerbes (raigaños incluyíos) y desenvuelven una gruesa capa de grasa subcutáneo mientres la seronda.
El rexistru fósil demuestra que les marmotes ampliaron descomanadamente la so estensión mientres los periodos en que les glaciaciones ablayábense sobre'l continente, dende Inglaterra y la Pandu Central castellana hasta Rusia. Yá entós yeren un aperitivo ocasional pa los homes primitivos, anque'l so amenorgamientu a los montes Tatras y los Alpes tien d'axudicase puramente a los cambeos climáticos. Sicasí, en tiempos recién les marmotes fueron oxetu d'una caza refecha por cuenta de les supuestes propiedaes melecinales de la so grasa, que les llevó casi en cantu de la estinción. Nel sieglu XIX empezar a tomar midíes pa evitar la so desapaición, como la prohibición de la caza de marmotes nos Tatras en 1869. Mientres el sieglu XX lleváronse a cabu delles repoblaciones en Francia con ésitu, hasta'l puntu de que les marmotes son agora una especie n'espansión nos Pirineos francés y español.
== Subespecies reconocen dos subespecies de "Marmota marmota".
Massoutiera mzabi
El gundi de Lataste (Massoutiera mzabi) ye una especie de rucador histricomorfo de la familia Ctenodactylidae. Ye la única especie de la so xéneru y nun se reconocen subespecies.
Alcuéntrase n'Arxelia, Chad, Malí, Nixeria y posiblemente en Libia.
Mastomys coucha
Mastomys coucha ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Angola, Botsuana, Lesothu, Mozambique, Namibia, Sudáfrica, y Zimbabue.
El so hábitat natural son: sabanes húmedes de zones subtropicales o tropicales carbes, tierres de cultivu, y xardinos rurales. 
Mastomys erythroleucus
Mastomys erythroleucus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Benín, Burkina Faso, Burundi, Camerún, República Centroafricana, Chad, El Congu, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Etiopía, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bisáu, Kenia, Liberia, Malí, Mauritania, Marruecos, Nixeria, Nixeria, Ruanda, Senegal, Sierra Lleona, Sudán, Togu y Uganda.
El so hábitat natural son: zones tropicales o subtropicales, montes, sabanes, la sabana húmeda, carbes, tierra herbal, xardinos rurales, zones urbanes, y les tierres de regadío.
Mastomys kollmannspergeri
Mastomys kollmannspergeri ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Camerún, Chad, Níxer, Nixeria, Sudán y Sudán del Sur.
El so hábitat natural son: sabanes, ríos, llagos, y zona urbanas. 
Mastomys shortridgei
Mastomys shortridgei ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Angola, Botsuana y Namibia.
El so hábitat natural son: sabanes, subtropicales o tropicales de tierres baxes estacionalmente húmedes o anubiertes praderíes y banzaos. 
Maxomys bartelsii
Maxomys bartelsii ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Maxomys hellwaldii
Maxomys hellwaldii ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye un endemismu de les selves de Célebes (Indonesia).
Maxomys inas
Maxomys inas ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase namái en Malasia.
Maxomys moi
Maxomys moi ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Laos y Vietnam. 
Maxomys musschenbroekii
Maxomys musschenbroekii ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye un endemismu de les selves de Célebes n'(Indonesia). 
Maxomys surifer
Maxomys surifer ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Indonesia, Camboya, Laos, Malasia, Myanmar, Tailandia, y Vietnam..
Megadontomys nelsoni
Megadontomys nelsoni ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái en Méxicu. 
Melanomys robustulus
Melanomys robustulus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase na fastera oriental de los Andes en Llista de los mamíferos d'Ecuador. 
Melomys capensis
Melomys capensis ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase namái en Australia.
Melomys leucogaster
Melomys leucogaster ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Melomys rufescens
Melomys rufescens ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Meriones crassus
La aguarón de Sundevall (Meriones crassus) ye una especie de royedor miomorfu de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Afganistán, Arxelia, Exiptu, Irán, Iraq, Israel, Xordania, Kuwait, Libia, Marruecos, Nixeria, Arabia Saudita, Sudán, Siria y posiblemente Malí.
El so hábitat natural son los desiertos grebos.
Meriones libycus
Meriones libycus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Afganistán, Arxelia, China, Exiptu, Irán, Iraq, Xordania, Kazakhstán, Libia, Mauritania, Marruecos, Arabia Saudita, Siria, Túnez, Turkmenistán, Uzbequistán y Sáhara Occidental.
El so hábitat natural son: subtropicales o tropicales carba secu, llagos, desiertos grebos, xardinos y zones rurales.
Meriones rex
Meriones rex ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Arabia Saudita y Yemen.
Meriones tamariscinus
Meriones tamariscinus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en China, Kazakstán, Kirguistán, Rusia, Turkmenistán, y Uzbequistán.. 
Meriones unguiculatus
El Gerbil de Mongolia (Meriones unguiculatus) ye una especie de royedor miomorfu de la familia Muridae. Recibe los nomes vulgares de gerbil, gerbillo en España, merión y, equivocadamente, "jerbo". Suel confundise col jerbo (sobremanera col más común d'ellos, "Jaculus jaculus") polo similar de los sos nomes, pero son especies totalmente distintes que pertenecen a distintes families.
Ye un royedor herbívoru paecíu a la aguarón, cubiertu de pelo y con una llarga cola. Vive nes rexones arenosu y secu d'Asia, principalmente Mongolia y China. Ta afechu a la locomoción por aciu saltos. Vive en lluriges bastante fondes, que solo abandona pela nueche pa dir en busca de granes y vexetales de los que s'alimenta.
Anguaño, "Meriones unguiculatus" volvióse bien popular ente'l royedores usaos como mascota, casi tantu como les distintes variedaes de hámster. Les principales razones de la so creciente popularidá son la facilidá del so cuidu, la so sociabilidá y el fechu de qu'enllordien bien pocu y nun esprenden golores fuertes, amás de la so constante actividá, la que los caltién trabayando tol día y tola nueche.
L'agospiamientu ideal pa los gerbiles como mascota sería un acuariu o terrario de cristal de dimensiones fayadices al so tamañu. Les xaules nun son recomendables por cuenta d'el so costumes escavadores, suelen echar fora de la xaula'l substrato que se-yos apurre. La superficie pa una pareya de gerbiles ye de cómo mínimu 30x60 cm, con un altor mínimu de 30 cm, y a ser posible con una escelente ventilación. Si quier agospiase a una pareya por que críe, la superficie tendrá de ser cimera, por que los naciellos nun tengan problemes d'espaciu.
Nun ye descomanadamente difícil estremar el sexu nel casu d'estos animales, sacantes sían bien nuevos. El meyor métodu y tamién el más precoz (a partir de la 5º selmana) ye afitase na distancia ente l'anu y l'abertura xenital, que ye muncho más pequeña nes femes que nos machos. Por que la identificación sía aceptable, xeneralmente hai que comparar dos animales. Amás nel casu de los machos y a partir de los siete selmanes de vida puede reparase perfectamente un abultamientu na base de la cola que correspuende col escrotu.
La so alimentación ye pa nada complicada, principalmente básase en granes como'l Xirasol, el maíz, trigu, pellets, vexetales frescos como cenahoria, llechuga, aguacate, betarrega y munches frutes como mazana, durazno y un ensin fin de frutes que-yos aproven azucres. La so base d'alimentación principal tien de consistir nun amiestu de granes, apurriendo 2-3 vegaes per selmana frutes y verduras (nunca critricos).Enxamás se-yos debe dar frutes o verduras acabante retirar del refrixerador, tien de dáse-yos siempres a temperatura ambiente. Un entretenimientu que los gerbiles tienen ye picar tou tipu de papeles o cartones qu'unu dexe al so algame, ye bonu pa la so actividá diaria aprovi-yos de cartones y papeles llimpios y ensin tintes nin colorantes que puedan ser tóxicos.
Los gerbiles son territoriales, sobremanera les femes, les que si nun tán na so etapa fértil son capaces d'atacar a un machu que tea cerca, pudiendo inclusive matalo. Los machos sicasí son un pocu más dondos, lo que si llogren una bona afinidá cola fema al momentu de cruciar, pueden convivir xuntos, ya inclusive, curiar de los naciellos al pie de la fema.
Meriones vinogradovi
Meriones vinogradovi ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Armenia, Azerbaixán, Irán, Siria y Turquía.
Mesembriomys macrurus
Mesembriomys macrurus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Mesocricetus raddei
El hámster doráu del Cáucasu (Mesocricetus raddei) ye una especie de royedor miomorfu de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Xeorxa y Rusia.
Mesomys hispidus
Mesomys hispidus ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Alcuéntrase en Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Guayana Francesa, Guayana, Perú, Surinam y Venezuela.
Mesomys occultus
Mesomys occultus ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Mesomys stimulax
Mesomys stimulax ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Microcavia australis
El cuis (Microcavia australis), tamién conocíu como cuy, cuye o apereá, ye una especie de royedor de la familia Caviidae qu'habita estenses árees de la Arxentina, y Chile. El nome cuy tamién s'aplica a otru royedores de la mesma familia, especialmente a "Cavia porcellus", de más amplia distribución xeográfica.
El nome del xéneru, "Microcavia", alude a la semeyanza morfolóxica d'estos animales colos representantes del xéneru "Cavia", pero de tamañu menor ("micro"). L'epítetu "australis" significa "del sur", pol hábitat de la especie.
Los cuises popularmente suelen ser confundíos coles apereás yá que, ello ye que los falantes d'idioma quechua llamaben "quwi" a toos esti royedores, al igual que los falantes de guaraní.
Los machos adultos pesen ente 200 y 330 gramos y miden ente 170 y 245mm. Tienen pelame curtia de color gris amarellentáu, con abdome pálidu, y grandes güeyos arrodiaos por un aníu de color blancu,pelo blancuciu, oreyes arrondaes y una cola desnuda bien curtia.
La especie habita n'enllanaes desérticas o semidesérticas y en valles. Si inclúyese'l rangu de los trés subespecies, l'hábitat estender dende la provincia de Jujuy hasta la de Santa Cruz, en Arxentina, Chile, y seique delles localidaes del sur de Bolivia.
Les femes usualmente entren en celu a los 40 o 50 díes d'edá, pero inda nun son aptes pa concebir. El ciclu del estro puede durar 15 díes. El periodu de xestación ye de 55 díes. Les camaes pueden ser d'ente 2 a 5 críes en promediu. 
Alimentar con fueyes, retueyos, frutes y flores. Pueden engatar árboles hasta 4 m d'altor, pa comer les fueyes y biltos. Reparóse qu'en dómines d'estrema seca, pueden llegar a comer la corteza d'árboles y parrotales como'l chañar y la jarilla, afectando la supervivencia d'estes especies vexetales.
Les relaciones ente machos adultos son de fuerte competencia y agresividá, polo que les colonies presenten parámetros de conducta xerárquicos, con grupos estructuraos alredor d'un machu dominante nos que l'agresión produz la continua dispersión de les poblaciones.
Los individuos collaboren na comunidá; nel casu de femes, reparóse la crianza común de cachorros, y en tiempu fríu acurrúquense xuntos pa caltener el calor.
El sistema de llurigues ye sofitáu por una estrema fidelidá individual; en casu de persecución, el cuis cava en distintos llugares pa despintase ensin ingresar a la lluriga común.
Microcavia niata
Microcavia niata ye una especie de royedor de la familia Caviidae.
Alcuéntrase en Bolivia y Chile.
Microdipodops megacephalus
Microdipodops megacephalus ye una especie de royedor de la familia Heteromyidae.
Ye un Endemismu de California, Idaho, Nevada, Oregon y Utah nos Estaos Xuníos.
Microdipodops pallidus
Microdipodops pallidus ye una especie de royedor de la familia Heteromyidae.
Ye un Endemismu de California y Nevada nos Estaos Xuníos.
Micromys minutus
El mure espiguero (Micromys minutus) ye una especie de rucador miomorfu de la familia Muridae. El xéneru "Micromys" ye monoespecífico, habiéndose separáu de los xéneros "Apodemus" y "Mus" nel Pleistocenu, fai unos 7 millones d'años.
Ye'l múrido más pequeñu, con una cara curtia, focico romu y oreyes redondes, visibles ente la pelame. La traza más característica de la especie ye la cola prensil, característica d'un animal trepador. De color similar al d'otros múridos, castañal acoloratada na parte dorsal y blancu na parte ventral.
Paleártica, dende la península Ibérica hasta Corea y Xapón, ausente nel norte de Siberia y de los desiertos asiáticos. En Europa esta ausente de Irlanda, de la mayor parte de la Península Escandinava, de les penínsules meridionales y de les islles mediterránees. En España alcontrar na franxa cantábrica, dende'l norte de Navarra hasta la metá esti de Asturies, nel norte de Burgos y en Álava.
Nes zones de clíma atlánticu suelen ocupar praos de siega con orles de sebes vives y en cultivos cerealistas, dende los 200 metros hasta los 900 o 1000 m en zones de Burgos.
Puede ser reservorio d'organismos patóxenos, paez habese dáu casos de leptospirosis.
Microryzomys altissimus
Microryzomys altissimus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Microryzomys minutus
Microryzomys minutus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase n'Ecuador, Bolivia, Colombia, Perú y Venezuela. 
Microsciurus alfari
La esguil pigméu de Alfaro (Microsciurus alfari), tamién conocida como chiza o esguil volador, ye una especie de royedor de la familia Sciuridae. atópase nos montes húmedos de Colombia, Costa Rica, Nicaragua, y Panamá. Aliméntase principalmente de materia vexetal nos tueros de los árboles y del frutu del Dipteryx panamensis tamién llamau almendru de monte.
Microsciurus mimulus
La esguil nanu d'occidente (Microsciurus mimulus) ye una especie de royedor de la familia Sciuridae. Ye atopada nos montes húmedos de Panamá, Colombia y Ecuador. Aliméntase principalmente de frutes y ciertos artrópodos.
Microtus (Microtus)
Microtus (Microtus) ye una subxéneru de royedor de la familia Cricetidae. 
Microtus abbreviatus
Microtus abbreviatus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái na Islla de San Mateo y axacentes Islla Hall, n'Alaska. Nestes islles del mar de Bering, viven en zones de tierres baxes húmedes, nes faldes de los montes, y nes sableres cubiertes de yerba de centenu, comense les aves y los foinos árticos, que son los únicos mamíferos na islla.
Microtus agrestis
El topín montascosu (Microtus agrestis) ye una especie de royedor de la familia Cricetidae llargamente distribuyíu por Europa y delles zones d'Asia.
De tamañu medianu y d'aspeutu robustu. El focico ye bastante romu y cola cola relativamente curtia, anque les oreyes tán más cubiertes pel pelo, externamente tien una morfoloxía bien similar a la del topín llabrador, ("Microtus arvalis"), del que ye malo d'estremar. La pelame ye pardu buxu nel envés colos lladrales más pálidos, aportando a amarellentaos; el gargüelu, el banduyu y les pates son grises y la cola presenta una coloración más escura.
Estendíu por tola rexón euroasiática, dende'l norte de la Península Ibérica hasta Siberia, el río L.lena, el Llagu Baikal y el noroeste de China. En Europa falta en Irlanda, Italia y Grecia según en tola zona de clima mediterraneu. En España estender pol terciu septentrional, nuna franxa que toma los Pirineos, la Cornisa Cántabrica, Sierra de la Demanda, Galicia y zona norte de Castiella y Llión. Dende Galicia baxa por Portugal escontra'l sur, llegando hasta Lisboa, Sierra de la Estrella y la Sierra de Gata, en Salamanca y Cáceres.
Fundamentalmente alcuéntrase-y en praderíes y yerbazales trupos con poco o nula presión de llendo con requerimientos ambientales centroeuropeos, pero menos qu'el "topín colloráu", (Myodes glareolus), ocupa tamién plantíos forestales de árboles nuevos con sustrato herbal desenvueltu, siendo bien frecuente en zones montascoses y montiegues. La cobertoria trupa de gramineas ye una de les condiciones ideales pa la especie. Na Península Ibérica alcontrar dende'l nivel del mar hasta altitúes cimeres a los 1.600 metros.
Ye presa de distintes carnívoros, sobremanera mustélidos y "gatu montés" (Felis silvestris) y aves rapazos. Na Península Ibérica puede llegar a causar problemes puntuales pa l'agricultura, pero nunca como "M. arvalis".
En Escandinavia, puede actuar como reservorio de la tiña y leptospirosis.
Microtus arvalis
El topín llabrador (Microtus arvalis) ye una especie de royedor de la familia Cricetidae llargamente distribuyíu por Europa y delles zones d'Asia. 
Ye un pequeñu royedor, de 8-13 cm de llargor, de los qu'un cuartu correspuende a la curtia cola. De constitución masiva, con oreyes curties, nada sobresalientes y cabeza ancha. El color dorsal ye pardu-amarellentáu, y el ventral blancu-abuxáu; los mozos son abuxaos y nun hai dimorfismu sexual tocantes a color y porte. Ye bien asemeyáu a "Microtus agrestis", del que s'estrema con dificultá.
Trátase d'un herbívoru estrictu, de vezos diurnos, que s'alimenta preferentemente de dicotiledónees. Puede ser plaga de los cultivos, sobremanera de los de regadío.
Constrúi'l so nial nun cuévanu esféricu soterraña, a 30-50 cm de fondura, que comunica col esterior por delles galeríes. Na superficie percuerre siempres les mesmes rutes, dando llugar a senderos reconocibles ente la vexetación.
Trátase d'una especie poligínica, na que cada machu fecunda a un ciertu númberu de femes. Cada fema ta dotada de cuatro pares de mames, y pare cada vegada ente 2 y 11 críes, dempués d'una xestación de 21 a 22 díes. Nel valle del Douru, les condiciones climátiques dexen que la reproducción estender a lo llargo de too l'añu, pero nun ye asina en Pirineos o Europa Central. Les femes algamen el maduror sexual en namái un mes, y los machos en dos.
La mortalidá nes primeres fases de la vida ye bien alta, pero cuando les circunstancies son favorables, con pocu depredadores y enforma alimentu, la elevada tasa de natalidá facilita que se produzan esplosiones demográfiques. La rápida crecedera y maduración dexen que s'asocedan delles xeneraciones nun solu añu.
La subespecie típica, "M. arvalis arvalis" estender dende Rusia Central, al traviés de Europa Central, hasta la mariña atlántica de Francia. Algama la Península Ibérica, atopándose nos Pirineos Occidentales y Centrales, pero ta ausente de les Islles Britániques, de les rexones septentrionales y de la Europa Mediterránea. La subespecie ibérica, "M. arvalis asturianus", de tamañu daqué mayor, estender polos montes qu'arrodien el valle del Douru, pero dende 1980 la so área espandióse a les tierres baxes y pol Sistema Ibéricu.
Les poblaciones del Douru presenten dende fai 20 años ciclos demográficos conocíos tamién d'otres especies de la subfamilia arvicolinos, con oscilaciones que'l so periodu típicu ye de trés o cuatro años. En condiciones normales la densidá típica ye de 5-10 individuos per hectárea, pero nos máximos puede superar llargamente 200 individuos/hai. Na fase normal los machos son bien territoriales; mientres les fases d'esplosión demográfica la organización social debilítase. L'hábitat normal son los llurdios de vexetación natural herbal o de carba, pero cuando crez la densidá estender a prácticamente tolos ambientes, dientro de la so área de distribución.
Pueden tresmitir enfermedaes al ser humanu como la tularemia, tantu por contactu directu como pol polvu que tocaron.
En 2007 los campos de Castiella y Llión (España) viéronse seriamente perxudicaos por esti pequeñu rucador. Nel valle del Douru y nos montes circundantes esiste una subespecie propia, daqué mayor que la típica. Calcúlase que n'agostu de 2007 el númberu d'exemplares yera de 750 millones, ocupando una estensión de 2 millones d'hectárees.
Microtus brachycercus
Microtus brachycercus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase nel sur y el centru d'Italia primeramente descrita por Lehmann como una subespecie de "Microtus savii". Les pruebes xenétiques na rexón de Calabria afayó que, anque similar, el cromosoma "X" ye mayor que'l de les muestres de "M. savii" que s'alcuentren n'otres partes d'Italia y el cromosoma "Y" ye'l doble del tamañu, lo que llevó a Galleni en 1994 a designar Brachycercus M. como una especie separada. 
Microtus dogramacii
Microtus dogramacii ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Namái s'atopa nel centru de Turquía.
D.Y. Wilson & D.M. Reeder, 2005: Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference. Third Edition. The Johns Hopkins University Press, Baltimore.
Microtus duodecimcostatus
El topín mediterraneu (Microtus duodecimcostatus) ye una especie de royedor miomorfu de la familia Cricetidae.
Enantes integrábase, xuntu con otres especies del xéneru "Microtus", nel xéneru "Pitymys" (consideráu anguaño como subxéneru). Esta distinción basar en razones bioxeográficas, al evolucionar a partir d'especies qu'ocupaben árees meridionales de Eurasia y Norteamérica, mientres el restu de les especies de "Microtus" tienen un orixe más boreal.
Ye un arvicolino de pequeñu tamañu, anque daqué más robustu que'l topín lusitanu ("Microtus lusitanicus"). Tien habitos soterraños, que se faen patentes, nel amenorgamientu de los güeyos, les oreyes y na presencia de pelos curtios y flexibles. La pelame ye d'un tonu pardu amarellentáu, anque varia según la área de distribución, ye característicu d'esta especie l'apaición nos lladrales d'una banda ocre bien marcada que fai evidente la separación ente l'envés y el banduyu. 
Ye una especie típicamente ibérica, anque tamién apaez n'árees del sureste de Francia. Ocupa la mayor parte de la Península, sacante la porción noroccidental, gran parte de la Cornisa Cantábrica y delles árees del Pirinéu Oriental. La so distribución y la de "Microtus lusitanicus" asolapar nuna amplia banda dende Zamora hasta'l norte de Navarra.
Ye una especie d'espacios abiertos y con influencia mediterránea, tanto naturales como agrícoles, condicionáu a la esistencia de suelos estables, húmedos, fáciles d'escavar y con abondosa cobertoria herbal. Alcontrar dende'l nivel del mar hasta los 3.000 metros de altitú en Sierra Nevada.
Los sos vezos soterraños constitúin una estratexa defensiva abondo eficaz, anque ye una de les preses más habituales de la curuxa común "(Tyto alba)", que prinda sobremanera exemplares xuveniles y subadultos en dispersión.
Microtus epiroticus
Microtus epiroticus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae. Distribúise per parte del norte y este d'Europa. Descubierta per primer vegada en 1960 na zona de Grumant, nes Svalbard, creíase que yeren individuos de topín llabrador hasta qu'un analís xenéticu identificar correchamente en 1990.
"Microtus epiroticus" vive principalmente en praos y redolaes agrícoles, nuna área delimitada pola Finlandia central al norte y per la península de los Balcanes al sur.
Microtus gerbei
El topín pirenaicu (Microtus gerbei) ye una especie de royedor de la familia Cricetidae. Con anterioridá incluyir nel xéneru "Pitymys", anguaño consideráu un subxéneru.
Ye un arvicolino de pequeñu tamañu, de 94 a 104 mm, col cuerpu allargáu y les estremidáes y cola pequeñes. Tien el focico curtiu y romu, los güeyos relativamente pequeños, en comparanza colos restantes "Microtus", que nun pertenecen al subxéneru "Terricola", les oreyes son tamién pequeñes y tán somorguiaes na pelame, más que nel "Microtus duodecimcostatus". Estes característiques denotan la so adaptación a la vida soterraña y naturaleza cavadora.
Especie bastante acutada y acutada a zones ensin influencia mediterránea, de los países onde habita (norte de la Península Ibérica y centru y suroeste de Francia. En España ocupa una estrecha franxa noroccidental que s'estiende dende'l Pirinéu gerundense hasta Cantabria.
Esta especie precisa ambientes montanos y subalpinos, nun tando llindada pola altitú o la llatitú, sinón más bien por factores climáticos. Nun se-y suel atopar percima de la isoterma añal de 15º o 16ºC y con una pluviosidá cimera a los 1000 mm añales. Habita preferentemente n'escamplaes forestales y llenderos de montes con praos subalpinos o de siega.
Suelen ser depredaos por carnívoros de pequeñu y medianu tamañu, xeneralmente de habitos forestales. Na so distribución más meridional, la curuxa común "(Tyto alba)" ye'l depredador más frecuente d'esta especie.
Microtus gregalis
Microtus gregalis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Microtus ilaeus
Microtus ilaeus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase nel Afganistán, Kazakhstán, Tajikistán, Turkmenistán y Kirguistán.
Microtus irani
Microtus irani ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Ye reinal de Irán. 
Microtus levis
Microtus levis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase n'Albania, Bulgaria, Finlandia, Grecia, Irán, Macedonia, Rumanía, Rusia, Serbia, Eslovaquia, Montenegro, Turquía y Ucrania.
Microtus liechtensteini
El topín de Liechtenstein (Microtus liechtensteini) ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Atopase n'Europa Central y Oriental, dende'l norte de Italia hasta Austria, Eslovenia y Croacia. 
Microtus limnophilus
Microtus limnophilus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase na China y Mongolia. 
Microtus longicaudus
Microtus longicaudus ye una especie de rucador de la familia Cricetidae.
Atopase al oeste de Norteamérica (dende Alaska hasta California). 
Microtus lusitanicus
El topín lusitanu (Microtus lusitanicus) ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Ye un topín de pequeñu tamañu, d'oreyes y cola curties, la forma de sucuerpo reflexa la so vida de tipu soterrañu: cabeza grande, focico romu, güeyos pequeños y cuerpu cilíndricu. La pelame va dende'l gris escuru al sepia, banduyu gris, cola bicolor, col envés más escuru.
Distribuyir pol cuadrante noroccidental de la Península Ibérica y l'estremu suroccidental de Francia. En España la llende oriental asitiar al norte de Navarra y Huesca, dende onde baxa por La Rioxa, Soria, sierres de Guadarrama, Gredos y Gata. En Portugal enfusa pola sierra de la Estrella, llegando hasta Setúbal, al sur de Lisboa. 
Apaez en llugares bien diversos dende veres de pequeños ríos, montes de castaños y carbayos como en plantíos de pataces y cenahories, arrozales y cultivos de frutales. La so presencia ta condicionada pola esistencia de suelos blandos y húmedos con una trupa cobertoria vexetal. Apaez dende'l nivel del mar hasta los 2.000 metros na sierra de Gredos y los Pirineos.
Ye presa habitual de la curuxa común ("Tyto alba"), y del cárabo, lo mesmo que de diversos carnívoros de pequeñu y medianu tamañu.
Microtus majori
Microtus majori ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Turquía. 
 Database entry includes a brief justification of why this species is of least concern.
Microtus middendorffi
Microtus middendorffi ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Ye un endemismu de Rusia. 
Microtus miurus
Microtus miurus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Atopase al noroeste de Norteamérica, incluyendo Alaska y el noroeste de Canadá. 
Microtus mongolicus
Microtus mongolicus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Microtus montanus
Microtus montanus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase nel Canadá y Estaos Xuníos. 
Microtus montebelli
Microtus montebelli ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Ye un endemismu del Xapón. 
Microtus multiplex
Microtus multiplex ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase n'Austria, Francia, Italia, Montenegro, Suiza y Serbia. 
Microtus ochrogaster
Microtus ochrogaster ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Norteamérica (dende les Montes Predresos nel oeste hasta Virginia Occidental al este). 
Los topinos suelen dirixir conductes de cuidáu parental, como abrazos, y aséu a los sos hermanos naciellos. Asina mesmu, ye más probable que los fíos nuevos d'esti royedores monógamos dirixan esti tipu de conductes a los sos hermanos pequeños cuando viven con dambos proxenitores que cuando lo faen solo cola madre.
Microtus oeconomus
El topín nórdicu (Microtus oeconomus) ye una especie de royedor miomorfu de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Europa Central y Septentrional, Asia y el noroeste de Norteamérica (incluyendo Alaska y el noroeste de Canadá). 
Microtus pennsylvanicus
Microtus pennsylvanicus ye una especie de rucador de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Norteamérica. 
Microtus pinetorum
Microtus pinetorum ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Atopase al este de Norteamérica. 
Microtus richardsoni
Microtus richardsoni ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase nel noroeste d'Estaos Xuníos y partes del sur del oeste de Canadá. Esti animal foi históricamente consideráu un miembru del xéneru "Arvicola ", pero la filoxenia molecular demuestra que ta más estrechamente rellacionáu con América del Norte (Conroy y Cook , 2000).
Microtus savii
Microtus savii ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Suiza y Italia.
Microtus schelkovnikovi
Microtus schelkovnikovi ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Azerbaixán y Irán. 
Microtus schidlovskii
Microtus schidlovskii ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase nel noroeste d'Armenia, y foi consideráu mientres enforma tiempu una subespecie de la Social Vole hasta que foi rellistáu como una especie de Golenischev en 2002.
Microtus socialis
Microtus socialis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase na China, Irán, Kazakstán, Siria, Turquía y Ucrania. 
Microtus subterraneus
Microtus subterraneus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Pue ser atopada nos siguientes países: Albania, Austria, Bélxica, Bosnia y Herzegovina, Bulgaria, Croacia, Estonia, Francia, Alemaña, Grecia, Hungría, Italia, Liechtenstein, Luxemburgu, República de Macedonia, Moldavia, Países Baxos, Polonia, Rumanía, Rusia, Serbia y Montenegro, Eslovaquia, Eslovenia, Suiza, Turquía y Ucrania.
Microtus transcaspicus
Microtus transcaspicus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae. Distribúyese peles zones de monte d'Irán y Turkmenistán. Los avistamientos n'Afganistán probablemente seyan de "Microtus ilaeus". Habita en zones grebes de monte, en delles zones ocupando los valles fluviales onde hai más mugor y vexetación. Puede atopase dende los 300 a los 2000 metros.
Aliméntase de les partes verdes de distintes plantes. Vive en colonies formaes por pequeñes unidaes familiares. Pueden dar ente dos y tres camaes al añu, que de media se componen de seis críes.
Microtus xanthognathus
Microtus xanthognathus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Atópase al noroeste de Norteamérica. 
Millardia gleadowi
Millardia gleadowi ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Afganistán, India y Pakistán.
Millardia kathleenae
Millardia kathleenae ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye un endemismu de Myanmar.
Millardia meltada
Millardia meltada ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'India, Bangladex, Nepal y Sri Lanka.
Mus (Mus)
Mus (Mus) ye un subxéneru de royedores miomorfos de la familia Muridae.
Mus baoulei
Mus baoulei ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Benín, Costa de Marfil, Guinea, posiblemente Ghana, y Sierra Lleona.
El so hábitat natural ye:sabana seca
Mus booduga
Mus booduga ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase na India, Myanmar, Nepal, y Sri Lanka.
Mus bufo
Mus bufo ye una especie de royedor de la familia Muridae.
El so hábitat natural son: Clima tropical o Clima subtropical, montes húmedes
Mus caroli
Mus caroli ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Camboya, China, Indonesia, Xapón, Laos, Malasia, Taiwán, Tailandia, y Vietnam.
Mus cervicolor
Mus cervicolor ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Camboya, India, posiblemente Indonesia, Laos, Myanmar, Nepal, Tailandia, y Vietnam.
Mus cookii
Mus cookii ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase na China, India, Laos, Myanmar, Nepal, Tailandia y Vietnam.
Mus cypriacus
El mure chipriota o mure de Chipre (Mus cypriacus) ye una especie de royedor miomorfu de la familia Muridae endemismu de Chipre y l'únicu mamíferu terrestre afayáu en Europa nos últimos cien años.
El mure foi afayáu pol científicu francés Thomas Cucchi de la Universidá de Durham nel añu 2004, y descritu con más precisión en 2006. Alcuéntrase namái na islla de Chipre, concretamente nes Montes Troodos, el principal cordal chipriota.
Habita nos campos, zones con parrotales y viñeos ente los 100 y los 900 metros sobre'l nivel del mar, siendo de mayor tamañu que los mures comunes.
Mus haussa
Mus haussa ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Benín, Burkina Faso, Costa de Marfil, Ghana, Malí, Mauritania, Níxer, Nixeria, y Senegal.
El so hábitat natural son: sabanes, grebes tierres de cultivu, xardinos rurales, y zona urbanas.
Mus indutus
Mus indutus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Angola, Botsuana, Namibia, Sudáfrica, Zambia, y Zimbabue.
El so hábitat natural son: sabanes grebes subtropicales o tropicales de gran altitú, praderíes.
Mus macedonicus
Mus macedonicus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Bulgaria, Irán, Israel, Xordania, Macedonia, Siria, y Turquía.
Mus mahomet
Mus mahomet ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Etiopía, Kenia, y Uganda..
El so hábitat natural son: Clima tropical o Clima subtropical, montes y carbes de gran altitú. 
Ye común y ta bien estendíu nes zones d'altitú media d'Etiopía. Nun s'atopa amenazada d'estinción y afaise bién nes zones dedicaes a l'agricultura.
Mus mattheyi
Mus mattheyi ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Burkina Faso, Costa de Marfil, Ghana, Malí, Senegal, Togu, y posiblemente en Benín, Guinea, y Guinea-Bisáu.
El so hábitat natural son: sabanes húmedes.
Mus minutoides
Mus minutoides ye una especie de royedor de la familia Muridae, posiblemente'l royedor más pequeñu, y unu de los mamíferos más pequeños. Tien un ampliu espardimientu nel África subsaḥariana, y ye un animal de compañía n'otres rexones del mundu. Como'l mure, forma parte del enorme superfamilia Muroidea, qu'inclúi unos mil especies distintes.
Mus musculoides
Mus musculoides ye una especie de royedor de la familia Muridae. Un adultu pesa de normal 0.006 kg.
Mus musculus
El mure caseru, mure domésticu o mure común (Mus musculus) ye una especie de rucador miomorfu de la familia Muridae. Ye la especie más frecuente de mure. Créese que ye la segunda especie de mamíferos con , dempués de "Homo sapiens". Habita siempres cerca del home, colos que caltién una relación de comensalismo. Ye tamién el mamíferu más utilizáu n'esperimentos de llaboratoriu y esisten ensame de variantes trexéniques qu'asemeyen enfermedaes xenétiques humanes. Ta incluyíu na llista "" de la Unión Internacional pal Caltenimientu de la Naturaleza.
Los mures comunes adultos pesen ente 12 y 40 gramos, y miden ente 15 y 19 centímetros, incluyendo la cola, que supon daqué más de la metá del so llargor. La so pelame ye curtiu y de tonos grises, que s'esclarien nel banduyu. Los mures de llaboratoriu y los utilizaos como mascotes son xeneralmente blancos. El so pelo ye escasu na cola y les oreyes.
Tien unos llargos bigotes (vibrises) que son sensibles al tactu y apúrren-y información sobre'l mediu. Como la so vista ye bien débil el mure namái identifica los oxetos dende mui cerca. El so olfatu sicasí ye bien desenvueltu, ayudar n'atopar los alimentos y a los demás mures. El so oyíu ye tamién desenvueltu, el mure oi hasta los soníos de 100 kHz (80 kHz más que les persones). Tamién empleguen el órganu vomeronasal pa detectar feromones y compuestos non volátiles al traviés del olfatu. Tanto los adultos como les críes emiten soníos de frecuencies entendíes ente 50 y 150 kHz pa la comunicación sociu-sexual.
La duración de la xestación ye d'unos 18 díes, dando llugar a camaes d'ente 6 y 12 críes. La duración del ciclu estral de la fema ye d'alredor de 4 díes.
Nun ye fácil estremar el sexu de los mures cuando son nuevos. Sicasí, nes femes la distancia ente l'anu y los xenitales ye menor que nos machos. Cuando los mures algamen el maduror sexual, los machos pueden estremase con facilidá poles sos testículos, de gran tamañu en proporción col restu del cuerpu. Les femes tienen cinco pares de glándules mamaries y pezones, de los que los machos escarecen.
Anque se mueven davezu sobre los sos cuatro pates, pueden irguise n'ocasiones sobre los dos traseres, ayudar cola cola, pa comer, empobinase o lluchar. Cuando cuerren, caltienen la cola horizontal pa guardar l'equilibriu. Son bonos saltadores, escaladores y nadadores (esto postreru solu en casu de necesidá).
Son activos principalmente al tapecer o mientres la nueche, yá que eviten les lluces intenses. Son animales territoriales. Xeneralmente un machu dominante dirixe un grupu con delles femes ya individuos nuevos. Namá'l machu dominante tien derechu a apariase coles femes. Cuando un machu algama'l maduror sexual, de cutiu enfréntase col machu dominante del so grupu nun combate a muerte. Si dos o más machos son zarraos xuntos nuna xaula, frecuentemente vuélvense agresivos, sacantes que fueren criaos xuntos en cautividá dende la so nacencia.
La so dieta básase principalmente en vexetales, pero tamién pueden comer carne y productos lácteos. Amás l'infanticidiu ye común si un mure atopar con una cría estraña, esti socesu ye más común en machos qu'en femes por cuenta de la presencia de testosterona
Les femes pueden ver aceleráu'l so ciclu estral si güelen orina o feromones de machu, lo qu'aumenta les posibilidaes d'ésitu reproductivu na cópula. Esta postrera solo suel ser dexada pola fema mientres el estro y ocupa xeneralmente menos de diez segundos por actu anque'l cortexu previu suel durar más tiempu.
Dempués de la terminación de la preñez les femes amuesen agresión maternal y ataquen a cualquier machu intrusu que s'avere al nial. Esti comportamientu caltiense aprosimao por dos selmanes, y paez depender de los factores hormonales del embaranzu.
== Subespecies conocen les siguientes subespecies de "Mus musculus":
Subespecies aceptaes:
Subespecies dudoses:
Los mures de llaboratoriu suelen ser híbridos de "M. m. m." y "M. m. domesticus".
Mus orangiae
Mus orangiae ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Lesothu y Sudáfrica.
El so hábitat natural son: clima tropical o subtropical, de gran altitú, camperes, la tierra de cultivu, y praderíes. 
Mus phillipsi
Mus phillipsi ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase namái na India. 
El so hábitat natural son: Clima tropical o Clima subtropical, montes, tierres baxes y seques praderíes, y desiertos.. 
Mus platythrix
Mus platythrix ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye un endemismu de la India. 
Mus saxicola
Mus saxicola ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Mus setulosus
Mus setulosus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Benín, Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Etiopía, Gabón, Ghana, Guinea, Kenia, Liberia, Nixeria, Sierra Lleona, Sudán, Togu y Uganda.
El so hábitat natural son: Clima tropical o Clima subtropical, montes y sabanes grebes.
Mus setzeri
Mus setzeri ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Botsuana, Namibia y Zambia.
El so hábitat natural son: sabanes, ríos, d'agua duce y llagos.
Mus shortridgei
Mus shortridgei ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Camboya, Myanmar, Tailandia, y Vietnam.
Mus sorella
Mus sorella ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Angola, Camerún, El Congu, República Democrática d'El Congu, Gabón, Kenia, Ruanda, Sudán, Tanzania, y Uganda.
El so hábitat natural son: les tierres baxes subtropicales o tropicales montes, húmedos, montes, y sabanes.
Mus spicilegus
El mure de les estepes (Mus spicilegus) ye una especie de royedor miomorfu de la familia Muridae. Nun se reconocen subespecies.
Ye propiu d'Europa, atopándose n'Albania, Austria, Bosnia y Herzegovina, Bulgaria, Croacia, República Checa, Hungría, Macedonia, Moldavia, Rumania, Serbia, Montenegro, Eslovaquia, Eslovenia y Ucrania.
Mus spretus
El mure morunu (Mus spretus), ye una especie de royedor miomorfu de la familia Muridae. Cabrera propunxo la esistencia na Península Ibérica de dos subespecies de mures de cola curtia: "Mus spicilegus hispanicus" y "Mus spicilegus lusitanicus". Darréu Schwarz, axuntó a toles formes de cola curtia nuna mesma subespecie "Mus musculus spretus", sicasí, estudios bioquímicos y xenéticos na década de los 80 confirmaron a "M. spretus" como especie separada.
Ye un múrido de pequeñu tamañu, con focico arrondáu, güeyos y oreyes pequeños. Presenta una coloración dorsal gris castañu, con una franxa más escura dende la cabeza al empiezu de la cola, banduyu blancu buxu, nítidamente separáu del envés. Estrémase fácilmente de "Mus musculus" pola so coloración y pola llargor relativa de la cola, siempres abondo menor que'l cuerpu.
Habita la zona occidental de la Europa mediterránea y del norte d'África: La Península Ibérica, suroeste de Francia y el Magreb, en Marruecos, Arxelia y Túnez y aislladamente en Libia. La so preferencia pol clima mediterraneu fai que tea ausente del norte d'España y de gran parte de los Pirineos, ocupa les Islles Baleares.
Ye una especie montesa qu'ocupa ambientes típicamente mediterráneos subhúmedos y semiáridos, los sos escasos requerimientos hídricos, déxen-y ocupar ambientes más grebos y inaccesibles a otru royedores, ocupa espacios abiertos, árees de carba, zones predreses con vexetación herbal y cultivos de secanu. Nunca ye comensal.
Forma parte del réxime alimentario de numberoses especies de depredadores tantu rapazos nocherniegues, como diurnes, mamíferos carnívoros y ofidios.
Mus tenellus
Mus tenellus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Etiopía, Kenia, Somalia, Sudán, Tanzania, y, posiblemente en Eritrea. 
El so hábitat natural ye la sabana greba.
Mus terricolor
Mus terricolor ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase na India, y posiblemente n'Indonesia, Nepal y Pakistán.
Muscardinus avellanarius
El llirón nanu (Muscardinus avellanarius) ye una especie de mamíferu royedor de la familia Gliridae. Ye la única especie viva qu'anguaño ta clasificada dientro del xéneru Muscardinus. Mide de seis a nueve centímetros de llongura con una cola de 5,7 a 7,5 cm. Pesa ente diecisiete y veinte gramos, anque aumenta de pesu en trenta o cuarenta gramos mientres la envernía. El llirón nanu envierna dende ochobre hasta abril o mayu. 
L'animal ye nativu del norte d'Europa y d'Asia Menor. Ye l'únicu llirón nativu de les Islles Britániques (magar que el llirón gris, "Glis glis", foi introducíu por accidente y agora tien una población establecida) y polo tanto a cencielles conocer como llirón nes fontes d'orixe británicu.
Los llironos nanos son los únicos mamíferos pequeños de Gran Bretaña que tienen una cola dafechu castaña. Tienen pelame dorada amarronáu y güeyos negros de gran tamañu. Son criatures nocherniegues y pasen la mayor parte del tiempu que tán despiertes ente les cañes de los árboles buscando comida. Pueden pasar enforma tiempu enriba enantes de baxar y esponese al peligru.
Pel hibiernu (cerca d'ochobre), los llironos enviernen en niales ente les fueyes cayíes del monte nel suelu. Espierten en primavera (a finales d'abril o principios de mayu) y constrúin niales de corteza de madreselva, fueyes fresques y campera nel suelu. Si'l clima ye fríu y húmedu, y l'alimentu escaso, caltienen enerxía pa entrar en letargo; asítiense formando un círculu y duermen. Los llironos, poro, pasen gran parte de la so vida dormiendo; yá sía envernando pel hibiernu o en letargo pel branu. 
L'exame de les nueces castañes tienen d'amosar un buecu redondu nel pulgu. Esto indica que foi abierta por un pequeñu royedor, como'l llirón, el mure de campu o'l topín. Otros animales como les esguils destruyiríen dafechu'l pulgu o fadríen un furacu desordenáu nella.
El llirón sufre delles amenaces, como son la predación del foín, la papalba, y otros animales, les trampes pa venaos asitiaes polos humanos, la falta de fontes d'alimentu, la competencia coles otres especies y la destrucción del so hábitat natural.
Mylomys dybowskii
Mylomys dybowskii ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Angola, Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Ghana, Guinea, Kenia, Liberia, Malaui, Ruanda, Tanzania y Uganda.. 
El so hábitat natural son: los montes húmedos de tierres baxes y pacionales de tierres baxes subtropicales o tropicales estacionalmente húmedos o anubiertos.
Myocastor coypus
Myocastor coypus, llamada comúnmente coipo, coipú, llondra rucadora, quiyá o d'una manera más ambigua «llondra», ye una especie de rucador histricomorfo mesma del sur de Suramérica, paecíu al castor. Habita en diversos tipos de güelgaes.
El nome chilenun ye coipo o coipú (< mapudungun "koypu").
Menos frecuente ye'l nome quiyá, términu d'orixe tupí-guaraní nel Paraguái y países redoma. Los españoles llamar, a pesar de nun guardar nenguna relación taxonómica, «llondra», por una leve semeyanza nos sos vezos col carnívoru européu; esti términu ye'l más popular al este de la cordal de los Andes, tantu ente los homes de campu, como nel so específicu cazador: el «nutriero», ya inclusive ente la población urbana, al ser el «tapáu de llondra unu de los abrigos femeninos más populares. Nos Estaos Xuníos, al tener orixe arxentín los primeros exemplares importaos de la especie, con ellos viaxó tamién el nome local, polo qu'en países de fala inglesa tamién se la llapada col nome n'español de «llondra». Una adaptación más instructiva d'esti nome ye'l de «llondra royedora», pa dixebrala de la "verdadera" o carnívora. La so cola llargo y escamoso asemeyada a la de los aguarones, valió-y otru de los sos nome comunes: aguarón-llondra.
Ye prindáu p'aprovechar el so carne como alimentu humanu, pero n'especial el so piel, emplegada en peletería. Por esta razón, convirtióse tamién nuna especie doméstica, al ser multiplicada en criadorios de tol mundu, cuntando yá con múltiples variedaes comerciales aniciaes de mutaciones. Dellos exemplares de les granxes llograron escapar y colonizar güelgues próximes con singular ésitu, espandiendo la so población y afectando a nuevos ecosistemes que, a diferencia de los suramericanos, nun evolucionaron cola especie. Por ello ta incluyíu na llista de les "" de la Unión Internacional pal Caltenimientu de la Naturaleza.
Ye de gran talla, pesa hasta 10 kg. La so pelame ye en tono café brilloses, y los sos güeyos y oreyes son d'amenorgáu tamañu. L'aspru pelo cimeru anubre un vellu inferior de considerable valor comercial. Tien les sos pates con membranes interdixitales; la so cola ye llarga y escamosa.
Tien una interesante adaptación a la vida acuática que consiste na posición de les sos mames, asitiaes a lo llargo de dambos llaos, nel envés, de manera que la fema nada mientres da de mamar a les sos críes.
Puede reproducise mientres tol añu. Les femes algamen el maduror sexual el primer añu de vida. Tres 19 selmanes de xestación, nacen ente cinco y seis críes cubiertes de pelo. La lactancia dura ocho selmanes anque yá al nacer tienen los incisivos bien desenvueltos y al segundu día son capaces de nadar.
Los depredadores son la principal causa de muerte xuntu cola caza y los atropellos. En llibertá algamen los cuatro años d'edá.
Ye un nocherniegu habitante de les llagunes y esteros con abondosa vexetación acuática. Ocupa ríos, llagunes, esteros y banzaos, onde s'alimenta de vexetales y frutos.
Población montés autóctona n'ambientes acuáticos de Uruguái, Bolivia, Brasil, Chile, Paraguái y Arxentina.
El so caltenimientu nun ta amenazada anque la so espansión artificial per otres zones del mundu puede suponer una amenaza pa los ecosistemes qu'ocupa. Los coipos escapaos de les granxes pelliteres estableciéronse en diverses localidaes de Norteamérica, les Islles Británicu y gran parte d'Europa occidental. Na Península Ibérica, la so introducción provién d'escapes y sueltes dende granxes pelliteres de Francia y Cataluña dende principios de los 70 del sieglu XX. Anguaño esisten poblaciones alcontraes na aguada atlántica (Valle de Arán en Cataluña; Soba en Cantabria; Ribera del Bidasoa en Guipúzcoa; Baztán, Valcarlos y exemplares esvalixaos na Cuenca del Ebro, en Navarra). Tamién esisten dellos núcleos de bien baxa densidá na aguada mediterránea catalana (Sant Feliù de Buixalleu y Arbúcies, nel Montseny, en Gerona).
La espansión d'esta especie invasora llindar a zones onde nun baxa enforma la temperatura pel hibiernu.
Por cuenta del so potencial colonizador y constituyir una amenaza grave pa les especies autóctones, los hábitats o los ecosistemes, foi incluyida nel Catálogu Español de Especies exótiques Invasores, aprobáu por Real Decretu 1628/2011, de 14 de payares, tando prohibida en España la so introducción nel mediu natural, posesión, tresporte, tráficu y comerciu.
Myodes andersoni
Myodes andersoni ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Myodes californicus
Myodes californicus ye una especie de rucador de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en California y Oregón nos Estaos Xuníos y vive principalmente nos montes de coníferes. 
Myodes centralis
Myodes centralis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en China y Kirguistán.
Myodes gapperi
Myodes gapperi ye una especie de rucador de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Canadá y el norte de los Estaos Xuníos y vive principalmente nos montes de coníferes, árboles caducifolios y montes mistos, de normal cerca de güelgues.
Son omnívoros alimentándose de plantes verdes, hongos soterraños, granes, frutos secos, raigaños, amás d'inseutos, cascoxos y bagues.
Myodes glareolus
El topín colloráu (Myodes glareolus) ye una especie de rucador miomorfu de la familia Cricetidae. Nun se reconocen subespecies.
Tien la pelame parda acoloratada y dellos parches de color buxu. Vive n'árees montiegues y mide alredor de 100 mm de llargor. Alcuéntrase nel oeste d'Europa y el norte d'Asia. Foi por fuerza introducíu al sudoeste d'Irlanda. Alcuéntrase en toa Bretaña, y prefier árees de montes con vexetación trupo. Vive hasta 18 meses y ye omnívoru, comiendo insectos y frutes.
Ye'l royedor más pequeñu de Gran Bretaña. Tien unes oreyes bien grandes, y estrémase fácilmente d'otres especies pola so cola curtia y focicu.
Vive en túneles con mofu y fibres vexetales. Y na so lluriga almacenen alimentos.
Myodes regulus
Myodes regulus ye una especie de campañol perteneciente a la familia Cricetidae que allugada na península de Corea y nos montes Changbai cerca de la frontera chino-coreana.
Los adultos pesen ente 20-40 gramos y tienen un llargor d'ente 75 a 127 mm. La cola algama ente los 33-55 milímetros de llargor.
Myodes shanseius
Myodes shanseius ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase na China. 
Myodes smithii
Myodes smithii ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Myomyscus angolensis
Myomyscus angolensis ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Angola y República Democrática d'El Congu.
El so hábitat natural son: les sabanes.
Myomyscus brockmani
Myomyscus brockmani ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Angola y República Democrática d'El Congu, República Centroafricana, Etiopía, Kenia, Somalia, Sudán, Tanzania, Uganda, y, posiblemente, El Congu.
El so hábitat natural son: sabanes grebes y zones predreses.
Myomyscus verreauxii
Myomyscus verreauxii ye una especie de royedor de la familia Muridae.
El so hábitat natural son: montes templaos y vexetación de tipu mediterránea.
Myomyscus yemeni
Myomyscus yemeni ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Myoprocta acouchy
El acuchí coloráu (Myoprocta acouchy) ye una especie de royedor histricomorfo de la familia Dasyproctidae, una de los dos especies de acuchís suramericanos del xéneru "Myoprocta". 
El acuchí coloráu ye un royedor suramericanu qu'algama un tamañu averáu de 35 cm. Tien les pates llargu y delgáu, la cola ye curtia y termina nuna guedeya de pelos.
Habita en América del Sur: en les Guayanes, Brasil y, posiblemente tamién, en Colombia.
Dempués d'un periodu de xestación de 99 díes aprosimao, suelen nacer 2 críes. Los pequeños son precoces y abelúguense en hendiduras del terrén o, más raramente, en dalguna lluriga escavada por otru animal, hasta que cunten delles selmanes de vida. La madre va visitalos p'alimentalos.
Myoprocta pratti
El acuchí verde, tintín o guatín verde (Myoprocta pratti), ye una especie de royedor del xéneru "Myoprocta", parte de la familia Dasyproctidae, de América del Sur. 
Vive en montes primarios y secundarios y afaise a los güertos o chagras. Distribuyir pola Amazonia occidental, oeste del Ríu Negru y Río Madeira, al noroeste de Brasil, al nordés del Perú, al este de Ecuador, al sureste de Colombia, y al sur de Venezuela. Hai una variación considerable dientro d'esti rangu, y "'Myoprocta pratti", reconocíu na actualidá, puede contener más d'una especie. Por cuenta de l'aplicación del nome científicu "Acouchi", históricamente tuvo en disputa, el nome "Myoprocta acouchy" dacuando utilizóse por estes especies en llugar de "Myoprocta pratti".
Un acuchí adultu pesa ente 1 kg y 1,2 kg y mide ente 33 y 44 cm de llargor. Tien una cola curtia d'unos 4 cm. El pelambre ye finu, brillante, de color canela con visos de color ocre verdosu, que se faen llixeramente doraos nes bandes. Les mexelles son mariellu ocre; la base de los bigotes, la parte inferior del pescuezu; el pechu y la punta de la cola son blancucios; y el banduyu ye de color ocre.
Ye frugívoro Puede comer tamién granes y tubérculos. Ye propensu a les enfermedaes dentales por caries.
Son diurnos, y tienen un complexu de patrones de comportamientu rellacionaos cola interacción social. Amás, son acapadores d'alimentos.
Los machos son dominantes y na dómina de celu desenvuelven un comportamientu agresivu con tros machos. La xestación dura 15 a 16 selmanes. La fema tien dos críes por partu, a les que da de lactar hasta los dos meses y mediu, anque desque nacen yá comen dellos frutos y retueyos.
Myopus schisticolor
El lemming escuru o de monte (Myopus schisticolor) ye una especie de rucador miomorfu de la familia Cricetidae. Ye la única especie de la so xéneru. Ye un royedor paleárticu d'amplia distribución, dende Escandinavia, al traviés del centru y norte de Rusia, hasta la mariña del océanu Pacíficu y la Islla de Sakhalin.
Myosciurus pumilio
Myosciurus pumilio ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en Camerún, El Congu, Guinea Ecuatorial, y Gabón. 
El so hábitat natural son: tierres de baxa altitú subtropicales o tropicales montes húmedos.
Myospalax aspalax
Myospalax aspalax ye una especie de royedor de la familia Spalacidae.
Alcuéntrase en China y Rusia.
Myospalax myospalax
Myospalax myospalax ye una especie de royedor de la familia Spalacidae.
Alcuéntrase en Kazakstán y Rusia.
Myospalax psilurus
Myospalax psilurus ye una especie de royedor de la familia Spalacidae.
Alcuéntrase en China, Mongolia, y Rusia. 
Myotomys sloggetti
Myotomys sloggetti ye una especie de royedor miomorfu de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Lesothu y Sudáfrica. 
El so hábitat natural son zones subtropicales o tropicales a gran altitú camperes, banzaos y zones predreses.
Myotomys unisulcatus
Myotomys unisulcatus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
El so hábitat natural son: zones de carbes templaos.
Nannosciurus melanotis
Nannosciurus melanotis ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Necromys amoenus
Necromys amoenus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Necromys lactens
Necromys lactens ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase n'Arxentina y Bolivia.
Necromys lasiurus
El mure cavador norteño (Necromys lasiurus) ye una especie de rucador de pequeñu tamañu integrante del xéneru "Necromys" de la familia Cricetidae. Habita nel nordeste y centru de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1840 pol zoólogu, paleontólogu, y naturalista danés Peter Wilhelm Lund.
Foi incluyida nel xéneru "Bolomys", creáu pa royedores vivientes por Oldfield Thomas, sicasí, correspondía anatómicamente a un xéneru creáu por Florentino Ameghino pa una especie fósil, polo cual foi treslladáu a "Necromys".
Postulóse que "Necromys benefactus" y "N. temchuki" fueren incluyíes en "Necromys lasiurus".
La localidad tipo referida ye: Brasil, tao de Mines Gerais, ríu das Velhas, Lagoa Santa.
Ye un royedor pequeñu, de vezos nocherniegos y soterraños, escavando los sos propios túneles. La so dieta ye omnívora, consumiendo insectos y frutos. Les femes paren delles vegaes al añu, de 3 a 6 críes per vegada, dempués d'un periodu de xestación de 21 a 23 díes. 
Esta especie distribuyir en Bolivia, Paraguái, Brasil, el sudeste del Perú, y la Arxentina, nesta postrera con rexistros nes provincies de: Catamarca, Formosa, Misiones, Santa Fe y Bonos Aires.
Habita en numberosos hábitats: ambientes del zarráu y la caatinga brasileña, selves alteriaes, montes xerófilos, según n'ambientes rurales o modificaos pola atividad agropecuaria.
Necromys lenguarum
El mure cavador (Necromys lenguarum) ye una especie de rucador de pequeñu tamañu integrante del xéneru "Necromys" de la familia Cricetidae. Habita nel centru de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1898 pol zoólogu británicu Oldfield Thomas.
La localidad tipo referida ye: Waikthlatingwaialwa, departamentu Presidente Hayes, (Chaco Boreal), Paraguái.
Esta especie pocu conocida ye endémica del centru de Suramérica, con captures en Bolivia, el Paraguái y un pequeñu sector del sudeste del Perú, nes Pampes del Heath.
Magar foi señalada tamién pa esta forma una distribución muncho más amplia, cubriendo tol norte de la Arxentina, darréu la mesma foi acutada yá que la geonemia austral foi atribuyida a otres especies, especialmente a "Necromys lasiurus" . Créese que solo habitaría nesi país nel estremu norte enfusando aprosimao n'árees chaqueñas de baxes altitúes del nordeste de Salta.
Necromys punctulatus
Necromys punctulatus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái n'Ecuador.
Necromys temchuki
Necromys temchuki ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Nectomys palmipes
Nectomys palmipes ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Trinidá y Tobago y Venezuela. 
Nectomys rattus
Nectomys rattus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase na Guayana Francesa. 
Nectomys squamipes
La aguarón d'agua brasileño (Nectomys squamipes) ye una especie de rucador integrante del xéneru "Nectomys" de la familia Cricetidae. Habita nel centru-esti de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1827 pol zoólogu Anton Brants, col nome de "Mus squamipes", términu específicu rellacionáu a les pates escamoses que la estremen.
La localidad tipo, acutada por Philip Hershkovitz en 1944, ye: São Sebastião, estáu de São Paulo, Brasil.
El taxón específicu quedó acutáu a la so distribución sudeste, yá que enantes incluyóse nél otres formes que cubríen gran parte del norte y centru de Suramérica hasta Colombia y Ecuador, les que fueron asignaes a otres especies.
Esta especie ye endémica del centru-esti de Suramérica, dende'l sudeste de Brasil (dende Pernambuco pel norte hasta Ríu Grande del Sur pel sur), l'oriente del Paraguái y el nordés de la Arxentina, na provincia de Misiones.
Este ye un royedor insectívoru de vezos semiacuáticos, que ta fuertemente acomuñáu a cursos d'agua qu'escurren dientro de selves tropicales y subtropicales atlántiques o paranaenses, en baxes altitúes y en serranías, ambientes que sufrieron alteraciones por desforestación y, en delles partes, por contaminación.
Tien un pesu importante pa la familia (con promedios de 216 g) y una morfoloxía de les sos llargues pates traseres, especialmente afeches pa nadar con axilidá, al amenorgar los sos talones y presentar pies palmotiaos parcialmente.
Neodon irene
Neodon irene ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Neodon juldaschi
Neodon juldaschi ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase n'Afganistán, China, Pakistán, Rusia y Tajikistán.
Neodon sikimensis
Neodon sikimensis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Neofiber alleni
La aguarón almizclada de Florida (Neofiber alleni) ye una especie de rucador miomorfu de la familia Cricetidae. Ye la única especie de la so xéneru y tribu.
Alcuéntrase namái en Estaos Xuníos y la so área de distribución entiende los estaos de Florida y el sur de Xeorxa.
Ye tocantes a tamañu llixeramente menor que l'aguarón almizclada ("Ondatra zibethicus") y de vezos menos acuáticos, magar qu'habita zones pantanoses, ríos y la so redoma.
Neotamias durangae
Neotamias durangae ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Ye un Endemismu de Méxicu.
Neotamias merriami
Neotamias merriami ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase nel Centru y sur de California.
Neotamias obscurus
Neotamias obscurus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase na Baxa California, Méxicu y nel sur de California nos Estaos Xuníos.
Neotamias ochrogenys
Neotamias ochrogenys ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Ye un Endemismu de les zones cerca de la mariña del norte de California nos Estaos Xuníos.
Neotamias panamintinus
Neotamias panamintinus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
"Tamias panamintus", 
Ye n'endemismu de los desiertos de monte, de les zones del sureste de California y el suroeste de Nevada nos Estaos Xuníos.
Neotamias quadrimaculatus
Neotamias quadrimaculatus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Ye un Endemismu de los montes de Sierra Nevada de California y Nevada nos Estaos Xuníos
Neotamias quadrivittatus
Neotamias quadrivittatus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Ye un Endemismu de Coloráu, Utah, Arizona y Nuevu México nos Estaos Xuníos
Neotamias ruficaudus
La esguil rayáu de cola colorada Neotamias ruficaudus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en Alberta y British Columbia nel Canadá y Montana, Idaho y Washington nos Estaos Xuníos
Neotamias siskiyou
Neotamias siskiyou ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Ye endémica del norte de California y el centru de Oregon nos Estaos Xuníos.
Neotamias sonomae
Neotamias sonomae ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Ye un endemismu del noroeste de California nos Estaos Xuníos.
"Tamias sonomae"
Neotamias speciosus
Neotamias speciosus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase nos Estaos Xuníos tao de California a una altitú de 1.500 a 3.000 m.
Neotamias umbrinus
Neotamias umbrinus ye una especie de rucador de la familia Sciuridae reinal de los Estaos Xuníos.
Prefier vivir en zones subalpinas montes y come granes y frutes, viven nos árboles esvalixaos, parrotales y roques.
Neotoma chrysomelas
Neotoma chrysomelas ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Hondures y Nicaragua.
Neotoma devia
Neotoma devia ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Méxicu y Estaos Xuníos. 
Neotoma goldmani
Neotoma goldmani ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Méxicu. 
Neotoma mexicana
La aguarón monteru mexicana (Neotoma mexicana) ye una especie de rucador de la familia "Cricetidae", nativa del norte de América central y el sur de Norteamérica. 
La so área de distribución inclúi Hondures, El Salvador, Guatemala, Méxicu y el sur de Estaos Xuníos (Arizona, Coloriáu, New Mexico, Oklahoma, Texas, Utah). El so rangu altitudinal bazcuya ente 1100 y 4000 msnm.
Neotoma micropus
Neotoma micropus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Méxicu y Estaos Xuníos.
Neotoma stephensi
Neotoma stephensi ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái nos Estaos Xuníos. 
Neotomodon alstoni
El mure mexicanu de los volcanes (Neotomodon alstoni) ye un mamíferu rucador de la familia de los múridos qu'habita puramente nos montes del centru de Méxicu. Ye la única especie del xéneru Neotomodon.
Esti royedores algamen un llargor corporal de 10 a 13 cm de la cabeza al torso, y la cola mide en promediu ente 8 y 11 cm. El so pesu ye ente 40 y 60 g. Tienen pelame trupa y nidia, de color gris escuru nes partes dorsales, con matices amarellentaos nos lladrales, y blancu el banduyu. Los individuos xuveniles son de color gris uniforme. Les oreyes son relativamente grandes y prácticamente ensin pelo.
Habita a altores ente 2.400 y 4.960 msnm, nel Exa Neovolcánico del centru del país, dende l'estáu de Michoacán hasta Veracruz. Nun se considera una especie amenazada, pos esisten poblaciones saludables en parques nacionales protexíos, como'l Picu de Orizaba, La Malinche, el Izta-Popo, el Ajusco y el Neváu de Toluca. Tamién puede reproducise bien en cautiverio. Reproduzse tol añu, anque la cantidá de partos ye mayor d'abril a setiembre. Les femes tienen un promediu de camada de 3,1 críes.
Ye de vezos nocherniegos y tópase acomuñáu a camperes, ente que les sos raigaños constrúi les sos llurigues. Puede habitar en pacionales de monte (zacatonales), pero tamién en montes de coníferes y mistos.
Nesokia indica
Nesokia indica ye una especie de royedor miomorfu de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Afganistán, Bangladex, China, Exiptu, India, Irán, Iraq, Pakistán, Palestina, Arabia Saudita, Israel, Siria, Tajikistán, Turkmenistán y Uzbequistán.
El so hábitat natural son los carbes templaos
Nesomys rufus
Nesomys rufus ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
Neusticomys monticolus
Neusticomys monticolus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en tou la Cordal de los Andes del oeste de Colombia y el norte de Ecuador. 
Neusticomys peruviensis
Neusticomys peruviensis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase solamente nel este de Perú, onde se-y conoz dende llugares n'elevaciones dende 200 hasta 400 m 
Niviventer andersoni
Niviventer andersoni ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Niviventer brahma
Niviventer brahma ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Esta especie llindar al nordés de la India, norte de Myanmar y suroeste de China. Na India foi rexistrada en Arunchal Pradesh (nel Valle de Gandhigram y Anzong nes llombes de Mishmi). Nel norte de Myanmar foi rexistrada nel Valle y la rexón de Adung Nyetmaw nel estáu de Kachin.
Niviventer eha
Niviventer eha ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase na China, India, Myanmar, y Nepal.
Niviventer excelsior
Niviventer excelsior ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Niviventer fraternus
Niviventer fraternus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye un endemismu de les selves montiegues de Sumatra.
Niviventer fulvescens
Niviventer fulvescens ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Bangladex, Camboya, China, India, Indonesia, Laos, Malasia, Nepal, Pakistán, Tailandia, y Vietnam.
Niviventer lepturus
Niviventer lepturus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase namái n'Indonesia. 
Niviventer niviventer
Niviventer niviventer ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'India, Nepal, y Pakistán.
Niviventer rapit
Niviventer rapit ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Esta especie ye pocu conocida, alcuéntrase nes tierres altes de la islla de Borneo. Citóse ente los 940 y 3360 msnm nes fasteres del monte Kinabalu, y posiblemente apaezca tamién a mayor altitú, nos montes d'altor de la islla.
Niviventer tenaster
Niviventer tenaster ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase na India, Myanmar, y Vietnam.
Glaucomys sabrinus
La esguil Volador del Norte (Glaucomys sabrinus) ye una de los dos especies del xéneru "Glaucomys", les úniques esguiles voladores qu'habiten en América del Norte (la otra ye la esguil volador del Sur, "G. volans" que ye un pocu más pequeña). A diferencia de la mayoría de los miembros de la so familia, los esguiles voladores son puramente nocherniegues.
L'Esguil Volador del Norte alcuéntrase en monte de coníferes y montes mistos con coníferes nes llatitúes norte d'América del Norte, dende Alaska hasta Nueva Escocia, al sur hasta los montes de Carolina del Norte y al oeste hasta California. Les poblaciones sobre la mariña del Pacíficu d'Estaos Xuníos son genéticamente distintos d'aquelles de "G. sabrinus" qu'habiten nel restu d'América del Norte, anque se considera pertenecen a la mesma especie.
Nel sector sur de los Apalaches esisten dos subespecies, l'esguil volador del Norte de Carolina, "G. s. coloratus", y l'esguil volador del Norte de Virginia dambes especies atópense endangered, magar la subespecie de Virginia subespecies recuperóse al puntu que foi sacada de la llista n'agostu del 2008. En California, el rangu llega hasta'l valle de Yosemite.
L'O.S. Fish and Wildlife Service asitió nuevamente en xunu del 2011 al esguil volador so protección.
Estos royedores nocherniegos arbóreos tienen una gruesa piel de color marrón claru o canela na parte cimera del so cuerpu y de color abuxada nos sos llaterales y ablancazada nel so banduyu. Tienen güeyos grandes y una cola plana. Tamién son identificables polos sos llargos bigotes, elementu característicu común de los mamíferos nocherniegos. L'adultu del esguil volador del Norte mide de 25 a 37 cm de llargu, y pesen ente 110 a 230 gramos.
Los esguiles voladores en realidá nun volar, sinón qu'entamen utilizando un patagium productu d'una plega de la so piel. Dende la parte cimera de los árboles, los esguiles voladores empecipien vuelos tantu empezando con una curtia carrera o dende una posición detenida espurriendo los sos miembros sol cuerpu, retrayendo les sos cabeces, y depués llanzándose dende l'árbol. Créese qu'utilicen triangulación pa envalorar la distancia al aterrizaxe al banciase de llau a láu enantes de saltar. Una vegada nel aire, formen una "X" estendiendo los sos miembros, colo cual espurren la so membrana qu'adopta una forma cuadrangular y entamen nun descensu a ángulos de 30 a 40 graos. Maniobren con suma eficiencia nel aire, pudiendo realizar xiros de 90 graos pa sortear torgues. Xustu enantes d'algamar un árbol, alcen les sos coles planes lo cual modifica de manera abrupta la so trayectoria tornándola ascendente, y apunten tolos sos miembros escontra alantre pa crear un efectu paracaíes cola membrana de manera d'amenorgar l'impactu al aterrizar. Los miembros absuerben el restu del impactu, y darréu los esguiles cuerren al llau opuestu del tueru o a la punta del árbol evitar quedar espuestes a depredadores. Magar son elegantes nel so vuelu, son bien cabileños pa caminar y polo tanto si tando nel suelu detecten un peligru, prefieren escondese en cuenta de intentar un escape.
Una de los alimentos más importantes de los esguiles son los fungi (viñes) de diverses especies, anque tamién peracaben liquen, fungos, tou tipu de nueces y frutos del monte, cazumbre d'árbol, insectos, carroña, güevos d'aves y pichones, biltos y flores. Los esguiles alluguen a viñar con ayuda del so olfatu, anque paez que tamién utilicen pistes tales como la presencia de monolitos de madera muerta, qu'indiquen un tueru en descomposición, y la memoria espacial de los sitios nos cualos atoparon viñes nel pasáu.
L'esguil volador del Norte tamién almacena alimentos pa cuando los suministros son escasos. Estos escondites son cuévanos n'árboles, como tamién nos niales de los esguiles. Polo xeneral almacenen liquen y granes.
El liquenes "Bryoria fremontii" ye probablemente una importante fonte d'alimentación na zona de Sierra Nevada, Estaos Xuníos.
L'esguil volador del Norte trema espores de los fungos de los cualos aliméntase.
Notiomys edwardsii
El mure atopo patagónico (Notiomys edwardsii) ye la única especie del xéneru Notiomys, un rucador de la familia Cricetidae. Habita nel Conu Sur de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente, coles mesmes qu'el so xéneru, nel añu 1890 pol zoólogu Oldfield Thomas, quien utilizó exemplares prindaos en Santa Cruz.
Magar especies de "Chelemys" y "Geoxus" tuvieron incluyíes en "Notiomys", darréu fueron biforcaes, quedando esti postreru como monotípicu.
Esta especie ye endémica de la Patagonia arxentina, dende Ríu Negru hasta'l centru de Santa Cruz. Habita n'estepes arbustives desérticas.
Mientres casi un sieglu yera bien pocu lo que se sabía de la especie, habiéndose colectáu apenes 6 exemplares. A partir de la década de 1980 aumentó la conocencia sobre la mesma, especialmente sobre la so distribución y bayura. 
Notocitellus adocetus
Notocitellus adocetus» ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Ye un Endemismu de les tierres altes de parrotales nel norte de Méxicu.
"Spermophilus adocetus"
Notocitellus annulatus
Notocitellus annulatus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Ye endemismu de la rexón de la mariña del Pacíficu del centru de Méxicu. 
Nyctomys sumichrasti
El mure de monte o aguarón vespertín (Panamá) (Nyctomys sumichrasti) ye una especie de mamíferu royedor de la familia Cricetidae. Distribuyir dende'l sur de Méxicu hasta Panamá. El llargor d'un adultu ye de 11-13 cm, con un llargor de la cola de 8-15 cm. Ye una de los aguarones de colores más brillosos, con una parte posterior de color rosado-marrón y partes inferiores blanques. El primer deu en cada pie ye'l pulgar, p'ayudar al agarre de cañes. El Mure de Monte ye inusual, yá que ye una especie arbórea, y constrúi niales de cañes y fueyes. Ye nocherniegu y herbívoru, comen plantes tales como figos y aguacates. Ye la única especie del xéneru Nyctomys.
Octodon degus
El degú (< mapudungun "dewü", aguarón, mure) (Octodon degus) ye una especie de royedor histricomorfo de la familia Octodontidae. Ye conocíu tamién por ensame d'otros nomes, como degú/ratón cola de pincel, degú/mure de les pircas o, inclusive, ratón cola de trompeta. Sicasí, esti pequeñu caviomorfo reinal de Chile ye usualmente denomináu degú común, pa estremalo de los otros miembros del xéneru "Octodon". El términu degú por sigo solo, sicasí, puede usase pa referise al xéneru "Octodon" o, de forma común, a "Octodon degus". Otros caviomorfos colos que los degús tán estrechamente rellacionaos son les chinchillas y los conejillo de indias (ver infraorden Caviomorpha).
Los degús son altamente sociales. Viven en llurigues soterrañes, que suelen escavar en comunidá. Los degús que caven xuntos coordinen les sos actividaes, formando cadenes d'escavación. Les femes que viven nel mesmu grupu pueden añerar comunalmente; curien de la cría d'otres femes. Pasen una gran cantidá de tiempu na superficie, cuando salen en busca d'alimentos. Cuando tán buscando alimentu, la so habilidá pa detectar predadores amontar en grandes grupos, y cada animal precisa pasar menos tiempu xixilando. Los degús cunten con una amplia variedá de formes de comunicación: tienen un ellaboráu repertoriu vocal, y los mozos tienen de poder oyer los llamaos de la so madre por que los sos sistemes emocionales cerebrales desenvuélvanse correchamente. Usen el so orina como marca arumosa, y dellos esperimentos demostraron que reaccionen ante les marques d'otros individuos.
Al igual que les chinchillas, los degús pueden reproducise en cualquier dómina del añu. El so periodu de xestación, de 90 díes, ye bien llargu comparáu colos d'otru royedores. Por cuenta de esti llargu embaranzu, les críes de degú nacen dafechu cubiertes de pelo y colos sos güeyos abiertos. Les camaes de los degús bazcuyen ente 3 y 9 críes, siendo la media de 4. Los degús son relativamente precociales, y los sos sistemes auditivos y visuales son funcionales dende la nacencia. Les femes presenten un celu fértil xusto dempués del partu, polo que pueden quedar gestantes ensin problemes en dando a lluz. Amás, amuesen un marcáu periodu puberal, lo que lo convierte nun bon modelu rucador pa investigaciones rellacionaes con hormones gonadales.
A diferencia d'otres especies de la so familia, los degús son diurnos y tienen bona vista. Los sos retines inclúin célules bastones y dos tipos de célules cono, que les sos máximes sensibilidaes na rexón ultravioleta y verde del espectru. Esperimentos sobre'l so comportamientu amosaron que los degús son capaces d'estremar la lluz ultravioleta. Ye probable qu'esta sensibilidá tenga una función social, yá que tantu'l so pelo ventral (del banduyu) como la so orina la so altamente reflectantes de la lluz UV.
Ye una especie que s'atopa na zona occidental de los Andes, ente Vallenar y Curicó.
Habita en galeríes soterrañes qu'escava nes estepes de carbes o zones montascoses de los Andes, anque tamién ye posible velos en terrenales semi-pantanosos o cerca de los campos de cultivu, dada la proximidá del so alimentu. 
Los degús son herbívoros, alimentar de yerba y fueyes de parrotales, anque tamién pueden tomar granes. El so ritmu d'alimentación depende de la velocidá con que puedan dixerir esta comida relativamente de baxa calidá, y esto varia ente'l tipu de comida y les condiciones ambientales, y al igual que dellos otros herbívoros como los coneyos, presenten coprofagia, comiendo les sos propies fieces pa estrayer más nutrientes d'elles. Esto tamién sirve pa caltener un funcionamientu saludable del so intestín cuando la comida arralez. Anque tán activos mientres el día, nel branu nun abandonen les sos llurigues a metá del día, y en condiciones templaes busquen comida tan rápido como sía posible en llugar de maximizar la calidá de los sos alimentos. Suelen faer la so busca n'árees con solombra, anque esti enclín ye amenorgada n'ausencia de depredadores. N'árees abiertes pasen más tiempu xixilando, asina que la so efectividá al recoyer alimentos ye menor. Los degús tienen un significante impactu na vexetación de les zones onde viven, y al ser l'únicu royedor que recueye comida de día , el so númberu inflúi na cantidá de comida disponible a'l royedores nocherniegos más numberosos. Sicasí, el númberu d'individuos de toles especies de degús hai ablayáu nes décaes recién, probablemente por cuenta d'alteraciones humanes.
Los degús son propensos a la diabetes por cuenta de la so estructura diverxente de insulina. Por esta razón son usaos frecuentemente pa investigaciones nesti campu. Amás, postulóse al degú como modelu animal de la enfermedá d'Alzheimer, al amosase que desenvuelven les plaques amiloides característiques d'esta enfermedá. La popularidá del degú como mascota foi influyida por esta investigación, una y bones los animales fueron importaos en dellos países pal so estudiu ya investigaciones.
Los degús volviéronse populares como mascotes, anque hasta apocayá escasamente podíen atopase en tiendes de mascotes. Les sos ventayes sobre les mascotes pequeñes tradicionales son los sos vezos diurnos, la so personalidá activa, y el so tiempu de vida: dizse que viven hasta 13 años baxos circunstancies ideales (anque una mala procedencia xenética frecuentemente amenorga significantemente el periodu de vida d'un degú mascota). El periodu de vida promedio d'un degú en cautiverio ta ente los 5 y 8 años d'edá. Una desventaxa del degú como mascota ye que ruquen muncho más que la mayoría de los otros royedores comunes como mascotes, especialmente al traviés de xaules con fondu de plásticu típicamente atopaes en tiendes de mascotes. Los degús non adomaos, al igual que la mayoría de los animales pequeños, pueden ser propensos a morder, pero la so intelixencia facer fáciles d'adomar. Los degús con frecuencia dan mordigaños amistosos escontra los sos dueños humanos, pero pueden dar una taragañada defensiva si siéntense amenaciaos.
Los degús rellaciónense bien colos humanos, pero por cuenta de la so naturaleza altamente social ye muncho meyor pal so bienestar tener pareyes o un mayor númberu d'individuos del mesmu sexu. Dos o más machos pueden ser calteníos xuntos, siempres que permanecieren xuntos dende una temprana edá. Tener pareyes de degús ye bien popular; los degús formen fuertes venceyos con otros miembros del so "grupu" y esto estiéndese tamién escontra los humanos que pasen enforma tiempu cerca d'ellos. Los degús tienen de caltenese en xaules grandes con grandes cantidaes de paya y aserrín que tienen de camudase frecuentemente, por que el animal escave nellos. Puede aprovise llibremente segáu yá que esto ayuda a caltener el so sistema dixestivu saludable, y dexa que se desenvuelva'l comportamientu de pañador. Les xaules con fondu de plásticu van ser destruyíes con frecuencia por cuenta de que rucar (anque esto dacuando puede evitase suministrando otros materiales pa mazcar y morder) asina que ye riquíu allugalos en xaules dafechu feches de metal. Tamién, por cuenta de la so naturaleza rucadora, xuguetes y otros oxetos de plásticu tienen de caltenese fuera del algame de los degús, porque dellos plásticos contienen componentes como plastificadores que son tóxicos cuando s'inxeren. Finalmente, la naturaleza social del degú puede facer sentir solitarios, asina que los humanos que tengan solo un espécime tendríen d'intentar fala-y enforma a la so mascota, asitiar al animal nun llugar onde haya muncha actividá na casa, y sacalos frecuentemente de la so xaula (a los degús gústa-yos abrazase colos humanos, y pueden sentase ya inclusive dormir nel cuellu si tán cómodos, pero nun tienen de dexar se correr llibremente). El recién surdimientu nel interés pol degú como mascota tuvo consecuencies positives y negatives. La medría na popularidá creó un ábanu de degús puestos n'adopción por culpa de dueños ignorantes o confiaos incapaces de curialos apropiadamente. En concencia, esto tamién amontó la conciencia de les necesidaes de los degús como rucadores de compañía únicos.
Cuando se tienen como mascotes ye bien importante que la so dieta sía estricta yá que nun pueden inxerir azucre y dellos tipos de madera pueden envelenalos. Los degús en cautiverio pueden ser alimentaos dos veces al día con 5 gramos d'alimentu pa cobaya o chinchilla, o un amiestu de dambos (tien de curiase que l'alimentu nun contenga melaza - una sustanza azucarada). La comida pa coneyos nun ye apoderada pa los degús yá que nun contién vitamina C, que ye riquida polos degús, y amás puede contener coccidiostatos que son tóxicos pa estos animales. Puede aprovíse-yos segáu yá que lu precisen por cuenta de los altos requerimientos de fibra d'esta especie. Tamién los degús y los sos primos les chinchillas esfruten mordiendo brócoli frescu, cenahories, y el centru duru de dellos tipos de llechuga. Los degús tamién esfruten cola piel de tomates y pepinos. Cuando se-yos dea estos alimentos hai que curiar que tean bien llavaos; y amás hai que cepillar la piel de los pepinos pa remover capes de cualquier sustanza estraño. 
Pa dellos degús alimentalos con platos separaos de comida ye una bona idea yá que tienden a engarrase pola comida. Al igual que cola mayoría de los animales pequeños, tien de dáse-yos agua fresco pa beber diariamente nun tazón o una botella especial. Nótese tamién qu'entá si los platos de comida tán vacíos esto nun significa qu'el degú háyase comíu tou; gústa-yos soterrar la comida y almacenala. Si'l so degú ta faciendo esto, ye una bona señal de que tán siendo sobrealimentaos.
Los degús tienen caltriantes y molares en constante crecedera polo que se-yos debe aprovir costantemente de materiales pa morder y rucar. Si los degús nun pueden afilar los sos dientes, éstos pueden crecer demasiáu y l'animal nun sería capaz de comer nada. La madera de pumar y ablanar nun ye tóxica pa los degús y les ayuda a controlar el tamañu de los sos dientes. Dacuando, deles bloques de calciu, que pueden mercase en cualquier tienda de mascotes, y póngalos na so xaula pa da-yos el suplementu necesariu de calciu, fósforu y fierro (especialmente les femes en xestación precisen calciu).
De la mesma forma qu'el so primu mayor la chinchilla, los degús riquen baños de polvu regular pa caltener la so piel llibre de grases y dexa-yos espresar comportamientos rellacionaos. Puede usase el mesmu productu que pa les chinchillas.
Los degús son diurnos por naturaleza, anque espresen patrones crepusculares tendiendo a ser más activos nes mañanes y tardes. Esto ta rellacionáu colos sos patrones na vida selvaxe, onde frecuentemente ta demasiáu calorosu pa ellos pa salir a buscar comida mientres el mediudía nel so hábitat natural. Comoquier, los degús son conocíos por ser capaces d'invertir los sos ritmos circadianos y volvese nocherniegos en ciertes situaciones (pero esto ye fácilmente revertíu).
Dellos dueños de degús suplementan a les sos mascotes con calciu y/o vitamina C na so agua pa beber. Sicasí, nun foi comprobáu concluyentemente que los degús rican vitamina C na so dieta, y tales suplementos son propensos a deteriorara rápido en suspensión asina que les dosis que cada degú recibe ye desconocida. Encamiéntase consultar a un veterinariu alrodiu de los suplementos minerales que pueden alministrase al degú.
Octodontomys gliroides
Octodontomys gliroides ye una especie de royedor de la familia Octodontidae, conocíu comúnmente como soco o bori, mesma de Suramérica, qu'habita'l altiplanu y sierres bolivianes y de países estremeros (Chile y Arxentina). Habita ente los 2000 y 5000 metros d'altitú. Ye herbivoru e hidratase davezu inxiriendo texíu de cactaceas. Tien un importante desenvolvimientu de l'audición y la visión. El so comportamientu descríbese como'l d'un esguilador nocherniegu, qu'orada o cava de manera llindada.
Alcuéntrase y ye una especie común na Cordal de los Andes, nel noroeste d'Arxentina, Bolivia, y el norte de Chile. Vive en zones andines seques, hábitats d'altor con presencia de carbes y/o parrotales.
Octomys mimax
La vizcacha del monte o aguarón cola peluda (Octomys mimax) ye una especie de royedor histricomorfo de la familia Octodontidae, la única del xéneru "Octomys". Ye un endemismu d'Arxentina. Ta amenazada por perda d'hábitat.
Oecomys bicolor
El mure arrozalero bicolor o mure arroceru arborícola de banduyu blancu (Oecomys bicolor) ye una ye una especie de royedor de la familia Cricetidae. Ta amplamente distribuyíu pola Amazonía, atopándose nel noroeste de Brasil, el norte de Bolivia, l'este de Perú, Ecuador y Colombia, la mayor parte de Venezuela, Guyana, Surinam y la Guayana francesa, estendiéndose hasta Panamá oriental.
Oecomys flavicans
Oecomys flavicans ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Oecomys mamorae
El colicorto bayu (Oecomys mamorae) ye una especie del xéneru de rucadores "Oecomys" de la familia Cricetidae. Habita en selves del centru de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1906 pol zoólogu Oldfield Thomas.
La localidad tipo referida ye: “Mosetenes, Altu ríu Mamoré, departamentu de Cochabamba, Bolivia”. 
Etimológicamente, el términu específicu "mamorae" ye un topónimo que refier a la rexón onde foi colectáu l'exemplar tipu, el Altu ríu Mamoré.
Habita sobre los árboles de selves climáxicas y en galería de Bolivia, Paraguái y el centru de Brasil. Posiblemente pertenezan a esta especie les coleutes del xéneru efectuaes nes selves marxinales del este de les provincies de Formosa y Chaco, nel nordeste de la Arxentina.
Oecomys phaeotis
Oecomys phaeotis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Oecomys rex
El mure arroceru arborícola de dosel (Oecomys rex) ye una especie de royedor de la familia Cricetidae qu'habita en Guyana, Surinam, la Guayana francesa, y les rexones circundantes de Venezuela y Brasil.
Oecomys rutilus
Oecomys rutilus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase na Guayana Francesa, Guayana Surinam y Venezuela. 
Oecomys speciosus
Oecomys speciosus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Colombia Trinidá y Tobago y Venezuela.
Oecomys superans
El mure arrozalero selvático (Oecomys superans) ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Oenomys hypoxanthus
Oenomys hypoxanthus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Angola, Burundi, Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Guinea Ecuatorial, Etiopía, Gabón, Kenia, Nixeria, Ruanda, Sudán, Tanzania, y Uganda.
El so hábitat natural ye: clima tropical o clima subtropical, estacionalmente húmedes o anubiertos de pacionales y les tierres agrícoles.
Olallamys albicauda
Olallamys albicauda ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Ye un endemismu de Colombia.
El so hábitat natural son: zones subtropicales o tropicales húmedes de tierres de baxa altitú montes.
Olallamys edax
Olallamys edax ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
El so hábitat natural son:zones subtropicales o tropicales húmedes de tierres de baxa altitú montes.
Oligoryzomys arenalis
Oligoryzomys arenalis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Oligoryzomys chacoensis
El colicorto chaqueño (Oligoryzomys chacoensis) ye una especie de rucador integrante del xéneru "Oligoryzomys" de la familia Cricetidae. Habita nel centru-esti de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1981 polos zoólogos P. Myers y M. D. Carleton.
La localidad tipo ye: "km 419 pela ruta Trans Chaco al noroeste de Villa Hayes, departamentu de Boquerón, Paraguái". 
Etimológicamente, el términu específicu ye un topónimo que refier a la rexón qu'habita la especie: el chaco.
Esta especie ye endémica del chaco suramericanu, habitando n'ambientes semiáridos del sudeste de Bolivia, oeste del Paraguái, sudoeste del Brasil, y el norte de la Arxentina.
Oligoryzomys destructor
Oligoryzomys destructor ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Bolivia, Colombia, Ecuador y Perú. 
Oligoryzomys flavescens
El colicorto (Oligoryzomys flavescens) ye una especie de rucador integrante del xéneru "Oligoryzomys" de la familia Cricetidae. Habita nel centru-esti de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1837 pol naturalista inglés George Robert Waterhouse.
La localidad tipo ye: Maldonado, departamentu de Maldonado, Uruguái.
Tantu morfométricamente como cariotípicamente ye similar a "O. fornesi".
Esta especie distribuyir nel este de Suramérica, nel este del Brasil (dende Badea hasta Ríu Grande del Sur), l'este del Paraguái, tol Uruguái y el norte, centru, y este de la Arxentina, llegando pel sur hasta'l sudoeste de Bonos Aires. Posiblemente tamién habite nel sur de Bolivia.
La so alimentación ye principalmente herbívora, anque dacuando preda sobre invertebraos. Les femes paren camaes integraes por ente 3 y 7 críes (promediu 5), lo qu'asocede dende la primavera hasta la seronda. Ye unu de los reservorios de dellos hantavirus.
Oligoryzomys fornesi
El colicorto de Fornes (Oligoryzomys fornesi) ye una especie de rucador integrante del xéneru "Oligoryzomys" de la familia Cricetidae. Habita nel centru-esti de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1973 pol zoólogu arxentín Massoia.
La localidad tipo ye: Naineck, Formosa, Arxentina.
Tantu morfométricamente como cariotípicamente ye similar a "O. flavescens". Consideróse sinónimu de "O. microtus".
Esta especie ye endémica del centru-esti y nordeste de Suramérica, dende'l centru-sur de Brasil (dende Pernambuco, Goiás y Paraíba hasta Mato Grosso del Sur), l'oriente del Paraguái y el nordés de la Arxentina, con rexistros nes provincies de: Chaco, Provincia de Corrientes Corrientes, Formosa y Santa Fe. 
Según la organización internacional dedicada a la caltenimientu de los recursos naturales Unión Internacional pal Caltenimientu de la Naturaleza (IUCN), al vivir en munches árees protexíes y nun tener mayores peligros (salvo delles poblaciones afectaes pola desforestación p'agricultura), clasificar como una especie baxu “esmolición menor” na so obra: Llista Colorada d'Especies Amenaciaes.
Oligoryzomys fulvescens
La aguarón arroceru pigmea (Oligoryzomys fulvescens) ye una especie de rucador de la familia "Cricetidae", del sur de Méxicu, América central y el norte de Suramérica. 
La so área de distribución inclúi Belize, Brasil, Colombia, Costa Rica, Ecuador, El Salvador, Guyana Francesa, Guatemala, Guyana, Hondures, Méxicu, Nicaragua, Panamá, Perú, Surinam y Venezuela. El so rangu altitudinal bazcuya ente zones baxes y 2000 msnm.
Oligoryzomys griseolus
Oligoryzomys griseolus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Oligoryzomys longicaudatus
El mure de cola llarga, lauchita de los espinos, pericote o colilargo (Oligoryzomys longicaudatus) ye una especie de royedor de la familia Cricetidae. Ye un pequeñu rucador de pelame curtia y nidia, envés café claru a mariellu ocre y banduyu abuxáu. Llamáu "colilargo" o "de cola llarga"', yá que la so cola mide dos veces el so cuerpu. El cuerpu mide ente 6 y 8 cm, ente que la cola algama los 11 y 15 cm de llargor. Pesa ente 17 y 35 gramos.
Vive en Chile y en Arxentina a menos de 2000 msnm, en sectores precordilleranos, zones rurales y cerca de cursos d'agua. Ye nocherniegu anque tien periodos d'actividá crepuscular. Ye saltador, muévese dando saltos. Engata a los árboles, moviéndose pol dosel de la carba y árboles de poco altor, mientres la dómina reproductiva, lo que-y dexa construyir niales arbóreos o ocupar niales d'aves abandonaos. Come granes, frutos, pequeños artrópodos y hongos.
Un 5 per cientu de los exemplares d'esta especie ye portador del virus hantavirus y puede tresmitir a los humanos al traviés del contactu con fieces, orina, cuspia, mordedures o contactu directu, tamién al esneldar aire contamináu con dalgunos de los medios anteriores, provocando una enfermedá denominada Síndrome pulmonar por hantavirus que tien alta mortalidá.
Esti royedor xuntu con otres especies xeneren un fenómenu denomináu "Ratada" que ye una gran proliferación de la población de royedores gracies a la gran bayura de granes producida depués del floriamientu masivu de la caña colihue. Esta floriamientu produz cada 60 años polo que l'eventu ye pocu común. 
Especies del mesmu xéneru son "Oligoryzomys magellanicus" del sur d'Arxentina y Chile, "Oligoryzomys flavescens" d'Arxentina central "Oligoryzomys chacoensis" del norte d'Arxentina y Paraguái, y "Oligoryzomys microtis" de Bolivia y Perú.
Oligoryzomys magellanicus
Oligoryzomys magellanicus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Arxentina y Chile. 
Ondatra zibethicus
La aguarón almizcleru o aguarón almizclada (Ondatra zibethicus), ye un rucador semiacuáticu de tamañu mediu, nativu de América del Norte ya introducíu en partes d'Europa, Asia y América del Sur. Ye la única especie del xéneru "Ondatra" y la tribu Ondatrini, Pueden atopase aguarones almizcleros en güelgues d'un ampliu rangu de climes y hábitats. Amás de la so importancia ecolóxica en dichos güelgues, ye un recursu alimenticiu pa los humanos y tien una cotizada pelame. En gran parte de les sos zones habitaes considerar una especie forana. 
L'aguarón almizclada ye la especie más grande de la subfamilia Arvicolinae qu'inclúi otres 142 especies de royedores, la mayor parte d'ellos arvicolinos o leminos. Los aguarones almizcleros son de cutiu llamaes «aguarones» nun sentíu xeneral por cuenta de les sos característiques físiques, a la so gran capacidá d'adaptación y a la so dieta omnívora. Sicasí, estos aguarones perteneceríen al xéneru "Rattus".
El nome del aguarón almizcleru probablemente provién de la palabra d'orixe algonquin, "muscascus" (lliteralmente «ye coloráu») o de la palabra abenaki "mòskwas" que se reflexa nel nome que tenía nel inglés tradicional, musquash.
Por cuenta de l'asociación col golor almizcláu que l'animal utiliza pa marcar el so territoriu y a la so cola esplanada, el nome camudó a castor almizcleru, y más tarde evolucionó a aguarón almizcleru pola so paecencia colos aguarones. 
Un aguarón almizcleru adulta mide ente 40-70 cm, de los cualos la cola ocupa casi la metá. Pesa ente 0,6 y 2 kg, unos cuatro vegaes más que la aguarón pardu ("Rattus norvegicus"), a pesar de que l'aguarón almizcleru ye namái un pocu más llarga. Son muncho más pequeñes que los castores ("Castor canadensis"), colos que de cutiu comparten el so hábitat. 
Tán cubiertes d'un pelo curtio y trupo, más llixeru na zona del banduyu, que va del marrón escuro al negru, anque se vuelve gris cola edá. La so piel ta formada por dos capes, lo cual ayúdalos a protexese de l'agua frío. La so llarga cola nun tien pelo, sinón que ta cubierta y ye apandada, como la de los castores p'ayudar a nadar. Cuando caminen sobre la tierra, ésta abásnase pel suelu, y pollo el so rastru ye bono de reconocer. 
Esti royedores pasen enforma tiempu na agua y tán afechos a la vida semiacuática. Pueden nadar so l'agua ente 12 a 17 minutos. El so cuerpu, como'l de les foques o'l de les ballenes, ye menos sensible a l'acumuladura de dióxidu de carbonu qu'el de la mayoría de los mamíferos y les sos pates traseres son apandaes, anque mientres la natación, nun son éstes, sinón la cola'l so principal mediu de propulsión.
L'aguarón almizcleru alcuéntrase mayoritariamente en Canadá y Estaos Xuníos, y una pequeña parte del norte de Méxicu. Amás foi introducida en Europa a principios del sieglu 20. Habiten tantu en zones salines como na agua duce de güelgues, ríos, llagos o estanques.
La so población crez de manera rápida y abondosa, por ello son capaces d'acabar con gran parte de la vexetación de les zones qu'habiten y desempeñen un papel importante determinando la vexetación de les güelgues al esaniciar selectivamente les especies de plantes que más-yos gusten. Dalgunes d'estes especies afectaes son la totora y el lliriu d'agua mariello.
Magar gran parte del hábitat de güelgues esanicióse por cuenta de la actividá humana, cola construcción de canales y estructures de riego tamién se creó un nuevu hábitat fayadizu pal aguarón almizcleru, capaz de vivir en redolaes contaminaes, al pie de corrientes onde muerren otros animales. L'aguarón almizcleru clasifícase como un «nuevu organismu prohibíu» so la llei de Nueva Zelanda, pa evitar que sía importada al país.
Los aguarones almizcleros viven davezu en grupos formaos por un machu y una fema y la so prole. Mientres la primavera, apuéstense violentamente con otros aguarones almizclaes el territoriu. Nestes guerres munchos exemplares resulten mancaos o inclusive muertos. Les families d'estos singulares y habilidosos royedores constrúin niales pa protexese del fríu y de los predadores.
Estos animales viven en cabanes construyíes nos regatos, estanques o llagos, a les qu'apuerten por un túnel que la so una entrada ta so l'agua. Estes entraes son d'ente 15 y 20 centímetros. Utilizando folla y vexetación, estos animales son capaces de llevantar montículos d'hasta un metro d'altor. Amás, nes zones más fríes, los aguarones almizclaes tapen la entrada del xoril con una puerta vexetal” qu'anueven acaldía. Estes construcciones animales de cutiu son derruidas poles crecíes primaverales y tienen de ser construyíes añu tres d'añu. Amás de los sos cubiles, los aguarones almizcleros constrúin plataformes de pesca nes güelgues.
Otru comportamientu importante dende'l puntu de vista ecolóxicu, ye que, por cuenta de les sos costumes, esti royedores controlen la vexetación, facilitando asina la vida d'otros animales como páxaros acuáticos.
Los aguarones almizcleros amuésense más actives mientres la nueche o en periodos cercanos al alba y al anochecer. Aliméntense principalmente de totoras y otres plantes acuátiques. Al contrariu de lo que pasa con otros animales, nun se suministren de comida pal iviernu; sicasí, de cutiu cómense l'interior vexetal del so cubil. Magar les rellacionó col robu de comida a los castores, hai que destacar una posible relación con estos seres tal que propunxo David Attenborough nun documental de la BBC tituláu "The Life of Mammals". El 95% de la so dieta ta conformada por alimentos d'orixe vexetal, pero como bon omnívoru, tamién s'alimenten de pequeños animales tales como moxones, xaronques, pexes, cámbaros y pequeñes tortúes. Los aguarones almizclaes siguen les buelgues y pistes qu'elles mesmes dexen nos banzaos y estanques y, cuando les agües conxélense pel hibiernu, siguen estos rastros sol xelu.
Los aguarones almizclaes formen parte de los vezos alimenticios de munchos animales. Ente'l depredadores d'esti royedor atópense foinos, grandes mustélidos, coyotes, llobos, llobos cervales, osos, águiles, culiebres, cocodrilos, ferres y búhos. Les marmotes, les tortúes mordedores y dellos pexes de gran tamañu como'l esturión ataquen a les críes de los aguarones almizcleros. Pel hibiernu el caribú y el venáu canadiense alimentar de la vexetación que conforma los niales d'esti gran arvicolino cuando nun atopen nel monte'l sustentu necesariu. El chacal común ye'l principal predador de les poblaciones d'aguarón almizcleru introducíes na antigua Unión Soviética.
Los aguarones almizcleros, como casi toos el royedores, son escelentes criadores. Les femes pueden tener dos o tres camaes al añu de seis a siete críes caúna. Cuando nacen nun tienen pelo y solo pesen alredor de 22 gramos. N'ambientes meridionales maurecen en seis meses, ente que nel norte tarden cerca d'un añu. Les poblaciones del aguarón almizcleru empiecen con un patrón regular de crecedera, siguíu d'un dramáticu descensu, cumpliendo esti ciclu cada seis o diez años. Esti modelu de crecedera alcuéntrase en más especies de royedores, anque ye famosu por ser típicu del aguarón almizcleru.
Los indios americanos mientres enforma tiempu consideraron al aguarón almizcleru como un animal bien importante. Delles predicciones sobre los niveles de nieve pel hibiernu basábense na observación de les característiques físiques y el comportamientu del aguarón almizcleru, según el tamañu de los sos abelugos.
En dellos mitos indíxenas sobre la creación, l'aguarón almizcleru ye la responsable de que la folla somorguiada nel "mar primordial" xuba hasta crear la Tierra, dempués de qu'otros munchos animales fracasaren na xera.
L'aguarón almizcleru tamién ye y foi n'ocasiones un recursu alimenticiu pa los humanos. Nel sureste de Míchigan, dexar a los católicos comer aguarón almizcleru en miércoles de ceniza y los vienres de cuaresma. Esta tradición llevar a cabu dende principios del sieglu XIX.
La pelame del aguarón almizcleru ye bien templáu, por ello la captura del aguarón almizcleru con cuenta de comercializar la so piel convertir nuna importante industria a empiezos del sieglu XX. Foi entós cuando s'introdució l'aguarón almizcleru en Europa como recursu pelliteru. 
En dellos países europeos como Bélxica y Holanda considérase esti animal una plaga. Esto ye por cuenta de qu'escaven y estrocen diques de contención construyíos pa evitar hinchentes en zones per debaxo del nivel del mar. Amás suelen comer maíz y otros productos propios de plantíos familiares o industriales, afectando asina a la producción agrícola.
Onychomys torridus
Onychomys torridus, llamáu tamién mur saltapraos ("Grasshopper mouse "n'inglés")" ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Méxicu, y n'Arizona, California, Nevada, Nuevu Méxicu y Utah nos Estaos Xuníos.
Orthogeomys grandis
Orthogeomys grandis especie de rucador de la familia "Geomyidae".
Ye nativu de El Salvador, Guatemala, Hondures y Méxicu.
Reconozense les siguientes subespecies: 
Orthogeomys hispidus
La tuza (Orthogeomys hispidus) ye una especie de royedor de la familia Geomyidae. Alcuéntrase en Belize, Guatemala, Hondures y Méxicu. Reproducir dende les tierres baxes a nivel de mar hasta una altitú de 2.400 m. Tiende a habitar yá sía n'escamplaes de monte, rexones arenoses, mariniegues y zones agrícoles con suelu bien drenáu. Ye mayoritariamente nocherniegu, pero dacuando aliméntase mientres el día. 
Oryzomys couesi
Oryzomys couesi, tamién conocíu como aguarón arroceru de Coues, ye una especie de royedor semiacuáticu de la familia Cricetidae que se distribúi pel estremu sur de Texas, Méxicu, América Central, y el noroeste de Colombia. Alcuéntrase xeneralmente en hábitats húmedos, tales como banzaos, pero tamién habita en montes más secos y carbes. Con un pesu ente 43 y 82 g "O. couesi" ye un aguarón de tamañu medianu a grande. La pelame ye gruesu y tien un color mariellu-marrón hasta acoloratáu na parte cimera y blancu a mariellu marrón embaxo. Les pates traseres amuesen delles adaptaciones pa la vida acuática, tales como l'amenorgamientu de guedeyes de pelo ungueal alredor de los deos. Cuenta con 56 cromosomes. Esiste muncha variación xeográfica nel tamañu, les proporciones, el color, y les característiques del craniu. "Oryzomys couesi" ta activu mientres la nueche y constrúi niales de material vexetal que suspende ente les cañes aprosimao un metro percima del suelu. Ye un escelente nadador y un bon zambullidor, pero tamién puede esguilar na vexetación. Ye omnívoru y aliméntase tantu de materia vexetal como animal, incluyendo granes ya insectos. Reproducir mientres tol añu; les femes paren unos cuatro críes dempués d'un periodu de xestación de 21 a 28 díes. La especie puede ser infectada por distintes parásitos y por dos especies de "hantavirus".
Foi descrita per primer vegada en 1877, como la primera de munches especies rellacionaes que fueron descrites na rexón hasta la década de 1910. En 1918, Edward Alphonso Goldman consolidó la mayoría d'estes descripciones na especie individual "Oryzomys couesi", y en 1960 Raymond Hall xunió esti taxón col so pariente estaunidense, la aguarón arroceru de banzáu ("O. palustris"), nuna sola especie d'amplia distribución; darréu, munches especies alcontraes rellacionaes, reteníos por Goldman tamién s'incluyeron nesti taxón. Tres la publicación en 1979 d'estudios de la zona de contactu de "O. couesi" y "O. palustris" en Texas, nos cualos destacáronse les diferencies ente dambes especies, fueron nuevamente consideraes como especies distintes. De magar, dalgunes de les formes perifériques del grupu, tales como "Oryzomys antillarum" de Xamaica y "Oryzomys peninsulae" de la península de Baxa California, fueron restablecíes como especies distintes. Sicasí, "O. couesi" tal como ta constituyíu anguaño, ye probablemente un compuestu de delles especies; un estudiu de 2010, basáu en datos de secuencies d'ADN, afayó evidencies que dexen reconocer especies distintes na zona del Pacíficu y partes del este de la área de distribución de "O. couesi" según dos especies adicionales en Panamá y Costa Rica. Polo xeneral, "Oryzomys couesi" ye una especie común —ya inclusive ye consideráu como una plaga en dellos llugares— y nun esiste esmolición de caltenimientu xeneral, anque delles poblaciones tán amenaciaes.
"Oryzomys couesi", xuntu con a lo menos seis especies con distribuciones llindaes y perifériques, formen el grupu "O. couesi" dientro del xéneru "Oryzomys". La octava especie del xéneru, l'aguarón arroceru de banzáu ("O. palustris") ye l'únicu miembru del so propiu grupu —nun siendo que les poblaciones occidentales sían clasificaes como una especie distinta, "O. texensis"—. Enantes, "Oryzomys" incluyía munches otres especies, que fueron reclasificaes en diversos estudios que remataron nes contribuciones de Marcelo Weksler y los sos colegues en 2006 qu'esaniciaron más de cuarenta especies del xéneru. Toes fueron asitiaes na tribu Oryzomyini («aguarones arroceros»), un conxuntu diversu de más d'un centenar d'especies, y en niveles taxonómicos mayores na subfamilia Sigmodontinae de la familia Cricetidae, xuntu con cientos d'otres especies, principalmente rucadores pequeños.
Edward Alston describió "Oryzomys couesi" per primer vegada en 1877, utilizando trés amueses procedentes de Méxicu y Guatemala. Nomó l'animal "Hesperomys couesi", asitiándolo nel yá sumíu xéneru "Hesperomys", y reparó semeyances cola aguarón arroceru de banzáu —entós llamada "Hesperomys palustris"— y dos especies agora asitiaes en "Tylomys". El nome específicu, "couesi", honra'l naturalista estaunidense Elliott Coues, que realizó enforma trabayo sobre'l royedores de Norteamérica. En 1893, Oldfield Thomas escribió que la especie –aquel día asitiada nel xéneru "Oryzomys" como "Oryzomys couesi"– había causada muncho tracamundiu sobre la so identidá, porque los trés amueses —una de Cobán, Guatemala y dos de Méxicu— utilizaes por Alston, de fechu pertenecíen a dos o tres especies distintos. Acutó'l nome "couesi" al animal de Guatemala, ya introdució el nuevu nome "Oryzomys fulgens" pa unu de los animales mexicanos. Delles otres especies rellacionaes fueron descrites dende la década de 1890 d'equí p'arriba y en 1901 Clinton Hart Merriam xunió munches d'elles nun grupu d'especies, "palustris-mexicanus", que tamién incluyó al aguarón arroceru de banzáu. 
Edward Alphonso Goldman revisó'l xéneru "Oryzomys" norteamericanu en 1918 y consolidó munches formes nuna sola especie, "Oryzomys couesi", con diez subespecies distribuyíes dende'l sur de Texas y l'oeste de Méxicu hasta'l sur de Costa Rica. Asitiar nel grupu "Oryzomys palustris" xuntu col aguarón arroceru de banzáu y delles otres especies con distribuciones más llindaes, que consideró rellacionaes con "O. couesi" pero lo suficientemente distintos pa ser clasificaes como especies distintes. Na década de 1930 describiéronse delles formes adicionales rellacionaes con "O. couesi". Como entós clasificaos, los rangos del aguarón arroceru de banzáu, una especie d'Estaos Xuníos, y "Oryzomys couesi" se superponían nel sur de Texas. En 1960, Raymond Hall revisó amueses d'esta zona de contactu y nun atopó fundamentos pa dixebrar los dos especies; poro, amenorgó "O. couesi" a una subespecie del aguarón arroceru de banzáu. Otru investigadores siguieron esti amenorgamientu y pa 1971 toles demás especies que Goldman asitiara nel grupu "O. palustris" fueron clasificaes sol aguarón arroceru de banzáu, xuntu con "Oryzomys azuerensis" de Panamá, descrita como especie en 1937.
Estudios adicionales de la zona de contactu "palustris-couesi" en Texas, publicaos en 1979, nos cualos utilizáronse más amueses y característiques, indicaron que los dos especies son, ello ye que fácilmente estremables; poro, dende entós considérase a "O. couesi" como una especie distinta del aguarón arroceru de banzáu. Darréu, dalgunes de les otres formes sinónimas so "O. couesi" o "O. palustris" fueron resucitaes como especies distintes: "Oryzomys nelsoni" de Islles Maríes, Méxicu occidental, y "Oryzomys antillarum" de Xamaica. En 2009, Michael Carleton y Joaquín Regueru-Cabrales revisaron los "Oryzomys" del occidente de Méxicu, reafitaron la distinción de "O. nelsoni", y restablecieron como especies a "O. peninsulae" de la punta de la Península de Baxa California y "O. albiventer" del interior de Méxicu. Aun así, "O. couesi" incluyó 22 sinónimos, y Carleton y Regueru-Cabrales escribieron qu'investigaciones adicionales de "O. couesi" y especies rellacionaes resultaría de xuru na reconocencia d'especies adicionales.
Un estudiu de 2010 realizáu por Delton Hanson y los sos colegues utilizó datos de secuencia d'ADN del xen mitocondrial citocromo "b" ("Cytb") y dos marcadores nucleares, exón 1 del xen de la proteína portador retinoide venceyante ("Rbp3") y intrón 2 del xen 1 de alcohol deshidrogenasa ("Adh1-I2"), pa estudiar les relaciones ente les poblaciones del aguarón arroceru de banzáu y "O. couesi". Los datos "Cytb" asitiaron toles amueses estudiaes de "O. couesi" nun clado hermanu del aguarón arroceru de banzáu; el promediu de la distancia xenética ente los dos grupos foi de 11,30%, muncho más grande que la distancia ente especies hermanes nos xéneros rellacionaos "Melanomys" y " Nectomys" (7,48% y 7,52%, respectivamente). Dientro del cláu de "O. couesi", dos poblaciones de Panamá y Costa Rica fueron sucesivamente basales pa los demás especímenes, que cayeron en dos grandes subclados: unu con animales de la mariña del Pacíficu, dende l'oeste de Méxicu hasta El Salvador, y l'otru contién aguarones que se distribúin dende la mariña esti de Texas hasta Nicaragua. Les poblaciones de Panamá y Costa Rica diferíen nun 6,53% a 11,93% de les demás poblaciones, y los subclaos del occidente y oriente diferíen en promediu 4,41%. Los datos de los dos marcadores nucleares con una evolución más lenta, "Rbp3" y "Adh1-I2", tamién asitiaron los exemplos de "Oryzomys" en dos claos principales, pero nun recuperaron los grupos occidental y oriental de "O. couesi" como claos distintos. Amás, "Adh1-I2" asitió la población costarricense dientro del cláu d'aguarones arroceros de banzáu, y asitió delles amueses occidentales de "O. couesi" más cercanes al aguarón arroceru de banzáu que al grupu "O. couesi". El conxuntu de datos sofitó l'allugamientu del cláu occidental y oriental dientro de "O. couesi", y asitió la población costarricense marginalmente más cercana al aguarón arroceru de banzáu qu'a "O. couesi". Utilizando'l conceutu d'especie xenética, el autores suxurieron que los cuatro grupos qu'atoparon dientro de "O. couesi" deberíen de ser reconocíos como especies distintes. Si adopta esta suxerencia, el subcláu oriental caltendría'l nome de "Oryzomys couesi", el grupu occidental llamaríase "Oryzomys mexicanus", y los nomes de les especies de Panamá y Costa Rica siguen ensin esclariase.
Les poblaciones de "Oryzomys couesi" que se distribúin dende Jalisco en Méxicu occidental escontra l'este hasta El Salvador, formen un únicu cláu "Cytb" que foi propuestu pa reconocencia como la especie "Oryzomys mexicanus" por Hanson y los sos colegues. Nel sentíu estrictu estos animales difieren nun 4,4% de "Oryzomys couesi", que se distribúi nel norte y l'este, y tán dixebraes de "Oryzomys couesi" por cordales; tamién alluguen distintes especies de hantavirus, y acordies con Merriam (1901) tienen cranios más robustos, con dientes molares más grandes, arcu cigomático (pómulos) más fuertes, y crestes meyor desenvueltes a lo llargo de los marxes de la rexón interorbital del craniu (ente los güeyos). Dientro del cláu «"Oryzomys mexicanus"», el promediu de les diferencies na secuencia "Cytb" ye 2,06%, y los grupos occidentales (de Jalisco a Oaxaca) y orientales (Chiapas y El Salvador) formen subclaos distintos; Hanson y los sos colegues reconocieron estos como distintes subespecies, "mexicanus" nel occidente y "zygomaticus" nel oriente.
Según la definición de 2009 de Carleton y Regueru-Cabrales, la subespecie "Oryzomys couesi mexicanus" distribuyir a lo llargo de la mariña del Pacíficu, dende'l centru de Sonora hasta'l sureste de Oaxaca, y nel interior a lo llargo de los ríos nel centru de Michoacán, nel sur de Morelos, el sur de Puebla, y el noroeste de Oaxaca. Polo xeneral vive per debaxo de 1000 msnm, pero en Jalisco rexistrar hasta una altitú de 1525 msnm. Esti patrón de distribución ye similar a la d'otru royedores del occidente de Méxicu, tales como "Sigmodon mascotensis", "Hodomys alleni", "Peromyscus perfulvus", y "Osgoodomys banderanus", y foi reconocíu como una zona bioxeográfica distinta en delles publicaciones. "O. c. mexicanus" produzse cerca d'otros trés especies de "Oryzomys" —"O. albiventer", "O. peninsulae", y "O. nelsoni"— que son más grandes y que difieren en delles de les proporciones y nos detalles de la coloración.
Joel Asaph Allen describió "Oryzomys mexicanus" per primer vegada como especie en 1897 a partir d'amueses de Jalisco. Na mesma publicación describió tamién a "Oryzomys bulleri" del estáu cercanu de Nayarit, pero nun comparó los dos especies. Merriam añedió una segunda especie de Nayarit en 1901, "Oryzomys rufus", señalando que yera más pequeña y más acoloratada que "mexicanus". Goldman sinonimizó los trés comos "O. couesi mexicanus" en 1918 y en 2009 Carleton y Regueru-Cabrales allegaron, argumentando que les diferencies ente "rufus" y "mexicanus" taben rellacionaos cola edá y correspondieron cola variación normal del animal. Otra subespecie, "Oryzomys couesi lambi", de Sonora nel centru costera del país describióse por Burt en 1934, lo qu'amplió'l rangu de la especie con 640 km na dómina. Esta forma ye de color gris-marrón escuro, muncho más escuru que "mexicanus", y tien una cola más curtia y yugales menos fuertes. Carleton y Regueru-Cabrales escribieron que ye asemeyáu a "mexicanus", pero que se precisa más investigación pa determinar si debe reconocésela como una subespecie. Amueses grandes de "O. couesi" del norte de Sinaloa tamién pueden pertenecer a esta forma. Goldman escribió que "mexicanus" yera bien similar a la subespecie nominal "couesi", pero polo xeneral con una pelame más pálida; les partes cimeres son más amarellentaes qu'en "couesi" y les partes inferiores son xeneralmente de color blancu, pero pueden ser amarellentaes, el color normal en "couesi".
"Oryzomys zygomaticus" describióse per primer vegada como una especie distinta por Merriam en 1901 siendo similar a "mexicanus", pero colos arcos cigomáticos curvaos escontra baxo y espandiéndose llargamente. Goldman, quien la amenorgó a una subespecie de "couesi", rexistrar dende'l suroeste de Guatemala hasta Chiapas y describir como llixeramente más pálida que "O. c. couesi" pero más escuru que "O. c. mexicanus". Trés amueses del centru d'El Salvador tienen "Cytb" similares a les de "zygomaticus", pero en "The Mammals of El Salvador" (1961), Burt y Stirton solo rexistraron les subespecies de "couesi" nesti país, señalando que les amueses de delles localidaes yeren llixeramente más pálides que les d'otres.
Goldman arrexuntó a cuatro subespecies de "couesi" de los pandos del centru de Méxicu: "albiventer", "crinitus", "aztecus", y "regillus". Trés d'elles ("albiventer" de Jalisco, "crinitus" del Distritu Federal, y "aztecus" de Morelos) fueron descrites por Merriam en 1901, y el mesmu Goldman describiera a "Regilo" de Michoacán en 1915. Según la descripción de Goldman, "aztecus" ye pálidu y con dientes llargues, "crinitus" ye grande, escuru y con dientes llargues, "regillus" ye grande y escuru, y "albiventer" ye grande y relativamente pálidu.
Nel so analís de 2009 de los "Oryzomys" del oeste de Méxicu, Carleton y Regueru-Cabrales clasifiquen a "Oryzomys albiventer" como una especie distinta de "mexicanus" de les tierres baxes, basándose nuna diferenciación morfométrica clara y nos sos analises morfométricos ufiertaron dellos comentarios sobre l'estáu "de crinitus", "regillus" y "aztecus", incluyendo los holotipos de los trés formes. Los holotipos de "regillus" y "aztecus" atopar nel estremu superior de la gama de variación na so llarga serie de "mexicanus" de les tierres baxes occidentales, y "crinitus" foi arrexuntáu con exemplares de "O. peninsulae" de la punta de la península de Baxa California. Suxurieron que "regillus" y "aztecus" podríen representar poblaciones robustes de "mexicanus" de les tierres altes, pero nun pudieron escluyir la posibilidá de que representen una especie distinta. Nun aceptaron que "crinitus", qu'asocede a una altitú de más de 2000 msnm nel Valle de Méxicu, fora la mesma especie que "peninsulae" de les tierres baxes de la península de Baxa California, y encamentaron investigaciones adicionales pa determinar les relaciones de parentescu de "crinitus". Una amuesa del interior de Michoacán tien les característiques de datos "Cytb" de "mexicanus", pero Hanson y los sos colegues nun teníen datos sobre otros "Oryzomys" del interior de Méxicu.
El holotipo de la especie "Oryzomys fulgens", descrita por Thomas en 1893, nun tien una localidá más precisa que «Méxicu», anque se suxurió'l valle de Méxicu como'l so orixe. Ye una especie grande, de pelame gruesa con un color acoloratáu brillante, una cola llarga, y un craniu anchu con arcos cigomáticos qu'espanden llargamente. Goldman escribió que yera asemeyáu a "crinitus", pero más intensamente coloriáu, y que s'estremó pola forma de la rexón interorbitario; Caltener como una especie distinta n'espera de nueves investigaciones. Carleton y Regueru-Cabrales señalaron la posibilidá de que s'afaya l'orixe precisu de "O. fulgens" per mediu de la investigación d'archivos, que podría establecela como un nome más antiguu que les otres "Oryzomys" del centru de Méxicu.
Les poblaciones de "Oryzomys" de Texas a Nicaragua formen un únicu cláu "Cytb", dientro del cual la diverxencia de secuencia promedio ye de 1,28%, y Hanson y los sos colegues propunxeron que'l nome "Oryzomys couesi" sía llindáu a esti cláu. Estes poblaciones correspuenden a dos subespecies reconocíes por Goldman ("O. c. aquaticus" y "O. c. couesi") y una forma isleña que consideró provisionalmente como una especie ("O. cozumelae"). Otros dos subespecies reconocíes por Goldman, "O. c. richmondi" y "O. c. peragrus", y una tercera, "O. c. pinicola", que se describió dempués del artículu de Goldman, coinciden na mesma rexón, pero nun fueron estudiaos genéticamente.
Les poblaciones más septentrionales de "Oryzomys couesi" –les del estremu sur de Texas y Tamaulipas, Méxicu– fueron clasificaes como la subespecie "aquaticus" que describióse como una especie distinta, "Oryzomys aquaticus", en 1891. Nesta rexón el rangu de "O. couesi" coincide col del aguarón arroceru de banzáu; en partes de los condaos Kenedy, Willacy y Cameron, Texas, y nel estremu nororiente de Tamaulipas, los dos son simpátrices (producir nos mesmos llugares). Na zona de contactu, "couesi" asocede más escontra l'interior, ente que l'aguarón arroceru de banzáu habita a lo llargo de la mariña. En condiciones esperimentales, los dos especies nun consiguieron hibridar y l'analís xenéticu nun produció evidencia de fluxu xenético o hibridación na naturaleza. En comparanza coles poblaciones más escontra'l sur, "aquaticus" ye más grande y más pálidu y tien un craniu más robustu. Les amueses de Tamaulipas son llixeramente más escures que les de Texas. Les secuencies "Cytb" de les amueses de "aquaticus" formen un grupu distintu, pero arrexuntar alredor d'amueses de "O. c. couesi" provenientes de más al sur.
La forma "peragrus" conocer del sur de Méxicu na cuenca del Ríu Verde en San Luis Potosí, l'estáu de Hidalgo, y l'estremu norte de Veracruz. Fósiles del Pleistocenu tardíu d'esta forma topar en Cueva d'Abri, Tamaulipas. Según Goldman, tien un color entemediu ente "O. c. aquaticus" y "O. c. couesi", pero tien un craniu asemeyáu a "aquaticus".
Goldman xunió a les poblaciones dende'l norte de Veracruz, escontra l'este de Méxicu, Guatemala, Honduras y Nicaragua hasta l'estremu noroeste de Costa Rica, na subespecie nominal "Oryzomys couesi couesi". Identificó seis nomes como sinónimos completos d'esta forma, que la so localidad tipo yera Guatemala: "Oryzomys jalapae" Allen & Chapman, 1897 de Veracruz; "Oryzomys jalapae rufinus" Merriam, 1901, de Veracruz; "Oryzomys teapensis" Merriam, 1901, de Tabasco; "Oryzomys goldmani" Merriam, 1901, de Veracruz; "Oryzomys jalapae apatelius" Eliot, 1904, de Veracruz; y "Oryzomys richardsoni" Allen, 1910, de Nicaragua. Según Goldman, anque esiste una gran variación individual ente les subespecies, lo que resultó na publicación d'un gran númberu de sinónimos, les poblaciones a lo llargo de la so área de distribución son esencialmente asemeyaes.
La subespecie "Oryzomys couesi pinicola" describióse en 1932 a partir d'una amuesa proveniente d'una cresta de pinu nel occidente d'Honduras Británica (agora Belice); ye más pequeñu y más escuru qu'el "couesi" nominal, que tamién asocede en Belice, y tien un craniu más delicáu. En 1901, Merriam describió'l "Oryzomys" de la isla de Cozumel como una especie distinta, "Oryzomys cozumelae", y Goldman caltener como tal por cuenta del so gran tamañu, la so pelame escura, y cola llarga. Sicasí en 1965, Knox Jones y Timothy Lawlor xulgaron que les diferencies ente "cozumelae" y el "couesi" continental yeren triviales y llegaron a la conclusión que "cozumelae" taba dientro del rangu de variación de les poblaciones del "Oryzomys" continental; arriendes d'ello, degradaron la forma isleña a una subespecie. Marcos Engstrom y colegues, escribiendo en 1989, reafitaron esta conclusión. Pa una forma isleña, esta población ye genéticamente bien variable. Polos sos datos de secuencia "Cytb", cai dientro de les poblaciones de "couesi" nominal. "Oryzomys couesi" tamién foi rexistráu nes islles Turneffe frente a la mariña de Belice y Roatán frente a Honduras.
El "Oryzomys" de les tierres baxes del este de Nicaragua foi descritu por Merriam en 1901 como una especie distinta, "Oryzomys richmondi", y Goldman retener como una subespecie de "O. couesi" sobre la base de la so piel netamente escura. Na so revisión de "Oryzomys" de Nicaragua en 1986, Jones y Engstrom nun guardaron "richmondi" como distintu, porque xulgaron la diferencia de color demasiáu pequeña pa una reconocencia como subespecie. "Oryzomys dimidiatus", un pequeñu "Oryzomys" y escuru con partes inferiores grises, asocede con "O. couesi" nel sureste de Nicaragua. Según Jones y Engstrom, l'aguarones arroceros de la isla de Ometepe nel llagu Nicaragua estremar pol so craniu grande y les sos pequeñes midíes esternes, con una cola particularmente curtia, piel nidio de color naranxa-marrón na parte cimera y amarellentáu na parte inferior, y pola ausencia de vacuidaes esfenopalatinas (abertures nel techu de la mesopterygoid fossa, l'espaciu detrás del final del cielu la boca óseu). Consideraron qu'esta población probablemente representaba una subespecie distinta, pero negar a proponer un nuevu nome porque teníen namái una amuesa adulta. En Nicaragua, "O. couesi" producir hasta una altitú de 1250 msnm.
Los "Oryzomys" de Costa Rica conociéronse históricamente como "O. c. Couesi", pero Hanson y los sos colegues afayaron que dos amueses del Abelugu Nacional de Vida Montesa Mistu Maquenque nel nordés de Costa Rica estremábense tantu d'otros "O. couesi" (una diverxencia de secuencia "Cytb" de 11,93%) como "O. couesi" difier del aguarón arroceru de banzáu (11,30%). Suxurieron qu'estos animales representaben una especie distinta de "O. couesi", pero nun llograron resolver el nome correctu de la especie porque nun pudieron esaminar amueses de "dimidiatus" o "richmondi".
Los "Oryzomys" son pocu comunes en Panamá. Los "Oryzomys" panameños fueron descritos per primer vegada por Goldman en 1912, quien introdució'l nome "Oryzomys gatunensis" pa una amuesa de Gatún na Zona de la Canal. En 1918, Goldman caltuvo al animal como una especie distinta, comentando que yera similar a "richmondi", pero distintivu nes crestes bien desenvueltes a lo llargo de los marxes de la rexón interorbital, el curtiu güesu interparietal (parte del techu de la caxa craneana), y les llongures güesos nasales. En 1937, Bole describió a otra especie de "Oryzomys" panameña, "Oryzomys azuerensis" de Paracoté, provincia de Veraguas. Ye una forma de color marrón, qu'escarez de los tonos acolorataos de les poblaciones cercanes, y tien un craniu anchu con un rostrum (parte fronteru) curtiu y crestes na rexón interorbital similar a les de "gatunensis". Anque Goldman encamentó-y de tratar "gatunensis" y "azuerensis" como subespecies de "couesi", Bole describió "azuerensis" como una especie, yá que nun paecía ser una forma entemedia ente les formes xeográficamente más cercanes, "gatunensis" y "couesi", y taba dixebrada por una gran distancia de les poblaciones más cercanes conocíes de "O. couesi" nel noroeste de Costa Rica y el sureste de Nicaragua. Nuna revisión de 1966 de los mamíferos panameños, Charles Handley amenorgó "gatunensis" y "azuerensis" a subespecies del aguarón arroceru de banzáu (nel que s'incluyó "O. couesi" naquel momentu), y cuando "O. couesi" foi restablecíu como una especie distinta, estes formes fueron incorparaes con ella. Les amueses topaes cerca de la localidá tipu de "azuerensis" difieren aprosimao 7% nes sos secuencies "Cytb" d'otros "O. couesi", lo que suxure que puedan representar una especie distinta. Sicasí, Hanson y los sos colegues non restableceron "azuerensis" como especie, porque nun pudieron esaminar amueses de "gatunensis".
El primer informe sobre un "Oryzomys couesi" en Colombia data de 1987, cuando Philip Hershkovitz informó qu'asocedió en Montería, Departamentu de Córdoba, nel noroeste de Colombia. L'amuesa colombiana tien un color ocráceo y, según Hershkovitz, ye casi idéntica a amueses de Guatemala, pero distintivu pol color blancu del so llabiu cimeru. Suxurió que "O. couesi" tamién pudiera habitar nes tierres baxes del Pacíficu de la rexón del Topetó nel oeste de Colombia.
Propunxéronse delles nomes comunes pa "Oryzomys couesi" y los sinónimos anguaño acomuñaos con esta especie. Eliot en 1905 y Goldman en 1918, dieron nomes comunes distintos pa caúna de les especies y subespecies que reconocieron. Munchu autores utilizaron «"Coues' Rice Rat"» (aguarón arroceru de Coues) o dalgún variante del mesmu pa "O. couesi", anque «"Coues' Oryzomys"» (Oryzimys de Coues) tamién foi utilizáu.
"Oryzomys couesi" ye un aguarón de tamañu medianu a grande con una pelame gruesa de color amarellentáu a acoloratáu na parte cimera, volviéndose más pálidu escontra los llaos y les mexelles, y más escuru na grupa y la cara. Les partes inferiores son de color blancu amarellentáu. La pelame ye más curtiu, brillosu y más intensu en color que nel aguarón arroceru de banzáu. El focico termina sópito y los güeyos moderadamente grandes amuesen un rellumu coloráu. Les pequeñes oreyes son de color negru nel esterior y l'interior ta cubiertu de pelame curtia gris amarellentáu o acoloratáu. La llarga cola ye de color marrón escuru percima y blancu a marrón claro per debaxo. Les pates son llargues y robustes. Les pates delanteres cunten con guedeyes ungueales (guedeyes de pelo nos díxitos). Munches de les almadines de les pates traseres tán amenorgaes, como los son tamién les guedeyes ungueales; pequeñes membranes interdixitales pue tar presente en siquier dellos especímenes. Dalgunes d'estes característiques son adaptaciones comunes a la vida acuática nos oryzomyines. Al igual que la mayoría de los demás oryzomyines, les femes tienen ocho mames. El llargor del cuerpu con cabeza ye de 98 a 142 mm, llargor de la cola ye 107-152 mm, llargor del retropié ye 27 a 33 mm, llargor de la oreya ye de 13 a 18 mm, y la masa corporal ye 43-82 gramos. Tres investigaciones realizaes en Texas y El Salvador afayóse que los machos son llixeramente más grandes que les femes.
El estómagu tien el patrón característicu de sigmodontinos (unilocular-hemiglandular): nun s'estrema en dos cámares por una incisura angularis y la parte frontera (taburdiu) ta cubierta por un epiteliu glandular. La visícula ye ausente, una sinapomorfía (característica derivada compartida) de Oryzomyini. El cariotipo inclúi 56 cromosomes y un númberu fundamental de 56 brazos autosómicos (2n = 56, FNa = 56). Los autosomas inclúin 26 pares de cromosomes acrocéntricos, con un brazu llargu y un brazu bien curtiu, y un par submetacéntrico de tamañu medianu, con un brazu más curtiu que l'otru. El cromosoma X ye sía acrocéntrico, con un brazu llargo y uno más curtiu, o subtelocéntrico, con un brazu llargu y un brazu vestigial. Utilizóse la forma de los cromosomes sexuales pa estremar l'aguarón arroceru de banzáu de "Oryzomys couesi", pero nun esisten diferencies consistentes ente los dos.
"Oryzomys couesi" tien un pene complexu, un razgo característicu de Sigmodontinae, col baculum (güesu del pene) terminando en tres dígitos cartilaxinosos na punta. La mayor parte de la superficie esterior del pene ye escayos del pene cubierta por pequeñu escayos, pero hai tamién una banda ancha de texíu non espinoso. La papila (proyección asemeyada a un tetu) nel llau dorsal (cimeru) del pene ta cubierta de pequeños escayos, una característica que "Oryzomys couesi" solo comparte con "Oligoryzomys" y l'aguarón arroceru de banzáu ente los oryzomyines esaminaos. Nel procesu uretral, que s'atopa nel cráter nel estremu del pene, ta presente un procesu carnosu (el lóbulu subapical); ta ausente en tolos demás oryzomyines que los sos penes fueron esaminaos, sacante l'aguarón arroceru de banzáu y "Holochilus brasiliensis".
El güesu nasal y premaxilar nun se remonten más allá del puntu de converxencia de los güesos llagrimal, frontal y maxilares. La placa cigomática, la parte frontera esplanada del arcu cigomático, ye ancha y desenvuelve una ranura nel so estremu delanteru. La marxe posterior de la placa atopa enantes del primer molar cimeru. El güesu yugal, una parte del arcu cigomático, ye amenorgada, como ye habitual nos oryzomyines. El furacu esfenopalatino –un foramen (apertura) nel craniu percima de los molares– ye pequeñu; ye muncho más llargu nel aguarón arroceru de banzáu. La parte más estrecha de la rexón interorbital alcuéntrase na parte frontera, y los cantos alliniar por estantes prominentes. los güesos parietales estender nos llaos de la caxa craneana. El güesu interparietal ye estrechu y tien la forma d'una cuña, de cuenta que'l güesu parietal y escamosu xúnense llargamente.
Los furacos caltriantes –les abertures na parte anterior del cielu la boca– lleguen hasta ente los molares. El cielu la boca ye llargu y estiéndese sustancialmente más allá del terceru molar, la condición normal en oryzomyines. La parte trasera, cerca de los terceros molares, ye polo xeneral furada por prominentes fosetas palatinas posterolaterales, que tán empotraes en fueses (depresiones). Vacuidaes esfenopalatinas suelen tar ausentes, bien que s'han reportaes en delles poblaciones. Ta presente'l puntal alisfenoides, una estensión del güesu alisfenoides qu'en dellos oryzomyines dixebren dos furacos craniales. La condición de les arteries na cabeza ye una traza altamente deriváu. La fenestra subescamosal, una abertura na parte posterior del craniu determinada pola forma del güesu escamosu, ta presente. L'escamosu escarez d'un procesu suspensivu que conecta col tegmen timpánico, el techu de la cuévanu timpánica, una característica distintiva de los oryzomyines. El güesu mastoides tien delles abertures.
Na quexal inferior, el furacu mentoniano, una apertura xustu enantes del primer molar, ábrese lateralmente, non escontra riba como en dellos otros oryzomyines. La cresta masetérica cimera ya inferior, que fondien dalgunos de los músculos de masticación, xunir nun puntu per debaxo del primer molar y nun s'estienden palantre más allá d'esi puntu. El procesu capsular, una elevación del güesu de la parte posterior del quexal onde s'atopa la parte trasera del incisivu, ye grande.
La fórmula dentaria ye (un incisivu cimeru y un incisivu inferior, trés molares cimeros y trés inferiores a cada llau de los quexales), como ye habitual nos rucadores muroides. Los incisivos cimeros son opistodontes, col cantu de mascar asitiáu detrás del planu vertical de los dientes. Los molares son bunodontos —colos cumales más altos que les crestes de conexón— y braquiodontos, cumales baxos, como na mayoría de los demás oryzomyines. Munches crestes accesories, incluyendo'l mesolofo nos molares cimeros y el mesolófido nos molares inferiores, tán presentes, siendo otra traza que "O. couesi" comparte cola mayoría de los demás oryzomyines. Los flexos y fléxidos (riegos ente los cumales y les crestes) nel llau llabial (esterior) de los molares tán cerraos por cíngulos (crestes). 
Nel primeru y segundu molar cimeru, los flexos nun s'estienden hasta la llinia media de los molares. El anterocono, el cumal fronteru del primer molar cimeru, nun ta estremáu en dos por una hendidura na so parte delantera (flexu anteromediano). Una cresta, el anterolofo, ta presente detrás de la cúspula llabial. Como na mayoría de oryzomyines, los molares cimeros tienen un raigañu nel llau interior (llingual) y dos nel llau esterior (llabial); Amás, el primer molar cimeru polo xeneral tien otru pequeñu raigañu llabial.
Nel primer molar inferior, los conulos llabiales y llinguales del anterocónido, el cumal delanteru, tán dixebraes por una fosétida anteromediana. El segundu molar inferior tien una cresta, el anterolófido, enantes de los dos cumales, el protocónido y metacónido, que formen el cantu fronteru del molar en dellos otros oryzomyines. Hai una cresta distinta (cíngulo anterolabial) nel cantu delanteru esterior (anterolabial) del molar, enantes del protocónido. El tercer molar inferior tamién tien un anterolófido y un cíngulo anterolabial. El primer molar inferior tien raigaños grandes na parte delantera y posterior del diente y dos raíz más pequeñes nel mediu, nel llau llabial y llingual. El segundu y terceru molar inferior tien dos grandes raigaños, una na parte delantera y una na parte posterior.
Como ye habitual en oryzomyines, "O. couesi" tien doce costilles. La primer costiella articula tantu cola postrera vértebra cervical (pescuezu) como la primera vértebra torácica (nel pechu), una sinapomorfía de los Sigmodontinae. Anapófisis, los procesos na parte posterior d'una vértebra, tán ausentes dende la quinta lumbar. Ente la segunda y la tercera vértebra caudal tán presentes arcos hemales (güesos pequeños) con un cantu posterior espinosu. El furacu entepicondilar esta ausente, como ye'l casu en tolos miembros de la subfamilia Sigmodontinae; si ta presente, como en dellos otros royedores, esti foramen fura l'estremu del distal del húmeru (güesu del brazu).
La área de distribución de "Oryzomys couesi" estender dende'l sur de Texas y el centru de Sonora, ensin incluyir el pandu central de Méxicu, escontra'l sur per América Central hasta'l noroeste de Colombia; consulte la sección «Taxonomía» para más detalles. Topáronse restos de la especie que daten de finales del Pleistocenu en depósitos de cueves en Méxicu y Honduras. Ye una especie común en hábitats aguacientos, tales como banzaos y regueros pequeños, pero asocede tamién en montes y carbes con abonda cobertoria. Tamién habita plantíos de caña d'azucre y d'arroz. En Texas habita na vexetación pantanosa a lo llargo de llechos de ríos secos (coches) y en Veracruz, inclusive s'atopó ente los parrotales de la enllanada costera seca. El so rangu altitudinal estender del nivel del mar hasta 2300 msnm. En Cozumel, la proporción de xuveniles y femes ye más alta cerca de los caminos que funcionen como cantos d'hábitat. L'aguarones arroceros de Cozumel raramente crucien los caminos, que pueden aisllar a les subpoblaciones de la isla.
"Oryzomys couesi" ye una especie terrestre y semiacuático, que pasa enforma tiempu na agua, como Alston yá reconoció na so descripción orixinal, y ye tamién un bon escalador. Un estudiu realizáu en Costa Rica atopó que "O. couesi" ye un escelente nadador, y un bon zambullidor qu'utiliza la so cola pa propulsarse. Ye probable que puede buscar alimentos so l'agua, lo que puede ayudar a estremar el so nichu del del aguarón algodoneru "Sigmodon hirsutus", una especie ecológicamente similar que tamién ye un bon nadador, pero non un zambullidor. Cuando ye alteriáu, "O. couesi" va llanzar a l'agua p'alloñar nadando. Ye principalmente activu mientres la nueche. "Oryzomys couesi" constrúi niales esféricos de vexetación texida suspendida ente los xuncos, aprosimao a un metro enriba de l'agua o del suelu; en Texas los aguarones mayores suelen construyir niales más grandes. Nun suel crear les sos propies pistes na vexetación, pero puede usar les d'otru royedores, como les aguarones algodoneros.
La densidá de les poblaciones varia ente 5 y 30 por hectárea. En Cozumel, la densidá ye d'alredor de 14,5 a 16,5 por hai, pero amuesa una gran variación estacional. Nel oeste de Méxicu, un estudiu rexistró densidaes de 3 por hai en monte nublu y 1 por hai nuna área alteriáu. En Texas, los machos treslládense sobre una distancia d'hasta 153 m en 24 hores, y les femes sobre una distancia d'hasta 126 m. Aliméntase tantu de material vexetal, incluyendo granes y les partes verdes de plantes, como de preses, incluyendo pequeños pexes, crustáceos, cascoxos, insectos tales como formigues y escarabayos, y otros invertebraos. Reproduzse probablemente mientres tol añu, y dempués d'un periodu de xestación de 21 a 28 díes, la fema produz camaes de dos a siete críes, con una media de 3,8 acordies con "Mammals of Central America & Southeast Mexico" de Reid. Nuna amuesa de 28 femes embarazaes en Nicaragua, el tamañu de la camada variaba d'una a ocho críes, con un promediu de 4.4. Les críes algamen la edá reproductiva dientro de siete selmanes, y tienen un curtiu ciclo de vida.
En Cozumel, "O. couesi" ye una de les preses del "Boa constrictor" una especie introducida. En Veracruz rexistráronse dellos parásitos qu'afecten a "O. ccouesi", incluyendo cachiparros ensin identificar, ácaros, pulgues y bárabos de mosques. La pulga "Polygenis odiosus" foi atopada nun "O. ccouesi" de Cozumel. De los diez "O. ccouesi" estudiaos en San Luis Potosí, cinco taben infestaos polos vierme nematodos "Hassalstrongylus musculi" y "H. bocqueti" con cerca de 25 vierme per aguarón, y dos taben infectaos por unu o dos cestodos del xéneru" Raillietina". Los ácaros "Eubrachylaelaps circularis" y "Gigantolaelaps boneti" fueron rexistraos en "Oryzomys couesi" en Oaxaca, el anopluro "Hoplopleura oryzomydis" en Nicaragua, los ácaros "Laelaps oryzomydis", "Echinonyssus microchelae", "Ornithonyssus bacoti", "Prolistrophorus frontalis", y "Prolistrophorus bakeri" en Colima, y el apicomplejo "Eimeria couesii" en Méxicu. La especie ta infectada por dos hantavirus –el virus Catacamas n'Honduras y el virus Sablera d'Oru nel oeste de Méxicu– que tán rellacionaos col virus Bayou qu'infecta al aguarón arroceru de banzáu, lo que forma una causa común de les infecciones nos seres humanos con hantavirus nos Estaos Xuníos. Sicasí, les infecciones de hantavirus nos seres humanos nun fueron venceyaos a los hantaviruses llevaos por "O. couesi". "O. couesi" en Chiapas sobrevivieron fácilmente una infección esperimental con dellos arbovirus Encefalitis equina venezolana, lo que suxure que la especie puede sirvir como un reservorio pa esti virus.
La UICN clasificó a "Oryzomys couesi" como una especie común de «esmolición menor», yá que ta llargamente distribuyida, tien una amplia tolerancia de hábitat, y asocede en munches árees protexíes. Anque la destrucción d'hábitat, como'l drenaxe de güelgues, puede amenaciar a delles de les poblaciones, en munches zones ye una especie tan común que se considera una plaga. Poblaciones inclusive persisten nel Valle de Méxicu, una zona urbanizada, como lo demuestra una fotografía publicada en 2006. Sicasí, ye considerada una especie amenazada en Texas, onde la so distribución ye bien llindada por cuenta de la perda d'hábitat. En 1979, Benson y Gehlbach envaloraron el tamañu de la población de Texas n'aprosimao 15.000. Un estudiu de 2001 predixo qu'el cambéu climáticu conduciría a la estinción de la población texana de "O. couesi", pola desapaición de hábitats apropiaos. La población de Cozumel menguó sustancialmente dende mediaos de la década de 1980, posiblemente como resultáu de la perturbación del hábitat y la depredación por especies introducíes.
Oryzomys nitidus
El colilargo acaneláu (Oryzomys nitidus) ye una especie de royedor de Suramérica. Ye mesma d'Arxentina, Bolivia, Brasil, Perú y Paraguái.
Oryzomys palustris
Oryzomys palustris ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái nel sudeste de Estaos Xuníos.
El so hábitat natural componer de banzaos de tierres baxes subtropicales o tropicales, pacionales subtropicales o tropicales estacionalmente húmedos o anubiertos.
Osgoodomys banderanus
Osgoodomys banderanus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Otomys anchietae
Otomys anchietae ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase namái en Angola.
El so hábitat natural son: sabanes, tierres de altitú baxa subtropicales o tropicales praderíes estacionalmente húmedes o anubiertes.
Otonyctomys hatti
La aguarón d'oreya grande de Yucatán (Otonyctomys hatti), ye una especie de rucador que pertenez a la familia Cricetidae. Ye l'únicu miembru del xéneru monotípicu Otonyctomys.
La área de distribución de "O. hatti" inclúi la península de Yucatán nos estaos mexicanos de Campeche, Yucatán y Quintana Roo, el norte de Guatemala y Belize.
Otospermophilus variegatus
Otospermophilus variegatus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae. Mide 43-53 cm (17-21 pulgaes) de llargu.
Ototylomys phyllotis
La aguarón trepador oreyuda (Ototylomys phyllotis) ye una especie de rucador de la familia "Cricetidae", nativa de América central y el sur de Méxicu. Ye la única especie del xéneru Ototylomys.
La so área de distribución inclúi Costa Rica, Nicaragua, Hondures, El Salvador, Guatemala y Belize n'América Central y Yucatán, Tabasco y Chiapas en Méxicu. El so rangu altitudinal bazcuya ente zones baxes y 1900 msnm.
Oxymycterus akodontius
El mure hocicudo (Oxymycterus akodontius) ye una especie de royedor de la familia Cricetidae, reinal d'Arxentina.
Oxymycterus delator
El anguja o mure delator (Oxymycterus delator) ye una especie de royedor de la familia Cricetidae, que ye n'Endemismu de Paraguái.
Oxymycterus hispidus
El mure hocicudo híspido o hocicudo selvático (Oxymycterus hispidus)ye una especie de royedor de la familia Cricetidae mesma de Suramérica.
Ye un endemismu d'Arxentina, Paraguái, Brasil.
Ye parasitáu pol pioyu "Hoplopleura misionensis" y otros.
Oxymycterus inca
Oxymycterus inca ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Oxymycterus paramensis
El hocicudo parameño (Oxymycterus paramensis) ye una especie de royedor de la familia s Cricetidae endemicu d'Arxentina, Bolivia y Perú.
Oxymycterus quaestor
El colicorto (Oxymycterus quaestor) ye una especie de rucador integrante del xéneru "Oxymycterus" de la familia Cricetidae. Habita nel centru-esti de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1903 pol zoólogu británicu Oldfield Thomas.
La localidad tipo ye: Roça Nova, Serra do Mar, Paraná, Brasil.
Esta especie ye endémica del centru-esti de Suramérica, dende'l sudeste de Brasil (nos estaos de: Mato Grosso del Sur, Mines Gerais, Paraná, Ríu de Janeiro, Ríu Grande del Sur, Santa Catarina y São Paulo) y el nordés de la Arxentina, na provincia de Misiones. Seique tamién se distribuya nel oriente del Paraguái.
Esti royedor habita carbes húmedes o xerófilos y selves subtropicales húmedes.
Oxymycterus rufus
El hocicudo acoloratáu (Oxymycterus rufus) ye una especie de royedor de la familia Cricetidae mesma de Suramérica; y mesma d'Arxentina, Paraguái, Brasil y Uruguái.
Pachyuromys duprasi
La aguarón del desiertu de cola gruesa o jerbo de Duprasi (Pachyuromys duprasi) ye una especie de royedor miomorfu de la familia Muridae. Ye l'únicu miembru del xéneru "Pachyuromys".
Ye un royedor afechu a zones grebes. La so característica más llamativa ye la so cola curtia, de color rosáu, ensin pelo y prensil, onde almacenen grasa qu'utilicen como reserva enerxética y fonte d'agua metabólico, como asocede cola giba de los camélidos.
Ye de pequeñu tamañu, con un llargor corporal d'alredor de 10 cm y una cola de 5 cm, con un pesu d'adultu d'unos 40 gramos.
Ye propiu de tol norte d'África, onde habita zones grebes d'escasa vexetación. Constrúin llurigues non bien ellaboraes, d'un metro de llargor, escavaes en zones de sable duru. N'ocasiones ocupen llurigues escavaes por otres especies.
Como los jerbos de Mongolia, son animales bien sociables, non puramente nocherniegos, con una alternanza de período actividad y descansu a lo llargo del tol día. Pero a diferencia del jerbo de Mongolia, son menos activos.
A pesar del so comportamientu sociable y tranquil, pueden asoceder engarradielles, nes que s'esmordigañen la cola, acompañáu de sonoros gritíos. El ritual de apareamiento ye abondo similar a una d'estes escaramuzas.
Ente 5 y 7 años de llonxevidá pa individuos calteníos en cautividá. Na naturaleza probablemente la so esperanza de vida sía menor.
Pappogeomys bulleri
La tuza de Jalisco (Pappogeomys bulleri) ye un rucador de la familia de los geómidos reinal del occidente de Méxicu.
Les sos midíes averaes son 21 cm (llargor total), 6 cm (llargor de la cola), 3 cm (llargor de la pata) y 5 cm (llargor de la oreya). Ye una especie de pelame gris (anque hai exemplares melánicos) nes partes cimeres, y dependiendo de la especie, negru, pardu o acoloratáu na rexón ventral. La cola ye totalmente desnuda, lo mesmo qu'el cojinete de la ñariz y parcialmente el banduyu. La pates tán bien desenvueltes.
Habita en suelos de les selves caducifolies del sur de Nayarit, occidente de Jalisco y Colima. Identificáronse 8 subespecies.
Paradipus ctenodactylus
El jerbo de deos en peñe (Paradipus ctenodactylus) ye una especie de rucador miomorfu de la familia Dipodidae. Ye la única especie de la so xéneru.
Alcuéntrase nel desiertu de Karakum y el desiertu de Kavir, en Irán, Kazakstán, Turkmenistán, y Uzbequistán.
Debe'l so nome común a los flecos de pelo arispiu qu'aumenten la superficie del pie aplicar al suelu. Ye d'apariencia y vezos similares al jerbo de pies peludos ("Dipus sagitta"), pero tien les oreyes de mayor tamañu y la so lluriga nun tien davezu salíes d'emerxencia y nun ta cerrada con sable.
Paraleptomys rufilatus
Paraleptomys rufilatus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Nueva Guinea Occidental (Indonesia) y Papúa Nueva Guinea. 
Paramelomys levipes
Paramelomys levipes ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Paramelomys lorentzii
Paramelomys lorentzii ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en la islla de Nueva Guinea.
Paramelomys mollis
Paramelomys mollis ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Paramelomys moncktoni
Paramelomys moncktoni ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase namái en Papúa Nueva Guinea.
Paramelomys platyops
Paramelomys platyops ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Paramelomys rubex
Paramelomys rubex ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Paraxerus alexandri
Paraxerus alexandri ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en República Democrática d'El Congu y Uganda.
Paraxerus boehmi
Paraxerus boehmi ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase n'Uganda, Burundi, República Democrática d'El Congu, Kenia, Ruanda, Sudán, Tanzania, Zambia.
El so hábitat natural son: les tierres de baxa altitú subtropicales o tropicales húmedes montes, montes, y sabanes.
Paraxerus flavovittis
Paraxerus flavovittis ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en Kenia, Malaui, Mozambique, Tanzania.
El so hábitat natural son: sabanes y plantíoss.
Paraxerus ochraceus
Paraxerus ochraceus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en Kenia, Somalia, Sudán, y Tanzania. 
El so hábitat natural son: sabanes grebes.
Paraxerus poensis
Paraxerus poensis ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en Benín, Camerún, El Congu, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Gabón, Ghana, Guinea, Liberia, Nixeria, y Sierra Lleona.
El so hábitat natural son: zones subtropicales o tropicales húmedes de tierres de baxa altitú montes y plantíos.
Parotomys brantsii
Parotomys brantsii ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Botsuana, Namibia y Sudáfrica.
El so hábitat natural son: zones subtropicales o tropicales carbes y praderíes.
Parotomys littledalei
Parotomys littledalei ye una especie de royedor de la familia Muridae.
El so hábitat natural son: carbes templaes, subtropicales o carbes y desiertos.
Paruromys dominator
Paruromys dominator ye una especie de royedor de la familia Muridae. Ye la única conocida de la so xéneru.
Ye n'endemismu de les selves de les islles Célebes n'(Indonesia).
Pattonomys semivillosus
Pattonomys semivillosus ye una especie de royedor de la familia Echimyidae. La so dieta inclúi frutes y granes 
Alcuéntrase nel norte de Colombia y Venezuela. Alcuéntrase en gallery forest y Montes tropicales y subtropicales de fueya ancha.
Pedetes capensis
La llebre saltadora o llebre saltadora d'El Cabu (Pedetes capensis) ye una especie de rucador anomaluromorfo de la familia Pedetidae. Vive en zones grebes d'África oriental y meridional. Magar el so nome común, nun ta rellacionáu coles llebres (les cualos pertenecen al orde Lagomorpha).
Puede algamar los 40 cm de llargor y otros tantos de cola, y llega a pesar 3 kg. Les pates delanteres son curties, ente que les posteriores son llargues y bien robustes. El so cuerpu ta cubiertu d'un pelo nidio y llargo de color crema. L'estremu de la cola ye negru. Tien güeyos grandes y oreyes llargues.
El so fórmula dental ye la siguiente: (1/1, 0/0, 1/1, 3/3) x 2 = 20.
Vive en llurigues a les que puede aportase por delles entraes que pueden cerrase dende l'interior. En casu de peligru salta sobre les sos pates posteriores en dirección a la so lluriga, pudiendo salvar de 2 a 3 m d'un saltu.
Pelomys campanae
Pelomys campanae ye una especie de royedor de la familia Muridae.
El so hábitat natural son: sabanes húmedes, subtropicales o tropicales, tierres bases, camperes, la tierra de cultivu, y los xardinos rurales.
Pelomys fallax
Pelomys fallax ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Angola, Burundi, República Democrática d'El Congu, Kenia, Malaui, Mozambique, Namibia, Ruanda, Tanzania, Uganda, Zambia, y Zimbabue.
El so hábitat natural son: sabanes húmedes y praderíes.
Pelomys minor
Pelomys minor ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Angola, República Democrática d'El Congu, Tanzania y Zambia.
Perognathus fasciatus
Perognathus fasciatus ye una especie de royedor de la familia Heteromyidae.
Alcuéntrase nel centru de Great Plains de Canadá y Estaos Xuníos.
Perognathus flavus
Perognathus flavus ye una especie de royedor de la familia Heteromyidae.
Peromyscus attwateri
Peromyscus attwateri ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Xeorxa, New York, Missouri, Texas y Texas nos Estaos Xuníos.
Peromyscus aztecus
El mure ocotero (Peromyscus aztecus), tamién conocíu como mure azteca, ye una especie de rucador de la familia "Cricetidae", nativa del norte de América central y el sur de Méxicu. 
La so área de distribución inclúi'l sur de Méxicu (Veracruz, Guerrero, Oaxaca, Chiapas), Guatemala, El Salvador, y Hondures. El so rangu altitudinal bazcuya ente 500 y 3200 msnm.
Peromyscus beatae
El mure de Orizaba (Peromyscus beatae) ye una especie de rucador de la familia "Cricetidae", nativa del norte de América central y el sur de Méxicu. 
La so área de distribución inclúi'l sur de Méxicu (Veracruz, Guerrero, Oaxaca, Chiapas), Guatemala, El Salvador, y Hondures. 
Peromyscus eremicus
Peromyscus eremicus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Méxicu y los Estaos Xuníos
Aprosimao dende'l Suroeste d'Estaos Xuníos a al Noroeste y de Méxicu, habita en zones semidesérticas onde abonden enforma les plantes ensundioses o Catus dende San Antonio TX, Laredo TX, El pasu Texas, Desiertu de Chihuahua, Coahuila, Durango, Desiertu de Baxa California, y el norte de Tamaulipas.
Peromyscus eva
Peromyscus eva ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Peromyscus furvus
Peromyscus furvus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Peromyscus gratus
Peromyscus gratus ye una especie de rucador de la familia Cricetidae. Alcuéntrase namái en Méxicu.
Peromyscus guatemalensis
Peromyscus guatemalensis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Guatemala y Méxicu. 
Peromyscus gymnotis
Peromyscus gymnotis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en El Salvador, Guatemala, Hondures, Méxicu y Nicaragua.
Peromyscus hooperi
Peromyscus hooperi ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Peromyscus keeni
Peromyscus keeni ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase na Columbia Británica en Canadá y en Alaska y Washington nos Estaos Xuníos
Peromyscus leucopus
El mure de pates blanques (Peromyscus leucopus) ye una especie de royedor de la familia Cricetidae nativu de Norteamérica. Atópase dende'l nordeste de Estaos Xuníos hasta'l sudoeste de Méxicu. Ye bien similar al mure venáu ("Peromyscus maniculatus").
Peromyscus levipes
Peromyscus levipes ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en El Salvador, Guatemala, Hondures, y Méxicu.
Peromyscus maniculatus
El mure venáu (Peromyscus maniculatus) ye una especie de rucador de la familia Cricetidae orixinariu de Norteamérica. Estendese por toa Norteamérica a esceición del sudeste de Estaos Xuníos y l'estremu norte del continente. Ye un conocíu portador de hantavirus, que pueden ser tresmitíu a los seres humanos. Ta estrechamente emparentáu col "Peromyscus leucopus", el mure de pates blanques.
Peromyscus megalops
Peromyscus megalops ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Peromyscus melanocarpus
Peromyscus melanocarpus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Peromyscus melanophrys
Peromyscus melanophrys ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Peromyscus merriami
Peromyscus merriami ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Allúgase en Méxicu y n'Arizona nos Estaos Xuníos. 
Peromyscus mexicanus
El mure montés mexicanu (Peromyscus mexicanus) ye una especie de rucador de la familia "Cricetidae", nativa de América central y Méxicu. 
La so área de distribución inclúi Méxicu, Guatemala, El Salvador, Hondures, Nicaragua, Costa Rica y Panamá. El so rangu altitudinal bazcuya ente zones baxes y 3000 msnm.
Peromyscus ochraventer
Peromyscus ochraventer ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Peromyscus pectoralis
Peromyscus pectoralis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Méxicu y en Nuevu Méxicu, y Texas nos Estaos Xuníos. 
Peromyscus perfulvus
Peromyscus perfulvus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Peromyscus sejugis
Peromyscus sejugis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Peromyscus spicilegus
Peromyscus spicilegus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Peromyscus stirtoni
Peromyscus stirtoni ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en El Salvador, Guatemala, Hondures y Nicaragua.
Peromyscus yucatanicus
Peromyscus yucatanicus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Méxicu y Guatemala. 
Petaurista alborufus
Petaurista alborufus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en China y Taiwán.
Petaurista elegans
Petaurista elegans ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en China, India, Indonesia, Laos, Malasia, Myanmar, Nepal y Vietnam.
Petaurista leucogenys
La esguil volador xigante xaponesa ("Petaurista leucogenys"), ye un tipu d'esguil volador. Hai cuatro subespecies reconocíes: "Petaurista leucogenys hintoni" (Mori, 1923), "Petaurista leucogenys leucogenys" (Temminck, 1827), "Petaurista leucogenys nikkonis" (Thomas, 1905), y "Petaurista leucogenys oreas" (Thorington y Hoffmann, 2005). Antes incluyíu "Petaurista xanthotis" (Corbet y Hill, 1992).
De normal mide 50cm, la so cola mide 40cm, ye l'esguil más grande del mudu, en realidá nun volar sinón qu'entama cuando estiende les membranes que tien ente les sos pates y que paecen un paracaíes. Puede entamar más de 100 metros ente un árbol y otru.
Esta especie ta clasificada como d'Esmolición Menor, yá que ye común, presente nes árees protexíes, y anguaño nun hai amenaces conocíes.
Habita en Xapón (Honshu, Kyushu, Shikoku). Esta especie alcuéntrase en montes, plantíos de coníferes y delles vegaes en zones urbanes. Ye de vezu terrestre.
Petaurista philippensis
Petaurista philippensis ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en China, India, Indonesia, Myanmar, Sri Lanka, Taiwán y Tailandia.
Petinomys crinitus
Petinomys crinitus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Ye un Endemismu de les islles Filipines.
Petromus typicus
La aguarón damán o aguarón roqueru africana (Petromus typicus) ye una especie de rucador histricomorfo de la familia Petromuridae. Ye la única especie de la so familia y xéneru.
Ye casi del tamañu d'un aguarón común ("Rattus rattus"), anque'l so aspeutu xeneral recuerda al d'una esguil, principalmente cuando la ve dende enriba. La so pelame ye de color marrón o marrón abuxao y les partes inferiores van del blancu al marrón amarellentao, ye amás bien nidiu y sedosu, pero como escarez de borra los pelos salen xebradamente y paecen llixeramente alambres. Tien la cabeza esplanada y con oreyes pequeñes. La cola ye llarga y argayadiza, tantu qu'una gran parte de los exemplares vivos pierden una parte o la totalidá de la cola.
Tien un llargor cabeza-cuerpo de 140 a 200 mm, más de 130 a 80 mm de la cola y el so pesu bazcuya ente los 100 y 300 gramos. Presenta numberoses adaptaciones morfolóxiques a la so hábitat predresu. El so craniu ye bien esplanáu y tien costielles flexibles que-y faciliten l'introducise nos resquiebros ente roques, según mames asitiaes lateralmente, lo cual dexa a les femes dar de mamar a les críes mientres se despinten nos resquiebros. Les plantes de los pies tán cubiertos con almadines de piel que-y faciliten mover se poles roques.
El so fórmula dental ye: (1/1, 0/0, 1/1, 3/3) x 2 = 20.
Ye mesma del África austral, onde ta confinada en rexones grebes y semiáridas del sur de Angola, Namibia y oeste de Sudáfrica. Alcuéntrase principalmente en zones predreses, como afloramientos predresos aisllaos.
Ye un royedor de vezos principalmente diurnos. Sale del so abellu pela mañana tempranu y pela tarde. Mientres les hores más caloroses del día suel quedase tomando'l sol cerca de los sos abelugos. Vive en pareyes o en families. Muévese ágilmente, inclusive saltando ente les roques. Cuando se sollerta abelúgase y suel realizar un agudu xiblíu a manera d'alvertencia.
La so alimentación componer d'una gran variedá de materia vexetal, principalmente de fueyes y flores, y en menor midida de frutos y granes. Puede xubir a los árboles p'arrincar fueyes y llevales a les roques, onde s'alimenta d'elles.
Los aguarones damán son polígames. La dómina de cría, anque suel variar, tien llugar principalmente en primavera y seronda. El periodu de xestación ye d'unos de tres meses, siendo la camada pequeña, davezu de dos críes y de un máximu de trés, les cualos nacen bien provistes de pelo.
Petromyscus barbouri
Petromyscus barbouri ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
El so hábitat natural son: carbes y zones predreses grebes subtropicales o tropicales.. 
Petromyscus collinus
Petromyscus collinus ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
Alcuéntrase en Angola, Namibia, y Sudáfrica.
El so hábitat natural son: zones subtropicales o tropicales carbes secos.
Petromyscus monticularis
Petromyscus monticularis ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
Petromyscus shortridgei
Petromyscus shortridgei ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
Phaiomys leucurus
Phaiomys leucurus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en China y India. 
Phloeomys pallidus
Phloeomys pallidus , ye una especie de royedor de la familia Muridae y ye la más grande de los aguarones esistentes na actulidad. Habita puramente na islla filipina de Luzón.
Alcuéntrase namái na isla de Luzón en Filipines.
Phodopus campbelli
El hámster nanu de Campbell (Phodopus campbelli) una especie de rucador miomorfu de la familia Cricetidae. Foi afayáu por W. C. Campbell en 1902 en Tuvá, una área que tuvo rellacionada xeográficamente con China y Rusia. El hámster de Campbell tamién ye nativu de les estepes y árees semiáridas d'Asia central, les montes Altái, y les provincies de Heilongjiang y Hebei nel nordés de China.
Esti hámster ye dacuando confundíu col hámster rusu o zúngaro. Hubo dellos alderiques sobre la clasificación del hámster nanu de Campbell, cuidao que ta cercanamente emparentáu col Hámster nanu de zungaria, pero anguaño los dos especies tán clasificaes como "P. campbelli" y "P. sungorus", respectivamente.
Phodopus roborovskii
El hámster nanu de Roborovski (Phodopus roborovskii) ye una especie de rucador miomorfu de la familia Cricetidae propiu d'Asia. Nun se reconocen subespecies.
Caracterizar por tener una cola curtia y pola planta velluda de los miembros posteriores. Ye la especie de menor tamañu del so xéneru, midiendo hasta 9 cm. El llargor de la cola bazcuya ente 6 y 11 mm. La pelame ye finu y nidiu, de color gris nel envés y blancu nes partes inferiores, cola y alredor de la boca, con variaciones de color según la zona. Sobre cada güeyu presenta un pequeñu llurdiu blancu. Tien grandes abazones que-y dexen tresportar los alimentos.
El so fórmula dentaria ye la siguiente: 1/1, 0/0, 0/0, 3/3 = 16.
Ta llargamente distribuyíu en Asia, atopándose en desiertos y semidesiertos de sable de Mongolia, zones axacentes de Kazakstán, Tuva (Rusia) y el norte de China.
Escava llurigues, con una sola abertura d'unos 4 cm de diámetru, nes dunes de sable o nos sos marxes, que suelen llegar a tener 90 cm de fondura y allugar un únicu nial y dos o tres habitaciones con reserves d'alimentos. El nial suel tar construyíu con llana d'oveya o camellu. Aliméntase de granes, y en menor midida d'otra materia vexetal y insectos.
El periodu de cría tien llugar de marzu a setiembre. Tres una xestación de 20 díes, la fema pare de 3 a 9 críes, pudiendo tener hasta 4 camada per añu. Les críes nacen ciegues, lampiñas y pesen ente 1,0 y 2,1 gramos. A los 11 díes tán cubiertes de pelo y a los 14 son capaces d'oyer y abren los párpagos; son tresllechaes a los 19 díes.
Phodopus sungorus
El hámster rusu (Phodopus sungorus) ye una especie de rucador miomorfu de la familia Cricetidae. Ye propiu de Kazakstán y el suroeste de Siberia, y nun se reconocen subespecies.
El hámster rusu ye de pequeñu tamañu, con 7-11 cm de llargor y unos 35 a 50 gramos de pesu, de cola bien curtia y cuerpu gordosu. Ye común como mascota, yá que los sos cuidos llindar prácticamente a l'alimentación ya hixene de la vivienda. El pocu espaciu necesariu tamién ye consideráu un factor aparente pa la so estancia en cases de poco tamañu. Ye un hámster prestosu al que puede acostumase a una rutina de comida ya interacción coles persones encargaes d'él.
Na naturaleza, el color común pa los hámsters rusos ye davezu d'un tonu café, buxu y blancu, con una llinia dorsal de color negra o gris escura na gran mayoría de los casos, según dalgún llurdiu del mesmu color na zona del costazu. Dientro de les mutaciones o amiestos que se producen ente elles (por razones científiques) tamién hai combinaciones como:
Con éses preséntense distintos colores, siendo los más habituales los tonos abuxaos o ablancazaos, con una banda gris escura a lo llargo del llombu y ye común el banduyu blancu, anque esisten tamién variedaes con distintes tonalidaes entemedies llograes a partir de cruces. 
La fema estremar del machu pola distancia ente los furos del anu y la vulva. Nésta puédense estremar hasta 3 furos.
El periodu de reproducción natural, nel cual produzse'l apareamiento, abarca d'abril a setiembre, anque n'estáu de cautividá trescurre mientres tol añu. La fema, qu'algama'l so maduror sexual en redol a los dos meses d'edá, suel entrar en celu cada 4 díes, magar ésti dura namái unes hores y produzse un cambéu nel so comportamientu, soliendo quedase quieta y cola zona xenital n'espera. 
El periodu de xestación abarca de 18 a 21 díes y el númberu de críes por partu sueli ser de 4 a 8, y hasta 12.
Al nacer, les críes, que tán dafechu indefenses, pesen en redol a los 2 gramos, escarecen de pelo y tienen los güeyos y oreyes zarraos. Al empiezu, mamen hasta los 5 ó 6 díes, momentu nel cual el proxenitores empiecen a apurri-yos alimentu sólido, magar qu'entá nun abrieron los güeyos. A los 12-14 díes empiecen a ver y anden esquizando'l nial y les proximidaes, mientres suelen buscar granes o insectos. Suelen tomar lleche materno hasta los 12 díes, teniendo yá un comportamientu dafechu independiente a les 4 selmanes, cuando pueden yá dixebrase de los padres, lo que si non s'efectúa puede coincidir cola nacencia de les nueves críes que van llevar al entamu el so procesu una vegada más ente los 13 y 15 díes.
Cuando les críes nacen, tien de retirase al padre de la cortil nel que tán les críes y la madre, cuidao que esiste la probabilidá de que'l padre taramiar. Polo xeneral, siquier hasta que les críes nun tresllechen, nun se-yos puede averar al padre. En casu de pretender que la fema quede preñada de nuevu, hai que poner nuna xaula al machu y a la fema solos fuera del horariu nel que les críes mamen de la madre. Ye menester nun amansuñar por demás les crias nos primeres 12 díes, cuidao que, en casu contrariu, la madre suel mancalos y hasta da-yos muerte. Tien de mentase que n'ocasiones, si'l machu ye mansu, puede dexase na cortil, pero siempres hai un pequeñu riesgu qu'hai qu'asumir.
Xeneralmente son más activos n'hores nocherniegues, permaneciendo dormíos mientres bona parte del día. Son animales solitarios, nun siendo aconseyable que vivan en pareyes del mesmu sexu, yá que son bien territoriales y podríen llegar a afrellase y, inclusive, a provocase la muerte. En dellos otros momentos tamién esiste la posibilidá de qu'afrellen a los hámsters del sexu opuesto, sobremanera nel casu de les femes que s'atopen en dómina de celu o partu, pos anque sía la so pareya de cortexu, va buscar protexer a les sos futures críes del ataque d'otros. Esto postreru depende del calter de la fema, el cuál va ser, como na mayoría de los casos, bien agresivu.
Tienen por costume envernar, anque ye raru que lo faigan n'estáu de cautividá. La envernía dura, aprosimao, una selmana. Mientres esti procesu paez como si l'animal tuviera muertu, pero en realidá duerme plácidamente. Mientres esti periodu suelen camudar impresionantemente el color del so pelo, faciéndose abondo más claru. El procesu de cambéu de color de la pelame puede algamar en pocu más de 16 hores. N'ocasiones, si tán en cautividá, ye posible que la so pelame nun camude de color.
El hámster rusu provién de les estepes de Kazakstán, Siberia y Mongolia, nel continente asiáticu, onde constrúi galeríes sol sosuelu, anque na actualidá críase fácilmente en cautividá en tol mundu. Los sos enemigos naturales son depredadores como águiles, foinos, culiebres y otros animales rapazos. Al ser adomáu ye recomendable qu'el hámster rusu non viva nuna xaula de barrotes nin de tela o plásticu yá que les ruquen y, finalmente, romper. Son enforma ameyores les peceres de terrario ampliu, siendo esti postreru lo más recomendable pa esti tipu de royedores yá que son bien flexibles y travesaríen con suma facilidá les rexes. La desventaxa puede ser la falta d'osíxenu. Polo común, úsense davezu xaules metáliques de barrotes estrechos que nun acusen falta d'osíxenu por cuenta de la so gran ventilación. 
Una caña o xuguete masticable pa hámsters ye necesariu por que controlen el tamañu de los sos dientes que nunca paran de crecer. Si nun s'apurre un xuguete masticable o una caña, el hámster va tratar de morder tou lo que tea al so algame como barrotes, deos, xuguetes dientro de la xaula y tou tipu de coses. A estos animales el fríu nun los afecta por demás, por cuenta de que criáronse na fría estepa rusa y aguanten perbién les baxes temperatures. Tamién pueden pasar llargos periodos ensin apenes beber. Debaxo de la so pelame claro alcuéntrase una capa que-yos aislla totalmente, bien útil mientres la envernía. Pa comodidá de la criatura ye prácticu utilizar como material absorbente de golores y refugayes una cama de cubos biodegradables o serrín compuestu por pequeñu cachos de madera, según forgaxes de panoya de maíz y sustrato de cáñamu.
Siendo omnívoros, nel so hábitat natural, suelen alimentase principalmente de granes y, dacuando, de dellos insectos. Adomáu pol home, toma granes variaes como pipes de xirasol, maíz, cebada, sorgo, cártamo, etc. Aparte, pueden comer frutes como mazana, pera, plátanu, fresa en pequeñes cantidaes, piescu, anque nun tienen d'inxerir frutes acedes como'l quivi o la naranxa. Tamién pueden tomar verduras, como cenahoria en pequeñes cantidaes, espinaca, brócoli, pimientos verdes y calabacín nunca da-yos pataques, ayos, cítricos, tomates nin cebolles como asina tampoco aquellos alimentos que xeneren polvillo, como les ceberes bien molíes.
Yá na vivienda doméstica pueden acostumase al amiestu de granes pa páxaru, cebera inflada como un complementu alimenticiu y otra cebera duce por que caltenga con él un bon estáu activu, pos la falta d'actividaes podría causa-y la so muerte rápida. En dellos casos, l'animal críáu en cautividá va adoptar costumes omnívores y va tomar carne crudo, chocolate o otros alimentos, pero nun son aconseyables, pos pueden causa-yos trestornos importantes. L'animal puede inxerir frutos secos, siempres crudos y ensin salar, como ablanes, almendres o nueces, pero siempres en pequeñes cantidaes cuidao que son bien calóricos.
Ye recomendable da-yos frutes y verduras namái 2 ó 3 vegaes a la selmana, y siempres en pequeñes cantidaes. Tamién ye aconseyable retira-yos de la xaula los restos que nun se comieron pos suelen guardales en rincones de la xaula y podríen podrecese y comelo dempués en mala traza. Amás, como apurra proteínico, quesu frescu, yema de güevu cocida, carne cocío (xamón de York, salchiches), o insectos, como'l vierme de la farina ("Tenebrio molitor") y, en dómines de cría, a la fema embarazada ye aconseyable apurri-y con una contribución más grande d'apurra proteínicu.
Ye recomendable da-y la opción d'inxerir agua per mediu d'una bebezón, pos nun va causar tantos inconvenientes col derrame d'ésta. Sería aconseyable nun ufierta-y agua directamente del grifu, yá que contién sustances bien tóxiques que nun acabaría d'inxerir adecuamente. Ye importante nun dexar qu'el hámster namái estrayiga'l zusmiu de les verduras fresques, que tamién seríen necesaries en manera razonable.
Ente les más frecuentes ta la cayida total del pelo, presentáu pola falta de vitamines y demás sustances enerxétiques. Nesti casu ye recomendable apurri-y vitamines en gotes a l'agua, anque esti xestu podría ser conveniente ya inclusive pal cuidu cotidianu.
Una foria causada pola ingesta de munchos dulces o demasiada cantidá de verduras ye otra enfermedá común. El royedor presentaría nesti casu una enfermedá popularmente descrita como "cola moyada", na cual l'animal va amosar cola abertura del anu aparentemente tapada con un pequeñu cachu de escrementu que lu llevaría directamente a la muerte. Esti casu tamién ye común mientres la nacencia de les críes, quien se veríen afectaes nel so desenvolvimientu, pos nun algamar el so tamañu normal y los sos güeyos tardaríen n'abrir. 
Por cuenta de que l'animal raspia frecuentemente les sos pates polos güeyos en visu a asearse, si la xaula o'l serrín tán puercos dempués de dellos díes ensin llimpieza, son frecuentes les conxuntivitis bacterianes nos güeyos. Esti tipu de infección, si nun ye grave, suel unviar a los pocos díes, pero en casu de conxuntivitis más persistentes o bien con axentes patóxenos más resistentes, tienen de ser trataes con antibióticos y antiinflamatorios específicos por aciu colirios fayadizos.
Son frecuentes los paralises neurolóxicos, causaes por cayíes y, posiblemente, tamién por virus, caracterizaes por falta de movilidá nes estremidaes posteriores. L'animal afectáu, si nun se recupera llueu, muerre davezu en poques hores.
Ye un fenómenu dafechu natural el que los padres taramien a les críes indefenses por causa de la selección natural cuando los sos proxenitores envaloren que nun van poder sobrevivir fácilmente.
Les causes de les sos enfermedaes suelen ser debíes a una mala alimentación, al mala traza de la vivienda, problemes respiratorios o dixestivos por maltratu y a la sensibilidá al estrés, anque, obviamente, tamién sufren enfermedaes infeicioses víriques y bacterianes de mala solución si nun son trataes a tiempu.
Phyllomys blainvilii
Phyllomys blainvilii ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Phyllomys dasythrix
Phyllomys dasythrix ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Alcuéntrase en Suramérica: Brasil, Paraná, Santa Catarina y Ríu Grande do Sul.
"Echimys dasythrix" 
Phyllomys kerri
Phyllomys kerri ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Phyllomys lundi
Phyllomys lundi ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Phyllomys medius
Phyllomys medius ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Alcuéntrase en Suramérica: Brasil
Phyllomys nigrispinus
Phyllomys nigrispinus ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Phyllotis amicus
Phyllotis amicus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Phyllotis caprinus
El pericote anaranxáu (Phyllotis caprinus) ye una especie de rucador del xéneru "Phyllotis" de la familia Cricetidae. Habita nel Conu Sur de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1958 pol zoólogu estauxunidense Oliver Paynie Pearson.
La localidad tipo referida ye: “Tilcara (a una altitú de 2438 msnm), departamentu homónimu, Jujuy, Arxentina”.
Magar nel añu 1962 el mastozoólogu estaunidense Philip Hershkovitz degradar a subespecie de "Phyllotis darwini", esto ye: "Phyllotis darwini caprinus", darréu esto nun foi siguíu por otros autores.
Esta especie ye endémica de fasteres orientales d'Andar, n'altitúes ente 2100 y 3750 msnm, dende'l centru-sur de Bolivia hasta'l noroeste de la Arxentina, nes provincies de: Jujuy y Salta. Vive n'ambientes prepuneños, puneños, pacionales de monte, arbustales y montes xerófilos.
Phyllotis darwini
El Phyllotis darwini (o mur oreyudu de Darwin) ye un pequeñu royedor d'oreyes grandes y cola llarga. Ye robustaucon grandes güeyos, de pelame trupo polo xeneral de color café esclariando escontra'l banduyu. Vive siempre en zones con vexetación baxa.
Alcuéntrase en Perú, Bolivia y Arxentina. En Chile, dende Tarapacá (I Rexón) hasta Malleco (IX Rexón), hasta 4.800 msnm d'altitú.
Phyllotis definitus
Phyllotis definitus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Phyllotis haggardi
El Mure oreyón de Haggard (Phyllotis haggardi) ye una especie de rucador na familia "Cricetidae". 
Alcuéntrase solamente nel Ecuador.
Phyllotis osilae
El pericote del pacional (Phyllotis osilae) ye una especie de rucador del xéneru "Phyllotis" de la familia Cricetidae. Habita nel centru-oeste de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1901 pol zoólogu estauxunidense Allen. 
La localidad tipo, interpretada por Pearson en 1958, ye: “Osila (= Asillo), departamentu de Puno, 27 km al esti nordeste d'Ayaviri, a una altitú de 3962 msnm, Perú”.
Nun monte de nozales criollos de la localidá de Higuerillas, departamentu de Valle Grande, Jujuy (Arxentina), Emilio Budin colectó pericotes a los qu'el zoólogu Oldfield Thomas en 1921 describiría como una bona especie: el pericote d'el nozales ("Phyllotis nogalaris"), magar autores posteriores referir como una subespecie de "Phyllotis osilae", esto ye: "Phyllotis osilae nogalaris".
Esta especie distribuyir n'árees puneñas y yungueñas nes fasteres orientales d'Andar, dende'l centru sur del Perú (departamentu del Cuzco), al traviés del oeste de Bolivia (n'altitúes ente 3400 y 4900 msnm) hasta'l noroeste de la Arxentina (n'altitúes ente 1500 y 3100 msnm), nes provincies de: Jujuy, Salta y Tucumán hasta'l sur de Catamarca. La especie nun foi rexistrada en Chile.
Phyllotis wolffsohni
El pericote (Phyllotis wolffsohni) ye una especie de rucador del xéneru "Phyllotis" de la familia Cricetidae. Habita nel Conu Sur de Suramérica.
La localidad tipo referida ye: “Tapacarí, departamentu de Cochabamba, Bolivia (nuna altitú de 3018 msnm)”.
Etimológicamente, el términu específicu ye un epónimu que refier a John A.Wolffsohn a quien-y foi dedicada la especie.
Esta especie de royedor de vezos terrestres distribuyir nel centru y sur de Bolivia (n'altitúes d'ente 1300 y 3875 msnm) y zones septentrionales del noroeste de la Arxentina, na provincia de Salta, Santa Victoria Oeste, n'altitúes de 2100 msnm.
Según la organización internacional dedicada a la caltenimientu de los recursos naturales Unión Internacional pal Caltenimientu de la Naturaleza (IUCN), al nun tener mayores peligros y vivir en delles árees protexíes (como Cuesta de Sama y la reserva nacional de flora y fauna de Tariquía), clasificar como una especie baxu “esmolición menor” na so obra: Llista Colorada d'Especies Amenaciaes.
Phyllotis xanthopygus
El pericote banduyu gris o pericote austral (Phyllotis xanthopygus) ye una especie de rucador del xéneru "Phyllotis" de la familia Cricetidae. Habita nel oeste y sur de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1837 pol naturalista inglés Waterhouse.
La localidad tipo referida ye: “mariña de la provincia de Santa Cruz, Arxentina”.
Etimológicamente, el términu específicu refier a'l color amarellentáu de la parte trasera del envés.
Esta especie distribuyir nel oeste de Suramérica, en llatitúes ente los 15°S y los 51°S, dende'l centru-oeste del Perú, oeste de Bolivia, esti de Chile y oeste de la Arxentina, al canzando pel sur el sector austral de la Patagonia. Vive n'altitúes que van dende'l nivel marín hasta los 5600 msnm.
Pithecheir parvus
Pithecheir parvus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase namái n'Indonesia.
Pogonomelomys mayeri
Pogonomelomys mayeri ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Pogonomys macrourus
Pogonomys macrourus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Pogonomys sylvestris
Pogonomys sylvestris ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Praomys daltoni
Praomys daltoni ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Benín, Burkina Faso, Camerún, República Centroafricana, Chad, Costa de Marfil, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bisáu, Liberia, Malí, Níxer, Nixeria, Senegal, Sierra Lleona, Sudán y Togu.
El so hábitat natural son les sabanes, zones peñoses, y zones urbanes.
Praomys derooi
Praomys derooi ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Benín, Ghana, Nixeria, y Togu.
El so hábitat natural son les sabanes y zones urbanes.
Praomys jacksoni
Praomys jacksoni ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Angola, Burundi, Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Guinea Ecuatorial, Gabón, Guinea, Kenia, Nixeria, Ruanda, Sudán, Tanzania, Uganda, y Zambia.
El so hábitat natural son: zones subtropicales o tropicales, montes, la tierra de cultivu, y en gran midida los montes antiguos degradaos.
Praomys lukolelae
Praomys lukolelae ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase namái en República Democrática d'El Congu.
El so hábitat natural son: zones subtropicales o tropicales, montes de tierres baxes.
Alcuéntrase amenazada d'estinción pola perda de la so hábitat natural
2006 IUCN Rede List of Threatened Species.
Praomys misonnei
Praomys misonnei ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en República Democrática d'El Congu, Kenia y Uganda.
El so hábitat natural son: les tierres baxes subtropicales o tropicales montes, montes, y tierres de cultivu.
Praomys petteri
Praomys petteri ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Camerún, República Centroafricana y El Congu.
El so hábitat natural son: montes subtropicales o tropicales de baxa altitú.
Praomys tullbergi
Praomys tullbergi ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Angola, Benín, Camerún, El Congu, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial , Gabón, Gambia, Ghana, Guinea, Liberia, Malí, Nixeria, Senegal, Sierra Lleona, Togu, y posiblemente en Burkina Faso, y Guinea-Bisáu.
Proechimys brevicauda
Proechimys brevicauda ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
"P. bolivianus" 
"P. gularis" 
Proechimys canicollis
Proechimys canicollis ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Proechimys cuvieri
La aguarón espinosu de Cuvier ("Proechimys cuvieri") ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Alcuéntrase en Brasil, Guayana Francesa, Guayana, Perú y Surinam.
Proechimys echinothrix
Proechimys echinothrix ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Alcuéntrase en Brasil y Colombia.
Proechimys guairae
La casiragua (Proechimys guairae) ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Foi considerada reinal de Venezuela, onde habita nel norte y centru del país y les llombes andines de Mérida, según nos Llanos de la cuenca del Orinoco, pero, posiblemente alcuéntrase tamién en Colombia, onde foi reportada na Orinoquia. Vive nel sotobosque, per debaxo de los 800 m de altitú.
La pelame ye de color marrón, coles rexes desnudes y el banduyu blancu. Presenta bigotes llargos y jos grandes. El so envés ta cubiertu de goches grueses, flexibles y esplanaes.
De vezos nocherniegos y soliarios, see alimenta de frutos, nueces, granes, hongos ya insectos.
Proechimys guyannensis
Proechimys guyannensis ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
"P. cayennensis" 
"P. warreni" 
"P. g. arabupu" 
"P. g. arescens" 
"P. g. cherriei" 
"P. g. guyannensis" 
"P. g. riparum" 
"P. g. vacillator" 
Alcuéntrase en Brasil, Colombia, Guayana Francesa, Guayana, Surinam y Venezuela.
Proechimys hoplomyoides
Proechimys hoplomyoides ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Alcuéntrase en Brasil, Guayana y Venezuela.
Proechimys longicaudatus
Proechimys longicaudatus ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Alcuéntrase en Bolivia, Brasil, Perú y Paraguái.
Proechimys pattoni
Proechimys pattoni ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Alcuéntrase en Suramérica: Brasil y Perú.
Proechimys quadruplicatus
Proechimys quadruplicatus ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Alcuéntrase en Brasil, Colombia, Ecuador, Perú y Venezuela.
Proechimys semispinosus
Proechimys semispinosus ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Alcuéntrase en Hondures y Ecuador.
"gorgonae" 
Proechimys simonsi
Proechimys simonsi ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Alcuéntrase en Suramérica: Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador y Perú.
Proechimys steerei
Proechimys steerei ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Proechimys trinitatus
Proechimys trinitatus ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Ye un Endemismu de la islla de Trinidá en Trinidá y Tobago. 
Proechimys urichi
Proechimys urichi ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Ye un Endemismu de Venezuela.
Prosciurillus rosenbergii
Prosciurillus rosenbergii ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Ye un endémica de la islla Sangir, nes islles Sangihe (Indonesia).
Protoxerus stangeri
Protoxerus stangeri ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase n'Angola (incluyíu Cabinda), Benín, Burundi, Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial (Río Muni y Bioko), Gabón, Ghana, Kenia, Liberia, Nixeria, Ruanda, Sierra Lleona, Tanzania, Togu y Uganda.
El so hábitat natural son: tierres de baxa altitú subtropicales o tropicales humedas, montes y plantíos.
Psammomys obesus
El jird gordu (Psammomys obesus) ye una especie de rucador miomorfu de la familia Muridae mesma d'África y Oriente Mediu. Nun se reconocen subespecies.
Ye un royedor de tamañu mediu y d'aspeutu más achaparráu que les especies del xéneru "Meriones". La pelame dorsal varia del marrón claro en candia y mariellu, con llurdios de color negru. Nos lladrales, banduyu y mexelles ye de color ocre pálidu, con amás un llurdiu blancu detrás de cada oreya. La cola termina nun penachu de pelos d'unos 14 mm de llargu.
El craniu ye robustu y angulosu, y el so fórmula dental ye la siguiente: 1/1, 0/0, 0/0, 3/3 = 16.
Alcuéntrase nel norte d'África, dende Mauritania a Exiptu, según en Arabia Saudita, Israel, Xordania y Siria. Habita preferentemente nes proximidaes de la so principal fonte d'alimentu, los parrotales ensundiosos halófilos.
Viven en pequeñes colonies y constrúin, davezu nuna llomba, llurigues protexíes por parrotales con delles entraes y 2 o 3 pisos de galeríes, una d'elles de forma circular. El territoriu del machu dominante ye de gran estensión, pudiendo tomar el de delles femes y machos subordinaos. La dómina de cría ye d'avientu a abril, anque se rexistró qu'en cautividá pueden criar mientres tol añu. El periodu de xestación ye de 24 díes, pariendo les femes una camada d'ente 1 y 7 críes, que nacen lampiñas y son tresllechaes a les 3 selmanes, periodu tres el cual les críes independícense. Los machos algamen la maduror sexual a los 4 meses y les femes a partir de los 3.
Son de vezos diurnos, anque tamién son activos pela nueche. Magar que aliméntense de plantes cultivaes, la so alimentación componse principalmente de quenopodiacees, que son riques n'agua (84-86%) y en sodiu (1,5 g por 100 g). Por cuenta de ello tien de consumir una gran cantidá d'estes plantes salaes y desenvolver el correspondiente escesu de sales, lo cual consigue escretando una orina altamente concentrada gracies a que les sos riñonos son bien eficientes.
Pseudohydromys fuscus
Pseudohydromys fuscus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Pseudohydromys musseri
Pseudohydromys musseri ye una especie de royedor de la familia Muridae.
El so hábitat natural son: zones subtropicales o tropicales húmedes, montes
Pseudohydromys occidentalis
Pseudohydromys occidentalis ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Pseudomys albocinereus
Pseudomys albocinereus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Pseudomys apodemoides
Pseudomys apodemoides ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Pseudomys bolami
Pseudomys bolami ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Pseudomys gracilicaudatus
Pseudomys gracilicaudatus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Pseudomys hermannsburgensis
Pseudomys hermannsburgensis ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Pseudoryzomys simplex
La aguarón d'esteru (Pseudoryzomys simplex) ye la única especie qu'integra'l xéneru rucador Pseudoryzomys de la familia Cricetidae. Habita nel centru de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1887 pol zoólogu Herluf Winge, sol nome de "Hesperomys simplex". Nel añu 1962 Philip Hershkovitz treslladóse a un xéneru propiu, esto ye, monotípicu.
La localidad tipo referida ye: “cerca de Lagoa Santa, tao de Mines Gerais, Brasil”. 
Ye una especie endémica de güelgues del centru-esti de Suramérica, en Bolivia, Brasil y Paraguái, algamando pel sur el nordeste de la Arxentina, n'esteros del chaco húmedu o oriental. 
Pteromys momonga
La esguil volador de Xapón (Pteromys momonga) ye una especie de royedor esciuromorfo de la familia Sciuridae, endemicu de Xapón y una de les dos úniques especies d'esguiles voladores del Vieyu Mundu.
Pteromys volans
La esguil volador siberiana (Pteromys volans) ye una especie de royedor esciuromorfo de la familia Sciuridae. Pertenez a la mesma familia que les esguils comunes, a les que, per otra parte, paezse tantu pol so aspeutu como pola so manera de vida.
Tien el cuerpu bordiáu lateralmente por un repliegue de piel cubierta de pelo, llamáu patagio, asitiáu ente los dos pares de miembros, que puede estendese como si fora un paracaíes, y que dexa realizar vuelos entamaos d'hasta 35 m.
Estos esguiles voladores viven nos montes mistos o de resinoses del norte d'Europa, y en tola Siberia hasta'l Estremu Oriente. Aliméntase de biltos y granos, fueyes, corteza de abeduriu, cogordes y bagues. Esconder nos resquiebros de les roques o nos buecos de los árboles, nos que de cutiu ocupen los niales de los picamaderos (pájaro carpintero). Nellos atropen les sos reserves pal iviernu, y peracabar mientres los díes especialmente rigorosos nos que nun pueden salir de los sos abelugos.
Nun conocen el suaño iverniza. Son animales discretos, y los homes nun suelen percibir la so presencia. Esta vida secreta ta amás favorecida pola so actividá nocherniega, la so cobardura y tamién la so coloración, que se confunde cola de delles corteces, especialmente la del abeduriu. En dellos llugares volviéronse bien escases, pos nun pueden vivir fora del monte primariu y afáense con muncha dificultá a la presencia y actividá humanes.
== Subespecies conocen cuatro subespecies de "Pteromys volans".
Pygeretmus platyurus
Pygeretmus platyurus ye una especie de royedor de la familia Dipodidae.
Ye reinal del Oeste Central y Oriental del Kazakstán, y el noroeste de Turkmenistán.
Pygeretmus pumilio
Pygeretmus pumilio ye una especie de royedor de la familia Dipodidae.
Alcuéntrase en China, Irán, Kazakstán, Mongolia y Rusia.
Rattus annandalei
Rattus annandalei ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Indonesia, Malasia, y Singapur.
Rattus baluensis
Rattus baluensis ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase namái nel monte Kinabalu al norte de la islla de Borneo. Citóse ente los 1524 y 3810 msnm.
Rattus colletti
Rattus colletti ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Rattus everetti
Rattus everetti ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Rattus exulans
La aguarón de la Polinesia, o aguarón del Pacíficu (nome científicu: Rattus exulans), conocida polos maorínes como kiore, ye una especie de royedor miomorfu de la familia Muridae. Ye la tercera especie d'aguarón más espandida nel mundu, detrás del aguarón d'alcantariella ("Rattus norvegicus") y del aguarón negru ("Rattus rattus"). 
Ye orixinaria del Sudeste Asiáticu pero, como los sos parientes, fíxose cosmopolita en munches islles de la Polinesia, Nueva Zelanda, Fiyi, Hawaii. Comparte l'habilidá d'afaese fácilmente a munchos tipos distintos d'ambientes, dende pacionales, montes, urbanizaciones. Los sos vezos son tamién similares, suel convivir con humanos onde tien un fácil accesu a comida.
Esta especie de Polinesia ye similar n'apariencia a otros aguarones como los aguarones negro y pardo. Tien oreyes grandes arrondaes, una trompa aguyada, pelo negru/pardu con una barriga más clara, y comparativamente curties pates. Cuerpu delgáu, llargu, algamando 15 cm de llargor de la ñariz a la base de la cola, faciéndola llevemente más curtia qu'otros aguarones. En pequeñes islles, tienden a ser entá menores 11 cm. Estremar por una llinia cimera más escura nes manos. El restu de pates y manos ye pálidu.
Como munchos royedores ye de vezos nocherniegos, y son escelentes escaladores, frecuentemente faciendo los sos niales n'árboles. Pel hibiernu, cuando arralez l'alimentu, ye común qu'esgamoten la corteza y los tarmos. Tienen les característiques comunes a los aguarones tocantes a reproducción; poliéstricas con xestaciones de 21-24 díes, tamañu de camaes afectaes por alimentu y otros recursos (6-11 pupes), volviéndo-yos el estro al otru mes (28 díes).
"R. exulans" ye nocherniegu, omnívoru: come granes, frutes, fueyes, corteza, insectos, lombriz, arañes, llagarteses, güevos d'aves, pitucos. Pueden reparase frecuentemente tomando pieces d'alimentu y llevales a sitiu más seguru, tantu pa protexeles o pa preparar. Protéxense asina non solo de predadores, sinón tamién de l'agua y d'otros conxéneres. Estes "estaciones d'escondederu" allugar n'árboles, cerca de raigaños, en fisuras de tueros, y entá en cañes cimeres. En Nueva Zelanda, por ej., tales estaciones atopar so piles de roques, o en frondas de "Rhopalostylis sapida" palmes Nikau.
Ta llargamente distribuyida nel Pacíficu y nel Sudeste Asiáticu. Nun pueden nadar grandes distancies, polo que-y la considera una marcadora significativa de les migración humana al traviés del Pacíficu polos polinesios que, accidental o deliberadamente, introducir nes islles qu'ocupaben. Esta especie ye responsable de munches estinción de aves y insectos reinals nel Pacíficu; eses especies taben nun ecosistema con ausencia de mamíferos y teníen la mansedume de isleños faciéndolos incapaces d'escapar de la presión predadora d'estos aguarones. Suxurióse que quiciabes estos aguarones xugaren un rol na completa deforestación de la islla de Pascua, por comer les nueces de la palma local (Arecaceae), torgando'l rebrote de la vexetación.
Restos d'esti aguarón polinésica datar en más de 2000 años en Nueva Zelanda. Suxurióse que llegó con esploradores tempranos que darréu perecieron o les dexaron ensin colonizales.
Rattus hoffmanni
Rattus hoffmanni ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase namái nes selves de les islles Célebes y les islles Togian (n'Indonesia).
Rattus leucopus
Rattus leucopus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Australia, Indonesia,y Papúa Nueva Guinea.. 
Rattus losea
Rattus losea ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en China, Laos, Taiwán, Tailandia, y Vietnam.
Rattus lutreolus
La aguarón australianu de banzáu (Rattus lutreolus) ye una especie de rucador qu'habita na mariña sur y este d'Australia. Ye habitual en montes baxos en Fraser Island al sur de la mariña de New South Wales z Victoria hasta los Montes Lofty en Australia Meridional. Una subspecie "velutinus" habita en Tasmania, z otra subespecie "lacus" vive en delles árees isolaes en xungla d'altitú elevada cerca d'Atherton (Queensland).
Son activos tantu de día como de nueche y son herbívoros. El "Rattus lutreolus" habita en vexetación baxa, trupa y húmeda.
Rattus marmosurus
Rattus marmosurus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye reinal del norte y centru de Célebes (Indonesia). 
Rattus mordax
Rattus mordax ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Rattus morotaiensis
Rattus morotaiensis ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Rattus niobe
Rattus niobe ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Rattus nitidus
Rattus nitidus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Bangladex, Bután, China, India, Indonesia, Laos, Myanmar, Nepal, Paláu, Filipines, Tailandia, y Vietnam.
Rattus norvegicus
La aguarón pardu, aguarón d'alcantariella, aguarón gris o aguarón marrón (Rattus norvegicus), tamién denominada aguarón chinu, aguarón noruegu o guarén, ye una especie de rucador miomorfu de la familia Muridae. Ye una de les aguarones más conocíes y comunes; ta amestada a les actividaes humanes y gracies a ello colonizó tol mundu dende los sos oríxenes en China, siendo una verdadera plaga. Dio orixe a los aguarones albinos y otres variedaes utilizaes pol home como Esperimentación con animales animal de llaboratoriu. Nun se reconocen subespecies.
Mide de 21 a 27 cm de llargor, la cola tien de 17 a 22 cm y pesa de 280 a 520 g. El cuerpu ye toscu y la cola cubierta d'escames n'aníu; el mantu ye gris escuru nel llombu. El focico ye más romu y les oreyes más curties que les del aguarón negru ("Rattus rattus").
El so fórmula dental ye la siguiente: (1/1, 0/0, 0/0, 3/3) = 16.
Tien vezos nocherniegos y ye bien arteru na agua, anque, a diferencia de la aguarón negru nun ye bona esguiladora. Escava redes de túneles y cueves. Ye omnívora, anque prefier los ceberes, güevos, carnes y animales pequeños. El so oyíu y olfatu son escelentes. Les femes, tres una xestación de 21 a 23 díes, paren de 6 a 14 críes ciegues y ensin pelo. Tienen de 2 a 8 camada per añu. Viven hasta tres años.
Ye una especie gregaria, siendo cada individuu parte d'un grupu xerárquico y disciplinao. Frecuentemente hai conflictos y dacuando verdaderes guerres ente dos grupos.
Ye orixinaria del sudeste de Siberia, nordés de China y delles zones de Xapón, dende onde s'estendió al norte d'Europa y a Norteamérica.
Afacer a cualesquier hábitat sacante al desiertu y los glaciares. Comensal de los asentamientos humanos, abonda especialmente nes grandes ciudáes, nes alcantarielles, bodegues y establos, frecuentemente cerca de l'agua.
Esta especie tien característiques de plaga, non yá porque taramia los alimentos de les cases y bodegues, sinón especialmente porque tresmite enfermedaes graves, como infecciones por Hantavirus, leptospirosis, criptosporidiosis, fiebre hemorráxico viral y fiebre Q. 
Son una de les plagues mamíferes más importantes. En bien pocos casos, les sos pulgues tresmitieron la peste bubónica, que ye xeneralmente tresmitida poles pulgues de la aguarón negru.
Rattus novaeguineae
Rattus novaeguineae ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Rattus praetor
Rattus praetor ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Indonesia, Papúa Nueva Guinea y Islles Salomón.
Rattus pyctoris
Rattus pyctoris ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Afganistán, China, India, Irán, Kirguistán, Nepal y Pakistán.
Rattus rattus
La aguarón negru (Rattus rattus), tamién conocida como aguarón de barcu, aguarón del teyáu, aguarón común, o pericote, ye una especie de royedor miomorfu de la familia Muridae. 
Esta especie ye orixinaria d'Asia tropical, pero colonizó Europa nel sieglu VIII, y dende ellí esvalixóse pol restu del mundu, afaciéndose a casi tolos hábitats, anque predomina nos ambientes templaos.
Ta incluyida na llista de les "", iguada pola Unión Internacional pal Caltenimientu de la Naturaleza.
El so cuerpu mide de 16 a 22 cm de llargor, y la cola, ensin pelos y cubierta d'escames n'aníu, de 17 a 24 cm. El so pesu ye d'ente 150 y 230 g. El focico tien forma de punta. El mantu ye negru o gris. Viven de 2 a 3 años.
Alcuéntrase nos asentamientos humanos y prefier vivir so techu. A diferencia del aguarón gris ("Rattus norvegicus") ye especialista n'engatar. Les femes tienen 5 o 6 camaes al añu; el tiempu de xestación ye de 21 a 30 díes y paren cada vegada de 5 a 8 críes, que al nacer son ciegues y ensin pelo.
Causa problemes económicos y sanitarios. Amás de consumir o estropiar los alimentos, l'aguarón tuvo acomuñada a munches enfermedaes como la peste bubónica, tresmitida pola pulga que la parasita.
Los aguarones negros dacuando son calteníes como mascota. Sicasí, la mayoría de los aguarones de compañía son exemplares adomaos de "Rattus norvegicus".
Rattus salocco
Rattus salocco ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye n'endemismu de les selves del sudeste de les islles Célebes, (n'Indonesia). 
Rattus sikkimensis
Rattus sikkimensis ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Puede ser atopada nos siguientes países: Bután, Camboya, República Popular China, India, Laos, Myanmar, Nepal, Tailandia y Vietnam.
Rattus sordidus
Rattus sordidus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Australia, Indonesia, y Papúa Nueva Guinea.
Rattus steini
Rattus steini ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Rattus tanezumi
Rattus tanezumi ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Afganistán, Bangladex, Camboya, China, Islles Cocos, Fiji, India, Indonesia, Xapón, Corea del Norte, Corea del Sur, Laos, Malasia, Myanmar, Nepal, Pakistán, Filipines, Taiwán, Tailandia y Vietnam.
Rattus tiomanicus
Rattus tiomanicus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Indonesia, Malasia, islles Filipines, y Tailandia.. 
Rattus verecundus
Rattus verecundus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Rattus villosissimus
Rattus villosissimus ye una especie de royedor miomorfu de la familia Muridae.
Ye endémica de Australia. 
Ratufa indica
La esguil malabar o esguil xigante hindú (Ratufa indica) ye una especie de royedor esciuromorfo de la familia Sciuridae mesma de les selves del subcontinente indiu. Los adultos d'esta especie lleguen a midir más d'un metro y a pesar unos dos quilos.
Conocense cuatro subespecies de "Ratufa indica".
Reithrodon auritus
Reithrodon auritus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase n'Arxentina, Chile y Uruguái.
Reithrodon typicus
La aguarón coneyu oriental (Reithrodon typicus) ye una especie de rucador del xéneru "Reithrodon" de la familia Cricetidae. Habita nel centru-esti del Conu Sur de Suramérica. 
L'exemplar tipu foi colectáu en Maldonáu, Uruguái, por Charles Darwin mientres el so famosu viaxe alredor del mundu.
La localidad tipo referida ye: “Maldonado, departamentu de Maldonado, Uruguái”.
Nel añu 1920 el zoólogu Oldfield Thomas describió con exemplares de Goya (Provincia de Corrientes Corrientes) una subespecie: "Reithrodon typicus currentium", que nun foi realcontrada nuevamente.
Les sos especies distribuyir nel Uruguái y el nordeste de la Arxentina, na mesopotamia, con rexistros nes provincies de Provincia de Corrientes Corrientes y especialmente Ente Ríos.
Reithrodontomys brevirostris
Reithrodontomys brevirostris ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Costa Rica y Nicaragua.
Reithrodontomys burti
Reithrodontomys burti ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Reithrodontomys chrysopsis
Reithrodontomys chrysopsis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái en Méxicu.
Reithrodontomys creper
Reithrodontomys creper ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Costa Rica y Panamá. 
Reithrodontomys darienensis
Reithrodontomys darienensis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái en Panamá. 
Reithrodontomys fulvescens
Reithrodontomys fulvescens ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase n'El Salvador, Guatemala, Hondures, Méxicu, Nicaragua y los Estaos Xuníos. 
Reithrodontomys gracilis
Reithrodontomys gracilis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Belize, Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Hondures, Méxicu y Nicaragua. 
Reithrodontomys montanus
Reithrodontomys montanus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase nel norte de Méxicu y nel centru d'Estaos Xuníos. 
Reithrodontomys rodriguezi
Reithrodontomys rodriguezi ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái en Costa Rica.
Reithrodontomys sumichrasti
Reithrodontomys sumichrasti ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Hondures, Méxicu, Nicaragua y Panamá. 
Reithrodontomys sumichrasti. 2006 IUCN Rede List of Threatened Species. 
Rhabdomys pumilio
Rhabdomys pumilio ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Angola, Botsuana, República Democrática d'El Congu, Kenia, Lesothu, Malaui, Mozambique, Namibia, Sudáfrica, Suazilandia, Tanzania, Uganda, Zambia y Zimbabue.
El so hábitat natural son: sabanes grebes, y húmedes, carba grebu clima tropical o clima subtropical, carba mediterránea, desiertos calientes, tierres de cultivu, xardinos rurales, y árees urbanes.
Rheomys raptor
Rheomys raptor ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Atópase a partir d'un segmentu aislláu nes tierres altes del centru de Costa Rica y Panamá.
Rheomys underwoodi
Rheomys underwoodi ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Costa Rica y Panamá.
Rhipidomys austrinus
Rhipidomys austrinus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase n'Arxentina y Bolivia. 
Rhipidomys couesi
Rhipidomys couesi ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Colombia, Ecuador Perú Trinidá y Tobago y Venezuela. 
Rhipidomys emiliae
Rhipidomys emiliae ye una especie de royedores de América del Sur. Ye un endemismu nel centru de Brasil, onde s'atopa na franxa oriental de la Amazonia, como tamién la selva tropófila y la selva tropical seca nuna ecorregión zarrada. Alcuéntrase de cutiu n'árees de cultivu.
Rhipidomys fulviventer
Rhipidomys fulviventer ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Rhipidomys latimanus
Rhipidomys latimanus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Colombia y Ecuador. 
Rhipidomys leucodactylus
El Rhipidomys leucodactylus, Aguarón trepador de pies blancos o Aguarón arbolícola cola de pincel , ye una especie de royedor de Suramérica. La mesma habita en zones de Bolivia, Brasil, Ecuador, Guayana francesa, Guyana, Perú, Surinam y Venezuela.
Rhipidomys venezuelae
Rhipidomys venezuelae ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Rhipidomys venustus
Rhipidomys venustus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Venezuela. 
Rhipidomys wetzeli
Rhipidomys wetzeli ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Rhizomys pruinosus
Rhizomys pruinosus ye una especie de royedor de la familia Spalacidae.
Alcuéntrase n'India, Camboya, China, Laos, Malasia, Myanmar, Tailandia, y Vietnam.
Rhizomys sinensis
Rhizomys sinensis ye una especie de royedor de la familia Spalacidae. Conozse como "Aguarón del bambú chino", una de los cuatro aguarones del bambú.
Alcuéntrase en China, Myanmar, y Vietnam.
L'aguarón de bambú chino tien un llargor corporal ente 216 y 380 milímetros y una cola ente 50 y 96 mm. Pesa ente 1.875 - 1.950 gramos. La so pelame ye nidia y escarez de pelos de protección al igual qu'el so conxénere l'aguarón canoxu (Rhizomys pruinosus). Nos llaos de la cara y la coroniella la pelame tornar d'un gris pardu escuru, ente que'l restu del cuerpu ye abuxada castañal más claru. Pela parte inferior del cuerpu tien muncho menos pelo.
L'aguarón de bambú chino ye bien solitaria. Cría mientres tol añu y con especial medría en primavera. Cuando cría vuélvese más sociable. La fema tien de dos a cuatro críes (ocho a lo más). Les críes nacen desnudes y son tresllechaes a los trés meses. Les llurigues pueden midir hasta 45 metro y una fondura ente 20 y 30 cm. Constrúi un túnel d'escape que caltién siempres disponible y azorronar con tierra suelta. La cámara nial tien unes dimensiones de 20-25 cm de llargu, ye ovalada y acolchada con fueyes de bambú secu. Esti aguarón alimentar de raigaños y de biltos tienros de bambú. xeneralmente na superficie esterior. Cuando na so redolada escai la comida disponible, mover a otru territoriu. Los sos predadores inclúin al lleopardu de les nieves y el panda coloráu. Tamién delles culiebres.
La 'aguarón de bambú chino' tien un ampliu territoriu d'espansión y ye bien común en ciertes localizaciones. La so población ye alta. Ta considerada una plaga del campu en China. La so mayor amenaza ye que ye cazada como comida polos llabradores. La IUCN (International Union for Conservation of Nature) evaluar como 'non amenazada'.
Rhizomys sumatrensis
Rhizomys sumatrensis ye una especie de royedor de la familia Spalacidae. Una de les aguarones de bambú. Denominase "aguarón de bambú grande".
La so dieta inclúi, amás de los biltos y raigaños del bambú, los cultivos de tapioca y de caña d'azucre.
Alcuéntrase en Camboya, China, Indonesia, Laos, Malasia, Myanmar, Tailandia y Vietnam.
Rhynchomys soricoides
Rhynchomys soricoides ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye un endemismu del norte de Luzón, nes islles (Filipines).
Saccostomus mearnsi
Saccostomus mearnsi ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
Alcuéntrase n'Etiopía, Kenia, Somalia, Tanzania y Uganda.
El so hábitat natural son: sabana, seques subtropicales o tropicales carbes secos, desiertos calientes y tierres de cultivu.
Sciurotamias davidianus
Sciurotamias davidianus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Sciurotamias forresti
Sciurotamias forresti ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Ye un Endemismu de China.
El so hábitat natural son: tierres templaes, carbes y zones predreses.
Sciurus aberti
La esguil de Abert (Sciurus aberti) ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Ye un animal pequeñu, d'unos 50 cm de llargor más una cola de la metá del so cuerpu de llarga. La so pelame ye gris col banduyu blancu y nel llombu una banda acoloratada. La característiques más notable que lo estrema d'otros esguiles son les guedeyes de pelo nes sos oreyes, que sobresalen dellos centímetros percima d'elles. 
Habita nos árboles de les Montes Predresos, d'onde ye endémica, abondosu nos estaos de Arizona, Nuevu Méxicu y Coloráu, pudiendo atopase hasta nos montes del norte de Méxicu.
Esta especie ta bien rellacionada colos montes de coníferes fríos y secos del interior nel monte, ente 1.600 y 2.600 msnm. Suel preferir pa vivir, alimentase y faer los sos niales nel so interior los árboles de carbayu azul, enebros, pinos comunes y, sobremanera, pinos ponderosa, alimentándose de les sos granes y otres coses qu'atopa pol monte.
Sciurus aestuans
Esguil gris, esguil brasileñu, esguil de Guayana, Caxinguelê, Guianan Squirrel, Olive Coloured Squirrel, (Sciurus aestuans) ye una esguil del xéneru "Sciurus" reinal de Suramérica. Topar nel nordés d'Arxentina, Brasil, Guyana, Guyana Francesa, Surinam, Venezuela, y posiblemente Colombia. 
El so cuerpu mide alredor de 20 cm y la so cola ente 15 y 18 cm ; pesa unos 250 g, esisten delles subespecies bien asemeyaes fisícamente. El color del so pelo, al qu'alude'l so nome vernaculo delles vegaes, varia del gris a la castañal escura.
La so área de distribución ye la parte oriental de la cuenca del Amazones, ríu Negru y río Madeira con poblaciones aisllaes na selva atlántica de Brasil y Misiones.
Ye bono d'identificar yá que ye la única especie d'esguil na so área de distribución. Ye un habitante habitual de los montes,xeneralmente cerca de tueros cayíos, anque tamién ta presente n'otres formaciones arbóreas como parques y plantíos. Desenvuelve la so actividá mientres el día buscando y consumiendo frutos, granes, corteces ya inclusive insectos, güevos y aves. Nun envierna sinón que se caltién activa consumiendo lo que foi almacenando en distintes oquedaes d'árboles, roques y edificios. Desenvuelve la so actividá nos árboles anque nun duldar en baxar d'ellos pa recoyer alimentu. Tamién nada con soltura.
Sciurus alleni
La esguil de Allen (Sciurus alleni) ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Ye endémica del norte de Méxicu. Nun tien subespecies.
Sciurus anomalus
La esguil persa o esguil caucásicu (Sciurus anomalus) ye una especie de royedor de la familia Sciuridae. Alcuéntrase n'Armenia, Azerbaixán, Xeorxa, Grecia, Irán, Iraq, Israel, Xordania, El Líbanu, Siria y Turquía. El so hábitat natural son los montes templaos.
"S. anomalus" ye un mamíferu diploide con un conteníu xenético 2n=40 (FN 76). El so cariotipo consiste en 18 pares de cromosomes metacéntricos y submetacéntricos, un par subtelocéntrico según otru par submetracéntrico de pequeñu tamañu que se cree que podría corresponder a los cromosomes sexuales.
Conocense trés subespecies de "Sciurus anomalus".
Sciurus aureogaster
La esguil gris (Sciurus aureogaster) ye una especie de royedor esciuromorfo de la familia Sciuridae. Ye un esguil arborícola orixinaria de Guatemala y del este y sur de Méxicu, y foi introducida en delles rexones de Florida (Estaos Xuníos).
L'esguil gris ta cubierta por una pelame gris y blancu, acoloratáu nel abdome, y esisten tamién individuos negros. El cuerpu mide ente 42 y 55 cm con una cola de 20 a 30 cm de llargor. Les oreyes y los güeyos son pequeños; los dientes son fuertes y usalos p'abrir nueces.
Conocense dos subespecies de "Sciurus aureogaster".
Sciurus carolinensis
La esguil de les Carolinas (Sciurus carolinensis), tamién conocida como esguil gris de les Carolinas, esguil gris oriental y esguil del este, ye una especie de royedor esciuromorfo de la familia Sciuridae.
Nun tien de confundir se coles siguientes especies: esguil gris del oeste, esguil gris mexicana, esguil negru, esguil xigante gris, esguil gris del Pacíficu nin esguil gris de Arizona.
Apáriense dos veces al añu. El periodu de xestación ye d'unos 45 díes y les críes, trés o cuatro, nacen mientres los meses de febreru a marzu y agostu a setiembre.
Ta incluyida na llista "" de la Unión Internacional pal Caltenimientu de la Naturaleza.
Ye un esguil arbórea orixinaria del este y mediu oeste de Estaos Xuníos y de delles zones meridionales del este de Canadá. El so nome específicu provién de la denominación de los estaos de Carolina del Sur y Carolina del Norte onde fueron de primeres alcontraes y, entá güei, son bien comunes.
Foi introducida n'otres partes del mundu (México, Europa y Suráfrica) onde se porta como especie invasora.
En México ta presente al norte de la península de Baxa California, onde foi lliberada de manera intencional. Esiste un rexistru nel nordés del país (Tamaulipas). Nun se tien conocencia del estatus actual de la especie en dambes localidaes.
Nel casu d'Italia la estensión de la población d'esguil gris amenaza con mover a la esguil coloráu, especie autóctona d'ecoloxía similar, y tresmitir patóxenos que podríen acabar con ella; asina asocedió nel Reinu Xuníu.
Apocayá comercializóse como mascota n'España lo que supon un riesgu grande de causar el mesmu problema, una y bones la sueltes y escapes de mascotes exótiques son un importante vector d'entrada d'especies exótiques invasores (EEI).
== Subespecies conocen cinco subespecies de "Sciurus carolinensis".
Sciurus colliaei
La esguil gris del Pacíficu (Sciurus colliaei) ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Ye endémica de Méxicu. 
Sciurus deppei
La esguil de Deppe (Sciurus deppei) ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase n'El Salvador, Belize, Costa Rica, Guatemala, Hondures, Méxicu y Nicaragua.
Sciurus granatensis
La esguil de cola colorada (Sciurus granatensis) ye un miembru neotropical del xéneru Sciurus. Alcuéntrase-y en Costa Rica, Panamá, Colombia, Ecuador, Trinidá y Tobago y Venezuela. Esisten más d'una trentena de subespecies d'esti esguil americanu.
Sciurus griseus
La esguil gris occidental (Sciurus griseus) ye una especie de royedor esciuromorfo de la familia Sciuridae. Ye una esguil arborícola propia de la mariña oeste de Estaos Xuníos y Canadá. L'esguil gris occidental foi descrita per primer vegada por George Ord en 1818 basándose nes notes tomaes por Lewis y Clark en The Dalles, en Wasco County, Oregón.
Comparáu cola esguil gris oriental, estos esguiles son cobardes, y xeneralmente cuerren escontra un árbol y dan un gritíu cuando son fadiaes. El so pesu varia de 400 gramos a casi un kilogramu, y el so llargor (cuntando la cola) ye de 45 a 60 centímetros. Esta ye l'esguil nativu más grande de la mariña oeste de los Estaos Xuníos.
Conocense trés subespecies de "Sciurus griseus".
Sciurus igniventris
La esguil coloráu de l'Amazones norte (Sciurus igniventris) ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en Suramérica. Brasil, Colombia, Ecuador, Perú y Venezuela. 
Sciurus lliriu
La esguil xaponés (Sciurus lliriu) ye una especie de royedor esciuromorfo de la familia Sciuridae. Ye endemicu de Xapón.
L'esguil xaponés ta distribuyida poles islles de Honshu, Shikoku y Kyushu, en Xapón. 
Sciurus nayaritensis
La esguil foín mexicana (Sciurus nayaritensis) ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Sciurus niger
La esguil foín oriental (Sciurus niger) ye una especie de rucador esciuromorfo de la familia Sciuridae. 
Esti esguil tien una llarga cola que solmena cuando ta alteriada . Aliméntase principalmente d'abiyotes, que son riques en taníns, que caltienen a los esguiles llibres de viermes parásitos: ascárides y taenies.
Esti esguil paecer al esguil gris ("Sciurus carolinensis") pero ye de mayor tamañu. L'esguil foín prefier hábitats más abiertos, ente que l'esguil gris prefier árees cubiertes de árboles. L'esguil foín atropa nos sos güesos y nos sos dientes porfirina, que produz un color rosa y colloráu brillosu nos güesos y los dientes cuando éstos reparar so la lluz ultravioleta.
Alcuéntrase distribuyida por tola parte oriental de Norteamérica.
Sciurus oculatus
La esguil de Peter (Sciurus oculatus) ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Sciurus spadiceus
La esguil coloráu de l'Amazones sur (Sciurus spadiceus) ye una especie de royedor de la familia Sciuridae. Esta especie ye abondo grande en tamañu y tien una pelame de color marrón acoloratáu.
A partir de Suramérica Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador y Perú. 
Sciurus stramineus
Sciurus stramineus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Ye n'Endemismu de Ecuador y Perú. 
Sciurus variegatoides
Sciurus variegatoides ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Ye endémica de Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Hondures, al sur de Méxicu, Nicaragua y Panamá.
Sciurus yucatanensis
La esguil de Yucatán (Sciurus yucatanensis) ye una especie de royedor de la familia Sciuridae. 
Esta especie habita los montes de Guatemala, Belize y la península de Yucatán en Méxicu.
Vive enriba de los árboles onde gueta comida mientres el día y duerme de nueche en niales construyíos sobre les cañes con fueyes y ramines pa protexese. La so alimentación consiste en granes, bayes y frutes.
Scotinomys teguina
Scotinomys teguina ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Hondures, Méxicu, Nicaragua, y Panamá. 
Scotinomys xerampelinus
Scotinomys xerampelinus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Sekeetamys calurus
El jerbillo de cola tupia (Sekeetamys calurus) ye una especie de royedor miomorfu de la familia Muridae. Ye la única especie del xéneru Sekeetamys.
Alcuéntrase nel este de Exiptu, Israel, Xordania, Arabia Saudita y quiciabes l'estremu norte de Sudán.
El so hábitat natural son les árees predreses.
Sicista betulina
La sicista nórdica, mure llistáu nórdicu o mure gregariu (Sicista betulina) ye una especie de rucador miomorfu de la familia Dipodidae. Nun se reconocen subespecies.
Ye d'aspeutu similar a la sicista esteparia ("Sicista subtilis") y al mure llistáu ("Apodemus agrarius"), pero estremar d'ellos pola so cola más llarga, que ye casi una vegada y media más llarga que'l restu del cuerpu, y de color gris pardu percima y más claru per debaxo. Del restu de mures estrémase darréu pola raya de color negru que parte de la cabeza y va pela parte central del envés hasta la base de la cola. La pelame ye castañu claru pela parte cimera y blancu pola inferior.
Mide de 5 a 7 cm, más de 7,6 a 11 cm de la cola y la so fórmula dental ye la siguiente: 1/1, 0/0, 0-1/1, 3/3 = 16-18.
Ta llargamente estendíu dende Polonia y el mar Bálticu escontra l'este, al traviés de Rusia y algamando el Círculu Polar Árticu, hasta Kazakstán y Mongolia, siendo'l so rexistru en China dudosu, y con poblaciones aisllaes en Escandinavia, norte de Alemaña, y nos cordales de los Alpes y Cárpatos.
Alcuéntrase-y en llugares arbolaos con trupu sotobosque, principalmente en zones húmedes o pantanoses. Nel norte prefier los montes de coníferes, sobremanera abeduriues, y nel sur montes caudicifolios con maleza baxa de rexones montascoses. Nun ye infrecuente velo en parques y praos.
Ye una especie predominantemente crepuscular y nocherniega, engata ágilmente ayudar de la so llarga cola, que caltién llixeramente llevantada o horizontal, faciendo la función de balancín. Habita los meses de branu en praderíes húmedes pasando los iviernos en montes. Envierna d'ochobre a abril/mayu nun nial soterrañu o un tocón, pudiendo perder hasta'l 50% del so pesu corporal mientres estos meses.
El periodu de cría tien llugar ente mayu y xunu. Constrúi un nial consistente nuna esfera de mofu o yerba en llurigues escavaes por ellos mesmos so tierra o toconos d'árboles. El periodu de xestación ye d'ente 4 y 5 selmanes, constando la camada d'ente 3 y 11 críes.
La so alimentación ye a base de granos, bayes, insectus, y otros invertebraos.
Sicista kazbegica
Sicista kazbegica ye una especie de royedor de la familia Dipodidae.
El so hábitat natural son: montes templaos. 
Sicista kluchorica
Sicista kluchorica ye una especie de royedor de la familia Dipodidae.
Ye n'endemismu de Rusia.
Sicista napaea
Sicista napaea ye una especie de royedor de la familia Dipodidae.
Sicista severtzovi
Sicista severtzovi ye una especie de royedor de la familia Dipodidae.
Ye n'Endemismu de les estepes de la Europa del Este Ucrania y Rusia.
Sicista strandi
Sicista strandi ye una especie de royedor de la familia Dipodidae.
Ye un endemismu de Rusia.
Sicista subtilis
La sicista esteparia o mure llistáu estepario (Sicista subtilis) ye una especie de rucador miomorfu de la familia Dipodidae. Ye propiu d'Asia occidental y Europa oriental.
Ye d'aspeutu similar a la sicista nórdica ("Sicista betulina") pero cola cola menos llarga y cola raya dorsal de color negru menos desenvuelta, la cual tien bandes marielles que la arrodien y frecuentemente adelántrase hasta la frente. El restu de la pelame ye de color pardu buxu a gris pálidu amarellentáu nel envés y ablancazáu na zona ventral. Suel ser más escuru na zona más al norte de la so área de distribución. Mide ente 55 y 70 mm más d'ente 60 a 90 mm de la cola, lo que supon un 130% del llargor cabeza-cola. El so fórmula dental ye la siguiente : 1/1, 0/0, 0 - 1/1, 3/3 = 16 18.
Ta distribuyida llargamente en Ucrania, el sur de Rusia y Kazakstán, con poblaciones aisllaes en Rumania, Bulgaria, Hungría, Serbia y Eslovaquia. El so rexistru en China ye dudosu. Prefier terrenes abiertos, principalmente la estepa montiega del este d'Europa y Asia occidental.
Ye un royedor crepuscular y nocherniego que envierna ente los meses d'ochobre a abril. Utiliza la cola p'ayudar mientres engata. Aliméntase d'insectos y invertebraos, pero tamién de materia vexetal, principalmente de granes y frutos. Constrúi niales al abelugu de la vexetación en furacos del suelu o de roquedos.
Sicista tianshanica
Sicista tianshanica ye una especie de royedor de la familia Dipodidae.
Alcuéntrase en China y Kazakstán.
Sigmodon alleni
Sigmodon alleni ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Sigmodon arizonae
Sigmodon arizonae ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Sigmodon hirsutus
Sigmodon hirsutus, tamién conocíu como aguarón de campu o aguarón algodoneru del sur, ye una especie de rucador de la familia "Cricetidae", nativa dende'l sur de Méxicu hasta'l norte de Suramérica. 
La so área de distribución inclúi'l sur de Méxicu (sur de Chiapas), Guatemala, El Salvador, Hondures, Nicaragua, Costa Rica, Panamá, Colombia y Venezuela.
Sigmodon hispidus
La rata café o aguarón algodoneru (Sigmodon hispidus) ye una especie de royedor americanu.
La so área de distribución estiendese dende los estaos sureños de Estaos Xuníos hasta Colombia y Venezuela al traviés de toa Centroamérica.
Sigmodon leucotis
Sigmodon leucotis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái en Méxicu, dende'l suroeste de Chihuahua y el sur de Nuevu Llión hasta'l centru de Oaxaca.
Sigmodon mascotensis
Sigmodon mascotensis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Sigmodon ochrognathus
Sigmodon ochrognathus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae. Atópense dientro de Sigmodontini sub-familia d'el royedores que baxa de Cricetidae de la familia d'el royedores qu'inclúi los mures y aguarones del Nuevu Mundu.
Alcuéntrase nos Montes de piñón-Juniper (Pinyon-juniper) nel suroeste de Estaos Xuníos y en partes de Méxicu. 
Sigmodon peruanus
Sigmodon peruanus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Ecuador y Perú. 
Sigmodon toltecus
Sigmodon toltecus, tamién conocíu como aguarón algodoneru tolteca, ye una especie de rucador de la familia "Cricetidae", nativa de Méxicu y Guatemala. 
La so área de distribución inclúi l'este de Méxicu dende'l ríu Grande hasta les tierres baxes de Chiapas, y el norte de Guatemala.
Sooretamys angouya
El colilargo grande (Sooretamys angouya) ye la única especie qu'integra'l xéneru rucador Sooretamys de la familia Cricetidae. Habita nel centru-esti de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1814 pol zoólogu Johann Fischer von Waldheim sol nome de "Oryzomys angouya".
Nel añu 2006 los zoólogos Marcelo Weksler, Alexandre Reis Percequillo y Robert S. Voss treslladóse a un xéneru propiu, esto ye, monotípicu, creando pa ello "Sooretamys".
La localidad tipo, designada por Musser y otros en base al llugar de captura del neotipo, ye: “Paraxa al este del río Paraguái, 2,7 km (per camín) al norte de San Antonio, departamentu de Misiones, Paraguái”.
Ye una especie endémica de les selves del centru-esti de Suramérica, nel sudeste de Brasil (nos estaos de: Espírito Santu, Ríu de Janeiro, São Paulo, Paraná, Santa Catarina y Ríu Grande del Sur), nel oriente del Paraguái y nel nordeste de la Arxentina.
Esta ye una especie común, anque nun ye prindada en grandes númberos. Según la organización internacional dedicada a la caltenimientu de los recursos naturales Unión Internacional pal Caltenimientu de la Naturaleza (IUCN), al nun tener mayores peligros y vivir en munches árees protexíes, clasificar como una especie baxu “esmolición menor” na so obra: Llista Colorada d'Especies Amenaciaes.
Spalacopus cyanus
El cururo (Spalacopus cyanus) ye una especie de rucador de la familia Octodontidae. Ye monotípicu dientro del genus Spalacopus. Ye un endemismu de Chile.
Alcuéntrase-y en Chile, dende Caldera (III Rexón de Atacama) a Chillán (VIII Rexón del Bio-Bio), dende'l nivel del mar hasta 3.400 msnm d'altitú.
Constrúi galeríes soterrañes, les que nun abandona, pero asoma la so cabeza nes entraes cuando sale'l sol. Les sos galeríes son inconfundibles, yá que en cada entrada o salida hai un montículo que se forma cola tierra que l'animal estrayi al cavar.
Comunicar con soníos que resonen nos túneles. Cuando la vexetación del terrén mengua, la colonia treslladar mientres la nueche.
Spalax golani
Spalax golani ye una especie de royedor de la familia Spalacidae.
Ye n'Endemismu del noroeste de Israel, Monte Hermón, Quneitra y El-Al nas, Altos del Golán, 
Spalax microphthalmus
La aguarón atopo grande o oriental (Spalax microphthalmus) ye una especie de rucador miomorfu de la familia Spalacidae. 
Alcuéntrase en estepes y estepes arbolaes de Ucrania y el sur de Rusia. 
Spalax nehringi
Spalax nehringi ye una especie de royedor de la familia Spalacidae.
Alcuéntrase n'Armenia, Xeorxa, y Turquía.
Spermophilopsis leptodactylus
Spermophilopsis leptodactylus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase n'Afganistán, Irán, Kazakhstán, Tajikistán, Turkmenistán y Uzbequistán.
Spermophilus alashanicus
Spermophilus alashanicus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en China y Mongolia. 
Spermophilus dauricus
Spermophilus dauricus» ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en China, Mongolia, y Rusia.
Spermophilus elegans
Spermophilus elegans, conocida comúnmente como la "esguil de tierra de Wyoming" ye una especie de royedor de la familia de los esciúridos, reinal de Estaos Xuníos.
Les sos mases corporales van dende los 260 hasta los 400 gramos, con una llongura de 254 hasta 381 mm, y una cola relativamente curtia, de 59 a 79 mm. Los sos güeyos tán arrodiaos d'un aníu blancu. Nun tener los llurdios nin arralles dorsales propies d'otros esguiles de tierra. La so piel ye marrón con tonos grises na zona de los costazos.
Onde son simpátricas, pue ser estremada de "S. beldingi" pola so cola más llarga y la so tente más canela na zona ventral, de "S. townsendii" por mayor tamañu, de "S. armatus" pol tinte más pardu que gris so la so cola, y de "S. richardsonii" por midíes biométricas.
La especie vive en trés grandes zones separaes del oeste d'Estaos Xuníos, sobre los 1500 msnm (suroeste de Montana, centru y suroeste de Wyoming y suroeste de Idaho). Prefier fasteres inclinaes, con bon drenaxe, cubiertes con camperes o parrotales, especielmente Artemisia tridentata. Alcuéntrase abondo estendida, y nun esisten peligros inmediatos pal so caltenimientu, llegando a densidaes d'hasta 48 individuos per hectárea. Sicasí, menos d'un cuartu de los mozos llogra sobrevivir el so primer añu de vida. La so mayor amenaza ye'l cambéu del usu de suelu escontra fines agriculturales.
Tienen un sistema de apareamiento polígino, onde los machos compiten pol accesu a les femes. Al remanecer de la so envernía, los machos curien agresivamente el so territoriu, n'espera de les femes. Los apariemientos asoceden dientro de los primeres 5 díes dempués de que la fema remanez de la so envernía, lo qu'asocede unos dos selmanes dempués de que lo faen los machos.
El so ritual de apareamiento ye'l siguiente: Primero'l machu averar a la fema, y güel la so ñariz, depués ésti xira y refúndia-y un pocu de polvu. Dempués vuélvese y esmordigáña-y el pescuezu, a lo que la fema respuende llevantando la cola. El machu entós golifa los xenitales de la fema, y depués la monta.
La fecha del partu depende de la salida de la envernía, que varia coles condiciones ambientales y la llatitú; pero lo avezáu ye qu'asoceda ente abril y mayu. La fema pare una camada d'ente 1 y 11 críes ciegues y pelaes d'unos 6 gramos cada unu, depués d'una xestación de 22 ó 23 díes.
Sále-yos el pelame a los dos selmanes de vida. Al mes pesen ente 80 y 100 gramos, edá na que salen de la lluriga. Son daes de mamar por 28 a 42 díes, y vuélvense independientes ente los 42 y 49 díes d'edá.
La especie vive en colonies, pero nun ye especialmente social. Les femes caltienen una relación cola so madre, viviendo nes cercaníes de la so lluriga, pero nun amuesen otros comportamientos sociales, como l'aséu mutuo, nin se rellacionen con otros grupos familiares cercanos. Los machos tienden a ser solitarios.
Escaven estensos y entrevesgaos sistemes de llurigues, que tienen delles entraes secundaries, y conéctense con otres, anque constrúin llurigues compartíes, calteniéndose caúna independiente. Al centru de caúna atopa'l nial nuna cámara especial. Depués de que parieron toles femes nel territoriu d'un machu, ésti allóñase a la periferia del complexu, quedando éstes nuna posición dominante.
La densidá poblacional llega a 25 individuos per hectárea, rexistrándose densidaes d'hasta 48 individuos per hectárea. Les colonies atópense confinaes a árees pequeñes, que pueden tener diámetros tan pequeños como 20 metros.
Son principalmente herbívoros. Prefieren la xamasca verde, pero tamién peracaben flores, tarmos y granes. Cuando arralez el so alimentu normal complementen la so dieta con insectos, güevos d'aves, ya inclusive lleguen a consumir carroña.
Por cuenta de los sos vezos alimenticios, la especie puede causar daños a los cultivos, al traviés del consumu y de la construcción de les sos llurigues, qu'amás pueden estropiar sistemes de regadío. Pueden ser controlaes por plaguicidas, métodos de captura y otros.
Spermophilus fulvus
La esguil de tierra mariella (Spermophilus fulvus) ye una especie de rucador esciuromorfo de la familia Sciuridae mesma de dellos países del Asia central, atopándose n'Afganistán, China oriental, Irán, Kazakhstán, Kirguistán, Rusia, Tajikistán, Turkmenistán y Uzbequistán.
Spermophilus major
La esguil de tierra colorada (Spermophilus major) ye una especie de royedor esciuromorfo de la familia Sciuridae.
Spermophilus mexicanus
El motocle o ardillón mexicanu (Spermophilus mexicanus) ye una especie de rucador esciuromorfo de la familia Sciuridae. Ta llargamente distribuyíu y alcuéntrase en pacionales, y carbes.
Tienen una alimentación bien variada; alimentar d'una gran cantidá d'inseutos y los sos bárabos, diverses plantes añales, raigaños, biltos y corteces de cañes en crecedera, los conos de les coníferes, polen, frutos, granes y hongos. En dellos casos pueden ser comenenciosos y consumir los güevos o pitucos de delles aves.
Spermophilus richardsonii
La esguil de Richardson o esguil Richardson (Spermophilus richardsonii) ye una especie de rucador esciuromorfo de la familia Sciuridae mesma de América del Norte. Al igual qu'asocede con otros esguiles terrestre viven so tierra, en galeríes escavaes por elles mesmes a una fondura d'unos 6 metros; dacuando llámase-yos topos, anque esti nome davezu solo utilízase con animales de la familia Geomyidae.
El nome d'esti animal ye un homenaxe al naturalista escocés Sir John Richardson. El muséu de topos (Gopher Museum) en Torrington, Alberta, Canadá, tien una gran colección d'esguiles terrestres disecaes de munches variedaes y colores.
El so aspeutu y comportamientu ye bien similar al del perrín de la pradería polo que ye fácil confundilos. El tamañu del cuerpu d'un esguil Richardson varia según el so sexu, siendo'l machu mayor con un llargor de 26 a 30 cm, ente que el de la fema de 23 a 28 cm. Tien una llarga cola, que tamién varia'l so tamañu según el so sexu, siendo la cola del machu mayor con 6,5 a 8,5 cm y 5,5 a 8,0 cm la de la fema.
El so pesu varia respectu al sexu, la dómina del añu y la zona xeográfica; el machu puede pesar de media dende los 650 g hasta 1 kg, ente que la fema ente 450 a 880 g. Cuando terminen de envernar, les esguils pesen ente 200 y 400 g; pero xustu primero que dea empiezu una nueva envernía, el so pesu averar a los 750 g.
La so pelame ye de color marrón escuru nel llombu y color canela nes bandes, aportando a blancu nel banduyu. La cola ye xeneralmente marrón, con pelos negros finos y llongures, presentándose más curtia y menos peluda que n'otres especies d'esguiles terrestes; les oreyes son tan diminutes que, de forma similar a les de los páxarus, paecen ser furacos. Los sos vezos son más paecíos a los d'un Perrín de la pradería qu'a los mesmos d'otres especies d'esguiles terrestes.
La esperanza de vida na so hábitat ye de 3 años aprosimao pa los machos de los machos y de ente 5 a 6 años pa les femes.
La so hábitat natural alcuéntrase nes praderíes de yerba curtia América del Norte norteamericanes; la so población atopar nel norte de Estaos Xuníos, en Dakota del Norte, Minnesota y Montana y nel sur de Canadá, nes provincies de Alberta y Saskatchewan. 
La distribución xeográfica d'esta especie aumentó por cuenta de que baltáronse los montes pa crear tierres de cultivo. Non yá tópense nes praderíes, sinón que tamién se pueden afaer con ésitu a vivir nes contornes de les ciudaes, onde resulten perxudiciales por estropiar parques y xardines al escavar les sos llurigues.
Anque amuesen un comportamientu agresivo y territorial nes sos llurigues, éstes arrexuntar en colonies nes que los sos miembros emiten oyibles berros d'alarma p'alvertir de la presencia de posibles depredadores. Hai distintos tipos de berros en función de si l'amenaza provién del aire o de la tierra, dempués del primer tipu de berru sumen na so lluriga, ente que dempués del segundu tipu de berru inspeccionen la zona y de siguío, en casu de necesidá, fuxen y abelúguense. Recién investigaciones revelaron qu'en dellos casos estes esguils profieren berros d'alarma ultrasoníos que son contestaos por otros miembros de la so colonia.
Viven nuna redolada social que solo ta compuestu por animales de la mesma ascendencia y que ta rexíu poles femes. Anque los machos tienen un cuerpu más grande, son les femes les que defenden la so lluriga cuando tán preñaes o criando de los animales de la mesma ascendencia y d'otros machos, inclusive del padre de los cachorros.
Nes tempranes feches de xunetu puede empezar la envernía de los adultos, anque los mozos nel primera añu de vida nun van envernar hasta setiembre. Los machos dexen de envernar en marzu, pa establecer territorios primero que un par de selmanes dempués espierten les femes. Les nacencies tienen llugar ente abril y mayu; y nun únicu partu puede llegase a allumar hasta ocho cachorros. Les sos llurigues abandonaes pueden trate n'ocasiones ocupaes por otros habitantes de la pradería América del Norte norteamericana como "Athene cunicularia".
Al traviés de la posición de la cola y la so movimientu podemos conocer el so estáu d'ánimu del animal. Asina podemos atopar 4 estaos d'ánimu y por tanto posiciones distintes de la cola.
Estos animales son omnívoros; comen granes, nueces, grano, campera, insectos y daqué de carroña.
Deben "adomarse" dende nuevos cuidao que si nun va ser imposible faelo, igualmente ye realmente complicáu educarlos perfectamente, asustar de los humanos, y eso daqué que probablemente van caltener mientres el restu de la so vida, por esti motivu nun son animales encamentaos para neños.
En cautividá l'animal nun va poder comer lo mesmo que nel so hábitat natural, por eso va haber qu'asemeyar la so dieta lo más asemeyada posible a la que tendría nel so hábitat.
L'alimentación ideal ye'l piensu pa perrín de la pradería reforzándola con fruta, verdura y ceberes, tamién tendremos d'apurrir forraxe tantu húmedu como secu. Tien De prescindise de la ablanes, anque se-yos puede dar 1 o 2 unidaes per selmana, a manera de llambionada.
Tien De tenese en cuenta que'l piensu nun tea húmedu y tenga una temperatura ambiente por que nun se produzan fories, en casu de que se presenten fories, retirar darréu'l forraxe frescu y alimentar con muncho segáu. 
Al ser un animal bien activu tenemos d'habilita-y una xaula lo suficientemente grande por que pueda correr, cavar y engatar, un metro cuadráu por esguil ye lo recomendable, a ser posible distribuyíu en dellos niveles. Tien De tener abondosu Segáu col que poder faer el so nial y cavar o abelugase debaxo, tamién puede habilitáse-y un abelugu artificial por que se acoveza en casu de temperatures sópites o escesos de lluz. Vamos Utilizar substrato de madera por qu'absuerba los sos escrementos y tamién puede ponese corteza de madera qu'absuerbe y tamién lu sirve pa rucar y foliar los sos incisivos, col mesmu propósitu podemos usar cachos de madera o piedres específiques pa royedores. Nunca tien de faltar agua fresco nuna bebezón pa royedores.
Por cuenta de la so falta de envernía al atopase nun hábitat que nun ye l'habitual, les mascotes pueden carecer de cutiu si nun reciben los cuidos necesarios.
Ente los sos depredadores atópense'l ferre, el águila, la curuxa la mustela, el coyote, la papalba, el foín, el melandru y la culiebra de cascabel.
Por cuenta de la rapidez cola que taramien les hortolizes, en dellos países ye considerada una plaga agrícola, el llabradores, amás de les formes tradicionales d'acabar coles esguiles Richardson como pueden ser les trampes, disparos o envelenamientu, escurrieron otres formes atélites d'esterminales. Un alvertíu llabrador modificó un camión de los que s'empleguen na estracción d'agües residuales para por aciu l'aspiradora del mesmu estrayer a los esguiles del so cubil y poneles dientro de la cisterna del camión. Otru métodu consiste n'enllenar les llurigues d'un amiestu de osíxenu y propanu y prende-y fueu, lo que produz una esplosión que derrumba toles sos galeríes. Anque dambes soluciones son eficaces, los esguiles de Richardson de les zones aledañas a les trataes van repoblar el llugar y volverán arrobinase.
Non tol mundu ta acordies con l'estermino d'esta especie. La Saskatchewan Wildlife Federation patrocinó en 2002 un certame de doce selmanes col que pretendía amenorgase la superpoblación d'estos esguiles. Otorgar premios n'efectivu a quien mataren al mayor númberu d'exemplares; la cola del animal yera la prueba de la so captura. La Canadian Humane Society tachó a la competición de cruel y bárbara. A pesar de les crítiques, les pruebes repitir en 2003. En 2004, la población de esguiles de Richardson baxara y nun se celebró'l concursu.
Nunca dexa de mover la cola, y por esta característica llámase-y nos Estaos Xuníos «flickertail» ("agitacola"); por cuenta de la población d'esti animal en Dakota del Norte esti Estáu ye conocíu tamién como "flickertail".
Spermophilus tridecemlineatus
Spermophilus tridecemlineatus, llamada comúnmente Esguil de tierra de trece franxes, esguil de tierra o tuza llistada, y spermofilo lleopardu na dómina de John James Audubon, ye una especie del xéneru "Spermophilus", que s'estrema por tener trece franxes marrón y blanques alternaes a lo llargo de la so zona dorsal y llateral, que pueden dixebrase en cadenes de puntos.
Tienen 13 franxes característiques a lo llargo de la so zona dorsal y llateral, que pueden ser siete franxes marrón alternaes con seis cobrices, o siete franxes delgaes marielles alternaes con seis marrones más anches.
Nun presenten dimorfismu sexual, y miden ente 170 y 310 mm de llargu, con promediu de 250, pesando ente 110 y 140 gramos. La so cola mide unos 75 a 109 mm.
Son puramente diurnes, y especialmente actives mientres los díes calorosos. Mientres el branu aumenta considerablemente de pesu, y enllena la so lluriga con alimentos, preparar para'l so envernía, qu'empieza n'ochobre. Mientres envierna baxa'l so metabolismu, variando'l so ritmu cardiacu de 200 llatíos per minutu a non más de cinco, y el so ritmu respiratoriu de 100 a 200 respiraciones per minutu a una cada 5 minutos. Nesti estáu la so temperatura corporal caltiense cercana a l'ambiental, ensin efectos perxudiciales. Los machos tienden a entrar y salir de la envernía primero que les femes.
Les sos llurigues lleguen a los 6 m de llargor, con dellos pasaxes llaterales, cerca de mediu metro so la superficie. Namái la cámara d'envernía alcuéntrase más fonda. Tamién constrúin furacos más pequeños pal so defensa. La entrada de la lluriga namái tien unos 5 cm de diámetru, y usualmente alcuéntrase camuflada cola vexetación, ensin formar un montículo que sollerte de la so presencia.
El so periodu de cría ye d'abril a xunu. La xestación dura 28 díes, pariendo una única camada añal d'unes 8 críes de promediu, compuesta de críes desnudes, ciegues y mellaes, que pesen de 3 a 4 gramos. Les críes son daes de mamar por 26 díes, y remanecen de la lluriga a les 5 selmanes. Algamen el maduror sexual a los 8 ó 9 meses la primavera siguiente a la so nacencia, empecipiando les actividaes de apareamiento unes dos selmanes dempués de remanecer depués de la so envernía, les que se caltienen por otres dos selmanes.
Nun formen colonies, pero suelen concentrase n'árees con sustrato apropiáu pa les sos llurigues, prefiriendo vivir cerca a los sos parientes inmediatos.
Sábese que s'hibriden con "Spermophilus mexicanus".
Son una especie omnívora, con una dieta consistente de granes, camperes, insectos, llegando a comer tamién pequeños vertebraos. Aliméntase de cultivos como trigu o maíz.
En baxos númberos son beneficiosos pa los cultivos, pos s'alimenten d'especies consideraes dañibles (como insectos) pero en grandes cantidaes son dañibles, pos escaven y arrinquen les granes y plantes recién plantaes, estropiando más de lo que peracaben. Por non ser una especie protexida, pueden ser controlaes con pesticidas, o otros métodos, como la captura. La esclusión de los campos (corralada) nun ye eficaz, pos la especie ye capaz d'engatar les bardes, o cavar so elles.
Vive puramente en terrenes secos y arenosos n'árees abiertes, como pacionales, campos cultivaos, enllanaes, veres de caminos, aeropuertos, etcétera, que-y dexen cavar les sos llurigues, onde fuelga, cria y envierna. El so territorios estienden una media d'hasta 6 hectárees, siendo de mayor tamañu'l de los machos.
Orixinalmente taba confinada a les praderíes, pero estendió'l so territoriu nos últimos dos sieglos, llegando a Ohio pel este, Montana y Arizona pel oeste, Alberta pel norte y Texas pel sur.
La especie presenta delles subespecies:
Sphiggurus ichillus
Sphiggurus ichillus ye una especie de royedor de la familia Erethizontidae.
Atópase en tierres de baxa altitú del este d'Ecuador.
Sphiggurus melanurus
Sphiggurus melanurus ye una especie de royedor de la familia Erethizontidae.
Alcuéntrase n'Ecuador, Brasil, Colombia, Guayana Francesa, Guayana, Surinam y Venezuela.
Sphiggurus mexicanus
El puercuspín nanu peludo mexicanu o puercuspín mexicanu arborícola (Sphiggurus mexicanus) ye una especie de royedor histricomorfo de la familia Erethizontidae. Alcuéntrase en Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Hondures, Méxicu, Panamá, Nicaragua y posiblemente en Belize.
Sphiggurus pruinosus
Sphiggurus pruinosus ye una especie de royedor de la familia Erethizontidae.
Ye n'Endemismu de Colombia y el norte y l'este de Venezuela.
El so hábitat natural son: les tierres baxes selva tropical y montes n'altores dende 50 hasta 2.600 m.
Sphiggurus spinosus
Sphiggurus spinosus ye una especie de royedor de la familia Erethizontidae. Tien una cola curtia y gris, pelos de color marrón y aliméntase de frutes, formigues y raigaños.
Alcuéntrase n'Arxentina, Brasil, Paraguái y Uruguái.
Sphiggurus vestitus
Sphiggurus vestitus ye una especie de royedor de la familia Erethizontidae.
Sphiggurus villosus
Sphiggurus villosus ye una especie de royedor de la familia Erethizontidae.
Ye n'Endemismu del sur de Brasil. 
Steatomys caurinus
Steatomys caurinus ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
Alcuéntrase en Benín, Burkina Faso, Costa de Marfil, Ghana, Malí, Níxer, Nixeria, Senegal, y Togu.
Steatomys cuppedius
Steatomys cuppedius ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
Alcuéntrase en Benín, Burkina Faso, Malí, Níxer, Nixeria, y Senegal.
Steatomys pratensis
Steatomys pratensis ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
Alcuéntrase n'Angola, Botsuana, Camerún, República Centroafricana, República Democrática d'El Congu, Malaui, Mozambique, Namibia, Sudáfrica, Sudán del Sur, Tanzania, Zambia y Zimbabue.
Stenocephalemys albipes
Stenocephalemys albipes ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Eritrea y Etiopía. 
El so hábitat natural son: praderíes d'altor subtropicales o tropicales, montanos, de gran altitú, carbes.
Stochomys longicaudatus
Stochomys longicaudatus ye una especie de royedor de la familia Muridae. Ye la única especie del xéneru Stochomys.
Alcuéntrase en Benín, Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Guinea Ecuatorial, Gabón, Nixeria, Togu, Uganda.
El so hábitat natural son: clima tropical o clima subtropical, montes húmedos de tierres baxes.
Stylodipus andrewsi
Stylodipus andrewsi ye una especie de royedor de la familia Dipodidae.
Stylodipus sungorus
Stylodipus sungorus ye una especie de royedor de la familia Dipodidae.
Alcuéntrase en Mongolia, y posiblemente en China.
Stylodipus telum
Stylodipus telum ye una especie de royedor de la familia Dipodidae.
Alcuéntrase en China, Kazakstán, Rusia, Turkmenistán, Ucrania y Uzbequistán.
Sundamys maxi
Sundamys maxi ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Sundamys muelleri
Sundamys muelleri ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase n'Indonesia, Malasia, Myanmar, Filipines, Tailandia, y Borneo.
Sundasciurus brookei
Sundasciurus brookei ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Sundasciurus fraterculus
Sundasciurus fraterculus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Ye n'Endemismu d'Indonesia.
Sundasciurus hoogstraali
Sundasciurus hoogstraali ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Ye n'Endemismu de les islles Filipines.
Sundasciurus jentinki
Sundasciurus jentinki ye una especie de royedor de la familia Sciuridae. Ye nomáu n'honor del zoólogu holandés Fredericus Anna Jentink. 
Sundasciurus juvencus
Sundasciurus juvencus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Ye endémica de les islles Filipines.
Sundasciurus lowii
Sundasciurus lowii ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Sundasciurus mindanensis
Sundasciurus mindanensis ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Sundasciurus philippinensis
Sundasciurus philippinensis ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Sundasciurus samarensis
Sundasciurus samarensis ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Sundasciurus steerii
Sundasciurus steerii ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Sundasciurus tenuis
Sundasciurus tenuis ye una especie de royedor de la familia Sciuridae. El cuerpu ye de color marrón na parte cimera y gris claru nes partes inferiores. El cuerpu mide alredor de 13-16 cm, con una cola delgada llixeramente más curtia. Alimentase d'insectos, frutes blandes y corteces.
Alcuéntrase n'Indonesia, Méxicu, Malasia y Tailandia.
Tachyoryctes ankoliae
Tachyoryctes ankoliae ye una especie de royedor de la familia Spalacidae.
Alcuéntrase n'Angola y Uganda.
Tachyoryctes audax
Tachyoryctes audax ye una especie de royedor de la familia Spalacidae.
Ye n'Endemismu de Kenia.
El so hábitat natural son: zones subtropicales o tropicales montes a gran altitú pacionales.
Tachyoryctes daemon
Tachyoryctes daemon ye una especie de royedor de la familia Spalacidae.
El so hábitat natural son: zones subtropicales o tropicalessabanes, a gran altitú, pacionales, y tierres de cultivu.
Tachyoryctes ibeanus
Tachyoryctes ibeanus ye una especie de royedor de la familia Spalacidae.
El so hábitat natural son: sabanes húmedes, tierres de cultivu, pacionales, plantíos, xardinos rurales, zona urbana y antiguos montes degradaos.
Tachyoryctes naivashae
Tachyoryctes naivashae ye una especie de royedor de la familia Spalacidae.
El so hábitat natural son: zones húmedes subtropicales o tropicales, montes, sabanes, la tierra, herbales y pacionales.
Tachyoryctes storeyi
Tachyoryctes storeyi ye una especie de royedor de la familia Spalacidae.
El so hábitat natural son:zones subtropicales o tropicales seques de tierres de baxa altitú pacionales.
Taeromys celebensis
Taeromys celebensis ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase namái en les islles Célebes (Indonesia). 
Tamias alpinus
La tamia alpina (Tamias alpinus) ye una especie de mamíferu rucador esciuromorfo de la familia Sciuridae nativu de los llugares altos de la Sierra Nevada de California, en 
Esta esguil foi reparada n'altitúes dende los 2.300 msnm (7.500 pies)
hasta los 3.900 msnm (12.800 pies).
Tienen frente castaña, trés rayes blanques nes mexelles y cuatro nel llombu, y pesen alredor de 80 g.
Son consideraes como animales diurnos, anque lleguen a tener actividá nocherniega mientres el branu. El so periodu d'envernía empieza en payares y termina n'abril.
La tamia alpina aliméntase principalmente de granes y yerba. Suel alimentase nel suelu. Nun suel riquir otra fonte d'agua más que la so comida, anque si llegar a presentar la oportunidá, tamién bebería agua.
Tamias amoenus
La esguil de pinu mariellu (Tamias amoenus) ye una especie de mamíferu rucador esciuromorfo de la familia Sciuridae. Puede atopase en Canadá y Estaos Xuníos.
La área de distribución de los esguiles de pinu mariellu abarca dende'l noroeste de los Estaos Xuníos hasta'l sudoeste de Canadá. Pueden atopase na mayor parte del territoriu de los estaos de Idaho, Washington y Oregón (escluyendo les zones costeres), amás de partir norte de Nevada y Utah y de la rexón occidental de Wyoming y Montana, según n'árees montascoses de California. En Canadá, estos esguiles ocupen les rexones montascoses del sudoeste de la provincia de Alberta y la mayor parte del sur de Columbia Británica.
La so pelame tien tonalidaes brilloses, dende un color acoloratáu hasta unu canela, sobre'l que se dibuxen cinco franxes (de normal negres) d'idénticu anchor y separación. Los trés rayes centrales estender hasta la cola, ente que los dos llaterales lleguen hasta la metá del tueru. Son pequeñes en comparanza con otros miembros del xéneru "Tamias", con un pesu que varia ente 30 y 70 g (les femes suelen ser de mayor tamañu que los machos) y un llargor de 181 a 245 mm.
Los esguiles de pinu mariellu son omnívores. Na so dieta inclúyense siquier 59 especies de granes, plantes, frutes, hongos, bulbos ya insectos, según güevos d'ave y pequeños mamíferos. Pa llevar les granes y otros alimentos a les sos llurigues, utilicen les bolses de les sos mexelles.
La busca d'alimentu realícenlo mientres el día en llugares soleyeros y abiertos, ente la primavera y la seronda, y realizar tantu en tierra como nos árboles. Al llegar la seronda empiecen a almacenar comida pa pasar l'iviernu. Pa faelo, utilicen unos escondites d'iviernu, nos que se llegaron a contabilizar hasta 68.000 artículos de too tipu, dende granes hasta babarones.
Los esguiles de pinu mariellu son promíscuas. Les femes tán en celu solamente mientres un día al añu, y emiten soníos p'atraer a los machos unos díes enantes del entamu del celu. La dómina de apareamiento ye a finales d'abril o a principios de mayu, y una fema davezu copula con dellos machos.
Les femes preñaes constrúin niales con fueyes, yerba, liquenes y plumes en llurigues soterrañes de 1,5 m de fondura o hasta 18 m d'altor n'árboles. El periodu de xestación mediu ye de 30 díes, tres los cualos una fema polo xeneral da a lluz una camada de 3 a 8 críes. Los naciellos son altriciales y permanecen na lluriga hasta algamar los seis selmanes d'edá. Los machos nun collaboren nos cuidos de les críes. Los mozos empiecen a esvalixase y a buscar les sos propies llurigues aprosimao a les 8-12 selmanes. La maduror sexual algamar cuando tienen ente 12 y 23 meses.
Tamias canipes
La esguil de pata gris (Tamias canipes) ye una especie de mamíferu rucador esciuromorfo de la familia Sciuridae. Ye reinal de los Estaos Xuníos. El so hábitat natural son los montes templaos. Aliméntase principalmente d'abiyotes. Pesa de 65 a 75 g y tien un tamañu promediu de 23,7 cm de llargu, siendo'l machu llixeramente más grande que la fema. Son animales cobardes, polo qu'a la primer señal de peligru van afletar a una carba, van meter a un furu na tierra o van xubir a un árbol.
Tamias cinereicollis
La esguil de pata anillada (Tamias cinereicollis) ye una especie de mamíferu rucador esciuromorfo de la familia Sciuridae. Ye n'endemismu de los Estaos Xuníos y alcuéntrase namái nos bosque de coníferes de los estaos de Nuevu México y Arizona, a altitúes ente los 1.950 y los 3.440 msnm. Tien un tamañu promediu de 22,4 cm de llargu y pesa ente 55 y 70 g, siendo la fema un pocu más grande que'l machu. Aliméntense de too tipu de frutos, principalmente d'abiyotes.
Tamias dorsalis
La esguil rayáu de fuécara (Tamias dorsalis) ye una pequeña especie de mamíferu rucador esciuromorfo de la familia Sciuridae que xeneralmente vive nes zones barrancosas del oeste de Estaos Xuníos y Méxicu, onde suelen haber parrotales como la artumisa, el chamizo, el zrezal y el rosal montesa. Estos esguiles son bien axilosos, y suélse-yos ver esguilando fasteres. Los esguiles rayaos de fuécara nun almacenen grasa corporal como otros esguiles, polo que pel hibiernu crean una bodega” d'alimentos. Aliméntase de granes, frutes, yerba y pequeños animales, como insectos, xaronques, sacaveres y culiebres. Estos esguiles pesen unos 60 g y miden alredor de 22 cm (los machos son daqué más pequeños que les femes).
Tamias minimus
La esguil rayáu (Tamias minimus) ye una especie de mamíferu rucador esciuromorfo de la familia Sciuridae. Ye l'esguil más pequeñu del xéneru "Tamias", y la que ta más estendida per Norteamérica, atopándose dende Baxa California, Arizona, Nuevu México y California, nel sur, hasta la Columbia Británica, Yukón y l'oeste de Quebec, nel norte. Coles mesmes, l'esguil rayáu ta presente nuna variedá de hábitats, ente los que s'atopen los bosque de coníferes, los montes boreales y les praderíes.
Los esguiles rayaos tienen tres línea negres y dos blanques na cara, según cinco rayes negres con cantos castaños nel llombu. La so cola ye d'un color ente castañal y naranxa. Estos esguiles son diurnes y aliméntense de granes, nueces, mores y otres frutes, lo mesmo que d'insectos. Los sos depredadores son los ferres y los búhos. Los esguiles rayaos reproducir a principios de primavera; en cada camada les femes tienen ente 5 y 6 críes.
Por cuenta de que nun enviernen, los esguiles rayaos almacenen comida pa tener una fonte d'alimentu mientres l'iviernu.
Tamias rufus
La esguil rayáu de Hopi (Tamias rufus) ye una pequeña especie de mamíferu rucador esciuromorfo de la familia Sciuridae qu'habita en Coloráu, Utah y Nuevu México, nel suroeste de Estaos Xuníos. Enantes taba clasificada dientro de la especie "Tamias quadrivittatus".
Los esguiles rayaos de Hopi son animales xeneralmente cobardes, y suelen vivir en montones de piedres o nos resquiebros de les roques, en montes de juníperos.
Tamias senex
La esguil rayáu de Allen (Tamias senex) ye una especie de mamíferu rucador esciuromorfo de la familia Sciuridae. 
Ye endémica de los Estaos Xuníos. Les principales poblaciones tán en California, específicamente nos montes húmedos del norte de California, polos alpes Trinity, los montes Siskiyou y la Sierra Nevada. Les poblaciones que viven tierra adientro, nel continente, enviernen; sicasí, les poblaciones cercanes a les mariñes caltiénense actives mientres tol añu. Tien un tamañu promediu de 24,8 cm y pesa alredor de 100 g.
Tamiasciurus douglasii
La esguil de Douglas (Tamiasciurus douglasii) ye una esguil de pinu qu'habita nos estaos y provincies de la mariña norteamericana del Pacíficu. Los nativos americanos del ríu de los Santos Reyes llamar la «Pillillooeet», una imitación de la so característica señal d'alerta. Los adultos miden alredor de 33 cm (incluyendo la cola, que mide unos 13 cm) y pesen ente 150 y 300 g. La so apariencia varia según la dómina del añu.
Tamiops maritimus
Tamiops maritimus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en China, Laos, Taiwán y Vietnam.
Tamiops mcclellandii
Tamiops mcclellandii ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase n'India, Bután, Camboya, China, Laos, Malasia, Myanmar, Nepal, Tailandia y Vietnam.
Tamiops rodolphii
Tamiops rodolphii ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en Camboya, Laos, Tailandia y Vietnam.
Tamiops swinhoei
Tamiops swinhoei ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Tapecomys primus
El pericote yungueño (Tapecomys primus) ye la única especie del xéneru Tapecomys, un rucador de la familia Cricetidae. Habita nel noroeste del Conu Sur de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente, coles mesmes qu'el so xéneru, nel añu 2000 polos zoólogos Sydney Anderson y Terry L. Yates.
Ye un filotini de gran tamañu, rellacionáu a los xéneros "Andalgalomys", "Salinomys" y "Graomys". 
La localidad tipo referida ye: “Tapecua (21°26'S 63°55'W), a una altitú de 1500 msnm, departamentu de Tarija, sudeste de Bolivia”. Los exemplares que sirvieron pa describir la especie fueron prindaos nel añu 1991 nuna rexón montiega.
Esta especie ye endémica del sur de Bolivia y de una paraxa a una altitú de 1200 msnm (24°04'S 63°55'W) de Jujuy nel noroeste de la Arxentina.
Fueron pocos los exemplares adicionales que s'atopó desque describióse, dalgunos en Tapecua (la localidá tipu) y tamién n'ambiente de selva de yungas jujeñas.
Tarsomys apoensis
Tarsomys apoensis ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye n'endemismu de Mindanao (Filipines).
Tatera indica
El jerbillo de la India (Tatera indica) ye una especie de royedor miomorfu de la familia Muridae. Ye la única especie del xéneru Tatera.
Alcuéntrase n'Afganistán, India, Irán, Iraq, Kuwait, Nepal, Pakistán, Sri Lanka y Siria.
Taterillus arenarius
Taterillus arenarius ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase nel sur de Mauritania y quiciabes nel sudoeste de Malí.
El so hábitat natural son: sabanes grebes, carba grebu, clima tropical o subtropical.
Taterillus emini
Taterillus emini ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en República Centroafricana, República Democrática d'El Congu, Etiopía, Kenia, Sudán, Sudán del Sur, Tanzania y Uganda.
El so hábitat natural son: sabanes grebes, campos de gramínees, pacionales húmedos de tierres baxes subtropicales o tropicales y tierres de cultivu. 
Taterillus gracilis
Taterillus gracilis ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Burkina Faso, Chad, Costa de Marfil, Gambia, Ghana, Guinea, Malí, Níxer, Nixeria, Senegal, Togu y, posiblemente, nel norte de Camerún.
El so hábitat natural son: sabanes grebes, tierres de cultivu, pacionales y xardinos rurales.
Taterillus lacustris
Taterillus lacustris ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase nel norte de Camerún y el nordés de Nixeria.
El so hábitat natural son: sabanes grebes, carbes grebos clima tropical o Clima subtropical y les tierres de cultivu.
Taterillus petteri
Taterillus petteri ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase na zona sur de la cuenca alta del río Níxer: Burkina Faso, Malí y Níxer.
El so hábitat natural son: sabanes grebes, carbes grebos clima tropical o Clima subtropical y les tierres de cultivu y xardinos rurales.
Taterillus pygargus
Taterillus pygargus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase nel sur de Níxer, noroeste de Nixeria, Senegal, posiblemente Gambia, posiblemente Malí y, posiblemente sur de Mauritania.
El so hábitat natural son: sabanes grebes, carbes grebos, clima tropical o subtropical, pacionales y les tierres de cultivu.
Taterillus tranieri
Taterillus tranieri ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase nel sudoeste de Malí y el sudeste de Mauritania.
El so hábitat natural son: sabana, subtropicales o tropicales carba secu, y tierres de cultivu.
Thallomys loringi
Thallomys loringi ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Kenia y nel norte de Tanzania.
El so hábitat natural son: subtropicales o tropicales montes secos, sabanes, y carbes.
Thallomys nigricauda
Thallomys nigricauda ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Angola, Botsuana, Namibia, Sudáfrica, y Zambia.
El so hábitat natural ye: subtropical o tropical carbes secos.
Thallomys paedulcus
Thallomys paedulcus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Botsuana, República Democrática d'El Congu, Etiopía, Kenia, Malaui, Mozambique, Namibia, Somalia, Sudáfrica, Suazilandia, Tanzania, Zambia, y Zimbabue.
El so hábitat natural ye: Clima tropical o Clima subtropical, carbes secos.
Thamnomys kempi
Thamnomys kempi ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Burundi, República Democrática d'El Congu, y Ruanda.
El so hábitat natural ye: Clima tropical o Clima subtropical, montes.
Thamnomys venustus
Thamnomys venustus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en República Democrática d'El Congu, Ruanda, y Uganda.
El so hábitat natural ye: Clima tropical o Clima subtropical, montes húmedes.
Thaptomys nigrita
El mure atopo misioneru (Thaptomys nigrita) ye la única especie del xéneru Thaptomys, un rucador terrestre ya insectívoru de la familia Cricetidae. Habita nel centru-esti del Conu Sur de Suramérica.
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1830 pol esplorador, naturalista, médicu y zoólogu alemán Martin Heinrich Carl Lichtenstein.
Nel añu 1916 el zoólogu británicu Thomas créa-y el so propiu xéneru: "Thaptomys".
La localidad tipo referida ye: “Contorna de Ríu de Janeiro, Estáu de Ríu de Janeiro, Brasil”.
Esta especie ye endémica del centru-esti de Suramérica. Distribuyir na provincia de Misiones del nordeste de la Arxentina, sudeste del Brasil, Paraguái y Uruguái.
Ye un royedor non común. Según la organización internacional dedicada a la caltenimientu de los recursos naturales Unión Internacional pal Caltenimientu de la Naturaleza (IUCN), al nun tener mayores peligros y vivir en munches árees protexíes, clasificar como una especie baxu “esmolición menor” na so obra: Llista Colorada d'Especies Amenaciaes.
Thomasomys aureus
Thomasomys aureus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Thomasomys bombycinus
Thomasomys bombycinus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Colombia. 
Thomasomys cinnameus
Thomasomys cinnameus tamién llamáu'l Thomasomys color canela, ye una especie de rucador de la familia "Cricetidae". 
Ta distribuyíu na Cordal Oriental de los Andes del norte central de Ecuador al sureste de Colombia, n'elevaciones dende 2400 hasta 3800 m. Tien vezos terrestres, y atopóse en montes nublos y árees cubiertes de mofu. 
Foi enantes consideráu una subespecie de T. gracilis.
Thomasomys daphne
Thomasomys daphne ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Thomasomys eleusis
Thomasomys eleusis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Thomasomys gracilis
Thomasomys gracilis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Thomasomys hylophilus
Thomasomys hylophilus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Thomasomys incanus
Thomasomys incanus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Perú. 
Thomasomys ladewi
Thomasomys ladewi ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Bolivia. 
Thomasomys oreas
Thomasomys oreas ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Thomasomys paramorum
Thomasomys paramorum ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái en Ecuador. 
Thomasomys pyrrhonotus
Thomasomys pyrrhonotus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Thomasomys rhoadsi
Thomasomys rhoadsi ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái n'Ecuador. 
Thomasomys rosalinda
Thomasomys rosalinda ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Thomasomys silvestris
Thomasomys silvestris ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Ecuador. 
Thomasomys taczanowskii
Thomasomys taczanowskii ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Thomasomys vestitus
Thomasomys vestitus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái en Venezuela. 
Thomomys bottae
El Gofer de bolsu de Botta ("Thomomys bottae") ye un geomíido autóctonu del oeste de Norteamérica. Habita dende California oriental hasta Texas y dende Utah y Coloráu meridionales hasta Méxicu. 
Esti gofer vive principalmente solo. Cava un estensu sistema de madriguera (agospiamientu) en terrén blandu coles sos poderoses pates delanteres, que tán provistes de garres grandes. Esti gofer permanez so tierra la mayor parte de la so vida y consume raigaños, tubérculo, bulbos y otres partes de plantes so les superficie. Ye de color marrón buxu nel envés y naranxal marrón debaxo, y tien les adaptaciones típiques d'el escavadores de llurigues, como cabeza plana, bigotes llargos, güeyos pequeños y oreyes pequeñes zarraes por oreyeres.
El machu adultu mide ente 11,5 y 30 cm de llargor (cabeza y tueru). La cola mídelu ente 4 y 9,5 cm. Pesa enre 45 y 55 g.
Thrichomys inermis
Thrichomys inermis ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Alcuéntrase en Suramérica. Ye reinal del bosque galería, nel estáu de Badea (Brasil) en zarráu Ecorregión al este de Brasil. En zones predreses.
Thrichomys pachyurus
Thrichomys pachyurus ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Alcuéntrase nel sudoeste de Brasil y el norte de Paraguái nel zarráu ecorregión.
El so hábitat natural son: sabanes y montes. 
Thryonomys swinderianus
La aguarón cortapasto (Thryonomys swinderianus) ye una especie de rucador histricomorfo de la familia Thryonomyidae. Alcuéntrase en África al sur del Sahara y vive nos ríos ente los carrizos. Anguaño son criaos en xaules pa la doma y ye utilizada como carne pa consumu humanu.
Toromys grandis
Toromys grandis ye una especie de royedor de la familia Echimyidae. Ye la única especie d'esti xéneru. Taba nel xéneru "Makalata".
Alcuéntrase en Suramérica ente los ríos Solimoes y Tapajós en Brasil.
Trinomys albispinus
Trinomys albispinus ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Ye reinal de Brazil.
El so hábitat natural son: zones subtropicales o tropicales húmedes de tierres de baxa altitú, montes. 
Trinomys dimidiatus
Trinomys dimidiatus ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Ye reinal de Brasil.
Trinomys gratiosus
Trinomys gratiosus ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Trinomys iheringi
Trinomys iheringi ye una especie de royedor de la familia Echimyidae. Foi nomáu n'honor de Hermann von Ihering.
Alcuéntrase en Suramérica: Brazil. 
Trinomys moojeni
Trinomys moojeni ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Trinomys myosuros
Trinomys myosuros ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Alcuéntrase en Suramérica (Brasil).
Trinomys setosus
Trinomys setosus ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Alcuéntrase en Suramérica: Brazil.
Tylomys nudicaudus
La aguarón trepador de cola pelona (Tylomys nudicaudus) ye una especie de rucador de la familia "Cricetidae", nativa de América central y el sur de Méxicu. 
La so área de distribución inclúi Nicaragua, Hondures, El Salvador, Guatemala y Belize n'América Central, y estiéndese de Guerrero y Veracruz escontra'l sur en Méxicu. El so rangu altitudinal bazcuya ente zones baxes y 2300 msnm.
Urocitellus canus
Urocitellus canus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase nos estaos d'Idaho, Nevada y Oregon nos Estaos Xuníos. 
Urocitellus columbianus
Urocitellus columbianus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Atópense especímenes viviendo en Canadá y los Estaos Xuníos.
Urocitellus mollis
Urocitellus mollis ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Ye n'Endemismu de los Estaos Xuníos.
Urocitellus undulatus
Urocitellus undulatus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en China, Kazakstán, Mongolia, y Rusia.
Uromys neobritanicus
Uromys neobritanicus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Ye Endemismu de la isla de Nueva Bretaña, Papúa Nueva Guinea.
Vandeleuria oleracea
Vandeleuria oleracea ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Atopar n'Asia del Sur y Asia Suroriental 
Voalavo gymnocaudus
Voalavo gymnocaudus ye una especie de royedor de la familia Nesomyidae.
Ye endémica del norte de Madagascar.
Volemys millicens
Volemys millicens ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Volemys musseri
Volemys musseri ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái en China.
Xerospermophilus spilosoma
Xerospermophilus spilosoma ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en Méxicu y en los Estaos Xuníos.
Xerus erythropus
Xerus erythropus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Alcuéntrase en Benín, Burkina Faso, Camerún, República Centroafricana, Chad, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Eritrea, Etiopía, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bisáu, Kenia, Malí, Mauritania, Marruecos, Nixeria, Nixeria, Ruanda, Senegal, Sierra Lleona, Sudán, Tanzania, Togu y Uganda.
El so hábitat natural son: zones tropicales o subtropicales, de montes grebos o los montes tropicales de tierres húmedes d'altitú baxa, sabanes húmedes, tierres de cultivu y plantíos.
Xerus rutilus
Xerus rutilus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae. Yel'unicu miembru del subxéneru Xerus.
Alcuéntrase nel sudeste de Sudán, este de Sudán del Sur, este y sur de Etiopía, Djibouti, Somalia, Kenia, nordeste d'Uganda y nordeste de Tanzania. 
El so hábitat natural son: sabanes, carbes grebos subtropicales o tropicales. 
== Subespecies conocen les siguientes subespecies:
Zapus princeps
Zapus princeps ye una especie de royedor de la familia Dipodidae.
Alcuéntrase en Canadá y Estaos Xuníos.
Zapus trinotatus
Zapus trinotatus ye una especie de royedor de la familia Dipodidae.
El so hábitat natural son: praderíes y banzáos de clima templáu.
Zelotomys woosnami
Zelotomys woosnami ye una especie de royedor de la familia Muridae.
El so hábitat natural ye: sabana seca.
Zenkerella insignis
La esguil de cola escamosa ensin patagio (Zenkerella insignis) ye una especie de royedor anomaluromorfo de la familia Anomaluridae. Ye la única especie de la so xéneru. Alcuéntrase en Camerún, Guinea Ecuatorial (incluyida la isla de Bioko), El Congu, República Centroafricana y posiblemente en Gabón y República Democrática d'El Congu.
Zygodontomys brunneus
Zygodontomys brunneus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái en Colombia. 
Zyzomys maini
Zyzomys maini ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase namái n'Australia.
Zyzomys woodwardi
Zyzomys woodwardi ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Jacques Chaban-Delmas
Jacques Chaban-Delmas (París, 7 de marzu de 1915 - París, 10 de payares de 2000) Políticu gaullista francés. Desempeñóse como Primer Ministru so la presidencia de Georges Pompidou ente 1969 y 1972. Foi tamién alcalde de Burdeos de 1947 a 1995.
Aceraius chinensis
Aceraius chinensis ye una especie de coleópteru de la familia Passalidae.
Aderus diversimembris
Aderus diversimembris ye una especie de coleópteru de la familia Aderidae.
Habita en China. 
Aderus hedini
Aderus hedini ye una especie de coleópteru de la familia Aderidae.
Alcuéntrase en China.
Aegus angustus
Aegus angustus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Aegus beauchenei
Aegus beauchenei ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Karen, nel (Sur de Myanmar), China y Vietnam.
Aegus bidens
Aegus bidens ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase na provincia China de Yunnan y Vietnam.
Aegus callosilatus
Aegus callosilatus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Aegus fukiensis
Aegus fukiensis ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Habita en China y Vietnam.
Aegus kuantungensis
Aegus kuantungensis ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Habita en China.
Aegus kurosawai
Aegus kurosawai ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Aegus laevicollis
Aegus laevicollis ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae. La especie describióse científicamente por Howard Saunders en 1854.
Habita principalmente en Xapón, pero "Aegus laevicollis laevicollis" puede atopase tamién en Darjeeling y Shan (China).
Aegus melli
Aegus melli ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Aegus nakaneorum
Aegus nakaneorum ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Taiwán.
Aegus pichoni
Aegus pichoni ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Aesalus imanishii
Aesalus imanishii ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Agomadaranus bistriospinosus
Agomadaranus bistriospinosus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en China, India, Laos, Myanmar y Tailandia.
Agomadaranus coniceps
Agomadaranus coniceps ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Agomadaranus fasciatus
Agomadaranus fasciatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en China y Vietnam.
Agomadaranus kryzhanovskyi
Agomadaranus kryzhanovskyi ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Agomadaranus melanostictoides
Agomadaranus melanostictoides ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Agomadaranus melanostictus
Agomadaranus melanostictus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Agomadaranus parbihumeratus
Agomadaranus parbihumeratus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Agomadaranus pardaloides
Agomadaranus pardaloides ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Agomadaranus semiannulatus
Agomadaranus semiannulatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Agomadaranus shirakii
Agomadaranus shirakii ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
alcuéntrase en Taiwán.
Agomadaranus sticticus
Agomadaranus sticticus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Agomadaranus sticticus sticticus
Agomadaranus sticticus sticticus ye una subespecie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Agomadaranus sticticus yunnanicus
Agomadaranus sticticus yunnanicus ye una subespecie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Yunnan, China.
Agomadaranus xilingensis
Agomadaranus xilingensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alexsandricorynus assamensis
Alexsandricorynus assamensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase n'India, Camboya, China, Myanmar, Tailandia y Vietnam.
Allapoderus dentipes
Allapoderus dentipes ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en China, Myanmar y Vietnam.
Allapoderus symaoensis
Allapoderus symaoensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Allolabus lewisi
Allolabus lewisi ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase na China, Xapón y Corea.
Ambrostoma leigongshana
Ambrostoma leigongshana ye un inseutu coleoptera de la familia Chrysomelidae que foi descritu científicamente per primer vegada en 1992 por Wang. Les llameres son los sos güéspedes.
Alcuéntrase en Guizhou en China.
Amphicoma amaliae
Amphicoma amaliae ye una especie de coleópteru de la familia Glaphyridae.
Amphicoma aurata
Amphicoma aurata ye una especie de coleópteru de la familia Glaphyridae.
Habita en Taiwán (China).
Amphicoma brittoni
Amphicoma brittoni ye una especie de coleópteru de la familia Glaphyridae.
Amphicoma businskyi
Amphicoma businskyi ye una especie de coleópteru de la familia Glaphyridae.
Amphicoma carinata
Amphicoma carinata ye una especie de coleópteru de la familia Glaphyridae.
Amphicoma cervenkai
Amphicoma cervenkai ye una especie de coleópteru de la familia Glaphyridae.
Alcuéntrase en Yunnan (China).
Amphicoma corinthia
Amphicoma corinthia ye una especie de coleópteru de la familia Glaphyridae.
Alcuéntrase en Tonkin, (Vietnam) y China.
Amphicoma davidis
Amphicoma davidis ye una especie de coleópteru de la familia Glaphyridae.
Alcuéntrase en Yunnan, (China) y Tonkin, (Vietnam).
Amphicoma doliosa
Amphicoma doliosa ye una especie de coleópteru de la familia Glaphyridae.
Habita en Jiangxi (China).
Amphicoma dubia
Amphicoma dubia ye una especie de coleópteru de la familia Glaphyridae.
Amphicoma dundai
Amphicoma dundai ye una especie de coleópteru de la familia Glaphyridae.
Alcuéntrase en Shaanxi (China).
Amphicoma emeia
Amphicoma emeia ye una especie de coleópteru de la familia Glaphyridae.
Alcuéntrase en Sichuan provincia de (China).
Amphicoma fairmairei
Amphicoma fairmairei ye una especie de coleópteru de la familia Glaphyridae.
Alcuéntrase en Gansu (China).
Amphicoma formosana
Amphicoma formosana ye una especie de coleópteru de la familia Glaphyridae.
Alcuéntrase en Taiwán, (China).
Amphicoma klapperichi
Amphicoma klapperichi ye una especie de coleópteru de la familia Glaphyridae.
Alcuéntrase en Fujian (China).
Amphicoma latouchei
Amphicoma latouchei ye una especie de coleópteru de la familia Glaphyridae.
Alcuéntrase en Sichuan (China).
Amphicoma magdalenae
Amphicoma magdalenae ye una especie de coleópteru de la familia Glaphyridae.
Amphicoma purpuripennis
Amphicoma purpuripennis ye una especie de coleópteru de la familia Glaphyridae.
Habita en Hubei (China).
Amphicoma riaultii
Amphicoma riaultii ye una especie de coleópteru de la familia Glaphyridae.
Habita en Guizhou (China).
Amphicoma rothschildi
Amphicoma rothschildi ye una especie de coleópteru de la familia Glaphyridae.
Habita en Jiangxi (China) y Tonkin (Vietnam).
Amphicoma schneideri
Amphicoma schneideri ye una especie de coleópteru de la familia Glaphyridae.
Amphicoma sichuana
Amphicoma sichuana ye una especie de coleópteru de la familia Glaphyridae.
Habita en Sichuan (China).
Amphicoma tesari
Amphicoma tesari ye una especie de coleópteru de la familia Glaphyridae.
Alcuéntrase en Jiangxi (China).
Amphicoma yunnanica
Amphicoma yunnanica ye una especie de coleópteru de la familia Glaphyridae.
Anaspis atriventris
Anaspis atriventris ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Anaspis diversipes
Anaspis diversipes ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Alcuéntrase na China.
Anaspis everestina
Anaspis everestina ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Alcuéntrase nel Tibet (China).
Anaspis immaculata
Anaspis immaculata ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Anaspis touzalini
Anaspis touzalini ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Ancylopus phungi
Ancylopus phungi ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Alcuéntrase en China, Tonkin en Vietnam y Xapón.
Ancylopus phungi borealior
Ancylopus phungi borealior ye una subespecie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Ancylopus phungi phungi
Ancylopus phungi phungi ye una subespecie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Alcuéntrase en China, Xapón y Tonkin en Vietnam.
Ancylopus pictus asiaticus
Ancylopus pictus asiaticus ye una subespecie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Alcuéntrase na China, Tonkin (en Vietnam) y Xapón.
Anisonychus mirabilis
Anisonychus mirabilis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Vietnam y la China.
Anisonychus rugosus
Anisonychus rugosus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Anthelephila brevenotatus
Anthelephila brevenotatus ye una especie de coleópteru de la familia Anthicidae.
Alcuéntrase en Cochin (China).
Anthelephila degener
Anthelephila degener ye una especie de coleópteru de la familia Anthicidae.
Anthelephila fossicollis
Anthelephila fossicollis ye una especie de coleópteru de la familia Anthicidae.
Anthelephila kippenbergi
Anthelephila kippenbergi ye una especie de coleópteru de la familia Anthicidae.
Anthelephila sinica
Anthelephila sinica ye una especie de coleópteru de la familia Anthicidae.
Anthicus fouqueti
Anthicus fouqueti ye una especie de coleópteru de la familia Anthicidae.
Anthicus monstrator
Anthicus monstrator ye una especie de coleópteru de la familia Anthicidae.
Anthicus vicarius
Anthicus vicarius ye una especie de coleópteru de la familia Anthicidae.
Apoderus jekelii
Apoderus jekelii ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en China, Xapón, Corea y Rusia.
Apoderus kresli
Apoderus kresli ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Apoderus pseudofidus
Apoderus pseudofidus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Apoderus volkovitshi
Apoderus volkovitshi ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Ascleropsis kolibaci
Ascleropsis kolibaci ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Ascleropsis miladae
Ascleropsis miladae ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Ascleropsis oudai
Ascleropsis oudai ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Ascleropsis similis
Ascleropsis similis ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Habita en Shanxi (China).
Ascleropsis volkovitshi
Ascleropsis volkovitshi ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Aspinatimonomma glyphysternum chinense
Aspinatimonomma glyphysternum chinense ye una subespecie de coleópteru de la familia Monommatidae.
Aspinatimonomma gressitti
Aspinatimonomma gressitti ye una especie de coleópteru de la familia Monommatidae.
Asymbius sinensis
Asymbius sinensis ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Athemellus bimaculicollis
Athemellus bimaculicollis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Alcuéntrase en Shaanxi, China.
Athemellus chinensis
Athemellus chinensis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemellus martae
Athemellus martae ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Alcuéntrase en Sichuan, (China).
Athemellus minutonitidus
Athemellus minutonitidus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemellus schneideri
Athemellus schneideri ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemellus tryznai
Athemellus tryznai ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus amplus
Athemus amplus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Alcuéntrase en Shanghái, Zhejiang, (China).
Athemus angulatus
Athemus angulatus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Alcuéntrase en Yunnan, (China).
Athemus balangensis
Athemus balangensis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus benesi
Athemus benesi ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus bilineatus
Athemus bilineatus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus carolusi
Athemus carolusi ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus centrochinensis
Athemus centrochinensis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Alcuéntrase en Shaanxi, (China).
Athemus curtipennis
Athemus curtipennis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Alcuéntrase en Xizang, (China).
Athemus curvatus
Athemus curvatus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus delicatulus
Athemus delicatulus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus dongchuanus
Athemus dongchuanus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus elongatissimus
Athemus elongatissimus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus hubeiensis
Athemus hubeiensis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Alcuéntrase en Hubei, (China).
Athemus humerolineatus
Athemus humerolineatus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Alcuéntrase en Guangxi, (China).
Athemus irrawaddicus
Athemus irrawaddicus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus jelineki
Athemus jelineki ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus jindrai
Athemus jindrai ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus kuatunensis
Athemus kuatunensis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Alcuéntrase en Fujian, (China).
Athemus kubani
Athemus kubani ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus longipilis
Athemus longipilis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Alcuentrase en Yunnan, (China).
Athemus maculithorax
Athemus maculithorax ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus milosi
Athemus milosi ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus moxiensis
Athemus moxiensis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus mugangensis
Athemus mugangensis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus multiimpressus
Athemus multiimpressus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus nanpingensis
Athemus nanpingensis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus nigripes
Athemus nigripes ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus nigrithorax
Athemus nigrithorax ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus ondreji
Athemus ondreji ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus oudai
Athemus oudai ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus pallidipes
Athemus pallidipes ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Habita en Yunnan, (China).
Athemus pallidulus
Athemus pallidulus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus pictipennis
Athemus pictipennis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus postobscuriceps
Athemus postobscuriceps ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus pulchellus
Athemus pulchellus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus rubropilosus
Athemus rubropilosus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus sabdeensis
Athemus sabdeensis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus safraneki
Athemus safraneki ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus sichuanus
Athemus sichuanus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus similis
Athemus similis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus simulator
Athemus simulator ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus tienmushanus
Athemus tienmushanus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Athemus zdeneki
Athemus zdeneki ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Attagenus augustatus
Attagenus augustatus ye una especie de coleópteru de la familia Dermestidae.
Alcuéntrase na China, Mongolia, y Tajikistán.
Attagenus birmanicus
Attagenus birmanicus ye una especie de coleópteru de la familia Dermestidae.
Habita en Assam, Myanmar y Yunnan, n'China. 
Attagenus caracal
Attagenus caracal ye una especie de coleópteru de la familia Dermestidae.
Alcuéntrase en China y Uzbequistán.
Attagenus leprieuri
Attagenus leprieuri ye una especie de coleópteru de la familia Dermestidae.
Alcuéntrase en Xinjiang, en (China), Irán, Kazakstán y Mongolia.
Attagenus sparsutus
Attagenus sparsutus ye una especie de coleópteru de la familia Dermestidae.
Alcuéntrase na China, India, Nepal y Tíbet.
Attelabus cyanellus
Attelabus cyanellus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase na China, Mongolia y Rusia.
Attelabus metallicus
Attelabus metallicus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Attelabus sichuanensis
Attelabus sichuanensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Basilianus aequalis
Basilianus aequalis ye una especie de coleópteru de la familia Passalidae.
Alcuéntrase en Vietnam, Laos, China y Myanmar.
Bolbelasmus coreanus
Bolbelasmus coreanus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase na China, Corea, Camboya, Vietnam y Assam.
Bolbelasmus kurosawai
Bolbelasmus kurosawai ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase en Taiwán y na China).
Bolbelasmus meridionalis
Bolbelasmus meridionalis ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase en Taiwán, na China, Vietnam, Tailandia ya Indonesia.
Bolbelasmus nativus
Bolbelasmus nativus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Bolboceratops indicus
Bolboceratops indicus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase nel Tibet, Sikkim, Assam, Bombay y Coimbatore.
Bolbocerodema apicatum
Bolbocerodema apicatum ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase nel Tibet y Yunnan, na (China).
Bolbocerodema garritor
Bolbocerodema garritor ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase en Taiwán, Sichuan y Gansú na (China).
Bolbocerodema kiyoyamai
Bolbocerodema kiyoyamai ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase en Taiwán (China).
Bolbohamatum drescheri
Bolbohamatum drescheri ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase en Hong Kong na (China) y Java.
Bolbohamatum drescheri drescheri
Bolbohamatum drescheri drescheri ye una subespecie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase en Hong Kong na (China)y Java.
Bolbomorphus chinensis
Bolbomorphus chinensis ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Bolbomorphus mediojunctus
Bolbomorphus mediojunctus ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Bolbomorphus quadriguttatus
Bolbomorphus quadriguttatus ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Alcuéntrase en Chinkiang (China).
Bolbomorphus sexpunclatus
Bolbomorphus sexpunclatus ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Alcuéntrase en Shanghai, Zhejiang (China).
Bolbomorphus subovatus
Bolbomorphus subovatus ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Bolbomorphus theryi
Bolbomorphus theryi ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Bolbomorphus undulatus
Bolbomorphus undulatus ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Bolbotrypes davidis
Bolbotrypes davidis ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase en Manchuria, China.
Cantharis brancuccii
Cantharis brancuccii ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Alcuéntrase en Xinjiang (China).
Cantharis jindrai
Cantharis jindrai ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Cantharis knizeki
Cantharis knizeki ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Alcuéntrase en Hebei (China).
Cantharis metallipennis
Cantharis metallipennis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Distribúise en Yunnan (China).
Cantharis minutemaculata
Cantharis minutemaculata ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Distribúise en Shaanxi (China).
Cantharis satoi
Cantharis satoi ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Distribúise en Guangxi (China).
Cantharis thibetanomima
Cantharis thibetanomima ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Catalabus kazantsevi
Catalabus kazantsevi ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Catalabus nigrosuturalis
Catalabus nigrosuturalis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Catalabus pallidipennis
Catalabus pallidipennis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase na China y la India.
Catalabus quadriplagiatus
Catalabus quadriplagiatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Centrocorynus propinquus
Centrocorynus propinquus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase na China, Myanmar y Vietnam.
Centrocorynus scutellaris
Centrocorynus scutellaris ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase na China, India, Nepal, Myanmar y en islla de Java (Indonesia).
Ceracupes arrowi
Ceracupes arrowi ye una especie de coleópteru de la familia Passalidae.
Alcuéntrase en Taiwán y Vietnam.
Ceracupes chingkini
Ceracupes chingkini ye una especie de coleópteru de la familia Passalidae.
Alcuéntrase en Taiwán, Guangxi China, Vietnam y Tailandia.
Ceracupes fronticornis
Ceracupes fronticornis ye una especie de coleópteru de la familia Passalidae.
Alcuéntrase en Vietnam, Tibet en China, Myanmar y Tailandia.
Ceracupes yui
Ceracupes yui ye una especie de coleópteru de la familia Passalidae.
Habita en Taiwán.
Ceratophyus dauricus
Ceratophyus dauricus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase en Mongolia y China.
Ceratophyus sinicus
Ceratophyus sinicus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Cerchanotus jelineki
Cerchanotus jelineki ye una especie de coleópteru de la familia Zopheridae.
Ceruchus deuvei
Ceruchus deuvei ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Ceruchus katerinae
Ceruchus katerinae ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Ceruchus minor
Ceruchus minor ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Shaanxi y Sichuan en (China).
Ceruchus niger
Ceruchus niger ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Yunnan (China). 
Ceruchus reginae
Ceruchus reginae ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Ceruchus sinensis
Ceruchus sinensis ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Sichuan y Yunnan en (China). 
Chinolabus bicolor
Chinolabus bicolor ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Chinolabus gansuanus
Chinolabus gansuanus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Habita na China.
Chinolabus ningxianus
Chinolabus ningxianus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Cis chinensis
Cis chinensis ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Cis giganteus
Cis giganteus ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Cis manchuricus
Cis manchuricus ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Cis multidentatus
Cis multidentatus ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Cis sinensis
Cis sinensis ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Cis sinicus
Cis sinicus ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Cladophyllus bousqueti
Cladophyllus bousqueti ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase na China y Myanmar.
Cladophyllus bousqueti bousqueti
Cladophyllus bousqueti bousqueti ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Clavicollis anomalus
Clavicollis anomalus ye una especie de coleópteru de la familia Anthicidae.
Alcuéntrase en Sichuan y Chengdu (China).
Colobaspis atrithorax
Colobaspis atrithorax ye una especie de coleópteru de la familia Megalopodidae.
Colobaspis femorata
Colobaspis femorata ye una especie de coleópteru de la familia Megalopodidae.
Colobaspis flavonigra
Colobaspis flavonigra ye una especie de coleópteru de la familia Megalopodidae.
Alcuéntrase nel Tíbet, (China).
Colobaspis kwangtungensis
Colobaspis kwangtungensis ye una especie de coleópteru de la familia Megalopodidae.
Colobaspis omeiensis
Colobaspis omeiensis ye una especie de coleópteru de la familia Megalopodidae.
Colobaspis pallida
Colobaspis pallida ye una especie de coleópteru de la familia Megalopodidae.
Colobaspis regalis
Colobaspis regalis ye una especie de coleópteru de la familia Megalopodidae.
Compsapoderus continentalis
Compsapoderus continentalis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en China y Corea.
Compsapoderus dimidiatus
Compsapoderus dimidiatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Compsapoderus mushanus
Compsapoderus mushanus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Cordicantharis drahuska
Cordicantharis drahuska ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Corticarina carinifrons
Corticarina carinifrons ye una especie de coleópteru de la familia Latridiidae.
Corticarina fukiensis
Corticarina fukiensis ye una especie de coleópteru de la familia Latridiidae.
Cretanaspis lushangfenensis
Cretanaspis lushangfenensis ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae. Ye la única especie del xéneru Cretanaspis.
Alcuéntrase en Beixín (China).
Crudosilis sinica
Crudosilis sinica ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Alcuéntrase en Qinghai (China).
Crudosilis wittmeri
Crudosilis wittmeri ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Cryptamorpha sculptifrons
Cryptamorpha sculptifrons ye una especie de coleópteru de la familia Silvanidae.
Alcuéntrase en Xapón y China.
Cupreuscelophilus kunmingensis
Cupreuscelophilus kunmingensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Cupreuscelophilus mayongi
Cupreuscelophilus mayongi ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Curticantharis capacis
Curticantharis capacis ye una especie extinta de coleópteru de la familia Cantharidae, que describióse científicamente por Jun-Feng Zhang en 1989; a partir d'un exoesqueleto, el holotipo númberu 820289 de la colección 3. El cual foi topáu sobre sedimentos de lutita, provenientes d'un ambiente llacustre del Miocenu, nel Parque nacional xeolóxicu de Shanwang de Linqu, (China).
La so dimensiones son 15,4 x 5,4 mm y la so edá envalorada ye d'ente 11,608 y 15,97 millones d'años.
Curticantharis thermophila
Curticantharis thermophila ye una especie extinta de coleópteru de la familia Cantharidae, que describióse científicamente por Jun-Feng Zhang en 1989; a partir d'un exoesqueleto, el holotipo númberu 750097/6 de la colección 5. El cual foi topáu sobre sedimentos de lutita, provenientes d'un ambiente llacustre del Miocenu, nel Parque nacional xeolóxicu de Shanwang de Linqu, (China).
La so dimensiones son 19,5 x 6,8 mm y la so edá envalorada ye d'ente 11,608 y 15,97 millones d'años.
Curticantharis trapezialis
Curticantharis trapezialis ye una especie extinta de coleópteru de la familia Cantharidae, que describióse científicamente por Jun-Feng Zhang en 1994; a partir d'un holotipo de la colección 6. El cual foi topáu sobre sedimentos de lutita, provenientes d'un ambiente llacustre del Miocenu, nel Parque nacional xeolóxicu de Shanwang de Linqu, (China).
Les so dimensiones son 11,9 x 4,2 mm y la so edá envalorada ye d'ente 11,608 y 15,97 millones d'años.
Cyclommatus asahinai
Cyclommatus asahinai ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Cyclommatus mniszechi
Cyclommatus mniszechi ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Shanghái y Taiwán (China).
Cyclommatus mniszechi mniszechi
Cyclommatus mniszechi mniszechi ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Cyclommatus scutellaris
Cyclommatus scutellaris ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Fujian, Taiwán (China).
Cyclommatus strigiceps albersi
Cyclommatus strigiceps albersi ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Yunnan (China), Tailandia.
Cyclommatus strigiceps vitalisi
Cyclommatus strigiceps vitalisi ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Habita en Yunnan, China, Vietnam y Tailandia.
Cycnotrachelodes camphoricolus
Cycnotrachelodes camphoricolus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Vietnam y China.
Cycnotrachelodes coeruleatus
Cycnotrachelodes coeruleatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Bután, China, Laos, Myanmar, Tailandia y Vietnam.
Cycnotrachelodes cyanopterus
Cycnotrachelodes cyanopterus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Xapón, China, Corea y Rusia.
Cycnotrachelodes formosanus
Cycnotrachelodes formosanus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Cycnotrachelodes sitchuanensis
Cycnotrachelodes sitchuanensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Cycnotrachelodes ussuriensis
Cycnotrachelodes ussuriensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Cycnotrachelus flavoguttatus
Cycnotrachelus flavoguttatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase na China, India y Vietnam.
Cycnotrachelus flavonotatus
Cycnotrachelus flavonotatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Cycnotrachelus flavotuberosus
Cycnotrachelus flavotuberosus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase na China, India, Myanmar, Tailandia y Vietnam.
Cylindrocaulus bucerus
Cylindrocaulus bucerus ye una especie de coleópteru de la familia Passalidae.
Cylindrocaulus davidi
Cylindrocaulus davidi ye una especie de coleópteru de la familia Passalidae.
Cyphon jiangxiensis
Cyphon jiangxiensis ye una especie de coleópteru de la familia Scirtidae.
Cyphon loebli
Cyphon loebli ye una especie de coleópteru de la familia Scirtidae.
Cyphon schawalleri
Cyphon schawalleri ye una especie de coleópteru de la familia Scirtidae.
Habita en Yunnan (China).
Cyphon unidentatus
Cyphon unidentatus ye una especie de coleópteru de la familia Scirtidae.
Alcuéntrase en Guangxi (China).
Cyrtanaspis yunnana
Cyrtanaspis yunnana ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Cyrtolabus amitinus
Cyrtolabus amitinus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Cyrtolabus chinensis
Cyrtolabus chinensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Cyrtolabus christophi
Cyrtolabus christophi ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Mongolia, China, Corea y Rusia.
Cyrtolabus mutus
Cyrtolabus mutus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Corea y China.
Cyrtolabus nanpingensis
Cyrtolabus nanpingensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Cyrtolabus ouhouensis
Cyrtolabus ouhouensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Denierella striolata
Denierella striolata ye una especie de coleópteru de la familia Meloidae.
Derarimus kurbatovi
Derarimus kurbatovi ye una especie de coleópteru de la familia Anthicidae.
Alcuéntrase en Hubei (China).
Derarimus sichuanus
Derarimus sichuanus ye una especie de coleópteru de la familia Anthicidae.
Derarimus uhmanni
Derarimus uhmanni ye una especie de coleópteru de la familia Anthicidae.
Derarimus yunnanus
Derarimus yunnanus ye una especie de coleópteru de la familia Anthicidae.
Diplectrus improvisus
Diplectrus improvisus ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Diplectrus variicollis
Diplectrus variicollis ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Ditylus praetermittus
Ditylus praetermittus ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Ditylus sichuanus
Ditylus sichuanus ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Ditylus tibetanus
Ditylus tibetanus ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Alcuéntrase en Xizang (Rexón Autónoma del Tíbet, China).
Dorcus davidis
Dorcus davidis ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Beixín, China.
Dorcus gracilicornis
Dorcus gracilicornis ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Sikkim, Darjeeling, Tailandia Vietnam y Taiwán (China).
Dorcus ratiocinativus
Dorcus ratiocinativus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Sikkim, Darjeeling, Nepal, Bután y Tíbet (China).
Dorcus sawaii
Dorcus sawaii ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Zhejiang (China).
Dorcus tanakii
Dorcus tanakii ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Habita en Guangxi (China).
Dorcus tenuecostatus
Dorcus tenuecostatus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Dorcus vicinus
Dorcus vicinus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Dryopomera havai
Dryopomera havai ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Dryopomera taiwana
Dryopomera taiwana ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Dynodorcus curvidens hopei
Dynodorcus curvidens hopei ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Dynodorcus schenklingi
Dynodorcus schenklingi ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Elacatis similis
Elacatis similis ye una especie de coleópteru de la familia Salpingidae.
Alcuéntrase na islla de Formosa (China).
Elodes bicolor
Elodes bicolor ye una especie de coleópteru de la familia Scirtidae.
Elodes joosti
Elodes joosti ye una especie de coleópteru de la familia Scirtidae.
Elodes pechlaneri
Elodes pechlaneri ye una especie de coleópteru de la familia Scirtidae.
Endomychus atriceps
Endomychus atriceps ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Alcuéntrase en Myanmar y Yunnan en (China).
Endomychus atripes
Endomychus atripes ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Alcuéntrase nel Tíbet (China).
Endomychus chinensis
Endomychus chinensis ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Endomychus divisus
Endomychus divisus ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Alcuéntrase n'Indochina, Myanmar.
Endomychus flavus
Endomychus flavus ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Endomychus foveolatus
Endomychus foveolatus ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Endomychus mulleri
Endomychus mulleri ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Endomychus nigricapitatus
Endomychus nigricapitatus ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Endomychus nigripes
Endomychus nigripes ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Endomychus yunnani
Endomychus yunnani ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Enoplolabus gestroi
Enoplolabus gestroi ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en China, Laos, Myanmar, Tailandia y Vietnam.
Enoplotrupes bieti bieti
Enoplotrupes bieti bieti ye una subespecie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Enoplotrupes chaslei
Enoplotrupes chaslei ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Enoplotrupes crassicornis
Enoplotrupes crassicornis ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Enoplotrupes largeteaui
Enoplotrupes largeteaui ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Enoplotrupes latus
Enoplotrupes latus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
alcuéntrase en Yunnan (China).
Enoplotrupes sinensis
Enoplotrupes sinensis ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Enoplotrupes yunnanus
Enoplotrupes yunnanus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Eocentrocorynus antennalis
Eocentrocorynus antennalis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Eocentrocorynus breviclavus
Eocentrocorynus breviclavus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Eocentrocorynus fusculus
Eocentrocorynus fusculus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Eocentrocorynus fusculus fusculus
Eocentrocorynus fusculus fusculus ye una subespecie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Eocentrocorynus fusculus yunnanicus
Eocentrocorynus fusculus yunnanicus ye una subespecie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Eocentrocorynus gracilicornis
Eocentrocorynus gracilicornis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Myanmar, Vietnam y China.
Eocentrocorynus huangi
Eocentrocorynus huangi ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Eocentrocorynus ruficlavis
Eocentrocorynus ruficlavis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Eocentrocorynus sichuanensis
Eocentrocorynus sichuanensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Epicauta cryptogramaca
Epicauta cryptogramaca ye una especie de coleópteru de la familia Meloidae.
Epicauta desgodinsi
Epicauta desgodinsi ye una especie de coleópteru de la familia Meloidae.
Alcuéntrase pel Tibet (China).
Epicauta impressicornis
Epicauta impressicornis ye una especie de coleópteru de la familia Meloidae.
Alcuéntrase en Tonkin (China).
Epicauta laticornis
Epicauta laticornis ye una especie de coleópteru de la familia Meloidae.
Epicauta mojiangensis
Epicauta mojiangensis ye una especie de coleópteru de la familia Meloidae.
Epicauta seriata
Epicauta seriata ye una especie de coleópteru de la familia Meloidae.
Epicauta sparsicapilla
Epicauta sparsicapilla ye una especie de coleópteru de la familia Meloidae.
Epicauta weixiensis
Epicauta weixiensis ye una especie de coleópteru de la familia Meloidae.
Episphenus annamensis
Episphenus annamensis ye una especie de coleópteru de la familia Passalidae.
Alcuéntrase en Hong Kong (China).
Ermischiella fukiensis
Ermischiella fukiensis ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Esalus sichuanensis
Esalus sichuanensis ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Eucteanus dohertyi
Eucteanus dohertyi ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Alcuéntrase en Myanmar y Yunnan (China).
Eulagius chinensis
Eulagius chinensis ye una especie de coleópteru de la familia Mycetophagidae.
Eumorphus assamensis
Eumorphus assamensis ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Alcuéntrase en Yunnan (China), Assam (India) y Singapur.
Eumorphus assamensis assamensis
Eumorphus assamensis assamensis ye una subespecie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Alcuéntrase en Yunnan (China) y Assam (India).
Eumorphus austerus
Eumorphus austerus ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Alcuéntrase en Laos, China, Vietnam y Myanmar.
Eumorphus austerus indianus
Eumorphus austerus indianus ye una subespecie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Eumorphus bicoloripedoides
Eumorphus bicoloripedoides ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Alcuéntrase en Yunnan (China), Tonkin (Vietnam) y Sikkim.
Eumorphus hilaris
Eumorphus hilaris ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Eumorphus ocellatus
Eumorphus ocellatus ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Alcuéntrase en Yunnan (China) y Tonkin (Vietnam).
Eumorphus panfilovi
Eumorphus panfilovi ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Eumorphus quadriguttatus pulchripes
Eumorphus quadriguttatus pulchripes ye una subespecie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Alcuéntrase en Sikkim, Ceylán, Assam, Xapón, Taiwán y China.
Eumorphus simplex erythromerus
Eumorphus simplex erythromerus ye una subespecie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Alcuéntrase en Yunnan, na China, Myanmar y la India.
Eupyrochroa insignita
Eupyrochroa insignita ye una especie de coleópteru de la familia Pyrochroidae.
Eupyrochroa limbaticollis
Eupyrochroa limbaticollis ye una especie de coleópteru de la familia Pyrochroidae.
Euscelophilidius burmanus
Euscelophilidius burmanus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Myanmar y China.
Euscelophilidius camelus
Euscelophilidius camelus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Euscelophilidius denticulatus
Euscelophilidius denticulatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Euscelophilidius dimidiatus
Euscelophilidius dimidiatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Euscelophilidius gibbicollis
Euscelophilidius gibbicollis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Euscelophilidius rugulosus
Euscelophilidius rugulosus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Euscelophilus chinensis
Euscelophilus chinensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Vietnam, Corea y China.
Euscelophilus fasciatus
Euscelophilus fasciatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Euscelophilus niger
Euscelophilus niger ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Euscelophilus vitalisi
Euscelophilus vitalisi ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Vietnam, Camboya y China.
Eustrophus yunnanensis
Eustrophus yunnanensis ye una especie de coleópteru de la familia Tetratomidae.
Falsomordellistena baishanzuna
Falsomordellistena baishanzuna ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Falsomordellistena wui
Falsomordellistena wui ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Falsoxanthalia bicoloripes
Falsoxanthalia bicoloripes ye una especie de coleópteru de la familia Tetratomidae.
Figulus binodulus
Figulus binodulus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Xapón, Corea, China, Taiwán y Vietnam.
Figulus deletus
Figulus deletus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Guangxi (China) y Vietnam.
Figulus fissicollis
Figulus fissicollis ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Lanyu, Taiwán, Islles Salomón y Fiyi.
Figulus napu
Figulus napu ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Yunnan (China) y Vietnam.
Figulus praecipuus
Figulus praecipuus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Figulus punctatus
Figulus punctatus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Taiwán (China) y Xapón.
Figulus yunnanensis
Figulus yunnanensis ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Yunnan China y Vietnam.
Franzorphius franzi
Franzorphius franzi ye una especie de coleópteru de la familia Zopheridae.
Frontodendroidopsis gibbiceps
Frontodendroidopsis gibbiceps ye una especie de coleópteru de la familia Pyrochroidae.
Frostia abdominalis
Frostia abdominalis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Frostia basicrassa
Frostia basicrassa ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Frostia cornuta
Frostia cornuta ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Frostia expansicornis
Frostia expansicornis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Frostia kurbatovi
Frostia kurbatovi ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Frostia peculiaria
Frostia peculiaria ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Frostia semiinflata
Frostia semiinflata ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Frostia semiinflatus
Frostia semiinflatus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Geotrupes castaneipennis
Geotrupes castaneipennis ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase nel Tibet, China y la India.
Geotrupes corinthius
Geotrupes corinthius ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Geotrupes crenulipennis
Geotrupes crenulipennis ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Geotrupes folwarcznyi
Geotrupes folwarcznyi ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Geotrupes genestieri
Geotrupes genestieri ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Gerstaeckerus augustefasciatus
Gerstaeckerus augustefasciatus ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Gerstaeckerus chensicieni
Gerstaeckerus chensicieni ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Glipa angustilineata
Glipa angustilineata ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Glipa cladoda
Glipa cladoda ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase en Guangxi y Zhuang (China).
Glipa curtopyga
Glipa curtopyga ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Glipa overa
Glipa overa ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Glipa fukiensis
Glipa fukiensis ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Glipa klapperichi
Glipa klapperichi ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Glipa obliquivittata
Glipa obliquivittata ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Glipa pseudofasciata
Glipa pseudofasciata ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase en Henan (China).
Glipa zhangi
Glipa zhangi ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Glipidiomorpha atraterga
Glipidiomorpha atraterga ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuentrase en Yunnan, Xishuanbanna y Damenlong en (China).
Glipidiomorpha curticauda
Glipidiomorpha curticauda ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Glipidiomorpha kuatunensis
Glipidiomorpha kuatunensis ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Glipidiomorpha rufiterga
Glipidiomorpha rufiterga ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase en Yunnan, Xishuanbanna y Mengla en (China).
Glipidiomorpha rufobrunneipennis
Glipidiomorpha rufobrunneipennis ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Glipostenoda kaihuana
Glipostenoda kaihuana ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Glipostenoda klapperichi
Glipostenoda klapperichi ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Glipostenoda melanocephala
Glipostenoda melanocephala ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Glipostenoda shizuokana
Glipostenoda shizuokana ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase en Xapón y en Fujian (China).
Gonometopus triapicalis
Gonometopus triapicalis ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Granulapoderus horribilis
Granulapoderus horribilis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Granulapoderus rugicollis
Granulapoderus rugicollis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase na India, en China y Myanmar.
Habronychus chaoi
Habronychus chaoi ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Habronychus szechwanus
Habronychus szechwanus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Hallomenus arimotoi
Hallomenus arimotoi ye una especie de coleópteru de la familia Tetratomidae.
Hallomenus chinensis
Hallomenus chinensis ye una especie de coleópteru de la familia Tetratomidae.
Hemipeplus miyamotoi
Hemipeplus miyamotoi ye una especie de coleópteru de la familia Mycteridae.
Alcuéntrase en Xapón y Taiwán (China).
Hemisodorcus arrowi
Hemisodorcus arrowi ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Myanmar, Tailandia y Yunnan, al sur oeste d'(China).
Hemisodorcus donckieri hangpui
Hemisodorcus donckieri hangpui ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Hemisodorcus fukinukii
Hemisodorcus fukinukii ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Hemisodorcus haitschunus
Hemisodorcus haitschunus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Hemisodorcus montivagus
Hemisodorcus montivagus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase n'Amur, Corea, Xapón y China.
Hemisodorcus montivagus montivagus
Hemisodorcus montivagus montivagus ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Amur, Corea, Xapón y China.
Hemisodorcus rubrofemoratus
Hemisodorcus rubrofemoratus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Xapón, Siberia, China y Corea.
Hemisodorcus rubrofemoratus chenpengi
Hemisodorcus rubrofemoratus chenpengi ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase na (China).
Hemisodorcus rubrofemoratus rubrofemoratus
Hemisodorcus rubrofemoratus rubrofemoratus ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Hemisodorcus rubrofemoratus semenowi
Hemisodorcus rubrofemoratus semenowi ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Hemisodorcus rubrofemoratus yamadai
Hemisodorcus rubrofemoratus yamadai ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Hemisodorcus sinensis
Hemisodorcus sinensis ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase Yunnan (China).
Hemisodorcus sinensis castaneus
Hemisodorcus sinensis castaneus ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Hemisodorcus sinensis concolor
Hemisodorcus sinensis concolor ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Habita en Sichuan y Yunnan en (China).
Hemisodorcus sinensis sinensis
Hemisodorcus sinensis sinensis ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Hemisodorcus sinensis wardi
Hemisodorcus sinensis wardi ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Habita nel Tíbet (China) y Myanmar.
Henicolaboides gigantinus
Henicolaboides gigantinus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase na China, Bután, Laos, y Camboya.
Henicolaboides haematideus
Henicolaboides haematideus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Henicolaboides hypomelas
Henicolaboides hypomelas ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Henicolaboides nanlingensis
Henicolaboides nanlingensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Henicolaboides oberthueri
Henicolaboides oberthueri ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Henicolaboides potanini
Henicolaboides potanini ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Henicolaboides spinipes
Henicolaboides spinipes ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Henicolaboides yunnanicus
Henicolaboides yunnanicus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Henicolabus giganteus
Henicolabus giganteus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Corea, Rusia y la China.
Herthania certa
Herthania certa ye una especie de coleópteru de la familia Scirtidae.
Heterapoderopsis bicallosicollis
Heterapoderopsis bicallosicollis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Heterapoderopsis cantonensis
Heterapoderopsis cantonensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Heterapoderopsis pauperulus
Heterapoderopsis pauperulus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Heterapoderus ageniculatus
Heterapoderus ageniculatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Heterapoderus brachialis
Heterapoderus brachialis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Heterapoderus crenatus
Heterapoderus crenatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase na China, Laos, Tailandia y Vietnam.
Heterapoderus geniculatus
Heterapoderus geniculatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase na China, Corea y Vietnam.
Heterapoderus monchadskii
Heterapoderus monchadskii ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Heterapoderus piceus
Heterapoderus piceus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Hoplapoderus echinatoides
Hoplapoderus echinatoides ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Camboya, China, Laos, Myanmar, Rusia, Tailandia y Vietnam.
Hoplapoderus gemmatus
Hoplapoderus gemmatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Camboya, China, India, Indonesia, Xapón, Corea, Laos, Myanmar, Rusia y Vietnam.
Hoshihananomia kuatunensis
Hoshihananomia kuatunensis ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Humerilabus chinensis
Humerilabus chinensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Humerilabus fausti
Humerilabus fausti ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Habita en China, Laos y Myanmar.
Humerilabus longulus
Humerilabus longulus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Hycleus parvulus
Hycleus parvulus ye una especie de coleópteru de la familia Meloidae.
Hydrocyphon bicornis
Hydrocyphon bicornis ye una especie de coleópteru de la familia Scirtidae.
Hydrocyphon bifidus
Hydrocyphon bifidus ye una especie de coleópteru de la familia Scirtidae.
Alcuéntrase en Guizhou (China).
Hydrocyphon dudgeoni
Hydrocyphon dudgeoni ye una especie de coleópteru de la familia Scirtidae.
Hydrocyphon guangxiensis
Hydrocyphon guangxiensis ye una especie de coleópteru de la familia Scirtidae.
Hydrocyphon hainanensis
Hydrocyphon hainanensis ye una especie de coleópteru de la familia Scirtidae.
Alcuéntrase en Hainan (China).
Hydrocyphon jaechi
Hydrocyphon jaechi ye una especie de coleópteru de la familia Scirtidae.
Hydrocyphon lii
Hydrocyphon lii ye una especie de coleópteru de la familia Scirtidae.
Hydrocyphon mirabilis
Hydrocyphon mirabilis ye una especie de coleópteru de la familia Scirtidae.
Hydrocyphon schoenmanni
Hydrocyphon schoenmanni ye una especie de coleópteru de la familia Scirtidae.
Hydrocyphon uenoi
Hydrocyphon uenoi ye una especie de coleópteru de la familia Scirtidae.
Idiophyes niponensis
Idiophyes niponensis ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Idiophyes orbicularis
Idiophyes orbicularis ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Indalmus coomani sinensis
Indalmus coomani sinensis ye una subespecie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Alcuéntrase en Kiangsi (China).
Indalmus hanchunglinensis
Indalmus hanchunglinensis ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Alcuéntrase en Jilin (China).
Indalmus liuchungloi
Indalmus liuchungloi ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Indasclera bocaki
Indasclera bocaki ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Indasclera chinensis
Indasclera chinensis ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Indasclera uenoi
Indasclera uenoi ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Indasclera wittmeri
Indasclera wittmeri ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Inopeplus syozoi
Inopeplus syozoi ye una especie de coleópteru de la familia Salpingidae.
Ischnomera girardi
Ischnomera girardi ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Ischnomera incostata
Ischnomera incostata ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Ischnomera licenti
Ischnomera licenti ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Ischnomera taiwana
Ischnomera taiwana ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Islamocantharis businskae
Islamocantharis businskae ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Isolabus elongaticeps
Isolabus elongaticeps ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Isolabus intrusus
Isolabus intrusus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Isolabus magnus
Isolabus magnus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase na China y Laos.
Kandyosilis lijiangensis
Kandyosilis lijiangensis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Kandyosilis minutula
Kandyosilis minutula ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Kandyosilis yunnana
Kandyosilis yunnana ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Klapperichimorda lutevittata
Klapperichimorda lutevittata ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Klapperichimorda quadrimaculata
Klapperichimorda quadrimaculata ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Kobusynaptops verrucosus
Kobusynaptops verrucosus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Laenagenius apterus
Laenagenius apterus ye una especie de coleópteru de la familia Pterogeniidae.
Lamprolabus anjiensis
Lamprolabus anjiensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Lamprolabus bihastatus
Lamprolabus bihastatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Lamprolabus fochaensis
Lamprolabus fochaensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Lamprolabus pseudobispinosu
Lamprolabus pseudobispinosu ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Lamprolabus sitchuanensis
Lamprolabus sitchuanensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Lamprolabus spiculatus
Lamprolabus spiculatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase na China, Camboya, India, Laos, Myanmar, Tailandia y Vietnam.
Lamprolabus tibetanus
Lamprolabus tibetanus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leiothorax atrosanguineus
Leiothorax atrosanguineus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Leptapoderus affinis
Leptapoderus affinis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus atronitidus
Leptapoderus atronitidus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus atrovittatus
Leptapoderus atrovittatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus balteatus
Leptapoderus balteatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase na China, Xapón, Corea y Rusia.
Leptapoderus bimaculatus
Leptapoderus bimaculatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus carbonicolor
Leptapoderus carbonicolor ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase na China, Corea y Rusia.
Leptapoderus corallinus
Leptapoderus corallinus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus donckieri
Leptapoderus donckieri ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus dubatolovi
Leptapoderus dubatolovi ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus frater
Leptapoderus frater ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus friedrichi
Leptapoderus friedrichi ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus ganlanbebsis
Leptapoderus ganlanbebsis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus inbalteatus
Leptapoderus inbalteatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus kansuensis
Leptapoderus kansuensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus luteoplicatus
Leptapoderus luteoplicatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus nigricans
Leptapoderus nigricans ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus nigroapicatus
Leptapoderus nigroapicatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus nigroflavus
Leptapoderus nigroflavus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus omeishanicus
Leptapoderus omeishanicus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus proprius
Leptapoderus proprius ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus pseudocrucifer
Leptapoderus pseudocrucifer ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus rubidus
Leptapoderus rubidus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase na China, Rusia, Xapón y Corea.
Leptapoderus sejugatus
Leptapoderus sejugatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus siaomonianensis
Leptapoderus siaomonianensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus signatus
Leptapoderus signatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus sinicus
Leptapoderus sinicus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus subcinctus
Leptapoderus subcinctus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus subfasciatus
Leptapoderus subfasciatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus submaculatus
Leptapoderus submaculatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus thibetanus
Leptapoderus thibetanus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus thoracicus
Leptapoderus thoracicus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus tianmuensis
Leptapoderus tianmuensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus vossi
Leptapoderus vossi ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptapoderus yunlingensis
Leptapoderus yunlingensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Leptaulax dentatus
Leptaulax dentatus ye una especie de coleópteru de la familia Passalidae.
Alcuéntrase en Nueva Guinea, Indonesia, Australia, Taiwán y Borneo.
Leptaulax formosanus
Leptaulax formosanus ye una especie de coleópteru de la familia Passalidae.
Lethrus ciskungesicus
Lethrus ciskungesicus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Lethrus kuldzhensis
Lethrus kuldzhensis ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Lethrus tekesicus
Lethrus tekesicus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Lucanus brivioi
Lucanus brivioi ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus davidis
Lucanus davidis ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase nel Tibet, Sichuan en (China).
Lucanus delavayi
Lucanus delavayi ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus denticulus
Lucanus denticulus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Myanmar y (China).
Lucanus deuveianus
Lucanus deuveianus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus didieri
Lucanus didieri ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus dirki
Lucanus dirki ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus fairmairei
Lucanus fairmairei ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Tailandia y el Tibet (China). 
Lucanus fonti
Lucanus fonti ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus formosanus
Lucanus formosanus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus fortunei
Lucanus fortunei ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus fryi
Lucanus fryi ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Yunnan, sur de China. Tailandia y Myanmar.
Lucanus gennestieri
Lucanus gennestieri ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus gracilis
Lucanus gracilis ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Sikkim, Assam, Nepal, Tíbet (China) y Bután.
Lucanus hermani
Lucanus hermani ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus hildegardae
Lucanus hildegardae ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus imitator
Lucanus imitator ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus kirchneri
Lucanus kirchneri ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus klapperichi
Lucanus klapperichi ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus kurosawai
Lucanus kurosawai ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus lesnei
Lucanus lesnei ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Yunnan, en China, Bután y Myanmar.
Lucanus lunifer
Lucanus lunifer ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Bután, Tibet, Yunnan (China), Kashmir, Sikkim, Darjeeling y Nepal.
Lucanus lunifer lunifer
Lucanus lunifer lunifer ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase nel Tibet, Yunnan China, Kashmir, Sikkim, Darjeeling, Nepal y Bután.
Lucanus masumotoi
Lucanus masumotoi ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus masumotoi masumotoi
Lucanus masumotoi masumotoi ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus masumotoi ogakii
Lucanus masumotoi ogakii ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus miwai
Lucanus miwai ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus parryi
Lucanus parryi ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus planeti
Lucanus planeti ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Vietnam y Yunnan (China).
Lucanus prometheus
Lucanus prometheus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus pseudosingularis
Lucanus pseudosingularis ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus singularis
Lucanus singularis ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase nel Tibet y Yunnan (China), Sikkim y Bután.
Lucanus smithii
Lucanus smithii ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Sikkim, Darjeeling, Assam, Yunnan (China) y Bután.
Lucanus swinhoei
Lucanus swinhoei ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus swinhoei continentalis
Lucanus swinhoei continentalis ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus swinhoei swinhoei
Lucanus swinhoei swinhoei ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus szetschuanicus
Lucanus szetschuanicus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus szetschuanicus szetschuanicus
Lucanus szetschuanicus szetschuanicus ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus thasaensis
Lucanus thasaensis ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus thibetanus
Lucanus thibetanus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus thibetanus thibetanus
Lucanus thibetanus thibetanus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus victorius
Lucanus victorius ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lucanus villosus
Lucanus villosus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Nepal y Yunnan (China).
Lucanus westermanni
Lucanus westermanni ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Sikkim, Darjeeling, Assam, Nepal, Bután y China.
Lucanus wuyishanensis
Lucanus wuyishanensis ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Lycocerus kejvali
Lycocerus kejvali ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Lycocerus rufocapitatus
Lycocerus rufocapitatus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Lycocerus wittmeri
Lycocerus wittmeri ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Alcuéntrase en Xizang (China).
Lycoperdina mandarinea
Lycoperdina mandarinea ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Alcuéntrase n'Indochina, China y Xapón.
Lytta aeneiventris
Lytta aeneiventris ye una especie de coleópteru de la familia Meloidae.
Alcuéntrase en Hong Kong.
Lytta rubrinota
Lytta rubrinota ye una especie de coleópteru de la familia Meloidae.
Macroderites orchinensis
Macroderites orchinensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Macrodorcas barbata
Macrodorcas barbata ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Macrodorcas binervis continentalis
Macrodorcas binervis continentalis ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Macrodorcas bisignata elsiledis
Macrodorcas bisignata elsiledis ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Vietnam, Yunnan y Sichuan en (China).
Macrodorcas bomansi
Macrodorcas bomansi ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Macrodorcas davidi
Macrodorcas davidi ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Sichuan y Yunnan en (China).
Macrodorcas formosana
Macrodorcas formosana ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Macrodorcas gracilis
Macrodorcas gracilis ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase na India, Vietnam y China.
Macrodorcas intricata
Macrodorcas intricata ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Macrodorcas melliana
Macrodorcas melliana ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Macrodorcas mochizukii
Macrodorcas mochizukii ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Macrodorcas moellenkampi
Macrodorcas moellenkampi ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Macrodorcas piceipennis
Macrodorcas piceipennis ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Vietnam, Hainan y Tibet en (China).
Macrodorcas pieli
Macrodorcas pieli ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Macrodorcas prosopocoeloides
Macrodorcas prosopocoeloides ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Bután, Hunan China.
Macrodorcas ruficra
Macrodorcas ruficra ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Macrodorcas songiana
Macrodorcas songiana ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Macrodorcas ursulae
Macrodorcas ursulae ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Macrolinus medogensis
Macrolinus medogensis ye una especie de coleópteru de la familia Passalidae.
Alcuéntrase en Tibet (China).
Macrosynaptopsis zhangi
Macrosynaptopsis zhangi ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Maculphrysus quadrimaculatus
Maculphrysus quadrimaculatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase na China, Corea, Mongolia y Rusia.
Maculphrysus yunnanicus
Maculphrysus yunnanicus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Malthinus angulatus
Malthinus angulatus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Malthinus bicoloriceps
Malthinus bicoloriceps ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Malthinus centrolineatus
Malthinus centrolineatus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Megapsammoecus christinae
Megapsammoecus christinae ye una especie de coleópteru de la familia Silvanidae.
Meloe asperatus
Meloe asperatus ye una especie de coleópteru de la familia Meloidae.
Meloe auriculatus
Meloe auriculatus ye una especie de coleópteru de la familia Meloidae.
Metocalolabus chujoi
Metocalolabus chujoi ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Micrapoderus staudingeri
Micrapoderus staudingeri ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Micrapoderus yunpinensis
Micrapoderus yunpinensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Microcorynus parunicus
Microcorynus parunicus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Mirimordella gracilicruralis
Mirimordella gracilicruralis ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae. Ye la única especie del xéneru Mirimordella.
Alcuéntrase en Liaoning (China).
Mordkovitshirhinus yunnanicus
Mordkovitshirhinus yunnanicus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Yunnan China.
Morphoeuops carinatus
Morphoeuops carinatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Morphoeuops yunnanicus
Morphoeuops yunnanicus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Mylabris bistillata
Mylabris bistillata ye una especie de coleópteru de la familia Meloidae.
Nacerdes akiyamai
Nacerdes akiyamai ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Nacerdes apicipennis
Nacerdes apicipennis ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Nacerdes atripennis
Nacerdes atripennis ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Nacerdes becvari
Nacerdes becvari ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Nacerdes fujiana
Nacerdes fujiana ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Nacerdes guizhouensis
Nacerdes guizhouensis ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Nacerdes kantneri
Nacerdes kantneri ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Nacerdes kubani
Nacerdes kubani ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Nacerdes ludmilae
Nacerdes ludmilae ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Nacerdes schneideri
Nacerdes schneideri ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Nacerdes transfretalis
Nacerdes transfretalis ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Namunaria chinensis
Namunaria chinensis ye una especie de coleópteru de la familia Zopheridae.
Neolucanus brevis
Neolucanus brevis ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Kachin estáu de Myanmar, Yunnan China, Laos, Vietnam y Tailandia.
Neolucanus castanopterus castanopterus
Neolucanus castanopterus castanopterus ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase n'Uttar Pradesh, Sikkim, Darjeeling, Assam, Naga, Bután y Nepal.
Neolucanus castanopterus tibetanus
Neolucanus castanopterus tibetanus ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Neolucanus curvidens
Neolucanus curvidens ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Neolucanus diffusus
Neolucanus diffusus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Neolucanus donckieri
Neolucanus donckieri ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Laos y Yunnan (China).
Neolucanus doro
Neolucanus doro ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Neolucanus doro doro
Neolucanus doro doro ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Neolucanus doro horaguchii
Neolucanus doro horaguchii ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Neolucanus eugeniae
Neolucanus eugeniae ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Neolucanus extremus
Neolucanus extremus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Neolucanus giganteus
Neolucanus giganteus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Yunnan, (China), Vietnam, Tailandia y Laos.
Neolucanus imitator
Neolucanus imitator ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Neolucanus lividus
Neolucanus lividus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Neolucanus maximus
Neolucanus maximus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Vietnam, Tibet (China) y Tailandia.
Neolucanus maximus fujitai
Neolucanus maximus fujitai ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Neolucanus maximus maximus
Neolucanus maximus maximus ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase nel Tíbet, Vietnam y Tailandia.
Neolucanus maximus vendli
Neolucanus maximus vendli ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Neolucanus montanus
Neolucanus montanus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Neolucanus nitidus hainanensis
Neolucanus nitidus hainanensis ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase na islla China de Hainan .
Neolucanus nitidus hengshanensis
Neolucanus nitidus hengshanensis ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Neolucanus pallescens
Neolucanus pallescens ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Neolucanus perarmatus
Neolucanus perarmatus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Tailandia, Vietnam, China y Laos.
Neolucanus rutilans
Neolucanus rutilans ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Neolucanus sinicus
Neolucanus sinicus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Neolucanus sinicus championi
Neolucanus sinicus championi ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Ḥong Kong (China).
Neolucanus sinicus fuliginatus
Neolucanus sinicus fuliginatus ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Neolucanus sinicus nosei
Neolucanus sinicus nosei ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Neolucanus sinicus sinicus
Neolucanus sinicus sinicus ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Neolucanus sinicus Taiwanus
Neolucanus sinicus Taiwanus ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Neolucanus spicatus
Neolucanus spicatus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Neolucanus svenjae
Neolucanus svenjae ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Neolucanus swinhoei
Neolucanus swinhoei ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Neolucanus tanakai
Neolucanus tanakai ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase na islla de Hainan (China).
Neolucanus tau
Neolucanus tau ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Neolucanus zebra
Neolucanus zebra ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Nigidionus parryi
Nigidionus parryi ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase na China, Taiwán (China) y Vietnam.
Nigidius acutangulus
Nigidius acutangulus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Nigidius baeri
Nigidius baeri ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Taiwan (China) y Luzon en les islles (Filipines).
Nigidius formosanus
Nigidius formosanus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Nigidius himalayae
Nigidius himalayae ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Darjeeling, Bangladex China y Nepal.
Nigidius lewisi
Nigidius lewisi ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Habita en Xapón y Taiwán.
Ochodaeus asahinai
Ochodaeus asahinai» ye una especie de coleópteru de la familia Ochodaeidae.
Ochodaeus coomani
Ochodaeus coomani ye una especie de coleópteru de la familia Ochodaeidae.
Alcuéntrase en Taiwán (China) y Vietnam.
Ochodaeus formosanus
Ochodaeus formosanus ye una especie de coleópteru de la familia Ochodaeidae.
Ochodaeus grandiceps
Ochodaeus grandiceps ye una especie de coleópteru de la familia Ochodaeidae.
Ochodaeus lanyuensis
Ochodaeus lanyuensis ye una especie de coleópteru de la familia Ochodaeidae.
Ochodaeus mongolicus
Ochodaeus mongolicus ye una especie de coleópteru de la familia Ochodaeidae.
Ochodaeus sakaii
Ochodaeus sakaii ye una especie de coleópteru de la familia Ochodaeidae.
Ochodaeus xanthomelas
Ochodaeus xanthomelas ye una especie de coleópteru de la familia Ochodaeidae.
Alcuéntrase en Tonkin (Vietnam), Laos y China.
Odontolabis cuvera boulouxi
Odontolabis cuvera boulouxi ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Odontolabis cuvera fallaciosa
Odontolabis cuvera fallaciosa ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Vietnam, Tailandia, Laos y China.
Odontolabis macrocephala
Odontolabis macrocephala ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase na China, Tailandia y Vietnam.
Odontolabis platynota
Odontolabis platynota ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase na India, China y Laos.
Odontolabis platynota platynota
Odontolabis platynota platynota ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Odontolabis siva
Odontolabis siva ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase na India, Nepal, Bután, Tailandia, Vietnam, Laos y China.
Odontolabis siva parryi
Odontolabis siva parryi ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Odontolabis siva siva
Odontolabis siva siva ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Odontotrypes balthasari
Odontotrypes balthasari ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase nel Tibet, Sikkim y Nepal.
Odontotrypes biconiferus
Odontotrypes biconiferus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes bimaculatus
Odontotrypes bimaculatus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes cariosus
Odontotrypes cariosus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes cavazzutii
Odontotrypes cavazzutii ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase en Sichuan y Yunnan na (China).
Odontotrypes cribripennis
Odontotrypes cribripennis ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes emei
Odontotrypes emei ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes farkaci
Odontotrypes farkaci ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes gongga
Odontotrypes gongga ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes fabona
Odontotrypes fabona ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes hayeki
Odontotrypes hayeki ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes howdeni
Odontotrypes howdeni ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes impressiusculus
Odontotrypes impressiusculus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes jiuding
Odontotrypes jiuding ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes kabaki
Odontotrypes kabaki ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes kabakovi
Odontotrypes kabakovi ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes kalabi
Odontotrypes kalabi ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes kryzhanovskii
Odontotrypes kryzhanovskii ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes kucerai
Odontotrypes kucerai ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes lama
Odontotrypes lama ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes lassallei
Odontotrypes lassallei ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes medvedevi
Odontotrypes medvedevi ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes meyomintang
Odontotrypes meyomintang ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes mirek
Odontotrypes mirek ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes mursini
Odontotrypes mursini ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes nikodymi
Odontotrypes nikodymi ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase en Gansu y Sichuan (China).
Odontotrypes paulusi
Odontotrypes paulusi ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes pauma
Odontotrypes pauma ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes purpureiaeneus
Odontotrypes purpureiaeneus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes purpureipunctatus
Odontotrypes purpureipunctatus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes qinling
Odontotrypes qinling ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes radiosus
Odontotrypes radiosus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes roborowskyi
Odontotrypes roborowskyi ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase en Gansu y Qinghai na (China).
Odontotrypes rufipes
Odontotrypes rufipes ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes sabde
Odontotrypes sabde ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes satanas
Odontotrypes satanas ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes semenowi
Odontotrypes semenowi ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes semirugosus
Odontotrypes semirugosus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes slavek
Odontotrypes slavek ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes szetshwanus
Odontotrypes szetshwanus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes taurus
Odontotrypes taurus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase en Gansu y Sichuan na (China).
Odontotrypes tibetanus
Odontotrypes tibetanus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes tryznai
Odontotrypes tryznai ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes turnai
Odontotrypes turnai ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes uenoi
Odontotrypes uenoi ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase en Shaanxi (China). 
Odontotrypes xue
Odontotrypes xue ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes yulong
Odontotrypes yulong ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Odontotrypes zhongdianensis
Odontotrypes zhongdianensis ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Oedemera centrochinensis
Oedemera centrochinensis ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Oedemera masatakai
Oedemera masatakai ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Oedemera qinlingensis
Oedemera qinlingensis ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Oedemera satoi
Oedemera satoi ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Oedemera sichuana
Oedemera sichuana ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Orchesia obscuricolor
Orchesia obscuricolor ye una especie de coleópteru de la familia Tetratomidae.
Oreomeloe spinulus
Oreomeloe spinulus ye una especie de coleópteru de la familia Meloidae.
Orthocis auriculariae
Orthocis auriculariae ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Paracompsus lunanfensis
Paracompsus lunanfensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paracompsus micros
Paracompsus micros ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paracompsus nigrofasciatus
Paracompsus nigrofasciatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase na India y la China.
Paracycnotrachelus breviusculus
Paracycnotrachelus breviusculus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase na China,Corea, y Vietnam.
Paracycnotrachelus consimilis
Paracycnotrachelus consimilis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paracycnotrachelus cygneus
Paracycnotrachelus cygneus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Camboya, China, Indonesia, Laos, Malasia, Myanmar y Tailandia.
Paracycnotrachelus longiceps
Paracycnotrachelus longiceps ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paracycnotrachelus montanus
Paracycnotrachelus montanus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paramecolabus castaneicolor
Paramecolabus castaneicolor ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Parasuniops fochaiensis
Parasuniops fochaiensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Parasynaptopsis chinensis
Parasynaptopsis chinensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Parasynaptopsis cuprifulgens
Parasynaptopsis cuprifulgens ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Parasynaptopsis lespedezae koreanus
Parasynaptopsis lespedezae koreanus ye una subespecie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Parasynaptopsis pseudostriatus
Parasynaptopsis pseudostriatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Parasynaptopsis striatus
Parasynaptopsis striatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Taiwán (China). 
Parasynaptopsis taiwanensis
Parasynaptopsis taiwanensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Parasynatops berezovskyi
Parasynatops berezovskyi ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Parasynatops championi
Parasynatops championi ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase na China, India y Myanmar.
Parasynatops moanus
Parasynatops moanus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Parasynatops pseudopolitus
Parasynatops pseudopolitus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Parasynatops tzinpinensis
Parasynatops tzinpinensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paratrachelophorus belokobylskii
Paratrachelophorus belokobylskii ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paratrachelophorus brachmanus
Paratrachelophorus brachmanus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Malasia, Nepal, Myanmar y China.
Paratrachelophorus daliensis
Paratrachelophorus daliensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paratrachelophorus foveostriatus
Paratrachelophorus foveostriatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paratrachelophorus fukienensis
Paratrachelophorus fukienensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paratrachelophorus gigas
Paratrachelophorus gigas ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paratrachelophorus longicornis
Paratrachelophorus longicornis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Xapón, China, Rusia y Corea.
Paratrachelophorus marsi
Paratrachelophorus marsi ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paratrachelophorus nodicornis
Paratrachelophorus nodicornis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paratrachelophorus nodicornoides
Paratrachelophorus nodicornoides ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paratrachelophorus potanini
Paratrachelophorus potanini ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paroplapoderus angulipennis
Paroplapoderus angulipennis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paroplapoderus angulipennis angulipennis
Paroplapoderus angulipennis angulipennis ye una subespecie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paroplapoderus angulipennis shaanxinsis
Paroplapoderus angulipennis shaanxinsis ye una subespecie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paroplapoderus fallax
Paroplapoderus fallax ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Mongolia, Rusia y China.
Paroplapoderus kuanchenensis
Paroplapoderus kuanchenensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paroplapoderus nigriceps
Paroplapoderus nigriceps ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paroplapoderus nigroflavus
Paroplapoderus nigroflavus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paroplapoderus obtusus
Paroplapoderus obtusus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paroplapoderus punctatus
Paroplapoderus punctatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paroplapoderus shiguensis
Paroplapoderus shiguensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paroplapoderus tentator tentator
Paroplapoderus tentator tentator ye una subespecie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase na China, Malasia, Myanmar y Vietnam.
Paroplapoderus tristoides
Paroplapoderus tristoides ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paroplapoderus turbidus
Paroplapoderus turbidus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paroplapoderus tzinpinensis
Paroplapoderus tzinpinensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paroplapoderus validus
Paroplapoderus validus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Paroplapoderus vitticeps
Paroplapoderus vitticeps ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Penichrolucanus cryptonychus
Penichrolucanus cryptonychus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Penthe reitteri
Penthe reitteri ye una especie de coleópteru de la familia Tetratomidae.
Phellopsis chinensis
Phellopsis chinensis ye una especie de coleópteru de la familia Zopheridae.
Phelotrupes bicolor
Phelotrupes bicolor ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Phelotrupes businskyorum
Phelotrupes businskyorum ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Phelotrupes davidis
Phelotrupes davidis ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Phelotrupes denticulatus
Phelotrupes denticulatus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Phelotrupes deuvei
Phelotrupes deuvei ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Phelotrupes holzschuhi
Phelotrupes holzschuhi ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase en Yunnan (China), Bután, Nepal y Sikkim.
Phelotrupes immarginatus
Phelotrupes immarginatus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Phelotrupes imurai
Phelotrupes imurai ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Phelotrupes kubani
Phelotrupes kubani ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Phelotrupes laevifrons
Phelotrupes laevifrons ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Phelotrupes laevistriatus
Phelotrupes laevistriatus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase na China, Siberia, Corea y Xapón.
Phelotrupes metallescens
Phelotrupes metallescens ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase en Hubei y Sichuan na (China).
Phelotrupes obscuratus
Phelotrupes obscuratus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase en Yunnan na (China).
Phelotrupes orientalis
Phelotrupes orientalis ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase nel Tibet China, Pakistán, Bután, Nepal, Assam y Sikkim.
Phelotrupes scutellatus
Phelotrupes scutellatus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase en Yunnan, na (China).
Phelotrupes tenuestriatus
Phelotrupes tenuestriatus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Phelotrupes wrzecionkoi
Phelotrupes wrzecionkoi ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase nel Tibet na (China).
Phelotrupes yunnanensis
Phelotrupes yunnanensis ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Phialodes hubeiensis
Phialodes hubeiensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Phialodes tumidus
Phialodes tumidus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Phrysapoderus crucifer
Phrysapoderus crucifer ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Phyllocladus grandipennis
Phyllocladus grandipennis ye una especie de coleópteru de la familia Pyrochroidae.
Phyllocladus kasantsevi
Phyllocladus kasantsevi ye una especie de coleópteru de la familia Pyrochroidae.
Phymatapoderus elongatipes
Phymatapoderus elongatipes ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Phymatapoderus euflavimanus
Phymatapoderus euflavimanus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Phymatapoderus flavimanus
Phymatapoderus flavimanus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase na China, Xapón, Corea, Mongolia y Rusia.
Phymatapoderus latipennis
Phymatapoderus latipennis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase na China, Xapón, Myanmar y Vietnam.
Phymatapoderus monstrosus
Phymatapoderus monstrosus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Phymatapoderus parelongatipes
Phymatapoderus parelongatipes ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Phymatapoderus sitshuanensis
Phymatapoderus sitshuanensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Phymatapoderus taiwanensis
Phymatapoderus taiwanensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Platycerus businskyi
Platycerus businskyi ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Platycerus consimilis
Platycerus consimilis ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Platycerus consimilis consimilis
Platycerus consimilis consimilis ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Platycerus consimilis phagophilus
Platycerus consimilis phagophilus ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Platycerus cupreimicans
Platycerus cupreimicans ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Platycerus dundai
Platycerus dundai ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Platycerus dundai dundai
Platycerus dundai dundai ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Platycerus dundai miyatakei
Platycerus dundai miyatakei ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrae en Sichuan (China).
Platycerus feminatus
Platycerus feminatus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Platycerus hiurai
Platycerus hiurai ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Platycerus hiurai hiurai
Platycerus hiurai hiurai ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Platycerus hiurai tanikadoi
Platycerus hiurai tanikadoi ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Platycerus hongwonpyoi dabashanensis
Platycerus hongwonpyoi dabashanensis ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Platycerus hongwonpyoi funiuensis
Platycerus hongwonpyoi funiuensis ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Henan China.
Platycerus hongwonpyoi qinlingensis
Platycerus hongwonpyoi qinlingensis ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Platycerus hongwonpyoi tianmus
Platycerus hongwonpyoi tianmus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Platycerus kitawakii
Platycerus kitawakii ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Platycerus ladyae
Platycerus ladyae ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Platycerus rugosus
Platycerus rugosus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Platycerus tabanai
Platycerus tabanai ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Platycerus tabanai baotianmanus
Platycerus tabanai baotianmanus ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Platycerus tabanai tabanai
Platycerus tabanai tabanai ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Platycerus tabanai taibaishanensis
Platycerus tabanai taibaishanensis ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Platycerus tieguanzi
Platycerus tieguanzi ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Platycerus turnai
Platycerus turnai ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Poecilomorpha penae
Poecilomorpha penae ye una especie de coleópteru de la familia Megalopodidae.
Prismognathus alessandrae
Prismognathus alessandrae ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Prismognathus cheni
Prismognathus cheni ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Prismognathus dauricus
Prismognathus dauricus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Siberia, Mongolia, China, Corea y Xapón.
Prismognathus davidis
Prismognathus davidis ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Taiwán, China.
Prismognathus davidis davidis
Prismognathus davidis davidis ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Prismognathus formosanus
Prismognathus formosanus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Prismognathus klapperichi
Prismognathus klapperichi ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Prismognathus nigerrimus
Prismognathus nigerrimus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Prismognathus nigricolor
Prismognathus nigricolor ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Prismognathus piluensis
Prismognathus piluensis ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Prismognathus platycephalus
Prismognathus platycephalus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Habita en Darjeeling, Khasi, Nepal, Bután y Yunnan, (China).
Prismognathus prossi
Prismognathus prossi ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Habita nel Tibet y Xizang na (China).
Prismognathus sinensis
Prismognathus sinensis ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Prosopocoilus blanchardi
Prosopocoilus blanchardi ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Siberia, Mongolia, Corea, China y Taiwán na China.
Prosopocoilus crenulidens
Prosopocoilus crenulidens ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Hainan, na China, Vietnam, Laos y Tailandia.
Prosopocoilus dubernardi
Prosopocoilus dubernardi ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Sichuan.
Prosopocoilus elegans
Prosopocoilus elegans ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Yunnan na China, Laos y Vietnam.
Prosopocoilus forficula
Prosopocoilus forficula ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Prosopocoilus forficula austerus
Prosopocoilus forficula austerus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Taiwán na China.
Prosopocoilus forficula forficula
Prosopocoilus forficula forficula ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Prosopocoilus forficula hainanensis
Prosopocoilus forficula hainanensis ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Hainan na (China).
Prosopocoilus girafa
Prosopocoilus girafa ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Uttar Pradesh, Hunan na China, Península de Malaca, Tenasserim y Islles Andaman.
Prosopocoilus girafa girafa
Prosopocoilus girafa girafa ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Prosopocoilus inclinatus
Prosopocoilus inclinatus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Hunan na China, Corea y Xapón.
Prosopocoilus inclinatus inclinatus
Prosopocoilus inclinatus inclinatus ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Prosopocoilus inquinatus nigripes
Prosopocoilus inquinatus nigripes ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase na Península de Malaca, Vietnam, Tibet na China, Estáu de Kachin, en Myanmar, Vietnam, Tailandia y Pakistán.
Prosopocoilus motschulskyi
Prosopocoilus motschulskyi ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Prosopocoilus motschulskyi motschulskyi
Prosopocoilus motschulskyi motschulskyi ye una especie de coleópteru de la familia "Lucanidae".
Prosopocoilus occipitalis Anoides
Prosopocoilus occipitalis Anoides ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Taiwán y na Islla d'Okinawa.
Prosopocoilus oweni melli
Prosopocoilus oweni melli ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Sichuan na China.
Prosopocoilus suturalis
Prosopocoilus suturalis ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase nes islles Andaman, Darjeeling, Assam, Bután, Myanmar, Tailandia, Laos, Vietnam, Yunnan y Hunan, dambos en China.
Prostomis edithae
Prostomis edithae ye una especie de coleópteru de la familia Prostomidae.
Alcuéntrase en Sichuan y Yunnan na China y Tonkin en Vietnam y Nepal. 
Prostomis latoris
Prostomis latoris ye una especie de coleópteru de la familia Prostomidae.
Alcuéntrase en Xapón, Taiwán na China y Corea del Sur.
Psammoecus stultus
Psammoecus stultus ye una especie de coleópteru de la familia Silvanidae.
Alcuéntrase en Taiwán na (China).
Psammoecus x-notatus
Psammoecus x-notatus ye una especie de coleópteru de la familia Silvanidae.
Alcuéntrase en Taiwán, na (China).
Pseudallapoderus funebris
Pseudallapoderus funebris ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Pseudallapoderus pseudosissus
Pseudallapoderus pseudosissus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Pseudodendroides umenoi
Pseudodendroides umenoi ye una especie de coleópteru de la familia Pyrochroidae.
Alcuéntrase en Taiwán, na China.
Pseudoeuops bicoloroides
Pseudoeuops bicoloroides ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Pseudoeuops clarus
Pseudoeuops clarus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Pseudoeuops guizhouensis
Pseudoeuops guizhouensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Guizhou na China.
Pseudoeuops lushuensis
Pseudoeuops lushuensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Pseudoeuops pyralis
Pseudoeuops pyralis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Pseudoeuops tibetanus
Pseudoeuops tibetanus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase nel Tibet, na China.
Pseudoeuops viridis
Pseudoeuops viridis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Pseudoholostrophus chinensis
Pseudoholostrophus chinensis ye una especie de coleópteru de la familia Tetratomidae.
Pseudoholostrophus klapperichi
Pseudoholostrophus klapperichi ye una especie de coleópteru de la familia Tetratomidae.
Pseudonausibius maximus
Pseudonausibius maximus ye una especie de coleópteru de la familia Silvanidae.
Pseudophrysus parvulus
Pseudophrysus parvulus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Pseudoplapoderus charlottae
Pseudoplapoderus charlottae ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Pseudorhaetus sinicus
Pseudorhaetus sinicus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Pseudorhaetus sinicus sinicus
Pseudorhaetus sinicus sinicus ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Pseudotriphyllopsis inseriata
Pseudotriphyllopsis inseriata ye una especie de coleópteru de la familia Mycetophagidae.
Rhaetulus crenatus
Rhaetulus crenatus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Corea y Taiwán na (China).
Rhaetulus crenatus crenatus
Rhaetulus crenatus crenatus ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase en Corea y Taiwán na China.
Rhaetulus crenatus rubrifemoratus
Rhaetulus crenatus rubrifemoratus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Rhagonycha ondreji
Rhagonycha ondreji ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Alcuéntrase en Mongolia Interior.
Rhizophagus suturalis
Rhizophagus suturalis ye una especie de coleópteru de la familia Monotomidae.
Riedeliops asiaticus
Riedeliops asiaticus ye una especie de coleópteru de la familia "Attelabidae". La especie describiéronla científicamente Andrei Aleksandrovich Legalov y Ning Liu en 2005.
"Riedeliops asiaticus asiaticus" Alcuéntrase na China y "Riedeliops asiaticus uttaranchalicus", na India.
Riedeliops indigenus
Riedeliops indigenus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Riedeliops jingguensis
Riedeliops jingguensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Riedeliops rasuwanus
Riedeliops rasuwanus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Nepal y nel Tibet (China).
Riedeliops yingjiangensis
Riedeliops yingjiangensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Sawadaeuops beijingensis
Sawadaeuops beijingensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Sawadaeuops centralchinensis
Sawadaeuops centralchinensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Sawadaeuops davidiani
Sawadaeuops davidiani ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Sawadaeuops hubeiensis
Sawadaeuops hubeiensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Sawadaeuops jiuzhaiensis
Sawadaeuops jiuzhaiensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Sawadaeuops nielamus
Sawadaeuops nielamus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Sawadaeuops nitidicollis
Awadaeuops nitidicollis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Sawadaeuops ovalis
Sawadaeuops ovalis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Sawadaeuops potanini
Sawadaeuops potanini ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase n'China.
Sawadaeuops punctatus
Sawadaeuops punctatus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Sawadaeuops sichuanensis
Sawadaeuops sichuanensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Sichuan en China.
Sawadaeuops yunnanensis
Sawadaeuops yunnanensis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Yunnan, na China.
Scraptia chinensis
Scraptia chinensis ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Alcuéntrase en Tianjin (China).
Scraptia cribriceps
Scraptia cribriceps ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Scraptia distincta
Scraptia distincta ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Serrognathus consentaneus
Serrognathus consentaneus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae. La especie describióse científicamente por Gustav Fridolin Albers en 1886.
= "Dorcus akahorii" Tsukawaki, 1998
= "Serrognathus consentaneus fasolt" Nomura, 1962
= "Dorcus consentaneus laevidorsis" Fairmaire, 1888
Alcuéntrase na (China), Corea y Xapón.
Serrognathus kyanrauensis
Serrognathus kyanrauensis ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Serrognathus miwai
Serrognathus miwai ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Serrognathus platymelus
Serrognathus platymelus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae. La especie describióse científicamente por Tsunenobu Fujita y Tadashi Ishikawa en 1985.
Alcuéntrase na China, Corea, Xapón y el Sudeste Asiáticu. "Serrognathus platymelus castanicolor" Alcuéntrase na China, Corea y Xapón, "Serrognathus platymelus platymelus" en China, Vietnam, Laos, Tailandia y el restu en Xapón.
Serrognathus tibetanus
Serrognathus tibetanus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Serrulus sinicus
Serrulus sinicus ye una especie de coleópteru de la familia Passalidae.
Silvanoprus birmanicus
Silvanoprus birmanicus ye una especie de coleópteru de la familia Silvanidae.
Alcuéntrase en Myanmar, Indonesia y Taiwán.
Silvanoprus longicollis
Silvanoprus longicollis ye una especie de coleópteru de la familia Silvanidae.
Alcuéntrase nel oeste d'África, Papúa Nueva Guinea, Xapón y China.
Sinodendroides chinensis
Sinodendroides chinensis ye una especie de coleópteru de la familia Pyrochroidae.
Alcuéntrase en Gansu, (China).
Sinodendron yunnanense
Sinodendron yunnanense ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Sinogeotrupes belousovi
Sinogeotrupes belousovi ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Sinogeotrupes bolm
Sinogeotrupes bolm ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase en Hunan, Hubei y Zhejiang na (China).
Sinogeotrupes compressidens
Sinogeotrupes compressidens ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase en Hubei y Zhejiang na (China).
Sinogeotrupes hunanensis
Sinogeotrupes hunanensis ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase en Hunan (China).
Sinogeotrupes insulanus
Sinogeotrupes insulanus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase en Taiwán y Fujian na (China).
Sinogeotrupes jendeki
Sinogeotrupes jendeki ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Sinogeotrupes substriatellus
Sinogeotrupes substriatellus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Sinogeotrupes taiwanus
Sinogeotrupes taiwanus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Sparedrus longicornis
Sparedrus longicornis ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Stephostethus setosus
Stephostethus setosus ye una especie de coleópteru de la familia Latridiidae.
Suniops menghunsis
Suniops menghunsis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Suniopsidius multicoloratus
Suniopsidius multicoloratus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Sybaris flavus
Sybaris flavus ye una especie de coleópteru de la familia Meloidae.
Synstrophus klapperichi
Synstrophus klapperichi ye una especie de coleópteru de la familia Tetratomidae.
Tomapoderopsis cyclops
Tomapoderopsis cyclops ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Bután, Myanmar y China.
Tomapoderopsis flaviceps
Tomapoderopsis flaviceps ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Nepal y en China.
Tomapoderopsis melli
Tomapoderopsis melli ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Tomapoderopsis orientalis
Tomapoderopsis orientalis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Vietnam y en China.
Tomapoderopsis pici
Tomapoderopsis pici ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Tomapoderopsis testaceimembris
Tomapoderopsis testaceimembris ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Vietnam China.
Tomapoderus coeruleipennis
Tomapoderus coeruleipennis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Tomapoderus ruficollis
Tomapoderus ruficollis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase en Xapón, Corea, Mongolia, Rusia y China.
Trachelolabus floridus
Trachelolabus floridus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Trachelolabus longispinus
Trachelolabus longispinus ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Trachypholis chinensis
Trachypholis chinensis ye una especie de coleópteru de la familia Zopheridae.
Variimorda truncatopyga
Variimorda truncatopyga ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Velutinodorcus carinulatus
Velutinodorcus carinulatus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase n'Taiwán (China).
Zeugophora chinensis
Zeugophora chinensis ye una especie de coleópteru de la familia Megalopodidae.
Alcuéntrase n'Sichuan (China).
Zeugophora cribrata
Zeugophora cribrata ye una especie de coleópteru de la familia Megalopodidae.
Alcuéntrase n'(China).
Zeugophora cyanea
Zeugophora cyanea ye una especie de coleópteru de la familia Megalopodidae.
Zeugophora tetraspilota
Zeugophora tetraspilota ye una especie de coleópteru de la familia Megalopodidae.
Alcuéntrase n'Yunnan (China).
Zonitis semirubra
Zonitis semirubra ye una especie de coleópteru de la familia Meloidae.
Zonitoschema macroxantha
Zonitoschema macroxantha ye una especie de coleópteru de la familia Meloidae. -y especie describióse científicamente por Léon Fairmaire en 1887.
La subespecie "Zonitoschema macroxantha macroxantha" alcuéntrase en Sumatra (Indonesia) y "Zonitoschema macroxantha yunnana" en Yunnan (China).
Tetrapturus belone (aguya del paladar)
L'aguya del paladar o aguya palar (Tetrapturus belone) ye una especie de pexe perciforme de la familia Istiophoridae.
Ye una especie propia del mar Mediterraneu del Cantábricu y del mar Negru, onde ye especialmente abondosu nes mariñes d'Italia y Túnez.
Aesalus scarabaeoides
Aesalus scarabaeoides ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Reconócense dos:
Aesalus scarabaeoides scarabaeoides
Aesalus scarabaeoides scarabaeoides ye una subespecie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Aglenus brunneus
Aglenus brunneus ye una especie de coleópteru de la familia Salpingidae.
Alcuéntrase n'Europa y en Estaos Xuníos. 
Agnathus decoratus
Agnathus decoratus ye una especie de coleópteru de la familia Pyrochroidae.
Airaphilus elongatus
Airaphilus elongatus ye una especie de coleópteru de la familia Silvanidae.
Alcuéntrase n'Europa y nel norte d'Asia.
Airaphilus perangustus
Airaphilus perangustus ye una especie de coleópteru de la familia Silvanidae.
Alcuéntrase en Polonia y Finlandia.
Amara aenea
Amara aenea ye un escarabayu de tierra perteneciente a la familia Carabidae. Ye una especie común en casi toa Europa y norte d'Asia. La so gama toma tamién partes del norte d'África. 
Los adultos son depredadores que s'alimenten d'otros inseutos , como'l vierme de la mazana y áfidos de soya, que son consideraes plagues pola industria de l'agricultura. Como tal, esti escarabayu ta n'estudiu pal so usu nel Manexu Integráu de Plagues. Les canesbes son omnívores.
Los adultos aliméntense de la grana en desenvolvimientu de "Poa trivialis" y praos nidios de "Poa pratensis".
Amara apricaria
Amara apricaria ye una especie de escarabayu del xéneru Amara perteneciente a la familia Carabidae.
"Amara apricaria" alcuéntrase en toa Europa, Asia y América del Norte.
"Amara apricaria" tien 6,5 a 9,3 mm de llargu y ye escuru, de color negru parduzu. L'escarabayu tien una apariencia oval. 
"Amara apricaria" atopar n'árees abiertes con escasa vexetación, de cutiu atópense nes zones poblaes, nes parceles alredor de les cases y similares. 
Pertenez al grupu de los insectos con tresformamientu completu , que sufre una metamorfosis mientres el desenvolvimientu. Les canesbes son radicalmente distintes de los adultos nel estilu de vida y el físicu. Ente la etapa llarval y l'etapa adulta tien una fase de crisalida, con un periodu de descansu, onde'l cuerpu del escarabayu camuda interior y exteriormente.
Amara communis
Amara communis ye una especie de escarabayu del xéneru Amara perteneciente a la familia Carabidae. Ye orixinaria d'Europa, Asia y Norteamérica.
"Amara communis" alcuéntrase en toa Europa pero son menos comunes nel suroeste. Habita n'América del Norte y Asia.
"Amara communis" tien de 6-8 mm de llargu. Los llaos son curvos , de cuenta que l'escarabayu tien un aspeutu ovaláu. Les antenes son escures, coles primeres articulaciones brilloses. Les pates son sólides y brillantes, pero con un llurdiu escuru na metá de la zanca ( fémur ). 
"Amara communis" viven nes praderíes de camperes. Pertenez al grupu de los insectos con tresformamientu completu, que sufren una metamorfosis mientres el desenvolvimientu. Les canesbes son radicalmente distintes de los adultos nel estilu de vida y nel físicu. Ente la etapa llarval y l'etapa adulta , tien una fase de crisalida, con un periodu de descansu, onde'l cuerpu del escarabayu camuda l'interior y l'esterior.
Amphimallon atrum
Amphimallon atrum ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase na Europa occidental.
Amphimallon majale
Amphimallon majale ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Amphimallon ochraceum
Amphimallon ochraceum ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase en Europa occidental.
Amphimallon solstitiale
Amphimallon solstitiale ye un coleópteru de la familia Scarabaeidae. Ye bien habitual velu mientres les nueches del solsticiu de branu. La coloración puede variar bien de, dende tonalidaes verdoses, ocres y marrones, llisos o rayaos. Aliméntase de cualquier tipu de fruta duce y bien madura; los figos son una de les sos grandes debilidaes. Tamién consume'l néctar de les flores y partes de les mesmes flores. Les sos canesbes peracaben madera podre contribuyendo al anovamientu del monte.
Alcuéntrase nel paleárticu: Eurasia.
Anaspis balthasari
Anaspis balthasari ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Alcuéntrase nel Cáucasu.
Anaspis bohemica
Anaspis bohemica ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Anaspis cavipalpis
Anaspis cavipalpis ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Alcuéntrase nos territorios qu'antes llamábense Yugoslavia. 
Anaspis excellens
Anaspis excellens ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Anaspis kochi
Anaspis kochi ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Anaspis kriegei
Anaspis kriegei ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Anaspis longispina
Anaspis longispina ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Habita nel Bálticu.
Anaspis mulsanti
Anaspis mulsanti ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Anaspis nigripes
Anaspis nigripes ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Anaspis palpalis
Anaspis palpalis ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Anaspis parallela
Anaspis parallela ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Alcuéntrase nel Bálticu.
Anaspis quadrimaculata
Anaspis quadrimaculata ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Alcuéntrase n'Europa y nel este d'África.
Anaspis rufilabris
Anaspis rufilabris ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Anaspis serbica
Anaspis serbica ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Alcuéntrase nos territorios qu'antes se llamaben Yugoslavia.
Anaspis steppensis
Anaspis steppensis ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Anaspis subtilis
Anaspis subtilis ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Anastrangalia sanguinolenta
Anastrangalia sanguinolenta ye una especie de inseutu coleópteru de la familia Cerambycidae. Estos longicornios distribúyese pol paleárticu d'Europa y l'oeste d'Asia.
Miden unos 8-13 mm. Son primaverales a branizos, florícolas.
Ancylopus melanocephalus
Ancylopus melanocephalus ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Alcuéntrase n'Asia, España, Italia y África.
Ancyrona japonica
Ancyrona japonica ye una especie de coleópteru de la familia Trogossitidae.
Anoplotrupes stercorosus
Anoplotrupes stercorosus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase n'Europa y el norte d'Oriente Próximu.
Anoxia villosa
Anoxia villosa ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Aphodius affinis
Aphodius affinis ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase n'Europa y en Canaries.
Aphodius alpinus
Aphodius alpinus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase en zones montanas d'Europa.
Aphodius ater
Aphodius ater ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa y Asia.
Aphodius biguttatus
Aphodius biguttatus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa, Asia y el Magreb.
Aphodius borealis
Aphodius borealis ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel holárticu: Europa, Asia, y Norteamérica.
Aphodius brevis
Aphodius brevis ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Habita nel paleárticu: Europa y Asia.
Aphodius coenosus
Aphodius coenosus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Aphodius coniugatus
Aphodius coniugatus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa y Oriente Próximu.
Aphodius conspurcatus
Aphodius conspurcatus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Aphodius constans
Aphodius constans ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Aphodius contaminatus
Aphodius contaminatus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Habita nel paleárticu: Europa, Oriente Próximu y el Magreb.
Aphodius convexus
Aphodius convexus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Aphodius corvinus
Aphodius corvinus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa y quiciabes Oriente Próximu.
Aphodius depressus
Aphodius depressus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Aphodius distinctus
Aphodius distinctus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel holárticu: Europa, Asia, el Magreb y Norteamérica.
Aphodius erraticus
Aphodius erraticus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase en tol holárticu, sacante Macaronesia, y na zona indomalaya.
Aphodius fimetarius
Aphodius fimetarius ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase en tol planeta, sacante la ecozona afrotropical y les zones polares.
Aphodius foetens
Aphodius foetens ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Aphodius foetidus
Aphodius foetidus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa, Oriente Próximu y el Magreb.
Aphodius frater
Aphodius frater ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Aphodius granarius
Aphodius granarius ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase en tol planeta, sacante zones polares. 
Aphodius haemorrhoidalis
Aphodius haemorrhoidalis ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel holárticu, sacante Macaronesia.
Aphodius hydrochaeris
Aphodius hydrochaeris ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa, metá occidental d'Asia, el Magreb y Macaronesia.
Aphodius ictericus
Aphodius ictericus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Habita nel paleárticu: Europa, Oriente Próximu, el norte d'África y Macaronesia.
Aphodius immundus
Aphodius immundus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Acanthobodilus immundus - Dellacasa, 1983
Aphodius lividus
Aphodius lividus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Labarrus lividus - Mulsant & Rei, 1869.
Alcuéntrase en tol planeta, sacante Oceanía y les zones polares.
Aphodius lugens
Aphodius lugens ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa, Oriente Próximu y el norte d'África.
Aphodius luridus
Aphodius luridus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel holárticu: Europa, metá occidental d'Asia, el Magreb y Canaries.
Aphodius melanostictus
Aphodius melanostictus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
alcuéntrase nel paleárticu: Europa, Asia y el norte d'África.
Aphodius merdarius
Aphodius merdarius ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase en tol paleárticu, sacante Macaronesia.
Aphodius montanus
Aphodius montanus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Aphodius muscorum
Aphodius muscorum ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Aphodius obliteratus
Aphodius obliteratus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Habita nel paleárticu: Europa y Oriente Próximu.
Aphodius obscurus
Aphodius obscurus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Amidorus obscurus - Mulsant & Rei, 1869
Habita nel paleárticu: Europa y la metá norte de Oriente Próximu.
Aphodius paracoenosus
Aphodius paracoenosus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Aphodius paykulli
Aphodius paykulli ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Aphodius plagiatus
Aphodius plagiatus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Habita nel paleárticu: Europa, Asia y el norte d'África.
Aphodius porcus
Aphodius porcus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa y la metá norte de Oriente Próximu.
Aphodius punctatosulcatus
Aphodius punctatosulcatus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Aphodius pusillus
Aphodius pusillus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Aphodius putridus
Aphodius putridus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Aphodius pyrenaeus
Aphodius pyrenaeus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase en zones montanas d'Europa Occidental.
Aphodius quadriguttatus
Aphodius quadriguttatus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Aphodius quadrimaculatus
Aphodius quadrimaculatus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Aphodius reyi
Aphodius reyi ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Aphodius rufipes
Aphodius rufipes ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel holárticu: Europa, Asia, el Magreb y les islas Canaries.
Aphodius rufus
Aphodius rufus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Aphodius satellitius
Aphodius satellitius ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Aslcuéntrase nel paleárticu: Europa, Oriente Próximu y el Magreb.
Aphodius scrofa
Aphodius scrofa ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Aphodius scrutator
Aphodius scrutator ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa, Turquía, Armenia, Azores, Rusia, Irán, Islles Canaries y Macaronesia.
Aphodius sordidus
Aphodius sordidus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Aphodius sticticus
Aphodius sticticus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
alcuéntrase nel paleárticu: Europa y la metá norte de Oriente Próximu.
Aphodius sturmi
Aphodius sturmi ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Aphodius subterraneus
Aphodius subterraneus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Aphodius los sos
Aphodius los sos ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Habita nel paleárticu: Europa y Asia. 
Aphodius tersus
Aphodius tersus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa y el Magreb.
Aphodius thermicola
Aphodius thermicola ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Aphodius uliginosus
Aphodius uliginosus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Aphodius varians
Aphodius varians ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Apotomus clypeonitens
Apotomus clypeonitens ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúyese pol paleárticu: el sur d'Europa, el norte d'África y el Oriente Próximu.
Apotomus rufithorax
Apotomus rufithorax ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúyese pol paleárticu: el sur d'Europa, el norte d'África y la metá occidental d'Asia.
Apotomus rufus
Apotomus rufus ye una especie d'escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pol paleárticu: el sur d'Europa y el norte d'África.
Apristus europaeus
Apristus europaeus ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúyese pola metá occidental d'Europa: España, Portugal, Francia (incluyendo Córcega), Italia (incluyendo Sicilia y Cerdeña), Suiza y Gran Bretaña.
Archescraptia emarginata
Archescraptia emarginata ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Aspidiphorus lareyniei
Aspidiphorus lareyniei ye una especie de coleópteru de la familia Sphindidae.
Attagenus brunneus
Attagenus brunneus ye una especie de coleópteru de la familia Dermestidae.
Distribúyese pol holárticu: Norteamérica, norte d'África, Europa y Asia.
Attagenus fasciatus
Attagenus fasciatus ye una especie de coleópteru de la familia Dermestidae.
Distribúise per tol mundu, sacante nos polos.
Attagenus pantherinus
Attagenus pantherinus ye una especie de coleópteru de la familia Dermestidae.
Distribúyese pol paleárticu: Europa y Oriente Próximu.
Attagenus pellio
Attagenus pellio ye una especie de coleópteru de la familia Dermestidae.
Distribúyese por tol mundu, sacante los polos.
Attagenus punctatus
Attagenus punctatus ye una especie de coleópteru de la familia Dermestidae.
Distribúyese per Europa.
Attagenus rossii
Attagenus rossii ye una especie de coleópteru de la familia Dermestidae.
Distribúyese pol paleárticu sudoeste: el Magreb y la metá sur d'Europa.
Attagenus schaefferi
Attagenus schaefferi ye una especie de coleópteru de la familia Dermestidae.
Distribúyese pol holárticu: Norteamérica, Islles Canaries (España), Europa y Asia.
Attagenus trifasciatus
Attagenus trifasciatus ye una especie de coleópteru de la familia Dermestidae.
Distribúyese pol paleárticu sur: norte d'África y sur d'Europa.
Attagenus unicolor
Attelabus nitens
Attelabus nitens ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Alcuéntrase n'Europa y Asia.
Badister collaris
Badister collaris ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúyese pol paleárticu: Europa, Magreb y metá occidental d'Asia.
Badister dilatatus
Badister dilatatus ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúyese pol paleárticu: Europa y la metá occidental d'Asia.
Badister meridionalis
Badister meridionalis ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúyese pol paleárticu: Europa y el Magreb.
Badister peltatus
Badister peltatus ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúyese pol paleárticu: Europa y metá occidental de Oriente Próximu.
Badister sodalis
Badister sodalis ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúyese pol paleárticu: Europa y metá occidental d'Asia.
Badister unipustulatus
Badister unipustulatus ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Bitoma legendrei
Bitoma legendrei ye una especie de coleópteru de la familia Zopheridae.
Bolbelasmus unicornis
Bolbelasmus unicornis ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase n'Europa, Rusia y l'oeste d'Asia.
Brachinus bodemeyeri
Brachinus bodemeyeri ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúyese pol paleárticu: Europa, el norte d'África y la metá occidental d'Asia.
Brachinus crepitans
El escopeteru o escarabayu bombarderu (Brachinus crepitans) ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Brachinus efflans
Brachinus efflans ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Brachinus elegans
Brachinus elegans ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Brachinus exhalans
Brachinus exhalans ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúyese pol paleárticu: sur d'Europa, el norte d'África y la metá occidental d'Asia.
Brachinus explodens
Brachinus explodens ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Brachinus humeralis
Brachinus humeralis ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúyese pol paleárticu: sur d'Europa y el Magreb.
Brachinus immaculicornis
Brachinus immaculicornis ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúyese pol paleárticu: Europa, el norte d'África y Oriente Próximu.
Brachinus nigricornis
Brachinus nigricornis ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Brachinus plagiatus
Brachinus sclopeta
Brachinus sclopeta ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Broscus cephalotes
Broscus cephalotes ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúyese pol paleárticu: Europa y el noroeste de Oriente Próximu.
Caccobius schreberi
Caccobius schreberi ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa, Asia y el África del Norte.
Calitys scabra
Calitys scabra ye una especie de coleópteru de la familia Trogossitidae.
Alcuéntrase n'Europa y Estaos Xuníos.
Callistus lunatus
Callistus lunatus ye una especie, única nel so xéneru, de escarabayu de la familia Carabidae.
Calodromius bifasciatus
Calodromius bifasciatus ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúyese pol paleárticu: Europa y el norte d'África.
Calodromius spilotus
Calodromius spilotus ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúyese pol paleárticu: Europa, África del Norte y Oriente Próximu.
Calosoma sycophanta
Calosoma sycophanta ye una especie d'escarabayu de la subfamilia Carabinae de color verde brillante orixinariu d'Europa y el restu del paleárticu. En 1905 foi importáu a Nueva Inglaterra pal control de la poliya Limantria dispar. La especie ye un consumidor voraz de gates, tantu nel so estáu de canesba como d'adultu.
Cantharis cedricola
Cantharis cedricola ye una especie de coleópteru (inseutu del orde Coleoptera) de la familia Cantharidae, perteneciente al xéneru "Cantharis". 
Esta especie de coleópteru alcuéntrase n'Europa.
Cantharis cretica
Cantharis cretica ye una especie de coleópteru (insectu del orde Coleoptera) de la familia Cantharidae, perteneciente al xéneru Cantharis.
Capnodis tenebrionis
Capnodis tenebrionis ye una especie de coleópteru de la familia Buprestidae de color negru opacu, estendióse per munches partes y con particular frecuencia nes rexones más templaes, constituyendo una plaga para diversos frutales.
Conózse-y vulgarmente col nome de vierme cabezudu nome que provién del abuitáu protórax que tienen less sos canesbes y que-y faen paecer un vierme (anque nun lo ye) con una gran cabeza. Son les canesbes d'esti insectu les que producen los mayores daños nos cultivos, yá que se desenvuelven nel interior de los raigaños de diverses especies frutales, alimentándose de la madera y en casu de fuertes ataques lleguen a matar l'árbol y pueden arruinar totalmente un plantíu. Los adultos alimentar de les fueyes de los árboles, siendo frecuente que coman el peciolu d'elles, colo que la fueya cai al suelu y ye fácil detectar la presencia del insectu mirando al suelu y viendo ónde s'atopen fueyes fresques cayíes.
Ataca a diverses especies de rosácees monteses y cultivaes. Un síntoma del ataque sobre albaricoqueru pue ser la producción de goma y la cayida y ensugáu de les fueyes. Otres especies tamién atacaes son el almendro, pescal, cirolar etc.
Los daños suelen ser favorecíos por periodos de seca intensos. La dificultá de la so llucha ta nel difícil accesu de los agrotóxicos a les canesbes del raigañu. Del estudiu biolóxicu reparar los dos periodos más importantes de la vida del adultu que dexa controlar la so población de forma más efectiva: la emerxencia como adultu enantes del periodu de invernación y la salida de la invernación enantes de la puesta de güevos.
La so estensión ye cada vegada mayor, favorecíu pol aumentu de temperatures por cambéu climáticu, les práctiques agrícoles y sobremanera pola seca. Por ésti últimu fechu, esta plaga puede afectar especialmente al cultivu del secanu. Nos últimos años dalgunos factores agronómicos paecen amontar la población de plaga, como la elección de patrones con desenvolvimientu radicular mas superficial, polo qu'aumenta la supervivencia de güevos y canesbes, y la presión de plaga xube, provocando mayor presión poblacional pal restu d'árboles.
Anguaño ta causando importantes daños n'en frutales de güesu polo xeneral y en almendro en particular. Amás de los cultivos mentaos enantes tamién de forma ocasional ataca a perales, pumares y figales, nozal, cadápanu y ablanar. Los daños producir tantu l'adultu por destrucción de yemes, biltos y fueyes, como la canesba pola destrucción del sistema radicular. L'árbol va debilitándose progresivamente hasta llegar a morrer.
Estender na área mediterránea anque anguaño ocupa tamién árees del interior más continentales en países como Grecia, Turquía, Italia, Portugal, España y el Norte d'África. N'España alcuéntrase en toles zones de cultivu de frutales y con mayor presencia, na Comunidad Valenciana, Estremadura, Aragón, Andalucía, Castiella La Mancha y Rexón de Murcia.
Los síntomes más claros n'árboles atacaos suelen trate mientres el branu, apreciándose un progresivu debilitamientu, siendo éstos al empar receptivos a otres plagues como barrenillos. Los factores que contribuyeron a la so espansión son:
Mientres l'iviernu, los adultos abelugar ente carbes, piedres, o cualesquier otru mediu que se sirva de protección, ente que les canesbes de tolos tamaños permanecen nel pescuezu y raigaños del árbol.
Col entamu del calor los adultos abandonen los sos abelugos y diríxense a la copa de los árboles p'alimentase, taramiando yemes, biltos tienros y peciolos de fueyes, lo que provoca la defoliación prematura de la zona afectada. Nos casos nos qu'envernó fora de la parcela, estos van salir de los sos abelugos y van asitiase nes 3 o 4 primeres fileres d'árboles de los marxes. A partir d'equí, los adultos empiecen a xubir a los árboles mientres el día, siempres que sala'l Sol y nun faiga vientu; mientres la nueche retirar a la base de los tueros asitiándose nes meruxes o resquiebros del suelu. Nestos momentos entá nun comen, tando namái tomando'l Sol nes partes baxes del árbol, siendo bien pocu móviles, pos les temperatures son entá baxes. A finales de marzu o principios d'abril (zona mediterránea), empiecen la so alimentación con mayor intensidá, al empar que se distribúin por tola parcela.
Pasaes unes selmanes y previu periodu d'alimentación, pueden algamar el maduror sexual, empecipiando un periodu de puesta de güevos dende mediaos de mayu cola xubida de temperatures y que se va atayar a primeros de setiembre cola baxada de temperatures. Estos adultos van siguir alimentándose hasta finales de setiembre o primeros de payares, enantes de retirase a los abelugos d'iviernu. Mientres esti periodu los adultos remanecíos al añu anterior van dir morriendo, concluyendo asina'l so ciclu biolóxicu.
Pal desenvolvimientu de la so actividá riquen temperatures mínimes de 20ºC, siendo la so óptimo de 30º. Per debaxo d'esa temperatura permanez inactivu y nun s'alimenta nin reproduz.
Asina mesmu ye condición necesaria enantes d'apariase y realizar la puesta alimentase afechiscamente mientres un periodu averáu de 15 díes. Los adultos remanecíos nos meses de xunetu a setiembre tendrán de pasar l'iviernu enantes d'algamar el so maduror sexual.
Cuando la temperatura algama una media diaria de 20 ºC empecipia la puesta de güevos nel suelu, alredor del árbol, nuna zona delimitada por una circunferencia de 50cm y una fondura ente 3 y 12cm, anque dacuando puede llegar a 20cm. Les zones de puesta son preferentemente zones soleyeres y seques. La fema deposita ente 250 a 300 güevos y muerre a los 3 o 4 díes de rematar la puesta.
Les puestes son más frecuentes n'árboles debilitaos.
Los güevos son ovoides de 1'5mm de llargor y 1mm de diámetru, de color ablancazáu. Pueden pasar desapercibíos porque se-yos xunta con facilidad partícules terroses que los camufla. Anque acabante poner son blandos, endurecer en contactu col aire.
La eclosión de los güevos depende de la temperatura; asina con temperatures de 20 ºC les canesbes eclosionarán a los 30 díes, ente que a 35 ºC solo van facer en 7 díes. Per debaxo de 18 ºC y percima de 45 ºC nun se produz la eclosión. Tocantes a porcentaxes d'eclosión, estos tán redolada al 80%.
Les canesbes neonates, con ayuda de los pinceles de los pelos de los segmentos abdominales y les contorsiones del so cuerpu, mover pol terrén hasta enfusar nel tarmu o nos raigaños, onde van permanecer unu o dos años alimentándose de la zona entendida ente la madera y la corteza, formando galeríes qu'enllenen de serrín.
La canesba tien tres díes p'atopar los raigaños de lo contrario estes van morrer. Tocantes a la fondura a la que pueden llegar ta redolada a los 60 cm. Solamente un 1-2% de les canesbes eclosionaes lleguen a enfusar nos raigaños, pero esti númberu ye abondu pa causar daños, sobremanera si tenemos en cuenta la gran cantidá de güevos que puede poner una fema.
La supervivencia vese favorecida polos sistemes radiculares superficiales yá que son mas accesibles.
De primeres, debíu al pequeñu tamañu d'estes, van precisar raigaños de pequeñu tamañu pa poder enfusar dientro d'elles. Darréu les canesbes van aumentando de tamañu y xubiendo por raigaños de mayor diámetru, hasta llegar a la zona del pescuezu del árbol onde van realizar la cámara ninfal, enantes de tresformase n'adultu. Cuando les canesbes son entá pequeñes estes pueden camudar de raigañu, pero dempués van permanecer siempres dientro d'estes.
El desenvolvimientu de les canesbes depende de la dómina d'eclosión. Asina en dellos ensayos realizaos púdose comprobar que canesbes eclosionaes en xunetu, lleguen a algamar 60 mm de llargor escontra'l mes de febreru, lo cual indica que se tresformaríen n'adultu enantes d'un añu. N'eclosiones a finales d'agostu, estes canesbes apenes algamen los 10 mm. a finales d'avientu, lo cual llevar a tar, posiblemente, dos años nos raigaños. Esto constataría'l fechu d'atopar canesbes de distintos tamaños dientro del mesmu árbol.
La canesba, que s'atopa dientro de los raigaños, ye de color blancu, ensin pates, con aníos planos nel abdome. El primer aníu del tórax ye bien anchu, arrondáu y sensiblemente estrapáu, con una capa dorsal córnea con un riegu nel centru en forma de “V”. Esta forma característica ye lo que-y da'l nome de vierme cabezudu. La so cabeza tien una fuertes quexales coles que fura'l raigaños. Tolos sos estaos larvarios son iguales, variando namá'l so tamañu, que varia dende los 3mm. recién eclosionaes del güevu, hasta aprosimao los 70 mm na última fase de desenvolvimientu. L'estáu larvariu dura 2 años, formando galeríes nel sistema radicular del árbol güéspede.
Nel estáu de ninfa, la canesba contráise y vira a color marfil y endurezse.
Cola llegada del fríu los adultos van buscar llugares onde abelugase de les baxes temperatures. Naquelles parceles onde esisten meruxes o aquelles onde'l patrón utilizáu emite gran cantidá de sierpes, utilizaren esta circunstancia pa pasar l'iviernu, asitiándose nestos llugares. Si la parcela de frutales esta llimpia de meruxes buscaren otros llugares pa envernar como meruxes de marxes, so canales de riego, zones de espartizal colindantes coles parceles de cultivu, zones de monte, etc. Mientres el periodu ivernizu la morrina d'estos puede llegar al 50%.
Los síntomes iniciales detectar poles mancadures de los órganos vexetativos de la parte aérea que provoquen los adultos al alimentase, según la presencia de fueyes ensin pedúnculu cayíes nel suelu. Na recoyida de l'almendra tamién se nota la presencia de la plaga porque al recoyer el frutu los adultos vuelen a árboles vecinos o cayen col frutu a la rede de recoyida.
L'acción de les canesbes nel pescuezu y raigaños principales causa na parte aérea del arboláu'l debilitamientu xeneral, clorosis, defoliaciones prematures y brotaciones débiles de resultes de la destrucción de los texíos conductores, y a la fin l'árbol va ensugándose por sectores y muerre cuando los daños afecten a tol perímetru del tueru. Les canesbes tayen los vasos y torguen el pasu de la cazumbre, provocando dichu debilitamientu. Estos daños son visibles al quitar la corteza del sistema radicular y del pescuezu del árbol.
La perda de puxanza facilita l'ataque de escolítidos (barrenillos) y otros parásitos secundarios que collaboren nel desenllaz final del árbol, que dacuando se confunde como'l causante del dañu.
Los cambeos d'autorizaciones d'usu de los distintos productos, según les llimitaciones propies de cada país, torguen faer comentarios al respeutu de les materies actives.
El control más eficaz contra los adultos efectúense a base de pulverizaciones dirixíes a les partes aérees de los árboles nos momentos clave: dende la salida de reposu ivernizu hasta l'entamu de la puesta; cuando remanecen nuevos adultos a final de branu y primero que se retiren a los abelugos invernantes, siempres y cuando se respete'l plazu de seguridá o recoyera la collecha y siempres y cuando esistan materies actives autorizaes pa esti usu.
Dellos ensayos demuestren que tamién ye efectivu l'aplicación d'insecticides al suelu pa evitar la penetración de canesbes recién nacíes, siempres que se disponga de materies actives autorizaes pa ello. Amás tien de completase colos tratamientos aéreos contra adultos.
Les dómines de tratamientu más efectives, anque nun sían posibles polos plazos de seguridá y les llendes d'autorización de los productos autorizaos, correspuenden a los siguientes:
En regadío, vigorizar los árboles por aciu riegos naquelles parceles que dispongan d'agua y medría d'abonaos (puede tener como efectos secundarios mayor sensibilidá a otros problemes sanitarios).
Tamién la elección de patrones meyor afeches al mediu en que van vivir, sobremanera raigaños fondos y pivotantes. Evitar sistemes radiculares bien superficiales. Sustitución nes zones afectaes de los pies híbridos (con raigaños mas fasciculaes y superficiales) por pies francos, a ser posible de grana in situ y d'amargosa, cuidao que se desenvuelven a mayor fondura y son menos deseables pola presencia de glicósidos cianogenicos rellacionaos cola amigdalina.
La eliminación de les proximidaes d'especies arrosaes monteses nes que l'insectu puede vivir (¡¡Curiáu cola llei de montes o similares na comunidá autónoma/país/tao de que se trate!!).
Recoyer adultos sobre los árboles. Ye una operación bien cara y de llindada eficiencia. Recomendable realizala a finales de branu pola mayor presencia d'adultos nel arboláu.
Asitiar torgues físiques pa la penetración de les canesbes recién nacíos nel sistema radicular del árbol a protexer. Puede faese con un plásticu en forma de tueru de conu que s'afaiga bien al tueru y que vaya atáu a 20cm percima del pescuezu de la planta; esta protección amás tien de cubrir el suelu nun radiu de 50-60cm y tien de suxetar con tierra o piedres. D'esta manera tórgase que la puesta de los adultos sía efectiva.
Nun torgar que les canesbes del raigañu yá esistentes completen el so ciclu. En regadío (a desganche) tendrá de retirase a finales de branu pa evitar l'apaición d'hongos nos raigaños.
La destrucción d'árboles bien atacaos, quemando los raigaños principales y la parte del tueru hasta unos 30cm. Evitar que los árboles secos permanezan nel campu porque actúen como abellugu de canesbes de C. tenebrionis y de escolítidos.
Esisten formulaciones a base de nematodos entomopatógenos y quitosano. Trátase de nematodos del xéneru Steinernema y combaten plagues de suelu importantes, como la causada por C. tenebrionis. Dientro del ciclu de vida del nematodo esiste una fase denominada infectivo xuvenil, únicu estáu de vida llibre y tolerante al ambiente. Nesta fase entra polos furos naturales del hospedador (vierme cabezudu nesti casu) y llibera una bacteria simbiótica (del xéneru Xenorhabdus) que causa la so muerte por septicemia. Aplicar por aciu dos riegos alredor del tueru, el primeru en primavera (abril a xunu) y el segundu a la fin de branu (metá d'agostu a metá d'ochobre). Como inconveniente ta que rique cierta disponibilidá d'agua, y que l'accesu del nematodu al canesba dientro del raigañu ye bien complicada. Amás la efectividá sobre guxanos de too tipu puede crear un nuevu desequilibriu nel sistema biolóxicu de la zona tratada.
Tamién s'esperimentó con hongos entomopatógenos, con resultancies pocu prometedores por dificultá d'aplicación.
Puede ser efectiva l'aplicación de Bacillus thuringiensis nes dómines de máxima necesidá d'alimentación p'amenorgar la intensidá de plaga.
Nos ensayos realizaos por Garrido y Malagon, sobre resistencia de patrones a les canesbes de vierme cabezudu, comprobaron cierta resistencia d'aquel patrones con un altu conteníu en compuestos cianogénicos nos sos raigaños.
L'usu de caolín como tratamientu aéreu paez tener cierta efectividá pola molestia que causa al adultu. Parceles con tratamientu de caolín tien menos presencia d'adultos de C. tenebrionis.
Estos daños tienen repercusión medioambiental y consecuentemente social, que ye necesariu valorar (Fras, 2013):
Amás presenta como agravantes:
Cartodere strupii
Cartodere strupii ye una especie de coleópteru de la familia Latridiidae.
Alcuéntrase en Carinthia Austria.
Cassida flaveola
Cassida flaveola ye un insectu coleópteru de la familia Chrysomelidae.
Cassida murraea
Cassida murraea ye un inseutu coleópteru de la familia Chrysomelidae.
Distribúise pel paleárticu de Eurasia.
Cassida nebulosa
Cassida nebulosa ye un inseutu coleópteru de la familia Chrysomelidae.
Distribúise per Europa.
Cassida nobilis
Cassida nobilis ye una especie de inseutu coleópteru de la familia Chrysomelidae.
Distribúise pel paleárticu.
Cassida panzeri
Cassida panzeri ye un inseutu coleópteru de la familia Chrysomelidae.
Cassida rubiginosa
Groene schildpadkever ye una especie de insectu coleópteru de la familia Chrysomelidae.
Cassida stigmatica
Cassida stigmatica ye un inseutu coleópteru de la familia Chrysomelidae. 
Distribúise pel paleárticu. 
Cassida vibex
Cassida vibex ye un inseutu coleópteru de la familia Chrysomelidae. 
Cassida vittata
Cassida vittata ye un inseutu coleópteru de la familia Chrysomelidae. 
Cerambyx cerdo
Cerambyx cerdo, ye una especie de coleópteru crisomeloidéu de la familia Cerambycidae, subfamilia Cerambycinae.
Ye de gran tamañu, con un rangu ampliu de llargor ente 25 y 62 mm, de color negru en casi la so totalidá, sacante nos estremos de los élitros, qu'amuesen un tonu vinu escuro. La tiesta presenta fuertes quexales y ye rugosa; les antenes tienen once artexos o segmentos, y nos machos devasen llargamente'l llargor de los élitros, ente que nes femes nun suelen devasar l'ápiz elitral; el brillante pronotu ta derrotu por marcaes estríes traeverses; los élitros son encharolaos, brillosos y granulientos, colos cantos esternos paralelos nel so primera terciu y daqué converxentes nel so parte final, presentando un esbozu d'escayu nel ápiz. 
N'Europa y Norte d'África esta especie pue tracamundiase con otres seis especies distintos del xéneru "Cerambyx", siendo los principales calteres diferenciadores ente elles el llargor de les antenes, la forma y grosez de los cinco primeros alfayes antenales, el tonu de los élitros, y la presencia d'un pequeñu escayu apenes marcada nel ápiz elitral.
"Cerambyx cerdo" ye una especie d'amplia distribución euroasiática,tando presente tamién nel Norte d'África, n'islles del Mediterraneu como Córcega, Cerdeña, Sicilia, Mallorca, Elba, Malta, Creta, según en Armenia, Azerbaixán, Cáucasu, Transcaucasia, Xeorxa, Irán, Iraq, Oriente Próximu, Turquía, Palestina, Siria, Líbanu, Xordania. Ta casi ausente de la Península escandinava, sacante nel so estremu sur, y falta de dambes Islles Britániques. Conozse la so presencia fósil nel Reinu Xuníu pero les cites recién d'esta especie en Gran Bretaña paecen referise a exemplares tresportaos artificialmente dende la Europa continental.Por cuenta d'esta amplia distribución xeográfica, que determina la so meyor conocencia y la so más antigua descripción por Linneo, "Cerambyx cerdo" ye la especie tipu del xéneru "Cerambyx".
Esta especie foi incluyida nel Anexu II del Conveniu de Berna de 1979 relativu al caltenimientu de la vida montesa y del mediu natural n'Europa, na categoría d'especies de fauna puramente protexíes. Según la IUCN, ye una especie vulnerable. Tamién la Direutiva d'Hábitats considera esta especie d'interés comuñal de tala forma que rique una proteición estricta (Anexu IV). A nivel nacional, "Cerambyx cerdo" nun ta incluyida nel "Catálogu Español d'Especies Amenaciaes" pero sí en Llistáu d'Especies Monteses en Réxime de Proteición Especial. La menor esmolición llexislativa a nivel nacional con al respeutive de la normativa internacional obedez a la so presencia más frecuente nes llatitúes mediterranees que nel centru y norte de la so área de distribución, llegando en delles ocasiones a causar dañu al arboláu, como en Mallorca. Nes deheses del oeste de la Península ibérica la especie dañible nun ye "Cerambyx cerdo", sinón el so conxénere "Cerambyx welensii" 
Les sos canesbes desenvuélvense en madera d'algueres y carbayos ("Quercus" spp.).
Tien desenvolvimientu holometabólicu, como tol orde Coleoptera, pasando por fase de güevu, canesba, pupa y adultu o imagu. La vida larvaria dura 3 o 4 años nel interior de los tueros de los sos fitogüéspedes, hasta qu'atropa abondes reserves como pa tresformase nel escarabayu adultu. La pupación o metamorfosis produzse pel branu, dando llugar a un imagu entá inmaduru, que nun va remanecer al esterior hasta l'empiezu del branu siguiente, predominantemente nel mes de xunu. Los adultos nun s'alimenten o pueden llamber la cazumbre que rezume de les feríes de los árboles, siendo atraíos tamién por delles frutes bien madures. Por ello la so vida d'adultu ye de namái unos pocos díes o selmanes, siendo de vezos predominantemente nocherniegos.
Ceruchus chrysomelinus
Ceruchus chrysomelinus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Cetonia aurata
Cetonia aurata ye un escarabayu d'Europa que pertenez a la familia Scarabaeidae. Ye unu de siquier dos escarabayos conocíos como ""rose chafer"" polos (angloparlantes), siendo l'otru "Macrodactylus subspinosus" de Norteamérica. "C. aurata" atopar dende'l sur y centru d'Europa hasta la parte sur de Gran Bretaña. Ye consideráu una plaga nos xardinos por cuenta de que consume munches partes de plantes ornamentales, especialmente de les roses, d'onde deriva'l so nome común ("rose chafer").
Los adultos de "C. aurata" miden aprosimao 20 mm de llargor, y tienen una coloración verde metálica que dacuando puede tornase de color bronce, cobre, violeta, azul-corito o gris. Tienen un [[Escutelo (anatomía)|escutelo) distintivu en forma de V y tienen dellos llurdios y llinies blanques nel envés. La parte ventral del cuerpu ye de color cobrizu.
Les [[canesba|canesbes]] d'esti escarabayu tienen la forma típica de los miembros de la familia [[Scarabaeidae]], en forma de C, con un cuerpu engurriáu y [[pubescente]], una cabeza queratinizada y trés pares de pates bien pequeños.
Los adultos d'esta especie pueden remanecer na seronda, pero principalmente remanecen en primavera y apáriense, dempués de lo cual la fema pon los güevos en materia orgánico en [[descomposición]] y muerre. Les canesbes [[Envernía|enviernen]] nel mesmu llugar onde s'alimentaron, que puede ser [[compost]], [[cuchu]] y madera en descomposición, pa depués convertise nuna [[pupa]] en xunu o xunetu. La canesba puede crecer bien rápido, y enantes de rematar seronda camudar dos veces. El ciclu de vida dura dos años.
"Cetonia aurata" ye capaz de volar bien rápido, colos sos [[élitru|élitros]] en posición de descansu, como en tolos miembros de la subfamilia [[Cetoniinae]]. Los adultos tán activos ente abril y setiembre; vuelen bien torpemente y son usualmente vistos en díes soleyeros. Aliméntase de néctar, polen, flores, biltos, fueyes y frutos de distintes plantes, cuantimás de roses, compuestes y [[umbelífera|umbelíferes]].
[[Categoría:Cetoniinae]]
[[Categoría:Coleópteros d'Europa]]
[[Categoría:Animales descritos en 1758]]
Cheironitis hungaricus
Cheironitis hungaricus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa y l'Asia mediterránea.
Chlaenius chrysocephalus
Chlaenius chrysocephalus ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: sur d'Europa y el Magreb.
Chlaenius circumscriptus
Chlaenius circumscriptus ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: Europa, les Islles Canaries, el norte d'África y la metá occidental d'Asia. 
Chlaenius decipiens
Chlaenius decipiens ye una especie d'escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: Europa, el Magreb y la metá occidental d'Asia.
Chlaenius festivus
Chlaenius festivus ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Chlaenius nigricornis
Chlaenius nigricornis ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: Europa y la metá occidental d'Asia.
Chlaenius nitidulus
Chlaenius nitidulus ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Chlaenius olivieri
Chlaenius olivieri ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: Europa y el Magreb.
Chlaenius spoliatus
Chlaenius spoliatus ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise per casi tol paleárticu.
Chlaenius tibialis
Chlaenius tibialis ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Chlaenius tristis
Chlaenius tristis ye una especie d'escarabayu de la familia Carabidae.
Chlaenius vestitus
Chlaenius vestitus ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Cholovocera attae
Cholovocera attae ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Cholovocera fleischeri
Cholovocera fleischeri ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Alcuéntrase en Italia, Malta y nos Balcanes.
Cholovocera formicaria
Cholovocera formicaria ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Alcuéntrase na metá sur d'Europa.
Cholovocera punctata
Cholovocera punctata ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Cis bidentatus
Cis bidentatus ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Cis bituberculosus
Cis bituberculosus ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Cis boleti
Cis boleti ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Alcuéntrase n'Europa, el Cáucasu y Xapón.
Cis castaneus
Cis castaneus ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Cis fissicollis
Cis fissicollis ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Alcuéntrase nel centru y el sur d'Europa, el Cáucasu y Francia.
Cis fissicornis
Cis fissicornis ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Cis hispidus
Cis hispidus ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Alcuéntrase en Eurasia y l'este d'África.
Cis lederi
Cis lederi ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Cis lineatocribratus
Cis lineatocribratus ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Alcuéntrase n'Europa, nel Caucaso.
Cis micans
Cis micans ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Alcuéntrase n'Europa, el Caucaso.
Cis nitidus
Cis nitidus ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Alcuéntrase n'Eurasia.
Cis punctifer
Cis punctifer ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Cis punctulatus
Cis punctulatus ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Alcuéntrase n´Europa.
Cis pygmaeus
Cis pygmaeus ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Alcuéntrase n'Europa, Gran Bretaña y África del Norte.
Cis quadridens
Cis quadridens ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Alcuéntrase nel Norte y centru d'Europa.
Cis quadridentulus
Cis quadridentulus ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Cis striatulus
Cis striatulus ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Alcuéntrase n'Europa Central, el Cáucasu, África del Norte y el sur de Francia.
Cis tomentosus
Cis tomentosus ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Alcuéntrase n'Europa, Cáucasu, y Dalmacia.
Cisarthron laevicolle
Cisarthron laevicolle ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Alcuéntrase n'Europa, el Cáucasu y Bosnia.
Clemmus troglodytes
Clemmus troglodytes ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Colposis mutilatus
Colposis mutilatus ye una especie de coleópteru de la familia Salpingidae.
Copris lunaris
El unicorniu llunar (Copris lunaris) ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu de Eurasia. Alcuéntrase en praos secos de ganáu.
Corticaria alleni
Corticaria alleni ye una especie de coleópteru de la familia Latridiidae.
Corticarina khnzoriani
Corticarina khnzoriani ye una especie de coleópteru de la familia Latridiidae.
Alcuéntrase nos territorios qu'antes llamábense Xunión Soviética, Siberia, hasta Vladivostok.
Cortodera humeralis
Paracorymbia fulva ye una especie d'escarabayu de cuernu llargu na subfamilia Lepturinae. Distribúyese pel paleárticu d'Europa y oeste d'Asia.
Miden unos 6-12 mm. Son primaverales y florícolas.
Crowsonium succinium
Crowsonium succinium ye una especie de coleópteru de la familia Mycetophagidae.
Alcuéntrase nel mar Bálticu.
Curtimorda bisignata
Curtimorda bisignata ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase nel sur d'Europa.
Curtimorda maculosa
Curtimorda maculosa ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase nel norte d'Europa.
Cyclodinus moltonii
Cyclodinus moltonii ye una especie de coleópteru de la familia Anthicidae.
Alcuéntrase nos Balcanes.
Cymindis axillaris
Cymindis axillaris ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúyese pel paleárticu: Europa y la metá occidental d'Asia.
Cymindis coadunata
Cymindis coadunata ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúyese pel centru y sur d'Europa.
Cymindis discoidea
Cymindis discoidea ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúyese pel sur d'Europa.
Cymindis etrusca
Cymindis etrusca ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúyese pela metá occidental del sur d'Europa.
Cymindis humeralis
Cymindis humeralis ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Cymindis lineola
Cymindis lineola ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel sur d'Europa y el norte del Magreb.
Cymindis miliaris
Cymindis miliaris ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: Europa y Asia Central.
Cymindis vaporariorum
Cymindis vaporariorum ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: Europa y Asia.
Dapsa denticollis
Dapsa denticollis ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Dapsa trimaculata
Dapsa trimaculata ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Demetrias atricapillus
Demetrias atricapillus ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise per Europa, les Islles Canaries, el norte d'África y Oriente Próximu.
Demetrias imperialis
Demetrias imperialis ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: Europa, el norte d'África y la metá occidental d'Asia.
Dienerella lurida
Dienerella lurida ye una especie de coleópteru de la familia Latridiidae.
Diphyllocis opaculus
Diphyllocis opaculus ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Alcuéntrase nel este d'Europa.
Dolichocis laricinus
Dolichocis laricinus ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Alcuéntrase n'Europa, Siberia.
Dorcus parallelipipedus
El vacalloria menor (Dorcus parallelipipedus) ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
El machu mide ente 2 y 3 cm de llargor, cola cabeza grande y ancho. Son de color negru, con fuertes quexales y antenes en forma de maza con lamelas —laminuques formaes polos últimu alfayes— en forma de peñe, ensin que puedan arrexuntase. Los élitros tienen nidios ornamentaciones llonxitudinales. Los güeyos disponer nos estremos llaterales de la cabeza. La canesba topar na albura de los tueros d'árboles muertos.
La so distribución ye paleártica, atopándose en casi toa Europa, norte d'África y Oriente Próximu, en montes, sebes, parques y próximu a zones urbanizaes. Vuela al atapecer, polo que se-y puede ver atraíu pola lluz de focos y faroles.
Dromius agilis
Dromius agilis ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Dromius angustus
Dromius angustus ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: Europa, Macaronesia, África del Norte y Oriente Próximu.
Dromius fenestratus
Dromius fenestratus ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Dromius meridionalis
Dromius meridionalis ye una especie d'escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúyese pel paleárticu: Europa, norte d'África y el Cáucasu.
Dromius quadraticollis
Dromius quadraticollis ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Dromius quadrimaculatus
Dromius quadrimaculatus ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise per Europa y el noroeste de Oriente Próximu.
Elodes pendens
Elodes pendens ye una especie de coleópteru de la familia Scirtidae.
Elodes sternalis
Elodes sternalis ye una especie de coleópteru de la familia Scirtidae.
Endomychus thoracicus
Endomychus thoracicus ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Alcuéntrase n'Austria y Rumania.
Ennearthron cornutum
Ennearthron cornutum ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Alcuéntrase en Eurasia.
Ennearthron palmi
Ennearthron palmi ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Alcuéntrase n'Europa del Norte.
Ennearthron pruinosulus
Ennearthron pruinosulus ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Euoniticellus fulvus
Euoniticellus fulvus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa, Asia (dende Europa hasta Asia Central) y África del Norte.
Euoniticellus pallipes
Euoniticellus pallipes ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa meridional, Asia (dende Oriente Próximu hasta Mongolia) y el Magreb; tamién en Caxmir.
Euonthophagus amyntas
Euonthophagus amyntas ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel Paleárticu: Europa y Asia (dende Oriente Próximu hasta Asia Central y Afganistán).
Euonthophagus gibbosus
Euonthophagus gibbosus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Falsoxanthalia desmarestii
Falsoxanthalia desmarestii ye una especie de coleópteru de la familia Tetratomidae.
Alcuéntrase nel Cáucasu, Europa.
Geotrupes baicalicus
Geotrupes baicalicus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase n'Europa y Asia Central.
Geotrupes molestus
Geotrupes molestus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Geotrupes mutator
Geotrupes mutator ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase nel paleárticu de Eurasia.
Geotrupes olgae
Geotrupes olgae ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Geotrupes spiniger
Geotrupes spiniger ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase n'Europa, el norte del Oriente Próximu ya introducíu en Australia.
Geotrupes stercorarius
Geotrupes stercorarius ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase n'Europa y el norte del Oriente Próximu.
Glycia spencei
Glycia spencei ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae. 
Distribúise pel paleárticu: sur d'Europa, norte d'África y metá occidental d'Asia.
Gnorimus nobilis
Gnorimus nobilis ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa y Turquía.
Gnorimus variabilis
Gnorimus variabilis ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa y el noroeste de Oriente Próximu. 
Grammoptera abdominalis
Grammoptera abdominalis ye una especie d'escarabayu de cuernu llargu na subfamilia Lepturinae. 
Distribúise pel paleárticu d'Europa y oeste d'Asia.
Miden unos 5-10 mm. Son primaverales a branizos, florícolas.
Grynocharis oblonga
Grynocharis oblonga ye una especie de coleópteru de la familia Trogossitidae.
Grynocharis pubescens
Grynocharis pubescens ye una especie de coleópteru de la familia Trogossitidae.
Gymnopleurus mopsus
Gymnopleurus mopsus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Eurasia y África del Norte.
Gymnopleurus sturmi
Gymnopleurus sturmi ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa central y meridional, Oriente Próximu y África del Norte.
Calificada como casi amenaciada nel Llibru Coloriáu de los Invertebraos de Andalucía.
Heptaulacus testudinarius
Heptaulacus testudinarius ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Hoshihananomia gacognei
Hoshihananomia gacognei ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Hoshihananomia gacognei gacognei
Hoshihananomia gacognei gacognei ye una subespecie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Habita n'Europa.
Hoshihananomia perlata
Hoshihananomia perlata ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase n'Europa, Siberia y Xapón.
Hylaia dalmatina
Hylaia dalmatina ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Hylaia elongata
Hylaia elongata ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Alcuéntrase en Montenegro.
Hylaia reissi
Hylaia reissi ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Hypocassida cornea
Hypocassida cornea ye un inseutu coleópteru de la familia Chrysomelidae. 
Distribúise pel paleárticu: Europa y Oriente Próximu.
Hypocassida subferruginea
Hypocassida subferruginea ye un insectu coleópteru de la familia Chrysomelidae. 
Distribúise pol paleárticu: Europa, norte d'África y Asia.
Langelandia macedonia
Langelandia macedonia ye una especie de coleópteru de la familia Zopheridae.
Alcuéntrase nos territorios qu'antes llamaben Yugoslavia.
Langelandia macedonica
Langelandia macedonica ye una especie de coleópteru de la familia Zopheridae.
Latridius jantaricus
Latridius jantaricus ye una especie de coleópteru de la familia Latridiidae.
Alcuéntrase na rexón del Mar Bálticu.
Latridius kulickai
Latridius kulickai ye una especie de coleópteru de la familia Latridiidae.
Alcuéntrase na rexón del Bálticu.
Lebia menetriesi
Lebia menetriesi ye una especie d'escarabayos de tierra, na subfamilia Harpalinae.
Alcuéntrase nel sur de Ucrania y de Rusia.
Lederia suramensis
Lederia suramensis ye una especie de coleópteru de la familia Tetratomidae.
Leiestes seminiger
Leiestes seminiger ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Leipaspis caulicola
Leipaspis caulicola ye una especie de coleópteru de la familia Trogossitidae.
Leipaspis pinicola
Leipaspis pinicola ye una especie de coleópteru de la familia Trogossitidae.
Lepturobosca virens
Lepturobosca virens ye una especie de insectu coleópteru de la familia Cerambycidae. Estos longicornios distribúinse pel paleárticu de Eurasia.
Miden unos 14-22 mm. Son primaverales a branizos, florícolas.
Lethrus ares
Lethrus llabres ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase nel sureste d'Europa.
Lethrus raymondi
Lethrus raymondi ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Lethrus rotundicollis
Lethrus rotundicollis ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase nel sureste d'Europa y l'oeste d'Asia.
Lethrus schaumi
Lethrus schaumi ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Licinus aequatus
Licinus aequatus ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel sudoeste d'Europa.
Licinus depressus
Licinus depressus ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Licinus planicollis
Licinus planicollis ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel sur d'Europa occidental. 
Licinus punctatulus
Licinus punctatulus ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae. 
Distribúise pel paleárticu: Europa, el Magreb, les Islles Canaries (España) y Azores (Portugal).
Lionychus albonotatus
Lionychus albonotatus ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu de la metá sur d'Europa, el norte d'África y l'estremu occidental d'Asia. 
Lionychus maritimus
Lionychus maritimus ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pela metá sur d'Europa: España, Italia y Francia.
Lionychus quadrillum
Lionychus quadrillum ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae. 
Distribúise pel paleárticu d'Europa y la metá occidental d'Asia. 
Lissodema cursor
Lissodema cursor ye una especie de coleópteru de la familia Salpingidae.
Lissodema denticolle
Lissodema denticolle ye una especie de coleópteru de la familia Salpingidae.
Lissodema lituratum
Lissodema lituratum ye una especie de coleópteru de la familia Salpingidae.
Lophocateres pusillus
Lophocateres pusillus ye una especie de coleópteru de la familia Trogossitidae.
Lucanus tetraodon
Lucanus tetraodon ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae. La especie describióse científicamente por Carl Peter Thunberg en 1806.
Ye un insectu de tamañu medianu, con un llargor que va dende 30 a 48 mm. Tien una forma allargada, con un color marrón escuru. Presenta dimorfismu sexual, teniendo nos machos les quexales más desenvueltes que les femes, yá que s'utilicen pa combatir mientres la temporada de reproducción. Ye bien asemeyáu al so conxénere "Lucanus cervus", especialmente los machos, más pequeños nesti postreru, que s'estrema en que ye color menos lúcido y tien antenes de seis artículaciones. Tamién los machos d'esta especie tienen quexales na base de los dientes, al igual que "Lucanus cervus".
La canesba d'esta especie alcuéntrase nel suelu, cerca d'árboles esquifos. Aliméntase de materia orgánico en descomposición y ataca los raigaños de munches especies de carbayu y la encina. Dacuando tamién ataquen la madera, sobremanera si s'atopa en descomposición, escavando túneles de gran llargor dientro d'ella.
L'adultu aliméntase de líquidos azucaraos, como la linfa. Él vive namái unes poques selmanes y polo xeneral apaez nel periodu xunu-xunetu.
Esta especie de "Lucanus" ye común n'Italia, el sur de Sicilia, Cerdeña, Córcega, Albania, Grecia y Arxelia.
Lycoperdina bovistae
Lycoperdina bovistae ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Lycoperdina succincta
Lycoperdina succincta ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Maladera holosericea
Maladera holosericea ye un coleópteru de la subfamilia Melolonthinae.
Habita nel paleárticu: Europa y oeste y centru d'Asia.
Malthinus armipes
Malthinus armipes ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus axillaris
Malthinus axillaris ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Ye una especie qu'integra la fauna d'Europa.
Malthinus balteatus
Malthinus balteatus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus biglianii
Malthinus biglianii ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus biguttatus
Malthinus biguttatus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Malthinus bilineatus
Malthinus bilineatus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Malthinus cincticollis
Malthinus cincticollis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Malthinus cordobensis
Malthinus cordobensis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Malthinus creticus
Malthinus creticus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus dalmatinus
Malthinus dalmatinus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus deceptor
Malthinus deceptor ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus. 
Malthinus devillei
Malthinus devillei ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus diffusus
Malthinus diffusus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus dimorphus
Malthinus dimorphus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus dromioides
Malthinus dromioides ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus dryocoetes
Malthinus dryocoetes ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Ye una especie europea y alcuéntrase n'Italia.
Malthinus euboeicus
Malthinus euboeicus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Ye una especie europea.
Malthinus facialis
Malthinus facialis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus fasciatus
Malthinus fasciatus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus flaveolus
Malthinus flaveolus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus foliiformis
Malthinus foliiformis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Alcuéntrase nos territorios qu'enantes se llamaben Yugoslavia.
Malthinus frontalis
Malthinus frontalis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus garganicus
Malthinus garganicus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus geigei
Malthinus geigei ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus. 
Ye una especie europea. 
Malthinus geniculatus
Malthinus geniculatus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus glabellus
Malthinus glabellus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus gratiosus
Malthinus gratiosus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus insignipes
Malthinus insignipes ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus ionicus
Malthinus ionicus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus kiesenwetteri
Malthinus kiesenwetteri ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus kraatzi
Malthinus kraatzi ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus lacteifrons
Malthinus lacteifrons ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus laevicollis
Malthinus laevicollis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus laticollis
Malthinus laticollis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus lituratus
Malthinus lituratus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus longicornis
Malthinus longicornis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus marginicollis
Malthinus marginicollis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus multinotatus
Malthinus multinotatus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus neapolitanus
Malthinus neapolitanus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus obscuripes
Malthinus obscuripes ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus ornatus
Malthinus ornatus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus pallidipes
Malthinus pallidipes ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus pseudoscriptus
Malthinus pseudoscriptus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus rhaphidiceps
Malthinus rhaphidiceps ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus robustus
Malthinus robustus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus rubricollis
Malthinus rubricollis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus rufifrons
Malthinus rufifrons ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus sanpedroensis
Malthinus sanpedroensis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus scapularis
Malthinus scapularis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus scriptipennis
Malthinus scriptipennis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus scriptoides
Malthinus scriptoides ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus scriptus
Malthinus scriptus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus scutellaris
Malthinus scutellaris ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus seriepunctatus
Malthinus seriepunctatus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus sicanus
Malthinus sicanus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus simplicipes
Malthinus simplicipes ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus sordidus
Malthinus sordidus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus stigmatus
Malthinus stigmatus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus trinotaticeps
Malthinus trinotaticeps ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus turcicus
Malthinus turcicus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus versatilis
Malthinus versatilis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus verticalis
Malthinus verticalis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus vitellinus
Malthinus vitellinus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Malthinus wewalkai
Malthinus wewalkai ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae, xéneru Malthinus.
Melolontha hippocastani
Melolontha hippocastani ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Melolontha melolontha
Melolontha melolontha ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase n'Europa y el [Cáucasu]].
Metadromius myrmidon
Metadromius myrmidon ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: el sudoeste d'Europa, Norte de África y l'oeste de Oriente Próximu.
Microlestes abeillei
Microlestes abeillei ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel sur d'Europa, el norte d'África y les Islles Canaries (España).
Microlestes corticalis
Microlestes corticalis ye una especie d'escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: Europa, el norte d'África, les Islles Canaries y Madeira y la metá occidental d'Asia.
Microlestes fissuralis
Microlestes fissuralis ye una especie d'escarabayu de la familia Carabidae.
Microlestes fulvibasis
Microlestes fulvibasis ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: Europa, norte d'África y la metá occidental d'Asia.
Microlestes gallicus
Microlestes gallicus ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: sudoeste d'Europa y noroeste del Magreb.
Microlestes luctuosus
Microlestes luctuosus ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: sur d'Europa, el norte d'África, les Islles Canaries (España) y Madeira (Portugal) y la metá occidental d'Asia.
Microlestes mauritanicus
Microlestes mauritanicus ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Microlestes maurus
Microlestes maurus ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Microlestes minutulus
Microlestes minutulus ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: Europa y la metá centro-occidental d'Asia.
Microlestes negrita
Microlestes negrita ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: Europa, el norte d'África, la Macaronesia y la metá occidental d'Asia.
Microlestes seladon
Microlestes seladon ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: Europa y la metá occidental del Oriente Próximu.
Monotoma angusticollis
Monotoma angusticollis ye una especie de coleópteru de la familia Monotomidae.
Monotoma brevicollis
Monotoma brevicollis ye una especie de coleópteru de la familia Monotomidae.
Monotoma conicicollis
Monotoma conicicollis ye una especie de coleópteru de la familia Monotomidae.
Monotoma gotzi
Monotoma gotzi ye una especie de coleópteru de la familia Monotomidae.
Alcuéntrase n'Austria, Dinamarca y Liechtenstein.
Monotoma punctaticollis
Monotoma punctaticollis ye una especie de coleópteru de la familia Monotomidae.
Alcuentrase nel paleárticu: Eurasia.
Monotoma quadricollis
Monotoma quadricollis ye una especie de coleópteru de la familia Monotomidae.
Monotoma seriata
Monotoma seriata ye una especie de coleópteru de la familia Monotomidae.
Mordella aculeata
Mordella aculeata ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase n'Europa y Corea. Describiéronse exemplares de "Mordella aculeata multilineata" en Kumaon, India, y "Mordella aculeata nigripalpis" en Ingria (Oblast de Leningrado) Rusia.
Mordella adnexa
Mordella adnexa ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase en Galicia y Macedonia.
Mordella conjuncta
Mordella conjuncta ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase n'Ingria.
Mordella holomelaena
Mordella holomelaena ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae. Foi descrita científicamente por Viktor Apfelbeck en 1914.
La subespecie "Mordella holomelaena holomelaena" alcuéntrase n'Europa, ente que "Mordella holomelaena sibirica" ye nativa de Mongolia.
Mordella huetheri
Mordella huetheri ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mordella leucaspis
Mordella leucaspis ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
La especie contién les siguientes subespecies:
Mordella meridionalis
Mordella meridionalis ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase n'Europa y el Magreb.
Mordella purpurascens
Mordella purpurascens ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mordellistena austriacensis
Mordellistena austriacensis ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase n'Europa Central.
Mordellistena balcanica
Mordellistena balcanica ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase en Macedonia.
Mordellistena bicoloripilosa
Mordellistena bicoloripilosa ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mordellistena bodemeyeri
Mordellistena bodemeyeri ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mordellistena brevicauda
Mordellistena brevicauda ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mordellistena confinis
Mordellistena confinis ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae. Describióla Oronzio Gabriele Costa en 1854.
Mordellistena dalmatica
Mordellistena dalmatica ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mordellistena dvoraki
Mordellistena dvoraki ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mordellistena emeryi
Mordellistena emeryi ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: la Europa mediterránea, el Próximu Oriente y el Magreb.
Mordellistena engelharti
Mordellistena engelharti ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Habita en Dinamarca, Alemaña, Francia y Córcega.
Mordellistena episternalis
Mordellistena episternalis ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa Central y del sur, el Próximu Oriente y el Magreb.
Mordellistena falsoparvula
Mordellistena falsoparvula ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mordellistena feigei
Mordellistena feigei ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mordellistena fuscogemellata
Mordellistena fuscogemellata ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: la Europa mediterránea occidental y el Magreb.
Mordellistena gallica
Mordellistena gallica ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mordellistena horioni
Mordellistena horioni ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mordellistena intersecta
Mordellistena intersecta ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa y el Próximu Oriente.
Mordellistena klapperichi
Mordellistena klapperichi ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mordellistena kochi
Mordellistena kochi ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mordellistena koelleri
Mordellistena koelleri ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mordellistena longicornoides
Mordellistena longicornoides ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase n'Europa y Turquía.
Mordellistena luteipalpis
Mordellistena luteipalpis ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase en Brandenburgu (Alemaña).
Mordellistena meuseli
Mordellistena meuseli ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mordellistena michalki
Mordellistena michalki ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mordellistena mihoki
Mordellistena mihoki ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Habita na enllanada de Panonia (antigua rexón de la Europa Central, llindada al norte pel ríu Danubiu, que correspuende anguaño nel so mayor parte del sector occidental d'Hungría y parcialmente a Croacia, Serbia, Bosnia-Herzegovina, Eslovenia, Austria y Eslovaquia.) 
Mordellistena minima
Mordellistena minima ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa y Oriente próximu. 
Mordellistena minutula
Mordellistena minutula ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mordellistena nana
Mordellistena nana ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase n'Europa Central y Groenlandia.
Mordellistena nanuloides
Mordellistena nanuloides ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase n'Europa (Alemaña y Países Baxos.
Mordellistena neuwaldeggiana
Mordellistena neuwaldeggiana ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mordellistena parvula
Mordellistena parvula ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase n'Europa, Siria y Mongolia.
Mordellistena perroudi
Mordellistena perroudi ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mordellistena pseudobrevicauda
Mordellistena pseudobrevicauda ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mordellistena pseudonana
Mordellistena pseudonana ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mordellistena pseudopumila
Mordellistena pseudopumila ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mordellistena pumila
Mordellistena pumila ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase en casi tol paleárticu.
Mordellistena reichei
Mordellistena reichei ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase n'Italia Siria, Crimea y Croacia.
Mordellistena reitteri
Mordellistena reitteri ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa y el Oriente próximu.
Mordellistena secreta
Mordellistena secreta ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa y noroeste d'Asia.
Mordellistena stenidea
Mordellistena stenidea ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mordellistena tarsata
Mordellistena tarsata ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mordellistena variegata
Mordellistena variegata ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mordellistenula perrisi
Mordellistenula perrisi ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mordellochroa humerosa
Mordellochroa humerosa ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mordellochroa tournieri
Mordellochroa tournieri ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Mycetaea hirta
Mycetaea hirta ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Alcuéntrase n'Europa y América.
Mycetina cruciata
Mycetina cruciata ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Mychothenus minutus
Mychothenus minutus ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Alcuéntrase en Hungría y Croacia.
Nemozoma caucasicum
Nemozoma caucasicum ye una especie de coleópteru de la familia Trogossitidae.
Nemozoma cornutum
Nemozoma cornutum ye una especie de coleópteru de la familia Trogossitidae.
Nemozoma elongatum
Nemozoma elongatum ye una especie de coleópteru de la familia Trogossitidae.
Neopolypria nigra
Neopolypria nigra ye una especie de coleópteru de la familia Salpingidae.
Alcuéntrase nos territorios qu'antes llamábense Prusia o el Bálticu.
Notoxus monoceros
Notoxus monoceros, conocíu n'Inglaterra y Escocia como "escarabayu unicorniu común", ye una especie de coleópteru de la familia Aderidae. La especie describióse científicamente por Carlos Linneo en 1760.
Miden ente 3,7 a 5,5 milímetros de llargu, similar a les formigues (familia Formicidae). El so cabeza ye pequeña en comparanza col restu del cuerpu, que se va enanchando escontra'l abdome. El tórax ye esféricu y estrechar escontra la cabeza.
Tien el cuerpu pintáu de negru y mariellu, tien amás una banda tresversal negra, al igual que les cordures ente les cubiertes de les nales, que se conecta a la placa nun puntu negru. La cubierta de les nales ta forrada per pelos llargos de color brillosu. La parte inferior ye de color amarellentáu. Ye bien similar a "Notoxus brachcerus" (Faldermann, 1837) que tien l'abdome negru.
Ye orixinariu d'Europa, siendo un escarabayu de tierra firme. Habita en llugares tales como praos, fasteres y rexones arenoses en zones de monte baxu. Escontra'l norte, la área de distribución alcontrar na rexón media de Noruega y Suecia, y al norte de Finlandia. Tamién s'alcuentra n'Inglaterra, Escocia y la mariña mediterránea.
L'escarabayu unicorniu común prefier les temperatures templaes, vive en llugares onde otros escarabayos morreríen. Lo qu'implica una ventaya evolutiva. Nos meses de xunu, xunetu y agostu ye atraíu escontra Europa Central, principalmente polos parrotales y les flores. Los bárabos viven nel material vexetal en descomposición nes capes cimeres del suelu.
Nustera distigma
Nustera distigma ye una especie de inseutu coleópteru de la familia Cerambycidae. 
Estos longicornios distribúinse pola península ibérica, zona mediterránea de Francia y el noroeste d'África.
Miden unos 9-15 mm. Son primaverales a branizos, florícolas.
Ochodaeus chrysomeloides
Ochodaeus chrysomeloides ye una especie de coleópteru de la familia Ochodaeidae.
Habita nel paleárticu: Europa y el norte de Oriente Próximu.
Odonteus armiger
Odonteus armiger ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Oedemera graeca
Oedemera graeca ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Alcuéntrase nos territorios qu'antes llamábense Yugoslavia.
Oedemera vilis
Oedemera vilis ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Omaloplia ruricola
Omaloplia ruricola ye un coleópteru de la subfamilia Melolonthinae.
Omorgus suberosus
Omorgus suberosus ye una especie de coleópteru de la familia Trogidae.
Distribúise cuasi per tol mundu, sacante África y rexón indomalaya.
Onthophagus coenobita
Onthophagus coenobita ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Eurasia (dende la península ibérica hasta'l Turkmenistán).
Onthophagus fracticornis
Onthophagus fracticornis ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Eurasia (dende la península ibérica hasta Irán).
Onthophagus furcatus
Onthophagus furcatus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Eurasia y el Magreb.
Onthophagus grossepunctatus
Onthophagus grossepunctatus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase n'Europa (sacante'l so terciu norte).
Onthophagus illyricus
Onthophagus illyricus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Onthophagus joannae
Onthophagus joannae ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Onthophagus lemur
Onthophagus lemur ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Eurasia (dende la península ibérica hasta Trescaucasia).
Onthophagus marginalis
Onthophagus marginalis ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu (Eurasia y el Magreb) y nel norte del subcontinente indiu.
Onthophagus medius
Onthophagus medius ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Onthophagus nuchicornis
Onthophagus nuchicornis ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu (Eurasia, sacante'l so estremu norte); introducíu nel neárticu.
Onthophagus ovatus
Onthophagus ovatus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Onthophagus ruficapillus
Onthophagus ruficapillus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Eurasia (dende la península ibérica hasta Trescaspia).
Onthophagus semicornis
Onthophagus semicornis ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Onthophagus similis
Onthophagus similis ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Eurasia (dende la península ibérica hasta Irán) y el Magreb.
Onthophagus taurus
Onthophagus taurus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Eurasia (dende la península ibérica hasta Afganistán) y el Magreb.
Onthophagus vacca
Onthophagus vacca ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Oodes gracilis
Oodes gracilis ye una especie d'escarabayu de la familia Carabidae.
Oodes helopioides
Oodes helopioides ye una especie d'escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: Europa, el noroeste del Magreb y la metá occidental d'Asia.
Orchesia blandula
Orchesia blandula ye una especie de coleópteru de la familia Tetratomidae.
Alcuéntrase nos Montes Cárpatos (Europa).
Orthocis alnoides
Orthocis alnoides ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Alcuéntrase al este d'Europa.
Orthocis coluber
Orthocis coluber ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Alcuéntrase nel Oeste y sur d'Europa.
Orthocis juglandis
Orthocis juglandis ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Alcuéntrase al sureste d'Europa.
Orthocis perrisi
Orthocis perrisi ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Alcuéntrase n'Europa y el Cáucasu.
Orthocis zoufali
Orthocis zoufali ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Oryctes nasicornis
El escarabayu rinoceronte européu (Oryctes nasicornis) ye una especie de coleópteru escarabeidu de la Familia Dynastidae.
Son escarabayos gordosos, con élitros bien convexos. Presenten un gran dimorfismu sexual. El pronotu de los machos presenta un ampliu relieve superior tresversal rematáu por dos tubérculos romos, que s'enllarga llateralmente, dende'l que baxa en cuéncanu hasta la cabeza. Ésta ye de tamañu menor y ta rematada por un pronunciáu cuernu clipeal incurváu p'atrás que remanez ente la frente y la estructura bucal. Nes femes el relieve pronotal ta atenuáu, ensin tubérculos, y el cuernu clipeal queda reducíu a un pequeñu tubérculu apuntáu. Les antenes son pequeñes, tienen 10 alfayes y los trés últimos tán dispuestos en forma de llámines que cuando tán arrexuntaes paecen una pequeña maza. Los cantos d'élitros y pronotu apaecen cuasi negros y engrosaos, y ente dambos élitros acompañaos de dos fileres puntiaes. Los fémures de les pates y rebordes ventrales presenten una pilosidá marcadamente pelirroxa, que col tiempu pue dir perdiéndola. Los tegumentos son brillosos, de color pardu acoloratáu.
El so tamañu bazcuya ente 30 y 45 mm. 
Distribúise pel Paleárticu, alcontrándose n'Europa hasta'l centru de la Península escandinava, Asia Central y Occidental y África del Norte. Falta nes Islles Britániques.
El bárabu del escarabayu rinoceronte, de tipu melolontiforme, desarróllase de forma natural na madera, especialmente na madera en procesu de descomposición, polo que ye saproxilófaga, siendo indiferente tocantes a la especie d'árbol magar nun s'alcuentra nes coníferes. Amás, especialmente nos llugares más septentrionales de la so distribución, los bárabos alcontráronse en montones de serrín de les serreríes, acúmulos de detritus vexetales y compost, manifestando una cierta sinantropía. Los bárabos desarróllense a lo llargo d'años y algamen un tamañu mayor que los escarabayos adultos. Éstos nun precisen alimentase mientres la so curtia vida, son renuentes a entamar el vuelu pol altu costu enerxéticu del mesmu y son de vezos predominantemente nocherniegos.
Osmoderma eremita
Osmoderma eremita ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Otolelus symphoniacus
Otolelus symphoniacus ye una especie de coleópteru de la familia Aderidae.
Alcuéntrase n'Europa central (Austria, Bulgaria, Alemaña y Hungria).
Oxyomus sylvestris
Oxyomus sylvestris ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Habita nel holárticu, sacante Macaronesia y l'Estremu Oriente.
Oxythyrea aciaga
Oxythyrea aciaga ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae, subfamilia Cetoniinae. Distribúise del paleárticu: Europa central y meridional, Canaries, Magreb y Oriente Mediu. Ye unu de los coleópteros florícoles más frecuentes na península Ibérica.
Ye un inseutu fitófagu que presenta xeneralmente irisaciones de color cobre y llurdios blancos bien irregulares. Ye bien abondosu sobre flores de munchos tipos; con frecuencia destrúi les yemes florales de les videes y los árboles frutales. Les bárabos aliméntase de los raigaños. Al volar fai un ruiu paecíu al de l'abeya.
Pachytodes cerambyciformis
Pachytodes cerambyciformis ye una especie d'inseutu coleópteru de la familia Cerambycidae. Estos lonxicornios distribúise pel paleárticu d'Europa y oeste d'Asia.
Miden unos 7-12 mm. Son primaverales, branizos y florícoles.
Palaeopyrochroa crowsoni
Palaeopyrochroa crowsoni ye una especie de coleópteru de la familia Pyrochroidae.
Palaeoscraptia elongata
Palaeoscraptia elongata ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Paracorymbia fulva
Paracorymbia fulva ye una especie d'escarabayu de cuernu llargu na subfamilia Lepturinae. Distribúise pel paleárticu d'Europa y oeste d'Asia.
Miden unos 9-15 mm. Son branizos y florícoles. La especie ye de color negru, con ales naranxes.
Paracorymbia hybrida
Paracorymbia hybrida ye una especie d'escarabayu de cuernu llargu na subfamilia Lepturinae. Distribúise poles zones montascoses del centru y sudoeste d'Europa.
Miden unos 10-14 mm. Son branizos y florícoles.
Paradromius linearis
Paradromius linearis ye una especie d'escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: Europa, el norte d'África, les Islles Canaries (España) y la metá occidental d'Asia.
Paradromius longiceps
Paradromius longiceps ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Parallelodera parallelus
Parallelodera parallelus ye una especie de coleópteru de la familia Trogossitidae.
Pedilus fuscus
Pedilus fuscus ye una especie de coleópteru de la familia Pyrochroidae.
Pedilus laevicollis
Pedilus laevicollis ye una especie de coleópteru de la familia Pyrochroidae.
Pedilus rubricollis
Pedilus rubricollis ye una especie de coleópteru de la familia Pyrochroidae.
Pedilus weberi
Pedilus weberi ye una especie de coleópteru de la familia Pyrochroidae.
Peltis ferruginea
Peltis ferruginea ye una especie de coleópteru de la familia Trogossitidae.
Peltis grossa
Peltis grossa ye una especie de coleópteru de la familia Trogossitidae.
Pentodon idiota
Pentodon idiota ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa, la metá occidental d'Asia y el norte d'África.
Philorhizus crucifer
Philorhizus crucifer ye una especie d'escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: sur d'Europa, el norte d'África y la metá occidental d'Asia.
Philorhizus insignis
Philorhizus insignis ye una especie d'escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: sur d'Europa, el norte d'África y les Islles Canaries (España).
Philorhizus melanocephalus
Philorhizus melanocephalus ye una especie d'escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: sur d'Europa, el norte d'África y la metá occidental d'Oriente Próximu.
Philorhizus notatus
Philorhizus quadrisignatus
Philorhizus quadrisignatus ye una especie d'escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: Europa, el norte d'África y la metá occidental d'Oriente Próximu.
Philorhizus vectensis
Philorhizus vectensis ye una especie d'escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel occidente d'Europa.
Phytobaenus amabilis
Phytobaenus amabilis ye una especie de coleópteru de la familia Aderidae.
Pilemostoma campanuda
Pilemostoma fastuosa ye un inseutu coleópteru de la familia Chrysomelidae. Distribúise pel paleárticu: Europa y Asia sacante'l Estremu Oriente.
Platycerus caprea
Platycerus caprea ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Alcuéntrase n' Europa, nos (Urales), Turquía.
Platycerus caraboides
Platycerus caraboides ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Platytarus bufo
Platytarus bufo ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: sur d'Europa, norte d'África y Oriente Próximu.
Platytarus faminii
Platytarus faminii ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: centru y sur d'Europa, norte d'África, esti de les Islles Canaries y metá occidental d'Asia.
Pleganophorus bispinosus
Pleganophorus bispinosus ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Alcuéntrase n' Europa.
Polyphylla fullo
El escarabayu batanero (Polyphylla fullo) ye una especie de coleópteru polífago de la familia Scarabaeidae, de 3-4 cm de llargor. Les bárabos alimentar de raigaños de plantes, ente que los adultos comen fueyes de pinu. Dacuando puede producir daños y considérase una plaga.
L'escarabayu batanero ye'l segundu representante de mayor tamañu de la superfamilia de los escarabeoideos d'Europa, solamente por detrás del escarabayu rinoceronte ("Oryctes nasicornis"). L'adultu ye de color marrón escuru con un patrón de llurdios blancos característiques. Puede algamar los 36 mm. Los machos pueden reconocese poles grandes antenes en forma d'abanicu. Son capaces de xenerar soníos oyibles si siéntense amenaciaos. Sicasí les femes tienen antenes más normales. Los adultos vuelen al anochecer nos meses de xunu y xunetu, y aliméntense de les fueyes de los pinos.
Ye una especie de distribución paleártica que s'alcuéntre n'Europa, el norte d'África y Oriente Mediu. La especie alcuéntrase en pinares templaos y arenosos, pero ye bastante rara.
Prostomis mandibularis
Prostomis mandibularis ye una especie de coleópteru de la familia Prostomidae.
Protaetia affinis
Protaetia affinis ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa y Oriente Mediu.
Protaetia cuprea
Protaetia cuprea ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Protaetia fieberi
Protaetia fieberi ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Protaetia lugubris
Protaetia lugubris ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Protaetia speciosissima
Protaetia speciosissima ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa y Asia Menor.
Psammoecus bipunctatus
Psammoecus bipunctatus ye una especie de coleópteru de la familia Silvanidae.
Pseudomasoreus canigoulensis
Pseudomasoreus canigoulensis ye una especie d'escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel sudoeste d'Europa y el norte del Magreb.
Pseudopentaria defarguesi
Pseudopentaria defarguesi ye una especie d'coleópteru de la familia Scraptiidae.
Alcuéntrase n'Europa, África y en Israel.
Pseudovadonia livida
Pseudovadonia livida ye una especie de inseutu coleópteru de la familia Cerambycidae. Distribúise pel paleárticu de Eurasia.
Miden unos 5-9 mm. Son primaverales a branizos, florícolas.
Pygopleurus transcaucasicus
Pygopleurus transcaucasicus ye una especie de coleópteru de la familia Glaphyridae.
Habita nel Cáucasu.
Pyrochroa coccinea
Pyrochroa coccinea ye una especie de coleópteru de la familia Pyrochroidae.
Pyrochroa serraticornis
Pyrochroa serraticornis ye una especie de coleópteru de la familia Pyrochroidae.
Rabocerus foveolatus
Rabocerus foveolatus ye una especie de coleópteru de la familia Salpingidae.
Rabocerus gabrieli
Rabocerus gabrieli ye una especie de coleópteru de la familia Salpingidae.
Rhagonycha interpositus
Rhagonycha interpositus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Rhinosimus ruficollis
Rhinosimus ruficollis ye una especie de coleópteru de la familia Salpingidae.
Rhizophagus aeneus
Rhizophagus aeneus ye una especie de coleópteru de la familia Monotomidae.
Rhizophagus bipustulatus
Rhizophagus bipustulatus ye una especie de coleópteru de la familia Monotomidae.
Rhizophagus brancsiki
Rhizophagus brancsiki ye una especie de coleópteru de la familia Monotomidae.
Rhizophagus cribratus
Rhizophagus cribratus ye una especie de coleópteru de la familia Monotomidae.
Rhizophagus depressus
Rhizophagus depressus ye una especie de coleópteru de la familia Monotomidae.
Alcuéntrase nel paleárticu.
Rhizophagus dispar
Rhizophagus dispar ye una especie de coleópteru de la familia Monotomidae.
Rhizophagus ferrugineus
Rhizophagus ferrugineus ye una especie de coleópteru de la familia Monotomidae.
Rhizophagus intermedius
Rhizophagus intermedius ye una especie de coleópteru de la familia Monotomidae.
Alcuéntrase n'Europa. 
Rhizophagus nitidulus
Rhizophagus nitidulus ye una especie de coleópteru de la familia Monotomidae.
Rhizophagus paralellocollis
Rhizophagus paralellocollis ye una especie de coleópteru de la familia Monotomidae.
Alcuéntrase n'Europa y (Estaos Xuníos).
Rhizophagus parvulus
Rhizophagus parvulus ye una especie de coleópteru de la familia Monotomidae.
Rhizophagus perforatus
Rhizophagus perforatus ye una especie de coleópteru de la familia Monotomidae.
Rhizophagus picipes
Rhizophagus picipes ye una especie de coleópteru de la familia Monotomidae.
Rhizophagus puncticollis
Rhizophagus puncticollis ye una especie de coleópteru de la familia Monotomidae.
Rhizophagus simplex
Rhizophagus simplex ye una especie de coleópteru de la familia Monotomidae.
Alcuentrase n'Alemaña y Polonia.
Rhizotrogus aestivus
Rhizotrogus aestivus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa y la metá norte de Oriente Mediu.
Rhizotrogus cicatricosus
Rhizotrogus cicatricosus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase n'Europa Occidental.
Rhizotrogus marginipes
Rhizotrogus marginipes ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Alcuéntrase n'Europa occidental.
Ropalodontus perforatus
Ropalodontus perforatus ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Alcuéntrase n'Europa y Xapón.
Ropalodontus populi
Ropalodontus populi ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Rosalia alpina
Rosalia alpina ye una especie de cerambícido de gran tamañu y coloración característica. 
El cuerpu mide ente 15 y 38 mm de llargor. Les antenes de los machos pueden llegar a midir el doble que'l restu del cuerpu, y lo mesmo que'l cuerpu nes femes. Los elitros son planos, de color azul buxu, con un patrón variable de llurdios negros, incluyendo una prominente nel tórax, una más palantre y otra pequeña más tras. Les antenes y les pates presenten la mesma coloración que'l cuerpu. El color apurre un bon camuflaje nos fayedales, el so hábitat característicu, onde se suel atopar sobre la corteza de los árboles.
Distribúyese por gran parte d'Europa.
Los adultos son activos de xunu a setiembre. Mientres el día posen sobre les flores y aliméntense del polen. Producen un soníu estregando los elitros coles pates traseres. Tres el apareamiento, la fema pon los güevos nun huecho de la corteza d'una faya. Les bárabos aliméntense de la corteza y formen les pupes nel interior al algamar los trés años d'edá.
"Rosalia alpina" ye'l logo del Danube-Ipoly National Park en Hungría.
Rutpela maculata
Rutpela maculata ye una especie de inseutu coleópteru de la familia Cerambycidae. Estos longicornios distribúinse pel paleárticu d'Europa y l'oeste d'Asia.
Miden unos 13–20 mm. Son primaverales a branizos, florícolas.
Salpingus planirostris
Salpingus planirostris ye una especie de coleópteru de la familia Salpingidae.
Alcuéntrase n'Europa y nel Magreb.
Schizotus pectinicornis
Schizotus pectinicornis ye una especie de coleópteru de la familia Pyrochroidae.
Scraptia ferruginea
Scraptia ferruginea ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Scraptia fuscula
Scraptia fuscula ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Scraptia inclusa
Scraptia inclusa ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Scraptia longelytrata
Scraptia longelytrata ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Scraptia pseudofuscula
Scraptia pseudofuscula ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Scraptia roubali
Scraptia roubali ye una especie de coleópteru de la familia Scraptiidae.
Seidlitzella procera
Seidlitzella procera ye una especie de coleópteru de la familia Trogossitidae.
Serica brunnea
Serica brunnea ye un coleópteru de la subfamilia Melolonthinae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa y oeste y centru d'Asia.
Sericotrupes niger
Sericotrupes niger ye una especie (única nel so xéneru) de coleópteros de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase n'Europa occidental y el Magreb.
Silinae
Silinae ye una subfamilia de coleópteros polífagos, perteneciente familia Cantharidae.
Ta estremada en dos tribus principales:
Los integrantes d'esta subfamilia de coleópteros alcuéntrense n'Europa. 
Silvanoprus fagi
Silvanoprus fagi ye una especie de coleópteru de la familia Silvanidae.
Sinodendron cylindricum
Sinodendron cylindricum ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Sphaeriestes aeratus
Sphaeriestes aeratus ye una especie de coleópteru de la familia Salpingidae.
Sphaeriestes bimaculatus
Sphaeriestes bimaculatus ye una especie de coleópteru de la familia Salpingidae.
Sphaeriestes castaneus
Sphaeriestes castaneus ye una especie de coleópteru de la familia Salpingidae.
Sphaeriestes exsanguis
Sphaeriestes exsanguis ye una especie de coleópteru de la familia Salpingidae.
Sphaeriestes impressus
Sphaeriestes impressus ye una especie de coleópteru de la familia Salpingidae.
Sphaeriestes reyi
Sphaeriestes reyi ye una especie de coleópteru de la familia Salpingidae.
Stenalia testacea
Stenalia testacea ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae. La especie describióse científicamente por Johan Christian Fabricius en 1787.
Alcuéntrase nel centru y el sur d'Europa, dende Ucrania hasta la península Ibérica, y el norte d'África, principalmente Arxelia y Túnez.
Stenurella bifasciata
Stenurella bifasciata ye una especie de inseutu coleópteru de la familia Cerambycidae. 
Estos longicornios distribúinse pel paleárticu d'Europa y l'oeste de Asia.
Miden unos 6–10 mm. Son primaverales a branizos, florícolas.
Stenurella melanura
Stenurella melanura ye una especie de inseutu coleópteru de la familia Cerambycidae. 
Estos longicornios distribúinse pel paleárticu d'Europa y l'oeste d'Asia. Miden unos 6–10 mm. Son primaverales a branizos, florícolas.
Stenurella nigra
Stenurella nigra ye una especie d'inseutu coleópteru de la familia Cerambycidae. 
Estos lonxicornios distribúinse pel paleárticu d'Europa y l'oeste d'Asia.
Miden unos 8 mm. Son primaverales, branizos y florícoles.
Stenurella sennii
Stenurella sennii ye una especie de inseutu coleópteru de la familia Cerambycidae. 
Estos longicornios distribúinse pola Europa central-meridional.
Stictoleptura cordigera
Stictoleptura cordigera ye una especie de insectu coleópteru de la familia Cerambycidae. 
Distribúise per Europa y Oriente Mediu. 
Miden unos 14-20 mm. Son primaverales a branizos, florícolas. Cerambyx - "Stictoleptura cordigera"
Reconocense dos subespecies:﻿ 
Stictoleptura erythroptera
Stictoleptura erythroptera ye una especie de inseutu coleópteru de la familia Cerambycidae. 
Distribúise per Eurasia.
Miden unos 12-19 mm. Son primaverales a branizos, florícolas.
Stictoleptura fontenayi
Stictoleptura fontenayi ye una especie de inseutu coleópteru de la familia Cerambycidae. 
Distribúise pel suroeste d'Europa y el noroeste d'África.
Miden unos 10-20 mm. Son primaverales a branizos, florícolas.
Stictoleptura rubra
Stictoleptura rubra ye una especie de insuctu coleópteru de la familia Cerambycidae. 
Distribúise per Europa, oeste d'Asia y el norte d'África.
Stictoleptura scutellata
Stictoleptura scutellata ye una especie de inseutu coleópteru de la familia Cerambycidae. 
Distribúise per Europa, Oriente Mediu y el norte d'África.
Miden unos 12-20 mm. Son primaverales a branizos, florícolas.
Stictoleptura trisignata
Stictoleptura trisignata ye una especie de inseutu coleópteru de la familia Cerambycidae. 
Distribúise pel suroeste d'Europa.
Miden unos 10-16 mm. Son primaverales a branizos, florícolas.
Strigocis bicornis
Strigocis bicornis ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Alcuéntrase nel Centru y el sur d'Europa.
Stylosomus minutissimus
Stylosomus minutissimus ye una especie de inseutu coleópteru de la familia Chrysomelidae. 
Distribúise pel sur d'Europa y el noroeste d'África.Asturianu
"Cryptocephalus minutissimus" foi descritu científicamente per primer vegada en 1824 por Germar.Chrysomelidae] en 
Sulcacis bidentulus
Sulcacis bidentulus ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Sulcacis fronticornis
Sulcacis fronticornis ye una especie de coleópteru de la familia Ciidae.
Symbiotes armatus
Symbiotes armatus ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Symbiotes latus
Symbiotes latus ye una especie de coleópteru de la familia Endomychidae.
Syntomus bedeli
Syntomus bedeli ye una especie d'escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pola metá sur d'Europa (España y Francia) y el norte d'África.
Syntomus foveatus
Syntomus foveatus ye una especie de escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu d'Europa, occidente d'Asia y África (Magreb).
Syntomus foveolatus
Syntomus foveolatus ye una especie d'escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: el sudoeste d'Europa (España, Portugal y sur de Francia), oeste del Oriente Próximu y el noroeste del Magreb.
Syntomus fuscomaculatus
Syntomus fuscomaculatus ye una especie d'escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu y el subcontinente indiu.
Syntomus impressus
Syntomus impressus ye una especie d'escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pela metá sur d'Europa, Chipre y el norte d'África.
Reconocense dos subespecies:
Syntomus obscuroguttatus
Syntomus obscuroguttatus ye una especie d'escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: Europa, oeste d'Asia y el norte d'África.
Syntomus pallipes
Syntomus pallipes ye una especie d'escarabayu de la familia Carabidae.
Syntomus truncatellus
Syntomus truncatellus ye una especie d'escarabayu de la familia Carabidae.
Temnoscheila caerulea
Temnoscheila caerulea ye una especie de coleópteru de la familia Trogossitidae.
Temnoscheila tristis
Temnoscheila tristis ye una especie de coleópteru de la familia Trogossitidae.
Tenebroides fuscus
Tenebroides fuscus ye una especie de coleópteru de la familia Trogossitidae.
Tenebroides latens
Tenebroides latens ye una especie de coleópteru de la familia Trogossitidae.
Tenebroides maroccanus
Tenebroides maroccanus ye una especie de coleópteru de la familia Trogossitidae.
Tenebroides rectus
Tenebroides rectus ye una especie de coleópteru de la familia Trogossitidae.
Tetratoma baudueri
Tetratoma baudueri ye una especie de coleópteru de la familia Tetratomidae.
Tetropium castaneum
Tetropium castaneum ye una especie de inseutu coleópteru de la familia Cerambycidae. Estos longicornios distribúyense pel holárticu y la rexón indomalaya.
Thorectes brullei
Thorectes brullei ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae. La especie describióse científicamente por Henri Jekel en 1866.
"Thorectes brullei africanus" habita na mariña mediterránea del norte d'África, "Thorectes brullei anatolicus" en Rodas y la mariña exea de Turquía, "Thorectes brullei brullei" en Sicilia y Cerdeña, "Thorectes brullei creticus" na isla de Creta y "Thorectes brullei syriacus" en Siria, Israel y Xordania.
Thymalus aubei
Thymalus aubei ye una especie de coleópteru de la familia Trogossitidae.
Thymalus limbatus
Thymalus limbatus ye una especie de coleópteru de la familia Trogossitidae.
Thymalus subtilis
Thymalus subtilis ye una especie de coleópteru de la familia Trogossitidae.
Tolida artemisiae
Tolida artemisiae ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Tomoxia bucephala
Tomoxia bucephala ye una especie d'escarabayu perteneciente a la familia Mordellidae. Foi afayada por Costa en 1854.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa y oeste d'Asia.
Trichis maculata
Trichis maculata ye una especie d'escarabayu de la familia Carabidae.
Distribúise pel paleárticu: sur d'Europa, norte d'África y metá occidental d'Asia, y el subcontinente indiu.
Trichius fasciatus
Trichius fasciatus ye una especie d'coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Trichius gallicus
Trichius gallicus ye una especie d'coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Trichodes apiarius
El Trichodes apiarius ye un escarabayu axedrezáu descritu por Carlos Linneo, de color negru colos élitros coloraos a tres bandes negres con reflexos violeta que miden ente 10 y 16 milímetros de llargor. 
Los especímenes adultos apaecen ente mayu y xunu sobre flores grandes ya inflorescencies, ente que les sos bárabos viven en setos de abeyes solitaries, alimentándose de bárabos y ninfes. 
Distribúise pela mayor parte d'Europa y el norte d'África.
Triphyllia koenigi
Triphyllia koenigi ye una especie de coleópteru de la familia Tetratomidae.
Tropinota hirta
Tropinota hirta ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Trox hispidus
Trox hispidus ye una especie de coleópteru de la familia Trogidae.
Alcuéntrase en Europa; tamién nes Canaries.
Trox perlatus
Trox perlatus ye una especie de coleópteru de la familia Trogidae.
Trox perrisii
Trox perrisii ye una especie de coleópteru de la familia Trogidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa Occidental y el Magreb.
Trox sabulosus
Trox sabulosus ye una especie de coleópteru de la familia Trogidae.
"Scarabaeus femoratus" 
Trox scaber
Trox scaber ye una especie de coleópteru de la familia Trogidae.
Distribúise per casi tol mundu, sacante África tropical. 
Trypocopris alpinus
Trypocopris alpinus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
"Geotrupes alpinus" Sturm & Hagenbach, 1825
Trypocopris pyrenaeus
Trypocopris pyrenaeus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae. La especie describióse científicamente por Toussaint de Charpentier en 1825.
Alcuéntrase n'Europa Occidental, principalmente Italia.
Trypocopris vernalis
= Coleoptera =
Trypocopris vernalis ye una especie d'escarabayu peloteru de la familia Geotrupidae, conocíu vulgarmente en dellos idiomes europeos con nomes que signifiquen "escarabayu de la primavera". Alcuéntrase seriamente amenaciáu y la so población menguó nes últimes décades, siendo yá bien raru en países como Noruega; por ello atópase na Llista Colorada de la UICN d'esi país.
Esta especie ye similar al escarabayu del cuchu común ("Geotrupes spiniger"), pero estremar por tener élitros nidios y estríes nun númberu enforma menor y menos fondes nel abdome. El tórax ye llisu en dambes especies. Tien tamién el cuerpu un pocu más redondu y escarabayu de la primavera ye más pequeñu, yá que mide ente 12 y 20 mm de llargu, frente a los 25 mm del escarabayu de cuchu común.
El so exoesqueleto ye brillosu, principalmente de color azul metálicu, pero tamién puede ser negru, violeta o verde. La subespecie "Trypocopris vernalis insularis" ye de color púrpura. El pronoto ye tan anchu como los élitros. Ta cubiertu con trupos puntos grandes y pequeños, atayaos na metá del tórax. Les pates son robustes y velludas, yá que les utiliza pa soterrar el cuchu. Ente que les antenes son curties pero bien fuertes, dacuando de color naranxa.
Depués del apareamiento, la pareya empieza a escavar un túnel de 20 cm d'anchu por 25 cm de fondu, que depués van dir ampliando y enllenaren d'escrementos, principalmente de ganáu equino, vacunu o ovín. Depués siguen cavando en vertical, hasta una fondura de 50 cm, pa terminar construyendo una cámara, na cual van asitiar los güevos. Finalmente terminen d'enllenar el túnel de fieces y cubrir con sable, ésti va ser l'alimentu de les bárabos al eclosionar. Les cualos desenvuélvense dafechu a lo llargo de 10 meses y pasa la fase de pupa nel suelu. Los bárabos nacen mientres l'iviernu boreal, la pupa asocede na primavera y l'adultu vive ente los meses de mayu a ochobre. Los imagos son de vezos diurnos, ente que l'adultu ye principalmente nocherniegu. 
Alcuéntrase nel nordés de la península ibérica, la Rusia europea, Bielorrusia, Europa Central, Europa del Norte y el Cáucasu; principalmente nel monte templáu de frondosas. Tamién en Asia occidental, principalmente Irán. La subespecie "Trypocopris vernalis apenninicus" alcuéntrase nos montes Apeninos, "Trypocopris vernalis caspius" nel Cáucasu, "Trypocopris vernalis fausti" n'Asia occidental, "Trypocopris vernalis insularis" nes mariñes del Mar del Norte y les islles axacentes, "Trypocopris vernalis manifestus" nel oeste d'Europa y "Trypocopris vernalis rambouseki" nel sudeste.
Typhaeus fossor
Typhaeus fossor ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase nel sureste d'Europa y nel oeste d'Asia.
Typhaeus lateridens
Typhaeus lateridens ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Typhaeus typhoeus
Typhaeus typhoeus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Alcuéntrase nel paleárticu: nel Magreb y n'Europa.
Valgus hemipterus
Valgus hemipterus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Habita nel paleárticu: Europa, el Magreb y Asia; introducíu en Norteamérica.
Variimorda basalis
Variimorda basalis ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae. La especie describióse científicamente por Costa en 1854.
Variimorda briantea
Variimorda briantea ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Variimorda mendax
Variimorda mendax ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase n'Europa y el Magreb. Dende Gran Bretaña hasta'l Cáucasu y dende Polonia hasta Marruecos.
Variimorda villosa
Variimorda villosa ye una especie de coleópteru de la familia Mordellidae.
Alcuéntrase n'Europa, Siberia y en Irán.
Vincenzellus ruficollis
Vincenzellus ruficollis ye una especie de coleópteru de la familia Salpingidae.
Abeillia abeillei
El colibrí de Abeillé (Abeillia abeillei) ye una especie d'ave de la familia Trochilidae. Ye nativu de Belice, El Salvador, Guatemala, Hondures, Méxicu, y Nicaragua. El so hábitat consiste de monte subtropical y tropical húmedu montano y monte bien degradáu. 
Estrémense dos subespecies, incluyendo la subespecie nominal:
Accipiter albogularis
El gavilán pío (Accipiter albogularis) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae.
Ye orixinaria de Papúa Nueva Guinea y de les islles Salomón.
Accipiter badius
El gavilán chikra (Accipiter badius) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae común n'amplios territorios del sur d'Asia y el África subsaḥariana.
Conocense seis subespecies de "Accipiter badius ":
Accipiter bicolor
El azor bicolor o gavilán bicolor (Accipiter bicolor) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae llargamente estendíu pola Rexón Neotropical, atopándose dende'l sur de Méxicu hasta Panamá y por toa Suramérica, sacante los desiertos costeros peruanos y chilenos.
== Subespecies conocen cinco subespecies de "Accipiter bicolor ":
Accipiter brevipes
El gavilán griegu (Accipiter brevipes) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae común nos montes de Grecia, los Balcanes y el sur de Rusia; en iviernu emigra al nordés d'África y la península arábiga. Trátase d'un gavilán de cola bastante curtia y nales apuntiaes. EL SO porte, llargu y espodáu, fai-y reconocible nos sos azogosos vuelos na espesura de los montes qu'habita. Nel sureste d'Europa ye más común atopalo en zones de monte. Nun se conocen subespecies.
Como los demás gavilanes, caza a les sos preses nun vuelu rápido y baxo, n'ocasiones rasante. Aliméntase de mamíferos de pequeñu y medianu tamañu (mures, aguarones de campu, esguiles) y pequeños páxaros, anque dacuando tamién caza reptiles ya insectos. Llanzar a poles sos víctimes tres un llargu periodu d'observación dende una percha.
Constrúi'l nial n'árboles, na so mayoría caducifolios, utilizando cañes fines y otros materiales pa forralo. Guara mientres 30-35 díes una puesta que suel variar ente los 3 y los 5 güevos.
Accipiter castanilius
El gavilán flanquirrojo (Accipiter castanilius) ye un ave rapaz perteneciente a la familia Accipitridae, del orde Accipitriformes. La so área de distribución toma una superficie de 20 000 km² y entiende a los paises de Angola, Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Guinea Ecuatorial, Gabón, Nixeria y Uganda. Ye una ave sedentaria que vive n'altitúes dende'l nivel del mar hasta los 750 m.
La so dieta ye menos especializada que la d'otres especies de la familia Accipiter y consiste nuna amplia variedá de preses, como pequeños mamíferos, insectos, reptiles y anfibios, según otres aves. Caza en zones de monte baxu o escasamente arboláu y de cutiu sigue a les columnes de formigues pa cazar invertebraos y pequeños vertebraos venaos por elles, según a les pequeñes aves insectívores que tamién les escuerren. El periodu de cría desenvolver ente los meses de xineru a abril.
Accipiter chionogaster
El gavilán ventriblanco o gavilán de pechu blancu (Accipiter chionogaster) ye una especie d'ave Accipitriforme de la familia Accipitridae. 
Consideráu como una subespecie del "Accipiter striatus", xuntu col "Accipiter erythronemius" y el "Accipiter ventralis"; diversos autores catalogar como nueves especies basándose na so distinta morfoloxía, área de distribución y comportamientu 
Los machos miden ente 24 y 30 cm de llargor, ente 52 y 58 cm de valumbu y el so pesu ronda los 110 gr. 
Tienen anches curties y anches y la so cola ye llarga, de forma rectangular y con un barrado gruesu en blancu y negru. Les plumes primariu y secundariu son de color blancu, con un barrado en negru. Les sos pates son de color mariellu, el picu ye negru y la so base o ceres, ye de color mariellu.
Les partes cimeres son de color gris uniforme. El pechu y el banduyu son totalmente blancos o con un llixeru puntiáu de color escuru.
Vive nos montes y selves del sur de Mexico, Guatemala, Hondures y norte de Nicaragua; n'altitúes d'ente los 600 y los 900 m sobre'l nivel del mar. La so alimentación consiste casi puramente en pequeñes aves.
Accipiter cirrocephalus
El gavilán encollaráu o azor chicu encollaráu (Accipiter cirrocephalus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae.
Ta bien estendíu al traviés Australia y Nueva Guinea, sacante los desiertos de sable. Alcuéntrase en montes y selves.
Aliméntase principalmente de pequeñes aves prindaes en vuelu, como gorriones y estorninos comunes, dacuando insectos.
Accipiter cooperii
El gavilán de Cooper o azor de Cooper (Accipiter cooperii) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae mesma de América del Norte y rexones del desiertu de Sonora, Méxicu, magar dellos exemplares emigren escontra'l sur, llegando a columbrase exemplares inclusive en Panamá. Nun se conocen subespecies.
Accipiter erythronemius
El gavilán muslirrufo o esparvero común (Accipiter erythronemius), ye una especie d'ave Accipitriforme de la familia Accipitridae. 
Consideráu como una subespecie del "Accipiter striatus", xuntu col "Accipiter ventralis" y el "Accipiter chionogaster"; diversos autores catalogar como nueves especies basándose na so distinta morfoloxía, área de distribución y comportamientu 
Ye bien similar al "Accipiter ventralis": d'en redol a 30 cm de llargor, ente 52 y 58 cm de valumbu y un pesu de 110 gr. 
Tienen anches curties y anches y la so cola ye llarga, de forma rectangular y con un barrado gruesu en gris blanquecio y negru. Les plumes primariu y secundariu son de color gris maciu, con un barrado en negru. Les sos pates son de color mariellu, el picu ye negru y la so base o ceres, ye de color mariellu, al igual que l'aníu ocular.
La partes cimeres del so plumaxe son de color gris bien escuru, casi negru; el banduyu ye blancu barrado en gris escuru y les pates tán cubiertes por unes plumes de color acoloratáu que-y dan el nome en castellán a la especie.
Vive nel este y sureste de Brasil, sureste de Bolivia, en Uruguái, Paraguái y nordés d'Arxentina; nuna ampitud de redolaes que van dende los parches montiegos, tantu en zones húmedes, como grebes; plantíos d'árboles y zones suburbanes. 
Aliméntase casi puramente d'aves de tamañu pequeñu y medianu, que caza en acesmándoles dende una percha o escorreles na espesura del monte.
Accipiter erythropus
El gavilancito muslirrojo, gavilancito patirrojo o azor chicu de pates coloraes ("Accipiter erythropus"), ye una especie d'ave Accipitriforme de la familia Accipitridae. 
Ye orixinaria del África ecuatorial y la so área de distribución toma los siguientes países: Angola, Benín, Burkina Faso, Camerún, República Centroafricana, Republica d'El Congo, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Gabón, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bisáu, Liberia, Nixeria, Ruanda, Senegal, Sierra Lleona, Togu y Uganda.
Ye una ave de pequeñu tamañu, ente 24 y 26 cm de llargor, con nales curties y anches de 50 cm de valumbu y unos 90 gr de pesu nel casu de los machos y alredor de 150  nel casu de les femes. 
Vive nel interior de los montes tropical y subtropical de les tierres baxes y amuésase más activa nes hores crepusculares del día, cuando caza al vuelu les pequeñes aves ya invertebraos que constitúin la parte principal de la so dieta. Tamién s'alimenta d'anfibios y reptiles.
Accipiter fasciatus
El azor australianu (Accipiter fasciatus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae autóctona de les islles Menores de la Sonda, Nueva Guinea, Australia, Nueva Caledonia y otres islles del Pacíficu occidental.
Conócense 11 subespecies de "Accipiter fasciatus ":
Accipiter francesiae
El gavilán de Frances o gavilán francés (Accipiter francesiae) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae.
El nome conmemora a lady Frances Cole (muerta en 1847), esposa del gobernador Lowry Cole de la Colonia del Cabu.
Accipiter griseiceps
Accipiter griseiceps ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae.
Ye propia de Célebes, Indonesia.
Accipiter gularis
El gavilancito xaponés o azor chicu xaponés (Accipiter gularis) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae.
Reproducir en China, Xapón, Corea y Siberia; envierna en Indonesia y Filipines, pasando pol restu del sudeste asiáticu. 
Alimentar d'aves más pequeñes prindaes en vuelu.
Accipiter henicogrammus
El azor moluqueño o azor de les Molucas (Accipiter henicogrammus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae. 
Ye reinal de Halmahera, Indonesia. El so hábitat natural son los montes secos de tierres baxes y los montes montanos húmedos.
Accipiter melanochlamys
El gavilán rufinegro o d'envés negru (Accipiter melanochlamys) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae.
Ye orixinaria de Indonesia y Papúa Nueva Guinea.
Accipiter melanoleucus
El azor blanquinegru (Accipiter melanoleucus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae.
Ye'l miembru más grande del xéneru "Accipiter" n'África. Preséntase principalmente nos montes y les árees non desérticas del sur del Saharasobremanera cuando hai árboles grandes afechos p'añerar; el so hábitat preferíu inclúi paisaxes suburbanos y alteriaos pol home. Aliméntase principalmente d'aves de tamañu moderáu, como palombos.
Esta especie vive na mayor parte de África subsaḥariana.
Accipiter minullus
El gavilancito chicu o azor menor africanu (Accipiter minullus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae.
Ta bien estendíu al traviés Angola, Botsuana, Burundi, República Democrática d'El Congu, Eritrea, Etiopía, Kenia, Lesothu, Malaui, Malí, Mozambique, Namibia, Ruanda, Somalia, Sudáfrica, Sudán, Suazilandia, Tanzania, Uganda, Zambia y Zimbabue. 
Ye l'ave más pequeña del xéneru "Accipiter" y ye posiblemente'l miembru más pequeñu de la familia Accipitridae.
Accipiter nisus
El ferre (Accipiter nisus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae, llargamente distribuyida en Eurasia —dende la península ibérica y el norte d'África hasta Xapón y Vietnam—. Les partes cimeres del machu adultu son de color gris azuláu y l'envés presenta franxes anaranxaes; la fema y los mozos son marrones nel envés y tienen franxes de dichu color nel pechu y banduyu. La fema ye un 25 % más grande: ye una de les especies d'ave con mayor dimorfismu sexual respeutu al tamañu. A pesar de ser un depredador especializáu nes aves del monte, el ferre pue topase en cualquier hábitat y, nes ciudaes, davezu caza páxaros de xardín. El machu aliméntase d'especies pequeñes, como los páridos, frinxílidos o paséridos. Les principales preses de la fema son los túrdidos y estúrdidos; tamién ye a matar aves con un pesu cimeru a 500 g.
Los siete subespecies varien llixeramente en tamañu y color; habiten les rexones templar y subtropical del Vieyu Mundu. Ente que les subespecies del norte migren escontra'l sur pel iviernu, los sos contrapartes del sur son residentes tol añu o nun participen de los movimientos de dispersión. El ferre reproduzse en zones de viesca de cualquier tipu y constrúi'l nial na parte alta d'un árbol con ramines; esti llega a midir hasta 60 cm de diámetru. La fema pon cuatro o cinco güevos de color azul claro con llurdios marrones; l'ésitu de la cría va depender del trabayu del machu pa caltener alto'l pesu de la fema. Los pitucos nacen dempués de 33 díes d'incubación, y abandonen el nial dempués de 24 a 28 díes.
Pocu más d'un terciu de los mozos sobrevive'l primer añu, pero la tasa de supervivencia pa los adultos d'un añu a otru ye'l doble. La mortalidá ente los machos nuevos ye más alta que la de les femes nueves y la duración de la vida típica en dambos sexos ye de cuatro años. Esta especie ye una de les ave de presa rapaces más comunes n'Europa, magar que les cifres de población derrumbáronse dempués de la Segunda Guerra Mundial. L'usu d'insecticides organocloraos desenvueltos principalmente pal control de poblaciones de plagues estendióse nes poblaciones d'aves mientres la segunda metá del sieglu y la concentración emplegada foi abonda pa matar a dellos ferres o debilitar a otros; les aves afeutaes poníen güevos con cáscares febles que frañaben mientres la incubación. Dende la prohibición d'estes sustancies químiques, la especie recuperó la so población pa convertise en relativamente común, y anguaño ta clasificada como d' esmolición menor na Llista Roxa de la UICN.
El comportamientu rapaz del ferre fíxo-y entrar en conflictu colos humanos per cientos d'años, sobremanera colos propietarios de palombos de carreres y los criadores d'aves de corral o aves de caza. Tamién esto implicó l'amenorgamientu de les poblaciones de páxaros cantores. La investigación científica nun afitó un venceyu ente l'aumentu de los ferres y los descensos en delles aves de campu o de monte dempués de la Segunda Guerra Mundial; estudios sobre muertes de palombos de carreres demuestren que los ferres son responsables de menos l'unu per cientu de les perdes. Los cetreros utilicen al ferre dende'l sieglu a lo menos; magar que la especie tien la reputación de ser malo d'entrenar, tamién ye emponderada pola so valentía. Ye representiva de les mitoloxíes xermana, griega y exipcia, y méntase nes obres de dellos escritores como William Shakespeare, Alfred Tennyson y Ted Hughes.
Ye una ave pequeña con nales llargues y arrondaes y una cola llarga qu'ayuda a movese ente los árboles. El so llargor siempres ye mayor que l'anchu de les nales; nel machu adultu presenta unes cuatro a cinco franxes ondulaes. Les sos pates son llargues y marielles y el tarsu nun ye más anchu que'l diámetru del güeyu. Les femes pueden ser hasta un 25 % más grandes que los machos, y con un pesu dos vegaes mayor. Este «dimorfismu sexual inversu» ye inusual nos vertebraos superiores, pero común ente rapaces y muncho más notable n'aves ornitófagues.
Los machos adultos miden 29-34 cm de llargor, con un valumbu de 59-64 cm y un pesu de 110-196 g. Les partes cimeres son color gris cayuela (en dalgunos tiende a azuláu), siguíu de fines rayes coloraes nel so envés blancu que puen paecer dafechu anaranxaes de llueñe; l'iris naranxa amarellentáu o colloráu anaranxáu. La fema ye muncho más grande, con 35-41 cm de llargor, un pesu de 185-342 g. y un valumbu de 67-80 cm; con esti tamañu ye un pocu más grande que la peñerina y casi iguala al taforru machu nuevu. Tien les partes cimeres de color marrón escuru y el so envés ye blancu con franxes buxes y marrones. L'iris ye de color mariellu brillante a anaranxáu, polo xeneral cubiertu cola frente pálida. Nes femes ye raru reparar que les franxes del envés seyan de color marrón acoloratáu, asina como atopar a machos adultos con franxes más clares. Los mozos son de color canela percima, les coberteres de les partes cimeres tienen lladrales más claros, y tienen franxes grueses o tán motiaes de color marrón perbaxo, y el fondu de güeyos ye mariellu claru. El pescuezu tien rayes escures estazaes.
El contraste ente l'envés claru y les partes cimeres escures sedría un exemplu de la llei de Thayer (tamién conocida como contrasombreáu), lo qu'ayuda a romper l'esquema tradicional de l'ave. El «contrasombreáu» repárase nes rapaces que cacen aves y otros animales que se mueven rápido. Les franxes horizontales de los adultos son típiques de les aves rapazos de los montes, ente que la coloración azulada de los machos adultos tamién se repara n'otres aves ornitófagues como'l ferre pelegrín, el zaperín y otres especies del xéneru "Accipiter".
El picu pequeñu sírvi-y pa garrar y abasnar a les sos preses primero que pa matales o corales. Les sos llargues pates y garres tán afeches pa prindar y consumir a les aves. El deu esternu de la pata ye bastante llargu y delgáu; el deu internu y los posteriores son relativamente curtios y gruesos. El deu mediu ye bien llargu y puede usalu pa garrar oxetos, y el pezperuyu asitiáu na parte inferior de la mesma dexa a l'ave zarrar la so pata ensin dexar ranures.
Especies asemeyaes son la papuda ferriasca y el Surnia ulula, pos les sos figures de vuelu recuerden a la de "A. nisus", anque estos tienen una cabeza grande. El cuquiellu tamién tien un plumaxe y tamañu asemeyaos a "A. nisus". Un estudiu con páxaros disecaos demostró que les aves son menos propenses a averase al cuquiellu (especie que parasita a les críes), yá que tien un envés similar al ferre. La carricera ye más agresiva escontra los cuquiellos con poques semeyances al ferre, lo qu'indicaría que la paecencia col ferre usáu por esti páxaru parásitu dexa aportar al nial del anfitrión.
El ferre común ye más grande qu'el Accipiter badius, y los sos reclamos d'alarma son distintos. El machu ye llixeramente más grande qu'el zaperín, pero de tamañu asemeyáu al Accipiter brevipes. Esti postreru difier del ferre por tener nales más estreches y apuntiaes, una cola más curtia, la punta de les nales ye escura en dambos llaos, y tien más franxes escures na cola (6 a 8 en llugar de 4 o 5), pero más fines. Tamién tien los deos más curtios y la dieta consiste en llagartos ya inseutos. Por cuenta de la superposición nel tamañu, la fema puede confundise col taforru machu, que ye aprosimao del mesmu tamañu, pero menor que la fema de "A. nissus". El ferre común ye más pequeñu y delgáu y les nales son más curties y menos apuntiaes, y la cola ye cuadrada, llarga y con base estrecha, ente que la del taforru ye arredondiada y con base amplia. Los cadriles del ferre tamién son más delgaus, y el pescuezu más curtiu. A lo último, los movimientos de les nales son más rápidos que nos taforros. En tierra, el ferre común estrémase fácilmente poles sos llargues pates delgaes, mentanto'l taforru tien pates fuertes con tarsos gruesos. Esiste dalguna posibilidá de confundilu col "ferre besra", pero "A. nisus melaschistos", la subespecie llocal, ye considerablemente mayor en tamañu.
El so vuelu ye carauterísticu, onduláu, y alterna aleteos rápidos con vuelos curtios en trayeutos curvos. Na caza, vuela a baxu altor cerca de los árboles y parrotales pa sosprender a la so presa.
Polo xeneral, mientres l'iviernu ye acutáu y silenciosu. Mientres la temporada de reproducción, «glaya» o «escítase». Emite una notable cacarexada qu'entiende una serie de sílabes individuales como "kyukyukyukyukyu" o "kikikikikikiki". El ritmu del reclamu varia según seya l'usu, si va a riquilu pa una exhibición, una alerta o p'anunciar el regresu al nial, anque suel ser bien discretu cuando s'atopa fora del nial. Cuando la fema ta nel nial guarando utiliza un «"hui-ou" quexumbrosu» pa reclamar alimentu al machu.
El ferre ye un importante depredador de pequeños páxaros del monte, anque solo'l 10 % de los ataques tienen ésitu. La so téunica consiste n'ataques sorpresivos, usando sebes, carbes, montes, güertos y otres árees del so hábitat que siempres tean cubiertes p'anubrise; la eleición d'ónde vivir depende de la presencia d'estos puntos de cacería. Tamién visita los xardinos de les zones urbanizaes, aprovechando les preses que s'atopen nelles. Espera, escondíu, adicando a les aves, y depués sal pela parte inferior y cubierta con un vuelu rápidu. Una aición defensiva de l'ave pue sobrevenir, polo que dacuando'l rapaz agarra a la so víctima dende'l llombu y ponla pámpana abaxo, al nun faelo la presa va escapar escontra la vexetación cercana. Tamién puede atrapar a la presa a un gran altor; l'ornitólogu británicu Ian Newton describió un total de siete métodos de caza utilizaos pol ferre.
Los machos llogren matar aves que pesen hasta 40 g, y n'ocasiones hasta 120 g; ente que les femes pueden atrapar preses con un pesu d'hasta 500 g o más. Nes aves adultes, el consumu diariu envalórase en 40 a 50 g pa los machos y 50 a 70 g pa les femes. Nun añu, un par de ferres podría matar a 2200 gorriones, 600 ñerbatos o 110 palombos bravos. Polo xeneral, les especies que s'alimenten al descubiertu, o que son visibles pol so comportamientu o coloración, son les más prindaes pol ferre. Por casu, el beranín carboneru y el gurrión son vulnerables a los ataques. Los rapazos pued ser responsables de más de la metá de les muertes en delles especies, pero esti datu varia d'una rexón a otra.
El machu aliméntase namái de pequeños paseriformes non mayores que los malvíses, como páridos (carboneros y herrerillos), frinxílidos (pinzones, canarios, xilgueros y carpodacos), paséridos (gorriones del Vieyu Mundu) o emberízidos (escribanos). La fema consume principalmente túrdidos (tordos, mierlos) y estúrdidos (estorninos), pero tamién puede atacar aves más grandes. Les preses más grandes (como colúmbides o pegues) nun muerren darréu, pero vencen cuando'l ferre quíta-yos les plumes o los come. Más de 120 especies d'aves fueron rexistraes como presa, y cada ferre pueden especializase nuna d'elles. Les aves que prinda'l rapaz son, polo xeneral, adultos o nuevos, pero tamién pueden comer pitucos nel nial y carroña. En delles ocasiones, prinda pequeños mamíferos como los esperteyos, pero'l consumu d'insectos ye bien raru.
Los páxaros pequeños muerren al intre o cuando son estruyíos pola pata del ferre, por aciu los dos garres llargues. Les víctimes que lluchen por defender se son «enchíes» pola rapazu, que utiliza les sos garres pa entartallalos y llacerialos. Les pates llargues son útiles cuando la presa que se defende ye enforma mayor en tamañu, p'asina poder picotiala ensin que'l cuerpu sufra mayor dañu. Álzase percima de la so presa, arrampúña-y les plumes y facer añicos. Suel comer primero los músculos del pechu. Solo queden los güesos, pero'l ferre puede rompelos col gabitu de la punta del so picu. Al igual qu'otres rapazos, el ferre produz plumaes que contienen les partes non digeribles de les sos preses; estes miden 25-35 mm de llargor y 10-18 mm d'anchu, con un estremu más estrechu y apuntiáu que l'otru. Polo xeneral, componer de pequeñes plumes, cuidao que les grandes ruémpense y nun son consumíes.
Un estudiu esaminó la evolución d'una población d'herrerillos nuna zona onde un par de ferres empezó a añerar en 1990. Llegar a la conclusión de que la tasa de supervivencia añal (el cociente ente'l númberu d'individuos vivos al terminar l'añu y el númberu d'individuos vivos al empezar l'añu)
«Si l'intervalu de tiempu ye d'un añu, cuando se desenvuelva la fórmula llograráse una tasa de supervivencia "añal" finita. Les tases de supervivencia finitas pueden variar de 0 a 1, y siempres s'apliquen a un periodu de tiempu específicu.». }} de los herrerillos adultos nesa área menguara de 0.485 a 0.376. El tamañu de la población reproductora nun camudó, pero había un menor númberu d'individuos non reproductores na población. Nel monte, los ferres yeren los responsables de la muerte d'un terciu de tolos mozos herrerillos. Los reclamos d'alarma de dos llamaes realizaes por carboneros cuando un depredador acosar o cuando fuxíen d'un rapaz, atópense dientro del rangu óptimo pa ser escuchaos tantu pola presa como'l depredador; pero'l reclamu d'alarma agudu emitíu cuando un ferre vuela na distancia nun puede ser bien recibíu poles carboneros. En Sussex constatóse que'l dañu de la depredación del ferre na perdiz pardilla foi mayor cuando la densidá de la perdiz yera menor. Un estudiu lleváu a cabu mientres 10 años en Escocia atopó que los ferres nun escoyíen archibebes por tamañu o condición, esto posiblemente debíase a que la técnica de caza emplegada yera un ataque sorpresa. Otru estudiu amosó que'l riesgu de depredación por ferre y taforros ("A. gentilis") multiplicábase por 25 si la presa taba infectada col parásitu hematófagu "Leucocytozoon", y les aves con malaria aviar teníen 16 vegaes más probabilidaes de morrer aniquilaos.
Mientres la persecución, el ferre puede viaxar 2-3 km per día. Álzase percima de los árboles na mayor parte de les vegaes que deseya faer rumbu, asomarse sobre'l so territoriu, y pa faer viaxes más llargos. Un estudiu realizáu nuna zona montiega de Noruega atopó que'l tamañu promediu del territoriu yera de 9.2 km nos machos y 12.3 km nes femes; otros estudios realizaos en Gran Bretaña habíen atopáu territorios más pequeños, lo cual podría esplicase con que les tierres menos granibles en Noruega tán acomuñaes con densidaes menores de preses.
El ferre reproducir en montes de gran estensión, xeneralmente de coníferes o mistos, prefiriendo los montes nin demasiáu abiertos o demasiáu mestos pa poder volar con llibertá. El nial pue ser alcontráu na horcadura d'un árbol, cerca del tueru y, dacuando na base de dos o tres rames, nuna caña horizontal allugada na parte inferior del dosel, o cerca de la parte cimera d'un gran parrotal. L'ave prefier les coníferes si tán disponibles, con una preferencia particular poles píceas. Constrúi un nuevu nial cada añu, polo xeneral cerca del nial del añu anterior; delles vegaes sobre los restos d'un nial abandonáu d'una torcaz, o un cuervu picudu —daqué que "A. n melaschistos" fai con frecuencia—. El machu lleva a cabu'l trabayu esencial de la construcción. La estructura, fecha de ramines sueltes que miden hasta 60 cm de llargu, tien un diámetru promediu de 60 cm. Pal allugamientu, añeden un revestimiento de ramines fines o cachos de corteza.
Mientres la temporada de reproducción, el machu adultu pierde daqué de pesu yá que s'encarga de l'alimentación de la so pareya hasta que ponga los güevos, y tamién cuando los pichones son grandes y riquen más comida. El pesu de les femes adultes algama'l so puntu máximu en mayu, pola puesta, y un mínimu n'agostu cuando se completó'l ciclu reproductivu. El númberu de güevos y l'ésitu reproductivu depende del caltenimientu d'un pesu altu de la fema. La mayor parte de los ferres permanecen nel so territoriu mientres una sola temporada de cría, otros lleguen a permanecer nel mesmu hasta ocho años. Polo xeneral, un cambéu de pareya o intentos fallíos na reproducción resulten nun cambéu de territoriu; les aves de mayor edá tienden a permanecer nel mesmu llugar. Les aves que caltienen el so territoriu tienen un mayor ésitu reproductivu, constante cada añu. Aquelles femes que camuden de territoriu tien un mayor ésitu al añu siguiente. En Europa Central, el ferre, al igual que'l taforru ("A. gentilis"), «neutraliza» una área alredor del so nial nel que nun va cazar o depredará. Ellí lleguen munches aves pequeñes a añerar, yá que se sienten protexíes d'el depredadores pola presencia d'un par de rapazos.
La fema pon los güevos a finales de mayu o xunu. Son de color azul claro con munches llurdios marrones; pero si son recoyíos, pierden el so color de fondu col tiempu. Cada güevu mide 35-46 x 28-35 mm y tien un pesu d'aprosimao 22.5 g, de los cualos el 8 % correspuende al cascarón. La calidá de los güevos puede tornar por un tamañu y masa inferior, cascarón finu y fráxil, contextura y porosidá anormales, y presencia de contaminantes (DDE, PCB, HEOD y Hg). La perda d'agua ta correlacionada con índices de polución y acumuladura de metales pesaos, que débense a la anidación en zones contaminaes.
La puesta consiste de trés a seis güevos, pero ye común atopar niales con cuatro o cinco. La puesta realizar davezu pela mañana, con un intervalu de dos a tres díes ente cada güevu. Si la puesta llega a perdese, la fema puede restituyila con dos güevos más, anque estos güevos son de menor tamañu. El güesu tarsometatarso en nacíos de güevos grandes creció en menor tiempu y con un tamañu mayor que los nacíos de güevos pequeños. La incubación ye realizada pola fema, una y bones el cuerpu del machu, más pequeñu, nun podría cubrir tola puesta; la fema empieza a guarar al poner el segundu o terceru güevu. Cada unu eclosiona dempués de 33 a 35 díes d'incubación; en casu de que la incubación sía difícil el tiempu total que va ocupar la fema va ser de cuatro a cinco selmanes. Mientres esti periodu, el machu alimenta a la fema.
El plumón de los pitucos ye curtiu, escasu y dafechu blancu. Son altriciales y la fema alimentar con preses espenaes pol machu mientres los primeres 8 a 14 díes de vida. Darréu siguen siendo alimentaos por dambos padres, pero son capaces de consumir la presa por sigo solos. El segundu plumaxe xuvenil ye llanudu y marrón. El machu tresporta preses prindaes al nial hasta seis veces al día la primer selmana, una cifra xube a ocho veces al día na tercer selmana y diez veces al día la última selmana que los mozos tán nel nial, pa cuando la fema empieza a cazar tamién.
Ente los díes 24 y 28 dempués de la eclosión, les críes empiecen a posase nes cañes cercanes al nial y a intentar el so primer vuelu. Son alimentaes polos sos padres mientres 28 a 30 díes más, y permanecen cerca del nial el tiempu necesariu p'aprender a volar. Los mozos independícense dempués de que los sos padres dexen d'alimentalos. Tolos pichones reciben la mesma cantidá d'alimentu, pero los pitucos machos, que tienen aprosimao la metá del tamañu de les femes, maurecen más rápido y paecen llistos p'abandonar el nial enantes. La edá d'emancipación se correlaciona negativamente col aumentu de pesu na edá prematura. El maduror sexual algámase dempués d'unu a tres años.
Nel monte de Ae, nel suroeste d'Escocia, un estudiu demostró qu'el 21 % de les críes pereció dempués de dos díes pola mor del insuficiente suministru d'agua, depredación o porque los padres abandonaron el nial.
La edá más avanzada que se conoz a la que llegó un ferre selvaxe ye de veinte años y tres meses, tratar d'un individuu atopáu muertu en Dinamarca que fuera anillado; sicasí, la esperanza de vida típica ye solu cuatro años. L'analís de datos realizáu pola British Trust for Ornithology amuesa que la proporción de moces que sobreviven el primer añu ye del 34 %; la supervivencia n'adultos d'un añu a otru ye del 69 %. Nel so primer añu de vida les aves pesen menos que los adultos y son particularmente llixeres nos dos primeros meses dempués de la emancipación. Probablemente tengan una tasa de mortalidá alta mientres esti periodu, especialmente ente los machos nuevos. Un estudiu realizáu nel sur d'Escocia suxurió que la mortalidá alta nos machos nuevos podría ser la resultancia del tamañu pequeñu y el de les sos preses, lo que-y obliga a alimentase por sigo mesmos (yá nun yera obligación de los padres) y a cazar más frecuentemente. El tamañu pequeñu tamién llinda la variedá de preses que puede cazar. Envaloróse que'l pesu promediu de les femes podría ayuda-y a sobrevivir siete díes ensin comida, tres díes más qu'un machu de pesu promediu. Otru estudiu de les femes atopó «pruebes sólides» de que la tasa de supervivencia aumentó mientres los trés primeros años de vida y depués menguó nos últimos cinco o seis años. La senescencia foi la causa d'esti amenorgamientu. Tamién s'atoparon grandes variaciones intraespecíficas na densidá-dependencia de la dinámica de poblaciones, y tales cambeos tornaben a un puntu d'equilibriu n'aprosimao 1.7 a 22.5 años.
El depredadores naturales del ferre son la curuxa ("Tyto alba"), el cárabo ("Strix aluco"), el taforru ("A. gentilis"), el ferre pelegrín ("Falco peregrinus"), el águila real ("Aquila chrysaetos"), los búhos del xéneru "Bubo", los foinos, la foina ("Martes foina") y la foína ("M. martes"). El parásitu "Leucocytozoon toddi" puede tresmitise de los padres a los pitucos cuando inda ta nel nial, una y bones l'amenorgáu espaciu compartíu ente cada ave facilita l'espardimientu. El ferre puede ser el anfitrión de munchos parásitos, como'l acantocéfalo "Centrorhynchus magnus", los cestodos "Mesocestoides perlatus" y "Cladotaenia globifera", los nematodos "Synhimantus laticeps", "Ascaris depressa", "Porrocaecum angusticolle", "Porrocaecum depressum", "Diplotriaena falconis", "Hamatospiculum accipitris", "Chandlerella natali", "Gnathostoma spinigerum", "Habronema leptoptera", "Microtetrameres" sp., "Physaloptera alata", "Physocephalus sexalatus", "Spirocerca lupi", "Cyathostoma lari", "Baruscapillaria falconis", "Capillaria tenuissima" y "Eucoleus desemeyáu", y los trematodos "Brachylecithum strigis", "Neodiplostomum spathula", "Neodiplostomum spathoides", "Plagiorchis elegans", "Plagiorchis maculosus", "Prosthogonimus cuneatus" y "Strigea falconis".
La distribución de la especie estender en toles rexones templaes y subtropicales del Vieyu Mundu. El ferre vive o se reproduz nuna área envalorada de 23.1 millones de km. Ye una de les aves rapazos más comunes d'Europa, xuntu al peñerina y el ratoneru. La especie ye común na mayoría de les zones montiegues de la distribución xeográfica y tamién nes zones más abiertes con árboles esvalixaos. El ferre prefier cazar cerca de les veres de los montes, pero puede acesmar y atrapar preses (en particular, aves migratories) en cualquier hábitat. La creciente proporción de montes de mediana edá, creaos por técniques forestales modernes, benefició a la especie, según un estudiu noruegu. A diferencia del so pariente, el taforru, puede vese al ferre en xardinos y zones urbanes, ya inclusive reproducise nos parques de les ciudaes.
Les poblaciones de rexones fríes del norte d'Europa y Asia migren escontra'l sur pel iviernu, y lleguen a llugares como'l norte d'África (dalgunos tan alloñaos como África ecuatorial oriental) o la India. Los individuos de poblaciones sureñes son residentes añales o s'esvalixen fora de la temporada de reproducción. Los mozos empiecen la so migración primero que los adultos y les femes nueves son les primeres en partir primero que los machos nuevos. Un analís de los datos d'aves anilladas recoyíes en Helgoland (en Alemaña) amosó que los machos viaxaron una mayor distancia y con mayor frecuencia que les femes; n'otra observación con aves anilladas en Kaliningrado, viaxaron una alloña promediu de 1328 km nos machos y 927 km nes femes enantes de la recaptura.
Anque'l so orixe esactu permanez n'alderique, el "Diccionariu de la llingua española" y el filólogu Joan Corominas afirmen que «ferre» provién del góticu "gabila" y esti del altu alemán antiguu "gabila" o "gabala", o del anglosaxón "geaflas", que posiblemente signifique «forca» —al rellacionar les garres del animal cola forca d'el llabradores—; especúlase si aplicar a una especie concreta de ferre usada na cetrería (non específicamente "A. nisus") y que llueu pasó a aplicase a tol xéneru "Accipiter". Les palabres "gavião" (portugués), "gabirai" (vascu) y "gavilans" (mallorquín) podríen tener raigaños etimolóxicas venceyaes, sicasí Meyer-Lübke refugó dicha hipótesis. Les variantes en castellán medieval atópense documentadas en "El espéculo" y el "Llibru de los animales que caçan" del rei Alfonso X «el Sabiu», "Elena y María" y en "Llibru de la caça" de don Juan Manuel. Corominas tamién suxure que'l vocablu español modernu tien les característiques d'un nome propiu masculín usáu polos godos, que solíen latinizarlo como «Agǐla» o «Agǐlānis».
La especie describióse en 1758 pol naturalista suecu Carlos Linneo nel so llibru "Systema naturae" y col protónimo "Falco nisus" (que depués foi movíu al so actual xéneru, "Accipiter", en 1760 por Mathurin Jacques Brisson).
El ferre común forma una superespecie xuntu al ferre patirrufo ("A. rufiventris") d'África oriental y meridional, y posiblemente col ferre malgax ("A. madagascariensis"). Les variaciones morfolóxiques formen una clina na que les aves europaeas occidentales a orientales crecen más grandes y con plumaxe más claru. En Gran Bretaña, los ferres que viven al norte son más grandes que los sos equivalentes australes: per cada grau más al norte, la cuerda máxima (l'indicador de tamañu corporal más confiable) aumenta 0.86 mm nos machos y 0.75 mm nes femes.
El Congresu Ornitolóxicu Internacional (versión 5.3, 2015) y l'ornitólogu británicu Alan P. Peterson reconocen siete subespecies:
La población de ferres esbarrumbar na segunda metá del sieglu . Esti desmoronamiento coincidió cola introducción en 1956 d'insecticides organoclorados como aldrina, dieldrina y heptacloro, utilizaos pal tratamientu de granes na agricultura. Los productos químicos que se atroparon nos cuerpos de les aves que s'alimenten de granes tuvieron efectos nocivu nos sos depredadores, como'l ferre o'l ferre pelegrín: pulgos de güevu demasiáu delgaes y que se rompíen mientres la incubación; los adultos podíen envelenase por concentraciones letales del insecticida. Estes sustances tamién pueden causar irritabilidá, convulsiones y desorientación nes aves adultes. Nel oeste d'Alemaña y enantes de los año cincuenta, casi'l 80 % de los niales tenía pitucos volantones, frente al 54 % que se contabilizó nos año sesenta y setenta. Nel Reinu Xuníu, la especie casi sumió en Anglia Oriental, onde más s'utilizaron los mentaos productos químicos; nel oeste y el norte, onde nun fueron utilizaos los pesticidas, nun hubo amenorgamientu de la población. La Real Sociedá pa la Protección de les Aves adquirió la reserva natural Coombes Valley en Staffordshire, porque yera l'únicu sitiu de reproducción de l'ave que quedaba nos Midlands d'Inglaterra.
Cuidao que la especie ta protexida en Bélxica y Francia, y que l'usu de dellos pesticidas remanentes —incluyendo DDT— ta prohibíu, les poblaciones recuperáronse, dempués de la década de 1970, en Bélxica, Francia, Suiza y Luxemburgu. Nel Reinu Xuníu, la población retomó'l ritmu de crecedera col abandonu de los pesticidas dende 1975: aumentó nun 108 % ente 1970 y 2005, pero menguó nun 1 % ente 1994 y 2006. En Suecia hubo tamién un aumentu de la población na década de 1970 cola prohibición de los plaguicidas, cuidao que enantes esperimentara un descensu críticu dende 1950. Na década de 1980 inda s'atopaba la presencia de diclorodifenildicloroetileno o DDE (un productu tóxicu persistente de la degradación de DDT) en delles zones de los Países Baxos, pero'l descensu nel númberu de puestes perdíes por causa de la fraxilidá de los güevos na década de 1970 suxure, sicasí, un amenorgamientu na cantidá de los plaguicidas utilizaos.
La especialización del ferre nel consumu d'aves condució al conflictu con ciertes actividaes humanes. Nel sieglu describióse como «el gran enemigu de los pequeños cuadrúpedos y aves, y [que] con frecuencia [ye] bien destructivu colos nuevos pitinos na corrolada mientres la temporada de reproducción» o «bien devastador ente les perdices». En 1851, escribió pa los guardes de caza británicos: «El nial d'esta ave tien de ser buscáu con dilixencia... y destruyíu, disparando primeru a los padres, si ye posible». En 1870 John Murray, de l'Asociación Británica pa la Meyora de la Ciencia, escribió: «El ferre ye quiciabes l'únicu enemigu real del guarda de caza; pero coles mesmes, ye probable que si'l bien y el mal que fixo [l'animal] fueren pesaos ​​con xusticia, la balanza sería a favor del ferre, yá que la so presa favorita ye la torcaz, qu'agora se ta estendiendo de midida perxudicial escontra l'agricultura». 
Nos archivos parroquiales en Aldworth (Berkshire) tiense constancia de remuneraciones por 106 cabeces de ferres, y coles mesmes taben realizando esfuerzos pa controlar la población d'otros paséridos. Mientres el sieglu la especie sufrió d'una fuerte persecución polos terratenientes y guardes de caza n'Europa, pero esta aguantábase a los intentos de erradicación. Por casu, nes propiedaes de Sandringham (Norfolk), 1645 «ferres» fueron asesinaos ente 1938 y 1950, y otros 1115 ente 1919 y 1926 en Langwell y Sandside (dambes localidaes de Caithness). La población yera capaz de sustituyir rápido a les aves perdíes, y con una alta proporción d'aves non reproductores y non territoriales tamién podíen ocupar con facilidad territorio vacantes. Per otra parte, los guardes de cotu calteníen tantu l'hábitat de les aves de caza como'l del depredador (el ferre); los esfuerzos por erradicar a los taforros o les foínes, dambos depredadores de les críes del ferre, pudieron beneficiar a esti postreru. La población aumentó cuando cesó la cacería, especialmente mientres la Primer y la Segunda Guerra Mundial. Una investigación sobre los efectos d'el depredadores na población d'aves nel Reinu Xuníu desamarró'l discutiniu en 1998, al intensificar el conflictu ente los intereses de los protectores de la naturaleza y guardar de cotu. 
L'amenorgamientu de les poblaciones de dellos paseriformes británicos na década de 1960 coincidió con cambeos significativos nes práctiques agrícoles, pero tamién con un aumentu significativu nel númberu de ferres y pegues. Cuando s'amenorgó la población de ferres cola llegada de los plaguicidas organoclorados, nun hubo un aumentu significativu nes poblaciones de paseriformes; tamién un estudiu de les poblaciones de 13 especies de paseriformes, qu'añeraben nun monte de carbayos de 16 hai en Surrey ente 1949 y 1979, atopó que nun esistíen diferencies significatives en diches poblaciones cuando los ferres ausentar de los montes. En 1998, otru estudiu británicu, qu'arrexuntara datos dende la década de 1960, llegó a la conclusión de que l'amenorgamientu de paseriformes nun taba rellacionada col aumentu de la depredación per parte de los ferres y pegues; cada añu reparen cambeos similares nes bases de datos taxonómiques, tomar en cuenta depredadores o non.
Ye común que los colombicultores responsabilicen de les perdes nes carreres de palombos al ferre y el ferre pelegrín, y solicitaron la erradicación o la caza d'estos rapazos nes zones qu'arrodien los palombares. En 2004 les resultancies d'un estudiu lleváu a cabu mientres dos años n'Escocia, y en parte financiáu por Scottish Natural Heritage, indiquen que se pierde'l 56 % de los palombos cada añu, pero los ferres namái son responsables de siquier el 1 % estes perdes, en comparanza col 2 % calculáu pa los ferres pelegrinos.
En 2009 envaloróse una población mundial de 1.5 millones de ferres comunes con una distribución xeográfica bien amplia. Magar nun s'analizaron los enclinos demográficos mundiales, la población paez ser estable, y l'estáu de caltenimientu de la especie ye de «esmolición menor» (LC) na Llista Colorada de la UICN. La subespecie "A. n. granti" ta inscrita nel Anexu I de la Directiva d'Aves y, por tanto, protexida pola Comisión Europea. Ello ye que esta subespecie tien una distribución pequeña y población amenorgada: unes 100 pareyes na isla de Madeira y 200 nes Canaries. Les principales amenaces son la recueya illegal de güevos, la degradación del hábitat y la caza furtiva. En Irlanda ye la rapaz más común, inclusive añera cerca del centru de Dublín; pero les poblaciones noruegues y albaneses tán menguando. En munches partes d'Europa los granxeros disparen a los ferres que s'averen a les finques, anque baxu nivel de persecución nun afectó demasiáu a les poblaciones.
El ferre común foi utilizáu na cetrería mientres sieglos. Los restos arqueolóxicos indiquen qu'en Mongolia yá se practicaba esti arte con fines militares alredor del añu 1000 e.C.; les tribus del subcontinente indiu y el Turquestán adoptaron munchu costumes de los mongoles, ente elles la cetrería. Los viquingos introducieron la cetrería y la doma del ferre nes tierres conquistaes del norte d'Europa. Ciertos nobles, como Akbar «el Grande», considerar el so rapaz favorita (nel Imperiu mogol conocíase como "basha"). A partir del sieglu los nobles diéron-y un nuevu usu: la cacería de preses. Na Edá Media, solo yera dexáu a la xente noble o distinguida criar ferres, y nos sos viaxes solíen llevar dalgún consigo; yera'l preferíu de les dames nobles o miembros de la realeza por cuenta del so pequeñu tamañu. Na Inglaterra del sieglu , la práctica de la cetrería tuvo bien estendida ente la población, pos cualesquier podía dase'l luxu de tener un rapaz y el rangu social del dueñu disponía la especie que podía caltener: los sacerdotes, por casu, teníen ferres. El cetrero llamaba «mosquete» al ferre machu; esti términu provién del francés antiguu "moschet" que de la mesma deriva del llatín "musca", que significa «mosca».
Una tradición xeorxana del sieglu consiste n'usar ferres migrantes p'atrapar falpayares: a los participantes conózse-yos como "bazieri" (palabra xeorxana que significa «cetreros con ferres»), que pa 2007 había más de 500 cetreros rexistraos; estos cunten col so monumentu na ciudá de Poti. N'Irlanda los ferres tamién son populares ente los cetreros dende tiempos celtes. Nel cabu Bon (Túnez) y en Turquía, miles d'estes aves son prindaes añalmente por cetreros y utilizaes pa cazar cordornices migrantes. Magar son puestos en libertad enantes del final de la temporada, munchos son reteníos por cuenta de la escasez de ferres migrantes.
El ferre, cuantimás el machu, ye consideráu «una de les aves cetreras más difíciles d'adomar», pero tamién ye descritu como «valerosu» y que puede ufiertar una cacería d'alta calidá». Son afechos pa la captura de preses pequeñes, como'l estornín pintu y el mierlu, pero tamién pueden utilizase p'atrapar cercetas, pegues, faisanes y perdices. Nel sieglu foi descritu como «la meyor rapaz pa controlar al guion de falpayares».
Na mitoloxía xermana, el ferre (conocíu como "krahui" o "krahug" nos cantares en checu antiguu) yera un páxaru sagráu, que vive nun xardín de dioses y pósase nes cañes d'un árbol de carbayu que crez na tumba d'un home asesináu. Ente los griegos, taba consagráu al Sol, del cual yera un mensaxeru rápido y fiel. El ferre sirvía pa los presaxos y yera unu de los símbolos de la diosa Juno porque tien la vista fixo y caltriante, según ella cuando taba tenida polos celu. Nel mitu de Filomela y Procne, Aristóteles señala que Tereo tresformar en abubilla, y tamién esplica que la abubilla yera una ave que sufría una metamorfosis en ferre cola llegada de la primavera. Inclusive'l mitu de la abubilla de Aristóteles pudo usase como referencia pal cuquiellu; ello ye que ye probable qu'esistiera un mitu similar en que'l cuquiellu yera una pequeña rapazu que sufría una metamorfosis similar en ferre mientres l'iviernu. Esiste una fábula atribuyida a Esopo na que'l cuquiellu pregúnta-y la razón pola que les aves pequeñes Le rehúyen, y Esopo respuénde-y qu'un día volveríase una rapaz. Nel Cantar XXII» de la "Ilíada", Homero fai un símil ente dellos animales selvaxes y los héroes en combate:
Claudio Eliano y Heródoto afirmaron que los exipcios dedicaben esta ave a Horus (la cabeza d'esta deidá correspuende a la d'un ferre), yá que pa ellos diches aves yeren les úniques que podíen volar a elevaos altores ensin fadia-yos la lluz del Sol; el segundu autor diz qu'en Buto y Hermópolis soterraben momies de ferres y ibis que morríen naturalmente. La "Xeografía" de Estrabón, na descripción de les ciudaes cercanes a Tebas, documenta que Hieracómpolis (en griegu: Ἱεράκων πόλις) significaba «ciudá de los ferres», quiciabes por cuenta de la veneración que-y daben los antiguos exipcios. Na Hestoria del xeque de la mano arrogante» (Nueches 868 a 873), de "Los mil y una nueches", méntense los infortunios qu'a Hassán el cordeleru produció un ferre:
Los cetreros medievales llamaben «mosquete» al ferre machu por cuenta del so tamañu pequeñu, pero siglo dempués usóse esa palabra pa nomar a una clase de ballesta y, más tarde, un pequeñu cañón. Shakespeare utilizó esti términu n'unu de los diálogos de "Les allegres comadres de Windsor", utilizando orixinalmente la fórmula "eyas musket" que nesti contestu significaría «mozu allegre» (lliteralmente) o «chiquitín» (en delles traducciones) por analoxía col ferre pitucu, que n'inglés se conoz como "eyas". Unu de los modelos d'aviones caza de Gloster Aircraft Company (fabricante d'aviones del Reinu Xuníu, agora sumíu) foi nomáu Gloster Sparrowhawk ("sparrowhawk" ye'l nome n'inglés del ferre). Una composición del poeta galardonáu Ted Hughes lleva'l mesmu nome de l'ave ("Sparrow Hawk"), Alfred Tennyson escribió dellos versos sobre esta especie, y n'unu de les temes nel llibru "Demian" (1919), de Hermann Hesse, mentar a l'ave. Tamién foi representáu nos sellos postales.
Accipiter novaehollandiae
El azor variable o gavilán variable (Accipiter novaehollandiae) ye una especie d'ave Ave de presa rapazu diurna de la familia Accipitridae nativa de Australasia.
Ye una especie polimórfica, el morfo gris tien la cabeza y el llombu de color gris maciu, les puntes de les nales escures, el pechu y la cola de gris barrado, y les partes inferiores blanques. La forma blanca ye la única ave rapaz nel mundu que ye dafechu blanca.
Mide ente 40–55 cm de llargor, con una valumbu de 70–110 cm. Les femes son muncho más grandes que los machos, pesen aprosimao 680 g y los machos 350 g en promediu.
Los sos hábitats preferíos son los montes nos montes altos y cerca de los cursos d'agua nes mariñes norte, este y sureste d'Australia, Tasmania y escasamente en Australia Occidental, les islles menores de la Sonda, les Molucas, Nueva Guinea y les Islles Salomón.
Xeneralmente aliméntense de mamíferos como coneyos, zarigüeyas y esperteyos. Tamién pueden comer aves, pequeños reptiles y insectos. Les femes, por cuenta del so tamañu, pueden atrapar preses más grandes que los machos.
Formen pareyes pa tola vida, reproducir de xunetu a avientu. Añeren n'árboles altos nuna plataforma de palos y cañes con una depresión central forrada con fueyes verdes. La fema fai una puesta de 2 ó 3 güevos, que son guariaos mientres aprosimao 35 díes. Los pitucos abandonen el nial 35-40 díes dempués de la eclosión. La fema ye xeneralmente responsable de la incubación de los güevos y l'alimentación de los mozos. El machu fai la mayor parte de la caza.
Accipiter ovampensis
El gavilán del Ovampo (Accipiter ovampensis), o azor ovampo ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae.
Ta bien estendíu al traviés Angola, Benin, Botsuana, Burundi, Camerún, República Centroafricana, Chad, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Etiopía, Ghana, Guinea, Kenia Malaui, Malí, Mozambique, Namibia, Nixeria, Ruanda, Senegal, Sudáfrica, Suazilandia, Tanzania, Togu, Uganda, Zambia y Zimbabue.
Aliméntase principalmente de pequeñes aves prindaes en vuelu y dacuando inseutos.
Accipiter poliocephalus
El gavilán cabecigrís o gavilán de Nueva Guinea (Accipiter poliocephalus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae.
Ye reinal de Nueva Guinea y les islles axacentes. Rexistróse na isla de Saibai, Queensland, Australia y en territoriu noroeste del estrechu de Torres.
Vive nos cantos de los montes y vexetación secundaria. Aliméntase de pequeños reptiles y insectos.
Accipiter poliogaster
El azor ventrigrís (Accipiter poliogaster) ye una especie d'ave rapaz suramericana de la familia Accipitridae que puebla los montes y selves tropicales y subtropicales de zones baxes. 
Alcuéntrase na mayor parte de Suramérica, dende Arxentina hasta Venezuela, pasando por Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Guayana Francesa, Guyana, Paraguái, Perú y Surinam.
Accipiter rhodogaster
El gavilán pechirrojo o azor chicu de pechu coloráu (Accipiter rhodogaster) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae. Ye reinal de la isla de Sulawesi, en Indonesia. El so hábitat natural son los montes secos a baxa altitú, manglares y montes montanos.
Reconócense dos subespecies: 
Accipiter rufitorques
El gavilán de les Fiyi (Accipiter rufitorques) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae reinal de les selves de les islles Fiyi. Nun se conocen subespecies.
Accipiter rufiventris
El gavilán papirrufo o gavilán de pechu ablondu ("Accipiter rufiventris"), ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae. Ye nativa del sureste d'África, puede atopase n'Angola, República Democrática d'El Congu, Eritrea, Etiopía, Kenia, Lesothu, Malaui, Mozambique, Ruanda, Sudáfrica, Sudán, Suazilandia, Tanzania, Uganda, Zambia, y Zimbabue.
Posiblemente forma una superespecie col gavilán común ("Accipiter nisus") y col gavilán malgax ("Accipiter madagascariensis").
Accipiter soloensis
El gavilán ranero (Accipiter soloensis), ye una especie d'ave accipitriforme de la familia de los Accipitridae, nativa del Sudeste Asiáticu.
Reproducir nel sudeste de China, Taiwán, Corea y Siberia, migra pel hibiernu a Indonesia y Filipines, pasando pol restu del sudeste Asiáticu. Ye una ave d'árees montiegues.
Ye de 30 a 36 cm de llargor, el machu ye más grande que la fema. Les aves adultes tienen les puntes de les nales negres. El machu ye de color gris na parte cimera, blancu na parte inferior y tien los güeyos coloraos. La fema tien acoloratada les plumes cobertoras del pechu y la parte inferior de les nales, los güeyos son de color mariellu. 
Aliméntase principalmente de xaronques, y llagartos. Vive principalmente nos montes templaos y subtropicales. La so población envalórase ente 10.000 y 100.000 aves
Accipiter striatus
El gavilán americanu (Accipiter striatus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae qu'habita a lo llargo del continente americanu, dende Alaska hasta'l norte d'Arxentina y sur de Brasil.
En razón de la so estensa área de distribución natural, esta especie ye denominada comúnmente de distintes maneres. N'orde alfabéticu, los nome más habituales son los siguientes:
Tien les nales anches con unes plumes primaries apuntiaes que s'estienden pa escontra fora como deos cuando se ta remontando, la so cola ye llarga y ancha. La fema mide cerca de 30 cm de llargor y pesa ente 145 y 215 g. El machu, más pequeñu, mide unos 27 cm de llargor y pesa ente 85 y 125 g. El plumaxe de les partes cimeres ye gris azuláu a coritu; les partes inferiores son blancucies, con llínees horizontales de color castañu nel pechu; presenta pescuezu, lladrales y zanques de color castañu acoloratáu ferrial.
Ye una pequeña ave rapaz cazadora d'otres aves. Caza volando a baxu altor ente árboles y parrotales páxaros cantores tres una curtia y rápida persecución. En vuelos más abiertos y altos, o cuando emigra, paez falta-y potencia. Al so pasu, grupos d'aves pequeñes y de vuelu rápidu como estorninos o golondrines lo "afrellen" en bandaes y executen simulacros d'ataque.
Reproducir en Alaska y la parte central de Canadá hasta'l centru de Méxicu y les Antilles Menores. Envierna dende'l sur canadiense, Panamá y les Antilles hasta Uruguái y el norte d'Arxentina.
Conócense 10 subespecies de "Accipiter striatus ":
Dellos espertos consideren que trés de les subespecies tienen de tratase como especies separaes "Accipiter ventralis", "Accipiter chionogaster" y "Accipiter erythronemius". 
Aliméntase principalmente d'aves, que caza en vuelu o ente los árboles.
Constrúi con cañes un nial nun árbol altu caducifoliu o una conífera, escondíu ente la xamasca. La fema pon de 2 a 8 güevos, más comúnmente 4 o 5, de 37,6 por 30 mm, con marques de variaos colores. La incubación dura de 30 a 35 díes. Dempués de la eclosión, les críes son alimentaes mientres 16 a 23 díes pola fema, ente que'l machu defende'l territoriu. Los pichones empiecen a volar con un mes d'edá y dependen de los sos padres pa l'alimentación y la protección por otres 4 selmanes.
Accipiter superciliosus
El azor de ceñu mariellu (Accipiter superciliosus), tamién conocíu como gavilancito americanu, azor menor americanu, azor diminutu o azor de ceya mariella, ye una pequeña ave rapaz tropical americana. Topar dende Nicaragua hasta'l noroeste de América del Sur. 
Miden ente 28 y 32 cm, siendo la fema mayor que'l machu. Añera nos árboles, onde ponen ente 2 y 4 güevos. Cacen pequeñes aves usando la mesma técnica que los gavilanes europeos.
==Subespecies conocen dos subespecies de "Accipiter superciliosus":
Accipiter tachiro
El azor tachiro ("Accipiter tachiro") ye una especie d'ave accipitriforme na familia Accipitridae qu'habita n'África.
Alcuéntrase n'Angola, Botsuana, Burundi, Eritrea, Etiopía, Kenia, Lesothu, Malaui, Mozambique, Namibia, Ruanda, República Centroafricana, República Democrática d'El Congu, Somalia, Sudáfrica, Sudán, Suazilandia, Tanzania, Uganda, Zambia y Zimbabue. De cutiu considerar conespecifico col Azor de Toussenel d'África central y occidental (BirdLife International 2007).
Accipiter trinotatus
El gavilán colipinto (Accipiter trinotatus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae endémica de Indonesia.
Alcuéntrase namái nes selves tropicales de la isla de Célebes y delles islles menores aledañas.
Accipiter ventralis
El gavilán andín o gavilán de pechu llisu (Accipiter ventralis) ye una especie d'ave Accipitriforme de la familia Accipitridae. 
Consideráu como una subespecie del "Accipiter striatus", xuntu col "Accipiter erythronemius" y el "Accipiter chionogaster"; diversos autores catalogar como nueves especies basándose na so distinta morfoloxía, área de distribución y comportamientu 
Los machos miden ente 24 y 30 cm de llargor, ente 52 y 58 cm de valumbu y el so pesu ronda los 110 gr. Les femes son se mayor tamañu y lleguen a doblar el pesu de los machos.
Tienen anches curties y anches y la so cola ye llarga, de forma rectangular y con un barrado gruesu en gris y negru. Les plumes primariu y secundariu son de color gris maciu, con un barrado en negru. Les sos pates son de color mariellu, el picu ye negru y la so base o ceres, ye de color mariellu.
La variación más común del so plumaxe ye la de fase escura, coles partes cimeres color gris escuru, casi negru, ente que les inferiores son blanques con un barrado escuru o motudu acoloratáu. Nes femes el tonu del plumaxe del pechu y banduyu ye más pálidu que nos machos.
Los exemplares con plumaxe de fase clara tienen la parte cimera de color gris azuláu y l'inferior de color blanca con motudu acoloratáu.
Habita nos montes costeros de Venezuela y Colombia y na cordal de los Andes, al traviés de Ecuador, Perú y Bolivia, casi siempres n'altitúes de 300 a 3 000 m, anque nun ye raru velos inclusive a nivel del mar.
Ye una especie eminentemente sedentaria, anque puede movese en función de la disponibilidad d'alimentu.
La so fisonomía de nales curties y potentes déxen-y volar con axilidá ente la espesura de los montes nos que caza a les sos preses, normalmene aves de pequeñu tamañu, anque tamién s'alimenta de pequeños mamíferos, anfibios, reptiles ya insectos.
Accipiter virgatus
El gavilán besra o azor chicu índicu ("Accipiter virgatus") ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae. Reproducir nos trupos montes del sur d'Asia, dende Pakistán y la India hasta'l sur de China y Indonesia.
Esta ave ye una rapaz de tamañu medianu (29 a 36 cm), con nales curties y anches y cola llarga, dambes adaptaciones pa maniobra rápida. 
Pel hibiernu, sale a montes más abiertos incluyendo sabanes y cultivos. La so técnica de caza ye similar a otros pequeños ferres como'l gavilán y el gavilán americanu, en ficies de la sorpresa, yá que vuela dende un parrotal ocultu p'atrapar a la so presa inconsciente.
==Subespecies reconocen les siguientes subespecies:
Actenoides lindsayi
El alción motudu (Actenoides lindsayi) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Halcyonidae endémica de les Filipines.
Atopar nes islles del norte del archipiélagu filipín: Luzón, Panay, Negros, Catanduanes, Marinduque, Polillo y Alabat.
Actenoides princeps
El alción real (Actenoides princeps) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Halcyonidae endémica de la isla de Célebes, nel este de Indonesia.
Adelomyia melanogenys
El colibrí xaspiáu (Adelomyia melanogenys), ye una especie d'ave apodiformes perteneciente a la familia Trochilidae. Ye l'únicu miembru del xéneru monotípicu Adelomyia.
Alcuéntrase en Arxentina, Bolivia, Colombia, Ecuador, Perú, y Venezuela.
Aechmophorus clarkii
El achichilique de Clark (Aechmophorus clarkii) ye una especie d'ave podicipediforme de la familia Podicipedidae. Habita les güelgues de Norteamérica y tien una coloración característica.
Aechmophorus occidentalis
El achichilique occidental (Aechmophorus occidentalis) tamién conocíu como achichilique común, achichilique picu mariellu o achichilique piquiamarillo, ye una especie d'ave miembro de la familia Podicipedidae. Habita les güelgues y zones pantanoses d'Estaos Xuníos y México. Ave migradora, los exemplares más sureños nun emigren.
Aegolius acadicus
El tecolote afilador, curuxa norteña, miagón cabezón, tecolotito cabezón o tecolote abetero norteño (Aegolius acadicus) ye una especie d'ave estrixiforme de la familia Strigidae .
Vive en América del Norte. Dellos individuos son sedentarios y otros viven nel norte pel branu y más al sur na seronda ya iviernu.
Aegolius funereus
El miagón boreal ("Aegolius funereus"), tamién conocíu como curuxa de Tengmalm, ye una especie d'ave de la familia Strigidae qu'habita nel norte d'Europa, los Alpes, árees de los Balcanes y polos Pirineos. Trátase del búho de monte por excelencia, y mora en montes trupos de coníferes. Nunca s'alloñar de les zones de cría.
Ye un búho pequeñu y namái ta activu de nueche. Ye bien malo de ver pol so comportamientu.
Puede confundise col autillo o col miagón pol so tamañu y figura, pero nenguna d'esos dos especies habita en monte trupu.
Ye de cabeza grande, ensin guedeyes a los llaos, y con dos llinies negres que-y percuerren los llaos de la cara y van del cazu a la parte cimera de los güeyos, que son d'iris mariellu. La parte del banduyu ye pálida con llixos pardu claru; la parte dorsal ye más escura y con llurdios blancos.
El vuelu ye rápido, curtiu y directu, con aleteos rápidos y dalgún qu'otru entamo.
Caza aguarones d'agua, mures y musarañes.
La so voz ye un aspru "Quip" o un cantar de 5 a 8 xiblíos, n'ascensu y aceleraos: pu-pu-po-po-po-po-po-po. Puede oyese a 3 km nes nueches silencioses.
Esta ave cría en trupos montes de coníferes de Norteamérica y Eurasia, según en cotes altes de zones montascoses como los Alpes y les Montes Predresos. Apocayá afayóse una pequeña población na parte oriental de Pirineos.
El nial ye un furacu nun árbol ensin tapizar o un nial abandonáu de picatueru. Tamién puede utilizar caja nido asitiaes pa esta y otres especies d'aves nocherniegues. Pon de 1 a 10 güevos nuna niarada de febreru a xunu.
En 1963 afayóse la so presencia na aguada francesa (Van der Vloet, 1964) y en 1984 afayóse la especie na aguada española (Alamany y Ticó, 1989) una y bones les cites de les que se disponíen nun yeren bien fiables. Años más tarde en 1989 púdose compobar la esistencia de 29-32 pareyes. Nel Pirinéu catalán atopáronse 26-29 d'elles y 7 niales. N'Andorra tan solo pudo atopase un nial. Na aguada francesa constatóse la esistencia d'unes 38 pareyes pero non pudo detectase signos de reproducción. En reparando'l mala traza de dellos montes productu de la mala xestión forestal instaláronse caja nido que tres unos años empezar a utilizar con ésitu.
En 2002 detectóse la presencia en 142 territorios, distribuyíos de la siguiente manera, 5 en Navarra, 14 en Aragón y 123 en Cataluña.
En 2008 la cifra de territorios nos que fueron alcontraos n'Aragón xubió al mediu centenar, gracies de xuru al allugamientu de caja nido y a una meyor prospección del territoriu.
Aegolius harrisii
El miagón canela (Aegolius harrisii), tamién denomináu búho acaneláu (Colombia), lechucita acanelada (Arxentina, Paraguái, Uruguái), curucucú barriga mariella (Venezuela) o caburé-acaneláu (Brasil) ye una especie d'ave strixiforme perteneciente al xéneru "Aegolius" qu'integra la familia Strigidae. Habita fragmentadamente en América del Sur.
Mide 20 cm. Penriba ye de color marrón escuru con pintes blanques nes nales y una llinia de llurdios pardos nes escapulares. La face y partes inferiores son anaranxaes, cola área facial delineada de negru, güeyu castañu, cazu negru.
Distribuyir por Arxentina; Bolivia; Brasil; Colombia; Ecuador; Paraguái; Perú; Uruguái y Venezuela.
Habita en florestas tropicales y subtropicales seques y montanas húmedes, montes secos y húmedos, sabanes seques y húmedes y montes altamente degradaos. Ye una especie incomún, de distribución estazada en zarraos, caatinges, montes ralos y cantos de florestas.
Ave astórdigu y nocherniega, conozse bien pocu sobre'l so comportamientu.
El royedores y otros pequeños mamíferos son el so principal presa, tamién s'alimenten de páxaros y d'insectos.
Reproducir nos montes de monte abiertos, deposita los sos güevos en cuévanos pre-esistentes en tueros d'árboles o palmeres muertes.
Da un trinado rápidu, trémbole y daqué agudu, continuu y onduláu.
La especie "A. harrisii" describióse per primer vegada pol ornitólogu estaunidense John Cassin en 1849 sol nome científicu "Nyctale harrisii"; localidad tipo «Suramérica».
La subespecie "iheringi" seique sía específicamente distinta. La populación de Cuetu Neblina (sur de Venezuela), conocida apenes por dos exemplares colectados en 1985, nun foi subespecíficamente determinada.
El nome binominal "harrisii" conmemora al ornitólogu estaunidense Edward Harris.
Según la clasificación del Congresu Ornitolóxicu Internacional (IOC) (Versión 5.1, 2015) y Clements Checklist 6.9, reconócense 3 subespecies, que s'estremen principalmente pol color, cola so correspondiente distribución xeográfica:
Aegolius ridgwayi
El miagón moricu o lechucita parda, ("Aegolius ridgwayi"), ye una pequeña ave de presa nocherniega na familia Strigidae. Ye nativu de Méxicu y América Central. El nome científicu de la especie ye un homenaxe al ornitólogu estaunidense Robert Ridgway.
18 cm.; 80 g.. Ye pequeña, de cabeza grande, con pates robustes; de color variable. ADULTOS: la cabeza y la rexón cimera ye de color café abuxáu uniforme o col mantu y la cabeza café más escuro; les primaries esternes y el álula tienen el cantu blancu; les secundaries internes y les timoneres son más o menos enllordiaes con blancu; dacuando con un finu llistáu ablancazáu na coroniella; les ceyes, los penachos loreales y el cazu son ente blancu y ante templao; el pechu ye ente canela y café opáco; el abdómen ye ente blancu y ante. L'iris ye de mariellu a leonado; la cera y la mayor parte del picu ye de color negru, colos llaos de color cuernu claru; los deos son de color carne. XUVENILES: tienen un patrón asemeyáu pero col plumaxe con más plumón; de cutiu tienen un llistáu leve nel pechu. 
Rescampla que se reproduz na estación seca y a empiezos de la lluviosa. 
Aegotheles albertisi
El egotelo montano (Aegotheles albertisi) ye una especie d'ave caprimulgiforme de la familia Aegothelidae endémica de Nueva Guinea.
Alcuéntrase principalmente nos montes de monte de Papúa Nueva Guinea, anque tamién s'atopa en dellos apartaces de la parte occidental de la isla de Nueva Guinea perteneciente a Indonesia.
Aegotheles archboldi
El egotelo de Archbold (Aegotheles archboldi) ye una especie d'ave caprimulgiforme de la familia Aegothelidae endémica de les selves de monte de Nueva Guinea. El so nome conmemora al esplorador estaunidense Richard Archbold.
Aegotheles bennettii
El egotelo barrado (Aegotheles bennettii) ye una especie d'ave caprimulgiforme de la familia Aegothelidae qu'habita en Nueva Guinea.
Ocupa principalmente les selves de la zona oriental de la isla de Nueva Guinea, perteneciente a Papúa Nueva Guinea, anque tamién hai poblaciones na zona oeste, que forma parte de Indonesia, amás d'un par de pequeñes islles cercanes, Goodenough y Fergusson.
Aegotheles crinifrons
El egotelo moluqueño (Aegotheles crinifrons) ye una especie d'ave caprimulgiforme de la familia Aegothelidae endémica de Indonesia.
Alcuéntrase solo nes selves de les islles Molucas septentrionales.
Aegotheles cristatus
El egotelo australianu (Aegotheles cristatus) ye una especie d'ave caprimulgiforme de la familia Aegothelidae orixinaria de los montes abiertos d'Australia y el sur de Nueva Guinea. Ye l'ave nocherniega más común d'Australia, y a pesar de sufrir la depredación y la competencia poles especies introducíes nun se considera amenazada.
El egotelo australianu ye un miembru de tamañu menor al la media del so xéneru. El plumaxe de les sos partes cimeros ye gris xaspiáu y les sos partes inferiores ablancazaes. Presenta un característicu patrón facial llistáu na cabeza, con anches franxes escures que lleguen verticalmente dende la so pileu a los güeyos. Nel norte d'Australia les femes pueden presentar un morfo ablondu. El tonu xeneral del plumaxe de les poblaciones del desiertu ye más claru. Ta afechu pa vivir en montes abiertos polo que tien nales más apuntiaes y pates más grandes que'l restu de miembros de la so familia que viven en montes trupos, anque puede tamién vivir en montes trupos en Queensland y Nueva Guinea, amás d'en manglares, yerbazales y zones de carba.
El egotelo australianu alimentar de nueche d'insectos, especialmente escarabayos, saltapraos, y formigues. Caza llanzándose en picáu escontra les sos preses dende talayes como cañes o trocos. Tamién puede atrapar insectos al vuelu. Mientres el día fuelga en buecos d'árboles, tantu pa escondese d'el depredadores como pa evitar l'acoso d'otres aves que los confunden colos búhos.
El egotelo australianu añera nos buecos de los árboles y otru tipu de resquiebros y fuexos, que dambos miembros de la pareya anubre con fueyes. La puesta suel constar de trés o cuatro güevos que la fema guara mientres un mes. Dambos miembros de la pareya alimenten a los pollos que tarden aprosimao otru mes en desenvolvese. Los xuveniles quedar colos sos padres unos meses más n'abandonando'l nial.
Aegotheles insignis
El egotelo grande (Aegotheles insignis) ye una especie d'ave caprimulgiforme de la familia Aegothelidae endémica de Nueva Guinea.
Estender polos montes de monte a lo llargo de tola isla de Nueva Guinea, tantu na zona perteneciente a Papúa Nueva Guinea como la de Indonesia.
Aenigmatolimnas marginalis
La pituca culirroja (Aenigmatolimnas marginalis) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae mesma del África subsaḥariana. Ye la única especie del xéneru Aenigmatolimnas.
La so área de distribución inclúi Arxelia, Camerún, Costa de Marfil, Gabón, Ghana, Kenia, Malaui, Namibia, Nixeria, República Democrática d'El Congu, Sudáfrica, Tanzania, Uganda, Zambia y Zimbabue. Apaez exemplares divagantes n'Arxelia, Comores, El Congu, Italia, Libia, Marruecos, Ruanda y Seixeles.
Aerodramus amelis
La salangana de Ameline (Aerodramus amelis), ye una especie d'ave na familia Apodidae. Dacuando considerar una subespecie de Aerodramus vanikorensis.
Ye reinal de les Filipines. El so hábitat natural son los montes baxos húmedos subtropicales o tropicales.
Aerodramus brevirostris
La salangana del Himalaya (Aerodramus brevirostris) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae que vive nel Himalaya y el sureste d'Asia. Dalgunes de les sos poblaciones son Migración de les aves migratories.
Esta especie nel pasáu'l so clasificó nel xéneru "Collocalia". Dos de los sos cinco subespecies con frecuendia son consideraes especies estreme: la salangana indochina ("A. (brevirostris) rogersi"), y l'aisllada en Xava salangana de los volcanes ("Aerodramus (brevirostris) vulcanorum").
Mide ente 13–14 cm de llargu y les sos nales tán curvadas escontra tras dándo-yos a la so figura en vuelu aspeutu de bumerang. El so cuerpu ye espodáu y la so cola ahorquillada. En munchos aspeutos ye un apódido típicu, con nales estreches pal vuelu rápidu, con boques anches y picos curtios p'atrapar insectos al vuelu. Les sos pates son curties, lo que torga que puedan posase nes cañes d'árboles pero que-yos dexa engatar poles superficies verticales. 
El plumaxe de les sos partes cimeros ye de color pardu buxu y marrón más claro les inferiores. Tien el obispillo gris claru y tien un llurdiu blancu percima y a los llaos del picu. Dambos sexos tienen un aspeutu similar, anque los xuveniles tienen el obispillo menos estremáu.
Reconócense cinco subespecies que s'estremen principalmente pol color del obispillo: 
En parte de la so área de distribución ye la única salangana, pero nel sur de la so área de cría y gran parte de la so zona d'ivernada ye malo d'estremar esta especie d'otres del so mesmu xéneru.
La salangana del Himalaya emite una llamada en forma de «"chit-chit"» cuando fuelga, y tamién una caltriante llamada similar a un «"tiirii-tiirii-tiirii"». 
Lo qu'estrema a enforma, anque non a toes, les especies de salanganes de los demás apódiodos y de casi la totalidá de les aves (cola esceición de guácharo) ye la so capacidá pa una forma simple pero efectivo de ecolocalización pa movese na escuridá de les cueves nes que fuelguen pela nueche y onde críen. Nesta especie, sábese que siquier "vulcanorum" tien la capacidá de ecolocalizar. A diferencia de los esperteyos les salanganes emiten soníos pa la ecolocalización en forma de click que tán dientro del rangu auditivu humanu. Consisten en dos pulsos similares a un «el to el to» separaos por una llixera posa. La duración de la posa encúrtiase cuando mayor ye la escuridá. Los clicks son siguíos por gorgeos cuando les aves averar al nial.
La salangana del Himalaya ye una especie de monte, que prefier alimentase nes zones estenes de los montes, como los valles fluviales. "A. b. brevirostris" cría hasta los 4.500 m d'altitú en Nepal y a 2200 m nel centru de Bután, y les subespecies "A. b. rogersi" y "A. b. inniminata" atopar hasta los 2200 m en Thailandia.
Los machos constrúin un neñu pequeñu en forma de concu usando la so pegañosa cuspia y daqué mofu, pegaos a los murios de roca verticales de les cueves. Críen en colonies y los sos niales pueden llegar a tar casi pegaos. La puesta consta de dos güevos blancos. Esta especie de salangana ye monógama y dambos miembros de la pareya curien de los pollos.
La salangana del Himalaya, como tolos miembros de la so familia, ye un insectívoru aéreu, que pasa'l día volando en busca d'alimentu y vuelve a la cueva pela nueche pa folgar. Al atapecer o cuando va mal tiempu les bandaes pueden baxar dende los montes a alimentase nos praos y campos de cultivu. Ye una especie gregaria que de normal forma bandaes d'unos 50 individuos, pero que pueden llegar hasta los 300. Vuela principalmente entamando yá que tien nales con plumes primaries bien llargues y músculos pectorales pequeños.
Ye una especie común y bien estendida, anque la salangana de los volcanes, si considérase una especie estreme alcuéntrase cerca de l'amenaza, yá que s'atopa solo nos volcanes activos de Java, en cuatro lugar y cinco posibles ensin confirmar. Birdlife International envalora una población total d'unos 400 salanganes de los volcanes nos llugares conocíos. Como añeren nos resquiebros de los cráteres de los volcanes activos les sos colonies son susceptibles de sumir dacuando.
Aerodramus fuciphagus
La salangana nidoblanco (Aerodramus fuciphagus) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae que vive nel Sudeste Asiáticu. Los sos niales fechos con cuspia solidificada usar pa faer la sopa de nial d'ave.
Mide ente 11 y 12 cm de llargu y pesa ente 15 y 18 gramos. El plumaxe de les sos partes cimeros ye pardu coritu y más claru nes partes inferiores. El so obispillo ye ligéramente más claru que'l restu de partes cimeros. La so cola ye llixeramente ahorquillada y les sos nales son llargues y estreches. El so picu y curties pates son negres.
La subspecies "A. f. micans" ye más clara y abuxada ente que "A. f. vestitus" ye más escura y col obispillo obstensiblemente más claru.
==Distribución y subespecies reconocen seis subespecies de salangana nidoblanco:
La salangana de German ("Aerodramus germani"), colos sos dos subespecies "germani" y "amechanus", considerábase conespecífico de la salangana nidoblando, pero anguaño considérense especies separaes. 
La salangana nidoblanco aliméntase sobrevolando hábitas costeros y de monte, atopándose hasta los 2.800 metros sobre'l nivel del mar en Sumatra y Borneo. La so dieta componer d'insectos qu'atrapa al vuelu. De cutiu aliméntase en grandes bandaes con otres especies d'andarones y golondrines.
Cría en colonies nel interior de cueves, en resquiebros de los cantiles y dacuando de construcciones. El so nial en forma de mediu concu ye ablancazáu tresllúcidu y ta fechu con capes de cuspia pegañosa solidificada xuntáu a les parees. Mide unos 6 cm de llargu y 1,5 cm de fondura y pesa alredor de 14 gramos. Suelen poner dos güevos de color blancu mate.
Los niales usaos como ingrediente de la sopa de nial d'ave tán compuestos prácticamente na so totalidá por cuspia, ensin apenes material vexetal. La sopa ellabórase esleiendo y caleciendo los niales n'agua qu'adquier una testura xelatinosa. La sopa usóse amás de les sos propiedaes culinaries como afrodisiacu y na medicina tradicional china. Los niales algamen altos precios y munches colonies son esplotaes comercialmente. 
Delles poblaciones como les de les islles Andaman y Nicobar hanse sobreexplotado tantu que les condució a estár en críticamente amenaciaes según los criterios de la UICN. 
Cada vez más s'utilicen pajareras pa salanganes. En Malaisia constrúin estructures artificiales destinaes al anidamiento de salanganes con propósitos comerciales con megafonía nel techu qu'emite llamaes d'estes aves p'atraeles.
Aerodramus germani
La salangana de German (Aerodramus germani) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae que vive nel Sudeste Asiáticu.
Estender poles zones costeres del sudeste asiáticu y l'isla de Hainan. Puede atopares nel sur de Myanmar, China, Tailandia y Camboya, Vietnam, Indonesia, Laos, Malasia, islles Filipines y Singapur.
Esta especie mide alredor de 12 cm de llargu y pesa ente 13 y 14 gramos. El plumaxe de les sos partes cimeros ye pardu coritu y muncho más claro nes partes inferiores. La so cola ye ligéramente ahorquillada y les sos nales son llargues y estreches. El so picu y pates son negres. La subespecie nominal "C. g. germani" que s'estiende dende Hainan hasta Tailandia y el norte de Malasia tien el obispillo ablancazáu, pero "C. g. amechanus" del restu de Malasia tien el obispillo gris. Estos dos formes dacuando fueron consideraes subespecies de la salangana nidonegro.
La especie emiten dellos tipos de llamaes, como un "zuing" alto y diverses llamaes tipu "chip" usaes pa la ecolocalización nel interior de les cueves.
La salangana del Himalaya pasa l'iviernu dientro de la área de distribución de la salangana de German, pero ye de mayor tamañu y más trabáu, y amás el so obispillo ye más abuxáu qu'el de "C. g. germani".
Esta salangana aliméntase percima diversos hábitats dende los costeros a los montes. La so dieta componer d'insectos voladores que prinda al vuelu. De cutiu aliméntase en grandes bandaes con otres especies d'andarones y golondrines.
Cría en colonies nel interior de covarones, en resquiebros de cantiles y delles vegaes en construcciones. Constrúi'l so nial pegáu a les roques usando cuspia solidificada como principal material de construcción lo que-y da un aspeutu blancu traslucido. Mide unos 6 cm d'anchu y 1,5 cm de fondura, con un pesu mediu de 14 gramos. Les femes suelen poner dos güevos de color blancu mate.
Aerodramus hirundinaceus
La salangana montana (Aerodramus hirundinaceus) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae endémica de Nueva Guinea y les islles circundantes de Karkar, Yapen y Goodenough.
La salangana montana ye un miembru de tamañu mediu dientro del so xéneru, que mide ente 11 y 13 cm de llargu. El plumaxe de les sos partes cimeros ye de color pardu escuru y gris claru nes inferiores. La so cola ye llixeramente ahorquillada. Como otros miembros del xéneru esta especie ye capaz d'ecolocalizar, característica qu'usa pa movese na escuridá de les cueves nes que cría.
Alcuéntrase principalmente nos montes de les zones montascoses dende los 500 m d'altitú hasta'l Llende del monte llende superior del monte. Tamién apaez con menor frecuencia en zones baxes cercanes a los montes. 
Nel pasáu clasificar nel xéneru "Collocalia" pero treslladóse a "Aerodramus" como la mayoría de les salanganes. Reconócense tres subespecies:
Como'l restu de miembros del so xéneru cría nel interior de cueves, y constrúi los sos niales con materiles vexetales, como felechos, ramines, fiervas o liquen xuníos ente sigo col so cuspia. Son aves coloniales, pero los covarones esaminaos nun amuesen una gran densidá de niales. El momentu cume de la estación de cría ye ente ochobre y avientu, anque apaecen niales ocupaos a lo llargo de too l'añu. Suelen poner un solu güevu. Los pollos permanecen nel nial ente 57-74 díes, unu de los periodos de crecedera más llargos ente los apódidos. En contrapartida tienen una de les tases d'ésitu reproductivu más alta, el 61% les salanganes montanas consiguen sacar alantre a los sos pollos.
Aerodramus infuscatus
La salangana moluqueña (Aerodramus infuscatus) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae endémica de Indonesia.
Atopar nes islles indonesies de Célebes y el archipiélagu de les Molucas.
Aerodramus inquietus
La salangana de les Carolinas (Aerodramus inquietus) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae endémica de les isla Carolinas. Dellos taxónomos considerar una subespecie de salangana de Vanikoro.
Aerodramus maximus
La salangana nidonegro (Aerodramus maxima) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae que vive nel Sudeste Asiáticu. Con un llargor mediu de 14 cm, ye'l miembru de mayor tamañu del so xéneru. Los sos niales fechos con cuspia solidificada usar pa faer la sopa de nial d'ave.
La salangana nidonegro mide unos 14 centímetros, y pesa ente 14 y 21 gramos. Les sos nales miden ente 12,6 y 13,5 cm. La so cola mide unos 5 cm y ye ligéramente ahorquillada. El plumaxe de les sos partes cimeros, incluyida la cabeza ye de color pardu buxu, anque'l so obispillo sueli ser más claru, ente que el de les inferiores ye principalmente gris claru. L'aspeutu de dambos sexos ye similar.
Alcuéntrase nel sur de Tailandia y Myanmar, Malasia, Indonesia, Brunéi, Singapur, l'este de Vietnam y les islles más occidentales de Filipines. Alcuéntrase sobrevolando gran diversidá de hábitats dende la mariña hasta los 1830 m d'altitú, principalmente en medios abiertos anque tamién s'atopen nes selves.
Aerodramus mearnsi
La salangana filipina (Aerodramus mearnsi) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae endémica de Filipines.
Estender pola mayor parte de les islles del archipiélagu de les Filipines.
Aerodramus nuditarsus
La salangana tarsidesnuda (Aerodramus nuditarsus) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae endémica de Nueva Guinea.
Aerodramus ocistus
La salangana d'el Marqueses (Aerodramus ocistus) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae endémica de les islles Marqueses, na Polinesia Francesa. 
Aerodramus palawanensis
La salangana de Palawan (Aerodramus palawanensis) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae endémica de Filipines. Dellos taxónomos considerar una subespecie de la salangana de Vanikoro.
Alcuéntrase confinada na provincia filipina de Palawan, na isla principal y dellos castros circundantes.
Aerodramus pelewensis
La salangana de les Palau (Aerodramus pelewensis) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae endémica de Paláu.
Aerodramus rogersi
La salangana indochina (Aerodramus rogersi) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae que vive nel Sudeste Asiáticu. Dellos taxónomos considerar una subespecie de "Aerodramus brevirostris".
Alcuéntrase en Myanmar, Laos y Tailandia.
Aerodramus salangana
La salangana de la Sonda (Aerodramus salangana) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae endémica de les islles de la Sonda. Dellos taxónomos considerar una subespecie de salangana de Vanikoro. 
Estender poles selves de les islles de la Sonda occidentales. Alcuéntrase nel norte de Borneo, Xava, esti de Sumatra y les pequeñes islles frente a les sos mariñes, amás de Natuna y les islles Derawan.
Aerodramus spodiopygius
La salangana culiblanca (Aerodramus spodiopygius) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae que vive en Oceanía.
Atopar nes selves y zones predreses de los archipiélagos orientales de Papúa Nueva Guinea, Nueva Caledonia, islles Salomón, Samoa, Samoa Americana, Tonga, Vanuatu y el nordeste d'Australia, anque les les poblaciones australianes, nel nordeste de Queensland, son consideraes una especie estreme por dellos espertos, la salangana australiana ("Aerodramus terraereginae").
Aerodramus unicolor
El salangana malabar (Aerodramus unicolor) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae que vive nos montes de Sri Lanka y el suroeste de la India.
Esta especie mide alredor de 12 cm de llargu. El so plumaxe ye pardu escuru nes partes cimeres y marrón claro nes inferiores. Les sos nales tán curvadas ligéramente escontra tras dando a l'ave en vuelu cierta forma de bumerang. El so cuerpu ye espodáu y la so cola curtia y llixeramente ahorquillada. Les sos pates son bien curties y usar solopara engatar polos riscos onde asitia'l so nial, yá que pasa la mayor parte del tiempu en vuelu y nunca se posa nel suelu.
Les salanganes malabares aliméntense atrapando insectos al vuelu.
Cría en colonies xeneralmente nel interior de les cueves. Los machos faen el so nial ablancazáu, que tien forma de mediu concu, usando la so mafosa cuspia como principal material de construcción. Les femes suelen poner dos güevos. Como los niales d'otres especies de salanganes suelen recoyer pa ellaborar la sopa de nial d'ave.
Aerodramus vanikorensis
La salangana de Vanikoro (Aerodramus vanikorensis) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae que la Wallacea y Melanesia. Aliméntase de insectso qu'atrapa en vuelu principalmente nes selves de tierres baxes y zones abiertes. Añera en covarones onde usa'l so sentíu de ecolocalización pa movese.
The colouring is dark grey-brown, darker on the upperparts with somewhat paler underparts, especially on chin and throat. 
Ye una salangana gregaria de tamañu mediu y cola ahorquillada. Mide unos 13 cm de llongura con un valumbu alar media de 27 cm. Suelen pesar unos 11 gramos. El color xeneral del so plumaxe ye pardu buxu, más escuru nes partes cimeres y más claru nes inferiores, especialmente nel cazu y gargüelu. El so aspeutu ye similar a la salangana culiblanca y la salangana de monte, polo que son les especies coles que ye más probable confundila nel campu.
Foi descritu científicamente polos naturalistes franceses Jean René Constant Quoy y Joseph Paul Gaimard en 1830. Al ser una especie insular reconócense delles subespecies:
Delles formes qu'enantes se consideraben subespecies de salangana de Vanikoro agora la mayoría de los espertos considerar especies estreme:
La especie llargamente distribuyida pola Wallacea y Melanesia, dende Célebes hasta Vanuatu. Rexistráronse individuos divagantes en Australia, dende la península del Cabu York y les islles del estrechu de Torres.
Ye una especie insectívora qu'atrapa insectos al vuelu, especialmente formigues.
Añera en colonies asitiaes en cueves, onde se mueve por ecolocalización. El so nial tien forma de mediu concu pocu fondu que constrúi con mofu y la so propia cuspia, xeneralmente pegáu a les superficies verticales d'una cueva en zones de completa escuridá. Suelen poner una o dos güevos blancos en cada puesta.
Aeronautes andecolus
El andarón andín (Aeronautes andecolus), tamién denomináu andarón blancu y andarón chicu, ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae que vive en América del Sur.
Atopar nes zones de carba de monte d'Arxentina, Bolivia, Chile, and Perú.
Aeronautes montivagus
El andarón filipunteado o andarón montañés (Aeronautes montivagus) ye una especie d'ave de la familia de Apodidae. Alcuéntrase en Arxentina, Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Guayana, Perú y Venezuela.
El so hábitat natural son los montes húmedos, tierres baxes o zones montascoses tropicales o subtropicales y zones montiegues bien degradaes.
Aeronautes saxatalis
El andarón gorgiblanco ("Aeronautes saxatalis") ye una especie d'ave apodiforme de la familia de los andarones (Apodidae). La so área de distribución inclúi América del Norte (Canadá, Estaos Xuníos y Méxicu) y América Central (Guatemala, El Salvador y Hondures). 
== Subespecies estremen les siguientes subespecies:
Agamia agami
La garza agamí (Agamia agami), ye una especie d'ave pelecaniforme familia Ardeidae de medianu tamañu, nativa de América Central y Suramérica. Ye l'únicu miembru del xéneru Agamia. 
La garza agamí vive en Méxicu, América Central (Guatemala, Hondures, Nicaragua, Costa Rica, Panamá), América del Sur (Colombia, Venezuela, Guyana Francesa, Guyana, Suriname, Brasil, Bolivia, Ecuador, Perú), y Trinidá y Tobago. 
El so hábitat consiste de banzaos y güelgaes forestales. Añeren en colonies que pueden axuntar a más de 100 niales, en plataformes de cañes y paliyos nos árboles sobre l'agua. Una niarada normal consiste de dos güevos de color azul. 
La garza agamí tien un tamañu de 66 a 76 cm. Les sos piernes son relativamente curties pa una garza, pero'l so picu delgáu ye relativamente llargu. El pescuezu y la parte inferior son de color castañu. Tien una llinia blanca nel centru de la nuca. Les nales son de color verde. Hai plumes azules tenues qu'afaten la cabeza, los llaos de la nuca, y la base del llombu. El color de les pates, el picu, y los parches faciales desnudos ye mariellu opacu.
Nun hai dimorfismu ente los sexos, pero'l plumaxe de los exemplares inmaduros tien un color marrón na parte cimera con una nuca blanca, y rayes de color marrón y negru na parte inferior.
A pesar del so plumaxe espectacular ye raramente vistu, pola so preferencia pa llugares seles na solombra de la vexetación. 
Acesmen a los pexes n'agües pocu fondes con solombra, de cutiu de pies o moviéndose bien amodo. Raramente vadean n'agües abiertes. Tamién s'alimenten de xaronques, pequeños reptiles, y cascoxos.
Aglaeactis castelnaudii
El colibrí condecoráu, tamién llamáu colibrí canela o rayu-de sol acaneláu (en Perú) (Aglaeactis castelnaudii), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes"
Vive en montes tropicales, subtropicales y de monte del interior de Perú.
Mide 12 cm de llargor y pesa alredor de 8 gr. Tien el picu rectu y el so plumaxe ye d'un color pardu escuru acoloratáu con irisaciones metáliques de color púrpura na parte cimera del so cuerpu y nales. Tien nel pechu un parche de color blancu, similar a una condecoración, que-y da'l nome n'español a esta especie.
Aglaeactis cupripennis
El colibrí cobrizu, tamién llamáu colibrí de nales llargues o colibrí paramuno (Aglaeactis cupripennis), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes".
Tien un picu curtiu y rectu. Los exemplares machos son de color marrón metálicu nel so partes cimeros, con una corona más escura na cabeza y irisaciones de color púrpura y cobrizu escontra la cola. El pescuezu y pechu con de color pardu acoloratáu y la cola ye de color cobrizu. Les femes son bien similares tocantes a el so plumaxe, anque nun tener les irisaciones nel so parte cimeru.
mide unos 12 cm de llargor y pesa en redol a los 7 gr.
Vive nos montes húmedos tropicales y subtropicales de Colombia, Ecuador y Perú. Aliméntase casi puramente de néctar.
Aglaeactis pamela
El colibrí negrín o colibrí negru de llombu verde (Aglaeactis pamela), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes".
Vive namái en Bolivia, en montes húmedos tropicales y subtropicales, según en montes arbustivos a gran altitú.
Mide en redol a los 13 cm de llargor y pesa unos 5 gr. El so picu ye curtiu y rectu y el so plumaxe ye de color negru, con un llurdiu pectoral de color blancu. L'envés y el obispillo de los exemplares machos ye de color azul verdosu y la cola ye pardu acoloratada.
Aglaiocercus coelestis
El silfu celeste o cometa colivioleta ("Aglaiocercus coelestis") ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", que s'atopa en Colombia y Ecuador.
Vive nel nivel inferior del interior del monte húmedu o de los cantos del monte, ente l'aguada oriental de los Andes y el Pacíficu, dende 300 hasta 2.100 m d'altitú, más comúnmente escontra los 900 msnm.
En promediu, el machu mide 18 cm de llargor y la fema 9.7 cm. El machu presenta plumaxe verde brillante, con matices violeta nel gargüelu, grupa azulada y cola violeta metálica con puntes azules brillantes. La fema tien l'envés color verde; la corona azul brillante; gargüelu blancu con puntos verdes; pechu color crema; banduyu canela ablondu y cola verde escuru azuláu.
Alimentar del néctar de les flores. Busca alimentu a baxu altor. Nun acostuma buscar flores nos árboles.
Aglaiocercus kingi
El silfu de King, colibrí coludo azul o cometa verdiazul ("Aglaiocercus kingi") ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", que s'atopa en Bolivia, Colombia, Ecuador, Perú y Venezuela.
Vive nos cantos del monte, escamplaes con parrotals y xardinos, nos Andes, ente los 1.400 y 3.000 m de altitú, preferentemente a menos de 2.500 msnm.
En promediu'l machu mide 18 cm de llargor y la fema 9,7 cm. Picu relativamente curtiu, de 13 mm. El plumaxe del machu ye de color verde, brillante nes partes cimeres, con una banda esllumante na corona y escuru nes partes inferiores; el gargüelu presenta puntos azules; la cola azulada metálica percima y corita per debaxo. La fema ye verde brillante nes partes cimeres; presenta gargüelu blancu con punticos verdes; el pechu y el banduyu color canela brillosa y la cola verde escuru azuláu con puntes blanques nes plumes esteriores.
Alimentar del néctar de les flores y defende los árboles del so territoriu.
Alcedo azurea
El martín pescador azul (Alcedo azurea) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Alcedinidae que vive en Australasia. 
Mide ente 17-19 cm de llargu. La subespecie nominal tien les sos partes cimeros de color azul intensu y les sos partes inferiores son de tonos canela anaranxaos, con vetes azul violáceo nos lladrales. Tien el gargüelu blancu y una llista blanca dende l'altor de los oyíos hasta la nuca. El so lorum tamién ye blancu, anque solo ye visible de frente. El so picu ye negru y les sos pates coloraes.
La subespecie estremar en pequeños detalles:
a. ochrogaster" tien les partes inferiores bien clares.
Estender nes Molucas septentrionales, les islles Tanimbar, Romang, Nueva Guinea ya islles circundantes, el norte y este d'Australia y Tasmania. 
Ente los sos hábitats naturales atópense los regueros, llagos, banzaos, estuarios de marea y manglares.
El martín pescador azur pesca a la chisba inmovil dende un posaderu, polo que suel ser difícil velo hasta que se llanza a l'agua. Aliméntase de cámbaros de ríu y pexes pequeños. 
Añera en túneles d'hasta un metro escavados en turries arenoses al pie de regueros. Pon ente 5 y 7 güevos arrondaos blancos y brillosos.
Alcedo coerulescens
El martín pescador azuláu (Alcedo coerulescens) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Alcedinidae endémica de Indonesia. 
El plumaxe de les sos partes cimeros ye de color azul celeste brillosu y les inferiores blanques, cola excececión d'una amplia franxa que-y traviesa'l pechu. El so aspeutu xeneral ye bien similar al del martín pescador común camudando les partes naranxes d'este per blancu y azul nel pechu.
Estender poles islles de la islles de la Sonda suroccidentales, dende'l sur de Sumatra hasta Sumbawa, ocupando Xava y toles islles menores entemedies.
Alcedo cristata
El martín pescador malaquita (Alcedo cristata) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Alcedinidae llargamente distribuyíu pol África subsaḥariana. Ye un ave principalmente sedentaria cola esceición de dellos desplazamientos estacionales relativos al clima.
Mide alredor de 13 cm de llargu. El color xeneral de les sos partes cimeros ye de color azul con rellumu metálicu. Na cabeza presenta un penachu curtiu de plumes negres y azul claro que ye l'orixe del so nome científicu. La so cara y partes cimeros de color canela anaranxáu. Tien el gargüelu y dos llistes na parte posterior del pescuezu blanques. El so picu ye de color bermeyón nos adultos y les sos pates son de color coloráu intensu. Dambos sexos tienen aspeutu similar, anque los xuveniles suelen ser de tonos más apagaos y tienen el picu coritu.
Esta especie ta cercanamente emparentada col martín pescador malgax ("Alcedo vintsioides"). Esta especie tien el picu negru y el penachu verdosu, el so comportamientu ye similar anque nun ye tan dependiente de l'agua como la especie del continente africana.
Ye frecuente encontralo ente los xuncos y demás vexetación acuática cerca de llamargues y cursos d'agua lento y carcas. El so vuelu ye rápido, les sos nales arrondaes ximiélguense tan rápido qu'a la vista paecen solo un borrón azul, anque suel volar amodo percima de l'agua. 
Esta ave suel tener posaderos habituales dende onde pesca. De normal a poca distancia percima de l'agua. Suel caltenese irguíu cola cola apuntando escontra baxo y llánzase en picáu a l'agua cuando una presa pasa debaxo. De normal vuelve al posaderu pa tragase la captura, y si la presa ye grande cutir contra la caña enantes, sicasí les pequeñes tragar rápido. Aliméntase de pexes, insectos acuáticos y crustáceos.
Añera nun túnel nuna turria o terraplen arenosu, nun seme asitiáu xuntu a l'agua. Dambos miembros de la pareya escavan la lluriga. La mayoría d'elles tienen un tunen con ciertu enclín escontra riba que s'abrir nuna cámara de anidamiento. Nel so interior nun constrúin nengún nial y les puestes suelen constar d'ente 3 y 6 güevos arrondaos blancos.
Alcedo cyanopecta
El martín pescador pechiazul (Alcedo cyanopecta) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Alcedinidae endémica de Filipines.
Ocupa les islles centrales y del norte de Filipines, onde son una especie pocu común pero localmente abondosu. Hai dos subespecies, la nominal que s'atopa nes islles de Luzón, Polillo, Mindoro, Sibuya y Ticao, y "A. c. nigriostris" que s'atopa nes islles de Panay, Negros y Cebu. Forma una superespecie col martín pescador plateado del sur de Filipines.
El martín pescador pechiazul alimentar de pexes ya insectos acuáticos. Posar nes roques y cañes que cuelguen percima de l'agua y se zambuye en picáu pa pescar les preses que pasen per debaxo. Una vegada que les atrapó vuelve al posaderu onde les golgea y tragar. Sábese pocu del so comportamientu reproductivu, sacantes añera en túneles que cava nes turries fluviales arenosos.
Alcedo leucogaster
El martín pescador ventriblanco (Alcedo leucogaster) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Alcedinidae que vive nel África Central y Occidental.
Alcuéntrase n'Angola, Benin, Camerún, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Gabón, Ghana, Guinea, Guinea-Bisáu, Liberia, Nixeria, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Santu Tomé y Príncipe, Sierra Lleona, Tanzania, Togu, Uganda y Zambia.
Alcedo meninting
Alcedo meninting ye una especie d'ave coraciforme de la familia Alcedinidae que vive nel sur d'Asia. Alcuéntrase principalmente nos montes trupos onde caza nos pequeños regueros. Ye de tonos más escuros qu'el Samartín ("Alcedo atthis") y escarez de la so llista postocular ablonda, qu'amás s'atopa en hábitats más abiertos. 
Mide alredor de 16 cm de llargu, de los qu'alredor de 4 cm correspuenden al picu y solo 3 cm a lo cabero, y tienen nales que miden ente los 6,5–7,1 cm. Son bien paecíos al Samartín o verderríos ("Alcedo atthis") pero estrémase d'él poles sos coberteres auriculares azules, que les partes cimeres de cabeza y nales son d'un azul cobaltu más escuru y qu'el color ablondu de les partes inferiores ye de tonos más intensos y escuros. Los machos adultos estrémense de les femes porque tienen el picu totalmente negru ente que les femes tienen el quexal inferior acoloratáu. Reconócense delles subespecies que s'estremen poles sos midíes y les tonalidaes d'el color. El xuvenil de Alcedo meninting tien coberteres auriculares ablondes como les del samartín común pero presenten motes nel gargüelu y pechu que sumen al llegar a adultos. Les aves nueves tienen el picu acoloratáu cola punta ablancazada.
Reconócense delles subespecies distribuciones a lo llargo del so estensu área de distribución, con delles variaciones nos tonos del plumaxe y les sos midíes:
Según otros autores amás esistiríen les subespecies "callima", "subviridis" y "proxima" pero nun son reconocíes xeneralizadamente.
Estiéndense pel sur d'Asia, dende'l subcontinente indiu hasta'l sudeste asiáticu, llegando a les islles de la Sonda más orientales. El so hábitat más común son les poces y regueros nes selves trupes, hasta altitúes de 1000 msnm, dacuando alcuéntrase nos manglares.
El samartín meninting ye una ave sedentaria na totalidá de la so área de dististribución. Pósense sobre cañes que cuelguen percima de regueros, xeneralmente los montes trupu y avesíu, dende ehí lláncense p'atrapar pexes, crustáceos y canesbes de libélula. Tamién puen atrapar otros insectos como saltapraos y mantis.
La dómina de cría produzse principalmente ente mayu y xunu. Añera nel interior d'un túnel d'hasta un metru de llargor, escaváu nuna turria arenosa d'un regueru forestal, onde ponen ente cinco y siete güevos blancos casi esféricos.
Alcedo pusilla
El martín pescador menudu (Alcedo pusilla) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Alcedinidae que vive en Melanesia, el norte d'Australia y les molucas septentrionales. Alcuéntrase en montes abiertos, arbolees, banzaos y manglares.
El martín pescador menudu mide ente 11 y 13 cm. Se plumaxe de les sos partes cimeros ye azul escuru y les inferiores blancu.
Alcedo quadribrachys
El martín pescador brillante (Alcedo quadribrachys) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Alcedinidae que vive nel África subsaḥariana.
Alcuéntrase en xuntu a les mases d'agua de les selves tropicales del África occidental y central, llegando hasta'l norte de Zambia pel sur y Kenia occidental pel este.
Alcedo semitorquata
El martín pescador cobaltu (Alcedo semitorquata) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Alcedinidae que vive nel África subsaḥariana.
Ye una especie casi puramente piscívora polo que siempres ta cerca de l'agua. Puede atopase nes mariñes y alredor de les grandes mases d'agua del África austral y oriental.
Alcedo vintsioides
El martín pescador malgax (Alcedo vintsioides) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Alcedinidae endémica de les islles de Madagascar y les Comoras. Ta cercanamente emparentáu col martín pescador malaquita ("Alcedo cristata") que puebla'l contiente africanu.
Alectroenas madagascariensis
La palombu azul malgax (Alectroenas madagascariensis) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae.
Ye endémica de les selves de Madagascar.
Alectroenas pulcherrimus
La palombu azul de Seychelles (Alectroenas pulcherrimus) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae.
Ye endémica de les selves de les islles interiores de Seixeles.
Alectroenas sganzini
La palombu azul de les Comores (Alectroenas sganzini) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae.
Ye endémica de les selves del archipiélagu de les Comoras y de Aldabra.
Amaurolimnas concolor
La cotara café ("Amaurolimnas concolor") ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae. Ye l'únicu miembru del xéneru monotípicu Amaurolimnas. Ye nativu de Belize, Bolivia, Brasil, Islles Caimán, Colombia, Costa Rica, Ecuador, Guyana Francesa, Guatemala, Guyana, Hondures, México, Nicaragua, Panamá, Perú, Puerto Rico, Venezuela y posiblemente Xamaica. El so hábitat consiste de monte tropical y subtopical. 
Amaurornis akool
La gallineta akool (Amaurornis akool) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae. Ta llargamente distribuyida en Asia, atopándose en Myanmar, China, India, Nepal, Pakistán y Vietnam.
Amaurornis bicolor
La pituca bicolor (Amaurornis bicolor) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae que nel sur d'Asia. 
Atopar nos montes húmedos de monte nes rexones al sureste del Himalaya, tando presente en Bután, suroeste de China, estremu oriental de la India, Laos, Myanmar, Nepal, Tailandia y Vietnam.
Amaurornis flavirostra
La pituca negra africana (Amaurornis flavirostra) ye un ave gruiforme de la familia Rallidae. Esta especie ye reinal de la mayor parte del África subsaḥariana, sacante les árees bien grebes. Toma curtios viaxes estacionales dientro un rangu mínimu de sectores aparentes a seques. Nun s'afayaron subespecies.
Amaurornis isabellina
La gallineta isabelina (Amaurornis isabellina) ye una rállida grande, d'hasta 40 cm de llargu, y de color acoloratáu y marrón.
El términu "isabelín" referir a la coloración. Ye'l miembru más grande del xéneru "Amaurornis". Dambos sexos son similares, con plumaxe marrón oliva, factura de color verde maciu, pates de color marrón verdosu y acoloratáu per debaxo. La llamada ye un fuerte "tak-tak-tak-tak".
== Hábitat y estáu de caltenimientu Reinal de Indonesia, la gallineta isabelina llindar a los pacionales cercanos a les agües y les tierres baxes de Sulawesi.
Espublizada por tol so hábitat natural, la gallineta isabelina ye evaluada como especie so esmolición menor na llista colorada d'especies amenaciaes de la UICN.
Amaurornis moluccana
La gallineta moluqueña (Amaurornis moluccana) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae mesma de les güelgues de la Wallacea, Melanesia y Australia. La so área de distribución estender dende Indonesia hasta les Islles Salomón, incluyendo Nueva Guinea y Australia.
== Subespecies conocen cuatro subespecies de "Amaurornis moluccana":
Amaurornis olivacea
La gallineta filipina (Amaurornis olivacea) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae endémica de Filipines.
La gallineta filipina mide alredor de 30 cm de llargu. El plumaxe de les sos partes cimeros ye pardu ente que la so cabeza y partes inferiores son corites con rellumos azules. El so picu ye ablancazáu verdosu y les sos pates amarellentaes. L'iris de los sos güeyos ye coloráu.
Amaurornis phoenicurus
La gallineta pechiblanca (Amaurornis phoenicurus) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae que puebla les güelgues del Sudeste asiáticu dende Indonesia hasta Sri Lanka y el sur de China.
== Subespecies conocen cuatro subespecies de "Amaurornis phoenicurus":
Amazilia alticola
El colibrí de Loxa o amazilia de Loxa (Amazilia alticola), ye una especie de colibrí nel sur d'Ecuador y norte del Perú nos cantos del monte borrinosu y la carba abierta ente 1000 y 2200 msnm. 
Dacuando considérase una subespecie de la amazilia costeña, ("Amazilia amazilia").
Amazilia amabilis
El colibrí pechiazul o amazilia atentu (Amazilia amabilis), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", que s'atopa en Ecuador, Colombia, Panamá, Costa Rica y Nicaragua.. 
Vive nos cantos de monte húmedu, montes secundarios y árees arbolaes o de parrotales, hasta los 1.000 m de altitú.
Mide 8,5 a 8,9 cm de llargor y pesa en promediu 4,2 g. El picu mide 18 mm de llargu y ye negru, cola base del quexal rosada. 
Presenta dimorfismu sexual. Nel machu a corona y la rexón malar son de verde bien brillosu y l'envés verde morenura. La parte cimera del gargüelu ye verde escuru y l'inferior y el pechu presenten un parche brillosu de color azul violáceo. El banduyu ye verde coritu camudando hasta marrón abuxao na parte inferior. Na cola, les timoneres centrales son de color bronce purpúreos y les timoneres llaterales negru azuláu con gris escuru leve nes puntes.
Na fema tantu la corona como la cara son de color verde morenura. Tienen apariencia peza per debaxo: el gargüelu y el pechu son blancu opacu, con abondoses chiscadures verdes na rexón enriba y azule brilloses nel pechu; la cola ye marrón coritu coles puntes grises de les timoneres llaterales meyor definíes. Les pates de dambos xéneros son fuscas.
Aliméntase principalmente de néctar de les flores d'árboles, parrotales y herbales. Tamién consume formiges.
Reproducir ente febreru y mayu. El nial ye construyíu a aprosimao 2 m d'altor na caña horizontal de dalgún árbol baxu del cantu del monte. Tien forma de taza, formada con pelusa vexetal, fibres de corteces y dacuando rizomas d'hongu, y paez decoráu, con hebras de liquenes y mofu.
Amazilia amazilia
El picaflor o amazilia costeña (Amazilia amazilia) ye un ave Apodiforme de la familia Trochilidae, que s'atopa nel occidente de Perú y Ecuador.
Ye'l picaflor o colibrí común de Llima. Reconózse-y pol so vuelu zigzageante de flor en flor o un vuelu rápidu y rectu. Mide menos de 10 cm, ye color ablondu encendíu, con cabeza verde, pechu blancu. Tien el picu recto y llargo de color coloráu na base y punta negra.
El colibrí ye un ave bien territorial y competitiva. Alimentar del nectar de les flores, les que de la mesma poliniza.
Esta ave puede ser reparada y fotografiada n'Ecuador nel Xardín Botánicu de Guayaquil
Amazilia beryllina
La amazilia berilina, chuparrosa o colibrí berilu (Amazilia beryllina) ye una especie d'ave apodiforme de la familia de los colibrís (Trochilidae), que se distribúi dende Méxicu a Hondures, anque tamién se-y puede ver pel sur d'Estaos Xuníos. Habita en montes, nun ampliu rangu d'altitú; tamién se-y puede atópa en xardinos y cultivos. 
N'ocasiones el xéneru "Amazilia" ye estremáu, y ta especie sería parte del xéneru "Saucerottia" ("S. beryllina" ). Tien descrites cinco subespecies:
Mide 9 a 10 cm de llargor. El machu presenta'l gargüelu y el pechu de color verde bien brillosu; l'envés verde brillante a verde cobrizu o doráu, aportando a bronce purpúreo na grupa; el banduyu y so la cola, ye castañu buxu; la cola presenten un color púrpura cobrizu y les nales son predominantemente castañes. El picu mide ente 18,5 y 21 mm, ye negru enriba y na punta y acoloratáu embaxo. La fema ye más opaca y el banduyu puede ser abuxáu, blancuciu, rosado o beige.
Aliméntase principalmente de néctar y prefier les flores coloraes. Come tamién áfidos, insectos y arañes.
Amazilia candida
La amazilia pechiblanca o colibrí cándidu ("Amazilia candida") ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", que s'atopa en Belice, Costa Rica, Guatemala, Hondures, Méxicu y Nicaragua.
Vive nos montes de pinu y encino, carbes, monte secu tropical, en tierres baxes y montes, según acahuales vieyos. Prefieren cantos de monte, árees parcialmente valtaes y de crecedera secundaria.
En promediu mide 8,5 cm y pesa 4 g. Nes partes cimeres presenta color bronce verdosu, con tinte purpúreo na frente, coroniella y nes coberteras supracaudales; na cola bronce opaco. Les puntes de les timoneres esternes son llixeramente más pálides, en contraste con una faxa subterminal corita. Per debaxo ye blancu con llurdios verde morenura a los llaos del gargüelu y pechu. El picu presenta la mexella negra, el quexal rosada y la punta negra. Les pates son fuscas.
Canta una serie de 2 o 3 rechinidos siseantes "psk-si-sit-sit-sit..." y fai un llamáu "tsck".
Los machos esvalixaos suelen formar asamblees de cortexu y canten dende perchas baxes, metanes la vexetación trupa. Constrúi'l nial en forma de copa; polo xeneral nuna ramina horizontal. La fema pon 2 güevos blancos
Amazilia chionogaster
El picaflor banduyu blancu, picaflor blancu, o colibrí ventriníveo (Amazilia chionogaster) ye una especie d'ave de la familia Trochilidae. Ye un miembru del xéneru "Amazilia". Distribuyir nes selves y montes del centro-oeste de América del Sur.
Ye una especie común, distribuyida dende'l norte del Perú, gran parte de Bolivia, hasta'l noroeste de la Arxentina, onde habita nes provincies de: Jujuy, Salta, Tucumán, Catamarca, La Rioxa, Santiago del Esteru, y posiblemente nel estremu oeste de la del Chaco. Rexistráronse tamién poblaciones de tierres baxes nel Santa Cruz, Bolivia, nel oeste del Paraguái, y nel centru del Brasil. l'este del Paraguái, 
El so hábitat natural ye'l cantu de selves, montes semixerófilos, forestas secundaries o degradaes, carbes, parques y xardinos.
Ye una pequena ave d'unos 9 cm de llargu. Tol envés ye de color verdosu. El banduyu ye ablancazáu. Ente dambos colores preséntase un puntiáu verde, qu'en dellos exemplares llega tamién al gargüelu. El pesu de los machos ye de 5,5 gr y el de les femes 4,5 gr. Dambos sexos son iguales. Amuesa un llurdiu postocular blanca, color que tamién se presenta nel cantu esternu de la cola. El picu ye de 20 mm de llargu, afechu pa l'absorción de néctar y a la captura d'insectos; ye delgáu, rectu, y negru, anque n'ocasiones tien el quexal inferior acoloratada.
Foi descrita originalmente por Johann Jakob von Tschudi nel añu 1845 sol nome de: "Trochilus chionogaster" con localidá típica: «Perú».
Foi incluyíu pola mayoría de los taxonomistas modernos nel xéneru "Amazilia". Pa otros, el xéneru correspondiente ye "Leucippus", por razones de morfoloxía, comportamientu y biogeografía. Nel pasáu, alternativamente tamién-y la asitió nel xéneru "Chionogaster", xuntu con "Leucippus viridicauda"; simpátrica con "A. chionogaster" nel valle de Urubamba na rexón central del Perú, pero nun se demostró entá que dambos taxones hibriden. Antes llistada como "Leucippus pallidus". Describióse de Salta, Arxentina una subespecie denominada "Amazilia chionogaster longirostris", escasamente distinta de "Amazilia chionogaster hypoleucus", so delles diferencies na morfometría —por casu: el llargor del picu— y diferencies d'el color del plumaxe. 
Alcuéntrase integráu por 2 subespecies:
Amazilia cupreicauda
La amazilia colicobriza o amazilia colibronceada (en Venezuela) (Amazilia cupreicauda), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes" que s'atopa en Brasil, Guayana y Venezuela.
De cutiu asitiar nel genus "Saucerottia". Ta fuertemente emparentada cola "Amazilia viridigaster" y la "Amazilia tobaci", de les que s'estrema por pequeñu variaciones na so mrofoloxía, coloración y área de distribución, lo que motivó la so separación n'especies distintes.
Mide ente 9-10 cm de llargor y pesa en redol a los 3,5 gr. Aliméntase de néctar y de pequeños insectos y arácnidos.
Vive en zones tropicales y subtropicales, tantu en montes secos, como en montes de monte y montes húmedos, según en montes antiguos bien degradaos.
Amazilia cyanifrons
El diamante de frente azul, amazilia capiazul o colibrí gorriazul (Amazilia cyanifrons), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", endémica de Colombia.
Alcuéntrase en montes abiertos, carbes y árees cultivaes ente los 400 y 2.000 m de altitú.
En promediu mide 9,1 cm de llargor. El picu algama 18 mm de llargu y ye negru enriba y colloráu nel quexal. Enn el machu la corona ye de color azul índigo intensu; l'envés ye verde brillante, volviéndose bronce cobrizo escontra la grupa; el pechu y el banduyu son verde brillante; presenta guedeyes blanques sobre les pates. La fema ye menos brillosa.
Una forma de colibrí de capa azul turquesa del Volcán Miravalles, en Costa Rica, denominada colibrí de Alfaro, de la cual solamente llograr un espécime, y que paez escastase, podría representar una subespecie "A. cyanifrons". Dellos espertos clasificar como una especie distinta, "Amazilia alfaroana", pero inclusive, nun se refuga que pueda tratase d'un híbridu de "A. saucerrottei" y "A. cyanifrons".
Amazilia cyanocephala
La amazilia coroniazul o chupaflor coroniazul ("Amazilia cyanocephala") ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", que s'atopa en Belize, El Salvador, Guatemala, Hondures, Méxicu y Nicaragua.
Vive nes fasteres baxes de los sistemes montascosos, en montes de encino y pinu, montes secundarios, montes espinosos, nel cantu del monte húmedu subtropical y en sabanes con pinu.
Mide de 10 a 11 cm de llargor. Presenta frente y corona de color turquesa brillosa a azul violáceo. Alredor de los oyíos el color va del verde esmeralda al azul verdoso, con un pequeñu llurdiu blancu postocular. La parte final del llombu, onde naz la cola, ye de color marrón escuru. El gargüelu y la parte cimera del pechu son blancos. La cola ye de color verde buxu. La parte cimera del picu ye corita y l'inferior de rosada a acoloratada, cola punta negra.
Identificáronse dos subespecies: "A. c. cyanocephala", llargamente distribuyida dende Méxicu hasta Honduras, y "A. c. chlorostepahana", endémica de la mariña atlántica de la Mosquitia, n'Honduras y Nicaragua.
Amazilia cyanura
La amazilia coliazul (Amazilia cyanura) ye una especie d'ave apodiforme de la familia de los colibrís (Trochilidae). Distribuyir por Méxicu, Guatemala, El Salvador, Hondures, Nicaragua y Costa Rica.
Habita en sitios abiertos arbolaos. Alcuéntrase-y n'árboles de solombra nos cafetales.
Mide en promediu 9 cm de llargor y pesa 4,5 g. La cabeza ye verde brillante y la coloración del envés tórnase amorenada hasta faese bronce o cobriza tras, en contraste col azul violáceo de les plumes de la cola. El banduyu ye verde. Les plumes secundaries son ablondes cola punta fusca. So la cola les coberteras son negru azuláu con cantos blancos anteados.
Amazilia decora
El amazilia corona de berilu (Amazilia decora) ye una especie d'ave na familia Trochilidae.
Alcuéntrase'n Costa Rica y Panamá.
Los sos hábitats naturales son los montes baxos húmedos subtropicales o tropicales, y los montes bien degradaos.
Amazilia edward
La amazilia de Edward (Amazilia edward) ye una especie d'ave apodiforme de la familia de los colibrís (Trochilidae). Dacuando ye asitiáu nel xéneru "Saucerottia". Ye sobremanera conocíu pol nome de amazilia vientriblanca o gorrión, una opción muncho más lóxica pa un páxaru col pechu verde y el banduyu blancu. Alcuéntrase en Costa Rica, Panamá y l'estremu noroeste de Colombia (cerca de la frontera con Panamá).
El so hábitat natural son les tierres baxes subtropicales o tropicales, montes húmedoss, subtropicales o tropicales húmedos montanos, y montes antiguos bien degradaos.
Amazilia fimbriata
El colibrí de pechu blancu diamante gargantiverde o amazilia llistada (Amazilia fimbriata), ye una especie d'ave de la familia de Trochilidae y de la sufamilia de los colibrís.
Tien una área de distribución de 9.500.000 km², que cubre Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Guayana Francesa, Guyana, Paraguái, Perú, Suriname, Trinidá y Tobago, y Venezuela.
Los sos hábitats naturales son los montes de tierres baxes tropicales o subtropicales, árees de carbes seques, o montes deterioraos, hasta los 500 m de altitú.
Mide en promediu 8,4 cm de llargor. El picu tien 18 mm de llargu, la parte inferior rosada y la punta corita. Los machos son de color verde brillante nel envés y a los llaos, col abdome y el pechu blancos. La cola ye llixeramente encruciaes con plumes verde morenura nel el centru y depués progresivamente más escures, cola parte esterior negra azulada. Les femes tienen el plumaxe menos brillosu y el llurdiu blancu de la parte inferior llega hasta'l gargüelu que presenta discos verdes.
Amazilia franciae
La esmeralda andina, diamante de picu llargu o amazilia andina (Amazilia franciae), ye una especie de colibrí que s'atopa nel cordal de los Andes de Colombia, occidente de Ecuador y norte del Perú. Vive nos cantos del monte húmedu y n'escamplaes arbolaes, ente los 1.000 y 2.000 m de altitú.
Mide en promediu 9,1 cm de llargor. El picu algama 23 mm, tien la parte inferior rosada y la punta corita. L'envés ye verde brillante y coronar color violeta azuláu nos machos y verde nes femes. Los llaos de la cabeza y el pescuezu son de color verde vivu. L'abdome y toa les partes baxes son blancos, les partes llaterales verdes y la cola ye llixeramente encruciada, con parte cimeru cobriza y plumes color verde morenura con bandes escures y puntes clares.
Amazilia lactea
El diamante pechizafiro o amazilia zafirina(Amazilia lactea), ye una especie de colibrí que s'atopa en Brasil, dende la Amazonia, hasta Santa Catarina; nel suroriente de Venezuela y nel oriente de Perú y Bolivia. 
Mide ente 8,9 y 9,5 cm de llargor y pesa 4,6 g. El picu algama 18 mm, ye casi rectu, negru na parte cimera y rosado na inferior. L'envés y la corona son de color verde morenura, el gargüelu ye verde violácea. Tantu en machu como la fema presenten nel pechu, un color azul zafil brilloso y el banduyu verde azuláu con una bien delineada franxa blanca.
Vive nel cantu de los montes y nos xardinos d'árees urbanes, ente los 300 y 1.400 m de altitú.
Aliméntase principalmente de néctar, tantu de flores rastreres como les d'árboles y enredaderes. Visita les flores y bebezones n'horarios regulares y tien un comportamientu fuertemente territorial. Tamién consume insectos, que dacuando toma de les telarañes.
Una imaxe so ilustra los billetes d'un real brasileñu.
Amazilia leucogaster
La Amazilia leucogaster, conocida como diamante ventriblanco o amazilia ventriblanca, ye una especie de picaflor o colibrí de la familia de les Trochilidae. Alcuéntrase-y nel Nordés de Venezuela, nes Guayanas y na área de São Luís, Brasil. Poblaciones dixuntes tamién s'atopen nel Nordés de Brasil, en llugares tan alloñaos como Badea. Trátase d'una especie bastante común, que s'haya nuna gran variedá de hábitats costeros principalmente, y per ende considerada d'esmolición menor por BirdLife International y la UICN.
Los sos partes cimeru y llaterales son verdes, matizaes de cutiu de reflexos doraos na parte dorsal inferior, ente que'l so parte inferior ye blanca. Les rectrices centrales son doraes y les esteriores son d'azul escuro con puntes blancucies afinaes. El so picu llevemente recurvo ye negru con una base de color carne nel maxilar inferior.
Amazilia rosenbergi
La amazilia del Topetó, amazilia de Rosenberg o colibrí pechimorado ("Amazilia rosenbergi"), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", que s'atopa nel monte húmedu tropical de la cuenca del Pacíficu, al occidente de Colombia y Ecuador.
Mide 8,9 cm de llargor. El so picu algama 18 mm de llargu. La cabeza y envés son de color verde brillante, que se fai resplandorientu nel gargüelu; el machu presenta un parche azul violáceo nel centru del pechu; el banduyu ye marrón buxu con puntos verdes a los llaos; la cola ye negra azulada, amorenada a los llaos y blanca per debaxo. La fema tien el gargüelu, el pechu y la parte cimera del banduyu blancos, con puntos verdes dende'l gargüelu hasta la parte inferior del banduyu, que ye abuxada; presenta puntos blancos sobre les plumes negres azulaes de la cola.
Amazilia rutila
La amazilia canela ("Amazilia rutila") ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", que puede atopase en Costa Rica, Nicaragua, El Salvador, Hondures, Belice, Guatemala, Méxicu y amás, en Estaos Xuníos, onde foi reparáu a partir de 1992 en Arizona, l'occidente de Texas, y Nuevu Méxicu.
Vive nel dosel y cantos del monte secu y monte de galería, según en sabanes arbolaes y carbes d'árees tropicales y subtropicales, hasta los 1.000 m de altitú.
En promediu mide 9,5 cm de llargor y pesa 4,8 g. Ye de color verde morenura na corona, la cara y l'envés; les coberteras supracaudales amuesen el cantu ablondu. El pechu y el banduyu son de color canela uniforme, más claru nes femes y nel gargüelu. Na cola, les plumes timoneres son de color ablondu a castañal, con cantu bronce na punta. Nel machu'l picu ye coloráu con punta negra y na fema la mexella ye negra en gran parte y presenta colloráu namái na base y el culmen. Les pates en dambos xéneros son fuscas.
Alimentar del néctar de les flores d'árboles, parrotales y epífites. Ye intensamente territorial y defende les flores na so área d'alimentación.
Amazilia saucerrottei
El colibrí coliazul o amazilia verdiazul (Amazilia saucerrottei) ye un ave que s'atopa nel occidente de Nicaragua, Costa Rica, Colombia y el noroccidente de Ecuador y Venezuela, en carbes y parrotales d'árees seques, cantos de los montes, cultivos y xardinos, hasta los 2.000 m de altitú.
Mide en promediu 8,9 cm de llargor. Pesa 4,5 g. La cabeza ye verde brillante y la coloración del envés tórnase amorenada hasta faese bronce o cobriza tras, en contraste col azul escuro de les plumes de la cola. El banduyu ye verde. So la cola les coberteras son negru azuláu con cantos blancos nos machos y grises a pardes con cantos blancos nes femes. El picu mide 18 mm, cola parte cimera negra, la inferir rosada o acoloratada y la punta corita.
Ye intensamente territorial; curia y defende les diverses flores de les que s'alimenta, especialmente de les lianas "Combretum". Xeneralmente solitariu, vése-y dacuando tomando bañu en grupu.
Amazilia tobaci
La amazilia amorenada de cola azul o amazilia de Tobago (Amazilia tobaci), ye un colibrí que s'habita en Venezuela y Trinidá y Tobago y dacuando analaya por Grenada.
Mide 8,6 cm de llargor y pesa 4,7 g. El picu algama 18mm, ye rectu, negru na parte cimera con color rosado nel quexal inferior y punta escura. Tien envés verde cobrizu, aportando a de color cobre y bronce na rabadilla. La cabeza, el gargüelu, el pechu y partes inferiores son de color verde intensu y brillante, les zanques son de color blancu y les pates negres; la cola ye encruciada de color azul bien escuru o negru azuláu y les coberteras so la cola son castañu acolorataes a amorenaes.
Nes subespecies "A. t. caudata" y "A. t. aliciae" la parte cimera de la cola ye de color cobre acoloratáu más brillosu que debaxo; en tantu en "A. t. monticola" la parte cimera ye verde y non tola rabadilla ye cobriza. En "A. t. caurensis" la rabadilla y la parte cimera de la cola tán tiñíes de gris. La subespecie de Trinidá, "A. t. erythronota", ye más pequeña y más amorenada nel envés, que la "A. t. tobaci" de Tobagu. 
Son desaxeradamente territoriales y xixilen y defenden les gran variedá de flores con que s'alimenten. Peracaben principalmente néctar y dacuando, insectos. Rexistren migraciones estacionales. El so llamáu suena "chip" y el so cantar "tyee-tyee-tyoo" 
La fema pon los sos güevos nun nial en forma de copa pequeña, nuna caña baxa o, dacuando, nos tendíos de cables. La incubación dura de 16 a 17 díes y los pitucos abandonen el nial 19 a 23 díes dempués de la eclosión de los güevos. Puede haber hasta tres niaraes nuna temporada.
Amazilia tzacatl
El Amazilia de Cola Ablonda ("Amazilia tzacatl") ye un colibrí de tamañu medianu que s'atopa dende'l centru-esti de Méxicu hasta Centroamérica y Colombia, al este del occidente de Venezuela y escontra el sur del occidente de Ecuador cerca de la frontera con Perú. El colibrí Escudo más grande proveniente de la Isla Escudo de Veraguas en Panamá ye comúnmente consideráu una sub especie del colibrí Amazilia de Cola Ablonda. 
Esta especie ye de común a abondosa en campu abierto, nes riberes de ríos, montes, carbes, a veres de la selva, plantíos de café y xardinos con niveles d'altor hasta de 1850 metros (6000 pies). 
El colibrí Amazilia de Cola Ablonda adultu mide ente 10 y 12 centimentros (4-4.8 pulgaes) de llargu y pesa aprosimao 5.2 gramos (02 tomes). El pescuezu ye verde (con cantu blancu na fema), la coroniella, el llombu y la banda son verdes con toques doraos, el banduyu tien un color abuxáu maciu, el furu traseru ablonda y la cola llixeramente en forma de tenedor ye ablonda cola punta escura. El picu casi rectu ye de color coloráu cola punta negra; más ancha na parte cimera del quexal, que lo fadría paecer toa negra. Los colibrís nuevos son virtualmente idénticos a la fema. El cantar del colibrí ye un "chut" baxu, y el cantar del machu ye un xiblíu "Ttse we ts’ we" o "tse tse wip tseek tse". 
La fema del colibrí Amazilia de Cola Ablonda ye totalmente responsable de la construcción del nial y l'incubación. La fema asitia dos güevos blancos nun nial compactu construyíu de fibres de plantes y fueyes muertes a un altor de 1.6 metros nuna delgada caña horizontal. La incubación toma de 15 al 19 díes, y van tomar otros 20 a 26 díes más por que salgan les plumes que la cubrirán. 
L'alimentu pa esta especie ye'l néctar d'una variedá de flores, incluyendo les "Heliconies" y les bananes. Como otros colibríes, la ingesta d'insectos pequeños ye una fonte esencial de proteínes. Los colibríes de Amazilia de Cola Ablonda son bien agresivos, y defenden les flores y maleces dientro de la área onde s'alimenten. Son más dominantes que la mayoría de los otros colibríes.
Amazilia versicolor
El diamante de capiellu azul, amazilia de Rondonia o esmeralda tornasolada (Amazilia versicolor o Agyrtria versicolor), ye una especie de colibrí que s'atopa nel oriente y centru de Suramérica.
Tien un llargor total de 8,1 a 8,4 cm y pesa en promediu 4,1 g. El picu ye relativamente llargu, llixeramente curvado, negru con color carne o naranxa na base del quexal inferior. La cola ye de color verde cobrizu con una banda subterminal escura. L'envés y los lladrales son de color verde cobrizu. Les partes inferiores centrales y el "crissum", son de color blancu. El gargüelu, los llaos de la cara y la corona son de coloración bien variable tantu en forma individual, como dependiendo de la subespecie. El gargüelu puede ser dende distintos tonos verdosos hasta azul turquesa, con cantos blancos nes femes, si tratar de les subespecies del interior del continente, designaes como "A. v. nitidifrons" y "A. v. kubtcheki"; azulada en "A. v. rondoniae"; y blanca, como una continuación de les partes inferiores centrales, nes subespecies costeres "A. v. hollandi" y "A. v. millerii". La mayoría de les variedaes tienen llaos de la cara y la corona verdes sacante en "A. v. hollandi" y "A. v. rondoniae", nes cualos son de color turquesa o azul celeste.
Alcuéntrase nel norte de Bolivia, riente de Paraguái, estremu nordés d'Arxentina y al oriente, sureste y centru de Brasil, tantu nel Zarráu, como nel Pantanal y la Amazonia, pero ta ausente na catinga, atopándose a lo llargo del ríu Amazones, el ríu Negru y tros grandes ríos de la rexón. Otra población posiblemente dixunta, topar al noroeste de Brasil, sur de Venezuela, occidente de Guyana y oriente de Colombia.
Prefier hábitats semi-abiertos, con dellos árboles, inclusive en zones urbanes. Xeneralmente evita'l bsque primariu húmedu y onde predomina esti ecosistema atopar nos cantos del monte, por casu del monte de galería de los mayores ríos. D'esa forma estendióse a ls llargu de la cuenca amazónica, beneficiándose relativamente de la deforestación.
La taxonomía ye complexa y permanez en discutiniu. "A. versicolor" presenta dos morfismos principales: el de la mariña, de gargüelu blancu, y el del interior. de gargüelu verde o turquesa. En dellos llugares reparáronse individuos con coloración entemedia, pero n'otros preséntense dambes formes ensin intergradación. Dellos espertos clasificaron enantes la forma costera como "Amazilia brevirostris", pero esti nome asignóse más apocayá al diamante colidorado del norte de Suramérica. Dalgunos sicasí aportunen en llamar la forma costera "A. brevirostris", pero otros controvierten, ensin que llogre reconocencia como especie dixebra la forma costera.
Les llendes de la distribución esacta ente delles subespecies son pocu conocíos y, amás de la forma costera, la esmeralda de Rondonia tamién foi propuesta como especie estremada "A. (v.) rondoniae", tesis sostenida poles diferencies de coloración y pola supuesta simpatría con "A. versicolor". Sicasí, pero quitando la cabeza azul, "A. v. rondoniae" ye bien similar a "A. v. nitidifrons" y l'evidencia de simpatría solamente ye aplicable a esta subespecie, polo que la American Ornithologists' Union nun caltuvo a "A rondoniae" na llista d'especies reconocíes.
Amazilia violiceps
El colibrí corona violeta o amazilia coronivioleta (Amazilia violiceps), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", que s'atopa dende'l sureste de Arizona, Estaos Xuníos, hasta'l suroeste de Méxicu.
Vive cerca de los regueros, preferentemente en cañones con carbes de sicomoros o agaves.
En promediu, mide 10 cm de llargor y pesa 5 g. La corona ye de color violeta azuláu nel machu y azul verdoso opacu na fema; el gargüelu, el pechu y el banduyu son blancos. La cola ye color bronce a castañal y el picu acoloratáu cola punta negra. L'envés ye gris verdosu
Aliméntase principalmente de néctar, especialmente de flores coloraes. Amás come áfidos, insectos y arácnidos pequeños.
Constrúi un nial en forma de copa nuna caña, xeneralmente horizontal. La fema pon dos güevos blancos.
Amazilia viridicauda
El colibrí blanquiverde (Amazilia viridicauda) ye una especie d'ave de la familia Trochilidae (colibrí).
Ye endémica de la cordal de los Andes, pudiéndose atopar tan solo en Perú.
Los sos habitats naturales son: rexones subtropicales o tropicales húmedes d'alta altitú y montes secundarios altamente degradaes.
Amazilia viridifrons
El colibrí frentiverde o amazilia frentiverde ("Amazilia viridifrons") ye una especies d'ave de la familia "Trochilidae", que s'atopa nel sureste de Méxicu (Chiapas, Guerrero, Michoacán y Oaxaca) y en Belice 
En promediu mide 10 cm de llargor. La corona y la frente son corites mate con verde escuru; l'envés ye de color bronce; el gargüelu, el pechu y el banduyu son blancos; la cola castaña, ablonda o acoloratada brillosa y el picu coloráu con punta negra.
Constrúi un nial en forma de copa, xeneralmente nuna ramina horizontal. La fema pon de 2 güevos blancos.
Dalgunos consideren la subespecie "A. v. wagneri", el colibrí lladral canela, como una especie distinta Amazilia wagneri, que s'estrema por presentar franxes canela brilloses nos lladrales y a los llaos del pescuezu.
Amazilia viridigaster
El picaflor de barriga verde o amazilia colimorada ("Amazilia viridigaster"), ye una especie de colibrí de la familia "Trochilidae".
Vive nel cantu del monte húmedu tropical, árees arbolaes abiertes y plantíos, ente los 200 y 2.100 m de altitú, na aguada oriental y al oriente del los Andes, en Colombia, Venezuela, Guyana y en Roraima, noroccidente de Brasil, en zones montascoses, pindies o cerca de los cuetos.
Mide ente 8,9 y 10 cm de llargor. El picu algama 18 mm de llargu y ye negru penriba, col quexal rosada y la punta escura. La cabeza, l'envés, el pechu y la parte cimera del banduyu, son de color verde brillante, qu'oldea cola coloración castaña opaca, afumada na grupa, amorenada na parte baxa del banduyu, acoloratada o cobriza na cara inferior de la cola y morada amorenada escura o bronce cobrizo o acoloratada na cara cimera de la cola. 
Aliméntase de néctar, en parches de flores de carbes, yerbes y enredaderes o nes flores d'árboles y parrotales. Tien un comportamientu fuertemente territorial.
Dellos espertos consideren que los especímenes de la rexón Tepuy, conformen una especie separada, "Amazilia cupreicauda", que se diistigue por presentar cola cobriza, en cuenta de la cola morada de los de l'aguada d'Andar. Sicasí, como la variación ye clinal, la mayoría de les autoridaes y en particular el SACC, considerar una sola especie.
Amazilia yucatanensis
La amazilia yucateca o colibrí banduyu canelu ("Amazilia yucatanensis") ye una especie d'ave, que s'atopa dende'l baxu Valle del Ríu Grande, nel estremu sur de Texas, hasta la península de Yucatán, en Méxicu y Belice y Guatemala en Centroamérica. 
Vive nes tierres baxes. Prefier los montes de coníferes y carbayos y les carbes en tierres grebes o a lo llargo de los cursos d'agua; alcuéntrase tamién nos güertos de cítricos. Ye una especie parcialmente migratoria y iverna a lo llargo de la mariña del Golfu, nos Estaos Xuníos, dende Texas hasta la península de la Florida.
Mide ente 10 y 11,5 cm de llargor y pesa de 4 a 5 g. L'envés y la cabeza son de color verde oliva metálicu; el gargüelu ye de color verde metálicu doráu; la parte inferior del pechu ye de color ante leonado. La inferior de les nales ye de color blancu. La cola y les nales primaries son de color acoloratáu o ablondu y la cola encrúciase un pocu. El picu ye rectu y bien delgáu; ye de color coloráu, con una punta más escura. La fema tien un picu más escuru, y ye polo xeneral menos colorida que'l machu. 
Alimentar del néctar de les flores,de preferencia les que tienen matices coloraos, usando una llingua llargo y estensible y. Amás atrapen insectos na nala. Tanto machos como femes, de cualquier edá, defenden agresivamente los sitios d'alimentación, dientro del so territoriu.
La fema constrúi un nial, en forma de copa, nun llugar protexíu, xeneralmente una caña horizontal d'un parrotal o árbol. Pon dos güevos blancos.
Anastomus lamelligerus
El picotenaza africanu (Anastomus lamelligerus) ye una especie d'ave ciconiforme de la familia Ciconiidae de color negru que s'atopa en Madagascar y bona parte del África subsaḥariana.
== Subespecies conocen dos subespecies de "Anastomus lamelligerus":
Andigena cucullata
El tucán moráu de picu pintáu, de picu verde, tucán encapucháu o tucan d'altor ("Andigena cucullata") ye una especie d'ave na familia Ramphastidae. Atopar nos montes húmedos d'altor de los Andes de Bolivia y la zona sur de Perú.
Vive nos montes de monte ente los 2.500 y 3.300 m de altitú.
Mide 41 a 44 cm de llargor. La piel alredor de los güeyos y la nuca son de color azul cobaltu; el pechu, el gargüelu y la cabeza color azul d'aspeutu abuxáu, corita na corona; el llombu ye de color castañu, les nales son verdes con puntes corites, la cola ye negra con puntes marrón, base mariella na parte cimera, la grupa y crísum coloraos. Les pates son blancucies verdoses. El picu ye mariellu llimón, con un llurdiu negru na base del quexal, un pequeñu llurdiu a cada llau, faise verdosu escontra la punta y ésta ye corita.
Andigena nigrirostris
El tucán celeste o terlaque pechiazul, "Andigena nigrirostris", ye un ave de la familia "Ramphastidae" qu'habita nos montes húmedos de los montes de los Andes, en Ecuador, Colombia y Venezuela, ente los 1.600 y 3.200 msnm
Mide en promediu 51 cm de llargor y el so picu tien ente 10 y 11 cm de llargu. El plumaxe ye negru na parte cimera, el gargüelu y el baberu abuitáu son blancos, el pechu azul claro da-y el nome, la base inferior de la cola ye colorada, la cimera mariella y la punta de la cola ye castaña. El picu ye castañu foscu a coritu y la piel alredor de los güeyos, mariella, verdosa o azulada. 
Androdon aequatorialis
El colibrí piquidentado (Androdon aequatorialis) ye una especie d'ave de la familia de los colibrís y únicu representante del xéneru Androdon. Distribuyir pol norte de Suramérica y sur de América Central.
Ye verdosu esmeralda y cola zona inferior de les nales acolorataes.
Tien un picu fino y llargo que puede algamar los 3 cm de llargor. Ye una gran midida teniendo en cuenta qu'el so cuerpu apenes llega a los 5 cm si amás cuntamos la so llarga cola.
Alimentar del néctar de les flores y de microinsectos.
Ye bien rápidu batiendo les sos nales, yá que puede moveles más de 100 vegaes per segundu, y nunca se para, sacantes que sía pa poner güevos. Los cualos son casi redondos y pesen ente 6 y 8 gramos.
Anhinga anhinga
El coríu aguyeretia americanu (Anhinga anhinga), tamién conocíu como páxaru culiebra americanu, páxaru pescuezu de culiebra, marbella americana, huizote o acoyotl, ye una especie d'ave suliforme de la familia Anhingidae mesma de les rexones tropicales d'América.
Cuando nada, somorguia tol so cuerpu so l'agua y dexa namái la cabeza y el pescuezu na superficie; los nomes "páxaru culiebra" y "coríu aguyeretia" aluden a esti aspeutu. Paecíu a un mabea, estremar por tener el picu y la cola más llargos, y l'estremu del picu en forma de gabitu. Habita en banzaos d'agua duce (marismes), onde prinda pexes buciando so l'agua, arponeándolos col so picu y engulléndolos na superficie. Al igual que les mabees, estiende les sos nales pa ensugase.
Anhinga novaehollandiae
La aninga australiana o aninga común (Anhinga novaehollandiae) ye una especie d'ave suliforme de la familia Anhingidae. Alcuéntrase en Australia, Indonesia, Nueva Zelanda y Nueva Guinea. El so pesu ye d'alredor de 2,6 kg, mide dende 85 a 90 cm de llargor y tien una vida media d'hasta 15 años.
Ta estrechamente rellacionáu col coríu aguyeretia americanu ("Anhinga anhinga"), coríu aguyeretia africanu ("Anhinga ablonda") y el coríu aguyeretia asiáticu ("Anhinga melanogaster").
Anhinga ablonda
El coríu aguyeretia africanu (Anhinga ablonda) ye una especie d'ave suliforme de la familia Anhingidae que se distribúi pola mayor parte d'África.
Anopetia gounellei
El picaflor ermitañu coliancho (Anopetia gounellei) ye la única especie del xéneru monotípicu Anopetia (sinónimu: "Phaethornis gounellei"). Vive na sabana y monte abiertu, con vexetación trupa nel interior montascosu de NE de Brasil, a una altitú de 500 a 700 msnm.
Sábese bien pocu d'esta ave; el so hábitat tuvo grandes cambeos, al paecer nun ye fácil reparala y xeneralmente ye infrecuente; nun ye considerada una especie en peligru. 
El so picu tubular peculiar señala a una técnica d'alimentación especializada en libar ciertes flores.
Ye una especie bien rara en colecciones científiques y seique la so clasificación sía errónea (Del Fuexu y otros. 1999). 
Anorrhinus galeritus
El cálao crestado (Anorrhinus galeritus) ye una especie d'ave bucerotiforme de la familia Bucerotidae autóctona de les selves de la península Malaya, Borneo y Sumatra. Nun se reconocen subespecies.
Anthracoceros albirostris
El cálao cariblanco (Anthracoceros albirostris) ye una especie d'ave bucerotiforme de la familia Bucerotidae.
La so dieta inclúi frutes selvaxes (especialmente figos) y otres frutes tales como rambután, xuntu con insectos grandes y vertebraos pequeños tales como llagarteses y xaronques.
Alcuéntrase nel subcontinente indiu y el sur esti d'Asia, en Bangladex, Bután, Brunéi, Camboya, India, Indonesia, Laos, Malasia, Myanmar, Nepal, Singapur, Tailandia, Tíbet, y Vietnam.
Anthracothorax dominicus
El mangu antillanu (Anthracothorax dominicus) ye una especie de colibrí na familia "Trochilidae". 
Alcuéntrase na República Dominicana, Haití, Puertu Ricu, les Islles Virxes Britániques y Islles Virxes de los Estaos Xuníos. 
La cola de les femes adultes amuesen color coloráu-marrón bien escuro pela parte inferior y termina la cola con una bien diminutu llurdiu blancu, la cola de los machos ye azul escuru. Les fema amuesa banduyu blancu-gris y los machu verde escuru. Los machos son de coloración verde-doráu ye'l llombu mientres les femes son verde claro con dellos tonos de verde azul.
Anthracothorax mangu
El mangu jamaicano (Anthracothorax mango) ye una especie de colibrí na familia "Trochilidae". 
Ye una especie reinal de Xamaica.
Anthracothorax nigricollis
El mangu gorginegro (Anthracothorax nigricollis), tamién denomináu mangu común, mangu pechinegro (Colombia, Venezuela), picaflor de gargüelu negru (Arxentina, Uruguái), picaflor banduyu negru (Arxentina, Paraguái) o beija-flor-de-veste-preta (en portugués, en Brasil), ye una especie d'ave apodiforme perteneciente al xéneru "Anthracothorax" qu'integra la familia Trochilidae comúnmente denominaos colibríes. Bien común en Suramérica.
Mide 10.2  cm y pesa 7.2 g. El so picu llargu y negru ye llixeramente curvu. La cola pa dambos sexos ye de color vinácea con plumes verde azulaes na área central y puntes negres; na fema l'estremu de les puntes ye blancu. El machu ye verde metálicu vivu penriba, pembaxo una faxa negra que va del cazu al centru del abdome, bordiada d'azul brilloso nel gargüelu y pechu, lladrales verdes. A contralluz o con malu llume paez tou negru. La fema ye igual al machu penriba y pembaxo ye blanca con una faxa mediana negra del cazu al abdome.
Esta especie ye bien similar al mangu de pescuezu verde ("Anthracothorax viridigula"). Anque'l mangu gorginegro ("Anthracothorax nigricollis") machu tien el plumaxe más negru nel so parte inferior, esta y otres diferencies nel plumaxe nun son fáciles de confirmar nesti campu d'estudiu pola mínima variación de pigmentu d'una especie a la otra. Les femes de dambes especies pueden aportar a indixebrables, inda cuando al mangu gorginegro fáiga-y falta'l color cobrizu nel so parte cimeru que tien el so relativu.
Pueden atopase dende l'oeste de Panamá y Colombia, Ecuador, Venezuela, escontra l'este hasta Trinidá y Tobago, Guyana, Surinam y la Guayana francesa, y escontra el sur hasta Perú, esti de Bolivia, Paraguái, nordés d'Arxentina y tou Brasil hasta'l sur. Habita tolos tipos d'ecosistemes, evitando apenes entrar en florestas trupes, permaneciendo nos sos cantos.
Puede migrar hasta 1000 kilómetros, anque estos movimientos migratorios nun fueron estudiaos refechamente.
Como otros colibríes, alimentar de néctar, sobremanera de les flores d'árboles grandes. Tamién son insectívoros. Frecuenta árboles floríes en locales más abiertos y bebezones de colibríes.
El nial ye en forma de taza con cantu altu, construído nuna caña horizontal ensin afitase a fueyes y ensin colgar, similar al de "Eupetomena macroura". Usa fibres vexetales nidies y teles d'araña na so construcción.
La especie "A. nigricollis" describióse per primer vegada pol ornitólogu francés Louis Jean Pierre Vieillot en 1817 sol nome científicu "Trochilus nigricollis"; localidad tipo «Brasil».
Ye monotípica. Forma uma superespecie con "Anthracothorax prevostii" y "Anthracothorax veraguensis", y probablemente tamién "Anthracothorax viridigula". Bien llueu rellacionada a "A. prevostii", y dacuando considerada como conespecífica, dambes evidentemente reemplazando una a la otra xeográficamente, con simpatría local siquier nel norte de Venezuela, suroeste de Colombia y seique en toos llaos; la subespecie "A. p. iridescens" foi alternativamente atribuyida a la presente especie. 
Anthracothorax prevostii
El manguitu pechiverde ("Anthracothorax prevostii") ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", que s'atopa en Les Bahames, Belice, Colombia, Costa Rica, Ecuador, Estaos Xuníos, El Salvador, Guatemala, Hondures; Méxicu, Nicaragua, Panamá, Perú y Venezuela.
Mide 10,2 a 12 cm de llargor. El machu pesa en promediu 7,5 g y la fema 6,8 g. El picu de 25 mm de llargu, ye llixeramente curvado. El machu tien el plumaxe del envés de color trate brillosu y polencu; la corona y el pechu na parte central son de color negru mate, bordiáu de verde azuláu; los lladrales son verde brillantes y el negru del pechu faise más estrecha nel banduyu; tien guedeyes blanques nes zanques; les plumes esteriores de la cola son de color vinotinto a magenta con punta negra. Les plumes centrales de la cola son verde escuru en dambos sexos. La fema tien el plumaxe del envés color verde morenura y partes inferiores blanques con un llurdiu escuru central, que camuda de negra nel mentón verde azulada nel gargüelu. Les plumes esternes de la cola presenten bandes de color magenta y azul escuro iridiscente, con estreches puntes blanques.
Viven nos cantos de los montes, nes sabanes, pacionales, manglares y árees abiertes con árboles esvalixaos, hasta los 1.000 m de altitú.
La especie ye parcialmente migratoria, una y bones la población que se reproduz nel nordés de Méxicu (suroeste de Tamaulipas y este de San Luis Potosí al sur de Veracruz y Tabasco estremu oeste) dende finales de febreru a setiembre, migra escontra la mariña del Pacíficu en Centroamérica y el sur de Méxicu. Otros movimientos son pocu conocíos, pero l'amplia separación de les poblaciones d'América del Sur suxure una propensión de la especie a viaxar o una distribución más continua mientres los periodos nel clima d'América del Sur yera más templáu y más secu. El Panamá la especie ye remplazada pola cercanamente rellacionada "Anthracothorax veraguensis".
Ta ampliando la so estensión aprovechando la deforestación, como puede comprobase al norte de l'aguada del Caribe. El primer exemplar de la especie documentado al norte de Méxicu foi fotografiáu na mariña de Texas, en septiembre de 1988. La especie convirtióse nun vagamundu residente cada vegada más frecuentemente nel Valle del Río Bravo nel sur de Texas. Namái trés exemplares fueron documentados nos Estaos Xuníos fora de Texas: un machu nuevu en Concord, Carolina del Norte en payares de 2000, un machu xuvenil en Beloit, Wisconsin en septiembre de 2007, y una ave nueva, posiblemente un machu, en Dublín, Xeorxa, n'ochobre de 2007. 
Aliméntase de néctar de flores y d'insectos. Visiten les flores de los árboles, como les lleguminoses, especialmente "Inga", "Caesalpinia" y "Erythrina", según del xéneru "Ceiba" y de bejucos. Prinden los insectos en vuelu, a considerable altor.
Constrúi'l nial con forma de taza pocu fonda de pelusa vexetal. Xeneralmente asitiar a considerable altor, sobre la caña más saliente d'un árbol. La fema pon dos güevos blancos y los guara por 16 a 17 díes y los pitucos una vegada nacíos caltener nel nial por aprosimao 24 díes más. 
Anthracothorax veraguensis
El mangu de Veragua (Anthracothorax veraguensis) ye una especie de colibrí na familia "Trochilidae". 
Alcuéntrase en Panamá y apocayá en Costa Rica.
Anthracothorax viridigula
El mangu gorgiverde, llamáu tamién mangu gorjiverde, picaflor o mangu de gargüelu verde (Anthracothorax viridigula), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes".
Esti colibrí reproducir dende'l nordés de Venezuela, Trinidá y el sur de Guayana hasta'l nordés Brasil. En Brasil, les aves solo atópense na estrecha franxa costera del Atlánticu norte y el sur de la desaguada del ríu Amazones, y una franxa a lo llargo del propiu ríu, a unos 1500 kilómetros ríu arriba. Trátase d'un local o Migración de les aves migrante estacional, anque los sos movimientos nun son bien entendíos.
Esta pequeña ave habita en manglares y sabanes húmedes de tierres baxes. 
Ye de 10,2 cm de llargu y pesa 9 g. El picu ye negru, abondo llargu y llixeramente curvu. 
El machu tien les partes cimeres de color verde brillante con un tinte de cobre, especialmente nel anca. El gargüelu y partes inferiores son de color verde con una llinia de negru central nel pechu y el banduyu. La cola tien plumes centrales son escures, los esteriores de la cola son de color vieno colloráu con punta de color negru.
La fema cunta con más tonalidá de bronce nel envés y los lladrales. Tien les partes inferiores blanques con una franxa central de color negru. La cola tien plumes centrales son escures, los esteriores de la cola son de color vieno colloráu con punta de color negru. Los machos inmaduros paecer a les femes, pero tienen los llaos castaños.
Esta especie ye bien similar y estrechamente rellacionada cola "Anthracothorax nigricollis". Anque'l machu mangu gorgiverde tien menos negru estendíu nes partes inferiores, les diferencies d'ésta y otres plumes nun son siempres fáciles de confirmar nel campu, porque los páxaros apaecen de color negru. Les femes de los dos especies puede ser casi indixebrables, anque'l mangu gorgiverde tien les partes cimeres más estensamente de tonu cobrizu qu'el so pariente.
L'alimentu d'esta especie ye'l néctar, de cutiu tomáu de les flores de los árboles grandes. Esti colibrí ye tamién notablemente insectívoru y de cutiu esvalíxase nes árees abiertes p'atrapar insectos voladores.
Anthracothorax viridis
El runfador verde o mangu portorriqueño (Anthracothorax viridis) ye una especie grande de colibrí na familia "Trochilidae". 
Ye reinal de la isla principal de Puertu Ricu namá. 
Alcuéntrase xeneralmente nes rexones montascoses de la isla, de cutiu nel café y otru tipu de plantíos. 
Polo xeneral, alimentar del néctar en flores de Heliconia. La cola de les femes adultes amuesen color coloráu-marrón bien escuro pela parte inferior y termina la cola con una bien diminutu llurdiu blancu, la cola de los machos ye azul escuru. La coloración dorsal y el banduyu de les femes ye similar a los machos con rellumu menos intensu. Les coloración xeneral de cuerpu ye llevemente menos intensa na parte dorsal. La coloración nun ye uniforme ente individuu ya individuu, varien dende color verde intensu hasta violeta negru.
Anthropoides virgo
La grulla damisela (Anthropoides virgo) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Gruidae. La so área de distribución entiende Asia central (zona de cría), África subsaḥariana y el sur d'Asia (árees d'ivernada). Tamién hai pequeñes poblaciones en Chipre y Turquía. En España añeró hasta principios del sieglu XX en zones del oeste y sur de la península Ibérica.
La grulla damisela mide ente 85 y 100 cm de llargor y ente 1,55 y 1,80 m de valumbu. Les nalas y el cuerpu tán cubiertes d'un plumaxe gris. El pescuezu y la cara son negros, y la parte trasera de la cabeza ta coronada por una serie de plumes blanques y fines. El pechu tien plumes llargues y negres. Los güeyos son coloraos. El picu y les pates son más curtios que n'otres grullas por cuenta de la so alimentación. 
Los pitucos tienen el plumaxe gris, sacante la parte cimera de la cabeza, que ye de color marrón. Los exemplares nuevos tienen la coloración de los adultos, anque la cabeza ye gris.
La grulla damisela habita en zones esteparias, cercanes a zones húmedes. Mientres la dómina de apareamiento prefier los hábitats húmedos, ente que nes zones d'ivernada vive n'ambientes más secos. Aliméntase de materia vexetal, merucos, insectos, cascoxues, llagartos, xaronques, pequeños mamíferos y pitucos d'otres aves. N'ocasiones ve buscar alimentu y abelugu cerca d'asentamientos humanos
Esta especie migra dende la área de cría, nes praderíes centroasiátiques, hasta la zona d'ivernada, n'África o n'India ente agostu y setiembre. Suelen viaxar en grupos grandes, d'unos 400 individuos. Mientres el viaxe munches muerren de fatiga, fame o depredación. Nes zones d'ivernada rexuntar en grandes grupos, d'hasta 20000 individuos, n'ocasiones al pie de la grulla común. Ente marzu y abril, les grullas entamen el so viaxe de regresu a les zones de cría.
Na dómina de apareamiento, el machu y la fema realicen dances y llamaes de cortexu, anque les dances estremar por componese de menos saltos, y les llamaes son más agudes ya intenses que n'otres grullas. Tres el apareamiento, la fema pon 1 o 2 güevos, que son guaraos mientres 1 mes. En naciendo, los pitucos permanecen al pie del proxenitores hasta que son independientes, a los 65 díes de nacer a lo más.
La grulla damisela constitúi parte de la cultura de Pakistán y el norte de India. Ye llamada "koonj", y apaez na poesía y lliteratura de la rexón como símbolu de fidelidá matrimonial. La formación en vuelu de la grulla foi adoptada pol exércitu na Antigua India.
La UICN considera a la grulla damisela como especie d'esmolición menor. La población asitiar ente los 200000 y los 240000 exemplares. Ye vulnerable a la caza furtiva, según a la degradación del so hábitat. 
Antrostomus arizonae
El chotacabras cuerporruín mexicanu (Antrostomus arizonae), tamién conocíu como tapacamino cuerporruín sureñu, tapacamino cuerporruín norteño o tapacaminos cuerporruin, ye una especie d'ave caprimulgiforme de la familia Caprimulgidae atopada nel suroeste d'Estaos Xuníos y Méxicu.
Esta ave primeramente arrexuntóse col chotacabras cuerporruín ("Antrostomus vociferus"); sicasí, dambos tipos tienen distintos rangos y vocalizaciones, los güevos tienen distinta coloración y la secuenciación d'ADN amuesa abonda diferenciación pa dixebralos en distintes especies.
Los adultos tienen el plumaxe motudu: les partes cimeres son de color gris, negru y marrón y les partes inferiores de color gris y negru. Tienen el picu curtiu y el gargüelu negru. Los machos tienen un llurdiu blancu debaxo de les puntes del gargüelu y les plumes esternes de la cola blanques; na fema, estes partes son de color marrón claru.
Habita nos montes del suroeste d'Estaos Xuníos y Méxicu. Alimentar na nueche, captura insectos en vuelu, y de normal duermen mientres el día. Añeren nel suelu, en llugares avisiegos ente les fueyes muertes y polo xeneral ponen dos güevos.
Antrostomus badius
El chotacabras guatemalteco (Antrostomus badius) ye una especie d'ave caprimulgiforme de la familia Caprimulgidae. La so área de distribución inclúi Méxicu, Guatemala, Belize, Nicaragua (dacuando) y posiblemente Hondures. El so hábitat consiste de monte secu subtropical y tropical. Nun tien subespecies reconocíes.
Antrostomus carolinensis
El chotacabras de camín o chotacabras de la Carolina (Antrostomus carolinensis) ye una especie de ave migratoria nocherniega, de la familia "Caprimulgidae", que se reproduz nel sureste de Canadá y este d'Estaos Xuníos y envierna dende nel estremu sur d'Estaos Xuníos, Centroamérica, les Antilles, Colombia y Venezuela.
En Norteamérica vése-y cerca de los banzaos, pandos predresos y montes de pinos. En migrando pel iviernu, vive n'escamplaes dientro del monte secundariu, sebes altes de les sabanes y en cultivos y carbes de los cantos de monte.
Mide ente 28 y 33 cm de llargor y 62 cm de valumbu y pesa 110 g. L'envés ye de color castañu, más escuru nel machu que na fema, con un vermiculado negru y llistes grueses negres na coroniella, la nuca y el llombu. Presenten llurdios negros y ante nes escapulares y les coberteras alares y barres ablondes y negres nes plumes remeres, más ablondes nel machu que na fema. La cola presenta pintes negres. La cara y la rexón inferior son ocre, con negru motudu na cara y el gargüelu y, barreteado y vermiculado nel pechu y l'abdome. Nel pechu presenta llurdios de color ante y una faxa blanca amarellentada na parte baxa del gargüelu. Los trés timoneres más esternes del machu esiben puntes amplies y blanques. El picu ye curtiu, anchu y negru y les pates son corites.
Aliméntase de insectos, principalmente escarabayos, formigues alaes y polilles, qu'atrapa en vuelu peles nueches, abriendo'l picu.
Nun constrúin niales. La fema ponen los güevos cubiertos ente la foyarasca, nel suelu. Los güevos son de color rosado con llurdios de de colores marrón y lila; darréu son guaraos pola mesma fema.
Na nueche efectúa una serie de llamaes, que suenen como "chuckw", con una nota media vibrante ente dos notes más curties, ensin munchos cambeos nel tonu. Ye lentu y de baxa frecuencia.
Antrostomus ridgwayi
El chotacabras tucuchillo (Antrostomus ridgwayi), tamién conocíu como tapacamino el to-cuchiellu, ye una especie d'ave caprimulgiforme de la familia Caprimulgidae. Ye nativu del sur de los Estaos Xuníos, Méxicu, Guatemala, Hondures y Nicaragua. El so hábitat consiste de monte secu subtropical y tropical y carbes. El so nome científicu foi-y dáu n'honor al ornitólogu Robert Ridgway.
Les siguientes subespecies son reconocíes:
Antrostomus rufus
El chotacabras coloriáu (Antrostomus rufus) ye una especie d'ave de la familia Caprimulgidae que vive en Centru y Suramérica.
Alcuéntrase en Arxentina, Bolivia, Brasil, Colombia, Costa Rica, Ecuador, la Guayana francesa, Guyana, Panamá, Paraguái, Perú, Santo Lucía, Surinam, Trinidá y Tobago y Venezuela.
Los sos hábitats naturales son los montes tropicales, tanto húmedos como secos, tamién puede vivir nes arbolees llargamente degradaes y carbes de sabana, principalmente en terrenes ondulaos, hasta los 1.000 m de altitú.
En promedi mide 28 cm de llargor y pesa 95 g. Ye de color castañu a ablondu opacu, con vermiculaciones y con llistes negres grueses na coroniella, la nuca y el llombu. La fema ye más clara y menos ablonda. La cara y el gargüelu presenten barres y llixos ablondos y negres. Tien una faxa color anteada al traviés de la parte baxa del pechu y el banduyu y, coberteras infracaudales color ocre con barreteado negru. Presenta llurdios negros con borde color ante, na zona escapular y nes coberteras alares y, barres ablondes y negres nes remeres. Les terciales son color ante, con un xaspiáu negru. La cola ye ablonda con pintes negres. La metá dinferior de los trés plumes timoneres esternes del machu, ye blanca, con cantu acoloratáu. El picu ye curtiu, anchu y negru y les pates abuxaes.
Antrostomus saturatus
El chotacabras fuliginoso o chotacabras aveséu (Antrostomus saturatus) ye una especie d'ave caprimulgiforme de la familia Caprimulgidae nativa de América Central.
Habita en montes húmedos y zones degradaes de Costa Rica y l'oeste de Panamá.
Antrostomus sericocaudatus
El chotacabras coladeseda (Antrostomus sericocaudatus), tamién conocíu como atajacaminos afumáu, atajacaminos escuru o chotacabra escura, ye una especie d'ave caprimulgiforme de la familia Caprimulgidae nativa de América del Sur.
El so hábitat son los montes húmedos subtropicales d'Arxentina, Brasil, Bolivia, Paraguái y Perú. 
Esisten dos subespecies reconocíes d'esta ave.
Antrostomus vociferus
El chotacabras cuerporruín, guabairo o atajacaminos mexicanu (Antrostomus vociferus) ye una especie d'ave Caprimulgiformes de la familia Caprimulgidae que vive en América del Norte y Central. El chotacabras suelse oyer, pero ye malo de reparar.
Mide ente 22-27 cm de llargu. Esta ave confundir n'ocasiones con "Caprimulgus carolinensis" que tien una llamada similar pero de menor tonu y más lenta.
Los adultos tienen un plumaxe motudu. Les partes cimeres son de color gris, negru y marrón, les inferiores son de color gris y negru. Tienen un picu bien curtiu arrodiáu de goches y un pescuezu negru. Los machos tienen un llurdiu blancu debaxo del gargüelu y puntes blanques nes plumes esteriores de la cola. Nes femes, estes son de color marrón claru.
Trátase d'un ave noctura que mientres el día fuelga en cañes o sobre fueyes seques cayíes onde pasa inalvertíu gracies a la so coloración protectora. Habita en montes mistos o de fueya caduca nel sureste de Canadá, este y suroeste d'Estaos Xuníos y América Central. Les aves del norte migren al sureste d'Estaos Xuníos y al sur de América Central. Los presentes n'América Central son en gran midida residentes.
Estes aves alimentar na nueche, prindando insectos en vuelu (camparines nocherniegues, escarabayos y otros insectos), y que de normal duermen mientres el día. Añeren nel suelu, en llugares ocultos ente les fueyes muertes, y polo xeneral ponen dos güevos al empar. L'ave va permanecer nel nial hasta casi ser triáu.
Esta ave ta sumiendo a escala local. Larry Penny rexistró un amenorgamientu de 97% dende 1983 nel Estáu de Nueva York. Propunxéronse delles razones pal amenorgamientu, como la destrucción del hábitat, la depredación por gatos y perros cimarrones, y l'envelenamientu por insecticides , pero les causes reales siendo malo d'atopar. Sicasí, la especie nel so conxuntu nun se considera amenaciaes a nivel mundial por cuenta de la so amplia distribución.
Por cuenta de la so etérea cantar, el chotacabras ye la tema de numberoses lleendes y utilízase frecuentemente como un símbolu auditivu de l'América rural. Una lleenda de Nueva Inglaterra diz qu'el chotacabras puede sentir l'alma saliendo, y puede prindala. Este ye usáu como trama en relatu curtiu de H. P. Lovecraft "L'horror de Dunwich". Esto ta probablemente rellacionáu a una creencia anterior de nativos americanos y polo xeneral del folclore estaunidensede que'l cantar d'estos páxaros ye un presaxu de muerte.
Esta ave ye mentada nel famosu cantar de Hank Williams titulada ""I'm so lonesome I could cry"", onde se diz qu'el so cantar ye demasiáu murniu como pa dexa-y volar.
Anurolimnas castaneiceps
La pituca pituro , pituca pinturo o pituca colorada (Anurolimnas castaneiceps) ye una especie d'ave gruiformes de la familia de les rállidas.
El so hábitat natural son los montes húmedos tropicales o subtropicales, tierres baxes y zones primeramente montiegues agora bien degradaes en Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador y Perú. 
Anurolimnas fasciatus
La pituca barreada, pituca barrada o burrín grande ("Anurolimnas fasciatus") ye una especie d'ave gruiformes de la familia de les rállidas.
El so hábitat natural son los montes húmedos, carbaes, y zones primeramente montiegues agora bien degradaes en Brasil, Colombia, Ecuador y Perú.
Anurolimnas viridis
La pituca coronirrufa (Anurolimnas viridis), tamién denomináu pituca o gallineta cabecirrufa, burrín castañu o de cara gris, ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae que vive en Suramérica.
Alcuéntrase en Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, la Guayana francesa, Guyana, Paraguái, Perú, Surinam y Venezuela. 
El so hábitats naturales son les sabanes tropicales inúndables estacionalmente y los yerbazales húmedos.
Apalharpactes mackloti
El trogón de Sumatra (Apalharpactes mackloti) ye una especie d'ave trogoniforme perteneciente a la familia Trogonidae.
Ye reinal de les selves montanas de Sumatra.
Apaloderma aequatoriale
El trogón carigualdo (Apaloderma aequatoriale) ye una especie d'ave trogoniforme de la familia Trogonidae qu'habita principalmente n'África Central.
El trogón carigualdo mide alredor de 30 cm de llargor, incluyida la so llarga cola arrondada. El plumaxe de los machos ye coritu nes partes cimeres, cabeza y pechu. Les sos nales son grises y el so banduyu y lladrales son coloraos. Presenten una carúncula mariella qu'ocupa gran parte de les sos mexelles. El so picu tamién ye mariellu y tien la punta curvada escontra baxo. Les femes son de tonos abuxaos col banduyu y lladrales verdosos y la so carúncula ye muncho más amenorgada.
Atopar nes selves de Camerún, el suroeste de la República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Guinea Ecuatorial, Gabón y el sur de Nixeria.
Apaloderma narina
El trogón de Narina o surucuá de Narina (Apaloderma narina) ye una especie d'ave trogoniforme d'unos 34 cm de llargor, perteneciente a la familia Trogonidae.
Ye orixinaria del África subsaḥariana. Onde habiten dende les tierres baxes hasta les tierres altes, valles y montes de ribera, de clima tropical a les rexones templaes. Atopar dende Sierra Lleona a Etiopía , y este d'África hasta l'este y el sur de Sudáfrica.
Apaloderma vittatum
El trogón montano (Apaloderma vittatum) ye una especie d'ave trogoniforme de la familia Trogonidae qu'habita nel África subsaḥariana.
El trogón montano mide alredor de 28 cm de llargu, incluyida la so llarga y ancha cola característica de los trogones. El so picu y pates son de color mariellu. La cabeza del machu ye corita azulada con iridiscencies broncíneas. Per debaxo del güeyu presenta dos pequeñes carúncules marielles o anaranxaes y percima tien otra mariella o gris. Los sos partes cimeros y parte cimeru del pechu son escures con irisdscencias verdes nel llombu y azules o violetes nel pechu y la cola. El restu de les sos partes inferiores son coloraes salvo la parte inferior de la cola que presenta un finu llistáu blancu y negru. La cabeza de la fema ye parda y tien les carúncules más pequeñes. El so gargüelu y pechu son de color canela claro, y no demás paecer al machu. El neñones paecer a les femes pero col banduyu blancu y con llixos blancos nes nales formaes poles puntes de les plumes coberteras y les secundaries interiores.
Alcuéntrase tremáu pelos montes del África Subsahariana, distribuyíu per Angola, Burundi, Camerún, República Democrática d'El Congu, Guinea Ecuatorial, Kenia, Malaui, Mozambique, Nixeria, Ruanda, Tanzania, Uganda y Zambia. El so hábitat preferíu son los montes d'altitúes próximes a los 1600 msnm, xeneralmente percima del preferíu pol trogón de Narina, anque dacuando coinciden en dellos llugares.
Aphantochroa cirrochloris
Aphantochroa cirrochloris ye una especie d'ave de la familia Trochilidae, la única del xéneru "Aphantochroa". 
El so hábitat natural ye'l monte húmedu y los montes primarios bien degradaos tropicales y subtropicales. Ye reinal de Brasil. Anque la so población nun foi cuantificada, considérase abondo común. 
Aphrodroma brevirostris
La pardela de les Kerguelen (Aphrodroma brevirostris) ye una pequeña ave marina de la familia de los petreles o patinos (Procellariidae). La especie describióse por enforma tiempu dientro del xéneru "Pterodroma" enantes de ser dixebrada dientro del so propiu xéneru, "Lugensa", en 1942. El xéneru nun foi llargamente aceptáu sinón hasta 1985, cuando un estudiu comprobar. La posición dientro de los proceláridos (familia Procellariidae) sigui siendo material d'alderique; cuando foi dixebrada del xéneru "Pterodroma" suxurióse que podría ser un petrel fulmar, ente que en 1998 un estudiu asitiar cerca de les pardeles y del xéneru "Bulweria". Finalmente, nel añu 2000 Storrs Lovejoy Olson treslladar al xéneru monotípicu Aphrodroma.
La pardela de les Kerguelen añera en colonies d'islles remotes: colonies na isla de Gough nel océanu Atlánticu, y nes islles del Príncipe Eduardo, nes islles Crozet y nes Kerguelen nel océanu Índicu. Los individuos permanecen en colonies, son de vezos nocherniegos y añeren en llurigues o nel suelu húmedu. Les llurigues usualmente atopar a sotaventu. Guaren un únicu güevu por temporada, y el güevu ye guaráu por dambos padres mientres 49 díes. La cría ye curiada por 60 díes más.
Aptenodytes patagonicus
El pingüín rei (Aptenodytes patagonicus) ye'l segundu pingüín más grande dempués del pingüín emperador ("Aptenodytes forsteri").
Circumpolar nel continente antárticu, onde tán les zones de los vientos del Oeste. Añera na Badea Inútil na Isla Grande de Tierra del Fueu, en Chile y nes islles cercanes a América del Sur (como les Malvines y les Georgias del Sur), África (Islles del Príncipe Eduardo y islles Crozet) y Oceanía (islles Kerguelen y isla Macquarie).
La parte cimera del so pechu, al altor del gargüelu, ye de color naranxa amarellentáu, bordiáu per una llinia negra, col llombu tapizáu de color gris, que baxa hasta llegar a lo cabero. El so banduyu ye ablancazáu, y la so cabeza negro y armao d'un picu llargu, apuntiáu y parcialmente anaranxáu. Les sos pates tán afeches pa nadar na agua.
Les críes tán cubiertes por un plumón castañu bien nidiu, que tien l'apariencia de pelo. Viven hasta veinte años n'estáu natural. Aliméntase de krill, peces pequeños, etc.
Presenta dos subespecies:
Aptenodytes patagonicus halli
El pingüín rei del Índicu (Aptenodytes patagonicus halli) ye una de los dos subespecies en que s'estrema la especie "Aptenodytes patagonicus", el más grande pingüín viviente dempués del pingüín emperador ("Aptenodytes forsteri"). Habita en mares subantárticos, y nidifica n'islles del sector austral del océanu Índicu. 
Esta subespecie reproducir n'islles del sector sur del océanu Índicu.
Les poblaciones reproductives más grandes d'esta subespecie son les siguientes: 
Poblaciones menores atopar n'otres islles subantárticas, por casu na isla Marión. Na isla Heard la subespecie fuera esterminada ente l'añu 1929 a 1948, pero foi recolonizada en 1963, llogrando xenerar una población de 5700 pareyes en 1989.
Nel iviernu austral entama una migración escontra'l norte en busca d'agües a menor llatitú, que caltienen una temperatura menos frío nesa estación. Exemplares vagantes d'esta subespecie fueron rexistraos nes mariñes de Sudáfrica, Australia, y Nueva Zelanda.
Tou lo dorsal ye de color gris —inclusive les nales—, color que lu cubre dende la nuca hasta la cola y partes traseres de les plumes de les pates. Tou lo ventral ye ablancazáu, bordiáu y dambos llaos per dos tales llinia negres, que casi contacten nel gargüelu, la que presenta, al igual que la parte cimera del so pechu, un color naranxa amarellentáu, el que tamién s'espande en semicírculu na rexón auricular. La cabeza ye negra; nella destaca la so llongura y apuntiáu picu, nel que'l quexal ye parcialmente anaranxada. Les sos pates presenten una membrana interdixital, afecha pa nadar.
Con al respective de la otra subespecie ("Aptenodytes patagonicus patagonicus"), estrémase tantu nel llargor del picu como na de les nales. 
Aliméntase pelágicamente n'agües subantárticas, que arredolen el continente antárticu. La so dieta ta compuesta por krill, peces, calamares, pulpos, peces, moluscos, sepias, y crustáceos. De la mesma, esta ave ye predada por foques leopardo, tiburones, y orques, ente otros. Los sos güevos y críes son depredados por gaviluetes y págalos.
Nidifican colonialmente n'islles subantárticas. Les críes nacen desnudes, pero a los 10 díes cubrir con un plumón castañu bien nidiu, que tien l'apariencia de pelo. 
Esta subespecie describióse orixinalmente por William Mathews nel añu 1911. Atopóse cierta evidencia de diferencies xenétiques ente les poblaciones de les islles Crozet y Kerguelen. 
La subespecie foi intensamente cazada pa estrayer la so grasa en forma de aceite. Por esta causa delles colonies sumieron. Igualmente la supervivencia de la subespecie nun s'atopa amenazada.
Aptenodytes patagonicus patagonicus
El pingüín rei del Atlánticu (Aptenodytes patagonicus patagonicus) ye una de los dos subespecies en que s'estrema la especie "Aptenodytes patagonicus", el más grande pingüín viviente dempués del pingüín emperador ("Aptenodytes forsteri"). Habita en mares subantárticos, y nidifica n'islles del sector austral del océanu Atlánticu. 
Esta subespecie reproducir n'islles del estremu sudeste de América del Sur. Les poblaciones nidificantes más importantes alcuéntrase nes islles Georgias del Sur —con más de 100 000 pareyes—, y nes Sandwich del Sur. Poblaciones menores presentar en delles de les islles qu'integren l'archipiélagu de les Malvines, sumando a lo menos 5 colonies, la mayor d'elles con una población de 100 pareyes. Nesi archipiélagu la subespecie fuera esaniciada polos colonu británicos nel añu 1870, pero llogró recolonizarlo tímidamente nel añu 1933. La enorme colonia de la isla de los Estaos paez ser esterminada, anque s'abarrunta que la subespecie volviera utilizar la como sitiu de nidificación, pos ye habitual nel archipiélagu. 
Nel iviernu austral entama una migración escontra'l norte en busca d'agües a menor llatitú, que caltienen una temperatura menos frío nesa estación, algamando les mariñes de la Patagonia, y de la provincia de Bonos Aires na Arxentina, y raramente más al norte nes del Uruguái hasta les del sur del Brasil.
Exemplares vagantes d'esta subespecie fueron rexistraos nes mariñes de la península antártica.
Nel sur de Chile ye ocasional, en Magallanes. Les hipótesis de que dalguna vegada añeró nes islles del cabu de Fornos nunca pudiero comprobase.
Con al respective de la otra subespecie ("Aptenodytes patagonicus halli"), estrémase tantu nel llargor del picu como na de les nales.
Esta subespecie describióse orixinalmente por Miller nel añu 1778, sol nome científicu de: "Aptenodytes patagonica". La so localidá tipu ye: «islles Georgias del Sur».
Apus affinis
El andarón moru (Apus affinis) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae que vive n'África y Asia suroccidental. Dellos especialistes consideren a la raza oriental, el andarón oriental.
El andarón moru tien pates bien curties; usar solamente pa enferronase a superficies verticales. El so nome científicu provién del griegu απους, "apous", que significa "ensin pates" yá que nunca se posen voluntariamente en tierra.
Los andarones moros pueden identificase fácilmente pol so pequeñu tamañu. Coles nales estendíes mide apenes treinta y tres centímetros de llargu, en comparanza colos cuarenta y dos centímetros del andarón común. Son dafechu negros sacante poles ancas, de color blancu, al igual que los llaos del so cuerpu. Tienen una cola curtio y cuadrao. El vuelu caracterizar pol so aletéu, igual que los aviones comunes. 
Pasen la mayor parte de les sos vides nel aire, alimentándose de los insectos qu'atrapen al vuelu colos sos picos. Beben agua mientres el vuelu, pero n'ocasiones pósense sobre cantiles o parés. 
Estes aves críen en zones de cantiles, dende l'este d'África hasta la zona tropical del sur d'Asia, cuantimás na parte occidental de Indonesia. A diferencia del andarón común, que vive más al norte, munchos andarones moros son sedentarios, pero delles poblaciones son migratories y pasen l'iviernu más al sur de les sos zones de distribución. Allóñense bien de de dicha zona al migrar: columbráronse miembros d'esta especie en distantes zones d'Europa y Asia. 
El andarón moru constrúi los sos niales en furacos n'edificios o n'ocasiones en cantiles, y deposita ente unu y cuatro güevos cada vegada. Cada ave torna al mesmu sitiu añu tres d'añu y reconstrúi el so nial si ye necesariu. Na India atopóse una especie de chinche qu'invade los sos niales, de nome científicu "Cimex hemipterus".
Dende 1981 asocédense los avistamientos d'estes aves en puntos cada vegada más septentrionales de la Península Ibérica. En 2010, la Sociedá Española d'Ornitoloxía informó sobre la observación d'estes aves per octavu añu consecutivu. En xunu de 2015 reparóse un exemplar na ciudá de Guadalajara.
Apus alexandri
El andarón de Cabu Verde o andarón de Alexander (Apus alexandri) ye una pequeña ave de la familia de los andaróns que solo habita nes islles de Cabu Verde. La so denominación fai honor a Boyd Alexander, un ornitólogu inglés que lideró dos expediciones a les islles en 1897.
Esisten rexistros de la so presencia en toles islles de Cabu Verde sacante en Santa Luzia anque ye probable que solo añere en Santiago, Fogo, Brava, Santu Antão y São Nicolau. Polo xeneral ye una especie común con una población estable y nun-y la considera amenazada.
Puede reparar volando sobre tolos hábitats y caza mientres el so vuelu insectos, alimentándose en bandaes sobre ribayos y a lo llargo de cantiles y la mariña del mar.
El so cuerpu mide en promediu 13 cm de llargor y les sos nales tienen una envargadura de 34 a 35 cm. El so plumaxe ye de color gris escuru-amarronáu con un gran llurdiu pálidu nel so gargüelu. Comparáu con otros andarones qu'habiten les islles ye más pequeñu, les sos nales son más curties. El so vuelu ye más débil y más solmenáu. Realiza una llamada bien aguda.
Constrúi'l so nial nun resquiebru nun cantil, nun covarón o nel techu de dalguna construcción. El nial tien forma de platu y ta construyíu con camperes y plumes. Los güevos son de color blancu y la puesta polo xeneral ye de dos güevos.
Apus apus
El cirriu (Apus apus) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae mesma de Eurasia y África. 
El cirriu ye un ave especialmente afecha pal vuelu, con nales falciformes, cola curtia de forqueta pocu fonda, boca bien ancha y grande rematada con un picu pequeñu, pates bien curties ensin pulgar oponible y garres pequeñes pero de presa extraordinariamente fuerte que-y dexen garrar se a superficies verticales. El so plumaxe ye coritu con un pequeñu llurdiu ablancazáu o gris clara nel gargüelu, solo visible a curtia distancia. El andarón común tien un llargor corporal de 16–17 cm, ente que'l so valumbu alar ye de 42–48 cm, lo qu'en vuelu apurre a les sos nales la so característica figura d'amplia media lluna.
El cirriu foi descritu científicamente por Carlos Linneo en 1758 na décima edición de la so obra "Systema naturae", col nome de "Hirundo apus", que significa «golondrina ensin pies». En 1777 foi treslladáu como especie tipo al xéneru "Apus" por Giovanni Antonio Scopoli. Reconócense dos subespecies:
apus pekinensis" - ocupa Asia dende Irán hasta Mongolia y China, pasa l'iviernu n'África oriental.
La etimoloxía del so nome científicu, "Apus apus", provién del griegu antiguu, onde "apous" (άπους) significa «ensin pies», en referencia a'l so costumes aérees. El so nome n'español «andarón» vien de la corrupción del so antiguu nome "oncejo", por tracamundiu cola palabra «andarón» que significa «lligadura, llazu». De la mesma oncejo provenía de focete, n'alusión a la forma de la so figura en vuelu.
Dende los mesmos oríxenes de la zooloxía abarruntábase lo qu'a finales de la década de los 1960 constatóse: que los cirrios pasen la mayor parte de la so vida nel aire: comen, duermen y copulan volando. Namái pósense pa poner los güevos, guaralos y criar a los sos pitucos. Permanecen en vuelu ininterrumpíu mientres nueve meses del añu. Les críes abandonen el nial una mañana volando sópitamente, ensin necesidá d'aprendizaxe previu, y nun retornen a él enxamás. De nueche, estes aves alzar hasta los 2.000 m d'altor y ellí duermen, volando. Mientres el suañu l'aletéu amenorgar de los habituales 10 movimientos per segundu a tan solo 7. Por cuenta de los sos estraños vezos aéreos, entá se desconocen bien de coses de la vida d'estes aves. Añeren en riscos elevaos, parés verticales y sitios elevaos dende los que reemprende el vuelu, yá que si cai al suelu esperimenta gran dificultá en remontar el vuelu pol so especial morfoloxía alar y curties pates, y precisa faelo dende un sitiu eleváu.
Ye una ave migratoria qu'a mediaos de la primavera boreal (seronda austral) apaez por casi toa Europa, norte d'África y Asia Central, ente que nel iviernu boreal (branu austral) alcuéntrase-y nel sur d'África. Nel campu, añera gregariamente en talud pero ta especialmente afechu a los asentamientos humanos. Forma los sos niales so cornises y bistechos d'edificios y cases. Suel ser fiel al so llugar de anidamiento; vuelve a él y reconstruyir cuando fai falta.
El andarón común alimentar de minúsculos insectos voladores qu'atrapa col so ampliu picu que caltién costantemente abiertu al volar. Tamién recueye al vuelu los materiales colos que constrúi'l nial.
Tocantes a la so reproducción, son de vezu monogámico y presenten un solu periodu de reproducción al añu, nes árees de migración braniza. Mientres el periodu de nidificación, cada pareya de reproductores fai una sola puesta de 2 a 3 güevos que bazcuyen ente los 3,2 y 4,2 gramos. El tiempu d'incubación ye de 19 a 21 díes. Les críes abandonen el nial escontra los 35 a 59 díes de la eclosión. Los xuveniles abandonen el nial volando y de manera definitiva. El maduror reproductivu algamar a los dos años d'edá.
El desenvolvimientu de los mozos nidícolas ye diferencial. Los órganos internos (fégadu, reñones y intestíns) son los primeres n'algamar los sos pesos definitivos. El sistema esquelética y muscular sígen-y nel procesu, y el plumaxe de vuelu (remeres y rectrices) ye lo que más tardienta y marca el final del periodu nidícola. So bones condiciones alimentarias y de desenvolvimientu, los mozos andarones abandonen el nial con un llixeru sobrepesu de 6-7 gramos con al respective de los adultos. Esta reserva déxa-yos encarar les primeres dificultaes de la vida aérea, cuidao que l'abandonu del nial ye definitivu.
Ye interesante constatar tamién que'l desenvolvimientu de los xuveniles nel nial ta rellacionáu en gran midida cola temperatura ambiente. La entrada de frentes fríos o de mal tiempu nes árees de nidificación mengua considerablemente la presencia d'insectos voladores. Esto trai a un alloñamientu temporal de los andarones escontra zones de mayor ufierta o específicamente a los cantos de la zona de baxa presión. Esti movimientu evasivu dase sobremanera nos individuos d'un añu, yá que inda nun han nidificado y, por tanto, nun tán amestaos a un allugamientu fixu; pero inclúi tamién individuos en nidación. Estos movimientos pueden ser de cientos de kilómetros. Los xuveniles nidícolas en condiciones normales pueden sobrevivir a l'ausencia parental mientres cuatro díes o más, entrando nun letargo qu'amenorga'l ritmu cardiacu de 90 a 20 llatíos per minutu y la temperatura corporal de 36-39 °C a cerca de 20 °C.
Apus balstoni
El andarón de Madagascar (Apus balstoni) s'una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae qu'habita en Madagascar y les islles Comoras. Dellos taxónomos inda lo consideren una subespecie del andarón d'El Cabu, como "Apus barbatus balstoni".
Apus barbatus
El andarón d'El Cabu o andarón negru africanu (Apus barbatus) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae que vive n'África.
El andarón d'El Cabu mide ente 16-18 cm de llargu y ye tan avolumáu como un "andarón pálidu". Ye por entero de color pardu coritu, sacante un pequeñu llurdiu blancu o gris clara nel cazu que nun ye visible a llarga distancia. Tien una cola curtia y ahorquillada, nales curvadas escontra tras que-y dan apariencia d'una media lluna o un búmeran. Esta especie ye bien similar al andarón común ("apus apus"), pero puede estremase en condiciones de visión óptima pol contraste ente'l so llombu negru y plumes secundaries de les nales más clares. La so estructura más pesada tamién-y apurre una forma de vuelu característica, consistente n'aleteos entemecíos con planeos curtios.
Reproduzse en ciertes partes d'África dende Liberia, Camerún, República Democrática d'El Congu, Uganda y Kenia al sur de Sudáfrica y en Madagascar. L'hábitat de reproducción ye de monte húmedu, típicamente ente 1.600 - 2.400 m d'altor, y con menos frecuencia a baxes altitúes. Esta especie aliméntase xusto percima de les tierres baxes, y pueden formar bandaes bien grandes, de cutiu con otros andarones gregarios.
La subespecie nominal de Suráfrica ye migratoria y envierna más al norte. Otres subespecies son sedentaries. De les otres siete subespecies aceptaes, la más estendida ye la del pequeñu y escuru A. b. roehli d'África oriental. Hai otros dos otres races escures, "A. b. balstoni" y "A. b. mayottensis" que tán acutaes a Madagascar y les islles Comores, respectivamente. Suxurióse que dellos miembros de "balstoni" migren al continental fora de la dómina de críen, pero esti comportamientu nun foi comprobáu.
Les aves del África Oriental añeren en buecos d'árboles, ente que les de Suráfrica facer en cantiles, xeneralmente del interior pero tamién na mariña. El andarón d'El cabu cría en colonies, dacuando formando colonies mistes con andarón real. El so nial ye un concu de yerbes pegaes al sustrato con cuspia. La puesta típica consta d'unu o dos güevos.
Apus batesi
El andarón del Camerún o andarón de Bates ("Apus batesi") ye una especie de andarón de la familia Apodidae. 
Puede atopase en Camerún, la El Congu, la República Democrática d'El Congu, República Centroafricana, Guinea Ecuatorial, Gabón, Ghana, Liberia y Nixeria. Anque la so población nun foi cuantificada, considérase qu'en determinaos puntos de la so zona de distribución ye bien abondosa y n'otros rara o bien rara. 
Apus berliozi
El andarón de Socotora (Apus berliozi) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae que vive nel estremu oriental d'África. El so nome científicu fai honor al ornitólogu francés Jacques Berlioz.
Alcuéntrase nes zones costeres de Somalia, Kenia y la islla de Socotora, perteneciente a Yemen.
Apus bradfieldi
El andarón de Namibia (Apus bradfieldi) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae que vive nel suroeste d'África.
Apus caffer
El andarón cafre (Apus caffer) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae que vive en África y la península ibérica.
El andarón cafre mide ente 14 y 15,5 cm de llargu, como'l restu de los sos parientes el so cola ye ahorquillada y les sos nales son llargues y apuntaes, y esplegaes dambes tienen forma d'amplia media lluna. Ye de color pardu coritu (anque los exemplares nuevos son más claros), salvo'l so gargüelu y obispillo que son blancos. El picu y les pates son negros. Como'l restu de andarones tien pates curties y sírvenlu pa colgar de superficies verticales.
Tien un aspeutu similar al andarón moru, anque ye más espodáu y escuru la so cola ye más ahorquillada y la zona blanca de la so obispillo ye más amenorgada.
El andarón cafre foi descritu científicamente pol naturalista alemán Martin Lichtenstein en 1823, col nome de "Clypcesus caffer". Darréu foi treslladáu al xéneru "Apus" que fuera creáu en 1777. La etimoloxía del nome del so actual xéneru "Apus" provién del griegu antiguu "apous" (άπους) que significa «ensin pies», n'alusión a'l so costumes aérees. Sicasí, el so nome específicu, "caffer", y el so nome común proceden del términu árabe "kafir" que significa «paganu» y aplicábase a los pueblos de raza negra qu'habitaben el sur d'África, y alude a la distribución de la especie. Nun se reconocen subespecies estremaes.
El andarón cafre cría en África subsaḥariana, el cordal del Atles y el sur de la península ibérica. Les poblaciones de Marruecos y la península ibérica y África austral tres la dómina de cría migren a les zones tropicales del África subsaḥariana, ente que les qu'habiten nel trópicu namái ciertos realicen desplazamientos ciertos.
Son aves eminentemente aérees que nunca se posen nel suelu voluntariamente. Pasen la mayor parte de la so vida volando, cacen insectos al vuelu, pueden beber en vuelos rasantes, ya inclusive duermen volando, solamente se mientres la dómina de cría p'añerar. 
Esta especie suel apoderase de los niales construyíos polos andarones moros y les golondrines, espulsándolos d'ellos. N'Europa xeneralmente son los niales de les golondrina dáurica, anque al sur del Sáhara tamién parasita a otres como la golondrina colilarga. Una vegada ocupáu'l nial forren el so interior con plumes y cuspia, y ponen unu o dos güevos.
Apus horus
El andarón horus (Apus horus) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae que vive nel África subsaḥariana. El so nome conmemora a Horus el dios exipciu del Sol.
El andarón horus mide ente 13–15 cm de llargu y ye bastante trabáu. El so plumaxe ye casi por completu coritu, coles esceiciones del cazu y el obispillo que son blancos. Tien una cola ahorquillada de llargor mediu. Estrémase del andarón moru porque esti tien la cola más cuadrada, menos ahorquillada, y tien el blancu del obispillo más ampliu qu'el del horus, sicasí'l andarón cafre tien la cola más ahorquillada y la franxa del obispillo ye más estrecha. El so cantar ye un zumbante "piiiiooo, piiiiooo".
La subespecie de color más claru "A. h. fuscobrunneus" del suroeste de Angola tien un pequeñu llurdiu gris nel gargüelu y el obispillo pardu. La subespecie "toulsoni" del noroeste d'Angola y Zimbabue paez una forma escura de la nominal "A. h. horus", col obispillo escuru y un pequeñu llurdiu nel gargüelu. Los dos especies escures son consideraes por dalgunos como una especie estreme.
Cría nel África subsaḥariana, nuna área estenso y continuo dende l'este y sur de Sudáfrica hasta'l sur de Zambia y el centru de Mozambique, y apocayá colonizó la zona de la reserva natural de De Hoop na Provincia Occidental del Cabu. 
Amás alcuéntrase en munches otres rexones subsaḥarianes de forma discontinua, con grandes poblaciones nos montes de Etiopía y l'área del centru de Kenia hasta Uganda. Esisten dificultaes d'identificación por cuenta de les confuses llendes de la área de distribución d'esta especie.
Los exemplares de Sudáfrica son Migración de les aves migratorios, y pasen l'iviernu más al norte. Otres poblaciones son sedentaries escluyendo desplazamientos locales.
Los andarones horus cacen insectos al vuelu en niveles d'altitú medios y hábitats cercanos, pero eviten les grandes ciudaes.
El andarón horus cría nos túneles escavados polos abejarrucos, los pitos terrestres, martines pescadores y dalgunos aviones que xeneralmente s'atopen en turries fluviales arenosos. Esta especie nun ye colonial, pero pola naturaleza de les sos hábitats de cría unes cuantes pareyes pueden añerar xuntes tremaes ente les colonies d'abeyerucos o aviones cinchados. No fondero del túnel constrúi un nial planu compuestu por vexetación y pelo pegaos con cuspia, onde la fema pon de 1 a 4 güevos. Los güevos guarar mientres 28 díes y los pollos tarden 6 selmanes en desenvolvese pa poder dexar el nial.
Apus niansae
El andarón de Nyanza (Apus niansae) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae que vive en África oriental.
Alcuéntrase en Eritrea, Etiopía, Kenia, Somalia, Sudán del Sur, Tanzania y Uganda.
Apus nipalensis
El andarón oriental (Apus nipalensis) ye una especie d'ave na familia Apodidae.
Alcuéntrase en Nepal, y el sureste d'Asia. 
Apus pacificus
El andarón del Pacíficu (Apus pacificus) ye una especie d'ave apodiforme perteneciente a la familia de los andarones (Apodidae).
Estes aves tienen les pates bien curties qu'utilicen namái pa enferronase a superficies verticales. El nome científicu provién del griegu απους, apous, que significa «ensin pies» yá que nunca se posen voluntariamente nel suelu. Los andarones del Pacíficu pasen la mayor parte de la so vida nel aire, alimentándose de los insectos que prinden al vuelu colos sos picos.
Constrúin los sos niales sobre los cantiles, onde ponen de 2-3 güevos. Suelen volver al mesmu sitiu añu tres d'añu, reconstruyendo'l so nial cuando sía necesariu. Los andarones del Pacíficu son similares en tamañu al andarón común, y son de color negru sacante una pequeña banda blanca na so obispillo. 
La so distribución toma islles Marshall, Guam, islles Marianes del Norte, Australia, Timor Oriental, Indonesia, Brunéi, Singapur, Malasia, Tailandia, Vietnam, Laos, Myanmar, Bangladex, Bután, Nepal, India, Pakistán, Kazakhstán, Uzbequistán, Turkmenistán, Tajikistán, Kirguistán, Mongolia, Rusia, Corea del Norte, Corea del Sur, Xapón, China, Taiwán y Hong Kong. 
Tamién se-y puede atopar, anque sía pocu habitual, en Emiratos Árabes Xuníos, nes Seixeles, Nueva Zelanda, Micronesia, (Islla Midway, Hawaii, Alaska) de U.S.A., Suecia e Inglaterra.
Apus pallidus
El andarón pálidu (Apus pallidus) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae mesma del sur d'Europa, Oriente mediu y África. 
El andarón pálidu tien un tamañu y aspeutu similar al andarón común ("Apus apus") anque como indica'l so nome ye de tonalidá más clara. Ye una ave de llargues nales, cola ahorquillada y pates curties, que mide de picu a cola de 16 a 17 cm y tien un valumbu alar d'ente 42 y 46 cm. El so plumaxe ye de color pardu buxu salvu'l so gargüelu que ye ablancazada. Estrémase del andarón común, amás de pol so tonu malo d'apreciar en vuelu, porque la zona ablancazada del so gargüelu ye más estensa y les sos nales son llixeramente menos apuntaes y tienen los sos cantos fronteros daqué más escuros. Como nos demás andarones los xuveniles presenten los cantos de les plumes claros.
El andarón pálidu foi descritu científicamente pol naturalista inglés George Ernest Shelley en 1870, col nome de "Cypselus pallidus". Darréu foi reagrupáu nel xéneru "Apus", que fuera creáu en 1777. La etimoloxía del nome del so actual xéneru "Apus" provién del griegu antiguu "apous" (άπους) que significa «ensin pies», n'alusión a'l so costumes aérees. Sicasí'l so nome específicu procede del llatín, "pallidus", significa "maciu", en coincidencia col so nome en castellán. Reconócense trés subespecies:
La so zona de cría estiéndese alredor del mar Mediterraneu y les rexones costeres de Oriente mediu, tamién ocupa delles zones tremaes del interior del norte d'África, les Islles Canaries y Madeira. Al terminar la dómina de reproducción migra a África pa pasar l'iviernu nuna amplia franxa al sur del Sáhara, y tamién a les mariñes del este d'Irán y oeste de Pakistán. 
Frecuenta les zones costeru y montascosu, cuidao que añera en resquiebros de los cantiles y ribayos, y amás d'en cueves, anque tamién puede atopase alimentándose sobrevolando cualquier hábitat circundante, incluyíes les poblaciones humanes.
Como los demás andarones pasa la mayor parte del añu volando ensin posase. Aliméntase atrapando cola so boca insectos al vuelu, tamién puede atrapar arañes. Tamién ye capaz de beber y dormir en plenu vuelu. La so voz, un berru disilábico, ye bien característicu, un pocu más grave qu'el del andarón común y más aspru. Nidifica de mayu a xunu, poniendo de 2 a 3 güevos en cuévanos ensin revistir, en resquiebros de riscos, cueves, amás de teyaos y oquedades de murios y edificios. Realiza una sola niarada por temporada.
Apus unicolor
El andarón unicolor (Apus unicolor) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae. Ye un endemismu macaronésico que namái nidifica en Madeira y Canaries. La so población envalórase ente 5.000 y 20.000 exemplares. Ye abondo común nes islles más occidentales del archipiélagu canariu, y daqué más raru en Lanzarote y Fuerteventura.
Aquila africana
Aquila africana, comúnmente conocíu como águila-azor congoleña o águila azor del Congo, ye una especie de ave de presa na familia Accipitridae. Habita los montes húmedos de África Central. Ye nativu d'Angola, Burundi, Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Gabón, Ghana, Guinea, Kenia, Liberia, Nixeria, Ruanda, Sierra Lleona, Togu y Uganda.
Aquila audax
El águila coraxosa (Aquila audax) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae nativa d'Australia. Tien un gran valumbu alar, pates por entero con plumes y una inconfundible cola con forma cuneiforme. Pol so porte ye una de les mayores aves de tol mundu.
== Subespecies conocen dos subespecies de "Aquila audax":
Aquila chrysaetos
L'águila prieta (Aquila chrysaetos, del llatín: "aquila", "águila" y del griegu: "χρυσός", "doráu" y "ἀετός", "águila" ) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae. Ye una de les aves de presa más conocíes y llargamente distribuyíes de la Tierra.
La so área de distribución toma gran parte de América del Norte, Eurasia y el norte d'África. Caltien poblaciones sedentaries inclusive en delles islles como Gran Bretaña, les del Mediterraneu, Xapón y Vancouver, famosa por ser el símbolu nacional de Méxicu, figurando inclusive nel Escudu Nacional d'esi país. Sicasí, la so población n'Europa central viose bien amenorgada nos últimos años por culpa de l'actividá humana y escastóse en munchos llugares onde enantes yera abondosu.
Na actualidá, Europa Occidental namái alluga poblaciones estables en Escocia, Noruega, los Alpes, Italia y la Península Ibérica, anque en 2001 lliberáronse 35 exemplares n'Irlanda (onde la especie escastar a empiezos del sieglu XX). En Norteamérica reparar tamién un cayente de la especie, anque muncho menos acusáu que n'Europa, y nel restu de la so distribución permanez estable. La águila real ye una de les aves más usaes en cetrería, especialmente n'Asia Central, onde la utiliza inclusive pa cazar antílopes.
Por cuenta de la so gran capacidá d'adaptación al mediu, alimentándose de carroña en casu necesariu (nun ye difícil reparala en vertideros n'iviernos duros), la águila real consiguió caltener una población saludable, lo que la so pariente próxima, la imperial, bien dependiente del coneyu, nun consiguió n'España. N'España ye un ave ensin amenaciar, con una población envalorada en más de 1500 pareyes. N'Estremadura nidifiquen unes 125-150 pareyes.
Al igual que na mayoría de les aves de presa, les femes son mayores que los machos, pudiendo llegar al metro de llargor dende'l picu a lo cabero y los 2,3 metros d'envergadura alar, y un pesu d'ente 4 y 6,75 kg, ente que'l machu, d'un tamañu menor, algama ente 1,8 y 2 metros d'envergadura alar y un pesu d'ente 2,9 y 4,5 kg.
El plumaxe ye castañu escuru, tornándose doráu en cabeza y pescuezu y blancu nos costazos y l'estremu de la cola. Nos individuos nuevos, el blancu abonda más na cola que'l pardu, relación que s'invierte cola edá.
Esta especie inclúyese dientro de les llamaes águiles calzaes, una y bones les pates tán cubiertes de plumaxe en llugar de tener una cubierta escamosa como n'otres águiles.
L'águila real caza dende l'aire, y pa consiguilo ta fornida coles armes típiques de la so familia: fuertes pates terminaes en garres bien desenvueltes, picu ganchudu, gran fuerza y velocidá y una potente vista capaz d'alcontrar la presa a cientos de metros de distancia. Les preses a les que puede dar muerte son de tolos tamaños y formes: mures, coneyos, llebres, marmotes, foíns, culiebres, ya inclusive críes ya individuos vieyos o enfermos de cabres selvaxes, venaos, xabalinos y robecos y aves voladores y terrestres. Nos Alpes inclusive circulen histories sobre antiguos ataques d'águiles escepcionalmente grandes contra neños.
Les águiles reales son monógames (suélense empareyar pa tola vida). Constrúin dellos niales nel so territoriu, qu'alternen cada añu, d'estructura bien senciella. La base de los niales construyir con trés grueses cañes sobre les que s'acondiciona'l nial, puramente dichu, de palos y cañes menos grueses. Según les zones, añeren n'árboles altos o bien en roques serrapatoses y cantiles. Cada nueva temporada de cría añedir nuevos pisos de cañes al nial, polo que nun ye raru qu'algame'l metro y mediu d'altor y dos de diámetru tres dellos años d'usu.
La dómina de reproducción varia d'una zona a otra ente xineru y marzu, y puede desenvolvese na mesma zona onde habiten les águiles mientres el restu del añu o n'otra a la que la pareya emigra espresamente pa reproducise. Tres el apareamiento la fema pon unu o dos güevos que guara mientres 45 díes hasta que salen los pitucos recubiertos por completu de plumón blancu. Nos casos en qu'hai dos pollos nel nial, namái unu, el que ruempe'l güevu primeru, llega a realizar el so primer vuelu escontra los 50 díes de vida. L'hermanu más nuevu y débil muerre enantes, desoyíu polos sos padres o directamente espulsáu pol más fuerte.
Los mozos son alimentaos polos sos padres nel nial hasta que s'independicen. Pueden recibir el mesmu alimentu qu'inxeren los adultos, anque con frecuencia los padres cacen más aves pa los sos fíos que mamíferos. Esto debe probablemente a que los páxaros son dixeríos meyor polos pequeños.
Según les clasificaciones, estrémense 6 subespecies d'águila real, que difieren en ciertos aspeutos de la so apariencia o comportamientu (como por casu, el so calter migratoriu o sedentariu):
Na Antigüedá, la águila real yera'l símbolu del valor y el poder por cuenta de la so fuerza, tamañu y inaccesibilidad de los sos niales. Na mitoloxía griega y romana convirtióse llueu n'unu de los símbolos de Zeus/Xúpiter, el rei de los dioses, y sustituyó rápido al frangüesos como cabeza y garres del tarrecible grifu. Na Antigua Roma pasó de ser un símbolu relixosu a unu militar y políticu, como emblema del Imperiu. Cada vez qu'una lexón romana poner en marcha, un soldáu en concretu, el "aquilifero", colaba al frente portando l'estandarte coronáu coles sigles SPQR y el águila real.
De Roma la águila pasó como símbolu a Bizanciu, onde se convirtió en bicéfala. Una de les cabeces representaba al vieyu imperiu cayíu de Roma, y l'otra al nuevu imperiu de Constantinopla. Cuando Carlomagno restauró l'Imperiu d'Occidente o Sacru Imperiu Romanu Xermánicu, ésti tamién adoptó como símbolu la águila real bicéfala, anque na Edá Moderna los Habsburgu prefirieron sustituyila pol águila imperial. Mientres la Edá Media y Moderna, munches cases nobiliaries adoptaron tamién la águila real como emblema, munches vegaes flanqueando l'escudu d'armes de la familia. Na actualidá, Alemaña volvió acoyer a la águila real nel so escudu en llugar de la águila imperial.
A la cayida de Constantinopla en 1453, delles cases reales d'Europa oriental adoptaron la águila real bizantina como emblema, col fin de consagrase como los herederos del acabante cayer Imperiu romanu d'Oriente. Por esta razón, la águila bizantina foi tamién l'emblema del Imperiu rusu, ya inclusive anguaño apaez nel centru de la bandera d'Albania.
La águila monocéfala volvió ser utilizada como emblema por Napoleón mientres l'efímeru Primer Imperiu Francés. Antes d'eso, la idea foi copiada tamién polos padres de la independencia d'Estaos Xuníos, anque col fin de faer ver la llegada d'un nuevu "Imperiu Americanu" la águila real foi sustituyida pol águila de cabeza blanca, reinal d'América del Norte. 
La águila de la bandera de Méxicu, sicasí, nun tien nada que ver coles insinies imperiales europees, sinón que ye heredera de la lleenda sobre la fundación de Tenochtitlan en 1325. Ciudá y capital de los mexicas, y pollo nun apaez en pose heráldica sinón taramiando una culiebra.
Ye'l símbolu nacional de Méxicu, polo que se-y representa nel escudu y la bandera de dichu país. D'alcuerdu a la lleenda del imperiu azteca, el llugar onde atoparen a una águila real sobre un nopal y taramiando a una culiebra, construyiríase la capital del Imperiu Azteca: Tenochtitlán, güei l'actual Ciudá de Méxicu.
Na Ilesia Católica, la águila real ye'l símbolu del apóstol más nuevu, San Juan. Cuando'l papa Alejandro VI concedió'l títulu de Reis Católicos a los monarques de España en 1496, tamién los autorizó a añedir al so escudu'l águila de San Juan. L'ave permaneció nel escudu español mientres distintos periodos de la hestoria d'España, el postreru de les cualos foi mientres el Franquismu. La Llei Orgánica 33 de 1981 suprimió la águila real del escudu nacional.
A lo último, en dalgunos países islámicos como Exiptu y Iraq acostumóse a incluyir la llamada "águila de Saladino", emblema usáu pol sultán Saladino mientres la dómina de les Cruzaes. El símbolu suel tar acomuñáu al movimientu panarabista, yá que al igual qu'ésti nagua, Saladino retornó Xerusalén a manos d'el musulmanes y unificó Oriente Próximu nun solu estáu sol so mandu.
Aquila fasciata
El águila-azor perdicera o águila perdicera (Aquila fasciata) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae qu'habita dende la cuenca mediterránea hasta'l Sudeste asiáticu.
Ye un ave rapaz diurna d'unos 70 cm de llargor, con un pesu d'ente 1,6 y 2,2 kg . D'aspeutu grande y fuerte, los adultos presenten envés marrón claru y partes inferiores más clares, blancu-amarellentaes con trazos escuros.
Caza coneyos, palombos, perdices y llagartos. Cría en parés predreses, escasamente n'árboles.
Ye sedentaria, con dispersión xuvenil. Amenaciada, ta en grave retrocesu. Tendíos eléctricos, furtivismo y molesties nes zones de cría son los sos mayores peligros.
Mientres les poblaciones asiátiques son desconocíes, les mediterránees tienen los sos mayores efectivos na Península Ibérica y el Magreb. Nos años 1980 censóse una población n'Europa d'ente 815 y 891 pareyes. Con datos de diversos censos europeos de distintos años, la Sociedá Española d'Ornitoloxía (SEO) envaloró ente 733 y 768 pareyes en 2005. En 2000 BirdLife International envaloró la población europea ente 860 y 1100 pareyes.
La águila azor perdicera sumió prácticamente del pandu norte, con poblaciones marxinales asitiaes na so llende de distribución como les de Castiella y Llión y Apuertes del Douru, estazándose coles mesmes na zona centro y Castiella-La Mancha. Les poblaciones del sureste, Comunidad Valenciana y catalanes, unes de les más trupes de la península sufrieron nel pasáu (años 80) descensos bien sópitos (ente'l 25-50%). Les úniques poblaciones aparentemente estables asitiar en delles zones d'Andalucía, Comunidad Valenciana y Estremadura. La águila azor perdicera con una población pequeña (d'ente 733 y 768 pareyes en 2003) alcuéntrase "En Peligru d'estinción" nel "Llibru Coloráu de les Aves d'España" (2004) cuidao que sufrió un drásticu amenorgamientu na metá norte, sureste y llevante na so distribución de la península Ibérica. Esta situación llevó a la organización SEO/Birdlife a la declaración nel añu 2005 como "Ave del Añu".
Según el "Llibru Coloráu de les Aves d'España" (2004), les principales causes seríen demográfiques:
== Subespecies reconocen dos subespecies de "Aquila fasciata ":
Aquila nipalensis
El águila esteparia (Aquila nipalensis) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae qu'habita en Eurasia, dende Rumanía hasta Mongolia. Especie migratoria, envierna en África y la India. Mide de 62 a 74 cm de llargu, y tien un valumbu d'ente 165 y 190 cm.
== Subespecies conocen dos subespecies de "Aquila nipalensis":
Aquila rapax
El águila rapazu (Aquila rapax) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae que se distribúi pola mayor parte d'África y nel subcontinente indiu. La so población envalórase ente 100.000 y 1.000.000 d'exemplares. Nun ye migratoria. Antes considerábase la mesma especie que la águila esteparia ("Aquila nipalensis").
== Subespecies conocen trés subespecies de "Aquila rapax":
Aquila spilogaster
El águila azor africana (Aquila spilogaster), ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae.
Ye un gran ave de presa nativa del África subsaḥariana tropical. Ye una ave de llombes montiegues, realizando un fuerte nial d'hasta 1 m de diámetru na horqueta d'un gran árbol. La puesta ye xeneralmente unu o dos güevos.
Ye un gran águila d'hasta 70 cm de llargor. Les partes cimeres son corites. Y lo demás ye blancu pesadamente enllordiáu de negru. Les plumes remeres son blanques con cantos negros. La cobertoria corporal de plumes son mayormente negra con núcleos blancos.
Los sexos son similares, los pichones son pardos enriba y depués d'adultu pasen a negru. 
Caza pequeños mamíferos, reptiles, páxarus hasta'l tamañu d'un faisán "Francolinus". El reclamu del so cantar ye un gritíu "cliu-cliu-cliu".
Aquila verreauxii
El águila cafre (Aquila verreauxii), tamién conocida como águila negra africana o águila de Verreaux, n'honor al naturista francés Edouard Verreaux, ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae. Trátase d'un ave de presa estendida pol África subsaḥariana y el sur de la península arábiga; nun se conocen subespecies. Suel añerar en zones montascoses, onde s'alimenta principalmente de damanes.
Ye un animal grande. Mide de 75 a 96 cm de llargor y pesa de 3 a 6.2 kg. El valumbu de les sos nales puede algamar los 2,5 m. Xeneralmente son de color negru con una V blanca distintiva nel so llombu. Los xuveniles son de normal más claros, de tonu marrón escuru cola cara negra. El so aspeutu ye bien similar al del águila real.
Ye altamente territorial y puede ser vistu con frecuencia dientro de la so territoriu al pie de otru individuu del sexu opuesto, que va ser la so pareya pa tola vida. Aliméntase principalmente de damanes, y tamién come, monos, llebres y pequeños antilopes. La fema pon de normal dos güevos de color blancu cremosu, de los que pasaos 45 díes van nacer los pitucos. 
La estensión del so territoriu ta inversamente amestada a la cantidá de preses. Cuando l'alimentu abonda'l so territoriu puede ser d'apenes 10 km², y cuando l'alimentu arralez puede espandir la so área hasta 250 km².
Aramides axillaris
La cotara cuellirrufa o rascón pescuezu ablondu, (Aramides axillaris) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae. Ye nativu de Belize, Colombia, Costa Rica, Ecuador, El Salvador, Guatemala, Guyana Francesa, Guyana, Hondures, Méxicu, Nicaragua, Panamá, Perú, Surinam, Trinidad y Tobago y Venezuela. El so hábitat consiste de monte tropical y subtropical y manglares. 
Aramides cajanea
La cotara chiricote, chiricote, cotara caracolera, rascón de pescuezu gris chilacoa colinegra o chiricoca (Aramides cajanea) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae endémica de Centru y Suramérica. La so área de distribución estender dende Méxicu a Arxentina, incluyíu Uruguái (salvu Chile).
La cotora chiricote tien colores más escuros que la cotora ipecaá ("Aramides ypecaha"), siendo una ave de menor tamañu. Despíntase más que "Aramides ypecaha", presenta cabeza y pescuezu gris a diferencia de "Aramides ypecaha" que tien el pescuezu coloráu na parte posterior. El so pechu ye castañu acoloratáu, non arrosáu como "Aramides ypecaha", nin gris o plomizu como'l saracura ("Aramides saracura"). El so banduyu ye negru. La base del picu ye amarellentada, y la punta verdosa. Los sos iris son coloraos y les sos pates rosadas.
Habita ambientes palustres y selves del noroeste arxentín.
Presenta un númberu importante de variaciones xeográfiques que dieron pie a la descripción d'ocho subespecies:
Aramides calopterus
La cotara alirrufa o cotara plomiza (Aramides calopterus) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae que vive en Suramérica.
Atopar nes selves húmedes tropicales y ríos de Brasil, Ecuador y Perú.
Aramides saracura
La saracura (Aramides saracura) ye una especie d'ave de la familia Rallidae. Apaez en Arxentina, Brasil y Paraguái.
El saracura mide alredor de 39 cm. Tien la cabeza de color gris alovacio, el llombu de color canela y el pechu oliváceo, les pates son de color coloráu y el picu de color mariellu.
Los sos hábitats naturales son: vegetaciones trupes templaes, montes subtropicales o tropicales húmedos de baxa altitú, rexones subtropicales o tropicales húmedes d'elevada altitú, en zones pantanoses, manglares, barraqueres y ríos.
Los niales son construyíos ente les cañes formaes por pequeñu payes. L'añerada ta formada por 4 a 5 güevos blancos con llurdios marrones. Los pichones son de color negru cola cabeza colorada.
Aliméntase de yerbes, granes, canesbes, insectos, culiebres pequeñes d'agua, pequeños pexes y crustáceos.
Aramides ypecaha
El ipecaá o rascón pescuezu coloráu (Aramides ypecaha) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae qu'habita en Suramérica, nes marismes de Bolivia, sudeste de Brasil, Paraguái, Uruguái y nordés d'Arxentina. Ye bastante confiada, sale al escampleru. Presenta un berru de llamada que fai alusión al so nome onomatopéyicu: "ipeacaá-ipecaá". Nun se conocen subespecies.
Presenta la parte doral del pescuezu color castañu o acoloratáu, lo que lo estrema de "Aramides cajanea" que lo tien gris; envés marrón castañal, el pescuezu y pechu abuxáu ventralmente. Banduyu color canela arrosáu, a diferencia de "Aramides cajanea" que tien pechu castañu acoloratáu. Base del picu naranxa, zona de la narina mariella, punta verdosa. Iris coloráu. Cola gris nel so parte cimeru. Pates rosadas.
Aramus guarauna
El carrao, caraú (Aramus guarauna) ye una especie d'ave gruiformes, la única especie de la familia Aramidae, mesma de zones húmedes y banzaos con árboles dende Florida y Mexico, el Caribe, Méxicu, toa Centroamérica y Suramérica hasta'l norte d'Arxentina. 
Ta rellacionada coles grulles, pero ye clasificada na so propia familia. 
El carao tien un llargu total de 66 centímetros, el valumbu alar ye de 100 centímetros. El plumaxe ye amorenáu cola cabeza y pescuezu abuxáu. Tien les pates llargues y el picu amarellentáu, llargu y apenes curvu. Les nales son llargues y anches, vuela coles primaries separaes; la cola ye curtia.
Aliméntase de fauna acuática pequeña, principalmente cascoxos. Añera en vexetación trupa, palustre, despinta'l nial en bañaos, pon aprosimao seis güevos. Tien una llamada como gañíos fuertes "krau-krau-krau".
== Subespecies conocen cuatro subespecies de "Aramus guarauna":
Archilochus alexandri
El colibrí gorginegro o colibrí barbinegro ("Archilochus alexandri") ye una especie d'ave, que s'atopa en Canadá, Estaos Xuníos y Méxicu.
Mide 9 a 10 cm de llargor. El so picu ye llargu, rectu y bien delgáu. El plumaxe de les partes cimeres ye verde metálicu, el de les partes inferiores blancuciu y los lladrales son verdes. El machu adultu presenta pileu y mentón negros, con un parche púrpura brillante nel gargüelu y baxu d'este y despinto un collar delgáu blancu; tien cola encruciada escura. La fema presenta cola arrondada escura con puntes blanques; tien el pileu verdosu y el mentón y el gargüelu blancucios, ensin parche.
El so hábitat de cría son les les zones abiertes semiáridas, cerca de l'agua, nel oeste d'Estaos Xuníos, el noroeste de Méxicu y sur de Columbia Británica. Ye migratoria y pasa la mayor parte del iviernu nel occidente de Méxicu.
Aliméntase principalmente de néctar y amás de polen, insectos y arañes. Toma l'el néctar de les flores utilizando la so llingua llargo y estensible y atrapar insectos en vuelu.
La fema constrúi un nial bien camufláu nun llugar protexíu nun parrotal o árbol sobre l'agua y cerca de parches de flores, usando fibres vexetales, lanillas, telarañes y liquen. El nial de 4 cm de diámetru por 2,5 cm de fondura. Pon dos güevos y guarar por 13 a 16 díes, mientres el machu defende puxantemente'l territoriu.
Un hybrid ente esta especie y el colibrí d'Ana ("Calypte anna") foi llamáu "Trochilus violajugulum". Tamién se sabe d'híbridos de "Archilochus alexandri" col colibrí de la mariña ("Calypte costae").
Tien el xenoma más pequeñu ente tolos amniotes vivos, solamente 0.91 pg (910 millones par de bases).
Archilochus colubris
El colibrí de gargüelu coloráu o colibrí gorgirrubí o colibrí de gargüelu rubí ( Archilochus colubris ) ye una ave de América del Norte y América Central, perteneciente a la familia Trochilidae del orde Apodiformes. Ye la única especie de colibrí qu'añera regularmente al este del Ríu Misisipí en América del Norte.
Los territorios de reproducción tomen la mayor parte del occidente de Norteamérica ya incluyendo la zona de les praderíes centrales al este del meridianu 100 en Estaos Xuníos y gran parte del sur de Canadá escontra l'este. El so hábitat son los montes deciduos y de pinos, y los cantos forestales, güertos, y xardinos.
El colibrí de gargüelu coloráu ye migración de les aves migratoriu, y pasa la mayor parte del iviernu nel sur de Méxicu, Centroamérica, les Antilles y llegando hasta'l norte de Suramérica. 
Mide cerca de 7-9,5 cm de llargu, tien un valumbu de nales de 8-11 cm y pesa 2-6 g. Tienen ye nel envés verde metálicu. El machu tien el gargüelu coloráu iridiscente (que puede paecer negra al camudar d'ángulu) y na fema ye blanca. El restu de les partes inferiores ye blancu buxu. Les nales son casi negres. La cola ye curtia, nel machu ye ahorquillada y na fema casi nun lo ye, y amás ésta tien los trés plumes esternes a cada llau con puntes blanques. Los xuveniles son similares a la fema pero pueden tener delles plumes coloraes nel gargüelu y un tonu daqué doráu nel envés. El picu ye llargu rectu y bien finu. El machu ye menor que la fema, y tien el picu llixeramente más curtiu. La muda de plumes asocede una vegada al añu y empieza mientres la migración serondiega. 
Los colibríes de gargüelu coloráu son solitarios. Los adultos d'esta especie típicamente namái entren en contactu p'apariase, y dambos sexos con cualquier edá, defenden agresivamente los sos llugares d'alimentación nos sos territorios. L'agresividá vuélvese más pronunciada ente'l final del branu y el principiu de la seronda, cuando engorden pa la migración.
Por cuenta de el so tamañu pequeñu, son vulnerables a ser depredados por aves y animales insectívoros.
Los colibríes tienen munches adaptaciones esquelétiques y nos músculos del vuelu que-yos dexen gran axilidá de vuelu. Los músculos faen el 25-30 % del pesu corporal, y tienen nales allargaes con forma d'espaes que, a diferencia de les d'otres aves, conectar col cuerpu namái dende la coxuntura del llombu. Esta adaptación déxa-y al nala rotar casi 180°, dexando a l'ave volar non yá escontra alantre sinón tamién rectu escontra riba y embaxo, escontra los llaos , y escontra tras, y sostenese en vuelu quietu frente a les flores mientres s'alimenta de néctar o insectos.
Mientres el vuelu quietu sosteníu, les nales de los colibríes gorgirrubíes baten a 55 vegaes per segundu, a 61 vegaes per segundu cuando se mueven escontra tras, y siquier a 75 vegaes per segundu al dir escontra alantre.
El principal alimentu ye'l néctar de flores en plantes baxes o n'árboles, pero la dieta inclúi dacuando insectos y cazumbre d'árboles tomada de les perforaciones feches por picatueros. Tienen una llixera predilección poles flores coloraes, tubulares como fonte de néctar. Alimentar nes flores usando la so llingua largamente estensible o cacen insectos al vuelu
La cría ye alimentada con insectos como fonte de proteínes cuidao que el néctar ye deficitariu d'elles polo que nun puede ser el so únicu alimentu.
Piénsase que los colibríes gorgirrubíes son poligínicos. La poliandria y la poliginandria puede asoceder tamién. Nun formen pareyes reproductives, les femes aproven tol cuidu a les críes.
Los machos lleguen a la área de reproducción na primavera, y establecen un territoriu primero que lleguen les femes. Cuando les femes lleguen, los machos cortexen les femes qu'entren nel so territoriu esibiendo les sos demostraciones de cortexu. Ellos realicen una exhibición de "somorguiada" xubiendo de 2,5 a 3 metros percima y 1,5 a 2 metros a cada llau de la fema. Si la fema pósase , el machu empieza a volar nun arcu bien horizontal a menos de mediu metro frente a ella. Les nales del machu pueden bater hasta 200 vegaes per segundu mientres estes demostraciones (la velocidá normal ye 55-75 batíes per segundu).
Si la fema ye receptiva al machu, puede da-y un llamáu y asumir postures solícites coles plumes de la so cola paraes y les sos nales caidas. Antes de la copulación, el machu y la fema enfréntense, xubiendo alternativamente cerca de 3 metros y baxando, eventualmente hasta'l suelu y pa copular.
La fema constrúi sola'l nial n'árboles en llugares protexíos en cañes pequeñes inclinaes escontra baxo, a 3-6 m sobre'l suelu. Componer de fibres de biltos, con liquen nel esterior, xuníos con filos de tela d'araña, y revistíos no fondero con peluses de plantes (como les del diente de lleón o'l cardu).
La fema pon dos güevos blancos de cerca de 12,9 por 8,5 mm y produz 2 y dacuando 3 niaraes. Atiende los pichones y alimentar d'una a tres veces cada hora por regurgitación, xeneralmente ensin posase calteniendo'l vuelu sosteníu. Cuando tienen 22 -25 díes de nacíos, la cría dexa'l nial.
Les vocalizaciones del colibrí gorgirrubíes son gorjeos rabiones, rechinantes y son usaos principalmente p'amenaciar. Por casu, los machos pueden vocalizar p'alvertir a otru machu qu'entró nel so territoriu.
Ardea alba
La garza blanca o garceta grande (Ardea alba) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae. Ye una de les garces más llargamente distribuyíes pel mundu.
La garza blanca ye una ave grande de plumaxe blancu que puede algamar el metro d'altor y pesar hasta 950 gramos. Ye llixeramente menor que la garza ceniza ("A. herodias"). Amás del tamañu, la garza blanca puede estremase d'otres garces del mesmu color pel so picu mariellu y pates negres, anque'l picu puede tornase más escuru y les pates más clares na estación de cría. Nel plumaxe de cría, delicaes plumes ornamentales salen del llombu. Machos y femes son idénticos n'apariencia.
Tien un vuelu lentu, col pescuezu retraído. Esto ye característicu de garces y avetoros, y ye lo que los estrema de cigüeñes, grullas, ibis y espátules, que caltienen el pescuezu estendíu al volar.
La garza blanca ye parcialmente Migración de les aves migratoria; les aves del hemisferiu norte provenientes d'árees d'iviernos fríos mover escontra'l sur. Alimentar n'agües pocu fondes o hábitats más secos, alimentándose principalmente de pexes, xaronques, pequeños mamíferos, y dacuando aves pequeñes y reptiles, atrapándolos col so picu llargo y afilao, la mayor parte del tiempu quedándose quieta y dexando que la presa averar hasta poder algamar col picu, qu'utiliza como arpón. De cutiu va esperar inmóvil a la presa, o va caminar amodo escontra ella. Ye una especie común, de normal bono d'atopar.
Reproducir en colonies n'árboles cercanos a llagos de xuncos o güelgues. Forma'l nial con pequeñes cañes seques enxareyaes con xuncos y totoras, y asitiando xeneralmente ente 3 y 5 güevos de color celeste claru.
En Norteamérica matóse un gran númberu de garces, alredor de finales del sieglu XIX, col fin d'utilizar les sos plumes pa decorar sombreros. Como resultáu de les midíes de caltenimientu la so población recuperóse dende entós. El so rangu estendióse escontra'l norte hasta'l sur de Canadá. Sicasí, en delles partes del sur d'Estaos Xuníos, el so númberu menguó por cuenta de la perda del so hábitat. Aun así afaise bien al hábitat humanu y puede ser fácilmente vista cerca de les güelgues y cuerpos d'agua en zones urbanes y suburbanes.
Esisten cuatro subespecies:
Ardea alba modesta
La garceta grande oriental (Ardea alba modesta) ye una subespecie d'ave pelecaniforme na familia "Ardeidae". Foi descrita per primer vegada pol ornitólogu británicu John Edward Gray en 1831.
Anque un estudiu en 2005 argumentó a favor considerala una especie separada, la mayoría de los taxónomos siguen considerar una subespecie.
Mide ente 83–103 cm de llargor y pesa ente 0,7–1,2 kg, tien tol plumaxe blancu. El so picu ye mariellu na dómina de reproducción y negru n'otres dómines, y les sos llargues pates son de color coloráu o negru. El colores de les partes desnudes camuden mientres la dómina de reproducción. El plumaxe nupcial tamién se caracteriza por plumes llargues nel pescuezu y una área facial verde.
Tien una amplia distribución en Asia y Oceanía, con poblaciones reproductores en Pakistán, India, Sri Lanka, Bangladex, Myanmar, Tailandia, China, Corea, nordés de Russia, Xapón, Indochina, Indonesia, Nueva Guinea, les Islles Salomón, Australia y Nueva Zelanda. Reproduzse al traviés d'Australia, pero namái en rares ocasiones nel suroeste del continente o nel interior secu. Les colonies más grandes dientro d'Australia tán en Top End y Channel Country, que puede cuntar dellos miles de pareyes. El páxaru ye un visitante pocu común na seronda ya iviernu en Tasmania.
La so dieta inclúi vertebraos como pexes, xaronques, pequeños reptiles, pequeños páxaros y royedores, ya invertebraos como insectos, crustáceos y moluscos.
De cutiu reproduzse en colonies con otres garzes, garcetes, mobeyes, espátules ya ibis. El nial ye una amplia plataforma plana de cañes seques y palos con una cuenca pocu fonda pa los güevos y críes. La niarada consiste de dos a seis güevos de color azul-verde pálidu. Son de forma ovalada y miden 52 x 36 mm.
Ardea cinerea
L' óligu o oliu, (Ardea cinerea) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae nativa d'Europa y d'Asia templada, inclusive de partes d'África. Ye residente en zones templaes pero munches migren pel branu a zones más fríes y pel hibiernu a zones más templaes.
Ye una ave grande, mide 90 a 100 cm d'altor, con una valumbu de nales de 1,75 a 1,95 m y un pesu de 1 a 2 kg. El so plumaxe ye mayormente gris enriba y daqué blancu debaxo. Los adultos tienen la cabeza blanca con un copete negru superciliar y una cresta delgada; nos xuveniles tola cabeza ye gris. Tien un picu fuerte rosa-amarellentáu, brillosu cuando adultos. Tien un vuelu pausáu, col so llargu pescuezu retraído (forma de S) y les nales narquiaes. Cuando estiende'l so pescuezu, el picu asemeya una cuyar. Esto ye característicu de les garces y garcetes, y estremar de les cigüeñas.
Ta bien rellacionada y ye similar a la garza azulada ("Ardea herodias"), de la que difier en ser daqué más grande, y pardos los sos lladrales y finales de nala.
Esta especie cría en colonies, n'árboles cerca d'espeyos d'agua, o árees inundables, y entá ye capaz d'añerar en juncal. Fai un nial compactu de ramines. La dómina de cría tien llugar ente febreru y agostu, na que la fema pon nuna única puesta de trés a cinco güevos de color azul claru.
Caza y come n'agües baxes, pexes, xaronca cola so llongura y afiláu picu. Les garces son capaces de coyer pequeños mamíferos y páxaros. La so dieta tamién inclúi invertebraos acuáticos. Frecuentemente espera que la presa se aquiete p'atrapala, o puede cazar amodo a la chisba.
== Subespecies reconocen cuatro subespecies de "Ardea cinerea":
Ardea cocoi
La Garza cuca (Ardea cocoi) ye una especie d'ave perteneciente al clado Ardeidae mesma de Centru y Suramérica.
Atopar dende l'este de Panamá pel norte hasta'l archipiélagu de Tierra del Fueu y les Islles Malvines pel sur, y n'altitúes que ronden los 2000 msnm. En Chile, un importante llugar onde s'atopen ye na reserva nacional El Yali.
Tien vezos diurnos, prefier tar sola o en pequeños grupos. Polo xeneral añera y duerme en sitios comunales conocíos vulgarmente como garceros. Ta acomuñada con güelgaes tantu salobres como dulceacuícolas.
El so vuelu ye lentu y elegante, realizar col so pescuezu recoyíu en forma de S, lo que les diferencia de les cigüeñes que la faen col pescuezu estendíu. Alimentar polo xeneral de invertebraos, pexes, reptiles y anfibios.
Esta garza foi bien escorrida nel sieglu XIX polos sos plumes, que yeren utilizaes p'adornos domésticos y d'alta cordura.
Ardea goliath
La garza goliat (Ardea goliath) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae llargamente distribuyida pol África subsaḥariana; delles poblaciones atópense tamién en puntos del sur d'Asia, dende Arabia Saudita a Myanmar. Ye la garza más grande, midiendo nel so maduror ente 1,1 y 1,4 metros. 
Ye de vezos fundamentalmente nocherniegos. Alcuéntrase xeneralmente sola o en pareya (nunca se ven en grupos) en ríos, banzaos, estanques, estuarios puede ser de agua duce o salobre. Aliméntase de pexes y pequeños reptiles y anfibios como llagarteses. Dempués de volar, mueve los sos grandes nales.
Ardea herodias
La garza azulada o garza ceniza (Ardea herodias) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae. Ye una garza americana bastante común. Ocupa una área que s'estiende por América del Norte, Centroamérica, les islles Galápago y norte de Suramérica. Ye una de les garces de mayor tamañu, con un altor que puede superar los 110 cm de llargor.
Ardea melanocephala
La garza de cabeza negra (Ardea melanocephala) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae. Ye una de les garces más altes; na so edá adulta llega a midir hasta 85 cm d'altu. Ye bien común en África y divagante en Madagascar y Próximu Oriente.
Aliméntase de pexes, xaronques, insectos y páxaros con ayuda de la so llongura picu. La garza de cabeza negra pon de 2 a 4 güevos pel hibiernu, nos árboles o en niales qu'ella mesma constrúi. 
El so vuelu ye lentu y mientres el contrai'l pescuezu en forma de S como otres garces, lo cual sirve pa estremales d'otres aves como les cigüeñas.
Ardea pacifica
La garza de pescuezu blancu (Ardea pacifica) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae qu'habita los güelgaes de Papúa Nueva Guinea, Nueva Guinea Occidental (Indonesia), Australia y Nueva Zelanda.
Ardea purpurea
La garza imperial (Ardea purpurea) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae común nos güelgaes de bona parte d'África, el sur y centru d'Europa, y el Asia oriental y del sur.
Estrémase de la garza real ("Ardea cinerea") pola so coloración más escura, polos sos pies y picu mayores, según pol so menor tamañu corporal y la so figura más grácil. Puede algamar un valumbu alar d'hasta 1,5 m y un pesu mediu que ronda'l quilu. El so llargor corporal puede aportar a d'ente 75 y 90 cm.
La so alimentación componse principalmente de pexes, insectos, anfibios y crustáceos que prinda n'agües someres.
Reconócense trés subespecies de "Ardea purpurea":
Ardea sumatrana
La garza de Sumatra (Ardea sumatrana) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae. Parte de la so distribución entiende Indochina, Indonesia, Australia, Nueva Guinea y Filipines.
Tien vezos diurnos y ye sedentaria. Habita en banzaos, les veres de los ríos y manglares, de normal ye solitaria o cola so pareya. Aliméntase de pexes.
Ardeola bacchus
La garcilla china (Ardeola bacchus) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae. La so área de distribución estender dende Pakistán hasta Filipines y dende Indonesia hasta Xapón y el Pacíficu rusu.
Na seronda emigra escontra'l sur. Habita en banzaos, llagos, barraqueres, manglares, veres de ríos y nos semaos d'arroz. Puede tener de 4 a 5 güevos, que nacen nun periodu d'un mes. Cuando llega al maduror algama de 43 a 45 cm d'altu.
Ardeola grayii
La garcilla hindú o garcilla india (Ardeola grayii) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae orixinaria d'Asia, de la península srábiga hasta Vietnam.
En iviernu los adultos tienen el pescuezu curtiu, y en branu el so pescuezu espurrir y faise muncho más llargu. Cuando llega a la so edá madura puede algamar de 45 a 50 cm d'altu.
Habita cerca del agua duce, salobre o salada. Realiza los sos niales nos árboles o parrotals, puede llegar a poner de 3 a 5 güevos y puede asoceder qu'a dalgún de los dos padres se-y coloreen les pates d'un color colloráu enantes o mientres la incubación.
Aliméntase de pexes, insectos y anfibios pequeños. Ye una especie bien común en India ónde s'amuesa de cutiu abondo donda y ye fácilmente accesible. Puede trate de cutiu buscar alimentu alredor de los montones de la basura nes contornes de pueblos, según nos hábitats más naturales.
Ardeola ralloides
La garcilla cangrejera (Ardeola ralloides) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae
de vezos Migración d'aves migratorios qu'habita en zones húmedes, llagunes, estanques y arbolees de Europa meridional, Asia sudoccidental y África. El so nome científicu procede del llatín "ardeola", “garcilla”, y "ralloides", de la mesma procedente del llatín "rallus", “rálido”, y del griegu "-oides", “asemeyáu”.
Mide ente 44 y 47 cm de llargor, de los cualos el cuerpu ocupa unos 20-23 cm, algamando los 80-92 cm de valumbu. El so plumaxe presenta una coloración marrón clara, coles nales blanques y una serie de plumes colgantes sobre la cabeza. Les pates son de color verdosu y adquieren una tonalidá rosada mientres la dómina de reproducción. El picu ye tamién verdosu pero cola punta escura pel hibiernu; sicasí, adquier una tonalidá negra y azul mientres el periodu reproductor. Los xuveniles presenten el pechu con llistes de color marrón. Cuando l'animal ta posáu, reparar el color leonado del plumaxe, ente que en vuelu destaca'l color blancu nes nales, cola y obispillo.
Nidifica ente la vexetación palustre, sobre los árboles, ente los carrizos, vexetación baxa o nel suelu. Realiza una única puesta añal formada por ente 4 y 6 güevos (raramente, 7), que son guaraos por dambos padres mientres un periodu de 22-24 díes. Les críes, nidícoles, son curiaes polos dos proxenitores y permanecen nel nial mientres 32 díes. Aliméntase de pexes, insectos, canesbes, viermes y elementos vexetales.
Ardeola rufiventris
Ardeola rufiventris ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae que s'alcuentra na mayor parte del África subsaḥariana. Tien vezos diurnos.
Ardeola speciosa
La garcilla indonesia (Ardeola speciosa) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae que puebla les güelgues de Filipines, Indonesia y Indochina.
==Subespecies conocen dos subespecies de "Ardeola speciosa":
Ardeotis australis
La avutarda australiana (Ardeotis australis) ye una especie d'ave otidiforme de la familia Otididae que se distribúi por amplies rexones d'Australia (sacante suroeste y sureste) y el sur de Nueva Guinea. Nun se reconocen subespecies.
Asio abyssinicus
El búho abisinio (Asio abyssinicus) ye una especie d'ave estrixiforme de la familia Strigidae endémica del África oriental.
El búho abisinio ye un búho de tamañu mediu, d'aspeutu similar al búho chicu pero más escuru, anque nun hai peligru de tracamundiu porque dambes especies nun asolapen les sos árees de distribución. El búho abisinio tien llistes superciliares grises, picu negru y los güeyos mariellos. Tien guedeyes de plumes pardes escures con cantos blancos a manera d'oreyes, asitiaes nuna posición bastante centrada sobre la so cabeza.
El búho abisinio ye una especie nocherniega. Usa'l nial d'otres aves pa criar a la so niarada. Les sos garres son significativamente más fuertes que les d'otros miembros del so géneor, polo que dispon d'un espectru de preses más ampliu, ente los que se cunten aves pequeñes, mures y musarañes.
El búho abisinio prefier los yerbazales y pandoriales elevaos con arbolees de carbayos y cedros, y puede atopase nos valles de monte y ribayos hasta los 3900 metros sobre'l nivel del mar. Se circunscribe al este d'África: los altiplanos y montes de Etiopía y los montes qu'arredolen la rexón de los Grandes Llagos (l'este de la República Democrática d'El Congu, Ruanda, Kenia y Uganda. El búho abisinio clasifícase como especie so esmolición menor pola UICN, anque se considera de rara a escasa si tratar de reparar.
Asio capensis
El búho moru (Asio capensis) ye una especie d'ave estrigifrome de la familia Strigidae que vive en África.
El búho moru mide unos 35–37 cm de llongura con un valumbu alar de 82–99 cm. Tien un aspeutu similar al búho campestre ("Asio flammeus") que ye llixeramente mayor. El plumaxe de les sos partes cimeros ye pardu, casi ensin veteado, y les sos partes inferiores son ablancazaes con llistáu castañu. Estrémase del so pariente pola uniformidá del marrón de les sos partes cimeros, una y bones el búho campestre amuesa un trupu veteado escuru. El búho moru presenta un marcáu discu facial, tien los güeyos mariellos col iris negru, y copetes a manera d'oreyes curtios que xeneralmente nun son visibles por que nun los suel tener arizaos. Tien nales llargues que-y dexen entamar lenta y silenciosamente cuando caza.
Estiéndese principalmente pol África subsaḥariana anque tamién s'atopa nel norte de Marruecos, a lo que debe'l so nome común, y esisten pequeñes poblaciones aisllaes nos montes del interior de Madagascar.
De cutiu ta posáu nel suelu o sobre postes baxos. Suel cazar en campu abierto, y con frecuencia pel día. Aliméntase principalmente d'insectos, pero tamién caza pequeños mamíferos, como royedores, y aves.
El búho moru añera nel suelu en humerales estenos, onde pon ente 2-4 güevos escondíos ente la vexetación.
La so llamada ye un "kaar" similar al d'una xaronca y tamién emite siseos tipu "shrss".
Asio clamator
El lechuzón oreyudu' ('Asio clamator o Pseudoscops clamator") ye una especie de búho de tamañu medianu con llargues plumes que paecen pelos na so cabeza, aparentando unes oreyes y un discu facial amarronáu-blancu con un cantu negru. El so picu ye negru, y güeyos de color canela. Tien nales arrondaes más curties que les que tienen munchos de los sos parientes. El so envés ye de color canela con tonalidaes negres y grueses barres. La so zona ventral ye de color pálidu con rayes.
Alcuéntrase en dellos tipos de hábitats, tales como montes, zones anegadizas, pacionales, campos y montes húmedos tropicales. El so hábitat entiende dende'l nivel del mar hasta sitios a 1600 metros d'altor o entá más elevaos.
Vive en Sud América, y partes de América Central.
La so catalogación sistemática permanez irresuelta. Distintos estudiosos allugar en "Asio", o en "Pseudoscops" xuntu cola curuxa de Xamaica, o más raramente nel genus monotipo Rhinoptynx.
Asio flammeus
La curuxa mariñana (Asio flammeus) ye una de les rapazos nocherniegues con mayor actividá diurna. Habita n'árees abiertes, zones herbales ensin trabayar, marismas, cultivos, gorbizales y, sobremanera, en marjales costeros. La so población nuna zona en concretu depende sobremanera de la disponibilidad de preses. Ye frecuente velo paráu nel aire, anque ensin llegar a acurrise, buscando royedores por ente les yerbes altes.
Ye similar al búho chicu, pero'l búho campestre tien les guedeyes de la parte cimera de la cabeza bien pequeños y de normal ocultos, un aníu negru qu'enmarca cada güeyu (d'iris mariellu,) y ye más espodáu qu'ésti. Les nales tán derrotes por una franxa de color crema que parte del tueru del animal (pola cara dorsal), y tienen la punta negra. El banduyu ye blancu, con menos rayes escures que n'otros búhos allegaos.
Habita en tolos continentes sacante na Antártida y Australia, anque ye una especie rara en gran parte de la so área de distribución. Ye Migración de les aves migradora, moviéndose escontra árees más templaes pel hibiernu. 
La so voz ye una lladrida nasal y aspro, tipu latigazu. Tamién puede producir un soníu nidiu con pitíu rápidu y zumbante, "o-o-o-o". Nes zones d'ivernada suelen permanecer silenciosos.
Caza volando amodo sobre'l suelu o reparando dende una percha. Come pequeños royedores y páxaros.
Nidifica directamente sobre'l suelu, en yerbazales y marismas, ente la yerba. El nial ye una zona esplanada ensin revistir, anque dacuando apurre granes, yerbes o plumes. Pon de 4 a 8 güevos nuna única niarada, anque en delles rexones hasta dos. Nos años de bayura de royedores puede llegar a poner 12 ya inclusive 14 güevos nuna temporada. El güevu mide 35 ~ 45 X 29 ~33 mm y ye blancu puru, mate.
La incubación ye realizada pola fema y enllargar ente 21 y 37 díes. Pon cada 48 hores, y empieza a guarar desque pon el primer güevu, de cuenta que puede haber bastante diferencia d'edá ente los nacíos na mesma niarada. Los volantones pueden abandonar el nial con solu cuatro selmanes y vuelen a los cinco selmanes. El machu monta guardia nes proximidaes del nial y apurre l'alimentu. Como otres aves que críen nel suelu, los adultos tienden a burllar a'l depredadores que s'averen al nial asemeyando mancadures nes nales que-yos torguen volar. 
Algama la maduror sexual al añu d'edá. Nel Hemisferiu Norte la reproducción tien llugar ente marzu y xunu, con un máximu n'abril. Tienden a formar colonies lasas. El cortexu nupcial ye bien llamativu, una y bones los machos realicen expectaculares vuelos d'exhibición. Ye una especie xeneralmente monógama.
Anque como se señaló ye más diurnu que'l restu de les estrixiformes, caza sobremanera de nueche. La técnica más frecuente ye en vuelu lentu y bien baxu, dexándose cayer frecuentemente sobre les preses. Otres vegaes aguarda dende un posaderu. El so horariu de caza paez coincidir cola actividá de los topíns (Arvicolinae), la so presa preferida. Polo xeneral suel volar bien baxu, con peculiar aletéu. Ye frecuente que coincidan dellos exemplares nel mesmu cazadoriu. La so alimentación consiste principalmente en royedores (más del 90%), pero tamién otros pequeños mamíferos, reptiles y dalgunos grandes insectos. Dacuando captura pequeñes aves.
Anguaño acéptense diez subespecies de Asio flammeus.
Asio flammeus galapagoensis
El búho campestre de los Galápagos (Asio flammeus galapagoensis) ye una subespecie del búho campestre ("Asio flammeus"), una ave perteneciente a la familia de los búhos ("Strigidae") qu'habita, estacionalmente con otres subespecies, en Norteamérica, Europa, África septentrional y Siberia onde añera, y en Suramérica, China meridional, Sudeste Asiáticu y India, onde envierna. Esta subespecie en particular, ye reinal del archipiélagu de les islles Galápago, allugáu nel océanu Pacíficu.
Asio otus
La curuxa cabrera (Asio otus) ye un ave estrixiforme, una especie de la familia Strigidae.
Ye de gran tamañu y abondo común nel Sur y el centru d'Europa. Habita en montes de coníferes cerca de zones de cultivos, n'ocasiones nel altu monte. Pel día puede ser vistu dormiendo en grupos en pinos altos, anque se camufla perbién. Paezse un pocu al búho campestre, esti postreru ye menos gordosu y llixeramente más grande. El búho chicu tien grandes guedeyes sobre la cabeza que paecen oreyes, la parte ventral de color crema y bien llistada, los güeyos de color naranxa o colloráu, puntes grises nes nales, la cola con unes franxes pocu marcaes y un par de llurdios escuros sobre les "muñeques". Sale namái de nueche.
La so voz ye un reclamu fondu, curtiu y apagáu tipu "huh". Tamién puede faer chasquíos col picu p'asustar a los enemigos o proferir una especie de miaguíes.
Utiliza'l nial d'un córvidu o esguil. Pon de 3 a 5 güevos nuna niarada de marzu a xunu.
Caza fundamentalmente rucadores como mures, aguarones y en menor midida aves ya insectos. Espulsa dos egagrópilas al día por permediu, una nel llugar de descansu mientres el día y l'otra mientres caza
Asio stygius
El lechuzón coritu (Asio stygius) ye una especie d'ave estrixiforme perteneciente al xéneru "Asio" qu'integra la familia Strigidae. Ye nativu del Neotrópicu.
Del llatín "Asio" ye «curuxa con cuernos», y "stygius" «aciagu». El nome común encamentáu pola SEO ye lechuzón coritu (Arxentina, Bolivia, Paraguái). Otros nomes comunes inclúin: siguapa (Cuba), lechuzón siguapa, búho cara escura (Méxicu), búho oreyudu (Colombia), curuxa orejita (República Dominicana), búho estigio (Hondures), curuxa estigia (Venezuela), búho cornudu escuru (Méxicu), búho escuru (Nicaragua) o mocho-diabo (en portugués, Brasil). N'inglés ye llamada stygian owl (o devil owl); en creole mèt bwa (Haití).
Mide ente 38 y 46 cm pesando ente 632 y 675 g, la fema ye más pesada. Grande y discretu, tola so apariencia ye aveseda. Esibe na so cabeza dos llargos tufos de plumes negres que se confunden con “oreyes” o “cuernos”. Güeyos mariellu-anaranxaos. Cara negru-pardusca con ceyes ablancazaes y un llurdiu claru bien visible na frente ente les oreyes”. Partes dorsales negru-parduscas con pintes clares esvalixaes. Partes ventrales anteadas o blancu puercu col pechu tou enllordiáu d'escuru y grueses estríes negru-parduscas en formatu d'escayu de pexe nel restu; remeres esternes corites. Cola marrón escuru barrada de pardu. Los sos deos son desnudos pelo los tarsos emplumaos. El picu ye negru.
Distribúyese fragmentadamente por Arxentina; Belice; Bolivia; Brasil; Colombia; Cuba; República Dominicana; Ecuador; Guatemala; Haití; Hondures; Méxicu; Nicaragua; Paraguái; Venezuela.
En Cuba, ye pocu común. Presente en zones aisllaes, de montes semicaducifolios o de pinos de la Islla de la Mocedá, los montes de Pinar del Ríu, península de Zapata, Montes de Guamuhaya y na Sierra Maestra.
Foi dos veces dacuando rexistrada en Texas, Estaos Xuníos.
Habita nuna variedá d'ambientes como selves montiegues húmedes, decidues, montes de tierres altes, d'araucaria, del Chaco húmedu, isletas montiegues na sabana, árees abiertes arbolíos, plantíos, parques. Ente los 700 y los 3000 msnm.
A pesar de globalmente tar considerada como “non amenazada” pol IUCN, en Cuba considérase-y como amenazada con categoría de “vulnerable”. Nel sieglu XIX yera bien común nesti país, pero, por cuenta de desmontar, anguaño namái s'atopa los montes de los montes. Tamién contribuyó al so amenorgamientu la so persecución polos llabradores que por superstición -y atribúin mala suerte a la so acuruxar.
Solitariu, de día posa n'árboles frondosos, dacuando en plantíos d'especies exótiques (como pinos), polo xeneral cerca del tueru, onde ye más malo de ser vistu. Dacuando ye activu enantes del escurecer. Puede frecuentar la proximidá de cases, cazando alredor de construcciones y hasta posando nelles. Nun volar pel sol.
Pa cazar escueye como talaya una caña ensin fueyes onde se posa n'espera de columbrar aves hasta del tamañu d'un palombu urbanu, reptiles, pequeños mamíferos, inclusive esperteyos que lu sirven d'alimentu. La so estratexa consiste en movese de percha en percha, buscando alcontrar soníos emitíos involuntariamente poles sos preses al raspiar la xamasca.
Mientres el periodu reproductivu, que coincide cola primavera nel hemisferiu sur, ye común el machu y la fema vocalizar xuntos próximos al local del nial. Nidifica en cuévanos d'árboles o raramente sobre'l mesmu suelu, pero tamién esisten observaciones d'ocupación de grandes niales d'otres aves, como gavilanes y garzes. L'alimentación de les críes asocede mientres la nueche hasta l'amanecer. La puesta ye de dos güevos blancos.
El llamáu más típicu ye un acuruxar curtiu, fuerte y grave, “huu”, repitíu a intervalos de 5-10 segundos. Tamién da un pis-pis” como d'una persona que llama sigilosamente.
La especie "A. stygius" describióse per primer vegada pol naturalista alemán Johann Georg Wagler en 1832 sol nome científicu "Nyctalops stygius"; localidad tipo «Mines Gerais, Brasil».
Foi propuestu qu'esta especie sía incluyida en "Pseudoscops", pero estudio recién de ADN paecen confirmar el so allugamientu en "Asio"; pariente bien cercanu de "Asio otus". Les poblaciones del noroeste de América del Sur usualmente son asitiaes en "robustus", delles vegaes na subespecie nominal; les subespecies "lambi", "noctipetens" y "barberoi" estrémense ruinamente y posiblemente nun son válides.
Según la clasificación del Congresu Ornitolóxicu Internacional (IOC) (Versión 4.4, 2014) y Clements Checlist 6.9, reconócense 6 subespecies, cola so correspondiente distribución xeográfica:
Aspatha gularis
El momoto gorgiazul (Aspatha gularis) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Momotidae. Ye l'únicu miembru del xéneru monotípicu Aspatha.
La so área de distribución inclúi El Salvador, Guatemala, Hondures, y Méxicu. El so hábitat consiste de monte montano húmedu subtropical y tropical. Nun tien subespecies reconocíes.
Atelornis pittoides
La carraca terrestre cabeciazul(Atelornis pittoides) ye una especie d'ave na familia Brachypteraciidae.
Ye endémica de la isla de Madagascar.
El so hábitat natural son los montes húmedos tropicales y los montes montanos tropicales.
Athene brama
Brama Athene ye una especie d'ave de la familia Strigidae.
Athene cunicularia
El miagón de lluriga (Athene cunicularia) ye una especie d'ave estrixiforme de la familia Strigidae. Ye un búho pequeñu y de pates llargues que s'atopa en tolos paisaxes abiertos d'América, foi reparáu en pacionales, árees agrícoles, desiertos, o cualesquier otra área seca llibre de vexetación baxa. Añeren y fuelguen en lluriges, como les escavaes por perrinos de la pradería ("Cynomys" spp.) o poles vizcaches "Lagostomus maximus". A diferencia de la mayoría de los búhos, son activos de cutiu mientres el día, a pesar de que tienden a evitar el calor del mediudía. La mayoría de la caza sigue faciéndose dende l'atapecer hasta l'amanecer, al igual que munchos búhos, cuando entá pueden usar la so visión nocherniega y l'audición nel so beneficiu.
Anguila, Antigua y Barbuda, Arxentina, Aruba, Les Bahames, Barbados, Belice, Bolivia, Brasil, Canadá, Chile, Colombia, Costa Rica, Cuba, Dominica, República Dominicana, Ecuador, El Salvador, Estaos Xuníos (presente nel oeste, el centru y en Florida), Xeorxa del Sur y Islles Sandwich del Sur, Groenlandia, Guadalupe, Guatemala, Guyana, Haití, Hondures, Islles Malvines, Martinica, Méxicu, Montserrat, Antilles Neerlandeses, Panamá, Paraguái, Perú, Saint Kitts y Nevis, Santo Lucía, San Pedro y Miquelón, San Vicente y les Granadines, Surinam, Trinidá y Tobago, Islles Turques y Caicos, Uruguái, Venezuela, Islles Virxes Britániques, Islles Virxes de los Estaos Xuníos. En sabanes y campos agrícoles abandonaos, arenosos y con camperes.
"Athene cunicularia" ye un búho o miagón d'unos 23 cm de llargu. Tien güeyos mariellos, y ceyes blanques. L'envés ye castañu escuru motudu de blancu. Una banda blanca traviesa'l gargüelu. El pechu y el banduyu son blancucios con barres pardes. Les pates son bien llargues y la cola curtia. Tien vezos terrestres, añera en llurigues y caza entamando, de cutiu de día. Aliméntase de reptiles pequeños y insectos.
Anguaño reconócense les siguientes subespecies:
Añera pel branu (nel hemisferiu norte de mayu a agostu) nuna lluriga qu'escava, d'hasta 2 m de llongura so tierra, onde pon de 5 a 8 güevos blancos y redondos.
Athene noctua
El miagón européu o miagón común (Athene noctua) ye un ave strigiformes de la familia Strigidae. Ta bien espublizada por tola metá sur d'Europa y el norte d'África. Tien unos 25 cm de llargor.
Como la mayoría d'aves de la familia Strigidae, tien grandes güeyos d'iris mariellu-maciu. Ye d'estatura gordosa, de color pardu con llurdios blancos, y en vuelu estremar poles sos nales curties, arrondaes y con llínees puntiaes de color blancu. Paezse un pocu al autillo européu, pero ésti ye de color ceniza, con un par de guedeyes en punta enriba de la cabeza, y menos trabáu que'l miagón.
El so vuelu ye onduláu, con descensos y ascensos continuos y d'aleteos rápidos.
La so voz ye bono d'escuchar nos atapeceres: una serie de reclamos agudos y fuertes. Suelse ver sobremanera en paisaxes mediterráneos, con olivos, carbes, y dalgún qu'otru pedregal. Tamién ye frecuente velo de día, posáu sobre un poste.
Caza sobremanera pequeños royedores, insectos grandes, pequeños páxaros y viermes.
Na antigua Grecia yera l'animal sagráu de la diosa Atenea, de la cual toma'l so nome científicu, y símbolu de la ciudá de Atenes. Por ello, munches monedes acuñaes llevaben nel so aviesu la imaxe d'esti animal. Hegel adoptar nel s. XIX como símbolu de la filosofía. En 1923, José Ortega y Gasset utilizó al miagón como logo pa la Revista d'Occidente.
La Sociedá Española d'Ornitoloxía (SEO/BirdLife) declaró al miagón européu ave del añu 2011. Al traviés de la iniciativa Ave del Añu SEO/BirdLife realiza campañes especiales empuestes al caltenimientu de la especie.
Atthis ellioti
El Colibrí de Elliot (Atthis ellioti) ye una especie d'ave picaflor de la familia Trochilidae. 
Ye nativu del norte de América Central (El Salvador, Guatemala, Hondures) y Méxicu.
El so hábitat consiste de monte húmedu montano subtropical y tropical. 
== Subespecies estremen dos subespecies reconocíes, incluyendo la subespecie nominal:
Atthis heloisa
El colibrí de Eloísa (Atthis heloisa), tamién conocíu como colibrí de Heloise o runfador mexicanu, ye una especie d'ave apodiforme na familia Trochilidae.
Alcuéntrase en Méxicu, pero rexistróse como vagamundu nos Estaos Xuníos (Arizona).
Mide ente 7 y 7,5 cm de llargor, ye'l páxaru más pequeñu atopáu en América del Norte y con un pesu de 2,2 g, ye una de les aves más pequeñes conocíes nel mundu. Habita en montes montanos húmedos.
Aulacorhynchus caeruleogularis
El tucanete gorjiazul (Aulacorhynchus caeruleogularis) ye una especie d'ave piciforme de la familia Ramphastidae atopada en Costa Rica y Panamá. Mientres enforma tiempu foi consideráu una subespecie del tucán esmeralda ("Aulacorhynchus prasinus"), pero basaos principalmente na morfoloxía agora ye consideráu como una especie separada.
Como en tolos tucanes, tien el picu de gran tamañu. El picu ye de color negru con mariellu nel maxilar superior, una banda blanca na base y un parche acoloratáu cerca de la base del quexal cimeru. El pechu y el restu del cuerpu son mayormente de tonos claros y escuros de verde, sacante'l gargüelu, que ye de color azul, y la punta de la cola y la rexón infracaudal, que son acolorataes. Dambos sexos son similares, pero les femes xeneralmente tienen el picu más pequeñu y polo xeneral son más pequeñes n'apariencia.
Les críes son altriciales, nun abrir los güeyos hasta que tienen alredor de 25 díes d'edá, y tán dafechu cubiertes de plumes n'alredor de 35 díes. Nun salen del nial hasta qu'algamaron alredor de 45 díes d'edá. Cuando salen del so nial, los sos picos son iguales a los de los sos padres nel color y forma, pero entá nun ta dafechu desenvueltos.
Viven en montes húmedos de Costa Rica y l'oeste de Panamá. El so rangu altitudinal natural ye de 762 m a 2316 m sobre'l nivel del mar. Polo xeneral, ye común dientro de la so área de distribución, y ta clasificáu como d'esmolición menor» pola UICN.
Añera en furacos vieyos de picatueros. Los niales pueden estár hasta a 20 m sobre la tierra. Cada nial contién ente 2 y 4 güevos de color blancu. Los güevos tienen un periodu de incubación d'alredor de 15 díes.
Aliméntase principalmente de frutes y insectos, pero tamién puede comer güevos d'otres aves. La llamada ye un fuerte y agudu (dacuando de tonu baxu) "rrrip, rrrip, rrrip, rrrip,".
Aulacorhynchus coeruleicinctis
El tucanete pechiazul o tucancito de pechu celeste (Aulacorhynchus coeruleicinctis) ye una especie d'ave piciforme de la familia Ramphastidae que vive nel oeste de Suramérica.
Atopar nos montes de motaña de Bolivia y Perú.
Mide ente 38–43 cm de llargu y pesa alredor de los 173-257 gramos.
Aulacorhynchus derbianus
El tucanete de Derby (Aulacorhynchus derbianus), tamién denomináu tucancito colicastaño o tucancito común, ye una especie d'ave piciforme de la familia "Ramphastidae" que vive en Suramérica. La especie describióse pol ornitólogu inglés John Gould en 1835.
El tucanete de Derby mide de 33 a 41 cm de llargor. El so picu mide unos 7,5 cm. El so plumaxe ye verde campera, con tintes azules percima y por detrás de los güeyos y a los llaos del pechu; el cazu y el gargüelu son blancu abuxaes. Na cola, les puntes de les réctrices son de color castañu. El picu ye negru con matices acolorataos escuros y llínees blanques pequeñes. Les pates son negres.
Alcuéntrase estremáu en dos poblaciones separaes: el grupu de la subespecie nominal, "derbianus", ocupa les selves húmedes de monte de les fasteres orientales de los Andes dende'l sur de Colombia a Bolivia, ente que'l grupu "whitelianus" estender poles selves húmedes de los tepuyes y otres elevaciones y altiplanos del Escudu guayanés. Los componentes del primer grupu son abondo más grandes que los postreros, y recién pruebes xenétices indiquen que dambos grupos tendríen de tratase como especies separaes.
Vive nel dosel del monte húmedu de monte, ente los 600 y 2.400 m de altitú.
Aliméntase de frutes y granes. Tamién consume insectos, otros invertebraos y dalgunos vertebráu pequeños.
Aulacorhynchus haematopygus
El tucanete culirrojo (Aulacorhynchus haematopygus) ye una especie de pequeña ave piciforme de la familia de los tucanes (Ramphastidae). Presente nes selves andines de Venezuela, Colombia y Ecuador. Al igual qu'asocede colos sos primos los tucanes, a estes aves ye más fácil oyeles que veles, yá que prefieren la parte alta de los montes pa confundise cola xamasca, gracies a los sos tonos verdes,
Aulacorhynchus prasinus
El tucán esmeralda (Aulacorhynchus prasinus) ye una especie d'ave piciforme de la familia de los tucanes (Ramphastidae), que s'atopa nes rexones montascoses, dende Méxicu, América Central, el norte de Venezuela y a lo llargo d'Andar hasta'l sur y centru de Bolivia.
Estes divisiones tán basaes principalmente en morfoloxía y plumaxe como lo descrito por "Navarro et al (2001)". Les sos resultancies fueron preliminares, como ellos mesmos señalaron. Como resultancia, munches autoridaes, notablemente SACC, nun reconocen más d'una sola especie estensa, pero reconocen la necesidá d'una solución a esti complexu. 
Estes son claramente especies separaes según el conceutu biolóxicu de les especies, pero xulgando les llendes de les especies según el conceutu biolóxicu de les especies, ye difícil por cuenta de les inusuales distribuciones alopátricas de los distintos grupos. Nun hai diferencies vocales ente les distintes poblaciones, pero eso nun ye inusual pa les especies separaes que non se traslapan.
Como otros tucanes, el tucán esmeralda ye brillosa, marcáu y tien un picu llargu. L'adultu mide de 30-35 cm de llargu y pesa 180 g. Los sexos son iguales n'apariencia, anque la fema xeneralmente ye más pequeña y el so picu ye más delgáu y curtiu. Ye, como otros miembros del xéneru "Aulacorhynchus", totalmente verde. La salida y punta de la cola son d'un rosa amarellentáu que modera a naranxa. El picu ye negru con mariellu hasta'l quexal cimeru (depende de la sub-especie esacta), y en toos, sacante los nominales ("prasinus") y los del grupu "wagleri", el picu tien una llinia blanca na base. Los miembros del grupu "caeruleogularis" tienen un llurdiu rosa amarellentáu que modera a naranxa cerca de les base de los quexal cimeru, ente que dellos miembros del grupu "albivitta" tienen un llurdiu amarellentáu que modera a naranxa cerca de la base del quexal inferior. El gargüelu ye blanca nos nomaos y nos del grupu de los "wagleri"; azul nel grupu de los "caeruleogularis" y "cognatus"; azul pálido buxu nel grupu de los "lautus"; azul o negru nel grupu de los "atrogularis" y blancu o gris azuláu nel grupu de los "albivitta". L'aru alredor de los güeyos va d'azul a colloráu, en delles subespecies ye más escuru, casi paeciendo coritu dende una distancia. Les pates son de color abuxáu escuru y l'iris ye escuru.
El tucán esmeralda ye xeneralmente un reproductor residente en montes húmedos, y más, en selva abierta, principalmente n'elevaciones altes. Los 3 ó 4 güevos son puestos nun furacu ensin forru nun árbol, usualmente un antiguu nial de carpinteru, pero delles vegaes nun cuévanu natural. Dambos sexos guaren los güevos por 14-15 díes, y los pitucos permanecen nel nial dempués de salir del güevu. Nacen ciegos y desnudos, tienen picos curtios y almadines nos sos talones pa protexelos del rústicu suelu del nial. Son alimentaos por dambos padres, y criaos alredor de 6 selmanes. Alimentar por delles selmanes enantes de dexar el nial.
Pequenes bandades, consistentes usualmente de 5 a 10 páxaros. Muévense al traviés del monte “siguiendo un líder” nun vuelu rápidu y directu. Esta especie ye primordialmente un comedor de frutes arbóreas pero tamién come insectos, llagarteses, güevos d'aves y otres pequeñes preses.
El cantar del Tucán Esmeralda ye un "rrip rrip rrip rrip rrip" secu ruidosu y un "graval graval graval". Suxurióse que los distintos llamaos son fechos polos dos sexos. Tamién hai llamaos d'alarma y llamaos d'agresión.
Siendo una especie protexida, la so comercialización como mascota ye prohibida en Panamá y Costa Rica.
Aulacorhynchus sulcatus
El Tucancito verde, tamién conocíu por Ave Pico de Frascu, Aulacorhynchus sulcatus ye una especie de la Familia Ramphastidae, nativa de Colombia y Venezuela. Esta ave puede atopase ente 1900 y 1500 msnm.
El so picu algama unos 7,6 cm de llargu, nel machu ye curvu y nes femes ye de menor dimensión. Mide aprximadamente 35 cm de llargor y pesa ente 150 y 200 g. El so plumaxe ye verde, pero alredor de ls güeyos ye azul celeste, el gargüelu ye blanca (o azul clara na subespecie "A. s. erythrognathus"). El picu ye negru con marques color castañu (o mariellu en "A. s. calorhynchus").
Ye por Decretu "Ave Emblemática del Conceyu Chacao", na Ciudá de Caracas, Venezuela.
Aviceda cuculoides
El baza Africanu ("Aviceda cuculoides") ye una especie de ave de presa de la familia Accipitridae qu'habita na África subsaḥariana y el sureste africanu. Gústen-y los montes frondosos ya indíxenes y los árboles exóticos.
Ye una ave solitaria y merodeadora que suel cazar del suelu y en vexetación baxa. La so dieta consiste n'insectos, con preferencia sobre los saltapraos, pero tamién s'alimenta de pequeñes culiebres y llagartos, al igual que d'otres aves y royedores.
La anidación tien llugar dende setiembre hasta febreru, y consiste en faer una plataforma, construyida polos dos padres sobre la xamasca d'árboles altos d'ente 10 y 25 m, siendo los ocalitos los sos favoritos. La incubación realizar o dambos sexos tamién o solo la fema mientres los postreros 32-33 díes d'incubación. Los pitucos son curiaos el primer mes de vida y son alimentaos por dambos padres.
Contien cuatro subespecies:
Aviceda cuculoides emini
Aviceda jerdoni
El baza oriental (Aviceda jerdoni)
El nome binomial de la especie conmemora al ciruxanu y naturalista británicu Thomas C. Jerdon.
Mide unos 46 cm llargor. En vuelu puede ser confundida col azor moñudo ("Accipiter trivirgatus") o la águila azor variable ("Nisaetus cirrhatus"), pero puede estremar pola cresta más llarga, nales anches y arrondaes en forma de remu y les partes inferiores mayormente simples y pálides. Tien un cazu blancu y una raya mesial negra.
== Subespecies reconocen delles subespecies dientro de la so amplia gama de distribución. Estes inclúin:
Ye residente nel Terai del norte de la India y estribaciones del cordal del Himalaya oriental, dende l'este de Nepal y duars de Bengala al valle de Assam, Ghats occidentales nel sur de la India, el sur de Sri Lanka, Bangladex, Myanmar, Tailandia, Sumatra, Singapur y les Filipines
Aviceda leuphotes
El baza negru (Aviceda leuphotes) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae mesma d'Asia. Habita los montes tropicales y subtopicales de Asia Meridional y el sureste d'Asia. Les poblaciones septentrionales migren escontra'l sur, llegando hasta Sri Lanka, Sumatra y Xava. Tien una cresta prominente, pates curties y fuertes y pies con garres fuertes. 
Aviceda madagascariensis
La baza malgax (Aviceda madagascariensis), ye una especie de ave de presa de la familia Accipitridae. Ye reinal de Madagascar.
Aviceda subcristata
El baza australianu (Aviceda subcristata) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae autóctona d'Australia y otres islles próximes, como les Molucas, Nueva Guinea y islles Salomón.
Reconócense 14 subespecies de "Aviceda subcristata":
Avocettula recurvirostris
El mangu picolezna (Avocettula recurvirostris) ye una especie de colibrí na familia "Trochilidae". 
Ye monotípica na so xéneru.
Alcuéntrase en Brasil, Ecuador, Guayana Francesa, Guyana, Surinam Venezuela y enviernen en Colombia.
Baryphthengus martii
El momoto yeruvá occidental , yeruvá, momoto canelu mayor, taragón acoloratáu o barranquero pechicastaño ("Baryphthengus martii") ye una especie d'ave de la familia "Momotidae", que s'atopa en Bolivia, Brasil, Colombia, Costa Rica, Ecuador, Hondures, Nicaragua, Panamá y Perú.
Vive nel monte húmedu, hasta los 1.400 m de altitú. De posa y canta nel dosel, pero baxa al sotobosque a buscar alimentu.
En promediu mide 46 cm de llargor y pesa 195 g. Tien la cabeza, el pescuezu y el pechode color ablondu acaneláu, con una mázcara negra ancha na cara, un puntu negru nel pechu y color ablondu fondu escontra la grupa. L'envés, les coberteras de les nales y la banda son de color verde fondu. El banduyu y les coberteras infracaudales son azul verdosu y les timoneres y les remeres son azul escuru. La cola llargo y delgao con raquetes más bien pequeñes o ensin elles. L'iris ye coloráu escuru, el picu ye coritu y serrucháu.
Aliméntase de diversos frutos, especialmente de les palmes y platanillos ("Heliconia"), según tamién d'insectos, arañes, llagarteses, xaronques, pexes y cámbaros. Busca alimentu siguiendo formigues guerreres ("Eciton") y atrapa a los insectos y otros animales pequeños que fuxen d'elles.
Constrúi'l nial de tipu lluriga, a la fin d'un túnel llargo y trabancoso de 4 a 5 m de llargor, en dalgún ribayu d'una quebrada o na paré d'una cueva o de la lluriga d'un mamíferu. Entá nun se describieron los güevos nin los procesu de incubación y crianza.
Baryphthengus ruficapillus
El momoto yeruvá oriental (Baryphthengus ruficapillus), tamién denomináu yeruvá (Arxentina, Bolivia, Paraguái), burgu acoloratáu, taragón acoloratáu o juruva verde (Brasil) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Momotidae. Ye una de los dos especies qu'integren el xéneru "Baryphthengus" (). Distribuyir nes selves del este de América del Sur.
Mide ente 44  y 38 cm de llargor total. Dambos sexos son asemeyaos. Tien un picu robustu, escuru, con cantos serruchaos. El so color xeneral ye verde, cola corona ablonda, un llurdiu ventral naranxa, un antifaz negru y delles gotes d'esi color chisquen el pechu.
Güeyos marrón acolorataos; cola llarga, fina y gradiada, con raquetes terminales pocu definíes; primaries ornadas de verde azuláu. 
Distribuyir nes selves paranaenses del sudeste de Brasil nos estaos de: Goiás, Badea, Mines Gerais, Espírito Santu, Ríu de Janeiro, São Paulo, Mato Grosso del Sur, Paraná, Santa Catarina, y Ríu Grande del Sur. 
Tamién lo atopa nel este del Paraguái, y el nordés de la Arxentina onde habita na provincia de Misiones. 
El so hábitat natural ye la selva húmeda semitropical y tropical. Tamién habita en selves secundaries o degradaes. Tantu n'árees baxes litoraleñas como en montes hasta los 1200 msnm.
Ye una ave solitaria, pasiva, y crepuscular. Ye arborícola, d'estratos medios a baxos de la selva paranaense, permaneciendo perchado de manera vertical, cola so llarga cola péndula que mientres la ximielga. Marca'l so territoriu con llamaos graves y fondos. El so vuelu ye onduláu y lentu, en razón de les sos curties nales. 
La voz ye un “hurrrrrr...” curtiu y rápido, gutural, como una curuxa, más oyíu poco primero de clarear y depués dempués d'anochar. El so nome popular ye onomatopéyicu.
Vuela frecuentemente en pareya, acompañando bandaes mistes o regueros de formigues pol sotobosque. Captura grandes insectos, moluscos, pequeños reptiles y mamíferos. Tamién unos pocos frutos.
Suelen aprovechar cueves de tatú nel suelu y dacuando dos pareyes nidifican llau a llau en túneles separaos por apenes 23 cm de distancia.
La especie "B. ruficapillus" describióse orixinalmente pol ornitólogu francés Louis Jean Pierre Vieillot nel añu 1818 sol nome de: "Baryphonus ruficapillus" con localidá típica errada: «Llima, Perú», que foi darréu enmendada a: «sudeste de Brasil».
Esta especie monotípica podría formar una superespecie con "Baryphthengus martii" y, de cutiu son consideraos como namái subespecies d'una mesma especie. Magar dambes tienen delles semeyances estructurales, sicasí, les diferencies considerables nos sos plumaxes y nes sos voces son abondes pa xustificar el tratamientu como especies separaes.
Según Clements Checklist 6.8 nun se reconocen subespecies.
Describiéronse delles subespecies, pero toos basar en variaciones individuales, ensin una clara significación xeográfica. Estes son: "Baryphthengus ruficapillus aeruginosus" de Mines Gerais y Ríu de Janeiro, "Baryphthengus ruficapillus septentrionalis" de São Paulo, y "Baryphthengus ruficapillus abreui" de Paraná. una quinta subespecie: "Baryphthengus ruficapillus berlai" de Goiás, ye considerada como un nome inválidu.
Batrachostomus affinis
El podargo de Blyth (Batrachostomus affinis) ye una especie d'ave perteneciente a la familia Podargidae.
Alcuéntrase en Brunéi, Camboya, Indonesia, Laos, Malasia, Myanmar, Filipines, Tailandia, y Vietnam.
Batrachostomus cornutus
El podargo cornudu (Batrachostomus cornutus) ye una especie d'ave, polo xeneral allugada na familia Podargidae del orde Caprimulgiformes. Sicasí investigaciones recién suxuren que l'antiguu orde Podargiformes tienen de ser restablecíu, nel que al igual que los sos parientes más cercanos podría ser asignáu nuna familia mesma denominada Batrachostomidae. 
Alcuéntrase en Brunéi, Indonesia y Malasia, onde mora nes islles de Borneo y Sumatra. El so hábitat natural son los montes tropicales o subtropicales húmedos de baxa altitú, o los montes de manglares tropicales, y montes montanos húmedos subtropicales o tropicales.
Batrachostomus hodgsoni
El podargo colilargo, (Batrachostomus hodgsoni) ye una especie d'ave caprimulgiforme de la familia Podargidae que vive nel sudeste asiáticu y l'estremu oriental del subcontinente indiu. El so nome científicu conmemora al naturalista británicu Brian Houghton Hodgson.
Atopar nos montes templar y húmedu subtropicales del sudeste asiáticu continental y l'estremu más oriental del subcontinente indiu, distribuyíu por Myanmar, Bangladex, l'este de la India, Laos, Tailandia y Vietnam.
Batrachostomus javensis
El podargo de Java (Batrachostomus javensis) ye una especie d'ave caprimulgiforme de la familia Podargidae que vive nel sudeste asiáticu.
A pesar del so nome'l podargo de Java non solo alcuéntrase na isla de Xava sinón que tamién ocupa parte de Sumatra y Borneo, les islles de Palawan, la península malaya y Indochina; distribuyíu por Indonesia, Malasia, Myanmar, Brunéi, Filipines, Tailandia, Laos y Vietnam. El so hábitat natural son les selves húmedes tropicales.
Batrachostomus moniliger
El podargo de Ceilán, (Batrachostomus moniliger) ye un pequeñu podargo que s'atopa nos Ghats occidentales del sur de la India y Sri Lanka. Pariente de les chotacabras, ye nocherniegu y alcuéntrase en hábitats montiegos. La coloración de les sos plumes asemeyar a la de les fueyes seques y l'ave pósase silenciosu sobre una percha ente les cañes, lo cual fai que sía difícil visualizalo. Cada animal tien el so percha favorita la cual utiliza con frecuencia nun siendo que lo fadie. Tien una llamada característica que puede oyese al atapecer. Los sexos tienen plumaxes llixeramente distintos.
L'ave mide unos 23 cm de llargu. Al igual que'l restu de los podargos, esta especie tien un picu amplio y ganchudo con narinas como ranuras y la so gran cabeza con güeyos empobinaos escontra'l frente dan-y un ampliu campu de visión binocular. Comparáu con otros del so xéneru les sos nales son pequeñes, les que s'estremen por que les sos plumes tectrices nel so estremos tienen llurdios negros con pintes blanques. El machu ye de color gris-amarronáu con delicaos llistones y una corona con pintes. Dellos machos tienen un tonu marrón más intensu y aseméyense más a les femes. La fema ye d'un marrón más ablondo o ablana. Les aves femes de la India tienen fines peques negres na so corona ente que les femes de Sri Lanka pueden tener marques bien tenues o escarecer por completu de les mesmes. L'ave tien unes goches duru y curtiu delantre y arrodiando los sos güeyos. La población de les Ghats Occidentales, subespecie "roonwali", ye llixeramente distinta. El machu tien el costazu de la nala amarronáu-buxu y pintes amarellentaes na so cara inferior, comparáu col gris o blancu que predomina na población de Sri Lanka. La fema tien el costazu de la nala color acoloratáu-marrón brilloso les nales nun tener pintes na so cara inferior.
Esta especie atopar nos Ghats occidentales del suroeste de la India y en Sri Lanka. El so hábitat ye'l monte tropical, xeneralmente con un sotobosque trupu. Dacuando ye posible atopalo en hábitats más alteriaos, incluyíos plantíos. Dacuando la so presencia pasa desapercibida por causa del so comportamientu nocherniegu y camuflaje.
Bien escasamente reparar a esti podargo mientres el día sacante nes perchas de sofitu o when flushed. Utiliza con regularidá la mesma percha a lo llargo de meses. Si tando na percha alcuéntrase sollertáu, mueve la so cabeza amodo, apuntando col so picu escontra riba, y ye fácil confundilo con una caña quebrada. Ante'l peligru recurre a la inmovilización y de cutiu puede permanecer quietu mientres un llargu tiempu enantes d'escapar. Puede abrir la so boca como espresión d'amenaza. Al igual que los sos conxéneres, alimentar d'insectos, a los qu'atrapa al vuelu o recoyéndolos del suelu o de les cañes d'árboles. Dacuando la so llamada ye cubierta pol cantar d'aves cantores pequeñes. Al atapecer realiza les sos llamaes, el llamáu de la fema ye un soníu fuerte, "shkeerauuw" con descensu del volume y que conclúi con una serie d'hipos. Otru llamáu consiste nun "skwar-skwar-skwar" rápido'l cual ye producíu tantu pol machu como pola fema.
La temporada de reproducción nel sur de la India va de xineru a abril, ente que en Sri Lanka toma de febreru a marzu. El nial ye pequeñu fabricáu con mofu forráu con plumón y recubiertu nel so esterior con líquenes y corteza. L'ave guara un solu güevu blancu, cubriendo'l nial y abriendo la cola pa tomalo, taking on the outline of a lichen-covered snag. Polo xeneral el machu guara mientres el día, ente que dambos padres comparten la responsabilidá mientres la nueche. Entós que el pitucu remanez, el machu destrúi'l nial. De cutiu los padres utilicen la mesma caña pa construyir diversos niales a lo llargo de los años. El xuvenil permanez colos sos padres por un par de meses, sofitáu nel so percha ente mediu de dambos.
Batrachostomus septimus
El podargo filipín (Batrachostomus septimus) ye una especie d'ave caprimulgiforme de la familia Podargidae endémica de Filipines. Ye una ave nocherniega que s'alimenta de insectos. 
Aliméntase principalmente de saltamontes, billorios, grillos y escarabayos.
Constrúi'l so nial en cañes asitiaes n'altores ente los dos y cinco metros del suelu. Utilicen como materiales de construcción del nial el so propiu plumón, mofu y liquen que peguen con tela d'araña. Les femes ponen un güevu por dómina de cría. El machu guara'l güevu mientres el día y la fema pela nueche.
Blythipicus pyrrhotis
El pito orejirrojo (Blythipicus pyrrhotis) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive en Asia.
Atopar nos montes subtropicales de Bangladex, Myanmar, Bután, Camboya, China, nordés de la India, Laos, Malasia, Nepal, Tailandia y Vietnam.
Blythipicus rubiginosus
El pito aferruñáu (Blythipicus rubiginosus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae qu'habita nel sudeste asiáticu.
El pito aferruñáu mide alredor de 23 cm de llargu. El so plumaxe polo xeneral ye de color castañu acoloratáu escuru, con tonos más vinosos nes partes cimeres, y ciertu llistáu claru nes nales. El so apuntiáu picu ye mariellu y les sos pates abuxaes. Los machos tienen una llista colorada nos llaterales de la nuca y el pescuezu.
Atopar nes selves de la península malaya, Sumatra y Borneo, distribuyíu pel sur de Myanmar y Tailandia, Indonesia, Malasia, Brunéi y Singapur.
Neafrapus boehmi
El andarón de Böhm (Neafrapus boehmi), ye una especie d'ave na familia Apodidae.
Alcuéntrase n'Angola, Botsuana, República Democrática d'El Congu, Kenia, Malaui, Mozambique, Namibia, Somalia, Sudáfrica, Tanzania, Zambia, y Zimbabue. Vive en cercaníes d'árboles Baobab y añera en cuévanos nos árboles.
Boissonneaua flavescens
El colibrí colihabano o chupasavia ("Boissonneaua flavescens") ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", que s'atopa en Colombia, Ecuador y Venezuela.
Vive nel interior y los cantos del monte húmedu de monte, ente los 850 y 2.800 m d'altitú, preferentemente percima de 1.400 msnm.
Mide 11,4 cm de llargor. El picu tien 18 mm de llargu. El plumaxe del envés y el pechu ye verde brillante, que se fai resplandorientu na corona y el gargüelu. El banduyu ye amarellentáu con discos verdes. Nes nales les primaries son corites. So les coberteras de les nales el color ye ante acanelao; les plumes del centru de la cola amorenaes y el restu de la cola color crema con puntes amorenaes.
El machu realiza una vocalización, que ye un repetitivu "chip". Xeneralmente esti llamáu ye usáu cuando'l colibrí ta posáu n'espacios abiertos de la subcanopia, a una distancia fayadiza d'otros colibríes, pero tamién se rexistró nos alimentadores cuando hai presencia de múltiples colibríes.
Aliméntase de nectar y insectos. Enferronar a les flores y asitia les nales en V cuando s'alimenta, dexando por instres de aletear.
Boissonneaua jardini
El colibrí sietecolores (Boissonneaua jardini) ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", que s'atopa en Colombia y Ecuador.
Vive nel monte húmedu, cantos del monte y n'escamplaes con parrotales en faldes o cayentes nidios, ente los 350 y 2.200 m de altitú.
Mide 10,9 cm de llargor. Pesa 8 a 8,5 g. El picu ye rectu y tien 18mm de llargu. Envés verde azuláu iridiscente; cabeza gargüelu y parte cimeru del pechu negros; matices púrpures nel gargüelu y el restu del pechu y el banduyu azul a púrpura iridiscente; les coberteras internes de les nales color canela a anaranxáu; les plumes centrales de la cola negres, les esternes blanques con puntes negres. La fema ye más opaca, colos marxe de les plumes del pechu y el banduyu de color ante.
Aliméntase principalmente del néctar de flores de corola tubular. Tamién consume insectos.
Pal cortexu, el machu fai círculos alredor de la hebra, aletea, canta y runfa d'un llau pa otru abanicando la cola. Constrúi un nial en forma de taza, utilizando mofos y liquen, sobre una caña horizontal o una horqueta fina. La fema pon dos güevos.
Boissonneaua matthewsii
El colibrí pechirrojo, tamién llamáu colibrí de pechu coloráu, colibrí pechicastaño o colibrí de pechu castañu (Boissonneaua matthewsii), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes".
Vive nos montes húmedos de les estribaciones de la cordal de los Andes, en Colombia, Ecuador y Perú.
Los machos y les femes d'esta especie son bien similares en tamañu y coloríu del so plumaxe. Miden en redol a los 12 cm de llargor y pesen alredor de 7,5 gr. El so picu ye curtiu, rectu y notablemente gruesu. El so plumaxe ye d'un intensu color verde metálicu nel envés, col pechu y banduyu d'un característicu y distintivu color acoloratáu.
Bostrychia carunculata
El ibis carunculado (Bostrychia carunculata) ye una especie d'ave na familia Threskiornithidae. 
Ye una ibis grande, mide unos 60 cm de llargu. El so plumaxe ye escuru con llurdios blancos nos costazos y güeyos blancos. Una delgada carúncula cuelga dende la base del so anchu picu. Estos dos característiques y l'ausencia de linea blanca na mexella, estremar del so pariente "Bostrychia hagedash".
Ye reinal de les tierres altes de Etiopía y Eritrea. Habiten en zones ente los 1500 a 4100 m d'altor, anque tamién los reparó na mariña d'Eritrea. Prefier les praderíes y los calces de ríos d'altor. De cutiu reparar en zones predreses y cantils (onde añera y reproduzse), anque tamién lo atopa en praderíes abiertes, tierres cultivaes, parques en ciudaes, zona d'olivares ("Olea africana") y montes mistos de enebros ("Juniperus procera"). 
Bostrychia hagedash
El ibis hadada (Bostrychia hagedash)
Ye una ave de tamañu grande mide de 65 a 76 cm de llargor y pesa alredor de 1250 g. Dependiendo de la subespecie puede variar el color básicu del plumaxe ente gris y marrón oliva, les coberteras alares cimeros son d'un verde metálicu brillante. A diferencia de munchos otros ibis nun tien cresta. El picu ye llargu y curvado escontra baxo, de color similar al plumaxe.
Habita en praderíes abiertes, sabanes y güelgues d'África subsaḥariana. Puede atopase en Sudán, Burundi, Etiopía, Senegal, Uganda, Tanzania, Gabón, República Democrática d'El Congu, Camerún, Gambia, Kenia, Somalia y Sudáfrica.
Bostrychia olivacea
El ibis oliváceo (Bostrychia olivacea) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Threskiornithidae.
Ta llargamente distribuyíu n'África, atopándose en Camerún, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Gabón, Ghana, Kenia, Liberia, Santu Tomé y Príncipe, Sierra Lleona y Tanzania.
Bostrychia rara
El ibis enllordiáu (Bostrychia rara) ye una especie d'ave na familia Threskiornithidae. Ye una ave limícola qu'habita en zones montiegues pantanoses y que lo atopa en rexones tropicales. La so preferencia polos monte húmedos mestos na zona tropical d'África fai qu'escasamente puede ser avistáu y ye vulnerable a la desforestación.
Los ibis destacar pol so cuerpu arrondáu con llargues pates y un llargu pescuezu en forma de S. Esisten 30 especies distintes en tol mundu y toes presenten variaciones sobre la mesma forma básica del cuerpu. Dalgunes tienen crestes y dalgunes tienen cabeces pelaes.
La ibis enllordiáu, tien pates llargues y un llargu picu. Tienen una cresta na parte posterior de la so cabeza. A diferencia d'otres ibis el so pescuezu ye curtiu. El valumbu de les sos nales ye de 270-290 mm, el so picu mide 115-130 mm y el so tarsu mide 56-65 mm. El so plumaxe varia pero polo xeneral ye amarronáu-azul. Ye una ibis chico y escuro, la so característica distintiva son les pintes color ante nel pescuezu y pechu. Otra manera les partes cimeres son uniformemente negres, con piel azul espuesta en redol a los sos güeyos (más amenorgada nes femes). Les aves en vuelu pueden ser reconocíes poles sos amplies nales y cola curtia. Los xuveniles son de colores más apagaos, y la so cresta ye más curtia.
Alcuéntrase n'Angola, Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Gabón, Ghana, Guinea, Liberia, Nixeria, Sierra Lleona y Uganda. Magar la atopa nun territoriu bien estensu nun ye una especie común y considerar rara. Naquelles árees onde la atopa ye una especie residente de la zona, esto ye que nun migra y habiten en dicha zona a lo llargo de too l'añu. El so hábitat natural son los banzaos montiegos o zones forestadas en proximidá de regueros.
Botaurus lentiginosus
El avetoro americanu (Botaurus lentiginosus) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae mesma de América del Norte y Central.
Ye un ave grande, forníu y de color marrón, bien similar al avetoro euroasiático ("Botaurus stellaris"). Mide ente 59 y 70 centímetros d'altu, con una amplitú de nales de 95 a 115 centímetros.
Anque ye común nel so hábitat natural, el avetoro americanu suel escondese ente banzaos, barraqueres y praos. Xeneralmente lleva una vida solitaria, siempres arrodiáu de vexetación. Si siente que foi avistáu, dexa de movese, apuntando cola so cabeza escontra riba, confundiéndose cola so redolada. El so picu d'actividá ye al anochecer. Siendo más escucháu que vistu, esti avetoro tien un cantar que recuerda una bomba congestionada. 
Al igual qu'otros miembros de la familia Ardeidae, el avetoro americanu alimentar en banzaos y n'agües pocu fondes como estanques, consumiendo anfibios, pexes, insectos y reptiles. 
Esti avetoro envierna nel sur de los Estaos Xuníos y en América Central. Pasa'l branu en Canadá y en gran parte d'Estaos Xuníos. Como ave migratoria, raramente añera n'Europa, y cuando lo fai puede atopase nel Reinu Xuníu y en Irlanda. Añera en llugares aisllaos: la fema constrúi'l nial y el machu protexer. La fema guara de dos a tres güevos mientres veintinueve díes, y los pitucos nacen dempués de seis o siete selmanes.
Nengún otru animal considérase una subespecie d'esta ave na actualidá. Sicasí, nel ríu Ichetucknee, de Florida, afayáronse fósiles que fueron descritos como una nueva especie de la familia del avetoro ("Palaeophoyx columbiana"; McCoy, 1963) más tarde reconocíos como una subespecie más pequeña y prehistórica del avetoro americanu que vivió mientres el Pleistocenu (Olson, 1974).
El númberu d'individuos hai ablayáu mientres los últimos años nes árees australes por cuenta de la perda del hábitat. 
El avetoro americanu ("Botaurus lentiginosus") ta protexíu pol Tratáu pa la Protección d'Aves Migratories de 1918.
Botaurus pinnatus
El mirasol grande (Botaurus pinnatus) ye una especie d'ave de la familia Ardeidae que vive nes zones tropicales d'América. Al igual que los otros mirasoles del xéneru "Botaurus", el so plumaxe ye mayormente de color marrón amarellentáu y tien un patrón crípticu. Anque ye una especie que s'estendió en gran midida, ye raru columbrala, probablemente por cuenta del so calter nómada, y nun se sabe demasiáu sobre la so hestoria biolóxica.
El mirasol grande ye una garza de gran tamañu. Mide ente 63.5 y 76 cm de llargu y pesa alredor de 800 g. Dambos sexos tienen un plumaxe similar, pero les femes suelen ser más pequeñes que los machos y tienen cola de color marrón en cuenta de negru.
Tanto los adultos como los pichones son, polo xeneral, de color beige y tán bien marcaos con distintos patrones crípticos. Los pichones suelen presentar un tonu más acoloratáu. El pescuezu ye blancu, la parte trasera del mesmu ye tamién blanca pero con llínees de color castañu claro, y el restu del pescuezu ye amarellentáu con llurdios negros. El pechu y el banduyu son blancos con amplies llínees pardes, ente que'l llombu ye beige con negru. Les nalas estendíes son negres nos machos y marrones nes femes; les nales zarraes, de color gris, contribúin a crear un efectu bicolor mientres el vuelu. 
El picu ye firme y fuerte, mayormente mariellu, y el quexal ye más escura nel so parte cimeru. El restu de la piel de la so cara tamién presenta una coloración mariella brillosa, con una llinia marrón que parte de la frente. Les pates son verde amarellentaes, y l'iris ye mariellu.
Anguaño, conócense dos subespecies d'esta ave, dambes habitantes de América Central:
El nome alternativu "Mirasol suramericanu" nun ye del tou correctu, una y bones l'ave habita zones tan meridionales como'l sur de Méxicu. El so rangu toma dende la mariña atlántica del sur de Méxicu hasta'l norte d'Arxentina, y rexistráronse avistajes en Guatemala y Hondures. Suel preferir les zones de baxa altitú, anque se vieron nel Cordal Oriental de Colombia, a más de 2600 m sobre'l nivel del mar.
Puede atopá-yla en zones cercanes a fontes de agua duce, incluyendo llechos de xuncos trupos, mariñes de llagos, zones anubiertes de vexetación trupa, banzaos y campos crecíos.
El mirasol grande ye una ave nocherniega. Anque suelen ser solitaries, pueden axuntase en grupos de pocos individuos pa facilitar la busca d'alimentu. Cuando s'asusten, tienden a paralizase col cuerpu baxu y la cabeza alzada namái lo suficiente como pa poder ver. Yá que esisten dellos individuos nun rangu bien ampliu, nun-y la considera una ave en peligru d'estinción pol IUCN.
La so dieta ye variada, y consiste de pexes, reptiles, anfibios, artrópodos y pequeños mamíferos (incluyendo exemplares mozos del "Callithrix jacchus"). Atrapa a les sos preses ente la vexetación, polo xeneral trupa, onde añera. Ye un cazador paciente, yá que puede pasar llargos periodos de tiempu inmóvil, esperando que les preses apaezan por sigo mesmes.
Al igual que'l restu de los Botaurinae (pero a diferencia de la mayoría de les garces), el mirasol grande añera independientemente de los otros individuos de la so especie. Constrúi los sos niales, en forma de copa, con material llográu de les plantes, ente vexetación gruesa cerca de la superficie de l'agua. La fema deposita ente dos y tres güevos de color verde amarronáu, y créese que fai tola incubación ella sola. Reprodúcense casi namái mientres la estación húmeda.
Botaurus stellaris
El avetoro común (Botaurus stellaris) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae, unu de los miembros del xéneru "Botaurus" más comunes nes güelgues d'Europa. Habita tamién en África y Asia.
Reconócense dos subespecies de avetoro común:
Brachygalba albogularis
El jacamará gorgiblanco o jacamar de cabeza blanca (Brachygalba albogularis) ye una especie d'ave piciforme de la familia Galbulidae que vive en Suramérica.
Alcuéntrase nel monte de galería y les árees inundables de les selves en Bolivia, Brasil y Perú, a menos de 600 msnm.
Mide 15 a 17 cm de llargor. El plumaxe ye castañu escuru cola cara blancucia, pico color crema y el pechu color castañu.
Alimentar d'insectos qu'atrapa al vuelu.
Brachygalba goeringi
El jacamará encollaráu, barranquero de Goering o jacamar encollaráu ("Brachygalba goeringi") ye una especie d'ave de la familia "Galbulidae", que s'atopa en Colombia y Venezuela.
Vive nos montes de galería, en terrenes secos con parrotales, árboles o carbes y nos ribayos de los ríos, per debaxo de los 400 m de altitú.
En promediu mide 18 cm de llargor. El picu tien 51 mm de llargu. Cabeza, pescuezu y nuca color marrón claru buxu; envés y grupa color castañu verdosu oliváceo escuru a negru azuláu; garganta color crema; pechu y flacos pardos; banduyu blancuciu.
Alimentar d'insectos, que puede atrapar al vuelu executando maniobres acrobátiques.
El so nial ye construyíu nun furacu qu'escava en dalgún ribayu.
Brachygalba lugubris
El jacamará pardu (Brachygalba lugubris), tamién denomináu jacamar lúgubre, jacamar café, jacamar purpúreo o barranquero castañu, ye una especie d'ave piciforme de la familia Galbulidae que vive en Suramérica.
Brachygalba salmoni
El jacamará dorsioscuro, jacamar de salmón o jacamar de corbata (Brachygalba salmoni) ye una especie d'ave piciforme de la familia Galbulidae, que s'atopa nel noroccidente de Colombia y en Panamá.
Vive nos cantos del monte húmedu, escamplaes del monte y nos montes de galería o cercanos a les corrientes o fontes d'agua, per debaxo de los 600 m de altitú.
Mide en promediu 18 cm de llargor. El plumaxe de les sos partes cimeros, pechu y lladrales ye negru con tonos verdosos escuros. El so pileu ye marrón coritu; el pechu ye brillosu; el gargüelu ye de blancucia a anteada y el banduyu y la parte inferior del pechu son de color canela a salmón. El picu mide 51 mm de llargu.
Aliméntase d'insectos. 
Bubo africanus
El búho enllordiáu (Bubo africanus) ye una especie de búho de tamañu medianu, una de les menores de los Grandes Búhos reales. Algama unos 45 cm de media y pesa ente 480-850 g. El so valumbu ye de 100 a 140 cm. El discu facial ye ablancazáu o ocre pálidu y los güeyos son mariellos. Tien unos cuernucos prominentes, como munches de les especies del xéneru "Bubo", l'envés ye d'un color pardu-castañal y les partes inferiores son ablancazaes con franxes castañes. Les sos preses consisten esencialmente en mamíferos, páxaros, insectos y reptiles de pequeñu tamañu.
El búho enllordiáu ye natural de Oriente Mediu y África. La so distribución estender dende Gabón hasta Arabia, al traviés del oriente d'África hasta'l sur del continente.
Ta estrechamente emparentáu col búho vermiculado y hasta apocayá considerábense una mesma especie.
El búho enllordiáu habita la mayor parte del continente africanu al sur del desiertu del Sáhara, llueñe de les selves y montes trupos. Son depredadores nocherniegos, y pasen el día ocultos n'árboles, formaciones predreses o ruines abandonaes. Suelen frecuentar zones predreses, tierres de llabranza, montes abiertos y zones semidesérticas. N'ocasiones fueron vistos en zones habitaes, cazando cerca de les carreteres, onde n'ocasiones son atropellaos. La principal amenaza humana a la especie constituyir los pesticidas utilizaos na agricultura pal control de plagues.
Los búhos enllordiaos apáriense pa tola vida. Son capaces de criar una niarada cada añu. Les pareyes instalen los sos niales n'árboles, roques o inclusive nel suelu o nes cornises de los edificios. La dómina de apareamiento empieza en xunetu y sigue hasta les primeres selmanes de febreru. La fema guara de 2-4 güevos y ye alimentada pol machu mientres esti periodu. Los mozos empiecen a volar alredor de los siete selmanes de vida. Cinco selmanes dempués abandonen el nial. Pueden vivir hasta diez años n'estáu selvaxe y hasta venti en cautividá.
Bubo ascalaphus
El búho del desiertu o búho del Sahara (Bubo ascalaphus), tamién conocíu na nomenclatura anglosaxona como búho faraón ye una especie de búho natural del norte d'África y Oriente Mediu. Puede algamar un llargor de 50 cm.
Suel añerar en buecos de los árboles o nos grandes niales abandonaos por otres aves. La niarada consiste en 2-4 güevos que son guaraos pola fema, que mientres esti periodu ye alimentada pol enllordio. 
Aliméntase de vertebraos pequeños y medianos, y nun refalga los insectos.
Foi descritu per primer vegada pol naturalista francés Marie Jules Savigny en 1809, que reparó la especie mientres la espedición francesa a Exiptu (1798-1801).
Anguaño reconócense dos subespecies: 
Bubo bengalensis
El búho bengalí (Bubo bengalensis) ye una especie d'ave estrixiforme de la familia Strigidae que se distribúi pel sur d'Asia. Alcuéntrase en llombes predreses y montes de montes, de normal en pareyes. Tienen un acuruxar fondu y resonante qu'emiten al empezar la so actividá al tapecer. Son búhos grandes, con "cuernucos" nes sos cabeces. El so color ye pardu o gris motudu y el so gargüelu ye blanca con pequeñes estríes negres. Algama un llargor mediu d'unos 53 cm.
Anque suelen habitar llombes o montes, n'ocasiones frecuenten ermos y llanos abiertos, anque nun suel ser habitual. De normal pasen el día al abelugu de un parrotal o formación predresa o nun árbol grande cerca de los sos cazadorios habituales. La so dieta consiste principalmente en pequeños royedores y otros mamíferos, y n'ocasiones páxaros.
La estación de apareamiento asitiar ente payares y abril. Suelen poner 3-4 güevos ovalaos d'un blancu cremosu con una testura nidia. Los güevos deposítense sobre'l suelu desnudu nun buecu natural nun risco o cantil o sol abrigu d'un parrotal a nivel del suelu.
Foi descritu como especie pol naturalista James Franklin en 1831.
Bubo bubo
L' uxu ye una especie d'ave estrixiforme de la familia Strigidae. Ye una rapaz de tamañu grande, distribuyida por Europa, Asia y África. Ye más común nel nordés d'Europa, pero tamién na zona qu'arrodia'l Mediterraneu, incluyendo la península Ibérica. El so nome científicu deriva de la onomatopeya de los soníos qu'emite, y yá dende la Edá Media conocíase-y como "Bubo" nos bestiarios.
Por cuenta del so majestuosidad y a la so fácil cría en cautividá ye usáu con relativa frecuencia nel arte de la cetrería.
Cola amplia área de distribución del búho real, distintos autores describieron hasta 20 subespecies basándose nel color del plumaxe y nel tamañu. En Europa tuviéronse investigando les llamaes sonores y el ADN pa estremar les subespecies, ente que en Asia nun se ta llevando a cabu nengún estudiu comparativu. En 2007 dixebráronse les subespecies "Bubo bubo ascalaphus" y "Bubo bubo bengalensis", en dos especies propies, "Bubo ascalaphus" y "Bubo bengalensis". La subespecie más pequeña ye "Bubo bubo nikolskii", de los desiertos d'Irán y Afganistán.
El búho real puede atopase en múltiples hábitats dende zones semi-desérticas, montes templaos, estepes y hasta na tundra. Anque la presión antrópica exercida mientres la metá del sieglu XX fixo recular les sos poblaciones, que quedaron apostraes a ocupar namái les zones montascoses más inaccesibles, anguaño alcuéntrase nun procesu de recuperación bien importante recuperando gran parte de les zones de la so distribución. Nidifica principalmente en cortaos predresos, asitiaos ente'l nivel del mar y hasta más de 2.000 m d'altitú. Tamién puede utilizar niales antiguos d'otres aves rapazos, como busardo ratoneru o azor común. Ya inclusive en determinaes zones, ónde la densidá de pareyes territoriales ye bien elevada, puede llegar a nidificar directamente nel suelu.
Son animales bien territoriales. Utilicen dellos sistemes de señalización pa delimitar los sos territorios ya indicar la so ocupación, como son cantares territoriales dende los posaderos o'l marcaje de les roques con fecas. El tamañu territorial de cada pareya varia llargamente dependiendo principalmente de la disponibilidad de preses, densidá de pareyes vecines y de la tasa de recambiu de los individuos territoriales.
Mide de 29 a 73 cm d'altu y de 1,38 a 1,7 m de valumbu. El so pesu bazcuya de los 1,5 a los 4 kg. Esto conviérte-y na rapazu nocherniega de mayor tamañu. Caracterizar polos sos dos guedeyes de plumes a los llaos de la cabeza, la llinia en forma de V ente los güeyos (que son de iris naranxa), el banduyu pálidu y llistáu y l'envés xaspiao y escuro con llurdios claros. El machu tien les plumes de les "oreyes" más arizaes que la fema. 
El so vuelu ye directu, potente y con planeos frecuentes. La so voz ye una aullida fonda, tipu úú-oo, que puede llegar a oyese a 2 km. Cada individuu tien una aullida específica, de cuenta que pueden ser identificaos individualmente per mediu de la so voz. Tamién produz lladríes potentes d'alarma tipo foín.
Aprosimao'l 80% de los exemplares nun algamar el primer añu de vida. Los que superen esta fase crítica, pueden sobrevivir hasta 20 años, anque nun hai datos concretos. En cautividá diéronse casos d'exemplares qu'algamaron los 60 años.
Dambos sexos viven de normal solos y nun se xunten hasta llegada la dómina del cortexu. Cuando atopen un bon sitiu de cría, indicar cavando un pequeñu fuexu na tierra y emitiendo una serie de llamaes característiques. 
El so nial ye un cuévanu ensin tapizar en tueros d'árboles o cantiles. Pon de 2 a 6 güevos una sola vegada al añu, de normal pel hibiernu o principios de primavera. Son bien sensibles a la so redolada, y si nun tienen abondu espaciu o comida la puesta puede retrasase y amenorgase sensiblemente. La fema guara los güevos mientres el machu consigue l'alimentu. Al cabu de 36 díes los güevos eclosionen. Los pollos son semi-nidícolas, tienen un plumón blancu, que los camuden por un plumón pardusco ente los 10 a 12 díes. Anque la xera d'alimentación y curiáu de los pollos ye exercida mayoritariamente pola fema, el machu mientres esti periodu collabora viviegamente.
A los trés selmanes de nacer yá son capaces d'alimentase y tragar por sigo solos. A los dos meses empiecen a volar, anque solo unos pocos metros, y a los 4 meses yá tán cubiertos de plumes. Mientres esta etapa son vulnerables a'l depredadores, pero'l so plumaxe ayúdalos a camuflase ente les cañes. A la fin de la seronda, los xuveniles son espulsaos del territoriu de los adultos, y empieza el so periodu de dispersión xuvenil nel que se van mover en busca d'un nuevu territoriu sacupáu. Les distancia de dispersión xuvenil nesta especie ye bien variable, nes poblaciones centro europees describiéronse desplazamientos d'hasta 400 km, ente que nel sur peninsular onde les preses son bien abondoses, la distancia media nun superen los 50 km. N'España pueden algamar el maduror sexual nel primer añu de vida.
Trátase d'un superdepredador que s'atopa n'unu de los llugares más altos de la cadena trófica. La so dieta ta compuesta por royedores pequeños, coneyos, llebres, esguils, aguaróns, palombos, mierlos, y corpuspíns. Inclusive ye capaz de prindar cervatillo d'hasta 10 kg de pesu. Más raramente caza xaronques, insectos grandes y peces. Preda inclusive sobre otros carnívoros como foinos, y otres especies de búhos y aves de presa.
Cacen de normal pela nueche, prefiriendo los espacios abiertos a los montes. L'aletéu de les sos nales ye bien silenciosu, y xuníu a la so visión nocherniega y a la so agudez auditiva, apúrren-y unes característiques escepcionales pa la caza.
Bubo capensis
El búho del Cabu (Bubo capensis) ye una especie de búho de la familia Strigidae. La so área de distribución estiende sobre gran parte d'África, dende Etiopía y Eritrea al norte hasta Sudáfrica al sur.
Ye unu de los búhos más grandes d'África y puede llegar a midir ente 51 y 61 cm de llargor. Les femes, que son más grandes, pueden llegar a pesar hasta 1.8 kg.
Alimentar d'aves y mamíferos, dende pequeños hasta del tamañu de faisanes y damanes.
L'área de distribución inclúi Eritrea, Etiopía, Kenia, Lesothu, Malaui, Mozambique, Namibia, Sudáfrica, Suazilandia, Tanzania y Zimbabue.
La distribución de la especie nun ye continua, sinón qu'habita en delles poblaciones aisllaes. N'ocasiones la subespecie "mackinderi" (Búho de Mckinder) foi considerada como una especie separada. y recién analises d'ADN asina paecen confirmalo.
Habita monte húmedu tropical y subtropical, sabana, carbes, pacionales y desiertu.
Bubo coromandus
El búho aveséu, tamién conocíu como búho de Coromandel o búho surasiático (Bubo coromandus), Uxu, ye una especie d'ave estrixiforme de la familia Strigidae. Algama una media de 55-60 cm de llargor.
Alcuéntrase distribuyida por Bangladex, China, India, Malasia, Myanmar, Nepal, Pakistán y Tailandia.
Suel frecuentar zones montiegues trupes, especialmente montes de mangos y tamarindos. Suelen apariase pa tola vida y cada pareya de cutiu añera nel mesmu llugar añu tres d'añu. La estación de reproducción enllargar ente payares y abril. El nial ta fechu de palos, de normal na copa d'un árbol grande, preferiblemente cerca de l'agua y de cutiu nes cercaníes de poblaciones humanes.
Bubo flavipes
El búho pescador leonado o búho pescador amarellentáu (Bubo flavipes) Uxu. ye una especie d'ave strigiforme na famila Strigidae. Solía ser asitiáu en "Ketupa" colos otros búhos pescadores, pero dichu grupu inclúyese provisionalmente colos búhos reales en "Bubo", hasta que les afiliaciones de los búhos y curuxes pescadores puedan resolvese con mayor precisión. Deducir de delles característiques comunes que los miembros más típicos del xéneru "Bubo" y los búhos pescadores tán rellacionaos, incluyendo la estructura de les garres, prominente guedeyes nes oreyes y característiques del plumaxe, a diferencia de los superficialmente distintos cárabos pescadores africanos.
Puede ser atopáu en montes templaos subtropicales de Bangladex, Bután, China, India, Laos, Myanmar, Nepal, Taiwán y Vietnam. Habiten nes estribaciones del Himalaya de Caxmir y Garhwal a los montes de Laos, Vietnam y nel sur de China hasta Chekiang y Anhui. N'árees como Darjeeling y Nepal comúnmente viven n'elevaciones de 1500 a 2450 m. La so área de distribución asolapar cola del búho pescador de Ceilán ("Bubo zeylonensis") en Laos y Vietnam, que polo xeneral non siempres habita en zones baxes y prefier agües lentes o enllancaes a diferencia del búho leonado que prefier les agües que flúin más rápidu.
Bubo ketupu
El búho pescador malayu (Bubo ketupu) Uxu ye una especie d'ave strigiforme na famila Strigidae. Los cuatro búhos pescadores fueron primeramente dixebraos nel xéneru "Ketupa".
Distribuyir dende'l sur de Myanmar y el centru de la India al sur y l'este de Camboya, Laos y Vietnam, Tailandia peninsular, la península de Malaca, el archipiélagu de Riau, Sumatra, Indonesia hasta Xava, Bali y Borneo. Un espécime foi rexistráu na islla de Cocos (Keeling) fuera d'Australia, 1050 km fora de la so área normal. El so hábitat natural son los montes tropicales húmedos y otres zones montiegues cerca de l'agua, incluyíos los bancos montiegos de ríos, llagos y estanques de pexes y arrozales. Puede sobrevivir bien cerca de les viviendes humanes, pero tamién puede ser atopáu nos montes de manglares afaraos y otres zones menos habitaes o deshabitadas. Vive principalmente nes tierres baxes, pero puede atopase n'altores d'hasta 1600 m.
Bubo lacteus
El búho llechientu o búho de Verreaux (Bubo lacteus) ye una especie de búho africanu y la mayor especie de búho del mundu.
El búho llechientu algama un llargor mediu de 66-71 cm, con un valumbu de 2 m y un pesu mediu de 4 kg. Son fácilmente estremables polos sos discos faciales ablancazaos con un perfil negru y párpagos rosados, los sos güeyos son anaranxaos y como munches especies de búhos presenta dos "cuernos" de plumes característicos. El so plumaxe ye d'un color pardu escuru nel envés y d'un color gris maciu nel banduyu.
Esta especie puede atopase en África al sur del Sahara, de normal en zones montiegues xuntu al calce de ríos y arroxos, raramente n'altores cimeros a 2000 m.
Son cazadores nocherniegos y añeren n'árboles altos. Duermen llixeramente mientres el día, pero espierten con rapidez pa defendese de cualquier ataque o amenaza.
Como munches especies de búhos, empiecen a amosase activos col tapecer. Los exemplares adultos alimentar de llebres, mangostes y otros mamíferos de tamañu mediu-pequeñu. Son unu de los pocos depredadores que s'alimenten de puercoespín. Cerca de les ciudaes los sos principales preses son aguaróns y palombos. Tampoco refalguen la carroña.
El periodu de reproducción asitiar ente marzu y setiembre. Tres el apareamiento la fema pon dos güevos que guara mientres unos 40 díes. Permanez nel nial mientres tol periodu d'incubación y el machu encargar d'alimentala. El primera pitucu en eclosionar ye'l primeru en ser alimentáu, y si nun hai abondu alimentu, namái esti pitucu va sobrevivir. Namái en condiciones de bayura dambos pitucos salen alantre. N'ocasiones el pollu más nuevu ye taramiáu pol so hermanu mayor. Los pitucos dexen el nial a los nueve selmanes pero pueden permanecer al pie de los sos padres hasta tres meses.
Bubo leucostictus
El búho Akún (Bubo leucostictus) ye una especie de búho distribuyida por África ecuatorial.
Habita nes selves tropicales de poca elevación y la so alimentación básico consiste d'insectos.
El so llargor mediu algama los 45 cm, y les femes, que son más grandes, pueden llegar a pesar hasta 600 g.
Bubo nipalensis
El búho de Nepal, tamién conocíu como búho de monte (Bubo nipalensis) ye una especie de búho de terrible apariencia y gran tamañu. El so principal hábitat constituyir los montes del sur y el sudeste d'Asia. Anque anguaño alcuéntrase dientro del xéneru "Bubo", ta pensándose n'asitialo nel xéneru "Ketupa" col "Búho malayu" y otres especies arriendes de los últimos analises de ADN.(Olsen "et al." 2002).
Ye una de les mayores especies de búhos, algamando un llargor d'hasta 63 cm, con un pesu de 1.5 kg. La so dómina de apareamiento estender d'avientu a marzu.
El Búho de los Montes ye un depredador nocherniegu y pasa el día ocultu ente la xamasca de los árboles. Empieza la so actividá col tapecer y caza pequeños mamíferos, reptiles y páxaros que comparten el so hábitat.
Destaca pol so estrañu berru, asemeyáu a un berru humanu, polo qu'en dellos llugares de Sri Lanka ye conocíu como "ulama" (Páxaru diablu). Otru nome local ye Maha Bakamuna (gran búho cornudu).
Bubo poensis
El búho Nduk, tamién conocíu como búho de Guinea o búho de Fraser (Bubo poensis) ye una especie de búho africanu.
Alcuéntrase estendíu pol África ecuatorial, hasta Costa de Marfil pel norte y Angola pel sur, dende'l nivel del mar hasta los 1.600 metros d'elevación.
Aliméntase de pequeños vertebraos.
De llargor algama los 42 cm. Les femes, más grandes que los machos, lleguen a pesar hasta 653 gramos.
Bubo scandiacus
El búho nival (Bubo scandiacus) ye una especie d'ave estrixiforme de la familia Strigidae. En Estaos Xuníos conózse-y tamién como búho del Árticu o'l gran búho blancu. Hasta apocayá, taba vistu como l'únicu miembru d'un xéneru separáu, "Nyctea scandiaca". Ye una estrixiforme de gran tamañu y unu d'el cazadores alaos más poderosos de la tundra.
El búho nival foi una de les munches especies descrites por Carlos Linneo en 1758 na 10ª edición de la so obra Systema naturae siendo nomada como "Strix scandica". Hasta apocayá yera consideráu como l'únicu miembru del so propiu xéneru siendo nomaos como "Nyctea scandica" pero estudio recién de la secuencia d'ADN del xenoma mitocondrial del citocromo b amuesa que ta estrechamente rellacionaes al xéneru "Bubo", siendo treslladaos a dichu xéneru. Sicasí, delles autoridaes cuestionen esta clasificación siguiendo usando "Nyctea".
Esta ave de güeyos doraos mide 53 a 65 cm de llargor con 120 a 150 cm de valumbu. L'adultu machu ye virtualmente blancu puru, y femes y moces amuesen pequeños llurdios negros nel abdome, qu'hasta pueden predominar. Dacuando son pardes. El so plumaxe ye gruesu, pesáu, y con coloración bien blanca nel búho neváu, bien afechu al ambiente norte del círculu polar árticu.
La nota más característica d'esti búho ye'l so plumaxe blancu, que lu sirve de camuflaje pal ambiente nel que vive y que, a diferencia de los de les demás clases de búhos, qu'en machos y femes son casi del mesmu color, nel d'esta especie presenta na fema unes rayes marrones.
Ye natural de les rexones más fríes d'América y Europa.
Alcuéntrase puramente na tundra.
Como en toos el cazadores de la tundra, los sos movimientos tán supeditaos a los rigores del clima y la disponibilidad d'alimentu, acompañando a les aves viaxeres nos sos desplazamientos escontra'l sur cuando les temperatures baxen hasta llendes insoportables. La so alimentación ye bien variada, incluyendo aves de medianu tamañu y peces, anque la parte más importante d'el so dieta componer les llebres y, sobremanera, aprovecha la gran despensa natural que suponen los lemmings pa tolos carnívoros de les rexones subártices. La dependencia que los predadores tienen de los lemmings ye tal que, mientres los años que les sos poblaciones algamen el so máximu, los animales cazadores tienen tamién les camaes más abondoses, les aves saquen alantre más pollos y les densidaes de carnívoros sobre la tundra aumenten considerablemente. De forma paralela a esta esplosión de recursos, los búhos nivales empiecen les sos puestes acondicionando un espartanu nial. Directamente sobre'l suelu ponen un númberu bien variable de güevos qu'empiecen a guarar dende'l primeru. Pasaes cuatro o cinco selmanes, los güevos eclosionen y la fema permanez de continuu nel nial mientres siquier un mes, protexendo a los sos fíos de les baxes temperatures y alimentándose de les preses apurríes pol machu.
Les llamaes del búho varien, xeneralmente cuaquin "krek-krek-krek-krek"; los de la fema son más nidies y tienen dacuando como ruegos de "pii-pii-pii-pii" o "prek-prek-prek". El cantar ye bien repetitiva "gou". Tamién pueden faer sonar les sos nales en respuesta a ataques.
Hedwig, la curuxa de Harry Potter ye un búho nival. Magar na edición española denominar "curuxa blanca", nel orixinal inglés identificar con precisión como "snowy owl", esto ye, "búho nival". Anque los llibros identificar como fema, pa rodar les películes utilizaron machos, por ser d'un color blancu más brillosu. 
Bubo sumatranus
El búho malayu (Bubo sumatranus) ye una especie de búho, Uxu, estendida por Indonesia, Malasia, Myanmar, Tailandia y delles islles del Océanu Índicu.
Algama un llargor mediu de 41-46 cm y un pesu mediu de 1400-1600 g. El so envés ye d'un color pardu escuru y el banduyu ye ablancazáu con franxes grises. Los güeyos son enormes y escuros y el picu y les pates son mariellos.
El so hábitat natural son les xungles tropical y subtropical non demasiáu trupes. Aliméntase principalmente de grandes insectos como escarabayos y saltamontes, pero como otres especies de búhos nun refalga los pequeños mamíferos, reptiles y páxaros.
Anque ta asitiáu provisionalmente nel xéneru "Bubo" ta pensándose n'asitialo nel xéneru "Ketupa" col "búho de monte" y otres especies.
Bubo virginianus
El búho cornudu, búho real o búho americanu (Bubo virginianus) ye una especie d'ave estrixiforme de la familia de los búhos (Strigidae). Ye nocherniega, de plumaxe rayáu. Ye dacuando tamién llamáu "búho real americanu".
Habita nel continente americanu, dende Tierra del Fueu hasta'l norte d'Estaos Xuníos. Ye consideráu como la especie de búho más grande d'América.
El so pesu varia ente los 650 g y hasta 1 kg na mayoría de les subespecies. Añera en oquedades de tueros, y puede poner de 2 a 3 güevos. Aliméntase de pequeños mamíferos, reptiles ya inclusive peces. Reproducióse en cautiverio. Utilizóse y síguese utilizando para cetrería.
Bubo zeylonensis
El búho pescador de Ceilán o búho pescadora castañal (Bubo zeylonensis o Ketupa zeylonensis) ye una especie d'ave strigiforme na famila Strigidae. Habita nes rexones tropical y subtropical d'Asia continental y delles islles costeres. De los cuatro especies vives de búhos pescadores, ye la más llargamente distribuyida, más común y meyor estudiada. Ocupa una área de más de 7000 kilómetros dende l'este de China a Palestina.
Ye residente permanente mientres tol añu na mayoría de les rexones tropical y subtropical del subcontinente indiu, el Sudeste d'Asia y rexones axacentes. Al oeste de la so área de distribución principal, distribúyese irregularmente al Llevante (posiblemente extinta) y el sur de Asia Menor (apocayá redescubierta). El so hábitat típicu son los regueros forestales y montes redoma, llagos o campos d'arroz. Habita principalmente en tierres baxes, dende montes abiertos a montes trupos, según en plantíos –nes estribaciones del Himalaya estender en monte submontanos d'hasta 1500 msnm. Con frecuencia pasa'l día en montes de bambú o d'otros grandes árboles frondosos. Pueden atopase alredor de los depósitos d'agua (o "jheels" na India), a lo llargo de canales nes contornes de los pueblos y nes mariñes marines. Les aves occidentales alcuéntrase en paisaxes semiáridos y pueden reproducise nos oasis de rexones grebes. Independientemente d'hábitat, escasamente estrémense llueñe de los grandes cuerpos d'agua como ríos y llagos.
Ye una especie grande de búho, pero ye d'un tamañu entemediu ente los otros búhos pescadores. Mide ente 48 y 58 cm de llargor y ente 125 y 140 cm de valumbu. El pesu puede variar considerablemente, según los informes, que van dende 1,1 hasta 2,5 kg. Cierta variabilidá nos tamaños nes subespecies atribuyir a la distribución. Tien guedeyes prominentes nes oreyes, pero como en tolos búhos pescadores, les sos guedeyes cuelguen al llau de la cabeza y tienen un aspeutu degaxáu. Les partes cimeres son marrón acoloratáu y fuertemente enllordiaes de negru o marrón escuro. Les partes inferiores son de color ante-leonado a ablancazaes, con rayes ondulaes de color marrón escuru y fines barres marrones. El gargüelu ye blanca y puede ser notablemente enchida, ente que'l discu facial nun s'estrema. Los iris son de color mariellu doráu, les pates d'un mariellu más apagáu, y el picu ye escuru. Los sexos nun difieren n'apariencia, sacante pol tamañu. Los búhos de segundu añu d'esta especie tienden a ser daqué más pálidos que los adultos. En comparanza col búho pescador leonado, col cual el so rangu asolapar en Laos y Vietnam, ye más marrón y el color polo xeneral menos acoloratáu y la cara menos pálida.
Dacuando foi consideráu conespecífico col búho pescador de Blakiston ("Bubo blakistoni"), pero hai un vacíu d'aprosimao 2000 km nes sos distribuciones, ensin mentar numberoses diferencies físiques ente ellos. Les sos llamaes descríbense como un fondu y trisílabu "el to-hoo-hoo", que ye aparentemente'l cantar territorial emitíu enantes de la reproducción. La so llamada foi descritu como similar a la del avetoro común ("Botaurus stellaris"). Otres llamaes grabaes pal búho pescadora castañal incluyeron una nidia "huphuphuphuphuphup" o una fuerte "huhuhuhuhuhuhu". Otra llamada ye un "boom-uh-boom".
Trés o cuatro subespecies vives son aceptaes anguaño:
Bubulcus ibis
La garcilla bueyera, garza ganadera o garza boyera (Bubulcus ibis) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae que vive en toles zones tropicales, subtropicales y templaes del planeta. Ye la única especie del xéneru Bubulcus, anque dellos espertos consideren especies separaes a los sos dos subespecies. A pesar de les sos semeyances nel plumaxe coles garcetas del xéneru "Egretta" ta emparentada más cercanamente coles garces del xéneru "Ardea". Orixinaria del Vieyu Mundu colonizó con ésitu y gran rapidez el restu de los continentes, tando solu ausente na Antártida.
Ye una ave espodada de color blancu afatada con plumes doraes o anaranxaes na cabeza y pescuezu na temporada de cría. Añera en colonies, xeneralmente cerca de l'agua y de cutiu con otres aves zancudes. Los sos niales son plataformes de ramines qu'asitia sobre los árboles y parrotales. A diferencia de les demás garces alimentar en hábitats herbales relativamente secos, de cutiu acompañando al ganáu o otros grandes mamíferos p'atrapar a los insectos y pequeños vertebraos axorizaos por estos, costume de la que recibe'l so nome. Delles poblaciones de garcilla bueyera son Migración de les aves migratories ente qu'otres namái realicen dispersiones curties tres la cría. 
Les garcillas bueyeras adultes tienen pocos predadores, pero otres aves y mamíferos suelen escalar los sos niales. La principal causa de mortalidá de los sos pollos ye la inanición. Los pollos tamién pueden sufrir déficit de calciu per falta de vertebraos na so dieta y amás pueden morrer al ser alteriaos por otres aves. Esta especie a pesar de quitar los cachiparros y les mosques al ganáu, foi vector d'enfermedaes que s'estienden per mediu de los cachiparros y tamién puede resultar un peligru pa la seguridá aérea nos aeropuertos.
La garcilla bueyera describióse científicamente en 1758 por Linnaeus na so obra "Systema naturae" como "Ardea ibis", anque foi treslladada al so xéneru actual por Charles Lucien Bonaparte en 1855. El nome del so xéneru "Bubulcus" ye la palabra llatina que significa «pregueru», en referencia a l'asociación d'esta especie col ganáu, al igual qu'el so nome común. "Ibis" tantu en llatín como en griegu ye la palabra que designaba a otra ave zancuda, el ibis sagráu.
Reconócense dos subespecies de garcilla bueyera: 
Dalgunos consideren a estes variedaes especies separaes, como "B. ibis" y "B. coromandus". Los dos variedaes fueron dixebraes per primer vegada por McAllan y Bruce, anque siguen siendo consideraes una sola especie pola mayoría d'el autores modernos. La subespecie oriental, "B. i. coromandus", describióse por Pieter Boddaert en 1783, cría n'Asia y Australasia, y la subespecie nominal el restu de la so área de distribución: África, América y Europa. Dellos espertos reconocen una tercer subespecie nes Seixeles, "B. i. seychellarum", descrita por Finn Salomonsen en 1934.
A pesar de les sos semeyances superficiales coles garcetas del xéneru "Egretta", les garcillas bueyeras tán emparentaes más cercanamente coles garces del xéneru "Ardea", que contién a les garces típiques y a la garceta grande ("A. alba"). Anque se rexistraron casos raros d'hibridación con "Egretta caerulea", "Egretta garzetta" y "Egretta thula".
La garceta bueyera ye una garza pequeño y compacto que mide unos 46–56 centímetros de llargu y pesa ente los 270–512 gramos, con un valumbu alar de 88–96 cm. Tien el picu robustu y pescuezu relativamente curtiu y anchu, que suel tener encorváu. Los adultos fora de la dómina de cría tienen el plumaxe prácticamente blancu, col picu mariellu y les pates mariellu abuxaes. Mientres la dómina de apareamiento los adultos de la subespecie nominal desenvuelven una coloración anaranxada nes plumes del llombu, pescuezu y cresta. Y el picu, les pates y el iris tórnense coloraos. Dambos sexos son d'apariencia similar, pero los machos son daqué más grandes y tienen les plumes nupciales llixeramente más llargues que les femes. Los xuveniles escarecen de les plumes anaranxaes y tienen el picu negru.
El plumaxe nupcial de "B. i. coromandus" estremar del de la subespecie nominal porque tien colores más doraos que s'estienden amás hasta les mexelles y el gargüelu. El picu d'esta subespecie y les sos tarsos son más llargos de media que los de "B. i. ibis". "B. i. seychellarum" ye más pequeña y tien les nales más curties que les otres dos variedaes. Tien les mexelles y el gargüelu blancos como "B. i. ibis", pero les sos plumes nupciales son doraes como les de "B. i. coromandus".
La posición de los güeyos de la garcilla dexa la visión binocular, preséu pa la caza, y los estudios fisiolóxicos suxuren que la visión d'esta especie déxen-y l'actividá crepuscular o nocturnal. Ta afecha p'alimentase en tierra, y perdió la capacidá de los sos parientes acuáticos de compensar l'efectu de la refraición na agua.
Esta especie emite una llamada sordo y gutural que suena como "rick-rack" nes colonies de cría, pero caltiense silenciosa'l restu del tiempu.
La garcilla bueyera protagonizó la espansión natural más amplia y rápida de toles especies d'aves. Yera orixinaria de les rexones húmedes d'África y Asia tropical y subtropical y del sur de España y Portugal. A la fin del sieglu XIX empezó a estendese escontra'l sur d'África. El primer rexistru de reproducción na provincia del Cabu foi en 1908. Les garcillas bueyeras columbrar por primer vegada n'América na llende ente la Guayana y Surinam en 1877, travesando aparentemente'l océanu Atlánticu. Créese que la especie nun s'estableció na rexón hasta los años 1930.
La especie llegó per primer vegada a Norteamérica en 1941 (los primeres avistamientos pensóse que yeren aves escapaes). Crio en Florida en 1953, y espandióse rápido, llegando a criar per primer vegada en Canadá en 1962. Anguaño ye corriente na mariña de California. El primer rexistru de reproducción en Cuba foi en 1957, en Costa Rica en 1958, y en Méxicu en 1963, anque ye probable que s'estableciera enantes. N'Europa la especie históricamente atopábase en cayente confinada al sur d'España y Portugal, pero na última parte del sieglu XX recolonizó la península ibérica y empezó a colonizar otres partes d'Europa: el sur de Francia en 1958, el norte de Francia en 1981 ya Italia en 1985. Rexistróse la cría nel Reinu Xuníu per primer vegada en 2008, solo un añu dempués de ser detectada pellí. En 2008 rexistróse que les garcetas bueyeras moviérense hasta Irlanda per primer vegada.
N'Australia la colonización empezó nos años 1940, cuando la especie establecer por sigo mesma nel norte y esti del continente. Empezó a visitar regularmente Nueva Zelanda nos años 1960. 
Dende 1948 la garcilla bueyera ye un residente permanente de Israel, enantes de 1948 solo fuera un visitante ivernizu.
La rápida y masiva espansión de la garcilla bueyera ye debida a la so relación col home y los sos animales domésticos. Orixinalmente taba afechu a una relación de comensal colos grandes ungulaos selvaxes, a los que fácilmente sustituyó col ganáu doméstico y los caballos. Como la cría de ganáu estendióse pel mundu foi capaz d'ocupar nichos d'otra forma taben vacíos.
Munches poblaciones de garcilla bueyera son migratories y pueden esvalixase enforma, y esto ayudó a la especie a espandise. La especie foi reparada como divagante en delles islles subantárticas, como les islles Georgias del Sur, les islles Sandwich del Sur, isla Marion y les islles Orcadas del Sur. Una bandada d'ocho individuos reparar en Fiyi en 2008.
Amás de la so espansión natural, la garcilla bueyera foi introducida en delles rexones. La especie foi introducida en Hawaii en 1959, y nel archipiélagu de Chagos en 1955. Fueron lliberaes tamién con ésitu en Seixeles y Rodrigues, anque l'intentu d'introducila en Mauriciu fracasó. Tamién el zoo de Whipsnade lliberó delles aves n'Inglaterra, pero entós nun s'establecieron. 
Anque la garceta bueyera delles vegaes alimentar n'agües someres, al contrariu que les demás garces xeneralmente aliméntase en hábitats secos como campos y yerbazales, polo que depende más de los insectos terrestres que de les preses acuátiques.
Delles poblaciones de garcilla bueyera son Migración de les aves migratories, ente qu'otres esvalíxense en desplazamientos curtios, y estremales pue ser difícil nesta especie. En delles rexones les poblaciones pueden ser tantu sedentaries como migratories. Nel hemisferiu norte les migraciones son de los climes más fríos a zones más templaes, pero les garcillas qu'añeren n'Australia migren a les más fríes Tasmania y Nueva Zelanda pel hibiernu y vuelven en primavera. La migración n'África occidental ye por causa de les agües, y en Suramérica les aves migratories viaxen al sur de la so área de cría fora d'ella. Les poblaciones del sur de la India paez que realicen migraciones locales en respuesta a los monzones. Treslladóse al norte dende Kerala dempués de setiembre. Mientres l'iviernu reparen munches garcillas bueyeras volando pela nueche con bandaes de garcilla india ("Ardeola grayii") na mariña sureste de la India y tamién pel hibiernu nótase l'arribación en Sri Lanka.
Sábese que les aves nueves esvalixar hasta 5.000 km dende la so área de cría. Les bandaes pueden volar divagantes grandes distancies y ver sobrevolar mares y océanos, inclusive en mediu del océanu Atlánticu.
Esta especie ta presente nun gran área de distribución, con una estensión global calculada nunos 10 millones de kilómetros cuadraos. Envalórase que la población mundial ta ente 3,8–6,7 millones d'individuos. Por estes razones la especie ta catalogada como de "esmolición menor". Per otru llau la so espansión y asentamientu en grandes rexones lleva asitiar como especie invasora (anque'l so impactu ye pequeñu, o nulu).
La garcillas bueyeras añeren colonialmente, de cutiu anque non siempres, al pie de les mases d'agua. Les colonies xeneralmente atópense n'arbolees al pie de los llagos y los ríos, en banzaos o en pequeñes islles fluviales o costeres, que dacuando comparten con otres garces, gacetes, ibis o mabees. La estación de cría varia dependiendo de la rexón onde habiten. La anidación nel norte de la India empieza en mayu col entamu de los monzones. La estación de cría n'Australia va de payares a principios de xineru, criando una niarada por temporada. En Norteamérica la estación de cría dura d'abril a ochobre. Nes Seixeles la estación de cría de la subespecie "B. i. seychellarum" ye d'abril a ochobre.
La exhibición del machu realizar nun árbol de la colonia, y usa una gran variedá de comportamientos ritualizados como ximelgar una ramina o apuntar col picu escontra riba, y la pareya formar tres trés o cuatro díes. Escueyen una pareya nueva cada temporada y tamién si vuelven añerar en fracasando nun primer intentu. El nial ye una pequeña plataforma desordenada de palitos nun árbol o parrotal que constrúin los dos miembros de la pareya. Les ramines son recoyíes pol machu y asitiaes pola fema, y el robu de palitos ye corriente. El tamañu de la puesta puede bazcuyar ente unu y cinco güevos, anque trés o cuatro ye lo más común. Los güevos son ovalaos y de color blancu azuláu, y miden unos 45 × 53 mm. La incubación dura unos 23 díes, y dambos miembros de la pareya encargar de la xera. Los pollos tán parcialmente cubiertos de plumón al eclosionar y son totalmente dependientes de los sos padres. Son incapaces de regular la so propia temperatura hasta los 9–12 díes y nun tán dafechu emplumaos hasta los 13–21 díes. Empiecen a abandonar el nial xubiéndose a les cañes circundantes a los dos selmanes. Tán dafechu desenvueltos a los 30 díes, anque nun s'independicen hasta que nun tienen 45 díes aprosimao.
La garcilla bueyera realiza parasitismu de puesta poques vegaes, rexistrándose delles vegaes que punxeren güevos en niales de garceta nívea y garza azuls, anque estos güevos raramente eclosionen. Hai tamién pruebes de que realicen parasitismu de puesta intraespecífica en poca cuantía, una y bones delles femes ponen güevos nos niales d'otres garcillas bueyeras. Amás rexistráronse cópules fora de la pareya nel 30% de los casos.
La causa principal de la mortalidá de los pollos ye la fame. La competencia ente hermanos ye intensa, y en Suráfrica trés de cada cuatro pollos morrer de fame. Nos hábitats secos con menos anfibios la dieta puede escarecer de los suficientes vertebraos por que se desenvuelvan correchamente los güesos de los pollos y los pollos pueden crecer con anormalidaes ósees debíes al defectu de calciu. En Barbados los niales dacuando son asaltaos polos monos, y nun estudiu realizáu en Florida rexistráronse ataques a les niaraes per parte d'otros asaltantes como'l cuervu pescador y la aguarón negru. Nel mesmu estudiu atribuyóse parte de la mortalidá de pollos de garcilla a los pollos de pelícanu pardu de la vecindá, que por fuerza pero con frecuencia, mueven los niales o faen cayer a los pollos de garcilla. N'Australia los cuervos australianos, les águiles coraxoses y los pigargos orientales roben güevos y pollos del nial. Amás les infecciones de cachiparros y de virus tamién pueden causar la muerte de pollos.
La garcilla bueyera alimentar d'un ampliu espectru de preses, especialmente insectos, polo xeneral saltapraos, grillos, mosques (adultes y canesbes) y polillas, amás d'arañes, xaronques y merucos. Nuna ocasión reparar alimentándose nes cañes d'un baniano de figos maduros. Esta especie de cutiu alcuéntrase xuntu al ganáu y otros grandes rumiantes cazando a los pequeños animales qu'axoricen al so pasu. Los estudios amosaron que les garcillas bueyeras que s'alimenten cerca de grandes animales tien más ésitu na caza que los que s'alimenten en solitariu. Cuando s'alimenten xuntu al ganáu, tienen 3,6 vegaes más ésitu nes sos captures que cuando s'alimenten soles. La resultancia ye similar cuando siguen a la maquinaria agrícola, anque-yos fuerza a movese más.
Cada garcilla bueyera defende sele de los demás miembros de la so especie la área alredor del rumiante al que sigue, pero si la zona ta atarraquitada de garcillas ríndese y sigue alimentándose n'otru llugar. Onde hai munchos grandes animales les garcillas bueyeras escueyen alimentase alredor de los que se mueven a unos 5–15 pasos per minutu, evitando les menaes que se mueven más apriesa o más adulces. N'África les garcillas bueyeras prefieren siguir a les cebres d'enllanada, los antílopes acuáticos, los ñues y los búfalos cafres. Les aves dominantes aliméntense más cerca del mamíferu y pollo consiguen más comida.
La garcilla bueyera puede resultar versátil na so dieta. Nes islles con colonies d'aves marines róben-yos güevos y pollos. Mientres la migración rexistróse de que tamién s'alimenten d'otres aves migratories exhaustas. Les aves de la variedá de Seixeles amás practiquen el cleptoparasitismo, escorriendo a los pollos de charrán aveséu y cómense la comida que regurgitan.
La garcilla bueyera ye una especie llamativa con munchos nomes comunes. La mayoría d'ellos rellacionaos cola so costume de siguir al ganáu y a los grandes animales y en dellos idiomes conocer con equivalentes a garza del ganáu, garza ganadera, grulla de les vaques, ave de les vaques, inclusive ave de los elefantes o garza de los rinocerontes. El so nome en árabe ye "abu qerdan", que significa «padre de los cachiparros» en referencia al gran númberu de parásitos que s'atopen nes sos colonies de cría.
La garcilla bueyera ye una ave popular ente los ganaderos pol so papel de controlador natural de los parásitos del ganáu como los cachiparros y los tabanes. Un estudiu realizáu n'Australia atopó que les garcillas bueyeras amenorguen el númberu de tabanes que fadien al ganáu porque los atrapen directamente de la so piel. Beneficiar por ello al alcordase polos ganaderos y la Xunta d'Agricultura y Silvicultura de Hawaii la lliberación de la especie nes islles. 
Non toles interacciones ente l'home y les garcillas bueyeras son beneficioses. Les bandaes de garcillas bueyeras pueden suponer un riesgu cuando s'axunten nos yerbazales cercanos a los aeropuertos, y tuvieron implicaos na espansión d'infecciones animales como la hidropericardias, la enfermedá de Gumboro y posiblemente la enfermedá de Newcastle.
Buccanodon duchaillui
El barbudu pintáu (Buccanodon duchaillui) ye una especie d'ave piciforme de la familia de los barbudos africanos (Lybiidae). Ye la única especie del xéneru monotípicu Buccanodon. 
Ye atopáu n'Angola, Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Gabón, Ghana, Guinea, Kenia, Liberia, Nixeria, Sierra Lleona, Tanzania y Uganda.
Bucco capensis
El buco musiú (Venezuela) (Bucco capensis), tamién denomindado chacurú acoloratáu, bobu collarejo (Colombia), buco collarejo (Ecuador) o rapazinho-de-colar (en portugués, Brasil), ye una especie d'ave galbuliforme perteneciente al xéneru Bucco qu'integra la familia Bucconidae. Habita na rexón norte de Suramérica.
Mide 19 cm. Característicu picu anaranxáu con culmen y ápiz coritos; coloración ablondu penriba y blancu pembaxo, banda pectoral negra. Estructuralmente, esta ave ye de cabeza grande, cola curtia y cuerpu gordosu.
Alcuéntrase en Bolivia, Brasi, Colombia, Ecuador, Guyana, Guayana francesa, Perú, Surinam y Venezuela.
Habita nel interior de montes de tierra firme, de várzea y en bambuzales trupos a vera de ríos. 
Frecuentemente solitariu nel estratu mediu del sotobosque. Como otros bucos, se vale de la estratexa de sentar y esperar pa cazar.
Prinda pequeños vertebraos como llagarteses, pequeñes víbores, sapos, xaronques y artrópodos nel suelu o na xamasca baxa. Sigue bandaes mistes y columnes de formigues lexonaries.
Constrúi la so nial en nial de termites arborícoles.
La especie "B. capensis" describióse per primer vegada pol naturalista suecu Carolus Linnaeus en 1766 sol mesmu nome científicu ; localidad tipo errada «Cabu de Bona Esperanza, enmendado p'as Guayanas».
La subespecie descrita "dugandi" ye considerada dudosamente distinta. Pa dellos autores ye monotípica.
Según la clasificación del Congresu Ornitolóxicu Internacional (IOC) Versión 4.3 - 2014, reconócense 2 subespecies, cola so correspondiente distribución xeográfica:
Bucco macrodactylus
El buco cabecirrojo (Bucco macrodactylus), tamién denomináu buco gorricastaño, chacurú de cabeza colorada y bobu corbatín, ye una especie d'ave galbuliforme de la familia Bucconidae qu'habita los montes húmedos tropicales de tierres baxes y banzaos tropicales del noroeste de América del Sur. Alcuéntrase na cuenca occidental de la Amazonia, en Brasil, Venezuela, Colombia, Ecuador, Perú y Bolivia y en partir norte y oriental de la cuenca del ríu Orinoco en Venezuela.
Mide 14 cm de llargor. Ye una ave brillosa, multicolor, pequeña, arredondiada de color marrón escuru brillante con una cola estrecho y curtio y pechu blancuciu. El so nome común provién del so pileu color acoloratáu ferrial; na nuca y so los oyíos, tien una enllordia color una naranxa; presenta un collar blancu bordiáu de negru con una franxa delgada enriba siguida d'un llurdiu blancu y per debaxo un llurdiu o franxa ancha negra que cubre'l gargüelu y la parte cimera del pechu. El so picu ye negru, fuerte, gruesu, cola punta curva y presenta plumillas marielles alredor de la so base. Tien iris negru. Les pates son negres.
Pa construyir el nial, cavar un túnel nun ribayu o en terrén accidentáu, o a lo llargo o niales de termites arborícoles. La fema pon 2 a 3 brazos güevos blancos y brillosos.
Bucco tamatia
El buco motudu (Ecuador) (Bucco tamatia), tamién denomináu burrín motudu (Venezuela), bobu motudu (Colombia), chacurú enllordiáu o rapazinho-carijó (en portugués, Brasil) ye una especie d'ave galbuliforme perteneciente al xéneru "Bucco" qu'integra la familia Bucconidae. Ye nativa de América del Sur. 
Mide 18,5 cm. Corona y frente ocre nes subespecies orientales, acoloratada ablonda nes occidentales; pescuezu y parte cimeru del pechu color ocre; faxa malar y nucal blanca bordiada a los llaos por un llurdiu negra, bien vultable per debaxo; partes cimeros castañal escura con llurdios coritos; partes inferiores blanques con pintes horizontales negres; a los llaos de la parte alta del envés puede apaecer un llurdiu blancu. L'iris ye coloráu y el picu negru.
Vive nel estratu alto y medio del monte de galería, palmerales y montes inundables.
De vezu impasible, posa inmóbil por llargos periodos, dacuando nuna percha espuesta a plena vista. Solitariu, dacuando en pareya.
La so dieta ye mista, compuesta de frutos y artrópodos; sigue columnes de formigues lexonaries. Tamién caza llagarteses.
Constrúi'l nial nun túnel qu'escava en dalgún ribayos o tamién, en niales de termites arbóreas o n'árboles buecos. La fema pon 2 a 3 güevos, que la pareya guara mientres aprosimao 15 díes.
La especie "B. tamatia" describióse per primer vegada pol naturalista alemán Johann Friedrich Gmelin en 1788 sol mesmu nome científicu; localidad tipo «Cayenne y Brasil».
Forma una superespecie con "Bucco noanamae". Delles otres subespecies fueron propuestes, incluyendo "inexpectatus" (centro norte de Brasil, "punctuliger" (centru de Brasil) y "interior" (suroeste de Brasil), pero aparentemente representen poblaciones inconstantes, resultaos de cruzamientos. 
Bucorvus abyssinicus
Bucorvus abyssinicus ye una especie d'ave coraciiforme de la familia Bucorvidae. Ocupa una faza estensa del continente africanu que s'estiende d'oeste a este dende Senegal hasta Kenia y Etiopía. Nun se reconocen subespecies.
Bulweria bulwerii
El petrel de Bulwer (Bulweria bulwerii) ye un ave marina de la familia de los petreles o patinos (Procellariidae) que nidifica nos archipiélagos de la Macaronesia.
Mide de 25 a 29 cm de llargor y de 67 a 73 cm de valumbu.
Busarellus nigricollis
El busardo coloriáu (Busarellus nigricollis), tamién conocida como águila colorada, aguilucho pampa o aguililla canela, ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae, la única del xéneru "Busarellus". Ta llargamente estendida pola Rexón Neotropical, atopándose dende Méxicu hasta Uruguái (onde la so presencia ye incierta). La so población envalórase ente 100.000 y 1.000.000 d'exemplares.
== Subespecies reconocen dos subespecies de "Busarellus nigricollis":
Butastur indicus
El busardo carigrís o azor de cara gris (Butastur indicus)
Los adultos tien la cabeza gris, el pechu, el pescuezu y el gargüelu blancos, bigote y rayes mesiales negres, el llombu y la parte cimera de les nales son marrones, y les partes inferiores y supracaudales son blanques con barres marrones. Los xuveniles son marrones y motudos percima, macios con vetes marrones na parte inferior, y tien una amplia llista superciliar blanca y la cara marrón. Aliméntase de llagarteses, pequeños mamíferos y grandes insectos.
Butastur liventer
El azor de nales ablondes o busardo alimfo (Butastur liventer), ye una especie d'ave na familia Accipitridae. Ye una ave de presa asiática.
Los exemplares adultos miden 38 a 43 cm de llargu. La so cabeza y partes inferiores son grises, con daqué de llixos na corona, pescuezu y pechu. El restu de les sos partes cimeros son d'un ablondu buxu, y la parte cimera de la cola ye d'un ablondu brillante. En vuelu, puede reparase la parte cimera de les sos plumes de vuelu de tonu ablondu-chestnut como tamién ye ablonda la parte cimera de la so cola, y per debaxo'l so cuerpu ye gris, y plumes de vuelu y parte inferior de la cola grises. 
Aliméntase de llagarteses, pequeños mamíferos ya insectos grandes. El so llamáu ye un "pit-piu" agudu.
Ye un reproductor residente del sur de China, Myanmar, hTailandia, Camboya, Laos, Vietnam y Indonesia. Habita en zones de monte caducifoliu y monte secundariu hasta elevaciones de 800 m.
Butastur rufipennis
El busardo langostero (Butastur rufipennis) ye un ave rapaz perteneciente a la familia Accipitridae, del orde Accipitriformes. Forma parte del xéneru "Butastur" xuntu col Busardo alimfo ("Butastur liventer"), el Busardo carigrís ("Butastur indicus") y el Busardo tisa ("Butastur teesa"), siendo l'únicu residente n'África. La so área de distribución toma tol continente dende'l sur del Sáhara, hasta Camerún, Ruanda y Burundi pel sur. 
Mide ente 34 y 44 cm de llargor, el so valumbu ye de 92-106 cm y el so pesu varia ente los 300 y 400 gr. Les femes suelen ser de mayor tamañu que los machos.
Ye un Migración de les aves migrante parcial que se mueve a la zona sur de la so área de distribución mientres l'iviernu y al norte mientres el branu (d'abril a setiembre), coincidiendo cola dómina d'agües y el so periodu de cría. Aliméntase fundamentalmente d'insectos, especialmente de llagostes (d'ende'l so nome en castellán), a los que prinda nel suelu o tres una curtia persecución en vuelu. 
El so hábitat son los grandes espacios abiertos, árees semidesérticas, sabanes, zones de monte baxu y praderíes; dende'l nivel del mar y hasta los 1200 m d'altitú. Ye una especie común na so área de distribución y localmente abondosa, anque'l so númberu paez tar en regresión debíu al sobrepatoreo y la seca.
Butastur teesa
El azor tisa o busardo tisa (Butastur teesa) ye una especie d'ave rapaz diurna de la familia Accipitridae nativa del sur d'Asia.
Ye un azor de tamañu pequeñu identificáu fácilmente polos iris blancos, el gargüelu blancu y una franxa mesial escura. Un llurdiu blancu ye dacuando visible na parte posterior de la cabeza. Cuando ta posáu l'estremu de la nala casi algama la punta de la cola. La cera ye claramente mariella, la cabeza ye escura y la parte inferior del cuerpu ye escuru barrado. En vuelu les nales paecen arredondiaes con puntes negres nes plumes y el revestimiento de la nala vese escuru. La parte cimera de la nala amuesa en vuelu una barra pálida sobre'l marrón. La cola ye acoloratada barrada con una banda subterminal más escura. Les aves nueves tienen l'iris de color marrón y la frente ye ablancazada, que n'ocasiones presenta una amplia llista superciliar. L'únicu tracamundiu puede asoceder en llugares nos que s'asolapa col busardo carigrís ("Butastur indicus"), pero los adultos d'ésta tienen una ceya blanca distintiva. Los pitucos son de color marrón acoloratáu a diferencia de la mayoría de les críes d'aves rapazos que tienden a ser de color blancu.
El nome específicu "teesa" derivar del nome n'hindi. El nome "Butastur" utilizar pa indicar que taba ente'l "Buteo" «busardos» y "Ástur", un vieyu nome pa los gavilanes. Estudios de filoxenia molecular suxuren que'l xéneru ye un grupu hermano de Buteoninae.
Alcuéntrase llargamente distribuyida en sur d'Asia, na India estiéndese al traviés de les enllanaes y hasta 1000 m nos Himalayes. Ye residente en Irán, Pakistán, Nepal, Bangladex y Myanmar. Ta ausente en Sri Lanka y probablemente nes Andamán. Ye visitante de branu n'en el nordés d'Afganistán. Ta presente principalmente nes enllanaes, pero puede dir hasta 1200 m nes estribaciones del cordal del Himalaya. Son numberosos en delles zones, pero en cayente. Una encuesta realizada a finales de 1950 envaloró unes 5000 aves nes cercaníes de Delhi, nuna área de cerca 50 000 km².
Esta especie xeneralmente vese volando solo nes corrientes térmiques o inda posáu. Tamién pueden ser vistos grupos de dos o trés. Tienen una llamada similar a una miaguida o un silvido descendente (transcrito como "pit-weer") que repite cuando les pareyes tán en vuelu. Son vociferantes na dómina de reproducción.
Aliméntense principalmente de llagostes, saltapraos, grillos y otros insectos grandes, según mures, llagarteses y xaronques. Tamién pueden cazar cámbaros dende cerca de les güelgues ya inclusive s'informó que s'alimenta de preses más grande como liebre nuca negra ("Lepus nigricollis").
La dómina de reproducción ye de febreru a mayu. El nial ye una plataforma flexible de cañes non bien distinta a la d'un cuervu, dacuando construyíu nun árbol ensin fueyes. La niarada avezada ye de trés güevos, que son de color blancu y polo xeneral ensin llurdios. Dambos sexos comparten la construcción del nial y l'alimentación de los pitucos; la fema guara sola por unos 19 díes hasta que los güevos eclosionen.
Una especie de endoparásito platelminto foi descritu dende'l fégadu d'esta especie. Los protozóos del xéneru "Atoxoplasma" que viven na riega sanguínea fueron aisllaos. Como la mayoría de les aves tienen ectoparásitos especializaos como "Colpocephalum zerafae" que tamién se conocen d'otres aves de presa.
Buteo albigula
El busardo gorgiblanco, gavilán de gargüelu blancu o aguilucho chicu, ye una rara especie d'ave rapaz, ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae consideráu igual como una águila, Habita na zona centro-sur de Chile y Arxentina.
Esta especie Tien un llargor d'ente 40-45 cm y ye d'habito ornitófago, esto ye, les sos preses predilectes son otres aves de menor valumbu qu'este.
La temporada de anidación al noroeste de la Patagonia ye de setiembre hasta abril. La pareya añera solitaria. La incubación toma alredor d'un mes y ye efectuada polos dos padres.
La técnica de caza d'esti rapaz xeneralmente básase en planeos formando amplios círculos a gran altor y depués déxase cayer atacando a la so presa.
Buteo albonotatus
El aguilucho negru (Buteo albonotatus) ye una especie d'ave Accipitriforme de la familia Accipitridae qu'habita dende'l sur d'Estaos Xuníos hasta Bolivia, Paraguái y Brasil; Nun se conocen subespecies.
En dambos sexos el plumaxe ye casi tou negru sacante les últimes plumes debaxo de les nales, tien unes curties pates marielles y un picu mariellu cola punta negra; los exemplares nuevos tienen un color más claru.
Nidifica nos árboles altos, onde constrúi una plataforma fabricada con palos y xuncos. La fema asitia 2 güevos blancos.
Habita América del Norte, Centru, y Suramérica; na Arxentina foi citáu en Misiones, Chaco, Formosa, Salta y Jujuy.
Buteo augur
El busardo augur oriental o ratoneru augur (Buteo augur) ye una especie d'ave falconiforme de la familia Accipitridae nativa d'África.
El so hábitat natural son los montes húmedos, sabanes, praderíes y pacionales. Puede atopase en Angola, Etiopía, Eritrea, Mozambique, Namibia, Kenia, Tanzania, República Democrática d'El Congu, Sudán del Sur, Malaui, Uganda y Zambia.
Buteo auguralis
El busardo cuellirrojo (Buteo auguralis) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae.
Esta ave ye bien común nes rexones abiertes de too l'oeste y centru d'África y el Sahel. El so hábitat natural son los montes secos de tierres baxes y sabanes.
Buteo brachypterus
El busardo malgax (Buteo brachypterus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae. Ye endémica de Madagascar, onde s'atopa en zones montiegues y de sabana. Nun se reconocen subespecies.
Buteo brachyurus
El gavilán rabucáu o busardo de cola curtia (Buteo brachyurus) ye una especie d'ave Accipitriforme de la familia Accipitridae qu'habita en gran parte d'América.
"Buteo albigula" ye una especie próxima ya incluyíase como subespecie de "B. brachyurus".
Ye un pequeñu busardo, d'alredor de 16 cm de llargu y 90 cm de valumbu. Los machos con un pesu promediu de 400 g y les femes alredor de 500 g, pero la diferencia de tamañu ye menor que na mayoría de les aves de rampiña y los sexos son indistinguibles nel campu. Tien amplia nales arrondaes, les puntes de les cualos se curvan escontra riba mientres xuben, y una cola ancha, qu'a pesar del nome común de l'ave, tien un llargor promediu d'un busardo en proporción al cuerpu. El so reclamu ye un agudu berru similar a d'otres aves rapazos.
Una de les característiques d'esta ave ye la fase melánica. Esta especie presentar en dos colories. La forma escura predomina en Florida, onde ye conocíu como "pequeñu ferre negru". La forma clara ye más común n'otros llugares de la área de distribución de la especie. Na mayoría de los busardos norteamericanos (por casu, "B. jamaicensis" o "B. swainsoni") conócense formes melánicas anque la presencia de plumaxe totalmente negru ye relativamente rara. Namái na población d'América del Norte la forma predominante ye la negra.
La forma clara tien un envés pardu escuru. Les partes inferiores son de color blancu, sacante que cola y les plumes de vuelu son de color gris escuru, barradas. El plumaxe inmaduru ye similar al de los adultos, pero la cara tien llurdios, y les bandes de la cola son d'igual anchor, ente que l'adultu tien un engrosamiento cerca de la punta de la cola.
L'adultu de la forma escura tien partes cimeros marrón escuro - negru, y les inferiores, amás de la cola y les plumes de vuelu, que son de color gris escuru con prescripción como na forma clara, pero con una tonalidá más escura. L'ave nueva tien el mesmu patrón na cola como'l neñones claros y el banduyu ye blancu con llurdios.
Mientres enforma tiempu, pensóse que la fase escura de les aves yera una especie distinta ("Buteo fuliginosus"). Por casu, cuando Robert Ridgway describía los gavilanes de cola curtia recoyíos en Llei County, Florida por W. S. Crawford de 28 de xineru de 1881, aldericaba con este la cuestión de si les aves negres yeren de la mesma especie que los de la forma clara.
Buteo buteo
El buzacu(Buteo buteo) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae mesma del Vieyu Mundu.
Les sos midíes típiques de 51 a 57 cm de llargor y de 110 a 130 cm de valumbu, lo que-y fai una ave de presa rapazu de tamañu mediu. Esta ave rapaz de nales anches tien una amplia variedá de plumaxes, y n'Europa puede ser confundíu col ratoneru calzáu ("Buteo lagopus") y el ferre abeyeru ("Pernis apivorus").
La so hábitat cubre la mayor parte d'Europa y estiéndese escontra Asia. De normal mora ellí tol añu sacante nes partes más fríes del so hábitat, escluyendo una de les subespecies.
La cría tien llugar nos montes, pero davezu caza n'espacios abiertos. Aliméntase principalmente de pequeños mamíferos, ya inclusive carroña.
Xeneralmente nun formen bandaes, pero pueden ser vistos xuntos nes migraciones o n'hábitat aparentes. Según rellata William Crossing (un escritor Victoriano de Dartmoor) n'ocasiones vio bandaes de 15 o más en dellos llugares.
Los buzacos comunes aliméntense de normal na periferia de los montes, cazando de normal n'espacios abiertos. Aliméntense principalmente pequeños mamíferos, y carroña. Ye un gran comenenciosu, afaise bien a una dieta variada de faisanes, perdices, coneyos, otros mamíferos pequeños a medianos, culiebres y llagartos. Y de cutiu puede ser vistu caminando pelos campos apocayá llabraos en busca de viermes ya insectos 
De normal nun formen bandos, pero pueden trate grupos en dómina de migración o en habitats de bona calidá. Son bien territoriales, y anque pocu frecuentes, pueden dase engarres si un exemplar introducir nel territoriu d'otra pareya. 
Les pareyes establécense pa tola vida. P'atraer a la fema'l machu realiza una exhibición aérea ritual enantes del empiezu de la primavera. Esta exhibición espectacular conozse como "el monte rusu '. El machu álzase bien alto pa xirar y cayer el picáu faciendo espirales y xirando mientres cai. De siguío álzase de nuevu pa repitir l'exerciciu.
Les subespecies de ratoneru estremar en dos grupos:
El grupu "buteo" occidental son principalmente residentes o migratorios de curtia distancia. Inclúi: 
El grupu "vulpinus" oriental inclúi:
Dos formes residentes d'islles cercanes a África son de cutiu asignaes al primer grupu, pero paecen ser especies distintes más cercanes al ratoneru moru (Buteo rufinus) africanu; esta afirmación ta basada en bioxeografía y estudios preliminares de datos de secuencies de ADN mitocondrial del citocromo b:
Buteo hemilasius
El busardo mongol o ratoneru mongolés ( Buteo hemilasius ) ye una especie d'ave falconiforme de la familia de los accipítridos endémica d'Asia.
El so hábitat natural son les tierres abiertes de monte, pacionales y zones agrícoles nel branu, nel iviernu emigra a altitúes más baxes. Puede atopase en Bután, China, Hong Kong, India, Pakistán, Irán, Xapón, Kazakhstán, Corea del Norte, Corea del Sur, Mongolia, Nepal, Rusia, Tajikistán y Uzbequistán.
Buteo jamaicensis
El ratoneru de cola colorada (Buteo jamaicensis), tamién conocíu como gavilán colirrojo o aguililla cola colorada (en Puertu Ricu, guaraguao o warawao), ye una especie d'ave Accipitriforme de la familia Accipitridae, llargamente distribuyida dende Alaska hasta les Antilles. Ye una de les rapazos más abondosos y más utilizaes na cetrería en Norteamérica.
Conócense 14 subespecies de "Buteo jamaicensis":
En La Incla, Puertu Ricu, repórtase la mayor densidá d'estes aves en tol mundu.
Les variaciones ente les subespecies de "Buteo jamaicensis", amás de los distintos híbridos naturales que se producen ente diches subespecies y otros buteos, son considerables, resultando dacuando bien difíciles de clasificar o reconocer pola variación de tamañu y de plumaxe. El plumaxe de xuvenil y adultu ye bien similar pa toles subespecies, anque estos postreros suelen tener les nales más anches y la cola más curtia; les úniques variaciones importantes ente xuveniles y adultos son el color de la cola (nun ye colorada inda) y la banda abdominal, que suel ser más marcada nos mozos que nos adultos d'una mesma subespecie.
Los machos y les femes son similares en cuanto al plumaxe.
El ratoneru de cola colorada recibe'l so nome debíu a'l color de la superficie cimera de la so cola, un tonu que va dende un colloráu anaranxáu o inclusive rosa maciu hasta un colloráu intensu, y qu'apaez de normal a partir del añu d'edá o segunda seronda cola primer muda, apreciándose en dellos casos dafechu na segunda muda. Na gran mayoría d'exemplares adultos, a la fin de la so cola apaez una banda ancho y escuro de color negru. La superficie inferior de la so cola ye d'un blancu intensu, qu'en dellos exemplares llega a adquirir un color plateado.
Siendo una de les rapazos más abondosos n'Estaos Xuníos, nun ye d'estrañar que tamién sía una de les rapazos más emplegaes na cetrería, especialmente en Norteamérica y nel Reinu Xuníu, tantu por primerizu como por conocíos maestros cetreros, amás de ser utilizada frecuentemente n'exhibiciones.
Buteo lagopus
El burzacu o guzapu (Buteo lagopus), ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae.
Trátase d'un ave de presa d'aspeutu similar al ratoneru común anque llixeramente mayor, tantu en tamañu como en volume. Habita espacios abiertos y la so dieta ta compuesta básicamente de pequeños mamíferos.
Presenta la fisionomía típica de rapaz. De mayor tamañu les hembas que los machos, esta especie mide ente 50 y 60 cm de llargor, y al estender les sos nales presenta un valumbu que bazcuya ente los 120 y 150 cm. En cuanto al pesu, varia abondo según el so sexu, cuidao que ente que los machos pueden algamar de 600 a 1120 g, les femes lleguen a pesar ente 915 y 1660 g.
Los güeyos son de color marrón castañal, el picu negru escontra la punta anque mariellu maciu nel so entamu, les pates tamién de color mariellu maciu y les garres negres.
Propiu del Hemisferiu Norte, el ratoneru calzáu distribúyese y nidifica en llatitúes altes d'Asia, América del Norte y Europa, onde tan solo cría na Península Escandinava, Finlandia y el norte de Rusia, cuidao que a partir d'ende estiéndese escontra Asia ocupando Siberia.
Trátase d'una ave migradora, polo que mientres el iviernu baxa del norte escontra'l centru, a llatitúes daqué más templaes, alcontrándose por casu en Europa a lo llargo d'esta estación na Península Balcánica, nos Alpes, según na redolada del Mar del Norte, y por tantu en países o llugares como Dinamarca, islles Britániques, Alemaña, Holanda ya inclusive Bélxica y nordés de Francia (onde constitúi una especie rara). Más estraña ye la so presencia nel nordés de España (Cataluña), onde tamién s'alcuentra y con una presencia certificada por aciu observaciones homologadas y por tantu oldeaes.
==Subespecies conocen cuatro subespecies de "Buteo lagopus":
Buteo lineatus
El busardo hombrorrojo (Buteo lineatus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae norteamericana presente en Méxicu, Estaos Xuníos y Canadá.
== Subespecies conocen cinco subespecies de "Buteo lineatus":
Buteo magnirostris
El gavilán polleru (Buteo magnirostris), tamién conocíu como aguilucho de nala acoloratada o taguato común, ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae. Ye dacuando asitiáu nel xéneru monotípicu "Rupornis" en cuenta de "Buteo". Ye autóctona de la Rexón Neotropical, atopándose dende'l sur de Méxicu hasta'l norte d'Arxentina. Mide aprosimao 35 cm y pesa alredor de 295 g. Aliméntase de insectos, pequeños mamíferos y pequeños reptiles. Habita en sabanes, montes y montes.
Conócense 12 subespecies de "Buteo magnirostris ":
Buteo nitidus
El busardo gris o gavilán saraviado (Buteo nitidus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae autóctona de la rexón neotropical y el sur d'Estaos Xuníos.
Esta especie habita en montes con árboles esvalixaos y montes riberanos, delles vegaes en rexones semiáridas. Tamién nos amplios trechos de los montes tropicales pocu mestos, xerofíticos o deciduos. Bien escasamente alcuéntrase en montes húmedos (en Colombia, nel Urabá).
Prefier los llagartos y culiebres pequeñes na so dieta. Amás, caza guacamayas pequeñes y otres aves, saltapraos, escarabayos y rucadores.
== Subespecies reconocen cuatro subespecies de "Buteo nitidus":
Buteo oreophilus
Buteo oreophilus ye una ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae mesma d'África. 
Habita les viesques montanes del este d'África (Etiopía, Kenia, Tanzania, Uganda, Ruanda, Burundi y l'estremu oriente de la República Democrática d'El Congu) y los montes y plantíos en Sudáfrica. Esta última población ye dacuando considerada una especie separada ("B. trizonatus").
== Subespecies estremen dos subespecies:
Buteo platypterus
El águila aliancha o gavilán aliancho (Buteo platypterus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae de picu curtiu pero afiláu, carnívora y el so plumaxe ye blancu con negru y dacuando mariellu.
Pel branu distribúyense sobre l'este de Norteamérica, tan al oeste como Alberta y Texas; depués migren al sur pel hibiernu escontra'l neotrópicu de Méxicu al sur de Brasil. Delles de los sos subespecies nel Caribe son reinales y nun migren.
L'adultu mide de 34 a 45 cm, pesa de 265 a 560 g y un valumbu alar de 8 a 10 dm. Como na mayoría de los rapazos, la fema ye llixeramente más grande que'l machu. L'adultu tien color pardu escuru y eventualmente bandes blanques y negres en cola. Hai formes más llixeres que se confunden con "Buteo lineatus", pero esa especie tien más llínees en barres, y en nales. Tien nales relativamente curties, anches.
Siempres habita árees forestadas, escoyendo al migrar solo eses rexones. Y son indiferentes al tipu de monte tantu pa criar como pa envernar. 
Cacen a la chisba esperando nuna percha y reparando la so presa, y ataquen baxando velozmente. Raramente escuerran en vuelu a la so presa. Dieta variable, mamíferos pequeños, como royedores son les sos preses regulares. Más qu'otros gavilanes "Buteo" norteamericanos, los anfibios, reptiles, insectos y demás invertebraos son importantes preses. Aves, hasta del so propiu tamañu (anque usualmente muncho más pequeños), tamién son cazaes con ésitu.
En primavera, el par de procreación constrúi un pequeñu nial relativamente baxu nun árbol maduru. La puesta va de 1 a 5 güevos, usualmente 2-3. Son de color pardu con pintes de 49 x 39 mm y pesen cerca de 42 g. El periodu d'incubación ye de 28-31 díes, faciendo'l machu de forrajeador, mientres la fema guara. Los nacíos semialtricios, pesen 28 g y emplumen a los 21-24 díes. Y salen del nial a les 5-6 selmanes d'edá, y ronden el sitiu del nial mientres 8 selmanes más.
Predadores de güevos y de nacíos inclúi al mapache "Procyon lotor", cuervos "Corvus", puercuspínes, "Ursus americanus". Los adultos y neñones son predados por Bubo virginianus" y "Haliaeetus leucocephalus".
Migren llargues distancies, sacante les subespecies del Caribe. Vuelen en grandes flotes. Con vientos favorables, enormes cantidaes de decenes de miles pueden ser vistos nes sos rutes de vuelu.
Conócense seis subespecies de "Buteo platypterus":
Buteo poecilochrous
El busardo puneño o gavilán Puna (Buteo poecilochrous), ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae.. Tradicionalmente consideróse-y como una subespecie del "Buteo polyosoma", col que comparte territoriu, pero diversos autores catalogáronlo como una nueva especie.
Ye una ave sedentaria qu'habita nes zones altes de la Cordal de los Andes, dende'l sur de Colombia, hasta'l norte d'Arxentina y enllanaes de la Pampa. En Chile ye un visitante ocasional. El so hábitat son les zones semiáridas, praderíes y monte baxu, ente los 900 y los 5000 m d'altitú
Mide ente 51 y 61 cm de llargor, tien un valumbu d'ente 125 y 150 cm y pesa en redol a los 1 000 gr. La fema ye llixeramente más grande que'l machu y el so plumaxe ye bien similar ente dambos y tamién col del "Buteo polyosoma", siendo frecuente la esistencia de plumaxes de tres fases distintes (clara, escura y barrada).
La so alimentación inclúi más variedá de preses qu'el "Buteo polyosoma", tantu en tamañu, como en tipos: insectos, canesbes, güevos, reptiles y anfibios, aves y pequeños mamíferos formen parte habitual de la so dieta.
Buteo regalis
El busardo aferruñáu, gavilán aferruñáu, águila ferrial o ferre ferrial (Buteo regalis) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae presente en bona parte de los Estaos Xuníos, sur de Canadá y el norte de Méxicu; nun se conocen subespecies.
Buteo rufinus
El ratoneru o busardo moru (Buteo rufinus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae llargamente distribuyida por África, Asia y los Balcanes. Ye posible tamién columbrar a esta ave nel sureste de Italia. En España considerar una especie accidental, pos dalguna vegada reparáronse exemplares nel sur de Andalucía, Rexón de Murcia y Canaries.
Ye'l busardo más grande del paleárticu occidental, con un llargor corporal d'ente los 57 y 65 centímetros y un valumbu d'ente 135 y 160 centímetros. Los machos pesen alredor de 1.100 gramos, les femes cerca de 1.300 gramos.
El nome llatín "rufinus" (acoloratáu) referir a'l color acoloratáu del plumaxe, característicu d'esta especie.
El busardo moru habita enllanades, rexones montascoses y estepes. Tamién se-y puede atopar añerando en desiertos, si atopa abondos alimentos. Tamién se-y ve añerar nos montes de los montes de la península balcánica. En Turquía nidifica n'altores d'hasta 2.700 metros.
El busardo moru precisa espacios abiertos pa la busca d'alimentos y sitios fayadizos pa construyir los sos niales.
Alcuéntrase-y en África del Norte, en Grecia, Turquía, nel centru de Arabia, nel Cáucasu y en Asia Central hasta'l norte d'India. N'África del Norte nidifica hasta'l Sahara arxelín y el nordés del Sahara (mauritanu). Les poblaciones migratories lleguen hasta les zones seques ente Grecia y el Cáucasu, y hasta Mongolia.
El busardo moru prefier sitios elevaos pa construyir los sos niales. Nos balcanes nidifica mayoritariamente en cantiles, na Ucrania tamién n'árboles. N'árees con pocos árboles, como Rusia del sur y les estepes kasajas, constrúin los sos niales nel suelu o sobre postes eléctricos.
La fema pon ente dos a cinco güevos, mayoritariamente dos o trés. Estos son d'un color claru con mancha cafés. Los güevos poner mientres la primer metá d'abril. Dempués d'un periodu de 45 a 52 díes, los mozos echar a volar per primer vegada.
Aliméntase mayoritariamente de mamíferos pequeños. Les sos preses más comunes son, ente otros, los mures, hámsters, esguils, o insectos como'l saltamontes. Nos meses d'iviernu aliméntase tamién de carroña.
Busardos provenientes de Rusia y de los Balcanes migren escontra'l norte d'África, en parte hasta'l Sahel. Pero reparóse individuos envernando en Hungría y Grecia. En Turquía, el Mediu Oriente y en África del Norte, estos busardos son aves residentes. La migración mientres la seronda asocede en septiembre y ochobre, la primaveral en marzu y abril.
== Subespecies conocen dos subespecies de "Buteo rufinus ":
Buteo rufofuscus
El busardo augur meridional o ratoneru africanu ( Buteo rufofuscus ) ye una especie d'ave falconiforme de la familia Accipitridae nativa del sur d'África.
La taxonomía d'esta especie ye confusa, dellos taxonomistas consideren esta especie, al "Buteo archeri" y el "Buteo augur" una mesma especie.
El so hábitat natural son los monte húmedos, sabanes, praderíes y pacionales. Puede atopase en Botsuana, Lesothu, Namibia, Sudáfrica y Suazilandia.
Buteo swainsoni
El busardo chapulinero, gavilán langostero, gavilán de Swainson o aguilucho langostero (Buteo swainsoni) ye una especie d'ave Accipitriforme de la familia Accipitridae mesma d'América. Pel branu puebla amplies rexones del Canadá, Estaos Xuníos, Méxicu, América Central, pasando l'iviernu nel sur de Brasil, Uruguái, Chile y la Pampa arxentina. Nun se conocen subespecies.
Ye una rapaz grande de nales anches y llargues, franxa pectoral conspicua y cola con franxes angostes, puntes de los rémixes escures (fase normal). El so pesu ye aprosimao d'una llibra.
La so dieta varia según la estación; na temporada reproductiva aliméntase principalmente de mamíferos (coneyos, perrinos de la pradería y esperteyos, ente otros) ente que na temporada non reproductiva aliméntase principalmente de insectos (saltapraos, libélulas, llagostes y escarabayos), dellos otros invertebraos, dacuando mamíferos (royedores) y aves. La so técnica de caza más común ye llanzase dende una percha, amás toma insectos nel aire. Tamién puede prindar insectos cuando caminen torpemente sobre'l suelu. Magar se cree que mientres el so vuelu dende'l sur d'Estaos Xuníos hasta Suramérica nun s'alimenta, ye pocu probable que nun s'alimente en vuelu. Esisten rexistros pa Colombia d'afayos de saltapraos, nel conteníu estomacal d'unu d'estos gavilanes.
Dende'l sur de Norteamérica hasta Suramérica percuerren ente 10.000 a 12.000 km n'aprosimao dos meses. Mientres les migraciones estos gavilanes namái entamen utilizando les corrientes d'aire y nun se detienen p'alimentase, namái pa folgar, colo qu'eviten l'aletéu qu'implica'l gastu enerxéticu. En Colombia esta especie recibe'l nome de águila cuaresmera porque xusto lleguen al departamentu del Tolima en dómina de Cuaresma. Unu de los llugares onde se presenta la mayor concentración d'estos gavilanes ye l'en el Cañón del Combeima, onde desafortunadamente son asediadas por llabradores que les cacen inmisericordemente porque'l so sabor ye paecíu al pexe y porque-yos atribúin poderes máxicos al so consumu.
Buteogallus aequinoctialis
El busardo-negru del Atlánticu (Buteogallus aequinoctialis) ye una especie de ave de presa de la familia Accipitridae. Alcuéntrase en Brasil, Guayana Francesa, Guyana, Suriname, Trinidá y Tobago, y Venezuela. El so hábitat natural son los montes de tierres baxes subtropicales o tropicales húmedos, montes de manglares subtropicales o tropicales. Nun ta amenaciáu.
Buteogallus anthracinus
El busardo-negru norteño o gavilán cangrejero negru (Buteogallus anthracinus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae. D'antiguo incluyía'l busardo-negru cubanu como la subespecie "B. anthracinus gundlachii", anguaño ye considerada una especie distinta "B. gundlachii".Col busardo-negru del Pacíficu o de los manglares, asocedió lo contrario. Tradicionalmente consideráu una especie distinta, ye agora xeneralmente considerada como una subespecie, "Buteogallus anthracinus subtilis".
Ta protexida nos EE.XX. pol Tratáu d'Aves Migratories de 1918.
L'adultu mide 43-53 cm de llargu y pesa 930 g de promediu. Tien amplies nales, y ye principalmente de color negru o gris bien escuru. La cola curtia ye negra con una única banda ancha blanca y la punta blanca. El picu ye negru y les pates y la cera son marielles.
Dambos sexos son similares, pero les aves inmadures son de color marrón escuru percima con llurdios y rayes. El so banduyu ye ablancazáu con llurdios escuros, y la cola ta barrada en blancu y negru. La llamada consiste nun garllo distintivu "spink-speenk-speenk-spink-spink-spink".
Esti busardo negru cría nes zones más templaes d'América, dende'l Suroeste d'Estaos Xuníos hasta por Perú pasando por América Central, les Antilles Menores o Venezuela, Esta ye un 
ave principalmente costera, residentes de los manglares, les marismes y esteros, anque hai les poblaciones del interior, incluyendo una población migrante nel noroeste de Méxicu y Arizona.
El Ferre Negru común aliméntase principalmente de cámbaros, pero tamién consume pequeños vertebraos y güevos. Esta especie ver con frecuencia entamando o con un aletéu perezoso. 
Constrúi un nial por aciu una plataforma de palos sobre un árbol, de cutiu un mangle. Los niales reutilícense apurriendo nuevu material. Pon ente 1 y 3 güevos (xeneralmente unu), que son blancos con llurdios marrones.
== Subespecies conocen cinco subespecies de "Buteogallus anthracinus":
Grupu "anthracinus":
Grupu "subtilis":
Buteogallus meridionalis
El gavilán cangrejero coloriáu o busardo sabaneru (Buteogallus meridionalis) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae llargamente distribuyida por Suramérica, onde ye posible la so observación dende Panamá hasta'l centru d'Arxentina. Nun se conocen subespecies.
Gavilán sabaneru en Ecuador
La so observación ye pocu común en Guayaquil y nel Xardín Botánicu de Guayaquil
Buteogallus schistaceus
El busardo pizarrosu o gavilán pizarrosu (Buteogallus schistaceus) ye una especie d'ave de rampiña de la familia "Accipitridae".
Alcuéntrase nel norte de América del Sur: Brasil, Bolivia, Perú, Ecuador, Colombia, Venezuela y la Guayana Francesa. El so hábitat natural son los banzaos subtropicales o tropicales.
Ye una ave de tamañu medianu a grande, de color pizarra gris, en contraste col color blancu brillante de les bandes horizontales nes plumes de la cola. Tien un pechu blancu con marques de color negru verticales. Cuenta con una llarga cere de color naranxa na base del so picu, y grandes güeyos mariellos.
El ferre de color pizarra habita en partes de la cuenca del Amazones, la rexón del ríu Orinoco y la Guayana Francesa. Ye un cazador nos cantos d'agua de xaronques, cámbaros, culiebres, pequeños mamíferos, etc., y la so principal área de distribución atopar nun ampliu corredor a lo llargo del cursu principal del ríu Amazones na cuenca central del Amazones. Esti corredor ta a unos 700 km d'anchu, ya inclúi les árees de confluencia, agües embaxo de los principales ríos: Ríu Negru, Madeira, Tapajós, Xingú, y la sección de salida del ríu Tocantins nel sistema de la cuenca del sureste de los vecinos ríos Araguaia-Tocantins.
La distribución ríu arriba enánchase nel suroeste y el noroeste de la cuenca a la precordillera andina y nel sur inclúi'l norte amazónicu de Bolivia, esti de Perú y Ecuador, y el sureste de la amazonía Colombia. Nel estremu noroeste, la distribución amenorgar a incluyir namá'l centru-nordés de Colombia, y una sección media del ríu de la cuenca del Orinoco, del centro-suroeste de Venezuela (la sección de la frontera ente Colombia y Venezuela). El gavilán pizarrosu ta ausente de la cuenca del centro-norte del Amazones y del Escudu guayanés a la mariña de Guayana, la especie ye amplia na Guayana Francesa, nel nordés, dende'l ríu Amazones de salida escontra'l norte pol estáu brasileñu de Amapá, según la isla Marajó.
Buteogallus urubitinga
El gavilán cangrejero grande o urubitinga (Buteogallus urubitinga) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae llargamente distribuyida pola rexón Neotropical (Iberoamérica), onde ye posible la so observación dende Méxicu hasta Arxentina pasando por Centroamérica y bona parte de Suramérica.
==Subespecies conocen dos subespecies de "Buteogallus urubitinga":
Butorides striata
La garcita azulada o garcita estriada (Butorides striata), ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae qu'habita en América, Asia, África y Oceanía. Puede alcuéntrase nes proximidaes d'agua duce, salobre o salada. N'América tamién se la llapada chicuaco pescuezu gris.
Na edá adulta puede llegar a midir de 36 a 48 cm de llargu. El so picu mide de 7 a 9 cm, lo cual ardícia-y pa pescar.
Fai los sos niales nos árboles nes proximidaes de los ríos; puede poner de 2 a 5 güevos, que llogren sobrevivir la mayoría de les vegaes.
Al igual que la gran mayoría de les especies de garces nun andar en grupos, y polo xeneral caltiense sola o cola so pareya. Aliméntase de pexes y insectos pequeños con ayuda de la so llongura y agudu picu.
Conócense 20 subespecies de "Butorides striata":
Butorides virescens
La garcita verdosa o verde (Butorides virescens) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae. Delles fontes clasificar dientro de "Butorides striatus" (garcita azulada), d'África y Asia tropical.
Ye relativamente pequeña; un adultu mide 44 cm de llargor. El pescuezu tien una bifurcación sofitada contra'l cuerpu. Los adultos tienen un penachu brillosu verde coritu, envés verduzco y nales gris escures graduando a verde o a azul, un cogote castañu con una llinia blanca, partes baxes gris y pates marielles. El picu ye negru con un puntu llargu. Les femes adultos son más pequeñes que los machos, con plumaxe más apagáu y llivianu, particularmente na estación de cría. Les formes xuveniles son de color más tenue, con cabeza, pescuezu y partes baxes marrón y blancu, y nales verde amarellentaes.
El so hábitat de cría son pequeñes zones húmedes nel este y mediu oeste de Norteamérica, América Central, Indies Occidentales y mariñes del Pacíficu de Canadá y de EE. XX. Añeren nuna plataforma de ramines en parrotales o árboles, dacuando sobre'l pisu, con frecuencia cerca de l'agua. La fema pon 3 a 5 güevos. Dambos padres guaren per cerca de 20 díes hasta eclosión, y curien de los pichones que tarden 3 3 selmanes n'emplumar.
Les poblaciones de la subespecie "B. v. virescens" son aves migrandoras y vanse pel hibiernu dende'l sur d'EE.XX. al norte de Suramérica. Esta subespecie ye desaxeradamente rara analayando pel oeste d'Europa.
Los inamovibles residentes del Caribe y de América Central son de la subespecie de nales más curties "B. v. maculatus".
Viven na mariña o n'agües seles y esperen la presa. Principalmente comen pequeños pexes, xaronca y insectos acuáticos. Dacuando refundien comida sobre la superficie de l'agua p'atraer la pesca. Cacen mientres el día. Llamen con un fuerte y repentín "kio".
Son monógamos d'estación. Constrúin los sos niales en montes, n'árees estenes, sobre enagua o en plantes cerca d'ella. Lo más preferío ye en árboles, con niaraes feches a más de 20 m del pisu. Ponen los sos güevos con intervalos de 2 díes. Alimentar decrecientemente a midida que fáense más independientes, qu'asocede depués de 30 a 35 díes.
==Subespecies conocen cuatro subespecies de "Butorides virescens":
Bycanistes albotibialis
El cálao de pates blanques (Bycanistes albotibialis) ye una especie d'ave bucerotiforme de la familia Bucerotidae. Dacuando ye consideráu una subespecie del cálao caripardo ("Bycanistes cylindricus").
Alcuéntrase en Angola, Benin, Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Guinea Ecuatorial, Gabón, Nixeria y Uganda. 
Bycanistes brevis
El cálao cariplateado (Bycanistes brevis) ye una especie d'ave bucerotiforme de la familia Bucerotidae que vive nes sabanes y montes de África oriental, dende Etiopía hasta'l sur de Mozambique.
Nun se reconocen subespecies.
Bycanistes bucinator
El cálao trompeteru (Ceratogymna bucinator) ye una especie d'ave bucerotiforme de la familia Bucerotidae qu'habita les selves africanes dende Angola a Kenia hasta Mozambique y Sudáfrica.
Bycanistes fistulator
El cálao xiblador (Bycanistes fistulator) ye una especie d'ave bucerotiforme de la familia Bucerotidae mesma del África subsaḥariana.
Mide 50 cm de llargor, colo que ye'l menor miembru del so xéneru. El so plumaxe ye negru, sacante nel so banduyu, plumes esteriores de la cola y la punta de les secundaries que son blancos. El so picu ye bien gruesu y llixeramente curvado escontra baxo, de tonos parduzos y presenta riegos y protuberancies.
Atopar nes selves del África subsaḥariana, dende Senegal hasta Uganda occidental nel este, y el norte de Angola pel sur. 
Bycanistes subcylindricus
El cálao carigrís (Bycanistes subcylindricus) ye una especie d'ave bucerotiforme de la familia Bucerotidae qu'habita les sabanes y selves del centro-oeste del África subsaḥariana.
Se reconocen dos subespecies:
Cacomantis castaneiventris
El cucu ventricastaño (Cacomantis castaneiventris) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive en Nueva Guinea y nordés d'Australia.
Estender poles selves de rexones baxes y manglares de tola isla de Nueva Guinea, tantu na zona de Indonesia como na de Papúa Nueva Guinea, amás de les islles circundantes y les mariñes del norte de Queensland, Australia.
Cacomantis flabelliformis
El cucu flabeliforme (Cacomantis flabelliformis) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae qu'habita en Oceanía.
Los sos hábitats naturales son montes templaos, manglares subtropicales o tropicales, montes montanos húmedos subtropicales o tropicales, y xardinos. 
Les sos poblaciones estender poles selves y manglares de Nueva Guinea, Fiyi, Nueva Caledonia, islles Salomón, Vanuatu y Australia. Nesta postrera alcuéntrase nes rexones costeres del sur y este, ensin enfusase más de 1000 km tierra adientro, amás de Tasmania.
Ye una especie alimentar d'una gran variedá d'insectos y guxanos, pequeños reptiles, mamíferos y aves, principalmente pitucos, amás de frutos y dellos vexetales.
N'Australia la especie cría de xunetu a xineru. Practiquen el parasitismu de puesta, les femes ponen en cada nial un solu güevu blancu violáceo con llixos coloraos o pardes (según la especie güéspede). Suelen parasitar a los maluros y los acantiza. Suelen preferir los niales cubiertos.
Cacomantis merulinus
El cucu plañideru (Cacomantis merulinus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive nel sur d'Asia, dende la India hasta China y Indonesia.
Ye un cuquiellu bastante pequeñu, que mide 21-23.5 centímetros de llargu. Los machos adultos tienen les partes cimeres pardu abuxaes y les inferiores canela anaranxaes, y la cabeza, pescuezu y parte cimeru del pechu grises. Les plumes de la cola presenten les puntes blanques y les del so parte inferior tán llistaes en blancu en toa'l so llargor. Les sos pates son marielles, los sos güeyos coloraos y el so picu ye coritu penriba y amarellentáu per debaxo. Les femes adultes pueden tener un aspeutu similar al del machu anque tamién ye frecuente un morfo "hepáticu" totalmente llistáu. Esta forma tien les partes cimeres castañu acolorataes con llistes escures, les sos partes inferiores son más clares y con llistes más nidies, y tienen una llista superciliar clara. Los xuveniles tienen un aspeutu similar a les femes del morfo hepáticu, anque suelen tener fondu más claru y tener estríes en llugar de llistes nel pileu y el gargüelu.
Hai cuatro subespecies. La subespecie nominal, "C. m. merulinus", alcuéntrase en Filipines onde ye común nes islles grandes. "C. m. querulus" ye la forma más estendida, que s'atopa nel este de la India, Bangladex, el sur de China, Myanmar, Tailandia, Camboya, Laos y Vietnam. Ye un visitante branizu de la mayor parte de la China, y migra al sur pel hibiernu. "C. m. threnodes" ocupa la península malaya, Sumatra y Borneo, ente que "C. m. lanceolatus" alcuéntrase en Xava, Bali y Célebes, n'Indonesia.
El cuquiellu ventrigris ("C. passerinus") que solía clasificase como subespecie de cuquiellu plañideru na actualidá considérase una especie separada na actualidá.
El cuquiellu plañideru habita nel cantu del monte, n'arbolees abiertes, zones de carba y yerbazales, y tamién puede atopase en cultivos, parques y xardinos. Aliméntase d'invertebraos y xeneralmente reparar en solitariu.
Ye un parásitu de puesta, que pon los sos güevos nel nial de páxaros de los xéneros "Cisticola", "Prinia" y "Orthotomus". Los sos güevos son similares a los de les sos especies güéspede anque daqué más grandes.
Cacomantis pallidus
El cucu pálidu (Cacomantis pallidus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive en Oceanía.
Puede atopase en Australia, les islles menores de la Sonda más orientales y el sur de Nueva Guinea. Reparáronse individuos divagantes na isla de Navidá y Nueva Zelanda.
El so hábitat natural son los montes tropical y subtropical tantu secos como húmedos. Anque la so población nun foi cuantificada, abarrúntase que ta en puxanza considerándose una especie común.
Los sos güevos pesen redolada a los 3,9 g y guarar mientres trece díes.
Cacomantis passerinus
El cucu ventrigris (Cacomantis passerinus) ye una especie d'ave na familia Cuculidae.
Ye una ave pequeña que mide unos 23 cm de llargu. Los adultos tienen nales de plumes grises, con banduyu y zona inferior de la cola, blancos. Les nales tienen un llurdiu blancu. Delles femes son del tipu hepáticu, que'l so envés ye d'un color ablondu acoloratáu con rayitas con una cola llisa, y el so banduyu son blancucies con fina filigrana escura. Los xuveniles son grises con un tonu más apagáu qu'el de les femes.
Reproducir na zona tropical sur d'Asia dende India y Sri Lanka hasta'l sur de China y Indonesia. Ye una ave migratoria de distancia curties, una y bones les aves en llatitúes al norte y en terrenes elevaos son visitantes veraniegos. Pel hibiernu parten escontra zones más templaes.
Esta especie vive en zona de bosquecillos abiertos y cultivos. Ye un parásitu de puesta, asitia un únicu güevu nos niales de los silvidos.
Alimentar d'insectos y guxanos. Ye una especie ruidosa, la so llamada ye un fuerte y persistente "pee-pip-pee-pee", que emite cola so cola escontra baxo.
Cacomantis sepulcralis
El cucu d'Indonesia (Cacomantis sepulcralis) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive nel Sudeste Asiáticu. Dellos investigadores considerar una subespecie de "Cacomantis variolosus".
Atopar nes selves de Indonesia, Malasia, Tailandia, Singapur y les Filipines.
Cacomantis sonneratii
El cucu de Sonnerat (Cacomantis sonneratii) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae qu'habita nel subcontinente indiu y el sudéste asiáticu. Xeneralmente atópense en zones densamente arbolaes principalmente en montes baxos. Son inconfundibles tantu pol so plumaxe como polos sos cantares. Los sos partes cimeros son pardes o acolorataes llistaes n'escuru y les inferiores ablancazaes tamién regularmente llistaes llistaes. Presenten una prologada llista superciliar y como otros miembros del so xéneru narinas redondes. Los machos canten dende cañes espuestes na dómina de cría. 
Los adultos tien l'a cabeza y llombu ablondes o pardes densamentes llistaes en pardu escuru. El so picu ye llargu y llixeramente curvado. Presenten una característica llista superciliar ablancazada percima d'una ancha llista ocular. Les sos nales son más escures y la so cola va esclariándose gradualmente dende'l centru. La cola ta terminada en con una llista subterminal negra y les puntes blanques. Dambos sexos tienen un aspeutu similar. El so iris ye mariellu y el so picu ye negru cola base del quexal inferior gris verdosa. Los sos tarsos son grises. Los xuveniles tienen un aspeutu similar a los adultos pero col quexal inferior clara y los cantos de les plumes de les partes cimeres del cuerpu blancos. 
El llargor xeneral del so cuerpu ye d'unos 22 cm lo que-y fai del mesmu tamañu que "Cacomantis merulinus" y "Cacomantis variolosus", coles que convive. Les formes ablondes d'estos dos especies pueden paecese al cuquiellu de Sonnerat, pero la so llista superciliar, el so llargu picu y la cola llistada estrema a esta especie.
John Latham clasificó esta especie primeramente nel xéneru "Penthoceryx". L'espécime tipu procedía del nordés de la India. El nome de la especie conmemora al naturalista y esplorador francés Pierre Sonnerat.
Xeneralmente reconócense cuatro subespecies:
Delles fontes tamién reconocen la subespecie "malayanus" (Chasen y Kloss, 1931) na península malaya y "schlegeli" (Junge, 1948) en Sumatra, Borneo y Palawan (suroeste de Filipines).
Como munchos otros cuquiellos practica'l parasitismu de puesta, ente los sos güéspedes incluyir al iora Común, la yuhina ventriblanca, el minivete, el bulbul Orfeo, otros bulbules y timalís pequeños ("Stachyris" spp.). Los sos güevos asonsañen a los de los güéspedes. La incubación y tiempos d'eclosión nun tán bien documentados. El pollu de cuquiellu tira del nial a los pollos del güéspede.
Les poblaciones con frecuencia son migratories o parcialmente migratories. Na India atópense principalmente mientres la dómina de los monzones.
Habiten nos montes trupos, principalmente en zones de montes baxos. La so dieta componse principalmente d'insectos, que prinden tantu restolando ente les cañes como llanzándose en vuelos dende talayes. 
La estación de cría varia enforma d'una rexón a otra. Cerca de Bombay sábese que ponen huebos dende febreru hasta agostu, en Assam d'abril a agostu, anque s'escuchen los sos cantares mientres tol añu nos Ghats orientales. En Sri Lanka reparáronse xuveniles en xunu y ochobre, ente que los adultos canten de xineru a mayu na península malaya.
El cantar d'esta especie ye característicu. Trátase d'un sibido agudu de cuatro notes duren un segundu caúna y que suel trescribise como "wii-ti wii-tii". Empieza con una frecuencia de 2,4 kHz y cada nota va faciéndose más grave.
Cacomantis variolosus
El cucu varioloso (Cacomantis variolosus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae qu'habita en Oceanía ya islles más orientales del Sudeste Asiáticu. 
Mide una media de 24 cm de llargu. Nos adultos el plumaxe de la mayor parte del so cuerpu ye de color pardu buxu uniforme, de tonos más claros nes partes inferiores col banduyu beige. Los xuveniles tienen el plumaxe de les partes cimeres pardu con llistes clares y les partes inferiores barradas en blancu y negru.
Ye nativu de la mariña esti d'Australia, Indonesia, Papúa Nueva Guinea, islles Salomón, Timor Oriental. Anque la so población nun foi cuantificada considérase una especie común y estable. 
Caliechthrus leucolophus
El koel coroniblanco (Caliechthrus leucolophus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae mesma de Nueva Guinea y l'isla vecina de Salawati. Ye la única especies del xéneru Caliechthrus. Nun se conocen subespecies.
Calliphlox amethystina
El colibrí amatista (Calliphlox amethystina), tamién denomináu picaflor amatista, tucusito amatista y rumbito amatista, ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae que vive en Suramérica.
Mide unos 7,5 cm y pesa unos 3 gramos polo que ye unu de les aves más pequeñes qu'esisten. Los sos partes cimeros son de color verde brillante y presenten una banda blanca alredor del pechu. El machu estremar de la fema por tener la so cola encruciada muncho más llarga y tener el gargüelu de color violeta con irisaciones metáliques rosadas, amás el banduyu d'estos ye gris verdosu claro ente que el de les femes ye anaranxáu.
Alcuéntrase na mayor parte del norte y este de América del Sur, tando presente en Arxentina, Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, la Guayana Francesa, Guyana, Surinam, Paraguái, Perú y Venezuela. La área de distribución d'esta ave arrodia la Amazonía poles estribaciones de los Andes na so cuenca alta, pero nun s'atopa puramente a lo llargo del ríu Amazones, anque en Brasil atopar a unos 500 km de la so desaguada.
L'hábitat natural del colibrí amatista son les selves húmedes tropicales y subtropicales tantu de rexones baxes como montanas.
Calliphlox bryantae
El colibrí magenta (Calliphlox bryantae) ye un curiosu colibrí que ye reinal de los montes y campos de Costa Rica y del oeste de Panamá. Ta llistáu como especie en peligru.
Un machu de "Calliphlox bryantae" ye inconfundible: Mide 9 centímetros de llargu y pesa 3,5 gramos. Tien un gargüelu de color moráu y un collar blancu que dixebra la cabeza del pechu verde. L'envés ye verde y el banduyu acoloratáu. Tien la rabadilla blanca y la punta de la so cola negra, llarga y encruciada. 
La fema mide 3 centímetros de llargu y escarez d'una cola llarga según la que tien el machu. El so plumaxe ye xeneralmente igual al del machu, pero'l so gargüelu ye de color gris-beige en cuenta de magenta y los llaos de la so cola son acolorataos. Les aves nueves son como les femes, pero más pálides per debaxo y con franxes beige nel plumaxe dorsal. 
El vuelu del machu ye asemeyáu a una demostración de bucéu y facer solu o en grupos amplios. El so cantar ye como'l d'un gorgoteo y la so llamada ye un chi secu o un chrrrrt territorial.
El colibrí magenta alimentar de néctar de flores y d'insectos.
Calliphlox evelynae
El colibrí de les Les Bahames o colibrí estrella de les Les Bahames (Calliphlox evelynae) ye una especie d'ave trochiliforme de la familia Trochilidae.
Ye un colibrí de tamañu pequeñu, llegando a midir namái 8-9,5 cm de llargu y cerca de 2,4 a 3 g de pesu. El plumaxe ye de color verde percima coles partes inferiores de color ante entemecíu d'oliva. El picu, tantu nel machu como na fema, son llixeramente curvados escontra baxo. Los machos presenten un gargüelu de color rosado-acoloratáu revistida por un pescuezu blancu mientres la temporada de cría. Dempués de la temporada de cría pierde'l coloríu del gargüelu tornando a'l color gris maciu del plumaxe d'eclís. Les femes son muncho más monótones de color. La cola nos machos tán fondamente encruciada, nes femes ye muncho más arrondada.
Ye reinal de islles Les Bahames. Alcuéntrase en munchos hábitats distintos en delles de les principales islles, sacante onde tamién se presenta'l zunzún ("C. ricordii"), que puede ser raru o ausente.
El nial consiste nuna pequeña taza fecha de materia vexetal y telarañes. La fema pon dos güevos blancos elípticos, que son guaraos mientres 15-18 díes. Esti colibrí añera mientres tol añu. Nun migra, pero foi rexistráu como un vagamundu nel sureste de Florida, Estaos Xuníos.
Calliphlox mitchellii
El colibrí de Mitchell (Calliphlox mitchellii) ye una especie de colibrí na familia "Trochilidae" y ye unu de los cuatro xéneros de "Calliphlox". 
La especie alcuéntrase en Colombia y Ecuador, y una población menor alcontráu en Panamá, a 600 km de la distribución de les especies principales.
Calonectris diomedea
La pardela cenicienta o pardela grande (Calonectris diomedea) ye un ave marina de la familia de los petreles o patinos (Procellariidae).
Cerca de les zones de nidificación, cuando torna al so nial, de nueche, emite unos soníos nasal y gutural, inclusive sobre dalgunos poblaos, como Funchal, en Madeira.
Foi escoyida ave del añu 2013 por SEO/BirdLife
Ye abondosa nel sur d'Europa y al noroeste d'África. Nel Mediterraneu ye abondo frecuente pel branu, n'islles y puexos. Añera cada branu nes islles Selvaxes, onde s'atopa la mayor colonia: unes 65.000 pareyes, que nun emigren, sinón que permanecen tol añu. Tamién añeren nes mariñes canaries, y abonden nel archipiélagu Chinijo, que conformar la isla de La Graciosa y los castros de Alegranza, Monte Claru, Roque del Este y Roque del Oeste. Confirmóse la so presencia nel Parque Nacional Marítimu Terrestre de les Islles Atlántiques de Galicia, nos archipiélagos de les islles Cies.
Principalmente alcuéntrase n'alta mar, pero dacuando en badees amplies o cerca de les mariñes, en cabos ya islles. Fora de la estación de cría ver al oeste de Irlanda, norte de Francia y sudoeste de Inglaterra.
Calonectris leucomelas
La pardela canoxa (Calonectris leucomelas) ye una especie d'ave procelariforme de la familia Procellariidae qu'habita nel Pacíficu occidental y estremu oriental del océanu Índicu.
Mide alredor de 48 cm de llargu, con un valumbu alar de 122 cm. El plumaxe de les sos partes cimeros ye pardu buxu escuru y el de les inferiores blancu. Na cabeza presenta veteado pardu de densidá variable.
Ye una especie principalmente peláxica pero que tamién s'atopa n'agües continentales. Estiéndese principalmente pol Pacíficu occidental. Añera en delles de les islles del Xapón. Tres la cría la pardela canoxa migra hasta'l sur d'Australia. Rexistráronse individuos divagantes nes mariñes occidentales d'Estaos Xuníos y hasta el sur de la India.
La pardela canoxa aliméntase principalmente de pexes y calamares. Suel siguir a los pesqueros atraíos polos bancos d'anchoes de Xapón. 
Añera en llurigues. Prefier llombes arbolaes como llugar de anidamiento.
Calorhamphus fuliginosus
El barbudu pardu (Calorhamphus fuliginosus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Ramphastidae que vive nel sudeste asiáticu. Ye la única especie del xéneru Calorhamphus. 
Alcuéntrase na península malaya y les islles de Sumatra y Borneo, distribuyíu por Myanmar, Tailandia, Indonesia, Malasia, Singapur y Brunéi. El so hábitat natural son lo montes húmedos tropicales.
Calothorax lucifer
El colibrí lucifer, colibrí horrorosu o tijereta norteña ("Calothorax lucifer") ye una especie d'ave de la familia Trochilidae.
D'hasta 10 cm de llargu, ye verde con un llargu picu curvado, nales pequeñes y raya blanca detrás del güeyu. El machu tien un plumaxe iridiscente, cola encruciada escura, corona verde, el gargüelu magenta y partes inferiores blanques. La fema ye más grande que'l machu con un plumaxe más apagáu, gargüelu blancu y beige per debaxo. El so dieta consiste en principalmente de néctar, arañes y los insectos pequeños. La fema pon dos güevos blancos nel pequeñu nial en forma de copa.
La so hábitat natural son los desiertos y les árees grebes con plantes agaves nel suroeste de los EE.XX., dende'l suroeste de Texas, l'estremu suroeste de Nuevu Méxicu al estremu sureste de Arizona, y el centru y norte de Méxicu. Tamién puede atopase nel archipiélagu Madrense nel estremu norte de la Sierra Madre Occidental. La so población ye numberosa y estable a falta d'indicadores que dalgún enclín.
Calothorax pulcher
El colibrí guapu (Calothorax pulcher), tamién denomináu colibrí oaxaqueño, colibrí preciosu o tijereta oaxaqueña, ye una especie d'ave apodiforme de la familia de los colibríes (Trochilidae) reinal de Méxicu. 
Ye reinal del centro sur de Méxicu, el so hábitat consiste en carbaes de gran altitú.
Calypte anna
El colibrí d'Ana (Calypte anna) ye una especie d'ave de la familia de los colibrís que se distribúi per bona parte de la mariña oeste de América del Norte, del norte de Méxicu al sur de Canadá. Habita en zones montiegues abiertes y de carba, anque s'afixo a los xardinos urbanos. Tien envalorada una población de 1.500.000 exemplares y nun se considera amenazada.
Mide ente 9 y 10 cm y pesa unos 4 - 4,5 gramos. Tien l'envés de color bronce y verde, un pechu chombu pálidu y lladrales verdes. El so picu ye llargu, rectu y delgáu. El machu tien una corona y garganta color coloráu carmesí iridiscente según una cola escura con puntos de y-griega. Ye la única especie d'América del Norte con una corona colorada. La fema nun tien colloráu nel pescuezu, y les sos partes inferiores son más verduscas.
Calypte costae
El colibrí de Mariña (Calypte costae) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae.
Esta especie ye bien pequeña: un adultu maduru tan solo crez 3 a 3.5 pulg (7.6 a 8.9 cm) de llargu. El machu tien un llombu y bandes fundamentalmente verdes, una pequeña cola y nales negres, y llurdios de color blancu per debaxo de gargüelu engolada y la cola. La so característica más distintiva ye'l so animáu capuchón color púrpura y el gargüelu con plumes llameantes d'ésta saliendo y tornando por detrás de la so cabeza. La fema del colibrí de Mariña nun ye tan distinta como'l machu, tien un color verde buxu percima con blancu per debaxo del banduyu.
El colibrí de Mariña ye abondo común nos parrotales de desiertos grebos y en dalgún xardinos cercanos del suroeste de los Estaos Xuníos y de la península de Baxa California en Méxicu.
El cortexu del machu de colibrí de Mariña ye una serie animada de desensos y formación d'arcos en picada, utilizando curioso un ángulu apropiáu del sol pa llucir el so plumaxe violeta ya impresionar a posibles pareyes. En cada descensu n'alta velocidá tamién va pasar a centímetros de la fema, engaramada sobre una caña cercana y acentuar por un gritíu agudu.
El colibrí de Mariña constrúi un pequeñu nial forma de taza con fibres vexetales y embaxo anubre con liquen pa caltenelo xuníu. El nial asítiase sobre'l suelu nun tarmu de la yuca o la caña d'un árbol. La fema pon solu dos güevos, de color blancu, que son guaraos mientres 15 a 18 díes enantes de la eclosión. Los mozos colibríes de Mariña abandonen el nial depués de 20 o 23 díes.
Al igual que toles demás especies de colibríes, el colibrí de Mariña nutrir del néctar de les flores y los pequeños insectos qu'atopa nos pétalos de la flor. Igual que con otres especies, puede ralentizar el so metabolismu mientres les nueches fríes cuando entra nun estáu similar a la envernía, conocíu como letargo: el so corazón y ritmu respiratoriu disminuiyen drásticamente.
Conócense híbridos d'esta ave, según el colibrí gorjinegro y el colibrí coliancho.
El binomiu conmemora al aristócrata francés Louis Marie Pantaléon Mariña, marqués de Beauregard (1806—1864).
Campephilus guatemalensis
El picamaderos piquiclaro (Campephilus guatemalensis) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae. Ye un picatueru grande, nativu de América Central y Méxicu.
El picamaderos piquiclaro mide de 35 a 38 cm de llargu y pesa de 200 a 280 g. 
Aves adultos tienen un plumaxe predominantemente negru percima, con un picu de color marfil, una cresta tupia, una franxa de color blancu a cada llau del pescuezu baxando nos costazos hasta casi converxer en forma de V nel llombu. El gargüelu ye negra y el restu de les partes inferiores ye de color blancu, con grueses barres negres. La cabeza y cresta del machu son de color coloráu. El plumaxe de la fema estremar del machu pol color negru de la cabeza, cresta y gargüelu. La so apariencia ye daqué asemeyada a la del picamaderos llistáu ("Dryocopus lineatus"), pero ye más grande y más robustu. La fema puede estremase del picamaderos llistáu pola ausencia d'una franxa facial blanca.
La área de distribución del picamaderos piquiclaro estender de Méxicu hasta Panamá, incluyendo Guatemala, Belice, El Salvador, Hondures, Nicaragua y Costa Rica.
El so hábitat componer de monte tropical y subtropical según manglares.
Suel forajear na parte cimera de los tueros y principales cañes d'árboles grandes. 
Aliméntase principalmente de les canesbes d'escarabayos grandes, como les de les families Cerambycidae y Scarabaeidae, que representen siquier el 70% de la so dieta. Tamién pueden comer termites y bagues como les de dellos parrotales de la familia Melastomataceae.
Campephilus haematogaster
El picamaderos ventrirrojo (Campephilus haematogaster), tamién conocíu como carpinteru selvático, carpinteru ventrirrojo o pito coloráu purpúreo, ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae. Habita en montes húmedos y montes montanos de Colombia, Ecuador, Panamá y Perú.
Campephilus leucopogon
El picamaderos dorsiblanco, carpinteru llombu blancu, Ypekû akâ pytâ (Campephilus leucopogon) ye una especie d'ave de la familia de los picatueros. Habita en Brasil, Paraguái, Bolivia, Uruguái y Arxentina, en zones de montes y sabanes de tipu chaqueño, y yunges.
Esta especie mide alredor de 28 cm de llargor. Ye negru nel banduyu, con tapaes canela y un triángulu color crema nel envés. Tien capuchón coloráu, iris mariellu y malar negru y crema. La fema presenta'l frente del copete negru.
Aliméntase principalmente de canesbes y escarabayos. Añeren n'árboles, y les femes ponen dellos güevos blancu brillante.
El cantar de la especie ye característicu, un fuerte “ptsiú”. Como munches especies de "Campephilus", cute los árboles fuerte y con un ritmu de dos golpes.
Campephilus magellanicus
El carpinteru negru, picamaderos de Magallanes, carpinteru magellánico o carpinteru xigante ("Campephilus magellanicus") ye una especie propia de los montes andín-patagónicos de Chile y Arxentina. Esta especie ta emparentada con "Campephilus imperialis" del hemisferiu norte.
"Campephilus magellanicus" mide ente 36 y 38 cm de llargor. Los machos d'esta especie pesen ente 312 y 363 gramos, mientres les femes pesen ente 276 y 312 gramos. 
Nes árees de distribución esta especie ye inconfundible. Tien una distribución alopátrica coles otres trés especies qu'habiten Arxentina.
Aliméntase principalmente de canesbes y escarabayos adultos. Críen hasta fin de la seronda, escavando un nial nun tueru a un altor de 5 a 15 metros del suelu. Les femes ponen de 1 a 4 güevos. 
El cantar de la especie ye característicu. Como munches especies de "Campephilus", cute los árboles fuerte y con un ritmu de dos golpes.
El 30 d'ochobre de 2012 foi escoyida democráticamente polos fueguinos como l'Ave Provincial de Tierra del Fueu (Arxentina).
Campephilus melanoleucos
El picamaderos barbinegro o carpinteru marcial (Campephilus melanoleucos) ye una especie d'ave piciforme de la familia de los picatueros (Picidae), que s'atopa dende'l sur de Panamá hasta'l norte d'Arxentina y en Trinidá.
Ye un picatueru grande, que mide ente 33 y 38 cm de llargor y pesa en promediu 250 g. El machu presenta a cabeza y copete coloraos, con un llurdiu blancu na base del picu. La fema tien la corona y la parte de tras de la cabeza negres y una llarga llinia blanca ente los güeyos y la base del picu. Tien una franxa blanca a cada llau del pescuezu, que va hasta les escapulares. L'envés ye negru con una “V” blanca. El gargüelu, la parte anterior del pescuezu y el pechu son negru uniforme. El banduyu ye blancu pardusco con rayes negres.
Aliméntase de canesbes d'insectos que viven escondíes detrás de les corteces d'árboles secos. Tamién comen frutos.
Fai'l so nial escavando na parte alta de tueros d'árboles secos o palmeres. La fema pon 2 a 3 güevos blancos y brillosos.
Vive en pareyes o en grupos d'hasta 5 individuos. Ye común n'árees campestres arbolíos, carbes, palmes, bosque de galería.
Campephilus pollens
El picamaderos poderosu (Campephilus pollens), tamién conocíu como carpinteru xigante, carpinteru poderosu o pito grande de banduyu canela, ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae. Habita en montes húmedos de los Andes. Xeneralmente alcuéntrase n'elevaciones más altes que cualesquier otru gran picatueru.
Ye una especie de gran tamañu, 33-38 cm de llargu, pocu conocida, un pariente cercanu al picamaderos picomarfil ("Campephilus principalis") de América del Norte.
Campephilus robustus
El picamaderos robustu, o carpinteru grande (Campephilus robustus) ye una especie d'ave de la familia de los picatueros. Habita en Brasil, Paraguái y Arxentina, en zones de montes y capueres.
Esta especie mide alredor de 31 cm de llargor. Recuerda n'aspeutu al carpinteru gargüelu negru ("Campephilus melanoleucos") y al carpinteru llombu blancu ("Campephilus leucopogon"). Comparte con estos dos especies el iris mariellu y el picu fuerte, rectu y agudu, de color marfil. 
Tien un gran capuchón coloráu que sigue hasta'l pechu y un triángulu color crema nel llombu, que continua nuna rabadilla acanelada. Tien el pechu y el banduyu barrado de negru y ocráceo, cola nala ventral barrada de canela. 
Como munches especies de "Campephilus", aliméntase principalmente de canesbes y escarabayos, añeren n'árboles, poniendo dellos güevos color blancu brillante.
Tien una voz fuerte, y un ruidosu tamboreo daqué más lentu qu'otres especies.
Campephilus rubricollis
El picamaderos cuellirrojo (Campephilus rubricollis) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive en Suramérica.
Los sos hábitats naturales son les selves húmedes tropicales y subtropicales tantu de rexones baxes como montanas.
Campethera abingoni
El pito colidorado (Campethera abingoni) ye una especie d'ave piciforme perteneciente a la familia Picidae que vive n'África
Esta especie alcuéntrase llargamente distribuyida pel África subsaḥariana, alcontrándose n'Angola, Benín, Botsuana, Camerún, Chad, Costa de Marfil, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bisáu, Kenia, Malaui, Malí, Mauritania, Mozambique, Namibia, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Ruanda, Senegal, Sudáfrica, Sudán del Sur, Suazilandia, Tanzania, Uganda, Zambia y Zimbabue.
Campethera bennettii
El pito de Bennett (Campethera bennettii) ye una especie d'ave piciforme, perteneciente a la familia Picidae qu'habita nel sur d'África.
== Subespecies reconocen trés subespecies
Esta especie atopar nel sur d'África, alcontrándose en Ruanda, Mozambique, Zaire, Angola, Uganda, Tanzania, Malaui, norte de Sudáfrica y Namibia.
Campethera cailliautii
El picu de llombu verde ("Campethera cailliautii") ye una especie d'ave, na familia Picidae (de los picatueros).
Alcuéntrase n'Angola, Burundi, Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Guinea Ecuatorial, Etiopía, Gabón, Ghana, Kenia, Malaui, Mozambique, Nixeria, Ruanda, Somalia, Sudán, Tanzania, Togu, Uganda, Zambia y Zimbabue.
Campethera caroli
El pito orejipardo (Campethera caroli) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive n'África. 
Alcuéntrase n'Angola, Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Gabón, Ghana, Guinea, Kenia, Liberia, Nixeria, Sierra Lleona, Sudán del Sur, Tanzania, Uganda y Zambia.
Campethera maculosa
El pito de Guinea (Campethera maculosa) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae qu'habita n'África Occidental.
Alcuéntrase nes selves de Costa de Marfil, Ghana, Guinea, Guinea-Bisáu, Liberia, Malí, Mauritania, Senegal, Sierra Lleona y Togu.
Campethera mombassica
El pito de Mombasa (Campethera mombassica)) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae. Ta llargamente distribuyíu en África, atopándose en Somalia, Kenia, y Tanzania.
Campethera nivosa
El pito neváu (Campethera nivosa) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive n'África.
Estiéndese por África Central y Occidental. Alcuéntrase n'Angola, Camerún, República Centroafricana, Costa de Marfil, Gabón, Gambia, Ghana, Guinea-Bisáu, Guinea, Guinea Ecuatorial, Kenia, Liberia, Malí, Mauritania, Nixeria, El Congu, República Democrática d'El Congu, Ruanda, Senegal, Sierra Lleona, Sudán, Tanzania, Togu y Uganda.
Campethera nubica
El pito de Nubia (Campethera nubica) ye una especie d'ave piciforme perteneciente a la familia Picidae que vive nel este d'África.
Esta especie alcuéntrase nel este d'África, alcontrándose en Sudán, Sudán del Sur, Eritrea, Etiopía, Somalia, Uganda, Tanzania, Kenia, Ruanda y estremu oriental de la República Democrática d'El Congu.
Campethera punctuligera
El pito chiscáu (Campethera punctuligera) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive en África Occidental y Central. 
El pito chiscáu mide unos 22 cm de llargu. Tien la forma típica de los picatueros, col plumaxe de les partes cimeres verdes chiscaes de pequeños llixos ablancazaos, sacante nel obispillo y la cola onde tien llistes clares. Los sos partes inferiores son amarellentaes con llixos escuros nos lladrales y el pechu. La so cabeza ye ablancazada coles mexelles y los cazu abuxaes, tamién con llixos escuros. 
Como otros picatueros esta especie tien el picu recto y apuntiao, una cola ríxida que-y apurre sofitu cuando ta nos tueros y pates zigodáctilos, con dos deos escontra alantre y dos escontra tras. Tien una llarga llingua qu'usa pa prindar insectos.
Los machos adultos tienen bigoteras y el pileu coloraos. Les femes tienen la frente escura y la metá posterior del pileu colorada, escarecen de les bigoteras coloraes. Los xuveniles paecer a les femes, pero les partes verdes del so plumaxe son más escures.
Como los demás carpinteros ye una especie insectívora. Ye un especialista en termites, y vése-y frecuentemente alredor de los termiteros. 
La so llamada típica consiste nun "wik-wik-wii-wii-yuu" alto.
Habita nos montes y zones de carba principalmente de África Occidental y Central, nuna franxa que s'estiende dende Senegal hasta Sudán del Sur. 
Campethera scriptoricauda
El pito de Tanzania (Campethera scriptoricauda) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive nel sureste d'África.
El plumaxe de les sos partes cimeros ye verde con llistáu blancu y amarellentáu y les partes inferiores de color ablancazáu amarellentáu con llixos negros. Los llixos estender escontra'l gargüelu lo que ye la principal diferencia colos pitos de Bennett y de Nubia. El so picu ye claro, ente amarellentáu y ablancazáu.
Ente les llamaes rexistraes en Tanzania alcuéntrase un «"wi-wi-wi-wi-wi"» y un curtiu «"churr"». Siquier en Mozambique non puede estremase del pito de Bennett polos sos soníos.
Habita nos montes de Mozambique ente Beira y el baxu ríu Zambeze, nel centru y el sureste de Malaui, y nel centru y este de Tanzania estendiéndose escontra'l norte hasta Handeni amás de les montes Pare septientrionales y la contorna del Kilimanjaro. Nel pasáu tamién s'atopaba cerca de Mombasa, Kenia. Vive n'arbolees abiertes. Siquier en Mozambique, prefieren montes de planifolios con sotobosque de yerba alto, y ye una ave bastante común.
Esta ave foi considerada subespecie del pito de Nubia. Per otra parte, otros taxónomos lo engloban na mesma especie que'l pito de Bennett, porque se diz en Zimmerman "et al." que se crucia en llibertá cola subespecie nominal "bennettii" en Malawi. Equí considérase una especie estreme según apaez en "Handbook of the Birds of the World" y otres autoridaes.
Campethera tullbergi
El pito de Tullberg (Campethera tullbergi) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive en África.
Alcuéntrase nes selves de Camerún, Nixeria, Guinea Ecuatorial, esti de la República Democrática d'El Congu, Ruanda, Burundi, Kenia, Uganda y l'oeste de Tanzania.
Reconocense les siguientes subespecies según un orde filogenético de la llista del Congresu Ornitolóxicu Internacional:
Campylopterus curvipennis
El colibrí ruiseñor (Campylopterus curvipennis) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae. Ye nativu de Belize, Guatemala, Hondures y Méxicu onde vive en monte tropical y subtropical de tierres baxes y monte bien degradáu. 
Campylopterus duidae
El colibrí del Duida (Campylopterus duidae), tamién denomináu nala de sable anteado y nala de sable pechudo, ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae que vive nel norte de Suramérica.
Atopar nes zones montascoses del sur de Venezuela y les zones límítrofes de Brasil.
Campylopterus falcatus
El colibrí lazulita (Campylopterus falcatus), tamién denomináu nala de sable lazulita y nala de sable de pechu azul, ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae que vive en Suramérica.
Atopar nes selves de monte de Colombia, Ecuador y Venezuela.
Campylopterus hemileucurus
El Colibrí moráu ("Campylopterus hemileucurus") ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae. Ye nativu de América Central y Méxicu. Tamién se-y conoz col nome de colibrí ales de sable.
Campylopterus hyperythrus
El colibrí acoloratáu venezolanu (Campylopterus hyperythrus), tamién denomináu nala de sable ablondu o nala de sable acanelada, ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae que vive nel norte de Suramérica.
Alcuéntrase acutáu nes selves de monte de la intersección ente Venezuela, Guyana y Brasil.
Campylopterus rufus
Campylopterus rufus ye una especie d'ave apodiforme de la familia de los colibrís (Trochilidae). Alcuéntrase en El Salvador, Guatemala y Méxicu. El so hábitat natural son los montes y montanos húmedos subtropicales o tropicales antiguos bien degradaos. Nun s'atopa amenaciáu.
Canirallus kioloides
El rascón kioloide (Canirallus kioloides) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae. Ye reinal de los montes y zones húmedes del norte y l'este de Madagascar. 
Canirallus oculeus
El rascón carigrís (Canirallus oculeus) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae qu'habita nes selves húmedes de África Occidental y Central.
El rascón carigrís mide alredor de 30 cm de llargu. Tien el pescuezu y les pates relativamente llargos y la cola curtia. Como indica'l so nome común la so cara y gargüelu son de color gris claru. El plumaxe del so llombu y nales ye principalmente de color pardu oliváceo, con dellos llixos blancos nes plumes de vuelu, ente que les sos partes inferiores y pescuezu son de color castañu acoloratáu, y presenta ciertu llistáu claru nos lladrales. El so picu ye llargu y apuntiáu y de color verdosu. Les sos pates son parduces y con deos llargos.
Capito auratus
El capitán doráu, torito filigrana, barbudu negrimanchado o cabezón turero ("Capito auratus") ye una especie d'ave de la familia "Capitonidae", que s'atopa en Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Perú y Venezuela,
Vive na canopia del monte húmedu na Amazonia y el piedemonte, per debaxo de los 1.350 m de altitú.
En promediu mide 17,5 cm de llargor. Presenta frente, corona y mariella; gargüelu y baberu anaranxaos; cara y envés negros; partes inferiores marielles con unos pocos puntos negros nel machu, y con múltiples puntos y estríes negros na fema.
Aliméntase principalmente de pequeñes frutes y amás d'artrópodos pequeños.
Capito aurovirens
El torito coronáu, barbudu coronirrojo o cabezón oliva ("Capito aurovirens") ye una especie d'ave de la familia "Capitonidae", que s'atopa na Amazonia, en Brasil, Colombia, Ecuador y el Perú.
Vive nes árees inundables del monte húmedu y montes secundarios axacentes, per debaxo de los 500 m de altitú.
Mide 17,2 a 19 cm de llargor. Les partes cimeres son de color oliváceo, con coronar color coloráu escarlata, superciliar blancu y mázcara negra nel machu; corona blancucia y mázcara abuxada na fema; cazu blancuciu, gargüelu y pechu color naranxa; banduyu oliváceo. La base del picu nel machu ye azul abuxada o mariella.
Aliméntase de frutes y pequeños artrópodos; acostuma integrase en bandes mistos con otres especies de frugívoros que busquen alimentu na xamasca del dosel y el subdosel. Puede prindar insectos en vuelu.
Escava el so nial en tueros secos de madera blando y no fondero asitia un colchón d'aserrín, onde la fema pon los güevos.
Capito brunneipectus
El cabezón pechipardo (Capito brunneipectus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Capitonidae endémica de la zona central-sur de la cuenca del Amazones, en Brasil.
Esta ave presenta dimorfismu sexual. Ye de tamañu medianu con un picu gruesu, el so plumaxe ye marrón claro, con una amplia mázcara negra sobre los sos güeyos; tien una corona dorada, y una coloración canela na parte cimera del pechu.
El rangu del cabezón pechipardo atopar na cuenca central del Amazonessobremanera l'este del tao d'Amazones y l'oeste del estáu de Pará, na Región Norte de Brasil. El rangu atopar ente dos sistemes fluviales pel este y oeste, col ríu Amazones pel norte. El rangu toma los 600 km finales del cursu del rio Tapajós y el so confluencia cola Amazones nel este, pel oeste una franxa de 300 km del cursu baxu del río Madeira xusto al sur del so confluencia cola Amazones. El rangu ye aprosimao una zona rectangular d'unos 400 km d'anchu por 950 km de llargu, y en trés de los sos llaterales alcuéntrase delimitado pol sistema de ríos.
Capito maculicoronatus
Chaboclo de Pecho Blanco, Chaboclo Pechiblanco, Torito de Topetó o Cabezón Pechiblanco (Capito maculicoronatus), ye una especie d'ave de la familia "Capitonidae", que s'atopa en Colombia y Panamá.
Miden 18 cm, habita en montes tropicales de poco altor, hasta los 1.000 msnm, alimentar d'insectos y frutos. Nun ye una especie amenazada. 
Capito niger
El cabezón turero o barbudu negrimanchado (Capito niger) ye una especie d'ave piciforme de la familia Capitonidae que vive nel norte de Suramérica. Solo reconozse una subespecie, anque nel pasáu considerar al cabezón doráu una subespecie del cabezón turero. 
Atopar nes selves húmedes del norte de Brasil, la Guayana francesa, Guyana, Surinam y Venezuela.
Caprimulgus aegyptius
El chotacabras exipciu (Caprimulgus aegyptius) ye una especie d'ave na familia Caprimulgidae.
Mide unos 25 cm de llargu y el valumbu de les sos nales ye 55 cm. El so plumaxe ye muncho más claro qu'el del chotacabras européu. L'adultu tien colores na gama del sable, con pintes en marrón. Los sos partes inferiores son color arena o blancucies. Ye más pequeñu, pero relativamente les sos nales y cola son más llargues que les de les especies más espublizaes. Al igual qu'otros, nales llargues, plumón esponxosu y nidiu, y vezos nocherniegos. El machu tien pequeños llurdios blancos nes nales. 
Vuela al atapecer, de cutiu al ponese'l sol, con vuelu silenciosu; alterna'l bater poderosu de les sos nales alterna con planeos coles sos nales quietes.
El so llamáu ye un "kroo-kroo-kroo…" repetitivu y mecánicu, que se leeva y baxa de tonu al mover l'ave la so cabeza de llau a llau. Alimentar d'insectos del tapecer, tales como poliyes.
Mientres el día reposa silenciosu sobre'l terrén, camufláu col so plumaxe; ye malo de detectar, mimetizándose col suelu arenosu. Nun constrúi nial; pon los 2 güevos elongados elípticos nel suelu desnudu.
Alcuéntrase nel suroeste d'Asia y el norte d'África, y mientres l'iviernu n'África tropical. Ye una ave migratoria tardida, poques vegaes apaez enantes d'abril o empiezos de mayu. Escasamente visita Europa.
Caprimulgus europaeus
La cavina o cavón (Caprimulgus europaeus) ye una especie d'ave caprimulgiforme de la familia Caprimulgidae qu'habita en Eurasia y África. Distribuyir poles zones templaes de carba, pacionales o les escamplaes de los montes del Vieyu Mundu. Son aves nocherniegues y crepusculares, de plumaxes crípticos que tienen llargues nales y pates y picos curtios, y aliméntense d'insectos en vuelu. Tanto'l so nome científicu como'l so nome común en delles llingües europees vien de un antiguu mitu que-yos atribúi injustificadamente l'acción de mamar de les cabres. Nun ta amenazáu a nivel global, y la so población envalórase ente 2 y 6 millones d'exemplares.
La cavina mide ente mide de 24,5 a 28 cm de llargor y tien un valumbu alar de 52 a 59 cm. Los machos pesen ente 51 y 101 g y les femes ente 67 y 95 g. El so plumaxe ye bastante crípticu. Los adultos de la subespecie nominal tienen les partes cimeres de tonos pardos buxos con veteado escuru, una llista ocre na parte posterior del pescuezu y bigoteras blanques. Les sos nales plegaes son abuxaes con llixos anteadas, les sos partes inferiores tamién son principalmente pardu abuxaes, con llistáu pardu y motes color crema. El so curtiu picu ye coritu, l'iris de los sos güeyos ye pardu escuru y les sos pates son curties y tamién pardes.
Como'l restu de chotacabras, anque'l so picu ye curtiu, tien una boca bien grande, con goches nos sos llaos, p'aumentar la so capacidá d'alimentase d'insectos al vuelu. Les sos nales y cola son llargues y estreches, y el so picu ye bien curtiu.El so vuelu ye potente y silenciosu, gracies a les sos llargues y apuntaes nales, con plumes nidies. En vuelu pueden estremase los sexos yá que los machos tienen llurdios blancos en trés plumes primaries y motudu blancu nes plumes llaterales de la cola, les femes escarecen d'estes marques blanques. 
Coinciden con otres especies de chotacabras en parte de les sos árees de cría ya ivernada. El chotacabras cuellirrojo tamién cría na península ibérica y el norte d'África, ye más grande, más abuxáu y coles nales más llargues qu'el chotacabras européu, y amás tien una banda canela acoloratada nel pescuezu y marches blanques característiques nel gargüelu, les nales y la cola. Los chotacabras europeos invernantes n'África pueden coincidir colos cotacabras cuellirrojos y los chotacabras escuros. Tanto'l chotacabras européu como l'escuru tienen motudu nes coberteras de les nales y una llista ocre na parte posterior del pescuezu, pero los chotacabras escuros como indica'l so nome son muncho más escuros que los sos parientes europeos. 
Los chotacabras pertenecen a la familia Caprimulgidae un gran grupu d'aves principalmente nocherniegues y insectívores. "Caprimulgus" ye'l so xéneru más numberosu y estendíu. Los sos miembros caracterizar por tener goches alredor del picu, nales llargues y estreches, plumaxe con patrones miméticos y les uñes de les garres medies con canesbes en forma de peñe na parte cimera. Los machos, y dacuando tamién les femes, suelen tener llurdios blancos nes nales y la cola. Dientro del so xéneru los pariente más cercanu del chotacabras européu son dos especies africanes que tienen cantares similares, el chotacabras carirrojo y el chotacabras escuru. El chotacabras européu ye sustituyíu n'Asia oriental pol chotacabras de la xungla qu'ocupa hábitats similares.
El chotacabras européu foi descritu científicamente por Linneo en 1758 na décima edición de la so obra "Systema naturae", col so nome científicu actual. "Caprimulgus" deriva de la combinación de les palabres llatines "capra" «cabra» y "mulgere" «catar», en referencia a una antigua creencia sobre que los chotacabras mamaben de les cabres; una etimoloxía similar a la del so nome común n'español: «chotar» ye un términu arcaicu que procede del llatín "suctare" y significa «mamar». Pela so parte, el nome de la so especie, "europaeus" en llatín significa «européu». 
Descríbense seis subespecies:
La área de reproducción del chotacabras européu estender por Europa hasta los 64° de latitud norte y n'Asia hata proximadamente los 60°N, llegando pel este hasta'l llagu Baikal y Mongolia oriental. Les sos llendes meridionales son África noroccidental, Iraq, Irán y el Himalaya noroccidental. Esti chotacabras enantes tamién criaba en Siria y El Líbanu.
Toles sos poblaciones son Migración de les aves migratories, y la mayoría pasen l'iviernu nel África subsaḥariana, anque con dellos rexistros en Pakistán, Marruecos ya Israel. Les migraciones prodúcense principalmente pela nueche, de forma individual o en pequeños grupos pocu compautos d'hasta veinte aves. Los chotacabras que críen n'Europa traviesen el Mediterraneu y el norte d'África, ente que les poblaciones orientales muévense al traviés de Oriente Mediu y l'este d'África. Dellos individuos que lleguen a África vienen de más allá del meridianu 100 este. La mayoría de los chotacabras pasen l'iviernu en África oriental y austral, anque s'afayó que dellos individuos de la subespecie nominal pasen l'iviernu na República Democrática del Congo. Amás hai constancia de invernantes n'África occidental tantu de la subespecie nominal como de "C. y. meridionalis". La migración serondiega suel producise de d'agostu a setiembre, y tornen a los sos cuarteles de cría alredor de mayu. Rexistráronse individuos divagantes en Islandia, les islles Feroe, les Seixeles, les Azores, Madeira y les Islles Canaries.
El chotacabras européu habita n'espacios abiertos y secos con dellos árboles y parrotales, como los gorbizales, los praos, los pandoriales, les escamplaes de los montes y les zones forestales valtaes o recién plantaes. Cuando tán criando suelen evitar tantu les zones ensin árboles como les densamente arbolaes, amás de les ciudaes y los montes altos, anque sí suelen alimentase nos güelgaes y les zones de cultivu. Pel hibiernu usen un espectru más ampliu de hábitats incluyíes les sabanes d'acacies, los terrenes grebos arenosos y los montes. Rexistráronse a altitúes de 2.800 m nes sos zones de cría y hasta los 5.000 m nos sos cuarteles d'ivernada.
Los chotacabras europeos son aves nocherniegues y crepusculares. Mientres el día fuelguen inmóviles nel suelu en zones parcialmente avesees, posaos en paralelu de cañes anches o otros posaderos baxos similares. El so plumaxe crípticos fai difícil velos mientres el día; los chotacabras que tán nel suelu si nun tán na solombra, xírense de xemes en cuando pa empobinase escontra'l sol y asina azorronar la so solombra. Si sentir en peligru'l chotacabras apandar col suelu, y solo va entamar el vuelu si l'intrusu avera distancies de menos de 2 o 5 metros. Entós puede escuchase una llamada o'l bater de les sos nales, y volverá posase a unos 40 metros d'onde fuxó. Nes sos árees d'ivernada suel tamién folgar nel suelu pero amás usa cañes d'hasta 20 metros d'altor. Si nun son fadiaos suelen usar los mesmos posaderos pa folgar tantu nes zones de cría como d'ivernaes, dacuando mientres selmanes siguíes.
Como otros chotacabras, pela nueche pósase nos caminos y carreteres y suel acurrise pa investigar a los intrusos grandes como los venaos y los humanos. Puede ser acosáu mientres el día por otres aves, y polos esperteyos y otres especies de chotacabras o les choza perdiz pela nueche. Mentanto los machos como les femes de chotacabras européu que van acosar a los búhos y otru depredadores como los foinos. Como otres aves de vuelu axilosu, andaróns y golondrines, los chotacabras pueden faer rápides somorguiaes na agua pa llavase. Tienen una estructura serruchada única en forma de peñe nes uñes de les garres medies qu'usen pal afecháu y quiciabes pa desparasitarse.
Cuando'l tiempu ye fríu o inclemente munches especies de chotacabras pueden ralentizar la so metabolismu y entren en letargo, especialmente'l chotacabras pachacua que caltién esti estáu mientres selmanes. Reparóse qu'el chotacabras européu puede caltener un estáu de letargo siquier mientres ocho díes ensin sufrir remortines, pero desconoz el so algame na naturaleza.
Los chotacabras europeos alimentar d'una gran variedá d'insectos voladores, como les polilles, escarabayus, mantis, libélulas, cucaraches y dípteros. Tamién atrapen luciérnagas ente la vexetación. Inxeren gravilla p'ayudar na dixestión de les sos preses, pero solo van inxerir dalgún tipu de materia vexetal o otros invertebraos non voladores de forma inalvertida mientres cacen. Sábese que los pitucos inxeren dacuando les sos propies fieces.
Los chotacabras cacen percima de hábitats abiertos y los cantos y escamplaes de los montes, y pueden ser atraíos poles concentraciones de insecos que se concentren alredor de les lluces artificiales de les granxes o les llamargues d'agües enllancaes. Xeneralmente aliméntense de nueche, pero dacuando aventúrense a la lluz de los díes borrinosos. Los chotacabras escuerren insectos con un vuelu llixeramente zigzagueante o los cacen al vuelu saliendo dende talayes, pero raramente atrapar partiendo del suelu. Beben raspiando la superficie l'agua mientres vuelen. Los chotacabras europeos en dómina de cría allóñense una media de 3,1 km de los sos niales p'alimentase. Los individuos en migración viven de les sos reserves de grasa.
Los chotacabras europeos utilicen la visión pa cazar, perfilando les figures de la so preses contra'l cielu nocherniegu. Tienden a usar posaderos pa llanzase a atrapar insectos que pasen al vuelu nes nueches de lluna llena, ente que realicen vuelos continuos nes nueches más escures cuando ye más difícil ver. A metá de la nueche amenorga la frecuencia de caza. Anque tienen picos bien pequeños, la so boca abierta ye bien ancha lo que-yos facilita atrapar insectos. Amás tienen llargues goches sensoriales alredor de la boca, que puede ayudar a alcontrar y enriar los insectos escontra la so boca. Darréu regurgitan les partes indigeribles de los insectos como los exoesqueletos de quitina.
Los chotacabras proporcionalmente tienen grandes güeyos, dotaos de tapetum lucidum (una capa reflectante tres la retina) esto fai que los sos güeyos rellumos cuando son enfocaos por llinternes y optimiza la lluz pa la detección d'oxetos na escuridá de la nueche, ocaso y amanecer. Les retines de les aves nocherniegues, incluyíos los chotacabras, tán afeches pa la visión baxos niveles de lluz por tener mayor densidá de bastoninos y munchos menos conos en comparanza cola mayoría de les aves diurnes. Estes adaptaciones favorecen la bona visión nocherniega en desterciu de la discriminación d'el colores. La visión nocherniega de los chotacabras probablemente ye equivalente a la de los búhos. Anque tienen bon oyíu paez que los chotacabras nun lo usen p'alcontrar los insectos, y nun tienen ecolocación.
La dómina de cría de normal produzse dende finales de mayu a agostu, anque ser significativamente enantes nel noroeste d'África y oriente mediu. Los machos tornen unos dos selmanes primero que les femes y establecen territorios. Van Patrullar el so territoriu pa evitar intrusos y los perseguiran volando calteniendo les nales en V, estendiendo la cola y realizando soníos apavoriantes. Pueden producise lluches en vuelu o nel suelu. La exhibición aérea de los machos ante les femes implica una posición de nales y cola similar con frecuentes palmeteos de nales mientres sigue a la fema nuna espiral ascendente. Si la fema amiya él sigue'l so cortexu con enclinos de cabeza y ximelgando les nales hasta qu'a fema estiende les sos nales y cola en posición de cópula. Dacuando'l apareamiento producir en posaderos elevaos en llugar del suelu. En hábitats bonos pue haber 20 pareyes per kilómetru cuadráu.
Los chotacabras europeos xeneralmente son monógamos. Nun constrúin nial, ponen los sos güevos nel suelu ente les plantes y los raigaños de los árboles, cerca d'un parrotal o un árbol. L'allugamientu puede ser de tierra desnuda, tar cubiertu de foyarasca o aguyes de pinu, y usar mientres dellos años. La puesta suel constar d'unu o dos güevos, xeneralmente son blancos con llurdios pardos o abuxaes, anque en rares ocasiones nun tienen llurdios. Los güevos tienen un tamañu mediu de 32 x 22 mm y pesen 8,4 g de los cualos el 6% correspuende al pulgu.
Sábese que delles especies de chotacabras realicen les sos puestes con más probabilidá mientres los dos selmanes anteriores a la lluna llena que mientres la lluna nueva, posiblemente porque ye más fácil atrapar insectos nocherniegos cuando la lluna relluma. Un estudiu específicu nel chotacabras européu amosó que la fase de la lluna ye un factor influyente nes puestes de xunu, pero non nes aves que criaron enantes. Esta estratexa indica que la segunda niarada de xunetu beneficiar d'esti aspeutu llunar favorable.
Ponen los güevos con una separación de 36–48 hores ente cada unu, y l'incubación, realizada principalmente pola fema, empieza cola puesta del primeru. El machu guara mientres periodos curtios, especialmente a l'amanecida y el ocaso, y pasa el día folgando, dacuando fora del so territoriu o cerca d'otros machos. Si la fema ye fadiada mientres ta cola niarada corriquia batiendo les nales asonsañando tar mancada hasta qu'alloña al intrusu. Tamién puede mover los güevos col picu a una pequeña distancia. Los güevos eclosionen tres un periodu de 17–21 díes. Los pitucos son semiprecoces tán recubiertos de plumón y pueden movese tres la eclosión, pero siguen siendo guariaos pa caltenelos calientes. Tarden 16–17 díes n'emplumar ya independícense de los adultos al cabu d'unos 32 díes dempués de la eclosión. Les pareyes que criaron enantes pueden realizar una segunda puesta, y nesi casu la fema abandona la primer niarada unos díes primero que los pitucos desenvolviérense dafechu, entós el machu ocupar de terminar de criar a la primer niarada mientres ayuda cola segunda. Los dos adultos de la pareya alimenten a los pollos con boles d'insectos que regurgitan nel interior de la boca del pitucu o que'l pollu toma del picu del proxenitor.
El periodu críticu pal ésitu de la niarada ye la incubación. Un estudiu realizáu n'Inglaterra amosó que solo'l 14,5% de los güevos llegaben a eclosionar, pero qu'una vegada superada esta etapa les oportunidaes d'algamar el desenvolvimientu yera alta. Los chotacabras europeos críen al añu d'edá, y de normal viven cuatro años. La tasa de supervivencia añal de los adultos ye del 70%. La edá máxima rexistrada na naturaleza ye un pocu más de 12 años.
Los güevos y los pitucos de los chotacabras son vulnerables a'l depredadores terrestres como los foinos, foíness, corpuspinos, papalbes y perros, amás d'aves como los cuervos, pegues, glayos y búhos. Tamién les culiebres, como les víbores, pueden expoliar les sos niaraes. Los adultos pueden ser preses de rapazos como los taforros, aguiluchos pálidos, gavilanes, busardos ratoneros, ferres pelegrinos y pizarrosos. 
Ente los parásitos rexistraos nos chotacabras europeos alcuéntrase una sola especie de pioyu mazcador que vive nes sos nales, y un ácaru plumícola que s'atopa solo nos llurdios blancos de les sos nales. Tamién se rexistró ente ellos la malaria aviar. El parásitu sanguíneu "Leucocytozoon caprimulgi" ye raru ente los chotacabras europeos. La so escasez y el fechu de que ye l'únicu del so xéneru que s'atopa nos chotacabras indica que vien de parientes cercanos que de normal infecten a los búhos.
Envalórase que la población de chotacabras européu bazcuya ente los 470.000 a más de 1 millón de indivíduos, lo qu'indica que la población global ye tien ente 2–6 millones de indivíduos. Anque al paecer hai ciertu cayente de la so población, nun ye lo suficientemente rápida como pa considerase nos criterior de vulnerabilidá. La so estensa área de cría y gran población suponen que la especie ta clasificáu como especie so esmolición menor pola Unión Internacional pal Caltenimientu de la Naturaleza.
Les poblaciones reproductores más grandes alcuéntrase en Rusia (más de 500.000 pareyes), España (112.000 pareyes) y Bielorrusia (60.000 pareyes). Hubo descensos en gran parte de la so área de distribución, especialmente n'Europa noroccidental. La cayida de la población d'insectos debíu al usu de pesticides, amás de la perturbación de la so cría, la destrucción de les sos hábitats y los choques colos vehículos contribuyeron al cayente de la so población. Como ave que cría nel suelu ye sensible a les perturbaciones, especialmente de los perros domésticos, que pueden destruyir los sos niales o alvertir de la so presencia a los cuervos y otros mamíferos depredadores. El so ésitu reproductivu ye mayor nes zones ensin accesu públicu, nes zones onde se dexa l'accesu, y especialmente onde los dueños de los perros déxen-yos correr sueltos, les niaraes con ésitu suelen ser les más alloñaes de los caminos y les residencies humanes.
Tantu'l so nome científicu como'l común, «"Caprimulgus"» y «chotacabras», referir a un mitu, tan vieyu que ye citáu por Aristóteles, de que los chotacabras mamen de les cabres, lo que causaría que dexaren de dar lleche y quedárense ciegues. Esta antigua creencia reflexar nel nome d'esta ave en delles llingües europees, como "ziegenmelker" n'alemán, "succiacapre" n'italianu y l'antiguu inglés "goatsucker", que signifiquen «ordeñacabras» o «chupacabras». A pesar de l'antigüedá d'esti mitu européu nun tien equivalentes nes tradiciones árabes, indies o chines. Ye probable que provenga de l'atracción d'estes aves polos insectos qu'arrodien los recintos de ganáu doméstico, y que pola so naturaleza de criatures nocherniegues y misterioses culpárase-yos de cualquier desgracia que-y asocediera a los reses. Otru nome antiguu n'inglés , "puckeridge", usábase tantu pa referise a esta ave como a una enfermedá del ganáu, qu'en realidá ta causada por canesbes de rezno. y otru términu del antiguu inglés "Lich fowl" (ave cádaver) indica la superstición y refugu qu'arrodiaba a esta ave nocherniega.
Dellos poetes usaron a los chotacabras como indicadores de la calidez o l'apaciguadura de les nueches de branu, como George Meredith en "Love in the Valley", Dylan Thomas en "Fern Hill", William Wordsworth en "Calm is the fragrant air", o Thomas Hardy en "Afterwards".
Caprimulgus eximius
El chotacabras doráu (Caprimulgus eximius) ye una especie d'ave caprimulgiforme de la familia de los chotacabras (Caprimulgidae).
Puede atopase nos siguientes países: Chad, Malí, Mauritania, Níxer, Nixeria, Senegal y Sudán.
Caprimulgus indicus
El chotacabras de xungla (Caprimulgus indicus) ye una especie d'ave caprimulgiforme de la familia Caprimulgidae, atopaos na India y en Sri Lanka. Alcuéntrase principalmente pela rodiada de los montes, onde se ve o s'oi na escuridá. La taxonomía d'esta y otres chotacabras rellacionaes ye complexa y una variedá de tratamientos vinieron apaeciendo al cubrir esto y otros varios chotacabras na rexón asiática. Enantes llamóse chotacabras gris o chotacabras indiu de xungla y, dacuando, yera incluyíu nel chotacabras gris del este asiáticu ("C. jotaka") como una subespecie.
El chotacabras de xungla ye d'aprosimao 21 hasta 24 cm de llargu, siendo la población de Sri Lanka (ssp. "Kelaarti") la más pequeña en tamañu. Principalmente gris con rayes negres na coroniella, fai-y falta un parche acoloratáu visible de la nala. La cola ye abuxada con franxes negres estreches bien separaes. El machu tien un parche blancu nel gargüelu que s'estrema nel mediu. La fema tien un llurdiu acoloratáu nel gargüelu y rayes sol cazu. El llamáu avezáu ye una serie de notes «"thacoo"» o «"chuck"» (a razón de 5 cada 2 segundos) como una máquina de llueñe. El cantar ye una serie lenta y periódicu de notes «"FWik-m"», repitíes por hasta 10 segundos. Esto dacuando termina en xiblíos rápidos como «"foo-foo"» cola calidá de los soníos similar a la llograda cuando se sopla aire al traviés d'una botella abierta. Un llamáu descritu como «"uk-krukroo"» atribuyíu a esta especie por Ali y Ripley na so "Handbook" ye erróneu, una y bones ésti ye'l llamáu del autillo oriental ("Otus sunia").
Les poblaciones indies (nominales) y de Sri Lanka (ssp. "Kelaarti") incluyir nesta especie, mientres "jotaka" (que la so coloración de güevos y cantar difieren) dixebróse y eleváu a una especie completa por Rasmussen y Anderton (2005). Les poblaciones que s'atopen a lo llargo de la cordal del Himalaya, al oeste de Hazara hasta Bután y el sur de Bangladex, "hazarae", son trataos como una subespecie de "Caprimulgus jotaka" nesta obra. Rexistros de "jotaka" llegaron de les islles Andamán y Phuntsholing.
Los tratamientos más antiguos inclúin una amplia distribución (China, Xapón) de les subespecies migratories "jotaka" y "phalaena" (islles Palau) nesta especie. El so nome científicu significa «chotacabras de la India», polo que ye dacuando ye confundíu con "C. asiaticus", conocíu comúnmente como'l chotacabras indiu. Pa estremalos, en dómines anteriores C. indicus foi conocíu como'l gran chotacabras indiu.
El chotacabras de junga vuélvese activu al anochecer, de cutiu sobre pacionales o carbes de les llombes, encaramándose regularmente nes bases prominentes descubierta preferíes o roques. Abelugar nos árboles, encaramándose a lo llargo a lo llargo d'una caña. La temporada reproductiva na India ye de xineru a xunu y de marzu a xunetu en Sri Lanka. El nial ye un parche desnudu nel suelu nel que ponen dos güevos. Dambos padres guaren los güevos per alredor de 16 a 17 díes.
Caprimulgus inornatus
El chotacabras senciellu (Caprimulgus inornatus) ye una especie d'ave caprimulgiforme de la familia Caprimulgidae que vive nel África subsaḥariana.
Cría nel Sahel y rexones cercanes, y muévese escontra'l sur a les selves cercanes. Alcuéntrase en Benín, Burkina Faso, Burundi, Camerún, Costa de Marfil, Chad, Djibouti, Eritrea, Etiopía, Gabón, Ghana, Guinea, Kenia, Liberia, Malí, Mauritania, Níxer, Nixeria, República Centroafricana, República Democrática d'El Congu, Senegal, Sierra Lleona, Somalia, Sudán, Sudán del Sur, Tanzania, Togu, Uganda y Yemen.
Caprimulgus longipennis
El chotacabras portaestandarte (Caprimulgus longipennis) ye una especie d'ave caprimulgiforme perteneciente a la familia Caprimulgidae. 
Habita en África dende Senegal hasta Etiopía. Habita les sabanes seques con dalgunos carbaes.
El machu adultu tien un ornamientu estravagante de la nala mientres la temporada de cría, con una pluma amplia nel tramu central, de cada nala, allargada hasta 38 cm, muncho más llarga que'l cuerpu de l'ave. Fora de la temporada de cría, nun hai distinciones ente'l plumaxe del machu y la fema.
Al igual qu'otros chotacabras, alimentar d'insectos en vuelu, con una gran variedá de camparines y escarabayos . Vuela al anochecer, más de cutiu al ponese'l sol, y dacuando puede vese con "Pteropus".
Caprimulgus macrurus
El chotacabras macruro o chotacabra de cola llarga (Caprimulgus macrurus) ye una especie d'ave caprimulgiforme de la familia Caprimulgidae.
Distribuyir dende Nepal y el nordés de la India, al traviés de Indochina, la península de Malaca, Sumatra, Borneo y Nueva Guinea a la mariña norte d'Australia.
Caprimulgus manillensis
El chotacabras filipín (Caprimulgus manillensis) ye una especie d'ave caprimulgiforme de la familia Caprimulgidae endémica de Filipines.
Caprimulgus ruficollis
El chotacabras cuellirrojo o chotacabras pardu (Caprimulgus ruficollis) ye una especie d'ave Caprimulgiforme de la familia Caprimulgidae que cría na península ibérica y el Magreb septentrional, y pasa l'iviernu en África occidental.
Ye una ave de plumaxe crípticu, con nales y cola llargues y les pates curties. La so cabeza ye ancha y esplanada, tien un picu curtiu de color coritu, anque la so boca abierta ye enorme, y ta flanqueada de goches fuertes y desenvueltes, que lu ayudar a atrapar los insectos voladores. Amás tien unos güeyos proporcionalmente grandes y de color negru. El chotacabras cuellirrojo mide ente 30 y 32 cm de llargu, de los cualos 16 cm lleguen a corresponder a lo cabero, y tien un valumbu alar d'ente 65 y 68 cm.
Nel plumaxe de les sos partes cimeros entemécense los tonos pardos, castañales y buxos, con veteado negru nes plumes escapulares, el mantu y el pileu. Presenta un anchu semicollar de color canela acoloratáu na parte frontera y una banda acoloratada más estrecha na nuca, y bigoteras blanques. Los adultos amás tienen un llurdiu blancu nel gargüelu, de normal estremada en dos. Los sos partes inferiores son de color castañu claru con llistáu pardu. El plumaxe de dambos sexos ye similar, anque pueden estremase pol tamañu de los llurdios blancos que tienen na parte media de les primaries y la punta de les rémixes esteriores, que nos machos son de mayor tamañu. Los xuveniles son de tonos más abuxaos, escarecen de los llurdios blancos del gargüelu y los llurdios blancos de nales y cola son más pequeñes que les de les femes.
El chotacabras cuellirrojo estremar del chotacabras européu ("Caprimulgus europaeus") pol so mayor tamañu y por tener la cola más llarga, y pol collar acoloratáu que-y arrodia la parte fronteru del so pescuezu. El plumaxe del chotacabras cuellirrojo polo xeneral ye de tonos más templaos.
En vuelu presenta una figura característica, que recuerda a un gran andarón, con vuelu silenciosu y a baxu altor. Al volar paez más pálidu y acoloratáu qu'el chotacabras européu y apréciase el so mayor tamañu.
Los chotacabras pertenecen a la familia Caprimulgidae un grupu d'aves principalmente nocherniegues y insectívores distribuyíes pela mayor parte del mundu. "Caprimulgus" ye'l so xéneru más numberosu y estendíu. Los sos miembros caracterizar por tener goches alredor del picu, nales llargues y estreches, plumaxe con patrones miméticos y les uñes de les garres medies con bultos en forma de peñe na parte cimera qu'usen p'afechase. Los machos suelen tener llurdios blancos nes nales y la cola, y como nesti casu tamién delles femes. Dientro del so xéneru'l chotacabras cuellirrojo ta más cercanamente emparentáu colos chotacabras africanos que col chotacabras européu.
El chotacabras cuellirrojo foi descritu científicamente pol zoólogu neerlandés Coenraad Jacob Temminck en 1820, col so nome científicu actual. "Caprimulgus" deriva de la combinación de les palabres llatines "capra" «cabra» y "mulgere" «catar», en referencia a una antigua creencia sobre que los chotacabras mamaben de les cabres; una etimoloxía similar a la del so nome común n'español, chotacabras: «chotar» ye un términu arcaicu que procede del llatín "suctare" y significa «mamar». Pela so parte, el nome de la so especie, "ruficollis" ye la combinación de les palabres llatines "rufus" «ablondu» y "collis" «pescuezu».
Descríbense dos subespecies:
La so área de cría amenorgar al estremu suroccidental del Holárticu. N'Europa cría namái la península ibérica (concentráu especialmente nos sos dos tercios meridionales onde coincide menos col chotacabras européu) y el noroeste d'África, distribuyíu solamente pel norte de Marruecos, Arxelia y Túnez. Tres la dómina de cría migra travesando'l desiertu del Sáhara pa llegar al sur de Mauritania y Malí, amás de Senegal y rexones circundantes.
Los sos hábitats naturales son les zones de carba mediterránea, los montes abiertos secos, les rexones semidesérticas ya inclusive los araxales arenosos.
Ye una ave de vezos crepusculares y nocherniegos que pasa'l día dormiendo escondíu nel suelu o posáu horizontalmente en dalguna caña baxa. 
Alimentar d'insectos voladores que caza al vuelu nes sos pasaes rasantes cola boca abierta, anque tamién puede llanzase a atrapalos partiendo d'un posaderu.
El chotacabras pardu ye una ave netamente migradora. Llega a la península ibérica nel mes de abril, principalmente a finales d'esti mes. La so migración nocherniega foi pocu reparada y la presencia d'estes aves na mariña occidental de Marruecos, en El Aaiún y nel cantu septentrional del Sáhara tamién en mayu, demuestra que munchos exemplares nun lleguen a la península enantes de la metá d'esi mes.
Igual qu'el chotacabras européu, esta especie esplega tamién un espectacular cortexu; el machu palmotia coles nales dolce o más vegaes mientres sobrevuela a la fema. El chotacabras pardu nun constrúi nial dalgunu, llindándose a faer la puesta, de normal de dos güevos, directamente nel suelu desnudu, de cutiu aprovechando una llixera depresión. Siente preferencia por zones arenoses y ye frecuente qu'al pie de los güevos haya dalgún cachu de madera seco, costume similar a la otra especie.
El color de los güevos ye variable y siempres bien crípticu, confundiéndose fácilmente con quixarros. Polo xeneral son elípticos y brillantes de color blancu buxu, con puntos y manchitas pardes o amarellentaes ya inclusive verdoses o plomices. Esta especie realiza dos puestes, una a principiu de mayu y otra a finales de xunu.
Les amenaces más importantes son la destrucción del hábitat de nidificación, la falta d'alimentu por causa de los plaguicidas, l'atropellu por automóviles, choque contra barganales cinexéticos y llabores mecánicos agrícoles en cultivos con arboláu. Posiblemente tien tamién problemes nes sos árees d'ivernada.
Caprimulgus vexillarius
El chotacabras cuelgacintas (Caprimulgus vexillarius) ye una especie d'ave caprimulgiforme perteneciente la familia Caprimulgidae.
Ye una ave emigrante que se distribúi dende Nixeria hasta Sudáfrica. El so hábitat preferíu ta al sur del ecuador en montes de pandu, sobremanera de miombo, que son parcialmente cascayosos o semáu de llombes predreses. Reparar como añales y migrantes a lo llargo del Valle del Rift en Kenia y en rexones del Llagu Victoria, y pasen la temporada de cría nes sabanes subtropicales de Nixeria a Sudán.
El machu caracterizar por tener una banda ancha blanca sobre otra negra primaria. Amás los machos adquieren una llamativa pluma primaria mientres la temporada de reproducción. Estes cintes crecen con una mayor duración n'años socesivos, hasta algamar el doble del llargor del cuerpu. Cáyense o ruempen rápido al términu de la cría. 
Cariama cristata
La seriema de pates coloraes, cariama crestada, chuña patirroja o socori (Cariama cristata) ye una especie d'ave de la familia Cariamidae y única representante del xéneru Cariama, incluyíu tradicionalmente nel orde Gruiformes, pero asitiaos anguaño nun orde Cariamiformes (xuntu con otros trés families extintas). Ye una predadora principalmente terrestre. Habita praderíes de Brasil dende'l sur del la selva amazónica hasta Uruguái y el norte d'Arxentina. La área sobre la que se distribúi envalórase en 5,9 millones de km². La especie ta ausente de la Matu Atlánticu y de les tierres altes a lo llargo de la mariña de Brasil.
Tien un altor de 75 a 90 cm, col pescuezu relativamente llargu. Tien unes pates robustes. El plumaxe ye pardu-buxu con llurdios marrones sobre negru, marrón claro na cabeza, el pescuezu y pechu, y blancu nel banduyu. La cola tien una banda de negru cerca de la punta y punta blanca. El picu y les pates son de color coloráu, y los güeyos son de color mariellu. Plumes nidies remanecen de la base del picu pa formar un abanicu o una especie de cresta. Munches otres característiques son compartíes cola Seriema de pates negres ("Chunga burmeisteri"), l'otru miembru vivu de la so familia.
El so canto tien una calidá descrita como "un encruz ente" la lladrida d'un perru nuevu y la cacarexada de los pavos". Na parte más fuerte del cantar, el páxaru tien el so pescuezu dobláu de manera que la so cabeza ta tocando'l so llombu. Dambos miembros de la pareya, según pequeños a la edá de dos selmanes canten, de cutiu unu de los miembros d'una familia empieza un cantar cuando otru terminó, o dos canten simultáneamente. El cantar puede escuchase a dellos kilómetros a la redonda. Nél Parque Nacional de les Emas, Brasil, ente 1981-1982, el observadores escucharon a cuatro seriemas de pates coloraes cantando al empar.
El cantar completu consta de tres secciones:
Prefier habitar pacionales a cualesquier otru llugar, anque se presenta n'estepes y montes de baxu porte. A pesar de que-y gusta a habitar exuberantes praos cercanos a los ríos, nun va pasar fácilmente a los güelgaes colindantes nin a los campos de cultivu. Reparar davezu solos o en pareyes, pero dacuando en grupos d'hasta cuatro, al paecer families. De normal camina pel suelu y pueden correr más rápidu qu'un ser humanu, a velocidaes d'hasta 25 km/h enantes de volar.
Cacen reptiles y insectos nel suelu, ocupando'l mesmu nichu que'l secretariu africanu ("Sagittarius serpentarius").
Caridonax fulgidus
El alción culiblanco (Caridonax fulgidus) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Halcyonidae endémica de Indonesia. Ye la única especie del xéneru Caridonax.
Distribuyir pola mayoría de les islles menores de la Sonda septentrionales. El so hábitat natural son les selves húmedes.
Carpococcyx renauldi
El cucu terrestre d'Indochina (Carpococcyx renauldi) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae mesma del sudeste de Tailandia, Laos, Camboya y Vietnam. Nun se conocen subespecies.
Esta ave de pates y cola llargues, cola so complexón compacta, ta afecha pa vivir sobre'l suelu nes condiciones de la selva. Vive nes selves templar y húmedu, la selva secundaria (árees onde los árboles vuelven brotar dempués de baltar), y maleces, en tierres baxes y llombes. Nestos hábitats prefier árees de vexetación trupa, corriendo velozmente pa escapar cuando ta en peligru. Ye evasiva, malo de reparar, y ta bien tremada na so área. Come una amplia variedá de pequenes criatures. Utiliza los reclamos pa caltener el contactu; les pareyes faen dúos con una aspra y fonda nota xiblante.
Cathartes aura
El aura gallipavo, utre americana cabecirrojo o urubú de cabeza colorada (Cathartes aura) ye una especie d'ave Accipitriformes de la familia Cathartidae. La so área de distribución estender dende l'estremu sur de Suramérica hasta'l sur de Canadá. Habita una variedá de zones abiertes y semiabiertas, incluyendo montes subtropicales, carbes, pacionales y desiertos. Ye una ave grande, con un valumbu de 170-183 cm, un llargor de 64-81 cm y un pesu que puede variar ente 0,85 y 2,26 kg. El so plumaxe ye marrón escuru hasta negru; la cabeza y el pescuezu nun tienen plumes y son de color púrpura–colloráu. El so picu ye curtiu, ganchudu, y de color marfil. 
El aura gallipavo aliméntase casi puramente de carroña. Alcuentra los cadabres cola so aguda visión y el so sentíu del olfatu, volando a un altor abondo baxa pa detectar los gases producíos polos entamos del procesu de descomposición de los animales muertos. Pa movese nel aire, aprovecha térmices, amenorgando la necesidá de aletear. 
Pasa la nueche en llargos grupos comuñales. Como escarez de siringe – l'órganu vocal de les aves – les sos vocalizaciones llindar a xiblíos baxos y gurníos. Añera en cueves, buecos d'árboles o carbes. Suel tener dos críes qu'alimenta por regurgitación.Tien pocos depredadores. La so esperanza de vida ye daqué percima de 16 años nun ambiente montés, ente que en cautiverio puede llegar a tener más de 30 años en casos escepcionales.
A pesar de tener una apariencia asemeyada a la de los utres del Vieyu Mundu, nun tán estrechamente emparentaos, anque formen parte del mesmu orde Accipitriformes. Les utres del Vieyu Mundu son incluyíos na familia Accipitridae, qu'inclúi tamién les águiles, los gavilanes, y los bilanos. El aura gallipavo pertenez a la familia Cathartidae, qu'inclúi tamién al cóndor d'Andar ("Vultur gryphus").
Puede tener distintos nomes comunes, incluyendo jote cabeza colorada (Arxentina y Chile); urubú de cabeza colorada (Brasil); guala cabecirroja (Colombia); zopilote cabecirrojo (Costa Rica); aura o aura tiñosa (Cuba, República Dominicana y Puertu Ricu); zope (El Salvador); cute (Hondures); zopilote, aura, aura cabecirroja, aura común (Méxicu); zopilote cabecirrojo (Nicaragua); noneca (Panamá); cuervo cabeza colorada (Paraguái, Uruguái); gallinazo cabeza colorada (Perú); oripopo (Venezuela).
El nome común encamentáu pola Sociedá Española d'Ornitoloxía ye aura gallipavo.
El aura gallipavo adultu tien un tamañu de 66 a 81 cm, una valumbu de 173 a 183 cm, y un pesu de 0,85 a 2,26 kg. El dimorfismu sexual ye mínimu; dambos sexos son idénticos nel plumaxe y la coloración, anque la fema ye llixeramente más grande. Les plumes del cuerpu son na so mayoría de color marrón-coritu. La superficie inferior de les plumes de vuelu de les nales ye de color gris, creando contraste colos lineamientos alares más escuros. La cabeza ye pequeña en proporción al cuerpu y nun tien plumes; nos adultos ye acoloratada y nes especies xuveniles ye gris escuru. Tien un picu relativamente curtiu, ganchudu, de color marfil. El iris de los güeyos ye de color marrón-buxu. Les pates y los pies son de color rosado, anque de cutiu con llurdios blancos. El güeyu tien una sola fila incompleta de pestañes nel párpagu cimeru y dos files nel párpagu inferior.
Los deos delanteros de los pies son llargos y tienen pequeñes membranes interdixitales nes sos bases. Les marques de les garres son llargues, ente 9,5 y 14 cm de llargu y 8,2-10,2 cm d'anchu. Los deos de los pies tán dispuestos nun clásicu patrón anisodáctilo. Los pies son planos, relativamente débiles y pocu afechos a garrar; les garres tampoco tán diseñaes pa garrar, yá que son relativamente romes. 
En vuelu, la cola paez llarga y delgada, oldeando cola del zopilote negru ("Coragyps atratus"). Les fueses nasales nun tán dixebraes por un tabique, sinón que tán furaes. Añalmente pasa por una muda gradual que s'empecipia a fines del iviernu hasta entamos de la primavera y que dura hasta principios de la seronda. Nos exemplares xuveniles, la cabeza tien un color gris y la punta del picu ye negra. Nun se sabe esactamente qué edá puede algamar. La esperanza de vida máxima rexistrada en auras gallipavo monteses ye 16 años. La esperanza de vida en cautiverio ye más elevada, polo xeneral 21 años, anque esiste un exemplar en Minnesota con una edá confirmada de 34 años.
El aura gallipavo tien una amplia distribución, con una incidencia global envalorada de 28.000.000 km². Ye la utre más abondosa nes Américas, y distribúyese dende'l sur de Canadá hasta'l Cabu de Fornos nel sur de Chile. 
La so población mundial envalórase en 5.000.000 d'aves. 
Les auras qu'añeren en Canadá y el norte d'Estaos Xuníos migren escontra'l sur nel iviernu, dacuando llegando hasta Suramérica. 
Ye una ave común en campu abierto, montes subtropicales, carbes, desiertos y el piemonte. Tamién habita pacionales, praderíes y güelgues. Polo xeneral evita les zones de montes trupos; ye más común n'árees relativamente abiertes con montes cercanos pa la anidación.
El so rangu altitudinal ye de normal menos de 2500 msnm, pero vióse-y a los 4300 metros en Bolivia.
El aura gallipavo ye una ave gregariu que pasa la nueche en grupos comuñales, anque suel buscar alimentu individualmente mientres el día. Hasta dellos cientos d'utres pueden arrexuntase pa pasar la nueche, dacuando incluyendo zopilotes negros ("Coragyps atratus"). Perchan n'árboles muertos, ensin xamasca, o n'estructures artificiales como torres d'agua. A pesar de qu'añera en cueves, nun entra nelles pa folgar, sacante mientres la dómina de reproducción. Mientres la nueche, amenorga la so temperatura corporal per cerca de 6 graos centígraos hasta 34°C, volviéndose llixeramente hipotérmico.
El aura gallipavo tien pocos depredadores naturales. Utres adultes y xuveniles pueden cayer presa de águiles reales, águiles, y búhos cornudos. Los güevos y pitucos pueden cayer presa de mamíferos tales como mapaches, tlacuaches y foíns. La so principal forma de defensa ye regurgitar carne semi-dixerida, una sustanza maloliente qu'agafa los güeyos, cola que llogra disuadir a la mayoría de les criatures con intenciones d'asaltar un nial d'utres. Una utre tamién puede trate obligáu a regurgitar una comida semi-dixerida pa desfacer rápido del pesu nel so buche y poder tomar vuelu col fin de fuxir d'un depredador potencial.
Cuando se mueve nel suelu, con saltos desgarbados, el aura gallipavo paez bien cabileñu. Rique d'un gran esfuerzu p'alzar el vuelu, batiendo les sos nales mientres salta. 
Una vegada n'alza, entama coles nales en forma de diedru y frecuentemente bánciase d'un llau a otru, captando la lluz del sol que reflexa'l gris plateado de les nales. El vuelu del aura gallipavo ye exemplar d'un vuelu estáticu, aprovechando térmiques pa caltener la so altitú, dacuando mientres hores, ensin la necesidá de bater les sos nales.
Aliméntase principalmente d'una amplia variedá de carroña, dende pequeños mamíferos a los herbívoros grandes, prefiriendo los acabante morrer, y evitando los cadabres que llegaron al puntu de podrizu. Raramente alimentar de materia vexetal, como vexetación riberana, calabaces o otros cultivos, y d'insectos vivos y otros invertebraos. En Suramérica foi reparáu comiendo les frutes de la palma aceitera, una especie introducida. Ye pocu común que cace y mate a la so preses. 
De cutiu puede reparase lo a lo llargo de les carreteres, alimentándose de los cadabres d'animales atropellaos, o cerca de cuerpos d'agua, alimentándose de pexes varaos. Al igual qu'otres utres, desempeña un papel importante nel so ecosistema, llibrando al ambiente de la carroña qu'otra manera podría representar un biltu d'enfermedaes.
Busca alimentu utilizando'l so sentíu del olfatu, un sentíu compartíu colos demás utres del xéneru "Cathartes", pero pocu común nel mundu de les aves. Alcuentra carroña al detectar el golor de etanotiol, un gas producíu al entamu de la descomposición nos animales muertos. El lóbulu olfativu del so celebru, responsable del procesamientu de los golores, ye particularmente grande en comparanza con otros animales. Esta capacidá pa detectar golores déxa-y alcontrar carroña per debaxo de la cubierta de montes. Les utres qu'escarecen d'esta capacidá, como'l zopilote rei ("Sarcoramphus papa") y el zopilote negru ("Coragyps atratus"), siguen al aura gallipavo escontra los cadabres. De cutiu el aura gallipavo ye'l primeru en llegar al animal muertu, xuntu col aura sabanera y el aura selvática que comparten la mesma capacidá de goler la carroña. Mueve a auras sabaneres y auras selváticas por cuenta del so tamañu más grande, pero de la mesma ye movíu pol zopilote rei, que xeneralmente ruempe la piel de cadabres d'animales grandes con cueros duros. Esto dexa a les utres más pequeñes, con picos relativamente débiles, de tamién aportar a les partes comestibles de la carroña. Eso ye un exemplu de dependencia mutua ente especies.
Los seres humanos tamién aprovechen del sentíu del olfatu de les utres americanes: inyéctase etanotiol nos oleoductos, y de siguío, los inxenieros en busca de fugues monitorean los vuelos de les utres que busquen alimentu.
L'entamu de la temporada reproductiva varia dependiendo de la llatitú en que permanez. Nel norte de la área de distribución empecipiar ente principios de marzu hasta xunu. El apareamiento fórmase siguiendo un cortexu ritual que se realiza nel suelu: dellos machos axuntar nun círculu, arrodiando a una fema mientres abren parcialmente les sos nales, pavoneándose, banciando les sos cabeces, y realizando movimientos de saltu en tol perímetru del círculu. Tamién realicen vuelos de cortexu, llanzándose o escorriéndose ente sigo. 
El aura gallipavo añera en sitios relativamente protexíos, como en cantils, dientro de cueves, nel buecu d'un árbol, o en llugares con vexetación trupa. Nun constrúi nials, sinón que pon los güevos no fondero del llugar escoyíu. Les femes suelen poner dos güevos, anque la puesta puede variar ente unu y tres güevos. Los güevos son de color crema, enllordiaos de castañal o lavanda alredor del so estremu más grande. Los padres comparten la incubación que dura ente 30 y 40 díes. Los pitucos son altriciales; esto ye, nacen ciegos, desnudos ya indefensos. Mientres unes 10 o 11 selmanes, curien de los pitucos y dan-yos de comer regurgitando. Cuando los adultos tán amenaciaos mientres añeren, pueden regurgitar sobre l'intrusu, asonsañar la muerte, o fuxir del nial. Si los pitucos vense amenaciaos nel nial, deféndense silbiendo y regurgitando. Los pitucos permanecen nel nial mientres 9 a 10 selmanes. Los grupos familiares permanecen xuntos hasta la seronda.
N'ocasiones, el aura gallipavo foi percibíu como una amenaza por ganaderos que piensen qu'espubliza enfermedaes del ganáu como'l carbunclu o peste porcino. Sicasí, el tracto dixestivu del aura gallipavo tien ácidos que destrúin los virus. Tamién esiste la percepción de qu'el aura gallipavo ataca a animales naciellos. Esta percepción ye equivocada: el aura gallipavo nun mata animales vivos, anque sí s'entemez con grupos de zopilotes negros ("Coragyps atratus") qu'incidentalmente maten a xatos aisllaos, y aliméntense de lo que dexen. Los escrementos producíos pol aura gallipavo y otres utres, pueden ser dañible pa árboles y otra vexetación. 
El aura gallipavo ta protexíu por un númberu de lleis y trataos internacionales, incluyendo'l Tratáu d'Aves Migratories de 1918 nos Estaos Xuníos, pola Convención pa la Protección d'Aves Migratories en Canadá, y pola Convención pa la Protección d'Aves Migratories y de Mamíferos en Méxicu. Nos Estaos Xuníos ta prohibíu de prindar, matar o tener auras gallipavo, con pena d'una multa d'hasta 15.000 USD y una pena de prisión d'hasta seis meses. El aura gallipavo ye tamién incluyíu na Convención d'Especies Migratories d'Animales Monteses ratificada por 115 países, incluyendo 12 países llatinoamericanos: Chile (1983), Panamá (1989), Uruguái (1990), Arxentina (1992), Perú (1997), Paraguái (1999), Bolivia (2003), Ecuador (2004), Honduras (2007), Costa Rica (2007), Antigua & Barbuda (2007), Cuba (2008). Ta clasificada como una especie d'esmolición menor d'alcuerdu a la UICN. Les poblaciones paecen caltenese estables, y nun s'algamó l'estragal de la inclusión como especie amenazada, que rique d'un amenorgamientu de más de 30 per cientu en diez años o en tres generaciones.
El nome xenéricu "Cathartes" significa «purificador» y ye la forma latinizada de la palabra griega "kathartes" (en griegu: καθαρτης). El nome específicu de la especie, "aura", ye la forma latinizada de "auroura", la palabra indíxena mexicana pa esta utre. 
Foi formalmente descritu per primer vegada por Linneo como "Vultur aura" nel so "Systema Naturae" en 1758, y caracterizáu como "V. fuscogriseus, remigibus nigris, cara alba" («utre marrón-gris, con nales negres y un picu blancu»). 
El aura gallipavo ye un miembru de la familia Cathartidae, xuntu coles otres seis especies d'utres americanes, ya inclúyese nel xéneru "Cathartes" col aura selvática ("C. melambrotus") y el aura sabanera ("C. burrovianus"). Al igual qu'otres utres americanes, el aura gallipavo tien un númberu cromosómico diploide de 80.
Nun esiste claridá sobre l'allugamientu taxonómica esacta del aura gallipavo y les demás seis especies de utres americanes. A pesar de que les utres americanes y les utres eurasiáticos tienen una apariencia y funciones ecolóxiques asemeyaes, dambos grupos evolucionaron d'ancestros distintos en distintos partes del mundu. La midida en que son distintes ye anguaño onde s'enfoque l'alderique, con delles autoridaes suxuriendo que les utres americanes pueden ser Ciconiiformes y que tán más estrechamente rellacionaos con cigüeñas.
Autoridaes taxonómiques más recién asitien les utres americanes nel orde Accipitriformes xuntu colos utres del Vieyu Mundu, o los asitien nel so propiu orde: Cathartiformes.
Estrémense cinco subespecies:
Cathartes burrovianus
El aura sabanera (Cathartes burrovianus) ye una especie d'ave carroñera de la familia Cathartidae. Tamién recibe los nomes comunes de jote cabeza mariella (Arxentina), urubú cabeza mariella (Brasil), guala sabanera (Colombia), zopilote cabecigualdo (Costa Rica y Nicaragua), zopilote sabaneru (Méxicu), y cuervo cabeza mariella (Paraguái y Uruguái). Foi considerada conespecífica col aura selvática ("Cathartes melambrotus") hasta l'añu 1964, cuando dambos taxones fueron consideraos especies independientes.
El aura sabanera ye una ave de la rexón neotropical, que les sos poblaciones estender dende'l sureste de Méxicu, pasando por Centroamérica, hasta'l norte d'Arxentina y Uruguái en Suramérica. Habita en sabanes, banzaos estacionalmente anubiertos, pacionales de tierres baxes y montes bien degradaos.
Ye una ave grande, con una valumbu de 150 a 165 cm. El plumaxe del cuerpu ye de color negru, ente que la cabeza, que nun tien plumes, ye de color naranxa maciu con árees de color coloráu o azul. Como escarez d'una siringe, les sos vocalizaciones llindar a gurníos o siseos baxos.
Aliméntase de carroña y alcuentra los cadabres cola vista y l'olfatu, esta postrera una capacidá pocu común nes aves. Por cuenta de que el so picu nun ye abondo fuerte p'abrir los gruesos cueros de los cadabres d'animales grandes, depende d'otres utres más grandes, como'l zopilote rei ("Sarcoramphus papa"), pa esto.
Al igual qu'otros utres americanes, el aura sabanera utiliza térmices pa permanecer nel aire con un esfuerzu mínimu. Nun constrúi nial: pon los sos güevos sobre superficies planes, como suelos de cueves, o nos buecos de tueros. Alimenta a les sos críes por regurgitación.
El aura sabanera mide de 53 a 66 cm de llargu, con un valumbu de 150 a 165 cm y un llargor de la cola de 19 a 24 cm. El so pesu bazcuya dende 0,95 hasta 1,55 kg. 
El so plumaxe ye negru con reflexos verdes. La cabeza nun tien plumes y ye de color mariellu, cola frente y nuca acolorataes y la corona de color azul buxu. L'iris de los sos güeyos ye coloráu. Les pates son de color blancu. El picu ye de color carne. El güeyu tien una fila incompleta de pestañes nel párpagu cimeru y dos files nel párpagu inferior. La cola ye arredondiada y relativamente corta pa una utre. La punta de la nala zarrada estiéndese más allá de la cola. Los exemplares xuveniles tienen un plumaxe marrón, la cabeza escura y la nuca blanca.
El picu ye gruesu, arredondiáu na parte cimera y ganchudu na punta. Los deos delanteros de los pies son llargos y nun tán afechos a garrar. Les apertures de les fueses nasales son allargaes y escarecen de tabique. Como los demás utres americanes, el aura sabanera escarez de siringe, y polo tanto nun puede emitir otru soníu qu'un xiblíu baxu.
La so apariencia ye asemeyada a la del aura selvática ("Cathartes melambrotus"); sicasí, estremar d'esta en dellos aspeutos: "Cathartes burrovianus" ye más pequeñu y menos robustu que "C. melambrotus" y tien una cola más delgada y curtia; el so plumaxe tiende a ser marrón escuru, ente que'l plumaxe de "C. melambrotus" ye negru brillante; les sos pates son de color más claru y la so cabeza ye más naranxa y menos mariella que nel casu de "C. melambrotus". Amás, el so vuelu ye menos estable qu'el de "C. melambrotus". El aura sabanera tamién se paez al aura gallipavo ("Cathartes aura").
Tien una amplia distribución xeográfica, qu'inclúi Arxentina, Belice, Bolivia, Brasil, Chile, Colombia, Costa Rica, Ecuador, El Salvador, Guatemala, la Guayana Francesa, Guyana, Hondures, Méxicu, Nicaragua, Panamá, Paraguái, Perú, Surinam, Uruguái y Venezuela.
Los sos hábitats naturales inclúin tierres baxes tropicales o subtropicales, anubiertes o que s'anubren estacionalmente, como sabanes, banzaos, pastizal, manglares y antiguos montes bien degradaos. Incidentalmente puede analayar por escamplaes o campos secos. Polo xeneral nun s'atopa en rexones de gran altitú. Amás, el aura sabanera prefier vivir nes sabanes que nos montes, onde sigo vive'l aura selvática ("Cathartes melambrotus").
El aura sabanera vuela coles nales en posición de diedru, xeneralmente de forma solitaria, y escasamente alcuéntrase-y en grupos. Muévese entamando a baxu altor sobre güelgues p'alcontrar carroña, y pósase en postes de barganales o n'otres perches baxes. Tien un típicu vuelu estáticu, utilizando térmices pa caltener la so altitú ensin la necesidá de bater les sos nales. Prefier caltenese a baxu altor, y raramente xube a altitúes mayores. Créese qu'esta ave ye un tanto migratoria como respuesta a los cambeos del nivel d'agua onde habita. Al igual qu'otres utres americanes, tien el vezu pocu común de la urohidrosis, mexando o defecando sobre les sos pates pa estenar el calor por evaporación.
El aura sabanera subsiste casi por completu de carroña. Anque s'alimenta principalmente de cadabres, sábese que tamién caza pequeños animales acuáticos nos banzaos. 
Prefier carroña con carne fresco, pero de cutiu nun puede faer el primer corte nos cadabres porque'l so picu nun ye abondo fuerte pa romper los gruesos cueros d'animales grandes. Nun come carroña n'estáu de descomposición avanzada, una y bones esta ta contaminada con toxines microbianes.
Al igual qu'otres utres, el aura sabanera desempeña un papel importante nel so ecosistema, llibrando al ambiente de la carroña qu'otra manera podría representar un biltu d'enfermedaes.
Busca la carroña cola so aguda vista, pero tamién utiliza'l so sentíu del olfatu, una característica que comparte colos demás utres del xéneru "Cathartes", pero pocu común nel mundu de les aves. Alcuentra la carroña al detectar el golor del etanotiol, un gas producíu al entamu de la descomposición nos animales muertos.
El lóbulu olfativu del so celebru, responsable del procesamientu de los golores, ye particularmente grande en comparanza con otros animales.
Esta característica de les utres americanes foi utilizada polos seres humanos: inyéctase etanotiol nos oleoductos y, de siguío, los inxenieros en busca de fugues monitorean los vuelos de les utres que busquen alimentu.
El zopilote rei ("Sarcoramphus papa"), qu'escarez de l'habilidá de goler carroña, sigue al aura sabanera escontra los cadabres, onde'l zopilote rei ruempe la piel del animal muertu. Esto déxa-y al aura sabanera aportar a les partes comestibles, yá que nun tener un picu abondo fuerte pa esgañar el gruesu cueru d'animales grandes. Este ye un exemplu de dependencia mutua ente especies. A pesar d'esto, el aura sabanera ye xeneralmente movida y alloñada de los cadabres tantu pol zopilote rei como pol aura gallipavo ("Cathartes aura"), pos estos tienen un tamañu mayor.
Nun constrúi nial, sinón que pon los sos güevos na cornisa d'un cantil, nel suelu d'una cueva o nel buecu d'un árbol. Xeneralmente pon dos güevos, que son de color crema con llurdios marrones y grisessobremanera alredor de la parte más grande. Los pitucos son altriciales, esto ye, nacen ciegos, desnudos y relativamente inmóviles; nun producen plumones sinón hasta más tarde. Los padres alimenten a les sos críes regurgitando na so picu comida predigerida, d'onde los pitucos entós beber. Les críes salen del nial a los dos o tres meses.
El aura sabanera ye una ave que s'atopa baxu esmolición menor d'alcuerdu a la UICN, yá que tien un enclín poblacional estable y una población envalorada d'ente 500.000 y 4.999.999 individuos adultos. Tamién tien una amplia distribución xeográfica, que s'estiende sobre una superficie de .
La especie "C. burrovianus" describióse per primer vegada por John Cassin en 1845. 
Delles clasificaciones estremen dos subespecies:
La subespecie "Cathartes burrovianus urubitinga" describióse pol ornitólogu austriacu August von Pelzeln en 1851; ye la mayor de los dos subespecies y distribúyese d'Arxentina escontra'l norte hasta Colombia. 
La subespecie nominal, "Cathartes burrovianus burrovianus", ye más pequeña y distribúyese dende'l noroeste de Suramérica al traviés de Centroamérica hasta'l sureste de Méxicu.
El nome del xéneru, "Cathartes", significa «purificador» y provién de la forma latinizada de la palabra griega kathartēs/καθαρτης.
Entá nun esiste claridá sobre l'allugamientu taxonómica esacta del aura sabanera y les demás seis especies d'utres americanes. A pesar de que les utres del Nuevu Mundu y les utres eurasiáticos tienen una apariencia y funciones ecolóxiques asemeyaes, dambos grupos evolucionaron d'ancestros distintos en distintos partes del mundu. La midida na que son distintes ye onde s'enfoca anguaño l'alderique, con delles de les autoridaes taxonómiques más antigües suxuriendo que les utres americanes pueden ser ciconiformes y que tán más estrechamente rellacionaos coles cigüeñes.
Esta ye la posición del Comité de Clasificación d'América del Sur que retiró les utres americanes del orde Ciconiiformes pa treslladalos al orde Cathartiformes. Al igual qu'otres utres americanes, el aura sabanera tien un númberu cromosómico diploide de 80.
Cathartes melambrotus
El aura selvática (Cathartes melambrotus) ye una especie d'ave Accipitriformes de la familia Cathartidae. Ye tamién conocíu como zamuro grande de cabeza mariella, guala amazónica, urubú de la selva, urubú grande de cabeza mariella y oripopo cabeza mariella mayor. 
Yera considerada la mesma especie qu'el aura sabanera ("Cathartes melambrotus") hasta que dambes especies fueron separaes taxonómicamente en 1964.
Nun se conocen subespecies.
Habita los montes tropicales húmedos de tierres baxes en Suramérica y el sur de América Central. 
Ye una ave bastante grande, con un valumbu de 165 a 210 cm, un pesu de 1,2 a 3,2 kg y un tamañu de 70-84 cm de llargu. 
El plumaxe del cuerpu ye negru y la cabeza y el pescuezu, que nun tienen plumes, varien en color de mariellu fondo a naranxal pálida. Escarez d'una siringe y les sos vocalizaciones llindar a gurníos y siseos baxos.
Aliméntase de carroña y alcuentra los cadabres a la vista y l'olfatu, una capacidá pocu común nes aves. Por cuenta de que el so picu nun ye abondo fuerte p'abrir los gruesos cueros de los cadabres d'animales grandes, depende d'otres utres más grandes, como'l zopilote rei ("Sarcoramphus papa"), pa esto.
Al igual qu'otros utres americanes, el aura selvática utiliza térmices pa permanecer nel aire con un esfuerzu mínimu. Nun constrúi nial: pon los sos güevos sobre superficies planes, como suelos de cueves, o nos buecos de tueros. Alimenta a les sos críes por regurgitación.
El aura selvática ye una ave grande, con un tamañu de 64-75 cm de llargu, una cola de 25-29 cm, un valumbu de 165 a 210 cm y un pesu de 1,2 a 3,2 kg. El so plumaxe ye negru con un rellumu verde o moráu. El gargüelu y les partes llaterales de la cabeza nun tienen plumes. La piel de la cabeza tien un color que varia dende mariellu escura hasta naranxa pálidu. La corona ye de color azul buxu. La nuca y la zona cerca de les fueses nasales son de color rosado. La parte inferior de les nales ye negru, ente que les plumes de vuelu tienen un tonu más claru. Los once plumes primaries paecen tener un color blancu cuando son vistos dende enriba. La cola ye arredondiada y relativamente llarga pa una utre, y estiéndese llixeramente más allá de la punta de la nala zarrada. Nun hai dimorfismu sexual. La cabeza de los xuveniles, qu'otra manera se paecen a los adultos, ye gris opacu. L'iris de los sos güeyos ye de color coloráu, les pates son de color negru, y el picu ye de color carne. El güeyu tien una fila incompleta de pestañes nel párpagu cimeru y dos files nel párpagu inferior. El so picu ye gruesu, arrondáu y tien una punta agabitada. La base del picu tien una cera nidia. Les apertures de les fueses nasales son allargaes y escarecen de tabique. Como los demás utres americanes, el aura selvática escarez de siringe, y polo tanto nun puede emitir otru soníu qu'un xiblíu baxu. Por cuenta del so vezu de urohidrosis, les partes escamoses de les sos piernes de cutiu tienen una apariencia blanca como resultancia del ácidu úricu. Los deos delanteros de los pies son llargos y nun tán afechos a garrar. 
La so apariencia ye asemeyada a la del aura sabanera ("Cathartes burrovianus"); sicasí, estremar d'esta en dellos aspeutos: ye más grande y más robustu que "C. burrovianus", y tien una cola más llarga y más ancha; el so plumaxe ye negru brillante, ente que'l plumaxe de "C. burrovianus" ye marrón escuru; Les sos pates son de color más escuru y la so cabeza ye más mariella y menos naranxa/rosada que nel casu de "C. burrovianus". Amás, el so vuelu ye más estable qu'el de "C. burrovianus". A diferencia de los demás miembros del xéneru "Cathartes", el aura selvática tien plumes de vuelu primaries relativamente escures, qu'oldeen llixeramente coles plumes de vuelu secundaries y les primaries esternes, que son más pálides. El aura selvática prefier vivir nos montes, ente que el aura sabanera prefier les sabanes. El aura selvática tamién ye un pocu más grande qu'el aura gallipavo; namái puede ser estremada d'ésta especie, dende relativamente cerca, pola coloración de cabeza distinta. La coloración inferior de les nales ye similar a la del aura gallipavo, pero'l aura selvática polo xeneral tien una banda ancha y llixeramente más escura que cuerre verticalmente pola metá de les nales.
El aura selvática distribuyir na Cuenca Amazónica tropical en América del Sur, incluyendo'l sudeste de Colombia, el sur y l'este de Venezuela, Guyana, Guayana Francesa, Surinam, el norte y l'oeste de Brasil, el norte de Bolivia, l'este de Perú y l'este de Ecuador. En Centroamérica distribuyir en Panamá y Nicaragua. Nun asocede nos Andes, nin nes tierres baxes del oeste o al norte d'Andar, tampoco nes rexones relativamente abiertes nel norte y oriente d'América del Sur, o nes rexones subtropicales del sur. Cuenta con una amplia distribución con una estensión total envalorada de 6.650.000 km².
Habita monte húmedu tropical de tierres baxes. Polo xeneral nun s'atopen en rexones de gran altitú. Ye común nes zones con montes trupos. Puede analayar por sabanes of pacionales, pero ye raru que s'alloñar enforma de les zones montiegues qu'apurren abelugu y posibilidaes de anidación.
El aura selvática pasa la nueche n'altos árboles muertos qu'ufierten una bona vista sobre'l terrén circundante. Al buscar alimentu, suel volar solu o en pareyes, escasamente en grupos. El so vuelu ye pesáu y constante. Vuela entamando, calteniendo les sos nales en posición horizontal o llixeramente enriba de lo horizontal, nuna posición conocida como «posición diedru». Tien un típicu vuelu estáticu, utilizando térmices pa caltener la so altitú ensin la necesidá de bater les sos nales. 
Al igual que cigüeñas y otros utres americanes, tien el vezu pocu común de urohidrosis, mexando o defecando sobre les sos propies pates pa estenar el calor por evaporación.
El aura selvática subsiste de carroña, incluyendo la d'animales atropellaos y d'otros animales muertos. Prefier carroña con carne fresco, pero de cutiu nun puede faer el primer corte nos cadabres porque'l so picu nun ye abondo fuerte pa romper los gruesos cueros d'animales grandes. Nun come carroña n'estáu de descomposición avanzada, una y bones esta ta contaminada con toxines microbianes. Bebe agua dende charcos, estanques, o cualesquier otru recipiente d'agua. Al igual qu'otres utres, desempeña un papel importante nel ecosistema, desfacer de la carroña qu'otra manera representaría un biltu d'enfermedaes.
Busca la carroña cola so aguda vista, pero tamién utiliza'l so sentíu del olfatu, un sentíu compartíu colos demás miembros del xéneru "Cathartes", pero pocu común nel mundu de les aves. Alcuentra carroña al detectar el golor del etanotiol, un gas producíu al entamu de la descomposición nos animales muertos.
El lóbulu olfativu del so celebru, responsable del procesamientu de los golores, ye particularmente grande en comparanza con otros animales. Esta característica de les utres americanes foi utilizada polos seres humanos: inyéctase etanotiol nos oleoductos y, de siguío, los inxenieros en busca de fugues monitorean los vuelos de les utres que busquen alimentu.
El zopilote rei ("Sarcoramphus papa"), qu'escarez de l'habilidá de goler carroña, sigue al aura selvática escontra los cadabres, onde'l zopilote rei ruempe la piel del animal muertu. Esto da-y al aura selvática accesu a les partes comestibles, yá que nun tener un picu abondo fuerte pa esgañar el gruesu cueru d'animales grandes. Este ye un exemplu de dependencia mutua ente especies. A pesar d'esto, el aura selvática ye xeneralmente movida y alloñada de los cadabres tantu pol zopilote rei como pol aura gallipavo ("Cathartes aura"), pos estos tienen un tamañu mayor.
El aura selvática nun constrúi niales, sinón que pon los sos güevos na cornisa d'un cantil. Xeneralmente pon dos güevos de color crema con llurdios marrones y grisessobremanera alredor de la parte más grande. Una niarada puede variar ente unu y tres güevos, anque dos suel ser la norma. Los pitucos son altriciales; esto ye, nacen ciegos, desnudos y relativamente inmóviles; nun producen plumones sinón hasta más tarde. Los padres alimenten a les sos críes regurgitando na so picu comida predigerida, d'onde los pitucos entós beber. Les críes salen del nial a los dos o tres meses.
El aura selvática ye una ave d'esmolición menor d'alcuerdu a la UICN. Tien una área de distribución envaloráu de 6.650.000 km² y una población envalorada de 100.000 individuos adultos.
En 1964, el aura selvática foi separáu taxonomicamente del aura selvática y reconocíu como una especie distinta. Foi descritu como tal por Alexander Wetmore. 
El aura selvática ye un miembru de la familia Cathartidae, xuntu coles otres seis especies de utres americanes, ya inclúyese nel xéneru Cathartes col aura gallipavo ("C. aura") y el aura sabanera (C. burrovianus). Al igual qu'otres utres americanes, el aura selvática tien un númberu cromosómico diploide de 80.
El nome del xéneru, Cathartes, significa «purificador» y vien de la forma latinizada de la palabra griega kathartēs/καθαρτης. 
Nun esiste claridá sobre la posición taxonómica esacta del aura selvática y les demás seis especies d'utres americanes. A pesar de que les utres del Nuevu Mundu y les utres eurasiáticos tienen una apariencia y funciones ecolóxiques asemeyaes, dambos grupos evolucionaron d'ancestros distintos en distintos partes del mundu. La midida na que son distintes ye onde s'enfoca anguaño l'alderique, con delles de les autoridaes taxonómiques más antigües suxuriendo que les utres americanes pueden ser ciconiformes y que tán más estrechamente rellacionaos coles cigüeñes. 
Celeus castaneus
El carpinteru castañu (Celeus castaneus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae. Ye nativu de América Central (Belize, Costa Rica, Guatemala, Hondures, Nicaragua y Panamá) y Méxicu onde habita'l monte húmedu tropical y subtropical de tierres baxes. Nun tien subespecies reconocíes.
Celeus elegans
El carpinteru elegante o carpinteru castañu (Celeus elegans) ye una especie d'ave piciforme de la familia de los picatueros (Picidae). El so área bioxeográfica entiendi Colombia, Venezuela, sur de Guyana, Ecuador, Bolivia y norte de Brasil, y Trinidá. 
El so hábitat ye la selva zarrada. Constrúi'l nial nun árbol muertu; ye una cámara de 30 centímetros de fondura onde pon tres güevos blancos. 
Esta especie mide 28 centímetros de llargu y pesa 127 g. Les parte cimeres son de color castañu castañal colos lladrales amarellentaos y una cresta mariella. Les nales y cola son negres y el picu mariellu marfil. El machu tien una raya malar colorada, el restu del plumaxe nun presenta dimorfismu sexual.
Aliméntase principalmente nos árboles y parrotales d'insectos, inclusive termites, y frutes. Ye una especie ruidosa nel so cantar con un aspru gazníu. Dambos sexos tamborilean. 
Celeus flavescens
El carpinteru amarellentáu (Celeus flavescens), tamién denomináu carpinteru de cabeza mariella o carpinteru copete mariellu o carpinteru de cresta rubia ye una especie d'ave piciforme de la familia "Picidae" de los picatueros. 
Distribúyese al traviés del este de Brasil, sur de la Selva Amazónica hasta Ríu Grande del Sur, Paraguái y (Misiones) Arxentina. Alcuéntrase en dellos hábitats de la selva húmeda y sabana.
La característica más llamativa ye la cresta rubia que pon en contraste col restu de les partes cimeres que son negres con rayes o pintes blanques, les partes inferiores totalmente negres. El machu tien tien una raya malar colorada, ente que la fema, tien una raya malar negres.
Ye una especie que tien 23 cm de llargu, bien paecida a "Celeus lugubris" cola cual ye alopátrica. Estrémase porque la so cabeza y copete ye más mariellu nesta especie, ente que en "C. lugubris" ye más payizu (color paja) o mariellu claro y más espelurciáu qu'en en "Celeus flavescens".
Posiblemente forma una superespecie con "Celeus castaneus", "Celeus elegans" y "Celeus lugubris" . Delles vegaes ye tratáu como conespecífico con esti postreru.
Aliméntase principalmente de formigues y termites anque tamién lo fai de fruta y frutos secos. Fai los sos niales n'árboles y en niales de termites llamaos comúnmente termiteros.
Celeus flavus
El carpinteru mariellu, o carpinteru overu (Celeus flavus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive en Suramérica.
Mide unos 25 centímetros de llargu. La so cabeza y tol so cuerpu son mariellos sacante les nales y cola que son de color pardu. Los machos tienen aníos oculares escuros y presenten un pequeñu llurdiu coloráu na mexella. Na cabeza tien un penachu de plumes que siempres ta esplegáu. El so picu tamién ye mariellu pero les sos pates son abuxaes.
El carpinteru mariellu aliméntase principalmente de formigues, anque amás puede comer otros insectos y dellos frutos.
Celeus grammicus
El carpinteru acoloratáu o carpinteru culiamarillo ("Celeus grammicus") ye una especie d'ave de la familia Picidae, que s'atopa en Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Guayana francesa, Perú y Venezuela.
Vive nel monte húmedu, tantu en tierra firme como n'árees estacionalmente inundables de la Amazonia, según en campos arbolaos y tepuyes, per debaxo de los 1.200 m de altitú, preferentemente ente los 500 y 900 msnm.
Mide ente 22 y 23 cm de llargor y pesa en promediu 67 g. El plumaxe ye de color castañu, con abondoses franxes tresversales negres nel envés, les nales y el pechu. La grupa, el crísum y la cara inferior de les nales son de color mariellu; cola corita. El machu presenta franxa malar colorada. El picu ye mariellu crema.
Aliméntase d'insectos y les sos canesbes xilófages, pupes y güevos y tamién de frutos.
Rexistráronse cuatro subespecies:
Celeus loricatus
El carpinteru canelu ("Celeus loricatus") ye una especie d'ave d'a familia Picidae, que s'atopa en Colombia, Costa Rica, Ecuador, Nicaragua y Panamá.
Vive nel dosel del monte húmedu, árees parcialmente abiertes y escamplaes cercanes, ente'l nivel del mar y los 1.500 m de altitú.
Mide ente 20 y 21 cm de llargor y pesa 83 g. L'iris ye de color lladriyu; el picu marfil verdosu, col culmen color cuernu. Les pates son grises parduces. El machu tien les mexelles, el cazu y el gargüelu de color coloráu carmesí, con llurdios negros nel centru del gargüelu; el restu de la cabeza, el pescuezu y la nuca son de color canela ablondu, que se tornen castañal ablonda acaneláu sobre'l restu de la rexón cimera, que presenta llurdios y barres curties negres; el pechu y el banduyu son de color ante escamado; el forru de les nales ye ablondu, les primaries y la cola presenten barras color ante y negru. La fema tien la cabeza canela ablondu, ensin colloráu y la rexón inferior de color canela fondu y escuru.
Aliméntase d'insectos, especialmente formiges y termites, qu'atopa picotiando les cañes y los tueros.
Celeus lugubris
El carpinteru lúgubre (Celeus lugubris), tamién denomináu carpinteru de cabeza pajiza (Arxentina), carpinteru copete payizu (Arxentina, Paraguái) , carpinteru de cresta blanca, carpinteru castañu, picapalo (en portugués pica-pau) vieyu o roxu (Brasil) ye una especie d'ave piciforme perteneciente al xéneru "Celeus" qu'integra la familia "Picidae" de los picatueros. Vive nel centru de América del Sur.
Mide 27 cm. La raza parda esibe una cresta grande y desprolija de color marfil pálidu, raya malar colorada, que ye parda na fema; área alredor del güeyu, antecuello y restu del cuerpu pardos, llevemente escamados y barrados de marfil na parte alta del envés, nales barradas de castañal; rabadilla y cobertoras subalares de color marfil, remeres barradas de pardu y marfil escuru. Na raza corita, coritu escuru en llugar de pardu, marfil más puercu.
Bien paecida a "Celeus flavescens" cola cual ye alopátrico. Estrémase porque la cabeza y copete ye más mariellu en "C. flavescens", ente que en "C. lugubris" ye más payizu (color paja) o mariellu claro y más espelurciáu.
La so distribución xeográfica abarca Brasil, Bolivia, Paraguái y Arxentina. Habita tol monte xerófito denomináu Chaco húmedu. En montes trupos o abiertos, fragmentos de montes, palmares, sabanes.
== Comportamientu Tolos "Celeus" tienen comportamientu asemeyáu, percuerren tolos estratos del monte a la llongura de tueros y cañes grueses. El llamáu ye un “cri-cri-cri” fuerte y resonante.
Especialista n'abrir colonies arborícoles de formigues o termites, de les cualos aliméntase. Puede permanecer un llargu ratu al llau d'estes colonies.
Nidifica a un altor ente 4 a 10 m del suelu, en nials escavaos en termiteros o en formigueros arborícoles.
La especie "C. lugubris" describióse per primer vegada pol naturalista francés Alfred Malherbe en 1851 sol nome científicu "Celeopicus lugubris"; localidad tipo «Mato Grosso, Brasil».
Posiblemente forma una superespecie con "Celeus castaneus", "Celeus elegans" y "Celeus flavescens" . Delles vegaes ye tratáu como conespecífico con esti postreru. Aparentemente hai hibridáu, raramente, con "C. elegans". La subespecie propuesta "roosevelti" () considérase como sinónimu de la subespecie nominal.
Celeus occidentalis
El carpinteru pechinegro amazónicu (Celeus occidentalis) ye una especie d'ave piciforme del xéneru "Celeus" qu'habita en zones selváticas del norte de Suramérica.
Esti taxón ye característicu de la selva amazónica, onde se distribúi nel norte y oeste del Brasil, el sur de Guyana, de Venezuela y de Colombia, l'este de Ecuador y del Perú y el norte de Bolivia.
Esti taxón foi descritu orixinalmente nel añu 1889 pol ornitólogu escocés Edward Hargitt.
Mientres décades foi tratáu como conformando una subespecie de la especie "C. torquatus", esto ye, "Celeus torquatus occidentalis".Pa mediaos del añu 2014 considerar una especie plena, so un conceutu más ampliu qu'el de la especie biolóxica, tal como ye'l d'especie filogenética.
Na Llista Colorada ellaborada pola Unión Internacional pal Caltenimientu de la Naturaleza (UICN) esti taxón ye categorizado como “so esmolición menor”.
Celeus ochraceus
El carpinteru dorsiocráceo (Celeus ochraceus) ye una especie d'ave piciforme del xéneru "Celeus" qu'habita en zones selváticas del nordeste de Suramérica.
Esti taxón ye endémica de les selves y montes del norte y nordeste del Brasil, onde se distribúi de norte a sur nos estaos de: Pará, Maranhão, Paraíba, Ceará, Piauí, Ríu Grande del Norte, Pernambuco, Alagoas, Sergipe, Mines Gerais, Badea y Espírito Santu. 
Esti taxón foi descritu orixinalmente nel añu 1824 pol médicu, zoólogu y esplorador alemán Johann Baptist von Spix.
Mientres décades foi tratáu como formando una subespecie de la especie "C. flavescens", esto ye, "Celeus flavescens ochraceus".Pa mediaos del añu 2014 considerar una especie plena, so un conceutu más ampliu qu'el de la especie biolóxica, tal como ye'l d'especie filogenética.
Celeus spectabilis
El carpinteru de cabeza ablonda o carpinteru cabecirrufo (Celeus spectabilis), ye una especie d'ave piciforme de la familia de los picatueros (Picidae). La so distribución acutar a les carbes de bambú de la Amazonía, Brasil, que s'especializa n'alimentase de formigues que viven dientro de tarmos buecos de tacuaras (similares al bambú) (Kratter 1997, 1998). La especie ye clasificada como un especialista obligáu del hábitat de bambú o tacuaral, polo tanto la vulnerabilidá por destrucción del mesmu y pol so acutáu nichu alimentario poner en seria situación de vulnerabilidá. La UICN amestar na so llista colorada. Distribúyese xeográficamente nes selves amazóniques del sudoeste de Perú y Brasil. 
El nial d'esta ave alcuéntrase en 1992 nun árbol secu descompuestu, de 6 dm de diámetru, asitiáu a 2,8 m del suelu, nuna área pura de carbes espinoses de tacuaras bambú ("Guadua weberbaueri"). El cuévanu d'entrada tien 15 cm de diámetru. (Kratter 1997, 1998). El territoriu qu'ocupen esta especie ta ente les 40 a 50 hai por pareya, colo cual tien una estremada baxa densidá de población. Mientres "Celeus lugubris" y "Celeus flavescens" nidifican n'árboles vivos y niales de termites, "Celeus spectabilis" facer sobre árboles muertos de más de 50 cm de diámetru. Nidifica de xunu a payares. 
Antes de 1973, "Celeus spectabilis" yera considerada una especie politípica con dos subespecies descrites:
En 1973, Lester S. Short describe una nueva subespecie, "Celeus spectabilis obrieni" a partir d'un solu espécime (informáu por Charles O'Brien) a quien-y dedica'l nome subespecífico. El tipu yera una fema adulta, recoyida'l 16 d'agostu de 1926 por Y. Kaempfer en Iruçui, estáu de Piauí, en Brasil, a una elevación 124 msnm, nel ríu Parnaiba. El cortucircuitu producir nel hábitat nel cual "Celeus obrieni" foi colectado, un monte xerófito, y especulando que yera probablemente la estensa rexón de Piauí-Maranhão.
El holotipo (espécime solitariu) de "Celeus obrieni" ye la única base pa la inclusión de la especie nel llistáu d'Aves de Brasil, hasta 1995, cuando l'A. Whittaker, como parte d'una espedición del Muséu de Goeldi, alcontró y grabó a dellos individuos que pertenecíen a la característiques de Celeus spectabilis exsul pol so plumaxe en dellos llugares na cuenca cimera del Ríu Juruá (Whittaker y Oren 1999). Toles aves fueron atopaos en cañaverales de bambú, redoma a los ríos, confirmando un ambiente húmedu secundariu (apoderáu por Cecropia); los hábitat típicos nos cualos la especie alcuéntrase en Perú y Ecuador (y.g. Winkler y otros 1995, Parker y otros 1996, Ridgely y Greenfield 2001, Winkler y Christie 2002). Whittaker y Oren (1999), comentando al respective de la distinción de "Celeus obrieni", concluyeron que la enorme separación ente les poblaciones de "Celeus spectabilis", y el so hábitat bien diversu, suxurió que Celeus obrieni fuera una especie plena. Tamién suxurieron el nome n'inglés de Caatinga Woodpecker pa "Celeus obrieni", pa destacar el so hábitat bastante aracterístico. Winkler y Christie (2002), sabiendo que "Celeus obrieni" tien diferencies perceptiblemente en plumaxe, y los datos sobre hábitat indiquen una distinción importante de les otres races; consideren que ye una especie plena, pero nenguna otra información ta disponible. Esti autores dicen que tien que ser asumíu que la taxa ta extinta o que representa otra especie.
Celeus torquatus
El carpinteru pechinegro (Celeus torquatus) ye una especie d'ave piciforme de la familia "Picidae", que s'atopa nos montes tropicales de les tierres baxes de Bolivia, Perú, Ecuador, Colombia, Venezuela, Guyana, Surinam, Guayana Francesa y Brasil.
Mide ente 27 y 29 cm de llargor. El plumaxe varia según la subespecie. "C. t. torquatus": Cabeza color canela claro, el machu presenta faxa malar colorada. Mantu castañu, orlado de negru; pescuezu anterior y pechu negros; banduyu amarellentáu. "C. t. occidentalis": tien el mantu con más pintes negres y el banduyu blancuciu con rayes negres. "C. t. tinnunculus": como la subespecie "occidentalis", tou rayáu de negru.
Escava'l nial en tueros y cañes d'árboles secos y palmeres y pon güevos blancos y brillantes no fondero.
Celeus undatus
El carpinteru ondoso o carpinteru onduláu (Celeus undatus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive nel nordés de Suramérica.
Mide ente 20 y 23 cm de llargor y pesa en promediu 64 g. El so picu ye mariellu verdosu. El plumaxe de les sos partes cimeros ye castañu ablondu anaranxáu, cola cresta anaranxada ablonda, ente que les sos partes inferiores son de color canela anaranxáu claru. Nel envés, les partes inferiores, les nales, el uropigio y la cola presenten rayes negres. El machu tien una llista malar colorada.
Atopar nes selves húmedes tropicales del escudu guayanés, Guyana, Surinam y la Guayana francesa, amás de les rexones fronterices del este de Venezuela y la cuenca del Amazones del nordés brasileñu y l'isla Marajó.
Aliméntase d'insectos, les sos canesbes, pupes y güevos.
Centropus andamanensis
El cucal de Andamán (Centropus andamanensis) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae, ye reinal de les islles Andamán y Cocu. Dacuando considérase como una subespecie del cucal chinu ("Centropus sinensis"). Alcuéntrase principalmente en hábitats montiegos y xardinos.
Ye de tamañu grande, siendo los machos d'alredor de 380 a 400 mm y les femes un pocu más grandes de 400-420 mm de llargor. 
Estructuralmente, paezse enforma al cucal chinu ("Centropus sinensis"), sacante qu'el so plumaxe ye de color marrón leonado en llugar de púrpura azuláu. Tien una capa posterior de color castañu y les nales y la cabeza son marrón claru acoloratáu. L'iris ye de color marrón maciu. La cola ye de color marrón claro na base y marrón violeta escuru escontra l'estremu. Les plumes de la cola tienen conspicuos negros. Los mozos amuesen una llixera restricción nel cuerpu, especialmente na parte inferior.
Esta especie describióse per primer vegada como "Centropus andamanensis" por Robert Tytler, anque les sos notes fueron publicaes por Robert Beavan en 1867. Stuart Baker (1927) siguió tratar como especie, pero Ripley (1961) y Ali & Ripley (1969) incluyir como subespecie de "Centropus sinensis". Esto xustificáu pol tratamientu d'otra especie de color marrón nes islles Kangean, "Centropus sinensis kangeangensis". Peters consideró dudosu'l so tratamientu como subespecie y reparó una semeyanza estructural a "Centropus chlororhynchus" de Sri Lanka. Rasmussen y Anderton considerar una especie válida sobre la base de la so distinta vocalización y tamién suxuren la elevación de la forma de les islles Kangean y estudiar más a "Centropus sinensis".
Distribúyese principalmente nes islles Andamán, según nes cercanes islles Cocu y Table, que pertenecen a Myanmar. Ye común nos montes y n'árees alteriaes, incluyendo xardinos, los cantos de los montes, manglares, y los cantos de los campos d'arroz.
Reproducir mientres el monzón (de mayu a xunetu). El nial ta fechu de cañes, yerba y fueyes asitiáu na parte alta d'un árbol. La niarada avezada ye de dos o tres polluelos.
El cantar ye similar al del cucal chinu, que consiste nuna llarga serie de notes bien fondes y resonantes.
Aliméntase de too tipu d'insectos, pequeñes xaronques, cámbaros y llagarteses.
Centropus anselli
El cucal del Gabón (Centropus anselli) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive nel oeste de África Central.
Alcuéntrase en Gabón, Guinea Ecuatorial, El Congu, oeste de República Democrática d'El Congu, sur de Camerún, República Centroafricana y norte de Angola.
Centropus ateralbus
El cucal blanquinegru (Centropus ateralbus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae endémica de Papúa Nueva Guinea.
El cucal blanquinegru mide ente 44 y 48 cm de llargor, incluyida la so llarga cola. El so pescuezu, pechu y les partes inferiores y posteriores de la cabeza son blancos ente que'l plumaxe del restu del so cuerpu ye negru.
Alcuéntrase namái nes selves tropicales de les islles Bismarck, asitiaes nel este de Papúa Nueva Guinea.
Centropus bengalensis
El cucal bengalí (Centropus bengalensis) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive nel sur d'Asia.
A pesar del so nome, el cucal bengalí nun ta confináu na rexón de Bengala sinón que s'estiende por tol sudeste asiáticu, parte del subcontinente indiu y el sur de China, dende'l suroeste de la India y el sur del Himalaya hasta les islles de la Sonda, les Filipines y les Molucas, distribuyíu por: Bangladex, Myanmar, Bután, Brunéi, Camboya, China, India, Indonesia, Laos, Malasia, Nepal, Filipines, Singapur, Tailandia, Tíbet y Vietnam.
Centropus bernsteini
El cucal de Bernstein (Centropus bernsteini) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae endémica de la isla de Nueva Guinea.
Atopar nes selves de tierres baxes de la isla de Nueva Guinea, tantu na zona occidental perteneciente a Indonesia como na oriental perteneciente a Papúa Nueva Guinea.
Centropus burchelli
El cucal de Burchell (Centropus burchelli) ye una especie d'ave na familia Cuculidae.
Alcuéntrase na zona al sur del Sahara en África. Habita árees con vexetación trupa de parrotales, incluyíes zones costeres.
D'alcuerdu a un relatu popular africanu, la llamada distintiva d'esta especie, que s'asemeya al soníu de l'agua que sale d'una botella, dizse qu'el so llamáu ye señal d'agua inminente, polo que dacuando se lo denomina ave de l'agua.
Centropus celebensis
El cucal de Célebes (Centropus celebensis) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae. Ye endémica de Célebes.
Centropus cupreicaudus
El cucal colicobrizo (Centropus cupreicaudus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive en África.
Alcuéntrase en Angola, Botsuana, Malaui, Namibia, República Democrática d'El Congu, Tanzania, Zambia y Zimbabue.
Centropus goliath
El cucal Goliat (Centropus goliath) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae endémica de Indonesia.
Alcuéntrase acutáu a les islles septentrionales del archipiélagu de les Molucas.
Centropus grillii
El cucal negru (Centropus grillii) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive n'África.
Tien una amplia distibución poles selves del África subsaḥariana. Alcuéntrase n'Angola, Benín, Botsuana, Burkina Faso, Burundi, Camerún, República Centroafricana, Chad, El Congu, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Etiopía, Gabón, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bisáu, Kenia, Liberia, Malaui, Malí, Mozambique, Namibia, Níxer, Nixeria, Ruanda, Senegal, Sierra Lleona, Sudáfrica, Sudán del Sur, Sudán, Suazilandia, Tanzania, Togu, Uganda, Zambia y Zimbabue.
Esta especie caltién un rol de sexos peculiar. Los machos curien del nial ente que les femes son polígames y defenden el territoriu. Estudios sobre'l so sistema hormonal amuesen que la progesterona ye la responsable de controlar l'agresividá de les femes.
Centropus leucogaster
El cucal ventriblanco (Centropus leucogaster) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive n'África.
Alcuéntrase n'África Occidental y Central, distribuyíu pelos siguiente países: Camerún, Congo, Costa de Marfil, Gabón, Ghana, Guinea, Guinea-Bisáu, Liberia, Malí, Níxer, Nixeria, Senegal, Sierra Lleona y Togu.
Centropus melanops
El cucal carinegro (Centropus melanops) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae endémica de Filipines.
Atopar nes selves de les islles del sur de les Filipines.
Centropus menbeki
El cucal menebiki (Centropus menbeki) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae endémica de Nueva Guinea ya islles circundantes.
Atopar nes selves de tierres baxes de la isla de Nueva Guinea, tantu na zona occidental perteneciente a Indonesia como na oriental perteneciente a Papúa Nueva Guinea, amás de les islles cercanes d'Aru y Ceram.
Centropus milo
El cucal milo (Centropus milo) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae endémica de les islles Salomón.
El cucal milo ye un cuculiforme de tamañu considerable, d'ente 60 y 68 cm de llargor total, con nales curties y llarga cola. El plumaxe de los adultos ye d'un patrón característicu, cola cabeza, pescuezu y cuerpu de color ablancazáu anteado, qu'oldea col color negru brillante de les nales y la cola. El so picu ye robustu, llixeramente curvado escontra baxo y de color gris escuru, como les pates. El so iris ye coloráu. La coloración de los xuveniles ye bien distintu, predominando nel so plumaxe los tonos castaños, coles nales y cola llistaes en castañal y crema; y la so cabeza, pescuezu y pechu de color marrón intensamente veteados en crema, siendo'l so banduyu anteáu. L'iris de los xuveniles ye pardu buxu y el so picu ye pardu percima y más claru na parte de baxo.
El cucal milo ocupa les islles centrales más meridionales del archipiélagu de les islles Salomón, atopándose nes selves húmedes tantu nos montes primarios como nos secundarios.
Centropus monachus
El cucal monxu (Centropus monachus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae qu'habita nel África tropical.
Reconocen les siguientes subespecies:
Centropus phasianinus
El cucal faisán (Centropus phasianinus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae. Alcuéntrase en Australia, Nueva Guinea, islles Kai y Timor.
Centropus phasianinus spilopterus
El cucal de les Kai (Centropus phasianinus spilopterus) ye una subespecie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae endémica de Indonesia.
Alcuéntrase confináu nes selves de les islles Kai.
Centropus senegalensis
El cucal senegalés (Centropus senegalensis) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive en África.
Ye una especie de medianu tamañu que mide alredor de 39 cm de llargu, incluyida la so llarga cola. La mayor parte del plumaxe de les sos partes cimeros ye coritu, sacante les sos nales que son de color castañu, tamién son coritos les sos pates y picu. Ente que les sos partes inferiores son blanques o ablancazaes. Dambos sexos tienen un aspeutu similar, y los xuveniles son de tonos más apagaos y coles partes cimeres barradas.
El so cantar ye altu y suena como "uk-uk-uk".
La especie ta llargamente distribuyida pol África subsaḥariana, amás d'a lo llargo del Nilu, especialmente alredor de la so desaguada. Los sos hábitats naturales son los yerbazales con árboles, como la sabana o les zones de carba.
El cucal senegalés aliméntase principalmente d'insectos, gates y otros pequeños invertebraos.
Añera cerca del suelu sobre la vexetación onde constrúi un gran nial de cañes y fueyes, y la so puesta típica consta de 2 a 4 güevos.
Centropus sinensis
El cucal chinu (Centropus sinensis) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive en Asia. Ta llargamente estendíu dende la India hasta'l sur de China y Indonesia. Estremar en delles subespecies, y dalgunes d'elles son consideraes especies estreme por dalgunos. Ye una ave de tamañu considerable de color negru, con nales castañes y llarga cola. Atopar nuna gran variedá de hábitats dende la xungla hasta los campos de cultivu y los xardinos. Nun volar ágilmente y de cutiu reparar engatando y andando pel suelu buscando insectos, güevos y pitucos d'otres aves p'alimentase. Tienen un característicu cantar resonante que se asocial colos badagüeyos en munches partes de la so área de distribución.
Mide alredor de 48 cm de llargu. La so cabeza, mantu cimeru y partes inferiores son negros con rellumos moraos. La parte inferior del llombu y les nales son de color castañu. Nun presenta vetes clares nes coberteras. L'iris de los sos güeyos ye coloráu o castañal. Los xuveniles son coritos y con llixos claros nel pileu y llistes y vetes ablancazaes nes partes inferiores y la cola tamién llistada. Hai delles races y dalgunes d'estes poblaciones son consideraes especies estreme por dalgunos. Ente elles alcuéntrase "C. (s.) andamanensis". Rasmussen & Anderton (2005) suxure que la subespecie "parroti" que s'atopa na India peninsular podría ser una especie estreme. La raza "intermedius" de Assam y Bangladesh ye más pequeña que la nominal que s'atopa na zona al sur del Himalaya. El cantar de les distintes races varia considerablemente. Race "parroti" del sur de la India tien la cabeza negra y les partes inferiors tienen rellumos azules, y tienen daqué de parduzu na cara y gargüelu. Dambos sexos tienen un plumaxe similar anque les femes son ligéramente más grandes.
Rexistráronse exemplares con leucismo.
La subespecie nominal atopar dende'l valle del Indo poles estribaciones del Himalayatodos, los altiplanos del Ganges, les faldes de los montes de Nepal , Assam y Buthán, hasta'l sur de China (Guangxi, Zhejiang, Fujian).
Los pitucos al eclosionar tienen la piel negro y un flequillu de plumón blancu piloso sobre los güeyos y el picu. El centru del so banduyu ye rosado y el so quexal cimeru ye negra cola punta rosa. El so iris ye marrón, l'interior de la so boca mariellu y les sos pates de color pardu buxu.
Los xuveniles de la subespecie "parroti" tienen les partes inferiores de color negru mate ensin marques (a diferencia de les demás subespecies que les tienen llistaes) y coles nales de color marrón más escuru. La subespecie "bubutus" que s'atopa nel sudeste asiáticu tien un cantar característico. Dellos individuos de los Ghats Occidentales son bien similares en tamañu al cucal bengalí ("Centropus bengalensis") anque tienen el picu más curtiu y gruesu, la cola más curtia, les puntes de les sos nales estiéndense más allá de les terciaries, los güeyos escuros y la cola tien un rellumu verdosu/broncíneo. Les femes de la subespecie "parroti" desenvuelven coberteras de les nales abuxáu y coritu ente payares y xineru y nel llende norte d'esta raza que ta nes planicies de Punjab presenta formes entemedies coles subespecies del norte.
El cucal chinu alimentar d'una amplia variedá d'insectos, gates y pequeños vertebraos como les víbores. Sábese que tamién comen los güevos d'otres aves y los sos pollos, frutos y granes. En Tamil Nadu aliméntense principalmente de cascoxos "Helix vittata". Tamién s'alimenten de los frutos tóxicos de la "Thevetia peruviana" (Yellow Oleander). Nos cultivos de palma aceitera cultivation considérense una plaga pola so costume de comese la magaya de los frutos maduros.
Suelen afarase peles mañanes en solitariu o por pareyes a lo cimero de la vexetación coles sos nales estendíes. Determinóse que'l territoriu d'una pareya reproductora ocupa ente 0,9 y 7,2 hai (principalmente unes 3,8 hai). Son más activos nes hores templaes de la mañana y de finales de la tarde.
El so cantar ye un repitíu "cup-cup-cup" con delles variaciones y duetos ente individuos. Cuando canten a dúu les femes tienen un tonu más baxu. Ente otres llamaes inclúyese un rápidu "lotok, lotok ...", un caltriante berru d'alvertencia en forma de "skiaaaw" y una especie de xiblíu d'amenaza.
La dómina de cría producir tres los monzones nel sur de la India anque varia n'otres partes de la so área de distribución produzse principalmente ente xunu y setiembre.
Los cucales chinos son monógamos, y ente los rituales de la so exhibición de cortexu inclúyense persecuciones pel suelu y que'l machu agasaye a la fema con comida. La fema suel baxar la so cola y dexar cayíes les nales en señal d'aceptación. El nial ye construyíu principalmente pol machu anque dambos miembros de la pareya participen na construcción y tarden ente trés y ocho díes. El nial tien forma de concu fondu con techu escondíu ente'l marayos d'enredaderes, matos de bambú o "Pandanus". Pueden llegar a construyilo hasta a 6 metros del suelu y suelen poner ente 3 y 5 güevos. Los güevos (de 36–28 mm y un pesu mediu de 14,8 g ) son ablancazaos con un rellumu mariellu. Los güevos tarden ente 15–16 díes en guarase. Los pitucos tarden ente 18–22 díes en desenvolvese. Nun estudiu nel sur de la India atopóse qu'el 77% de los güevos eclosionaban y el 67% llegaben a desenvolvese. Los niales con güevos dacuando son abandonaos o escalaos polos cuervos de la xungla ("Corvus macrorhynchos").
Haemosporidia cercanamente emparentada cola que causa la malaria humana foi atopada nos sos glóbulos coloraos. Describióse la presencia d'una especie, "Haemoproteus centropi", en cuculiformes como "Clamator jacobinus" y "Centropus sinensis" y ye estendida polos mosquitos. Atopáronse garrapanas neñones del xéneru "Haemaphysalis" nos cucales chinos.
Esta ave se asocial con delles creencies y supersticiones. El so grave cantar se asocial colos espíritos y badagüeyos.
Na dómina de la India británica recuéyese que dellos reclutes novatos confundir con faisanes y en disparándolos afayaben qu'el so sabor yera desagradable. 
Tradicionalmente creíase que la so carne curaba la tuberculosis y otres enfermedaes pulmonares.
Centropus superciliosus
El cucal cejiblanco (Centropus superciliosus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive en África y el suroeste de Arabia. 
Estender pol África Oriental y Austral, según el les zones costeres del suroeste de Arabia. Habita en sabanes y zones de carba, incluyíes les rexones costeres y de monte.
Reconocíase una subespecie más nel sur, "Centropus superciliosus burchellii", pero apocayá dixebróse nuna nueva especie, el cucal de Burchell ("Centropus burchelli").
Centropus toulou
El cucal malgax (Centropus toulou) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae endémica de Madagascar ya islles circundantes.
Atopar nes islles Comoras, Madagascar, Mayotte y Seixeles.
Centropus viridis
El cucal filipín (Centropus viridis) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae endémica de les Filipines.
Ceratogymna atrata
El cálao casquinegro (Ceratogymna atrata) ye una especie d'ave bucerotiforme de la familia Bucerotidae llargamente distribuyida poles selves del África subsaḥariana. Alcuéntrase-y dende Uganda hasta Liberia y dende Angola a Nixeria. Nun se conocen subespecies.
Cercibis oxycerca
El ibis rabudu, tarotaro o ibis tarotaro (Cercibis oxycerca) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Threskiornithidae, mesma de Suramérica. Ye l'únicu miembru del xéneru "Cercibis" y puede reparase en Venezuela, Brasil, Colombia, Guyana y Surinam. Nun se conocen subespecies.
Cercococcyx mechowi
El cucu colilargo escuru (Cercococcyx mechowi) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive n'África.
Alcuéntrase nes selves tropicales d'Angola, Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Gabón, Ghana, Guinea, Liberia, Nixeria, Sierra Lleona, Tanzania, Togu y Uganda.
Cercococcyx montanus
El cucu colilargo montano (Cercococcyx montanus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive nel este d'África.
Alcuéntrase en Burundi, Kenia, Malaui, Mozambique, República Democrática d'El Congu, Ruanda, Tanzania, Uganda, Zambia y Zimbabue.
Cercococcyx olivinus
El cucu colilargo oliváceo (Cercococcyx olivinus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive en África. 
Alcuéntrase n'Angola, Camerún, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Gabón, Ghana, Guinea, Liberia, Nixeria, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Sierra Lleona, Uganda y Zambia.
Ceryle rudis
El martín pescador pío (Ceryle rudis) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Cerylidae llargamente distribuyida por África y Asia. Ye la única especie del xéneru Ceryle. Caracterizar pol so plumaxe blancu y negru, el so penachu y la so costume d'acurrise sobre los llagos y ríos d'agües clares enantes de somorguiase pa pescar. Los machos tienen una llista doble que crucia'l so pechu ente que les femes tienen una banda simple de cutiu partida nel mediu. Xeneralmente atópense en pareyes o pequeños grupos familiares. Cuando tán posaos de cutiu xuben y baxen la so cabeza y cola.
Nel pasáu pensábase qu'esta especie baxaba d'ancestros americanos pertenecientes a "Chloroceryle" que travesaríen el océanu Atlánticu fai un millón d'años. Sicasí anguaño considérase qu'el martín pescador pío y los martines pertenecientes al xéneru "Chloroceryle" baxen d'una especie proveniente del Vieyu Mundu, y que'l martín pescador o'l so antecestro perdió darréu la so coloración metálica.
El martín pescador pío mide unos 17 cm de llargu. Tien la cara llistada horizontalmente, con una llista superciliar blanca sobre una ancha llista negra que traviesa los güeyos, percima del gargüelu y pescuezu blancos. El so penachu y partes cimeros son principalmente negres con veteado blancu, ente que les inferores son blanques sacante peles bandes negres del pechu. Los machos tienen una segunda llista más estrecha que-yos traviesa'l pechu, ente que les femes solo tienen una banda pectoral que con frecuencia ta partida na parte media.
Reconócense delles subespecies d'amplia distribución. La subespecie nominal atopar nel África subsaḥariana estendiéndose hasta Ásia occidental. La forma "syriaca" qu'antes se consideraba una subespecie anguaño considérase una variedá norteña de gran tamañu perteneciente a la nominal (acordies con la riegla de Bergmann). La subespecie "C. r. leucomelanura" estender dende Afganistán escontra l'este por India y Sri Lanka, hasta Tailandia y Laos. La subespecie "C. r. travancoreensis" de los Ghats occidentales ye más escura y tien les zones blanques más amenorgaes. La subespecie "C. r. insignis" alcuéntrase en Hainan y China suroriental y tien el picu muncho más llargu.
Ye una ave común nel África subsaḥariana y el sur d'Asia, dende Turquía pasando pola India hasta China; amás d'en les veres del Nilu. Ye una ave sedentaria, y la mayoría de les sos poblaciones nun migren, anque dalgunes puedan faer desplazamientos estacionales de curtia distancia. Na India distribúyese principalmente poles enllanaes y ye reemplazáu nos montes del Himalaya por "Megaceryle lugubris".
Envalórase qu'el martín pescador pío ye'l tercer martín pescador más abondosu del mundu, y como ye una ave ruidosa ye bono de reparar.
Esti martín pescador aliméntase principalmente de pexes, anque tamién atrapa crustáceos y grandes insectos acuáticos como canesbes de libélula. Xeneralmente pesca acurriéndose sobre l'agua pa detectar a les sos preses y somórguiase verticalmente cabeza abaxo pa captural al pexe. Cuando nun busca alimentu mover con un vuelu directu y rápido, y reparóse-yos a velocidaes próximes a los 50 km/h.
Nel lago Victoria la introducción de la perca del Nilu amenorgó la disponibilidad de cíclidos haplocrominidos qu'antes yeren la so presa favorita ellí.
Pueden remanar les sos preses ensin volver al so posaderu, y de cutiu traguen les preses pequeñes en vuelu, asina pueden pescar sobre grandes mases d'agua o estuarios ensin posaderos qu'otros martines pescadores precisen. A diferencia d'otros martines pescadores, ye bastante gregarios y concéntrense en grandes grupos pa dormir pela nueche. Cuando tán posaos de cutiu inclinen y llevanten la so cabeza y dacuando mueven la so cola enriba y embaxo. Emiten con frecuencia sonido agudos tipu "chirruk chirruk".
La dómina de cría ye de febreru a abril. Añera nun hoya escabado nuna turria de tierra a metro y mediu sobre'l nivel de l'agua aprosimao. El túnel del nial mide ente 1,20 y 1,50 m de fondura y termina nuna cámara. Delles aves pueden añerar nes proximidaes. La puesta normal consta d'ente 3-6 güevos blancos. El martín pescador dacuando practica la cría cooperativa, con dellos mozos non reproductores de niaraes anteriores qu'ayuden a los sos proxenitores a criar a los nuevos pitucos, inclusive pueden ayudar a adultos colos que nun tán emparentaos. Na India reparóse que los pollos son propensos a les infecciones de viermes (especialmente "Protocalliphora" sp.) y en delles rexones de les sangüijuelas. Los buecos de los niales dacuando úsense pa folgar.
Ceuthmochares aereus
El malcoha africanu (Ceuthmochares aereus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae mesma d'África subsaḥariana. Ye la única especie del xéneru "Ceuthmochares".
== Subespecies conocen trés subespecies de "Ceuthmochares aereus":
Ceyx erithaca
El martín pescador oriental o martín pigméu oriental (Ceyx erithaca), ye una especie d'ave coraciforme de la familia Alcedinidae que vive nel sur d'Asia.
El martín pescador oriental mide alredor de 13 cm de llargu. Los sos partes inferiores son de color mariellu, ente qu'esisten dos formes de color nos sos partes cimeros, hai una forma na qu'el so mantu y nales son castañes acolorataes con tonos violáceos y otra na que son de color azul escuru brillante. El so pileu y obispillo son coloraos y suelen presentar tonos violetes sobre los güeyos. El so picu y pates tamién son coloraos.
Estender poles selves de tierres baxes del sudeste asiáticu, l'oeste del subcontinente Indiu. Alcuéntrase en Bangladex, Bután, Brunéi, Camboya, India, Indonesia, Laos, Malasia, Myanmar, Singapur, Sri Lanka, Tailandia y Vietnam.
Na rexón de Konkan del suroeste de la India, empieza a criar a empiezos de los monzones en xunu. El so nial consiste nun túnel horizontal d'hasta un metro escaváu nuna turria arenosa. La puesta suel constar de 4-5 güevos y ye guarada por dambos miembros de la pareya. Los güevos eclosionen a los 17 díes. Los pitucos tarden 20 en desenvolvese. Los pollos son alimentaos con gecos, escincos, cámbaros, cascoxos, xaronques, grillos y libélulas.
Ceyx lepidus
El martín pescador variable (Ceyx lepidus) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Alcedinidae que vive nel sudeste asiáticu y Melanesia.
Estender poles selves de tierres baxes de Nueva Guinea, les Molucas, les islles Bismarck y les Salomón y nes Filipines meridionales.
Ceyx madagascariensis
El martín pigméu malgax (Ceyx madagascariensis) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Alcedinidae endémica de Madagascar.
Ceyx rufidorsa
El martín pescador dorsirrufo (Ceyx rufidorsa) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Alcedinidae que vive nel sudeste asiáticu. Dellos taxónomos considerar subespecie de "Ceyx erithaca".
Alcuéntrase na península malaya, les islles de la Sonda y les islles Filipines occidentales, ocupando toles islles mayores de la Sonda sacante Célebes, distribuyíu por Indonesia, Brunéi, Malasia, Filipines y Tailandia.
Chaetocercus astreans
El colibrí astral o rumbito de Santa Foína(Chaetocercus astreans), ye una especie d'ave de la familia Trochilidae, orde Apodiformes.
Esta especie de colibrí solo habita en Colombia, nos llenderos de los montes de monte y árees de cultivu. Aliméntase de néctar ya insectos.
Chaetocercus heliodor
El colibrí Heliodoro, estrella de gorguera o coqueta cuellirrojo (Chaetocercus heliodor) ye una especie de colibrí na familia Trochilidae. Alcuéntrase en Colombia, Ecuador, Panamá y Venezuela.
El so hábitat natural ye'l dosel y el cantu de monte húmedu montano, nel piedemonte y afaise a los montes antiguos degradaos. Prefier les zones montiegues d'altes, pero puede ver nel floriamientu d'árboles en xardinos y plantíos y en semiabierto. Alcuéntrase ente los 500 y 2.800 m de altitú.
El machu mide en promediu 6,4 cm de llargor y la fema 5,8 cm, polo que ye de cerca del páxaru más pequeñu d'América del Sur. Ye de color verde escuru brillante percima, con una franxa blanca postocular curtia y llurdios blancos nos llaos del llombu baxu, que s'estiende a los lladrales más baxos. La gola del machu ye violeta rosado o fucsia brillosu en forma de parche nel gargüelu que s'allargar escontra'l pescuezu y los llaos de pechu. El collar pectoral blancu ye menor que n'otros del so xéneru. El pechu ye gris y el banduyu ye de color azul verdosu. Presenta llixos blancos nos lladrales. La cola ye encruciada y corta abondo, con un aspeutu apuntiáu, estrechu. La fema ye similar penriba, pero escarez de la gola y la brillosa coloración y banduyu amarellentáu. Esiste un solapamiento llindáu na naturaleza con estrellita pequeña ("Chaetocercus bombus"), que la so la fema ye superficialmente indistinguible d'esta especie.
Aliméntase de néctar de les flores y d'insectos.
Chaetocercus jourdanii
El tucusito gargüelu rosa o colibrí de Jourdan (Chaetocercus jourdanii) ye una especie d'ave na familia Trochilidae.
A esta especie de colibrí, alcuéntrase en Colombia, Trinidá y Tobago, y Venezuela.
Los sos hábitats naturales son los montes montanos húmedos subtropicales o tropicales y los montes bien degradaos.
Chaetocercus mulsant
El colibrí de Mulsant, coqueta verde y blanca o rumbito buchiblanco ("Chaetocercus mulsant") ye una especie d'ave de la familia Trochilidae, que s'atopa en Bolivia, Colombia, Ecuador, y el Perú.
Presenta dimorfismu sexual; el machu mide 8 a 8,5 cm de llargor, ente que la fema algama 7,5 cm. El picu tien unos 17 mm de llargu. 
El plumaxe de la parte cimera del machu ye de color verde brillante; presenta un llurdiu blancu detrás de cada güeyu. El gargüelu ye de color rosado a púrpura brillosu. Les partes inferiores son predominantemente blanques y los lladrales de color verde escuru. La cola ye relativamente curtia y apuntiada, coles plumes esteriores negres. 
La fema presenta les partes cimeres de color verde bronce, col llurdiu posocular allargada y más vultable que la del machu. Les partes inferiores son blanques colos lladrales acolorataos. La so cola ye más curtia que la del machu.
Vive principalmente nes flores de los árboles, en zones semiabiertas y xardinos; escasamente alcuéntrase nos cantos del monte húmedu de monte. En Perú y Ecuador, alcuéntrase en altitúes ente 800 y 3.500 msnm; en Colombia ente los 1.500 y 2.800 m.
La especie ta esvalixada irregularmente nel centru y l'este de los Andes de Colombia a Ecuador y Perú, y el centru de Bolivia. En Bolivia, atopar na rexón de Los Yungas, en Cochabamba. En Perú, polo xeneral ta presente nel valle del ríu Marañón y tamién en Piura.
Chaetura brachyura
El andarón rabón (Chaetura brachyura) ye un ave común que mora y añera en Trinidá, Tobagu, Granada y San Vicente y en Suramérica tropical dende Panamá, Colombia y les Guayanas al sur de Ecuador, Perú y Brasil; en Brasil, la cuenca Amazónica entera, cola esclusión de gran parte de la cuenca sudeste. Escasamente alcuéntrase a más de 800 m d'altor, inclusive nes partes más calientes del so cordal y nel terrén montascosu o accidentáu nel qu'habita, pero foi documentado hasta un altor de 1300 msnm.
El andarón rabón tien alredor de 10,5 cm de llargu, y pesa 20 g. Tien nales llargues y estreches, un cuerpu robustu y una cola curtia. Los sexos son similares. Ye principalmente negru con rabadilla y cola blanques. Puede estremase d'otres especies de la so mesma familia na so gama, tales como'l andarón lomiblanco ("C. spinicauda") o'l andarón cenicientu ("C. cinereiventris") pola falta de contraste ente la rabadilla y la cola, siendo esta postrera muncho más escura nes otres especies.
La llamada de vuelu ye un rápidu garllo "sti-sti-stew-stew-stew".
Esti pequeñu andarón atopar nuna variedá de hábitats incluyendo sabanes, montes abiertos y cultivos. Alimentar nel aire de insectos voladores, incluyendo formigues y termites alaes. Ye bien gregariu y forma asentamientos comunales cuando nun añera. Abarruntóse de depredación por esperteyos onde se topen los niales.
El nial ye un mediu platillo llanu de cañes y cuspia de 5 cm d'anchu xuníu a una superficie vertical. Esta ye de cutiu una estructura artificial como una chimenea o boca d'alcantariella, como les qu'usa'l so pariente, el andarón de chimenea ("C. pelagica"), pero cueves naturales y cuévanos de los árboles tamién son usaes.
Hasta siete güevos blancos (un promediu de 3 o 4) son guaraos por dambos padres por 17-18 díes. Los mozos abandonen el nial dempués de dos selmanes, pero caltiénense cerca d'ésti, enferronándose a la paré del cuévanu ensin volar, por otres dos selmanes.
Chaetura chapmani
El andarón de Chapman o andarón de nales azules (Chaetura chapmani) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae que vive en Suramérica. Púnxose-y el nome n'honor del ornitólogu estaunidense Frank Michler Chapman (1864-1945).
El andarón de Chapman mide ente 13 y 14 cm de llargor. Les partes cimeres del so cuerpu son principalmente de color negru con reflexos azules na parte cimera de les nales y llombu de los adultos, anque son verdes nos xuveniles. El so obispillo ye de color pardu polo que destaca mínimamente no fondero negru, y el so banduyu ye de color gris escuru.
Alcuéntrase en Brasil, Colombia, la Guayana francesa, Guyana, Panamá, Surinam, Trinidá y Tobago y Venezuela.
El so hábitat natural son les selves húmedes tropicales de rexones baxes. Suel volar a altores ente los 100 y 1600 m.
La especie describióse científicamente pol ornitólogu austriacu Carl Edward Hellmayr en 1907. Enantes considerábase que yeren variedaes de "C. pelagica" y "C. vauxi".
La variedá considerada enantes una subespecie del andarón de Chapman, "Chaetura chapmani viridipennis", describióse como una especie estreme, "Chaetura viridipennis", por Manuel Marín en 2000, por cuenta de los estudios morfolóxicos y del so comportamientu. Esta opinión ye compartida pol Comité de Clasificación d'América del Sur.
Chaetura cinereiventris
El andarón cenicientu (Chaetura cinereiventris), tamién denomináu andarón cenizo, mozu, lomigrís y de banduyu gris, ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae que vive en Suramérica y Centroamérica.
Ye un andarón de pequeñu tamañu que mide unos 11,5 cm de llargu y pesa unos 15 g. Los sos partes cimeros son negres con una banda triangular que crucia la so obispillo, les sos partes inferiores son de color gris. La so cola ye llarga y de color gris escuru.
Esta especie cría nes selves de les llombes del interior de la cuenca del Amazones y el Orinoco, Nicaragua y el sur de Brasil, Paraguái y el norte d'Arxentina, amás de les antillas menores del sur. 
El andarón cenicientu aliméntase cazando al vuelo insectos voladores. Suel volar so sobre les carreteres y les escamplaes de los montes peles mañanes y los atapeceres, y vuela percima de los montes, de cutiu con otros andarones, na parte central del día.
Chaetura pernomada
El andarón pernomáu o andarón de llombu pálidu (Chaetura pernomada) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae que vive en Suramérica.
Atopar nes selves de Bolivia, Brasil, Ecuador y Perú.
Chaetura martinica
El andarón de la Martinica o andarón de les Antilles Menores (Chaetura martinica), ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae.
Habita nos montes lluviosos tropicales y subtropicales de les islles y archipiélagos de Dominica, Guadalupe, Martinica, Santo Lucía y la Isla de San Vicente (San Vicente y les Granadines).
Ye una ave de pequeñu tamañu, unos 10 cm de llargor, 12 cm de valumbu y 20 gr de pesu.
Chaetura meridionalis
El andarón de nube (Arxentina, Paraguái, Venezuela) o andarón sureñu (Colombia) (Chaetura meridionalis) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae. Enantes yera consideráu conespecífico con "Chaetura andrei" que ye más pequeñu, pero Marín (1997) afayó qu'el andarón de nube en realidá alcuéntrase emparentáu col andarón de chimenea ("Chaetura pelagica")
Chaetura vauxi
El andarón de vaux ("Chaetura vauxi") ye una especie d'ave apodiforme de la familia de los andarones (Apodidae). La so área de distribución inclúi América del Norte, América Central y el norte de Suramérica. El so nome foi-y dáu n'honor al científicu William Samsom Vaux.
Chalcophaps indica
La palombina esmeralda dorsiverde o palombina esmeralda verde (Chalcophaps indica) ye una especie ave columbiforme de la familia Columbidae, qu'habita nel sur d'Asia y Oceanía, dende'l subcontinente indiu hasta Australia. Ye l'ave símbolu del estáu indiu de Tamil Nadu.
La palombina esmeralda común ye un palombu gordosu de mediana talla, típicamente de 23 a 28 centímetros de llargor. El llombu y les nales son d'un color verde esmeralda brillosa. Les plumes de vuelu y la cola son corites, y amuésense barres amplies blanques y negres nel llombu baxu mientres el vuelu. La cabeza y les partes inferiores son de color rosa vinu escuro (en "chrysochlora", más cafés en "lonxirostris"), sumiendo a buxu na parte baxa del abdome. Los güeyos son café escuro, el picu coloráu brillante y les piernes y pates son acolorataes.
El machu tien un llurdiu blancu nel cantu de los costazos y una corona gris, de la cual escarecen les femes. Les femes tienden a tener una complexón más café con una marca gris nel costazu. Les aves inmadures asemeyen a les femes pero tienen vieires de color marrón nel plumaxe del so cuerpu y nales.
El so vuelu ye rápidu y directu, con batíos regulares y un latigazu agudu ocasional de les nales los cualos son característicos de los palombos polo xeneral. Dacuando vuela baxu ente les zones del monte trupu si preferir, pero cuando ye fadiada frecuentemente va alloñase en cuenta de volar. Son particularmente bonos texedores cuando vuelen al traviés de los montes. Al volar esponen un inferior de les nales color beige y un color castañu de los sos plumes.
Estender poles rexones tropical y subtropical dende'l subcontinente indiu y al este al traviés de Myanmar, Tailandia, Malasia y Indonesia, hasta'l norte y l'este d'Australia. 
Tien delles subespecies, trés d'elles moren n'Australia: "lonxirostris" dende la rexón de Kimberly, Australia hasta la Península del Cabu York; "chrysochlora" dende la península del Cabu York hasta la suriega Nueva Gales del Sur según la Islla Norfolk y la Islla de Lord Howe; y "natalis" de la Islla de Navidá.
Esta ye una especie común na selva y montes húmedos mestos similares, granxes, xardines, manglares y gorbizales costeros. Constrúi un nial de cañes escases nun árbol d'hasta cinco metros y pon dos güevos color crema. La dómina de cría suel producise na primavera d'Australia o a principios del branu n'Australia suroriental y más tarde na estación seca nel norte d'Australia.
Los palombos esmeraldes xeneralmente atópense soles, en pares o en pequeños grupos. Son una especie sedentaria y abondo terrestres, con frecuencia busquen frutos cayíos nel suelu y pasen pocu tiempu nos árboles, sacante cuando tán folgando. Comen granes y frutos d'una amplia variedá de plantes. De normal son aves manses y accesibles.
El so llamáu ye un baxu gañíu arrullador nidiu que consiste ente seis y siete arrullos qu'empecipien en voz baxa y n'ascensu. Tamién tienen un llamáu "ju-ju-jun" nasal. Los machos realicen una danza bamboleante mientres el cortexu.
Chalcostigma herrani
El colibrí de Herrán, llamáu tamién pico escayu arcoiris, picoespina arcoiris o picu de tuna arco iris (Chalcostigma herrani), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes".
Vive en Colombia, Ecuador y Perú, en praderíes tropicales y subtropicales a gran altitú.
Mide en redol a los 10-12 cm de llargor. Los machos pesen unos 6,6 gr, ente que les femes nun suelen devasar los 5,5 gr. Ye unu de los colibríes de mayor tamañu del xéneru Chalcostigma. 
El so plumaxe ye de color pardu broncíneo, con una corona acoloratada y cola ahorquillada de color azul y negra coles puntes barreadas en blancu. El machu tien la base del quexal inferior de color verde azuláu y el pescuezu dorao y acoloratao.
Chalcostigma heteropogon
El colibrí picoespina, tamién llamáu pico escayu amorenáu o picu de tuna broncíneo (Chalcostigma heteropogon), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes".
Vive en Colombia y en Venezuela, en montes tropicales y subtropicales, según en praderíes montanas a gran altitú.
Mide ente 13 y 14 cm de llargor y pesa en redol a los 6 gr. El so picu ye curtiu y rectu. El plumaxe ye de color verde con irisaciones acolorataes, más intenses nes plumes primaries y nel pechu y banduyu
Chalcostigma olivaceum
El colibrí oliváceo o pico escayu oliváceo (Chalcostigma olivaceum), ye una especie d'ave na familia Trochilidae.
A esta especie de colibrí alcuéntrase en Bolivia y Perú.
El so hábitat natural son los praos d'altor subtropicales o tropicales.
Chalcostigma ruficeps
El colibrí capirrufo (Chalcostigma ruficeps) ye una especie de colibrí na familia Trochilidae.
Topar en Bolivia, Colombia, Ecuador, Perú. 
Los sos hábitats naturales son les selves húmedes subtropicales o tropicales de monte y fuertemente degradaes.
Chalcostigma stanleyi
El colibrí de Stanley, llamáu tamién pico escayu violeta o pico-escayu d'envés azul (Chalcostigma stanleyi), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes".
Vive en Bolivia, Ecuador y Perú, en montes húmedos tropicales o subtropicales, según en praderíes tropicales a gran altitú.
Los machos miden unos 12 cm de llargor y pesen alredor de 6 gr. Les femes suelen ser más pequeñes y llixeres. El so picu ye curtiu y rectu y el so plumaxe ye de color pardu escuru, coles plumes coberteras de color turquesa. La base del quexal inferior ye de color verde metálicu y tien un abarra vertical nel pechu de color rosado.
Chalybura buffonii
El colibrí de Buffon, tamién llamáu colibrí grande de cola negra o colibrí grande colinegro (Chalybura buffonii) ye una especie d'ave na familia Trochilidae.
Ye un colibrí de gran porte, midiendo unos 12 cm de llargu. El cuerpu del machu ye de color verde metálicu escures y la so cola ye azul escuru. Tien un grupu de plumes secundaries blanques. El so picu ye dafechu negru, les sos pates tamién son negres. La fema ye similar, pero'l so banduyu, pechu y mentón son totalmente blancos.
Alcuéntrase en Colombia, Ecuador, Panamá, Perú, y Venezuela.
Los sos hábitats naturales son los montes secos subtropicales o tropicales, montes baxos húmedos subtropicales o tropicales y los montes bien degradaos.
Chalybura urochrysia
El colibrí patirrojo ("Chalybura urochrysia") ye una especie d'ave de la familia Trochilidae, que s'atopa dende l'oriente de Hondures hasta'l noroccidente de Perú.
Mide en promediu 11 cm de llargor. El machu pesa 7 g; les sos partes cimeros son de color verde morenura tornar de color verde morenura escura percima que se torna gradualmente bronce purpúreo nes coberteras supracaudales; el gargüelu y el pechu son de color verde escuru resplandorientu y l'abdome bronce fusco. Les coberteras infracaudales son gris cayuela coritu. La cola ye llarga, ancha, negra purpúrea o amorenada. Les pates son rosadas a coloraes.
La fema pesa 6 g; presenta partes cimeros de color similar al machu; les partes inferiores son gris cenizo, chiscáu de verde nos llaos y la cola ye más arrondada y amorenada que la del machu, cola punta de les timoneres más esternes gris opacu. El picu ye negru, cola metá basal del quexal rosada opaca. Les pates son ente rosado encendíu y colloráu.
Alimentar del néctar de "Cephaelis" y de "Heliconia". Los machos tien un comportamientu territorial en redol a estes plantes. Tamién comen aviespes pequeñes.
Constrúi un nial en forma de taza fonda y compacta fecha de fibres vexetales, preferentemente de "Ceiba pentandra", y telarañes, revistíu exteriormente con mofu y liquen, a un altor de 0,5 a 1,5 m del suelu, sobre un parrotal, cerca d'una quebrada o de dalgún camín nel monte. La fema pon y guara 2 güevos blancos.
Chelictinia riocourii
El elanio golondrina (Chelictinia riocourii) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae, la única del xéneru monotípicu Chelictinia. 
Ye una especie común n'África, incluyendo los siguientes países: Benin, Burkina Faso, Camerún, República Centroafricana, Chad, Costa de Marfil, Djibouti, Eritrea, Etiopía, Gambia, Ghana, Kenia, Malí, Mauritania, Níxer, Nixeria, Senegal, Somalia, Sudán, Togu, Uganda. Ye reparáu dacuando en Liberia y Yemen.
Mientres la temporada de cría aliméntase principalmente d'insectos y arañes. La so dieta inclúi tamién a llagartos y royedores. Cacen volando y llexando enantes de llanzase sobre les sos preses en plenu vuelu o nel suelu.
"C. riocourii" ye una especie gregaria, que suel arrexuntase pa pasar la nueche y que casa en grupos pequeños. 
Tamién asocede qu'añeren en colonies. Constrúin el nial en trupos parrotales espinosos. Polo xeneral ponen cuatro güevos.
Tres la degradación del so hábitat y los efectos de pesticidas reparar un amenorgamientu nel númberu total de les poblaciones. Sicasí, l'amenorgamientu nun ye abondu pa cualificar la especie como vulnerable.
Chelidoptera tenebrosa
El buco golondrina (Chelidoptera tenebrosa), tamién denomináu chacurú golondrina, monxina culiblanca o aguantasol, ye una especie d'ave galbuliforme de la familia Bucconidae que vive en Suramérica. Ye la única especie de xéneru Chelidoptera.
El buco golondrina mide alredor de 15 cm de llargu. Ye prácticamente negru con esceición de la so obispillo, y la parte inferior de les nales y de la base de la cola que son blanques, y el so banduyu que ye acoloratáu. La so cola ye curtia y el so picu ta llixeramente curvado escontra baxo. Dambos sexos son d'apariencia similar anque les femes son llixeramente mayores.
El buco golondrina alcuéntrase en tola cuenca del Amazones amás d'una franxa costera de 3000 km nel sureste de Brasil. Ta presente en Bolivia, Colombia, Ecuador, la Guayana francesa, Guyana, Perú, Surinam y Venezuela.
La especie describióse científicamente pol zoólogu alemán Peter Simon Pallas en 1782. Reconócense dos subespecies:
Pterocles exustus
La ganga moruna (Pterocles exustus) ye una especie d'ave de la familia Pteroclididae. La mesma habita en terrenes amplios, arbustivos y grebos, y atopar nel centru y norte d'África, y el sur d'Asia. Magar viven en climes calorosos y grebos, son por demás dependientes de la esistencia d'agua. Saber de casos en que volaron casi 80 km nun solu día en busca d'agua. Determinóse que toles especies de ganga que s'estudiaron nel so hábitat son vexetarianes a lo llargo de tola so esistencia, especializándose en granes de plantes lleguminoses y raramente inxiriendo granes de camperes.
Na década de 1960 munchos exemplares fueron prindaos utilizando trampes en Rajastán na India ya introducir en Nevada. Tamién los introdució en Hawái.
En 1979 reparóse una subespecie, "P. y. floweri", nel valle del Nilo n'Exiptu. Créese que la mesma alcuéntrase extinta, anque se desconocen les razones que llevaron a la so estinción.
Zoolóxicu de Saint Louis
Chloroceryle aenea
El martín pescador nanu (Chloroceryle aenea) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Cerylidae que mora nes tierres baxes de los trópicos americanos; distribuyir dende'l sur de Méxicu al traviés de Centroamérica al centru de Brasil. Estrémense dos subespecies.
Tien 13 cm de llargu y pesa 18 g. Tien la forma de martín pescador típica, con una cola curtia y el picu llargu. Ye verde oliva na parte cimera con un collar de color mariellu-naranxa en tol pescuezu. La parte inferior ye acoloratáu y el banduyu de color blancu. La fema tien una estrecha banda verde nel pechu. Les aves nueves paecer a los adultos, pero tienen la parte inferior más pálidu, ensin la banda de la fema adulta y ensin fálten-y les llurdios blancos nes nales y los lladrales.
El martín pescador nanu tien una amplia distribución que s'estiende dende'l sur de Méxicu, al traviés d'América Central hasta l'oeste d'Ecuador, y nel este hasta'l centru de Bolivia y el centru de Brasil. La especie ocupa tola cuenca del Amazones y la cuenca del ríu Tocantins nel estáu brasileñu de Pará. Tamién se produz en Trinidá y Tobago.
El martín pescador nanu suel cazar dende una percha, o una caña baxa cerca de l'agua, enantes de somorguiase pa prindar pequeños pexes o cucharapes. Tamién s'alimenta d'insectos que prinda nel vuelu. 
El nial ye un túnel horizontal d'hasta 40 cm de fondura, escavado nel bancu del ríu, nun montículo de tierra, o d'incidentalmente nun nial de termites arbóreas. La fema pon trés, dacuando cuatro, güevos blancos.
La subespecie del sur, "C. a. aenea", tien dos llinies de llurdios blancos nes nales, y la del norte, "C. a. stictoptera " tien trés o cuatro llinies de puntos y un llurdiu blancu oculta de plumes na parte inferior de la cola. Dambes formes pueden reparase nel centru de Costa Rica.
Chloroceryle amazona
El martín pescador amazónicu (Chloroceryle amazona) ye una especie d'ave coraciiforme de la familia Cerylidae que mora nes tierres baxes de los trópicos americanos; distribúyese xeográficamente dende'l sur de Méxicu al traviés de Centroamérica al norte y centru d'Arxentina. Nun se conocen subespecies.
Tien 29 a 30 centímetros de llongura total y pesa 110 gramos aprosimao. Tien la forma del martín pescador típica, con una cola curtia y el picu llargu. Ye verde oliva na parte cimera y la cabeza, con una cresta. Fálten-y les llurdios blancos nes nales que sí se ven nel martín pescador verde. 
Los machos tienen la parte inferior blanca, el pechu castañu acoloratáu (banda ancha) y delles rayes verdes gulares. Les femes tienen la parte inferior blanca colos parches verdes nos llaos del pechu y rayes gulares verdes. Les aves nueves paécense la fema adulta, pero tienen llurdios blancos nes nales.
Esti martín pescador grande cría en fuécares de regueros o ríos. El nial ye un túnel horizontal fechu nun bancu del ríu, de 1,6 metros de fondura y 10 centímetros de diámetru. La fema pon trés, dacuando cuatro, güevos de color blancu. 
El martín pescador d'amazónicu paecer al martín pescador verde col cual ye simpátrico na so distribución xeográfica (les árees de distribución de dambes especies non se superponen). 
Estes aves de cutiu tienen una llamada d'aspra. El cantar ye raru oyelo, emitir dende la copa de los árboles. Vense de cutiu posaos nuna caña cerca del enagua enantes de somorguiase, pa prindar un pez.
Chloroceryle americana
El martín pescador verde o martín pescador mozu (Chloroceryle americana) ye una especie d'ave coraciiforme de la familia Cerylidae residente que se distribúi dende'l sur de Texas n'EE. XX. al traviés de América Central hasta'l centru d'Arxentina.
Tien un llargu total de 19 centímetru, pesa 27 gramos. Tien la forma del martín pescador típica, con una cola curtia y el picu llargu. Ye verde oliva na parte cimera, con llurdios blancos sobre la nala y cola. Los machos tienen la parte inferior blanca, siendo'l pechu castañu. Les femes tienen la parte inferior blanca pero'l pechu ye verdosu. Presentando un gargüelu amarellentáu, acanelada.
La subespecie "Chloroceryle americana croteta" que se distribúi en Trinidá y Tobagu tien picu más llargu y ye más pesada que les formes del continente.
Esti martín pescador pequeñu cría nos regueros o ríos. El nial consiste nun túnel horizontal d'un metro llargu que realiza na fuécara del regueru o ríu. La fema pon trés, dacuando cuatro, güevos. 
Vense de cutiu sobre una caña avisiega baxa cerca del enagua enantes de somorguiase. Tamién s'alimenten d'insectos acuáticos. 
== Subespecies conocen cinco subespecies de "Chloroceryle americana":
Chloroceryle inda
El martín pescador verdirrufo (Chloroceryle inda) ye una especie d'ave de la familia "Cerylidae", residente nes tierres baxes de los trópicos americanos dende'l sureste de Nicaragua escontra'l sur, hasta'l sur de Brasil.
Vive preferentemente en zones pantanoses y tamién a lo llargo de los regueros nos montes o plantíos y nos manglares.
Mide 21,5 a 24 cm de llargor y pesa 60 g. El machu ye de color verde metálicu escuru nes partes cimeres, con llurdios finos blancucies y ablondes nes nales y la cola. Les mexelles y el gargüelu son de color ante que camuda en forma gradual a ablondu fondu nel restu de la rexón inferior. Presenta una llista ablonda, angosta, sobre la área loreal y tien un angostu collar nucal ablondu. El picu ye negru con esceición del gonio, de color carne. Les pates son abuxaes. La fema presenta una faxa pectoral verde escura, chiscada de blancu. 
Aliméntase de pexes, crustáceos y insectos acuáticos.
Añera nun túnel escaváu a la vera del ríu. La fema pon de 3 a 5 güevos.
Chlorostilbon alice
La esmeralda coliverde o esmeralda de cola verde (Chlorostilbon alice), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes".
Ye una especie reinal de Venezuela, onde vive en montes húmedos tropicales y subtropicales a baxa altitú, según en montes de monte y en montes primitivos bien degradaos.
Mide alredor de 8 cm de llargor y pesa en redol a los 4 gr. El so picu ye curtiu y rectu y el so plumaxe ye bien similar al de la esmeralda colifina y al de la esmeralda coliazul, de la que puede estremase con relativa facilidá pola cola de color verde que-y da'l so nome común.
Chlorostilbon assimilis
El esmeralda de Panamá (Chlorostilbon assimilis) ye una especie d'ave na familia Trochilidae.
D'antiguo considerar una subespecie de "Chlorostilbon mellisugus".
Mide 8 cm de llargu y pesa 2.6 g. Les partes cimeres del machu son amorenaes, les sos partes inferiores son verde brillante, con grupes blanques y una cola bien ahorquillada. Les partes inferiores de la fema son grises, tien una franxa blanca detrás del güeyu y llurdios nos oyíos. La so cola tien puntes blanques, el diseñu ahorquillado fondu de la cola del machu. Los exemplares xuveniles asemeyar a la fema adulta, pero tienen estremos ablondos escamplaes nes sos plumes.
Esti pequeñu colibrí ye un reproductor reinal de Costa Rica y l'oeste de Panamá. 
Esta especie habita n'espaciu abiertos, incluyíos sabana arbustiva, praos, plantíos y xardinos. Alcuéntrase en zones baxes y llombes del Pacíficu, n'elevaciones d'hasta 1500 m.
El nial ye una copa refecha de fibres vexetales decorada na so cara esterior con cachos de corteza. La fema guara dos güevos blancos.
La so llamada ye un "chit" curtiu, y el cantar del machu ye un débil "tsippy tsee tsee". Los machos en dómina de reproducción posar en cañes y pueden llucir el so vuelu.
Estes aves visiten flores pequeñes, incluyíes aquelles ignoraes por otres especies, y prinden insectos diminutos. De cutiu son axorizaos por colibríes más grandes.
Chlorostilbon aureoventris
El esmeralda pico coloráu, picaflor común, esmeralda vientre doráu o esmeralda ventridorada (Chlorostilbon aureoventris), ye un ave del orde Apodiformes, familia Trochilidae. Ye bien común en vastes zones de Suramérica; habita en tou Uruguái y Paraguái, la mayor parte de Bolivia quitando los cumes andinos, esti de Brasil y tol centru y norte d'Arxentina cola esceición de les zones cordilleranas.
Caracterizar por tener el machu picu coloráu con ápiz negru, barberu azuláu, plumaxe verde esmeralda y la cola azul escuru; la fema tien el picu de color gris y la so base de tonos rosados,el verde del envés ye más pálidu, la zona ventral ye color abuxáu a blancuciu buxu chiscáu de delles plumes verdes a manera de manchitas, na zona ocular cuerre dacuando una llinia de color similar a la ventral.
Mide 9 cm de llargor; el picu ye de 2 cm
Rodriguez Matu, J; Erize, F; Rumboll, M. "Guía de campu Collins d'Aves de Suramérica non Passeriformes", Letemendía; Bonos Aires 2006
Chlorostilbon canivetii
La Esmeralda tijereta ("Chlorostilbon canivetii") ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae. Ye nativu de Belize, Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Hondures, Méxicu y Nicaragua. Vive en monte tropical y subtropical y monte bien degradáu.
Chlorostilbon gibsoni
El esmeralda pico coloráu (Chlorostilbon gibsoni) ye una especie d'ave na familia Trochilidae. Enantes yera considerada parte de la especie "Chlorostilbon mellisugus". 
Alcuéntrase en Colombia y Venezuela. Los sos hábitats naturales son los montes secos subtropicales o tropicales, zones arbustives y zones de monte bien degradáu.
Chlorostilbon maugaeus
El zumbadorcito de Puertu Ricu o esmeralda portorriqueño (Chlorostilbon maugeaus), ye un endemismu del archipiélagu de Puertu Ricu.
Esti pequeñu runfador color verde tornasol, mide de 9 a 10 cm. Ye bono d'identificar pol so amenorgáu tamañu, brilloso cuerpu verde, cola encruciada y sedosa cabeza ensin cresta. El machu ye de colo verde de llombu y de pechu, con cola negra, ente que la fema ye de pechu blancu y les plumes de la cola tienen la punta blanca.
Chlorostilbon mellisugus
El esmeralda coliazul o colibrí esmeralda (Chlorostilbon mellisugus) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae qu'habita'l Cordal de la Mariña, Islla de Margarita, los Llanos y sur del Orinoco en Venezuela, de Costa Rica hasta Colombia, sur y oriente de les Guayanes, Bolivia y Brasil. Nel Caribe dende Aruba hasta Trinidá.
Ye un ave de sabana, praderíes, cultivos y ámbitos abiertos similares. La fema pon los sos güevos en niales pequeños con forma de copa., similares a los del Colibrí Rubí-topaciu, sobre la caña horizontal d'un árbol. El tiempu d'incubación ye de 13 díes. 
Mide aprosimao 7,4 cm de llargu y pesa 2,6 g. El machu tien un plumaxe verde brillante con blancu nos lladrales y una cola azul metálica. La fema estremar pola so coloración abuxada na parte inferior, un parche auricular coritu, un supercilio blancu curtiu y blancu nos estremos de les puntes de la cola. 
Aliméntase d'insectos y néctar. El so cantar ye vibrante y prestosu. Emiten llamaos agudos de soníu similar a "tsip".
Chlorostilbon notatus
La esmeralda gorgiazul (Chlorostilbon notatus o Chlorestes notata) ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", que s'atopa nel sur y oriente de Colombia, Venezuela, Trinidá y Tobago, les Guayanas, Perú y Brasil.
Vive nos cantos de los montes y tamién n'árees cultivaes bien arbolaes, hasta los 800 m de altitú, onde sobrevuela en busca de néctar y insectos, qu'atopa principalmente nos árboles, pero dacuando en plantes más pequeñes, inclusive cerca del suelu.
Mide ente 8,5 y 9 cm de llargor y pesa en promediu 3,8 g. El machu tien plumaxe brillosu principalmente verde, corona y envés amorenáu, zanques blanques, cola color azul metálicu y una placa brillosa, tamién azul, nel gargüelu. La fema presenta'l banduyu blancuciu. El picu mide 18 mm, presenta la parte cimera negra y el quexal inferior acoloratada o rosada.
El so cantar ye un "ssooo-ssooo-ssooo".
El nial tien forma de copa fonda, fecha de liquen y otros materiales vexetales finos y construyíu nuna caña horizontal. La incubación dura 16 díes y los pitucos abandonen el nial 18 a 19 díes dempués de la eclosión de los güevos.
Blue-chinned Sapphire photo gallery "VIREO"
Chlorostilbon olivaresi
La esmeralda del Chiribiquete (Chlorostilbon olivaresi) ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes".
Ye una especie reinal de la Sierra de Chiribiquete, nel sureste de Colombia, onde vive y aliméntase nes praderíes montanas y pandos de la sierra.
Mide alredor de 8 ːcm y el so pesu ronda los 4 gr, siendo'l machu llixeramente más grande y pesáu que la fema. El so picu ye rectu y gruesu, el so plumaxe ye verde metálicu coles plumes primaries de les nales y cola de color verde escuru, casi negru.
Chlorostilbon poortmani
La esmeralda colicorta, llamada tamién esmeralda rabucada o esmeralda verde yerba (Chlorostilbon poortmani) ye una especie d'ave na familia Trochilidae.
El nome binomial foi-y dáu por Jules Bourcier (1797–1873), un naturalista y espertu en colibríes francés.
Mide unos 9 cm de llargu. El so picu ye rectu y negru, midiendo unos 18 mm de llargu.
Esta especie asemeyar a dellos otros miembros del xéneru "Chlorostilbon". Magar la so cola ye relativamente curtia, delles otres especies del xéneru tamién tienen coles curties (como por casu "Chlorostilbon alice"). La corona y banduyu del machu son d'un verde esmeralda brillosa iridiscente, el so llombu ye verde brillante, ente que les plumes de la so curtia cola son color verde oliva escuru. La fema tamién tien un envés verde brillante, pero la so corona ye marrón, ente que les sos partes inferiores son grises, y tien una curtia franxa blanca tras del so güeyu. La so cola ye verde claro, con dos plumes centrales de verde brillosu con una punta blanca y con una franxa azul-negru nel so estremu.
Hai dos subespecies, "Chlorostilbon poortmani euchloris" y "Chlorostilbon poortmani poortmani".
Esta especie de colibrí habita nos Andes de Colombia y Venezuela. 
Chlorostilbon ricordii
El zunzún o esmeralda zunzún (Chlorostilbon ricordii), ye una especie d'ave de Cuba y Les Bahames, perteneciente a la familia Trochilidae del orde Apodiformes.
"Chlorostilbon" en griegu significa “esmeralda árabe” y "ricordii" en llatín por ser dedicáu a M. Ricord., En Cuba ye llamáu zunzún y tamién colibrí, runfador, zumbete, picaflor y trovador. N'inglés ye llamáu "Cuban emerald".
Ye común en toa Cuba. Presente en montes, en vexetación de mariñes o en xardinos. Hai otra subespecie nes Bahames.
"C. r. ricordii" de Cuba
"C. r. bracei" de Les Bahames
Mide cerca de 10 cm de llargu. El machu tien el so plumaxe maduru a los trés años. Este ye nel envés verde metálicu escuru con iridiscencias azules o doraes, igual nel pechu pero con iridiscencias menos visibles. El banduyu ye de color menos brillosu y del baxu banduyu escontra tras, so la cola, vuélvese blancu-buxu. La fema ye enriba más escura y menos brillosa que'l machu y pembaxo del gargüelu al banduyu ye gris y n'acovecer inferiores de la cola ye muncho más claro. Y son calteres comunes a dambos sexos: les nales corites y la cola llarga, horquillada, ancha, negra y con reflexos violáceos. El picu llargu, daqué curvu, negru y na base inferior rosado. Detrás de los güeyos tienen una manchita blanca. El neñón ye como la fema pero más opacu nel envés.
Faen vuelu estáticu y en toes direcciones. Tienen ramines preferíes pa posase a folgar. Alimentar del néctar y de pequeños insectos nes flores y d'arañes o insectos que cacen mientres vuelen. Nun caminen, solo pueden usar les pates pa posase como tolos apodiformes. Cuando liban les flores inclinen el cuerpu en cerca de 45 graos.
La fema añera sola, ensin la participación del machu, en llugares pocu frecuentaos por ellos. Facer tol añu pero los niales son más frecuentes en primavera. Suel ser fiel a los llugares onde añera pero nunca vuelve usar el mesmu nial. Construyir en forma de copa a altores de 2 a 4 metros del suelu, sobre una ramina fina encruciada, a la solombra. Empieza construyendo con un duviellu de pajitas fines al que-y amiesta ramines y raigaños que-y dan mayor resistencia y dempués ábre-y un buecu qu'engranda y moldia col so cuerpu. Depués reviste l'interior con fibres vexetales fines, liquen y tamién teles d'arañes, qu'igualmente pega per fora. Amás pega per fora fueyes o corteces fines como les de Bursera pa impermiabilizar el nial. Queda finalmente fondu y trupu, y pon nél 2 güevos blancos, llargos 13 mm y anchos 9 mm. Mientres añera la fema ye bien celosa de la presencia de los sos conxéneres cerca del nial. Ye bien agresiva tamién contra animales de cualquier tamañu que s'averen. La madre alimenta a los mozos dempués d'abandonar el nial y entrenar por que puedan valise por sigo solos.
Chlorostilbon russatus
La esmeralda amorenada o esmeralda cobriza (Chlorostilbon russatus) ye una especie d'ave na familia Trochilidae.
Chlorostilbon stenurus
La esmeralda colifina o esmeralda de cola d'alambre (Chlorostilbon stenurus), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes".
Puede alcuéntrase en Colombia, Ecuador y Venezuela, en montes húmedos tropicales y subtropicales, en montes de monte y en montes primitivos severamente degradaos.
Mide ente 8 y 9 cm de llargor y supeso ronda los 3,5 gr. El so plumaxe ye verde metálicu, coles plumes primaries y les de la cola de color verde bien escuru, casi negru.
Chlorostilbon swainsonii
El esmeralda de La Española, llamada tamién esmeralda dominicana, runfador esmeralda o runfador medianu (Chlorostilbon swainsonii) ye una especie d'ave na familia Trochilidae.
Esta especie de colibrí vive na República Dominicana y Haití.
Los sos hábitats naturales son los montes baxos húmedos subtropicales o tropicales, los montes montanos húmedos y los montes bien degradaos.
Chondrohierax uncinatus
El bilanu picogarfio (Chondrohierax uncinatus), ye una especie d'ave Ave de presa rapazu de la familia Accipitridae, que tamién inclúi munches otres rapazos diurnes, como bilanos, águiles y aguiluchos. Habita n'América, incluyendo la América del Sur tropical, América Central, el Caribe, Méxicu, y el Valle del Ríu Grande de Texas, nos Estaos Xuníos.
Ta estrechamente emparentáu col gavilán caguarero ("Chondrohierax wilsonii"), que s'atopa en peligru críticu d'estinción.
Chordeiles acutipennis
El añapero garrapena, atajacaminos o chotacabras (Chordeiles acutipennis), ye una especie d'ave Caprimulgiforme de la familia Caprimulgidae mesma d'América.
Tien un tamañu d'unos 20 cm. Los sos güeyos son achinaos, el so picu ye curtiu y curvu, con un baberu blancu, el cuerpu ye marrón xaspiáu con blancu. Les nales son allargaes y afilaes. Los machos tienen una banda color claru enantes de la punta. La so cola ye delgada y llarga. Les partes inferiores son marrones rayaes con blancu.
De día tán sentaos nel suelu y al atapecer prinden insectos al vuelu. Esti vuelu al atapecer tien una apariencia errática, que recuerda al d'un esperteyu, con planeos frecuentes coles nales llixeramente llevantaes.
Vive en zones arbustives seques y abiertes y ye abondo común a lo llargo de tola mariña peruana y tamién en Colombia, Ecuador, Brasil, Bolivia y Chile. Ye fácil velo nes tardes y nueches nos parques del Distritu de San Borja y nos campos pocu poblaes cercanes a Llima.
En Ecuador conózse-y como Añapero Menor y puede ser reparáu y fotografiáu nel Xardín Botánicu de Guayaquil.
Chordeiles gundlachii
El añapero querequeté o querequeté (Chordeiles gundlachii), ye una especie d'ave caprimulgiforme perteneciente al xéneru "Chordeiles" qu'integra la familia Caprimulgidae de vezos nocherniegos. 
Ye bien asemeyada al añapero yanqui ("Chordeiles minor"). De color pardu buxu motudu percima, per debaxo notablemente barrado con un viso beige o canela pálidu. Nales llargues y terminaes en punta, con una banda blanca nes primaries, más pequeña na fema. Parte inferior de la nala con un patrón barrado en beige y negru. Cola llixeramente encruciada, barrada en blancu y negru. El machu tien el gargüelu blancu y una banda blanca na cola. La fema col gargüelu acaneláu pálida, y escarez de banda na cola. Vense y escuchen con más frecuencia a la tradiquina y a l'amanecida, cuando los machos executen los sos famosos vuelos en picada, produciendo un típicu soníu zumbante. El so vuelu avezáu consiste n'erráticos y fondos aleteos combinaos con planeos daqué más curtios que los del añapero yanqui ("Chordeiles minor").
Cría nes Antilles y nos cayos de la Florida onde habita en campos abiertos.Suponse qu'envierne en Surámerica.
El periodu de cría va de los mese d'abril a xunetu. Pon sobre terrenal límpio un solu güevu (raramente dos), de color azuláu y con numberosos llurdios pardos.
En vuelu dexa oyer el so característicu ya inconfundible llamada, que paez repitir les sílabas "que-re-que-té" o "que-re-be-bé", mas acentuáu na última sílaba. De cutiu vocalizan mientres la nueche o en díes borrinosos.
Chordeiles minor
El atajacaminos común (Chordeiles minor), tamién conocíu como añapero yanqui o añapero boreal, ye un ave Caprimulgiforme de la familia Caprimulgidae mesma d'América.
El nome científicu d'esta especie, "minor" ("menor"), puede causar tracamundiu. Orixinalmente esta especie poner nel xéneru "Caprimulgus", y ye de fechu más pequeña que dalgunos otros miembros d'esi xéneru, como "Caprimulgus vociferus". Sicasí, cuando se movió al xéneru "Chordeiles", resultó ser más grande qu'el atajacaminos menor ("Chordeiles acutipennis").
Los adultos son escuros cola castañal, patrones grises y blancos nel envés y pechu; les nales llargues son negres y amuesen una barra blanca nel vuelu. La cola ye escura con una raya cruciada blanca; la parte cimera de les nales escures con raya blanca. El machu adultu adultu tien el gargüelu blancu; la fema tien un gargüelu castañu llixeru. 
Enviernen en América del Sur; migren en bandaes. Ye raru velo en Europa occidental. El so hábitat de cría ye América del Norte. De normal añeren nel suelu desnudu, dacuando en toconos o terraces de sable gruesu. Ponen dos güevos directamente na tierra, nun hai nial. La incubación la realizada la fema y dura aprosimao 20 díes. El mozu vuela a los 20 díes d'edá. Puede haber una segunda cría na parte del sur de los Estaos Xuníos. 
Prinden insectos al vuelu, buscando alimentu principalmente cerca del alba y tapecer, dacuando pela nueche con lluna llena o cerca del llume caleyero. La llamada de normal ye curtia. El machu realiza un esplegue etéreo mientres el cortexu, mientres emite un soníu. 
Chordeiles nacunda
El añapero ñacundá (Chordeiles nacunda), tamién denomináu ñacundá (en Arxentina, Paraguái y Uruguái), chotacabras collarejo (en Colombia), aguaitacamino barriga blanca (en Venezuela), chotacabras de banduyu blancu (en Perú) o corucão (en Brasil), ye una especie d'ave caprimulgiforme perteneciente al xéneru "Chordeiles" qu'integra la familia Caprimulgidae de vezos nocherniegos. Ye nativu de América del Sur.
Inconfundible y trabáu, mide 30 cm. Nales llargues y arrondaes; primaries negres con banda blanca na base; triángulu nel gargüelu, partes ventrales, subcaudales y subalares blancos. La fema escarez del ápiz blancu nos caudales llaterales.
Partes cimeros marrón, con vermiculado pardu y negru; pechu marrón estriáu de negru. En vuelu, puede trate que les cobertoras inferiores de les nales son blanques. Cola barrada de marrón y negru, con llarga punta blanca nel machu.
La so distribución xeográfica ye tou Suramérica, salvu Chile. .
Habita en sabanes, pacionales abiertos cercanos a monte o cuerpos d'agua.
Pasa'l día posáu en suelu desnudu, o sobre tocos d'árboles, malo de ver lo hasta movese o volar. Puede reparase en bandaes volando o asitiaes nel campu. Suelen rondar les lluces o columnes de llume.
Polo xeneral ye silenciosu; mientres la reproducción, mientres ta posáu, emite un “prrrr-pú” grave y gutural, recordando una curuxa. El so cantar son llargues series de "cuuurrr..cuu..", como si fuera un sapu.
La especie "C. nacunda" describióse per primer vegada pol ornitólogu francés Louis Jean Pierre Vieillot en 1817 sol nome científicu de "Caprimulgus nacunda", localidá típica «Paraguái».
En marzu de 2011, con base nos estudios filoxénicos moleculares conducíos por Han "et a el" (2010), foi aprobada la Propuesta N° 467 al South American Classification Committee (SACC) tresfiriendo'l xéneru monotípicu "Podager" pa "Chordeiles". 
Chordeiles pusillus
El chotacabras nanu o añapero menudu (Chordeiles pusillus) ye una especie d'ave de la familia "Caprimulgidae", que s'atopa en Arxentina, Bolivia, Brasil, Colombia, Guyana y Venezuela.
Vive nes sabanes seques y en zones estacionalmente inundables, per debaxo de los 1.050 m de altitú.
Mide 16 a 17 cm de llargor y pesa aprosimao 33,4 g. Estrémense cinco subespecies acordies col color del plumaxe, el cual, nel envés va de color marrón parduzu a castañal ferrial; gargüelu con llinia o llurdios blancos; estríes ferriales a corites na corona y el cuerpu; banduyu y nales pardos a grises y con llínees corites y blanques y nales con puntes blanques. 
Caza insectos en vuelu, dempués del tapecer.
Añera nel suelu, cavando un círculu d'unos 5 mm de diámetru, qu'arrodia de piedres. La fema pon unu o dos güevos color crema con pintes color marrón y gris oliváceo, de 27 por 20 mm.
Chordeiles rupestris
El añapero blancu o chotacabras pechiblanco (Chordeiles rupestris), ye una especie d'ave caprimulgiforme de la familia Caprimulgidae. Alcuéntrase en Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Perú y Venezuela. El so hábitat natural son zones de parrotales tropicales o subtropicales secos, ríos y zones primeramente montiegues bien degradaes.
Chrysococcyx basalis
El cuquiellu de Horsfield o cuquiellu amorenáu d'Australia ("Chrysococcyx basalis") ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae. Enantes esta especie yera conocida col nome científicu "Chalcites basalis".
Puede atopase en Australia y nel sudeste d'Asia. Anque la so población mundial nun foi cuantificada, considérase común y estable. 
Chrysococcyx caprius
El cuquiellu didric (Chrysococcyx caprius) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae llargamente distribuyida pol África subsaḥariana y el sur de Arabia. Nun se conocen subespecies.
Común en distintes hábitats, dende los montes abiertos hasta la sabana. Esti pequeñu cuquiellu verde y blancu satinado alimentar de gates. Los machos emiten un quejumbroso reclamu "diia-diia-diideiric" cuando s'esiben respigando les nales y esplegando la cola.
Chrysococcyx crassirostris
El cuquiellu amorenáu de las Molucas (Chrysococcyx crassirostris) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae endémica de Indonesia. Dellos taxónomos considerar una subespecie de cuquiellu menudu ("Chrysococcyx minutillus").
Alcuéntrase namái n'en los montes de les islles Molucas surorientales.
Chrysococcyx cupreus
El cuclillo esmeralda africanu (Chrysococcyx cupreus) ye una especie d'ave cuculiforme perteneciente a la familia Cuculidae que vive en África.
Atopar n'en les selves y sabanes arbolaes del África Subsahariana.
Chrysococcyx flavigularis
El cuquiellu gorgigualdo (Chrysococcyx flavigularis) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive n'África.
Ta presente nel oeste y centru del África tropical, pudiéndose atopar en Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Gabón, Ghana, Liberia, Nixeria, Sierra Lleona y Uganda.
Chrysococcyx klaas
El cuquiellu de Klaas (Chrysococcyx klaas) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae d'amplia distribución por casi tol África subsaḥariana. Foi nomáu pol esplorador y biólogu francés François Le Vaillant que-y dio'l nome del so sirviente khoikhoi.
El cuquiellu de Klaas mide ente 16–18 cm de llargu. La especie presenta gran dimorfismu sexual. Los machos tienen les partes cimeres de color verde brillante, con dellos llixos claros, y les partes inferiores blanques. Ente que les femes tienen les partes cimeres del cuerpu d'un color un pardu broncíneo, les nales olivacees y les partes inferiores de color crema llixeramente llistaes. Tanto los machos como les femes tienen un llurdiu postocular blanca.
Chrysococcyx lucidus
El cuquiellu broncíneo o cuquiellu amorenáu (Chrysococcyx lucidus), ye una especie d'ave cuculiforme de la familia de los cucúlidos (Cuculidae) reinal de Oceanía. Con un llargor de 15 a 17 centímetros ye l'ave más pequeña de la familia Cuculidae. Ye una especie parasitaria principalmente con especies del xéneru "Gerygone", el so rangu correspuende en gran midida cola distribución d'esti xéneru. 
El naturalista alemán Johann Friedrich Gmelin describió esta especie en 1788 como "Cuculus lucidus", a partir d'una amuesa llograda de Queen Charlotte Sound en Nueva Zelanda. En 1801 en Nueva Gales del Sur John Latham describir como "Cuculus plagosus", y los dos clasificáronse como especies separaes per munchos años. Sicasí los dos considérense conxéneres.
Esta especie puede atopase en Australia, Indonesia, Nueva Caledonia, Nueva Zelanda, Papúa Nueva Guinea, Islles Salomón y Vanuatu.
Habita diversos hábitats, tales como montes de ocalitu y pinos, praderíes abiertes y hábitats creaos por factores antropogénicos, tales como parques y xardinos. La comida consiste en insectos, de preferencia oruga recoyíes de les fueyes y menudu insectos prindaos en vuelu. 
Al igual que tolos demás miembros del xéneru "Chrysococcyx" ye un parasitario de puesta. Ente les aves hospedadoras inclúin delles especies del xéneru "Acanthiza" y "Sericornis". 
Chrysococcyx maculatus
El cuclillo esmeralda asiáticu (Chrysococcyx maculatus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive en Asia.
Atopar nes selves del Sudeste Asiáticu, de los Himalayes meridionales y el sur de la India. Habita en Bangladex, Bután, Camboya, China, India, Indonesia, Laos, Malasia, Myanmar, Nepal, Sri Lanka, Tailandia, y Vietnam. Los sos hábitats naturales son les selves húmedes tropicales y subtropicales.
Chrysococcyx meyeri
El cuquiellu orejiblanco (Chrysococcyx meyeri) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive en Nueva Guinea. 
Atopar nes selves tropicales de tierres baxes de la isla de Nueva Guinea, tantu na parte perteneciente a Indonesia como na de Papúa Nueva Guinea.
Chrysococcyx minutillus
El cuquiellu menudu (Chrysococcyx minutillus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive nel Sudeste Asiáticu y Oceanía.
Ye la especie de cuquiellu más pequeña del mundu, con promedios de 15 cm de llargu y 17 g de pesu.
Atopar nes selves d'Australia, Camboya, Indonesia, Malasia, Papúa Nueva Guinea, Singapur, Tailandia y Vietnam.
== Taxonomía reconocen cuatro subespecies:
A la subespecie "rufomerus" dalgunos dan-y el estatus d'especie estreme.
Chrysococcyx osculans
El cuquiellu d'oreyes negres o cuquiellu orejinegro (Chrysococcyx osculans) ye una especie d'ave de la familia Cuculidae.
Puede atopase en Australia, Indonesia y Papúa Nueva Guinea. La so población nun foi cuantificada, anque se considera abondo común y estable. 
Chrysococcyx ruficollis
El cuquiellu gorgirrojo (Chrysococcyx ruficollis) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive en Nueva Guinea.
Atopar nes selves de monte de la isla de Nueva Guinea, tantu na parte perteneciente a Indonesia como na de Papúa Nueva Guinea.
Ye una especie monotípica, esto ye, nun se reconoz división en subespecies.
Chrysococcyx rufomerus
El cuquiellu de mexella verde (Chrysococcyx rufomerus) ye una especie d'ave na familia Cuculidae. Dacuando ye consideráu una subespecie de Chrysococcyx minutillus.
Les partes cimeres son de color verde escuru con un rellumu amorenáu, la so corona ye negra. Les plumes del so frente, cara y mexelles son escures.
Alcuéntrase nel sudeste d'Asia, nes Islles menores de la Sonda. El so hábitat natural son los montes baxos húmedos subtropicales o tropicales. Este ye'l cuquiellu más pequeñu del mundu, pesando solo 17 gramos y midiendo 15 cm de llargu.
Chrysococcyx russatus
El cuquiellu de Gould (Chrysococcyx russatus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive nel Sudeste Asiáticu y Australasia. Hasta 2008 considerábase una subespecie de cuquiellu menudu.
Alcuéntrase en Indonesia, Malasia, Papúa Nueva Guinea, l'este d'Australia y el sur de les islles Filipines.
Chrysococcyx xanthorhynchus
El cuquiellu violeta (Chrysococcyx xanthorhynchus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive en Asia. 
La so hábitat natural son ye'l monte húmedu y los montes de manglares tropicales y subtropicales. Puede atopase en Bangladex, Bután, Brunéi, Camboya, China, India, Indonesia, Laos, Malasia, Myanmar, Filipines, Singapur, Tailandia y Vietnam. La so población nun foi cuantificada, anque se considera pocu común salvu en llugares concretos del so hábitat.
Chrysocolaptes festivus
El pito dorsiblanco (Chrysocolaptes festivus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae endémica del subcontinente indiu, incluyida Sri Lanka. Esta especie alcuéntrase tantu nos montes como nes zones de carba con dellos árboles. Añera en buecos nos árboles onde pon unu o dos güevos blancos.
El picu dorsiblanco mide unos 29 cm de llargu. Tien la forma típica de los picatueros. El plumaxe de les sos partes cimeros ye principalmente negru, sacante nuna franxa blanca que va dende'l so mantu hasta la nuca, les sos nales mariellu y el pileu. Los sos partes inferiores son blanques con veteado coritu. Presenta anches llistes superciliares y bigoteras blanques y infrabigoteras negres. Los machos adultos tienen el pileu de color coloráu intensu, ente que la femes tener mariellu. Los xuveniles tamién lo tienen mariellu pero de tonu menos intensu. Como otros picatueros el picu dorsiblanco tien el picu recto y apuntiao, una llarga llingua que caltién endolcada y solo proxecta palantre pa prindar insectos, la cola ríxida p'apurrise sofitu cuando se garra nos tueros y les pates zigodáctiles, con dos deos palantre y dos escontra tras.
Chrysocolaptes lucidus
El pito sultán (Chrysocolaptes lucidus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae endémica de Filipines.
Alcuéntrase distribuyíu poles isla del sur y sureste del archipiélagu filipín, ocupando Bohol, Leyte, Samar, Bilirán, Panaon, Mindanao, Basilán y Samal. 
Chrysolampis mosquitus
El tucusito rubí (Chrysolampis mosquitus) ye una pequeña especie de colibrí, la única del xéneru Chrysolampis.
Mide unos 8 centímetros de llargu, y masa 3,5 gramos. Les partes cimeres del machu son marrón escuru con tonos brillosos de verde, cola nuca y coroniella coloráu brillante, doráu nel pechu y cola granate, ente que la fema tien partes cimeros verde bronce, y les inferiores gris pálidu.
La fema pon dos güevos nun pequeñu nial con forma de mota, que guaren a los 16 díes. Los pitucos son curiaos polos sos padres por unos 18-19 díes más.
Aliméntase principalmente de néctar, anque dacuando prinden insectos pequeños.
Ye nativa de Aruba, Bolivia, Brasil, Colombia, Guyana Francesa, Guyana, Antilles Holandeses, Panamá, Suriname, Trinidá y Tobago y Venezuela, cubriendo un rangu de 5.300.000 kilómetros cuadraos.
Habita nel trópicu, en montes de galería, montes caducos, campos de cultivu, manglares y parques, so los 1500 msnm, anque'l so centru de bayura ta so los 500 msnm.
Nun se considera que la especie tea amenazada, anque se clasificó como "poco común" en delles partes del so rangu.
Chrysophlegma flavinucha
El pito nuquigualdo (Chrysophlegma flavinucha) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive na rexón indomalaya.
El pito nuquigualdo mide ente 31,5 y 35 cm de llargu. El so plumaxe ye principalmente verde oliváceo, más claru nes partes inferiores. Presenta un penachu que ye del mesmu color que'l restu de la cabeza na parte frontera pero que na parte posterior ye mariellu como la so nuca y parte posterior del pescuezu, que tamién presenten plumes arizaes. Les sos plumes primaries son pardes con llistes negres y la so cola ye negra. Los sos infrabigoteras son marielles y delles subespecies tamién pueden tener el gargüelu mariellu. El so picu ye ablancazáu. El plumaxe de los xuveniles ye de tonos más apagaos, tienen les partes inferiores más clares y pueden presentar llistáu difusu nel banduyu.
Chrysophlegma mentale
El pito gargantiya (Chrysophlegma mentale) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive nel sudeste asiáticu
Atopar nes selves de la península malaya, Borneo, Sumatra, Bangka y l'oeste de Xava; distribuyíu pel sur de Myanmar y Tailandia, Indonesia, Malasia, Brunéi y Singapur.
Chrysophlegma miniaceum
El pito miniado o pito bandiáu (Chrysophlegma miniaceum) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive nel sudeste asiáticu.
La so hábitat natural son los montes húmedos a baxa altitú y manglares tropicales. Puede ser atopáu en Myanmar, Brunéi, Indonesia, Malasia, Singapur y Tailandia.
Chrysuronia oenone
El zafil colidorado (Chrysuronia oenone) tamién denomináu colibrí cola d'oru ye una especie d'ave na familia Trochilidae
Alcuéntrase en Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Perú, Trinidá y Tobago, y Venezuela.
Chunga burmeisteri
La chuña de pates negres o chuña patinegra (Chunga burmeisteri), ye una especie d'ave de la familia Cariamidae, la única del orde Cariamiformes. Recibe tamién los nomes vulgares de seriema y páxaru serpentario (pola so dieta). Ye la única representante del xéneru "Chunga" y una de los dos úniques especies vivientes d'esta familia. El so nome común provién d'el color de les sos pates, importante diferencia con al respective de la otra especie de chuña: la chuña de pates coloraes "Cariama cristata". El so nome científicu fai referencia al naturalista, paleontólogu y zoólogu alemán Carlos Germán Burmeister que desempeñó la mayor parte de la so carrera n'Arxentina.
Ta lejanamente rellacionada coles avutardes ya inclusive hai clasificaciones que la inclúin nel orde Gruiformes.
Piénsase que dambes chuñas son les úniques descendientes d'un grupu d'aves carnívores pleistocénicas bien grandes, denominaes aves del terror, de la familia extinta Phorusrhacidae.
Cuenta con un llargor de 57 cm. El so color xeneral ye abuxáu, más pálidu na parte ventral y más escuru nel envés. El pescuezu y la cola son llargos; esta postrera, xuntu coles nales, brínda-y ayuda como estabilizador al correr y maniobrar ente los parrotales baxos. El so picu ye similar na so forma al de les pites, fuerte y daqué ganchudu. Esibe güeyos grandes con notables pestañes. Les sos pates son negres, llargues y fuertes. Solo les arrondaes nales son curties, reflexando'l so estilu de vida. Dambes especies de chuñas tienen una segunda garra estensible que pueden alzar del suelu; anque se paez a la garra en forma de focete del velociraptor y los sos parientes, nun s'agazupa lo suficiente como pa ser una arma real.
Distribuyir dende'l oeste del Paraguay y el sudeste de Bolivia, al traviés de toa'l área chaqueña arxentina (siempres al oeste de la exa fluvial del río Paraguay - ríu Paraná), hasta'l nordés de Mendoza y los montes de Caldén del norte de La Pampa.
Ye una especie característica de formaciones de tipu chaqueñas, tantu en arbustales baxos, como en sabanes y quebrachales o montes altos. Tamién habita los montes del chaco grebu y parte del espinal periestépico. Prefier los llugares grebos, por ello avanza más qu'el so conxénere nos bolsones preandinos, siendo especialmente abondosu nel Parque Nacional Talampaya, en La Rioxa, onde, gracies a la protección brindada pel área protexida, pasiar ente los visitantes, buscando qu'estos-yos refundien comida.
Vive en grupos, siendo abondo arborícola, folgando xeneralmente sobre árboles. Pa xubir a un árbol prefier faelo a reblincones. De normal camina pel suelu buscando alimentu, y siempres prefier correr a volar, pos a toa carrera ye más rápidu qu'un ser humanu, con velocidaes d'hasta 25 km/h. 
Tien una voz típica compuesta por fuertes berru, que ye característica d'esta especie, dexándo-y detectar entá ensin necesidá de ser reparada, y de la mesma ye bien distinta a la de la otra especie de chuña; emitir preferentemente al atapecer y a l'amanecida. Suel cantar en dúos, tríos, o cuartetos.
Aliméntase de grandes insectos y arañes, pichones y güevos de aves, pequeños mamíferos, culiebres y llagartos. Caza nel suelu, ocupando'l mesmu nichu qu'el "secretariu africanu". Incorpora na so dieta bien escasa materia vexetal.
Nidifica na primavera austral (setiembre o ochobre según la llatitú). El nial ye emplazado n'árboles baxos, preferentemente nuna gran horqueta. Ye una plataforma de ramines seques enxareyaes, solo tapizáu por daqué de folla y fueyes. La postura ye de 2 a 3 güevos de color blancu polencu, chiscaos de pardu. Ante'l peligru, salten del nial en llugar de volar dende él. Tanto'l machu como la fema son los encargaos de la incubación, la que dura unos 29 díes. Los pichones son nidícolas, anque abandonen el nial al poco tiempu.
Ciccaba virgata
El cárabu café (Ciccaba virgata) tamién conocíu como cárabu café, cárabu motudu, curuxa café, curuxa de cola llarga o curuxa estriada ye una especie d'ave strigiforme de la familia de los estríxidos (Strigidae).
Ciconia abdimii
La cigüeña de Abdim (Ciconia abdimii) ye una especie d'ave ciconiforme de la familia Ciconiidae nativa de la península arábiga y África. Escontra'l norte la so distribución llega hasta'l sur y esti del desiertu de Sahara, dende Senegal escontra l'este hasta Etiopía y l'estremu sur de la península arábiga. Escontra'l sur la so distribución llega hasta'l sureste del continente africanu.
Ye la especie más pequeña de les cigüeñes (pero sigue siendo una ave de gran tamañu), a 73 cm (29 pulgaes) y un pesu de pocu más de 1 kg (2,2 llibres). La fema pon dos a tres güevos y un ye pocu más pequeña que'l machu.
Ciconia ciconia
La cigüeña blanca (Ciconia ciconia) ye una especie d'ave Ciconiiforme de gran tamañu, perteneciente a la familia Ciconiidae. El so plumaxe ye mayoritariamente blancu con negru nes nales, ente que los adultos adquieren un color coloráu nes pates y el picu. Mide un promediu de 100 y 115 cm dende la punta del picu hasta'l final de la cola, y les sos nales pueden llegar a tener un valumbu ente 155 y 215 cm. Los dos subespecies, que son llixeramente distintes pol so tamañu, apariar en Europa, el nordés y sur d'África y el sudoeste d'Asia. 25% de la población mundial concentrada en Polonia.
La cigüeña blanca ye un ave migratoria de grandes distancies. Envierna n'África dende la zona subsaḥariana hasta'l sur, nel subcontinente indiu y en zones de la península arábiga. Al migrar ente Europa y África evita cruciar el mar mediterraneu, polo que realiza una esviadura pol Llevante mediterraneu n'oriente, o pol Estrechu de Xibraltar n'occidente, por cuenta de que les columnes térmiques que precisa nun se formen sobre l'agua.
Al ser una ave carnívora, la cigüeña blanca alimentar d'una gran variedá d'animales, incluyendo insectos, peces, reptiles y pequeños mamíferos y aves. Consigue la mayor parte de la so comida dende'l suelu, en zones de baxa vexetación o en fontes d'agua de poca fondura. Ye un reproductor monógamu que s'empareyar pa tola vida. Los dos miembros de la pareya constrúin un nial de gran tamañu que puede ser utilizáu per dellos años. Cada añu la fema pon alredor de cuatro güevos, que eclosionen de forma asíncrona 33 o 34 díes dempués de ser puestos. Los dos adultos faen veces pa guarar los güevos y dambos tienen d'alimentar a los pitucos. Les críes dexen el nial depués de 58 a 64 díes dempués de nacer; depués d'esi periodu tienen de siguir siendo alimentaos polos adultos por un periodu de 7 a 20 díes más.
La cigüeña blanca foi catalogada como una «especie so esmolición menor» pola Unión Internacional pal Caltenimientu de la Naturaleza (UICN). Beneficiar mientres la Edá Media con ciertes actividaes humanes, como la corte y estene d'árees forestales, pero los cambeos nos métodos agrícoles y la industrialización fixeron tornar la so población ya inclusive causaron la so desapaición de delles rexones d'Europa mientres los sieglos  y . Los programes de caltenimientu n'Europa fixeron que la cigüeña blanca volviera reproducise nos Países Baxos, Bélxica, Suiza, Suecia y Portugal. Tien pocos predadores naturales, pero acueye a dellos tipos de parásitos. Nel so plumaxe pueden habitar pioyos y ácaros y, nel so nial, dellos tipos de mesostigmates.
Esta ave dio orixe a munches lleendes y hestories a lo llargo de la so área de distribución, de les cualos la más conocida ye la hestoria de que los ñácaros son traíos por elles.
Ye un ave bien grande; una cigüeña adulta puede algamar un llargor de 100–115 cm, y un altor de pies de 100–125 cm. Puede algamar un valumbu alar de 155–215 cm y un pesu de 2,3–4,5 kg. Como toles cigüeñes, tien pates llargues, un pescuezu llargu y un llargu picu rectu y apuntiáu. Dambos sexos tienen una apariencia idéntica, anque los machos suelen ser más grandes que les femes. Tien un plumaxe principalmente blancu, con negru nes plumes de vuelu y les coberteras de les nales; el color negru deber al pigmentu melanina. Les plumes del pechu son llargues y peludas, formando un collar que s'utiliza en delles exhibiciones de cortexu. El iris ye marrón o gris, y la piel peri-orbital ye de color negru. L'ave adulta tien un picu coloráu brillante y pates coloraes, que la so coloración derivar de los carotenoides na so alimentación. Estudios demostraron qu'en delles partes d'España'l pigmentu basar en astaxantina procedente d'una especie de cámbaru de ríu introducida ("Procambarus clarkii"), y el colores brillosos colloraos del picu apaecen inclusive nos pichones, en contraste colos colores más apagaos de los picos de cigüeñes blanques xuveniles n'otros llugares.
Al igual qu'otres cigüeñes, les nales son llargues y anches y dexen a l'ave d'entamar. L'aletéu ye lentu y regular. Vuela col pescuezu espurríu palantre y coles sos llargues piernes estendiéndose más allá del cantu de la so cola curtia. Camina a un ritmu lento y constante col pescuezu espurríu. En contraste, de cutiu retrae la so cabeza ente los sos costazos cuando fuelga. La Muda (bioloxía)#Muda nes aves muda nun foi estudiada de forma refecha, pero paez asoceder mientres tol añu, anque les plumes de vuelu primaries son sustituyíes mientres la temporada de cría.
Al nacer, los pichones son parcialmente cubiertos d'escasos plumones curtios y ablancazaos. Dientro d'una selmana estos primeres plumones sustituyir por una capa más trupa de plumón lanudo blancu. A los trés selmanes, l'ave xuvenil adquier escapularios y plumes de vuelu negros. Al nacer los pitinos tien pates rosadas, que se converten en negru abuxáu a midida que avieyen. El so picu ye negru con una punta de color marrón. Al abandonar el nial, el plumaxe de l'ave xuvenil ye similar al del adultu, anque les sos plumes negres son de cutiu tiñíes de marrón, y el picu y les pates son de color coloráu-marrón o naranxa más apagáu. El picu ye xeneralmente de color naranxa o colloráu con una punta más escura. El color de los picos convertir nel colloráu de los adultos nel branu siguiente, anque les puntes negres pueden persistir en delles aves individuales. Les cigüeñes xuveniles adopten el plumaxe adultu nel so segundu branu.
Dientro de la so área de distribución la cigüeña blanca ye distintiva cuando se ve nel suelu, pero en vuelu puede confundise a cierta distancia con otres especies con colores asemeyaos, como'l tántalo africanu, el pelícanu común y el utre exipcia. El tántalo africanu estremar pola so cola llargo y negro, el so picu mariellu, llixeramente curvado y pol so tamañu llixeramente menor comparáu a la cigüeña blanca. El pelícanu común tien pates curties que nun s'estienden más allá de la so cola, y vuela col pescuezu retraído, calteniendo la so cabeza cerca del so robustu cuerpu, dándo-y un perfil de vuelu distintu. Los pelícanos tamién se porten de manera distinta, entamando en bandades sincronizaes y ordenaes en llugar de bandaes d'aves individuales desorganizadas como asocede coles cigüeñes blanques. El utre exipcia ye muncho más pequeñu que la cigüeña blanca, y tien una llarga cola en forma de cuña, piernes más curties, un pescuezu curtiu y una pequeña cabeza tiñíu de mariellu. La grulla común tamién puede paecer blancu y negru cuando vuela con un fondu de lluz fuerte; estremar por tener piernes más llargues y un pescuezu más llargu.
La subespecie nominal, "C. c. ciconia", tien una amplia distribución, magar dixunta, n'Europa, el Norte d'África y en delles partes del occidente d'Asia. N'Europa esisten concentraciones na península Ibérica y gran parte del centru y este d'Europa, con un 25% de la población mundial concentrada en Polonia, La población de la subespecie "asiatica" cuntaba alredor de 1450 aves individuales y distribúyese nuna rexón en Asia central ente'l mar de Aral y Xinjiang nel oeste de China. Créese que la población de Xinjiang escastóse alredor del añu 1980.
Les rutes migratories amplian l'algame d'esta especie hasta munches partes d'África y l'India. Delles poblaciones escueyen la ruta migratoria del este, que pasa al traviés del Mediu Oriente escontra l'este y centru d'África.
Esisten dellos rexistros d'aves qu'añeren en Suráfrica; dende 1933 unos pocos en Calitzdorp, y cerca de 10 aves reproducir dende la década de 1990 pela redolada de Bredasdorp. Una pequeña población de cigüeñes blanques –principalmente "C. c. asiatica"– envierna na India, onde se repararon bandaes d'hasta 200 aves travesando'l valle de Kurram mientres la migración de primavera a principios del sieglu .
Sicasí, aves que fueron anilladas n'Alemaña fueron recuperaes nel oeste (Bikaner) y el sur (Tirunelveli) d'India. Un exemplar atípicu con piel orbital de color coloráu –una característica de la cigüeña oriental– foi rexistráu n'India y ríquese un estudiu más fondu de la población na India. Al norte de la zona de reproducción, ye un vagante de camín en Finlandia, Gran Bretaña, Irlanda, Islandia, Noruega y Suecia, y al oeste un vagante de camín nos Azores y Madeira. Apocayá la so área de distribución estender hasta incluyir l'oeste de Rusia.
Les zones d'alimentación preferíes de la cigüeña blanca componer de camperes verdes, tierres de cultivu, y güelgues pocu fondos. Evita les árees cubiertes de yerba alto y parrotales. Por casu na rexón de Chernóbil nel norte d'Ucrania, les poblaciones de cigüeñes blanques menguaron dempués del accidente nuclear de 1986 cuando les tierres cultivaes fueron abandonaes y tresformáronse en baldíos con parrotales y yerba alto. En delles rexones de Polonia, les males condiciones nes zones d'alimentación natural obligaron les aves a buscar alimentos en vertideros dende 1999. Tamién esisten informes de cigüeñes blanques buscando alimentos en basureros nel Oriente Mediu, África del Norte y África del Sur, fora de la temporada de cría.
Añera en mayor númberu en zones con pacionales abiertos, zones verdes húmedes o dacuando anubiertes, y menos en zones con una cobertoria vexetal alta, como los montes y carbes. Nes zones d'ivernada n'África, habita en pacionales, güelgues y tierres de cultivu.
Les cigüeñes blanques probablemente aprovecharon de les actividaes humanes mientres la Edá Media cuando s'estenó la superficie forestal pa crear nueves camperes y tierres de cultivu. Naquella dómina distribuyir en bona parte d'Europa, reproduciéndose tan al norte como Suecia. Ye un visitante pocu común nes islles Britániques, onde se reparen unos 20 aves cada añu, anque nun hai rexistros de anidación. Nel añu 1416 una pareya de cigüeñes blanques construyó'l so nial enriba de la catedral de Saint Giles en Edimburgu, Escocia.
Nel sieglu empezó un descensu de la población por cuenta de la industrialización y los cambeos nos métodos agrícoles. Cigüeñes blanques yá nun añeren en munchos países, y les concentraciones actuales de la población occidental alcuéntrase en Portugal, España, Ucrania y Polonia. Na Península Ibérica, les poblaciones concentrar nel suroeste, y tamién esperimentaron un descensu por cuenta de les práctiques agrícoles. Sicasí, hubo una aumentu notable del númberu de cigüeñes blanques nes tierres altes de la rexón de Podhale nel sur de Polonia, onde críaron per primer vegada en 1931 y añeraron n'altitúes cada vegada más elevaes, hasta 890 msnm, según un estudiu publicáu en 2005. El autores suxuren qu'esto tien relación col calentamientu climáticu que dexa l'arribación d'otros animales y plantes a altitúes más altes. Les cigüeñes blanques que migraron p'añerar na provincia de Poznan nel oeste de Polonia, facer unos 10 díes enantes nos últimos venti años del sieglu  de que lo fixeron a finales del sieglu .
L'estudiu sistemáticu de la migración empezó col ornitólogu alemán Johannes Thienemann quien dio entamu a investigaciones d'anillamiento en 1906 nel observatoriu d'aves de Rossitten nel istmu de Curlandia, no qu'entós yera Prusia Oriental. Anque Rossitten en si nun tenía una gran concentración de cigüeñes, l'observatoriu coordinó'l anillamiento a gran escala de la especie n'Alemaña y n'otres partes d'Europa. Ente 1906 y la Segunda Guerra Mundial se anillaron alredor de 100.000 cigüeñes blanques, principalmente aves xuveniles, de les cualos más de 2000 fueron recuperaos a llargues distancies ente 1908 y 1954.
N'agostu y setiembre les cigüeñes blanques abandonen les zones de anidación n'Europa y vuelen escontra'l sur en dirección d'África. Ellí pasen l'iviernu nes sabanes dende Kenya y Uganda escontra'l sur hasta la provincia del Cabu en Suráfrica. Nestes zones rexuntar en grandes bandaes que pueden entepasar mil aves. Dalgunos diverxen escontra l'occidente, hasta l'oeste de Sudán y Chad, ya inclusive hasta Nixeria. Na primavera les aves tornen al norte, pasando per Sudán y Exiptu ente febreru y abril. Lleguen n'Europa en redol a finales de marzu y abril, dempués d'un viaxe que dura en promediu 49 díes. En comparanza, el viaxe de seronda completar n'aprosimao 26 díes. La presencia de vientos de cola y l'escasez d'alimentos y d'agua a lo llargo de la ruta –aves suelen sobrevolar con mayor velocidá les rexones qu'escarecen de recursos– aumenten la velocidá promediu de viaxe.
Pa evitar una llarga travesía del mar Mediterraneu, les aves d'Europa central o bien siguen una ruta de migración oriental –na cual crucien el Bósforo en Turquía, traviesen el Llevante, y siguen el Nilu escontra'l sur del valle, evitando'l desiertu del Sáhara– o bien siguen una ruta occidental al traviés del estrechu de Xibraltar. Esti corredores migratorios maximizan l'aprovechamientu de les térmices y asina dexen aforrar enerxía. La ruta oriental ye, de llueñe, la más importante y ye utilizada añalmente por 530.000 cigüeñes blanques, convirtiéndola na segunda especie migratoria más común nesta zona (dempués del abeyeru européu). Les bandaes d'aves migratories, como les aves de presa, les cigüeñes blanques y los pelícanos comunes pueden estendese sobre 200 km. La ruta oriental ye dos veces más llarga que la occidental, pero per dambes rutes les cigüeñes tomen el mesmu tiempu pa llegar a les zones d'ivernada.
Cigüeñes blanques xuveniles que s'embarquen na so primer migración escontra'l sur, facer nuna dirección heredada; sicasí, si son movíes por condiciones climátiques adverses, nun tienen la capacidá de compensar y pueden terminar nun nuevu llugar d'ivernada. Sicasí, aves adultes pueden compensar polos fuertes vientos y afaen el so aldu pa terminar nes zones d'ivernada tradicionales, yá que tán familiarizaos col so allugamientu. Pola mesma razón, toles aves migratories que tornen na primavera, inclusive les aves esviaes escontra nuevos llugares d'ivernada, tienen la capacidá de salear escontra les zones de anidación. Un esperimentu con aves xuveniles criaes en cautividá en Kaliningrado y puestos en llibertá ensin la presencia de cigüeñes selvaxes, demostró qu'aparentemente teníen l'instintu de volar escontra'l sur.
Les cigüeñes blanques dependen de columnes térmiques pa poder entamar les llargues distancies de les migraciones añales ente Europa y África subsaḥariana. Pa munches aves la ruta más curtia llevar al traviés del Mediterraneu; sicasí, como les térmiques nun se formen sobre l'agua, polo xeneral prefieren la esviadura per tierra pa evitar vuelos trans-mediterráneos que riquen un aletéu enérxico enllargáu. Envalórase que por distancia percorrida, aletear metaboliza 23 vegaes más grasa corporal qu'entamar. Asina, les bandaes xiren escontra riba, alzaes por columnes d'aire caliente hasta una altitú de 1200–1500 m sobre'l nivel de la tierra, anque nel occidente de Sudán reparó una altitú de 3300 m.
De xemes en cuando pueden occurir vuelos llargos sobre l'agua. Por casu, una cigüeña blanca xuvenil anillada nun nial en Dinamarca, apaeció darréu n'Inglaterra, onde pasó unos díes enantes de siguir el so viaxe. Depués foi reparáu sobrevolando la isla de Saint Mary's, y tres díes más tarde llegó a Madeira en mala traza. Esta isla atopar a 500 km d'África, y a dos veces esta distancia del continente européu. La migración al traviés del Oriente Mediu puede trate atrabancada pol "chamsin", vientos racheados que traen díes cubiertos, desavenientes pal vuelu. Nesta situación, les bandaes de cigüeñes blanques esperen nel suelu, de pies y de cara al vientu, hasta que s'acaba'l mal tiempu.
Ye una ave gregaria y rexistráronse bandaes compuestes de miles d'aves nes rutes de migración y nes zones d'ivernada n'África. Les aves que nun se reproducen, axuntar en grupos de 40 o 50 mientres la temporada de cría. La cigüeña de Abdim, col so plumaxe escuru y el so tamañu menor, de cutiu xúntase a les bandaes de cigüeñes blanques nel sur d'África. Pareyes de cigüeñes blanques pueden axuntase en pequeñes bandaes pa cazar y en delles zones reparóse anidación en colonies. Sicasí, el tamañu de los grupos varia enforma y l'estructura social nes colonies ye vagamente definida; cigüeñes xuveniles de cutiu añeren en sitios periféricos, ente que les cigüeñes mayores algamen mayor ésitu reproductivu al ocupar los niales de meyor calidá nel centru de les colonies. La estructura social y la cohesión del grupu caltener por mediu de comportamientu altruista tal como'l afecháu. Cigüeñes blanques esiben esti comportamientu namái nel sitiu del nial. Aves de pies afechen les cabeces d'aves sentaes, dacuando trátase de padres afechando a xuveniles, dacuando son aves xuveniles que s'afechen los unos a los otros. A diferencia de la mayoría de les cigüeñes, la cigüeña blanca nunca adopta una postura coles nales estendíes, anque dexa cayer les sos nales (calteniéndolos llueñe del so cuerpu coles plumes primaries apuntando escontra baxo, cuando'l so plumaxe ta moyáu.
Dacuando dirixe los sos escrementos, que contienen fieces y orina, sobre les sos propies piernes faciendo que paezan blanques. La evaporación resultante apurre enfriamientu y denominar urohidrosis. Les aves que fueron anilladas dacuando pueden ser afectaes pola acumuladura d'escrementos alredor del aníu que puede conducir a la constricción y trauma de la pierna. La cigüeña blanca destácase tamién pol usu de ferramientes, apertando mofu nel picu pa pingar agua nes boques de los sos pitucos.
El soníu principal producíu pola cigüeña blanca adulta ye'l crotoreo ruidosu del picu, que'l so soníu foi comparáu al d'una ametralladora distante. L'ave emite esti soníu al abrir y cerrar el picu en secuencies rápides, produciendo un golpeteo rítmicu, amplificáu pol sacu gular qu'actúa como un resonador. El crotoreo ye un mediu de comunicación que s'utiliza nuna variedá d'interacciones sociales, volviéndose xeneralmente más fuerte cuanto más tiempu dura, y adopta ritmos característicos dependiendo de la situación; por casu, vuélvese más lentu mientres la cópula y más curtia cuando s'emite como señal d'alarma. L'únicu soníu vocal emitíu por aves adultes ye un xiblíu apenes oyible;sicasí, les aves xuveniles pueden emitir un xiblíu más fuerte, diversos píos, y un «meow» felín qu'utilicen pa pidir comida. Al igual que les aves adultes, los xuveniles tamién traquetean los sos picos. La exhibición del comportamientu "enriba-embaxo" (en inglés: "up-down display") utilizar en viarias interacciones con otros miembros de la mesma especie. De forma repitida, llanza la so cabeza rápido escontra tras, hasta que la so corona fuelga sobre'l so llombu, y depués mueve la so cabeza y pescuezu escontra alantre. Esti comportamientu utilízase como saludu ente les aves, dempués del coitus, y tamién como una exhibición d'amenaza. Pareyes reproductores son territoriales mientres el branu, y utilicen esti comportamientu, según l'agacháu escontra alantre cola cola inclinada y les nales estendíes.
Alimentar d'una amplia variedá de preses animales. Prefier buscar alimentos en praderíes que s'atopen dientro d'unos 5 km del so nial, en llugares con vexetación curtia lo que facilita l'accesu a les sos preses. La so dieta varia según la temporada, la localidá y la disponibilidad de preses. Preses comunes inclúin insectos –principalmente escarabayos, saltapraos, llagostes y grillo– lombriz, reptiles, anfibios –en particular xaronques, como la xaronca comestible ("Pelophylax" kl. "Esculentus") y la xaronca común ("xaronca temporaria"– y pequeños mamíferos como mures, topos y musarañes. Preses menos comunes inclúin críes y güevos d'aves, peces, moluscos, crustáceos y escorpiones. Caza principalmente mientres el día, tragando enteres les preses pequeñes, pero suel matar y partir preses mayores enantes de tragales. Dacuando inxer cintes de goma que confunde con merucos de tierra, lo que puede resultar nuna obstrucción fatal del tracto dixestivu.
La dieta de les aves que nun se reproducen ye similar al de les aves qu'añeren, pero de cutiu busquen alimentos en zones más seques. Reparóse que cigüeñes blanques qu'enviernen nel oeste de la India siguen al antílope indiu pa prindar insectos alteriaos por ellos. Cigüeñes blanques qu'enviernen na India dacuando busquen alimentos al pie de la cigüeña de pescuezu blancu ("Ciconia episcopus"). La piratería d'alimentos foi reparada na India onde una cigüeña blanca apoderar d'un royedor prindáu por un aguilucho lagunero, y en delles zones de Polonia'l aguilucho cenizo foi reparáu hostigando a cigüeñes blanques mientres cazaron arvicolinos.
La cigüeña blanca reproducir en zones agrícoles abiertes con accesu a güelgues pantanoses; constrúi un nial grande nel visu d'árboles, edificios, o en plataformes artificiales llevantaes específicamente pa esti propósitu. El nial construyir de cañes y palos, y tien un diámetru de 0,8–1,5 m, una fondura de 1–2 m, y pesa ente 60 y 250 kg. De cutiu los niales construyir en colonies que la so composición puede variar a lo llargo de los años. Como fueron consideraos un bon badagüeyu, les cigüeñes nun fueron escorríes y de cutiu añeren cerca d'asentamientos humanos; nel sur d'Europa, puede reparase niales de cigüenãs nos campanarios d'ilesies y n'otros edificios. El nial suel ser utilizáu añu tres d'añu, sobremanera polos machos mayores. Los machos lleguen a principios de la temporada de cría y escueyen los niales. Los niales más grandes son acomuñaos con un mayor ésitu na cría, y paecen ser buscaos. El cambéu de nial ye de cutiu rellacionáu con un cambéu na composición de la pareya, y la falta d'ésitu na cría nel añu anterior; les aves más nueves son más propenses a camudar de sitiu de anidación. La composición de la pareya puede camudar delles vegaes mientres la primer fase de la temporada reproductiva, y la cría namái va empezar dempués de que s'estableciera un apareamiento estable.
Delles especies d'aves suelen añerar nos grandes niales de la cigüeña blanca. Ocupantes regulares inclúin el gorrión común, gorrión molineru, y estornín pintu; residentes menos comunes inclúin el peñerina vulgar, miagón européu, carraca europea, llavandera blanca, colirrojo carbonizu, grajilla, y orrión morunu.
Les cigüeñes blanques empareyaes saludar con una exhibición del comportamientu "enriba-embaxo", solmenando la cabeza agachándose, y crotoreando mientres llancen la cabeza escontra tras. Les pareyes copulan frecuentemente mientres el mes que preciede la puesta. Nel mundu animal, una alta frecuencia de cópulación ente pareyes ye xeneralmente acomuñada con competencia espermática y una alta frecuencia de copulación extrapareja; sicasí, la copulación extrapareja nun ye un comportamientu común de les cigüeñes blanques.
Una pareya tien una sola puesta per añu. La fema típicamente pon cuatro güevos, anque se rexistraron tamién puestes de 1 hasta 7 güevos. Los güevos son de color blancu, pero de cutiu tienen una apariencia amarellentada por cuenta de una capa glutinosa. Miden 72,58 x 51,86 mm, y pesen ente 96 y 129 g, de los cualos 10,76 g representen el pesu del pulgu. La incubación empecipiar cola puesta del primer güevu, y los güevos eclosionen de forma asíncrona dempués de 33 a 34 díes. La primer cría suel tener una ventaya competitiva sobre les demás. Anque los pitucos más fuertes nun son agresivos escontra los sos hermanos más débiles, como suel asoceder con delles otres especies, los pitucos débiles o pequeños son dacuando mataos polos sos propios padres. Esti comportamientu producir en dómines d'escasez d'alimentos; l'amenorgamientu del númberu de críes aumenta la posibilidá de supervivencia de les críes restantes. Como los pitucos nun s'ataquen ente sigo, y porque el métodu d'alimentación de los padres (degüelle de grandes cantidaes d'alimentos al empar) significa que les críes más fuertes nun pueden directamente torgar l'accesu a alimentos a les críes más débiles, l'infanticidiu parental ye una forma eficaz p'amenorgar el tamañu de la niarada. Sicasí, esti comportamientu nun se repara comúnmente.
La temperatura primaveral xuega un papel importante alredor del tiempu de la eclosión; temperatures fresques y muncha agua aumenten la mortalidá ente los neonatos y amenorguen la tasa d'ésitu de les niaraes. Sosprendentemente, estudios suxuren que les críes que nacieron tarde, suelen producir más críes una vegada que lleguen a la edá adulta, que los sos compañeros de nial que nacieron primeros. El pesu de los pitucos aumenta rápido mientres les primeres selmanes y llega a un nivel d'aprosimao 3,4 kg en 45 díes. El llargor del picu crez linealmente mientres aprosimao 50 díes. Les aves xuveniles son alimentaes con viermes ya insectos que los padres regurgitan nel suelu del nial. Los pitucos mayores busquen alimentos na boca de los sos padres.Los pitucos abandonen el nial dientro 58 hasta 64 díes de la eclosión.
La cigüeña blanca xeneralmente empieza a reproducise cuando tien cuatro años d'edá, anque se rexistraron tamién primeres reproducciones a una edá tan temprana como dos años, y tan tardida como siete años. La más llonxeva cigüeña blanca selvaxe conocida vivió mientres 39 años dempués de ser anillada en Suiza, En cautiverio puede llegar a tener más de 35 años.
Los niales de cigüeñes blanques formen un hábitat pa una serie de pequeños artrópodos, cuantimás mientres los meses de branu cuando les aves ocupen el nial pa reproducise. Nel cursu de los años les cigüeñes traen material adicional pa forrar los sos niales y capes de materia orgánico atropar nel so interior. Los cuerpos de les aves tienden a regular la temperatura dientro del nial, y los escrementos, restos de comida y de plumes, y fragmentos de piel alimenten a una llarga y diversa población de ácaros mesostigmaticos. Un estudiu de doce nidos atopó 13.352 ácaros de 34 especies, siendo los más comunes "Macrocheles merdarius", "M. robustulus", "Uroobovella pyriformis" y "Trichouropoda orbicularis", qu'en xunto representen casi'l 85% de tolos especímenes recoyíos. Estos aliméntense de los güevos y canesbes d'insectos y de los nematodos qu'abonden na foyarasca del nial. Estos ácaros esvalixar por escarabayos coprofílicos, de cutiu de la familia Scarabaeidae, o nel cuchu traíu poles cigüeñes mientres la construcción del nial. Nun se producen ácaros parásitos, seique por ser controlaos poles especies depredadores. L'impactu total de la población d'ácaros nun ta claru; los ácaros pueden tener un papel na represión d'organismos dañibles (y polo tanto ser beneficiosos), o pueden, ellos mesmos, tener un efectu adversu sobre los pitucos.
Les aves mesmes son güéspedes pa especies d'ácaros de les plumes, pertenecientes a más de cuatro xéneros. Estos ácaros, incluyendo "Freyanopterolichus pelargicus" y "Pelargolichus didactylus", alimentar de los fungos que crecen nes plumes. Ye posible que los fungos atopaos nel plumaxe alimentar de la queratina de les plumes esteriores, o del aceite de les plumes. Pioyos mazcadores como "Colpocephalum zebra" tienden a atopase nes nales, y "Neophilopterus incompletus" n'otres partes del cuerpu.
La cigüeña blanca tamién lleva dellos tipos de parásitos internos, incluyendo "Toxoplasma gondii" y parásitos intestinales del xéneru "Giardia". Un estudiu de 120 cadabres de cigüeñes blanques de Sajonia-Anhalt y Brandeburgu n'Alemaña dio ocho especies de trematodos (merucos), cuatro especies de cestodos, y siquier tres especies de nematodos. Una especie de tremátodo, "Chaunocephalus ferox", causó mancadures na paré del intestín delgáu nun númberu d'aves ingresaes en dos centros de rehabilitación nel centru d'España, y acomuñóse con un pesu amenorgáu. Trátase d'un patóxenu y causa de morbilidad reconocíu nel picotenaza asiáticu ("Anastomus oscitans").
El virus del Nilu Occidental ye principalmente una infección d'aves que se tresmite ente les aves por mosquitos. Les aves migratories paecen tener un papel importante nel espardimientu del virus, que la so ecoloxía sigue siendo pocu conocida. El 26 d'agostu de 1998, una bandada de cerca de 1200 cigüeñes blanques migrantes esviárase de la so ruta migratoria escontra'l sur y aterrizó en Eilat, nel sur d'Israel. La bandada taba baxu estrés porque tuvo que recurrir al aletéu pa volver a la so ruta migratoria, y un númberu d'aves morrió darréu. Una cepa bederre del virus del Nilu Occidental foi aislláu de los celebros d'once de les aves nueves muertes. N'otres cigüeñes blanques, que fueron evaluaes darréu n'Israel, atopáronse anticuerpos contra'l virus del Nilu Occidental. En 2008 tres cigüeñes blanques moces procedentes d'un abelugu de vida montesa en Polonia resultaron seropositives, indicando la so esposición al virus del Nilu occidental, anque'l contestu o la esistencia del virus nesi país nun ta clara.
La cigüeña blanca ye una de munches especies d'aves orixinalmente descrites por Linnaeus na 10.ª edición de "Systema Naturae" (1758), na cual dióse-y el nome binomial de "Ardea ciconia". En 1760 foi reclasificada como la especie tipo del nuevu xéneru "Ciconia" pol zoólogu francés Mathurin Jacques Brisson. Tanto'l nome de xéneru como'l epítetu específicu, "ciconia", son la palabra llatina pa «cigüeña», grabada orixinalmente na obra de Horacio y Ovidiu. La palabra llatina sobrevive en munches llingües romances ("cicogna", "cigogne", "cegonha" y similares).
Reconozse dos subespecies:
La familia Ciconiidae componer de seis xéneros estremaos en tres grupos: les cigüeñes de monte ("Mycteria" y "Anastomus"), les cigüeñes xigantes ("Ephippiorhynchus", "Jabiru" y "Leptoptilos"), y les cigüeñes típiques», "Ciconia". El grupu de les cigüeñes típiques inclúi la cigüeña blanca y otros seis especies esistentes, que se caractericen per picos rectos y apuntiaos y un plumaxe principalmente negru y blancu. Los sos parientes más cercanos son les cigüeñes orientales ("Ciconia boyciana") de Asia oriental, enantes clasificaes como una subespecie de la cigüeña blanca, y la cigüeña maguari ("Ciconia maguari") de Suramérica.
Les semeyances de comportamientu y les resultancies d'estudios bioquímicos, por aciu l'analís de secuencies de xenes citocromo "b" mitocondrial y de hibridación ADN-ADN suxuren una estrecha relación evolutiva dientro del xéneru "Ciconia".
L'amenorgamientu nel númberu de cigüeñes blanques pola industrialización y los cambeos agrícoles (principalmente'l drenaxe de les güelgues y la conversión de praderíes en cultivos tales como maíz) empecipiar nel sieglu : la última cigüeña selvaxe en Bélxica foi rexistrada en 1895, en Suecia en 1955, en Suiza en 1950 y n'Holanda en 1991. Sicasí, la especie foi reintroducida en munches rexones. En 1988 la IUCN clasificar como una "especie casi amenazada" y dende 1994 como una "especie so esmolición menor". Ye tamién una de les especies a les que s'aplica'l "Alcuerdo sobre'l Caltenimientu d'Aves Acuátiques Migratories d'África y Eurasia" (AEWA). Les partes nel alcuerdu tienen de participar nuna amplia gama d'estratexes de caltenimientu descrites nun plan d'acción detalláu.
Les amenaces inclúin l'amenorgamientu continuu de les güelgues, los choques con llínees eléctriques aérees, l'usu de pesticidas persistentes (por casu, DDT) pa combatir les llagostes n'África, según la caza illegal, sobremanera nes rutes de migración y les zones d'ivernada.
Una llarga población de cigüeñes blanques añera n'Europa Central y Oriental. Nun censu realizáu en 2004/05, había 52.500 pareyes en Polonia, 30.000 pareyes en Ucrania, 20.000 pareyes en Bielorrusia, 13.000 pareyes en Lituania (la mayor densidá conocida d'esta especie nel mundu), 10.700 pareyes en Letonia, y 10.200 en Rusia. Había alredor de 5.500 pareyes en Rumanía, 5.300 en Hungría y una estimación de 4.956 pareyes reproductores en Bulgaria. Alemaña cuntaba 4.482 pareyes, la mayoría de les cualos atopábense na rexón oriental, especialmente nos estaos de Brandenburg y Mecklemburgu-Pomerania Occidental (1296 y 863 pareyes en 2008, respectivamente).
Con esceición de España y Portugal (respectivamente 33.217 y 7.684 pareyes en 2004/05), les poblaciones d'Europa meridional y occidental son xeneralmente muncho menos estables; por casu, la población danesa amenorgar a namái trés pareyes en 2005. N'Europa occidental, la cigüeña blanca sigue siendo una ave rara a pesar de los esfuerzos de caltenimientu. En 2004 Francia namái tenía 973 pareyes, y los Países Baxos 528 pareyes. Na rexón del Mediterraneu oriental Turquía tenía una población considerable de 6195 pareyes, y Grecia 2139 pareyes.
A principios de los años 1980, la población amenorgárase a menos de nueve pareyes na parte cimera del valle del Rin, una rexón estrechamente rellacionada cola cigüeña blanca mientres sieglos. Les actividaes de caltenimientu llograron aumentar la población hasta 270 pareyes (en 2008), debíu en gran parte a los esfuerzos de l'Asociación pa la Protección y Reintroducción de Cigüeñes en Alsacia y Lorena. La reintroducción d'aves criaes en zoolóxicos detuvo los descensos n'Italia, los Países Baxos y Suiza. En 2008 había 601 pareyes reproductores n'Armenia y alredor de 700 pareyes nos Países Baxos. Delles pareyes añeren en Suráfrica, siendo colonos recién, orixinarios de la población invernante normal
En Polonia, los postes eléctricos fueron modificaos cola adición d'una plataforma na parte cimera pa evitar que los grandes niales de la cigüeña blanca causen interrupción del suministru eléctricu, y dacuando los niales treslladóse del polu eléctricu a una plataforma de anidación artifical. Nos Países Baxos la introducción d'aves criaes en zoolóxicos, foi siguíu por programes d'alimentación y de creación de niales por voluntarios. Programes de reintroducción similares llevar a cabu en Suecia, y Suiza, onde se rexistraron 175 pareyes reproductores en 2000. La viabilidá al llargu plazu de la población de Suiza ye daqué inciertu una y bones les tases del ésitu reproductivu son baxes, y l'alimentación complementario nun paez tener beneficios notables.
La cigüeña blanca tuvo un impactu notable nel folclore y la cultura humana por cuenta del so comportamientu de anidación cerca o dientro d'asentamientos humanos, el so gran tamañu, y la depredación d'animales dañibles. En Antiguu Exiptu acomuñar col xeroglíficu del "Ba", o «alma». La palabra hebréu pa la cigüeña blanca ye "chasidah", que'l so significáu ye «misericordiosu» o «bonu». La mitoloxía griega y romana retraten les cigüeñes blanques como modelos de devoción paterna, y creíase que nun morrieron de vieyera, pero que volaron a les islles y adoptaron l'apariencia de seres humanos. L'ave apaez en dos de les fábules de Esopo: La rapiega y la cigüeña y El granxeru y la cigüeña. Creíase tamién que curiaron de los sos padres vieyos, dándolos de comer y hasta tresportándolos, y los llibros de neños presentar como un modelu de valores filiales. Una llei griega llamada "pelargonia", derivada de la palabra griega "pelargos" pa cigüeña, obligó a los ciudadanos de curiar de los sos padres avieyaos. Los griegos tamién decretaron que la muerte d'una cigüeña podría ser castigada cola pena de muerte. Presuntamente taba protexida en antigua Tesalia, por cazar culiebres y pola creencia común de que yera'l páxaru blancu» de Virxiliu. El escritores romanos mentaron que la llegada de la cigüeña blanca na primavera yera la señal pa'l llabradores de llantar les sos viñes.
El siguidores del Islam veneraron les cigüeñes porque paecíen faer una pelegrinación añal a La Meca mientres la so migración. Dalgunes de les primeres investigaciones sobre la migración d'aves fueron empecipiaes tres el descubrimientu n'Europa del "Pfeilstorch" (o «cigüeñes flecha»), ye dicir cigüeñes blanques que fueron mancaes por fleches n'África y que llograron migrar escontra Europa coles fleches nos sos cuerpos. Un exemplu bastante conocíu ye'l d'una cigüeña que foi atopada nel branu de 1822 na ciudá alemana de Klütz en Mecklemburgu y que foi tresformada nuna amuesa de taxidermia montada, xuntu cola flecha africana, qu'agora s'atopa na Universidá de Rostock.
Si nun son fadiaes, les cigüeñes tienen pocu mieu de los seres humanos, y n'Europa de cutiu añeren en visu d'edificios. N'Alemaña, creíase que la presencia d'un nial de cigüeñes en visu d'una casa daba protección contra quemes. Creíase tamién que les sos almes yeren humanes. Nos Países Baxos y Alemaña construyeron plataformes de anidación cerca de les viviendes p'atraer cigüeñes, y colles la bona suerte. En Polonia, Lituania y Ucrania creíase que les cigüeñes traen harmonía a una familia en que la so propiedá añeren.
La semeya de la cigüeña blanca ye un adornu popular en sellos de correos, y ta incluyíu en más de 120 sellos emitíos por más de 60 entidaes emisores distintes. Ye'l ave nacional de Lituania, y foi una mascota polaca na feria Expo 2000 de Hannover. La so semeya foi tamién incluyíu nos escudos de delles ciudaes nos Países Baxos, incluyendo Haber, y ye el símbolu de la comunidá autónoma de Estremadura nel suroeste d'España. El poeta polacu Cyprian Kamil Norwid mentó cigüeñes nel so poema "Mueya piosnka (II)" («El mio cantar (II)»).
Según el folclore européu, la cigüeña ye l'ave responsable d'apurrir los ñácaros a los sos nuevos padres. La lleenda ye bien antigua, pero foi popularizada mientres el sieglu  por un cuentu de Hans Christian Andersen tituláu "Les cigüeñes". Nel folclore alemán les cigüeñes atoparon los ñácaros en cueves o banzaos y llevar a los llares nel so picu o nuna cesta nel llombu. Nestes cueves había "adebarsteine" o «piedres de cigüeñes». Depués los ñácaros fueron apurríos a la madre o tiraos pela chimenea. Cuando quería tenese fíos, los llares asitiaron duces na meseta de la ventana pa echar voz de a la cigüeña. Dende Europa'l folclore arrobinar pol mundu, hasta América del Sur y países como les Filipines.
Na mitoloxía y relixón eslava, creíase que les cigüeñes llevaron les almes nonatas dende Iriy a la Tierra mientres la primavera y el branu. Esta creencia persiste na cultura popular moderna de munchos países eslavos nel cuentu infantil simplificáu que «les cigüeñes traen los ñácaros al mundu». Los eslavos consideraben que les cigüeñes traxeron bona suerte, y que matales traería mala suerte. Un estudiu al llargu plazu, qu'amosó una correlación espuria ente'l númberu de niales de cigüeña nuna rexón y les nacencies humanes, ye llargamente utilizáu na enseñanza de estadística como exemplu pa poner de relieve qu'una correlación nun indica necesariamente una causalidá. El mitu de la entrega de neños apaeció en distintes formes a lo llargo de la hestoria. A los fíos d'esclavos nos Estaos Xuníos cuntábase-yos dacuando que los ñácaros blancos fueron traíos poles cigüeñes, ente que los ñácaros de los esclavos nacieron a partir de güevos de utres.
El psicoanalista Marvin Margolis suxure que la naturaleza duradera de la fábula de la cigüeña como portadora de los naciellos ta amestada a una necesidá psicolóxica, yá que sollivia la incomodidad de falar sobre'l sexu y la procreación colos sos fíos. A lo llargo de la hestoria les aves acomuñar colos símbolos maternales de deidaes, tales como Juno, hasta inclusive'l Espíritu Santu, y la cigüeña puede ser escoyida pol so plumaxe blancu (que representa la pureza), el so tamañu (yá que paez lo suficientemente grande como pa llevar a un ñácaru), y el vuelu a gran altitú (acomuñáu col vuelu ente la Tierra y el Cielu). La fábula y la so relación col mundu internu del neñu fueron aldericaos por Sigmund Freud, y Carl Jung. N'efectu, Jung recordó que se-y cuntó la hestoria al mesmu a la nacencia de la so propia hermana. El venceyu tradicional col naciellu sigue col so usu na publicidá pa productos tales como pañales y tarxetes de nacencia.
Tamién había aspeutos negativos nel folclore de la cigüeña; por casu, un cuentu popular polacu rellata que Dios creó'l plumaxe de la cigüeña blanca, ente que'l Diañu dio-y nales negres, lo que-y confier característiques bones y males. N'Alemaña la cigüeña acomuñóse tamién colos ñácaros discapacitaos o nacíos muertos, lo que s'esplicó como un accidente nel cual la cigüeña dexó cayer el ñácaru en camín escontra'l so llar, o como una vengación o castigu por dalgún dañu que la alministró nel pasáu. En Dinamarca, dicíase que les cigüeñes tiren n'años socesivos un pichón o un güevu del nial. Na Inglaterra medieval, les cigüeñes tamién s'acomuñar col comportamientu adulteriu, posiblemente inspiráu nos sos rituales de cortexu. Amás, el acicalamiento y la so postura foi dacuando acomuñáu cola presunción.
Ciconia episcopus
La cigüeña lanuda (Ciconia episcopus) ye una especie d'ave ciconiforme de la familia Ciconiidae llargamente distribuyida poles rexones tropicales del Vieyu Mundu; alcuéntrase en África y en Asia dende la India hasta Indonesia y Filipines.
== Subespecies reconocen trés subespecies de "Ciconia episcopus":
Ciconia maguari
La cigüeña maguari, tuyango, cigüeña americana, tabuyayá o pillu (Ciconia maguari) ye una especie d'ave ciconiforme de la familia Ciconiidae nativa de América del Sur.
Ye una ave de gran tamañu; algama los 130 cm de llargu, dende'l picu hasta la punta de la cola, y 85 cm d'altor de pies, con pocu dimorfismu sexual. Ye de color blancu, cola cabeza, el pescuezu y el pechu con reflexos grises. Les plumes primaries y secundaries de la nala, según les supracaudales, son de color negru y tornasoladas. La cola ye tamién negra. Parte de la cara ye desnuda, de color coloráu. El picu ye llargu, cónicu y robustu, de color verde azuláu na parte posterior y coloráu violáceo na parte anterior. Les pates son coloraes. Na temporada de celu, el colores de les partes desnudes avívense.
El xuvenil ye de color escuru, cola cola ablancazada, y picu y pates negros; a midida que crecen el plumaxe va esclariándose. Los pichones son negros, cola rexón gular mariella.
Ye gregaria, formando bandaes non bien numberoses polo xeneral, anque dacuando pueden algamar cientos d'individuos en temporada de seca. Vuelen a gran altor, describiendo círculos ayudaes poles corrientes térmiques.
Ente xunu y payares ye la temporada de reproducción. Constrúin un nial en forma de plataforma, de 1,20 a 1,30 m de diámetru esternu y 45 cm internamente, que fabriquen con tarmos de ciperacees y otros xuncos; llevantar en cantu de les agües o en rexones semianegadas, como esteros y bañaos. Ponen en díes alternos hasta 3 güevos blancos, elípticos o ovoides, d'hasta 75 x 54 mm de tamañu. Los pichones nacen pocu desenvueltos, y son nidícolas mientres delles selmanes. Los padres alimentar con pececillos y otres pieces de pequeñu tamañu.
Habita rexones de llagunes o marjales en zones tropicales y subtropicales d'América, con un rangu envaloráu de 5.200.000 km². La so población envalórase ente 50 y 100 mil exemplares. La única amenaza identificada ye la destrucción del so hábitat, los güelgaes, pero nun paez en riesgu inmediato. Alcuéntrase en Arxentina, Bolivia, Brasil, Colombia, Guyana, Guayana francesa, Paraguái, Surinam, Uruguái y Venezuela. Ye vagante en Chile, Perú, Trinidá y les Islles Malvines. Nun se tienen rexistros en Ecuador.
Ciconia nigra
La cigüeña negra (Ciconia nigra) ye una especie d'ave ciconiforme de la familia Ciconiidae. Ave migratoria llargamente distribuyida pol Vieyu Mundu y África tropical.
Considérase como'l taxón más primitivu del xéneru "Ciconia" (del Fuexu et al. 1992). Daqué menor que la familiar cigüeña blanca, tien una talla de 90 a 100 cm, y un valumbu que devasa los 160 cm. El pesu averáu ye de 3 kg. L'adultu presenta un plumaxe negru pela so parte dorsal: pescuezu, pechu, envés y cola, con irisaciones metáliques verdes y moraes, bien patente na cabeza, el pescuezu, l'envés y les cobertoras alares. Les partes inferiores tienen plumes blanques: zona axilar, zona ventral, zanques y infracobertoras caudales, que son extraordinariamente llargues.
Nos adultos, la carúncula (el "aníu" alredor del güeyu), picu y pates, ausentes de plumes, presenten un color coloráu intensu que produz un marcáu contraste col color blancu y negru del plumaxe. L'iris ye marrón.
Nun esiste dimorfismu acusáu ente machu y fema. El machu presenta un tamañu daqué mayor, y l'estructura del picu en dellos exemplares puede aportar a bien patente, con un picu más robustu y daqué curvu al respective de la fema.
Los mozos cuando abandonen el nial estremar de los adultos porque la carúncula, pates y picu nun tienen color coloráu, y el plumaxe dorsal, el de la cabeza y el pescuezu nun ye negru. El color de la carúncula ye marrón o pardu buxu, el de picu y pates, varia ente un blancu abuxáu a verde oliva o amarellentáu. Les plumes de la cabeza, pescuezu y pechu son de color marrón castañal, coles puntes blanques, lo que-y confier un aspeutu motudu. El restu del plumaxe del envés ye tamién de tonos marrones escuros, lo que fai que nel campu los mozos tengan dorsalmente un aspeutu marrón achocolatado.
La cigüeña negra añera en árboles y montes despoblados. Ocupa nials d'años anteriores o dambos sexos constrúin un nial avolumáu con cañes y forráu de mofu, hierba verdes y gramínees, siempres cerca de l'agua. La puesta, de abril a xunu, consta de 3-5 güevos blancos y dambos proxenitores guarar por espaciu de 38 a 42 díes. Los pitucos son alimentaos polos sos padres y son capaces de volar al cabu de 65-70 díes.
Come principalmente pexes, xaronques, culebra, rata d'agua, insectos (escarabayos, hemípteros y libélulas) y materia vexetal.
Vive nos robledal y nos montes de pinos y sufreres o, otra manera, tamién en zones deforestadas. En dambos casos ye fundamental qu'haya agua abondoso (ríos, banzaos, charcos, etc.).
La cigüeña negra ye un ave migradora, qu'envierna en África tropical y la India. Aprovecha les corrientes d'aire caliente pa ganar altor entamando y aforrar enerxía en vuelos de llarga distancia. Como nun hai corrientes térmiques sobre'l mar, les cigüeñes negres, xuntu con otres especies d'aves planeadoras (principalmente rapazos) concéntrense los puntos más cercanos al continente Africanu pa cruciar el Mediterraneu al traviés del Estrechu de Xibraltar o'l Bósforo. Pueden volar ente 100 y 250 km diarios.
Migren al sur ente mediaos d'agostu y finales de setiembre y tornen a Europa a mediaos de marzu. Alredor del 10% de les cigüeñes de les poblaciones occidentales traviesen Sicilia - Cabu Bon, Túnez. La ruta más común traviesa l'Estrechu de Xibraltar. Munches aves arrodien el Sahara a lo llargo de la mariña atlántica. La mayor parte pasa l'iviernu en güelgues de Nixeria y Malí. Les poblaciones orientales toma la ruta del Bósforo-Sinai-Nilu. Los individuos que pasen el branu en Siberia migren al norte y nordés de la India.
Tien dos:
-Ruta occidental: la mayor parte de les poblaciones occidentales d'esti páxaru escueye la ruta percima Xibraltar pero hai un 10% que prefieren travesar el Mediterraneu volando percima de Sicilia y Túnez. Depués traviesen el Sáhara tou directamente pel centru o percuerren la mariña Atlántica. Fuelguen nes zones húmedes de Nixeria y Malí.
-Ruta oriental: les poblaciones orientales siguen el trayectu Bósforo-Península del Sinaí-Nilu.
Ye más rara, más selvaxe y más solitaria que la cigüeña blanca y rehúye la compañía humana. 
Nes sos migraciones ye capaz de volar ente 100-250 km diarios, anque hai exemplares que lleguen a los 500 km. Emigren de mediaos agostu-final de setiembre y retornen escontra la metá de marzu.
En Europa el númberu de cigüeñes negres ye escasu: en Dinamarca prácticamente sumió y en Alemaña namái queden 50 pareyes. La población de la Europa Oriental consta, más o menos, de 500 pareyes.
Na Península Ibérica la so presencia nun ye abondosa, siendo unu de los sos hábitats preferíos el norte de Estremadura. En concretu ye bien columbrada na Reserva Natural de la Sierra de Malcata, na confluencia fronteriza de la sierra que-y da nome y la Contorna de Sierra de Gata. Otros puntos importantes de nidificación alcuéntrase en Castiella y Llión, concretamente nel Parque natural d'Apuertes del Douru, nes provincies de Salamanca y Zamora, y la contorna de Sayago. 
Na dómina de migración migren escontra'l sur, ente finales d'agostu y mediaos de setiembre, puede ver dacuando na Paraxa Natural de la Desaguada del Guadalhorce, na provincia de Málaga.
Cinclus cinclus
La páxara d'agua, páxara aguadera o tordu d'agua (Cinclus cinclus) ye una especie d'ave paseriforme de la familia Cinclidae. El so hábitat inclúi redolaes acuátiques en América, Europa, y Asia.
Davezu viven nes veres de ríos rápidos de monte, anque pueden atopase individuos erráticos en llagunes de monte. La so preferencia peles agües non contaminaes convertir nun bioindicador de la pureza d'un ríu. El so plumaxe ye pardu escuru con pechu blancu. Párpagu blancu bien visible cuando ceguña. Tamañu: unos 18 cm d'altor y 30 de valumbu. Nun hai diferenciación sexual. 
Somorguiar nun promediu de 3 segundos. La so sangre puede portar más osíxenu que la d'otros passeriformes, lo que-yos dexa permanecer so l'agua hasta 30 segundos, anque por norma xeneral nun entepasa de los 10 o 20 segundos. Les sos adaptaciones déxa-y somorguiase y caminar pol fondu del ríu p'alimentase de insectos, ayudar con un pequeñu aletéu si la corriente ye fuerte. Atopa los insectos voltiando los quixarros del llechu del ríu.
La so alimentación ye casi puramente a base de insectos.
Añera cerca de l'agua, nunca a grandes altores, n'árboles, pontes y resquiebros. El periodu de cría tien llugar de febreru a xunetu con puestes que varien ente los 4 y los 6 güevos, blancos y de unos 26x18 milímetros, que son guaraos namái pola fema. Los pollos eclosionen a los quince díes de la puesta, y son cebaos por dambos adultos mientres aprosimao un mes, hasta qu'abandonen el nial. Ye habitual que la mesma pareya realice dos puestes na mesma primavera, anque la segunda con namái 3 o 4 güevos.
Cinclus pallasii
El mierlu acuáticu pardu o mierlu acuáticu castañal (Cinclus pallasii) ye una especie d'ave paseriforme de la familia Cinclidae nativa de los montes d'Asia meridional y central. El so epónimu conmemora al naturalista alemán —activu en Rusia— Peter Simon Pallas (1741-1811).
La especie llega a midir 22 cm (8.7 pulgaes) y pesar 87 gramos (3.1 tomes), ye'l más grande de los mierlos. Esta especie, que nun ye bono de reparar, atopar a midida d'elevaciones baxes onde flúin regueros de monte.
El mierlu acuáticu pardu puede alimentase per mediu de bucéu en corrientes d'agua pa comer organismos bentónicus más grandes, o por vadear nes partes menos fondes de los regueros y recoyer organismos más pequeños de la parte inferior. Los adultos van poder buciar en busca d'alimentu a partir d'avientu hasta abril, que ye cuando hai organismos bentónicos más grandes. Cuidao que nesti periodu ye tamién la dómina de reproducción, ríquese de más alimentu, asina ye necesariu buciar por muncha más comida. Sicasí, los adultos van alimentase picando y recoyendo del fondu de la corriente pol restu del añu. Los pitucos y volantones tamién s'alimenten per mediu de bucéu. Una población pequeña ivernada nun balneariu nos montes Suntar-Khayata de Siberia alimentar so l'agua cuando les temperatures del aire cayen per debaxo de -55º C.
Circaetus
Circaetus ye un xéneru de aves accipitriformes de la familia Accipitridae, distribuyíes principalmente nel África subsaḥariana, ente les que destaca la culebrera europea ("Circaetus gallicus"), presente en España.
==Especies reconocen seis especies:
Circaetus cinerascens
La culebrera coliblanca o águila culebrera de cola blanca (Circaetus cinerascens) ye una especie de ave rapaz de la familia Accipitridae nativa del África subsaḥariana.
Mide en promediu de 60 cm de llargu y pesa 1,1 kg. Ye de color gris-marrón cola cola curtia y la cabeza grande. Los exemplares nuevos tienen les partes dorsales de color marrón más pálidu que los adultos y les plumes con cantos blancos. La cabeza, el pescuezu y el pechu tán enllordiaos d'escuru. Les partes inferiores son blanques con rayes de color marrón claro, sobremanera nel banduyu y les zanques.
Aliméntase principalmente de reptiles y anfibios que caza emboscados dende una percha. Son aves solitaries y bien reservaes. Por cuenta del so estilu de vida sedentariu, de cutiu son detectaes namái poles sos llamaes. La so llamada ye un fuerte y agudu "kok-kok-kok-kok-kok".
Distribuyir nes zones tropicales septentrionales d'África, dende Senegal y Gambia nel oeste, a Etiopía nel este y hasta el sur d'Angola y Zimbabue nel sur, sobremanera al oeste del valle del Rift, pero ta principalmente ausente nos montes ecuatoriales de tierres baxes occidentales. Habiten nos cantos de montes y selves. Ye un páxaru raru de cutiu malo de detectar. La so distribución ye irregular y ye vulnerable a la perda del so hábitat riberanu.
Circaetus cinereus
La culebrera aveseda (Circaetus cinereus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae. Ta llargamente estendida en África al sur del Sáhara y nun se reconocen subespecies.
Circaetus gallicus
La culebrera europea o águila culebrera (Circaetus gallicus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae. Ye una rapaz especializada na caza de culiebres y otros reptiles.
Ye una rapaz grande, d'ente 62 y 70 cm de llargor, y 166-188 cm de valumbu, siendo los machos más pequeños que les femes. Oldea'l pardu del envés col blancu con barres escures de les partes inferiores. Les nales son llargues y anches. Presenta cola bandiada, d'estremu rectu, y cabeza ancha con capuchón escuru hasta'l pechu. Los güeyos tienen iris mariellu, y la so disposición ye más frontera que n'otres rapazos diurnes.
Llargamente distribuyida en Europa, envierna nel África subsaḥariana ente setiembre y abril. Pel este estender hasta la India, onde se caltién la so presencia mientres tol añu. Habita en zones abiertes de clima mediterraneu, onde haya carba baxa, araxales y escamplaes, cercanos a les mases forestales onde cría. Prefier zones a menos de 2.000 msnm d'altitú y con baxes precipitaciones, una y bones estes condiciones favorecen la presencia de los ofidios de los que s'alimenta principalmente.
La culebrera ye especialista na captura y deglución d'ofidios, sobremanera culiebres, qu'afaya entamando sobre'l so ampliu territoriu, y acurriéndose unos segundos cuando alcuentra a les sos preses, a les qu'amoria con fuertes aleteos, y da muerte con un precisu picotazu na nuca. Tamién puede alimentase de xaronques, llagartos, delles aves ya insectos.
Estes aves pueden ser solitaries, formar pareyes, o inclusive pequeños bandos, entemecíos con otros rapazos, en dómina de migraciones. 
Tocantes a la so reproducción, cuando llega a Europa ente marzu y abril, empieza la so dómina de celu, na que'l machu realiza vuelos en picáu y caza pa la fema. Repara los sos niales anteriores, onde guara en mayu o xunu al pie de la so pareya un únicu güevu, que eclosiona a los 40 díes. El pollu abandona'l nial a los 60-80 díes. 
Circaetus pectoralis
La culebrera pechinegra o águila culebrera de pechu negru (Circaetus pectoralis) ye una especie de ave rapaz de la familia Accipitridae. Asemeyar a otres culebreras y creíase conespecífica cola culebrera europea ("Circaetus gallicus") y la culebrera sudanesa ("Circaetus beaudouini").
Mide unos 65 cm de llargor y el pesu varia de 1 a 2,5 kg. La cabeza y el pechu son de color marrón escuru, al que debe'l so nome. En vuelu la cabeza escura oldea coles partes inferiores y les supracaudales, que son blanques, amás de barres escures nes plumes de vuelu y cola. Les partes cimeres son de color marrón escuru, y los güeyos de color mariellu. Dambos sexos son similares, pero la fema ye llixeramente más grande que'l machu, y los xuveniles son acolorataos.
La llamada ye un xiblíu "kwo kwo kwo kweeoo".
Esta especie puede atopase a lo llargo d'África meridional dende Etiopía y Sudán nel norte a Sudáfrica nel sur y Angola nel suroeste. Por cuenta de la so amplia distribución la especie nun ta en peligru.
Habita en distintos hábitats, siempres que pueda atopar terrenes abiertu pa cazar, árboles pa posase y añerar y abondu suministru d'alimentos. Esto inclúi hábitats semiáridos o inclusive zones desérticas.
Como'l so nome indicar, esta ave aliméntase principalmente de culiebres, pero tamién caza llagartos, pequeños mamíferos y xaronques.
La fema pon un solu güevu por niarada, que ye guaráu mientres 50 díes. Los pitucos dexen el nial dempués de 3 meses.
Circus aeruginosus
El aguilucho lagunero occidental (Circus aeruginosus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae que se distribúi per bona parte del Vieyu Mundu. Como'l so nome común indica suel atopara en zones de güelgaes.
== Subespecies reconocen dos subespecies de "Circus aeruginosus":
Circus approximans
El aguilucho lagunero del Pacíficu (Circus approximans) ye una especie d'ave acipitriforme que pertenez a la familia Accipitridae. Ye nativu de Australasia. Nun tien subespecies reconocíes
La so área de distribución inclúi Australia, Fiyi, Polinesia Francesa, Indonesia, Nueva Caledonia, Nueva Zelanda, Papúa Nueva Guinea, Tonga, Vanuatu y Wallis y Futuna. El so hábitat natural componer de carbes, pacionales, güelgues (barraqueres, banzaos, turberas, llagos) y zones intermareales.
Circus assimilis
El aguilucho motudu (Circus assimilis) ye una especie de ave de presa de la familia Accipitridae. Habita n'enllanaes, sabanes y montes abiertos d'Australia, Tasmania, Célebes y otres islles como Sumba y Timor. 
Aliméntase principalmente de mamíferos terrestres como bandicuts, bettongs y royedores, lo mesmo que de pequeñes aves y reptiles, y dacuando de grandes insectos. Enantes la especie yera bien dependiente de los coneyos, sicasí, el rápidu espardimientu de la enfermedá calicivirus nel coneyu condució a un amenorgamientu significativu nel númberu de coneyos en zones grebes y semiáridas.
Circus buffoni
El aguilucho grande (Circus buffoni), tamién conocíu como aguilucho de Azara, gavilán planiador, gavilán alilargo, aguilucho negru o vari huevetero ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae mesma de Suramérica, que s'atopa dende Colombia hasta les Malvines y dende Chile a Trinidá. Nun se conocen subespecies.
Circus cyaneus
El aguilucho pálidu o gavilán rastreru (Circus cyaneus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae, llargamente espublizada en Eurasia y América.
Tamién se conoz como aguililla rastrera, aguilucho de barraquera, o gavilán campestre pálidu o de barraquera.
Les femes algamen los 50 cm de llargor, ente que los machos apenes superen los 40, llegando a algamar los 700 y 400 g de pesu respectivamente; el valumbu de les sos nales ye d'unos 125 cm. 
Caza buscando nel suelu con un vuelu d'entamo rápidu y baxu. Suel caltener les nales en forma de V obtusa, colo que puede sosprender a aves pequeñes o incapacitadas, pequeños royedores ya inclusive insectos grandes. Habita en paraxes abiertes como pandoriales, banzaos, praderíes esteparias o dunes de sable.
Pon hasta 9 güevos, de color blancu-azuláu, nun nial realizáu nel suelu; puede vése-yos folgando en grupos d'hasta 10 exemplares. 
== Subespecies reconocen dos subespecies de "Circus cyaneus", una en Eurasia y otra en América:
Circus melanoleucos
El aguilucho pío (Circus melanoleucos) ye una especie de ave de presa de la familia Accipitridae. Ye una ave migratoria, reproducir dende'l valle del Amur al este de Rusia y nordés de China a Corea del Norte y migra mientres el ivierno al sureste d'Asia, dende Pakistán a Filipines. La población calcular n'aprosimao 10 000 individuos, con un moderáu descensu. 
Circus spilonotus
El aguilucho lagunero oriental (Circus spilonotus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae, qu'habita camperes, güelgaes y tierres de cultivu de Asia Oriental, al sur de Siberia, norte de Mongolia y nordeste de China, moviéndose escontra'l sur nel iviernu.
Clamator coromandus
El críalo oriental (Clamator coromandus), tamién conocíu como cucu oriental, ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae nativa del Sudeste Asiáticu y partes del sur d'Asia.
La especie mide alredor de 47 centímetros de llargor. Tien nales de color castañu, un pileu negru brillante y una cola recta (les plumes encurtiar en forma gradual dende'l centru pa escontra fora) que los sos cantos terminales son de color blancu y pocu visibles a diferencia de les puntes blanques del críalo blanquinegru ("Clamator jacobinus") que s'atopa en delles partes de la so distribución. El pileu negru na cabeza estremar na parte posterior por una franxa blanca que s'estiende dambos llaos del pescuezu. Les partes inferiores tórnense color ante a gris escuru hasta la cloaca. Les aves nueves son escures y con una apariencia escamosa nes plumes de les nales.
El nome binomial de la especie foi otorgáu per primer vegada por de Linneo en 1766. La so descripción de lo qu'él llamó "Cuculus coromandus" basar nes notes de Brisson que describíen a l'ave como "Le coucou hupé de Coromandel" («El cuquiellu con cresta de Coromandel») que se recoyó na mariña de Coromandel de la India (probablemente cerca de Pondicherry que yera una colonia francesa nesi momentu). Buffon dio cuenta de la estrecha relación col críalo blanquinegru y llamar "Le xacobín huppé de Coromande" («El xacobín crestado de Coromandel»). Darréu la especie foi asitiada sol xéneru "Coccystes" y "Oxylophus" pa terminar en "Clamator".
Atopar dende'l Himalaya occidental hasta la parte oriental del cordal y estiéndese pol Sudeste Asiáticu. Reparóse dende la India Nepal, China, Indonesia, Laos, Bután, Bangladex, Camboya, Tailandia, Myanmar, Malasia, Vietnam, Sri Lanka y Filipines. Delles poblaciones pueden ser non migración de les aves migratorias.
Mientres la so migración pola India, movilizar a lo llargo de los Ghats orientales hasta'l sur con individuos escosos que frecuentemente s'atopen nes proximidaes de viviendes. A mediaos d'ochobre, atópense bandaes en Point Calimere, posiblemente dirixiéndose a Sri Lanka. Dalgunos pasen l'iviernu nos Ghats occidentales.
N'ocasiones xunir a bandaes mistes d'especies p'alimentase y polo xeneral reparar solo. La temporada de reproducción ye pel branu y dizse que pon los sos güevos, nel nial d'especies como los del xéneru "Garrulax", especialmente "G. monileger" y "G. pectoralis". Los güevos son esféricos. Los vocalización de les aves llamáus inclúin notes dobles notes aflautadas y repitíes n'intervalos curtios.
Clamator glandarius
El críalo européu (Clamator glandarius) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae qu'habita nel sur d'Europa y Próximu Oriente pel branu y que pasa l'iviernu en África. Como'l so pariente'l cuquiellu practica'l parasitismu de puesta nos niales d'aves como les pegues y los estorníns. Nun se conocen subespecies.
El críalo ye llixeramente más grande qu'el cucu común, con un llargor de 35–39 cm, anque paez muncho más grande poles sos anches nales y la so cola llargo y estrecho. Los adultos tienen les partes cimeres de color pardu escuru con un mestu motudu blancu y col pileu gris, onde presenta un llamativu penachu eréctil. El so picu coritu ye robustu y llixeramente curvado escontra baxo. Los sos partes inferiores son principalmente blanques, anque'l so gargüelu y partes cimeru del pechu son de color amarellentáu crema. Dambos sexos tienen un aspeutu similar. Los xuveniles tienen les partes cimeres, incluyíu'l pileu, corites en llugar de pardes, y según les edaes escarecen de penachu o lu tienen más curtiu. El mariellu de les sos partes inferiores ye más intensu y más estendíu qu'el de los adultos, y los sos plumes primaries son de color castañu acoloratáu.
El críalo européu clasificóse na familia Cuculidae dientro del orde cuculiformes. Los cuculiformes son aves de tamañu medianu, con plumaxes discretos y llargues coles que tienen pates con deos zigodáctilos, dos empobinaos palantre y dos escontra tras. Los miembros de la familia Cuculidae suelen caracterizase por poner los sos güevos nos niales d'otres especies.
El críalo européu foi descritu científicamente por Carlos Linneo en 1758 na décima edición de la so obra "Systema naturae", col nome de "Cuculus glandarius". En 1829 foi treslladáu como especie tipo al xéneru "Clamator", creáu por Johann Jakob Kaup. Ye una especie monotípica, esto ye, nun se reconocen subespecies estremaes.
El nome del so xéneru, "Clamator", ye la palabra llatina que significa «glayador». El nome de la so especie tamién ye d'etimoloxía llatina, "glandarius" vien de la palabra "glans" (abiyota) y lliteralmente significa «bellotero» anque yera'l términu del llatín tardíu usáu pa referise al glayu (que come abiyotes), y tien una paecencia superficial col críalo. El nome común n'español del críalo ye d'orixe onomatopéyicu, una y bones una de les sos llamaes suena similar a "kria kria".
Ye una ave que vive en zones arbolaes abiertes templaes. Aliméntase d'insectos, especialmente guxanos peludas qu'ofienden a munches otres aves, arañes y pequeños reptiles
A diferencia del cuquiellu común, nin la fema nin los pitucos de críalo saquen del nial los güevos del güéspede que'l so nial parasitan, pero de cutiu dalgunes de les nueves pegues muerren pola falta d'alimentu que causa la presencia de la cría de críalo. En compensación sábese que los pitucos de críalo secretan un golor que repele a'l depredadores que los acesmen, y esti empuste protéxelos tantu a ellos mesmos y como a los pitucos del güéspede. Por casu, los pitucos de corneja negra sobreviven más si un pitucu de críalo comparti'l so nial. Los rapazos y los gatos depredan con menos frecuencia los niales con críes de críalo. Pero los pitucos de corneja ardíciense solu si'l depredadores son bien activos na zona y asina se compense la perda d'alimentu.
Clamator jacobinus
El críalo blanquinegru (Clamator jacobinus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae llargamente distribuyida peles zones tropicales del Vieyu Mundu. Alcuéntrase-y dende África hasta'l subcontinente indiu y Myanmar.
== Subespecies conocen trés subespecies de "Clamator jacobinus ":
Clamator levaillantii
El críalo llistáu (Clamator levaillantii) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae nativa del sur de Sáhara.
Alcuéntrase en hábitats arbustivos. Ye un parásitu de puesta, yá que utiliza niales de bulbules y timalíidos. Foi nomáu n'honor al esplorador, coleicionista y ornitólogu francés François Levaillant.
La especie tien 37.5 cm (15 pulgades) de llargor, con una cola más llarga que la del críalo blanquinegru ("Clamator jacobinus"), y un gargüelu con más franxes. Hai dos clases de coloración. La variedá clara ye negru percima, con llixeros tonos azulaos o verdosos. Les franxes del gargüelu pueden estendese a los llaos. Les plumas primaries y retrices son blanques. La variedá escura ye negra sacante por un parche blancu principal y llurdios blancos nes plumes esternes de la cola (estos tán ausentes nel críalo blanquinegru escuru). Los mozos son marrones penriba, ablondu nes coberteras de les nales y estremos de les rectrices, con una frente, cara y partes inferiores bufes, y el gargüelu más rayáu. El vocalización de les aves llamáu ye un runfíu grave «"kuwu-weer, kuwu-weer..."» y un emocionante «"ku-wi-wi-wi"».
Ye un parásitu de puesta y la fema pon los sos güevos nel nial d'otra especie d'ave, polo xeneral el turdoide bicolor ("Turdoides bicolor"), el turdoide caricalvo ("Turdoides gymnogenys"), el turdoide de Hartlaub ("Turdoides hartlaubii") o'l turdoide de Jardine ("Turdoides jardineii"). Tanto'l machu como fema vuelen con movimientos acrobáticos alredor del nial pa distrayer a los páxaros depredados. El machu sigue la distracción mientres la fema pon los güevos. A diferencia de munches otres especies de críalo, el pitucu recién eclosionado nun s'impon sobre los otros güevos y pichones del nial. Dexa'l nial dempués d'unos diez díes ya independízase en cuatro a seis selmanes.
Clanga pomarina
El águila pomerana (Clanga pomarina) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae, distribuyida por trés continentes. Nidifica en Anatolia, el Cáucasu y Europa oriental y enviernen nel África oriental y austral. Nun se conocen subespecies, anque enantes considerábase a "Clanga hastata" como subespecie so.
Claravis mondetoura
La tortolita pechimorada (Claravis mondetoura) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae. Ye nativu de América Central y América del Sur, incluyendo Bolivia, Colombia, Costa Rica, Ecuador, El Salvador, Guatemala, Hondures, Méxicu, Panamá, Perú y Venezuela. El so hábitat consiste de monte húmedu tropical y subtropical y carbes.
== Subespecies estremen les siguientes subespecies: 
Claravis pretiosa
La tortolita azulada (Claravis pretiosa) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae. Ye nativu de América Central 
y América del Sur. El so hábitat consiste de montes y sabanes. Nun tien subespecies reconocíes.
Clytoceyx rex
The martín cazador picopala (Clytoceyx rex) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Halcyonidae endémica de Nueva Guinea. Ye la única especie del xéneru Clytoceyx.
El martín cazador picopala mide alredor de 33 cm de llargu. Tien un picu curtiu y gruesu con una forma única ente los miembros de la so familia. La so cabeza, nales y llombu son de color pardu escuru. Ente que les sos partes inferiores pescuezu y llista postocular son de color castañu acoloratáu. El so gargüelu ye blanca y la so obispillo ye de color azul iridiscente. Los sos güeyos son pardos y el so picu de color pardu coritu. Dambos sexos tienen una apariencia similar, pero estrémense fácilmente pol color de la cola, que ye azul nos machos y ablonda nes femes. El plumaxe de los xuveniles paecer al de les femes anque con un patrón escamado.
Ye una especie reinal de la isla de Nueva Guinea. Alcuéntrase principalmente nos montes de monte, anque se rexistró dende'l nivel del mar hasta los 2400 m d'altitú. Busca'l so alimentu na folla o'l suelu húmedu. La so dieta componse principalmente de merucos, cascoxos, escarabayos, llagarteses ya insectos. 
Clytolaema rubricauda
El colibrí colirrojo o colibrí grande de pescuezu rosado (Clytolaema rubricauda)
Ye un colibrí relativamente grande. El machu ye de color verde col llombu y obispillo cobrizos, la cola ye d'un colloráu cobrizu y el gargüelu ye rubí iridiscente que puede paecer negra dende dellos ángulos. Les femes son de color verde nes partes cimeres y canela nes inferiores. Dambos sexos tienen un llurdiu ocular blanca y el picu negru y rectu.
Coccycua cinerea
El cuquiellu cenicientu (Coccycua cinerea), tamién denomináu cuquiellu chicu, cuquiellu gris, cuquiellu güeyu coloráu y cucu cenizo, ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive en Suramérica.
Atopar nos montes, sabanes y arbolees d'Arxentina, Bolivia, Brasil, Colombia, Paraguái, Perú y Uruguái.
Mide aprosimao 21 cm de llargor. La so cola tien un leve ápiz blancu. El so picu ye curtiu y curvu. Tien el pechu pardu arrosáu que se va esclariando hasta convertise en color blancuciu nel banduyu. L'iris del so güeyu ye coloráu (nel mozu ye pardu).
Nel pasáu asitiábase-y nos xéneros "Coccyzus" y "Micrococcyx". Tres los estudios que demostraben que pertenecía a un llinaxe próximu al cucu esguil menor, se-y recolocó nel xéneru "Coccycua".
Coccycua minuta
El cucu esguil menor, tingazú chicu o piscuita nana (Coccycua minuta) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia "Cuculidae", que s'atopa en Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Guayana francesa, Guyana, Panamá, Perú, Surinam, Trinidá y Tobago y Venezuela. Enantes clasificábase nel xéneru "Piaya" pero foi reagrupáu nel nuevu xéneru "Coccycua", xuntu con dos especies que taben arrexuntaes en "Coccyzus" y en "Micrococcyx".
El cuquiellu esguil menor mide en promediu 27 cm de llargor y pesa 40 g. El plumaxe del adultu ye principalmente de color castañu, cola parte inferior del banduyu gris, la cola marrón y puntes blanques nes plumes de la cola. El picu ye curtiu, mariellu y curvos y l'iris ye coloráu. Neñón ye de color marrón escuru con picu negru y ensin les puntes blanques na cola. Ye más pequeñu y el gargüelu ye más escura que la del cuquiellu esguil.
Los sos llamaos asemeyen "chek" y "kak".
Vive en manglares, carbes y nel monte cerca de l'agua, per debaxo de los 1900 m de altitú.
alimentar nes cañes baxes d'insectos y otros artrópodos.
Constrúi un nial en forma de taza fonda, nun árbol o un bambú. La fema pon dos güevos blancos y los guara ella mesma.
Coccycua pumila
El cuquiellu nanu o cuquiellu gusanero (Coccycua pumila) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae qu'habita nel norte de Suramérica. 
Enantes taba allugada nos xéneros "Coccyzus" o "Micrococcyx". N'afayando'l so parentescu con "Coccycua minuta", integrar en "Coccycua". 
Alcuéntrase en Colombia, Venezuela y l'estremu noroccidental de Brasil. Los sos hábitats naturales son les selves tropicales. 
Coccyzus americanus
El cuquiellu piquigualdo (Coccyzus americanus) ye un especie d'ave cuculiforme perteneciente a la familia de los cucúlidos que vive en América.
El cuquiellu piquigualdo ta llargamente distribuyíu per América, cría en Norteamérica, les Antilles Mayores y la península de Yucatán y migra pel hibiernu a Suramérica.
A diferencies d'otres especies de cucos, ésta non parasita los niales d'otres aves yá que se constrúi'l so propiu nial.
Coccyzus erythropthalmus
El cuquiellu piquinegro (Coccyzus erythropthalmus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que cría en Norteamérica y emigra a Suramérica. Ye por demás raru reparar dalgún exemplar en Europa occidental. Nun se conocen subespecies.
Coccyzus euleri
El cuquiellu ventriblanco, cuquiellu buchiblanco o cuquiellu cenicientu (Coccyzus euleri) ye una especie d'ave de la familia Cuculidae, que s'atopa en Arxentina, Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Guayana francesa, Guyana, Paraguái, Surinam y Venezuela.
Vive nel cantu del monte húmedu, monte de galería, zarráus o sabanes y árees semiabiertas arbolíos, ente 300 y 700 m de altitú. Migra escontra'l norte mientres l'iviernu del hemisferiu sur.
Mide 25 a 28 cm de llargor y pesa 53 g.El plumaxe de les partes cimeres ye color marrón, les partes inferiores son color perlado y la cola ye corita con llínees curves blanques. Tien iris castañu y aníu ocular abuxáu. El picu ye anaranxáu debaxo y negru enriba.
Aliméntase principalmente d'insectos y amás de pequeños vertebraos, frutos y granes.
Coccyzus lansbergi
El Cuquiellu Cabecigrís (Coccyzus lansbergi) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive en Suramérica y el sur de América Central y dalgunes Antilles menores. 
Atopar nes selves de Aruba, Colombia, Ecuador, Antilles Holandeses, Panamá, Perú y Venezuela.
Coccyzus longirostris
El cucu llagarteru de La Española, páxaru bobu o tacot (Coccyzus lonxirostris) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que s'atopa en Haití y la República Dominicana.
Vive en montes y árees arbolaes, inclusive xardinos y plantíos, xeneralmente a menos de 1.700 m de altitú, pero dacuando hasta los 2.200 msnm.
Mide ente 41 y 46 cm de llargor y pesa en promediu 110 g. El plumaxe de les partes cimeres ye gris; el gargüelu ye blancucia col mentón anaranxáu; el pechu ye gris claru y el banduyu anaranxáu. Presenta un parche acoloratáu ablondu sobre caúna de les nales. La cola ye llarga, gris cayuela con puntes blanques. El picu ye curvado na punta.
Aliméntase de llagarteses y insectos grandes que prinda nos tueros de los árboles.
Reproducir ente marzu y xunu. El so nial ye una estructura tosca de ramines que constrúi nun sitiu bien ocultu. La fema pon 2 a 4 güevos blancos.
Coccyzus melacoryphus
El cuquiellu canela o cucu de picu escuru (Coccyzus melacoryphus) ye una especie d'ave na familia "Cuculidae".
Mide en promediu 28,3 cm de llargor. Presenta pileu y lores coritos; envés pardu buxu; partes inferiores blancucies enllordiaes d'ante a canela o anaranxáu; cola blanca y negra.
Alcuéntrase en Arxentina, Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Guayana Francesa, Guyana, Paraguái, Perú, Suriname, Trinidá y Tobago, Uruguái y Venezuela. Tamién puede pasar pel norte de Chile, les Islles Malvines y Granada.
Coccyzus merlini
El cucu llagarteru cubanu, arrieru, guacaica o tacó (Coccyzus merlini) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae, que s'atopa nes Bahames y Cuba.
Mide hasta 54 cm de llargor y pesa en promediu 155 g. El plumaxe de les partes cimeres ye castañu oliváceo que se fai ablondu nel llombu y la nuca; el gargüelu y el pechu son blancucios; el banduyu y el crísum son de color ocre; la cola per debaxo presenta barres blanques y negres cola punta marrón claru. Presenta piel colorao al rededor de cada güeyu.
Vive en montes, carbes y plantíos, per debaxo de los 1.200 m de altitú.
Aliméntase principalmente de llagarteses y tamién otros reptiles pequeños, royedores menores, insectos grandes, canesbes y arañes.
Constrúi con ramines un nial en forma de platillo. La fema pon 2 o 3 güevos blancos.
Coccyzus minor
El cuquiellu de manglar (Coccyzus minor) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae nativu del Neotrópicu.
Tien una llarga cola, coles partes cimeres de color marrón y llistáu en negru y blancu per debaxo. Tien un picu negru llevemente curvado, de color mariellu nel quexal inferior. La cabeza y la parte cimera son de color marrón. Tien un aníu periocular mariellu. 
Como indica'l so nome'l cuquiellu de manglar habita principalmente los banzaos de manglares. La especie ye nativa del sur de Florida, Les Bahames, el Caribe, dambes mariñes de Méxicu y América Central, según la mariña atlántica de Suramérica hasta la embocadura del ríu Amazones.
Alimentar d'insectos, favoreciendo les gates y saltamontes, pero tamién come otros insectos, arañes, cascoxos, llagarteses y frutes.
Polo xeneral, constrúi'l so nial a 2-3 metros percima de l'agua nun árbol de mangle o otru árbol. El nial ye una plataforma relativamente plana de cañes y fueyes. La fema pon 2-4 güevos colos dos adultos compartiendo l'alimentación de les críes.
Coccyzus pluvialis
El cucu picogordo de Xamaica o alma de gatu castañu (Coccyzus pluvialis) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae endémica de Xamaica.
Vive en carbes de llombes y montes, y en montes, per debaxo de los 1.500 m de altitú.
Mide 48 a 56 cm de llargor. Les partes cimeres son de color gris oliváceo a parduzu, con un gris más nítido y escuru nel pileu; el gargüelu, el pescuezu y parte cimeru de pescuezu ye blancucia; la parte inferior del pechu, el banduyu y el crísum son de color acoloratáu; la cola ye llarga gris escuru polencu con matices purpúreos, con puntes blanques. El picu ye curvado coritu y les pates gises.
Aliméntase d'insectos grandes.
Coccyzus vetula
El cucu llagarteru jamaicano (Coccyzus vetula) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae endémica de Xamaica.
Coccyzus vieilloti
El cucu llagarteru portorriqueño (Coccyzus vieilloti) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae endémica de la isla de Puertu Ricu.
Foi descritu científicamente pol zoólogu francés Charles Lucien Bonaparte en 1850. El so nome cientítico fai honor al ornitólogu francés Louis Jean Pierre Vieillot. Primeramente se emplazaba nel xéneru "Saurothera" (del griegu comedor de llagartos») al que pertenecíen los cuatro especies de cuquiellos llagarteros de les islles del Caribe, pero posterioremente toes elles treslladáronse al xéneru "Coccyzus" (AOU 2006). Nun se reconocen subespecies.
Mide de 40 a 48 cm de llargu y pesa una media de 80 gramos. El plumaxe de les sos partes cimeros ye pardu buxu, la so cabeza ye gris y el so gargüelu y pescuezu ablancazaos, ente que'l so banduyu ye canela amarellentáu. Caracterizar pola so llarga cola que les sos rémixes llaterales tienen les puntes blanques, lo que-y apurren un aspeutu de llistáu na parte inferior de la cola. El so picu ye llargu y estrechu, cola punta ligéramente curvada escontra baxo, qu'amuesa la parte cimera escura y l'inferior amarellentada. Presenten aníos perioculares colloraos.
El cuquiellu llagarteru portorriqueño atopar nos montes de puertu Ricu (ye común en montes estatales de Guánica, Guajataca y Vega y nel monte nacional La Incla) y los plantíos de café de tola isla. 
Puede reparase a esta especie nel sotobosque en busca de llagarteses, que son el principal componente de la so dieta (aprosimao'l 75%). Amás consume grandes insectos, guxanos y arañes. Muévense adulces pol monte en busca de preses. Estos cuquiellos nun volar faciendo círculos nin se llancen en picáu sinón que de normal se volar en llinia recta.
Nun practiquen el parasitismu de puesta como otros cuquiellos. Constrúin un nial de ramines a lo cimero d'un árbol nel que suelen poner una media de 3 güevos.
Cochlearius cochlearius
La garza pico de bota (Cochlearius cochlearius) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae; antes clasificar nuna familia monotípica, denominada Cochlearidae, que güei ye considerada como una subfamilia de los ardeidos. Ye mesma d'América.
El llargor total ye d'aprosimao 54 centímetros. L'adultu tien una corona negra, cresta llarga y cara de negra. La parte cimera, gargüelu y pechu son blancos, y les partes inferiores son coloraes colos lladrales negros. Les nales son gris maciu. El picu macizu, anchu, con forma de cuyarón da-y el nome a la especie ye principalmente negru. Los páxaros inmaduros tienen la partes cimeres principalmente castañes y les inferiores ablancazaes tiñíes de castañales, ente que tamién-yos falta la cresta.
Vive nos banzaos de mangle de Méxicu, hasta'l Perú y Arxentina. Ye una ave nocherniega, y reproduzse colonialmente nos árboles de mangle, pon 2 a 4 güevos blancos azuláu nun nial de ramines.
Conócense cinco subespecies de "Cochlearius cochlearius":
4. Peterson R.T. y Y.L. Chalif. 1989. ""Aves de Méxicu: Guía de campu"", ed. Diana, Méxicu D.F., 474pp.
Coeligena bonapartei
El inca ventridorado, llamáu tamién colibrí prieto, inca buchidorado, o colibrí inca ventridorado (Coeligena bonapartei) ye una especie d'ave na familia Trochilidae.
El so nome científicu fai referencia a Charles Lucien Bonaparte.
Mide unos 11.4 cm de llargu, a lo que s'amiesta'l so llargu picu que mide 3,3 cm, pesa 6.5 gr. La corona del machu adultu ye corita con un llurdiu verde brillosu sobre'l so picu. El so llombu ye verde-dorada con grupes verde-cobrizu. Una enllordia ante-ablondo sobre les sos plumes terciaries ye conspicua mientres el vuelu. El pechu ye verde brillante, lo mesmo que'l gargüelu sacante por una pequeñu llurdiu violeta nel centru. El so banduyu de tonu cobrizu a colloráu doráu ye bien brillosu. La so cola ye verde-bronce y llevemente ahorquillada.
La fema adulta ye similar anque de colores más apagaos; el llurdiu verde sobre'l picu ye mate, el gargüelu ye ante, y el pechu ye ante con numberosos puntos verdes. La fema non poee el llurdiu nes plumes terciaries.
Alcuéntrase en Colombia y un pequeñu sector de Venezuela.
El so hábitat natural son los montes montanos húmedos subtropicales o tropicales. Polo xeneral percuerre un camín habitual que pasa por plantes en flor tales como "Bomarea", "Cavendishia", "Fuchsia", "Macleonia", "Mutisia", y "Palicouria", de que'l so néctar alimentar. Tamién atrapa insectos en vuelu y los caza sobre les fueyes. Polo xeneral el so comportamientu ye similar al del Coeligena bonapartei eos, que puede ser una subespecie d'esta especie.
Coeligena coeligena
El inca amorenáu (Coeligena coeligena), tamién conocíu como colibrí pardu moráu o colibrí inca morenura, ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae nativa de América del Sur.
Mide unos 12 cm de llargu. El color principal del plumaxe ye púrpura iridiscente. Les partes cimeres varien d'un ricu violeta a un colloráu brillosu, ente que les partes inferiores tán bañaes con un tinte abuxáu. El gargüelu y el pechu son de color gris nidiu. La cola ye amplia y ta trescalada col mesmu tinte púrpura de la parte posterior.
Habita en montes montanos de Bolivia, Colombia, Ecuador, Perú y Venezuela.
Coeligena eos
El inca alirrufo o colibrí inca alirrufo (Coeligena eos), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes". 
Tradicionalmente considerar una subespecie del inca ventridorado ("Coeligena bonapartei"),pero les diferencies morfolóxiques ente dambes (sobremanera en cuanto el plumaxe) fixeron que-y les considere especies estremaes.
Ye un endemismu de Venezuela, onde ye localmente común nos montes húmedos de monte y llindes montiegues de les estribaciones de la cordal de los Andes, nel interior de Venezuela, onde-y la puede topar n'altitúes ente los 1 400 y los 3 200 m. Mientres la dómina d'agües (de mayu a xunu) realicen un movimientu migratoriu escontra los territorios norteños.
Ye bastane similar al inca ventridorado ("Coeligena bonapartei"), anque llixeramente más grande y pesáu y con un picu más curtiu. El so plumaxe ye de color bronce doráu, con una cola de color acoloratáu, al igual que les sos plumes alares secundaries.
Ye una especie hiperactiva, que vuela de cutio d'una flor a otra, siguiendo una ruta fixa y exerciendo d'esa manera un llabor de patrulla de la so área de forrajeo. Dacuando aliméntase d'insectos voladores, de cutiu entemeciéndose y formando bandos con otres especies d'aves insectívores. De la mesma suel xunise a bandos d'aves pa collaborar nel acoso a pequeñes rapazos nocherniegues (unu de los sos principales depredadores).
Coeligena helianthea
El inca ventrivioleta, tamién llamáu colibrí de banduyu violeta, inca buchirrosado, colibrí ventrivioleta o colibrí inca ventrivioleta (Coeligena helianthea), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes".
Puede atopáse-y en Colombia y Venezuela, en montes húmedos tropicales y subtropicales, según en montes de montañay en montes arbustivos a gran altitú.
Mide 13 cm de llargor y pesa unos 7 gr.
Coeligena inca
El inca de Gould (Coeligena inca) ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes".
Recibe'l so nome del ornitólogu británicu John Gould.
Vive nos montes húmedos de la cordal de los Andes, nel sureste de Perú y Bolivia. 
Ye bien similar al inca encollaráu ("Coeligena torquata"), motivu pol que diversos autores considerar una subespecie d'aquel, pero les diferencies morfolóxiques ente dambos (el so parche pectoral ye acoloratáu y non blancu, como'l del inca encollaráu), fixeron que na actualidá catalogárase como una especie estremada.
Mide unos 14 cm de llargor y pesa alredor de 7 gr.
Coeligena iris
El inca arcoiriso colibrí de nales castañes (Coeligena iris), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes".
Puede atopáse-y en Ecuador y Perú, en montes húmedos tropicales y subtropicales, según en montes arbustivos a gran altitú y en montes primitivos bien degradaos, xeneralmente n'altitúes ente 1 500 y 3 000 m.
Mide unos 13.14 cm de llargor y pesa alredor de 8 gr. El so picu ye rectu y llargu (3 cm) y tantu el machu como la fema tienen un plumaxe bien similar, estremándose polos tonos más apagaos na fema. El banduyu, nales, cola y lladrales son d'un color pardu acoloratáu bien carauterísticu.
Coeligena lutetiae
El inca alihabano
, llamáu tamién colibrí de pescuezu negru, inca galoneado, inca soldáu o inca de nala anteada (Coeligena lutetiae), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes".
Puede atopáse-y en Colombia, Ecuador y Perú, en montes húmedos tropicales y subtropicales, según en montes de monte.
Mide 14 cm de lontitud y pesa alredor de 7 gr. Tien un llargu picu, de clor negru y llixeramente curvado escontra riba. El so plumaxe ye verde, les nales son de color marrón escuru con un parche blancu na base de les plumes primaries. El pechu y banduyu son de color verde intensu con una gorguera de color púrpura nos machos y verde pálidu entemecíu con gris nes femes.
Coeligena phalerata
El inca coliblanco o colibrí de cola clara (Coeligena phalerata), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes".
Ye una especie reinal de Colombia, onde habita nos montes de monte tropicales y subtropicales de Sierra Nevada de Santa Foína, nel departamentu de Madalena, al norte del país.
Mide unos 14 cm de llargor. El plumaxe de los machos tien una característica y distintiva cola, llarga y de color blancu, nales negres y cuerpu verde metálicu con un parche azuláu na cabeza y pescuezu. Les femes tienen la cola de color bronce, partes inferiores pardu acolorataes y, les cimeres, de color verde.
Coeligena torquata
El inca encollaráu (Coeligena torquata) (conocíu en inglés como "collared inca") ye un colibrí natural de América del Sur, en concretu, de Bolivia, Colombia, Ecuador, Perú y Venezuela. Suel midir unos 15 cm de llargor, trés de los cualos correspuenden al picu.
Coeligena violifer
El inca gorgimorado, tamién llamáu colibrí verde castañal o inca de gargüelu violeta (Coeligena violifer) ye una especie d'ave na familia Trochilidae.
El so hábitat natural son los montes montanos húmedos subtropicales o tropicales.
Coeligena wilsoni
El inca pardu o colibrí moráu verde (Coeligena wilsoni) ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", que s'atopa en Colombia y Ecuador.
Vive nel monte de borrina, el monte húmedu, carbes trupes de cantos del monte y el piedemonte, n'elevaciones ente 800 y 2.000 m de altitú.
Mide 10 a 11 cm de llargor. El picu ye llargu y rectu. El plumaxe ye pardu escuru, pero más brillosu nes partes cimeres, cola grupa bañada de verde, el banduyu con un parche gutural moráu iridiscente y un llixu blancu a cada llau del pechu. Cola amorenada pocu encruciada.
Alimentar del néctar de yerbes y epifites del interior y los cantos de monte y flores tubulares del sotobosque. Caza arañes y insectos de la xamasca y dacuando atrapar en vuelu.
Constrúi un nial en forma de taza llixeramente allargada, con mofu y una cobertoria trupa de granes de balsa pembaxo, decoráu per fora con un tapiz de mofu sueltu. Allugar a aprosimao 2 m d'altor del suelu, nuna horqueta vertical de dalgún árbol nuevu del monte maduru. La fema pon dos güevos.
Colaptes atricollis
El carpinteru peruanu (Colaptes atricollis) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae endémica del Perú.
La especie estender pola mayor parte de les rexones costeres del Perú.
Colaptes auratus
El carpinteru escapulario o carpinteru de pechera (Colaptes auratus), ye una especie d'ave qu'habita la mayor parte de América del Norte, América Central, Cuba y Gran Caimán. Pertenez a la familia Picidae del orde Piciformes.
En griegu "Colaptes" ye “cincel”, "auratus" en llatín ye “doráu” pol color so les nales y "chrysocaulosus" “de cola endolcada”. En Cuba llámase-y carpinteru escapulario por tener un llurdiu negru a manera de escapulario nel pechu. Otru nome en castellán ye carpinteru de pechera. En Hispanoamérica los picidae son llamaos “carpinteros” y en España llámense “picos”. N'inglés a esta especie se la llapada "northern flicker". En francés llámase "pic flamboyant".
Miden unos 33 cm de llargu. La coroniella ye gris siguida d'un llurdiu coloráu en V na nuca. El restu del envés ye de color pardu abuxáu barrado con negru. La cara, alredor de los güeyos y el gargüelu son pardes clares, nos machos con un llurdiu negru lobulada que parte de la base del quexal inferior a manera de bigote. Nel pechu tienen un llurdiu negru en media lluna a manera de escapulario o baberu. El restu del pechu y el banduyu son blancos con llurdios negros grueses esvalixaes. So les nales y la cola son de color mariellu brillante. El picu ye coritu. El neñón nun tien los llurdios na cabeza y ye más claru. Comen insectos y frutes casi siempres de los árboles, pero tamién nel suelu. 
Añeren de xineru a agostu en buecos que faen n'árboles muertos o vivos. Pon de cuatro a seis güevos blancos que miden 3 por 1,9 cm. 
"Colaptes auratus" en Cuba namái ta presente na Isla de Cuba, onde ye común en tol territoriu, y nos grandes cayos del norte de Ciegu d'Ávila y Camagüey. Prefier los montes y raramente ver en llugares pocu arbolaos. 
Colaptes auricularis
El carpinteru cabecigrís (Colaptes auricularis), tamién conocíu como carpinterito de corona gris, carpinteru corona gris o carpinteru occidental, ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae. Enantes yera asitiáu nel xéneru "Piculus" (Benz "et al.", 2006).
Ye endémica de Méxicu. Habita en montes montanos.
Colaptes campestris
El carpinteru campestre (Colaptes campestris) ye un carpinteru grande qu'habita en sabanes tropicales y semitropicales del centru de Suramérica, especialmente de la ecorregión del Zarráu. 
Mide unos 32 cm de llargu, con llombu y nales marrones llistaes de blancu, y el pechu mariellu. 
Habita zones de sabanes y carba. Distribuyir en Surinam, nel centru y nordeste del Brasil, nel centru y este de Bolivia, en gran parte del Paraguái y nel nordeste de la Arxentina, nel estremu norte de la provincia de Misiones, na rexón mesopotámica de dichu país. 
Escontra'l sur ye reemplazáu por "Colaptes campestroides", con quien forma una superespecie.
Colaptes campestroides
El carpinteru campestre, carpinteru de campu o carpinteru de les pampes (Colaptes campestroides) ye una especies (o subespecie) d'ave qu'integra'l xéneru "Colaptes". Esti carpinteru habita la zona central y oriental del Conu Sur de Suramérica. 
Los sos pates son grandes, lo que ye una adaptación pa treslladase pol pisu. El picu ye fuerte, termináu en punta y de color negru. 
El patrón cromáticu dosal del so plumaxe ye un dominante pardu, más o menos escuru o acoloratáu, xaspiáu de blancu; no ventral ye blancuciu chiscáu de mácules negres, que tienden a formar bandes perpendiculares. Na corona amuesa una boína de color negru netu, delimitada na metá anterior por un sector blancu-amarellentáu que dende la base del picu crucia los güeyos y pasa a ser ancha banda mariellu vivu, la qu'algama a tol pescuezu dorsal y dellí baxa hasta'l pechu. Les plumes de les remeres primaries amuesen el raquis mariellu'l cual oldea colos vexilos escuros. El color del plumaxe del gargüelu ye'l calter diagnósticu pa estremar fácilmente a esti taxón del so taxón hermanu, siendo nesti blancu ente que en "C. campestris" ye negru.
Esti taxón habita nel centru y centro-sur de América del Sur, dende'l sur del Paraguái y tol estáu de Ríu Grande del Sur nel Brasil hasta'l Uruguái y tol nordeste y centru-esti de la Arxentina, llegando pel sur hasta l'este de Ríu Negru, na Patagonia arxentina.
Aliméntase mayormente nel suelu, y pocu sobre los tueros de los árboles, anque si atopar nel so territoriu emplegar pa folgar, pasar la nueche, o buscar seguridad ante'l peligru. Tamién pa construyir el so nial, qu'ellos mesmos furen con esi fin. Si los árboles tán ausentes o son de tamañu pequeñu, construyir en fuécares. Los sos güevos son de color blancu, y los pichones nacen pelaos y ciegos.
Esti taxón foi descritu orixinalmente nel añu 1849 pol maxistráu y zoólogu naturalista amateur francés Alfred Malherbe. Mientres décades foi tratáu como formando una especie propia, hasta que na década de 1970, analís d'un ampliu llote de pieles postuló qu'en realidá tenía de tratá-yla como una subespecie de la especie "C. campestris", en razón de que nuna franxa nel Paraguái onde dambes formes contactaben constituyía una amplia rexón xeográfica onde elles integradan, al reparar que nesa zona'l porcentaxe de blancu sobre'l negru nel gargüelu aumentaba o menguaba cola llatitú. Nel añu 2014 foi rehabilitáu como bona especie, so un conceutu más ampliu qu'el de la especie biolóxica, tal como ye'l d'especie filogenética. 
Puede alcuéntrase en monte abiertos anque tamién ta afechu pa vivir en parques urbanos. Afíxose perbién al tresformamientu de los sos hábitats efectuada pol desenvolvimientu humanu, beneficiándose cola deforestación que-y dexa ocupar espandise sobre árees onde nun se distribuyía, siendo común n'espacios rurales. La campera curtia productu de l'alimentación del ganáu facilíta-y el so tresllaos per tierra, y la forestación de solombra y ornamental apróve-y d'abelugu y sitios pa nidificar.
Colaptes chrysoides
El carpinteru de California o carpinteru doráu (Colaptes chrysoides) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive nes rexones desérticas del suroeste de Norteamérica.
El carpinteru de California mide unos 29 cm de llargu. El plumaxe de les sos partes cimeros ye principalmente gris, con veteado negru en llombu, nales y cola. El so pileu ye de color ocre. Los sos partes inferiores son blanques o ablancazaes con llixos negros. Presenta na parte cimera del so pechu un llurdiu negru en forma de media lluna baltada. En vuelu puede reparase que la parte inferior de les sos nales ye mariella. Dambos sexos tienen un aspeutu similar, anque s'estremen en que los machos presenten bigoteras coloraes. Estrémase del carpinteru escapulario, que s'atopen na mesma rexón, porque esti tien la parte inferior de les nales coloraes.
Ye atopa nel suroeste d'Estaos Xuníos y el noroeste de Méxicu, distribuyíu polos desiertos de Sonora, Yuma, l'este del desiertu del Coloráu y de la península de California sacante la so rexón noroccidental.
El carpinteru de California añera frecuentemente en buecos furaos na parte cimera de grandes cactus saguaro. El cactus defender de la desecación pol buecu del nial segregando una cazumbre que s'endurecer aniciando una estructura ríxida ya impermeable denominada bota de saguaro. Sicasí los carpinteros escapulario suelen añerar nos árboles de ribera y escasamente nos saguaros. Dambes especies dacuando hibriden nes estreches rexones onde asolapen les sos árees de distribución.
Colaptes cinereicapillus
El carpinteru andín del norte o carpinteru norandino (Colaptes cinereicapillus) ye una especies (o subespecie) d'ave qu'integra'l xéneru "Colaptes". Esti carpinteru habita en rexones montascoses del noroeste de Suramérica. 
Los sos pates son grandes, lo que ye una adaptación pa treslladase pol pisu. El picu ye fuerte, llargu, termináu en punta y de color negru. L'iris ye mariellu. 
El patrón cromáticu dosal del so plumaxe ye un dominante pardu, más o menos negru o acoloratáu escuru, xaspiáu de blancu o crema. Na corona amuesa una boína de color gris, delimitada na metá anterior por un sector acaneláu que dende la base del picu crucia los güeyos y pasa a ser ancha banda qu'algama'l pescuezu y cubre tou lo ventral. Nel pechu amuesa marques o llunares escuros variables ente individuos. 
El color del plumaxe ventral ye'l calter diagnósticu pa estremar fácilmente a esti taxón del so taxón hermanu, "C. rupicola" (a quien-y lo suel adosar como subespecie), siendo nesti postreru de tonu blancu buxu pálidu a blancu ocráceo amarellentáu, ente que "C. cinereicapillus" esibe un color xeneral acoloratáu ocráceo. Amás el norteño ye más escuru, más grande, col pechu más marcáu, y el llurdiu malar de los machos (que nes femes ye toa corita) ye nesti mayormente negra, con mínimu coloráu nel so estremu posterior.
Esti taxón habita nel sur del Ecuador (sudeste de Loxa) y nel norte del Perú, en Piura, Amazones, Cajamarca, Loreto y Llibertái.
Un exemplar machu, catalogáu como MACN 8633 nes colecciones del Muséu Arxentín de Ciencies Naturales Bernardino Rivadavia de Bonos Aires (MACN), llográu'l 4 d'agostu de 1914 por Juan Mogensen en Volcán, Jujuy, noroeste de la Arxentina, foi atribuyíu a esti taxón, sicasí paez más lóxicu consideralo un individuu de "Colaptes rupicola" (especie frecuente na zona) con aberración cromática nel plumaxe.
En casu de cuntar con árboles cultivaos o les escases especies natives, puede utilizar como percha o llugar de descansu. 
Alimentar d'insectos qu'atopa caminando pel suelu, en grupos. Pa construyir el so nial utiliza buecos en fuécares de ríu o ente les roques en fasteres empinaes. Los sos güevos son de color blancu, y los pichones nacen pelaos y ciegos.
Esti taxón foi descritu orixinalmente nel añu 1854 pol zoólogu, naturalista y botánicu alemán Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach, basándose n'exemplares colectados na paraxa Guayabamba, Perú.
En 1930, l'ornitólogu estaunidense John Todd Zimmer propunxo considerar a "C. cinereicapillus" como una subespecie de "C. rupicola", lo cual foi siguíu pola mayoría de los especialistes. Nel añu 2014 foi rehabilitáu como bona especie, so un conceutu más ampliu qu'el de la especie biolóxica, tal como ye'l d'especie filogenética. 
Na Llista Colorada ellaborada pola Unión Internacional pal Caltenimientu de la Naturaleza (UICN) esti taxón ye categorizado como “so esmolición menor”. N'Ecuador foi calificáu como 'poco común y local'.
Colaptes melanochloros
El picatueru real (Colaptes melanochloros) ye una especie d'ave Piciformes de la familia "Picidae", que ta formada por 212 especies distintes de distribución cosmopolita, con esceición de Madagascar, Australia y Oceanía
Representen un altu grau d'especialización na so locomoción trepadora y na capacidá que tienen de furar col picu los tueros de árboles pa estrayer canesbes y insectos que son el so sustentu.
Los sos pates son grandes con llargos deos, dos d'ellos empobinaos escontra alantre y los otros dos escontra tras. Les uñes constitúin verdaderos gabitos que-y dexen casi clavase nos tueros verticales.
La cola tien les timoneres ríxides, fuertes y apuntiaes que lu sirven de fuerte sofitu pa cutir col picu los tueros, a manera de martiellu. Pa esta función tienen fuertes músculos especiales nel pescuezu y na cabeza.
La llingua ye bien llarga y retráctil. Puede sacala a considerable distancia de la boca yá que tien por detrás una gran porción "envuelta" nel craniu.
El picu ye fuerte y cónicu, termináu en punta como de cincel o de tisoria. Pa beber agua, enllenen d'esa sustanza'l so picu y depués mueven la cabeza escontra tras con cuenta de la agua pase pol so gargüelu.
A esta especie soler llamar tamién "carpinteru de nuca colorada" por cuenta d'enllordiar carmín que tienen machos y femes.
Esta especie habita nel centru y centro-sur de América del Sur. Na Arxentina, mora nes provincies del norte, la mariña y una parte de Ríu Negru. Puede alcuéntrase en bosque naturales, anque tamién ta afechu pa vivir en parques urbanos.
Añeren n'árboles qu'ellos mesmos furen con esi fin. Los sos güevos son blancos y bien fráxiles, y los pichones nacen ciegus y pelaos.
Colaptes melanolaimus
El picatueru real común (Colaptes (melanochloros) melanolaimus) ye un ave de la familia, picidae de los picatueros. Dacuando ye consideráu una especie distinta "C. melanolaimus". Pero ye más probable que sía la población más sureña del Picatueru real ("Colaptes melanochloros"), na midida que s'entemez coles poblaciones nortices a lo llargo de los ríos Paraná y Uruguái.
Alcontráu tamién en Golfu de Méxicu, en Poza Rica, Veracruz, Méxicu.
Colaptes pitius
El pitío, pitigüe o carpinteru pitío (Colaptes pitius), ye una especie d'ave Piciforme perteneciente al xéneru Colaptes. El nome "pitío" derivar del so nome mapuche "pütiw", que de la mesma ye una onomatopeya del so cantar.
Cabeza pardu escuru. Auriculares, mexelles y garganta café leonado. Envés y cubiertes alares pardu escuru ribeteados de blancu. Llombu blancu. Supracaudales negres con barres tresversales blanquesinas. Pechu ablancazáu con barres tresversales corites. Abdome daqué amarellentáu. Subalares y axilares mariellu leonado. Cola escura; rectrices con pintes amarellentaes. Güeyos mariellos. Mide 32-34 cm.
Habita Chile y Arxentina. Alcuéntrase-y de normal dende la zona costera hasta la precordillera, a unos 2.000 msnm, nos faldeos de cuetos y en campos abiertos arbustivos, evitando los montes y selves, nos cualos puédese-y ver a la vera d'estos.
Busca'l so alimentu tanto nel suelu como ente les corteces de los árboles y parrotales, a los cualos cute col so fuerte y robustu picu pa furar la madera, meter la so llingua cilindrica y prindar insectos y les sos canesbes.
El so vuelu ondulante, consiste nunos 5 aleteos y depués un entamo coles nales zarraes, en forma alternada.
A diferencia d'el costume normal de los carpinteros de nidificar nel interior de dalgún tueru lo cual facer por esceición, el pitio prefier faelo en fuexos de ribayos, fasteres serrapatoses o caminos cortaos, onde cava un furacu fondu. La niarada consta xeneralmente de 5 o 6 güevos, de tamañu de 30x24 mm.app. 
El so cantar suena paecíu a "pitío" y ye bien característicu. La creencia popular del sur de Chile afirma que ye un anunciu de visites.
Colaptes punctigula
El Carpinteru de pechu puntiáu (Colaptes punctigula) ye una especie d'ave na familia "Picidae". 
Alcuéntrase en América del Sur en Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Guayana Francesa, Perú, Suriname y Venezuela, tamién al este de Panamá en Centroamérica. 
Colaptes rivolii
El carpinteru candela o carpinteru dorsicarmesí (Colaptes rivolii) ye una especie d'ave de la familia Picidae que s'atopa en Bolivia, Perú, Ecuador, Colombia y Venezuela.
Algama un llargor promediu de 28 cm. La corona, a nuca y la mayoría del envés son de color coloráu carmín, con plumes negres na parte inferior. Alredor de los güeyos y los llaos de la cabeza son de color blancu amarellentáu, arrodiáu d'una ceya y una barba, coloraes nel machu y negres na fema. Gargüelu negru, dacuando con maches blanques. La parte inferior ye de color mariellu doráu a mostaza, nel pechu con rayes negres. La cola ye de color negru. Les primaries tienen cantos de color verde oliva. Ente ellos atopa un barbudu como rayes carmesí.
Vive nel monte húmedu y el monte nublu, en altitúes ente los 950 y 3.500 m. Equí puedes atopar nunos pocos árboles, pero tamién nos parrotales baxos d'altor.
Xeneralmente ta solitariu o en pareya y dacuando en bandes mistes con otres especies d'aves. Aliméntase de principalmente de formiges y canesbes de escarabayu y dacuando d'arácnidos y frutos. Esquiza, picotia y espiguea prácticamente en tolos estratos del monte, ente'l mofu sobre les cañes de los los árboles y les epifites. De xemes en cuando busca insectos nel suelu.
Describiéronse cinco subespecies que s'estremen principalmente na so coloración y gama:
Colaptes rubiginosus
El carpinteru verdidorado (Colaptes rubiginosus) ye una especie d'ave piciforme qu'habita dende Méxicu hasta Bolivia y el noroccidente d'Arxentina.
El so hábitat orixinal ye'l monte, cerca de los ríos, pero tamién s'atopa n'árboles esvalixaos, ente los 750 y 2.400 msnm.
Mide 23 cm de llargu y pesa 68 g. Los adultos son principalmente de color doráu oliváceo percima, con delles franxes escures na cola. La corona y la nuca son de color coloráu carmesí y la frente ye corita. El picu ye de color negru. Les mexelles son blancucies amarellentaes. La grarganta ye rayada de blancu y negru, y el pechu y el banduyu de mariellu y negru. Los machos adultos tienen una franxa colorada como bigote. La fema tien corona corita, aportando a gris na parte más alta, nuca colorada y una franxa negra sobre'l picu.
Duermen solitarios en furacos de tueros. Xeneralmente busquen alimentu ente la vexetación trupa, preferentemente a lo cimero, en aglomeraciones d'epífitas o en cañes con mofu. Aliméntense principalmente d'insectos, especialmente formigues y escarabayos, y en menor midida de frutes y bagues. Constrúin el nial a un altor de 1,2 a 18 m del suelu. La fema pon 2 o 4 güevos blancos, que son guaraos por dambos padres. Los pitucos son alimentaos dacuando por regurguitación. Los pichones abandonen el nial a los 21 díes de nacíos.
El carpinteru verdidorado d'antiguo yera consideráu dientro del xéneru "Piculus".
Por cuenta de la dispersión del so hábitat orixinal (los montes montanos, dixebraos per grandes ríos) conformáronse siquier 19 subespecies:
Colaptes rupicola
El carpinteru andín (Colaptes rupicola) ye una especie de picatueru de América del Sur. 
Alcuéntrase en pacionales, carbaes y montes de "Polylepis" n'altitúes de 2,000-5,000 metros (6,600-16,000 pies) nos Andes del sur del Ecuador hasta'l norte de Chile y el noroeste d'Arxentina. 
Xuntu con al "Colaptes campestris" y el "Geocolaptes olivaceus", que son los únicos páxaros carpinteru en gran parte terrestre.
Colibri coruscans
El colibrí resplandiosu (Colibri coruscans) ye una especie d'ave apodiforme de la familia de los colibrís (Trochilidae). Distribuyir por bona parte del oeste y el norte de América del Sur. Ye una especie nectarívora.
Colibri delphinae
El colibrí pardu (Colibri delphinae) ye una especie de picaflor que vive en montes altos, ente los 400 a 1600 msnm. Puede atopar dende'l sur de Guatemala hasta Bolivia y l'oeste de Brasil, según na Islla Trinidá. Mide 11.5 cm de llargu y pesa de 6.5 a 7 g. Ye de color marrón con daqué de colloráu na cola y chombu cerca del banduyu.
Anque'l so hábitat suel ser los montes altos ente los 400-1600 m cuando ta añerando, espublízase llargamente nes tierres baxes fuera del periodu de anidación. Puede atopar típicamente na foyarasca alta de la selva tropical, crecedera segundaría d'altor mediu y en cafetales, anque s'alimenten tamién a niveles inferiores, nos cantos y escamplaes. 
El colibrí pardu aliméntase principalmente del néctar de pequeñes flores de los árboles y epífites. Tamién s'alimenta d'insectos, de cutiu prindaes nel vuelu, que formen una fonte esencial de proteínes. Anque nun ye bien territorial, esta especie ye bien agresiva, y nos alimentadores paez pasar muncho más tiempu atacando a otros picaflores que efectivamente a l'alimentación.
Colibri serrirostris
El colibrí orejimorado (Colibri serrirostris) ye una especie de picaflor que pertenez al xéneru colibri na familia Trochilidae. 
Ye nativu de América del Sur.
Los machos suelen algamar un llargor d'aprosimao 12,5 cm y un pesu de 7 gramos. Les femes son un pocu más pequeñes, con un llargor de 11 cm y un pesu de 6 gramos. La parte cimera y les nales de los machos son de color verde escuru con un llixeru rellumu azul. El gargüelu tien un verde brillosu, oldeando col azul verde de la parte inferior. Al altor de les oreyes, tien un llurdiu de color amatista. Les nales son de color púrpura-corita. La cola d'unos 47 mm de llongura tien un color verde azuláu. El picu y les piernes son de color negru. La fema ye similar pero llixeramente más pequeña y con colores menos intensos que'l machu. La parte inferior del abdome ye de color gris. La parte posterior trasera ye travesada de franxes grises.
La so área de distribución inclúi Arxentina, Bolivia, Brasil, y Paraguái.
El so hábitat consiste de montes secos tropicales y subtropicales, sabanes, y montes degradaos.
Colius castanotus
El páxaru mure dorsirrojo o colí de llombu coloráu (Colius castanotus) ye una especie d'ave coliforme de la familia Coliidae endémica de Angola. Nun se conocen subespecies.
Colius colius
El páxaru mure dorsiblanco (Colius colius) ye una especie d'ave coliforme de la familia Coliidae que vive nel África austral. 
Ye una ave d'unos 34 cm de llargu, con una llarga cola que supon aprosimao la metá del so llargor, y pesa ente 38–64 g. Presenta un prominente copete eréctil na so cabeza. Los sos partes cimeros, cabeza y pesu son de color gris, salvo una llista blanca flanqueada por dos llistes negres na so obispillo y una banda trasversal colorada na base de la cola, que nun son visibles nun siendo qu'abra siquier parcialmente les nales. Sicasí'l so banduyu ye de color anteado. El so picu ye ablancazáu azuláu cola punta negra curvada escontra baxo. Les sos pates son coloraes.
Estrémase del páxaru mure común porque les partes cimeres d'esta postrera son de tonos pardos y el so picu nun tien la punta más escura como nel páxaru mure dorsiblanco.
Estender pol sur d'África dende Namibia y el sur de Botsuana hasta les rexones central y occidental de Sudáfrica. El páxaru mure dorsiblanco prefier los hábitats arbustivos secos como'l veld espinosu, el fynbos y les zones semidesérticas.
El páxaru mure dorsiblanco ye una especie sedentaria principalmente frugívora, que s'alimenta de frutos, fueyes, granes y néctar. Dacuando baxen al suelu p'alimentase de les flores de les yerbes. Na naturaleza desempeñen un importante papel como diseminador de granes de les plantes con bayes como la "Halleria llucida". Pero tamién estiende les granes de les plantes invasores como los miembros de "Cotoneaster". Tamién s'alimenta de los biltos de delles plantes polo que dacuando se dediquen a pulgar les cañes de delles plantes ornamentales como les "Citharexylum". Los sos vezos alimenticios facer bien impopulares ente'l llabradores y los xardineros. Son aves cobardes y tornes y cuando se crucien colos humanos o se queden quietos nel so árbol o se van volando darréu. 
Ye una especie social, que se mueve, alimenta y duerme en pequeños grupos, supuestamente d'aves emparentaes, y que suelen realizar afecháu mutuu. La so forma de garrase a les cañes ye paecida a la de los loros, de cutiu cuélguense de les cañes en llugar de posase sobre elles como la mayoría de les aves y con frecuencia garrar a cañes distintes con cada pata. Les plumes de la so llarga cola esprender fácilmente, lo qu'indica que ye un mecanismu de defensa d'el depredadores que puedan atrapales pola cola. 
Pueden criar en cualquier dómina del añu cuando les condiciones son favorables. Escuenden el so nial en forma de gran concu ente los parrotales. Dambos proxenitores alimenten a los pitucos y tamién por ayudantes, que de normal son fíos de la niarada anterior.
Colius leucocephalus
El páxaru mure cabeciblanco (Colius leucocephalus) ye una especie d'ave coliforme de la familia Coliidae que vive en África oriental.
Mide alredor de 32 cm de llargu, incluyida la so llarga cola, que supon la metá del so llargor total. El so plumaxe ye principalmente abuxáu, con un mestu y finu llistáu negru y ablancazáu nel pescuezu, el pechu y el mantu. Sicasí'l so penachu y mexelles son de color blancu. Amás tien una llista blanca nel llombu que se fai visible solo cuando ta volando. Alredor del güeyu tien una zona ensin plumes de piel escuro. El so picu ye ablancazáu azuláu na parte cimera y ablancazada amarellentada na inferior. Los xuveniles tienen el gargüelu y el pechu anteados. 
Alcuéntrase nel sur del Cuernu d'África y rexones cercanes, distribuyíu por del sur de Somalia, Kenia, el norte de Tanzania y l'estremu sur d'Etiopía. Habita nes zones de carba greba hasta los 1400 metros de altitú.
La subespecie norteña ("C. l. turneri") ye más escura que la del sur ("C. l. leucocephalus").
Colius striatus
El páxaru mure común (Colius striatus) ye una especie d'ave coliforme de la familia Coliidae. Ye'l páxaru mure más grande y unu de los más estendíos. Distribuyir por gran parte de África subsaḥariana, dende l'este de Camerún hasta Eritrea y Etiopía, pol sureste d'África llegando a Sudáfrica. La mayoría de los hábitats favorecen a esta especie, sacante los montes lluviosos y les zones grebes. Esti páxaru mure prefier hábitats con pequeños parrotales, como la sabana. Puede vese en xardinos y en zones urbanes.
Mide cerca de 35 cm de llargu, de los cualos la metá correspuenden a lo cabero, y pesa 57 gramos. El so nome común ye bien acertáu pos paez un mure, de color café nel llombu y la cabeza (incluyendo una cresta prominente). El picu ye negru na parte cimera y arrosáu na inferior. Puede confundise col páxaru-mure cabeciblanco, pero estremar nel color del picu.
El páxaru-mure común ye frugívoro que s'alimenta principalmente de bayes, granes y néctar, y ye bastante selectivu al buscar la so comida d'área n'área.
Éstos son páxaros notablemente sociales, alimentar en bandaes y críen xuntos. Tamién s'acompañen cuando van dase un bañu de tierra nel suelu. Como munches otres aves traguen pequeñes piedres p'ayudar na so dixestión (gastrolito). Al anochecer, arrexuntar d'a 20 o más y formen grupos más grandes entá nes nueches fríes. Esto d'arrexuntase podría faelos una presa fácil, pero al paecer son abondo eficaces pa disuadir a la mayoría d'el depredadores nocherniegos.
Esta especie nun ye conocida pol so cantar a pesar de considerase una ave cantora. Ye una criatura bien ruidosa, usualmente emitiendo un soníu paecíu a "tsu-tsu". Tien tamién un cantar d'alarma que suena como "tisk-tisk".
Pueden añerar en cualquier dómina del añu. El nial ye abondo grande, fechu con fueyes y cañes, anque dacuando usen trapos y papel. Na so construcción participen el machu y la fema. Ponen d'unu a siete güevos, aparentemente depende de la llatitú, pero usualmente son trés o cuatro. Los pitucos son alimentaos polos padres y por otros qu'ayuden a la cría, xeneralmente de niaraes anteriores. El periodu d'incubación toma 14 díes y la cría va dexar el nial per primer vegada a los 17 o 18 díes. Dempués d'un mes el pitucu puede vivir por si mesmu.
Conócense 17 subespecies de "Colius striatus":
Collocalia esculenta
La salangana polenca (Collocalia esculenta) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae que vive nel Sudeste Asiáticu y Melanesia.
Mide ente 9-11,5 cm de llargu. El plumaxe de les sos partes cimeros ye negru azuláu brillante, incluyíu'l obispillo. El so pechu ye negru, y el so banduyu y bandes son blancos, con montitas negres nos cantos. Les sos nales son llargues coles puntes arrondaes y el so parte inferior negra. La so cola ye ligéramente ahorquillada pero con estremos arrondaos, y dalguna manchita blanca.
Puede atopase nel estremu sur de Myanmar, Brunéi, Islla de Navidá, Indonesia, Malasia, Nueva Caledonia, Papúa Nueva Guinea, Filipines, Singapur, islles Andaman, islles Salomón, Tailandia, Timor Oriental y Vanuatu.
Collocalia linchi
La salangana linchi (Collocalia linchi) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae que vive nel Sudeste Asiáticu.
El plumaxe de les sos partes cimeros son de color negru con rellumos azules y el de les sos partes inferiores gris.
Atopar nes selves de Indonesia y Malasia. Ocupa les islles de Xava, Bali y Lombok, l'oeste de Sumatra, el nordés de Borneo y pequeñes islles circundantes.
Collocalia troglodytes
La salangana chica (Collocalia troglodytes) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae endémica de Filipines.
La salangana chica mide 9 cm de llargu y pesa 5,4 g, de media, lo que-y convierte nel apódido más pequeñu del mundu. El plumaxe de les sos partes cimeros ye negru, sacante'l so obispillo que ye blancu, ente que les sos partes inferiores son grises.
Columba albitorques
La palombu etíope (Columba albitorques) ye una especie d'ave de la familia Columbidae.
La especie ye reinal del macizu etíope en Eritrea y Etiopía. Ocupa la contorna de los cantiles predresos y los ribayos. Tamién ye común nos centros urbanos.
Mide 32 centímetros de llargu. Esti gran palombu gris o marrón tien un pescuezu blancu n'obviu contraste con una cabeza de plumes escures. En vuelu, amuesa grandes llurdios blancos nos interiores de les nales.
Columba arquatrix
La palombu ojigualda (Columba arquatrix), tamién ye conocida como palombu de güeyos mariellos, ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae nativa del este y sur d'África hasta Etiopía nel cabu. Tamién hai poblaciones nel oeste de Angola, el suroeste de Arabia Saudita y el norte de Yemen. Ye común a escala local, anque hai fiendes importantes na so distribución por cuenta de los requerimientos del so hábitat.
El machu adultu ye un palombu de gran tamañu (mide 37 a 42 cm o 15 a 17 pulgades de llargor) y una pesa 300 a 450 g (11 a 16 oz). El so llombu y nales son de color marrón, colos costazos enllordiaos con llurdios blancos. Les partes inferiores son marrones con grandes llurdios blancos, y la cabeza ye gris con llurdios mariellos alredor de los güeyos, y un picu mariellu. El plumaxe del pescuezu, qu'utiliza na exhibición reproductiva, tien franxes marrones y blanques, les plumes inferiores de les nales y so la cola son de color gris escuru, y les pates son de color mariellu.
Les femes son bien similares, pero un pocu más pálides. Los mozos son marrones y grises —que posteriomente camuden a marrón escuro—, les partes desnudes tienen unes franxes pálides de color mariellu verdosu, y les plumes de les nales tienen flecos pálidos. En vuelu, esti palombu vese bien escura, y ye bien rápida, colos aleteos regulares y un fuerte chasquíu ocasional de les nales, que son característiques de los palombos polo xeneral. El vocalización de les aves llamáu ye un ruidosu «"coo coo"».
Esta ye una especie de montes frondosos, frescos y húmedos, percima de 1400 m d'altitú, anque tamién apaez localmente n'altitúes tan baxes como 700 m. Tamién habita fynbos montascosos, de vexetación secundaria y escamplaes, y aliméntense nes tierres agrícoles cuando nun son escorríos.
El palombu ojigualda constrúi un gran nial con cañes a unos 15 m d'altor nun árbol y asitia unu (raramente dos) güevos blancos. Los güevos se guaran mientres 17 a 20 díes hasta la eclosión, y los pitucos abandonen el nial n'otros 20 díes.
La especie alimentar de frutes y bayes, que recueye principalmente nel dosel arbóreo, pero tamién baxa pola fruta cayida y atrapa dalgunos insectos y guxanos. Nel sur de la so área de distribución, ye favorecíu pol frutu d'una planta altamente invasiva, "Solanum mauritianum". Les aves vuelen distancies considerables dende los sos abelugos a les árees d'alimentación, y les aves nueves o non reproductives formen bandaes.
Columba delegorguei
El palombu de Delegorgue (Columba delegorguei) ye una especie d'ave de la familia Columbidae. Alcuéntrase n'Angola, Kenia, Malaui, Mozambique, Sudáfrica, Sudán del Sur, Tanzania, Uganda, Zambia y Zimbabue. Ye parte del subxéneru "Turturoena".
Columba guinea
La palombu de Guinea (Columba guinea) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae llargamente distribuyida pol África subsaḥariana.
== Subespecies conocen dos subespecies de "Columba guinea":
Columba hodgsonii
La palombu de Hodgson (Columba hodgsonii) ye una palombu de tamañu mediu de la familia Columbidae que vive nel nordés de la India y Pakistán y nel Himalaya.
El cuerpu cimeru del palombu ye motudu, siendo de color marrón o pardu sacante'l so pescuezu, que, como munchos palombos, ye iridiscente. La parte inferior del so cuerpu cunta colos llixos que-y dan el so nome n'inglés, "Speckled wood pigeon". L'ave mide 38 centímetros de llargor.
Columba iriditorques
La palombu nuquibronceada (Columba iriditorques) ye una especie d'ave de la familia Columbidae. Alcuéntrase n'Angola, Benín, Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Gabón, Ghana, Guinea, Liberia, Nixeria, Sierra Lleona, Sudán del Sur, Togu, Uganda y Zambia. Ye parte del subxéneru "Turturoena".
Columba larvata
La palombu caripálida (Columba larvata) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae.
Esta especie ye bastante pequeña, yá que llega a midir 24 a 30 cm (9.4 a 11.8 pulgades) de llargor y pesar 81.7 a 150 g (2.88 a 5.29 oz). Los machos adultos tienen un plumaxe de color marrón escuru percima, con llurdios verdes nos llaos del pescuezu, y marrón canela nes partes inferiores. Tienen llamatives marques blancucies na cara. Los pies, el iris y la piel alredor del güeyu son acolorataos, el picu ye negru. Les femes y los machos nuevos son xeneralmente similares, con un plumaxe marrón más claru y marques faciales grises pálides. Los machos de la subespecie d'África occidental tienen un plumaxe de color gris escuru.
Estrémase de los otros palombos africanos del xéneru "Columba" polos sos vezos terrestres, y la tez y la frente blanques de los machos adultos; ye, por tanto, dixebráu nel xéneru "Aplopelia" por dellos autores. Dalgunos traten a les poblaciones del golfu de Guinea (palombu caripálida de São Tomé) como una especie separada "C. simplex" (o "A. simplex"), otros como subespecies de "C. larvata". Nesti últimu casu, les especies nel so conxuntu pueden ser denominaes a cencielles como palombu caripálida, y si "Aplopelia" considérase un xéneru válidu entós seríen monotípices.
Según Alan P. Peterson, esisten siete subespecies: 
El palombu caripálida distribuyir nos montes montanos d'África, a una altitú, por casu, d'unos 100 metros a 3000 metros nel este d'África. La dieta consiste principalmente de dellos pequeños frutos, granes, moluscos y insectos. La fema xeneralmente pon dos güevos de color blancu cremosu.
Xeneralizáu en tola so distribución, la especie foi evaluada como una «especie so esmolición menor» na Llista Colorada d'Especies Amenaciaes de la UICN. Sicasí, paez tar menguando en delles partes de la so distribución: en Tanzania, por casu, apaez percima 1300 metros sobre'l nivel del mar na reserva forestal Nguu del Norte, pero nun ye del tou común en dalgunos hábitat menor altitú. Ye casi ausente nel sureste d'esi país.
Columba leucomela
La palombu blanquinegru (Columba leucomela) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae endémica del este d'Australia. Nun se conocen subespecies.
Columba leuconota
La palombu nival (Columba leuconota) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae.
La especie tien una cabeza corita qu'oldea con pescuezu blancu y les partes inferiores blanques son escurecíes pol color gris ceniza nel abdome. L'envés ye gris parduzu con un llurdiu blancu nel llombu inferior. Les sos nales son de color gris maciu con tres franxes de color marrón. La so cola negra tien una franxa blanca nel mediu que s'estrecha y curva palantre pa terminar nuna punta con característiques ultraperiféricas. Les aves nueves tienen cantos antes pálidos y estrechos nes plumes de les partes cimeres y les nales. El blancu de les partes inferiores escurecer con un color ante.
Son aves residentes de les llombes predreses d'Afganistán, Myanmar, Bután, China, India, Kazakhstán, Nepal, Pakistán, Rusia, Tajikistán y Turkmenistán.
Frecuenten fasteres predreses y valles secuestraos, inclusive hasta la llinia de nieve. Alimentar nos campos mientres el día, pero duermen nos cantiles. Polo xeneral son cobardes y cautelosos. Xuntes de 150 o más se producen pel hibiernu, frecuentemente en compañía del palombu rupestre ("Columba rupestris") y en delles zones col palombu bravíu ("Columba livia") tamién.
Nel branu, baxen a niveles más baxos y atópense en pareyes o en pequeñes bandaes. Reproducir en colonies. Asitien los nials nos resquiebros o cueves nos cantiles o les capes predreses. Los sos niales son estructures desordenaes y enxareyaes con palos, yerba, paya, plumes, etc. Los niales xeneralmente reutilícense cada añu con arreglos menores. Xeneralmente ponen dos güevos.
Aliméntase de les bagues, ceberes, cogollos, bulbos, granes y retueyos.
Columba livia
La palombu bravíu (Columba livia) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae nativa del sur de Eurasia y el norte d'África. Ye l'ancestru de los palombos domésticos, coles que se crucia, lo que demuestra'l so estrechu parentescu. Añera nes parés predreses. Paezse enforma al palombu domésticu gris típica, pero les doméstiques presenten gran variedá coloraciones y formes distintes. 
Los adultos de la subespecie nominal miden ente 29 y 37 cm de llargu y tienen un valumbu alar de 62 a 72 cm. El pesu de los palombos bravíos selvaxes o amontesaes bazcuya ente los 238 y 380 g, anque los palombos domésticos o semidoméstiques suelen devasar esti pesu normal. El so plumaxe ye polo xeneral de color gris azuláu, más escuru na cabeza, pescuezu y pechu, onde amás presenten iridiscencies verdes y violacees. Carauterízase por presentar dos bandes negres y tener el obispillo blancu. Les coberteres inferiores de les sos nales son ablancazaes y que la punta de les rémixes ye corita. La so cola tien una banda negra nel estremu rematada con un finu cantu blancu. L'iris de los sos güeyos ye naranxa, colloráu o doráu, y tienen un finu aniellu ocular desnudu gris azuláu. El so picu ye coritu y presenta nel so parte cimeru una llamativa cera ablancazada, y les sos pates son de color coloráu púrpura. Tien les siguientes midíes estándar: una media de 22,3 cm de cuerda máxima de la nala, ente 9,5 y 11 cm de llargor de cola, 1,8 cm y ente 2,6 y 3,5 cm de tarsu.
La fema ye bien asemeyada al machu pero la iridiscencia del so pescuezu ye menos intensa y más acutada a los llaos y zona posterior, y el so pechu ye menos avolumáu y más escuru. Los xuveniles son asemeyaes pero con menos llustre.
El palombu bravíu montés describióse científicamente pol naturalista alemán Johann Friedrich Gmelin en 1789 como "Columba livia"; anque los palombos domésticos yá fueren descrites por Linneo en 1758, na décima edición de la so obra "Systema naturae", col nome de "Columba domestica", y reagruparíense nuna sola especie. El so pariente más cercanu dientro del xéneru "Columba" ye la palombu rupestre, siguíes por: la palombu nival, la palombu de Guinea y la palombu etíope.
Reconócense nueve subespecies de palombu bravíu:
La etimoloxía del so nome científicu procede del llatín. "Columba" ye la palabra llatina que significa «palombu», y el so nome específicu, "livia", ye la forma femenina del términu "livor", «azuláu». Curiosamente'l so nome común n'asturianu, palombu, nun procede del nome llatinu de l'ave, sinón que deriva d'otra palabra en llatín, "palumbus", que significa «palombu torcaz», lo que paez indicar que d'antiguo estes postreres yeren los palombos más abondosos.
La área de distribución natural de los palombos bravíos ta llendada al sur d'Europa, el norte d'África y el suroeste d'Asia, pero tres la so doma la distribución amplióse a la mayor parte de tolos continentes, sacante l'Antártida. Los palombos selvaxe y amontesaes estiéndense por un bastu área de distribución, con una estensión global d'unos 10.000.000 km². La so población ye bien grande, envalórase que solo n'Europa ye d'ente 17–28 millones d'individuos. El rexistru fósil indica que los palombos bravíos aniciaron n'Asia, y los restos óseos desenterraos n'Israel confirmen la so presencia ellí siquier fai trescientos mil años. Sicasí, la enllargada hestoria compartida d'esta especie y los humanos fai bien difícil saber la estensión esacta de la so área natural orixinal. Suel habitar nos cantiles y ribayos, xeneralmente na mariña. Los palombos domésticu y amontesáu fueron introducíos en munchos más hábitats de tol mundu, especialmente nes ciudaes, y usen les construcciones humanes de la mesma que les poblaciones naturales usen los murios predresos. La especie foi introducida en Norteamérica en 1606 en Port Royal, Nueva Escocia.
Los palombos suelen atopase'n pareyes na dómina de reproducción, pero'l restu del tiempu son gregaries. Los palombos duermen nos salientes de los cantiles, murios y demás estructures elevaes, pero nunca nes cañes de los árboles, nes que nun pueden caltenese agarraes. Los palombos, especialmente los palombos mensaxeros, son conocíes pola so capacidá pa poder empobinase y atopar el camín de regresu al so llar dende grandes distancies. A pesar d'esta capacidá los palombos bravíos suelen ser sedentarios y raramente s'alloñen de la so rexón natal. 
Los palombos aliméntense nel suelu en bandaes o individualmente. Cuando los fadien los palombos alcen el vuelu en grupu con un ruidosu bater de nales característicu. Los palombos na naturaleza son principalmente granívoros, que s'alimenten de granes de ceberes, lleguminoses y otres plantes herbales, anque tamién s'alimenten de biltos, frutos, insectos, viermes y cascoxos. De normal los palombos beben dempués de comer, al igual qu'otres aves de dietes seques, anque tamién beben cuando la calor apierta pa baxar la so temperatura corporal. Tolos palombos carauterícense pola so forma de beber. Son capaces de tragar agua de manera continua cola cabeza agachada y el picu somorguiáu, a diferencia del restu d'aves que tienen que llevantar la cabeza ya inclinala escontra tras pa poder tragar l'agua. 
Los palombos bravíos críen en cualquier dómina del añu, anque'l máximu produzse en primavera pel branu. L'allugamientu del anidamiento son los saliente de los cantiles, y superficies similares de les edificaciones, amás d'en l'interior de los resquiebros y buecos d'allugamientu similar.
El so nial consiste n'un treme sonce de yerba y ramines, sofitáu contra la paré y xeneralmente a cubiertu. Xeneralmente ponen dos güevos blancos. La incubación ye compartida polos dos proxenitores y dura ente diecisiete y veintiún díes. Los pichones recién eclosionados tán cubiertos de plumón amarellentáu claru y tienen un picu prominente acoloratáu con una banda escura. Los pitucos son alimentaos por aciu regurgitación cola conocida como leche de palombu. La lleche de palombu ye un fluyíu nutritivu producíu nel buche de dambos proxenitores de toles especies de palombos y tórtolas. Los pichones tarden unos 30 díes en desenvolvese y dexar el nial.
La esperanza de vida d'un palombu na naturaleza bazcuya ente los 3–5 años y llega hasta los 15 años en cautividá. La principal causa de mortalidá na naturaleza son el depredadores y la caza humana.
Los palombos bravíos y les silvestradas son una de les preses preferíes de los rapazos de tola so área de distribución, y la so única defensa ye la so habilidá de fuxida volando. Los palombos amontesaos que viven en casi toles ciudaes del mundu y árees circundantes son cazaes por una gran variedá de aves de presa. El ferre pelegrín y el gavilán común son los sos principales depredadores naturales. Hasta'l 80% de la dieta de los ferres pelegrinos de munches ciudaes componer de palombos amontesaos. Pueden ser cazaes por rapazos de tamaños entendíos ente'l ferre americanu y el águila real, como los busardos, búhos realess y "azores", y los sos niales pueden ser expoliados poles gaviluetes y los córvidos. Ente los mamíferos que tamién pueden atacales atópense les foínes, les martalenes, les zarigüeyas y los mapaches, amás de los gatos. Los palombos tamién son cazaes polos humanos, y son consideraes carne de caza que se consume en munchos de los países onde son natives dende l'antigüedá.
Los palombos pueden ser portadores d'una variada fauna de parásitos.
Pueden agospiar helmintos intestinales como la "Capillaria columbae" y "Ascaridia columbae". Ente los sos ectoparásitos tán pioyos ischnóceros como "Columbicola columbae", "Campanulotes bidentatus compar", los pioyos amblioceros "Bonomiella columbae", "Hohorstiella llata", "Colpocephalum turbinatum", los ácaru "Tinaminyssus melloi", "Dermanyssus gallinae", "Dermoglyphus columbae", "Falculifer rostratus" y "Diplaegidia columbae". Amás la hipobóscida, mosca de los palombos "Pseudolynchia canariensis" ye un zucador de sangre típico que parasita a los palombos nos climes tropical y subtropical.
El palombu bravíu foi domesticada pol home fai miles d'años, dando llugar a l'apaición del palombu domésticu ("Columba livia domestica") que s'usó pal consumu de la so carne, como mensaxeres y como mascotes. Na actualidá esisten numberoses razes y variedaes d'éstes, en diversos tamaños, colores y formes; anque toes caltienen el obispillo blancu, y la mayoría tienen los dos bandes escures nes nales característiques de la especie.
L'arte y la ciencia de criar palombos domésticos conocer col nome de colombicultura. El simple ciñu polos palombos polo xeneral, denominar colombofilia. Los exipcios y los babilonios fueron los primeres en criar palombos y fueron siguíos por griegos y romanos. Na antigua Roma desenvolvióse la cría de palombos como complementu de la agricultura, pa consumir la so carne y tamién con fines relixosos y rituales. Na Edá Media la cría de palombos yera un privilexu reserváu a la nobleza.
Los palombos úsense como mensaxeres dende l'antigüedá, los romanos yá les utilizaron dende la dómina de la república. Los palombos mensaxeros usar con mapa na Edá Media con fines militares, comunicando alertes y movimientos de tropes. Dellos palombos domésticos aportaron a utilizaes n'Europa tamién nel ámbitu del comerciu como mensaxeres regulares, práctica que llegó hasta la segunda metá del sieglu XIX, cuando cayó en desusu ante l'apaición de nuevos, más rápidos y fiables medios de comunicación a distancia, como'l telégrafu. Una de les races de palombos mensaxeros creada especialmente polos aficionaos belgues alredor de los años 1850 pa realizar carreres, desempeñó un importante papel como mensaxera nos últimos conflictos bélicos nos qu'intervinieron, como la Guerra francu-prusiana, la Primer y Segunda Guerra Mundial, llegándose a usar hasta la Guerra de Corea, y munchos de los exemplares intervinientes resultaron estremaos con medayes militares poles sos estraordinaries prestaciones, que dexaron salvar innumberables vides.
Dellos palombos domésticos amontesáronse y lleven una vida semisalvaje nel ensame de ciudáes onde habiten, y aniciando poblaciones monteses nes zones circundantes.
Les races de palombos domésticos que poles sos formes, colores o habilidaes (como ye'l casu de les acróbates), son denominaes respectivamente «de mesa, exhibición, luxu o fantasía», cunten con una enorme variedá d'estelantes representantes, como les dragonas, carriers, bagadais, pites, mundanes, carneau, papoxes, colipavas, capuchines, moñudes, turbitas, golondrines, rizaes, tambores, etcétera, etcétera. Por ser tan excéntricas, Darwin llamar «bisarmes creaes pol home» (qu'aprovechó principalmente l'apaición de determinaes mutaciones xenétiques.)
La fama de los palombos d'animales insalubres pa los humanos esaxeróse enforma. El contactu coles deposiciones de los palombos supon un riesgu menor de contraer histoplasmosis, criptococosis y psittacosis, y l'esposición enllargada a les sos fieces y plumes puede causar la pneumonitis conocida como pulmón del cuidador d'aves.
Sicasí, los palombos son un riesgu potencial por ser posibles portadores, como otres aves, de la gripe aviaria. Pero un estudiu demostró que los palombos adultos nun son susceptibles de contraer la cepa más peligrosa de gripe aviaria, la H5N1, polo que nun pueden tresmití-yla a los pollos. Y afayóse que son «resistentes o tienen una susceptibilidá mínima» a otres cepes del gripe aviar, como la H7N7. Otros estudios amosaron que presentaben signos clínicos de mancadures neurolóxiques resultantes de la infección, pero que nun tresmitíen la enfermedá a los pollos que taben en contactu directu con elles.
Columba oenas
La palombu zurita (Columba oenas) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae mesma d'Europa, l'oeste d'Asia y Marruecos. 
El palombu zurita ye paecida a la palombu domésticu, pero un pocu más pequeña y espodada (mide alredor de 30 cm de llargu) y el so plumaxe ye d'un gris más uniforme, inclusive na parte inferior de les nales, salvu nes plumes de vuelu de les nales y l'estremu de les nales que son corites. Los únicos toques de color del so plumaxe son les irisaciones verdes o púrpura (según la incidencia de la lluz) de los llaterales del so pescuezu, y los matices rosados del pechu de los adultos. El so picu ye acoloratáu cola punta mariella. Amás, los güeyos del palombu zurita son negros, a diferencia de les demás palombos europeos que los tienen mariellos o anaranxaos.
El palombu zurita estremar de la palombu bravíu y la doméstica porque la so obispillo ye gris y non blancu como'l d'elles, amás escarez de los dos anches franxes escures de les nales, sinón que solo tien una muncho más fina. El picu de les zuritas ye acoloratáu y mariellu, ente que les bravíes tener coritu. De les palombos torcaces estrémase porque escarez de les llistes blanques de pescuezu y nales que tienen les torcaces y amás son ostensiblemente más pequeñes.
El palombu zurita describióse científicamente por Carlos Linneo en 1758 como especie tipo del xéneru "Columba", na décima edición de la so obra "Systema naturae", y col so nome científicu actual. Reconócense dos subespecies de palombu zurita:
La etimoloxía del so nome científicu procede del llatín. "Columba" ye la palabra llatina que significa «palombu», y el so nome específicu, "oenas", vien de griegu οινας (oinas) que tamién significa «palombu».
Habita en Europa hasta los 61º de latitud norte (Reinu Xuníu concentra un terciu de la población europea), en Asia occidental y Marruecos. Ye parcialmente migratoria, les poblaciones d'Europa occidental y meridional son sedentaries, pero les d'Europa central y septentrional y les d'Asia migren al sur pel hibiernu. El palombu zurita ye'l palombu más escasu d'Europa. Antes de la deforestación el palombu zurita yera más frecuente, cuidao que cría preferentemente nos montes vieyos de carbayos o pinos, yá que añera principalmente nos cuévanos de los tueros, que de normal namái s'atopen nos montes vieyos. Nos plantíos forestales recién nun hai buecos onde añerar, asina que ellí arralecen. Fora de la dómina de cría tamién precisa cuévanos porque suel dormir nelles. L'hábitat del palombu zurita xeneralmente son les arbolees abiertes, y les llendes y les escamplaes del monte. A pesar d'añerar nos árboles, evita les zones densamente arbolaes. Tamién ye común nes mariñes onde los cantiles apurren furacos.
Alcuéntrase en colonies amenorgaes en España y en tou tipu d'ambientes, sacante nes islles Baleares. Prefieren les zones llanes y con cultivos cercanos, onde pueden atopar alimentu fácilmente. Nun suelen habitar zones d'altu monte polo que nun esisten poblaciones nos Pirineos o Sierra Nevada.
Aliméntase principalmente de materia vexetal. Prefier los biltos y los plantones tienros, anque tamién s'alimenta de granes, insectos y otros pequeños invertebraos que picotia del suelu. En dellos llugares y periodos aliméntase principalmente d'abiyotes y piñones. La so dieta inclúi una gran variedá d'alimentos: frutos como los del lloréu y el majuelo, figos, ceberes y lleguminoses. Mientres la migración serondiega los palombos zuritas suelen faer escala en llugares con bayura d'abiyotes, que complementen la so dieta de biltos y fueyes.
El so vuelu ye rápido, batiendo les nales regularmente, que dacuando produz un soníu de bater de nales intensu, una característica de los palombos polo xeneral. Delles vegaes vuela en bandaes xuntu col palombu torcaz ("Columba palumbus"). Na dómina nupcial, los machos caminen a lo llargo d'una caña horizontal col pescuezu enchíu, les nala baxes y la cola esplegada n'abanicu. Y tamién realicen vuelos en círculu chasqueando les nales como un llátigu.
Anque, dacuando, aprovecha pequeños riscos, de normal fai'l nial nos buecos d'árboles vieyos y nun apurre enforma material al nial. Tamién se repararon niales d'esta especie en llurigues de coneyu, ruines antigües, resquiebros de cantiles y ente les sebes y la hiedra. Tamién añera nes caja nido. El cuévanu onde añera sueli ser d'unos 75 centímetros de fondura y el furacu d'entrada tien de ser lo suficientemente grande como por que quepa un puñu humanu. Los palombos zuritas eviten añerar bien próximes unes d'otres. Pueden tener hasta 3 críes a lo llargo de los dos meses de cría, que dura dende marzu hasta setiembre. La incubación, realizada por dambos proxenitores, dura 17 díes, al términu de los cualos los pichones inda van precisar otros 28 pa volar. Los palombos zuritas añeren dos veces por temporada y precisen dos cavidaes cada añu pa dambes niaraes, cuidao que al nun anubrir casi l'interior del buecu'l suelu queda puercu y grasientu tres el anidamiento, polo que nun vuelven usar lo y busquen un buecu nuevu pal siguiente nial.
Columba palumbus
La palombu turcu o palombu bravu (Columba palumbus) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae bien estendida na Europa templada, el norte d'África y Oriente Mediu. 
El palombu torcaz ye la mayor de los palombos presentes en Europa, mide ente 38 y 44,5 cm de llargu y pesa de 300 a 615 g. Ye un palombu robustu, cola cabeza proporcionalmente pequeña en relación al cuerpu, y tien les nales y cola más llargues que les demás palombos europeos. Presenta un valumbu alar de 68 a 80 cm y una cuerda máxima d'ente 24 y 25,4 cm; y la so cola mide de 13,8 a 15 cm. Caracterizar polos inconfundibles llurdios blancos que presenten a entrambos llaos del pescuezu y una franxa tamién blanca na parte cimera de cada nala, bien visible cuando l'ave vuela. El so plumaxe polo xeneral ye gris, azuláu na cabeza, y daqué parduzu nel envés y un pocu más claru nos sos partes inferiores, anque nel pechu ye de tonos vinosos. Presenta irisaciones verdes nel pescuezu. El so plumes primaries y secundaries son negres, y la so cola termina tamién nuna banda negra. El so picu tien la base rosada y la punta mariella anaranxada, y mide ente 1.9 y 2,2 cm, y amás na parte cimera presenta una cera ablancazada. Tien les pates acolorataes, con unos tarsos de 2,5 a 2,8 cm. L'iris de los sos güeyos ye amarellentáu. Dambos sexos tienen un aspeutu similar, magar los exemplares nuevos presenten tonos parduscos y escarecen de llurdios blancos nel pescuezu.
El so cantar consiste nun arrullu grave, similar al acuruxar de los búhos, que ta compuestu por 5 sílabas característiques: ().
El palombu torcaz describióse científicamente por Linneo en 1758, na décima edición de la so obra "Systema naturae", col so nome científicu actual, "Columba palumbus". 
Reconócense cinco subespecies de palombu torcaz, una d'elles extinta:
La etimoloxía de los sos nomes científico y común procede del llatín. "Columba" ye la palabra llatina que significa «palombu», y el so nome específicu ye otra palabra llatina, palumbus, que significa esactamente «palombu torcaz». Curiosamente esta última palabra aniciaría l'apellativu xenéricu «palombu» en castellán, lo que paez indicar que d'antiguo los palombos torcaces yeren la palombos más abondosos, non les bravíes. Pela so parte, el restu del so nome común «torcaz» tamién provién del llatín, en concretu de la palabra "torques" «collar», en referencia a los llurdios blancos del so pescuezu que dacuando lo asemeyen.
Estender pola mayor parte d'Europa, Asia occidental y el norte d'África. Ye un migrador parcial, les poblaciones d'Europa meridional y occidental, según les del norte d'África y Oriente mediu son sedentaries, pero les que críen nes rexones más fríes d'Europa central y oriental y en parte de les rexones d'Asia occidental migren al sur pel hibiernu. Tien preferencia polos montes, zones arbolaes, montes de ribera, y nel so defectu zones encampizaes, anque allega a los praos a alimentase cuando l'alimentu arralez. Tamién puebla los xardinos urbanos arbolaos.
Na península ibérica suelen ser sedentaries, anque tamién realicen desplazamientos locales, y recibir a gran parte de los millones de torcaces del centru y norte d'Europa que na seronda se presenten pa la ivernada, al traviés de los pasos tradicionales del Pirinéu vasconavarro y utilizando dormideros igualmente tradicionales que s'atopen na so gran mayoría en terrenes llanos, en encinares y alcornocal preferentemente, según en pinares y demás montes.
Les torcaces fora de la dómina de cría formen grandes bandaes que s'alimenten y duermen xuntos nes copes de los árboles. Nes zones rurales onde se caza ye espantina y precavida, pero vuélvese confiada nes zones onde nun seles escuerre. 
Aliméntase preferentemente de materia vexetal, como les fueyes tienres de los árboles y plantes herbales como les pertenecientes a Caryophyllaceae, Asteraceae y Cruciferae, biltos d'árboles, yerba, granes y amentos, con preferencia poles gramínees y los piñones, y tamién peracaben diversos frutos, que recueyen en montes abiertos y pacionales. Na seronda prefieren les abiyotes y los figos, y pel hibiernu caltiénense colos biltos de los árboles y les granes. Amás complementen la so dieta con canesbes y crisálides de de formiga, y otros insectos y arácnidos blandos, etc. y otros invertebraos como los merucos. Precisen agües seles pa beber y bañase. 
A partir de marzu puede trate'l característicu vuelu amorosu del machu, dando sonoros aletazos nel so vuelu de parábola ascendente, qu'ataya con una cayida coles sos nales alzaes en punta escontra'l cielu, y amuésase agresivu col restu de machos. Cría d'abril a agostu. Na dómina de cría vuélvense más escures, especialmente la cabeza. Añera nes cañes de los árboles, onde constrúi un nial con ramines seques d'aspeutu fráxil. Xeneralmente realiza dos puestes de dos güevos blancos. La incubación dura ente 17 y 19 díes. Los palombos torcaces añeren preferentemente nos árboles cercanos a los ríos y caminos. Los sos niales son vulnerables al ataque de los córvidos, especialmente les puestes tempranes cuando la xamasca de los árboles inda nun ye trupu. Los sos pichones son alimentaos pol so proxenitores cola denominada lleche de palombu, un fluyíu bien alimenticiu producíu nel buche. Los pichones xeneralmente vuelen a los 33 o 34 díes.
Columba rupestris
La palombu rupestre (Columba rupestris) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae.
Columba vitiensis
La palombu gorgiblanca (Columba vitiensis)
Los adultos tien una corona iridiscente púrpura y verde, nales y coberteras cimeres de la cola negres, l'iris ye de color coloráu amarellentáu, el picu mariellu, piel orbital colorada y les pates color púrpura. La so dieta consiste principalmente de diverses frutes, granos, granes y bagues.
Distribuyir nos montes tropicales del este de Indonesia, les Filipines, Nueva Guinea, les Islles Salomón, Fiji, Nueva Caledonia, Samoa y les islles de la contorna del Pacíficu suroeste. Una subespecie, el palombu de Lord Howe, esistía na isla de Lord Howe n'Australia pero foi esterminada pola caza c. 1853.
Columbina buckleyi
La tortolita ecuatoriana, columbina ecuatoriana o palombina tierrera (Columbina buckleyi) ye una especie d'ave na familia "Columbidae". 
El so hábitat natural son los montes secos tropicales o subtropicales y carbaes secos subtropicales o tropicales.
Columbina cruziana
La tortolita (Columbina cruziana), llamada tamién tortolita peruana, columbina quiguagua o tortolita quiguagua ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae. Ye una pequeña palombu natural de América del Sur, del tamañu d'un páxaru. Atopar al oeste de los Andes en Ecuador, Perú y norte de Chile. Nun se conocen subespecies.
Los dos especies que s'atopen n'Ecuador (C. buckleyi y C. cruziana) puede reparar nel Xardín Botánicu de Guayaquil son especies comunes y fáciles de reparar.
Mide ente 16 y 18 cm de llargor. Ye de color gris y tien unos llurdios negros nes nales. El picu ye de color mariellu, ámbare o naranxa na base y negru na punta. La so cola ye gris y les sos pates coloraes. El machu adultu tien la cabeza y pescuezu de color llixeramente azul. La fema y los xuveniles son de color gris claru.
Habita en zones grebes y semiáridas onde s'alimenta principalmente de granes. El so trino ye tenue, curtiu, roncu y secu (¡cuau!).
Columbina inca
La tortolita mexicana ("Columbina inca"), tamién conocíu como tórtola cola llarga, conguita ó coquita ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae. Ye nativu de América Central 
(Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Hondures, Nicaragua y dacuando Belize) y América del Norte (Estaos Xuníos, México y dacuando Canadá). El so hábitat consiste de carbes y monte degradáu anque tamién puede ser vistu en ciudaes. Nun tien subespecies reconocíes.
Columbina minuta
La columbina menuda (Columbina minuta), tamién conocida como tórtola pechu llisu, ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae. Ye nativu de América Central 
y Suramérica. El so hábitat consiste de carbes, praderíes y monte degradáu.
Columbina passerina
La tortolita azul, cococha o columbita común (Columbina passerina) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae. Ye una pequeña palombu tropical del Nuevu Mundu que s'atopa en Bermudes, sur d'Estaos Xuníos, Méxicu, el Caribe y Suramérica, tan al sur como'l nordeste de Brasil.
Son pequeños, de non más de 17 cm de llargu; el so pesu ye de normal de 32 g. Los adultos tienen el plumaxe del llombu de color gris marrón, con pintes negres. Tienen una apariencia escamada del pechu a la cabeza. La cola ye marrón pel centru, con bandes negres nos llaos y puntes blanques. El picu ye naranxa tisnáu de negru. En vuelu, les sos nales amuesen, per debaxo, una coloración castaña.
El machu adultu tien la cabeza, el pescuezu y el pechu arrosaos, el banduyu rosa llisu y la nuca azul, ente que la fema y los xuveniles tienen la cabeza, el pescuezu y el pechu de color gris claru y la nuca gris.
Faen un reclamo nidia: "ua-ap".
Ye granívora, A pesar que tamién s'alimenta d'insectos y Culiebres Pequenes.
Habita espacios abiertos, y montes. Constrúi nials sonces sobre árboles y pon dos güevos blancos. Tien vuelu rápidu y directu, con batíos regulares y ocasionales rabotaes, característicos de los palombos polo xeneral. 
Conócense 18 subespecies de "Columbina passerina":
Columbina picui
La torcacita (Columbina picui), tamién conocíu como palombina de la Virxe, picuí, columbina picuí, urpilita, urquía o tortolita cuyana, ye un ave columbiforme de la familia Columbidae nativa de América del Sur, habitando en tol Conu Sur, Brasil y Colombia. Ye una de les especies más comunes de palombos monteses na so zona, habitando nuna gran variedá de redolaes.
El plumaje de la torcacita ye pocu vistosu; amuesa la cabeza abuxada y l'envés gris a castañal. El gargüelu tien un collar ablancazáu. Les nales son pardogrisacees, con llixos negros o azul bien escuro; abiertes al volar estrémense dos bandes negres y una blanca. La cola amuesa una orla blanca bien visible. La fema ye llixeramente más escura y menos abuxada.
Nun supera los 18 cm de llargu, con pocu dimorfismu sexual. El picu ye negru y les pates coloraes.
La especie asitiar n'ambientes bien diversos, dende estepes y sabanes hasta zones montiegues y redolaes urbanes. En rexones de bayura alimenticia formen grandes bandaes de cientos d'exemplares, pero de normal forma pareyes. Aliméntase de grano y detritos.
La reproducción ye constante a lo llargo del añu, anque la mayor parte de les uniones rexístrense en primavera y branu. El nial ye bien precariu, dacuando una plataforma ensin parés construyida a base de tarmos de gramínees y palotes, con o ensin revestimiento d eplumón na cara interna. Dacuando reutiliza niales abandonaos por otres aves coles que comparte redolada, como'l espinero ("Phacellodomus" spp.) o'l malvís coloráu ("Turdus rufiventris"). Pueden intervenir dambos exemplares o namái unu na construcción del nial.
Pon en díes alternos dos o más raramente trés güevos, de color blancu y elípticos o ovoides, d'hasta 25 x 18 mm (dambos polos iguales) o ovoidales (un polu más enancháu qu'otru). Les midíes d'estos varien ente 21,8 a 25 x 17 a 18,5 mm; y, tres 12 díes d'incubación, los pichones eclosionen; van permanecer otru tantu nel nial, al cuidu de los adultos mientres desenvuelven el plumaxe xuvenil y abren los güeyos. Poco dempués d'abandonar el nial dexen a los sos padres pa independizase.
El machu canta mientres el día, con un arrullu bien rítmicu de dos sílabas repitíes delles vegaes.
La especie alcuéntrase distribuyida por más de 5.500.000 km²; nun se dispon de cifres de población, pero se la estima abondosa. Pol so consumu de granes xulgar dacuando plaga agrícola y ufiértense-y cebos envelenaos, con un efectu grave sobre otres aves más escases que tamién lo peracaben. El so principal predador ye'l ferre aplomáu ("Falco femoralis"), qu'escuerre les bandaes de gran tamañu.
== Subespecies conocen dos subespecies de "Columbina picui":
Columbina squammata
La tortolita escamosa (Columbina squammata) ye una ave perteneciente a la familia Columbidae. Alcuéntrase en Arxentina, Bolivia, Brasil, Colombia, Guayana Francesa, Paraguái, Trinidá y Tobago y Venezuela; los sos hábitats naturales son les tierres grebu y húmedu —tropicales o subtropicales—, les enllanaes y los montes altamente degradaos.
Columbina talpacoti
La tortolita, columbina colorada ó cocochita (Columbina talpacoti) ye una pequeña Columbinae d'América.
Vive dende Méxicu al sur de Perú, en Brazil y en Paraguái; tamién la atopamos nel norte de la Arxentina y en Trinidá y Tobago. N'ocasiones puede vese tan al norte como nel sudeste de los Estaos Xuníos nel Sur de Texas y nel Sur de California; principalmente mientres l'iviernu. 
La Tortolita ye bien común nes zones de rastroxos y otros pandoriales abiertos. 
Polo xeneral, constrúi un nial de ramines nes copes de los árboles onde pon dos güevos blancos. La incubación lleva ente 12 a 13 díes con 12 a 14 díes complementarios pal emplumaje de los pitucos. Dacuando puede guarar un tercer pichón.
El so vuelu ye rápidu y directu, con aleteos regulares y dacuando con movimientos brengosos y rabiones de les nalas, que son característicos de les palombos polo xeneral. 
La Tortolita nun palombu de cola curtia, que mide 17 cm con un pesu d'aprosimao 47 g. Los machos adultos tienen la cabeza y el pescuezu gris maciu, con llurdios negros debaxo de les nales; la cola ye corita y la parte inferior de les nalas ye canela y negru. Les femes son gris escuru, polo xeneral coloraes y con menos contraste ente la cabeza y el cuerpu qu'el machu.
Coracias abyssinicus
La carraca abisinia (Coracias abyssinicus) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Coraciidae que vive en África.
La carraca abisinia ye una ave de tamañu considerable que mide 28–30 cm de llargu. El so llombu ye de color castañu, ente que nel restu del so plumaxe predomina l'azul, menos nes zones próximes al picu que son ablancazaes o de color crema. Cuando espleguen les nales amuesen les sos primaries añiles qu'oldeen col azul celeste del restu del cuerpu. Los adultos destacar por tener dos prolongaciones nos llaterales de la cola, compuestes por dos plumes negres de 12 cm de llargor. Dambos sexos son d'aspeutu similar, y los xuveniles son una versión de tonos apagaos de los adultos.
La llamada de la carraca abisinia consiste nun soníu "gak" similar al d'un cuervu, o bien berros de tipu "aaaargh".
Alcuéntrase nel Sahel y les sos proximidaes. Na parte meridional de la so área de distribución ye sedentaria, ente que les poblaciones del sur realicen migraciones de curtia distancia escontra'l sur cuando empieza la estación seca. 
Ye una ave común n'en los hábitats semiáridos con espacios abiertos y dellos árboles y que s'afixo a les tierres de cultivu y demás zones humanizaes. 
La carraca abisinia suel posase en cañes espuestes de los árboles, postes y cables eléctricos, a la chisba del pasu d'insectos y royedores p'alimentase. Averar a les quemes de la campera p'atrapar a los invertebraos que se fuxir del fueu. 
La so exhibición en dómina de cría inclúi acrobacies aérees. Añera en buecos de los árboles o construcciones con interior escasamente forráu, onde pon ente trés y seis güevos.
Coracias benghalensis
La carraca india (Coracias benghalensis) ye una especie d'ave coraciiforme de la familia Coraciidae que vive nel sur d'Asia. Suel atopase en hábitats herbales y de carba, y puede reparase posada en cañes y cables. Nun ye una ave Migración de les aves migratoria, pero puede realizar dellos desplazamientos estacionales.
La carraca india ye una ave robusta de 26–27 cm de llargu, que solo puede confundise cola carraca europea, anque'l so pechu ye parduzu y non azul como'l de la carraca europea. El so llombu tamién ye parduza ente que la so pileu, so banduyu y zona cloacal son azules. Los sos plumes primaries son de color azul violáceo con una banda azul clara. La so cola ye azul celeste con una llista na punta de color azul de Prusia y les plumes centrales verdoses. El so pescuezu y gargüelu son violáceos con delles estríes clares. Tien una pequeña zona desnuda alredor del güeyu de color ocre. Los sos trés deos delanteros tán xuníos pola base. Tienen un picu llargo y robusto cola punta de la parte cimera curvada en forma de gabitu. Los sos narinas son llargues y descubiertes y presenta llargues goches en forma de vibrises na base del picu.
Reconócense trés subespecies. La forma nominal que s'atopa n'Asia occidental (dende Iraq y Arabia hasta Bangladex y el norte de los montes Vindhyas). La subespecie "indicus" atopar na India peninsular y Sri Lanka. Esta forma sureña tien tien una banda más escura y acoloratada na parte posterior del pescuezu que nun tien la nominal. La forma "affinis" de la India nororiental y el sudeste asiáticu (Tailandia, Indochina y sur de China) dacuando considérase una especie separada, pero na rexón india reparar intergradación con "benghalensis". La subespecie "affinis" ye más escura, de mayor tamañu y tien la cara y pechu de color pardu violáceo ensin llixos. Tien les coberteras de la parte inferior de les nales d'un tonu azul más intensu.
La carraca india estender pola mayor parte del sur d'Asia, dende'l sur d'Iraq, por tol subcontinente indiu y Sri Lanka hasta'l sudeste asiáticu y el sur de China, incluyida Hainan, amás de les islles Laquedivas y Maldivas.
Reparar de cutiu posaes en cañes desnudes y los cables eléctricos que bordien les carreteres. Baxen al suelu pa prindar a les sos preses, ente les que s'atopen los insectos, arácnidos, pequeños reptiles (como "Calotes versicolor" y pequeñes culiebres) y anfibios. Atráen-yos los quemes, y siguen a los tractores p'atrapar a los invertebraos qu'axoricen. Nos campos de cultivu del sur de la India, alcuéntrase en densidaes de 50 individuos por km. Escueyen posaderos principalmente ente los 3—10 metros d'altor y aliméntase principalmente d'insectos terrestres. Cerca del 50% de les sos preses son escarabayos y el 25% componer saltapraos y grillos. El comportamientu alimenticiu y l'usu del hábitat ye bien paecida al del drongo real. Mientres el branu pueden alimentase hasta l'anochar y usar les lluces artificiales p'atrapar insectos qu'atraen. Aprovechen ensamar de termines alaes y viéronse posaes hasta 40 aves nun tramu de cable de 70 metros. Como suel alimentase na redoma de les carreteres pueden resultar atropellaes con frecuencia. Nel norte de la India percibióse un descensu de les poblaciones d'estes aves nos marxes de les carreteres.
La exhibición nupcial de la carraca india consiste principalmente n'acrobacies aérees. La so dómina de cría ye de mayu a xunu, llixeramente enantes nel sur de la India. Cuando tán posaos tamién realicen exhibiciones como alzamientos del picu, reverencies, acicalamiento mutuu, y postures coles nales cayíes y la cola esplegada. Los sos llugares de anidamiento favoritos son los buecos fechos polos picatueros o los insectos xilófagos en palmeres y otros árboles. Tamién pueden añerar en buecos abiertos en tueros podres o los edificios. El cuévanu xeneralmente nun ta forrada interiormente y suel tar llena de restos madera. La puesta normal suel componese de 3 a 5 güevos. Los güevos son blancos con forma oval ancha o casi esféricos. Dambos sexos guaren la puesta ente 17 y 19 díes. Los mozos tarden un mes en desenvolvese y dexen el nial. Cerca del 80% de los güevos lleguen a eclosionar y desenvolvese.
La llamada de la carraca india ye un soníu aspru en forma de "chack" similar a un cuervu. Emiten dellos soníos más, incluyíu llamaes metáliques tipu "boink". Ye especialmente ruidosu mientres la estación de cría.
Atopáronse parásitos sanguíneos "Leucocytozoon" de la familia Plasmodiidae nel so texíu pulmonar. Tamién se rexistraron que los parasitan los viermes helmintos "Hadjelia truncata" y "Synhimantus spiralis".
Al ser bien común nes poblaes planicies de la India incluyir en delles lleendes. El nome local ye "neelkanth" (que significa «gargüelu azul»), un nome que s'acomuñar cola deidá Shiva (que bebió venenu que-y punxo la gargüelu azul). Nel pasáu los gobernantes locales lliberaben carraques cautives mientres delles festividaes como Dussera y Durga Puya. Creíase qu'añedir les sos plumes molíes a la yerba cola que s'alimentaba a les vaques aumentaba la so producción de lleche. 
La carraca india ye l'ave oficial escoyida polos estaos indios de Andhra Pradesh, Bihar, Karnataka y Odisha.
Coracias caudatus
La carraca lila (Coracias caudata) ye una especie d'ave coraciiforme de la familia Coraciidae, una de les más representatives de la familia, estendida per gran parte d'África y el sur de la península arábiga.
Conocense dos subespecies de "Coracias caudata":
Coracias cyanogaster
La carraca blanquiazul (Coracias cyanogaster) ye una especie d'ave coraciiforme de la familia Coraciidae mesma d'África, distribuyida dende Senegal hasta'l Congo. Nun se conocen subespecies.
Coracias naevius
La carraca coroniparda (Coracias naevius) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Coraciidae que vive nel África Subsahariana. 
La carraca coroniparda mide ente 33 y 38 cm de llargu. Comparada coles demás carraques ye una ave de colores bastante apagaos. El so llombu ye de color verde oliváceo claru, ente que les sos partes inferiores y pescuezu son de color rosado violáceo o parduzu densamente veteadas en blancu. Tien un pequeñu penachu que varia en coloración de la castañal nes poblaciones norteñas al verde oliváceo nes del sur. Les sos nales cuando tán plegaes amuesen les sos coberteras de tonos parduzos claros pero al esplegales amuesa los sos primaries y secundaries esteriores azules escures con tonos moraos, como la so cola. Presenta anches llistes superciliares blanques y el so picu ye negru.
Los sos hábitats naturales son les sabanes y les estepes seques con espinos, onde pasa llargos periodos posáu, esperada a que les sos preses pasen pel suelu. Aliméntase principalmente d'insectos, arañes, escorpiones, llagarteses, inclusive de los pitucos d'otres aves.
Esta especie paez criar de forma comenenciosa, posiblemente venceyáu a les agües, yá que la so dómina de cría varia sustancialmente de llugar en llugar. Añera nos buecos de los árboles tantu naturales como los fechos polos picatueros. Suelen poner tres güevos blancos. Los dos miembros de la pareya encargar d'alimentar a los pitucos.
Coracias spatulatus
La carraca de raquetes (Coracias spatulatus) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Coraciidae que vive en África.
Estiéndese principalmente pol sureste d'África, anque esiste una población dixunta en Angola, distribuyida amás, pel este de Angola, el sureste de la República Democrática d'El Congu, Malaui, Mozambique, Tanzania, Zambia, Zimbabue y los estremos nororientales de Namibia, Botsuana y Sudáfrica.
Coracias temminckii
La carraca de Célebes (Coracias temminckii) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Coraciidae endémica de les Célebes.
La so hábitat natural ye'l monte húmedu tropical de les islles Célebes, en Indonesia. Anque la so población nun foi cuantificada considérase una ave común, ensin qu'esistan nicios de variaciones nel so númberu. 
Coragyps atratus
La utre negra americana, (Coragyps atratus) ye la única especie del xéneru Coragyps. Ye un ave accipitriforme —anque delles clasificaciones incluyir nel orde Ciconiiformes—, y una de los más abondoses miembros de la familia de les utres del Nuevu Mundu (Cathartidae). Estiéndese dende'l sur de los Estaos Xuníos hasta'l sur de Suramérica. 
A pesar de la so apariencia y nomes similares, esta especie nun tien rellación cola utre negra eurasiática ("Aegypius monachus"). Esta última especie pertenez a la subfamilia de les utres del Vieyu Mundu (Aegypiinae), que ye de la mesma parte de la familia Accipitridae (la cual inclúi a les águiles, ferres, bilanos, gavilanes y aguiluchos), ente que la especie americana ye parte de la familia de les utres del Nuevu Mundu (Cathartidae). Habita árees relativamente abiertes que-y aproven montes aisllaos y tierres con parrotales. Tien un valumbu de nales de 1,67 m, y un plumaxe negru, pescuezu y cabeza grises y ensin plumes, y un picu curtiu y en forma de gabitu.
Ye un carroñero, pero tamién s'alimenta de güevos y animales naciellos. En llugares poblaos pol home aliméntase amás en basureros. Atopa'l so alimentu usando la so aguda vista o siguiendo a otres utres que tienen el sentíu del olfatu. Al falta-y la siringe —órganu vocal de les aves—, los únicos soníos que puede producir son urniaos o siseos de frecuencia baxa. Pon los sos güevos en cueves, árboles buecos, o a cencielles nel suelu. Xeneralmente tien 2 críes al añu, qu'alimenta por aciu la regurgitación. Nos Estaos Xuníos, la utre recibe protección llegal pol "Migratory Bird Treaty Act". Esta utre apaeció amás en dalgunos códices mayes.
La utre negra americanu tamién recibe los nomes vulgares de utre negra, jote, jote de cabeza negra, zamuro (en Venezuela); zopilote, zopilote negru o nopo (en diverses partes de Méxicu y El Salvador); Zopilote o zope (en Hondures); sucha (en Bolivia); gallote o gallinazo (en Panamá); zopilote o zoncho (en Costa Rica y Nicaragua); chulu, golero o gallinazo (en Colombia), gallinazo (Perú), gallinazo negru (en Ecuador), jote (en Chile y Arxentina) y cuervu (en Arxentina y Uruguái - nesti últimu país, da-y el so nome a la Quebrada de los Cuervos). El nome guaraní yryvu aplícase-y en Paraguái, sur y centru de Brasil y nordés d'Arxentina. En Brasil tamién se-y denomina urubu.
El nome común "utre" derivar de la palabra en llatín "vultur", que significa "estrozador" y ye una referencia a los sos vezos alimenticios. El nome de la especie, "atratus", significa "vistíu de negru", tomáu del llatín "ater" 'negru'. El xéneru, "Coragyps" significa "cuervu-utre" proveniente de la contracción del griegu "corax"/κοραξ y "gyps"/γυψ de cada ave. El nome de la familia, "Cathartidae" significa "purificador" y ye tamién un deriváu del griegu "kathartēs"/καθαρτης. El nome común zopilote vien del náhuatl "tzopilotl", onde "tzotl" significa morgazu y "pilotl" colgar, faciendo referencia a que al volar lleven colgando de les sos garres la carroña.
La localización taxonómica esacta de la utre negra americanu y de les 6 especies restantes d'utres del nuevu mundu permanez confusa. Magar les utres del nuevu mundu son similares n'apariencia y tienen roles ecolóxicos similares a les utres del vieyu mundu, dambos grupos evolucionaron de distintos ancestros en distintos partes del mundu. Sigue n'alderique cuan distintos son dambos taxones, yá que de primeres delles autoridaes suxuríen que les utres del nuevu mundu tienen mayor cercanía coles cigüeñes. Autoridaes más recién arrexuntar nel orde Falconiformes xuntu coles utres del vieyu mundu, o los asitien nel so propiu orde: Cathartiformes. El Comité de Clasificación Suramericana retiró a les utres del nuevu mundu de los Ciconiiformes reemplazándolos por "Incertae sedis", faciendo notar qu'un treslláu a Falconiformes o a Cathartiformes ye posible.
Estudios recién d'ADN, sobre les relaciones evolutives ente los grupos d'aves, suxuren que los Cathartidae tán emparentaos coles aves de presa y que dambos grupos d'aves tienen que ser parte d'un nuevu orde, el de los Accipitriformes, una posición que foi adoptada en 2010 pola Comisión de Clasificación Norteamericana de la AOU. Ta posición ye compartida pol Congresu Ornitolóxicu Internacional.
Hai trés subespecies de la utre negra americanu:
Dende'l Pleistocenu ceo hasta'l tardíu, una especie prehistórica de la utre negra, el "Coragyps occidentalis", conocíu como la utre negra del Pleistocenu o, equivocadamente como'l "utre negra del oeste", tuvo presente a lo llargo de la zona d'allugamientu de la especie actual. Esta especie nun difería enforma de la utre negra americanu viviente sacante'l so tamañu; yera aprosimao de 10 a 15% más llargu, y tenía un picu relativamente más planu y estendíu. Enllenó'l mesmu nichu ecolóxica qu'el so sucesor del presente, y verdaderamente paez evolucionar nel perdiendo tamañu na postrera yera de xelu. Bien referenciáu gracies a los güesos fosilizaos, el xéneru "Coragyps" da una rara güeyada a la dinámica de la evolución en dos cronoespecies. Les etapes finales d'esti tresformamientu evolutivu pudo ser guardada por humanos: un güesu subfósil de la especie extinta foi atopada nun Køkkenmødding que data d'ente'l Paleoamericano al arcaicu tempranu (d'ente'l 9000 al 8000 e.C.) en Five Mile Rapids cerca de The Dalles en Oregón.
Fósiles (o subfósiles) de la utre negra nun puede ser necesariamente atribuyíu al Pleistocenu o a les especies recién ensin mayor investigación: la mesma variación nel tamañu atopada na ave viviente tamién s'atopaba nel so pariente prehistóricu de mayor tamañu. Anque, en 1968, Hildegarde Howard dixebró les aves mexicanes como "Coragyps occidentalis mexicanus" como oposición a les aves que s'atopaben más al norte (como nel Ranchu La Brea) que constituyía'l denominador de la subespecie "C. o. occidentalis". Les aves que s'atopaben al sur yeren del mesmu tamañu que les actuales utres negres de Norteamérica, y solo pueden estremase pola so un pocu más firme tarsometatarsus y el so picu más planu y enancháu, ya inclusive entós solo habría daqué de certidume sobre si la localización onde los fósiles atopáronse sería conocida. Como les utres del Pleistocenu y les actuales utres negres americanos formen un continuu evolutivu en cuenta de una bifurcación en dos o más llinaxes, dalgunos inclúin el taxón del Pleistocenu na especie "C. atratus".
La utre negra americanu ye una gran ave de presa, con 74 centímetros de llargor, 1.67 metros de valumbu y un pesu d'ente 2 y 2.75 kilogramos. El so plumaxe ye principalmente negru polencu. La cabeza y el pescuezu nun tienen plumes y la so piel ye gris escuru y engurriada. L'iris del güeyu ye café y tien una única fila incompleta de pestañes nel párpagu cimeru y dos files nel inferior. Les sos piernes son blanques casi grises, ente que los deos delanteros del pie son llargos y tienen pequeñes redes nes sos bases. Los pies son planos, relativamente débiles, y tán ruinamente afechos pa suxetar, yá que son relativamente sópitos.
Les sos fueses nun son estremaes por un septum, en vegada tán furaes; dende una banda puede reparase al traviés del picu. Les nales son anches, pero relativamente curties. Les bases de les plumes primaries son blanques, produciendo un llurdiu blancu na parte inferior del filu de la nala, que ye visible cuando vuela. La so cola ye curtia y cuadrada, malapenes devasando la llongura de les nales plegaes. Les subespecies difieren en tamañu acordies con la riegla de Bermann y la cantidá de coloración na parte interna de les nales tamién varia. Yá que probablemente formen un cline con al respective del so allugamientu, son consideraes frecuentemente como monotípicas.
Un "Coragyps atratus brasiliensis" leucístico foi reparáu en Piñes, Ecuador en 2005. Tenía plumaxe dafechu blancu, con solo'l so tarsu, cola y delles plumes so la cola siendo negres. Nun yera un albino yá que la so piel paecía tener el so color normal y yera parte d'una bandada d'unos venti individuos de plumaxe normal.
La utre negra americanu tien una distribución Neártica y Neotropical. 
El territoriu onde puede atopase inclúi a los Estaos Xuníos, Méxicu, América Central y la mayor parte de América del Sur. Mora usualmente al traviés d'estos llugares, anque delles aves nel estremu norte del so localización pueden migrar distancies curties, y otres pudieron tener movimientos locales en condiciones adverses. N'América del Sur, el so localización algama'l centru de Chile y Arxentina. Tamién puede atopase nes islles del Caribe. Prefier tierres abiertes entemecíes con árees con montes o parrotales. Puede amás atopase en montes húmedos en tierres baxes, en montes de parrotales en pacionales, banzaos y tierres húmedes, y vieyos montes degradaos Prefieren les tierres baxes, y ye bien raramente vistu n'árees montascoses. Ye usualmente vistu entamando o posáu en postes o árboles muertos.
Entama alto al buscar comida, sosteniendo les sos nales horizontalmente cuando s'esmuz. Aletea acelerando de volao siguíu por periodos curtios de deslizamiento. El so vuelu ye menos eficiente qu'el d'otres utres, una y bones les nales nun son tan llargues, formando una menor superficie pa entamar. En comparanza col aura gallipavo, la utre negra americanu aletea más frecuentemente mientres el vuelu. Sábese que regurgita cuando se-y averen o cuando ye fadiáu, lo cual ayudar a disuadir a los sos predadores y a entamar el vuelu con mayor facilidá al faer escayer el so pesu. Como toos les utres del nuevu mundu, la utre negra americanu defeca frecuentemente nes sos propies pates, usando la evaporación de l'agua nes fieces y na orina pa esfrecese, un procesu que ye conocíu como urohidrosis Esto esfrez los vasos sanguíneos del so tarsu y pies desprovistos de plumes y causa qu'el ácidu úricu de color blancu enllordie les sos pates. Por cuenta de la so falta de siringe, la utre americana negru, como otres utres del nuevu mundu, tien poca capacidá de vocalización. Xeneralmente ye silenciosu, pero puede producir gurníos y siseos. La utre negra americanu ye bien sociable, y axúntase con grandes grupos. N'árees onde la so localización coincide, la utre negra, posar en cañes desnudes d'árboles muertos xuntu colos auras gallipavo. La utre negra xeneralmente busca comida en grupos; una bandada d'utres negres pueden faer recular a un aura gallipavo, que xeneralmente busca comida solo d'un cadabre.
Como'l aura gallipavo, esta utre ye frecuentemente vistu en postures coles nales abiertes. Créese qu'esta postura cumple con múltiples funciones: ensugar les nales, calecer el cuerpu, y sobrecalentar les bacteries. Esta mesma conducta ye esibida por otres utres del nuevu y del vieyu mundu, según tamién por cigüeñes.
Nun ambiente natural, la utre negra come principalmente carroña. N'árees poblaes por humanos, pueden xurgar en basureros, pero tamién comen güevos y material vexetal en descomposición y pueden matar o mancar a mamíferos naciellos o incapacitados. Como otres utres, xueguen un papel importante nel ecosistema al esaniciar la carroña que d'otra manera sería terrenal fértil pa enfermedaes. La utre negra alcuentra la so comida yá sía pola vista o siguiendo a utres del nuevu mundu del xéneru "Cathartes" escontra los cadabres. Estes utres -el aura gallipavo, el aura sabanera, y el aura selvática- busquen alimentu al traviés del olfatu, habilidá pocu común nel mundu de les aves. Vuelen cerca del suelu pa percibir la esencia del etanetiol, un gas producíu pol principiu de la descomposición nos animales muertos. La so perfeccionada habilidá pa detectar golores déxa-yos atopa la carroña so les copes de los árboles nun tupiu monte. El jote real y l'utre negra americanu, que nun tienen l'habilidá de goler la carroña, siguir escontra los cadabres. Ye agresivu al momentu d'alimentase, y puede escorrer al llixeramente mayor aura gallipavo escontra los cadabres.
La utre negra americanu tamién s'alimenta dacuando de ganáu o de venaos. Ye la única especie d'utres del nuevu mundu que cacen esti tipu de preses. Dacuando acosen a les vaques que tán dando a lluz, pero primordialmente ataquen a los magüetos naciellos. Nes sos primeres selmanes, un magüetu dexa que les utres avérense-y. Les utres verbenen alredor del magüetu en grupu, y piquen los güeyos, la ñariz o la llingua del magüetu. La víctima entra en "shock" y ye muertu poles utres.
El tiempu en que la utre americana tien la so temporada reproductiva varia dependiendo la llatitú en que viva. Nos Estaos Xuníos, los que viven en Florida empiecen el so periodu en xineru, y como exemplu los de Ohio xeneralmente nun empezar sinón hasta marzu. En América del Sur, los exemplares d'Arxentina y Chile empiecen la so puesta de güevos en septiembre, ente que más al norte nel continente empiecen hasta ochobre. Dalgunos n'América del Sur reprodúcense inclusive dempués qu'esto—les utres negres americanos en Trinidá nun empiecen sinón hasta payares, y n'Ecuador hasta febreru. El apareamiento fórmase siguiendo un cortexu ritual que se realiza nel suelu: dellos machos arrodien a una fema mientres abren parcialmente les sos nales, pavoneándose y banciando les sos cabeces. N'ocasiones realicen vuelos de cortexu, llanzándose o escorriéndose ente sigo sobre'l nial qu'escoyeren.
La utre negra americanu dexa los sos güevos nel suelu n'árees montiegues, un árbol buecu, o dalguna otru cuévanu, rares vegaes a más de 3 metros al nivel del suelu. Ente que xeneralmente nun usa materiales p'añerar, pero decora la área circundante al nial con pieces de plásticu de colores brillosos, fragmentos de vidrios, o pieces metáliques como tapes de botelles. La niarada sueli ser de dos güevos, anque puede variar ente unu y trés. El güevu ye óvalu y mide aprosimao 7.6 por 5.1 centímetros. El nidiu cascarón verde-buxu, azuláu o blancu ye variablemente enllordiáu o con puntos con lavanda o marrón claro alredor del estremu mayor. Dambos padres guaren los güevos, que guaren de 28 a 41 díes. Hasta'l guaráu, el pitucu ta cubiertu de plumón blancu Los dos proxenitores alimenten a los añeraos, regurgitando comida nel nial. Los pitucos permanecen nel nial por dos meses, y dempués d'ente 75 y 80 díes son capaces de volar hábilmente.
La utre negra americanu ye consideráu una amenaza por criadores de ganáu por cuenta de la depredación sobre los naciellos. Los escrementos producíos pola utre negru y otres utres pueden estropiar ya inclusive matar árboles y otros tipos de vexetación. La utre negra americanu puede ser calteníu en cautiverio, anque'l "Migratory Bird Treaty Act" solo dexar nel casu d'animales mancaos o que son incapaces de tornar al so hábitat. Recibe especial protección llegal gracies al "Migratory Bird Treaty Act" de 1918 nos Estaos Xuníos, pola Convención de la Protección d'Aves Migratories en Canadá, y pola Convención pa la Protección d'Aves Migratories y Mamíferos de Caza en Méxicu. Nos Estaos Xuníos ye illegal prindar, matar o tener utres negres americanos y la violación d'esta llei puede producir una multa hasta de 15,000 dólares y hasta seis meses de prisión. Ta llistáu como una de les especies d'Esmolición Menor na llista colorada de la IUCN. La so población paez caltenese estable, y nun algamó l'estragal pa la so inclusión nes especies amenaciaes, que rique un decrecimiento de más del 30 per cientu en 10 años o en tres generaciones.
La utre negra americanu apaez nuna variedá de xeroglíficos mayes en códices mayes. Vencéyase-y de normal cola muerte o como una ave de rampiña. La imaxe de la utre ye xeneralmente representáu atacando a humanos. Esta especie nun tien les conexones relixoses que tien el jote real. Ente que delles representaciones amuesen la ventana de la ñariz y el picu en forma de gabitu de la utre negra, dalgunes solo pueden deducise que lo son por cuenta de la so paecencia a una utre, nun tienen el bultu del «jote real» y tán pintaos de negru
Esta utre apaeció en dos estampilles, en Guyana en 1990 y en Nicaragua en 1994.
Corythaeola cristata
El turaco xigante (Corythaeola cristata) ye un ave cuculiforme de la familia Musophagidae mesma d'África central y occidental. Ye la única especie del xéneru Corythaeola y nun se conocen subespecies.
Vive na pluvisilva tropical onde s'alimenta principalmente de frutos. Nos árboles ye axilosu y activu, saltando y corriendo poles cañes. El so vuelu amenorgar a planeos y descensos en picáu, y suel ganar altor saltando ente les cañes. 
Los sos hábitat son les llendes de la selva en tierres baxes, valles fluviales selváticos, selves de monte y terrenes montiegos aisllaos de la sabana (pradería tropical). Ye malo de ver ente la xamasca, pero detectar en pequeños grupos pola so costume de cantar a coru, dacuando dellos minutos. El coru empieza con berros quexumosos, siguíos d'una serie de "kok-kok", p'acabar con un reclamu más fondu y vibrante.
Corythaixoides concolor
El turaco unicolor (Corythaixoides concolor) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Musophagidae que vive en África austral.
El turaco unicolor ye una ave espodada que mide alredor de 49 cm de llargu. Tien una llarga cola, y como tolos turacos presenta un penachu eréctil. El plumaxe de tol so cuerpu ye de color gris uniforme. El so picu ye negru, curtiu y curvado escontra baxo, y l'interior de la so boca ye d'un color rosa intensu. Ye un volador daqué cabileñu pero engata con axilidá poles copes de los árboles.
Estender pol África austral, sacante pol so terciu más meridional. El so hábitat natural son les arbolees de la sabana, anque tamién puede atopase en hábitats humanizaos como los campos de cultivu, parques y xardinos, sobremanera cerca de l'agua. Aliméntase principalmente de frutos, como figos o bayes, flores, biltos, fueyes, termites y cascoxos.
Corythaixoides personatus
El turaco amazcaráu (Corythaixoides personatus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Musophagidae que vive en África.
Alcuéntrase en dos rexones separaes d'África: per un sitiu ta presente n'Etiopía, y per otru alcuéntrase nuna área que s'estiende por Ruanda, Burundi, Tanzania, el sur de Kenia y Uganda, l'este de República Democrática d'El Congu, y el norte de Malaui y Zambia.
Coturnicops notatus
La pituca de Darwin o burrín nanu (Coturnicops notatus) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae mesma d'Arxentina, Bolivia, Brasil, Colombia, Islles Malvines, Guyana, Paraguái, Uruguái, Venezuela. Nun se reconocen subespecies.
El so hábitat natural son pacionales templaos, subtropicales o tropicales estacionalmente húmedos o anubiertos.
Coturnicops noveboracensis
La pituca amarellentada (Coturnicops noveboracensis), tamién denominada pituca mariella y burrín amarellentáu, ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae que vive en Norteamérica.
Los adultos tienen les partes cimeres marrones veteadas en negru, col pechu y garganta ocre amarellentáu, el banduyu claru y los lladrales llistaos. Les plumes del so llombu tienen los cantos ablancazaos. Tienen una llista superciliar ancha y difusa amarellentada y un picu curtio y escuro que se vuelve mariellu nos machos mientres la estación de cría. Les sos pates son de color mariellu buxu.
Alcuéntrase en Canadá, Estaos Xuníos y Méxicu. Los sos hábitats reproductivos son les praderíes húmedes y les marismas pocu fondes de Canadá al este de les Predreses, y el nordés d'Estaos Xuníos. Esiste una pequeña población reproductora nel Norte de Méxicu. Les pituques amarellentaes pel hibiernu migren a la mariña sureste d'Estaos Xuníos. El tamañu de les sos poblaciones ta menguando por causa de la perda d'hábitat.
La so dieta componse principalmente d'insectos, cascoxos y granes.
La pituca amarellentada ye una ave evasivo y difícil de ver, yá que cuando daquién ta cerca d'ella ye más probable que se quede camuflada inmóvil que llevante'l vuelu. Les sos llamaes xeneralmente prodúcense de nueche y aseméyense al ruiu de dos piedres que se cuten una contra otra.
Coua caerulea
La cúa azul (Coua caerulea) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae.
Ye reinal de Madagascar, isla na que se distribúi poles selves del noroeste y del este. Nun tien descrites subespecies. 
Coua coquereli
El cúa de Coquerel (Coua coquereli) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia de los cucúlidos (Cuculidae) endémica de Madagascar.
Se extenende polos montes de les zones baxes del oeste de la isla de Madagascar.
Coua cristata
El cúa crestado (Coua cristata) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae endémica de Madagascar.
Midi aproximádamente 44 cm de llargu. El plumaxe de les sos partes cimeros ye de tonos grises, gris verdosu en nales y mantu y gris violáceo na cola. Na cabeza presenta un llargu penachu gris claru y alredor de los güeyos carúncules azul celeste enmarcaes en negru. El so pechu ye de color canela y el so banduyu blancu. El so picu y pates son negros y el so iris pardu. La so llarga cola presenta les puntes blanques.
El cúa crestado estender polos montes, sabanes y zones de carba de Madagascar. Atopar n'altitúes baxes, dende'l nivel del mar hasta los 900 metros. 
Aliméntase principalmente d'insectos, frutos, granes, cascoxos y camaleones.
Constrúin niales con ramines onde les femes suelen poner dos güevos blancos
Coua cursor
El cúa corredor (Coua cursor) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae endémica de Madagascar.
Atopar nes zones costeres del sur de la isla de Madagasgar.
Coua gigas
El cúa xigante (Coua gigas) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae endémica de Madagascar.
El cúa xigante mide alredor de 62 cm de llargu (casi'l doble qu'el cúa de Coquerel), incluyida la so llarga cola, y presenta una carúncula azul alredor de los güeyos, como ye característicu de tolos miembros del so xéneru, enmarcada nel casu d'esta especie por una ancha llista negra. El plumaxe de les sos partes cimeros ye de color marrón claru uniforme, siendo la so cola daqué más escura. El so gargüelu, frontal del pescuezu y parte cimeru del pechu son ablancazaos, ente que'l restu de les sos partes inferiores son de color canela. Como miembru de la familia cuculidae, tien un tercer deu oponible y aliméntase ente la vexetación del suelu de forma similar a los cucales. Les observaciones indiquen que pueden engatar hasta a 10 metros del suelu. El cucal xigante alimentar de granes ("Capurodendron madagascariensis" y "Buxus madagascariensis"), insectos y dellos pequeños vertebraos como los camaleones ("Furcifer" sp.).
El cúa xigante alcuéntrase en rexones seques hasta los 700 metros d'altitú del oeste y sur de Madagascar. Esta especie atopar con frecuencia nos montes de galería primarios nos que nun hai un sotobosque trupu, lo que-yos apurre mayor movilidá y pollo prefieren los montes con árboles altos. Los estudios realizaos indiquen qu'el cúa xigante xeneralmente percuerre los montes estenos por baltar picotiando mientres la estación seca ente que ye más frecuente velo cazar a la chisba mientres les estaciones lluvioses. Sicasí realiza lo contrario nes zones forestales, picotia más de cutiu nes estaciones lluvioses y llánzase en picáu p'atrapar preses nes estaciones seques, lo qu'indica la importancia del mediu ambiente nel so comportamientu alimenticiu. El cúa xigante tiende a usar microhábitats nos montes onde se balta con una cubierta del dosel máyor, y busca alimentu nos montes de galería baltaos con más frecuencia que n'otres árees, ente qu'evita con más carbes y torgues.
La área de distribución d'esta especie considérase grande, con una estensión total d'ente 50.000-100.000 km². El tamañu de la población global nun s'hai cuantificado pero créese que grande, cuidao que ye común siquier en delles partes de la so área de distribución. Tampoco se conocen l'enclín de la so población, pero créese que nun s'avera a los estragales de cayente que consideren los criterios de la llista colorada de la UICN (descensos de más del 30% en diez años o en tres generaciones), yá que nun hai pruebes de cayente de la población. Por tou ello la UICN cataloga al cúa xigante como especie so esmolición menor.
Dellos estudios sofiten que son necesaries midíes de caltenimientu pal cúa xigante y que localmente ye vulnerable por causa de la caza. Los quemes y baltar de los montes tamién suponen amenaces potenciales pa la especie. Les alteraciones humanes del so hábitat tienen un impactu considerable nel so comportamientu alimenticiu y selección d'hábitat. Baltar selectives son la principal perturbación pa esta especie forestal insectívora. Baltar supon un impactu negativu na densidá del cúa xigante, y la so medría y el de les quemes podríen amenorgar la estensión del so hábitat óptimo y faer baxar la densidá de la especie Sería necesariu caltener la diversidá de les sos fontes alimenticies en distintos tipos de hábitats pa caltener la so actividá alimenticia normal. Podría acutase baltar selectiva a los montes secos típicos y dexar los montes de galería como un pasiellu de caltenimientu pa la especie.
Coua reynaudii
El cúa frentirrojo (Coua reynaudii) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae endémica de Madagascar.
Esta especie estender polos altiplanos y montes del este y centru de la isla de Madagascar.
Coua ruficeps
El (Coua ruficeps) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae endémica de Madagascar.
Foi descritu científicamente pol ornitólogu inglés George Robert Gray en 1846. Reconócense dos subespecies:
Coua serriana
El cúa pechirrojo o cúa de pechu ablondu (Coua serriana) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae mesma de Madagascar. 
Ye reinal de Madagascar. Anque la so población nun foi cuantificada, considérase estable y abondo común nos montes nos qu'habita. 
Crex crex
El guion de falpayares o rei de falpayares (Crex crex) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae mesma de Eurasia y África. Ye una ave de plumaxe crípticu y vezos discretos que suel vivir escondida nos yerbazales húmedos. Cría en Eurasia y migra a África suroriental pa pasar l'iviernu, con frecuencia acomuñáu en bandaes cola falpayar, fechu al que debe'l so nome común n'español.
El guion de falpayares mide ente 27–30 cm de llargu y tien un valumbu alar de 42–53 cm. Los machos pesen una media de 165 g y les femes 145 g. Los machos adultos tienen el plumaxe de les sos partes cimeros, incluyíu l'el pileu, de tonos pardos escuros con un veteado claru. Les sos nales son llises de color castañu, más acoloratáu nes coberteras y con dellos llixos blancos. La so cara, pescuezu y pechu son de color gris azuláu, salvo la llista ocular que crucia'l so güeyu dende'l picu que ye marrón clara. El so banduyu ye ablancazáu y los sos lladrales son castaños con llistáu blancu. El so robustu picu ye de color crema rosado, l'iris de los sos güeyos ye castañu claru y les sos pates son de color gris claru. En comparanza colos machos les femes tienen les partes cimeres de tonos más templaos y tienen una llista ocular más estrecha. Fora de la dómina de cría les partes cimeres de dambos sexos vuélvense más escures y les partes inferiores menos abuxaes. Los xuveniles son similares a los adultos, pero con tonos ocres nes partes cimeres y de tono crema en llugar de les partes grises de les partes inferiores. Los pitucos tán recubiertos por plumón negru, como nel restu de miembros de familia Rallidae. Anque nun s'estremen subespecies, toles poblaciones amuesen una gran variación individual na coloración, y cuanto más al este vuélvense clinalmente más clares y abuxaes. Los adultos sufren una muda completa tres la dómina de cría, que de normal remata a finales d'agostu o entamos de setiembre, enantes de realizar la migración al sur d'África. Tamién sufren una muda parcial enantes de retornar d'África previu a la dómina de cría, ue principalmente afecta al plumaxe de la cabeza, el cuerpu y la cola. Los pitucos emplúmense unes cinco selmanes tres la eclosión.
Los guiones de falpayares coinciden colos guiones africanos nos sos cuarteles d'iviernu, pero pueden estremase porque estos postreros tienen son de mayor tamañu, tienen les partes cimeres más clares, la parte inferiores tienen llistáu blancu y negru y les sos nales son de color anteado. En vuelu tienen les nales más llargues y menos arrondaes, y la so bater de nales ye menos ampliu qu'el so pariente africanu, y amuesa un cantu blancu nel frontal de la parte inferior de la nala. Tantu nes sos zones de cría como nes d'ivernada ye pocu probable confundir a dambes con otros rállidos, porque les especies coles que coinciden son más pequeñes, tienen marques blanques nes partes cimeres, distintos patrones de color nes inferiores y tienen picos más curtios. En vuelu un guion de falpayares puede paecese a una falpayar o una perdiz pardilla, pero les sos nales de color castañu acoloratáu y les sos llargues pates colgantes estrémen-yos.
El so cantar, que ye principalmente nocherniegu, consiste nun repetitivu y vibrante "crex crex", como'l soníu d'una matraca. 
La familia Rallidae arrexunta a unes 150 especies d'aves. Anque'l so orixe ye bien remotu, el fechu de que'l mayor númberu d'especies y les menos especializaes atopar nel Vieyu Mundu, indica que la familia surdió ellí. La taxonomía del xéneru "Crex" foi complicada. El conxénere del guion de falpayares ye'l guion africanu ("C. pernomada") que nel pasáu clasificar nel so propiu xéneru, "Crecopsis", pero qu'anguaño se considera generalizadamente otru miembru de "Crex". Dambes especies son aves parduces de picu curtiu y robustu con preferencia polos yerbazales en llugar de les güelgues onde habiten xeneralmente los miembros de la familia. Los integrantes de "Porzana", y en particular la pituca turura ("Porzana albicollis") son los parientes más cercanos de los guiones pertenecientes a "Crex".
El guion de falpayares foi descritu científicamente por Linneo na so obra "Systema naturae" de 1758 como "Rallus crex", pero darréu foi treslladáu al xéneru "Crex", creáu pol ornitólogu alemán Johann Matthäus Bechstein en 1803, renombrándolo como "Crex pratensis". Pero como'l nome específicu "crex" tien prioridá según les riegles taxonómiques sobre'l términu "pratensis" aplicáu por Bechstein, el so nome científicu aceptáu quedó como "Crex crex". Dambos términos del so nome científicu, "Crex crex", vienen de la palabra griega «κρεξ», d'orixe onomatopéyicu en referencia a la so llamada repetitiva. Nun se conocen subespecies.
El guion de falpayares estender por Eurasia dende Europa occidental hasta Siberia central. Anque sumió de gran parte de la so área de distribución histórica, esta ave cría nos hábitats aparentes d'Eurasia ente les llatitúes 41°N and 62°N. Tamién hai una población considerable en China occidental, y poblaciones amenorgaes nel nordés d'España y Turquía. Nel pasáu creyóse incorrectamente que criaben en Suráfrica, y débese a la identificación equivocada d'una colección de güevos qu'en realidá pertenecen al guion africanu.
El guion de falpayares pasa l'iviernu principalmente n'África suroriental, dende'l sur la República Democrática d'El Congu y Tanzania hasta l'este de Sudáfrica. Más al norte d'esta rexón colúmbrense principalmente en migración, anque dacuando pasen l'iviernu nel norte d'África o al oeste y norte del so núcleu de principal. La mayoría de la población de Suráfrica unos 2000 aves alcuéntrase en KwaZulu-Natal y l'antigua provincia de Transvaal, pero desconocen les cantidaes nel restu d'África. Esisten rexistros del sieglu XIX, cuando la población yera enforma mayor, de avistamientos n'Europa occidental, principalmente en Gran Bretaña ya Irlanda, ente avientu y febreru.
Los guiones de falpayares migren a África por dos rutes principales: una ruta occidental al traviés de Marruecos y Arxelia, y una más importante que traviesa Exiptu. Esisten rexistros de pasada na mayoría de países ente los sos cuarteles de cría ya ivernada, incluyíos la mayoría de los d'África occidental. Sábese que los guiones de la isla de Coll que siguen la ruta occidental faen una posa n'África occidental na so migración escontra'l sur, y que na so migración de regresu vuelven parar pa folgar n'España o'l norte d'África. Sicasí, los migrantes procedentes del este columbrar nes rexones d'Asia suroccidental entemedies nel so camín escontra África. Columbráronse divagantes más llueñe como Sri Lanka, Vietnam, Australia, les Seixeles, Bermudes, Canadá, Estaos Xuníos, Groenlandia, Islandia, les islles Feroes, les Azores, Madeira y les Canaries.
El guion de falpayares ye principalmente una ave de tierres baxes, pero llega a criar hasta los 1400 m d'altitú nos Alpes, 2700 m en China y los 3000 m en Rusia. Los sos hábitats de cría en Eurasia orixinalmente incluyíen los praos de ribera con yerba alto y plantes como los junquillos y los llirios. Na actualidá alcuéntrase principalmente nos campos de segáu, especialmente nos praos húmedos de cultivu tradicional, con siegues y usu de fertilizantes llindaos. Tamién habita n'otros yerbazales ensin árboles de les mariñes, los montes o la taiga, o aquellos creaos poles quemes. Pueden usar zones más húmedes como los cantos de les güelgues, pero eviten los hábitats encharcados, como los demasiáu secos y estenos, y aquellos con vexetación más alta de 50 cm (20 in) tall, o demasiáu mestos pa poder avanzar andando. Pueden usar les carbes y sebes como puestos elevaos pa cantar. Les camperes onde nun se pastia o se corten vuélvense demasiáu trupos pa poder añerái, pero localmente pueden usar campos de cultivu como los de ceberes, lleguminoses, nabos, pataces y tréboles. Tres la dómina de cría mover a zones de vexetación más alta como los carrizales, lírios o ortigues pa camudar el plumaxe, y tornen a los praos de segáu y los pacionales pa realizar la segunda niarada. En China tamién usen p'añerar los campos de llinu. Anque los machos dacuando canten con intensidá nos campos de cultivu de ceberes y los pacionales intensivos, ellí l'ésitu reproductivu ye escasu, y añeren con meyores resultaos nos marxes de los cultivos y los barbechos cercanos.
Cuando pasen l'iviernu n'África los guiones de falpayares ocupen los yerbazales secos y los hábitats de sabana, que tengan vexetación d'ente 30–200 cm (1–6 ft) d'altu, amás de les zones temporalmente quemaes y dacuando los carrizales y xuncales. Tamién s'atopen en campos en barbechu o abandonaos, nos marxes de les colleches y los aeródromos con yerba ensin cortar. En Suráfrica ocupa altitúes d'hasta siquier los 1750 metros. Cada individuu permanez nuna área bastante pequeña. Anque dacuando coincide col guion africanu, esta especie prefier yerbazales más húmedos y más curtios qu'el guion de falpayares. En migración puede columbrase a los guiones de falpayares nos campos de trigu y los de golf.
El guion de falpayares ye una ave difícil de reparar nes sos hábitats de cría, porque xeneralmente tán escondíos ente la vexetación, onde ye más frecuente oyelos que velos si nun salen a un llugar estenu. Anque dacuando pueden volvese más confiaos onde nun se-yos fadia. The male also has a growling call, given with the bill shut and used during aggressive interactions. N'África son más sigilosos qu'el guion africanu, y escasamente colúmbrase-yos en zones estenes como al so pariente, anque dacuando pueden trate en caminos y carreteres. El guion de falpayares ye más activu de primeres y a la fin del día, dempués de les agües intenses y mientres l'agua nidio. El so vuelu típicu ye más nidiu y ondulante, anque menos qu'el del guion africanu, mientres les sos pates cuelguen. Pa vuelos más llargos, como'l migratoriu, ye más enérxicu y les pates recoyíes. Nel suelu camina dando pasos alternando les sos pates y puede correr rápido ente la yerba calteniendo'l so cuerpu en posición horizontal. Puede nadar si ye necesariu. Cuando fuxe d'un perru llevanta'l vuelu menos de 50 m y aflétense pola vexetación, y frecuentemente aterriza ente los parrotales ente los que s'acurruca. Si altériase-y en zona estena cuerre agacháu una pequeña distancia, col pescuezu espurríu palantre, y depués llevántase pa reparar al intrusu. Yese prindáu asonsaña tar muertu, y alícase si ve la posibilidá de fuxir.
El guion de falpayares ye solitariu nos sos cuarteles d'ivernada, onde cada individuu ocupa por separáu ente 4,2–4,9 hai, anque la área total puede doblar esta cifra, porque los individuos pueden movese localmente por cuenta de los hinchentes, la crecedera de les plantes o la siega. Les sos bandaes mientres la migración pueden componese d'hasta 40 aves, dacuando acomuñaos con falpayares, a lo que deben el so nome común. Les migraciones realizar mientres la nueche, y les bandaes fuelguen mientres el día arrexuntando hasta cientos de invividuos y los llugares favorables. La capacidá de migración ye innata, nun la aprienden de los adultos. Los pitucos criaos en cautividá mientres diez generaciones son capaces de migrar a África y tornar col mesmu ésitu que los criaos na naturaleza.
Los guiones de falpayares son omnívoros, anque s'alimenten principalmente de invertebraoss, como les lombriz, baboses, cascoxos, arañes, escarabayos, libélulas, saltapraos y otros insectos. Nes zones de cría ye un depredador de los gorgoyos "Sitona" qu'infecten les colleches de llegumes. y consumía gran cantidá d'antigües plagues de les camperes como les típulas y los elatéridos. El guion tamién come pequeños mamíferos y xaronques, y materia vexetal como granes. La so dieta nos cuarteles de cría polo xeneral ye similar, anque localmente incluyi termites, cucaraches y escarabayos peloteros. Aliméntense picotiando nel suelu, les plantes baxes y ente les carbes, restolen ente la foyarasca col picu o escuerren viviegamente a les sos preses. Suelen cazar en zones abelugaes, pero especialmente nes zones d'ivernada pueden alimentase nos caminos y les cunetes de les carreteres. Regurgitan les materies que nun pueden dixerir en bolines de 1 cm. Los sos pitucos aliméntense principalmente de pequeños animales, y cuando se desenvolvieron por completu pueden volar colos sos padres hasta 6,4 km pa visitar zones d'alimentación adicional. Como otros parientes traguen gravilla p'ayudar a esmagayar la comida nel buche.
Suponíase que yera monógamu, pero en 1995 afayóse que'l machu tien un territoriu variable y apáriase con dos o más femes, y cólase cuando la puesta ta a puntu de rematase. El territoriu del machu puede variar ente les 3 a 51 hai, anque con una media de 15,7 hai. La fema tien un territoriu enforma menor, con una media de solu 5,5 hai (13.5 acres). Los machos desafían a los intrusos cantando coles nales cayíes y la cabeza apuntando palantre. Xeneralmente tres esto l'intrusu vase, pero si queda dambos alzar coles cabeces argutes y tocando el suelu coles nales. Entós acométense corriendo y emitiendo soníos similares a gurníos. Puede producise una verdadera llucha na que dambes aves salten un sobre otra, píquense y dacuando danse pataes. Les femes nun tomen parte na defensa del territoriu.
El machu dacuando puede ufiertar comida a la fema como ufrienda mientres el cortexu. Ésti realiza una curtia exhibición nupcial na qu'estiende'l so pescuezu cola cabeza farrapa, estiende la cola y esplega les nales tocando'l suelu coles puntes. Entós intenta averase a la fema por detrás, y xubise se al so llombu pa copular. El so nial xeneralmente asítiase ente la yerba, dacuando en sitios más seguros como ente les carbes o al pie de un árbol o parrotal aislláu. Cuando al entamu de la yerba nun ta lo suficientemente alta, puede construyir el so primer nial ente los xuntos y otra vexetación de ribera, y la segunda puesta si va ser ente'l segáu. El segundu nial amás puede tar n'altitúes mayores que'l primeru, p'aprovechar el desenvolvimientu tardíu de la yerba nos montes. En nial consiste nun pequeñu fuexu o depresión del suelu bien escondíu ente la yerba. Ta realizáu con yerba seco y otres plantes bastes enxareyaes y tapizáu con yerba más nidio. Anque se pensaba que les femes construyíen el nial, un recién estudiu afayó qu'en cautividá'l machu siempres ye quien constrúi'l nial.
El nial mide ente 12–15 cm de diámetru y 3–4 cm de fondura. La puesta consta de 6 a 14 güevos, xeneralmente ente 8 y 12. Los sos güevos son de forma oval, de color crema llixeramente brillosa y con llurdios parduzos, verdoses, grises o azulaes. Miden de media 37 × 26 mm, y pesen ente 13–16 g, de los cualos el 7% correspuende al pulgu. La fema pon los güevos cada güevu con un intervalu d'un día, anque na segunda puesta puede poner dos güevos per día. La incubación realizar solo la fema, cuando se ven en peligru'l so enclín ye a permanecer acurrucaes, o fuxir nel últimu momentu, lo que produz munches muertes mientres la collecha. Los güevos eclosionen al empar tres 19–20 díes d'incubación. Los pitucos son precoces y dexen el nial n'unu o dos díes. Son alimentaos pola madre mientres trés o cuatro díes, pero dempués pueden atopar el so propiu alimentu. Los mozos emplumen a los 34–38 díes. Empecipien la segunda niarada dempués d'unos 42 díes de la primera, y el so periodu d'incubación ye llixeramente menor d'unos 16–18 díes. Los xuveniles pueden permanecer cola fema hasta la so partida pa África.
La supervivencia de les niaraes nos llugares onde nun son alteriaes algama'l 80–90%, pero ye muncho más baxa nos praos fertilizaos o nos campos que se llabren. El métodu y el periodu de la siega ye crucial. La siega mecanizada puede matar ente'l 38 y 95% de los pitucos en determinaos llugares, y piérdense de media'l 50% de les primeres niaraes y un pocu menos del 40% de la segunda niarada. La influencia del tiempu atmosféricu ye llindada, anque la crecedera de los pitucos ye más rápidu cuando'l tiempu ye templáu y secu, esti efectu ye relativamente pequeñu. A diferencia de munchos otres especies con pitucos precoces, los pitucos de guion son alimentaos poles sos madres en mayor o menor midida hasta que s'independicen, y esto puede protexe-yos de les condiciones adverses. El númberu de pitucos que eclosionen vivos na niarada ye más importante que'l tiempu, habiendo menor supervivencia nes niaraes grandes. La tasa de supervivencia añal de los adultos ye menor del 30%, anque dellos individuos pueden llegar a vivir de 5–7 años.
Ente'l so depredadores terrestres inclúyense los foinos, los gatos domésticu y montés, los turones, les llondres y aves como los busardos ratoneros y les cornejas cenicientes. Tamién depredan sobre ellos animales introducíos como visón americanu y el perru mapache. Cuando los pitucos queden espuestos poles siegues rápides pueden ser atrapaos poles cigüeñes, los aguiluchos y otres rapazos, según por gaviluetes y córvidos. Los niales en zones que nun se modificar raramente son atacaos, como reflexa'l so altu ésitu reproductivu. Mientres la so migración pueden ser atacaos por rapazos africanes como'l azor blanquinegru.
Rexistróse nos guiones al estendíu trematodo "Prosthogonimus ovatus", que vive nel oviducto de les aves, al igual que la merucu parásitu "Plagiorchis elegans", canesbes de mosques parásites, y cachiparros duros de los xéneros "Haemaphysalis" y "Ixodes".
Mientres el so reintroducción n'Inglaterra na dómina de cría de 2003 detectáronse enteritis y otros signos de mala salú nes aves que taben a puntu de lliberar causaes por bacteries patóxenes "Campylobacter". Por ello realizaron exames microbiolóxicos pa detectar a los individuos infectaos y la fonte de les bacteries nel so ambiente.
Les poblaciones que críen n'Europa occidental esperimentaron un seriu cayente. Hasta 2010 el guion de falpayares clasificábase como especie casi amenazada na Llista Colorada de la UICN, a pesar de tener una área de distribución envalorada en 12,400,000 km por causa de los sos marcáu cayente n'Europa, pero la meyora del so censu en Rusia amosó que les perdes previstes ellí nun se produxeren y les sos cifres permanecíen estables o posiblemente amontándose. Por eso anguaño clasifícase como especie so esmolición menor, yá que nun s'espera que les poblaciones principales de Rusia y Cazayistán sufran cambeos al curtiu plazu. Envalórase qu'hai ente 1,3 y 2,0 de millones de pareyes reproductores n'Europa, trés cuartes partes de les cualos tán na Rusia europea, y hai ente 515.000–1.240.000 pareyes na Rusia asiática. La población total euroasiático envaloróse ente 5,45 y 9,72 millones d'individuos. Na mayor parte de la metá occidental de la so área de distribución sufrió cayentes duraderos y espérase que sigan, anque la so cantidá recuperóse considerablemente en dellos países gracies a les midíes de caltenimientu, como'l quituplicado de la so población en Finlandia, o'l duplicáu en Reinu Xuníu. Nos Países Baxos había 33 territorios de cría en 1996, pero esta cantidá amontar hasta siquier 500 en 1998.
La población reproductora de guiones de falpayares empezó a escayer nel sieglu XIX, pero'l procesu acelerar tres la Segunda Guerra Mundial. La causa principal d'esti pronunciáu descensu na mayor parte d'Europa yera la perda de niaraes poles siegues del segáu tempranes. El empaquetado del segáu adelantrárase dende'l sieglu XIX debíu a la crecedera más rápida de les colleches, producíu gracies al usu de fertilizantes y les técniques de drenaxe del terrén. Tamién contribuyó notablemente al adelantu'l tresformamientu de les técniques agrícoles, que pasaren de la siega manual con gadaña a les segadores mecániques, de primeres tiraes por caballos y dempués con tractores. La mecanización supunxo que pudieren segase grandes árees rápido, dexando a los guiones ensin hábitats reproductivos alternativos pa criar, tantu a'l so primera como pa la so segunda niarada. El patrón típicu de siega, en círculu dende l'esterior del campu hasta'l centru dalu bien poques oportunidaes d'escapar a los pitucos de guion, y los que lo llogren queden espuestos a'l depredadores. Los adultos suelen poder escapar d'el segadores, anque les femes que tán guarando tienden quedase acurrucaes nel nial con fatales resultancies.
La perda d'hábitat ye la mayor amenaza pal guion de falpayares. Aparte l'amenorgamientu de idoneidad como hábitat reproductivu de los campos de forraxe fertilizaos y drenados en comparanza colos praos de segáu tradicionales, n'Europa occidental convirtiéronse camperes en campos de cultivu onde se llabra con ayuda de subsidios. Amás nel este'l colapsu de la agricultura colectiva condució al abandonu y desdexación de la xestión d'esta importante zona de cría. Otres amenaces más alcontraes son los hinchentes primaverales, y les perturbaciones causaes peles carreteres y los parques eólicos. El guion de falpayares ye una ave comestible, apreciada culinariamente cuando yera abondosa n'Inglaterra, y la so receta apaecía nel popular llibru "Mrs Beeton's Book of Household Management". Más significativa que la so caza directa ye la captura d'hasta 14.000 guiones con redes n'Exiptu pa cazar los falpayares que de cutiu migren con ellos. Anque esto supon alredor del 0,5–2,7% de la población europea, les perdes d'esti tipu de caza son menores que cuando la especie yera más numberosa y predecible.
La mayoría de los países europeos tomaron midíes pa caltener al guion de falpayares y tienen polítiques de xestión nacional pa protexelos, y tamién hai un plan d'acción a nivel européu. Los esfuerzos de caltenimientu centrar en monitorizar les poblaciones y la so ecoloxía p'ameyorar la so supervivencia, principalmente por aciu el cambéu de los métodos y periodos de recueya del segáu. Les siegues más tardíes avaguen que se complete la crianza, dexar franxes ensin cortar nos cantos de los campos y segar dende'l centru pa escontra fora amenorguen les baxes mientres la siega. Calculóse que si s'enllantaren estos cambeos nuna escala abondo grande pararíase'l cayente de la población. Tamién s'inclúin ente los oxetivos conservacionistas l'amenorgamientu de la caza illegal y la protección nos países onde inda se dexa'l so caza. Ta llevándose a cabu la reintroducción del guion de falpayares n'Inglaterra, y entamóse la protección de los sos llugares de cría en dellos países más. Cuando la zona de cría inclúi zones urbanes esisten costos, qu'un estudiu alemán pal guion de falpayares envalora en dellos millones d'euros. El guion de falpayares nun paez tar seriamente amenazáu nos sos cuarteles d'iviernu y puede beneficiase de la deforestación, que crea nuevos hábitats abiertos.
Los meyores llugares pa columbralos o escuchalos tán n'Europa central (Polonia), en Rusia y Bielorrusia. Tamién sobreviven pequeñes poblaciones en Francia, en Alemaña o nel Reinu Xuníu, sobremanera nes Hébridas esteriores de Escocia.
Crex pernomada
El guion africanu (Crex pernomada) ye una especie d'ave gruiforme de la familia rallidae, reproducir na mayoría de los países d'África sub-sahariana, dende Senegal, al este de Kenia y hasta el sur de África del Sur, con esclusión de les zones más grebes al suroeste d'África. 
Nun tien subespecies reconocíes, y xuntu al guion de falpayares ("Crex crex") son les úniques dos especies del xéneru "Crex".
Crinifer piscator
El turaco gris (Crinifer piscator) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Musophagidae, presente en bona parte de les sabanes con acacia África occidental subsaḥariana; nun se conocen subespecies.
Crinifer zonurus
El turaco gris oriental (Crinifer zonurus) ye una grande especie d'ave arborea cuculiforme de la familia Musophagidae distribuyida nes zones montiegues del este d'África.
Esti turaco mide un promediu de 50cm de llargor, incluyendo la so llarga cola. El so plumaxe polo xeneral ye abuxáu con tonalidaes marrón. La cabeza, la so cresta eréctil, el so pescuezu y pechu tienen un color marrón buxu. Los sos partes inferiores son de color un color ablancazáu con tonalidaes marrón. Los sos güeyos y picu son mariellos y les sos nales esplegaes tienen unes barres blanques.
Dambos sexos son idénticos, pero los más nuevos tienen una cabeza negra llanuda ensin rayar de plata. 
Ellos son páxaros comunes, ruidosos y visibles, xusto como los sos parientes, Musophaga violacea, pero escarecen d'el so colores brillosos.
Esti turaco pon dos o tres güevos nun nial nuna especie de plataforma nun árbol.
Esta especie alimentar de fruta, sobremanera de figos, y otra materia vexetal.
Crotophaga ani
El garrapatero aní (Crotophaga ani), tamién conocíu como garrapatero piquiliso, anó chicu, pirincho negru mozu, tijuíl picu llisu, y vacamuchacho (na Amazonía peruana), ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae mesma d'América onde se distribúi dende Florida al traviés de les Antilles hasta Trinidá y Tobago, y dende Costa Rica hasta'l norte d'Arxentina, pasando por Brasil, Colombia, Bolivia, Ecuador y el Perú. Nun se conocen subespecies.
Mide unos 33 cm y pesa alredor de 85 g. Los adultos son de color negru uniforme, sacante un llixeru escamado claru nel pescuezu, la parte cimera del pechu y el llombu. El so picu ye anchu y curvu, y a diferencia del restu de miembros del so xéneru nun presenta riegos nin bultos. La so cola ye llarga y el iris de los sos güeyos marrón.
El garrapatero aní ye una especie gregaria. Anque formen pareyes, atópense siempres en grupos ruidosos ocupando un territoriu colectivu en campos abiertos o semi-abiertos y árees de cultivu.
Aliméntase xeneralmente nel suelu. La so dieta inclúi termites, insectos grandes como saltapraos, arañes, ciempiés, pequeñes culiebres, llagarteses y xaronques. Suelen comer frutes y granes cuando los insectos arralecen. Dacuando aliméntense de cachiparros y otros parásitos d'animales de llendo. En dellos llugares puede ver siguiendo los tractores que llabren el campu.
El nial, construyíu de forma comunal por delles pareyes, ye grande y fondu con forma de copa, fechu de fueyes. Allugar a ente 2 a 6 metros del suelu nos árboles. Los niales pueden ser ocupaos por 6 a 10 aves. Les femes ponen el so güevos azulverdosos nel nial y comparten la incubación y alimentación de los pitucos. Cada fema puede poner de 4 a 7 güevos, atopándose niales con más de 29 güevos. La incubación dura de 13 a 15 díes.
Crotophaga major
El garrapatero mayor (Crotophaga major) ye una especie d'ave de la familia Cuculidae que vive en Suramérica y el sur de América Central. 
Mide unos 48  de llargu, de los cualos casi la metá correspuenden a la so llarga cola, y pesa alredor de 170 g. El plumaxe de los adultos ye totalmente negru con irisaciones azules. Tien un enorme picu, a mediu camín ente'l d'un cuervu y un tucán, derrotu longitudinalmente de llínees abuitaes. El iris del güeyu de los adultos ye blancu ente que el d'el neñones ye escuru.
Ye una ave migratoria siquier en delles parte de la so área de distribución. Habita dende Panamá y Trinidá travesando la Suramérica tropical, hasta'l norte d'Arxentina. 
Esta ave alcuéntrase en manglares, montes semiabiertos cerca a mases d'agua, y los cantos de los montes. 
Ye una especie bien gregaria que siempres s'atopa en ruidosos grupos. Ente'l so llamaes atopen gazníos y soníos paecíos al los del pavu. Aliméntase d'insectos grandes, llagarteses y xaronques.
Constrúi niales comunales, que comparten delles pareyes. Tien forma de concu fondu de ramines forráu con fueyes asitiáu qu'asitien nun árbol ente 2 y 5 m d'altor. Delles femes ponen los sos güevos azules nel mesmu nial y comparten la so incubación. Los niales pueden contener de trés a diez güevos.
Crotophaga sulcirostris
El garrapatero asurcado (Crotophaga sulcirostris), tamién conocíu como garrapatero pijuy, garrapatero curtidor, pijuíl, anó de picu estriáu, anó picu derrotu, guardacaballos y matacaballos, ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae llargamente distribuyida pol continente americanu. Topar dende Texas, nos Estaos Xuníos, hasta'l sur de Bolivia y norte de Chile y Arxentina. Nun se conocen subespecies.
Ye un ave dafechu negra, paecida a un cuquiellu, col picu grande, curvu, alto derrotu d'estríes llonxitudinales. Mide de 30,5 a 34,5 cm. Machos y femes son similares. Tien una llarga cola, pero les nales son curties y arrondaes, polo que nun ye un bon volador; el so vuelu ye débil y consiste en planeos y aleteos alternaos, suelen saltar pel suelu, con frecuencia cerca del ganáu. Como los demás miembros de la so familia, ente los que s'atopen los cuquiellos y correcaminos, tien nes pates dos deos empobinaos escontra alantre y dos escontra tras. 
Estrémase del so pariente cercanu, el garrapatero ani ("Crotophaga ani"), pola presencia de riegos nel picu y l'ausencia d'un bultu nel mesmu, y del garrapatero mayor ("Crotophaga major") porque ésti ye mayor y de güeyos claros. Amás, los trés especies tienen distribuciones distintes, anque en delles zones lleguen a sobrelaparse. Otra característica distintiva ye la voz, un "ti-jú" o "pi-jú" repitíu, que ye l'orixe del so nome vulgar en dellos países.
Como les demás especies del so xéneru, habita n'árees abiertes o semiabiertas, como ecotonos, pacionales, sabanes, güertus y campos de cultivu. Tien una dieta basada en granes, insectos y frutos. Son aves gregaries y viven en grupos d'hasta cinco pareyes reproductives. Defenden un territoriu común y ponen los güevos nun nial común. Los güevos son guaraos por tolos miembros del grupu, que tamién s'ocupen del cuidu de la proxenie. Pel hibiernu retírase de Texas y del norte de Méxicu.
En Méxicu ye llamáu pijuy o pijul, chicurro nel estáu de Guerrero y ye bastante conocíu nes rexones templaes tropicales. Nel estáu de Veracruz esiste un son jarocho de dominiu públicu conocíu como "El Pijul":
Yá voi amáu mio
porque ta soplando'l vientu,
que cuando canta'l pijul,
que cuando canta'l pijul
enlleno de sentimientu.
Cryptophaps poecilorrhoa
La palombu culipinta (Cryptophaps poecilorrhoa) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae, la única del xéneru Cryptophaps. 
Ye reinal de les selves montiegues de Célebes.
Crypturellus atrocapillus
El tinamú capirotado o inambú de capa negra ("Crypturellus atrocapillus") ye una especie d'ave de la familia Tinamidae, que s'atopa en Bolivia, Brasil y el Perú.
Vive na tierra firme y les árees inundables del monte húmedu de la Amazonia y en campos redoma, per debaxo de los 900 m de altitú.
Mide ente 28 y 31 cm de llargor. L'envés, les nales y la grupa son de color marrón con pintes corites; nel pileu tien un llurdiu negru; el cazu y el gargüelu ye de color castañu acoloratáu ablondu; la base del pescuezu y el pechu son gris escuru; les partes inferiores son de color ante a canela ferrial. El picu ye castañu escuru o negru. Les pates son coloraes brilloses. La fema presenta llínees negres vultables na grupa y les partes cimeres.
Aliméntase principalmente de los frutos que cayen al suelu, tamién de granes, brotos de les flores, fueyes tienres, raigaños y de diversos invertebraos.
Constrúi'l nial nel suelu ente los parrotales ente raigaños aéreos. El machu guara los güevos, que pueden provenir d'hasta cuatro femes distintos, y depués curia de los pitucos hasta que tán llistos pa sobrevivir por sigo mesmos.
Fueron rexistraes dos subespecies:
Crypturellus bartletti
La Tinamú de Bartlett (Crypturellus bartletti) ye un tipu de perdiz común en montes de tierres baxes de América del Sur.
La Tinamú de Bartlett ye una especie monotípica. Toles perdices son de la familia "Tinamidae", y nel gran esquema tamién de les "Ratitae". A diferencia d'otres aves corredores, les perdices pueden volar, anque polo xeneral nun son bones voladores. Toles aves corredores evolucionaron dende la prehistoria a les aves que vuelen, y les perdices son el pariente vivu más cercanu d'estes aves.
"Crypturellus" ta formáu por trés palabres en llatín o griegu. "Kruptos" significa cubiertu o ocultu, "oura" significa cola y "ellus" significa diminutivu. Polo tanto "Crypturellus" significa pequeña cola oculta. "Bartletti" provién de la forma de Bartlett en llatín pa conmemorar a Edward Bartlett.
La Tinamú de Bartlett atopar nos banzaos y los montes de tierres baxes en rexones tropicales y subtropicales d'hasta 500 m (1.600 pies) d'altitú. Esta especie ye nativa al oeste de la Amazonia brasileña, norte de Bolivia y este de Perú, en América del Sur. Tamién s'atopa nel este de Ecuador.
Ye d'aprosimao 27 cm (11 pulgaes) de llargor. Los sos partes cimeros son de color marrón y percima un barreteado negru, el gargüelu y el banduyu son de color blancu, el restu de les partes inferiores son acolorataos, los lladrales tienen barreteado negru, y la so corona ye corita.
Crypturellus berlepschi
El tinamú carbonizu o tinamú (o Inambú) de Berlepsch (Crypturellus berlepschi) ye una especie d'ave tinamiforme de la familia Tinamidae, que s'atopa nos montes húmedos del noroeste de Colombia y Ecuador.
Esti animal lleva'l nome de Hans von Berlepsch na so memoria.
El tinamú de Berlepsch ye d'un color ente gris y marrón con llurdios acolorataos na corona y la nuca. Tien un tamañu d'ente 29 y 32 cm. La fema ye daqué más pesada (512-615 g) que'l machu (430-527 g).
Habita nel monte húmedu de tierres baxes nes rexones tropicales y subtropicales. Tamién demostró que puede sobrevivir nos montes que fueron valtaos. Ta establecíu nel noroeste de Colombia, y de Ecuador.
Crypturellus boucardi
El Tinamú pizarrosu ("Crypturellus boucardi"), ye una especie de Tinamu nativu de los montes húmedos de les tierres baxes de América Central.
El Tinamú pizarrosu tien dos subespecies: 
Crypturellus brevirostris
El tinamú aferruñáu (Crypturellus brevirostris), tamién denomináu tinamú ferrial y inambú castañu, ye una especie d'ave tinamiforme de la familia Tinamidae que vive nes rexones tropicales de Suramérica. 
El términu "Crypturellus" ta formáu por dos palabres griegues y una partícula llatina. "Kryptos" significa «escondíu, cubiertu», "oura" sigunifica «cola», y la partícula "ellus" implica diminutivu. Por ello "Crypturellus" significa «rabín escondíu». Ente que "brevirostris" ta formáu por dos términos llatinos que signifiquen «de picu curtiu».
El tinamú aferruñáu mide de 27 a 29 cm de llargu. Los sos partes cimeros y lladrales son pardu acolorataes llistaes en negru, el so gargüelu ye blanca y el so pechu ye de color acoloratáu intensu, ente que'l so banduyu ye blancu. El so pileu ye de color castañu y les sos pates son de color gris amarellentáu. 
Atopar nos montes de los banzaos y selves tropicales de rexones baxes, hasta los 500 m d'altitú. Esta especie ye orixinaria del norte de Brasil, la Guayana francesa y l'este de Colombia y Perú. 
Como otros tinamús, el tinamú aferruñáu aliméntase principalmente de frutos qu'atopa nel suelu o nos parrotales de baxu altor. Amás aliméntase de pequeñes cantidaes d'invertebraos, brotos de flores, fueyes tienres, granes y raigaños.
Los machos guaren los güevos que pueden venir de hasta cuatro femes distintes, y van encargase de curiar de los pollos hasta que puedan valise por sigo mesmos, xeneralmente a los dos o tres selmanes. Los sos niales alcontrar nel suelu ente les carbes trupes o ente los marayos de raigaños esteriores.
Crypturellus casiquiare
El tinamú casiquiare (Crypturellus casiquiare) llamáu tamién tinambú barreteado o inambú barreteado ye una especie d'ave Tinamiformes de la familia de Tinamidae qu'habita nos montes húmedos de tierres baxes nes rexones subtropical y tropical de Suramérica.
El tinambú barreteado mide alredor de 25 cm de llargor. Ye de color amarellentáu marrón con franxes de color negru, con un pechu un pocu ablancazáu, una cabeza de color castañu y les sos piernes son d'un color verde oliva. Les femes presenten un color más pálidu nel llombu.
Al igual qu'otres perdices, el tinambú barreteado come la fruta del suelu o parrotales de baxa altitú. Tamién s'alimenten de pequeñes cantidaes d'invertebraos (especialmente formigues y termites), brotos, fueyes tienres, granes y raigaños. El machu guara los güevos que pueden provenir d'un máximu de cuatro femes distintos, y depués crialos hasta que puedan sobrevivir por sigo solos, polo xeneral ente 2 y 3 selmanes. El nial atopar nel suelu en parrotales trupos o ente eleváu raigañu contrafuertes.
Vive nos montes de les tierres baxes tropicales y sub-tropicales, a una altitú d'ente 100 y 200 metros (inclusive menos en delles ocasiones). Esta especie ye nativa del este de Colombia y el sur de Venezuela. La so área de distribución ye d'unos 49 000 km².
Crypturellus cinereus
El tinamú o inambú café o cenizo o visiegu, Crypturellus cinereus ye una especie d'ave perteneciente a la familia Tinamidae y apaez en banzaos y montes de tierres baxes nel norte de América del Sur. Pertenecen a una de les families más antigües del mundu de güei, conócense fósiles que se remonten diez millones d'años. Los sos rabiones reflexos xueguen un papel bien importante na so supervivencia.
Ye un páxaru cobarde y reservao. Mide aprosimao 30 cm de llargor. Ye reconocíu pol so cuerpu de color gris-fumu cola corona y la nuca nun tonu acoloratáu-marrón. Estos ayúdenlos a entemecese con ambiente natural polo que ye más difícil sían detectaes polos sos predadores, no que se conoz como cripsis. La parte inferior ye namái un pocu más pálida que'l restu del cuerpu y les patass paecen de color naranxa opacu. Les femes suelen ser llixeramente más grandes que los machos.
Ye conocíu por ser bono d'escuchar, pero bien difícil de ver. Tien un fuerte xiblíu distintivu, que s'escucha principalmente a l'amanecida y al atapecer. Tienen una única nota y pasen casi dos segundos ente cada xiblíu. Esta ave ye capaz de proxectar la so voz pa paecer como si viniera d'otra dirección, colo que ye bien difícil atopar el so allugamientu esactu. La llamada ente machos y femes son similares, magar los machos suelen llamar p'atraer a les femes. El tinamú café se de vezos diurnos. Cuando tán asustaos o son sosprendíos cuerren a cubrir ente la vexetación rápido. Los sos instintos afixéronse a actuar con rapidez, yá que al vivir sobre'l terrén tienen que fuxir pa evitar los depredadores polo qu'escasamente son vistos polos seres humanos. Usualmente caminen en llugar de volar, anque son capaces, pero ye inusual y curtiu. Magar namái puede volar en curtios periodos, facer de manera enérxica y directa. Tienden a apaecer solos o en pareyes, y xeneralmente nun viaxen en grupos.
Los vezos alimenticios dependen de la temporada nel so hábitat, anque na so mayoría son herbívoros. Nel branu la so dieta componer de pequeños frutos, granes ya inclúi pequeños invertebraos. Na dómina ivernizu suel comer una gran variedá de granes o bayes recoyíos sobre'l terrén. Cuando ye nuevu ye más dependiente de los insectos que cuando se converten n'adultos. La Perdiz Cinereous nun escargata coles pates pa buscar alimentu, anque busquen debaxo de les fueyes o usen la so picu pa cavar.
El inambú café fai'l so nial y pon los sos güevos nel suelu del monte. Ponen dos güevos cada temporada. Estos güevos d'un color ente violeta y salmón. Les crias son capaces de movese cuando salen del güevu hasta'l puntu que casi pueden correr asina ruempen el cascarón.
Vive en montes tropicales de tierres baxes o montes pantanosos, hasta los 700 m. d'altitú. Prefieren vivir cerca de los regueros. El so hábitat preferíu ye trupu, escuru y mestu. Esta especie ye nativa del sur de Colombia, el sur de Venezuela, Surinam, Guyana, Guayana Francesa, el norte y l'oeste de Brasil, esti de Ecuador, esti de Perú, y el norte de Bolivia
Crypturellus cinnamomeus
El tinamú canelu ("Crypturellus cinnamomeus") ye una especie de tinamú nativu de los montes tropical y subtropical de Méxicu y América Central.
El tinamú canelu tien les siguientes subespecies: 
Crypturellus duidae
El tinamú patigrís, soisola pata gris o inambú de pates grises "Crypturellus duidae" ye una especie d'ave del la familia Tinamidae, que s'atopa en Brasil, Colombia, Perú y Venezuela.
Vive en carbes seques, varillales, montes húmedos y sabanes, a menos de 500 m de altitú.
Mide de 28 a 31 cm de llargor y pesa en promediu 426 g. El plumaxe de les partes cimeres ye marrón escuru con finamente barres negres na grupa y la cola; el gargüelu ye blanca; la crona, los llaos de la cabeza, el pescuezu y les partes inferiores son de color acoloratáu ablondu, tiñíu de gris na parte cimera del pechu y de color ante acaneláu nel banduyu y con barres negres nos lladrales. La fema tien el plumaxe más escuru na grupa, con barres amarellentaes. Pates grises a azulaes.
Aliméntase de frutos y tamién de pequeñes cantidaes de brotos de les flores, fueyes tienres, granes, raigaños y invertebraos.
El nial atopar nel suelu, ente parrotales trupos o ente raigaños aéreos. El machu guara los güevos que pueden provenir d'hasta cuatro hebras distintos, y depués curia de los pitucos hasta que pueden subsistir por sigo mesmos, de normal 2 a 3 selmanes.
Crypturellus erythropus
La perdiz de pates coloraes, macagua, soisola, tinamú del Madalena o tinamú patirrojo (Crypturellus erythropus), ye una especie d'ave terrestre que s'atopa nes zones tropical y subtropical del norte de Suramérica.
El so llargor total algama ente 27 y 32 cm. El so plumaxe ye de color castañu con llistes nel llombu y les nales, gris nel pechu y amarellentáu nel banduyu. Les llistes son menos vultables nos machos y amás, la cantidá de llistes varia ente les distintes subespecies. Ye a única perdiz de pates coloraes o rosadas.
El so hábitat preferencial ye'l monte secu, anque pueden atopase nos montes húmedos, en carbes de baxa elevación y en pacionales. Prefier altitúes inferiores a 1.300 m. Vive en Guyana, Surinam, Colombia, Venezuela y nordeste de Brasil y na Isla Margarita.
reparóse-y alimentándose de granes, bayes, cascoxos y insectos. Poco se sabe alrodiu del so comportamientu de reproducción, pero los sos güevos son de color lavanda buxu bañáu de rosado.
Considérense como subespecies de perdiz de pates coloraes, les siguientes:
La palabra "Crypturellus" ta formada por trés palabres llatines o griegues: "kryptos" significa "cubierta" o "oculta"; "oura" significa "cola", y "ellus" indica diminutivu. Esto ye, significa "rabín ocultu".
Esta taxonomía entá nun ye definitiva y delles autoridaes consideren los taxones "saltuarius", "idoneus" y "columbianus" como especies distintes y non como subespecies de la perdiz de pates coloraes, anque la Unión Estaunidense d'Ornitólogos refugó la solicitú d'alzales a especies, argumentando que los datos anguaño disponibles nun sofiten la división.
Anque ye frecuentemente común na so área de distribución, la subespecie del Madalena ye bien rara y ta a puntu d'escastase, en tantu'l "tinamú colombianu" considerar en peligru. En dambos casos el problema principal ye la destrucci´´on del hábitat, anque tamién la caza escesiva ye un problema. La IUCN considera al conxuntu de la especie como d'esmolición menor
Crypturellus obsoletus
El tinamú pardu, tinamú café o tataupá acoloratáu (Crypturellus obsoletus) ye una especie d'ave tinamiforme que la so distribución xeográfica ye Colombia centru-oriental a Ecuador oriental, Perú, Bolivia septentrional, Venezuela septentrional, Brasil, Paraguái oriental y Arxentina nordés.
Tien una llongura de 25 a 30 cm. Pesu: 358-482 g (machu), 395-548 g (fema). 
Descripta por Temminck como "Tinamus obsoletus" en 1815.
Subdividida en 9 subpecies: 
La subespecie " traylori" ye considerada por dellos autores como una especie distinta.
Crypturellus parvirostris
El Tataupá Chicu ("Crypturellus parvirostris") ye un tipu de Tinamidae comúnmente atopáu nes sabanes húmedes nel Amazones en Sud América.
Crypturellus ptaritepui
El tinamú o inambú tepuy (Crypturellus ptaritepui) ye una especie d'ave tinamiforme que s'atopa nos montes húmedos de monte de los tepuyes, nel sureste de Venezuela.
El tinamú tepuy mide aprosimao 27 cm de llargor. La parte cimera de la cabeza y la parte posterior del pescuezu son marrón acoloratáu, escuru nel llombu, y escuru con reflexos acolorataos per debaxo del so pechu. Los llaos de la cabeza y el gargüelu son de color gris, el so quexal cimeru ye de color negru, mariellu la inferior cola punta de color negru, y les sos pates son de color oliva.
Atopóse nos siguientes tepuyes: Ptaritepui, Auyantepui, Chimantátepui, y Sororopán-tepui, del sureste del estáu de Bolívar en Venezuela. Alcuéntrase ente los 1350 y 1800m d'elevación. El so hábitat ye'l tropical húmedu de monte en zones montiegues o arbustives.
Crypturellus soui
El tinamú chicu, gongolona, erre o gallinita de monte (Crypturellus soui) ye una especie d'ave de la familia Tinamidae. Alcuéntrase en América Central y América del Sur.
La palabra "Crypturellus" ye la resultancia de de tres palabres llatines o grieges: "kryptos" significa "cubiertu o ocultu", "oura" significa "cola", y "ellus" significa "diminutu". Poro, "Crypturellus" significa pequeña cola despintada.
Llámase tinamúes a les aves de la familia Tinamidae, perteneciente al clado de les ratites (Ratitae). A diferencia d'otres ratites, los tinamúes pueden volar, anque polo xeneral nun son fuertes voladores. Toles ratites evolucionaron de les prehistóriques aves voladores, y los tinamúes son los parientes vivos más cercanos d'estes aves.
Ye un residente criáu nos montes tropicales de tierres baxes, nel monte en cantu del ríu, montes de fueyes perennes de tierres baxes, montes secundarios, y parrotales de tierres baxes, a una altitú de 2.000 msnm. Tamién suelen utilizar abondo los montes claros vaciaos y plantíos o tierra cultivada. El tinamú chicu alcuéntrase al traviés del centru y sur d'América Central y el norte de Suramérica.
El tinamú chicu ye vistu dacuando en montes trupos, na escuridá, diéndose pola maleza. Puede ser atopáu poles sos llamaes lentes de xiblíu (berru nidiu y descendente; tamién una serie de notes soles, con ritmu qu'aumenta escontra'l final) dáu por dambos sexos. Come granes, bayes y dellos insectos.
La dómina de reproducción del tinamú chicu va de mayu a ochobre. El so nial ye una pequeña depresión nel suelu del monte, dacuando forráu con unes poques fueyes na base d'un árbol. Usualmente ponen 2 güevos (dacuando namái unu), que son de color moráu escuru brillante y d'aprosimao 41 por 32 mm. Los güevos son guaraos pol machu. Les críes son precoces, y pueden correr casi asina salen del güevu.
El tinamú chicu mide aprosimao 22 a 24 cm de llargu y pesa unos 220 g. Trátase d'una especie de tinamú cobarde, reserváu y solitariu. Anque paeza asemeyáu a otres aves que viven nel suelu, como'l falpayar y el urogallo, nun ta rellacionáu con estos grupos d'aves n'absolutu. Ye una ave regordeta reconocida pol so pequeñu tamañu. Tien un plumaxe de color marrón "sarriu", con una solombra gris na cabeza. El so pescuezu ye pardusco, col gargüelu ablancazáu, y el so banduyu ye de color canela brillosa. La fema, na parte inferior, ye d'un tonu marrón acoloratáu más brillosu que'l machu. Les sos pates pueden ser de color gris, aceituna o mariellu.
La IUCN llista'l tinamú chicu como "Menor Esmolición" (LC), con una gama d'escurrimientu de 9.500.000 km (3.670.000 m cuadráu).
Notes
1. ^ a b c BirdLife International (2008) 
2. ^ a b c d y f g h i j k l m n o Brands, S. (2008) 
3. ^ a b American Ornithologists' Union (1998) 
4. ^ a b c d y f g h i j k l m n o p Clements, J (2007) 
5. ^ Gotch, A. F. (1195) 
6. ^ Davies, S. J. J. F. (2003) 
7. ^ a b BirdLife International (2008)(a)
Crypturellus strigulosus
El tinamú brasileñu (Crypturellus strigulosus) ye una especie d'ave tinamiiforme de la familia Tinamidae que vive n'en les selves húmedes de Suramérica.
La palabra "Crypturellus" ta formáu por trés términos griegos y llatinos. "kruptos" que significa «ocultu», "oura" que significa «cola», y la terminación "ellus" qu'implica diminutivu.
El tinamú brasilieño nun ta estremáu d'en subespecies. Como tolos tinamús pertenez a la familia Tinamidae, que de la mesma se engloba dientro d'as ratites, pero a diferencia de les grandes ratites los tinamús nun perdieron la capacidá de volar.
El tinamú brasileñu mide alredor 28 cm de llargu. Los sos partes cimeros son de color pardu acoloratáu, tien el gargüelu ablondu, el pechu gris, el banduyu ablancazáu, coles pates marrones. La fema tien un franjeado negru característicu y les sos partes cimeros son de color ocráceo.
El tinamús brasileñu aliméntase principalmente de frutos que recueye nel suelu y nos parrotales baxos. Tamién come pequeños invertebraos, brotos de flores, fueyes tienres, granes y raigaños. 
Los machos encargar de guarar los güevos que pueden ser de delles femes, hasta cuatro distintos, y tamién s'encarguen de curialos hasta que son capaces de valise por si mesmos, xeneralmente a les 2–3 selmanes. Constrúin el so nial nel suelu ente la vexetación trupa.
Atopar nes selves amazóniques de Bolivia, Brasil y Perú, hasta los 500 metros d'altitú.
Crypturellus tataupa
El tataupá común o tinamú tapaupá (Crypturellus tataupa) ye una especie d'ave de la familia Tinamidae. Habita nel monte secu y nes rexones tropical y subtropical del sudeste de Suramérica.
"Crypturellus" ta formáu por trés palabres llatines o griegues. "Kruptos" significa "cubiertu" o "escondíu", "oura" "cola" y "ellus" "diminutivu". Poro, "Crypturellus" quier dicir "pequeña cola escondida".
== Taxonomía Toes los tataupá pertenecen a la familia de los tinámidos, y nuna clasificación más amplia, tamién a la de los ratites. A diferencia d'otros ratites, los tinámidos pueden volar, anque polo xeneral nun se destacar pol so vuelu. Tolos ratites evolucionaron dende la so antigua condición d'aves voladores prehistóriques, y los timénidos son los parientes vivos más cercanos de dichos páxaros.
El tataupá común tien cuatro subespecies:
El tataupá común mide aprosimao veinticinco centímetro de llargu. El so parte cimeru ye de color marrón escuru, con una corona del mesmu color y un pescuezu gris maciu. Los llaos de la so cabeza y el pechu presenten un tonu abuxáu más escuru, vetáu de mariellu amarronao. El so picu y pates son de color coloráu purpúreo.
Al igual qu'otros timénidos, el tataupá común come fruta cayida al suelu o parrotales baxos. Tamién comen pequeñes cantidaes de invertebraos, pétalos de flores, fueyes cayíes, granes y raigaños. El machu guara los güevos, que tienen de provenir de cuatro femes distintos, y criar hasta que tán llistos pa valise por sigo mesmos, daqué que tarda ente dos y tres selmanes. El nial allúgase sobre la tierra metanes parrotales trupos o ente raigaños crecíos.
Esta ave prefier el monte secu a mil cuatrocientos metros d'altor sobre'l nivel del mar. Tamién puede atopá-ylo en montes más baxos o parcialmente valtaos. Ye mesma del nordés de Brasil, l'este de Bolivia, el norte d'Arxentina, tou Paraguái y l'oeste de Perú, toos países suramericanos. Tamién-y lo columbró al sur de Ecuador.
El IUCN clasificó al tataupá común como un animal que nun ta en peligru d'estinción, con una localización que toma 4.900.000 kilómetros cuadraos.
Crypturellus undulatus
El tataupá llistáu o tinamú onduláu (Crypturellus undulatus) ye una especie d'ave tinamiforme mesma de Suramérica.
Ye una ave común dientro de la so área de distribución, habita en montes, carbes y árees de crecedera secundaria (onde vilten los árboles tres baltar). 
Vive sobre'l suelu, por ente la vexetación baxa. Tien reclamu xiblante.
La dieta consiste en granes, bayes ya insectos. 
Según dellos estudios el machu apariar con delles femes, que se mueven en grupu d'un machu a otru. Cada machu guarda un solu nial, nel cual guara los güevos de toles sos pareyes.
==Subespecies conocen seis subespecies de "Crypturellus undulatus":
Crypturellus variegatus
El tinamú abigarrado (Crypturellus variegatus) ye una especie d'ave de la familia de los tinamús (Tinamidae). Distribuyir pola cuenca amazónica: Colombia, Venezuela, Ecuador, Perú, Bolivia, Guyana, Guayana Francesa, Surinam y Brasil. Nun tien descrites subespecies.
Mide ente 25,5 y 26,5 cm. El so plumaxe presenta un patrón que-y fai bono d'estremar d'otros tinamúes. Penriba ye d'un color escuru, con un barrado marrón-canela bastante notable; ente que, en contraste, el so pechu y el so pescuezu (quitando'l so gargüelu que ye blanca) son d'un marrón anaranxao vivu, que va faciéndose más claru nel banduyu. La so cabeza ye corita. Les sos pates son d'un color apagáu verde olivaceo-grisaceo; los sos güeyos marrones; y el so picu negru, cola base ablancazada amarellentada.
Cuculus clamosus
El cucu negru (Cuculus clamosus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive nel África subsaḥariana.
El cuquiellu negru mide en promediu 30 cm de llargor. El plumaxe de les sos partes cimeros ye negru, con dalguna iridiscencia verde y les puntes de la cola blanques. El color de les sos partes inferiores presenta variaciones según les subespecies y tamién individuales. Los individuos de la subespecie "C. c. clamosus" pueden ser totalmente negros, o bien, presentar ciertu barrado castañu nel pechu (sobremanera femes) o presentar un llixeru barrado blancu nel banduyu. Sicasí los individuos de la subespecie "C. c. gabonensis" tienen el gargüelu coloráu y el so pechu y banduyu son blancos con barrado negru. Los xuveniles son pardos.
El cuquiellu negru, como otros cuquiellos, practica'l parasitismu de puesta. Los sos principales güéspedes son los paniegues de parrotal, especialmente'l bubú abisinio y el bubú pechirrojo.
Cuculus crassirostris
El cucu de Célebes (Cuculus crassirostris) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae endémica de la isla de Célebes, en Indonesia.
Cuculus gularis
El cucu barbiblanco (Cuculus gularis), tamién denomináu cucu africanu y cuquiellu africanu, ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive nel África subsaḥariana.
El cuquiellu barbiblanco ye una ave Migración de les aves migradora intraafricana, que se mueve dende la rexón al sur del Sahel hasta'l sur d'África. 
Puede atopase n'Angola, Benin, Botsuana, Burkina Faso, Camerún, Chad, Costa de Marfil, Djibouti, Eritrea, Etiopía, Gabón, Gambia, Ghana, Guinea-Bisáu, Kenia, Liberia, Malaui, Malí, Mauritania, Mozambique, Namibia, Níxer, Nixeria, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Ruanda, Senegal, Sierra Lleona, Somalia, Sudáfrica, Sudán, Sudán del Sur, Suazilandia, Tanzania, Togu, Uganda, Zambia y Zimbabue.
El so hábitat natural son les sabanes arbolaes y los montes abiertos, y evita les selves trupes.
Foi descrita científicamente pol naturalista inglés James Francis Stephens en 1815 como una subespecie de "Cuculus canorus", anque na actualidá considérase una especie estreme. Nun se reconocen subespecies.
Como otros cuquiellos practica'l parasitismu de puesta.
Cuculus lepidus
El cucu de les Sonda (Cuculus lepidus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive nel sudeste asiáticu. Nel pasáu clasificábase xuntu al cuquiellu oriental ("C. saturatus") y el cuquiellu de Horsfield ("C. optatus") nuna soloa especie, "C. saturatus", pero na actualidá considérense especies separaes en función de los sos distintos cantares, talles y plumaxes.
Mide de 29–30 cm de llargu. Los sos partes cimeros, gargüelu y parte cimeru del pechu son de color gris escuru. El restu de les sos partes inferiores son de color crema con llistes negres. La so cola ye corita con llixos blancos. Les femes amás tienen un morfo ablondu, coles partes cimeres pardu acoloratáu y les partes inferiores daqué más clares, con llistes tantu percima como per debaxo. El cuquiellu oriental y el cuquiellu de Horsfield tienen un aspeutu similar al cuquiellu de les Sonda pero son más claros y coles partes inferiores menos amarellentaes y les llistes de les partes inferiores más estreches.
El cantar del cuquiellu de les Sonda xeneralmente consiste nuna primer nota curtia siguida de dos o trés más llargues y baxes de tipu ""hup"" notes. El cantar completo ye más agudu qu'el del cuquiellu oriental qu'emite trés o cuatro ""hup"".
Foi descritu como especie en 1845 pol naturalista alemán Salomon Müller. En 1940 foi incluyíu dientro de la especie del cuquiellu chicu ("C. poliocephalus") por James Llee Peters na so obra "Check-list of the Birds of the World". En 1975 J. H. Becking concluyó que formaba parte de "C. saturatus" basándose nes semeyances de la so canta, el color, la estructura del pulgu de los sos güevos y la selección de güéspedes pa criar al so pitucos. Ben King propunxo en 2005 que tendría de considerase una especie estreme poles diferencies de tamañu y plumaxe y nuevos estudios sobre los sos cantares.
Suélense reconocer dos subespecies. "C. l. lepidus" ye la forma que s'atopa na mayor parte de la so área de distribución y la subespecie "C. l. insulindae" qu'ocupa Borneo y puede estremase pelos sos partes inferiores más escures.
Estender dende'l sur de la península malaya poles islles de la Sonda: Sumatra, Xava, Borneo, Bali, Seram y el restu de les islles menores de la Sonda, hasta Timor. El cuquiellu de les Sonda nun ye migratoriro, a diferencia del cuquiellu oriental y el cuquiellu de Horsfield colos cualos asolapa la so área de distribución mientres l'iviernu boreal. Habita nos montes, principalmente nes rexones montanas. Atopar n'altitúes ente los 950–1700 m na península malaya, ente los 1300–2700 m en Borneo y percima de los 1000 m en Java, Sumatra y la Wallacea. Créese que la so población ta en lentu cayente pero inda tien un tamañu y estensión considerables polo que ta clasificáu como especie so esmolición menor por BirdLife International.
Aliméntase principalmente d'insectos, principalmente guxanos, y tamién come frutos. Ye una ave discreta difícil ve atopar a nun ser pol so cantar.
Ye un parásitu de puesta, les femes ponen los sos güevos nel nial d'otres aves. Rexistróse que parasitan los niales del mosquiteru coronicastaño na península malaya, del mosquiteru tribandeado y el mosquiteru pechiamarillo en Sabah (Borneo) y del mosquiteru tribandeado, el mosquiteru de la Sonda y el ruiseñor bastardu de Muller en Java. Los sos güevos son ablancazaos con llixos marrones.
Cuculus micropterus
El cucu alicorto (Cuculus micropterus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive en Asia. Ye una ave solitario y cobarde, que s'atopa nos montes y arbolees abiertes hasta los 3600 msnm.
Ye una especie de cuquiellu de tamañu mediu na que dambos sexos tienen aspeutu asemeyáu. Los sos partes cimeros son de color gris ente que les inferiores son blanques con un mestu franjeado negru horizontal. La so cola tamién ta llistada con una llista subterminal escura y la punta blanca. Les aves nueves tienen llurdios blancos nel pileu amás del gargüelu y cazu blanques qu'oldeen cola so cara escura. Los xuveniles son más parduzos y tienen les puntes blanques más anches nes plumes de les nales y cabeza. El so aníu ocular ye de tonos del gris al mariellu (una característica que comparte col cucu común). El color del so iris bazcuya d'el color marrón claro al acoloratáu. Les femes estremar de los machos por tener el so gargüelu d'un gris llixeramente más claru y ser más pardos la so cola y pechu. Amás el llistáu del so banduyu ye más estrechu que nos machos. Los pollos caracterizar por tener la boca de color coloráu anaranxáu y los cantos mariellos.
El so cantar ye altu y con series de cuatro notes, que pueden trescribise como "ko-ko-ka-ku". Detectóse poca variación rexonal nos sos cantares anque los de China si alcen a la fin.
Esta especie atopar nuna amplia zona del sur y este d'Asia. El so hábitat favoritu son los monte caducifolius y selves pero tamién s'atopa en xardinos y zones de carba trupa. 
Paez ser que dalgunos poblaciones migren al sur pel hibiernu, anque tamién hai poblaciones poblaciones reproductives sedentaries nel sur. En dellos llugares son abondo abondosos mientres la estación de cría, apaeciendo siquier una ave cantando cada 2 km² en y norte de la India.
Reconócense generalmetne dos subespecies. La nominal que s'atopa na mayor parte de la so área continental y "concretus" (S. Müller, 1845) que ye menor y más escura y apaez na península malaya, Xava, Sumatra y Borneo. Estes aves son de mayor tamañu na rexón de Amur y Swinhoe describe una forma nel norte de China como "Cuculus michieanus" y Walter Norman Koelz describe la forma "fatidicus" nel nordés de la India.
Aliméntase de guxanos peludas y otros insectos, anque amás de vegada en cuendo comen frutos. Xeneralmente aliméntense nes copes de los árboles, recoyendo insectos de les sos cañes, y dacuando faciendo pequeños vuelos p'atrapar formigues alaes y escasamente restolar nel suelu.
El cuquiellu alicorto practica'l parasitismu de puesta. Les femes ponen los sos güevos nos niales d'otres especies, principalmente nos niales de güevu nes drongos y córvidos. Quita y cómese un güevu del nial escoyíu y sustituyir por unu de los suyos. La dómina de cría varia según les rexones, de mayu hasta xunetu en China, de marzu a agostu n'India, de xineru a xunu en Myanmar y de xineru a agostu na penínsua malaya.
Ente les especies güéspedes inclúyense "Lanius cristatus" na rexón de Amur; "Dicrurus macrocercus" y "Pica cyanea" en China. Na India reparar alimentaos por drongos reales y "Dicrurus leucophaeus". Ente les demás especies güéspedes alcuéntrase "Oriolus larvatus", "Arachnothera magna", "Eurylaimus ochromalus" y "Dicrurus paradiseus".
Los güevos de cuquiellu eclosionen a los 12 díes ente que los de "Lanius cristatus" tarden 14 díes na rexón de Amur. Al tercer o cuartu día los pollos de cuquiellu emburrien col so llombu al restu de pollos y güevos fuera del nial. Esti comportamamiento instintivu piérdese pocu dempués.
Cuculus optatus
El cucu de Horsfield (Cuculus optatus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive en Eurasia. Nel pasáu clasificóse como subespecie del cuquiellu oriental ("C. saturatus"), pero les diferencies nos sos cantares indicaron que teníen de tratase como especies separaes. De cutiu desígnase-y el nome binomial de "Cuculus horsfieldi", n'honor de Thomas Horsfield, pero na actualidá mayoritariamente considérase que "Cuculus optatus" ye'l sinónimu que tien de prevalecer.
Mide ente 30-32 centímetros de llargu y tien un valumbu alar de 51-57 centímetros, y pesa ente 73-156 gramos. Los machos tienen la cabeza, pechu y partes cimeros de color gris. El so banduyu ye ablancazáu con llistes horizontales escures. La zona cercana a la cloaca xeneralmente ye de color crema y con poques marques. Les sos pates son de color mariellu anaranxáu y tien un aníu ocular mariellu. Les femes adultes y los xuveniles presenten dos fases. La fase gris tien el plumaxe similar a los machos pero col pechu parduzu. Los de la fase ablonda son de color pardu acoloratada, coles partes cimeres daqué más clares, con un intensu franjeado escuru por tol cuerpu, incluyíu'l obispillo.
Tien un aspeutu bien similar al cuquiellu común ("C. canorus") anque ye daqué mayor coles nales y la cola más llargues y la cabeza y el picu proporcionalmente menores. El gris del so plumaxe ye llixeramente más claru y les llistes escures de les sos partes inferiores son un pocu más estreches. La zona cloacal del cuquiellu común xeneralmente ye de color blancu con llistáu escuru. Los individuos de la so fase ablonda, a diferencia del cuquiellu de Horsfield, tienen el obispillo llisu, ensin llistes escures.
L'aspeutu del cuquiellu oriental ("C. saturatus") ye bien paecíu al cuquiellu de Horsfield anque ye llixeramente más pequeñu y coles nales más curties.
La llamada del machu del cuquiellu de Horsfield ye una serie repitida de notes baxes en forma de "pu-pu", acentuando dambes igual. Ye bastante paecíu a la llamada d'una abubilla. Puede empecipiase con frases de cuatro a ocho notes o notes estridentes. La llamada de les femes ye un trino fondu y resonante. Xeneralmente estes aves son silencioses fuera de la estación de cría. Sicasí la llamada del cuquiellu oriental consiste nuna serie frases de trés o cuatro notes nes cualos la primera ye más alta.
Cría nuna amplia área de Eurasia. Añera na mayor parte de Rusia al oeste de la república de Komi con dalgún rexistru ocasional tan al oeste como San Petersburgu. Tamién cría nel norte de Kazakstán, Mongolia, el norte de China, Corea y Xapón. Rexistráronse aves en parada nupcial en Finlandia nos últimos años pero por cuenta de los sos problemes d'identificación nun se consideren rexistros seguros. 
La estensión esacta de la so área d'ivernada ye incierta por cuenta de los sos vezos discretos y a la dificultá d'estremalo del cuquiellu oriental y otres especies similares. Créese que llega hasta la península malaya, Indonesia, les Filipines, Nueva Guinea, Micronesia occidental, les islles Salomón y el norte y este d'Australia con llegaes ocasionales a Nueva Zelanda. Apaez como divagante en Ucrania, Israel y Alaska.
Habita principalmente nos montes tantu nos de coníferes, caducifolios o mistos. Aliméntase principalmente d'insectos y los sos gates, que busca nos árboles, ente los parrotales y tamién nel suelu. Xeneralmente ye una ave discreto y difícil de ver.
Como la mayoría de los cuquiellos practica'l parasitismu de puesta, les femes ponen los sos güevos nos niales d'otres aves. Paratita con frecuencia'l nial de los mosquiteros , "Phylloscopus", col mosquiteru boreal, el mosquiteru de Temminck, mosquiteru musical y mosquiteru común. Tamién parasita al bisbita de Hodgson y al colirobusto de cabeza escamosa. Los sos güevos son de color uniforme y daqué brillosu y varien en color, con frecuencia mimetizándose colos de la especie güéspede. Los pollos de cuquiellu eclosionen a los 12 díes d'incubación. Los pollos de cuquiellu nacen desnudos y tienen l'interior de la boca d'un llamativu color naranxa con llurdios negros. Al poco de nacer el pollu de cuquiellu emburria fora del nial a los demás pollos o güevos pa quedase con tolos recursos alimenticios que puedan apurrir los sos padres adoptivos. Los pollos grandes son coritos motudos en blancu y col banduyu pardu llistáu en blancu. Abandonen el nial ente los 17–19 díes tres la eclosión.
Cuculus poliocephalus
El cucu chicu (Cuculus poliocephalus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive en Asia y África.
El cuquiellu chicu ye un migrador de llargues distancies que cría nel este d'Asia y el Himalaya y muévese hasta l'este d'África y Sri Lanka. Puede atopase en Asia en Bangladex, Bután, China, Hong Kong, el norte de la India, Xapón, Corea del Norte, Corea del Sur, Laos, Myanmar, Nepal, Pakistán, Rusia, Sri Lanka, Tailandia, Vietnam; y en África en: República Democrática d'El Congu, Kenia, Malaui, Seixeles, Somalia, Sudáfrica, Tanzania, Zambia, y Zimbabue.
Foi descritu científicamente pol naturalista inglés John Latham en 1790. Nun se reconocen subespecies.
Cuculus rochii
El cucu malgax (Cuculus rochii) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive n'África Oriental. Anque cría namái en Madagascar, pasa la estación non reproductiva en dellos países del este d'África como Burundi, Malaui, Ruanda, Sudáfrica, Uganda, Zambia y l'este de la República Democrática d'El Congu.
El cuquiellu malgax ye un cuquiellu espodáu y pequeñu, que mide unos 28 cm de llargu.
Cuculus saturatus
El cucu oriental (Cuculus saturatus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive en Asia. Ye una ave migratoria que cría nel este d'Asia, dende'l Himalaya hasta China y Taiwán, y migra a la península malaya y les islles de la Sonda pa pasar l'iviernu.
Nel pasáu considerábase que'l cuquiellu de Horsfield ("Cuculus optatus") y el cuquiellu de les Sonda ("Cuculus lepidus") formaben parte d'esta especie.
Cuculus solitarius
El cucu solitariu (Cuculus solitarius) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive nel África subsaḥariana.
Miden ente 28 y 30 cm de llargor. El plumaxe de les partes cimeres ye de color gris escuru y el de les inferiores de color blancu llistaes en negru, a esceición del frontal del pescuezu y la parte cimera de pechu que son acolorataos. Tien aníos perioculares mariellos.
Alcuéntrase n'Angola, Benin, Botsuana, Burundi, Camerún, República Centroafricana, Chad, El Congu, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Etiopía, Gabón, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bisáu, Kenia, Lesothu, Liberia, Malaui, Malí, Mozambique, Namibia, Nixeria, Ruanda, Senegal, Sierra Lleona, Somalia, Sudáfrica, Sudán del Sur, Suazilandia, Tanzania, Togu, Uganda, Zambia y Zimbabue.
El so hábitat preferíu son los montes. Xeneralmente atópense en solitariu. Aliméntase d'insectos.
Los cuquiellos solitarios suelen apariase con más d'una pareya. Practiquen el parasitismu de puesta, ponen los sos güevos nos niales d'otres especies que críen a los pollos. Les femes ponen alredor de 20 güevos parduzos cada temporada distribuyíos en dos talos niales.
Cuculus varius
El cucu chikra (Cuculus varius) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae qu'habita nel subcontinente indiu. Asemeyar al gavilán chikra, inclusive na so forma de volar y postura cuando ta posáu. Como otros cuquiellos ye un parásitu de puesta que pon los sos güevos nos niales de páxaros como los timálidos. 
El cuquiellu chikra ye un cuquiellu de tamañu ente mediu y grande, col tamañu averáu d'un palombu (alredor de 34 cm). El so plumaxe de les sos partes cimeros ye pardu buxu y les inferiores son ablancazaes con un llistáu horizontal castañal. La so cola tamién ta llistada. Dambos sexos son similares anque los machos tienden a ser más grandes. Presenten un característicu aníu periocular mariellu. El neñones tienen el pechu chiscáu de llixos pardos de forma similar a'l neñones del gavilán chikra, que tienen forma de «V» nel banduyu. Nuna primer güeyada puede ser confundíu con un gavilán. El so vuelu directu usando un amiestu d'aleteos y planeos asemeya a la cadencia de vuelu de los gavilanes (especialmente al chikra) y cuando ta posáu mueve la so cola de llau a llau como ellos. Munchos páxaros pequeños y esguiles emiten les sos llamaes d'alarma na so presencia como faen col gavilán.
Puede confundise col cucu grande, anque esti suel presentar llixos escuros en gargüelu y pechu. Los mozos cuquiellos chikra tienen el cazu claru pero los cuquiellos grandes mozu tener negra.
L'exemplar tipu foi recoyíu por Martin Hendriksen Vahl en Tranquebar en Tamil Nadu en 1797. Dellos espertos catalogar dientro de "Hierococcyx" y otros nel xéneru "Cuculus".
Reconócense dos subespecies, la nominal de la India y Bangladex y "ciceliae" de les rexones montascoses de Sri Lanka. Les poblaciones continentales tienen el plumaxe más claru que "ciceliae".
El cuquiellu chikra atopar na mayor parte del subcontinente indiu dende Pakistán nel oeste y hasta Bangladex nel este, y llegando hasta hasta Nepal, Bután nel norte y hasta Sri Lanka nel sur. Polo xeneral ye una ave sedentaria pero les poblaciones que s'atopen en zones altes o grebes realicen desplazamientos locales. Dellos individuos de les poblaciones de la India enviernen en Sri Lanka. Nos montes del centru de Sri Lanka atópense les poblaciones de "ciceliae" que son sedentaries. Nel Himalaya suel atopase n'altitúes baxes, xeneralmente per debaxo de los 1000 m y el cuquiellu grande tiende a ser más abondosu n'altitúes mayores.
Ye una especie arborícola que raramente baxa al suelu. Ente los sos hábitats atópense los montes caducifolios y los semiperednes, les arbolees ya inclusive los xardinos.
Los cuquiellos chikra alimentar d'insectos, especialmente de guxanos peludas. Les tripes de los guxanos con frecuencia contienen toxines que los cuquiellos xeneralmente quiten primiendo y estregando los guxanos contra les cañes enantes de tragales. Los cuquiellos dixebren nel estómagu los pelos de los guxanos y los regurgitan.
Mientres los meses de branu, enantes de los monzones, los machos son fácilmente detectables polos sos cantares de trés notes, que repiten 5 o 6 vegaes, que van xubiendo en tonu y terminen abruptamente. Escuchar mientres el día y frecuentemente nes nueches de lluna clara. Les llamaes de les femes son series de notes chirriantes. 
Como munchos cuquiellos esta especie practica'l parasitismu de puesta, con preferencia polos timálidos principalmente del xéneru "Turdoides", anque tamién se rexistró en miembros del xéneru "Garrulax". 
La so dómina de cría ye de marzu a xunu, coincidiendo cola de dellos charranes miembros de "Turdoides". Suelen poner un solu güevu en cada nial, que ye azul como'l de los sos güéspedes. El pollu recién eclosionado de normal tira del nial los güevos del güéspede que lu criará hasta'l so total desenvolvimientu, al que va siguir mientres casi un mes en dexando'l nial. T C Jerdon apunta que non siempres espulsa del nial a los demás güevos y que dacuando puede trate a'l neñones al pie de mozos charranes. Cuando se mueven coles bandaes de charranes los pollos de cuquiellu emiten una llamada chillona de tipu "kii-kii" pa pidir comida a los sos padres adoptivos que s'atopen nel grupu. Les principales especies hospedadoras na India son "Turdoides striatus" y "Turdoides affinis". Hawk-cuckoos also parasitise the Large Grey Babbler "Turdoides malcolmi". En Sri Lanka el so güéspede ye "Turdoides striatus".
Esta especie de la mesma sufre del parasitismu de viermes de los güeyos, y atopáronse nel cuévanu orbital viermes del xéneru "Oxyspirura".
Cyanophaia bicolor
El colibrí bicolor o colibrí azul ultramarín (Cyanophaia bicolor),ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes".
Ye una espeice reinal de Dominica y Martinica. Vive en montes húmedos tropicales y subtropicales y en montes antiguos bien degradaos. Aliméntase de néctar.
Cynanthus latirostris
El colibrí piquiancho o colibrí de picu anchu (Cynanthus latirostris), ye una especie de colibrí del xéneru "Cynanthus". Los colibríes, picaflores, chupamiltos o ermitanos pertenecen a la familia Trochilidae.
Tien un tamañu mediu d'unos 10 cm y unos 12 de valumbu; el so pesu bazcuya ente los 3 y 4 gramos. Nel so plumaxe adultu predomina'l verde metálicu. 
El so picu ye característicu, tantu pol so peculiar forma como pol so color coloráu. Les femes tienen los colores muncho más apagaos que los machos. 
Aliméntase de néctar de flores de plantes y árboles lo mesmo que de insectos qu'atrapen n'a'l vuelu.
Cynanthus sordidus
El colibrí escuru o colibrí prieto (Cynanthus sordidus), ye una especie d'ave na familia Trochilidae.
Ye una especie de colibrí reinal de Méxicu.
Los sos hábitats naturales son los montes baxos húmedos subtropicales o tropicales y les zones arbustives d'alta altitú subtropicales.
Cypseloides cryptus
El andarón barbiblanco (Cypseloides cryptus) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae. Ye nativu de Belize, Colombia, Costa Rica, Ecuador, Guyana, Hondures, Méxicu, Nicaragua, Panamá, Perú y Venezuela. 
Vive en monte húmedu subtropical y tropical. Nun tien subespecies reconocíes.
Cypseloides fumigatus
El andarón coritu o andarón afumáu mozu (Cypseloides fumigatus) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae que vive en Suramérica.
El andarón coritu estender polos montes y selves del sur de Brasil, l'este de Paraguái y l'estremu nordés d'Arxentina.
Cypseloides lemosi
El andarón pechiblanco ("Cypseloides lemosi") ye una especie d'ave de la familia "Apodidae", que s'atopa en Colombia, Ecuador y Perú.
Mide ente 14 y 15 cm de llargor. De color uniformemente negru sarriu, sacante por una característica llurdiu pectoral blanca, que ye ancha enriba y amenórgase formando un ángulu con vértiz nel centru del pechu. Cola encruciada ensin rectrices ríxides.
Alcuéntrase en campu abierto, pacionales y llombes o n'árees erosionadas con suelu desnudu y camperes y parrotales esvalixaos, ente los 350 y 1.600 m de altitú.
Vuela, xeneralmente ente los 15 y 25 m d'altor, en bandes de 20 a 25 individuos, dacuando mistes, con otres especies d'aves. Caza insectos en vuelu.
Cypseloides niger
El andarón negru (Cypseloides niger) ye una ave del orde Apodiformes de la familia Apodidae. Con un tamañu de 18 cm, ye unu de los andarones más llargos de les américas. La so área de distribución estender dende Canadá hasta Costa Rica.
Cypseloides senex
El andarón de cascada, andarón pardu o andarón canoxu (Cypseloides senex) ye una especie perteneciente a la familia Apodidae.
Esta especie d'ave que tien como característica la de construyir los niales detrás de los saltos y tien unes pates bien curties, que afáense pa xuntase a les roques moyaes. 
Esta ave pasa casi'l 100% de la so vida nel aire, alimentándose mientres vuela y inclusive mientres la apareamiento.
Esta especie alcuéntrase en Arxentina, Bolivia, Brasil y Paraguái. 
Esta especie ye natural de hábitats de selves subtropicales o tropicales sobremanera n'enllanaes selváticas, y en selves degradaes.
Cypsiurus balasiensis
El andarón palmeru asiáticu o andarón asíatico("Cypsiurus balasiensis"), ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae. Ye bien similar al "Cypsiurus parvus" (andarón palmeru africanu) y de fechu yeren consideraos tradicionalmente como una única especie.
Ye una especie común en toa'l Asia tropical, dende la India, hasta les Filipines. Habita en zones abiertes y campos de cultivu, sobremanera en plantíos de palma aceitera yá que fai los sos niales na parte inferior de les fueyes de palmera, pegándolos con cuspia.
Mide 13 cm de llargor y pesa en redol a los 20 gr. El so plumaxe ye de color marrón maciu y les sos nales son llargues, estreches y con una flecha pronunciada, lo que-yos da un aspeutu de bumerán. La cola ye llarga y tien una fonda forqueta, anque de normal caltener zarrada. Tocantes a la so morfoloxía, dambos sexos son bien similares.
Cypsiurus parvus
El andarón palmeru africanu (Cypsiurus parvus) ye una especie bien similar a l'asiática "Cypsiurus balasiensis", que se consideraba primero que yeren la mesma especie.
Ye criador residente nes zones tropicales d'África. El nial de plumón y pluma ta pegáu a la parte inferior d'una fueya de palmera cola cuspia, que tamién utiliza p'asegurar los dos güevos de la puesta. Ye un páxaru de rápidu vuelu que s'acomuñar fuertemente cola palma aceitera .
Esta especie algama un tamañu de 16 cm de llargu y ye principalmente de color marrón maciu. Tien llargues nales en forma de flecha que s'asemeyen a una media lluna o un bumerán. El cuerpu ye delgáu, y la cola ye llarga y encruciada fondamente, anque polo xeneral caltiense zarrada. La llamada ye un fuerte berru, estridente.
Los sexos son similares, y les aves nueves difieren principalmente nes sos coles más curties. El andarón palmeru africanu tienen les pates bien curties que les utiliza namái pa enferronase a les superficies verticales, yá que nunca estos andarones establécense voluntariamente nel suelu.
Los andarones pasen la mayor parte de la so vida nel aire, y viven nos insectos que prinda colos sos picos. El andarón palmeru africanu de cutiu aliméntase cerca de la tierra y bebe en vuelu.
Dacelo gaudichaud
La cucaburra ventrirrufa (Dacelo gaudichaud) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Halcyonidae que vive en Nueva Guinea ya islles circundantes. Recibe'l so nome científicu n'honor del naturalista francés Charles Gaudichaud-Beaupré.
La mayor parte de la so cabeza ye negra, sacante una llista postocular blanca. Tamién ye blanca l'ancha franxa alredor del so pescuezu. El so pechu y banduyu son de color castañu acoloratáu y el so picu ye de color ablancazáu, lo que los estrema del restu de cucaburras que los sos picos son más escuros, anque los xuveniles tener gris escuru. Como na cucaburra aliazul, dambos sexos pueden estremase pol color de la so cola: azul nos machos y ablonda nes femes y neñones. Les cucaburras ventrirrufas son menores qu'otres especies de cucaburras, con medies de 28 cm de llargor y 143 gramos de pesu, frente a los respectivos 46 cm y 335 g del cucaburra común. A pesar de lo cual rexistráronse híbridos (infértiles) de cucaburra ventrirrufa con otres especies de cucaburras, anque los estudios xenéticos amuesen claramente que ye la más alloñada genéticamente de les demás.
Ta llargamente distribuyida poles selves de tierres baxes de Nueva Guinea. Amás alcuéntrase en delles de les pequeñes islles circundantes como les islles Aru, Yapen, Waigeo, Misool, Batanta y Gam. Tamién se rexistró na isla Saibai, d'Australia.
Ye una especie pocu común que vive na selva trupa, en contraposición a los demás cucaburras que prefieren especios abiertos, y tampoco viven en grupos familiares sinón que s'atopen solos o en pareyes. Les cucaburras ventrirrufas suelen atopase nel estratu mediu de la selva, dende onde pueden llanzase dende les sos perchas p'atrapar a les sos preses. A pesar de que suelen volar en llinia recta son capaces de maniobrar y xirar rápido ente los árboles del so hábitat.
La cucaburra ventrirrufa aliméntase principalmente d'insectos grandes, y anque se sabe que tamién pueden atrapar pequeños vertebraos, facer con menos frecuencia que los sos parientes más grandes, y pueden ser espantaes por otres aves con mayor facilidá cuando intenten faese colos sos güevos o polos. Los machos son bien agresivos cuando defenden el so territoriu, que tienen un tamañu ente 2 y 2,5 hai y dacuando lluchen violentamente colos intrusos.
Como los sos parientes más grandes cría en montículos de termites. La temporada de reproducción suel ser ente mayu y ochobre, anque los xuveniles nun s'esvalixen totalmente hasta febreru y nun se rexistró que les pareyes intenten una segunda puesta nel mesmu añu. Suelen poner dos güevos blancos, que'l so periodu d'incubación desconozse. Los xuveniles nun permanecen nun permanecen nel núcleu familiar p'ayudar a criar a la siguiente puesta, como occurre n'otros cucaburras.
Dacelo leachii
La cucaburra aliazul (Dacelo leachii) ye una especie d'ave coraciiforme de la familia Alcedinidae. Recibe'l so nome científicu n'honor de William Elford Leach.
Ye la menor de les cucaburras, con 40 cm de llargu. Amás de pol tamañu, estrémase tamién pol so mayor bayura de plumes azulaes, tener güeyos de color claru y escarecer de mázcara de güeyu escura.
Ta acutada al sur de Nueva Guinea y al norte d'Australia, dende'l sur de Queensland hasta'l cabo York y tamién hasta Australia Occidental y la badea Shark.
Se conocen seis subespecies de "Dacelo leachii":
Dacelo novaeguineae
El cucaburra común (Dacelo novaeguineae) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Alcedinidae mesma d'Australia.
Mide aprosimao 40 cm de llongura con una cabeza grande, güeyos prominentes color café y un picu bien grande. Atopar por tol este d'Australia. Foi introducíu nel sudoeste de Australia Occidental, Tasmania, la isla de Flinders, la isla Canguro y Nueva Zelanda.
Dacelo tyro
La cucaburra escamosa (Dacelo tyro) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Halcyonidae qu'habita en Nueva Guinea y les islles Aru.
Mide alredor de 33 cm de llargu. Caracterizar pola so cabeza y pescuezu negros con llixos blancos, coloración que s'enllarga pela parte cimera del llombu. Les sos nales y la cola son de color azul brillante, ente que'l so pechu y banduyu son blancos. La metá cimera del so picu ye gris escuru y l'inferior ablancazada.
Alcuéntrase namái nes zones costeres del sur de Nueva Guinea y nes cercanes islles Aru. 
Damophila julie
El colibrí de Julia, colibrí pechiverde o tucusito azul ("Damophila julie") ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", que s'atopa en Colombia, Ecuador, Panamá y Perú y dacuando en Costa Rica.
Vive nel interior y los cantos del monte húmedu y n'árees parcialmente abiertes y con parrotales, ente los 600 y 1.750 m de altitú.
Mide 8,1 cm de llargor y el so picu 13 mm. Presenta dimorfismu sexual. Nel machu'l plumaxe del envés ye verde brillante; la corona y especialmente el gargüelu, son de color verde doráu resplandorientu y el pechu y el banduyu azul a azul violáceo resplandorientu; la cola ye de color negru azuláu. La fema ye llixeramente más pequeña, con plumaxe de color verde nes partes cimeres; gargüelu y pechu gris claro con dellos puntos violeta; banduyu blancuciu.
El so principal alimentu ye'l néctar de flores con corola tubular. Completa la so dieta con insectos.
Daption capense
Daption ye un xéneru monotípicu de aves procellariiformes de la familia de los petreles o patinos (Procellariidae). Entiende una sola especie y 2 subespecies d'aves marines.
Mientres la temporada de reproducción, los petreles dameros aliméntense alredor de los mares antárticos y mientres l'iviernu mover escontra'l norte, llegando hasta les mariñes de Angola y les islles Galápago. Añeren en numberoses islles de la Antártida y les islles subantárticas, dellos inclusive algamando les islles Auckland, les islles Chatham, isla Campbell. Los sos terrenes de reproducción atopar na península Antártica, Xeorxa del sur, les islles Balleny, les islles Kerguelen, como tamién nes islles del mar de Scotia.
Col so plumaxe axedrezáu, el petrel damero (Daption capense) solía ser confundíu con un palombu polos marineros de los balleneros, alredor de los cualos formaba bandaes, d'ende'l so nome tradicional: palombu d'El Cabu. El so vuelu consiste en rápidos batíos de nales, alternando con planeos con nales ríxides. Nada y somórguiase o bucia en busca de pexes pequeños y zooplancton. Añeren en pequeños grupos o colonies na vera y n'islles.
Dendrocopos assimilis
El picu del Sind (Dendrocopos assimilis) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae, qu'habita nel suroeste d'Asia.
Alcuéntrase namái nos montes de Pakistán, el sureste de Irán y l'estremu oriental de la India. Como indica'l so nome común ocupa la mayor parte del Sind, pero tamién s'estiende por otres rexones de Pakistán tantu al oeste como al norte.
Dendrocopos atratus
El picu estriáu (Dendrocopos atratus) ye una especie d'ave piciforme de la familia "Picidae" que vive nel sudeste asiáticu.
Alcuéntrase en Bután, China, India, Laos, Myanmar, Tailandia y Vietnam. El so hábitat natural son los montes húmedos tropicales y subtropicales.
Ye abondosu por tol so hábitat natural, por tantu ye evaluada como especie so esmolición menor na llista colorada d'especies amenaciaes de la UICN.
== Subespecies conocen dos subespecies:
Dendrocopos auriceps
El picu frentipardo (Dendrocopos auriceps) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive nel sur d'Asia.
El picu frentipardo mide ente 19–20 cm de llargu. Los sos partes cimeros son principalmente negres llistaes en blancu, ente que les sos partes inferiores son blanques con vetes negres. Presenta una amplia bigotera negra que s'estiende hasta'l pechu. La so zona añal ye de color rosa. Presenten dimorfismu sexual na coloración de la parte cimera de la cabeza. Los machos tienen la frente parda, la parte frontera del pileu de color mariellu intensu y la posterior y la nuca coloraes, mientres na fema los trés zones son de color mariellu apagáu.
Alcuéntrase nos montes al sur del Himalaya y el Hindu Kush, alcontrándose nel este d'Afganistán, norte de Pakistán, la India y Nepal.
Foi descritu científicamente pol zoólogu irlandés Nicholas Aylward Vigors en 1831. Reconócense dos subespecies:
Dendrocopos canicapillus
El picu crestigrís (Dendrocopos canicapillus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive nel Estremu Oriente d'Asia y el Himalaya.
Ye un picatueru pequeñu coles partes cimeres negres con llistes blanques, salvu na cola que nun tien llistes. Los sos partes inferiores son ablancazáu anteadas con veteado pardu. Presenta un patrón llistáu na cabeza. El so frente y parte fronteru del pileu son grises, ente que la posterior la nuca y la parte posterior del pescuezu son negros, con dos pequeñes llurdios coloraos el los llaterales de la nuca de los machos. Presenta llistes pileales llaterales negres, llistes superciliares blanques, llistes oculares negres y bigoteras blanques.
Atopar nos montes de Bangladex, Bután, Brunéi, Camboya, China, India, Indonesia, Corea del Norte, Corea del Sur, Laos, Malasia, Myanmar, Nepal, Pakistán, Taiwán, Tailandia, Vietnam y l'estremu suroriental de Rusia.
Dendrocopos cathpharius
El picu pechirrojo (Dendrocopos cathpharius) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive nos montes del sur d'Asia.
Mide alredor de 18 cm de llargor. El plumaxe de les sos partes cimeros ye negru con llistáu blancu nes nales, ente que les sos partes inferiores son ablancazaes con vetáu negru. La so cara ye principalmente blancu, anque'l so pileu ye negru y presenta anches bigoteras negres que s'estienden hasta la parte cimera del pechu. Según les distintes subespecies puede presentar llurdios coloraos en dalguna d'estes zones: la nuca, los llaterales del pescuezu, parte cimeru del pechu y la zona perianal.
Atopar nos montes del este del Himalaya y del restu de montes qu'arrodien la pandu tibetanu amás de les del norte del sudeste asiáticu; distribuyíu por Bután, Nepal, el nordés de la India, China, Myanmar, el norte de Laos, Tailandia y Vietnam.
Dendrocopos darjellensis
El picu de Darjeeling (Dendrocopos darjellensis) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive nel Himalaya y los montes del norte del sudeste asiáticu.
El picu de Darjeeling mide alredor de 25 cm de llargu. El plumaxe de les sos partes cimeros ye principalmente negru, con un gran llurdiu blancu allargada al altor de los costazos y ciertu llistáu blancu nes plumes de vuelu. Los sos partes inferiores son ablancazaes con un mestu veteado negru y la zona perianal colorada. Caracterizar por tener los llaterales del pescuezu de color ocre amarellentáu. La so cara ye blancu, col pileu negru y prominentes bigoteras negres. Los machos presenten la nuca de color coloráu, ente que les femes tienen tola parte cimera de la cabeza y pescuezu negra.
Atopar nos montes húmedos tropicales de monte del este del Himalaya y los montes vecinos del norte del sudeste asiáticu, distribuyíu pola India, Bután, Nepal, Myanmar, China y Vietnam.
Dendrocopos himalayensis
El picu del Himalaya (Dendrocopos himalayensis) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive nel Himalaya y montes vecinos. 
Ye un picatueru de medianu tamañu y de dellos colores. Los sos partes cimeros son principalmente negres, con amplios llurdios blancos dende'l costazu hasta'l llombu baxu, con poco blancu salvo nes plumes de vuelu y nos blancos y llimpios cantos de la cola. Les partes inferiores y la cabeza son de color beige ablancazáu, con una marca en forma de Y negra nel pescuezu y nes mexelles. El pileu de los machos ye coloráu, ente que el de les femes ye negru. Amás tienen marques negres so los güeyos.
Atopar nes rexones del norte del subcontinente indiu, sobremanera nel Himalaya y delles zones aledañas, estendiéndose peles zones montascoses d'Afganistán, India, Nepal y Pakistán.
Dendrocopos hyperythrus
El picu ventrirrufo (Dendrocopos hyperythrus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive en sur y este d'Asia.
Atopar nos montes del Himalaya y los montes del sudeste asiáticu y China central y meridional, amás del estremu suroriental de Rusia, nordoriental de China.
Dendrocopos kizuki
El picu kizuki (Dendrocopos kizuki) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae qu'habita nel este d'Asia. Ye nativu del nordés de China, Corea del Norte, Corea del Sur, Xapón y l'estremu suroriental de Rusia.
Dendrocopos leucopterus
El picu aliblanco (Dendrocopos leucopterus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae qu'habita en Asia central.
Alcuéntrase nos montes del Afganistán, el noroeste de China, el norte d'Irán, Kazakhstán, Kirguistán, Tajikistán, Turkmenistán y Uzbequistán.
Dendrocopos leucotos
El picu dorsiblanco (Dendrocopos leucotos) ye una especie zoolóxica de pícido que vive en montes maduros de monte principalmente formaos por fayes o abetos.
Na península Ibérica alcontrar nel Pirinéu, na Selva de Irati, Navarra. Nella, en 2002 alcontrar ente 78 y 95 pareyes y per primer vegada alcontróse otra en Aragón.
Nos Pirineos afayar en 1968, y en 1977 constatóse la so reproducción.
En munchos países ta consideráu como una especie en peligru d'estinción, ente ellos España o Finlandia.
Dendrocopos macei
El picu de Mazé (Dendrocopos macei) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive na rexón Indomalaya. Enantes considerábase que'l picu de banduyu veteado ("Dendrocopos analis") yera una subespecie d'esta especie.
El picu de Mazé ye un picatueru de tamañu mediu. El plumaxe de les sos partes cimeros ye negru con llistes blanques, ente que les sos partes inferiores son ablancazáu anteadas cola parte inferior de la cola colorada y ciertu veteado gris más trupu nos lladrales. Les sos mexelles son ablancazaes con llargues bigoteras negres. Los machos tienen el pileu y la frente coloraos, ente que les femes tener negros.
Alcuéntrase nel sudeste asiáticu, tantu continental como nes islles de Xava, Bali, el sur de Sumatra y les islles Andamán, amás de los montes de monte del norte y esti del subcontinente indiu, distribuyíu por Bangladex, Bután, Nepal, India, Myanmar e Indonesia. 
El so hábitats naturales son los montes tropical y subtropical tantu de monte como de rexones baxes.
Yungipicus maculatus
El picu filipín (Yungipicus maculatus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae endémica de Filipines. 
El picu filipín mide alredor de 14 cm de llargu. El plumaxe de les sos partes cimeros ye principalmente negru, con llistáu blancu, ente que les sos partes inferiores son ablancazaes con veteado negru. Presenta llargues llistes superciliares blanques que s'enllarguen pol pescuezu, y bigoteras tamién blanques. Los machos tienen la parte posterior del pileu de color coloráu. El so picu ye apuntiáu y de color gris escuru cola punta negra.
Enantes incluyíase nesti taxón al picu de Joló ("D. ramsayi"), qu'anguaño se considera una especie separada. Estos dos epecies xuntu col picu de Célebes ("D. temminckii") formen una superespecie. Suponen l'allongamientu sureste del gran grupu de "D. moluccensis", la mayor radiación de "Dendrocopos" nel sureste asiáticu.
El picu filipín atopar na mayor parte del archipiélagu filipín, sacante los subarchipiélagos de Joló y Palawan, al sur y oeste respectivamente. El so hábitat natural son los montes húmedos tropicales.
Dendrocopos mahrattensis
El picu mahratta (Dendrocopos mahrattensis) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae qu'habita nel subcontinente indiu y el sudeste asiáticu.
Ye un picatueru de tamañu mediu, col plumaxe de les partes cimeres principalmente de color negru densamente motudu en blancu. Los sos partes inferiores tán veteadas en pardu y blancu, anque los machos presenten el banduyu coloráu. La so cara ye anteado, la frente, el pileo y la nuca de les femes son amarellentaes, ente que los machos solo tienen amarellentáu la parte frontera amarellentada, siendo la posterior de la so pileu y la nuca colorada.
Dendrocopos major
El Picatueru (Dendrocopos major) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae.
Ye'l que tien un plumaxe más llamativu y la so identificación nun ufierta duldes cuando se-y estrema posáu contra'l tueru d'un árbol. La subespecie "hispanus" foi asignada a los picos carpinteros que viven na Península Ibérica. Caracterizar por tener un plumaxe qu'en xunto resulta más escuru qu'el d'otres subespecies europees. Tamién el tamañu ye determinante de la raza. El promediu alar midíu ye'l más baxu de toles subespecies consideraes pal Paleárticu occidental (Vaurie, 1965).
El machu adultu tien les partes cimeres negres cola frente amarellentada, la nuca colorada y la parte cimera de la cabeza o pileu negru intensu. La cara, el gargüelu y un parche pequeñu a los llaos del pescuezu son blancos llixeramente tiñíos dacuando de ocráceo bien claro o parduzu y variable d'unos individuos a otros. Los blancos carriellos tán dixebraos del gargüelu per una estrecha banda negra. 
Les plumes escapulares de les nales formen una figura arrondada o ovalada bien conspicua lo mesmo que les negres primariu y secundariu motudes de blancu. Les partes inferiores son blancu ocracees y a partir de la metá del banduyu les plumes tienen color coloráu vivu, estendiéndose per debaxo de la nacencia de la cola. Ésta ye negra nes rectrices centrales (dos pares) y negra y blanca nos dos rectrices esteriores de cada llau que tienen bandes negres y son bien visibles cuando'l páxaru sofita la cola contra la superficie del árbol. El obispillo ye negru.
Les femes escarecen del llurdiu coloráu na nuca y el restu del plumaxe ye igual. Los mozos tienen tol pileu de color coloráu formáu poles puntes coloraes de les plumes. El llurdiu o banda estrecha negra que naz na base de los quexales ye discontinua y de cutiu ta puntiada de blancu. Les partes inferiores son más pálides que nos adultos. El picu ye gris chombu daqué más pálidu na base y les pates y pies grises o gris verdosu. L'iris de los güeyos ye coloráu nos adultos y pardu nos mozos.
Si fácil ye identificar el picu picapinos cuando ta posáu, nun lo ye menos cuando vuela. Los grandes llurdios blancos de los costazos, les plumes de vuelu, primaries y secundaries, densamente rayaes del mesmu color y el blancu de les rectrices esteriores de la cola oldeen enforma col llombu y la cabeza negres.
Esti ye un páxaru típicu de toa clase de monte, atopándose-y dende los fayedales y carbayeres cantábriques hasta'l encinar y sufreral de la Iberia seca, pasando polos estensos pinares de les fasteres montascoses, xubiendo hasta'l mesmu pinar d'altu monte y los fayedales que ronden los 2.000. Anque nel restu d'Europa suel frecuentar parques y xardinos, n'Iberia ye escasu nestos hábitats y la so población tien una bien probe densidá na franxa costera de tola Península. Nel norte ye difícil que s'alloñar del monte de monte mediu y alta y les observaciones cada vegada más frecuentes en zones baxes refiérense sobremanera a la seronda ya iviernu.
El picu picapinos xube polos árboles sofitáu na so cola curtia y tersa y suxetar coles uñes a la corteza. Progresa bien verticalmente o escontra los llaos y comprobóse que tamién arrodia'l tueru circularmente. Estos movimientos sobre la corteza de los árboles son acompañaos con un continuu trabayar col picu, faciendo pequeñes melladuras lo suficientemente fondes p'algamar los insectos y canesbes abelugaos so la corteza, no que s'ayudar cola llingua sobremanera pa sorber la cazumbre que brota de les incisiones practicaes por él alredor del tueru.
El tamborileo fuerte y de llargu algame ye una de les característiques más conocíes d'esti páxaru. El picu picapinos cute con estraordinaria rapidez y en curtios intervalos 12 vegaes siguíes la superficie ensin corteza d'un árbol secu o buecu con preferencia. Ye interesáu reparar la querencia qu'esti páxaru tien por determináu árbol y a él allega a «tamborilear». 
Esti soníu, como'l d'una curtia rabasera d'ametralladora, que sospriende a quien nun lo escuchó enantes, ye efectuáu pola acción bien rápida del picu contra lo que podemos llamar caxa de resonancia y que suel ser buscada na parte alta d'un tueru esmocao y seco. A pesar de la rapidez y durez conque esti golpeteo produzse, nun queden nel tueru marques apreciables y ye más l'efectu de resonancia que tien el tueru que la potencia real del golpe siguíu. Dambos sexos tamborilean y la so significación pudiera ser netamente amorosa o de llamada ente los miembros d'una pareya. 
Sicasí, el tamborileo nun tien esti significáu esclusivu d'acordies con dellos ornitólogos. Como prueba d'ello aduzse que tamién nel iviernu puede ser escucháu, anque de xacíu non cola frecuencia conque efectuar en primavera a partir del mes de febreru. 
Un mes de xineru escucharon el so tamborileo nun bosquete de pinu insigne ("Pinus radiata") en Zumaya (Guipúzcoa). Buscando por ente los árboles la sorpresa foi grande cuando s'afayó cutiendo la parte alta d'un poste de madera de la conducción eléctrica a un caserío. Esti poste tenía un ampliu resquiebru y la madera abierto producía l'efectu de resonancia tan característicu, como si'l picapinos facer sobre'l tueru d'una Faya secu, que, a éstes había a solamente 100 m de distancia (Gorostiaga, San Miguel de Artadi).
Cada tamborileo dura pocu más d'un segundu y el númberu de golpes en cada emisión bazcuya corrientemente ente 8-12/s, pero dacuando menos y bien escasamente más. En bones condiciones acústiques d'un fayedal el tamborileo oyer a 500 m de distancia y dacuando a más. Depende enforma de la hora y del tiempu atmosféricu. Dicimos que cuando s'oi enforma ye que va llover porque entós la tresmisión del soníu ye de xuru mayor. 
Esto asocede de cutiu col cantar del pito real ("Picus viridis") al que se-y denomina en Asturies con un nome non precisamente cariñosu: «Paxarón de l'agua» por cuenta que'l so relinchíu escuchar a muncha distancia nuna atmósfera cargada de mugor. Dende la metá de febreru hasta los últimos díes d'abril el picu picapinos tamborilea bien insistentemente, en mayu ye pocu oyíu y en plenu iviernu intermitente.
El picu picapinos ye una especie bien sedentaria que, sicasí, folgazana pol monte y el campu alloñar relativamente del so hábitat fora de la dómina de la cría, pero la so querencia a un pequeñu llugar del monte ye tan grande que sé que siempres naquella vaguada voi atopar la mesma pareya o unu de los adultos empareyáu con otru si'l del añu anterior paeció. Inclusive'l mesmu tueru d'árbol esmocáu y secu o buecu ye usáu añu tres d'añu como «bancu de pruebes» pal tamborileo. Tanta ye la so fidelidá a esti tueru d'árbol que si'l vientu baltar o ye cortáu y dexáu nel suelu, los picapinos siguen tamborileando nél. Qu'esta costume poner en práctica tamién na seronda ya iviernu, nun se tien dulda dalguna.
La so voz ye aguda y fuerte, un ¡¡kiick-kiick!! repitíu ya insistente que paez una señal d'alarma, pero qu'en realidá'l páxaru utiliza como nota de vuelu, de comunicación, etc. Si ta escitáu estos berros repitir aceleradamente y suenen como ¡¡chik-chik...!! o ¡¡i-kiki-ki...!! Emite tamién otros soníos, pero ensin musicalidá y bien difíciles de representar n'escritura.
Si interesante ye la conducta siguida por esti páxaru nel tamborileo, nun lo ye menos la forma en que se desendolca pa comer. La dieta alimenticia ye bien variable nel tiempu y según el biotopu ocupáu polos páxaros. Como norma hai qu'envalorar que mientres gran parte de la primavera alimentar d'insectos que, poques gracies, nun refalguen el restu del añu. Pero si habita montes de coníferes o entá frecuentando zones onde esistan pinos o abetos, les pequeñes piñes atráen-y especialmente. Coyer coles pates o'l picu y llevar a un llugar fayadizu onde suxetar bien en dalguna rendija de la madera, va estrayyendo les granes o los piñones. Dellos páxaros son nesto tan arteros y tienen tanta querencia a un determináu llugar que nél realicen tol trabayu d'estracción de granes, y cuando les piñes queden vacíes son refundiaes al suelu. 
Un sollerte observador que percuerra'l monte puede afayar la presencia cercana d'un picu picapinos con namái esaminar el pie de los árboles. Ellí na mesma cepa o nes sos proximidaes afayar de cutiu cientos de pequeñes piñes vacíes. Mayor dificultá podría tener pa comer ablanes o pequeñes nueces, pero nun ye asina. Los restos d'elles pueden ser vistos sol árbol usáu como incla. Munches de les piñes son tresportaes hasta dalgún vieyu árbol que la so corteza tea bien sedada o con rugosidades o canesbes pronunciaos. Ellí encualla les piñes y hábilmente va dándo-yos la vuelta según vacida cada llau. D'esta forma non yá nel suelu pueden ser vistes les piñes vacíes, sinón metíes ente les hendiduras de la corteza, lo que causa inda mayor sorpresa al observador que desconoz esti vezu del picapinos. 
La so astucia ye tan grande que de nun haber un árbol fayadizu nes cercaníes pa los sos propósitos, llueu escava un pequeñu furacu o oquedad onde pueda asitiar les piñes pa dir desaposiándoles de les granes. Bien frecuentemente'l páxaru llega con una piña y como la so incla ta ocupáu por una piña vacida que nun tuvo'l precuru de quitar primeramente, con gran habilidá asitia la piña nueva ente'l so pechu y l'árbol y col picu refundia fuera la otra.
Nel norte d'Iberia los carbayos vieyos y delles castañales son usaos como incles con preferencia a otres especies. Venables (1938) atopó al pie de dos grandes pinos casi 2.000 piñes comíes pel picu picapinos. Un namái páxaru puede comer les granes de 40 piñes diaries. En adición a esti costume tien d'añedir qu'esti picu ye'l más vexetarianu de toos y nun desprecia la oportunidá de comer otros munchos frutos monteses ya inclusive cultivaos. 
N'Asturies los «fayucos» formen una considerable parte de la so dieta nos grandes fayedales, pero tamién se-y vio picotiar abiyotes de carbayu, y el frutu de la hiedra. Sicasí, l'alimentación d'orixe animal ye considerable a partir de marzu. La so actividá ye incansable y un árbol puede quedar llimpiu d'insectos en namái 15 minutos. En adición a esto resulta ser un gran depredador de niales. Munchos güevos son robaos y comíos por esti páxaru, pero tamién se diz, que los pollos inda ensin emplumar de delles especies de pequeños páxaros son estrayíos de los niales y collos vuelen de llueñe. 
La gama d'insectos prindaos ente la madera inclúi tolos furadores y los sos canesbes: lepidópteros, coleópteros, dípteros, himenópteros, etc. Amás, yá se mentó enantes la so afición a beber la cazumbre de los árboles, sobremanera al empiezu de la primavera cuando'l so fluxu escontra les cañes ye bien grande. Pa ello arrodien el tueru de lo que los ornitólogos ingleses denominen «el anillamiento d'árboles». El picu picapinos arredola l'árbol d'una filera continua de pequeños furacos arrondaos nos que bebe la sabia que brota. Esto fai con preferencia sobre una determinada especie de tilal ("Tilia americana"). Tamién delles coníferes son oxetu de la so atención y la resina que pinga nos furacos ye sorbida con fruición. Sospriende abondo qu'un páxaru tan adaptable y que ye capaz d'alimentase de tan variaes fontes non algame na Península Ibérica una mayor densidá. Sobremanera si tenemos en cuenta que l'añerar dientro d'un furacu poner a cubiertu de munchu depredadores.
Qu'el tamborileo tien una significación amorosa nun ufierta duldes, pero en adición a él hai que señalar los vuelos que dambos adultos efectúen a partir del mes de marzu y que llamen l'atención pola forma d'espiral que dibuxen nel aire y sobremanera pola gran escitación que los páxaros amuesen una vegada posaos contra'l tueru del árbol, dexando les nales entreabiertu y trémbole tal como si trataren d'abanicase.
El picu picapinos añera nel interior d'un furacu que dambos sexos escaven a variable altor nel tueru d'un árbol d'especie variable, según el biotopu ocupáu. Non siempres faen un nuevu furacu, sinón que de cutiu unu vieyu d'ellos mesmos o d'otra especie ye usáu añu tres d'añu. 
Bien corrientemente en montes non demasiáu mestos los furacos del pito real son los más favorecíos. La forma ye bastante paecida exteriormente a la de "Picus viridis", pero l'interior resulta más abolsado y más anchu. Cuando'l picapinos fai él el so oquedad ésta tien forma elíptica o oval y bien escasamente puede vese a un altor inferior a 3 metros del suelu. Casi siempres más alta, ente 10 y 12 metros en munchos casos. 
El furacu d'entrada tien midíes que bazcuyen pocu, unos 5 x 6 cm poco más o menos y enfusa 12-13 cm pa baxar verticalmente enanchándose en forma de bolsa. Esta tien una dimensión na so parte más ancha de 13-14 cm de diámetru y algama de cutiu una fondura de 3 dm, pero tamién hai niales en furacos non más fondos de 2 dm. Dambos adultos trabayen na so construcción, anque'l machu facer con mayor ahínco y amás tresporta parte de les estielles llueñe. La duración d'esta operación ye variable col tipu de madera a trabayar y la condición del árbol. Dalgunos son terminaos nuna selmana y p'otros, como los carbayos "Quercus", el trabayu dura casi un mes. No fondero nun se deposita material y namái queden ellí pequeños cachos de madera y serrín. Un mesmu árbol puede ser utilizáu dellos años y entós l'últimu furacu ye covanosu más baxu cada vegada hasta llegar dacuando a tar a un altor de 2 metros.
La puesta normal bazcuya ente 4 y 6 güevos, pero les de 3 y 7 nun son rares. El so color ye blancu tresllúcidu y ye fácil nellos siguir el cursu de la incubación. Pa 100 güevos midíos por Jourdain en Gran Bretaña llográronse promedios de 26,4 x 19,5 mm con un máximu de 29 x 19,6 mm y un mínimu de 21 x 17,3 mm. Verheyen pa 86 güevos da un promediu de midíes de 25,3 x 19 mm. y Niethammer n'Alemaña pa 44 güevos atopa promedios de 25,8 x 19 mm, midíes toes llixeramente cimeros al promediu de 10 güevos de la raza "hispanus": 25,2 x 19 mm. La incubación ye efectuada en gran parte pola fema, sobremanera mientres el día y pela nueche paez ser el machu quien ocupa'l nial mientres non menos de 12 hores consecutives. Como asocede con toles especies qu'añeren en furacos, resulta difícil precisar la duración de la incubación. Nesti páxaru Jourdain estima como normal 16 díes, Verheyen, 12-13 díes, Geroudet, 10-13 díes. Les primeres puestes pueden ser atopaes a partir de la segunda selmana de mayu y de forma, ocasional, nos últimos díes d'abril. Hai variaciones considerables, pos niales con güevos pueden ser atopaos nos montes del Norte na primer selmana de xunu. 
Los pollos nacen ensin plumón nengunu y alimentaos por dambos adultos con insectos, llueu se vuelven bien chillones dempués d'unos díes en qu'emiten un curiosu siseo cada vegada qu'unu de los padres entra col cebu. Estos nun s'alloñar nunca enforma del nial y quien repare ésti nuna zona estena del monte, puede ver al empar el nial y los adultos cazando nes proximidaes, de normal a non más de 250 m de distancia, lo que presupon un territoriu bien pequeñu. A los 18-21 díes los mozos picapinos salen del nial y vuelen a cañes próximes onde siguen siendo atendíos. Hasta la edá de 12 díes el machu suel permanecer con ellos nel furacu mientres la nueche y delles vegaes vense salir a él o a la fema d'otru furacu fechu nun árbol cercanu y que de xuru usen como dormidero. En poques selmanes los adultos desabrir de los mozos y empiecen a analayar unos y otros pol monte. El erratismo dura hasta la siguiente primavera y de normal los páxaros vense siempres solitarios.
Nos países mediterráneos, incluyida la Península Ibérica y nes Islles Britániques el Picu Picapinos ye especie eminentemente sedentaria y, salvo condiciones estremes de la climatoloxía, allóñase bien pocos kilómetros d'una exigua zona onde añera y aliméntase. Sicasí, nos países d'Europa septentrional realiza migraciones irregulares que-y dan un calter netu de «ave irruptora». Estos movimientos tán siempres rellacionaos coles fluctuaciones qu'esperimenten frutos o plantes que formen la mayor parte de la dieta de seronda ya iviernu. Les migraciones irruptoras tiren dende l'Este escontra l'Oeste y dende el Norte al Sur. Nel Norte d'Europa son delles les especies d'aves irruptoras que se dirixen al Sur, Sudoeste y Sudeste. Poques, sicasí, algamen la Península Ibérica polo qu'hasta agora sabemos. 
Sicasí, hai que señalar que los picos picapinos anillados dieron recuperaciones bien al Sur. Asina, unu marcáu como pollu en Noruega foi recuperáu en payares del siguiente añu, coincidiendo cola irrupción de 1962, en Basses Pyrenées (Francia) a 1830 km. al Sudoeste del so llugar de anillamiento, yá mui cerca de la frontera española. En Guipúzcoa nota ciertu aflujo serondiegu que s'abarrunta pudiera ser de picapinos extrapirenaicos, pero esto había que comprobalo con captures, porque tamién los nativos mover dende'l monte escontra zones costeres poblaes con abondosu pinar de "Pinus radiata". Les irrupciones afecten a la subespecie "Dendrocopos major major" y la so determinación nun ye difícil: el promediu alar ye considerablemente mayor, 141 mm frente a 127 mm de "hispanus". Bernis (1970) resume datos d'irrupciones de picapinos y almite la posibilidá de que dalguna d'estes aves pueda llegar hasta Cataluña, considerando que, a lo menos, una d'elles anillada como invernante na Camarga francesa foi recuperada nel centru de Rusia dos años más tarde en plena nidificación.
Dendrocopos medius
El picatueru de les carbayeres (Dendrocopos medius) ye un ave de la familia Picidae, que s'atopa llargamente distribuyíu pol Paleárticu occidental, dende Irán a la cordal Cantábricu, n'España, y dende Letonia al sureste de Turquía.
La población mundial ta envalorada en redol a los 140 000 pareyes reproductores, col gruesu de los sos efectivos nel este y sureste europeos.
La so cabeza ye colorada, el plumaxe ye blancu nel pechu, rosado nel banduyu so la cola, negru nel envés negru con nales negres bien enllordiaes de blancu, y marques negra nes partes llaterales del pescuezu, que nun se converten en bigotes (como nel carpinteru siriu ("D. syriacus"). El so cuerpu mide ente 20 y 22 cm de llargor, más pequeñu qu'el picapinos ("D. major"), pero mayor que'l carpinteru pequeñu ("D. minor"). El so valumbu xube a 34 cm en promediu. El pesu d'un adultu varia ente 50 y 85 g. 
Gústa-y alimentase na parte alta nos árboles, tanto vieyos y estropiaos como pies nuevos, moviéndose costantemente y faciendo difícil reparalo con detenimiento. Aliméntase predominante d'insectos y de los sos canesbes, qu'atopa ente les cañes y ramines y nes rugosidades de la corteza. Dacuando fura la madera en busca d'insectos xilófagos anque con menos frecuencia qu'otres especies similares. Tamién toma la cazumbre de los árboles y come granes, especialmente de fayes, carpes y carbayos.
Na estación de crianza escava un furacu, de cerca de los 5 cm d'anchu, en dalgún tueru o nuna caña gruesa. Pon cuatro a siete güevos y guarar por 11 a 14 díes. Los pitucos permanecen nel nial de 21 a 23 díes.
Maurez sexualmente a la fin del primer añu. Mientres la estación de crianza ye monógamu. L'asociación debilitar tres la crianza, pero puede siguir con distancia nel iviernu y anuévase mientres la temporada de celu principal. Dende finales de xineru y más frecuentemente en febreru y marzu el machu teclea y fai llamaos ruidosos dende'l so territoriu. Si una fema avérase, el machu intensifica'l so llamáu y realiza sorprendentes vuelos de flotación hasta qu'atrai a la fema. De siguío seducir. Coles mesmes se erizan les plumes coloraes de la so cabeza. La fema esamina'l furacu preparáu pol machu y adopta una postura pa la cópula. Los primeres apareamientos tienen llugar en febreru y son frecuentes en marzu.
Raramente oise'l so teclear y nunca pa propósitos territoriales, que afirma por aciu el cantar "gvayk gvayk gvayk gvayk gvayk", lenta y nasalizada. El so comportamientu ye marcadamente territorial mientres tol añu ya inclúi enfrentamientos colos carpinteros grandes. Les llamaes inclúin un rápidu, "kik kikikikik".
Ocupa puramente montes maduros con abondosu arboláu vieyo o estropiáu, con sotobosque bien desenvueltu. Ye un páxaru discretu, que permanez xeneralmente enriba nes xamasques, sobre les grandes cañes de los árboles. Prefier rexones del monte de fueyes caduques, especialmente árees con carbayos, carpes o llameres d'arboláu trupo.
La so área de distribución global coincide cola de los montes templaos caducifolios d'Europa y Asia Menor.
Dendrocopos minor
El picu menor, (Dendrocopos minor), ye'l más pequeñu de los picatueros europeos. Ye de la familia de los Picidae.
Ye'l más pequeñu de los picatueros, 14 a 15 cm, col envés llistáu de blancu y negru; gargüelu y pechu blancos coles partes inferiores clares, con rayáu en negru; nales negres con motudu en blancu; capirote coloráu nel machu, negru nes femes.
Distribuyir pola rexón Paleártica, dende la Península Ibérica hasta Kamchatka y Xapón, alcontrándose ente les llatitúes, 35º N y 70º N.
En España la especie considérase sedentaria, con dos grandes núcleos de población, el primeru tomando una franxa al norte, dende Asturies y Llión hasta la zona noroccidental de Aragón y el segundu ocupando tola área suroccidental de Castiella y Llión, norte de Estremadura, Comunidá de Madrid y Guadalajara. Nel restu peninsular la so apaición ye puntual y esvalixada, tando ausente de grandes zones del centru y esti peninsular, lo mesmo que de Canaries y Baleares.
Habita carbayuda-yos, choperas, y montes mistos, sotos y arbolees non bien trupes con preferencia en ecosistemes fluviales, apaeciendo tamién n'árees abiertes con árboles vieyos.
Na península ocupa los mesmos hábitat na zona norte y nel núcleu castellanu-estremeñu tamién montes, pero con preferencia les deveses, carbayeres, castañares y tamién sotos de ribera.
Nidifica n'árboles vieyos, inclusive en xardinos grandes, alcontrándose dende'l nivel del mar hasta los 1.400 msnm, anque tamién pueden criar en túneles escavaos en turries de los ríos.
Dendrocopos moluccensis
El picu crestipardo (Dendrocopos moluccensis) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae qu'habita nel sudeste asiáticu.
El picu crestipardo mide alredor de 14 cm de llargu. El plumaxe de les sos partes cimeros ye principalmente de color pardu con llistáu blancu, ente que les sos partes inferiores son principalmente blanques con veteado pardu. La so cabeza presenta un patrón con anches llistes pardes y blanques alternaes, siendo'l so frente, pileu, llistes oculares y malares pardos y los sos llistes superciliares, bigoteras y gargüelu blanques. El so apuntiáu picu ye pardu buxu como les sos pates.
A pesar del so nome científicu'l picu crestipardo nun s'atopa nes islles Molucas sinón nes islles de la Sonda (Sumatra, Borneo, Xava y la mayoría de les islles menores de la Sonda y dalgunes alredor de les Islles mayores de la Sonda mayores) amás de les mariñes del sur de la península malaya, distribuyíu por Indonesia, Malasia, Brunéi y Singapur.
Los sos hábitats naturales son les selves tropicales de rexones baxes y los manglares.
Dendrocopos nanus
El picu crestipardo (Dendrocopos nanus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive en Pakistán, India y Sri Lanka. La so taxonomía ye aldericada y dellos taxónomos considerar una subespecie de "Dendrocopos moluccensis".
Ye un carpinteru de pequeñu tamañu col plumaxe de les partes cimeres pardu motudu en blancu, y les inferiores blanques veteadas en marrón. El so pileu ye de color castañu, con cantos coloraos nos machos, y presenta anches llistes oculares negres qu'oldeen coles superciliares y bigoteras blanques. Tien los irises de lo güeyos blancos colos cantos roses.
Dendrocopos obsoletus
El picu dorsipardo (Dendrocopos obsoletus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive n'África. 
Alcuéntrase en Benín, Burkina Faso, Camerún, Chad, Costa de Marfil, Eritrea, Etiopía, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bisáu, Kenia, Malí, Mauritania, Níxer, Nixeria, Senegal, República Centroafricana, República Democrática d'El Congu, Sierra Lleona, Sudán, Sudán del Sur, Tanzania, Togu y Uganda.
Dendrocopos syriacus
El picu siriu (Dendrocopos syriacus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive en Europa oriental y Oriente mediu.
El picu siriu mide ente 23–25 cm de llargu. El so aspeutu ye bien similar al del picu picapinos ("Dendrocopos major"). Les partes cimeres del machu son principalmente negres, con un llurdiu coloráu na nuca y anches franxes blanques travesando los llaterales de la cara y el pescuezu. Tamién tien grandes llurdios blancos nes nales qu'empiecen al altor del costazu y les plumes de vuelu tán llistaes en blancu y negru. Los trés plumes esteriores tienen solo dellos llixos blancos, y solo vense cuando la so cola ríxida ta esplegada pa ufiertar sofitu mientres engata. Les partes inferiores son principalmente ablancazaes, anque'l banduyu y la parte de la cola son acolorataos. El so picu ye coritu y les sos pates son de color gris verdosu. Les femes escarecen del llurdiu coloráu de la nuca. Los xuveniles tampoco tienen la nuca colorada, pero sicasí tol so pileu ye coloráu. 
Estrémase del más pequeñu picu menor ("Picoides minor") nel colloráu del so abdome. Ye más difícil estremalo del picu picapinos. El picu siriu tien el picu más llargu, y escarez del llistáu blancu de la cola que tien el picapinos. Otra diferencia significativa ye que'l picu siriu nun tien la llinia negra que conectando la bigorera a la nuca amuesa'l so pariente más estendíu.
El picu siriu vive nel este d'Europa y el norte d'Oriente mediu, dende Austria, Croacia y Polonia hasta Irán ya Israel. Habita nos montes abiertos y zones de cultivu con arbolees y carba, amás de los partes, y depende de los árboles vieyos p'añerar y alimentase. A pesar de la coloración del so plumaxe suel ser una ave pocu llamativa.
Cuando ta ocultu pola xamasca la presencia del picu siriu puede detectase polos sos partilleos y repiqueteos producíos pel so fuerte picu contra la madera. Non solo ye una mera llamada de apareamiento o de desafíu; amás ye un signu identificativo de cada sexu. Son oyibles dende gran distancia, dependiendo del vientu y l'estáu de la madera; la madera bueco produz soníos más altos que los tueros vivos. Los sos martilleos son más enllargaos que los del picu picapinos y van baxando de volume. Son más rápidos y curtios que los del picu dorsiblanco.
El picu siriu aliméntase principalmente d'insectos; furen la madera de los árboles, como los canesbes d'escarabayos y polillas. El picu siriu xeneralmente pósase nos tueros y muévese escontra riba. Mientres el so ascensu picotia la corteza, esprendiendo fragmentos, anque con frecuencia saca a les sos preses de los resquiebros ayudar de la so llarga y pegañosa llingua. Tamién s'alimenta de granes y frutos cuando los insectos arralecen. 
Fura furacos arrondaos d'unos 5 cm de diámetru en tueros podres o de madera blando. El tramu inicial ye horizontal y dempués faise vertical. No fondero abre una pequeña cámara onde se van agospiar hasta once güevos ablancazaos sobre forgaxes de madera. Raramente vuelven usar el mesmu buecu, pero nun ye infrecuente que furen otros furacos nel mesmu árbol. Pueden usar cualquier especie d'árbol lo suficientemente podre. Los pitucos asomar a la salida del nial por que los alimenten los padres, pero cuando s'asusten escuéndense no fondero.
Dendrocopos temminckii
El picu de Célebes (Dendrocopos temminckii) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae endémica de Indonesia. 
Alcuéntrase namái nes selves tropicales de les islles de Célebes y Buton, amás de delles islles menores aledañas
Dendropicos abyssinicus
El pito abisinio (Dendropicos abyssinicus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive nel este d'África. 
Atopar nos montes de monte de Etiopía y Eritrea.
Dendropicos elachus
El pito saheliano (Dendropicos elachus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive en África. 
Alcuéntrase nel Sahel centroccidental, rexistrándose en Camerún, Chad, Malí, suroeste de Mauritania, Níxer, Nixeria, Senegal y oeste de Sudán.
Dendropicos fuscescens
El pito cardenal (Dendropicos fuscescens) una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive nel África subsaḥariana. Alcuéntrase bien estendíu pola mayoría de los países africanos al sur del Sahel y apaez nuna amplia variedá de hábitats, dende'l monte trupu a la carba espinosa.
Al igual qu'otros picatueros, esta especie tien un picu recto y apuntiao, y una cola ríxida p'apurrir sofitu contra los tueros de los árboles. Tien una llarga llingua retráctil que puede llanzar pa prindar insectos.
Esta ave mide de 14 a 15 cm de llargor. Tien la forma típica de los carpinteros, colos sos partes cimeros de color oliváceo opacu, con llixos blancos. El so obispillo ye de color canela. Los sos partes inferiores son blanques llixeramente veteadas en negru, y presenta una bigotera negra. El so frente y la parte frontera del pileu son pardos. Al igual que n'otros carpinteros, el patrón de color de la cabeza varia cola edá y el sexu. El machu tien la parte posterior del pileu y la nuca coloraos, la fema tien la parte posterior del pileu escura y la nuca negra, ente que los machos xuveniles tienen la parte posterior del pileu coloráu y la nuca negra. Tienen un pequeñu penachu que se eriza cuando l'ave escítase.
La subespecie d'África Occidental tien aspeutu distintu. Tien la cara y el cazu llistaes, y el color de fondu de les partes inferiores ye crema amarellentáu. Los sos partes cimeros son d'un verde más intensu (sacante nel estáu xuvenil que tien un color más débil), y los sos llixos son más escases y amarellentaes.
Al igual que los démás picatueros, esta especie ye un Insectívoru. Añera en buecos nos árboles.
Dendropicos gabonensis
El pito del Gabón (Dendropicos gabonensis) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive n'África. 
Alcuéntrase n'Angola, Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Gabón, Ghana, Guinea, Guinea-Bisáu, Liberia, Nixeria, Sierra Lleona, Togu y Uganda.
Dendropicos goertae
El pito gris occidental (Dendropicos goertae) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive nel África subsaḥariana. 
El pito gris occidental mide unos 20 cm de llargu. Tien la forma típica de los picatueros. El plumaxe de les sos partes cimeros ye verde ensin marques, ente que les sos partes inferiores cabeza y pescuezu de color gris claru. El so picu ye coritu. Tien el obispillo al igual qu'un pequeñu llurdiu nel banduyu. Los machos presenten el pileu y la nuca coloraos, franxa de la qu'escarecen les femes. Los individuos inmaduros son similares a les femes anque coles partes coloraes más apagaes y con ciertu barrado nos lladrales.
Alcuéntrase llargamente distribuyíu pol África ecuatorial, en montes y zones de carba.
Como los demás pájarios carpinteros ye insectívoru y captura a les sos preses cola so llarga llingua en sacándolos picando nos tueros. 
Dendropicos griseocephalus
El pito oliváceo (Dendropicos griseocephalus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive en África.
Ta ampliampente distribuyíu en África al sur del Sáhara, atopándose en Angola, Burundi, República Democrática d'El Congu, Malaui, Mozambique, Ruanda, Sudáfrica, Suazilandia, Tanzania, Uganda, Zambia y Zimbabue.
Dendropicos namaquus
El pito namaqua o picu barbudu (Dendropicos namaquus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive en África.
Alcuéntrase n'Angola, Botsuana, Chad, Etiopía, Kenia, Malaui, Mozambique, Namibia, República Centroafricana, República Democrática d'El Congu, Ruanda, Somalia, Sudáfrica, Sudán, Sudán del Sur, Suazilandia, Tanzania, Uganda, Zambia y Zimbabue.
Los sos hábitats naturales son los montes secos de planifolies, los montes de ribera y les sabanes arbolaes.
Dendropicos poecilolaemus
El pito cuellipinto (Dendropicos poecilolaemus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive en África. 
Alcuéntrase en Camerún, Chad, Kenia, Nixeria, República Centroafricana, República Democrática d'El Congu, Ruanda, Sudán del Sur y Uganda.
Dendropicos pyrrhogaster
El pito ventrirrojo (Dendropicos pyrrhogaster) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive n'África Occidental.
Alcuéntrase nes selves de Benín, Camerún, Costa de Marfil, Ghana, Guinea, Liberia, Malí, Nixeria, Sierra Lleona y Togu.
Dendropicos xantholophus
El pito coronáu (Dendropicos xantholophus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive en África Central.
El pito coronáu mide alredor de 25 cm de llargu. El plumaxe de les sos partes cimeros ye principalmente pardu, cola cola negra y el obispillo llixeramente amarellentáu. La so cabeza presenta un patrón llistáu en blancu y negru (con llistes malares, oculares y pileales negres). Los machos tienen la parte cimera del pileu mariellu. Los sos partes inferiores son de color oliváceo con llixos blancos y presenten ciertu barrado claru nos lladrales.
Alcuéntrase nes selves del norte de Angola, Camerún, sur de la República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Gabón, Kenia occidental, sureste de Nixeria, el suroeste de Sudán del Sur, Uganda y estremu noroccidental de Tanzania.
Dicrurus caerulescens
El drongo ventriblanco o drongo de banduyu blancu (Dicrurus caerulescens) ye una especie d'ave paseriforme de la familia Dicruridae nativa del subcontinente indiu, específicamente na India, Nepal, Bangladex y Sri Lanka.
La especie ye negra ensin nengún parte cimeru brillante y gris nel gargüelu y el pechu ente que'l banduyu y la cloaca son totalmente blancos na variedá india, que ye la subespecie nominal. La bifurcación de la cola ye de color menos fondu que nel drongo real ("Dicrurus macrocercus") que son frecuentemente reparaos nos mesmos hábitats. Los mozos drongos reales pueden tener un gran llurdiu blancu na parte inferior, pero polo xeneral ye d'apariencia escamosa. La variedaes cingaleses "insularis" de la zona greba del norte y "leucopygialis" de la zona húmeda del sur tienen amenorgada la parte blanca de la cloaca. Les aves que tienen menos d'un añu d'edá escarecen de la parte blanca na parte inferior, pero son más marrón enriba y buxu embaxo.
El tamañu de la especie varia clinalmente con aves septentrionales más grandes. La parte blancucia na parte inferior tamién mengua en tamañu, anque varia enforma localmente. Les formes cingaleses "leucopygialis" y "insularis" son más escures que la forma india y hai cierta intergradación dientro de les subespecies cingaleses.
Considérase que la especie estrechamente rellacionada con "Dicrurus leucophaeus" pero nun se confirmó con estudios de secuencies moleculares.
El drongo ventriblanco ye un criador residente na India y Sri Lanka. Xeneralmente esta especie atopar nos montes secos o abiertos de carbaes. La distribución ta acutada a la India peninsular hasta'l sur del cordal del Himalaya y al oeste del delta del Ganges llindada al oeste pola rexón de Aravalli.
Con frecuencia les aves son vistes individualmente o en grupos d'hasta trés especímenes, N'ocasiones, xunir a bandaes d'alimentación d'especies mistes. Pósense de pies cerca de les copes de los árboles y prinden insectos nel aire con agudez acrobática. Prinda insectos más grandes utilizando les sos garres. El canto d'esti drongo ye una serie "staccato"s entemecíos con notes clares y pueden incluyir la imitación de cantares d'otros páxaros.
La temporada de reproducción ye de febreru a xunetu. El nial en forma de tazón ye similar al del drongo real pero, polo xeneral, ta fechu de más ramines y ta bien forráu con yerba. La fema pon dos a cuatro güevos, de color salmón pálidu con llurdios acolorataos nel estremu anchu, son depositaos nel nial que puede tar a 20 a 30 pies d'altor na bifurcación d'un árbol. Son agresivos nel nial y puede ser una amenaza potencial muncho más grande qu'ellos mesmos. Reparóse cuando se xunta en bandaes, asonsaña los llamaos d'alerta d'esguiles o la miaguida d'un gatu y ye conocíu por xunir se a bandaes d'alimentación d'especies mistes.
Anque son principalmente insectívoros, tamién son comenenciosos y sábese que s'alimenten de pequeños páxaros. Como otros drongos, utilicen los sos pies al manipoliar les sos preses. Fueron conocíos por atraer insectos a lluces artificiales tarde al anochecer. Tamién visiten grandes flores pol néctar, particularmente "Salmalia" y "Erythrina".
Dinopium benghalense
El pito bengalí (Dinopium benghalense) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae qu'habita nel subcontinente indiu. Ye unu de los pocos picatueros que puede trate nes zones urbanes de la rexón. Caracterizar por ser l'únicu pito de llombu mariellu col gargüelu y el obispillo negros.
El pito bengalí mide ente 26–29 cm de llargu. Tien la forma típica de los picatueros y caracterízase por tener les coberteras de les nales de color mariellu doráu o colloráu según les subespecies. El so obispillo ye negru, y non coloráu como nel pito de Tickell. Los sos partes inferiores son blanques con veteado coritu. El so gargüelu ye negra con un finu motudu blancu, lo que-y estrema fácilmente de los demás pitos de llombu doráu de la rexón. La so cabeza los llaterales de la so cabeza son principalmente ablancazaos con una llista ocular corita y la nuca negra. A diferencia d'otros pitos asiáticos nun presenta bigoteras negres porque toa'l so gargüelu ye negra. Los machos adultos tienen el pileu coloráu, ente que les femes tener negru con llixos blancos con solo daqué de colloráu na parte posterior. Los xuveniles paecer a les femes anque de tonos más apagaos.
Como los demás picatueros, esta especie tien el picu recto y apuntiao, la cola ríxida que-yos apurre sofitu contra los tueros, y les pates zigodáctiles (con dos deos palantre y dos escontra tras). Puede proxectar la so llarga cola pa prindar insectos.
Rexistráronse exemplares leucísticos. Dellos machos del norte de los Ghats occidentales presenten la punta de les plumes de la rexón malar de color coloráu casi formando una llista malar.
Suelen reconocese seis subespecies. La subespecie de les rexones grebes del noroeste de la India y Pakistán, "dilutum", tien les partes cimeres de color mariellu claro, un copete llargu na parte cimera de la cabeza y les partes inferiores más blanques que la subespecie nominal de les planicies del Ganges. Los sos partes cimeros tán menos motuda. La subespecie nominal que s'atopa en toles rexones baxes de la India, hasta los 1000 m d'altitú. La subespecie del sur "puncticolle" tien nel gargüelu negru llixos triangulares blanques y les sos partes cimeros son d'un intensu mariellu dorao. La población que s'atopa nos Ghats occidentales foi dixebrada como subespecie "tehminae" (n'honor de la esposa del ornitólogu Sálim Ali) y ye más verdosu na parte cimera, y los llixos del gargüelu y les nales nun son bien prominentes. La subespecie del sur de Sri Lanka, "D. b. psarodes", tien el llombu y nales de color coloráu'l so motudu ye más negru y ta más estendíu. Hibrida cola subespecie del norte, "jaffnense", que tien el picu más curtiu. Dacuando estrémase otra subespecie en Sri Lankan, "psarodes", anque apaecen formes entemedies con "jaffnense" cerca de Puttalam, Kekirawa y Trincomalee.
Esta especie estender poles planicies y montes hasta los 1200 metros d'altitú de Pakistán, la India al sur del Himalayas y dende l'oeste del valle de Assam y Meghalaya, Bangladesh y llegando pel sur a Sri Lanka. Atopar nos montes abiertos y campos de cultivos. Tamién s'atopa de cutiu nes zones urbanes en parques y aveníes arbolaes. El pito bengalí arralez nel Kutch y la rexón desértica de Rajastán.
Xeneralmente alcuéntrase en pareyes o en pequeños grupos, dacuando integráu en bandaes mistes en busca d'alimentu. Busquen alimentu dende'l suelu hasta les copes de los árboles. Alimentar d'insectos, principalmente de canesbes d'escarabayu de la corteza de los árboles, anque tamién visita los termiteos y dacuando aliméntase de néctar. Mover a saltos poles cañes calteniéndose ocultu de los sos potenciales depredadores. Afáense bien a los hábitats modificaos polos humanos y aprovecha les construcciones artificiales, la fruta cayida, ya inclusive los bagazos de comida.
La so dómina de cría varia según el clima y desenvuélvese ente febreru y xunetu. Con frecuencia óise-yos esmartellar mientres la dómina de apareamiento. Añeren en buecos nos árboles qu'ellos mesmos suelen furar. El buecu suel tener una parte horizontal na entrada que desagua nun cuévanu descendente. Dacuando invaden los buecos de los buecos de anidación d'otres aves. Tamién se rexistró qu'añeren en túneles asitiaos en terremplénes. Ponen los güevos nel interior del cuévanu desnudu, ensin nengún tipu de acolchamiento. La so puesta típica consta de tres güevos blancos brillantes y allargaos. Guarar mientres unos 11 díes. Los pitucos dexen el nial al cabu d'unos 20 díes.
Dinopium javanense
El pito culirrojo (Dinopium javanense) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae. Alcuéntrase llargamente distribuyíu nel sureste d'Asia, estendiéndose dende'l sur de la India, Bangladex y China, hasta Indochina y el archipiélagu malayu.
Dinopium shorii
El pito de Shore (Dinopium shorii)) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae. Ta llargamente distribuyíu n'Asia, atopándose en Bangladex, Bután, India, Myanmar y Nepal.
Discosura conversii
El Rabudito Verde (Discosura conversii) ye un pequeñu colibrí que mora dende Costa Rica hasta l'oeste de Ecuador. Puédese atopa nes elevaciones centrales a los 700 y 1400 metros d'altor, pero a principios de la temporada lluviosa puede baxar más baxu. En Costa Rica y Panamá llindar a les fasteres del Caribe.
Esta ye una especie del dosel del monte. Nun se describe'l so nial, pero una imaxe publicada amuesa a una fema construyendo un nial nuna caña delgada, asina que ye probablemente similar a otros niales en forma de copa construyíos por especies como'l Mangu de Pechu Verde. Tolos colibríes ponen dos güevos blancos guariaos solu pola fema.
El Rabudito Verde tien principalmente'l so envés verde, una llinia blanca nel torso y el so parte baxa del torso y cola de color coritu. El so pesu ye de namái 3 gramos. El machu mide 10 centímetros de llongura tien la cola llarga tipu filo la cual da-y a esta especie'l so nome y les sos partes inferiores son de color verde. La fema mide 7,5 centímetru de llargu nun tien la cola llarga y tien el banduyu coritu con una banda verde nel pechu. Ella tien unos llamativos bigotes blancos.
El Rabudito Verde ye xeneralmente silenciosu, pero pueden emitir un nidiu "chip". Estos páxaros visiten les flores pequeñes incluyíos los de epífitas y parrotales, y tamién prinden pequeñes mosques y aviespes. Cuando los machos quier reproducise posar nes cañes abiertes y pueden llanzase en picaes.
Discosura langsdorffi
El rabudito ventrinegro (Discosura langsdorffi) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae que vive en Suramérica.
La especie alcuéntrase en dos regiones dixuntes, la principal na Amazonía occidental y l'otra nes selves de la mariña oriental de Brasil. Alcuéntrase nel este de Bolivia, Colombia, Ecuador y Perú, el sur de Venezuela y Brasil.
Discosura longicauda
El rabudito de raquetes (Discosura longicauda), tamién denomináu coqueta de cola raqueta y cola de llira raqueta, ye una especie d'ave apodiforme de la familia de los colibríes que vive nel norte de Suramérica. 
Alcuéntrase nel norte y este de Brasil, l'este de Colombia, la Guayana Francesa, Guyana, Surinam y Venezuela.
Discosura popelairii
El rabudito crestado (Discosura popelairii) ye un colibrí que s'atopa en Colombia, Ecuador y Perú.
El machu de l'aguada oriental de los Andes del norte, ye de plumes allargaes na cola que se curva escontra fuera y cónica d'una amplia base con punta delgada. L'estremu ye llargu y cada pluma socesiva ye más curtia escontra'l centru. Toos son azules, con exes blanques, con esplegues más llamativu ya interesáu cuando s'estienden. Esti páxaru tien una cresta de plumes verdes brillantes.
Estes aves alimentar de néctar de les flores con una llingua estensible a lo llargo o atrapen insectos cola nala.
Doricha enicura
El colibrí colirraro (Doricha enicura) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae. Ye nativu de El Salvador, Guatemala, Hondures y Méxicu. Vive en monte montano tropical y subtropical y monte bien degradáu. Nun tien subespecies reconocíes.
Doryfera johannae
El colibrí picolanza menor o picu de llanza frentiazul (Doryfera johannae) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae que vive en América del Sur.
El so hábitat natural son les selves de los altiplanos de Colombia, Ecuador, Guyana, Perú y Venezuela, amás de les zones estremeres de Brasil.
Doryfera ludovicae
El colibrí picolanza mayor, tamién llamáu picu de llanza frentiverde, picu de llanza mayor, picolanza frentiverde o picu de llanza verde (Doryfera ludovicae), ye una especie d'ave na familia Trochilidae.
Alimentar del néctar d'epifites, incluyíu'l arfueyu.
Esta especie de colibrí, habita nos montes montanos húmedos subtropicales y tropicales en Bolivia, Colombia, Costa Rica, Ecuador, Panamá, Perú, y Venezuela. 
Dromaius novaehollandiae
El emú común (Dromaius novaehollandiae) ye una especie d'ave estrutioniforme de la familia Dromaiidae. Ye un ave non voladora, y ye, dempués del avestruz, la segunda en tamañu. Ye nativa d'Australia y l'únicu miembru viviente del xéneru "Dromaius". Antes clasificar dientro de la familia Casuariidae, pero agora considerar miembru d'una familia independiente Dromaiidae. 
Estes aves d'un color castañu claro, algamen los 2 metros d'altor y pesen unos 45 kilogramos. L'emú común distribúyese xeográficamente pol continente Australianon, evitando árees densamente poblaes, montes trupos y árees grebes. Los emúes pueden percorrer grandes distancies al trote, y si ye necesariu corriendo a toa velocidá, algamando los 50 kilómetru per hora mientres dellos kilómetros. Son nómades, y pueden viaxar grandes distancies p'atopar comida, que componse de plantes ya insectos (omnívoros).
La subespecie de emú de Tasmania escastar cola llegada de los europeos en 1788; la distribución de la subespecie qu'ocupa'l continente (Australia), tamién foi afectada negativamente na so población poles actividaes humanes. Anguaño nun ye común na mariña oriental, onde sigo lo foi; otra manera, el desenvolvimientu d'agricultura y la provisión d'agua para riego nel interior d'Australia, aumentó la so área de distribución xeográfica. L'emú ye criáu pal aprovechamientu del so carne, aceite y cueru.
Dos taxones d'emú que yeren comunes n'Australia enantes de la llegada de los europeos escastáronse al poco tiempu: l'emú pequeñu ("Dromaius baudinianus") y l'emú negru ("Dromaius novaehollandiae ater"). L'emú común, entá ye común na actualidá. La población varia de década en década, principalmente dependiendo de l'agua; envalórase que la población del Emú ye de 625 000 a 725 000 exemplares, con 100 000 a 200 000 n'Australia Occidental y el restu principalmente en Nueva Gales del Sur y Queensland.
El "Dromaius novaehollandiae diemenensis", ye una subespecie conocida col nome común de emú de Tasmania, que escastóse alredor de 1865. 
Introduciéronse los emúes na Isla María y na Isla Canguro cerca de Tasmania nel sieglu XX y estableciéronse poblaciones de cría. 
Hai tres subespecie esistentes n'Australia: 
La especie describióse primero sol nome de Casuario de Nueva Holanda nel Viaxe de Arthur Phillip: ""Voyage to Botany Bay"", publicáu en 1789. La especie describir el ornitólogu John Latham, que collaboró nel llibru de Arthur Phillip y realizó les primeres descripciones d'esta ave y nomó a otres munches especies d'aves australianes; el so nome provién del llatín y significa "rápido de Nueva Hollanda". La etimoloxía del nome común "Emú" ye incierta, pero piénsase que provién d'una palabra árabe utilizada col enfotu de indicar: "páxaru o ave grande" que s'utilizó polos esploradores portugueses pa describir el casuario en Nueva Guinea.
Los emúes son aves non voladores, del grupu Ratite, grandes qu'algamen los dos metros d'altor (de 1 a 1.3 metros al llombu) y pesen ente 30 y 45 kilogramos. Tienen nales rudimentaries pequeñes y un pescuezu llargu y piernes fuertes. 
La so habilidá pa correr a velocidaes altes ye debida a una musculatura de los miembros pelvianos favorablemente especializada. Los sos pies tienen namái tres deos y un númberu similarmente amenorgáu de güesos y el pie acomuñáu colos músculos; son les úniques aves colos músculos del gastrocnemius na parte de tras, baxa de la piernes. Los músculos del miembru pelviano del emú tien una contribución similar pa sumar la masa del cuerpu como los músculos del vuelu.
Los emúes tienen el plumaxe color castañu a gris amorenáu d'apariencia lanuda; les puntes de les plumes son negres. La radiación solar ye absorbida poles puntes, y el plumaxe internu sueltu o entestáu aislla la piel. Al calor resultante que flúi a la piel pol aislamientu, dexando a l'ave ser activu mientres el calor del día. Una única traza de la pluma del emú ye'l so raquis doble que surde d'un solu tueru. Los sexos son similares n'apariencia. 
Nos díes bien calientes, los emúes asuellen pa caltener la temperatura del cuerpu, los sos pulmones trabayen como refrixeradores de evaporación y, al contrariu de delles otres especies, los niveles baxos resultantes de dióxidu de carbonu nel sangre nun paecen causar alkalosis. P'alendar de normal en tiempu de refrigeración, tienen grandes y múltiples pasaxes nasales. L'aire fresco calezse como'l que traviesa los pulmones, estrayyendo'l calor de la rexón nasal. Nel tafaríu, los turbinetes nasales fríos del emú entiesten el mugor escontra fuera y absorber p'alendar.
Los emúes críen y apáriense mientres los meses de branu n'avientu y xineru, y puede permanecer xuntos mientres aprosimao cinco meses. El machu apariar nos meses más frescos de mayu y xunu. Mientres la estación de la cría, los machos esperimenten cambeos hormonales, inclusive un aumentu nos niveles de les hormones de luteinización y la testosterona, les sos testículos aumenten los sos tamañu al doble. los machos pierden el so mambís y constrúin un nial aspru nuna fondigonada semiprotegido na tierra greba con verde, ramines y fueyes. La fema pon tolos díes unu o dos güevos, al tercer día la postura de les femes tienen un promediu de 11 güevos, (pudiendo ser hasta 20 güevos) bien grande, de cascarón gruesu, los güevos color verde escuru. Los güevos tienen en promediu 134 x 89 milímetros y pesen ente 700 y 900 gramos, aprosimao equivalente a 10 a 12 güevos de pites nel volume y pesu. El primer escurrimientu de ximielgos n'ave genéticamente idénticos atopar nel emú.
El machu ponse lluezu dempués de que la so compañera empieza a poner, y empieza a guarar los güevos enantes de completar la puesta. Mientres esti tiempu, nun come, bebe o defeca, y namái se pon de pies aprosimao 10 vegaes per día. Mientres ocho selmanes d'incubación, va perder una tercer parte del so pesu y namái va sobrevivir cola grasa depositada nel so cuerpu y llevántase mientres la rosada de la mañana. Como con munches otres aves australianes, la infidelidá ye la norma pa los emú, a pesar de l'atadura inicial: una vegada que'l machu empezó a guarar, les femes apariar con otros machos y pueden poner en múltiples niales; la metá los pitucos nuna camada pueden ser criaos por otros machos, o por nengún machu. Delles femes quédense y defenden el nial hasta que los pitucos nacen, nuna estación bona, un emú fema puede añerar tres veces.
La incubación dura unos 56 díes, los pitucos salíos del cascarón son activos y pueden dexar el nial a los pocos díes. De pies tienen 25 centímetros d'altu y tienen una coloración castaña distintivu y rayes color crema como camuflaje, que se pierde a los trés meses. Los machos tán 18 meses colos pitucos, defendiéndolos y enseñándo-yos cómo atopar comida. Los pitucos crecen bien rápido y son maduros sexualmente a los 12 o 14 meses; anque pueden permanecer col so grupu familiar mientres otros seis meses depués de lo cual dixébrense pa criar mientres la so segunda estación. Los emúes viven ente 10 y 20 años, les aves en cautividá pueden vivir más qu'aquélles n'estáu selvaxe.
Dromococcyx pavoninus
El cucu pavonino o cuquiellu pavonino (Dromococcyx pavoninus), ye una especie de cuquiellu na familia Cuculidae. 
Alcuéntrase en Arxentina, Bolivia, Brasil, Ecuador, Guayana Francesa, Guyana, Paraguái, Perú y Venezuela. 
El so hábitat natural son los montes húmedos subtropicales o tropicales de tierres baxes y montes montanos húmedos subtropicales o tropicales.
Dromococcyx phasianellus
El Cucu faisán (Dromococcyx phasianellus) ye una especie de cucu de la familia Cuculidae.
Alcuéntrase en Arxentina, Belize, Bolivia, Brasil, Colombia, Costa Rica, Ecuador, El Salvador, Guyana francesa, Guatemala, Guyana, Hondures, Méxicu, Nicaragua, Panamá, Paraguái, Perú, Surinam, y Venezuela.
Los sos hábitats naturales son montes subtropicales o tropicales secos, o montes de tierres baxes húmedes subtropicales o tropicales, y banzaos subtropicales o tropicales.
Dryocopus javensis
El picamaderos ventriblanco o pito negru de banduyu blancu (Dryocopus javensis) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae, habita nos montes de fueya perenne del Asia tropical, incluyendo'l Subcontinente Indiu y el sudeste d'Asia. 
Munches subespecies de les islles tán en peligru y dalgunes yá s'escastaron. Les poblaciones difieren na distribución y estensión d'el color blancu nel plumaxe. Alcuéntrase ente los más grandes picatueros asiáticos y añeren en grandes árboles muertos, de cutiu a la vera de los ríos. Los sos tamborileos y llamaes son más fuertes que los de los picatueros más pequeños.
El picamaderos de Andamán ("Dryocopus hodgei") foi tratáu como subespecie nel pasáu. La especie tamién foi asitiada nos xéneros "Thriponax" y "Macropicus" nel pasáu.
Dryocopus lineatus
El picamaderos llistáu, (Dryocopus lineatus), tamién denomináu carpinteru crestirrojo, carpinteru real, carpinteru de gargüelu estriáu y pito negru llistáu, ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive en América, dende Méxicu hasta'l norte d'Arxentina.
Los picamaderos llistaos miden de 31,5 a 36 cm de llargu. Paecer al so pariente cercanu'l picamaderos norteamericanu ("Dryocopus pileatus") que vive más al norte. Los adultos son prácticamente negros nos sos partes cimeros con un penachu de plumes coloráu en cabeza y franxes ablancazaes que van de la base del picu pol pescuezu hasta los costazu (anque los individuos del sureste suelen escarecer de les franxes sobre los costazos. Los sos partes inferiores son ablancazaes densamente veteadas con llistes negres. Cuando tán en vuelu amuesen la parte inferior blanca de les nales. Los machos adultos presenten una llista malar colorada y el so frente tamién ye colorada. Nes femes esta parte del plumaxe ye negra. El picu xeneralmente ye negru en dambos sexos nes subespecies al sur de Costa Rica; anque tienen el picu pálidu les subespecies de más al norte.
El so cantar —anque varia ente los exemplares de la so amplia zona de distribución— ye un altu, repetitivu y rápido "uic-uic-uic". Dambos sexos tamborilean nos tueros de los árboles.
Na mayor parte de la so área de distribución puede confundise a les femes coles del picamaderos barbinegro ("Campephilus melanoleucos"), que son del mesmu tamañu y tienen un plumaxe similar. Pero la fema d'esa especie tien la llinia clara de la cara muncho más ancha y les llínees blanques de los costazos xuntar na parte baxa del llombu (formando una uve). Sicasí, el machu del picamaderos barbinegro nun puede confundise porque casi tola so cabeza ye colorada.
La especie foi primeru descrita científicamente por Carlos Linneo en 1766 como "Picus lineatus". El xéneru "Dryocopus", al que-y la treslladó depués, foi denomináu asina por Friedrich Boie en 1826.
L'hábitat d'esta especie son los cantos de los montes y otres arbolees abiertes. Xeneralmente nun ye una ave de monte, anque dacuando vióse-yos en tierres altes (por casu na Serranía de les Quinchas de Colombia)
El picamaderos llistáu afuraca los tueros de los árboles en busca d'insectos. Comen principalmente insectos, especialmente formigues, escarabayos y los sos canesbes, amás de delles granes, por casu de "Heliconia", frutos y nueces.
Los picamaderos llistaos críen ente marzu y abril en Panamá, ente abril y mayu en Belice, y ente febreru y abril en Trinidá y Suriname. Los cuévanos pal nial son escavaes nos tueros muertos d'árboles a altor variable, ente los 2 y 27 metros percima del suelu. Dambos sexos realicen el furacu, que mide unos 45 cm de fondura, 13 x 18 cm d'anchu, y con una entrada d'unos 9 cm de diámetru. Les puestes bazcuyen ente los 2-4 güevos blancos (2-3 en Trinidá). Dambos sexos guarar. Los machos y les femes faen veces de 2-3 hores d'incubación mientres el día, pero solo los machos guaren pela nueche. Los pollos son alimentaos una vegada cada hora por dambos proxenitores por regurgitación. Anque la fema realiza la mayor parte de l'alimentación ente que los machos guarden el nial. Los periodos d'incubación y desenvolvimientu de los pollos nun tán documentados.
Dryocopus martius
El picapodrizu (Dryocopus martius), ye una especie d'ave piciforme de la familia de los picatueros (Picidae) que se distribúi polos montes maduros templaos y boreales d'Europa y Asia. Nun ta amenazada a nivel global, y la so población envalórase ente 1.500.000 y 2.900.000 exemplares.
Ye un picapinos grande: mide de 40 a 46 cm de llargu y tien un valumbu de nales d'ente 67 y 76 cm. El so plumaxe ye negru por completu, a esceición del pileu (parte cimeru de la cabeza), onde tien un llurdiu coloráu. Los sexos estremar en que nel machu'l llurdiu coloráu cubre por completu'l pileu, y na fema solo ye colorada la parte posterior.
Dryocopus pileatus
El picamaderos norteamericanu o pito crestado (Dryocopus pileatus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae nativa de América del Norte. 
Habita nos montes caducifolios del este de Norteamérica, los Grandes Llagos, los montes boreales de Canadá y partes de la mariña del Pacíficu. Ye'l picatueru más grande d'Estaos Xuníos, con esceición del posiblemente extinto carpinteru real.
Dryolimnas cuvieri
El rascón de Cuvier (Dryolimnas cuvieri) ye una especie d'ave na familia Rallidae. 
Alcuéntrase en Comoros, Madagascar, Mayotte, y Seixeles. Una subespecie non voladora, "Dryolimnas cuvieri aldabranus" (rascón de Aldabra), habita en Aldabra, ente qu'otra, "D. c. abbotti" (rascón de Assumption), de la isla de Assumption escastar a empiezos del sieglu XX por causa de depredadores introducíos.
Na actualidá ye l'últimu miembru sobreviviente del xéneru "Dryolimnas" y créese que ye la última ave non voladora del Océanu Índicu. Los sos hábitats naturales son los montes baxos húmedos subtropicales o tropicales y los manglares.
Dryotriorchis spectabilis
La culebrera congolesa o águila culebrera del Congo (Dryotriorchis spectabilis) ye una especie de ave de presa de la familia Accipitridae, y asitiada nel xéneru monotípicu Dryotriorchis. Ye nativa del oeste y el centru d'África, la so área de distribución estender dende Sierra Lleona hasta Angola y a la República Democrática d'El Congu. Especializar na caza nos escuros sotobosques de les selves húmedes guineanes. Tien dos subespecies, la subespecie nominal "Dryotriorchis spectabilis spectabilis" y "Dryotriorchis spectabilis batesi". Anque monotípicu, paez tar estrechamente rellacionáu col xéneru "Circaetus".
Ye una ave de tamañu medianu coles nales curties y la cola llarga arrondaes. Ye de distintes tonalidaes de marrones nel so parte posterior y presenta una llixera cresta. Tien el pechu de color blancu, con cantidaes variables d'una acoloratada llavadura y, na subespecie nominal, ta cubiertu de llurdios coritos redondes. La subespecie "D. s. batesi" namái tien estos puntos nos sos lladrales. Aseméyase enforma a la águila azor del Congo ("Aquila africana"), y dellos ornitólogos creen qu'esta semeyanza ye un raru exemplu de mimetismu aviar. Ye una rapaz bien vocal, y con frecuencia ye una de les especies más escuchaes nel so hábitat.
Aliméntase de culiebres, camaleones y sapos, que caza a la chisba dende una percha nel sotobosque. El so escelente vista déxa-y cazar nos montes escuros. Sábese bien pocu alrodiu de los sos vezos de cría, anque s'abarrunta que se reproduz de xunu a avientu. Ta catalogada como una especie d'esmolición menor, por cuenta de la so amplia gama y población.
La culebrera congolesa describióse per primer vegada en 1863 por Hermann Schlegel como "Ástur spectabilis" d'un espécime recoyíu cerca de Elmina, Ghana. Schlegel publicó la so descripción en "Nederlandsch Tijdschrift voor De Dierkunde" y asitió esta especie dientro de "Accipiter". En 1874 George Ernest Shelley, que tenía accesu a más especímenes, diose cunta qu'esta ave nun yera un azor y treslladó la especie al so propiu xéneru monotípicu, "Dryotriorchis". "Dryotriorchis" ye un xéneru distintu, por cuenta de les sos nales curties, cola llarga, cresta curtia y les fueses nasales ovalaes. La palabra "Dryo"- provién del griegu pa "carbayu" y "triorchis" ye una latinización (Pliniu el Vieyu) del griegu "triórkhēs" (τριόρχης), que Aristóteles y Teofrasto utilizaron pa un tipu de ferre, posiblemente, ratoneru común. La palabra griega significa "que tienen tres testículo". Esti bit erróneu de l'anatomía foi conectáu cola facilidá de confundir la glándula suprarrenal d'un páxaru con un testículu. Créese que'l xéneru ta más estrechamente rellacionáu a "Circaetus" qu'a "Terathopius", y ye, posiblemente, un venceyu ente estos y el xéneru asiáticu "Spilornis". La morfoloxía de la siringe ye claramente igual que les de los gavilanes de "Accipiter" pero amuesa semeyances coles característiques atopaes en "Nisaetus". Conócense dos subespecies: la subespecie nominal "Dryotriorchis spectabilis spectabilis" y "D. s. batesi". "D. s. batesi" foi descritu orixinalmente como una especie separada, "Dryotriorchis batesi", por Richard Bowdler Sharpe en 1904 por cuenta del so pechu ensin llurdios. Sharpe nomó la subespecie n'honor a G. L. Bates, quien lu unvió especímenes dende Camerún.
La águila culebrera del Congo ye superficialmente similar en plumaxe y tamañu a la águila azor del Congo ("Aquila africana"), que tien una distribución superpuesta cola de la águila culebrera. Suxurióse que la águila culebrera del Congo evolucionó p'asonsañar a la águila azor congolesa, que podría dar a la primera delles ventayes, incluyendo l'habilidá de posiblemente engañar a les sos preses a nun fuxir, amenorgar la so propia depredación, y/o embrivir l'acoso por otres aves pola so paecencia con un depredador d'aves. "D. s. spectabilis" aseméyase más a les aves inmadures de la águila azor del Congo, ente que "D. s. batesi" asemeyar a la d'un adultu. Este ye unu de los pocos exemplos sospechosos de mimetismu aviar.
Distribuyir nel sur de Sierra Lleona, el sur de Guinea, el sur de Costa de Marfil, el sur de Ghana y Liberia. Tamién ta presente nel sur de Nixeria, la República Centroafricana, Camerún, Guinea Ecuatorial, el norte y este de la República Democrática d'El Congu, Gabón, el norte d'El Congu y Uganda, con una población aisllada nel norte d'Angola. "D. s. spectabilis" ye nativu de la selva guineana occidental, dende Liberia hasta'l norte de Camerún, ente que "D. s. batesi" topar na selva guineana oriental dende'l sur de Camerún al traviés de Gabón y l'oeste d'Uganda. La so área de distribución toma 2 880 000 kilómetros cuadraos. La especie vive nel sotobosque de mestos montes primarios, per debaxo de 900 metros d'altor. Como ta afechu pa montes trupos, nun s'afai bien a los montes secundarios y plantíos. Nun migra mientres l'iviernu, anque se desconoz si ye localmente nómada.
Anguaño, la población d'esta especie ta menguando por cuenta de la deforestación. Sicasí, ta clasificáu como especie de esmolición menor, por cuenta de la so gran población de más de 10 000 adultos y amplia distribución de 2 880 000 kilómetros cuadraos. Esta especie foi calteníu como animal de compañía y na década de 1970 taba disponible en delles tiendes d'animales. Tamién foi representada nos sellos postales de la República Democrática del Congo y Tanzania.
Ducula aenea
La dúcula verde (Ducula aenea) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae.
Ye una especie de palombu tropical asiática que s'atopa dende la India hasta les Célebes y Filipines.
Reconócense les 12 siguientes:
Ducula badia
La dúcula dorsicastaña (Ducula badia) ye un ave de la familia de los colúmbidus qu'habita montes al norte y suroeste de la India y Nepal, escontra l'este, por Bangladex, Assam, Nagaland y el sur de China y Hainan, hasta'l Sudeste Asiáticu, Sumatra, Borneo y Xava. 
Ye'l palombu de mayor tamañu de la so zona de distribución. De normal solitaria, foi columbrada en grupos d'hasta 20 exemplares. Ye una ave difícil de reparar yá que pasa la mayor parte del tiempu nes copes de los árboles. La combinación de colores na so parte trasera da-y una apariencia distintiva. El so llamáu consiste nun fondu y resonante soníu que solo ye oyible nun rangu curtiu.
Ducula basilica
La dúcula moluqueña ("Ducula basilica") ye un ave columbiforme de la familia Columbidae. Trátase d'un endemismu de les Molucas septentrionales, Indonesia. 
El so hábitat natural ye'l monte subtropical o tropical húmedu.
La especie presenta dos subespecies:
Ducula bicolor
La dúcula imperial o dúcula bicolor (Ducula bicolor) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae que la so área de distribución estender dende les islles Nicobar hasta Nueva Guinea y el norte d'Australia.
== Subespecies conocen dos subespecies de "Ducula bicolor":
Ducula chalconota
La dúcula capuchina ("Ducula chalconota") ye un ave de la familia de los colúmbidos. Habita nos montes interiores ente los 1400 y los 2500 metros d'altitú de la isla de Nueva Guinea. 
Aliméntase de figos y otros frutos grandes.
Según Alan P. Peterson, esta ave ta representada por dos subespecies:
Ducula concinna
La dúcula coliazul (Ducula concinna) ye un ave columbiforme de la familia Columbidae. Trátase d'un palombu grande (43 cm de llargor).
Habita en pequeñes islles de la Wallacea (islles Selayar, Islles Tukangbesi, islles Barat Daya, islles de Banda, islles Tanimbar, islles Kai, islles Babar, islles Leti, archipiélagu Gorong y archipiélagu Watubela) y n'islles frente de la mariña oeste de Nueva Guinea como les islles Aru. Como ave rara identificóse en Darwin. El so hábitat natural son los montes lluviosos con árboles frutales. 
Ducula forsteni
La dúcula de Forsten ("Ducula forsteni") ye un ave columbiforme de la familia Columbidae.
Trátase d'un endemismu de les islles de Célebes, Peleng y Taliabu, en Indonesia. El so hábitat natural son los montes tropicales o subtropicales lluviosos. 
Ducula lacernulata
La dúcula dorsioscura (Ducula lacernulata) ye un ave de la familia Columbidae.
Ye reinal de les islles de la Sonda (Indonesia). El so hábitat natural son los montes tropicales o subtropicales lluviosos. 
Reconócense les 3 siguientes:
Ta amenazada pola perda d'hábitat y pol so caza.
Ducula luctuosa
La dúcula luctuosa (Ducula luctuosa) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae. Consideróse n'ocasiones una subespecie de la Dúcula imperial pero tien un picu con punta amarellentada, un llurdiu negru cerca de les fueses nasales y rémixes d'un gris plateado.
Ye reinal de les selves y manglares de Célebes y Sula.
Ducula melanochroa
La dúcula negra (Ducula melanochroa) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae, reinal de los montes del Archipiélagu Bismarck. 
Ducula mullerii
La dúcula encollarada (Ducula mullerii) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae presente en Nueva Guinea, el norte d'Australia y les islles Aru.
El nome científicu conmemora al naturalista alemán Salomon Müller.
==Subespecies conocen dos subespecies de "Ducula mullerii":
Ducula neglecta
La dúcula de Ceram (Ducula neglecta) ye un ave columbiforme de la familia Columbidae.
Trátase d'un endemismu de les selves de Ceram, Ambon, Saparua y Boano, nes Molucas (Indonesia).
Ducula pacifica
La palombu imperial del Pacíficu o dúcula del Pacíficu(Ducula pacifica) ye una especie bien estendida de palombu perteneciente a la familia Columbidae. Alcuéntrase en Samoa Americana, les Islles Cook, les islles más pequeñes del este de Fiji, Kiribati, Niue, les islles satélites más pequeños de Papúa Nueva Guinea, Samoa, Islles Salomón, Tokeláu, Tonga, Tuvalu, Vanuatu y Wallis y Futuna. El so hábitat natural son los montes de tierres baxes húmedes tropicales nes islles más pequeñes y monte montano húmedu tropical nes islles más grandes. Viaxen ente les islles col fin de buscar alimentu. Pueden formar grandes bandaes n'árboles frutales, y viaxen delles distancies p'alimentase. La especie ye frugívora, teniendo una serie d'especies de frutos, y de xemes en cuando fueyes y flores. La especie añera n'árboles altos, construyendo un nial ocultu desordenáu ensin forru de ramines. Polo xeneral, un solu güevu ye puestu, la incubación ye llevanda a cabu por dambos padres.
La especie sufrió la perda d'hábitat y la presión de la caza, y amenorgóse a nivel local en delles zones, sigue siendo común na mayor parte de la so área, y ta catalogáu como menos esmolición pol IUCN. La especie ye más vulnerable n'islles pequeñes. El palombu imperial del Pacíficu foi cazáu na prehistoria en Tonga y Samoa con trampes ellaboraes sobre plataformes de piedra, y estes caceríes yeren de considerable importancia cultural. Ye considerada como símbolu nacional de Tonga.
Ducula perspicillata
La dúcula d'antioyos (Ducula perspicillata) ye un ave columbiforme de la familia Columbidae.
Trátase d'un endemismu de les selves de les Molucas y Kofiau, en Indonesia.
Ducula pinon
La dúcula de Pinon (Ducula pinon) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae atopada en Nueva Guinea y dalgunes de les islles vecines.
Alcuéntrase puramente en Nueva Guinea y en delles de les islles circundantes. La so área de distribución inclúi les islles de Misool, Salawati, Batanta, Waigeo, Aru, Yapen, Kairiru, les islles Schouten, Manam, Karkar, Bagabag, Goodenough, Fergusson, Misima, Tagua y Rossel. Ye común dientro del so rangu y nun se considera amenazada, sicasí, en Karkar ta posiblemente extinta. 
Reproducir nel periodu de mayu a febreru y polo tanto tien un periodu reproductivu llargu. El nial ye una plataforma llixeramente montada nes copes de los árboles y regularmente ta asitiada de 11 a 18 metros sobre'l suelu. La niarada consiste d'un solu güevu.
Ducula radiata
La dúcula colibarrada ("Ducula radiata") ye un ave columbiforme de la familia Columbidae.
Trátase d'un endemismu de les selves montiegues de Célebes en Indonesia.
Ducula rufigaster
La Dúcula ventrirrufa o Dúcula de Banduyu Ablondu, ("Ducula rufigaster") ye una especie d'ave columbiforme perteneciente a la familia Columbidae. Ye orixinaria del oeste de Nueva Guinea Occidental, Indonesia y Papua Nueva Guinea.
El so hábitat natural son los montes húmedos de tierres baxes subtropicales o tropicales.
"Voyage de la corvette l'Astrolabe executé par ordre du roi, pendant 1826-1827-1828-1829" 1 p.245
Ducula spilorrhoa
La dúcula australiana (Ducula spilorrhoa) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae.
Alcuéntrase en montes, sabanes, manglares y carbaes en Australia (al nordés de Australia Occidental, y al norte del Territoriu del Norte y Queensland, incluyendo les islles del estrechu de Torres), Nueva Guinea, les islles Aru, les islles na badea Cenderawasih, les islles d’Entrecasteaux y el archipiélagu de les Luisiadas. Tamién s'informó como un vagamundu en Nueva Gales del Sur. Polo que se sabe, la mayoría de les poblaciones son residentes o solo participen en migraciones locales de menor importancia, pero la población de Queensland dirixir a Nueva Guinea en febreru o abril y vuelve en xunetu o agostu.
La especie llega a midir 38 a 44 centímetros (15 a 17.5 pulgades) de llargor, y unos 45 cm (18 pulgaes) de valumbu. El plumaxe ye totalmente blancu crema o maciu, amás de les plumes negres del vuelu (remeres), parte de la cola (rectrices) y llurdios nes coberteras so la cola. La cabeza puede ser de color marrón, puerca pol consumu de fruta.
El vuelo ye rápidu y directu, colos aleteos regulares y un fuerte chasquíu ocasional de les nalas que son característicos de los palombos polo xeneral.
La exhibición del machu consiste nun vuelu abrupto, fai una posa ya inclínase escontra alantre y depués esmuzse escontra baxo. La fema constrúi un nial de cañes desordenáu nun árbol, polo xeneral una palma de cocu y pon un güevu blancuciu, que eclosiona dientro de 26 a 28 díes. El pichón empieza a intentar volar dempués de tres selmanes más. N'Australia reproducir ente agostu y xineru nos manglares, enredaderas, fueyes de palmera nes islles mariña fuera, como les islles Brook. Nel nordés de Queensland, migren diariamente en bandaes de les islles a les selves tropicales del continente pa comer fruta y vuelven a les islles al escurecer.
Trátase d'un palombu arborícola, yá que s'alimenta casi puramente de fruta. Puede tragar les frutes con granes bien grandes, siendo esta últimu regurgitada o escretada dafechu, dependiendo del tamañu, cuando la magaya esanicióse.
Los vocalización de les aves llamaos consten de fondos «"mrrrooooo"», «"ruco-ca-hoo"» y «"up-ooooo"».
La so descripción taxonómica ye confusa y nun se resolvió del tou. N'ocasiones consideróse una subespecie de la dúcula imperial ("Ducula bicolor"). Nel momentu que foi reconocíu como especie independiente, el númberu de subespecies de la dúcula australiana tamién siguió ensin esclariase. Munchu autores reconocen dos: la xeneralizada "D. s. spilorrhoa" (nominal) y "D. s. constans" en Kimberley. Sicasí, esti postreru ye consideráu dacuando como un sinónimu menor del primeru. Per otra parte, argumentóse que "D. constans" sía consideráu una especie separada. Dos taxones adicionales, "subflavescens" del archipiélagu Bismarck y "melanura" de les Molucas, acomuñáronse cola dúcula australiana. El primeru tien un plumaxe con tonos mariellos característicos y la metá basal del picu de color azul, y trátase cada vegada más como una especie independiente, la dúcula mariella ("D. subflavescens"). La mayoría de les autoridaes apocayá asitiaron a "melanura" como subespecie de la dúcula imperial, pero tien llurdios de negru nes coberteras so la cola y un picu mariellu verdosu similar a la dúcula australiana. Sicasí, "melanura" tamién tien la cola con una punta negra significativamente más grande que'l palombu australianu.
Anteriomente tuvieron presentes en grandes colonies en Cairns (Australia). En 1908, Edmund Banfield escribió que na isla Dunk «100 000 completos díbense y tornaben tarde y mañana», con bandaes de vuelu tan anches como dos milles. Foi descritu por Harold Frith en 1982, quien declaró estes procesiones como «una de les grandes esperiencies de la ornitoloxía del trópicu». Sicasí, les aves fueron oxetu de masacre masiva nel sieglu y principios del , yá que yeren consideraos como plagues o un blancu fácil pal tiru recreativu. Delles poblaciones menguaron rápido primero qu'activistes de caltenimientu, tales como Margaret y Arthur Thorsborne, encabezaren una campaña pa protexelos y supervisar el so númberu.
La población ta aumentando amodo por cuenta de la so estatus de protección n'Australia, onde agora hai un envaloráu de 30 000. La especie caltiense abondo local en delles partes de la so área de distribución, y polo tanto considérase que ye de menor esmolición por BirdLife International y la UICN.
Ducula zoeae
La Dúcula de Zoé ("Ducula zoeae"), ye una especie d'ave columbiforme perteneciente a la familia Columbidae. Ye orixinaria de Indonesia y Papua Nueva Guinea.
El so hábitat natural son los montes húmedos de tierres baxes, montes de monte y manglares subtropicales o tropicales.
Egretta ardesiaca
La garceta negra o garceta acebache (Egretta ardesiaca) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae.
El plumaxe d'esta garceta ye dafechu negru, con reflexos grises azulaos. Mide ente 48 y 56 centímetros.
Puede reparáse-y n'agües salaes y dulces de poca fondura, según en campos de arroz y zones anubiertes.
La so distribución ye fragmentaria. Alcuéntrase en África al sur del Sáhara, incluyida Madagascar, sacante na cuenca del Congo y nel desiertu del Kalahari.
Aliméntase de pexes, crustáceos y pequeños animales acuáticos. Tien una técnica especial de pesca, común a otros miembros de la familia Ardeidae: captura d'improviso a les sos preses, a les que sospriende cola solombra producida poles sos nales qu'utiliza a manera de sombriella.
Egretta caerulea
La garceta azul o garza azul (Egretta caerulea) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae qu'habita na mayor parte del continente americanu.
Ye nativa d'América, dende Estaos Xuníos a Arxentina, y divagante en Groenlandia, Portugal, Sudáfrica y Uruguái.
Esta especie puede llegar a midir de 55 a 60 cm d'altu, y pesar 350 g.
Alcuéntrase nel agua duce o salada. A diferencia de la mayoría de les garzes, la garceta azul gústa-y convivir en grupu, anque munches vegaes puede reparáse-y solo cola so pareya.
La so alimentación consta de animales marinos como pexes, delles xaronques, y de insectos. Puede tener de 3 a 7 güevos.
Egretta garzetta
La garceta común (Egretta garzetta) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae, una de les más comunes nes güelgues de tol mundu.
L'adultu mide ente 55 y 65 cm y tien un valumbu alar d'ente 90 y 100 cm. Tien el plumaxe dafechu blancu; mientres el branu, tien na coroniella 2 plumes bien llargues, estreches y apuntiaes que sobresalen por detrás; les escapulares tamién sobresalen percima de la cola; picu negru cola base del quexal inferior gris verdosu; pates negres colos deos mariellos. El iris ye mariellu. Los mozos son paecíos al adultu.
Cría en árboles y parrotals asitiaos na redoma de l'agua. N'ocasiones, tamién ente la vexetación palustre. Realicen una puesta de 3 a 5 güevos ente abril y agostu. Nidifica en colonies laxas. Los sos güevos miden 41-58 mm x 30-38 mm, y son de color azul celeste.
== Taxonomía conocen cuatro subespecies de "Egretta garzetta":
Egretta garzetta dimorpha
La garceta dimórfica (Egreta garzetta dimorpha) ye una subespecie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae mesma de Madagascar, Aldabra y Assumption. Esta garza habita zones húmedes con agües pocu fondes. Pa dellos autores ye una especie independiente.
Egretta gularis
La garceta costera occidental (Egretta gularis) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae. Nel so maduror algama los 55 cm d'altu.
Ye nativa d'África, Península Arábiga, y del Próximu Oriente hasta la India y Sri Lanka. Divagante en Europa (Portugal, España, Francia, Grecia), Caribe, etc.
Habita en agua salobre, manglares, veres de los mares y océanos, llagos, estuarios, etc. Aliméntase de pexes, moluscos, crustáceos y otros animales marítimos pequeños que sían algamables.
Añera sobre manglares y puede llegar a tener de dos a cuatro güevos, como la mayoría de les garces la so incubación dura un mes y los padres curien los sos güevos por que nun sían taramiaos por otros animales. Cuando les críes nacen, son curiaos polos sos padres el primer mes y dempués abandonen el nial.
== Subespecies conocen dos subespecies de "Egretta gularis":
Egretta novaehollandiae
La garceta cariblanca (Egretta novaehollandiae) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae mesma de Indonesia, Australia Papúa Nueva Guinea, Nueva Zelanda y otres islles menores.
Ye una garza espodada que de cutiu se posa bien arguta. El so reclamu más común ye un gazníu grave, anque tamién emite notes baxes y guturales.
Habita en petóns cerca de la mariña, marismes costeres, ríos, llagos, banzaos y praderíes seques. En tierra o na agua anda amodo, parándose pa arponear a la so presa, o la acesma parada. 
Cuando nun ta criando, dacuando alcuéntrase en zones abiertes, anque les pareyes siempres añeren n'árboles aisllaos o en grupu. Les aves que críen esibir nel nial, erizando les plumes apuntiaes que crecen na so cabeza, pescuezu y envés.
Aliméntase de pexes, xaronques, crustáceos y, dacuando, llagarteses y pequeños páxarus, lo mesmo que de les plagues de llagostas o mures na so área de distribución. Al igual que munches otres garces, dacuando establez un territoriu temporal d'alimentación, que defende contra otros de la so especie.
==Subespecies reconocen dos subespecies de "Egretta novaehollandiae":
Egretta picata
La garceta pía (Egretta picata) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae sedentaria proveniente d'Australia, Indonesia y Nueva Guinea.
Na so edá madura puede llegar a midir de 44 a 46 cm.
Xeneralmente estrémase pol color blancu del so gargüelu y parte del banduyu y pol color escuru del restu del so cuerpu.
Puede vivir con otres especies de garces ensin nengún inconveniente, xeneralmente alcuéntrase n'agües salobres como manglares y les veres de les mariñes. Aliméntase de insectos y pexes o animales marítimos pequeños, añera en manglares o árboles.
Egretta sacra
La garceta de petón o garceta costera oriental (Egretta sacra) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae mesma d'Asia y Australasia.
Ye nativa de Korea, Xapón, China, India, sudoeste d'Asia, Papúa Nueva Guinea, Australia, Nueva Caledonia, Micronesia y Nueva Zelanda.
Na so edá madura puede midir de 57 a 66 cm d'altu y pesar aprosimao 400 g.
Puede vése-y peles vera de les mariñes, manglares, estuarios y n'agües salobres o salaes. Puede convivir en grupos o solo cola so pareya, fai los sos niales con cañes de parrotales o árboles.
Puede llegar a tener de 2 a 5 güevos, y la so incubación puede tardar aprosimao un mes. Aliméntase de pexes, crustáceos y moluscos. 
== Subespecies conocen dos subespecies de "Egretta sacra":
Egretta thula
La garceta nívea (Egretta thula), tamién conocida como garceta nivosa, garcita blanca, garza dedo doraos, garza chica o chusmita ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae mesma d'América.
Ye nativa d'América, dende Canadá a Arxentina y Chile. Divagante en Islandia, Portugal, Sudáfrica, Reinu Xuníu, Samoa Georgias del Sur y Sandwich del Sur.
El plumaxe d'un blancu puru d'esta especie y les delicaes plumes que cuelguen de la so cabeza, pescuezu y envés, tienen xusta fama pola so guapura. Dambos sexos adquieren esta coloración de primeres de la estación de cría, y erizan les sos plumes pa esibise nel nial. Fora d'esta temporada, ye una garza pequeña blanca, de picu negru y pies mariellu brillante. 
Suel vivir en marjales d'agües duces o salaes. Aliméntase de día, corriquiando en busca de pexes y pequeños animales. Dacuando xurga'l fondu de l'agua colos sos pies, pa faer salir a les sos preses. Axuntar en grandes bandaes pa dormir sobre los árboles, onde añera en colonies.
Conócense dos subespecies de "Egretta thula":
"Egretta thula " describióse por Juan Ignacio Molina y publicada en Saggio sulla Storia Naturale del Chili. Nella stamperia de S. Tommaso d' Aquino, pp. 235, 344, nel añu 1782.
Egretta: del francés "aigrette", una garceta.
Thula: epítetu del nome mapuche de l'ave, "trüla".
Egretta tricolor
La garceta tricolor o garceta de Luisiana (Egretta tricolor) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae. Atopar nos ríos y güelgaes de los estaos sureños d'Estaos Xuníos y por toa Centroamérica, hasta Brasil y Perú.
Conócense 2 subespecies de "Egretta tricolor":
Elanoides forficatus
El elanio tijereta (Elanoides forficatus), tamién conocíu como gavilán tijerilla, ferre tijereta o aguililla tijereta, ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae, la única del xéneru "Elanoides'. Estender dende'l sudeste de los Estaos Xuníos hasta l'este de Perú y el norte d'Arxentina, anque casi toos enviernen en América del Sur. En Méxicu recibe'l nome de bilanu tijereta.
El elanio tijereta mide de 55 a 65 cm de llargor, con un valumbu de 1,3 m. El machu y la fema son similares. El plumaxe ye blancu y negru, bien oldeáu. Les plumes remeres, la cola, les pates y el picu son negros. Caracterizar pola cola ahorquillada, de la que recibe'l nome.
Los mozos tienen la coloración menos marcada, y la cola nun ta tan fondamente ahorquillada.
El elanio tijereta habita principalmente en montes y güelgaes arbolaos. Constrúi'l nial nos árboles, xeneralmente cerca de l'agua. El machu y la fema participen na construcción del nial. 
Dacuando emite un berru agudu; pero polo xeneral ye una ave silenciosa. 
El elanio tijeretase alimenta de pequeños reptiles y insectos, y bebe en vuelu rasante sobre la superficie de l'agua.
El apareamiento desenvolver ente marzu y mayu; la fema pon de dos a cuatro güevos. La incubación dura 28 díes, y los pitucos abandonen el nial ente 36 y 42 díes dempués.
== Subespecies reconocen dos subespecies de "Elanoides forficatus":
Elanus axillaris
El elanio australianu o bilanu australianu (Elanus axillaris) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae reinal del continente australianon. Considérase una ave común. Nun se conocen subespecies.
Mide de 35 a 38 centímetros de llargor y de 80 a 95 centímetros de valumbu. Los adultos son de color gris maciu cola cabeza y el banduyu blancos y los costazos negros.
Anque presente en casi toa Australia, ye más común nes zones relativamente fértiles del sudeste y el suroeste, y nel sureste de Queensland. Son raros nel desiertu y considérense visitantes accidentales nel norte de Tasmania y nes islles del Estrechu de Torres. 
Puede atopáse-y en terrén arboláu, pero ye fundamentalmente una ave de pradería. Nun se-y atopa n'altitúes cimeres a los 1.500 metros. En xunto, la colonización europea d'Australia favoreció-y al baltar grandes estensiones de monte p'agricultura y favorecer la multiplicación de los royedores.
El so nial ye de cañes, tapizáu con fueyes verdes. Pon de 3 a 4 güevos; la incubación dura de 29 a 34 díes. Los pichones abandonen el nial a los cinco o seis selmanes.
El elanio australianu aliméntase casi puramente de mures. Tamién puede cazar saltapraos, aguaróns, pequeños reptiles, páxarus, ya inclusive (bien raramente) coneyos, pero los mures y otros pequeños mamíferos representen más del 90% de la so dieta. Probablemente, la so influencia nes poblaciones de mures ye significativa: Cada adultu caza hasta dos o trés mures al día, y nuna ocasión reparar a un machu que llevó non menos de catorce mures a los sos crecíos pitucos nuna hora.
Como los otros elanios, el elanio australianu identifica a les sos pequeñes preses ente la yerba gracies a el so escelente vista. Dacuando xixila posáu, xeneralmente nun árbol secu, pero más frecuentemente acúrrese nel aire con gran habilidá y aparentemente ensin esfuerzu. Típicamente, un elanio australianu acurrir de 10 a 30 metros sobre un puntu, esquiza'l terrén so él, dacuando mientres unos pocos segundos, dacuando, mientres más d'un minutu, entama a un nuevu puntu d'observación y vuelve empezar. Cuando alcuentra una presa, déxase cayer silenciosamente, coles pates per delantre y les nales llevantaes; dacuando cai hasta'l suelu d'una sola vegada, pero xeneralmente realiza una o delles paraes entemedies. Unos dos tercios de los ataques son granibles. Dacuando, taramien les preses en vuelu.
Elanus caeruleus
El elanio común (Elanus caeruleus), tamién conocíu como elanio azul, ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae.
Ye una ave inconfundible. Tien la cabeza blanca con una "mázcara" negra, y el so parte inferior ye blanca sacante les puntes de les afilaes nales, que son negres. La parte cimera ye gris azulada, con llurdios negros nos costazos. La cola, curtia y cuadrada, estréma-y de los bilanos. Son bien difíciles de ver a güeyu, polo que al volar camuflar ente los cielos gris y borrinosu.
Ye una especie que vive principalmente en campos abiertos o semidesérticos. 
Antaño tan solo habitaba en África y el sur d'Asia, pero a partir de los años 50 cola imposición de modernos sistemes ganaderos y agrícoles, que provocaron un cambéu nel usu del suelu, sobremanera en Estremadura onde enormes cantidaes de encinares fueron esclariaos y derrotos y les camperes tradicionales sustituyíos por cultivos de cebera, resultaron un mediu apropiáu por que el elanio azul llograra un establecimientu d'importantes colonies de cría. Estes colonies de cría dexaron la so espansión por Europa, nel añu 1975 la metá sur de Portugal yá tenía importantes colonia de cría y en España yá superara la metá de la Península, a mediaos de los años 80 empezar a detectar niales nel sur de Francia, y dende entós amplió la so distribución per gran parte d'Europa. Anguaño la so área de distribución toma gran parte d'Europa central y meridional, África, el centru y sur d'Asia y Nueva Guinea. Nidifica nos árboles.
Nutrir con pequeños mamíferos, aves, insectos ya inclusive reptiles. Les captura llanzándose a por elles en alcontrándoles nun posaderu, yá sía una roca o una caña.
El vuelu nupcial d'esta especie ye elegante y axilosa: vuela nos altores dando círculos pa, de siguío, somorguiase o entamar coles nales en forma de V. Nidifica na copa de los árboles, preferiblemente espinosos, onde pon de 3 a 4 güevos.
== Subespecies reconocen cuatro subespecies de "Elanus caeruleus":
Elanus leucurus
El elanio maromero (Elanus leucurus), tamién conocíu como baillarín, elanio baillarín, ferre blancu, gavilán blancu, bilanu blancu y gavilán maromero, ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae qu'habita nel oeste de América del Norte y partes de América del Sur. En Méxicu recibe'l nome de bilanu coliblanco.
Apocayá, Clark y Bancos (1992) punxeron en claro la taxonomía del xéneru "Elanus", estremando esta especie de les del Vieyu Mundu pol so tamañu, forma, plumaxe y conducta; diferencies abondes pa garantizar el rangu d'especie.
La so coloración ye paecida a la d'una gavilueta, pero la so forma y vuelu son los d'un ferre, cola cola arrondada. El so plumaxe ye gris nel envés y blancu nel banduyu, colos costazos y la punta de les nales negros. El xuvenil ye blancuciu, enllordiáu de pardu canela, y bancia la cola. Tien un llargor total de 35 a 40 cm. Les femes, que son más grandes, algamen un pesu d'unos 300 gramos.
El elanio maromero aliméntase principalmente de royedores, volando sobre la carba de les tierres baxes o de los pacionales. Prefier les zones abiertes, y suel trate en zones urbanes. 
Nidifican en colonies esvalixaes. Pueden realizar dos puestes per añu. El nial ye de ramines, col interior tapizáu con yerba y otros materiales blandos. Pon de dos a seis güevos blancos enllordiaos de castañal. La incubación dura 30 díes; ye la fema la que guara. Los pitucos son alimentaos polos dos padres. Los mozos dexen el nial a los cinco o seis selmanes.
Duermen comunalmente en grupos d'hasta cien individuos, fora de la estación de cría. Vive hasta los 2600 metros d'altitú. Caltiénense solitarios y en pareyes mientres la dómina reproductiva.
== Subespecies conocen dos subespecies de "Elanus leucurus":
Electron platyrhynchum
El momoto picoancho (Electron platyrhynchum) ye una especie d'ave coraciiforme de la familia de los momotos (Momotidae). Distribuyir poles selves tropicales de la cuenca amazónica, del norte de Suramérica y de Centroamérica, más concretamente en Bolivia, Brasil, Colombia, Costa Rica, Ecuador, Hondures, Nicaragua, Panamá y el Perú. 
Tien descrites seis subespecies, estremaes en dos grupos:
Ye una ave de tamañu mediu, mide ente 33 y 35,5 cm. El so plumaxe ye llamativu, la cabeza, el pescuezu y el pechu son naranxes; percima ye verdusco; y el banduyu, el mentón y la cola son de color verde azuláu. Presenta un antifaz negru na cara, y un llurdiu, tamién negra, nel pechu. La so cola ye bien llarga y fina, terminada en delles subespecies en dos raquetes. El so picu ye anchu y planu.
El so cantar ye abondo nasal, emitir en llargos intervalos; anque tamién n'ocasiones acelerar.
Elvira chionura
La esmeralda coliblanca, llamada tamién esmeralda de cola blanca, esmeralda d'Elvira o esmeralda Elvira (Elvira chionura), ye una especie d'ave na familia Trochilidae.
Los sos hábitats naturales son los montes montanos húmedos tropicales o subtropicales. 
Elvira cupreiceps
La esmeralda capirotada (Elvira cupreiceps), tamién conocida como esmeralda de cabeza dorada o esmeralda de coroniella cobriza, ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae endémica de Costa Rica.
Mide apenes 7,6 cm de llargu, y pesa namái 3 gramos. El machu tien la corona y la rabadilla cobrices y el banduyu verde. La fema tien el banduyu blancu y una banda subterminal estrecha de color negru nes rectrices esternes blanques de la cola. El picu ye notablemente curvado escontra baxo que lo estrema de la esmeralda coliblanca ("Elvira chionura").
Esta especie ye abondo común nes elevaciones medies de l'aguada del Caribe, al sur del ríu Reventazón, n'elevaciones dende 600 a 1500 m. Tamién ye abondo común na aguada del Pacíficu, nos cordales de Guanacaste y Tilarán, dende 1200 a 1500 m.
Al igual que toos colibríes, alimentar de néctar y pequeños invertebraoss. Por cuenta de que el so picu ye curtiu, forrajea a les flores pequeñes, incluyíes les de los xéneros "Besleria", "Cavendishia", "Clusia", "Guarea", "Pithecellobium", "Quararibea" y "Satyria".
Ensifera ensifera
El colibrí picoespada (Ensifera ensifera) ye una especie de colibrí qu'habita en andar (dende Venezuela hasta Bolivia), presentando un picu y una llingua llarga como adaptación a la so dieta a base del néctar de ciertu tipu de flores, como la "Passiflora mista".
Esti colibrí presenta'l picu d'ave más llargu del mundu en relación col llargor total del so cuerpu.
Ephippiorhynchus senegalensis
La jabirú africanu (Ephippiorhynchus senegalensis) ye una especie d'ave ciconiforme de la familia Ciconiidae qu'habita en África. De tamañu similar a la cigüeña blanca, tien una característica coloración en plumes y picu.
Atopar por toa África tropical, dende l'este de Senegal a Etiopía y per el sur hasta'l norte de Sudáfrica. Ta ausente del estremu sur y suroeste del continente.
Habita en ríos y llagunes d'agua duce, en güelgues y marismas, en zones abiertes y praderíes arbolaes.
El jabirú africanu nunca foi una especie común pola so necesidá d'amplies árees d'hábitat apropiáu. Vese bien fácilmente alteriáu pola actividá humana, anque les principales amenaces son los drenaxes de les güelgues y la conversión d'árees montascoses en terrenes agrícoles. En Kenia namái hai seis lugar de reproducción de jabirús. A pesar de qu'esta ave gocia de protección llegal y la so población ye estable, el caltenimientu nun territoriu tan ampliu ye difícil. Inclusive los parques nacionales y reserves de caza dan abellu a bien poques pareyes reproductores.
Permanecer frescu nun clima tan templáu y de solombra escasa ye un grave problema pal jabirú africanu. Pa evitar el recalentamientu, asuella enérxicamente y eriza les sos plumes pa dixebrar del cuerpu les plumes esteriores recalentadas pol sol. Los adultos enllenen el picu d'agua con regularidá pa enfrescar los pollos o los güevos. Inclusive defecan sobre les sos pates pa dexales cubiertes de fieces blanques. Los sexos pueden estremase fácilmente pol color mariellu del iris de la fema.
Eriocnemis aline
El calzadito pechiblanco (Eriocnemis aline) ye una especie de colibrí na familia Trochilidae.
El so hábitat natural son los montes húmedos tropicales o subtropicales de monte y los montes antiguos bien degradaos.
Eriocnemis glaucopoides
El erion de frente azul o calzadito frentiazul (Eriocnemis glaucopoides), ye una especie de colibrí na familia "Trochilidae". 
Eriocnemis luciani
El calzoncitos colilargo, colibrí pantalón de frente azul, calzadito colilargo norteño, zamarrito colilargo o calzonario (Eriocnemis luciani) ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", que s'atopa en Colombia, Ecuador, Perú y Venezuela.
Vive nos montes montanos, cantos del monte, en parches de "Polylepis", en fasteres con parrotales y pandoriales ente los 2.800 y 4.800 m de altitú.
Mide ente 11y 12 cm de llargor. El picu mide 20 mm de llargu. Plumaxe color verde morenura nes partes cimeres; frente azul celeste brillosu; les partes baxes color verde iridiscente; so les coberteras de les nales color violeta iridiscente; crissum púrpura; guedeyes blanques grandes nes zanques; cola llarga color negru azuláu metálicu.
Alimentar del néctar de les flores Complementa la so dieta con artrópodos.
Constrúi con material vexetal un nial en forma de taza. 
Eriocnemis luciani sapphiropygia
El calzadito colilargo sureñu (Eriocnemis luciani sapphiropygia) ye una especie de colibrí na familia "Trochilidae".
Atopar nos Andes del Perú nos cantos húmedos de los montes montanos ente 2000 a 4000 m d'altitú. 
Polo xeneral ye considerada una subespecie del "Eriocnemis luciani".
Eriocnemis mosquera
El calzadito de Mosquera (Eriocnemis mosquera) ye una especie de colibrí na familia "Trochilidae".
Eriocnemis vestita
El pomponero relluciente o calzadito relluciente (Eriocnemis vestita), ye una especie de colibrí na familia "Trochilidae".
Estrilda rufibarba
El ave astrild o estrilda árabe (que'l so nome científicu ye "Estrilda rufibarba") ye una de les especies más sociables de estríldidos. N'estáu selvaxe atopar presente en Arabia Saudita (d'onde recibe'l so nome común) y en Yemen. 
Esta especie suel atopase, preferentemente, nes tierres más húmedes al sur de Tihamah, nes fasteres de les llombes y nes rimaes aterrazadas de les rexones serrapatoses del occidente yemenín, según tamién nos "wadis" esvalixaos na área en cuestión. Tamién pueden topase exemplares nes mariñes sureñes de Yemen Oriental, nes cercaníes de Wadi al-Jahr, según nes zones onde se realicen cultivos de regadío en forma intensiva ente Hadhramaut, Shibam y Tarim, que s'atopa profusamente cubierta de árboles y parrotals. Polo común, habita ente los 250 y los 2.600 metros sobre'l nivel del mar.
El estrilda árabe suel atopase acomuñáu a les árees agrícoles con regadío (fundamentalmente, a los cultivos de ceberes como'l trigu y la cebada), cuidao que nelles puede llograr tantu agua (un bien escasu nel mediu en qu'habita) y granes, de les que s'alimenta. Sicasí, les técniques modernes de regación non solamente aumentaron los cultivos y les granes a disposición d'estes aves, sinón que, tamién, destruyeron la trupa vexetación nativa de parrotales, nos cualos los astrildes árabes constrúin los sos nials, al empar que los empleguen como apostaderos onde dormir.
Eubucco bourcierii
El torito cabecirrojo, capitán de cabeza colorada, cabezón cabecirrojo o barbudu cabecirrojo (Eubucco bourcierii) ye una especie d'ave piciforme de la familia Capitonidae del Neotrópicu, que la so área de distribución estender dende Costa Rica hasta Perú y Venezuela, ocupando zones montiegues.
Presenta dimorfismu sexual. Nel machu'l la frente, alredor de los güeyos y el cazu son negros; el restu de la cabeza, el gargüelu y el pechu son coloráu vivu, que se vuelve anaranxáu nel pechu y a mariellu con llistes verdes opacasen la parte posterior. L'envés, les nales y la cola son de color verde oliva a opacu y dixebrárense de la cabeza nos llaos del pescuezu con una barra vertical blanca azulada. L'iris ye coloráu lladriyu, el picu mariellu verdosu y les pates verde oliva. La fema tien el gargüelu verde claru y la parte anterior de la corona y los llaos del pescuezu de color anaranxáu, que sigue nuna faxa al traviés de la parte cimera del pechu. El restu de la corona ye verde ocre escuru, con una franxa anaranxada. Les mexelles y una raya curtia sobre'l güeyu son azul claru y el pechu na parte baxa ye verde oliva claro. Mide en promediu 15 cm de llargor y pesa 35 g.
Vive principalmente nel monte húmedu y tamién nes carbes redoma, ente los 400 y 1.850 m de altitú, efectuando migraciones altitudinales estacionales.
Permenece solitariu o en pareya, y dacuando xúnese a bandes mistes d'especies distintes pa buscar alimentu. Aliméntase d'insectos, arácnidos y frutes. Faen los sos niales en buecos de tueros, a un altor de 0,6 a 2,5 m; la fema pon 2 ó 3 güevos.
Eubucco richardsoni
El cabezón pechiamarillo, barbudu golilimón, torito llimón o capitán de pechu mariellu (Eubucco richardsoni) ye una especie d'ave piciforme na familia "Capitonidae" qu'habita en Suramérica. 
Alcuéntrase en montes húmedos de tierres baxes de la cuenca occidental del Amazones en Colombia, Ecuador, Perú, Bolivia y Brasil. Polo xeneral ye pocu común.
Eubucco tucinkae
El cabezón de Carabaya o capitán bayu (Eubucco tucinkae) ye una especie d'ave piciforme na familia "Capitonidae" qu'habita en Suramérica. 
Ye reinal de los montes húmedos de tierres baxes de la cuenca sur-occidental del Amazones nel sureste de Perú, el noroeste de Bolivia y al sur-oeste de Brasil, la mayor parte de la so distribución ta nel Perú (60%?). Polo xeneral esta ave ye pocu común. 
Ye l'únicu miembru del xéneru "Eubucco" onde dambos sexos tienen color coloráu na cabeza, la fema ye superficialmente similar al machu de la especie cabezón pechiamarillo.
Eudocimus albus
El corocoro blancu o ibis blancu americanu (Eudocimus albus) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Threskiornithidae. Ye un ibis llargamente distribuyíu pel sur de Estaos Xuníos y bona parte de la rexón Neotropical. Nun se reconocen subespecies.
Eudocimus ruber
El corocoro coloráu (Eudocimus ruber), tamién llamáu ibis escarlata, corocoro coloriáu, corocora, garza colorada, sidra o guará, ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Threskiornithidae nativa de Suramérica; ye l'ave nacional de Trinidá y Tobago y figura de forma prominente na so escudu d'armes.
Mide de 56 a 61 cm de llargu. El cuerpu ye de color colloráu brillosu en dambos sexos, col pescuezu llargu, y el picu como una sonda llargo y curvo. La cola ye curtia y gordosa. El color coloráu escarlata característicu del plumaxe ye uniforme ya intensifícase según el páxaru crez y va avieyando, ente que los mozos presenten un color inicial pardu escuru. Como los flamencos, el so color coloráu provién de pigmentos que tienen los crustáceos de los cualos aliméntase. El picu curvado llongura ye utilizáu pa sondiar l'alimentu en zones fangosas y agües someres, dirixíu sobremanera pol sentíu del tactu. El so vuelu ye potente y lliviano, moviéndose col pescuezu estendíu.
Rexones tropicales. Habita les mariñes y los banzaos del norte de Venezuela y los llanos orientales de Colombia hasta'l Brasil meridional. El so hábitat inclúi estuarios, zones costeres, laguna, manglares y banzaos.
Ye un ave bien sociable que se xunta en grandes colonies en dómina de cría. Vuela en bandades multitudinaries en forma de "V" en migraciones y desplazamientos estaciones ente mariñes y zones húmedes interiores. Atopa'l so alimentu escargatando y apalpando alredor nel fango col so picu curvado y llargu, en zones pocu fondes y bancos de sable de ríos, sableres, manglares y banzaos.
Los nials allugar en grandes colonies de crianza. Dambos padres cooperen na construcción de los niales, na incubación de los güevos y en curiar a los pitucos. La incubación dura aprosimao de 19 a 23 díes y ponen xeneralmente de 3 a 5 güevos de color verde botella rayaos con marrón.
Eudromia elegans
La martineta (Eudromia elegans), tamién conocida como perdiz crestada, copetona, martineta común o perdiz bataraza ye una especie d'ave tinamiforme de tamañu medianu, alredor de 41 centímetros de llargor, de plumaxe marrón escuru amarellentáu, con nales curties. Habita en Arxentina y Chile. La dieta consiste en granes, fueyes, frutos ya insectos. 
Mientres el celu dixebrar en grupos impares d'hasta siete exemplares. Antes del apareamiento, suelen efectuar dances de cortexu d'hasta cuatro hores de duración.Les batalles ente machos por una fema suelen ser bien violentes. Los niales cavar nun fuexu pocu fondu al pie d'un parrotal o matu. 
Les postures son de doce güevos, verdosos y bien brillosos. Depués de tres selmanes nacen los pichones, col aspeutu d'una pequeña bola d'algodón gris, y tán en condiciones de movese por sigo mesmos nin bien secos.
Conócense 10 subespecies de "Eudromia elegans", 9 son reinales de l'Arxentina y Africa, siendo solo la restante ("Y.y. patagonica") la que, amás d'habitar casi tol sur de la patagonia arxentina, tamién enfusa llevemente n'estepes arbustives estremeres nel este de la XI Rexón de Chile, pela redolada de Chile Chicu na mariña sur del lago Xeneral Carrera.
Esta ye la llista de toles subespecies:
Eudromia formosa
La martineta del quebracho o martineta chaqueña (Eudromia formosa) ye una especie d'ave tinamiforme que s'atopa en montes lluviosos en rexones subtropicales y tropicales de más de 500 msnm d'altitú. 
Ye orixinaria de Paraguái y del nordés d'Arxentina con una estensión global envalorada de 290.000 km². 
La martineta del quebracho ye d'aprosimao 39 cm d'altu. La parte cimera del cuerpu presenta un color marrón abuxáu-corita con unos pequeños puntos blancos esvalixaos. El so parte inferior del cuerpu ye sicasí de color pálidu casi ablancazáu. 
La so cabeza tien una cresta negra, siendo'l so pescuezu llargu, delgáu y rectu. Tien una banda escura detrás de los güeyos, ye bordiáu percima y per debaxo de rayes blanques.
==Subespecies conocen dos subespecies de "Eudromia formosa":
Eudynamys melanorhynchus
El koel de picu negru (Eudynamys melanorhynchus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae endémica de Célebes ya islles circundantes. Tradicionalmente consideróse una subespecie del koel común ("Y. scolopaceus"), pero anguaño la mayoría de los taxónomos considerar una especie estreme. 
Mide de 36 a 44 cm. El so picu escuru estréma-y del restu de miembros del Complexu d'especies complexu del koel común que tienen el picu claru.
Atopar nes selves de les islles indonésias de Célebes, Sula, Banggai, Togian y los castros cercanos.
Eudynamys orientalis
El koel del Pacíficu (Eudynamys orientalis) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive nel Sureste Asiáticu oriental y Oceanía. 
Nel pasáu clasificóse somo subespecie del koel común. Darréu cuando se foi dixebrando esti complexu d'especies considerar conespecífico col koel piquinegro, pero na actualidá la mayoría de los espertos considerar una especie estreme. Paralelamente, la población que cría en Australia ye considerada como una especie separada por dellos taxónomos, como "Eudynamys cyanocephalus", con un taxón que s'usara como subespecie del koel común.
El koel del Pacíficu estender dende les islles menores de la Sonda nel este hasta les islles Salomón nel oeste, y llegaría hasta les rexones costeres del norte y este de Australia, anque les poblaciones que críen nesta última zona corresponderíen al koel australianu ("Eudynamys cyanocephalus") pa los espertos que lu consideren especie estreme.
Como los sos demás parientes el koel del Pacíficu practica'l parasitismu de puesta. Les femes distribúin los sos güevos por niales d'otres especies por que sían cridados polos huépedes. A diferencia d'otros cuquiellos parásitos, los pollos de koel nun intenten matar a los pollos del so güéspede. Esti comportamientu ye compartíu col cucu tucán, que como'l cuquiellu del Pacíficu d'adultos son principalmente frugívoros.
Eudynamys orientalis cyanocephalus
El koel del Pacíficu (Eudynamys orientalis cyanocephalus) ye un ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive en Australia. La so taxonomía alcuéntrase aldericada, mientres dellos espertos considerar una subespecie del koel del Pacíficu otros considerar una especie separada.
Estender polos montes y zones arbolaes de les rexones costeres del norte y este de Australia.
Como los sos demás parientes el koel australianu practica'l parasitismu de puesta. Los sos principales huéspeces son los melifágidos grandes (especialmente'l filemón chillón y el mieleru carunculado). A diferencia d'otros cuquiellos parásitos, los pollos de koel nun intenten matar a los pollos del so güéspede. Esti comportamientu ye compartíu col cucu tucán, que como'l cuquiellu australianu d'adultos son principalmente frugívoros. 
Un estudiu de les sos vocalizaciones indicó que'l cantar a dúu puede señalar un axugamientu temporal, anque'l so sistema de apareamiento ye polígino. N'Australia son conocíos coloquialmente como "Rainbird" o "Stormbird" (ave de l'agua o la nube) porque suel intensificar los sos llamaes enantes y mientres les nubes.
Eudynamys scolopaceus
El koel (Eudynamys scolopaceus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae llargamente distribuyida por Asia y Oceanía. Topar dende la India hasta'l sur de China y de Sri Lanka a les Islles de la Sonda, Papúa Nueva Guinea y Australia.
Conócense 13 subespecies de "Eudynamys scolopaceus":
Eudyptula minor
Los Pingüinos azules ("Eudyptula minor"), conocíos tamién como Pingüinos pequeños o Pingüín de la fada, son la especie de pingüíns más pequeña y viven nes mariñes de Nueva Zelanda y les islles Chatham, al igual que nel sur de Australia y Tasmania. Tamién se vieron na chilena isla Chañaral en 1996, na sablera de Santu Domingo (el 16 de marzu de 1997), pero nun ta claru si estes aves tresmanárense. Tamién se suxurió que puede haber colonies entá por afayar na parte chilena de la Patagonia. Apocayá foi columbráu un pingüín azul vivu en Namibia, na isla Ichaboe, n'abril de 2005. Hai munches subespecies, pero una clasificación precisa d'estes entá ta siendo aldericada.
La talla habitual ye de 40 centímetros d'altor y un pesu d'aprosimao un kilogramu. Viven tol añu en grandes colonies, con cada pareya formando un nial nel cual criar a los sos pitucos, que suelen nacer de dos en dos. 
Como tolos pingüinos, son aves afeches a la vida acuática, asina que la so alimentación consiste en pexe, calamares y otros pequeños animales marinos.
En Phillip Island, al sureste de Melbourne, habilitóse una área de oteo pa dexar a los turistes ver el "desfile de los pingüinos" cada nueche. Instaláronse lluces pa dexar a los visitantes ver pero NUN fotografiar a los páxaros interactuando nes sos colonies, lo cual faen ensin el más mínimu interés nos sos espectadores. Los páxaros, a los cualos la mayoría de turistes atopen irresistiblemente encantadores, son l'atracción turística más popular de Victoria. La Oamaru Blue Penguin Colony ye l'equivalente en Nueva Zelanda del "desfile de los pingüinos" de Phillip Island.
Tamién hai una colonia de pingüinos azules nel SeaWorld de la Mariña Dorada, en Queensland, Australia, a la que pertenez la fotografía de la derecha.
Eugenes fulgens
El colibrí magníficu (Eugenes fulgens) ye un colibrí que'l so rangu de distribución estender dende los montes del suroeste de los Estaos Xuníos hasta l'oeste de Panamá. Ye l'únicu miembru del xéneru Eugenes.
Mide 13 cm de llargu. El machu pesa 10 g y la fema 8.5 g. El picu ye negru, llargu y llixeramente curvado. Dambos sexos llucen de color escuru nun siendo que la lluz del sol capte la iridiscencia y los brillosos colores del plumaxe.
El machu adultu tien el llombu verde-bronce, volviéndose más amorenáu na cola. La coroniella ye de color violeta, el gargüelu verde-azul brilloso, y el restu de la cabeza ye negru, quitando un puntu blancu detrás del güeyu. El pechu ye verde-bronce y el banduyu ye abuxáu.
La fema de Colibrí Magníficu tien el llombu verde-bronce y el banduyu gris maciu. Hai una llinia blanca detrás del güeyu. Los exemplares nuevos son como la fema, pero más escuros y amarronaos.
La fema encárgase dafechu de la construcción del nial y de la incubación. El nial ye una taza avolumada alcontrada a cerca de 3 m del suelu y la niarada consta de dos güevos blancos. La incubación dura de 15 a 19 díes y los pitucos tarden d'unos 20 a 26 díes n'empezar a volar.
Esta especie alimentar de néctar, que consiguen d'una amplia variedá de flores, y pequeños insectos. El machu posar nun llugar visible y defende los sos territorios d'alimentación agresivamente. El llamáu de la especie ye un "drrrk" gutural.
Eulabeornis castaneoventris
La cotara australiana (Eulabeornis castaneoventris) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae endémica del norte de Australia y les islles Aru. Ye la única especie del xéneru Eulabeornis. El so hábitat natural son los manglares y los yerbazales axacentes.
La cotara australiana algama los 52 cm de llargor. El so plumaxe ye principalmente de color castañu uniforme, con ciertu tonu rosado nel pechu y partes inferiores, ente que la so cabeza y pescuezu son abuxaos. El so llargu picu ye rectu y de color verde amarellentáu cola punta ablancazada, y les sos pates son marielles o verdoses. L'iris de los sos güeyos ye coloráu.
Eulampis holosericeus
El colibrí caribeñu (Eulampis holosericeus) ye una especie d'ave de la familia Trochilidae. La fema adulta tien delles plumes de color naranxa al verde claro debaxo del picu , mientres el machu adultu tien verde claru en mayor proporción. Tamién la cola na fema adulta ye colorada-marrón escuru terminando coles puntes en blancu, la cola del machu ye azul escuru. Tanta fema como machu adultu tien una banda azul intensa nel pechu, el banduyu de dambos son verde-azul escuro. El llombu de dambos ye color verde con tonos doraos.
Topar en Anguilla, Antigua and Barbuda, Barbados, Dominica, Grenada, Guadeloupe, Martinique, Montserrat, nordés de Puertu Ricu, Saba, Saint-Barthélemy, Saint Kitts and Nevis, Saint Lucia, Saint Martin, Saint Vincent and the Grenadines, Sint Eustatius, the British Virgin Islands y O.S. Virgin Islands.
Eulampis jugularis
El colibrí caribeñu gorgimorado, tamién llamáu colibrí caribeñu gorjimorado, runfador de gargüelu púrpura o runfador de gargüelu coloráu (Eulampis jugularis), ye una especie d'ave na familia Trochilidae.
El colibrí caribeñu gorgimorado destacar pol so fuerte dimorfismu. El machu ye más grande y fuerte que la fema y el so picu ye rectu y más curtiu. El picu de la fema ye curvado y un 30% más llargu qu'el del machu.
Reproducir en Antigua, Dominica, Guadeloupe, Martinique, Montserrat, Saba, Saint Kitts y Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent y Sint Eustatius. Reparáronse exemplares vagamundos en Barbados, Barbuda, Grenada y les islles Virxes.
Los sos hábitats naturales son los montes baxos húmedos subtropicales y tropicales y los espacios abiertos.
Eumomota superciliosa
El momoto cejiazul (Eumomota superciliosa) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Momotidae. Habita en Centroamérica dende la península de Yucatán hasta Costa Rica. Ye común y nun se considera amenazáu d'estinción.
N'El Salvador foi nomada ave nacional en 1999 y en Nicaragua en 2012.
Esta ye un ave relativamente pequeña, del tamañu d'un puñu d'una persona adulta, en promediu mide 34 cm de llargu y pesa unos 65 gramos. Tien el cuerpu mayoritariamente verde col llombu y el banduyu acoloratáu y amás presenta diverses tonalidaes de verde, celeste tornasol, blancu, mariellu, anaranxáu y negru.
Tien una raya azul pálidu sobre'l güeyu, asemeyando un antifaz y nel gargüelu una marca vertical negra con un marxe azul. Les plumes de vuelu y la superficie cimera de la cola tamién son azules.
Una traza bien llamativa y característicu ye que del so cola sobresalen dos llargues plumes col raquis desnudu y llargu y pluma ancha a la fin, asemeyando dos raquetes grandes, como les de munchos otros momotos, pero los astiles son más llargos. Munches vegaes, sobremanera cuando tán sollertaos, mueve la so cola como un pendilexu d'un llau a otru, d'ellí'l so llamatu yucateco "páxaru reló". Ye comúnmente conocíu en Yucatán como páxaru tho.
El berru ye un gazníu nasal, "cwaw" o "cwaanh", delles vegaes repitir y puede oyese de llueñe.
Vive en hábitats bastante abiertos, como cantos de selves, montes riberanos y carbes. Ye más conspicuo que los demás momotos y frecuentemente pósase n'alambres y barganales, agachar en mallas o cables telefónicos, moviendo la so cola d'un llau al otru. Ende busca preses como insectos y pequeños reptiles, alimentándose tamién de frutes.
En Nicaragua alcuéntrase-yos principalmente nes árees montiegues de la mariña del Pacíficu, especialmente nos departamentos de Departamentu de Granada Granada, Masaya, Carazo, Rivas y Managua.
Constrúi'l so nial n'árees caliares, dientro d'un buecu allugáu al llau d'un camín, un ríu o quebrada. Pon de 3 a 5 güevos blancos depositaos directamente sobre'l suelu nuna lluriga nuna llomba o dacuando nuna pedrera, onde son guariaos. Reproducir ente mayu y xunu.
== Subespecies reconocen siete subespecies de "Eumomota superciliosa":
Eupetomena macroura
El colibrí golondrina o picaflor tijereta (Eupetomena macroura) ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", que s'atopa nel centru y oriente de América del Sur.
Mide ente 15 y 19 cm de llargor, casi la metá de la so estensión correspuende a lo cabero, y pesa en promediu 9 g. Ello ye que ye la especie más grande de colibrí. Les sos nales abiertes algamen cerca de 8 cm de llargu, más que los estándares pal colibrí, anque'l so picu, negru y llixeramente curvado ye de llongura media, 21 mm, similar al de parientes más pequeños.
El so plumaxe ye verde brillosu iridiscente, cola so cabeza, parte cimeru del pechu y cola azules. El pequeñu llurdiu blancu detrás del güeyu, común ente los colibríes, de cutiu nun ye visible nesta especie, pero les guedeyes blanques sobre la base de les pates, son vultables. La remeres son de color marrón coritu. Tien un pocu curvos medianu y llargu picu negru. Dambos sexos son bien similares, pero les femes tienen un tamañu hasta un 25% más pequeñu y un plumaxe daqué más apagáu qu'el de los machos. Les aves inmadures tienen la cabeza particularmente opaca, de color marrón tiñíu.
El so llamáu inclúi un "psek" y gorjeos más débiles. Llapada con un "tik", cuando ta asustáu o escitáu.
La mayoría vive na Caatinga y el Zarráu de Brasil y nes zones vecines del norte y oriente de Bolivia y estremu norte de Paraguái y tamién, nes rexones costeres, dende la Guayana Francesa hasta los estaos de São Paulo y Santa Catarina, al sur de Brasil.
Xeneralmente evita la selva y solamente preséntase localmente, nos estremos sur y este de la cuenca amazónica y n'ambiente relativamente abiertos a lo llargo de les secciones inferiores de los ríu Amazones, incluyendo la isla de Marajó agües enriba del ríu Tapajós, y n'enclaves aisllaos de sabanes, nel suroriente del Perú (parte cimeru del ríu Urubamba y Pampes del Heath), sur de Surinam (sabana Sipaliwini ), centru de Brasil y norte de Bolivia.
Presentar en casi cualquier hábitat semiabierto, inclusive en xardinos y parques de les principales ciudaes, tales como Ríu de Janeiro y São Paulo. Evita l'interior del monte húmedu, pero dacuando apaez nes escamplaes o nel cantu. Ye común ente la vexetación tipo sabana. Usualmente ye una especie de tierres baxes, pero puede atopase localmente hasta los 1.500 m de altitú. Nun ye un verdaderu migrante, pero delles poblaciones de movese escontra'l norte o escontra'l sur a una curtia distancia nos meses secos del iviernu.
A lo llargo de la mayor parte de la so distribución, atopar ente les especies más comunes de colibríes, anque ye pocu común nes rexones perifériques y menos nes húmedes. Nel sur de Brasil la so población ye cada vegada mayor y la so área paez ampliar nes últimes décades. Considerar pola UICN como una especie de "Esmolición Menor". Hasta 1970, yera esportáu comercialmente, pero al igual qu'otros colibríes, anguaño'l so comerciu ta acutáu. Son polo xeneral difíciles de caltener en cautividá, y anque esta especie ye xeneralmente más resistente, reparóse que los mozos pueden morrer, a pesar de tener un tratamientu óptimo.
Busca alimentu más frecuentemente nos niveles medios, pero aprovecha fontes bones d'alimentu de cualquier nivel, dende mui cerca del suelu, hasta'l visu de los árboles. Aliméntase principalmente del néctar de les flores, sobremanera de "Fabaceae", por casu "Erythrina speciosa" "Gesneriaceae", "Malvaceae" (especialmente "Bombacoideae" y "Malvoideae"), "Myrtaceae", "Rubiaceae" y epífites "Bromeliaceae". Nun ye bien especializáu y tamién se rexistró en flores d'otres families, tales como "Asteraceae", como "Stifftia chrysantha", o "Caryocaraceae", como "Caryocar brasiliense". Utiliza tantu flores d'especies natives, como de delles plantes ornamentales introducíes. Tamién s'alimenta d'insectos prindaos. Nel sureste de Brasil, onde ye abondosu, inclusive en parques y xardinos urbanos, ye comúnmente atraíu pola xente escontra los alimentadores de colibríes.
Ye fuertemente territorial y defende agresivamente les sos fontes de néctar. Por cuenta del so tamañu, ye xeneralmente dominante sobre les demás especies de colibríes, ya inclusive, ataquen aves muncho más grandes. Dan llamaes d'alvertencia cuando detecten aves o mamíferos carnívoros. Nel mediu urbanu puede tolerar el observadores humanos mientres un tiempu enllargáu, inclusive cuando añeren, si caltienen una distancia d'hasta 10 m.
Nun estudiu d'un nial, na zona urbana de São Paulo, reparóse qu'una madre colibrí alloñó a palombos "Columbina talpacoti" qu'intentaben d'añerar cerca. Interpretóse qu'asina amenorgó la posible atracción de los palombos a'l depredadores, pela redolada del so propiu nial. Sicasí, pequeños mamíferos, como'l tití común ("Callithrix jacchus"), puede llograr de xemes en cuando escalar los niales, a pesar de los intentos de les aves pa defendelos. En delles situaciones, los canesbes de moscardu "Philornis" pueden infestar les aves nel nial ya inclusive los pitucos pueden morrer pola infección d'estos parásitos.
Pue tar dispuestu pa reproducise casi tol añu. Nel cortexu, el machu esnala frente a la fema sentada, a cualquier hora del día, sacante na más caloroses del mediudía, o la escuerre nel aire y los dos xuntos realicen un "zig-zag de vuelu, frecuentes cuando yá escureció.
Fueron vistos llevando material pa construyir el nial, ente xunetu y setiembre y n'avientu. El nial ye una estructura en forma de copa, forráu con fibra vexetal nidia y revistíu nel esterior con liquenes y mofos, asitiaos xuntu con fibres de telaraña. Asitiar nuna caña horizontal de dalgún árbol, más bien pequeñu, por casu, "Cochlospermum", polo xeneral a menos de 3 m sobre'l suelu, pero n'ocasiones, hasta a 15 m. La fema pon dos güevos blancos y al igual que n'otros colibríes, namái ella guara de los güevos y curia los pitucos.
Los pitucos nacen dempués de 15 a 16 díes d'incubación; primeramente son desnudos, sacante dellos llixos grises sobre l'envés, y tienen escura. Empiécen-yos a crecer les plumes a los 5 díes de la eclosión, a partir de la remeres; les rectrices empiecen a surdir alredor de 3 díes dempués. Los mozos son alimentaos una a dos veces per hora. La fema pasa la metá del día criando y alimentando a los sos fíos y l'otra metá volando alredor y buscando alimentos. Dempués de 22 a 24 díes nel nial, los mozos salen a volar, pero entá tornen al nial a dormir y son independientes unes 2 a 3 selmanes dempués d'emplumar. Reproducir por primer vegada cuando tien ente 1 a 2 años d'edá.
La mayoría de les autoridaes clasifiquen esta especie como monotípica, nel xéneru Eupetomena, anque dalgunos asitiar nel xéneru "Campylopterus" basaos nos cantares y na espesura de les exes de les primaries de los machos.
Anguaño son reconocíes 5 subespecies, la postrera de les cualos describióse en 1988. Estrémense principalmente pol color del so plumaxe, polos matices d'azul, que van dende l'azul verdoso ultramarín al fondu azul real; y polos matices de verde, que van dende verde doráu o morenura hasta verde botella y verde azuláu. La subespecie"Y. m. simoni" ta llargamente distribuyida s, ente que les otres son reinales o más alcontraes:
Eupherusa eximia
El colibrí colirrayado (Eupherusa eximia) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae. Ye nativu de Belize, Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Hondures, Méxicu, Nicaragua y Panamá. Vive en monte tropical y subtropical y monte bien degradáu.
Eupherusa nigriventris
El colibrí ventrinegro, llamáu tamién colibrí de banduyu negru, colibrí pechinegro o colibrí pechinero (Eupherusa nigriventris), ye una especie d'ave na familia Trochilidae.
Atopar nos montes húmedos y zones próximes a elevaciones entemedies nes rimaes del Caribe en Costa Rica y Panamá.
Eupodotis afraoides
El Sisón negru aliclaro (Afrotis afraoides) ye una especie d'ave de la familia de los sisones Otididae.
El so rangu toma Angola, Botsuana, Lesothu, Namibia, y Sudáfrica. El so hábitat toma pacionales abiertos y zones de carbes.
Eupodotis rueppellii
El sisón de Damaraland o sisón de Rüppell (Eupodotis rueppellii) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Otididae nativa del sudoeste d'África, en Angola y Namibia. El so hábitat son los ambientes semidesérticos.
El sisón de Damaraland mide 60 cm de llargu. La so cabeza y pescuezu ye gris, con rayes negres pol so gargüelu (menos marcaes nes femes), al traviés del güeyu, y nos llaterales del pescuezu, y mocaes blanques. La parte cimera del so cuerpu ye d'un tonu marrón arenosu, siendo blanca la so zona inferior. Les sos pates son d'un amarellentáu arenosu.
Eupodotis senegalensis
El sisón senegalés (Eupodotis senegalensis) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Otididae llargamente distribuyíu per tola África subsaḥariana.
==Subespecies conocen cinco subespecies de "Eupodotis senegalensis":
Eupodotis vigorsii
El sisón del Karoo (Eupodotis vigorsii) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Otididae que vive nel sur d'África. Alcuéntrase nel Karoo y proximidaes, nel sur de Namibia y Sudáfrica.
Eurostopodus archboldi
El chotacabras de Archbold (Eurostopodus archboldi) ye un ave caprimulgiforme de la familia Caprimulgidae endémica de Nueva Guinea. El so nome conmemora al esplorador estaunidense Richard Archbold.
El chotacabras de Archbold mide alredor de 28 cm de llargu. El so plumaxe ye principalmente pardu con veteado gris claro, y dellos pequeños llixos de tonos ocres anaranxaos nes partes cimeres.
Alcuéntrase namái nes selves húmedes de monte de la isla de Nueva Guinea. 
Eurostopodus argus
El chotacabras Argos (Eurostopodus argus) ye una especie d'ave na familia Caprimulgidae.
Ye unu de los chotacabras más grandes y coloríos, el patrones entrevesgaos con bayura de llurdios y peques d'esta especie déxen-y mimetizarse perfectamente en suelos acolorataos, con vexetación o marrones atópense parcialmente cubiertos de roques, fueyes, cañes y palos. Nel exemplar adultu en vuelu ye posible reparar grandes llurdios blancos en cuatro de les plumes primaries esteriores. Miden ente 25 a 28 cm de llargu. Los machos pesen ente 81 a 132 g ente que les femes son daqué más pequeñes (74 a 123 g). El valumbu de les sos nales ye de 20.5 a 23.9 cm, midiendo la so cola unos 15 cm de llargu y el picu ente 1.5 a 2.5 cm. El picu ye de color marrón claro a coritu, dacuando más claru cerca de la comisura del quexal inferior. L'iris ye marrón; les sos pates son marrones con garres más escures.
Alcuéntrase en gran parte de Australia y tamién en delles islles de Indonesia.
Los sos hábitats naturales son los montes abiertos, zones de parrotales y carbes, sabana y manglares
Eurostopodus mystacalis
El chotacabras bigotudu (Eurostopodus mystacalis) ye una especie d'ave caprimulgiforme de la familia Caprimulgidae.
Alcuéntrase nel este de Australia, Nueva Guinea y les islles Salomón.
El so hábitat natural son montes subtropicales o tropicales.
Eurostopodus papuensis
El chotacabras papú (Eurostopodus papuensis) ye una especie d'ave caprimulgiforme de la familia Caprimulgidae endémica de Nueva Guinea. El so hábitat natural son les selves húmedes de tierres baxes.
Eurypyga helias
La tigana, tepozcalcarau, pavito d'agua, ave sol, garza del sol o tamrilla (Eurypyga helias) ye una especie d'ave del orde Euripygyformes, única representante de la so xéneru (Eurypyga) y del so familia (Eurypygidae). Habita nes rexones tropicales d'América.
Esta ye una ave espodada con un andar pausáu. Mide de 43 a 48 cm, y tien un pesu de 250 gramos aprosimao. Picu anaranxáu cola base de color negru y l'iris acoloratáu. 
El color de les nales ye'l detalle más llamativu, son de color castañu, mariellu, negru, blancu, oliva y gris con dos franxes castañu y negru; y esplegar nel cortexu. En vuelu, puede trate un ocelu grande y escuro en cada nala. El colores lluminosos tamién s'usen pa sobrosaltar a los predadores potenciales.
Frecuenta los regueros de zones forestales, en zones non percima de los 900m mientres caza los pexes de la mesma manera qu'una garza.
Forrajean soles o en pareyes a lo llargo de la vera en busca de cangrejo de ríu, canesbes d'insectos, arañes, xaronca pequeñes, cámbaros y pequeños pexes. Cacen en silenciu colos cuerpos inclinaos, emprestes a prindar la presa con un rápidu golpe de picu. Cuando se les cafiante álcense volando a los árboles. Los sos vuelos son curtios. 
El nial abovedáu construyir nun árbol. Añera ente marzu y xunu del hemisferiu norte. Ponen dos güevos grandes de color rosado con llurdios escuros.
Tradicionalmente foi clasificáu dientro de Gruiformes, y morfológicamente ta cerca de les garces y los sos parientes. Anguaño munchos autores clasificar xuntu col kagú ("Rhynochetos jubatus") (otru antiguu miembru del orde Gruiformes) dientro del so propiu orde Eurypygiformes. Aun así, otros siguen clasificándo-yos dientro de Gruiformes.
==Subespecies reconocen trés subespecies de "Eurypyga helias":
Eurystomus glaucurus
La carraca picogorda ("Eurystomus glaucurus"), ye una especie d'ave miembru de la familia les carracas. Reproducir en diverses zones del África tropical y Madagascar en toles rexones sacante les bien seques. Ye un reproductor de la estación d'agües, migrando escontra zones al norte y al sur del so rangu escontra la franxa más húmeda ecuatorial mientres la estación seca.
La Carraca picogorda mide 29–30 cm de llargu. Tien un llombu y cabeza marrón claro, pescuezu y pecho lila, el restu del plumaxe ye marrón. L'anchu picu ye d'un mariellu intenso. Los sexos son similares, pero los xuveniles son una versión parduza de los adultos, con un pechu pálidu.
Carraca picogorda destacar nel so vuelu impetuosu y rectu, por causa d'el colores azul brillante de les sos nales y cola qu'oldeen col marrón del cuerpu.
Esta ye una especie de montes abiertos con dellos árboles altos, y preferiblemente con agua nes cercaníes. Estes carraques de cutiu pósense de manera prominente n'árboles, postes o alambres. La mayor parte del día permanecen inactivos, solo moviendo a los intrusos, pero al atapecerín cacen formigues y termites, dacuando en grupos de 100 o más carraques. Ellos beben de manera similar a los golondrines, fundiendo los sos picos na agua mientres vuelen.
La llamada de la Carraca picogorda ye un soníu nasal "k-k-k-k-k-r-r-r-r-r".
Eurystomus gularis
La carraca gorgiazul (Eurystomus gularis) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Coraciidae que vive nes selves de África Occidental y Central.
Eutoxeres
Eutoxeres ye un xéneru d'aves apodiformes de la familia de los colibrís (Trochilidae). Son conocíos comúnmente como picohoces. Inclúi a dos especies:
Eutoxeres aquila
El picohoz coliverde o colibrí pico de focete (Eutoxeres aquila) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae, que s'atopa en Colombia, Costa Rica, Ecuador, Panamá y Perú. Foi reparáu apocayá en Mérida, Venezuela. 
Vive nel sotobosque del monte húmedu, zones axacentes de crecedera secundaria y a lo llargo de los cantos de monte, xeneralmente per debaxo de los 1.400 m d'altitú, pero puede algamar localmente hasta 2.100 msnm.
Mide 11,4 cm de llargor y pesa 11 g. El picu ye curvu en forma de focete, mide 25 mm de llargu y tien el quexal color mariellu brillante. El plumaxe ye verde escura morenura, col cantu color ante nes plumes de la grupa y de les coberteras supracaudales. El gargüelu y el pechu presenten llistes corites y amarellentaes. La cola ye color verde morenura coles timoneres apuntiaes y con punta blanca. Les pates son color cuernu carnosu.
Aliméntase de néctar de flores colgantes y coroles curves, como de les de "platanillo" ("Heliconia") y tamién de "Centropogon". Tamién consume insectos que paecen atrapar la so presa directamente cola boca, más que col picu.
Eutoxeres condamini
El picohoz colicanela (Eutoxeres condamini) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae, que s'atopa nel piedemonte oriental de los Andes, axacente a la Amazonia, en Colombia, Ecuador, Perú y Bolivia.
Vive nel monte húmedu, concentraciones de bambú y plantíos, ente los 180 y 3.300 m d'altitú]].
Mide 13 a 15 cm de llargor y pesa ente 8 y 12,5 g. El picu ye bien curvu. Los sos partes cimeros son de color verde mate tornasolado, ente que'l banduyu ye ablancazáu y enllordiáu d'escuru. El pescuezu tien un parche azul tenue. Tien una franxa desnuda na parte cimera de la cabeza, polo xeneral oculta. Los trés rectrices esteriores son de color canela fondu, más visible dende embaxo; les puntes de les rectrices son blanques.
El so picu ta afechu pa tomar el néctar de flores como les de "Centropogon" y "Heliconia". Adicionalmente captura y consume artrópodos pequeños.
Hai dos subespecies continues con una progresiva intergradación nel norte del Perú:
Constrúi un nial a poco altor del suelu. La fema pon dos güevos que guara mientres 16 a 18 díes; los pichones abandonen el nial 22 a 24 díes dempués de la eclosión y algamen el maduror sexual ente'l primeru y segundu añu d'edá.
Florisuga fusca
El colibrí negru (Florisuga fusca) ye una especie d'ave perteneciente a la familia Trochilidae.
Esta especie alcuéntrase en Colombia Arxentina, Brasil, Paraguái y Uruguái.
Ye natural de hábitats subtropicales o tropicales, sobremanera n'enllanaes de selves subtropicales o tropicales.
Florisuga mellivora
El xacobín pescuezu blancu o xacobín collar grande (Florisuga mellivora) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae, que vive dende México hasta Perú, Bolivia y el sur de Brasil. Tamién s'atopa en Trinidá y Tobago, pero la cría nun se demostró nesta última isla.
El xacobín pescuezu blancu ye un habitante de los montes, polo xeneral ver nuna percha alta o xusto percima del dosel o Canopea. Ye menos común nos niveles inferiores,sacante cerca de comederos pa páxaros.
El xacobín pescuezu blancu machu, aprosimao 12 cm de llargu, ye inconfundible, col so banduyu blancu y cola, una banda blanca na nuca y un capiellu azul escuru. 
Machos neñones tienen menos blancu na cola y un llurdiu acoloratáu visible na rexón malar. Les femes son bien variables, y pueden paecese a los machos adultos o neñones, tienen l'envés verde, el banduyu blancu, blancu nel gargüelu n'escala verde o azul, blancu y n'escala azul escuru alredor de la cola. 
Les femes pueden inducir a tracamundiu, pero'l patrón de la área cerca de la cola ye distintivu y non compartida poles especies superficialmente similares. Estes aves suelen visitar les flores d'árboles y epífitas de néctar, y tamién cacen insectos.
Fregata magnificens
El rabiforcáu magníficu, fragata magnífica o fragata real (Fregata magnificens) ye una especie d'ave suliforme de la familia Fregatidae.
Ta llargamente esvalixa nel océanu Atlánticu tropical, criándose en colonies arbóreas en Florida, les Antilles ya islles de Cabu Verde. Tamién s'atopa nes mariñes del Pacíficu americanu, dende Méxicu a Ecuador, incluyendo les islles Galápago.
Atopóse como divagante en 1998, na Isla de Man, en Dinamarca y en España. Un machu foi topáu exhausto en Winterborne Whitchurch, a muncha distancia marina, en payares de 2005. Dichu individuu foi lleváu al "Zoo de Chester", pero morrió díes dempués.
Mide 1 m de llargor y 2,2 m de valumbu, y pesa 1,2 kg el machu y 1,7 kg la fema.
El machu adultu ye coritu; presenta a lo sumo una leve franxa parduza cruzada nes coberteras alares cimeros. Tien el picu gris. La so piel orbital ye corita. El so bolsa gular ye rosada encendida (colorada ya inflada n'esplegar nel periodu de reproducción). Les sos pates son de corites a castañes.
La fema tien cabeza y pescuezu negros, pechu blancu, y una franxa castaña clara llamativa nes coberteras alares cimeros. La so piel orbital ye azul violácea. La so bolsa gular ye de gris a morada. Les sos pates son acolorataes.
Los exemplares nuevos presenten cabeza y pechu blancos, y una franxa clara llamativa sobre la nala. El so picu, piel orbital y patu son de color azul claru.
Esta especie ye bien similar a otres fragates ("Fregata"), salvo'l rabiforcáu mozu ("Fregata ariel"). Sicasí, la fragata magnífica escarez del escamado blancu axilar, y los mozos amuesen un parche de forma de diamante na barriga. Ye diagnóstica la posible presencia d'un escamado blancu nos axilares.
Ye silente en vuelu, pero fai soníos varios nel so nial.
Come principalmente peces, y tamién ataca a otres aves marines pa forzales a regurgitar la so comida. Nunca acuatiza, siempres prinda les sos preses en vuelu.
Por cuenta de cortar de les sos pates, esta ave duerme en llugares altos lo que-y facilita entamar vuelu. D'aterrizar en nivel baxu sería-y casi imposible entamar vuelu.
Fregata minor
La fragata común, fragata peláxica o rabiforcáu grande (Fregata minor) ye una especie d'ave suliforme de la familia Fregatidae qu'añera principalmente nes mariñes de los océanos Pacíficu, Índicu y Atlánticu.
Caracterizar por ser una pirata d'otres aves. Suélse-y ver remontándose y entamando sobre'l vientu nes mariñes y nel mar, coles sos llargues nales estendíes. Alimentar dende l'aire, baxando pa prindar peces del mar, o atacando a otres aves pa forzales a dexar cayer o desembuchar la so comida y consumila ella. En dómina de celu, el machu enche les bolses coloraes del so gargüelu pa esibise.
Fregetta grallaria
De distribución peláxica puede atopáse-y nel Archipiélagu de Juan Fernández, Isla de Sala y Gómez , isla San Félix y Isla de San Ambrosio, y mares circundantes.
Con un llargor de 19 - 20 cm.
Fregetta tropica
El paíño ventrinegro (Fregetta tropica), tamién denomináu golondrina de mar de banduyu negru, ye una especie d'ave procelariforme de la familia Hydrobatidae que vive nos océanos tropical y subtropical principalmente del hemisferiu sur y cría n'islles subantárticas.
Fulica americana
La focha americana (Fulica americana), tamién conocíu como gallareta, topeta y hayno, ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae llargamente estendida dende Alaska al norte de América del Sur.
Los adultos tienen un picu blancu gruesu y curtiu y un protector fronteru blancu, con un puntu acoloratáu cerca de la base del picu ente los güeyos. Mide ente 45 y 50 cm; el color del so plumaje ye gris apizarrado, más foscu na cabeza y el pescuezu que nel restu del cuerpu. Les pates son amarellentaes, con deos semipalmeados. Los pitucos tienen cuerpos negros, cola cabeza y el picu coloraos brillantes, y plumes anaranxaes alredor del pescuezu.
Críen nos banzaos, tantu al sur de Quebec como a lo llargo del Pacíficu en Norteamérica y el norte de Suramérica, hasta'l Perú. Añeren en llugares bien cubiertos por cañes altes. Frecuentemente vése-yos nadando n'agües abiertes. Migren pa pasar l'iviernu en zones más templaes.
Son aves forníes que riquen abondo esforcio volar, pedalien al traviés de l'agua colos sos pates enantes d'alzase. Ante una amenaza llevanten un vuelu rasante, dando la impresión de caminar sobre l'agua. La forma como les sos cabeces ximiélguense cuando caminen o naden ganó-yos el llamatu de "pita del fango". Sicasí, anque paecen aviadores débiles, como la mayoría de les zancudes tienen considerable puxanza, estabilidá y resistencia una vegada tán en vuelu. 
Vése-yos somorguiase pa buscar l'alimentu, pero tamién busquen alimentu en tierra. Son omnívores, comen cachos de plantes, insectos, peces, y otros animales acuáticos. La so llamada ye un bocinazo chirriante y agudu similar a un "uk, uk, uk", paecíu al del gansu pero más buecu.
Son altamente territoriales mientres la estación de crianza y tantu machos como femes lluchen colos vecinos pa caltener un territoriu pequeñu, onde llogren tol so alimentu. Reproduzse tol añu, poniendo hasta 6 güevos ablancazaos con pintes grises, castañes y pardes. Les femes traten de poner los güevos nos niales de les sos vecines (parasitismu coespecífico de la crianza); contrariamente a lo que puede esperase, esti comportamientu ye más frecuente ente quien yá tienen un nial.
== Subespecies conocen dos subespecies de "Fulica americana":
Fulica ardesiaca
La focha andina, gallareta andina o tagua andina (Fulica ardesiaca) ye una especie d'ave gruiforme de la familia de les rállidas nativa de América del Sur. 
El so hábitat natural son los banzaos y lago d'agua duce en Arxentina, Bolivia, Chile, Colombia, Ecuador y Perú. Ta clasificáu como Esmolición menor pola IUCN.
Fulica armillata
La focha de lligues, gallareta lligues coloraes, gallareta grande o tagua (Fulica armillata) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae qu'habita en Suramérica. Ocupa Brasil, Paraguái, Uruguái, Arxentina, Chile hasta Tierra del Fueu, islles Malvines, Georgias del Sur y Sandwich del Sur. Nun se conocen subespecies.
El llargu total de la especie ye de 55 centímetros, siendo mayor que "Fulica leucoptera". Coloración de la cabeza y pescuezu corita, restu del cuerpu tamién más esclariáu, principalmente na zona ventral. Doblez de la nala y cantu esternu de les primaries blancos. Picu y escudete de coloración mariella, pero hai un llurdiu coloráu que dixebra'l picu del escudeta. El so nome científicu provién de les franxes o lligues coloraes na tibia, sobre pates de coloración amarellentaes olivacees. Nun son visibles estes lligues coloraes, dientro de l'agua fácilmente.
El so hábitat son los ambientes acuáticos, llagos y llagunes, siendo bones nadadores y buceadores, alimentar de vexetación acuática. Viven en grupos entá con congéreneres como "focha aliblanca", de la que nun resulta bono d'estremar, si nun ye posible ver la comisura colorada del picu. Abelugar na vexetación ante sollerta. 
Nidifica en veres de llagunes y llagos, ente la vexetación, constrúi un nial grande de xuncos, pon de 4 a 7 güevos de color castañu claro chiscaos con pintes acolorataes, corites. Los güevos tienen miden 56 mm. x 38 mm.
Esta especie como la "focha frentirroja", ye parasitada pol patu rinconero", que deposita los sos güevos nel nial por que les gallaretas guarar.
Fulica atra
La focha común (Fulica atra) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae qu'habita en llagos, ríos, llamargues marjales, y pel hibiernu, en badees abrigaes. Son fácilmente estremables pol so plumaxe negru y el so escudete fronteru y picu blancos, en dambos sexos. La so área de distribución toma Eurasia, el norte d'África y Oceanía.
La focha común mide ente 32 y 42 cm de llargu y pesa de 585 a 1100 g. El plumaxe de los adultos ye totalmente negru, en contraste col blancu del so escudete fronteru y el so robustu picu. El color de les sos pates varia del negru, al verdosu y mariellu. La so pates tienen deos lobulaos llongures que-y dexen nadar. L'iris del so güeyos ye coloráu. 
Los pitucos recién eclosionados tán recubiertos de plumón abuxáu, salvu na frente que ta espenada y ye colorada como'l so picu, y presenta plumón mariellu pol restu de la cabeza, especialmente nel gargüelu. Al crecer la so cabeza anúbrese totalmente de plumón abuxáu. Los xuveniles son parduzos, col gargüelu y el pechu claros, y escarecen del escudu fronteru. Adquieren el plumaxe adultu a los 3 o 4 meses, pero nun se desenvuelve l'escudete fronteru hasta l'añu d'edá.
La focha común ye la especie tipo del xéneru "Fulica", que pertenez a la familia Rallidae, una familia d'aves acuátiques y semiacuátiques de tamañu mediu, anque pequeñes en comparanza col restu de Gruiformes. Les rállidas suelen tener el pescuezu relativamente llargu, la cola curtia, robustes pates con deos llargos y plumaxes discretos en contraste colos sos coloríos picos y escudos fronteros.
La focha común describióse científicamente por Carlos Linneo en 1758 na décima edición de la so obra "Systema naturae", col so nome científicu actual, "Fulica atra".
Reconócense cuatro subespecies de focha común:
El so nome tien etimoloxía llatina. "Fulica" en llatín significa a cencielles «focha», y "atra" ye la forma femenina de "ater", que significa «escuru, negru mate». Pela so parte el so nome n'español, focha, procede etimológicamente de la palabra llatina "fulica".
Son aves palustres, que naden bien pero tienen un vuelu pesáu, polo que suelen ser reticentes a volar, y prefieren caminar nos desplazamientos curtios. Sicasí, pueden volar llargues distancies mientres la migración, xeneralmente pela nueche. Pa escapar o atacar suel correr chapoteando pola superficie de l'agua aleteando pero ensin llevantar del tol vuelu.
La focha común ye un ave muncho menos discreta que la mayoría de los miembros de la so familia, y puede reparase fácilmente nadando n'agües abiertes o caminando ente los yerbazales circundantes a l'agua. Ye una especie agresiva y bien territorial mientres el periodu de celu y nidificación, y dambos miembros de la pareya defenden el so territoriu. Fora de la dómina de reproducción son gregaries y pueden formar grandes bandaes tolerantes con otres aves acuátiques, posiblemente pa facilitase la detección de depredadores.
Les foches son aves omnívores que s'alimenten principalmente de plantes acuátiques, granes, frutos y yerbes, complementando la so dieta con pequeños invertebraos, como insectos, cascoxos y viermes. Nun ye estrañu que tamién atrape cucharapes. 
Esibe una considerable variedá de técniques d'alimentación, puede pastiar en tierra o na vera de les llamargues y ríos. Tamién puede alimentase somorguiando mediu cuerpu mientres nada como los ánades reales, y amás dacuando puede buciar p'algamar l'alimentu menos accesible.
Nidifica sobre una sólida plataforma flotante de carrizos y cañes fondiada ente la vexetación emerxente o varada al pie de la vera, y recubierta con materiales diversos. La so dómina de puesta estender de xineru a mayu. La niarada suel consistir en 5-6 güevos ocres con llixos negros. Dambos proxenitores guaren mientres 21-24 díes ambos padres, y alimenten a les críes nidífugas, pos abandonen el nial a los 4 díes ya independícense a les 8 selmanes. Les foches pueden realizar dos o tres niaraes por temporada. 
Los sos pitucos son preses comunes de les garces y les gaviluetes. Les foches pueden ser brutales coles sos propies críes en situaciones de estrés como la falta de comida. Entós pueden picar repetidamente a los pitucos que clamien comida hasta consiguir que se callen, ya inclusive pueden matalos.
Les foches pueden algamar fácilmente los diez o doce años, y escepcionalmente comprobáronse edaes cimeres.
Fulica cristata
La focha moruna (Fulica cristata), tamién conocida como focha cornuda y gallareta cornuda, ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae qu'habita en África y España.
La focha moruna mide ente 38 y 45 cm de llargu, tien un valumbu alar de 75 a 85 cm y pesa ente 585 y 1085 g. El plumaxe de los adultos ye totalmente negru, en contraste col blancu del so escudu fronteru y el so picu celeste. Estrémase de la focha común por presentar dos protuberancies coloraes na parte cimera del escudu, ser llixeramente mayor y tener el pescuezu más llargu. La so pates abuxaes tienen deos lobulaos llongures que-y dexen nadar. L'iris del so güeyos ye coloráu. 
Los pitucos recién eclosionados tán recubiertos de plumón abuxáu salvu nel gargüelu y mexelles que son marielles y tien el picu acoloratáu. Al crecer adquieren un tonu abuxáu uniforme. Los xuveniles son pardu buxos, col gargüelu y la parte delantera del pescuezu clares, y escarecen del escudu fronteru. Adquieren el plumaxe adultu a los 3 o 4 meses, pero nun se desenvuelve l'escudete fronteru hasta l'añu d'edá.
La focha moruna como les demás foches pertenez al xéneru "Fulica", incluyíu na familia Rallidae, una familia d'aves acuátiques y semiacuátiques de tamañu mediu, anque pequeñes en comparanza col restu de Gruiformes. Les rállidas suelen tener el pescuezu relativamente llargu, la cola curtia, robustes pates con deos llargos y plumaxes discretos en contraste colos sos coloríos picos y escudos fronteros.
La focha moruna describióse científicamente por zoólogu alemán Johann Friedrich Gmelin en 1789, col so nome científicu actual, "Fulica cristata". "Fulica" en llatín significa a cencielles «focha», y "cristata" significa «crestada», en referencia a los sos característicos bultos coloraos na cabeza.
Nun se reconocen subespecies estremaes.
Ye una ave sedentaria que se distribúi por África austral y oriental, amás de Marruecos y el sur y este de la península ibérica, en güelgues con vexetación alta, como los llagos d'agua duce, estanques y marismas. 
Anque enantes yera bien abondosu en tol arcu mediterraneu español, güei solo alcuéntrase en zones húmedes de Andalucía y dalgunes de la Comunidad Valenciana, dende onde se ta intentando recuperar la especie n'otres como'l delta del Ebro. Anque a nivel global la focha moruna clasifícase como especie so esmolición menor, n'España ta considerada como especie en peligru d'estinción.
El comportamientu de la focha moruna ye prácticamente igual al de la focha común. Ye de vezos menos discretos que la mayoría de les demás rállidas. Mientres la dómina de cría ye territorial y agresiva, y suel desafiar y atacar a cualquier intrusu, inclusive a aves de mayor tamañu como'l gansu del Nilo. Puede ser columbrada nadando n'agües abiertes y caminando polos yerbazales cercanos a les veres. 
Tien un vuelu pesáu y suel ser reticente a volar pa curties distancies. Pa escapar o atacar na agua suel correr chapoteando pola superficie aleteando pero ensin llevantar del tol vuelu. Mientres nada suel agachar y xubir la cabeza y puede buciar curties distancies zambulléndose d'un saltu.
Anque la focha moruna ye omnivora, aliméntase principalmente de plantes acuátiques como les especies de "Potamogeton". Tamién caza una gran variedá de pequeños animales, incluyíos los güevos y los pitucos d'otres aves acuátiques.
Mientres la dómina de cría ye bien ruidosa y les sos llamaes son abondo distintes de les de la focha común. Emite rápidos "kerrre" similares a los de la pituca bastarda, aspros "ka-haa" y gurníos de tipu "uut uut". Constrúi un nial de cañes seques y cañes cerca del cantu de l'agua o llexando sobre ella fondiáu na vexetación emerxente. Pon alredor d'ocho güevos nel mes d'abril, que guara mientres 25 díes.
Fulica gigantea
La tagua xigante o gallareta xigante (Fulica gigantea) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae mesma de Suramérica en países como Arxentina, Bolivia, Chile, y Perú. Nun se conocen subespecies.
Fulica leucoptera
La gallareta nala blanca (Fulica leucoptera), tamién conocida como gallareta chica, tagua chica y gallareta escudete mariellu, ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae mesma de Suramérica, pol sudeste de Brasil, Uruguái, Chile, Paraguái, Bolivia y toa Arxentina, inclusive Islles Malvines, Islles Georgias del Sur ya Islles Sandwich del Sur. Nun se conocen subespecies.
Tien un llargor total d'unos 43 cm. El so nome científicu indica que tien el ápiz de les secundaries color blancu. Rabadilla llateral blanca y central negra. L'escudete ye arrondáu y color mariellu o anaranxáu, nunca coloráu. El cuerpu ye color negru, siendo más escuru la cabeza y el pescuezu, el restu ye apizarrado. Picu y pates mariellu. Iris coloráu castañal.
Ye una especie abondosa, que camina abondo, ocupando tolos ambientes acuáticos, ye bastante voladora si comparar coles otres "Fulica" suramericanes.
Habita, llagos y llagunes tantu d'agua duce como salobre. Añera en zones baxes ente la vexetación o pajonales; onde nun hai vexetación abonda facer a plena vista nun nial flotante amarráu al fondu cola vexetación acuáticu. Pon de 4 a 9 güevos de color castañu claru con munches pintes escures, partíes por tola superficie. Los güevos miden aprosimao 49 mm x 33 mm; y los pichones son nidífugos, a les 6 hores abandonen el nial. El plumaxe del pichón ye gris plomizu, cola zona gular blanca, picu parduzu, iris castañu.
Ye granívora, siendo "Paspalum repens" el principal componente. Tamién s'alimenta de ceberes, como'l trigu, avena, maíz, xirasol, especialmente pel hibiernu si fálta-yos alimentu en llagunes, o llagos que frecuenta. Complementa la so dieta con insectos, canesbes, moluscos.
Fulica rufifrons
La gallareta escudete coloráu o tagua de frente colorada (Fulica rufifrons, del llatín "rufi", "coloráu" y "frons", frente) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae mesma de Suramérica: Brasil, Paraguái, Chile, Uruguái, Arxentina.
El so tamañu ye entemediu ente "Fulica leucoptera" y "Fulica armillata", con un llargor total de 47 cm.
La so coloración, como'l de les otres gallaretas ye cabeza y pescuezu negros, más intensu que'l restu del cuerpu que ye coritu cenicientu, siendo daqué más claro'l pechu y abdome. Les subcaudales llaterales son blanques. El so escudete fronteru ye afináu, termináu en punta y de color coloráu intensu escuru; la parte cimera del picu (culmen) hasta les fueses nasales y el maxilar inferior d'esti tamién ye coloráu. El restu del picu ye mariellu fuerte. Pates mariellu verdoses. Iris coloráu.
Vive en bandaes de la especie o conjuntamente con otros conxéneres como son "Fulica armillata" o "Fulica leucoptera". La diferenciación con "Fulica armillata" ye fácil, yá que tien un escudu fronteru coloráu sobre'l picu, a diferencia del picu de "Fulica armillata" que ye mariellu verdosu y con bien pocu colloráu na comisura del picu.
Los niales son similares a "Fulica armillata", pero los güevos son distintos, una y bones los de "Fulica rufifrons" son llixeramente menores y de coloración abuxada clara en llugar de castañal clara.
Tanto esta especie como "Fulica armillata" son parasitadas pol coríu de cabeza negra ("Heteronetta atricapilla" que deposita los sos güevos nel nial por que les gallaretas guarar.
Fulmarus glacialis
El fulmar boreal (Fulmarus glacialis) ye una especie d'ave marina procelariforme de la familia Procellariidae. Ye robusta, de cabeza arrondada y picu robustu, alcuéntrase en fases de color de gris y blancu a gris azuláu escuru. El so vuelu ye enérxicu, alternando batíos rápidos con planeos. Come peces na superficie del mar, o zooplacton a fondures de dellos metros y réfugos de barcos pesqueros. 
Estendiendo les sos nales rigidamente, déxase llevar pol vientu sobre roques y foles, entamando y cayendo en picada con sorprendente axilidá. Esta ave gris y negra añera nos cantiles, onde pon los sos güevos nos salientes predreses de forma aisllada o en colonies.
Los adultos alimenten a los sos pitucos con comida regurgitada y mediu dixerida. Suelen siguir botes de pesca p'alimentase de les refugayes llanzaes pela borda.
Esta ave confundir dacuando con una gavilueta, pero'l so tubu nasal amuesa que ye un miembru de la familia de los petreles.
Mide hasta 48 cm de llargu y atopar nel norte del Océanu Atlánticu y del Pacíficu.
Fulmarus glacialoides
El fulmar austral, petrel plateado o petrel austral (Fulmarus glacialoides) ye una especie d'ave procelariforme de la familia de los proceláridos (Procellariidae) reinal del hemisferiu sur. Xuntu col fulmar boreal ("F. glacialis") pertenez al xéneru de los fulmares ("Fulmarus"), de la familia de los petreles o patinos (Procellariidae).
Habita nel continente antárticu, nes islles sub-antártiques, na península antártica, nes islles Juan Fernández, Diego Álvarez, Georgias del Sur y Shetland del Sur.
Mide 45 cm de llargu, con una cola de 12 cm y un picu de 5 cm.
Galbalcyrhynchus leucotis
El jacamará orejiblanco o jacamar orejiblanco (Galbalcyrhynchus leucotis) ye una especie d'ave piciforme de la familia Galbulidae que vive en Suramérica.
Alcuéntrase en Brasil, Colombia, Ecuador y Perú. El so hábitat natural son les zones pantanoses tropicales.
Galbalcyrhynchus purusianus
El jacamará del Purús o jacamar castañu (Galbalcyrhynchus purusianus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Galbulidae que vive en Suramérica.
Atopar nes selves del oeste de Brasil, Perú oriental y noroeste de Bolivia.
Galbula albirostris
El jacamará piquigualdo (Galbula albirostris), tamién denomináu jacamar piquiamarillo o piquidorado ye una especie d'ave piciforme de la familia Galbulidae que vive en Suramérica. 
El jacamará piquigualdo mide unos 19 cm de llargu. y pesa 21 g. Caracterizar pol so picu llargu, rectu y apuntiáu de color mariellu. Los sos partes cimeros son de color verde con iridiscencies azules y les inferiores son de color coloráu ferrial. La frente ye corita. Los machos estremar por tener el gargüelu blancu.
El jacamará piquigualdo alcuéntrase en cuenca del Amazones anque solo al norte del ríu Amazones, sacante na desaguada del ríu nuna pequeña rexón brasileña del nordés del estáu de Pará. El cordal de los Andes ye la llende occidental de la especie. Ta presente en Brasil, Colombia, Ecuador, la Guayana francesa, Guyana, Perú, Surinam y Venezuela. 
El so hábitat natural son les selves húmedes tropicales de rexones baxes, hasta los 800 metros d'altor. Prefier les escamplaes de los montes y los bosque galería. Vive nel estratu baxu del monte.
Aliméntase principalmente d'insectos, que busca mirando escontra riba y captura en vuelu.
Nidifica nes galeríes dexaes nos tueros de los árboles por termites o formigueros, a un altor de 1,5 a 3 m. La fema pon 2 güevos que son guariaos pola pareya.
La especie describióse científicamente pol ornitólogu británicu John Latham en 1790. Reconócense dos subespecies:
Galbula chalcothorax
El jacamará violáceo (Galbula chalcothorax) ye una especie d'ave piciforme de la familia Galbulidae que vive en Suramérica.
El jacamará violáceo mide una media de 23,5 cm de llargu, de los cualos 5,1 cm correspuenden al llargu picu, que ye rectu, apuntiáu y negru. El so cuerpu ye de color escuru de tonalidaes azules, violetes o amorenaes dependiendo de cómo-y incida la lluz. La so cabeza ye de color azul escuru y el so gargüelu ye blanca nel casu de los machos y crema pálidu nes femes. La so cola ye llarga y estrecha.
Alcuéntrase nel norte de la cuenca del Amazones. Ta presente en Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador y Perú. 
Los sos hábitats naturales son les riberes y el monte de transición coles selves húmedes tropicales.
Galbula cyanescens
El jacamará coroniazul (Galbula cyanescens), tamién denomináu jacamar coroniazul o frentiazuloso, ye una especie d'ave piciforme de la familia Galbulidae que vive en Suramérica.
El jacamará coroniazul mide ente de 20-23 cm de llargor. El so picu ye llargu, rectu y apuntiáu y de color negru. La mayor parte del so cuerpu ye de color verde brillante, con iridiscencies azules na frente y el pileu. El so banduyu y parte inferior de la so llarga cola son de color acoloratáu, menos intensu nes femes. Ye bien paecíu al jacamará barbiblanco y amás dellos individuos de les poblaciones del sur tienen el cazu blancu, pero estremar por nun tener la parte cimera de la cabeza de color escuru.
Alcuéntrase en Bolivia, Brasil y Perú. Los sos hábitats naturales son les riberes de los ríos y les escamplaes de la selva húmeda tropical de rexones baxes, hasta los 1400 metros d'altitú. 
Galbula cyanicollis
El jacamará cariazul' o jacamar de pescuezu azul (Galbula cyanicollis) ye una especie d'ave piciforme de la familia Galbulidae que vive en Suramérica.
El jacamará cariazul mide ente 19-22 cm de llargor. Como los demás jacamarás tien un picu llargu, rectu y apuntiáu que nesta especie ye de color amarellentáu. Les partes cimeres del so cuerpu son de color verde brillante con irisaciones azules nes mexelles, los llaterales de pescuezu y la nuca. El so pileu y frente son de color pardu buxu. Los sos partes inferiores son de color acoloratáu, de tonos más apagaos nes femes. El plumaxe de los machos ye bien similar al de les femes de jacamará piquigualdo coles cualos pueden confundise.
Alcuéntrase en Bolivia, Brasil y Perú. 
Galbula dea
El jacamará colilargo, jacamar del paraísu o jacamar negru (Galbula dea) ye una especie d'ave piciforme de la familia Galbulidae que s'atopa en Bolivia, Perú, Ecuador, Colombia, Brasil y Guayana Francesa, Surinam y Guyana.
Común nel dosel del interior y los cantos de los montes de terra firme y nel monte de galería. Como se posa nes cañes más altes, pasa desapercibíu hasta que canta. Atopóse a menos de 300 m de altitú.
En promediu mide 31 cm de llargor, la metá de los cualos correspuenden a la so cola, y pesa 32 g. La mayoría del plumaxe ye azul escuru coritu, qu'oldea col gargüelu blancu; el pileu ye de color marrón afumáu y les nales d'una verde morenura polenca. El so llargu picu tien forma d'aguya y la cola paez un estilete.
La especie describióse científicamente por Carlos Linneo na so obra "Systema naturae" en 1758 col nome de "Alcedo dea". Dos años dempués Mathurin Jacques Brisson creó'l xéneru "Galbula", al cual treslladóse esta especie. Reconócense cuatro subespecies:
Aliméntase d'insectos. Executa axilosos vuelos curtios pa prindalos.
Añera en furacos escavaos nos montículos de termites nes copes de los árboles.
Galbula galbula
El jacamará coliverde (Galbula galbula), tamién denomináu jacamar coliverde y tucuso montañeru coliverde, ye una especie d'ave piciforme de la familia Galbulidae que vive en Suramérica.
El jacamará coliverde mide de 19 a 25 cm. El so picu ye negru, rectu, apuntiáu y bien llargu (5 cm). Les partes cimeres del so cuerpu son verdes con iridiscencies azules. El so pechu tamién ye verde, pero'l so gargüelu ye blanca y el so banduyu ye de color acoloratáu.
Alcuéntrase en Brasil, Colombia, la Guayana francesa, Guyana, Surinam y Venezuela. 
Galbula leucogastra
El jacamará amorenáu (Galbula leucogastra) ye una especie d'ave piciforme de la familia Galbulidae que vive en Suramérica.
El jacamará morenura mide ente 19 y 22 cm de llargu, de los cualos 5,1 cm correspuenden al llargu picu, que ye rectu, apuntiáu y negru. La mayor parte del so cuerpu ye de color escuru de tonalidaes amorenaes o violetes dependiendo de cómo-y incida la lluz. La so cabeza ye de color azul escuru y el so banduyu ye blancu, al igual que la franxa horizontal que presenta na parte frontera del so pescuezu. La so cola ye llarga y estrecha.
Alcuéntrase na cuenca del Amazones y el escudu guayanés. Ta presente en Bolivia, Brasil, Colombia, la Guayana francesa, Guyana, Surinam y Venezuela.
Los sos hábitats naturales son les selves húmedes tropicales y subtropicales de rexones baxes y les zones de carba seca.
Galbula ruficauda
El jacamará colirrufo (Galbula ruficauda) ye una especie d'ave piciforme de la familia Galbulidae nativa de les zones tropicales nel sur de Méxicu, América Central y América del Sur hasta'l sur de Brasil y Ecuador.
Son aves elegantes de colores brillosos con llargos picos y coles. Algamen un tamañu de 25 cm de llargu y tienen un picu negru de 5 cm de llargu.
Habita una gran variedá de montes secos o húmedos y carbes. Añera en llurigues nun bancu o montículo de termites y produz de dos hasta cuatro güevos blancos con llurdios acoloratáu
Ye un insectívoru que caza dende una percha, sentáu col so picu inclináu escontra riba, pa depués llanzase p'atrapar insectos voladores. 
"Galbula ruficauda" tien 6 subespecies reconocíes:
Galbula tombacea
El jacamará barbiblanco (Galbula tombacea), tamién denomináu jacamar barbiblando o de cabeza escura, ye una especie d'ave piciforme de la familia Galbulidae que vive en Suramérica.
El jacamará barbiblanco mide una media de 23,5 cm de llargor. Como los demás jacamarás tien un picu llargu, rectu y apuntiáu que nesta especie ye de color negru. La mayor parte del so cuerpu ye de color verde brillante, lo qu'a diferencia de los sos conxéneres inclúi'l pechu y el gargüelu. El so banduyu y parte inferior de la so llarga cola son de color acoloratáu, menos intensu nes femes. El so pileu y frente son de color pardu buxu. Presenta un pequeñu llurdiu blancu sol picu que-y da nome.
Los sos hábitats naturales preferíos son los montes de transición y les escamplaes de les selves húmedes, amás de cantos de les riberes.
La especie describióse científicamente pol ornitólogu alemán Johann Baptist von Spix en 1824. Reconócense dos subespecies:
Gallicolumba rufigula
La corazón doráu o palombu-perdiz pechidorada (Gallicolumba rufigula) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae. Ye una palombu autóctona de la isla de Nueva Guinea.
== Subespecies conocen cinco subespecies de "Gallicolumba rufigula":
Gallicolumba tristigmata
La palombu-perdiz celebiana o palombu-perdiz de Célebes (Gallicolumba tristigmata) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae endémica de les Célebes.
Ye de tamañu mediu, d'alredor de 35 cm, d'espalda café olivo con frente dorada, pechu mariellu, piernes coloraes, tien una cabeza d'un color azul-verde iridiscente con llurdios moraos nos oyíos, cola café escuru per un sitiu y blancu pol otru. Nun hai muncha diferencia corporal nos dos sexos.
Esta especie habita principalmente nos montes tropicales de les Célebes en Wallacea. El palombu perdiz celebiana ye una ave terrestre. La so dieta consiste en delles granes y frutes cayíes. La fema pon solamente un güevu.
== Subespecies conocen trés subespecies de "Gallicolumba tristigmata":
Gallicrex cinerea
La gallineta crestada (Gallicrex cinerea) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae qu'habita les güelgues del Sudeste asiáticu dende la India a Filipines y de Xapón a Indonesia. Nun se conocen subespecies.
Gallinula angulata
La gallineta chica (Gallinula angulata) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae qu'habita en África.
La gallineta chica mide alredor de 23 cm de llargu. El so plumaxe ye polo xeneral ye gris coritu, salvu so la cola y los lladrales que son blancos, con ciertu tonu azuláu nel pescuezu y pechu y de tonos pardos nes nales. El so picu ye mariellu y les sos pates verdoses o parduces. Tien un aspeutu similar a la gallineta común cola que coincide en parte de la so área de distribución, pero estremar pol so menor tamañu y el so picu mariellu.
Atopar nos humerales d'agua duce tantu permanentes como temporales de la mayor parte del África subsaḥariana.
Gallinula chloropus
La gallineta común o polla d'agua (Gallinula chloropus) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae qu'habita en Eurasia y África.
Ye una especie inconfundible na so redolada. Ye una rállida de tamañu mediu, que mide ente 30 y 38 cm y tien un valumbu alar de 50 a 62 cm. El so pesu puede bazcuyar ente 192 y 500 g. La coloración xeneral del so plumaxe ye gris corita, cola cabeza y el pescuezu más escuros, salvo la zona so la cola que ye blanca, y dos tales franxes tamién blanques que traviesen transversalmente los sos lladrales. El so picu ye coloráu, al igual qu'el escudu facial, sacante na punta que ye mariella. El so escudu facial ye arredondiáu na parte cimera ente que los sos llaterales son rectos y abondo paralelos, comparándolo col escudu fronteru de les gallinetes americanes que s'estrecha más al xuntase col picu y tien la parte cimera más recta. Les sos pates son de color mariellu verdosu, con un llurdiu coloráu nes rodíes. Tienen unos deos bien llargos qu'escarecen de los lóbulos de les foches y cualquier membrana interdixital, afechos p'andar sobre la vexetación acuática. Los xuveniles son de tonos parduzos y escarecen del escudu facial colloráu.
La gallineta común ye la especie tipo del xéneru "Gallinula", que pertenez a la familia Rallidae, una familia d'aves acuátiques y semiacuátiques de tamañu mediu, anque pequeñes en comparanza col restu de Gruiformes. Les rállidas suelen tener el pescuezu relativamente llargu, la cola curtia, robustes pates con deos llargos y plumaxes discretos en contraste colos sos coloríos picos y escudos fronteros.
La gallineta común describióse científicamente por Carlos Linneo en 1758 na décima edición de la so obra "Systema naturae", col nome científicu, "Fulica chloropus". En 1760 foi treslladada al xéneru "Gallinula" creáu pol zoólogu francés Mathurin Jacques Brisson. "Gallinula" en llatín ye'l diminutivu de «pita», ente que "chloropus" vien de la combinación de les palabres griegues: χλωρός (khlōros) «mariellu verdoso» y πούς (pous) «pie».
Enantes considerábase conespecífica de la gallineta americana ("Gallinula galeata"), d'aspeutu bien similar, anque con delles diferencies na morfoloxía del picu y los sos cantares. Los analises d'ADN finalmente demostraron la diverxencia xenética ente dambes, polo que s'estremaron en dos especies separaes, quedándose'l nome científicu orixinal pa la gallineta común, que foi la descrita por Linneo.
Reconócense cinco subespecies de gallineta común:
Habita y reproduzse n'ambientes de marisma y ríos y llagos con abondosa vexetación de Eurasia y África. Les poblaciones del norte onde l'agua conxélase, migren escontra climes más templaos. A pesar de la perda de les sos hábitats, esta ave ye inda común y llargamente distribuyida. Globalmente la gallineta común ye una especie abondosa clasificada como especie so esmolición menor pola UICN.
Consume una amplia variedá de vexetales y pequeños animales acuáticos. Busca alimentu tanto alredor de l'agua como nella, caminando sobre los nenúfares y otra vexetación flotante o somorguiando mediu cuerpu mientres naden. Suelen ser espantines anque pueden volvese confiaes en delles zones. 
Mientres la dómina de cría son territoriales. Añeren davezu nel suelu xuntu a l'agua ente la vexetación trupa. La puesta empieza en primavera, ente marzu y mayu nes rexones templaes del hemisferiu norte. La primera puesta suel constar d'unu 8 güevos, el so realiza una segunda la fema pon de 4 a 8 güevos. La incubación dura aprosimao tres selmanes. Dambos proxenitores guaren y alimenten a los pitucos. Los niales pueden ser reutilizaos por delles femes. Los pitucos tarden ente 40–50 díes, y unes selmanes dempués vuélvense independientes pa criar la so propia niarada al añu siguiente. Cuando tán amenaciaos los pitucos pequeños pueden xubise al llombu de los adultos que van volar acarretándolos hasta ponese a salvo.
Gallinula melanops
La gallineta pintada (Gallinula melanops), tamién conocida como tagüita, polla pintada, polla sabanera, polla d'agua pico verde, pollona pintada y tingua motuda, ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae que se distribúi por América del Sur.
La gallineta pintada ye más pequeña que la gallineta americana, ye confiada, y nada ente la vexetación flotante con un cabecio rítmicu. El so pechu, pescuezu y la parte trasera de la cabeza son de color gris plomizu, col pileu y el frontal de la cara negros. El so envés ye castañu, y el so lladral y baxu banduyu tamién son castaños con llixos blancos. Tien el picu curtiu verde amarellentáu, al igual qu'el so estrechu escudu fronteru. Les sos pates son verdes amarellentaes y l'iris de los sos güeyos ye coloráu. Los xuveniles son pardos, col gargüelu blancu.
Bien bona nadadora y buceadora como toles polles d'agua, eviten volar. El so alimentu ye vexetación acuática de cantos de sableres, anque se somorguia pa tomar la del fondu.
La especie tien trés subespecies d'amplia distribución xeográfica:
Gallinula tenebrosa
El gallineta enllutada (Gallinula tenebrosa) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae qu'habita en Australasia.
El so plumaxe ye polo xeneral de color gris coritu, cola parte inferior de la cola blanca y ciertos tonos pardos nes partes cimeres de dellos individuos. El so picu ye coloráu cola punta mariella, y presenta un escudu facial coloráu o anaranxáu. Les sos pates son de color mariellu anaranxáu. La subespecie de Nueva Guinea ye más pequeña, ente 25–32 cm de llargu, que la d'Australia (ente 35–40 cm). Dambos sexos tienen un aspeutu similar, pero los xuveniles son de tonos parduzos.
Atópense llargamente distribuyíu por Australasia, dende Célebes y les islles menores de la Sonda, Nueva Guinea hasta Nueva Caledonia pel este, ocupando l'este y sur de Australia, incluyida Tasmania. Enantes atopábase nel sur de Borneo pero la so población ellí probablemente escastóse. El so hábitat natural son los humerales, preferentemente los banzaos d'agua duce. 
Na dómina de cría son territoriales, anque'l restu del tiempu son gregarios. Constrúin grandes niales de cañes en cantu de l'agua, onde ponen ente 5-18 güevos ablancazaos. 
Gallirallus philippensis
El rascón filipín (Gallirallus philippensis) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae mesma de Filipines, la Wallacea y Oceanía.
Camufláu ente les fueyes y el sotobosque pol so plumaxe rayáu y motudu, abonda en llugares onde la vexetación cubre les veres o n'agües abiertes, yá sía'l mar o un llagu d'agua duce, un banzáu o una llamarga nuna pradería húmeda. Ye siempres cautelosu, pero ye menos cobarde nos sos periodos activos, mientres el tapecer y pela nueche. De día permanez ente la vexetación. Si fuérzase-y a movese, allóñase volando con dificultá coles pates colgando. 
Delles poblaciones vuelen llargues distancies mientres la migración, y otres nun son migratories. Alimentar d'insectos y otros invertebraos, pequeños moluscos, granes y otres partes de les plantes.
Alcuéntrase ámpliamente distribuyíu por Oceanía y la rexón más oriental del Sudéste asiáticu. Estender dende Filipines pola Wallacea y casi toles islles de Melanesia, llegando hasta les rexones costeres de Australia y el norte de Nueva Zelanda.
Conócense 23 subespecies de "Gallirallus philippensis":
Gallirallus striatus
El rascón rufigrís (Gallirallus striatus) ye una especie d'ave na familia Rallidae.
Alcuéntrase nel subcontinente indiu y el sureste d'Asia. Reproducir en xunetu cerca de Dehradun na base de los Himalayas.
Gallirallus torquatus
El rascón encollaráu (Gallirallus torquatus) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae qu'habita nel Sudeste Asiáticu más oriental.
Atopar nes islles Filipines y del este de Indonesia, ocupando Célebes, l'estremu occidental de Nueva Guinea y delles pequeñes islles cercanes.
Gampsonyx swainsonii
El elanio nanu (Gampsonyx swainsonii) ye una especie d'ave accipitrifome de la familia Accipitridae. Ye la única especie del xéneru monotípicu Gampsonyx. El so nome científicu conmemora'l naturalista inglés William Swainson.
La área de distribución del elanio nanu estender de Panamá, Colombia y Venezuela hasta Bolivia y el norte d'Arxentina. Tamién esiste una población sedentaria aisllada en Nicaragua. La especie ta ampliando la so área de distribución y en 1970 comprobóse qu'añeren en Trinidá. Espérase que llegaren a Costa Rica nun futuru próximu. Nel añu 2011 reportóse la so presencia na zona sur de Hondures.
Habita en sabanes y los montes de fueya caduca axacentes.
Ye una pequeña rapaz diurnu que tien un tamañu de 20,3–23 cm de llargu y pesa 80–95 g. Ye'l más pequeñu de les aves rapazos nel continente americanu, y unu de los dos más pequeños accipitridos nel mundu. El plumaxe de los adultos ye de color negru na corona, l'envés, les nales y la cola. 
El pescuezu ye blancu con un cantu acoloratáu. La frente y les mexelles son marielles, la parte inferiores ye principalmente blancu, les piernes son marielles. Les aves inmadures paecer a los adultos, pero tienen puntes blanques y castañes na plumes de les nales y del llombu. En vuelu esta especie ve tou negru percima y blancu per debaxo.
Aliméntase principalmente de llagartos, sobremanera "Anolis", pero tamién d'aves pequeñes y insectos. Polo xeneral caza dende una percha alta pa llanzase sobre les sos preses. 
Añera n'árboles altos y pon 2–4 güevos de color blancu enllordiáu de marrón. La fema ye la que s'ocupa principalmente de la incubación de 34–35 díes. Les críes precisen 5 selmanes p'abandonar el nial. Esta especie puede tener dos niaraes nuna temporada.
Garrodia nereis
El paíño dorsigrís o golondrina de mar subantártica (Garrodia nereis) ye una especie d'ave procelariforme de la familia Hydrobatidae. Ye monotípica dientro del xéneru Garrodia. Puédese atopa na Antártida, Arxentina, Australia, Chile, les Islles Malvines, Tierres Australes y Antártiques Franceses, Nueva Zelanda, Santa Helena, Sudáfrica, y les islles Georgias del Sur y Sandwich del Sur. El so hábitat natural ye'l mar abiertu.
Gavia adamsii
El colimbo de Adams (Gavia adamsii) ye una especie d'ave gaviforme de la familia Gaviidae qu'habita nel norte de Eurasia y norte de Norteamérica, envernando hasta en norte de Baxa California; Nun se reconocen subespecies.
Tien un plumaxe axedrezáu en branu, con un picu curvado escontra riba y de tonalidá blancu-amarellentada y carente de cresta. Tien unos 80 cm de llargor y 130 cm de valumbu.
N'Europa raramente devasa'l sur de Noruega. Comúnmente acomuñada a llagos, captura pequeñes preses somorguiándose nes sos agües.
Gavia arctica
El colimbo árticu o gavia ártica (Gavia arctica) ye una especie d'ave gaviforme de la familia Gaviidae mesma del hemisferiu norte.
Los adultos maduros tienen de 63 a 75 cm de llargor, con 1 a 1,3 m d'envergadura alar, de forma más pequeña qu'el "Gavia immer"; pesen hasta 3,4 kg, el machu ye más grande que la fema.
Tienen cabeza gris, pescuezu negru, banduyu blancu y conxugáu blancu-negru nel restu. 
El colimbo árticu habita l'hemisferiu Norte. En primavera y branu reproducir en América del Norte y en Eurasia. Nesta temporada ta en Alaska, Siberia, Finlandia, norte de Gran Bretaña, y otres rexones ártiques y semiárticas. Ausentar de Groenlandia. Envierna al sur, pero ensin llegar al trópicu de Cáncer.
El colimbo árticu añera una vegada per añu, con un nial d'acumuladura de vexetales, cerca de l'agua en veres y nes islles de llagos. La niarada son dos güevos (d'unu a trés), color castañu escuru o verduzco. Poles oscilaciones del nivel de l'agua, piérdense munchos güevos.
Guara 30 díes, efectuada por dambos padres. Los pichones son nidífugos, como los páticos, y al segundu día yá toquen l'agua. A los dos meses yá vuelen.
Tienen abondosos depredadores como foinos y foínes, cuervos y gaviluetes. Si la niarada perder na incubación, ye posible que la pareya vuelva tratar de criar esa mesma temporada. La mortalidá de los pichones ye alta, la metá de los nacíos muerren enantes d'abandonar el nial.
L'alimentación basar de peces. A los pichones tamién-y ufierten invertebraos acuáticos. La especie ye especialista na pesca, prindándolos so l'agua, en plenu vuelu. Vuela col pescuezu estendíu.
El colimbo árticu ye una de les especies nel "Alcuerdo sobre'l Caltenimientu de los coríos migratorios d'África-Eurasia" (AEWA). Esisten instrucciones pa construyir y dexar castros artificiales pa da-yos a los Colimbos oportunidaes de nidificación.
== Subespecies reconocen dos subespecies de "Gavia arctica":
Gavia immer
El colimbo grande (Gavia immer) ye una especie d'ave gaviforme de la familia Gaviidae. Tien un picu llargo y afilao, y un formosu plumaxe negru y blancu. Nun se conocen subespecies.
El plumaxe de cría ye en damero. Pel hibiernu, estremar pol so gran tamañu, cuerpu gordosu, picu pesáu y nuca escura, en ciertu mou asemeyaes a un mabea xuvenil. Puede trate nes mariñes del norte y oeste d'Europa y en Canadá na zona de los grandes llagos. Ye l'ave símbolu de Ontario y apaez na moneda canadiense de 1 dólar (comúnmente llamada ""loonie"", la gavia).
Nidifica ente abril y xunu, nuna única niarada, con dos güevos, puestos nuna taza somera costera. Los dos proxenitores encárguense tantu de la incubación como de la crianza de los pollos. Cría en redolaes lénticos de Islandia.
L'agudu reclamu d'esta ave ye unu de los soníos más esmolecedores de les solitaries islles septentrionales onde s'alimenten y cría. Los colimbos son espertos nadadores y vuelen rápido. Aliméntense principalmente de pexes a los qu'enarten col so picu. Pasen la primavera y el branu nos ríos y lago pero, dempués de criar un par de pitucos, suelen dirixise a la mariña pa pasar los meses ivernizos. Alcuéntrase en partir norte de América del Norte, Islandia, y Europa noroccidental. El so tamañu llega hasta los 90 cm de llargu.
Gavia pacifica
El colimbo del Pacíficu o somorgujo pacíficu (Gavia pacifica), ye una especie d'ave gaviforme de la familia Gaviidae, ye reinal de América del Norte y el nordés d'Asia. 
Reproducir en llagos fondos de la tundra d'Alaska, el norte de Canadá hasta l'este de la isla de Baffin, y en Rusia al este del río L.lena.
A diferencia d'otros colimbos esta ave puede migrar en parvadas. Pasa l'iviernu nel mar, sobremanera nes mariñes del océanu Pacíficu o nos grandes llagos al traviés d'una gama muncho más amplia, incluyendo China, Xapón, Corea del Norte, Corea del Sur, Estaos Xuníos y Méxicu. Produciéronse avistamientos ocasionales en Groenlandia, Hong Kong, Gran Bretaña, España y Finlandia.
Gavia stellata
El colimbo chicu (Gavia stellata) ye una especie d'ave gaviforme de la familia Gaviidae que comúnmente s'atopa en llamarges de agua duce, más davezu nel interior que na mariña. En iviernu los exemplares son sobremanera marinos. Nun se reconocen subespecies.
Ye una especie abondosa, anque la so población ta menguando amodo en delles zones por cuenta de la destrucción del so hábitat y otres amenaces causaes pol home. Ta protexida por diversu trataos internacionales.
Ye'l más pequeñu de tolos colimbos, con ente 55 y 67 centímetros de llargor y ente 91 y 110 de valumbu pesando unos 1,4 quilos. Les femes son llixeramente más pequeñes que los machos.
Estremar pol so picu delgáu y cónicu con fueses nasales estreches y llargues. Ésti ta llixeramente curvado escontra riba, a diferencia del del colimbo árticu que ye rectu. Mientres el branu tienen l'envés pardu buxu y la cabeza gris, con un llurdiu de color coloráu parduzu nel gargüelu. En iviernu son más difíciles d'estremar d'otros colimbos o, inclusive, del arao común, teniendo un plumaxe más monótonu, cola cara y pechu blancu y llibrea más escura que pel branu con pequeños llurdios blancos que xustifiquen el so nome taxonómicu. Los pitucos tienen al nacer un plumón marrón escuru nel banduyu y buxu escuru nel envés. Esti plumaxe sustituyir por un segundu plumón más claru y de siguío poles plumes xuveniles.
El so cuerpu ta afechu pal bucéu coles pates asitiaes en posición bien retrasada nel tueru. El güeyu ye acoloratáu, sobremanera na dómina de apareamiento. 
Pel hibiernu allóñase de la mariña y nidifica n'aguda duce, en llamargues y zones con agües enllancaes, de cutiu probes en vexetación tantu n'enllanaes como en zones de monte, anque dacuando puede nidificar en zones abelugaes de la mariña. 
Produz un variáu númberu de vocalizaciones. Na parada nupcial producen un cantar inusual oyible a una gran distancia, qu'empieza con soníos curtios que se van acelerando hasta tresformase nuna lletanía quejumbrosa. Esto acompáñase d'una danza que tien llugar sobre l'agua. Pa comunicase colos sos conxéneres o en vuelu produz un gazníu curtiu con unos 5 cacarexaes per segundu. Los mozos mendiguean con un gazníu estridente y agudo.
Ye una especie monógama na que dambos miembros de la pareya collaboren na construcción del nial y el cuidu de los pitucos. Les pareyes añeren de xebradamente unes d'otres o formando pequeñes colonies. Tres el apareamiento copulan en tierra con frecuencia hasta'l momentu de la puesta.
El so nial ye un cestu de plantes acuátiques construyíu sobre l'agua o na vera y tien forma de taza somera, nel que pon dos güevos de 75x46 mm y unos 83 gramos, de color verde oliva o pardu con llurdios escuros, casi negres, en cada niarada, de abril a xunu. Estos son guaraos principalmente pola fema darréu tres la puesta, polo que los pitucos nacen desincronizados, dependiendo de que güevu se punxo primero. Los pitucos tán llistos pa nadar a les 10 o 12 hores de la eclosión y cuarenta díes más tarde yá tienen les plumes de contorna. Los padres 
Ye un arteru buceador que s'alimenta zambulléndose mientres aprosimao 1 minutu y prindando pexes, pequeños crustáceos, moluscos o insectos acuáticos grandes remaneciendo a cierta distancia del llugar d'inmersión. Por cuenta de la posición retrasada de les sos pates, afeches a la inmersión, tien dificultaes pa caltener l'equilibriu en tierra, onde se suel mover esmuciéndose sobre'l banduyu. sicasí, por cuenta del so menor tamañu, a diferencia d'otros colimbos ye capaz de desapegar dende tierra.
Ye un volador eficiente que cubre llargues distancies nes sos migraciones siendo cronometráu hasta a 75-79 km/h. Éstes efectúense de día ya individualmente o en grupos irregulares. El so aletéu ye más rápidu y ampliu qu'el d'otros miembros del so xéneru. En vuelu tien una figura característica, cola cabeza más baxa que'l cuerpu y les pates colgando. Al igual qu'otros colimbos, tres la migración muda'l so plumaxe perdiendo les sos plumes de vuelu, polo que permanez ensin capacidá de volar mientres 3 o 4 selmanes.
Ye una ave migratoria qu'habita nel Hemisferiu Norte na zona de tundra y parcialmente na de montes de Eurasia y Norteamérica dende marzu o abril, llegando dacuando cuando los llagos entá tán xelaos. La área de nidificación inclúi Escandinavia, Siberia y el norte de Rusia hasta Kamchatka, el norte de les islles britániques, Islandia, Alaska, les zones llibres de xelu de Groenlandia y el norte de Canadá.
N'ente ochobre y avientu mover escontra'l sur conforme xélense les agües onde s'alimenta, asitiándose principalmente nes mariñes anque puede con menor frecuencia, tráte-y nel interior, sobremanera a lo llargo de les víes d'agua próximu a la mariña. Puede permanecer próximu a les zones de cría o prosiguir el so viaxe escontra'l sur, n'Europa llega hasta'l mar Negru, el Caspio y el Mediterraneu, siendo un morador habitual de les mariñes españoles. Dacuando puede llegar a zones tan meridionales como Marruecos, Túnez o inclusive Gambia. En Norteamérica llega hasta Baxa California en Méxicu, y dacuando hasta'l estáu d'Hidalgo. En Asia mover hasta les mariñes de China y Taiwán.
Gecinulus grantia
El pito del bambú norteño (Gecinulus grantia) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive en Asia.
Atopar nos montes y selves de Bangladex, Myanmar, Bután, el sur de China, nordés de la India, Laos, Nepal, Tailandia y Vietnam.
Gecinulus viridis
El pito del bambú sureño (Gecinulus viridis) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive nel Sudeste Asiáticu.
Atopar nes selves de Myanmar, Laos, Malasia, Tailandia y Vietnam.
Foi descritu científicamente pol zoólogu inglés Edward Blyth en 1862 como subespecie del pito del bambú norteño. Pero na actulidad la mayoría de los espertos considerar una especie estreme. Reconócense dos subespecies:
Geococcyx californianus
El correcaminos grande (Geococcyx californianus) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae distribuyida nos estaos fronterizos del norte de Méxicu y los del sur de Estaos Xuníos.
La so distribución en Méxicu va dende'l pandu central a la planicie costera del Pacíficu y del Golfu, escluyendo los visos que devasen los 2.700 msnm de la Sierra Madre Oriental y Sierra Madre Occidental. Principalmente alcuéntrase acomuñáu con vexetación xerófita, de carba desértico, carba espinosa tamaulipeco, chaparral, etc.
Ye una ave de costumes terrestres, anque realiza pequeños vuelos d'entamo dende árboles y parrotales al suelu. Prefier alimentase de pequeños reptiles (como llagarteses y culiebres moces), pequeños mamíferos y insectos. Pon de 2 a 6 güevos, que guara mientres 20 díes, aprosimao. El color del so plumaxe ye castañu claru o buxu con negru, mimetizándose col suelu onde vive.
Tien una gran cola, que lu sirve de timón cuando entama la carrera y fai xiros rápidos, y algama velocidaes d'unos 32 km/h;
hai referencies bibliográfiques de 67 km/h, que paecen ser esaxeraes.
El correcaminos ye la base pal personaxe “El Correcaminos” na serie de dibuxos animaos "El Coyote y el Correcaminos", de Chuck Jones pa la Warner Bros..
Geococcyx velox
El correcaminos tropical, correcaminos chicu o correcaminos menor (Geococcyx velox) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae qu'habita en América Central y el sur y oeste de Méxicu.
El so plumaxe ye de color castañu claru o buxu con negru, lo que-y aprove un camuflaje fayadizu pal so ambiente. Tien llargues pates, que-y dexen algamar altes velocidaes. La so llarga cola sírve-y de timón al correr y déxa-y faer xiros rápidos.
El correcaminos tropical paecer al correcaminos norteño ("Geococcyx californianus"), tantu n'apariencia como en vezos, anque ye daqué más pequeñu (aprosimao 46 cm) y tien un picu más curtiu.
La so área de distribución inclúi Nicaragua, Hondures, El Salvador, Guatemala, el suroeste de Méxicu y el llau oeste de la Sierra Madre Occidental. En Méxicu hai tamién una población disyuntiva nel norte de la Península de Yucatán.
El so hábitat inclúi carbes tropicales y subtropicales.
Aliméntase principalmente d'insectos, llagartos y pequeñes culiebres, utilizando la so velocidá pa escorrelos.
El so nome común, “correcaminos”, provién del so vezu de "correr" en frente de vehículos en movimientu, y depués abelugase nes carbes que bordien los "caminos".
"Geococcyx velox" tien 5 subespecies:
Geocolaptes olivaceus
El pito terrestre (Geocolaptes olivaceus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae. Habita en llugares maneros, serrapatosos y fasteres cubiertes de peñascos en zones relativamente fríes y montascoses de Sudáfrica, Lesothu y Suazilandia, entá nun foi rexistráu fuera del África austral.
Ye'l picatueru más grande de la rexón, llegando a midir 30 cm de llargor. Polo xeneral anda en pareyes o en pequeños grupos y ye más fácil alcontralo pol so fuerte y estridente llamada de 2 notes ("chik-ree", "chik-ree"). La so dieta consiste principalmente de formigues coles sos canesbes, pupes y güevos qu'estrayi de madera muerta o d'ente les roques, utilizando la so llingua llarga y pegañosa.
Geopelia cuneata
La tortolita diamante (Geopelia cuneata) ye una especie d'ave columbiforme de la familia de les palombos (Columbidae). Distribuyir por Australia. Nun se conocen subespecies.
Esta diminuta palombu con cola llarga bordiada de blancu, habita en carbes y parrotales. Suel formar pareyes o pequeñes bandaes, alimentándose nel suelu de pequeñes granes, fueyes y yemes. En vuelu, dexa ver una enllordia alar castañu-anaranxada. Visita los sos bebederos a última hora de la tarde pa beber. El reclamu ye un arrullu quexumoso y agudo.
Geopelia maugeus
La tortolita de Timor (Geopelia maugeus) ye una especie d'ave columbiforme de la familia de les palombos (Columbidae).
Ye reinal de les islles menores de la Sonda (Indonesia y Timor Oriental). Alcuéntrase en toles islles de la Sonda, dende Sumbawa hasta les islles Barat Daya y dende Sumba hasta les islles Kai y en munches islles pequeñes entemedies. Paez ser una especie bastante adaptable.
Geopelia prestada
La tortolita plácida (Geopelia prestada), tamién conocida como tortolita pacífica, ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae nativa de Australia y Nueva Guinea. Ta cercanamente rellacionáu a la tortolita estriada ("Geopelia striata") del Sudeste Asiáticu y a la tortolita de Timor ("Geopelia maugeus") de Indonesia.
La especie ye un palombu relativamente pequeñu y varia en 19 a 21 centímetros (7.6 a 8.4 pulgades) de llargor. La tortolita plácida tien un pechu gris arrosáu con nalas gris-marrón cuadriculaes. Unes fines estríes negres apaecen alredor del pescuezu y na zona de la nuca y baxen pela parte posterior. El güeyu ye blancu buxu y un aníu de color azul grisásceo arrodia'l güeyu y vase estrechando hasta xunise al picu. Los mozos son más pálidos y menos estriaos. Tamién tienen un aníu ocular más opacu. La nuca ye similar a la de la tortolita humeral ("Geopelia humeralis") na que les plumes de la nuca son estriaes, pero estremar en que la tortolita humeral nun tien plumes estriaes nel gargüelu como nel palombu plácidu. Per otra parte, les plumes de la nuca son de color gris-marrón en comparanza col color de cobre vívido reparáu na tortolita humeral.
El vocalización de les aves llamáu ye un potente chirrido «"doodle-doo"», «"co-co-coo"» y «"¡croorrr!"».
La especie alcuéntrase en pareyes, grupos y bandaes. Alimentar nel suelu y atópense comúnmente nes cais y xardinos. Tamién s'atopen en carbaes, montes, cursu d'agua corriente d'agua, terminales ferroviaries y nel cantu de les selves tropicales. Cuando nun s'atopa alimentándose nel suelu, pueden atopase dormíos nos árboles.
Los palombos vuelen nun movimientu ondulante rápidu. Les nales faen un "frrr" ruidosu en plenu vuelu.
La temporada de reproducción tien llugar d'ochobre a xineru nel sur d'Australia y de marzu a xunu nel norte d'esi país. Constrúin los nials nes cañes horizontales d'árboles. La fema pon dos güevos blancos. Les tortolitas son bien agresives contra otres aves mientres la crianza.
Pueden atopase en toa Australia sacante en Tasmania, al sur de Victoria y el sudoeste d'Australia (dende la rexón de Pilbara, Nullarbor en Australia Occidental, Australia Meridional). Por desgracia, la distribución de les tortolitas ta amenorgándose por cuenta de la competencia cola tórtola motuda ("Spilopelia chinensis") introducida. En Nueva Guinea atópense principalmente nel sur de la isla, pero tamién apaecen nunos pocos sitios nel norte y nes islles Aru.
Geopelia striata
La tortolita estriada (Geopelia striata), tamién conocida como Tórtola Cebrita, ye una especie d'ave columbiforme de la familia de les palombos (Columbidae). Nun se conocen subespecies.
Alcuéntrase distribuyida pel Sur-Esti d'Asia, en Malasia, Sumatra, Bali, Borneo, Tahiti, Seixeles y Xava.
Trátase d'una pequeña tórtola qu'algama ente los 205 y los 215 mm de llargor, con un pesu entendíu ente los 50 y los 62 gramos. Ye bien llixeramente cimeru en tamañu y pesu a la so prima-hermana, la Tórtola Diamante ("Geopelia cuneata") y como ella suel formar pareyes o pequeñes bandaes, alimentándose nel suelu de pequeñes granes, fueyes y yemes.
Nesta especie nun esiste dimorfismu sexual y, anque dellos autores indiquen que'l machu ye llixeramente mayor en tamañu que la fema o que la carúncula azul de los güeyos difier en dambos sexos; en realidá los criadores más esperimentaos afirmen que ye bien difícil conocer el sexu a la primer vista. Pa evitar erros ye recomendable allegar a un llaboratoriu y realizar una sexaje por ADN.
Geophaps plumifera
La palombu plumíferu (Geophaps plumifera) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae mesma de Australia.
Identificar pola so postura arguta, la so cola y nales curties, el so plumaxe marrón canela y la so cresta delgada y erecta. Vive ente matos de "Spinifex" n'árees desérticas o semidesérticas, cerca de l'agua. Come granes y insectos ocasionales.
== Subespecies reconocen trés subespecies de "Geophaps plumifera":
Geophaps scripta
La palombu escritu (Geophaps scripta) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae. Ye endémica de Australia, onde s'atopa acutada en Queensland y el norte de Nueva Gales del Sur.
Geotrygon chrysia
La palombu-perdiz barbiqueja ("Geotrygon chrysia"), tamién conocida como barbiquejo o palombu perdiz áurea ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae. 
Ye reinal de Les Bahames y les Antilles Mayores sacante Xamaica. D'antiguo reproducíense nos Cayos de la Florida y al sur continental de la Florida. El so hábitat consiste de montes secos y carbes. Nun tien subespecies reconocíes: 
Geotrygon montana
La Perdiz Cara Colorada o Parirí ("Geotrygon montana") ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae. Ye nativu d'América Central (Caribe-Méxicu) y América del Sur tropical(Brasil y Paraguái).
La so área de distribución inclúi'l Caribe (Antigua y Barbuda, Barbaos, Islles Caimán, Cuba, Dominica, Haití, República Dominicana, Granada, Guadalupe, Xamaica, Martinica, Puertu Ricu, Saint Kitts y Nevis, Santa Lucía, San Vicente y les Granadines, Trinidá y Tobago, Islles Virxes de los Estaos Xuníos), América Central (Belice, Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Honduras, Nicaragua, Méxicu, Panamá) y América del Sur (Arxentina, Bolivia, Brasil(Parari), Colombia, Ecuador, Guayana francés, Guyana, Montserrat, Paraguái(Parirí), Perú, Suriname, Venezuela). Presentóse como ave migratoria na Florida y el sur de Texas.
Esta ave alcuéntrase en montes y carbes. Tamién s'afixo a los plantíos de café. Ye un tanto sensible a la fragmentación de los montes.
La perdiz cara colorada tien un llargor d'aprosimao 19-28 cm. El so plumaxe ye de color marrón nel llombu, la cara y les nales. El pechu, la grupa y la raya debaxo de los güeyos tienen un color marrón más claru.
Pon dos güevos de color beige nuna plataforma fráxil construyida sobre un parrotal. Dellos niales tán construyíos nel suelu.
Forajea principalmente nel suelu. Aliméntase sobremanera de granes y dacuando de pequeños invertebraos.
Geotrygon saphirina
La palombu-perdiz zafil o palombu-perdiz zafirina ("Geotrygon saphirina") ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae.
Ye nativa de Brasil, Colombia, Ecuador y Perú. El so hábitat consiste de monte húmedu y monte montano.
Tien dos subespecies reconocíes:
Geranoaetus albicaudatus
El gavilán coliblanco o aguilucho nales llargues (Geranoaetus albicaudatus) ye una especie d'ave Accipitriforme de la familia Accipitridae llargamente estendida por casi toa América. Puede atopáse-y dende'l norte d'Arxentina hasta Texas.
==Subespecies conocen trés subespecies de "Geranoaetus albicaudatus ":
Geranoaetus melanoleucus
El águila mora, águila chilena, águila escudada, gavilán o porcozón (Geranoaetus melanoleucus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae. Trátase d'un ave de presa que vive en Suramérica.
"Geranoaetus" ye un términu latinizado del griegu antiguu, de "geranos", grulla, + "aetos", "águila". Lo de "grulla" refier a les sos nales abuxaes y el so fuerte craquear; "melanoleucus", del griegu antiguu "melanos", "negru" + "leukos", "blancu", polos colores contrastantes cuando lo ve de baxo.
Mide ente 70 y 90 cm, y ye tan grande como un águila. El machu adultu tien la área ventral blanca, con fines tires negres, y l'envés negru con plumes de color abuxáu nes nales. La fema estremar pol so mayor tamañu.
Resulta bono d'identificar pol contraste negru y blancu, y pol so característicu vuelu, d'aletéu curtio y cola cola bien arguta.
La águila mora habita en montes o llombes, onde permanez a la chisba de la presa, que consiste en mamíferos como llebres, aves, culiebres y carroña. Añera n'árboles altos o en rocosidades.
rexistróse-y dando muerte a caracares cordilleranos en punir peruana, a quien los atrapa n'emboscada cuando estos aliméntense.
== Subespecies reconocen dos subespecies de "Geranoaetus melanoleucus":
Geranoaetus polyosoma
El busardo dorsirrojo, aguilucho común, águila parda, águila de pechu blancu, ñanco o pihuel (Geranoaetus polyosoma), ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae.
La so área de distribución cubre dende Colombia y Ecuador pel norte, al traviés de Perú, Bolivia, Paraguái y Uruguái, gran parte d'Arxentina y tou Chile, llegando hasta l'estremu austral del continente, según n'islles oceániques próximes al continente suramericanu, como les Islles Malvines y el archipiélago Juan Fernández. Por fuerza tamién se reportó en Brasil.
Vive en diverses elevaciones, inclusive altiplánicas, anque ye más frecuente nes zones costeres y en zones baxes de la Cordal de los Andes. Prefier ambientes non selváticos, montes abiertos, arbustales y estepes.
De tamañu averáu a 50 cm, coles partes inferiores clares y les cimeres de color gris. La fema estremar por tener los costazos y parte del envés de color canela, anque dacuando vese esi color nel neñones. Estrémase-y pola cola blanca con rayes delgaes negres horizontales y una banda negra subterminal na cola. 
Pasa por delles fases nel so desenvolvimientu variando nel colores ente grises, ablondos y marrones.
Ye un bien bon cazador, vive cerca a carbes, montes, accidentes d'altor y enllanaes arbolaes.
Aliméntase de pequeños animales mamíferos, reptiles, aves pequeñes, invertebraos y anfibios non mayores qu'un coneyu. Pa cazar vuela circularmente sobre'l so oxetivu y llánzase en diagonal sobre la mesma pa cutila coles sos garres.
Al volar esplega les nales en toa'l so llargor, similar a los gallinazos.
Geranospiza caerulescens
El azor zancón (Geranospiza caerulescens), tamién conocíu como gavilán patillargu, azor zancudu, gavilán ranero, gavilán aplomáu, gavilán grulla, gavilán zancudu, gavilán pates llargues o aguililla zancona, ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae, qu'habita les selves, montes y sabanes de Centro y Suramérica. Ye l'únicu representante del xéneru Geranospiza.
Ye un ave rapaz d'aprosimao 46 cm de llargor, confiada, que salta ente les cañes de los árboles. Realiza vuelos curtios. Presenta una coloración gris celeste. Cola llarga y angosta, corita barreada de canela y blancu. Ventralmente tien un finu barreado blancu. Pates llargues anaranxaes. En vuelu presenta una notable media lluna blanca, base de les primaries color negru. 
Reconócense seis subespecies de "Geranospiza caerulescens ":
Glaucidium
Glaucidium ye un xéneru de búhos pigmeos incluyíos na familia Strigidae del orde Strigiformes. El xéneru inclúi alredor de 26 a 35 especies distribuyíes en tol mundu. El númberu esactu d'especies ye daqué en discutiniu. Na so mayoría son búhos pequeños, nocherniegos, que s'alimenten principalmente d'insectos grandes y otres pequeñes preses.
El nome xenéricu común encamentáu pola Sociedá Española d'Ornitoloxía (SEO) ye "miagón". Nel casu de les especies suramericanes utilízase tamién el nome común "caburé", ente que "tecolote" suel ser utilizáu en México y dellos países centroamericanos.
Esiste un ciertu desalcuerdu sobre les especies que conformen el xéneru "Glaucidium". El númberu d'especies varia conforme al autor(ye): Sibley y Monroe (1990, 1993) 24; Howard y Moore (2003) 26; Clements (2007) 20; Global Owl Project (2008) 34; Bird Life International (2008) 28; Avibase (2008) 35. Anguaño ITIS reconoz 26 especies. 
Indícase primero'l nome científicu, depués los nomes comunes encamentaos pola SEO y los demás nomes rexonales o locales, y a la fin en cursiva'l nome común n'inglés.
Glaucidium bolivianum
El miagón bolivianu ("Glaucidium bolivianum"), tamién conocíu como caburé yungueño, ye una especie de búho de la familia Strigidae. Ye nativa de Bolivia, Perú y posiblemente tamién d'Arxentina. Habita los montes montanos húmedos tropicales y subropicales.
Nun esisten subespecies reconocíes.
Glaucidium brasilianum
El caburé chicu, miagón caburé, pavita o tecolote bajeño (Glaucidium brasilianum) ye un ave de la familia Strigidae que vive dende Arizona en Estaos Xuníos, América Central, hasta Arxentina en América del Sur.
A pesar de pertenecer a les aves rapazos nocherniegues ("Strigiformes") esta especie de cutiu caza de día.
"Glaucidium brasilianum" tien 12 subespecies reconocíes, incluyendo la subespecie nominal:
Glaucidium brodiei
El miagón encollaráu ("Glaucidium brodiei") ye una especie d'uxu de la familia Strigidae. Ye reinal de Bangladex, Bután, Brunéi, Camboya, China, India, Indonesia, Laos, Malasia, Myanmar, Nepal, Pakistán, Taiwán, Tailandia y Vietnam. Ye posiblemente extintu n'Afganistán. 
El miagón encollaráu ye'l búho más pequeñu d'Asia, con un llargor de 15 cm y un pesu de 60 gramos.
Estrémense les siguientes subespecies reconocíes:
Glaucidium capense
El miagón d'El Cabu ("Glaucidium capense") ye una ave estrixiforme que vive en África, incluyendo n'Angola, Botsuana, República Centroafricana, República Democrática d'El Congu, Kenia, Malaui, Mozambique, Namibia, Somalia, Sudáfrica, Suazilandia, Tanzania, Uganda, Zambia, y Zimbabue.
Subespecies estremen les siguientes subespecies reconocíes:
Glaucidium castaneum
El miagón castañu (Glaucidium castaneum) ye una especie d'ave na familia Strigidae.
Esta especie de búho alcuéntrase en Camerún, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Liberia y Uganda.
Glaucidium castanopterum
El miagón de Java (Glaucidium castanopterum) ye una especie de búho de la familia Strigidae. Nun tien subespecies reconocíes.
Ye endémica de les islles de Xava, Bali y Nusa Penida, onde habita los montes húmedos tropicales y subtropicales. 
Glaucidium costaricanum
El miagón costarricense ("Glaucidium costaricanum") ye una especie de búho de la familia Strigidae. Nun tien subespecies reconocíes. La especie ye nativa de Costa Rica y Panamá onde habita los montes tropical y subtropical. 
Glaucidium cuculoides
El miagón cuquiellu (Glaucidium cuculoides) ye una especie d'ave, Uxu, estrixiforme de la familia Strigidae. Ye nativa del norte d'Asia Meridional (centronorte y nordés d'India, Nepal, Bután, Bangladex, dacuando nel norte de Pakistán) y del sudeste asiáticu (Myanmar, Tailandia, sur de China, Camboya, Laos, Vietnam). 
Ta Escastáu n'Hong Kong.
Glaucidium gnoma
Glaucidium gnoma ye una especie de búho pequeñu, nativu de América Central y América del Norte. Anguaño hai siete subespecies reconocíes.
Los adultos tienen un llargor de 15 a 17 cm. El so plumaxe ye de color gris, marrón o gris-acoloratáu. Tien una cabeza redonda de color blancu con llurdios, un discu facial sele definíu. La parte cimera del pechu, les nales y la cola son más escuros. La cola ye relativamente llarga en comparanza con otros búhos. Los güeyos son de color mariellu y el picu ye verde amarellentáu. 
Na parte posterior de la so cabeza tien dos puntos pálidos que se paecen a güeyos. La metá inferior del pechu ye de color blancu con rayes verticales más escures. Les piernes tán emplumaes hasta los cuatro deos de los pies.
"Glaucidium gnoma" ye nativu de Canadá, Estaos Xuníos, Méxicu, Guatemala y Hondures. 
El so hábitat inclúi montes húmedos templaos, subtropicales y tropicales, sabanes y güelgues.
Anguaño reconozse siete subespecies:
Dellos espertos consideren qu'esta ave forma una superespecie con "Glaucidium californicum". La Unión Ornitolóxica Americana, l'autoridá p'América del Norte, nun reconoz esta división y por consiguiente dambes poblaciones inda son consideres la mesma especie. 
Sicasí, esisten marcaes diferencies ente dambes especies, y más en particular, les diferencies nes convocatories territoriales de los machos formó la base d'una propuesta de división d'especies. Sicasí, les resultancies de la comparanza de secuencies de ADN del citocromo b fueron inconcluyentes.
Glaucidium griseiceps
El miagón centroamericanu (Glaucidium griseiceps) ye una especie de búho de la familia "Strigidae".
Ye residente en Méxicu, Belice, Guatemala, Hondures, Costa Rica, Nicaragua, y Panama, Colombia y Ecuador
El miagón centroamericanu algama un altor de 14 a 16 cm. El craniu y el pescuezu son de color marrón-gris, les plumes de la parte cimera del cuerpu son de color marrón. La cola tien dos o tres bandes tresversales pálides. La parte inferior ye de color blancu con llurdios de color marrón acoloratáu nel pechu y rayes marrones acolorataos nos lladrales.
La área de distribución del miagón centroamericanu estender de Yucatán, nel sur-esti de Méxicu, América Central y el norte de América del Sur. Ye una ave qu'habita los montes húmedos tropicales de fueya perenne y carbes húmedes habitaos. Tamién vive nos plantíos abandonaos con árboles. El so rangu de distribución altitudinal estender dende'l nivel del mar hasta altitúes de 1.300 msnm.
Anguaño reconozse tres subespecies, incluyendo la subespecie nominal:
Glaucidium hardyi
El miagón amazónicu ("Glaucidium hardyi") ye una especie de búho de la familia Strigidae. La especie ye nativa de les amazones, incluyendo Bolivia, Brasil, Guyana Francesa, Guyana, Perú, Venezuela. Habita los montes húmedos tropicales y subtropicales. Nun tien subespecies reconocíes.
Glaucidium jardinii
El miagón andín ("Glaucidium jardinii") ye una especie de búho de la familia Strigidae. Ye tamién conocíu como caburé andín (Arxentina), buhíto andín (Colombia), miagón montañeru (Costa Rica). La especie ye nativa de Colombia, Ecuador, Perú y Venezuela. Habita los montes húmedos montanos tropicales y subtropicales. Nun tien subespecies reconocíes.
Glaucidium minutissimum
El miagón mínimu ("Glaucidium minutissimum") ye una especie de búho de la familia Strigidae. La especie ye nativa de Méxicu, América Central (Guatemala, Belize, Hondures, Costa Rica, Panamá) y Suramérica (Colombia, Bolivia, Perú, Brasil y Paraguái). Habita los montes húmedos tropicales y subtropicales. Nun tien subespecies reconocíes.
Glaucidium nanum
El chuncho, chucho, caburé grande, caburé austral, o miagón patagón(Glaucidium nanum) ye una especie d'ave de la familia de les Strigidae.
Vive en Arxentina y Chile y n'estáu adultu mide alredor de 20 cm.
El so hábitat ta nes enllanaes de la mariña chilena dende Atacama hasta Tierra del Fueu.
Cabeza, envés y cobertoras gris pardu con daqué de castañal, y manchitas clares a blanques. Gargüelu blancu. Llinia superciliar blanca que baxa escontra los lorums. Pechu y abdómen con rayes grueses llonxitudinales ablancazaes, pardes y corites. Dibuxu similar a un collar na nuca dacuando pocu visible, de peques blanques con negru o dacuando solu negru. Cola con bandes tranversales corites y castañes. Picu curtiu ganchudu, escuru na so base y punta amarellentada. Pates marielles. Güeyos grandes mariellos.
Anque les Strigiformes son aves rapazos nocherniegues, el chuncho tien costumes relativamente diurnes. El so pequeñu tamañu, el so vuelu silenciosu y la so inmovilidá na caña onde se posa facer pasar inalvertíu. Ye agresivu y feroz, caza animales inclusive más grandes qu'él, matándolos rápido colos sos pequeñes pero poderoses garres. Alimentar d'aves, insectos, mamíferos y reptiles.
Añera ente setiembre y payares en buecos d'árboles, asitiando de 3 a 5 güevos blancos, opacos y abondo arrondaos, de dimensiones 30 mm. x 25 mm. aprosimao.
Glaucidium ngamiense
El miagón de Ngami ("Glaucidium ngamiense") ye una especie d'ave na familia Strigidae. 
Esta especie de miagón mide unos 20 cm de llargu y pesa ente 80 a 140 gr. 
Alcuéntrase ente l'este de la República Democrática d'El Congu hasta Tanzania (incluyendo la isla Mafia, sur de Angola, norte de Namibia, norte de Botsuana, Zimbabue, y Mozambique. 
Habita nos montes húmedos en zones montanas tropicales y tierres baxes hasta altores de 1200 m.
Glaucidium palmarum
El miagón de Colima ("Glaucidium palmarum"), tamién conocíu como tecolote colimense, ye una especie de búho de la familia Strigidae. La especie ye reinal de Méxicu, onde habita los montes tropical y subtropical. Estrémense 3 subespecies reconocíes incluyendo la subespecie nominal:
Glaucidium parkeri
El miagón de Parker ("Glaucidium parkeri") ye una especie de búho de la familia Strigidae. La especie ye nativa de Bolivia, Ecuador y Perú onde habita los montes húmedos tropicales y subtropicales. Nun tien subespecies reconocíes.
Glaucidium passerinum
El miagón chicu o miagón alpín (Glaucidium passerinum) ye una especie d'ave rapaz de la familia Strigidae, que se distribúi pel norte boreal de y per los montes del centru d'Europa, según por Siberia y el norte de China. La so población envalórase ente 100.000 y 500.000 exemplares. Habita en montes de coníferes o mistos, teniendo predilección polos montes vieyos de pícees y abetos.
Ye una especie de rapaz bien pequeña, mide ente 15 a 19 c, y tien un valumbu alar d'ente 32 a 39 cm. les sos partes cimeros son de color marrón buxu motudu de pequeñes pintes blanques, y per debaxo ye blancu con un llistáu marrón. El discu facial, común en munches rapazos nocherniegues, ta nesti casu pocu desenvueltu, y na so cara destaquen les sos ceyes blanques. El mozu ye paecíu al adultu, pero con un dibuxu menos marcáu, ensin les pintes blanques nos sos partes cimeros.
Polo xeneral ye sedentariu. Nun tien un gran visión na escuridá, polo que les sos costumes son crepusculares. Tien un vuelo rápidu y como el d'otros miagones bien onduláu, rebotante, al estilu de los picatueros. Cría en buecos de los árboles.
Alimentar d'otres aves y de topíns, y a pesar del so pequeñu tamañu ye capaz de cazar preses de mayor tamañu, como malvíses.
Glaucidium perlatum
El "miagón perlado" (Glaucidium perlatum) ye una ave estrixiforme que vive en África. 
Glaucidium peruanum
El chuncho del norte o miagón peruanu (Glaucidium peruanum) ye una especie de búho de la familia Strigidae. La especie ye nativa de Ecuador, Perú y Chile. Habita una variedá de biomes incluyendo monte húmedu montano tropical y subtropical. Nun tien subespecies reconocíes.
Glaucidium radiatum
El miagón de xungla ("Glaucidium radiatum") ye una especie de búho de la familia Strigidae. La especie ye nativa de Bangladex, Bután, India, Myanmar, Nepal, Sri Lanka. Alcuéntrase en una variedá de biomes incluyendo monte tropical y subtropical y carbes. Tien 2 subespecies reconocíes.
estremen les siguientes subespecies, incluyendo la subespecie nominal:
Glaucidium sanchezi
El miagón tamaulipeco ("Glaucidium sanchezi") ye una especie de búho de la familia Strigidae, reinal de Méxicu. Ye unu de los búhos más pequeños del mundu con un llargor de 13,5 cm. Sicasí, con un pesu de 53 gramos, ye un pocu más pesáu qu'el miagón peludo y el miagón de los saguaros. El so hábitat natural consiste de monte montano húmedu subtropical y tropical.
Glaucidium siju
El sijú plataneru, sijucito, o a cencielles sijú (según la SEO miagón sijú), ye una especie d'ave estrixiforme de la familia de los búhos (Strigidae). Ye reinal de Cuba. Ye un miagón o búho pequeñu, común en tol país, qu'habita nos montes y en sitios arbolaos del campu y de les contornes de ciudaes. Ye'l más pequeñu de los búhos antillanos.
En llatín "Glaucidium" significa “d'el color del glaucio” (una yerba) y "siju" pol nome común y aborixe sijú; "vittatum" significa en llatín faxáu”. Los indios llamar tamién "cuyaya". Llámase-y plataneru non por comer plátanos, sinón por ser frecuente nos platanales. N'inglés ye llamáu "Cuban pygmy-owl".
Esti sijú mide unos 17 cm de llargu, la fema ye mayor que'l machu. El so cuerpu ye compactu. La cabeza pela parte cimera ye de color castañu claru con motudos blancucios. El llombu ye castaña con barrados blancucios. La so cara y el gargüelu son clares pardu amarellentaes. El pechu ye variante en blancu motudu de castañal clara. Les otres partes inferiores más posteriores son blanques. La cola ye bien corta con timoneres escures con barrados transversos blancos. Los güeyos son mariellos. El picu y la cara axacente son verdosos. Les pates son curties y dafechu cubiertes por plumes curties y blancucies. Los deos son de color verdosu. Na nuca tien dos enllordies negres a manera de falsos güeyos que pueden poner escontra'l frente al xirar la cabeza 180 graos. Los xuveniles tienen l'envés castañu acoloratáu ensin barrados y la parte cimera de la cabeza ensin motudos y el banduyu dacuando con llurdios rayaos escures. 
En dómines de cortexu'l machu llevanta la so cola hasta tocar casi'l so llombu y mover escontra los llaos ensin mover el so cuerpu. El sijú plataneru tien vezos de caza nocherniegos y diurnos. Ye malo de ver, anque se-y escucha frecuentemente nos llugares qu'habita y suel dexar que se-y averen. El so vuelu de caza ye rápidu, pero si non, vuela amodo y curties distancies. Aliméntase de llagarteses, pequeñes aves, insectos y canesbes pos pola so pequeñez nun puede atacar royedores o otres aves. Si la presa ye pequeña tragar entera, si non, puede despedazarla.
Añera de marzu a mayu en cuévanos naturales d'árboles o otres, xeneralmente en niales abandonaos de carpinteros. Pon de trés a cuatro güevos blancos de 3 cm por 2,5 cm.
Glaucidium sjostedti
El miagón del Congo ("Glaucidium sjostedti") ye una especie de búho de la familia Strigidae. La especie ye nativa de África Central: Camerún, República Centroafricana, Congo, República Democrática d'El Congu, Guinea Ecuatorial, Gabón y Nixeria. Habita'l monte húmedu tropical y subtropical. Nun tien subespecies reconocíes.
Glaucidium tephronotum
El miagón pechirojo ("Glaucidium tephronotum") ye una especie de búho de la familia Strigidae. Ye nativa d'África Central: Camerún, República Centroafricana, República Democrática d'El Congu, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Gabón , Ghana, Kenia, Liberia, Ruanda, Sierra Lleona y Uganda. 
== Subespecies estremen les siguientes subespecies reconocíes:
Glaucis aeneus
El ermitaña morenura ("Glaucis aeneus") ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", que s'atopa en Colombia, Costa Rica, Ecuador, Hondures, Nicaragua y Panamá..
Vive en tierres baxes húmedes, ente carbes de "Heliconia", cantos de montes, cantos de quebraes enrevesoses, árees empantanadas o regueros, principalmente habitante de tierres baxes costeres, per debaxo de los 800 m de altitú y principalmente a menos de 300 msnm.
Mide 8,1 cm de llargor. Tien picu decurvado de 28 a 30 mm de llargu y color mariellu embaxo y negru enriba. Pesa 5.3 g. Presenta corona parduza con mexelles escures bordiaes por una llista malar y un llurdiu detrás del güeyu color ante. L'envés, la nuca y les timoneres centrales son de color verde morenura a cobrizu; el cantu de les coberteras supracaudales ye de color crema. Les partes inferiores son de color ablondu canela más brillosa nel pechu y la banda y más pálidu nel cazu y l'abdome. Les pates son color carne a anaranxáu.
Aliméntase principalmente del néctar de flores de "Heliconia" y tamién de epífitas como "Costus" y d'herbales como "Musa". Complementa la so dieta con artropodos pequeños, qu'atrapa ente la xamasca o en telarañes.
El so nial tien forma d'una taza llanuda, construyíu con fibres vexetales, frecuentemente filamentos d'hongos y telarañes, xuntáu al viesu de les fueyes de Heliconia o platanera montesa, un altor del suelu de 0,5 a 6 m.
Glaucis hirsutus
El ermitañu de Glaucis o ermitañu arispiu (Glaucis hirsutus) ye un colibrí que cría dende'l Sur de Panamá a Bolivia, y en Trinidá, Tobagu y Granada. Ye una especie xeneralmente común y estensa, anque poblaciones locales pueden camudar en númberos y sumir dafechu nel hábitat marxinal
Ye de 10,7 cm (4,2 plg) de llargu y pesa un promediu de 7 gm (0,25 oz). El picu mide alredor de 3,3 cm (1,3 plg) y ye totalmente inclináu escontra baxo, llargu y delgáu – anque comparáu a los picos d'otros colibrís, ye bastante robustu. L'Ermitañu Hirsutus de Glaucis tien una cabeza parduza, partes cimeros de color verde morenura y partes inferiores rufous. La cola tien plumes verdes y plumes esteriores rufous, tou con puntes en blancu. El picu tien un quexal inferior mariella y un quexal cimeru negra. Los sexos son asemeyaos, pero'l machu tien un rayu o centello mariellu nel quexal cimeru, y la fema tien llixeramente más pálida'l plumaxe. El picu de les femes tamién ye proporcionalmente un pocu más curtiu (anque esto ye apenes reconocible) y más inclináu (lo cual ye abondo visible nuna comparanza directa).
Los machos inmaduros son daqué distintos, paeciéndose a un barbudu (Threnetes). Ellos fueron descritos una vegada como una especie distinta, el "Barbudu Negru" ("T. grzimeki"). Coles mesmes, el abrawayae una subespecie propuesta, aparentemente ta basáu nuna variación individual qu'asocede n'adultos y non taxonómicamente distintu en cualesquier.
Esti colibrí ermitañu habita na maleza del monte, de cutiu cerca de corrientes d'agua. L'alimentu del Ermitañu Hirsutus ye néctar, tomáu d'una variedá de flores sotobosque, y de dellos pequeños invertebraos.
G. hirsutus tien vezos alimenticios bien esixentes. Solo visita les flores con pétalos enteros de llargor y combadura precisamente iguales que la del so picu, ente que la mayoría de los otros colibrís son más flexible. Asina, les sos plantes alimenticies son atopaes en casi tola diversidá de anxospermes. Bien popular con esta ave son los Zingiberales, como los Costus scaber (Costaceae), o Heliconia standleyi y Heliconia stricta (Heliconiaceae). Otra plantes alimenticies bien gustaes d'estos colibrís inclúin los Gentianales como la Duroia Hirsutus, Palicourea lasiantha, Psychotria bahiensis y la Psychotria platypoda (Rubiaceae), Lamiales como la peruviana Sanchezia (Acanthaceae) o la Drymonia semicordata (Gesneriaceae), y la Myrtales como la Cuphea melvilla (Lythraceae). Entá les plantes de congenericas con flores de llixeramente de llargor y combadura distintes son evitaes, per otru llau.
Dada la diferencia na combadura del picu ente machos y femes, paez probable que los sexos eviten competir por acoricar fonte alimenticia visitando distintes plantes, pero hubieron estudios pocu refechos. Si hubo cualesquier coevolución ente l'Ermitañu Peludo y les sos plantes alimenticies ye más malo de determinar, pero si daqué, paez ser menos estensu de lo que podría ser presumíu. La mayoría de les plantes frecuentaes por esti colibrí tamién son polinizadas por menos especies esixentes. Pero pa dalgunos (como Cuphea melvilla, Psychotria bahiensis y P. platypoda) l'Ermitañu Peludo paez ser un polinizador de crucial importancia, indicando que – anque menos frecuente que la forma típica del picu suxure – fuertes mutualismos ente esta ave y dalgunos de les sos plantes alimenticies esisten verdaderamente.
La fema del Ermitañu Hirsutus asitia dos güevos nun pequeñu nial con una cola, fechu de pequeños raigaños y amarráu a la parte inferior d'una palma, el felechu o Heliconia hojean sobre la tierra (3–6 pies). Los niales son de cutiu cerca d'una corriente, cascada o nel cantu de la carretera, y sosprendentemente son fáciles d'atopar. La incubación ye 17 díes más 23 pa emplumar, y esta especie puede añerar hasta cuatro veces nuna temporada. El machu d'esti colibrí agresivu y curiosu ayuda a construyir y defender el nial, pero non a guarar los güevos. A lo menos regionalmente (por casu en Colombia), la especie cría tou añu.
BirdLife International (BLI) (2008). Glaucis hirsutus. In: IUCN 2008. IUCN Rede Llista d'Especies n'Estinción. Descargardo el 31 ochobre 2008.
Faria, Christiana M.A.; Rodrigues, Marcos; do Amaral, Frederico Q.; Módena, Érica & Fernandes, Alexandre M. (2006): Aves de um fragmentu de Matu Atlântica non alto Rio Dolce, Mines Gerais: colonização y extinção [The birds of an Atlantic Forest fragment at upper Rio Dolce valley, Mines Gerais, southeastern Brazil: colonization and extinction]. Revista Brasileira de Zoologia 23(4): 1217-1230 [Portuguese with English abstract]. doi:10.1590/S0101-81752006000400032 PDF testu completu
Greeney, Harold F.; Gelis, Rudolphe A. & White, Richard (2004): Notes d'aves de crianza de les tierres baxes forestales del Ecuador. Bull. B.O.C. 124(1): 28-37. PDF testu completu.
Mallet-Rodrigues, Francisco (2006): Táxons d'aves de validade questionável com ocorrência non Brasil. III – Trochilidae (I) [Questionable bird taxa with occurrence in Brazil. III – Trochilidae (I)]. Revista Brasileira de Ornitologia 14(4): 475-479 [Portuguese with English abstract]. PDF testu completu.
Goldmania violiceps
El colibrí de Goldman o tucusito de coroniella morada (Goldmania violiceps), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes".
Vive en Colombia y en Panamá, en montes tropicales y subtropicales, n'altitúes ente los 600 y los 1 200 m.
Esti colibrí mide redolada a los 9 cm de llargor y pesa unos 4,4 gr. La fema ye más pequeña y llixera que'l machu. 
Gorsachius leuconotus
La garza nocherniega llombu blancu (Gorsachius leuconotus) ye una especie d'ave na familia Ardeidae. 
Alcuéntrase en gran parte d'África al sur del Sahara.
Gorsachius melanolophus
La garza nocherniega caledónica (Gorsachius melanolophus), tamién conocida como garza nocherniega tigresa o martinete malayu, ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae presente en bona parte d'Asia. Esisten importantes poblaciones nidificantes en China, India y Filipines.
Campylopterus largipennis
El nala de sable gris o colibrí pechigris (Campylopterus largipennis) ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", que s'atopa en Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Guayanas, Perú y Venezuela.
Vive nos sotobosques del monte húmedu tropical, nos cantos de los montes altos, cerca de les corrientes d'agua, montes secundarios, en tierres baxes hasta los 1.300 m de altitú.
Mide ente 13,5 y 14,5 cm de llargor. Pesa en promediu 8,5 g. Pescuezu, pechu y banduyu, color abuxáu; envés verde; corona verde con pintes escures. Nales coles remeres primariu y secundariu color pizarra, terciaries verdes; el so nome vien de les plumes llargues de les nales. Cola negra con puntes blanques.
Tien el costume d'aterrizaxe nes cañes abiertu y visible. Los machos pueden xuntase en grupos de 2 a 4 a cantar.
Constrúi'l niales a cerca de 1 m d'altor, sobre una fueya de palmera. La fema pon 2 güevos blancos. Los pitucos dexen el nial, aprosimao, dempués de 22 díes.
Grus canadensis
La grulla canadiense (Grus canadensis) ye una especie d'ave gruiforme de la familia de les grulles (Gruidae). 
Ye una de les grullas más pequeñes, y ye casi dafechu gris, salvo l'occipuciu coloráu y les mexelles blanques. Dellos individuos tán tiñíos de colloráu polos sales de fierro de l'agua con que la mesma ave papa les plumes col so picu. 
Habita nes praderíes y paraxes pantanoses y abiertes. Cría en pareyes esvalixaes, anque s'arrexunta formando grandes y de cutiu ruidoses bandaes pa la migración. Aliméntase de granes, incluyíos ceberes, y de yemes, biltos, fueyes y pequeños animales, dende insectos hasta mures.
== Subespecies conocen seis subespecies de "Grus canadensis":
Grus grus
La grulla común (Grus grus) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Gruidae. Ye un Migración de les aves migratoria ave que cría nel norte de Eurasia y pasa l'iviernu nel sur d'esi continente y el norte d'África.
La grulla común ye una ave alta de gran tamañu y porte. Caracterizar pol so pescuezu y pates llargues, y en vuelu presenta nales rectes y planes. Mide 100–130 cm de llargu y tien un valumbu alar de 180–240 cm. El so pesu bazcuya ente los 3 y 6,1 kg. Los sos midíes estándar son: [[50,7-60,8 cm de [[cuerda máxima]] de la nala, la so [[Tarsometatarso|tarsu]] mide ente 20,1-25,2 cm y el culmen del so picu mide ente 9,5-11,6 cm.
El so plumaxe polo xeneral ye de color gris na mayor parte del so cuerpu, parduzu y más escuru nel llombu y [[obispillo]] y más claru nel pechu y nales. La so cabeza y la parte cimera del so pescuezu presenta un patrón de color d'amplies bandes. El so frente y [[lorum]] ye coritu y presenta el [[Pileu (ornitoloxía)|pileu]] desnudu de color coloráu. Tres el so güeyu estiende una banda blanca pela parte trasera del pescuezu hasta la so final del pescuezu y per la parte frontera estiéndese otra banda corita hasta la metá del pescuezu. La so nuca tamién ye corita. Les [[Pluma primaria|primaries]], la punta de les secundaries, el [[álula]] y la punta de la cola y los cantos de les coberteras cimeros colgantes de la cola son corites. Esta combinación de colores na cabeza estréma-yos d'otres especies de grullas d'Asia, como la grulla monxu ("[[Grus monacha]]") y la grulla cuellinegra ("[[Grus nigricollis]]"). Dambos sexos tienen un aspeutu similar, pero los xuveniles de tienen les puntes de les plumes ocres en tol so cuerpu y escarez de plumes negres en cabeza y cola, y la so pileu nun ye coloráu y ta emplumáu. Dos veces al añu, ante de la migración, los adultos camuden toles sos plumes, y queden seis selmanes ensin capacidá de vuelu, hasta que-yos vuelven a crecer.
El so [[vocalización de les aves|canto]] consiste en trompeteos fuertes, resonantes y pueden escuchase a distancies considerables.
La grulla común describióse científicamente por [[Carlos Linneo|Linneo]] en [[1758]], na décima edición de la so obra "[[Systema naturae]]", col nome de «"Ardea grus"» (garza grulla). En 1760 foi treslladada al [[Xéneru (bioloxía)|xéneru]] "[[Grus]]" como [[especie tipo]] pol zoólogu francés [[Mathurin Jacques Brisson]]. Anguaño nun se reconocen [[subespecie]]s, anque enantes describiéronse trés: "G. g. grus", "G. g. lilfordi" y "G. g. archibaldi".
"Grus" en [[llatín]] significa «grulla», y amás ye d'onde procedi [[Etimoloxía|etimológicamente]] la palabra española «grulla».
[[Archivu:Common Crane, Spain.jpg|thumb|left|Grullas sobrevolando los campos de [[Villafáfila]], na provincia de Zamora.]]
Distribuyir por [[Europa]], [[Asia]] y dellos puntos d'[[África]]. Cría nel norte d'Eurasia, en [[Humedal|cenagal]] o en [[marjal]]es de la [[taiga]]. La grulla común cría tamién anque n'escasa cantidá nel sur d'Europa, en llugares como [[Grecia]], [[Yugoslavia]], [[Rumanía]], [[Dinamarca]] y [[Alemaña]]. La población reproductora europea occidental más grande alcuéntrase en [[Escandinavia]], especialmente en [[Finlandia]] y [[Suecia]]. Pero'l núcleu de la población reproductora de grulla ye [[Rusia]], onde hai hasta 100.000 individuos, anque se reproduz dende dende [[Ucrania]] hasta la [[península de Chukchi]] y [[Manchuria]]. Les grullas tuvieron extintas n'Irlanda mientres 200 años pero tornaron de forma natural a criar de nuevu ellí. 
La grulla ye un migrador de llarga distancia, que pasa l'iviernu principalmente nel norte d'África, anque tamién hai poblaciones invernantes nel sur d'Europa y Asia. La migración serondiega producir d'agostu a ochobre y la de primavera va de marzu a mayu. Esisten importantes árees onde les grullas realicen paraes entemedies en [[Suecia]], [[Alemaña]] y [[China]] y xuntu al [[Mar Caspiu]] onde pueden columbrase miles de grullas nun solu día de seronda. Delles poblaciones europees de grullas pasen l'iviernu nel sur d'Europa, nes deveses y humerales de la [[península ibérica]] y [[France]]. La mayoría de les grullas d'Asia pasen l'iviernu nos valles fluviales de [[Sudán]], [[Etiopía]], [[Túnez]] y [[Eritrea]] y en menor cantidá en [[Turquía]], northern [[Israel]], [[Iraq]] y delles zones de [[Irán]]. Un terciu de la población asiática pasa l'iviernu nel [[subcontinente indiu]], incluyíu [[Pakistán]]. Tamién hai delles poblaciones menores de grullas que pasen l'iviernu en [[Myanmar]], [[Vietnam]] y [[Tailandia]]. Y la otra gran zona d'ivernada ye [[China]], onde suelen ser la especie de grulla más abondosa, devasando a la [[Grus nigricollis|grulla cuellinegra]] nuna proporción de diez a una. 
Na seronda lleguen a [[España]] más de 150.000 grullas procedentes d'Escandinavia y de los países bálticos. Pasen pola [[llaguna de Gallocanta]] y siguen escontra'l Suroeste. Ente'l 30% y el 40% per cientu de toles grullas d'Europa Occidental escueyen les [[devesa|deveses]] [[Estremadura|estremeñes]] pa pasar los meses de [[iviernu]]. El restu de les grullas qu'entren na península partir ente los Parques Nacionales de [[Castiella-La Mancha]] de [[Les Tables de Daimiel]] y [[Parque nacional de Cabañeros|Cabañeros]], y más escontra'l sur, en [[La Janda]] en [[Cádiz (provincia)|Cádiz]] y otres prosiguen el so viaxe a les rexones costeres del norte d'África vía [[Marruecos]], onde una de les poblaciones invernantes más importantes atopar na [[Parque Nacional de Souss-Massa|desaguada del ríu Massa]]. 
[[Archivu:Grus grus 5 (Marek Szczepanek).jpg|thumb|Suelen criar nes güelgues de la taiga.]]
Ye un visitante raru en [[Xapón]] y [[Corea]], principalmente esviaes de la población invernante en China, y raramente apaez como divagante en Norteamérica, onde dacuando pudi columbrase en bandaes al pie de la [[Grus canadensis|grulla canadiense]].
N'Europa la grulla común cría principalmente nos montes de la [[taiga]] y otros montes mistos, n'altitúes dende'l nivel del mar hasta los 2200 metros. Nos climes fríos del norte tamién s'atopa nos pandoriales ensin árboles, barraqueres y [[gorbizal]]ews, xeneralmente alredor de llamargues y llagunes. en Suecia xeneralmente alcuéntrase n'escamplaes pantanoses de los pinares, ente que n'Alemaña ocupa los [[humeral]]es. L'hábitat de cría qu'usa en Rusia ye similar, anque ellí tamién puede atopara en hábitats a priori menos aparentes como la [[estepa]] ya inclusive los semidesiertos, siempres qu'haya agua cerca. La mayoría de les grullas reproducir en zones pantanoses arbolíos, barraqueres y demás güelgues, y precisen ambientes seles con mínima interferencia humana. De normal nos sos hábitats de cría alcuéntrase en densidaes baxes, inclusive onde son abondoses, con unes tases medies d'ente 1 a 5 pareyes por cada 100 km².
Sicasí pel hibiernu les grullas treslladóse a zones anubiertes, marismas y estuarios, praos húmedos y terrenes [[devesa|encampizaos]]. Mientres la dómina de muda na que nun pueden volar atopar n'agües someres y carrizales onde despintase. Mientres el periodu de migración xeneralmente atópense en terrenes abiertos, como los campos de cultivu.
[[Archivu:Common_crane_in_flight.jpg|thumb|left|Pueden rexuntase en grandes bandaes.]]
Ye una ave gregaria, que salvo na dómina de cría, arrexuntar en bandaes, que mientres la migración vuelen en forma d'uve. Como les demás grullas busquen alimentu, beben y duermen en grupos, que pueden consistir en pareyes, grupos familiares, o bandaes ivernices según la dómina. Les sos bandaes pueden llegar hasta los 400 individuos mientres la migración. Nes paraes de descansu de la migración pueden trate miles de grullas aconceyaes nun solu llugar. Sicasí, les bandaes d'esta especie nun son unidaes sociales estables sinón agrupaciones temporales p'ameyorar la so seguridá mientres busquen alimentu o fuelguen per mediu del aumentu de númberu d'individuos xixilando. 
[[Archivu:Common Cranes (Grus grus)- Adults & Immatures at Bharatpur I IMG 5659.jpg|thumb|Grupu d'adultos y neñones buscando alimentu.]]
Ye una especie [[omnívoru|omnívora]] que consume una gran variedá de vexetales, raigaños, [[rizoma|rizomes]], [[tubérculu|tubérculos]], [[tarmu|tarmos]], fueyes, [[frutu|frutos]] y [[grana|granes]] (incluyíes abiyotes y olives). Tamién formen parte de la so dieta los animales pequeños, como los [[insectu|insectos]], [[araña|arañes]], [[Diplopoda|milpiés]], [[cámbaru|cámbaros]], merucos, cascoxos, [[anfibios]], pececillos y royedores, que peracaben mientres tol añu, pero que se vuelven especialmente importantes na so dieta mientres la dómina de cría.
Les grullas busquen el so alimentu tanto en tierra como n'agües someres, que sondien col so picu en busca d'organismos comestibles. Anque localmente pueden estropiar dalguna collecha, xeneralmente peracaben solo'l granu cayíu nel suelu de los campos pel hibiernu. 
Como les demás grullas, la grulla común establez pareyes [[monógama|monógames]] pa tola vida. Solo si unu de los miembros de la pareya muerre'l superviviente intenta formar una nueva pareya al añu siguiente. Anque les pareyes permanecen xuntes mientres años, realicen los rituales de cortexu cada primavera. Mientres la dómina de [[cortexu]], les sos exhibiciones facer bien visibles y puede apreciase perfectamente la falta de dimorfismu sexual ente'l machu y la fema. Realicen ceremonies rituales, dacuando colectives, bien vistoses; nes que les pareyes realicen complexes dances qu'inclúin esplegues de les nales, reverencies, alzamientos de la cabeza y poses sincronizaes. Tamién pueden incluyir exhibiciones agresives como l'arizáu de les plumes de les nales, llanzamientu de vexetación al aire y señalase la zona colorada de la cabeza mutuamente. El cortexu empieza col machu siguiendo a la fema pavoneándose con pasu marcáu. Emiten trompeteos al unísonu, cola cabeza alzada y baxándola gradualmente. La fema emite una nota alta y entós el machu siguir con un trompeteo más llargu nuna postura similar. La cópula tamién se produz tres exhibiciones similares.
[[Archivu:Baltsende en parende kraanvogels-Stichting Natuurbeelden-170687.webm|thumb|left|Pareya de grullas en cortexu.]]
[[Archivu:Grus grus MWNH 2041.JPG|thumb|Güevu de grulla nel [[muséu Wiesbaden]].]]
El territoriu de anidamiento de les grullas comunes ye variable y depende del tipu d'hábitat local. Puede bazcuyar en tamañu dende los dos al les quinientes [[hectárea|hectárees]]. Al igual que les grullas canadienses (pero non el restu de grullas) les grullas comunes suelen enllordiar el so cuerpu con folla o vexetación podre pa fundise cola redolada del nial. Les pareyes escueyen un sitiu sele preferentemente ente plantes palustres próximes a la vera d'agua, onde la fema prepara un [[nial]] con un montón grande de tarmos y fueyes, y pueden usalo dellos años siguíos. El tamañu y l'allugamientu varia considerablemente a lo llargo de la so área de distribución, les aves del árticu constrúin niales relativamente pequeños. En Suecia'l tamañu mediu del nial ye d'unos 90 cm de diámetru.
La puesta suel costar de dos [[güevu (bioloxía)|güevos]], dacuando solo unu y escasamente 3 o 4. Realicen una única niarada, de [[mayu]] a [[xunetu]], si pierde la primer niarada pueden realizar una segunda'l cabu d'un par de selmanes. La incubación enllargar mientres un mes y realizar principalmente la fema, anque dacuando collabora'l machu. Si averen humanos al nial ambos miembros de la pareya realicen una exhibición de distracción, pero si averen otros depredadores terrestres de menor tamañu, como los perros o foinos, son atacaos casi de momentu.
El primer pitucu queda a cargu del padre y el segundu, de normal nacíu 2 díes dempués, al de la madre. Los naciellos tán bastante desvalíos, pero son capaces d'alloñar de los peligros a les poques hores, pueden nadar namás nacer y pueden correr tres los sos padres a les 24 hores de la eclosión. Los pitucos xeneralmente respuenden ante'l peligru quedándose inmóviles, usando'l so [[plumón]] crípticu de colores parduzos, mientres-yos defenden el so fieros padres. Los pitucos tienen un desenvolvimientu bien rápido y xeneralmente son capaces de volar curties distancies al cabu de 9 selmanes. Los adultos sufren la muda postnupcial mientres curien de los sos pitucos, quedando ensin capacidá de volar ente 5 y 6 selmanes, de la que los sos fíos tampoco pueden. Según los datos de les grullas que pasen l'iviernu n'España, alredor del 48% de les grullas tienen una cría superviviente al llegar l'iviernu y el 18% caltienen dos críes. Los xuveniles suelen volar al pie de los sos padres hasta la siguiente dómina de reproducción. El maduror sexual en de les grullas na naturaleza envalórase que s'algamar ente los 3 y 6 años. La grullas comunes tienen una llonxevidá d'ente 30 y 40 años.
[[Categoría:Grus|grus]]
[[Categoría:Aves d'Eurasia]]
[[Categoría:Aves d'África]]
[[Categoría:Aves migratories]]
[[Categoría:TB13]]
Grus rubicunda
La grulla brolga o grulla australiana (Grus rubicunda) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Gruidae. Ye una especie común en Australia y el sur de Nueva Guinea.
Anque l'ave nun se considera en peligru d'estinción na mayoría de la so gama les poblaciones tán amosando ciertu amenorgamientu, especialmente nel sur d'Australia, y tánse llevando a cabo planes d'acción local en delles zones. Ye l'ave oficial del estáu de Queensland y apaez nel so escudu d'armes.
Ye una ave de gran tamañu, una grulla brolga dafechu crecida puede algamar un altor de 0,7 a 1,3 metros y un valumbu de 1,7 a 2,4 metros. Los machos adultos promedian pocu menos de 7 kilogramos de pesu y les femes un pocu menos de 6 kilogramos. El pesu puede variar dende 3,7 hasta 8,7 kilogramos. Dambos sexos son indistinguibles n'apariencia, anque les femes son xeneralmente un pocu más pequeñes. Les aves adultes tienen una corona cubierta de piel de color gris verdosu, la cara, les mexelles y la bolsa del gargüelu son de color coloráu coral y tamién escarecen de plumes. Delles partes de la cabeza tener de color verde oliva revistíes con goches escures. La bolsa gular, que ye particularmente pendular nos machos adultos, ta cubierta con felicidaes goches que-y dan una apariencia negra. Tien el picu llargu y delgáu y de color verde buxu, los iris son de color mariellu anaranxáu. L'oyíu ta cubiertu de pequeñes plumes arrodiaes de piel desnudo de color coloráu, que-y dan l'apariencia d'un llurdiu gris, el plumaxe del cuerpu ye de color gris plateado. Les plumes na parte posterior y les coberteras alares tienen marxes pálidos. Les plumes primaries de les nales son de color negru y les secundaries de color gris. Les piernes y les pates son de color negru buxu. Les aves nueves escarecen de la banda colorada, tienen la cabeces totalmente emplumada y los iris son escuros. 
La grulla brolga puede confundise fácilmente cola grulla sarus ("Grus antigone"), sicasí la coloración colorada na cabeza d'ésta estiéndese parcialmente pol pescuezu ente que na grulla brolga llindar a la cabeza. El plumaxe del brolga ye de color gris más plateado qu'en na sarus, les pates son corites en cuenta de color rosa y el trompeteo y les llamaes que tien son d'un tonu más baxu. Amás, n'Australia la gama de la sarus llindar a unes poques localidaes esvalixaes nel norte d'Australia, en comparanza cola distribución más amplia de la grulla brolga.
Guira guira
El pirincho (Guira guira), tamién conocíu como cucu guira o serere (Bolivia), ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae, la única del xéneru Guira. En delles regíones de la Arxentina (Provincies de Bonos Aires, Córdoba y Santa Fe) na Arxentina ye conocida como pega, al ver los primeros inmigrantes europeos la paecencia a les del vieyu continente.
Ta llargamente distribuyida pola Amazonía dende'l nordés de Brasil hasta Bolivia, Paraguái, Uruguái y centru d'Arxentina. Nun se conocen subespecies.
Ye frecuente reparalo en zones abiertes como sabanes y camperes formando pequeños grupos. Aliméntase d'artrópodos, xaronques, pequeños páxaros y pequeños mamíferos como los mures.
Gymnobucco bonapartei
El barbudu de gorjigrís ("Gymnobucco bonapartei") ye una especie d'ave de la familia Lybiidae. 
Alcuéntrase n'Angola, Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Guinea Ecuatorial, Gabón, Kenia, Ruanda, Sudán, Tanzania, y Uganda.
Gymnobucco calvus
El barbudu de calvu común ("Gymnobucco calvus") ye un ave de la familia Lybiidae, a la que pertenecen los barbudos africanos.
Alcuéntrase n'Angola, Benín, Camerún, El Congu, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Gabón, Ghana, Guinea, Liberia, Nixeria, Sierra Lleona y Togu.
Gymnobucco peli
El barbudu de pinceles ("Gymnobucco peli") ye una especie d'ave de la familia Lybiidae.
S'en cuentra n'Angola, Camerún, El Congu, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Gabón, Ghana, Liberia, Nixeria, Sierra Lleona y Togu.
Gymnobucco sladeni
El barbudu de Sladen ("Gymnobucco sladeni") ye una especie d'ave na familia de los barbudos africanos (Lybiidae).
Alcuéntrase na El Congu, República Centroafricana y la República Democrática d'El Congu.
Gymnocrex plumbeiventris
La cotara moluqueña ("Gymnocrex plumbeiventris") ye una especie d'ave de la familia de les rállidas.
Alcuéntrase en zones de Indonesia y Papúa Nueva Guinea.
El so hábitat natural son los montes húmedos de tierres baxes subtropicales o tropicales, y los montes montanos húmedos tropicales.
Gymnoglaux lawrencii
Gymnoglaux lawrencii, sijú cotunto o cucu especie d'ave reinal de Cuba, al igual qu'el so xéneru, del que ye la única especie. Pertenez a la familia Strigidae del orde Strigiformes. 
"Gymnoglaux" en griegu ye “curuxa desnuda”, "lawrencii" en llatín ye “dedicáu a Lawrence” y "exsul" ye “desterráu”. Como a otres curuxes, llámase-y sijú, que ye d'orixe taino, otra denominación aborixe ye tamién "cucuba". N'inglés denominar "Cuban screech-owl" (antes tamién "bare-legged owl").
El sijú cotunto ye reinal de Cuba. Ye común nos montes trupos de la isla de Cuba, Islla de la Mocedá y los cayos Cocu y Romanu.
"Gymnoglaux lawrencii" mide cerca de 22 cm de llargu (la fema daqué menor). Pol envés ye de color castañu escuru con dellos motudos en blancu nel llombu y les cobertoras de nales. La cara ye gris pardu verduzco con ceyes blanques. Güeyos y picu de color castañu escuru. El gargüelu ye blancucia y el pechu ye más escuru por llurdios llineales pardes nes plumes, que s'esclaria escontra les partes posteriores. Les remeres na nala son de color castañu escuru con cantu esternu enllordiáu de blancu. La cola ye de color castañu escuru, per debaxo tien barra tenue blancucia. Pates llargues de color mariellu claru y con tarsos desnudos. 
Los sos vezos de caza son puramente nocherniegos. Mientres el día permanez al abrigu non bien fondu en cueves o en llugares escuros. Si mientres el día queda por fuerza afayó, suelen atacalo con saña munchos páxaros, al sosprendelo asina indefensu pol so probe vista diurna. Consume grandes insectos nocherniegos, sobremanera caparines, y tamién reptiles y pequeñes aves. 
Añera d'abril a mayu nel interior del so cuartu en cueves o buecos d'árboles como los abandonaos de carpinteros, nun amiesta materiales. Pon dos güevos blancos de 3,2 cm de llongura por 3 cm d'anchu. 
Gymnophaps mada
La palombu montana de Buru o palombu montana moluqueña (Gymnophaps mada) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae.
Ye endémica de les selves montiegues de Buru, nes Molucas septentrionales (Indonesia).
Gymnophaps stalkeri
La palombu montana de Ceram (Gymnophaps stalkeri) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae.
Ye endémica de les selves montiegues de Ceram, nes Molucas (Indonesia).
Gypohierax angolensis
El utre palmera o utre d'Angola (Gypohierax angolensis) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae, la única de la so xéneru, llargamente distribuyida poles sabanes del África subsaḥariana. Tien un característicu plumaxe blancu y negru. Nun se reconocen subespecies.
Gyps fulvus
El utre leonado (Gyps fulvus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae. Ye una de les mayores rapazos que puede atopase na península ibérica, superando en valumbu (hasta 260 cm) inclusive al águila real.
Puede llegar a los 10 kg de pesu, con un valumbu que supera los 2,5 m. Les plumes son de color ocre o canelu na mayor parte del cuerpu (envés, zona ventral y metá anterior de les nales), siendo este'l motivu del so apellativu "leonado". Estes plumes leonadas tórnense marrón escuro o negru nes rectrices de la cola y estremu de los rémixes. La base del pescuezu ta arrodiada por filoplumas blanques a manera de gorguera. 
El picu ganchudu, típicu de los rapazos, y especializáu n'esgañar texíos, ye pardu buxu na base y amarellentáu maciu nos llaos. Los tarsos y deos son grises y grandes, anque muncho más débiles que los d'otres grandes rapazos, siendo les uñes curtiu y romu. Esta circunstancia, a la qu'hai qu'añedir especialmente'l gran pesu y lentitú d'estes aves, fai que sía prácticamente imposible que les utres dean caza o maten a otros animales, como sí fai'l restu de los rapazos.
== Subespecies conocen dos subespecies d'utre leonado:
Xuntu col utre negra, el frangüesos y el alimoche (en branu), ye una de les poques especies de utres que pueden trate en Europa, pos se-y puede alcuéntrase en España, Portugal, zones aisllaes de Francia (onde foi reintroducíu) y Italia, bona parte de los Balcanes y Crimea. El restu de la so distribución toma delles partes d'África septentrional y Asia occidental, dende Turquía, Arabia y el Cáucasu hasta les estribaciones del Himalaya y el noroeste de la India.
N'España envaloróse una población nel añu 2008 de 25.000 pareyes, coles mayores concentraciones en Castiella y Llión, Aragón y Andalucía (con porcentaxes del 24, 21 y 12, respectivamente). Destaquen les colonies de les Focetes del ríu Duratón (566 pareyes), Focetes del ríu Riaza (402 pareyes), Apuertes del ríu Huebra, (349 pareyes). y les poblaciones del Cañón del ríu Llobos, del Valle del Rudrón, Alto Jalón, Campu Taranz, parameras de Maranchón, altos de Barahona y del parque natural del Alto Tayo.
Les zones habitaes poles utres leonados suelen ser montascoses, anque nel llanu cualesquier cantil vertical o extraplomado de más de 50 metros y inaccesible sírvelos de buitrera o llugar de descansu. Nes zones montascoses recortaes por fondos valles, onde se producen orals ascendentes y anabáticas causaes pol calentamientu de les fasteres empobinaes al sol. 
Cuando'l día ye térmicu, a l'amanecida suelen trate nos cantos de los cantiles y ribayos empobinaos al nordés-esti, a la espera de que faiga'l calor necesario pa poder ganar l'altor abondu pa degolar les crestes y los cumes. Mientres el mediudía suelen aprovechar les rutes sofitaes en relieves empobinaos al sur y suroeste, pa darréu sofitase cuando'l sol torna nes fasteres oeste y noroeste, hores nes que s'empezar a producir les ascendencies restitutivas, y aprovechando les distintes condiciones aerológicas pudieron percorrer centenares de kilómetros, y dependiendo de la bonanza aerológica de la xornada pueden sobrevolar el llanu o namái caltenese sobre los relieves montanos, siendo grandes conocedores non yá del vuelu ascendente, sinón de les rutes y los vientos apropiaos a los distintos altores pa trazar los sos percorríos. Al atapecer vuelven a los sos abelugos, pequeñes repises asitiaes preferiblemente so un techado de roca y protexíes de los vientos, onde pasen la nueche, guaren el güevu cuando ye dómina y saquen alantre a les sos críes.
Na península ibérica ye una especie sedentaria que puede vese tol añu, pero les poblaciones d'otros llugares dacuando emigren al sur pa envernar y vuelven a los sos llugares d'orixe pa reproducise.
La utre leonado ye una ave planeadora más que voladora, pos apenes mueve les nales nel aire, permaneciendo acurríu nes altes corrientes mientres les hores de más calor del día. Prefier llevantase sobre corrientes ascendentes que se correspuenden con fenómenos aerológicos como la convectividad térmica, ascendencia dinámica o termodinámica, la converxencia d'orales, la restitución, la onda de monte o les cuñas d'aire frío de calter meteorolóxicu que llevanten grandes mases d'aire caliente, pasando hores volando ente altores de 1.800 a 3.500 metros sobre'l nivel del mar, anque en díes escepcionales puedan llegar a los 6.000 metros sobre'l nivel del mar y percorriendo dende 50 kilómetros a 300 kilómetros según la potencialidá convectiva del día, a la busca de animales muertos (especialmente grandes mamíferos) de los qu'alimentase. Cuando entama, suel caltener les nales un pocu percima de la horizontalidá y los planos de sustentación daqué narquiaos.
Ta especialmente afechu p'alimentase de carroña: la so potente vista alcuentra cualquier cadabre nes cercaníes, y cuando baxa p'alimentase (formándose entós aglomeraciones importantes d'utres, de forma bien rápida, onde nun falten les engarradielles poles meyores tayaes), introduz ensin problemes la so cabeza y llargu pescuezu, provistos namái d'un plumón curtiu nel qu'el sangre y la carne nun se xunten fácilmente.
Dada la escasez de grandes ungulaos n'Europa como venaos, gamos o muflones por cuenta de la caza y la desapaición de los montes, les carroñas dexaes polos pastores constitúin una parte importante de la dieta d'esti animal.
Les utres leonados entren en celu nos meses de avientu a abril. Nesi momentu formen pareyes estables y pasen unos 58 díes guarando'l so únicu güevu, en veces d'ente un día o dos cada unu. Darréu se turnan cola mesma frecuencia pa dar de comer a la so cría. El pitucu crez a un ritmu bastante lentu, pero constante. Al contrariu qu'otres aves, si nun recibe la cantidá precisa d'alimentu, nun puede retrasar la so crecedera y muerre de inanición. Les críes entamen el so primer vuelu escontra'l mes de xunetu, pero siguen calteniéndose una temporada cerca del nial hasta que creen que llegó'l momentu d'independizase. A los cuatro o cinco años d'edá apariar por primer vegada.
Anque nun se considera una especie especialmente amenazada, la utre leonado ye una ave protexida en dellos países. N'otres dómines los ganaderos escorríen y mataben a les utres por considerales aves de mal agüeru, qu'amenaciaben al ganáu próximo a parir. 
En España considérase fora de peligru anque ta catalogáu como especie D'interés especial dende'l 5 d'abril de 1990, esto ye, que merez una atención particular en función del so valor científicu, ecolóxicu, cultural o pola so singularidá y esixe la redacción d'un Plan de Manexu.
Tamién ta incluyíu nos anexos I ya II de la Directiva 79/409/CEE d'Aves, Anexu II del Conveniu de Berna, Anexu II del Conveniu de Bonn y nel C1 del Conveniu CITES.
Tamién apaez como especie "D'interés especial" nos catálogos rexonales de Navarra, Castiella-La Mancha, Madrid y Estremadura. Como "Vulnerable" nel del País Vascu y como "Escastada" nel de Murcia.
Los principales factores d'amenaza sobre la especie son el envelenamientu por comer cebos envelenaos asitiaos illegalmente nel campu por cazadores o ganaderos pal control de depredadores, la falta d'alimentu pola escasez de muladares y l'obligación retirar el ganáu muertu por normatives de la UE (sobremanera a partir de la crisis de les vaques lloques), les molesties nes colonies de cría por escaladores y escursionistes que provoquen fracasos reproductivos. La caza illegal nun tien la importancia que tuvo nel pasáu.
Amás amenacien l'hábitat de la utre leonado construcciones d'infraestructures (pistes forestales, caminos, rurales, cortafueos, diques), urbanizaciones y baltar y aclareos abusivos en dómina de cría y nes zones cercanes a les buitreras.
Esisten centros de caltenimientu y cuidu de la utre leonado, como l'Abelugu de Rapazos de Montejo de la Vega, fundáu nel añu 1975 por Félix Rodríguez de la Fonte. El trabayu del abelugu notóse nuna crecedera progresiva de la población d'utres, como se reflexa nos distintos censos que realicen numberosos ornitólogos cada añu
Foi un animal bien importante na cultura celtíbera. Los cadabres de los cayíos en combate dexar pal so alimentu (asina l'alma del guerreru allegaba ante los dioses del Cielu). Ye abondo común acomuñar a la deidá solar "Lug".
Gyps himalayensis
El utre del Himalaya (Gyps himalayensis) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae estrechamente emparentáu col utre leonado. Ocupa los ecosistemes montascosos de los Himalayes y Nepal. Nun se conocen subespecies.
Halcyon albiventris
El alción cabecipardo (Halcyon albiventris) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Halcyonidae que vive en África.
Como'l so nome indica la parte cimera de la so cabeza ta veteada en tonos pardu buxos y suelen presentar llistes oculares difuses escures. El so llombu y la mayor parte de les sos nales son corites, anque les sos plumes secundaries y la cola son de color azul celeste brillosu. Los sos partes inferiores y pescuezu son polo xeneral blancos anque presenten ciertu veteado castañu nos lladrales y los llaterales del pechu. El so picu ye principalmente coloráu anque suelen presentar la punta corita. Les sos pates tamién son coloraes.
Estiéndese principalmente pol sureste d'África, anque hai una población dixunta nel oeste del África Central. Alcuéntrase n'Angola, Botsuana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Gabón, Kenia, Malaui, Mozambique, Namibia, Somalia, Sudáfrica, Suazilandia, Tanzania, Zambia y Zimbabue.
Halcyon badia
El alción castañu (Halcyon badia) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Halcyonidae que vive n'África. 
Estiéndese por África Central y Occidental. Alcuéntrase n'Angola, Camerún, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Gabón, Ghana, Guinea, Liberia, Nixeria, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Sierra Lleona, Sudán y Uganda.
Halcyon chelicuti
El alción estriáu (Halcyon chelicuti) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Halcyonidae que vive en África. Foi descritu científicamente por Edward Smith-Stanley na obra "Salt's Voyage to Abyssinia" en 1814, como "Alaudo Chelicuti".
El nome del xéneru "Halcyon" vien de una ave mitolóxica que s'acomuñar col martín pescador na lleenda de Alcíone. El nome de la especie "chelicuti" deriva de Chelicut l'allugamientu n'Etiopía onde Stanley llogró l'espécime tipu.
Ye un ave bien territorial qu'espanta non solo a los miembros de la so mesma especie sinón tamién a los paniegues, palombos y carraques. El so territoriu suel ocupar hasta trés hectárees, y contener 100 árboles altos. El so dueñu xixilar dende la copa d'un árbol, y ellí canta intermitentemente dende enantes del amanecer hasta dempués del mediudía.
Esta especie estender por tol África subsaḥariana con exceción de les selves trupes (especialmente les de la cuenca del ríu Congo) y los desiertos de Namibia y Sudáfrica. Polo que s'atopa nos siguientes países: Angola, Benín, Botsuana, Burkina Faso, Burundi, Camerún, Chad, Costa de Marfil, Eritrea, Etiopía, Gabón, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bisáu, Kenia, Liberia, Malaui, Malí, Mauritania, Mozambique, Namibia, Níxer, Nixeria, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Ruanda, Senegal, Sierra Lleona, Somalia, Sudáfrica, Sudán, Sudán del Sur, Suazilandia, Tanzania, Togu, Uganda, Zambia y Zimbabue Prefier les zones arbolaes, les rexones con espinos y carba seca y la sabana abierta, y evita les zones d'agricultura intensiva.
Hai dos subespecies: "H. c. chelicuti" estendida pola mayor parte de la so área de distribución, y "H. c. eremogiton" (Hartert, 1921) presente nes zones más grebes del norte, dende'l centru de Malí hasta la rexón del Nilu Blancu del este de Sudán. Dambes hibriden nel sur de Mali.
El alción estriáu de la subespecie nominal "H. c. chelicuti" mide una media de 16 a 18 cm de picu a cola. L'adultu cuando ta posáu tien la mayor parte de les sos partes cimeros pardu abuxaes veteadas. El obispillo, les plumes secundaries y la cola son d'un color azul metálicu, anque son más visibles cuando ta en vuelu, al igual que los llurdios blancos de la base de les plumes primaries. Les coberteras de les nales son blanques con cantos negros, y los machos tienen una llista negra na base de les primaries. Les partes inferiores son ablancazaes, con tono crema nel pechu, con estríes pardes nes bandes nes aves de Kenia, y tamién nel pechu nes del sur d'África. Tamién presenta estriáu pardu nel pileu, con fondo crema nos machos y parduzu nes femes. Tienen una llista negra que traviesa los sos güeyos y llega hasta la nuca, dixebrando la zona cimera estriada del so pescuezu blancu. El so picu tien la parte cimera y la punta coritos y l'inferior coloráu anaranxada.
La subespecie norteña "H. c. eremogiton" tien el pileu y el mantu pardu buxos y les partes inferiores casi ensin estriáu.
Los xuveniles paecer a los adultos anque son más claros. Tienen les zones azules de les nales más pequeñes, el pileu más escuru y les plumes del so pechu tienen les puntes escures, amás el so quexal ye d'un colloráu más apagáu.
El so cantar ye un agudu y caltriante «"chiir-chirrrrrr"» o un sosteníu «"KIU, kirrrr"» nos que los soníos representaos por aciu erres van descenciendo en tonu. De cutiu emitir a l'amanecida mientres realicen una eshibición d'esplegue de nales.
El alción estriáu aliméntase principalmente de saltapraos, y otros grandes insectos. Dacuando atrapen llagarteses, culiebres y royedores. Caza dende un posaderu a unos 3 metros d'altor y lláncense en picáu al suelu p'atrapar preses, llegando inclusive a llanzase diez veces per minutu. Llévense les sos preses al posaderu y ellí tragar, les preses grandes morder puxantemente enantes.
Les pareyes de alción estriáu realicen exhibiciones posándose cara cara cola cola llevantada nes copes de los árboles. Ximielguen les nales esplegaes y zarrar de mano a cantar. Tres piar los sos cantares tresformar nuna secuencia de trinos curtios y poses.
La fema pon los sos güevos en buecos de páxaros carpinteru o barbudos africanos abandonaos. Los dos miembros de la pareya guaren los güevos mientres el día, anque solo la fema facer de nueche. El machu alimenta a la fema, pero quedar coles preses mientres la fema arrinca cachos. Los indicadores menores y grandes parasitan la puesta hasta nun cuartu de los sos niales.
Esta especie ye xeneralmente monógama, anque se rexistraron casos de poliandria. Los alciones estriaos de normal realicen dos puestes por temporada.
Halcyon coromanda
El alción acoloratáu (Halcyon coromanda) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Halcyonidae que vive nel este d'Asia. El so nome científicu alude a la mariña de Coromandel de la India.
El alción acoloratáu midi aproximádamente 25 cm. Les partes cimeres del so cuerpu son de color castañu acoloratáu que s'escurez escontra tonos púrpures en cola y nales, y tonos canela nes partes inferiores. El so obispillo ye azul celeste iridiscente. El so llargu picu y pates son de color coloráu bermeyón. Presenten ciertu dimorfismu sexual siendo la coloración de los machos daqué más intensa.
Estender dende la India nororiental hasta Corea y Xapón nel este, al traviés del sudeste asiáticu, llegando a Filipines y les islles mayores de la Sonda. Les poblaciones que críen más al norte (Corea, Xapón y el Himalaya oriental) son Migración de les aves migratories y lleguen hasta Borneo pa pasar l'iviernu. 
Los alciones acolorataos viven nos montes dende les templaes hasta les tropicales, llegando a les xungles y selves húmedes trupes. Son aves comunes na zona sur de la so área de distribución anque son escases en Xapón. Por cuenta de la so preferencia polos grandes montes 
ye más frecuente oyer los sos cantares que llegar a velos.
Como los demás alciones alimentar de pexes, crustáceos, grandes insectos, xaronques y otros anfíbios. Xeneralmente muévense en solitariu o en pareyes.
Halcyon cyanoventris
L'alción de Java (Halcyon cyanoventris) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Halcyonidae endémica d'Indonesia.
Alcuéntrase namái nes selves y manglares de les islles de Xava, Bali y Nusa Penida.
Halcyon leucocephala
El alción cabeciblanco (Halcyon leucocephala) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Halcyonidae que vive en África y el sur de la península arábiga.
La so cabeza ye gris clara y el so pechu ablancazáu. El so llombu y les coberteras de les nales son corites ente que les sos plumes primaries y la cola son azul celeste brillosu. El so banduyu y lladrales son de color castañu. El so llargu picu ye de color coloráu intensu. Tien una apariencia similar al alción cabecipardo anque esti postreru tien vetes pardes na cabeza y solo tien tonos castaños difusos nel banduyu y el so picu ye coloráu pero cola punta corita.
Estender pola mayor parte del África subsaḥariana tropical, llegando hasta'l norte de Sudáfrica, amás del sur de la península arábiga y les islles de Cabu Verde. Son aves migratories que críen na zona sur de la so área de distribución y na península arábiga y que tres la dómina de cría mover a rexones más cercanes al ecuador. Mientres les sos migraciones mover de nueche.
Alcuéntrase en hábitats montiegos y de carba, de cutiu cerca de l'agua, anque nun ye una especie acuática.
Posar nes cañes y permanecen inmóviles mirando al suelu n'espera de preses. Aliméntense principalmente d'insectos y llagarteses.
Añeren buecos que escavan nes turries fluviales que protexen agresivamente inclusive de los varanos. Los sos niales pueden ser parasitados pol indicador grande.
Halcyon malimbica
El alción pechiazul (Halcyon malimbica) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Halcyonidae que vive en África.
El alción pechiazul mide alredor de 25 cm de llargu. Los adultos presenten el pileu gris y una estensa banda ocular negra. El restu de la so cabeza, pescuezu, llombu y cola son de color azul celeste. Les sos nales son nel so mayor parte corites coles plumes secundaries azules. Los sos partes inferiores son blanques a esceición del pechu que ye azuláu. El so llargu picu tien el quexal cimeru colorada y l'inferior negra. La so pates son de color coloráu intensu. Dambos sexos tienen aspeutu similar y los xuveniles tienen tonos más apagaos. El so cantar ye un enllargáu «"pu-pu-pu-pu-ku-ku-ku-ku"».
Estender pol África Central y Occidental subsaḥarianas. Alcuéntrase en gran variedá de hábitats arbolaos. Ye una especie principalmente sedentaria pero que se retira de les sabanes más seques a llugares más húmedos na estación seca.
Permanez posáu en zones avisiegues n'espera de preses sobre les que llanzase. Aliméntase principalmente de grandes insectos, artrópodos, peces y xaronques amás de frutos de la palma aceitera. Son territoriales anque roceanos. 
Na so parada nupcial estienden les nales pa mostras les llínees blanques del so parte inferior. Añeren en fuexos nos niales de termites nos árboles. La so puesta suel constar de dos güevos arrondaos.
Halcyon pileata
El alción capirotado (Halcyon pileata) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Alcedinidae. Ta llargamente distribuyíu en Asia, atopándose dende la península de Corea y el norte de China, hasta'l sur de India, Indochina y el archipiélagu de Joló (Filipines). Nun se reconocen subespecies.
Halcyon senegalensis
El alción senegalés (Halcyon senegalensis) ye una especie d'ave coraciiforme de la familia Alcedinidae llargamente distribuyida pol África subsaḥariana.
Ésti ye un martín-pescador de talla media, 20-23 cm de llargu. L'adultu tien el llombu, la banda nes nales y la cola de color azul brillante. La so cabeza, pescuezu y partes ventrales son blancos, y los costazos son negros. El so gran picu tien el quexal cimeru colorada y l'inferior negra. Les pates son coloráu brillante. Dellos individuos pueden tener la cabeza abuxada, causando tracamundiu col alción de manglar. Sicasí, el so lorum (espacios ente los güeyos y el picu) ye escuru, creando una banda negra sobre'l güeyu (la banda nun s'estiende sobre'l güeyu nel alción de manglar). Les plumes primariu y secundariu pembaxo son negres y les cobertoras so la nala son blanques (nel alción de manglar hai un parche negru carpal ente les plumes blanques cobertoras so la nala). Les trames internes de la base de les plumes de vuelu son blanques, lo que crea como una barra blanca na nala (nel alción de manglar esti blancu ta ausente). El pechu ye blancu (nel alción de manglar tiende a ser muncho más abuxáu). Los sexos son similares, pero los xuveniles son más opacos que los adultos y tienen un picu castañu.
El alción senegalés distribúyese llargamente en África tropical al sur del Sahara y de Pretoria escontra'l norte. Esti alción ye esencialmente sedentariu ente les llatitúes de 8° norte y sur del ecuador, pero les poblaciones al norte y al sur son migración de les aves migratories, yá que se mueven escontra la zona ecuatorial mientres la estación seca.
Ye una especie común d'una variedá de hábitats montiegos que tengan dellos árboles, especialmente Acacies, incluyendo aquellos hábitats alredor de viviendes humanes. Anque ye un alciónido prefier hábitats más secos en territorios montiegos y suel ocupar llugares llueñe de l'agua. Suel ser solitariu pero puede apaecer en pequeños grupos.
El alción senegalés ye agresivamente territorial, atacando intrusos incluyíos los humanos. Tien exhibiciones llamatives nes cualos espleguen les sos p'amosar el plumaxe blancu inferior. El so vuelu ye rápidu y directu.
Constrúi'l so nial ye un buecu nos árboles abandonaos polos carpinteros o los barbudos africanos. Suelen realizar una sola puesta con tres güevos blancos y arrondaos.
Caza dende una caña espuesta que lu sirva de talaya, de cutiu sobre una caña muerta d'un árbol, o se posa quietu na semisombra buscando alimentu. La presa ye una amplia variedá d'insectos grandes, pero tamién otros artrópodos, reptiles, peces y xaronques.
== Subespecies conocen trés subespecies de "Halcyon senegalensis":
Halcyon senegaloides
El alción de manglar (Halcyon senegaloides) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Halcyonidae que vive nes mariñes del este d'África
Estender poles selves costeres y manglares dende'l sur de Somalia hasta Sudáfrica.
Halcyon smyrnensis
El alción de Esmirna (Halcyon smyrnensis) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Halcyonidae que vive nel sur d'Asia. Ye una ave sedentaria na mayor parte de la so área de distribución anque delles poblaciones realicen desplazamientos curtios. Suelen encuentranse a bastante distancia de l'agua onde s'alimenta d'una gran variedá de pequeños reptiles, anfíbios, cámbaros, pequeños rucadores ya inclusive aves. 
El alción de Esmirna mide alredor de 28 cm de llargu. Los adultos tien el llombu, nales y cola de color azul brillante. La so cabeza, costazos, lladrales y banduyu son de color marrón, y el so gargüelu y pechu son blancos. El so gran picu y pates son coloraos. En vuelu fáense visibles grandes llurdios blancos nes nales azul y negru. En vuelu son rápidos y directos, y les sos nales curties runfen. Dambos sexos son similares, anque los xuveniles son una versión de tonos apagaos de los adultos.
Esta especie forma parte d'una superespecie xuntu al alción de Java y la mayoría de les obres especializaes reconocen cuatro subespecies. Presenten variaciones xeográfiques de talla, amplitú del llurdiu blancu fronteru, el tonu azul del so mantu que ye más verdosu en "smyrnensis" y "fusca" y más azuláu o purpúreo en "saturatior".
El so cantar paezse una risáu de tipu "chake-ake-ake-ake-ake". Son especialmente ruidosos na estación de cría.
Estender dende oriente próximu hasta les Filipines, ocupando la mayor parte del sur d'Asia. Ye una ave sedentaria na mayor parte de la so área de distribución anque delles poblaciones son parcialmente migratories, especialmente mientres la dómina de los monzones. Dellos individuos divagantes algamen Europa, llegando hasta Bulgaria.
El alción de Esmirna ye una especie común qu'habita en gran variedá de hábitats, principalmente en zones llanes y abiertes (anque se-yos reparó hasta los los 2300 m d'altitú nel Himalaya)) con árboles o otros llugares qu'usar como talaya.
El alción de Esmirna ta bien estendíu y les sos poblaciones nun tán amenaciaes. Midióse una densidá media de 4,58 individuos por km nos manglares de Sundarbans.
Suelen encaramarse en cañes, cables y otros posaderos espuestos del so territoriu, polo que bono de ver en toa Asia. Esta especie caza principalmente grandes crustáceos, insectos, merucos, royedores, culiebres, peces y xaronques. Tamién se rexistró qu'atrapen pequeñes aves como'l anteojitos oriental, pollos d'avefría india, gorriones y capuchinos. Los xuveniles aliméntense principalmente d'invertebraos. En cautividá reparóse qu'escasamente beben agua anque se bañen con regularidá.
El alción de Esmirna empieza la so dómina de cría a empiezos de los monzones. Los machos posar en llugares elevaos del so territoriu y canta a l'amanecida. Na so exhibición de cortexu suel ximelgar la cola y esplegar les nales ximelgándoles amosando los llurdios blancos. Tamién alcen el so picu y amuesen el so gargüelu y frente. En respuesta respuende convidándolo con una llamada llargo y enllargao a manera de "kit-kit-kit...". Constrúin el so nial nun túnel (d'unos 50 cm de llargu, anque se rexistraron niales de casi un metro)) asitiáu en turries de tierra. Dambos miembros de la pareya encargar de cavar el nial colos sos picos. Tamién s'atoparon túneles de niales en piles de segáu. La puesta xeneralmente suel constar de 4-7 güevos blancos y arrondaos. Los güevos tarden en eclosionar ente 20 y 22 díes y los pollos desenvolver n'otros 19 díes.
Pol so rápidu vuelu y el so poderosu pico estes aves tienen pocu depredadores, cuando tán sanos en dacuando son cazaos polos bilanos negros, y polos cuervos picudos si tán enfermos o mancaos. Dalgún individuu atopóse col so picu atrapáu nel troco d'un árbol posiblemente por un accidente escorriendo una prensa. Amás rexistráronse unos pocos parásitos.
Nel sieglu XIX estes aves cazar poles sos brilloses plumes que s'usaben p'afatar sombreros.
Haliaeetus albicilla
El pigargo européu (Haliaeetus albicilla) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae. Nun se reconocen subespecies.
Ye una ave de gran tamañu, algama un llargor de 69 a 92 cm y un valumbu de nales de 200 a 245 cm. Les femes son de mayor tamañu que los machos. Tien nales amplies, una cabeza grande y un gruesu picu "carniceru". Los adultos son principalmente de color marrón sacante pela so cabeza y cogote más pálidu, tienen una distintiva cola blanca, el so picu y pates son mariellos. La cola y el picu nel so estadiu xuvenil son más escuros, nos subadultos la cola tórnase blanca con una franxa escura na so terminación.
Nidifica nel norte de Eurasia. Foi introducida con ésitu na Isla de Rum, nel archipiélagu de les islles Small en Escocia, en 1975 y agora la so área de reproducción toma les Islles Occidentales y les islles Small, según les islles de Mull, Skye, Lewis, Canna y la mariña de Wester Ross. La so población ye escasa en Gran Bretaña por causa de la so estinción y posterior repoblación. La mayor población n'Europa atopar a lo llargo de la mariña de Noruega. 
El 22 de mayu de 2006 anuncióse qu'una pareya taba añerando na reserva natural de Oostvaardersplassen en Holanda. Esta ye la primer vegada en tiempos modernos qu'esta ave añeró n'Holanda.
Ye un ave principalmente residente, solo les aves qu'habiten nes rexones del estremu norte, tales como la población de Siberia, migren escontra'l sur pel hibiernu.
Esiste una pequeña población nel estremu suroeste de Groenlandia y l'oeste de Islandia. Por cuenta del so mayor tamañu propúnxose que les aves de Groenlandia formen una subespecie "groenlandicus", pero considérase esta especie como monotípica y la variación de tamañu ye clinal d'alcuerdu a la riegla de Bergmann.
Conforma una especie par xuntu col pigargo americanu ("Haliaeetus leucocephalus"). Estes especies diverxeron d'otros pigargos al empiezu del Miocenu tempranu (c. 10 mya) a más tardar, y posiblemente - si los rexistros fósiles más antiguos tán correchamente asignaos a esti xéneru - enantes nel Oligocenu ceo, unos 28 mya (Wink "et al." 1996).
En forma similar a otros pares d'especies de pigargos, esti componer d'una especie con cabeza blanca (el pigargo americanu) y otra con cabeza color turráu. Probablemente dixebráronse nel Pacíficu norte, esvalixándose escontra l'oeste en Eurasia y escontra l'este en América del Norte. Al igual que la otra especie nórdica, el pigargo xigante ("Haliaeetus pelagicus"), los adultos tienen güeyos, pates y picos mariellos.
Haliaeetus leucocephalus
El águila calva (Haliaeetus leucocephalus), tamién conocida como águila americana, águila de cabeza blanca, pigargo de cabeza blanca o pigargo americanu, ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae qu'habita en América del Norte, famosa por ser el símbolu nacional de Estaos Xuníos, figurando inclusive nel Escudo Nacional d'esi país.
Esta especie tuvo a puntu d'escastase n'Estaos Xuníos a fines del sieglu XX, pero la so población estabilizóse y va en camín de ser retirada de la llista d'especies en peligru del Gobiernu de los Estaos Xuníos.
Los exemplares inmaduros tienen plumaxe pardu bataraz; la cabeza distintiva blanca y el so cuerpu desenvueltu surden de 2 a 3 años más tarde, enantes del maduror sexual. 
Esta especie estrémase de la águila real ("Aquila chrysaetos") pela cabeza parda d'aquella y les sos últimes plumes, que s'estienden más embaxo de les sos pates.
Los especímenes más pequeños son los de Florida. Un adultu machu pesa 2,3 kg y tien un valumbu de 1,8 m. Los más grandes son los d'Alaska; les femes pueden entepasar los 7 kg y tener un valumbu d'aprosimao 2,5 m.
Les águiles norteñas son de la subespecie "washingtoniensis" y les surieges "leucocephalus". Tán dixebraes aprosimao na llatitú 38° N, o llatitú de San Francisco; les norteñas baxen un pocu más al sur na mariña del Atlánticu, viéndo-yles en Cabu Hatteras. L'espécime tipu de Audubon del "águila de Washington" - foi nomáu asina n'honor de George Washington.
Les águiles que paecen escepcionalmente grandes como les d'Alaska fixeron proponer como subespecie "alascanus" o "alascensis", pero la variación ye clinal y sigue la Riegla de Bergmann. 
El pigargo cabeciblanco forma una especie par col pigargo européu ("Haliaeetus albicilla"). Producióse la diverxencia ente elles al empiezu del Miocenu Tempranu (ca. 10 millones d'años siquier - si los más vieyos rexistros fósiles tán correchamente asignaos al xéneru - (Wink "et al." 1996).
La área de distribución natural de la águila calva cubre la mayor parte de América del Norte, dende Méxicu hasta'l sur de Canadá y Alaska, englobando los Estaos Xuníos continentales y l'isla de Puertu Ricu. Ye la única especie d'águila presente nel continente norteamericanu. L'ave puede vivir nuna gran variedá de redolaes naturales, dende los banzaos de Louisiana hasta'l desiertu de Sonora o los montes de Quebec y Nueva Inglaterra. Los que tán nel norte del continente americanu emigren, ente qu'otros permanecen tol añu. Fueron avistaos y cazaos por erru dalgunos exemplares en Irlanda, apaeciendo ellí debíu al fenómenu del vagabundeo biolóxicu.
Les águiles de cabeza blanca pasen enforma tiempu posaes ya inmóviles, aparentemente indiferentes al mundu, pero rexistrando los menores movimientos que se producen. Xeneralmente son aves solitaries, sicasí, pueden concentrase en gran númberu onde hai dalguna fonte d'alimentu. 
Un costume regular ye robar de manera sistemática a les águiles pescadores. La águila de cabeza blanca, dende un puntu fayadizu al cazadoriu de la águila pescadora, espera l'apaición d'ésta y de la presa. Al dase cuenta de la persecución, la águila pescadora intenta escapar, pero la águila de cabeza blanca, que nun lleva pesu, algamar y hostiga hasta qu'esti vese obligáu a soltar el pexe y fuxir.
La dieta de la águila calva ye comenenciosa y variada, anque s'alimenten principalmente de pexes. Na mariña noroeste del Pacíficu la trucha y el salmón constitúin la mayor parte de la so alimentación. A nivel local, sicasí, el réxime puede diferir sustancialmente del patrón xeneral. En delles situaciones, sobremanera pel hibiernu, puede comer carroña de ballenes y foces. Na pesca, yá que nun entra na agua como'l águila pescadora, mira los pexes muertos o morrebundos na superficie de l'agua. Captura anguiles y pexes voladores por aciu les sos poderoses garres. La águila calva ye capaz de nadar si siéntese amenazada o s'afuega.
La águila calva puede reproducise dende la edá de cuatro años, pero con mayor frecuencia a partir de los cinco años: cuando torna al llugar onde nació (el fenómenu de filopatría).
La dómina de reproducción estender d'ochobre a abril nel sur de la distribución de la especie y d'abril a agostu nel norte.
Les pareyes reformen cada añu y lleven a cabu'l cortexu espectacular. Dambos socios son fieles l'unu al otru mientres tola so vida. Esta relación terminar cuando unu muerre, o si la pareya nun puede reproducise.
Machu y fema constrúin el nial xuntos, yá sía nel suelu, enferronándose a un derribadoriu o instalaos nun parrotal o árbol, de normal cerca d'un cuerpu d'agua. La águila calva constrúi'l nial más grande d'América del Norte: pueden algamar los 4 metros d'altor y los 2,5 metros d'anchu, pero la depresión central algama una docena centímetros ( el más grande rexistráu foi d'unos trés metros d'anchu y seis d'altu y pesaba más de dos tonelaes )
La fema pon xeneralmente dos güevos per añu, dacuando namái unu o hasta trés, escasamente cuatro. Los güevos, blancu opacu, son d'un promediu de 7,03 a 5,05 centímetros. Pueden ser presa fácil de les gaviluetes, cuervos, pegas, osos negros y los mapaches. El periodu d'incubación promedio ye de 35 díes. Tanto'l machu como la fema curien de los sos fíos y lleven a cabu la busca d'alimentos. Los pitucos abandonen el nial a la edá de diez a trece selmanes.
Tanto'l machu como la fema curien de los sos fíos y lleven a cabu la busca d'alimentos. A midida que los pitucos crecen, son curiaos solo mientres el mal tiempu, y entós unu de los padres permanez al pie de ellos coles nales estendíes. Gradualmente aprienden a tomar el so propiu alimentu y, en cuanto desenvuélvense les sos plumes, empiecen los sos exercicios de vuelu, batiendo les sos nales ya inclusive volando unos metros. Finalmente los padres indúcen-yos a volar llibremente, compensándo-yos con alimentos, pero inda vuelven al nial hasta'l fin de branu; entós los padres echar fora.
La águila calva yera sagrada en munches cultures de los nativos americanos qu'utilizaron les sos plumes pa tocaos y vezos relixosos. Les águiles, polo xeneral, yeren consideraes los mensaxeros espirituales ente los dioses y los seres humanos.Nel Powwow, dellos baillarinos llevaben gorros coles plumes d'estes aves como marca de prestíu. Les plumes fueron utilizaes en ceremonies sagraes na ornamentación de ropa de los Apparat. Pa los Lakota, les plumes significaben un símbolu d'honor a les persones que llograron una fazaña. Anguaño, pueden dase nel final d'un títulu universitariu.
Pa los Pawnee, estes aves yeren símbolos de fertilidá por cuenta de que los sos niales tán dispuestos verticalmente y porque protexen a les sos críes. Los Kwakiutl espardíen les sos plumes pa dar la bienvenida a güéspedes. Ente les tribus de les Grandes Enllanaes mientres la Danza del Sol, xiblaben al traviés d'un güesu d'águila. Nos Estaos Xuníos, la llei especifica que namái los miembros d'una tribu indíxena reconocida pol gobiernu federal puede llograr les plumes de la águila calva, con fines espirituales y relixosos.
La águila calva ye l'ave nacional de los Estaos Xuníos. Ye unu de los símbolos más conocíos del país, y apaez na mayoría de los escudos oficiales, ente ellos el del presidente d'Estaos Xuníos. Foi escoyíu 20 de xunu de 1782 pol Congresu Continental y represéntase con fleches y una caña de olivo nes sos garres. 
Anque non toos sofitaron esti símbolu, nuna carta Benjamin Franklin escribió a la so fía en 1784 de París, manifestando'l so disgustu col comportamientu de la águila calva, afirmando: 
Haliaeetus leucogaster
El pigargo oriental (Haliaeetus leucogaster) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae llargamente distribuyida por Asia y Australasia; topar dende la India hasta les islles Salomón pasando pol sudeste asiáticu y Australia. Nun se conocen subespecies.
Haliaeetus vocifer
El pigargo vocinglero (Haliaeetus vocifer) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae llargamente distribuyida pelos ríos y llagos del África subsaḥariana, que s'alimenta básicamente de peces. Nun se conocen subespecies.
"Haliaeetus", del llatín "águila pescadora". "vocifer", del llatín "vox", "voz", pola so llamada. 
El pigargo vocinglero ye una ave de gran tamañu, presenta un marcáu dimorfismu sexual que se manifiesta en que les femes son muncho más grandes que los machos. Los machos davezu tienen un valumbu de nales d'alredor de 2 metros, ente que les de les femes miden 2,4 metros. Son bien distintivos n'apariencia, tien la mayoría del so cuerpu cubiertu de plumes color café, y poderoses nales negres. La cabeza, pechu y cola del pigargo vocinglero ye de color blancu nieve y el so picu con forma de gabitu ye mariellu cola punta negra.
Esta especie vive cerca de llagos d'agua duce, banzaos o ríos, anque pueden ser atopaos cerca de la mariña y nes desaguaes de ríos. El pigargo vocinglero ye propiu d'África, presente en tol continente, sacante al norte del desiertu del Sáhara.
La temporada de cría tien llugar mientres la estación seca, cuando'l nivel d'agua ye bien baxu. Ye monógamu, y les pareyes suelen caltener dos o más niales, que frecuentemente reutilicen. Por cuenta de que los niales reutilícense al traviés de los años, estos pueden algamar tamaños enormes, llegando a los dos metros de diámetru y 1,2 m de fondura. Los niales son construyíos en árboles de gran tamañu y constituyíos principalmente de vares y otres pieces de madera.
La fema pon d'unu a tres güevos blancos con delles pintes acolorataes. La incubación ye, na so mayoría, realizada pola fema, pero'l machu tamién puede ayudar cuando la fema sale a cazar. Les críes tarden ente 42 y 45 díes en eclosionar y salir del cascarón. Los güevos que tarden más en eclosionar de normal son refugaos polos sos propios hermanos. En 8 selmanes la cría ye capaz d'alimentase por si sola y dacuando puede aventurase a salir del nial nos dos selmanes siguientes.
El pigargo vocinglero aliméntase principalmente de pexes, que, caza a la chisba, esperando puestu a ciertu altor, como cañes d'árboles y postes. Y caza tirándose en picáu contra l'agua y pesca somorguiando les sos garres so la superficie. Dempués de pescar, vuelve a la percha a comer. Puede pescar peces d'hasta1,8 quilos. Aliméntase tamién de pequeñes aves, tortúas, críes de cocodrilu y carroña.
Halobaena caerulea
El petrel azuláu (Halobaena caerulea) ye una especie d'ave procelariforme de la familia Procellariidae. Ye l'únicu miembru del xéneru Halobaena. Esta ave marina habita les islles y mariñes más próximes a la Antártida.
Hamirostra melanosternon
El bilanu pechinegro (Hamirostra melanosternon) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae reinal del norte y centru de Australia. Ye l'únicu miembru del xéneru "Hamirostra". Nun se reconocen subespecies.
Hapaloptila castanea
El buco cariblanco, monxina cariblanca o chacurú grande ("Hapaloptila castanea") ye una especie d'ave de la familia Bucconidae, monotípica del xéneru Hapaloptila, que s'atopa en Colombia, Ecuador y el Perú. 
Vive nel monte húmedu montano y nos sos cantos y árees axacentes, ente los 700 y 2.400 m de altitú. Ta amenazáu por perda d'hábitat.
Mide 9 cm de llargor. La corona y los llaos de la cara son grises; l'iris ye coloráu'l plumaxe de les partes cimeres ye marrón oliváceo y el de les partes inferiores anaranxáu ferrial a castañal ablonda; la frente y el gargüelu son blanques.
Aliméntase d'insectos y frutes.
Haplophaedia assimilis
El calzadito verdosu suriegu (Haplophaedia assimilis) ye una especie de colibrí na familia "Trochilidae". 
El so hábitat natural son los montes montanos húmedos tropicales o subtropicales y montes antiguos bien degradaos. 
De cutiu ye consideráu una subespecie del calzadito verdosu norteño.
Haplophaedia aureliae
El calzadito verdosu norteño (Haplophaedia aureliae) ye una especie de colibrí na familia "Trochilidae". 
Alcuéntrase en Colombia, Ecuador y Panamá. 
De cutiu ye incluyíu al calzadito verdosu suriegu como una subespecie.
Harpactes ardens
El trogón filipín (Harpactes ardens) ye una especie d'ave trogoniforme de la familia Trogonidae endémica de Filipines.
Mide alredor de 30 cm de llargu, incluyida la so llarga cola. Los machos tienen el plumaxe de la cabeza y el pescuezu negru, con una carúncula facial azul y el picu mariellu. El so llombu y obispillo ye de color canela. El so pechu ye rosado claro, ente que'l restu de les sos partes inferiores son de color coloráu rosado. Les sos nales tienen les coberteras finamente llistaes en blancu y negru, ente que les sos plumes de vuelu son negres. La so cola tien les plumes centrales superiores de color castañu acoloratáu coles puntes negres y les llaterales negres y blanques les inferiores. El coloríu de les femes ye más apagáu, cola cabeza parda y les partes inferiores de tonos ocres.
Atopar nes selves húmedes de gran parte del archipiélagu filipín, quitando les islles más occidentales y les centrales.
Aliméntase principalmente d'insectos qu'atrapa nos árboles.
Constrúi'l so nial nel interior de los buecos de los árboles a altores d'hasta 6 metros. La so puesta media consta de tres güevos.
Harpactes erythrocephalus
El trogón cabecirrojo (Harpactes erythrocephalus) ye una especie d'ave trogoniforme de la familia Trogonidae que vive na rexón indomalaya. 
El trogón cabecirrojo mide ente 31 y 35 cm de llargor, incluyida la so llarga cola. Presenta dimorfismu sexual na so coloración. Los machos tienen la cabeza y les partes inferiores de color coloráu, con una llista blanca que dixebra'l pechu del banduyu. El so llombu ye de color canela y les sos nales son negres con un finu llistáu blancu nes coberteras. La so cola ye castaña na parte cimera y l'inferior ye negra coles plumes llaterales blanques. Presenten un aníu ocular azul y el so picu robustu y cola punta curvada escontra baxo tamién ye azul. Les femes tienen la cabeza y el pechu pardos.
Alcuéntrase nel sudeste asiáticu, incluyida les zones montascoses de la isla de Sumatra, el nordés del subcontinente indiu y el sur de China, distribuyíu amás por Bangladex, Myanmar, Bután, Camboya, India, Indonesia, Laos, Malasia, Nepal, Tailandia y Vietnam. Atopar nos montes húmedos tropicales y subtropicales tantu de rexones baxes como de monte.
"H. y. intermedius" - Yunnan (sur de China), norte de Laos y norte de Vietnam 
Harpactes fasciatus
La trogón malabar (Harpactes fasciatus) ye una especie d'ave trogoniforme de la familia Trogonidae. Ta na so mayoría acutáu a Sri Lanka y al oeste de la India anque se-y acolumbró na zona central del últimu país. Abarrúntase que ten de ser una ave de migración altitudinal de los montes Nilgiri nes que namái s'atopa pel branu.
Amuesen dimorfismu sexual col machu vivamente coloriáu, anque dambos tienen el plumaxe nidiu. Esta especie mide cerca de 31 cm de llargu. La cabeza y pechu del machu son negres na raza india "H. f. malabaricus", y gris escuru na de Sri Lanka "H. f. fasciatus". Una llinia blanca dixebra eses zones escures de la parte colorada de la zona abdominal. El so llombu ye parda y les sos les nales grises escures. La fema sicasí tien el plumaxe del cuerpu de tonos ocres coles nales pardes y la cola castaña, y la so cabeza ye ocre o parda según les subespecies.
Les sucurúas de Malabar alimentar d'insectos y frutes, pa lo que tán afechos los sos anchos picos. A pesar de qu'el so vuelu ye rápido, nun suelen viaxar llargues distancies. El so llamáu suena como una sucesión rápida de cue-cue-cue fecha con intervalos regulares.
Harpactes oreskios
El trogón pechinaranja o surucuá de pechu naranxa (Harpactes oreskios) ye una especie d'ave trogoniforme de la familia Trogonidae.
Distribuyir en Camboya, China, Indonesia, Laos, Malasia, Myanmar, Tailandia y Vietnam. El so hábitat natural son los montes secos a baxa altitú, montes montanos, montes de fueya perenne, montes pantanosos, montes secos abiertos y montes de bambú.
Harpagus bidentatus
El bilanu bidentado (Harpagus bidentatus), tamién conocíu como gavilán bidentado, ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae. La so área de distribución inclúi Belice, Bolivia, Brasil, Colombia, Costa Rica, Ecuador, El Salvador, Guyana francesa, Guatemala, Guyana, Hondures, Méxicu, Nicaragua, Panamá, Perú, Suriname, Trinidá y Tobago, y Venezuela.
Ye un rapaz relativamente pequeñu que mide ente 33 y 38 cm y pesa 161-230 gramos. El so hábitat natural inclúi monte húmedu subtropical y tropical.
Aliméntase principalmente de llagarteses ya insectos. Suel cazar dende una percha percima de la selva como puntu d'observación pa llanzase escontra baxo p'atrapar les sos preses.
Harpagus diodon
El bilanu muslirrufo (Harpagus diodon), tamién denomináu bilanu de corbata, gavilán de calzón ablondu y milanito de pechu gris, ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae que vive en Suramérica.
Estender por una amplia variedá de hábitats forestales tantu tropicales como subtropicales d'Arxentina, Bolivia, Brasil, Ecuador, la Guayana francesa, Guyana, Paraguái y Surinam.
Heliactin bilophus
La coqueta cola d'escayos, cuernos d'oru o colibrí cornudito ("Heliactin bilophus"), ye un ave de la familia "Trochilidae". Esta especie tien una área de distribución bien amplia, que toma alredor de 2'500.000 km² en América del Sur, dende Surinam y Brasil, hasta Bolivia.
El machu presenta un penachu con guedeyes a cada llau de la cabeza, de colores azul, colloráu y doráu. L'envés ye de color verde iridiscente. El pescuezu, el gargüelu y el la parte cimera del pechu son negros y ye blancu escontra'l banduyu. Tien cola llarga y afilada. La fema estremar del machu porque nun presenta'l copete de colores brillosos na cabeza, que al igual que l'envés ye de color verdosu, morenura, oliváceo o buxu. Pesa cerca de 2g y mide 8 a 10 cm de llargor.
La so dieta normal consiste en néctar y pequeños insectos. Bate les nales hasta 90 vegaes per segundu figurando asina nel Llibru Guinness de los Récords como'l páxaru col mayor númberu d'aletéu per segundu.
Prefier el clima secu y los hábitat semi-abiertos, como los cantos de monte, sabanes y pacionales. Atopar con frecuencia nel Zarráu brasileñu.
Puede atopase al sur de Surinam, norte, centru y este de Brasil nos estaos de Amapá, Maranhão, Alagoas, Badea, oeste de Mato Grosso y escasamente, en Rondônia, anque hai informes según vos cualos foi reparáu en Acre, al oeste del país. Nel oriente de Bolivia, atopar nel departamentu de Santa Cruz.
Heliangelus amethysticollis
El colibrí gorgiamatista, tamién llamáu ánxel gorgiamatista, colibrí gorjiamatista o ánxel del sol gargüelu amatista (Heliangelus amethysticollis), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes".
Vive en montes húmedos de monte y en montes antiguos bien degradaos, en Bolivia, Ecuador y Perú.
La taxonomía d'esta especie ye incierta. La subespecie spencei ye reconocida por Sibley y Monroe como una especie independiente, Heliangelus spencie (Bourcier 1847), sicasí otres autoridaes arrexuntar col Longuemare's sunangel, Heliangelus clarisse de Colombia y Venezuela o consideren tantu a spencei como a clarisse como subespecies del Heliangelus amethysticollis.
• "Heliangelus laticlavius laticlavius", Salvin, 1891. Nes estribaciones de la cordal de los Andes, nel sur de Ecuador y norte de Perú.
• "Heliangelus laticlavius decolor", Zimmer, 1951. Na rexón central de Perú.
• "Heliangelus laticlavius apurimacensis", Weller, 2009. Nel sur de Perú.
• "Heliangelus laticlavius amethysticollis", d’Orbigny y Lafresnaye, 1838. Nel sur de Perú y noroeste de Bolivia.
Heliangelus clarisse
El colibrí de Clarissa o angel del sol amatista (Heliangelus clarisse), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes".
Vive en Venezuela y nel nordeste de Colombia. 
El Handbook of the Birds of the World dixebra esta especie en cuatro subespecies estremaesː 
• "Heliangelus clarisse clarisse", nos Andes colombianos, nel departamentu Norte de Santander.
• "Heliangelus clarisse verdiscutus", al sur del departamentu Norte de Santander, en Colombia y al sur del estáu Táchira, en Venezuela.
• "Heliangelus clarisse violiceps", namái na Sierra de Perijá, nel estáu Zulia, Venezuela.
• "Heliangelus clarisse spencei", nel estáu Mérida, Venezuela.
Mide en redol a los 9 cm de llargor y pesa unos 5,3 gr de media. El so picu ye curtiu y el plumaxe de los machos ye de color verde escuru, cola corona de tonos variables escuros nes subespecies "verdiscutus" y "spencei", púrpura na "violiceps" y verde pálidu na "clarisse". Tienen un pequeñu parche blancu detrás del güeyu y una franxa del mesmu color nel pechu. La so cola ye ancha y llarga, de color verde bronce escuro, cola punta de les rectrices esteriores de color blancu.
Vive en montes, sobremanera nos sos cantos y escamplaes, según en zones de monte baxu y árees de cultivu, n'altitúes ente los 1 800 y los 3 100  metros.
Heliangelus exortis
El colibrí turmalina ("Heliangelus exortis"), tamién conocíu como ánxel gorgiturmalina, ánxel del sol de cola negra o heliángelus belicosu, ye una especie d'ave de la familia Trochilidae, nativa de Colombia y Ecuador.
Mide aprosimao 10,2 cm de llargor total, de los cualos correspuenden al so picu curtiu y rectu 1,5 cm. El machu tien les partes cimeres de color verde polencu, escuru alredor de los güeyos; cola frente verde claru iridiscente; el gargüelu y el pechu son tamién iridiscente bien brillosos, enriba con una franxa azul, siguida na parte baxa del gargüelu d'un parche rosado (acoloratáu o violáceo) más grande y depués más llargamente distribuyíu'l verde brillosu sobre'l pechu; el banduyu y la grupa son de color gris con discos verdes; les nales cobrices; la cola ye negra purpúrea llarga y ahorquillada con presenta l'envés verde bronce; la frente y el pechu verde iridiscente; el gargüelu y les plumes infracaudales blanques; el banduyu color crema; les nales fuscas y tien la cola más curtia y menos ahorquillada que'l machu.
Vive nel cantu del monte húmedu, escamplaes del monte y praos con parrotales de los Andes, ente los 1.500 y 3.900 m d'altitú, más frecuentemente ente los 2.300 y 3.400 msnm.
Consume principalmente néctar de les flores de "Salvia", "Centropogon" y "Fuchsia". Cuando toma'l néctar colgar de la flor coles nales en V. Tamién s'alimenta d'insectos, que prinda en vuelu o sobre les plantes. Busca alimentu a baxu altor.
Heliangelus mavors
El colibrí de Marte, ánxel del sol de pescuezu ocre o ánxel gorginaranja ("Heliangelus mavors") ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", que s'atopa en Colombia y Venezuela.
Vive nel cantu del monte húmedu de monte, pacionales y pindios con parrotales o árboles esvalixaos, n'elevaciones de l'aguada oriental de los Andes, ente los 2.000 y 3.200 m de altitú.
Mide en promediu 9,4 cm de llargor. Picu de 15 mm de llargu. Partes cimeros color verde brillante; aníu ocular escuru; frente y el gargüelu y un baberu vultable color anaranxáu brillante, con cantu negru a entrambos llaos de la cara y el pescuezu y per debaxo, per una banda color ante; presenta un llurdiu verdosu nel pechu y el restu de les partes inferiores amarellentaes; los lladrales tienen llurdios verdes; nales con primaries corites; la cola ye de color verde morenura con puntes clares. La fema presenta gargüelu amarellentáu motuda de castañal ablonda. 
Heliangelus micraster
El colibrí lluceru, tamién llamáu angel del sol amorenáu o angel-del sol chicu (Heliangelus micraster), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes".
Vive en Ecuador y Perú, en montes húmedos tropicales y subtropicales, según en montes de monte.
Mide en redol a los 11-13 cm de llargor y pesa de 3,6 a 4,1 gr. El so plumaxe ye verde escuru metálicu y tien un distintivu baberu de color naranxa intensu 
Heliangelus strophianus
El colibrí pectoral (Heliangelus strophianus) ye una especie de colibrí na familia "Trochilidae". 
Helicolestes hamatus
El caracoleru plomizu (Helicolestes hamatus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae mesma de Suramérica: habita en Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Guayana Francesa, Panamá, Perú, Surinam y Venezuela. Ye la única especie del xéneru monotípicu Helicolestes. Nun se conocen subespecies.
Tamién se denomina elanio piquigarfio o gavilán picu de focete, siempres faciendo referencia al picu curvu, especializáu pa estrayer cascoxos.
El so hábitat natural son los marxes de los ríos de selva, selves en galería y selves anubiertes, como tamién los banzaos d'agua duce. Atopar dende'l nivel del mar hasta los 800 msnm.
Vive en pareyes o de manera solitaria; nidifica n'árboles, y aliméntase, al igual qu'el caracoleru común ("Rostrhamus sociabilis"), de cascoxos del xéneru "Ampullaria". Algama un llargor total de 35 a 38 cm.
Heliodoxa aurescens
El brillante pechicastaño (Heliodoxa aurescens), tamién denomináu colibrí de pescuezu castañu y diamante pechicastaño, ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae que vive en Suramérica.
Atopar nes selves húmedes y banzaos tropicales de Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Perú y Venezuela.
Heliodoxa branickii
El brillante alicanela (Heliodoxa branickii) ye una especie d'ave na familia Trochilidae.
Esta especie de colibrí, alcuéntrase en Bolivia y Perú. Los sos hábitats naturales son los montes baxos húmedos subtropicales o tropicales y los montes montanos húmedos subtropicales o tropicales.
Heliodoxa imperatrix
El colibrí emperador o brillosu emperador (Heliodoxa imperatrix) ye una especie de colibrí na familia "Trochilidae". 
El so hábitat natural son los montes húmedos subtropicales o tropicales de tierres baxes y montes húmedos tropicales o subtropicales de monte. La UICN nun la considera una especie amenazada.
Heliodoxa jacula
El brillante coroniverde o diamante frentiverde (Heliodoxa jacula) ye una especie d'ave apodiforme de la familia de los colibrís (Trochilidae), que s'atopa dende Costa Rica hasta l'occidente de Ecuador. 
Atopar nos montes bien húmedos, dende la parte Entemedia del sotobosque hasta lo alto del dosel, ente los 700 y 2.000 m de altitú. Realiza migraciones altitudinales. 
El machu mide 13 cm de llargor y pesa 9,5 g. L'envés y l'abdome son de color verde morenura; la frente, la corona, la área loreal, el gargüelu y el pechu son de color verde brillante. Tien un llurdiu blancu detrás del güeyu, un parche pequeñu violeta nel gargüelu, zanques blanques y cola de color negru azuláu y encruciada.
La fema mide 12 cm de llargor y pesa 8 g. Presenta un llurdiu blancu detrás del güeyu y una llista per debaxo del güeyu. Tien cola negra y llevemente encruciada, con un pequeñu llurdiu blancu na punta de les timoneres esternes. Per debaxo ye blanca con abondosos llurdios na banda. Los exemplares xuveniles son más opacos y morenures per debaxo y los machos na corona, y con un matiz estensu canela o ante nel gargüelu.
El so llamáu ye un chirrido fuerte "kyew".
Aliméntase principalmente del néctar de les inflorescencies d'enredaderes del xéneru "Marcgravia "les cualos el machu dacuando tien que defender. Tamién s'alimenta de les flores de "Heliconia", "Drymonia" y otres flores grandes. A diferencia d'otres especies de colibrí, casi siempres se posa pa comer.
El nial ye una copa avolumada de fibres vexetales y escames de felechos arbórescentes Montáu nuna caña pequeña inclinada. La fema guara sola dos güevos blancos de 16,5 por 11 mm.
Heliodoxa leadbeateri
El brillante frentivioleta, tamién llamáu colibrí de frente azul o diamante coronáu
Mide ente 11 y 13 cm de llargor y pesa ente 6,5 y 8 gr. El so picu ye rectu, llargu y de color negru. Aliméntase de néctar.
Vive en Bolivia, Colombia, Ecuador, Perú y Venezuela, en montes lluviosos y de monte tropicales y subtropicales.
Heliodoxa rubinoides
El brillante pechigamuza o diamante pechigamuza (Heliodoxa rubinoides), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", que s'atopa en Bolivia, Colombia, Ecuador y Perú. 
Vive nel monte húmedu de monte y el monte de borrina, n'elevaciones de más de 1.000 msnm, preferentemente ente los 1.800 y 2.600 m de altitú.
Mide 11,2 cm llargor. El so picu ye llixeramente curvado y mide 23 mm de llargu. Les partes cimeres del machu son de color verde brillante; les inferiores ante canelo; el gargüelu y llaos del pechu tienen discos verdes; la cola ye verde cobrizu. El machu presenta un parche rosa topaciu o lila nel centru de baxu gargüelu.
Aliméntase principalmente del néctar de les flores col mayor conteníu d'azucre. Estiende la so llingua y llambe el néctar aprosimao 13 vegaes per segundu. Tamién s'alimenta d'insectos y arañes; atrapa les preses en vuelu o nes cañes y telarañes.
El machu cortexa a la fema volando frente a ella en "O" y abandonar dempués del apareamiento. La fema constrúi'l nial en parrotales, carbes o árboles, en forma de taza, usando fibres vexetales pa la estructura y el mofu pal camuflaje. Pon de normal dos güevos blancos que guara mientres 12 díes. Los pichones abandonen el nial a los 20 díes.
Heliodoxa schreibersii
El brillante ventrinegro (Heliodoxa schreibersii), tamién denomináu diamante barbinegro y colibrí de gargüelu negru, ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae que vive en Suramérica.
Atopar nes selves húmedes tropicales de noroeste de Brasil, sur de Colombia, Ecuador y Perú.
Heliodoxa xanthogonys
El terciopelu de ceya brillosa, colibrí frentiverde o brillante de tepuy (Heliodoxa xanthogonys) ye una especie de colibrí de la familia "Trochilidae". Alcuéntrase en Venezuela, les rexones centrales, sobremanera al este del ríu Orinoco, y en na rexón fronteriza que xune a Brasil, Guyana y Venezuela.
El so hábitat natural son los montes húmedos montanos tropicales, tepuyes y carbes d'ente los 700 y 1.200 m de altitú.
En promediu mide 10,7 cm de llargor y pesa 6,4 g. El picu tien 20mm de llargu. La corona del machu ye negra, con una delgada llinia verde iridiscente y un llurdiu posocular blanca; l'envés ye de color verde escuru brillante; el gargüelu y el pechu son de color verde iridiscente con un llurdiu violeta iridiscente nel centru; el banduyu y el crísum sn verde escuru y la cola corita. La fema estremar poles partes inferiores blanques cn puntos verde scuro y el centru del pechu con matices color ante; les mexelles escures, una llinia blanca malar ténue y delgada y les puntes blanques de les plumes esteriores de la cola.
Heliomaster constantii
El colibrí pochotero ("Heliomaster constantii") ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae. Ye nativu de Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Hondures, Méxicu, Nicaragua, Estaos Xuníos. Vive en monte tropical y subtropical, carbes y plantíos.
Heliomaster furcifer
El colibrí de barbijo, picaflor gargüelu acoloratáu o picudu buchiazul (Heliomaster furcifer) ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", que s'atopa en Arxentina, Bolivia, Brasil, Colombia, Paraguái, Uruguái y posiblemente en Ecuador.
Vive nes sabanes o zarráus, carbes y nos cantos de los montes.
Mide 13 cm de llargor. El so picu tien 13 mm de llargu. Presenta dimorfismu sexual. El plumaxe del envés ye verde morenura brillosa; la corona verde iridiscente azuláu; el gargüelu ye color lila iridiscente; el pechu, el banduyu y guedeyes a los llaos de la nuca, son de color azul iridiscente. Les femes tienen les partes cimeres verde amorenáu; una banda blanca ente los güeyos y el picu; y el gargüelu, el pechu y el banduyu blancucios con matices abuxaos brillantes y puntos verdes.
Heliomaster longirostris
El colibrí piquilargo, picudu gorgiestrella o picaflor estrella (Heliomaster lonxirostris) ye una especie d'ave Apodiforme que s'atopa dende'l sur de Méxicu hasta Panamá, y dende Colombia hasta'l sur y oriente de Bolivia y centru de Brasil y en Trinidá.
Vive nel dosel y el cantu de los montes y tamién en plantíos, xardinos y potreros arbolaos, en rexones húmedes hasta los 1.400 m de altitú.
Mide ente 10,2 y 11,5 cm. Pesa en promediu 6,8 g. El picu negro y llargo, mide 3,5 cm. Presenta frente y coroniella de color azul brillante a verde azuláu resplandorientu, y envés verde morenura. Tien un llurdiu postocular pequeña y una llista malar ancha, dambes blanques. El cazu ye corita. y el gargüelu ye de color púrpura metálicu n'estrella, más angosta y acoloratada na fema. El pechu ye gris enriba con cantu verde morenura. La parte inferior central del pechu y l'abdome son de color blancu, opacu. Presenta llixos blancos a cada llau de la grupa. La cola y les pates son negres. La fema tien una coroniella cobriza, dacuando con azul.
Ye solitariu, defende los árboles con munches flores. Aliméntase principalmente de néctar, pero amás prinda insectos en vuelu. Duerme sobre remes altes. El so cantar suena como un nidiu "wit".
Reproducir ente avientu y febreru. Fai un nial en forma de taza ancha y pocu fonda, con mofos, liquen y pelusa vexetal. Asegurar na parte cimera d'una caña seca, con telarañes, a un altor de 4,5 a 10 m, tratando de que paeza una formación de la caña. La fema pon 2 güevos.
Heliomaster squamosus
El colibrí escamosu (Heliomaster squamosus), tamién denomináu colibrí estrella escamado o bicu-retu-de-banda-branca (en portugués, Brasil), ye una especie d'ave apodiforme perteneciente al xéneru "Heliomaster" qu'integra la familia Trochilidae. Ye endémicu de Brasil.
Mide ente 11 y 11,5 cm. Picu llargu y rectu. El machu ye verde bronce penriba, cola corona más brillosa, manchita blanca tras del güeyu y curtiu “bigote” blancu, cola encruciada, verde azuláu escuru. Gargüelu violácea brillosu, estendiéndose en guedeyes pa los llaos. Pembaxo ye verde escuru con una estría blanca mediana, estrecha pero bien visible. La fema ye más apagada, ensin violáceo; gargüelu escamada de verde escuru y blancu, ornada por un bigote blancu; pembaxo ye abuxada con una estría mediana blanca, menos evidente que nel machu; la cola ye pocu encruciada, les plumes esternes con puntes blanques.
Distribuyir nel Brasil oriental, dende Pernambuco al traviés de Badea, Goiás y Mines Gerais hasta São Paulo.
Comportamientu asemeyáu a los sos conxéneres "H. lonxirostris" y "H. furcifer". Son vistos en llugares más abiertos onde acostumen posar en cañes seques.
Visiten árboles floríes, munches vegaes en companía d'otros colibríes; puede prindar pequeños insectos mientres sobrevuela en locales abiertos.
La especie "H. squamosus" describióse per primer vegada pol naturalista neerlandés Coenraad Jacob Temminck en 1823 sol nome científicu "Trochilus squamosus"; localidad tipo «Badea, Brasil».
Ye monotípica. La presente especie foi dacuando dixebrada nel xéneru "Lepidolarynx"; sicasí, detalles de la morfoloxía de la cola y del picu varien de cutio dende "Heliomaster constantii" y "Heliomaster lonxirostris" hasta "Heliomaster furcifer", cola presente especie ocupando una posición intermediaria, de forma que'l tratamientu de los cuatro comos conxéneres agora ye consideráu xeneralmente como más apropiáu; dellos autores tamién arrexunten nel presente al xéneru "Rhodopis".
Heliornis fulica
El avesol americanu, ipequí, punpún, zambullidor de Sol o páxaru cantil (Heliornis fulica) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Heliornithidae. Habita dende Méxicu hasta Uruguái. Ye l'únicu miembru del xéneru Heliornis y una de los trés especies de la familia Heliornithidae; les otres dos viven en puntos bien alloñaos; una en África ("Podica senegalensis") y l'otra nel sudeste asiáticu ("Heliopais personata"). La so población foi amenorgada por cacería y comerciu illegal como ave de xaula pa cantar. Nun se conocen subespecies.
Ye de cuerpu delgáu y pequeñu, típicamente de 28-31 cm de llargu, y con 130 g de pesu. Ye mayormente castañal, con llargu cogote y cola negra, y un llargu picu coloráu. La corona y el pescuezu tán enllordiaos con negru y blancu, pates negres y marielles. Los sexos difieren nel color de les mexelles, beige na fema y blancu en machu.
Ye una ave tropical que vive en güelgaes, y tien pates lobulaes, similares a garzes y foches. Son páxaros cobardes que naden en corrientes de baxu fluxu, dacuando parcialmente somorguiaos, como una "Anhinga". Somórguiense bien, y raramente vuelen ensin alarma. El so diminutu nial facer bien baxu nun parrotal sobre l'agua; pon trés o cuatro güevos pardu verdosos, y guarar per cerca d'once díes.
Alimentar d'una variedá de vida acuática, peces y plantes. Ye usualmente silente, pero na estación de reproducción reclama, "eeooo eeooo eeooo".
Heliothryx auritus
El colibrí hada oriental (Heliothryx auritus) ye una especie d'ave apodiforme de la familia "Trochilidae" que vive en Suramérica.
Mide en promediu 12,5 cm de llargor. Presenta envés verde brillante, les partes inferiores blanques y na cara una mázcara negra. El machu tien gargüelu verde y un llurdiu azul violácea brillosu a los llaos de la cabeza y cola curtia. La fema presenta gargüelu branca y cola llarga.
Vive nel dosel del monte, permaneciendo casi siempres nos niveles altos.
La especie foi descrita científicamente pol naturalista alemán Johann Friedrich Gmelin en 1788.
Alimentar del néctar de les flores y d'insectos qu'atrapa en vuelu.
Constrúi un nial en forma de concu, na punta de les cañes, a unos 10 m d'altor del suelu. La fema pon 2 güevos blancos.La fema sola guara los güevos, mientres 15 díes. Los pitucos abandonen el nial 23 a 26 díes dempués de la eclosión de los güevos.
Heliothryx barroti
El colibrí picopunzón, fada coronimorada o colibrí hada occidental ("Heliothryx barroti") ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", que s'atopa en Belice, Colombia, Costa Rica, Ecuador, Guatemala, Hondures, Méxicu, Nicaragua y Panamá.
Vive nel dosel y los cantos del monte, en plantíos y güertos sonmbreados, per debaxo de los 1.675 m de altitú.
En promediu mide 11,5 cm de llargor y pesa 5,6 g. El picu endelgazar pa terminar en punta como una aguya. El machu presenta la frente y la corona de color violeta iridiscente y mázcara negra aterciopelada que termina nuna enllordia color violeta metálicu , bordiada per debaxo con una llista malar verde brillante. El plumaxe de la parte cimera ye verde brillante metálicu. Les partes inferiores son blanques. Tien dos pares centrales de timoneres de color negru azuláu y los trés pares esternos blancos. El picu ye negru y les pates son fuscas. La fema escarez de violeta y de verde resplandorientu de la cabeza. La so cola ye más llarga, y los trés timoneres esternes amuesen una llinia negra na base.
Aliméntase de néctar y insectos.
El so nial tien forma cónica; ye construyíu principalmente con pelusa vexetal y pocu mofu o liquen; allugar a un altor de 6 a 20 m del suelu, cerca de la punta d'una caña delgada. La fema pon dos güevos blancos.
Hemicircus canente
El pito de corazones (Hemicircus canente) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive nel sur d'Asia. Tien un característicu plumaxe negru y ablancazáu, un cuerpu gordosu y un prominente penachu triangular na cabeza que la faen bono d'identificar, y coles sos frecuentes llamaes detéctase fácilmente. Alimentar d'invertebraos qu'atopa na corteza de les cañes esteriores de los árboles. Mover en pareyes o pequeños grupos y con frecuencia alcuéntrase en bandaes mistes d'alimentación.
Ye un pequeñu carpinteru principalmente negru y ablancazáu, con un gran penachu que fai que la so cabeza paeza grande en relación a los sos curtios cuerpu y cola. Tanto los machos como les femes son predominantemente negros con llixos en forma de corazón nos sos costazos blancos, con llurdios blancos nel mantu y llistes nes plumes de vuelu. Les femes tienen un llurdiu de color blancecino cremosu na frente y el frontal del pileu, ente que nos machos la parte cimera de la cabeza ye totalmente negra. El gargüelu ye ablancazada y les sos partes inferiores son de color gris escuru verdosu. Un copete de plumes del so llombu tán especializaos y son ricos en lípidos lo que causa que tean pejadas nos especímenes calteníos. Estes plumes de grasa» dacuando faen que les plumes del obispillo paezan de color crema y podríen constituyir una coloración cosmética y dizse que la so secreción tien golor prestoso, pero la so función definitiva ye desconocida.
El so hábitat natural son los montes húmedos montanos tropicales o subtropical. Atopar nes estribaciones del Himalaya de la India, Bangladex y estiéndese por Myanmar, Tailandia, Laos, Camboya y Vietnam. Na India amás atópense nos Ghats Occidentales montes del centru de la India. Thomas C. Jerdon describió la subespecies "cordatus" basándose nun espécime recoyíu nos Ghats Occidentales y nun se considera xeneralmente distinta a pesar de que varie llixeramente nel color del so plumaxe y tenga una variación clinal de tamañu (les aves del norte son mayores que les que s'atopen cerca del ecuador).
Los pitos de corazones busquen alimentu en pareyes volando d'árbol n'árbol rápido, dacuando xúnense a bandaes mistes d'alimentación. Alimentar nes cañes fines y de cutiu emiten llamaes. Comen principalmente insectos que suel atopar so les corteces, anque se sabe que tamién picotia les vainas de "Cassia fistula" en busca de canesbes d'insectos. Les sos llamaes inclúin un "twee-twee-twee" definíu que dacuando sa llugar a un trino con delles notes, un "ki-yeew" nasal y llamaes "el so-sie" repitíes. Tamborilean con poca frecuencia mientres la dómina de cría, principalmente mientres l'iviernu enantes de los monzones. El buecu del so nial suel tar en cañes muertes. Tien una entrada estrecha de 3 a 4 cm de diámetru y un túnel que va escontra baxo oblicuamente d'unos 20 cm enantes d'abrir nuna cámara. Dacuando constrúin los sos niales nos postes de les valles. La puesta suel tener de dos a tres güevos, que son blancos y ensin marques. Rexistráronse nellos cachiparros de la especie "Haemaphysalis spinigera".
Hemicircus concretus
El pito colicorto (Hemicircus concretus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive nel sudeste asiáticu.
Atopar nes selves de la península malaya, Sumatra, Borneo, Java, Bangka ya islles axacentes, distribuyíu por Brunéi, Indonesia, Malasia, Singapur y el sur de Myanmar y Tailandia.
Hemiprocne comata
El andarón arborícola mozu (Hemiprocne comata) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Hemiprocnidae que vive nel sudeste asiáticu. 
Estender poles selves y manglares de la península malaya, les islles de Borneo, Sumatra, les islles Filipines, y pequeñes islles circundantes. Ta presente en Indonesia, Myanmar, Tailandia, Malasia, Singapur y Brunéi.
Hemiprocne coronata
El andarón arborícola coronáu (Hemiprocne coronata) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Hemiprocnidae que vive nel sur d'Asia.
Alcuéntrase-y dende l'oriente de la India hasta Vietnam y dende Nepal hasta Sri Lanka. Vive en montes y escamplaes arbolaes, per debaxo de los 1.400 m de altitú.
Mide 21 a 23 cm de llargor. El plumaxe ye de color gris percima y blancu per debaxo. Les llargues nales en forma de flecha son d'un gris más escuru penriba. Presenta cresta vultable y cola llarga y fondamente encruciada. El machu adultu tien árees circumoculares corites y presenta les mexelles y el mentón color anaranxáu. La fema tien una llinia blanca debaxo del güeyu qu'estrema la cabeza gris escura del pescuezu y la graganta abuxaos.
El so llamáu ye un fuerte "kee-kyew".
Alimentar d'insectos qu'atrapa en vuelu.
Constrúi un nial pequeñu pegáu a una caña espuesta d'un árbol. La fema pon un güevu azul buxu y lo guariada xuntu col machu. El nial ye tan pequeñu que tienen de posase en posición vertical sobre'l cantu del nial y cubrir el güevu coles plumes inferiores pa guaralo.
== Taxonomía consideróse enantes conespecífico col so pariente oriental "Hemiprocne longipennis", pero nun se crucien nin hai híbridus ente ellos nes sos árees de distribución.
Hemiprocne longipennis
El andarón arborícola culigrís (Hemiprocne longipennis) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Hemiprocnidae que vive nel Sudeste asiáticu.
La so área de distribución toma Brunéi, Indonesia, Malasia, Myanmar, les Islles Filipines, Singapur, y Tailandia.
Los sos hábitats naturales son los montes húmedos tropicales y los manglares tropicales.
Hemiprocne mystacea
El andarón arborícola bigotudu (Hemiprocne mystacea) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Hemiprocnidae que vive en Melanesia y la so redoma.
== Distribución y hábitat atopa les selves de tierres baxes de Nueva Guinea, les Molucas, les islles Bismarck y les Salomón.
Henicopernis longicauda
El abeyeru colilargo o bilanu colilargo (Henicopernis longicauda) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae.
Habita en Nueva Guinea ya islles menores aledañas como les islles Aru, Raxa Ampat y Schouten. Los sos hábitats naturales son los montes tropicales tantu de zones de baxes como montascoses.
Hieraaetus ayresii
El águila-azor de Ayres (Hieraaetus ayresii) ye una especie de ave de presa del órden accipitriforme, familia Accipitridae. Ye nativu de África subsaḥariana. El so nome foi-y dáu n'honor al ornitólogu Sudáfricanon Thomas Ayres.
Hieraaetus morphnoides
La aguililla australiana (Hieraaetus morphnoides) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae nativa de Australia. Habita nos montes abiertos, carbes y sabanes, dende'l nivel del mar hasta 1500 msnm.
Ye un águila bien pequeña, que mide unos 45-55 cm de llargu y pesa unos 815 g, aprosimao'l tamañu del ferre pelegrín.
Ye un pariente cercanu del águila calzada Paleárticu y, sosprendentemente, del gran águila de Haast ("Harpagornis moorei") de Nueva Zelanda, agora extinto.
Hieraaetus pennatus
El águila o aguililla calzada (Hieraaetus pennatus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia "Accipitridae". Ye un ave rapaz de medianu tamañu, presente na mayor parte de Eurasia y África. 
Ye una rapazu mediana d'ente 40 y 55 cm de llargu y 110-135 cm de valumbu. Los machos pesen 700 gramos y les femes 1 kg. Siendo con estes dimensiones l'águila más pequeña que s'atopa na Península Ibérica. 
Presenta dos fases de coloración:
Dambes fases tienen la cola per debaxo d'un color gris maciu. Nos sos partes cimeros son abondo más paecíes los dos fases, con un plumaxe de color marrón. En vuelu suelse reparar unos llurdios blancos nos sos costazos llamaes "lluces d'aterrizaxe", pero que nun son esclusives d'esta especie.
Foi descrita por Gmelin en 1788 como "Falco pennatus"; darréu, en 1844, Kaup describió'l xéneru "Hieraaetus" onde foi a la fin incluyida.
Dellos estudios clasificaron a tol xéneru "Hieraaetus" dientro del xéneru "Aquila", anque otru autores siguen calteniendo'l xéneru, y l'inclusión de la águila calzada nel mesmu. La situación taxonómica d'esti grupu d'águiles inda precisa de más estudios pa resolvese.
Atopar pel sur d'Europa, África del Norte y Asia. Ye una ave migratoria que pasa los iviernos nel África subsaḥariana y sur d'Asia; anque nel suroeste de la Península Ibérica hai pequeñes poblaciones invernantes.
Habita en zones forestales que tean entemecíes, como en mosaicu, con zones de carba y terrenes abiertos.
Realiza'l nial nun árbol, escasamente nun cortáu predresu. Xeneralmente escueye los exemplares más grandes. El nial suel tener una base con cañes grandes y recubiertu de fueyes de pinu. La puesta ye de 1 a 3 güevos, anque lo más común son dos. La incubación dura de 35 a 40 díes, y los pollos permanecen nel nial de 56 a 60 díes.
Aliméntase de fontes bien variaes, principalmente aves, pero tamién pequeños mamíferos, reptiles, páxaros ya inclusive invertebraos..
Hieraaetus wahlbergi
El águila de Wahlberg (Hieraaetus wahlbergi) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae llargamente distribuyida peles zones montiegues del África subsaḥariana. El nome de la especie ye un homenaxe al naturalista suecu Johan August Wahlberg. Nun se reconocen subespecies.
Hieraaetus weiskei
Hieraaetus weiskei ye una especie de ave de presa que pertenez a la familia Accipitridae. Ye nativu de Nueva Guinea. El so hábitat consiste de monte húmedu topical y subtropical.
Hierococcyx fugax
El cucu huidizo (Hierococcyx fugax) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive nel sur y este d'Asia.
Foi descritu científicamente por Thomas Horsfield como "Cuculus fugax" en 1821. Reconocíense cuatro especies de cuquiellu huidizo pero na actualidá la mayoría consideren al cuquiellu filipín ("H. pectoralis") una especie estreme. La so taxonomía sigue en discutiniu yá que dellos espertos encuadrar dientro del xéneru "Hierococcyx" y otros siguen considerar en "Cuculus", y amás otros taxónomos consideren que'l restu de los trés formes son tamién especies separaes como "H. fugax", "H. nisicolor" y "H. hyperythrus".
Como a mayoría de los cuquiellos practica'l parasitismu de puesta. Les femes ponen los sos güevos nos niales d'otres especies d'ave. El pollu de cuquiellu al poco de eclosionar emburria fora del nial al restu de güevos y pollos pa quedase con tol suministru alimenticiu que puedan apurrir los sos padres adoptivos. La presencia d'un solu pollu podría producir qu'el proxenitores allegaren con menos frecuencia a alimentar al pollu, pa evitar esto los pollos de cuquiellu huidizo, que de cutiu son de mayor tamañu que los sos padres adoptivos, tienen unos llurdios so les nales d'el color d'una boca de pollu abierta, de forma que cuando les esplega asemeya a presencia de más pollos nel nial. Esta estratexa difier de la del cucu común qu'aguiya a los sos padres adoptivos por aciu el soníu, con llamaes de más repitíes ya insistentes que les de los sos propios pollos.
Hierococcyx sparverioides
El cucu grande (Hierococcyx sparverioides) ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive nel sur d'Asia.
Estender dende'l subcontinente indiu hasta China y el sudeste asiáticu, incluyíes les islles de la Sonda y les Filipines, distribuyíu por Bangladex, Myanmar, Bután, Camboya, China, India, Indonesia, Laos, Malasia, Nepal, Pakistán, Filipines, Singapur, Taiwán, Tailandia y Vietnam. Reparóse dalgún divagante na isla de Navidá. La subespecie "C. s. bocki" de la península malaya, Sumatra y Borneo dacuando considérase una especie estreme.
Alcuéntrase tantu nos montes templaos, como les selves tropical y subtropical, amás de los manglares.
Emiten los sos pel branu, bien entráu'l tapecer. 
Himantornis haematopus
El rascón nkulenga (Himantornis haematopus) ye una especie d'ave gruiforme de la familia "Rallidae" que vive n'África. Ye la única especie del xéneru Himantornis.
Alcuéntrase n'Angola, Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Gabón, Ghana, Guinea, Liberia, Nixeria, Sierra Lleona, Togu y Uganda. 
Ye abondosu por tol so hábitat natural polo qu'el rascón nkulenga evalúase como especie so esmolición menor na llista colorada d'especies amenaciaes de la UICN.
Hirundapus caudacutus
El andarón mongol (Hirundapus caudacutus), tamién conocíu como rabitojo mongol y incorrectamente como golondrina de Mongolia (nun tienen de confundir se los andarones con golondrines y aviones) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae.
Ye unu de los andarones de mayor tamañu. Pasa la mayor parte de la so vida volando. Ye'l más rápidu de los andarones y llega a algamar los 200 km/h. Ye l'ave que mayor velocidá algama en vuelu horizontal, llegando a los 170 km/h, siguíu del patu serruchu pico coloráu que llega a los 160 Km/h.
Estes aves tienes les pates bien curties yá que solamente usar pa garrase a superficies xeneralmente inclinaes y verticales. Constrúin los sos niales nes hendiduras y buecos que formen les roques de los cantiles. Nun suelen posase en tierra, alimentar mientres el vuelu atrapando insectos colos sos picos.
Añeren nes llombes predreses d'Asia central y el sur de Siberia. Ye un ave migratoria que pasa l'iviernu nel sur de Australia. Raramente alcontrar en Europa anque foi columbrada dacuando en Noruega, Suecia y Gran Bretaña. 
Hirundapus celebensis
El andarón de Célebes o rabitojo sulawesi (Hirundapus celebensis), ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae. 
La so área de distribución toma dende'l nordés de les Islles Célebes, les islles de Luzon en Filipines, Mindoro, Marinduque, Catanduanes, Islles Calayan, Panay, Isla de Negros, Cebú, Leyte, Biliran, Mindanao y Basilan. Habita nel interior de los montes y tamién en campu abierto, tantu nes tierres baxes, como n'altitúes d'hasta 2 000 m sobre'l nivel del mar.
Ye la especie de mayor tamañu de la familia "Apodidae", llegando a algamar los 25 cm de llargor, 60  de valumbu y un pesu de 180 gr.. El so plumaxe ye d'un color negru casi uniforme, coles plumes caudales de color blancu.
Son animales gregarios que suelen formar grupos de 20 individuos a lo menos y aliméntense de too tipu d'insectos voladores, inclusive abeyes.
Hirundapus cochinchinensis
El andarón de la Cochinchina o rabitojo de llombu plateada (Hirundapus cochinchinensis), ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae.
La so área de distribución toma casi tol sudeste asiáticu: Camboya, China, India, Indonesia, Laos, Malasia, Myanmar, Nepal, Singapur, Tailandia y Vietnam. Dellos exemplares emigren a la Kiribati.
Habita en montes lluviosos tropicales o subtropicales hasta los 600 m d'altitú. 
Mide unos 20 cm de llargor y el so pesu ronda los 80 gr. Tien nales llargues y estreches y los cañones de les sos plumes rectrices asomen pela parte posterior de la so cola 
Hirundapus giganteus
El andarón xigante o rabitojo de llombu castañu (Hirundapus giganteus), ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae.
Vive nos montes lluviosos del sudeste asiáticu, na India, Indonesia, Tailandia y Filipines. 
Al igual que la mayoría de les especies de familia "Apodidae", caracterizar por tener pates bien pequeñes, qu'usen casi puramente pa colgar de superficies verticales. Pasen la mayor parte de la so vida nel aire y nunca se posen voluntariamente nel suelu. Mide 23 cm de llargor y pesa en redol a los 180 gr.
Horizocerus albocristatus
El cálao colilargo (Horizocerus albocristatus) ye una especie d'ave bucerotiforme de la familia Bucerotidae, llargamente espublizada poles selves d'África dende Guinea hasta Uganda y dende Camerún hasta Angola.
Horizocerus hartlaubi
El toco negru (Horizocerus hartlaubi) ye una especie d'ave bucerotiforme de la familia Bucerotidae, mesma de les selves africanes dende Guinea hasta Angola.
Hydrobates pelagicus
El paíño européu ye una ave peláxica de la familia Hydrobatidae, presente en casi tolos mares d'Europa. El paíño, como otres especies d'aves marines de tol mundu (pardelas, albatros, etc.) sufrió nos últimos años un grave cayente nes sos poblaciones.
D'un tamañu menor al d'un gorrión, ye l'únicu representante del xéneru Hydrobates. Curiosamente pueden llegar a vivir hasta 32 años. Cífrase la so población mundial ente 380.000 y 620.000 pareyes, d'elles unes 20.000 correspuenden al Mediterraneu.
Hydropsalis cayennensis
El chotacabras coliblanco, chotacabras ñañarca o guardacaminos rastrojero (Hydropsalis cayennensis) ye una especie d'ave de la familia Caprimulgidae que vive en América Central, les islles del Caribe y el norte de Suramérica.
Alcuéntrase en Anguila, Antigua y Barbuda, les Antilles holandeses, Aruba, Barbados, Brasil, Colombia, Costa Rica, Ecuador, la Guayana Francesa, Guyana, Martinica, Montserrat, Panamá, Puertu Ricu, Saint Kitts y Nevis, San Vicente y les Granadines, Santo Lucía, Surinam, Trinidá y Tobago y Venezuela.
Los sos hábitats naturales son los humerales tropicales y subtropicales y los yerbazales estacionalmente inundables, tamién puede vivir n'árees estenes fuertemente humanizaes.
Hydropsalis climacocerca
El chotacabras d'escalera o guardacaminos rabilargo (Hydropsalis climacocerca) ye una especie d'ave de la familia Caprimulgidae que vive en Suramérica. 
Alcuéntrase en Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, la Guayana francesa, Guyana, Perú, Venezuela y Surinam.
Los sos hábitats atópense amestaos a los medios acuáticos principalmente na cuenca baxa de l'Amazones y el Orinoco.
Como la mayoría de los chotacabras el so plumaxe ye de tonos pardu buxos nes partes cimeres del so cuerpu, lo que-y dexa camuflar se. Tien grandes güeyos y una gran boca pa poder cazar insectos al vuelu. Debe'l so nome al diseñu de les plumes de la so llarga cola qu'asemeya los travesales d'una escalera de mano.
Hydropsalis maculicaudus
El chotacabras colipinto (Hydropsalis maculicaudus) ye una especie d'ave caprimulgiforme perteneciente al xéneru "Hydropsalis" qu'integra la familia Caprimulgidae. Vive en Centru y Suramérica.
Tamién denomináu guardacaminos rabimanchado (Colombia), pucuyo colimanchado (Hondures), tapacamino colapinta (Méxicu), tapacamino colimanchado (Méxicu), pocoyo colimaculado (Nicaragua), atajacaminos cola enllordiada (Paraguái), aguaitacamino cola pintada (Venezuela) o bacurau-de-rabu-maculado (en portugués, Brasil)
De pequeñu porte, mide ente 19,5  y 22  cm. Corona y cara corites, llarga llista superciliar y “bigote” blancu anteados, semicollar nucal ablondu canela; penriba pardu escuru con llurdios bien visibles na nala; gargüelu pardu claro, pechu escuru enllordiáu de pardu. Cola curtia y cuadrada, barrada de timoneres llaterales con banda subapical corita y ápiz blancu; cola ventral negru pardusca con trés pares de llurdios blancos difíciles de ver, a nun ser en vuelu cuando son bien característiques. La fema tien la cola totalmente barrada, ensin blancu; tampoco tien blancu nes nales.
Alcuéntrase fragmentadamente dende'l sureste de Méxicu, Hondures, Nicaragua, Colombia, Venezuela, hasta Guyana, Guayana francesa y Surinam y tamién discontinuadamente dende'l norte y noroeste de Brasil escontra'l sur al traviés del sureste del Perú, norte y centru esti de Bolivia, hasta l'este de Paraguái, y sureste de Brasil. Presencia d'orixe incierta en Ecuador.
Considerar residente nel centru y norte d'América del Sur y como visitante pa reproducción n'América Central y Méxicu.
Los sos hábitats naturales son la sabana seca tropical y subtropical y los yerbazales estacionalmente inundables.
Como otres aves de la so xéneru alimentar d'insectos voladores que prinda nun vuelu curtiu a partir d'una percha a baxu altor.
Añera directamente nel suelu.
La especie "H. maculicaudus" describióse per primer vegada pol ornitólogu estaunidense George Newbold Lawrence en 1862 sol nome científicu "Stenopsis maculicaudus"; localidad tipo «Pará, Brasil».
Ye monotípica. Ye considerada por dellos autores como abondo distintu como pa merecer un xéneru separáu, y nesi casu taría disponible "Antiurus". Populaciones dixuntes podríen representar más qu'una especie.
Los nomes científicos "Caprimulgus maculicaudus", utilizáu por clasificaciones como Zoonomen y ITIS y "Hydropsalis maculicaudus" o "Hydropsalis maculicauda", adoptaos pol Congresu Ornitolóxicu Internacional (IOC) (Versión 4.4, 2014), Clements checklist 6.9, SACC y CBRO (Comité brasileñu de rexistros ornitolóxicos) son consideraos sinónimos.
Hydropsalis torquata
El atajacaminos tisoria o chotacabras tijereta (Hydropsalis torquata) ye una especie d'ave caprimulgiforme de la familia Caprimulgidae. Alcuéntrase en Arxentina, Bolivia, Brasil, Paraguái, Perú, Surinam y Uruguái.
El so hábitat natural ye la sabana seca, enllanades anegadizas estacionales tropicales o subtropicales y montes deforestados.
El machu mide hasta 40 cm de llargor, de los cualos a lo cabero, que tien forma de tisoria, -y correspnden más de 2/3 del total. La fema algama 27,5 cm y la so cola ye notoriamente más curtia. El plumaxe ye de color marrón con abondosu barreteado y puntiáu negru, blancu y anaranxáu; fala nucal anaranxada a ablonda y ocráceo finamente barrado.
Aliméntase puramente d'insectos, principalmente lepidópteros.
La fema pon dos güevos color canela, directamente sobre'l suelu y los guara conjuntamente col machu, por veces.
Hylocharis chrysura
El zafil amorenáu o picaflor amorenáu (Hylocharis chrysura), ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae. Topar nun ampliu rangu de hábitats abiertos y semiabiertos del sur de Brasil, Bolivia, Paraguái, Uruguái, norte d'Arxentina. Ye xeneralmente común, y consideráu una especie so esmolición menor por BirdLife International y consecuentemente por IUCN. Ye tou verdosu-doráu con una cola cobriza, envés blancuciu, y pescuezu negru acoloratáu.
Hylocharis cyanus
El zafil gorgiblanco o de cabeza azul (Hylocharis cyanus), tamién denomináu picaflor azulita, ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae que vive en Suramérica.
Alcuéntrase en Arxentina, Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, la Guayana francesa, Guyana, Perú, Surinam y Venezuela.
Los sos hábitats naturales son les selves húmedes tropicales y subtropicales y les rexones de carba seques. Tamién puede vivir en zones arbolaes bien humanizaes.
Mide en promediu 8,8 cm de llargor. El machu ye de color verde escuru cola cabeza, el gargüelu y el pechu de coloración azul violácea y el banduyu blancuciu. Presenta picu acoloratáu con punta negra. La fema tien la corona y l'envés verdes y les partes inferiores blanques abuxaes.
El so cantar suena como "zíbu-ziiiiiiii", "hítzi…", "gogogo".
El so nial ye construyíu sobre un tarmu de yerba, colgando d'un raigañu finu. La fema pon dos güevos.
Describiéronse 5 subespecies:
Hylocharis eliciae
El zafil de Elicia (Hylocharis eliciae) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae. Ye nativu de Belize, Colombia, Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Hondures, Méxicu, Nicaragua y Panamá. Vive en monte tropical y subtropical y monte bien degradáu.
Hylocharis grayi
El zafil cabeciazul (Hylocharis grayi) ye una especie d'ave na familia Trochilidae. D'antiguo incluyía a "Hylocharis humboldtii" como una subespecie.
Los sos hábitats naturales son los montes baxos húmedos subtropicales o tropicales, los manglares y los montes bien degradaos.
Hylocharis leucotis
El Colibrí orejiblanco ("Hylocharis leucotis") ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae. Ye nativu de El Salvador, Estaos Xuníos, Guatemala, Hondures, Méxicu, y Nicaragua. Vive en monte húmedu tropical y subtropical.
Hylocharis sapphirina
El zafil gorgirrojo o picaflor de cola castaña (Hylocharis sapphirina) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae que vive en Suramérica.
La so área de distribución estender por Arxentina, Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, la Guayana francesa, Guyana, Paraguái, Perú, Surinam y Venezuela. 
Alcuéntrase en montes, hábitats de sabanes y plantíos nel centru y norte de América del Sur.
Hylocharis xantusii
El colibrí de Xantus (Hylocharis xantusii), tamién conocíu como chupaflor peninsular, zafil de pechu negru o zafil de Xantus, ye una especie d'ave trochiliforme de la familia Trochilidae reinal de la península de Baxa California en Méxicu. El nome de la especie conmemora a John Xantus de Vesey, un zoólogu húngaru.
Mide 8–9 cm de llargor y pesa aprosimao 3-4 g. Los adultos son de color predominantemente verde nel so parte cimeru y el llombu. La cola ye de color escuru. La característica más destacada ye una raya ocular blanca atopada tantu nos machos como nes femes. Les partes inferiores son de color marrón-canela, que s'estiende más arriba nel gargüelu nes femes. El color verde sustitúi al marrón nel gargüelu de los machos. El picu de los machos ye rectu y delgáu, de color coloráu na base y la punta negra. La corona y la cara son de color negru azuláu.
Vive y reproduzse en diversos hábitats del sur de la península de Baxa California en Méxicu onde ye consideráu reinal. Tamién foi rexistráu como vagamundu pola mariña del Pacíficu hasta la Columbia Británica en Canadá.
Aliméntase de néctar utilizando la so llarga llingua estensible o captura insectos en vuelu.
Hypnelus ruficollis
El bobito puntiáu, coludo, tol o buco bobito ("Hypnelus ruficollis") ye una especie d'ave galbuliforme de la familia Bucconidae que s'atopa en Colombia y Venezuela.
Ye abondo común nel monte secu y en carbaes secos, per debaxo de los 1.200 m de altitú.
Mide 22 cm de llargor y pesa 50 g. Ye una ave gordosa con cabeza grande, cola llarga y un gruesu picu negru agabitáu na punta. La cara ye blanca con güeyos grandes; l'iris ye mariellu. Les partes cimeres son de color marrón, con llurdios ablancazaos y les puntes de les nales blanques. Les partes inferiores varien considerablemente, según la subespecie.
Les subespecies que s'atopen al este de los Andes tien namái una banda nel pechu, el gargüelu acoloratáu ablonda y les partes inferiores blanques o color ante. Los dos subespecies occidentales, "H. r. bicinctus" y "H. r. stoicus", tienen el gargüelu de color canela a ablancazáu, les partes inferiores color d'ante y dos bandes color marrón escuru nel pechu, y dellos espertos consideren esti grupu como una especie separada, el buco bicinto o buco de dos bandes ("Hypnelus bicinctus" Gould, 1837), sicasí, dambos grupos cruciáronse nel llagu de Maracaibo.
Llapada con una serie llarga de notes "woduk", frecuentemente interpretaes sincrónicamente por un par d'aves.
Ye insectívoru, tamién caza llagarteses y otros animales pequeños.
Escava un nial en forma de lluriga, nuna colonia de termites arbóreas y la fema pon tres güevos blancos.
Ictinaetus malayensis
El águila milana (Ictinaetus malayensis) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae, la única del xéneru Ictinaetus.
La águila milana distribuyir pol sur y sureste d'Asia, dende la India y Sri Lanka hasta'l Sureste Asiáticu. Habita en montes montascosos.
== Subespecies reconocen dos subespecies de "Ictinaetus malayensis ":
Ictinia mississippiensis
El elanio del Mississippi (Ictinia mississippiensis), tamién conocíu como bilanu boreal, bilanu del Misisipí, elanio colinegro o aguililla del Misisipí, ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae. La so área de cría, en América del Norte, estender dende'l sureste de los Estaos Xuníos hasta les enllanaes del sur de Texas. Migra a Suramérica, hasta Arxentina. Nun se conocen subespecies.
Ye bien paecíu al elanio plomizu ("Ictinia plumbea"), con un llargor de 36 a 38 cm; estrémase porque les plumes primaries son negres ensin coloración acoloratada. El ápiz de les remeres internes, visible en vuelu, ye blancuciu, y la cola ye negra, ensin franxes. El xuvenil tien el banduyu estriáu de castañal y la cola barreada. 
Vive en tou tipu d'hábitat: montes, arbolees, sabanes y zones urbanes, hasta los 1.000 m d'altitú. Aliméntase principalmente d'insectos, pero dacuando come culiebres y xaronques.
Ye bien gregariu. Añera en bandaes esvalixaes, y pon de 2 a 3 güevos nun nial fechu de ramines.
Ictinia plumbea
El elanio plomizu (Ictinia plumbea), tamién conocíu como bilanu plomizu, sovi, bilanu azuláu, aguililla plomiza o gavilán azuláu grande, ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae. Nun se conocen subespecies.
El elanio plomizu ocupa una área de distribución que toma dende Méxicu oriental, al traviés de Centroamérica, hasta Perú, Bolivia y Arxentina. Tamién cría en Trinidá. Les poblaciones del norte y sur de la área de distribución, incluyendo les de Centroamérica, Trinidá, norte de Venezuela y Colombia, y sur d'Arxentina y Brasil, son migratories, y pasen l'iviernu na rexón tropical d'América del Sur. 
El elanio plomizu mide de 33 a 38 cm de llargor y pesa ente 190 y 280 g. Tien les nales llargu y afiláu. Los adultos son de color gris cayuela, cola cabeza y el banduyu más pálidos. La cola, curtia, ye negra, con dos o tres franxes blanques. El güeyu ye coloráu y les pates mariellu oru o anaranxaes. En vuelu, esti bilanu amuesa'l parche primariu de la nala acoloratáu. Dambos sexos son similares, pero'l neñones tienen l'envés gris con franxes blanques y el banduyu ablancazáu rayáu de color escuru. Fálta-yos el parche acoloratáu na nala, y tienen el cantu de la cola blancuciu. El so cantar ye un xiblíu característica: si-sii-oo.
Ye una ave de monte de tierres baxes y sabana. El so vuelu ye lentu, con frecuentes planeos, y aliméntense casi puramente d'insectos qu'atrapa nel aire. De cutiu reparar posáu en cañes d'árboles muertos; puede identificáse-y poles sos llargues nales, que se proxecten más allá de la cola. Nun ye especialmente gregariu, anque de cutiu forma bandaes mientres la migración. 
Los bilanos plomizos constrúin el nial con ramines nos árboles, y ponen d'unu a dos güevos blancu-azulaos. 
Indicator exilis
El indicador chicu (Indicator exilis) ye una especie d'ave piciforme de la familia Indicatoridae que vive n'África.
Alcuéntrase principalmente n'África Occidental y Central, distribuyíu por: Angola, Camerún, Costa de Marfil, Guinea, Guinea-Bisáu, Guinea Ecuatorial, Gabón, Ghana, suroeste de Kenia, Liberia, Nixeria, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Ruanda, Sierra Lleona, Sudán del Sur, Tanzania, Togu, Uganda y Zambia.
Indicator indicator
El indicador grande (Indicator indicator) ye una especie d'ave piciforme de la familia Indicatoridae qu'habita nel África subsaḥariana, tantu nes selves como nes sabanes África. 
El so nome, tantu en español como'l científicu, fai referencia a la so costume d'emponer a los rateles y los humanos hasta les colonies d'abeyes, pa poder llograr cera y canesbes de les que s'alimenta, tres l'espoliu del miel per parte de los mamíferos.
Indicator maculatus
Indicator maculatus ye una especie d'ave na familia Indicatoridae.
Alcuéntrase n'Angola, Benín, Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Gabón, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bisáu, Liberia, Malí, Nixeria, Senegal, Sierra Lleona, Sudán del Sur, Togu y Uganda.
Indicator meliphilus
El indicador pálidu (Indicator meliphilus) ye una especie d'ave na familia Indicatoridae.
Alcuéntrase n'Angola, República Democrática d'El Congu, Kenia, Malaui, Mozambique, Tanzania, Uganda, Zambia y Zimbabue.
Indicator minor
El indicador menor (Indicator minor) ye una especie d'ave piciformes perteneciente a la familia Indicatoridae. Ye nativa del África subsaḥariana. Reconócense seis subespecies.
La so área de distribución inclúi Angola, Benín, Botswana, Burkina Faso, Burundi, Camerún, Chad, Congo, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Eritrea, Etiopía, Gabón, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Kenia, Liberia, Malawi, Mali, Mozambique, Namibia, Níxer, Nixeria, República Centroafricana, Rwanda, Senegal, Sierra Leone, Somalia, Sudáfrica, Sudán del Sur, Sudán, Swazilandia, Tanzania, Togo, Uganda, Zambia y Zimbabwe. El so hábitat natural componer de montes, sabanes, carbes, y pacionales.
Indicator variegatus
El indicador variegado (Indicator variegatus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Indicatoridae que vive nel África subsaḥariana. Ta llargamente distribuyíu por Angola, Burundi, Etiopía, Kenia, Malaui, Mozambique, República Democrática d'El Congu, Ruanda, Somalia, Sudáfrica, Sudán, Suazilandia, Tanzania, Uganda, Zambia y Zimbabue.
Indicator willcocksi
El indicador de Willcocks (Indicator willcocksi) ye una especie d'ave na familia Indicatoridae.
Alcuéntrase en Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Gabón, Ghana, Guinea-Bisáu, Liberia, Nixeria, Ruanda, Sierra Lleona y Uganda.
Ispidina lecontei
El martín pigméu del Congo (Ispidina lecontei) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Alcedinidae que vive nel África Occidental y Central. Los sos 10 cm de llargu y 9 g convertir nel martín pescador más pequeñu del mundu.
Alcuéntrase n'Angola, Camerún, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Gabón, Ghana, Guinea, Liberia, Nixeria, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Sierra Lleona, Sudán del Sur y Uganda.
Ispidina picta
El martín pigméu africanu (Ispidina picta) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Alcedinidae que vive nel África subsaḥariana. Dellos taxónomos consideren que pertenecie al xéneru "Ceyx".
El martín pigméu africanu mide aproximádamente 12-13 cm de llargu. Ye un martín pescador bien pequeñu coles partes inferiores anaranxaes o acanelaes y les partes cimeres de color azul. El pileu azul escuro estremar del martín pigméu del Congo. La so talla menor y los tonos violetes nes coberteras auriculares estrémen-y del martín pescador malaquita. 
La subespecie "natalensis" que s'atopa en partir sur de la so área de distribución tien partes inferiores más clares y llixos azules sobre'l llurdiu blancu de los auriculares. Los xuveniles tienen tonos violetes menos intensos nos sos coberteras auriculares y el so picu ye coritu en llugar de naranxa.
Son aves principalmente insectívores que xeneralmente s'atopen soles o en parejasUsually found singly or in pairs. Suelen ser aves discretes y sigilosas. En vuelu emiten una llamada tipu "chip-chip" similar a un ruiu d'insectu.
El martín pigméu africanu estender pola mayor parte del África subsaḥariana, cola esceición de les zones más grebes del sur y el cuernu d'África. Alcuéntrase en selves, sabanes y boques costeros. Al ser insectívoru nun ta amestáu a les mases d'agua.
Ixobrychus cinnamomeus
El avetorillo canelu o mirasol canelu (Ixobrychus cinnamomeus) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae nativa del Vieyu Mundu
Reproducir en zones tropicales y subtropicales d'Asia, dende la India hasta China y Indonesia. Ye principalmente residente, pero delles aves del norte migren distancies curties.
El so hábitat de reproducción son los cañaverales. Añeren nes plataformes de totora en parrotales, o, dacuando nos árboles. Aliméntase de insectos, pexes y anfibios.
Ye una especie pequeña, mide alredor de 38 cm de llargor, anque ye unu de los avetoros más grandes del xéneru "Ixobrychus". Tien el pescuezu curtiu y el picu un pocu llargu, el machu ye uniformemente canela percima y ante per debaxo. La fema ye similar, pero'l llombu y la corona son de color marrón, les aves nueves son similares a la fema, pero fuertemente rayaos de marrón na parte inferior.
Ixobrychus eurhythmus
El avetorillo manchú o mirasol manchú (Ixobrychus eurhythmus) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae. Reproducir en China y Siberia de marzu a xunetu, y en Xapón, de mayu a agostu. Pasa l'iviernu en Indonesia, Filipines, Singapur, Laos, pasando pol restu d'Asia sudoriental.
Ye una especie pequeña, de 33 a 38 cm, col pescuezu curtiu, el picu abondo llargu y pates marielles. El machu ye de color castañu uniforme na parte posterior, y de color d'ante na parte inferior y nes coberteras alares. La fema y los xuveniles son la castañales en tol cuerpu, con llixos blancos percima y rayes blanques per debaxo. Mientres el vuelu pueden trate les plumes de vuelu y la cola negres.
El so hábitat son los cañaverales. Pueden ser difíciles de ver, por cuenta del so estilu de vida furtivu y l'hábitat de cañaveral, pero tienden a remanecer na escuridá, cuando pueden ser vistos abasnar casi como un gatu en busca de preses.
Ixobrychus exilis
El avetorillo panamericanu (Ixobrychus exilis) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae. La so área de distribución cubre la mayor parte del continente americanu. 
Ixobrychus flavicollis
El avetorillo negru o mirasol negru (Ixobrychus flavicollis) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae nativa del Vieyu Mundu.
Ye una especie relativamente grande, mide unos 58 cm de llargor, siendo por cierto marxe'l avetoro más grande nel xéneru "Ixobrychus". Comparáu coles especies rellacionaes, tien el pescuezu allargao y llargo picu mariellu. Los adultos son uniformemente negros percima, colos llaos del pescuezu de color mariellu. Ye de color ablancazáu per debaxo, fuertemente enllordiáu de color marrón. Los xuveniles son como los adultos, pero de color marrón escuru en llugar de negru.
Reproducir nes zones tropicales d'Asia, dende Bangladex, Pakistán, India y Sri Lanka al este de China, Indonesia y Australia. Ye principalmente residente, pero delles aves del norte migren distancies curties. El so hábitat de reproducción son los cañaverales. Añeren nes plataformes de totora en parrotales, o, dacuando nos árboles. Aliméntase de insectos, pexes y anfibios.
Ixobrychus involucris
El mirasol chicu o mirasol común (Ixobrychus involucris) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae qu'habita en Arxentina, Bolivia, Brasil, Chile, Colombia, Guyana, Guayana Francesa, Paraguái, Perú, Surinam, Trinidá y Tobago, Uruguái, Venezuela y posiblemente Ecuador. El so hábitat natural son los banzaos. Nun se conocen subespecies.
Ixobrychus minutus
El avetorillo común (Ixobrychus minutus) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae d'amplia distribución, incluyendo España.
Caracterizar por tener, l'adultu, color negru salvu na nala y nel banduyu, amarellentaos y, nel neñón, llistaos. Ye solitariu, y el so estatus de caltenimientu ye vulnerable. Mide unos 35 cm de llargor, 50 de valumbu y pesa en redol a 145 g.
Europa, Asia, África, Australia.
La so voz ye una nota grave, bien repetitiva, gutural; oyible tantu de nueche como de día. El nial ye un pequeñu cúmulu de tarmos en carrizales. Contien de 2 a 7 güevos puestos nuna única niarada, de mayu a xunetu.
Aliméntase de pexes, crustáceos, anuros y insectos, a los que prinda por aciu comportamientos rápidos y precisos.
== Subespecies conocen cuatro subespecies de "Ixobrychus minutus":
Ixobrychus sinensis
El avetorillo chinu o mirasol chinu (Ixobrychus sinensis), ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae, ye reinal del sur d'Asia.
Distribuyir nel sur y este d'Asia, dende Pakistán al traviés de la India hasta'l Sudeste Asiáticu, según en China, Corea y Xapón. Na parte tropical de la so área de distribución, ye un páxaru Migración de les aves residente, ente que les poblaciones de les rexones templaes migren al sur pel hibiernu. Les sos árees d'ivernada son Indonesia y Nueva Guinea. Tamién pudi llegar dacuando tan al sur como la Isla de Navidá y Australia. Rexistráronse aves vagamundes en Alaska.
El so hábitat preferíu son los güelgaes de xuncos. Tamién puede atopase nos manglares y nos arrozales anubiertos.
Ixobrychus sturmii
El avetorillo plomizu (Ixobrychus sturmii) ye una especie d'ave pelecaniforme de la familia Ardeidae que vive en África.
Pertenez al xéneru "Ixobrychus" que contién a delles de les garces más pequeñes del mundu. Según el so llargor rexistráu, de 25 a 30 cm esta pue ser la especie de garza más pequeña. El so pesu ye similar al d'otres especies de "Ixobrychus", rexistraes ente 60 y 150 g, y medies de 75-110 g. El so llargor alar media ta ente los 45 y 50 cm. El machu tien el pescuezu y la cabeza de color gris cayuela escuru, con llargues plumes en cabeza y pescuezu. Polo xeneral el so picu ye escuru, siendo de negru a verde escuru na parte cimera y mariellu na inferior. El so lorum y piel alredor de los güeyos bazcuya del azul al verde amarellentáu, y el color del so iris va del pardu acoloratáu en candia escuru. El so llombu, parte cimeru de les sos nales y otres partes cimeres son de color gris cayuela escuru. El so gargüelu y parte cimeru del pechu son de color crema claro, densamente estridado en negru, fondu que se va escureciendo hasta'l color canela del so banduyu. Les sos pates son de color mariellu verdosu na parte frontera y marielles na posterior. Mientres la dómina del cortexu les pates tornar d'un llamativu naranxa. La fema ye más clara, con tonos más acolorataos nel so banduyu y el so iris ye mariellu. El neñones son una versión clara en tonos anteados de los adultos. 
Estrémase del avetorillo negru, d'Asia, pol so banduyu estriáu, los copetes escuros del pescuezu, y porque el so picu ye más escuru y ye de menor tamañu. Estrémase de les garcitas verdosa y azulada por ser de menor tamañu y más lenta en vuelu, les sos partes inferiores clares y densamente estriaes, y les sos partes cimeros uniformes (ensin llistes).
Ye una especia migratoria dientro del África subsaḥariana, particularmente ente los estremos norte y el sur. Los desplazamientos de les aves ecuatoriales tán menos claros. Estos avetorillos alcuéntrase en sur d'África na estación húmeda, ente payares y abril. Na estación seca tantu les aves del norte como del sur migren escontra l'ecuador. Esta especie suel parolar fora de la so área de distribución normal, a Suráfrica, les Islles Canaries y la península ibérica, y Francia.
Los avetorillos cenizos alimentar en solitariu o en pareyes, cazando pela nueche y el día, especialmente si ta borrinosu. Son aves silencioses y discretes que se queden quietes o anden adulces. La so actividá depende de la disponibilidad de xaronques. Los avetorillos de cutiu prefieren escondese ente la vexetación que encaramarse a les cañes. Cuando se-yos fadia de cutiu quédense nel cantu de l'agua nuna versión esaxerada de postura típica de los avetoros o sale volando en distancies curties hasta los árboles. Los individuos defenden el so territoriu d'alimentación por aciu una exhibición con movimientos de meyores. Aliméntase principalmente d'insectos como los saltapraos y escarabayos d'agua, arañes, pequeños pexes, cámbaros y xaronques. Poblaciones locales especializar en saltapraos y xaronques, y puede aprovechar la disponibilidad de preses estacionales como les xaronques en dómines nes que nun haya pesca.
La dómina de cría ye bien variable según les rexones. Añeren principalmente na estación d'agües, pero en dellos llugares facer de primeres de la estación seca. El anidamiento empieza en septiembre en Senegal, en xunetu en Sierra Lleona y Ghana, ente agostu y ochobre en Malí, ente avientu y xineru na República Democrática d'El Congu, ente mayu y xunu en Kenia, ente xineru y marzu o bien setiembre y ochobre en Zimbabue, ente febreru y marzu en Namibia, y ente xineru y abril o setiembre y avientu en Sudáfrica. 
Añera nos marxes de les enllanada inundables, xeneralmente onde l'agua llega a los montes. Paez preferir la vexetación más trupa pa emplazar el so nial, en solitariu o pequeños grupos. Anque nun ye frecuente, vióse-yos añerar cerca de la garcilla cangrejera y garcilla ventrirroja. El nial ye una plataforma de palitos con dalgún recubrimientu de yerba, con anchores de 23 cm x38 cm y unos 7 cm de fondura. Los niales tán asitiáu nuna caña cerca del tueru, o una caña o un parrotal que tea percima de l'agua, a altores ente los 0,5 y 4 m percima de l'agua. Con frecuencia utilicen los espinos p'añerar. 
El cortexu d'esta especie nun ye conocíu. Los güevos son blancos. Dalgunos pueden ser ligéramente azulaos nel momentu de la puesta pero destiñen en pocos díes. Los güevos miden 34mm x28 mm. Les puestes suelen consten de 3–4 güevos, anque pueden atopase de 2 a 5. La incubación dura 18 díes o más. Nun se rexistráu eclosiones asincrónicas de los pollos, polo que ye posible que la incubación empiece cola puesta del últimu güevu.
Los pollos son alimentaos por aciu regurgitación, de normal pela tarde. Desenvuélvense rápido y a los siete díes dexen el nial si son fadiaos, pero dempués vuelven a él. Nun estudiu afayóse que solo'l 69% de los güevos eclosionen. Cuando tán dafechu emplumaos empiecen a volar parolando a grandes distancies.
Jabiru mycteria
El jabirú, tuyuyu o jabirú americanu (Jabiru mycteria) ye una especie d'ave ciconiforme de la familia Ciconiidae; ye la mayor cigüeña del Nuevu Mundu. Con un altor de 120-140 cm y un valumbu (nales esplegaes) de 3 metros, ye una ave inconfundible de les güelgues americanes dende Yucatán hasta la pampa arxentina, siendo abondosa en zones como los llanos venezolanos o'l pantanal. Paezse abondo al so pariente africanu, el marabú, pero a diferencia d'ésti nun come cadabres anque sía carnívoru, prefier pescar dientro de l'agua.
Nun ye una ave sociable. Alcuéntrase-y en solitariu; les pareyes constrúin niales avolumaos sobre grandes árboles, con puestes de 2 a 4 güevos.
Ye l'ave voladora más alta de Centru y Suramérica, y la segunda del continente en valumbu superáu pol cóndor andín (Vultur gryphus).
En Venezuela conózse-y como garzón soldáu.
El so nome provién del idioma guaraní y significa “pescuezu enchíu”, en referencia a la so capacidá d'encher a voluntá los sacos aéreos subcutáneos allugaos nel pescuezu. Na zona norte d'Arxentina recibe dellos nomes populares como "Tuyuyú coral" o "Tuyuyú cuarteleru".
La pareya vive xunida pa tola vida. Añu tres d'añu a fines de la seronda, vuelven al so enorme nial allugáu no más alto d'un árbol o palmera pa criar trés o cuatro pichones, que van guarar por veces la fema y el machu.
Vive cerca de llagunes y ríos, alimentar de gran cantidá de pexes, moluscos y anfibios, dacuando tamién come reptiles y pequeños mamíferos.
Jacamerops aureus
El jacamará o jacamará grande (Jacamerops aureus) ye una especie d'ave piciforme de la familia "Galbulidae" que s'atopa en Costa Rica, Panamá, Colombia, Ecuador, Perú, Bolivia, Brasil, Guayana Francesa, Surinam, Guyana y Venezuela. Ye la única especie perteneciente al xéneru monotípicu Jacamerops.
Mide 29,5 a 30 cm de llargor y pesa ente 63 y 70 g. El machu adultu cazu, mexelles y tola rexón cimera verde metálicu resplandorientu con visos doraos, con matices azulaos nel cazu, frente y cola y púrpura cobrizu nel llombu. La parte baxa del gargüelu ye blanca y el restu de la rexón inferior ye ablondu fondu, ferruginso. Les primaries son negres, la cola ye negra azulada per debaxo, el picu ye negru y les pates son de color cuernu escuru. La fema paecer al machu, pero nun presenta'l llurdiu blancu nel gargüelu.
El so natural hábitat natural ye'l monte tropical, hasta los 500 m de altitú. Habita nos niveles medios del dosel y l'interior de los cantos avisiegos del monte húmedu de tierra firme, xeneralmente à la vera de los caños o regatos.
Aliméntase d'insectos qu'atrapa al vuelu y d'arañes de la vexetación.
Reproducir dende marzu hasta mayu o xunu. El so nial ye nuna cámara fecha nun termiteru arbóreo, a un altor ente 3 y 15 m.
Jynx ruficollis
El torcecuello africanu (Jynx ruficollis) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae. Distribuyir en África subsaḥariana, y ye la contraparte non migratoria del torcecuello euroasiático ("Jynx torquilla"). Ye una ave de sabanes, que rique árboles con furacos de picatueros vieyos o barbudos africanos p'añerar.
Tien un plumaxe crípticu, con patrones entrevesgaos de grises y marrones.
Jynx torquilla
El formigueru o paxarón del agua (Jynx torquilla) ye un ave de vezos Migración d'aves migratorios perteneciente a la familia de los pícidos, dientro del orde de los piciformes. Habita en montes, selves, parques y zones con árboles aisllaos en Europa, Asia y África.
El so llargor ronda los 16 cm y el so aspeutu esternu y comportamientu guarden mayores semeyances colos d'un paseriforme que colos d'un picatueru típicu. La coloración de la so plumaxe ye bien mimética: pardu buxu nes partes cimeres y más mariellu con llistes pardes próximes nes partes inferiores. Presenta, de la mesma, unes llistes escures nos güeyos y barres de la mesma coloración travesando la so cola. Esti plumaxe crípticu y el so picu de pequeñu tamañu estrémen-y notablemente d'otres especies del orde. Sicasí, los sos pates presenten dos deos empobinaos escontra alantre y los dos restantes, escontra tras, característica propia de los picatueros. Les plumes del pileu (la parte cimera de la cabeza) son eréctiles, y si siéntese amenaciáu, les eriza, tuerci'l pescuezu escontra tras y estender depués rápido.
Alimentar nel suelu y engata polos tueros como los demás picatueros, comiendo formiges y otros insectos. Añera en cuévanos de los árboles y oquedades de la mampostería d'edificios. Realiza una única puesta añal —dacuando, dos— constituyida de normal d'ente 7 y 10 güevos, anque dacuando pueden ser 5 o 14. Los güevos son de color blancu. Dambos proxenitores encargar de la incubación, que toma ente 12 y 14 díes. Les críes, nidícoles, son alimentaes polos sos dos padres hasta qu'abandonen el nial ente 19 y 21 díes dempués de la so nacencia. Esta especie se reproduz en rexones templaes d'Europa y Asia, y migra escontra África tropical y Asia meridional pa pasar l'iviernu.
Kaupifalco monogrammicus
El busardo gavilán (Kaupifalco monogrammicus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae y ye l'únicu miembru del xéneru Kaupifalco. 
Habita los montes tropicales abiertos n'África al sur del Sáhara, incluyendo Angola, Benín, Botsuana, Burkina Faso, Burundi, Camerún, República Centroafricana, Chad, El Congu, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Etiopía, Gabón, Gambia, Ghana, Guinea , Guinea-Bisáu, Kenia, Liberia, Malaui, Malí, Mozambique, Namibia, Níxer , Nixeria, Ruanda, Senegal, Sierra Lleona, Somalia, Sudáfrica, Sudán, Suazilandia , Tanzania, Togu, Uganda, Zambia y Zimbabue. 
Klais guimeti
El colibrí cabeza violeta (Klais guimeti) ye una especie colibrí na familia Trochilidae.
Alcuéntrase en Bolivia, Brasil, Colombia, Costa Rica, Ecuador, Hondures, Nicaragua, Panamá, Perú, y Venezuela. El so hábitat natural son montes húmedos de tierres baxes subtropicales o tropicales, montes húmedos subtropicales o tropicales y antiguos montes bien degradaos.
Los colibrí cabeza violeta tienen 8,1 cm de llongura en promediu con un picu curtio y recto qu'en promediu tien 13 mm de llargu. La cabeza y pescuezu del machu son d'un violeta o azul intenso (dependiendo del ángulu d'onde se ve) con llurdios blancos detrás de cada güeyu, que sobresalen na cabeza escura. El llombu ye de color azul verdosu metálicu (o verde bronce dependiendo del ángulu) y el pechu ye d'un color verde que sume a un banduyu gris. La cola ye verde con pequeños llurdios blancos con gris y les nales son negres.
La fema ye más opaca con tope azul, llombu verde y pescuezu, pechu y banduyu gris. Les nales y cola son iguales a les del machu. La fema tamién tien el llurdiu blancu detrás del güeyu.
El colibrí cabeza violeta foi descritu por Jules Bourcier en 1843. El nome de la especie ye por M. Guimet quien foi un químicu de Lyons, Francia. Ta na familia colibrí (Trochilidae).
El territoriu del colibrí cabeza violeta ("Klais guimeti") va dende América Central hasta América del Sur. Esto inclúi Honduras, Nicaragua, Costa Rica y Panamá n'América Central y l'área Oeste de Venezuela, Colombia, Ecuador, Perú, y les zones Norte de Brasil y Bolivia. La especie tiende a ser local na distribución, común en delles árees y rara n'otres árees casi idéntiques.
El colibrí cabeza violeta habita nos montes y rexistróse qu'habita a partir de 200 a 850 metros en Costa Rica, de 400 a 1850 metros en Colombia y 150 a 1900 metros en Venezuela.
El colibrí cabeza violeta atopar nel llenderu de los montes húmedos antiguos, n'abertures de renovales, en carbes y parrotales y en diversos hábitats modificaos, tales como les Sebes "Stachytarpheta" en Costa Rica y los plantíos de Café de Solombra en Venezuela.
En Costa Rica los machos canten en sables de apareamiento qu'empiecen n'Ochobre ya intensifíquense hasta la temporada de apareamiento n'Avientu. El coru sigue hasta que la temporada seca fai que les flores suman nel marxe ente Febreru y Marzu. El coru ye retomáu nuevamente hasta Ochobre. Los grupos de apareamiento atopar de 5 a 18 metros sobre la tierra nel llenderu d'escamplaes onde los machos canten notablemente dende delgaes ramines muertes. De xemes en cuando, un colibrí canta solo ensin qu'haya otros Colibrís Cabeza Violeta cerca.
El nial ye una taza musgosa construyida de 1 a 5 metros sobre regueros de montes. De normal son construyíos en Febreru, pero dacuando inclusive en Xineru. La postrera emplumada de moces ye en Mayu.
El colibrí cabeza violeta toma néctar de parrotales florecientes del sotobosque y tamién tomen insectos pequeños poles nales. En Costa Rica, una afición particular por flores "Stachytarpheta" foi reportada con individuos de cada 5 a 7 metros nuna sebe cerca de Murcia.
El colibrí cabeza violeta foi designáu como una especie de poca esmolición por cuenta del so ampliu rangu y habilidá d'esistir en hábitats modificaes polos humanos. Los parrotales florecientes cerca de Murcia, en Costa Rica, fueron reportaos de tar nuna área estena pa l'agricultura con bien pocos árboles.
Lacedo pulchella
El martín cazador mozu (Lacedo pulchella) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Halcyonidae que vive nel Sudeste Asiáticu. Ye la única especie del xéneru Lacedo.
El martín cazador mozu mide unos 20 cm de llargu, tien un picu robustu colloráu y un penachu curtiu que pueden erizar. Presenta un notable dimorfismu sexual en comparanza cola mayoría de los sos parientes. El machu adultu tien la frente, les mexelles y la nuca castañes, y un pileu azul brilloso. El restu de les sos partes cimeros son azules con llistes negres. El so pechu, bandes y la parte inferior de la cola son acolorataos, y el so banduyu ye blancu. Sicasí les femes tienen partes cimeros ablondes llistaes en negru y les inferiores blanques con delles llistes en pechu y bandes. Los xuveniles presenten tonos más apagaos que los adultos del so mesmu sexu, tienen el picu pardo y naranxa, y les partes inferirores llistaes n'escuru.
Atopar nes selves de Myanmar, Tailandia, Camboya, Vietnam, Laos, Malasia, Sumatra, Xava, n'Indonesia y Brunéi. En Singapur escastóse.
Ye una especie que s'atopa nes selves de tierres baxes, hasta los 1700 m d'altitú en Brunéi, pero de normal alcuéntrase per debaxo de 1100 m nel restu de la so área de distribución. 
Aliméntase cazando insectos y dacuando llagarteses. Xeneralmente atrapa a les sos preses nos árboles anque dacuando tamién baxa al suelu pa cazar.
Añera nos buecos de los árboles, y dacuando nos niales esféricos de les termites arbóreas. La so puesta consta de dos a cinco güevos blancos. 
Lafresnaya lafresnayi
El colibrí terciopelu o colibrí aterciopeláu ("Lafresnaya lafresnayi") ye una especie de colibrí perteneciente a la familia Trochilidae. Ye l'únicu miembru nel so xéneru.
Alcuéntrase en Colombia, Ecuador, Perú, y Venezuela.
El so hábitat natural son los montes de monte húmedos subtropicales o tropicales y el monte altamente degradáu.
Lampornis amethystinus
El Colibrí amatistino (Lampornis amethystinus) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae. Ye nativu de El Salvador, Guatemala, Hondures y Méxicu. Vive en monte montano húmedu tropical y subtropical.
Estremen les siguientes subespecies:
Lampornis calolaemus
El colibrí montañés gorgimorado (Lampornis calolaemus) ye una especie d'ave apodiforme
de la familia Trochilidae. Reproducir nos montes del sur de Nicaragua, el norte de Costa Rica y l'oeste de Panamá. Habita en zones montiegues y terrenes montascosos n'altitúes de 800 a 2500 m. Dacuando ye consideráu conespecífico col colibrí variable ("Lampornis castaneoventris").
Aliméntase principalmente de néctar, estrayíu d'una variedá de flores. Nes rubiacees, "Psychotria elata" y "Palicourea lasiorrachis", ye'l polinizador por defectu. Al igual qu'otros colibríes tamién tien a pequeños insectos como una fonte esencial de proteína. Los machos defenden les flores y carbes nos sos territorios d'alimentación y son dominantes sobre la mayoría de los colibríes.
Les femes tienen el picu llixeramente más llargu que los machos. Hai un ciertu grau de diferenciación de nichos ente los sexos. Anque dambos prefieren flores con una corola de 14–21 mm de llargor por 3,5–8 mm d'anchu, les femes con muncha más frecuencia que los machos prefieren plantes con coroles más llargues y más delgaes. 
La fema ye totalmente responsable de la construcción del nial y de la incubación. Pon dos güevos blancos nun nial fondu en forma de copa, fechu de fibres vexetales a un altor de 0,7 a 3,5 m, nuna carba, un árbol pequeñu o vide. La incubación dura de 15 a 19 díes y l'emplumáu otros 20 o 26 díes.
Lampornis castaneoventris
El colibrí montañés gorgiblanco, llamáu tamién colibrí ventricastaño, xema de gargüelu blancu, colibrí montañes coligrís o colibrí variable (Lampornis castaneoventris), ye una especie d'ave na familia Trochilidae.
El machu adultu tien el so envés y partes inferiores verde-broncíneo sacante pola so corona que ye verde brillante, el so gargüelu blancu y la so cola azul. La fema nun tien la corona y gargüelu brillosos, y les sos partes inferiores son color canela. Los xuveniles asemeyar a la fema pero tienen franxes buff nes partes cimeres del so plumaxe.
La fema constrúi'l nial sola y realiza la incubación. La puesta son dos güevos blancos nuna copa fonda construyida con fibres vexetales nun parrotal o árbol pequeñu. La incubación dura de 15 a 19 díes. 
Aliméntase de néctar, que liba de diverses flores, incluyíes epifites ericácees. Al igual qu'otros colibríes tamién prinda insectos pequeños que-y aproven proteínes esenciales. Los machos defenden les flores y parrotales esistentes nel territoriu del cual aliméntense, ya impónense sobre la mayoría de les otres especies de colibríes.
Esti colibrí reproducir nos montes del oeste de Panamá. 
Lampornis clemenciae
El colibrí gorjiazul (Lampornis clemenciae), tamién conocíu como colibrí garganta azul, colibrí serranu gorjiazul o xema de gargüelu azul, ye una especie d'ave trochiliforme de la familia Trochilidae.
Ye un colibrí bastante grande, algamando 11,05 a 12,05 cm de llargu y de 6 a 10 gramos de pesu. Ye de color verde mate na parte cimera del so cuerpu y gris nel banduyu. Tien una raya blanca visible detrás del so güeyu y una banda más estrecha que s'estiende escontra tras dende'l picu, bordiando un parche coritu na mexella. Les plumes de la cola son negru azuláu iridiscente con puntes blanques nes plumes esteriores. La especie recibe'l so nome d'un parche azul iridiscente que tienen los machos adultos nel gargüelu, pero que ta ausente nes femes.
Ye nativu de los montes montascosos de Méxicu, anque mientres el branu ye residente pocu común en cañones montiegos húmedos del archipiélagu Madrense del sureste de Arizona, el sur de Nuevu Méxicu y l'oeste de Texas nos Estaos Xuníos y el nordés de Sonora, Méxicu.
Lampornis hemileucus
El colibrí gorgivioleta, tamién llamáu colibrí gorjivioleta, colibrí montañes vientriblanco, xema de banduyu blancu (Lampornis hemileucus), ye una especie d'ave na familia Trochilidae.
Alcuéntrase en Costa Rica y Panamá. El so hábitat natural son los montes montanos húmedos subtropicales o tropicales.
Lampornis sybillae
El colibrí de Sibila (Lampornis sybillae) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae (colibríes) que s'atopa en Hondures y Nicaragua.
Los sos hábitats naturales son les selves húmedes tropicales húmedes de rexones altes.
Lampornis viridipallens
El colibrí gorgiescamoso (Lampornis viridipallens) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae. Ye nativu de El Salvador, Guatemala, Hondures y Méxicu. Vive en monte montano húmedu tropical y subtropical.
Lamprolaima rhami
El colibrí alicastaño (Lamprolaima rhami) ye una especie d'ave de la familia Trochilidae (colibrís).
Puede ser atopada en El Salvador, Guatemala, Hondures y Méxicu.
Los sos hábitats naturales son les rexones subtropicales o tropicales húmedes d'alta altitú.
Laterallus albigularis
La pituca carrasqueadora (Laterallus albigularis), tamién conocida como pituca gargantiblanca (Costa Rica), gallineta cuelliblanco (Honduras), pituca gorgiblanca (Nicaragua) o cotarita gargantiblanca (Venezuela), ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae, nativa de América Central y del noroeste de Suramérica. La especie tipo describióse por George Newbold Lawrence na mariña Atlántica panameña en 1861.
Vive nes rexones tropicales y subtropicales de Centru y Suramérica, dende'l sureste de Hondures y l'este de Nicaragua al traviés de Costa Rica y Panamá, hasta'l noroeste de Colombia y oeste de Ecuador. Habita güelgues, banzaos, praderíes y escamplaes na selva tropical.
Polo xeneral ye bastante cobarde y malo de ver, identifícase principalmente pol so fuerte berru d'alarma, oyible asina detecta la presencia d'un intrusu. En casu d'amenaza prefier permanecer inmóvil, sofitándose nel so plumaxe que ye afechu pal xuegu de lluces y solombres de la maleza. Ye particularmente activu na mañana y al atapecer, cuando sale a árees abiertes en busca d'alimentu.
Aliméntase principalmente de insectos, arañes, granes, xuncos y algues. El 90% de les sustances detectaes en seis estómagos esaminaos consistía en materia vexetal.
Laterallus exilis
El burrín de pechu gris o pituca bicolor (Laterallus exilis) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae que se distribúi en Suramérica.
Esta especie puede atopase n'Arxentina, Belice, Bolivia, Brasil, Colombia, Costa Rica, Ecuador, Guayana Francesa, Guatemala, Guyana, Honduras, Nicaragua, Panamá, Paraguay, Perú, Surinam y Trinidá y Tobago
Ye conocíu por menos de 50 exemplares colectados. Nun se conocen subespecies.
Los machos tienen un culmen espuestu de 16,2 mm, una llongura de cuerda de la nala de 72,6 mm, tarsu 22,7 mm, pesu 29 gramos. Les femes tienen un culmen espuestu de 14,8 mm, una llongura de la cuerda de la nala de 72,8 mm, tarsu 22,6 mm, pesu 34 gramos.
Ente la coloración l'aspeutu más destacable ye que la parte distal del picu ye de coloración negra, ente que la parte basal ye de coloración verde lluminosu. Iris coloráu con semicírculu mariellu.
La coloración de la cola ye un elementu pa determinar les especies: ye negra en "Laterallus xenopterus", negra barreada con blanca en "Laterallus exilis", colorada en "Laterallus melanophaius", y blanca lateralmente negra en "Laterallus leucopyrrhus".
Laterallus leucopyrrhus
La pituca raxona (Laterallus leucopyrrhus), tamién denominada burrín coloráu (Arxentina, Paraguái), burrín pates coloraes (Uruguái), burrín acoloratáu o sanã-vermelha (en portugués, Brasil) ye una especie d'ave gruiforme perteneciente al xéneru "Laterallus" qu'integra la familia Rallidae. Ye nativa del centro sureste de América del Sur.
Ye bien paecíu a "Laterallus melanophaius", pueden ser simpátricos na so distribución xeográfica. Polo xeneral ye más acoloratáu nel plumaxe.
Mide 17 cm. Cabeza, pescuezu, llombu y llaos del pechu ablondos, gargüelu a banduyu cimeru blancu, lladrales y partes del banduyu barrados de negru y blancu, subcaudales blanques; pates coloraes. Esto estremar de "Laterallus melanophaius" que tien subcaudales color ablondu leonado y pates de color pardu oliváceo.
Distribuyir dende'l sureste de Brasil, Paraguái, Uruguái hasta'l nordés d'Arxentina.
Habita pajonales, carbes, xuncales, toa vexetación trupa nos marxes y cercaníes de regueros, ríos y esteros de la selva.
Ye una especie cobarde y poco conocida. Bien probablemente presenta vezos similares a los sos conxéneres.
La especie "L. leucopyrrhus" describióse per primer vegada pol ornitólogu francés Louis Jean Pierre Vieillot en 1819 sol nome científicu "Rallus leucopyrrhus"; localidade tipo «Paraguái».
Monotípica.
Laterallus melanophaius
La polluelo burrito(Laterallus melanophaius), tamién denominada burrín común (Arxentina), burrín pates verdes (Uruguái), burrín xiblón (Paraguái), pituca pechiblanca (Colombia), cotarita pechiblanca (Venezuela) o sanã-parda (en portugués, Brasil), ye una especie d'ave gruiforme perteneciente al xéneru "Laterallus" qu'integra la familia Rallidae. Ye nativa de América del Sur.
Tien un llargor total de 17 cm. La corona ye pardu abuxada; mexelles, llaos del pescuezu y pechu y subcaudales, ablondu leonados; lladrales barrados de blancu y negru; gargüelu y restu ventral blancu, pates pardu olivacees. El color de les subcaudales y de les pates estremar de "Laterallus leucopyrrhus", que presenta subcaudales blanques y pates coloraes. Les pates son pardu olivacees (y non verdes) como s'esprendería del nome popular burrín pates verdes.
El xuvenil de la especie presenta un plumaxe más pálida que l'adultu.
Alcuéntrase en tolos países d'América del Sur, sacante Chile.
Solitariu o en pares, alimentar de artrópodos, granes y fueyes nel suelu.
Constrúi un nial globular, con entrada llateral, afitándolo en parrotales a un altor de 1 m penriba de l'agua. La postura ye d'hasta 5 güevos de color crema, chiscaos de marrón, castañal o violeta.
Vocaliza un trinado aspru descendiente, “tri-r-r-r-r-r-r-r” de dellos segundos, al qual fai ecu otru individuu, seique'l so par. Emite tamién un cricrí agudu y un “triiiiiing” curtiu.
La especie "L. melanophaius" describióse per primer vegada pol ornitólogu francés Louis Jean Pierre Vieillot en 1819 sol nome científicu "Rallus melanophaius"; localidad tipo «Paraguái».
Delles vegaes considérase qu'inclúi a la especie "Laterallus albigularis" () como subespecie. 
Reconócense 2 subespecies, cola so correspondiente distribución xeográfica: 
Laterallus ruber
La pituca acoloratada ("Laterallus ruber") ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae. Ye nativu de Méxicu, Guatemala, Belize, Hondures, Nicaragua y asocede dacuando en Panamá. Ye posiblemente extinto en Costa Rica. El so hábitat consiste de güelgues, como banzaos y barraqueres. Nun tien subespecies reconocíes.
Lepidopyga coeruleogularis
El colibrí gorgizafiro, tamién llamáu colibrí garganta de zafil, colibrí gorjizafiro, colibrí zafirino, tucusito de gargüelu moráu (Lepidopyga coeruleogularis) ye una especie d'ave na familia Trochilidae.
Mide 9 cm de llargu, y estrémase pola so cola ahorquillada. El machu tien una coloración verde brillante per tol cuerpu, col gargüelu azul-violeta y la cola escura. Les partes inferiores de la fema son blanques dende'l gargüelu hasta'l so parte posterior y tien llurdios verdes distintives nos llaterales del pechu.
Ye una especie de colibrí verde metálicu brillosu que s'atopa en Panamá, Colombia, y más apocayá en Costa Rica. Esisten tres subespecies de colibrí gorgizafiro "Lepidopyga coeruleogularis coeruleogularis, Lepidopyga coeruleogularis coelina, y Lepidopyga coeruleogularis conifis."
Habita en manglares, parrotales y montes abiertos, sicasí puede afaese a otros ambientes de ser necesariu.
Lepidopyga goudoti
El colibrí de Goudot o tucusito de picu curvu (Lepidopyga goudoti), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes".
Vive en montes secos tropicales y subtropicales, según en zones de monte baxu y montes antiguos bien degradaos, en Colombia y Venezuela.
Mide alredor de 9 cm de llargor y pesa en redol a los 4 gr. Les femes suelen ser más pequeñes que los machos. EL plumaxe de los machos ye de color verde metálicu, con cola ahorquillada y plumes rectrices centrales de color bronce. El so picu ye rectu y les plumes del so quexal son de color rosado.
Leptodon cayanensis
El bilanu cabecigrís (Leptodon cayanensis) ye una especie d'ave Accipitriforme de la familia Accipitridae que viven en montes abiertos y montes pantanosos de Centro y Suramérica.
La so área de distribución estender dende l'este de Méxicu y Trinidá hasta Perú, Chile, Bolivia y el norte d'Arxentina.
El bilanu cabecigrís mide de 46 a 53 cm de llargor y pesa ente 410 y 605 g. L'adultu tien la cabeza gris, l'envés negru, el banduyu blancu y la cola negra con dos o tres bandes blanques. El picu ye azul y les pates, curties y grises. Les nales tienen les plumes cobertoras negres y les remeres reticulaes y barreadas de blancu.
El neñones tienen dos fases de coloración. La fase clara ye similar al adultu, pero cola cabeza y el pescuezu blancos, una "mázcara" y una corona negres, picu negru y pates marielles. Na fase escura, la cabeza, el pescuezu y l'envés son coritos, la parte inferior amarellentada con franxes escures.
Pon unu o dos güevos blancos, purpúreos nun estremu y enllordiaos de castañal. El nial, construyíu na copa d'un árbol, ta fechu de ramines y tapizáu con yerba.
El bilanu cabecigrís aliméntase principalmente de reptiles, pero tamién come xaronca y insectos grandes. De normal pósase nun llugar alto y esteno dende onde s'ablaya sobre la so presa. El so cantar ye un débil "kiou". El so vuelu ye lentu, combina planeos con bater de nales.
==Subespecies conocen dos subespecies de "Leptodon cayanensis":
Leptoptilos crumeniferus
El marabú africanu (Leptoptilos crumeniferus) ye una especie d'ave ciconiforme de la familia Ciconiidae qu'habita les zones banzáusas y sabanes del África subsaḥariana. Nun se reconocen subespecies.
Ye una ave carroñera y cazadora de pequeños vertebraos (anque se-yos vio prindando aves del tamañu d'un flamencu en dellos llagos africanos) pesen de 4 a 6 quilos y lleguen a tener un altor de 120 cm. Viven unos 15 años.
Leptosomus discolor
El carraca curol (Leptosomus discolor) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Leptosomatidae, la única de la familia y del xéneru.
Usualmente clasificábase dientro del orde Coraciiformes, qu'inclúi tamién los martines pescadores, los abeyerucos y les carracas. Sicasí, nueves evidencies morfolóxiques y xenómiques asitiar nel nuevu orde Leptosomiformes.
Ye una especie mediana. Al contrariu que les verdaderes carraques y les carraques terrestres (familia Brachypteraciidae), onde los sexos tienen idéntica apariencia, el machu ye mayoritariamente gris aterciopeláu. L'envés, cola, y nales negres verdoses brilloses. Y una cresta negra. Femes y pitucos son mayormente pardos con llurdios negros. 
Como otros miembros del orde, los niales tán en túneles en bancos, con puestes de güevos blancos. Comen pequeñes preses como insectos.
Habita en Madagascar y el archipiélagu de les Comoras. 
== Subespecies reconocen trés subespecies de "Leptosomus discolor":
Leptotila cassini
La palombu cervunu pechigrís (Leptotila cassinii) ye una especie d'ave columbiforme perteneciente a la familia Columbidae.
Alcuéntrase en Belice, Colombia, Costa Rica, Guatemala, Hondures, Méxicu, Nicaragua, y Panamá. El so hábitat natural son los montes húmedos de les tierres baxes subtropicales o tropicales y montes antiguos degradaos.
Leptotila jamaicensis
La palombu cervunu jamaicana (Leptotila jamaicensis) ye una especie d'ave columbiforme perteneciente a la familia Columbidae.
Alcuéntrase en Islles Caimán, Colombia, Hondures, Xamaica y Méxicu. Foi introducíu nes Bahames. El so hábitat natural son los montes húmedos y pantanosos de les tierres baxes subtropicales o tropicales y los montes antiguos degradaos.
Leptotila megalura
La palombu cervunu de Les Yungas (Leptotila megalura) ye una especie d'ave columbiforme perteneciente a la familia Columbidae.
Alcuéntrase en Arxentina y Bolivia. El so hábitat natural son los montes húmedos de monte.
Leptotila pallida
La palombu cervunu pálida (Leptotila pallida) ye una especie d'ave columbiforme perteneciente a la familia Columbidae.
Alcuéntrase en Colombia, Ecuador, y Perú. El so hábitat natural son los montes húmedos de les tierres baxes subtropicales o tropicales y antiguos montes degradaos.
Leptotila plumbeiceps
La palombu cervunu cabecigrís ("Leptotila plumbeiceps") ye una especie d'ave columbiforme perteneciente a la familia Columbidae.
Atopar dende l'este de Méxicu al oeste de Panamá.Habita nel sotobosque, en montes achaparraos y plantíos de cacáu. 
Constrúyese un nial nun árbol y pon dos güevos blancos. La incubación ye d'aprosimao 14 díes, y la muda otros 15.
Tienen un tamañu de 25 cm de llargu y pesa 155g. l'adultu tien una corona gris. L'envés y les nales son de color marrón oliva, y les partes inferiores son de color avisiegu en blancu nel banduyu. La cola ye amplia con punta de color blancu. Les aves nueves escarecen de color gris na cabeza.
Atópense solos o en pareyes. Alimentar en tierra de frutes, granes y granos. El so vuelu ye rápidu y directu, col movimientu de les nales que son característiques de los palombos polo xeneral.
Leptotila verreauxi
La palombu titibú, palombu cervunu común, palombu turcu, palombu rabiblanca o yerutí común (Leptotila verreauxi) ye una especie d'ave columbiforme de la familia de les palombos (Columbidae). Ye una de los palombos de gran tamañu del Nuevu Mundu. Habita dende'l centru d'Arxentina, l'occidente de Perú y Ecuador, hasta'l sur de América Central; tamién ye común en Méxicu y el sur de Texas. Atopar n'islles del Conu Norte de América del Sur, incluyendo Trinidá y Tobago y les Antilles Holandeses.
Esisten numberoses subespecies; ente les más estendíes tán "L. v. verreauxi", que s'atopa dende Nicaragua hasta Venezuela; "L. v. angelica", dende la mariña de Méxicu a Texas; "L. v. decolor", del oeste de andar colombianos al norte de Perú; "L. v. brasiliensis", na mayor parte de la Amazonia, al norte del ríu Amazones; y "L. v. decipiens", en gran parte del centru d'América del Sur.
En Panamá vive'l palombu titibú isleña ("Leptotila plumbeiceps batlyi"), especie reinal de la Isla Coiba.
El nome científicu de "Leptotila verreauxi" foi dáu n'honor al ornitólogu francés Jules Verreaux y al so hermanu, el naturalista francés Edouard Verreaux.
Reparar a lo llargo del territoriu nacional en zones montiegues y en zones urbanes.
Lesbia nuna
El colibrí colilargo menor, tamién llamáu colibrí coludo verde o cometa coliverde (Lesbia nuna), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes".
Vive nos montes húmedos y de monte del interior de Colombia, Ecuador, Venezuela y Perú.
Al igual que l'otru miembru del so xéneru, el "Lesbia victoriae" (colibrí colilargo mayor), la so traza física más representativu ye la so perllarga cola, que nel casu del colibrí colilargo menor, puede algamar en dellos exemplares los 13 cm de llargor, de los 15 a 17 cm que pueden llegar a midir en total los exemplares machos. Les femes tienen un tamañu menor (alredor de 11 cm) y una cola muncho más curtia (d'ente 4 a 6 cm de llargor)
Lesbia victoriae
El colibrí colilargo mayor, tamién llamáu colibrí coludo moráu o cometa colinegro (Lesbia victoriae), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes".
Mide ente 14 y 28 cm de llargor, de los cualos más de la metá correspuenden a la so cola, que puede llegar a algamar en dellos exemplares, los 18 cm de llargor, siendo la traza más característica y distintivu de los machos d'esta especie. Tien un picu curtiu y llixeramente curvado, el so plumaxe ye d'un color verde metálicu, coles puntes de les nales de color y la cola de color negru. EL SO pesu bazcuya ente los En xunto mide en redol a los 5,2 gr.
Vive nos montes húmedos y de monte del interior de Colombia, Ecuador y Perú.
Leucippus baeri
El colibrí de Baltes (Leucippus baeri) ye una especie d'ave na familia Trochilidae.
Alcuéntrase-y en Ecuador y Perú. Los sos hábitats naturales son los montes secos subtropicales o tropicales y les zones arbustives seques.
Leucippus chlorocercus
El colibrí blanquioliva, tamién llamáu colibrí blancu oliva o colibrí motudu (Leucippus chlorocercus), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes".
Mide alredor de 10 cm de llargor y pesa en redol a los 6 gr. El so plumaxe ye de color verde metálicu nel so parte cimeru y tien una macha blanca detrás del güeyu. El so parte inferior ye ablancazada, con un puntiáu de color verde oliva nel pescuezu. La cola ye verde, con llurdios de color gris nel estremu de les sos plumes esteriores.
Leucippus fallax
El colibrí ante o colibrí anteado (Leucippus fallax) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae. Esta ave alcuéntrase en Colombia, Guayana Francesa y Venezuela. Lleguen a midir 11,5 cm con un pesu promediu de 6,5 g
Habita principalmente en tipos de vexetación xerófila, como montes secos, carbaes y manglares allugaos en zones subtropicales o tropicales.
Leucippus hypostictus
EL colibrí motudu, llamáu tamién colibrí multipunteado o colibrí grande oliva (Leucippus hypostictus), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes".
Vive nes estribaciones de la cordal de los Andes, en Ecuador, Perú y Bolivia, hasta'l noroeste d'Arxentina. El so hábitat son los montes húmedos tropicales y subtropicales y los montes de monte.
Leucippus taczanowskii
El colibrí de Taczanowski, tamién llamáu colibrí blancu doráu (Leucippus taczanowskii), ye una especie d'ave na familia Trochilidae.
Esta especie de colibrí habita nel norte de Perú, con dellos avistamientos non confirmaos nel estremu sur de Ecuador.
Los sos hábitats naturales son los montes secos subtropicales o tropicales y les zones arbustives seques.
Leucocarbo atriceps
El mabea imperial (Leucocarbo atriceps o "Phalacrocorax atriceps") ye una especie d'ave suliforme de la familia Phalacrocoracidae que puebla les mariñes antártices, y l'estremu sur de la Patagonia.
Conócense dos subespecies de "Leucocarbo atriceps":
Delles autoridaes consideren que la mabea antártica ("Leucocarbo bransfieldensis"), mabea geórgico ("Leucocarbo georgianus"), según "Leucocarbo nivalis", "Leucocarbo melanogenis" y "Leucocarbo purpurascens", son caúna especies estremaes, sicasí dellos espertos envaloren que toes son subespecies de "L. atriceps". En contraste, dalgunos reconocen dos especies: "L. atriceps" con subespecies "L. a. bransfieldensis", "L. a. nivalis" y "L. a. georgianus"; y "L. albiventer" con subespecies "L. a. melanogenis" y "L. a. purpurascens". Tamién se suxurió que s'estremen tres especies: "L. atriceps", incluyida la subespecies "L. a. albiventer"; "L. georgianus", coles subespecies "L. g. bransfieldensis" y "L. g. nivalis"; y "L. melanogenis" coles subespecies "L. m. purpurascens" y posiblemente "L. m. verrucosus", anguaño reconocida como especie estremada, "Leucocarbo verrucosus'.
Mide ente 70 y 78 cm de llargor y pesa ente 1,8 y 3,5 kg. Los machos son más grandes que les femes. Ta dotáu de brilloses plumes negres que cubren la mayor parte del so cuerpu, col pescuezu y el banduyu blancos. Tien alredor de los sos güeyos, piel d'un tonu azul distintivu; presenta una pería nasal de color mariellu anaranxáu. Les pates son rosadas. Mientres la temporada reproductiva presenta un penachu eréctil negru del qu'escarez en dómina non reproductiva, cuando tien una área opaca la cara.
Aliméntase de pequeños pexes bentónicos, crustáceos, poliquetos, gasterópodos y pulpos. Prefieren los pexes, especialmente "Engraulis anchoita", ente que, "L. nivalis" aliméntase principalmente de pexes y poliquetos. La fondura media de bucéu pa les poblaciones d'América del Sur ye de cerca de 25 m, ente que pa "L. nivalis" ye de 5 m a 60 m. La mayoría de l'alimentación llevar a cabu nes rexones costeres, pero en América del Sur viaxa a cierta distancia de la vera pa pescar.
Ye una especie monógama. Añera en colonies, dacuando compartíes con otres especies aves marines. La fema pon hasta 5 güevos (polo xeneral 2 o 3), ente un nial d'algues y campera, pegaos con folla y escrementos. Los güevos eclosionen nunos cinco selmanes, en siendo guariaos por dambos padres.
Leucocarbo bransfieldensis
El mabea antártica (Leucocarbo bransfieldensis) ye una especie d'ave suliforme de la familia Phalacrocoracidae que vive na península antártica y nes islles Shetland del Sur. Dellos espertos considerar una subespecie de la mabea imperial ("L. atriceps"), siendo la so apariencia casi idéntica.
Leucocarbo georgianus
El mabea geórgico (Leucocarbo georgianus) ye un taxón d'ave suliforme de la familia Phalacrocoracidae el cual ye xeneralmente allugáu a nivel de especie. La so posición sistemática ye complexa, pos yera incluyíu nel xéneru "Phalacrocorax", según tamién-y lo consideraba namái como una subespecie de la mabea imperial "Leucocarbo atriceps" (= "Phalacrocorax atriceps"), qu'habita nos llagos, mariñes, ya islles de la Patagonia nel sur del conu sur de América del Sur. 
La mabea geórgico habita les mariñes y agües qu'arrodien dalgunes de les islles del Atlánticu sur: les isla Aurora, les Georgias del Sur, los peñones Clerke, les Sándwich del Sur, y dalgunes islles antártiques y subantárticas como les Orcadas del Sur.
Al igual que toles especies de la familia, pero a diferencia de la mayoría de les aves acuátiques, les plumes de la mabea geórgico nun son dafechu impermeables, polo que al moyase, éstes fáen-y aumentar de pesu, lo que-yos dexa fundir se más y buciar con facilidá. Una vegada en tierra, estienden les nales pa ensugales. Amás, regulen el volume de los sos sacos aéreos.
La mabea geórgico aliméntense principalmente de peces que prinden so l'agua. Impúlsense principalmente coles pates y pueden somorguiase mientres más d'un minutu, algamando una fondura d'unos 10 m. Habiten n'agües marines cercanes a les mariñes. Nidifican en colonies.
Leucochloris albicollis
El picaflor gargüelu blancu o colibrí gargantilla (Leucochloris albicollis) ye una especie de colibrí de la familia Trochilidae. Ye l'únicu miembru del xéneru Leucochloris. 
Alcuéntrase nel nordés d'Arxentina, sur-esti de Brasil, Paraguái y Uruguái.
Alcuéntrase en montes, sotobosques, parques y xardines. Polo xeneral ye común, y polo tanto considerar d'esmolición menor según BirdLife International.
Leucopternis albicollis
El busardo blancu (Leucopternis albicollis) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae que les sos poblaciones estender dende Méxicu a la Amazonía Peruana y el Brasil.
==Subespecies conocen cuatro subespecies de "Leucopternis albicollis":
Leucopternis kuhli
El busardo cejiblanco o gavilán de cabeza negra (Leucopternis kuhli) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae.
Ye endémica de la cuenca del Amazones, nel oriente de Perú, Bolivia y el norte de Brasil.
El so hábitat natural son los montes húmedos de tierres baxes.
Leucopternis melanops
El busardo carinegro o gavilán carinegro (Leucopternis melanops) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae que vive nel norte de América del Sur. Habita na cuenca del Amazones. Ta cercanamente emparentáu col busardo cejiblanco.
El busardo carinegro mide ente 37 y 42 cm de llargu. Les femes son daqué mayores que los machos (elles pesen ente 329 y 380 g frente a los 297 y 317 g d'ellos). El plumaxe de la so cabeza y cuerpu ye de color blancu. Les sos nales y cola son negres, con llixeru motudu blancu nes nales y una franxa blanca en metá de la cola. Travesando los sos güeyos presenta un llurdiu negru a manera de antifaz, que-y da'l so nome común. Tien un aspeutu bien similar al busardo blancu anque en versión amenorgada, con antifaz negru y les pates anaranxaes.
Leucosarcia melanoleuca
La palombu wonga (Leucosarcia melanoleuca) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae autóctona de les selves y montes d'ocalitos de Australia. Ye la única representante de la so xéneru Leucosarcia. Nun se conocen subespecies.
Lewinia pectoralis
El rascón pectoral (Lewinia pectoralis) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae. Alcuéntrase en Australia, la isla de Flores y Nueva Guinea. El so hábitat natural ye'l monte tropical húmedu.
Tien ocho subespecies descrites:
p. exsul" (Hartert, 1898) – isla de Flores, Wallacea.
p. mayri" (Hartert, 1930) – montes Arfak
p. clelandi" (Mathews, 1911) – suroeste de Australia (extinto).
Lissotis hartlaubii
El sisón ventrinegro de Hartlaub (Lissotis hartlaubii) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Otididae. Ye una ave esteparia autóctona del este d'África (del este de Sudán a Etiopía, Somalia, nordés de Uganda y norte de Tanzania); nun se conocen subespecies.
Lissotis melanogaster
El sisón ventrinegro común (Lissotis melanogaster) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Otididae que vive nel África subsaḥariana. Dellos taxónomos asitiar nel xéneru "Eupodotis".
El sisón ventrinegro mide ente 58 y 65 cm de llargu. El picu y les pates son amarellentaos. Les partes inferiores del machu son de color negru y les cimeres tienen fondu negru y pardu con vetes ocres y crema. Tienen un pescuezu llargo y estrecho de color ocre con una llinia frontera negra que se xune col pechu negru. Les plumes de la cola son ocres con cuatro o cinco llistes pardes. Cuando esplega les nales amueses el so parte cimeru blanques con un triángulu pardu motudu. Les plumes de vuelu tienen les puntes negres con esceición de les secundaries esteriores.
Les femes son d'un color ocre con llixos escuros nel llombu y con un patrón de fines vetes en pescuezu y pechu. Los xuveniles son de colores apagaos y más escuros que les femes, col pileu gris escuru y motes crema nes nales. Estrémase del sisón ventrinegro de Hartlaub pola coloración del pescuezu y obispillo de dambos sexos, y el cazu y lorum blancu del machu.
Alcuéntrase llargamente distribuyida peles zones arbolasdas y yerbazales abiertos del África subsaḥariana. Prefier llugares con mayor pluviosidá qu'el sisón ventrinegro de Hartlaub y en munches aves solo alcuéntrase tres les agües.
Lophoceros alboterminatus
El toco coronáu (Lophoceros alboterminatus) ye una especie d'ave bucerotiforme de la familia Bucerotidae que puebla les sabanes africanes dende Etiopía hasta Angola y Sudáfrica.
Lophoceros bradfieldi
El toco de Bradfield (Lophoceros bradfieldi) ye una especie d'ave bucerotiforme de la familia Bucerotidae. 
Ye una ave de porte medianu que mide de 50 a 57 cm de llargu, ye característicu'l so envés y nales negres y el so banduyu blancu. Les puntes de les nales de la so llarga cola son blanques. Les femes son mas pequeñes que los machos y pueden ser reconocíes pola piel turquesa na so cara. Los güeyos son mariellos y el picu coloráu. El picu ye llargu y nun tener casque.
Ye nativa de África Austral. Ye residente de los montes de mopane y campos de parrotales espinosos del nordés de Namibia (especialmente'l pandu Waterberg), el norte de Botsuana, el sur de Angola y l'este de Zimbabue. Aliméntase de frutos, insectos grandes, nueces y pequeños reptiles.
Lophoceros camurus
El toco pardu (Lophoceros camurus) ye una especie d'ave bucerotiforme de la familia Bucerotidae.
Alcuéntrase n'Angola, Benín, Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Gabón, Ghana, Guinea, Liberia, Nixeria, Sierra Lleona, Sudán del Sur y Uganda.
Lophoceros fasciatus
El toco blanquinegru (Lophoceros fasciatus) ye una especie d'ave bucerotiforme de la familia Bucerotidae afecha a los medios selváticos africanos; estender dende Senegal y Golfu de Guinea hasta Angola y Uganda.
Lophoceros hemprichii
El toco abisinio (Lophoceros hemprichii) ye una especie d'ave bucerotiforme de la familia Bucerotidae.
Alcuéntrase en Djibouti, Eritrea, Etiopía, Kenia, Somalia, Sudán del Sur y Uganda.
Lophoceros nasutus
El toco piquinegro (Lophoceros nasutus) ye una especie d'ave bucerotiforme de la familia Bucerotidae, llargamente distribuyida poles sabanes del África subsaḥariana y del suroeste de Arabia.
Lophoceros pallidirostris
El toco piquiclaro (Lophoceros pallidirostris) ye una especie d'ave bucerotiforme de la familia Bucerotidae.
Alcuéntrase n'Angola, República Democrática d'El Congu, Kenia, Malaui, Mozambique, Tanzania, y Zambia.
Lophoictinia isura
El bilanu colicuadrado (Lophoictinia isura) ye una especie d'ave accipitriforme monotípica que pertenez a la familia Accipitridae. Ye reinal de Australia.
Lopholaimus antarcticus
La palombu de penachu, palombu bicrestada, palombu de rodete o palombu topknot (Lopholaimus antarcticus), ye un ave nativa de Australia.
N'ocasiones se la llapada palombu antárticu
por cuenta de la so nomenclatura binomial, pero esti nome nun tendría d'emplegar se pa "Lopholaimus" porque la Antártida nun ye'l so hábitat, y porque esi nome yá ye usáu pa palombos del xéneru "Chionis", por casu "Chionis alba", natives de la Antártida.
Ye una palombu de gran tamañu, mide de 40 a 46 centímetros de llargor. Tien color gris claro nel pechu y la cabeza, gris escuru nes nales y una cola de color negru cayuela, travesada per una banda de color gris claru. El picu ye de color pardu acoloratáu. Tien un notable puexu, rodete o penachu de plumes na so cabeza qu'empieza nel picu con color gris y cuerre escontra tras a midida que va aumentando de tamañu y tomando un color pardu acoloratáu al llegar a la parte posterior de la cabeza y pescuezu. Nes aves nueves el penachu ye más senciellu, de color pardu. La banda tresversal de color claru de la cola ta menos definida nes aves inmadures.
El palombu de penachu alcuéntrase davezu en bandaes de centenares d'individuos. Tien gran capacidá de vuelu y puede trátela sobre selves y valles, anque tamién frecuenta montes y montes de palmeres, ficus y eucaliptus. Ye una ave dafechu arbórea. Davezu aliméntase de frutos, bebe l'agua de les gotes d'agua que queden nos árboles, y acostuma folgar na parte alta de les copes. Namái en contaes ocasiones baxen a campu abierto pa buscar comida. Puede atopá-yles na península del Cabu York (Cape York) en Queensland, y en Nueva Gales del Sur, cerca de la mariña; anque tamién fueron vistes bien al sur como en Tasmania o nos llagos de Gippsland en Victoria, en relación cola presencia d'alimentu. Atopáronse siempres en gran cantidá en zones selváticas, pero lamentablemente el so númberu ta en descensu por cuenta de la continua deforestación. El palombu de penachu ye una especie protexida n'Australia.
El palombu de penachu escasamente faise escuchar, porque gorgea un nidiu arrullu. Sicasí, suelen engarrar ente sigo, y cuando lo faen emiten un gritíu curtiu paecencia al d'un gochu.
La reproducción asocede ente xunetu y xineru, cuando constrúin el so nial na parte alta de les copes de los árboles. Armar con ramines llargues y sueltes, y nél depositen un güevu grande y llevemente brilloso.
Lophornis adorabilis
La coqueta crestiblanca, llamada tamién coqueta de cresta blanca o coqueta adorable (Lophornis adorabilis) ye una especie d'ave na familia Trochilidae.
Los sos hábitats naturales son los montes húmedos baxos subtropicales o tropicales y los montes bien degradaos.
Lophornis chalybeus
La coqueta verde (Lophornis chalybeus) ye una especie d'ave apodiforme perteneciente a la familia Trochilidae que vive en Suramérica.
Alcuéntrase nel sudoreste de Suramérica, na cuenca del Amazones, en Brasil, Colombia, Venezuela, Ecuador y Perú. En Bolivia, y con una población en Arxentina. El so hábitat natural son los montes húmedos de les tierres baxes subtropicales o tropicales y los antiguos montes degradaos, a un altor de percima de los 1000 metros.
Lophornis delattrei
La coqueta crestirrufa o coqueta crestirrojiza (Lophornis delattrei) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae, que s'atopa en Bolivia, Colombia, Costa Rica, Ecuador, Panamá y el Perú.
Vive en llugares abiertos con parrotales, cerca de carreteres y llugares poblaos y nos cantos del monte, ente los 600 y 2.000 m de altitú.
Mide 6,9 cm de llargor. Presenta dimorfismu sexual. El machu presenta una cresta grande, con múltiples antenes terminaes en punta, de color anaranxáu ablondu. El so plumaxe ye de color verde morenura, col gargüelu verde iridiscente con una pequeña guedeya blanca debaxo; cola ablonda. La fema escarez de cresta y tien corona, gargüelu y lladrales de color canela; el obispillo presenta una banda blanca; el banduyu verde matices amorenaos o acanelaos; la cola ablonda tien una banda subterminal negra.
Lophornis helenae
La coqueta crestinegra (Lophornis helenae) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae que vive en América Central. Nun tien subespecies reconocíes.
La coqueta crestinegra ye nativa de Belize, Guatemala, Hondures, el sur de Méxicu y Nicaragua. Los sos hábitats naturales son les selves húmedes tropicales.
Lophornis magnificus
La coqueta magnífica (Lophornis magnificus) ye una especie d'ave apodiforme perteneciente la familia colibríes. Ye reinal de los montes de tierres baxes húmedes tropicales y subtropicales del sur de Brasil. Foi descrita per primer vegada nel sieglu XIX cerca de Ríu de Janeiro
Mide en promediu 6,8 cm de llargor. El so picu ye rectu, de color rosado anque la punta ye más escura. Ye polo xeneral d'un color verde brillosu anque na zona del obispillo les plumes son blanques. Na cabeza apaez un penachu de plumes color castañu acoloratáu a anaranxáu; nel gargüelu presenta plumes blanques enllordiaes de verde nel estremu. La cola ye de color similar al del penachu, anque les centrales son de color verde. Les femes tienen un plumaxe más crípticu y escarecen de la ornamentación de los machos, que mientres el cortexu erizan les plumes del penachu y del pechu pa llamar l'atención de les femes.
Viven nos cantos de los montes y en montes de ribera. El so nial ye una pequeña copa formada por pajitas, líquenes, mofos y telarañes. Aliméntase de néctar de flores.
Lophornis ornatus
La coqueta afatada o coqueta abanico canela (Lophornis ornatus) ye una especie d'ave apodiforme de la familia de los colibríes que vive nel norte de Suramérica.
La coqueta afatada mide de 6,8 a 7 cm de llargu y pesa ente 2,3 y 2,8 g. El machu ye bastante llamativu. Ye principalmente de color verde brillante con una cresta acoloratada y una banda horizontal blanca nel obispillo que puede trate mientres el vuelu. Afaten los llaterales del so pescuezu llargues plumes de color canela con llixos negros y la so cola ye de color bronce. Les femes escarecen de cresta y les plumes llargues del pueblu. Tienen les partes cimeres principalmente verdes y les inferiores de color canela, cola cola amorenada. Los machos inmaduros paecer a les femes anque col gargüelu ablancazáu con llixos escuros.
La coqueta afatada cría nel este de Venezuela, Guyana, el norte de Brasil y islla Trinidá. Esta especie prefier los espacios abiertos y puede atopase en plantíos y xardinos.
Aliméntase de néctar de flores ya insectos. 
La fema de coqueta afatada pon dos güevos nun pequeñu nial en forma de concu asitiáu nuna caña d'un árbol.
Lophornis pavoninus
La coqueta pavonina (Lophornis pavoninus), tamién denominada coqueta de los tepuis y coqueta abanico verde, ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae que vive nel norte de Suramérica.
Atopar nes selves de les rexones montascoses del sur de Venezuela y zones aledañas de Guyana y Brasil.
Lophornis stictolophus
La coqueta coronada (Lophornis stictolophus) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Trochilidae, que s'atopa en Colombia, Ecuador, Perú y Venezuela.
Monte caducifoliu, carbes, rastroxos y árees arbolaes semiáridas, per debaxo de 1.300 m de altitú.
La coqueta coronada mide 6,9 cm de llargor. Presenta dimorfismu sexual. El machu tien una cresta grande, amplia, roma y trupa de color ablondu anaranxáu coles puntes corites. El so plumaxe ye de color verde morenura, col gargüelu verde iridiscente con una pequeña guedeya blanca debaxo; y la cola ablonda. La fema escarez de cresta y tien corona color canela; el gargüelu blancuciu con munchos puntos ablondos y dellos negros; el banduyu ye color canela.
Lophostrix cristata
El búho corniblanco (Lophostrix cristata), tamién conocíu como búho cuernu blancu, ye una especie d'ave estrixiforme de la familia Strigidae. Ye la única especie del xéneru monotípicu "Lophostrix". Ye un búho de tamañu medianu a grande qu'habita los montes de América Central y América del Sur. Los búhos son les aves de la nueche y los sos cuerpos tán afechos al so vezos nocherniegos; utilicen los sos agudos sentíos, especialmente la so vista y el discu facial de plumes, qu'actúa como radar, pa prindar preses y detectar enemigos na escuridá.
Algama un tamañu de 40 cm y estrémase poles sos llargues "ceyes" blanques que s'estienden dende'l centru de la cara hasta los penachos de la "orjeas". El plumaxe ye de color marrón, la parte trasera ye muncho más escura. El banduyu y el pechu tienen llurdios de color marrón escuru. La cara ye de color marrón escuru.
Ye nativu de Belice, Bolivia, Brasil, Colombia, Costa Rica, Ecuador, El Salvador, Guyana Francesa, Guatemala, Guyana, Hondures, Méxicu, Nicaragua, Panamá, Perú, Surinam, y Venezuela.
El so hábitat natural son los montes húmedos subtropicales o tropicales de tierres baxes y montes húmedos subtropicales o tropicales de monte.
Reconozse 3 subespecies:
Lophotis gindiana
El sisón moñudo etíope (Lophotis gindiana) ye una especie d'ave otidiforme de la familia Otididae que vive en África oriental.
Alcuéntrase n'Etiopía suroriental, Djibouti, Kenia, Somalia, sureste de Sudán del Sur, Tanzania y nordeste d'Uganda.
Lophotis ruficrista
El sisón moñudo austral (Lophotis ruficrista) ye una especie d'ave gruiforme de la familia Otididae que vive nel sur d'África. 
Alcuéntrase n'Angola, Botsuana, Mozambique, Namibia, Sudáfrica, Suazilandia, Zambia y Zimbabue.
Lophotis savilei
El sisón moñudo saheliano (Lophotis savilei) ye una especie d'ave otidiforme de la familia Otididae nativa del África subsaḥariana.
Puede atopara a lo llargo del Sahel distribuyíu por: Burkina Faso, Camerún, Chad, Costa de Marfil, Gambia, Malí, Mauritania, Níxer, Nixeria, Senegal y Sudán.
Lophotriorchis kienerii
El águila-azor ventrirroja (Lophotriorchis kienerii) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae estendíu pol Sudeste asiáticu dende la India y Sri Lanka hasta Indonesia y Filipines.
== Subespecies conocen dos subespecies de "Lophotriorchis kienerii":
Lurocalis semitorquatus
El añapero colicorto (Lurocalis semitorquatus), tamién conocíu como añapero castañu (en Arxentina y Paraguái), o pucuyo colicorto (en Hondures), ye una especie d'ave caprimulgiforme perteneciente a la familia de los caprimúlgidos ("Caprimulgidae"), y que de la mesma compon xuntu col añapero ventrirrufo ("Lurocalis rufiventris") el xéneru "Lurocalis".
El añapero colicorto compon xuntu col añapero ventrirrufo ("Lurocalis rufiventris") el xéneru "Lurocalis", que de la mesma pertenez a la familia de los caprimúlgidos, qu'entiende a aves caprimulgiformes distribuyíes alredor del mundu.
La especie "Lurocalis semitorquatus" ye reinal del neotrópicu y describióse per primer vegada en 1789 por Johann Friedrich Gmelin na ciudá de Cayena, sol nome de "Caprimulgus semitorquatus". D'antiguo, considerar al añapero colicorto idénticu al añapero ventrirrufo ("Lurocalis rufiventris"), col cual esta estrechamente rellacionáu.
La palabra "Lurocalis" del so nome científicu deriva de los raigaños griegos "oura" = cola y "kolos" = menguada o ensin desenvolver, ente que la palabra "semitorquatus" provién del llatín "semi" = mediu y "torquatus" = con collar.
La especie "Lurocalis semitorquatus" cuenta con cinco subespecies, dientro de les cualos atópense:
De cutiu, la subespecie "Lurocalis semitorquatus nattereri" ye considerada como una especie distinta por cuenta de presuntos cambeos na parte inferior del plumaxe, pero estos cambeos nun son constantes y apaecen en determinaos individuos. Amás, la vocalización de la subespecie "Lurocalis semitorquatus nattereri" nun varia con al respective de la de les otres subespecies. Per otra parte, les subespecies "Lurocalis semitorquatus noctivagus" y "Lurocalis semitorquatus stonei" son usualmente clasificaes como una mesma subespecie por cuenta de que nun presenten grandes diferencies.
Ye nativu d'Arxentina, Belice, Bolivia, Brasil, Colombia, Costa Rica, Ecuador, Guatemala, Guyana, Guyana Francesa, Hondures, Méxicu, Nicaragua, Panamá, Paraguái, Perú, Suriname, Trinidá y Tobago, y Venezuela. El so hábitat natural son los montes húmedos subtropicales o tropicales de tierres baxes y banzaos subtropicales o tropicales.
Lybius bidentatus
El barbudu bidentado o barbudu de doble dentame ("Lybius bidentatus") ye una especie d'ave de la familia de los barbudos africanos (Lybiidae). Alcuéntrase n'Angola, Benín, Burundi, Camerún, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Etiopía, Gabón, Ghana, Guinea, Guinea-Bisáu, Kenia, Liberia, Malí, Nixeria, Ruanda, Sierra Lleona, Sudán, Tanzania, Togu y Uganda.
[[Categoría:Lybius
Lybius dubius
El barbudu pechirrojo ("Lybius dubius") ye una especie d'ave de la familia barbudos africanos (Lybiidae). Reproducir na zona oeste d'África.
Ye una especie arbórea de xardinos y campos montiegos, que s'alimenta de frutes, anque les críes alimentar de insectos.
Mide 26 cm de llargor. D'aspeutu regordetu, tien pescuezu curtiu, cabeza grande y cola curtia. La corona, la nuca, l'envés, una banda nel pechu y la cola son negros. El gargüelu y el banduyu son de color coloráu. La zona circumocular ye mariella. La grupa ye blanca. El picu ye grande, gruesu y amarellentáu con un conxuntu bien desenvueltu y vultable de goches negres na so base.
Añera nun buecu d'un árbol y la fema pon 2 güevos blancos. Forma grupos sociales de 4 a 5 pareyes que duermen xuntes nun cuévanu d'un árbol.
Lybius guifsobalito
El barbudu guifsobalito o barbudu de picu negru ("Lybius guifsobalito") ye una especie d'ave de la familia de los barbudos africanos (Lybiidae). Alcuéntrase en Camerún, República Democrática d'El Congu, Eritrea, Etiopía, Kenia, Sudán, Tanzania, y Uganda.
Lybius leucocephalus
El barbudu cabeciblanco o barbudu de cabeza blanca ("Lybius leucocephalus") ye una especie d'ave piciforme de la familia de los barbudos africanos (Lybiidae). Alcuéntrase n'Angola, Camerún, República Centroafricana, Chad, República Democrática d'El Congu, Kenia, Nixeria, Sudán, Tanzania, y Uganda.
Lybius macclounii
El barbudu de frentirrojo oriental ("Lybius minor") ye una especie d'ave de la familia de los barbudos africanos (Lybiidae). Alcuéntrase en Angola, Burundi, República Democrática d'El Congu, Malaui, Tanzania, y Zambia.
Lybius melanopterus
El barbudu pechirrojo ("Lybius melanopterus") ye una especie d'ave de la familia de los barbudos africanos (Lybiidae). Alcuéntrase en Kenia, Malaui, Mozambique, Somalia y Tanzania.
Lybius minor
El barbudu de frentirrojo occidental ("Lybius minor") ye una especie d'ave de la familia de los barbudos africanos (Lybiidae). Alcuéntrase en Angola, El Congu, República Democrática d'El Congu, Gabón.
Lybius rolleti
El barbudu pechinegro (Lybius rolleti) ye una especie d'ave piciforme de la familia de los barbudos africanos ("Lybiidae"). Alcuéntrase en República Centroafricana, Chad, Sudán, Sudán del Sur y Uganda.
Lybius torquatus
El barbudu encollaráu (Lybius torquatus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Lybiidae que vive nel África subsaḥariana.
Alcuéntrase n'Angola, Botsuana, Burundi, Kenia, Lesothu, Malaui, Mozambique, Namibia, República Democrática d'El Congu, Ruanda, Sudáfrica, Suazilandia, Tanzania, Uganda, Zambia y Zimbabue.
Lybius undatus
El barbudu etíope (Lybius undatus) ye una especie d'ave piciforme perteneciente a la familia Lybiidae.
Alcuéntrase en Eritrea y Etiopía, ente los 300 y 2400 metros d'altitú. Alimentar d'insectos (escarabayos) y figos.
Lybius vieilloti
El barbudu sangrante o barbudu de Vieillot (Lybius vieilloti) ye una especie d'ave piciforme de la familia Lybiidae qu'habita n'África.
El barbudu de Vieillot ye una ave sedentaria que vive n'África nel estremu sur del desiertu del Sáhara, dende Senegal hasta Etiopía.
Alimentar d'insectos y frutes, especialmente figos.
Tien el tamañu d'un gorrión común, aprosimao 15 cm de llargor. Ye un páxaru gordosu, con pescuezu curtiu, cabeza grande y cola curtia.
Lyncornis macrotis
El chotacabras oreyudu (Lyncornis macrotis) ye una especie d'ave caprimulgiforme de la familia Caprimulgidae que vive nel sur d'Asia. 
Mide unos 41 cm de llargu y pesa alredor de 150 gramos. Caracterizar por tener dos pequeños penachos nos llaterales de la parte posterior de la cabeza a manera d'oreyes, como los búhos, que-y dan a la so cara cierta aspeutu de coneyucu, debíu amás a los sos grandes güeyos escuros, y que'l so anchu y curtiu picu curvado escontra baxo ta parcialmente ocultu poles plumes que lo arredolen. El so plumaxe ye principalmente pardu con un finu llistáu más claru, anque'l so pileu, llombu y banduyu y lladrales son de color ocre abuxáu. Amás tienen una llista ablancazada alredor del pescuezu a manera de collar.
Alcuéntrase principalmente l'el sudeste asiáticu, anque tamién esisten poblaciones nel sur de la India, nos Ghats Occidentales, amás del estremu nororiental del país. Amás distribúyese por Bangladex, Indonesia, Laos, Malasia, Myanmar, Filipines, Tailandia y Vietnam. El so hábitat natural son los montes húmedos tropicales y subtropicales.
Como los demás chotacabras tán activos al anochecer y la nueche. Les sos llamaes son característiques y consisten nun agudu "tsiik" siguíu d'una posa y un berru doble de tipu "ba-haaww".
El nial ye un fuexu someru escaváu nel suelu onde ponen un solu güevu. Los pitucos camuflar cola foyarasca que los arrodia.
Hai delles poblaciones estremaes como subespecies:
Lyncornis temminckii
El chotacabras de Temminck (Lyncornis temminckii) ye una especie d'ave caprimulgiforme de la familia Caprimulgidae que vive nel sudeste asiáticu.
Alcuéntrase nel sur de la península malaya, Sumatra, Borneo y les islles menores aledañas, distribuyíu por Brunéi, Indonesia, Malasia, Singapur y Tailandia. El so hábitat natural son les selves húmedes tropicales.
Macheiramphus alcinus
El bilanu murcielaguero (Macheiramphus alcinus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae. Ye nativu del África subsaḥariana, el sur d'Asia y Nueva Guinea. Ye la única especie de la so xéneru.
"M. alcinus" ye un ave de presa delgada, de tamañu mediu, polo xeneral unos 45 cm de llargu. Tien nales llargues y una figura asemeyada a la d'un ferre. Los adultos son de color marrón escuru o negru, con un llurdiu blancu nel gargüelu y el pechu. Tienen una raya blanca percima y debaxo de cada güeyu. Los exemplares nuevos tienen un plumaxe de color marrón motudu y tienen más plumes blanques que los adultos.
El bilanu murcielaguero ye crepuscular y suel cazar al escurecer. Aliméntase principalmente d'esperteyos, anque la so dieta tamién inclúi aves pequeños y insectos. Caza les sos preses nel vuelu, escorriéndoles a alta velocidá. Alredor del 49% de les sos caceríes tienen ésitu.
La so área de distribución estender pol África subsaḥariana, y del sur d'Asia hasta la isla de Nueva Guinea.
Puede vivir en gran variedá de hábitats, dende selves tropicales hasta zones semiáridas, pero rique d'espacios abiertos pa poder cazar.
Reconócense tres subespecies, incluyendo la subespecie tipu:
Macronectes giganteus
El abanto marín antárticu (Macronectes giganteus), tamién conocíu como petrel xigante antárticu o petrel xigante común, ye un ave de la familia Procellariidae qu'habita una distribución natural bien estensa, entendiendo tolos mares del Hemisferiu Sur, dende les mariñes de la Antártida hasta'l trópicu de Capricornio. Ye del tamañu d'un albatros, teniendo en vuelu un aspeutu daqué gorrumbu. A diferencia d'otros petreles, que sobre'l suelu abasnen sobre les sos pates recoyíes, ye abondo axilosa en tierra. Aliméntase principalmente d'animales marinos anque tamién come carroña en tierra o caza aves marines más pequeñes. Les colonies de cría tán asitiaes n'islles o na mariña.
Ver a gran distancia de les mariñes. Ye una de les variedaes más amplies de los petreles.
Los petreles caracterizar pol so vuelu rasante. D'ente los petreles el abanto marín ye'l de mayor valumbu. De llargor algama casi un metro y les nales llogren una estensión que devasen los dos metros.
En diferencia de los sos parientes, la mayoría de los otros petreles y los tubinares polo xeneral, esta ave amás d'alimentase de pexes y calamares, come carroña. Tamién ataca los niales d'otres aves, incluyendo a los pingüinos, otros petreles y albatros.
Macropsalis forcipata
El chotacabras coludo (Macropsalis forcipata), tamién denomináu atajacaminos coludo grande (en Arxentina), dormilón tijereta o bacurau-tesoura-xigante (en portugués, en Brasil), ye una especie d'ave caprimulgiforme de la familia Caprimulgidae que vive en Suramérica. Ye la única especie del xéneru monotípicu Macropsalis.
El machu mide 80 cm y la fema 34 cm. Cola del machu bien llarga (3 vegaes el llargor del cuerpu) y furcada, y con cantu internu blancu. Cara clara con un parche coritu na mexella; collar nucal ablondu; corona y llombu cimeru escures enllordiaes d'ante. Partes dorsales escures y pocu oldeaes en escapulares; escapulares bordiaes de blancu anteado; cubiertes alares con cantos y ápices blancu-anteados; remeres corites barradas d'ante canelo; ancha banda ablancazada nel pechu. Na fema, timoneres esternes muncho más curties y barradas; cola furcada ensin timoneres centrales sobresalientes.
Atopar nos montes, principalmente de los altiplanos, nel sureste y sur de Brasil (Mines Gerais, Espirito Santu, Ríu de Janeiro, São Paulo, Paraná, Santa Catarina y Río Grande del Sur) y del nordés d'Arxentina (Misiones).
Habita en selves y montes, les sos escamplaes y cantos, rexones ondulaes y serranes, crecederes secundaries, árees suburbanes; ente 0 y 1800 msnm.
Aparte del vuelu de caza, vertical y retornando al orixe, executen vuelos ellaboraos de persecución ente machos, con producción de soníos graves, posiblemente causaos poles nales. Esos vuelos tantu asoceden na horizontal, en sobrevuelos siguíos dende un puntu, como en persecuciones verticales.
Ye puramente insectívoru. Parte nun vuelu curtiu pa prindar el insectu y posa darréu, xeneralmente nel mesmu llugar d'orixe. Ye un gran consumidor de caparines. Caza bien nel escuru. 
Consta que nidifica nel suelu nun cuévanu simple y que solo la fema curia de los güevos, en promediu 2  por postura. Dempués de la eclosión de los güevos, les críes pueden alloñar del nial, caminando pola foyarasca.
La especie "M. forcipata" describióse per primer vegada pol zoólogu alemán Christian Ludwig Nitzsch en 1840 sol nome científicu "Caprimulgus forcipatus"; localidad tipo «Brasil». 
El nome específicu "forcipata" tien prioridá sobre "creagra" según el South American Classification Committee (SAAC) 2007. Tamién sostienen "Macropsalis forcipata" Clements Checklist versión 6.8 y Zoonomen. Otres clasificaciones, como'l Comité Brasileñu de Rexistros Ornitolóxicos utilicen el nome "Hydropsalis forcipata", lo qu'asitia la especie como perteneciendo al xéneru "Hydropsalis".
Macropygia phasianella
La Tórtola cuquiellu parda, o Tórtola-cucu parda ("Macropygia phasianella") ye una especie d'ave columbiforme perteneciente a la familia Columbidae. Ye orixinaria de les zones montiegues de Australia. Consideróse una subespecie de "M.amboinensis".
Ye una ave que mide de 40 a 43 centímetros de llargu. El so plumaxe ye de color marrón acoloratáu. El machu suel tener reflexos de color rosa y verde nel pescuezu. Tien una cola bien llarga y nales curties. Aliméntase de bayes.
Alcuéntrase nel este de Australia dende Weipa y Aurukun nel norte de Queensland, a Bega en Nueva Gales del Sur, al sur y al oeste de Atherton y Toowoomba. En casu de falta d'alimentu, puede realizar salíes al norte de Nueva Guinea, Indonesia ya inclusive Filipines. Vive en montes y selves.
Vive en pareyes o en pequeños grupos. Vuela al traviés de distancies curties y ruidosamente. La temporada de apareamiento ye en primavera y branu. Fabrica un nial de cañes y enredaderes na forqueta o na parte cimera d'un árbol. Pon un solu güevu.
Malacoptila fulvogularis
El buco llistáu (Malacoptila fulvogularis), tamién denomináu buco negrilistado, bigotudu rayáu y bolio de cabeza negra, ye una especie d'ave galbuliforme de la familia Bucconidae que vive en Suramérica.
Mide 19 cm de llargor. El so plumaxe ye castañu escuru barrado con llínees clares. El gargüelu ye de color mariellu ante. Tien el picu coritu.
Atopar nos montes de monte de Bolivia, Colombia, Ecuador y Perú, ente los 500 y los 2.100 m d'altitú.
Malacoptila fusca
El buco pechiblanco (Malacoptila fusca), tamién denomináu bigotudu pechiblanco y bolio de pechu blancu, ye una especie d'ave galbuliforme de la familia Bucconidae que vive en Suramérica.
El buco pechiblanco mide alredor de 18 cm de llargu. Los sos partes cimeros son de color pardu chiscaes con múltiples llixos blancos, ente que les sos partes inferiores son ablancazaes veteadas en marrón. Presenta una banda horizontal blanca na parte cimera del pechu y un llurdiu blancu na base del picu. El so robustu picu ye de color naranxa y tien la punta curvada escontra baxo.
Malacoptila mystacalis
El buco bigotudu (Malacoptila mystacalis), tamién denomináu bigotudu canoxu y bolio de bigote, ye una especie d'ave piciforme de la familia Bucconidae que vive en Suramérica noroccidental.
Atopar nos montes húmedos de monte de Colombia y Venezuela. 
Malacoptila panamensis
El buco barbón (Malacoptila panamensis) ye una especie d'ave galbuliforme de la familia Bucconidae nativa de América del Sur y América Central. Tien 6 subespecies reconocíes.
La so área de distribución inclúi Méxicu, Guatemala, Belice, Hondures, Costa Rica, Nicaragua, Panamá, Colombia, Ecuador.
Habita los montes y les plantíos, especialmente los plantíos de cacáu, en tierres baxes y relieves hasta 1200 msnm. 
Son aves llargues, daqué trabaos, y de cabeza grande. Adultos son 18 cm de llargu y pesen 42 g en promediu. Tienen un picu grande, que la so base tien goches y un "bigote" blancu, en realidad penacho de plumes. 
El machu adultu tien l'envés y la cola de color pardu-claru con fina llurdios de color canela nes nales y la corona. La parte inferior ye canela-beige, con rayes más escures, y cada vegada más pálidu baxando'l cuerpu hasta volvese casi blancu na parte ventral. La fema tien el llombu d'un marrón más abuxao y rayes más escures na parte inferior, dándo-y un aspeutu con más contraste que'l machu.
Les aves nueves paecer a la fema, pero tienen rayes nel envés y franxes más estreches nes partes inferiores.
Al igual qu'otros bucos, esta especie caza dende una percha onde queda inmóvil enantes de llanzase a la captura de grandes insectos, arañes, y pequeñes xaronques y llagartos. Vuelve con preses a la perca y cutir enantes de consumiles. A pesar del so tamañu, esta especie ye malo d'estremar porque se caltién totalmente inmóvil na xamasca.
Añeren en lluriges d'un 15 a 55 cm de llargu, con un diámetru de 6 cm. La cámara de anidación ta llena de fueyes seques. La fema pon 2, raramente 3, güevos de color blancu brillante. Dambos sexos guaren los güevos y alimenten a les críes.
Hai 6 subespecies reconocíes:
Malacoptila ablonda
El buco cuellirrojo o bolio de pescuezu coloráu ("Malacoptila ablonda") ye una especie d'ave de la familia Bucconidae.
El so hábitat natural son los montes húmedos de tierres baxes del suroeste de la Amazonia. Alcuéntrase en Bolivia, Brasil y Perú. Anque la so población nun foi cuantificada, considérase abondo común.
Mide 18 cm de llargor. Picu coritu, escuru na punta con base gris; área loreal y aníu nucal color ferrugíneo brillante; pileu y llaos de la cabeza gris cayuela; el reesto de les partes cimeres color marrón con pintes corites y ablondes; mentón y garganta color castañu ablondu; presenta una banda blanca na parte cimera del pechu, col restu del pechu parduzu a castañal y el banduyu canela a blancuciu.
Aliméntase de artrópodos y pequeños vertebraos.
Constrúi'l nial nuna galería d'aprosimao 50 cm de fondura en ribayos o suelos accidentaos, con una cámara incubadora forrada con material vexetal secu. La fema pon 2 a 3 güevos blancos y brillosos.
Malacoptila semicincta
El bolio semiacollarado o buco mediocollar (Malacoptila semicincta), ye una especie d'ave de la familia Bucconidae.
El so hábitat natural son los montes húmedos baxos nes zones selváticas subtropicales o tropicales de Bolivia, Brasil, y Perú.
Malacoptila striata
El buco rayáu o bolio encollaráu (Malacoptila striata), ye una especie d'ave piciforme de la familia de los bucónidos (Bucconidae), reinal de Brasil. 
Ye reinal del sureste y este de Brasil, principalmente nos estaos de Maranhão, Badea, Mines Gerais y Santa Catarina. El so hábitat natural son los montes húmedos y montes montanos.
Mide aprosimao 20 cm de llargor. El plumaxe de les partes cimeres, la cabeza y el gargüelu son de color marrón foscu con estríes de color d'ocre y un llurdiu blancuciu en forma de coma nel mentón; na parte cimera del pechu presenta una franxa blanca, otra negra debaxo y otra anaranxada a ocre más embaxo; el restu de les partes inferiores son de color pardu buxu.
Aliméntase d'insectos y otros artrópodos pequeños. Sigue a les formigues guerreres y frecuentemente integra bandes mistes con otres especies d'aves.
Constrúi'l so nial cavando una galería en dalgún ribayu; asitia camuflaje vexetal na entrada y forma nel interior una cámara incubadora que forra con espigues y fueyes seques. La fema pon 2 o 3 güevos blancos y brillosos.
Mearnsia novaeguineae
EL andarón papú, tamién llamáu rabitojo de Nueva Guinea o andarón papúa (Mearnsia novaeguineae), ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae.
Ye un ave reinal de Nueva Guinea. Ye común en tola so área de distribución y el so estáu de caltenimientu calificóse como d'esmolición menor». Vive nuna gran variedá de redolaes, dende nes enllanaes costeres, hasta n'altitúes cimeres a los 500 m. Ye de pequeñu tamañu (apenes 11 cm de llargor) y tien una cola curtio y arrondao, de la qu'asomen pela so parte posterior los cañones de les sos plumes rectrices, que nun son visibles mientres el vuelu.
Aliméntase de pequeños insectos que prinda en vuelu. 
Megaceryle alcyon
El martín xigante norteamericanu (Megaceryle alcyon) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Cerylidae mesma de América del Norte, el Caribe, América Central y partir norte de Suramérica. 
Ye un páxaru robustu, de tamañu medianu que mide ente 28-35 cm de llargu, con un valumbu de 48 a 58 cm. Suelen pesar ente 140 y 170 g.
Tien una cabeza grande con una cresta de plumes. El so picu robusto y llargo ye de color negru con una base gris. Esta ave tien un dimorfismu sexual inversu, cola fema de colores más brillosos que'l machu. Dambos sexos tienen la cabeza azul cayuela, un pescuezu blancu, una banda azul nel pechu y les partes inferiores blanques. El llombu y les nales de son color gris, y les puntes de les plumes de color negru con pequeños puntos blancos. La fema tien una banda acoloratada na parte cimera del abdome que s'estiende polos lladrales. 
Los xuveniles d'esta especie son similares a los adultos, pero ambos sexos cunten con una banda acoloratada na parte cimera del abdome.
L'hábitat de cría de "M. alcyon" ta cerca de cuerpos d'agua continental o de mariñes na mayor parte de Canadá, Alaska y los Estaos Xuníos. Mientres l'iviernu migren del norte de la so área de distribución escontra'l sur de los Estaos Xuníos, Méxicu, Centroamérica, les Antilles y el norte de Suramérica. Mientres la migración pueden alloñar del continente americanu, y la especie foi rexistrada como un visitante accidental n'islles oceániques como Clarion, ya incidentalmente en Groenlandia, los Países Baxos, Portugal y el Reinu Xuníu.
"M. alcyon" ye una ave diurna que pesca dende una talaya nun árbol, poste o otru "puntu d'observación" cerca de l'agua, enantes de somorguiase pa prindar principalmente pexes, anque s'alimenta tamién d'anfibios, pequeños crustáceos, insectos, pequeños mamíferos y reptiles.
Añera nun túnel escaváu por dambos sexos na vera d'un ríu. Estos túneles de cutiu son escavaos pindiu cuesta arriba, posiblemente pa evitar que los pitucos afogar na eventualidá d'hinchentes y que puedan sobrevivir na bolsa d'aire formada na parte más elevada del túnel. La fema pon ente cinco y ocho güevos y dambos adultos guarar y alimenten a les críes.
Megaceryle lugubris
El martín xigante asiáticu (Megaceryle lugubris) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Megaceryle que vive n'Asia. 
El martín xigante asiáticu mide alredor de 41 cm de llargu. El plumaxe de les sos partes cimeros ye negru densamente motudu en blancu, y les sos partes inferiores y pescuezu son blancos, col pechu chiscáu de pequeñes vetes negres, dacuando entemecíes con vetes castañu acolorataes. A diferencia d'otros martines pescadores escarez de llista superciliar.
Habita nel Himalaya y les estribaciones montascoses del norte de la India, Bangladex, Bután y Myanmar, el norte de Indochina, China, Corea y Xapón. 
Alcuéntrase principalmente nos ríos de monte y los ríos más grandes al pie de les faldes de los montes.
Megaceryle maxima
El martín xigante africanu (Megaceryle maxima) ye una especie d'ave coraciiforme de la familia Cerylidae mesma del continente africanu.
== Subespecies conocen dos subespecies de "Megaceryle maxima":
Megaceryle torquata
El martín xigante neotropical o martín pescador de collar (Megaceryle torquata) ye una especie d'ave coraciiforme de la familia Cerylidae distribuyida dende'l sur de Texas hasta Tierra del Fueu. En Arxentina distribuyir por tol país con esceición de la zona precordillerana que va de Jujuy hasta'l norte de Neuquén y la ecozona xerófita del monte.
Tien un llargu total de 36 a 41 centímetros, dependiendo de la subespecie. Tien la forma típica de los martínes pescadores, picu llargu de coloración coritu, robustu, copete bien marcáu. Cabeza y envés de coloración gris celeste, cresta con llinia negra.
Dambos sexos tienen un collar blancu arrodiando'l pescuezu, col gargüelu de color blancu, el banduyu ye acaneláu ablondu, con subcaudales blanques nel machu y ablondes na fema. Cubierta interna de les nales de color blancu nel machu y ablondes na fema. Pates parduces.
Les femes son idéntiques a los machos, salvu por presentar el pechu de color azul cayuela, dixebrando'l blancu del gargüelu col acoloratáu del banduyu y subcaudales (machu subcaudales acolorataes), les cubiertes internes de les nales de color acoloratáu, estremar en vuelu de los machos que les tienen blanques.
Vive a veres de regueros, ríos, llagos, llagunes, esteros, bañaos, en zones suburbanes y urbanes.
Reparar de manera solitaria o en pareyes. P'alimentase somorguiar dende la caña d'un árbol como tolos Martín pescadores, cuando la turbidez de l'agua nun-y dexa prindar peces, alimentar d'insectos, anfibios, reptiles o mamíferos. Tien el costume de goliar la presa contra la superficie onde se posa (caña, piedra, etc.)
El nial construyir en fuécares de tierra o arena, tienen 2 metros de fondura y 15 centímetros de diámetru, a la fin una cámara onde ponen de 3 a 5 güevos de color blancu. Guaren dambos sexos, los pichones abandonen el nial a los 35 díes aprosimao. 
Hai tres subespecies de martín pescador grande:
Megascops albogularis
El autillo gorgiblanco o autillo de gargüelu blancu (Megascops albogularis) ye una especie d'ave estrixiforme de la familia Strigidae nativa de los Andes en Bolivia, Colombia, Ecuador, Perú y Venezuela. Ye la especie más grande nel xéneru "Megascops" con 26 centímetros de llargor y 185 gramos de pesu.
Megascops asio
El autillo yanqui (Megascops asio), tamién conocíu como autillo chillón o tecolote oriental, ye una especie d'ave estrixiforme de la familia Strigidae. Ye relativamente común nel este de América del Norte, dende Méxicu a Canadá. Habita na mayoría de los ambientes montiegos de la so distribución y, más que cualesquier otra búho na so área de distribución, afíxose bien al desenvolvimientu fechu pol home, anque evita frecuentemente la detección por cuenta de los sos vezos puramente nocherniegos.
Los adultos varien dende 16 a 25 cm de llargor y pesen de 121 a 244 gramos. Ente les subespecies de tamañu distintu, el llargor puede promediar de 19,5 a 23,8 cm y el valumbu dende 46 a 61 cm. En Ohio, los machos promedian 166 g y les femes 194 g, ente que nel centru de Texas tienen un promediu de 157 g y 185 g, respectivamente. Tienen un patrón de plumaxe ferruñosu o gris escuru entrevesgáu, con rayes nes partes inferiores. Les curuxes de tamañu mediu pa los estándares, son robustes, de cola curtia y nales anches como ye típicu del xéneru. Tienen una gran cabeza redonda con penachos prominentes nes oreyes, güeyos mariellos y un picu amarellentáu, que mide un promediu de 1,45 cm de llargor. Les pates son relativamente grandes y poderoses en comparanza con curuxes más meridionales y polo xeneral tán emplumaes hasta los deos, anque les poblaciones asitiaes más al sur namái tienen goches remanentes.
Los dos variaciones de color son denominaes "morfo coloráu o ablondu" y "morfo gris" polos observadores d'aves y ornitólogos. Les aves en tonos ferruñosos son más comunes nes partes meridionales de la gama. Ente que los tonos grises apurre camuflaje bien eficaz ente la corteza de los árboles de madera duro, los tonos coloraos pueden da-y seguridá en ciertos árboles de pinu y les fueyes coloridas cambiantes d'árboles de fueya caduca.
Cinco subespecies son típicamente reconocíes pal tecolote oriental, pero la taxonomía de la especie considérase "confusa". Gran parte de la variación puede considerase clinal, como yera previsible, el tamañu tiende a menguar de norte a sur y gran parte de la variación de color ye esplicable pola adaptación al hábitat.
Megascops atricapilla
El autillo capirotado (Megascops atricapilla), tamién denomináu autillo de moños llargos, alicuco grande, tamborcito grande, tecolote vermiculado y lechucita vermiculada, ye una especie d'ave estrixiforme de la familia Strigidae que vive en Suramérica.
Alcuéntrase en Brasil y Paraguái.
El so hábitat natural ye tantu les selva húmeda subtropical como'l monte templáu.
Megascops choliba
El autillo chóliba (Megascops choliba), tamién denomináu currucutú común, alilicucu común, alicucu común, tamborcito común y lechucita neotropical, ye una especie d'ave estrixiforme de la familia Strigidae que vive en América. Como otres rapazos nocherniegues ye un depredador de pequeños animales dotáu de garres, pates y picu especializaos pa cazar.
Habita dende Costa Rica hasta Uruguai y tol norte y centru de la República Arxentina (hasta Mendoza, norte de La Pampa y nordeste de Bonos Aires). N'apariencia ye una especie sedentaria. Alcuéntrase en selves, montes naturales y artificiales, sabanes, cuetos d'hasta 2000 metros sobre'l nivel del mar, plantíos, parques y xardinos.
El so llargor total varia de 225 mm (machu) a 240 mm (fema). Presenta un discu o mázcara facial bordiada de negru por detrás y penachos auriculares pequeños anque evidentes que puede llevantar o replegar como si fueren oreyes. La so coloración dorsal ye parda con estríes negres y manchitas caneles; per debaxo ye blancu tamién con estríes negres y un borráu onduláu col tonu canela espublizáu perdayuri.
Suel atopara a los autillo chólibas solos, en pareyes o en grupos familiares. Tienen vezos nocherniegos y mientres el día permanecen ente la vexetación, pasando desapercibidon gracies al camuflaje que len brinda'l so plumaxe crípticu. Si ye fadiáu por daqué, vuela amodo una curtia distancia pa volver escondese.
Aliméntase de coleópteros que prinda nel suelu; amás busca caparines nocherniegues y otros insectos alaos, que caza en vuelu. Mientres los meses de seronda ya iviernu, cuando los artrópodos mengüen drásticamente, ye posible que s'alimente de royedores y otros pequeños animales. 
Emite localizaciones agudes y aspres, siendo distintes les voces del machu y la fema, que tienen por costume llamase nuna suerte de dúo mientres les hores de la nueche. Les voces tan particulares d'ésta y otres especies d'uxos, según el desconocimientu xeneral de los sos vezos, fixo qu'estes inofensives aves fueren rellacionaes con malos badagüeyos y bruxeríes, lo cual ye totalmente infundáu. En realidá, la so función dientro de la naturaleza ye bien positiva, yá que pola so alimentación contribúi a esaniciar plagues agrícoles y vectores d'enfermedaes. A partir d'ochobre nidifica en buecos d'árboles. La única postura añal componer de trés o cuatro, pudiendo n'ocasiones llegar hasta seis, güevos de color blancu.
==Subespecies conocen les siguientes subespecies:
Megascops clarkii
El autillo serranu (Megascops clarkii), tamién conocíu como autillo enllordiáu o lechucita serranera, ye una especie d'ave estrixiforme de la familia Strigidae
Habita en montes montanos húmedos de Colombia, Costa Rica y Panamá.
Megascops cooperi
El Autillo pacíficu (Megascops cooperi) ye una especie de ave de presa nocherniega que pertenez a la familia Strigidae. Ye nativu de América Central.
Algama un llargor de 25 cm y un pesu de 145 a 170 gramos. El velu facial ye de color gris claro con aníos escuros bordiaos de plumes de color blancu y marrón. La parte cimera ye marrón-gris con llurdios escuros. Les nales tán bordiaes de blancu. La parte inferior ye de color crema. Les piernes son dafechu emplumaes. L'iris ye de color mariellu. El picu ye de color mariellu verdosu con un puntu de color crema. Les aves nueves son de color gris, beige na parte cimera y crema na parte inferior. El pechu ye de color canela con un dibuxu escuru.
Ye nativu de la mariña del Pacíficu de Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Hondures, Méxicu, y Nicaragua. El so hábitat natural conformar de montes subtropicales y tropicales secos y húmedos, y montes de manglares, nun rangu altitudinal que bazcuya ente'l nivel del mar hasta 1000 msnm.
Ye un ave puramente nocherniegu. Aliméntase d'inseutos llargos (como poliyes, escarabayos, escorpiones), y dacuando un pequeñu royedor.
Hai dos subespecies reconocíes, incluyendo la subespecie nominal: 
Megascops guatemalae
El autillo guatemalteco (Megascops guatemalae) ye una especie de ave rapaz nocherniega que pertenez al xéneru "Megascops" de la familia Strigidae. Hai anguaño siete subespecies reconocíes.
Tien un tamañu de 20 a 23 cm, el so plumaxe ye gris acoloratáu, y a diferencia de los demás miembros del mesmu xéneru, tien plumes que cubren los pies. La cola ye relativamente llarga, la parte inferior tien rayes llonxitudinales y delles rayes horizontales. La so cara ta bordiada de plumes escures y tien guedeyes relativamente curties. Los güeyos son de color mariellu. El picu ye de color verde oliva.
El so hábitat natural son los montes tropicales o subtropicales secos, subtropicales o tropicales, montes húmedos de tierres baxes, subtropicales o tropicales los montes montanos húmedos y montes bien degradaos.
Ye nativu de Méxicu, Guatemala, Belice, El Salvador, Hondures, Costa Rica, Nicaragua, Panamá, Colombia, Venezuela, Guyana, Ecuador, Perú, Bolivia, y Brasil.
Anguaño reconozse siete subespecies de "Megascops guatemalae":
Dalgunos d'el so subespecies consideráronse miembros de "M. vermiculatus" o otres especies tales como'l "M.v. napensis". 
Megascops hoyi
El autillo frescu o alilicucu yungueño (Megascops hoyi) ye una especie d'ave estrixiforme de la familia Strigidae que vive en Suramérica.
Atopar nos montes de monte d'Arxentina y Bolivia.
Megascops ingens
El autillo pálidu o curucucú pálidu (Megascops ingens) ye una especie d'ave estrixiforme de la familia Strigidae nativa de Suramérica.
Distribúyese al traviés de Bolivia, Colombia, Ecuador, Perú y Venezuela. Habita en montes húmedos montanos, n'elevaciones dende 1200 a 2500 metros. Ye un páxaru puramente nocherniegu que se vuelve activu al atapecer. Mientres el día abelugar na so mayoría ente les epífitas nes cañes grueses. Aliméntase de insectos lo mesmo que de pequeños vertebraos.
Megascops kennicottii
El Tecolote occidental (Megascops kennicottii) ye una especie de ave de presa nocherniega nativu de América Central y América del Norte. Pertenez al xéneru "Megascops" na familia "Strigidae". Hai anguaño nueve subespecies reconocíes. El nome científicu conmemora'l ornitólogu estaunidense Robert Kennicott.
Tien un llargor de 22 cm, un valumbu de 51 cm, y pesa alredor de 150 g. Les femes suelen ser más llargues que los machos. Esisten distintes variaciones nel color del plumaxe.
Tien una cabeza redonda con guedeyes, güeyos mariellos y un picu amarellentáu. La so apariencia ye abondo similar a "Megascops asio", y de cutiu ye más prácticu identificalo poles sos llamaes.
"M. kennicottii" ye nativu de Nicaragua, Costa Rica, El Salvador, Hondures, Guatemala, Méxicu, Estaos Xuníos y Canadá. 
El so hábitat inclúi montes templaos subtropicales y tropicales, montes montanos, carbes, desiertos, campos y xardinos rurales, ya inclusive parques y xardinos suburbanos. 
Añeren en montes abiertos o montes marxinales mistos. De cutiu utilicen cuévanos d'árboles o de cactus que fueron escavaos por pájaro carpintero.
Son activos mientres la nueche o al atapecer. Utilicen el so escelente oyíu y visión nocherniega p'alcontrar a les sos preses. Polo xeneral, cacen dende una percha pa llanzase sobre les sos preses. Tamién pueden prindar insectos nel vuelu. Aliméntense principalmente de pequeños mamíferos, aves, ya insectos grandes. 
Hai 9 subespecies reconocíes, incluyendo la subespecie nominal: 
Megascops koepckeae
El autillo de Koepcke (Megascops koepckeae) ye una especie d'ave estrixiforme de la familia Strigidae. Vive en montes montanos húmedos de Bolivia y Perú. El so nome conmemora a María Koepcke una ornitóloga alemana nacionalizada peruana.
Megascops nudipes
El mucarito de Puertu Ricu (Megascops nudipes) ye'l búho más abondosu y de más amplia distribución en Puertu Ricu. Ye reinal y residente tol añu.
Esti pequeñu búho tien un llargor ente 23 a 25 cm (9-10 pulgaes) de picu a cola y una masa corporal que varia ente 112 a 140 g (4-5onz). El so color de plumaxe ye achocolatado en casi tol so cuerpu. El pechu y abdome son blancos con barres color marón. Una variedá d'esti búho con color de plumaxe gris claro habita los montes secu del sudoeste de Puertu Ricu. Nes pates tienen dos deos escontra'l frente y dos escontra tras. Existetn poblaciones pequeñes del bucarito de Puertu Ricu nes Isla de Culiebra ya Islles virxes estaunidenses y Britániques. Podemos atopar al bucarito en terrenales forestados nes mariñes, interior y suburbios de Puertu Ricu. Ye de vezos nocherniegos. Canta al atapecer, mientres la nueche y hasta l'amanecer. 
Alcuentra les sos preses na escuridá asistíu pol sentíu de l'audición. Tien na so cara una plumes que formen un discu facial qu'actúa como receptor de soníos y enriar escontra los sos oyíos. Alimentar d'insectos, escorpiones, coquíes, lagartijos y mures. Tragar a la so presa y regurgita los refugayes ensin dixerir (piel, pelos, güesos) nuna masa compacto llamada egagrópilo (Joglar, 2005, pág. 225).
El so periodu reproductivu estender dende abril hasta xunu. Pon dos güevos blancos nun cuévanu en buecos d'árboles, cueves y hasta caxes p'añerar. (Joglar,2005, pág 225).
Megascops petersoni
La curuxa canela o autillo canela ("Megascops petersoni") ye una especie de pequeñu autillo suramericanu reinal de les selves montascoses de Perú y Ecuador.
Megascops roboratus
El autillo peruanu o autillo de barba negra (Megascops roboratus) ye una especie d'ave estrixiforme de la familia Strigidae. Vive en montes secos, húmedos y degradaos de Ecuador y Perú.
Megascops sanctaecatarinae
El autillo de Santa Catarina (Megascops sanctaecatarinae), tamién denomináu autillo de Santo Catalina, alilicucu oreyudu, alicucu oreyudu y tamborcito grande, ye una especie d'ave estrixiforme de la familia Strigidae que vive en Suramérica.
Primeramente consideróse que la so área de distribución se extiendía por Arxentina y Brasil, pero posteriores revisiones incluyeron amás a Uruguai (restándola de la área de distribución de "M. atricapilla").
Foi descritu científicamente como Scops sanctae-catarinae por Osbert Salvin en 1897. Robert Ridgway enantes describiera un tipu de "S. brasilianus" na área de Santa Catherina al sur de Brasil. Sicasí Salvin al describir "sanctaecatarinae" nun fixo nenguna referencia a la previa de descripción Ridgway. 
El primer autor que reconoció la so validez foi Richard Bowdler Sharpe, y primeramente esta forma foi considerada distinta de "brasilianus" ("=choliba") amás de "atricapilla," y el nome tamién foi usáu por Dubois ("Synopsis Avium," (1901)), que lo numberó como una variante» de "brasilianus". Autores posteriores, incluyíos Cory y Peters considerar un sinónimu de "atricapillus". Amás por esa dómina prevaleció la opinión de que "Otus" tendría de sustituyise por "Scops" como nome del xéneru (anque anguaño incluyérase en "Megascops"). 
Esta clasificación caltener mientres delles décades, con delles esceiciones, como Kelso y Olrog. Gerrit Hekstra que volvíen reconocer a "sanctaecatarinae" (14.9), como una forma separada de "atricapillus," (14.7), pero considerándola una subespecie, "O. a. sanctaecatarinae" y mentando el nome Otus choliba maximus (Sztolcman, 1926) como un psinónimo. Hekstra publicó una llista numberada de correspondiente a los especímenes tipu el mesmu añu na so tesis, “"A Revision of the American Screech Owls"” (universidá de Vrije, Ámsterdam). Nesta tesis, y non na so publicación, Hekstra suprimió explícitamente los nomes científicos que nun fueren asignaos siguiendo les normes de nomenclatura. La distribución de "sanctaecatarinae" incluyía los estaos y provincies de São Paulo, Ríu Grande del Sur, Santa Catarina (Brasil) y Misiones (Arxentina). Posteriores revisiones determinaron que "sanctaecatarinae" debía considerara una especie estreme y la so distribución, en relación con "atricapilla", tamién se revisó, incorporando a Uruguai, (polo qu'en consecuencia s'escluyo de la área de distribución de "atricapilla"). Esta revisión prevaleció na actualidá, y casi toles referencies a la familia nos postreros 25 años inclúin referencies a estos dos especies.
La revisión de la área de distribución del autillo de Santa Catarina atraxo l'atención sobre a un nome publicáu 43 años primero que "sanctaecatarinae." Martin Heinrich Karl Lichtenstein publicó un llistáu de especímenes tipu del muséu de Berlín, nel que s'introduxeren dellos nomes nuevos, anque solo apaecíen como un llistáu de nomes, ensin nenguna descripción. Unu d'estos "nomen nudum" referir a un exemplar de búho recoyíu per cerca de Montevideo, Uruguai — Ephialtes arxentina. Darréu Hermann Schlegel publicó una descripción del mesmu exemplar tipu, pero la descripción realizar d'una manera non formal, ensin clarificar si considerar una variedá separada, que nun dexó la reconocencia de "arxentina" como taxón válidu, yá que se realizó como una anotación a pie de páxina, non como sinónimu, de la entrada "Scops brasiliensis". Schlegel nun atopó diferencies ente esti espécime d'otru espécime de "brasiliensis," y suxure que tendría de comparase con "Ephialtes Watsonii" (otru nome non válidu qu'apaez na so revisión). Sicasí l'apaición del nome abrió un alderique que nun tuvo ésitu por que "arxentina" prevaleciera como nome de la especie.
Megascops trichopsis
El Autillo bigotudu (Megascops trichopsis), tamién conocíu como tecolote bigotudu o tecolote rítmicu, ye una pequeña ave de presa nocherniega na familia Strigidae, nativu de América Central y América del Norte.
Tien una cabeza redonda con guedeyes, güeyos mariellos y un picu amarellentáu. Ye bien similar a "M. kennicottii", pero ye llixeramente más pequeñu y tien más llurdios nel pechu.
El color del plumaxe de los adultos asocede en dos variaciones: un plumaxe en que predomina'l gris, o'l marrón o marrón escuro.
El rangu de "M. trichopsis" inclúi'l centru-norte de Nicaragua, Hondures, El Salvador, Guatemala, Méxicu, hasta'l sur de Arizona nos Estaos Xuníos. El so hábitat inclúi montes trupos de coníferes o carbayu y cafetales, polo xeneral a un rangu altitudinal mayor qu'el de "M. kennicottii". 
"M. trichopsis" ye activu mientres la nueche o al atapecer, y utiliza el so escelente oyíu y visión nocherniega p'alcontrar a les sos preses. Suel cazar dende una percha pa llanzase sobre la presa, pero tamién prinda les sos preses mientres el vuelu. Aliméntase principalmente de pequeños mamíferos y grandes insectos. Saltamontes, escarabayos, y polilles constitúin gran parte de la so dieta. 
Davezu añera a un altor de 5 a 7 metros nun cuévanu d'árbol o nel fuexu escavado por picatueros. Polo xeneral pon 3 o 4 güevos n'abril o mayu.
Hai 3 subespecies reconocíes: 
Megascops vermiculatus
El autillo vermiculado (Megascops vermiculatus) ye una especie d'ave estrixiforme de la familia Strigidae.
Megascops watsonii
El autillo oreyudu o currucutú de la selva ("Megascops watsonii") ye una especie d'ave de la familia Strigidae, que s'atopa en Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Guayana francesa, Guyana, Perú, Surinam, y Venezuela.
Vive nel monte húmedu altu y árees inundables con palmes.
En promediu mide 22 cm de llargor y pesa 115 g. Tien penachos como oreyes allargaes y presenta ceyes y aníu facial coritos. El plumaxe de les partes cimeres ye distintos tonos de color marrón, que lu ayudar a camuflase ente les corteces de los árboles. Esisten formes de plumaxe abuxáu y castañal acoloratada. La coloración de les partes inferiores varia según la subespecie: en "O. w. watsonii" (al norte del Amazones) el color de fondu ye leonado acoloratáu a ocráceo, con vultables llínees negres; en "O. w. usta" (al sur de l'Amazones, considerada por dalgunos como especie distinta) el color de fondu ye pálidu (con matices acanelaos, buxos o amarellentaos), con marques blancucies dende'l pechu y poques llínees negres delgaes.
El so llamáu ye una secuencia "bububububu...", emitíu principalmente mientres el tapecer.
Caza na nueche, aliméntase principalmente d'insectos y tamién de pequeños 
Meiglyptes jugularis
El pito blanquinegru (Meiglyptes jugularis) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive nel Sudeste Asiáticu.
Atopar nes selves de Myanmar, Camboya, Laos, Tailandia y Vietnam.
Meiglyptes tristis
El pito murniu (Meiglyptes tristis) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive nel Sudeste Asiáticu.
Atopar nes selves de Indonesia, Malasia, el sur de Tailandia y Myanmar, Brunéi y Singapur.
Melanerpes aurifrons
Melanerpes aurifrons, ye una especie d'ave piciforme, perteneciente a la familia Picidae, subfamilia Picinae, del xéneru Melanerpes. Comúnmente conocíu como picatueru cheje.
Esta especie d'ave y les subespecies son alcontraes en Estaos Xuníos, Méxicu y Guatemala.
Melanerpes cactorum
El carpinteru de los cardones (Melanerpes cactorum) ye una ave suramericana del xéneru "Melanerpes".
Mide 16 cm; tien l'envés negru, frente y nuca blancos, con colloráu na corona (la fema ensin colloráu). Les nales, los lladrales y la cola son rayaos. El gargüelu ye mariella, el pechu abuxáu.
Dacuando formen grupos. El so hábitat ye de cardonales, montes y sabanes de tipu chaqueño. Puebla una amplia área que s'estiende dende Perú hasta Uruguai, incluyendo Paraguay y el norte d'Arxentina.
Melanerpes candidus
El Carpinteru blancu, "Melanerpes candidus", ye una especie de la Familia Picidae que ye reinal de Suramérica. Distribuyir nos pacionales preferiblemente con palmares de Surinam, Brasil, Bolivia, Perú, Paraguái, Uruguái y Arxentina.
El so plumaxe ye blancu nes partes inferiores del cuerpu. Negru na parte cimera : llombu, nales, cola. Presenta llurdios mariellos perioculares (alredor del güeyu), na nuca y nel banduyu. La fema estremar del machu porque nun tien el llurdiu mariellu de la nuca.
Tien unos 24 cm de llargor total. Mover en grupos, vuela n'árees abiertes, más bien alto. Caza nel aire y ye frugívoro. Alimentar d'abeyes irapuá bee, "Melipona ruficrus". Tien un cantar bien paricular inconfundible: "trrrr".
Melanerpes carolinus
Melanerpes carolinus, ye una especie d'ave piciforme, perteneciente a la familia Picidae, subfamilia Picinae, del xéneru Melanerpes.
Esta especie d'ave y les subespecies alcontrar nel sur de Canadá, nordés de Estaos Xuníos, hasta'l sur (na Florida).
Melanerpes chrysauchen
El carpinteru mazcaráu o carpinterito nuquidorado ("Melanerpes chrysauchen") ye una especie d'ave de la familia "Picidae", que s'atopa en Costa Rica, Panamá y Colombia.
Mide en promediu ente 18 y 20,3 Cm de llargor. Nuca y frente color mariellu doráu y una amplia franxa blanca a lo llargo del centru del llombu. El restu del dorosu ye negru. La corona del machu ye colorada, la d'a fema negra alantre y el restu mariella. El gargüelu y el pechu son de color ante oliváceo y el centru del banduyu ye coloráu anaranxáu. Na banda, los llaos y so la cola presenta un rayáu negro y amarellentao. Picu negru y pates grises. Pesa alredor de 60 g.
Vive en pareya o grupos familiares hasta de 6 individuos. Prefier el dosel del monte húmedu, hasta los 1.500 m de altitú. Constrúi'l nial a un altor de 5 a 30 m, dientro d'un tueru. La fema pon 3 ó 4 güevos y la pareya permanez xunta dientro del nial. Los pitucos son alimentaos por dambos por aciu regurguitación y tán ensin salir hasta 33 díes dempués de nacíos, pero depués vuean colos sos padres hasta'l maduror sexual y el grupu familiar camudar a un buecu nun árbol altu. Aliméntase principalmente d'insectos, tantu minadores de la madera, como los qu'atrapa en vuelu; complementa la so alimentación con semilas ariladas y frutes como guarumo, "Ficus", bananos, copey y chontaduro.
Melanerpes chrysogenys
Melanerpes chrysogenys, ye una especie d'ave piciforme, perteneciente a la familia Picidae, subfamilia Picinae, del xéneru Melanerpes.
Esta especie d'ave y les subespecies son reinals de Méxicu.
Melanerpes cruentatus
Melanerpes cruentatus ye una especie d'ave piciforme, perteneciente a la familia Picidae, subfamilia Picinae, del xéneru Melanerpes.
Esta especie d'ave y les subespecies alcontrar en Colombia, Venezuela, Guayana Francesa, Brasil, Ecuador, Bolivia y nel Perú.
Melanerpes erythrocephalus
El picatueru cabecirrojo (Melanerpes erythrocephalus) ye una especie d'ave piciforme perteneciente a la subfamilia Picinae, dientro de la familia Picidae.
Esta especie d'ave y les sos subespecies atopar nel sur de Canadá y l'este central de Estaos Xuníos.
El ceadores del popular dibuxu animáu'l Páxaru Llocu inspirar nes traces d'esta ave pa crear el personaxe.
Melanerpes flavifrons
El carpinteru arcoíris o carpinteru de frente mariella (Melanerpes flavifrons) ye una especie d'ave suramericana de la familia Picidae. Puebla los montes de bona parte de Paraguái, Brasil y Arxentina.
Vive ente'l nivel del mar y los 1800 msnm de altitú, nos montes de la Matu Atlánticu y árees arbolaes.
Mide 19,5 cm de llargor. La frente y el gargüelu son de color mariellu vivu; el vértiz posterior y la nuca son coloraos nel machu y negros na fema; la parte cimera del envés, la parte posterior del pescuezu y les nales son negros; la parte inferior del envés y el uropigio son blancos; la parte cimera del pechu ye negra, la parte inferior y el banduyu son coloraos; los lladrales presenten barres negres y blanques.
Aliméntase principalmente de frutes y amás caza insectos y les sos canesbes.
Gusta esibise y cada individuu posa enfrente de los otros. Añera colectivamente nun buecu de dalgún árbol secu o una palmera. Cada fema pon dos a cuatro güevos blancos, que son guariaos por unu o más machos mientres 12 díes. Dellos miembros de dambos xéneros d'una mesma banda ayuden a alimentar a los pitucos, que permanecen mientres 5 selmanes nel nial y pueden retorar dempués a él pa dormir.
Melanerpes formicivorus
El carpinteru bellotero (Melanerpes formicivorus) ye un picatueru de tamañu mediu.
Los adultos tienen la cabeza, l'envés, les nales y la cola negres; la frente, el gargüelu, el banduyu y el mantu, blancos. Los sos güeyos son tamién blancos. Los machos adultos tienen el pileu dafechu coloráu ente que les femes presenten una franxa negra ente la frente blanca y el pileu coloráu.
Habiten en carbayeres, dende'l sur de los Estaos Xuníos hasta Colombia. Añeren n'árboles o cañes muertes, en grandes cuévanos escavaos pola pareya. Na cría suelen participar dellos individuos adultos: los estudios de campu amuesen qu'estos grupos pueden tar constituyíos por pareyes criadores monógames o hasta por colectivu de siete machos y tres femes (con más de 10 ayudantes non criadores).
Los grupos criadores crean auténtiques despensas nes qu'atropen abiyotes: escaven furacos nos árboles muertos y almacenar ellí. Estes abiyotes queden a la vista, asína que'l grupu va defender l'árbol de posibles robos. Les abiyotes constitúin una parte importante de la so dieta; tamién comen insectos que prinden de la corteza de los árboles o qu'atrapen en vuelu, amás de frutos, granes y, dacuando, cazumbre.
Ye una especie residente permanente. Pero, si nun hai abiyotes disponibles pueden emigrar a otra área.
Añalmente pueden cavar 60,000 furacos nun árbol con abiyotes ya inclusive lo introducen en distintos pa cubrir completu asina van evitar qu'otru individuu furtiar.
Melanerpes herminieri
Melanerpes herminieri, ye una especie d'ave piciforme, perteneciente a la familia Picidae, subfamilia Picinae, del xéneru Melanerpes.
Ye una especie d'ave reinal de Guadalupe.
Melanerpes hoffmannii
Melanerpes hoffmannii, ye una especie d'ave piciforme, perteneciente a la familia Picidae, subfamilia Picinae, del xéneru Melanerpes.
Esta especie d'ave ye reinal de América Central, dende'l Sur de Hondures a Costa Rica.
Melanerpes hypopolius
El carpinteru pechigrís ("Melanerpes hypopolius") ye una especie de picatueru del xéneru Melanerpes reinal del suroeste de Méxicu.
Melanerpes lewis
El carpinteru de Lewis ("Melanerpes lewis") ye una especie de picatueru norteamericanu del xéneru Melanerpes. La so área de distribución estender dende'l noroeste de Méxicu hasta'l suroeste de Canadá.
Melanerpes portoricensis
El carpinteru puertorriqueñu ("Melanerpes portoricensis") ye una de los cinco especies de carpinteros del xéneru Melanerpes presentes nes Antilles. Esta especie en concretu ye reinal de Puertu Ricu y Vieques.
Melanerpes pucherani
El carpinteru centroamericanu o carpinteru cara negra ("Melanerpes pucherani") ye una ave neotropical del xéneru Melanerpes que la so área de distribución estender dende México hasta Perú (afayada apocayá nesti últimu país). El so nome científicu ye un homenaxe al zoólogu galu Jacques Pucheran.
Melanerpes pygmaeus
El carpinteru yucateco (Melanerpes pygmaeus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae. Ye endémica de la península de Yucatán y delles islles axacentes en América Central. Habiten en montes caducifolios, montes secundarios y carbes costeres. La especie ye abondo común y ta clasificada como esmolición menor pola UICN. 
==Subespecies reconocen trés subespecies:
Melanerpes radiolatus
El carpinteru jamaicano (Melanerpes radiolatus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae reinal de Xamaica. Habita en montes húmedos de tierres baxes y zones degradaes.
Mide unos 25-28 cm de llargor. La parte cimera de la cabeza y la nuca son de color coloráu brillante, ente que'l restu de la cabeza ye de color blancu. El pechu y l'abdome son de color marrón amarellentáu, con un parche de color naranxa nel centru de la parte baxa del abdome. La cola ye de color negru. El colloráu na cabeza de la fema cubre namái una porción de la corona.
Melanerpes rubricapillus
El carpinteru habado, "Melanerpes rubricapillus", ye una ave de cría qu'habita nel suroeste de Costa Rica al sur de Colombia, Venezuela, Guyana y Tobagu.. 
Esti picatueru atopar na selva y nos montes semiabiertos y en tierra de cultivu. Añera nun furacu d'un árbol muertu o d'un cactus grande. La niarada ye de dos güevos, guaraos por dambos sexos, qu'abandonen el nial dempués de 31-33 díes.
Los adultos son de 205 mm de llargu y pesen 48 g . Tienen un llombu blancu con negru paecíu a'l color de les cebres , nales y les zanques blanques. La cola ye negra con daqué de blancu y les partes inferiores pardu macios.
El machu tien un parche de corona colorada na nuca. La fema tien una corona color beige y la nuca pálida. Particularmente, les aves nueves son más pálides nes árees de cabeza y pescuezu. M. R. terricolor de Tobago ye más grande y más escuru de pechu que la raza nominal.
El carpinteru habado alimentar d'insectos, y va alimentase de frutes y va visitar comedores onde-y sirven néctar.
Melanerpes striatus
El carpinteru de La Española (Melanerpes striatus) ye un miembru antillanu del xéneru Melanerpes reinal de la isla de La Española, que namái s'atopa nos montes d'Haití y la República Dominicana.
Estremar pol so vistosu plumaxe d'estríes negres y marielles y la so cabeza coronada en colloráu completu, nos machos, y nel colloráu y negru de les femes. Bien útil pos s'alimenta de viermes ya insectos que constitúin plagues.
Melanerpes superciliaris
Melanerpes superciliaris o carpinteru jabado especie d'ave de Cuba, Les Bahames, Islles Turques y Caicos y Gran Caimán. Pertenez a la familia Picidae del orde Piciformes.
"Melanerpes" en griegu ye “trepador negru” y " superciliaris " en llatín ye “sobre la ceya”, "murceus" en griegu ye “perezosu”, "florentinoi" dedicáu a Florentino García, "sanfelipensis" de los Cayos de San Felipe, "caymanensis" pola isla Gran Caimán, "balkei" dedicáu a Blake. En Cuba llámase-y ‘jabado’ como a les persones mestices pelirroxes. En Hispanoamérica los picidae son llamaos “carpinteros” y en España llámense “picos”. N'inglés a esta especie se la llapada "West Indian woodpecker". 
"Melanerpes superciliaris" ye'l más común de los carpinteros en Cuba, ta presente na isla principal, na Islla de la Mocedá, y nos cayos Cocu, Romanu, Guajaba, San Felipe, Cantiles, Ávalos y Cayo Llargu del Sur Llargu. Habita en montes o en sitios con árboles esvalixaos, en carbes costeres con palmes y en manglares. Puede frecuentar xardinos y parques en ciudaes.
Miden unos 28 cm de llargu. La frente ye blancucia y al pie de la base del picu ye colorada. Detrás del ojohay un llurdiu negru. La coroniella ye colorada nel machu, na fema ye como na frente con delles manchitas negres. La nuca ye colorada nos dos sexos. Tol restu del envés ye barreado de negru y blancu o blancu amarellentáu. Les partes inferiores van d'un pardu buxu claru a pardu amarellentáu claru. Nel centru del abdome tien un llurdiu coloráu y a los llaos hai barreados negros. El neñón ye como los adultos pero'l llurdiu coloráu de la cabeza más pequeña. Alimentar d'insectos y canesbes qu'ataquen tueros vivos, tamién comen frutos pequeños y tamién los grandes furándolos, amás pequeñes xaronques y llagarteses.
Añeren de febreru a xunetu en buecos que faen en palmes o n'árboles como yagruma (Cecropia peltata) o en tueros muertos. Pon de cinco a seis güevos blancos que miden 2,8 cm por 2,2 cm. 
Melanerpes uropygialis
Melanerpes uropygialis, ye una especie d'ave piciforme, perteneciente a la familia Picidae, subfamilia Picinae, del xéneru Melanerpes.
Esta especie d'ave y les subespecies sen atopen alcontraes en Estaos Xuníos y Méxicu.
Melichneutes robustus
El indicador llira (Melichneutes robustus) ye una especie d'ave piciforme de la familia Indicatoridae qu'habita n'África. Ye la única especie del xéneru Melichneutes.
Alcuéntrase nes selves húmedes d'África Central y Occidental, distribuyíu por Angola, Camerún, Costa de Marfil, Gabón, Ghana, Guinea, Guinea Ecuatorial, Liberia, Nixeria, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Sierra Lleona y l'estremu occidental d'Uganda.
Melidora macrorrhina
El martín cazador ganchudu (Melidora macrorrhina) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Halcyonidae endémica de Nueva Guinea ya islles cercanes. Ye la única especie del xéneru Melidora.
Ta llargamente distribuyíu poles selves de tierres baxes de Nueva Guinea. Amás alcuéntrase en delles de les pequeñes islles circundantes como les islles Aru, Yapen, Waigeo y Misool.
Melierax canorus
El azor lagartijero claro (Melierax canorus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae. Trátase d'un azor africanu de nales grandes y cola llarga, habita en paraxes abiertes como sabanes y semidesiertos.
Esta ave acesma dende una percha y abláyase en rápido vuelo sobre pequeños animales como llagarteses, aves o mamíferos, ya inclusive insectos grandes. Tres la captura, sigue col so vuelu, y pósase na mesma o otra percha. Suel vivir en pareyes, ocupando caúna un territoriu. Posar nos árboles de nueche, y protéxese del calor ente la xamasca avesida mientres el mediudía.
==Subespecies conocen dos subespecies de "Melierax canorus ":
Melierax metabates
El azor lagartijero escuru (Melierax metabates) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae.
Esta ave ye de gran tamañu, tien una cola llarga y nales amplies. Mide 1,05 cm coles nales abiertes. Ye de color gris y blancu na parte cimera, con llínees a lo llargo del so cuerpu. La cola ye blanca y negra. Cuando vuela, les nales son grises con llurdios negros. El vuelu ye ríxidu y mecánicu. 
Vive nel norte d'África, na rexón subsaḥariana, pero suel evitar los montes tropicales de la cuenca del Congo. Esiste una pequeña población aisllada en Marruecos, que va sumiendo progresivamente, y tamién fueron avistaos miembros d'esta especie en Arabia Saudita y en Yemen. Ye una especie residente na sabana tropical y subtropical.
Pa depositar los sos güevos, l'azor lagartijero constrúi un nial nun árbol y deposita unu o dos güevos cada vegada.
Aliméntase de dellos animales vertebraos ya insectos grandes.
Melierax poliopterus
El azor lagartijero somalín (Melierax poliopterus) ye una especie d'ave Accipitriforme, de la familia Accipitridae, que vive nel este d'África.
Ye una especie entemedia ente'l Melierax metabates (azor lagartijero claru) y el Melierax canorus (azor lagartijero escuru), tantu nel color del so plumaxe, como nel so tamañu xeneral y llargor de les sos pates, anque non cohabitan nel mesmu territoriu. Tradicionalmente consideróse una subespecie del "Melierax canorus", pero les pequeñes diferencies morfolóxiques ente dambes y les sos distintes árees de distribución fixeron que-y la asitie como una nueva especie.
Mide ente 49 y 55 cm de llargor, de 96 a 110 cm de valumbu y la so cola mide ente 20 y 25 cm de llargor. El tamañu de los machos ye un 15% menor qu'el de les femes.
Los adultos tienen la cabeza, pechu y partes cimeros de color gris. El banduyu tien un finu barrado gris y blancu y les plumes caudales son de color blancu. La parte inferior de les nales ye de color blancu, coles plumes secundaries d'un gris claru y les primaries de color gris más escuru, dando la impresión, vistu dende'l suelu, d'una ave de color blancu con puntes alares escures y cabeza gris. La cola ye negra nel so parte cimeru y blanca na inferior, con un barrado gris. La base del picu ye de color mariellu y les sos pates son d'un naranxa acoloratáu. Los exemplares inmaturos son de color pardu maciu, con una ceya blanca sobre'l güeyu y son prácticamente idénticos a los exemplares xuveniles del azor lagartijero claro, estremándose tan solo por tener unes pates llixeramente más llargues qu'estos postreros.
Vive n'árees semidesérticas, sabanes y zones de monte baxu hasta altitúes de 2000 m nel sur de Etiopía y Djibouti, l'oeste de Somalia, l'este de Kenia y el nordés de Tanzania y Uganda.
Melignomon zenkeri
El indicador de Zenker (Melignomon zenkeri) ye una especie d'ave piciforme de la familia Indicatoridae que vive en África Central.
Atopar nes selves de Camerún, Guinea Ecuatorial, Gabón, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu y l'estremu occidental de Uganda.
Mellisuga minima
El colibrí zumbadorcito, tamién llamáu runfador verbena, zumbadorcito, zumbaflor zumbadorcito (Mellisuga minima), ye una especie d'ave de la familia "Trochilidae", orde "Apodiformes".
Vive na República Dominicana, Haití, Xamaica y ye Migración de les aves migrante en Puertu Ricu. Los sos hábitats son los montes lluviosos tropicales y subtropicales a baxa altitú, según los montes primitivos bien degradaos. Tamién suelen frecuentar los plantíos agrícoles, xardinos y montes de carba.
YE bien pequeñu, mide unos 6 cm de llargor (incluyendo'l picu) y el so pesu nun suel degolar los 2,5 gr. De fechu ye'l segundu colibrí más pequeñu del mundoun, tres el colibrí zunzuncito ("Mellisuga helenae"). Los sos güevos tamién tán ente los más pequeños de toles aves, con 1 cm de diámetru y un pesu de 0,375 gr.
Los machos y les femes son bien similares tocantes a la coloración del so plumaxe, col envés de color verde metálicu, el pechu y banduyu verde maciu y picu y cola curties. La principal diferencia morfolóxica ente dambos sexos ye la cola ahorquillada y casi dafechu negra de los machos, a diferencia de la de les femes, más curtia, arrondada y con barres blanques nes plumes rectrices esteriores.
Meropogon forsteni
El abeyerucu de Célebes (Meropogon forsteni) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Meropidae endémica de la isla indonesia de Célebes. Ye una especie típica de les escamplaes del monte trupu. Ye la única especie del xéneru "Meropogon". El so nome científicu conmemora al naturalista holandés Eltio Alegondas Forsten.
L'abeyerucu de Célebes ye ave colorida con llarga cola y nales arrondaes. El so picu ye llargu, estrechu y llixeramente curvado escontra baxo. Mide unos 25–26 cm de llargu, incluyíes los dos estensiones de la cola d'unos 6 cm.
El machu adultu tien la cabeza, pescuezu, pechu y parte cimeru del banduyu moraos. El restu de les sos partes cimeros, nales y cola, son verdes, sacante la parte posterior de pescuezu que ye pardu acoloratáu. La parte inferior del so banduyu tamién ye pardu acoloratada y la parte inferior de la cola ye castaña. Tienen dos plumes allargaes y fines sobresalientes na parte central de la cola.
La fema adulta tien un aspeutu similar pero la parte frontera del so banduyu ye pardorojiza, non morada. Los xuveniles tienen el pileu y parte posterior del pescuezu verdes, la cara escura y el gargüelu azuláu. Amás escarecen de los dos allongamientos de la parte central de la cola de los adultos.
Les sos llamaes consisten n'agudos "chit" o "piip".
L'abeyerucu de Célebes realiza desplazamientos estacionales, cría tierra adientro na dómina seca y muévese a la mariña na dómina d'agües. Como otros abeyerucos añera en túneles escavaos nes turries fluviales y otres superficies verticales arenoses ensin formar colonies. Los túneles pueden midir hasta 90 cm de fondura. 
L'abeyerucu de Célebes, al igual que los sos parientes, alimentar d'insectos como les abeyes, aviespes, libélulas y escarabayos, que suel atrapar al vuelu. Esta especie caza en solitariu o en pareyes, más qu'en bandaes, permaneciendo quietu nun posaderu favorable llargos periodos pa llanzase escontra les preses que pasen.
Merops albicollis
El abeyerucu gorgiblanco (Merops albicollis) ye una especie d'ave de la familia Meropidae. Reproducir en zones semidesérticas na frontera sur del Sahara, África. L'abeyerucu gorgiblanco ye una ave migratoria, pasa l'iviernu nos montes húmedos ecuatoriales d'África ente'l sur de Senegal y Uganda.
Esta especie, al igual qu'otros abeyerucos, ye una ave estilizada de colores bien vivos. El so color predominante ye'l verde, pero la so cara y gargüelu son blanques con una corona, raya nel güeyu y franxa na nuca negres. Los sos partes inferiores son verde maciu que vira al azul nel pechu. Los sos güeyos son coloraos y el picu ye negru.
L'abeyerucu gorgiblanco mide ente 19 a 21 cm de llargu, ensin cuntar los dos llargues plumes centrales de la so cola, que pueden midir por si soles unos 12 cm de llargu. El so pesu ye de 20 a 28 gramos. Dambos sexos son similares. La so llamada ye similar a la del abeyerucu européu.
L'abeyerucu gorgiblanco ye una ave que se reproduz en terrenes secos arenosos, abondosos en carbes espinoses y casi desérticos. Son animales gregarios, añerando en colonies en bancos de sable o planicies abiertes. Escaven un túnel llargu de 1–2 m de llongura nel cual ponen de 6 a 7 güevos esféricos blancos. Tanto la fema como'l machu ocupar del cuidu de los güevos, pero hasta cinco ayudantes collaboren nel cuidu de los pichones.
Los abeyerucos gorgiblancos aliméntense y añeren en comunidá. Tal como indica'l so nome, aliméntense predominantemente d'insectos, especialmente abeyes y aviespes, que prinden en vuelu n'ataques dende una caña onde acesmen. Sicasí, esta especie probablemente captura gran proporción de formiges voladores y escarabayos.
Merops apiaster
L' abeyerucu (Merops apiaster) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Meropidae que vive en Eurasia y África.
Caracterizar pola policromía de la so plumaxe. Mide ente 25 y 29 cm de llargu, y un valumbu alar ente 36 y 40 cm. Pesa ente 50 y 70 gr..
Ave inconfundible pol ensame de colores que presenta: pechu azul, banduyu verdosu, cabeza canela, pescuezu mariellu y la llista negra qu'afata'l so güeyu, picu típicu de insectívoru, llargu, finu y daqué curvu.
Nel añu 1890 el naturalista Edward Wright realizó un estudiu sobre la coloración d'esta ave, llegando a la conclusión de que toos el colores sacante'l colloráu taben presentes nel so plumaxe, el colloráu nun taba presente nel so plumaxe pero sí nel iris de los güeyos de los exemplares adultos.
La so voz ye un ""priurr"" o un ""riiuup"". Viven ente 5 y 10 años.
Descritu por Linneo en 1758 como "Merops apiaster". Ye una especie monotípica, esto ye, ensin subespecies reconocíes.
Tien un agudu sentíu de la vista que-y dexa estremar una abeya a aprosimao veinte metros. Suel escrudiñar la contorna dende una talaya sobre la que se posa en busca de insectos. Cuando acolumbra dalgunu que pasa cerca, llánzase sobre'l y lo pinza col picu.
Les sos preses preferíes son sobremanera abeyes, pero nun-y ofiende nengún otru insectu volador: camparines, libélules, tabáns, aviespes y babaróns. A estos postreros, una vegada pinzados col picu, los matu y dempués cutir hasta que l'aguiyón esprender pa podelos encloyar.
Ye una ave migratoria que cría n'Europa, el norte d'África y l'oeste d'Asia y que se mueve al África subsaḥariana pel hibiernu. Ta presente na península ibérica en dómina braniza, dende finales de marzu y hasta finales de setiembre. Nun ta presente n'altu monte percima de los 1.500 m .
Esisten teoríes de que ye una especie d'orixe tropical, debíu sobremanera a la variedá de coloríu, cuidao que les aves de les zones templaes presenten coloraciones más discretes afeches a una función de camuflaje, con delles esceiciones como'l martín pescador, la pega o la filomena. Esto sería posible gracies a la so facilidá pa colonizar nuevos territorios como cortes nel terrén de víes ferroviaries, carreteres, autovíes, etc.
Vive en zones abiertes: cultivos, pacionales, con vexetación esvalixada; que tengan cortaos nes que pueda añerar.
Ye una ave gregario y sociable. Suel posase a folgar nos cables de tendíu eléctricu, casi nunca nel suelu. Tien un vuelu acrobáticu, con aleteos rápidos y planeos.
Nidifica nos turries del cursu mediu de los ríos y bien comúnmente nes turries y terremplénes de les carreteres. Fura un furacu na rimada, de trayectoria oblicua d'unos 20-30 graos respecto de la horizontal, que puede llegar a los 2 metros de llargor. A la fin de dichu furacu acondiciona una pequeña cámara onde pon de 4 a 6 güevos blancos directamente nel suelu y que guara ente 19 y 21 díes.
Merops boehmi
El abeyerucu de Boehm (Merops boehmi) ye una especie d'ave de la familia Meropidae que s'atopa na República Democrática d'El Congu, Malaui, Mozambique, Tanzania y Zambia.
Vive en campos arbolaos o con parrotales, preferentemente cerca de ríos o regueros, ente los 200 y 1.400 m de altitú.
Mide ente 21 y 23 cm de llargor. Presenta pileu y nuca de color castañu acoloratáu; una llinia negra dende la base del picu sobre los güeyos hasta los oyíos, y debaxo d'ella otra llinia blancucia; mentón y gargüelu anaranxáu acoloratáu que se fai amarillent nel pechu; nales, llombu y banduyu verdes y cola con puntes negros y plumes centrales bien llargues.
Merops breweri
El abeyerucu cabecinegro (Merops breweri) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Meropidae que vive en África.
Alcuéntrase principalmente en África Central, distribuyíu por Angola, Costa de Marfil, Gabón, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu y l'estremu meridional de Sudán del Sur. Anque esiste una población dixunta en Nixeria, y la población qu'había en Ghana probablemente ta escastada.
Merops bullockoides
El abeyerucu frentiblanco o de frente blanca (Merops bullockoides) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Meropidae llargamente distribuyíu en África subecuatorial.
Esta especie, al igual qu'otros abeyerucos, ye una ave delgada ricamente coloriada, pero con una mázcara negra distintiva, frente blanca, cola cuadrada y el gargüelu de color coloráu brillante. Les partes cimeres son de color verde, con partes inferiores canela. La llamada ye un gritíu fondu.
Habita nes vastes rexones de la sabana del África subecuatorial. El so hábitat componse davezu de campos abiertos, de cutiu cerca de ribayos, porque esta ye la rexón onde vive la so comida (abeyes).
Añeren en colonies con un promediu de 200 individuos, cavando furacos en cantiles o bancos de tierra. Una población d'abeyerucos puede variar al traviés de munchos kilómetros cuadraos de sabana, pero van llegar a la mesma colonia a folgar, socializar y pa reproducise. Los abeyerucos frentiblancos tien unu de los más complexos sistemes sociales basaos na familia atopáu nes aves.
Les colonies entienden grupos familiares socialmente monógamos, estendíos con xeneraciones superpuestes, conocíos como «cles», qu'esiben la cría cooperativa. Los individuos non reproductores convertir n'ayudantes de los sos familiares y asistir pa criar la niarada. Nos abeyerucos de frente blanca, esti comportamientu d'ayuda ta particularmente bien desenvueltu, con ayudantes asistiendo na metá de tolos intentos d'anidación. Esti ayudantes pueden contribuyir a tolos aspeutos del intentu reproductivu, dende la escavación de los dormideros o cámares de anidación, alimentando a la fema y guarando y alimentando a los pitucos; y tienen un gran efectu nel aumentu del númberu de críes producíes.
La so dieta componse principalmente d'abeyes, pero tamién prinda otros insectoss voladores dependiendo de la temporada y la disponibilidad de les preses.Reparáronse dos métodos de caza. O bien faen vuelos rápidos dende les cañes más baxes de los parrotales y árboles, o s'esmucen amodo escontra baxo dende'l so percha y acúrrense de volao p'atrapar los insectos.
Merops bulocki
El abeyerucu gorgirrojo (Merops bulocki) ye una especie d'ave na familia Meropidae.
La especie habita en gran parte d'Áfricasobremanera en Benin, Burkina Faso, Camerún, República Centroafricana, Chad, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Etiopía, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bisáu, Malí, Mauritania, Níxer, Nixeria, Senegal, Sierra Lleona, Sudán, Togu, y Uganda.
Merops gularis
El abeyerucu negru (Merops gularis) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Meropidae qu'habita n'África Central y Occidental.
Mide 20 cm de llargor. La mayoría del so plumaxe ye negru, con ceyes, banduyu y xaspiáu nel pechu color azul brillante; y el mentón, el gargüelu, la plumes primaries de les nales, el obispillo y les coberteras so la cola son de color coloráu.
Rexistráronse dos subespecies:
Alcuéntrase n'Angola, Camerún, Costa de Marfil, Gabón, Ghana, Guinea, Guinea-Bisáu, Guinea Ecuatorial, Liberia, Nixeria, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Sierra Lleona, Togu y Uganda.
Merops hirundineus
El abejaruco golondrina (Merops hirundineus) ye una especie d'ave na familia Meropidae. 
Mide ente 20 a 22 cm de llargu, incluyíes les plumes ahorquilladas verdes o azules de la so cola. Ye una ave d'aspeutu espodáu, y al igual qu'otros abeyerucos, tien un plumaxe bien vistosu. Los sos colores y la so cola ahorquillada faen que sía una especie bien fácil d'identificar. El so plumaxe ye mayormente verde col gargüelu mariellu, un collar azul y una franxa negra nel güeyu y picu. Dambos sexos son similares.
A diferencia de la mayoría de los abeyerucos esta especie prefier zones con bosquecillos. Ye una ave sele y ye fácil averase a ella. Aliméntase principalmente d'insectos, especialmente abeyes y aviespes, que caza al vuelu.
Estos abeyerucos constrúin los sos niales en pares o en pequeñes colonies en bancos arenosos, o terrenal planu similar. Constrúin un túnel relativamente llargu nel cual asitien de 2 a 4 güevos blancos esféricos.
Reproducir nos montes de la Sabana al sur del Sahara en África. Ye un ave parcialmente migratoria, que se mueve en funcion d'el patrones d'agües.
Merops leschenaulti
El abeyerucu cabecirrufo (Merops leschenaulti) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Meropidae que vive nel sur d'Asia. El so nome científicu conmemora al botánicu francés Jean Baptiste Leschenault de la Tour.
L'abeyerucu cabecirrufo mide ente 18–20 cm de llargu. Ye una ave espodada y colorida como'l restu d'abejaruco pero escarez de los dos plumes allargaes nel centru de la cola que tienen la mayoría de los sos conxéneres. Tola parte cimera de la so cabeza, posterior del pescuezu y mantu ye de color castañu acoloratáu. Les sos nales y cola son predominantemente verdes y el so obispillo ye de color azul brillante. La parte inferior de la so cabeza ye mariella y presenta una llista negra que dixebra los dos zones de color de la cabeza. Enmarcando'l gargüelu presenta otra llista, castaña na parte cimera y negra la inferior. El restu del so pechu ye verde amarellentáu y el so banduyu ye verde azuláu claru. El so picu ye negru y llixeramente curvado escontra baxo y les sos pates son corites 
La subespecie de Xava, "M. l. quinticolor", tien la banda na parte inferior del gargüelu totalmente negra y la cola azul. 
La subespecie "M. l. andamanensis" que s'atope nes islles Andamán ye llixeramente más grande que la subespecie de la India.
Estender dende la India y Sri Lanca pela mayor parte del sudeste asiáticu, llegando hasta'l sur de Sumatra, Xava y Bali. Cría principalmente nos montes subtropicales abiertos, preferentemente cerca de l'agua. Ye más común en zones montascoses. 
Alimentar d'insectos, principalmente abeyes, aviespes y avispones que prinda atrapándolos al vuelu n'esperando a la chisba nun posaderu. 
Ye una especie gregaria, qu'añera colonialmente nes turries arenoses. Escava fondos túneles nos cortaos verticales onde suelen poner de 5 a 6 güevos blandos y esféricos. Tanto'l machu como la fema encargar de la incubación como de l'alimentación de los pitucos. 
Los abeyerucos cabecirrufos tamién fuelguen pela nueche comunalmente. Los sos cantares y llamaes son similares a los del abeyerucu européu.
Merops malimbicus
El abeyerucu de Malimba (Merops malimbicus) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Meropidae que vive nes selves de África Occidental y Central. 
Merops muelleri
El abeyerucu cabeciazul (Merops muelleri) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Meropidae que vive n'África Central. El so nome científicu conmemora al ornitólogu alemán Johann Wilhelm von Müller.
L'abeyerucu cabeciazul habita na selva húmeda que s'atopa en Guinea, Sierra Lleona, Liberia, Costa de Marfil, Ghana, Nixeria, Camerún, República Centroafricana, Guinea Ecuatorial, Gabón, El Congu, República Democrática d'El Congu y Kenia. La so presencia nel oeste de Kenia ye consecuencia del amenorgamientu de la selva ecuatorial que dexó aisllada a esa población.
Suel tar posáu en solitariu en cañes altes del dosel del monte al pie de les escamplaes o les siendes dende onde se llanza p'atrapar caparines, abeyes y otres clases d'insectos y tornar cola so presa al posaderu. Les poblaciones tán n'amenorgamientu tán n'amenorgamientu por causa de la desforestación.
Merops nubicoides
El abeyerucu carmesí del sur (Merops nubicoides) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Meropidae que vive nel sur d'África, dende KwaZulu-Natal y Namibia hasta Gabón, el sur de la República Democrática d'El Congu y Kenia.
Esta especie, como los demás abeyerucos ye una ave bien colorida, nel so plumaxe predominen los tonos carmesí, con esceición del pileu, el obispillo y les coberteras de la cola que son azules.
Los sos hábitats naturales son los valles de ribera y les enllanaes inundables, con preferencia peles vera con turries verticales pa poder cavar los túneles pal so nial. Ye una especie bien social y axúntase en grandes bandaes tantu na dómina de cría como fora d'ella. Fuelguen pela nueche xuntos, de normal nos árboles y cañaverales, y esvalíxense mientres el día. Añeren en fondu d'un túnel d'unu a dos metros de fondura escaváu nuna turria arenosa, onde suelen poner de dos a cinco güevos.
Ye una especies Migración de les aves migratoria que pasa la dómina de cría, ente agostu y payares, en Zimbabue, enantes de treslladase al sur, a Sudáfrica pa pasar el branu, y darréu migrar al África ecuatorial dende marzu a agostu.
La so dieta componse principalmente d'abeyes y otros inseutos voladores, que cacen al vuelu acesmando dende un posaderu. Pueden usar como posaderos les cañes de la vexetación o los llombos de los grandes animales. Tamién s'averen cuando se producen quemes de carbes p'atrapar a los inseutos que fuxen
Merops nubicus
El abeyerucu carmesí o abeyerucu carmín norteño (Merops nubicus) ye una especie d'ave coraciforme de la familia de los merópidos que vive n'África.
Mide 38 cm de llargor. El plumaxe ye predominantemente coloráu carmesí, cola corona y el gargüelu de color azul verdosu, y les mexelles, la grupa y la parte baxa del banduyu azul turquesa. Presenta un antifaz negru sobre los güeyos ya iris coloráu. Les plumes centrales de la cola son más llargues. El so picu ye negru, llargu y curvado escontra baxo.
Atopar n'África tropical, principalmente al norte de la llinia ecuatorial, en pacionales arbolaos o con parrotales, humerales y árees cultivaes, per debaxo de los 2.500 m de altitú.
Añera en grandes colonies en turries arenoses, cerca de dalgún ríu. Utiliza'l so picu pa cavar llargos túneles horizontales de dos metros de llargu o más, onde pon 2 a 3 güevos.