El 6 d'ochobre de 2008 algama'l Premiu Nobel de Medicina xunto con Françoise Barré-Sinoussi y Luc Montagnier polos sos trabayos sobre los papilomavirus. Esti mesmu añu, recibió tamién el Premiu de la Fundación Internacional Gairdner, pola so contribución a la ciencia médica.
El so principal compu d'investigación céntrase nel orixen del cáncer de cuellu d'úteru, causáu por infecciones virales. En 1976, llanza la hipótesis de que los papilomavirus humanos (HPV nes sos sigles n'inglés) xuegen un papel importante nesti tipu de cáncer. Los sos trabayos científicos llevaron al desarrollu d'una vacuna contra dichu virus que llegó al mercáu en 2006.
El doctor Hausen trabaya nel Centru Alemnán pal Tratamientu del Cáncer, en Heildelberg.
Daniel Navarro
Daniel Navarro García (Salamanca, 18 de xunetu de 1983) ye un ciclista profesional asturianu.
Formóse como ciclista nel equipu xixonés Estel Las Mestas, pasando a la categoría "amateur" nel Once-Wurth. N'Asturies ta en posesión del récord de victories nuna mesma temporada en categoría cadete.
Debutó como profesional en 2005 col equipu español Liberty Seguros-Würth. Anguaño forma parte del Astaná, equipu pol que fichó nel añu 2007, y nel que coincide con otru corredor asturianu, Chechu Rubiera. Debutó nel Tour de Francia na edición del 2007, pero foi espulsáu pol positivu del so xefe de files Alexander Vinokourov.
La primer victoria como ciclista profesional algamóla na Dauphiné-Libéré, el 11 de xunu de 2010, na que llegaría en solitario a la meta de Grenoble. Ente les actuaciones más destacaes de Daniel Navarro podemos considerar:
Xsane
Scanner Access Now Easy (SANE) ye una interface de programación d'aplicaciones (API) que proporciona accesu estandarizáu a cualesquier dispositivu d'escanéu (escáner de sobremesa, escáner de mano, cámares y videocámares, etc.). El API de SANE ye de dominiu públicu y la so discusión y desendolcu ta abiertu a tol mundu. Anguaño ta disponible en Llingua Asturiana pa Ubuntu (Linux)
Premiu Nobel d'Economía
El Premiu del Bancu de Suecia en Ciencies Económiques en memoria de Alfred Nobel (en sueco "Sveriges Riksbanks pris i ekonomisk vetenskap till Alfred Nobels minne") foi instituyíu en 1969 pol Bancu de Suecia ("Sveriges Riksbank"), el más antiguu de los bancos centrales, pa celebrar el tricentésimu aniversariu de la so fundación. 
El premiu suel ser citáu como Premiu Nobel d'Economía, pero nun ye exactamente parte de los premios creaos en 1895 por Alfred Nobel, lo que dio llugar a una creciente polémica. Los críticos, ente los que se encuentren miembros de la familia Nobel, consideren que l'historial de concesiones ta sesgáu hacia la economía neoclásica, especialmente la Escuela de Chicago, y que'l 80% de los premiaos son estaunidenses (65%) o británicos (15%). 
Esauira
Esauira, (n'árabe, الصويرة Aṣ-Ṣawīra; en francés, Essaouira), tamién conocida polos antiguos nomes de Mogadur n'español y Mogador en portugués ye una ciudá portuaria marroquina, allugada na costa atlántica occidental, al norte del Cabu Sim.
Ye la capital de la provincia del mesmu nome, na rexón de Marrakech-Tensift-El Haouz. Con casi 70.000 habitantes, la so medina o centru históricu ta catalogáu pola Unesco como Patrimoniu de la Humanidá dende 2001.
Xabel Vegas
Xabel Vegas (Xixón, 12 de xunu de 1978) ye un músicu asturianu.
Desendolcó la mayor parte de la so carrera en diferentes bandes del nomau Xixón Sound, principalmente nel grupu Manta Ray, disueltu a primeros de 2008, nel que participó dende 1994. En 2007 Xabel Vegas edito'l so primer trabayu discográficu en solitariu acompangau pola banda "Las Uvas de la Ira", tituláu "Canciones sobre Traiciones y Mentiras" (Mushroom Pillow, 2007). Esti discu (un minilp de cinco canciones) mostraba a un Xabel Vegas escuru y narrativu, con un protagonismu evidente de los testos, alloñándose asina de l'abstración del so grupu anterior Manta Ray. Pol primer corte d'esti discu Xabel foi nomináu na categoría de Meyor Lletrista nos premios AMAS 2007.
 MySpace de Xabel.
Sistema unipartidista
El sistema unipartidista o unipartidismu ye una forma de gobiernu na qu'un partíu políticu perfai'l gobiernu y nun ta permitida la esistencia de nengún otru. En casu de que se permita la esistencia d'otros partíos estos subordinense al partíu dominante; ye dicir, nun se permite la oposición. 
Un sistema unipartidista, sicasí, nun ha de se tracamundiar colos sistemes con un partíu dominante, nos que nun torguen la esistencia d'otros partíos políticos d'oposición, pero nun tienen probabilidaes reales de gobernar; nin tampoco nun ha de se tracamundiar coles democracies apartidistes nes que ta prohibida la esistencia de cualesquier partíu políticu. 
Nos más de los casos, los sistemes unipartidistes surden de delles ideoloxíes, yá seyan fascistes, capitalistes, leninistes o nacionalistes. Los estaos unipartidistes con ideoloxía marxista nómense estaos comunistes. 
Sistema presidencialista
El sistema presidencialista, tamién nomáu presidencialismu o sistema congresual, ye un sistema de gobiernu d'una república na que'l poder executivu escuéyese xebradamente del poder llexislativu. La constitución de los Estaos Xuníos ta reconocida como'l primer documentu oficial que describe'l sistema presidencialista modernu y qu'entá ta vixente. 
La carauterística más importante del sistema presidencialista ye la manera na que s'escueye'l poder executivu. Les carauterístiques de los sistemes presidencialistes son:
La estaya llexislativa de los sistemes presidencialistes ye oficialmente conocida como'l "Congresu" o "Asamblea". 
Dellos estaos presidencialistes son: Estaos Xuníos, Indonesia, les Filipines, Méxicu, Corea del Sur y los más de los estaos d'América del Sur. 
Busturniegu
Busturniegu ye pueblu del conceyu de Tinéu, asitiáu a unos 15 quilómetros de la capital del mesmu y ente los 300-350 metros d'altura sobre'l nivel de la mar. 
Tien un clima templáu onde danse abondes frutes y muncha producción agricola-ganadera asina como forestal. Agora mesmo cuenta con aproximadamente 30 habitantes fixos, llegando na so historia a tener cerca d'un cientu. L'actividá puntera de los sos habitantes ye'l ganáu de lleche, tamién el de carne y por últimu'l mercáu forestal (carbayu, castañu y otros árboles autóctonos). 
Nel pueblu ta faciendose un aparcelamientu de les finques, col que se quier llegar a da-y a les ganaderies que tovía queden una "tsouria" mínima que-yos permita ser competitivos nun mercáu xuníu. La llingua materna de la so xente ye principalmente l'asturianu occidental.
Ocupa l'espaciu protexiu de les fontes de l'Esva. Abondante flora y fauna, rescamplando'l xabaril, corzu, melandru y otros carnívoros de tamañu pequeñu pa la práutica de la caza mayor.
Bellido Dolfos
Bellido Dolfos (tamién conocíu como Vellido Dolfos y Vellido Ataúlfo) foi un ñoble llionés del sieglu XI d'orixe gallegu o portugués, perfamosu por ser l'autor de la muerte del rei Sanchu II el 6 d'ochobre de 1072.
Don Sanchu II de Castiella, que nun acatara la herencia de so pá,
el rei Don Fernando, tenía sitiada la ciudá de Zamora, u reinaba dafechu la infanta Doña Urraca. Entós, Bellido Dolfos coló de Zamora empobinando pal campamentu castellán y robló una charra con Sanchu, cola sida de que diba desertar del bandu de Doña Urraca y que-y amosaría una puerta pa colar pa la ciudá. Nun descuidu, dizse, Dolfos afuracó "les espaldes" de Sanchu col venablu doráu d'esti rei, y morrió. Darréu, abellugóse Bellido en Zamora colando pol famosu portiellu que canten les cróniques.
A día de güei ye consideráu'l lliberador de Zamora y l'home que consiguió que’l rei Alfonsu VI de Llión , que taba destronáu en Toledo, (quiciabes el rei más llionés de la hestoria) reinarái nel [[Reinu]
de Llión, sicasí tamién na Galicia y Castiella.
[[Categoría:Lliones]]
José Antonio Fernández Alonso
José Antonio Fernández Alonso, Pepe ye un políticu asturianu, secretariu d'organización del Partíu Asturianista dende'l IV Congresu Nacional del partíu. 
Foi amás nos años 70 y 80 fundador y miembru del Conceyu Nacionalista Astur fasta la so disolución.
La Felguerina
La Felguerina ye una parroquia del conceyu asturianu de Casu. Allúgase na zona central del mesmu, y tien una estensión de 11,8 km² y una población de 101 habitantes (INE, 2006). Estos viven na aldea de La Felguerina y en delles caseríes (Brañafría, El Burgosu, La Cabañona, La Infiesta, El Pandu, Peréu, Ricáu, El Vallín, Valquemáu, Zamploña y La Cuesta).
Groucho Marx
Julius Henry Marx, conocíu artísticamente como Groucho Marx (Nueva York, 2 d'ochobre de 1890 - Los Angeles, 19 d'agostu de 1977) foi un actor, comediante y escritor estauxunidense, conocíu principalmente por ser unu de los miembros de la familia cómica Hermanos Marx. Algamó la fama como maestru del humor intelixente.
"Julius Henry Marx" nació en Nueva York, criándose nel somantu d'una modesta familia d'inmigrantes alemanes xudíos. So madre yera Miene (Minnie) Schoenberg (1864-1929) qu'emigró a Estaos Xuníos dende Alemaña xunto a so padre y so madre y los sos hermanos. So padre yera Simon (Samuel) Marx (nacíu como Marrix) (1860?-1933), inmigrante alemán, nacíu n'Alsacia cuando formaba parte de Francia y amestada posteriormente al Imperiu Alemán depués la Guerra Franco-Prusiana en 1871, colo que Samuel pasó de ser ciudadanu francés a ciudadanu alemán. Argullosu del so pasáu francés foi conocíu tola so vida como "Frenchy".
La familia Marx creció nel barriu neoyorkín de Yorkville, en Manhattan un pequeñu barriu xudíu arrodiáu por comunidaes irlandeses, alemanes y italianes. 
Marx debutó nel mundu del espectáculu a los 15 años como cantante solista. Pasáu dalgún tiempu entamó a actuar xunto a los sos hermanos nel vodevil, primero en tríos o cuartetos musicales y finalmente en revistes. La obra "Cocoanuts", interpretada de 1925 a 1928, dio a los Marx la so oportunidá en Broadway. Como consecuencia d'esti éxitu, y depués d'escaecer el so fracasáu rodaxe d'una primera y perdida película muda 1921 "Humor Risk", firmaron tamién un acuerdu cola Paramount, cola que ficieron varies películes, como "Horse Feathers", "Duck Soup", y "A Night at the Opera" ente otres.
Depués de salir de la Paramount, y gracies al productor Irving G. Thalberg, los hermanos Marx entamaron a trabayar cola Metro Goldwyn Mayer, faciendo películes como "A Night at the Opera" y "Horse Feathers". Nos años 50 cada unu de los tres hermanos continuó trabayando independientemente en radio, televisión y cine, siendo Groucho el que más éxito algamó, gracies a la so faceta como escritor y sobre todo gracies a su programa televisivu "You bet your life", col que se fizo realmente famosu nos Estaos Xuníos ente una xgeneración de persones que nunca lo vieren nel teatru y que apenes lu conocíen de dalguna de les sos vieyes películes.
Groucho morrió en Los Angeles por mor d'una neumonía, dexando atrás tres matrimonios, Ruth, Kay y Eden, tres fíos, Arthur, Miriam y Melinda, 18 películes, 14 d'elles xunto a los sos hermanos, y millones d'admiradores. 
Groucho Marx foi incineráu, los sos restos guárdense nel Eden Memorial Park, siendo falsu l'epitafi' ""Perdonen que nun me llevante pa saludalu"" que popularmente se cree que ta na so tumba.
Cheese (software)
Cheese ye una aplicación incluyía nel proyeutu GNOME dende la so versión 2.22 qu'usa la webcam pa tomar semeyes y videos, aplicando efeutos especiales divertíos, al estilu del Photo Booth de Apple.
"Daniel G. Siegel" escribió Cheese como parte del Google Summer of Code 2007,tenirndo como mentor a "Raphaël Slinckx".
Cheese usa GStreamer p'aplicar los efeutos a les imaxes y a los videos. Pue esportar a Flickr y vien integráu con GNOME.
Ancares
El términu Ancares pue referise a:
Ancares (conceyu)
El conceyu d'Ancares identifícase col valle del mesmu nome, el Valle d'Ancares, siendo históricamente una unidá alministrativa. Alministrativamente enmárcase a la comarca d'El Bierzu (Lleón), anque tradicionalmente nun perteneciere ésta. Hasta hai recién identificábase'l topónimu "Ancares" namás colos pueblos d'esti conceyu y el so valle.
El so nucleu alministrativu ye la llocalidá de Candín (nome que suel aplicase al restu del conceyu de manera oficiosa). Al esti conceyu correspuénden-y dos pueblos (Balouta y Suárbol) que s'alcuentren separtaos del valle pol Puertu d'Ancares (1.648 msnm).
Magar que tradicionalmente Ancares correspondía solo col "Valle d'Ancares", dende'l segundu terciu del sieglu XX, entamó a estendese'l topónimu "Los Ancares" pa denomar a los valles adegaños. Abarcando a los valles de Balboa, Burbia (no que se dio en llamar Los Ancares Bercianos, por tar dientro de la xuridicción alministrativa de la comarca d'El Bierzu) y la parte oriental de los conceyos de Cervantes y Navia de Suarna (Los Ancares Lucenses, por tar éstos na provincia de Lugo).
A finales del sieglu XX espurrióse'l so ámbitu de denomación hasta valles y conceyos vecinos, comprendiendo anguaño pueblos y conceyos tan llonxanos del so nucleu orixinal como Barxas, Cebreiro o Furnieḷḷa.
Ancares ye un valle montesín allugáu al noroeste de la rexón natural d'El Bierzu.
El ríu principal, que da nome al conceyu, ye'l ríu Ancares, afluente del ríu Cúa. Al empar, el ríu Cuiña y Miravalles sirven d'afluentes del primeru.
La so altura varía ente la zona ribereña, unos 800 msnm, hasta los picos más altos que lleguen hasta cuasi los 2.000 msnm (Picu Miravalles 1.969 msnm)
Nel conceyu alcuéntrense los pueblos siguientes amás de la cabecera, Candín:
La fala ancaresa encuádrase dientro del gallegu oriental anque presenta bien d'influyencies del lleonés y otres singularidaes propies. 
Los ancareses tienen sonadía de ser bonos comerciantes, dedicándose nel pasáu al comerciu colos valles y rexones vecines, probablemente obligaos polos probes rendimientos de l'agricultura (poca tierra y de mala calidá). Ye tradicional el cultivu de la berza cola que s'ellabora'l tradicional caldu ancarés.
Ancares ye parte de la Reserva Natural de la Sierra d'Ancares, esistiendo exemplares (y en dalgún casu n'abondancia) de castañales, fayeos, carbayos, texos, xardones, umeros bedulios, capudres, ablanos y álamos, ente los árboles. Ente los arbustos y flores: argañes, xiniestes y cambronales; ente les flores destacar la xanzaina.
Son abondoses les paciones de monte altu, que sirven de sustentu al ganáu na estada estival.
La pirámide poblacional alcuéntrase invertida por mor de la éxodu rural. Nos caberos tiempos vese una tendencia na rehabilitación de les vieyes viviendes familiares, gracies en parte al regresu de dalgunos descendientes, na so gran mayoría como segunda residencia.
Abonden el corciu y el gochu xabaz, ente les especies más grandes xunto cola fauna del noroeste ibéricu. La población de llobos alitó nos caberos años.
Tienen presencia entá los gallos monteses, los ciervos, les xinetes y inclusive los algaire y dalgún osu.
La vivienda más representativa de l'arquiteutura tradicional ye la palloza (casa de piedra contechu vexetal). Destaquen tamién los restos de cortinos o curtixos, que protexíen a los truébanos del ataque de los osos.
Sierra d'Ancares
La Sierra d'Ancares ye una ellevación montesina del noroeste de la Península Ibérica, nel postreru suroeste del Cordal Cantábricu. Alcuéntrase nel noroeste de la comarca d'El Bierzu, provincia de Llión, comunidá autónoma de Castiella y Llión y na parte más oriental de la provincia de Lugo, comunidá autónoma de Galicia. Constitúi la llende ente Galicia y Llión. Los sos mayores altores son los picos Cuiña (1.978 m), Mustallar (1.924 m) y Miravalles (1.969 m). Esti cordal presenta francedures nes sos falles, formando pequeños valles pelos que discuerren los afluentes del ríu Navia.
Predominen cayuele, caliares, filites, arenisques y cuarcites. El clima que presenta ye l'oceánicu montesín. Los mamíferos que son a afayase son el llobu, el corciu y el badión. Ente les aves, destaquen l'buzacón y el faisán.
Recientemente declarárase Reserva de la Biosfera pola UNESCO.
Frenoloxía
La frenoloxía (del griegu: φρήν, "fren", "mente"; y λόγος, "logos", "conocencia") ye una teoría obsoleta na que s'afirmaba que ye posible determinar el calter y los rasgos de la personalidá, asina como les tendencies criminales, basándose na forma de la tiesta. Desendolcada alredor del 1800 pol neuroanatomista alemán Franz Joseph Gall y popular enforma demientres el sieglu XIX, anguaño ta considerada una seudociencia. Tien, sicasí, dalgún méritu como protociencia pola so contribución a la ciencia médica cola so idea de que'l cerebru ye'l muérganu de la mente, y de que delles áreas agospien funciones específicamente allugaes.
Los sos principios afitaben que'l cerebru ye'l muérganu de la mente, y que la mente pertien un conxuntu de facultaes mentales; cauna representada particularmente por una parte estremada o "muérganu" del cerebru. Estes árees yeren consideraes proporcionales a les propensiones individuales de la persona y de les sos facultaes mentales. Les diferencies ente les árees taríen espeyaes na forma esterior del craniu.
La frenoloxía, ocupada de la personalidá y el calter, ye estremada de la craniometría (l'estudiu del pesu, tamañu y forma del craniu), asina como de la fisionomía (estudiu de los rasgos faciales). D'otra banda, toes estes disciplines aseguren predicir conductes o capacidá inteleutual. Na so dómina foron prauticaes intensamente nel campu de l'antropoloxía/etnografía y delles vegaes emplegaes pa xustificar "científicamente" el racismu. Anque dellos principios de la frenoloxía anguaño tán perafitaos, la premisa básica de que la personalidá ta determinada pola forma del craniu ye considerada falsa por cásique tol mundu científicu.
Esteatopixia
La esteatopixia ye un altu grau d'acumulación de gordura nes ñalgues y alredor delles, que ye carauterístico dalgunos grupos humanos. La gordura pue estendese tamién a los cadriles, los xinoyos, asicasí la parte principal tará siempre nes ñalgues.
La esteatopixia ye una de les calterístiques xenétiques de los khoisán, una etnia prieta del sur d'África, mas tamién de los pigmeos del centru del continente. Afecta sobre tou a les muyeres, magar que tamién, mas en menor midida, se tea observáu nos homes. Amás, de forma xeneral en cualesquier de les etnies humanes, les muyeres tienen más propensión a la acumulación de grasa nes ñalgues.
Ente los khoisan, la esteatopixia ye una señal de fermosura, qu’entama na infancia pero que abollez sobre too dempués del primer enxitu.
Hestoricamente, paez que la esteatopixia foi nun tiempo una calterística d’un ampliu grupo de pueblos que s’espardíen dende’l golfu de Adén ate’l Cabo de Boa Esperanza, de los que los khoisan y los pigmeos son los caberos sobrevivintes. Amá d’estos dos pueblos, tamién pue apaecer ente los básteres y ente las muyeres de los negritos de les Andamán.
Santa María de l'Om
El monasteriu de Santa María de l'Om, alcuéntrase nel centru del Prioráu del conceyu de Masarac na comarca de l'Alt Empordà. 
Foi un antiguu prioráu agustinianu fundáu nel añu 1139, que dependía del monasteriu de Santa María de Vilabertran según una bulla de confirmación del papa Alexandre III. Nel añu 1314 namái residíen nel monasteriu cuatro clérigos y el so prior Jaume de Llers. La comunidá suprimióla'l papa Clemente VII nel añu 1592. 
Fórmenlu dos naves con dos ábsides semicirculares. s
La puerta d'entrada fórmenla seyes archivoltes en degradación, dos d'elles con relieves, una de cordón trenzáu y la otra con boles y semiesferes. Consérvase una columna col capitel talláu. El campanariu tien dos arcos.
Xie Jin
Xie Jin (Shaoxing, Zhejiang, China, 21 de payares de 1923 - 18 d'ochobre de 2008) foi un direutor de cine chinu.
Estudió ópera china y lliteratura clásica, y en 1938 entamó la so carrera d'actor, interpretando papeles patrióticos, y depués como aprendiz de directores como Cao Yu y Hong Shen nel Institutu de Teatru del estáu. Más sero sería director asistente del director Zhang Junxiang, na compañía cinematográfica Datong, en Shanghai. Dirixó la so primera película "A Crisis" en 1954, y continuó dirixendo películes nes que destaquen les figures femenines como "Nülan 5 hao" ("No. 5 Woman Basketball Player", 1957), que cuenta la historia d'una xugadora de baloncestu nun tiempu nel que'l cine y l'arte chinu falaba de soldaos, campesinos y obreros, "L'exercitu roxu de les muyeres" ("Hongse niangzi jun" 1960), o "Dos hermanes d'escena" ("Wutai jiemei" 1965]). En [[1941]], nel tiempu la ocupación xaponesa, ingresó na Academia Nacional de Teatro de Sichuan, recibiendo clase de profesores educaos nes universidaes de Harvard y Yale. Allí estudió a Shakespeare y Chéjov. Depués de la llegada de Mao al poder en [[1949]], decidió permanecer en China estudiando la teoría marxista, contrariando les peticiones de la so familia, que quería que prosiguiera el so aprendimientu n'[[Estaos Xuníos]]. Xie estudió na escuela d'arte dramáticu de Jiang'an, ente [[1946]] y [[1948]] y graduóse na Universidá Popular Revolucionaria en [[1953]].
Xie Jin yera unu de los directores chinos de mayor sonadía, reconocíu pola so forma de crear melodrames tráxicos a partir de situaciones polítiques complexes.
Xie foi duramente represaliáu nel tiempu de la [[Revolución Cultural]], y foi forzáu a trabayar manualmente nes zonas rurales. "Dos hermanes d’escena" foi calificada por dellos críticos como propagandística, ensin embargo, depués de la so estrena Xie Jin foi denunciáu por ser un «humanista burgués». Alredor de [[1975]] foi rehabilitáu y volvió a dirixir películes propagandístiques como "La llienda de les montañes Tianyun" ([[1980]]), cola que ganó el primer Gallu d'Oru. Con "Ciudá de Hibisco" (1986), algamó 7 Gallos d'Oru y el premiu del vixésimosestu Festival internacional [[Karlovy Vary]] de la [[República Checa]]. La so última producción premiada internacionalmente foi "La guerra del opiu" ("Yapian zhanzheng", [[1997]]), pola que algamó de nuevo'l Gallu d'Oro y el premiu del Festival de Cine de [[Montreal]].
Dende [[1988]] fuoi vicepresidente de la Federación China de Círculos Artísticos y Lliterarios (CFLAC)
Santos Bandera
Santos Luciano Alonso Muñiz, conocíu como "Santos Bandera" (Felechosa – Ayer, 9 de xineru de 1895, 19 d'ochobre de 1948) foi un cantante asturianu de tonada, consideráu un maestru de "les ayeranes".
Les necesidaes económiques que se daben n'Asturies nel so tiempu llévenlu a emigrar a Cuba, pasando con posterioridá a trabayar en Nueva York. Tornaría pa la so tierra ensin llegar a convertise nel típicu indianu con fortuna y viose obligáu a trabayar como guarda xuráu nos sos últimos años de vida.
Nun participó en ningún concursu, nin dexó grabáu ningún cantar, pero queda l'acordanza, ente los que lu conocieron, de la so gran voz y la maestría d'interpretar les tonaes. Formó parte d'una xeneración mítica d'intérpretes dientro del mundu de la tonada: Quin el Pescador, Los Cuatro Ases, Xuacu'l de Sama, La Busdonga, …
Henri Cartier-Bresson
Henri Cartier-Bresson (22 d'agostu de 1908, Chanteloup-en-Brie - 3 d'agostu de 2004, Montjustin nos Alpes-de-Haute-Provence) yera un fotógrafu francés y, con Walker Evans, Brassaï, Kertész y munchos otros, un pioneru del fotoperiodismu. Munches veces faise referencia a él coles tres iniciales HCB.
Con Robert Capa, David Seymour, William Vandivert y George Rodger, funda en 1947 la nomada axencia cooperativa Magnum Photos. En 2003, a la edá de noventa y cinco años (un añu anantes de la so muerte), una fundación que lleva'l so nome foi creada en París p'asegurar la conservación y la presentación de la so obra y tamién pa caltener y esponer a los fotógrafos colos qu'él se sentía cercanu. 
Conocíu pola precisión y el grafismu de les sos composiciones, algamó sonadía nos reportaxes de calle, la representación de los aspectos pintorescos o significativos de la vida cotidiana. Ye l'inventor del conceptu del « instante decisivu », que ye tamién el títulu de la esbilla onde espón la so definición de la fotografía publicáu en 1952 con una portada de Matisse.
Pa dellos críticos, ye una fígura mítica de la fotografía del sieglu XX, al que la so lonxevidá-y permitió atravesar, llevando la so mirada sobre los elementos que marcaron la so historia. Unu de los sos biógrafos (Pierre Assouline) dixo asina d’él que yera'l « güeyu del sieglu ».
A lo llargo de la so carrera, tuvo la oportunidá de retratar a personaxes de la talla de Pablo Picasso, Henri Matisse, Marie Curie, Edith Piaf, Fidel Castro y Che Guevara.Cartier-Bresson foi'l primer periodista occidental que pudo visitar la Xunión Soviética depués de la muerte de Yósif Stalin.
Depués de los estudios de pintura que fizo ente 1927-1928 con André Lhote en Montparnasse y una frecuentación de los círculos surrealistes, decide consagrase a la fotografía. Ye a los 23 años, en Costa de Marfil, onde toma los sos primeros clixés con una Krauss d'ocasión. Acaba de vivir un desengañu amorosu y de rozar la muerte. Publica'l so reportaxe l'añu siguiente (1931). Compra la so primera Leica en Marsella en 1932.
En 1947, cofundará l'axencia Magnum y recorre'l mundu; viaxa per África, Méxicu, Estaos Xuníos, realiza en 1936 un documental sobre los hostipales de la España republicana y conviértese nel asistente del cineasta Jean Renoir.
Formáu na Escuela Nacional Superior de Belles Artes, abandona finalmente la fotografía en 1970 pa consagrase al dibuxu. Un añu enantes de la so muerte, la Bibliothèque nationale de France dedica-y una gran esposición retrospectiva, con Robert Delpire como comisariu, abriéndose en París, nel barriu de Montparnasse la fundación HCB, qu'asegura la conservación de la so obra . 
[[Categoría:Fotógrafos|Cartier-Bresson, Henri]]
[[Categoría:Franceses|Cartier-Bresson, Henri]]
Dictadura del proletariáu
La dictadura del proletariáu ye una triba deréxime políticu defendíu marxismu como fase de transición revolucionaria ente'l capitalismu y la sociedá comunista.
Acordies col marxismu, la esistencia de cualaquier triba d'Estáu lleva arreyada la dictadura d'una clase sobro otra. Acordies con Karl Marx, nel réxime capitalista, hasta nes mayores condiciones de democracia burguesa, hai una dictadura de la burguesía que perxudica al conxuntu de los trabayadores y del pueblu.
Marx defende que ye precisa una revolución na que'l proletariáu s'estableza como clas dominante, disolviéndose darréu adulces como tal, na transición p'hacia una sociedá ensin clases. La dictadura del proletariáu diba ser asina la etapa siguida a la toma del poder pola clas obrera na que s'establece un Estáu obreru que, como tolos estaos, diba ser una dictadura d'una clase sobro otra (nesti casu, de lEs clases trabayadores sobro la burguesía).
En pallabres de Lenin: 
Ye importante estremar dos etapes na hestoria de la conceición de la dictadura del proletariáu. De mano, Marx y Friedrich Engels namái que falaben de la toma del poder estatal per parte la clas trabayadora, sicasí, tres de la esperiencia de la Comuna de París, aportaron a la concluxón de que pa exercer la Dictadura del Proletariáu, la clas obrera nun podía namái qu'enllenar les estructures estatales qu'había, sinón qu'había proceder a destruyir l'estáu burgués y llevantar un estáu obreru basáu na organización coleutiva (Comunes o Conseyos, en rusu "Soviets") de la clas obrera
Náhuatl
L'azteca o náhuatl (tamién "náhuatle"; de la pallabra "nāhuatlàtōlli" ([naː.wa.ƛaʔ.'toːlːi]), «el son bonu») ye una llingua amerindia de la familia uto-azteca asitiada en Méxicu con unos dos millones de falantes. 
Surdió a lo menos dende'l sieglu VII. Dende la espansión de la cultura tolteca a finales de sieglu X en Mesoamérica, el náhuatl empezó'l so espardimientu percima d'otres llingües mesoamericanas hasta convertise en lingua franca de bona parte de la zona mesoamericana, cuantimás so los territorios conquistaos pol imperiu mexica, tamién llamáu imperiu azteca, dende'l sieglu XIII hasta la so cayida (el 13 d'agostu de 1521) en manos del españoles, motivu pol cual a la llingua náhuatl tamién se-y conoz col nome de llingua mexicana. Cola conquista, y l'introducción del alfabetu llatín, el náhuatl convirtióse tamién nuna llingua escrita, y munches cróniques, gramátiques, trabayos de poesía, documentos alministrativos y códices fueron escritos mientres el sieglu XVI y XVII Esti tempranu llinguaxe escritu basáu na variedá falada en Tenochtitlan clasificóse como náhuatl clásicu y alcuéntrase ente los más estudiaos y los meyor documentados idiomes d'América 
Alpe d'Huez
L'Alpe d'Huez ye un monte de los Alpes franceses de 1850 m d'altor. La estación d'esquí asitiada na montaña entamó a facese en 1930. En 1936, púnxose'l primer remonte mecánicu de tipu telesquí. Alpe d'Huez ye perfamosu nel mundu pola so rellación cola carrera ciclista del Tour de Francia.
Alpe d'Huez ye un de los más famosos finales d'etapa de la carrera gala. Apaeció nel trazau de la "Grande Boucle" por primer vegada en 1952, cola victoria del italianu Fausto Coppi y, magar que nun se volvió xubir hasta'l Tour del 76, dende entós tuvo presente nel recorríu de la carrera cuasi tolos años, de fechu, la so alta nunca supero más d'una edición y ente 1986 y 1992 xubióse en toles ocasiones. Dende la edición del 95 parez que la frecuencia pola que se decidieron los organizaores pa incluila nel recorriu, ye la d'un añu sí ya un añu non, menos 2003 y 2004, disputada n'ambes ocasiones, camudando la so secuencia d'años impares a los pares.
La so importancia nel desendolcu de la carrera foi incrementándose con cada nueva edición, hasta'l puntu de que, durante dalgunos años, yera famosa la frase de que "quién sal d'amariellu del Alpe d'Huez, gana'l Tour de Francia". Ensin embargu, tres los Tours del 87 y del 89, cuando nin Perico Delgado nin Laurent Fignon pudieron facese cola vitoria final na xeneral dempués de ser llíderes d'Alpe d'Huez, díxose qu'arriendes de salir líder del Alpe d´Huez, había que ganar una contrarreló.
La xubida entama na rodiada de la llocalidad de Bourg-d'Oisans. El recorriu que se fae na carrera ye (cuasi) siempre'l mesmu, poro que los caberos kilómetros pasen pel pueblu, lo que dexaría, en teoría, facer dalgunos cambeos y pese a que hai otra vía de llegada a la estación que sal de la carretera principal a unos 5 kilómetros de meta, poro, con asfaltu permalu ya una orografía permala pal asitamientu del públicu.
Ensin dulda, la carauterística que más famosu fizo a esti puertu, amás de la so durez, son les 21 curves de ferradura, numberaes en sentiu decreciente dende la base hasta'l cumal y nos carteles, qu'amuesen el númberu de la curva, pue lleese tamién y n'orde cronolóxicu, el nome d'un de los vencedores nel cumal del Alpe d'Huez. Tres la desputa de la edición el 2003, el númberu de venceores nel Alpe d'Huez pasó'l de curves polo que se tomo la idea d'añadir un nome más a cada curva, volviendo entamar pola 21 nuevamente.
Otra peculiaridá más d'estes curves ye que, en si mismes, nun tiene cuasi desnivel, atopándose los puntos más complicaos xusto a la salida les mesmes, au la carretera entama empinase de sópitu. Esta peculiaridá ye un arma de doble filu pal cliclista o'l cicloturista pues, si da 2 ó 3 segundos d'esnieldu, camuda impotemente la cadencia pedaleu.
El desnivel total que se salva ye de 1073 m y una llargura de 13,1 km, con una pendiente media del 8,2% y una cuesta máxima del 11,5%.
Kilómetrou 1: Por porcentax ye'l más duru de tola xubida, con una pendiente media del 10.5%, aunque la mayor parte seya al 11%. Entama na rodiada de Bourg-d'Oisans, xusto enantes de travesar una pequeña ponte so'l ríu Romanche. Espués xírase pala manzorga y ye nesi momentu onde realmente entama l'ascensión. Nesti kilómetru ta marcada la curva, a la que s'empobina dexando'l muru piedra a la derecha. 
Kilómetros 2 y 3: Empecipia'l culiebréu. Tres curves, la 20, 19 y 18 y un desnivel total del 9.4%. Hai abonda vexetación y l'ambiente nunca llega afogar del too. Nel kilómetru 3 llégase a l'aldea La Garde, a 930 metros d'altor. Equí tán les curves 17 y 16, tando'l porcentax total del kilómetru nel 8.4% 
Kilómetros 4 y 5: El kilómetru 4 ye'l más "cenciellu" hasta esi momentu, el so porcentax total ye de 7.7% y nél tán les curves 15 y 14. Nel 5 asitiase'l pueblu La Ribot, a 1091 metros. El desnivel equí ye de 8.8% y hai otres dos curves, la 13 y 12. Empués de pasar pol pueblu, la vexetación pierde bayura d'arboles y eso fai, xuntu a los kilómetros ya ascendíos ya la creciente altitú, la sensación de fatiga. 
Kilómetros 6 y 7: Nuevamente suavízase la cuesta, quedándose nel 7.2% nel kilómetru 6 pa atopanos nos siguientes mil metros coles ramples más dures, por porcentax, de la xubida, raspiando'l 12% en tres tramos estremaos con un porcentax acumuláu del kilómetru del 9.5%.. Nel primer kilómetru hai dos curves más, la 11 y la 10. La curva 9 xunta dos de los tramos al 12% y la 8 asitiase a la salida del tercer tramu. 
Kilómetru 8 y 9: Dende esti momentu'l paisax tresformase ca vegada más xabaz, con muncha menos vexetación que na base de la xubida. La xubida faíse más monótona pos nestos dos mil metros sólo se pasa per dos curves, la 7, cuasi al entamu'l kilómetru 9 y la 6, no cabero'l kilómetru 9. El primeru tien un porcentax del 8% y el segundu del 7.2%.
Kilómetru 10, 11 y 12: Estos tres kilómetros xunen la llocalidá d'Huez cola estación d'esquí que da nome a la xubida. Son perasemeyaes nos sos porcentaxes, 8.5%, 8.6% y 8.5% respeutivamente. Sólo al empecipiar el kilómetru 12, a la salida d'Huez, hay una cuesta del 11%, de seguío de la curva 5, unos metros más p'adelantre tá la 4. Ya nel kilómetru 11 atóopanse les curves 3 y 2 pa, finalmente, nel kilómetru 12 atopar la curva númberu 1, la última de la xubida. 
Kilómetru 13: Pasase'n tola so totalidá peles cais de la estación d'esquí, el so desnivel ye del 4.3%, muncho más llanu que'l restu de l'ascensión. La recta de meta ye cuasi plana
Por naciones, Holanda tien el mayor númberu de vitories, 8, siguida d'Italia con 7. Por esti motivu, se-y conoz dende fai asgaya tiempu como "la montaña los holandeses" y por esti motivu tamién, la presencia d'aficionaos d'esti país ye masiva.
El Tour del 2004 foi l'únicu nel que nun se disputó una etapa en llinia sinon nuna cronoescalada. Cuasi un millón d'aficionaos se dieron cita aquel día pa ver la vitoria de Lance Armstrong.
Seis correores ganaron en dos ocasiones n'Alpe d'Huez: Joop Zoetemelk, Hennie Kuiper, Peter Winnen, Gianni Bugno, Marco Pantani y Lance Armstrong. Tres españoles ganaron na montaña de les 21 curves de ferradura: Carlos Sastre, Federico Echave ya Iban Mayo, otros tres españoles salieron como llíderes de la clasificación xeneral dempués de la disputa d'está mítica etapa: Perico Delgado, nos Tours del 87 y 88, ganando la edición d'esti últimu, Miguel Indurain, nos Tours del 91, 92, 94 y 95, ganador de la xeneral final en toos ellos, Carlos Sastre tamién s'asitió como llíder tres ganar nesti míticu puertu na edición 2008.
Llegada: 1850 m. 
Xiru 1: 1713 m.
Xiru 2: 1669 m.
Xiru 3: 1629 m.
Xiru 4: 1553 m.
Xiru 5: 1512 m. 
Xiru 6: 1480 m. 
Xiru 7: 1390 m.
Xiru 8: 1345 m. 
Xiru 9: 1295 m. 
Xiru 10: 1245 m. 
Xiru 11: 1195 m. 
Xiru 12: 1161 m. 
Xiru 13: 1120 m. 
Xiru 14: 1050 m. 
Xiru 15: 1025 m. 
Xiru 16: 980 m.
Xiru 17: 950 m.
Xiru 18: 922 m.
Xiru 19: 900 m. 
Xiru 20: 880 m. 
Xiru 21: 806 m. 
2008: Carlos Sastre España 
2006: Frank Schleck Luxemburgu
2004: Lance Armstrong Estaos Xuníos 
2003: Iban Mayo España
2001: Lance Armstrong Estaos Xuníos 
1999: Giuseppe Guerini Italia
1997: Marco Pantani Italia 
1995: Marco Pantani Italia 
1994: Roberto Conti Italia 
1992: Andrew Hampsten Estaos Xuníos 
1991: Gianni Bugno Italia
1990: Gianni Bugno Italia
1989: Gert-Jan Theunisse Holanda 
1988: Steven Rooks Holanda 
1987: Federico Echave España
1986: Bernard Hinault Francia 
1984: Luís Herrera Colombia
1983: Peter Winnen Holanda
1982: Beat Breu Suiza
1981: Peter Winnen Holanda 
1979*: Joop Zoetemelk Holanda
1979*: Joaquim Agostinho Portugal
1978: Hennie Kuiper Holanda
1977: Hennie Kuiper Holanda
1976: Joop Zoetemelk Holanda
1952: Fausto Coppi Italia 
L'ascensión más rápida protagonizóla Marco Pantani en 1995: 36' 50s. Tolos tiempos tán tomaos a 13,8 km del cumal.
1 36' 50" Marco Pantani 1995 Italia
2 36' 55" Marco Pantani 1997 Italia
3 37' 15" Marco Pantani 1994 Italia 
4 37' 36" Lance Armstrong 2004 Estaos Xunidos 
5 37' 40" Jan Ullrich 1997 Alemaña
6 38' 05" Lance Armstrong 2001 Estaos Xunidos 
7 38' 10" Miguel Indurain 1995 España 
8 38' 10" Alex Zülle 1995 Suiza 
9 38' 15" Bjarne Riis 1995 Dinamarca 
10 38' 20" Richard Virenque 1997 Francia
Felechosa
Felechosa ye un pueblu del conceyu d'Ayer (Asturies) que cuenta con una población de 579 habitantes (2009, INE).
Spetsnaz
Spetsnaz (Войска специального назначения - спецназ/Voiska spetsialnogo naznacheniya - spetsnaz, en AFI) ye la pallabra rusa pa referise a les fuercies especiales militares y policiales. La torna lliteral diba ser "unidá d'oxetivos especiales". N'occidente úsase la pallabra Spetsnaz pa falar namái que de les fuercies especiales de Rusia y dellos países ex miembros de la XRSS.
La Spetsnaz GRU ye la unidá d'operaciones especiales del Direutoriu Principal d'Intelixencia, el serviciu d'intelixencia de les Fuercies Armaes de la Federación Rusa. Formóse'l 24 d'ochobre de 1950, la Spetsnaz GRU foi la primer unidá a la que se-y dio'l nome de "spetsnaz". Nun ye namái una de les meyores infanteríes del mundiu, sinón qu'usen tamién ún de los meyores métodos de combate de toos. Por mor del so calter secretu, les unidaes de Spetsnaz GRU nun tienen nomes como los spetsnaz del FSB o'l MVD, sinón namái qu'una numberación (como por exemplu "18ª Brigada Spetsnaz"). Tiense poca información alrodiu de les operaciones de los Spetsnaz GRU, sábese que tienen participao en confliutos como los d'Afganistán y Chechenia.
El FSB (antiguu KGB) tien dos grupos de fuercies especiales, Grupu Alfa (A) y Grupo Vympel (B) al que-y llamen tamién "Vega". L'equipu Alfa especialízase nel contraterrorismu, y ye una de les unidaes más respetaes nel mundu. L'equipu Vega ye rellativamente nuevu, fechu por miembros del escuadrón Vega orixinal (que pertenecía a MVD, primero de que frañare la XRSS), y veteranos del "Vympel", ún de los meyores grupos de sabotax na guerra fría. El nuevu grupu Vega ye'l responsable de les operaciones previsives, principalmente tocantes a les plantes atómiques y niveles nucleares nel mundiu.
El MVD tien dellos Spetsnaz de les unidaes de les Tropes Interiores, como "Vityaz", "Rus", "Rosich", "Skif", "Grom", etc. y toes elles tienen un bon entrenamientu y bon equipu. Por exemplo, la unidá "Rus" participó en bien de combates en Chechenia. Les sos misiones van dende misiones de reconocencia, hasta l'asaltu, pasando per el sofitu nes operaciones antiterroristes al equipu Alfa.
Airsoft
L'airsoft ye un xuegu de guerra que surdió en Xapón nos años ochenta que s'estendió bien ceo a los Estaos Xuníos y anguaño espárdese per bien de países europeos.
El nome d'airsoft vien de l'inglés, que vien a dicir "airse suave". Esto fai referencia a la manera na que se dispara la munición dende una réplica d'airsoft.
Esta autividá lúdico-deportiva busca la simulación de combates per aciu de répliques reales que disparen pequeñes boles de plásticu de 6mm de diámetru, escenarios de xuegu iguales o asemeyaos a los que se combate na realidá, con equipamientu de radiocomunicaciones, visores nocherniegos, llinternes adautaes, punteros láser, boles trazadores y ropa militar. Magar que nun heba una indumentaria concreta, cadún de los equipos quier más equipase uniformemente pa da-y un realismu mayor. Pue xugase mesmo pel día o pela nueche, coles evidentes diferencies. Les boles que s'empleguen, tienen una velocidá de salida aprosimada de 330 fps ó 100 m/s. El pocu pesu d'elles (0,20 gramos xeralmente) fai que'l so algame efeutivu nun vaiga más alló de los 40-50 metros. Hai una modalidá na qu'ún de los xugadores asume'l rol de francotirador y se-y da más potencia y alcance por mor del papel que desendolca.
Magar qu'heba bien de modalidaes de xuegu, lo principal ye eliminar a los equipos o xugadores contrarios, disparando a los sos componentes. Del mesmu xeitu que nel paintball, hai que llevar delles proteiciones como gafes pa nun recibir un bolaxu nos güeyos. Esti ye l'únicu riesgu na práutica del airsof. Si dalgún participante nun lleva les gafes puestes, interrúmpese la partida o ha dexala.
Anguaño hai n'España un vacíu llegal tocantes a la práutica d'esti xuego nos llugares públicos, ya que la confusión podría crease na población desconocedora del airsof y llevalos a alertar a les fuercies de seguridá. Recomiéndase prauticalu en tierres privaes o llugares autorizaos col correspondiente permisu del conceyu pa evitar problemes.
Una de les bases del xuegu ye l'enfotu na honradez del xugador, ya que nun hai manera de comprobar si daquién recibió un impautu. El xugador que recibe ha glayar "¡Muertu!" o dar a conocer a los demás que lu eliminaren, retirándose darréu del tarrén de xuegu. Los xugadores peor vistos nesta comundiá son los "inmortales2 por razones evidentes.
Los aficionaos al airsoft nun pretenden nin fomentar la violencia nin denguna triba d'ideoloxía. Pa ellos esti ye un xuegu peremocionante que val pa descargar adrenalina. Amás, les comunidaes d'airsoft tán a la escontra de que los individuos radicales participen nesti xuegu.
Paintball
El Paintball (traducción lliteral al asturianu ye "bola de pintura") ye un deporte nel que los participantes empleguen pistoles d'aire comprimíu denomaes marcadores (markers) pa disparar pequeñes boles de pintura escontra los otros xugadores. N'esencia ye un xuegu de persecución complexu, pues elimínense los xugadores a los que-yos da la pintura.
Normalmente nuna partida de paintball enfréntense dos equipos col envís d'eliminar a tolos xugadores del equipu contrariu o completar l'oxetivu (como capturar la bandera o eliminar a un xugador en concretu). Un xuegu de paintball típicu non profesional suel tardar d'unos cinco minutos a media hora. L'equipu básicu precisu pa prauticar el paintball nun ye mui caru (magar que si puen selo los marcadores y demás d'alta gama). El númberu de boles de pintura disparaes nuna partida camuda muncho d'un xugador a otru: dellos disparen 100, dellos unes poques y aínda hailos que nun son quién a disparar nenguna en tola partida.
Dende la so ñacencia, el paintball enganchó a bien de xugadores ocasionales o permanentes. La Sporting Goods Manufacturer's Association estima qu'alrodiu de 10 millones d'estauxunidenses xueguen añalmente al paintball. Les estadístiques de les aseguradores indiquen que'l paintball ye ún de los deportes más seguros, aínda más que'l golf.
Les partides de paintball pueden xugase embaxo techu o al aire llibre y adoptar estremaes formes, como'l woodsball y el torneing o speedball. Les riegles varíen ampliamente d'una forma a otra, diséñense de tala manera que la mayoría de los participantes esfruten d'un entornu seguru.
Réplica (airsoft)
Denómase réplica a la reproducción fiel n'escala 1:1 d'un arma de combate real d'exércitos o policíes del mundu que s'emplega nel airsoft como parte del equipu precisu de tolos xugadores d'esti esporte. 
Hai dos clases d'"armes": les répliques (en sentíu estrictu) y los "clones". Como'l so nome indica, nel primer casu trátase d'una réplica esauta d'armes reales fabricaes por compañíes xaponeses, que-y dan acabaos realistes y tienen por vezu ser de bona calidá. Los clones fabríquenlos compañíes chines y pue dicise que son "répliques de répliques", pues imiten el trabayu de los fabricantes xaponeses (y hasta son compatibles colos accesorios xaponeses). Poro, los clones son más baratos y de menos calidá.
Hai bien de variedaes de répliques según el so funcionamientu, de toes elles les más habituales nos xuegos d'airsoft son les denomaes AEG (Automatic Electric Gun: pistola elléutrica automática). Cuenten con un motor elléutricu pa emburriar el pistón y soltalu, poro, tienen una cadencia de fueu peralta y hai delles que son quién a disparar 100 BBs per segundu.
Cabeza nuclear
Una cabeza nuclear ye un arma de destrucción masiva que ye parte de los misiles nucleares. Contién como elementu esplosivu plutoniu o uraniu si ye de fisión (les más comunes), o hidróxenu (por mor d'ello'l nome de "bomba H") si ye de fusión.
La so fabricación espardióse y temióse'l so emplegu masivu na Guerra Fría, por mor de la continua amenaza de los dos exes encabezaos polos Estaos Xuníos y la XRSS. Anguaño prohíbese la venta internacional y los países que les fabriquen namái que les puen facer con recursos propios.
Los países que tienen cabeces nucleares son Estaos Xuníos, dellos de los Estaos de la finada XRSS, Francia, el Reinu Xuníu, India, Pakistán, Israel, China y Corea del Norte.
Anguaño hai abondes pa producir la destrucción total del planeta Tierra tres vegaes.
Arma nuclear
Una arma nuclear ye una arma que xenera una gran cantidá d'enerxía a partir d'una reaición de fisión o de fusión nuclear. Esti tipu d'armes tienen una gran capacidá destructiva, y son les más potentes de les que s'emplegaren enxamás. Anguaño, namái qu'un grupu rellativamente pequeñu de países reconoz que dispón d'elles.
Dixébrense en dos clases acordies col so mecanismu d'actuación:
Les armes nucleares adopten bien de formatos y puen ser llanzaes dende aviones o per aciu de cohetes y misiles dende somarinos, portaaviones, bases militares, etc. Les armes nucleares empléguense como una estratexa de demostración de superioridá y una amenaza, en bas al conceutu de disuasión nuclear.
En tiempu de guerra namái que s'emplegaron en dos ocasiones: N'Hiroshima el 6 d'agostu de 1945 y en Nagasaki trés díes depués. Los tipos de bombes emplegaos foron una bomba d'uraniu y una de plutoniu (les dos yeren bombes A). 120.000 persones morrieron nel intre y el doble por mor de los efeutos a mediu y llargu plazu d'estes armes.
D'entós p'acá, esplotaron unes 2.000 bombes nucleares, bien d'elles como prebes, per parte de siete estaos: Los Estaos Xuníos, La Xunión Soviética, Francia, El Reinu Xuníu, China, India y Pakistán. Sospéchase de qu'otros países tienen capacidá nuclear, y caltiénenlo en secretu.
Les armes nucleares puen dixebrase acordies col tipu de reaición nuclear que llibera la enerxía de la esplisión o acordies col so diseñu internu. Con too y con eso, toles armes nucleares construyíes fasta agora dependen d'una reaición de fisión pa entamar la lliberación d'enerxía. Polo xeneral, les armes nucleares clasifíquense nes clases que vienen darréu:
Les bombes de fisión obtienen la so enerxía dafechu a partir del procesu de fisión d'átomos pesaos, xeneralmente uraniu o plutoniu. Estos átomos tienen isótopos radioautivos i dellos, como l'U-235 y el Pu-239, puen emplegase pa facer bombes atómiques.
El material radioautivu mantiénse separáu en dos nuclios, cadún con una masa inferior a la masa crítica. Nel momentu del españíu, les dos mases socrítiques axúntense formando una masa supercrítica per aciu d'un esplosivu convencional. 
Esti tipu d'arma nuclear ye la más cenciella de fabricar y ye'l que va emplegase na primera preba d'una bomba atómica (preba "Trinity", proyeutu Manhattan) y nes bombes llanzaes sobro Hiroshima y Nagasaki al final de la Segunda Guerra Mundial.
La enerxía lliberada por esti tipu de bombes suel ser d'unes cuantes decenes de kilotones. Esta, vien llimitada pola cantidá de material radioautivu que se pue acumular nes mases socrítiques. La mayor bomba de fisión enxamás llanzada tenía una potencia de 500kt.
Nesti tipu de bombes colócase un poco de deuteriu i de tritiu xunto col material fisionable, al nucliu de la bomba. Les temperatures elevaes producíes pola fisión entamen la fusión d'estos dos isótopos d'hidróxenu. La reaición de fusión produz munchos neutrones d'alta enerxía qu'aceleren el procesu de fisión. D'esta manera una proporción más grande de nuclios pesaos puen fusionase primero de que la fuercia de la esplosión nun separte'l material radioautivu.
Esti métodu pue aportar a doblar la potencia d'una bomba de fisión (por exemplu, una bomba de 20kt pue pasar a ser de 40kt). Con too y con eso, la contribución de la reaición de fusión a esta potencia ye mui pequeña (un 1%). Les bombes de fisión aumentaes son el primer pasu p'algamar una verdadera bomba de fusión atómica. 
Les bombes de fisión-fusión obtienen la so enerxía a partir de la fusión d'isótopos pesaos d'hidróxenu, como'l deuteriu y el tritiu conteníos en forma de tritiur, o deuteriur de Litiu. Estos isótopos son inestables, y amás el tritiu tamién ye radioautivu, polo que s'empleguen amestaos col litiu, que, cuando absorben neutrones, produz les reaiciones nucleares y devién tamién en readioautivu, y fina contribuyendo a la esplosión de la bomba.
La reaición de fusión xenérala una reaición de fusión que ye al empar entamada por un esplosivu convencional. Poro, denómense bombes de fisión-fusión, porque nun son quién a algamar les temperatures precises pa xenerar la reaición de fusión ensin una reaición de fisión primero.
Esti tipu de bomba, onde gan parte de la enerxía lliberada provién d'una reaición de fisión, denomóse «bomba puerca», pola gran cantidá de residuos radioautivos que dexa. Nun s'ha tracamundiar cola que méntase más abaxo. 
Anguaño les «bombes puerques», que nun respuenden al conceutu de bomba nuclear. Son les bombes convencionales que contienen material radioautivu, que queda dixebráu depués de la esplisión. Pue dicise que demientres que les bombes son armes de destruición masiva, porque destruyen mesmo les vides humanes que les estructures, edificios, máquines, instalaciones, etc; les bombes puerques son armes de destruición masiva, porque puen producir pocos daños nun entamu, pero fan inhabitable un llugar per bien de tiempu.
Les bombes de neutrones dexen escapar gran cantidá de neutrones producíos por una reaición de fusión. L'enorme poder de penetración de los neutrones destrui cualaquier forma de vida, anque produz pocos daños a les estructures.
La enerxía lliberada nuna esplosión nuclear ye de cuatro tipos,
Los efeutos de la esplosión y de la radiación térmica son inmediatos y devastadores, y espérase que produzan el mayor númberu de víctimes (85% de los muertos atribuyíos a la bomba d'Hiroshima). Pero los efeutos de la radiación tamién son mui importantes, y puen manifestase nun periodu más llargu y afeutar a la fin a la descendencia de les persones espuestes a estes.
Son potencies nuclears declaraes los Estaos Xuníos, Rusia, el Reinu Xuníu, Francia, China, India, y Pakistán. Piénsase qu'Israel tien tamién armes nucleares, anque nun se probare, y refuga espublizar si les tien o non. Esta creyencia inclui tamién a la República de Sudáfrica, cola qu'Israel desendolcaría conxuntamente'l so programa nuclear.
A lo último, la República Democrática Popular de Corea (conocida como Corea del Norte) declaróse potencia nuclear, anque nun hai evidencies fiables d'esto. Tamién ta nel puntu de mira'l programa nuclear d'Irán, pues les grandes potencies son escéutiques coles promeses d'usu civil d'esta fonte d'enerxía.
De 1942 a 1944 un grupu d'aiciones de sabotax, denomaes Batalla del agua pesao, feches pol movimientu de resistencia noruegu y los bombardeos de los alliaos algamaron la destruición de la planta y la pérdida del agua pesao producida. Estes aiciones, colos nomes en clave de "Freshman, "Grouse" y "Gunnerside", algamaron aparar la producción de la planta a entamos del 1934 y aparar la investigación nuclear nazi.
Al final de la II Guerra Mundial, el presidente de los EE.XX., Harry Truman, garró'l determín de llanzar dos bombes atómiques en Xapón, que yera l'últimu país que quedaba por rindise.
El 6 d'agostu de 1945 la ciudá d'Hiroshima quedó destruyida nel que foi'l primer bombardéu atómicu de la historia. El 9 d'agostu de 1945 llánzase la segunda bomba atómica na ciudá de Nagasaki. Xapón capitula ensin condiciones. La robla del armisticiu realízase'l 2 de setiembre de 1945 nel acorazáu "Missouri". 
Amás del llanzamientu d'estes bombes atómiques na II Guerra Mundial, realizáronse, dende 1945 más de 2000 prebes nucleares en más de 30 llugares. La primera esplosión nuclear de prueba de la historia, van llevala a términu los EEXX a les 17:30h (hora local) del 16 de xunetu de 1945 nel desiertu d'Alamogordo nel estáu de Nuevu México (EEXX). El proyeutu pa la fabricación de la bomba atómica, aprobóse'l 18 de xunu de 1942 pol presidente americanu Franklin Delano Roosevelt col nome de Proyeutu Manhattan.
Na guerra fría el peligru d'un enfrentamientu nuclear ente Estaos Xuníos y la Xunión Soviética condicionaba les rellaciones internacionales. Cuando les rellaciones diplomátiques ameyoren, fírmense estremaos alcuerdos de llimitación de la fuercia nuclear.
Cola fin del réxime soviéticu la tensión va desendolcase n'otros escenarios como Corea del Norte, India y Pakistán o n'Oriente Mediu.
"OMS - Efectos de la guerra nuclear sobre la salud y los servicios de salud. Ginebra 1981"
Lugones
Los Lugones, luggones o lungones yeren una tribu de los astures (o ástures) tresmontanos.
El so territóriu allugábase ente'l Nailos (Nalón) y el Salia (Sella) y tamién la zona del Valle'l Duerna. So capital yera Paelontium (Belonciu). La persistencia d'esta tribu ye coñocía dempués de la cayida del Emperiu román en tiempos yá dos visigodos, cuando Sisebuto manda al so xeneral Richila sefocar una revelión d'eillos haza'l sieglu VI-VII. Son llugones los clanes; Ablaidacos, Abilicoros, Agubrigenses, Arganticaenos, Argantorios,Arronidaecos, Cabranginos, Cadabrigenses, Coliacinos, Cilúrnigos, Vincianos, Viromenigos y Oilaridos.
Plenu
El Plenu ye la llexislatura aconceyada como tal, entendida nel sen del conxuntu de representantes al que se-yos atribui la práutica y la llexitimidá d'aprebar normes, nel ámbetu del conceyu. Aconceya na casa conceyu según un orde del día y ye'l plenu quien desendolca l'alderique cola votación pa decidir o non l'aprebación de les ordenances. Pue dicise que'l plenu ye la Corporación del Conceyu aconceyada con potestá normativa y acordies a un orde del día.
Central Intelligence Agency
La Central Intelligence Agency o CIA (n'asturianu "Axencia Central d'Intelixencia") ye una axencia gubernamental de los Estaos Xuníos d'América. Cola fin de desendolcar investigaciones y operaciones sobro gobiernos estranxeros, empreses o individuos que puen afeutar a los Estaos Xuníos.
La CIA creóla en 1947 el presidente Harry S. Truman (1884 - 1972), nel entamu de la Guerra Fría.
Pa coordinar les autividaes de l'Axencia, hai una Direición Xeneral d'Intelixencia, col envís de coneutar la comunidá d'información col Presidente de los Estaos Xuníos, lo que permite intervenir si ye preciso, n'organizaciones o estaos estranxeros. La so sé central asítiase en Langley, Virxinia. 
Ente los sos llogros destaquen la detención de bien de militares soviéticos naGuerra Fría, el rescate d'un somarín atómicu del fondu del Océanu Pacíficu en 1974 - colos sos secretos, el derrocamientu de Mossadeq d'Irán (1953), Jacobo Arbenz de Guatemala (1954), Sukarno d'Indonesia (1965) o de Salvador Allende de Chile (1973).
La CIA ye una axencia independiente, pero embaxo de l'autoridá del Conseyu de Seguridá Nacional, anque'l so direutor y los xefes más importantes tienen rellación direuta cola Casa Blanca. Nel Congresu de los Estaos Xuníos hai amás un comité formáu por políticos pa fiscalizar a la CIA y torgar escesos o omisiones, y ye, poro, precisa la so fiscalización polos congresistes que tienen poderes pa esixir responsabilidaes civiles y militares.
La misión de la CIA ye sofitar al presidente, el Conseyu de seguridá nacional, y tolos funcionarios que fan y executen la política de seguridá nacional norteamericana. 
Executar el monitoramientu de la intelixencia estranxera de forma precisa, integral, y afayadiza p'asegurar la seguridá nacional. 
Executar autividaes de contrainformación, alministrando autividaes especiales, y otres funciones venceyaes a la intelixencia estranxera nacional, cuando seya ordenao pol Presidente. 
Pa desendolcar la so misión, la CIA ocúpase de la investigación y el desendolcu de teunoloxía d'altu nivel, como axencia independiente. La CIA ye tamién una fonte d'anális de datos, trabayando con otres organizaciones na Comunidá d'Intelixencia y Seguridá Nacional, p'asegurar que los datos recoyíos aporten con precisión a Washington, cuando seya preciso.
Departamentos de la CIA:
Susarros
Los Susarros yeren un pueblu de los Astures referenciáu na Tabla de Folgoso do Courel y nel bronce de Bembibre, ónde se-yos otorga la inmunidá (fiscal) perpetua pol emperador Augusto como pagu pola so fidelidá.
El so territoriu taría asitiáu alrodiu de Bembibre (Paemeiobriga) na riera drecha del ríu Sil, posiblemente nel pueblu de San Román de Bembibre.
Se tien discutíu si esta ciudá de Paemeiobriga concuaya cola tamién ciudá de los astures Interamnium Flavium, ya que’l significáu de dambes ye pareyu (la ciudá d'ente los ríos) y que darréu, podría tratase duna llatinización del nome del mesmu llugar. Al aviesu, dellos autores afiten que son dos ciudaes distintes, asitiando Interamnium, nel territoriu de Noceda del Bierzo, unos 13 kilómetros al Norte Noreste de Bembibre.
Políticamente, los Susarros siguen, mesmo que los Galaicos, el sistema d'organización basáu en castella, a la escontra de Luggones tresmontanos y Zoeles, qu'amuesen una organización xentilicia. Sicasí, como punxere de manifiestu el profesor Julio Mangas, que nel ámbitu astur la nomada C del revés puede expresar mesmu castellum que castellani.
"Tillegus Ambati f(ilius) Susarrus C<--(castello) Aiobrigiaeco (Folgoso do Courel, Llugo)"
"Iovi C<--(castellani) Queledini (Ponferrada, Lleón)"
"castellanos Paemeiobrigenses ex gente Susarrorum (Bembibre, Lleón)"
"Deae Cenduediae sacrum castellani (Bembibre, Lleón)"
No que cinca a la so relixosidá, sábese que rendíen cultu a la diosa Navia por una inscripción atopada en Folgoso de la Ribera (Lleón)
Naviae D / (…) P P R
Otres inscripciones, per embargu, han ponese en dulda, y son atribuyibles a posibles inmigraciones rellacionaes colos movimientos de población de la industria minera del oru. Un exemplu sería la llábana en honor d'una dala diosa Degantia afayada en Cacabelos, ufrida por una nativa d'Uxama Argaela (Soria).
Deae Degant(...) Flavia Flavi in honorem Argaelorum fecit libens ex voto
Aparentemente esta inscripción, nun falaría namás del cultu de los Susarros a esta divinidá, sinon tamién de la inclusión en dientru d’esti pueblu, d’una xente o xentilidá de los Argaelos. En pallabres del profesor Juan C. Olivares Pedreño:
"Otros casos de desplazamientos de población y difusión de cultos hacia zones mineres tienen que ver, precisamente, cola región que nos ocupa: El Bierzo. En Cacabelos (Lleón) foi atopada una hallada una placa votiva que se dedicó a una deidad llamada Degant[ia] por una mujer, Flavia. El motivo de la ofrenda es lo que la hace más interesante desde la perspectiva que venimos planteando, ya que se ofreció in honorem Argael[...]. Esta mención debe referirse a Uxama Argaela (Osma, Soria) y, en concreto, a unos Argaeli que estaban radicados en el área del actual Cacabelos del Bierzo. A éstos se les honraba, probablemente, haciendo la ofrenda a su diosa patria, Degantia. Esta hipótesis parece reforzarse col hallazgo reciente de una ofrenda votiva en el Alto del Castro (Osma) en la que se lee Deae [...]nt[e]. Además, tamién está demostrada la presencia de inmigrantes uxamenses en las regiones de Astorga y León."
Siguiendo con ésta hipótesis; a saber, que hebo una migración de grupos hacia les rexones mineres del Bierzu y, al empar, un espardimientu n’elles de los cultos d'orixe de dalos inmigrantes, Olivares atribúi tamién a movimientos de población galaica la introduccción del cultu al dios Cosso (Cossue en dativu indíxena) del que en territoriu susarru afayárense hasta seyes inscripciones, colos siguientes epítetos:
"Cossue Tue(…)aeo Pa(…)mei / Deo Domino Cossuae Segidiaeco / Cossue Udunnaeco / Cossue Udunaeo Itilienue / Cossuae Nedoledio / Cossue Nidoiedio / Cossue Locius? Pacatianus."
Sin embargu, tan elleváu númberu d’inscripciones nun espaciu tan definíu, obligaría a camentar que se trata d'un cultu llariegu del pueblu Susarru, sobre too si se tien en cuenta, que en nenguna de les ufríes a Cosso menciónase l'origo del dedicante, como sería d'esperar si tuviéremos énte persones d’orixe foriatu, y como asina afita la epigrafía galaica en territoriu astur, ónde siempre se tien especial precuru n'especificar el pueblu y castiellu d’oríxe.
A ello habría de sumar que les formes teonímiques rexistraes nel Bierzu son más complexes (Prósper, 2002, 238) y que’l so termín de dativu ye de calter indíxena (Búa, 2003, 162-163) mientres que les galaiques son más simples o con termín de dativu llatín, lo que podríe ser ñiciu, de que las formes llioneses son anteriores desde un finxu de vista evolutivu. En fin, el problema nun reside tantu na evidencia del cultu a Cosso ente los Astures noroccidentales, como a la ausencia del mesmu cultu ente los Callaecos del este (Seurros y Lemavos).
WASP (etnografía)
WASP ye l'acrónicu n'inglés pa "Blancu, Anglo-Saxón y Protestante" (White", Anglo"-Saxon" and Protestant"). Tamién traduzse como "Blancu, Americanu, Sureñu y Protestante" (White", American", Southern" and Protestant").
Surdió nos entamos del sieglu XX teniendo como base el combate escontra les etnies, nacionalidaes y relixones ayenas. Nun entamu combatíen a los negros y a cualuquier aspeuty venceyáu a ellos (principalmente la música, jazz y blues, qu'entamaba a espardese per discos y radios), sicasí más alantre dirixeron les sos idees escontra otros grupos: los italianos, a los qu'acusaron de beber (creándose la Llei Seca na década de los años 1920); los irlandeses, por mor de la so tolerancia a los italianos arriendes de por custiones d'alcoholismu; y a los xudíos, embaxo l'acusación de dominar la estructura bancaria del país al traviés del préstamu de dinero.
La cultura WASP céntrase nos denomaos valores tradicionales y básase nuna relixón infelsible y en visiones "tradicionales" de la sociedá en toles sos variantes, dende la familia a la sexualidá y a los papeles home/muyer en xeneral.
Gafes
Les gafes ye un nome usáu siempres en plural pa referise al instrumentu ópticu compuestu por dos marcos o armazones que soporten dos llentes xuntaes por un arcu sofitáu na nariz y dos patielles qu'axuden a sosteneles. Úsense pa compensar defectos na visión, proteición o namái que por estética. 
Nos entamos, los cristales ópticos llentes de les gafes fabricábense con vidru, sicasí, anguaño hai bien de materiales menos pesaos y más resistenets como les llentres orgániques o les de policarbonatu. 
Organigrama
Un organigramaye la representación gráfica de la estructura organizativa o xerárquica d'empresa o organización. Representa les estructures departamentales y, en delles ocasiones, les persones que les dirixen, faen un esquema de les rellaciones xerárquiques y competenciales na organización.
L'organigrama ye un modelu abstrautu y sistemáticu, que fai posible facese una idea uniforme sobro la estructura formal de la organización. 
Tien una doble finalidá: 
Tou organigrama tien que cumplir los requisitos que vienen darréu: 
1) amosar tolos ellemntos d'autoridá, los estremaos niveles de xerarquía, y la rellación ente ellos. 
2) tien que ser fácil d'entender y cenciellu d'emplegar. 
3) ha contener namái que los ellementos indispensables.
Según el conteníu puen estremase trés clases d'organigrama:
Analíticos: Son específicos, la información ye completa y detallada.
Xenerales: Amuesa una visión mui simple de la organización. Tamién ta nél la información de mayor impotancia.
Suplementariu: Son complementu de lo analítico.
AK-47
L'AK-47, acrónimu d'Avtomat Kalashnikov modelu 1947 (del rusu "Автомат Калашникова образца 1947 года"), es un fusil d'asaltu soviéticu diseñáu en 1947 por Mikhail Kalashnikov, combatiente rusu na Segunda Guerra Mundial. En 1949 l'Exércitu Bermeyu adoptólu como arma principal de la infantería (sotituyendo al subfusil PPSh-41), anque nun foi fasta 1954 cuando entró en serviciu a gran escala. Darréu escoyéronlu los países del bloque oriental nel Pautu de Varsovia como arma reglamentaria pa los sos exércitos na Guerra Fría.
Calibre: 7,62 x 39 mm
Capacidá: 30 cartuchos (estándar)
Pesu (col cargador valeru): 4,3 kg
Llargor total: 870 mm
Percorríu del proyeutil: 415 mm
Tasa de disparu 600 / min
Velocidáde salida: 715 m/s
Lo que fai peculiar a esti fusil d'asaltu ye'l so sistema de recarga de cartuchos, qu'emplega la fuercia de los gases de combustión producíos pol disparu pa facilitar la colocación d'un nuevu cartuchu na recámara del arma y espulsar el casquiellu emplegáu yá. 
Nesti sistema, el furnimimentu de fuercia pal furrulamientu del arma faise al traviés de la toma d'una pequeña cantidá de los gases impulsores del disparu anterior, en pasando la bala p'hacia la boca. Esti gas empobínase p'hacia una toma, al traviés de la qu'entra nel tubu de gas del arma, ellí emburria un pistón que ta coneutáu a la pesllera y al so dispositivu del cierre. De mano abre la pesllera y depués embúrriala p'hacia atrás; depués, un muelle recuperador exerce esta aición p'alantre pa repetir el ciclu. 
Esto fai que l'arma tenga un retrocesu menor y que la fiabilidá del disparu seya mayor. El so cargador curváu, que-y da una mayor capacidá nun espaciu menor, ye tamién distintivu d'esti fusil d'asaltu. Los cargadores del AK y los sos derivaos faense d'aluminiu y plásticu p'acelerar y abaratar el tiempu de fabricación.
L'AK-47 ye famosu pola so gran fiabilidá, soporta condiciones atmosfériques mui desfavorables, ensin nengún incidente; probóse que l'arma sigue disparando anque la llancen na llamuerga, la somorguien nel agua y la estrapaye una camioneta. Exemplares vieyos con decenes d'años de serviciu inautivu, nun tienen nengún problema. Ye un arma mui segura y permite a un tirador mediu algamar un blancu humanu a 400 metros de distancia. 
Na guerra de Vietnam reparábenla con pieces d'aviones norteamericanos valtaos.
Darréu creáronse nuevos modelos incluyendo una versión modernizada conocida como AKM o d'asaltu con culata plegable AKMS, especialmente fecha pa paracaidistes con un pesu de 3,14 kg.
En 1974, apaez una nueva versión: l'AK-74, fabricáu nun calibre menor, el 5,45 x 45 mm; l'AK-74 cuenta tamién con una versión corta pa operaciones especiales, l'AK-74U, tamién en calibre 5,45 x 39.
Fabricáronlu bien de países ente ellos China, Corea del Norte, Finlandia, Exiptu, países del anterior Pautu de Varsovia y aínda atopáronse modelos fechos por tribus de Pakistán.
La versión norcoreana ye más llarga, checoslovaca más llixera. L'AK ye una de les armes más solicitaes pa combate irregular y el so puntu d'usu mayor foi la cayida del murude Berlín, de la qu'entamaron a comercializase rifles Kalashnikov en gran escala. Convirtióse en símbolu d'insurreiciones populares y del combate al imperialismu, pues emplegáronla bien de grupos rebeldes.
Hai que destacar qu'en base al diseñu del AK-47, desendólquense bien d'armes pa roles de combate estremaos como l'ametralladora llixera RPK, o'l fusil de precisión SVD tamién conocíu como «Dragunov». Tamién ye destacable magar que derivare en delles armes de funciones tan estremaes, la familia AK caltién una modularidá esceicional que permite l'intercambeu de pieces estremaes ente modelos, pudiendo reparar o modificar armes ensin mayor problema pal usuariu.
Mikhail Timofevich Kaláshnikov, siendo militar, combatió na Segunda Guerra Mundial escontra la Alemania nazi, na que lu mancó nun brazu una bomba. Na so estancia nel hospital inspiróse pa facer una nueva arma, porque les anticuaes carabines soviétiques yeren d'usu difícil y presentaben estremaes complicaciones pa los soldaos del Exércitu Bermeyu.
Foi asina que Kaláshnikov, fexo l"'Avtomat-Kalashnikov, AK-1", que forma l'acrónimu d'AK-47. Del AK-47, por mor del so escelente desempeñu, convirtiéndose na espina dorsal del Exércitu Bermeyu, ameyoráronlu, y d'ehí les variantes como l'AKS, AKM, AKMS, RPK, Tipo 56, Tipo 58, Rk-62, AK-74, RPK-74, AK-101, AK-102, AK-103, AK-107 y AK-108, ente otres.
L'AK-47, al poco de la so creación convirtióse nel arma más popular ente los militantes guerrilleros de clase marxista y nel arma principal de los exércitos de los países firmantes del Pautu de Varsovia. Gracies a que los materiales y la construición de l'AK-47 son de baxu coste, convirtióse nel arma más numberosa de la planeta, calcúlase qu'hai ente 35 y 50 millones de fusiles d'esti tipu ensin cuntar colos que se faen illegalmente tolos años. Prodúcenla 14 países, emplégase de manera oficial por 78 y anguaño, l'AK-47 va fabricase tamién en Venezuela.
Adrián Carrio
Adrián Carrio (Uviéu, º8 de mayu de 1986) ye un pianista de jazz asturianu. Fíu y hermanu de pianistes, entamó a tocar el pianu de mena autodidacta cuando tenía sólu 6 años, y anque los pas unviáron-y a deprender a tocar pianu clásicu con Marina Santamarina, caltuvo el so deprendizax autodidacta na estaya "jazzística" dimientres dellos años.
En 2005 creyó la so propia banda, "Rendez-Vous Project", con Javier Rubio (saxu tenor), David Casillas (baxu) y Jaime Moraga (batería). Tien tocao en dellos escenarios d'España, Alemaña, Portugal, Francia, Estaos Uníos y Xapón, destacando la so collaboración nel Festival de Jazz de Frankfurt en 2008 como artista invitáu.
Tien declarao que les sos influencies vienen de músicos como Oscar Peterson, Herbie Hancock, Debussy, Bill Evans, Duke Ellington, Art Tatum o Michel Petrucciani ente otros.
Adrián Carrio Web oficial
Faustino Fernández Ovies
Faustino Fernández Ovies (El Berrón, Siero, 16 de febreru de 1953) foi un ciclista profesional asturianu.
Entamó la so andadura profesional nel añu 1976 col equipu vascu Kas (nel que coincidió con otros corredores asturianos, Vicente López Carril, Antonio Menéndez y José Enrique Cima), pasando nel añu 1979 al Teka y finalizando la so carrera profesional nel Henninger-Aquila Rossa nel añu 1980.
Los sos trunfos más importantes fueron la xeneral de la montaña nel Giro d'Italia de 1977 y la xeneral de la Vuelta a Aragón nel añu 1980. Igualmente destacáu foi'l segundu puestu na xeneral de la Vuelta a Asturies de 1979.
Unión Europea Occidental
La Unión Europea Occidental o UEO ye una organización de defensa y seguridá del ámbetu européu formada polos estaos miembros de la Unión Europea y los miembros europeos de la Organización del Tratáu del Atlánticu Norte (OTAN).
La UEO nun s'ha tracamundiar cola Unión Europea, organización estremada fecha depués, anque lleven nomes asemeyaos.
Les bases de la UEO estableciéronse nel Tratáu de Bruxeles de 1948, como organización europea de defensa y seguridá.
Esta organización internacional, fundada nun entamu por Francia, Bélxica, Reinu Xuníu, Luxemburgu y Países Baxos, faise, de mano, pa sofitar a cualuquier de los sos integrantes nel casu de que recibiere una agresión, y amás, mesmo que'l Conseyu d'Europa y les estremaes Comunidaes Europees (embriones de la Unión Europea d'anguaño) p'axudar a la cooperación ya integración europees.
L'añu de la fundación de la UEO foi bien poco depués de finar la Segunda Guerra Mundial, y eso desplica l'envís col que foi fecha, y ello ye que los países europeos que quedaren fora del bloque comunista, tarrecíen un posible ataque de los países soviéticos, y tenten d'esta manera crear una organización común de defensa.
En 1954 fixéronse miembros d'ella l'Alemaña Occidental (RFA) ya Italia, antiguos enemigos na Segunda Guerra Mundial de los países que fundaron esta organización internacional. Esi mesmu añu la UEO fixo por establacer l'estatutu del Sarre.
Magar que la UEO cuntare con una estructura propia bien definida, la importancia de la OTAN (establecida en 1949) torgó que la UEO actuara de manera independiente y eso dexóla nun segundu planu.
Plantégase que la Unión Europea, que quier tener competencies en seguridá y defensa por mor del so segundu pegollu, fine por absorber a la UEO, porque los miembros d'una y otra son los mesmos amás de que l'actividá de la UEO foi cuasi que nenguna en tolos años d'esistencia pol protagonismu de la OTAN.
Misantropía
La misantropía (del griegu μίσος, «odiu», y άνθρωπος, «home, ser humanu») ye una tendencia social y sicolóxica carauterizada pol refugu xeneral pa cola especie humana. Nun representa noxu por xente concreto, sinón que ye la repunancia hacia los rasgos compartíos por tola humanidá. Un misántropu ye, entós, una persona a la que-y cafia l'home como ser humanu. Pué ser llixera o fonda, asina como puen tener carauterístiques mui estremaes que van dende lo inofensivo hasta la crítica social, o nel so defeutu, dende'l seutarismu hasta l'autodestrucción
El nacimientu de la misantropía atribúyese a abondos escritores satíricos, talos como William S.Gilbert ("Odiu a los mios conxéneres") magar que tales carauterístiques han ser esaminaes con procuru, yá qu'una visión traxicómica o crítica de la humanidá pué entemecese cola xenuina misantropía.
La representación teatral clásica de la misantropía alcuéntrase na comedia "The Misanthrope", de Molière, na qu'Alciestes, el so protagonista, se manifiésta abiertamente escontra la hipocresía de la sociedá parisino, u alluga la so obra, llevándola al estremu na vida y xeitos de la so amada Celimena. La misantropía d'Alciestes busca nel exiliu voluntariu a la vida d'ermitañu la solución de la so fartura pola humanidá.
Esiste una distinción importante ente'l pesimismu filosóficu ya la misantropía. Immanuel Kant dixo que "de la naturaleza alloriada de la humanidá, deguna cosa reuta pué algamase", magar qu'esta nun ye una espresión sobre la inutilidá de la propia humanidá. Igualmente, Samuel Beckkett nuna ocasión camentara que "L'Infiernu debe ser como (...) recordái los bonos tiempos pasaos, cuando deseábemos tar muertos" - Un alegatu que pue, quiciabes, percibise como murniu y desesperáu, pero non como anti-humanu o espresivu de nengún odiu pola humanidá
El filósofu alemán Arthur Schopenhauer yera cuasi tan misántropu como diz la so reputación. Escribió que la esistencia humana debe ser una especie d'error. Sin embargu hai que dicir que la misantropía nun equival necesariamente a una actitú inhumana pa con la humanidá. Schopenhauer camentó, de fechu, que'l tratu éticu pa colos otros yera la meyor actitú, pos toos somos sufridores y parte de la mesma voluntá de vivir; tamien analizara'l suicidiu dende una actitú comprensiva que resultara estraña pa la so dómina, cuando yera tabú.
Martin Heidegger tamien amosó della misantropía na so esmolición polos "ellos" -vezu de la xente a comportase con un puntu de vista sobre'l que naide reflexonare, pero ye secundáu porque "ellos dícenlo asina". A diferencia de Schopenhauer, Heidegger oponíase a cualquier ética o xacíu pa tratar a los otros con respetu. En tiempos recientes, Anton LaVey y la so marca de satanismu espresara una misantropía militante que, estremándose d'otros misántropos, sí tien rasgos seutarios, diendo tán lloñe como afalar la esterilización de partes de la población ya enzarrar en guetos a "les formes más baxes de la vida humana"
Per otru llau, y ensin atalantar una postura misantrópica dafechu, ye interesante'l pensamientu del filósofu español José Ortega y Gasset al rodiu d'estes idees, al afitar nel so prólogu pa franceses de la so célebre obra titulada "La rebelión de les Mases": "Que nun me dirixo enxamás a la humanidá. Esti vezu de falar a la humanidá, que ye la forma más sublime, y per aciu, más despreciatible de la democracia, adoptóse hacia'l 1750 por inteutuales alloriaos, inorantes de les sos propies llendes, y siendo, pol so oficiu, los homes del dicir, del logos, usáranlu ensin xacíu nin postura, ensin decatase que la pallabra ye un sagramentu de mui delicada alministración".
Anque que rara, la misantropía tamien apaez en formes d'entretenimientu popular. El comediante de monólogos americanu Bill Hicks amosó vezos de misantropía nel so trabayu, apellando a la raza humana como "un virus con putos zapatos", y falando de sigo, n'abondes ocasiones, como un "misántropu humanista". El ser humanu como talu ye un enguedeyu de fataes y en masa ye una aberración (Guillermo Cornejo). Del mesmu mou apaecen temes de misantropía en The Holy Bible (La Sagrada Biblia), tercer álbum de la banda galesa de rock Manic Street Preachers. Esti incluyía versos talos como "tolo que predico ye estinción" y l'amosamientu d'un discursu del autor J.G. Ballard espresando lo que paecien fonderos sentimientos misántropos. Arriendes, el protagonista Johnny C., del comic Johnny The Homicidal Maniac, enseña una fuerte misantropía, en diches y fechos. El Dr. Gregory House, interpretáu por Hugh Laurie na serie de televisión House M.D., Vegeta, de Dragon Ball Z, Mister Hyde (Antagonista del dr. Jeckyll) son tamién conocios misántropos. Henry Chinaski, el protagonista de varies noveles de Charles Bukowsky (ya'l so alter ego) tamién.
Ye, nesti sen, tamién famosa la película d'Oliver Stone, Taxi Driver, protagonizada por Robert DeNiro
Delles persones consideraren alzar la misantropía a una "protociencia de misantropoloxía". En 1992, l'ensayista americanu Florence King, auto-nomáu misántropu, escribió un llibru d'humor sobre la hestoria d'un misantropu tituláu With Charity Toward None: A Fond Look at Misanthopy ("Ensin procuru pa con naide: Una güeyada bonal a la misantropía").
Papa Anacletu
Anacletu o Cletu o Anencletu ye, pa los católicos, el tercer obispu de Roma que gobernó la Ilesia de Roma. Pa los ortodoxos, el tercer presbíteru (presidente) de la Ilesia de Roma. Asocede posiblemente a Llinu nel 76 y muerre quiciabes nel 88.
El nome d'esti papa ta suxetu a dulda: nun se sabe si se llamaba Cletus, Anacletus o Anencletus. Conozse de la esistencia d'un personax nomáu "Anacletus", acurtiáu normalmente en "Cletus", que morriere martirizáu na persecución de Domicianu ensin dulda ente los años 88 y 96.
Eusebiu de Cesarea, Irenéu de Lyon y Agustín d'Hipona afirmen qu'Anacletu y Cletu foren la mesma persona. Sicasí, el "Catálogu liberianu" (354) y el "Liber pontificalis" distinguen dos persones diferentes.
El "Liber pontificalis" atribui-y la ordenación de venticinco sacerdotes.
Nomáu abusivamente martir pol "Liber pontificalis", ta consideráu como santu pola Ilesia Católica como pola Ilesia Ortodoxa. La so festividá ye'l 26 d'abril.
Nel sieglu IX, el pseudo-Isidoru, autor de les "Falses epístoles decretales", atribui-y trés epístoles.
Llengües Vives
Llengües Vives ye una publicación bimestral que dende l’añu 1996 informa de l’actualidá llingüística del sudoeste européu. Centra’l so interés nes llingües gallego-portuguesa, asturiana, vasca, aragonesa, occitana, catalana y sarda. Coordínase y edítase dende Barcelona, y cunta con siete corresponsalíes, una por cada llingua. Ye una publicación heptallingüe, yá que cada sección s’escribe na llingua de la que se fala.
Aparte del editorial y d’una sección pa cada llingua, el boletín Llengües Vives tien una axenda d’actos, un vocabulariu temáticu heptallingüe y un partaz pa la opinión de los lectores.
El númbero 71 de Llengües Vives (marzo del 2009) será’l posteru que s’edite en papel.
Tien por obxectivos: 
1) Promover la conexión y la conocencia mutua ente los siete dominios llingüísticos minorizaos del sudoeste d’Europa.
2) Difundir los procesos de normalización d’eses siete llingües, a fin de que les experiencies que se deriven d’ellos puedan ser aprovechaes nos demás ámbitos y asina facer más curtiu’l camín de la so normalidá plena.
3) Denunciar les agresiones que carecen caúna de les comunidaes per parte de los gobiernos, partíos y entidaes estatales.
4) Difundir les actividaes del mundo cultural de cada ámbitu.
L’añu 1993 Frederic Perers –fundador y editor de Llengües Vives–, que siguía de cerca l’actualidá llingüística d’Euskal Herria y Galiza, visita per primer vez estos dos países. El camín a la nación galaica llévalu a descubrir por casualidá les llingües aragonesa y asturiana. En volviendo a casa, y a la vista de les dificultaes pa consiguir información fluyida y actualizada d’estes llingües –y tamién del occitano–, toma’l determín de crear una rede qu’axunte militantes llingüísticos de los seyes territorios. Con esti obxectivu l’añu 1994 funda l’asociación "L6, Acció pro-Llengües" y empicipia a establecer los primeros contactos nos seyes dominios llingüísticos. L’añu 1995 L6 inscríbese en rexistru d’asociaciones de la Generalitat de Catalunya col númbero 16.616. 
Los fines de la entidá son: 
1) Posibilitar l’intercambeo d’opiniones, experiencies, estudios, documentación y tolo relativo a les distintes llingües del sudoeste européu ente los miembros de cada comunidá llingüística.
2) Llevar alantre proxectos enbredaos a difundir la realidá plurillingüe del sudoeste européu dientro y fuera d’esti territoriu.
3) Dar apoyu a campañes en favor de la normalización del aragonés, l’asturiano, el catalán, el vascuence, el gallego-portugués y l’occitano.
4) Dar apoyu a campañes en favor de la oficialidá d’eses mesmes llingües na totalidá de los ámbitos xeográficos respectivos.
L’añu 1996 dellos miembros de L6 participen activamente n’actos y manifestaciones que se faen na mayoría de los seyes dominios llingüísticos: Corsa Aran per sa lengua, Kilometroak, Día de les Lletres Asturianes, L’aragonés en a carrera...
L’ampliu territoriu xeográficu que cubre l’asociación fai mui difícil la so operatividá, y l’actividá de la entidá acaba concretándose básicamente na edición del boletín Llengües Vives. El númbero 0 de la publicación edítase’l mes de xuneto del añu 1996. Concebíu como una puerta d’entrada a les seyes llingües, aquel primer númbero cuntó cola participación de los filólogos Isaac Alonso Estraviz, Lourdes Álvarez, Francho Nagore y Jacme Taupiac.
L’añu 1997 L6 viaxa a Arbona (Euskal Herria) y Turri (Sardinna) pa participar en dos alcuentos de mozos de naciones europees ensin estao y con llingua minorizada. En Uesca (Aragón) L6 asiste al primer alcuentru d’estudios sobre la llingua aragonesa.
L’añu 1998 Llengües Vives y el boletín Synergia promueven una campaña pola modificación del artículu 2 de la Constitución francesa, que recibe l’apoyu de la mayoría de les principales entidaes occitanes, vasques y catalanes. Na edición del númbero 9, Llengües Vives edita un suplementu especial con motivu del segundu Día européu de les llingües minorizaes, que cunta cola participación de les principales autoridaes normatives de les seyes llingües: Maria do Carmo Henríquez Salido (presidenta de l’Associaçom Galega da Língua), Xosé Lluis García Arias (presidente de l’Academia de la Llingua Asturiana), Jean Haritschelhar (presidente d’Euskaltzaindia), Francho Nagore (presidente del Consello d’a Fabla Aragonesa), Joan Thomas (miembru del Institut d’Estudis Occitans) y Joan Albert Argente (presidente de la Secció Filològica del Institut d’Estudis Catalans).
L’añu 1999 Llengües Vives participa nes xornaes de les llingües d’Aragón, organizaes pola asociación Nogará.
L’añu 2000 Llengües Vives edita’l CD "Llengües vives del tercer mil·lenni", un trabayu discográficu editáu a comuña con Esan Ozenki Records, qu’axunta un cantar en caúna de les seyes llingües. Participen nél los grupos Nenos da revolta (Galiza), Mus (Asturies), Kashbad (Euskal Herria), Mallacán (Aragón), Mescladissa (Occitània) y Tots sants (Països Catalans).
L’añu 2004 Llengües Vives impulsa una campaña de promoción del Día européu de les llingües (26 de setiembre), instituyíu trés años primero pola Unión Europea col fin de fomentar el deprendimientu d’idiomas y la sensibilización de la ciudadanía sobre la diversidá llingüística y cultural del continente. Cola intención de da-y más conteníu a esti día, y, sobremanera, de facer posible que’l gran público tamién s’avere –a lo menos una vez al añu– a les llingües minorizaes del sudoeste d’Europa, el boletín propón a los principales rotativos escritos nestes llingües que promuevan esta xornada. Participen na campaña Les Noticies (Asturies), Avui (Països Catalans), Berria (Euskal Herria) y La Setmana (Occitània). A Nosa Terra (Galiza) participa de manera mui especial, encartando’l númbero 44 de Llengües Vives nel penúltimu númbero del mes de setiembre (la tirada del númbero 44 ultrapasa los 15.000 exemplares).
L’añu 2005 el boletín Llengües Vives repite la campaña del añu anterior, esta vegada cola participación de La Setmana (Occitània) y Qriterio (Aragón). L’Avanç y El Punt (Països Catalans) participen nella cola máxima implicación, encartando’l númbero 50 de Llengües Vives los díes 16 y 26 de setiembre respectivamente, lo que lu convirtió nel númbero més difundíu de la historia del boletín (30.000 exemplares). Con ocasión de la edición del númbero 50, Llengües Vives foi convidáu a falar de les llingües minorizaes nos programas "Si més no" y "Escolta la nit" de Catalunya Ràdio.
L’añu 2006 Llengües Vives edita’l CD "Llengües Vives 1996-2006", un trabayu discográficu que celebra los diez años de la publicación. Participen nél los grupos Non residentz, Marful, Ecléctica Ensemble (Galiza); Mus, K-NalóN, Xera (Asturies); Fermin Muguruza, Sorkun, MAK (Euskal Herria); Mallacán, L'Orquestina del Fabirol, Eleutroxiloca (Aragón); Massilia Sound System, Mauresca, Gai Saber (Occitània); Sisa & La Verbena Galàctica, Joan Miquel Oliver, Niu (Països Catalans).
Fiyuela
Las fiyuelas son un plato típicu del norte de Llión y que son una variedá del frixuelu; la diferencia márcase na sostitución del lleite pol sangre, y qu'amás s'añiden mazanas, prunas o uvas pasas.
1/4 llitru sangre, 3 huevos, zucre y sal al gustu.
Ellabóranse de la mesma manera que los frixuelos anque'l sou tiempu de cocción allárgase por mor de la sostitución del lleite pol sangre.
Anguaño,esti postre ta allugáu al norte-centru de Llión -comarca de Los Argüeyos principalmente- y namáis dase naqueillos llugares de la rexón de Llión onde s'aproveita'l sangre del gochu (Noreste y centru de Llión). Perdiérase hai tiempu noutras zonas y comarcas de la rexón.
Mikael Akerfeldt
Mikael Åkerfeldt (pronunciáu [ˈoːkərˌfɛlt]) , ye un músicu suecu conocíu por ser el guitarrista, vocalista, llíder y compositor cabezaleru de la banda de Death Metal Progresivu apellada Opeth, na qu'axunta dellos estilos talos que'l rock progresivu, blues, jazz, ente otros, como los estilos clásicu y folk nes guitarres, y enforma, nos interludios acústicos de les canciones de so.
Enantes d'entrar n'Opeth, Mikael Åkerfeldt yera vocalista n'otru grupu formáu nel añu 1988, nomáu Eruption, proyeutu fináu en 1990, momentu nel que Mikael Åkerfeldt entró nel so grupu actual, Opeth.
Anguaño, Åkerfeldt ta casáu con Anna, la so moza dende fai tiempu, cola que tien dos fíes, Melinda y Mirjam. Tamién tien trés gatos. 
Una de les aficiones d'Åkerfeldt ye atropar música de los 70, amestando escuridá y psicodelia, con clares harmoníes nomaes "escures", a les que fai referencia nos cantares "Blackwater Park", Still life" y "Master's Aprentices".
Una de les sos figures más influyentes ye Ritchie Blackmore, antiguu guitarrista de bandes perconocíes como Deep Purple y Rainbow. 
Guitarres llétriques
PRS Custom 24 
Gibson Flying V ('67 Reissue), 
PRS Custom 24 (Blue Flame Top), 
PRS Custom 24 (Black Quilt), 
PRS Custom 24 (Black), 
Fender Stratocaster 1975 (Black), 
Fender Stratocaster 1972 Reissue (Natural), 
Gibson Les Paul Standard (Tobacco Sunburst), 
B.C. Rich Mockingbird (Black), 
PRS 22 fret Modern Eagle (Grey Flame Top), 
PRS Modern Eagle Single Cut 24 Fret (Wine Flame Matt Top), 
Gibson SG Standard 1961 Reissue,
PRS Custom 22 12-String (Black), 
PRS Singlecut (Black Quilt),
Guitarres acústiques/cuerdes de fierro
CF Martin (with Fishman Pickup), 
CF Martin 00016GT, 
Takamine 12 String, 
Seagull S6CW (with Fishman Pickup)
Guitarres clásiques/nylon
Amalio Burguet 3am (cedar top) 
Landola CT/2/w
Amplificadores
Laney GH100L with cabinet, 
Laney VH100R 
Laney VC30 
Fender 1000 Rocpro 
Opeth
1995: Orchid 
1996: Morningrise 
1998: My Arms, Your Hearse 
1999: Still Life
2001: Blackwater Park
2002: Deliverance 
2003: Damnation
2003: Lamentations (DVD direutu) 
2005: Ghost Reveries 
2007: The Roundhouse Tapes (album direutu) 
2008: Watershed 
Los sos gustos culinarios van dende la cocina italiana, griega y sueca, magar que-y presta comer de too. Pa beber presta-y el vinu tinto, corona, Cocacola Diet, agua y café européu.
Go
El go ye un xuegu d'estratexa orixinariu de China. Ye popular n' Asia oriental, pero cada vegada más en tol mundiu. El nome orixinal del xuegu, en chinu, ye 圍棋 (trad.) ó 围棋 (simpl.) "wéiqí" (pronunciáu "Ueitxíi"). En xaponés ye 囲碁 "igo" y en coreanu 바둑 "baduk".
Avance
Avance foi un periódicu editáu n'Uviéu a partir del 15 de payares de 1931, y al que-y daba puxu'l Sindicatu d'Obreros Mineros d'Asturies, (SOMA). El so primer director foi Antonio Ortega, un republicanu; como redactor xefe Ignacio Lavilla, un independiente d'izquierdes, y como alministrador Amador Fernández, socialista.
Nos primeros tiempos nun yera un diariu especialmente combativu, lo que provocaría les protestes del Sindicatu, llegando a cambiar de director, pasando a ser Juan Antonio Suárez. Pero'l verdaderu cambéu vendría de la mano de Javier Bueno, un periodista madrilán que-y daría un conteníu más combativu y que tomaría la dirección del periódicu a partir del 1 de xunetu de 1933.
Esi tonu de llucha que-y aporta Javier Bueno diría algamando más puxu hasta la Revolución d'Ochobre de 1934, que sería afalada dende les sos páxines. Suspendíu depués de la Revolución, tornaría a la cai a partir del añu 1936, obligando'l llevantamientu del Coronel Aranda, n'Uviéu al entamu de la Guerra Civil Española, a treslladar la so redacción a Xixón, onde utilizaría la imprenta d'El Comercio.
Nel diariu "Avance" collaboraríen redactores como los citados Javier Bueno y Ignacio Lavilla y tamién otros como Ovidio Gondi (Ovidio González Díaz), Juan Antonio Cabezas y como artista gráficu Goico Aguirre.
"Avance" sacaría l'últimu númberu'l día 20 d'ochobre de 1937, coincidiendo col final de la Guerra Civil n'Asturies.
Manuel Álvarez Laviada
Manuel Alejandro Álvarez-Laviada Alzueta, (Trubia, Uviéu, 1894 - Madrid, 1958), foi un escultor asturianu, magar que la mayor parte de so vida la pasara en Madrid, pa onde marchó cola so familia en 1901, por más que nunca perdió los llazos cola so tierra, como lo demuestren el númberu d'obres suyes n'Asturies.
Entamó a dar los primeros pasos nel mundu de la escultura de la mano de so tíu, Cipriano Fogueras. Fizo los sos estudios en Madrid y tuvo pensionái na Academia de Belles Artes de Roma, nesta dómina fizo dellos viaxes per Europa (Francia, Bélxica y Grecia) p'ampliar conocimientos. Durante la so estancia en Roma fadría la so obra "Diana" (de la que esiste una réplica nel parque d'Isabel la Católica de Xixón), que presentaría na Segunda Bienal de Roma de 1925. En Roma entamaría amistá con escultores como Arturo Martini y Artilio Selva.
Algamó la cátedra na Real Academia de Belles Artes de San Fernando de Madrid y anque nun yera amigu d'esposiciones, participó na Esposición Universal de Barcelona de 1929, onde-y dieron la segunda medalla y na Esposición Nacional de Belles Artes de Madrid nel añu 1930 na qu'algamó la primera medalla, cola so obra "Las Driadas", consagrándose como artista.
Demientres la Guerra Civil Española dexaría de llau la escultura y dedícase a collaborar cola Xunta de Defensa del Patrimoniu Artísticu de Madrid.
Johann Heinrich Pestalozzi
So pá yera ciruxanu de profesión y morrió cuando Pestalozzi tovía yera perpequeñu. So ma curiólu dende entós y la so familia aprobeció. La so perdifícil situación esforciólu aínda más na so infancia y mocedá. La so adolescencia averólu na conocencia de la realidá social, teniendo de lluchar muncho pa facese un llugar nuna sociedá separtada ente los nobles y los plebeyos. A lo llargo d'esi tiempu, recibió una educación relixosa protestante, anque él siempres curiaba que yera cristianu, ensin definise per nenguna relixón.
Depués de la llectura del Emilio, o De la educación, de Rousseau, Pestalozzi dexóse influyir pol movimientu Naturalista y tornóse revolucionariu, xuntándose a los que criticaben la situación política del estáu. Na Universidá de Zurique asocióse al poeta Lavater nun grupu de reformistes. Emplegó abondu tiempu en lluches polítiques, pero cola muerte del so collaciu y políticu Bluntschli, nel añu 1781, dexó'l partíu pa dedicase dafechu a la educación.
Casóse a los 23 años y mercó un migayín de tierra, pero'l fracasu fo abondo, teniéndolo de dexar. De la so casa fizo una escuela. Escribió "Les Hores Nocherniegues d'un Ermitañu" en 1780, arrexuntando una riestra de pensamientos y reflexiones. A esti llibru siguiólu la so obra "Lleonardu y Xertrudis" de 1781, un cuentu onde narra la reforma fecha primero nuna casa, depués nuna aldega, collecha del trabayu d'una bona muyer. La obra algamó la fama en Alemaña, y Pestalozzi dexó l'anonimatu.
La invasión francesa de Suiza nel 1798 fizo surdir el so calter heroicu. Abondos neños diben d'un llau a otru nel Cantón d'Unterwalden, nos márxenes del Llagu de Lucerna, ensin casa, comida o abellugu."Pestalozzi"' xuntó a munchos d'ellos nun conventu n'estáu d'abandonu. y pergastó les sos enerxíes na so educación. Nel iviernu curiaba de mena personal d'ellos con devoción a esgaya pero, en xunu de 1799, l'edificiu fo requisao polos franceses pa construyir un hospital, esfarrapando la so llabor.
En 1801 Pestalozzi arrexuntó les sos idees al rodiu la educación nun llibru entitulao "Como Xertrudis deprende a los sos neños". Fala del so métodu pedagóxicu, de dir de lo fácil y cenciellu a los perdifícil y complexu.
En 1799 llogró permisu pa entamar con una escuela en Burgdof, onde trabayó hasta 1804. En 1802 fo como diputáu a París, lluchando porque Napoleón s'interesare nun sistema nacional d'educación primaria. El conquistador díxo-y que nun taba pa perder el tiempu col alfabetu.
En 1805 coló pa Yverdon, nel Llagu Neuchâtel, y per venti años dedicóse al so trabayu desiguío. Ellí yera visitáu por tolos que s'interesaben pola educación. En 1815 van surdir diferencies estremaes ente los profesores de la so escuela, siendo los caberos diez años de trabayu enllenos de tristura. En 1825 fo vivir a Neuhof. Escribió les sos memories y l'últimu trabayu, "El Canciu del Cisne", morriendo en Brugg. 
Fo un gran almirador de Rouseau, poniendo en práutica el Naturalismo. Asina, nun deprendió a lleer a los sos fíos hasta los 11 años.
Dexóse empobinar pol so espíritu humanitariu, trabayando pal pueblu, pa los probes. D'esta miente, creó la escuela popular, dirixida a tol mundiu, alimentada nun calter social, non pública nin institucional.
Pa él, el nucleu dafechu de la educación asítiase na familia, tres la que ta la escuela y el mediu vital y social.
Cuidaba que la mecanización de la enseñanza atopábase na búsqueda d’un Métodu. Ésti taba nel valor de la intuición y na perceición global.
El so métodu taba afincáu nestos pegoyos:
El métodu de ‘’’Pestalozzi’’’ ye un métodu lóxicu, basáu na conceición “analítica y sistemática del so deprendizaxe.
Función Social na Educación: L'oxetivu yera integrar a los neños de recursos amenorgaos a la vida social, al travies del deprendizaxe d'un oficiu. Camentaba que los mesmos alumnos sedríen los educadores nel futuru.
Exerciciu del docente: L'educador nun s'espeyaba na imaxen del autoritarismu. Nesti sen, el docente tien d'ufiertar los sos servicios a les necesidaes del alumnu.
Papel de la escuela: Taba perafitada la enseñanza d'un trabayu dientro del establecimientu escolar, asina más qu'escuela yera taller.
Conceutu de los valores: El cimeru valor yera'l de la educación igualitaria, deprender a xente marxinao. Confiaba dafechu na educación popular.
Dalgunes de les sos obres más importantes son:
Los trabayos completos de Pestalozzi fueron espublizaos en Stuttgart en 1819, 1826, nuna edición preparada por Seyffarth apaecida en Berlín en 1881.
Barriu de Moreda
El Barriu de Moreda, ta asitiáu nel estremu oeste de Xixón (Asturies, España), ente los barrios de La Calzada y El Natahoyo.
Cuenta con una población cercana a los 1.000 habitantes. Tá asitiada a 400 metros de la playa de Poniente y a un quilómetru del centru ciudá.
El Barriu de Moreda nació na década de los noventa a consecuencia de los Fondos Mineros d'Asturies, en calidá de Cooperativa ente Comisiones Obreres y la UXT. Diversos organismos sindicales y patronatos de trabayadores construyeron los edificios que güei puen contemplase nel barriu.
El Barriu de Moreda tien una conexón direuta coles llinies d'autobús urbanu de Xixón (EMTUSA); asina como la Estación de Ferrocarril de Xovellanos, interconectada con Llión y Uviéu. Amás, tien una salida direuta cola autovía A-66 (Y).
El barriu tien un centru de salú propiu, un institutu d'Educación Secundaria (IES Emilio Alarcos), diversos bares y restaurantes, supermercaos, etc... Tamién tien un gran parque dotáu de numberoses instalaciones deportives como'l polideportivu, la piscina municipal y la pista del Mundial de Patinaxe 2008.
Añalmente, el barriu cellebra les fiestes de l'Asociación de Vecinos. Suelen ser el segundu fin de selmana de setiembre.
Pautos del Laterano
Los pautos del Laterano firmáronse nel palaciu del Laterano l'11 de febreru de 1929 ente l'estáu italián, representáu por Benito Mussolini en nome del rei Víctor Manuel III, y la Santa Sé, representada pol cardenal Pietro Gasparri, secretariu d'estáu del papa Píu XI. Resuelven la "cuestión romana", pendiente dende 1870, y redúcense les vindicaciones de soberanía del papa namái a la Ciudá del Vaticanu. En compensación, el catolicismu conviértese na relixón d'estáu n'Italia.
En 1870, el xeneral Cardona invade los Estaos Pontificios y Roma conviértese na capital d'Italia, el papa Píu IX refúxase nel Vaticanu y considérase como prisioneru. En 1871, el parllamentu italián vota la "llei de Garantíes" pa garantizar les ventayes del papa, que les refuga provocando un desacuerdu que durará sesenta años. Ye cola Primer Guerra Mundial que la Ilesia y el gobiernu italián y los lliberales moderaos s'aprosimen, y que los católicos tornen na vida política. Cola llegada del faxismu, la Ilesia encóntase nes fuercies conservadores d'aquelli; esto traduzse cola reforma de les lleis eclesiástiques de 1923–1925, favoratible pa la Ilesia, pero sedrá'l discursu de Benito Mussolini del 3 de xineru de 1925 que marcará la restauración de bienes ente'l Vaticanu y el gobiernu italián.
Les negociaciones que conducirán a los acuerdos del Laterano emprimen en 1926. Elles conducen a la robla pol cardenal y secretariu d'estáu Pietro Gasparri y por Mussolini de los protocolos nel palaciu del Laterano, l'11 de febreru de 1929. Píu XI ve nesos acuerdos la restauración d'Italia a Dios, y de Dios a Italia.
Los pautos inclúin trés convenciones diferentes:
El Papa aceuta l'Estáu de la Ciudá del Vaticanu, que l'estáu italián reconoz a la Santa Sé la so plena propiedá y autoridá soberana. Abandónase toa forma d'inxerencia italiana. En compensación, la Santa Sé arrenuncia a toa vindicación sobre los antiguos Estaos Pontificios. Reconoz el Reinu d'Italia baxo la casa de Savoya, y Roma como capital del estáu italián. Mesmamente, Italia reconoz Roma como una "città sacra". En concretu, aquello significa qu'Italia pon el Vaticanu baxo la so proteición. Asina, en casu d'incidentes na Plaza de San Pedru, sedrá la policía italiana la qu'intervendrá.
Reconócense-y al nuevu estáu servicios públicos: el Vaticanu tendrá una estación de tren, servicios postales, moneda propia (la lira vaticana), prensa escrita (Osservatore Romano), una radio y una televisión col drechu d'emitir, etc. El Vaticanu tresfórmase nel instrumentu de la Santa Sé, persona de Drechu internacional públicu, definíu como’l conxuntu de les instituciones superiores católiques. Nel entamu'l pautu dizse:
Reconozse al pontífiz como'l xefe temporal del Vaticanu, con tolos poderes, el llexislativu, l'executivu y el xudicial — el gobiernu efectivu del Vaticanu delégase nun gobernador xeneral. En casu de sé vacante, el poder pasa al Sagráu Colexu de cardenales.
El nuevu territoriu pontificiu ta formáu por 44 hectárees, lo que-y fai l'estáu más pequeñu del mundiu. Básicamente, ocupa la plaza de San Pedru, la basílica homónima, el palaciu del Vaticanu y los xardinos axacentes. El conxuntu ta arrodiáu d'una frontera que se fixó per aciu d'estos acuerdos, y ta constituyida a cencielles por muries, con cinco puntos d'accesu. Namái a la plaza San Pedru y a la basílica pue accedese llibremente. Mussolini propunxere incluyir otros edificios nel nuevu estáu, pero Píu XI refugárelo, afirmando:
Depués de la perda de los Estaos Pontificios, la Santa Sé afayábase nuna situación financiera difícil. En 1871, la "llei de Garantíes" ufiertaba la suma de dos mil millones de lires como compensación pola perda d'aquellos y de los bienes eclesiásticos. Les Garantíes foron refugaes por tolos papes, dende 1871 fasta los acuerdos del Laterano. Con ocasión d'estos últimos, Mussolini propunxo esta mesma suma aumentada colos intereses, aportando fasta la cantidá total de cuatro mil millones de lires.
Esta suma nun se dará directo al Vaticanu. La Santa Sé recibió de fecho 750 millones de lires n'efeutivo y títulos al 5% d'un valir nominal de mil millones de lires, confiaes por Píu XI a l'Alministración especial de los bienes de la Santa Sé.
El concordatu fixo al catolicismu la relixón oficial del estáu italián. Los matrimonios católicos y l'aprobación de la Ilesia n'asuntos matrimoniales tuvieron consideración civil. Les autoridaes eclesiástiques foron reconocíes n'asuntos espirituales y disciplinarios,asina un sacerdote que renunciare de lo sos votos podía d'esta manera vese refugáu d'un emplegu públicu. L'enseñu relixoso católico fíxose obligatorio en tolos niveles educativos.
Pela so parte, l'estáu italián viose reconocío nel drechu de designar obispos, qu'habrán xurar fidelidá al rei. Prohíbese toa actividá política a Acción Católica, y tamién militar en partíos políticos a relixosos y sacerdotes. L'empobinamientu de Mussolini yera impidir la creación d'un partíu católicu.
Mussolini añaderá al concordatu disposiciones unillaterales regulando el destín de les otres confesiones, que sedrán reconocíes dende entós. Un xebramientu xurídicu instálase asina ente'l catolicismu y les otres relixones.
Cuatro díes enantes de la firma formal de los acuerdos, el 7 de febreru, desvélase'l conteníu d'estos al conxuntu de les representaciones diplomátiques énte la Santa Sé. El gobiernu francés, dirixíu entóncenes por Aristide Briand, foi el primeru en presentar la norabona al papa. El 9 de febreru, depués d'una audiencia solemne especial, los diferentes estaos confirmen la nueva situación del Vaticanu.
L'oxetivu de Mussolini con estos acuerdos yera'l d'acercar la Ilesia a les idees faxistes. El de la Ilesia yera'l de restaurar un estáu católicu. Entrambos fracasaren, pero les rellaciones remanaron bones ente la Ilesia y el gobiernu faxista fasta 1945. Asina, en 1931, la Ilesia concede nueves garantíes sobro Acción Católica, a la que-y reafirma'l carácter relixosu y diocesanu.
La única crisis d'importancia refierse una vuelta más a les organizaciones católiques llaiques, vistes pol gobiernu faxista como una amenaza. Mussolini, contrariu a atacar la Ilesia abiertamente, como facía Hitler al mesmu tiempu, prefier aiciones d'intimidación contra los militantes católicos. En xineru de 1938, Píu XI amenaza con represalies d'escomulgar el faxismu y el gobiernu de Mussolini. Finalmente, en 1939, Mussolini obtién una reforma nos estatutos d'Acción Católica.
Podía pensase na fin de los pautos del Laterano tres el fundimientu del gobiernu faxista, sicasí una parte sedrá confirmada pol nuevu estáu italián. La nueva republica italiana reconoz la parte de los pautos del Laterano que regulaben la cuestión romana. Por embargu, l'artículu 7 de la nueva constitución italiana afirmará la separación ente Ilesia y estáu. La Ilesia nun tendrá asina'l poder temporal d'aplicar la doctrina cristiana na sociedá civil. La Republica Italiana precisa que les modificaciones a les que llegaren colos acuerdos nun necesiten una revisión constitucional.
La península italiana más nun s'atopa per primer vegada dende l'Imperiu Romanu baxo l'autoridá espiritual de la Santa Sé.
Víctor Hevia
Víctor Hevia Granda. (Uviéu, 1886 - 1957). Foi un escultor asturianu.
Estudió na so ciudá natal, na Escuela d'Artes y Oficios, onde foi alumnu de José Uría y Uría, al que consideraba como'l so maestru, y depués tuvo pensionáu na Academia de Belles Artes de San Fernando en Madrid, enanchando los sos conocimientos en viaxes per Italia (gracies a una pensión de la Diputación Provincial) y París. Tornaría a Asturies en 1918.
A la Esposición Nacional de Belles Artes de 1910 presentó la so obra "Ocaso" y a la de 1915 presentaría "El Galeote", que yá fuera presentada en Roma l'añu anterior y cola qu'algamó la tercera medalla y premiu del Círculu de Belles Artes.
Goico Aguirre
Faustino Goicoechea Aguirre (Uviéu, 9 de xineru de 1906 - Madrid, 27 de xunetu de 1987) foi un pintor y escultor asturianu.
Foi discípulu de Víctor Hevia na Escuela d'Artes y Oficios d'Uviéu. A los dieciséis años gana por concursu-oposición una beca pa la Escuela de Belles Artes de San Fernando. En 1926 concurre con bocetos y escultures a una esposición entamada pol Atenéu Obreru de Xixón; en 1927 algama'l títulu de profesor de dibuxu, y en 1929 la Diputación concéde-y una beca pa dir a estudiar a Roma. Al tornar d'Italia fai la so primera esposición n'Uviéu, en 1930, y depués de la buena impresión que causa marcharía a París, naguando por conocer de cerca les tendencies escultóriques del momentu. Algama allí un importante éxitu na Galería d'Arte Contemporaneu, y yá con fama reconocida, presenta nel Atenéu d'Uviéu dalguna de les sos obres, que son bien aplaudíes. En 1933 ingresa nel profesoráu de segunda enseñanza, y ye destináu a Ḷḷuarca, pero los numberosos encargos que yá tien por entós oblíguenlu, dos años depués de tomada posesión, a renunciar a la plaza pa dedicase plenamente a la escultura. En Ḷḷuarca casaríase cola so prima Julia Suárez del Otero y Aguirre.
En 1935, nel so estudiu de la calle Santa Clara, n'Uviéu, posó pal pintor uvieín Magín Berenguer. Ye autor de los relieves qu'adornen la fachada de la entós llamada "Caxa de Previsión".
Desencadenada la Guerra Civil Española, Goico vio como se francía, ya casi pa siempre la so carrera de escultor. En Xixón fizo dibuxos y caricatures polítiques p'Avance qu'allí se publica. Tamién lleva a cabu, nesa dómina, una importante produción como cartelista comprometíu cola causa republicana. El Gobiernu de Madrid nómalu delegáu provincial de Belles Artes, y dende esi puestu -recuerda Juan Antonio Cabezas- tuvo que llevar a Xixón la imaxen de la Virxen de Cuadonga qu'años depués apaecería intacta na embaxada d'España en París. Al cayer el frente d'Asturies foi xuzgáu y condergáu a muerte, pena que-y sería conmutada pola de reclusión, cumpliendo cinco años de prisión. Darréu treslladaríase a vivir a Madrid, onde se dedicaría preferentemente al dibuxu y la ilustración. En 1947, algama un importante éxitu nel Muséu d'Arte Contemporaneu de Madrid con una serie d'acuareles. La ilustración de llibros, les sos aportaciones a "España" de Tánger y otros periódicos, los sos dibuxos pal cine y, sobre too, la cada vez más depurada producción d'acuareles, que, siempre con éxitu, llevó a munches esposiciones, constituyeron, n'adelante, les sos principales formes d'espresión.
Nel añu 1989, na sala Nogal d'Uviéu, celébrase una esposición-homenaxe con una colección de 23 acuareles.
Provo (Utah)
Provo ye una ciudá del estáu d’Utah, nos Estaos Xuníos. Ye la tercera ciudá más poblada del estáu.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2000 diz que Provo tenía 105.166 habitantes.
Arqueoastronomía
L'arqueoastronomía ye una diciplina científica qu'estudia los nicios arqueolóxicos ya históricos de les diverses cultures humanes al envís de la reconstrucción de les antigües astronomíes y los sos diversos aspeutos culturales. Esta ciencia emplega tanto ferramientes metodolóxiques y d'analín de l'astronomía como de l'arqueoloxía. El terminu remanez de l'amestadura de la forma prefixada griega "archaîos", que significa 'antiguu','primitivu' y de la forma prefixada griega "ástron", que significa 'astru'.
Stonehenge
Stonehenge ye un monumentu megalíticu de la Edá del Bronce y del Neolíticu allugáu cerca d'Amesbury en Wiltshire, Gran Bretaña, unos 13 km al noroeste de Salisbury. 
Stonehenge ta formáu por cuatro círculos concentricos de piedres. El círculo esterior, de 30m de diámetru, ta formáu pos piedres rectangulares grandes de gres, qu'orixinalmente taben remataes por dinteles tamién de piedra quedando anguaño namái cuatro nel so llugar. Dientro d'esta filera esterior alcuéntrase otru círculu de bloques más pequeños de gres. Esta tanca una ferradura construyida con piedres d'arenisca del mesmu color, y nel so interior topamos una llosa de gres micacia conocida como l'Altar. Tol conxuntu ta endolcáu por una fuexa circular de 104 m de diámetru. Dientro d'esti espaciu írguese un bancal nel qu'apaecen 56 fuexes conocíes como los "foriatos d'Aubrey". El bancal y la fuexa tán tallaos pola Avenida, un pasadizu procesional de 23 metros d'amplitú y de 3 km aproximadamente de llonxitú. Cerca alcuéntrase la Piedra del Sacrificiu y en frente la Piedra Taló.
Componse d'un gran círculu de grandes megalitos que daten d'ente 2500 y 2000 e.C.. El círculu qu'endolca a los megalitos ta consideráu la parte más antigua del monumentu datada sobre'l 3100 e.C.. Nel so aniciu yera un monumentu circular de calter ritual arrodiáu d'un turriu y una fuexa, de manera asemeyada a munchos otros asitiaos nel sur d'Inglaterra. Nel 2200 e.C., va ser cuando tome'l so aspeutu actual, pa ello, tresportáronse 32 bloques de gres dende los montes de Preseli -al sudoeste de Gales- y la piedra del Altar foi llevada d'una rexón cercana a Milford Haven. 
Desconozse la finalidá que tuvieron los constructores d'esti gran monumentu, pero suponse que yera emplegáu como templu relixosu y/o observatoriu astronómicu que servía pa predicir les estaciones. Les particularidaes del conxuntu tienen alimentao demientres sieglos lleendes, como que ye una pista d'aterrizase estraterrestre o un círculu máxicu de la dómina del rei Arturu.
Sobrecastiellu
Sobrecastiellu ("Sobrecastiello" en castellanu) ye una parroquia del conceyu de Casu. Tien una estensión de 89,05 km² y una población de 455 habitantes (INE, 2007). La parroquia recibe'l so nome d'una aldea, anguaño abandonada, que taba na vera izquierda del ríu Nalón, cerca d'au ta güei el cementeriu de Bezanes y Soto. Pertenecen a ella los llugares de Belerda, Bezanes, La Foz, Pendones y Sotu.
Tarna
Tarna ye una parroquia del conceyu de Casu. Ocupa, colos sos 31,03 km² d'estensión, l'estremu suroriental del conceyu, y tien una población (INE, 2007) de 93 habitantes. Dellos viven en El Puertu, y los otros concéntrense nel pueblu de Tarna, el más altu del conceyu (996 m). La so fisonomía ye peculiar, pues como'l so caseríu foi estrozáu na Guerra Civil, reconstruyose nos años 40 con perres del "Servicio Nacional de Regiones Devastadas y Reparaciones". Tien, pues, una traza moderna nes sos cais y cases, que choca colo xabaz del terrenu.
El Tozu
El Tozu ("Tozo" en castellanu) ye una parroquia de los conceyos de Casu y Piloña. Ocupa l'estremu noroccidental del primeru d'ellos, y una pequeña fastera de terrenu na zona suroeste del segundu. En conxuntu tien una estensión de 20,87 km², y una población de 71 habitantes nel conceyu de Casu y 23 nel de Piloña (INE, 2007). Los casinos viven na cabecera de la parroquia, El Tozu, y na aldea de Cabañaderecha, y los piloñeses nel llugar d'El Moru.
SUATEA
El Sindicatu Unitariu y Autónomu de Trabayadores de la Enseñanza d'Asturies (SUATEA) ye una organización sindical asturiana qu'axunta a los trabayadores del enseñu públicu non universitariu d'Asturies.
Defínese como una formación "asturiana, autónoma, de clase, laica, asamblearia, unitaria, feminista y confederal de los trabayadores de la escuela pública".
Forma parte de los Sindicatos de Trabayadores del Enseñu (STEs), teniendo como referente sindical a la Confederación Intersindical, sicasí colabora habitualmente cola Corriente Sindical d'Esquierdes (CSI). 
Ye anguaño'l sindicatu con más sofitu electoral nes últimes eleiciones sindicales nel enseñu mediu y básicu. 
Beatriz Quirós Madariaga qu'encabezaba la so llista electoral ocupa la presidencia de la Xunta de Personal Docente d'Asturies. 
Margarita Blanco
Margarita Blanco Alonso (La Collada, Siero, 5 d'agostu de 1935; Uviéu 13 d'abril de 2008) foi una cantante de tonada.
Criada nun ambiente familiar de gustu pola tonada, Margarita dase a conocer nel añu 1955, al quedar segunda nel concursu entamáu pol diariu Región. Darréu xuntaríase a la compañía "Los Mariñanes" que contaba ente otres voces cola presencia de José González, "El Presi".
Ente los años 1967 y 1968 formó parte de la "Compañía de Campeones de la Canción Asturiana "Asturias Canta"", que taba compuesta por xente como El Tordín de Frieres, Ataúlfo Lada Camblor, Agustín Argüelles Cuesta,… y contaben cola participación del hermanu de Margarita, Silvino Blanco como gaiteru.
Margarita llegaría a actuar en Bélxica pa los emigrantes asturianos, nel añu 1969, acompañada por El Tordín de Frieres.
La cantante dexaría grabaos dellos discos con cantares como "La Cabraliega", "Canteros de Covadonga", "Playina la de Xixón", "Anda y señalame un sitiu", "Un maquinista lloraba" …
Morrería d'un infartu n'Uviéu, a los 72 años, el 13 d'abril de 2008, celebrándose un funeral na ilesia de la Inmaculada de Xixón, contando cola presencia de destacaes voces del mundu de la tonada. Les cenices de Margaríta seríen espardíes pel so pueblu natal, La Collada.
Folgueiras
El topónimu Folgueiras pue facer referencia a:
Cartavio
Cartavio ye una parroquia del conceyu asturianu de Cuaña. Ocupa, colos sos 9,7 km² d'estensión, l'estremu noroccidental del mesmu, y tien una población de 589 habitantes (INE, 2009). Comprende los núcleos de población que vienen darréu: Cartavio, El Esteler, Lloza, Llugarnovo, San Cristóbal, Silvarronda, Villallocái y Xonte.
Cuaña (parroquia)
Cuaña ("Coaña" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu del mesmu nome. Tien una estensión de 15,68 km² y una población (INE, 2007) de 419 habitantes. Pertenecen a ella, amás de la capital del conceyu, los llugares de Carbón, Cereixedo, As Cruces, Llusoiro, As Mestas, Nadóu, San Esteba, Sarreo, Valentín y El Villar. 
Folgueiras (Cuaña)
Folgueiras ("Folgueras" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Cuaña. Ta nel terciu septentrional del conceyu, ocupando una faza de terrenu en sentíu NE-SO de 10,72 km². La so población, de 803 habitantes (INE, 2007), repártese ente los llugares d'Abredo, Ansilán, Barqueiros, A Esfreita, El Espín, Folgueiras, Meiro, Torce y Xarrio.
Nel so territoriu allúgase l'Hospital de Xarrio, centru hospitalariu de referencia del área sanitaria I.
Nel pueblu d'Abredo hai una quesería que fai requexón y quesu.
Vinagre (software)
Vinagre ye un veceru d'escritoriu remotu que permite coneutar dende una hasta varies computadores, yá seya dende Internet o nuna rede llocal. Tien delles carauterístiques, como la capacidá de coneutar multiples terminales simultáneamente ente ellos con llingüetes, sirvidores VNC. Dende la versión d'Ubuntu 8.04 ("Hardy Heron"), Vinagre ye parte de la instalación oficial predeterminao d'Ubuntu como veceru VNC. 
Na versión siguiente de Vinagre, que sedrá incluyía con GNOME 2.26 tendrá la capacidá d'usar el protocolu RDP. Esto permite facer conexones con equipos Windows que tienen activada la compartición remota del escritoriu
Gparted
GParted ye l'editor de particiones de GNOME. Esta aplicación ye usada pa criar, desaniciar, redimensionar, inspeicionar y copiar particiones, como tamién sistemes de ficheros. Esto ye útil pa criar espaciu pa nuevos sistemes operativos, reorganizar l'usu del discu y criar imáxenes d'un disco nuna partición.
L'aplicación usa la llibrería libparted pa deteutar y remanar preseos y tables de partición, mientres delles ferramientes de sistema de ficheros dan caltenimientu a sistemes de ficheros non incluyíos en libparted. Ta escritu en C++ y usa "gtkmm" como ferramienta gráfica. Esti averamientu ye pa caltener la interface gráfica d'usuariu lo más cenciello dable, conforme coles Human Interface Guidelines.
Transmission
Transmission ye un cliente P2P llixeru, de baldre y de códigu abiertu pa la rede BitTorrent. Ta disponible baxo la llicencia MIT, con dalgunes partes GPL, y ye multiplataforma.
Na páxina oficial del programa llístase la compatibilidá coles siguientes plataformes:
La primer versión, 0.1, apaeció nel añu 2005.
La distribución GNU/Linux Ubuntu 8.10 ("Intrepid Ibex") trái por defeutu esti programa.
Mouguías
Mouguías ("Mohías" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Cuaña. Ocupa'l cuadrante más nororiental del mesmu, y tien una estensión de 6,37 km². Tien una población de 989 habitantes (INE, 2007), que se reparten ente los llugares d'Astás, Foxos, Medal, Mouguías, Ortigueira, Pindolas, El Rabeirón, A Regueira y Os Villares.
Nel so territoriu s'asitien dos castros. Nel pueblu homónimu alcontramos el castru de Mouguías, que tuvo habitáu na segunda metá del sieglu I y la primera metá del II, y que destaca ente los otros de la zona poles importantes obras d'infraestructura (desagües, calles enllosaes, cases coles esquines reforzaes con contrafuertes pa que nun les estrozaren los carros...) que s'alcuentren nel recintu, y tamién porque s'alcontraron n'él una cantidá curiosa de les llamaes "piedres de cazoleta". D'otra banda, nel llugar de Medal hai un castru marítimu, el de Punta da Figueira.
Tamién s'asitien equí el faru San Agustín y el puertu pesqueru d'Ortigueira.
Faru de San Agustín
El faru del cabu San Agustín s'asitia nel cabu del mesmu nome, nel barriu d'El Cierro del pueblu d'Ortigueira, nel conceyu asturianu de Cuaña. Dende ellí domina la oriella occidental de la ría de Navia. Ye de tercer orden y, igual que tolos que s'asitien ente'l cabu Peñes y la llende con Galicia, depende pal so control y mantenimientu de l'Autoridá Portuaria d'Avilés. 
Construyóse en 1973 pa cubrir el cachu de costa que quedaba en solombres ente los de Ḷḷuarca y Tapia. Ta unos metros per detrás d'una baliza troncocónica que señalizaba dende 1945 la entrada del puertu d'Ortigueira y qu'entá se conserva. Esta tien namái 5,6 m d'altor y ye de piedra, con un escañu, tamién de piedra, na base. La llinterna, que nun se conserva, yera de carburu, de la compañía AGA, y se prendía sola gracies al mecanismu conocíu como "válvula solar" o "lluz de Dalén". La so lluz podía vese dende 10 milles. Apegada a ella pela parte más septentrional hai una campana pa facer señales sonores en tiempu de burriana.
El faru modernu tien una torre cilíndrica fecha de formigón, de 3 m de diámetru y 20 m d'altor. La base tien un diámetru mayor, y nella tán la sala de máquines, un almacén y la entrada de la escalera que lleva a la llinterna. La torre ta pintada con bandes grueses de colores blancu y prietu, y tien dos balconinos na parte superior. La llinterna, de 2,25 m de diámetru, ye de color gris, y ta rematada por una cubierta opaca con pararrayos y veleta. La óptica tien una distancia focal de 400 mm, y concentra la lluz d'una llámpara de 1.500 W. Cuando s'estropia esta salta automáticamente la de reserva, que ye de carburu.
A la vera'l faru atopamos la ermita de San Agustín, llevantada nel sieglu XVII y remocicada delles veces.
Trelles
Trelles ye una parroquia del conceyu asturianu de Cuaña. Ta asitiada nel estremu suroccidental del mesmu, y llenda cola de Villacondide al norte y al oeste, col conceyu de Bual al Sur y col ríu Navia, que-y fai de llende, al este. Tien una estensión de 11,41 km² y una población (INE, 2007) de 292 habitantes. Comprende los pueblos y aldees de Bustabernego, A Cernada, Orbeye, Pumarín, Sequeiro, Trelles, Villar y Vivedro.
Villacondide
Villacondide ye una parroquia del conceyu asturianu de Cuaña. Ocupa una faza de terrenu de 9 km² d'estensión, y tien una población (INE, 2007) de 154 habitantes, que se reparten ente los llugares de Busnovo, El Estilleiro, Porto, A Ronda, Savariz, Tarrebarre, Teixeo, Villacondide y Villardá.
Nel so territoriu s'asitia'l castru de Cuaña.
Herminio
Herminio Álvarez (A Caridá, El Franco, 1945) ye un escultor asturianu, conocíu nel mundu artísticu como Herminio.
Ye Herminio un artista de vocación tardía (la so primer esposición tien llugar en 1992 en delles Cases de Cultura del occidente asturianu) y de formación autodidacta. L'equilibriu y el magnetismu son dos esmoliciones que queden bien espeyaes na so obra escultórica.
Arriendes de diversos puntos de la xeografía asturiana y española, onde espuso individual o colectivamente, Herminio espuso en galeríes de países como Xapón (2006), Estaos Xuníos (2007) y Francia (2007) y cuenta con obra en dellos museos y colecciones privaes: Muséu de La Rioja, Muséu de Belles Artes d'Asturies, Fundación Masavéu, Ayuntamientu d'Uviéu, Fundación Príncipe d'Asturies o la Colección Dove (Nueva York).
Igualmente, Herminio participaría n'ARCO (Feria Internacional d'Arte Contemporaneu) ente los años 1999 y 2005.
Carrandi
Carrandi ye una parroquia y un llugar del conceyu asturianu de Colunga. S'asitia na parte meridional del mesmu, y tien una estensión de 10,15 km². La so población ye de 100 habitantes (INE, 2009), que se concentren nel llugar de Carrandi, que ta a la vera la carretera llocal CL-2, qu'axunta Lliberdón con Coceña, a unos 5 km de la capital del conceyu. 
Su principal festividad es a mediados de septiembre, por San Cosme y San Damián. 
Pablo Maojo
Pablo Maojo Acebedo (San Pedru Ambás, Villaviciosa, 1961) ye un escultor asturianu.
Ye Pablo Maojo un escultor de formación autodidacta, qu'esperimentó a lo llargo de la so trayectoria como artista los campos de la pintura, el dibuxu y el grabáu. Realizó la so primera esposición individual en La Espuma de Villaviciosa en 1982, muestra a la que seguirán varies na galería Cornión, de Xixón, en 1988, 1992 y 2000; na galería Vértice, d'Uviéu, en 1994; nel Muséu Antón, de Candás, en 1990 y 1993; y nel Muséu Juan Barjola, de Xixón, en 1993. Participó cola galería Cornión nes muestres d'ARCO, dende 1993. Recibió mención especial del xuráu na Bienal La Carbonera de 1983, primer premiu nel concursu de pintura de Tazones (1987), accésit nel certamen de pintura de Ḷḷuarca (1990) y beca Antón d'ayuda a la creación plástica en 1990 y de la Casa Velázquez, de Madrid, 1992. Participó na Bienal d'Arte Ciudá d'Uviéu de 1992. 
Tien obra pública na playa de Rodiles, en 1985, l"'Homenaje a los primeros caminantes de la Sierra" en Navarrulaque, provincia de Madrid, y "El oriciu pa los aviadores" en Villaviciosa, en 1988, arriendes del "Homenaje a Ernesto Winter Blanco" n'Uviéu, 1989; "Escalada", pa los xardinos del palaciu de los deportes de Xixón, en 1992, y obres pal Parque escultóricu del Muséu Antón de Candás (1990) y pa los xardinos de la Fundación Muséu Evaristo Valle, 1991. Igualmente tien un mural de so na estación Gregorio Marañón, del metro de Madrid, y una obra nel parque d'Uxo (Mieres).
La so obra ta representada en bien de colecciones privaes, instituciones y museos: Muséu de Belles Artes d'Asturies, Muséu Antón de Candás, Fundación La Caixa (Barcelona), Cajastur, Fundación Evaristo Valle, E.P. Alto Lindoso (Portugal), … Nesta obra pública vien empleando otros materiales como'l fierro, el bronce o l'acero.
Trabayó sobre too la madera n'estáu puru, un material al que somete a cortes y relieves de xestu xeométricu, que recuerden a dellos de los trabayos d'otru escultor asturianu, Fernando Alba. Los sos troncos, a diferencia de los d'Alba, anímense col cromatismu de colores primarios, localizaos rítmicamente, buscando l'ampliación de les sensaciones delicaes que s'esperimenten ante la so obra. Na muestra de la galería Cornión de 2000 treslladó eses esperiencies básicas y intuitives al papel, como final del procesu industrial dende'l troncu hasta la manufactura papelera. En tou casu, siempre persiguió una identificación cola naturaleza y una simboloxía enraigonada nes tradiciones asturianes. 
Reinu de Galicia
El Reinu de Galicia, foi una entidá política surdida na Edá Media, gobernada como monarquía demientres un curtiu periodu de tiempu (910-914). Foi, más alantre, xuncida al reinu de Lleón y, finalmente, a la corona de Castiella, sirviendo de base pa formar na Edá Contemporánea la rexón de Galicia, precedente históricu de la Comunidá Autónoma de Galicia.
L'aniciu del Reinu de Galicia remóntase'l sieglu X, tres el repartu de los dominios de Alfonsu III d'Asturies en 910 y la asignación al so fíu, Ordoño, quien en 914 foi proclamáu rei de Lleón, pesie a que nun no hai unanimidá pa les afirmaciones de que foi ya nesti tiempu cuando quedó constituyíu como reinu independiente, nin tampoco colos períodos de gobiernu de Sancho, del 926 al 929, y Bermudo, del 982 al 984.
El nome del reinu conservóse demientres l'Antiguu Réxime, pa ser sustituyíu oficialmente cola reforma alministrativa d'España en 1833, anque siguió siendo empleáu con fines protocolarios. Dellos sectores políticos propunxeren el so recobramientu como nome oficial de la Comunidá Autónoma.
Emplégase tamién esti nome pa designar, dientro del so contextu, el reinu que se formó baxo'l dominiu los suevos ente los sieglos V y VI, en parte los territorios que pertenecieran a les provincies romanes de Gallaecia y del norte de la "Llusitania", 
Tres la invasión musulmana de la Península Ibérica nel 711 y el desaniciu del reinu hispanovisigodu, l'estremu noroccidental de la península conocíu como "Gallaecia" n'espaciu fronterizu, foi escenariu demientres la segunda metá del sieglu VIII de la espansión del reinu d'Asturies en oposición al dominiu de los Omeyes. 
El títulu de Conde, yera una de las dignidaes característiques poles que se reconocíen dellos miembros detacaos de la nobleza hispano-visigoda, pero tamién a dellos gobernadores de villes o territorios.
Cola espansión asturiana en tiempu de Alfonsu I d'Asturies, que lu llevó a ocupar les ciudaes de Lleón y Astorga, el territoriu de Galicia quedó depués del 760 baxo la autoridá de los monarques d'Asturies, quienes más alantre levaríen el gobiernu del territoriu al frente d'un "comite" 
El primer conde ye'l caballeru Conde Don Pedru, citáu pola Albeldense na so curtia crónica del reináu de Ordoñu I d'Asturies. Ésti facía frente a un ataque normandu, episodiu que s'asitía nel 859. Don Pedro ye sucedíu por Fruela Bermúdez, o Froilán, según la crónica, "Gallicie comite". Esti conde empobinó una revuelta escontra'l Alfonso, pero morrió na primavera de 876. 
Hacia el 885, la titularidá del condáu, que pasare a la dinastía real de Alfonsu III d'Asturies, recayó nel so fíu, Ordoño, asistíu por un conseyu hasta algamar la edá pal gobiernu de Galicia que llegaría a mantener a lo llargo de la so vida. Más sero, como resultáu de la crisis política establecida na última dómina'l reináu d'Alfonsu, Ordoñu sedría declaráu soberanu de Galicia, aprovechando esti sofitu más alantre pa algamar el tronu del reinu de Lleón.
Pal añu 910, na última dómina de los sos 42 años de reináu, Alfonsu III d'Asturies tuvo d'afrontar una situación de crisis provocada poles presiones de los fíos; García, Fruela y Ordoño. Por mor de la cuestión sucesoria y cola llercia de ver les sos rivalidaes dexenerar en mayor violencia o mesmo nun enfrentamientu direutu con García, que llevantara un exércitu, dixebró'l reinu ente ellos, asignándo-yos respectivamente Lleón, Asturies y Galicia.
Alfonso dexó'l poder y retiróse a Asturies, y llueu hacia Santiago de Compostela y finalmente pa Zamora, onde contaba col sofitu del obispu d'Astorga. Tres liderar una campaña militar contra los musulmanes, morrió nel 912.
Na situación de triarquía resultante, al declarase soberanos caún de los sos territorios, García, el mayor de los hermanos, sofitáu pol conde de Castiella, consiguió amás recibir el títulu de "Princeps Regnum Legiones Regente," en siendo consideráu fundador de la dinastía lleonesa.
La hostilidá ente los hermanos García y Ordoño quedó patente cola ocupación de los pasos del Bierzo y del Cebrero, que llevaron al aislamiento de Galicia de la meseta tou el reináu de García, mientres que cada hermano promovía cambios llexislativos independientes en cada reinu.
En morrer García, Ordoño foi proclamáu Rei d'Asturies y Lleón el 19 de xineru de 914, dexando Galicia finca la corte'n Lleón, y noma al conde Aloito al frente del gobiernu d'aquélla.
Francisco Reiter
Francisco Reiter y Elze (Uviéu, 22 d'ochobre de 1736 - 1815?) foi un pintor asturianu.
Según dellos autores yera alemán, pero atopóse na parroquia de San Tirso (Uviéu) la inscripción del so bautismu. So padre yera Guillermo Reiter, de nacionalidá alemana, que diba a ser mayordomu de la Balesquida, y Catalina Elze. Ye casi seguro que nació na cai Cimadevilla, na que consta que vivieron los Reiter, polo menos dende 1737 hasta 1744, en que yá yeren vecinos en Solazogue. El pintor tenía tres hermanos: María Gertrudis, José y Antonio.
Casáu con Francisca Fernández, cola que vivió en El Postigo, tuvo d'ella, polo menos, tres fíos: José, bautizáu en San Isidoro, el 23 de xuno de 1762, Tomás y Fernando, bautizáu ésti el 1 de mayu de 1750. Al primeru d'ellos atopámoslu en 1792 ausente en Madrid y en 1801 "ausente n'Indies". Los otros pudieron ausentase tamién o morrer ensin sucesión, yá que l'apellíu Reiter nun se ve ente'l posterior vecindariu d'Uviéu.
Formóse nel taller d'un dorador uvieín discretu y esti ambiente artesanal y de poca exixencia ye, a xuiciu de dellos autores, una de les carauterístiques que marcaría la so carrera artística. La so contribución a la pintura tien importancia, fundamentalmente, a nivel local, yá qu'efectivamente, n'Uviéu algamaría una notable sonadía algamando una buena posición social y económica, trabayando pal Obispu Pisador, el Conde de Toreno, la Universidá d'Uviéu o los monesterios de Valdediós y S. Vicente.
Tien el méritu principal de ser l'autor, en 1777, del planu más antiguu que se conserva d'Uviéu y que foi grabáu y asoleyáu pol xeógrafu Tomás López de Vargas, nel so "Atlas Geográfico de España".
Reiter tuvo como padrín a Francisco Duhamel, personaxe flamencu conocíu del Dr. Casal. En cuanto a la so obra pictórica que, aunque lloñe de la xenialidá, demuestra un nada común dominiu del dibuxu, del color y de la composición, pueden señalase les obres que se señalen darréu: "Inmaculada concepción". Oleu (31×24), de 1771; "Cristo de la esclavitud". Oleu(85×58), de 1778; "Nuestra señora de Covadonga". Oleu. Composición alegórica con paisaxe. Consérvase nel Colexu Oficial d'Abogaos; "Retrato de D. Justo de la Mar Carrio Hevia" (Muséu Xovellanos); "Retrato de D. Lorenzo Solís o Mariscal Solís". Quemáu en 1934 cola iconoteca universitaria. Consérvase una fotografía; "Descripciones y diseños de San Miguel de Lillo y Santa María del Naranco", fechos en 1771; "Descripción y diseños de Santa Cristina de Lena", fechos en 1771; "Plano de la ciudad de Oviedo" (1777); "Alegorías del Antiguo Testamento", sobre les cuatro puertes d'un armariu de La Balesquida, capiella na qu'esisten dos cuadros que-y son atribuibles; "Retrato del Hermano Antonio Alonso Bermejo", fechu en 1778 por encargu del obispu Agustín González Pisador. Tuvo nel Hospital de San Francisco; "Retratos originales, copias y retoques". Hubo varios nel cláustru baxo'l desaparecíu conventu de San Francisco, según González Posada. Asinamesmo, descubrióse que Reiter retocara en 1779 los grandes cuadros del retablu de San Vicente, en La Corte.
Ente otros que podríen ser amestaos a esta rellación, quiciás los más importantes seyan: "Retrato del Cardenal Cienfuegos" (Muséu Metropolitanu); "Retrato del obispo Pisador" (Archivu de la Catedral de'Uviéu); "Tríptico", na capiella de la Nuestra Señora, de la ilesia de San Tirso, onde'l pintor fuera bautizáu. El cuadru central representa el suañu de San Bernardo delante del Nacimientu. Tien fecha 1767. "La casulla de San Ildefonso", tema mui uvieín, nun oleu de grandes proporciones, con partes bien notables, baxo'l que se casó Leopoldo Alas "Clarín", na capiella de La Laguna.
Llectura
La llectura ye'l procesu de significación y comprensión de dalgún tipu d'información y/o idees almacenaes nun soporte y tresmitíes por aciu dalgún tipu de códigu, usualmente un llinguaxe, que puede ser visual o táctil (por casu, el sistema braille). Otros tipos de llectura pueden nun tar basaos nel llinguaxe tales como la notación o los pictogramas.
Weber plantegó tres definiciones pa la llectura:
La llectura ye un fenómenu humanu complexu estudiáu principalmente per un área de les neurociencias denominada psicoloxía cognitiva, una especialidá científica interdisciplinaria que retoma importantes apurras tantu de les ciencies del celebru y de la cognición como de la psicoloxía polo xeneral pa ellaborar modelos científicos rigorosos qu'intenten entender y esplicar lo qu'asocede nel celebru mientres el procesu de la llectura y otros fenómenos cognitivos similares. Podemos dicir, primero que tou, que la llectura empieza cuando se da un estímulu sensitivu esternu al traviés d'unu solu o una conxunción de los sentíos, esto ye, cuando por casu afítase la mirada nun testu escritu. En tal casu, los güeyus, que son dos órganos sensoriales capaces de percibir la lluz na redolada del individuu, unvien tal percepción en forma de señales al traviés de los nervios ópticos hasta'l celebru, onde s'entecrucen nel quiasma ópticu y lleguen al lóbulu occipital qu'interpreta eses señales y “decide” que se trata de símbolos a los que depués el celebru decodifica, da-yos identificación y asígnalos significáu. Hai qu'entender que la función única de los órganos sensoriales ye la captación del estímulu esterior, que ye unviáu en forma de señales al sistema nerviosu central y que solo adquier significación cuando eses señales son procesaes pol celebru, faciendo de la llectura un fenómenu eminentemente neurolóxicu y psicolóxicu, entendida esta como dar sentíu a los símbolos. Ye por esta razón que los distintos medios de llectura, tantu'l visual como por casu utilizar el sistema braille, o entá escuchar una narración oral, paecen aguiyar les mesmes zones del celebru en tolos seres humanos —aquelles rellacionaes col llinguaxe y l'imaxinación— y remembrar imaxes, idees y sentimientos por aciu mecanismos bien similares. Magar la llectura paez asoceder mayormente na rexón de celebru llamada lóbulu temporal (la principal zona del celebru rellacionada col llinguaxe), tamién tien gran actividá nella la corteza visual allugada nel lóbulu occipital, que trabaya non solo pa procesar información visual sinón pa recrear imaxes mentales; según otres munches rexones varies del celebru espardíes por tola neocorteza cerebral, característica que la llectura comparte con otres funciones intelectuales cimeres como la habilidá matemática y la conciencia y que ye un signu del so complexidá neurolóxica.
Mientres la llectura visual convencional identificóse'l movimientu que realiza la mirada al traviés de les lletres como «movimientu sacádico» o sacaes, esto ye, un movimientu cola cuenta de llograr una imaxe completa de daqué, compensando'l fechu de que la fóvea ye estrecha y tien un campu visual llindáu. Un individuu sanu” (esto ye, ensin problemes qu'afecten la so intelixencia nin la so visión) va tardar ente 200 y 300 milisegundos en promediu n'afitar la so atención a cada palabra nun testu y unos 69 milisegundos en saltar ente elles. Esto ye un promediu y nun toma en cuenta aspecto como la comprensión llectora o'l relleer les palabres.
El primer científicu n'identificar les bases neuroanatómicas de la llectura y de los carecimientos que lu afecten (alexia y dislexa) foi'l francés Joseph Dejerine, quien escribió lo siguiente depués de realizar examen postmortem a dellos pacientes diagnosticaos con dislexa: «Siempres hai una mancadura bien tras na rexón temporal posterior del hemisferiu esquierdu, onde entren en contigüidad los lóbulos occipital y parietal». Tamién demostró que la alexia dependía d'una mancadura unillateral nel hemisferiu esquierdu del celebru, empecipiando asina l'estudiu neurolóxicu d'esti tipu de carecimientos.
La llección d'escritures distintes a les de les llingües del poniente o d'escritures especiales como escritures pa persones ciegues o notación musical estrémase enforma de lo yá descrito.
Esperimentos con escritures distintes demostraron que non solo los movimientos oculares acostumar a la dirección de lleer sinón tol sistema percepcional. Por casu, si escribir de derecha a esquierda y de riba a embaxo, como en chinu tradicional, non solo los movimientos sacádicos camuden les sos direcciones, sinón tamién l'estragal de visión ("") y el periodu d'identificación de les palabres ("word identification span") camuden les sos formes.
Escritures qu'usen calteres especiales nun tienen alfabetu. Por casu na escritura chino cada calter representa una sílaba, ye dicir al lleer un testu calter per calter puédese vocalizar sílaba por sílaba. D'un calter puede deducise la so significación darréu. Por eso, anque la tipografía difier enforma de la del occidente, nun hai tantes diferencies: les duraciones de les fixaciones, les distancies de les sacaes y les estensiones de los "spans" difieren, pero los fundamentos como subvocalización y regresiones son casi idénticos.
braille ye una escritura táctil usada por persones ciegues, ye dicir lleer coles manos en llugar de los güeyos. La llección d'esta escritura ye muncho más secuencial y adulces que la de llectura visual.
Notación musical ye la escritura p'anotar música. Anque ye posible cantar una melodía por notes nun ye posible vocalizar esta escritura directamente, especialmente si contien acordes, ye dicir delles notes suenen simultáneamente. Polo xeneral el llector nun convierte notes n'habla pero sí en movimientos del cuerpu. Los movimientos oculares afacer al conteníu del testu»: si la melodía apodera hai más sacaes horizontales, si l'harmonía apodera hai más sacaes verticales.
La llectura de fórmules matemátiques estremar de llector a llector. Anque polo xeneral son lleíes d'esquierda a derecha, hai munchos casos especiales, por casu si la fórmula contien fracciones o matrices. La llectura de fórmules matemátiques ye muncho más astracta que la llectura de toles otres escritures: ye posible vocalizar una fórmula, pero eso nun ayudar a entender el so sentíu. La comprensión de fórmules ye terrenal interesante pero hai pocos esperimentos nesti ámbitu.
La llectura de fórmules químiques rique la conocencia de la nomenclatura o riegles de formulación química, de les qu'esisten diverses variantes. Asina por casu, el compuestu que la so fórmula química ye HSO puede ser lleíu o nomáu de les siguientes formes, toes elles aceptaes pola IUPAC:
Hai distintes técniques de llectura que sirven p'afaer la manera de lleer al oxetivu qu'escuerre'l llector. Los dos intenciones más comunes al lleer son la maximización de la velocidá y la maximización de comprensión del testu. Polo xeneral estos oxetivos son contrarios y ye necesariu alcordar un balance ente los dos.
Ente les técniques convencionales, qu'escuerren maximizar la comprensión, atópense la "llectura secuencial", la "llectura intensiva" y la "llectura puntual".
La llectura secuencial ye la forma común de lleer un testu. El llector llee nel so tiempu individual dende'l principiu a la fin ensin repeticiones o omisiones de la llectura.
L'oxetivu de la llectura intensiva ye entender el testu completu y analizar les intenciones del autor. Nun ye un cambéu de técnica solo de l'actitú del llector; nun s'identifica col testu o los sos protagonistes pero analiza'l conteníu, la llingua y la forma d'argumentación del autor neutralmente.
Al lleer un testu puntual el llector solamente llee los pasaxes que-y interesen. Esta técnica sirve p'absorber muncha información en poco tiempu.
Esta modalidá basar en lleer obres por completu, hasta que quedaren grabaes na memoria. El llector reconstrúi'l llibru y el sentíu.
La velocidá na llectura normal depende de los fines y la so unidá de midida espresar en palabres per minutu (ppm):
Ente elles, la llectura de comprensión ye probablemente'l procesu más importante, yá que ye la que motiva la llectura cotidiana de la mayor parte de la xente. Sicasí, la llectura rápida ye útil pa procesar superficialmente grandes cantidaes de testu, pero ta per debaxo del nivel de comprensión.
Les suxerencies pa la elección d'una determinada velocidá de llectura tienen d'incluyir la flexibilidá; la llectura repitida de partes del testu cuando hai dellos conceutos relativamente xuntos o cuando'l material nun ye familiar al llector y l'aceleración cuando ye un material familiar o presenta pocos conceutos.
Ente les técniques de llectura que busquen ameyorar la velocidá tán la "llectura diagonal", el "scanning", "SpeedReading" y "PhotoReading".
En llectura diagonal el llector solamente llee los pasaxes especiales d'un testu, como títulos, la primer frase d'un párrafu, palabres acentuaes tipográficamente (negrines, cursives), párrafos importantes (resume, conclusión) y la redolada de términos importantes como fórmules («2x+3=5»), llistes («primer», «segundu»...), conclusiones («por eso») y términos técnicos («costos fixos»). Llámase llectura diagonal porque la mirada muévese rápido de la esquina cimera esquierda a la esquina inferior derecha. D'esa manera ye posible lleer un testu bien rápido por cuenta de detalles y comprensión del estilu. Esta técnica ye usada especialmente al lleer página web (hipertexto).
"Scanning" ye una técnica pa buscar términos individuales nun testu, basada na teoría d'identificación de palabres comparando les sos imaxes. El llector imaxina la palabra nel estilu de fonte del testu y dempués mueve la mirada rápido sobre'l testu.
para llectura rápida ("speed reading") empezó a desenvolvese a principios del sieglu XX, cuando'l volume de la información escrita aumentara considerablemente y tenía de tar al algame de mayor númberu de persones.
Mientres la Primer Guerra Mundial munchos pilotos perdíen segundos vitales mientres combate al tratar d'estremar si l'avión que s'averaba yera del bandu propiu o del enemigu. En respuesta a ello escurrió'l llamáu «métodu taquitoscópico», que consistía n'amosar aviones nuna pantalla mientres pocos segundos p'adomar a los pilotos a estremalos. Gradualmente aumentábase la cantidá d'imaxes que se proxectaben cada vez y amenorgábase el tiempu d'esposición. Esta idea foi tomada polos primeros cursos de llectura rápida, proxectando cada vez más palabres nuna pantalla y amenorgando progresivamente el tiempu d'esposición. Sicasí, si úsase solamente esti métodu, les persones tieden a volver a la so velocidá de llectura habitual, yá que en realidá nun se desenvolvió una nueva habilidá llectora. La medría na velocidá de llectura reparáu nos soldaos qu'emplegaron el métodu taquitoscópico debióse probablemente a la motivación.
Tiempu dempués, nos años sesenta, afayóse que con un entrenamientu fayadizu los güeyos aprienden a movese más rápidu, colo cual aumenta la cantidá de palabres que ye posible decodificar cada minutu.
Les técniques modernes de llectura rápida enfocar na captación dinámica», esto ye, pretenden llegar a una llectura mental directa que dexe aforrar el tiempu de los pasos 2 y 3 (vocalización y audición) del procesu llector descritu enriba, yá que non puede falase o escuchar más de 100 palabres per minutu. Pa ello procuren la visualización global de delles palabres o frases enteres. Sicasí, los estudios de comprensión llectora faen ver que la llectura rápida, yá sía informativa o d'esploración, ye útil pa procesar gran cantidá d'información en poco tiempu, pero desaparente como vezu d'estudiu.
reading" («llectura rápida») combina munchos aspeutos distintos pa lleer más rápidu. Polo xeneral ye similar a la llectura diagonal pero inclúi otros factores como concentración y exercicios pa los güeyos.
Dellos críticos de qu'esta técnica argumenten que solamente ye la llectura diagonal con nome distintu, combináu con factores conocíos por sentíu común. Nun hai prueba qu'exercicios pa los güeyos ameyoren la percepción visual. Nun ye necesariu pagar seminarios pa saber que concentración y llume bono son imprescindibles pa lleer rápido.
Dalgunos consideren que se trata d'una técnica pa exercitar la concentración mientres la llectura, lo que dexa amenorgar considerablemente'l tiempu d'absorción de la información. Munchos desenvolvieron la capacidá de llectura rápida pelos sos propios medios, y coinciden en que la única clave ye la concentración.
Nel PhotoReading, inventáu por Paul R. Scheele, el llector llee una páxina en total. De primeres gana una idea xeneral del testu usando llectura diagonal pa lleer índiz, títulos y párrafos especiales como'l testu nel revés d'un llibru. Dempués mira les páxines una por una, detiense unos segundos con mirada ensin enfocar, nun estáu mental bien relaxáu. Dempués de lleer una páxina asina «activa» el conteníu del testu cerrando los güeyos y dando rienda suelta a los pensamientos. Compárase la técnica cola memoria eidética.
porque esperimentos demostraron que llectores nun estrayen información de pasaxes ensin enfocar. Abarrunten que la información llograda por PhotoReading vien de la llectura diagonal y de la imaxinación del llector. Pero anque fuera bien fácil verificar la técnica, nun esisten esperimentos faciéndolo.
Un llector rápidu precisa saber: comprensión ÷ tiempo = V
(de palabres lleíes menos el porcentaxe de non entendíes, estremaes ente'l total de segundos emplegaos, multiplicaos por 60.
Los primeres xeroglíficus fueron diseñaos fai 5000 años, sicasí los alfabetus fonéticos más antiguos tienen alredor de 3500 años. Les primeres obres escrites n'ocasiones dexaben tener solamente una parte del testu.
Ente'l sieglu II y l'IV, la introducción del pergamín dexó la redacción d'obres compuestes por dellos folios llargos que podíen guardase xuntos y lleese consecutivamente. El llibru de la dómina actual sigue este mesmu principiu, pero la nueva presentación dexa consultar el so conteníu nuna manera menos llineal, esto ye, aportar directamente a ciertu pasaxe del testu.
Alredor del sieglu X les palabres escribíen una tres otra, ensin espacios en blancu nin puntuación "(scriptio continua):"
Per otra parte, magar testos que daten del sieglu V a. C. atestigüen qu'en Grecia se practicaba la llectura en silenciu, probablemente fora una práctica escepcional mientres sieglos. La llectura en voz alta yera casi sistemática. Nos sos "Confesiones", el santu católicu Agustín de Hipona menta'l so ablucamientu cuando vio al santu Ambrosio de Milán lleer en silenciu.
Mientres enforma tiempu'l llector nun yera del tou llibre na selección del material de llectura.
La censura eclesiástica, tuvo ente los sos primeros antecedentes l'establecimientu de la llicencia previa d'impresión na diócesis de Metz en 1485. El papa Alejandro VI dispunxo la censura d'obres pa les diócesis de Colonia, Maguncia, Tréveris y Magdeburgo en 1501 y depués foi xeneralizada na Ilesia Católica por Llión X.
N'España la llicencia previa del Conseyu Real a la edición de les obres foi estendida a tol territoriu por disposición de la corona. Anque los arzobispos de Toledo y Sevilla, al igual que los obispos de Burgos y Salamanca teníen atribuciones pa determinar eses llicencies, les ordenances de la Coruña de 1554 acutaron tales actividaes al Conseyu Real, esto ye, l'Estáu.
Nel añu 1559 la Sagrada Congregación de la Inquisición de la Ilesia católica (darréu llamada la Congregación pa la Doctrina de la Fe) creó'l Index Librorum Prohibitorum, que'l so propósitu yera prevenir al llector contra la llectura de les obres incluyíes na llista.
El términu "Ad Adsum Delphini" (pa usu del príncipe), refierse precisamente a ediciones especiales d'autores clásicos que Luis XIV (1638-1715), autorizó a lleer al so fíu, nes que, dacuando, censurábense coses. Entá anguaño, aplicar a les obres alteriaes con intención didáctica o a obres censuraes con intención política.
Anguaño la llectura ye'l principal mediu pol cual la xente recibe información (entá al traviés d'una pantalla), pero esto foi asina solo polos postreros 175 años aprosimao. Salvu contaes esceiciones, antes de la Revolución industrial la xente alfabetizada o lletrada yera un pequenu porcentaxe de la población en cualquier nación.
La llectura convertir nuna actividá de munches persones nel sieglu XVIII. Ente los obreros, la novela por entregues siguió lleéndose en voz alta hasta la Primer Guerra Mundial. Por tanto, n'Europa, la llectura oral, el cantar y la salmodia ocuparon un llugar central, como lo fai entá nes ceremonies relixoses xudíes, cristianes y musulmanes.
Mientres el sieglu XIX, la mayor parte de los países occidentales procuró l'alfabetización de la so población, anque les campañes tuvieron mayor efectividá tocantes a población y tiempu ente los países de relixón protestante, onde se considera como unu de los derechos importantes del individuu'l ser capaz de lleer la Biblia.
Los llibros electrónicos son una versión electrónica o dixital d'un llibru (con una edición bastante similar o igual a una versión en papel). Los formatos más comunes son .doc, .lit y .pdf y puede tenese accesu a ellos adquiriendo l'exemplar (cd o arquivu) por aciu pagu o bien al traviés de biblioteques virtuales.
Conozse como hipertexto a la forma de estructuración de la información al traviés d'enllaces, forma parte de la interfaz del usuariu. Faen posible la bifurcación de temátiques o de la llectura al traviés de hipervínculos
Publicaciones periódiques qu'empleguen como mediu d'espardimientu un formatu electrónicu y que suelen tar estructuradas con hipertexto.
Bitácora web qu'arrexunta cronológicamente arquivos de testu, imaxe o soníu d'unu o más autores.
Son biblioteques qu'ufierten el so mancomún (documentos digitalizados y "y-books") a los usuarios al traviés d'Internet. Constitúin anguaño una ferramienta frecuente na investigación.
La enseñanza de la llectura va tener como finalidá llograr una llectura mecánica correcta. Nesta fase l'alumnu hai d'adquirir una serie d'automatismos que-y dexen interpretar unos signos gráficos al traviés de la percepción visual y da-yos una identidá oral. Toes eses asociaciones haber de faer con rapidez, con una velocidá que-y dexe lleer mecánicamente y entender el sentíu de lo que ta lleendo. Asina entramos na llectura comprensiva.
Pa realizar la comprensión d'un testu escritu non solo hai d'acomuñar les lletres colos soníos correspondientes, sinón tamién, les palabres col so significáu. Al traviés de la llectura, primero mecánica y dempués comprensiva, hai que llegar a algamar una postura de reflexón crítica alrodiu de lo que se lleó, entrando asina na llectura reflexiva.
Esisten dellos métodos d'enseñanza de la llectura; los más relevantes son los siguientes:
El métodu fónicu basar nel principiu alfabéticu, que implica l'asociación más o menos directa ente fonemes y grafemes. Esti métodu, que la so aplicación tien de ser lo más temprana posible, entiende una enseñanza esplícita d'esti principiu, con especial atención a les relaciones más problemátiques y diendo de les vocales a les consonantes. El fundamentu teóricu d'esti métodu ye qu'una vegada entendida esta sistemática'l neñu ta capacitáu pa entender cualquier palabra que se-y presente.
Esta dirección del aprendizaxe, primero la técnica y depués el significáu, ye la que más crítiques suel amenar, en tantu acótase que ye pocu estimulante retrasar lo más importante de la llectura, la comprensión de lo que se llee. El métodu, obviamente solu preséu en llingües con sistema d'escritura alfabético, plantega problemes en delles d'éstes, onde la relación fonema/letra nun ye nin tanto unidireccional.
El métodu global, pela so parte, considera que l'atención tien de centrase nes palabres pos son les unidaes que tienen significáu, que ye a la fin l'oxetivu de la llectura. Lóxicamente, esti métodu basar na memorización inicial d'una serie de palabres que sirven como base pa la creación de los primeros enunciaos; darréu, el significáu d'otres palabres reconocer cola ayuda de sofitu contextual (dibuxos, conocencies previes, etc.). Ello ye que un aspeutu básicu d'esti métodu ye'l convencimientu de que'l significáu d'un enunciáu nun esixe la conocencia individual de toles palabres que la componen, sinón que ye una resultancia global de la llectura realizada que, de la mesma, termina per asignar un significáu a aquelles palabres antes desconocíes.
El métodu constructivista, basáu na obra de Jean Piaget, plantega la enseñanza de la llectura a partir de les hipótesis implícites que'l neñu desenvuelve avera del aspeutu fonolóxicu; esto ye, un neñu nel so aprendizaxe normal de la llingua escrita termina per desenvolver naturalmente escurres sobre la escritura, nel sentíu d'alvertir, por casu, que nun ye lo mesmo que los dibuxos y llegando a establecer relaciones ente lo oral y lo escrito.
Mientres décades, plantegóse un alderique sobre la pertinencia de los distintos métodos. Nos últimos años, l'alderique resurdió ente'l investigadores qu'amosaron el rol fundamental de la conciencia fonolóxica pal aprendizaxe de la llectura y l'escritura y el promotores del enfoque del llinguaxe integral Stanovich, 2000). Anguaño, el discutiniu alrodiu de los métodos quedó resuelta, cuidao que esiste una evidencia empírica apolmonante d'estudios qu'amuesen la importancia de la conciencia fonolóxica nel procesu de l'alfabetización (Ehri "et al.", 2001; Berninger & Corina, 1998).
Encamiéntase empezar con un llibru pequenu escoyíu pola persona, y conforme la meyora llibros más grandes
La comprensión de llectura tien mayor pesu dientro del contestu de los exercicios del razonamientu y tien como oxetivu desenvolver l'habilidá pa lleer en forma analítica; constitúi unu de los oxetivos básicos de los nuevos enfoques de la enseñanza.
Los exercicios de comprensión de llectura miden:
Cuidao que la llectura intervien na alquisición de múltiples tipos de conocencia, esisten diversos tipos de prueba de llectura, que varien acordies con lo que pretenda evaluase y si aplicar en neños o n'adultos. Probar estándar tienen d'emplegase sobre una amuesa grande de llectores, colo cual quien les interpreta puede determinar lo que ye típicu pa un individuu de determinada edá. La competencia llectora depende de munchos factores, amás de la intelixencia.
Los tipos comunes de prueba de llectura son:
La llectura aguiya l'actividá cerebral, fortalez les conexones neuronales y aumenta la reserva cognitiva del celebru, un factor que protexe de enfermedaes neurodegenerativas.
El celebru asina realiza meyor les sos funciones, amonta la rapidez de respuesta, aguiya'l procesu de pensamientu, la ordenación ya interrellación d'idees y conceutos, la memoria y l'imaxinación. Tamién facilita la interacción y les relaciones sociales yá que facilita'l desenvolvimientu de temes de conversación.
Carmelo Suárez
Carmelo Antonio Suárez Cabrera (Las Palmas de Gran Canaria, 1949) ye un arquiteutu, políticu y sindicalista canariu, históricu militante comunista. Cabezaleru del PCPE.
Los sos entamos políticos, dende mui mozu, tan ligaos coles Juventudes Comunistas, y inmediatamente al PCE y Comisiones Obreres; entós organizaciones na clandestinidá por mor de la dictaura franquista.
Leninista convencíu, demientres la Transición coló del PCE por disentir cola llinia política eurocomunista del partíu, axuntándose a Pueblo Canario Unido y Unión del Pueblo Canario, delles formaciones nacionalistes d'izquierda.
Nel 1984 fundóse nel so despachu profesional de Las Palmas de Gran Canaria el Partido Comunista del Pueblo Canario (PCPC), seición canaria del PCPE, del que resultó escoyíu secretariu políticu.
Nel 1986 tomó parte activa na campaña pol Non nel referéndum sobre la OTAN. Esi mesmu añu sofitará a la creación de la coalición Izquierda Canaria Unida (ICU), primer referente de Izquierda Xunida nes islles.
Nel 2005 foi elexíu secretariu xeneral del Partido Comunista de los Pueblos de España.
Nel 2007 foi unu de los creaores de la Fundación Obrera de Investigación y Cultura, con sede en Madrid.
Skanda
Skanda ye un grupu de música asturiana formáu en Mieres a finales de 1996. Un añu depués editen el so primer discu homónimu con la compañía Discos L'Agüañaz, cola que vuelven a trabayar en otros tres discos.
Sobre una base tradicional asturiana o del arcu atlánticu amesten ingredientes varios importaos de llonxanes tierres y diferentes cultures. Podríemos falar d'él como folk mestizu, folk industrial, folk de la cuenca minera, separao del conceutu rural qu'esti tipu de música siempre llevó asociao. Intenten llevar la tolerancia y el mestizaxe cultural al planu de la música y el resultáu ye una mecigaya de cadencies, ritmos y melodíes que faen caracteristicu'l soniu SKANDA.
Familia
Acordies espón Claude Levi-Strauss, la familia atopa'l so orixen nel matrimoniu, formáu de muyer, home y fios nacíos dientro la so xuntura, y los sos miembros mantiénense xuntos por llazos llegales, económicos y relixosos. Amás, establez una riestra de coses a nun facer, privilexos sexuales y una recatafila de sentimientos sicolóxicos como amor, afeutu, respetu, tremor,etc. N'oposición a esta mena de ver la familia, Radica Coomaraswamy sofita que "nun tendría de falase de familia al traviés d'una construcción formalista, nuclear, la d'home, muyer y fíos. La familia ye'l llugar onde les persones deprenden a curiar y a ser curiaos, a enfotase nos otros y a que s'enfoten n'ellos, a sofitar a los otros y a que te sofiten a ti".
Pa la socioloxía, una familia ye un conxuntu de persones xuntes por llazos de parentescu. Los llazos más bultables son de dos menes: los que s'arrrexunten al vínculu del matrimoniu -que, en dalgunes sociedaes, sólo almiten la xunión ente dos persones mentanto que n'otres ye normal la poligamia-, y los vínculos de consanguineidá, como los pas y los fíos o los llazos que rellacionen a los hermanos que tienen l'orixen nel mesmu pá. Tamién ye a estremase les families acordies al grau de parentescu ente los sos miembros:
Hai socidaes onde al dicir familia nómase a la nuclear, y otres nes que falen de la estensa. Esti significáu ye d'orixen cultural y depende del gráu de convivencia que tenga la xente colos sos parientes.
Les pareyes d'homosexuales tamién viven xuntes formando families ensin fíos, colos fíos d'una de les partes o con neños adoptaos. Estes xuntures familiares apaecieron n'oucidente nes dómines de los 60 y 70. Nos 90 entamaron a facese lleis en dellos paises, la mayoría europeos, qu'ufierten proteición a estes families.
República Socialista Soviética de Donetsk-Krivoy Rog
La República Soviética de Donetsk, dempués nomada República Soviética de Krivoy Rog-Donetsk (en rusu: "Донецко-Криворожская советская республика"), foi una república surdida nos turbulentos años inmediatamente posteriores a la Revolución d'Ochobre, proclamada l'11 de febreru de 1918 y nominalmente esistente hasta'l 17 de febreru de 1919, cuando foi oficialmente disuelta. 
Fundóse como reaición a la constitución de la República Popular d'Ucraína, inspirá n'un país baxo criteriu étnicu, en contraposición col criteriu marxista d'unidá económica de les rexiones, calificando'l criteriu nacional comu "burgués" y "contrarrevolucionariu"».
Nun foi reconocía nin pol Comité Executivo Central de Toles Rusies, nin por nación denguna. Proclamá en febreru 1918, foi incorporá en marzu 1918 a la República Socialista Soviética d'Ucraína con ciertu grau d'autonomía. 
Les tropes alemanes, nel marcu la Primera Guerra Mundial avanzaron adentrándose na rexión proclamá pola república, n'un intentu d'establecer les fronteres de l'Ucraína independiente baxo patrociniu alemán, cola intención de crear una serie d'estaos subordinaos a costa l'antigua Rusia Imperial. 
Cola toma Járkov poles tropes alemanes, camudóse la capital a Lugansk. Tomá esta, produzse la desapaición territorial de la república.
Aun dempués la retirá alemana la guerra, el Comité Executivo Central de Toles Rusies estimó inconveniente l'esistencia d'una entidá soviética diferente la d'Ucraína, disolviendu oficialmente la mesma'n febreru 1919.
El Gobiernu Provisional Rusu de Kerensky, ezpublicó'l 4 d'agostu de 1917 la "Instrucción Provisional pa la Secretaría Xeneral del Gobiernu Provisional d'Ucraína", camudando la xurisdicción de 5 gubernies: Gubernia de Podolia, Gubernia de Volinia, Gubernia de Kiev, Gubernia de Chernigov y Gubernia de Poltava.
A pesar los turbulentos alderiques na "Mala Rada" (piquiña Rada o parlamentu) como na Rada Central Ucraína (parlamentu), foi aprobáu'l documentu del Gobiernu Provisional.
En les Tercera Proclama Universal de 7 de payares de 1917 estableciose que la Gubernia de Jarkov y la Gubernia de Ekaterinoslav eren partes incondicionales del territoriu ucraín.
Durante 1917 había cristalizau l'idea de la constitución de la República Soviética de Krivoy Rog-Donetsk en los bolcheviques de la zona, basándose na diferencia d'estructura económica ente'l "marxen izquierdu d'Ucraína" ("Левобережья") y el restu d'Ucraína, o seya, les cuenques de Krivoy Rog y del Donbass, nes que fadría falta un referendum consultivu pa definir la so integración n'Ucraína.
En payares 1917 los bolcheviques del sur y esti d'Ucrania acudieron al Congresu de Soviets de Tolos Ucraínos ("Всеукраинский съезд Советов") pa la toma decisiones de los problemes actuales d'entos.
Asína comu tamién acudieron al congresu territorial del Partíu Comunista (bolchevique) realizau en Kiev ente'l 3 y 5 d'avientu de 1917 dellos representantes de les provincies occientales, del frente surocciental, de Ekaterinoslav y Elizavetgrad. Nel mesmo, Artióm afirmó:
Mientres tantu en Kiev desarrollábase'l Congresu Territorial del Partíu Comunista (bolchevique), en Járkov, los delegaos reuniéronse por separau n'otru congresu'l partíu, diferente al de Kiev, tomando comu conclusión el "llamar nel futuru próximu les organizaciones de la cuenca'l Krivoy Rog-Donetsk y del suroesti", pero nun pa una integración sino "col fin d'elaborar un plan común d'axitación y llucha".
El 17 de payares de 1917 nel Comité Provincial del Soviet de la cuenca del Krivoy Rog-Donetsk, Artióm sofitó al menchevique Rubinstein y al "eser" Golubovski nel "principiu d'autodetermín de les rexiones y los pueblos, escontra l'"anexión" de la Rada Central", diciendo Artióm la cellebre frase:
A propuesta de Artióm, el plenu tomó la decisión de "desarrollar tola axitación a tolo anchu la cuenca'l Krivoy Rog-Donetsk, xunida con Járkov, y dentru la República Rusa, como un territoriu unificau y con una alministración autónoma".
L'idea de nun pertenencia de la zona de l'autodenominá República Soviética de Krivoy Rog-Donetsk a la República Popular d'Ucraína, despréndese de la resolución del Conseyu Xeneral de los Soviets realizau en Járkov de 24 de payares de 1917. El 29 de payares, el bolchevique E. Luganovsky afirmó que la Gubernia de Jarkov y la cuenca'l Donbass nun pertenecen a Ucraína, y estableciendu que la rellación d'estes zones con respetu Ucraína ye "muy perniciosa económicamente, ya que tendría como resultau la desmembración de la cuenca del Donetsk".
Ente'l 11 y 12 d'avientu 1917 llevose a cabu'l Congresu los Soviets de Toa Ucraína na ciudad de Járkov, nel que proclamose la República Popular d'Ucraína (Soviética), estableciendo la “Secretaría Popular” comu'l primer gobiernu soviéticu d'Ucraína. Un terciu los electos pa la Secretaría Popular eren representantes de los soviets de la cuenca'l Donetsk-Krivoy Rog, d'entre ellos Artióm.
Entre'l 27 y el 30 de xineru de 1918 llevose a cabu'l IV Congresu Rexional de los Soviets de los diputaos de los trabayaores y soldaos, compuestu por representantes con drechu a votu repartíos en:
En dichu IV Congreso, S. Vasilchenko, ezpublicó nel periódicu « el proletariu Donetsk », resumiendu les tesis básiques del mesmu:
Escontra la construcción de la "República Soviética de Krivoy Rog-Donetsk" opúsose M. Skrypnik, comisariu popular de trabayu de la “Secretaría Popular” de los Soviets d'Ucraína, afirmandu que yera prematura la constitución de la República Soviética de Krivoy Rog-Donetsk comu entidá territorial, aunque "sedría necesaria la so autonomía, aunque formandu parte la federación ucraína". Delles afirmaciones fueren sofitaes únicamente polos “eseres” (Golubovsky). Artióm, partiendu l'idea d'una Federación Xeneral Proletaria, acusó a M. Skripnik de “nacionalista”, mientres esti respondió coles acusaciones de “separatistes”. Artióm subrayó:
M. Zhakov afirmó: 
M. Skripnik retiró les sos objeciones, diciendo que:
El proyeutu resolución foi aprobau por 50 votos, estableciendo l'organización política, económica y cultural de la "República Soviética de Krivoy Rog-Donetsk".
El 14 de febreru (el 1 de febreru del callendariu actual) de 1918, el comité rexional de los Soviets había formau'l Conseyu los Comisarios del pueblu Krivoy Rog-Donetsk, escoyíos cincu bolcheviques, un mencheviques y tres eseres:
Escoyiose tamién comu diputaos al Comité Rexional de los Soviets a:
L'estructura de gobiernu de los Soviets de Krivoy Rog-Donetsk constituyose con F. Sergeev (Artiom) comu President'el Conseyu de Comisarios del Pueblu y comisariu asuntos económicos nacionales, citando a:
La misión del Soviet de Comisarios del Pueblu de Krivoy Rog-Donetsk foi poner en práutica los decretos del Comité Popular Central de la República Rusa y el Comité Central Soviéticu d'Ucrania, asína comu formar parte la "construcción del estau de los Soviets de too'l sur de Rusia: Ucrania, y la rexión del Don, de Kubán y del Terek". 
Tantu F.Sergeev comu S.Vasilchenko, entendíen que la república Rusa Soviética debía ser una federación de les rexiones económicamente homogénees, en vez de les repúbliques nacionales (étniques) soviétiques.
Si bien la "República Soviética de Krivoy Rog-Donetsk" nun se considerá lligá'l tratau de Brest-Litovsk, nel que se fundamentó l'intervención alemana pa la constitución d'Ucrania comu'n país independiente, ya que nun se definien comu parte d'Ucraína. En cambiu, el mandu austru-alemán nun lu consideraba asína, garrando comu les fronteres d'Ucraína lo recoyío na III y IV Proclama Universal de La Rada Central Ucraína, l'exércitu austru-alemán entamó les acciones militares.
Los soviets de Krivoy Rog-Donetsk facieron casu omisu a les llamaes del Presidente de la Secretaría Popular d'Ucraína, Mykola Skrypnyk (designau pa esi puestu'l 4 de marzu de 1918), pa la xunión de toles fuerces armaes de les repúbliques soviétiques del sur (Ucraína, de Krivoy Rog-Donetsk, de Crimea y d'Odessa), y la so coordinación ente les tropes invasores.
Vladimir Zatonsky afirmó al respectu: 
Nel asuntu la defensa de Krivoy Rog-Donetsk taba a cargu Moisei Rujimovich. El problema la creación d'un sistema unificau de defensa pa les repúbliques del sur foi la dispersión de los comisarios del pueblu. Aun el 20 de marzu nel periódicu Izvestia Yuga («Известия Юга» - les Noticies del Sur ) publiscose que: 
Inclusu'l 7 d'abril, cuandu los combates colos alemanes llevabanse a cabu nes cercaníes de Járkov, el Conseyu Comisarios del Pueblu la República Soviética de Krivoy Rog-Donetsk emitió una protesta: 
El 9 d'abril el Conseyu Comisarios del Pueblu camudose a Lugansk, onde tomó medíes tendentes a la creación del exércitu Donetsk. L'exércitu Donetsk-Krivoy Rog opuso una dura resistencia. A pesar la desproporción de fuerces d'ente 10 y 15 vegaes, a los alemanes, tardaron un mes en tomar Járkov. Hubo dures batalles en Kupyanska y Rodakovo nel Donbass, e incluyendo contraataques. L'exércitu la república contaba inicialmente con ocho mil quinientes bayonetes. Nutriose'l exércitu del 8vo exercitu del frenti rumanu en retirá. El caberu comandante'l exércitu foi Anatoli Gekker (Анатолий Ильич Геккер). El 5 d'abril creose'l estau mayor del exércitu. El 7 d'abril Anatoli Gekker foi sustituyío por Pyotr Baranov (Пётр Ионович БАРАНОВ), contando ya con trece mil homes nel so exércitu. A pesar de tar teóricamente subordinaos a Antónov-Ovséyenko, L'exércitu tinía un funcionamientu independiente, y solu'l 23 d'abril iniciose'l enllace col mesmu. L'última capital de la República, Lugansk, cayió'l 28 d'abril en manes de los alemanes. Pa mayu, l'estau mayor y l'exércitu'l Donetsk-Krivoy Rog retiróse organizamente'n dirección a Novocherkask, ya ensin comunicación con Antónov-Ovséyenko, na vecina república'l Don, colando con ellos el gobiernu la República de Krivoy Rog-Donetsk.
El Comité Executivu Central de Toles Rusies nun reconoció la de Krivoy Rog-Donetsk, nin comu república independiente, nin comu parte la Federación Rusa. En los telegrames dirixíos al representante'l Soviet de Comisarios del Pueblu n'Ucraína Sergo Ordzhonikidze, asina comu a Vladímir Antónov-Ovséyenko, Lenin ordenó un severu respetu pa la soberanía de l'Ucrania Soviética y la so non intervención n'actividá del Soviet de Comisarios d'Ucraína, táctu na cuestión nacional, y la so preocupación nel reforzamientu la cooperación ente les repúbliques soviétiques ucraniana y rusa. 
Durante'l desarrollu'l III Congreso de los Soviets de Toa Rusia, Artióm intentó obtener el consentimientu pa la creación de la República de Krivoy Rog-Donetsk. N'eneru 1918 Lenin instó a la convocatoria urxente del II Congreso de los Soviets de Tolos Ucraínos, pa la constitución d'un gobiernu competente pa l'Ucraína Soviética, y finar col separatismu la República de Krivoy Rog-Donetsk. Discutiose ente Zatonsky, Lenin y Antónov-Ovséyenko el nomamientu de "Artióm" n'algún puestu representante del Soviets de Comisarios del Pueblu n'algún llugar de Rusia, pa'intentar obligalu col alejamientu, a desechar l'idea de la constitución de la República de Krivoy Rog-Donetsk, aunque nunn se llegó a materializar.
Demasiau tarde los miembros del Comité Rexional del partíu, (como "Artióm"- F. Sergeev y V. Mezhlauk), reconocieron l'error na toma decisión na constitución de la República de Krivoy Rog-Donetsk, aunque otros miembros del Comité Rexional continuaron cola llucha pola autonomía. En rellación a esto, V. Lenin, en carta'l Comisariu Extraordinariu pa Ucraína, Sergo Ordzhonikidze, indicó:
Hubo un rápidu avance'l exércitu bolchevique na so campaña escontra La Rada Central Ucraína, tomando Kiev de 23 de xineru de 1918, convocándose rápiamente'l Congresu los Soviets de Toa Ucraína.
El 31 de xineru 1918, Artióm comunicó al Comité Executivo Central de Toles Rusies y al so presidente, Yakov Sverdlov, la decisión tomá con respectu a la República de Krivoy Rog-Donetsk. Recibiose como rempuesta un llacónicu telegrama firmau por Yakov Sverdlov el 17 de febreru de 1918, diciendo:
Finando febreru, V. Lenin reuniose con Mezhlauk, y a principios de marzu con Artióm (F. Sergeev), y convenciolos de l'equivocación de la dixebración de la cuenca del Krivoy Rog-Donetsk de la estructura d'Ucraína, debío a les necesidaes creaes cola ofensiva'el exércitu austriacu-alemán, col fin d'ofrecer un frenti únici escontra'l enemigu externu.
Definiose comu argumentu la necesidá conyuntural de defensa, en vez del argumentu la necesidá d'un estau nacional ucranianu, aunque fuese na so variante soviética. Lenin ordenó a Sergo Ordzhonikidze que convenciese a S. Vasilchenko, M. Zhakov y otros miembros del Secretariau de Comisarios del Pueblu de la República Soviética de Krivoy Rog-Donetsk qu'habíen tomau una posición inflexible escontra l'integración na República Soviética d'Ucrania.
El 15 de marzu 1918, en sesión del Comité Executivo Central de Toles Rusies presidía por V. Lenin, cola asistencia de V. Zatonsky y V. Shahraj por parte la Secretaría Popular de la República Soviética d'Ucraína y (F.Sergeev) "Artióm" por parte la República Soviética de Krivoy Rog-Donetsk, discutiose sobre les rellaciones ente ambes, na que decidiose la convocatoria'l II Congreso de los Soviets de Toa Ucraína, incluyendo a la cuenca del Krivoy Rog-Donetsk, subrayando en la decisión: 
El II Congresu los Soviets de Toa Ucrania, realizau en Ekaterinoslav ente'l 17 y 19 de marzu 1918,estableciose la xunión de la República Popular d'Ucraína y la formación d'un frenti únicu escontra'l enemigu. 
Cola firma'l alcuerdu ente la Rusia Soviética y Alemania'l 27 d'agostu 1918, nel so artículu 12 determinó qu'el Donbass sedría ocupau temporalmente por Alemania, conservando Rusia'l drechu prioritariu de la extracción del carbón de la cuenca'l Donetsk.
El Soviet de Defensa emitió una decisión el 17 de febreru 1919, encargando al camarada Stalin la disolución de la cuenca del Krivoy Rog-Donetsk. El congresu'l Partíu del Krivoy Rog-Donetsk, fijau pa'l 20 de febreru 1919, nun llegose a realizar. La República Soviética de Donetsk foi liquidá dende enrriba, ensin llegase a realizar el referéndum propuestu. Aun na década 1920, M. Skripnik afirmaba sobre'l Donbass qu'era «una les dificultaes principales del nuesu trabayu n'Ucrania», de lo que deduzse que les aspiraciones d'autonomía del Krivoy Rog-Donetsk allargáronse hasta mediaos de la década 1920.
El principal muérganu económicu la República yera'l ""Soviet Económicu Nacional Rexional del Sur"" (ЮОСНХ), siendo una les estructures mas eficaces de Rusia. Taba dirixía pol inxenieru minas V.Bazhanov.
Creose'l "GlabZajar" (Главсахар), dirixía por Zuev (Зуев), encargá de la industria azucrera, alministrando les plantaciones y los embarques azucareros, introuciendo privilexios a los comerciantes privaos.
El "Soviet Económicu Nacional Rexional del Sur" nun solu nun yera un obstáculo pal desarrollu'l comerciu privao interior al por menor, sino, qu'exerció la so defensa frenti les acciones arbitraries de los Soviets llocales.
Ente febreru y marzu 1918 nel Donbass fueren nacionalizaes cerca 100 sociedaes anónimes. En marzu habíense nacionalizau 230 mines que pertenecíen a 16 sociedaes anónimes, xuníes nel "“Ugelsoyuz”" («Углесоюз»-Unión carbonífera), tiniendo l'industria nacionalizá mas grande'l Donbass, tiniendo un pesu perimportante nun solu pa Ucrania, sinon pa too'l país soviéticu. Solamente nueve de les grandes fábriques metalúrgiques, nacionalizaes n'eneru 1918 proveíen el 80% del fierru fundío y l'aceru consumíu, y les mines nacionalizaes proveían el 50% del carbón.
La responsabiliá los problemes sociales de la República Soviética de Krivoy Rog-Donetsk taben a cargu'l Comisariau del Trabayu, dirixío pol Comisariu'l Pueblu B. Magidov. Organízase comu departamentu independiente dientru'l "Soviet Económicu Nacional Rexional del Sur", encargándose la realización coleutiva de contratos, fixación del sueldu mínimu, resolución de conflictos llaborales, seguridad social, llucha escontra'l desempleu, etc. 
Los asuntos educativos y culturales taben a cargu'l Comisariau pa l'Instrucción Pública, a cargu'l Comisariu del Pueblu M. Zhakov. Créanse los Soviets llocales d'instrucción pública. En marzu, esti Comisariau prohibió'l cierre d'escuelas, introduxo l'enseñanza gratuita, abrió establecimientos educativos p'adultos, entamó los programes de liquidación del analfabetismu, entamó los programes recreativos infantiles, etc.
Ente los Comisarios del Pueblu la República de Krivoy Rog-Donets, nun se atopen bolcheviques ucraínos. V. Lenin sobreentiendió esti fechu na recapitulación del periodu 1917-1919, col menospreciu al significau de la cuestión nacional, y la tendencia a los grandes gobiernos n'Ucraína, escribiendo al respectu, que “muy a menúo, peca la Gran Rusia”.
Sobre la República de Krivoy Rog-Donetsk pronunciáronse nel I Congresu Soviets de diputaos campesinos de Toa Ucraína realizau ente'l 20 y 22 de xineru en Járkov, en los Congresos de Gobiernu de los Soviets de diputaos campesinos de Ekaterinoslav realizau del 21 al 23 de xineru y del 28 al 30 de xineru, nel VII Congresu delegaos ferroviarios de Ekaterinoslav realizau el 26 de xineru, los Soviets llocales de Bajmut, Druzhkov, Kamensk, Nikopol, Alesandrov, Pavlograd, Izium, Chuguevs ente otros munchos realizaos durante xineru y febreru 1918.
A pesar de too lu anterior, prevalece la fusión de toles entidaes soviétiques nel territoriu d'Ucraína, establecía nel II Congresu Soviets de Toa Ucraína, inclusu con una fuerte y activa oposición por parte los delegaos de la cuenca de Krivoy Rog-Donetsk, hasta'l puntu que expulsase del partíu a algunos d'ellos por expresar públicamente la so oposición, comu a V.Filov, comu miembros “antipartíu”.
En resumen, les voluntaes separatistes de los bolcheviques del Krivoy Rog-Donetsk contradecíen les necesidaes de la construcción estatal. Asína mesmu, estes idees separatistes nun tovieron demasiá repercusión nes mases populares, podiendo afirmase que tovieron una llimitá defusión ente nun solu los bolcheviques, sinon ente la población en xeneral.
Nel sentíu contrariu, afírmase que la República de Donetsk-Krivoy Rog tuvo una amplia base, surxía del propiu territoriu y nun comu imposición foriata, tiniendo comu oponentes a nacionalistes ucranianos, soviéticos ucranianos y soviéticos de Rusia, que la forzaron a ser integrá n'Ucrania.
En too casu, siendo los bolcheviques de la República de Donetsk-Krivoy Rog la base más importante pal Partíu Comunista d'Ucraína, y tiniendo en principiu l'intención de ser integraos en Rusia y non en Ucraína, nun los salvó en casu dengunu de les purgues stalinistes de 1937, ya que de los 102 miembros y candiatos del Comité Central d'Ucrania, solu sobrevivieron 3.
Campinense Clube
El Campinense Clube ye un club brasilanu de fútbol, fundáu'l 12 d'abril del añu 1915.
Héroe de la Xunión Soviética
Héroe de la Xunión Soviética (Герой Советского Союза, "Guerói Sovétskogo Soyuza") yera'l más altu títulu honorariu y el grau de distinción superior de l'antigua XRSS. Incluyía la Orden de Lenin y, como señal d'escelencia, la medalla de la Estrella Dorada col certificáu de la fazaña ("gramota"), concedíu pol Presidium del Soviet Supremu de la XRSS. El galardón foi establecíu'l 16 d'abril de 1934.
Recibiéronlu más de 12.500 persones, la gran mayoría na Gran Guerra Patria (11.635 Héroes de la XRSS, 101 en dos ocasiones, 4 en trés ocasiones y 2 en cuatro ocasiones). Un héroe famosu foi Alexander Matrosov que recibió póstumamente la distinción por morrer al bloquiar una ametralladora enemiga col so propiu cuerpu. Tamién recibió la condecoración a títulu póstumu l'español Rubén Ruiz Ibárruri, únicu fíu varón de Dolores Ibárruri "La Pasionaria", cayíu demientres la durísima batalla pol control de la estación central de Stalingráu.
Los primeros en recibir la distinción foren los pilotos Liapidevsky, Levanevsky, Vasili Molokov, Mavrikiy Slepnev, Nikolai Kamanin, Ivan Doronin y Vodopianov, que participaron na búsqueda y rescate de la tripulación del vapor "Cheliuskin", que se fundió n'agües ártiques el 13 de febreru de 1934.
Hai casos estraños, como'l de Lev Shestakov que reclamó'l títulu al presentar pruebes de que derribara y diera muerte a Hans-Ulrich Rudel, l'as de Stuka que fizo españar al acorazáu rusu "Marat" en Kronstad-Leningráu.
Shestakov que taba de patrulla observó l'aterrizaxe d'emerxencia d'un Stuka y dempués cuando yá s'acercaben vio otru Stuka aterrizar, asina qu'él y los sos soldaos apuraren el pasu, pues los blancos víense "interesantes".
Al llegar al seutor onde aterrizaron los alemanes vio que los dos aparatos taben en llames y a les sos respectives tripulaciones correr al escape, Shestakov reconoció qu'unu de los aparatos yera'l de Rudel, al que-y se punxera preciu a la so cabeza, asina que salieron entusiastamente na so persecución por espaciu de 6 km, un de los tiradores rusos abatió a un pilotu y firió gravemente'l so ametrallador, la otra pareya siguió la so escapatoria hasta algamar el Dniester, al llegar a la orilla nun pudieron ver a naide na otra orilla, asína que Shestakov asumió que'l pilotu abatíu podía ser Rudel, asína que tomó partes del Stuka de Rudel y otres pruebes y pomposamente reclamó'l premiu ofrecíu por Stalin y títulu al presentase como'l rusu que derribó a Rudel y lu mató, recibiendo'l tratu de noble Shestakov y Héroe de la Xunión Soviética. Ensín querer, Rudel que sobrevivió al cruce del Dniester y llogró llegar a les sos llinies(non asína el so ametrallador Henschel) otorgó a Shestakov una les más altes condecoraciones ruses.
Depués de la dixebra de la Xunión Soviética, a fines de 1991, el títulu d"'Héroe de la Xunión Soviética" foi asocedíu en Rusia pol d'Héroe de la Federación Rusa, n'Ucraína pol d'Héroe d'Ucraína y en Bielorrusia pol d'Héroe de Bielorrusia.
Ciudá Heroica
Ciudá Heroica (en rusu: город-герой, "górod-gueroy") ye un títulu honoríficu soviéticu que premió'l destacáu heroismu demostráu polos habitantes de diferentes ciudaes na Gran Guerra Patria ente 1941 y 1945. Foi otorgáu a 12 ciudaes de la Xunión Soviética y a la Fortaleza Brest, a la que se-y concedió'l títulu equivalente de "Fortaleza Heroica". Esta condecoración equival a la estremadura individual d'Héroe de la Xunión Soviética. Actualmente 4 d'elles alcuéntrense nel territoriu d'Ucraína, 2 (incluyida la Fortaleza Heroica) en Bielorrusia y el restu en Rusia.
D'alcuerdu col estatutu, a la ciudá heroica concedíase-y dafechu la Orden de Lenin, la Estrella d'Oru y el certificáu de l'hazaña heroica (grámota) por parte'l Presidium del Soviet Supremu de la XRSS. Asina, instálase'l correspondiente obeliscu na ciudá.
Célestin Freinet
Célestin Freinet , pedagogu francés, entamador del métodu pedagóxicu que lleva'l so nome.
Célestin Freinet nació nos Alpes franceses de Provenza, onde foi pastor. Esti fechu púnxolu siempres en contautu cola naturaleza, cola tierra y cola xente nel sen d'una familia humilde. El so orixen campesín espeyose na so obra. Ye ún de los más importantes renovadores na educación del sieglu XX. Foi un maestru pueblu, lo que se reflexa nes sos propuestes nacíes de la vida de tolos díes. Tres estudiar en Grasse, ente 1913-1919 foi a la escuela normal de maestros de Niza. La guerra del catorce (la Gran Guerra) garrólu y en 1915, a los 19 años, foi feríu pergrave nun pulmón, de lo qu'enxamás nun sanó dafechu. Apurriéron-y la Cruz de Guerra y la Lexón d'Honor y hebio de tar cuatro años pa espoxigar.
En 1920 llogró'l puestu de profesor axuntu na escuela de dos clases del pueblu de Bar-sur-Loup, nos Alpes Marítimos, averaos a Grasse y a Vence. Metió la imprenta na escuela y entamó un movimientu que se fexo a nivel del estáu al traviés los sos artículos na prensa profesional y política, amás de la so participación nos congresos internacionales de la "Nueva Educación" o"Escuela Nueva". Tuvo conocencia de los maestros d'entós, Ferrière, Claparéde, Bovet y Cousinet, y lleó los clásicos de la pedagoxía d'anguañu al facer les oposiciones a la inspeición primaria, que nun sacó. Alloñóse entós Nun solo de la pedagoxía tradicional, sinon tamién de la nueva pedagoxía, aínda la obra de Ferrière. Pon tolos porgüeyos pa meyorar el so pueblu natal, onde fundó una cooperativa de trabayadores pa lletrizar la población y ye un miembru activu del sindicatu y del Partíu Comunista. En 1925 treslladóse a la XRSS con una delegación sindical y ellí conoció a la muyer de Lenin, Krupskaia, Ministra d'Educación. Cuando en 1928 vase de Bar-sur-Loup a Saint-Paul-de-Vence, onde foi treslladao cola so muyer Elise, yá escomencipió la parte fondera de la so obra: la imprenta, la correspondencia de clas, la cooperativa escolar y, a nivel estatal, la Cooperativa d'Enseñanza Llaica (CELL). Freinet yá ye afamáu a niver estatal ya internacional polos congresos nos que participó y entamó.
Ente 1921 a 1935 el matrimoniu Freinet afonda y desendolca'l movimientu entamao, pero arrecortinen col fosqueru tratu dela Ca Conceyu gobernada pola drecha que consigue treslladalos: los testos qu'escribían llibremente los alumnos criticaben a los señoronos del pueblu. Unviaos de nueves a Bar-sur-Loup, nun almiten esi puestu a pesar de la bona acoyida de pas y alumnos, dimiten y dediquen tol so tiempu a desendolcar el movimientu y la Cooperativa d'Enseñanza LLaica, que tresformóse nuna verdadera empresa de producción de material y edición de documentos pedagóxicos. Asina nació la idea d'una escuela llibre esperimental. En 1934 y 1935 Freinet, col sofitu los comunistes, llogra construyir una escuela en Vence. Los alumnos alcuentrense ente les clases más probes y tienen de tar internos. Al entamar la Segunda Guerra Mundial amirábenlu como peligrosu pola so militancia comunista y ye pesllao nun campu concentración, anque depués llogra la llibertá. A lo llargo d'ella xúntase a los maquis del Briançonnais, algamando dirixilos. Tres la lliberación preside'l Comitée Lliberación de los Altos Alpes y refai la so actividá en Vence.
En 1948, la Cooperativa d'Enseñanza Llaica tresfórmase nel "Institutu de la Escuela Moderna", que s'enraigona en Cannes como un centru perimportante de fabricación y difusión de material pedagóxicu. En 1953 Freinet ye echáu del Partíu Comunista, col que tien dalgunes diferencies. Muerre en Vence en 1966.
Reflexa na escuela los entamos d'una educación pol trabayu y d'una pedagoxía moderna y popular. Les sos teoríes y aplicaciones sofítense na Escuela Nueva, pero algamen un carauter democráticu y social.
Pa finar, col métodu tradicional "el neñu ye a decodificar pero nun sabe lleer porque nun torna les pallabres en pensamientos". Freinet trabaya perfondamente nesti aspeutu del trabayu escolar.
John Michael Talbot
John Michael Talbot (nació en Oklahoma City, Oklahoma, 8 de mayu de 1954) ye un monxu católicu romanu, cantante, compositor y guitarrista estaunidense. Ye un de los más populares cantantes de la llesia Católica. Tamién ye'l fundador de la orden "The Brothers and Sisters of Charity" (Los Hermanos y Hermanes de la Caridad) en Eureka Springs, Arkansas.
Illinois
Illinois ye un estáu de los Estaos Xuníos d'América na rexón del Mediu Oeste del país. Llenda'l norte con Wisconsin, al noreste col llagu Michigan, al este con Indiana, al sur con Kentucky, y al oeste con Missouri y Iowa. Tamién llenda col ríu Mississippi. La capital d'Illinois ye Springfield. El nome vien-y poles tribus indies Illiniwek.
San Bartolomé (Balmonte)
San Bartolomé ye una parroquia y llugar del conceyu de Miranda. 
La Parroquia tien una superficie de 12,52 km², na qu'habiten un total de 157 persones (INE 2011). Compónenla les poblaciones de Cutiellos, L'Hospital, Llaureiru, Pumarada, San Bartolomé, El Piqueiru y los llugares de El Barriu, Bustel, El Caleyu, El Campu, La Cuesta, Manzanéu, La Mata, Meiréi, La Pontiga, Pumarín, Requeixu, San Roque y Valdeses.
L'aldea de San Bartolomé ta a unos 12,5 quilómetros de Balmonte, la capital del conceyu. Allúgase a unos 80 metros sobre'l nivel de la mar. Accedese a ella per aciu de la carretera llocal AS-15. N'ella habiten 66 persones (2008).
Auguasmestas
Aguasmestas ye un llugar de la parroquia d'Almurfe nel conceyu asturianu de Miranda. 
São Paulo Futebol Clube
El São Paulo Futebol Clube ye un club de fútbol de la ciudá brasilana de São Paulo.
Héctor Braga
Héctor Braga ye un músicu, etnomusicólogu, profesor de música, cantante de tonada y otros xéneros del folclor tradicional asturianu ya hispánicu. Llicenciáu n'Etnomusicoloxía y Violonchelu polos Conservatorios Superiores de Salamanca y "Eduardo Martínez Torner" d'Uviéu, Héctor ye más conocíu comu multiinstrumentista que toca la gaita de rabil o zanfona, la bandurria, l'arpa o la gaita no tocante a estrumentos etnográficos y el violonchelu, la mandolina o'l vigulín no que ciñe a los de tipu clásicu. Nes sos actuaciones canta acompañándose d'estos estrumentos qu'él mesmu toca, y nel so repertoriu atópense tonaes, xácares, romances, y una bona retafila de cantares populares y otros de nueva creación.
Procedente d'una familia mineros de la Cuenca'l Nalón, el so primer contautu cola música fue nuna rondalla llocal. Con diez años entamó estudios nel Conservatoriu'l Nalón, y algamó'l títulu profesional con Matrícula d'Honor mentantu andechaba en grupos comu Xaranzaina, Llangres o la banda en direutu del gaiteru Manolo Quirós . Nesa dómina descubre tamién la Bandurria Asturiana, estrumentu col qu'entama investigaciones y grabaciones de campu na xeografía astur. Dende 1994 andecha comu estrumentista pa grupos y discos llocales . Con 20 años estrena la obra sinfónica "ALBORÁ" . Compón y espubliza el primer discu de Llangres, (STURA – 2001) estrenándose comu vigulineru autodidacta, fai la BSO de la "Gala'l Teatru Asturianu-2002" y col segundu trabayu'l grupu (ESNALAR - 2005), l'espectacular aumentu d'actuaciones en solitariu empobínalu a pesllar ésa etapa y entamar una carrera artística propia.
El músicu profesional convive col "xuglar" qu'anda pueblos y plazes pola xeografía peninsular. En 2004 espublizó ENCOPLANDO, una monografía sobro'l patrimoniu musical (casi escaecíu) de la so inseparable bandurria y qu'espeya l'ambiente desenfadáu de les sos actuaciones. 
Nel segundu trabayu, el acústicu TRAD.YE (2008), amosa'l so dominiu de la Gaita , Gaita Rabil , Bandurria , Harpa , Mandolina, Vigulín o Violonchelu . El primer tema'l discu ye l'asturianada clásica “Soy Pastor” . Cola so voz, l'estrumentista qu'improvisaba romances y canciones llevó'l premiu la crítica RTPA (Radiotelevisión del Principáu d'Asturies) al meyor discu Canción Asturiana del añu. Nel primer concursu de tonada al que se presentó (El Comercio – Xixón) quedó campeón en categoría aficionaos . Héctor revelóse a los expertos como una voz nueva y prometedora pal xéneru.
Actas do I Encontro Ibero-Americano de jovens musicólogos: Por uma musicologia criativa. Lisboa. Tagus Atlanticus. ISBN. 978-989-20-2892-7. pp. 457 – 472.
El canto de la musa. Zamora. Revista digital de Humanidades de la Asociación
Cultural Musical Jesús López Cobos. ISSN. 1989-9351. pp. 1 – 11
Revista Resonancias, Año I, Nº II, 1º Semestre /2007, pp 44 – 47. 
Oviedo, Ed. CONSEJERÍA DE EDUCACIÓN & CONSERVATORIO SUPERIOR “EDUARDO M. TORNER” /2006.
Revista ResonanciAS, Año I, Nº I, 1º Semestre /2006, pp 24 – 30. 
Oviedo, Ed. CONSEJERÍA DE EDUCACIÓN & CONSERVATORIO SUPERIOR “EDUARDO M. TORNER” /2005.
Colunga (parroquia)
Colunga ye una parroquia del conceyu asturianu del mesmu nome. Tien una estensión de 3,22 km² y una población (INE, 2007) de 1.132 habitantes. Comprende la villa homónima, capital del conceyu, y les tierres que l'arrodien. Dientro la villa atópense dellos barrios diferenciaos: Cimavilla, Friera, Loreto, El Ferreru, El Sorriberu...
Gobiendes
Gobiendes (o Goviendes, como apaez escritu en numeroses fuentes) ye una parroquia del conceyu asturianu de Colunga. Ocupa l'estremu suroriental del mesmu, y fai de llende del conceyu colos vecinos de Caravia y Parres. Tien una estensión de 17,71 km², con dos zones estremaes: la septentrional, na vega'l ríu Espasa, llana; y la meridional, que pertenez a la sierra'l Sueve y qu'acueye dellos de los cumales más altos d'esta: Picu Pienzu (1.159 m), Picu Sellón (1.037 m), Les Duernes (1.017 m). La so población, de 295 habitantes (INE, 2007), repártese ente los llugares de Coceña, Gobiendes y Lloroñi.
La Isla
La Isla ye una parroquia del conceyu asturianu de Colunga. Ocupa la fastera más nororiental del conceyu, y tien una estensión de 3,83 km² de terrenu llanu. Comprende namái el pueblu de La Isla, que tien una población (INE, 2007) de 188 habitantes.
Númberu aureu
El númberu áureu o d'oru (tamién apielláu númberu doráu, seición áurea, razón áurea, razón dourada, media áurea, proporción áurea y divina proporción) representáu pula lletra griega φ (fi) (n'honor al escultor griegu Fidies), ye el númberu irracional:
Indiana
Indiana ye un estáu de los Estaos Xuníos d'América na rexón del Mediu Oeste del país. La capital y la ciudá mas grande de Indiana ye Indianapolis. Llenda'l norte con Michigan, al noroeste col llagu Michigan, al este con Ohio, al sur con Kentucky, y al oeste con Illinois.
Uruzgan
Uruzgan (del persa: ؤروزگان) ye una les 34 provincies d'Afganistán. Asitiada nel centru'l país, anque se considera de la zona sur por mor del alcuentru cultural y étnicu con Kandahar. La so capital ye Tarinkot. Amás de la capital, hai que cuntar cola localidá de Dehjawz-e Hasenzay, a diez kilómetros al norte de Tarinkot.
Tarinkot
Tarinkot o Tarin Kowt ye la capital de la provincia d'Uruzgan nel sur d'Afganistán. Ye una pequeña ya indefinida ciudá d'unos 7000 habitantes, con 200 puestos nel bazar de la llocalidá, falta d'empreses grandes.
Teboyas
Teboyas ye una aldea de la parroquia de Piarnu, nel conceyu asturianu de Castrillón. 
Ta asitiáu nun tresmontoriu a 115 m d'altor, ente'l ríu Raíces y el regatu La Candaliega. Tien una poblacion de 46 habitantes (25 homes y 21 muyeres). Ta a 4,6 km de Piedrasblancas, capital del conceyu.
Apaez ya amentáu nel añu 1097 col nome de "Tebolles". 
Esti pueblu tien sonancía nesa fastera por representar al so conceyu nel programa de Televisión Española "Grand Prix".
La so población ye un total de 159 vecinos repartíos en:
Nos últimos años vien faciéndose una romería el 15 d'agostu. Na mesma hai deportes del país, partíos de fútbol nel prau de El Corte y un viaxe en tractor nel que dellos vecinos mazcaritaos guardense pel monte pa espantar a los neños, protagonistes de la folixa. Too fina pela nueche, colos vecinos cenando nel parque'l pueblu, asitiáu na carretera que va pa Piarnu.
Ekiga
Ekiga, anteriormente denomáu "GnomeMeeting", ye una aplicación de software llibre pa facer videoconferencies y telefonía per IP pa GNOME. Usa'l hardware o software compatible con H.323 (como Microsoft Netmeeting) y llibérase baxo llicencia GPL. Aseméyase al afamáu software Skype Arriendes ta disponible pa sistemes Unix y Windows
Stratovarius
Los trabayos publicaos pol grupu son:
Protozóu
Un protozóu ye un organismu unicelular eucariota heterótrofu. Munches especies de protozoos viven como parásitos n'animales o plantes. Dalgunos d'ellos puen parasitar al ser humanu, como "Balantidium coli", y causa-y malures.
José Antonio Fernández Vior
José Antonio Fernández Vior (1953, A Veiga) ye un caderalgu de Filoloxía Hispánica qu'estudió n'Uviéu y pasóse dempués pal Institutu Xovellanos de Xixón. Ye conocíu sobre too pola so tesis sobre la fala d'A Veiga. Actualmente ye profesor de llingua castellana nel Institutu Xovellanos en Xixón y miembru de l'ALLA.
Mikel Laboa
Mikel Laboa Mancisidor (San Sebastián, 15 de xunu de 1934 - San Sebastián, 1 d'avientu de 2008) foi ún de los más importantes cantautores del País Vascu. 
Anguañu se-y considera'l patriarca de la música vasca pola influencia de la so obra nes xeneraciones de músicos más mozos. 
Casi tolos sos cantares son n'euskera, magar que tien emplegáu tamién el francés, el portugués o el castellanu, ente otros idiomes, nes sos composiciones.
Mikel Laboa naciera'l 15 de xunu de 1934 en San Sebastián (Guipúzcoa), anque pasó bona parte de la so mocedá en Lequeitio (Vizcaya). Na década de 1950 estudió medicina y psiquiatría en Pamplona y acompangó siempre la so carrera artística cola de médicu, desendolcada fundamentalmente na unidá de Neuropsiquiatría infantil del Patronato San Miguel de San Sebastián, na que trabayó casi 20 años. 
Durante la so etapa d'estudiante interesóse na música influyíu por artistas como Atahualpa Yupanqui y Violeta Parra. Laboa identificaríase a sí mesmu col rol d' «"artista políticu"». Debutó nel Teatru Gayarre de Pamplona en 1958. 
Durante la década de 1960 fundó xunto con otros artistes vascos el grupu cultural "Ez Dok Amairu" ("Nun existe'l trece"), que buscaba l'espoxigue dende estremaos ámbitos de la cultura vasca, enforma murnia durante la dictadura franquista. Nesi sen, ficieron cincapié na recuperanza y dignificación de la llingua vasca. Dentro d'esi grupu y nel planu musical, Laboa apaeció xunto con Benito Lertxundi, como máximu esponente de la nomada «"nueva canción vasca"».
La so música se puede definir como un amestáu de trafición poesía y esperimentalismu, al estilu de los cantautores de les décades de 1960 y 1970, pero dotáu d'un fuerte estilu y una voz peculiar. La so obra amesta vieyos cantares populares con estilos más modernos, poesíes musicaes d'autores como Bertolt Brecht y composiciones de so. Mención aparte merecen los sos "Lekeitioak", canciones esperimentales cantaes a berríes y soníos onomatopéyicos.
El so discu "Bat-Hiru" de 1974 foi escoyíu «"Meyor Discu Vascu de la Historia"» por una votación popular del periódicu "El Diario Vasco". Delles de les sos canciones son ya clásicos populares nel País Vascu, especialmente "Txoria txori" («"Páxaru (ye) páxaru"»), que ye el so cantar más conocíu, y que fuera interpretáu por Joan Baez na so versión orixinal en vascu. Otros cantares que rescamplen nel so repertoriu son "Gure Hitzak" ("Nuesese palabres"), "Haika mutil" y "Baga, biga, higa".
El 11 de xunetu de 2006 ufrió la so actuación cabera, teloneando a Bob Dylan nun "Conciertu pola Paz" que se celebró na ciudá de San Sebastián.
Vigo
Vigo ye una ciudá de la provincia de Pontevedra (Galicia, España). 
Tien una salida a la Ría de Vigo. Ye una ciudá turística, industrial y de servicios. Vigo ye la ciudá mas grande de la provincia y de Galicia, con unos 300.000 habitantes
New Hampshire
New Hampshire ye un de los 50 estaos de los Estaos Xuníos, asitiáu al noreste del país. Recibió'l so nome del del condáu inglés de Hampshire, y la so capital ye Concord. Ye'l quintu estáu más pequeñu n'estensión de los Estaos Xuníos y el novenu menos pobláu. Llenda'l norte con Canadá, al este con Maine, al sur con Massachusetts, y al oeste con Vermont. El censu de población de los Estaos Xuníos de 2012 estima que la población del estáu ye de 1.320.718 habitantes. La so ciudá más poblada ye Manchester, New Hampshire|Manchester. 
New Hampshire foi la primera de les colonies britániques americanes que se separtó de Gran Bretaña en xineru de 1776, y ún de los trece estaos fundadores de los Estaos Xuníos de América seis meses dempués. En xunu de 1778 convirtióse nel novenu estáu en ratificar la nueva Constitución, y foi tamién el primeru de los estaos del país en tener la so propia constitución estatal.
Les matrícules del estáu lleven la lleenda "Live free or die" (Vive llibre o muerre), y l'estáu tien l'alcuñu de "The Granite State", que fai referencia a la bayura de formaciones de granitu y canteres d'esi mineral que s'alcuentren nelli. Tamién tien delles de los mayores centros de deportes invernales de la Costa Este, con bien de rutes de montaña y estaciones d'esquí y otros deportes invernales. Rescampla la nomada Mount Washington Auto Road, una carretera que permite llegar en coche al cumal del monte Washington (1.917 m sobro'l nivel de la mar). 
Georgia
Georgia ye un de los 50 estaos de los Estaos Xuníos, asitiáu al sureste del país. Tamién ye unu de los primeros 13 estaos n'aconceyase a la Unión. La capital del estáu ye Atlanta. Llenda al norte con Tennessee y Carolina del Norte, al este con Carolina del Sur y col Océanu Atlánticu, al sur con Florida, y al oeste con Alabama. El censu de población de los Estaos Xuníos de 2007 diz que Georgia tenía 9.544.750 habitantes. 
Paktia
Paktia (del persa: پکتیا ) ye una de les 34 provincies d'Afganistán, asitiada nel este'l país. La so capital ye Gardez, y tien el so territoriu dividíu en 12 distritos. La mayoría la so población ye d'etnia pashtu.
La provincia, que pa dellos estudiosos pashtun pudo ser la que-y diera nome al so pueblu, yera tradicionalmente una namái xunto a les de Khost y Paktika. Anguaño al conxuntu de les trés se-y llama "Loya Paktia" (la gran Paktia). 
La provincia algamó sonadía demientres la década de 1980, cuando munchos de líderes políticos nacíos nella algamaron puestos de responsabilidá a nivel nacional (Najibullah Ahmadzai, que llegó a ser presidente d'Afganistán, Mohammad Aslam Watanjar, Shahnawaz Tanai, and Sayed Muhammad Gulabzoi.). Más recientemente foi escenariu, tres la invasión afganistana de 2001, de duros combates ente les fuerces de los talibanes y les de la OTAN. Paktia foi ún de los caberos núcleos de la resistencia talibán, y la Operación Anaconda, primer gran intentu d'acabar cola resistencia talibán tres la invasión, llevoóse alantre en Zurmat, ún de los distritos de Paktia.
Gardez
Gardez ye la capital de la provincia de Paktia n'Afganistán. La ciudá ta averada a la rexón de cueves y túneles de Tora Bora, onde se camentaba qu'Osama bin Laden taba abellugáu.
Gardez asítiase al oeste de Khost y a 80 km al sue de Kabul.
Ambrose Bierce
Ambrose Bierce (Ohio, Estaos Xuníos, 24 de xunu de 1842-data de la muerte ensin conocencia) foi un escritor, periodista y editorialista estaunidense. El so estilu perclaru y ardizosu permitió-y conservar la popularidá un sieglu dempués, mentantu que munchos de la so dómina foron escaecíos. Esi mesmu estilu cáusticu fizo qu'un críticu punxére-y el nomatu "L'amargu Bierce (Bitter Bierce)".
Bierce nació en Horse Cave Creek, nel condáu de Meigs, Ohio y medró nel condáu de Kosciusko, Indiana. Foi el númberu diez de trece fíos. Sos pas, Marcus Aurelius y Llaura, granxeros de fonda fe calvinista, diéron-yos a toos nomes qu'escomencipiaban por "A".
Al entamar la Guerra Civil Estaunidense allistóse nel 9º de Voluntarios d'Infantería d'Indiana. En 1862 foi nomáu teniente y unviao como inxenieru topográficu pa llevantar mapes que lo sofitaren a la hora d'escoyer los campos de batalla más afayaízos.Esi mesmu añu participó na batalla de Shiloh, perfonda esperiencia pa emplegar depués en dalgunos los sos cuentos. Tamién participó nes batalles de Rich Mountain y Kennesaw Mountain, onde foi ferío grave. Llicencióse en 1865.
En 1871 casóse con Mary Ellen (Molly) Day, cola que tuvo tres fíos: Day, Leigh y Helen. En 1888 separtóse tres tener conocencia d'unes cartes d'un almirador de la so muyer. En 1904 llogró'l divorciu.
Tres llicenciase amosó el so valer como periodista en San Francisco, onde collaboró en "The Argonaut", "The Overland Monthly" y "The News Letter", del que foi nomao direutor en 1868.
Dende 1872 hasta 1875 vivió y escribió en Londres. Tornó a Estaos Xuníos, onde escoyó de nueves San Francisco pa facer la so vida, tresformándose en columnista y editorialista del "San Francisco Examiner", propiedá de William Randolph Hearst. En 1889 treslladóse a Washington D.C., pero siguió la rellación colos dierios de Hearst hasta 1906.
En Londres escribió les sos primeres narraciones curties, de mano espublizaes en revistes y depués recoyides en tres tomos, creyáron-y una fama d´humorista satirosu y cáusticu. El so estilu carauterízase pol emplegu la ironía. Misántropu, dexo a les clares el so pesimismu en cuentos y rellatos curtios que nun cuntaban enxamás col carauter a la bonaz d´homes y muyeres. Tamién fexo "Fabules fantástiques" y un "Esopo emendáu", critiques corrosives de la corrupción política norteamericana. De nueves en San Francisco, fáxose l'árbitru de los círculos políticos y lliterarios. Fizo cuenta del so humor macabru en "The Monk and the Hangman's Daughter" (1892) y d'inxenio satíricu nel so llibru de versos "Shapes of Clay" (1903).
Ye consideráu'l herederu lliterariu direutu de los sos compatriotes Edgar Allan Poe, Nathaniel Hawthorne y Herman Melville. Cuentista de primer orde, dexónos dalgunos de los rellatos más macabros de la hestoria de la lliteratura: "La muerte de Halpin Frayser", "La cosa maldicía", "Un socesuna ponte sobre'l ríu Owl", "Un habitante de Carcosa", "Un tremor sagráu", "La ventana tapiada",etc. Bierce ye l'escritor que la crítica amosa más averáu a Poe, Lovecraft y Maupassant nel panteón d'illustres acollechadores del xéneru de tremor.
El tamién escritor de rellatos de tremor Lovecraft recoyó dalgunos elementos de la obra de Bierce pa emplegalos nos sos "Mitos de Cthulhu". Al respeutu de los rellatos de Bierce, escribió que "en toos ellos hai dalgo malinu solombriegu del que nun hai dulda dala y dalgunos siguen siendo cumales de la lliteratura fantástica norteamericana". Anque se-y etiquete como escritor de cuentos de tremor, nun too ye asina, y tolos sos testos tan enllenos de sarcasmu o de trabayada ironía, que munches vegaes entren dientro l'humor negru. La so obra más conocida ye "El diccionariu del diañu".
N'ochobre de 1913, con más de 70 años, Bierce coló de Washington D.C., tornando a los vieyos campos de batalla de la Guerra Civil. N'avientu crució a Méxicu per El Paso, qu'entós taba dafechu na revolución. En Ciudad Juárez xuntósa al exércitu de Pancho Villa como observador, aportande hasta Chihuahua, onde s'esfizo cualaquier conocencia al respeutu d'él. La cabera noticia daveres foi una carta qu'escribió a un collaciu carnal, datada'l 26 d'avientu. Tratase d'una desapaición más afamada de la hestoris de la lliteratura.
La Llera
La Llera ye una parroquia de los conceyos asturianos de Villaviciosa y Colunga. La so cabecera parroquial, dedicada a San Antolín, ta nel conceyu de Colunga, del que comprende 1,51 km². Nesi menguáu territoriu viven, nel pueblu d'esi nome, 8 persones (INE, 2007). Del conceyu de Villaviciosa pertenecen a la parroquia 2,17 km²: nellos viven, nos llugares de La Llera y La Cabañona, 13 persones (INE, 2007).
Madreña
Les madreñes son un calzáu de madera d'una sola pieza, que na suela tien un tacón y dos pieces delanteres pa caltener los pies fuera del frío y la llentura.
El Tordín de Frieres
José Fernández García, "El Tordín de Frieres", (Ciañu, Llangréu, 25 de xunetu de 1922) ye un cantante asturianu de tonada (Nel llibru "Historia de la música asturiana", de Ismael González Arias dizse que nació'l 4 d'ochobre de 1922, na parroquia llangreana de Frieres).
Como tantos cantadores asturianos vivió dientro de la so familia l'ambiente de la tonada. De bien neñu entamó a cantar polos chigres, una verdadera escuela de la canción asturiana, y el so mote "Tordín" vien d'un mulu propiedá de la familia que siempres montaba de guaje.
Entamó a participar en concursos y algamó'l segundu premiu del entamáu pol diariu Región en 1955. Posteriormente ganó los concursos de Radio Nacional d'España, Radio Oviedo o "Salto a la fama" (1961).
Tuvo ocasión d'actuar nel Reinu Xuníu acompañando a la Coral Polifónica Xixonesa nel añu 1961, y en Bélxica, acompañáu por Margarita Blanco, nel añu 1969, asina como en Francia en 1973.
Foi unu de los componentes de la compañía de Campeones de Canción Asturiana "Asturias Canta", xunto con José Noriega, Ataúlfo Lada Camblor, Agustín Argüelles, Fidel de la Güeria, Tarín de Sotrondio, Margarita Blanco y Silvino Blanco como gaiteru acompañante.
Grabaría un total d'unos ochenta cantares bien en solitario o acompañáu por músicos como El Gaiteru de Veriña. D'ente esos cantares podríen destacase: "Arrea, carreteru" , "Cuando la máquina va", "Oigo sonar una gaita", "María, si vas al horru", "Adiós la mio vaca pinta", "Baxando pela aldea" ...
La Pola
Hai dellos llugares que se llamen La Pola:
El Puertu (Tarna)
El Puertu de Tarna ye un puertu de montaña que separta Asturies de Lleón. Tien una altitú de 1.490 m. Pertenez al conceyu de Casu. Conecta les carreteres AS-117 na parte asturiana y CL-635 na parte llionesa. 
La Pola Siero
La Pola de Siero ye una parroquia y capital del conceyu de Siero. Cunta con una población de 12.615 habitantes (INE 2011).
Buberos
Buberos ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 43 habitantes y el so términu municipal ocupa 18,53 km².
Buitrago
Buitrago ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 55 habitantes y el so términu municipal ocupa 5,15 km².
Cabrejas del Campo
Cabrejas del Campo ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 75 habitantes y el so términu municipal ocupa 17,87 km².
Revista
Una revista (n'inglés: "magazine") ye una publicación periódica, xeneralmente financiada pela publicidá y/o polos llectores.
P´hacia'l sieglu XVII entamaron apaecer unes revistes en forma d'almanaques. Recoyíase información abonda como'l clima o la población; tamién se xuntaben la prosa y el versu d'entós. La fin yera allegrar l'ociu los llectores.
Na metada del mesmu sieglu tamién van nacer los semanarios, que falaben de moda y de costumes, too ello acompangáu de crítica social y moral. Una de les primeres publicaciones foi l'alemana "Erbauliche Monaths-Unterredungen" (Discutinios Mensuales Afayadizos), qu'atopámosla ente los años 1663 y 1668. Deseguida van surdir otres revistes periódiques n'Inglaterra, Francia ya Italia.
Al entamu del sieglu XVIII Joseph Addison y Richard Steele van crear "The Tatler" (1709-1711), que podía mencase tres vegaes per semana. La "Enciclopedia Británica" defínela como "una coleición de testos (ensayos, artículos, reportaxes, poemes) munches vegaes illustraos, qu'apaez n'intres de tiempu regulares".
A lo llargo del sieglu XX xeneralízase per tol planeta con ganancies mui granibles. Col surdir de la televisión y los medios audiovisuales, xunto a una xubida nel preciu'l papel, munches revistes pesllaron nes dómines de los 60 y 70. Anguaño ye Xapón quien más revistes llanza, siguía de los Estaos Xuníos. 
La conocencia de munches tribes de revistes aporta güei a temes y edaes abondo estremaes. Ente los tipos de revistes señálense les especializaes en dalgún tema en particular: cocina, deportes, comics, tebeos, musicales, culturales, polítiques, científiques, lliteraries...
Les revistes clasifíquense en:
Les ediciones dixitales popularizáronse nos caberos años. Esta triba d'ediciones son neto a les de papel, asina que munches de les qu'atopes nos quioscos tienen la so versión na rede. Anque hai publicaciones que namái s'alcuentren n'internet. La tecnoloxía fae que seyan de formes más guapes y más averaes a los llectores.
Ovide Decroly
Ovide Decroly foi un perimportante pedagogu, neurólogu y sicólogu belxicanu.
Nació en "Ronse" ("Renais" en francés) nel Flandes oriental (Bélxica) el 23 de xunetu de 1871. So pá va afondar muncho na so persona, cuando son neños, él y el so hermanu, fai-yos un xardín con flores y animales p'amirar y curiar. Yá de chaval ye educáu a desendolcar una actividá de talleres y en finando'l trabayu de xuegu.
Na escuela secundaria entra dafechu nuna engarradiella colos profesores porque nun ye almitir dalgunes asignatures que s'alloñaben de la realidá y la esperiencia. 
Llicénciase en medicina en 1898 cola especialización de neurosiquiatría. Atrayíu pola dificultá d'estudiar la enfermedá mental, en 1901 decide entamar con una escuela de deprendimientu de neños con dalgún retrasu.
En 1901 funda ""L'ecole pour enfants irreguliers"" nel campu, y en 1907 fae ""L'ecole de l'Ermitage"" n'Ixelles onde pon en práutica métodos y materiales trabayaos con neños "irreguliers" en rapazos ensin dificultaes. Col tiempu faese miembru de la Escuela Nueva y nel 1920 faese cola carrera de docente de sicoloxía infantil pola universidá de Bruxeles.
En 1932 muerre de sópitu cuando trabayaba nel xardín de la so escuela.
Los entamos básicos del Métodu Décroly son:
La xuntura que fae que l'aplicación del métodu seya quien a dir p'alantre ta nos centros d'interés. El deprendimientu trabaya al rodiu de tres puntos principales:
Teoría lligada a los centros d'interés. El deprendimientu surde de lo concreto y de la globalidá de les coses, en cuanto qu'esta perceición global ye innata y espontánea nel rapaz. El métodu global entama pol too y depués analiza les partes. Por exemplu, na llectura emprima pola pallabra pa dir a la sílaba y finar na lletra. Esti métodu ye emplegáu anguaño en munches escueles.
Altbier
Altbier (de cutio abrebiáu "ALT") ye'l nome dao n'Alemaña a un xeitu cimeru de formentar la cerveza, qu'orixinose d'en Düsseldorf (Westfalia) y más sero enantose a delles partes de Renania.
El nome "Altbier", que significa lliteralmente vieya cerveza, refiérese al vieyu xeitu de caltener la cerveza a una temperatura calecida al entamu'l formientu, como nel casu de les cerveces clares britániques (lleldu d'alta fermentación y malta escuro). Col tiempu, l'altu lleldu axustárase a temperatures más baxes, y les fábriques de cerveza "Alt" abastíen les tiendes xusto dempués del formientu, lo que lleva a una más cerveza más llimpia y nítida, que yera una norma pa esti tipu cerveces. 
La Reinheitsgebot de Babaria (lliteralmente "llei de pureza") de 1516 ellaborose pa garantir la produción de cerveza d'una calidá decente, magüer, esti decretu nun afautaría a les fábriques de la Renania. Por ello, la cervecera tradicional desenrrollárase dún xeitu daqué estremáu. Por exemplu, la ellaboración de cerveza pel estíu ye illegal en Baviera, pero'l clima más friyu de la Renania permitió a los cerveceros producir "cerveza Alt" demientres tol añu, asina como esperimentar col almacenamientu de cerveza formientada nún llugar fresco como cabuernes y suétanos.
El nome ""altbier"" aprució pela primer vegada nel 1800 para estremar les cerveces de Düsseldorf de la nueva cerveza claro que taba surdiendo nuna bodega alemana. Los cerveceros de Düsseldorf emplegaronn la malta claro, qu'anguañu s'utiliza pa cerveces clares, pero caltienen el vieyu xeitu ( "alt") de formentar el lleldu calecíu.
La primer fábrica de cerveza qu'emplegó'l nome "Alt" foi Schumacher, qu'inauguró en 1838. El fundador, Mathias Schumacher, permitió a la cerveza claro madurar en condiciones fresques, en bocois de madera per más tiempu de lo normal, y sentó les bases pa la moderna cerveza "alt" - dún cullor ámbare. El resultáu ye una cerveza claro daqué magro, cola secor duna lager y coles notes afrutaes duna cerveza.
Fasta la década de "1950", a l´"Alt" tamién llamábase-y "Dussel" (Dussel de Dorf), pero dao que'l términu nun ye una Denomación d'Orixe Protexida, les cerveces "Altbier" tamién pueden ser producíes fuera de la rexón de Düsseldorf. Por exemplu, una ciudá de los Países Baxos, na llende alemana prieta de Düsseldorf, produxo la primer "Altbier" holandesa. Variedaes similares d"'Altbier", asóciense con delles otres ciodaes d'Alemania, sobremanera Hannover. L´"Altbier" tamién ellabórase en pequeñes cantidaes n'Alemania, Austria, Suiza y los Estaos Xuníos.
Dende hai un llargu tiempu, Düsseldorf y Colonia son dos ciodaes cerveceres rivales, magar qu'anguañu los más estremen l"'Albier" de Düsseldorf o la "Kölsch" de Colonia, como otru tipu de cerveza d'altu formientu.
Delles cervecerías "alt" tienen una tradición de producir una cerveza fuerte conocío como " Sticke Alt", procedente dún dialeutu llocal cuyu significáu ye "secretu". Polo xeneral, una temporada o "BREW" especial, fai una cerveza más fuerte y, dacuando, más escuro que la estándar.
Anguañu, hai cuatro cerveceríes de cerveza de temporada "(brewpubs)" en Düsseldorf onde son a sirvir "Altbier". Estes cerveces tienen un mayor cálter que les producíes poles grandes fábriques de cerveza, y paga la pena entrar demientres una vesita a Düsseldorf. Estos "brewpubs" son (n'orden alfabéticu):
Tres de los cuatro alcuéntrense nel cascu vieyu "(Altstadt)", y l'otru "(Schumacher)" allúgase ente'l cascu vieyu y la prencipal estación de tren "(Hauptbahnhof)", y tamién se caltién un establecimientu nel cascu antiguu, "Goldener Kessel", direutamente al traviés de la cai Schlüssel.
Ca ún produz una cerveza especial especial de temporada ""Sticke"" en pequeñes cantidaes, magar que los nomes varíen: "Fechizos de Schlüssel", ""Stike"", sin la "c", mientres que Schumacher sirve la so cerveza especial ""Latzenbier"", que significa "tabliella de cerveza". En Füchschen la reina de la temporada ye la so "Weinachtsbier" (cerveza de Nadal), disponible en botelles a partir de mediaos de payares, sirvío nel brewpub naa víespora de Nadal.
En Krefeld, a la veriquina de Düsseldorf, hai tres "brewpubs" y una gran fábrica de cerveza:
Cerveza Pilsener
Pilsener, pilsner o simplemente cerveza tipu Pilsen ye'l tipu de cerveza ellaborao anicialmente na ciudá de Pilsen, al oeste de Bohemia (República Checa). Tán feches con maltes de Moravia y, sobremanera, llúpulu Zatec ("Saaz" n'alemán) y con baxu formientu.
Hasta la década de 1840, les más de les cerveces de Bohemia yeren de formientu altu, escures y trupes. El sabor y los estándares de calidá ufríen ciertes variaciones que podíen llegar a niveles ínfimos. Hebo delles engarradielles nel añu 1838 por mor a la insatisfaición de dellos consumidores. Los ciudadanos de Pilsen decidieron nel añu 1839 fundar y construyir una cervecería onde ellaboralo por sí mesmos, y la denomaron "Cervecería burguesa" (güei Plzeňský Prazdroj). La norma principal pa la so ellaboración foi la unión al xeitu de les industries cerveceres de Baviera (Alemaña). 
Mui ceo entamaron a esperimentar con variantes de les cerveces alemanes de tipu lager (maduraes en suétanos) de formientu baxu, que requeríen menos temperatura y daben un bon sabor y arume, arriendes de prollongar la so estada de consumu. La mayor parte de la investigación realizárase y compilárase nún llibru escritu n'alemán (impresu dende l'añu 1794, y en checu de magar 1801), que redautárase por František Ondřej Poupě (1753–1805) en Brno (Brünn).
La "Cervecería burguesa" pescanció reclutar al cerveceru bávaru Josef Groll (1813 – 1887) quien, emplegando nueves téuniques disponibles na manipulación de les maltes, presentó'l so primer diseñu de una moderna pilsener el 5 d'ochobre de 1842. La combinación de colores de pale (pálida) de les nueves maltes, la esforia y llixeramientu mineral de les augües emplegaes, l'emplegu del llúpulu noble de les arredolaes de Saaz y el "lagering" col que se trataba a la cerveza siguiendo les pautes bávares, fexo que yá na presentación de 1842 la cerveza tornárase nuna auténtica sensación. Cola meyora de les comunicaciones per tierra al traviés de los vastos territorios d'Europa central, el denomáu estilu Pilsener Brauart pronto tendría imitadores a lo llargo de toa Europa. En 1859 la denomación “Pilsner Bier” foi rexistrada como nome de marca pola Cámara de Comerciu y Mercancíes de la ciudá de Pilsen. Nel añu 1898, la cerveza Pilsner Urquell (‘Orixinaria de Pilsen’) foi creada al envís de facer énfasis sobro l'orixe de la cerveza.
La invención del modernu refrixeramientu por Carl von Linde fexo que desapaeciera de la ellaboración de la cerveza la necesidá d'emplegar cueves p'almacenar ("lager") la cerveza. Sicasí, hasta poco más que mediaos del sieglu XX la cervecera Pilsner Urquell entá formientaba la so cerveza en bocois abiertos que s'almacenaben en suétanos averaos a les instalaciones. La teunoloxía mudó nel añu 1993, xusto nel intre nel que s'introduxeron los tanques-contenedor cilíndricos, ñaciendo d'esti xeitu'l conceutu de lo que pue denomase la «moderna pilsener».
Les modernes pilseners son cerveces llixeres, nidies de color que suelen dir dende'l pale (‘pálida’) hasta'l mariellu doráu, y poseyen un refináu arume y sabor a llúpulu. Les pilseners cheques suelen tender a tener un sabor más sele, siendo bonos exemplos d'ello Pilsner Urquell, Gambrinus y Staropramen, mientres que les cerveces alemanes presenten un sabor más amargu (particularmente nel norte, como la ellaborao na ciudá alemana de Jever) y inclusive poseyen una color más ocre. Exemplos distintivos de les cerveces pilseners alemanes son: Flensburger, Beck's, Bitburger, Fürstenberg, Herrenhäuser, König, Krombacher, Radeberger, St Pauli Girl, Veltins, Jever y Wernesgrüner. Una versión canadiense d'estes cerveces ye'l Labatt Blue.
Estrella de Levante
Estrella Levante ye una cerveza Lager de categoría Pilsen fabricao n'Espinardo en Murcia. La fábrica d'Estrella Levante pertenez al grupu Damm y entamó la so produción nel añu 1963 con ocho millones de llitros.
Produtu prencipal de la fábrica. Tasa alcohólica de 4,8% vol.
Encamiéntase'l consumu en cañes curties y a una temperatura de ente 4º y 6ºC.
Comercialízase en botella de 20cl, 25cl, 33cl, 1000cl y barril.
La tasa d'alcohol ye de 5,4% vol. y encamiéntase'l consumu a una temperatura de ente 6º y 8ºC. El so ESP es de 13%.
Tien una tasa de alcohol inferior al 1% y encamiéntase a una temperatura de ente 4º y 6º%. El so ESP es de 6,2%.
Air Gear
Air Gear ye un manga d'Oh! Great (Ogure Ito) asoleyáu nel 2003.
El manga y l'anime llicenciáronse nel 2006, tamién sacaron un musical colos personaxes del anime/manga, el tema d'esti anime va de Storm Riders qu'empleguen unos patinos llamados Air Trecks. Los Air Trecks (o AT p'acurtiar) son unos patinos con un motor amestáu de dos ruedes ún en frente del otru. El motor ta basáu nuna distribución de pesu, dependiendo de cómo apoye nel suelu avanza. Los patinadores que lleven los Air Trecks y peleen con otros patinadores son llamaos Storm Riders.
Minami "Ikki" Itsuki ye un estudiante (y delincuente). Faise llamar el "Invencible BabyFace". Ikki ye'l líder de la banda del llau Este. Pero un día cuando va de vuelta a casa, ye atacáu por unos Storm Riders llamaos Skull Saders y Ikki descubre un secretu escondíu de les hermanes Noyamano coles que vive. Les hermanes son d'un grupu de Storm Riders llamaes Sleeping Forest (Viesca Durmiente). Enfadáu coles hermanes Noyamano, Ikki róba-yos unos AT y enfrentase a los Skull Saders, asina ye como d'un momentu pa otru vese endolcáu nel mundu misteriosu de los Air Trecks.
Los qu'empleguen AT son clasificaos por rangos. Hai 6 clases: Clas-F (pa principiantes), Clas-E, Clas-D, Clas-C, Clas-B, y Clas-A. Llueu ta la séptima clas d'Elite, penriba de la Clas-A llamaes Clas-S o Especial-A.
La organización básica de los patinadores son los grupos, pa fundar un grupu AT ha de se gastar munchu dineru nel diseñu de la ropa, les pegatines y l'emblema. Les pegatinas sirven pa marcar el territoriu. Un grupu d'AT necesita tener un territoriu onde puean prauticar los sos movimientos.
Parts War - Estes son les pelees que puen facer los Storm Riders p'algamar pieces d'AT, territorios, o Regalia. Los equipos que s'enfrenten han tener la mesma clas. Hai dellos grupos qu'apuesten los sos emblemes, si eso ocurre y pierden, el grupu disuelvese. Tamién se pue apostar el territoriu. Hai seis niveles:
Los Reis - Los meyores Storm Riders son nomaos Reis, caún pertien la so propia Regalia.
Oh! Great
Ito Ogure (大暮維人) (Hyuga, Xapón, 22 de febreru de 1972), más conocíu como Oh! Great, ye un mangaka (artista manga).
Entamó dibuxando doujinshis hentai. Una de les sos histories Hentai más conocíes ye September Kiss. Pero foi Tenjho Tenge, producida en 1997, cola que se dio a conocer tanto en Xapón como nel restu del mundu. Tenjho Tenge, foi espublizada por Shûeisha na revista "Ultra Jump", amás prodúxose una serie d'anime basada nesti manga.
El so dibuxu rescampla por ser limpiu y mui espresivu, anque lo más carauterísticu son les sos rapaces, y les escenes ecchi qu'abonden nos sos trabayos, influyíu nidiamente polos sos anteriores trabayos nel xéneru hentai, anque les histories fueren empobinaes a un públicu más mozu.
El so nomatu remanez d'un xuegu de pallabres: el so nome en xaponés escríbese "Ito Ogure", pero, na fónetica xaponesa sona como ""Ogureito"" que s'asemeya a la pronunciación de "Oh Great".
Pilsner Urquell
Pilsner Urquell (alemán ye un títulu denomáu "Plzeňský prazdroj" en checu) ye una cerveza de formientu baxu ellaborao de magar 1842 na codá de Pilsen, Bohemia (güei República Checa). La cerveza ye anguaño un símbolu de la cerveza tipu Pilsner n'estremaos países d'Europa.
La cerveza Pilsner Urquell tien una aruma floral como resultáu del usu de los llúpulos Saaz, una variedá ñoble del llúpulu. Siendo una cerveza lager, coxítase llimpio (nun afrutao). Amás, sabe fuertemente a malta en comparacia con otres cerveces Pilsner, por mor al emplegu duna maceración de decoción. Anque ye más agrio que les más de les Pilsners, l'amargura nun persiste pol augua sele qu'usa la cervecería.
Como'l so nome endicia (dambos ""Urquell"" n'alemán y ""Prazdroj"" checu signifiquen ""fonte orixinaria""), llegó a coxitase la primer cerveza pilsener del mundiu, desenrrollao pol cerveceru bávaru Josef Groll nel añu 1842. Ye una de les cerveces lagers más populares. Cualisquier cerveza que denómese sí mesmo como pilsner, pilsener o pils refiérese dún xeitu u otru a una variante d'esti estili de cerveza, formuláu pela primer vegada por Josef Groll na cervecería Pilsen's Burgess Brewery.
La data na qu'ellaborose la primer pale lager na "Měšťanský pivovar" (Burgess' Brewery) en Pilsen el 5 d'ochobre de 1842 marcó l'entmau de la so exitosa vida por mor a la gran popularidá qu'algamó dende los so entamos. Los nomes "Plzeňský pramen", "Prapramen", "Měšťanské Plzeňské", "Plzeňský pravý zdroj" — fueron marques rexistraes que la Burgess' Brewery que finalmente rexistró col so nome orixinal "Pilsner Urquell".
Tenjō Tenge
Tenjō Tenge (天上天下, n'asturianu lliteral "Cielu y Tierra" o "A lo llargo del Cielu y la Tierra") ye un manga creáu por Ōgure Ito, más conocíu por Oh! Great. El títulu posiblemente ta basáu na fras dicha por Buda cuando nació: (""Namás que s'honra nel cielu y tierra"", -天上天下唯我独尊- Tenjō Tenge Yuiga Dokuson). La historia principalmente enfoca a los miembros del "Club Juken" y el grupu opositor, el conseyu Disciplinariu, que ye dirixíu por un estudiante nuna escuela dedicada a les artes marciales. Como la historia revela, dambos grupos tendrán batalles en cursu, que se tien dexao ensin iguar por cientos de años.
El manga tuvo éxitu bultable, siendo llicenciáu en varios países, incluyendo la so distribución a países.
"Sōichiro Nagi" y "Bob Makihara" son dos estudiantes que tienen tomao'l control de 99 colegxs per aciu de los sos puños, escoyendo l'academia "Tōdō" como la númberu 100, pero alcuentrense con que nesti llugar hai persones munchu más fuertes qu'ellos. Esto débese a que "Tōdō" foi fundada col envís de convertise nun llugar onde caltener vives les artes marciales d'antañu. Ellos alcuentrense con "Maya Natsume", quien ye la capitana del club últimu que s'interpon énte'l control total del Conseyu Disciplinariu, el "Club Jūken". Cada añu los estremaos grupos peleen pol control de la escuela, anque primero d'empezar, yá'l Conseyu Disciplinariu tien emprimao a destruyir a los sos opositores.
"Tenjō Tenge" ye una historia qu'emplega una cadarma dramática baxo la forma de segmentos, que ye común pa esti mediu. Oh! Great emplega davezu les téuniques lliteraries del retrocesu y de tiempos pasaos p'allargar l'argumentu. Estes téuniques empléguense pa facer cumplir la noción del determinismu, que s'emplega al traviés de la historia. 
Staropramen
Pivovary Staropramen a.s. ye'l segundo mayor fabricante de cerveza checu, allugáu nel distritu Smichov de Praga. Fundose en 1869 y el nome de la marca, que significa lliteralmente "fonte antigua" foi registráu en 1911. Ye propiedá d'Inbev y los sos produtos expórtense a 37 países, prencipalmente a Europa y Nortamérica. Tornárase nuna de les lager antferíes n'Irlanda, onde compite cola Guinness.
Ye común en Praga que los bares sirvan una sola marca de cerveza; ye posible facese una idea de la sonadía de les Staropramen teniendo en cuenta el númberu de bares nos que se sirve. Staropramen llévase gran parte'l mercáu nacional de cerveza, que comparte con Pilsner Urquell, Budvar y Krušovice.
En Gran Bretaña, Staropramen se abrevia a veces informalmente a "Star".
La hestoria de la fábrica de cerveza Staropramen entama en 1869 cuando les cuotes de la cervecería ""Joint Stock"" en Smíchov, ufriéronse pa la venta. La fábrica de cerveza afechó la construición y la primer cerveza qu'ellaborose foi en 1871. La Cervecería Ostravar abrió en 1898 siguida un añu más sero pola fábrica de cerveza Branik; estes dos cerveceríes acabaríen por fusionase con Staropramen.
Por mor a la competencia d'otres fábriques de cerveza de Praga, el nome de marca Staropramen, que tórnase como "la edá de la primavera", erxistrose en 1911. Dempués de la Primer Guerra Mundial les tres fábriques de cerveza esperimentaron un periodu de medría sostenida, y pwla década de 1930 Staropramen yera yá mayor fábrica de cerveza en Checoslovaquia. Col socialismu depués de la Segunda Guerra Mundial, toles cerveceríes deChecoslovaquia foren nacionalizaes, Staropramen incluyía. Fináu el socialismu en 1989, la fábrica de cerveza, xunto cola Branik Měšťan y otres cervecerías, convirtióse en parte'l gurupu de Cerveceríes de Praga "(Pražské Pivovary)" en 1992, que llegó a tar baxo'l control de la empresa Bassen escontra 1996. Bass treslladose al gurupu Ostravar en 1997 y de secute, nel año 2000, vendió les sos aciones de a Interbrew, que fusionose con AmBev nel 2004 pa formar Inbev. Staropramen adicara una medría de cutio y anguaño ye, la República Checa, el segundo produtor más grande de cerveza con un 15,3% de la cuota de mercáu nacional.
La fábrica de cerveza del produtu ensinia ye Staropramen, una ""ležák"" o la prima de lager, de 12 graos (el 5% de conteníu d'alcohol). La "Granat" ("Granate") tien un 4,8% de volume alcohólicu. La compañía tamién produz les cerveces nel marcu del "Branik Ostravar" y les sos marqes. 
Cerveza Pilsen Callao
La Cerveza Pilsen Callao ye una marca de cerveza producío nel Perú pola Xunión de Cerveceríes Peruanes Backus y Johnston. Ye considerao la primer cerveza en ser producío nel Perú. Antiguamente yera producío pola Compañía Nacional de Cerveza y siempres conxitárase, xunto cola Cerveza Cristal, una de les dos prencipales marques de cerveza nel Perú.
La Pilsen Callao, una cerveza lager alcuéntrase dientro de la categoría de les cervezes nidies y biltantes, tipu Pilsener. Tien un conteníu alcohólicu de 5.0% y un conteníu de carbohidratos menor al 3.5%.
En 1863, l'alemán Federico Bindels produxo nel so llocal allugáu na antigua cai Lima (l'anguañu Avenida Saénz Peña) n'El Callao la primer cerveza nel Perú. A esta biébora bautizósela como "Pilsen" en consideración del so tipu. En 1866 la cervecería enántase y en 1868 alquiérese pol siñor Aloise Kieffer quien fenez en 1888 dexando la cervecería a los sos herederos, quienes funden en 1902 la Compañía Nacional A. Kieffer.
En 1904, los Kieffer venden la so participación na empresa y ésta pasa a nomase Compañía Nacional de Cerveza. La Compañía Nacional de Cerveza anició en 1962 la costruición de la so planta "modelu" asitiada nel distritu de Bellavista na de güei Avenida Colonial que nel so momentu coxitose como una de les más modernes del continente y qu'inaugurose en 1968. 
En 1994 la Compañía Nacional de Cerveza pasó a formar parte de la Xunión de Cerveceríes Peruanas Backus y Johnston, fasta entóncenes la so prencipal competidora.
La cerveza Pilsen Callao prodúcese en toles plantes de produción de la Xunión de Cerveceríes Peruanes Backus y Johnston:
La cerveza Cristal comercialízase nes siguientes presentaciones:
Cerveza Jever
Jever ye una marca de cerveza alemán qu'ellabórase dafechu na ciodá de Jever, nel distritu de les Friesland (Baxa Saxonia). Esta cerceza prodúcese en Friesland de magar 1848. N'Alemaña tómase a temperamentu, meyor dichu a temperatura del suétano ("Keller") que rolda ente los 15 y los 18 graos Celsius, el sabor d'esta cerveza ye selemente amargoroso. 
Como cervecería de Friesland en Jever puédese dicir que queyá nel 1848 había noticia de la so ellaboración pol cerveceru Diedrich König, y yera daquella una de les munches industries cerveceres de la rexón. Yá dende los entamos König sabía con certía que la so cerveza yera especial. Tres la so muerte en 1867 el so fíu mercó la fábrica y la denomó: "Theodor Fetköter die Brauerei". D'esti xeitu una pequeña industria familar foitornando d'a poco nuna gran fábrica qu'apotaba haber una produción considerable.
Tres esti mediutiempu provocáu pol periodu de postguerra, l'allugamientu tornó pa meyor en Jever. Nel añu 1990 aniciose la produción de la marca de cerveces "Jever Exportbier".Nel trescursu de los años 1960 tornose na Pils más abogoso como "Jever Pilsener", nesti tiempu les ventes medraron abondo.
De magar 1994 pertenez la cervecería a la empresa de Dortmund Brau & Brunnen-Gruppe, que dende entamos de 2005 convirtióse en parte del gurupu Oetker-Gruppe.
El produtu Jever, a la escontra de lo que se puede ver nos anuncios de televisón alemanes, nun debe pronunciase [], ensinón [] (suena daqué como como "yefa") la difrencia ta na consonante "V" que nes Friesland suel pronunciase como una "F" dellos exemplos de pallabres que tienen esti acentu son ciodaes del norte d'Alemaña: Wilhelmshaven, Bremerhaven, Cuxhaven, etc.
La cervecería qu'ellabora esta cerveza, tien la produción de:
Y fuera del mundiu de la cerveza ellabora tamién un vinu Dixestivu (Jever Digestif) con conteníu alcohólicu de 40 % Vol.
Conxuntu histórico-artísticu d'Avilés
El cascu antiguu de la ciudá asturiana d'Avilés foi declaráu Conxuntu Histórico-Artísticu'l 27 de mayu de 1955, na villa alcuentrense obres perinteresantes de calter tanto relxosu como civil, cais como Galiana, Rivero, La Ferrería y San Francisco atestigüen la so historia con magníficos edificios y soportales.
Catalogáu como'l segundu meyor cascu antiguu d'Asturies tres el d'Uviéu, el conxuntu ta compuestu poles muries de la villa, plaza del parche, cai de la Ferrería, cai de Pedro Solís, cai San Bernardo, plazuela frente al palaciu de Campusagráu, cai del Rivero, cai Palacio Valdés, plaza de Carlos Lobo, cai San Francisco, plaza del Carbayu, antigua cárcel y el Canapé.
Resulten d'interés el palaciu de Valdecarzana, la casa de Carreño (c/ Pinar de Río), el palaciu de Campusagráu, la casa de Pedro Menéndez (c/ San Bernardo), el palaciu de Ferrera, la fonte de los Caños, la capiella de los Alas, la ilesia de San Francisco, la ilesia de San Nicolás de Bari, la ilesia vieya de Sabugo, la capiella de Galiana, el palaciu de Balsera, el palaciu de Llano Ponte y los Canapés.
Posteriormente tiense declarao Conxuntu Históricu'l 27 de xineru de 1993 les siguientes zones: La Plaza del Mercáu (o de los Hermanos Orbón), un conxuntu modernista compuestu pola plaza de les Aceñes y l'edificiu del mercáu y llendáu pola cai Rui Pérez, al Norte; la plaza de Pedro Menéndez, al Este; la cai de la Muralla, al Sur, y la cai de la Cámara, al Oeste.
Muntadhar al-Zaidi
Muntadhar al-Zaidi (n'árabe: منتظر الزيدي) (Nomes alternativos: Muthathar, Muntadar, Muntazer o Muthathi - al Zaidi o al Zeidi) (Nasiriya, Iraq, 1979) ye un periodista iraquín.
El 14 d'avientu de 2008, nuna conferencia de prensa, Zaidi fíxose conocíu mundialmente por aventar los sos zapatos, un tres d'otru, al presidente saliente de los Estaos Xuníos George W. Bush nuna conferencia. N'aventándo-y el primer zapatu, Zaidi insultólu diciéndo-y "Ésti ye'l besu de despidida del pueblu iraquín, perru" y darréu aventó-y l'otru diciéndo-y "Esto ye poles vilves y polos güérfanos y por tolos asesinaos n'Iraq". Lo mesmo l'actu d'aventa-y los zapatos como l'insultu considérense |ofenses graves nel mundiu árabe.
Lola Pagnani
Anna Lola Pagnani Stravos (Roma, 3 d'abril de 1972), ye una actriz, baillarina, modelu y cantante italiana.
Lola Pagnani ye fiya del escritor y guionista Enzo Pagnani. Lola graduóse en París a los 17 años en danza contemporánea, y foi primer baillarina de los Momix na so xira mundial. Xunto a ellos collaboró nes coreografíes del Circe du Soleil en Montreal. De vuelta a Italia trabaya con persones como Ettore Scola, Giulio Base o Lina Wertmuller. Con Spike Lee y John Turturro trabayó en producciones de baxu presupuestu americanes. 
Trabayó na RAI Internacional de Nueva York en muchos programas, presentando el "PoP Italia". Fala francés, castellanu ya inglés. 
Thalía
Ariadna Thalía Sodi Miranda (nacida na Ciudá de México'l 26 d'agostu de 1971), más conocida como Thalía, ye una cantante, compositora, actriz y empresaria mexicana que vive nos Estaos Xuníos. Fíxose famosa sobre too poles sos telenoveles feches nos años noventa. Tien un rexistru de voz de tres octaves y con ventes de más de 25 millones de discos, ye una de les cantantes llatines más importantes del mundu. El so esposu ye l'empresariu americanu Tommy Mottola con quien tien una fía, "Sabrina", nacida'l 7 d'ochobre de 2007.
Carlos Fernández Solís
Carlos Fernández Solís (Murias, Ayer, 10 de xineru de 1924; Murias, 17 de febreru de 1981), foi un cantante asturianu de tonada, conocíu sobremanera pol nomatu de "Carlitos de Murias".
Participó por primera vez nun concursu de canción asturiana nel añu 1948, concretamente al entamáu pol diariu Región y, magar que yera un desconocíu, el xuráu dio-y el primer premiu del mesmu. Tamién se fadría col trunfu nel añu 1955 dientro del concursu "Salto a la fama" qu'entamara Radio Oviedo y, esi mesmu añu, algamaría el premio de "Campeón de Alta Montaña" nel "Concursu Popular de la Canción Asturiana" del diariu "Región".
"Carlitos" convirtióse nesos años nunu de los máximos representantes de la "tonada ayerana" y xunto con otros cantadores del conceyu d'Ayer (Pepe Requejo, Ignacio Apaolaza, Chucha de Nembra, Ataúlfo Lada Camblor y Román Prieto formaríen el grupu "Campeones de la Canción Ayerana".
Nel añu 1963 grabaría cola casa Columbia dellos cantares como: "El puente de Valdesoto", "La cárcel de Llaviana" o "De limón verde". "Panaderu sey el que canta", "Corpus en Nembra".
Cuando nel añu 1952 l'etnomusicólogu estauxunidense Alan Lomax fizo un viaxe d'investigación musical pel Norte d'España, Carlitos foi una de les persones que n'Asturies participaron nes grabaciones feches pel folklorista. Esti trabayu foi asoleyáu nel añu 2011 pol Archivu de la Música Tradicional del Muséu del Pueblu d'Asturies de Xixón. Los cantares rexistraos nesta grabación fueron los que vienen darréu: "En picando y en forando", "Cabrúñame la gadaña", "Para picos altos, Coaña", "Adiós la mio vaca pinta", "To madre reburdia y riñe", y "El puente de Valdesoto".
Ilesies evanxéliques
La Ilesia evanxélica ye la comunidá de creyentes nel evanxeliu de Cristu. La bona anuncia que Dios
asoleya a la humanidá, per aciu del espublizamientu del mensaxe que'l mesmu Xesucristu resucitáu encargare esparder per dayuri: "Dios llama a tolos homes al arrepentimientu y al perdón de tolos pecaos, que namái s'algamen gracies al sacrificiu anubridor que'l sangre del so fíu unixénitu -encarnáu, nacíu d'una virxe y crucificáu en Xerusalén pela Pascua xudía (hacia l'añu 33 d'esta dómina, sol mandu de Pónciu Pilatu, gobernador de Xudea)- brinda a tolos que s'enfoten nesi actu redentor orixináu nos propósitos eternos. Mensaxe que'l mesmu Dios vien desendolcando adulces, per aciu los sos profetes, que foron amosándolu yá dende l'entamu la creación.
Vermont
Vermont ye un estáu de los Estaos Xuníos. Asitiáu na fastera nororiental del país, na rexón conocida como Nueva Inglaterra, ye'l sestu más pequeñu del país y el segundu con menor población. Amás, ye l'únicu de los estaos que conformen Nueva Inglaterra que nun llenda col océanu Atlánticu. La so llende occidental márquenla'l llagu Champlain y l'estáu de Nueva York, y llenda tamién: al norte col territoriu canadiense de Quebec, al este con New Hampshire y al sur con Massachusetts. La capital del estáu ye Montpelier. El censu de población de los Estaos Xuníos de 2012 estima pa Vermont una población de 626.011 habitantes. 
Habitada orixinalmente por dos grandes tribus de nativos americanos (algonquinos y iroqueses), la mayoría de lo qu'anguaño ye Vermont foi reclamada por Francia al entamu de la dómina colonial. Dempués de ser vencida por Inglaterra en 1763 na Guerra de los Siete Años (nomada tamién Guerra franco-india pa referise a les operaciones desarrollaes en suelu americanu), Francia renunció a elli, y entamó la engarradiella ente les colonies vecines, especialmente New Hampshire y Nueva York, por facese col control d'estes tierres, nomadas d'aquella New Hampshire Grants. Los colonos que pretendíen tener derechos sobre la tierra refrendaos por eses colonies tuvieron qu'enfrentase a la milicia nomada "Green Mountain Boys", qu'algamó a la fin el so oxetivu de crear un estáu independiente, la República de Vermont. Esta, que surdió en 1777 demientres la Guerra d'Independencia de los Estaos Xuníos, tuvo 14 años de vida, lo que convierte a esti territoriu a ún de los únicos cuatro (con Texas, Hawaii y California) que foi un estáu independiente en dalgún momentu de la so hestoria. En 1791 Vermont decidió axuntase a los Estaos Xuníos como'l so decimocuartu estáu, el primeru que s'axunió a les trece colonies orixinaries. P'aquella yá tenía abolío la esclavitú, polo que foi el primer estáu del recién nacíu país que lo fizo.
L'estáu, que ye'l mayor productor de sirope d'arce del país, tien como la so capital la ciudá de Montpelier, que ye, colos sos 7.855 habitantes, la más pequeña de les capitales estatales d'Estaos Xuníos. La so ciudá mayor ye Burlington, que tien 42.417 habitantes (2010) y ye la más pequeña de las ciudaes más grandes de cualisquiera de los estaos estaunidenses. La so área metropolitana tien una población de 211.261 habitantes.
2010
Turón
Turón ye una parroquia del conceyu asturianu de Mieres. Allúgase na fastera suroriental del conceyu, y llenda al norte cola parroquia de Santa Rosa y el conceyu de Llangréu; al sur col conceyu d'Ayer; al este cola parroquia d'Urbiés; al noroeste cola de Mieres Extrarradio; y al oeste coles de Santuyano y Figareo. Compriende 25,30 km² d'estensión nel cursu mediu del ríu Turón, que la traviesa de oeste a este, y tien una población (2012) de 4.142 habitantes. Estos repártense ente los siguientes núcleos de población: Ablaneo, Argaxo, Armieḷḷo, Arnizo, L'Artusu, Bárcena, La Braña, La Cava, La Cabana, La Cabritera, La Caleyina, Quempulatabla, Canabatán, Candanal, La Cantera Repedroso, El Cantiquín, Carcarosa, La Casiḷḷina, Castañir, Castriḷḷón, La Ceposa, Los Corrales, Cotarente, La Crucina, La Cuadriella, La Cuesta Viḷḷazabal, La Cuesta'l Llegu, El Cuitu, Enverniego, Escobal, La Faya, La Felguera, El Foḷḷeron, Fortuna, Fresneo, La Fuente, La Fontona, Fuexo, El Gabitu, La Granxa, El Llegu, Ḷḷinares, La Ḷḷama, La Yana Palacio, La Yanaceo, La Ḷḷera, Misiego, L'Ordaliigu, Pandel, El Pandiiḷḷu, Pervaca, Piedrafita, La Pila, Presimir, El Prubiz, La Pruvía, Sobrepuenes, La Puente Viḷḷaño, La Rasa, La Rebaldana, La Reguera Fuexo, El Reguerón, Repedroso, El Riquixu, Rozadieḷḷa, Santandrés, Samenino, La Ribaya, Los Barracones, San Xusto, San Pedro, Santu Tomás, Sesnendi, Tablao, La Teyera, El Trichuru, Los Vaḷḷes, La Veguina, La Vera'l Camín, Les Viesques, Viḷḷazabal, Villafría, Viḷḷaño, Viḷḷapindi, Vistalegre, La Verruga, El Coḷḷaón, La Yana'l Monte, El Pindal y El Siirru.
El Valle de Turón colonizóse n'algún momentu del neolíticu, muestres d'ello son los túmulos topaos na zona del cordal de Polio. Destruyéronse cola actividá minera, tamién algún castru.
La incorporación verdadera de Turón a la hestoria tien lugar cola cultura castreña que desarrollose dende mediaos del primer mileniu enantes de Cristu. Consérvense en Turón unos cuantos yacimientos, la mayoría na zona alta del Valle, ente Villandio, Armiello y Urbiés. Nun s'escavó ningunu pero dizse que nel Castru la Xamonda topóse una urna de piedra con cenices y un ídolo antropomórficu que vinculábase con una colección de los Padres Pasionistas de Mieres.
Nun se sabe nada de la romanización de Turón y los habitantes de los castros pero debió ser intensa por tar Turón cerca d'Uxo porque tuvo mui romanizáu.
Les úniques pistes son toponímiques: los nomes de Villandio o Villapendi puen vinir de villes romanes; otros nomes de llugares como Sesnendi puen vinir de nomes xermánicos que remóntense a la Alta Edá Media.
Idaho
Idaho ye un estáu de los Estaos Xuníos. Asitiáu al noroeste del país, tien una estensión de 216.632 km² y una población (U.S. Census Bureau, 2008) de 1.523.816 habitantes. Llenda'l norte con Canadá (Columbia Británica), al este con Montana, y Wyoming, al sur con Utah y Nevada, y al oeste con Oregón y Washington. La so capital, y tamién la ciudá más grande, ye Boise.
Will Eisner
Will Eisner (Brooklyn, 6 de marzu de 1917; Lauderdale Lakes Florida, 3 de xineru de 2005) foi un dibuxante y guionista estauxunidensede cómic.
Eisner nació en Brooklyn nel somantu d'una familia d'aniciu xudíu, y pasó la so neñez y mocedá en Nueva York. Nun dexó de trabayar demientres más de sesenta años, yá que hasta la so muerte nunca pensó na retirada. La so carrera entamó en "«WOW What a Magazine!»" en 1936. Bien aína, Eisner y el so amigu Jerry Iger funden l'estudiu Eisner-Iger onde dibuxantes como Bob Kane, Lou Fine, Jack Kirby dan los sos primeros pasos.
En 1939, l'asociación Eisner-Iger cesa y Will Eisner produz tires pa la prensa, asina nacerá, ente otros, el so personaxe qu'alagmaría mayor sonadía: The Spirit (entamó a asoleyase el 2 de xunu de 1940). "The Spirit" ye la historia d'un detective mazcaritáu, Danny Colt, un héroe ensin superpoderes que protexe del crimen a los habitantes de la ciudad imaxinaria "Central City". La serie llamó aína l'atención de la crítica por lo inusual de los sos encuadres, cuasi cinematográficos, polos sos efectos de lluz y solombres, y poles sos innovadores técniques narratives. El 13 d'ochobre de 1941" The Spirit" entamó a publicase tamién como tira diaria.
En 1942, Eisner ye movilizáu. Dibuxa carteles propagandísticos pa llevantar la moral de les tropes, asina como cómics empobinaos a lluchar contra les neglixencies de los soldaos. 
Depués de la guerra, cola ayuda d'asistentes tales como Jules Feiffer o Wallace Wood, Eisner retoma les aventures de Spirit, utilizando'l so personaxe pa esplorar xéneros bien estremaos, dende la ciencia ficción a la esploración de la vida cotidiana americana. 
Arriendes de la so carrera como historietista, Eisner enseñó les técniques del cómic na Escuela d'Artes Visuales de Nueva York, y escribió dos obres fundamentales relatives a la creación historietística: "Comics and Sequential Art" y "Graphic Storytelling".
Iowa
Iowa ye un de los 50 estaos de los Estaos Xuníos na rexón del Mediu Oeste del país. Des Moines ye la capital y la ciudá mas grande. Na 2008 la población del estáu yera 3.002.555. Llenda'l norte con Minnesota, al este con Wisconsin y Illinois y col ríu Mississippi, al sur con Missouri, y al oeste con Dakota del Sur y Nebraska.
Mesrop Mashtots
Mesrop Mashtots (361 - 17 de febreru de 440) foi un monxu y llingüista armeniu, inventor del alfabetu propiu de la so llingua nel 406.
Charrúa
Los charrúes foron un conxuntu de pueblos amerindios qu'habitaben nos territorios del actual Uruguái, de les actuales provincies arxentines d'Entre Ríos, Santa Fe y Corrientes y tamién nel Estáu (güei brasilanu) de Rio Grande do Sul.
Les llingües charrúes son un grupu llingüísticu únicu y xebráu d'otres llingües indíxenes. Colos únicos grupos llingüísticos que tienen dalgunes carauterístiques asemeyaes ye coles llingües del Chaco y coles llingües macro-yê del Brasil.
Tres d'el vocablu ""Charrúa"" xorrecieren estremaes versiones del so orixe, les más d'ellos despeutives, a saber “los arrampleros”; “los saquiadores”; “los xaguares”; “los encetaos”, y otros un poco más románticos como “los acuáticos” o “los pintaos”. Lo cierto ye qu'epítetos nun faltaron per parte de los estudiosos tocántenes a cómo identificalos. Sicasí, nada nun se sabe entá sobro cómo s'autodenomaben los integrantes d'esta familia nativa. 
L'antropólogu Daniel Vidart realizó, en 2001, un ananlís etimolóxicu del términu "Charrúa", del qu'hasta esi momentu nun se conocía'l so orixe. Según Vidart, "charrúa" ye una pallabra del gallegu, que designa unes mázcares de madera usaes como disfraz. L'orixe d'estes mázcares remontaríase a la prehistoria, probablemente pa ser usaes en fiestas populares, como l'antroxu. Quien usaba en Galicia estes mázcaras llamaes charrúes, amazcaraben y se pintaben de xeitu vistosu, mentes xesticulaben con cierta agresividá.
La collorida vistimienta de los indíxenes que los europeos adicaron na invasión de les costes del Ríu de la Plata, asina como les sos cares pintaes a mou de mázcares xunto a xestos estraños, renembraron nos navegantes castellanos a aquellos gallegos que se mazcaraben nel antroxu coles sos mázcares denomaes charrúes. En poco tiempu'l términu se popularizó y s'adoptó de m´´as en más hasta los nuesos díes.
El primer documentu qu'aparez identificando a la nación Charrúa son los escritos del espedicionariu andaluz Diego García de Moguer que, en 1527, los llamó "Charruases". Llueu, en 1536, Ulrico Schmidl, militar alemán integrante de la espedición de Pedro de Mendoza, llamólos "Zechuruass". La tercer mención foi la del sacerdote estremeñu, Martín del Barco Centenera, que nos apuntes que realizó en 1573 pal so futuru poema épicu "La Argentina o La conquista del Río de la Plata" asoleyáu en 1602 utilizó'l nome "Charruaes", asemeyáu al que güei conocemos.
Al momentu de l'arribada de los castellanos, los charrúes dientro del actual territoriu uruguayu ocupaben l'aria al norte y al sur del Ríu Negru (o "Hum") y s'averaben a la costa nel actual departamentu de Rocha. N'otras partes del territoriu había otres tribus, como los:
Tres la fundación de Montevidéu, los charrúes desplazáronse haza'l Norte, absorbiendo a yaros, bohanes, guenoas, chanás y minuanos y quedando práuticamente confundíos con ellos, polo que davezu se-yos vieno designando a toos estos grupos xenéricamente como charrúes.
Esisten estimaciones diverses sobro la población de charrúes y etnies rellacionaes al momentu de l'arribada de los castellanos. Les mesmes varíen ente 8.000 (5.000 n'Uruguái) y 100.000 persones o más. Los guerreros indíxenes que cayeron na primer Buenos Aires sumaben 23.000, mentes que los guerreros mocoretae del Ríu de La Plata sumaben 18.000 homes. En 1828, cuando Uruguái s'independizó, la población indíxena yera de 30.000 persones y la de blancos de 70.000. Según dellos estudios históricos, esi númberu d'indíxenes y descendientes d'éstos nel territoriu uruguayu yera superior al qu'había na época de la conquista. Ello ye que'l territoriu recibió una importante inmigración de guaraníes que fuxeren de les misiones xesuítiques destruyíes y que s'establecieron al norte del ríu Negro. 
Pertenecíen al gran conxuntu pámpidu, habiendo fisiotipos y cultura material mui semeyante a la het o "pampes antiguos", a la de los tson'k o "patagones", a la de los qom'lek y a la de los Cadigüegodí, pa facer mención namás de dalgunes de les etnies qu'habitaben la gran Llanura Chacopampiana y la Patagonia estra-andina. Sicasí, escontra'l sieglu XV recibieron importantes influxos culturales d'un pueblu amazónicu, el de los avá o guaraníes. De manera que muncho del léxicu actual conocíu del idioma charrúa remana d'aportes lexicales del avañe'é o guaraní, como son la toponimia y los nomes propios, al empar que'l llugar onde habitaben se refería a: ""Ríu de los páxaros pintaos"" (en guaraní).
Básicamente los charrúes nun yeren pacíficos; poseyíen una organización social perfuerte, organizaos en xefatures (esto ye: gobernaes por un 'cacique', xefe qu'anque solía pertenecer a un fonduxe debía ser escoyíu y consensuáu dafechu pol conxuntu), onde les rellaciones interpersonales yeren mui importantes y calteníen la filiación poligámica.
Nel momentu de la conquista castellana, el so mou de producción yera cazador-recoleutor, anque mui pronto supieron desenrrollar un complexu ecuestre y, con ésti, una cierta ganadería basada nos bovinos y equinos. Dao'l mou de produción (cazador-recoleutor) yera una etnia (2) de "nómades" -como lo yeren cuasi tolos otros pámpidos-, polo que los únicos restos materiales de la so civilización son pequeñes envasiyes de folla asina como parte de les sos armes típiques, llances, fleches y boliadores, esta última ún de los oxetos más típicos de la rexón. Taben compuestes por dos o trés boles de piedra, uníes por un trozu de cueru d'aproximadamente un metru, nún noyu común. Emplegábense pa cazar principalmente al ñandú, ave típica de la mayor parte del Conu Sur, asemeyada al avestruz pero de menor tamañu.
Esistíen multitú de llingües charrúes emparentaes ente sí. En cuantes al parentescu d'éstes coles d'otros grupos llingüísticos d'América del Sur esisten diferentes teoríes. Popúnxose que podría esistir parentescu de les llingües charrúes coles llingües arawak (Perea y Alonso, 1937), coles llingües matacoanes (Ferrario), coles llingües lule-vilela (Rona, 1964) y les llingües guaicurú (Suárez, 1974). A mediaos de 2005 un habitante de la ciudá entrerriana de Nogoyá dio a conocer que caltenía por tresmisión oral familiar la llingua chaná, una de les que conformaben l'antiguu grupu llingüsticu charrúa, la veracidá d'esti descubrimientu ta n'estudiu, pero mencionó más de 250 vocablos y frases, ente elles toles pallabres charrúes y chanaes conocíes.
Respondieron con una fuerte resistencia a la colonización castellana, siendo'l primer episodiu conocíu la muerte de Juan Díaz de Solís nel so "descubrimientu" del Ríu de la Plata, magar que, según los cronistes castellanos, Solís morrió énte una "tribu" antropófaga, dao que l'antropofaxa yera práuticamente desconocida na etnia charrúa, munchos suponen que la muerte de Solís pudo debese a un gurpu amazónidu que s'atopaba nesi momentu roldando les ribes platenses, sicasí tradicionalmente atribuyérase-y a los charrúes esti fechu. 
El cronista de la espedición del adelantráu Pedro de Mendoza, Ulrico Scmidel, reflexó a los charrúes na so obra "Viaje al Río de la Platallamándolos zechuruass"':
La epopeya de la oposición a la conquista castellana per parte d'esta etnia diera llugar a delles obres lliteraries, como la conocida "Tabaré", escrita pol poeta uruguayu Juan Zorrilla de San Martín. Los charrúes supieron revistar ente les algares del prócer José Gervasio Artigas, yá escontra los castiellanos, yá escontra los portugueses, yá escontra los brasilanos. Nel sieglu XVIII, foron fuertemente diezmaos na campaña punitiva llevada a cabu por José de Andonaegui.
En 1715 la espedición del teniente García de Piedrabuena diz qu'alcontró pela ñora Calá n'Entre Ríos, 25 toldos de yaros y bohanes. En payares de 1749, el teniente de gobernador de la ciudá de Santa Fe, Francisco Antonio de Vera Mujica prindó 339 charrúes que fuxeren del territoriu uruguayu, ente ellos los caciques Maigualen, Gleubilbe y Dóienalnaegc, que se treslladaron a l'arredolada del ríu Salado en Santa Fe, dando orixe al pueblu de "Nuestra Señora de la Concepción de Cayastá" fundáu'l 17 de setiembre de 1750 nel llugar onde s'asitió la primitiva ciudá de Santa Fe (Santa Fe de Luyando) y la efímera reducción de "San Francisco Javier de los mocovíes" en 1743. Otra espedición de Vera Mujica en xineru de 1752 pela provincia d'Entre Ríos, tomó prisioneros a 53 charrúes que foron repartíos ente los espedicionarios pa la so servidume. La reducción de "Nuestra Señora de la Concepción de Cayastá" desapaeció escontra 1820.
Nes campañes socesives de los gobernadores de Buenos Aires pa "civilizar" a la Banda Oriental produxéronse combates colos indíxenes. Les espediciones de Juan Ortiz de Zárate, Juan de Garay y Hernandarias batiéronse socesivamente con indíxenes, provocando cientos de muertos. Les fundaciones de Colonia del Sacramento y de Montevidéu tamién foron motivu de conflictu colos indíxenes, afondando la mortandá. La Guerra Guaranítica, ente 1754 y 1756, onde españoles y portugueses s'unieron pa combatir al "infiel", tuvo efeutos llaceriosos. Inclusive, haza finales del sieglu XVIII, los Blandengues españoles aniciaron una campaña denomada como "guerra charrúa", onde participó l'entóncenes sarxentu mayor José Artigas. El 4 d'ochobre de 1800 el virréi Avilés unvió al capitán Jorge Pacheco a espedicionar escontra los charrúes asitiaos nel noroeste del actual Uruguái. Pacheco realizó 3 espediciones y fundó Belén el 16 de xunu de 1801.
Pocos años dempués, munchos indíxenes llucharíen nos exércitos independentistes d'Artigas, Juan Antonio Lavalleja, Manuel Oribe y Fructuoso Rivera. Amás de les aiciones béliques, les enfermedaes europees como'l gripe, la viruela y la sífilis diezmaron per sieglos a poblaciones indefenses.
El 11 d'abril de 1831, en Puntas del Queguay, tuvo llugar el xenocidiu conocíu como "Matanza de Salsipuedes". A orielles de la ñora Salsipuedes, ente Tacuarembó y Ríu Negro, tenía'l so cuartel xeneral el presidente Fructuoso Rivera. Rivera convocó a los principales caciques charrúes, llamaos Polidoro, Rondeau, Brown, Juan Pedro y Venado, xunto con toles sos tribus, a un conceyu diciéndo-yos que l'Exércitu los necesitaba pa curiar les fronteres del Estáu. Según los rellatos, agasayaos y enfilaos, foron atacaos por una tropa de 1.200 homes al mandu de Bernabé Rivera. Dizse que'l propiu Rivera dio la señal d'iniciar l'ataque, faciendo fueu sobre'l cacique Venado, tres-y pidir que-y entregara'l so cuchiellu pa picar tabacu.
El saldu según la historiografía oficial foi de 40 indios muertos y 300 prisioneros, de los que dalgunos llograron fuxir siendo persiguíos por Bernabé Rivera. Ente les tropes hebo 9 firíos y un muertu. 
La persecución de los charrúes nun acabó na matanza de Salsipuedes. Bernabé Rivera, en particular, tuvo un especial enfotu n'alcontrar y esterminar a los que llograron fuxir. El 17 d'agostu de 1831 sosprendió en Mataojo, cerca de la boca del Ríu Arapey, a un grupu de charrúes comandáu polos caciques El Adivino y Juan Pedro, a los qu'atacó zarrándose l'episodio con 15 muertos y más de 80 prisioneros. Informó de que conseguieron escapar 18 homes, ente ellos, el cacique Polidoro, únicu cacique sobreviviente. El 16 de xunu de 1832 llocalizó a un grupu de charrúes nuna urrieta llamada Yacaré-Cururú. Nún ataque sospresa, los charrúes mataron a Bernabé, a dos oficiales y a nueve soldaos.
D'alcuerdu col profesor Lincoln Maiztegui Casas, "la desapaición de los charrúes foi un procesu continuu que llevó más de 200 años y que se xeneró a partir de la ocupación del territoriu por europeos". Según Maiztegui, los guaraníes adaptáronse y los charrúes non y, por ello, foron gradualmente estinguiéndose. Miles morrieron, otros miles fuxeron al noroeste a Brasil, otros miles quedaron como siervos y se mestizaron colos blancos perdiendo la so cultura. La principal xustificación de la élite criolla yera'l supuestu intentu de "civilizar" a los indios, "meyorar" la raza uruguaya y evitar l'abigueatu. El país tenía un importante númberu de ganáu vacunu y equín amenazáu de contino de robu per parte de los indíxenes. A fines del sieglu XIX quedaben poco más de 1.000 charrúes "puros" n'Uruguái. 
Anguaño calcúlase que n'Uruguái, Brasil y Arxentina hai ente 160.000 y 300.000 descendientes de charrúes, toos ellos mestizos. Un grupu d'éstos lleva a cabu un procesu de recuperación de la so identidá indíxena, especialmente n'Entre Ríos, onde reestablecieron seis comunidaes charrúes.
L'Asociación de Descendientes de la Nación Charrúa (Adench) creóse na ciudá de Trinidad (Uruguái) nel añu 1989, por mor del contautu que se produxo ente dellos de los que sentíen la so pertenencia a la etnia, a constafecha de dos eventos. Éstos foron: el primer revelamientu lleváu a cabu pol Ministeriu d'Educación y Cultura, convocando a les families de descendientes, y l'aición desenrollada pola Intendencia Municipal del Departamentu de Flores pa reivindicar los raigaños indíxenes.
El 12 d'ochobre de 1988, en Trinidad, realizóse'l primer autu públicu de reivindicación. De magar entós, decidieron aconceyar nuna organización que-yos permitiera participar "como suxetos activos y non como meros oxetos d'estudiu", dixo Enrique Auyanet, delegáu alternu por Uruguái énte'l Fondu pal Desenrollu de los Pueblos Indíxenes d'América y el Caribe, miembru de la Comisión Escontra'l Racismu, Xenobofia y Discriminación y fundador d'Adench.
Ún de los cometíos de Adench ye'l rescatar la memoria hestórica de los puelos orixinarios pa da-yos la mayor difusión posible". A mou d'exemplu, en 1993 la Istitución collaboró cola Universidá de la República d'Uruguái, permitiendo la toma de muestres de sangre de los sos integrantes pa la vistigación de marcadores serolóxicos, lo que llanzó un resultáu d'un 13% d'aporte indíxena dientro de la so masa social.
Según los caberos estudios rializaos sobro muestres d'ADN mitocondrial, aproximadamente'l 39% de la población uruguaya poseye ascendencia indíxena por llinia materna, y en departamentos como Tacuarembó y el nordeste los valores apuerten a un 57%. Otru datu interesante surde de la encuesta de llares 2006 del Institutu Nacional d'Estadística, nel que 115.118 persones s'identificaben como indíxenes, un 4,5% de la población.
El parllamentu uruguayu tien a consideración un proyeutu de llei que declara l'11 d'abril de cada añu (escomenzando a partir de 2010) como "Día de la Resistencia de la Nación Charrúa y de la Identidá Indígena". Según la esposición de motivos, el 11 d'abril de 1831 se produxera'l "Xenocidiu del Pueblu Charrúa". Arguméntase que los charrúes practicaben "un sistema humanista" onde la propiedá resultaba un bien comunitariu. "Esti proyeutu pretende constituyise nún simple actu de xusticia y reconocencia a la nación de que la so esencia identifica como uruguayos nel mundu", arguméntase más alantre na esposición de motivos.
Nel añu 2002 truxéronse los restos del xefe Vaimaca Perú dende Francia y recibieron sepultura nel Panteón Nacional, nún xestu que motivara protestes de grupos que busquen honorar la memoria de los primeros habitantes del llugar. En particular, debe mentase q'esisten numberosos descendientes d'aquella nación, magar que seyan un pequeñu porcentaxe de la población uruguaya. Alcuéntrense, sobremanera, na ciudá de Guichón, averada a la zona onde tuvo llugar el xenocidiu.
Nes costes del Paraná mediu, en territorios de la provincia arxentina de Santa Fe habitaben los calchines (nun tracamundiar por paronomasia con "calchaquíes"), pequeña parcialidá que s'identificara como d'etnia charrúa, inda que probablemente mixoxenizada con otru pueblo afín, el de los ya mentaos chanaes.
Dao que la de los charrúa foi la etnia más cospicua qu'habitó'l territoriu d'Uruguái d'anguañu, coloquialmente los uruguayos u orientales son llamaos "charrúes". Güei y d'alcuerdu con recientes estudios del ADN , establécese que más del 40 % de la población d'Uruguái tien sangre Charrúa. 
Asinamesmo, na provincia d'Entre Ríos n'Arxentina, esisten grupos de descendientes de charrúes mestizaos que s'alcuentren en procesu de recobramientu cultural. Creóse la Coordinadora de Comunidaes Charrúes d'Entre Ríos (Codecha) col apoyu de seyes comunidaes urbanes charrúes asitiaes en Villaguay (Comunidá charrúa del Pueblu Xaguar), Paraná (Onkaiujmar), Maciá (Comunidá Gue Guidai Bera), Concordia (Salto Chico), Federal (Comunidá Charrúa) y Sauce de Luna (Comunidá Sauce).
La Encuesta Complementaria de Pueblos Indíxenes (ECPI) 2004-2005, complementaria del Censu Nacional de Población, Fogares y Viviendes 2001, dio como resultáu que se reconocen y/o descienden en primer xeneración del pueblu charrúa 676 persoeas na Provincia d'Entre Ríos. De los que nengún reside en comunidaes indíxenes. En tol país autorreconociéronse 4.511 charrúes, nengún viviendo en comunidaes.
Col tiempu la pallabra "charrúa" foi adquiriendo pa los uruguayos connotaciones de valir, de fuercia, de fiereza, d'arguyu guerreru, de victoria bélica treslladada a xesta deportiva, al igual que la pallabra araucanu pa Chile o azteca pa Méxicu. Nel subconsciente uruguayu, la tribu indíxena lloñe de la complexidá y el desenrollu d'otres civilizaciones precolombines, foi tomando rasgos míticos.
Según el periodista y investigador, Luis Prats, la espresión "garra charrúa" entamó a utilizase a partir d'un campeonatu sudamericanu de fútbol disputáu en Lima, en 1935, ganáu por Uruguái. La seleición celeste llegó con un equipu de "veteranos" de les xestes olímpiques y de la Copa Mundial de Fútbol de 1930, pero igual venció al restu.
Les Naciones Celtes
Conócense col nome de Naciones celtes o Paises celtes a los paises d'Europa que s'identifiquen cola cultura celta o, más específicamente, que falen una llingua celta.
El pueblu y la cultura celtes anicien nuna fastera oriental, los Kurganes, asitiada ente Europa y la India, poro, a estes xentes nómase-yos "indoeuropees". Esti área, güei del sur de Rusia, abarcaría mesmo les zones mostañoses de la Cordalera'l Cáucasu, que la parte baxa de les estepes allugaes al so pie, entrambos los dos mares Caspio y Negro. Dende ellí, pel 2000 enantes de la nuesa Era, al empar qu'otros pueblos indoeuropeos, les vagues celtes invadieron Europa.
Estos Protoceltes, de mano asítiense en delles fasteres d'Europa del Este: Hungría, Bulgaria, Rumanía, asina como nos países balcánicos. Dende esti área, de magar la Edá del Bronce, treslládense asitiándose fondamente pel suroeste d'Alemaña, esti de Francia y bona parte de lo que güei ye Suiza, y ye entós cuando los historiadores entamen a llamalos "Celtes". Darréu, na Edá del Fierro, nos sieglos VII al V enantes de la Era, arramárense per amplies rexones d'Europa invadiendo Alemaña, Francia y la Península Ibérica, asina como les Islles Britániques. Pel sieglu III enantes de la nuesa Era, los celtes en nueves vagues tornen otra vuelta pal Este ya invaden el norte d'Italia, Bohemia, Silesia, los países balcánicos... algamando fasta l'Asia Menor. Poro, na dómina del so mayor puxu, los celtes yeren el pueblu más abondosu y característicu d'Europa, penriba inda que los Xermanos.
Na Península Ibérica esta cultura espárdese pela mayor parte de la so xeografía, sacante parte del sur y tola faza mediterránea. Los principales pueblos célticos penínsulares yeren los Celtíberos (Celtes d'Iberia) qu'arramaben per bona parte de les dos Castielles y Aragón; los Lusitanos, una amplia fastera de lo qu'anguaño ye Portugal y pa finar, los Galaicos, Ástures y Cántabros pel noroeste y la mariña cantábrica.
De magar el so finxu cimeru, sieglos III-I enantes de la Era, la cultura celta atapez énte l'emburrión que carez per dos llendes: pel sur l'Imperiu Romanu, ya pel norte los Xermanos. Van galdiendo énte esti puxu fasta'l desaniciu la so independencia, fasta l'escaezu la so identidá cultural na mayor parte del so territoriu hestóricu, fasta ser romanizaos, xermanizaos, o darréu cristianizaos.
Sicasí, hebo pequeñes fasteres arrequexaes au la llaceria nun foi perdafechu, sitios onde abellugó'l biltu de la resistencia cara a eses nueves cultures, de tala miente qu'aende se caltuvo meyor l'aliendu del so pasáu cultural celtiegu. Eses zones tán allugaes nel norte, oeste o noroeste. Nun hai qu'escaecer que, por exemplu na Península Ibérica, 150 años depués de conquistada cuásique toa Hispania, nel norte inda quedaben dos pueblos ensin domeñar: los Ástures ya los Cántabros, que yeren descritos poles cróniques de los hestoriadores llatinos de la dómina como "los pueblos más poderosos de Hispania".
Poro, la romanización d'estos pueblos foi percurtia y fincando mayormente na fastera de la mariña. Daqué asemayao pasara n'otros países de la Celtia hestórica, de tal xeitu que los qu'anguañu se consideren países celtes son los heriedes d'aquella tradición cultural, xustamente los que güei en díi participen ca branu nel "Festival Intercélticu de Lorient", na Bretaña. Estos países son: Eire, Alba, Mannin, Cymru, Kernow, Breithz, Asturies ya Galiza.
Una de les carauterístiques de la música celta ye una métrica pricurosa y complexa qu'amiesta una musicalidá y ritmu que puen sonar dacuando mui brétigos y aliellos, dacuando señardosos ya murnios; ya inclusu orientales cuando son a afondar nos sos raigaños centroasiáticos. El patrimoniu de la música popular celta yera bayurosu en cancios relixosos, polifoníes cencielles y temática so l'amor, la guerra ya la caza.
No que cinca a los instrumentos orixinarios ye de sulliñar la bayura de xiblates estremaes, la farpa céltica (típicu instrumentu de los bardos), la gaita o cornamusa (propiu de bretones, irlandeses, escoceses, asturianos ya gallegos), la bombarda (que n'España tien un pariente averáu na dulzaina), el vigulín, el curdión, ya los instrumentos de percusión primitivos tradicionales como los panderos, tambores o bodhram.
El patrimoniu cultural d'esta civilización foi codificáu al traviés del tiempu, recoyíu especialmente polos estudiosos a lo cabero'l sieglu XIX. Otra parte taba vivo na cultura tradicional d'estos países: na so música folclórica, nes sos dances y bailles, na so etnografía, nos sos vezos, creyencies y ritos. Esta tradición amestao cola música folk y el rock ye lo que dio como resultáu la música celta d'anguañu, mesmo na so versión folkie, que na folk-rock.
La Foz (Casu)
La Foz ye un pueblu del conceyu de Casu asitiáu ente los pueblos de Bezanes y Pendones, a 8 kms. de la capital del conceyu, El Campu, y a 66 kms de la capital d'Asturies, Uviéu, pola carretera AS-17 ente Avilés y el Puertu de Tarna (1.490m).
Antaño la población del pueblu superaba los 100 habitantes, toos ellos dedicaos a la ganadería, agricultura y trabayos tradicionales, güei sigue siendo asina pero la población cayó fasta los 27 habitantes, con una media d'edá que roza los 60 años, esti despoblamientu prodúxose tres la década de 1960, cuando la población coló pa les ciudaes onde había trabayu.
El clima ye atlánticu de montaña, a una altitú de 666 metros, l'iviernu ye muncho más duru que na costa, siendo más paecíu nel branu. Les lluvies superen los 1.500 l/m2 añales y les temperatures oscilen ente los 18/20ºC del branu y los -2/-5º del iviernu.
El pueblu alcuéntrase en plenu corazón del Parque de Redes, cruzáu pela metá pol ríu Nalón y en un valle montañosu.
Doctrina
Doctrina, del llatín "doctrina", significa un conxuntu coherente d'enseñances o instruiciones que puen ser:
• Un cuerpu d'enseñances basaes nun sistema de creyencies. 
• Principios o posiciones respeutu a una materia o custión determinaes. 
• Una serie d'enseñanzas sobro una rama del conocimientu o de la ciencia concreta. 
Podría definise doctrina como un sistema d'opiniones o postulaos más o menos científicos, que frecuentemente nagua pola posesión de validez xeneral.
Según el DALLA: doctrina, la: "sust". Conxuntu d’idees [qu’una persona o grupu crea y tresmite a otres persones]. 2 Conxuntu de conocencies [d’una estaya del saber]. 3 Conxuntu de creyencies [de la relixón cristiana]. 4 Llibru [que contién los principios fonderos de la relixón cristiana]. 
Frecuentemente, el términu ""doctrina"" connota un cuerpu de dogma relixosu tal como ye promulgáu por una ilesia (asceiciones núm. 3 y 4 del DALLA), pero non necesariamente. Tamién s'emplega la pallabra doctrina pa referise a un principiu llexislativu.
La pallabra adoctrinación alquirió connotaciones un tantu incómodes nel sieglu XX, pero ye necesario retenelu pa estremalu d'educación. Na educación persíguese que la persona a educar permaneza lo más esternamente posible a los conocimientos acumulados y los analice. Ensin embargu, na adoctrinación, (n'inglés: indoctrination) l'educáu permanez dientro del cuerpu de conocimientos o creyencies y sorbe les sos enseñances. Por exemplu, estudiar teoloxía pue considerase como un procesu d'adoctrinación, cuyu equivalente educativo sedría l'estudiu comparativu de les relixones.
Exemplos de doctrines
• Arminianismu
• Ateísmu 
• Cristianismu 
• Gnosticismu 
• Islamismu 
• Xudaísmu 
• Materialismu 
• Doctrines del Drechu 
• Doctrina del rafe 
• Espiritismu 
Pa la Ilesia Católica, sólo pa la Romana, non pa la Ilesia Primitiva llamada los del Camín y dempués por sonome cristiana, el Catolicismu ye tou dogma enseñáu pola Ilesia católica romana como necesaria de creyer. Que según satisfaz un de los siguientes:
1-Foi formalmente amorada por Dios 
2-Ye una conclusión teolóxica
3-Ye parte de la llei ñatural.
En ca casu, lo que constitúi doctrina ye l'autoridá de la Ilesia que lu enseña y debe ser creyíu. Esta enseñanza pue dase:
1-Solemnemente: pronunciamientos ex cathedra por parte del Papa
2-Pol maxisteriu ordinariu: nel exerciciu de la Ilesia de la so autoridá peremnia pa enseñar.
• Doctrina de la Neurona, de Santiago Ramón y Cajal.
• "La guerra rellampu", (blitzkrieg) na 2ª guerra mundial 
• "Doctrina de la destruición mutua asegurada", de cuando de la guerra fría. 
• La Doctrina Monroe espublizada en 1.823 en rempuesta a l'amenaza que suponía la restauración monárquica n'Europa y la Santa Alianza. 
• La Doctrina Truman de la necesidá de la llucha en tol escenariu mundial escontra'l comunismu. 
• La Doctrina Brezhnev de la "soberanía llendao" de los estaos socialistes. 
• La Doctrina Conservadora Social Progresista del movimientu Federal Republicanu (Venezuela).
Jupiler
La Jupiler ye una cerveza belga producío na rexón de Valonia. Esta cerveza ablondo de formientu baxu de tipu pilsen ta fabricao por Piedboeuf (anguaño grupu Inveb, antigua Interbrew a Jupille dientro de la provincia de Lîdje.
La Jupiler ye una cerveza relativamente xoven: llanciárase al mercáu por Piedboeuf en 1966 y tornárase na cerveza númberu unu dientro del mercáu de pils en Bélxica.
Jupiler otorga'l so nome al campeonatu de fútbol belga: la Liga Jupiler
La Roca Maldita
La Roca Maldita (ed. Punto Omega, 2008. ISBN 978-84-612-7843-5) ye una obra de lliteratura fantástica pa neños, del escritor español Rubén Serrano Calvo.
La Roca Maldita narra les aventures d'una neña, Alba, fía d'un pescador. So pá muerre na mar y la neña llucha por conseguir que la Muerte lu devuelva.
La hestoria foi inspirada por la Ladrona, una islla del conceyu de Castrillón.
Rubén Serrano Calvo
Rubén Serrano Calvo ye un escritor y periodista español.
Ñació en Madrid nel añu 1970.
Estudió Periodismu na Universidá Complutense de Madrid, y trabayó nel periódicu ABC y l'Axencia EFE.
Trátase d'un autor de lliteratura fantástica y ciencia ficción, influyíu na so creación lliteraria por Jules Verne, Antoine de Saint Exupéry, Michael Ende, J. R. R. Tolkien, Joan Manuel Gisbert, Arthur C. Clarke o H. P. Lovecraft.
Ye miembro de la Asociación Española de Fantasía, Ciencia Ficción y Terror, y de Nocte, la Asociación Española de Escritores de Terror. 
Cuarzu
El cuarzu ye un silicatu (mineral de Si y O). Si ye xil (SiO2) puro tien 46.7% de Si y 53.3% de O.
Apaez en cualesquier tipu de roques. Úsase n'óptica, en construcción y como xema.
N'Asturies, alcuéntrase cuarzu prieto en Les Caldes, Cabrales y Cangues d'Onís.
Escarpín (calzáu)
L'Escarpín o Chapín ye una mena de calzáu asemeyáu a calcetos baxos. Usábense en vez de les zapatielles. Fechos con llana, gordos y fuertes pa calzase con madreñes, tar calentinos y ensuchos, y nun tener que calzase y descalzase cada vez que s'entraba na casa.
Oregón
Oregón ye un estáu de los Estaos Xuníos. Asítiase na rexón pacífica, nel noroeste del país, y llenda: al oeste col océanu Pacíficu, al norte con Washington, al sur con California, al este con Idaho y al suroeste con Nevada. El cursu del ríu Columbia marca bona parte de la so llende septentrional, y el ríu Snake delimita el so territoriu pel este; la so llende con California y Nevada sigue la llínia del paralelu 42º N. Ye ún de los trés estaos estaunidenses con costa nel Pacíficu, un mar qu'inflúi enforma pa facer qu'el clima del estáu, pesie a la so llatitú, seya templáu n'iviernu.
Oregón taba habitáu por delles tribus indíxenes primero de que los comerciantes, esploradores y colonos d'orixe européu aportaran al territoriu. Esti, col nome d'Oregon Country, estableció un gobiernu autónomu, en 1833. El territoriu d'Oregón (Oregon Territory) creose en 1848, y incorporose como 33º estáu de los Estaos Xuníos el 14 de febreru de 1859. Ye'l novenu más estensu, y el vixésimu séptimu más pobláu. La so capital ye Salem, la segunda ciudá en tamañu del estáu, con una población estimada en 2013 de 160.614 habitantes. La mayor ciudá del estáu, y 29ª del país ye Portland, con una población estimada wen 2013 de 609.456 habitantes, con un total de 2.314.554 na so área metropolitana. El valle de Willamette, nel oeste del estáu, ye la fastera más poblada del mesmu, una y bones concéntrense nelli ocho de les diez mayores ciudaes d'Oregón.
El paisaxe d'Oregón ye pervariáu. Alcontramos nelli una cadena montañosa con delles montes d'orixe volcánicu, la Cascade Range; abondancia de ríos y llagos nel entornu d'eses montañes y al oeste de so; bosques templaos n'altitudes baxes, y un desiertu (el High Desert) nel cuadrante suroriental del territoriu, que forma parte de la Gran Cuenca.
Aliatar
Aliatar ye un personaxe que n'Asturies asóciase a les figures de los reis magos y supónse que ye'l so príncipe heriede. La figura d'Aliatar tien tradición n'Asturies y reperséntase en bien de les cabalgates que se faen el 6 de xineru.
Leopoldo Alas
Leopoldo Alas y Ureña ( 25 d'abril de 1852 - 13 de xunu de 1901) foi un escritor asturianu conocíu pola so novela La Regenta.
Wyoming
Wyoming ye un de los estaos de los Estaos Xuníos, asitáu al noroeste del país. Llenda'l norte con Montana, al este con Dakota del Sur y Nebraska, al sur con Colorado y Utah, y al oeste con Idaho y Utah. La Capital ye Cheyenne. 
José de Espronceda
José Ignacio Javier Oriol Encarnación de Espronceda y Delgado ( 25 de marzu de 1808 - 23 de mayu de 1842), foi un escritor, poeta y narrador español, perteneciente al movimientu del romanticismu.
Llibru del Xarom
El Llibru del Xarom ye un llibru del Llibru del Mormón. Foi escritu pol profeta Xarom, fíu del profeta Enós.
Llibru del Helamán
El Llibru del Helamán ye un llibru del Llibru del Mormón. Foi escritu pol profeta Helamán, fíu del profeta Helamán.
Llibru del Mosíah
El Llibru del Mosías ye un de los llibros que conforma'l Llibru del Mormón, espublicáu pola Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes y otres denominaciones del Movimientu de los Santos de los Últimos Díes. El títulu refierse a Mosíah II, ún de los reis nefites de la ciudá de Zarahemla. En secuencia cola cronoloxía del Llibru del Mormón, el llibru de Mosíah cubre'l periodu de tiempu ente l'añu 130 a. C. y l'añu 91 a. C. menos cuando'l llibru fai un paréntesis al incluyir el rexistro de Zeniff, el cual empieza'l 200 a. C. D'acuerdo al rellatu nel Llibru de Mormón, el llibru de Mosíah toma como fonte pa suyo testu al discursu del rei Benxamín (124 a. C.), el rexistro de Zeniff (c. 200-120 a. C.) y los anales de Mosíah (124-91 a. C.).
John Dewey
John Dewey foi un pedagogu y filósofu estauxunidense.
Nació nel mesmu añu nel que Darwin espublizó "L'orixe de les especies", y Marx la "Crítica de la economía política". En 1882
treslladóse a Baltimore y matriculóse na Universidá Johns Hopkins. Influyó-y fondamente l'ambiente heguelianu de la universidá. La buelga d'Hegel espeyóse en tres aspeutos: la prestancia pola esquematización lóxica, l'interés peles cuestiones sociales y psicolóxiques, y l'atribución d'un raigañu común a lo oxetivu y a lo suxetivu, al home y la naturaleza.
En 1884 llogró'l doctoráu por mor d'una tesis sobre Kant. Casóse con una vieya alumna llamada Alice Chipman, que fizo que Dewey afondare nos temes educativos y collaboró abondo con él.
En 1884 treslladóse a la Universidá de Chicago, ellí forxó'l so interés perclaro pela educación. Nel añu 1904 dimitió como direutor de la escuela y refugó del so puestu de profesor. El so caberu destín como docente sedría na Universidá de Columbia.
Con 87 años casóse de nueves y adoptó a dos neños. Morrió'l 1 de xunu de 1952 con 92 años d'edá.
Asociación Punto Omega
La Asociación Punto Omega ye una ONG española, ensin ánimu de llucro, entamada en 1984. 
Benito Pérez Galdós
Benito Pérez Galdós ( 25 de mayu de 1843 - 13 de xineru de 1920) foi un escritor castellanu conocíu pola so novela Fortunata y Jacinta.
Ataúlfo Lada Camblor
Ataúlfo Lada Camblor (Serrapio, Ayer, 20 de marzu de 1921; Uviéu, 5 de xineru de 2009) foi un cantante asturianu de tonada, siendo, pol so aniciu, unu de los dominadores de la variante "ayerana".
Ataúlfo trabayó na mina como picador y vixilante, pero dende bien mozu dedicóse a la tonada. Con veintinueve años algama'l primer premiu na segunda edición del concursu de canción asturiana qu'entamaba'l diariu "Región", nel Salón Babel. Señala'l periodista Calleja: "Ataúlfo Lada, Pepe Requejo y Carlitos Solís fueron los tres mosqueteros que conquistaron el Babel" . 
Ente los años 1967 y 1068 forma parte de l'agrupación "Asturias Canta", al llau de Margarita Blanco, "El Tordín de Frieres", José Noriega, Silvino Argüelles, "Fidel de la Güeria", "Tarín de Sotrondio" y el gaiteru Silvino Blanco. Con posterioridá pasaría a formar parte del grupu "Campeones de la Canción Asturiana", que comandaba'l cantante Ignacio Apaolaza.
Dexó grabaos dellos cantares en discu: "La negra mina", "En picando y en forando", "Dísteme una cinta verde", "La cara blanca", "Pendu l'Argüeyu", "Río Aller que vas cantando", ...
La canción d'Ataúlfo qu'algamaría mayor sonadía sería "La Zagalina" y con ella sería dispidíu na ilesia de Serrapio el día del so funeral, el 6 de xineru de 2009.
Ataúlfo Lada Camblor formaría parte del Comité d'Espertos de Tonada Asturiana qu'aconceyaos pol Memorial Silvino Argüelles nomaríen a los diez meyores cantadores de tonada del añu. Igualmente, Ataúlfo sería homenaxeáu nel añu 1993 nel I Concursu y Muestra del Folklore Ciudá d'Uviéu, onde tamién tien dedicada una cai.
Alatri
Alatri ye una ciudá d'Italia, de la rexón del Lacio y de la provincia de Frosinone. 
Kansas
Kansas ye un de los 50 estaos de los Estaos Xuníos na rexón del Mediu Oeste del país. Topeka ye la capital del estáu y cuarto mayor ciudá. La ciudá más grande de Kansas ye Wichita. Llenda'l norte con Nebraska, al este con Missouri, al sur con Oklahoma, y al oeste con Colorado. El censu poblacional de Kansas en 2007 yera de 2.775.997 persones.
Stipa
Idir
Idir ye'l nome artísticu de Hamid Cheriet (1949, Cabilia), cantautor arxelín, ye ún de los máximos esponentes de la música folk amazigh.
Club Baloncestu Navia
El Club Baloncestu Navia ye un club deportivu allugáu en Navia y ye'l máximu esponente del Baloncestu nel occidente d'Asturies.
Esti club tien cuasi doce años. Surxó nel 1997 cuando en marzu-abril d'esi añu un grupu de xente decidió facer esti equipu p'amosar y xugar al baloncestu nel occidente d`Asturies. Munchos xugadores tuvieron nel equipu, que güei llucha pola clasificación pal campeonatu d'españa, que les dexará xugar ascontra equipos de Galiza, Cantabría y Llión. 
Inxeniería de mines
La inxeniería de mines ye unu de les títulos universitarios ofrecíos pola Universidá d'Uviéu. Los estudios duren cinco años, y los estudiantes pueden escoyer ente cuatro especialidaes, que yeren cinco n'otros años:
La Facultá de la Inxeniería de Mines ta allugada nel llau opuestu al hotel Reconquista, y tien unes bones instalaciones. Unes 30 alumnos acaben les estudios cada añu.
Carru de combate
Un tanque o carru de combate ye un vehículu blindáu d'ataque con tracción d'orugues en llugar de ruedes, diseñáu pra enfrentase enemigu q’utiliza fueu direutu. Un carru de combate carauterízase por tener armes y blindaxe pesáu, asina como por un altu grau de movilidá que-y permite cruciar terrenos abegosos a velocidaes altes.
Anque facer los carros de combate ye costosu y necesiten de bones tresportes, son una de les armes más usaes nel campu de batalla modernu, tanto pola so capacidá d'atacar a oxetivos nel terrenu firme asina como pol so valor pa provoca-y mieu a la infantería enemiga.
Mientres que les carros de combate yeren máquines d'ataque con gran potencia, de ralo en ralo operen en solitariu, sino que tan organizaes en unidaes con blindaxe en fuerces combinaes. Ensin esi sofitu, los carros de combate, aínda'l so blindaxe y movilidá, seríen fáciles pa la infantería, les mines y l'artillería.
Los carros de combate tienen desventaxes en terrenos de monte y zones urbanes, que-y impiden les ventaxes de la capacidá de fueu a llarga llonxitú del vehículu, faen pequeña la so movilidá y impiden la capacidá de la xente que diben dientro del tanque p'atopar les amenaces de les sos enemigos.
Les tanques foron utilizados per primera vegada durante la Primera Guerra Mundial pa tratar de ganar la guerra de cárcoves y el so papel meyoró hasta llograr el puestu de la caballería nel campu de batalla. El nome de tanque, tank n'inglés, apaeció nes fábriques britániques: los trabayadores pensaben que taben faciendo depósitos d'agua móviles pa l'Exércitu Británicu, pero taben faciendo un vehículu de combate secretu.
El carru de combate y les táctiques de blindaos sufrieron munches meyores durante casi un sieglu. Anque se siguen meyorando les sistemes d'armamentu y blindaxes, munches estados tan reconsiderando la necesidá de tener armas pesaes nun periodu carauterizáu pola guerra non convencional.
AC Sentinel
Campu de Fútbol &quot;El Pardo&quot;
El Campu de Fútbol “El Pardo” ta allugáu en Navia a un kilómetru de la sablera d’esti llugar del occidente d’Asturies. nesti campu xuega los sos partíos el Navia Club de Fútbol. El terrenu tien unes llonxitudes de 100 per 68 y tien un aforu pa unes 3000 persones, d'elles 700 cueyen nes sos gradias sentaes. El campu ye d'ayuntamientu y comenzó la so actividá en Xunetu de 1946 y foi fechu cola axuda de la xente del pueblu, que-y agarro a la ría. El primeru de les munches partíos xugados nesti campu foi escontra’l Barcia C.F., y gano pel equipu de Navia.
Palaciu d'Anlleo
El Palaciu d'Anlleo ta allugáu nel conceyu asturianu de Navia, nel pueblu d'Anlleo. L'edificiu tien planta de mou d'ele y tien torrexones almenados a mudu de cuadráu nes tres esquines. La parte de dientro ta desfecha. Dicise que nuna d'eses torrexones paso la nueche San Francisco d'Asís nel so camín pa Santiago de Compostela. El so orixe paez tar nel sieglu XIII, anque lo que nesti momentu ta en pie fitu ye del sieglu XVII. Fue'l llugar onde taben faciendo vida a familia Navia, que llueu sería'l marquesáu de Santa Cruz de Marcenado.
Edwin Hubble
Edwin Powell Hubble (Marshfield, Missouri, 20 de payares de 1889 - Pasadena, California, 28 de setiembre de 1953) foi unu de los más importantes astrónomos estaunidenses del sieglu XX, famosu principalmente por demostrar la espansión del universu midiendo'l desplazamientu al bermeyu de galaxes distantes. Hubble ye consideráu'l pá de la cosmoloxía observacional anque la so influyencia na astronomía y astrofísica ta arimada a munchos otros campos.
Hubble ñació en Marshfield (Missouri) el 20 de payares de 1889. Yera fíu d'un abogáu y él mesmu taba destináu a exercer la carrera llegal. Fizo los sos estudios na Universidá de Chicago, elixó matemátiques y astronomía. Llicencióse en 1910.
Tornó al campu de la astronomía al integrase nel Observatoriu Yerkes de la Universidá de Chicago, onde obtuvo'l doctoráu en física en 1917. Al volver del so serviciu na Primera Guerra Mundial, en 1919, ufiertóse-y un puestu nel nuevu observatoriu del monte Wilson, onde tenía accesu a un telescopiu.
Nos entamos de la so carrera nel observatoriu, la so atención foi atraída poles nebuloses. Per entoncies, les formes y el tamañu de les galaxes conocíense razonablemente bien, pero nun se sabía qué existía más allá de les sos llendes... si ye que podía atopase dalgo nuevo. 
Taba claro que delles nebuloses s'encontraben na galaxa y que, básicamente, yeren gas illumináu por estrellrs nel so interior. En 1924 Hubble tuvo éxitu al atopar estrelles na Nebulosa d'Andromeda. 
En 1929, Hubble espublizó un análisis de la velocidá radial de les nebuloses de la que calcuara la distancia. Lo qu'estableció foi que, anque delles nebuloses estragaláctiques teníen espectros qu'indicaban que se movíen escontra la Tierra, la gran mayoría, mostraba corrimientos hacia'l bermeyu que sólo podíen esplicarse asumiendo que s'alloñaben. Más sorprendente yera'l so descubrimientu de qu'existía una rellación direuta entre la llonxitú de la distancia d'una nebulosa y la so velocidá de retrocesu.
Esto sólo tenía sentíu si'l propiu universu, incluíu l'espaciu entre galaxes, se taba espandiendo. Xunto a Milton Humason postuló la Llei d'Hubble relativa a la espansión del universu.
George Hale, el fundador y direutor del Observatoriu Monte Wilson nes cercaníes de Pasadena (California), dependiente del Institutu Carnegie, ofreció-y un puestu de trabayu nel que tuvo hasta la so muerte, que foi nel añu 1953 nun accidente. Anantes de la so muerte, Hubble foi'l primeru n'utilizar el telescopiu Hale del Observatoriu Palomar.
Foi condecoráu cola Medalla Franklin en 1939 polos sos trabayos sobres les nebuloses. Recibió la medalla d'oro de la Royal Astronomical Society en 1940.
El telescopiu espacial Hubble foi bautizáu asina nel so honor, asina como l'asteroide 2069 Hubble. Descubrió l'asteroide 1373 Cincinnati el 30 d'agostu de 1935.
Llerandi
Llerandi ye una parroquia del conceyu asturianu de Parres.Ocupa los 11,13 km² del estremu suroccidental del conceyu, y llenda: al norte cola parroquia de Viabañu, al este cola de Parres y La Güera Deu, al oeste cola de Los Montes y el conceyu de Piloña y al sur colos conceyos de Ponga, parroquia de Cazu y Amieva, parroquia de Sebarga. Tien una población de 107 habitantes (INE, 2013) repartíos ente los llugares de Cibidiellu, Llerandi y Priaes.
Nel llugar de Llerandi, asitiáu na fastera occidental de la xerra homónima, alcuéntrase la ilesia parroquial, consagrada a San Cosme. Llerandi alcuéntrase a 10 km de Les Arriondes capital del conceyu. La ilesia ta nel barriu nomáu La Llomba'l Trabe y foi construyida en 1952 dempués de que l'anterior quemárase demientres la Guerra Civil con capital indianu y de los vecinos. 
Amás d'ella, podemos alcontrar nesti núcleu, sodividíu nos barrios de Bon, Viesques, La Teyera, El Caleru, El Colláu, Cimalavilla, La Fuentina, La Portiella, El Regueru, Friera, La Llosiquina, La Llinariega, La Ruñada, La Pinganiella, San Cosme, La Llomba`l Trabe, Solería, L'Argumal y La Llosa'l Ríu, bonos exemplos de casones tradicionales, magar que n'estáu ruinosu munches d'elles, y un bon númberu d'horros.
Dadu
Un dau ye un oxetu de xeitu poliédricu preparáu p'amosar un resultáu col efeutu d'asoceder les coses ensin poder preveles nel momentu nel que ye llanzáu d'enriba d’una superficie horizontal, dende la mano o médiante un cubilete, en cuyu caso los resultáus tien llugar cola distribución uniforme. Los posibles resultáus, numbéricos o d'otro tipu, tan marcados en caúna de les cares del poliedru y s'eligen en función dalla sitiu na que quede'l dadu tres el llanzamientu; normalmente tómase'l resultáu marcáu na cara que ta vista dende enriba. Ye frecuente que s'utilicen barios daos dalla mesma manera o diferentes combináus na mesma llanzada.
Los daos poden alterase de munches maneres pa facer trampes nos xuegos que los tienen necesidá: poden arredondiase dalgunes arestes, o dalgunes cares poden t'una xeitu llixeramente distintu a un cuadráu p'ameyorar l’apaición de ciertos resultáus, etcétera. Los das usaos nos casinos yeren tresparentes pa dificultar estes maneres d'engañar.
Hestoria 
Los daos se consideren derivaos de la taba (nome vulgar del astrágalu de los mamíferos) y d'orixe asiáticu. Nel testu épicu-relixoso hindú Mahabhárata apaecen dichos del xuego de daos.
Yeron tamién perusáus en Grecia y Roma, como consta per dalgunes pintures de cerámiques y polos oxetos mesmos frecuentemente atopados nes excavacions. Anque xeneralmente yeren de marfil o gÜesu, s’atopen barios d'ágata, bronce y vidriu y non falten dalgunos p’engaña que tienen o han tildo recheo de plomu nuno de los sos llaos. 
La pallabra tien el so orixe nel llatín “datum”, ‘(algo) dao o xugado’.
Nacionalismu gallegu
El Nacionalismu gallegu ye una corriente política que reinvindica que Galicia tea reconocida como nación. Vicente Risco na so "Teoría do nacionalismo galego" definiolu asina:
" "Emplégase la pallabra nacionalismu pa designar el cuerpu de doctrines qu'informen tou movimientu de reivindicación de la personalidá de los grupos naturales por frente de la sorbencia de los Estados históricos. Nesti mesmu sentíu emplegámosla nos. Nacionalismu gallegu quier decir polo tanto, la doctrina qu'informa'l movimientu de reivindicación de la personalidá de Galicia frente de la sorbencia del centralismu español"."
Ye tamién un movimientu social, coles sos dimensiones culturales y polítiques. Los historiadores reconocen que durante los sieglos, dende la prehistoria fasta la nuesa dómina, la formacion dún pueblu gallegu y de la so peculiar unidá. La corriente política a la que se refiere'l nacionalismu gallegu naz a finales del sieglo XIX con movimientos culturales que dempués fueron a los pocos años dando'l pasu a partidos políticos.
Dientru del nacionalismu gallegu podemos atopar dos corrientes ideolóxiques principales:
Estes dos corrientes, tienen puntos en común como son la defensa del gallegu, (defendiendo dalgunos el reintegracionismu) y cultura gallega, el reconocimientu de Galicia como nación y la defensa de la integración de los conceyos irredentos gallego-falantes d'Asturies y Castiella y Llión na Comunidá Autónoma Gallega (véase Irredentismu Gallegu). Per otra parte cabe resaltar el fechu de que, al contrario colo que sucede nel País Vascu y Cataluña, en Galicia predomina el nacionalismu d'izquierdes, dende posiciones que van dende la izquerda radical (Primeira Linha) fasta posiciones moderades de centro-izquierda (BNG).
El nacimientu del nacionalismu gallegu propiamente dicho dase coles Irmandades da Fala, pero enantes hubo otros trés movimientos sin los que non ye fácil imaxinar la existencia del nacionalismu gallegu. El galleguismu nacionalista conocerá el so completu desarrollu cola creación del Partido Galeguista en 1931.
Orixes
Afírmase que una cierta tendencia nacionalista existió siempre na conciencia del pueblu gallegu. Dende los albores de la civilización, Galicia tien sido una rexón muy reacia a la asimilación política o cultural por parte d'otros pueblos. Fueron los gallegos, xunto a astures y cántabros los últimos obstáculos a los que Roma tuvo que enfrontarse para la "pacificación" total de Hispania.
Durante la Edá Media, Galicia conoció un período de independencia nel que los continuos enfrontamientos entre les distintes cases nobiliaries configuró un periodo que en munchas ocasiones llegaba la anarquía y que non finalizó fasta que foi asimilado'l so control pola Corona de Castiella por medio dos Reis Católicos, que apoyaron nún principio les Revoltas Irmandiñas, iniciadas pola baxa nobleza y el campesinado asolagado pola presión económica y social de la que eran obxeto por parte de la nobleza preponderante, como medio para eliminar y controlar los nobles levantiscos y que remataron substituyendo'l sistema nobiliario con nobles foráneos o atrayendo a la corte a los nobles afines a sa causa, a más d'otres medides de reforma política co'l obxeto de exercer un meyor control sobre'l territorio.
Os anos escuros de Galicia comezaron e o galego e a conciencia de nación sobreviviu nas aldeas, mentres as clases altas e a burguesía adoptaron, maioritariamente, o castelán como elemento diferenciador social.
Conceyos gallego-falantes
Denomínense conceyos gallego-falantes a aquellos conceyos onde se fala gallegu fuera de les fronteres de Galicia, en concretu nel occidente d'Asturies (Tierra Navia-Eo ya Ibias), Llión (El Bierzu), Zamora (Las Portelas) y Estremadura (Valle del ríu Ellas).
Fálase gallegu, na variedá eonaviega, nos siguientes conceyos asturianos:
Na provincia de Llión fálase gallegu na comarca d'El Bierzu u se fala na zona más occidental, limítrofe con Galicia. Permítese la so enseñanza. 
En Las Portelas fálase na zona del occidente de la provincia de Zamora, limítrofe con Galicia. Fálase nos conceyos de Portu, Pías, Lubián y Hermisende, siendo parcialmente gallego-falante Pedralba de la Pradería.
Na sierra de Xálima al noroeste de la provincia de Cáceres, nes localidaes de San Martín de Trebello, Las Ellas y Valverde del Fresnu, aínda que nun hai unanimidá acerca de si la so fala pue considerase una variedá del gallegu o una llingua diferenciada dientro del Subgrupu Galaico-Portugués.
Jaime Caleya
Jaime Fernández Caleya (Murias, Ayer, 1935; 20 de xineru de 2014) foi un cantante asturianu de tonada.
Tien participao en bien de concursos de canción asturiana algamando notables clasificaciones. Dientro de la interpretación de les tonaes llamaes "ayeranes" tien algamao muncha sonadía xunto a cantantes como Ataúlfo Lada Camblor, "Carlitos de Murias" o "Chucha de Nembra".
Yera padre del músicu Santi Caleya, llegando a grabar col so grupu La Bandina un cantar dientro del discu «"...de romandela"»: «"Que gastamos amistá"».
Quintueles
Quintueles ye una parroquia del conceyu de Villaviciosa (Asturies). Llenda'l norte col mar Cantábricu, al sur cola parroquia de Deva (Xixón), al este coles parroquies de Xixón y Cabueñes (Xixón) y al oeste coles parroquies de Quintes y Arroes (Villaviciosa).
Asítiase nel llitoral cantábricu, na zona conocida como "Les Mariñes". A unos 19 km. de Villaviciosa y 12 km de Xixón. Ye un pueblu costeru con guapos cantiles sobre'l mar Cantábrico con altures considerables. Trátase, colos sos 647 habitantes (padrón de 2006), en 407 viviendes, de la segunda población más poblada del conceyu, tres la capital. Con cuasi 10 kilómetros cuadraos, llenda al norte pel mar; al oeste con conceyu de Xixón; al este, Quintes y al sur, San Miguel de Arroes. 
La población se dedicó a l'agricultura y a la ganadería dende antiguo, mas anguaño son les actividaes del sector secundariu les que predominen xunto a un puxante sector servicios.
Los sos mayores monumentos son naturales como la playa de La Ñora, la segunda más visitada de conceyu. Les múltiples sendes qu'esisten pal visitante. Los sos horros, quintes y grandes finques cultivaes colos productos estelares de la zona, como son la mazana y les fabes. Paquen la pena visitar les canteres de piedra arenisca de gran tradición na zona. Tien una pequeña ermida del sieglu XV que fai homenaxe a la Virxe de les Nieves, protexida nel so día por un gran carbayu.
Pa llegar dende Xixón, garramos l'A-8 en direición a Santander y l'abandonamos na salida 378, direición Quintueles. Nel cruce cola N-632, yá dientro del pueblu, ha xirase haza la izquierda. Tres 200 metros, alcontrámonos, a la derecha, la carretera VV-I, en direición a la playa de La Ñora. A unos dos kilómetros alcuéntrase lo que se pue considerar el centru del pueblu: la escuela y la Illesia. Otra opción ye empobinamos pela carretera N-632 en direición a Villaviciosa. Poco dempués de pasar les instalaciones de la Llorea, déxase atrás el conceyu de Xixón y s'entra nel de Villaviciosa y, con ello, nel pueblu de Quintueles. A unos 3 kilómetros atoparemos el desvíu haza playa de La Ñora. En total, unos 10 kilómetros dende Xixón.
Piarnu
Piarnu ye una parroquia del conceyu asturianu de Castrillón.
Ye la mayor de les ocho parroquies de Castrillón con una superficie de 16,46 km².
Ta asitiada na fastera meridional del conceyu, llendando col conceyu d'Illas pel sur; cola parroquia de Villa nel conceyu Corvera y la de Corros n'Avilés pel occidente; pel oriente raya coles parroquies de La Corrada, en Sotu'l Barcu, y la de Ventosa en Candamu; pel norte llenda cola de Samiguel de Quiloñu tamién perteneciente al conceyu castrillonés.
L'altitú mayor de Castrillón asitiase nesta parroquia; ye'l Prau'l Marqués con 438 m d'altor, nes estribaciones de la sierra de Pulide, onde nacen los ríos y regatos qu'atraviesen la parroquia y que formen el ríu Raíces: regatu d'Enmediu, d'Orbón, de la Candaliega, del Cuadru, del Regueru y el de Las Bárzanas.
Tien una población de 790 habitantes, espardíu nes siguientes aldees y pueblos: 
Amás, na parroquia alcuéntrense los llugares de:
Ye de destacar que la parroquia tien una serie de cueves nes que destaquen la del Güesu, onde s'atoparen dellos restos de distintes dómines y la de Arbedales, con pinganizos ablucantes. Ye d'amentar tamién el recién creau Club Deportivu Piarnu, que xuega los sos partíos nel campu de Las Torres, nel Cuadru, anque ya existió un equipu nesa población.
Ricardo Montalbán
Ricardo Gonzalo Pedro Montalbán Merino, (Ciudá de México, 25 de payares de 1920 - Los Angeles, California, 14 de xineru de 2009), foi un actor mexicanu de televisión, teatru y cine.
Nació en Ciudá de México y la so familia treslladaríase a Torreón Coahuila (México) onde se crió. Fíu de los emigrantes españoles Genaro Montalbán y Ricarda Merino, tuvo dos hermanos, Carlos (que tamién foi actor) y Carmen. Casó en 1944 cola actriz Georgiana Young, cola que tuvo cuatro fíos: Mark, Victor, Laura, Anita. Católicu practicante, afirmaba que la relixón yera la cosa más importante na so vida. Montalbán tamién yera conocíu poles sos actividaes filantrópiques. Caltuvo la so nacionalidá mexicana por propia elección, ensin solicitar enxamás la ciudadanía de los Estaos Xuníos.
Entamó la so carrera en Méxicu na década de 1940 y fíxose conocíu n'EE.XX. en 1948. Cuando llegó a Hollywood, los estudios pretendieron que camudara'l so nome pol de "Ricky Martin". Frecuentemente encarnó papeles caracterizáu como asiáticu. Ente 1957 y 1959 actuó en Broadway nel musical "Jamaica" xunto con Lena Horne. Pola so actuación foi nomináu pal "Premiu Tony" como meyor actor en musicales.
Quiciabes les sos actuaciones más conocíes foren la del personaxe del Sr. Roarke na serie de televisión "La Islla de la Fantasía" (al llau del actor francés Hervé Villechaize que fixo'l personaxe de "Tattoo") y el que se diz que ye'l meyor villanu na serie de películes de la saga "Star Trek": "Khan Noonien Singh" nel film "Star Trek II: La ira de Khan".
Recibió un Emmy al meyor actor secundariu pola serie "How the West Was Won" ("La conquista del Oeste") en 1978.
Montalbán continuó trabayando, incluso en siella de ruedes nes sos últimes películes por mor de les sos dolencies llumbares. Morrió en Los Angeles, California, Estaos Xuníos por mor d'una complicación de cáncer linfáticu.
Couríu
Monte de 1.017 metros d'altura na mesma sierra de Couríu, asiéntase nos pies les mestes, au los ríos Narcea y Pigüeña xunten les sos agües. Nes sos fasteres asiéntense les poblaciones de Castañéu de Miranda, La Veiga de Castañéu, Barzana de Castañéu, Villanueva, Ouviñana de Llodón, La Ponte Samartín, Fontouria, Lleiguarda, Menes, Bellu, Pando, Silviella, Miera, Antuñana, Soutu los Infantes, entre otres más.
H. P. Lovecraft
Howard Phillips Lovecraft (* Providence, Rhode Island, 20 d'agostu de 1890 - † "ibídem", 15 de marzu de 1937) foi un escritor estaunidense. La mayor parte de la so obra son noveles y relatos de terror, ciencia ficción y lliteratura fantástica.
Nocte
La Asociación Española de Escritores de Terror ye una entidad ensin ánimu de llucro para la promoción de la lliteratura fantástica de terror.
Muséu Etnográficu del Oriente d'Asturies
El Muséu Etnográficu del Oriente d'Asturies ta asitiáu nel barriu de Llacín, nel pueblu de Porrúa (Llanes), y foi inauguráu'l día 10 de xunetu de 2000, y ocupa la finca y "casas de Llacín", donaes en 1994 polos emigrantes Teresa Sordo Sordo y Luis Haces Sordo, al pueblu de Porrúa. Con motivu d'esta donación constituyóse l"'Asociación Cultural Llacín", qu'entamó la xera de crear un muséu.
"Las casas de Llacín" tan dispuestes en dos fileres paraleles. La filera norte fórmenla dos cases del sieglu XVIII, mientres que la sur ta compuesta por un "gobiáu", un llagar y una cuadra edificao nel sieglu XIV.
D'ente los árboles de la finca destaca sobremanera l'aguacate centenariu, llantáu en 1906 por Ángel Sordo Pandal, d'una pebita mexicana.
D'ente los materiales museográficos espuestos destacaríen los relativos a los "teyeros", con una buena colección de ferramientes empleaes na fabricación de teyes y lladriyos. Iguamente ye reseñable, dientro d'esta colección, una teya medieval procedente del monesteriu de Santolín de Beón, cola inscripción "abas sancio fecit" (fízola l'abá Sancho).
Lydnevi
El lydnevi ye un llingua eslava artificial creada pol linguista txecu Libor Sztemon.
Padre nuesu:
Kentucky
Kentucky ye un de los 50 estaos de los Estaos Xuníos. Frankfort ye la capital del estáu. La ciudá más grande de Kentuchy ye Louisville. Llenda'l norte con Indiana y Ohio, al este con Virxinia Occidental y Virginia, al sur con Tennessee, y al oeste con Missouri y Illinois. El censu poblacional de Kentucky en 2008 yera de 4.269.245 persones.
Shanghai
Shanghai (chinu: 上海, pinyin: Shànghǎi) ye una ciudá pergrande de la República Popular China, con 18.450.000 habitantes nel 2008, y una de les ciudaes más poblaes del mundu. Ta allugada nel sur del delta del Yangzi, xunto al ríu Huangpu, que desemboca nel Mar de la China Oriental. En chinu, les abreviatures de Shanghai son Hù (tradicional: 滬 , simplificáu: 沪) y Shēn ( 申 ).
L'área u s'atopa la ciudá foi colonizada y asentada polos refuxaos que fuxíen de los mongoles pelos años 960-1126 a. C. En 1842 firmóse'l Tratáu de Nanjing nel que'l puertu de Shanghai abríase al comerciu occidental tres el momentu nel que los británicos se ficieron col sitiu durante la Primera Guerra del Opiu. Tanto orientales como occidentales convivieron en Shanghai favoreciendo un ricu intercambiu cultural, anque la población occidental entamó a dexar esi llugar nel principiu de la Guerra del Pacíficu en 1941. Éstos fuxeron definitivamente cola llegada al poder de les comunistes, qu'espropiaron y estatizaron la economía llocal y de toda China. Puntu neurálxicu baxo'l mandatu de Mao Zedong, Shanghai esperimentó un espectacular crecimientu económicu y turísticu na década de los 90, siendo sede de numberoses empreses de multinacionales y vanguardistes rascacielos. Güei ye la ciudá más cosmopolita y moderna del país, qu'acueye en 2010 una Exposición Universal.
Alministrativamente, Shanghai ye una de les cuatro municipalidaes de la República Popular China, toes elles alministraes direutamente pol gobiernu central del país. Shanghai ye la capital económica de China y tien una superficie de 6.340 km².
Canal de Panamá
La Canal de Panamá ye una canal de navegación, allugáu en Panamá, nel puntu más angostu del istmu de Panamá, ente'l Mar Caribe y l'océanu Pacíficu. Inauguráu el 15 d'agostu de 1914, tuvo un efeutu perbuenu al facer más pequeñu'l camín y el tiempu de comunicación marítima, faciendo adelantos económicos y comerciales durante casi tou'l sieglu XX.
Fizo un camín de tránsitu cortu y rellativamente baratu ente estes dos grandes océanos, ameyoró'l comerciu nel mundiu, ya impulsó'l xorrecimientu nos países desarrollaos y dió a munches árees remotes del mundu l'impulsu básicu que necesiten pala so espansión económica.
Desde'l puntu de vista técnicu, la Canal de Panamá ye una de los mayores llogros de la inxeniería moderna. Del Atlánticu al Pacíficu tien una llonxitú de 80 kilómetros de llargu; tien una profundidá de 12,8 metros nel Atlánticu y de 13,7 metros nel Pacíficu; l'anchu ye de 91 a 300 metros. Tien dos puertos terminales, unu en cada océanu; tres xuegos d'escluses ximeles, Miraflores, Gatún y Pedro Miguel, y unu de los mayores llagos artificiales del mundu, el Gatún, que cubre 425 kilómetros cuadraos y formóse por una represa de tierra construyida al traviés del cauce del ríu Chagres.
La mayor parte del tráficu que suca'l Canal desplázase ente les costes atlántiques de los Estaos Xuníos y l'Estremu Oriente, mientres que'l tráficu ente Europa y les costes del oeste de los Estaos Xunidos y Canadá constituyen la segunda ruta principal del comerciu de la vía acuática. Sin embargu, otres rexones y países, como los países vecinos de Centru y Sudamérica, dependen proporcionalmente muncho más d'esta vital arteria pa promover el so adelantu económicu y ameyorar el comerciu.
Los principales productos que transiten po la canal yeren: maíz, containers, petroleu y derivaos.
Dende la so apertura el 15 d'agostu de 1914, la Canal fornió un serviciu de tránsitu de calidá a más de 700.000 barcos. Aínda cuando n'años recientes hebo un aumentu nel númberu y el tamañu de los barcos que transiten, gracies a la execución de meyores diseñaes pa dar el reasultáu pol que se nagua a les demandes del tráficu. El tiempu promediu paráu d'un barcu n'agues de la Canal ye inferior a les 24 hores.
Filmoteca d'Asturies
La Filmoteca d'Asturies foi creada nel añu 1996, siendo'l so director, l'historiador cinematográficu y abogáu Juan Bonifacio Lorenzo, teniendo la so sée na Biblioteca d'Asturies "Ramón Pérez de Ayala", n'El Fontán (Uviéu), nunes instalaciones poco afayadices pa esti tipo d'institución.
Al envís de divulgar el fechu cinematográficu, la "Filmoteca" tien entamao ciclos sobre dellos asuntos baxo'l títulu xenéricu de "Los llunes de la filmoteca". Igualmente, la "Filmoteca" tien collaborao con dellos conceyos proyectando películes, descentralizando con ello'l so llabor divulgativu.
Mandatu Británicu de Palestina
El Mandatu Británicu de Palestina foi una alministración territorial encomendada pola Sociedá de Naciones al Reinu Xuníu n'Oriente Mediu tres la Primera Guerra Mundial, col estatus de territoriu baxo mandatu. Formáu demientres la mayor parte de la so hestoria pol Estáu d'Israel y los Territorios Palestinos, magar que nún primer momentu incluyó tamién l'anguaño Xordania. Esti territoriu perteneció previamente al Imperiu Otomán. Anque Gran Bretaña alministraba estos territorios "de facto" dende 1917, el Mandatu entró en vigor en 1922 y expiró en mayu de 1948. 
L'afoguín británicu debiose a la medría de les empreses establecíes nes colonies britániques del sur d'Asia a entamos del sieglu XIX, asina como al posterior interés en caltener el frente rusu y estimular l'esfuerciu bélicu estaunidense al tresuel del sofitu pola Primer Guerra Mundial.
Denantes de qu'afechare la Primer Guerra Mundial, la rexón de Palestina formaba parte del Imperiu Otomán. Los británicos, baxo'l mandu del xeneral Allenby, derrotaron al exércitu turcu en 1917 y acuparon Siria y Palestina. Esti territoriu foi alministráu polos británicos fasta que terminó la guerra. L'alministración militar británica finó cola inanición cola aída d'Exiptu, erradicó'l tifus y el cólera y meyoró el suministru d'agua a Xerusalén. Amás, reduxo la corrupción xubiendo los salarios de los xueces árabes y xudíos. Les comunicaciones tamién meyoraron gracies al tren y les llinies telegráfiques.
El Reinu Xuníu recibiera'l control de Palestina gracies al Tratáu de Sèvres, el cualu establecía la Sociedá de Naciones en 1920. Herbert Samuel, que participara na Declaración de Balfour, foi nomáu primer Altu Comisionáu de Palestina. Pola Primer Guerra Mundial, los británicos fixeren dos promeses sobro los sos territorios n'Oriente Mediu. En primer llugar, prometieron a los árabes de la zona, al traviés del so axente Lawrence d'Arabia, qu'obtendríen la independencia pa creyar un gran Estáu árabe xuníu, qu'abarganaría tou Oriente Mediu. Pero los británicos tamién prometieren que se creyaría un "Fogar Nacional Xudíu" en Palestina, tal como s'estableciera na Declaración de Balfour en 1917.
Los británicos aseguraren previamente a los Hachemites que-yos entruxaríen los más de los territorios de la zona n'agradecimientu pol so avíu demientres la Rebelión Árabe, asocedía na Primer Guerra Mundial. En 1920, na Conferencia de San Remo (Italia), la Sociedá de Naciones asignó'l mandatu so Palestina al Reinu Xuníu. Esti territoriu incluyía lo que más sero sedría l'Estáu d'Israel, la faza de Gaza, Cisxordania, parte de los Altos del Golán y el Reinu de Xordania. Los más de los 750.000 habitantes d'esta rexón multiétnica yeren árabes de relixón musulmana (incluyendo una población beduina d'unos 100.000, según el censu de 1922 y concentrada nel area de Beersheva y al sur y al este d'esta llocalidá), asina como xudíos (que yeren el 11% del total y yeren na so mayoría inmigrantes ashkenazis). Otros grupos minoritarios yeren los drusos, sirios, sudaneses, caucásicos, exipcios, griegos y árabes del Hiyaz.
En xunu de 1922, la Sociedá de Naciones cincó'l Mandatu Palestín. Yera un documentu nel que recordábase al Reinu Xuníu les sos responsabilidaes y obligaciones respeutu a l'alministración de Palestina, incluyendo "asegurar l'establecimientu dún fogar nacional xudíu", y "salvaguardar los derechos civiles y relixosos de tolos habitantes de Palestina".
El documentu qu'afitaba les obligaciones britániques yera una copia del testu de la Declaración de Balfour sobro l'establecimientu del fogar nacional xudíu:
Munchos artículos del documentu especificaben aiciones pa sofitar la inmigración xudía y un estatus políticu especial. Sicasí, nel enantáu y ensuchu territoriu al este del ríu Xordán, rexón entóncenes denomada Tresxordania, el Reinu Xuníu pretendía 'posponer o cancelar' l'aplicación de los artículos que trataben sobro'l 'fogar nacional xudíu', de xeitu que los árabes de la rexón caltuvieren íntegra una parte d'esi territoriu. Na Conferencia d'El Cairu de 1921, l'hachemita Abd Allah ibn Husayn, que fore desplazáu del gobiernu del Hiyaz (qu'entregárase a la familia de los Saud, xunto al restu d'Arabia), foi nomáu Emir de Tresxordania. En setiembre de 1922, el gobiernu británicu presentó un memorándum a la Sociedá de Naciones nel qu'establecía que Tresxordania sedría excluyida de tolos alcuerdos referentes al Estáu xudíu, y esti memorándum aprobose'l 11 de setiembre. Partiendo d'esta premisa, el Reinu Xuníu alministraría la parte oeste del Xordán como Palestina y la parte este como Tresxordania. Téunicamente continuaba siendo un sólo mandatu, pero los más de los documentos oficiales referíense a elli como si foren dos mandatos separtaos. Tresxordania permaneció baxo mandatu británicu fasta 1946.
En 1923, el Reinu Xuníu tresfirió una parte de los Altos del Golán al Mandatu Francés de Siria, a cambéu de la rexón de Metula.
Nos años 20, 100.000 inmigrantes xudíos entraron en Palestina, asina como 6.000 non xudíos. La inmigración xudía taba controlada pola "Histadrut", la cuala seleicionaba a los aspirantes en función del so credu políticu. La tierra mercada pola Axencia Xudía taba baxo la condición de que namái pudiera ser trabayada por xudíos.
Anicialmente, la inmigración xudía hacia Palestina malapenes alcontró oposición por parte de los árabes palestinos. Sicasí, pa caberos del sieglu XIX y entamos del XX, a midida que l'antisemitismu diba medrando n'Europa, la inmigración xudía aducía exponencialmente, de xeitu que la población árabe entamó a tarrecer.
El cabezaleru musulmán de Palestina encetó a los árabes pa que perpetraren ataques violentos escontra la población xudía. En dellos casos, l'alquisición de tierres a los terratenientes absentistes per parte de l'Axencia Xudía conduxo al despidu de los árabes palestinos, los cuales foron reemplazaos polos xudíos de los kibbutz. Los campesinos árabes, enantes de la Primer Guerra Mundial, nun poseyíen sos propies tierres, anque sí-yos pertenecíen los árboles que medraben en diches tierres. Cuando los xudíos, que conocieren siempre les lleis europees, mercaron les tierres, nun se decataron de que los habitantes de la rexón poseyíen los árboles. Esto foi siempre una fonte de malentendíos y conflictos. L'olivu ye particularmente importante, ya que puede producir per más de milenta años.
El gobiernu británicu punxo llímites a la inmigración xudía. Estes cuotes foron mui polémiques, particularmente demientres los caberos años del mandatu británicu. Nin a los árabes nin a los xudíos-yos prestaba esta política por estremaes sides. En rempuesta a los numberosos atentaos árabes escontra les comunidaes xudíes, el 15 de xunu de 1920 creyose'l Haganá. La tensión adució fasta desembocar n'ocasiones en violentos conflictos, sobremanera en 1921, 1929 y nel periodu 1936-1939. En 1936, dellos grupos xudíos como Irgun y Lehi llevaron a cabu les sos propies campañes violentes escontra oxetivos árabes y británicos.
En 1937, la Comisión Peel propunxo una dixebra del territoriu ente zones árabes y xudíes, propuestu que refugóse por dambes partes.
Ente 1936 y 1939, la rexón experimentó una gran insurxencia por parte de los árabes nacionaliegos, que conocióse como la "Gran Revuelta Árabe". La pocella que prendió esti conflictu foi'l fuerte incrementu de la inmigración xudía, principalmente causada por aquellos que fuxíen del escorrimientu nazi n'Alemaña y la fola d'antisemitismu d'Europa del Este. La revuelta foi lliderada pol Gran Muftí Amin al-Husayni y la so familia. Los árabes sentíen que taben siendo marxinaos na so propia rexón, y por ello, arriendes de protestes nun violentes, llevaron a cabu aiciones terroristes, asesinando a dellos xudíos. Los homes de Husayni mataron más árabes que xudíos, usando la revuelta como una sida pa enfrentase a los clanes rivales. La organización xudía Irgún contestó cola so propia campaña de represalia, escolingando bombes en mercaos y en otros llugares que causaron cientos de muertos. Finalmente, la revuelta foi esfarrapada polos británicos, usando midíes draconianes. Como Amin al-Husayi foi alcontráu culpable del asesinatu del comisionáu británicu pa Galilea, fuxó de la rexón, pasando per El Líbanu, Iraq y finalmente Alemaña en 1941.
El Reinu Xuníu punxo restriciones a l'alquisición xudía de les tierres que fincaben, violando asina la cláusula del Mandatu que diz "l'alministración de Palestina debe permitir y promocionar, en cooperación pa cola Axencia Xudía, l'asentamientu de los xudíos na rexón, incluyendo nes tierres del Estáu y les que nun se mercaren con fines públicos". Una restrición semeyante en 1931 sunpunxere una violación del mandatu concedíu pola Sociedá de Naciones, pero en 1939 esta organización yera yá papel moyáu. D'alcuerdu colos israelíes, en 1939 los británicos concedieren 34 km² a los árabes y namái 16 km² a los xudíos.
Al igual que na mayoría del mundiu árabe, nun hebo unaminidá ente los árabes palestinos respeutu a la so posición na Segunda Guerra Mundial. Dellos sofitaron al exércitu británicu, pero los más vieron nes potencies del Exe una mayor garantía pa que se-yos tornare lo que consideraben les sos tierres, que taben en manes de los británicos y los xudíos. Dellos cabezaleros árabes foron más alló, especialmente cuando'l Gran Muftí de Xerusalén, Amin al-Husayni (qu'entóncenes fuxera a Iraq), declaró formalmente la yihad el 25 de payares de 1941 escontra los Aliaos y sofitó a Alemaña. Aportó a establecese per un tiempu en Yugoslavia, acupada daquella polos nazis, reclutando musulmanes bosnios y albano-kosovares pa les SS como voluntarios. Unos 20.000 musulmanes bosnios sirvieron en la 13º División Montesina de les SS "Handzhar" y dellos miles na 23º División Montesina "Kama". Na postguerra, Husseini foi acusáu de ser aliáu d'Adolf Eichmann y del arquiteutu de "la solución final", Otto Wisliceny. Amin al-Husayni foi encarceláu tres la guerra y tuvo a piques de ser procesáu nos Xuicios de Nuremberg por criminal de guerra, pero fuxó gracies a l'aida de los collaboracionistes franceses.
Magar que pa la ideoloxía nacionalsocialista la "raza" árabe yera sólo un poco cimera a la xudía, los nazis recabaron tol sofitu posible per parte de los árabes pa debilitar y destruyir la hexemonía británica nel mundiu árabe. 
Ente los árabes que s'opunxeron a la escorribanda de los xudíos destacaron dellos como Habib Bourguiba de Túnez, ya inteleutuales exipcios como Tawfiq al-Hakim y Abbas Mahmud al-Arkad. El Mandatu reclutó soldaos en palestina. Unos 6.000 árabes palestinos xuniéronse a les fuercies britániques, amás de 26.000 xudíos; si bien la población d'árabes yera mayor, la cruzada escontra l'antisemitismu atraxo una mayoría xudía de soldaos.
Pesie les severes restriciones britániques no tocante a la inmigración xudía, desplicaes nel Llibru Blancu de 1939, y en vistes dún meyor tratu de futuru, los más de los xudíos palestinos collaboraron col Reinu Xuníu na so llucha escontra l'Alemaña Nazi, y les sos tres milicies principales (el Haganá, el Palmaj y el Irgún) xuniéronse al esfuerciu bélicu británicu pa lluchar escontra les potencies del Exe n'Europa y el Norte d'África. Dempués, los altos mandos de les fuercies armaes britániques, cola cooperación de l'Axencia Xudía, aceutaron creyar dientro del so exércitu una xunidá militar exclusivamente xudía que sirviera baxo bandera británica, la Brigada Xudía, que foi unviada a Europa a entamos de 1944.
Na Segunda Guerra Mundial, Italia, qu'en 1940 declarara la guerra al Reinu Xuníu al llau d'Alemaña, llanció dellos ataques aerios escontra Palestina. En 1942 hebo una estada de nerviosidá por mor de que les fuercies del xeneral Erwin Rommel, el Afrika Korps, avanzaben hacia l'este pel norte d'África hacia la Canal de Suez y temíase que pudieren invadir Palestina.
L'asesinatu de seis millones de xudíos europeos per parte de los nazis tuvo una gran repercusión nel allugamientu de Palestina. Demientres la guerra, los británicos prohibieron la entrada de los xudíos en Palestina, dexándolos en campos de detención o deportándolos a llugares como Mauriciu. Abraham Stern, cabezaleru del grupu armáu xudíu Lehi, xunto con otros sionistes del mesmu grupu, intentaron ensin éxitu convencer a los nazis de que la inmigración a Palestina podría ser una "solución" pal "problema xudíu". El criminal de guerra nazi Adolf Eichmann visitó Palestina en 1937 y concluyó, posiblemente tres les sos charres con Husayni, que permitir la inmigración xudía a Palestina nun entraba dientro de la política nazi.
En 1939 los activistes sionistes organizaron un intentu d'inmigración illegal, conocíu como Aliyá Beth, dirixíu por "Hamossad Le'aliyah Bet", que rescató decenas de miles de xudíos de la escorribanda nazi tresportándolos pel mar. Munches d'estes embarcaciones foron interceptaes y otres afondiaes, provocando grandes pérdigues humanes. La última embarcación con inmigrantes qu'intentó entrar en Palestina demientres la guerra foi el barcu Struma, que resultó torpediada nel Mar Negru por un submarín soviéticu en febreru de 1942, gracies a los pautos de collaboración anglo-soviéticos. El barcu foi afondiáu y n'elli morrieron los sos 800 pasaxeros. La inmigración illegal resurdió tres la Segunda Guerra Mundial.
Bold text
Apalpador
L' Apalpador o Pandigueiro ye la figura mítica d'un xigante carboneru que según la tradición de la navidá gallega vive nos montes del este de Galicia (o Courel, Terra de Trives, Bierzu) y que baxa pela nuechi del 25 d'avientu a tocar el vientre de los neños pa ver si xintaren bien durante l'añu, dexándo-yos una presada de castañes, o dalgún regalu y desexando-yos que tengan un añu plenu de felicidá y abondu xintar.
O Apalpador, personagem mítico do Natal galego a resgate, documentu pdf nel "Portal Galego da Língua" 
O Apalpador, representación gráfica de la figura de l'Apalpador realizada polo artista gallegu Leandro Lamas
El Polenchu
Arsenio Fernández-Nespral Pérez, El Polenchu (Bédavo, L'Entregu, 28 d'avientu de 1909 - L'Entregu 10 d'ochobre de 2004) foi un cantante asturianu de tonada.
De neñu escuchaba les grabaciones feches por Ángel "El Maragatu", "Quin el Pescador" o Los Cuatro Ases, algamando en 1928 el concursu de canción asturiana de Les Cubes (Llangréu). Otros concursos que ganó fueron:
El nomatu d'El Polenchu púso-ylu "Silvino El sastre de Sotrondio" pola semeyanza qu'al paecer tenía la so voz cola del míticu Prudencio Merino, gran cantor qu'enxamás grabó y más conocíu comu'l "Polenchu de Grao.
En 1993 en reconocimientu a la so carrera entregóse-y l'«Urogallo de Bronce», premiu que concede'l Centru Asturianu de Madrid nuna ceremonia entamada nel Palaciu de Revillaxixéu de Xixón.
Arsenio "El Polenchu" dexó grabaos tres discos con cantares como: "Baxo a la mina cantando", "Ventanina", "Adiós, puente de Sotrondio" o "Cantar bien neña".
Bandera de Xapón
La bandera de Xapón, conocida como Hinomaru (日章旗 o 日の丸の旗 "el discu solar") n'idioma xaponés, consiste nun fondu blancu con un gran discu encarnáu (representando al sol) nel centru. 
Llue
Llue ye una parroquia del conceyu asturianu de Colunga. Allugada na fastera centruoccidental del conceyu, tien una estensión de 6,64 km² y una población de 177 habitantes (INE, 2007). Inclúi namái que dos núcleos de población: Llue y Castiello.
Pernús
Pernús ye una parroquia del conceyu asturianu de Colunga. Los sos 5,32 km² d'estensión s'esparden pela fastera centruoccidental del conceyu, na marxe derecha del ríu Llovones, que-y sirve de frontera septentrional. Tien una población de 97 habitantes (INE, 2007) repartíos ente los llugares de Beldréu, El Conyéu, Pernús y Villascusa.
Pivierda
Pivierda ye una parroquia del conceyu asturianu de Colunga. Situada na zona suroccidental del conceyu, tien una estensión de 5,83 km², y ta partida en dos pela carretera AS-330, que va paralela al calce del ríu Pivierda, afluente del ríu Lliberdón pela manzorga. A la vera d'ella s'asitia'l llugar de Pivierda, que concentra 71 de los sos 79 habitantes (INE, 2007) y que ye l'únicu núcleu de población qu'apaez nel nomenclator. El restu la xente vive en dellos caseríos espardíos: Agüera Riba, Bucial, Corrales, Tizagua, Cardegoda, Los Llodos, La Peniella...
El patrón de Pivierda ye San Pelayo cuya fiesta se cellebra el día 26 de xunu si bien no ye la fiesta mayor del pueblu siendo esta la fiesta en honor a la virxen de los Dolores más conocía como la Dolorosa y que se fai el primer fin de selmana denpués del día 15 de setiembre habiendo misa con procesión y subasta del ramu además de verbena la nuechi del vienres y del sábadu.
Sales
Sales ye una parroquia del conceyu asturianu de Colunga. Situada na zona central del mesmu, tien una estensión de 1,91 km² y una población de 135 habitantes (INE, 2007). Toos ellos viven nel pueblu homónimu, asitiáu na N-632 a unos dos kilómetros de la capital del conceyu.
San Xuan de la Duz
San Xuan de la Duz ye una parroquia del conceyu asturianu de Colunga. Asitiada nel cuadrante nororiental del conceyu, comprende, nos sos 3,82 km², los siguientes núcleos de población: Güerres, San Xuan y San Telmo. La so población ye (INE, 2007) de 170 habitantes.
Nel so territoriu asítiase la playa de La Griega, na que desemboca'l ríu Lliberdón.
Les Vegues (Corvera)
Les Vegues o Las Vegas ("Las Vegas" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Corvera. Dixebrada de la de Molleda nos años 70, tien una estensión de 1,72 km² y una población de 7.713 habitantes (INE 2011). Los más d'ellos (toos menos los 198 habitantes de La Estrada) viven en Les Vegues/Las Vegas. Esti últimu pueblu yera, en 1950, namái qu'una aldea de 210 habitantes. Nos años 70 creció enforma al instalase nelli la cabera oleada d'emigrantes que vinieron a trabayar a Ensidesa, y anguaño ye'l llugar con más población y comerciu de tou'l conceyu.
Los Campos
Los Campos ye una parroquia del conceyu asturianu de Corvera. Formada en 1970, cuando se dixebró de la de Tresona, ocupa 1,01 km² de la zona noroccidental del conceyu, a la vera'l pantanu de Tresona. Acueye a 3.102 habitantes (INE 2011), que se reparten ente los llugares d'Entrevías/Entrevíes (anguaño el más pobláu, con 1.346 habitantes), Los Campos, La Rozona, Santa Cruz y L'Ablaneda.
Hagerstown (Maryland)
Hagerstown ye una ciudá del estáu de Maryland, nos Estaos Xuníos.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2007 diz que Hagerstown tenía 39.640 habitantes.
Villa (Corvera)
Villa ye una parroquia del conceyu asturianu de Corvera. Ye, colos sos 3,54 km² d'estensión, la más occidental del conceyu, y tien una población (INE 2011) de 386 habitantes. Estos viven repartíos ente los llugares de El Barrieru, Capiellu, Fabar, Les Güertes/Las Huertas, La Llaguna/La Laguna, La Llamera, Lloreda, El Pontón, El Sucu, La Tabla, Treslailesia/Traslaiglesia, El Truébanu, El Vallín y El Fondu Villa.
Molleda
Molleda ye una parroquia del conceyu asturianu de Corvera. Asitiada na fastera centruoccidental del mesmu tien, dende que nos años 70 se dixebrara d'ella la de Les Vegues, una estensión de 5,47 km², y viven nella 714 persones (INE, 2007). Compónenla los núcleos de población que vienen darréu: El Molín (o Barrio Molleda), El Barrial, Candamo, El Carruébano, El Castiellu, La Cogulla, L'Entrialgo, El Barrio la Escuela, Los Espinos, Esquilera, La Estebanina, El Barrio García, Grandellana, Xuncéu/Juncedo, La Llaguna, Llavandera, Llandones, El Molín, El Moncón, La Peluca, La Peruyal, El Pidre, El Pino, Ralla, La Reguera, El Sabledal, La Sierra, La Trapa y Villanueva.
Cancienes
Cancienes ye una parroquia del conceyu asturianu de Corvera. Asitiada na zona central del conceyu, tien una estensión de 11,75 km² y una población de 1.651 habitantes (INE, 2007). La mayoría d'ellos (1.092) se concentren nel llugar homónimu, y los demás se reparten ente la capital del conceyu, Nubleo/Nubledo (143) y los siguientes barrios y aldees: L'Acebo, Guilero/Aguilero, Bango, Barreo, La Cabaña, El Cabañón, Camina, El Campu la Vega, Fontecaliente, La Menudera, El Monte, Mora, Moriana, Nuña, La Pedrera, La Picosa, El Portalgo/El Portazgo, La Rebollada y Taúxu/Taújo.
Solís
Solís ye una parroquia del conceyu asturianu de Corvera. Ocupa l'estremu más oriental del conceyu, y tien una estensión de 14,2 km². La so población, de 442 habitantes (INE, 2007), se reparte ente los siguientes núcleos de población: Agüera, Alvares, Calabaza, Campañones, La Cruciada, El Llano, El Martinete, El Pontón, Rodiles, Sama Baxo, Sama Riba, Santa Mariña, La Sota, Táraño y Casal.
Cuideiru (parroquia)
Cuideiru ("Cudillero" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu del mesmu nome. Tien una estensión de 0,51 km², y comprende namái que la villa homónima, capital del conceyu, que tien una población (INE, 2007) de 1.730 habitantes.
Faéu
Faéu ("Faedo" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Cuideiru. Asitiada na fastera centuoriental del conceyu, tien una estensión de 8,91 km². Viven nella, nes aldees de Corollos, Faéu, La Fenosa, Orderias, El Picu San Cristóbal, La Tabla y Villeirín, 147 habitantes (INE, 2007).
Nuviana
Nuviana o Nuveana ("Novellana" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Cuideiru. Allugada na franxa occidental del conceyu, llenda cola de Val.louta al oeste y la de Soutu Lluiña al este, col mar Cantábricu al norte y col conceyu de Valdés al sur. Tien una estensión de 7,5 km² y comprende namái que tres pueblos: Castañeras y Nuviana, a la vera la antigua carretera N-632, y Resiellas, más pal interior. Nellos viven 317 habitantes (INE, 2007).
Ouviñana
Ouviñana ("Oviñana" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Cuideiru. Dixebrada en 1944 de la de Soutu Lluiña, comprende'l tramu de costa y tierra qu'arrodia'l Cabu Vidiu (dende l'estremu oriental de la playa de Vallina hasta l'occidental de la de San Pedru la Ribera), y tien una estensión de 4,26 km². Nella viven 529 habitantes (INE, 2007). 
Ouviñana ta asitiada na fastera centru-norte del conceyu de Cuideiru. Llenda al noroeste, norte y noreste col mar Cantábricu; al este, cola parroquia de Samartín de Lluiña; y al sur y suroeste, cola de Soutu Lluiña. 
Tocántenes al nome de los núcleos de población, a los vecinos gústa-yos dicir que viven n'Ouviñana, magar que nel nomenclator oficial apaecen nél namái que los nomes de los barrios: Rieguabaxu, Rieguarriba (ú s'alluga la ilesia parroquial de San Roque) y Vivigu.
Ún de los símbolos d'Ouviñana ye'l faru Vidíu, asitiáu sobre'l cabu homónimu, y arrodiáu de cantos d'unos 100 metros d'altura. N'Ouviñana hai bayura de riberes y sableros, ente los que destaquen: Vallina, El Sablón, El Gayu, El Gayín, Cueva, Peñadoria, Gradas, Sancidielllu, Maurieyu, Eiros, Purtiella, Puertochico o Castrillón.
Por mor de la erosión de les foles, embaxo'l faru Vidíu pue alcontrase una gran cueva conocida como la "Furna'l llau" o "La Ilesiona".
Ente los edifcios más importantes del pueblu tán la ilesia de San Roque, les escueles, la cofradía de pescadores, la capiella de Vivigu, o los molinos xunto al regatu que desemboca na Playa de Vallina. Tamién hai delles cases típiques d'esta fastera occidental asturiana, conocíes col nome de "mariñanas".
El segundu domingu de xunetu cellébrase la Jira, nos tarrenos a la veriquina'l faru Vidíu. El 15, 16 y 17 d'agostu son les fiestes patronales de San Roque. Tamién hai otres fiestes menores como l'antroxu o San Xuan.
La Cofradía de Pescadores "S. Roque" atropa a los pescadores profesionales d'Ouviñana.
Piñera (Cuideiru)
Piñera ye una parroquia del conceyu asturianu de Cuideiru. Ye la más oriental del conceyu, y tien una estensión de 9,12 km² y una población (INE, 2007) de 716 habitantes. Comprende los siguientes núcleos de población: Armayor, Arancés, Bustiellu, Pipín, Piñera, El Pitu, La Vana, Veiga y Villazaín.
Samartín de Lluiña
Samartín de Lluiña ("San Martín de Luiña" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Cuideiru. Ocupa la zona central del conceyu y ye, colos sos 40,15 km² d'estensión, la más grande. Entá lo foi más, pues a ella pertenecíen n'otres dómines les tierres qu'anguaño son de les parroquies de Soutu Lluiña, Nuviana y Ouviñana. Tien una población de 987 habitantes (INE, 2007), que se reparten ente los siguientes pueblos: La Escalada (que ye onde ta la ilesia de Samartín, declarada BIC en 1999), Arbichera, Argatón, Artéu, La Bordinga, Brañaseca, Busfríu, Castañéu, El Cepéu, Cipieḷḷu, Esqueiru, Folgueirúa, Gallineiru, Los Gachuelos, Llamuñu, Ḷḷendepín, La Madalena, La Puerca, La Rondieḷḷa, Salamir, San Cosme, Teixidieḷḷu y Veiciella.
San Xuan de Piñera
San Xuan de Piñera ("San Juan de Piñera" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Cuideiru. A ella perteneció en tiempos la villa pixueta, y anguaño tien una estensión de 8,32 km² de la zona oriental del conceyu. Comprende los llugares de San Xuan, Arroxas, Belandres, La Cuesta'l Cestu, El Mantu, Outeiru, El Penéu, El Rellayu, Villamar, Los Villazones y El Zreicéu.
Soutu Lluiña
Soutu Lluiña ("Soto de Luiña" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Cuideiru. Dixebrada de la de Samartín nel sieglu XVII, ocupa una estensión de 11,05 km² de la zona centruoccidental del conceyu, y tien una población (INE, 2007) de 505 habitantes. Estos tán repartíos ente el pueblu homónimu (163 habitantes) y les aldees que vienen darréu: Albuerne, Llanurrozu, Pandiellu, Prámaru, San Pedru la Ribera, Troncéu y Valdréu.
Nel pueblu hai una Iglesia de fai muchos años que ye visitada por asagaya peregrinus
Vaḷḷouta
Vaḷḷouta ("Ballota" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Cuideiru. Ye, colos sos 10,96 km² d'estensión, la más occidental, y tien una población de 305 habitantes (INE, 2008). Comprende tres núcleos de población: Vaḷḷouta, Reseḷḷinas y Santa Marina.
Ixuxú (berríu)
¡Ixuxú! yera un glayíu emplegáu polo menos dende'l sieglu XIX n'Asturies sobre too na fastera central y occidental en boca de mozos d'un pueblu cuando diben a engarrase colos sos rivales d'otra parroquia, o como manifestación d'allegría nes romeríes. 
Dizse que fuere usáu polos ástures en combate pero nun hai constancia de que seya ciertu. 
Louisiana
VCard
vCard ye un formatu estándar pal intercambeo d'información personal, específicamente tarxetes electróniques de negocios (electronic business cards). Les vCards suelen axuntase a mensaxes de corréu electrónicu, pero pueden ser intercambiase d'otres formes, como na World Wide Web. Pueden contener nome, direición, números telefónicos, URLs, logos, semeyes, o soníos.
Los ficheros que lleven información de tipo vCard llevan estensión .vcf o .vcard.
Montgomery (Alabama)
Montgomery ye una ciudá del estáu de Alabama, nos Estaos Xuníos. Ye la so capital (y la del condáu homónimu), y tien una población (U.S. Census Bureau, 2007) de 201.998 habitantes. Eso conviértela na segunda ciudá, dempués de Birmingham, más poblada de tol estáu. Ye tamién centro del área metropolitana de Montgomery, que comprende cuatro condaos (Autaga, Elmore, Lowndes y Montgomery) y que ye, colos sos 469.268 habitantes, la cuarta en población d'Alabama y la 135ª ente toles d'Estaos Xuníos. 
Ta situada al sudeste de la zona central del estáu, na gran llanura conocida como Gulf Coastal Plain, a la vera del ríu Alabama. Ye conocida con esi nome dende 1819, cuando surdió pola xuntura de dos ciudaes qu'había a la vera del citáu ríu, y convirtióse en capital del estáu en 1846. Foi tamién la primer capital de los Estaos Confederaos d'América, en febreru de 1861, pero esi privilexu duró-y namái que tres meses; en mayu la capital pasó a Richmond (Virxinia).
Ye la sé de la mayoría de les instituciones alministratives d'Alabama, y nella s'asitien tamién la base aérea militar de Maxwell, dos universidaes públiques (la "Alabama State University" y la "Auburn University-Montgomery") y una fábrica de coches de la compañía coreana Hyundai.
Constante de Planck
La constante de Planck, simbolizada cola lletra h (o bien ħ=h/2π, nesi casu conozse-la col nome de constante reducida de Planck), ye una constante física que representa al cuantu elemental d'aición. Ye la rellación ente la cantidá d'enerxía y de frecuencia asociaes a un cuantu o a una partícula. Desempeña un papel central na teoría de la mecánica cuántica y recibe'l so nome del so descubridor, Max Planck, uno de los pás de dicha teoría.
La constante de Planck rellaciona la enerxía E de los fotones cola frecuencia ν de la onda llumínica (lletra griega nu) según la fórmula:
La constante de Planck tien dimensiones d'enerxía multiplicaes pol tiempu, que tamién yeren les dimensiones de l'aición. Nes unidaes del SI la constante de Planck exprease en xulios•segundu. Les sos dimensiones tamién pueden ser escrites como momentu pela distancia (N•m•s), que tamién yeren les dimensiones del momentu angular. A menudu atopase que la unidá elixida ye el eV•s, poles pequeñes enerxíes que nun ye raru que s'atopen na física cuántica.
El valor conecíu de la constante de Planck ye:
Efeutu Doppler
Efeutu Doppler, llamáu asina pol austriacu Christian Doppler ta basáu na variación de la llonxitú d'onda de cualquier tipu d'ondes emitíes o recibíes por un oxetu en movimientu. Doppler propusu esti efeutu en 1842 nuna monografía titulada "Über das farbige Licht der Doppelsterne und einige andere Gestirne des Himmels" ("Sobre'l color de la lluz nes estrelles binaries y otros astros").
La so hipótesis foi investigada en 1845 pal casu d'ondes sonores pol científicu holandés Christoph Hendrik Diederik Buys Ballot, confirmáu que'l tonu d'un soníu fechu por una fonte que s'aproxima al observador ye más agudu que si la fonte s'alloña. Hippolyte Fizeau descubrió independientemente'l mesmu fenómenu nel casu d'ondes electromagnétiques en 1848. En Francia esti efeutu coñécese comu "Efeutu Doppler-Fizeau". 
Un micrófonu inmóvil rexistra les sirenes de les policíes en movimientu en diversos tonos dependiendo de la so direición relativa. Nel casu del espeutru visible de la radiación electromagnética, si l'oxetu s'alloña, la so lluz desplázase a llonxitúes d'onda más llargues, desplazándose hacia el roxu. Si l'oxetu s'acerca, la so lluz presenta una llonxitú d'onda más corta, desplazándose hacia l'azul. Esta esviadura hacia'l roxu o l'azul ye muy pequeña incluso pa velocidaes elevaes, como les velocidaes relatives ente estrelles o ente galaxes, y el güeyu humanu nun pue captala, solamente medila indireutamente utilizando instrumentos de precisión como espectrómetros. Si l'oxetu emisor se moviera a fracciones significatives de la velocidá de la lluz, entós sí seria apreciable de forma direuta la variación de llonxitú d'onda.
Sin embargu hay exemplos cotidianos d'efeutu Doppler nos que la velocidá a la que se mueve l'oxetu qu'emite les ondes ye comparable a la velocidá de propagación d'eses ondes. La velocidá d'una ambulancia (50 km/h) pue paecer insignificante respeuto a la velocidá del soníu al nivel del mar (unos 1.235 km/h), sin embargu trátase d'aproximadamente un 4% de la velocidá del soníu, fraición suficientemente grande como pa provocar que s'aprecie claramente'l cambiu del soníu de la sirena dende un tonu más agudu a unu más grave, xusto nel momentu nel que'l vehículu pasa al llau del observador.
Fargo (Dakota del Norte)
Fargo ye la ciudá más poblada del estáu de Dakota del Norte, nos Estaos Xuníos, y sé del Condáu de Cass. Foi fondada en 1871.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2000 diz que Fargo tenía 90.599 habitantes.
Grand Forks (Dakota del Norte)
Grand Forks ye la tercera ciudá más poblada del estáu de Dakota del Norte, nos Estaos Xuníos, y sé del Condáu de Grand Forks. Foi fondada en 1870.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2000 diz que Grand Forks tenía 49.321 habitantes.
San Xuan (El Franco)
San Xuan ("San Juan" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu d'El Franco. Asitiada na zona centruoccidental del conceyu, tien una estensión de 13,05 km² y una población (INE, 2007) de 293 habitantes. Estos viven nos siguientes núcleos de población: Boimouro, Carbexe, Zarredo, Arbedeiras, Nenín, Prendonés, A Rebollada, San Xuan, Sueiro y El Llourdal.
Đồng Hới
Đồng Hới ye un conceyu de la provincia de Quang Binh, na fastera central de Vietnam. En 2006 tenía 103.988 habitantes y el so términu municipal ocupa 155,54 km². Ta asitiáu a 500 km de Hanoi.
Aeropuertu de Dong Hoi.
Wikipedia en llatín
La wikipedia en llatín ("") ye la edición de wikipedia en llatín. Entamó en 2002 y en 2013 algamó los 95.000 artículos. Ye la wikipedia más grande nuna llingua muerta.
Mammuthus
El Mammuthus, n'asturianu mamú, ye un xéneru estinguíu de mamíferos proboscídeos elefántidos qu'esistieron nel periodu Neoxenu, dende va 4,8 millones d'años hasta 3.700 años atrás, nes dómines del Pliocenu, Pleistocenu y Holocenu. Numberoses especies fueron descrites, ainda que'l mamú llanudu ye la más conocida de toes. Atopáronse fósiles de mamú en Norteamérica, Eurasia y África.
El nome rusu del mamú, del que remanez el so nome n'otres llingües, ye "мамонт" ("mamont"). "мамонт" deriva del antiguu rusu "маммот" ("mammot") y esti a la so vez ye probable que tenga'l so orixe na llingua mansi. Los mansis referíense a los mamús como "topos de tierra" o "escavadores", yá que pensaben que yeren criatures vivientes que vivíen en túneles baxo tierra y que morríen si-yos tocaba la lluz del Sol. Según los mansis, esti yera'l motivu pol que nunca s'atopaben mamús vivos.
Los mamús carauterizábanse pola so cabeza comba, probóscide musculosa y llargos colmiellos retuertos. Les especies norteñes atopábense cubixaes de pelo pa soportar los fríos glaciares del so ecosistema. El colmiellu de mamú más grande del que se tien rexistru ye d'un mamú llanudu, con una llonxitú qu'algamó los 5 metros. El llombu yera enarcáu y les sos oreyes yeren relativamente pequeñes, la so trompa tenía al so estremu dos llóbulos y les sos pates delanteres dotábense de 5 deos demientres les traseres de 4. Nel 2005 atopóse un colmiellu de mamú de 3,3 metros de llonxitú n'Illinois.
Los mamús que vivíen nes rexones más fríes teníen unes oreyes que sólo midíen la quinta parte de la de los elefantes asiáticos. Esta adautación al fríu permitía amenorgar la perda de temperatura gracies a la menor superficie espuesta al ambiente. Los mamús que vivíen en rexones mas caldies debíen de tener les oreyes más grandes.
Como nos elefantes de güei, la trompa de los mamús yera móvil y prensil y taba mui bien adautada pa facer movimientos precisos como arrincar plantes del suelu y dirixiles a la boca. Tamién les utilizaben pa moyase con agua, pa bañase o con llamuerga pa protexese de los inseutos.
Cola so trompa, los mamús adultos inxeríen unos 180 kilos d'alimentos tolos díes. Inxeríen cuasi cualquier tipu de vexetal, anque'l so alimentu más prestosu yera la yerba.
Charlotte Rampling
Charlotte Rampling (Sturmer, Inglaterra, 1946) ye una actriz británica. Na so carrera artística rodó películas tanto n'Estaos Xuníos como n'Europa trabayando con directores reconocíos como Woody Allen ente otros. Cola película "Swimming pool" obtuvo'l premiu de Cine Européu. Algamó la categoría de mitu eróticu gracies a la polémica película "The Night Porter" (1974) de Liliana Cavani.
Rampling nació nuna familia de clase alta en Sturmer, Essex, fía d'Ana Isabelle (de soltera Gurteen), una pintora, y Godfrey Rampling, un medallista d'oro olímpicu y oficial del exércitu. Asistió a l'Academia "Jeanne d'Arc pour Jeunes Filles" en Versalles y "St. Hilda's School", un internáu en Bushey, Hertfordshire, Inglaterra.
Depués del entamu de la so carrera a la edá de diecisiete años nun papel comercial y como un modelo, Charlotte apaez en pantalla, ensin acreditar, como una esquiadora d'agua na película de Richard Lester, "The Knack...and How to Get It" en 1965, que foi seguida un añu más tarde pol papel de "Meredith" na película "Georgy Girl". Depués d'esto, la so carrera medraría nel cine inglés y francés.
Boise (Idaho)
Boise ye la capital del estáu d’Idaho, nos Estaos Xuníos, y tamién la del condáu d’Ada. Fundada en 1863, ye, colos sos 202.832 habitantes (U.S. Census Bureau, 2007), la ciudá más poblada del estáu; nella se concentren les principales actividaes alministratives, económicas y culturales.
La ciudá, nomada tamién Boise City, ye tamién el principal centru urbanu del área metropolitana homónima, que comprende cinco condaos de la fastera suroccidental d'Idaho (Ada, Boise, Cayon, Gem y Owyhee) y ye, colos sos 676.909 habitantes (U.S. Census Bureau, 2015), la más grande del estáu.
Jorge Gibert
Jorge Gibert Tarruell (Badalona, Barcelona, 30 d'abril de 1931) ye un monxu cisterciense, que foi prior del Monesteriu de Valdediós (Villaviciosa) ente 1992 y 2009.
Ingresó na orden nel añu 1950, nel monesteriu de Poblet. En 1967 formó parte del grupu de monxos que fundó'l Monesteriu de Santa María de Soliu (Girona). Nel Vaticanu ocuparía diversos puestos de responsabilidá ente los años 1970 y 1992, y finalmente sería-y encomendada la xera de refundar el Monesteriu de Valdediós, en Villaviciosa.
Enantes del so treslláu d'Asturies al monesteriu de Santa María de Viaceli, en Cobreces (Cantabria), donaría la so biblioteca personal al conceyu de Villaviciosa.
Lot-et-Garonne
El Lot-et-Garonne ("Òlt e Garona" n'occitanu) ye un departamentu francés que forma parte de la rexón Aquitania y que toma'l so nome de los ríos Lot y Garona que confluin nel so territoriu. Llenda al norte con Dordogne, al sur con Gers, al este con Lot y con Tarn-et-Garonne y al oeste con Gironde y Landes. Tien una superficie de 5.361 km2 y en 2006 contaba 333.555 habitantes. Les principales poblaciones son Agen, Villeneuve-sur-Lot, Marmande, Nérac y Tonneins. El departamentu, que correspuende en bona parte a l'antigua provincia del Agenais, creóse na dómina de la Revolución Francesa por un decretu del 9 de febreru de 1790. Cola creación del Tarn-et-Garonne en 1808 perdió dellos territorios que pasaron a integrase nel nuevu departamentu. 
Salem (Oregón)
Salem ye la capital del estáu d'Oregón, y tamién la del condáu de Marion (Estaos Xuníos). Ta asitiada nel centru del valle de Willamette, nel calce del ríu homónimu. Esti parte la ciudá en dos, y dexa'l barriu de West Salem dientro del territoriu del condáu vecín de Polk. 
Nel añu 2000 vivíen nella 136.924 persones, y se calcula que a mediaos del 2008 la so población yera de 154.510 habitantes. Esto la convierte na tercer ciudá, dempués de Portland y Eugene, más poblada del estáu. Ye tamién, el centru principal del área metropolitana de Salem, que comprende los condaos de Marion y Polk y que axuntaba, según la estimación del censu pal añu 2015, a 410.091 persones. Les estimaciones del "Centru d'investigación en población" de la Portland State University atribuyen-y 378.570 habitantes (2007), lo que convierte a esta aglomeración na segunda mayor del estáu.
La so economía depende enforma del empléu públicu: 13.000 persones trabayen pa l'alministración del estáu. Ente les empreses privaes destaquen les industries de tresformación de productos del campu, el Salem Hospital, un casinu y la universidá más antigua d'ente les del oeste de los Estaos Xuníos, la Willamette University.
Chmod
Chmod ("change mode", cambiar modu n'inglés) ye una llamada'l sistema y el so comandu asociáu nel sistema operativu UNIX (estandarizaos en POSIX y otros estándares) que val pa cambiar los permisos d'accesu d'un ficheru o carpeta.
Maryland
Maryland ye un estáu de los Estaos Xuníos, asitiáu al noreste del país, que tien de capital la ciudá de Annapolis. La ciudá más grande de Maryland ye Baltimore. Maryland llenda al norte con Pennsylvania, al este con Delaware, al sur col Océanu Atlánticu y con Virxinia, y al oeste con Virxinia Occidental. El nome Maryland vien-y del inglés Maryland (Mariaterra).
Proboscídeos
Los proboscídeos (Proboscidea) ye un orde de mamíferos placentarios que contién solo una familia viva anguaño llamada Elephantidae, la cual ta representada por tres especies: l'elefante africanu de sabana (tarrén tropical, estensu y llanu pobláu d'arbustos y yerbes), l'elefante africanu de viesca y l'elefante asiáticu. Una descendencia mui probe d'un grupu qu'apaeció fai más de 30 millones d'años y ente les families desapaecíes llama l'atención a los moeritéridos, baritéridos, mastodóntidos, dinotéridos y estegodóntidos (antecesores direutos de los elefántidos posteriores).
Fai menos de diez mil años finales de la última glaciación, aínda quedaben dos especies de mastodontes n'América y delles más d'elefántidos, ente ellos el mamut llanudu (Mammuthus primigenius) d'Eurasia y Norteamérica, el mamut de Columbia (Mammuthus columbii) y unes cuantes especies insulares de los xéneros Palaeoloxodon y Stegodon.
Selva tropical
Una selva tropical ye un bioma de la zona intertropical con vexetación exuberante, en rexones con abondantes lluvies y una estraordinaria biodiversidá. Hai munches especies vexetales distintes (como puede observase nel florecer de distintes especies), pero con poques exemplares de cada especie en cada unidá de superficie. Esti tipu de bioma dase nos climes intertropicales, especialmente na franxa ecuatorial, y dalgunes veces nes rexones subtropicales, nesti último casu, en condiciones mui especifiques y favorables.
Les selves son l'hábitat de 2/3 partes de tola fauna y flora del mundiu. Aínda queden por atopar millones de frascas de plantes, inseutos y microorganismos. Les selves tropicales tienen vezu de llamase "la mayor farmacia mundial" debío a la gran cantidá de melecines naturales que tienen el so orixe d'elles. En cuantes que los científicos, la cura de munches enfermedaes de güei, atoparáse nel futuru gracies a la riqueza de sustancies químicas vexetales esistentes nestos ecosistemes.
Munches vegaes tamién se les llama "los pulmones de la Tierra", aínda que nun hai base científica paa eses aseveraciones dao que se sabe que les selves tropicales yeren esencialmente neutres respeuto al oxíxenu, con poques o nenguna producción neta d'oxíxenu. Esto ye debío a qu'en les selves intertropicales l'oxíxenu fechu consúmese tan aína como se xenera, pues el ritmu de reciclaxe de los nutrientes, ye dicir, la descomposición de la materia orgánica na que se consume l'oxíxenu lliberáu, ye'l más rápidu del planeta, nel sotobosque de les selves intertropicales apenes hai acumulación de fueyes, al contrariu de lo qu'ocurre nes viesques templaes, anque esto debese en so mayor parte a les abondantes lluvies qu'exercen un llaváu o "lixiviación" de la materia orgánica, dexando'l suelu probe en nutrientes.
L'estratu herbáceu ye escasu na selva, ya que l'altu dosel vexetal que formen los distintos niveles d'árboles impide que llegue la lluz del sol al suelu. Pol contrariu, si s'abre un claru, nel suelu queda aína colonizáu por un densu enguedeyu de brixeles y árboles de crecimientu rápidu (yagrumu, por exemplu) que formen la vexetación pionera.
Podríamos resumir les carauterístiques de la vexetación de selva como:
• Clima: Caldiu húmedu (Af na nomenclatura de Köppen). 
• Temperatura media anual: Atopase entre los 27º y los 29º C, hasta los 400 m d'altitú o algo más. 
• Altitú: Se dispon normalmente nel pisu de la tierra caliente. Si s'atopa en pisos superiores, debe falase de selves montanes o selves nublaes. 
• Lluvies media añal: Alcuéntrase entre 1500 a 2000 mm y los 3000 mm o más. 
• Estacionalidá de les lluvies: Casi imperceptible: según l'índice xeotérmicu de Gaussen tolos meses son lluviosos. Pue presentase un periodu de lluvies por debaxo del promediu anual pero, polo xeneral, en tolos meses los montos pluviométricos son suficientes pal desarrollu d'este tipu de vexetación. Pol mor d'ello, los ríos, anque son curtíes son de caudal considerable. Nes zones de transición cola vexetación de sabana pue presentase una breve época de seca onde la enorme variedá y riqueza de la vexetación va disminuyendo progresivamente. 
• Suelos: yeren poco profundos, ácidos y probes si los analizamos con criterios della zona templada. 
• Llatitú: 0-5° llatitú N y S (continua) y 5-10º de llatitú N y S (discontinua). 
• Númberu d'especies: Ye la zona que tien mayor númberu d'organismos, tanto vexetales como animales. Aínda qu'hai que dicir que nun abunden les castres animales de medianu y gran tamañu. Y dalgunes d'estes castras (xaguar y puma n'América, etc.) llimítense a les árees de selva tropófila o de sabanes.
-Selva Amazónica, n'América del Sur 
-Selva Lacandona, en Méxicu 
-Selva del Congo 
-Selva de Papúa-Nueva Guinea 
-Selva de Bornéu 
-Selva de Darién 
-Selva del Chocó 
-Selva de América Central 
-Selva de Madagascar 
-Selva Misionera o Paranaense Arxentina 
-Selva Paranaense Arxentina, Paraguay y Brasil 
-Selva Tucumano-Oranense o Las Yungas Arxentina.
Llei d'inducción de Faraday
La Llei d'inducción electromagnética de Faraday (o Llei de Faraday) básase nos esperimentos que Michael Faraday fizo nel 1831 y dexa afitáu que'l voltaxe inducíu nun circuitu zarráu ye direutamente proporcional a la rapidez con que cambia nel tiempu'l fluxu magnéticu qu'atraviesa una superficie cualquiera col circuitu como aresta:
onde formula_2 ye el campu lléctricu, formula_3 ye l'elementu infinitesimal del contornu C, formula_3 ye la densidá de campu magnéticu y S ye una superficie arbitraria, cuyu aresta ye C. Les direcciones del contornu C y de formula_5 tan daes pola regla de la man izquierda.
Por medio del teorema de Stokes pue obtenese una forma diferencial d'esta llei:
Ésta ye una de les ecuaciones de Maxwell, les cuáles conformen les ecuaciones fundamentales del electromagnetismu. La llei de Faraday, xunto coles otres lleis del electromagnetismu, foi incorporada nes ecuaciones de Maxwell, unificando asina al electromagnetismu.
nel casu d'un imponedor con N vueltes d'alambre, la fórmula anterior tresformase en:
onde e ye la fuercia electromotriz inducida y dΦ/dt ye la tasa de variación temporal del fluxu magnéticu Φ. La dirección de la fuercia electromotriz (el signu negativu na fórmula) debese a la llei de Lenz.
Llei de Lenz
Los estudios sobre inducción electromagnética, fechos por Michael Faraday indíquennos que nun conductor que se mueva cortando les llinies de fuercia d'un campu magnéticu fairíase una fuercia electromotríz (FEM) inducida y si se tratase d'un circuitu zarráu fairíase una corriente inducida. Lo mesmo asocedería si'l fluxu magnéticu qu'atraviesa al conductor ye variable.
La Llei de Lenz' díznos que les fuercies electromotrices o les corrientes inducíes serán d'un sentíu tal que s'opongan a la variación del fluxu magnéticu que les produxo. Esta llei ye una consecuencia del principiu de conservación de la enerxía.
El fluxu d'un campu magnéticu uniforme al traviés d'un circuitu planu vien dau por:
donde:
• Φ = Fluxu magnéticu. La unidá nel SI ye'l weber (Wb). 
• B = Inducción electromagnética. La unidá nel SI ye'l tesla (T). 
• S = Superficie del conductor. 
• α = Ángulu que formen el conductor y la dirección del campu. 
Si'l conductor ta en movimientu'l valor del fluxu será:
Nesti casu la Llei de Faraday apobina que la FEM inducida en cada instante tien por valor:
El signu '-' de la espresión anterior amuesa que la FEM inducida opónse a la variación del fluxu que la produz. Esti signu correspuendi a la llei de Lenz.
Esta llei llámase asina n'honor del físicu xermanu-bálticu Heinrich Lenz, quien la formuló nel añu 1834.
Actiniu
L'actiniu ye un elementu químicu de símbolu Ac y númberu atómicu 89. Ye una de les tierres rares y da-y nome a una de les series, la de los actínidos. 
Ye un elementu metálicu, radiactivu de color platiáu. Debío a la so intensa radiactividá brilla na oscuridá con una lluz azulada. L'isótopu 227Ac que s'atopa, sólo en traces nos minerales d'uraniu , ye un emisor de partícules α y β con un periodu de semidesintegración de 21.773 años. Una tonelada de mineral d'uraniu contién cerca de 0,1 g d'actiniu. El so comportamientu químicu ye mui asemeyáu al del restu de les tierres rares y particularmente al del lantanu.2
La so radiactividá ye del orde de 150 veces la del radiu, faciéndolo útil como fonte de neutrones; al marxe d'ello, nun tien aplicaciones industriales significatives. El 225Ac s'emplega na medicina na producción de Bi-213 gabitáu en radioterapia.4 2
L'actiniu (del griegu ακτις, ακτινoς, rayu lluminosu), foi descubiertu en 1899 pol químicu francés André-Louis Debierne que lu obtuvo del a pechblenda. En 1902 foi descubiertu, de forma independiente, por Friedrich Oscar Giesel.5 6
S’atopen traces d'actiniu (227Ac) en minerales d'uraniu, pero comúnmente llogrense pequeñes cantidaes (del orde de miligramos) bombardiando 226Ra con neutrones nun reactor nuclear. El metal llógrase mediante la reducción del fluoruru d'actiniu con vapor de litiu a 1100 - 1300 °C.8
L'isótopu radiactivu 227Ac ye l'únicu que s'atopa na naturaleza y ye'l más estable de la treintena d'isótopos identificaos con un periodu de semidesintegración de 21.773 años, seguíu del 225Ac (10 díes) y 226Ac (29,37 hores). El restu d'isótopos tienen periodos de semidesintegración inferiores a les 10 hores y la mayoría d'ellos menores d'un minutu.
El 227Ac llogra l'equilibriu colos sos productos de desintegración trescurríos 185 díes, tresmutándose llueu con arreglu a un periodu de semidesintegración de 21.773 años.
El 227Ac ye estremadamente radiactivu y, teniendo en cuenta los sos potenciales efeutos sobre la salú, ye tan peligrosu como'l plutoniu. La inxesta, inclusu en pequeñes cantidaes, pue facer daños mui graves.
Puntos cocíclicos
Dos puntos siempre yeren cocíclicos (casu trivial). Tres puntos siempre serán cocíclicos escepto nel casu de que tean alliniaos.
Cuando cuatro puntos son cocíclicos formen un cuadriláteru cíclicu, y tales cuadriláteros tienen munches propiedaes notables.
Sólidu
Un cuerpu sólidu, uno de los trés estaos d'agregación de la materia, carauterízase porque opón resistencia a cambeos de forma y de volume. Existen varies disciplines qu'estudien los sólidos:
Calteniendo constante la presión a baxa temperatura los cuerpos preséntense en forma sólida y encontándose entrellazados formando xeneralmente estructures cristalines. Esto confiere al cuerpu la capacidá de soportar fuercies ensin deformación aparente. Son, asina, agregaos xeneralmente ríxidos, incompresibles (que nun puen amenorgar el so volume), dures y resistentes. Posien volume constante y nun se difunden, ya que nun puen desplazase.
Los sólidos presenten propiedaes especifiques:
El sólidu más llixeru conocíu ye un material artificial, el aeroxel, que tien una densidá de 1,9 mg/cm³, mientres que'l más densu ye un metal, l'osmiu (Os), que tien una densidá de 22,6 g/cm³. Les molécules d'un sólidu tienen una gran xuntura y adopten formes bien definíes.
Bouenza
Bouenza ye una de les 10 rexones d'El Congu. Alcuéntrase na parte sur del país. Arrodiada poles rexones de Lékoumou, Niari, Plateaux y Pool, y pola República Democrática d'El Congu. La so capital ye Madingou.
Cuvette
Cuvette ye una de les 10 rexones d'El Congu. Alcuéntrase na parte central del país. Rodiada poles rexones de Cuvette-Oeste, Likouala, Plateaux, y Sangha, y pola República Democrática d'El Congu. La so capital ye Owando.
Cuvette-Ouest
Cuvette-Ouest ye una de les 10 rexones d'El Congu allugada na zona oeste del país arrodiada poles rexones de Cuvette y de Shanga, y la nación de Gabón.
En Cuvette-Oeste orixináronse dalgunos brotes del virus Ébola.
Plateaux
Plateaux ye una de les 10 rexones nes que se divide El Congu na parte central del país. Ta rodiada polas rexones de Cuvette, Lékoumou, y Pool y llenda cola República Democrática d'El Congu. La capital de la rexón ye Djambala.
Plateaux divídese en 4 distritos:
Pool
Pool ye una de les 10 rexones nes que se divide El Congu. Ta rodiada poles rexones de Bouenza, Lékoumou y Plateaux y llenda cola República Democrática d'El Congu. La capital rexonal ye Kinkala.
Esta rexón nómase asina por allugase na mesma zona que l'afluente del ríu Congu Pool Malebo (antaño conocíu como "Stanley Pool")
Pool divídese en 6 distritos:
Niari
Niari ye una de les 10 rexones d'El Congu allugada al Oeste del país. Llenda coles rexones de Bouenza, Kouilou, y Lékoumou y colos países de Gabón, la República Democrática d'El Congu y Angola. La capital de la rexón ye Dolisie.
Niari divídese en 6 distritos:
Sangha
Sangha ye una rexón d'El Congu, allugada nel norte del país. Llenda coles rexones de Cuvette, Cuvette-Ouest y Likouala, y con Camerún, Gabón y la República Centroafricana. La capital rexonal ye Ouésso.
La superficie de la rexón ye de 12.266 km², y la so población de 205.986 habitantes (nel 1990). Ta dividida en 5 distritos: Mokéko, Ngbala, Pikounda, Sembé y Souanké.
Kouilou
Kouilou ye una de les diez rexones d'El Congu. Allugada na costa del país, tien 592.100 habitantes. Kouilou llenda cola vecina rexón de Niari y, internacionalmente, con Gabón y la zona de Cabinda, que ye d'Angola. La capital rexonal ye Pointe-Noire.
Kouilou ye tamién el nome d'un ríu, el Kouilou-Niari.
Lékoumou
Lékoumou ye una rexón d'El Congu allugada nel sur del país. Xeográficamente alcuéntrase rodiada polas rexones de Bouenza, Niari, Plateaux, Pool y la nación de Gabón. La capital rexonal ye Sibiti.
Lékoumou ta dividida en 4 distritos:
Likouala
Likouala ye una de les 10 rexones nes que se divide El Congu allugada nel Norte del país. Llenda coles rexones de Cuvette y Sangha y internacionalmente colos países República Centroafricana y República Democrática d'El Congu.
Tien una superficie de 66.044 km² y una población estimada de cuasi 90.000 habitantes. La capital de la rexón ye Impfondo.
Likouala ta dividida en 3 distritos:
Brazzaville
Brazzaville ye una ciudá africana d'un poco más d'un millón d'habitantes, capital d'El Congu (ex capital d'África Ecuatorial Francesa). Fundóse en 1880 pol esplorador Pietro Savorgnan di Brazzà al llau del ríu Congu. Güei ye un importante centru de comunicaciones ferroviaries y per ríu pa la esportación de marfil y cauchu.
Tien 1.326.975 habitantes (2006).
En cuanto a les instituciones hai que destacar que la oficina p'África de la Organización Mundial de la Salú tien la so sede en Brazzaville na zona de la Cité du Djoué.
Nel 2005 entamóse la costrucción d'una gran mezquita, yá que'l 2% de la población d'El Congu ye musulmana.
La ciudá poseye astilleros, fábriques de material ferroviariu, industries agroalimentaries, industries químiques y xaboneres. Ye'l principal centru políticu y cultural del país. En términos económicos, la actividá empresarial muéstrase más dinámica en Pointe-Noire, ciudá petrolera allugada na costa atlántica, a unos 500 kilómetros de Brazzaville. 
Phoenix
Phoenix ye la capital del estáu d'Arizona, nos Estaos Xuníos, y tamién la del condáu de Maricopa. Ye, colos sos 1.552.259 habitantes, (U.S. Census Bureau, 2007), la ciudá más poblada del estáu. La so área metropolitana, la quinta más grande de los Estaos Xuníos (y la segunda de tola zona occidental dempués de Los Angeles), ye llamada "El valle del sol" (The Valley of the Sun), comprende los condaos de Maricopa y Pinal y tien una población de 4.179.427 persones.
Fundada en 1868 nel valle del ríu Salt, na zona central d'Arizona, convirtióse alministrativamente nuna ciudá en 1881, y ye capital del territoriu dende 1889. La so economía, centrada nel sector agrícola (especialmente nos cítricos y nel algodón) lleva más de venti años diversificándose. Del so puxu da idea'l fechu de que l'área metropolitana ye la segunda de mayor crecimientu de población de tol país. La xente que se mudó allí trabaya, en dellos casos, nes instituciones alministratives estatales o na universidá (Arizona State University), la mayor, colos sos 67.000 alumnos, d'ente toles de titularidá pública del país. Pero tamién ye potente l'actividá turística, que saca bon provechu del bon clima (temperatures de más de 30º de media más de 100 díes al añu), y hai cerca d'ella una base aérea militar, la de Luke, na que trabayen 7.500 persones. El sector más importante, nostante, ye'l de les empreses d'alta tecnoloxía y telecomunicaciones. Delles compañíes perimportantes nel Internet (eBay, Google, AOL...) tienen la so sé na ciudá, que acueye tamién les oficines principales de delles de les compañíes más importantes de los Estaos Xuníos (Avnet, Apollo Group, US Airways, la división aerospacial de Honeywell), el centru de transacciones financieres y d'atención al cliente d'American Express y trés fábriques de chips de la compañía Intel.
Cactus Comics
Cactus Comics foi una editorial de cómic fundada en Xixón por Ígor Medio, Ruma Barbero, Andrea Parissi, Javier Rodríguez y Xosé Antón García Sampedro, "Son".
Editó series como "Les aventures de Little Memo", "Love Gun" y "Anselmo Ensombras".
Principiu del palombar
En matemátiques, el Principiu del palombar o tamién nomáu Principiu de Dirichlet establez que si "n" palombes esquiñónense en "m" palombares, y si "n" > "m", entós al menos habrá un palombar con más d'una palomba. 
Esti principiu ye un exemplu de combinatoria que pue emplegase a munchos problemas, comu nos conxuntos infinitos que nun tienen correspondencia nuna función inyectiva.
Tati Valdés
Entamó a xugar al fútbol na so villa natal, llegando al Sporting, procedente del Caudal de Mieres, con 18 años y debutando col equipu xixonés frente al Indauchu, el 17 d'ochobre de 1965. Col Sporting xugaría hasta l'añu 1979, entamando entós la so carrera de técnicu. El so puestu yera de centrocampista (interior izquierdu, númberu 10) y destacaba polos sos pases en profundidá a los estremos.
Popularizó la frase «"yá llegará'l barro"» en respuesta a los entrenadores a los que nun-yos gustaben les carauterístiques del so xuegu. Coincidió con una xeneración imprescindible na historia del sportinguismu: Quini, Churruca, Ciriaco, Ferrero, José Manuel, ...
Cadarache
Cadarache ye un centru d'estudios nucleares creáu en 1959 pola CEA (Commissariat à l'Énergie Atomique) en Bouches-du-Rhône (Francia) sobre un terrenu de 1.625 hectárees.
En 2005 foi escoyíu como llugar pa facer l'ITER (International Thermonuclear Experimental Reactor, n'asturianu "Reactor Internacional Termonuclear Esperimental").
ITER
L'ITER (International Thermonuclear Experimental Reactor, n’asturianu Reactor Termonuclear Esperimental Internacional) ye un consorciu internacional formáu, en 1986, pa demostrar la posibilidá científica y teunolóxica de la fusión nuclear. L'ITER se construyirá en Cadarache (Francia) y costará 10.300 millones d'euros, convertiéndolu nel segundu proyeutu más caru, dempués de la Estación Espacial Internacional.
Iter, amás, significa'l camín en llatín, y esti doble sentíu reflexa'l rol d'ITER nel perfeccionamientu de la fusión nuclear como una fonte d'enerxía pa uses pacíficos.
Xu oxetivu ye probar tolos elementos necesarios pa la construcción y funcionamientu d'un reactor de fusión nuclear que sirviría de demostranza comercial, amás de aunir los recursos teunolóxicos y científicos dellos programes d'investigación desarrollaos nesi entoncies pola Xunión Soviética, los Estaos Xuníos, Europa (a traviés d'EURATOM) y Xapón. L'ITER cuenta col apoyu de la IAEA, asina como una forma de compartir les gastos del proyeutu. El costu estimáu total del proyeutu calculase nunos 10.300 millones de euros nos próximos 10 años.
El reactor esperimental de fusión nuclear ta basáu nel diseñu rusu, llamáu tokamak. Ésti ye la base de la construcción del modelu de demostranza comercial. El reactor basase na fusión nuclear (enerxía que se xenera nel Sol), y perfilase como una de les teunoloxías pa xenerar enerxía anovable, relativamente llimpia y barata.
Les socios d’esti momentu del consorciu yeren: Xunión Europea, Rusia (en reemplazu de la Xunión Soviética),Estaos Xuníos (entre 1999-2003 decidió non participar), Xapón, China (dende febreru 2003), Corea del Sur (dende mayu 2003) e India (dende avientu 2005). Entre 1992-2004 participó Canadá.
El 21 de mayu de 2006 s'anuncia que físicos dellos Estaos Xuníos llograron pasar uno dellos problemes de la fusión nuclear fiendo usu del modelu Tokamak, el fenómenu llamáu mudos atopados nel borde, o ELMs (poles sos sigles n’inglés) que faria una erosión del interior del reactor, obligando a xu reemplazu frecuentemente.
Nun artículu asoleyáu’l domingu 21 de mayu de 2000 na revista británica Nature Physics, un equipu dirixíu por Todd Evans de la empresa General Atomics, California, anuncia qu'atoparon qu'un pequeñu campu magnéticu resonante, remanecíente de les bobines especiales allugadas nel interior de la vasiya del reactor, fai un entemecimientu magnéticu “caóticu” nel borde del plasma qu'arrebate la formación de fluxos.
El 24 de mayu de 2006 los siete socios del proyeutu ITER --Xunión Europea, Xapón, Estaos Xuníos, Corea del Sur, la India, Rusia y China-- firmaron en Bruxeles l'alcuerdu internacional pal llanzamientu del reactor de fusión internacional col modelu Tokamak, que se fairá en Cadarache, nel Sudesti de Francia fiendo usu del diseñu Tokamak. Les costes de construcción del reactor s'estimaron en 4.570 millones d'euros y la duración de la construcción en 10 años. La Xunión Europea y Francia se comprometieron a contribuyir col 50% del costu, mientres que les otres seis partes alcordaron aportar caúna alredor del 10%.
Dúrante'l procesu pa definir el llugar del centru d'investigación y del futuru reactor de fusión se presentaron barios inconvenientes. Dúrante'l mes de payares esiste una llucha entre Francia y España pola obtención de la candidatura de la Xunión Europea p'asitiar l'ITER. La opción española tres escartar dalgunes foi Vandellós. El 26 d'avientu de 2003, s'elixe finalmente la candidatura de Cadarache como la opción de la UE. N’avientu de 2003 los seis miembros no pudieron decidise entre asitialu en Francia o en Xapón. Al paecer, por circunstancies polítiques los Estaos Xuníos tuvieron escontra de la candidatura de Francia (presumiblemente pola xu negativa a apoyar l’invasión d'Iraq de 2003), lo cuál dificultó la decisión definitiva.
Se llegó a plantegar la posibilidá de que la Xunión Europea siguiese adelante col proyeutu ensin Xapón y Estaos Xuníos. Esto foi suxerido pola Comisión Europea y por Francia, que contaben con que l'aportación d'estes dos países podría sustituise cola entrada de nuevos socios y con aumentos de los países de la Xunión Europea. S'había anunciáu que India, Suiza y Brasil tarían dispuestos a participar nel proyeutu européu.
Los llugares candidatos foron:
• Cadarache (Cerca de Marsella), (contaba col apoyu de la Xunión Europea, Rusia y China) 
• Rokkasho, Xapón (contaba col apoyu d'Estaos Xuníos, Xapón y Corea del Sur) 
El 28 de xuno de 2005 en Moscú, se llegó finalmente a un alcuerdu sobre la llocalización del reactor, que tará allugáu en Cadarache.
La Xunión Europea asumirá el 40% de los costos de construcción, Francia costeará un 10% adicional mientres que los cinco socios restantes sufragarán 10% cada uno.
El Primer ministru de Francia nesi momentu, Dominique de Villepin, consideró que l'ITER conllevaría la creación de 4.000 puestos de trabayu en xu país.
Norte Xixón
Norte Xixón foi una peña o grupu d'hinches del Real Sporting de Xixón de calter antifascista y mayormente independentista asturianu. La so actividá duró ente los años 1986 fasta casi 1998, onde'l grupu por munches razones, ente les que destaquen los problemes cola policía, les obres pa poner los asientos nel fondu norte y los problemes cola hinchada de calter ultraderechista Ultra Boys, qu'asitiabase nel fondu sur, llevaron a los componentes del grupu a desanicialu, siendo esti el meyor camín pa finar cola so actividá. 
Ente los años 1984 a 1998, en Norte Xixón hebo munches coses que cuntar. El grupu entamó nel 86, col nome de Norte Gijón y HFN (hinchada fondo norte), pero a los pocos años el nome del grupu pasó a ser n'asturianu. Nestos años d'actividá el grupu asoleyo munchos númberos de fancines, pegadielles, chapes, camisetes y dos modelos de bufandes, per famosa la del XX aniversariu.Amás de sacar un cassette nomáu "7 pulmones". Tamién durante la vida del grupu n'activu fizo munchos viaxes a sitios talos como Valladolid, Bilbo, Donostia, Vigo, A Coruña, Logroño, Santander y otros campos de l'Estáu español. 
El grupu sportinguista caltenía bona rellación con xente d'Herri Norte Taldea, los hinches del Athletic de Bilbao, sobre too cola so seición d'Avilés, con xente de Celtarras, del Celta de Vigo o con aficionaos de la Real Sociedad (Peña Mujika). Destaca la so enemistá con tolos grupos d'Uviéu ( Brigadas Azules y Chiribis), colos Ultra Violetas del Valladolid y sobre too Batallón Gijón del Sporting de Xixón; esta más por puros motivos ideolóxicos. Dicir tamién que los ultres uvieistes d'anguaño, Symmachiarii, copiaron un llogotipu de Norte Xixón, un perru, pa facer d'esti el so llogo oficial. 
Dientro'l grupu había xente variao enforma, anque destacaben los skinheads y los mods, ambos con seiciones dientro la peña (Red Skins Xixón y Stewards, respeutivamente). Tamién hebo gran númberu d'heavies, rockers y xente ensin tar catalogada en denguna tribu urbana n'especial. Na grada'l grupu tuvo ente 100 socios nos sos meyores años y muncho material como banderones y pancartes. Destaca'l míticu banderón desplegáu nel partíu escontra'l U.E. Lleida nel que'l míticu equipu xixonés xugabase'l poder caltenese'n Primera división. Tamién yera destacable el so enfotu en facer llegar a la xente el so mensaxe antirracista, independentista y d'izquierdes, siempres intentando emplegar la llingua asturiana nel so material. Dempués de la desapaición d'esti grupu, munchos intentaron facer daqué asemeyáu nel gol norte d'El Molinón con intentos como Xaréu Fondu Norte.
IAEA
L'Organismu Internacional d'Enerxía Atómica (OIEA) pertenez a los muérganos conexos del sistema de les Naciones Xuníes.
Esti organismu entamó a funcionar en Viena el 29 de xunetu de 1957 y en payares del mesmu añu l'Asamblea Xeneral aprobó un alcuerdu sobre la rellación de la OIEA cola ONX, a fin de tratar d'entainar y aumentar la contribución de la enerxía atómica pa fines de paz, la salú y la prosperidá en tol mundu.
Teniendo como oxetivu l'asegurar que l'asistencia prestada nun s'utilice con fines militares, l'OIEA establez normes de seguridá nuclear y proteición ambiental, ayuda a los países miembros médiante actividaes de cooperación téunica y alenta l'intercambiu d'información científica y téunica sobre la enerxía nuclear.
Cuenta con asesores, equipu y capacitación para suministrar asistencia a los gobiernos en desarrollu y da-y puxu a la tresmisión de coñocimientos teóricos y práuticos pa que los países receutores puean executar eficaz y seguramente sos programes d'enerxía atómica.
Formula tamién normes básiques de seguridá pa la proteición escontra radiaciones y asoleya reglamentos y códigos de práutiques sobre determinaos tipos d'operaciones, incluyí'l tresporte de material radiactivu.
L'OIEA, tien xu sede en Viena (Austria), con sedes rexonales en Xinebra, Nueva York, Toronto y Tokyo, y cuenta con 144 estaos miembros.
Nel añu 2005 l'organismu, y el so direutor xeneral Mohamed el-Baradei, recibieron el Premiu Nobel de la Paz. El comité concedió-yos esti premiu por: 
[...] ye l' OIEA quien controla que la enerxía nuclear nun s'utilice de forma indebida con propósitos militares [...] nel momentu nel que los esfuercios del desarme paecen nun puntu muertu y esiste peligru de que l'armamentu nuclear prolifere nos estaos y nos grupos terroristes [...]
EURATOM
La Comunidá Europea de la Enerxía Atómica o EURATOM creóse en Roma cola firma del Tratáu de la Comunidá Europea de la Enerxía Atómica, el 25 de marzu de 1957, se firma xunto col tratáu que daba orixe a la Comunidá Económica Europea (CEE).
El tratáu, que foi firmáu polos seis países fundadores de la CECA y la CEE (Bélxica, Francia, Alemaña, Italia, Luxemburgu y los Países Baxos), entró en vigor l'1 de xineru de 1958.
Nél establecíense les sos instituciones: Asamblea parllamentaria, Tribunal de Xusticia, Conseyu de Ministros y Comisión del Euratom. Les dos primeres yeren comunes coles dos otres Comunidaes, mientres les dos últimes foron propies y diferentes hasta la entrada en vigor del Tratáu de fusión de los executivos en 1967.
Virxinia Occidental
Virxinia Occidental ye un de los 50 estaos de los Estaos Xuníos. Charleston ye la capital del estáu y la ciudá más grande. Virxinia Occidental
llenda'l norte con Pennsylvania, al este con Maryland y Virxinia, al sur con Virxinia y Kentucky, y al oeste con Ohio. El censu poblacional de Virxinia Occidental en 2007 yera 1.812.035 persones.
Antropoloxía forense
L'antropoloxía forense ye una de les subdisciplines de l'antropoloxía biolóxica. Divídese en tres rames importantes, rellacionaes con otres tantes rames de les ciencies antropolóxiques: L'antropoloxía forense, l'arqueoloxía forense y l'antropoloxía cultural forense.
L'antropoloxía física forense encárgase de la identificación de restos humanos cadarmizaos dao la so amplia rellación cola bioloxía y variabilidá de la cadarma humana. Tamién pue determinar, nel casu que dexaren marques sobre los güesos, les causes de la muerte, pa tratar de reconstruyir la mecánica de fechos y la mecánica de llesiones, conxuntamente col arqueólogu forense, el criminalista de campu y el médicu forense, asina como aportar, de ser posible, elementos sobre la conducta del victimariu pol mediu d'indicios dexaos nel llugar de los fechos y el tratamientu "perimortem" y "posmortem" dau a la víctima.
Julio García Mencía
Julio García Mencía (Madrid, 1851 - ?) foi un pintor, litógrafu y cartelista mui vinculáu a la industria litográfica, cartelística y publicitaria asturiana.
Nació nel somantu d'una familia de tradición artística, yá que so padre y so güelu fueron grabadores de la Casa de la Moneda de Segovia. Estudió na Escuela de Belles Artes de S. Fernando. Darréu treslladaríase a París, onde garraría esperiencia como litógrafu, tornando a Madrid pa posteriormente treslladase a Xixón, ciudá na que llegaría a montar el so propiu taller, "Establecimiento Cromo-Litográfico de Julio G. Mencía". La influencia de Mencía nel cartelismu asturianu foi notable a partir d'esa dómina, siendo él el que lu llevaría a la modernidá. 
Esta primacía qu'exerció Mencia nel cartel asturianu duraría unes dos décades pa, darréu, dexar pasu a una nueva xeneración de pintores y cartelistes n'Asturies: Martínez Abades, Ventura Álvarez Sala, Evaristo Valle ..., qu'abandonaron la concepción europea del cartel que representaba'l pintor madrilán, pa centrase nos de temática más popular y folklórica.
Agroecoloxía
L'agroecoloxía ye l'aplicación de los conceutos y principios de la ecoloxía al diseñu, desencolcu y xestión de sistemes agrícoles sostenibles.
L'enfoque de la agricultura convencional buscare siempres incrementar la producción de colleches agrícoles ensin considerar les consecuencies posteriores sobre l'ambiente nel que se prautica. Asina ocurre, por exemplu, cola llabranza intensiva del suelu, práutica de monocultivu, usu indiscrimináu de fertilizantes sintéticos, el control químicu de plagues y arvenses, usu intensivu d'agua de pozos profundos pa la agricultura y la manipulación xenética, ente otres práutiques de la agricultura moderna.
Estes son práutiques promovíes y aplicaes baxo l'enfoque de la agricultura nomada convencional. Nun debe descuidase y negar que l'aplicación de les práutiques ya innovaciones teunolóxiques convencionales incremente la producción agrícola, pero tampocu pue negase que la so práutica n'actividaes agrícoles deteriora los recursos naturales en forma considerable y ocasionalmente irreversible.
El deterioru de la cubierta vexetal, la erosión del suelu (eólica, hídrica, de fertilidá), l'incrementu la salinidá de los suelos, disminución considerable de los mantos freáticos, la perda de diversidá agrícola biolóxica y xenética, la resistencia costante de plagues y enfermedaes agrícoles, l'azolve de preses, les inundaciones naturales, la eutrofización de llagos y la contaminación l'aire, son algunes de les múltiples consecuencies de la agricultura basada n'agroquímicos y nel usu de grandes cantidaes d'enerxía.
Ante los múltiples fautores negativos de la agricultura convencional, emerxe la concepción de la agricultura ecolóxica que promueve la producción agrícola onde se apoya na conservación de los recursos naturales ellementales de la producción d'alimentos tales como'l suelu agua y biodiversidá. Estes acciones básense nel respetu a les comunidaes rurales (quienes aporten el material xenéticu de menor contaminación, casi puru xenéticamente) y a los principios éticos y humanos na realización d'estes actividaes.
Esta agricultura ecolóxica promete ser altamente productiva y a la so vez sostenible en producción y conservación a llargu plazu cola finalidá de poder solventar l'abastecimientu d'alimentos a una creciente población humana. Pa atender esti retu, actualmente desendólcase la ciencia de la agroecoloxía que defínese como l'aplicación de conceutos y principios ecolóxicos al diseñu y remanamientu d'agroecosistemes sostenibles ya implica la realización de práutiques agrícoles sofitaes nel conocimientu téunicu y científicu de los procesos ecolóxicos, agronómicos, y sociales que ocurren pa la so producción. Nesta perspeutiva, el diseñu y remanamientu d'agroecosistemes sostenibles nun pue nin debe abandonar les práutiques convencionales, sinon que debe considerar les práutiques tradicionales pa xustificar el so sostenimientu. Trátase de diseñar científicamente nueves conceiciones y teunoloxíes agrícoles, sobre la base de los métodos y conocimientos ecolóxicos actuales y los principios tradicionales de conservación de los recursos naturales que munches comunidaes rurales tienen y nes que cubren les sos necesidaes alimentarias ensin requerir grandes insumos esternos nel ciclu productivu.
Polo tantu, la práutica del monocultivu ye anguaño una actividá que xenera daños al ambiente y que n'ocasiones fácense irreversibles, por eso, la promoción d'un modelo agrícola-forestal, -Sistemes Agroforestales-, pue suplir la deficiencia que xeneren les práutiques convencionales d'usu de la tierra, algamando l'armonía ente les práutiques agrícoles, la población y l'ambiente, garantizando asina la sustentabilidá los ecosistemes de nueso.
Los países europeos, siguíos por otros altamente industrializaos tales como EEXX y Australia, son vanguardia n'implementación de principios agroecolóxicos nes sos polítiques de desendolcu agrícola. Ensin embargu, varios países de Llatinoamérica, Asia y África tán poniendo en marcha proyeutos nacionales agrícoles que consideren la curia del mediu ambiente. Resalta el casu de Venezuela, onde la nueva costitución nacional incluyiría nel so artículu númberu 305 el siguiente testu: "L'Estáu promoverá y desendolcará l'agroecoloxía como base estratéxica del desendolcu rural integral, col fin de garantizar la seguridá y la soberanía alimentaries de la población, entendíes como la disponibilidá suficiente y estable d'alimentos nel ámbitu nacional y l'acesu oportunu y permanente a éstos por parte del públicu consumidor.
Estación Espacial Internacional
La Estación Espacial Internacional (EEI) (n'inglés International Space Station o ISS), ye un proyeutu común de cinco axencies del espaciu: la NASA (Estaos Xuníos), l'Axencia Espacial Federal Rusa (Rusia), l'Axencia Xaponesa d'Esploración Espacial (Xapón), l'Axencia Espacial Canadiana (Canadá) y l'Axencia Espacial Europea (ESA).
La estación espacial ta allugada n'órbita alredor de la Tierra nuna altitú d'aprosimadamente 360 kilómetros, un tipu d'órbita terrestre baxa (l'altura real varia nun ciertu plazu varios kilómetros debíu a l'esfriega atmosférica y a les repetides propulsiones). Da una órbita alredor de la Tierra nun periodu de cuasi 92 minutos; enantes de xunu de 2005 completara más de 37.500 órbites dende'l llanzamientu del módulu Zarya el 20 de payares de 1998.
Gracies a la ISS, hai presencia humana permanente nel espaciu, pues hebo siempre polo menos dos persones dientro de la ISS dende que'l primer equipu permanente entrara na ISS el 2 de payares de 2000. La estación ye mantenida sobre too pola Soyuz, la nave espacial Progress y el Tresbordador espacial. La ISS aínda ta güei baxo construcción con una fecha proyeutada de terminación nel 2010. Güei, la estación tien una capacidá pa una tripulación de tres astronautes. Enantes de que llegara l'astronauta alemán Thomas Reiter de la ESA que s'une al equipu de la Espedición 13 en xunetu de 2006, tolos astronautes permanentes vinieron del llau rusu o estaunidense. La ISS, ensin embargu, foi visitada polos astronautes de doce países y foi tamién el destín de los primeros cuatro turistes espaciales.
En llinies xenerales, pue dicise que la Estación Espacial Internacional ye un xigantescu mecanu allugáu n'órbita alredor de la Tierra a 386 km, d'aprosimadamente 108 m de llonxitú sobre 88 m d'anchu y una masa d'aprosimadamente 415 t cuando te completada en 2010. Con un volume habitable d'unos 1300 m, sobrepasará en complexidá, y con muncho, too lo que se concibió hasta la fecha. Podrá acoyer a siete astronautes permanentemente, que se sucederán y rellacionarán según les esixencias de les misiones. La so enerxía será proporcionada polos paneles solares más grandes que xamás se construyeran, d'una potencia de 110 kW.
Resume de les carauterístiques en 2010:
• Ancho: 108 m 
• Llargo: 88 m 
• Masa: 464 t 
• Númberu de la tripulación: 6 
• Llaboratorios: 4 pol momentu 
• Espaciu habitable: -1300 m³ 
• Velocidá: 26.000 km/h
Distritu Central (Botsuana)
El distritu Central, ye'l más grande de los distritos de Botsuana en cuanto a superficie y población. Circunda la tradicional tierra natal de los Bamangwato. Los políticos Seretse Khama (ex presidente), Festus Mogae (presidente) y Seretse Ian Khama (vice presidente) yeren orixinarios de esta rexón.
La población principal del distritu ta asitiada en Palapye y Serowe, dos de los poblaos más grandes d'África. El distritu tamién cuenta colos subafluentes del Limpopo, propensu a riaes cuando les lluvies repentines drenen hacia l'este del ríu.
Distritu de Ghanzi
El Distritu de Ghanzi (o Ghantsi), ye unu de los distritos occidentales de Botsuana. Llenda con Namibia. El centru alministrativu d'esta rexón ye la ciudá de Ghanzi. La mayor parte del este de Ghanzi ta integrada pol parque nacional Kalahari Central. La población según el censu del 2001 yera de 33.170 habitantes, la cantidá más baxa de tolos distritos. La superficie d'esta xurisdicción ye de 117.910 km².
Kgalagadi
Kgalagadi ye unu de los 9 distritos de Botsuana, xunto al llende con Sudáfrica. La capital ye Tsabong. Kgalagadi cubre una estensa área del Desiertu del Kalahari. Tien un total de 105.200 km², y tan sólo una población de . Más d'un terciu del distritu ta ocupáu pol Parque transfronterizu de Kgalagadi, que s'interna en territoriu sudafricanu.
Tsabong
Tshabong o Tsabong ye'l centru alministrativu del distritu de Kgalagadi, Botsuana. Ta allugada nel desiertu de Kalahari. La población yera de 6.591 persones nel censu de 2001.
L'hospital primariu cubre una xigante área, y tien dalgunes refuxos de tuberculosis onde enfermos y les sos families puen tar demientres duren los llagos tratamientos.
Ciudaes de Botsuana
Ésta ye una riestra de les ciudaes de Botsuana. 
Na tabla les ciudaes tan sobre 6.000 habitantes, los resultaos de los censos entamen nel 12 d'agostu de 1981, el 14 d'agostu de 1991, 17 de agostu de 2001 y l'1 de xineru de 2006, tamién s'amuesen los distritos de Botswana al que pertenez la ciudá.
Nel conxuntu del país:
Hammer DeRoburt
Hammer DeRoburt, políticu (1922-1992), foi presidente de Nauru entre 1968 y 1976.
Ludwig Scotty
Ludwig Derangadage Scotty (ñació el 22 de xunu de 1948), abogáu y políticu. Presidente de Nauru entre o 29 de mayu e o 8 de agostu de 2003 y llueu entre o 22 de xunu de 2004 e 19 d’avientu de 2007.
Ludwig Scotty ñació y medró nel distritu d'Anabar, onde estudió fasta secundaria. Estudió Drechu n’Universidá del Pacíficu Sur en Fidyi. En 15 de marzu de 1983 s'elixó pal parlamentu de Nauru, representando Anabar. Llueu foi direutor del Bancu de Nauru y de la compañía d'aviación Air Nauru.
Dempués de la curtía alministración de Derog Gioura, Scotty foi elixíu presidente de Nauru con 10 votos a favor e 7 escontra. N’agostu de 2003, por un votu de desconfianza del parlamentu, foi destituyí.
Entre 2003 y 2004 volvió al parlamentu de Nauru y tuvo na oposición. Nel día 22 de xunu de 2004 volvió a la presidencia cuando un miembru del gobiernu d'Harris renuncio. Ludwig Scotty foi escoyíu de nuevu pal parlamentu n’ochobre del mesmu añu, y la mayoría dellos sos aliaos tamién. Nel xu segundu gobiernu trató de reformar l’economía.
N'avientu de 2007 dexó de nuez la política debíu a un votu de desconfianza.
Kgatleng
El Distritu de Kgatleng, ye ún de los distritos de Botsuana, llenda cola tierra de los Bakgatla. La so capital ye Mochudi, ciudá de nacencia del protagonista Precious Ramotswe de la popular serie de noveles "The No. 1 Ladies' Detective Agency", del escritor Alexander McCall Smith. D'alcuerdu col censu de 2001, el distritu de Kgatleng tenía una población de 73.507 persones.
Kweneng
El distritu de Kweneng, ye ún de los distritos de Botsuana. Ye la tierra de los bakwena, el primer grupu autóctonu del país convertíu al cristianismu pol afamáu misioneru David Livingstone. La sede gobernamental del distritu ye Molepolole, la comunidá más populosa de la nación (solo per detrás de Gaborone y Francistown).
Distritu Noreste (Botsuana)
El Distritu Noreste ye uno de los distritos de Botsuana. La so capital ye la ciudá de Masunga. Nel 2001, la rexón contaba con una población de 132.422 habitantes.
Distritu Noroeste (Botsuana)
El distritu Noroeste ye ún de los distritos de Botsuana. Foi fechu nel 2001 al xuntase ente sí los distritos de Chobe y Ngamilandia. La so capital ye Maun.
Distritu Sureste (Botsuana)
El distritu Sureste ye ún de los distritos de Botsuana, tien por capital a la ciudá de Ramotswa.
Distritu Sur (Botsuana)
El Distritu Sur ye uno de los 9 distritos de Botsuana, que tien por capital a la ciudá de Kanye.
Ciudá de Ghanzi
Ghanzi ye una ciudá allugada nel oeste de Botsuana, nel sur d'África. Ye'l centru alministrativu del Distritu de Ghanzi, y ye conocida como la "Capital del Kalahari". El distritu de Ghanzi tien 117.910 kilómetros cuadraos y llenda con Ngamiland al norte, col distritu Central pel este, y colos distritos de Kgalagadi y de Kweneg al sur. Llenda con Namibia pel oeste.
Gaborone
Gaborone ye la capital de Botsuana, con una población estimada de . Mines d'asbestu y manganesu yeren la so principal fonte de desarrollu industrial. La ciudá foi fundada alredor de 1890 per Gaborone Matlapin, un xefe africanu. Enantes de 1969, la ciudá yera conocida como Gaberones.
Nella s'atopa la sede de la Comunidá Sudafricana pal Desarrollu; la organización fundóse nel 1980 col oxetivu d'incrementar la cooperación económica de los sos miembros y reducir la dependencia de Sudáfrica. En Gaborone alcuéntrase la Universidá de Botsuana.
Gaborone reemplazó a Mafeking como la capital de Bechuanalandia en 1965. Esta ciudá taba fuera de Bechuanalandia, en lo que güei ye una provincia de Sudáfrica, un arreglu de los principios del periodu coonial. Cuando'l protectoráu s'independizó, Botsuana necesitaba una capital dentru del so territoriu. Pensóse que Lobatse podría sirvir como capital, pero se decidió que yera mui limitada, y que la nueva capital se fadría al llau de Gaberones, un pequeñu asentamientu alministrativu colonial.
Massachusetts
Massachusetts ("The Commonwealth of Massachussets") ye un estáu de los Estaos Xuníos, parte de la rexón de Nueva Inglaterra. Massachusetts yera una de les 13 colonies orixinales que llucharon escontra'l gobiernu británicu na Revolución Americana. El censu poblacional de Massachusetts en 2008 yera 6.497.967 persones. Llenda'l norte con New Hampshire y Vermont, al este col Océanu Atlánticu, al sur con Rhode Island y Connecticut, y al oeste con Nueva York. Boston ye la capital del estáu y la ciudá más grande. Hai 30 universidaes.
La población orixinaria del territoriu yeren delles tribus de la familia llingüística algonquina: Wampanoag, Nauset, Nipmuc, Pocomtuc, Mahican, y Massachusett. La so esistencia camudó pa siempre pola llegada de los Padres Pelegrinos ("Pilgrims") que desembarcaron del Mayflower, no qu'ellos llamaron New Plymouth y anguaño ye Plymouth, el 21 d'avientu de 1620. Pocos años dempués fórmase, col envís d'esplotar el territoriu, una compañía privilexada, la Massachusetts Bay Colony, con colonos puritanos que fundaron Boston el 17 de setiembre de 1630. Pronto hubo problemes d'intolerancia relixosa ente estes xentes qu'emigraran pa escapar precisamente d'esi tipu de persecuciones, y asina ún d'ellos, Roger Williams, emigró al Norte y fundó Providence (1636), que foi'l guañu del actual estáu de Rhode Island.
Nos sieglos XVII y XVIII la colonia, amás de conocer delles guerres escontra les tribus natives y escontra la colonia de Nueva Francia (anguaño Quebec), espolletó económica y culturalmente. Nel 1639 fundóse'l Harvard College, y en 1704 entamó a espublizase'l que foi'l primer periódicu (selmanariu nesti casu) que apaeció regularmente nes colonies ingleses d'América, el "The Boston News-Letter". La colonia foi tamién centru d'una importante actividá política, y la primera na qu'entamó'l descontentu col dominiu británicu. 
El malestar foi medrando y tuvo'l so momentu cimeru no que se conoz como El Motín del Té ("Boston Tea Party"). Pol Acta del Té de 1773 los territorios americanos foron obligaos a pagar impuestos por importar dellos productos (ente ellos, el té) de la metrópoli. Esto creó un malcontentu nes colonies qu'acabó españando en Boston. El 16 d'avientu de 1773 los colonos tiraron al mar 45 tonelaes de té que llegaran al puertu nes bodegues de trés barcos de la Compañía Británica de les Indies Orientales. La rempuesta de les autoridaes foi la represión: el boicot de los colonos a los productos británicos fizo que'l gobiernu inglés cerrara'l puertu pa impedir el comerciu de la colonia hasta que pagaran lo que teníen estrozao. El Parlamentu, amás, aprobó otres lleis (el conxuntu d'elles ye conocíu como Lleis Intolerables o "Intolerable Acts") qu'alteriaben el "statu quo" institucional, reforzando'l control británicu sobre les colonies. 
Les protestes crecieron, y les colonies convocaron el Primer Congresu Continental, que-y pidió al rei que retirara eses lleis. Pedíen tamién que'l control de los asuntos internos de los territorios fora decidíu n'América, ensin intervención metropolitana. La falta de rempuesta inglesa fizo que la situación s'engafara hasta qu'españó la guerra en Lexington, cerca de Boston, en 1775. Pocos años dempués, en 1780, los representantes de los colonos aprobaron la Constitución de Massachussets, la primera d'ente les de les colonies americanes y la que lleva más tiempu furrulando ensin interrupción en tol mundu. En 1787 ratificóse tamién la Constitución federal estaunidense.
El 15 de marzu de 1820 los territorios más septentrionales de la colonia dixebráronse d'ella pa formar l'estáu de Maine. La perda d'esos territorios, nostante, foi compensada pol ésitu económicu del territoriu, ún de los más industrializaos de los Estaos Xuníos nel sieglu XIX. El so paisaxe entamó a poblase de fábriques (sobremanera de ropa y zapatos), que llevaron a Massachusetts a munchos inmigrantes que contribuyeron a que l'estáu tuviera un gran desarrollu tanto económicu como social. Foi'l ñeru del abolicionismu al abolir la esclavitú yá en 1783, y el primer estáu que tuvo un reximientu de soldaos negros. El so sistema educativu, d'otra banda, yera'l modelu nel que miraben les otres colonies.
Na primer metá del sieglu XX la so riqueza amenorgó, porque munches de les compañíes que s'asentaben nella marcharon pal Sur de los Estaos Xuníos, y la Gran Depresión foi dura de llevar nesti estáu que volvería a espolletar económicamente dempués de la Segunda Guerra Mundial. Acabada esta, instaláronse nelli un bon númberu d'empresas d'alta tecnoloxía qu'aprovechaben el bon nivel académicu de los estudiantes que salíen de los elitistes colexos universitarios de la redolada de Boston. Les árees suburbanes entamaron a medrar perdayuri, y ficiéronse necesaries grandes obres públiques p'articular el territoriu. La más principal d'elles ye'l túnel de más de 5 km conocíu como "The Big Dig".
Nos últimos años una nueva fonte de riqueza contribúi a aumentar la renta del estáu: el turismu. Boston o Plymouth, pero tamién la península de Cape Cod, son los destinos principales de los visitantes d'esti estáu que sigue, más de 200 años dempués de llevantase escontra los ingleses, a la cabeza de les conquistes sociales nos Estaos Xuníos. Así, foi el primer estáu n'aprobar les bodes ente persones del mesmu sexu (2004) y aprobó en 2008 una llei que descriminaliza la posesión de marihuana.
Klaus Ebner
Klaus Ebner (8 d'agostu de 1964, Viena) ye un escritor y traductor austriacu qu'escribe la so obra n'alemán y poesía tamién en catalán.
La Chalana
La Chalana ye un pueblu conceyu de Llaviana (Asturies, España), na parroquia de La Pola, xunto al ríu Nalón. Anguaño nun tien habitantes censaos según l'INE (2016).
Giurtelecu Șimleului
Giurtelecu Șimleului ("Wüst Görgen" n'alemán, "Somlyógyőrtelek" n'húngaru) ta asitiada na rexón rumana de Transilvania. 
Giurtelecu Șimleului ta nel noroeste del país, a orielles del ríu Crasna. 
Tien una superficie de 20 km². 
La primer vez qu'apaez mentada la ciudá ye nun documentu de 1459. 
Llista d'alcaldes de Navia
Alcaldes de Navia desde 1979:
Palaciu de Lienes
El palaciu de Lienes, allugáu n'Armental, nel conceyu de Navia (Asturies, España) ye una construcción palacial orixinaria del sieglu XVI, que foi camudada en varies ocasiones.
La construcción de mayor interés ye la torre de sección cuadrada, dividida en cuatro altures y rematada por un frisu con boles.
La fábrica ye de mampostería con sillares nes esquines. La decoración concéntrase nes moldures de les ventanes.
Nel tercer pisu ábrese un balcón adinteláu. Adornáu con oreyes barroques y un tomapolvu con ménsules.
Industrias lácteas asturianas
Industrias lácteas asturianas (Ilas) ye una empresa asturiana allugada na parroquia asturiana d'Anlleo nel conceyu de Navia.
Nel 1960 Francisco Rodríguez, actual presidente, y Pablo Mayoral ponen 150.000 pesetes cada unu pa fundar la empresa. Deciden instalar la primera factoría nel llocal anguaño ocupáu por un salón de baile. Escuéyese la llocalidá d'Anlleo al ser la única población de la zona en tener llinia de teléfonu.
La fábrica de siete trabayadores entama a ellaborar quesu de Camembert continuando'l so crecimientu hasta los nuestros díes
Asina mesmo tien factoríes en Polonia, Arxentina o Portugal.
Entrevista a Francisco Rodríguez
ENCE
ENCE S.A. (Empresa Nacional de Celuloses d'España) (ENCE) ye un grupu empresarial forestal español que se dedica a la tresformación de maderes, siendo'l primer propietariu de bosques maderables d'ocalitos n'Europa y segundu productor mundial de pasta de celulosa d'esti árbol.
Poseye trés plantes productores de pasta de celulosa n'España, la más antigua d'elles na ciudá gallega de Pontevedra, fundada nel añu 1957, que tien numberoses denuncies por delitu ecolóxicu per vertíos incontrolaos na ría de Pontevedra. 
Les otres dos plantes son de construcción más nueva, y allúguense na ciudá andaluza de Huelva y na asturiana de Navia. En conxuntu, la so producción añal ye del orde del millón de tonelaes de pasta de celulosa, xenerando 1.245.000 MW d'enerxía eléctrica per añu. Esta enerxía eléctrica procede de la combustión de la biomasa, non de combustibles fósiles, y ye polo tanto d'orixe renovable.
La posibilidá de la instalación d'una nueva planta de producción de celulosa na marxe oriental del ríu Uruguái, nes cercaníes de les ciudaes de Fray Ventos n'Uruguái y Gualeguaychú n'Arxentina, xunto con una simillar de la finlandesa Botnia, foi la causa del conflictu ente los gobiernos d'Arxentina y d'Uruguái. Por embargu, la empresa yá anunciara la rellocalización de la planta de celulosa na llocalidá de Conchillas, cercana a les ciudaes de Nueva Palmira y Colonia del Sacramento, cola aprobación del gobiernu arxentín. Dambos proyeutos disponíen de les meyores teunoloxíes disponibles según IPPC-BREF de la Xunión Europea, a diferencia de les plantes actualmente en funcionamientu n'Arxentina, de teunoloxía antigua y faciendo usu dalgunes d'elles de cloru pa blanquiar.
Sicasí, más allá de la teunoloxía de punta implementada por entrambes papeleres, na Xunión Europea estes empreses nun cumplen colos estandartes de seguridá establecíos pola Xunión. Amás cal destacar qu'Arxentina y Uruguái roblaron un tratáu de preservación del mediuambiente sobre'l ríu Uruguái.
Minnesota
Minnesota ye ún de los 50 estaos de los Estaos Xuníos, asitiáu na rexón del Mediu Oeste ("Midwest"). La capital del estáu ye Saint Paul y Minneapolis ye la ciudá más grande. El censu de población de los Estaos Xuníos de 2008 diz que Minnesota tenía 3.747.455 habitantes. Minnesota llenda al norte con Canadá (Ontario y Manitoba), al este col llagu Superior y Wisconsin, al sur con Iowa, y al oeste con Dakota del Sur y Dakota del Norte.
ORT
Occidente Radiotelevisión, ye una emisora de televisión comarcal allugada en Talarén, (Navia). 
Entamó les sos emisiones, de manera regular, nel añu 1.999 como Localia. Ofrez a les sos telespectadores, durante 24 hores diaries, una programación variada na que cobren especial relevancia les programes de caráuter informativu, social y deportivu, complementando la so parrilla con espacios realizaos por destacaes productores. 
Localia-Ort emite pal Occidente d'Asturies, y tamién na Mariña Lucense.
Niza
Niza (en francés Nice [nis], n'occitanu Nissa o Niça, n'italianu Nizza) ye una ciudá y comuna francesa allugada nel departamentu d'Alpes Marítimos, na rexón de Provenza-Alpes-Costa Azul.
Ye unu de los centros de la turística rexón de la Costa Azul o Riviera francesa, na proximidá de los llendes con Italia, na parte baxa de los Alpes, al este del ríu Var o Varo.
Niza, capital hestórica del Condáu de Niza, foi una llocalidá lligada a Italia hasta la so definitiva integración en Francia a finales del sieglu XIX. Una parte de la so población caltién el nicense o niçard, niçois, o nizzardo, una variedá de la llingua galoitaliana llamada ligur, asemeyáu al idioma monegascu, y como ésti, mui influyíu pol dialeutu occitanu llamáu provenzal y, dende la segunda metá del sieglu XIX pol francés.
Güei ye la quinta ciudá más poblada de Francia. Nel 1990 la población de la ciudá yera de 345.700 habitantes, llogrando los 933.080 habitantes en toa l'área urbana nel censu de 1999. El so aeropuertu Nice-Côte d'Azur ye'l segundu con mayor tráficu del país galu.
Allugada ente les ciudaes franceses de Cannes y Montecarlo, Niza ye la reliquia de la Costa Azul, núcleu de la Riviera Francesa.
Pue disfrutase de los sos paseos, sableres, museos, movida de la nueche y de la llamativa vista del Mediterraneu.
Hora llocal: GMT+1; GMT+2, en branu. Prefixu telefónicu:33
Costa Azul
La Costa Azul (en francés "Côte d'Azur"), nel sureste francés tamién conocida como Riviera francesa, ye la denominación que recibe una parte privilexada del llitoral mediterraneu, unu de los centros mundiales del turismu y residencia de numberosos personaxes célebres, qu'alberga llocalidaes de referencia como Montecarlo, nel Principáu de Mónaco, y Cannes conocida pol so festival de cine.
L'orixe del términu débese al escritor Stéphen Liégeard, que fizo usu d'esti términu nel 1887 pal títulu de la so obra "Côte d'Azur", inspirándose nel términu "Azur", qu'en heráldica significa 'azul'. Pa Liegeard, la Costa Azul foi un nome poéticu pa llamar a la costa que s'estendía dende Marsella hasta Xénova, n'Italia, y que se conocía como "Riviera de Niza" o "Riviera de Xénova".
Nel sieglu XX la Costa Azul habíase convertío nun destín preferíu pa l'aristocracia y burguesía del norte d'Europa pola suavidá del so clima, especialmente n'iviernu. Persones importantes la visitaron a menudu, como Winston Churchill, ayudando a la so popularización ente la clase alta británica, que la conocía como "French Riviera". Na Segunda Guerra Mundial, la rexón foi escenariu del desembarcu aliáu na Operación Anvil Dragoon.
Provenza-Alpes-Costa Azul
Provenza-Alpes-Costa Azul (en francés: "Provence-Alpes-Côte d'Azur", n'ocasiones acurtiada "PACA") ye una rexón de Francia allugada nel sureste del país, na costa del Mar Mediterraneu. La rexón llenda al norte cola rexón de Ródano-Alpes, al este con Italia (rexones de Liguria y Piamonte), al sur col mar Mediterraneu, y al oeste cola rexón de Languedoc-Rosellón. Arrodia a Mónaco, una pequeña ciudá-principáu independiente. La so capital ye Marsella.
La rexón ta formada per seis departamentos, que yeren les provincies de Provenza (Provence) y el Delfinado (Dauphiné) demientres l'Antiguu Réxime. Una parte de Vaucluse ye resultáu de la anexón del condáu nel periodu revolucionariu y la mayor parte de los Alpes-marítimos de la incorporación del condáu de Niza a Francia demientres el segundu imperiu.
La xeografía de la rexón Provenza-Alpes-Costa Azul carauterizase nel ámbitu físicu pola so gran diversidá y pola marcada división del so territoriu.
La rexón tien seis departamentos: 
Comprende zones altes de montes, formaes pol brazu sudeste del arcu alpín, cadenes costeres qu'aislen llanures llitorales, y na so parte occidental, zones de llanura nel baxo valle del Ródano, que desemboca nun delta pantanosu (la Camargue). El puntu más altu de la rexón allugase na Barre des Écrins (4.102 m) nos Hautes-Alpes.
El clima, de tipu mediterraneu, ta mui influyíu pol vientu del norte, el mistral. El Var ye una rexón acostumada a les considerables canícules, sicasí na fola de calor europea de 2003 -nel momentu de la fola de calor- y en xunetu de 2005/agostu de 2005, el calor foi tal que se declararen numberosos fueos, arrasando una gran parte de la vexetación del "Massif des Maures".
Nel llitoral mediterraneu atopase la mayor parte de la población. Ye la tercer rexón más poblada (4,5 millones d'habitantes) dempués d'Islla de Francia y Ródano-Alpes. La so densidá de población, 144 habitantes/km², ye dalgo superior a la media nacional (110).
La población, fuertemente urbanizada, agrupase en torno a cuatro centros urbanos principales: tres sobre'l llitoral, Marsella, Toulon y Niza, y unu nel valle del Ródano, Aviñón. Los dos departamentos montañoses de los Hautes-Alpes y de los Alpes-de-Haute-Provence cuenten solu con 250.000 habitantes, lo que quier dicir, el 6% de la población total. La Costa Azul, parte del llitoral que s'estiende ente Toulon y les llendes con Italia, ye una de les rexones de Francia más frecuentaes polos turistes franceses y estranxeros.
El AC Sentinel foi un carru de combate construyíu n'Australia na Segunda Guerra Mundial, en previsión d'una posible invasión xaponesa, al nun tener llugar ésta nunca participaron n'aiciones béliques, usándose solu pa entrenamientu. En xineru de 1942 ficiéronse los primeros tres prototipos y n'agostu entamó la producción na Chullona Tank Assembly de Nueva Gales del Sur; en total, fixéronse solo 66 carros de combate fasta payares de 1945. Hebo cuatro modelos: AC I, AC II, AC III y AC IV
N-634
La Carretera Nacional 634 ye una vía terrestre que va p'ente'l barriu de Recalde en San Sebastián y Santiago de Compostela a lo llargu de tola costa cantábrica. Esta carretera ye de doble sen y la so llonxitú ye d'algo más de 730 km.
Pasa poles Comunidaes Autónomes del País Vascu (Guipúzcoa y Vizcaya), Cantabria, Asturies y Galicia (provincies de Lugo y La Coruña). Foi sustituyida por delles autovíes a lo llargu del so recorríu, quedando la N-634 na mayor parte destinada a dar un serviciu de tráficu llocal a les poblaciones peles que pasa.
Va unos 15 km pela costa guipuzcoana ente les localidaes de Zarautz y Zumaya. Esti tramu foi mui conflictivu debíu a los munchos argayos que surden al tar la mar pegando col monte.
Nel 2007 construyose una caleya pa la xente que xune Zarautz con Guetaria nel arcén d'esta carretera.
Nel País Vascu y Cantabria, el so trazáu ye paralelu al de la Autovía del Cantábrico A-8, a escepción del tramu Solares - Torrelavega na Comunidá cántabra, onde se proyeuta construyir el tramu correspondiente de la A-8. No obstante, esti tramu pode salvase pola autovía, faciendo escasos kilómetros más, gracies a la S-10 Solares - Santander y a l'A-67 Santander - Torrelavega
Na Comunidá Autónoma asturiana, yeren menos los tramos de la N-634 que güei tienen trazáu paralelu pola autovía. Asina, el tramu entre Xunquera, nes llendes d'Asturies y Cantabria, y Llanes, ya na comunidá asturiana, s'atopan güei en proyeutu. El tramu Llanes - Ribeseya s'atopa en serviciu a traviés de la nomada A-8.
Tras pasar Ribeseya, la N-634 despide a xu hermana mayor, la Autovía del Cantábricu A-8, y abandona'l paisaxe costeru pol qu'ha discurríu desde xu ñacimientu en Guipúzcoa y s'interna nel interior de Principáu d'Asturies a traviés del valle que forma el Ríu Sella en dirección a Les Arriondes. Atraviesa tamién L'Infiestu y Nava pa llegar a Lieres, onde una nueva autovía, l'A-64 ocupa xu inicial trazáu y conduci hacia Uviéu. Una vez que dexa atrás Uviéu, l'autovía A-63 (Uviéu - L’Espina), van en paralelu'l trazáu de la N-634 disminuyendo xu recorríu sensiblemente en cuanto a tiempu y kilómetros recorridos. Güei, esta autovía s'atopa en serviciu fasta Grao, población a partir de la cuál la N-634 sigue siendo l'únicu exe de comunicación hacia'l sur occidente asturianu. Fasta Grau, les dificultaes montañoses de la N-634 no foron escesives, si bien, a partir d'equí s'entama l'ascensu al Alto de Cabruñana, que sirve de llende natural y alministrativa dellos conceyos de Grau y Salas. El descensu termina en Curniana, población na cuál se crucia el Ríu Narcea y pónse rumbu a la segunda y más pronunciada dificultá montañosa, el Puertu de la Espina (650 m), cuyu ascensu entama en Salas y finaliza en L'Espina coona llonxitú de 12 km y un desnivel de 500 m; el descensu tien 33 km de llonxitú y sálvense 600 m de desnivel, trescuerre pelos conceyos de Salas una pequeña parte de 10 km nos que sálvense 400 m y el restu en Valdés, aprovechando nos últimos tramos el valle del Ríu Esvia, llegando fasta Caneru y volviendo de nuevu a la costa cantábrica qu'había dexáu atrás.
En Caneru, regresa al llau de xu hermana mayor, la Autovía del Cantábricu A-8, anque ésta aínda ta en construcción nestos tramos. Únicamente s'atopan en serviciu'l tramu Variante de Navia que sirve de circunvalación pa la villa del mesmo nome.
Tras Navia, la N-634 atraviesa El Franco y Tapia, pa salvar la Ría de Ribadeo gracies al Ponte dellos Santos y adientrase en Galicia. Ribadeo ye la población encargada de darla la bienvenida a les tierras galaiques.
Pocos kilómetros dempués de Ribadeo s'atopa la segunda más pronunciada de sos dificultaes montañoses, l'Altu de Mondoñedo o Porto da Xesta (590 m) . Tras el descensu, se llega a Baamonde, población onde nuevu la N-634 se topa coona autovía. Nesti casu ye l'A-6 o Autovía del Noroeste Madrid - La Coruña qu'aprovecha l'antiguo trazáu de la carretera nacional fasta la contorna de Guitiriz, onde ésta retoma xu identidá y entama xu recta final, encaminándose hacia Santiago de Compostela.
San Salvador de Valdediós
La ilesia de San Salvador de Valdediós, conocida popularmente como el Conventín, asítiase nel valle de Valdediós, nel conceyu de Villaviciosa, xunto al Monesteriu de Santa María de Valdediós. Ye un monumentu representativu del arquitectura prerrománica asturiana posramirense que anuncia yá l'estilu románicu.
Según la Crónica d'Albelda, escrita en 881, menciónase una intensa actividá del Rey Alfonsu III nes sos tierres d'Asturies : « ... esi príncipe restaura toles ilesies del Señor, asina como les villes y los palacios realies que s'eleven n'Uviéu. »
Nun hai certeza sobre cuándo se construyó esta ilesia atribuyéndose-y la edificación al rei Alfonsu III (que, sigún la tradición, depués de ser destronáu polos sos fíos mandaría construir una villa palatina nel valle de "Boiges" o "Boides", a la que pertenecería'l templu) aunque bien pudiera ser qu'a esti monarca sólo se-y debiera la galería porticada amestada al templu tardíamente y dellos detalles ornamentales. De lo que nun cabe duda ye de la fecha de la consagración efectuada baxo'l so reináu y que quedó gravada nuna llastra de mármol na que s'afirma que sucedió "“SUB ERA DCCCCXXX”", esto ye, nel añu 930 de la era augusta, equivalente al añu 892 de la nuestra era cristiana. De la solemnidá del actu da prueba'l fechu de qu'asistieren, según esa mesma inscripción, los obispos Rosendu I de Mondoñedo, Nausto de Coimbra, Sisenando de Iria, Ranulfo de Astorga, Argimiro de Lamego, Recaredo de Lugo y Eleca de Zaragoza.
El trazáu de la planta responde al esquema basilical de tres naves, más ancha la central, compuestes por cuatro tramos d'arcos de mediu puntu, y remataes nes sos cabeceres por sendes capielles absidiales rectangulares. Nun tien transeptu, por más que dos dependencies amestaes, una a cada unu de los sos llaos, pueden dar una impresión equivocada. A los pies de la nave central disponse un nártex o vestíbulu al que s'amestaron dos estancies en correspondencia coles dos naves llaterales. Sobre'l conxuntu monta una tribuna a la que s'accede por una escalera interior. Sofitándose na muria sur de la ilesia construyóse más sero un pórticu qu'anuncia les galeríes porticaes que nel periodu románicu proliferaron nes iglesies castellanes. A traviés d'él accédese al interior del templu pela so puerta meridional.
Les tres naves cúbrense con bóvedes de cañón que carguen sobre los muros esteriores contrafuertaos y sobre les dos arqueríes que separten llonxitudinalmente les naves. Tán formaes aquélles por arcos de mediu puntu sofitaos por pegoyos de sección cuadrada. El pórticu llateral tamién tien bóveda de cañón, pero nesti casu reforzada por arcos faxones. Los ábsides son asinamesmo abovedaos a una altura inferior a la de la nave respectiva.
Al esterior refléxase l'orden compositivu de la edificación: la nave central sobresaliente n'altura sobre les llaterales; los contrafuertes bien marcaos nel muru norte y na fachada occidental separtando les naves; la prollongación de la cabecera de la nave principal sobre les contigües; la espadaña cola qu'encuma l'imafronte acabada nuna almena d'estilu califal; los vanos d'accesu al nártex y al pórticu llateral, dambos baxo arcu de mediu puntu; y el gran númberu de ventanes pa proporcionar una illuminación afayadiza a toles estancies: hailes de simple aspillera, sencielles d'un solu arcu, xeminaes d'arcos visigóticos enmarcaos por un alfiz, con dolosía de tracería, y una ventana de triple arcu nel ábside central.
Variante de Navia
La Variante de Navia ye'l nome col que se coñoce al tramu de la Autovía del Cantábricu al so pasu pela llocalidá de Navia (Asturies). Nesti tramu de 6 quilómetros y 280 metros de llonxitú, el gobiernu español gastó 93 millones d'euros, aínda que nun s'amuesan les cifres reales.
La construcción foi axudicada el 30 de xunetu de 2002 y tenía un plazu d'execución de 30 meses. Ensin embargu hebo varios retrasos per diverses causes.
Na inauguración tuvieron el presidente del gobiernu asturianu Vicente Álvarez Areces y la ministra de Fomentu Magdalena Álvarez. Gastáronse 13,5 millones d'euros per cada quilómetru d'autovía.
Anlleo
Anlleo ("Anleo" en castellanu) ye una parroquia y uan aldea del conceyu asturianu de Navia. Ocupa la cuenca del ríu Anlleo, afluente del Navia pela derecha, na parte meridional del conceyu, y tien una estensión de 12,81 km². Viven nella, nos llugares d'Anlleo, Braña'l Ríu, Cabanella, Talarén, Salcedo, A Colorada, A Venta, Paderne, As Acenias, El Toural, Cacabellos, Casadoiro, Cepeda, El Monte, Las Murias, Oméu, Piqueira, Puñil, A Regra y Sante, 554 habitantes (INE, 2012). El mayor atrautivu turísticu ye'l so castiellu conocíu ellí como el Castello d'Anlleo. Ellí ta tamién la fábrica de llauteos Reny Picot.
Ye una fastera de trensición ente'l asturianu y el gallego-asturianu; asina alcontramos nomes de llugar dende A Regra hasta El Castieḷḷu (nome d'un prau). Como curiosidá, nes sos brañes alita un fonema vaqueiru, ensin nome, representáu "Cy" o "Yy", cuya pronunciación sería por exemplu na pallabra El Cyanu [llanu] sería "El Kianu". 
Tuenti
Tuenti ye una rede social virtual dirixida a la población xoven española. Permete al usuariu facer el so propiu perfil, xubir semeyes y videos y falar colos collacios y amigos. Tien otres munches posibilidaes como facer eventos y etiquetar amigos en semeyes. Carauterízase tamién pol so potente restolador.
Inauguráu en xineru de 2006, Tuenti ye unu de los sitios web más visitaos n'España, según Alexa Internet.
Tuenti ye una rede social española fecha en xineru de 2006 por Zaryn Dentzel, un estudiante norteamericanu que güei vive en Madrid (España). Dentzel conoció España al traviés d'un intercambiu que lu llevó a Cabeza del Buey (Badajoz), y a raíz d'ésta esperiencia foi como años más tarde ñacería Tuenti. Al entamu diba dirixíu pa universitarios y sólo dalgunos conocíos pudieron probalu. Más tarde, en vista del so éxitu, permetieron la entrada a más usuarios, pero sólo si tiníen invitación. Güei calcúlase 3 millones d'usuarios n'España, la inmensa mayoría d'ellos universitarios y escolinos (colexales).
P'atopar programadores ficieron una seleición per internet, incluyíu'l propiu Tuenti. D'ehí fízose un casting y s'elixó al equipu que güei forma l'equipu, que ta formáu por xente de tol mundiu (norteamericanos, polacos, ingleses y españoles).
Según Zaryn Denzel, el nome "Tuenti" surxó de la necesidá d'atopar unu qu'incluyera "tu" y "ti". Pa da-y nome, los miembros baraxaron munchos nomes y al final se decidieron por Tuenti porque se paez a “tu entidá” y porque sonaba bien.
Tuenti ye una rede social d'accesu restrinxíu a la que s'entra namás médiante la invitación d'un miembru anteriormente rexistráu. Esti mecanismu, según la empresa, garantiza en principiu que tou usuariu recién llegáu ya tenga un víncalu con otru miembru de la rede a partir de cuál puea entamar a establecer rellaciones col restu de los usuarios.
Cada usuariu dispón dientro de la rede d'una páxina anomada "Mi perfil" dividida en varios apartaos cuya visibilidá dientro de la rede pol restu de los usuarios pue ser regulada alcuerde a que sólo fuera visible polos amigos o collacios del usuariu, polos amigos o collacios de sos amigos o collacios, o por tolos usuarios. Nesta páxina alcuéntrase normalmente na columna esquierda una semeya del usuariu con información personal tal como'l sexu, la edá, l'estáu nesi momentu (a elixir entre "solteru", "con daquién", "con rollu"), la fecha de ñacimientu, la ciudá de residencia, lo que l'usuariu gueta dientro de la rede ("amistá", "mozu/moza", "mozu/moza pa rollu") y la fecha d'ingresu. Inclúyise amás nesta mesma columna información sobre los intereses del usuariu como les sos aficiones, les sos películes y llibros preferíos y los sos grupos de música favoritos, y sos "zones de folixa".
La columna central de "Mi Perfil" ta dividida en tres bloques: diariu, semeyes, y "El mio tablón". La seición de blog da-y al usuariu un sitiu onde escribir testos ya incluyir videos a modu de blog, ordenando les entraes per orde cronolóxicu inversu. "Semeyes" amuesa les ocho semeyes más nuevos nes qu'apaez l'usuariu. Finalmente, "Mi tablón" ye un espaciu onde les otres usuarios de la rede puen dexar mensaxes personales.
Tuenti dispón d'un guetador p'atopar a tolos miembros de la rede pol so nome real. Pa reducir los resultaos de la gueta dispón de varios filtros como'l sexu, la edá, el centru d'estudios o trabayu y la zona de folixa.
Sírvense alredor de 2.000 millones de páxines al mes, anque la rede ta en plenu crecimientu. Cada selmana rexístrense alredor de 8.000 usuarios nuevos y calcúlase que cada usuariu la dedica al sitiu dos hores d'usu per sesión,demientres qu'en otres redes sociales como Facebook y MySpace nun se llega a los 45 minutos.
Karen Blixen
Karen Christence Blixen-Finecke (17 d'abril de 1885, Rungsted - 17 de setiembre de 1962, "idem") escritora de Dinamarca. Ñacía como Karen Christenze Dinesen ye conocía pol so pseudónimu Isak Dinesen. Arriendes d'esi tamién escribió como Osceola y Pierre Andrézel. Asoleyó obres en danés, inglés y francés.
Blixen ye más conocía poles sos obres "Memories d'África", na que cunta les sos vivencias en Kenia, y "La fiesta Babette", faciéndose d'entrambes películes d'abondu ésitu. 
Peter Englund, quien ye secretariu permanente de l'Academia Sueca, dio cuenta del vivu error que se fixo al nun la tener gallardoniá col Nobel de Lliteratura nos años 1930. Enxamás ganó, inda allugó al tercer puestu dempués de Grahma Greene, en 1961, l'añu que ganó Ivo Andrić.
Jacques Brel
Jacques Brel (Schaerbeek, Bruxeles, 8 d'abril de 1929 - Bobigny, 9 d'ochobre 1978) yera un conocíu cantautor belxicanu en francés consideráu representante de la "Chanson française".
Rufus Wainwright
Rufus Wainwright (Rhinebeck, Nueva York, 22 de xunetu de 1973) ye un cantante canado-estauxunidense n'inglés y francés.
Sum 41
Sum 41 ye un grupu de rock alternativu orixinariu d'Ajax, Canadá. Sos miembros de güei son Deryck Whibley, Jason McCaslin y Steve Jocz. El nome del grupu tien el so orixe en qu'entamó l'actividá 41 díes dempués de que entamara el branu (n' inglés "Summer") nel 1996.
Dende la firma d'un alcuerdu con Island Records nel 1999, el grupu llanzó cinco álbumes d'estudiu, dos CD en vivu, dos DVD en vivu, un recopilatioriu y más de quince singles, dando cómo resultáu millones de copies vendíes alredor del mundiu. 
Joan Manuel Serrat
Joan Manuel Serrat i Teresa (Barcelona, 27 d'avientu de 1943) ye un destacáu cantautor y poeta español, que desenvolvió la so carrera tantu en castellanu como en catalán; consideráu representante prominente de la "Nova cançó" catalana y la "Canción d'autor" española, y bien popular n'España y América Llatina.
Naz nel barriu barcelonés del Poble-sec, miembru d'una familia obrera. El so padre, Josep Serrat, foi un anarquista afiliáu a CNT y la so madre, Ángeles Teresa, ama de casa orixinaria de Belchite (Zaragoza). 
La so niñez y l'ambiente de la cai marcáronlu fondamente, hasta tal puntu qu'un gran númberu de los sos cantares narren la cotidianidá de Cataluña tres la Guerra Civil Española (exemplos son "La carmeta", "La tieta" y "El drapaire" como personaxes estereotipu del so barriu).
En 1965 preséntase nel programa "Radioscope" de Salvador Escamilla, en Radio Barcelona, pa interpretar los sos primeros cantares. 
Él ufiérta-y la primer oportunidá de presentase en públicu. Poco tiempu dempués llámenlu pa ufierta-y un contratu y grabar el so primer discu. 
El so primer conciertu realizóse nel teatru L'Avenç de Esplugas de Llobregat.
Serrat ye unu de los pioneros de lo que dióse en llamar la "Nova cançó catalana", y miembru del grupu Els Setze Jutges (al qu'ingresa como'l decimotercer miembru), grupu de cantantes en llingua catalana que tien como referente a la chanson francesa (con esponentes como Jacques Brel, Georges Brassens o Léo Ferré, ente otros) y que defenden la llingua catalana mientres la dictadura franquista.
En 1968 publica los sos primeros cantares n'español, con dellos senciellos que seríen recoyíos nel LP "La paloma" al añu siguiente. Coles mesmes, diba componiendo nuevos cantares en catalán que s'editaben tamién en formatu senciellu. En 1969 edítase'l LP "Com ho fa el vent".
En 1968 anúnciase que Serrat sería'l representante d'España nel Festival d'Eurovisión. 
Tocantes a el cantar a interpretar, embaraxábense dos: "El titiritero", del propiu Serrat, y "La, la, la", compuesta por Manuel de la Calva y Ramón Arcusa. 
A la fin decidióse que la representante d'España fora esta postrera; sicasí, poco enantes del festival anúnciase que Serrat nun va dir a Eurovisión si nun ye cantando "La, la, la" en catalán, en parte pa reivindicar la situación de marginalidá del catalán nel estáu español d'aquél entós, y en parte como un trucu publicitariu (según el mesmu Joan Manuel almitiólo).
A lo llargo de los años 70 Serrat publica delles de los sos más célebres producciones discográfiques, como "Dedicado a Antonio Machado, poeta", "Mediterráneo", "Per al meu amic" o "Miguel Hernández", entre otros trabayos, llogrando gran repercusión fora de les fronteres españoles, n'Iberoamérica, sobremanera n'Arxentina ya otros mercaos como Chile, Uruguái o inclusive Méxicu, país onde tien que exiliarse a mediaos de la década mientres un añu, nos últimos estertores del Franquismu, de la que'l so material discográfico ye momentáneamente censuráu n'España.
En 1977 publica'l discu-homenaxe al poeta catalán Joan Salvat-Papasseit tituláu "Res non és mesquí" (Nada ye mezquino), con arreglos del músicu Josep Maria Bardagí, nel marcu d'un regresu a una España al empiezu de la Transición, indecisa y enrarecida tres la muerte de Franco, onde Serrat reincorpórase tímidamente a la vida pública del so país. En 1978 contrai matrimoniu con Candela Tiffón y un añu dempués naz la so fía María.
En 1981 torna con otru álbum esitosu, "En tránsito", un discu qu'amuesa un Serrat maduru y anováu nel marcu d'una España yá en plena democracia, dempués de la última manotada autoritaria conocida como "El Tejerazo".
En 1983 sale a la lluz "Cada loco con su tema", un discu qu'edita Ariola con grandes temes y que recibe del Ministeriu de Cultura d'España'l "Premiu Nacional pa Empreses Fonográfiques"; trabayu col que realiza una gran xira per Suramérica, sacante Chile, pos la so entrada a esti país ye torgada al traviés d'un decretu emanado del Ministeriu del Interior del dictador Augusto Pinochet. 
N'Arxentina, cola retirada inminente de la dictadura militar, el so multitudinariu conciertu nel "Luna Park" de Buenos Aires constituyó un acontecimientu históricu que simboliza la victoria de la democracia.
En 1984 publica "Fa vint anys que tinc vint anys", y en 1985 "El sur tamién existe", musicalizando poemes del poeta uruguayu Mario Benedetti. Tamién edita "Bienaventurados" en 1987, una dura crítica a les Ilesies Cristianes, tantu Católica como Protestante, y a les dictadures entá restantes, ente que l'álbum "Material sensible" ye llanzáu en 1989.
A lo llargo de los años 90 y 2000, Joan Manuel Serrat sigue cola so carrera, siempres esitosa y respetada, cuntando cola publicación de trabayos como "Utopía", "Nadie es perfecto", "El gusto es nuestro" (en collaboración con Ana Belén, Víctor Manuel y Miguel Ríos), "Sombras de la China", "Cansiones" o "Mô", entre otros, ente que en 2007 ye galardonáu cola Medaya d'Honor del Parlamentu de Cataluña en reconocencia pol so llabor en defensa de la llingua y la cultura catalana -como miembru nos años 60 de Els Setze Jutges-, y ye condecoráu como Caballero de la Lexón d'Honor de la República Francesa.
El mesmu añu 2007 ye publicáu'l so discu en collaboración con Joaquín Sabina: "Dos pájaros de un tiro"; Serrat volvería editar dos discos más col cantautor andaluz: "La orquesta del Titanic" (2012) y "En el Luna Park" (2012), esti postreru grabáu en directu nel estadiu "Luna Park" de Buenos Aires.
YouTube
YouTube (pronunciáu ""iutub"") ye un sitiu web que permite a los usuarios compartir videos dixitales al traviés d'Internet y tamién, permite a los músicos ñovatos y esperimentaos dar a conocer los sos videos al mundu. Pertenez a la Web 2.0. Foi fundáu en febreru de 2005 por tres antiguos trabayadores de PayPal: Chad Hurley, Steve Chen y Jawed Karim. YouTube ye propiedá de Google, dende la so compra, el 10 d'ochobre de 2006 por 1.650 millones de dólares.
YouTube fai usu d’un reproductor en llinia basáu n'Adobe Flash pa sirvir el so conteníu. Ye mui popular gracies a la posibilidá d'agospiar videos personales de xeitu cenciellu. YouTube agospia una variedá de clips de películes, programes de televisión, videos musicales y videos caseros (a pesar de les regles de YouTube escontra xubir videos con copyright, esti material esiste en cantidá). Los enllaces a videos de YouTube puen ser tamién puestos en blogs y llugares web personales faciendo usu APIs o incrustando ciertu códigu HTML.
Como en Google Videu y otres llugares de videos, hai quexes acerca de la calidá, siendo que los videos se pixelen (apaecen cuadros de color uniforme de mayor tamañu, en forma de mosaicu), en gran midida, debíu al equilibriu ente calidá de semeya y velocidá de tresmisión na rede. Otru problema ye qu'en bastantes clips, el soníu y el videu nun tan sincronizaos; esto depende del formatu del archivu orixinal. 
En xeneral, tolos videos deben ocupar un espaciu en discu non mayor a los 1024 Mb y deben tener una duración menor o igual a 10 minutos, con una tolerancia estra de 58 segundos de grabación. La totalidá de los videos, yeren convertíos a resoluciones de 320×240 y 480×360, y a 30 fotogrames per segundu, anque los videos xubíos enantes de marzu 2008 solu tan disponibles na resolución más baxa. A pesar de que tolos videos amuésense predeterminadamente na resolución menor, los usuarios rexistraos puen optar por que se reproduzan preferentemente en calidá alta.
Nun tolos videos de YouTube foron optimizaos o convertíos pa vese n'alta resolución, hai un pequeñu porcentaxe que sí lo ta y hai una forma de velos. Basta agregar el parámetru &fmt=6 al final de la dirección URL (siguiría siendo un videu en formatu *.FLV pero con más calidá), si esiste, se verá la versión d'alta resolución y si no esiste, la versión normal.
Como métodu alternativu, pode agregase &fmt=18, parámetru que ta disponible pa casi tolos videos (en formatu *.MP4).
Güei, YouTube ta probando nueva calidá, en HD 720p, y pue ser accedida agregando'l parámetru &fmt=22, pol contrariu parte, eso solu furrula nos videos que lo dispongan, en casu contrariu, amosará la calidá más baxa.
El 25 de payares de 2008, Youtube cambió la rellación d'aspeutu del so reproductor de videu, de 4:3 a 16:9, siguiendo l'estándar de los televisores LCD y de plasma, y tamién en concordancia coles intenciones de la empresa de tresmitir películes completes nel futuru.
YouTube mantien una loxística que permete llocalizar cualquier videu per medio de los TAGS, títulos y descripciones que los usuarios ponen pa cada videu, pero únicamente se restrinxen a los videos de YouTube.
A raíz de la compra de YouTube per parte de Google, Google Videu agrega a sos guetes los conteníos de YouTube.
En xunu de 2007 dio un importante pasu hacia la internacionalización del sitiu, al traducir la so interfaz a diversos idiomes, ente ellos l'español.
Pa evitar copies de los archivos de videu, éstos tan repartíos en formatu flash (.FLV) propiedá de la empresa Adobe Flash, qu'impide a los usuarios facer copies dixitales fácilmente. Aínda asina, diversos programadores realizaron ferramientes que-y permiten ensin permisu, la descarga de los videos agospiaos nel sitiu, de los coales dalgunes foron impidíos y otres permanecen, a tube catcher, VDownloader y Power Videu Downloader yeren unos d'ellos, anque na so nueva versión (0.7), el VDownloader foi desbloquiáu.
Gran parte de los videos que los usuarios publiquen en YouTube tienen música o semeyes con copyright; la compañía solu les retira si asina ye pidíu pol propietariu de los drechos, al retirase los videos la cuenta del usuariu que los asoleyó ye esborrada llueu de recibir, cuando menos, tres alvertencies.
El sitiu de YouTube tien como llingua predeterminada l'inglés, pero ta tamién n'otres 15 llingües:
Economía de Groenlandia
Groenlandia sufrió una contracción económica a entamos de los 90, pero dende 1993 la economía meyoró constantemente. El gobiernu sigue una firme política fiscal dende finales de la década de 1980, lo cuál ayudó a facer escedentes nel presupuestu públicu amás d'una baxa inflación. Dende 1990 el país rexistra un déficit nel intercambiu económicu col esterior, seguíu de la clausura de la última y principal mina de cinc en 1990. N'actualidá la economía depende principalmente de la pesca y de la esportación de pescáu; la esportación de camarón ye la mayor fonte d'entrada de divises.
La caza de la foca marca la vida de los habitantes del norte. Al atopar petroleu, cinc y oru nel 1994 promete camudar la economia, aínda bastante dependiente de Dinamarca, que tamién responde pola so defensa y rellaciones esternes.
Divisiones Alministratives de Groenlandia
Groenlandia ta dividida, dende'l 1 de xineru de 2009, en cuatro municipalidaes: Kujalleq, Qaasuitsup, Sermersooq y Qeqqata. Amás d'ellos, de los que podemos ver la so estensión, llocalización y población nos cuadros qu'acompañen esti artículu, hai dos zones que nun tán incorporaes a dengún condáu: la base aérea de Thule, asitiada nel territoriu del condáu de Qaasuitsup; y les tierres del Parque Nacional de Groenlandia del noreste.
Primero d'eso, el país dividíase en trés condaos (Kitaa/Vestgrønland o Groenlandia Occidental, Tunu/Østgrønland o Groenlandia Oriental y Avannaa/Nordgrønland o Groenlandia del Norte), qu'encuadraben les dieciocho municipalidaes que había nel país. D'estensión variable, recibían el nome del so núcleu más pobláu, y dexaron de tener entidá xurídica propia al facese esta nueva división del país.
Kitaa
Kitaa/Vestgrønland (Groenlandia Occidental) ye la más poblada de les tres rexones ("amt") en que se divide Groenlandia, tien a cuasi el 90% de la población total. La so capital ye tamién la capital groenlandesa, Nuuk.
Llenda al oeste cola Bahía de Baffin, estrechu de Davis, mar del Llabrador y l'Océanu Atlánticu. Pol este llenda con Groenlandia Oriental.
Toos los conceyos de la islla, a escepción de tres, atópense en 
Groenlandia Occidental. N'orde xeográficu,de sur a norte son:
Groenlandia Oriental
Tunu/Østgrønland o Groenlandia Oriental ye una de les tres rexones ("amt") nes que se divide Groenlandia. La so capital ye'l principal núcleu de población, Tasiilaq.
La rexón tien dos conceyos: Ammassalik ya Ittoqqortoormiit, y amás parte del Parque Nacional de Groenlandia del noreste cubre la metá septentrional de Tunu.
Llenda al este col mar de Groenlandia, el mar de Noruega, l'estrechu de Dinamarca y l'Océanu Atlánticu. Al oeste alcuéntrase Groenlandia Occidental.
Avannaa
Avannaa, en danés: Nordgrønland (Groenlandia Septentrional, tamién llamada "Avannaarsua" o "Avanersuaq") ye una de les tres rexones ("amt") de Groenlandia. La so capital ye'l principal asentamientu humanu, Qaanaaq, nucleu del únicu conceyu.
Groenlandia Septentrional divídese ente un conceyu (Qaanaaq) y dos árees non incorporaes:
Base aérea de Thule
La Base aérea de Thule ta asitiada en "Pituffik" (llugar 76°32'N, 68°45'O), foi una aldea de caza Inuit groenlandesa fasta que los Estaos Xuníos fueron autorizaos pa construyir una Base aérea llamada Thule nel 1951. Pa 1953, tolos residentes de Pituffik y la cercana aldea Dundas fueron forzaos a movese 130 km al norte al nuevu pueblu de Qaanaaq, comúnmente coñocíu a la vez como el "Nuevu Thule". La Base aérea de Thule ye tamién un área non perteneciente a nengún conceyu. La población yera de 235 pa xineru de 2005.
Nanortalik
Nanortalik ye'l décimu pueblu más grande de Groenlandia y ta allugáu en 60°08'31 Norte, 45°14'36 Oeste nuna pequeña islla (llamada tamién Nanortalik) aproximadamente 100 km de la punta meridional de Groenlandia.
Nanortalik ye tamién el centru alministrativu del Conceyu de Nanortalik que tien cerca de 15.000 km2 (5.790 mi2) alredor de la punta meridional de Groenlandia. El mesmu pueblu tien 1564 habitantes (xineru 2005), y tol conceyu tien 2389 habitantes colos demás viviendo nos llugares de Narsarmijit (Frederiksdal), Alluitsup Paa (Sydprøven), Tasiusaq, Aappilattoq, Ammassivik asina como los llugares con non más de 20 habitantes cada unu como: Saputit, Nalasut, Nuugaarsuk, Akuliaruseq, Qallimiut, Qorlortorsuaq, Alluitsoq, y la estación climatolóxica de Ikerasassuaq. El nome Nanortalik tien por significáu "el llugar de osos polares".
Qaanaaq
Qaanaaq ye una llocalidá, cabeza del conceyu del mesmo nome nel noroeste de Groenlandia. Ye l’única población na rexón de Avannaa (Avannaa). Se fundó dempués de que la población de Thule se convertiera nuna base aerea dellos Estaos Xuníos. Naquel momentu, los habitantes groenlandeses de Thule foron realoxaos en Qaanaaq. Qaanaaq (el nucleu) tien 640 habitantes, y el conceyu completu 850 (datos del 1 de xineru de 2005). Amás del nucleu, hai cinco pueblos (poblaos):
Tolos pueblos tan perdiendo población, y sos habitantes se tan treslladando a la ciudá. Anguaño'l númberu de pueblos yera mayor, pero dalgunos foron abandonaos. Na actualidá, Qeqertarsuaq s’atopa práuticamente abandonáu. Esti procesu de concentración nes ciudaes se pue ver a lo llargu de toa Groenlandia.
78 km al noroeste de Siorapaluk s’atopa Etah, un pueblu abandonáu qu'en xu día foi'l más septentrional del mundiu, con llatitú 78°19'N).
El conceyu tien un área de 225.500 km, una gran parte dellos cuáles tan cubiertos pol xelo. Llenda al sur col conceyu de Upernavik, al este col Parque Nacional del Noreste de Groenlandia, al norte col océanu Árticu, y al oeste col estrechu de Nares, que separa Groenlandia Septentrional de la islla d'Ellesmere de Nunavut (Canadá).
La Base aérea de Thule (Pituffik), (qu'al igual que'l Parque Nacional del Noreste de Groenlandia nun forma parte de Qaanaaq ni de nengún otru conceyu) forma parte de la rede de radares d'alerta dellos Estaos Xuníos, unes instalaciones mui importantes nel récente débate sobre la defensa nacional. L'actualización dellos sistemes de defensa causa ficciones con Groenlandia y Dinamarca (Groenlandia forma parte del Reinu de Dinamarca). El 22 de xineru de 1968, un B-52 Stratofortress s'estrelló diez kilómetros al sur de la Base Aerea de Thule, accidente nel que se perdieron varies bombes nucleares y restos del avión quedaron esparcíos pola zona.
Cerca de Qaanaaq s’atopa una delles construcciones más altes del mundiu, "Radio Mast Thule", de 410 metros d'altura.
Air Greenland opera servicios a Qaanaaq.
Pituffik
Pituffik (llugar 76°32'N, 68°45'O) foi una aldea de caza Inuit groenlandesa fasta que los Estaos Xuníos foron autorizaos pa construyir una Base aerea nomada Thule nel 1951. Pa 1953, tolos pobladores de Pituffik y la cercana aldea Dundas habíen sedo forzaos a movese 130 km al norte al nuevu pueblu de Qaanaaq, coñocíu tamién como el "Nuevo Thule". La Base aerea de Thule ye tamién un área que non pertenez a nengún conceyu. La población yera de 235 pa xineru de 2005. 
La Base aerea de Thule, (Base aerea de Thule o Aeropuertu de Pituffik) (Asociación de Tresporte Aereu Internacional (IATA): THU, ICAO: BGTL), un llugar non incorporáu, dientro del conceyu de Qaanaaq, Groenlandia, ye la base más septentrional de Fuercia aerea dellos Estaos Xuníos]] allugada 695 milles (1118 km) al norte del Círculu Polar y 947 milles (1524 km) al sur del Polo Norte nel llau del noroeste de la islla de Groenlandia. Ta cuasi 550 milles (885 km) al este del Polo magnéticu Norte. 
Les instalaciones militares en Thule foron construyíes primeramente dúrante la Segunda Guerra Mundial, cuando los Estaos Xuníos nel 1941 ficieron la base pa caltener Groenlandia llibre de la ocupación (Operación Weserübung) alemana de Dinamarca. Pa 1951 ficieron meyoras n’infraestructura abondas p'aparcar dalgunos bombarderos equí dúrante la Guerra Fría cola Xunión Soviética.
Por exemplu, nel iviernu de 1956-57 tres KC-97 y alternamente uno de dos aviones RB-47H ficieron vuelos polares Ultra Secretos pa inspeicionar les defenses soviétiques. 
Nel 1961, foi construyíu un radar del Sistema d'Alerta Temprana de Misil Balísticu (BMEWS) nun sitiu nomáu "J-Site", 13 milles la noreste de la base principal. El BMEWS foi desarrolláu pola Corporación Raytheon pa da-y a Norteamérica una alerta temprana sobre un posible ataque de misiles trespolar desde la Rusia continental o misiles llanzaos desde submarinos nos Océanos Árticu y Atlánticu norte. Nesi momentu, Thule tuvo xu picu de población con cuasi 10.000 habitantes. Entamando en xuliu de 1965, hebo un reducción xeneral delles actividaes en Thule. L’unidá de base anfitrión foi desactivada. Pa xineru de 1968, la población de Thule foi p'abaxo fasta los 3.370. Thule llegó a ser una base de control aereo de la USAF (Fuerza aerea norteamericana) nel 1982.
Güei ye una base militar, na casa del 821st Air Base Group, qu'exercita responsabilidaes d'apoyu na Base aerea dientro del Área de Defensa de Thule. La base tien al Duodécimu Escuadrón d'Alerta Espacial, un Sitiu del Sistema d'Alerta Temprana de Misil Balístico (BMEWS) diseñáu p'atopar y siguir Misiles Balísticos Intercontinentales (ICBMs) llanzaos escontra Norteamérica. Thule tamién tien al Tercer Destacamentu del 22 Escuadrón d'Operaciones Espaciales, parte del 50th Space Wing la rede global de control de satélites y munchos nuevos sistemes d'arma. Amás, el modernu aeródromu se burlla de tener una pista de 10.000 pies (3000 Metros) y facer 2.600 vuelos entre norteamericanos e internacionales per añu.
Thule, Groenlandia, ye tamién el llugar ú foi midida la velocidá del vientu más rápida sobre la superficie del nivel del mar nel mundiu, cuando el 8 de marzu de 1972 una velocidá picu de 333 km/h (207 mph) foi rexistráu. Interesantemente, Thule ye la única Base aerea caún remolcador asignáu. El remolcador ye utilizáu pa mover icebergs qu'apaezan na costa que puean intervenir cola trayeutoria de vuelu de vuelos entrantes y salientes. El remolcador tamién ye usáu a diariu pa facer turismu d'observación na Bahía de Northstar dúrante los meses del veranu.
Parque Nacional de Groenlandia del noreste
El Parque Nacional de Groenlandia o Parque Nacional de Groenlandia del noreste (Grønlands Nationalpark) ye'l parque nacional más grande nel mundiu, con una área de 972.000 quilómetros cuadraos (375.000 milles cuadraes). 
Ye tamién l'únicu parque nacional en Groenlandia. El parque tien la totalidá de la fastera noreste y les seiciones interiores de Groenlandia, que ye la islla más grande del mundiu. Orixinalmente fechu nel 22 de mayu de 1974, el parque foi ensancháu al so tamañu de güei nel 1988. En xineru de 1977 foi designáu reserva internacional de la biosfera. Ye supervisáu pol Departamentu del Ambiente y la Naturaleza de Groenlandia.
El parque nun tien población humana permanente. Nel 1986, la población permanente del parque yera de 40 persones, viviendo en Mesters Vig anque 400 llugares tuvieron usu ocasional de branu. Estes 40 persones facian operaciones de llimpieza xeneral y lliquidación de llugares d'esploración minera pero pronto dexaron estes operaciones. Recientemente sólo 27 persones y cuasi 110 perros tuvieron presentes al terminar l'iviernu nel Noreste de Groenlandia:
Hai un númberu estimáu de 5.000 a 15.000 gües almizcleros (alredor del 40% de la población mundial d'esta especie), asina como numberosos osos polares y morses puen ser observaos cerca de les rexones costeres del parque.
Otros mamíferos que puen ser vistos nesta rexón incluyen al rapiegu polar, l'armiñu, el lemming de collar y la llebre ártica. El renu dexó'l parque nel 1900 y los llobos nel 1934, anque los llobos vuelven ocasionalmente. Otros mamíferos marinos incluyen a la foca anillada, la foca barbada, la foca arpa y la foca encapuchada asina como'l narval y la ballena blanca. 
Les especies de páxaros que medren nel parque son por exemplu: la (Gavia immer) Colimbu grande, el (Branta leucopsis) gansu bernacle, el (Anser brachyrhynchus) gansu pates roses, (Somateria mollissima) eider común, (Somateria spectabilis) eider rei, el (Falco rusticolus) gerifalte, (Nyctea scandiaca) curuxa nival, sanderling, el lagópedu y cuervu.
Ammassalik
Ammassalik ye unu de los dos conceyos en Groenlandia Oriental(Tunu), l'otro ye Ittoqqortoormiit (aínda más al norte). Ta nel sur de Groenlandia Oriental, y con una área de 232.100 km², cola mayor parte cubierta de xelu, ye'l conceyu más grande de Groenlandia. La población yera de 3.031 habitantes nel 1 de xineru de 2005.
El pueblu (la capital) ye llamáu Tasiilaq, población 1.849. Allúgase na islla d'Ammassalik Ø, que tien un área de 772 km². Toles aldees tan dientro d'un área non mayor de 80 km de Tasiilaq: 
Washington (estáu)
Washington ye un estáu de los Estaos Xuníos. Asítiase na costa del océanu Pacíficu, y llenda al sur con Oregón, al este con Idaho y al norte cola provincia canadiense de Columbia Británica. Recibió'l so nome n'honor de George Washington, primer presidente de los Estaos Xuníos, y formose a partir de la fastera más occidental del Territoriu de Washington. Esti fora cedíu por Gran Bretaña en 1846 pol tratáu d'Oregón. Washington convirtióse, en 1889, nel cuadraxésimu estáu del país.
Ye'l decimoctavu estáu más estensu y el treceavu más pobláu, y el segundu de más población de la Costa Oeste tres de California. El 60% de la so población vive nel área metropolitana de Seattle, un importante centru de tresportes, industrial y de negocios asitiáu nel conocíu como mar de Salish, una ensenada del Pacíficu formada por islles, fiordos y bahíes d'orixe glaciar. El restu del estáu fórmenlu viesques perestenses al oeste, varies cordeleres al norte, noreste, centru y sureste, y una cuenca semiárida nes fasteres oriental, central y meridional del territoriu, dedicada a l'agricultura intensiva. 
Washington ye una potencia na industria agrícola y maderera. Esplótense bien d'especies d'árboles, y tamién de frutes, legumbres y hortalices. Esto compleméntase, dientro del sector primariu, con una cabaña ganadera importante y con una industria pesquera (salmón, halibut) enforma desarrollada. El sector secundariu inclúi la industria aeronáutica (aquí tien la so sé la empresa Boeing) y militar, amás de la de construcción de barcos; hay tamién industries de procesamientu de los productos agrícoles y forestales, y industries químiques, metalúrxiques y de maquinaria. Hai tamién más de 1.000 embalses: dellos pal riegu, otros pa producir enerxía y otros pal control de los cauces fluviales o p'abastecer a les ciudaes.
La so capital ye Olympia, y les sos ciudaes principales Seattle, na costa, y Spokane, na zona oriental del territoriu.
Ittoqqortoormiit
Ittoqqortoormiit (en danés: "Scoresbysund") ye un pueblu en Groenlandia Oriental. El pueblu ta allugáu nes coordenaes 70°31'Norte 22°00'Oeste cerca del final del fiordu de Scoresby Sund (en groenlandés: Kangertittivaq). Ye uno dellos más allexaos pueblos de Groenlandia, sólo se pue dir per helicópteru o per barcu unos pocos meses al añu.
Ittoqqortoormiit ye tamién el centru alministrativu del Conceyu d'Ittoqqortoormiit que tien un área de 235.000 km² pol Estrechu de Dinamarca y el Mar de Groenlandia. La población ye 537 (en 2005). El llugar se coñoz per xu fauna qu'incluyi osos polares, los gües almizcleros, y foques.
El nome danés de Scoresbysund deriva del nome del balleneru escocés William Scoresby, que foi'l primeru en trazar l'área nel 1822. El nome groenlandés Ittoqqortoormiit significa la "Casa Grande". 
Ittoqqortoormiit foi fundáu nel 1925 per Ejnar Mikkelsen y unos 70 colonos abordo del barcu "Gustav Holm". L’asentamientu foi alentáu pol poder colonial Noruega que nesi tiempu tevo un interés creciente en Groenlandia del noreste. Al mesmo tiempu, la colonización se pensó meyoraría les condiciones de vida declinantes en Tasiilaq, a onde los colonizadores yeren más o menos voluntariamente camudaos. Les colonizadores prontu prosperaron cola buena caza y les condiciones de la nueva área, que yera rica en foques, morses, narvales, osos polares y zorros polares. 
Los cazadores llocales han vivíu per xeneraciones de la ballena y dellos osos polares que cazan, y que queda fasta'l presente como un fautor cultural-económicu significativu nel área. La carne y los subproductos xuegan una parte direuta na economía delles families cazadores. Los ingresos yeren guañaos comerciando estos productos, pero estes opciones yeren estacionales y variables. Ittoqqortoormiit tien cuasi una gran población de camarón y halibut de Groenlandia, pero la presencia de xelo nel mar previén l’esplotación d’estos recursos dúrante toldo l'añu, y como resultáu la pesca nunca s'ha desarrolláu estensamente nel conceyu. El turismu, per otru llau, medra n’importancia. 
Qaqortoq
Qaqortoq (en danés: Julianehåb) ye un pueblu en Groenlandia del sudoeste allugada en 60°43'Norte 46°02'Oeste. 
Caúna población de 3.100, ye'l llugar onde más xente vive en Groenlandia del sur. El nome ye en groenlandés occidental y significa “El blancu". Qaqortoq ye la cabecera del Conceyu de Qaqortoq que, aparte del mesmo pueblu, incluyi tres asentamientos pequeños. Qaqortoq foi fundáu pol comerciante noruegu Anders Olsen nel 1775. Qaqortoq ta cerca delles ruines d'Hvalsey, les más importantes ruines escandinaves en Groenlandia. 
Narsaq
Narsaq ye un pueblu en Groenlandia meridional. El pueblu mesmo tien una población de cuasi 1,700 persones pero varies cientos de persones más viven nos alredores de la comunidá.
Se creyía que xente han vivíu nel área dúrante milles d'años, pero non de continuu. El nome Narsaq ye'l términu en groenlandés pa nomar a la "llanada", refiriéndose a la fermosa llanada en que s’atopa'l pueblu. El mar alredor de Narsaq ta llenu de vida marina, inclusive ballenes, salmón, y foques. 
El pueblu non entamó a medrar realmente fasta 1953, cuando se construyó la primera enlatadora de pescáu. Pa 1959 la población del pueblu superó los 600 habitantes. Güei Narsaq tien un ayuntamientu, dos economatos, una llesia, una comisaría, un estación de bomberos, una escuela primaria, dalgunos servicios educativos, un cibercafé, un hospital, y varias tiendes pequeñes. 
Ivittuut
Ivittuut (anguaño escritu "Ivigtût") ye un conceyu nel sur de Groenlandia Occidental dende 1951. Con una área d'apenes 100 km² (600 km² según otres fontes), ye'l conceyu más pequeñu de Groenlandia, llenda col conceyu de Narsaq al norte, este, y sur, y al oeste col Mar de Llabrador. Ta na costa del fiordu d’Arsuk. Debíu al so pequeñu tamañu, el territoriu total del conceyu ta llibre de xelu. 
Ivittuut foi fundáu como un pueblu mineru. Nel 1806, alcontróse criolita nel área, y entamóse a esplotar nel 1865. Los depósitos minerales foron agotaos pa 1987, y el pueblu dexó de tener la so base económica. Agora, el pueblu d'Ivittuut ta abandonáu, y l'únicu asentamientu del conceyu ye la base naval de Kangilinnguit (Grønnedal) la cuál deberá permanecer. El conceyu sólo esiste nel papel y pue ser absorbíu per Narsaq nel futuru. 
Kangilinnguit ye la sede naval danesa de Groenlandia. La base fízose orixinalmente pa protexer la importante mina de criolita d’Ivittuut.
Paamiut
Paamiut (danés: Frederikshåb, anantes de 1973 "Pâmiut") ye un pueblu en Groenlandia del sudoeste y tamién el centru alministrativu del conceyu de Paamiut.
Fundóse nel 1742 y llueu medró nel comerciu de pelleyos y productos de ballena. Llegó a ser tamién conocíu polos sos artistes del talcu. Nos cincuenta Paamiut desarrolló una industria del bacaláu que duró fasta 1989 cuando les poblaciones de bacaláu decayeron. Les sos cordenaes son: 62°00'Norte 49°43'Oeste. La población ye de 1.817 habitantes (2005).
Páxina del Conceyu
Maniitsoq
Maniitsoq (danés: Sukkertoppen, anguaño escritu "Manîtsoq") ye un pueblu en Groenlandia Occidental. Tien unos 2.859 habitantes (al 2005) y un área de 79.500 km (30.690 mi). El nome ta en groenlandés occidental y quier dicir "el llugar de terrenu abegosu". Ye'l centru alministrativu del conceyu del mesmu nome. Les coordenaes del pueblu son: 65°25' Norte 52°54' Oeste.
El pueblu foi construyíu nel 1755 como una colonia nel sitiu onde l'asentamientu de Kangaamiut allúgase güei pero foi movíu al so llugar actual nel 1782. Les coses arqueolóxiques atopaes amuesen que nel área vivió xente durante más de 4.000 años. 
Sisimiut
Sisimiut ye un conceyu en Groenlandia del sudoeste dientro del condáu de Kitaa (Groenlandia Occidental). Sisimiut (danés: Holsteinsborg) ye tamién la capital del conceyu. Con 5.247 habitantes (al 2005), ye'l segundu pueblu más grande en Groenlandia. 
Les sos coordenaes son: 66°55' Norte, 53°40' Oeste. Allugáu a 75 km al norte del Círculu Polar y ye'l puertu más septentrional llibre de xelu durante tou l'añu en Groenlandia. 
Nel conceyu tamién tan los pueblos d'Itilleq y Sarfannguaq. Ta tamién l'asentamientu de Kangerlussuaq, que tien l'aeropuertu más grande de Groenlandia. 
Kangaatsiaq
Kangaatsiaq (anguaño Kangâtsiaq) ye un pueblu en Kitaa y tamién el centru alministrativu del conceyu de Kangaatsiaq.
El pueblu de Kangaatsiaq recibió la posición de pueblu apenes nel 1986, anque como asentamientu esistió desde muncho más atrás. 
Les coordenaes del pueblu yeren 68°18'27" Norte, 53°27'49" Oeste. El pueblu tien unos 669 habitantes (xuliu 2005), y el conceyu enteru tien unos 1482 habitantes, col restu de la población viviendo nos asentamientos d'Attu, Niaqornaarsuk, Ikerasaarsuk y Iginniarfik.
La pesca y la caza de foques yeren les fontes d'ingresos principales pa la xente del pueblu. Kangaatsiaq tien una fábrica de curtíos de pez y camarón. 
El pueblu de Kangaatsiaq tien un supermercáu, xardín de güajes con 26 escolinos, y una escola primaria (primeru al décimu grau) con 150 escolinos. Un albergue xuvenil llamáu 'La Logia' con espaciu pa seis persones y l’únicu sitiu turísticu.
Kangaatsiaq pue ser visitáu tol añu per Helicópteru desde Aasiaat, o per tresbordador fasta cuatro veces per selmana d’otres destinos cercanos a la Islla de Disko. 
L’área tien una fauna ártica mui rica incluyendo'l renu, zorru polar, y la llebre ártica. Les mamíferos marinos incluyen a les variedaes de foca anillada, foca común, foca encapuchada, foca barbada, foca arpa, la ballena jorobada (típicamente en veranu), Ballena de Minke, Ballena d'Aleta, el Narval, y la Beluga. Cuándo el xelo de mar vien, a veces la Morsa y el Osu polar puen ser vistos. 
Nes aves incluyen corvos, lagópedos, varias especie de gaviotes, eideres, eideres rei, araos, falcones, águiles, curuxas ártiques, pinzón delles ñeves, golondrines ártiques, y más. 
Aasiaat
Aasiaat (anguaño: Ausiait, en danés: Egedesminde) ye'l cuartu pueblu más grande de Groenlandia y al empar cabecera del conceyu del mesmu nome (Aasiaat Kommuneat). El conceyu cubre varies islles nel fin meridional de la Bahía de Disko (Archipiélagu d'Aasiaat) na Groenlandia centro-occidental. Les coordenaes del pueblu d'Aasiaat son: 68° 43' norte 52° 53' oeste. 
Ye ún de los dos conceyos groenlandeses que nun ocupen nenguna porción de la islla principal de Groenlandia, l'otru ye Qeqertarsuaq. L'1 de xineru de 2005, el conceyu tenía una población de 3.310 habitantes nun área de 4000 km. Aasiaat ye nomáu a veces a como'l "Pueblu de les ballenes", desde mamíferos marinos talos como ballenes y foques foron vistos xuntos nesa fastera.
La islla más grande del archipiélagu d'Aasiaat ye "Saqqarliup Nunaa", que nun tien xente, pero tien edificios p'acomodar a turistes. Na punta occidental de la islla ta l'aldea abandonada de "Manermiut". La población total del conceyu ta espardida en trés asentamientos (a 1 de xineru de 2005): 
La pesca de camarón y cangrexos, la construcción naval, y el turismu yeren les actividaes económiques primaries de la rexón.
Aasiaat tien cuatro escoles: una escuela regular ("Gammeqarfik"), una escuela vocacional (GU Aasiaat), una escuela pa los físicamente impidíos ("Aadarujuk"), y una escuela pa músicos ("La Escuela de Música d'Aasiaat").
L'área dientro y alredor del conceyu ofrez munches actividaes turístiques, tales como kayak, esquí cross-country, dogsledding o trinéu tiráu por perros, amás de la observación de ballenes.
Qasigiannguit
Qasigiannguit (danés: Christianshåb), ye un pueblu allugáu na Bahía de Disko, Groenlandia y el centru alministrativu del conceyu de Qasigiannguit, caúna superficie de 3000 km y una población de 1,417 habitantes, xu actual alcalde ye Jess Svane.
Fundáu inicialmente al otru llau de la Bahía de Bryghus, el 25 de Xunu del añu 1734, pol negociante danés Jacob Severin como una colonia de comerciu coñocida como Christians Haab en honor al rei de Dinamarca Christian VI.
Severin llogró'l monopoliu del comerciu de Groenlandia de parte del Rei nel 1749, los daneses establecieron a partir de 1739 un violentu monopoliu comercial escontra dellos holandeses interesaos en comerciar con Groenlandia desde Qasigiannguit. 
De 1736 a 1740, el misioneru Poul Egede vivió en Christianhåb.
L'asentamientu foi reasitiáu nel 1763 nel llugar qu'ocupa güei. Aínda esisten les ruines del antiguu asentamientu.
L’industria principal del área ye la pesca de camarón y halibut. Hai una fábrica procesadora y empacadora de cangrexu que s'estableció 1959. Consigo, la población medró de 300 a 1,400. Xunto a un hospital y una escola vocacional, s’atopa'l seminariu de sociu pedagoxía de la Universidá de Nuuk en Qasigiannguit.
La ciudá ta bien coneutada a Groenlandia per Barcu y Helicópteru. Hai numberosos restaurantes y hoteles disponibles. El moráu color de xu bahía asina como xu arquitectura colonial yeren parte de sos reclamos, tamién esiste un muséu d'hestoria, onde se puen ver importantes coses arqueolóxiques de la cultura cazadora-recoleutora dellos antiguos Inuit, asina como xu hestoria. La flora y fauna de la rexón asina como la posibilidá d'ascender a les montañes cercanes de 400 a 500 metros d'altura, yeren otres dellos reclamos turísticos del llugar.
Upernavik
Upernavik, (en groenlandés "Llugar de la Primavera"), ye un pequeñu pueblu na costa noroccidental de Groenlandia. Pertenez al condáu de Qaasuitsup y ye, colos sos 1.129 habitantes (2010), la 32ª población más grande de Groenlandia. Ta asitiada nuna pequeña isla, de nome homónimu, que pertenez al archipiélagu d'Upernavik. 
En 1824 alcontróse ellí una piedra con escritura rúnica, conocida como "Kingittorsuaq Runestone". Datose nel sieglu XIII, y nella, amás d'aparecer los nomes de trés vikingos, fálase de la construcción d'un "cairn" cerca d'ellí. Aparte d'eso, Upernavik ye'l llugar más septentrional nel que s'alcontraron restos materiales de tamañu medianu o grande (háilos tamién pequeños, pero estos pudieron tener llevaolos los comerciantes inuit) de la época de los vikingos, y marca la llende septentrional del territoriu esploráu por ellos. Nel pueblu atopamos, como principal llugar d'interés, el muséu d'Upernavik. Ye'l más antiguu del país, y acueye una amplia colección d'obres d'artistes del país.
La forma más afayaíza d'averase al pueblu ye per avión. Air Greenland vuela dende'l so aeropuertu a los de Qaanaaq, Qaarsut y Ilulissat, y hai vuelos n'helicópteru que comuniquen el pueblu colos otros asentamientos del archipiélagu. Nel branu hai tamién un ferry que permite viaxar ente les distintes islles del archipiélagu.
La municipalidá d'Upernavik comprende, amás del pueblu homónimu, nueve asentamientos espardíos pel archipiélagu: Upernavik Kujalleq, Kangersuatsiaq Upernavik, Aappilattoq, Tussaaq, Naajaat, Innaarsuit, Tasiusaq, Nutaarmiut, Nuussuaq y Kullorsuaq, que, colos sos casi 400 habitantes, ye'l mayor d'ellos. 
 Muséu d'Upernavik
Uummannaq
Uummannaq o Umanak ye un pueblu al noroeste de Groenlandia. Allugáu 70 graos al norte, ta cerca de la metá de la costa del noroeste de Groenlandia.
Uummannaq ta 700 kilómetros al norte del Círculu Polar, apenes al norte de la Islla de Disko. Qaanaaq (Thule) ta varies milles aínda más al norte. El pueblu tien a una población d’alredor de 1.500 y ye casa de la más grande delles terminales septentrionales de ferry en Groenlandia.
El conceyu d’Uummannaq cubre un área de 93,000 kilómetros cuadraos nos que 12,500 km cuadráu tan llibres de xelo. 
Hai 7 asentamientos nesti conceyu grande, con biblioteques públiques en caúna delles escolas en cada pobláu. 
Los 7 asentamientos s’atopan entre una distancia de 21 km fasta 150 km del pueblu d'Uummannaq.
La población de la Municipalidá d'Uummannaq: 2,737 (nel pueblo d'Uummannaq: 1,438; nos asentamientos: 1,299). 
Los asentamientos yeren: Niaqornat, Saattut, Ukkusissat, Qaarsut, Illorsuit, Ikerasak, Nuugaatsiaq.
La mayor parte de la población na ciudá y nos asentamientos yeren groenlandeses (95,9 %) y no-groenlandés (4,1%). 
El pueblu d’Uummannaq s’asitia na Islla d’Uummannaq que ye tamién llugar de la Montaña d’Uummannaq que tien una altura mui agudamente inclinada de 1170m. Subilo requier munches habilidaes téuniques. La montaña ta en forma de corazón. " Uummannaq" en groenlandés quier dicir "en forma de corazón". 
Los neños daneses y groenlandeses creen que Pa Nöel vive na bahía de Spraglebugten nel oeste de la islla. Una choza de césped (" el Castiellu de Santa") foi construyíu allí per un programa televisivu danés y se quedó como fogar de Santa na imaxinación popular.
El Fiordu d’Uummannaq ye'l nome xeneral dadu a la serie de cales nel continente groenlandés al norte del promontoriu en Niaqornat na Península de Nuussuaq.
Hai una base de caza y pesquera, amás d'una fábrica de conserves y una cantera de mármol llocalizaos cerca. 
Información acerca de Uummannaq
Ilulissat
Ilulissat ye'l tercer asentamientu más grande en Groenlandia y tamién la cabecera del conceyu d'Ilulissat (Ilulissat Kommuniat) que cubre un área de 47.000 km². El pueblu ta allugáu nes coordenaes 69°13'Norte 51°06'Oeste, a mediu camín arriba de la costa oeste de la islla, y cerca de 200 quilómetros al norte del Círculu polar árticu. Cuenta con una población de 4.533 habitantes (2003).
Illulisat tamién ye conocíu estensamente pol so nome danés de Jakobshavn ("Puertu de Jacob"). Na traducción direuta Ilulissat ye la pallabra groenlandesa pa "Iceberes". Ilulissat ye unu de los más populares destinos turísticos de Groenlandia por mor de la so proximidá al pintorescu "Ilulissat Icefjord" (fiordu d'Ilulissat), y el turismu ye agora la industria principal del pueblu. Ilulissat foi'l llugar de nacimientu del célebre esplorador polar Knud Rasmussen y la casa de la so infancia, nel centru del asentamientu, ye agora un muséu dedicáu a él. 
Los asentamientos inuits esistieron nel área del fiordu (declaráu Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO nel 2004) demientres, polo menos, tres mil años. L'asentamientu abandonáu de Sermermiut dos quilómetros al sur del pueblu modernu d'Ilulissat tuvo una vegada ente los asentamientos más grandes en Groenlandia con alredor de 250 habitantes. El pueblu modernu foi fundáu nel 1741 pol misioneru danés Poul Egede y pol comerciante Jakob Severin quien estableció un agospiamientu de comerciu nel área.
Qeqertarsuaq
Qeqertarsuaq (en danés: Godhavn ye una ciudá y puertu na costa sur de Qeqertarsuaq (islla Disko), una islla na costa oeste de Groenlandia. La ciudá ta allugada a 69.25° N 53.58° O. Fundada nel 1773, ye sede d'un campus de la Universidá de Copenhague. Qeqertarsuaq significa 'islla grande' en groenlandés.
El conceyu de Qeqertarsuaq ye uno dellos dos únicos conceyos de Groenlandia que non ocupan una parte de la islla principal de Groenlandia (l'otru ye Aasiaat). Consiste de la islla de Qeqertarsuatsiaq (islla Disko) y sos islles satélite (principalmente Hareø a 11 km hacia'l noroeste de Qeqertarsuatsiaq, y Qeqertaq na costa sudoeste, na boca del fiordu de Disko), caúna superficie total de 9.700 km. A 2007, se calcula que'l conceyu tien una población de 993 persones. De estos, 956 se calcula que viven nel pueblu y los 37 restantes na aldea de Kangerluk (fiordu de Disko).
Munches delles llanes montañes de basaltu que s’atopan per toa l’islla tan cubiertes con ñeve perpetua. La área más grande se llama Sermersuaq (El Gran Glaciar). Sermersuaq ta asitiáu bastante llonxe de la costa polo que ye difícil llegar en veranu. Lyngmarksbræen (El Glaciar de Lyngmark) ye muncho más pequeñu que'l Sermersuaq, pero ta cerca del pueblu y pue llegase nunes poques hores de camín. El glaciar cubre cuasi 10 km.
Como algo bastante únicu en Groenlandia, ye posible montar en trinéu en Qeqertarsuaq baxo'l Sol de medianueche de veranu. Esto ocurre nel xelo interior a una altura d'unos 700 m na montaña Lyngmarksfjeld, detrás del pueblu. Uno pue caminar a la cima de Lyngmarksfjeld onde los esfuercios yeren recompensaos por una fantástica vista de la bahía de Disko y los xigantescos icebergs en Ilulissat a cuasi 100 kilómetros de distancia.
El pueblu de Qeqertarsuaq foi fundáu pol balleneru Svend Sandgreen nel 1773. La caza de ballenes tevo gran importancia nel pueblu dúrante los dos sieglos pasaos. Cazar y pescar siguen siendo les principales ocupaciones dellos habitantes de la islla. Alredor de 1.000 d'estos habitantes viven nel pueblo principal y más de 50 nel asentamientu de Kangerluk, a unas poques hores con barcu hacia'l noroeste. Allí ye onde los investigadores atoparon un glaciar 'galopante' nel 1999 que se mueve fasta 100 metros al día.
Rastros d'asentamientos d'entre 5.000 y 6.000 años s’atoparon en Qeqertarsuaq. Los colonos foron paleo-esquimales allexándose del Sur.
Los primeros balleneros llegaron a Qeqertarsuaq dúrante los sieglos XVII y XVIII; allí atoparon un llugar pa zarpar apropiáu, que se convertió na base de la colonia.
Nel 1773, s’estableció la colonia de Godhavn (el Bon Puertu), sirviendo como'l puntu más septentrional na aplicación dellos drechos daneses de la caza de ballenes na rexón.
Nel 1862, s’aprobó una nueva llei sobre conceyos y les llamaes Direiciones s'introduxeron en Groenlandia. L’oxetivu principal de la Dirección yera l'alministración dellos recursos diferenciaos dellos propósitos sociales: apoyu a les viudas, los neños desamparaos y otros necesitaos. La Dirección tamién furrulaba como un tribunal inferior en casu de, por exemplu, robu. La Dirección tamién participó na llucha escontra la propagación del moquiellu, na fundaición d'una escola de kayak pa rapaces y una escola de costura pa moces.
Los Conseyos del Norte y el Sur de Groenlandia foron convocaos a un encuentro en Godhavn el 3 de mayu de 1940. Una delles consecuencies del encuentro ye'l fechu de que tola alministración de Groenlandia, fasta entoncies dividida entre Godhavn y Godthåb, agora se concentró en Godthåb de manera que la era en que Godhavn foi la seda gubernamental de Groenlandia del Norte s'acabó. El Xefe de la Oficina d'Alministración foi elimináu nel 1950 nel establecimientu del Conseyu Nacional de Groenlandia. Esto tamién foi l'entamu del desarrollu de Qeqertarsuaq nuna sociedá ’normal’ basada na caza y la pesca y nel modernu pueblu de güei en día.
Gumersindo Laverde y Ruiz
Gumersindo Laverde y Ruiz de Lamadrid Estrada, Cantabria, 5 d'abril de 1835 - Santiago de Compostela, Galicia, 12 d'ochobre de 1890) foi un escritor, periodista y filósofu.
Nació'l 5 d'abril de 1835 nel pueblu d'Estrada, Cantabria, nel bierzu d’una familia rural de clase media. Fíu del abogáu Torivio Laverde, natural de San Vicente de la Barquera y d’Asunción Ruiz de Lamadrid, natural de Labarces. A los cuatro años la familia trasladóse a vivir a Nueva, Llanes. En 1847 marcha a Uviéu a estudiar con doce años. Estudió nes Universidaes d’Uviéu, Madrid, Valladolid y Salamanca, doctorándose llueu en Derechu y en Filosofía y Lletres. Yá de mozu, en 1849, entamó escribir poesía y teatru. La so primer poesía publícase en 1852 na revista madrileña “La España literaria” y titúlase “La noche y la soledad”, en versos sáficos. En 1860 marcha pa Madrid con un modestu trabayu na Secretaría de la Xunta de Beneficencia. En 1862 oposita a varies cátedres de retórica y poética obteniendo una nel Institutu de Lugo, siendo director del mesmu trés años y onde casó con Josefina Gayoso, natural d’Outeiro de Rei. De los cuatro fíos suyos sobreviven dos: Pura y Jesús Laverde. Publica en 1868 un importante llibru, los Ensayos críticos sobre Filosofía, Lliteratura e Instrucción Pública, el restu de los sos abondos ensayos y poemes remanez esperdigáu nuna llarga llista de periódicos y revistes Académicu correspondiente de la Real Academia Hespañola y de la Historia. En 1873 concursa a les cátedres de Lliteratura llatina de les Universidaes de Valladolid y Santiago, aprobando les dos y optando pola primera, qu’en 1873 permuta pola de Lliteratura xeneral y española, siendo llueu Decanu de Filosofía y Lletres. En 1874 formó parte del tribunal que-y concede’l Premiu de Llicenciatura a Marcelino Menéndez Pelayo, entamando dende entós una fonda y granible amistá y collaboración científica y lliteraria. En 1876 marcha pa la mesma cátedra pero en Santiago, mui aquexáu por una enfermedá que-y producía grandes dolores y pinchazos per tol cuerpu, pa lo que’l clima norteñu-y favorecía, ciudá na que va morrer un 12 d’ochobre de 1890, a la edá de 55 años de fecunda vida lliteraria. En morriendo, la so vilda envió’l so archivu a Menéndez Pelayu cola idea de qu’editara toles sos obres, cosa que nun se pudo facer pola muerte del eruditu santanderín. En 1952 José María de Cossío publicó les poesíes de Laverde con un gran prólogu.
La llista de periódicos y revistes nes que publicó los sos bayurosos ensayos y poemes y nos que se dio a conocer como elegante prosista y como poeta del romanticismu patéticu y amorosu ye mui llarga. Ente les publicaciones asturianes nes que collaboró tán periódicos y revistes como Álbum de la Juventud, El Faro Asturiano, Revista Universal, La Revista literaria de Asturias, El Trabajo, Revista de Asturias, El Oriente de Asturias, La Abeja Montañesa, La Tertulia, Revista Cántabro-Asturiana o La Ilustración Gallega y Asturiana donde publicó los ensayos: El dialecto asturiano, La mitología popular asturiana, Ideas políticas de Jovellanos y Apuntes lexicográficso sobre una rama del dialecto asturiano. Dexó amás abondos artículos y versos inéditos.
Una de les xeres más apreciables de Gumersindo Laverde ye la so obra epistolaria. Les cartes escrites a los sos grandes amigos Marcelino Menéndez Pelayo, Juan Valera o José María de Pereda a los que siempre aconseyaba, son exemplu de prosa elegantísima, d’estilu llimpiu y distinguíu, sellu inconfundible d’un poeta con espíritu y sentimientu, con una fondura de l’amistá ufiertada, sensible ante’l dolor y ante tou proyectu qu’afectara a la cultura o al progresu material y espiritual de la tierra, de La Montaña. El so amor a la tierruca ye total, nada que a la so tierra pueda interesar pasa pa él inalvertío. La so defensa apasionada del ferrocarril de la costa cantábrica, la so ansiedá por conocer tolos movimientos lliterarios, la so collaboración y estímulu desinteresáu con Menéndez Pelayo o con Pereda en tolos sos proyectos, fálanos d’una mente activa y creadora como la de Gumersindo Laverde. A Pereda cuénta-y sucedíos novelescos y describe-y tipos y costumes populares que cree útiles pa les sos noveles y a Menéndez Pelayo anímalu a crear la Biblioteca de Traductores ayudándolu en too. Menéndez Pelayo reconoció que munchos de los sos trabayos nun se tendríen fecho ensin l’estímulu de Laverde. Laverde crea y propón amás un nuevu tipu de versu y de métrica poética: lo que los sos amigos nomarán llueu el versu laverdaicu, de nueve sílabes con una acentuación específica.
En 1865 publica "Gran almanaque de las dos Asturias", almanaque para utilidad y recreo de las provincias de Oviedo y Santander. Foi precisamente ésta una de les actividaes más ilusionantes que llevó a cabo Laverde en tola so vida, la so defensa apasionada y con puxu de la xuntura de les Asturies y Cantabria: no cultural y no político, no eclesiástico y universitariu creando un solu arzobispáu y distritu; na almisnitración de Xusticia con una sola Audiencia territorial; no militar con una sola capitanía xeneral, la rexuntura agrícola, industrial y artística, celebrando congresos, exposiciones y certámenes; el cultu a les glories y tradiciones patries pidiendo la creación en Cuadonga d’un Panteón d’Asturianos Ilustres de los dos territorios históricos, la xuntura, en fin, en too y pa too lo honesto, lo guapo y útil, proponiendo la creación d’infraestructures pa fomentar un comerciu ente les dos Asturies. Asina entendía Laverde la unión de les dos Asturies: “Trabayar solidariamente na obra de la so común civilización, a la vez que na de la civilización xeneral de la península, como parte principal que son de la nacionalidá ibérica”.. La primer fueya del so Almanaque de Les dos Asturies entámala con una frase histórica d’Alfonso de Carballo: “Divide Plinio los Asturianos n’augustanos y tresmontanos. Los augustanos vivíen d’estotra parte de los Montes d’Europa y los tresmontanos hacia’l mar septentrional, los cuales hasta hoy conserven conserven el nome d’Asturianos, dividíos en dos provincies, llamaes la una de Santillana y la otra d’Uviéu.”. N’abondos llugares Gumersindo Laverde díxose asturianu, asturianu de les Asturies.
Mississippi (estáu)
Mississippi ye un estáu de los Estaos Xuníos, asitiáu al sur del país. La capital y la ciudá más grande ye Jackson. Mississipi llenda'l norte con Tennessee, al este con Alabama, al sur col Golfu de México, y al oeste con Louisiana y Arkansas. El censu poblacional de Mississippi en 2008 yera de 2.938.618 persones.
A Quemarropa
A Quemarropa ye'l nome del periódicu editáu pola organización de la Selmana Negra a lo llargo de los diez díes que dura'l festival. Entamó a editase nel añu 1988, y si bien nun principiu foi una publicación de pagu (con vendedores que pretendíen asonsañar a los vendedores de prensa de les películes de serie negra), anguaño distribúyese de forma gratuíta. Da información de tolo que pasa nel festival, con entrevistes a los autores participantes, relatos, dibuxos, ... a la vez que sirve d'axenda del día, con reseña de toles actividaes.
El so director ye'l dibuxante de cómic Ángel de la Calle.
SliTaz
SliTaz ye una distribuición Linux, desarollada por Christophe Lincoln y SliTaz Team.
Císter
La Orde del Císter (en llatín: "Ordo Cisterciensis", O.Cist) , conocida como el Císter, ye una orde relixosa fundada por Roberto de Molesmes en 1098. Debe'l so nome a l'Abadía de Císter na qu'entamó la historia de la Orde (la antigua "Cistercium" romana, localidá averada a Dijon, Francia).
Recibieron na Edá Media el nome de "monxos blancos", pol color del so hábitu, n'oposición a los "monxos negros", que yeren los benedictinos. Tamién ye frecuente la denominación "monxos bernardos" o simplemente "bernardos" pol puxu que-y dio a la orde Bernard de Clairvaux (1090-1153), home d'una personalidá y d'un carisma excepcionales. El so resplandiu y el so prestixu personal ficiéronlu'l cisterciense de mayor sonadía del sieglu XII. Si nun foi el fundador de la orde, convirtióse nel so maestru espiritual.
Siendo Roberto abá del monesteriu cluniacense de Molesmes, él y un grupu de monxos de la so comunidá propuséronse retornar a la observancia estricta de la primitiva regla de san Benito de Nursia, qu'en 540 fundara la Orde de San Benito. Pa ello erixó una nueva abadía en Císter, onde los monxos blancos dedicaron la so vida al trabayu manual y a la contemplación ascética con igual empeñu, poniendo en práctica el lema benedictín "Ora et labora" (reza y trabaya). El so sucesor, san Alberico, obtuvo en 1100 el reconocimientu de la nueva orde por parte del papa Pascual II qu'otorgó al monesteriu el "“privilexu romanu”", lo qu'equivalía a ponelu baxo la protección de la Santa Sede; pero sólo foi'l tercer abá, san Esteban Harding, el qu'en 1119 dotó al Císter d'una regla propia, la Carta de Caridá, na que s'establecíen les normes comunitaries de total probitú, obediencia a los obispos, dedicación al cultu divín con dexación de les ciencies profanes, y demás estatutos de la orde. En 1113 ingresa como noviciu Bernardo de Fontaine xunto con un garrapiellu de familiares y amigos aconceyaos en Châtillon. Cuando dos años depués l'abá Esteban decide esparder l'ámbitu monásticu con nueves fundaciones, erixendo los cenobios de La Ferté, Pontigny, Morimond y Claraval (Champaña), envió a esti últimu a Bernardo y los sos allegaos, en parte poles dotes que'l nuevu monxu manifestaba pa la dirección d'una abadía como la que-y encomendaba, y en gran parte tamién pa llibrar a Cîteaux de la escesiva presencia del “clan” de los Fontaine.
Musandam
La península de Musandam ye una gobernación ("muhafazah") d'Omán, que ta separada del restu del país polos Emiratos Árabes Xuníos. Tien una estensión de 1.635 km² y una población de 28.263 habitantes. 
Musandam ta formáu por cuatru vilayatos: 
Nel norte, la llingua más falada ye'l kumzari, que ye una de les llingües iranines del suroeste y una mecedura del persa.
Dhofar
La gobernación de Dhofar o Zufar (Árabe ظفار Ẓufār) s'atopa al sur d'Omán y al este de Yemen. Históricamente foi la fonte principal del inciensu nel mundiu. Por embargu, esti franquinciensu ye usáu llocalmente; Somalia ye agora'l principal esportador. La mayor ciudá na rexón ye Salalah. El llanu de Salalah foi una vez un área cautivada caún sofisticáu sistema de riego. Dúrante la Primera Guerra Mundial foi fértil abondo pa producir comida y granos pa suplir una gran parte al requerimientu del exércitu británicu que lluchaba en Mesopotamia.
Ye l'única parte del sur d'Arabia que ye direutamente espuesta a los monzones del sudesti desde mediaos d'agostu fasta finales de setiembre o mediaos d'ochobre; ye conocíu como'l "khareef". En consecuencia, foi un bon clima na temporada de monzones y un poco dempués fasta que la vexetación pierda xu verdor. El clima húmedo que tien temporalmente contrasta a los cercanos desiertos de Yemen y el restu d'Omán.
Una campaña de contrainsurgencia foi fecha poles Fuercies Armaes del Sultán d’Omán (SAF) entre 1965 y 1975 escontra les guerrilleros del Frente Nacional Democráticu pa la Lliberación d’Omán y el Golfu Pérsicu, que taba apoyáu por Yemen del Sur y que se convertió nel Frente Popular pa la Lliberación d’Omán, qu'intentaba botar al sultán y llograr control sobre’l Estrechu d'Ormuz, y asina controlar el fluxu de petroleu que suplía desde el Golfu Pérsicu hacia Occidente. Les fuercies del sultán, aconseyaes pol Reinu Xuníu, Irán, Xordania y la India vencieron la campaña dando rematando n’avientu de 1975, cola rindición delles fuercies del frente.
La gobernación de Dhofar ta formada por diez vilayatos: Salalah, Taqa, Mirbat, Thumrait, Sadah, Rakhyut, Dhalkut, Muqshin, Shlaim y les Islles Hallaniyat.
Little Rock (Arkansas)
Little Rock ye la capital del estáu d'Arkansas, nos Estaos Xuníos, y tamién la del condáu de Pulaski. Ye, colos sos 184.422 habitantes (U.S. Census Bureau, 2005), la ciudá más poblada del estáu, y forma parte d'un área metropolitana (nomada Little Rock-North Little Rock-Conway) na que vivíen, en 2007, 666.401 persones. Allugada casi nel centru xeográficu del estáu, recibe'l so nome d'una peña que hai nel ríu Arkansas. L'esplorador francés Jean-Baptiste Bénard de la Harpe dio-y el nome de "Le Petite Roche" a esa piedra que, dende cuantayá, valía-yos de referencia a los navegantes que remontaben el ríu Arkansas, y fizo un puesto comercial a la vera d'ella. Años dempués, en 1821, lo qu'entá nun yera una ciudá (seríalo dende 1831 namái) convirtióse na capital del territoriu d'Arkansas, formáu dos años primero.
La so actividá económica ye mui variada. Acueye la mayoría de les oficines de l'alministración estatal, y tamién un importante centru de formación de personal sanitariu, la University of Arkansas for Medical Sciences. Tien un importante puertu fluvial, y una cadarma empresarial mui importante: Blue Cross and Blue Shield, Entergy, Raytheon, Metropolitan National Bank, Siemens, AT&T Mobility, Kroger... tienen fábriques o la so sé central na ciudá.
A Pobra do Brollón
A Pobra do Brollón ye un conceyu de Galicia, provincia de Lugo.
Missouri
Missouri ye un de los 50 estaos de los Estaos Xuníos na rexón del Mediu Oeste del país. Jefferson City ye la capital del estáu y la ciudá más grande y poblada ye Kansas City. Missouri llenda'l norte con Iowa, al este con Illinois y col ríu Mississippi, al sur con Tennessee, y con oeste con Kansas y Nebraska. Missouri tien una estensión de 180.533 km² y una población (U.S. Census Bureau, 2008) de 5.911.605 habitantes.
Du Fu
Du Fu (chinu: 杜甫)(712-770) foi un poeta chinu consideráu el meyor poeta realisticu de la dinastía Tang. Ta consideráu unu de los meyores escritores en llingua china. 
Marisa Valle Roso
Marisa Valle Roso (1987, La Felguera, Llangréu) ye una cantante asturiana de tonada, que vien formando pareya col so hermanu, Fernando.
Marisa entamó nel mundu de la tonada nel añu 2000, de la mano d'una de les voces más importantes del so momentu, Alfredo Canga. Dende entós tien algamao una buena riestra de premios nos meyores concursos de canción asturiana: L'Entregu (2003 y 2006), Xixón (2003 y 2004), Amieva (2004) y La Nueva (2005), en categoría xuvenil, y La Nueva, 2010 y 2011), Avilés (2007), Amieva (2007), L'Entregu (2007 y 2008), Mieres (2008, 2010), La Nueva (2008) y Xixón (2008), en categoría absoluta. Igualmente algamó'l premiu de “Meyor Cantadora del Añu” de 2006, 2007 y 2008, dientro del Memorial Silvino Argüelles. Nel 2008 gana el Premiu de la Crítica RPA nel apartáu de "Meyor voz del añu".
Los Hermanos Valle Roso vienen faciendo interpretaciones de tonada dialogada (como lo ficiera'l propiu Alfredo Canga xunto con Diagmina Noval) y de tonada a dos voces. Tienen grabaos dellos discos colectivos con otros autores. Nel añu 2009 graben el so primer discu en solitario, "Un pasu más", nel que dan un toque "jazzísticu" a la tonada tradicional.
Nel añu 2010 ganó los tres primeros concursos de tonada del añu: "Cuenca del Caudal", "L'Entregu" y "Ciudá d'Uviéu". Esti mesmu añu ye la encargada, xunto col so hermanu Fernando Valle Roso de dar el conciertu nel actu académicu del Día de les Lletres Asturianes.
En 2011 alzaríase col trunfu na XIX edición del Concursu y Muestra de Folklore "Ciudá d'Uviéu"", seguida de Lorena Corripio y Laudelina Hortal González.
Igualmente, esti 2011 asoleyó'l so primer discu en solitariu, "De lo fondero l'alma", trabayu nel que collaboren el gaiteru Pablo Carrera, Xaime Arias al pianu, Rodrigo Sturm a la guitarra y Estefanía Moro coles percusiones tradicionales y col que ganaría'l Premiu de la Crítica RPA al "Meyor Discu de Canción Asturiana" de la RPA. A la hora de falar d'esti discu y de la inclusión nél d'una composición averada al flamencu, "Colombiana", señala la so almiración pol cantante xixonés Orestes Menéndez, indicando qu' «"a mi préstame muncho lo que facía y él cantaba tanto flamencu como canciones gallegues o cualquier otra cosa"».
Yá nel añu 2012 algamaría'l primer premiu nel Concursu de Tonada Cuenca del Caudal, el de La Nueva y el de Samartín.
Volvería grabar en solitariu nel 2017 con "Consciente", nel que se funde'l folclore con xéneros como'l pop, indie o cantar d'autor.
Fernando Valle Roso
Fernando Valle Roso (Llangréu, 1986) ye un cantador asturianu de tonada, que vien formando pareya cola so hermana, Marisa, amás de desarrollar trabayu en solitariu como intérprete.
Fernando Valle Roso entamó nel mundu de la tonada nel añu 2000, de la mano d'una de les voces más importantes del so momentu, Alfredo Canga. Dende entós tien algamao una buena riestra de premios nos meyores concursos de canción asturiana: La Nueva (2002 y 2003), L'Entregu (2003 y 2006), Amieva (2004) y Xixón (2004) en categoría xuvenil, y en categoría absoluta algamó un primer premiu nel apartáu de canción minera del Concursu de la Canción de les Mines de La Nueva (2007) y el tercer premiu en tonada renovada del Concursu y Muestra de Folclor Ciudá d'Uviéu (2008). 
Los Hermanos Valle Roso vienen faciendo interpretaciones de tonada dialogada (como lo ficiera'l propiu Alfredo Canga xunto con Diagmina Noval) y de tonada a dos voces. Tienen grabaos dellos discos colectivos con otros autores. Nel añu 2009 graben el so primer discu en solitario, "Un pasu más", nel que dan un toque personal a la tonada tradicional. Esta grabación considérase una de les más interesantes de la década dientro del apartáu de renovación del xéneru de l'asturianada.
En 2012 sacó'l CD "Camín d'ayures", que recibió'l Premiu de la Crítica RPA 2012 al Meyor Discu del Añu. Quince canciones que repasen la música tradicional, con arreglos mui curiaos, al delláu de pieces orixinales de Macu González o la conocida "Carmina" de Víctor Manuel.
Fernando asoleyaría'l so segundu trabayu en solitario nel añu 2016, col títulu "Con estes y otres palabres" con lletres d'Ismael González Arias (sobre poemes d'Ana Ajmotova, Ibn Hazm de Córdoba y Constantin Kavafis) y d'Alberto Vega
Germán Robles
Germán Horacio Robles (Xixón, 20 de marzu de 1929; Méxicu, 21 de payares de 2015, ) ye un actor de teatru, televisión y cine, tamién como actor de doblaxe en Méxicu.
Nació en Xixón, fíu del pintor Germán Horacio y nietu de Pachín de Melás. Emigra cola so familia a México onde se fai actor. Baxo la tutela de Enrique Rambal protagoniza "El martir del Calvario". El so gran ésitu popular xira en torno al cine de terror y, más concretamente, a les películes de vampiros. Fixo más de 90 películes, delles tienen algamao sonadía pola calidá de la so actuación como "El jardín de la tía Isabel" o "La paloma de Marsella". Actor de teatru de gran ésitu, representando "Los hermanos Karamazov", "La Dama de las Camelias" (al llau de Dolores del Río), "Luces de Bohemia", y "La dama de negro" que tuvo diez años en cartelera. Pioneru de la televisión en México, participó en cerca de 600 teleteatros y telenoveles.
Una actuación que marco so vida y que-y dio fama y reconocimientu mundial foi la so actuación na película mexicana "El Vampiro" y la so continuación "El Ataúd del Vampiro" recibiendo hasta la fecha invitaciones y homenaxes en diversos festivales dedicaos al Terror, y pa engrandecer más la so historia como actor nun se pue escaecer la so participación na obra de teatru "La Dama de Negro" una pieza magnifica de terror que representó a lo llargo de 13 años y que ye la obra de terror más importante na historia teatral de México con 15 años seguíos en cartelera.
Germán tuvo en Xixón, invitáu pola organización de la Selmana Negra, onde presentó un llibru y una esposición sobre los dibuxos que fizo so padre nel tiempu que tuvo nel campu de concentración de Saint Cyprien y volvería na edición del añu 2008 na que s'entamaría un ciclu sobre les películes de terror que protagonizara en México y que se tituló "Germán Robles: El Vampiro Mexicano".
Robles morrió na capital mexicana depués de casi doce díes d'ingresu hospitalariu por problemas de colon que se complicaron col "Epoc "
Phong Nha-Ke Bang
Phong Nha-Ke Bang ye un parque nacional de la provincia de Quang Binh, Vietnam. Ta asitiáu a 500 km de Hanoi, 50 km al norte de Đồng Hới. Esti parque tien más de 300 cueves y grutes con un llargor total de 70 kilometros. La cueva Phong Nha tien un llargor de 13 km con un ríu soterraneu. UNESCO tien esti parque na llista de sitios patrimoniu del mundiu en 2003.
F-Spot
F-Spot ye un visor y organizador d'imáxenes pal escritoriu GNOME.
Ta disponible en Llingua Asturiana, y pertenez a la suite oficial de programes que s'ufren n'Ubuntu
Otros formatos soportaos son GIF, SVG y PPM. Hasta l'añu 2006, los formatos de tipu RAW nun foron editables con F-Spot.
Les funciones básiques como voltiar y redimensionar tán disponibles xunto a otres más avanzaes como'l versionáu y el tratamientu de ""güeyos bermeyos"" ocasionados pol flash. 
Tamién pueden facese axustes al color, incluyendo rellumu, contraste, saturación, temperatura y tonalidá.
Pueden crease CD's de semeyes cenciellamente esbillando múltiples semeyes y calcando «Esportar a CD» nel menú principal.
Les semeyes na biblioteca de F-Spot pueden tresferise a servicios en llinia p'atroxar semeyes. 
El sofitu pa Flickr ye una de les opciones más avanzaes, pero F-spot tamién sofita tresferencia haza Gallery o O.r.i.g.i.n.a.l. F-Spot tamién provee conectividá con Google Picasa Web Album. Tamién inclúi esportación a 23hq y SmugMug.
Sound Juicer
Sound Juicer ye una aplicación del entornu de software llibre GNOME qu'estrái pistes d'audiu en diferentes formatos Ogg Vorbis, MP3, FLAC, WAV usando GStreamer.
Ta diseñáu pa ser cenciellu d'usar con una mínima interaición por parte del usuariu. Arriendes, "Sound Juicer" recupera información del CD na base de datos MusicBrainz.
Tomboy (software)
Tomboy ye una aplicación llibre (software llibre) de notes d'escritoriu, pa sistemes Unix-like. Ta escrita en C# usando Gtk# pal diseñu del interface. 
Usa un sistema inspiráu en wiki pa coneutar notes ente sí. Tomboy ye una parte del entorno d'escritoriu GNOME y ta llicenciáu baxo la GNU Lesser General Public License. El principal usu que tien ye'l d'un bloc de notes con un sistema wiki. Hai una nota principal au l'usuariu inclúi enllaces al restu de les notes. Les pallabres que tamién son el títulu d'una nota son automáticamente enllazes con tala nota, permitiendo remanar llibreríes estenses d'información personal, como referencies a artistes favoritos.
Ta disponible en Llingua Asturiana, col sistema operativu Ubuntu
Dalgunes de les carauterístiques d'edición soportaes son:
Last.fm
Last.fm ye una rede social, una radio vía Internet y arriendes un sistema de recomendación de música que constrúi perfiles y estadístiques sobro gustos musicales, basándose nos datos unviaos polos usuarios rexistraos. Na radio pueden esbillase les canciones según les preferencies personales (d'alcuerdu a un algoritmu y a les estadístiques) o d'otros usuarios. Fusionóse col so proyeutu hermanu Audioscrobbler n'agostu de 2005. El 30 de mayu de 2007 l'equipu de Last.fm anunció que foi alquiríu por CBS.
El métodu más avezáu pa escuchar la música en Last.fm ye usando un reproductor que tien de baxase ya instalase. El reproductor amuesa'l títulu de la canción, álbum y artista, xunto cola carátula del álbum si ta disponible. Hai dellos botones, permitiendo al usuariu conseñar al artista o canción como favoritu, saltar o torgar una canción. El botón de favoritu tien un efeutu sobro la base de datos d'atroxar dos escuches d'esta pista; el botón de torgar asegura qu'esa canción nun volverá a escuchase.
Esiste la posibilidá d'usar esti reproductor en Llingua Asturiana, pero namái ta disponible pa Ubuntu
Tamién esisten plugins pa multitú de reproductores:
Audacious Media Player
Audacious ye un reproductor d'audio disponible como software llibre pa la familia Unix. Ye una bifurcación o "fork" de Beep Media Player 0.9.7.1. El programador William "nenolod" Pitcock abandonó el proyeutu Beep Media Player dempués de que l'equipu de programación orixinal decidiera detener el so desendolcu con visos a facer la siguiente xeneración denomada BMPx.
Audacious reproduz los formatos MP3, OGG, WAV, Flac y Monkey's Audio ente otros, arriendes tien soporte pa les pieles o "skins" de Winamp 2 (tamién conocíu como Winamp Classic). Espérase dar meyor soporte a los "skins" del tipu "free-form" (forma llibre) na serie 1.3.x
También ye necesariu'l paquete "Audacious-plugins" que contién estensiones pa reproducir formatos de soníu propietarios o non llibres como ye'l casu del MP3.
Audacious, ta disponible en Llingua Asturiana nel Sistema Operativu Ubuntu
MP3
MPEG-1 Audio Layer 3, más conocíu como MP3, ye un formatu d'audio dixital comprimíu con perda desendolcáu pol Moving Picture Experts Group (MPEG) pa formar parte de la versión 1 (y postreramente enantáu na versión 2) del formatu de vídeu MPEG. El mp3 estándar ye de 44 KHz y un bitrate de 128 kbps pola rellación de calidá/tamañu. El so nome ye l'acrónimu de MPEG-1 Audio Layer 3 y el términu nun hai de tracamundiase col de "reproductor MP3".
Edubuntu
Edubuntu ye una derivación oficial de la distribución Linux Ubuntu, destinada pal so usu nel ámbitu escolar.
Edubuntu desendólcase en collaboración con docentes y teunólogos de múltiples países. Edubuntu construyóse sobro Ubuntu ya incorpora usos educativos específicos, con un oxetivu nidiu: la población ente los 6 y los 18 años.
Edubuntu ye cenciellamente, un Ubuntu, pero qu'inclúi programes enfocaos al enseñu.
La so traducción y asoleyamientu en Llingua Asturiana llevóse a cau nel primer semestre de 2009, pol coleutivu Softastur.
Benito Jerónimo Feijoo
Benito Jerónimo Feijoo y Montenegro (Ourense, 1676 - Uviéu,1764) foi un escritor.
Manuel José Quintana
Manuel José Quintana y Lorenzo, (Madrid, 1772 - Madrid, 1857), foi un poeta y narrador español, perteneciente al movimientu del Romanticismu.
National Ignition Facility
La installación NIF (National Ignition Facility), ye'l gran proyeutu de Estaos Xuníos de fusión inercial, tratándose principalmente d'una installación militar, cuyu oxetivu básicu ye'l mantenimientu de la competencia nel ámbitu de la simulación d’armes nucleares per mediu de la realización de microexplosiones nucleares controlaes.
Pruvia
Pruvia ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanera. Ye la más oriental del conceyu, y llenda, amás de coles parroquies de Villardebeyo (N y NO) y Llugo (O), colos conceyos de Xixón y Siero. Tien una estensión de 10,14 km² y una población (INE, 2009) de 2.510 habitantes. Estos viven nos llugares de La Llomba, L'Otero, Pruvia de Baxo, Pruvia de Riba, La Remoria, Santolaya y La Venta Puga, y tamién na urbanización Soto de Llanera, que s'asitia cerca Santolaya, en terrenos de lo que yeren Paxón y El Cantu los Carneros.
La parroquia ta poblada a lo menos dende'l Neolíticu, como amuesa la estructura tumular atopada n'Ortal. En cuantes al so patrimoniu arquitectónicu tenemos, como edificios más destacaos, la casona de los Rodríguez de Pruvia y la ilesia parroquial. Esta última, que ta asitiada en Pruvia de Riba y consagrada a Santiago, ye del sieglu XVII y, anque ta remocicada enforma, entá caltién l'escudu de la familia González Candamo. Y en cuantes a la casona, ye de calter rural y formes austeres: d'ente la so decoración esterior namái destaquen les moldures barroques y los escudos d'armes qu'adornen la fachada. Hai, amás, bien d'exemplos de l'arquitectura tradicional: horros y paneres, cases, molinos (desaniciaos)... Históricamente había, tamién, una venta o mesón en Puga: Gaspar Melchor de Xovellanos|Xovellanos fala d'ella nos sos diarios, y queda amás el recuerdu toponímicu de la so situación.
Montana
Montana ye ún de los 50 estaos de los Estaos Xuníos, asitiáu al noroeste del país.
Helena ye la capital del estáu y la ciudá más grande ye Billings. Montana llenda'l norte con Canadá (Columbia Británica, Alberta y Saskatchewan), al este con Dakota del Norte y Dakota del Sur, al sur con Colorado, y al oeste con Idaho.
El censu poblacional de Montana en 2008 yera de 967.440 persones. 
La Residencia
La Residencia ye un llugar de la parroquia de Monesteriu d'Ermu, nel conceyu asturianu de Cangas del Narcea.
Mol
El mol (símbolu "mol") ye l'unidá con que se mide la cantidá de sustancia, una delles siete magnitues físiques fundamentales del Sistema Internacional d’Unidaes.
Dada cualquier sustancia (elementu químicu, compuestu o material) y considerando tamién un ciertu tipu d'entidaes elementales que la componen, se define como un mol a la cantidá d'esa sustancia que contién tantes entidaes elementales del tipu consideráu, como átomos hai en 12 gramos de carbonu-12. Esta definición non aclara a qué se refier con "cantidá de sustancia" y xu interpretación ye motivu de reñes, anque normalmente se da per fechu que se refier al númberu d’entidaes.
El númberu d'unidaes elementales –átomos, molécules, iones, electrones, radicales u otres partícules o grupos específicos d'éstes– esistentes nun mol de sustancia ye, per definición, una constante que non depende del material nin del tipu de partícula consideráu. Esta cantidá ye nomada númberu d'Avogadro (N) y equival a 6,02214179 × 10 unidaes elementales per mol.
Númberu d'Avogadro
El Númberu d’Avogadro (símbolu N) ye la cantidá d'entidaes elementales –átomos, molécules, iones, electrones, o otres partícules o grupos específicos d'éstes– esistentes nun mol de cualquier sustancia. Ye entós, según la definición que güei se tien de mol, el númberu d'átomos qu'hai en 12 gramos de carbonu-12.
La meyor estimación d'esti númberu ye:
El númberu d'Avogadro tamién yel fautor de conversión entrel gramu y la unidá de masa atómica (uma): 1 g = formula_2 uma. La teoría cinética de los gases recibió la so confirmación definitiva cuando pudo calculase'l númberu de molécules esistentes nun volume dau de gas.
El númberu d'Avogadro ye tan grande que difícilmente pue concebise, anque dellos exemplos puen danos cuenta de lo xigante de la so magnitú:
Pola regla de tres simple calculamos cuántos átomos de fierro hai en 170 gramos:
que despexando x, tenemos:
que da como resultáu:
átomos de fierro en 170 gramos d'esti elementu.
Pola regla de tres tenemos que:
despexando x:
feches les operaciones da como resultáu:
Carbonu-12
El carbonu-12 ye'l más abundante de los dos isótopos estables del elementu carbonu, representando el 98,89% de tol carbonu terrestre. 
Adquier particular importancia al usase como patrón de la masa atómica dellos distintos nucleidos esistentes na naturaleza; dau que la masa atómica del C ye, per definición, 12 umes.
Enantes de 1959, tantu la IUPAP como la IUPAC tendíen a utilizar el oxíxenu pa definir el mol. La comunidá química definía al mol como'l númberu d'átomos d'oxíxenu que teníen una masa de 16 g, demientres que la física facía usu d’una definición paecida pero sólo col isótopu oxíxenu-16. Les dos organizaciones alcordaron entre 1959 y 1960 definir al mol como:
""El mol ye la cantidá de sustancia d’un sistema que contién tantes unidaes elementales como hai en 12 gramos de carbonu-12; xu símbolu ye'l "mol"."
Esta definición foi adoptada pol Comité Internacional de Pesos y Midíes (CPIM), nel 
1967, y nel 1971 foi adoptada pola 14ª Conferencia Xeneral de Pesos y Midíes.
Isótopos del carbonu
Carbonu (C)
Masa atómica estándar: 12.0107(8) uma
Carbonu-13
El carbonu-13 (C) ye un isótopu estable natural del carbonu y uno de los isótopos ambientales, ya que forma parte del 1,1 % de tol carbonu natural de la Tierra.
Arpetaña
Arpetaña (n'arpetán: "Arpetania", en francés: "Arpitanie", n'italianu: "Arpitania") ye'l nome duna rexón cultural (prencipalmente llingüística). El topónimu "Arpitania" remana de -"Arp(e)s", nome col que se noma a los Alpes nel conxuntu de dialeutos "arpitans" (o, lo que ye lo mesmo) francoprovenzales. "Arpitan" refiérese lliteralmente a la xente que vive nos montes o a los pastores ; anguaño l'Arpetaña alcuéntrase dixebrada ente los siguientes estaos: Francia, Suiza ya Italia. 
Hestóricamente la rexón llingüístico-cultural d'Arpetaña o francoprovenzal esiste no fáctico de magar la Edá Media, yá ente los sieglos VII y IX ye acreditable la presencia dún conxuntu llingüísticu francoprovenzal, dellimitáu al noreste y al este pola llingua d'oil -precedente del francés d'anguañu- y al sur pola nomada llingua d'oc, ye dicir l'idioma occitanu; al noreste diose'l fueru de los dialeutos alamánicos y al este'l fueru de les llingües italianes del gurupu piamontés y llombardu.
Col espoxigue del poderosu estáu-nación francés pela Edá Moderna el fueru del idioma francés féxose rixu na rexón, especialmente nes sos aries urbanes (la presencia española nel Francu Condáu nun paecería significativa y tampoco fora mui significativu'l fueru del italianu nos domeños arpetanos de la Casa de Saboya por más que'l noyu de tala casa dinástica afayárase nel centru d'Arpetaña formando parte del Ducáu de Saboya).
A tou esto'l topónimu Arpetaña ye de reciente data; nos '70 del s XX el valdostán Jozé Harrieta cuña la pallabra "Harpitanya" pa referise a los territorios allugaos alrodiu'l Mont Blanc y la cuenca alta del Ródanu ("Rôno"), pa esa época'l términu ye arreyáu a un pequeñu partíu políticu -activu prencipalmente na zona italiana- nomáu "Mouvement Harpitany"; llueu reapruz na Suiza Romanda, la Saboya y el Francu Condáu a mercé del mayestru Xavier Gouvert, escrito yá como Arpitanya y llueu Arpetania y desprovistu de connotaciones polítiques d'índole partidaria o facciosa, ensinón col significáu de güei, prencipalmente cultural y xeográficu.
Ye de figurar que a lo llargo del s XX la llingua francoprovenzal (o arpdtán) prexara enforma nel númberu de los sos falantes ante el francés normativu y -un poco en menor grau- l'italianu normativu, mientres qu'inda nun s'afitara una llingua arpitana o francoprovenzal normativa atroxada nos estremaos territorios correspondientes a l'Arpetaña, d'otra miente, ente la zona de Roanne y Mâcon o -n'arpetán- "Mâconês"- esiste una zona llingüística calificada de transicional ente'l francés y l'arpetán, esta zona ye nomada "Francisca" o "afrancesada" (en francés: "francisé").
Joaquín Sobrino
Joaquín Sobrino García (Posada de Llanes, 22 de xunu de 1982) ye un ciclista profesional asturianu.
Joaquín Sobrino, que ye fíu d'un ex-corredor profesional asturianu, Antonio Sobrino, debutó dientro del profesionalismu nel añu 2007 col equipu Relax-Gam (de la mano del director asturianu Jesús Suárez Cueva y xunto a otros corredores del Principáu, Mario de Sárraga y Santi Pérez), pasando al añu siguiente al Burgos Monumental. La so principal virtú como corredor ye'l "sprint", que foi la especialidá na que vien algamando los sos principales trunfos.
En payares de 2011, l' "Asociación d'ex-corredores d'Asturies" otorgó-y la insinia d'oro de la mesma, nun actu nel que tamién s'entregaron los reconocimientos a so padre, Antonio Sobrino y a Roberto Heras.
La mala situación del mercáu español, asina como la ocasión de vivir esperiencies en países como India, llevólu a fichar pa la temporada 2012 pol equipu griegu SP Tableware .
2013
Dover (Delaware)
Dover ye la capital del estáu de Delaware, nos Estaos Xuníos, y tamién la del condáu de Kent. Colos sos 35.811 habitantes (U.S. Census Bureau, 2006) la segunda ciudá (dempués de Wilmington) más poblada d'esi estáu. 
Foi fundada en 1683 col envís de que fuera la capital del recién creáu condáu de Kent, y recibió'l so nome como homenaxe a la ciudá inglesa homónima. Un sieglu dempués, en 1777, convirtióse na capital del estáu. La actividá económica d'esta pequeña ciudá tien como protagonista mui principal a l'alministración, estatal y del condáu, que concentren nella bona parte de les sos oficines. Ye destacable tamién la Dover Air Force Base, que contién la única morgue pa soldaos estaunidenses muertos en combate que hai en tol territoriu continental de los Estaos Xuníos. Aparte de toes estes instituciones públiques, delles empreses (Playtex, General Mills, Procter & Gamble...) tienen fábriques na ciudá, qu'acueye tamién, nel so circuitu, carreres de la fórmula NASCAR.
Bandera de Saint Lucia
La bandera nacional de Saint Lucia diseñóla Dunstan St. Omer. Les sos dimensiones son 6'x3' y 9"x4½" nel sistema imperial. El color azul representa fidelidá, el cielu tropical y les agües del Mar Caribe. El doráu representa la prosperidá y el sol del Caribe. El prietu y el blancu representen la mecedura de races que-y dieron identidá a la islla. Los triángulos isósceles representen los Montes Pitones, emblema de la islla.
Bandera de Burundi
La bandera de Burundi ta compuesta por una cruz de San Andrés de color blancu dixebrando la bandera en cuatru árees, siendo la d'arriba y la d'abaxu de color roxu, y les llaterales de color verde. Nel centru de la bandera apaez un círculu blancu que contién trés estrelles roxes perfilaes en verde, que simbolicen a los tres grupos étnicos mayoriyarios de Burundi: los Hutus, los Twes y los Tutsis. Tamién simbolicen los tres elementos del llema nacional: xunidá, trabayu y progresu.
Foi adoutada'l 28 de xunu de 1967, y camudóse la proporción orixinal de la bandera, que yera de 2:3, el 27 de setiembre de 1982, pasando a ser de 3:5.
Escudu de Burundi
L'escudu d'armes de Burundi foi adoptáu en 1966 y nel mesmu, figura un campu de gules o color roxu con filiera (borde estrechu) d'oru (color mariellu o doráu), una tiesta de lleón del mesmu metal (color) aclariada de sable o prietu. L'escudu ta suxetu por tres llances tradicionales africanes de plata (color buxu o blancu).
Na parte inferior del escudu d'armes apaez escritu nuna cinta'l llema nacional en francés: ""Unité, Travail, Progrès"" (""Xunidá, Trabayu, Progresu""). 
Bandera de Cabu Verde
La bandera nacional de Cabu Verde foi adoptada'l 22 de setiembre de 1992 y simbolizó un frañimientu de rellaciones con Guinea-Bisáu, nación cola que Cabu Verde tenía planes d'unificación; amás, esta bandera estrañamente non inclúi'l color que da nome al país.
Escudu de Cabu Verde
Nel centru del escudu de Cabu Verde figura, nel interior d'un triángulu equiláteru de color roxu, una antorcha dorada. Arodiando al triángulu apaez escritu'l denomatu oficial del país en portugués: “"República de Cabo Verde"”. Los elementos mentaos figuren sobro un fondu de color blancu llimitáu por dos circunferencies concéntriques de color azul y tán asitiaos sobro cuatro llinies horizontales, tamién azules. 
A dambos llaos de la circunferencia esterior apaecen colocaes cincu estrelles doraes de cincu puntes cauna. Estes estrelles, que tamién figuren na bandera nacional, representen les islles que formen Cabu Verde. Na parte d'abaxu del escudu apaecen representaos trés eslabones y dos rames de palma de color verde. 
L'antorcha y el triángulu son símbolos de la llibertá y la xunidá nacional.
Andecha Obrera
Andecha Obrera foi una organización d'ideoloxía nacionalista asturiana, anguaño inactiva, que demientres la década de los años 80 fexo españar dellos artefautos n'oxetivos típicos de les lluches obreres, como oficines del INEM o rellacionaos col conflictu naval.
Normandía
Normandía (en francés "Normandie", en normandu "Normaundie") ye una rexón xeográfica del norte de Francia. L'Alta Normandía ("Haute-Normandie") encadármase polos departamentos franceses de Sena Marítimu y Eure. La Baxa Normandía ("Basse-Normandie") intégrase por Orne, Calvados y Manche.
L'antiguu Ducáu de Normandía allugábase nel norte de Francia, y acupaba l'aria baxa'l ríu Sena, el Pays de Caux y la rexón del oeste al traviés de Pays d'Auge fasta la Península de Cotentin. Históricamente, Normandía foi una provincia de Francia.
Les Islles Anglonormandes magar que son dependencies de la corona británica, son cultural y históricamente parte del Ducáu de Normandía.
Normandía foi'l llugar onde habitaron los Normandos a entamos de la Edá Media. Ellos foron los últimos n'invadir con éxitu Inglaterra. Yeren una meza d'indíxenes galos y viquingos invasores baxo'l mandu de Robertu I (Gange Rolf), quien sitió París ya-y foi concedida l'aria de Normandía a cambéu de defendela escontra los ataques pirates, per aciu'l Tratáu de Saint-Clair-sur-Epte nel añu de 911.
El descendiente de Robertu, Guillermu, Duque de Normandía, invadió Inglaterra en 1066 y tornóse nel Rei Guillermu I d'Inglaterra. Normandía caltúvose arreyada con Inglaterra fasta 1087, ente 1106 y 1144 y ente 1154 y 1204. La Batalla de Bouvines tevo llugar en 1214. Foi ocupada por fuercies ingleses pela Guerra de los Cien Años ente 1346 y 1360 y nuevamente ente 1415 y 1450.
Les families normandes, como la de Tancrède de Hauteville tuvieron un importante papel nes Cruzaes
En 1942, na Segunda Guerra Mundial, tevo llugar la Batalla de Dieppe (Sena Marítimu), ataque de les fuercies aliaes (prencipalmente canadianes y britániques) a los acupantes alemanes.
La rexón foi tamién l'escenariu de la Batalla de Normandía o Operación Overlord que tevo llugar na mañana del 6 de xunu de 1944, data tamién conocida como'l “Día D”. Esi día, los algares aliaos abrieron un segundu frente escontra'l exércitu nazi.
En 2004, por mor del sesaxésimu cabudañu del desembarcu, el Canciller d'Alemaña Gerhard Schröder visitó la rexón, marcando un fitu nes rellaciones franco-alemanes.
Normandía ye una creyación de la hestoria, nun tien una xunidá xeográfica encartichada. 
Dixébrase en dos rexones naturales bien estremaes y d'orixe xeológicu desemeyáu que nun correspuenden cola dixebra ente les dos rexones normandes de Calvados y Orne que fain de llende tresversal de norte a sur.
La diversidá xeológica da como resultáu una gran variación nos paisaxes. El "bocage", pequeños campos con altes barganaces, paisaxe típicu del aria del oeste, causó problemes pa les fuercies invasores na Batalla de Normandía.
Les costes marítimes presenten tamién aspeutos desemeyaos: La rexón ta bordeada pel norte pola Canal de la Mancha. Hai cantiles cretéceos qu'enanten dende Tréport fasta El Havre. 
Les prencipales rexones naturales son: Pays de Caux, Pays de Bray, Marais Vernier, Vexin normand, Suisse Normande, Roumois, Lieuvin, Le Neubourg, Evreux, Saint-André, Pays d'Ouche, Pays d'Auge, Hiémois, Houlme, Bessin, bocage Virois, Península de Cotentin y Avranchin.
Los cursos d'augua que s'alcuentren en Normandía son el Sena y los sos tributarios Epte, Andelle, Eure y Risle asina como una riestra d'afluentes menores como Bresle, Touques, Dives, Orne, Vire, Sée, Sélune, Couesnon. 
Na rexón hai dos parques naturales: el de "Marais du Cotentin y de Bessin" y el de "Boucles de la Seine normande".
Normandía tien 3.200.000 habitantes, con un promediu de densidá poblacional de 107 hab/km², xusto per embaxo'l promediu nacional de Francia. Les principales ciudaes son Ruán (385.000 habitantes, incluyendo los suburbios), la capital d'Alta Normandía y antiguamente de tola provincia El Havre (247.000 habitantes); Caen (200.000 habitantes), la capital de Baxa Normandía; y Cherbourg (89.000 habitantes).
Otres ciudaes importantes son: Alençon, Arromanches-les-Bains, Avranches, Bayeux, Dieppe, Évreux, Honfleur y Lisieux.
Dientro de la Xunión Europea, Normandía ta per enriba del nivel mediu no qu'a medría demográfica ya inmigración se refier.
L'idioma normandu, una llingua rexonal, ye falada por una minoría de la población, especialmente na península de Cotentin, al oeste y nel Pays de Caux al este.
Arquiteutura: Les catedrales, abadíes (tales como l'Abadía de Bec) y castiellos son carauterísticos del ex-ducáu nel sen que reflexen los modelos de l'arquiteutura normanda n'Inglaterra.
L'arquiteutura doméstica n'Alta Normandía carauterízase por tener maderes a la vista que tamién evoquen l'arquiteutura inglesa vernácula, magar que l'averamientu de les granxes del Pays de Caux correspuende más a una necesidá socio-económica y climática. 
Gran cantidá de l'herediu arquiteutónicu urbanu foi destruyíu pela Batalla de Normandía en 1944. La recostruición de posguerra, como n'El Havre (Padremuñu de la Humanidá)y Saint-Lô puede dicise qu'amuesa tanto les virtudes como los vezos de les tendencies modernistes y brutalistes de los años 1950 y 1960. 
L'arquiteutura vernacular de baxa Normandía toma la so forma dende'l granitu, el material de costruición predominante na zona. Chausey foi per munchos años el llugar d'extración, yá que posee canteres de granitu, inclusive estráxose d'ellí'l granitu que s'emplegó na costruición de Mont Saint Michel.
Lliteratura: Ente los escritores n'idioma francés arreyaos con Normandía afáyense:
Pintura: De magar 1860, los pintores “plein-air”, que trabayaben fuera de los estudios, foron atrayíos hacia Normandía pola facilidá qu'otorgaben les conexones ferries ente París y esta zona. La casa y xardín de Claude Monet en Giverny ye ún de los atrautivos turísticos, yá que'l llugar sirvió d'inspiración pa la riestra de cuadros que tienen por tema nifeés y nenúfares. 
Les marines de Eugène Boudin tamién s'afayen inspiraes na rexón.
Entee los artistes que ñacieron en Normandía alcuéntrense: Nicolas Poussin, Jean-François Millet, Marcel Duchamp, Fernand Léger, André Breton, Raoul Dufy, Théodore Géricault, Maurice Boitel y Jean Dubuffet.
Música: Los compositores Erik Satie, François-Adrien Boïeldieu y Arthur Honegger ñacieron en Normandía.
Moda: El diseñador de moda Christian Dior ñació en Granville. La modelu y actriz Laetitia Casta lació en Pont-Audemer.
Gastronomía: Normandía tien sonadía pola so bayurosa campiña, que provee espacios afayaízos pa pastoríu y güertes frutales, especialmente de mazanes. La produción de llácteos de la rexón ye renomada: los quesos son mundialmente conocíos, ente los que s'alcuentren: el Camembert, Livarot y el Pont l'Evêque. La mantega de Normandía ye mui apreciao, al empar que la crema, dambes mui emplegaes n'especialidaes gastronómiques llariegues.
Normandía ye'l mayor produtor de sidra de la rexón. Tamién se produz sidra de [[pera|peres], pero en cantidaes menos importantes y hai poca produción de [[vino]]s. La variedá de [[brandy]] de [[mazana]] más conocío ye [[calvados]]. La costume nomada "trou normand" ye una pausa ente'l trescursu de la comida pela cual los comensales tomen calvados, y ye entá practicada en munchos fogares y restaurantes. El "Pommeau" ye un aperitivu producíu per aciu la meza de zumu de mazana ensin formentar con brandy de mazana. 
Les mazanes tamién son emplegaes na cocina: por exemplu, "moules à la normande" son moxones cocinaos con mazanes y crema, "bourdelots" son mazanes forneaes en bizcochuelu. Una tarta clásica de la rexón ye [[Flan Normand]], una variante de la tarta de mazana pero con una masa foyaldrada.
Normandía ye la principal rexón de Francia nel cultivu d'ostres.
[[Archivu:Caudebeceglise1.jpg|thumb|left|200px|Catedral de Caudebec]]
Les catedrales de Normandía exercieren gran influyencia en custiones de fe y política al traviés de los sieglos. [[Mont Saint Michel]] ye un hestóricu noyu de pelegrinación.
Al traviés de los sieglos, en Normandía reverenciárense a munchos santos, ente los que s'inclúin:
Normandía nun posee un santu patrón xeneralmente aceutáu, magar qu'esi títulu atribuyérase-y a [[San Miguel Arcánxel]] y a [[San Ouen]].
Saber más de Normandía
[[Categoría:Normandía]]
Huétor-Tájar
Huétor-Tájar ye un conceyu de la provincia de Granada (España). Tien una superficie de 40 km y una población de 9.654 habitantes.
Ismael Tomás Montes
Ismael Tomás Montes (Villarcazu, Piloña, 1949) ye un cantante asturianu de tonada.
L'afición d'Ismael a la tonada entama de bien mozu, aunque la so dedicación a ella tien llugar na década de los ochenta del sieglu XX participando en dellos concursos y ganando dellos concursos: Ciudá d'Uviéu (1995), "La Voz de Avilés" (2008).
En 1998 participó na grabación del discu "Tierra de Naide" de José Ángel Hevia, xunto cola tamién cantante de tonada Mari Luz Cristóbal Caunedo. Foi distinguíu dientro del Memorial Silvino Argüelles ente les diez voces más destacaes del panorama de la canción asturiana los años 2003, 2005 y 2008.
En 2003 participó na grabación del CD "Los cuatro ases de la toná", xunto con "El Che de Cabaños", Jorge Tuya y José Manuel Collado. Ismael tien, igualmente, grabao otros discos
Nueva Jersey
Nueva Jersey ye un estáu de los Estaos Xuníos. Asitiáu nel noreste del país, na rexón conocida como "Mid-Atlantica" (Atlánticu Mediu), ye una península arrodiada: al norte y el este, pol estáu de Nueva York; al este,el sur y el sureste pol océanu Atlánticu; al oeste pol ríu Delaware y Pennsylvania; y pol estáu de Delaware y la bahía homónima al oeste. Ye'l cuartu más pequeñu, por estensión, del país, pero los sos 8.944.469 habitantes (U.S. Census Bureau, 2016) fain d'elli el decimoprimeru más pobláu del país y el de mayor densidá de población. Ye, amás, el tercer estáu con mayor ingresu mediu por hogar del país.
El territoriu de la península na que s'asienta Nueva Jersey foi habitáu por tribus natives americanes demientres más de 2.800 años. A entamos del sieglu XVII los holandeses y los suecos foron los primeros europeos que construyeron asentamientos nesti territoriu. Sicasí, posteriormente foi el reinu d'Inglaterra el que se fizo col control del territoriu, nomándolo, n'alcordanza de la mayor de les islles de la Canal, Jersey, provincia de New Jersey, y cediéndolu, como una colonia, a Sir George Carteret y John Berkeley. 
L'estáu foi escenariu de delles batalles decisives na Revolución Americana que dio orixe a los Estaos Xuníos. Nel sieglu XIX, les fábriques instalaes nes ciudaes conocíes como "Big Six" (Camden, Paterson, Newark, Trenton, Jersey City y Elizabeth) ayudaron a dá-y puxu a la Revolución Industrial nel país. Na segunda metá del sieglu XX la posición estratéxica del estáu, nel centru de la megalópolis del Noreste, metanes Boston y New York City al noreste y Filadelfia, Baltimore y Washington D.C. al suroeste, emburrió'l so rápidu crecimientu y al desarrollu d'un acusáu procesu de suburbanización. A entamos del sieglu XXI esa suburbanización entamó a revertise de manes del asentamientu de grupos de población de base étnica, que ta favoreciendo un proceso de reurbanización, constatándose, dende 2008 un aumentu de población mayor nos núcleos urbanos averaos a les estaciones de ferrocarril que lleven a la xente a trabayar a les grandes ciudaes de la megalópolis que nos suburbios que desixen un usu intensivu del automóvil.
Templu d'Artemisa (Éfesu)
El Templu d'Artemisa (en griegu Artemision y en llatín Artemisium), tamién conocíu como'l Templu de Diana, yera una construcción dedicada a Artemisa al rodiu del 550 e.C. n'Éfesu (anguaño Turquía) baxo la dinastía Aqueménida del Imperiu Persa. Nun queda un res del templu, una de les Siete Maraviyes del Mundu Vieyu. Foi construíu pol rei Cresu por pidimientu popular nel mesmu llugar onde fuera destruyíu nel sieglu VII e.C.. La mayor parte de la descripción del Templu d'Artemisa provién de Plinio'l Vieyu. Plinio describe un templu de 377 pies (115 m) de llargo y 180 pies (55 m) d'anchu, fechu dafechu de mármole. Tenía 127 columnes d'estilu xónicu antiguu de 60 pies (unos 20 m) d'altura, a la manera dórica.
Llista d'escritores n'asturianu
Esta ye una llista d'escritores n'asturianu. Inclúyense autores con tola so obra o parte de la mesma n'asturianu en tol so dominiu llinguísticu ordenaos según l'alfabetu asturianu y con un apartáu especial pa nomes con grafía non asturiana.
Liliana Castañón
Liliana Castañón Cerceda (Uviéu, 13 d'agostu de 1984) ye una cantante asturiana de tonada destacada en delles ocasiones col Memorial Silvino Argüelles (años 2003, 2004 y 2005).
Aunque nacía n'Uviéu, vivió dende neña en Mieres, entamando a participar en concursos de canción asturiana a la edá de 13 años, algamando nel añu 1997 el primer premiu na categoría infantil nos certámenes de Samartín del Rei Aurelio y La Nueva. Tamién algamaría premios en categoría absoluta como los conquistaos, tamién nel concursu de La Nueva na so decimosegunda edición, onde tamién ganaría'l premiu de "canción minera". Tuvo como maestres a dos grandes voces de la tonada, "Chucha de Nembra" y Diamantina Rodríguez.
Liliana forma parte d'una xeneración de cantadores moces que-y dio un nuevu puxu a la tonada nel sieglu XXI, y de la que tamién formen parte Anabel Santiago, Marisa Valle Roso, Lorena Corripio o Bibiana Sánchez.
Editaría'l discu "Nel café de la esquina" col "Liliana Castañón Quartet" xunto con dellos músicos vinculaos al jazz y la música clásica: Sara Illana, flauta; Fernando Arias, percusión; Xaime G. Arias, piano, y Oscar Santos, baxu.
CAO
El términu CAO pue facer referencia a:
Manuel Millares Sall
Manuel Millares Sall, meyor conocíu como Manolo Millares, foi un pintor y grabador canariu que nació en Les Palmes de Gran Canaria (isla de Gran Canaria, Islles Canaries) el 17 de xineru de 1926 y morrió en Madrid el 14 d'agostu de 1972.
Cofundador del grupu El Paso en 1957, nos sos anicios pinta paisaxes, cuadros de figures y autorretratos que recuerden nel so estilu a Van Gogh. Dende 1949 dedícase a la pintura abstracta. Realizaba les sos obres con sacos afuracaos, tela de rodiyu y cuerdes nes que pegaba obxetos sacaos de la basoria. Los materiales citaos yeren depués cubiertos con capes rezumentes de pintura, de colores prietu, blancu y bermeyu.
Ente les sos obres destaca la serie "Homúnculos". En 2005 produzse'l documental Cuadernos de contabilidad de Manolo Millares, con guión y direición de Juan Millares Alonso, nel que se narra la so vida.
Fado
El Fado ye un estilu musical portugués. Casi siempres ye cantáu per una sola persona (nomada fadista) col sofitu d'una guitarra clásica (nomada viola) ya una guitarra portuguesa.
El vocablu fado vien del llatín “fatum”, quier dicir “destín”. Nun se tien constancia pero dase como dafechu que tendría xúrdíu na primer metá del sieglu XIX.
Una desplicación paez ser que el so espoxigue vien de la fondera popularidá nos sieglos XVIII y XIX de la Modinha y del so amestamientu con otros xéneros averaos como el Lundu, nuna dómina de mistura de cultures en Lisboa, dando como resultáu esti tipu de canciu urbanu nomáu fado.
Nos entamos del sieglo venti, foi faciéndose con gran riqueza melódica y complexidá rítmica, tornándose máis lliterario y más artísticu. Nos años 30 y 40, el cine, el teatru y la radio van llanzalu pal gran públicu. La figura del fadista ñaz como artista y xurden les Cases de Fado.
Ye nel silenciu de la nueche áu siéntense esti canciu que mos fala de fonderos sentimientos de l'ánima portuguesa. Ye un fado que fai llorar a les guitarres.
El fado d'anguañu entamose y tuvo el so puntu cimeru con Amalia Rodrigues. Foi ella quien popularizó fado coles lletres de grandes poetes como Luís de Camões, José Régio, Pedro Homem de Mello ya otros.
El fado de Lisboa, que ye güei conocíu mundialmente, pue ser sofitáu pel vigulinu, violoncelu ya fasta una orquesta.
El fado nomáu “típicu” ye perdemandáu pelos turistes nas cases de fado. Les meyores atópense nos barrios d'Alfama, Mouraria, Barriu Altu y Madragoa. 
Caltién les carauterístiques de los sos entamos: cantar con tristura y con sentimientu llárimes pasaes y presentes. Pero asina mesmu pue cuntar una hestoria con retranca.
José Suárez
Col nome de José Suárez podemos facer referencia a:
Paulínia
Paulínia ye una ciudá de Brasil. Tien una población de .
Ho Chi Minh
Ho Chi Minh , foi un revolucionariu y estadista vietnamita.
El so nome nun yera Ho Chi Minh, ésti yera un nomatu que-y dieron que significa "aquel que da lluz". El so verdaderu nome yera Nguyễn Sinh Cung (na llingua local Nguyen Sinh Coong).
En 1911 entama a trabayar como cocineru nun barcu francés col que percorre tol mundiu. Instálase en Londres nel 1915 y con 21 años va pa Francia, au vive como xardineru. Fai alderiques colos movimientos socialistes franceses y en 1920 ta na fundación del Partíu Comunista Francés. En 1923 foi pa Moscú pa estudiar táutiques de guerra y entra nel Comintern, brazu políticu internacional del Partíu comunista Rusu. Vive en dellos países fasta llegar pa Hong Kong, onde dirixe'l movimientu antiimperialista n'Indochina, baxo poder francés dende 1854.
Fechu presu pelos ingleses en 1930, fúgase y refáxase en Moscú. En 1941, funda la Lliga pala Independencia de Vietnam (Vietminh) pa lluchar escontra los franceses. Demientres la Segunda Guerra Mundial fai usu d'esta guerrilla pa combatir a los xaponeses. Al rematar l'enfrentamientu, forma un estáu independiente nel norte de la rexón, Vietnam. Francia contraataca y la Guerra d'Indochina remata nel 1954 col trunfu del Vietminh. El país queda dixebráu en dos cachos. 
Ho Chi Minh, presidente de Vietnam del Norte, prepara y sofita a les fuercies del Frente de Lliberación Nacional de Vietnam del Sur (FLN o Vietcong) cola intención de xunir el país. Entama la percélebre Guerra de Vietnam, au los Estaos Xuníos lluchen ensin descansu a lo llargo de 15 años con consecuencies qu'anguaño sufren delles persones nesti país asiáticu. 
Esti fechu hestóricu tien númberos llaceriantes tanto pa los estaoxunidenses con casi 60.000 soldaos muertos y 150.000 feríos, como otros países que-y ufrieron el so sofitu, como por exemplu, Australia con 500 muertos y 3.000 feríos. 
Algama la traxedia pa los vietnamites con más de 3 millones de muertos y tres millones que sufren ainda anguaño los efeutos del axente naranxa, un poderosu defoliante qu'usaron los estaoxunidenses p'arrasar tola viesca tropical del país. Demientres la guerra, Estaos Xuníos llanzó más de 7 millones de tonelaes de bombes y 100.000 tonelaes de sustancies químiques tóxiques. 
Ho Chi Minh morrió en 1969 na so casa de Hanoi a los 79 años d'edá d'un paru cardiacu.
En 1975, Saigón foi rebautizada como Ciudá Ho Chi Minh.
Alí Primera
A|lí Primera ye un compositor venezolanu. Morrió'l 16 de febreru de 1985 nun accidente de tráficu.
Algamó la sonadía por cancios como “Humanidad” y “No basta rezar” . Foi siempres un cantor con lletres comprometíes colos problemes sociales que lu arrodiaben. Púnxose-y el nomatu de Cantor del Pueblu. 
Nanni Moretti
Giovanni Moretti, conocíu como Nanni Moretti, ye un direutor de cine, actor, productor y guionista cinematográficu italianu, nacíu'l 19 d'agostu de 1953 en Brunico (Trentino). Les sos obres caracterícense pola ironía cola que aborda problemátiques de la mocedá y pola so célebre crítica social.
La so infancia trescurre'n Roma y dende l'adolescencia entama a cultivar les sos dos grandes aficiones: el waterpolo y el cine.
Los sos entamos como realizador remóntense a 1973, col curtiumetraxe "La sconfitta" ("La derrota"), historia de la crisis d'un militante de los movimientos del 68 en clave d'humor, al que-y sigue'l tamién curtiu "Paté de bourgeois" (xuegu de palabres ente "paté de foiegrass" y "épater les bourgeois") y, en 1974, el mediumetraxe "Come parli frate?", parodia de "Los novios", de Manzoni en qu'interpreta'l papel de Don Rodrigo. En 1976 rueda'l so primer llargu, "Io sono un autarchico" ("Soi un autárquico"), nel qu'apaez por primer vez el so personaxe "Michele Apicella". Esi añu los hermanos Taviani úfren-y un papel en "Padre padrone". 
La so primer película con medios profesionales ye de 1978 ("Ecce bombo") y consigue un inesperáu éxitu de públicu y económicu, que fai que la crítica se decate del so llabor. Nos años siguientes dirixirá y protagonizará delles películes.
En 1993 realiza "Caro diario" ("Querido diario"), película en tres episodios de carácter autobiográficu, enfocaos con estilu documental, nos que Moretti interprétase a sí mesmu, qu'algama'l premiu al meyor direutor del festival de Cannes de 1994. Dende esi momentu acentúase la implicación política de Moretti, coincidiendo col pasu del empresariu Silvio Berlusconi a la política. Coordina y produz "L'unico paese al mondo", película en nueve episodios (del que dirixe'l caberu) que presenta una visión pesimista de les eventuales consecuencies de la victoria de la coalición de centro-derecha encabezada por Berlusconi.
En 1998 apaez "Aprile" ("Abril") na que Moretti interprétase otra vuelta a sí mesmu, nes feches del nacimientu del so fíu y de les viéspores de la victoria electoral de la coalición de centro-izquierda liderada por Romano Prodi.
En 2001 dirixe "La stanza del figlio" ("La habitación del fíu"), película que narra les consecuencias que la muerte d'un fíu prevoca nuna familia pequeño-burguesa. La película gana la Palma d'Oro del Festival de Cannes.
En 2002 conviértese nunu de los cabezaleros del movimientu críticu contra la clas política italiana nomáu "girotondi".
En 2003 presenta "Il grido d'angoscia dell'uccello predatore — Tagli d'aprile" ("El berríu d'angustia del ave depredadora — Recortes d'abril"), realizáu de fragmentos d"'Aprile".
Catalina Sky Survey
Catalina Sky Survey ye un proyeutu pa topar cometes, asteroide y oxetos que viaxen cerca de la Tierra. En concreto, pa topar asteroides que tengan riesgo de chocar cola Tierra. 
Utilicen tres telescopios, que tan nos montes Lemmon y Bigelow y otru en Siding Spring Observatory n'Australia. 
Confinamientu magnéticu
El confinamientu magnéticu básase en caltener material n'estáu de plasma dientro d'una botella magnética, que ye un campu magnéticu al que-y dimos una forma determinada pa que les partícules positives o negatives que componen el nuesu plasma quédense dientro de dicha botella. 
Esto llógrase gracies a la fuercia de Lorentz, que nos diz qu'una partícula cargada que se mueve dientro d'un campu magnéticu esperimenta una fuercia perpendicular al vector del campu magnéticu y al vector desplazamientu, colo que llogramos que la partícula nun dexe'l campu.
L'estáu de plasma ye un estáu d'agregación de la materia nel que l'aballación térmica ye capaz de vencer l'atracción llétrica que sufren los electrones polos núcleos atómicos.
El confinamientu magnéticu ye útil porque permítenos calentar materia a temperatures u nengún recipiente material pue caltenese n'estáu sólidu.
Esti fenómenu tamién alcuéntrase na naturaleza nos nomaos cinchos de Van Allen que nos protexen del vientu solar.
Vuelta a los Valles Mineros
La Vuelta a los Valles Mineros foi una competición ciclista profesional por etapes que se disputaba n'Asturies, entamada pola Peña Ciclista Trapiello de Mieres. 
Esta competición entamó a disputase nel añu 1965 (les dos primeres ediciones fueron disputaes baxo la forma de carrera en llinia d'un día) y, depués de dellos problemas económicos, la so última edición tuvo llugar nel añu 1997 (celebrada pol interés que tenía Miguel Indurain en disputala como base de la so preparación pal Tour de Francia). 
Ente los vencedores destaquen los ganadores del Tour de Francia: Lucien Van Impe, Pedro Delgado y Miguel Indurain. Los corredores con más victories, con dos cada unu d'ellos son, Vicente López Carril, José Nazabal y Fernando Escartín. 
De les trenta y tres ediciones disputaes solo tres corredores asturianos algamaron el trunfu na clasificación xeneral: Vicente López Carril (1971 y 1973), José Ángel Sarrapio (1985) y "Coque" Uría (1997).
Estructuralismu
L'estructuralismu ye una escuela teorica de les ciencies sociales y humanes entamada por Ferdinand de Saussure. Considera l'oxetu d'estudiu como un sistema dividíu n'elementos que se rellacionen ente si. P'analizar científicamente, fai falta pues estudiar estes rellaciones y cómo afeuten a la globalidá, qu'alquier un significáu más allá de la suma de les partes.
L'estructuralismu dispon amás d'una corriente importante n'arte y arquiteutura, desendolcáu basicamente ente los años 1950 y 1970 (estructuralismu nel arte), asina como una posición teórica científica (estructuralismu científicu) dientro de la filosofía analítica.
Una de les aplicaciones más esitoses de l'estructuralismu foi a la fonoloxía. Permanece Jakobson y la escuela de Praga analizaron les carauterístiques articulatories de cada soníu, dividiéndolos en pareyes que contrastaben por un solu disparu (por exemplu sonoru-sonoru), siendo la bas de l'AFI qu'anguaño s'utiliza. Asina púdose estudiar la distancia oxetiva ente los diversos fonemes nel conxuntu de les llingües.
Tocante a la morfosintáxis, l'estructuralismu introduz la noción de sintagma, opuesta a la de paradigma. Un sintagma estudia una pallabra y les rellaciones gramaticales qu'establez na fras ("n'horizontal"), pa ver como cambia'l sentíu si ta nuna posición o n'otra, si depende de dalguna otra pallabra o non y si se ve afeutada poles pallabres de la redolada. Sicasí'l paradigma fíxase nes rellaciones "en vertical", ye dicir, ente una pallabra y toes aquelles que podríen ocupar el mesmu llugar (por exemplu ente los nomes comunes que tienen sentíu nun contestu dau).
La lliteratura empecipia a ser interdisciplinaria, yá que cualquier estructura social vuelvese un testu sosceptible de ser lleíu ya interpretáu polos estudiosos y nesti sen pue considerase que l'estructuralismu dio pasu a la semiotica o semioloxia. Tuvo munchu ésitu na narrativa, onde analizaba los elementos estructurales que formaben una historia faciendo astraición de les sos concreciones. Ye dicir, munches histories tienen unes menes de personaxes y una manera de desendolcar l'argumentu que les fai variantes d'una protohistoria, magar que l'ambientación, los nomes o l'estilu seya estremáu. Roland Barthes, Northrop Frye y, el primeru Michel Foucault, emplegaron esti enfoque.
En lliteratura crease'l conceutu d'intertestualidá, pol que cada obra tien elementos de los testos anteriores, que formen parte de la estructura cultural, anque l'autor nun tenga lleíes aquelles fontes. La obra concreta defínese xustamente por cómo integra la tradición anterior y cómo se rellaciona colos otros elementos del sistema, asina como les anovaciones qu'aporta.
Claude Lévi-Strauss estudió les rellaciones de parentescu como un sistema onde los miembros podíen oponese por una serie de rasgos y aportaben significación al conxuntu social. Tamién estudió como estructures fixes los mitos, comprobando qu'en sociedaes estreames dábense histories asemeyaes. Con posterioridá estendió los sos estudios a la nutrición y otros campos cola idea de que toles cultures son variaciones d'una serie fixa de sistemes.
L'estructuralismu supunxo una revolución porque averó les ciencies sociales y humanes a la investigación al identificar les estructures oxetu d'estudiu. Munchos de los sos afayamientos continúen vixentes. Pero dende los años 60 surdieron reaiciones en contra, como la gramática xenerativa en llingüística (Noam Chomsky) o la deconstrucción (con Jacques Derrida). Jacques Lacan y Louis Althusser son tamién deudores del movimientu.
Les crítiques pasen pela sobreinterpretación (asimílense fenómenos obviando'l contestu que nun tendrán que comparase), la poca aplicabilidá en cuestiones cotidianes y el negazu de les aportaciones individuales al sistema. Amás, denuncien l'etnocentrismu de la escuela, puestu que supon que los esquemes occidentales son estrapolables a otres cultures, faciendo de los europeos los universales.
Significáu
El significáu, en semiótica y llingüística, ye'l conteníu conceutual asociáu al significando (elementu perceutual); la unión de toos (indisoluble según Jakobson y Husserl) configura'l signu, y en gramática'l signu llingüísticu (monema, pallabra, etc). El significáu ye diferente del referente (o designáu) que ye l'obxetu de la realidá al que se refier el signu.
Ye l'oxetu d'estudiu de la semántica y de la filosofía del llinguaxe, pero tamién interesa a la lexicografía o a la sicoloxía.
El significáu ye aquello que quier dicir un signu, usualmente llingüísticu, o un símbolu en sentíu más ampliu. Esiste un problema epistemolóxicu y metodolóxicu pa definir el significáu, y ye que se cae na circularidá: fai falta definir qué significa significar, incumpliendo la llei básica de toa definición: nun usar la mesma pallabra definida. Por esti motivu dende la filosofía del llinguaxe a vegaes intentó definise'l significáu según un conxuntu de condiciones de verdá y non por él mesmu.
Intuitivamente asociase'l significáu al conteníu mental que se rellaciona con un referente esternu; la pallabra activa una idea al cerebru que sustitúi l'oxetu o conceutu del mundu real y permite la comunicación ensin tener que señalar y tar presente aquello representáu (una de les diferencies colos sistemes de comunicación animal, que posibilita falar de tiempos pretéritos, futuros o posibles y d'operar col maxín).
Esta idea mental pue ser entendida como una astraición (conceutualistes) o como un iconu que tien parecíu cola realidá (nominalistes). Según los defensores del relativismu llingüísticu, esta idea formase según la llingua concreta que deprienda'l suxetu, fechu qu'esplicaría la diferente perceición del mundu y categorización en función del idioma emplegáu. Por contra, otros autores como Noam Chomsky suxeren que'l significáu ye universal, respuende a un pensamientu humanu que representa'l mundu al traviés d'idees y estes puen comunicase usando diferentes llingües, per aciu de tresformaciones y paráfrasis.
Jerry Fodor, pela so parte, considera que'l significáu ye lo qu'activa un estáu de la mente, nun ye una imaxe de la realidá (yá que les imáxenes necesiten tamién interpretación y caeríase de nuevo nun círculu viciosu esplicativu) sinón un estímulu pal cerebru.
Dende la pragmática, asegúrase que'l significáu como elementu aisláu nun esiste, sinón que ye l'usu de les pallabres y espresiones lo que conforma'l sentíu de les mesmes, poro, ye una propiedá que surde del contestu y atáu a la intencionalidá de los falantes (Paul Grice).
El significáu pue ser entendíu como un conceutu unitariu, global, que s'aplica a un referente o bien como un conxuntu de rasgos, asemeyaos a los morfemes d'una pallabra. La primera postura tien en contra que nun esplica mecanismos como la derivación o les rellaciones ente pallabres, mientres que la segunda ye incompleta porque hai nociones que son más complexes que la suma de les sos partes.
El significáu ye convencional, como yá afirmaba Platón nel diálogu "Cratil": nun hai una rellación de motivación o necesidá ente'l referente y la manera como se designa (una mesa pudo llamáse "siella", puestu que nun hai nada nel conceutu "mesa" qu'obligue a usar esta pallabra pa representala), como amuesa'l fechu que la pallabra cambia según la llingua emplegada. Una esceición sedría la onomatopeya. 
Louis Hjelmslev pensaba que'l significáu actúa dividiendo'l conteníu en fragmentos: nun hai llendes nidies ente los colores, por exemplu, pero decídese que de magar un ciertu tonu emplégase otra pallabra pa referise. Esta idea anticípase a los postulaos de la llingüística cognitiva, qu'estudia cómo estes llendes establécense na mente en forma de categoríes interrellacionaes.
José Ángel Sarrapio
Retiróse del ciclismu profesional depués de la desaparición, a mitá de temporada, del equipu Wigarma nel añu 1992.
Moires
Les moires son trés muyeres que na Mitoloxía Griega personifiquen el Destín humanu individual, y poro yeren independientes de los Dioses Olímpicos.
Son, seguramente, divinidaes preolímpiques que pasaron a la Mitoloxía clásica coles mesmes funciones pola so importancia. Son fíes de la Nueche -Nix- malque pa incluyiles na tradición clásica, los antiguos griegos considerónles fíes de Zeus y Temis.
Estes trés deidaes recibíen los nomes de Clotu, Láquesis y Átropos. Aidaben na nacencia y vaticinaben el futuru del recién nacíu.
Muses
Les muses son nueve divinidaes que personifiquen el camín pal correutu desendolcu de les artes mayores o del Mitu. Seguramente seyan d'orixe preolímpicu y poro hai dos versiones pa la so nacencia. La que basa l'escomienzu de les muses nos Antiguos Tiempos fala de que son fíes d'Uranu y Gaia; siendo asina deidaes primordiales. Pero, al igual que coles Moires, los griegos adautaonles al nuevu panteón faciéndoles fíes de Zeus y Mnemosine -la Memoria-. Asina pa faceles más olímpiques xunieronles al cortexu d'Apolu quien tomara con elles el nome y la figura d'Apolu Musaxeta.
Hai estremaes variedaes nel númberu de las muses, les más antigüen fálennos de trés, otres dicen que siete -Sicilia y Lesbos- en consonancia col númberu de planetes clásicos; formando asina la conocida teoría griega de l'harmonía musical del Universu; sicasí'l númberu clásicu de Muses ye'l de nueve que lu fixo Hesíodu na Teogonía.
A estes nueve muses clásiques Platón incluyó una más, Safo; conocida dende entós como la décima musa.
Aeródromu de Tinéu
L'Aeródromu de Tinéu ta compuestu por unes instalaciones asitiaes nel conceyu asturianu de Tinéu.
Acueye nes sos instalaciones la base BRIF de la BRIF-i (iviernu) y BRIF/A (branu) de Tinéu, que pertenecen al dispositivu de llucha escontra'l fueu nes viesques, del Ministeriu de Mediu Ambiente, Mediu Rural y Marín del Gobiernu d'España.
P'averase a dichu aeródromu, aconséyase ponese en contautu cola base, (banda aérea per aciu un escáner) o notificando al aeródromu de La Morgal la intención d'aterrizar en diches instalaciones, yá que los helicópteros puen salir en cualquier momentu nuna misión escontra'l fueu.
Aeródromu de Llamorgal
L’Aeródromu de Llamorgal (La Morgal en castellanu) ta allugáu na parroquia de Llugo, conceyu de Llanera, Asturies.
Cuenta con una pista d'aterrizaxe de 1000m (con una desplazada de 70m na testera 28) y una pista-helipuertu con 5 puestos. Ta dedicáu a l'aviación comercial (aerotaxi y de formación) y deportiva. Ye la base dellos helicópteros del serviciu d'Emerxencies "112 Asturies".
Dempués de dellos intentos de construir un aeropuertu nel Principáu, nel añu 1934 se decidió l’instalación d’esti en Llanera, si bien la guerra civil que principió 2 años dempués, foi la causa de qu’esi aeródromu nun s'acabara fasta 1942, anque demientres la guerra yá s'usara como aeródromu eventual.
Nel 1942 entamó la so actividá, contando per aquel entoncies con dos pistes cruciaes en tresversal (la pista 10/28 actual y la 01/19) amás del actual hangar.
Nel añu 1952 ficiéronse diverses obres col envís d'adautar l'aeródromu a les operaciones civiles, s’amplio la pista 10/28 y construyóse una plataforma y una cai de xunión (ambes de formigón) cola pista al sur d'esta. (aínda puen vese, formando parte del actual aparcamientu del campu de golf. Los primeros vuelos comerciales fizolos la compañía AVIACO con aviones Bristol 170 (llueu tamién usaríen otros aviones como'l venerable DC-3), siendo los destinos Madrid, Barcelona, Bilbao y Vigo. 
En 1963, debíu a que pol allugamientu del aeródromu de vezu había borrines, decidióse zarralu al tráficu comercial, dexando Asturies ensin vuelos comerciales fasta'l 18 de xunu de 1968 cola inauguración del actual Aeropuertu d'Asturies.
Dende 1963 fasta mediaos de los años 80, tuvo usu militar pol Exércitu del Aire y d’aviación civil, siendo cedíu al Principáu d’Asturies, por nun ser d’interés nacional, pasando a ser competencia del gobiernu autonómicu.
Nos años 90 fízose un cambiu radical nel aeródromu, desaniciando la pista 01/19, ampliando la pista 10/28 al tamañu actual, y construyendo un puestu pa helicópteros na xunión de la pista suprimida cola plataforma. El restu de la superficie ocupada pol aeródromu dedicóse a distintos usos, tanto deportivos como pa instalaciones del serviciu d'Emerxencies 112.
Nel 2006, debíu al incrementu de l'actividá del 112, s’entamó l’ampliación de la zona usada polos helicópteros, pasando les puestos de 1 a 5, y una pista de yerba (04/22) con un puestu nel centru).
Güei l’aeródromu ta dedicáu a l’aviación deportiva y a la formación (llixera y ultrallixera), aerotaxi, Guardia Civil, DGT (en branu) y Bomberos d'Asturies.
El gobiernu autonómicu, amosó en munches ocasiones la so intención de desaniciar l’aviación de los terrenos (a escepción del 112, G.C. y emerxencies). A mediaos de los años 90, llegóse a recortar la pista a sólo 500 m, anque finalmente pudo ampliase al tamañu actual. Tamién el trazáu de la AS-II a unos 250 m. de la testera 28 y la posible instalación d’un circuitu a menos de 200m de la testera 10, asina como la situación de la cai de rodaxe ente la pista y la plataforma, na testera 10, amuesen el desinterés pol aeródromu, inda incumpliendo la normativa OACI. Nel añu 2010 espublizóse l'Estudiu de desarrollu del Área Central del Principáu d'Asturies, nel que se propon el desaniciu del Aeródromu col envís d'aumentar el tamañu de los polígonos industriales de la redolada.
Ye l’aeródromu cola segunda pista d’asfaltu con mayor anchor d'España (35m), por detrás del Aeródromu de Rozas (LERO).
Montes Rocosos
Los Montes Rocosos, tamién conocíos col nomatu n'inglés "The rockies", ye un gran cordal allugáu al occidente de Norteamérica, tien el so aniciu n'Alaska y termina nel estáu de Nuevu México nos Estaos Xuníos. El picu más altu ye'l Monte Elbert nel estáu de Colorado que tien una altura de 4.401 metros. 
La parte más al este surde dende les grandes llaneres del centru de Norteamérica, el sistema ta conformáu por una ringlera sierres como la del Gran Tetón en Wyoming que van de norte a sur y que muerren al oeste na Gran Cuenca y na meseta del Ríu Columbia, estes separten los Montes Rocosos d'otros cordales que munches veces asociense por equivocu a esti sistema como Sierra Nevada o'l Cordal de les Cascaes.
Les partes más xóvenes del sistema montesín emerxeron nel periodu Cretácicu tardíu (fai 100 millones a 65 millones d'años), les más vieyes llevantáronse nel Precámbricu (3.980 a 600 millones d'años). La xeoloxía de los montes ye mui complexa, va dende roques metamórfiques hasta otres más xóvenes como sedimentaries y volcániques. Demientres les glaciaciones los montes quedaron cubiertos de glaciares, n'époques más recientes como na Pequeña Edá de Xelu (1550-1860) el Parque Nacional Yellowstone quedó cubiertu de ñeve y xelu nun 90 por cientu, l'aición conxunta del agua y el xelu conformaron el paisaxe típicu d'altos picos d'apariencia alpina y valles fondos y angostos de los Montes Rocosos.
Dende'l final de la cabera edá de xelu, los Montes Rocosos fueron poblaos primero por paleoindios y más tarde por tribus indies como los Apaches, los Arapahoes, Pies Prietos, Cheyennes, Crows, Sioux y otres tribus menores. En 1540 l'esplorador español Francisco Vazquez de Coronado adentrose nos montes xuntu a un grupu de misioneros, soldaos y esclavos negros. Estos traxeron nuevos inventos como l'usu del fierru, animales como'l caballu y tamien enfermedaes lo que debilitó les poblaciones indies.
Alexander MacKenzie foi'l primer europeu en cruzar los Montes Rocosos en 1793 llegando hasta la costa l'Océanu Pacíficu. Más tarde entamóse per aciu del nuevu gobiernu de los Estaos Xuníos la espedición de Lewis y Clark, dende 1804 a 1806, fecha por científicos que recoyeron munchos exemplares xeolóxicos, botánicos y zoolóxicos, esto abrió les puertes a los europeos y americanos del este que nos años siguientes xunto con franceses, españoles y británicos invadieron los montes no que foi llamáu "la fiebre del oru".
En 1819 España cedió los sos derechos al norte del paralelu 42 a los Estaos Xuníos, nos años 40'l Reinu Xuníu abandonó les sos pretensiones sobre Oregón y el sur de la Columbia Británica facilitando la colonización polos Estaos Xuníos .
En 1869 acabose'l primer ferrocarril trescontinental de costa a costa.
En 1872 crease'l Parque Nacional de Yellowstone.
Los Montes Rocosos tienen un clima montiegu. Nos valles, xunetu ye'l mes más caldíu con una temperatura media de 28º C, xineru ye por otra parte'l más fríu con -14º C, les precipitaciones son escoses, unos 360 mm añales.
El branu suel ser caldíu y secu pues los frentes que vienen del oeste van perdiendo la so humedá mientres avancen sobre'l sistema montesín desviando a la vez les cadenes de tormentes que se van formando, al contrariu l'iviernu ye mui húmedu y friu, con una media de 30 cm de ñeve.
Pío Baroja
Pío Baroja y Nessi (San Sebastián, 28 d'avientu de 1872 - Madrid, 30 d'ochobre de 1956) foi un escritor español de la nomada Xeneración del 98. Foi hermanu del pintor y escritor Ricardo Baroja y tíu del antropólogu Julio Caro Baroja y del director y guionista de cine Pío Caro Baroja.
L'autor vascu, anque fizo ensayu, teatru, poesía, cuentu y delles biografíes, centró la so obra nel principal xéneru narrativu de la dómina, la novela. Escribió munches, y agrupó les principales d'elles en nueve triloxíes y una tetraloxía, que son les que vienen darréu:
Hai, amás d'elles, munches otres noveles. En ventidós d'elles, que formen les "Memorias de un hombre de acción", desarrolla les aventures que, nel sieglu XIX, viviera un antepasáu suyu lliberal y masón, Eugenio de Avinareta. Y hai otres, escrites nos caberos años de la so vida, que nun s'agrupen en triloxíes específiques y que, poro, conócense como "Novelas sueltas". Son, ente más otres, "Susana y los cazadores de moscas" (1938), "Laura o la soledad sin remedio" (1939), "El caballero de Erlaiz" (1943), "El puente de las ánimas" (1944), "El hotel del Cisne" (1946) y "El cantor vagabundo" (1950).
Los estudios sobro esti autor, ún de los principales novelistes españoles del sieglu XX, son munchos. Destaquen, ente la bayura d'ellos, los que vienen darréu:
Groenlandés
El groenlandés (kalaallisut) tamién llamáu esquimo-groenlandés, ye una llingua esquimo-auletiana estrechamente rellacionada con delles llingües canadianes como l'esquimal. La llingua, al igual que delles coles que ta emparentada, ye de caráuter altamente polisintéticu y ergativu. Cuasi nun hai pallabres compuestes. En Groenlandia hai trés dialeutos principales: groenlandés septentrional, occidental y oriental. 
A diferencia de les llingües esquimales de Canadá, el groenlandés escríbese col alfabetu llatín, y non col silabariu inukitut.
Basaltu
Los basaltos son les peñes volcániques más abondantes. Cuando la llava basáltica sal poles dorsales submarines, los basaltos formen la corteya oceánica. Son peñes escures, cuasi prietes, pesaes y mui dures. Los sos minerales n'esencia son l'olivina, les plaxioclasios, y los piróxenos, y nun tien dientro cuarzu o lu contién en volúmenes pequeños.
Un de los mayores depósitos del mundiu alcuéntrase en Bacia do ríu Paraná nel sur de Brasil, en Siberia y tamién, aínda qu'en menor volume poro mui evidentes, en Hawai.
N'España hai basaltos n'Olot (Girona), Campos de Calatrava (Ciudad Real), Cartagena y nes Islles Canaries.
Fusión nuclear
En física y química, la fusión nuclear ye'l procesu per aciu del que dos núcleos atómicos xúntense pa formar unu de mayor pesu atómicu. Nun ha confundise col accidente de les centrales nucleares denomináu "fusión del nucleu", que fai referencia a la parte más "interna" (nucleu) del reactor nuclear cuando ésta fundese (dílise) como resultáu de la falta d'un adecuáu control y refrixeración.
El nuevu nucleu tien una masa inferior a la suma de les mases de los dos núcleos que se fusionaron pa formalu. Esta diferencia de masa ye lliberada en forma d'enerxía. La enerxía que se llibera camuda en función de los núcleos que se xunen y del productu de la reaición. La cantidá d'enerxía lliberada correspuende a la fórmula "E = mc²", onde "m" ye la diferencia de masa observada nel sistema ente enantes y dempués de la fusión y "c" ye la velocidá de la lluz (299 792 458 m/s).
Los núcleos atómicos tienden a repelese debíu a que tán cargaos positivamente, de forma que cuantu más cerca tean más intensa ye la fuercia repulsiva. Poro tamién ocurre otru procesu: esisten fuercies nucleares atractives que yeren estremadamente intenses a distancies mui pequeñes. Esto fai que la fusión solu puea dase en condiciones de temperatura y presión mui elevaes que permitan compensar la fuercia de repulsión. La temperatura elevada fai que medre l'axitación térmica dellos núcleos y esto los pue llevar a fusionase, debíu al efeutu túnel. Pa qu'esto ocurra yeren necesaries temperatures del orde de millones de kelvins. El mesmu efeutu se pue producir si la presión sobre los núcleos ye mui grande, obligándolos a tar mui próximos.
La reaición de fusión más senciella (estu ye, la que requier menos enerxía) ye la del deuteriu y el tritiu formando heliu.
La fusión nuclear ye'l procesu que se produz nes estrelles y que fai que brillen. Tamién ye unu dellos procesos de la bomba d'hidróxenu. Al contrariu que la fisión nuclear, non se llogró utilizar la fusión nuclear como mediu rentable de llograr enerxía (o seya, la enerxía aplicada al procesu ye mayor que la llograda pola fusión), anque hai numberoses investigaciones nesa direición.
Hasta'l momentu, la fusión nuclear controlada solu s'utiliza na investigación de futuros reactores de fusión, anque aínda nun se llograron reaiciones de fusión que sirvan pa xenerar enerxía de forma útil, dalgo que s'espera llograr cola construcción del ITER en Francia.
Como datu curiosu ye válidu agregar que de conseguise la fusión nuclear controlada a gran escala, una milla cuadrada de agua contendría la mesma enerxía que tolos yacimientos petroleros coñocíos y los que s’estiman ensin atopar.
Se dicía que nos años 80 un grupu de científicos d'UCLA (Universidá de California de Los Ánxeles, per sos sigles n’inglés) había llográu la fusión ensin necesidá de suministrar enerxía -fusión fría- con un llitru d’agua. Tiempu dempués la comisión nobel de física negó estes pallabres.
Corín Tellado
María del Socorro Tellado López, conocida como Corín Tellado, (El Porto - El Franco, 25 d'abril de 1927 - Xixón, 11 d'abril de 2009) foi una escritora de noveles romántiques. Ye la escritora española más lleída depués de Miguel de Cervantes y figura nel Llibru Guinness de los Récords - 1994 - (edición española) como l'autora más vendida n'idioma español.
Foi la única muyer ente los cinco fíos del matrimoniu formáu por un ama de casa y un maquinista naval de la Marina Mercante, y de pequeña yera conocida col diminutivu de "Socorrín", de donde surdió l'hipocorísticu "Corín". En 1939, depués de la Guerra Civil Española, so padre foi ascendíu a primer oficial y la familia instalóse en Cádiz. Socorro estudió nuna escuela de monxes.
Tzipi Livni
Tzipi Livni (Tel Aviv y 5 de xunetu de 1958) ye una politica d'Israel, u desempeña los cargos de ministra d'Asuntos Esteriores y viceprimera ministra.
Llei d'Ohm
La Llei d'Ohm establez que "La intensidá de la corriente llétrica que circula per un conductor ye direutamente proporcional a la diferencia de potencial aplicada y inversamente proporcional a la resistencia del mesmu", pue espresase matemáticamente na siguiente ecuación:
onde, faciendo usu d'unidaes del Sistema internacional, tenemos que:
La llei define una propiedá específica de ciertos materiales pola que se cumple la rellación: 
Un conductor cumple la Llei d'Ohm sólo si la so curva "V"-"I" ye llinial, esto ye si "R" ye independiente de "V" y de "I".
Proyeutu de Constitución Federal del Estáu Asturianu
El Proyeutu de Constitución Federal del Estáu Asturianu ye una constitución que los federales asturianos redautaron en 1883 y aprobada esi mesmo añu na Asamblea Rexonal, obra desapaecida por más d'un sieglu y de la que nun quedaba exemplar nengún hasta la so reedición n'abril de 2009 gracies al historiador xixonés Sergio Sánchez Collantes quien alcontró un exemplar.
el recobramientu d'esta obra supon alcontrar ún de los documentos claves del federalismu asturianu, un proyeutu de Constitución Federal que señala los ideales politicos d'esti movimientu y la importancia que tuvo n'Asturies hasta la Guerra Civil Española.
Gracita Morales
María Gracia Morales Carvajal (Madrid, 11 de payares de 1928 - Madrid, 3 d'abril de 1995) foi una actriz española, remembrada especialmente pola so inconfundible voz.
Nació en Madrid el 11 de payares de 1928. Yera fía del empresariu del madrilán Teatro Calderón. Tenía dos hermanos, Ana María y Pepito, y casó col pintor canariu Martín Zerolo.
Estudió danza clásica y española. Depués dedicóse al teatru, disciplina na que debutó a los venti años d'edá como meritoria na compañía de Luis Peña y Rosita Hernán. Tamién formó parte d'otres compañíes, como les d'Antonio Vico, Catalina Bárcena y Tina Gascó. 
Ún de los sos ésitos teatrales foi na obra "Maribel y la extraña familia", de Miguel Mihura, obra na que tamién participó na posterior adaptación cinemtográfica de 1960, baxo la direición de José María Forqué. El so ésitu nel teatru llevóla al cine, col so debut en 1954 na película "Elena". Participó n'alrodiu d'un cientu d'obres, pero recuérdase-y especialmente poles sos interpretaciones en títulos como "Atraco a las tres", "Sor Citroen", "Los Palomos", "La ciudad no es para mí", "Operación Cabaretera" o "Cómo está el servicio".
Subida al Naranco
La Subida al Naranco ye una clásica ciclista, que nació nel añu 1941. Dispútase ente la so salida habitual, Uviéu, y la llegada nel altu del Naranco, anguaño denominada cumal "El Tarangu".
Sólo a partir del añu 1981 se disputa anualmente ensin interrupción y dende 2005, ye una prueba de categoría 1.1 del UCI Europe Tour. Esta prueba suel coincidir cola celebración de la Vuelta a Asturies y nel añu 2013, por mor de la crisis, integróse nella como una etapa más.
La victoria na prueba sólo foi algamada por cuatro corredores asturianos: Ulpiano Menéndez (1941), Coque Uría (1994), Chechu Rubiera (1998 y 2000) y Santi Pérez (2010).
Coque Uría
José Manuel Uría González, "Coque" Uría, (La Camocha, Xixón, 1 d'avientu de 1969) ye un ex ciclista profesional asturianu. Foi profesional ente los años 1992 y 2000 ininterrumpidamente.
El so mayor éxitu como profesional algamólu nel añu 1995 col trunfu na clasificación xeneral final de la desaparecida Vuelta a los Valles Mineros. L'añu anterior ganara tamién la prestixosa Subida al Naranco. Les sos carauterístiques como corredor yeren los correspondientes a los escaladores. Participó en grandes carreres por etapes como la Vuelta a España y el Giro d'Italia
Nuevu Méxicu
Nuevu Méxicu (n'español "Nuevu Méxicu", n'inglés "New Mexico" y en navajo "Yootó Hahoodzo") ye un estáu de los Estaos Xuníos, asitiáu al sudoeste del país. Santa Fe ye la capital y la ciudá más grande ye Albuquerque.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2008 diz que Nuevu Méxicu tenía 1.984.356 habitantes.
Nuevu Méxicu llenda al norte con Colorado, al este con Oklahoma y Texas, al sur con Texas y Méxicu, y al oeste con Arizona.
Cinchos de Van Allen
Les cinchos de Van Allen son ciertes zones de la magnetosfera terrestre onde concéntranse les partícules cargaes. Son nomaos asina n'honor de so descubridor James Van Allen.
Estes cinchos son árees en forma d'aniellu de superficie toroidal nes que gran cantidá de protones y electrones tan moviéndose n’espiral ente los polos magnéticos del planeta, y estructurase en dos cinchos: unu interior y otru esterior. El cinchu interior ta a unes 1.000 km penriba de la superficie de la Tierra y estiéndese per enriba de los 5.000 km; pela so parte, el cinchu esterior estiéndese dende cuasi les 15.000 km fasta les 20.000 km. 
Air Greenland
Air Greenland (anguaño "Greenlandair") ye l’aerollinia nacional de Groenlandia, cola so sede en Nuuk. Opera principalmente rutes internes y ofrez dalgunos vuelos internacionales haza Copenhague y Baltimore. Ofrez servicios a toles comunidaes de Groenlandia, opera vuelos chárter, taxi aereu y viaxes especiales en calidá d’ambulancia y n’operaciones de rescate. La so base principal ye l’aeropuertu de Nuuk.
L’aerollinia foi creada en payares de 1960, entamando les sos operaciones col nome de "Greenlandair". Foi fundada pola empresa Scandinavian Airlines System (SAS) y pola empresa minera Kryolitselskabet. Nel 1962 el gobiernu provincial de Groenlandia y el gobiernu de Dinamarca fixéronse copropietarios. Nel 1988 Greenlandair entamó les sos operaciones con un primer avión a propulsión, un Boeing 757-200. Nel 2002, Greenlandair camudó’l so nome pol d'Air Greenland.
El serviciu internacional a Copenhage tresportó cuasi 95.000 pasaxeros en 2003. Nel 2003 Air Greenland ganó'l contratu pa los vuelos haza la Base aérea de Thule de la Fuercia Aérea de los Estaos Xuníos (anguaño sirvíu por Scandinavian Airlines System, SAS). Los vuelos haza la base aerea de Thule entamaron en febreru de 2004. Nel 2007 esta aerollinia tresportó a 403.000 pasaxeros.
Air Greenland opera les siguientes rutes (en xineru de 2005):
Confinamientu inercial
El confinamientu inercial consiste en llograr les condiciones necesaries pa que se produza la Fusión nuclear dotando a les partícules del combustible de la cantidá de movimientu necesaria pa que col choque de les mesmes se venza la barrera culombiana y asina se puea producir la reacción nuclear de fusión.
Según el xeitu que s'use pa da-y el movimientu necesariu a les partícules del combustible puen distinguise:
El xeitu más emplegáu pal confinamientu inercial emplega láser sobre un blancu. 
La fusión nuclear per confinamientu inercial con láser consíguese médiante l’usu de varios fexes de rayos láser (192 nel NIF), de rayos X, o bien d'iones pesaos aceleraos, enfocaos nun pequen blancu esféricu (10 miligramos) onde s’atopa el combustible de deuteriu-tritiu. Tamién úsase l’enfoque indireutu, nel que los fexes s’enfoquen facia un "holraum" d'un metal mui densu qu'a la xu vez produz intensos rayos X qu'inciden sobre'l blancu de combustible. Esti últimu procesu ye más efeutivu.
Nun fai muncho presentáronse a la comunidá científica varios proyeutos pa llograr un confinamientu inercial médiante l’usu d’ondes de choque electromagnétiques sobre’l combustible.
Como exemplos tenemos el Pulsotrón y la "Superbuxía" del Llaboratoriu de Sandía .
Un de los procesos de escalientu de la materia ye'l de la compresión. NestI casu lo que preténdese ye que médiante un aumentu de la presión aumente la densidá y la temperatura. P'aumentar la presión nun puntu, ye necesariu facer incidir un númberu grande de partícules sobre él. Refiriéndonos nesti casu al significáu más amplio del conceutu de partícula subatómica o corpúsculu, como del conceutu de presión.
Esto quier dicir, que débese considerar los fotones (na frecuencia de la lluz visible, o de los rayos X) como partícules, colo cuál llevarán asociáu un momentu, qu'a la xu vez conlleva una fuercia que dará llugar a una presión. Y lo mesmu tien llugar colos iones pesaos. Esa presión tresmitiráse poles socesives capes del blancu dúrante un tiempu que vendrá dau poles lleis de la inercia, la termodinámica y la mecánica de fluidos. Faciendo'l cálculu, se pue comprobar que'l tiempu que trescurre pa propagar la presión en tol volume d'un blancu de dalgunos milímetros de radiu ye d’apenes unos cientos de picosegundos.
Depositando sobre'l blancu, nesi cortu periodu de tiempu, una enerxía de ~5-10 MJ llograremos les condiciones necesaries pa facer la fusión. El blancu alcanzará una densidá de 600 a 1000 y la temperatura necesaria pa entamar l’ignición. Agora mesmu tan depositando nos blancos enerxías d'unos 1000 MJ.
Si amás llogramos que'l procesu fágase con una frecuencia de 5 a 10 Hz, llograremos una planta d'una potencia de ~1000 MW. Pa ello ye necesariu que los pulsos tengan una duración de ~10 ns con una potencia nel fexe emisor de ~1000 TW y una lluminosidá de ~1014 - 1015 W.cm-2.
Nestos momentos la demostración de funcionamientu del reactor médiante confinamientu inercial se ta faciendo nel NIF (National Ignition Facility) nos Estaos Xuníos y nel LMJ (Laser MegaJoule) en Francia, cola mesma enerxía del NIF, poro 240 faces láser en llugar de 192, dando más flexibilidá (y complexidá) a l’instalación. Ambes instalaciones faen usu del ataque indireutu del blancu (enfoque de los fexes láser nun holraum d’altu Z que produz gran cantidá de rayos X que s’enfoquen nel blancu de deuteriu-tritiu) pa llograr l’implosión.
Esisten amás otres plantes qu'estudien la fusión inercial, como'l Gekku XII n’Osaka (Xapón) o l’Omega-upgrade en Rochester (Reinu Xunío) pa estudiar l’ataque direutu (Direct drive).
Reactores nucleares nel mundiu
Riestra global de tolos reactores nucleares del mundiu, ordenaos por país. Nun inclúi los reactores de propulsión nuclear marina, con escepción de los que s'atopen n'instalaciones terrestres.
total 59 reactores operativos.
La construcción del reactor entamará nel añu 2008 y tá previstu qu'entame a funcionar nel 2016. 
Reactores de prueba civiles pa investigación autorizaos pa funcionar
Reactores d'Investigación y Pruebes con orde de desactivación o modificaciones de autorización. (Estos reactores tan autorizaos pa descontaminar y desmantelar les sos instalaciones pa preparase pela inspección final y cancelación de la autorización.)
Reactores para Pruebas e Investigación con autorización únicamente para poseer material. (Estos reactores nun tan autorizaos a funcionar, únicamente a disponer de material nuclear, Tan permanentemente zarraos.)
Modelu Triga de 13 MW. C9, box.
"(Hai cuasi 109 reactores pa investigación en Rusia.)” 
Irving Fisher
Irving Fisher (27 de febreru de 1867 en Saugerties, (Nueva York); 29 d'abril del 1947, en Nueva York) foi un economista estaunidense que contribuyó a esparder les idees económiques neoclásiques nos Estaos Xuníos.
Dellos conceptos tomen el so nome, como la ecuación de Fisher, la hipótesis de Fisher, la tasa de Fisher y el teorema de separabilidá de Fisher.
Magar Fisher foi un gran economista teóricu, non siempre foi igualmente bonu nel so analis de la realidá económica, y como especulador bursátil fue catastróficu. Na seronda de 1929 declaró públicamente que les cotizaciones yá algamaren el so nivel de másima estabilidá; basándose nesa presuposición perdió, amás de la so reputación como economista, lo más del so patrimoniu familiar.
La so primera contribución teórica a la economía alcuéntrase na so tesis doctoral de 1892, ""Mathematical Investigations in the Theory fo Value and Prices"", que contién una completa esposición de la teoría del equilibriu económicu xeneral de Léon Walras, magar, y esto ye lo ablucante, nel prefaciu declaró que nun conocía la obra de Walras. Los sos principales puntos de referencia hai que guetalos en Jevons, Auspitz y Lieben.
Pol so estraordinariu conocimientu matemáticu (el gran físicu de la termodinámica Gibbs foi'l so mentor), Fisher dio formulaciones mui modernes pa la so dómina: foi l'inventor de los índices económicos y un pioneru de la econometría.
Los sos intereses n'economía foron mui similares a los d'otru gran economista estauxunidense de la mesma dómina John Bates Clark (1847-1938). De toes formes, los sos planteamientos foron estremaos, Fisher taba menos preocupáu pola gueta d'un fundamentu éticu del mercáu y más pol valir de les hipótesis y la corrección de los razonamientos. 
La ecuación de Fisher, en matemátiques financieres, calcula les rellaciones ente les tases d'interés reales y nominales, considerando la inflación. Ye usada pa calcular la tasa interna de retornu d'una inversión. 
Si formula_1 el la tasa d'interés real; formula_2 la tasa d'interés nominal; y formula_3 la tasa d'inflación, la ecuación de ye:
Técnicamente ye una aprosimación, pero puede representase como la igualdá: 
Puede usase pa prever "ex-ante" (con anterioridá) o nel analis con posterioridá "ex-post", por exemplu pa determinar el verdaderu poder alquisitivu d'un créditu:
Fisher postula que l'oxetivu del empresariu ye masimizar la so "tasa de rendimientu sobre costes" y p'algamar, por tanto, el mayor valor presente de la so inversión. Como tasa de Fisher ye tasa de rendimientu qu'iguala en valor presente tolos costes con tolos ingresos, lo qu'equival a la tasa interna de retornu o la tasa de rendimientu qu'iguala los valores presentes de les corrientes n'efectivu de tolos proyectos que se tan considerando.
El teorema de la separabilidá establez qu'una firma puede asegurase de que los sos propietarios algamen la so posición óptima en términos d'oportunidaes del mercáu, financiando la so inversión con una determinada proporción de créditu y fondos propios obtenidos internamente.
Magar depués de la so muerte la obra de Fisher foi oxetu de gran almiración, Fisher foi mui criticáu en vida. Joseph Schumpeter llegaría a dicir póstumamente ""probablemente dellos historiadores futuros considerarán a Fisher como el más grande economista científicu norteamericanu qu'hubo hasta'l día de güei"".
La Lladrona
La Lladrona ye una islla del conceyu asturianu de Castrillón.
Asitiada na costa d'El Puertu, La Lladrona ye un llugar natural destacáu y un valible ecosistema.
La islla tien fama de "roca maldita": según una lleenda llocal, el nome-y vien de los cuerpos afogaos qu'apaecíen nella. 
La Lladrona sirvió d’inspiración a escritores pa los sos rellatos. Talu ye'l casu de La Roca Maldita, del escritor madrilanu Rubén Serrano Calvo, novela xuvenil na que se noma a la peña pol so nome y a la que-y da un argumentu acordies cola perceición tradicional que d’ella se tien.
Candilichera
Candilichera ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2006 tenía 185 habitantes y el so términu municipal ocupa 44,83 km².
Mario Benedetti
Mario Orlando Hardy Hamlet Brenno Benedetti Farrugia (Paso de los Toros, 14 de setiembre de 1920 - Montevidéu, 17 de mayu de 2009), más conocíu como Mario Benedetti, foi un escritor y poeta uruguayu integrante de la Xeneración del 45, a la que pertenecen tamién Idea Vilariño y Juan Carlos Onetti, ente otros. La so bayurosa producción lliteraria incluyó más d'80 llibros, de los que dellos foron traducíos a más de 20 idiomes. Yera fíu de Brenno Benedetti y Matilde Farrugia, que lu bautizaron con cinco nomes.
En 1945 amestóse al equipu de redacción del selmanariu "Marcha", onde permaneció hasta 1974, añu nel que foi clausuráu pol gobiernu de Juan María Bordaberry. En 1954 ye nomáu director lliterariu del selmanariu.
Fontes d'Inviernu
Fontes d'Iviernu («Fuentes de Invierno» en castellanu) ye un complexu d'esquí asitiáu nel conceyu d'Ayer, n'Asturies, sobre la Cordillera Cantábrica.
Inauguróse'l 1 d'abril de 2007, tien unes instalaciones formaes por trés telesielles, un telesquí y una cinta remontadora, pa 8200 persones y ocho kilómetros esquiables de pista.
Fontes d'Inviernu asítiase na vertiente Asturiana del Puertu San Isidru, a un altor de 1500 m enriba del nivel de la mar. Cunta con tres faces, la baxa a 1500 metros, la media a 1700 metros, y l'alta ya colos 2000 metros. La so orientación ye Norte, que garantiza bona calidá y bayura de ñeve.
La estación entá nun dispón de cañones de ñeve artificial, magar que ta prevista la so instalación. Ye la segunda estación d'esquí d'Asturies, y vecina de San Isidru en Llión. Xuntes faen el mayor dominiu esquiable del Cordal. Fontes d'Iviernu naz pa la reactivación del conceyu d'Ayer, inmersu nuna fuerte crisis provocada pola reconversión minera.
La estacion cunta con: 
Contábase con que la estación tuviere xunida por un remonte mecánicu al sector de "Riopinos" de la so vecina San Isidru, pero pel momentu nun ye posible. Sí que s'ufre un "forfait" anual conxuntu cola estación, tamién asturiana, de Valgrande Payares, nel conceyu vecín de Ḷḷena.
Llionesismu
El llionesismu ye un movimientu cultural y socio-políticu d'España, rexonalista o nacionalista, que persigue el reconocimientu de parte de los territorios del antiguo Reinu de Llión, a los que denominan País Llionés o Rexón Llionesa (les provincies de Llión, Zamora y Salamanca), como rexón y nacionalidá histórica, y el sou establecimientu en comunidá autónoma propia, separada de Castiella y Llión.
Papa Evaristu
Nos catálogos pontificios del sieglu segundu utilizaos por San Irenéu y Hipólitu, Evaristu apaez como'l quintu obispu de Roma que gobierna la Ilesia romana, socesor de Clemente I. El Catálogu liberianu nómalu como "Aristus". Les dates esautes del so pontificáu nun se conocen (ente'l 97/99 y el 107).
Nun se sabe nada tampoco de la so vida yá que les fontes históriques más antigües nun dicen d'elli daqué auténtico: yera orixinariu d'Antioquía y tuviere pá xudíu. Atribúise-y la división de la diócesis de Roma en parroquies, pero esta reorganización de la Ilesia de Roma ye ciento cincuenta años posterior.
Más fiable enforma ye l'afirmación del "Liber Pontificalis" que diz que foi enterráu nel Vaticanu, cerca la tumba de san Pedru. Ordenare que los matrimonios foren daos públicos. Les dos decretales que-y atribuyó el pseudo-Isidoru, una dirixida a los obispos d'África, otra a los d'Exiptu, son falses. 
A diferencia de los sos predecesores, el so nome nun apaez nel antiguu Canon Romanu, lo qu'indica que l'ausencia d'información sobre él remóntase a los primeros sieglos de la historia de la Ilesia.
Fore martirizáu baxo Traxanu, pero esti fechu nun ta probáu históricamente. Ye mentáu nel "Martyrologium Hieronymianum" na llista de los papas con fecha del 23 d'avientu. Pero nel calendariu romanu fechu en 1969 foi retiráu de la llista de los mártires yá que se desconoz a ciencia cierta la fecha exacta de la so muerte y el so martiriu.
Festividá: 26 d'ochobre.
Papa Clemente I
Clemente de Roma o San Clemente I, foi un relixosu cristianu del sieglu I, obispu de Roma, y el cuartu papa de la Ilesia. El so pontificáu créyese que tuvo llugar a finales del primer sieglu.
Venérase como santu y mártir na Ilesia Católica y celébrase la so festividá'l 23 de payares. En Roma esiste una perantigua basílica llevantada sobre la so tumba.
Nel "Adversus haereses" III,3.3, San Irenéu espón una llista de los obispos romanos, asitiando a Clemente de Roma como'l tercer socesor del apóstol San Pedru. Eusebiu de Cesarea menciónalu tamién como tercer socesor de San Pedru, y encuadra'l so pontificáu ente los años 92 al 102. Tertulianu dizmos que foi consagráu obispu pol mesmu apóstol, Epifaniu cuéntamos qu’arrenunció al primáu en favor de Llin y Cletu, primer y segundu sucesor de Pedru, pero qu'a la muerte d'estos recuperó'l cargu. Ye posible que conociere a San Pablu, l'apóstol de los xentiles.
Nel so pontificáu, nel añu 95, surdieron llevantamientos contra los "presbíteros-episcopos" en Corintu. Clemente, como obispu de la Ilesia de Roma, unvió a los corintios una carta llamándolos al orde y a la obediencia a los sos respectivos pastores evocando conmovedoramente'l recuerdu de los apóstoles Pedru y Pablu y comparando la disciplina eclesiástica cola de la lexón romana.
San Irenéu indica que "Clemente viere personalmente los apóstoles y escuchaba colos sos propios oyíos la predicación d'ellos."
Nel so pontificáu, apaecieron les primeres cismes y les primeres herexíes na Ilesia: los gnósticos y los ebionites.
Los escritos pseudoclementinos son un conxuntu d'homilíes que formen una novela con Clemente como protagonista, anque ye dalgo de lo que se dulda. Conozse un "martiriu de Clemente" pero qu’a toes lluces ye falsu. La Ilesia católica na so lliturxa romana conmemora'l martiriu de Clemente'l día 23 de payares, y nel Canon romanu de la Eucaristía inscribió'l so nome nel memento de los santos.
L’únicu escritu que se conserva de Clemente de Roma ye la "Epístola a los Corintios". Ye la primer obra de la lliteratura cristiana, esceuto'l Nuevu Testamentu, de la que consta históricamente'l nome del autor, la situación y la dómina na que s'escribe. A lo llargo del reináu del emperador Domicianu surdieron disputes nel seno de la Ilesia de Corintu qu'obligaron al autor a tomar parte. Las facciones que San Paulu condenare tan severamente taben de nuevo irritaes. El problema yera nidio: dalgunos miembros de la comunidá sollevárense contra l'autoridá eclesiástica, deponiendo de los sos cargos a los eclesiásticos llexítimos de dichos cargos xerárquicos. Namái una mínima parte de la qu'integraba la comunidá permanecía fiel a los presbíteros que foren depuestos. La intención de Clemente de Roma yera la de unificar les diferencies que surdieren y reparar l’escándalu que con ello taba dándose a los paganos.
La so obra consta de dos partes, na primera da eshortaciones de carácter xeneral (a la humildá, etc.); na segunda parte ocúpase de los conflictos ente los cristianos de Corintu; finalmente una conclusión na qu'espresa la so ansia d'un feliz desenllaz. 
Ye posible destacar varios puntos:
Los superiores eclesiásticos son llamaos obispos, y diáconos, en dalgunos pasaxes llámense-yos presbíteros, que nun puen ser destituyíos pola comunidá, yá que foron instituyíos polos apóstoles en nome de Cristu.
Ye importante'l capítulu quintu, que da un testimoniu de San Pedru en Roma y del viax de San Pablu en Roma, amás del martiriu de los apóstoles.
El capítulu XX fala de l'harmonía y del orde de la creación, los capítulos XXV y XXVI falen de la resurreición de los muertos, tema importantísimu yá que yera atacáu polos paganos. Tertulianu diz qu'elli tamién atacó enantes el tema de la resurreición de los muertos, porque ye'l tema más difícil de creyer. El capítulu XXV refierse a la lleenda del ave Fénix (resucitáu de les sos cenices) como símbolu de resurreición.
Ye de destacar la plegaria que precede a la conclusión, d'usu llitúrxicu.
L'autor de la carta nun se menta a sí mesmu, sinón a la Ilesia de Dios que mora en Roma, fala siempre de "nós", nun hai dulda qu'esi nós ye un plural mayestático. Ta pernidio que la obra ta escrita por namái una persona pola so xunidá. Quiciabes intuyó que sedría lleída y de dominiu públicu. Al igual que la Didaqué foi lleída na asamblea llitúrxica.
Esisten documentos de Clemente non auténticos:
Segunda carta de Clemente, que tampoco nun ye una carta, sinón la primer homilía escrita. La crítica demostró que ye bien posterior (sieglu II), a mitades. D'esta homilía resulten interesantes pa los dogmes dalgunos temes.
Les dos cartes a les vírxenes. Trátense de dos cartes dirixíes a los célibes, y traten sobre la virxinidá, dedicao a atacar la cohabitación de xente consagrada al Señor de dambos sexos, produciéndose abusos. ""Virgenes subintroductae"". Créyese qu'estes cartes son del sieglu II, cuando surden los reparos contra estes conductes.
Escritos pseudoclementinos. Especie de novela de sentíu didácticu que'l so protagonista ye Clemente de Roma embarcáu na busca de la verdá, percorriendo distintes escueles filosófiques fasta qu'alcuentra a San Pedru y alcanza la verdá. La mayor parte la obra ta destinada a falar de los viaxes de Pedru y los sos conflictos con Simón (el de la simonía). Esta obra son venti homilíes, supuestos sermones de San Pedru, el cristianismu queda reducíu a un xudaísmu purificáu.
Diez "recognitiones". Rellátase que los miembros de la familia de Clemente axúntense gracies a San Pedru.
Papa Alexandru I
San Alexandru I (Roma, ? - 115 o 119) foi obispu de Roma dende l'añu 105 fasta 115, anque les dates del so pontificáu son mui confuses. Foi discípulu de Plutarcu.
Lo mesmo que'l so predecesor, Evaristu, conozse mui poco sobre'l pontificáu d'Alexandru I. L'historiador Osebiu de Cesarea, na so obra "Ecclesiastical Historia IV, 1", diz que'l so pontificáu duró 10 años y que morrió'l tercer añu del reináu del emperador romanu Adrianu, y Irenéu de Lyon nómalu xunto a once papes más nuna llista publicada pel añu 180.
Atribúise-y la institución de l'agua bendito nes ilesies y cases. Igualmente instituyó que la hostia sagrada fore fecho esclusivamente de pan ázimo y que'l vinu de la eucaristía s'ameciere con agua.
Una tradición del sieglu V afirmaba que foi decapitáu xunto con San Evenciu y San Teódulu, yá que'l cuerpu enterráu ente estos dos santos se pensaba que yera'l papa Alexandru I pero paez que ye d'otru San Alexandru. Nel sieglu XIX atopóse una tumba con trés persones decapitaes cerca la vía Nomentana (afueres de Roma) y atribuyénonse-y a Alexandru I y a los dos santos compañeros suyos de martiriu. Posteriormente los cuerpos foren treslladaos pa la Ilesia de Santa Sabina (Roma). 
Consideráu santu y mártir pola ilesia católica, la so festividá celébrase'l 3 de mayu.
Papa Sistu I
San Sistu I (Roma, ? - 125) foi obispu de Roma dende'l 115 fasta'l 125, magar les dates del so pontificáu son duldoses, dependiendo de les fontes varien ente'l 114 o 119 fasta'l 124 o 128.
So pá nomábase Pastor pero desconozse cualquier otru datu de la so infancia. Sicasí hai dalgunos historiadores que creyen que'l so nome real nun yera Sistu, sinón qu'esti nome foi adoptáu como sestu socesor de San Pedru. 
Yá como papa conócense trés decretos de so:
Morrió pel 125, sigún la tradición como mártir pero San Irenéu (sieglu II) nun lu menta como tal, y foi enterráu nel Vaticanu. Nun se sabe con seguridá si'l so cuerpu foi treslladáu pa l'acrópolis d'Alatri nel 1132.
La so festividá celébrase'l 6 d'abril.
Papa Telesforu
San Telesforu (Grecia, ? - Roma, 136) foi elixíu papa nel 125 y exerció fasta la so muerte nel 136.
Les dates del so pontificáu son duldoses pero sábese con seguridá que foi escoyíu nel reináu del emperador romanu Adrianu (117-138) y paez que morrió na dómina d'Antonín Píu (138-161).
Compunxo l'himnu "Gloria in Excelsis Deo" y instauró l'ayunu nes siete selmanes enantes de la Pascua.
Ye l'únicu obispu de Roma del sieglu II del que se tienen evidencies históriques del so martiriu.
La so festividá celébrase'l día 5 de xineru sigún la Ilesia católica y el 22 de febreru sigún la ortodoxa. Los carmelites venérenlu como santu patrón de so.
Papa Hixiniu
San Hixiniu (Atenes, Grecia, ? - Roma, 140) foi elixíu obispu de Roma nel 136 y morrió nel 140. 
Yera un filósofu qu'ingresare na comunidá cristiana y fore ganando'l respeutu de la xente fasta convertise n'obispu de Roma. 
Instauró los padrinos nel bautismu los recién nacíos pa guialos pela vida cristiana y decretó la consagración de les ilesies. Tamién definió la xerarquía eclesiástica y ordenó que toles ilesies foren consagraes por capellanes enantes de facer la primer misa.
Tevo que s'enfrentar coles doctrines gnóstiques espardíes por Marción, Valentín o Cerdón, sobre la conexón ente cristianismu y xudaísmu.
Sigún la tradición morrió martirizáu nes persecuciones de cristianos, pero nun hai evidencia dala. La so festividá celébrase l'11 de xineru.
Papa Píu I
San Píu I (Aquileia, Italia, ? - Roma, 155) foi elixíu obispu de Roma nel 140 y morrió nel 155. Les dates del so pontificáu varien sigún les fontes; emprima pel 140 o'l 146. La única data fiable ye que morrió enantes del 155 yá que se constata que San Policarpu entrevistóse con Nicetu nel 155.
So pá yera un cristianu nomáu Rufín ("Rufinus") y tamién yera d'Aquileia. Paez que yera un esclavu pero que dos de los sos fíos, Hermes y Píu, foren lliberaos pol so amu.
Yá fechu pontífiz, introdució la celebración de la Pascua pal domingo depués del plenilluniu de marzu y diz la tradición que fixere construyir una de les ilesies más antigües de Roma, Santa Pudenziana (a mediaos del sieglu XX demostróse qu'esta ilesia databa del sieglu IV). Tamién escomulgó Marción y Valentín por falses doctrines cristianes.
Nel Fragmentu de Muratori (sieglu II) afírmase que l'hermanu de Píu foi l'autor del Pastor d'Hermes, ún de los primeros escritos del cristianismu.
Sigún la tradición morrió martirizáu magar nun hai pruebes irretrucables. La so festividá ye l'11 de xunetu.
Papa Nicetu
San Nicetu foi elixíu papa nel 155 y morrió nel 166.
Promulgó un decretu qu'impidía al cleru dexar crecer el pelo. Confirmó la celebración de la Pascua en domingu, según la tradición de San Pedru.
Nos anicios del so pontificáu recibió en Roma a San Policarpu, obispu d'Esmirna, que fore discípulu del Apóstol San Xuan y maestru d'Irenéu de Lyon, cola fin d'afitar la data de celebración de la Pascua. Policarpu, y la Ilesia oriental nel so conxuntu, atalantaben que la celebración tenía que se realizar el día 14 del mes de Nisán independientemente del día de la selmana pel que cayere. Esta postura que siguía la tradición xohánica y que suponía celebrar la Pascua de Resurrección el mesmu día que los xudíos, ye conocida como práutica "cuartodecimal" y nun yera considerada pol papa Nicetu como correcta yá que cuidaba, mesmo como la Ilesia occidental, que la Pascua tenía que se celebrar el domingu siguiente al día 14 de Nisán.
Según el rellatu qu'Irenéu de Lyon fai d'esta visita, paez ser qu'Anicetu nun pudo convencer a Policarpu, yá qu'ésti basaba la so postura en que "Xuan y los otros apóstoles colos qu'elli viviere" celebraben la Pascua d'esta forma. A pesar de les diferencies ente dambos nun hebo ruptura ente ellos y el papa permitió al santu siguir celebrando la Pascua sigún la tradición oriental.
Fixo amistá col apoloxista Xustín col que morrió en 166 depués de sufrir martiriu nes persecuciones del emperador Marcu Aureliu.
Paez que condergó la doctrina montanista, y que s'enfrentó a los gnósticos y a los marcionistes, magar nun esisten documentos históricos qu'acreiten estos fechos, anque sigún el Liber Pontificalis prohibió a los clérigos que llevaren el pelo llargo, lo que supondría una forma de dixebrase de los gnósticos que, al paecer, teníen esti vezu.
Papa Soteriu
San Soteriu nació en Fondi (Italia), haza'l 103 y foi elixíu papa en tiempos de les persecuciones que contra los cristianos ordenare l'emperador Marcu Aureliu y que provocaren la muerte del predecesor Nicetu. Soteriu, anque nacíu n'Italia, yera d'orixe griegu, lo qu'esplica'l so nome que deriva del griegu y significa "salvador".
L'historiador Osebiu de Cesarea na so "Historia de la Ilesia" recoyó delles frases de Dionisiu, obispu de Corintu, en rempuesta a una carta unviada anteriormente por Soteriu pa esa ilesia na que Dionisiu agradez al obispu de Roma pola so valirosa eshortación pela qu'invita a los fieles a una firme profesión de la fe en xunión col so obispu y presbíteru. San Dionisiu añade que la carta del papa caldrá ser lleída na celebración llitúrxica xunto cola "Primera Epístola de Clemente". Dalgunos estudiosos afirmen qu'anque aparentemente la carta de Soteriu a los corintios se perdió, ye posible que pudiere identificase cola nomada "Segunda epístola de Clemente".
D'esti papa nun se tienen mayores noticies o referencies del so pontificáu. Anque se sabe que s'enfrentó a la herexía de Montanu y que cursó varios decretos, ente los qu'hai ún nel que prohibe a les monxes tocar los vasos y los corporales, y fornir l'inciensu en cualquier oficiu sagráu. Amás, confirmó que'l matrimoniu ye un sacramento ensin nengún valir si nun foi bendecíu por un sacerdote. 
Esti papa, que pasó a la historia col alcuñu de "papa de la caridá", morrió'l 22 d'abril de 175 tres sufrir martiriu.
Papa Lluteriu
San Lluteriu, que'l so nome significa en griegu 'home llibre' y paez indicar que foi un esclavu lliberáu, aportó en Roma acompañando al papa Nicetu y nel pontificáu d'esti foi diáconu de la Ilesia de Roma y actuó como secretariu papal nel alcuentru que Nicetu tevo con San Policarpu.
Foi elixíu papa nel añu 175, polo que ye'l caber papa qu'apaez na llista espublizada por Irenéu de Lyon del añu 180. Los sos primeros cinco años de pontificáu trescurrienon nel mandáu del emperador Marcu Aureliu que yá relaxare l'envión persiguidor contra los cristianos, pero sedrá cuando algame'l tronu'l so fíu Cómodu que cesen les persecuciones y la Ilesia pueda dedicase a solucionar les divisiones que les doctrines gnóstiques, montanista y marcionita provocaren nel so interior.
Al rodiu del 177, Irenéu, orixinariu d'Esmirna, acompaña a dellos confesores de Lyon a ver al papa Lluteriu pa discutir con elli la cuestión de los efeutos de la herexía montanista. Irenéu ye llevador d'una carta na que la ilesia de Lyon ruega al papa que sofite la xunidá de la comunidá.
Más tarde, tamién por motivos de la controversia montanista, vieno en Roma pa alcontrase con Lluteriu l'obispu Abercius de Hierápolis en Frixa. Tamién en tiempos de Lluteriu tien llugar en Roma la cisma de Blastu por mor de la cuestión pascual.
Nel pontificáu de Lluteriu, Irenéu escribe una gran obra contra los gnósticos, l"'Adversus haereses", onde estudia toles escueles heterodoxes.
Lluteriu mandó a Fugaciu y Damián a convertir a los bretones. Suprimió dalgunos vezos hebraicos sobre la pureza y impureza de les comíes que los cristianos-yos daben gran importancia.
Papa Vítor I
San Vítor I sedrá'l primer papa qu'afirme la esistencia d'un maxisteriu moral del obispáu de Roma sobre los otros obispaos de la Ilesia y emprima a sustituyir el griegu, usáu na lliturxa, pol llatín, anque la misa siguirá celebrándose en griegu fasta l'añu 230.
Nel so pontificáu, Vítor sofita la celebración de los conceyos al ordenar a los obispos de la esfera cristiana que s'aconceyaren en sínodos pa considerar la condena de la celebración de la Pascua sigún el vezu xudíu que la celebraba'l día 14 del mes de Nisán magar nun coincidiere en domingu.
Los obispos d'Asia Menor, encabezaos por Polícrates, l'obispu d'Éfesu, refuganon abandonar la práutica que, sigún ellos y tal como-y espresó Polícrates al papa nuna carta que-y unvió al rodiu del 190, esta práutica, conocida como cuartodecimal foi la de los apóstoles Felipe y Xuan, y la de Policarpu d'Esmirna y Melitón de Sardes. Como respuesta, Vítor unvió una carta a los obispos declarando escluyíos de la comunión a les ilesies d'Asia. Esta decisión traxo un gran revuelu ente los obispos. Intervieno Irenéu y, depués d'afirmar qu'elli personalmente caltenía'l domingu pa la celebración de la Pascua, pidía-y al papa Vítor siguir la posición de los sos predecesores y qu'aceutare la duplicidá de costumes.
Paez que Vítor quixo imponer la so voluntá sobre la celebración dominical de la Pascua, pues Blastu, que yera un fuerte defensor de la práutica cuartodecimal se separó de la Ilesia creando una cisma.
Aproximadamente pel 198, Vítor escomulgó a Teodotu, un curtidor de Bizanciu por prauticar la doctrina adopcionista, masque nun pudo impidir que los sos discípulos siguieren propagando les sos idees en Roma. 
A finales del sieglu II foron instalándose en Roma representantes de toles tendencies. Roma va ser l'escenariu au s'enfrenten al cristianismu distintes idees y vertientes d'un gran númberu d'escueles heterodoxes que proliferaren per tol Imperiu. En Roma alcuéntrense individuos procedentes d'Asia, de Siria, d'Exiptu, de Mesopotamia. Roma ye agora una gran ciudá cosmopolita onde s'axuntaben toles races y relixones. Nella fálase griegu lo mesmo que llatín. La Ilesia vese afeutada pola influyencia de la "urbs" nel aspeutu de cultura y civilización.
Morrió'l 28 de xunetu de 199 tres sufrir martiriu.
Escuela Universitaria d'Inxeniería Técnica Informática d'Uviéu
La Escuela Universitaria d'Inxeniería Técnica Informática d'Uviéu o EUITIO ye una escuela universitaria de la Universidá d'Uviéu asitiada nel campus de los Catalanes n'Uviéu. Nella puen cursase los estudios d'Inxenería Téunica n'Informática de Xestión, Inxenería Teúnica n'Informática de Sistemas y un programa oficial de postgráu, entamáu nel añu 2006 denomáu Máster n'Inxenería Web.
Nori Redondo
Honorina Redondo Sobero, "Nori" Redondo (Llabra, Cangues d'Onís, 12 d'avientu de 1939) ye una cantante asturiana de tonada.
Nun entamó a cantar a una edá temprana y cuando lo fizo fízolo cantanto "tonadilla" al estilu de lo que facíen voces como Juanita Reina o Conchita Piquer. La primera vez que subió a un escenariu foi en Candás, en 1971, nun festival que ganó Adelina Baragaño y nel qu'ella quedó en segunda posición, lo que l'afaló a seguir cantando. Darréu participó nuna buena riestra de concursos de algamando'l títulu de campeona de l'agrupación “D'Asturies, lo meyor” y nel añu 1974/75 conquistó'l primer premiu del concursu de canción asturiana de Radio Cadena Española, n'Uviéu, tamién ganó en dos ediciones el concursu de tonada de La Nueva. Nos años 2003 y 2004 algamó'l primer premiu del Concursu y Muestra de Folklore "Ciudad de Oviedo".
Dexó grabaos cantares como "Anda y señálame un sitiu", "Coyí d'un artu una flor", "Pel carrerín de la fonte", "Esta nueche atapeciendo", "Tienes el carru a la puerta', ...
Vicente Prado Huergo
Vicente Prado Huergo (Trubia, Uviéu, 17 d'abril de 1965) foi un corredor ciclista profesional asturianu.
Entamó nel profesionalismu de la mano del equipu "Zahor Chocolates", nel añu 1987, pasando con posterioridá al "Tulip Computers" pa finar la so carrera de corredor nel equipu asturianu CLAS - Cajastur, nel añu 1992.
El so trunfu de mayor sonadía foi una victoria d'etapa na "Vuelta a Murcia" en 1987. Igualmente importante foi'l tercer puestu algamáu na "Clásica d'Alcobendas" de 1991.
Animales Sueltos
Animales Sueltos ye un conocíu grupu humorista, comediante y escritor español, fundáu nel añu 2008 en Málaga, formáu por seis amigos, Alejandro Guerrero, Juan Jose del Río Lara, Daniel Carvajal, Antonio Ximenez, Alvaro Moreno, y Xaxier Merino.
Ellos trabayen pal periódicu Diario la Torre y escriben relatos n'Internet como "Peligro: Animales Sueltos" y "El Corazón de Hojalata"
Gcompris
GCompris ye un programa de cómputu educacional con diferentes actividaes para neños ente 2 y 10 años d'edá. Dalgunes actividaes son como xuegos, pero siempres educatives. Ente otros, permite deprender y prauticar cálculos y testu, asina como aniciase nel remanamientu d'un ordenador. 
Gcompris distribúise como parte principal de la suite de programes de la distribución educativa d'Edubuntu, y ta disponible en Llingua Asturiana.
Alcontrarás dalgunes actividaes dientro de los siguientes temes:
En total, GCompris comprende más de 50 actividaes y evoluciona constantemente. GCompris ye Software llibre, poro tienes la posibilidá d'adautalu a les tos necesidaes, o de meyoralu enforma, y porqué non, de compartir el to trabayu colos neños de tol mundu.
http://gcompris.net/
Kalzium
Kalzium ye una aplicación qu'ufre una tabla periódica de los elementos pal entornu d'escritoriu KDE.
Contién información sobro 111 elementos químicos, incluyendo masa, carga, imaxe, información sobro'l descubrimientu, datos químicos y enerxéticos (como electronegatividá y radiu atómicu), y un modelu del átomu. La tabla mesma puede configurase p'amosar numberación, estaos de materia, y codificación de color de varias formes. Arriendes, hai disponible un índiz de data, permitiendo que s'amuesen namái los elementos descubiertos hasta un añu definíu.
Kalzium ye un programa que se distribúi xunto cola suite de programes de la distribución d'Edubuntu. Ta disponible en Llingua Asturiana
El so nome remana de la pallabra "Calcium" usada n'alemán pa denomar al Calciu. Esto débese a que'l desendolcador, "Carsten Niehaus", ye alemán.
Llingua guaraní
El guaraní ye una llingua del tueru tupí-guaraní, falada por unes seis millones de persones. Nel Paraguái ye llingua oficial xunto col castellán, según la Constitución Nacional de 1992. Tamién fálase nel noreste d'Arxentina, nes provincies de Misiones, Formosa, parte de provincia del Chaco y Corrientes, u ye llingua oficial de la provincia. Amás ye faláu nel sur de Brasil y el Chaco bolivianu.
Ye llingua nativa de los guaraníes, ún de los pueblos autóctonos de la rexón, pero'l so usu estiéndese tamién ente los pueblos non guaraníes.
Na América precolonial fo emplegáu por pueblos que moraben al Este de la Cordelera de los Andes, dende la mar Caribe fasta'l Río de la Plata.
=Variantes=
Ye posible diferenciar tres variedaes de guaraní: el misioneru o xesuíticu, el guaraní ‎faláu polos guaraníes y el guaraní paraguayu o modernu.‎
El guaraní misioneru falose nel área y tiempu d'influyencia de les misiones xesuítiques, ‎ente 1632 y 1767. Esta variedá desapaeció en 1870, pero dexó importantes documentos ‎escritos.‎
El guaraní tribal contién los dialeutos falaos por cinco o seis etnies asentaes dientro'l ‎territoriu paraguayu y llimitaes xeográficamente: Tapieté, Paí Tavyterã, Katueté o ‎Chiripá, Mbyá, Xetá, Kaiwá y Aché Guayakí.‎
El guaraní paraguayu modernu ye faláu por cuasi la totalidá de la población (90%). ‎Varía’l so grau de pureza y riqueza de léxicu dependiendo del allugamientu urbanu o ‎rural de los falantes.‎
Nos centros urbanos y principalmente na capital fálase’l "jopará", una llingua criolla ‎qu’adopta pallabres en castellán a la estructura gramatical y prosódica del guaraní.
=Oficialidá=
La Constitución Nacional paraguaya de 1967 reconoz la esistencia del guaraní, pero l'idioma oficial ye'l castellán. Mentanto, entama la estensión oficial de la llingua. Años dempués, dalgunos institutos y colexos entamen el so enseñu como materia complemantaria col sofitu del Ministeriu d'Educación, y los políticos de turnu utilizaben nes sos campañes proselitistes.
En 1989 Paraguái llíbrase d'una llarga dictadura, y la siguiente Constitución Nacional de 1992, nel so artículu 140, yá reconoz al guaraní como llingua oficial del país xunto col castellán. Asina impónse como llingua obligatoria na educación escolar media y darréu nel nivel mediu, con una educación billingüe. El guaraní fo correutamente reconocíu.
L'antecedente más importante d'esta iniciativa ye la Llei Provincial 5.598, del 28 de setiembre de 2004, qu'establez los siguientes puntos:
Art. 1º - Establezse'l guaraní como idioma oficial de la provincia de Corrientes.
Art. 2º – Incorpórese en tolos niveles del sistema educativu provincial, l'enseñu del idioma guaraní.
Art. 3º – Foméntese, consérvese, presérvese y difúndase la lliteratura en guaraní.
Art. 4º – Créase un organismu permanente de rescate y revalorización de la cultura guaraní nel área correspondiente.
Art. 5º – Impónse el señalamientu topográficu y d'otra mena en dambes llingües.
Art. 6º – Promuévase la irradiación d'audiciones al traviés les cuales s'enseñe y practique la llingua guaraní.
En xineru de 2007, el guaraní fo declaráu idioma del Mercosur, xunto col portugués y el castellán, pero nun fo declaráu idioma oficial.
El Parlamentu paraguayu ta presentando los proyeutos d'oficialidá del guaraní nel Mercosur al traviés del Atenéu de Llingua y Cultura Guaraní.
=Fonoloxía=
La llingua guaraní tien 33 fonemes: 12 vocales y 21 consonantes.
De les 12 vocales (pu'ae), 5 son orales (pu'ae jurugua), 5 nasales (pu'ae tĩgua), 1 gutural (pu'ae ahy'ogua) y una guturonasal (pu'ae ahy'otĩgua).
El cuadru siguiente amuesa los fonemes sigún el mou d'articulación y el puntu d'articulación de los fonemes y la grafía pa caún d'ellos.
La llingua guaraní estrema ente fonemes nasales y orales. La nasalidá de cualquier fonema estiéndese a tola pallabra, por mor d'eufonía. Entós, son orales les pallabres nes que nengunu de los sos fonemes tien calter nasal.
El puso o oclusiva glotal apaez sólo en posición intervocálica y torga momentáneamente la emisión del soníu. Anque paez sólo una ausencia de soníu, ye un fonema en drechu propiu, pues entra n'oposición fonolóxica col soníu continuu.
El so nome vien del guaraní: "pu" ("soníu") + "so" ("soltar"). Al xebrar en sílabes, acompaña a la vocal que-y sigue.
En guaraní nenguna pallabra termina en consonante. Cuasi toles pallabres lleven acentu ("muanduhe") na última vocal. L'acentu gráficu úsase sólo cuando la vocal acentuada nun ye la final.
Por exemplu: 
Pola so parte, "áva" (pelo) y "tái" (picante) lleven la marca gráfica de la so acentuación.
Los guaraníes nun usaben un alfabetu propiu, sinon l’alfabetu llatín con diacríticos pa ‎marcar les vocales nasales y un signu pa la oclusiva glotal y otros fonemes. Amás ‎dalgunos fonemes son representaos por dígrafos –mb, nd, ng, nt-. La ortografía moderna ‎ye altamente fonémica, pues representa fielmente la fonoloxía de la llingua.‎
Dempués de la conquista y l’alfabetización xesuítica na rexón de les misiones ‎guaranítiques, nes comunidaes utilizose l’alfabetu llatín pa la trescripción. El xesuita ‎Antonio Ruiz de Montoya recoyó y documentó l’estáu de la llingua nos sos famosos ‎trabayos "Tesoro de la Lengua Guaraní" (diccionariu guaraní-castellán), "Arte y ‎Vocabulario de la Lengua Guaraní" (compendiu gramatical y diccionariu castellán-‎guaraní) y "Catecismo de la Lengua Guaraní" (gramática del guaraní).‎
La grafía y ortografía estandarizose y fo fixada oficialmente en 1950 pol Congresu de la ‎Llingua Guaraní de Montevideo, y ye la grafía utilizada anguaño pal enseñu de la ‎llingua nel Paraguái y nos llugares u'l guaraní ye llingua oficial. Esta ortografía sustituyó les regles del Congresu de Grafía ‎convocáu en 1867 pol mariscal Francisco Solano López ya intentó marcar les ‎diferencies fonolóxiques ente’l castellán y el guaraní n'adoptando un alfabetu asemeyáu al ‎alfabetu fonéticu internacional. ‎
Los topónimos d’orixe guaraní n’Arxentina y Uruguái utilicen la grafía del castellán, y ‎nel Brasil úsase la del portugués, perdiendo asina la distinción ente fonemes nasales y orales.
La llingua guaraní ye una llingua fuertemente aglutinante, de tipu polisintéticu, ye dicir ‎ca pallabra ta compuesta de dellos morfemes encadenaos qu’aporten unidaes de ‎significáu. A diferencia del asturianu, los rasgos semánticos y sintácticos del guaraní ‎nun s’espresen por alteraciones na raíz verbal –como’l tiempu verbal, la persona, el ‎xéneru o’l mou-, sinon n’añadiendo unidaes específiques.‎
Ensin embargu, el guaraní presenta armonización ente morfemes. Por exemplu: el ‎sufixu "–kuéra" tresfórmese en "–nguéra" cuando ta amestáu a una pallabra nasal. Asina:‎
Les marques de tiempu y mou represéntense por clíticos que puen disllocase de la ‎posición axacente a la raíz verbal por razones d’elegancia prosódica o claridá ‎conceptual. Nel primer casu –metátesis-, l’afixu s’antepón p’anticipar el mou de la fras ‎siguiente, mentanto nel segundu –hipértesis-, un afixu de tiempu o mou camuda’l so ‎llugar pa evitar una repetición o precisar a qué parte del fonema compuestu s’aplica.‎
Ensin embargu, la sintaxis del guaraní ye simple. La llingua carez de distinción ente’l ‎númberu (singular o plural) y el casu gramatical, y nun emplega artículu.‎‎‎
L'aglutinación ye'l fechu pol cual les pallabres fórmense n'amestando afixos a una raíz pa camudar o enriquecer el so significáu. Los afixos son unidaes semántiques o funcionales.
Na llingua guaraní, l'aglutinación pue dase de dos maneres:
Ye cuando axúntense dos o más pallabres pa formar una sola. Pue ser:
Na llingua guaraní hai munches partícules qu'indiquen tiempu, forma, mou, grau, intensidá, etc. Asina podemos ver nel exemplu:
Noporombogueroguataseietereirasapakurihikóni
La fras traduzse asina:
Emesene
emesene ye un veceru de mensaxería instantáneo multiplataforma desendolcáu en Python y GTK+2. Ye un "clon" de MSN Messenger qu'intenta tener una interface más cenciella y llimpia que'l veceru oficial.
Ta desendolcáu por Luis Mariano Guerra, un estudiante d'inxeniería en sistemes de información de la U.T.N. (Universidá Tecnológica Nacional) - "Facultad Regional Córdoba" - Arxentina. La so llicencia ye GNU GPLv2.
La nueva versión (1.0.1) cuerre sobro'l nuevu protocolu de Live Messenger (MSNP13), que permite integrar nueves funcionalidaes como mensaxes offline, mensaxes personales, etc.
Esiste la versión 1.4.8 qu'aseméyase visualmente muncho a l'anterior versión (1.0.1), pero qu'inclúi soporte pa Webcam y la meyora de ciertos bugs. Esta ye denomada "emesene crazy"
Tamién ta disponible la versión SVN (emesene-trunk), muncho más anovada y funcional que les poco habituales releases.
Otres funcionalidaes disponibles na versión 1.0.1 son:
Meyores na versión 1.4.8:
Mensaxería nel intre
L'Academia de la Llingua Asturiana, define Mensaxería nel intre como el ""Conxuntu de teunoloxíes que son a unviar y recibir mensaxes nel intre ente dellos usuarios, faciendo posible qu'éstos alderiquen ente ellos"".
Los mensaxeros nel intre son un conxuntu de programes qu'usen el protocolu TCP IP que sirven pa unviar y recibir mensaxes instantáneos con otros usuarios coneutaos a Internet u otres redes, arriendes de saber cuando tan disponibles pa falar.
La mensaxería nel intre (conocida tamién n'inglés como IM) requier de l'usu de un veceru informáticu que fai el serviciu de mensaxería instantáneo y que se diferencia del corréu electrónicu en que les conversaciones fáense en tiempu real. La mayoría de los servicios ufren l'avisu de presencia", indicando cuando'l veceru d'una persona na llista de contautos se coneuta o en qué estáu s'alcuentra, si ta disponible pa tener una charra. Nos primeros programes de mensaxería instantáneo, cada lletra unviábase según s'escribía, y asina les correiciones de les errates tamién se veíen en tiempu real. Esto daba a les conversaciones más la sensación d'una charra telefónica que d'un intercambéu de testu. Nos programes de güei en día, únviase cada fras del testu al finar d'escribila. Arriendes, en dalgunos, tamién hai la posibilidá de dexar mensaxes magar que la otra parte nun tea coneutada, al estilu d'un contestador automáticu. Otra función que tienen munchos servicios ye l'unviu de ficheros.
GNU General Public License
La Llicencia Pública Xeneral de GNU o más conocida pol so nome n'inglés GNU General Public License o cenciellamente el so acrónimu del inglés GNU GPL, ye una llicencia creada pola Free Software Foundation a mediaos de los 80, y ta orientada principalmente a protexer la llibre distribución, modificación y usu de software. El so propósitu ye declarar que'l software cubiertu por esta llicencia ye software llibre y protexelu d'intentos d'apropiación que restrinxan eses llibertaes a los usuarios.
Esisten varies llicencias "hermanes" de la GPL, como la llicencia de documentación llibre de GNU (GFDL) que cubre los artículos de la Wikipedia, la Open Audio License, pa trabajos musicales, etcétera, y otres menos restrictives, como la MGPL, o la LGPL ("Lesser General Public License", enantes "Library General Public License"), que permiten l'enllaz dinámicu d'aplicaciones llibres a aplicaciones non llibres.
Alfabetu Fonéticu Internacional
L'Alfabetu Fonéticu Internacional (AFI, API en francés e IPA n'inglés) ye un sistema de notación fonética creáu por llingüistes. El so envís ye es otorgar una forma estandarizada, precisa y única de representar los soníos de cualesquier llinguax oral, y úsenlu llingüistes, logopedes y terapeutes, mayestros de llingua extranxera, lexicógrafos y traductores. Na so forma básica (en 2005) tien aproximadamente 107 símbolos base y 55 modificadores.
En 1886, un grupu de profesores de llingua franceses y británicos, lideraos pol llingüista francés Paul Passy, formaron la que sería conocida a partir de 1897 como l'Asociación Fonética Internacional (en francés: "Association Phonétique Internationale"). El so alfabetu orixinal tuvo basáu nel d'una reforma ortográfica pal inglés, conocíu como l'alfabetu rómicu, pero pa faelo aplicable por otros idiomes, dexóse que los valores de los símbolos camudaren (por casu, el soníu [ʃ] yera representáu orixinalmente cola lletra ⟨c⟩ n'inglés, pero col dígrafu ⟨ch⟩ en francés). Sin embargu, en 1888, l'alfabetu foi revisáu por que fuera uniforme en tolos idiomes, aproviendo asina la base pa les versiones futures d'este.
Eugenio Miguélez Rodríguez
Eugenio Miguélez Rodríguez nació en Santibañez de la Isla en 1938, morriendo en Lleón el 4 de xunu de 2009. Interesáu dende mozu pola fala de la so comarca del oeste la provincia de Lleón, entamó los sos estudios colos Redentoristes en dellos llugares da xeografía española. Fixo la so carrera universitaria de Filoloxía Hispánica na Universidá Complutense de Madrid.
Foi profesor n'Estorga, dempués en Vitoria (Álava) y en Albaida (Valencia). A la fin, nel añu 1973 pañó la cátedra del Instituto Padre Isla de Lleón. La so tesis doctoral entitulada "El habla leonesa de Santibáñez de la Isla" sedría espublizada como llibru nel añu 1998.
"Diccionario de las hablas leonesas (León, Zamora y Salamanca)", 1993.
"El habla leonesa de Santibáñez de la Isla", 1998.
"El dialecto leonés y el nombre de las cosas", 2000.
"El Cepo / el Emparedado", 2002
GNOME Office
Gnome Office ye una suite ofimática desendolcada pol Proyeutu llibre GNOME.
Ensámenla les siguientes aplicaciones:
El proyeutu Gnome Office ye daqué especial porque arriendes de les aplicaciones desendolcaes por ellos mesmos, como puede ser Gnumeric, hai otres como Gimp que foren "adoutaes" nel proyeutu. Magar que toles qu'ensamen Gnome Office tienen un aldéu común, y ye qu'usen les llibreríes GTK+.
Gnumeric
Gnumeric ye una fueya de cálculu llibre. El so envís ye convertise nuna alternativa a otres fueyes de cálculu como "Microsoft Excel".
Gnumeric ye quien a importar y esportar datos en distintos formatos, lo que lu fai compatible con otros programes como Excel, Applix, Quattro Pro, PlanPerfect, Sylk, DIF, Oleo, SC, StarOffice, OpenOffice.org, y Lotus 1-2-3. El so formatu nativu ye XML, comprimíu con gzip.
Gnumeric distribúise según les condiciones de la Llicencia Pública Xeneral (GNU) de GNU.
Gpaint
GNU Paint, tamién denomáu como gpaint, ye un editor de gráficos raster llibre y de códigu abiertu asemeyáu al Paint de Microsoft. Ye software llibre y ta llicenciáu baxo los términos de la GNU General Public License versión 3 y ye parte del proyeutu GNU.
Amarok
Amarok (enantes denomáu amaroK) ye un potente reproductor multimedia llibre desendolcáu principalmente pal entornu d'escritoriu KDE. Ye multiplataforma y furrula en sistemes operativos Unix y derivaos, talos como BSD, GNU/Linux y Mac OS X; asina como en Microsoft Windows.
Nun forma parte oficial del proyeutu KDE, magar que puede alcontrase agospiáu nel so sitiu web. Ye parte de "kde extragear", permitiéndo-y tener el so propiu ciclu d'espublización independiente del restu de KDE.
Amarok ye más qu'un cenciellu reproductor d'audio, darréu que soporta de mou direutu dellos servicios de Internet y opciones especializaes pa los melómanos que tienen grandes coleiciones de música. Entá asina, resulta fácil d'usar y el so equipu trabaya muncho na facilidá d'usu de los menús y les opciones.
Ta disponible en Llingua Asturiana.
El nome d'Amarok remanez del álbum Amarok de Mike Oldfield. Como la pallabra "amarok" (o "amaroq") significa "llobu" en Inuktitut, Amarok usa lobos nos sos logos ya imáxenes.
Les sos principales carauterístiques na la versión 1.4 son:
Idioma guaraní
El guaraní ye una llingua del tueru tupí-guaraní, falada por unes seis millones de persones. Nel Paraguái ye llingua oficial xunto col castellán, según la Constitución Nacional de 1992. Tamién se fala nel noreste d'Arxentina, nes provincies de Misiones, Formosa, parte de provincia del Chaco y Corrientes, u ye llingua oficial de la provincia. Amás ye faláu nel sur de Brasil y el Chaco bolivianu.
Ye llingua nativa de los guaranís, ún de los pueblos autóctonos de la rexón, pero'l so usu estiéndese tamién ente los pueblos non guaranís.
Na América precolonial fo emplegáu por pueblos que moraben al Este de la Cordelera de los Andes, dende'l mar Caribe fasta'l Río de la Plata.
El guaraní tribal contién los dialeutos falaos por cinco o seis etnies asentaes dientro'l ‎territoriu paraguayu y limitaes xeográficamente: Tapieté, Paí Tavyterã, Katueté o ‎Chiripá, Mbyá, Xetá, Kaiwá y Aché Guayakí.‎
El guaraní paraguayu modernu ye faláu por cuasi la totalidá de la población (90%). ‎Varía'l so grau de pureza y riqueza de léxicu dependiendo de la ubicación urbana o ‎rural de los falantes.‎
Nos centros urbanos y principalmente na capital fálase'l jopará, una llingua criolla ‎qu'adopta pallabres españoles a la estructura gramatical y prosódica del guaraní.‎
De les 12 vocales ("pu'ae"), 5 son orales (pu'ae jurugua), 5 nasales (pu'ae tĩgua), 1 gutural (pu'ae ahy'ogua) y una guturonasal (pu'ae ahy'otĩgua)
El cuadru siguiente amuesa les fonemes según el mou d'articulación y el puntu d'articulación de les fonemes y la grafía pa caún d'ellos.
La llingua guaraní distingue ente fonemes nasales y orales. La nasalidá de cualquier fonema estiéndese a tola pallabra, por mor d'eufonía. Entós, son orales les pallabres nes que nengunu de los sos fonemes tien calter nasal.
El puso o oclusiva glotal apaez sólo en posición intervocálica y torga momentáneamente la emisión. Anque paez sólo una ausencia de soníu, ye un fonema en drechu propiu, pues entra n'oposición fonolóxica col soníu continuu.
El so nome vien del guaraní: "pu" ("soníu") + "so" ("soltar". Al xebrar en sílabes, acompaña a la vocal que-y sigue.
Los guaraníes nun usaben un alfabetu propiu, sinon l'alfabetu llatín con diacríticos pa ‎marcar les vocales nasales y un signu pa la oclusiva glotal y otros fonemes. Amás ‎dalgunos fonemes son representaos por dígrafos –mb, nd, ng, nt-. La ortografía moderna ‎ye altamente fonémica, pues representa fielmente la fonoloxía de la llingua.‎
Dempués de la conquista y l'alfabetización xesuítica na rexón de les misiones ‎guaranítiques, nes comunidaes utilizose l'alfabetu llatín pa la trescripción. El xesuita ‎Antonio Ruiz de Montoya recoyó y documentó l’estáu de la llingua nos sos famosos ‎trabayos "Tesoro de la Lengua Guaraní" (diccionariu guaraní-castellán), "Arte y ‎Vocabulario de la Lengua Guaraní" (compendiu gramatical y diccionariu castellán-‎guaraní) y "Catecismo de la Lengua Guaraní" (gramática del guaraní).‎
La grafía y ortografía estandarizose y fo fixada oficialmente en 1950 pol Congresu de la ‎Llingua Guaraní de Montevideo, y ye la grafía utilizada anguaño pal enseñu de la ‎llingua nel Paraguái y nos llugares u'l guaraní ye llingua oficial. Esta ortografía sustituyó les regles del Congresu de Grafía ‎convocáu en 1867 pol mariscal Francisco Solano López ya intentó marcar les ‎diferencies fonolóxiques ente'l castellán y el guaraní n'adoptando un alfabetu asemeyáu al ‎alfabetu fonéticu internacional. ‎
Los topónimos d'orixe guaraní n'Arxentina y Uruguái utilicen la grafía del castellán, y ‎nel Brasil úsase la del portugués, perdiendo asina la distinción ente fonemes nasales y orales.
La llingua guaraní ye una llingua fuertemente aglutinante, de tipu polisintéticu, ye dicir ‎ca pallabra ta compuesta de varios morfemes encadenaos qu'aporten unidaes de ‎significáu. A diferencia del asturianu, los rasgos semánticos y sintácticos del guaraní ‎nun s'espresen por alteraciones na raíz verbal –como'l tiempu verbal, la persona, el ‎xéneru o'l mou-, sinón añadiendo unidaes específiques.‎
Les marques de tiempu y mou represéntense por clíticos que puen disllocase de la ‎posición axacente a la raíz verbal por razones d'elegancia prosódica o claridá ‎conceptual. Nel primer casu –metátesis-, l'afixu antepónse p'anticipar el mou de la frase ‎siguiente, mentanto nel segundu –hipértesis-, un afixu de tiempu o mou camuda’l so ‎llugar pa evitar una repetición o precisar a qué parte del fonema compuestu s’aplica.‎
Ensin embargu, la sintaxis del guaraní ye simple. La llingua carez de distinción ente'l ‎númberu (singular o plural) y el casu gramatical, y nun emplega artículu.‎‎‎
La frase se traduz asina:
Kig
Kig ye un programa de KDE usaú como software de xeometría interactivo. Cuenta con códigu fechu en Python arriendes de que permite usar los macros de construcciones esistentes.
Considérase un reemplazu a programes llibres tales como KGeo, KSeg, Dr. Geo y programes comerciales como Cabri.
Inkscape
Inkscape ye una ferramienta de dibuxu llibre y multiplataforma pa gráficos vectoriales SVG. Esti programa xurdió d'una bifurcación ("fork") del proyeutu Sodipodi.
Les carauterístiques de SVG soportaes inclúin formes básiques, caminos, testu, canal alfa, tresformaciones, dilíos, edición de nodos, esportación de SVG a PNG, agrupación d'elementos, etc.
Inkscape alcuéntrase desendolcáu principalmente pal sistema operativu GNU/Linux, pero ye una ferramienta multiplataforma que furrula en Windows, Mac OS X, y otros sistemes derivaos d'Unix.
Esta aplicación tien una bona compatibilidá multillingüe, particularmente pa sistemas d'escritura complexos (árabe, hebréu...). Ta disponible en Llingua Asturiana
La Deva
La Deva (o La Peña la Deva) ye una peña cercada situada na costa de la parroquia de Bayas, en conceyu asturianu de Castrillón. Queda a una distancia de 350 m de la costa y algama los 91 m d'altor en picu.
Dientro d'ella destáquense La Devina (una peña cercada más pequeña, inmediata pel norte a la peña principal, que llega a los 22 m d'altor), El Playín de la Deva (un entrante situáu tamién na cara norte), La Peña'l Moru (que ye la punta nororiental), La Cuevona (un furacón natural situáu na cara sur a l'altura la mar) y El Puertu (un entrante que queda na parte sudoeste de la peña).
Ta declarada monumentu natural.
Konqueror
Konqueror ye un restolador web, alministrador de ficheros y visor de ficheros. Ensama parte oficial del proyeutu KDE. Ye software llibre y de códigu abiertu, y lo mesmo que'l restu de los componentes de KDE, ta lliberáu baxo la Llicencia pública xeneral de GNU.
El nome Konqueror ye un xuegu de pallabres col nome d'otros restoladores: primero vieno el Navigator ("ñavegador"), dempués el Explorer ("esplorador"), y finalmente el Konqueror (conquistador). Arriendes, sigue la convención de KDE de que los nomes de los programes contengan la lletra K. 
Escudu de Villayón
L'escudu del conceyu asturianu de Villayón preséntase mediu partíu y curtiáu.
Al timbre la corona real d'Asturies.
Los dos primeros cuarteles fain referencia a Navia, a la que perteneció'l territoriu per sieglos. Presenta les armes del so escudu, anque camudaos d'orde. El tercer cuartel fae referencia a la doyura ganadera que siempres tevo'l conceyu, tomando la corporación dichu emblema de la representación que los hestoriadores Bellmunt y Canella fexeron pal conceyu na realización de la so obra "Asturias", cola única salvedá de qu'éstos nmái poníen dos vaques nel medio partíu d'abaxo. A día de gúei l'ayuntamientu emplega l'emblema ensin que se conoza sanción llegal pa tal efeutu.
Huang Xianfan
Huang Xianfan (chinu tradicional: 黄現璠; chinu simplificáu: 黄现璠; pinyin: Huáng Xiànfán) (Fusui, Guangxi, 13 de payares de 1899 - Guilin, Guangxi, 18 de xineru de 1982) foi ún de los más importantes historiadores chinos, especializáu n'historia de Zhuang, conocíu pol papel que xugó nel establecimientu de la Escuela de Bagui (chinu:八桂學派鼻祖）. 
Huang Xianfan nació en Fusui, China el 13 de payares de 1899. Yá de neñu Huang Xianfan suañaba con aprender Historia y Filosofía a mozos en dalgún centru d'educación secundaria. Empicipió los estudios d"'École Normale Supérieure na Nanning", onde descubre la so pasión pola Historia Antigua china. Darréu estudiará na Universidá Normal de Beixín (1926-1935) y na Universidá de Tokiu (1935-1937). En 1941 foi nomáu profesor de Sun Yatsen na universidá y dos años más sero, en 1943, nómenlu profesor d'Historia na universidá de Guangxi (1943-1953）. En 1953 ye nomáu catedráticu de Historia na Universidá Normal de Guangxi (1953-1982). Huang Xianfan morrió en Guilin. 
Espublizó munchos títulos nos años 1930 y entamaos de los 1940.
Celestino Rozada
Celestino Rozada Tamés (Porrúa, Llanes, 18 de mayu de 1972) ye un cantante asturianu de tonada.
Ye un cantador de formación autodidacta, entamando bien ceo a tomar parte en concursos y quedando en 1998 finalista na categoría de mocedá nos d'Uviéu, L'Entregu, La Nueva o Amieva. 
Celestino abriría un paréntesis na so actividá como cantante de tonada, al dir a trabayar a Alemaña. Al tornar, nuevamente entamaría a participar en concursos, siendo animáu a ello pol gran estudiosu de la tonada, Javier "el d'Arroes".
Nel añu 2006 algamó'l trunfu nel concursu d'Amieva y l'añu siguiente fadríase col primer puestu na XXVIII edición del concursu del diariu El Comercio y nel "Ciudad de Oviedo". Algamaría'l primer premiu na edición de 2009 del Concursu "Ciudad de Oviedo" y otra vuelta'l d'Amieva. Nel añu 2010 alzóse col primer premiu na XIII edición del Concursu de Canción Asturiana Cuenca del Caudal y nuevamente col "Ciudad de Oviedo" y el del diariu "El Comercio". Celestino volvería a ganar, nel añu 2011, el Concursu y Muestra de Folklore "Ciudad de Oviedo", y el de Xixón afitándose como una de les meyores voces del momentu. Repetiría en 2012 algamando'l primer premiu nel "Ciudad de Oviedo".
En 2007 grabó'l so primer discu, "Cantares dende la mayada" editáu por Muséu Etnográficu del Oriente. Nuevamente nel 2009 grabaría otru discu "Al pie del Cuera". Esti discu foi asoleyáu pola Fonográfica del Principado nel añu 2009, y acompaña a Celestino'l gaiteru Vicente Prado, "El Pravianu".
Componen la grabación catorce cantares, ente los que destaquen, "De lo más alto del Cuera", "Voi vender toles vaques", "En toda Peñamellera", "Se oyen cantar los mineros", "Adiós al valle de Viango", "En Asturies, asturianu"... Delles d'estes pieces son interpretaes por Celestino como voz solista y n'otres ye acompañáu a la gaita, como se diz más arriba, por Vicente Prado.
El so cuartu discu, "Aquellos güeyos", tien once composiciones, cinco de nueva creación y otres seis tradicionales, ente les que destaca «Volver a Porrúa». La Compañía Fonográfica Asturiana fizo la grabación, que cuenta con igües y acompañamientu musical de Fernando Malva y lletres y música de Nacho Fonseca y Ismael Tomás. Arriendes d'ello, tamién participa'l gaiteru Vicente Prado, "El Pravianu".
Nel añu 2008 foi elexíu, por primera vez, nel Memorial Silvino Argüelles, como una de les diez voces más importantes nel mundu de la tonada.
En 2010 recibió'l Premiu de la Crítica RPA a la Meyor Voz del Añu, el mesmu premiu que nel 2009 yá recibiera pol so discu "Al pie del Cuera" nel apartáu de Meyor Discu de Canción Asturiana.
Asturies de Santiyana
Asturies de Santiyana ye un territoriu históricu qu'acupa la tierra comprendida ente los ríos Cabra y Miera, conocida tamién como merindá y documentada dende'l sieglu XI. Comprende angüañu la metá occidental del territoriu de la Comunidá Autónoma de Cantabria (sacantes Llébana que se constituyía notra comarca) incluyendo'l valle del ríu Saja y el del ríu Nansa. Les sos llendes diben dende'l ríu Deva fasta la del ríu Miera (na Bahía de Sanander), que da pasu a la merindá de Tresmiera. Pel sur llegaba fasta los puertos de montaña coles vertientes d'augües pal norte. Tolos valles d'esta comarca son perpendiculares a la costa. La fala d'esti territoriu ye'l montañés conocíu tamién como "cántabru", pertenecientes al dominiu llingüísticu asturllionés.
El merinu yera'l representante del rei y nesta merindá o provincia y vivía en Santiyana del Mar ye la capital d'esti territoriu. Pal gobiernu d'esti territoriu contruyóse una torre gótica apartada del centru urbanu orixinal, creyando asina un nuevu centru de la villa, de calter civil. A fines del sieglu XIV el gobernador pasa de ser un merinu a la fegura d'un correxidor estableciéndose nesti ámbitu dos correximientos: ún pa les Asturies de Santiyana, Campoo y Llébana (1396) y otru pa les Cuatro Villes y Tresmiera.
La villa de Santiyana tien el so orixe nel Reinu d'Asturies, dientro de la política de repoblación impulsada por Alfonsu III el Grande, que fundó'l monesteriu de "Santa Iyana" nel añu 870 nún llugar nomáu "Planes". Atribúyese-y a unos frades del sieglu IX el que llevaren les reliquies de "Santa Iyana" pa esti llugar, llevantando una ermida. Supuestamente a la xoven "Iyana" martirizada en Bitinia (Asia Menor) demientres les escorribandes del emperador Dioclecianu a finales del sieglu III, y los sos restos trayíos nel sieglu IX a esti llugar por monxes pelegrinos, cumpliendo una política palatina de trayer restos venerables pa da-y mayor importancia política al reinu. Yá nesi momentu construyose una ermida baxo l'advocación de la santa onde custodiar y venerar les reliquies, y llueu un cenobiu que prosperó baxo la protección de la ñobleza llocal. De magar l'añu 980 el monesteriu taba consolidáu dafechu.
La denomación de Reinu d'Asturies ("Asturorum Regnum") aprució dende que la capital y la Corte s'alluguen en Cangues. Ello ye que yá dende los sielgos IX-X promulgose nos escritos feudales y eclesiásticos el nome d'Asturies de Santiyana o de "Sancta Iuliana" quedando tol territoriu comprendíu ente los ríos Cabra y Miera (onde entamaba la Merindá de Tresmiera) baxo esta denomación.
Foi el rei Fernandu I en 1045 el que-y dio'l puxu definitivu al monasteriu por otorgamientu d'importantes privilexos, ún d'ellos consistió en poner baxo soberanía del so abade la villa y les sos posesiones, estableciendo'l so domeñu territorial y xurisdiccional la rexón conocida yá como "Asturies de Santiyana". Nos orixes constituyó un monasteriu benedictinu, pero nel sieglu XI alquirió'l rangu de colexata rexida por una comunidá de canónigos de San Agustín. El primitivu templu pre-románicu sustituyóse n’época románica pol que, con diversos añadidures y reformes, caltiense fasta güei, que ye del sieglu XII. De magar 1175 configúrase una organización con abade y cabildru. Gracies al apoyu de la nobleza, pescanció convertise nuna de les abadíes más importantes del norte peninsular, la que mayor territoriu poseyía. El "Cartulariu" o "Llibru de la Regla de la Colexata" contién copies de 94 escritures de los años 870 al 1202, distribuyíes en 64 fueyes en pergamín. Pero la propiedá de tola tierra de los nueve valles asturianos dende la ría del Deva fasta'l Miera yera mayoritariamente d'esti monesteriu fasta'l sieglu XII cuando entama un fortalecimientu de la ñobleza que col apoyu de los reis formará grandes señoríos llaicos como les cases de la Vega, llueu marqueses de Santiyana, y los condaos de Buelna y Castañeda que va entamar a cuestionar y suplantar los derechos y privilexos del monesteriu. 
Nel sieglu XII, toa Asturies de Santiyana, comprendida ente'l ríu Cabra y el ríu Miera, qu'al empar marcaba la llende oriental de les Asturies de Santiyana, dependía de la Diócesis d'Uviéu. En 1184, esta última pierde les Asturies de Santiyana, que pasen al Obispáu de Burgos, menos Peñamellera, Cartes, Ribededeva, Bielva, Casamaría, Rábago y San Pedro de las Bah.eras.
De magar entós, Asturies de Santiyana y Tresmiera dependerán del Obispáu de Burgos, sacante Llébana que lo fairá de Lleón; les xurisdicciones de Cervera de Pisuerga y Aguilar de Campoo, Polaciones y dalguna llocalidá llebaniega dependerán de Palencia, y d'Uviéu los territorios ya nomaos más Tresvisu. Magüer toos estos territorios siguen poseyendo un denomador común como puede adicase na documentación llebaniega:
Nel 1209 Alfonsu VIII concedió-y fueru conceyil a la villa de Santiyana, individualizándose del poder monacal y pasando a ser la capital de l'Asturies de Santiyana. El monesteriu de Santiyana decayó énte la presión de les cases señoriales apoyaes éstes por una monarquía cada vez más feble, pero comezó'l desenrollu urbán de la villa, organizáu alrodiu la Plaza Mayor o del Mercáu y la Torre del Merinu, del sieglu XIV, sé del gobiernu alministrativu. 
Escontra'l sieglu XV consolídense los fonduxes y les families engrosaben el so poder y los sos domeños, bien por presura, o por donación o concesión de los reis como pagu de los servicios que prestaben a la monarquía. D'esti xeitu diben agrandándose les posesiones y el poder de los ñobles en detrimentu del restu.
El maltar continúa aduciendo per too esti tiempu y nel añu 1495 los campesinos del Valle de Carriéu, piden la so emancipación y presenten demanda, Pleitu de los Nueve Valles d'Asturies de Santiyana, énte'l Conseyu del rei Xuan II escontra'l Duque del Infantáu, fíu del Marqués de Santiyana.
La sentencia ye dictada cuatro años más tarde y resulta favoratible pa los campesinos, denomándose esti fechu como "Pleitu Vieyu" dando orixe, al empar, a otru de mayor envergadura presentado polos valles d'Alfoz de Lloréu, Cabezón de Sal, Cabuérniga, Camargu, Cayón, Penagus, Piélagus, Regocín y Villaescusa, denomáu : El "Pleitu de los Nueve Vallis" pel cualu llograron la emancipación por sentencia favorable en 1568.
La "Xunta Xeneral de la Provincia de los Nueve Valles," dio orixe a la Provincia de los Nueve Valles que xunto cola Llébana camudó'l so nome pola de "Provincia de Cantabria" el 28 de xunetu 1778, anque nún entamu nun taben incorporaos tolos conceyos éstos foron xuniéndose d'a poco.
Santiyana tevo partíu xudicial propiu fasta 1840, en que parte pasó pal partíu de Torlavega y pal de San Vicente. Contién abondos palacios barrocos como les casones de Cossío o Quevedo y la casa de la familia de los Quirós: nel so escudu había una lleenda grandilocuente qu'afirmaba: ""Depués de Dios, la casa de Quirós”". La fiesta de la patrona cellébrase'l 28 de xunu.
Universidá Complutense de Madrid
La Universidá Complutense de Madrid ye una prestixosa universidá publica española. Tien los sos oríxenes en 1836, cuando treslladase los estudios de la Universidá d'Alcalá de Henares a Madrid. Ta asitiada nel Campus de Moncloa.
Fai! Asturies
Fai! ye una organización política de mocedá apartidista asturiana enxetada dientro'l movimientu de la esquierda soberanista, que defende, ente otres coses, la soberanía del pueblu asturianu dende la independencia política, l'anticapitalismu, el fin del patriarcáu, l'alitar cultural y llingüísticu y de los movimientos sociales y d'acupación.
Fai! tien el so aniciu n'antigua mocedá del partíu Izquierda Asturiana, "MIAS", de la que vienen los más de los militantes "fundadores". De magar el 2005 "MIAS" esperimentó una mayor medría en militancia y actividá. Nesta medría foi mui significativa la data del 29 de xunetu de 2006, cuando tevo llugar la I Asambleya Xeneral de la organización, encadarmando una Direición Nacional y marcando les llinies d'actuación política a siguir dende esi momentu.
Entóncenes, "MIAS" participó en manifestaciones y concentraciones (pola oficialidá de la llingua asturiana, pola igualdá ente sexos, escontra la tauromaquia, escontra la invasión de Líbanu per parte d'Israel...), espublizando mensualmente un cartafueyu ("na cai»") onde recoyía les actividaes y comunicaos más importantes, o desenrrollando campañes variaes.
Sicasí, Mocedá d'Izquierda Asturiana anunció públicamente a entamos de 2008 la so disolución como organización de mocedá del partíu Izquierda Asturiana por razones de desterciadura estratéxica, sigún un comunicáu de prensa dumbiáu a los medios.
El 29 d'abril d'esi mesmu añu anúnciase nuna rueda de prensa l'aprucimientu d'una nueva organización, Fai! Asturies, esta vuelta ensin venceyamientu a partíu dalu pero calteniéndose na mesma llinia d'actuación y aduciendo'l so ámbetu. A lo llargo los meses entama la so actividá integrándose nel Conceyu Abiertu pola Oficialidá, asinamesmo preséntase a les eleiciones al Claustru de la Universidá d'Uviéu, algamando dellos representantes y cada vez toma más presencia n'estemaes concetraciones y manifestaciones.
Fai! tamién rializa un programa biselmanal de radio, "Ixuxú!! -radiomagacín sonoru contrainformativu-", que pue sintise un domingu de cada dos en Radio Sele (106.1FM) de magar les 19:00 hores. Nesti programa alcuéntrase una seición nel que s'entrevistaren a estremaes organizaciones sociales y polítiques (Yesca, Milenta muyeres, Agora País Llionés, etc...) asina como otres estayes informatives y musicales. Anguaño la so emisión alcuéntrase suspendida temporalmente por mor del treslláu de Radio Sele, magüer, espérase que torne a emitir en breve.
Los primeros actos y concentraciones nes qu'asistió oficialmente Fai! foron la manifestación de la XPDLLA nel Día les Lletres, la cellebración del 1u de Mayu en Xixón asina como dalguna concetración escontra les corríes de gües. Mui ceo percanció cierta sonadía na Universidá d'Uviéu debío al enterriu surdíu na facultá de filoloxía, sofitando l'encierru de los estudiantes pola marxinación de la llingua asturiana nos planes d'estudiu. 
Precisamente la organización llantó un puestín de material nel Derrame Rock, el macrofestival que se desendolcó en Pravia los díes 17, 18 y 19 de xunetu del 2008 ufriendo pegadielles, camisetes o chapes, pero tamién información sobro l'allugamientu'l conflictu alrodiu la especialidá d'asturianu na universidá.
De gran espurriemintu mediático foi l'aición na vuelta ciclista de les Fontes d'Iviernu 2008, enllenando l'asfalte de pintaes vindicatives llegando inevitablemente a ser retresmitíes pelos medios demientres el pasu de los pelotones. Ente los llemes más destacaos, figuraren por exemplu "¡FREE ASTURIES!"
Magüer, el so actu prencipal tevo llugar nel antiguu CSOA de la ReFLEXón el 23 de xunu del 2009, cellebrando'l 201 aniversariu de la proclamación de la soberanía de la Xunta Xeneral d'Asturies baxo'l títulu ""Asturies Enxamás Vencida"". Nesta cellebración hebo un recital de poesía, un mural vindicativu y un conciertu nel qu'actuaron grupos como K-Nalón, 13 Palabras, Arma-X y Vinagre de Sidra.
Les Palmes (dixebra)
El términu Les Palmes pue facer referencia a:
Liga Superibérica
La Liga Superibérica (Lliga Superibérica) ye una lliga profesional de rugbi qu'opera na Península Ibérica. Básase nun sistema de franquicies tomando comu modelu'l deporte profesionalizao americanu, la lliga consta de diez equipos que ceden los sos drechos a la empresa "Steelman Sport", que sedrá la encargada de xestionar la comercialización de la Lliga. Ye una competición que coesistirá cola División d'Honor.
La competición tará pesllada a 6 equipos abriéndose la posibilidá d'ampliaciones futures, incluyendo la posibilidá de que se xunan franquicies de Portugal o Xibraltar, la competición entamaráse a mediaos d'abril (pa nun coincidir cola División d'Honor), finando a entamos de xunetu. Xugaránse partíos los vienres pela nueche, en formatu de lliga y con una final four nuna sé que camudará ca temporada.
El mayor esponente del proyeuto ye Michael Robinson (exfutbolista y gran aficionáu al rugbi), y la esplotación comercial sedrá responsabilidá de Guillermo Moraleda, con esperiencia nel Atlético de Madrid y Estudiantes.
El sistema de competición ye una lliga regular a dos vueltes (partíos d'ida y vuelta) de 6 equipos con una Final-Four (al estilu de la Euroliga). Esti sistema da un total de 10 xornaes de lliga regular y semifinales y final nuna mesma xornada sumando en total 34 partidos.
Nun esisten ascensos o descensos de categoría al ser una lliga de franquicies pesllada.
Les franquicies deberánse axustar a unos requisitos d'almisión, formándose una Xunta Xeneral por parte de clubes, xugadores y entrenadores. Les plantilles sedrán de 35 xugadores, siendo 10 profesionales con un sueldu mínimu preestablecíu pola organización, debiéndose aportar a la Lliga la copia de los contratos. Per otru llau, estableceráse un llímite salarial d'un millón d'euros brutos y los estadios deberán tener coyida comu mínimu pa 3.000 espeutadores. El ganador obtendrá un premiu en metálicu.
Sés de los equipos que firmaron l'11 de xunu de 2008 l'acta matriz de la Lliga y qu'entamaron nesta lliga'l 24 d'abril de 2009 (dómina del entamu de la primera edición de la lliga)
Los clubes darán un depósitu de 60.000 euros como garantía del pagu de los desplazamientos, seguros sanitarios para xugadores, seguros civiles y gastos d'arbitraxe, amás de facilitar la retresmisión d'un mínimu de dos partíos comu llocal por temporada a ca club. Éstos podrán financiase un 50% con cargu al repartu de beneficios.
La lliga tien conseguío cuatru patrocinadores oficiales pa toles franquicies participantes. Estos patrocinadores tienen drechu preferencial nel allugamientu de los cartelos publicitarios, distribuyíos nos estadios d'igual forma que na Lliga de Campeones de fútbol. D'otra miente, esisten proveedores oficiales (desplazamientos, equipaciones, etc.) y delles empreses collaboradores.
La sociedá xestora de la Lliga Superibérica tien un alcuerdu firmáu con Canal+ pa retresmitir un partíu ca selmana, los vienres pela tarde-nueche, más un programa selmanal nomáu "Hemisferio Rugby" que s'emite tolos xueves, presentáu por Michael Robinson y el periodista d'AS, especializáu en rugbi, Fermín de la Calle.
Manolo Villarroel
Manolo Villarroel (Sotu Cangues, 1952) ye un escritor asturianu. 
Fancines:
Gastronomía:
Narrativa:
Colectivos:
Cidade de Miranda l Douro
La ciudá de Miranda de l Douro ("Miranda'l Dueru" asturianizao, y Miranda do Douro en portugués) ye una ciudá portuguesa del conceyu homónimu, asitiada na rexón alministrativa de Trás-os-Montes y na hestórica de Tierra de Miranda (Terra de Miranda en portugués).
Nun orixe, alredor de los sieglos V y VI, pertenez al Reinu los Suevos. Col tiempu, la ciudá de Miranda pasó a ser controlada pol conventu d'Astorga que la influyó cultural y llingüisticamente. La ciudá más cercana ye Zamora, au se firmó'l Tratáu de Zamora (1143) ente'l rei portugués Alfonsu I y el llionés Alfonsu VII, au se reconoció la independencia del reinu portugués, proclamada años enantes, esautamente nel 1139.
La principal atraición turística ye'l ríu, que sirve de forma de producción d'enerxía tamién. Tamién hai viaxes organizaos pa ver la fauna selvaxe, principalmente basada en páxaros.
La ciudá en si ye pequeña, pero ta arrodiada per pueblos de tamañu inferior per toles fasteres esternes de l'área. La población vive principalmente de l'agricultura, pero d'unos años p'acó, vien ganando importancia'l seutor terciariu, anque l'aumentu del nivel de vida portugués y l'aperturismu européu mancó a esgaya la so economía, anque sigue habiendo enforma de turistes pel branu, principalmente d'orixe español, pero tamién francés o de los Estaos Xuníos, margar qu'abonda la xente mozo llariego que torna nel estíu a la so tierra.
Miranda ta asitiada nel marxe portugués del ríu Duero y dende España accedese a ella cruciando pel furacu na lliende que s'abre sobro'l dique de la "Barragem" (dique) de Miranda, una les preses que curtien el ríu a lo largo la lliende. El paisaxe característicu del so allugamientu ta formáu por paredes de granitu qu'arrodien el cursu l'agua y que se prollonga ta la incorporación del ríu Águeda na confluyencia coles provincies de Zamora y Salamanca.
Estos son dellos datos xeográficos so la llocalización de la ciudá:
Nesta ciudá, ya nel restu la Tierra de Miranda falase'l mirandés, variante dialeutal del asturllionés que tien el calter de llingua oficial (la única en tola República Portuguesa xunto col portugués). Amás ye de destacar que la toponimia y tolo de calter oficial ta en billingüe y ye poro una llingua n'espansión que tolos ciudadanos saben falar ya estudien dende bien mozos nes escueles de mena obligatoria.
Estes implicancies culturales de tradición asturllionesa faen qu'esta tierra seya reivindicada como parte d'un proyeutu de País Llionés y tamién que nesta ciudá haya un festival pola oficialidá de la llingua asturiana perimportante.
Tamién ye de destacar la importante cantidá de museos (tanto oficiales como privaos) sobro la hestoria, tradiciones y cultura mirandeses, como'l Museu da Terra de Miranda qu'alluga perimportantes descubrimientos arquiolóxicos de la zona, amás de traxes tradicionales, escenes de la vida rural...
Nel Conceyu de Miranda l Douru hai 17 parroquies:
Nicolas Appert
Nicolas Appert (Châlons-en-Champagne, 17 de payares de 1749 - Massy, 1 de xunu de 1841) inventor francés.
Xfce
Xfce (pronúnciase como cuatro lletres separtaes ) ye un entornu d'escritoriu llixeru pa sistemes tipu Unix como Linux, BSD, Solaris y derivaos. Configúrase íntegramente col mur. El so creador, Olivier Fourdan, descríbelu d'esta miente: «"Ta diseñáu pa la productividá, les aplicaciones cárguense y execútense aína, mientres caltién recursos de sistema"».
Thunar ye'l xestor de ficheros predetermináu pa Xfce dende la versión 4.4. Ye asemeyáu a Nautilus (usáu n'Ubuntu) y ta diseñáu pa una máxima velocidá y un mínimu consumu de memoria. Xfce tamién tien un xestor de ficheros comprimíos denomáu Xarchiver.
La llixereza d'esti entornu d'escritoriu, ye lo que fai que Ubuntu, (aparte de la so distribución con KDE denomada Kubuntu), tamién disponga d'una distribución qu'usa esti escritoriu, y que se denoma Xubuntu. Esta llixereza, failu afayaízu pa equipos pocu potentes o con bien d'años.
Anguaño ta en desendolcu el proyeutu en Llingua Asturiana
Entornu d'escritoriu
Un entornu d'escritoriu (n'inglés, Desktop Environment) ye un conxuntu de software que ufre al usuariu d'una computadora una interaición amigable y cómoda. 
El software ye una solución completa de interface gráfica d'usuariu (o tamién GUI), ufre iconos, menús, barres de ferramientes, programes ya integración ente aplicaciones con habilidaes como, arrastrar y soltar ("drag&drop").
En xeneral cada entornu d'escritorio distínguese pol so aspeutu y comportamientu particulares, magar que dalgunos tienden a asemeyar les carauterístiques d'escritorios yá esistentes.
El primer entornu modernu d'escritorio que se comercializó, desendolcólu Xerox nos años 1980. Anguaño l'entornu más conocíu ye'l ufríu pola familia de Windows magar qu'esisten otros como los de Macintosh (Classic y Cocoa) y de códigu abiertu (o software llibre) como GNOME, KDE, CDE, Xfce o LXDE.
Baobab
Baobab ye un analizador gráficu d'usu de discu pa GNOME. Ye parte de les utilidaes de GNOME o "GnomeUtils".
Escudu d'Inglaterra
L'escudu d'Inglaterra ta formáu por un únicu campu bermeyu (n'heraldica conozse esti color como gules) con trés lleones doraos llinguaos y garraos en color azul.
Esti escudu d'armes foi entamáu pol rei Ricardu I d'Inglaterra na cabera década'l sieglu XII. Ta basáu nel estandarte del ducáu de Normandía, formáu por dos lleopardos, que lu foi tamién d'Inglaterra durante la guerra anglonormanda, que finó cola invasión de la islla pelos normandos.
Les diferencies principales ente dambos son:
Alexandra Kollontai
Alexandra Mikhailovna Kollontai (en rusu: Александра Михайловна Коллонтай) foi una revolucionaria marxista y teórica feminista de la tendencia bolxevique. Ñació en San Petersburgu'l 31 de marzu de 1872 y morrió en Moscú'l 9 de marzu de 1952.
Ainda siendo de familia peracomodada, siendo'l so pa xeneral na guerra ruso-turca ente 1877 y 1878 y la so ma fía d'un comerciante madereru finlandés, dende bien moza interesóse polos socialistes utópicos como Saint Simon, Owen y Fourier y por Karl Marx y Friedrich Engels.
Na so militancia política formó parte de los menxeviques fasta 1914 cuando se tornó pa la faición bolxevique. Foi miembru destacada del Soviet Supremu de Petrográu, del PCXS, amás de diplomática soviética dende 1923 y embaxadora de la XRSS en Méxicu dende 1926, siendo de les pioneres nesta tarea.
Enfrentóse al feminismu sufraxista, al que consideraba corruptu pol sistema burgués yá que pa ella "a les muyeres socialistes da-yos igual si'l so patrón ye home o fema". Amás siempres tuvo al llau de Lenin nel Soviet de Petrográu y algamó que la situación de les muyeres tuviere igual que la de los homes.
Tres la llegada de Stalin al secretariáu xenral del PCXS, Alexandra Kollontai entamó a dase cuenta de la corrupción de la situación de la muyer na XRSS yá que se tornaba al vieyu patriarcáu y recortábense llibertaes enforma nel ámbitu familiar y de llibertá sexual: persiguióse a los homosexuales, punxéronse torgues a los divorcios, la muyer pasó a un segundu planu nel ámbitu de llibertaes respeuto al maríu...
Movimientu mod
El movimientu mod (del inglés "modernist") ye una subcultura urbana qu'afonda los sos raigaños en Londres ente lo cabero de los 50 y lo primero de los 60. Esti movimientu abarca delles "subtribus" como los hardmods, los suedeheads o los skinheads.
Los elementos más importantes a citar nesta "tribu" son:
Tamién podría añadise'l consumu de drogues como les anfetamines na escena orixinal, que se reduxo enforma na escena del revival qu'hebo a finales los 70 y que s'estendió a los Estaos Xuníos d'América nos entamos de los 80, destacando nel sur de California. Inda, falase agora d'un segundu revival.
Nun primer momentu los mods yeren aquellos qu'escuchaben jazz modernu en contraposición a los siguidores del tradicional ("trads"). La primer vegada que foi emplegáu esti términu foi nel llibru Principiantes de Colin MacInnes, au se discribía esti términu como un mozu que vistía traxes italianos. El términu nun guarda rellación coles otres definiciones de modernismu.
Fálase de dellos oríxenes de los mods, toos rellacionaos con clases sociales. Quiciabes la más estendida ye la idea de Dick Hebdige que diz que los mods yeren xente de clas obrera a la que-y prestaba vistir bien. Otra idea ye la de Mary Anne Long, la cuala diz que yera xente xudío del proletaríau de más altu nivel o de clas media del East End de Londres o otres zones los suburbios. Per otra parte, el sociólogu Simon Frith diz que la escena mod funde los sos raigaños na cultura beatnik de los 50 y nos bohemios londinenses y Steve Sparks diz direutamente que los mods nun yeren de clas obrera.
Los coffee bars yeren llugares perfrecuentaos pola mocedá porque piesllaben más tarde que los pubs y teníen la posibilidá de pinchar los discos que-yos petare porque teníen la posibilidá de trayelos de casa. Anque orixinalmente poníense jazz y blues pero a entamos los 60 decantáronse más pal R&B, más del preste la so clientela qu'agora yera de toles clases sociales.
Esti averamientu a la música prieto llevó a la mocedá a averase a coleicionistes de discos que-yos amosaron estilos nuevos como'l soul y el ska. Tamién entamaron a interesase pol estilu de vistir continental (sobre too francés ya italianu), que conocíen al traviés de revistes y cine. Col pasu del tiempu entamaron a xuntase al mundu de les drogues anfitamíniques y a los scooters (con un orixe más prácticu qu'estéticu).
Pel branu del añu 1966 la escena mod foi escayendo según dellos pola comercialización y pola perda d'orixinalidá, yá que los estilos de vistir taben siendo marcaos por multinacionales y programes de televisión como Ready Steady Go! en cuenta de selo por parte de la mocedá, lo cualo ye una idea fundamental na mentalidá los mods: l'individualismu.
Nesta dómina crecíen el rock sicodélicu y la cultura hippie y disminuía la mod dao que dellos grupos dexaron de considerase miembros d'estos, como The Who. Amás, los mods orixinales taben faciéndose mayores y teníen d'abandonar esa vida en pro d'una más familiar, poro nun yera posible gastar tantu dineru en clubs, discos y scooters. Tamién, el movimientu contaminóse col multicolorismu, la pasividá y les drogues sicodéliques de los hippies.
Nesi momentu ye cuando apaecen los hard mods que refugaben l'elitismu na escena y qu'a finales los 60 tornaron skinheads. Esta tendencia nueva dientro de los mods surdió en zones de contautu ente la mocedá xamaicano y de les indies occidentales, ente los cuales destacaben los rudeboys, y la mocedá inglés. Asina, creyose una nueva tendencia interracial ya intercultural na qu'entamó a destacar el ska como música más popular pol so sen non comercial.
Los primeros skinheads caltuvieron dellos elementos de la estética mod; polos Fred Perry, camises Ben Sherman, pantalones axustaos o "Sta-Prest", pero mecíos con elementos de clas obrera como tirantes y botes de trabayu de Dr.Martens (pola so fabricación nes islles), amás, entamaron a rapase la tiesta por tres motivos fundamentales: asemeyase al pelo curtiu de los negros, trabayar na industria y les griesques na cai, amás dizse que yera pa dir a la escontra del pelo llargo de los hippies.
Los mods foron parte tamién de los entamos de la escena del Northern Soul, nel norte d'Inglaterra, na que destacaba'l Wigan Casino y onde s'escuchaba soul norteamericanu.
Entamó a lo cabero los 70 nel Reinu Xuníu cuando miles de mods entamaron a participar nos "scooter rallies" de Scarborough o de la Islla de Wight. Esto foi inspiráu pol filme Quadrophenia del añu 1979 y poles nueves bandes como The Jam (na que tocaba Paul Weller, el "modfather") y Secret Affair, les que taben influyíes pola New Wave y pol punk ingleses. Tamién nos años 90, la escena Britpop tuvo a esgaya d'influyencies mod, con bandes como Oasis o Blur.
Surdió aprosimadamente nos años 80 con bandes como los lleoneses Los Flechazos y los catalanes Brighton 64 amás de la música tradicionalmente mod como'l Northern Soul y el R&B que reactiváronse. 
N'Asturies destaquen Doctor Explosión. Cuando desapaeció la banda lleonesa la escena mod resintióse y munchos d'aquellos que se ficieron d'ella por siguir a la banda, abandonáronla y pasó a ser dalgo minoritario como ye agora, aunque se fala d'un nuevu revival.
Inda hai dellos festivales mods nel Estáu Español como'l "Purple Weekend" (Lleón), el "Beat Goes On" (Lluanco) o'l "Go!Lleida" (Lleida), pero'l más importante ye l'Euroyeye que vien celebrandose cada añu dende fai 15 na ciudá de Xixón pel branu. Tamién hai que destacar que Xixón ye una ciudá con una escena mod importante habiendo grupos musicales, como Doctor Explosión, llocales como La "Folixa Sound Club" y grupos sociales como Xixón Mods.
Vinaròs
Vinaròs ("Vinaroz" en castellanu) ye un conceyu de la provincia de Castelló / Castellón, capital de la comarca del Baix Maestrat.
Llenda colos conceyos de Sant Jordi, Càlig, Benicarlo, Ulldecona y Alcanar, estos dos últimos asitiaos na provincia catalana de Tarragona.
Kubuntu
Kubuntu (AFI: ) ye una distribución de Linux qu'usa KDE como entornu d'escritoriu. Desendólcalu Canonical Ltd. y los sos collaboradores. Ye un deriváu oficial d'Ubuntu y el so nome remanez del xuegu de pallabres "KDE" + "Ubuntu".
Cada paquete en Kubuntu comparte los mesmos repositorios d'Ubuntu. Ye dable descargar esta distribución a traviés d'Internet dende la so páxina web ensin costu dalgún o solicitar el CD nel so sitiu web oficial a traviés d'un serviciu denomáu "ShipIt", per aciu del mesmu, el pedíu unvíase a domiciliu a cualesquier llugar del mundu de mou dafechamente de baldre y nún plazu d'ente 6 y 10 selmanes.
Cada seis meses espublízase una nueva versión de Kubuntu. La más reciente ye la 9.04, disponible dende'l 23 d'abril de 2009.
La versión en Llingua Asturiana, ta siendo desendolcada pol equipu de Softastur en collaboración cola Alla, y ta previstu el so asoleyamientu pal añu 2010 
La distribución destaca por una escelente esbilla de paquetes, au prima la calidá sobro la cantidá. La gran mayoría de programes pueden accedese dende'l Menú K, allugáu na estaya esquierda del "Panel Plasma". L'equipu de KDE desendolca les sos propies aplicaciones, y dalgunes d'elles inclúinse na presente distribución. Los aplicativos tan clasificaos por categoríes: "Gráficos", "Internet", "Multimedia", "Oficina", etc.
L'usuariu dispón de software pa facer xeres como trabayos d'oficina, alministrar semeyes, restolar per Internet y reproducción o edición multimedia, ente otres actividaes. Dalgunes de les aplicaciones qu'inclúi Kubuntu por omisión na so cabera versión, son:
Villamartín del Sil
Villamartín del Sil ye una llocalidá del conceyu de Pandorial del Sil, na contorna d'El Bierzu, provincia de Lleón, Comunidá Autónoma de Castiella y Lleón, España.
El pueblu ta asitiáu a media fastera d'un monte con orientación dominante Oeste, nel valle del ríu Sil. Alcuéntrase al sur del conceyu de Pandorial del Sil, atestando col de Toreno. L'altitú media del pueblu ye de 850 msm.
La población ye travesada pola cai Real, que va dende "La Portiella" hasta "El Auteiro", a la fin de Villamartín. Ente elles atopa la "plaza del Chano", cola ilesia na so parte este.
Suponse que'l nome vien de "Villa de Don Martín", otrora señor de la población. Entá caltienense restos del castiellu nel que se cree vivió'l noble. Más tarde pasó a ser "Villamartín de Rivas del Sil", por cuenta de ser parte del conceyu de Ribas del Sil de baxo, del que la so capital yera'l mesmu Pandorial del Sil.
El clima ye templáu oceánicu con un llixeru enclín mediterraneu que se nota en branos dacuando más secos de lo normal, ye asemeyáu al microclima qu'esfruta'l restu d'El Bierzu. Les serondes ya iviernos son frescos y lluviosos y suel ser la dómina de mayor precipitación del añu. La precipitación añal ronda los 1200 mm nos años más lluviosos, o daqué más de 800 mm nos más secos. Por cuenta de la situación xeográfica N-S del valle del Sil nesti tramu, los vientos dominantes son de componente N. El periodu de seca fisiolóxica pa les plantes nun suel entepasar de mes y mediu y los branos suelen dir acompañaos de nubes más o menos frecuentes.
La vexetación ye variada, por cuenta de factores climáticos, orográficos y humanos. Nes partes baxes predominen les praderíes y cultivos de regadío, con nozales, zrezales, pumares y otros frutales. Na parte media entemécense cultivos de castañal (Castanea sativa) con monte baxu y monte altu de rebollu (Quercus pyrenaica). Especies comunes na zona son la escoba (Cytissus scoparius), la zrezal (Prunus avium) o'l pinu montés (Pinus sylvestris). Na parte alta predominen los uzes, hasta llegar a l'altitú máxima de Peña Tendoira (1341 m.) -yá nel términu de San Pedro Mallo-.
Al igual qu'en munches llocalidaes d'esta zona d'El Bierzu, la principal fonte d'ingresos económicos foi tradicionalmente la minería. Ésta complementábase con actividaes de ganadería y agricultura de subsistencia.
Les fiestes principales son les de San Roque (16 d'agostu), la de la Octava del Corpus (mes de xunu), la de la Virxe del Rosario, primer domingu d'ochobre; y como fiestes menos relevantes: Les Candeles, con procesión de la Virxe del mesmu nome acompañada del patronu del pueblu San Roque.
Caltiense'l xuegu de los bolos na so variedá lñocal y otros xuegos tradicionales como la billarda.
Cementu
Nómase cementu a un conglomerante hidráulicu que, mezcláu con agregaos pétreos (áridu gruesu o grava, más áridu finu o arena) y agua, crea una mecedura uniforme, maleable y plástica que fragua y endurézse al reaicionar col agua, adquiriendo consistencia pétrea, denomináu formigón o concretu. El so usu ta mui xeneralizáu na construcción ya inxeniería civil, siendo la so principal función la d'aglutinante.
Dende antaño, emplegáronse pastes y morteros ellaboraos con arciella, yelsu o cal pa xunir mampuestos nes edificaciones. Foi na Antigua Grecia cuando entamaron a usase tobes volcániques estraíes de la islla de Santorini, los primeros cementos naturales. Nel sieglu I e.C. entamó a usase'l cementu natural na Antigua Roma, llográu en Pozzuoli, cerca del Vesubiu. La bóveda del Panteón ye un exemplu d'ello. Nel sieglu XVIII John Smeaton construyi la cimentación d'un faru nel espeñaderu d'Edystone, na costa de Cornwall, emplegando un morteru de cal calcinada. Nel sieglu XIX, Joseph Aspdin y James Parker patentaron en 1824 el Cementu Portland, nomáu asina pol so color buxu verdosu escuru. Isaac Johnson, nel 1845, llogra'l prototipu del cementu modernu, con una mecedura de piedra caliar y magre calcinao a alta temperatura. Nel sieglu XX xurde l'auxe de la industria del cementu, debíu a los esperimentos de los químicos franceses Vicat y Le Chatelier y l'alemán Michaelis, que llogren cementu de calidá homoxénea; la invención del fornu rotatoriu pa calcinación y el molín tubular y los xeitos de tresportar formigón frescu ideados per Juergen Hinrich Magens que patenta ente 1903 y 1907.
Esisten 27 productos de la familia de cementos comunes, que s'agrupen en cinco tipos principales:
El cementu d'aluminatu de calciu foi desendolcáu durante les últimes décades del sieglu XIX como alternativa al cementu de silicatu de calciu (cementu Portland), que yera oxetu de serios ataques por sulfatos.
Xubuntu
Xubuntu ye una distribución oficial basada na distribución Linux Ubuntu, qu'usa l'entornu d'escritoriu Xfce.
Xubuntu ta diseñáo pa usuarios con computadores que tienen recursos llimitaos de sistema, o pa usuarios que busquen un entornu d'escritoriu altamente eficiente. La versión estable más reciente, Xubuntu 9.04 ("Jaunty Jackalope") llanzóse'l 23 d'abril de 2009.
Anguaño, ta en desendolcu la so traducción a Llingua Asturiana
Xubuntu usa l'entornu d'escritoriu Xfce, a diferencia d'Ubuntu, qu'usa GNOME como entornu d'escritoriu. Esti cambéu permite un meyor desempeñu del sistema operativu en computadores con recursos llimitados de sistema, al ser más llixeru y rápidu. De la mesma manera, Xubuntu tamién se carauteriza por usar aplicaciones GTK+ diseñaes pa usar menos recursos (como por exemplu, usa Gnome Office n'arróu d'OpenOffice.org).
A diferencia de les otres trés distribuciones oficiales de Canonical Ltd. y Ubuntu Foundation, Xubuntu nun cunta con un serviciu ShipIt.
Requiremientos mínimos
Requerimientos minimos recomendaos
Goobuntu
Goobuntu ye una distribución Linux basada n'Ubuntu que Google usa dientro de les sos oficines.
Cerca de la metada de los 20.000 emplegaos de Google usen esta versión modificada d'Ubuntu. Dalgunos suxeren que Google podría planificar llanzar al mercáu la distribución de forma más estensa. 
Mientres Google y el creador d'Ubuntu, Mark Shuttleworth confirmaren que Goobuntu esiste y úsase internamente, dambos refutaren fuertemente les suxerencies de que Google tenga dalgún proyeutu de mercáu del sistema operativu.
Mark Shuttleworth confirmó que Google contribúi con "parches" a Ubuntu, pero alvierte que mientres dalgunos emplegaos Google usen esta versión modificada d'Ubuntu, otros usen les versiones modificaes de otres distribuciones Linux. Google sofitó a Ubuntu, a traviés de les conferencies Ubucon y d'otros modos. Magar que "Shuttleworth" y representantes de Google ñegaron cualesquier plan de lliberar Goobuntu fuera de la empresa, esto sicasí, inspiró la especulación sobro la entrada de Google al negociu de los sistemes operativos.
Google
Google Inc. ye la empresa propietaria de la marca Google, cuyu principal productu ye'l motor de gueta del mesmu nome. Fundóse'l 7 de setiembre de 1998 por Larry Page y Sergey Brin (dos estudiantes de doctoráu en Ciencies de la Computación de la Universidá de Stanford).
Magar que'l so principal productu ye'l guetador, la empresa ufre tamién ente otros servicios: un comparador de precios denomáu Froogle, magar que llueu pasó a denomase "Google Product Search", un motor de gueta pa material atroxáu en discos llocales "Google Desktop Search", y un serviciu de corréu electrónicu denomáu Gmail, que pon a disposición pa los sos usuarios más de 7 GB (24 de setiembre de 2008) d'espaciu y va xorreciendo constantemente a razón aproximada de 36 bytes por segundu. Tamién ye famosu el so programa Google Earth, mapamundi en 3D con imáxenes d'alta resolución. Recientemente llanzó la versión beta de un serviciu de mensaxería nel intre basáu en Jabber/XMMP denomáu Google Talk.
Motor de gueta
Un Motor de gueta ye un programa informáticu qu'indiza ficheros atroxaos en sirvidores web gracies al so «"spider"» (o Web crawler). Un exemplu son los guetadores d'Internet (dalgunos gueten namás na Web pero otros gueten arriendes d'en noticies, servicios como Gopher, FTP, etc.) cuando se pide información sobro dalgún tema. Les guetes fáense con pallabres clave o con árboles xerárquicos por temes; el resultáu de la gueta ye un llistáu de direiciones Web nos que se ménten temes rellacionaos coles pallabres clave guetaes.
Ubuntu Studio
Ubuntu Studio ye una distribución Linux basada n'Ubuntu. Ta empobinada a la edición multimedia profesional d'audio, video y gráficos.
Ernest Hemingway
Ernest Hemingway (Oak Park, 21 de xunetu de 1899 - Ketchum, 2 de xunetu de 1961) foi un escritor y periodista estaunidense amás de ser ún de los principales novelistes y cuentistes del sieglu XX.
Ganó'l Premiu Nobel de Lliteratura en 1951 pola so obra completa.
Nació'l 21 de xunetu de 1899 n'Oak Park, un suburbiu de Chicago. Yera'l segundu fíu d'una familia de trés. So pa, Clarence Edmond Hemingway, yera médicu y gustába-y la caza y la pesca. So ma, Grace Hall Hemingway, estudiare música y fízolu interesase por ella. El pa d'Ernest poseía una casina con terrenu nel Llagu Bear. Allí Ernest deprendió a pescar y a cazar. Estudió nel Institutu de Secundaria d'Oak Park y River Forest, onde deprendió a tocar el violonchelu y formó parte de la orquesta. Yera capitán del equipu de waterpolo y xugaba al rugby. Interesábase tamién pol boxéu y peliábase colos sos compañeros nos descampaos. Nos estudios destacó na llingua, pero sentía apatía poles otres asignatures. Mostró les sos aptitudes lliteraries nel diariu escolar, usando'l nomatu de Ring Lardner, Jr. Al acabar los sos estudios en 1917, nun quixo dir a la universidá, como quería so pa, nin quixo perfeccionar los sos estudios de violonchelo, como so ma quería. Treslladóse a Kansas y n'ochobre de 1917 entamó a trabayar de reporteru nel "Kansas City Star".
Los Estaos Xunios d'América entraron na guerra'l 6 d'abril de 1917, y Ernest nun quería perdese la ocasión de siguir nel Cuerpu d'Espedición Americanu, como ficieron John Dos Passos, William Faulker o F. Scott Fitzgerald. Por mor d'un defectu nel güeyu esquierdu foi excluyíu como combatiente. Consiguió facese llamar como conductor d'ambulancies de la Cruz Bermeya y desembarcó en Burdeos a finales de mayu de 1918, pa marchar a Italia. El 8 de xunetu de 1918 foi firíu de gravedá por artillería austriaca. Coles piernes firíes y una rodiella rota, foi quien a cargar a recostines a un soldáu italianu pa ponelu a salvu. Caminó 40 metros hasta que se desmayó. La heroicidá valió-y el reconocimientu del gobiernu italianu cola Medalla de Plata al Valor. Na so recuperación nel hospital de Milán enamoróse d'una xoven enfermera, Agnes von Kurowsky, quien más tarde lu abandonaría por un oficial napolitanu. Regresó a Estaos Xuníos en xineru de 1919, entamando'l so trabayu como periodista nel "Toronto Star" y como redactor del mensual "Cooperative Commonwealth". Casóse con Elizabeth Hadley Richardson, 8 años mayor qu'él, el 3 de setiembre de 1920. La pareya treslladóse a París en 1922.
En 1923, al pocu tiempu de llegar a París, nació'l so primer fíu, John Hadley Nicanor Hemingway, al que llamaba "Bumby". En París conoció los ambientes lliterarios de vanguardia y rellaciónase colos miembros de la llamada Xeneración Perdida: Gertrude Stein, Ezra Pound y F. Scott Fitzgerald ente otros. La familia Hemingway vivía nun pisu austeru, pero cuando Ernest escribía a la so familia, ésti contaba-yos que vivía na meyor zona del Barriu Llatín. Los sos comienzos lliterarios nun fueron nada fáciles. Los sos primeros trabayos: "Three Stories and Ten Poems" (1923) y "in our time" (1925; ensin mayúscules) pasaron inalvertidos. Ernest ganábase la vida como corresponsal y viaxó per toa Europa. Tamién s'empleó como "sparring" pa boxeadores y "cazaba" palombes nos Xardines de Luxemburgu cuando sacaba a pasiar al so fíu, pues los aforros menguaben y nun ganaba muncho.
Nel añu 1925 supunxo'l descubrimientu de Hemingway pa los editores americanos, y l'añu nel qu'escribió la so primera novela, "The sun also rises". L'estilu nuevu que mostró nesti llibru, retratu del París bohemiu de los años venti y buena parte d'inspiración biográfica, dexó atrás una lliteratura más esperimental y oscura, resultando más impactante y exitosa. Tamién en "Death in the Afternoon", rellata les sos esperiencias en Pamplona, España, país que ya entamaba a adorar, y nel que tovía güei queden testimonios de la so presencia.
En 1929, edita "A Farewell to Arms", novela de conteníu autobiográficu, yá que ta basada nel so pasu pela guerra y les sos esperiencies nel frente de batalla. Síguen-y dos ediciones más optimistes, que traten de dos temes que-y apasionaben: las corrides de toros, en "Death in the Afternoon", y África, "Green Hills of Africa" (1935). En 1928 regresa a los Estaos Xuníos cola so segunda esposa, pero pronto parte hacia Cuba. A partir d'esi momentu, entama nél una curiosa y definitiva tresformación. Allóñase del indiviualismu, como pue alvertise en "To Have and Have Not" (1937), que describe'l fracasu d'una rebelión individual, y comprométese cola llucha humanitaria y cola unión de les persones. Compromete la so escritura nesta nueva etapa colos republicanos españoles durante la Guerra Civil Española, compromisu del que da testimoniu nel guión del filme documental "The Spanish Earth", na obra de teatru "The fifth column" (1938) y por supuestu en "For Whom the Bell Tolls", obra maestra de la lliteratura universal.
Estalla la Segunda Guerra Mundial. El so destín yera'l mar de Les Antilles y la so misión, yera patrullar col fin de capturar dellos barcos de bandera nazi. En 1944 viaxa a Europa como corresponsal de guerra, participa en misiones aérees de reconocimientu n'Alemaña y forma parte del desembarcu en Normandía, siendo ún de los primeros soldaos n'entrar en París. Hasta 1950 nun vuelve a escribir. "Across the River and into the Trees", ye la so primera publicación dempués d'aquellos turbulentos años de guerra.
En 1952 sorprende con un breve rellatu encargáu pola revista Life, "The Old Man and the Sea", pol que recibe'l Premiu Pulitzer en 1953. La historia narra la esperiencia d'un vieyu pescador cubanu tuviera una mala racha y sal de pesca decidíu a terminala. Un añu más sero consiguirá'l Premiu Nobel de Lliteratura pol conxuntu de la so obra.
A partir d'esi momentu intenta escribir una novela sobre la Segunda Guerra Mundial, que finalmente nunca concluiría. Y vuelve en "Nuevos Rellatos", a aquellos años de xuventú en París y España, llugares nos cuales foi mui probe, pero mui feliz, añorando la sensación que-y provocaba ser un xoven soñador, valiente y arriesgáu, que nun sólo escribía sobre acontecimientos qu'un día pasaríen a ser parte de la hestoria, sinon qu'amás yera parte d'ella. El 2 de xunetu de 1961, quiciás decidió que nun podía escribir más, y disparóse a si mesmu con una escopeta. Dada l'asuencia d'una nota de suicidiu y l'ángulu de disparu, ye difícil de determinar si realmente la so muerte fue autoinflinxida o fue un accidente.
Aeropuertu de Tan Son Nhat
L'Aeropuertu de Tan Son Nhat o Sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất, Tan Son Nhat International Airport, allúgase a 7 kms. de la ciudá de Ho Chi Minh, la mayor ciudá de Vietnam. Les sos coordenaes son 10°49′08″N, 106°39′07″ O.
L'aeropuertu ye ún de los más antigos de Vietnam pol so caráuter militar, pero no referente a la so faceta comercial creóse en 1930s pola aición del Consorciu del Aeropuertu de Tan Son Nhat, una sociedá conformada por alministraciones públiques llioneses y entamó'l so usu nel añu siguiente.
Los sos destinos son: (ente paréntesis compañíes que los operen)
Ériu
Na mitoloxía irlandesa, Ériu (), fía d'Ernmas de los Tuatha Dé Danann, yera la matrona epínoma diosa d'Irlanda. So maríu yera Mac Gréine (‘Fíu del Sol’). Amás, foi la ma col Príncipe Elatha de los Fomorianos de Bres. 
El nome inglés de Ireland, y d'ehí l'asturianu d'Irlanda vienen del nome Ériu y el términu xermánicu (Noruegu antíguu o inglés antíguu) "land" (tierra).
Coles sos hermanes, Banba y Fodla, foi parte d'un importante triunvitaru de dioses. Cuando los milesianos aportaron de la Península Ibérica ca una de les tres hermanes pidieron que los sos nomes foren daos al país. Éstu-yos foi garantizao, anque finalmente Ériu (Éire) convirtióse nel nome de más usu (Banba y Fodla a vegades son usaos pa nomes poéticos de la Islla, de la mesma forma qu'Albion lu ye pa Gran Bretaña).
Según Seathrún Céitinn les tres dioses d'Éire, Banbha y Fódhla sedríen en realidá Badhbh, Macha y Móirríoghan. Como Ériu, Badb ye tamién a vegades mentada como fía d'Ernmas; les dos dioses podríen, poro, ser consideraes como un equivalente.
La Universidá de Gales reconstruyó el llésicu Proto-Celta de forma que-y da a *"Φīwerjon-" (nominativu singular "Φīwerjō") la etimoloxía proto-celta del so nome name. Esta forma celta implica que'l términu proto-indo-européu *piHwerjon-, rellacionáu col axetivu *piHwer- "gordu" (cf. Sanskrit pīvan, f. pīvarī y pīvara, "gordu, enllenu, abondo") daría un significáu de "tierra gorda" o "tierra d'abundancia", aplicáu a edaes tempranes a la Islla d'Irlanda.
Interlingua
Interlingua ye una llingua artificial qu'usa pallabres que son alcontraes na mayoría de llingües del oeste d'Europa. Foi fecha pol IALA - un grupu de xente (el más conocíu foi Alexander Gode) que trabayó sobre ella durante más de 20 años, completaron y espublizaron el primer diccionariu en 1951. Interlingua foi creada basada nel vocabulariu de les llingües: inglés, francés, español, portugués, ya italianu. 
Los desarrolladores escoyeron el nome "interlingua" porque ellos queríen que fora usada por xente de paises diferentes. Interlingua foi fecha articifialmente pa ser perfácil de deprender, más qu'otres llingües naturales.
Miles de persones conocen Interlingua, y les falantes d'Interlingua dicen que millones puen comprendela (lleer testos nella y sentir dalguién charrar n'ella) sin necesidá de deprendela. 
Eses otres dos llingües artificiales nel mundu que tienen más de 1000 falantes, Esperanto e ido. Foron fechas enantes qu'Interlingua. Alguna xente piensa qu'Esperanto e ido son fáciles de deprender porque estes llingües nun tienen "escepciones" (L'ido les tien, pallabres qu'infrinxen les regles) pero otra xente piensa qu'Interlingua ye más fácil porque los desarrolladores escoyeron toles palabres pa ser fácil de comprender para xente quien conoz inglés, francés, español, portugués, o italianu, más llingües como occitana y romaniana, llingües que influencies pol llatín, la llingua usada en Roma hace muncho tiempu. 
Además, xente qu'usa Interlingua diz que la so llingua ye realmente'l llatín nuevu, solamente más simple y "modernizáu". 
El créditu final d'Interlingua ha de dir a la heredera estaunidense Alice Vanderbilt Morris (1874–1950) que s'interesó na llingüística y nel movimientu pola llingua auxiliar internacional a entamos de los años 20. En 1924, Morris y el so home Dave Hennen Morris, establecieron la International Auxiliary Language Association (IALA) en Nueva York. El so oxetivu yera l'estudiu de les llingües auxiliares internacionales dende una base científica.
La investigaciones sobre'l problema de la llingua auxiliar progresaron nel International Research Council, the American Council on Education, the American Council of Learned Societies, the British, French, Italian, and American Associations for the advancement of science,' y otros grupos d'especialistes. Morris creó la IALA como una continuación del so trabayu. Desenvolvió'l programa d'investigación de la IALA consultando a Edward Sapir, William Edward Collinson y Otto Jespersen.
En 1945, la IALA espublizó un Informe Xeneral - na so mayoría'l trabayu de Morris - que presentaba trés modelos pa la llingua de la IALA:
Cuando Martinet tomó una posición na Universidá de Columbia en 1948, Gode llevó a cabu l'última fase del desenvolvimientu d'Interlingua, La so Ixera yera combinar los elementos de los Modelos M y P, evitar los defeutos vistos en dambos pola comunidá encuestada y reparalos con elementos del modelu C tal que yera necesariu; y al empar desenvolver el vocabulariu.
El vocabulariu y la conxugación verbal d'Interlingua foi presentada por primer vegada en 1951 cuando la IALA espublizó l'acabada "Interlingua Grammar" y el "Interlingua-English Dictionary" (IED) de 27.000 palabres. En 1954, la IALA espublizó un manual introductoriu tituláu "Interlingua a Prime Vista".
Lingua natural e musical
de parolas international
e un grammatica minimal.
Comprensibile facilemente
per personas intelligente.
Le medio de communication
adequate pro le solution
del confusion de Babylon.
Nostre Patre, qui es in le celos, que tu nomine sia sanctificate; que tu regno veni; que tu voluntate sia facite super le terra como etiam in le celo.
Da nos hodie nostre pan quotidian, e pardona a nos nostre debitas como nos pardona a nostre debitores, e non duce nos in tentation, sed libera nos del mal.
Lordi
Lordi ye un grupu de música n'inglés, con raigañu rock, xurdíu en Helsinki en 1992. Los miembros de Lordi destaquen polos sos traxes de monstruos o degorrios qu'usen nos conciertos y nos videoclips. Lordi tamién son conocíos como ""Los monstruos finlandeses"".
Lordi ganó'l Festival d'Eurovisión de 2006 n'Atenes col exitosu tema "Hard Rock Hallelujah", dando a Finlandia la so primer victoria nesi concursu.
Siligo
Siligo ye una ciudá asitiá na provincia de Sassari nel noroeste de Cerdeña (Italia). Tien unos 1.000 habitantes.
Vilnius
Vilnius ("Vilnius" en lituanu, "Wilno" en polacu) ye la capital y la ciudá más poblada de Lituania. Tien 554.400 habitantes (2006) y ta a orillas del ríu Vilnius, del que toma'l nome. El so centru históricu foi declaráu Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO en 1994. Nel añu 2008 compartió la capitalidad europea de la cultura xunto cola ciudá austriaca de Linz.
James Clerk Maxwell
James Clerk Maxwell (Edimburgu, 13 de xunu de 1831- Cambridge, Reinu Xuníu, 5 de payares de 1879), físicu escocés conocíu principalmente por tener desendolcao la teoría ellectromagnética clásica, sintetizando toles anteriores observaciones, esperimentos y lleis sobre ellectricidá, magnetismu y aun sobre óptica, nuna teoría consistente. Les ecuaciones de Maxwell amosaron que la ellectricidá, el magnetismu y hasta la lluz, son manifestaciones del mesmu fenómeno: el campu ellectromagnéticu. Dende esi momentu, toles otres lleis y ecuaciones clásiques d'estes disciplines convirtiéronse en casos simplificaos de les ecuaciones de Maxwell. El so llabor sobre ellectromagnetismu foi llamao la ""segunda gran unificación en física"", dempués de la primera llevada a cabu por Newton. Amás conózse-y pola estadística de Maxwell-Boltzmann na teoría cinética de gases. 
Maxwell foi una de les mentes matemátiques más preclares del so tiempu, y bien de físicos considérenlu'l científicu del sieglu XIX que más influencia tuvo sobre la física del sieglu XX teniendo fecho contribuciones fonderas na comprendoria de la natura. Muchos camienten que les sos contribuciones a la ciencia son de la mesma magnitú que les de Isaac Newton y Albert Einstein. En 1931, per aciu de la conmemoración del centenariu de la so nacencia, Albert Einstein describió'l trabayu de Maxwell como «el más fondo y provechoso que la física esperimentó dende los tiempos de Newton».
Maxwell, que dende un entamu amosó una gran facilidá pa les disciplines científiques, anició los sos estudios universitarios a la edá de 13 años, con 15 años redactó un importante trabayu de mecánica. A los 25 foi nomao caderalgu n'Aberdeen, dempués en Londres y, en 1871, d'un institutu especialmente construyío pa él en Cambridge. Amás de la so actividá profesional, Maxwell dedicóse a la realización d'estudios de calter priváu nes sos posesiones d'Escocia. Ye'l creyador de la moderna ellectrodinámica y el fundador de la teoría cinética de los gases. Descubrió les ecuaciones llamaes "ecuaciones de Maxwell", y que se definen como les rellaciones fundamentales ente les perturbaciones elléctriques y magnétiques, qu'al tiempu permiten describir l'espardimientu de les ondes ellectromagnétiques que, acordies con la so teoría, tienen el mesmu calter que les ondes lluminoses. Más sero Heinrich Hertz llograría demostrar esperimentalmente la veracidá de les tesis espuestes por Maxwell. Les sos teoríes constituyeron el primer intentu de mecer dos campos de la física que, enantes de los sos trabayos, considerábanse dafechu xebraos: la ellectricidá y el magnetismu (conocíos como ellectromagnetismu).
Ente los sos primeros trabayos científicos Maxwell trabayó nel desendolcu d'una teoría del color y de la visión y estudió la natura de los aniellos de Saturnu amosando qu'estos nun podíen tar formaos por un únicu cuerpu sinon que debíen tar formaos por una miríada de cuerpos mucho más pequeños. Tamién foi quien a probar que la teoría nebular de la formación del Sistema Solar vixente na so época yera errónea ganando por estos trabayos el Premiu Adams de Cambridge en 1859. En 1860, Maxwell amosó que yera posible realizar semeyas en color utilizando una remestura de filtros roxu, verde y azul obteniendo por esti descubrimientu la Medalla Rumford esi mesmu añu.
L'enguedeyu que Maxwell se punxo a sí mesmu en 1860 foi'l de la conducta de los gases, especialmente en rellación colos cambios de temperatura. Naquellos tiempos, tovía nun s'atolenaba, realmente, qué yera'l calor; la idea de que se trataba d'una especie de fluyíu que pasaba de los cuerpos calecíos a los fríos seguía teniendo un encontu bultable. Maxwell pescudóse sobre'l vezu de les molécules al abayase aína, y les sos escelentes habilidaes matemátiques permitiéron-y tratar l'enguedeyu de forma estadística. 
Desendolcó una ecuación que describía la distribución de velocidaes de les molécules de gas a una temperatura dada. La ecuación amosaba que, anque dalgunes moléculas s'abayaben, comparativamente, espaciu y dalgunes, escepcionalmente, rápido, la mayoría lo facíanlo a una velocidá media que s'incrementaba al nantar la temperatura y que mermaba al enfriase. La temperatura, y el propiu calor, producíense per aciu del movimientu de les molécules, y eso yera tan ciertu nos llíquidos y sólidos como nos gases. El calor nun yera daqué que fluyía d'un llugar a otro, yera, simplemente, otra pallabra pa describir l'actividá de les molécules d'una sustancia en cuestión.
Dalgo más sero, Maxwell espublizó dos artículos, clásicos dientro del estudiu del electromagnetismu. Les rellaciones d'igualdá ente les estremaes derivaes parciales de les funciones correspondientes a los campos elléctricu y magnéticu, ñomaes ecuaciones de Maxwell, tán presentes davezu en cualesquier llibru de testu de la especialidá. Les sos aportaciones a la teoría ellectromagnética asítianlu ente los grandes científicos de la hestoria. Sicasí, Maxwell nun escribió les sos fórmulas en notación diferencial, sinon que plantegó too nun sistema d'ecuaciones en cuaterniones. El so plantegamientu foi esencialmente alxebraicu, como foi'l casu de Rogelio José Boscovich cola so teoría de los "puncta". Orixinalmente foron vente ecuaciones, que'l mesmu Maxwell amenorgó a trece. Llueu Heaviside y Hertz aniciaron les fórmules qu'anguaño remana la ciencia. Anque les fórmules que lograron Heaviside y Hertz son un modelu de compacidá y síntesis, camiéntase que'l tratamientu en cuaterniones ye más intuitivu y permite deducir, "ver" y albidrar más que coles "menos inxeribles" fórmules diferenciales. Los cuaterniones préstanse mui bien pa describir vectores que xiran nel espaciu. Seique Nikola Tesla y Marconi conocieran y remanaran les espresiones orixinales de Maxwell.
Nel entamu de la so obra "Treatise on Electricity and Magnetism" (1873) declaró que´l so cimeru llabor consistía en xustificar matemáticamente conceptos físicos descritos hasta esi momentu de forma únicamente cualitativa, como las lleis de la inducción ellectromagnética y de los campos de fuerza, enunciadas por Michael Faraday. Con esti envís, Maxwell inxertó'l conceptu d'onda ellectromagnética, que permite una descripción matemática afayadiza de la interacción ente ellectricidá y magnetismu per aciu de les sos afamaes ecuaciones que describen y cuantifiquen los campos de fuerces. La so teoría suxirió la posibilidá d'aniciar ondes ellectromagnétiques nel llaboratoriu, fechu que corroboró Heinrich Hertz en 1887, ocho años dempués de la muerte de Maxwell, y que posteriormente supunxo l'entamu de la era de la comunicación rápida a distancia.
Lordi's Rocktaurant
Lordi's Rocktaurant ye una cadena de restauranes fundada en Finlandia'l 15 d'avientu de [[2006]. La so mascota ye'l payasu Tomi Putaansuu.
[[Categoría:Finlandia]]
[[en:Lordi's Rocktaurant]]
K3b
K3b ("KDE, burn, baby, burn") ye una de les interfaces gráfiques más completes qu'esisten pa la grabación de discos compautos y DVD baxo los sistemes operativos GNU/Linux y FreeBSD.
Usa, ente otros, los programas "cdrecord" y "cdrdao", y les biblioteques de KDE.
K3b permite, ente otres coses, la creación de discos compautos (CD) de datos, creación de CD d'audio, creación de Video CD (usando pa ello la ferramienta GNU VCDImager), copia esauta de CD (calcu, clon), grabación de DVD de datos y creación de Video DVD. Tamién tien opciones pa ripear CD/DVD
Foi galardonada como la meyor aplicación multimedia por "LinuxQuestions.org" en 2006 pol 70% de los participantes.
K3b ta programáu en C++ y usa la "biblioteca Qt".
Dalgunes de les carauterístiques de K3B inclúin:
K3B tamién puede grabar CD de datos que soporten SO basados en Linux/Unix, Windows, DOS, un gran númberu de ficheros (UDF), Linux/Unix + Windows, Rock Ridge, Joliet.
Guayabera
La guayabera ye un tipu camisa que tapa la parte superior del cuerpu, pue ser de mangues curties o llargues, adornaes con estampaos verticales y tamién, dacuando, con bordaos, y tienen bolsos na pechera y nos faldones. Faense de texíos d'algodón, llinu, seda o en teles sintétiques.
Hai delles tribes de lluxu que sirven más de vestir nos países tropicales, y inclusive, llevanse puestes en ceremonies solemnes.
Nos países llatinos de fala hispana a esta prenda llámenla tamién "camisa", en toos ellos bastante popular.
Xiringüelu
El xiringüelu (del asturianu xiringar) ye una romería que se fai nel Prau Salcéu, en Pravia el primer o'l segundu domingu d'Agostu.
Tradicionalmente, xuntábanse en "meriendas" nes qu'a la manera asturiana los homes llevaben la bébora y les muyeres la comida. D'ehí foi quedando la costume d'anguaño facer la "caseta" ente la xente de les diverses villes, pueblos o conceyos; y tamién del consumu sidra, como fiesta práu que ye.
Xiringüelu tamién ye un baille, típicu de Pravia y tola zona central asturiana, conocíu n'otros conceyos por Saltón, saltiquera, llixeru o llixera.
Pericote
Pericote ye un baille típicu del oriente d'Asturies, concretamente de la redolada'l conceyu Llanes. Trátase d'una danza con un orixe mui vieyu, seique fora un baille de niciu guerreru o inciciáticu. El so ritmu ye binariu, y el toque de pandereta, instrumentu col que s'acompaña, amás de gaita y voz, marca un ritmu cenciellu y pegadizu.
El nome "Pericote" remanez de les coples que se cantaben y quiciabes del nomatu que-yos daben a les muyeres en Cue cuando baillaben vestíes d'homes (pericu ye una palabra que val pa llamar a una muyer que semeya nes traces a un paisanu).
El Pericote tamién se bailla nos pueblos del occidente de Cantabria .
Nel conceyu Llanes tiense conecencia de cinco variedaes, que pueden dividise ente variedaes con acompañamientu (Pericote de los bandos de San Roque y La Madalena, Pericote de Cué y Porrúa) y canciaes (Pericote del bando de La Guía, conocíu como'l "pericote antiguo)." Tamién distínguese ente los pericotes de los bandos (La Madalena, La Guía y San Roque; siendo'l caberu el más representáu nos pueblos) y pericotes llocales (Porrúa y Cué).
Muñeira
La "muiñeira" ye un baille típicu de Galicia (tamién conocida n'Asturies polos nomes Muiñeira, Muliñeira o Muñera) ye un baille tradicional que se bailla y se canta, con un compás de 6/8, un compás binariu de sodivisión ternaria. Rescampla de la so execución nos toques, la rapidez, les lletres picardioses, la vistosidá y la elegancia de los intérpretes.
La muiñeira pue cantase o bien acompañase cola gaita, tambor, curdión, pandereta, flauta travesu o otros instrumentos.
Respecto al nome, si bien ésti ye orixe gallegu, hai controversia respective venga de la manera de tocar la pandereta o d'una posible rellación colos molinos. Dalguna lletra picardiosa fai velo asina.
Arriendes d'Asturies, la Muñeira ye un baille típicu de Galicia, siendo unu, sinon el más, representativu del folclor d'esa Comunidá.
Cortina (Quirós)
Cortina ye un pueblu de 9 cases, un hórreu y una panera. Asítiase a 100 mts. de Las Agüeras, nel conceyu de Quirós. Accédese al pueblu pola carretera de detras de la ilesia de San Vicente. Anguaño tien 3 vecinos. La economía del pueblu hestoricamente sofitóse nel sector primariu, na agricultura y na ganadería de les races autóctones. Anguaño tien 1 casa de turismu rural.
Alcalá de Henares
Alcalá de Henares ye una ciudá española, na Comunidá de Madrid. Ta allugada a 588 m d'altor, llenda'l sur ríu Henares, a 30 quilometros de la capital. Tien una población de y una superficie de 87,72 km². Destaca pola so universidá, Patrimoniu de la Humanidá dende 1998. Foi la ciudá natal de personaxes ilustres como Miguel de Cervantes o Manuel Azaña.
Sevilla
Sevilla ye un municipiu y ciudá española, capital d'Andalucía y de la provincia de Sevilla. Ye, colos sos 704.198 habitantes (INE, 2010) la cuarta ciudá más poblada del país, tras Madrid, Barcelona y Valencia. El so conceyu, de 140,8 km², d'estensión, ta comprendíu dientro del área metropolitana de la ciudá, formada por 46 conceyos qu'axunten 1.508.605 habitantes nos sos 4.535,78 km² d'estensión.
El so cascu históricu ye, coles sos 335 ha d'estensión, ún de los mayores d'España. Ye bayurosu en monumentos, y eso, xunto cola abondancia d'espacios escénicos y culturales, fai de la ciudá un destín turísticu perimportante. Ente los sos monumentos, que dalgunos foron declaraos Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO en 1987, rescamplen la Xiralda, la Catedral, l'Alcázar, l'Archivu d'Indies y la Torre del Oro.
El so puertu ye l'únicu puertu fluvial d'España. D'elli al océanu Atlánticu el ríu Guadalquivir percuerre 80 km, toos navegables. El tamañu de los barcos qu'aporten al puertu ta llimitáu por una presa que permite un caláu másimu de 8,5 m; el caláu aereu másimu, determináu pola ponte de circunvalación nomada "V Centenario", ye de 42 m. Amás d'elli, la ciudá ta perbien comunicada, per tren (convencional y d'alta velocidá) y per carretera, col restu del país. Tien, tamién, un aeropuertu internacional. Tocántenes a la industria, hai que destacar la industria aeronáutica y militar, y tamién los sos astilleros.
El so desarrollu urbanísticu recibió un emburrión importante cola celebración de la Esposición Iberoamericana de 1929. P'aguapar la ciudá ficiéronse d'aquella conxuntos arquitectónicos y parques tan nomaos anguaño como'l conxuntu d'edificios de la plaza d'España o el parque María Luisa. Años dempués, con motivu de la Esposición Universal de 1992, ameyoráronse enforma les infraestructures, tanto aeronáutiques como ferroviaries (abriose l'AVE que comunica la estación de Santa Justa cola madrilana d'Atocha, que foi el primeru d'España). En pasando aquella lliberáronse bien de terrenos yá urbanizaos que foron aprovechaos pa instalar empreses de nueves tecnoloxíes, facultaes universitaries y el parque temáticu Isla Mágica.
La Universidá de Sevilla, fundada en 1505 y con más de 55.000 estudiantes, ye (xunetu 2011) la primera más importante d'España y la 116ª del mundu según un ránking de baremación internacional. Nel municipiu vecín de Dos Hermanas hai otra universidá, la Universidá Pablo de Olavide, que tien 10.000 estudiantes.
Juan Francisco Ordóñez
Juan Francisco Ordóñez González ye un guitarrista de República Dominicana, fíu de José Ordóñez García y Crisanta González (asturianos), naciu na ciudá de Santo Domingo el 4 d'ochobre de 1961. 
Realizó los sos estudios primarios y secundarios nel colexu dominicanu De la Salle y obtuvo una llicenciatura en Ciencies Económiques en la Universidad Autónoma de Santo Domingo. Comenzó los sos estudios musicales de guitarra col maestru Blas Carrasco continuándolos dempués de forma autodidacta. Deprendió solféu cola profesora Sonia de Piña. 
A comienzu de los ochenta entamó con Luis Días el grupu de rock Transporte Urbano, del cual foi guitarrista cabezaleru por más de 25 años. Nel añu 1985, Ordóñez viaxa a Moscú, antigua U.R.S.S., onde realiza varies presentaciones xunto a Patricia Pereira y Luís Días. 
Por esa época, Ordóñez entama al empar proyeutos de fusión talos como OFS, tríu formau conxuntamente por Guy Frómeta (batería) y Héctor Santana(bajo). OFS viaxó a Perú, en 1986, onde presentóse xunto a Sonia Silvestre nel Festival de la Nueva Canción Latinoamericana.
Nos noventa entama tamién un tríu de fusión caribeña (TRILOGIA) xunto a Héctor Santana y al percusionista Chichí Peralta
Ordóñez desendolcó una carrera como solista y tamién como arreglista de jingles publicitarios, d'artistes particulares y de bandes sonores de películas, como nel cortu "Frente al mar" sobro'l cuentu homónimu de la escritora dominicana Hilma Contreras y "Azúcar amarga" De León Ichaso.
Foi tamién maestru de varies xeneraciones de guitarristas.
Nel 2005 foi coproductor, arreglista y guitarrista nel discu "Bachata entre Amigos" de Víctor Víctor donde participan les cantautores Joaquín Sabina, Joan Manuel Serrat, Pedro Guerra, Silvio Rodríguez, Pablo Milanés, Fito Páez y Víctor Manuel, entre otros.
Liam o'Flynn
Liam O'Flynn (col so nome n'irlandés: " Liam Óg Ó Floinn", nació nel 1945), ye un músicu folk mui conocíu. Vien de Kill de pá y ma músicos, el so pá tocaba'l vigulín y la so ma'l piano. Depués del so primer alcuentru cola gaita irlandesa, les sos influencies más importantes nel so desenvolvimientu foron Leo Rowsome, Willie Clancy, y Séamus Ennis. Liam algamó sonadía por ganar premios nel Oireachtas Festival y el Fleadh Cheoil nos años 60. 
Convertiose nun de los miembros fundadores de Planxty en toles sos versiones. The Chieftains foron los primeros en grabar música instrumental tradicional irlandesa en formatu grupu, pero Planxty llevolo un pasu más llueñe. Ellos dieron impulsu y vitalidá a la música acústica qu'amiraba más al rock and roll qu'a la música clásica europea. O'Flynn dio un importante impulsu a la música de gaita irlandesa, que fora asociadas anteriormente a la estricta disciplina de la gaiteiros escoceses. Depués de Planxty atopó facilmente trabayu, y tocó colos Everly Brothers, Enya, Kate Bush, Nigel Kennedy y Mark Knopfler. Él participó tamién en películes, incluyendo "A River Runs Through It" y "Kidnapped". O'Flynn foi lo suficentemente aventureru pa trabayar col compositor John Cage, pero la so alianza natural foi col compositor Shaun Davey. 
The Bothy Band foron los sucesores naturais del Planxty orixinal, y dos de los sos miembros, Seán Keane y Matt Molloy, grabaron nún de los álbums d'O'Flynn's, "The Piper's Call". Él tamién anduvo en proxectos con Seamus Heaney, meciendo poesía y música. 
Liam O f'lynn vieno a Asturies per primer vegada al Festival Intercélticu Beltaine d'Avilés en Xunetu de 2009, amosando'l so bonfacer y dexando un gran tastu ente'l públicu asturianu.
Santa María Grau
Santa María Grau (Santa María de Grado, nome castellanu) ye una parroquia del conceyu de Grau, nel Principáu d'Asturies. Ta allugada nes coordenaes 43 22 57 N 5 59 09 W 43º 22' N, 5º 59' O 
Asítiase nuna estensión de 3,02 km² , albergando una población de 127 vecinos, con una densidá de 42,5 según l'Instituto Nacional de Estadística INE (2007), con unes 83 viviendes, dividíes en 8 barrios. La elevación media ye 120 mts.
Santa María comprende les entidaes
Santa María tien la so estación de trenes perteneciente a la línea de FEVE Uviéu-San Esteban, teniendo trenes cada hora hacia Grau, capital del conceyu, y hacia Uviéu, capital del Principáu.
Tamién, anguaño l'autopista Uviéu-La Espina dispon d'n enllaz al altor del núcleu, polo qu'encuéntrase a escasos minutos de Grau y a unos 10 de Uviéu.
Na parroquia de Santa Mª de Grau existen 3 asociaciones actualmente (Advientu 2008):
Racibórz
Racibórz (en checu "Ratiboř", n'alemán "Ratibor") ye una ciudá de 58.817 habitantes na rexón de Silesia en Polonia, dientro del Voivodatu de Silesia, al sur de Polonia. Ye la capital alministrativa del Condáu de Racibórz.
Xunto con Opole, Racibórz ye una de les capitales históriques de la Alta Silesia, siendo residencia de los Duques de Racibórz de 1172 a 1521.
Rieḷḷu
Rieḷḷu (en castellanu "Riello") ye un llugar y una parroquia del conceyu asturianu de Teberga, n'España.
Alcuéntrase a unos 3 quilómetros de la capital del conceyu y a unu del Parque de la Prehistoria de Teberga. Les 117 persones que lu habiten repártense ente les poblaciones de Berrueñu, Cuañana, Montecieḷḷu, Rieḷḷu, Las Veigas y La Barrera. Tamíen tan los sitios de El Cabu, Cuañana d'Abaxu, Cuañana d'Arriba, La Ḷḷomba, Palombar y San Xuan de Volantes.
Llagu Tanganica
El llagu Tanganica (o Tanganyika) ye un gran llagu d'África central que s'estiende de 3° 20' a 8° 48' Sur y de 29° 5' a 31° 15' Este. Calcúlase que ye'l segundu llagu más grande del mundiu en volume, dempués del llagu Baikal en Siberia.
El llagu alcuéntrase nel Gran Valle del Rift, confináu ente montañes. Ye'l segundu mayor llagu del continente en superficie, anque'l más profundu y voluminosu. Estiéndese a lo llargo de 673 km en direición norte-sur y tien, como promediu unos 50 km d'anchu. El llagu cubre 32.900 km², con una llinia de costa de 1.828 km y una profundidá media de 570 m y máxima de 1.470 m . Contién unos 18.900 km³ d'agua. La temperatura media na superficie ye de 25 °C y la acidez promediu pH de 8,4.
La gran profundidá y la situación tropical del llagu faen que les mases d'agua mézclense, ya que munches de les agües más profundes yeren lo que se denomen "agües fósiles" y yeren anóxiques (carecen d'oxíxenu). La zona d'influencia del llagu abarca 231.000 km², con dos ríos principales fluyendo en direición al llagu, xuntu con numberosos pequeños ríos y arroyos que provienen de les empinaes montañes, siendo'l principal fluxu d'agua'l que provién del ríu Lukuga, que desemboca nel ríu Congo.
Los principales ríos yeren el Ruzizi, que desemboca nel norte del llagu dende'l llagu Kivu, y el Malagarasi, el segundu mayor ríu de Tanzania, que desemboca na oriella este del Tanganica. El Malagarasi esistía enantes que'l llagu Tanganica y anguaño formaba un cauce continuu col ríu Congo.
El llagu ta compartíu por cuatro países: Burundi, República Democrática d'El Congu (RDC), Zambia, y Tanzania que posee de la parte mayor (41%).
El pescáu del llagu sirve como la principal fonte de proteínes de los llocales. Na actualidá, alredor de 45.000 trabayen nes pesqueríes qu'operen dende 800 puntios, con cierca d'un millón de persones dependiendo direutamente de la pesca, siendo'l pescáu del llagu Tanganica un productu d'esportación que pue atopase en tolos países del África Oriental. La pesca comercial entamó a mediaos de la década de 1950 y tuvo un importante impautu nes especies. Nel 1995 capturáronse un total de 180.000 tonelaes.
La ciudá portuaria de Kigoma ye'l llugar d'onde entama'l ferrocarril facia Dar es Salaam, en Tanzania.
Los primeros europeos que vieron el llagu foron los esploradores Richard Francis Burton y John Speke, nel 1858. Atopáronlu demientres guetaben les fontes del ríu Nilu.
Llagu Victoria
El llagu Victoria, tamién coñocíu como Victoria Nyanza o Ukerewe, ta allugáu na zona centru-oriental d'África, arodiáu por Uganda, Tanzania y Kenia. Estiéndese nun área de 69.482 km² y nel so puntio de mayor profundidá algama los 82 m. Ye'l segundu llagu d'agua dulce más grande de la Tierra, dempués del llagu Superior, de Norteamérica. 
Ye una de les principales fontes del ríu Nilu, que prosigue'l so cursu fasta'l llagu Alberto, nel tramu superior del ríu nomáu Nilu Blancu.
L’afluente más caudalosu del llagu Victoria ye’l ríu Kagera, allugáu al noroeste de Tanzania. Si se considera parte del cauce del Nilu, el so nacimientu sedría’l puntu más aleyáu del Mediterraneu siendo'l Nilu-Kagera'l segundu ríu más llargu del mundiu.
El primer européu en llegar al llagu foi l’esplorador británicu John Hanning Speke, siendo quien-y pusu’l nome de llagu Victoria, n’homenaxe a la so reina.
Dende entamos del sieglu XX, el ferry del llagu Victoria foi un importante mediu de tresporte ente Uganda, Tanzania y Kenia. Los principales puertos del llagu yeren Kisumu, Mwanza, Bukoba, Entebbe, Port Bell y Jinja.
Dende la introducción de la perca del Nilu ("Lates niloticus") na década de 1950, más de doscientes especies endémiques d’ "Haplochromis", amás d’otres especies, desapaecieron y otres tan en grave peligru. La perca del Nilu, pez de gran tamañu y d'enorme voracidá, acabó d’esti xeitu cola fonte de pesca tradicional de los habitantes de les oriellas de llagu durante miles d’años. Ensin embargu, nun pue achacase sólo a la depredación de la perca del Nilu la desapaición de la biodiversidá del llagu, xino a una combinación cola eutroficación del llagu, cola consecuente disminución na concentración d’oxíxenu, y la pérdida d’hábitat natural.
Fonte d’inspiración pal documental "El pesadiellu de Darwin", del francés Hubert Sauper que relata la vida alredor del llagu, la pesca de la perca del Nilu (anque la viendan como meru) y la probeza esistente nel bierzu del mundiu, cuando gran parte de los recursos, incluyía la vida, yeren meyor pagaos por Occidente y, por tanto, ellí destinábense.
Santolaya (Uviéu)
Santolaya ye un llugar y parroquia del conceyu d'Uviéu.
La so población repártese nes siguientes poblaciones: El Coxal, Mazanea, El Picu la Viña y Santolaya. 
Sograndio
Sograndio ye un llugar y parroquia del conceyu asturianu d'Uviéu. 
Comprende los llugares de: Areñes, Los Carbayinos, La Carbayeda, La Martine, Sograndio Baxo, Sograndio Riba, Vega, La Venta y Villarmil.
Anieves
Anieves ye un llugar de la parroquia d'Agüeria nel conceyu d'Uviéu.
Allúgase a 8,1 km d'Uviéu na oriella izquierda del ríu Nalón y a un altor de 175 m. 
Tien una población de 631 habitantes (2006) de los cuales 328 son muyeres y 303 homes .
Forma un caseríu per agrupáu na marxe de la vega, al pie de la sierra de Tudela, coronada poles ruines del castiellu históricu de Tudela.
Consérvense un bon númberu d'horros, dellos con decoración pintada.
El Molín
Hai dellos llugares que se llamen El Molín:
El Molín (Uviéu)
El Molín ye una casería de la parroquia d'Agüeria nel conceyu d'Uviéu.
Allúgase a 8,3 km d'Uviéu y a un altor de 175 m na mesma vega de la marxe izquierda del ríu Nalón d'onde un canal tomaba l'agua pa mover el molín que da nome a la casería. 
Tien una población de 4 habitantes (2006), de los cuales 3 son muyeres y 1 home.
Quintaniella
Hai dellos llugares que se llamen Quintaniella:
Quintaniella (Uviéu)
Quintaniella ye una aldea de la parroquia d'Agüeria nel conceyu d'Uviéu.
Allúgase a 8,8 km d'Uviéu y a un altor de 160-180 m, al borde de la vega na marxe izquierda del ríu Nalón, al pie de Manzanea y frente a Tudela Agüeria asitiada a la otra oriella del ríu. 
Tien una población de 35 habitantes (2006), de los cuales 21 son muyeres y 14 homes.
Sotiello
Hai dellos llugares que se llamen Sotiello:
Sotiello (Uviéu)
Sotiello ye una aldea de la parroquia d'Agüeria nel conceyu asturianu d'Uviéu. 
Allúgase a 8,1 km d'Uviéu na marxe izquierda del ríu Nalón, nos cordales norteños de la sierra de Tudela.
Tien una población de 23 habitantes (2006), de los cuales 12 son muyeres y 11 homes.
Tudela Agüeria
Tudela Agüeria ye un llugar de la parroquia d'Agüeria nel conceyu d'Uviéu.
Allúgase a 8 km d'Uviéu nel valle del Nalón, na vega llana que forma'l Nalón na so marxe izquierda, a un altor de 157 m. y al pie de la sierra de Tudela, que la flanquea pel sur. 
Comunícase per aciu de l'AS-244, hasta Olloniego.
Tien una población de 118 habitantes (2006).
En Tudela Agüeria hai una bultable representación d'arquiteutura asturiana de mena popular, sobre too na redolada de la plaza, onde se presenten edificios, mayormente decimonónicos, provistos de corredores, galeríes y dependencies auxiliares (horros y paneres decoraes); la casa de Dolores Tiros, con portal, ye representativa en sentíu talu. Davezu, les cases aíslense unes d'otres al llevantase en finques llendaes por muries de piedra.
Conserva un caseríu d'arquiteutura tradicional, con horros escelentes tayaos y cases con corredores y galeríes.
Llevántase ellí la ilesia parroquial de Santiago, datada ente fines del sieglu XV o'l XVI.
El Garrapiellu
La Tertulia Cultural El Garrapiellu ye una asociación fundada en xineru de 1990 que tien como oxetivu la defensa y promoción de la cultura asturiana. Los socios y amigos d'El Garrapiellu trabayen pol caltenimientu y espoxigue de la Cultura propia d'Asturies y de les señes d'identidá asturianes en toles sos manifestaciones culturales: el patrimoniu artísticu, etnográficu, arquiteutónicu, y la defensa de la llingua, el folclor y la hestoria propia d'Asturies.
El pueblu qu'anguaño desconoza o desprecie lo que ye, lo que-y fai ser un pueblu ente los pueblos del mundu, tará condergáu a nun esistir, a desapaecer como colectividá y alcontraráse relegáu a una marxinalidá política, económica y cultural mui grave que nun-y permitirá tener voz nin recursos propios de supervivencia. Desconocer o despreciear les propies señes d'identidá como pueblu supón anguaño cayer nun neocolonialismu y nuna absorción por otros entes más poderosos que conderguen a ese pueblu inseguru de sigo mesmu a una murnia emigración, transculturización y a un esterminiu. Pol contrario, un pueblu qu'estime la so cultura propia ta llamáu a ser un pueblu trunfador, pues tamién con meyores argumentos y con mayor fuerza podrá defender la so economía, industria, mediu ambiente y los sos intereses estratéxicos de tou tipu.
Mirar polo nuestro, pola nuestra Cultura Asturiana, con mayúscula, ye d'un interés vital pa tolos asturianos y asturianes d'anguaño pues nun somos dueños de la nuestra Cultura, nin de la nuestra llingua, arte o naturaleza, sinón qu'esta ayalga esiste dende muncho enantes que nós y por ello pertenez a tola humanidá y a nós lo que nos correspuende como obligación ye caltenela, guardala, curiala y tresmitila a les nueves xeneraciones d'asturianos y asturianes y ufiertala asina al mundu.
Carbayal
Hai dellos llugares que se llamen Carbayal:
El Carbayal
Hai dellos llugares que se llamen El Carbayal:
La Carbayal
Hai dellos llugares que se llamen La Carbayal:
Carbayal (Uviéu)
Carbayal ye una casería de la parroquia de Bendones nel conceyu d'Uviéu.
Allúgase a 4,8 km d'Uviéu y a un altor de 250 m. 
Tien una población de 5 habitantes.
Les Cases de la Carretera
Les Cases de la Carretera ye una casería de la parroquia de Bendones nel conceyu d'Uviéu.
Allúgase a 4 km d'Uviéu al borde de l'AS-243 y a un altor de 262 m. 
Tien una población d'11 habitantes (2006), de los cuales 5 son muyeres y 6 homes.
Fozalguera
Hai dellos llugares que se llamen Fozalguera:
Fozalguera (Uviéu)
Fozalguera ye una casería de la parroquia de Bendones nel conceyu d'Uviéu.
Allúgase a 3,5 km d'Uviéu al borde de la carretera AS-243, cerca del curce cola AS-242 y a un altor de 375 m. 
Tien una población de 44 habitantes (2006) de los cuales 19 son muyeres y 25 homes.
Llobera
Llobera ye una casería de la parroquia de Bendones nel conceyu d'Uviéu.
Allúgase a 4,3 km d'Uviéu, al oeste de La Grandota y a un altor de 417 m.
Peles sos cercaníes pasa la ruta senderista GR-105, Ruta de les Pelegrinaciones, que dende la ermita de Cuadonga, al llau de l'AS-242 llega a Cuadonga. 
Tien una población de 48 habitantes (2006), de los cuales 24 son muyeres y otros 24 homes.
Na so redolada afayáronse preseos del Paleolíticu.
El Polléu
Hai dellos llugares que se llamen El Polléu:
El Polléu (Uviéu)
El Polléu ye una casería de la parroquia asturiana de Bendones, nel conceyu d'Uviéu (España).
Allúgase a 4,5 km d'Uviéu al borde de la carretera AS-243 y a un altor de 295 m. 
Según los datos del INE en 2009 sólo tenía 1 habitante. 
El Reculañu
El Reculañu ye una casería de la parroquia de Bendones nel conceyu asturianu d'Uviéu. 
Allúgase a 4,5 km d'Uviéu na marxe derecha del ríu Nalón y a un altor de 160 m. Al delláu de la llinia de ferrocarril de Sotorrei a L'Entregu.
Deshabitáu.
Rozabilar
Rozabilar ye una casería de la parroquia de Bendones nel conceyu asturianu d'Uviéu. 
Tien una población d'8 habitantes (2006), de los cuales 3 son muyeres y 5 homes.
Llugar
La categoría de llugar fai referencia a un nucleu de población que xurídicamente depende d'otru, más concretamente d'una villa o d'una ciudá, mientres que la categoría de villa remite a un núcleu que gracies a la obtención del Privilexu de villalgu alquirió'l derechu a que per aciu de los sos alcaldes s'exerza nél, y nos llugares que se-y asignen, la xurisdicción civil y criminal.
Bendones (aldea)
Bendones ye una aldea de la parroquia de Bendones nel conceyu d'Uviéu.
Allúgase a 4,2 km d'Uviéu no cimero d'un pequeñu cuetu sobre'l regatu del mesmu nome y a un altor de 310 m. Accédese per un ramal curtiu que sal de l'AS-243. 
Tien una población de 19 habitantes (2006), de los cuales 10 son muyeres y 9 homes. 
Nesta aldea alcuéntrase la Ilesia de Santa María de Bendones, dada a conocer por Joaquín Manzanares en 1957, cuando taba medio valtada tres la so quema na Guerra Civil Española.
Valdemora
Hai dellos llugares que se llamen Valdemora:
Valdemora (Uviéu)
Valdemora ye una casería de la parroquia de Bendones nel conceyu asturianu d'Uviéu. 
Allúgase a 4,3 km d'Uviéu nel valle del regatu de Bendones (afluente del Nalón) y a un altor de 370 m. Accédese per un camín llocal dende l'AS-242. 
Tien una población de 82 habitantes (2006), de los cuales 39 son muyeres y 43 homes.
Les Quintanes
Hai dellos llugares que se llamen Les Quintanes:
Valle
Hai dellos llugares que se llamen Valle:
El Vaḷḷe
Hai dellos llugares que se llamen El Vaḷḷe:
L'Abedul
Hai dellos llugares que se llamen L'Abedul:
Jeremías Cuello
Jeremías Cuello González (La Madalena, Samartín del Rei Aurelio, 1947), ye un cantante asturianu de tonada.
Jeremías entamó a cantar nel ámbitu familiar o en tertulies d'amigos cuando yera neñu, aunque tardó un poco más en subise a los escenarios. Dende entós participó en una buena riestra de concursos a lo llargo de la xeografía del país, algamando premios importantes como nel de Ruturbiu (1997, 2000) o La Nueva (2003, 2004).
Nel añu 2006 foi elexíu como una de les diez meyores voces de la canción asturiana nel Memorial Silvino Argüelles.
L'Abedul (Uviéu)
L'Abedul ye una casería de la parroquia de Box nel conceyu asturianu d'Uviéu. 
Allúgase a 9 km d'Uviéu, a 1 km de Tudela Veguín y a un altor 370 m.
Deshabitada dende los años 60.
Cesena
Cesena ye una ciudá italiana, capital de la provincia de Forlì-Cesena, asitiada xunto'l ríu Savio, na parte central del país, cerca del mar Adriaticu. Tien una población de 95.000 habitantes (2009).
The Bangles
The Bangles (""Les Bangles"") ye un grupu de rock de los Estaos Xuníos. Foi xunto con The Go-go's ún de los primeros grupos de rock formaos esclusivamente por muyeres, nos comienzos de los años 80 del sieglu XX.
Les sos componentes son Susanna Hoffs (voz/guitarra), Vicki Peterson (guitarra/voz), Debbi Peterson (voz/batería) y Annette Zilinskas (voz/baxu), toes con aniciu en California, EE.XX..
Esta formación grabó un 45, ""Getting out of Hand"" b/w ""Call on Me"". Annette Zilinskas convirtióse na baxista de magar 1982, arriendes de tocar l'armónica. Con Ziliniskas, grabaren un L.P. (llarga duración) tituláu "The Bangles", en 1982. Por embargo, Zilinskas dexó'l grupu en 1983 y reemplazóla Michael Steele, qu'enantes tocaba con The Runaways.
L'álbum debut de The Bangles col sellu Columbia Records, "All Over The Place" (del añu 1984) llogró captar les raíces pop del grupu, y captó l'atención de Prince, qu'escribió ""Manic Monday"", que llegó al #2 n'Estaos Xuníos con segundu llarga duración: "Different light".
L'álbum "Different Light" (1986) taba meyor acabáu que'l so predecesor, y cola axuda del #1 "Walk like an Egyptian", la banda establecióse con bon éxitu nes radios FM y en MTV.
Depués, alcanzaron el #2 cola versión de Simon y Garfunkel, ""Hazy Shade of Winter"", incluyida na banda sonora de la película "Less Than Zero", y nel recopilatoriu "Grandes éxitos".
El so trabayu de 1988 tituláu "Everything" foi otru éxitu multi-platín, qu'incluyía'l so cenciellu de mayor venta, "Eternal Flame", pero les rellaciones de trabayu ente les integrantes del grupu deterioráronse, y el grupu dixebró depués d'esti álbum. Susanna Hoffs empezó una carrera en solitariu, y Vicki Peterson salió de xira con The Go-Go's y Continental Drifters.
Nel 2000, xuntáronse otra vuelta pa salir de xira, y en 2001-2002, grabaron un álbum nueu, "Doll Revolution". Un cover de "Eternal Flame" fechu por Atomic Kitten qu'algamó'l #1 n'Inglaterra nel 2001. 
"Doll Revolution", con canciones como "Stealing Rosemary", "Ride the Ride", "Nickel Romeo", y el single "Something That You Said", asoleyóse a entamos del 2003. El cantar "Doll Revolution" taba escritu por Elvis Costello. La versión xaponesa del discu presenta canciones adicionales.
En mayu del 2005, The Bangles anunciaron la partida de Michael Steele. La banda nun anunció planes pa reemplazala.
El grupu xubió al Salón de la Fama de Grupos Vocales nel 2000.
The Bangles son suxetu d'un irreverente tributu de The Saw Doctors, tituláu "I'd Love to Kiss the Bangles".
Veiga de Castañéu
Veiga de Castañéu ye una aldea del Conceyu de Salas. Conóz-se tamién como La Veiga y La Veiga de Soutu los Infantes. Alcuéntrase a la vera de l'AS-15 ente los pueblos de Barzana de Castañéu y Soutu los Infantes. 
Tien unes 9 viviendes y 15 habitantes (2009). Alcuéntrase a orilles del ríu Narcea y anguaño pertenez a la Parroquia de Soutu los Infantes.
Michael Faraday
Michael Faraday, FRS, (Newington, 22 de setiembre de 1791 - Londres, 25 d'agostu de 1867) foi un físicu y químicu británicu qu'estudió'l electromagnetismu y la ellectroquímica.
Foi discípulu del químicu Humphry Davy; ye conocíu cimeramente pol so descubrimientu de la inducción electromagnética, que permitió l'aniciu de xeneradores y motores eléctricos, y de les lleis de la electrólisis, polo que ye consideráu como'l verdaderu fundador del electromagnetismu y de la electroquímica. 
En 1831 trazó'l campu magnéticu alredor d'un conductor pol que circula una corriente eléctrica, ya descubiertu por Oersted, y esi mesmu añu descubrió la inducción electromagnética, demostró la inducción d'una corriente eléctrica por otra, y inxirió'l conceptu de llinies de fuerza, pa representar los campos magnéticos. Durante esti mesmu periodu, investigó sobre la ellectrólisis y descubrió les dos lleis fundamentales que llevan el so nome:
Coles sos investigaciones diose un pasu fundamental nel desendolcu de la electricidá al afitar que'l magnetismu anicia electricidá per aciu del movimientu. 
Nómase faradio (F), n'honor a Michael Faraday, a la unidá de capacidá eléctrica del SI d'unidaes. Defínese como la capacidá d'un conductor talo que cargáu con una carga d'un culombiu, adquier un potencial electrostáticu d'un voltiu. El so símbolo ye F.
Fíu de James Faraday, nació nun pueblu llamaáu Newington, na redolada de Londres (Inglaterra), recibió escosa formación académica, entrando a los 13 años a trabayar d'aprendiz con un encuadernador de Londres. Durante los 7 años que pasó ellí lleó llibros de temes científiques y realizó esperimentos nel campu de la electricidá, desendolcando un agudu interés pola ciencia que yá nun lu abandonó. A pesar d'ello prácticamente nun sabía matemátiques, desconocía'l cálculu diferencial pero en contrapartida tenía una habilidá innata pa trazar gráficos.
Realizó contribuciones nel campu de la electricidá. En 1821, dempués de que'l químicu danés Oersted descubriera l'ellectromagnetismu, Faraday costruyó dos aparatos p'aniciar lo qu'él llamó "rotación electromagnética", en realidá, un motor eléctricu. Diez años más sero, en 1831, entamó los sos más afamaos esperimentos colos que descubrió la inducción electromagnética, esperimentos que tovía anguaño son la base de la moderna tecnología electromagnética.
Trabayando cola electricidá estática, amosó que la carga eléctrica s'acumula na superficie esterior del conductor eléctricu cargáu, con independencia de lo que pudiera haber nel so interior. Esti efectu emplégase nel dispositivu nomáu xaula de Faraday.
En reconocencia a les sos importantes contribuciones, la unidá de capacidá eléctrica nómase faradio.
Baxo la direición de Davy realizó les sos primeres investigaciones nel campu de la química. Un estudiu sobre'l cloru llevólu al descubrimientu de dos nuevos cloruros de carbonu. Tamién descubrió'l bencenu; investigó nueves variedaes de vidriu ópticu y llevó a cabu con éxitu una serie d'esperimentos de licuefacción de gases comunes.
Faraday entró na Real Sociedá de Londres en 1824 y al añu siguiente foi nomáu direutor del llaboratoriu de la Institución Real. En 1833 socedió a Davy como profesor de química nesta Institución. Dos años más sero foi-y concedida una pensión vitalicia de 300 libres anuales.
En 1858 aportóse-y una de les Cases de Gracia y Favor, de la reina Victoria, onde morrió nueve años más sero, el 25 d'agostu de 1867. Tien una placa d'homenaxe n'Abadía de Westminster, cerca de la tumba d'Isaac Newton, yá que refugó ser enterráu ellí, y ta enterráu na fastera sandemania del Cementeriu de Highgate, Londres, Inglaterra; ya que yera ferviente miembru de la comunidá sandemania.
D'una obra d'Isaac Watts entitulada "The Improvement of the Mind" -"La meyora de la mente"-, lleída a los catorce años, Michael Faraday adquirió estos seyes constantes principios de la so disciplina científica:
Alperi
Alperi ye una casería de la parroquia de Box nel conceyu d'Uviéu.
Allúgase a 10 km d'Uviéu, a 2 km de Tudela Veguín, nuna pronunciada lladera sobre'l ríu Nalón a un altor de 350 m. 
Tien una población de 6 habitantes (2006) de los cuales 1 ye muyer y 3 homes .
Na cume del Cutulapila, de 466 m d'altor allúgase un castru identificáu por José Manuel González en 1957, y del que son visibles dellos de los fueyos y parapetos que lu defendíen.
Arguañes
Arguañes ye una casería de la parroquia de Box nel conceyu d'Uviéu.
Allúgase a 8,1 km d'Uviéu, nel valle del Nalón, na lladera derecha, ente'l regatu del nozalón y el de La Reguerona y a un altor de 340 m. 
Accédese per un camín vecinal dende Entrepeñes (AS-244).
Tien una población de 18 habitantes (2006) de los cuales 9 son muyeres y 9 homes .
L'Argomal
L'Argumal ye una casería de la parroquia de Box nel conceyu d'Uviéu.
Allúgase a 8 km d'Uviéu, a 1 km de Tudela Veguín y a un altor de 205 m. 
Tien una población de 16 habitantes (2006) de los cuales 9 son muyeres y 7 homes .
Llinares (Salas)
Llinares ye una de les 28 parroquies que formen el conceyu asturianu de Salas, y asítiase al norte del mesmu. Tien una extensión de 7,68 km².
En 2009 tenía una población de 85 persones repartíes ente les poblaciones de L'Escobiu, Folgueiru, La Bouría, La Casona, La Estrada, La Piñella, La Veiga, Las Campas, San Andrés, Villar y Villeirín.
Cellebrase la fiesta n'agostu, día San Llourienzu, magar el patrón sía Samiguel Arcánxel. Nel so términu parroquial allúgase ún de los mayores castros del conceyu Salas y los conceyos vecinos, el Castru Las Cogollas.
Llinares tamién da nome a ún de los cuatro Coutos hestóricos que formaban el conceyu Salas.
Al pie del Cuera
Al pie del Cuera ye'l títulu del segundu discu grabáu pol cantante de tonada Celestino Rozada.
Esti discu foi asoleyáu pola Fonográfica del Principado nel añu 2009, y acompaña a Celestino'l gaiteru Vicente Prado, "El Pravianu". 
Componen la grabación catorce cantares, ente los que destaquen, "De lo más alto del Cuera", "Voi vender toles vaques", "En toda Peñamellera", "Se oyen cantar los mineros", "Adió al valle de Viango", "En Asturies, asturianu"... Delles d'estes pieces son interpretaes por Celestino como voz solista y n'otres ye acompañáu a la gaita, como se diz más arriba, por Vicente Prado.
Máximo Gorki
Maksim Gorki (Максим Горький ) foi'l seudónimu usáu por Alekséi Maksímovich Péshkov (en rusu: Алексей Максимович Пешков ), (Nizhny Nóvgorod; 28 de marzu de 1868 - Moscú; 18 de xunu de 1936); escritor rusu identificado col movimientu revolucionariu soviéticu. Morrió n'extrañes circunstancies, mentres siguía un tratamientu mélicu.
De 1932 a 1990 la so ciudá natal (Nizhny Nóvgorod) llevó'l nome de Gorki nel so honor.
Aleksei Peshkov foi'l fíu d'un tapiceru que con muncho trabayu y esfuerciu ameyoró más sero so posición social. De mozu, Gorki, a mui curtia edad empezó a valise yá n'oficios variaos hasta que decidió abandonar el llar paternu pa facer la so vida, independiente. Darréu, metanes 18 años, dende 1875 hasta 1893, l'autor trabayó como empleáu de pintor, axudante de panaderu, camareru nun barcu, empleáu de ferrocarriles y inclusive como vendedor bébora.
Más llueu tola experiencia acumulao a lo llargo les sos viscitues, arriquecería más tarde'l repertoriu temáticu del escritor. De facto,les sos vivencies y les de les persones coles que trabayó y convivió dieron vida a los relatos de les sos obres autobiográfiques "Infancia", "Ente los homes" y "Les Mios universidaes" (Entá nun tán vertíes al asturianu).
Una de les sos experiencies, la so mantenencia como pasante d'abogáu, fo la que despertó'l so preste pola lliteratura y el so interés pola cultura. A partir d'ehí, la llectura foi actividad crucial nos sos díes y más sero dio vida a les sos primeres narraciones: "Makar-Tchudra" (1892) o "Tchelkach" (1895).
El gustu pola cultura de Gorki iniciaralo la so güela (cola que criara depués de la muerte del so padre, de la qu'Alexei tenía 5 añinos). Esta muyer abondo culta cuntaba-y cuentos en prosa y en versu con un gran histrionismu, ye d'ella de quién deprende querer la naturaleza y les histories y nun decidió abandonar el llar paternu porque nun lu tenía, a la muerte so madre; foi'l so güelu quien lu echó pa que ganara la vida y mándalu a casa d'un contratista pa que-y ensiñe l'oficiu pero foi obligáu a trabayar de criáu desenvolviendo un trabayu brutal hasta pa un adultu. Ensin embargo ehí conoz a la reina Margot y la esposa del xastre, dos muyeres que tuvieron gran influencia na so búsqueda, son elles les primeres que lu bastien de verdadera lliteratura y lu introducen al mundu los grandes autores, Puxkin inclusive, poco depués pa fortuna de tol mundu conoz al gran Korolenko quien-y manda que se dedique a escribir.
La obra de Máximo Gorki creció aína Yá pa 1898, reuniera la so produición narrativa en dos volúmenes. So persona yera ca vegada más popular, los sos cuentos prestaben al públicu y la so fama saltó toles llendes, algamando'l so nome sonadía per toa Europa.
Foi entós, cuando tamién les sos producciones teatrales "Pequeños burgueses" y "Los baxos fondos" garraron l'éxitu. Foron llevaes a escena nel 1902 nel Teatru d'Artes de Moscú y más sero percorrieron los meyores escenarios d'Europa. Estes obres de teatru emplegaron, por novedá, técniques naturalistes estructurando una serie trames paralelos nos que prácticamente tolos personaxes teníen la mesma importancia. 
Notros campos siguió consiguiendo nuevos ésitos. De la narrativa curtia pasó a la de llargo algame con noveles como “"Varen’ka Olesova"” (1898), "Foma Gordeev" (1899) y "Los trés" (1900).
En San Petersburgu estableció contauto con destacaos marxistes que lu motivaren pa tornar la mirada p'hacia los problemes sociales y ficieren-y ver la conveniencia del movimientu revolucionariu. Tamién na so obra plasmó so simpatía con estos ideales como amuesen los sos drames: "Los veraneantes", "Los fíos del sol", "Los enemigos" o "Los bárbaros" y los sos poemes "El cantu'l falcón", "L'home" y "El cantu del petrel". La censura, sicasí, afectó a dalgún d'esos títulos. Foi nomáu miembro honorariu de la Academia Imperial de Ciencies, pero en 1902 foi anuláu'l puestu por mor de diverxencies polítiques. Por embargo, Máximo Gorki nun taba dispuestu ceder nos sos principios y siguió sofitando la Revolución, lo que lu llevó a la cárcel.
En 1907 mudóse a Capri polos sos problemes de salú; esi mesmu añu y tamién nesi llugar escribió la so obra más popular, "La madre" na que rellata la evolución del pensamientu de la madre d'un obreru socialista así como'l entornu de la Rusia revolucionaria. Na islla italiana axeitó un centru d'emigración revolucionario hasta poco enantes d'estallar la Primera Guerra Mundial. Mentanto y non, la so fama diba en decadencia y él mesmo sufría una crisis de identidá influyíu poles idees de Tolstoi.
Al escomienzu la Revolución Rusa en 1917, atopábase yá nel so país y trabayó activamente nel ámbetu cultural hasta 1921 cuando coló pa Alemaña ú fincó trés años. Sin embargo, critícase-y por tar rellacionáu con Génrij Yagoda, subxefe de la policía secreto de la URSS, el responsable del Holodomor, la política xenocida n'Ucraina que, camientase, fizo más cantidá de muertes nel mundiu hasta anguaño. Per otra banda, criticó duro a Lenin y a los comunistes polos sos "sangrientos experimentos sobre'l pueblu ruso". Gorky escribió, "Lenin y Trotsky tán corruptos pol venenu sucio del poder. Son irrespetuosos colos drechos humanos, la llibertá d'expresión y el restu llibertades civiles". Como yera d'esperar, recibiera ceo una alvertencia escrita a mano pol propiu Lenin.
Dempués tuvo en Sorrento y en 1928 regresó a la URSS de la mano de Stalin, áu comenzó la estaya de so obra na que sustentó el réxime soviéticu. Foi un éxitu de la propaganda soviético, por arrebatalu al fascismu italianu. Foi nomáu presidente del recién creáu sindicatu de escritores soviéticos.
En 1934, durante el "Gran Terror", vivió n'arrestu domiciliariu. En 1935, el so fiyu foi asesináu. Máximo Gorki morrió repentino d'una neumonía en Moscú, el 18 de xunu de 1936, na dacha "Gorki" de Lenin.
Doctor Zhivago
Doctor Zhivago (rusu: Доктор Живаго, "Doktor Zhivago") ye una novela de Borís Pasternak, publicada en 1957. Al añu siguiente, el so autor recibiría'l Premiu Nobel de Lliteratura. La novela garra'l nome del so protagonista, Yuri Zhivago, un médicu y poeta idealista. La pallabra "zhivago" caltién la mesma raíz que la pallabra rusa que significa "vida" ("жизнь"), y ésti ye precisamente ún de los temes más importantes del llibru. Trata de la hestoria d'un home dixebráu ente dos muyeres, cola revolución de 1917, y la posterior guerra civil de 1918-1920 como fondu. Más profundamente, la novela amuesa'l sofrir d'un home cuando la vida que siempre conociera ye tresformada por fuercies que tán más alló de lo qu'él pue controlar. El llibru foi adaptáu al cine en 1965, nuna película dirixida por David Lean. Tamién foi iguáu varies veces pa televisión.
De magar la novela contién pasaxes que foron redactaos metanes 1910 y 1920, Pasternak nun finara la escritura de "Doctor Zhivago" hasta 1956. Unvióla entós pa la so espublización al diariu "Novy mir", que la rechazó por razones polítiques: l'autor, como'l doutor Zhivago, taba más interesáu pol bientar de los individuos que pol de la sociedaá, y los censores soviéticos interpretaron qu'en determinaos pasaxes subxacíen puntos de vista antimarxistes. Na novela había alusiones implícitEs a los campos de prisioneros del estalinismu.
En 1957, l'editor italianu Giangiacomo Feltrinelli consiguió sacar de contrabandu'l manuscritu fora de la Unión Soviética, y publicó en Milán dos ediciones de la obra: l'orixinal, en rusu, y so traducción al italianu. Al año viniente, la novela apareció n'inglés, y a continuación foi vertía un total de dieciocho llingües. L'éxitu internacional d'esta novela fo en gran midida la razón de que'l so autor obtuviese darréu'l Premiu Nobel de Lliteratura.
Gran Cañón
El Gran Cañon ("the Grand Canyon") ye una mena ḥou nel pasu'l ríu Colorado pal norte d'Arizona, Estaos Xuníos. El Cañón ta consideráu como una de les maraviyes naturales del mundu y ta asitiáu na so mayor parte dientro del Parque Nacional del Gran Cañón (que foi de los primeros Parques Naturales de los Estaos Xuníos). El presidente Theodore Roosevelt foi'l mayor promotor del aria del Gran Cañón, visitándolu abondes ocasiones pa cazar pumes o para regalase col impresionante paisax.
El cañón foi creáu pol ríu Colorado; el so calcer socavó'l tarrén durante millones d'años. Tien sobre 446 km de llargor, cuenta con cordaleres d'ente 6 a 29 km d'anchor y llega a fondures de más de 1.600 m. Cerca de 2.000 millones d'años de la hestoria de la Tierra quedaron espuestos dun el ríu Colorado y los sos tributarios o afluentes cortaben capa tres capa de sedimentu al mesmo tiempu que la meseta del Colorado s'alzaba.
El Gran Cañón ye mui fondu, per dalgunes estayes supera'l kilómetru y mediu de fondura, con 446 kilómetros de llargor corta la meseta del Colorado asoleyando estratos paleozoicos. Los estratos apaecen gradualmente dede Lee's Ferry (puntu oficial del comienzu del Gran Cañón) hasta Phantom Ranch. El cañón termina na fasteraú'l ríu crucia'l Grand Wash Fault (cerca del llagu Mead). 
La oroxénesis, provocada poles plaques tectóniques, conxugó l'orixe de les Montañes Rocoses asina como la formación de la meseta del Colorado irguiendo varios kilómetros les estremaes capes de sedimentu. La mayor elevación provoca mayores precipitaciones na cuenca de drénax del ríu Colorado, pero non lo suficiente como pa que'l Gran Cañón dexe de ser una zona semiárida.
La elevación de la meseta del Colorado ye desigual, como resultáu el borde norte ("North Rim") del Gran Cañón tá asitiáu 300 metros pencima del borde sur ("South Rim"). El fechu de que'l ríu Colorado discurra más cerca del "South Rim" explícase por mor d'esta elevación asimétrica. Casi tola escorrentía dende la meseta detrás del cantu norte (el que recueye más lluvia y nieve) discurre hacia'l Gran Cañón, mentres que la mayor parte de la escorrentía sobre la meseta detrás del arba al sur va llonxe del Cañón (siguiendo la inclinación predominante). El resultáu ye una mayor erosión y polo tanto un mayor ensanchamientu del cañón y los cañones tributarios asitiaos al norte del ríu Colorado.
Les temperatures nel "North Rim" son xeneralmente menores que nel "South Rim" per aciu la mayor elevación (2.483 m sobre'l nivel del mar). Les grandes nevaes son comunes metanes los meses de iviernu. El borde sur tien meyores servicios pal turismu, y les vistes panorámiques que faen pernomáu al Gran Cañón.
La mayor parte de les roques sedimentaries que se pueden observar nel Gran Cañón van dende los 2.000 millones d'años de antigüedá de los esquistos asitiaos nel fondu del "Inner Gorge" hasta los 230 millones d'años de les piedres calices vieyes de 'Kaibab'. La mayor parte de los estratos foron depósitaos nos mares caldios poco fondos na zona cercana a la costa y nos pantanos costeros que formaba el mar nos repetidos avances y retiradas de la costa. La mayor excepción es la piedra arenisca de Coconino que fue depositada del mesmo modo que las dunes nel desierto.
La gran fondura del Gran Cañón y especialmente la altura de sus estratos (muchos de los cuales se formaron debajo del nivel del mar) se puede atribuir a los 1.500-3.000 m de elevación de la meseta del Colorado, elevación que principió a producise fai cerca de 65 millones d'años; esta elevación produxose en delles etapes más que nun procesu continu. El procesu de elevación aumentó el gradiente de la corriente del río Colorado y tributarios, aumentando asina la so velocidá y la so capacidá pa atravesar la roca.
L'ária de drenax del ríu Colorado (del cualu forma parte el Cañón del Colorado) formóse fai 40 millones de años, dun que'l Gran Cañón tien probablemente menos de 6 millones d'años de antigüedá (teniendo llugar la mayor parte del procesu erosivu nos últimos 2 millones d'años). El resultáu d'esta erosión son unes de les más completes columnes xeolóxiques del planeta. El ríu sigui na actualidá erosionando activamente'l so calcer, asoleyando roques ca vegada más vieyes.
Les condiciones climatolóxiques más llentes que se dieren metanes les glaciaciones incrementaron la cantidá d'agua recoyío nel aria de drenax del ríu Colorado. La consecuencia foi que'l ríu aumentó la velocidá y la fondura del so procesu erosivu durante estes dómines.
Fai 5,3 millones d'años el nivel base (puntu más baxu del ríu) y el cursu del ríu Colorado (o'l so ancestru xeológicu) camudaron cuando s'abrió'l golfu de California y descendió'l nivel base del ríu. Esto incrementó la velocidá d'erosión de tala forma que casi la totalidá de l'actual fondura del Gran Cañón se consiguió fai 1,2 millones d'años. Las paredes colgantes del cañón foron creaes pola erosión diferencial.
Fai un millón d'años la actividá volcánico (principalmente cerca del área ueste del cañón) depositó cenices y llava sobre l'aria, material qu'inclusive llegó producir preses naturales sobre'l Colorado. Estes son les roques más nueves del parque.
Aviño
Aviño ye una casería de la parroquia de Box nel conceyu asturianu d'Uviéu. 
Allúgase a 9 km d'Uviéu y a un altor 420 m.
Tien una población de 12 habitantes (2006) de los cuales 7 son muyeres y 5 homes .
Sinagoga
La sinagoga ye'l conceyu de fieles xudíos y el llugar de cultu y d'estudios de la más vieya de les relixones monoteístes. El términu remanez del llatín "sinagōga", y éste del griegu "sÿnagōgē", del vierbu "sÿnágein" (‘axuntar, conceyar’). N'hebréu llámase "Bet haKenéset" (בית הכנסת) o ‘llugar d'axuntamientu’.
La sinagoga ye una institución mui vieya nel xudaísmu. Magar esiesten pocos datos acerca del aniciu de les primeres sinagogues, cuídase seique remontense a la antigua Babilonia del siglu VI e.C., poco depués de que los xudíos foren deportaos por Nabucodonosor II tres la so conquista de Xerusalén nel añu 587 e.C. y la destruición del Templu. Na Babilonia, los hebreos xuntáben nes sinagogues pa orar y estudiar les sos sagraes escritures. 
El númberu de sinagogues medró al establecese la llectura público de la Torah. Al ser destruío polos romanos nel añu 70, Xerusalén tenía llantao unes 400 sinagogues. 
Estes sinagogues antigües taben alministraes por un notable o un conseyu de trés notables. La esplicación del testu sagrao reservábase a un rabín o dalgún fiel curiosu pal conocimientu de la llei mosaica (la que fora transmitida por Moisés).
Xeneralmente les sinagogues tán orientaes hacia Xerusalén. Al fondo hállase un armariu o tabernáculu, l'arca sagrada ("hejal" en sefardí o "arón haKódesh" n'askenazí), que contién los rollos de la llei (Torah).
Ante el tabernáculu hai una llamparina na qu'ambura una llama constante en memoria de la lluz perpetuo "(ner tamid)" que brillaba nel Templu de Xerusalén. Un candil, polo xeneral de siete llámpares en llinia, evoca el céllebre candelabru ("mĕnorah") del Templu. Una mesa de pupitre, colocada sobre una plataforma ("tebá" en sefardí, "bimá" n'asquenazí), fai avíu d'altar; sobre ella lleese la Toráh. Nes sinagogues sefardines ellí ye ú se para l'oficiante. Nes sinagogues askenazines, l'oficiante parase nun atril en frente l'arca o a un llau d'ella que se noma "amud".
Ḥou
Un ḥou (plural, ḥoos) ye una fondigonada o canal fonda en monte que tien un orixe glaciar y kársticu. Una carauterística fundamental de los ḥoos ye que'l suelu ta formáu por lleres productu tanto de la actividá glacial como de la rotura pola aición del xelu nes peñes d'alredor, nun teniendo apenes tierra pa dar sofitu a la vida vexetal.
Ta documentada la presencia en dalgunos ḥoos de glaciares n'altitúes relativamente baxes demientres la pequeña edá de xelu (del sieglu XIV al sieglu XIX), quedando anguaño resclavos de los mesmos en pequeñes zones como nel Ḥou Negru.
Llingüísticamente falando, trátase d'un orientalismu de la llingua asturiana y un cantabrismo; y el so usu na toponimia ye bien usual nes partes de monte del Oriente d'Asturies y l'Occidente de Cantabria.
John Broughton
John Broughton ye un astrónomu australianu. Descubrió varios asteroides.
Saltón
El Saltón ye un baille tradicional asturianu. Ye de ritmu binariu y báillase a lo sueltu. Acompáñase de gaita y tambor, anque hailos tamién pa vigulín o travesu. Conozse tamién polos nomes de "saltiquera, lixeru "o" xiringüelu".
Xota
La xota ye un baille tradicional asturianu; anque nun ye escepcional d'Asturies, yá que s'esparde per tola península ibérica. Especialmente conocíes son les aragóneses, pero tamién son bailles tradicionales en Cantabria, Castiella, Galicia, Estremadura, Murcia, La Rioxa, Navarra, Andalucía... llegando a espardese per aciu de los misioneros españoles nes Islles Filipines .N'Asturies la "xota" tamién recibe'l nome de Baille a lo pesao.
La xota cántase y baillase. Suel acompañase n'Asturies con gaita y tambor, pero tamién con otros instrumentos musicales como curdión, bandurria, vigulín, travesu, clarinete, pandereta, panderu, vañu... Les bailladores toquen castañueles y los bailladores pitos
Seique'l nome remaneza del mozárabe "*šáwta", "saltu", y ésti llegáu al travies del llatín "saltāre", baillar. 
El so ritmu ye 3/8, anque dalgunes tean trescrites en 3/4 o otros ritmos ternarios. El conteníu de les lletres ye abondu estremáu. La xota ta emparentada, n'Asturies, col fandangu y col Son d'Arriba y n'Alemaña los tanz son bailles tradicionales mui semeyaos. La xota ye un baille a lo suelto.
Fandangu
El "fandangu" ye un baille asturianu emparentáu cola xota. El so ritmu suel ser 3/4 anque tamién hai dalgunos talu como'l "fandangu punteáu" con un ritmu de 2/4. Suel acompañase de gaita y tambor. Ye un baille a lo suelto, y hailo tamién n'otres rexones d'España, como Andalucía o Galicia.
Pascual Candel Palazón
Pascual Candel Palazón, (12 de febreru de 1971, Murcia) ye un escritor español, conocíu principalmente poles sos poemes
Pascual Candel Palazón nació'l 12 de febreru de 1971 en Murcia.
Fizo estudios de periodismu en Madrid.
Nos años noventa dexó los estudios. Al tiempu empieza a escribir poesía.
Google Books
La Braña (Uviéu)
La Braña ye una casería de la parroquia de Box nel conceyu asturianu d'Uviéu. 
Allúgase a 8'2 km d'Uviéu y a un altor 300 m na vertiente sur de la sierra de Grandota.
Tien una población de 13 habitantes (2006) de los cuales 8 son muyeres y 5 homes .
La Braña
Hai dellos llugares que se llamen La Braña:
Emilio Gancedo
Emilio Gancedo (Llión, 1977) ye un periodista, estudiosu y escritor n'asturianullionés. Llicenciáu en Periodismu y Comunicación pola Universidá de Navarra, trabaya nel periódicu llionés El Diario de León. Gancedo sobresal na so faceta de divulgador de los diversos elementos tradicionales y etnográficos de Llión.
Nel 2008 foi xunto al zamoranu Alfredo Hernández, el mirandés Antonio Bárbolo y l'académicu asturianu Xose Antón González Riaño ún de los pegoyos del marcu de trabayu conxuntu en materia llingüística ente Zamora, Llión, Miranda do Douro y Asturies.
A lo llargo de la so entá curtia traxectoria como peridista lleva algamada una bona riestra premios, pol so bon facer periodísticu. Ente ellos:
Francisco Martínez de la Rosa
Francisco Martínez de la Rosa (1787 – 1862) foi un escritor y periodista español y un de los más importantes exponentes del romanticismu español.
Ángel de Saavedra
Ángel de Saavedra,(Córdoba, 1791 - Madrid, 1865), foi un poeta y narrador español, perteneciente al movimientu del Romanticismu.
José Zorrilla
José Zorrilla y Moral,(Valladolid, 1817 - Madrid, 1893), foi un poeta y narrador español, perteneciente al movimientu del Romanticismu.
Google Earth
Google Earth ye un programa informáticu asemeyáu a un Sistema d'Información Xeográfico creáu pola empresa Keyhole Inc. que consigui visualizar imáxenes en trés dimensiones del planeta, combinando imaxenes de satélite, mapes y el motor de busca de Google que permite ver imáxenes a escala d'un llugar específicu del planeta. 
Ye un programa multiplataforma. Poro, puede usase en Windows, GNU/Linux y Mac. Nun ta tovía disponible en Llingua Asturiana
Asociación de Baille y Danza Tradicional Filandón
Col nome d'Asociación de Baille y Danza Tradicional Filandón constituíse per tiempu indefiníu nel conceyu d'Uviéu una asociación con capacidá xurídica y plena capacidá d'obrar ensin ánimu de provechu.
L'Asociación de Baille y Danza Tradicional "Filandón", foi creada nel añu 1999 n'Uviéu, cola fin d'esparder el patrimoniu etnográficu de la nuesa rexón. Forma parte de la Federación Asturiana d'Agrupaciones Folclóriques (FAFA).
El Grupu cunta con un bayurosu repertoriu de bailles de toa Asturies, a lo suelto (xotes, muñeires, bailles corríos...), a lo agarrao (polkes, pasudobles, valses...), y dances de rueda, toos ellos tocaos con instrumentos tradicionales y voz.
Les Actividaes que realiza el Grupu son:
- Muestra de Folclore
Exhibición de bailles, dances, ofrendes, ramos, tonada, etc., con traxes y instrumentos tradicionales
- Equipu d'investigación
Dedicáu a la busca y recobramientu exhaustivu y fidedignu de tradiciones, bailles y sones carauterísticos de los pueblos asturianos
- Xuegos tradicionales
Entamen xeres con xuegos tradicionales pa neños, como'l cascayu, la comba, el zapatu... y tamién pa los mayores, como la rana, los zancos, el tiru cuerda, etc.
- Escuela de baille, danza y instrumentos
Dende l'añu 2000 el Grupu vien realizando delles actuaciones:
N'Asturies: ente otres na Vaqueirada d'Aristebano, Mercáu Tradicional de Porrúa, Folclore na Cai (Uviéu)...
Fuera d'Asturies: en ciudaes como Zaragoza, Madrid, Vitoria, Llión... Ruurlo (Holanda) y Lorient (Bretaña)
Web oficial del Grupu Filandón
Akregator
Akregator ye un amestador de noticies llibre, compatible con feeds (suministru de datos) en formatu RSS y Atom. Vien nel módulu KDE PIM del entornu d'escritoriu KDE, y suel venir incluyíu dientro de la suite "Kontact".
Akregator, anova l'estáu de los blogs, por exemplu, a los que tea soscritu el llector. Si hai dalgún cambéu nel sitiu en concretu, Akregator avisará d'esi cambéu y taremos puntualmente informaos.
Los feeds pueden tresnase en categoríes. Akregator amestará tolos d'una categoría particular nuna sola llista de nueves entraes pa que, por exemplu, toles noticies na categoría "Política" puedan amosase nuna llista. Tien una carauterística de gueta incremental pa los títulos de toles entraes na so base de datos.
Akregator puede configurase pa traer los feeds dientro d'intervalos regulares. L'usuariu tamién puede solicitar, manualmente traer tolos feeds, traelos individualmente, o los d'una categoría esbillada. Soporta iconos de feeds y KHTML empotráu como un restolador web internu con llingüetes. Tamién puede llamase a cualesquier restolador web esternu.
Avant Window Navigator
Avant Window Navigator ye una barra tipu "dock" que s'instala na parte baxa de la pantalla y que permite intercambiar ente les ventanes que se tengan abiertes. En llugar de representar les ventanes abiertes como botones o segmentos d'una barra, usa iconos p'amenorgar al mínimu l'espaciu ocupáu na pantalla y amestar atractivu visual. Ta disponible en llingua asturiana, (con Ubuntu)
Ye abondo asemeyada a la qu'inclúin los sistemes Mac OS, pero ésta ye una implementación llibre de la mesma idea. Pa usala necesítase tener instaláu "beryl" o "compiz" pa que funcionen les tresparencies y demás efeutos.
Tanto l'aspeutu y la funcionalidá de la ventana d'Avant Navigator puede personalizase, y los plugins y applets tán disponibles, yá seya p'amosar el progresu d'una descarga en Mozilla Firefox, o pa remanar un reproductor de música como Rhythmbox
Poedit
Poedit (formalmente poEdit) ye un editor llibre, abiertu y multiplataforma de catálogos de Gettext usáu nel procesu de llocalización. Esiste versión en Llingua asturiana
Launchpad
Launchpad ye una aplicación web y un sitiu web que sofita'l desendolcu de software, en particular el del software llibre. Ta desendolcada y caltenida por Canonical Ltd..
Consta de varies partes:
Launchpad úsase primordialmente pal desendolcu d'Ubuntu y los sos derivaos oficiales, magar que tamién contempla otres distribuciones y proyeutos independientes. Launchpad usa'l sirvidor d'aplicaciones web gratuitu y de códigu abiertu Zope 3.
RoundCube
RoundCube ye una base de veceru de corréu electrónicu IMAP escritu nel llinguax de programación PHP. La carauterística más solliñada de RoundCube ye la utilización xeneralizada de la teunoloxía "Ajax" pa presentar una más fluida y receutiva que les tradicionales interfaces de veceros de webmail. Dempués de cerca de dos años de desendolcu, la primer versión estable de RoundCube anuncióse a entamos de 2008.
Espublizáu baxo la Llicencia Pública Xeneral de GNU, RoundCube ye software llibre. Anguaño, ta en desendolcu la so versión en Llingua Asturiana
The Real MacKenzies
The Real McKenzies ye una banda de Celtic punk fundada en Vancouver, Canadá en 1992.
Apostando por una música orixinal, Real McKenzies fai rexurdir cantares tradicionales d'Escocia, pero con sones nuevos, de punk. La banda viaxa abondo, ufiertando un númberu bien curiosu de conciertos. En delles xires tienen compartío actuación con grupos como Rancid, DragStrip Riot, NOFX, Flogging Molly, Xcrosscheckx, Rough Chukar, The Misfits, Metallica, The Rookers, Voodoo Glow Skulls o Shane MacGowan. Cantares suyos fueron usaos n'anuncios de cerveza, el videuxuegu Tony Hawk Underground y el film canadianu Stone of Destiny.
Dolphin (esplorador de ficheros)
Dolphin (n'asturianu significa "tolina"), ye l'alministrador de ficheros oficial del entornu d'escritoriu KDE, a partir de la so versión 4.0. Ta enfocáu, principalmente, na usabilidá. Ta disponible en Llingua asturiana
Cuando se decidió que Dolphin sedría'l alministrador de ficheros por defeutu de KDE 4, la versión de KDE 3 descontinuóse. Sicasí, el programa sigui tando disponible baxo'l nome de D3lphin. D3lphin ta desendocándose entá por "Marcel Juhnke" nel so sitiu web.
Les principales carauterístiques de Dolphin son:
Dolphin nun ta diseñáu pa competir con Konqueror, l'alministrador de ficheros por defeutu de KDE. Dolphin céntrase namái en ser únicamente alministrador de ficheros, dexando de llau la capacidá de Visualizador Universal de Documentos de Konqueror. Esto permíte-y optimizar la interface d'usuariu pa les xeres propies de l'alministración de ficheros.
Thunar
Thunar ye'l xestor de ficheros llanzáu oficialmente cola versión 4.4 de Xfce. El so desendolcador ye "Benedikt Meurer", inicialmente pa trocar l'anticuáu Xffm. 
Los oxetivos del proyeutu Thunar son la facilidá d'usu y l'accesibilidá. Otru oxetivu ye dotalu d'un altu rendimientu; magar que la facilidá de caltenimientu tien mayor prioridá que la velocidá. Como'l restu de Xfce, Thunar ta diseñáu pa cumplir con diversos estándares (), como los indicaos en freedesktop.org. 
Thunar ye estensible con "plugins" .
El nome "Thunar" remanez del dios Thor.
Ark
Ark ye una ferramienta d'archiváu (compresión de ficheros) pa KDE, incluyía nel paquete "kdeutils". Ta disponible en Llingua asturiana.
KSnapshot
KSnapshot ye una aplicación pa la captura de pantalla de KDE creada por Richard J. Moore, Mattias Ettrich y Aaron J. Seigo en Qt y C++.
KSnapshot permite l'usu de tecles d'accesu rápidu pa tener un captura de tola pantalla, un porción esbillada o una ventana. Los usuarios tienen la opción d'atroxar la captura de pantalla o imprentala direutamente. KSnapshot, ta disponible en Llingua asturiana
Esiste un equivalente de l'aplicación en GNOME llamada Gnome-screenshot.
RMS Titanic
El RMS Titanic (n'inglés: "Royal Mail Steamship Titanic", Barcu Corréu Real Titánicu) yera'l segundu de tres tresatlánticos de la compañía inglesa White Star Line (xuntu col RMS Olympic y el HMHS Britannic) que pretendíen apoderar el negociu de los viaxes tresoceánicos a entamos del sieglu XX. 
El Titanic foi fletáu en 1911 y entró en serviciu al añu siguiente, siendo'l barcu de pasaxeros más grande y luxosu de la dómina xuntu col Olympic.
La nueche del 14 d'abril de 1912, demientres el so viaxe inaugural, el Titanic topetó escontra un iceber, fundiéndose dos hores y cuarenta minutos dempués, nes hores primeres del día 15. L'accidente finó cola muerte de 1517 pasaxeros de los más de 2200 que viaxaben a bordu, lo que supon ún de los peores desastres marítimos en tiempu de paz, y ensin dulda'l más famosu. 
Según daba anuncia'l El Diario de Avilés el 21 d'abril de 1912 ente les víctimes del naufraxu alcontrábase l'avilesín Servando Ovies Rodríguez.
Iceber
Un iceber ye una gran masa de xelu desprendida de los glaciares (xeneralmente polares) o de plataformes de xelu y adentráu nel océanu. 
Los icebers provenientes de los glaciares suelen tener formes irregulares mientres que los que se formen nes plataformes antartiques suelen ser de forma tabular, ye dicir, con la superficie emerxida plana dafechu. El volume qu'amuesa penriba del nivel del agua ye namái una octava parte del so volume total. 
Nun se tien que confundir coles banquises que son plaques xelaes de la superficie de la mar que tamién floten al debalu, anque con una morfoloxía y peligrosidá enforma estremaes.
Gnome-screenshot
gnome-screenshot ye una utilidá usada nel entornu d'escritoriu de GNOME pa facer captures de pantalla. Ye parte del paquete d'utilidaes de GNOME.
Tien delles opciones, ente les que s'inclúin la captura de la pantalla ensembre, o namái una ventana concreta. Tamién permite l'allanciu del disparu de toma de la semeya, en segundos, y dalgunos efeutos visuales. Gnome-screenshot, ta disponible en llingua asturiana
Una aplicación asemeyada nel escritoriu de KDE ye KSnapshot.
Soutu los Infantes
Soutu los Infantes ye un pueblu y una parroquia del conceyu de Salas (Asturies). Comprende los llugares de Soutu los Infantes, La Veiga, la Braña d'Arbodas. Los llugares de Ḷḷeirosu, Silvouta y La Escosura tán deshabitaos. La parroquia situase al viés de la veiga'l Narcea.
Ye de destacar na parroquia el Castiellu de Soutu los Infantes.
Coutos
Llámanse Coutos a cauna de les trés o más xeneralmente cuatro entidaes sobreparroquiales que xebren dalgún conceyu del Occidente del Principáu d'Asturies, como los de Salas o Pravia.
Hestóricamente, el Conceyu Salas formábenlu los "coutos" de Soutu Los Infantes, Llinares, Ḷḷaviu y Las Dorigas; si bien per un tiempu Ḷḷaviu formó Conceyu.
Coutu de Llinares
El Coutu Llinares foi una entidá sobreparroquial del Conceyu Salas.
Xuanón de Cabañaquinta
Juan Díaz Faes, conocíu por Xuanón de Cabañaquinta, (Ayer, Asturies, 1821 - 1894) foi un pernomáu cazador d'osos, que caltenía la técnica tradicional de matar al osu corándolu.
Fora un paisanu mui llargu (1,98m. d'altor) que, según cuenten, algamó el númberu de 92 osos muertos, dellos cola única axuda de los sos brazos y el so cuchillo. Por mor d'ello fízose mui popular nuna dómina na que cazar osos víase como un actu de destreza, fortaleza y valentía, polo que llegó ser convidáu a dir a una cacería col Rei d'entós Alfonsu XII, organizada pol Marqués de Camposagrado. Nesta cacería'l Rei regaló a Xuanón una escopeta, lo que significaba ser nomáu d' "Armero Real".
A lo cabero, Xuanón llegó ser Alcalde del conceyu Ayer, llugar de so nacencia, ú vivió tola vida, y tamién onde morrió.
Dialectos Lliterarios
Los Dialectos Lliterarios son un conxuntu sodialectos de la llingua asturiana con della tradición lliteraria escrita. 
De según les diverses partes d'Asturies, los escritores úsen a partir de la so fala llariega un modelu col cualu faen les sos composiciones poétiques, prosístiques, narratives... etc. Dalgunos d'estos dialectos son:
Dialectu Bable
Yá nomáu por Xovellanos nes sos Cartas a Ponz del Viaje por Asturias el bable ye'l dialectu lliterariu basáu nes variedaes xeolectales de la llingua asturiana del centru d'Asturies. Foi tamién conocío pol nome de Bable Clásicu Central.
Pol so especial pesu, y por ser el dialectu con más produición llitario, dase'l nome de Bable a tol conxuntu del asturianu, incluyendo inclusive al eonaviegu, talamente como prevée l'estatutu d'autonomía d'Asturies nel so artículu cuartu.
Anguaño, l'asturianu estándar, variedá supralectal de la llingua asturiana- y fundáu tamién sobro la base del dialectu central- propuestu pola Academia de la Llingua Asturiana reemplazó'l so usu, y el llamáu "bable tradicional" nun tien mayor usu lliterariu.
Falieḷḷa
Falieḷḷa ye'l nome que garra la variedá lliteraria de la llingua asturiana usada por dellos escritores de conceyos como Valdés, Salas o Tinéu.
Foi un términu usáu pol escritor Fernán Coronas, pa diferenciar la fala de los xaldos valdesanos de la de los vaqueiros ya marnuetos y del dialectu bable, nel qu'escribíen la mayoría de los escritores de la dómina de so.
Paḷḷuezu
El Paḷḷuezu ye un dialectu lliterariu basáu nes estayes del asturianolleonés falao nos conceyos de Degaña, Cangas del Narcea, Somiedu, Ḷḷaciana, Babia o Palacios del Sil. Ta estrechamente emparentáu col llamáu dialectu vaqueiru.
Dellos escritores llioneses como Eva González o Caitán Álvarez Bardón, ente otros, escribíen tamién nesta variedá. Basilio Garrido, de Cangas del Narcea foi un escritor asturianu sobresaliente. Cola unificación normativa que truxo la creación de la Academia de la Llingua Asturiana, y el fenómenu del Surdimientu, los escritores d'esa parte entamaren darréu escribir nun asturianu normativu de base occidental.
Farriegu
Farriegu ye como se conoz la variedá llitararia o "faliella" que ta basada na fala xeolectal de los xaldos de Cuideiru, metá norte de Salas (tamién conocida por Purilu) y metá occidental de Pravia.
Purilu
"Purilu" ye'l nome col que se conoz na metá norte del conceyu Salas al dialectu lliterariu tamién conocíu como farriegu. "La retafila" que faen nel esfoyón peles Fiestes del Carme de L'Arquera (Maeza, Salas), a imaxe de "l'almuravela" en Cuideiru ye un bon exemplu d'esti falar.
Dialectu vaqueiru
El llamáu dialectu vaqueiru ye un dialectu lliterariu basáu nel falar tradicional de los vaqueiros de los conceyos de Navia, Valdés, Tinéu, Salas ya Cuideiru. Les carauterístiques filolóxiques d'esti dialeutu coinciden dafechu coles del paḷḷuezu.
Bernardo Atxaga
Bernardo Atxaga ye'l pseudonimu lliterariu de Joseba Irazu Garmendia, escritor Vascu n'llingua vasca nacíu n'Asteasu, Guipuzcoa en 1951. 
Ye llicenciáu n'economía pola Universidá de Bilbao, y en filosofía polaa Universidá de Barvelona. Trabayó d'economista, vendedor de llibros, profesor d'llingua vasca, tuvo metíu nel mundu editorial, y foi guionista de radio. En 1980 tomó'l determín dedicase namás a escribir.CO
La primer vegada qu'espublizó un testu foi en 1972, dientro d'una antoloxía d'escritores vascos. El so primer rellatu, Ziutateak, publicóse en 1976. La so primera antoloxía poetica, Etiopia, asoleyose en 1978. Escribió obres de teatru, lletres de cantares, noveles y narrativa curtia. El so llibru de rellatu Obabakoak, publicáu en 1988, foi ganador del Premiu Nacional de Lliteratura de tipu Narrativu y traduciu a 20 llingües (ente elles l'asturianu], foi llevada al cine en 2006 col nome d'Obaba, pol direutor Montxo Armendáriz. En 2003 publicó Soinujolearen semea, na que fala del desaniciu del mundu d'Obaba.
Dende 2006 ye miembru de la Real Academia de la Llingua vasca (Euskaltzaindia).
Altamiro Carrilho
Altamiro Aquino Carrilho (Santo Antônio de Pádua, 21 d'avientu de 1924) ye un músicu, compositor y flautista brasilanu. Una lleenda viva del choro brasilanu. Esti flautista virtuosu toca'l travesu y yá grabó más de cien discos, compunxo cerca de doscientos cantares y presentóse yá per más de cuarenta países difundiendo'l choro brasilanu.
Heinrich Rudolf Hertz
Heinrich Rudolf Hertz (22 de febreru de 1857, 1 de xineru de 1894) foi un físicu alemán pol cual se noma al herciu, la unidá de frecuencia del Sistema Internacional d'Unidaes (SI). En 1888. Foi'l primeru n'amosar la esistencia de la radiación ellectromagnética aniciando un aparatu pa producir ondes de radio. 
Hertz nació n'Hamburgu, Alemaña, d'una familia xudía que se convirtiera al cristianismu. So padre yera conseyeru n'Hamburgu, so ma la fía d'un mélicu.
Mientres estudiaba na Universidá de Berlín, demostró aptitudes tanto pa les ciencies como pa les llingües, deprendiendo árabe y sánscrito. Estudió ciencies y inxeniería nes ciudaes alemanes de Dresde, Múnich y Berlín. Foi estudiante de Gustav Kirchhoff y Hermann von Helmholtz. 
Obtuvo'l so doctoráu en 1880 y continuó como alumnu d'Helmholtz hasta 1883, añu nel que ye nomao profesor de física teórica na Universidá de Kiel. En 1885 treslladóse a la universidá de Karlsruhe, onde descubrió les ondes ellectromagnétiques. 
De magar l'esperimentu de Michelson en 1881 (precursor del experimentu de Michelson y Morley en 1887), que refutó la esistencia del éter luminífero, Hertz reformuló les ecuaciones de Maxwell pa tomar en cuenta'l nuevu descubrimientu. Probó esperimentalmente que les señales elléctriques pueden viaxar al traviés del aire llibre, como fora albidráo por James Clerk Maxwell y Michael Faraday.
Tamién descubrió l'efectu fotoelléctricu (que foi esplicao más alantre por Albert Einstein) cuando notó qu'un oxetu cargáu pierde la so carga más fácilmente al ser iluminao pola lluz ultravioleta. 
Morrió de septicemia a la edá de 36 años en Bonn, Alemaña. So sobrín Gustav Ludwig Hertz foi ganador del premiu Nobel, y el fíu de Gustav, Carl Hellmuth Hertz, inventó la ultrasonografía mélica.
Electricidá
La electricidá (del griegu "elektron", cuyo significáu ye ámbare) ye un fenómenu físicu cuyo orixe son les cargues llétriques y cuya enerxía manifiéstase en fenómenos mecánicos, térmicos, lluminosos y químicos, ente otros. Puédese observar de miente natural en fenómenos atmosféricos, por exemplu los rayos, que son descargues llétriques feches pola tresferencia d'enerxía ente la ionosfera y la superficie terrestre, (procesu complexu del que los rayos solo formen una parte). Otros mecanismos llétricos naturales podémoslos atopar en procesos biolóxicos, como'l furrulamientu del sistema nerviosu. Ye la base del furrulamientu de munches máquines, dende pequeños electrodomésticos hasta sistemes de gran potencia como los trenes d'alta velocidá, y asinamesmo de tolos preseos electrónicos. Arriendes ye esencial pal aniciu de sustancies químiques como l'aluminiu y el cloru.
También se noma electricidá a la rama de la física qu'estudia les lleis que rixen el fenómeno y a la rama de la tecnoloxía que lo usa n'aplicaciones práctiques. Dende que, en 1831, Faraday descubriera la miente d'aniciar corrientes eléctriques por inducción —fenómenu que permite tresformar enerxía mecánica n'enerxía eléctrica— convirtióse nuna de les formes d'enerxía más importantes pal desendolcu tecnológicu per aciu de la so facilidá d'aniciu y distribución y al so gran númberu d'aplicaciones.
La electricidá ye aniciada poles cargues eléctriques, en reposu o en movimientu, y les interacciones ente elles. Cuando delles cargues eléctriques tán en reposu relativu exércense ente elles fuercies electrostátiques. Cuando les cargues eléctriques tán en movimientu relativu exércense tamién fuercies magnétiques. Conócense dos tribes de cargues eléctriques: positives y negatives. Los átomos que conforman la materia contienen partícules subatómiques positives (protones), negatives (electrones) y neutres (neutrones). Tamién hai partícules elementales cargaes qu'en condiciones normales nun son estables, polo que manifiéstense namái en determinaos procesos como los rayos cósmicos y les desintegraciones radiactives.
La electricidá y el magnetismu son dos aspeutos estremaos d'un mesmu fenómenu físicu, nomáu electromagnetismu, descritu matemáticamente poles ecuaciones de Maxwell. El movimientu d'una carga eléctrica produz un campu magnéticu, la variación d'un campu magnéticu produz un campu eléctricu y el movimientu aceleráu de cargues eléctriques anicia ondes electromagnétiques (como nes descargues de rayos que pueden escuchase nos receitores de radio AM).
Per aciu de les crecientes aplicaciones de la electricidá como vector enerxéticu, como base de les telecomunicaciones y pal procesamientu d'información, ún de los principales desafíos contemporáneos ye aniciala de mou más eficiente y col mínimu impautu ambiental.
Argolibiu
Argolibiu ("Argolibio" en castellanu) ye un llugar de la parroquia de Samartín, nel conceyu asturianu d'Amieva (España).
Ta a 340 metros d'altitú, na fastera izquierda del ríu Sella. Nél viven 44 persones (INE 2008) y alcuéntrase a 8 quilómetros de Sames, la capital del conceyu.
Ceis
Ceis ("Celles" en castellanu y oficialmente Celles/Ceis) ye una parroquia del conceyu asturianu de Noreña. Asítiase como una islla de 1,56 km² na metá norte del conceyu de Siero, a unos trés kilómetros de la Villa Condal. Tien una población (INE, 2012) de 76 habitantes, que se reparten ente los llugares de La Braña, La Carril, La Felguera, La Peral, San Andrés, Serrapicón y L'Otero.
La Felguera
Hai dellos llugares que se llamen La Felguera:
La Peral
Hai dellos llugares que se llamen La Peral:
L'Otero
San Andrés
Noreña (parroquia)
Noreña amás d'un conceyu, ye una parroquia del conceyu homónimu n'Asturies. El so templu parroquial ta dedicáu a Santa María. Tien una población de 5.347 habitantes (INE 2012) y ocupa una estensión de 3.47 km². La única población del so territoriu ye la villa de Noreña, capital del conceyu.
L'espediente toponímicu conseña los vinientes llugares pertenecientes a la parroquia de Noreña:
Santa Marina (Noreña)
Santa Marina ye una parroquia del conceyu asturianu de Noreña. Ocupa una estensión de 0,26 km² na llende ente los conceyos de Llangréu y Siero, nel cumal del cordal que divide les agües del ríu Nora y el ríu Nalón, a unos 8 kilómetros de la capital del conceyu. Compriende namái l'aldea de La Pasera, con una población (INE, 2012) de 9 habitantes.
Buenavista
Hai dellos llugares col nome de Buenavista:
Vicente García Oliva
Vicente García Oliva ye un escritor asturianu y miembru de númberu de l'Academia de la Llingua Asturiana. Pertenez tamién a la Sociedá Xeneral d'Autores y Editores.
Nació en Xixón nel añu 1944. Tien el títulu de Profesor Mercantil y realizó estudios d'Económiques na Facultad de Bilbao.
En 1975 foi ún de los fundadores de Conceyu Bable en Xixón. Pertenez a la xeneración lliteraria del Surdimientu.
La so obra ta empobinada, na so mayor parte, a la Lliteratura Infantil y Xuvenil, tanto n'asturianu como en castellán, teniendo algamaos numberosos premios, ente los que puen citase: el Fernández Lema; el de la Fundación Juan Muñiz Zapico; el Montesín, el premiu de la Crítica d'Asturies; el Máximo Fuertes Acevedo d'ensayu; el Premiu María Josefa Canellada de LLIX; y en castellán el de la CCEI (Comité Católico Español para la Infancia), y el Pilar Miró de guión, de la Academia de las Artes de Televisión. El Premiu Timón, pol conxuntu la so obra, p’autores n’asturianu y gallego-asturiano 2011. 
Miguel Ramos Corrada
Foi'l director del centru la UNED n'Asturies dende 1984 y profesor de la mesma. Ta reconocío como un espertu en lliteratura asturiana y una autoridá na obra de Pepín de Pría.
Roberto González-Quevedo
Roberto González-Quevedo González ye un filósofu, antropólogu y llingüísta lleonés, nacíu en Palacios de Sil, provincia de Lleón, no que dempués sedría Castiella y Lleón, en 1953. Anguaño vive n'Uviéu.
Ye llicenciáu en filosofía y doctor n'antropoloxía y en filoloxía (gracies a la so obra "La Fala de Palacios de Sil"). 
Roberto González-Quevedo ye fíu de la escritora palaciega Eva González. A mancomuña escribieron una serie llibros, Poesías ya hestorias na nuesa tsingua; Poesías ya cuentus na nuesa tsingua (1980), Bitsarón: Cousas pa nenus ya pa grandes na nuesa tsingua (1981), Xentiquina (1983), Xeitus: poesías ya cuentus (1985) y Branas d’antanu ya xente d’anguanu: poesías ya cuentus (1990).
En 1981 algamó’l Premiu de Narraciones Curties de la Diputación d’Asturies (antecesor del Xosefa Xovellanos) col so rellatu: "Pul sendeiru la nueite", un llibru de calter iniciáticu que recrea Pesicia, una tierra d'aniciu prerromanu, patria de los ástures más occidentales, los pésicos. Una tierra que conxuga l'occidente d'Asturies col de Lleón. Siempre atentu a la evolución cultural conxunta de les dos fasteres más occidentales d'esos antiguos reinos, vien collaborando nos espacios creaos n'andecha ente les dos tierres dende la transición.
González-Quevedo ye miembru de númberu de l'Academia de la Llingua Asturiana ocupando anguaño'l cargu de secretariu, y director de la espléndida revista Cultures, editada pola Academia asturiana y dedicada a temes antropolóxicos y etnográficos.
Palacios del Sil
Palacios del Sil ye un municipiu d'España, na comarca de El Bierzu, provincia de Lleón, Comunidá Autónoma de Castiella y Lleón.
Tien una superficie de 181,4 km y una población de 1.275 persones. Les entidaes de población que lu integren son:
Eva González Fernández
Eva González Fernández (1918-2007) foi una escritora n'asturllionés nacida en Palacios del Sil.
Escritora seronda, entama a escribir a mancomuña col so fíu, Roberto González-Quevedo, siempre siguiendo'l mesmu esquema: Mentres la ma escribía poesía, el fíu escribía rellatos de tradición oral.
El Llirismu Popular d'Eva González, por Xosé Lluís Campal
Fallece la Escritora Eva González (Cast).
Haxografía
L'haxografía ye la biografía d'un santu. L'autor de l'haxografía ye l'haxógrafu.
Anque'l términu s'usaba namás pa esti fin na tradición cristiana dende l'aniciu de l'Antigüedá tardío, y inclusive se refería más propiamente al estudiu colectivu de los santos (vides de santos) por cuenta d'ún solu en particular, anguaño úsase de forma estendida pa referise non solo a les biografíes de figures equivalentes de relixones non cristianes, sinón a les de persones que, pal so biógrafu, axunten méritos tan escepcionales y tán a un nivel tan xebráu del restu que na práctica trátalos como santos. L'usu del términu, nestos casos, suel ser peyorativu, pol que quier criticar la falta d'oxetividá del so autor.
Nel sieglu IV, tres la conversión de Constantín, compiláronse munchos martiroloos, narrando (munches vegaes con gran realismu y dramatismu, lo que contribuyó bien al so bon éxitu) les escepcionales circunstancies de los mártires nes persecuciones. Les vides de santos lleíense como sermones y catalogábense en calendarios anuales o menaion (de "menaios", mes en griegu), de los que facíen versiones curties, del santu de cada día, o synaxarion. Les haxografíes escoyíes por un compilador pa escribir nun llibru de vides de santos, nomábense "paterikon" (del griegu "pater", padre).
N'Europa occidental, l'haxografía más divulgada na Baxa Edá Media y nel Renacimientu foi la "Lleenda Áurea" de Jacopo da Varazze y metanes la Edá Moderna, les "Acta Sanctorum" escomenzaes pol xesuita Jean Bolland.
Xosepe Vega
Xosepe Vega Rodríguez (Llión, 1968), escritor, articulista, editor y traductor, ye conocido nel ámbitu de la cultura lleonesa (y na contorna del dominiu llingüísticu asturlleonés) pol so llabor na dignificación de la llingua tradicional de lleoneses y asturianos. Metanes la so trayectoria cultural punxo abondos cursos, conferencies y coloquios per munches ciudaes de Llión, promoviendo asina'l conocimientu y estudiu del patrimoniu llingüísticu asturllionés.
Sitúase ente los llingüístes asturlleoneses que trabayen pola non politización de la llingua. Suel escribir nun asturllionés de base dialectal cabreiresa. 
Arriendes d'ello ye tamién responsable de munches actividaes colectives nel mesmu sen, como l'asociación Facendera pola Llengua o'l semanariu La Nuestra Tierra, del que foi'l so primer director. Como escritor y articulista participó en dellos medios escritos (Diario de León, La Crónica de León, Les Noticies...) y en 2008 consiguió el primer premiu nel "I Certame Lliterariu" de l'asociación cultural La Caleya patrocináu pol Ayuntamientu d'Estorga. 
Por aciu del so llabor pedagóxico realizáu colos alumnos cabreiréses de la Residencia d'Estudiantes d'Estorga dientro de la llamada Aula de Cultura Cabreiresa, editó en 2009 "El Prencipicu", versión en dialecto cabreirés de la obra del escritor francés Antoine de Saint-Exupéry "El Principito".
= Bibliografía como escritor =
= Bibliografía como traductor =
= Bibliografía como editor =
= Referencies =
La Caleya (asociación)
La Caleya ye una asociación creada n'Estorga (Llión) nel añu 1998, al envís de promocionar la cultura tradicional lleonesa.
"La Caleya" tien como oxetivu principal tener una actitú positiva de respetu y valoración de tola cultura tradicional y autóctona lleonesa, incluyendo la llingua como'l so obleru principal dientro de too ello.
Les actividaes de "La Caleya" caracterízense por contribuir al conocimientu y estudiu de la llingua asturlleonesa y la cultura de Lleón. Nesi sen, fai; xornaes, cursos, conferencies, seminarios y debates, asina como certámenes lliterarios y alcuentros de música tradicional.
Plan de Normalización Social del Asturianu 2005-2007
El Plan pa la normalización social del asturianu 2005-2007 ye una serie de medíes, aprobaes pol gobiernu del Principáu d'Asturies (España) pa potenciar el so usu y promoción del asturianu y el gallego-asturianu. El plan atenderá realizar los siguientes obxectivos: 
Foi aprobáu el 24 de febreru de 2005. Al cabo de 2007, foi prorrogáu, calteniéndose aínda en vixencia.
Jesús Neira Martínez
Jesús Neira Martínez (El Vaḷḷe, Ḷḷena, Asturies, 10 d'abril de 1916; Uviéu, 2 de febreru de 2011). Dialectólogu asturianu. Foi miembru eméritu del RIDEA.
= Biografía =
Cursó los sos estudios de Maxisteriu, y más sero de Filoloxía Hispánica na Universidá d'Uviéu y doctoróse na Universidá de Madrid en 1951 con una tesis sobre l'asturianu faláu nel conceyu Ḷḷena. Depués d'exercer la enseñanza primario y medio obtuvo una plaza de profesor de llingua española na Escuela de Maxisteriu d'Uviéu. Más llueu, pasó a exercer la so docencia na Facultá de Filoloxía de la Universidá d'Uviéu, ú impartió hestoria del español, comentarios de testos y, n'especial, dialectoloxía. Ingresó nel RIDEA como miembru de númberu en 1967. Tamién ye miembru correspondiente de la (Real Academia Española) dende l'añu 1983.
Jesús Neira dedicóse especialmente a la investigación dialectolóxico, centrao básicamente nos diferentes dialectos del asturianu. Ye autor d'El habla de Lena, El bable. Estructura e historia y Bables y castellano. Realizó tamién, xunto con María del Rosario Piñeiro Peleteiro, el Diccionario de los bables de Asturias. Arriendes d'estes obres, espublizó diversos artículos sobre los diferentes aspectos del asturianu nel cartafueyu Archivum, y nel BRAE ("Boletín de la Real Academia Española"). Participó en publicaciones colectives como la Enciclopedia Temática de Asturias, La Gran Enciclopedia Asturiana, El mapa lingüístico de la España actual editáu pola Fundación Juan March y un númberu estraordinariu de la Revista de Occidente dedicáu al billingüismu. Tien tamién estudios dialectolóxicos sobre otres llingües y dialectos de la Península y Hispanoamérica. 
Jesús Neira sostenía que'l ríu Navia constitúi la llende averada ente'l gallegu y l'asturianu.
Amás de les sos investigaciones nel terrén llingüísticu, Jesús Neira vieno espublizando trabayos sobre lliteratura española, ente los que s'alcuentren dellos análisis de testos poéticos y el prólogu y la edición de les "Obras Escogidas" del dramaturgu y poeta ḷḷenizu Vital Aza.
Lorena Corripio
Lorena Corripio López (Carrandi, Colunga, 1980) ye una cantante asturiana de tonada.
Lorena forma parte de la xeneración más moza de cantantes, algamando por primera vez el reconocimientu del Memorial Silvino Argüelles nel añu 2007 y tando igualmente presente nos cinco años siguientes.
Como ye habitual nel ámbitu de la canción asturiana, Lorena participa en concursos algamando en 2009 el premiu del públicu nel festival de La Nueva y en 2010 y 2011 el concursu qu'entama en Xixón el diariu El Comercio. Igualmente, nel añu 2011, fízose col primer premiu del XIV Concursu de Tonada Cuenca del Caudal y VIII Concursu "La Voz de Avilés", asina como'l Premiu de la Crítica RPA a la "Meyor Voz del Añu" de la RPA. Tamién nel 2011 conceden-y l'Urugallu de Bronce del Centru Asturianu de Madrid na categoría de tonada.
Dientro del so repertoriu podemos atopar cantares como: "Soi de Langreo", "A vivir a la montaña", "La Cabraliega", "Playina la de Xixón" o "Tienes casa, tienes horru".
Anguaño ye vicepresidenta de l' "Asociación d'Interpretes de Canción Asturiana" (AICA)
Real Academia Asturiana de les Artes y les Lletres
La Real Academia Asturiana de les Artes y les Lletres foi una institución creada na villa de Xixón el 10 de febreru de 1919 cola presidencia d'honor del Príncipe d'Asturies. 
Nel Xixón d'aquella dómina xuntaben la mayoría d'escritores n'asturianu. Yera'l tiempu del Rexonalismu, con un enfotu claramente cultural, que recibiera aportes del Carlismu. La xente escritor y esmolecío pol tema llingüísticu (y bien d'esta xente refuxó nel elementu llingüísticu) caltuvo ello como principal xera. Asina foi que, la llingua, foi xunto a la música, el so principal elementu d'estudiu y preocupación, tanto científico como político.
1919 foi tamién l'añu de la creación de la Real Academia de la Llingua Vasca, o Euskaltzaindia; y yá n'Asturies dende Xovellanos había la idea de la creación d'una institución pal estudiu y fixación del idioma. 
Too ello desendolcó na creación d'esta institución.
Otros académicos destacaos foren, como exemplu, Emilio Robles Muñiz, más conocíu por (Pachín de Melás), o José García Peláez, (Pin de Pría).
De según los sos reglamentos aprobaos el 15 de marzu de pa esi añu, la Real Academia tien d'ámbetu pa facer el so trabayu les siguientes estaxes:
Cola crisis económica de los años 30 y la propia crisis del asturianismu cultural a finales de los años 20 la Real Academia foi morriendo; d'una por falta d'apoyu económicu, d'otra pola falta del sofitu d'una clase burguesa fuerte, cosa que nel casu vascu o catalán nun socediera.
Sicasí, munchos de los académicos foren "abellugar" les sos inquietúes asturianistes y intelectuales nel RIDEA, creáu nel 1945, qu'a traviés de les sos monografíes dialectales y de la so lliteratura de vezos, fizo delles vueltes d'institución llingüística del asturianu, agospiando estudiosos, hasta'l Surdimientu.
Soldat Louis
Soldat Louis ye un grupu rock orixinariu de Lorient que fai un amestu ente la música tradicional de la Bretaña cola música más rockera: Asina, xunten la instrumentación del rock más clásicu: guitarra llétrica, acústica, batería... cola gaita escocesa, la gaita bretona y les bombardes propies de la música de raíz d'aquella península.
El primer trabayu de Soldat Louis "Première Bordée" asoleyóse en 1988. Per esi tiempu tocaren en Le Zénith, París. Col so primer single d'esi álbum, Du rhum Des Femmes alagamen darréu bona sonadía. `
El so segundu trabayu foi Pavillon Noir, con él xiren por tola xeografía del "hexágonu".
Dientro del nomáu Rock Celta, marcu nel que podíen tar, ente otros, Wolstone o The Moving Hearts, los cantares de Soldat Louis aporten a esti xéneru un tastiu de música marinera, pola so temática. Abonda les referencies al alcohol y al amor.
Hai tamién cantares con carís políticu, talmente "Bobby Sands" podiera ser un bon exemplu.
Première Bordée
Première Bordée foi'l primer discu sacáu al mercáu pola banda bretona Soldat Louis nel añu 1988.
El single d'esi discu, Du Rhum Des Femmes fai que'l grupu tea ésitu darréu. Venden 750 000 exemplares del discu, y l'álbum consigui un doble discu d'oru. El grupu algama la fama con esti trabayu per tola Francia.
Bañugues
Bañugues ye una parroquia del conceyu asturianu de Gozón. Ocupa una fastera de 2,6 km² de la fachada oriental del conceyu, al este del Cabu Peñes. Nel so relieve costeru destaca la playa homónima, na que s'atoparon restos del Paleolíticu inferior y de la dómina de los romanos. La so población, de 638 habitantes (INE, 2008), repártese ente los llugares de Cerín, El Monte, El Llugar y La Quintana. Nel caberu d'ellos s'asitia la ilesia parroquial, dedicada a San Nicolás, y allí taba tamién la escuela.
Nel barriu d'El Monte tien la so sé la Cofradía de Pescadores de San Nicolás. L'actividá principal de los trabayadores del sector pesqueru de Bañugues ye'l marisquéu de percebes nes piedres del Cabu Peñes.
La parroquia ye asientu d'importantes xacimientos férricos, que foron esplotaos industrialmente hasta 1967: les mines de Llumeres, que pertenecieron a la compañía Duro Felguera. Anguaño consérvase nesti enclave los restos de la esplotación industrial y ye utilizada como puertu por parte de los pescadores de la Cofradía.
Mines de Llumeres
La mina de Llumeres ye una esplotación de mineral de fierro que s'asitia a la vera la ensenada de Llumeres, na parroquia de Bañugues, nel conceyu asturianu de Gozón. Anguaño abandonada, foi el mayor de los xacimientos de fierro que s'esplotaron n'Asturies nos sieglos XIX-XX. Entá se caltienen dellos restos arquitectónicos de la so actividá, que formen el Conxuntu Históricu Mines de Llumeres, incluyíu dende abril de 2009 nel Inventariu del Patrimoniu Cultural d'Asturies.
Dende una perspectiva xeolóxica, el mineral d'esti xacimientu tenía un gran conteníu férricu, lo que fizo que fora explotao dende bien antiguo, como lo demuestra'l fechu de que s'atoparan restos de mineral d'esta procedencia nel castru xixonés de la Campa Torres. El xacimientu, d'otra banda, ye singular porque nelli s'atoparon casualmente, a finales de 2007, restos de la tamarugita, un mineral perescasu nel mundu y que nun s'atopara primero d'aquella en dengún otru llugar de la Europa continental.
Anque, como yá dixéramos, la riqueza mineral del llugar yera conocida dende vieyo, la so esplotación contemporánea nun escomenzó hasta 1859. Delles prospecciones amosaron que'l subsuelu de les parroquies d'Eres, Verdicio y Bañugues yera ricu en fierro, y nesi añu entamó la esplotación (principalmente d'hematites) de la mano de la "Sociedad Compañía Minera de Gozón". La falta de capital obligó a la empresa, dos años dempués, a vender tol mineral que se sacara a la Sociedá Metalúrxica Duro Felguera, que se fizo cargu del xacimientu. Y ello porque, anque'l mineral yera de gran calidá, tanta qu'había que mezclalu con otros de menos resistencia pa que la mezcla fora reducible aína nel altu fornu, taba nun llugar enforma apartao de les fábriques que podíen procesalu y nun se podía llevar hasta elles de la forma avezada entós: en tren.
La nueva dirección de la mina tuvo qu'enfrentase a esi problema, pal qu'atopó una solución provisional en 1906: facer un cai a la vera la mina. Dende esi puertu pequeños vapores de hasta 300 tonelaes, como el "Llumeres Alejandro", llevaben el mineral hasta los puertos de Xixón y L'Arena. D'ellí parte d'él colaba pa Inglaterra o Alemaña, y otra parte metíase en trenes que lu llevaben a la Fábrica de La Felguera, na que se procesaba. Sicasí, la precariedá del tresporte fizo que se siguiera buscando una solución definitiva. Descartada la construcción d'una llinia de ferrocarril, en 1919 decidióse sacar el mineral por un cable aereu. Per él circulaba, en calderos, hasta la estación de ferrocarril que se fizo n'El Regueral, en conceyu Carreño, a una distancia de 7,5 km. Dende ellí, yá en tren, el mineral viaxaba a Aboño, y dempués a Llangréu.
Yá yera fácil sacar el mineral, y la cantidá d'esti aumentó enforma (más d'un 40%) dempués de que, a entamos de la década de 1920, decidiérase ampliar la esplotación. Primero d'esi añu el mineral sacábase del cantil directamente, pero pensóse en facer un pozu, allí na mesma ensenada, que siguía la llinia Monte Merín-Rucao. Más tarde, nos años 40, completóse la rede de galeríes cola apertura, cerca de Les Cabañes (parroquia de Verdicio), del pozu Simancas, un pozu de 70 m de profundidá del qu'anguaño malpenes queda, en mui mal estáu, la casa de máquines. Foron aquellos los meyores años de la mina de Llumeres. De 1920 a 1950 sacábase d'ella más del 40% del fierro que se producía n'Asturies, con un picu de producción de 86.000 tonelaes en 1950. La llegada de fierro d'otros países fizo que la esplotación fora cada vegada menos rentable y, finalmente, en 1967, la empresa decidió pesllala. Desmanteláronse entós el cable y el castillete, y zarráronse los pozos verticales y les salides al esterior del sistema de ventilación del pozu.
L'actividá paró, pero entá queden dellos restos. El primeru, de calter ecolóxicu: nun se recomienda'l bañu na playa de Llumeres, que tien de contino les sos agües tiñíes de colorao pola presencia de restos de partícules férriques en suspensión. D'otra banda, consérvense tamién una serie d'edificios que foron construyíos pola Duro Felguera y que entá nos falen de la importancia que tuvo el xacimientu. Bien d'ellos tán, dende abril de 2009, protexíos por una resolución de la Conseyería de Cultura y Turismu del Principáu d'Asturies. Nella (BOPA, 26/05/09) se declaren d'interés patrimonial los restos (almacén, oficines, aseos, casa de máquines -tirada, pesie a ser un edificiu protexíu, en setiembre de 2008-, estación de clasificación del mineral, bocamina, cai y panadería) que se alluguen na ensenada de Llumeres, y s'establez tamién una zona de protección, alredor d'ellos, de 15,40 ha. Fálase nella tamién, de dellos restos rellacionaos cola esplotación que habrán de ser, si así-yos parez a los conceyales, oxetu de protección polos ayuntamientos de Gozón y Carreño: la casa de máquines del pozu Simancas; los restos que s'atopen nel Monte Merín; los restos de la esplotación que se caltienen na estación d'El Regueral; y el conxuntu de 64 viviendes pa obreros que promoviera la empresa en Bañugues.
Josefina Martínez Álvarez
Josefina Martínez Álvarez (San Cloyo, Uviéu, 11 d'abril de 1937) Catedrática de literatura española. Tien l'honor de ser miembru fundador de la Academia de la Llingua Asturiana. Arriendes d'ello ye miembru de númberu permanente nel RIDEA, siendo anguaño presidenta de la Comisión 2ª (Historia, Xeografía, Antropoloxía, Folclor y Etnografía).
Magar de que dende finales de los años 80 dexó de desenrollar la so actividá dientro de l'asturianística, tien fecho monografíes dialectales sobre la fala d'Uviéu d'abondo valir, tando considerada una de les mayores espertes nel dialectu del conceyu capitalín asturianu. 
Sicasí, dende esa fecha vien trabayando n'otres instituciones, faciendo'l so llabor de caderalga de lliteratura castellana, dientro d'asociaciones como la "Sociedad Española de Lingüística" y a la Asociación Internacional de Historia de la Lengua Española. Ye la vilva del filólogu y Académicu de l'ALLA y la RAE Emilio Alarcos Llorach.
Nos últimos años, trabaya na normalización del asturianu como miembru de la Xunta Asesora de Toponima del Principáu d'Asturies.
Real Academia Española
La Real Academia Española (RAE) ye'l muérganu institucional responsable de mirar pol bon usu de la llingua española. La so sé ta en Madrid (España), pero tien rellación coles academies nacionales de 21 países hispanofalantes.
Nicolás Bartolomé Pérez
Nicolás Bartolomé Pérez ye un abogáu y escritor llionés, residente n'Asturies.
Gran conocedor de la mitoloxía y la lliteratura popular asturiana y llionesa, tien andecháu con delles revistes, como El canciu'l Cuélebre, Lletres Asturianes, Revista de Folklore, Faceira, o Asturies, memoria encesa d'un país.
Tien publicáu un llibru, Filandón, lliteratura popular llionesa (Zaragoza, 2007).
Nicolás Bartolomé Pérez trabaya activamente como xurista pa conseguir un mayor espaciu llegal pa la nuesa llingua dientro d'Asturies y Castiella y Lleón, siendo un espertu en temes llingüístico-llegales. Ye, asinamesmo, dende 2010, miembru correspondiente de la Academia de la Llingua Asturiana.
Enriqueta González Rubín
Enriqueta González Rubín (Ribeseya, 17 d'abril de 1832, L'Infiestu ???) foi una escritora y periodista asturiana.
Enriqueta González Rubín tuvo l'honor d'entamar el xéneru narrativu n'asturianu nun momentu históricu cuando nun yera nada fácil pa una muyer el poder dedicase a les lletres. 
Collaboró davezu con artículos, poesíes y narraciones na prensa de la dómina. Ente los medios nos qu'escribió, hai de solliñar El Faro Asturiano, d'u se conoz la mayoría de los sos escritos.
Ye autora de dos noveles n'asturianu: una publicada por entregues n"'El Faro Asturiano" nel 1964 y que nun conocemos; y otra, el Viaxe del tíu Pacho el Sordu a Uviedo, espublizada nel 1875 y alcontrada apocayá.
Na Selmana del 4 al 8 de Mayu de 2009 cellebróse la XXX Selmana de les Lletres Asturianes, dedicándola a la memoria d'Enriqueta.
El Gobiernu del Principáu d'Asturies reeditó y rescató la obra, con estudios lliterarios de la mesma.
El Premiu Enriqueta González Rubín de Periodismu ye ún de los más prestixosos dientro de los concedíos al periodismu dende Asturies. 
Vien convocándolu dende 2003 la Conseyería de Cultura del Principáu d'Asturies.
Campora San Giovanni
Campora San Giovanni ta situada al sur-oeste del conceyu de Concenza, a 90 qm. al ueste de Cantazaro. al ueste del mar Mediterraneu. En 2007 tenía una población de 7.200 habitantes.
Bernardo Acevedo y Huelves
Bernardo Acevedo y Huelves (1849 en Bual - Uviéu, 7 de setiembre de 1920) foi un abogáu, estudiosu del folclor y escritor asturianu. 
Nacíu en Bual, fue a escuela primeru en Cuaña y dempués al institutu a Tapia. Coló pa Madrid col envís d'estudiar Medicina; en cuenta d'ello, acabó llicenciándose en Derechu. En 1889 foi nomáu abogáu del Estáu y destináu a la delegación de Facienda y a la Diputación Provincial d'Uviéu. Aparte del so trabayu como xurista, foi tamién escritor, n'asturianu y castellanu, y investigador del folclor del país. 
Tocántenes al so llabor lliterariu, entamó a publicar, na prensa madrilana y nel periódicu "El Anunciador", d'Uviéu, los sos primeros trabayos. En 1881 ganó'l premiu de poesía que convocara la Universidá d'Uviéu pa cellebrar el segundu centenariu de la muerte de Calderón de la Barca. Dos años dempués ganó'l de los Xuegos Florales entamaos pola Sociedá Económica d'Amigos del País en 1883 (que tenía nel xuráu a Clarín y Acebal); y, años dempués, el premiu de los vecinos de Veiga nos Xuegos Florales de Xixón del 6 d'agostu de 1891, convocáu pa conmemorar la inauguración de la estatua de Xovellanos. Foi miembru correspondiente de les Academies d'Historia y de la Lengua Española (RAE) y de la Comisión Provincial de Monumentos, y escribió a modo en bien de periódicos del so tiempu: "El Eco de Asturias", "El Carbayón", "El Nalón", "Revista de Asturias"... Dirixió tamién la edición d'obres ayenes ("Poesías asturianas" de Teodoro Cuesta) y escribió los capítulos sobro Bual, Navia-Villayón y Cuaña del tercer volume de la obra "Asturias", de Bellmunt y Canella, espublizáu en Xixón en 1900.
Simultáneamente investigó sobre dellos aspectos de la cultura y el folclor asturianu. Ente les sos obres nesti campu rescamplen:
Espublizó tamién delles obres de temática xurídica, como "Nociones de Derecho usual español" (coescritu con Fermín Canella en 1894) y "Legislación del impuesto de derechos reales y transmisión de bienes" (1896).
Xosé Miguel Suárez Fernández
Xosé Miguel Suárez Fernández ye un escritor en gallego-asturianu y estudiosu de la cultura asturiana. Tamién ye conocíu pol alcuñu del nome del so conceyu, "Tapia".
Nació en Mántaras (Tapia) en 1965. Diplomáu en Maxisteriu, y llicenciáu n'Historia y en Filoloxía Hispánica, too ello pola Universidá d'Uviéu. Tien publicaos bien d'artículos sobre cuestiones d'etnografía, toponimia, dialectoloxía y lliteratura.
Nel añu 1989 ganó’l premiu al meyor trabayu de recoyida oral de léxicu de l’Academia de la Llingua Asturiana. Vien andechando, del mesmu mou, en numberoses revistes, como Lletres Asturianes,Trabatel Cultures, Erada, Lliteratura, Entrambasauguas, Revista de Filoloxía Asturiana...
Participa activamente nel movimientu de defensa de los derechos llingüísticos dende asociaciones como Xeira o la Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana. 
Cayo Lara
Cayo Lara Moa, (Argamasilla de Alba, Ciudá Real, 1952) ye un políticu español, miembru del Partido Comunista de España y coordinador xeneral d'Izquierda Unida. 
Agricultor de profesión, foi un de los impulsores del sindicatu COAG. Foi alcalde d'Argamasilla de Alba ente 1987 y 1999. Dende 2000 ye coordinador xeneral d'IU en Castilla-La Mancha. Comu tal, foi una vegá (2007) candidatu a la presidencia de la Xunta de Comunidaes, ensin obtener escañu. Destacó na so rexion pe la so llucha na defensa d'una lley eleutoral más democtática y escontra l'especulación del suelo, dando-y apoyu a la Casa'l Conceyu de Seseña escontra'l constructor Francisco Hernando, coñeciu como'l Pocero.
Na IX Asamblea Federal d'Izquierda Xunida, en payares de 2008, foi candidatu a Coordinador Xeneral, respaldau pel PCE y otros sectores, obteniendo un 43% de los votos de los delegaos y siendo elexíu miembu del Conseyu Políticu Federal. Nel aconceyamientu d'esi órganu celebrá'l 14 d'avientu de 2008, foi elexiu comu'l sucesor de Gaspar Llamazares al frente de la organización, col 55% de los votos.
Tino Pérez del Rufo
Tino tien escrito una llarga serie de monólogos, poesíes, cuentos y una obra teatru. Participó en varios llibros y revistes del Principáu d'Asturies y otros llugares; por exemplu na Revista del Centru Asturianu de Méxicu.
Besiktas
El Beşiktaş ye un club de fútbol d'Estambul fundáu'l 4 de marzu de 1903 por Mehmet Şamil, Hüseyin Bereket.
Alverbiu
Un alverbiu ye una pallabra o clas de pallabres invariables que completa o precisa al verbu, al axetivu.
Los alverbios son pallabres carauterizaes por exercer autónomamente -ensin necesidá de preposiciones- la función de complementu circunstancial na oración, amosando estremaos significaos: de llugar (viven equí), de tiempu (llegó ayeri), de mou (fízolo asina), de cantidá (trabayen abondo), d'afirmación (sí, díxolo), de negazu (nun duermen) y de dulda (quiciabes lu llamen). Nun ye esta la única función oracional que l'alverbiu ye a exercer, pues tamién fai la d'atributu (el xueves ye ceo) y la de xuntura oracinal (nun-y parecía que fuere interesante aquel actu, poro, nun quixo dir).
Per otru llau, los alverbios puen tamién desendolcar funciones dentro'l grupu sintagmáticu nominal. Asina, faen de nucleu d'otru alverbiu (abondo ceo, mui guapamente, más abaxo, güei mesmo), o bien funcionen como subordinaos de sustantivu (una rapaza asina, díes atrás, camín abaxo, una selmana enantes), d'axetivu (medio llocu, enforma murniu)o d'otru alverbiu (abondo ceo, mui guapamente, más abaxo, güei mesmo). Pa cabu, pue aparecer como elementu opuestu d'otru alverbiu (equí abaxo, ellí dentro).
Munches de les llamaes locuciones prepositives son en realidá alverbios acompañaos d'un subordináu nominal precedíu de "de", preposición que pue desaparecer si el contestu lo permite. Y asina esisten les espresiones "enriba (de)","encima (de)", "embaxo (de)", "debaxo (de)", "delantre (de)", "detrás (de)", "enantes de", "primero (de)", "depués de", "llueu (de)", "dientro (de)", "fuera (de)", "cerca (de)", "lloñe (de)", "alredor de", "enfrente (de)", "aparte (de)", "amás de", "además de", etc.
Verbu
Un verbu ye una pallabra o categoría gramatical qu'espresa aiciones, estaos y que fai de nucleu d'oración o una pallabra, conxuntu de soníos del llinguaxe con que se conoz daqué. Tamién plizcu, cantidá pequeña de daqué o espaciu percurtiu de tiempu.
Verbu ye aquella mena de pallabres que, amosando un procesu allugáu nunes coordenaes temporales, funcionen como nucleu d'oración. El verbu ye'l sintagma imprescindible pa qu'esista oración, y d'esta miente constitúi la oración mínima. A una oración mínima -por exemplu, "merquen"- puen amestáse-y acordies coles necesidaes comunicatives, esplicitaciones o complementos qu'enllenen la información, que nun faen otro que funcionar como términos subordinaos del verbu: "ellos merquen, los rapacinos del barriu merquen, los rapacinos del barriu merquen llambiotaes, los rapacinos del barriu mérquen-yos llambiotaes a los homes que les vienden na romería", etc.
Axetivu
Un axetivu ye una pallabra o clas de pallabres que califiquen o precisen al nome.
L'axetivu ye la categoría sintáctica qu'exerce autónomamente les funciones d'elementu subordináu nominal, d'atributu y d'atributu del suxetu y del complementu direutu. Exemplos: "el páxaru mariellu, "el páxaru ye guapu, "la neña llegó afamiada", "trai terecíes les manes".
Lo mesmo que'l sustantivu, nel axetivu estrémense dos partes bien definíes: el lexema o raíz, qu'aporta'l significáu básicu; y los morfemes, que sirven de llazos de rellación con otros elementos de la oración. Asina: "mariell-u, guap-a, blanc-o, llarg-os, anch-es".
L'axetivu presenta los diversos morfemes:
- El xéneru masculín, femenín y neutru. El xéneru masculín o femenín del axetivu ye siempre repercusión del que presente'l sustantivu col que concuerde. El xéneru neutru apaez cuando l'axetivu, allugándose pospuestu al sustantivu o como atributu, entra en concordancia con un sustantivu non cuntable; tamién apaez precedíu del artículu neutru. Nestos casos, el xéneru masculín o femenín queda tapecíu pola marca de neutru (por exemplu, "el fumu blanco, la ropa ye blanco, lo blanco".
-El númberu. Fai qu'un axetivu apaeza en singular o en plural. El númberu del axetivu ye tamién siempre repercusión del sustantivu col qu'establez concordancia.
L'axetivu pue presentase solu o en grupu sintagmaticu acompañáu de términu subordináu alverbial: "el páxaru ye guapu, el páxaru ye abondo guapu".
Sustantivu
Un sustantivu ye una pallabra capaz de funcionar, ensin nenguna ayuda, como suxetu d'una oración gramatical.
El sustantivu o nome ye una categoría sintáctica que ye a exercer funciones propies como la de nucleu nominal, suxetu, complementu direutu y, capacitáu pola preposición correspondiente, complementu indireutu, complementu circunstancial y suplementu. Exemplos: "el bon llibru vieyu, el páxaru esnala, come mazanes, mercó-y carambelos al neñu, entrugólo con duldes, falaben de llaceries".
El sustantivu consta de dos partes bien definíes: el lexema o raíz, qu'aporta'l significáu básicu; y los morfemes, qu'aporten significaos secundarios y sirven d'enllaz con otros elementos de la oración. Asina: "páxar-u, rapaz-a, llob-os, pit-es".
Los morfemes nominales son:
-El xéneru, que s'asocia a estremaos significaos (sexu, tamañu...) o a nengún; dixebra los sustantivos en masculinos o femeninos.
-El númberu, qu'opón una clas d'individuos o ún en particular (singular) a un númberu indefiníu d'unidaes (plural).
-L'articulu, que ye un identificador qu'actualiza una parte de la realidá que'l sustantivu clasifica. L'artículu opónse a la so ausencia: "xente / la xente, ropa de neña / ropa de la neña".
Dientro'l grupu sintagamaticu nominal, el nome pue dir acompañáu de subordinaos axetivos o axetivaos: "el páxaru mariellu, el páxaru de plumes blanques, esti páxaru".
Bocines
Bocines ye una parroquia del conceyu asturianu de Gozón. Situada na fastera suroriental del conceyu, llenda coles de Lluanco y Santolaya al N y NO, cola de Cardo al Oeste y col conceyu de Carreño al Sur. Tien una estensión de 10,71 km², y acueye a 521 habitantes (INE, 2008) nos llugares d'Antromero, Condres y Salines. Nel caberu d'ellos ta la ilesia parroquial, dedicada a San Martín y reconstruyida dempués de la Guerra Civil.
El so territoriu comprende, amás de la zona costera d'Antromero, el valle del regatu de La Gallega. Esti, que vierte les sos agües al Cantábricu na zona más oriental de la playa del Dique, fai que nes tierres d'esta parroquia haiga bayura d'agua. Tanta que, en tiempos, funcionaron hasta 17 molinos; güei tán toos abandonaos.
Cardo
Cardo ye una parroquia del conceyu asturianu de Gozón. Situada na zona meridional del conceyu, tien una estensión de 10,39 km². Viven nella 496 persones (INE, 2008), que se reparten ente los llugares de La Iría, La Ren, Romadonga y San Zabornín.
Eres
Eres ("Heres" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Gozón. S'esparde per 4,16 km² de la so fastera noroccidental, y tien una población de 241 habitantes (INE, 2008). Estos se reparten ente'l llugar homónimu y los de La Cabaña, Xelaz y Villanueva.
Ye una parroquia cásique llana, con un altor mediu de 30 m. sobre'l nivel de la mar, y col Monte Merín (na que se conserven dellos restos de les esplotaciones mineres de Llumeres), de 113 m d'altura y asitiáu nel so estremu occidental, como pica más alta.
Nel llugar d'Eres s'asitia la ilesia parroquial de San Xurde. Reconstruyida nel sieglu XIX nun amiestu d'estilu historicista y popular, alcontrose nel so pórticu, a mediaos del sieglu XVIII, una llábana de la dómina de los romanos. Anguaño ta desaparecida, pero'l dibuxu que-y fizo el callóndrigu Carlos González de Posada foi recoyido por Ciriaco Miguel Vigil na so obra "Asturias monumental, epigráfica y diplomática" (1887).
Villa
Col nome de Villa podemos referinos a:
Girona
Girona (pronunciación catalana [ ʒiˈɾonə ]; n'español "Gerona" [ xeˈɾona ]) ye la capital de la provincia homónima en la Comunidá autónoma de Cataluña.
Tarragona
Tarragona ye la capital de la provincia homónima na Comunidá autónoma de Cataluña. Na época medieval y na moderna, foi la capital de la Veguería de Tarragona.
El so orixe ta na "Tarraco" romana, ciudá de gran importancia na Roma Imperial, capital de la Hispania Citerior Tarraconensis. El «Conxuntu arqueolóxicu de Tarraco» fixo que Tarragona sía considerada Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO. 
Teruel
Teruel ye la capital de la provincia homónima en la Comunidá autónoma de Aragón.
Mérida
Mérida ye una ciudá española, capital de la Comunidá autónoma d'Estremadura, asitiada na provincia de Badajoz.
Llaviana (Gozón)
Llaviana ("Laviana" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Gozón. Ye la más occidental del conceyu, y tien como anexu la parroquia avilesina homónima. Nos sos 4, 47 km² d'estensión, que s'esparden pela oriella derecha de la ría d'Avilés, viven 530 persones (INE, 2008) nos llugares d'El Campo la Ilesia, El Poblao, Nieva y Zeluán. 
Nel so territoriu, amás de l'únicu nucleu industrial del conceyu (factoría d'Alcoa, polígonu industrial de Maqua...), ta'l faru San Xuan. 
Mazaneda (Gozón)
Mazaneda ("Manzaneda" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Gozón. Situada na zona central del conceyu, tien una superficie de 3,64 km², que tán travesaos pol regatu de Vioño, y una población (INE, 2008) de 180 habitantes. Comprende namái que dos núcleos de población: Alvaré y Ferrera.
Samartín de Podes
Samartín de Podes ("Podes" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Gozón. Situada na fastera occidental del conceyu, comprende'l tramu de costa que va dende la playa de Xagó (que comparte cola parroquia de Llaviana) hasta la Punta La Campana, que inclúi el Cabu Negru, y tien una estensión de 7,18 km². La so población, que se reparte ente los llugares d'El Campo, La Xenra, La Granda, Lloreda y Montoril, ye de 407 habitantes (INE, 2008).
Llemosín
El llemosín ye una variedá dialeutal del occitanu falada pol alredor de 400.000 persones.
El llemosín fálase en Francia, nos departamentos de Charente, Creuse, Dordogne, Corrèze, y Haute-Vienne.
Vivaro-alpín
El vivaro-alpín ye una variedá dialeutal del occitanu.
El vivaro-alpín fálase en Francia, nos departamentos de Loire, Haute-Loire, Ardèche, Drôme, Isère, Hautes-Alpes, Alpes de Haute-Provence, Alpes-Maritimes y en Italia (Piemonte, Guardia Piemontese).
Tortosa
Tortosa ye una ciudá española, capital de la comarca del Baxu Ebro na provincia de Tarragona na comunidá autónoma de Cataluña.
Santiao d'Ambiedes
Santiao d'Ambiedes ("Ambiedes" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Gozón. Ocupa, colos sos 13,42 km² de terrenu llanu, la fastera suroccidental del conceyu. Comprende seis núcleos de población: El Valle (nel que s'asitia la ilesia parroquial, d'estilu historicista), Barreo, Iboya, Perdones, La Piñera y Vardasquera. Nellos viven (INE, 2008) 670 persones.
Dientro del so territoriu s'alcuentra l'embalse de La Granda. Con una superficie de cuenca de 1,25 km², foi construyíu en 1956 pa dar serviciu a la fábrica d'ENSIDESA (güei Arcelor Mittal) que hai a la vera d'él. Nuna de les sos orielles s'atopa La Residencia La Granda, que ye la sé de los cursos qu'organiza, tolos veranos, la Escuela Asturiana de Estudios Hispánicos.
Escuela Asturiana de Estudios Hispánicos
La Fundación Escuela Asturiana de Estudios Hispánicos ye una fundación formada en 1979 col envís d'organizar o collaborar n'estudios, seminarios, reuniones científiques o publicaciones que faigan referencia, nun sentíu ampliu, al ámbitu cultural hispánicu. Creada polos profesores Enrique Fuentes Quintana, Juan Velarde Fuertes, Jose Luis Baranda Ruiz, Manuel Alvarez-Valdes y Valdes, Teodoro Lopez-Cuesta Egocheaga y Jose Luis Garcia Delgado, ye dirixida anguaño por Teodoro Lopez-Cuesta Egocheaga, y cunta, pa desendolcar la so actividá, col patrociniu del gobiernu del Principáu d'Asturies, de la Universidá d'Uviéu, del Ayuntamientu d'Avilés y de delles de les principales empreses asturianes y españoles.
Ente les sos actividaes rescamplen, pola so importancia y sonadía nos medios de comunicación, los Cursos de La Granda, que s'organicen en La Residencia La Granda tolos veranos. De temática variada y abiertos a cualisquiera que quiera apuntase a ellos, axunten a importantes intelectuales hispanoamericanos y españoles que debaten alrodiu de temas económicos, políticos, culturales...
Santolaya (Gozón)
Santolaya ye una parroquia del conceyu asturianu de Gozón. Enantes conocida como parroquia de Nembro, ye una de les parroquies del conceyu que nun tien costa. Ta nel centru del mesmu, arrodiada poles de Cardo (al S), Bocines (SE), Lluanco (E), Eres (N), Verdicio (O), Mazaneda (O) y Vioño (O). Tien una estensión de 6,86 km² y una población (INE, 2008) de 560 habitantes. Comprende los llugares de L'Arena, Balbín, Bustio, Susacasa y Nembro. El caberu d'ellos ye la cabeza de la parroquia y foi, además, capital del conceyu gozoniegu na Edá Media. Nél s'asienta la ilesia de Santolaya, que yá aparez como parroquia en documentos del sieglu XIV. L'actual ilesia, d'orixe románicu (del qu'entá se caltienen dellos restos), foi reconstruyida en 1912.
Verdicio
Verdicio ye una parroquia del conceyu asturianu de Gozón. Situada al Oeste del cabu Peñes, tien una estensión de 5,93 km². La so población (INE, 2008) ye de 282 habitantes, que se reparten ente los barrios de Les Cabañes, Fiame, Ovies y Camporrundio. Nesti últimu ye ú s'alcuentra la ilesia de San Cristóbal, datada en 1798 y d'estilu popular.
Viodo
Viodo ye una parroquia del conceyu asturianu de Gozón. Ocupa l'estremu más septentrional del mesmu, comprendiendo'l cabu Peñes y les tierres que lu arrodien. La parroquia tien una estensión de 5,61 km² y una población (INE, 2008) de 268 habitantes, que se reparten ente'l llugar homónimu y los de Peñes y El Ferriru.
Vioño
Vioño ye una parroquia del conceyu asturianu de Gozón. Allugáu na zona central del mesmu, tien una estensión de 2,91 km² y una población (INE, 2008) de 159 habitantes. Estos viven repartíos ente los llugares de La Cabrera, La Pedrera y Vioño. Nesti últimu s'alcuentra la ilesia parroquial de San Esteban, construyida nel sieglu XVIII anque mui remocicada nel XX.
Patrick Swayze
Patrick Swayze (Houston, Texas; 18 d'agostu de 1952 – Los Angeles, California; 14 de setiembre de 2009) foi un actor, baillarín, cantante, compositor y productor de televisión estaunidense.
Mar Caspiu
El mar Caspiu ye un llagu zarráu que s'estiende ente Europa y Asia. La so superficie ye de 371.000 km², la so fondidá media ye de 170 m, la máxima ye de 995 m y ye'l más estensu del mundiu. Les sos dimensiones yeren 1210 km na direición norte-sur y de 210 km a 436 km na direición este-oeste.
Enllena la parte occidental de la depresión uralocáspica, que forma parte de la mayor cuenca endorreica de la Tierra, tando la so superficie 28 m baxo'l nivel del mar. 
El mar Caspiu (antiguu Caspium Mare o Hyrcanium Mare), ye la llende natural de Rusia (Daguestán, Kalmykia, óblast d'Astrakhan), Azerbaixán, Irán (provincies de Guilán, Mazandarán y Golestán), Turkmenistán (provincies de Balkan), y Kazakhstán, coles estepes d'Asia central al norte y al este. Na costa oriental, na costa turcomana, alcuéntrase un gran entrante, el golfu de Kara Bogaz Gol. La costa del Caspiu ye irregular, con grandes golfos al este, ente los qu'alcuéntrase'l de Krasnovodsk y el Kara-Bogaz-Gol (Garabogazköl Aylagy), de poquísima fondidá, que sirve de cuenca de vaporiación y ye'l llugar nel que s'atopa una importante planta química que saca sales.
Esisten dalgunes compañíes de ferrys operando nel mar Caspiu:
La parte norte del mar Caspiu conxélase pel hibiernu, y n'hibiernos fríos, tol área norte queda cubierta de xelu. El xelu tamién pue apaecer n'árees del sur n'avientu y xineru. N'hibiernos suaves, el xelu forma bancos nes árees pantanoses cerca de la costa.
Estímase que'l mar tien alredor de 30 millones d'años d'antigüedá. Nun tien salida dende fai 5,5 millones d'años. Descubrimientos na cueva d'Huto, cerca de la ciudá de Behshahr (Irán), suxeren que l'área tevo habitada dende fai 75.000 años.
Na época clásica, yera nomáu "océanu Hircaniu". Tamién foi nomáu "mar de Khazar". Tantu na antigua Persia como nel Irán de güei conozse-yos como'l "mar de Mazandarán ". Les antigües fontes ruses refiérense a él como'l "mar de Khvalia", por mor de los Khvalis, les persones de Khwarezmia; nes fontes árabes clásiques nómase-yos como "Bahr-e-Qazvin", "mar de Qazvin".
Ciudaes históriques na oriella yeren:
Mayores ciudaes a orielles del mar Caspiu:
• Superficie: 371.000 km². 
• Dimensiones: 1.210 km de norte a sur y de 210 km a 436 km de l'este a l'oeste. 
• Fondidá: Media: 170 m, máxima: 995 m. 
• Altitú: 28 m por baxo'l nivel del mar. 
• Afluentes: Volga, Ural, Cura, Terek. 
• Países: Rusia, Azerbaixán, Turkmenistán, Irán y Kazakhstán.
• Desagües: Vaporiación.
Ayu
Allium sativum , L'ayu, ye una hortalexa cuyu bulbu empleagase comúnmente na cocina mediterránea. Ye de tastu fuerte, especialmente en crudu y llixeramente picante. La variedad más común ye la "Allium sativum". Tradicionalmente agrupase dientro la familia de les lilácees y del orde de las Liliifloras, si bien esiste una tendencia a facelo nas Aliáceas.
Ye una planta perenne de la familia de la cebolla. Les fueyes son planes y delgaes, de fasta 30 cm de llonxitú. El raigañu algama fácilmente fondures de 50 cm o más. El bulbu, de piel blanco, forma una "cabeza" dividia en partes comúnmente nomaes "dientes". Ca cabeza pue contener de 6 a 12 dientes, caún de los cuales ta envueltu nuna delgada película de color blancu o colorau. Caún de los dientes pue dar orixen a una nueva planta d'ayu, ya que poseen na su base una yema terminal que ye capaz de xerminar inclusu ensin necesidad de plantase previamente. Esti brote aparez a los tres meses de ser cosechau, dependiendo de la variedad y condiciones de conservación. Les flores son blanques, y n'algunes especies el tueru tamién produz pequeños bulbos.
Una carauterística particular del bulbu es el fuerte golor que emana al ser cortau. Esto debese a dos sustancies altamente volátiles, denominaes aliina y disulfuro de alilo.
Según el tipu de tueru:
Según la coloración:
Aunque posee un orixe inciertu, considerase que provién d'Asia, dende donde se extendió a toa Europa, y dende ellí hacia América, por mediu de los conquistadores españoles.
N' Exiptu yera consumio por los esclavos que trabayaben na construcción de les pirámides, ya que atribuianse-y propiedaes fortificantes y revigorizantes.
L'Infiestu
L'Infiestu ye una villa y una parroquia del conceyu asturianu de Piloña, del que ye tamién la capital. Tien una población de 2.125 habitantes (INE, 2009) repartíos ente la propia villa y les poblaciones de Biedes, El Calzáu, La Covaya, El Covayón, Mestres, L'Orrín, Peleón, Roces, Les Tercies, Villanueva y Viriu. 
Na villa habiten 2.107 persones y alcuéntrase a unos 45 km d'Uviéu, cola que se comunica pela carretera N-364. 
Nacionalismu Bretón
El nacionalismu bretón ye un nacionalismu de la provincia de muncho raigañu en Francia, Bretaña. Bretaña tá considerada comu una de les seis de Les Naciones Celtes xunto a Cornualles, Escocia, Irlanda, Gales y la Islla de Man. Comu la mayoría de los nacionalismos axunta les idelgues polítiques y les idelgues culturales.
Les aspiraciones polítiques del nacionalismu bretón yeren el drechu d'autodetermín, l'independencia respeutu de Francia y tener más poder nos organismos internacionales.
El nacionalismu cultural bretón inclui un componente llingüísticu perimportante, cola igualdá de los falantes de bretón y galó respeutu de los falantes de francés na rexón. Tamién-yos prestaría un recobramientu del raigañu, la música y los símbolos bretones y l'unidá col restu de naciones celtes.
La Reina'l Truébanu
La banda gaites La Reina'l Truébanu ñaz nel trescursu del añu 1996 algamando gran reconocimientu yá nel 1997 comu resultáu caberu de la xunión de músicos que teníen en común al mesmu profesor: Luis Feito Cano. Hoy, fórmanla musicos de los conceyos de Bual, Eilao, Navia, Valdés y Villayón. 
La so presentación foi el 11 d'abril de 1997 nel Teatru Campoamor n'Uviéu.
A lu llargu de la so hestoria grabaron los siguientes discos:
- "La Danza del Ocho" nel añu 2000.
- Nel añu 2003 espublizaron el so segundu discu "Xalea Real".
- El so tercer discu foi grabáu y espublizáu nel añu 2006, cellebrando asina el so décimu aniversariu. El nome del discu ye "Diez años esmelgando sones".
Nel añu 2008, la banda de gaites “La Reina'l Truébanu”, xunto cola Banda de Gaites de Corvera y La Banda de Gaites de Gozón, participa na edición del añu 2008 del Desfile del día de San Patriciu, na ciudá de Nueva York, donde obtienen el título de Meyor Banda Estranxera y de Meyor Banda. Volverán a este desfile en 2012 y 2013. 
Tamién nel 2008 representa de nuevo a Asturies xunto cola Banda de Gaites de Corvera, algamando la percusión de La Reina'l Truébanu el Trophee Guinness de Percussion. 
Nel añu 2010 algamaron el tercer puestu na Liga Galega de bandes de gaites, ganando la segunda fase y tamién el premio a la meyor percusión. 
Nel 2011 viaxaron al Festival de St Patrick's Day en Dublín, donde fueron elexíos meyor banda. 
Ye nel añu 2007 cuando la "Banda de Gaites la Reina'l Truebanu" entama a organizar el "Festival de Bandes de Gaites Villa de Navia", que nel so primer y segundu añu cuntó coles siguientes bandes respeutivamente:
- Añu 2007, cellebróse el día 13 d'Agostu:
-Añu 2008, cellebróse el día 12 d'Agostu:
Yá nel añu 2009, dao l'ésitu algamáu nos años caberos, el Festival de Bandes de Gaites Villa de Navia treslladóse al Campu de Fútbol "El Pardo" (al campu de fúbol del Navia CF), cuntando esti añu 2009 coles siguientes bandes de gaites:
Nesta riestra apaecen dalgunes de les munches actuaciones de la Banda de Gaites "La Reina'l Truébanu" a lu llargu de la so hestoria. Actuaciones que tuvieron llugar tanto n'Asturies como en territoriu foriatu:
• Feria de l'Ascensión, Uviéu 1998 - 2011. 
• Nîmes Francia. Axuntanza de grupos folclóricos nel mes de Xunetu de 2000. 
• Festival St. Vallier (Francia), 19-21 Xunetu 2002.
• Carnavales de Albi, Francia, 2007 y 2012.
• Premios Príncipe d'Asturies 1998 - 2014.
• Programa de TV Galicia "Luar", Febreru de 2004 y 2010.
• Festival Intercélticu d'Avilés, Xunetu del 2004, Xunetu del 2005, Xunetu del 2006.
• Festival Intercélticu de Lorient (Francia). Años 2004 y 2008.
• Festival de Bandes de Gaites de Xixón. Agostu del 2007 y 2012. 
• Festivales de Mazamet y Lodeve, Francia, 2014 
• Exposición universal Expo 2008- Zaragoza, Xunetu del 2008.
• Organizadores del I, II y III Festival de Bandes de Gaites Villa de Navia. Agostu del 2007, 2008 y 2009. 
• Delegación Asturiana nel 247 Desfile de San Patriciu. Nueva York, (EE.XX.). Años 2008, 2012 y 2013 
• Festival St. Patrick's Day en Dublín, Irlanda, 2011. 
• Fiestes de San Matéu n'Uviéu, Setiembre 2004, Setiembre 2005, Setiembre 2006.
• Festividaes de Xuana d'Arcu, Orleans (Francia), 7-9 mayu del 2004.
• Festival en Grenoble (Francia) (Actuación xunto a Carlos Núñez), Setiembre de 1999. 
• Festival de Bandas de Gaites de Candás, multiples años 
• Festival de Internacional de la Gaita de Villaviciosa, multiples años 
- Webblogue de la banda: 
- Páxina web de la banda: 
- Cuerpu de percusión de la Reina'l Truébanu concursando en Lorient 2008.[www.youtube.com/watch?v=P1IylzEd2Oo]
Lech Wałęsa
Lech Wałęsa ['lɛx va'wɛ̃ŋsa] ye un políticu polacu, antiguu sindicalista y activista de los derechos humanos, amás d'ex electricista nel Astilleru Lenin, en Gdansk. 
Foi cofundador de "Solidaridad" ("Solidarność"), el primer sindicatu independiente del bloque soviéticu, ganó el Premiu Nobel de la Paz en 1983, y foi Presidente de Polonia de 1990 a 1995 (siendo sucedíu por Aleksander Kwaśniewski).
Gambrinus
Gambrinus ye un rei llexendariu del pueblu de Fresnes, Flandes, Bélxica y el patrón non oficial de la cerveza.
En cualesquier casu, ye alrodiu'l sieglu XII cuando apruz la lleenda de ""Gambrinus"", nome qu'atribúin al nomatu de ""Xuan Primus"" (Xuan I de Flandes de la Casa de Constantinopla), primer conde de la dinastía d'Henao casáu con Adelaida I rexente flamenca d'Holanda, que gobernó Flandes de 1246 fasta 1257.
Al paecer, la lleenda tevo un calter heredatible popular que la llevó nel tiempu a otru de los condes de Flandes (1384 - 1404), por ello considérase que'l personax ta basáu en Xuan Ensin Miéu (Xuan I de Borgoña) (1371–1419), del que se creye que foi l'inventor de la cerveza de malta.
Ún de los coperos de Carlomagnu tamién se llamaba Gambrinus.
La mención posiblemente más antigua del nome foi nel añu 1543, cuando'l poeta alemán Burkart Waldis, desplicaba que Gambrinus deprendió l'arte d'ellaborar cerveza de la diosa exipciana Isis.
Tamién hai fontes que falen de la lleenda de Gambrinus dataes nel sieglu XIII nel mentáu pueblu: Fresnes.
Sigún cunta la lleenda: Gambrinus yera un mozu pinche de vidreru que namoró d'una fermosa rapaza, Flandrine, que lu refugó.
El nuesu mozu nun soportaba'l refugu y aquexadumáu decidió quitase la vida. Pa ello empobinóse a una viesca cercana pero de la que taba a piques de facelo aprucióse-y el mesmu diañu pa propone-y un pautu a cambéu de la so alma:
""El diañu otorgaría a Gambrinus un don que-y fadría ganar l'amor de Frandine y de nun ser asina deprendería-y cómo poder escaecer esi pesar"".
Al paecer, aquel don demoniacu convirtió a Gambrinus nun magníficu baillador y músicu, pero... inda asina l'amor de Frandine nun allegó.
Asina, el diañu pa cumplir el pautu tevo que deprender a Gambrinus un arte que consiguiría facer escaecer el so duelgu, aquel maraviosu arte resultó ser un xeitu de fabricar un estrañu beberaxu amargorosu con orgu, lleldu y llúpulu.
Deprendió-y pues, a fabricar cerveza y mientres fabricaba y bebía d'aquella sustancia esplumosa descubrió que yá nun remembraba a Fandrine nin tampoco'l so duelgu.
La cerveza, pues, fixo escaecer a Gambrinus el so mal d'amores pa siempres y convirtiólu al empar nel rei de la cerveza.
Delles destacaes cerveceres que lleven el nome de Gambrinus o usen la so imaxe, son:
Na ciudá gallega d'A Coruña tien dedicada la "rúa Gambrinus", na que s'alluga la factoría cervecera Hermanos Rivera, qu'ente otres marques ellabora la cerveza "Estrella de Galicia".
Carrosmateros
Carrosmateros (n'ocasiones tamién nomada Carromateros) ye un cantar perteneciente al xéneru de la tonada y una de les más conocíes d'ente elles. Formó parte del repertoriu de dellos de los cantantes más importantes de la canción asturiana, como La Busdonga o Josefina Argüelles. Igualmente foi grabada pol cantante líricu Joaquín Pixán.
Existe una versión d'esti cantar p'agrupación coral qu'iguó'l compositor xixonés Sergio Domingo.
Pando (Uviéu)
Pando ye un llugar y una parroquia del conceyu d'Uviéu, Asturies.
Nos sos 1,62 km² habiten un total de 130 habitantes (INE 2005).
Les Cuatro Poles
Les Cuatro Poles ye una tonada asturiana, de les consideraes arrieres, habitual nel repertoriu de los cantantes del xéneru.
Una de les versiones más espardíes diz:
Nací en La Pola de Lena,
cortexé en Pola de Siero,
caséme en Pola Llaviana
y vivo en Pola Somiedo.
Trátase d'una tonada habitual en concursos y grabaciones. Ente los cantantes que la interpretaron podemos citar a Manolo Ponteo, que la grabó en 1967; Agustín Argüelles Cuesta, que tamién la rexistró en discu; Horacio Huerta; Hermógenes González o Héctor Braga, ente los cantantes de la última xeneración de la tonada.
Ambás (Grau)
Ambás ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Asitiada na fastera central del mesmu, tien una estensión de 3,83 km² y una población (2016) de 24 habitantes. Estos tán repartíos ente los llugares de Cubia, Tabláu y Ambás. Nel caberu d'ellos atopamos la ilesia de San Salvador, construyida n'estilu popular nos sieglos XVIII-XIX.
Báscones
Báscones ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Asitiase na zona nororiental del conceyu, na cuenca del ríu Sama, y ta articulada pola N-634 y pola carretera llocal GR-3. Tien una estensión de 7,46 km² y comprende los siguientes núcleos de población: Báscones, Belandres, Borondes, Fuexu, Las Casas del Monte, Nalió, Nores y Las Casucas. Nellos viven (2016) 237 habitantes. Llenda al sur cola parroquia moscona de Bayu, al este con Berció y al oeste cola de Gurullés y al norte cola de Peñaflor.
Nel pueblu homónimu, de 18 habitantes, atopamos la ilesia de San Miguel, qu'apaez nomada yá nel "Testamentum Ordonii Regis" (921). D'orixe románicu, caltiénse mui reformada. Nostante, lo que destaca perriba de too ye'l torruxón del palaciu del Marqués de Ferrera. Esti, d'orixe medieval (seique del sieglu XV), ye de planta rectangular, y ta a la vera del palaciu, mui remocicáu a finales del sieglu XIX y entamos del XX. L'aldega asítiase na fastera , empobinada al surueste, a 160-180 m d'altitú. La distancia a la capital del conceyu ye d'unos 11 Km; apuértase pola N-634, esviándose pola carretra de Sama, al altor de Fuexu, pa tomar unos 160 m del cruce anterior, al ramal que parte al suroeste en dirección al pueblu.
Baxo la finca del Palaciu alcuéntrase'l templu parroquial, obra bien camudada por socesives reformes qu'entá caltién de la so primitiva fábrica una cenciella portada románica; esta ilesia apaez citada nel falsu"testamentum Ordonii Regis"( ano 921) ...In Uascones ecclesiam Sancti Michaelis cum suis adiacentiis...´´. Al surueste del templu alcuéntrase un ponte de piedra de per bona fechura.
Vayu
Vayu ("Bayo" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Allúgase na fastera centru-oriental del conceyu, y llenda coles de Báscones y Samartín al norte, Cuaya al oeste y Sama al sur, y col conceyu d'Uviéu al este. Tien una estensión de 5,34 km² y una población (INE, 2008) de 146 habitantes repartíos ente los llugares de Vallongu, La Calea y El Mediu.
Berció
Berció ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Ye la más oriental del mesmu, y s'alcuentra na fastera septentrional del conceyu, llendando coles de Báscones y Santa María Grau y, al Oeste y Sur, col conceyu d'Uviéu. Ye perpequeña (1,72 km²), y acueye a nos barrios d'El Llau y La Vallina.
Asunción
Asunción (en guaraní Paraguay) y de nome oficial Ciudad de Nuestra Señora Santa María de la Asunción, ye la capital y ciudá más poblada del Paraguái. Ye un conceyu autónomu alministráu como distritu capital; poro, nun ta formalmente integráu en dengún de los departamentos del país. Allúgase a la vera la bahía d'Asunción, na oriella izquierda del ríu Paraguái, enfrente de la xuntura d'esti col ríu Pilcomayo. Fundada en 1537, ye una de les ciudaes más antigües de Sudamérica. 
La "Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos (DGEEC)", institutu estadísticu oficial del Paraguái, estima que nel 2016 la so población aproximao ye de 525.294 habitantes. La so área metropolitana, nomada Gran Asunción, compriende, arriendes de la capital, les ciudaes de Luque, Fernando de la Mora, San Lorenzo, Lambaré, Mariano Roque Alonso, Ñemby, Capiatá, Limpio, San Antonio, Villa Elisa ya Itauguá, que formen parte del Departamentu Central. El conxuntu de toes elles añade 2.198.662 habitantes a l'área metropolitana, que ye una de les 20 mayores d'América del Sur. La so superficie ye de 117 km² na ciudá, y 1029 km² nel Gran Asunción.
Asunción ye la sé de los trés poderes de la nación (executivu, llexislativu ya xuducial), el principal puertu fluvial del país y el so centru cultural. Pesie a dellos altibaxos a lo llargo de la so hestoria Asunción ye, dende la so fundación hasta'l díi de güei, el centru de l'actividá nacional. D'ella surden les iniciatives estatales, y nella concéntrense los bancos, les empreses, les asociaciones, les instalaciones culturales y les sedes diplomátiques foriates.
Asunción ye considerada, nel Global Cities Index, como una ciudá global de categoría "gamma -". Ye una de les capitales más barates del mundu y una de les ciudaes más segures del continente, lo que ta permitiéndo-y garrar puxu nos caberos años y atraer inversores, mesmo na construcción que nos servicios .
Monzón (Huesca)
La ciudá de Monzón, con 17.115 habitantes (INE 2010), ta allugada na provincia de Huesca (España). Sitúase al este de la provincia, nel Cinca Medio, siendo cabecera de la comarca.
El ríu Cinca y el Sosa trescurren pel municipiu. El so xentiliciu ye montisonense.
Planoise
Planoise ye un barriu de la ciudá francesa de Besançon, asitiada na rexón de Franche-Comte, departamentu de Doubs. Tien 20.700 habitantes.
UDIMA
La Universidá a Distancia de Madrid (UDIMA) ye una universidá privada fundada en 2006 en Madrid. Ye la primer universidá non presencial privada dafechu nel estáu español, teniendo por principal accionista al Centru d'Estudios Financieros CEF. UDIMA entamó les sos actividaes docentes nel cursu 2008-2009 cola impartición de cinco Títulos de Grau. Con unos métodos d'enseñu sofitaos enforma nes TIC y, al mesmu tiempu, un plantegamientu mui cercanu al alumnu, la UDIMA aspira a convertise nuna de les opciones de mayor calidá dientro del panorama del enseñu universitariu español. Los sos oxetivos declaraos son "la docencia, el deprendizaxe, l'estudiu y la investigación científica de calidá". Anque ta asitiada en Madrid, la so natura permíte-y non restrinxir xeográficamente a los sos alumnos.
La UDIMA tien la so sede na llocalidá madrilana de Collado-Villalba. 
Elizabeth H. Blackburn
Elizabeth Helen Blackburn (26 de payares de 1948) ye una bioquímica australiana, descubridora de la telomerasa, una enzima que forma los telómeros demientres la duplicación del ADN.
Naz en Hobart, capital de la isla de Tasmania (Australia), fía d'un matrimoniu de médicos. Estudió Bioquímica na Universidá de Melbourne y doctoróse en Bioloxía Molecular en 1975 pola Universidá de Cambridge. Allí conoció a John Sedat, tamién biólogu molecular, col que se casaría.
Entama a estudiar los telómeros na Universidá de Yale en 1975, pasando a la Universidá de California en Berkeley. En 1984, descubre xunto a Carol Greider la enzima telomerasa, y un añu depués, aísllenla. Ye entós cuando entamen a crear telómeros artificiales col fin d'estudiar la división celular y asina poder controlala. En 1986 ye nomada directora de llaboratoriu, convirtiéndolu en líder mundial na manipulación de l'actividá de la telomerosa nes célules. En 1993 ye nomada directora del departamentu de Microbioloxía y Inmunoloxía.
En 2001, Elizabeth Blackburn ingresó na Comisión de Bioética de los Estaos Xuníos, pero retiróse en 2004 en desacuerdu coles torgues que l'administración de George W. Bush imponía na investigación celular.
Elizabeth Blackburn foi de los primeros bioquímicos n'estudiar los telómeros, xunto a John Gall y Jack Szostak. Los telómeros son los estremos de los cromosomas de les célules eucariotes, necesarias tanto pa la división celular como pa mantener la integridá y la estabilidá de los cromosomas. La enzima telomerasa, forma los telómeros demientres la duplicación del ADN, ye la que pauta la vida de les célules: cuanto menor seya la segregación de telomerasa, más cortos serán los telómeros, hasta llegar a un momentu nel que la dixebra celular seya imposible y les célules terminen morriendo. Polo tanto, los telómeros tán rellacionaos col avieyamientu celular.
Blackburn y Greider tamién descubrieron que les célules canceroses, pol contrariu, son quien a siguir produciendo mayor cantidá de telomerasa, provocando la aparición de tumores. Esti descubrimientu puede contribuir a atopar sustancies, métodos o dianes eficaces pa frenar la segregación d'esta enzima y asina ayudar nel tratamientu del cáncer.
Elizabeth Blackburn recibió numberosos premios de sonadía:
Xunto a Carol Greidner, John Gall o Jack Szostak, recibió en 2006 el Premiu Albert Lasker por Investigación Médica Básica o'l premiu Louisa Gross Horwitz (2007)
En 2007, la revista "Time Magazine's" incluyóla dientro de la lista de les 100 personalidaes más influyentes del mundu.
Pertenez a les sociedaes científiques de mayor sonadía del mundo como la Sociedá Americana de Bioloxía Celular, al Institutu de Medicina d'EEXX o a la Royal Society de Londres.
Según destacó l'Institutu Karolinska d'Estocolmu, al comonicar la concesión del premiu destacó la so contribución y la de los otros dos científicos a colos que lu compartió, por descubrir cómo los cromosomas tán protegíos polos telómeros y la enzima telomerasa.
Nirvana (grupu)
Nirvana foi una banda de "grunge" estauxunidense procedente d'Aberdeen, Washington, Estaos Xuníos integrada pol vocalista y guitarrista Kurt Cobain y el baxista Krist Novoselic en 1987. Dende la so formación, Nirvana pasó al traviés d'una serie de frecuentes cambeos de baterista hasta qu'en 1990 xunióse-yos definitivamente'l baterista Dave Grohl. Nirvana anguaño ye considerada como una de les bandes más importantes ya influyentes de la era moderna.
A finales de la década de los años 80 Nirvana establecióse como parte de la escena musical de Seattle col so álbum debú "Bleach", llanzáu sol sellu independiente de Seattle, Sub Pop, en 1989. La banda finalmente llegó a desenvolver un soníu que se basaba nos contrastes dinámicos, de cutiu versos seles y coros intensos. Un añu más tarde, la banda robló cola discográfica DGC Records y en 1991 llanzó'l so segundu álbum: "Nevermind". El primera senciellu del álbum Smells Like Teen Spirit, esguiló les llistes musicales en tol mundu y empecipió la esplosión de lo qu'hasta esi momentu yera conocíu como punk y rock alternativu na escena musical mundial, nun movimientu al que los medios de la dómina referiríense como grunge. Amás de Nirvana, otres bandes de la escena musical de Seattle como Pearl Jam, Alice in Chains y Soundgarden tamién ganaron popularidá; como resultancia, el rock alternativu convertir nel xéneru dominante na radio y la televisión musical mientres la primer metá de la década de los 90.
El líder de la banda, Kurt Cobain atopar a sí mesmu referíu nos medios de comunicación como «la voz d'una xeneración» y a Nirvana como la banda símbolu» de la Xeneración X. Cobain sentíase incómodu cola atención que se-yos brindaba y decidió enfocar l'atención del públicu escontra la música de la banda, retando a l'audiencia col so tercer álbum d'estudiu, "In Utero". L'álbum nun tuvo l'ésitu nin les vientes esperaes y la popularidá de Nirvana menguó nos meses siguientes a la publicación del álbum. Sicasí, bona parte de la so audiencia allabó l'interior escuru» de la banda, cuantimás dempués de la so presentación en "MTV Unplugged".
La curtia carrera de Nirvana concluyó cola muerte de Cobain en 1994, pero la so popularidá creció entá más nos años posteriores. Ocho años dempués de la muerte de Cobain, «You Know You're Right», un demo nunca termináu que la banda grabara dos meses enantes de la muerte de Cobain, esguilaba les llistes de radiu y música de too el mundu. En 2004 fueron asitiaos nel puestu #27 na llista de los 100 meyores artistes de tolos tiempos de la revista Rolling Stones y nel puestu #14 según la revista Vh1. Dende'l so debú, la banda vendió más de 95 millones d'álbumes a nivel mundial, incluyendo 10 millones d'exemplares de "Nevermind" nos Estaos Xuníos y 30 millones en tol mundu. Nel añu 2014 Nirvana ingresó al The Rock and Roll Hall of Fame.
Kurt Cobain y Krist Novoselic conocer nel institutu Abeerden High School, sicasí nun se comunicaben, según Cobain. Dambos yeren siguidores de The Melvins y frecuentemente víase-yos nel local d'ensayu de la banda. Cobain inclusive tocara con ellos en delles ocasiones l'añu anterior. Dempués de dellos intentos fallíos pa formar una nueva banda, Cobain quería formar una banda con Novoselic pero ésti nun dexó a los sos pidimientos a lo que Cobain respondió apurriéndo-y un demo de la so propia banda Fecal Matter. Dempués d'escuchar el demo Novoselic aceptó formar una banda con Cobain. El dúo contratu a Bob McFadden na batería, pero dempués d'un mes el proyectu viénose embaxo. Nel branu de 1987 el dúo reclutó al baterista Aaron Burckhard, creando asina la encarnación de lo que darréu sería Nirvana. Los trés miembros ensayaron el material del demo de Fecal Matter, adoptando'l nome anque Cobain llueu escribió nuevu material propio pa la formación.
Mientres los sos primeros meses el nome de la banda pasó por una serie de cambeos como: Skid Row, Pen Cap Chew, Bliss y Ted Ed Fred. La banda finalmente escoyó'l nome de Nirvana, que foi escoyíu por Cobain declarando "«Quería un nome que sonara guapu o prestosu en llugar d'unu común, por casu esta'l nome de Angry Samoans»." Más tarde el dúo dinámicu se mudu a Washington, perdiendo temporalmente'l contactu con Burckhard. Cobain y Novoselic empezaron a trabayar con Da-y Crover de los Melvins, col que grabaríen el so primeres deamos en xineru de 1988. Esi mesmu mes Crover treslladóse a San Francisco y encamentó a Dave Foster pa la banda como un bon reemplazu. La permanencia de Foster na banda duró apenes dos meses y tocó aprosimao en cinco presentaciones. Mientres este foi deteníu legalmente el so llugar foi ocupáu nuevamente por Buckhard, que non muncho dempués de nuevu salió de la banda dempués de dici-y a Cobain que tenía demasiada matinada dempués de qu'ensayaren tou un día. Cobain y Novoselic volvieron a Seattle y asitiaron un anunció nel periódicu que dicía: "«Banda de punk rock con influencies de Aerosmith, Led Zeppelin, Black Sabbath, Black Flag, Scratch Acid y Butthole Surfers busca batería»" pa lo cual un amigu d'ellos presentó-yos a Chad Channing, quíen respondió al so anunció y tuvo rápido'l so primer show con Nirvana pa mayu d'esi mesmu añu.
En payares de 1988, Nirvana poner en contactu cola discográfica independiente de Seattle Sub Pop, per mediu de la cual foi llanzáu'l so primera senciellu «Love Buzz». El siguiente mes la banda contactó col productor Jack Endino y empezó a grabar el so primer álbum. L'álbum debú de la banda tituláu "Bleach" salió a la vienta nel mes de xunu de 1989. L'álbum tuvo influyíu principalmente por The Melvins, Mudhoney y en gran parte pol rock clásicu de los años 70 de Black Sabbath y Led Zeppelin. El baxista Krist Novoselic comentó nuna entrevista cola revista "Rolling Stones" qu'escucharen metanes una xira, álbumes de The Smithereens y de la banda de black metal Celtic Frost, y tamién dixo que la combinación pudo sirvir como inflúi. Mientres la grabación del álbum integrar a la banda Jason Everman, quien a pesar de nun participar na grabación del álbum foi incluyíu nos creitos finales n'agradecimientu por pagar les sesiones de grabación (una suma de $606,17 dólares), Novoselic esplicó "«queríamos faelo sentir como en casa, al pie de la banda»". Antes del llanzamientu del álbum, dos de los miembros de la banda aportunaron en roblar un contratu ampliáu con Sub Pop, polo que la banda primero axustar col sellu.
Dempués del llanzamientu de Bleach, Nirvana embarcar na so primer xira nacional. L'álbum convertir nun álbum favoritu de les estaciones universitaries de radiu d'Estaos Xuníos, pero entá nun ufiertaba munches pistes sobre en qué se diba a convertir la banda dos años más tarde. Por cuenta de los conflictos y la creciente insatisfaición con Everman mientres la xira, Nirvana atayó les últimes feches de los sos conciertos y tornó a Washington. Naide díxo-y a Everman que taba fuera de la banda nel momentu, anque más tarde afirmó qu'en realidá'l dexó la banda. A pesar de que Sub Pop nun promovio tantu a Bleach como a otros álbumes vendíase costantemente y consiguió una suma inicial de 40 000 copies vendíes. Sicasí, aun así Cobain siguió cafiante pola falta de promoción y distribución que'l sellu dába-y al álbum. Por esti motivu n'avientu d'esi mesmu añu (por iniciativa de Cobain) la banda grabó un EP sol nome "Blew" col sellu Tupelo Records y el productor Steve Fisk.
Esi mesmu mes nuna nueva entrevista Cobain alvirtió que la música de la banda taba camudando diciendo: "«Los nuesos primeros cantares sonaben realmente con enoxu, pero a midida que pasa'l tiempu los cantares facer más seles y asina me siento más feliz. Los cantares en procesu son alrodiu de los conflictos nes relaciones y con otros seres humanos»." N'abril de 1990 Nirvana empezó a trabayar col productor Butch Vig nos Smart Studios en Madison pa grabar l'álbum sucesor de Bleach.
Mientres les sesiones de grabación, Cobain y Novoselic amosáronse insastisfechos con Chad Channing na batería, ente que esti espresó la so frustración por non participar viviegamente mientres la composición de los cantares. Delles cintes de deamos de Nirvana con Vig empezaron a circular na industria de la música y a llamar l'atención de dellos sellos discográficos, ente que Channing por cuenta de los sos problemes dexó la banda. Nel mes de xunetu la banda contrato al baterista de Mudhoney, Dan Peters y grabó un nuevu cantar Sliver, que foi llanzada como senciellu. Más tarde Nirvana preguntó-y a Da-y Crover, baterista de los Melvins si podría tocar con ellos nes últimes siete feches de la so xira promocional p'agostu. Pa setiembre, Buzz Osborne de los Melvins presentó-yos a Dave Grohl, quien buscaba una nueva banda por cuenta de la rotura de la banda de hardcore punk procedente de Washington, DC na que militaba, Scream. El tríu treslladóse a Seattle, Cobain y Novoselic dempués de ver una audición de Grohl dixeron: "«En dos minutos supimos que Dave yera'l baterista indicáu»."
Los miembros de la banda descontentos col trabayu de Sub Pop y tando comenenciudos en siguir coles sos sesiones con Smart Studios, decidieron buscar un nuevu contratu con un sellu discográficu importante una y bones nengún sellu independiente podría volver mercar a la banda ensin un contratu. Siguiendo los encamientos de Kim Gordon, integrante de Sonic Youth, Nirvana robló un contratu col sellu discográficu de David Geffen, DGC Records. Nirvana empezó a grabar el so primer álbum con una gran compañía discográfica, el so segundu álbum d'estudiu tituláu provisionalmente "Sheep". La banda tuvo un gran númberu de productores como ópciones pero finalmente optaron por quedar se con Butch Vig, dempués baterista de Garbage, pa la producción del álbum. A pesar de que la banda decidió siguir con Vig en cuenta de siguir grabando nel estudiu propiedá de Vig en Madison, Wisconsin, como l'añu anterior, decidieron dir a los estudios Sound City en Los Ánxeles. Mientres dos meses, la banda trabayó nun gran variedá de cantares, dalgunes d'elles incluyendo «In Bloom» y «Breed» llevaben yá tiempu nel so repertoriu, ente que cantares como «On a Plain» y «Stay Away» nun taben inda terminaes, y hubo qu'escribir les sos lletres en mediu del procesu de grabación.
Dempués de que se completaren les sesiones de grabación, Vig y la banda aguardaron la resultancia de les amiestos. Sicasí la banda quedó insatisfecha coles primeres resultancies, polo que decidieron buscar a daquién por qu'ameyorara los amiestos finales. Los miembros de la banda pidieron a Gary Gersh, de Geffen, que-yos diera una llista de posibles escoyíos. La llista contenía dellos nomes familiares, como Scott Litt (conocíu por trabayar con R.Y.M.) y Ed Stasium (conocíu pol so trabayu con The Smithereens). Sicasí, Cobain tarrecía que trabayar con productores conocíos fixera que l'álbum sonara como la música d'eses bandes. Polo que decidió escoyer al últimu nome de la llista, xuntu al nome 'Slayer': Andy Wallace, (Wallace co-produció l'álbum de Slayer "Seasons in the Abyss"), anque finalmente la banda espresó un menor descontentu cola so resultancia definitiva, "Nevermind".
Wallace llevó'l soníu del álbum a un altor dafechu distintu, añediendo capes de reverberación y trucos d'estudiu por que'l so soníu nun fuera tan escuru. Pocos meses dempués del llanzamientu del álbum, Cobain quexar na prensa, alegando que Wallace fixera'l soníu de Nevermind demasiáu llixeru, escaeciendo que la banda escoyera a Wallace y que participara nel procesu de grabación y amiestu. Anque la banda tuviera en parte decepcionada col soníu del álbum, Wallace fixera «sumir» con ésitu los sos raigaños indie y creara un rock amigable a llistes y radios qu'otros intentaríen asonsañar.
Primeramente, DGC Records tenía la esperanza de que l'álbum pudiera vender 250 000 copies pero la so mira de vientes pa "Nevermind" nun superaba les 500 000 copies. Sicasí, el primera senciellu del álbum, «Smells Like Teen Spirit», rápido ganó popularidá, en parte gracies a la cobertoria radiofónica del videu del cantar que recibió alta rotación en MTV. Mientres una xira por Europa a finales de 1991, la banda llueu s'abarruntó que los sos espectáculos yeren peligrosamente de sobreventa y que los equipos de televisión taben convertir nuna presencia constante inclusive dende l'escenariu y que Smells Like Teen Spirit yera casi omnipresente na televisión y nes estaciones de radio.
Pa Navidá, Nevermind taba vendiendo enriba de 400 000 copies per selmana en Estaos Xuníos. L'álbum recibió certificación de triple platino nos Estaos Xuníos en menos de seis meses y llegó al puestu númberu #6 nel Top 100 de la revista "Billboard", inspirando a un puñáu d'asonsañadores y llevando al soníu grunge y alternativu a los llistaos. La popularidá del rock alternativu, según el fin de la era del hair metal son atribuyíos a Nevermind. El 11 de xineru de 1992 con 12 millones de copies vendíes l'álbum algamó'l visu del conteo "Billboard 200", moviendo del primer llugar a "Dangerous" de Michael Jackson. Este foi un fechu consideráu símbolu de la xubida de la música alternativa sobre'l pop. Amás, la llegada de Nevermind ayudó a la entrada nes llistes de dellos álbumes de grunge como "Ten" de Pearl Jam y "Badmotorfinger" de Soundgarden. Esi mesmu mes Billboard declaro: "«Nirvana ye esa banda rara que tien de too: aceptación de la crítica y de la industria, transmición na radio y una base alternativa»." L'álbum vendió más de 12 millones de copies n'Estaos Xuníos y 30 millones en tol mundu hasta'l 2008.
Alegando cansanciu (en bona parte por dellos problemes de voz que Cobain sufrió), y dempués d'un curtiu tour al pie de Pearl Jam y Rede Hot Chili Peppers pola mariña esti estaunidense, y d'unu por Australia y Xapón, la banda decidió nun embarcase n'otra xira per Estaos Xuníos de promoción pa "Nevermind" (magar faer presentaciones promocionales nel popular programa "Saturday Night Live" y en MTV), optando por faer delles actuaciones a finales d'esi mesmu añu.
En febreru de 1992, al rematar la xira pol Pacíficu, Cobain cásase con Courtney Love en Hawaii y n'agostu, Love dio a lluz a la primer fía de la pareya, Frances Bean. En marzu, Cobain intento reorganizar les regalías de composición de la banda (qu'hasta'l momentu fueren estremaes por igual) por que fuera más notable'l fechu de qu'él escribió la mayor parte de los sos cantares. Grohl y Novoselic nun s'opunxeron a la iniciativa de Cobain, pero cuando esti solicitó que l'alcuerdu fuera retroactivu a la publicación de "Nevermind", surdieron desalcuerdos ente los los trés miembros, lo que casi provocó la disolución de la banda. Tres una selmana de tensión, Cobain terminó recibiendo una participación retroactiva del 75% de les composiciones, polo que malos sentimientos dientro de la banda empezaron a surdir. Tamién surdieron rumores alrodiu de la rotura de la banda por cuenta de la salú de Cobain. Nirvana encabezo la nueche de zarru del Festival de Reading onde tocó unu de los sos conciertos más conocíos, como unu de los actos centrales del festival en Inglaterra. Cobain entró al escenariu nuna siella de ruedes y con una peluca, asonsañando los rumores sobre'l so estáu mental, depués paróse y xunióse a Novoselic y Grohl, tocando unu de los conciertos más variaos de la banda, añediendo a la llista cantares qu'entá nun fueren llanzaes xuntu con covers de «The Money Will Roll Right In» de Fang, «D-7» de Wipers y Novoselic cantó a manera d'introducción de «Smells Like Teen Spirit», «More than a Feeling» de Boston (que s'asemeya al riff de Smells Like Teen Spirit) y tamién tocaron una versión estilu Jimi Hendrix de «The Star-Spangled Banner». En mediu del conciertu, Cobain rellató al públicu sobre la recién nacencia de la so fía, y llogró que la xente glayara "«¡Te amamos, Courtney!»" al unísonu. Grohl confesó nel programa radial "Loveline", que la banda creía que'l conciertu sería un completu desastre, por tou lo que pasara nos meses anteriores y que nun ensayaren dende xunu. Sicasí, el directu terminó siendo unu de los más memorables de la so carrera y de la hestoria.
Unos díes más tarde, Nirvana realizó otra presentación memorable nos MTV Video Music Awards, onde Cobain creyó que col ésitu, a pesar de la negatividad de la cadena musical dexaríen-y tocar el so nuevu cantar, «Tosquile Me». Los executivos de MTV, que preferíen l'ésitu «Smells Like Teen Spirit», taben aterrorizaos, pensando que yera un cantar en contra d'ellos (por cuenta de que «Tosquile» non solo significa «violar» n'inglés, tamién significa «esclavizar»). Al empiezu de l'actuación, Cobain tocó y cantó les primeres notes de Tosquile Me, lo cual dio-y un bon plasmu a MTV, que terminó cuando la banda empezó a tocar «Lithium». Cuando entraben a la parte final del cantar, Novoselic taba atayáu porque l'amplificador del so baxu dexó de funcionar y, pa dar un aire dramático», llanzar al aire. Pal so infortuniu, el baxu cayó n'el so frente y dexar doloríu. Cuando terminó'l cantar y mientres Cobain taba faciendo la so clásica destrucción de preseos que se faía a la fin de casi cada presentación, Grohl averar al micrófonu y empezó a glayar «Hi, Axl!», refiriéndose al vocalista de Guns N' Roses, Axl Rose, col cual la banda y Courtney tuvieren un fregáu previu a la presentación de la banda, nel que Courtney sarcasticamente preguntára-y a Axl si quería ser el padrín de Francés Bean y Axl respondiólu a Cobain diciendo que «callara a la so perra». Cobain díxo-y a Courtney «Cállate, perra», provocando rises del personal de Nirvana. Mientres la ceremonia la banda recibió premios pa les categoríes "Meyor Vídeu Alternativu" y "Meyor Artista Nuevu".
DGC Records tenía la esperanza de tener pa finales d'esi añu un nuevu álbum de la banda, sicasí, el trabayu nun procedía rápido polo que la discográfica y la banda decidieron llanzar un álbum recopilatorio de material inédito. N'avientu llanzóse "Incesticide", una colección de diverses grabaciones de la banda llaos B y rareces. Delles de les sesiones radiales de la banda na BBC y material temprano non publicar empezó a circular per mediu de los círculos illegales de vienta de música al traviés de copies pirates. Entós l'álbum sirvió pa frenar a los arreyaos nel negociu, qu'incluyía a siguidores que grababen conciertos ensin autorización. L'álbum contuvo cantares favoritos de siguidores como «Sliver», «Dive», «Been a Son» y «Aneurysm», según delles versiones de cantares de The Vaselines, una banda que resultó popular como resultáu de les versiones que fixo Nirvana.
Pa "In Utero", la banda escoyó trabayar col productor y músicu Steve Albini, conocíu pol so trabayu de producción en "Surfer Rosa" de Pixies. Les sesiones con Albini fueron granibles y notablemente rápides: la versión inicial del álbum foi grabada y entemecida en dos selmanes, llueñe de los meses de grabación y amiestu en "Nevermind". La grabación facer en Pachyderm Studio, Minnesota.
Usar a Albini como productor foi una xugada apostada per parte de Nirvana pa da-y al álbum un soníu menos «artificial», como si la banda quixera alienar o alloñase de la so nueva audiencia que-y emprestó poco o nula atención a les bandes alternatives, escures, o esperimentales que Nirvana intentó sofitar (como ye'l casu de The Jesus Lizard). Por casu, una de los cantares del álbum, llamada irónicamente «Radio Friendly Unit Shifter», amosaba enllargaos periodos de ruiu de "feedback" o «retroalimentación». (Na industria musical, un álbum "«amigable a la radio»" ("«radio friendly»") ye descritu como un álbum ideal»: capaz d'alta rotación radial y de vender delles copies, o «unidaes»). Sicasí, Cobain aportunó que'l soníu de Albini yera a cencielles el que Nirvana quería, una grabación natural», ensin munches capes de «trucos» d'estudiu.
Dempués del so llanzamientu, el siguidores pensaron que la banda quería esta «aburuyada obra maestra». En realidá, la banda nun taba contenta con dellos aspeutos de los amiestos de Albini. Específicamente, pensaron que los niveles del baxu yeren bien graves, y Cobain sintió que «Heart-Shaped Box» y «All Apologies» nun sonaben «perfectes». El productor por llargu tiempu de R.Y.M., Scott Litt, foi llamáu p'ayudar a entemecer estos dos cantares, con Cobain amestando instrumentación y vocales. Litt tamién entemeció «Pennyroyal Tea», pero la versión de Albini foi usada nel álbum. (DGC entamó darréu llanzar l'amiestu de Litt como un senciellu).
Con "In Utero", la banda tamién s'enfrentó a la censura. Grandes cadenes d'almacenes como Kmart y Wal-Mart negar a tener l'álbum nes sos estanteríes, alegando que títulos de cantares como «Tosquile Me» y el colax de fetos plásticos na contraportada del álbum yeren bien «revesosos» pa cadenes empobinaes a la familia». Entós la banda aceptó camudar l'arte del álbum, llanzando una versión llimpia», que tamién camudaba'l nome de «Tosquile Me» por «Waif Me». Sicasí, cola esceición del amiestu de Litt de «Pennyroyal Tea», la música incluyida yera idéntica al llanzamientu común. Cuando-y preguntaron sobre la versión editada, Cobain dixo que munchos residentes de pequeños pueblos (especialmente nel centru de los Estaos Xuníos) nun teníen tiendes locales de música, y teníen que mercar los sos álbumes en grandes cadenes d'almacenes como Kmart.
Anque «Heart-Shaped Box» tuvo bona aceptación per parte d'el emisores alternatives y "mainstream", y "In Utero" debutó nel númberu 1 en la llista d'álbumes de "Billboard", l'álbum nun goció del mesmu ésitu de "Nevermind". Cuando la banda embarcar na xira estaunidense de In Utero, la primera dende l'ésitu de «Smells Like Teen Spirit», regularmente tocó n'auditorios a mediu enllenar, principalmente pola falta de xira pa la promoción de "Nevermind" y pol nuevu y «retador» llanzamientu. (Pa la xira promocional de "In Utero", la banda añedió a Pat Smear de la banda de punk rock The Germs como'l segundu guitarrista.)
En payares de 1993, el grupu decide detenese na xira y graba una apaición en "MTV Unplugged". Les sesiones revelen la fondura de les composiciones de Cobain, que frecuentemente taben «soterraes» sol «agresivu» soníu de la banda. La selección de cantares tamién demostró'l gran interés musical de Cobain pola so selección de cantares orixinales de David Bowie, The Vaselines, Meat Puppets (qu'acompañó nos trés cantares sos que la banda versionó), y del cantante de folk estaunidense Leadbelly. Esti convertir n'unu de los momentos más importantes de la banda, que sería amplificáu pola traxedia que s'averaba.
A empiezos de 1994, la banda embarcar nuna xira per Europa. Anque'l tour empezó bien, los conciertos gradualmente tornaron, cola imaxe d'un Cobain aburríu y distrayíu mientres los conciertos, particularmente mientres el pasu per Italia. Dempués del directu en Terminal Eins en Múnich, Alemaña, el 1 de marzu, Cobain foi diagnosticáu con bronquitis y larinxitis severa. L'espectáculu de la nueche siguiente foi canceláu. Na mañana del 4 de marzu, en Roma, Cobain foi atopáu inconsciente por Courtney Love y foi lleváu a un hospital. Un médicu declaró nuna rueda de prensa que'l cantante reaccionó a una combinación de Rohypnol y alcohol. El restu de la xira foi atayada, incluyendo una visita entamada (dempués de dos años ensin dir) al Reinu Xuníu.
Nes selmanes posteriores, l'adicción a la heroína de Cobain remaneció. Una xunta foi entamada por familiares y amigos de Kurt Cobain y convencieron a este pa entrar en rehabilitación. Con menos d'una selmana en rehabilitación, Cobain escapó del centru de rehabilitación y voló escontra Seattle. Una selmana más tarde, el vienres 8 d'abril de 1994, el cuerpu ensin vida de Cobain foi afayáu por un lletricista na so casa de Seattle.
Varios álbumes fueron llanzaos dende la muerte de Cobain. El primeru salió en payares de 1994 cola presentación grabada un añu tras en "MTV Unplugged", sol títulu de "MTV Unplugged in New York". Esti álbum contuvo les apaiciones de los miembros de Meat Puppets, según les versiones de cantares de Leadbelly, The Vaselines y David Bowie.
Dos selmanes dempués del llanzamientu de "Unplugged in New York", una compilación de videu llamada "Live! Tonight! Sold Out!!", foi llanzáu. Cobain había compilado una parte significativa del video, que documentaba bona parte del tour promocional de "Nevermind". Material «memorable» del videu incluyía un infame incidente con un guardia de seguridá nun club de Texas n'ochobre de 1991, según la versión de «Aneurysm», colos miembros del grupu vistíos de muyer, nel festival Hollywood Rock en Ríu de Janeiro, Brasil en xineru de 1993.
La intención orixinal yera la de llanzar "Unplugged in New York" como discu doble, al pie de un discu de material eléctrico en vivu pa banciar el conteníu acústico. Sicasí, los dos miembros restantes de la banda, taben emocionalmente afectaos pa compilar l'álbum eléctricu, al pasar tan pocu tiempu dende la muerte de Cobain. L'álbum, una compilación de grabaciones de conciertos de Nirvana, finalmente foi llanzáu n'ochobre de 1996, tituláu "From the Muddy Banks of the Wishkah".
N'agostu de 1997, el sitiu web de noticies musicales "Wall of Sound" reportó que Grohl y Novoselic taben entamando un box set de rareces de Nirvana. Cuatro años más tarde, el sellu discográficu de la banda anunció qu'el box set taba completu y sería llanzáu en septiembre pa conmemorar el décimu aniversariu del llanzamientu de "Nevermind". Sicasí, poco primero de la fecha de llanzamientu, Courtney Love detuvo'l llanzamientu y demandó a Grohl y a Novoselic, alegando que «taben secuestrando'l legáu de Nirvana pa los sos intereses personales». Lo que siguió foi una llarga batalla llegal sobre quién yera'l dueñu de la música de Nirvana que duró más d'un añu.
Bona parte de la batalla llegal centrar nuna cantar ensin llanzar, «You Know You're Right», la grabación final d'estudiu de la banda. Grohl y Novoselic queríen incluyila nel box set, intentando llanzar toles rareces d'una vegada. Love, sicasí, alegó que'l cantar yera más importante qu'una rareza», y que tenía de ser incluyida nuna compilación de «grandes ésitos». Dempués de más d'un añu d'enfrentamientos públicos y llegales, les partes roblaron un alcuerdu, alcordando'l llanzamientu inmediatu del álbum de «grandes ésitos», incluyendo esti cantar, sol títulu de "Nirvana". A cambéu, Love tuvo d'alcuerdu en donar deamos en casete grabaos por Cobain pal usu nel box set.
El siguidores de la banda tuvieron el primer contactu con «You Know You're Right» a empiezos de 1995 cuando Love tocó una versión del cantar cola so banda Hole en "MTV Unplugged" sol títulu de «You've Got Non Right». Una versión temprana del cantar tocáu por Nirvana nel so conciertu'l 23 d'ochobre de 1993 nel "Aragon Ballroom" de Chicago salió a la lluz público nos círculos de compra y vienta de casetes de Nirvana unos pocos meses dempués. Nos años posteriores, los rumores de la esistencia d'una versión d'estudiu del cantar empezaron a circular y creció hasta algamar proporciones casi «mítiques». Pa'l siguidores, la primer confirmación real de la esistencia d'esta versión apaeció payares de 2001 cuando "Access Hollywood" espublizó un "clip" de diez segundos como parte d'una entrevista con Love. En mayu de 2002, dellos clips de mayor duración apaecieron na Internet per mediu d'una fonte desconocida, qu'anunció qu'entamaría llanzar el cantar completu. Sicasí, la fonte tornó les sos intenciones, tarreciendo acciones llegales. Cuando la batalla llegal taba a puntu de ser rematada en septiembre de 2002, el cantar completu apaeció per esti mediu, díes enantes del anunciu del llanzamientu de "Nirvana". Inclusive si la versión d'estudiu yera un borrador» con lletres ensin terminar, a'l siguidores y inclusive a los non siguidores de la banda gustó-yos la cantar, convirtiéndola nuna de los cantares más rotadas na radio alternativa ente 2002 y 2003.
"Nirvana" foi llanzáu'l 29 d'ochobre de 2002. Al pie de «You Know You're Right», l'álbum contuvo ésitos de los sos trés álbumes d'estudiu, según amiestos y grabaciones de cantares familiares. Dempués del so llanzamientu, dellos siguidores de llargu tiempu quexáronse sobre la selección de cantares, xustificando que la versión alterna de «Been a Son» (del EP "Blew") nun yera la versión preferida de la banda, y que faltaben cantares como «Sappy» (orixinalmente llanzada na compilación "Non Alternative" como «Trate Chorus Trate»), que recibiera significante rotación nos Estaos Xuníos dempués de la muerte de Cobain. El siguidores fora de los Estaos Xuníos cuestionaron la inclusión de la versión "Unplugged" de «All Apologies» (en cuenta de llanzar la versión del senciellu, incluyida en "In Utero") y la versión de "Bleach" de «About a Girl» (cuando la versión "Unplugged" foi un senciellu bien popular en 1994). Tamién, con un tiempu de duración de menos de cincuenta minutos, había verdaderamente abondu espaciu pa incluyir otros ésitos, como «Love Buzz», «Drain You», «Aneurysm», y «Where Did You Sleep Last Night?» (que sería darréu incluyida en dellos llanzamientos non estaunidenses del álbum).
En payares de 2004 finalmente llanzóse'l box set, tituláu "With the Lights Out". Este contenía una vasta compilación de deamos de Cobain, grabaciones d'ensayos y rareces, y cantares en vivu grabaes mientres tola hestoria de la banda. Siguidores de llargu tiempu de la banda tuvieron la oportunidá d'escuchar les grabaciones de deamos enxamás terminaos como «Old Age» y «Trate Chorus Trate» (un cantar distintu a «Sappy»), grabaos nes sesiones de "Nevermind". Otru cantar notable nel box set foi un demo acústicu d'un cantar llamáu «Do Re El mio», grabada por Cobain na so habitación.
Una compilación de «lo meyor del box set» titulada "" foi llanzada na seronda de 2005. El CD compiló diecinueve canciones del box set al pie de tres canciones non llanzaes, incluyendo una versión del cantar «Spank Thru» del demo de 1985 Fecal Matter. D'alcuerdu a "Rolling Stone", Frances Bean Cobain collaboró na selección del títulu y de la portada. L'añu siguiente vio'l llanzamientu de la edición en DVD de "Live! Tonight! Sold Out!!" con meyores na calidá d'imaxe y material inédito nunca enantes vistu. El 2007 vio'l llanzamientu de la edición en DVD de "Unplugged in New York" con meyores na calidá d'imaxe y material inédito nunca enantes vistu (incluyendo ensayos enantes del conciertu, conversaciones col públicu y con productores de MTV). Nel 2009, con motivu del ventiavu aniversariu de "Bleach", llanzóse una edición remasterizada del álbum xuntu con un conciertu de 1990, que nun recibiera llanzamientu oficial hasta esi entós. El 3 de payares del mesmu añu foi llanzáu un DVD y CD cola presentación de Nirvana nel Festival de Reading de 1992, tituláu "Live At Reading".
Nuna entrevista nel 2002 con Jim DeRogatis, Courtney Love describió los innumberables casetes d'ensayos, deamos y grabaciones na habitación que quedaren dempués de la muerte de Cobain. Ente estos, tópase una versión de cuatro pistes de «Do Re La mio» foi aparentemente grabada con Kurt en batería, Pat Smear na guitarra, y Eric Erlandson nel baxu, una selmana enantes de la so muerte.
Nos años posteriores a la disolución de Nirvana, los sos dos miembros vivos siguieron activos. Dempués de la muerte de Cobain, Grohl grabó una serie de deamos que finalmente se convirtieron nel álbum debú de los Foo Fighters. Amás, Grohl participó como baterista pa bandes y artistes como Tom Petty and the Heartbreakers, Mike Watt, Queens of the Stone Age, Tenacious D, Nine Inch Nails, Garbage, Cat Power y Killing Joke, amás de participar como guitarrista nel álbum "Heathen" de David Bowie. Tamién grabó un álbum de cantares de metal con dellos de los sos músicos favoritos de metal d'entamos de los 80 sol nome "Probot".
Posterior a la fin de Nirvana, Novoselic formó Sweet 75. Más apocayá, fundó Eyes Adrift con Curt Kirkwood (ex-Meat Puppets) y Bud Gaugh (ex-Sublime). Tamién tocó na banda Non WTO Combu con Kim Thayil de Soundgarden y Jello Biafra de Dead Kennedys, que se presentó coincidencialmente nuna de les feches en que se realizaba la xunta de la OMC de 1999. Otres collaboraciones de Novoselic inclúin tocar nun cantar al pie de Johnny Cash pal álbum tributo a Willie Nelson de 1996 "Twisted Willie", según tocar el pianu en «Against the 70s» pal álbum de Mike Watt "Ball-Hog or Tugboat?" (nel que tamién participó Grohl, y dellos músicos de grunge y rock alternativu como Eddie Vedder de Pearl Jam, Flea de Rede Hot Chili Peppers y Thurston Moore de Sonic Youth).
Más significativamente, Novoselic convirtióse nun activista políticu, fundando'l comité d'acción política JAMPAC pa sofitar los derechos de músicos. En 2004, llanzó un llibru tituláu "Of Grunge and Government: Let's Fix This Broken Democracy" ("Del Grunge y el gobiernu: Reparemos esta democracia rota"), que cubría'l so pasáu musical y la so carrera política. Mientres la campaña presidencial n'Estaos Xuníos de 2004, Grohl y Novoselic apaecieron n'escena pa sofitar la campaña de John Kerry.
Anque Nirvana llegó a un repentín final dempués del so últimu conciertu en Múnich, los miembros restantes (incluyendo a Pat Smear) ufiertaron una despidida a'l siguidores de la banda. A la fin de la presentación de Foo Fighters nel festival Bumbershoot de 1997 en Seattle, Grohl saltó escontra la batería, con Novoselic entrando col baxu en mano. El tríu (Grohl, Novoselic y Smear) entusiasmó al públicu con versiones de «Purple Rain» de Prince y «Communication Breakdown» de Led Zeppelin.
Foo Fighters, nel so penúltimu discu, Wasting Light, inclúi un cantar col ex-baxista de Nirvana, Krist Novoselic, como tributu a Cobain. La cantar llámase I Should Have Known», y diz (Ensin mentar una vegada el nome de Kurt) que tendría d'haber sabíu lo que pasaría, yá que Cobain enantes de la so muerte volvió a les drogues. El cantar tamién diz «Non, I cannot forgive you yet». «Entá nun puedo perdonate», refiriéndose a lo que-y fixo a los sos amigos y compañeros al volver a les drogues, suicidase y destruyir tou lo que fixeren xuntos.
A finales de marzu de 2006, la revista "Rolling Stone" publicó un artículu nel cual aseguraba que Courtney Love tenía un alcuerdu con Larry Mestel, ex-presidente de Virgin Records y actual xefe de Primary Wave Music Publishing, pa vender el 25 per cientu del catálogu de cantares de la banda (del cual ella tenía un 98 per cientu). Love declaró, ante les medranes de dellos siguidores que la música de «una banda declaradamente anticorporativa» fuera «espuesta a la sobrecomercialización», que se caltendría l'espíritu de Nirvana». Primeramente especulóse que la compañía Elevation Partners, de la cual forma parte Bono, el cantante de O2, mercaría parte de los derechos.
Nirvana foi reconocida como una de les bandes que popularizó'l xéneru grunge a nivel mundial na primer metá de la década de 1990, lo mesmo que de popularizar y alicar l'interés por xéneros como'l punk, el post-punk y la música independiente polo xeneral. Escribe Stephen Thomas Erlewine de Allmusic: «Jane's Addiction y Soundgarden pudieron demostrar a la inmensa audiencia estaunidense de heavy metal que lo alternativu podía "rockear", y los Pixies pudieron combinar delles sensibilidaes pop con ruiu blanco propiu del indie rock, pero Nirvana llogró faer tou esto coles mesmes, creando un soníu tantu feroz como melódicu», describiendo amás el soníu de la banda como una fusión ente Black Sabbath y Cheap Trick «cola estética del indie rock». 
Cobain describió'l soníu de Nirvana nos sos empiezos como «una imitación barata de Gang of Four y Scratch Acid». Mientres el procesu de grabación de "Bleach", Cobain sintió que tenía d'afaese un pocu más al soníu grunge de Sub Pop pa poder ganar siguidores, polo que dexó de llau les sos composiciones de traces pretenciosos y pop, en favor d'un soníu muncho más pesáu. Michael Azerrad, biógrafu de la banda, escribió: «Irónicamente, fueron les restricciones del soníu de Sub Pop les qu'ayudaron a la banda a atopar la so propia identidá musical», añediendo que al almitir que los sos miembros habíen crecíu escuchando Black Sabbath y Aerosmith, la banda foi capaz d'estremase del soníu adocenado de los sos principios. Cobain buscó entemecer soníos musicales pesaos con pop. Al pronunciase al respeutu, afirmó: «Yo quería ser como Led Zeppelin en cierta forma, dempués quería ser dafechu punk rock y depués faer cantares de pop sonces». Cuando Cobain escuchó "Surfer Rosa" de Pixies dempués de la grabación de "Bleach", sintió qu'esti álbum tenía'l soníu qu'intentara algamar, pero qu'hasta esi entós yera bien asonsañáu pa siquier retrucar. La posterior popularidá de Pixies animó a Cobain pa siguir los sos instintos como compositor.
Nirvana utilizó cambeos dinámicos qu'alternaben ente lo nidiu y lo pesao, conceutu musical que foi comparáu al que foi usáu por Pixies. Antes del final de la so carrera, Cobain aseguró que la banda aburriérase d'aquella fórmula, al topala llindada, pero espresó duldes sobre la capacidá de l'agrupación pa topar distintes formes dinámiques. L'estilu rítmicu adoptáu por Cobain al tocar la guitarra, basáu en "power chords" y "riffs" de notes graves, foi unu de los principales componentes del soníu del grupu. Mientres los procesos de grabación y composición, Cobain usualmente empezaba tocando un "riff" en tonu llimpiu, y depués repitir con guitarres aburuyaes. Cobain nun acostumaba a tocar solos de guitarra, optando xeneralmente por tocar llixeres variaciones de la melodía d'un cantar en llinies que consistíen nuna sola nota. Los sos solos basáronse principalmente nel blues y taben fuera de tonu, los cuálos l'escritor musical Jon Chappell describió como «prácticamente una parodia iconoclástica de la típica posa instrumental». La llegada de Grohl al grupu «llevó'l soníu de Nirvana a un nuevu nivel d'intensidá». Azerrad afirmó que l'estilu poderosu» de Grohl na batería «impulsó a la banda escontra un nuevu horizonte, tantu no visual como no musical», añediendo que «nun sería difícil descifrar qué cantar taba tocando inclusive si non pudiera escuchase el restu de la música». La banda xeneró un vezu de destruyir los sos preseos a la fin de cada presentación, actu acomuñáu con artistes como The Who. Novoselic dixo que tanto él como Cobain escurrieron esti trucu» pa poder salir del escenariu de forma rápida, ente que Cobain afirmó qu'esti costume empezó como una espresión de la so frustración polos erros que Chad Channing cometía mientres les presentaciones del grupu.
Sabotax
El sabotax ye una aición dirixida a debilitar a un enemigu al traviés la suversión, la torga, la interrución o la destruición de material.
A vegaes, el sabotax ye utilizáu comu'n xeitu d'ineficiencia organizada pelos trabayadores pa influyir negativamente al empleyador o pa desinibise de responsabilidaes de daños asocedíos a terceros.
La pallabra sabotax tien orixe na francesa "sabot". En Francia les galoches (zapatos de madera) nómanse "sabots" y dizse que nos sieglos XVIII y XIX yeran emplegaos pelos obreros de fábriques, que, a vueltes, cuando nun taben satisfechos con unes condiciones de trabayu, botaban-yos ente las engranaxes de las máquines. Amuesaban asina'l so desalcuerdu colos dueños. Por ellu dixérase, "saboteanun" las máquinas.
El braeru orixe de la pallabra tamién pue tar rellacionáu con "sabot", porque nes dómines de la revolución industrial los trabayadores usaben "sabots" comu calzáu, que facía-yos caleyar "ineficientemente". 
El sabotax fora emplegáu per tolos exércitos dende la Era Vieya, principalmente na guerra.
Rayos X
Los rayos X yeren una radiación electromagnética de la mesma ñatura que les ondes de radiu, les ondes de microondes, los rayos infrarroxos, la lluz visible, los rayos ultraviola y los rayos gamma.
La cimera desemeyanza con unos rayos gamma ye'l so orixe: los rayos gamma yeren radiaciones d'orixe nuclear que prodúcense per desescitación d'un nuclión d'un nivel escitáu a otru de menos enerxía y na desintegración d'isótopos radiuautivos, demientres que los rayos X xurden de fenómenos estranucleares, a nivel de la órbita eleutónica, fundamentalmente producíos pela desaceleración d'eleutrones.
El descubrimeintu de los rayos X foi realizáu per Wilhelm Conrad Röntgen nel 1895, al ver que cuando facía pasar una corriente llétrica per un tubu de vacíu inducíase'l brillu d'una pantalla fluorescente. El brillu de la pantalla desapecía cuando la corriente yera interrumpía. Comu yera un tipu de radiación descoñocía nomola Rayos X.
Apolo XI
Apollo XI ye'l nome col que se-y conoz a la misión espacial qu'unvió Estaos Xuníos al espaciu nel día 16 xunetu del añu 1969; foi la primera misión tripulada n'algamar a la superficie de la Lluna. L'Apolo XI foi impulsáu per un cohete Saturn V dende la plataforma LC 39A y llanzáu a les 10:32 hora llocal del complexu Cabu Kennedy en Florida, (Estaos Xuníos). Oficialmente conocióse a la misión comu "AS-506". 
La tripulación del Apolo 11 taba compuesta pol comandante de la misión Neil Armstrong, de 38 años; Edwin E. Aldrin, de 39 años y pilotu del LEM, apodáu "Buzz"; y Michael Collins, de 38 años y pilotu del Módulu de mandu y serviciu. 
El nome de les naves, privilexu del comandante, foron "Eagle" pa'l módulu llunar y "Columbia" pa'l módulu de mandu.
Esta placa ta allugada nuna de les pates de la fase d'aterrizaxe del módulu llunar qu'entá se caltién ellí. Ta firmada pela tripulación del Apolo 11 (Neil Armstrong, "Buzz" Aldrin, Michael Collins) y pol entós presidente de los Estaos Xuníos (Richard Nixon).
Programa Sputnik
El Programa Sputnik foi una riestra de misiones espaciales non tripulaes llanzaes pola Xunión Soviética nos años caberos de la década de los 50 p'amosar la viabilidá de los satélites artificiales n'órbita terrestre. El nome "Sputnik" ("Спутник") vien del rusu y el so significáu ye "satélite" o "compañeru de viaxe"
La mayoría de los Sputniks foron puestos n'órbita pol vehículu de llanzamientu R-7, diseñáu orixinalmente pa llevar misiles balísticos.
Normalmente considérense Sputnik namás los tres primeros llanzamientos, a vegaes incluso'l cuartu. Cuasi tolos posteriores Sputnik (series "Korabl", "Tyazheliy", etc.) foron esnalíos de prebes de naves Vostok o de desemeyaes sondes interplanetaries (programes Venera, Zond, Marsnik, etc) ensin tripulación. La serie Cosmos asocedió a los Sputnik.
La sorpresa del llanzamientu del Sputnik 1, siguíu del fallu espeutacular de los primeros llanzamientos del proyeutu Estaunidense Vanguard, impautó a les autoridaes d'esi país, quienes retrucaron ensiguida col llanzamientu de varios satélites incluyendo l'Explorer 1 (anque de muncha menor carga), el proyeutu SCORE, Advanced Research Projects Agency y el Courier 1B. Sputnik tamién aceleró la creyación de la NASA (National Aeronautics and Space Administration) y un mayor incrementu de la inversión pela parte del gobiernu d'Estaos Xuníos n'investigación y educación científiques. Asina mesmo pensóse en desendolcar el Proyeutu A119, anque definitivamente s'abandonara.
Lyon
Lyon (n'arpitanu: Liyon) ye la tercera ciudá de Francia dempués de París y Marsella, y la segunda áree metropolitana del país, con 1.783.400 habitantes en 2007. Antaño yera coñocía comu Llión de Francia y durante la dómina Romana, en Llatín comu Lugdunum. 
Güei ye la capital del departamentu de Ródanu y de la rexón Ródanu-Alpes. Allugada al norte del corredor natural de la val del Ródanu (que xune Lyon con Marsella) y ente'l Macizu Central al oeste y los Alpes al este, la ciudá de Lyon ocupa una posición estratéxica na circulación Norte-Sur n'Europa. 
Antigua capital de la Galia durante l'Imperiu Romanu; durante la Era Media, Lyon convirtióse n'una ciudá comercial y dempués nel sieglu XIX nuna plaza financiera de primer orde. La so prosperidá económica medró sucesivamente pol monopoliu de la seda y llueu pela aparición d'industries, sobre too testiles y de produtos químicos. Anguaño ye un importante centru industrial especializáu n'industries químiques, farmacéutiques y biuteunuloxíes. 
Lyon ye la segunda ciudá universitaria de Francia, acoxe na so áree metropolitana más de 100.000 estudiantes repartíos en cuatro universidaes y numberoses escoles d'inxenieros y grandes écoles. Amás cuenta con un pratrimoniu hestóricu y arquiteutónicu importante, teniendo inscrita una gran superficie comu Patrimoniu de la Humanidá de la UNESCO. 
Marsella
Marsella ("Marseille" en Francés, del Griegu Μασσαλία, Massalia; en Provenzal, Marselha o Marsiho) ye una ciudá y comuna portuaria del sur de Francia, capital del departamentu de Bouches-du-Rhône y de la rexón de Provenza-Alpes-Costa Azul (PACA).
Marsella ye la segunda ciudá más habitada de Francia con una población de 839.043 habitantes, principal centru económicu y mayor metrópoli del Mediudía Francés, agrupando cuasi 1.605.000 presones nel área urbana de Marseille-Aix-en-Provence. Ye'l puertu comercial más importante de Francia y del Mediterraneu, terceru n'importancia d'Europa tres Rotterdam y Amberes, centru d'importante actividá industrial especializáu na petroquímica y el refinu de petroleu, construción naval ya industries diverses, ye tamién un ñudu de comunicaciones de las rutes d'enllaz ente París, Italia, Suiza y España. Marsella ye sede d'un arzobispáu y centru universitariu de primer orde fundáu en 1409.
Marsella desendolcóse col nome de Massalia como coloña comercial fundada por marineros Focianos hacia'l 600 a. C., conservando los restos más antiguos de la viticultura de Francia introducíos nel sieglu IV a. C. Sede d'un vizcondáu nel sieglu IX dependiente llueu del condáu de Provenza, foi incorporada a la corona de Francia nel 1481 y aprovechó pal so medre de l'allianza estratéxica d'ésta col Imperiu Otomanu durante'l Renacimientu y l'Antiguu Réxime. Tres la Revolución que bautizó col nome de Marsellesa, la marcha militar que más tarde convirtióse nún de los símbolos nacionales de Francia, la ciudá foi escenariu del nomáu Terror Blancu y durante'l sieglu XIX, escenariu d'un rápidu progresu con una espansión coloñal Francesa hacia Arxelia y l'apertura del Canal de Suez. Foi parcialmente destruyía durante la Segunda Guerra Mundial y ún de los finxos de la Operación Dragoon. Llugar de pasu tradicional de los fluxos migratorios col que foi incrementáu'l caráuter multicultural de la ciudá, la crisis económica de los años 1970 provocó ensin embargu un descensu granible de la población, la pérdida de poder alquisitivu y l'acentuación de conflitos sociales nel caberu cuartu del sieglu XX pa dir recuperándose pasu ente pasu como una de les ciudaes más importantes de la rexón Euromediterranea.
Cabruñana
Cabruñana ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Ocupa los 2,82 km² del estremu noroccidental del conceyu. Llenda'l Norte col conceyu de Candamu y al Oeste col de Salas; al Sur cola parroquia moscona d'El Freisnu y al Oeste cola de San Xuan. Nos dos sos únicos núcleos de población, Cabruñana y Los Llanos, viven .
El llugar homónimu, de 32 habitantes, s'asitia nel altu La Cabruñana, un colláu de 375 m d'altor que dixebra les cuenques de los ríos Nalón y Narcea y que foi,de siempres, llugar de pasu pa los que diben de les "Asturias de Oviedo" a les "Asturies de Tineo". Pola so situación estratéxica la rodiada del pueblu ye bayurosa en restos arqueolóxicos: hai delles necrópolis tumulares y un conxuntu amuralláu conocíu como Castiellu El Pedréu. El llugar aparez conseñáu en munchos documentos medievales, tanto pol so calter de llende ente los territorios de l'Asturies central y la occidental como por haber nelli una malatería que funcionó, a lo menos, dende'l 1267 hasta 1770. Anguaño namái que queda, n'alcordanza d'aquello, el nome eclesiásticu de la parroquia, que ta consagrada a Santa María Magdalena. Y ello porque yera vezu, allá ú había una malatería, que la institución tuviera dedicada a San Llázaru, mentantu que la ilesia parroquial se consagraba en honor d'esa santa. L'actual ilesia foi llevantada nel 1967 "siendo benefactores la familia Fernández de la Torre", según se fai saber nuna placa que ta a la vera la puerta.
Acquaviva
Acquaviva ye un "castello" (conceyu) de San Marino siendo la so población de 1678 habitantes (estimáu 2003), siendo'l so territoriu de 4,86 km. Llenda colos conceyos de Borgo Maggiore y Ciudá de San Marino y coles comunes d'Italia de San Leo y Verucchio.
Borgo Maggiore
Borgo Maggiore ye ún de los nueve "castelli" (conceyos) de San Marino.
Ye'l tercer conceyu en cuantu a población y tien l'únicu helipuertu del país. La so capital ye la segunda en población dempués de Dogana.
Chiesanuova
Chiesanuova ye un "castello" (conceyu) de San Marino, siendo la so población nel 2006 de 1.029 habitantes. La so estensión ye de 5,46 km. Tien llendes colos conceyos samarineses de San Marino y Fiorentino y colos conceyos d'Italia de Sassofeltrio, Verucchio y San Leo.
Domagnano
Domagnano (tamién nomáu Montelupo o "Monte de los llobos") ye un "castello" (conceyu) de San Marino que tien 2714 habitantes (estimáu 2003) y una estensión de 6,62 km².
El club llocal de fútbol Domagnano Futbol Club ye'l que más títulos algamara en San Marino y participó na copa UEFA.
Faetano
Faetano ye un "castello" (conceyu) de San Marino. Tien 1.081 habitantes y la so estensión ye de 7,8 km². Nel 1463 pasó a formar parte de la República de San Marino.
Fiorentino
Fiorentino ye un "castello" (conceyu) de San Marino, siendo la so estensión de 6,57 km² y la so población de 2120 habitantes (nel 2003).
A entamos de los 1000, yera de los condes de Carpegna, llueu pasó a los Malatesta, y nel 1463 foi conquistáu por San Marino.
Montegiardino
Montegiardino, ye'l más pequeñu de los "castelli" (conceyos) de San Marino, el cual mide 3,31 km² de superficie y cuya población nun supera los 800 habitantes.
Los sos oríxenes remóntense a la dómina de los llombardos y nel 1476 pasó a formar parte de la República de San Marino.
Ciudá de San Marín
La Ciudá de San Marín (n'italianu Città di San Marino) ye la capital de San Marín, allugada sobre'l monte Titano nos montes Apeninos.
Ye la tercera ciudá del país dempués de Borgo Maggiore y Dogana (llocalidá de Serravalle), ye tamién la capital del castiellu homónimu.
La ciudá foi fundada por Marinus y varios refuxaos cristianos nel añu 301. A partir d'ehí, la ciudá convirtióse nun centru de refuxaos cristianos que fuxíen de las persecuciones romanes, eso fixo que la ciudá se convertiera na república más antigua d'Europa, pues cal dicir que na dómina tala'l territoriu samarinés correspondía a la sola ciudá de San Marín.
El corazón urbanu de la ciudá foi protexíu por tres torres: la primera, Guaita, construyida bien ceo (sieglu XI) pa protexer la ciudá, tenía fama d'intrespasable, lo que reducía en gran parte los ataques a la ciudá, pues desmotivaba a quien-yos tentaba la idea d'atacar la ciudá.
Por mor de la guerra que nun cesaba, viose la necesidá de construyir una segunda torre, la Cesta (sieglu XIII). Pero'l sistema defensivu samarinés nun foi completáu fasta la construcción de la tercer torre, la Montale (sieglu XIV), la más pequeña de toes y construyida sobre la cabera de les cimes del monte de las trés cimes, el Titano.
Col percorrer de los años, la población de la ciudá foi medrando, demientres que'l territoriu siguía siendu d'unos cuantos kilómetros; la política samarinesa nun incluyía nin la invasión, nin la utilización de la guerra p'algamar nuevos territorios, ye por mediu de compres y de trataos que San Marín algamaba los otros nueve "castelli" colos que cunta na actualidá.
L'economía de la Ciudá de San Marín, tuvo siempres lligada a la industria nacional. Fasta va poco, les principales actividaes económiques de la llocalidá yeren l'estraición y los trabayos en piedra (talla de piedra, mármol). Güei l'economía muévese gracies al turismu, el comerciu (venta de recuerdos), la venta de sellos postales, amás d'una pequeña industria agrícola, anque esta cabera en decadencia. Nun hai qu'escaecer tamién que San Marín tien ún de los PIB per cápita más altos del mundiu.
Pa entrar al centru hestóricu de la Ciudá de San Marín, hai qu'atrevesar la Puerta de San Franciscu (tamién nomada del Llocu), al llau de la que s'alcuentra la catedral del mesmu nome. Nel templu, construyíu nel sieglu XV, puen observase representaciones pictóriques d'artistes importantes.
La Ciudá de San Marín ofrez un panorama únicu, cunta con ún de los monumentos famosos, ente los que cal destacar la casa'l conceyu ("Palazzo Pubblico"), numberosos museos y los trés castiellos qu'aseguraben la defensa de la ciudá antaño.
La ciudá, visitada por más de trés millones de persones al añu, afirmóse progresivamente como un gran centru turísticu, un 85% de los turistes sonitalianos. La ciudá cunta amás con más de mil tiendes, onde ye posible alcontrar gran variedá de productos.
La ciudá nun ofrez namás qu'una manífica vista sinón tamién varies curiosidaes célebres como:
La Ciudá de San Marín ta güei hermanada con una ciudá. 
Serravalle
Serravalle ye ún de los "castelli" de San Marino. A ella pertenez Dogana, la llocalidá más poblada de la "Serenissima Repubblica" con cerca de 7.000 habitantes.
Dogana
Dogana ye una ciudá allugada nel requexu noreste de San Marín, nel "castello" (conceyu) de Serravalle. Esta llocalidá ye l'asentamientu más pobláu de tola República. Foi separtada alministrativamente de Serravalle por mor del so acusáu incrementu de población.
Rafelcofer
Rafelcofer ye un conceyu de la comarca de la Safor, na provincia de València (Comunidá Autónoma Valenciana). Cuenta con 1505 habitantes al 2007; 728 homes y 782 muyeres, nuna superficie de 2,1 km². La súa altitú ye de 20 m sobre'l nivel del mar.
Josep Carles Laínez
Josep Carles Laínez (Valencia, 1970) ye un escritor, dramaturgu y articulista español n'aragonés, catalán, castellanu y asturianu.
Josep Carles Laínez escribe n'asturianu dende l'añu 1991, cuando completó'l so primer llibru, "Escosu deliriu" (güei perdíu). L'añu 1997, algamó'l Premiu de Teatru de l'Academia de la Llingua Asturiana cola obra "Elsa metálico" (Uviéu, ALLA, 1998) y en 2000 entamó la so collaboración col selmanariu Les Noticies. Dalgunes de les sos columnes asturianes conocieron tornes al español (Ene marginalia, Madrid, Endymion, 2003) y al estonianu (na revista "Akadeemia", 2004). Tien traducíos poemes de Sandro Penna, Vicent Andrés Estellés, Robert Roc, Jüri Talvet y Rosa María Rodríguez Magda a la nuesa llingua. En 2004 espublizó la torna d'una colección de haiku col títulu de "Caballinos del diañu, lluciérnagues y caparines", en collaboración con Abdelmumin Aya, y dos años depués el poemariu "Lenta lletanía del cuerpu nel hedreru" (Uviéu, ALLA, 2005).
Llionpedia
Llionpedia foi una enciclopedia "en llinia" escrita nun rexistru artificial de la variante occidental del asturllionés. El so nome provenía de la fusión de la pallabra "Llión" y "enciclopedia". Foi un proyectu desenrolláu en 2009, basáu nel conceptu d'enciclopedia "en llinia" que permite la creación colectiva de documentos ensin que seya necesaria la revisión de conteníu enantes de la so publicación n'Internet. Sicasí, la llibre edición xeneraba per se una contradicción, ya que pa poder editar artículos ye necesario'l rexistru d'usuariu, funcionalidá qu'en "Llionpedia" taba restrinxida, lo que llimitaba'l desendolcu de la enciclopedia a una dedicación estrictamente privada. Dempués de les polémiques surdíes al pocu tiempu de la so apaición, la enciclopedia desapaeció n'abril de 2013.
Terremotu
Un terremotu (del llatín "terrae", tierra, y "motus", movimientu), n'asturianu tamién nomáu seísmu ou sismu (del griegu "σεισμός", tremadura) o, cenciellamente tremadura de tierra (en dalgunes zones considérase qu'un seísmu o sismu o tremadura ye un terremotu de menor fuercia) - ye una sacudida del tarrén xenerada pol choque de les plaques teutóniques y la lliberación d'enerxía nel cursu d'una reorganización de materiales producida d'esmenu na corteya terrestre al superar l'estáu d'equilibriu mecánicu. Los más importantes y frecuentes asoceden cuandu se llibera enerxía potencial elástica acumulada na deformación gradual de les roques contigües al planu d'una falla activa, poro tamién pue asoceder per aciu d'otres causes, por exemplu procesos volcánicos, fundimientu de cavidaes cárstiques o por movimientos de lladera.
L'orixe de los terremotos alcuéntrase na acumulación d'enerxía que produzse cuandu los materiales del interior de la Tierra s'esplacen, getando l'equilibriu, dende situaciones inestables que yeren consecuencia de las actividaes volcániques y teutóniques que prodúcense principalmente nes llendes de la placa.
Anque las actividaes teutónica y volcánica yeren les principales causes polas que se xeneren los terremotos, esisten otres munchos factores que puen entamalos: esprendimientos de roques nes lladeraes de los montes y el fundimientu de caviernes, variaciones brusques na presión atmosférica por ciclones ya inclusu l'actividá humana. Estos mecanismos xeneren eventos de poca fuercia que xeneralmente yeren catalogaos comu micrusismos, tremadures de los que sólu yeren a decatase los sismógrafos.
Los terremotos teutónicos suele producise en zones onde la concentración de fuercias xeneradas poles llendes de les plaques teutóniqes xeneren movimientos de reaxuste nel interior y na superficie de la Tierra. Poro, los sismos o seísmos de ñiciu teutónicu tan asociaos enforma con una formación de falles xelóxiques. Suelen producise al cabu d'un ciclu nomáu ciclu sísmicu, que ye'l periodu de tiempu durante'l cualu s'acumula deformación nel interior de la Tierra que más tarde sedrá lliberada d'esmenu. Dicha lliberación correspuende col terremotu, tres el cualu la deformación entama acumulase otra vuelta.
El puntu interior de la Tierra onde produzse el sismu nómase focu sísmicu o hipocentru, y el puntu de la superficie que s'afaya direutramente na vertical de hipocentru -y que ye'l primer afeutáu pola sacudida- recibe'l nome d'epicentru.
Nun terremotu estrémanse:
El movimientu sísmicu propágase al traviés d'ondes elástiques (asemeyadas a les del soníu), a partir del hipocentru. Les ondes sísmiques presenten tres tipos principales:
Anguañu tiense la certeza de que si s'inxectan nel susuelu, yá seya pola mor del desaniciu de deseichos en solución ou en suspensión, o pela estraición d'hidrucarburos, provócase, con un aumentu de la presión intersticial, una intensificación de l'actividá sísmica nes rexones yá sometíes a fuertes tensiones. Bien llueu deberíen controlase meyor estos sismos inducíos y, en consecuencia, prevelos, quiciabesmente pequeños sismos pudieren torgar el surdimientu d'un terremotu de mayor fuercia.
Fútbol
El fútbol (del inglés "football"), tamién nomáu balompié o soccer, ye un deporte d'equipu xugáu ente dos conxuntos de 11 xugadores caún y un árbitru que s'ocupa de que les normes se cumplan correutamente. Ye consideráu'l deporte más popular del mundiu, con unos 270 millones de presones involucraes. Xuégase nun campu reutangular, con una meta o portería a ca llau'l campu. L'oxetivu del xuegu ye esplazar una pelota al traviés del campu pa tentar d'allugala dientru de la portería contraria, esa aición nómase gol. L'equipu que marque más goles al cabu'l partíu ye'l que resulta guañador.
Apartaos de les regles del fútbol:
Comu resumen, pue dicise:
Nun partíu de fútbol enfréntanse dos equipos formaos por 10 xugadores y un porteru cáun. Dizse qu'un equipu mete un gol cuandu el balón trespasa totalmente la llinia de gol de la portería contraria. L'oxetivu del xuegu ye marcar más goles que'l contrariu.
L'únicu xugador que pue tocar el balón coles manes durante'l xuegu ye'l porteru, siempre y cuandu calténgase dientru de l so área (zona prósima a la portería).
El tiempu de xuegu divídese en dos periodos de 45 minutos separtaos por un descansu de 15. Dependiendo de les interrupciones acaecides a lo llargu del periodu de xuegu l'árbitru pue añader unos minutos en cá un de los tiempos.
Castañéu (Grau)
Castañéu ("Castañedo" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Ta allugada na fastera más septentrional del conceyu, y l'arrodien les parroquies de San Xuan (al oeste y suroeste), Grau (al sur y sureste) y Peñaflor (al este). Al norte fai de llende col conceyu de Candamu. 
Tien una estensión de 4,94 km² y una población . Estos se reparten ente los llugares d'El Barriu Azul, El Bravucu, Bustiellu, Cadenáu, El Campu'l Cura, Las Casas de Baxu, La Foxaca, La Matiega, El Molín d'Agostu, Morana, Vistalegre, Picarosu, La Quintana y El Tarreiru.
Cuaya
Cuaya ("Coalla" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Ta allugada na zona suroriental del conceyu y ye, colos sos 14,81 km², una de les más estenses del mesmu. Comprende los siguientes núcleos de población: L'Asniella, Baselgas, Cuaya, Cuainxú, Llauréu, Las Murias, Panicera, Pumarín y Villar. Nellos viven .
El llugar homónimu tien una llarga hestoria. Donáu a la Ilesia d'Uviéu a finales del sieglu XI y entamos del XII, xugó un papel destacáu nes rebeliones del conde Gonzalo Peláez de Cuaya, un noble que, nos primeros años del sieglu XIV, se rebeló escontra'l rei Fernandu IV. Entá queden anguaño restos de dellos de los castiellos que'l mentáu noble tenía na zona. Asina, na fastera noroccidental de Cuaya queden los restos d'El Torrixón; al sur del pueblu de Baselgas atópanse los restos del castiellu de Baselgas; y al norte de l'aldea de La Figal (parroquia de Rañeces) hai restos de lo que foi el castiellu de Cabrera. 
Otru momentu importante na hestoria de Cuaya foi la constitución, nel trieniu lliberal (1821-23), d'un Ayuntamientu propiu. La casa conceyu y la cárcel s'allugaron, d'aquella, nuna torre de dómina baxumedieval qu'entá se conserva, anque mui reformada. Nel sieglu XX la emigración foi vaciando'l pueblu, qu'anguaño namái que tien 9 vecinos.
Boloña
Bolonia (n'italianu Bologna, Bulåggna nel dialeutu boloñés) y en dalgunes ocasiones Boloña n'asturianu, ye una ciudá d'Italia, capital d'Emilia-Romaña (nel norte del país), allugada ente'l ríu Renu y el ríu Sàvena, cerca de los Apeninos. Ye una de les ciudaes históriques meyor conservaes y tien el segundu cascu antiguu medieval más grande d'Europa (dempués del de Venecia).
Ye nomada la Ciudá Berbeya pol color de los sos texaos y fachaes, y por ser ún de los exes centrales del Partíu Comunista Italianu y de la resistencia de los partisanos escontra los fascistes na Segunda Guerra Mundial. Tamién ye nomada Bolonia la Docta pola so universidá, fundada nel 1088 (la más antigua de tou Occidente), y Bolonia la Gorda pola so escelente cocina.
Foi fundada polos Etruscos, col nome de Felsina. Dempués, la ciudá convirtióse na colonia romana conocida como Bononia. Bolonia la docta: la ciudá caltién la so fama de ciudá cultural dende'l tiempu de los romanos (Marcial nomóla la culta Bononia), cuando yera ún de los centros principales de la vía Emilia. Nel Renacimientu Bolonia convirtióse nun centru de cultura y una de las mayores ciudaes de los Estaos Papales.
Bolonia convirtióse nún de los centros de comerciu más importantes d'Italia. Parte de los impuestos cobraos a los mercaderes yeren usaos pa pagar los profesores de la so famosa universidá. Calcúlase que de los 800.000 habitantes de Bolonia y de la so área metropolitana, 100.000 yeren estudiantes d'esta importante ya histórica universidá.
Ente les visites más importantes en Bolonia habemos destacar la Pinacoteca Nazionale, con una prestosa colección d'obres maestres artístiques de l'Escola de Bolonia, dende'l Renacimientu fasta la Contrarreforma; l'Ilesia de San Estébanu (Les Siete Ilesies), San Domenico, San Giacomo Maggiore, el Teatru Comunale, San Petroniu, la Piazza Maggiore, el Real Colexu d'España, les tumbes de los glosadores, l'espeutacular Archiginnasio y una infinidá d'ilesies repartíes per tola ciudá. Y, sobre too, les sos 37 km de pórticos nel cascu antiguu (unos 50 km en tola ciudá), col Pórticu de San Luca, el más llargu del mundu (3.500 m de llonxitú y 666 arcaes, dende la Puerta de Zaragoza fasta la Ilesia de San Luca sobre'l Colle della Guardia, a 289 m/s.n.m., d'onde pue vese la llanura padana, el valle del Reno, la ciudá y los Apeninos.
La ciudá de Florencia ta a tan sólo 90 km y Parma ta sólo a dalgo más d'una hora en tren. Amás, Venecia ta a 150 km al nordeste.
Créese que la Universidá de Bolonia ye la universidá más antigua del mundu occidental. Foi fundada nel 1088 y ente los sos alumnos atópense Dante Alighieri, Petrarca, Thomas Becket, Erasmu de Rotterdam y Nicolás Copérnico, asina como una riestra interminable de colexales españoles que, dende 1369 —cuando abrió les sos puertes el Real Colexu d'España— lleven faciendo les sos estudios ellí. Podemos destacar ente los más sobresalientes a Juan Ginés de Sepúlveda, Antonio de Nebrija, Antonio Agustín o San Pedro d'Arbués.
u
En Boloña'l 6 d'agostu de (1221), falleció Santu Domingu de Guzmán, ún de los más grandes defensores y propagadores de la Ilesia Católica. Foi canonizáu por Gregoriu IX en 1234. Los sos restos descansen na guapa basílica del conventu de Predicadores de Boloña, nuna guapísima y artística capiella.
Palazzo d'Accursio (o Comunale) 
Palazzo dell'Archiginnasio 
Palazzo Baciocchi o di Giustizia 
Palazzo dei Banchi 
Palazzo Bevilacqua 
Palazzo Bocchi 
Corte Isolani 
Collegio di Spagna 
Palazzo Davia Bargellini 
Palazzo Fava 
Palazzo Felicini - Fibbia (Calzolari) 
Palazzo Ghisilardi - Fava 
Casa di Giosuè Carducci 
Palazzo Grassi 
Palazzo Hercolani 
Palazzo Magnani Salem 
Palazzo Malvezzi de'Medici 
Loggia dei Mercanti 
Palazzo dei Notai 
Palazzo Pepoli Campogrande 
Palazzo del Podestà 
Palazzo Poggi 
Palazzo Re Enzo 
Palazzo di Residenza della Cassa di Risparmio di Bologna 
Palazzina della Viola 
Villa Aldini 
Villa Aldrovandi Mazzacorati 
Villa Cassarini 
Villa Gandolfi (o Pallavicini) 
Villa Impero 
Villa delle Rose 
Villa Spada 
Boloña ta allugada nel centru d'Italia, siendo la capital de la rexón de Reyu-Emilia. 
Nel fútbol ta'l Bologna FC, equipu de fútbol creáu nel 1909 y que tien de siete scudettos. Nel 2008 algamó la serie A.
Casa Carducci 
Collezioni dell'Accademia Clementina e Belle Arti 
Donazione "Putti" e Raccolta "Rizzoli Codivilla" 
Muséu Apistico 
Muséu "Aldovrandi" 
Muséu "C. Taruffi" 
Muséu Cívicu Arqueolóxicu 
Muséu Cívicu Medieval 
Muséu Cívicu del Risorgimento 
Muséu degli Studenti e della Goliardia 
Muséu dell'Istituto di Anatomia Umana Normale 
Muséu delle Navi e delle Antiche Carte Geografiche 
Muséu di Anatomia Comparata 
Muséu di antropologia 
Muséu di Fisica 
Muséu di Mineralogia e Petrogradia "L. Bombicci" 
Muséu di S. Domenico 
Muséu di S. Giuseppe 
Muséu di S. Petronio 
Muséu di S. Stefano 
Muséu di Zoologia 
Muséu Marsilianot 
Muséu Mille Voci e Mille Suoni 
Muséu Missionario d'Arte Cinese 
Muséu Paleontoloxicu y Xeologicu "G. Cappellini" 
Muséu Storico del Soldatino "M. Massacesi" 
Muséu Storico Didattico della Tappezzeria 
Specola e Muséu di Astronomia 
Arena del Sole, dotáu de dos sales, con un repertoriu xeneralista popular y internacional. 
Teatru Alemanni, el templu de la comedia dialectal boloñesa. 
Teatru delle Celebrazioni, con un cartel dedicáu a la comedia y la danza contemporáneo. 
Teatru Comunale di Bologna. 
Teatru Dehon. 
Teatru Duse, teatru de prosa. 
Teatru Testoni, dedicáu a los espectáculos pa neños y mozos. 
Accademia Filarmonica. 
Europauditorium. 
Humusteater. 
Teatru Manzoni, con un programa de ballet organizáu pol Teatru Comunale. 
Teatru Medica Palace. 
Teatru del Navile. 
Teatru delle Moline. 
Teatru San Leonardo, xestionáu pola Scuola di Teatro di Bologna "Alessandra Galante Garrone". 
Teatru Ridotto. 
Teatri di vita, teatru-danza contemporáneo 
Francesco Albani (1578 - 1660), pintor 
Ulisse Aldrovandi (1522 - 1605), científicu y naturalista 
Alessandro Algardi (1595 – 1654), escultor 
Amico Aspertini (1475 - 1552), pintor 
Riccardo Bacchelli (1891 - 1985), escritor, periodista y críticu
Giovanni Francesco Barbieri, El Guercino (1591 - 1666), pintor 
Adriano Banchieri (1568 - 1634), organista, compositor, teóricu y poeta 
Stefano Benni (1947), escritor 
Giordano Berti (1959), escritor 
Laura Betti (1934 - 2004), actriz 
Enzo Biagi (1920 - 2007), escritor y periodista 
Ugo Buoncompagni, Gregoriu XIII (1502 - 1585), papa 
Giosuè Carducci (1835 - 1907), poeta, premiu Nobel de Lliteratura nel 1906 
Agostino Carracci (1557 - 1602), pintor 
Annibale Carracci (1560 - 1609), pintor 
Ludovico Carracci (1555 - 1619), pintor 
Pietro Antonio Cataldi (1548 - 1626), matemáticu
Gino Cervi (1901 - 1974), actor 
Lucio Dalla (1943 - 2012), cantautor 
Gian Antonio Facchinetti, Inocenciu IX, (1519 - 1591), papa 
Pietro Faccini (h. 1562 - 1602 ó 1614), pintor 
Gianfranco Fini (1952), políticu
Aristotele Fioravanti (1415 - 1486), arquiteutu
Francesco Francia (1450 - 1518), pintor, orfebre y medallista 
Domenico Gabrielli (1659 - 1690), compositor y violonchelista 
Luigi Galvani (1737 - 1798), médicu, fisiólogu y físicu
Vincenzo Ludovico Gotti (1664 - – 1742), teólogu
Guido Guinizelli (1230 - 1276), poeta 
Irnerio (h. 1050 – h. 1130), xurista 
Prospero Lorenzo Lambertini, Benitu XIV (1675 - 1758), papa 
Alessandro Ludovisi, Gregoriu XV (1554 – 1623), papa 
Marcello Malpighi (1628 - 1694), anatomista y biólogu
Guglielmo Marconi (1874 - 1937), científicu, premiu Nobel de Física nel 1909 
Giovanni Battista Martini (1706 - 1784), músicu y teóricu 
Gianni Morandi (1944), cantautor 
Giorgio Morandi (1890 - 1964), pintor 
Giovanni Battista Morgagni (1682 - 1771), científicu
Gianluca Pagliuca (1966), futbolista 
Pier Paolo Pasolini (1922 - 1975), escritor y director de cine 
Bartolomeo Passerotti (1529 - 1592), pintor 
Pelayu Pelagi (1775 - 1860), pintor y coleccionista d'antigüedaes exipcies 
Roberto Regazzi (1956), luthier 
Guido Reni (1575 - 1642), pintor 
Ottorino Respighi (1879 - 1936), compositor, director d'orquestra y musicólogu 
Augusto Righi (1850 - 1920), científicu
Angelo Schiavio (1905 – 1990), futbolista 
Alfredo Testoni (1856 - 1931), escritor 
Alberto Tomba (1966), esquiador 
Giovanni Boccaccio
Giovanni Boccaccio (1313; 21 d'avientu de 1375) foi un escritor y poeta italianu.
Boccaccio, xunto a Dante Alighieri y Petrarca, del que yera amigu de correspondencia, costituyen el Tríu d'Oru Italianu de les lletres. 
Boccaccio ye particularmente coñocíu pelos sos diálogos de los que se diz que sorpasa en verosimilitú a los de los sos contemporaneos, debío a qu'éstos siguíen cánones medievales pa caráuteres y trames.
L'obra más importante, y una de les obres mayestres de la lliteratura universal ye'l Decamerón. Otres obres de so yeren:
Decamerón
El Decamerón ("Prencipe Galeotto)", del griegu δέκα "déka" (diez, n'asturianu) y ἡμέρα "hēméra" (día, n"'asturianu") ye una obra de Giovanni Boccaccio, siendo considerada una de les obres maestres de la lliteratura universal.
Ta clasificáu como una alegoría medieval.
El "Decamerón" foi axeitáu pal cince pol direutor Italianu Pier Paolo Pasolini nel 1971.
Novela primera
Novela segunda
El xudíu Abraham, animáu por Giannotto de Civigní, va a la corte de Roma; y, vista la maldá de los clérigos, regresa a París faciéndose [cristianu.
Novela tercera
Novela cuarta
Novela quinta
La marquesa de Monferrato acallenta, con una espicha de pites ya curioses pallabres, a un Rei de Francia abarrenáu pol amor que siente p'hacia ella.
Novela sesta
Un bon home tracamundia, con un inxeñosu dichu, la malvada hipocresía de los relixosos.
Novela sétima
Novela octava
Guiglielmo Borsiere fustiga con inxeñoses pallabres el pruyimientu de micer Erminio de los Grimaldi.
Novela novena
El rei de Xipre, fustigáu por una dama de Gascuña, de pusilánime pasa a valerosu.
Novela décima 
El maestru Alberto de Boloña avergoña con discreción a una señora que quier facer chancia del amor que por ella sintía.
Michelangelo
Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni (Caprese, Italia,5 de marzu de 1475 - Roma (Vaticanu), 18 de febreru de 1564), conocíu n'asturianu comu "Miguelánxelu", foi un escultor, arquiteutu y pintor italianu renacentista, consideráu ún de los meyores artistes de la hestoria tanto poles sos escultures como poles pintures y obra arquiteutónica.
Desendolco'l so llabor artísticu a lo llargo de más de setenta años ente Florencia y Roma, que yera onde vivíen les sos grandes mecenes, la familia Médicis de Florencia y dellos papes de la Ilesia Católica.
Foi'l primer artista ocidental del que s'espublizaron dos biografíes en vida:
Foi mui almiráu polos sos contempornáneos, que lu nomaben el Divín. Benedetto Varchi, nel 12 de febreru de 1560, unvió-y una carta en nome de tolos florentinos diciéndo-y:
""... toa esta ciudá deseya sumisamente podevos ver y honravos tanto de cerca como de lloñe... Vuesa Escelencia fadríanos un gran favor si quixera honrar cola so presencia la so patria"".
Triunfó en toles artes nes que trabayó, carauterizándose pol so perfeicionismu. La escultura, según declaró, yera'l so arte predileutu y la primera a la que se dedicó; darréu, la pintura, cuasi como una imposición por parte de Xuliu II, y que se concretó nuna obra esceicional que magnifica la bóveda de la Capiella Sistina; y yá nos sos caberos años, fizo proyeutos arquiteutónicos.
Cohete
Un cohete ye un vehículu o aeronave qu'algama'l so emburrión pola reación de l'espulsión rápida de gases de combustión dende un motor cohete. A dalgunos tipos de cohete nomámase-yos misil y nesti camudamientu de nome nun intervién el tamañu o potencia, sinon que xeneralmente nómase misil a to cohete d'usu militar con capacidá de ser dirixíu o manexáu activamente p'algamar un blancu.
Aceru
L' aceru ye l'aleación de fierru y carbonu, onde'l carbonu nun supera el 2,11% en pesu de la composición de l'aleación, algamando normalmente porcentaxes ente'l 0,2% y el 0,3%. Porcentaxes mayores que'l 2,0% de carbonu dan llugar a les fundiciones, aleaciones qu'al ser quebradizes y nun podese forxar - a desemeyanza de los aceros-, moldéanse.
Fundiciones
Les fundiciones son aleaciones fierru-carbonu onde'l conteniu de carbonu varía ente 2,14% y 6,67% (anque estos porcentaxes nun yeren ríxidos dafechu)
Amás de fierru y carbonu lleva otros elementos d'aleación comu siliciu,magnesiu, fósforu, azufre y oxíxenu.
Yeren más barates que los aceros y de fabricación más cenciella por emplegase instalaciones menos costoses y facese la fusión a temperatures más baxes (amás yeren cencielles de macanizar).
Divídense en 2 tipos:
Filosofía medieval
La filosofía medieval ye la filosofía que se produció na dómina conocida como medieval o de la Edá Media, que compriende los sieglos que pasaron ente la cayida del Imperiu romanu (sieglu V) hasta'l nomáu Renacimientu (sieglu XVI). La filosofía medieval, entendida como un proyectu d'investigación filosófica independiente, entamó en Bagdad, a mediaos del sieglu VIII, y en Francia, na corte itinerante de Carlomagnu, nel últimu cuartu d'esi sieglu. Defínese en parte pol procesu de redescubrimientu de la cultura antigua de la Grecia y la Roma clásiques, y en parte pola necesidá d'abordar los problemes teolóxicos que plantegaben les relixones en formación (cristianismu, Islam) y la d'integrar la so doctrina sagrada col conocimientu secular.
La historia de la filosofía medieval divídese tradicionalmente en dos periodos: ún inicial, hasta'l sieglu XII, nel que na Europa occidental conservose y estudiose la obra d'Aristóteles y Platón; y la edá dorada de los sieglos XII-XIV, na que se culminó'l trabayu de recuperación de la filosofía antigua, arriquecida polos comentarios de los filósofos árabes, y na qu'hebo un gran desarrollu nos campos de la lóxica, la metafísica y la filosofía de la relixón.
La época medieval foi tratada de forma perdespreciativa polos humanistes del Renacimientu, que la víen como un periodu d'atrasu y escuridá ente la edá antigua, la de Grecia y Roma, y el renacimientu de la cultura clásica qu'ellos protagonizaben. Los historiadores modernos, por embargu, considérenla como una dómina d'un importante desarrollu filosóficu, magar que perinfluyíu pola teoloxía cristiana. Ún de los pensadores más notables d'esi tiempu, Tomás d'Aquino, inxamás se consideró a sigo mesmu un filósofu, y criticaba a estos por siguir buscando la verdá más allá de la revelación cristiana. Los problemes filosóficos discutíos nesti periodu foron, asina, los de la rellación ente razón y fe, la esistencia de Dios y la so simplicidá (esto ye, qu'el ser de Dios ye idénticu a los sos atributos) o esbillar cuálu yera'l propósitu de la teoloxía y cuálu'l de la metafísica. Tratáronse tamién, nostante, custiones epistemolóxiques (sobro'l conocimientu) y los problemes de los universales y del principiu d'individuación.
La filosofía medieval ye, como yá se dixera, cuasi puramente teolóxica; asina, coles posibles esceiciones d'Avicena y Averroes, dengún de los pensadores medievales considerábase a sigo mesmu como un filósofu. Les de so yeren preocupaciones teolóxiques, y filósofos teníen sío los escritores paganos de l'Antigüedá. Por embargu, los trabayos de los filósofos medievales utilizaben les idees y les técniques de trabayu que desarrollaran aquéllos pa enfrentase a les custiones teolóxiques más abegoses. Sicasí, Tomás d'Aquino, siguiendo a Pedru Damián, consideraba que la filosofía yera la sirvienta de la teoloxía ("ancilla theologiae").
Los trés principios que guiaben tol trabayu d'estos pensadores yeren: l'usu de la lóxica, la dialéctica y l'analís, esto ye, de la "ratio" (razón), pa descubrir la verdá; el respetu polos puntos de vista de los filósofos antiguos, especialmente Aristóteles, y la deferencia pa cola so "auctoritas" (autoridá); y la obligación de coordinar los puntos de vista de la filosofía cola enseñanza teolóxica y la revelación ("concordia").
Ún de los temes más debatíos de la dómina foi el del papel de la razón y la fe p'algamar les verdaes absolutes. Avicena y Averroes conducíense más pal llau de la razón, mentanto qu'Agustín d'Hipona afirmó que nunca diba permitir que les sos investigaciones filosófiques foran más allá de l'autoridá de Dios. Pa elli la solución al problema ente razón y fe yera, primeru, creyer en Dios, y dempués tratar d'entender. Anselmu, pela so banda, intentó defendese de lo que consideraba un ataque a la fe con una visión qu'intentaba amestar dambas fontes de verdá.
Les llendes temportales d'esti periodu de la historia la filosofía nun tán nidies. Sicasí, hai dél consensu n'almitir qu'entama con Agustín d'Hipona (354-430), magar que, falando estrictamente, esti autor pertenez al periodu clásicu, y que fina a finales del sieglu XI.
Tres del colapsu del Imperiu romanu la Europa occidental entró no que la historiografía noma Edá Media o Edá Escura. L'estudiu y la copia de llibros y documentos del pasáu quedó limitada a los monasterios, quiciás a resultes de lo que recoyía la riegla de San Benitu (525), que desixía a los monxos que lleeran diariamente la Biblia y suxería que, al entamu la Cuaresma, se-y diera un llibru a caún d'ellos. De resultes, nos sieglos vinientes los monxos seríen los mayestros de los alministradores civiles y de los clérigos seculares.
El pensamientu cristianu tempranu, especialmente el del periodu patrísticu, yera principalmente intuitivu y místicu, perpoco basáu na razón o l'argumentación lóxica. Ponía más l'énfasis nes doctrines pseudomístiques de Platón que nel pensamientu aristotélicu, muncho más sistematizáu, quiciás porque la so obra yera perpoco conocida n'Europa occidental. Los eruditos de la dómina habíen de conformase cola torna al llatín que Boeciu ficiera, nel sieglu VI, del so trabayu lóxicu "De interpretatione", y cola so torna de la "Isagoge", la introducción de les "Categoriae" aristotéliques qu'escribiera Porfiriu alredor del añu 270. 
Dos foron los filósofos romanos qu'influyeron grandemente nel desarrollu de la filosofía medieval: los yá nomaos Agustín d'Hipona y Boeciu. Agustín, recordáu como'l más grande de los Padres de la Ilesia, ye principalmente un teólogu y escritor devocional, anque munchos de los sos escritos son filosóficos. Fala nellos de la verdá, de Dios o del alma humana, pero tamién del significáu de la Historia, del Estáu, del pecáu o de la salvación. Ye perdifícil alcontrar, nel mileniu que siguió a la so muerte, un trabayu teolóxicu o filosóficu en llatín que nun citara la so obra o invocara la so autoridá, y la so influyencia puede rastrease inclusu nos entamos de la filosofía moderna, como ye'l casu de la obra de René Descartes. Y Anicius Manlius Severinus Boethius, Boeciu, foi un filósofu cristianu nacíu en Roma alredor del 480 nuna familia influyente. Convirtiose en cónsul, en 510, nel reinu de los ostrogodos. La so influyencia foi pergrande nesti primer periodu de la filosofía medieval cristiana; tantu que delles veces llámase-y periodu boecianu. Tuvo la intención de tornar tolos trabayos d'Aristóteles y Platón dende l'orixinal griegu al llatín: tornó dalgunos de los sos trabayos lóxicos ("De interpretatione") y tamién les "Categoriae", y escribió comentarios a estes obres y tamién a la "Isagoge". Esta foi la puerta d'entrada del problema de los universales al mundu medieval.
La primer renovación significativa del conocimientu na Europa occidental produciose cuando Carlomagnu, asesoráu por Pedru de Pisa y Alcuinu de York, llamó a la so corte a los principales eruditos d'Inglaterra ya Irlanda, y estableció al traviés d'un decretu imperial (787) qu'hubiera escueles en toles abadíes del so imperiu. Eses escueles, de les que deriva el nome escolasticismu, col que se fai referencia al tipu de filosofía que se desarrollaba nelles, convirtiéronse nos centros de conocimientu de la dómina medieval.
Xuan Escoto Eríugena (c. 815-877), sucesor de Alcuinu como cabezaleru de la Escuela del Palaciu de Carlomagnu, foi un teólogu irlandés y un filósofu neoplatónicu. Quedó pa la posteridá por tornar y comentar la obra del Pseudo Dionisiu, que pensábase que yera contemporáneu de los apóstoles. Nesta época tomaron actualidá delles controversies doctrinales, como la cuestión de si Dios tenía predestinao a dalgunos pa la salvación y a otros pa la condenación; Eríugena foi llamáu pa resolverla. Al tiempu, Pascasiu Radbertu enunció'l problema de la presencia real de Cristu na eucaristía. ¿Ye'l pan consagráu de la mesma sustancia qu'el cuerpu históricu de Cristu? Si lo ye, ¿como pue ser que se faga presente en munchos llugares y en repetíes ocasiones? Radbertu afirmó qu'el cuerpu real de Cristu ta presente, magar que veláu tres l'apariencia de pan y vinu, y ye presente, per aciu del incomprensible poder de Dios, en tou llugar y toles veces que se realiza la consagración.
Esti periodu foi testigu tamién de la revitalización de la enseñanza. Na abadía de Fleury Teodulfu, obispu d'Orléans, estableció una escuela pa los fíos de los nobles. Pa mediaos del sieglu IX la so biblioteca yera una de les más completes de tola Europa occidental, y eruditos como Lupus Servatus viaxaben ellí pa consultar los llibros qu'agospiaba. Y a entamos del sieglu X Remixiu d'Auxerre espublizó los sos comentarios sobro los testos clásicos d'Eliu Donatus, Priscianu, Boeciu y Marcianu Capella.
El periodu carolinxu foi siguíu por una pequeña edá oscura, magar qu'hubo un nuevu renacimientu de les cuestiones filosófiques nel sieglu XI como consecuencia del redescubrimientu del pensamientu griegu clásicu a partir de les traducciones dende l'árabe y a la llabor de comentariu del mesmu polos pensadores islámicos.
El periodu que va dende mediaos del sieglu XI a mediaos del sieglu XIV ye conocíu como periodu altumedieval o escolásticu. Hai alcuerdu en considerar qu'entamó con Anselmu de Canterbury (1033-1109), un filósofu y teólogu italianu que se fizu famosu al formular el so argumentu ontolóxicu sobre la esistencia de Dios.
Los sieglos XIII y XIV son, asina, consideraos como'l periodu cimeru del escolasticismu. A entamos del sieglu XIII completose la recuperación de la filosofía griega. Fundáronse escueles de torna n'Italia y Sicilia, y llueu nel restu d'Europa. Eruditos como Adelardu de Bath viaxaron a Sicilia y al mundu árabe, y tornaron trabayos astronómicos y matemáticos, y los reis del norte d'Europa atrayíen a homes sabios a les sos cortes como signu de prestixu. Les tornes y ediciones de los testos filosóficos griegos que fizo Guillermu de Morebeke a mediaos del sieglu XIII ayudaron a que los eruditos de la dómina tuvieran una idea más nidia de la filosofía griega, y especialmente d'Aristóteles. Esto foi perimportante, porque les versiones que se conocíen primero d'esi momentu, obteníes cola intermediación de los filósofos árabes, habíen distorsionao la rellación ente los sistemes filosóficos platónicu y aristotélicu. El so trabayu foi la base de los comentarios que siguieron a la so publicación.
Entamaron a inaugurase universidaes nes mayores ciudaes del continente, y les distintes órdenes relixoses entamaron a rivalizar por algamar el control políticu ya intelectual d'estos nuevos centros educativos. Les principales que se fundaron nesta época foron los franciscanos y los dominicos. La orde franciscana foi fundada por Franciscu d'Asís en 1209. El so cabezaleru a mediaos del sieglu XIII foi Buenaventura, un tradicionalista que defendía la teoloxía d'Agustín d'Hipona y la filosofía platónica, dexando un poco de llau les enseñances aristotéliques. Siguiendo a Anselmu, Buenaventura suponía que la razón puede descubrir la verdá namái cuando la filosofía ye allumada pola fe relixosa. Otros escritores dominicos importantes foron Duns Scoto, Pedru Auréolu y Guillermu d'Ockham.
La orde dominica, fundada por Domingu de Guzmán en 1215, enfotábase pol contrariu nel usu de la razón, y estudiaba en profundidá la herencia aristotélica que tresmitieran los árabes y les nueves traducciones qu'iban surdiendo. Los principales representantes del pensamientu dominicu foron Albertu Magnu y, sobremanera, Tomás d'Aquino, autor de la síntesis ente'l racionalismu griegu y la doctrina cristiana que definió la filosofía católica. Tomás ponía muncho énfasis na razón y l'argumentación, y foi ún de los primeros qu'usaron nos sos escritos les nueves traducciones de los escritos metafísicos y epistemolóxicos aristotélicos. Esto foi un cambéu importante con respeutu al pensamientu neoplatónicu y agustinianu que dominara l'escolasticismu tempranu, y Tomás demostró que yera posible incorporar al corpus de pensamientu cristianu munches de les idees d'Aristóteles ensin cayer nos erros del so comentarista Averroes. Pesie a la so importancia, habría qu'esperar hasta entamos del sieglu XX, cola obra del filósofu ya historiador alemán Martin Grabmann, pa que se reconociera el papel de Tomás como l'autor que fizo camudar l'escolasticismu y la so forma de ver el mundu.
Una de les carauterístiques formales de los testos filosóficos medievales yera la cita de testos consideraos como fontes d'autoridá, principalmente la Biblia o Aristóteles. Estos pensadores queríen que l'autoridá fora un referente absolutu, pero tuvieron que facer frente al problema de qu'eses fontes nun siempre taben d'alcuerdu colos conocimientos más recientes o col so propiu puntu de vista. El métodu qu'alcontraron pa forciar l'alcuerdu ente les distintes autoridaes o ente estes y el pensamientu de so foi la reinterpretación d'esos testos. Esto permitía incluyir el puntu de vista del autor clásicu na conversación y adaptar el so pensamientu a los discutinios contemporáneos. Asina, por exemplu, Maimónides argumentaba que, igual qu'un neñu abandonáu nuna islla na que nun hai muyer denguna diba tener dificultaes pa imaxinar cómo yeren concebíos los guajes y cómo veníen al mundu, Aristóteles podía nun tener sío a pescanciar toles causes posibles del orixe de les coses por culpa la so llimitada esperiencia. Otra forma de llevar les fontes al testu yera citándoles fuera de contestu. Asina, por exemplu, Tomás d'Aquino cita a Agustín d'Hipona fuera de contestu pa reclamar pa la teoloxía un estatus científicu asemeyáu al de les ciencies aristotéliques como apaecen nel so testu "Analytica Posteriora", nel que reflesiona sobre les bases del conocimientu científicu, omitiendo qu'Agustín usaba'l términu "ciencia" de la forma avezada na so época, na qu'el conceptu tenía un significáu enforma menos técnicu. Alan de Lille, d'otra banda, sofita l'afirmación empiricista de Pablu de Tarso de que "les coses invisibles de Dios pueden conocese al traviés de les coses visibles que Elli fizo", pero failo nún contestu diferente, porque mientres que Pablu referíase al conocimientu de les coses del mundu Alain fala del "conocimientu" de la fe. De la mesma forma, Tomás d'Aquino cita y sofita la categorización del pecáu según l'esquema, desarrolláu por Gregoriu Magnu, de los siete pecaos capitales, pero subordina la clasificación gregoriana a la so propia forma d'organizar y entender la noción de pecáu.
Toes estes formes d'alteriar las fontes pa que sofitaren la propia opinión nun ye, necesariamente, una trampa intelectual. Esta práctica d'harmonizar les autoridaes discordantes ente sí o col puntu de vista del filósofu puede vese tamién como parte d'una hermenéutica que tien como principiu básicu el fechu de qu'eses autoridaes, como l'autor, buscaben ya intentaben espresar partes d'una Verdá que ye única y, poro, nun ye distorsionar los sos escritos poner los sos puntos de vista nún contestu nuevu nel qu'hai conceptos y necesidaes de conocimientu que nun esistíen na so época. Giulio Silano afirma que munches de les tensiones ya, inclusu, de les contradicciones clares ente diferentes fontes d'autoridá nun sedríen tales si los compiladores, comentadores y eruditos que les usaben pa comentar un problema punxeran esas fontes dientro del so contestu cultural ya históricu, pero tamién que nun podríen facer talo, porque ello supondría negá-yos a eses fontes el so calter normativu, faciéndoles tan continxentes como una decisión xudicial, que yá nun ye vinculante si se reinterpreta en función de contestos históricos y culturales distintos. Silano afirma que la tarea de la filosofía de los sieglos XII y XIII foi, asina, l'establecimientu d'autoridaes absolutes, qu'impediríen cualisquier discutiniu o disensión, y non derribar les propuestes de les fontes clásiques al traviés d'argumentos relativistes.
La filosofía medieval trató la mayoría los temes qu'anguaño consideramos como propios de la especialidá, y incluyó tamién les áreas de conocimientu afitaes polos filósofos paganos de l'Antigüedá, y especialmente Aristóteles. Hai, por embargu, un campu de conocimientu que podríemos dicir que ye un desarrollu propiu de la filosofía d'esta época: la filosofía de la relixón. Foi nesti tiempu cuando esti saber tomó forma y cuando se plantegaron, nuna forma qu'entá ye reconocible anguaño, los principales problemes d'esta disciplina.
La filosofía medieval ye característicamente teolóxica. Los asuntos trataos nesta dómina inclúin:
Tres del redescubrimientu de la Metafísica d'Aristóteles, a mediaos del sieglu XII, munchos eruditos, especialmente Duns Scoto y Tomás d'Aquino, escribieron comentarios sobre esta obra. Ún de los principales problemas discutíos na época foi el problema de los universales, que trata del mou como pensamos y sabemos y de cuálas son les realidaes a ser conocíes. Por desplicalo brevemente con un exemplu, la cuestión que se plantega ye: ¿ye más real la idea de "ríu" qu'el ríu que tamos viendo colos nuestros propios güeyos? ¿Ye menos real? ¿O ye real d'una forma diferente, y cuála ye esa?.
Amás d'ella, otres cuestiones estudiaes nesa época inclúin:
Nel ámbitu de la filosofía natural y la filosofía de la ciencia los filósofos medievales tuvieron enforma influyenciaos por Aristóteles. Nostante, del sieglu XIV pa en delantre, l'usu cada vegada más frecuente de técniques del razonamientu matemáticu na filosofía natural foi preparando'l camín pal desarrollu de la ciencia al entamu de la Edá Moderna; valen d'exemplu les obres de William Heytesbury y Guillermu d'Ockham. Otros filósofos destacaos nel campu de la filosofía natural foron Albertu de Saxonia, Jean Buridan y Nicolás d'Autrecourt.
El gran historiador de la lóxica Józef Maria Bochenski defende que la Edá Media ye ún de los trés grandes periodos de la historia de la lóxica. Dende la dómina de Pedru Abelardo hasta la metá del sieglu XIV los escritores escolásticos desarrollaron y refinaron enforma la lóxica aristotélica. Nún primer momentu escritores como Pedru Abelardu escribieron comentarios sobre los trabayos d'Aristóteles nesti campu, pero dempués desarrollose un pensamientu independiente d'ellos, nel que surdieron y desarrolláronse nuevos conceptos lóxicos y semánticos. Rescamplan nesta xera nomes como los de Jean Buridan, Albertu de Saxonia, John Wyclif, Richard Kilvington, William Heytesbury o Guillermu d'Ockham.
La filosofía de la mente medieval básase na obra d'Aristóteles "De Anima", otra de les sos obres que foi descubierta na Europa occidental nel sieglu XII. Nesta rama del pensamientu que podía definise como una rama de la filosofía de la naturaleza tratáronse cuestiones como:
Hip hop
El hip hop pue considerase comu'l pa del rap. El so orixe ye urbanu y la so espresión más,a dase na cai mesma. 
El rap xurde comu un estilu musical nos barrios ñigros y llatinos de Nueva York na dómina de 1970, comu l'espresión dende'l soníu y les melodíes de la cultura hip hop, qu'agrupa corrientes estétiques comu'l graffiti, el "brakedance" o'l "scratch".
El Freisnu (Grau)
El Freisnu ("El Fresno" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Asitiada na zona noroccidental del conceyu, na llende colos de Salas y Miranda, tien una estensión de 7,86 km² y una población de . Estos tán repartíos ente l'aldea homónima y les aldees y llugares d'Alvaré, El Bondéu, La Caridá, Los Fornos, El Freisnu, Los Macetes, Las Novales y La Tronca.
Nel llugar d'El Freisnu s'alcuentra'l santuariu de Nuestra Señora. Tuvo gran importancia nos sieglos pasaos por causa d'atopase nun llugar onde se cruciaben el Camín de Santiagu y un ramal del Camín Real de la Mesa, y foi escenariu de grandes combates na Guerra de la Independencia. Los soldaos napoleónicos fortificaron la ilesia y valtaron la torre, cuadrada y de trés pisos, que tuvo que ser vuelta a facer en 1870. Nella hai dos campanes dedicaes a María y fundíes nel sieglu XVII. L'edificiu relixosu ye de traza barroca (sieglos XVII-XVIII), anque mui cambiada nos sieglos posteriores. De cruz latina, tien dellos retablos barrocos; d'ente toles pieces escultóriques que nella se guarden destaca un Cristu crucificáu. La imaxe de la titular de la parroquia ye contemporánea, de 1975, porque la que había primeru desapaeció nel añu 1936. 
Anguaño la parroquia, que se creó en 1876, cuando se dixebró de la de Doriga, da nome a unu de los tres arciprestalgos nos que se divide, eclesiásticamente, el territoriu de lo que constitúi la Vicaría del Centru. A él pertenecen les 143 parroquies de los conceyos de Salas, Grau, Candamu, Yernes y Tameza, Miranda, Somiedu, Teberga, Quirós, Santo Adriano y Proaza. 
Grau (parroquia)
Grau ("Grado" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu homónimu. Asitiada na zona noroccidental del conceyu comprende, nos sos 0,9 km² d'estensión, la villa de Grau, capital del conceyu, y los llugares de La Barraca d'Abaxu, La Borbolla, Llavayos y La Portiella. La so población (INE, 2008) ye de 7.436 habitantes.
La Mata (Grau)
La Mata ye una parroquia de la zona septentrional del conceyu asturianu de Grau. Llenda al este cola de Samartín, al N-NE cola de Peñaflor, al oeste coles d'El Freisnu y Grau y al sur coles de Pereda y Rañeces. Tien una estensión de 12,49 km² y comprende los núcleos de población d'Alcubiella, La Cai, Campulvalle, El Carbaín, Las Corradas, Cuetu, Entelafonte, Entelaiglesia, Entelosríos, La Espina, L'Aspriella, Las Ferreras, El Xabiel, Llantrales, El Mirín d'Arriba, Picalgallu, El Pozancu, Prioutu, El Rebollal, El Regueiru, El Rellán, Ribiellas, El Rodacu, Santu Dolfu, Sobroveiga, El Xorru, La Zurraquera, La Casona y El Mirín d'Abaxu. Nellos viven .
Nel llugar de Santu Dolfu alcuéntrase la ilesia de Santolaya. Aparez mención d'ella yá nel sieglu XI, anque'l templu actual, de nave única y cabecera recta, ye de traza románica (sieglu XIII). Pesie a ello, lo qu'anguaño vemos ye, mayormente, fecho nel XVIII. Dientru de la ilesia hai un sarcófagu que, según la lleenda, agospiaba'l cuerpu de Santu Dolfu (San Ataúlfo en castellanu), obispu de Santiago de Compostela a finales del sieglu IX que, al ser acusáu de tener tratos colos moros, foi llamáu a cuentes pol rei Bermudu II, que d'aquella paraba n'Uviéu. De la que volvía, llibre de culpa, pa la so sé episcopal, morrió en La Mata, y allí foi enterráu. El so sepulcru foi llugar de peregrinación demientres los sieglos medievales y modernos, hasta que'l cultu al so cuerpu foi prohibíu pol obispu Agustín González Pisador a finales del sieglu XVIII. Anguaño yá naide honra al santu, y namái que queda la lleenda, que foi recoyida pol padre Luis Alfonso de Carvallo nel so llibru "Antigüedades y cosas memorables del Principado de Asturias" (primer edición en 1695).
Otramiente, nel barriu d'El Cai s'alcuentra el viveru forestal de La Mata. Esti ye propiedá del gobiernu del Principáu d'Asturies, y tien como misión suministrar plantones pa les repoblaciones que fai l'alministración autonómica.
Las Villas
Las Villas ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Asitiada na zona suroccidental del conceyu, llenda cola parroquia moscona de Villamarín al norte y cola de Tolinas al oeste y suroeste y tamién colos conceyos de Yernes y Tameza (al este), Miranda (al oeste) y Teberga (al sureste). Tien una estensión de 13,32 km² y comprende namái que dos núcleos de población: Noceda y Las Villas. Nellos viven 
Ópera
La voz n'asturianu ópera (del Italianu "opera", "obra musical") determina, dende aprosimadamente l'añu 1350, un xéneru de música teatral nel qu'una aición escénica ye, armonizada canciada y tien acompañamientu instrumental, aú los autores usen estilos pocu comunes al canciar.
L'ópera forma parte del raigañu de la música clásica Europea o ocidental.
L'ópera tradicional básase'n distintes modalidaes de canciu: recitativu, ariosu, y aria. Cánciase tamién dúos, tríos, cuartetos... Toes éstes, n'ocasiones, puen apaecer combinaes con coru. A partir de mediaos del sieglu XIX, estes formes escomencipien abandonase, y xurden formes cá vez más llibres.
A diferencia del oratoriu, la ópera española, el "Singspiel" alemán, la Opereta" vienesa, la Opéra-comique" francesa y el "Musical" inglés y norteamericanu. Caúna d'estes variantes del teatru musical tien les sos carauterístiques propies, ensin qu'éstes seyan privatives y, en nun poques vegaes, provocando que les llendes ente dichos xéneros nun seyan clares. 
N'ópera, comu en bien de xeneros del teatru musical, xúnese:
L'ópera suel estremase d'otros xéneros de teatru musical aceutándose que, a diferencia d'ellos, l'ópera ye una representación acompañada dafechu por música. L'hestoria del xéneru amuesa que tal afirmación nun ye correuta. Si bien l'ópera diferenciase del teatru recitáu pola estraordinaria participación de la música na so costitución, coñocíanse ya dende'l barrocu formes llimítrofes comu la Mascarada, l'Ópera de balaes, la Zarzuela y el Singspiel que tracamundiense en non pocos casos comu l'ópera. Asina, los Singspiele de Wolfgang Amadeus Mozart considéranse óperas al igual que les zarzueles de José de Nebra, mentantu que Die Dreigroschenoper (l'Ópera de los tres centavos) de Kurt Weill ta, daveras, muuncho más allegada al teatru recitáu qu'a la ópera. Pa cabu, hai otros xéneros allegaos a l'ópera comu lu yeren las ópera-balé del barrocu Francés y dalgunes obres neuclasicistes del sieglu XX comu, por casu, dalgunes obres d'Igor Stravinsky. Sicasí, nestes obres la parte principal espresiva recae na danza mentantu que'l cantu ye rellegáu a un papel secundariu. Al respeutu de la diferencia ente la ópera y la Zarzuela, la Opereta, el Singspiel y el Musical inglés y norteamericanu, la llende ñaz d'una diferencia formal. Estos xéneros carauterízanse por tar estruturaos en númberos musicales piesllaos que van intercalaos nuna representación recitada, mentantu que la ópera ye dominada pola música y la cantidá de testu recitáu ye menor o dengún, y tien acompañamientu musical.
Sakis Rouvas
Anastasios "Sakis" Rouvas (en griegu Σάκης Ρουβάς) (5 de xineru de 1972) ye un cantante y actor griegu y ún de los más populares de los Balcanes.
Entesa dels Nacionalistes d'Esquerra
L'Entesa dels Nacionalistes d'Esquerra (ENE) foi un partíu nacionaliegu fundáu l'añu 1985, onde s'axuntaben nacionaliegos catalanes d'izquierdes, ex-militantes d'Esquerra Republicana de Catalunya ya independientes.
Nes elecciones al Parllamentu de Cataluña de 1984 presentáronse col nome de Coalició Electoral Entesa de l'Esquerra Catalana, con Jordi Carbonell i de Ballester y Jaume Nualart como cabezaleros. Algamen 35.937 votos (l'1,25 %) ensin escañu. Nes elecciones xenerales del añu 1986 presentose col PSUC y el Partit dels i les Comunistes de Catalunya (PCC) na coalición Unió de l'Esquerra Catalana.
Nos años 1987 y 1989 presentose a les elecciones europees, dientro de la coalición Izquierda de los Pueblos (1989).
Dientro d'Iniciativa per Catalunya, l'ENE algamó representación parlamentaria (Magda Oranich). De magar 1986, xente del partíu va abandonar l'ENE pa tornar a ERC, ente ellos Carod-Rovira, Josep Huguet y Jordi Carbonell.
Anguaó ENE nun ta disueltu oficialmente, ta entá dientro de la federación de partíos Iniciativa per Catalunya Verds, onde s'integraren los afiliaos que se mantienen nel partíu. El so caberu secretariu xeneral foi Joan Armet.
Euskadiko Ezkerra
Euskadiko Ezkerra ("Izquierda del País Vascu", n'euskera) o EE, yera un partíu políticu nacionaliegu de la izquierda del País Vascu y Navarra (España), que se fusionó col PSE-PSOE en 1993 pa constituyir el Partido Socialista de Euskadi - Euskadiko Ezkerra (PSE-EE).
Hertz
Por Hertz podemos referinos a:
Rimsky-Korsakov
Nikolái Andréyevich Rimski-Kórsakov (n'rusu Николай Андреевич Римский-Корсаков) nació en Tijvin (Nóvgorod), el 18 de marzu de 1844. Compositor y profesor de música académico rusu, foi pernomáu pola so fina orquestación, que pudo tar influida pola so sinestesia. Les sos composiciones más famosas son "El vuelu del moscardón" y "Scheherazade". Morrió en Liubensk, el 21 de xunu de 1908.
Nikolái Rimski-Kórsakov nació en Tijvin, cerca de Nóvgorod, nuna familia aristocrática y de marinos militares. Rimski-Kórsakov amosó'l so talentu artísticu dende bien nuevu, al rodiu los seis años, pero estudió na Escuela Naval Imperial Rusa de Cadetes en San Petersburgu y posteriormente alistóse na Marina Rusa.
En 1861 conoció a Balákirev y escomencipió a concentrase más seriamente na música. Balákirev animólu pa que compusiera y aprendía-y cuando nun taba n'altamar. Al traviés de Balákirev, Rimski-Kórsakov tamién conoció otros compositores talos como César Cui, Borodín, Músorgski, de los que más tarde sedríen conocíos como "Grupu de los Cinco". Mentres taba na marina, compuso una sinfonía, la primera compuesta por un rusu. Tamién compuso la so bien conocía obra orquestal "Sadkó" en 1867 y la ópera "La Dama de Pskov" (Pskovitianka) en 1872, nantes de renunciar al so cargu militar en 1873.
Rimski-Kórsakov y otros miembros del "Grupu de los Cinco" frecuentemente collaboraron o editaron composiciones d'otros autores. En particular dempués de la muerte de Modest Músorgski en 1881, Rimski-Kórsakov tomó'l trabayu de revisar munches obres de Músorgski pa espublizales y executales. Asina, la obra "La nueche nel Monte Calvu" de Músorgski foi iguada por Rimski-Kórsakov y ye la qu'actualmente s'escucha. Sin embargo, la opinión crítica respeuto de Músorgski col trescursu del tiempu camudó en referencia al so estilu, considerado nalgún momentu como agreste, sin embargo revalorizóse la so originalidá. Esto motivó a Rimski-Kórsakov pa facer dalgunes otres revisiones, tales como "Borís Godunov", y reemplazó con produiciones más fieles los manuscritos orixinales de Músorgski pesie al riesgu de nun ser condescendiente pa col públicu.
En 1871, magar ser autodidacta, convirtióse en profesor de composición y orquestación nel Conservatoriu de San Petersburgu. Ellí aprendió a bien de compositores que más llueu garraríen nome internacional, como por exemplu Aleksandr Glazunov, Sergéi Prokófiev y Ígor Stravinski.
Escribió un "Tratáu d'orquestación" que foi mundialmente utilizáu polos estudiantes de composición demientres tol sieglu XX, pero que na actualidá foi abandándose por mor que los exemplos d'instrumentación tán tomaos sólo d'obres propies (y ello llimita la gama de posibilidaes d'adeprendizaxe del alumnu). Tamién fizo un Tratáu d'Harmonía.
Continuó componiendo prolíficamente, produciendo munchos trabayos orquestales, incluyendo les sos famoses obres "Scheherezade" y el "Caprichu español" (1887). Tamién escribió quince óperes, como "Kashchéi el inmortal" y "El cuentu del zar Saltán" (1903). A esta última ópera pertenez el conocíu fragmentu "El vuelu del moscardón", igüada pa distintes agrupaciones d'instrumentos. Dientro la so música llitúrxico ortodoxa rusa atopamos la obra a capella, "Lliturxa de San Xuan Crisóstomo" y la obra orquestal, "La Gran Pascua Rusa".
En 1905 Rimski-Kórsakov cesaronlu del so cargu de profesor en San Petersburgu por mor de les sos opiniones polítiques. Esto provocó una serie de dimisiones de los sos collacios miembros de la facultá, y gracies a eso reincorporaronlu al so cargu. La controversia política continuó per 1907 cola so ópera "El gallu d'oru" ("Le Coq d'Or"), que yera un ataque a la Rusia Imperial y que foi prohibida dende'l so estrenu.
Pal final de la so vida, Rimski-Kórsakov enfermó d'anxina y murrió en Liubensk el 21 de xunu de 1908. Enterráronlu nel cementeriu de Tijvin del monesteriu Aleksandr Nevski, en San Petersburgu, Rusia.
Ismail Kadare
Ismail Kadare (28 de xineru de 1936, Gjirokastra), ye unu de los escritores albaneses de mayor sonadía internacional. El so apellíu suel apaecer escritu Kadaré, con una tilde procedente de l'adaptación a la fonética del idioma francés, pero inexistente n'albanés. Foi galardonáu col Premiu Booker Internacional y col Premiu Príncipe d'Asturies de les Lletres nel añu 2009.
Estudió Lletres na Universidá de Tirana, y depués nel Institutu Gorki de Moscú. En 1960, la ruptura cola Xunión Soviética oblígalu a tornar a Albania, onde entama une carrera de periodista. Entamó a escribir de bien mozu, a mediaos de los años 50.
Estratigrafía
La estratigrafía ye la rama de la xeoloxía que trata del estudiu ya interpretación de les roques sedimentaries estratificaes, y de la identificación, descrición, secuencia, tanto vertical como horizontal; cartografía y correllación de les unidaes estratificaes de roques. 
Ordena los estratos y acontecimientos nuna secuencia según la so antiguedá:
Apóyase nos principios básicos de la estratigrafía:
Podemos saber la edá d'un estratu o acontecimientu xeolóxicu determináu, polos métodos:
Estructura teutónica que correspuende a deformaciones o ondulaciones que se producen nes roques, demientres s'atopen n'estáu plásticu. Resulten de l'aplicación de fuercies compresionales...
• Exe: llinia que representa la intersección ente'l planu axial y la superficie del plegamientu.
• Llimbos o flancos: llaos d'un plegamientu.
• Plegamientu simétricu: plegamientu nel cual el planu axial ye vertical.
• Plegamientu isoclinal: plegamientu nel cual los llimbos inclínense colos mesmos ángulos y na mesma dirección.
• Conca: correspuende a una ensinforma, aú los llimbos manteen hacia'l centru.
Rotura de tensión de les roques que se puen definir como planos dixebratorios a lo llargo de los cuales nun hebo movimientu visible paralelu al planu o a la superficie, sinon sólo un pequeñu separtamientu perpendicular a la superficie de frañidura.
Consiste na formación d'un plegamientu inclináu fasta tal puntu que, en dalguna parte del corte estratigráficu, los estratos más antiguos atópanse dispuestos sobre los más modernos.
Ye'l separtamientu ente dos series estratigráfiques, debía a la esistencia d'una llaguna estratigráfica. Hai varios tipos:
Estratu
En xeoloxía, nómase estratu a cá una de les capes nes que tan dixebraos los sedimentos, les roques sedimentaries ya les roques metamórfiques, cuandu eses capes débense al procesu de sedimentación.
Los estratos fórmanse comu capes horizontales d'espesor uniforme, llimitaes per superficies d'estratificación. L'estratu más xoven ta asituáu enriba y el más vieyu debaxu. Los estratos yeren les unidaes básiques de l'estudiu de la estratigrafía.
Los estratos puen ser más o menos plásticos o ríxidos y ellu tien unes consecuencies sobre la so resistencia a la deformación. Cuandu yeren mui ríxidos, los movimientos internos de la llitosfera puen frayar esos estratos y fórmanse las diaclases y falles.
Tandu formaos per roques sedimentaries, los estratos suelen contener fósiles, ye dicir, restos orgánicos d'animales y plantes que sirven pa datar l'edá aprosimada de dichos estratos. Ellu rialízase al traviés de los nomaos "fósiles índiz" nomaos asína porque sólu esistienun n'una determinada Era o periodu. 
Falla
Una falla, en xeoloxía, y frecha n'asturianu popular, ye una discontinuidá que se forma nes roques superficiales de la Tierra (fasta unos 200 km de fondura) por frautura, cuando las fuercias teutóniques superan la resistencia de les roques. La zona d'entamu tien una superficie xeneralmente bien marcada denomada planu de falla.
El movimientu causante de la falla pue tener delles direiciones: vertical, horizontal o una mistura d'entrambes. Nes mases montañoses que s'alzoron por movimientu de falles, l'esplazamientu pue ser de miles de metros y amuesa l'efeutu acumuláu, durante llargos periodos, de pequeños ya imperceptibles esplazamientos, en llugar d'un gran llevantamientu únicu. Sicasí, cuandu l'actividá nuna falla ye repentina y brusca, pue producise un gran terremotu, ya inclusu l'estrozu de la superficie terrestre, xenerando una forma topográfica nomada escarpe de falla.
Las siguientes carauterístiques permiten describir les falles:
Una falla ye activa cuandu deforma sedimentos cuaternarios, ye dicir, cuandu amuesa evidencies de movimientos durante los últimos 1,8 millones d'años. Dalgunes falles actives suelen tener terremotos asociaos lu qu'amuesa que sigen furrulandu. L'eslizamientu pue ser repentinu en forma de "saltos" lu que xenera sismos, sigíu de periodos d"'inactividá". Los sismos más grandes foron orixinaos por saltos de 8 a 12 m. L'eslizamientu tamién pue dase d'un xeitu sele y continuu, del que sólu yeren a decatase instrumentos talos comu estaciones GPS dempués de dellos años d'estudiu.
El primer tipu son fallas sísmicas mentantu que'l segundu son asísmicas. sicasí, al considerar intervalos grandes de tiempu del orde de miles d'años, dambos tipos esplázanse a velocidaes promediu d'unos cuantos milímetros a unos cuantos centímetros pur añu.
Un exemplu ye'l sistema de falles de San Andrés nel sur y centru de California n'Estaos Xuníos, que xenerara los terremotos de San Franciscu (M=8,2, na escala de Richter) en 1905, Los Angeles (M=6,5) en [1993]] y recientemente Hector Mine (M=7) nel 1999. 
Tamién esisten falles antigües inactives creyaes n'eras xeolóxiques pasaes y que sobreviven comu estrutures fósiles dica güei. Estes nun representen dengún peligru pa poblaciones allegaes.
Les falles clasifícanse en tres tipos en función de los esfuercios que les orixinen y de los movimientos rellativos de los bloques:
Diaclasa
En xeoloxía, una diaclasa (del griegu, «διά» día, al traviés de, y klasis, rotura) ye una frecha nes roques que nun va acompangada d'eslizamientu de los bloques que determina, nun siendu l'esplazamientu más qu'una mínima separtación trasversal. Estrémense asina de les falles, freches nes que sí hai eslizamientu de los bloques. Yeren estructures mui abundantes.
La orientación d'una diaclasa, como la d'otres estruturas xeolóxicas, descríbese mediante dos parámetros:
Les diaclases nun tienen por que ser en xeneral llanes, nin responder a denguna xeométrica regular, asina que los parámetros indicaos puen camudar d'un puntu a otru.
Les diaclases nun suelen apaecer aislaes, sinón asociaes a falles y a pliegues. 
Cuando, esisten dos o más conxuntos de diaclases, fálase d'un sistema de diaclases o "joint system". Les más cenciellos son:
Les diaclases fórmense por munchos motivos, ún d'ellos ye l'aumentu de densidá del material que pue producise por:
Portland
Hai dellos sitios que se llamen Portland:
Dover
El términu Dover pue facer referencia a:
Fargo
El términu Fargo pue facer referencia a:
El Paso
Col nome de El Paso podemos conocer a:
Charleston
Col nome de Charleston podemos referinos a:
Columbia (dixebra)
El términu Columbia pue facer referencia a:
Copa Mundial de Fútbol
La Copa Mundial de la FIFA, tamién conocida como la Copa Mundial de Fútbol, la Copa del Mundu o a cencielles el Mundial, que'l so nome orixinal foi'l Campeonatu Mundial de Fútbol, ye'l principal tornio internacional oficial de fútbol masculín a nivel de selecciones nacionales nel mundu. Amás esisten otres competiciones que tamién son copes mundiales de fútbol, ente les que destaquen la Copa Mundial Femenina de Fútbol, coles sos respectives categoríes con llende d'edá, la Copa Mundial de Fútbol Sub-20 y la Copa Mundial de Fútbol Sub-17, toes entamaes pola FIFA.
Esti eventu deportivu realízase cada cuatro años dende 1930, cola esceición de los años de 1942 y 1946, nos que se suspendió por cuenta de la Segunda Guerra Mundial. Cuenta con dos etapes principales: un procesu clasificatorio nel que participen na actualidá cerca de 200 selecciones nacionales y una fase final realizada cada cuatro años nuna see definida con anticipación na que participen 32 equipos mientres un periodu cercanu a un mes; Pa la elección del Mundial del 2026, el tornéu va ser el primeru n'incorporar 48 equipos, depués de que la FIFA aprobara la espansión de los habituales 32 equipos nel mes de xineru de 2017. La fase final del tornéu ye l'eventu deportivu d'una sola disciplina más importante del mundu (la final de la Copa Mundial de Fútbol de 2002 foi vista por más de 1100 millones de persones), y el segundu más importante a nivel xeneral dempués de los Xuegos Olímpicos.
La Copa Mundial de la FIFA foi realizada en 20 ocasiones, nes qu'ocho países alzaron la copa: ye l'equipu más esitosu, con cinco victories; y sígen-y con cuatro trofeos; y ganar dos veces, en cuantes que , y tituláronse campeones nuna sola ocasión. El tornéu presenta un fuerte dominiu de los equipos europeos y suramericanos: los primeres ganaron el títulu en 11 ocasiones, ente que los suramericanos ganar 9 ocasiones y solu dos equipos d'otres confederaciones xeográfiques llegaron a semifinales: en 1930 y en 2002. Amás, Brasil (en 1958 y 2002), España (en 2010) y Alemaña (en 2014) fueron los únicos equipos que ganaron fora del so continente.
El primer alcuentru internacional d'esti deporte remontar al partíu apostáu ente y el 30 de payares de 1872. El fútbol nesi tiempu yera prácticamente desconocíu fora de les islles Britániques, pero amodo empezó a desenvolvese n'otres partes del mundu. El fútbol debutó como un deporte de demostración nos Xuegos Olímpicos de París 1900, esperiencia repitida en Saint Louis 1904 y los Xuegos Entrepolaos de 1906 en Atenes. 
El 21 de mayu de 1904 fundóse la Federación Internacional d'Asociaciones de Fútbol (FIFA poles sos sigles en francés) col fin d'entamar el desenvolvimientu del deporte. Dientro de les sos idees orixinales surdió la posibilidá de realizar en 1906 un tornéu internacional en Suiza, pero finalmente la propuesta fracasó. Sicasí, la idea caltúvose y concretóse cuando en Londres entamáronse los IV Xuegos Olímpicos en 1908 y declaróse al fútbol como deporte olímpico oficial. Al cargu de la Football Association (non afiliada a la FIFA entá, pero con quien caltenía una estrecha relación), el primera ganar el , siguíu por y los . 
Col pasu de los años el tornéu olímpicu de fútbol caltúvose, pero como un eventu amateur. En 1909 Sir Thomas Lipton entamó un tornéu profesional ente clubes que representaba a cada país na ciudá de Turín. Esti tornéu denominar dacuando como la «primer Copa Mundial». En 1914 la FIFA reconoció'l tornéu olímpicu como un campeonatu mundial de fútbol pa amateurs» y decidió faese responsable del desenvolvimientu de dichu eventu. Tres la Primer Guerra Mundial realizóse'l primer tornéu intercontinental nos 1920, onde participaron 13 equipos europeos xuntu al escoyíu de .
Nos , el primeru entamáu pola FIFA, integráronse los equipos suramericanos. En dichu eventu, 
La Pola de Gordón
La Pola de Gordón ye un conceyu de la provincia de Llión, tien un área de 157,64 km² con una población de .
El municipiu de La Pola de Gordón ta constituyíu de 17 poblaciones: Los Barrios, Beberino, Buiza, Cabornera, Ciñera, Folledo, Geras, Huergas, Llombera, Nocedo, Paradilla, Peredilla, La Pola, Santa Lucía, Vega, La Vid y Villasimpliz.
Western
El western ye unu de los xéneros cinematográficos más populares del cine de los Estaos Xuníos.
La palabra "western", orixinariamente un axetivu deriváu de "west" («oeste», n'inglés), sustantivóse pa facer referencia a les obres, fundamentalmente cinematográfiques, anque tamién esisten na lliteratura, que tuvieren ambientaes nel "vieyu oeste". N'asturianu, "western" ye un anglicismu que nun figura nel Diccionariu de la Llingua Asturiana de l'Academia de la Llingua. Nun esiste ninguna otra voz para facer referencia al conceptu que la palabra "western" representa, polo que davezu tamién s'usen espresiones como «película del oeste» o «película de vaqueros».
En principiu una película incluiríase nesti xéneru simplemente por tar asitiada la trama nun contestu determináu: la exploración y el desarrollu del territoriu ocidental de los Estaos Xuníos durante'l sieglu XIX. Pero col tiempu les carauterístiques d'esi contestu históricu fueron espardiéndose a los personaxes d'eses histories, condicionando'l so modu de vida y definiendo la so idiosincrasia. Al tar les películes munches veces ambientaes en territorios inesploraos o indómitos baxo l'amenaza latente del ataque de los indios, o en ciudaes ensin llei dominaes polos bandidos, el xéneru foi enfocándose hacia la confrontación de los diversos personaxes, algamando un carácter cada vez más psicolóxicu. 
El western entierra los sos raigaños no más fondo de la historia de los Estaos Xuníos. Glorifica un episódiu altamente simbólicu del nacimientu del país. La dura conquista del Oeste, la sangrienta Guerra de Secesión y les guerres contra los indios que se desarrollaron nel sieglu XIX representen la construcción nel dolor d'una nación. La epopeya de los pioners y la esperanza d'un mundu meyor son valores fuertemente enraigonaos nel pueblu americanu. 
El western inspírsase en fechos históricos d'esta dómina, tales como'l sitiu de El Álamo o la matanza d'OK Corral. Utilizólos como telón de fondu evocador pacontar un mundu munches veces alloñáu de la realidá pasada. N'efeutu, el xéneru mitificó muncho elementos centrales como'l cow-boy (o vaqueru). Esti mitu construyóse faciendo entrar na lleenda a figures emblemátiques como Billy the Kid, Doc Holliday, Jesse James o Calamity Jane. A la fin de "The man who sot Liberty Valance", una frase resume la esencia del western : « Cuando la lleenda se fai realidá, imprime la lleenda »
El western nació colos primeros años del cine, al entamar el sieglu XX. El xéneru tien de particular qu'apaeció cuando'l periodu históricu que narra tovía nun se desaniciara. Dellos de los que vivieren esta dómina, como Buffalo Bill, tán tovía vivos nel momentu nel que realizadores como John Ford fain la so estrena, tresmiendo asina la so historia y la so esperiencia a los que ponen n'ináxenes un Oeste que combina lleenda y realidá. 
Vien atribuyéndose a menudo el títulu de primer western a "The great train robbery" ("El gran atracu del tren") rodada en 1903, magar qu'otros investigadores identifiguen dellos títulos anteriores. Ye interesante dase cuenta que les primeres películes tán na llende de la docuficción. Por exemplu, unu de los títulos que se citen como anteriores a "The great train robbery" pon n'escena un ataque a un tren, un fechu real n'aquel tiempu corriente.
Tolos primeros westerns mudos son relativamentealloñaos del xéneru cinematográficu que conocemos anguaño. La mayoría trátase de películes dramátiques o romántiques, l'Oeste salvaxe nun yera más que un decoráu o un escenariu. Los personaxes principales son los indios y non los vaqueros. El tema abordáu ye normalmente la familia y l'amor más que la violencia y los combates. 
Son los años 1910 y 1920 los que darán al xéneru la so carta de naturaleza. La llegada del cine mudu aportará el western que verá nacer milenta producciones demientres eses dos décades, la mayoría películes de serie B. Adquieren entós les sos carauterístiques fonderes, entamendo polos personaxes del vaqueru xusticieru y del fuera de la llei. Les estrelles qu'algamarán sonadía con esos papeles son, ente otros, Broncho Billy Anderson, Tom Mix, William S. Hart et Harry Carey.
La Gran Depresión de 1929, paradóxicamente, dio puxu a los grandes estudios na edá d'oru de Hollywood. El periódu clásicu del western ye a menudo identificáu como espardía ente los años trenta a cincuenta. Ye "Stagecoach" (estrenada n'España col títulu de "La Diligencia") (1939) de John Ford la que fairá definitivamente salir al xéneru de la serie B. La película inaugura la dómina de prosperidá del western, qu'algamará el so máximu esplendor nos años cincuenta. 
A lo llargo d'esos años, el western ye un xéneru que domina'l cine americanu. Munchos actores conocieron la gloria o simplemente entamaron la so carrera gracies a él: Gary Cooper o John Wayne. Otros, como Karl Malden o Lee Marvin encarnarán con éxitu los personaxes malos. Más otros ilustrarán secundarios d'importancia non menor, tales como Walter Brennan o Andy Devine. Tanto pa los grandes actores como pa los realizadores, les "vaqueraes" constituíen entós un camín obligáu. 
L'elementu característicu del western clásicu ye'l maniqueísmu col que se representa l'Oeste. Los personaxes son estereotipaos, del héroe al bandíu ensin fe nin llei. Los indios son consideraos como enemigos de la civilización y tán sistemáticamente nel campu de los malos. L'exércitu americanu ye valerosu y bonaz. Les muyeres son siempre seres protexíos y distinguíos. Esi maniqueismu aparente ye a menudo l'articulación de l'acción: el buen sherif contra los bandíos, los agricultores contra los ganaderos, l'home de llei contra'l sheri sospechosu, etc. Ello permite tocar una universalidá de situaciones que contribuyeron a popularizar el xéneru más allá del so territoriu orixinariu. 
Nos años sesenta, el xéneru perdió puxu n'Estaos Xuníos. Les grandes produciones, magar de presupuestos más y más importantes, nun son quien a frenar el declive. La renovación del western vien entós paradóxicamente d'Europa, y en particular de los realizadores italianos que-y dan una segunda mocedá, colo que se llamaría'l "spaghetti western". 
Faciendo una síntesis d'influencies múltiples, Sergio Leone establez los códigos y usos d'esta subcategoría realizando dellos de les meyores películes del xéneru (la Triloxía del dolar y C'era una volta il West, estrenada n'España col títulu "Hasta que llegó su hora"). L'esquema maniquéu recurrente ye abandonáu pa poner n'escena a personaxes más complexos: los héroes combiértense en cazadores de recompenses ensin ética y nun dulden n'enfrentase a la llei. La violencia fai la so aparición n'escenes recurrentes de tortura ("Django", 1966), violación ("De uomo a uomo", 1967) o masacre ("El grande Silencio", 1968). 
El spaghetti caracterízase tamién por unos encuadres particulares, tales`como los primeros planos, acompañando l'aspectu altamente caricaturescu de les escenes. La música ye igualmente típica. Tien una gran importancia, y forma parte integrante del film y resuena nos momentos claves. L'italianu Ennio Morricone compuso los más grandes exitos. 
El spaghetti western foi adulteráu en múltiples produciones escaecíes aína y pierde puxu con abonda rapidez pa terminar desapaeciendo nos años setenta. Magar esta vida curtia, tien una influencia monumental sobre la cultura d'anguaño. El xéneru italianu separta a los espectadores de manera a veces marcada ente los sos defensores y los adeptos del western americanu, porque'l spaghetti nun ye una parodia mediocre. 
Nos Estaos Uníos, dende los años setenta, realizadores como Clint Eastwood o Sam Peckinpah realizaron westerns llamaos « crepusculares ». Como nel western italianu, l'heroísmu maniquéu de los vaqueros clásicos dexa terrenu a personaxes ambivalentes, que se lliberen ensin dificultá de la frontera feble ente'l bien y el mal ("High Plain Drifter", estrenada n'España como "Infieno de cobardes", 1973). Tolos protagonistes son tan malos unos como otros. El cow-boy de los años cuarenta convirtióse nun antihéroe que marcha al calor de los acontecimientos nun mundo nel que nun atopa'l so llugar, onde la brutalidá ye la so sola salida. Los personaxes femeninos son esenciamente prostitutes, fumen y beben, como en "Hang 'Em High" (estrenada n'España como "La marca de la horca", 1972). Los valores morales del periodu clásicu son lliteralmente ridiculizaos. 
El crepuscular pon n'escena una violencia tovía más evidente que'l spaghetti. El meyor exemplu ye "The Wild Bunch" ("La orda salvaje", n'España) (1969) de Sam Peckinpah, na que la sangre ye omnipresente, les ferides puestes en valor, y onde'l tirotéu final ye una xigantesca masacre. Incluso, asístese a escenes crueles como la violación en "Josey Wales hors-la-loi" (1976).
Los últimos grandes éxitos del xéneru, tales como "Unforgiven" ("Sin perdón", n'España) (1992) de Clint Eastwood, presenten paradóxicamente una constante de fracasu del western. Como una deriva del xéneru hacia la salidad, varios crepusculares como "They came to Cordura" (1972) asítiense demientres la revolución mexicana, episodiu que marca en cierta midida el fin de la conquista del Oeste. Tomen a veces más l'aspectu d'una película de guerra que d'un western.
Nos años ochenta, la realización de westerns cayó notablemente y constituye un xéneru menor del cine. Los años noventa ensinembargo vieron nacer dellos éxitos guapos como "Dances with Wolves" ("Bailando con lobos" n'España) (1990) de Kevin Costner. Nel sieglu XXI, delles superproduciones vieron tovía la lluz: "Open Range" (2003), "The Missing" ("Desapariciones") (2003), "Seraphim Falls" (2007), "The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford" ("El asesinato de Jesse James por el cobarde Robert Ford") (2007), "3:10 to Yuma" ("El tren de las 3:10") (2007) o "Appaloosa" (2008). Estes películes aseméyense en munches ocasiones a los westerns clásicos o crepusculares. 
El western ye permiable a los otros xéneros del cine. Asina, atopamos westerns en forma de comedies musicales ("Paint Your Wagon", "La Leyenda de la ciudad sin nombre", n'España 1969), westerns cómicos ("Blazing Saddles", n'España, "Sillas de montar calientes", 1974), films de terror, o próximos al cine negru : "Colorado Territory" (1949) ye'l "remake" de "High Sierra" (1941), unu de los clásicos del cine negru.
Magar qu'asociáu al cine americanu, el spaghetti demuestra la internacionalidá del western. Anantes qu'él, dende 1963, el western « chucrut » fai les sos pruebes, na serie alemana de los Winnetou.
Los westerns italianos fueron a menudo roados n'España, siendo n'ocasiones coproduciones hispano-italianes. Esto dio llugar, tamién, al nacimientu del "paella" western, con "Cut Throats Nine" (1972). L'efectu de proximidá tamién tocó Méxicu, puesto que l'ación desarróllase a menudo sobre'l so territoriu. Citamos por exemplu "El Topo" (1970).
Los spaghettis tamién se realizaron como coproduciones franceses: ye'l casu de "Il mio nome e Nessuno" (1973) o de "Il grande silenzo" (1968). El western francés tuvo una llarga vida nos primeros años del cine mudu. Muncho más rara ye la presencia de Fernandel a caballu en "Dynamite Jack" (1961).
Recientemente, los realizadores asiáticos ficieron delles parodies-homenaxes al spagheti western, como "Sukiyaki Western Django" (2007) o "The Good, the Bad, the Weird " (2008).
No tocante al restu de filmografíes tenemos manifestaciones esporádiques como'l « kebab » western turcu, el « curry » western indiu ("Sholay", 1975), el « mamaligă » western rumanu, el western soviéticu ("White Sun of the Desert", 1970, "A Man from the Boulevard des Capucines", 1987) y el western australianu ("Ned Kelly", 2003).
Estrémase del clásicu el western contemporaneu o modernu. Esta denominación refierse a la fecha de l'ación, y non a la de produción. Trátase asin d'una forma de western trespuestu a una dómina más recién: un western na civilización moderna. Les carauterístiques de base del xéneru atópense allí, pero'l cuadru históricu ye bien estremáu. Ente los títulos podemos citar: genre "Bad Day at Black Rock" (1955) de John Sturges, "Lonely Are the Brave" (1962) de David Miller, "Bring Me the Head of Alfredo Garcia" (1974) de Sam Peckinpah o "No Country for Old Men" (2007) de Joel y Ethan Coen.
El términu inglés "acid western" foi utilizáu pola crítica americana de cine Jonathan Rosenbaum pa designar un tipu bien particular que xunta les ambiciones metapóriques del western tradicional cola désmesura delspaghetti y la visión de la contrecultura moderna. Esa mezclienda préstase perfechamente a la espresión de preguntes existenciales o místiques. El guion recurrente ye un llargu viaxe de personaxes. A menudo, trátase d'un viaxe esotéricu. Esi viaxe tien llugar nun mundu alegóricu, que ta gobernáu por acontecimientos a veces surrealistes. El marcu del Far West préstase particularmente bien pola llibertá que representa y la independencia qu'ufierta a los sos ocupantes. 
El primer film qu'entra nesta categoría ye "La mort tragique de Leland Drum" (1967). Monte Hellman muestra una persecución nel desiertu one numberoses claves de la historia tán ausentes, dexando llibre la imaxinación del espectador. Tres años más sero, en "El Topo", Alejandro Jodorowsky pon n'escena una búsqueda metafísica surrealista y mui estética. une En 1995, "Dead Man" de Jim Jarmusch presenta une deriva hipnótica désesperada y ensin meta a traves del Oeste xabaz.
Supercopa d'España de Fútbol
La Supercopa d'España ye una competición de fútbol qu'organiza la Real Federación Española de Fútbol dende 1982 y qu'enfrenta al campeón de la Lliga española de Primera División escontra'l campeón de la Copa del Rei. Fasta l'añu 1996, si'l mesmu equipu ganaba dambes competiciones, yera campeón de la Supercopa darréu. Dende entós, si se da esa situación, el socampeón de Copa xuega escontra'l ganador de Lliga y Copa. 
Anguaño Lionel Messi (con 12 goles) ye el másimu goleador hestóricu del tornéu. 
Ente 1940 y 1953 hebo torneos que, como la Supercopa, xugaron los campeones de Lliga y Copa (entós del Xeneralísimu). Per embargu, nin la "Copa de Campeones" (1940) nin la "Copa de Oro Argentina", que xugóse en 1945 cuando l'embaxador arxentín ofreció el troféu daes les bones relaiciones ente los gobiernos de dambos países, fueron torneos oficiales. 
Sí fueron oficiales, al tar organizaes pela Federación Española de Fútbol (FEF) la "Copa Presidente FEF" del añu 1941 y la "Copa Eva Duarte de Perón", que davezu yera ún partíu na más y xugóse de 1947 a 1953 n'honor del presidente de L'Arxentina y la so muyer.
Los dos equipos xueguen dos partíos ente ellos, el primeru nel campu del campeón (o socampeón) de Copa y el segundu nel campu del campeón de Lliga. Gana la Supercopa:
Supercopa d'España
Hai varies competiciones que se llamen Supercopa d'España:
Lionel Robbins
Lionel Charles Robbins, Baron Robbins (1898 - 1984) foi un economista británicu que propuso una de les primeres definiciones contemporánees d'economía: "La economía ye la ciencia qu'analiza'l comportamientu humanu como la rellación ente unos fines daos y medios escasos que tienen usos alternativos".
Definió la economía como "oikos" (casa) y "nomos" (regles) y aportó un nuevu significáu al conceutu d'economía, si bien namás lo detalló un poco: "La economía ye la ciencia de la elección, la ciencia qu'estudia cómo los recursos son emplegaos pol home pa satisfacer les sos necesidaes, puesto que viven en sociedad".
Robbins foi mui influyiu pola Escuela austriaca, siendo un de los sos primeros adherentes nel mundu de fala inglesa. Robbins llegó (1929) a ocupar la cátedra na Escuela d'Economía de Londres onde unu de los sos primeros actos foi nomar profesor a Friedrich A. Hayek, a partir de lo cual una nueva xeneración d'"austriacos" entamó a facer sintir la so influyencia nel mundu.
Depués Robbins moderó'l so sofitu total por esa escuela y tresformose nun proponente críticu. Asina, por exemplu, a pesar que Robbins continuó en xeneral col so sofitu pol llibre mercáu al mesmu tiempu foi partidariu del financiamientu fiscal de sistemes d'educación universitaria y organizaciones artístiques (museos, etc).
Escuela austríaca
La escuela austriaca, tamién nomada escuela de Viena, ye una escuela de pensamientu económicu que s'opon al usu de los métodos de les ciencies naturales pal estudiu de les acciones humanes, y prefier utilizar métodos lóxicos deductivos y la introspección, lo que se noma individualismu metodolóxicu.
El so aniciu alcuéntrase nel alderique metodolóxicu cola Escuela Histórica Alemana, que nun ánimu hestoricista intentaba confinar les lleis del mercáu a diferentes etapes de la hestoria. 
Esta escuela calterizose pola so fuerte crítica hacia programes d'investigación como'l Marxismu, el Socialismu fabianu, el Nazismu, el Facismu y el Keynesianismu. Débese a Eugen von Böhm-Bawerk la conocida monografía "La conclusión del sistema marxianu" na que refuta, tanto dende la teoría "oxetiva" como la "suxetiva" del valor, la teoría marxista del valor-trabayu y el conceutu de plusvalía, ante una evidente contradicción que se producía na so aplicación cuando la llamada tasa de ganancia nun cumplía la predicción de Karl Marx na so tendencia decreciente, sinon que pol contrario, medraba. Dicha contradicción foi reconocida por Marx nel tercer volumen de la so complexa obra "El Capital", respondiendo en consecuencia que si bien dicha aparente contradicción rexístrase en casos puntuales, na economía xeneral depués superense calteniendo vixente'l so sistema, lo que lu llevó a introducir una modificación notable nesti: la llei del valor (qu'afirma 'les mercancíes intercámbiense pol so valor') ya nun ha de cumplise en cada casu individual, sinon a escala xeneral considerando'l sistema económicu nel so conxuntu. Böhm-Bawerk constató qu'estos "casos puntuales" yeren na realidá práuticamente toos, y que la esplicación de los precios en función de la midida media del valor del trabayu "socialmente necesariu" empobinaba nuevamente a los precios mesmos volviendo al métodu marxista un pidimientu de principiu. La obra fexo famosu a Böhm-Bawerk, y amosó los rasgos deliberadamente críticos de la Escuela Austriaca.
Lo mesmo puede dicise de Ludwig von Mises, que dedicó un volumen a dicha empresa, nel so conocíu llibru "El socialismo" onde espón el so argumentu escontra les teoríes comunistes al tiempu que xustifica la propiedá privada en términos económicos, demostrando que namás ésta posibilita la llibre formación de precios nun mercáu, y esto otorga a quienes intervienen nél información sobre la escosura y utilidá d'un bien económicu. Namás cola propiedá privada sedrá posible minimizar la escosura, que la Escuela Austriaca considera como propiamente humana.
Ensin propiedá privada habrá, declara Mises, un irracional manexu de la escosura. Mises afirma que sedrá imposible n'ausencia de precios "El cálculu económicu na comunidá socialista", monografía cola cual introduz el so argumentu, posteriormente aceptáu pol socialista de mercáu Oskar Lange, quien adopta pal so analis la praxeología miseana.
La praxeoloxía, desendolcada con mayor profundidá por Ludwig von Mises nel so "magnus opus" "La Acción Humana" posee fuertes vínculos cola socioloxía comprensiva weberiana y sirvió de base axiomático-deductiva a posteriores estudios sociolóxicos que tomen de la Escuela Austriaca el so individualismu metodolóxicu. La praxeoloxía ye una teoría que nun necesariamente ye aceptada por todos los economistes austriacos como base de la que se pueda deducir directamente la teoría económica, polo cual apelen a hipótesis ausiliares intermedies y preserven la praxeoloxía como ñucleu central del programa d'investigación.
Ente los sos principales teóricos fundadores atópense Carl Menger, Eugen von Böhm-Bawerk, Friedrich von Wieser; y siguidores y continuadores, Ludwig von Mises, Friedrich von Hayek, l'anarquista Murray Rothbard ya Israel Kirzner. Na actualidá hai numberosos pensadores que continúen el desendolcu d'estes idees como Hans-Hermann Hoppe, Jesús Huerta de Soto, Joseph Salerno, Alberto Benegas Lynch (h), Juan Carlos Cachanosky, Jörg Guido Hülsmann,Gabriel J. Zanotti y Juan Ramón Rallo Julian. La Escuela Austriaca, algo lloñe de la corriente principal de la teoría neoclásica, foi mui influyente pol so cuestionamiento de la teoría del comportamientu de dicha corriente. Se-yos suel asociar col lliberalismu llibertariu poles sus idees sobre la organización social, política y económica. Los partidarios d'esta escuela suelen ver na Escuela de Salamanca y na Escuela Escocesa l'aniciu de munches de les idees qu'ellos defienden.
La Teoría Evolutiva de las Instutuciones del Profesor César Martínez Meseguer
Copa Real Federación Española de Fútbol
La Copa Real Federación Española de Fútbol, tamién conocía como Copa Federación, ye una competición de fútbol que xueguen añalmente los clubes de la Segunda División B y la Tercera División d'España que nun-yos tocara participar na Copa del Rei o que los eliminaran na primera ronda. 
La primera fase ye autonómica. Na segunda xueguen tolos campeones autonómicos más el venceder del últimu añu.
Diplomacia
El conceutu de diplomacia tien desemeyaes aceiciones d'alcuerdu al mayor o menor gráu d'inclusión de finxos y práutiques que al traviés d'ella desendólcanse. 
La práutica diplomática remóntase fasta la Grecia Clásica, dándose la so revolución paulatinamente d'alcuerdu al proporcional incrementu de las rellaciones internacionales, procesu que s'intensifica nos nuesos díes. L'importancia de la práutica diplomática radica na versatilidá de las funciones desempeñaes pola figura de los embaxadores residentes, las sos funciones xiran en tornu a la xeneración d'información real, la minimización de les friciones potenciales y el fomentu de les rellaciones ente los Estaos Soberanos.
Ángeles Caso
Ángeles Caso (Xixón, 16 de xunetu de 1959) ye una escritora, traductora y periodista asturiana.
Ye fía de José Miguel Caso González, caderalgu de la Facultá de Filoloxía de la Universidá d'Uviéu. 
Ye llicenciada en Xeografia y Historia, y trabayó pa la revista asturiana "Panorama regional", la Fundación Príncipe de Asturias, l'Institutu Feijoo d'Estudios del sieglu XVIII de la Universidá d'Uviéu, Televisión Española, Cadena SER y Radio Nacional de España ente otros.
Toracotomía
Por toracotomía nómase cualquier abertura de la cavidá torácica col fin d'esaminar les estructures espuestes quirúrxicamente, ya seya pa la recoyía de material, pa diagnósticu de llaboratoriu o pa esñiciar o correxir les partes dañaes.
Trátase d'un procedimientu mui emplegau na práutica quirúrxica, tanto pa diagnósticu como pa entamangar les distintes malures qu'afeuten al tórax. Semánticamente, la pallabra toracotomía, sinifica cualquier abertura del tórax. Quirúrxicamente, sin embargu, débense distinguir les simples ciruxíes na cavidá torácica(como por exemplu, los accesos de drenaxe) d'una llarga incisión pa la intervención n'organos torácicos
A través d' una toracotomía puén tratase ya investigase llesiones atopaes na paré torácica, pleura, pulmones, gorgoberu, bronquios, pericardiu, grandes vasos, esófagu, mediastín, diafragma y abdómen superior. Por implicar órganos endotorácicos, tal procedimientu produz un nivel sinificativu d'estres al sistema cardiorespiratoriu.
Nun esiste una única téunica pa facer una toracotomía, existen distintes variantes téuniques, toes con fines terapéuticos o diagnósticos. Didáuticamente puen ser clasificaes en dos grandes grupos coles sos subdivisiones:
Llabiegu
El Llabiegu ye un aperiu perimportante emplegáu dende los tiempos prehistóricos. Ye un aperiu que movíu por fuercia animal o mecánica sirve pa llabrar la tierra abriendo regatos n'ello.
Los primeros llabiegos foron seique rames d'arboles con forma de forcáu, ún de los estremos emplegábase pa cavar na tierra, y l'otru o los otros como mangu. L'instrumentu podía emburriase o ser arrastráu por cuerdes ataes a una persona o animal. Dellos llabiegos simples entá úsense en suelos lixeros d'algunes zones en víes de desendolcu.
Los romanos na antigüedad usaben un llabiegu lixeru de rascáu con una reya de fierro tiráu por gües. El llabiegu pesáu con ruedes doi desendolcáu na Edá Media (Aprox. del sieglu V al XV) pa voltiar el suelu mas duro del norueste d'Europa. Esti llabiegu tenía una punta afilada de fierro pa llabrar el suelu. Esti cortaor afiláu vertical ta asitiáu na parte d'alantre de la reya pa llevantar la tierra llabrao, y una llingüeta trés de la reya que podía suxetase a un grupu de dos a ocho gües. El llabiegu Roterham foi desendolcáu n'Inlaterra nel 1730. La so estructuratriangular fizo más fácil tirar del mesmu y asinó'l diseñu básicu pa llabiegos de caballos. 
El llabiegu camudó poco fasta la década de 1830, cuando el ferreru estaunidense John Deere inventó la reya d'aceru, pa llabrar la tierra duro de les praderes del Mediu Ueste d'Estaos Xuníos. El llabiegu de dos ruedes, que tinía un aposentu pal conductor, apaició na década de 1860. Los trautores a vapor emplegáronse con ésitu na década de 1890, y dempués de 1900 los trautores con motor de gasolina, más baratos, entamaron a camudar a los caballos nel tiru'l llabiegu. Ensin embargu, los trautores nun se utilizaron abondo fasta la introduición de los pequeños trautores multiusu en 1924 y el desendolcu de los neumáticos de baxa presión en 1932. 
Losllabiegos modernos tiraos por trautor puen tener fasta cinco conxuntos de reyes y regulaores, que puen subise o baxase hidráuicamente. Los llabiegos de discu, que s'emplegen en suelu duro, cunten con varios discos cóncaros. Nos araos rotatorios, tamién conocíos como motocultores, empléguense delles cuchielles montaes so un exe xiratoriu horizontal. El llabor a gran profundidá fáese con llabiegos de subsuelu, que tienen cuchares afilaes d'aceru que pueen trescalar nel suelu fasta 1m, o con llabiegos de bédanu, que tienen delles guíes que sofiten forcaos capaces de llabrar fasta 50 cm de profundidá.
Los tres elementos esenciales del aráu; rabera, riame y vara nun son siempre independientes, sinon que o bien rabera y riame formaben una pieza sola a la que se-y fixaba la vara o bien vara y riame constituyíen una pieza sola con forma de ganchu (camba) a la que se-y xunía la rabera.
El primer tipu o tipu nórdicu (Islles britániques, norte de Francia, Escandinavia, Alemaña y noroeste d’España) desendolcó nel nomáu aráu cuadrangular debíu al rectángulu formáu por rabera, riame y vara, amás duna pieza d’encontu nomada taragüela. A esti tipu pertenéz el llabiegu asturianu.
El segundu tipu ye nomáu de tipu mediterráneu pola so ária d’estensión (Grecia, Italia, sur de Francia, Península Ibérica y norte d’África) y suel presentar dos sub-tipos: el “de riame” por ser esta la pieza más importante onde encaxa la rabera y de la que naz la camba, y el “de camba” así llamáu por ser esta la pieza princial d’onde xurden rabera y riame. A esti tipu pertenéz l’alladru asturianu.
N’Asturies atópense dos tipos d’aráu. 
Prudencio Merino Álvarez
Prudencio Merino Álvarez, más conocíu como "El Polenchu de Grau" (Grau, Asturies; 1897- Ais de Provença, Occitania; 1943) foi un intérprete de tonada asturiana.
Recibió'l nomatu d'El Polenchu de Grado por un desendolcu infantil del so nome, nun allegó grabar pero tornose nuna figura de la tonada na so llocalidá ñatal y en toa Asturies arréu de la de so potente voz y chiple melodioso. Tamién actuó en Madrid nel so Centru Asturianu, xunto a "Quin el Pescador". Fenomenal intérprete de "vaqueiradas", el so calter bohemiu féxo-y morrer lloñe de la so tierra, xoven y nel escaezu. Tuvo nel Campu de concentración de St. Cyprien.
Demiurgu
El Demiurgu ye'l creyador del Mundiu y autor del Universu na filosofía idealista de Platón y na mística de los neoplatónicos. Na filosofia nóstica, ye l'entidá que ensin ser necesariamente creyadora, ye impulsora del universu y ánima universal. Ye consideráu'l xefe de los "Arcontes" teniendo sabiduría llimitada y magueta. Demiurgu significa lliteralmente: maestru, artesanu; en sentíu figuráu: creyador, facedor.
Segun los nósticos, esta entidá sedría el Dios del Vieyu Testamentu el Gehová de la Biblia y creyador de la materia. Mas el demiurgu que nel platonismu yera imperfeción, nel nosticismu tórgase en maldá. L'Universu yera pa los nósticos una gradación, dende'l más sutil (Dios) dica lu más baxu (la materia). Asicasí el "demiurgu"' comu creyador y ordenador del mundiu material, enviértese n'encarnación del mal, aprisionando a los homes y encadenándolos a les pasiones materiales. 
L'Esprítu ye l'única parte de la divinidá que corresponde al ser humanu, lluchandu aquesti una "griesca" permanente escontra'l cuerpu y lu material, trasformando asina la tierra nel infiernu, entendiendo pol infiernu non el conceutu del Hades o del inframundiu sinón, cenciellamente, el llugar más allueñáu de Dios. Tan sólu la "sophia", la sapiencia, la nosis, llega pol amor, dende lu sutil dica la tierra pa lliberar al ser humanu de la esclavitú de la materia. La salvación nun ye una cuestión de creyencia o de piedá divina, sinón que tórnase nuna revelación, sólu pusibre por aquellos que entá nun frayaron del to la poca divinidá que tolos seres humanos poseyen.
Amor
El amor ye un conceutu universal relativu a la "afinidá" ente seres, definíu de diverses formes según les distintes ideoloxíes y puntos de vista (artístico, científicu, filosóficu, relixosu). De manera habitual, y fundamentalmente en Occidente, interprétase como un "sentimientu" rellacionáu col ciñu y el apegu, y resultante y productor d'una serie de "actitúye", "emociones" y "esperiencias". Nel contestu filosóficu, l'amor ye una virtú que representa tol ciñu, la bondá y la compasión del ser humanu. Tamién puede describise como acciones empobinaes escontra otros y basaes na compasión, o bien como acciones empobinaes escontra otros (o escontra unu mesmu) y basaes nel ciñu.
En español, la palabra "amor" (del llatín, "amor, -ōris") toma una gran cantidá de sentimientos distintos, dende'l deséu pasional y d'intimidá del amor romántico hasta la proximidá emocional asexual del amor familiar y el amor platónico, y hasta la fonda devoción o unidá del amor relixoso. Nesti postreru terrenal, tesciende del "sentimientu" y pasa a considerase la manifestación d'un "estáu" del alma o de la mente, identificada en delles relixones con Divos mesmu o cola fuerza que caltien xuníu'l universu.
Les emociones acomuñaes al amor pueden ser desaxeradamente poderoses, llegando con frecuencia a ser irresistibles. L'amor nes sos diverses formes actúa como importante facilitador de les relaciones interpersonales y, por cuenta de la so importancia psicolóxica central, ye unu de les temes más frecuentes nes artes creatives (cine, lliteratura, música).
Dende'l puntu de vista de la ciencia, lo que conocemos como amor paez ser un estáu evolucionáu del primitivu instintu de supervivencia, que caltenía a los seres humanos xuníos y heroicos ante les amenaces y facilitaba la continuación de la especie por aciu la reproducción.
La diversidá d'usos y significaos y la complexidá de los sentimientos que toma faen que l'amor sía especialmente malo de definir d'una manera consistente, anque, básicamente, l'amor ye interpretáu de dos formes: so una concepción altruista, basada na compasión y la collaboración, y so otra egoísta, basada nel interés individual y la rivalidá. L'egoísmu suel tar rellacionáu col cuerpu y el mundu material; l'altruísmu, cola alma y el mundu espiritual. Dambos son, según la ciencia actual, espresiones de procesos cerebrales que la evolución apurrió al ser humanu; la idea de l'alma, o de daqué paecíu a l'alma, probablemente apaeció fai ente un millón y dellos cientos de miles d'años.
De cutiu, asocede qu'individuos, grupos humanos o empreses amaruten el so comportamientu egoísta d'altruísmu; ye lo que conocemos como hipocresía, y atopamos numberosos exemplos de dichu comportamientu na publicidá. Recíprocamente, tamién puede asoceder que, nun ambiente egoísta, un comportamientu altruista amarutar d'egoísmu: Oskar Schindler apurrió un bon exemplu.
A lo llargo de la hestoria espresáronse, inclusive en cultures ensin nengún contactu conocíu ente elles, conceutos que, con delles variaciones, inclúin la dualidá esencial del ser humanu: lo femenino y lo masculino, el bien y el mal, el yin y el yang, el ápeiron de Anaximandro.
Los seres humanos podemos desenvolver n'esencia dos tipos d'actitúes: so una d'elles somos altruista y collaboradores, y so la otra somos egoístes y competidores. Esisten persones totalmente polarizadas escontra una de los dos actitúes por voluntá propia; por casu, los monxos budistes tán totalmente entornaos escontra l'altruísmu, y los prauticantes del objetivismo, escontra l'egoísmu. Y tamién esisten persones que combinen dambes formes de ser, portándose, unes vegaes, de forma altruista y collaboradora, otres, de forma egoísta y competitiva, y otres, de forma parcialmente altruista y competitiva. En delles partes del mundu predomina l'altruísmu (Tíbet), de cuenta que l'egoísmu vese polo xeneral como daqué negativu. Y esisten grupos humanos onde asocedi lo contrario. Toles guerres de la hestoria nacieron del egoísmu per parte de, siquier, unu de los dos bandos; toles situaciones conflictives del ser humanu proceden del egoísmu.
Richard Dawkins interpreta dambes actitúes como les espresiones del instintu de caltenimientu del individuu (egoísmu) y de la especie (altruísmu). Esplica que, según una teoría aceptada por dellos biólogos, heredamos los xenes responsables de tales actitúes de especies antecesores, y que, antes de la nuesa llegada, la evolución biolóxica tuvo probablemente controlada por un mecanismu denomináu «selección de grupos»; en virtú d'esti mecanismu, los grupos d'individuos nos qu'hubiera más miembros dispuestos a sacrificar la so vida pol restu tendríen mayor probabilidá de sobrevivir que los que taben compuestos por individuos egoístes; esto daría como resultáu que'l mundu terminara pobláu por individuos altruistes. Ye una teoría que, anque apurre una esplicación pal fechu de qu'anguaño l'altruísmu predomine nel mundu, xenera gran discutiniu nel mundu científicu por contradicir directamente la teoría darwinista; por ello, la esplicación personal del autor alrodiu de la supervivencia del altruísmu nel marcu darwinista del egoísmu individual ye que la unidá de supervivencia nun ye l'individuu, sinón el xen; esto ye, so esti puntu de vista, los seres humanos y los grupos de seres humanos somos «máquines de supervivencia creaes» polos xenes nel so propiu beneficiu.
Sía que non, argumenta Dawkins, pol fechu de ser la primer especie racional, tamién somos la primer especie na hestoria de la evolución capaz d'escoyer ente dambos tipos de comportamientu de forma voluntaria, actuando polo tanto de forma independiente» a nuesa mesma programación xenética.
La evolución paez producise por aciu procesos asolapaos ente sigo y progresivamente refinaos. A un nivel inmediatu, funciona por aciu un simple, xigantescu ya irracional procesu d'ensayu y erru; los ésitos de determináu estáu d'organización faciliten la so continuación. Sicasí, a midida que la organización va desenvolviéndose cada vez más, apaecen de forma bonal métodos de predicción estratéxica, qu'escueyen caminos indirectos que, al curtiu plazu, inclusive pueden paecer un erru, pero que, consideraos en xunto, constitúin un aciertu; esti tipu de «conductes» pudieron reparase en modelos virtuales d'evolución programaos nun ordenador; la conducta agresivo y egoísta constitúi un primer nivel de superorganización, en virtú de la cual l'individuu «entiende» que pa la so supervivencia tien d'atacar» a los sos rivales antes d'allegar directamente al pagu, y la conducta altruista ye un segundu nivel que surde nel momentu que los individuos desenvuelven la capacidá de comunicase ente sigo; en modelos computacionales reparóse'l desenvolvimientu dafechu bonal de combinaciones de dambos mecanismos, de cuenta que un individuu comunicar con otros varios y «miente» al restu en beneficiu del grupu. L'egoísmu, d'esta miente, apaez dende la perspectiva del grupu como un comportamientu tácticu, y l'altruísmu como un comportamientu estratéxicu.
La intelixencia constitúyese como un nivel adicional de superorganización que dexa l'analís de la situación global y la predicción del meyor camín a siguir por aciu la sustitución en bona midida del métodu físicu del ensayu y erru por un procesu paralelu y «virtual», tamién suxetu a evolución, que se desenvuelve íntegramente nel celebru de los individuos y que se tresmite de forma igualmente «virtual» a les xeneraciones siguientes por aciu la educación. Según la teoría de la singularidá tecnolóxica en conxunción col conceutu de Transhumanismo, suxúrese que llueu vamos tener la posibilidá de programar de forma artificial» nuesa mesma evolución de la forma más beneficiosa pa toos, anque, sicasí, esisten crítiques al respeutu.
El altruísmu puede entendese como "altruísmu puro", onde nun esisten apegu nin deséu, como nel casu del budismu, o bien como "«egoísmu altruista»", como nel casu del cristianismu, onde esisten apegu a un ser cimeru y el deséu de llograr la salvación. Na práctica, en dambes relixones esisten apegu y deséu, y nel budismu esiste una última etapa previa a la llume que consiste na renunciación a tolos llogros consiguíos en cuenta de nada, coles mires de destruyir l'ego dafechu. Pal llamáu «altruísmu puro», nun esiste posibilidá de negociación; les relaciones nun son competitives, sinón colaborativas: unu procura'l bienestar de los demás ensin esperar nada a cambéu, y los demás procuren el bienestar d'unu.
El budismu asitia al apego y al deséu como emociones negatives que tamién producen roxura y, a última hora, sufrimientu. Apegu, deséu, roxura, mieu y ignorancia (por casu, falta de comprensión del sufrimientu ayenu) contribúin a reforzar l'ego. Na filosofía budista, l'amor real ye l'amor caritatible, y l'amor y el ego son incompatibles. Recién estudios científicos demostraron que la meditación produz una medría de l'actividá nes zones cerebrales rellacionaes coles emociones positives y un amenorgamientu de l'actividá nes zones rellacionaes cola roxura y la depresión.
L'egoísmu altruista» ye la filosofía de les relaciones humanes predicada por Xesucristo («ama a Dios sobre toles coses y al prójimo como a ti mesmu»).
L'altruísmu ye la forma d'entender l'amor pa Leibniz, quien cree que, si unu realmente entiende y busca l'amor, siempres va llograr prestar na felicidá d'otru.
La psicoloxía humanista considera que l'amor ye indispensable pa consiguir una autoestima saludable.
Abraham Maslow asitia al amor nel estratu de "afiliación", ente'l de "seguridá" y el de "reconocencia", dientro del so xerarquía de les necesidaes humanes.
Matthieu Ricard, doctor en bioquímica y monxu budista, pon como exemplu los comportamientos altruistes qu'esistieron ente xudíos desconocíos ente sigo mientres la ocupación nazi pa ilustrar el fechu de que los seres humanos somos altruistes por naturaleza. «¿Cómo cabo pensar qu'actuaren por egoísmu nesa situación?», argumenta.
Matthieu Ricard someter a un refechu estudiu por aciu escáneres cerebrales so un estáu especial de meditación nel que se xenera un estáu d'amor y compasión puros y non enfocaos escontra nada nin naide en particular. Les resultancies amosaron un aumentu ensin precedentes na actividá del córtex prefrontal esquierdu del celebru, rellacionáu coles emociones positives, ente que l'actividá na zona del lóbulu derechu rellacionada cola depresión menguaba, como si la compasión fuera un bon antídotu contra la depresión. Y tamién menguaba l'actividá de la amígdala, rellacionada col mieu y la roxura. Per otru llau, un grupu d'emplegaos d'una empresa realizaron 30 minutos diarios de meditación mientres 3 meses. A lo llargo del estudiu, reportaron un descensu nos sos niveles de ansiedá, y pudo vese que tamién s'amontaba l'actividá del so córtex prefrontal esquierdu.
La concepción anterior ye diametralmente opuesta a la del capitalismu, que promueve el llamáu «egoísmu inherente al ser humanu», y sobre el cual básase. Ayn Rand defende qu'el egoísmu ye n'esencia un sentimientu noble, y que cada persona ye responsable de la so propia felicidá y non de la de los demás. Esti pensamientu ta íntimamente amestáu al capitalismu puru.
L'amor sexual, en cualesquier de les sos variantes, constitúi coles mesmes un amor marcadamente egoísta; lo que se manifiesta como un altruísmu escontra la pareya constitúi una manifestación de puru egoísmu respecto al restu de la sociedá; el mesmu actu sexual desenvolver so un estáu d'egoísmu personal nel que l'individuu busca'l so propiu prestar, yá sía de forma directa o pola gratificación que-y produz el prestar de la so pareya. Na mesma llínea, Sigmund Freud consideraba que toles motivaciones humanes teníen una fonderada libidinoso, y, poro, egoísta. Al considerar l'amor caritatible sublimado, describe al amor como un comportamientu puramente narcisista; pa él les persones solo amen lo que fueron, lo que son, o lo que nagüen ser; estrema, inclusive, ente graos saludables y patolóxicos de narcisismu. Escribió, ente otres coses, que l'amor incondicional d'una madre lleva a una perpetua insatisfaición: «Cuando unu foi incontestablemente el fíu favoritu de la so madre, caltien mientres tola so vida esi sentimientu de vencedor, caltien el sentimientu de seguridá nel ésitu, qu'en realidá raramente satisfaise». Ye una forma d'entender les relaciones humanes que s'estendió mientres el sieglu XX dende Estaos Xuníos a otros países occidentales, y anguaño esiste un duru bracéu ente los sos defensores y detractores. Francia y Arxentina son los dos países que más s'aguanten a abandonar la cultura del psicoanálisis. En España, más del 9% de los psicólogos siguen yá esti paradigma.
El capitalismu asitia a la sociedá dientro del marcu d'un procesu de producción. Con esti marcu, l'amor convertir nun elementu más de dichu proceso. Les empreses analicen al ser humanu y busquen la forma d'estrayer d'él la mayor cantidá de consumu, nun duldar n'utilizar l'amor y el sexu como reclamu d'una manera desnaturalizado y grotescu: la empresa remembra nel consumidor sentimientos amorosos y de deséu, pero'l so fin últimu nun ye buscar l'amor nin el sexu per parte del consumidor, sinón el so dineru y el so trabayu. De resultes, produzse deshumanización al identificase l'amor a otru ser humanu col amor a un productu, yá que dicha asociación trai, inevitablemente, l'asociación del propiu ser humanu con un productu. Gilles Deleuze y Félix Guattari consideren que'l capitalismu produz una perversión del conceutu natural del amor, asitiando al ser humanu como parte d'una máquina productora y destruyendo el conceutu del cuerpu y l'alma. Escriben, en "Anti-Edipo": «el capitalismu recueye y tien la potencia absurda y non tener de la máquina. [...] en verdá, nun ye pa él nin pa los sos fíos que'l capitalista trabaya, sinón pa la inmortalidá del sistema. Violencia ensin finalidá, allegría, pura allegría de sentise nun engranaje de la máquina, travesáu polos fluxos, cortáu poles esquizias.» Michel Foucault, refiriéndose a la sociedá capitalista, aportuna nel so prefaciu de 1977 pa la edición inglesa de "Introducción al esquizoanálisis" que s'opón «non solo al fascismu históricu, sinón tamién al fascismu qu'hai en toos nós, nes nueses cabeces y n'el nuesu comportamientu diariu, el fascismu que nos fai amar el poder, deseyar esa mesma cosa que nos apodera y esplota». Podemos atopar una abierta declaración de munchos de los anguaño tácitos valores del capitalismu agresivu nel "Manifiestu futurista", escritu por Filippo Tommaso Marinetti, en 1909.
Dientro de la cadena granible, o, como la conoz nel mundu anglosaxón, «cadena de comodidá», la mentira tamién ye un elementu válidu; ello ye que ye un elementu recurrente y necesario por que'l sistema nun venza. Ye, lliteralmente, lo qu'en política conocer por demagoxa; mentir al consumidor con propósitos egoístes, y ello lleva, según los autores enantes citaos, a una «esquizofrenia» de les relaciones humanes a tolos niveles, faciendo imposible l'amor real.
Werner Sombart consideraba la desnaturalización del amor na sociedá como una última etapa d'un procesu destructivu d'evolución que nun ye privativu de la cultura occidental: De primeres, l'amor perdió la so individualidá col cristianismu, que lo unificó y teocratizó: nengún amor yera xenuinu si nun provenía de Divos, si nun yera aprobáu pola Ilesia. Siguió-y un períodu de «emancipación de la carne», qu'empezó con cobardes tentatives y que se siguió, colos trovadorye, con un períodu de sensualidá más acentuada, de desenvolvimientu plenu del amor llibre ya inocente. A lo último, apaecieron una etapa de gran refinamientu y, como colofón, la relaxación moral y la perversión.
Nes relaciones de la persona col so mediu, l'amor clasificóse en distintes manifestaciones; en virtú d'ello, pueden apaecer una o más de les siguientes:
Dende tiempos inmemoriales, l'amor y tou lo rellacionao con él haise acomuñáu con símbolus y iconos. De los que sobrevivieron hasta l'actualidá, unos son autóctonos de les distintes cultures o amestaos a'l costumes de determinaos llugares xeográficos, y otros, col pasu de los sieglos, convirtiéronse en interculturales o inclusive universales nel mundo civilizáu. Les florye, el color coloráu, determinaos arumes o la música romántica, ensoñadora o erótica, son elementos que se repiten nuna bona parte de les relaciones amoroses. Nel casu de Occidente, los bombones, ente otros detalles, interpretar n'ocasiones con un significáu amorosu. De tolos símbolos utilizaos, los más característicos na cultura occidental son el "cupido", y, sobremanera, el "corazón".
La figura de Cupido en forma de putto ye una imaxe recurrente. Nel casu del amor romántico, suel representase con un arcu y unes flechas, que, de cutiu colos güeyos vendados, dispara sobre les persones, produciéndo-yos asina'l namoramientu.
L'orixe de Cupido remontar a la mitoloxía romana, magar la so figura yá esistía na mitoloxía griega sol nome de Eros, el dios primordial responsable de la atracción sexual, l'amor y el sexu, veneráu tamién como un dios de la fertilidá.
La "flecha de Cupido" tamién tien oríxenes grecolatinos, y la so influencia fíxose notar claramente na poesía española dende la época medieval, entá ensin l'apaición del dios Amor. So múltiples nomes (vira, estil, flecha, saeta, tiros, arpón, dardu, escayu...), apaez na lliteratura medieval, renacentista y posrenacentista con un sentíu amorosu que se repite indefinidamente con pocos matices distintos y muncha retórica. Sicasí, la tema de la flecha algama un planu más eleváu, tiñíu de toques conceptuales nuevos con dimensión trascendente y espresión paradóxica, cuando se desenvuelve en versiones a lo divino. D'éstes, ye significativa la narración de Santo Teresa de Jesús nun pasaxe del "Llibru de la so vida", nel que cunta'l so transverberación en presencia de Serafín.
A partir del Renacimientu, la figura de los "putti" llegó a confundise colos querubinos, tracamundiu que perdura na actualidá. Tanto los "putti" como los "cupidos" y ánxeles pueden atopase nel arte relixosu y secular dende la década de 1420 en Italia, dende finales del sieglu XVI nos Países Baxos y Alemaña, dende'l períodu manierista y el Renacimientu tardíu en Francia, y a lo llargo del Barrocu en frescus de techos. Representar tantos artistes que presentar la llista d'estos sería pocu preséu, anque ente los más conocíos atópense'l escultor Donatello y el pintor Rafael; dos "putti" n'actitú interesada y relaxada qu'apaecen a los pies del so Madonna Sixtina son reproducíos con frecuencia.
Esperimentaron una revitalización importante nel sieglu XIX, y empezaron a apaecer retozando n'obres de pintores académicos, dende les ilustraciones de Gustave Doré para Orlando Furiosu, hasta anuncios. Anguaño son un motivu bien utilizáu como representación del amor n'imaxes destinaes a la mercadotecnia; tal ye'l casu de munches postales de San Valentín.
El símbolu del corazón ye'l que más frecuentemente se rellaciona col amor. Cuando apaez trevesáu pola flecha de Cupido, simboliza'l amor romántico, y ye la forma común na que les pareyes adolescentes dibuxar nos más variopintos llugares pa dexar constancia del so amor. Tamién se fai alusión al corazón real o al pechu de los amantes como fonte y receptáculu del amor, y son comunes espresiones como «partir» o «romper el corazón» como sinónimu de crear desamor, «robar el corazón» como sinónimu de producir namoramientu, «abrir el corazón» como sinónimu d'ufiertar amor, y una llarga llista con significaos nos que los elementos comunes son l'amor y el alma.
L'orixe del corazón del amor paez ser inciertu, y esisten diverses teoríes. La idea del corazón como fonte d'amor remóntase a lo menos a fai dellos milenios na India, China y Xapón, col conceutu de chakras como centros de la enerxía vital universal», de los cualos el que s'atopa al altor del corazón manifiéstase, según afírmase, en forma d'amor y compasión.
Respectu al símbolu puramente dichu, hai quien lo atribúi a una planta orixinaria del norte de África, conocida como silfio (xeneralmente considerada un fenoyu xigante extinto, anque dalgunos afirmen que la planta ye realmente "Ferula tingitana"; nun confundir col xéneru actual "Silphium"). Mientres el sieglu VII a. C., la ciudá-tao de Cirene tenía un codalosu negociu con felicidá llanta. Anque s'usaba principalmente como condimento, tenía la reputación de tener un valor adicional como métodu anticonceutivu. La planta yera tan importante pa la economía de Cirene que s'acuñaron monedes cola imaxe de la vaina o pulgu, la cual tenía la forma del símbolu del corazón que conocemos anguaño. Según esta teoría, dichu símbolu acomuñóse primeramente col sexu, y, darréu, col amor.
La Ilesia católica sostien que la forma del símbolu nun apaeció hasta'l sieglu XVII, cuando Santa Margarita María Alacoque tuvo una visión del mesmu arrodiáu de escayos. Esti símbolu fíxose conocíu como'l Sagráu Corazón de Jesús, acomuñar col amor y la devoción, y empezó a apaecer de cutiu en vidreres y otros tipos de iconografía eclesiástica. Sicasí, anque'l Sagráu Corazón probablemente popularizara'l símbolu que güei conocemos, la mayoría de los eruditos coinciden en que yá esistía dende muncho primero del sieglu XV.
Esisten otres idees menos romántiques avera del orixe. Dalgunos afirmen que la forma actual del símbolu surdió a cencielles de burdos intentos de dibuxar un corazón humanu real, el órganu que los antiguos, ente ellos Aristóteles, creíen ser el contenedor de toles pasiones. Un importante eruditu sobre la iconografía del corazón sostien que la imprecisa descripción anatómica que fixo'l filósofu, como un órganu de trés cámares cola parte cimera arrondada y l'inferior apuntiada, pudo inspirar a los artistes medievales a la de crear lo que güei conocemos como la forma de corazón». De la mesma, la tradición medieval del amor cortés pudo reforzar l'asociación del símbolu col amor romántico.
Los corazones abondaron cuando l'intercambiu de postales de San Valentín ganó popularidá en Inglaterra nel sieglu XVII. Nun principiu, les cartas yeren simples, pero los victorianos fixeron que fueren más ellaboraes, emplegando'l símbolu del corazón en conxunción con cintes y llazos.
Anguaño, el símbolu ta estendíu por tol mundu civilizáu, y puede atopase nos más diversos ámbitos, llugares y momentos, incluyendo los naipes de diverses baraxas, como la inglesa, la francesa o la bávara, tapices, pinturas, y como elementu decorativu n'oxetos cotidianos. Tamién constitúi'l emblema de la Cardioloxía.
El calter irracional ya indescribible de la atávica esperiencia amorosa y, probablemente, la esistencia d'un instintu relixosu natural, faen qu'otru aspeutu íntimamente rellacionáu col amor sía la superstición. El horóscopu, la aldovinación, o l'usu de sustances, oxetos y rituales con cualidaes pretendidamente máxicu o milagrusas, son, ente otres, creencies y práctiques que persisten dende l'antigüedá, dalgunes de les cualos, como les religión, tán fuertemente enraigonaes dende fai milenios (vease la sección Perspectiva espiritual n'este mesmu artículu). El advenimiento del Racionalismu nel sieglu XVII y el vertixinosu desenvolvimientu de la ciencia nel últimu sieglu contribuyeron en gran midida a amenorgar l'impactu de la superstición sobre'l pensamientu. Sicasí, entá esisten determinaes cultures, como les de tribus africanes por casu, onde ye posible atopar el pensamientu puramente máxicu, según significativos sectores de la población del mundo civilizáu que, al marxe de les relixones, aceptaes y asumíes socialmente, inda rellacionen l'amor colo sobrenatural, y testimoniu d'ello son les vientes de llibros sobre la Nueva Yera o'l codalosu negociu de los adivinadores y cartomantes al traviés de medios de comunicación como la televisión o la radio. En palabres de Helen Fisher, l'amor ye la resultancia de reacciones químiques, y la conocencia de tal fechu nun ye óbice pal so esfrute:
Popularmente, l'amor considérase un "sentimientu". Nos casos más comunes, dichu sentimientu basar na atracción y l'almiración d'un suxetu escontra otru.
Davezu acomúñase'l términu col amor romántico —una relación pasional y sexual ente dos persones que produz una influencia bien importante nes sos vides—, qu'intensifica les relaciones interpersonales ente dambos suxetos, quien, partiendo de la so propia insuficiencia, deseyen l'alcuentru y l'unión con aquel que xulgaron ser el complementu pa la so esistencia.
Sicasí, aplícase tamién a otres relaciones distintes —tales como'l amor platónico o'l amor familiar—, y, nun sentíu más ampliu, del amor escontra Divos, el arte, la guapura, la humanidá o la naturaleza, lo que suel acomuñar cola empatía y otres capacidaes. Na mayoría de los casos, implica un gran ciñu por daqué que causa felicidá o prestar al qu'ama.
L'amor ye un conceutu en contraste frecuente col odiu, el despreciu o'l egoísmu. Sicasí, tamién ta relativamente estendida la idea de que «solo hai un pasu del amor al odiu (o viceversa)», y son típiques les engarradielles de namoraos», según, en delles persones, les relaciones patolóxiques d'amor-odio, producíes estes postreres, según un estudiu de la Universidá de Yale, por una autoestima baxa. Para Helen Fisher, la convivencia del amor y l'odiu nes relaciones amoroses ye daqué que, hasta ciertu puntu, tien sentíu, yá que lo suxure'l fechu de que, en munchos aspeutos conductuales y fisiolóxicos, les respuestes del amor y l'odiu son análogues (ver la sección Aspeutos antropolóxicos d'este mesmu artículu).
Cultures como la budista consideren al apego y al deséu emociones negatives que producen roxura y sufrimientu; l'amor y el ego son incompatibles. Na filosofía budista, l'amor real ye l'amor caritatible. Con independencia del so orixe —inclusive nel casu del amor—, l'apegu produz sufrimientu (espiritual). El movimientu "hippie", surdíu nos años 1960, presentaba nos sos entamos un acercamientu similar al apegu. Coles mesmes, esti movimientu utilizó l'amor como unu de los principales baluartes de la contracultura de los años 1960, ejemplificado nel eslogan "make love, not war" ('amorez, non la guerra').
Cabo resaltar l'usu actual de la palabra amor pa designar tantu l'amor espiritual y l'amor romántico como'l mesmu actu sexual —por aciu la espresión «amorecer». Hasta mediaos del sieglu XX, esa espresión taba acutada pal cortexo.
Les persones tienden a aplicar el conceutu del amor d'una manera intuitiva dende y escontra otros animales (de normal próximos na escala evolutiva o qu'amuesen signos interpretables como intelixencia) y escontra otros seres vivos como les plantes. Nel primer casu, de cutiu débese a que los signos esternos al ser humanu son interpretaos de forma antropocéntrico; por casu, el xestu d'un perru qu'allega a llamber la mano del dueñu interprétase como una demostración d'amor; sicasí, los procesos psicolóxicos que producen esi tipu de comportamientos nel perru respuenden, según les conocencies científicos actuales, a otru tipu de motivaciones muncho menos complexes que les de los seres humanos, como puede ser, por casu, la necesidá de caltenimientu de la menada, heredada del so ancestru evolutivu, el llobu. Nel casu de les plantes, ye'l fechu de que sepamos que la planta tamién ye un ser vivu, como nós, lo que la fai oxetu del nuesu amor. En ciertos casos, llegar al estremu de pensar que l'amor en sí mesmu beneficia a la planta. Y, realmente, beneficiar, anque de forma indirecta, al traviés de les nueses acciones.
En "Psicoloxía de la posible evolución del home" y en "Cuartu Camín", George Gurdjieff y Piotr Uspenski estremen ente «sentir» y la función emocional superior» y «función cognitiva cimera». El primer casu ye'l que ta accesible pa la mayoría de les persones, y ye el que se suel incluyir nos diccionarios, que definen l'amor como un sentimientu. Sicasí, esi mundanal sentimientu d'apegu y deséu difier enforma de lo que constitúi'l verdaderu amor, al que namá s'apuerta esguilando nel nivel de conciencia dende l'ordinariu hasta unu presente en poques persones, y entá en menos de forma permanente, y que na mayoría de les persones que la esperimenten namá asocede una vegada na vida.
La xubida del nivel de conciencia produz cambeos a nivel de la percepción: de sópitu empiécense a atopar significaos onde antes non se víen, l'alcuentru col ser amáu «paez» tar arrodiáu d'una atmósfera de cuentu de faes (non yá paecer, realmente tar pos el mundu "real" ye asina), y el sentíu de la vista vuélvese más curiosu; por casu, «da la impresión» de que se perciben más y meyor el colores, les testures, les formes. L'inxeniu acentúase, de sópitu «unu» sosprender a sigo mesmu con espresiones artístiques que por momentos nun reconoz como mesmes, y l'ego esténase: unu pasa a ver el mundu como si viera una película de cine, talmente que escaezse de sigo mesmu y de la so pareya como cuerpos y los acontecimientos paecen fluyir d'una manera más nidia, más grácil, l'espíritu floria como un manantial "caritatible" escontra toles coses, y en dellos casos llegar a la producción d'esperiencies milagroses» (realmente, ensin comillas), nes que se dan coincidencies sorprendentes (amigos que de casualidá apaecen en llugares totalmente inesperaos, cantares qu'empiecen a sonar nel momentu fayadizu, y, polo xeneral, la sensación» de que'l mundu afacer a los namoraos al so pasu), lo cual de la mesma refuerza l'amor y contribúi a afondar nel estáu entá más. Seique pol implacable escepticismu del ego, y poles numberoses esperiencies microtraumáticas y estresantes que, sobremanera n'ausencia del ser amáu, esperimentamos nel trabayu, nel llar, na cai, termina per apaecer una masa crítico» que de forma irreversible ya inevitable gana la batalla a la fe creada en redol a la maxa de la relación amorosa, que yera precisamente lo que caltenía'l nivel de conciencia eleváu. Sicasí, son esperiencies que, al remembrales, y por cuenta de que afitáronse con fuerza na memoria, apaecen na alcordanza, anque como si vinieren de la nada, como asocedíes n'otru universu inalcanzable. Ye lo que los namoraos suelen describir como la maxa del amor», que suel apaecer de forma más arrogante col primer amor verdadero de la vida, y que xeneralmente nun dura más d'unos pocos díes, y de forma discontinua, pa ser sustituyida pola esperiencia del ego, de la personalidá: l'apegu y el deséu. L'individuu dexa de ser creativu y vuélvese rutinariu y predecible. Dende'l so nuevu puntu de vista nuna conciencia menguada, y por cuenta de que escaeció dafechu la so recién vivencia nun planu cimeru de la conciencia, él cree siguir viviéndolo como amor verdadero, pero yá ye a cencielles un conxuntu llindáu d'emociones, esperiencies y actitúes. La maxa (ensin comillas) piérdese y lo qu'antes yeren dos almes nuna fundíes col universu (o con Dios, si quierse) agora son vacíu interior, y lo qu'antes yera una visión paisaxística, brillante, colorida, de tresparencia nel aire, onde n'ocasiones, inclusive, entemecíense los sentíos ente sigo, agora ye la percepción de lo que cree sese el yo», que realmente ye la d'un animal homínidu suxetu a respuestes mecániques, un yo engañosu, probe y estazáu en decenes o cientos de «yoes» desconectaos ente sigo.
En cuanto al sexu, n'estaos evolucionaos de la conciencia produzse lo que vamos llamar «sexu espiritual». Ye una entrega caritatible al ser amáu, onde la unión carnal constitúi un elementu de máxima sacralidad: ye, ello ye que l'orixe de la creación de la vida. L'ego nun esiste, y de resultes piérdense tolos elementos morbosos, que son sustituyíos por sentimientos de pureza ya inocencia. La tensión emocional qu'esiste nel sexu ordinario ye sustituyida por una sensación de fluidez, de llexar nel vacíu, acompañada por un fluxu nidiu y ensin llendes d'amor caritatible que energetiza los cuerpos y que s'espande de forma esplosiva nel orgasmu, lliberar finalmente gran parte de la enerxía acumulada.
Na novela "Los Nueve Revelaciones", James Redfield esplica munchos de los fenómenos que se producen nel Cuartu Camín, incluyendo l'apaición del amor real.
Helen Fisher indica que mientres el namoramientu pueden producise de forma natural sustances como la dopamina, la anfetamina o'l bupropión, lo cual podría esplicar los efectos enantes citaos.
Na cultura relixosa monoteísta, l'amor suel mentase y ser sofitáu por Divos, como ye'l casu del Islam, el xudaísmu y el cristianismu. Aquelles persones que'l so amor ta o se supon que ta cercanu al "Amor Universal", o a "Dios", reciben el nome de santus. Tantu nel budismu como nel cristianismu, l'Islam, l'hinduismu o'l xudaísmu suelen representase con una aureola alredor de la so cabeza. Los budas son presentaos con aureolas adicionales alredor de too el so cuerpu.
En hebréu, "ahavá" ye'l términu más comúnmente usáu tantu pal amor interpersonal como pal amor de Dios.
El xudaísmu emplega una definición amplia del amor, tantu ente persones como ente los seres humanos y la deidá. Respectu al primer casu, na Torah afírmase: «Ama a la to prójimo como a ti mesmu» (Levítico 19:18). Respectu al segundu, a los seres humanos mándase-yos amar a Dios «con tol corazón, con tola alma y con toles fuerces» (Deuteronomio 6:5), tomáu de la Mishná (un testu central de la tradición oral xudía) pa referise a los bonos actos, la bona voluntá pa sacrificar la vida en llugar de cometer ciertes transgresiones graves, la bona voluntá pa sacrificar toles posesiones, y l'agradecimientu al Señor a pesar de l'adversidá (tratáu de bərākhāh 9:5). La lliteratura rabínica estremar de lo anterior en cómo esti amor puede desenvolvese: por casu, por aciu la contemplación de los bienes divinos o la observación de les maravíes de la naturaleza.
No tocante al amor ente compañeros de matrimoniu, ésti ta consideráu un ingrediente esencial de la vida: «Repara la vida cola esposa qu'ames» (Eclesiastés 9:9). El llibru bíblicu Cantar de Cantar considérase una metáfora romántica del amor ente Dios y el so pueblu, pero, na so llectura lliteral, apaez como un cantar d'amor.
El rabino del sieglu XX Eliyahu Eliezer Dessler ye citáu frecuentemente como definidor del amor dende'l puntu de vista xudaicu, de «dar ensin esperar nada a cambéu» ("Michtav me-Eliyahu", Vol. 1).
Nel cristianismu entiéndese que l'amor provien de Divos, porque l'amor ye una virtú teologal. L'amor d'home y muyer —"eros" en griegu— y l'amor desinteresao polos demás ("agápē") oldéense de cutiu como amor «ascendente» y «descendente», respectivamente, anque n'última instancia son una mesma cosa.
Munchos teólogos cristianos ven a Dios como fonte d'amor, que ye reflexáu nel ser humanu y les sos propies relaciones amoroses. C. S. Lewis, influente teólogu anglicanu, escribió dellos llibros sobre l'amor, especialmente "The Four Loves". El Papa Benedicto XVI, nel so encíclica "Deus Carines Est" (esto ye, "Dios ye Amor"), tamién pretendió cavilgar sobre l'amor divino para col ser humanu y la relación ente'l "ágape" y el "eros".
Esisten delles palabres griegues pal amor» que s'utilicen con frecuencia n'ámbitos cristianos.
Los cristianos creen que "amar a Dios con tol corazón, mente y fuerza" ("sobre toos les coses") y "amar al prójimo como a unu mesmu" son los dos cuesas más importantes na vida (el mayor mandamientu de la Torah de los xudíos, según Jesús); San Agustín resumió esti pensamientu al escribir "«ama a Dios, y fai lo que quieras»".
El apóstol San Pablo glorificó l'amor como la mayor de les virtúes. Describiéndolo nel famosu poema Primer epístola a los corintios, escribió:
Na Primer epístola de Juan, capítulu 4, dizse:
El apóstol San Juan tamién escribió:
San Agustín diz que ye precisu ser capaz de descifrar la diferencia ente amor y lluxuria. Lluxuria, según San Agustín, ye un gran viciu y pecáu, pero amar y ser amáu ye lo qu'esti santu buscó tola so vida. Él mesmu diz: «"yo taba nel amor con amor"». Finalmente, él fai cayer nel amor y ye amáu de vuelta, por Dios. San Agustín diz que la única persona que puede amar verdaderamente y dafechu ye Dios, porque l'amor de los homes tien munches falles, tales como «"celo, rocea, mieu, rabia y discordia"». Acordies con esti santu, Dios ye amor «"p'algamar la paz"». (del llibru: Les Confesiones de Santu Agustín).
La ilesia católica, reafitando les enseñances del el so Maxisteriu y de la "Teoloxía del Cuerpu" del Papa Juan Pablo II, afirmó que l'amor ye una virtú teologal, una «"apurrida de sí mesmu"», y «"ye lo opuesto al desamor"». Aplicáu nes relaciones conxugales humanes, l'amor verdaderamente vivíu y dafechu realizáu ye una comunión d'apurrida mutua de sigo mesmos, «"d'afirmación mutua de la dignidá de cada pareya"» y un «"alcuentru de dos libertad n'entrega y receptividá mutues"». Esa comunión conxugal del home y de la muyer ye un iconu de la vida de la Santísima Trinidá y lleva non solo al prestu, sinón tamién a la santidá. Esi tipu de relación conxugal propuesta pola Ilesia esixe permanencia y compromisu matrimoniales. Por esa razón, la sexualidá ye una fonte d'allegría y prestar, nun exerz solo la función de procrear, sinón que tamién xuega un papel importante na vida íntima conxugal. La relación sexual conxugal ye considerada como la gran espresión «"humana y totalmente humanizada"» del Amor idealizáu pola Ilesia, onde l'home y la muyer xúnense y compleméntense recíprocamente. Tou esti amor conxugal propuestu pola Ilesia rique fidelidá, «"permanencia y compromisu"», que solo puede ser auténticamente vivíu «"nel senu de los llazos d'el" "Matrimoniu"» y na castidá conxugal.
Per un sitiu, l'amor toma la visión islámica de la vida como una hermandá universal que s'aplica a tolos que caltienen la fe. Nun esisten referencies directes qu'afirmen que Dios ye amor, pero ente los 99 nomes de Dios (Allah), esiste'l nome de "Al-Wadūd" (الودود), o «l'Amante», que s'atopa na Azora 11:90 y na Azora 85:14. Referir a Dios como «plenu d'amorosa amabilidá». Tolos que tengan fe van tener l'amor de Dios, anque'l grau d'amor recibíu y l'esfuerzu puestu pa consiguilo depende del individuu en sí mesmu.
"Ishq", o l'amor divino, ye la tema principal del sufismo. Los sufís creen que l'amor ye una proyección de la esencia de Dios sobre l'universu. Dios deseya reconocer la guapura, de cuenta que, cuando, por casu, daquién mírase nun espeyu, ye Divos quien se mira» a sigo mesmu dientro de la dinámica de la naturaleza. Yá que tou ye un reflexu de Dios, la escuela del sufismo practica ver la guapura dientro de l'aparente feúra. El sufismo refierse de cutiu a ello como la "relixón del amor". Dios apaez en tres término principales, que son l'Amante, l'Amáu y l'Amor, pudiéndose atopar el postreru d'estos términos frecuentemente na poesía sufí. Un puntu de vista común ye que, al traviés del amor, la humanidá puede volver a la so pureza y gracia inherentes. Los santos sufistas son tristemente célebres por tar «borrachos» por cuenta del so amor divino; poro, ye constante la referencia al vinu na poesía y la música sufís.
La palabra «amor» apaez nel Corán más de 80 vegaes en distintes formes y significaos; toles aleyas qu'inclúin la palabra «amor», sían positives o negatives, aseguren el grandor del valor del amor n'establecer les relaciones nes sos distintes formes y círculos.
Nel Islam, esiste una poderosa imbricación ente les lleis de Alá y les lleis de los homes. Dientro d'esti marcu, l'amor manifestar en diversos círculos: L'amor escontra A el·lâh, L'amor escontra'l Mensaxeru d'A el∙lâh, L'amor del musulmán escontra'l musulmán, L'amor dientro de la familia musulmana, L'amor escontra'l non musulmán, El ciñu ente'l gobernante y el gobernáu.
Según el Corán, A el∙lâh ye El Candial, El Bien Misericordiosu y El Qu'ama a los equitativos y repuna a los inxustos. La xusticia ye la meyor pilastra pal amor ente la xente. La misericordia d'A el∙lâh y los valores islámicos grandes y sublimes faen del amor un espaciu ampliu que toma a tola xente. El primer pasu que conduz a esti amor ye abrir les puertes de la reconocencia de los unos a los otros. A el·lâh, Emponderáu y Glorificado diz [lo que podemos traducir como]: «¡Homes! Creémosvos a partir d'un varón y de una fema y fixímosvos pueblos y tribus distintos por que reconocierais unos a otros. Y en verdá que'l más noble de vós ante A el·lâh ye'l que más-y tarrez. A el·lâh ye Conocedor y ta perfectamente informáu». N'otra azora apaecen estes palabres: «Y non te unviemos sinón como misericordia pa tolos mundos».
A el∙lâh dexa al musulmán casase con una cristiana o una xudía anque una parte de les sos creencies contradiz al Islam y a los vezos d'el musulmanes. Y sorraya que los cristianos son una xente digno de ciñu: «...ente que vas atopar que los que tán más próximos en ciñu a los que creen, son los que dicen: Somos cristianos».
Esisten otres aleyas qu'avisen de que los casos de refuga escontra l'otru (los non musulmanes) nun son comunes, y que tampoco s'apliquen tol tiempu. Nun se dexa tratar como enemigos a los que nun exercen enemistá contra'l musulmanes, tampoco se dexa clasifica-yos como enemigos. Más bien, merecen otru tipu de tratamientu: «A el·lâh nun vos prohibe que tratéis bien y con xusticia a los que nun vos combatieron por causa de la vuesa creencia nin vos fixeren abandonar los vuesos llares. Verdaderamente, A el·lâh ama a los equitativos».
El Corán abre les puertes del bien, del ciñu y del afecto ante los que se enemistan con el musulmanes: «Puede ser qu'A el·lâh ponga ciñu ente vós y los que d'ellos tuvierais como enemigos. A el·lâh ye Poderosu y A el·lâh ye Perdonador y Caritatible». Y ente los comentarios sobre esta aleya ta la siguiente: «El ciñu dempués del refugu, el ciñu dempués del odiu, y la concordia dempués de la discordia. A el∙lâh ye El Que Puede xunir les coses esparder y esvalixáu. Ye El Que concilia ente los corazones dempués de la enemistá y la durez y reemplazar pol alcuentru y la concordia».
Escribe Mahmud Nacua: «L'orixe nes relaciones ente la xente, por distintes que sían les sos nacionalidaes y creencies, ye'l fechu de reconocese, de tener misericordia mutua, la cooperación, l'amistá y la paz. La esceición ye l'estáu de guerres y los combates, que son asuntos que producen odiu. Esta esceición ye temporal porque l'odiu nun permanez ente la xente sían cualos sían les buelgues de les guerres. El mundu esperimentó tantu nes pasaes dómines como nes recién munchos exemplos de guerres que tuvieron llugar ente les tribus, los pueblos y les naciones. Ente un pueblu y otru, ente una nación y otra nuna cierta dómina, pero fueron siguíos por alcuerdos de paz, pactos y cooperación… Asina ye la naturaleza de la vida, unos ciclos consecutivos. El meyor de la xente ye'l qu'utiliza los ciclos del bien, de los alcuerdos y de la paz pal desenvolvimientu de los factores del bien y del amor inculcándolos ente los individuos y los pueblos. Este ye'l camín del Islam y este ye'l fundamentu nel Islam».
Nel budismu, "kāma" ye amor sensual, sexual. Ye una torga nel camín escontra la llume, yá que constitúi egoísmu.
"Karuṇā" ye compasión y misericordia, y amenorga el sufrimientu d'otros. Ye complementariu de la sabiduría y necesariu pal llume.
"Adveṣa" y "mettā" son amor benevolente. Esti amor ye incondicional y rique una autoaceptación considerable. Ye abondo distintu del amor ordinario, que de normal se basa nel apegu y el sexu y que raramente asocede ensin interés propiu. Nel so llugar, esti amor referir al desprendimientu y l'ausencia d'intereses egoístes en beneficiu de los demás.
Dende'l puntu de vista del budismu, l'amor puro» provien d'un estáu de pureza espiritual al que los seres humanos pueden llegar por aciu la "lliberación" de les llamaes "emociones perturbadoras" (deséu y apegu, odiu y roxura, ignorancia, arguyu, envidia), inherentes al mundu material o "samsara". Por aciu la compasión, la desapegadura del mundu material, y la meditación, puede aumentar pasu ente pasu la capacidá de funcionamientu de tolos chakras, incluyendo'l "chakra del corazón", talmente que ye posible "amar" conscientemente y esaniciar el sufrimientu acomuñáu al amor ordinario hasta algamar el llamáu tao de llume, nel qu'esiste un "amor incondicional" escontra tolos "seres sintientes", equiparable al que, por casu, puede sentir una madre pol so fíu. Según esta corriente de pensamientu, l'amor caltien xuníes toles coses, y la nuesa conciencia "crea" el mesmu universu. Pal budismu, toles relixones son válides si basar nel amor espiritual y la compasión.
L'ideal de bodhisattva nel budismu Mahāyāna implica la completa renunciación a unu mesmu al envís de soportar la carga d'un mundu de sufrimientu. La mayor motivación qu'unu tien pa tomar el camín del bodhisattva ye la idea de salvación qu'esiste dientro del amor altruista y falto d'egoísmu por tolos seres sintientes, idea que, como deseyo que ye, emoción perturbadora, tendrá d'abandonase tamién n'última instancia pa llograr el llume. Nótese que, nel budismu, buscar la felicidá ye un actu egoísta: l'ego tórganos entender que la felicidá nun ye daqué que nos llega de fora, sinón la manifestación d'una conciencia llibre de sufrimientu.
Nel hinduismu, "kāma" ye l'amor placentero, sexual, personificáu pol dios Kāmadeva. Pa munches escueles hinduistes, ye'l tercer final ("artha") de la vida. Kāmadeva represéntase de cutiu sosteniendo un arcu de caña d'azucre y una flecha de florye, y montáu n'ocasiones sobre un gran loru. Ta de normal acompañáu pol so consorte Rati y el so compañeru Vasanta, señor de la primavera. Pueden trate imaxes grabaes en piedra de Kaama y Rati na puerta del templu de Chenna Keshava en Belur, en Karnataka, India. "Maara" ye otru nome pa "kāma".
En contraste con "kāma", "prema" —o "prem"— referir al amor elevao. "Karuna" ye la compasión y misericordia, qu'impulsa a unu a amenorgar el sufrimientu d'otros. "Bhakti" ye un términu del sánscritu, que significa «devoción amorosa escontra'l supremu Dios». Una persona que practica "bhakti" conozse como "bhakta". Escritores, teólogos y filósofos hindúes estremaron nueve formes de "bhakti", que pueden atopase nel "Bhagavatha-Purana" y nes obres de Tulsidas. La obra filosófica "Sutras de Narada Bhakti", d'autor desconocíu (presumiblemente Narada), estrema once formes d'amor.
La filosofía oriental presenta un aproximamientu al amor espiritual distintu de la occidental: El sufrimientu en sí mesmu nun ye lo que nos fai virtuosos, sinón que ye un mediu p'algamar la virtú, talmente que averase al llume o la nirvana implica'l cese paulatín del sufrimientu y l'aumentu del gozu. Al igual que nel cristianismu, el sufrimientu ye un catárticu (o vía de expiación) que nos conduz al estáu allumáu (o a Dios nel cristianismu). Sicasí, pa la concepción oriental, esmolecese por consiguir un oxetivu constituyiría una manera de sufrimientu adicional (l'apegu y el deséu), de cuenta que tendríamos de llindar el nuesu sufrimientu nun esmoleciéndonos por el mesmu sufrimientu —incluyendo'l "deséu" de consiguir metes—. En palabres de Osho:
El xudaísmu y el cristianismu nun conciben l'amor sexual ente persones homosexuales. Na Biblia faise mención espresa del refugu, non solo al amor homosexual, sinón a la homosexualidá en sí mesma. Tres ejemplo:
La Ilesia católica actual caltien dichu refugu. Según unes polémiques declaraciones pronunciaes n'avientu de 2008 pol papa Benedicto XVI, «constitúi una grave amenaza pa la humanidá'l tracamundiu de los sexos». En xineru de 2012 declaró amás que «el matrimoniu homosexual socava el porvenir mesmu de la humanidá».
El islam, al igual que'l cristianismu y el xudaísmu, nun concibe l'amor homosexual y refuga la homosexualidá en sí mesma. Nel Corán esiste constancia de tal refugu, como puede trate nos siguientes exemplos, onde Lot critica a los homes de Sodoma pol so comportamientu sexual:
Los países de relixón mayoritariamente islámica caltienen anguaño penes llegales contra los homosexuales, como multes y prisión, llegándose inclusive a la pena de muerte en 5 países: Irán, Mauritania, Arabia Saudita, Sudán y Yemen, y delles partes de Nixeria y Somalia.
Si la actitú del amor hai de formar parte, en dalgún momentu, de les descripciones que siguen los enclinos de la ciencia esperimental, tendrá de definise de manera tal que pueda ser reparada y cuantificada con cierta precisión. Baruch de Spinoza estableció una definición que puede cuadrar colos requerimientos de les ciencies humanu y social. Escribió al respeutu: "«El qu'imaxina aquello qu'ama afectáu d'allegría o murnia, tamién va ser afectáu d'allegría o murnia; y unu y otru d'estos ciños va ser mayor o menor nel amante, según unu y otru sía mayor o menor na cosa amada»".
La definición de Spinoza, na que la actitú del amor implica compartir allegríes y murnies d'otres persones, nun difier esencialmente de la definición bíblica del amor, una y bones el mandamientu suxure «compartir les allegríes y murnies de los demás como si fueren propies», tal el «vas amar al to prójimo como a ti mesmu».
Non yá esta definición referir a aspeutos observables y contrastables cola realidá, sinón que tamién presenta aspeutos cuantificables, yá que indica qu'en mayor o menor midida van ser compartíos los ciños, mientres mayor o menor sían l'allegría o la murnia acomuñada a la persona amada.
De la definición mentada Spinoza estrayi delles conclusiones inmediates, tales como los sentimientos que surden escontra un terceru. Según les sos propies palabres: "«Si imaxinamos que daquién afecta d'allegría a la cosa qu'amamos, vamos ser afectaos d'amor escontra él. Si imaxinamos, otra manera, que la afecta de murnia, vamos ser, otra manera, afectaos tamién d'odiu contra él»".
Reparamos, nesta espresión, qu'el odiu apaez como una actitú opuesta al amor, como un enclín a intercambiar (respectu del terceru mentáu) los papeles de murnia y allegría como ciños compartíos.
Para Leibniz, la felicidá ye al home lo que la perfección ye a los entes, y esa felicidá anicia fundamentalmente nel amor. L'amor a Dios, según el filósofu, ten de ser con tenrura, y tien de tener l'ardor combináu cola lluz. Con éses la perfección humana consiste n'amor lluminoso, un amor nel que se combina la tenrura cola razón.
Enfoque propiu de disciplines tales como bioloxía y psicobioloxía, llamaes nel so conxuntu neurociencias, lo mesmo que de la psicoloxía y la antropoloxía.
El conceutu d'amor nun ye una noción técnica en bioloxía sinón un conceutu del llinguaxe ordinariu que ye polisémicu (tien munchos significaos), polo cual resulta difícil esplicalo en términos biolóxicos. Sicasí, dende'l puntu de vista de la bioloxía, lo que dacuando se llama "amor" paez ser un mediu pa la supervivencia de los individuos y de la especie. Si la supervivencia ye'l fin biolóxicu más importante, ye lóxicu que la especie humana confiéra-y al amor un sentíu bien eleváu y trascendente (lo cual contribúi a la supervivencia). Dende la psicobioloxía sí tien sentíu atopar les bases orgániques d'estaos mentales concretos (como la sensación suxetiva d'amor).
Sicasí, na mayoría de les especies animales paecen esistir espresiones de lo que se llama «amor» que nun tán directamente rellacionaes cola supervivencia. Les relaciones físiques con individuos del mesmu sexu (equivalentes a la homosexualidá nel ser humanu) y les relaciones sexuales por prestar, por casu, nun son esclusives de la especie humana, y tamién se reparen comportamientos altruistes per parte d'individuos d'una especie escontra los d'otres especies (les relaciones milenaries ente'l ser humanu y el perru son un exemplu). Dellos biólogos traten d'esplicar dichos comportamientos en términos de cooperación pa la supervivencia o de conductes escepcionales pocu significatives. A partir de los años 1990 psiquiatres, antropólogos y biólogos (como Donatella Marazziti o Helen Fisher) atoparon correlaciones importantes ente los niveles d'hormones como la serotonina, la dopamina y la oxitocina y los estaos amorosos (atracción sexual, namoramientu y amor estable).
Los modelos biolóxicos del sexu tienden a contemplar l'amor como un impulsu de los mamíferus, tal como'l fame o la sei. Helen Fisher, investigadora del Departamentu d'Antropoloxía de la Universidá de Rutgers, Nueva Xerséi, y esperta mundial nesta tema, describe la esperiencia del amor en tres etapes parcialmente superpuestes: "lluxuria", "atracción" y "apegu", en caúna de les cualos desenvuélvese un procesu cerebral distintu, anque interconectáu, y reguláu hormonalmente.
1) El impulsu sexual indiscrimináu o escitación sexual. Esti procesu ta reguláu pola testosterona y el estróxenu na mayoría de los mamíferos y casi puramente pola testosterona nel ser humanu, y ye detectable neurológicamente nel córtex cingulado anterior. De curtia duración (raramente dura más d'unes poques selmanes o meses), la so función ye la busca de pareya.
2) La atracción sexual selectiva, pasión amorosa o namoramientu, regulada pola dopamina nos circuitos cerebrales del prestar. Esta segunda etapa ye inusualmente enllargada nel ser humanu frente a otres especies (hasta 18 meses). Consiste nun deséu más individualizáu y románticu por un candidatu específicu pal apareamiento, que se desenvuelve de forma independiente a la escitación sexual como un sentimientu de responsabilidá escontra la pareya. Recién estudios en neurociencia indicaron que, a midida que les persones namórense, el celebru secreta en crecientes cantidaes una serie de sustances químiques, incluyendo feromonas, dopamina, norepinefrina y serotonina, qu'actúen de forma similar a les anfetaminas, aguiyando'l centru del prestar del celebru y llevando a efectos colaterales tales como aumentu del ritmu cardiacu, perda de mambís y suañu, y una intensa sensación d'escitación. Les investigaciones indicaron qu'esta etapa xeneralmente termina al cabu d'un añu y mediu a tres año.
Otra sustanza que'l celebru llibera n'estáu de namoramientu ye la feniletilamina, qu'actúa sobre'l sistema límbico y provoca les sensaciones y sentimientos comunes en dichu tao, amás de que ye un precursor de la dopamina, d'ende qu'esta postrera tamién s'atope en grandes cantidaes. Un pequenu cambéu químicu puede faer que se tresforme nun estimulante (anfetamina y metilfenidato) o un antidepresivu (bupropión y la venlafaxina). La feniletilamina puede atopase tamién n'alimentos como'l chocolate y quesos lleldaos. Según Helen Fisher, ye por ello que l'amor romántico ye —al igual que'l chocolate— adictivu.
La molécula proteínica conocida como factor de crecedera nerviosa (NGF) presenta niveles elevaos cuando les persones namorar por primer vegada, anque ésta vuelve a los sos niveles previos al cabu d'un añu.
Tres les etapes de lluxuria y atracción, ye necesaria una tercer etapa pa establecer relaciones al llargu plazu:
3) El cariño o apego, llazu afeutivu de llarga duración que dexa la continuidá del venceyu ente la pareya, reguláu pola oxitocina y la vasopresina, que tamién afecten al circuitu cerebral del prestar; la so duración ye indeterminada (puede enllargase tola vida). L'apegu implica la tolerancia de la pareya (o de los fíos) mientres un tiempu abondu como pa criar a la prole hasta qu'ésta pueda valise por sigo mesma. Básase xeneralmente, poro, en responsabilidaes tales como'l matrimoniu y los fíus, o bien n'amistá mutua basada n'aspeutos como los intereses compartíos. Rellacionóse con niveles de les sustances químiques oxitocina y vasopresina a un nivel mayor del que se presenta en relaciones al curtiu plazu.
L'equilibriu de los trés procesos controla la bioloxía reproductiva de munches otres especies, polo que se cree qu'el so orixe evolutivu ye común. La etoloxía interpreta que l'amor humano evolucionó a partir del ritual de apareamiento o cortexu de los mamíferus (esplegue d'enerxía, persecución obsesiva y protección posesiva de la pareya y agresividá escontra los potenciales rivales).
Nuna entrevista por cuenta de la publicación del so llibru "Por qué amamos", Fisher comenta que, na elección de la pareya, y anque entá nun se conocen los motivos concretos, sábese qu'intervienen de forma importante la cultura y el momentu en que se produz dicha elección (por casu, tenemos de tar dispuestos a namoranos). La xente tiende a namorase de daquién que tien alredor, próximu; namoramos de persones que resulten misterioses, que nun se conocen bien. Los homes namórense más apriesa que les muyeres, y trés de cada cuatro persones que se suiciden cuando una relación acaba son homes. Tocantes a la pasión, dambos sexos presenten el mesmu grau, pero nos homes afayóse una mayor actividá nuna pequena rexón cerebral acomuñada cola integración de los estímulos visuales. Ye daqué que tien sentíu, pos [polo xeneral] el negociu de la pornografía sofitar nos homes y les muyeres intenten costantemente prestar col so aspeutu a los homes. La investigadora refier que, mientres millones d'años, l'home tuvo que mirar bien a la muyer y toma-y la midida pa ver si ella daría-y un fíu saludable. Nes muyeres, afayóse una mayor actividá nuna de tres árees distintes, acomuñaes cola memoria y l'acordanza, y non a cencielles cola capacidá de recordar. Tamién mientres millones d'años, una muyer nun podía mirar a un home y saber si podría ser un bon padre y un bon home. Pa sabelo, tenía que recordar. Y anguaño les muyeres recuerden coses como lo que dixera la so pareya'l postreru día de San Valentín, o'l so comportamientu con anterioridá. Según Fisher, ye un mecanismu de adaptación que les muyeres probablemente tuvieron mientres cuatro millones d'años, pa consiguir al home fayadizu.
El amor romántico ye más fuerte que l'impulsu sexual. Promueve el apario, pero, primero de too, promueve el deséu de consecución d'un "nexu emocional" (queremos que la nuesa pareya llámenos por teléfonu, que s'alcuerde de nós, queremos prestala y deseyamos que dambos tengamos los mesmos gustos). Una de les característiques principales del amor romántico, amás del deséu de contactu sexual, ye'l de "exclusividad sexual". Cuando tenemos relaciones sexuales con daquién y nun lo amar, nun nos importa realmente si tamién les tien con otros. Pero cuando namoramos, pasamos a ser realmente posesivos, daqué que na comunidá científica llamen «vixilancia de la pareya». Por ello, l'amor romántico ye una arma de doble filu, pos, dependiendo del desenllaz de la relación, puede derivar nuna gran felicidá o una gran murnia, que de la mesma puede llevar, en casos estremos, al suicidiu y/o al asesinatu.
L'amor y el odiu son bien paecíos, cola indiferencia como l'opuestu de dambos. De normal faemos dambes coses: amamos y odiamos coles mesmes a la persona. Ello ye que l'amor y l'odiu tienen munches coses de mancomún: cuando odiamos, concentramos la nuesa atención tantu como cuando amamos; cuando amamos o cuando odiamos, encególanos pensar nello, tenemos una gran cantidá d'enerxía y cuéstanos comer y dormir.
Dende un puntu de vista de la terapia cognitivu-conductual, l'amor ye un estáu mental orgánicu que crez o escai dependiendo de cómo se retroalimente esi sentimientu na relación de los que componen el núcleu amorosu. La retroalimentación depende de factores tales como'l comportamientu de la persona amada, los sos atributos involuntarios o les necesidaes particulares de la persona qu'ama (deséu sexual, necesidá de compañía, voluntá inconsciente d'ascensión social, aspiración constante de completitud, etc.).
Dende la psicoloxía cognitiva y psicoloxía social, destaquen les investigaciones efectuaes avera del amor de Robert J. Sternberg, quien propunxo la esistencia de 3 componentes na so teoría triangular del amor:
Dientro de la psicoloxía social, dellos autores proponen una serie de arquetipos amatorios, como por casu John Llee: "ludus", "storge", "eros", "ágape", "zuna" y "pragma".
Dende corrientes psicoanalítiques, para Erich Fromm l'amor ye un arte y, como tal, una acción voluntaria que s'entama y apriéndese, non una pasión que s'impon contra la voluntá de quien lo vive. L'amor ye, asina, decisión, elección y actitú. Según Fromm, la mayoría de la xente identifica l'amor con una sensación placiente. Él considera, sicasí, que ye un arte, y que, arriendes d'ello, rique esfuerzu y conocencia. Dende'l so puntu de vista, la mayoría de la xente cai nel erru de que nun hai nada qu'aprender sobre l'amor, motivaos, ente otres coses, por considerar que'l principal oxetivu ye ser amáu y nun amar, de cuenta que lleguen a valorar aspeutos superficiales como l'ésitu, el poder o'l curiosu que causen tracamundiu mientres la etapa inicial del pretendíu namoramientu pero que dexen de ser influyentes cuando les persones dexen de ser desconocíes y piérdese la maxa del misteriu inicial. Con éses encamienta proceder ante l'amor de la mesma forma que lo fadríamos p'aprender cualesquier otru arte, como la música, la pintura, la carpintería o la medicina. Y estrema, como en tou procesu d'aprendizaxe, dos partes, una teórica y otra práctica.
Dende'l puntu de vista de la psicoloxía humanista, la definición d'amor más delimitada qu'apurre l'humanismu ye la de Carl Rogers, tamién considerada por Abraham Maslow: «amor significa ser dafechu entendíu y fondamente aceptáu por daquién». Según Maslow, «l'amor implica una sana y candial relación ente dos persones». Partiendo d'estos dos definiciones, la necesidá d'amor basar en daqué qu'afala a les persones a ser aceptaes y xuntaes a una relación. Diz Maslow: «La necesidá d'amor implica dalo y recibilo […], por tanto, tenemos d'entendelo; ser capaces de crealo, detectalo, espublizalo; otra manera, el mundu va quedar encadenáu a la hostilidá y a les solombres». Pa Maslow, según pa munchos teóricos de la psicoloxía, les necesidaes o pulsiones-deseyo descrites pol psicoanálisis nunca lleguen a un prestu completu o son acompañaes pol surdimientu d'una nueva necesidá, polo cual siempres va permanecer na persona un estáu de requerimientu.
Cuando nes relaciones sentimentales esiste ciertu grau de egoísmu, prodúcense situaciones nes qu'unu de los amantes, por mieu al fracasu, pola inseguridá emocional que-y produz el so falta de autoestima, polariza el so egoísmu nuna amuesa estremo y desesperao d'altruísmu, qu'a manera d'ultimátum manifestar por un amor desatamañao ensin pensar nes llendes d'unu mesmu, pudiendo inclusive llegar a poner en peligru la so propia esistencia o la de la otra persona por tar esperimentando un estáu polarizado d'obsesión. Nesti casu, el qu'ama, deseya y nagua por el bien y la felicidá del ser amáu, y facer percima de toles coses, pero, n'última instancia, esperando llograr daqué a cambéu. Dende'l puntu de vista del budismu, ye un amor con apegu. Nestos casos, el dar ensin recibir a cambéu, el sacrificase y anteponer les necesidaes del ser amáu percima de les d'unu mesmu, suel considerase, pa les persones que nun cultivaron abondo'l altruísmu, esto ye, pa les persones que nun son capaces d'amar ensin apegu, una antoxana al desequilibriu emocional, una y bones la persona oxeto de la obsesión nun tien por qué responder tal como s'antemanara; o puede inclusive que, so una actitú igualmente egoísta, nun estime l'esfuerzu y esixa entá más. Sicasí, dalgunos confunden esa polarización con amor verdadero» o «sanu», y esixen de la otra persona'l mesmu comportamientu, pudiendo manifestar frustración estrema y, como salida a dicha frustración, violencia. Poles resultancies evidentes nes noticies a diariu, reparamos un creciente enclín a la violencia nel novialgu, na que los psicólogos actuales apunten a esta patoloxía d'obsesión polarizada (desencadenada por una baxa autoestima) como principal desencadenante d'estos conflictos.
Recuérdese que cada unu de los enfoques en "psicoloxía" tienen la so propia aportación a esti respectu, congruente col so propiu marcu teóricu.
Magar l'amor ta fundáu en capacidaes y necesidaes biolóxiques según el placer sexual y l'instintu de reproducción, tien tamién una hestoria cultural. Dacuando atribúyese la so invención a dalguna tradición particular (a los sufis, a los trovadorye, al cristianismu, al movimientu románticu, etcétera), pero les muertes arqueolóxiques de toles civilizaciones confirmen la esistencia de ciñu escontra los familiares, la pareya, los neños, los coterráneos, ente otros, polo cual les interpretaciones que postulen que l'amor polo xeneral ye una construcción cultural específica nun paecen fundaes.
Dende'l puntu de vista cultural, l'amor sexual manifestóse históricamente escontra les persones del sexu opuesto como escontra aquelles del mesmu sexu. Pa los griegos y mientres el Renacimientu, los ideales de guapura yeren encarnaos en particular pola muyer y polos adolescentes de sexu masculino.
La palabra española «amor» puede tener múltiples significaos, anque rellacionaos, distintos ente sigo dependiendo del contestu. De cutiu, otros idiomes usen distintes palabres pa espresar dalgunos de los variaos conceutos. Les diferencies culturales al conceptualizar l'amor faen entá más difícil establecer una definición universal. Na cultura maya nun esistía la palabra amor para colos fíos. En piamontés nun esiste la palabra amor.
Rumi, Hafiz y Sa'di son iconos de la pasión y l'amor na cultura y el llinguaxe perses. La palabra persa pal amor ye "eshgh", que deriva de la árabe "ishq". Na cultura persa, tou ye tomáu pol amor y tou ye por amor, empezando pol amor a los amigos y a la familia, a los homes y esposes, y llegando eventualmente al amor divino, que constitúi la meta última de la vida. Fai alredor de siete siglo, Sa'di escribió:
Nel idioma chinu y la cultura china contemporaneos, úsense dellos términos o palabres raíz pal conceutu d'amor:
Esiste una lleenda china que se diz tien miles d'años d'antigüedá, que, con diverses variaciones, cunta la hestoria d'un mozu arrieru llamáu Niulang (chinu: 牛郎; pinyin: "niú láng"; lliteralmente «[el] arrieru», o «pastor de vaques», Altair) atopar nel so camín con siete hada bañándose nun llagu. Afaláu pol so traviesu compañeru'l güe, furtió les sos ropes, esperando dempués a ver qué asocedía. Hermanar faes, pa recuperales, escoyeron a la hermana menor y más bella, de nome Zhinü (chinu: 織女; pinyin: "zhī nǚ"; lliteralmente, «[la] texedora», Vega). Ella facer, pero, como Niulang haber vistu desnuda, vese obligada a aceptar la propuesta de matrimoniu de Niulang, que se namorara d'ella (n'otres versiones de la hestoria, Zhinü escapara del aburríu cielu pa prestase y foi ella la que se namoró de Niulang). Yeren felices xuntos, pero, nel reinu de les faes, la Diosa del Cielu» (qu'en delles versiones ye la madre de Zhinü), en enterándose de la impura unión, tomó la so anfiler y formó un anchu ríu pa dixebrar a los dos amigos pa siempres, creando asina la Vía Láctea, que dixebra a les estrelles Altair y Vega. (N'otra versión, la Diosa obliga a la fada a volver a la so xera de texer coloridas nubes nel cielu, yá que nun podía faelo mientres tuviera casada con un mortal).
Zhinü permanez pa siempres a un llau del ríu, filando tristemente el so telar, mientres Niulang ver dende llueñe, y curia de los sos dos fíos (los dos estrelles que lo arrodien, Beta Aquilae y Gamma Aquilae, o, polos sos nomes en chinu, Hè Gu 1 y Hè Gu 3).
Sicasí, una vegada al añu, toles pegues del mundu, aves místiques na cultura china, se compadecen d'ellos y vuelen hasta'l cielu pa formar una ponte (chinu: 鵲橋, Que Qiao, «la ponte de les pegues») sobre la estrella Deneb na constelación del Cisne, por que los amantes puedan axuntase per una sola nueche, na séptima nueche de la séptima lluna, el día del amor en China.
A finales del branu, les estrelles Altair y Vega alzar nel cielu nocherniegu, y los chinos cunten y celebren esta lleenda mientres el Qi xi (chinu: 七夕 pinyin: qī xī, «la nueche de los sietes»).
La hestoria presenta delles variaciones más:
Nel budismu xaponés, "ai" (愛) ye un amor de ciñu pasional, y un deséu fundamental. Puede desenvolvese escontra'l egoísmu o'l altruísmu y escontra la llume.
"Amae" (甘え), una palabra xaponesa que significa «dependencia indulxente», ye parte de la cultura de la educación de los fíos en Xapón. Esperar de les madres xaponeses qu'abracen y acoriquen a los sos fíos, y espérase de los fíos que compensen a les sos madres enferronándose a elles y sirviéndoles. Dalgunos sociólogos suxurieron que les interacciones sociales d'el xaponeses na vida d'adultos modelar nel "amae" ente madre y fíu.
El idioma griegu estrema dellos sentíos distintos nos que s'usa la palabra «amor». Por casu, el griegu antiguu presenta les palabres "agape", "philia", "eros", "storge" y "xenia". Sicasí, col griegu (al igual que con munchos otros idiomes) foi históricamente difícil dixebrar totalmente los significaos d'estes palabres. Coles mesmes, el testu en koiné de la "Biblia" contien exemplos del verbu "agapó" utilizáu col mesmu significáu que "phileo".
Na mitoloxía griega, yeren trés los sexos: lo masculino yera nun principiu descendiente del sol; lo femenino, de la tierra, y lo que participaba de dambos, de la lluna. Estos trés sexos, y la so manera d'avanzar, yeren, precisamente como la lluna, circulares. Con éses yeren tarrecibles pola so fuerza y la so puxanza y teníen gran arrogancia, hasta'l puntu de qu'atentaron contra los dioses. Ante esta situación, Zeus y los demás dioses deliberaron, y atopáronse ante un dilema, yá que nun podíen matalos o faer sumir la so raza abrasándolos col rayu como a los xigantes —porque entós sumiríen los honores y sacrificios que los homes tributáben-yos—, nin dexar que siguieren siendo altaneros.
Tres enforma pensalo, a la fin Zeus tuvo una idea y dixo: «Paezme que tengo una estrataxema por que sigan esistiendo estos seres y coles mesmes dexen de ser faltantes, al faese más débiles. Agora mesmu —siguió— voi cortalos en dos a cada unu, y asina van ser coles mesmes más débiles y más útiles pa nós, al aumentar el so númberu». Con éses Zeus llevó a cabu'l so plan, y una vegada que la naturaleza d'estos seres quedó cortada en dos, cada parte empezó a echar de menos a la so metá, a axuntase con ella y arrodiala colos sos brazos, a abrazase la una cola otra naguando por ser una sola por naturaleza. De magar, l'amor d'unos a otros ye innatu nos homes y muyeres y aglutinador de l'antigua naturaleza, y trata de faer un solu individuu de dos. Por eso, cuando se zarapiquen con aquella verdadera metá de sigo mesmos, sienten un maraviyosu impactu de amistá, d'afinidá y d'amor, de manera que nun tán dispuestos a dixebrase.
De "La Llacuada" de Platón.
En árabe, que ye una llingua bien rica en palabres sinónimas, esisten numberosos sinónimus de la palabra «amor». Ente ellos, atópense: "«Al Hobb»" («l'amor») , "«Al Mawadda»" («el ciñu»), "«Al ‘ishq»" (una bien fuerte pasión), "«Al Hayâm»" (amor que llega a la llocura), "«As·sabâba»" (tenrura de la pasión), "«Ash·shawq»" (enclín por amor escontra otra persona o daqué concretu), "«Al-Hawâ»" (amor qu'apodera'l corazón), "«Ash·shahwa»" (amor entemecíu con deséu), "«Al Waÿd»" (amor bien intenso), "«Al-Gharâm»" (amor qu'apodera a la persona, y la pasión que tortura), "«At-tîm»" (llegar a la llocura de tanto amor, amor qu'apodera dafechu a la persona).
L'amor manifestar en diversos círculos: L'amor escontra A el·lâh, L'amor escontra'l Mensaxeru d'A el∙lâh, L'amor del musulmán escontra'l musulmán, L'amor dientro de la familia musulmana, L'amor escontra'l non musulmán, El ciñu ente'l gobernante y el gobernáu.
Nun tercer círculu figura l'amor ente'l musulmanes; esti amor cristalizar nel intercambiu de sentimientos de ciñu sinceru y en traducilo en dichos y fechos, no malo y no bono. Ye una relación íntimo y estrecho na que los corazones y los espíritos siéntense atraíos unos escontra otros; d'esta miente, consíguese'l prestu y el gocie del amor ente les partes que tán n'harmonía.
Ibn Al Qayyem numbera los tipos d'amor nel marcu social diciendo: «Ente ellos figura l'amor que se manifiesta nun alcuerdu alrodiu de una manera, una relixón, una doctrina o un métodu, una proximidá, un productu o un oxetivu. Esiste tamién l'amor coles mires de llograr dalgún beneficiu del amáu, de la so potencia, riqueza, educación o pa satisfaer un deséu. Esti tipu ye efímeru y acaba una vegada que se llograra l'oxetivu. El que te ama pa llograr una meta, te abandona al consiguila. L'amor harmonioso o'l que emana d'un alcuerdu ente dos persones ye duraderu y namá acaba cuando asocede daqué que ponga fin a esti amor. L'amor de gran ciñu ye: “una aprobación espiritual y una combinación ente les almes”».
En turcu, la palabra «amor» apaez con dellos significaos. Una persona puede amar a un dios, a una persona, a los sos padres, o a la familia. Pero esa persona namá puede «amar» ("aşk") a una persona del sexu opuesto. Los turcos usaben esta palabra solamente pa los sos amores nun sentíu románticu o sexual, qu'indicaren un enorme encaprichamiento. Esta palabra tamién ye común pa les llingües turques, tales como'l azerbaiyano ("yşq") y el cazacu (ғашық).
L'idioma llatín tien dellos verbos distintos que se correspuenden cola palabra española «amor».
Na cultura anglosaxona la palabra «amor» ("love") presenta, al igual que n'español, múltiples significaos. Pero, a toos aquellos qu'esisten nel mundu hispanofalante, los angloparlantes añeden un significáu adicional, más rellacionáu col simple "gustu" por daqué: "I love dancing" (lliteralmente, «amo'l baille») correspuende n'español a encántame baillar» o me gusta enforma baillar»; "he's a great actor, I love him" (lliteralmente, «ye un gran actor, ámolu») correspuende a «ye un gran actor, encántame», o «ye un gran actor, gústame enforma». El psicoanálisis asitia al amor como un comportamientu narcisista, de cuenta que l'amor interpersonal ye realmente amor a unu mesmu n'última instancia. En Estaos Xuníos, el psicoanálisis ocupó mientres el sieglu XX un llugar preponderante nel ámbitu de la psicoloxía, anque anguaño esiste un duru bracéu ente los sos detractores y defensores, que se conoz como "the Freud wars". La cultura del psicoanálisis estendióse llargamente per otros países, y anguaño los dos países que más s'aguanten a la estinción d'esta corriente psicolóxica son Francia y Arxentina.
Lancia
Lancia () ye un fabricante italianu de automóviles fundáu en 1906 por Vincenzo Lancia, sol nome de Lancia & C.. Forma parte del Grupu Fiat dende 1969; la empresa actual llámase Lancia Automobiles S.p.A. y formalizóse en 2007.
Felicidá marca dexó un gran heriedu nel mundu del rally y destacar por designar a los sos modelos con lletres del alfabetu griegu.
Na actualidá nun se vienden vehículos Lancia fora d'Italia y el so miniproducción ta centrada nel Ypsilon.
Lancia foi fundada'l 27 de payares de 1906 en Turín por Vincenzo Lancia y el so amigu Claudio Fogolin, dambos pilotos de Fiat, como Lancia & C. Fabbrica Automobili con un capital inicial de 100.000 Llires italianas, apurriendo cada unu un 50 % del monto inicial.
Vincenzo Lancia taba entós bien afitáu dientro del ambiente automovilístico, en virtú de les exuberantes presentaciones deportives que fixo como pilotu de Fiat dende empiezos de 1900. Claudio Fogolino sicasí, yera menos conocíu y más discretu como pilotu, conociera a Vincenzo nos sos entamos con Fiat y consideraba que l'apellíu del so amigu como nome principal de la empresa yera más acertáu por cuenta de la so popularidá. Entá dempués de rexistrar la compañía, tanto Vincenzo como Claudio siguieron trabayando en Fiat, con cuenta d'asegurar un capital suficiente llegáu'l momentu de la producción.
En 1907 la nueva compañía arrendó la so primer taller, un vieyu galpón na intersección de les cais Donizetti y Ormea, ocupáu hasta diba pocos meses por ITALA, otra compañía d'automóviles en Turín. Poco dempués Vincenzo Lancia confía al so amigu'l conde Carlo Biscaretti di Ruffia la xera d'estudiar y diseñar un logotipu que sía fácilmente reconocible a la primer vista. El conde realizó cinco diseño, dexando a Vincenzo decidir que modelu representaría meyor la filosofía de la marca Lancia según la forma del nome y la bandera.
El Lancia Alfa 12 HP foi'l primer coche producíu por Lancia y presentáu pol mesmu Vincenzo Lancia nel Salón del Automóvil de Turín, dende'l 18 de xineru hasta'l 2 de febreru de 1908. Esti coche fixo les sos primeres pruebes en septiembre de 1907, empezando la so producción en 1908. El coche foi llamáu nun principiu como tipu 51 y renombrando a unu de los calteres del alfabetu griegu, la lletra Alfa. Vendiéronse más de cien exemplares, afaciéndolo tamién pa les carreres.
En 1909 Lancia llanza'l Lancia Beta 15/20hp como sustitutu del conocíu Alfa 12 hp. Básicamente esti modelu foi una versión modernizada del 12 HP, con una cilindrada del motor aumentada de 2.5 a 3.1 llitros, lo que dexó aumentar la potencia de los 28 hp del anterior modelu a los 34 hp d'este.
La distancia ente exes del xasis tamién aumentó de los 282 cm del modelu anterior hasta los 293.2 cm, dexando una mayor comodidá pa los pasaxeros posteriores. Del 15/20 HP fabricáronse 150 exemplares antes de ser remplazado pol Lancia Gamma 20 hp (tipu 55) de 1910.
El Lancia Gamma 20hp (Tipu 55, renombráu a Gamma) Derivaba en munchos aspeutos del modelu anterior, el Lancia Beta 15/20 hp, pero presentaba dellos cambeos como la cilindrada del motor, aumentada dende los 3100 cc del modelu anterior hasta los 3400 cc de la Gamma, lo que-y dexó aumentar la potencia hasta los 40 hp a 1500 rpm, consiguiendo una velocidá máxima de 110 km/h (68 mph).
En 1911 preséntense los modelos Lancia Delta 20/30hp (Tipu 56)y el so sustitutu'l Lancia Epsilon (tipu 58). El Delta foi construyíu en dos versiones de xasis con distintes distancia ente exes (normal y curtiu). La cilindrada del motor foi aumentada con al respective de el so antecesor ( la Gamma) hasta los 4084 cc, lo que-y dexaba algamar los 60 hp de potencia máxima a 1800 rpm y una velocidá máxima declarada de 115 kilómetru per hora (71 mph). El Lancia Epsilon foi fabricáu ente los años 1911 y 1912. El Epsilon compartía munches característiques col so antecesor, el Lancia Delta 20/30 hp, anque presentaba cambeos sustanciales como una distancia ente exes notablemente mayor (327 cm), que dexó una meyora notable de la habitabilidad posterior. El motor y la tresmisión pela cueta nun presentaben cambéu dalgunu, calteniéndose la cilindrada y tresmisión. Fabricáronse un total de 350 exemplares del epsilon hasta finales de 1912, siendo sustituyíu pol Lancia Theta en 1913.
El Lancia Eta foi un modelu presentáu en 1911 que se fabricó en paralelu al Lancia Epsilon, siendo más pequenu y estilizado ya incorporando novedosos detalles como les lluces eléctriques.
En 1913 Lancia presentaría'l so esitosu Theta (tipu 61) nel salón d'automóvil de Londres. El Theta cuntaba con una versión de xasis allargáu, qu'aumentaba la habitabilidad posterior. El coche incorporaba de serie lluces eléctriques y encendíu interior del motor, esti postreru de casi 5 llitros de cilindrada, acompañáu d'una tresmisión manual de 4 velocidaes, algamando una velocidá máxima de 120 km/h. Esti modelu fabricar mientres casi 5 años, toos nel marcu de la primer guerra mundial, produciéndose un total de 1696 exemplares hasta 1918.
En 1919 Lancia llanza al mercáu'l Kappa, con un motor 4 cilindros deriváu claramente del Theta, pero ameyorando la potencia, que yera de gran algame pa la dómina (70 HP) y una velocidá máxima de 120 km/h, pero tamién se caracteriza por presentar siquier tres innovaciones dignes de mención: el motor con culata separada, la palanca de cambeos asitiada nel centru (ente los dos asientos delanteros) y l'abandonu de les ruedes de madera, tando disponibles de serie les llantas de discu d'aceru.
Entá col llanzamientu de la Kappa, l'añu 1919 nun representó un bon periodu, menguando la producción en más d'un 20 % con respectu al añu anterior, con perdes de casi 1 millón y mediu de Llires. Sicasí la Kappa tendría vientes en constante aumentu superando en 1920 los mil unidaes.
En 1921 Lancia presenta'l modelu Dikappa, que nun yera más qu'una versión deportiva del modelo Kappa, con meyores na distribución del motor, que-y dexaben amontar la potencia hasta los 87 hp, con llixeru aumentu na capacidá de aceleración y una velocidá máxima de 125 km/h. Esta versión tendría una vida curtia (d'un añu) por cuenta de les intenciones de Vincenzo d'introducir al mercáu un modelu con motor de 8 cilindros en V, intenciones que se materializaríen en 1922 col llanzamientu de Trikappa, una evolución considerable a nivel mecánicu de Dikappa, algamando una potencia máxima de 100 hp y una velocidá final de 130 km/h. El Lancia Trikappa fabricar hasta 1925.
Nel Salón d'Automóvil de París y Londres de 1922, presentaríase oficialmente al públicu'l modelu Lancia Lambda, que la so producción en serie empezaría en 1923 paralelamente a la del Lancia Trikappa. La Lambda presentaba característiques avanzaes pa la dómina, como radiador circular, suspensión trasera semi-independiente, y sobremanera una estructura monocasco del xasis presentada per primer vegada nun coche de producción. La lambda fabricar mientres 8 años hasta 1931.
Magar les vientes del modelo Lambda yeren relativamente bones, esti nun yera capaz de satisfaer los gustos de la vecería más esixente (sobremanera fora d'Italia), quien reclamaben una automóvil de mayor cilindrada y prestíu; asina, Lancia preparar pa llanzar nel salón de París de 1929, el modelu Dilambda, una versión modificada de la Lambda, propulsado por un 8 cilindros en V de 4 llitros de cilindrada capaz de erogar cerca de 100 hp de potencia a 3800 rpm con una velocidá máxima de 120 km/h. La dilamba va construyir hasta 1935, con una producción total de 1685 exemplares.
Nel salón del automóvil de París de 1931 llega los sustitutos del esitosu Lambda, el Lancia Artena y Lancia Astura, modelos que se fabricaríen en paralelu col menos convencional y más fachendosu Dikappa. El Artena y Ástures yeren bien similares, estremándose principalmente pol tipu de motor y la distancia ente exes. El Artena lo propulsaba un motor de 4 cilindros de 2 llitros y l'Ástures venía forníu con un motor de V8 de 2.6 llitros. Del Artena llegar a fabricar 9 series, pa un total de 13.000 exemplares.
Lancia presenta nel salón del automóvil de milán de 1933 un nuevu modelu, el Augusta, que s'estremó por introducir novedoses característiques pa la dómina como'l motor en V estrecha, suspensión anterior con ruedes independientes, muelles helicoidales, frenos hidraúlicos y sobre puertes d'accesu al habitáculo ensin pilastres. El Augusta representó un récord de vientes históricu pa Lancia, llegando a fabricar 17.000 exemplares en Italia, y 3.000 unidaes en Francia (onde se comercializó col nome de Belna) hasta 1936, fecha en que remata la producción d'esti modelu.
A pesar de les vientes del Augusta, Vincenzo Lancia, quien inda nun escaecía les glories de la Lambda, pensaba nuna máquina más revolucionaria; asina, a finales de 1934, Vicente convoca al equipu de xestión, conformáu polos inxenieros Manlio Gracco (director xeneral) y Baggi Giuseppe (director técnicu) y los técnicos Alghisi, Falchetto, Sola y Verga y el probador Gismondi, pa desenvolver un automóvil con un cuidáu estudiu aerodinámicu (raru pa la dómina), que fora amás llixera y capaz de desenvolver unes prestaciones cimeres a la competencia con una potencia y consumos conteníos. Toes estos requisitos daríen forma a la futura berlina de Lancia, la Aprilia.
En 1937 Lancia presenta la novedosa Aprilia, qu'introdució un diseñu aerodinámicu con un coeficiente de penetración aerodinámica que yera inusual pal períodu (0,47 según les midíes feches darréu en 1970 nel túnel aerodinámicu de Pininfarina), y la suspensión independiente pa los cuatro ruedes. Los frenos de discu posteriores nun fueron xuníos a les ruedes, sinón que pela cueta al empalme ente l'árbol y el diferencial, la caxa de engranajes y el diferencial fueron incorporaos nun solu bloque. La Aprilia sería l'últimu modelu que se fabricaría so la batuta de Vincenzo Lancia, quien morrió'l 15 de febreru de 1937, poco tiempu dempués d'empezada la so producción. Hasta 1949, fecha na que conclúi la producción del Aprilia, llegar a fabricar 27.836 exemplares.
En 1939 Lancia daría forma a una versión pequeno y económico de Aprilia, el Lancia Ardea, un pequeñu sedán, que tenía una caxa de engranajes de 5 velocidaes, col quintu engranaje multiplicáu, amortiguadores con sistema eléctricu de 12 voltios y de un choque de Houdaille. El Ardea presentar con un motor de 4 cilindros en V estrecha de 903 cc, capaz de erogar 28 hp a 4600 rpm. Gracies a el so llixeru pesu (750 kg) y el so baxu consumu (7 llitros cada 100 km a 75 km/h) el Ardea foi llargamente utilizáu nel tresporte públicu como Taxi, pa lo cual Lancia apurrió un xasis llixeramente más llargu (tipu 450) qu'ameyoraba la habitabilidad interior con al respective de sedar común (tipu 250). Hasta'l final del so comercialización en 1953, llegar a fabricar 31.961 exemplares del Ardea, lo que lo convierte n'unu de los modelos más llonxevos na hestoria de Lancia.
A finales de los años 40, Gianni Lancia, fíu de Vincenzo, toma'l control de la marca y pasa a ocupase de los futuros proyectos de la empresa que lleva'l so nome.
El 4 de mayu de 1950, Lancia presenta nel salón del automóvil de Turín el Aurelia, con un motor 6 cilindros en V a 50º, una cilindrada de 1755 cc y una potencia máxima de 56 hp a 4000 rpm. D'esti modelu derivaría una variante cupé en 1951, el Lancia Aurelia B20, que presentaba un elegante diseñu de Pininfarina y un motor ameyoráu de 2 llitros (que pasaría a ser de 2500 cc en 1953) y una velocidá máxima de 162 km/h. En 1954 apaez la segunda serie del Aurelia, perdiendo'l ápice de deportividá que caracterizaba a la primer serie en favor de del confort, calidá d'acabáu y la seguridá. En 1955 apaez la última versión del Aurelia, el Spider B20 diseñáu por Pininfarina, que se fabricaría hasta 1959.
N'abril de 1953, Lancia presenta públicamente nel salón del automóvil de Turín el Appia, un modelu económicu que se fabricaría en paralelu col más fachendosu Aurelia y que vendría sustituyir al esitosu Ardea. Mientres la so producción, que duró hasta 1963, comercializáronse trés series con distintos cambeos tantu mecániques como estétiques.
En 1957 apaez n'escena la Lancia Flaminia como sistituta del Aurelia. Presentaba un motor de y cilindros en V a 60º y 2500 cc de cilindrada. Flaminia yera un sedán de grandes dimensiones diseñáu por Pininfarina, de producción llindada y eleváu preciu que llindó'l so ésitu de vientes iniciales. Esti modelu foi llanzáu tamién versión cupé y convertible. La so producción remató en 1970. En 1958, el Grupu Pasenti adquier la totalidá de Lancia, dempués el baxu ésitu comercial de los modelos Aurelia y Appia, que dejarón económicamente inestable a la empresa.
N'abril de 1963 Lancia llanza al mercáu'l so últimu modelu como marca independiente, el modelu Lancia Fulvia como sustitutu del Appia na so gama baxa, propulsado por un motor pequenu de 1300 cc de cilindrada y con una disposición de les sos 4 cilindros en V y tresmisión a les ruedes delanteres. Poco tiempu dempués Lancia foi absorbida por Fiat depués de que'l gobiernu italianu refugara la idea de que Ford facer col control de la compañía, polo qu'ésti foi l'últimu cupé deportivu diseñáu y producíu por Lancia de forma independiente. El Lancia Fulvia orixinal foi'l primera Lancia en ganar un campeonatu de rally. La producción de del Fulvia remató en 1973, con 200.000 exemplares vendíu de la versión seden y casi 170.000 exemplares de la versión cupé.
En 1969, la familia Pasenti viende la totalidá de la marca Lancia al xigante industrial de Turín Fiat S.p.A., quien adquiriera tamién esi mesmu añu a Autobianchi y Ferrari. Los primeros modelos que nacieron so la batuta de Fiat siguíen l'esquema de clásicu de gama (berlina, compactu, cupé y convertible). Cola compra de Fiat la orixinalidá que destacaba en cada nuevu modelu Lancia sume, pero les sinergias industriales dexa un meyor control de costos y un mayor ésitu de vientes.
En 1971 naz el primer modelu de Lancia so la batuta de Fiat, el Lancia 2000, una evolución llixera del modelu precedente, el Flavia, calteniendo dafechu la parte mecánica (motor Boxer 4 cilindros, 1991 cc y 115 cv) y la parte central de la carrocería. El frontal y la parte posterior de la carrocería recibieron una llixera actualización. Sicasí al ser un modelu deriváu del Flavia, compartía con este los altos costos de fabricación, polo que la producción del modelu foi rematada a finales de 1974, con un total de 14.319 exemplares vendíos.
En 1972, paralelamente a la producción del 2000, Lancia presenta'l modelu Beta, un coche totalmente nuevu, que nun comparte componentes con nengún de los modelos anteriores a la compra de Fiat y que vien sustituyir al Fulvia . presentaba un motor de 4 cilindros en llínea con distribución DOHC d'orixe Fiat. El diseñu esterior, obra de Gianpaolo Boano, yera de tipu fastback y ameno sorpresa ente'l públicu. En 1973 preséntase la versión cupé diseñada por Piero Castagnero. El sedán recibiría una llixera modernización en 1975 y 1979, mientres el cupé fadría lo propio nos años 1975 y 1981. La Beta fabricar hasta 1984, representáu un gran ésitu comercial pa Lancia.
En 1973 apaez un nuevu modelu deportivu, el Lancia Stratos, del cual namá fabricar 492 unidaes. La carrocería foi diseñada por Bertone basándose nun prototipu del Salón del Automóvil de Turín de 1971. Destacaba pola so forma de cuña, el so curtiu llargor y el so gran anchor, que-y daben mayor tracción. El parabrís delanteru con forma de media lluna apurría una gran visibilidá delantera, anque la trasera yera nula (innecesaria nun rally). Llevaba un motor central V6 de 2418 cc y 190 cv (140 kW) que yera'l mesmu que montaba'l Ferrari Dino. Pa la competición xubir a 280 cv ya inclusive a 480 cv con turbocompresor (l'alterio namá se dexaba nel Grupu 5). El Stratos trunfó nel mundu del rally, nes décades de 1970 y 1980,y foi especialmente diseñáu pa esta competición. Ganó'l Campeonatu Mundial de Rally en 1974, 1975, 1976, a les manos de Sandro Munari.
En 1976 Lancia presenta'l nuevu Gamma, un automóvil del segmentu Y comercializáu hasta 1984. Presentáu nel Salón de Xinebra de 1976, tenía una carrocería cupé diseñada por Pininfarina, un motor de 2.484 cm³ de cilindrada y una caxa de cambeos de cinco velocidad. La tracción delantera, xunida al so interior de luxu, otorgába-y una capacidá rutera escepcional pa la dómina, tratando de competir per un sitiu colos vehículos alemanes y por otru colos modelos d'otres marques italianas más deportives, como Maserati. Sicasí'l so preciu eleváu y una cierta mala fama tocantes a fiabilidá fixeron que tuviera unes vientes bien llindaes, siendo anguaño un auténticu vehículu de colección. Llegar a fabricar 22.054 exemplares a la fin de la so producción.
En 1979 vería lluz la primer xeneración del Lancia Delta diseñada por Giorgetto Giugiaro y basáu originalmente na plataforma del Fiat Ritmu y sustitutu del Fulvia. Ye un automóvil compactu de 5 puertes, que sería mientres enforma tiempu'l modelu d'accesu a la marca, hasta la llegada de Lancia Ypsilon nel añu 1996. Va Recibir numberosos cambeos estéticos y mecánicos hasta'l fin del so comercialización en 1993, cuando se presentaría la segunda xeneración d'esti modelu.
En 1982 Lancia presenta un nuevu modelu basáu na plataforma del Fiat Ritmu, el Prisma, un seden llixeru diseñáu por Giorgetto Giugiaro que presenta una llínea clásico y sobrio. Fabricáronse dos serie nel intre de 7 años (1982 y 1986), comercializándose un total de 386.697 exemplares hasta 1989, fecha en que remata la producción.
En 1985 preséntase'l Lancia Thema, un sedán que se caracterizaba pel so gran espaciu interior. Compartía xasis col Alfa Romeo 164, Fiat Croma y Saab 9000. Montaba un motor 2.0 L de cuatro cilindro en modalidaes atmosférica y alterio, caracterizáu pol so refinamientu y bon rendimientu, yera d'orixe Fiat diseñáu por Aurelio Lampredi, inxenieru que trabayara primeramente en Ferrari y Alfa Romeo. Les primeres unidaes montaron un motor 2.8 L PRV V6 diseñáu en cooperación col grupu PSA (Peugeot-Citroën), Renault y Volvo. Esti motor foi reemplazáu en 1992 por un 3.0 L V6 Alfa Romeo. El Thema restableció la fama de la marca como fabricante de coches luxosos calidable, que los problemes d'escomiu del Lancia Beta estropiaren, galvanizando la estructura del xasis. A pesar de compartir munchos elementos col Fiat Croma, la calidá de los axustes y materiales yeren cimeros nel Lancia. La vienta foi un relativu fracasu tocantes a vientes, comercializándose 357.000 exemplares hasta 1994, fecha na que remata la so fabricación.
En 1989 apaez el Lancia Dedra, un automóvil sedán del segmentu D producíu sobre la base del Fiat Tipu dende 1989 hasta'l 2000, como sustitutu del Lancia Prisma. Los sos modelos ximielgos son el Fiat Tempra y el Alfa Romeo 155. L'equipamientu yera cimeru al respective de otros automóviles de la so gama, por cuenta de que la idea del diseñu foi prestíu, la exclusividad y el confort. Ente esti equipamientu atopábase interiores de luxu con terminaciones de madera y alcántara, pintures especiales, llantes d'aleación y una atención especial al sistema de climatización y al aislamientu acústicu del motor, amás d'asientos ajustables calefactados, dirección asistida y retrovisores eléctricos. El diseñu de llínees rectes y sobries, tuvo al cargu de Ercole Spada del I.DE.A Institute. Comercializáronse 418.084 hasta l'añu 2000.
Para 1993, Lancia llanzaba la segunda xeneración del Lancia Delta, espublizada como'l "Nuevu Delta" y basada na plataforma del Fiat Tipu. El Nuevu Delta ufiertaba hasta 193 CV (144 kW), pero non la famosa tracción integral de la primer xeneración. Dexar de fabricar nel añu 1999, con baxu ésitu de vientes y un total de 138.980 exemplares comercializaos.
En 1994 apaez, paralelamente a la producción del Delta, el Lancia Kappa, un automóvil llanzáu como sustitutu del Lancia Thema y como el vehículu de mayor prestíu de la marca. La Kappa goció de poco ésitu nel mercáu, con tan solo 80.000 vehículos fabricaos. Fabricar con cinco motores de gasolina, un cuatro cilindros de 2.0 llitros de cilindrada y con turbocompresor, un cinco cilindros de 2.0 llitros con o ensin turbocompresor, un 2.4 llitros de cinco cilindro y un seis cilindros en V de 3.0 llitros de cilindrada. El diésel ye un cinco cilindros en llínea de 2.4 llitros de cilindrada con turbocompresor ya inyección directa. La Kappa dexar de fabricar nel añu 2000.
En 1996 el Delta dexa de ser el modelu d'accesu a la marca por cuenta de llanzamientu del Lancia Ypsilon, un coche del segmentu B, nuevu pa Lancia, que sicasí nun supunxo una amenorga nes característiques de confort propies de la marca; asina les versiones más forníes teníen elementos como antibloqueo de frenos, airbags fronteros y tapizáu en Alcantara. Los motores yeren toes gasolina de cuatro cilindro en llínea, un 1.1 llitros de dos válvules por cilindru y 55 CV, un 1.2 llitros de dos válvules por cilindru y 60 CV o cuatro válvules por cilindru y 86 CV (depués 80 CV), y un 1.4 llitros de tres válvules por cilindru y 80 CV.
En 1999 preséntase'l Lancia Lybra, una berlina de tamañu mediu fabricada hasta l'añu 2006. Basáu nun xasis altamente modificáu de Alfa Romeo 156, reemplazó al Dedra na gama de Lancia, y tenía un perfil baxu, en llugar de popular como'l del so "hermanu" d'Alfa. Al igual qu'el Dedra, el Lybra taba disponible con carroceríes tantu sedán como familiar (Llamáu SW por Lancia). El Lybra foi diseñáu nel Centru Stile Lancia, al contrariu qu'otros modelos anteriores de la marca, que fueron encargaos a estudios de diseñu esteriores, como Stile Bertone y Pininfarina. El Lancia Lybra ye un automóvil de tracción delantera con un motor asitiáu en posición tresversal. El Lybra ta disponible con una tresmisión manual de 5 velocidaes, y la versión fornida col motor 2.0 tenía como opción a tresmisión automática de 4 relaciones, llamada Comfortronic por Lancia.
Nel 2001 Lancia llanza al mercáu'l sustitutu del pocu esitosu Kappa, el Lancia Thesis, un automóvil de grandes dimensiones pertenecientes al segmentu Y y fabricáu hasta l'añu 2009. El Thesis ye un sedán de cuatro puertes con tracción delantera, les sos motorizaciones son trés gasolina y un Diésel. Les gasolina son dos cinco cilindros en llínea, un 2.4 llitros de 170 CV de potencia máxima, un 2.0 llitros con turbocompresor con 185 CV, y un seis cilindros en V de 230 CV. El Diésel ye un 2.4 llitros con cinco cilindro en llínea con turbocompresor y tecnoloxía common-rail, en variantes de 150, 175 y 185 CV de potencia máxima.
En 2003 preséntase'l Lancia Fulvia conceutu, un cupé con llínees elegantes, carrocería d'aluminiu, y con un motor 1.8 llitros de 16 válvules. Esi autu buscaba enllenar el vacíu nos aficionaos de Lancia a los autos deportivos, amás yera una interpretación moderna del Lancia Fulvia cupé de 1963.
Nel Salón del Automóvil de Xinebra del 2004, Lancia presenta al públicu'l so nuevu modelu Lancia Musa, un monovolume de dimensiones conteníes basáu nel Fiat Idea y un diseñu similar al vistu na segunda xeneración del Ypsilon, obra del Centru Stile Lancia. Escontra finales del 2008 esistíen 20 variantes posibles ente los tipos de motorizaciones y tresmisión. Nel 2007 la Musa sufriría un pequeñu restyling, que se daríen a conocer nel salón de Frankfurt d'esi añu. La Musa forma parte de la gama actual de Lancia.
El sustitutu del Lancia Y poner a la vienta en 2003 col nome de Lancia Ypsilon, construyida sobre la plataforma del Fiat Puntu II. Con al respective de los sos predecesor apenes hubo cambeos nel tamañu esterior, alloñar de los turismos tradicionales de la categoría, como'l Opel Corsa, ya intentando andar a la tema con modelos premium, tales como Mini o Mercés-Benz Clase A. Los motores gasolina son un 1.2 llitros de 60 CV, y un 1.4 llitros de 77 ó 95 CV, los trés d'inyección indirecta y dos válvules por cilindru, salvo'l 1.4 llitros de 95 CV, que tien cuatro. El Diésel ye un 1.3 llitros de 70, 90 ó 105 CV, qu'incorpora cuatro válvules por cilindru, inyección directa common-rail, intercooler y turbocompresor de xeometría variable, salvo'l de 70 CV, que lo tien de xeometría fixa. El Ypsilon forma parte de la gama actual de Lancia.
Nel 2008 Lancia presenta nel Salón del Automóvil de París la tercer xeneración del Lancia Delta, fabricáu na planta de Fiat Cassino na rexón de Llaciu. El diseñu esterior ye obra de Frank Stephenson. El Delta utiliza una variante más llarga de la plataforma del Fiat Bravo (2007), y conviértese nel hatchback del segmentu C más llargu del mercáu, superando al Dodge Caliber, Subaru Impreza y Mazda 3. Llogró 5 estrelles nes pruebes EuroNCAP. Forne de serie en toles versiones Blue&Me, lluces led diurnes, dirección eléctrica Dualdrive, diferencial electrónicu y opcionalmente pintura bicolor, equipu de soníu BOSE, tapicería en cuero Poltrona Frau, techu panorámicu GranLuce, suspensión reactiva y faros bixenón adaptativos. El Delta forma parte de la gama actual de Lancia.
Dende 2009 cola alianza ente Fiat Group y Chrysler Group LLC y la posterior toma de control de la primer sobre la segunda, pretende aprovechase les sinergias ente dambos grupos. Tómase la decisión de que les marques del grupu empobinaes al segmentu de luxu, Chrysler y Lancia, compartan la mesma gama de modelos calteniendo la marca Chrysler para América del Norte y Reinu Uníu, ente que la marca Lancia caltener pal mercáu d'Europa continental. Esta alianza ente dambes marques materializar nel Salón de Xinebra de 2011 onde son presentaos nuevos modelos de Lancia, ente otros, dellos derivaos de los últimos proyectos de la firma estadounidense.
El nuevu Lancia Thema de 2011 ye'l primera modelo productu de la sinergia cola firma Chysler. Deriva del modelu Chrysler 300C de segunda xeneración, anque afechiscamente modificáu a nivel d'equipamientu y suspensiones pa satisfaer los gustos de la vecería europea. Tamién presenta cambeos estéticos con respectu al modelu americanu, como un rediseño de parachoques delanteru y la sustitución del aluminiu cromao por unu d'estilu cepilláu. va comercializar con trés motores, unos de gasolina d'orixe Chrysler y dos diésel d'orixe Fiat.
Lancia resucita'l nome de Flavia en 2011 pa denominar a un nuevu convertible del segmentu D que sustitúi en parte al Lybra que se dexó de fabricar en 2006. El nuevu Lancia Flavia deriva del Chrysler 200C, anque con notables cambeos interiores y d'equipamientu, según pequenos detalles estéticos.
Lancia Tamién presenta en 2011 la segunda xeneración del modelu Ypsilon, con notables cambeos estéticos tantu esteriores como interiores, con un aspeutu más dinámicu y deportivu. Incorpora per primer vegada una carrocería de 5 puertes, anque caltien un tamañu conteníu (3 cm más con al respective de l'anterior xeneración). Al contrariu qu'el Ypsilon, el Delta solo sufre un llixeru rediseño estéticu nel 2011, actualizando la so parrilla delantera y añediendo nueves opciones d'equipamientu.
Nel salón del automóvil de Xinebra 2011 tamién ye presentáu'l sustitutu del monovolume Phedra denomináu Lancia Voyager. Al contrariu qu'el so predecesor, el Voyager nun se basa la plataforma del Grupu PSA, sinón que toma como base al Chrysler Town & Country al que realiza cambeos estéticos y mecániques añadiendos dos nueves motorizaciones d'orixe Fiat y una gasolina d'orixe Chrysler.
Al traviés de la so hestoria Lancia caracterizóse por ser pionera na introducción de soluciones vanguardistas nos sos automóviles, que depués se volveríen estándar na industria del motor; asina en 1913 el Lancia Theta foi'l primera automóvil de producción en tener un sistema eléctricu completu como equipamientu de serie. El primer coche con una carrocería tipu monocasco foi'l Lancia Lambda, producíu dende 1922 hasta 1931. Tamién apaez per vegada primera la suspensión delantera independiente 'Sliding Pillar' qu'incorporaron tolos modelos de Lancia hasta 1963 cola apaición del Lancia Appia.
En 1948 incorporar por primer vegada una caxa de cambeos de 5 velocidaes nun coche de producción (el Lancia Ardea Serie 3). Lancia ye'l primera fabricante en realizar la producción en serie d'un motor V6, nel Lancia Aurelia de 1950. Dempués d'esperimentar col primer motor V12, el primera V8 y el primera V6 construyíos, tamién foi la primer compañía en presentar un motor V4 de 13° usáu nel Lancia Appia y Lancia Fulvia. Amás, Lancia foi pioneru nel usu de la suspensión independiente na producción d'automóviles. Lancia tamién desenvolvió'l Transaxle, que s'afixeron a los modelos Aurelia y Flaminia. La capacidá d'innovación, la busca constante de la excelencia, la calidá de la fixación, l'entueyu de los procesos de construcción y la maquinaria avieyada significaba que teníen que fabricar tolos coches a mano. Con poca sinergia ente los distintos modelos, el costo de producción fueron pasu ente pasu n'aumentu pero non asina la demanda, sicasí estos desenvolvimientos costosos ya innovadores diéron-y forma a la prestixosa fama de Lancia na actualidá.
Debíu al baxu nivel de vientes y al fracasu que supunxeron los sos modelos más recién (Delta, Thema, Voyager y Flavia), dende la cúpula directiva de FCA anunciaron que Lancia va cesar la so comercialización en tol mundu a lo llargo de 2016 pa faelo solamente n'Italia, onde se viende'l 90% de les unidaes añales fabricaes. Coles mesmes, anunciaron que, hasta l'añu 2018, Lancia solamente va vender un modelu: el Lancia Ypsilon de segunda xeneración.
La llista de planes de Sergio Marchionne, actual director executivu de FCA, pa les distintes marques del so grupu pal añu 2018 nun contien nenguna referencia a Lancia, polo que ye inda un misteriu lo que va pasar al escosase la vida comercial de l'actual xeneración del Ypsilon, cosa que va asoceder a finales de 2017.
Enagora paez que se van a destinar tolos esfuerzos en rellanzar a les demás marques del grupu (especialmente a Alfa Romeo, Maserati, Ferrari y FIAT), polo que s'espera que, a lo menos, una mínima inversión en Lancia pa dexa-y sobrevivir na so Italia natal.
Dempués de que'l fíu Vincenzo Lancia, Gianni Lancia, xubiera a director de la empresa, empezó a tomar parte con más frecuencia nos deportes a motor, poco tiempu dempués toma la decisión de construyir un coche de Gran Premiu F1. Vittorio Jano yera'l nuevu diseñador de Lancia y padre del nuevu coche de competición, el Lancia D50, qu'inscribieron en 1954, nel Gran Premiu d'España, onde Alberto Ascari ocupa la pole position y llogra la vuelta más rápida. Nel Gran Premiu de Mónaco 1955 Ascari estrellar nel puertu dempués de perdese una chicane, una selmana más tarde Ascari morrió nun accidente mientres conducía un Ferrari en Monza. Cola muerte de Ascari y los problemes financieros de Lancia la empresa retirar de la F1. En total, Lancia collechó dos victories y diez podio na Fórmula Unu.
Los restos del equipu Lancia fueron treslladaos a la Scuderia Ferrari, onde Juan Manuel Fangio ganó'l campeonatu 1956 con un coche Lancia-Ferrari.
La so participación nel Campeonatu del Mundu de Rallyes foi bien importante nos años 70 y 80 col Fulvia, Stratos, 037 y Delta. Nesti períodu Lancia consigue n'once causes el títulu del mundu de fabricantes. Los sos pilotos consiguieron n'once causes el títulu européu de pilotos y amás seis veces el títulu mundial. Los grandes ésitos y victories dieron a Lancia gran popularidá en tol mundu.
Lancia tuvo enforma ésitu nos deportes de motor nes últimes décades, y sobremanera nel ámbitu de los rallys. Antes de la formación del Campeonatu del Mundu de Rallys, Lancia llogró'l títulu del entós denomináu Campeonatu Internacional de Marques (IMC poles sos sigles n'inglés) col Fulvia en 1972. Nel Mundial de Rallys, siguen siendo anguaño la marca más esitosa estadísticamente (a pesar de retirase a la fin de la temporada de 1993), ganando los títulos de constructores col Stratos (1974, 1975 y 1976), la 037 (1983) y el Delta (seis consecutives dende 1987 hasta 1992). El Delta ye tamién el modelu individual de mayor ésitu que compitió nos rallyes. Tou esto dio Lancia un total de 11 campeonatos nos últimos años.
Juha Kankkunen y Miki Biasion ganaron dambos dos títulos de pilotos col Delta. Otros pilotos que ganaron a los mandu d'un Lancia fueron Markku Alén, Didier Auriol, Sandro Munari, Darniche Bernard, Walter Röhrl, Björn Waldegård y Henri Toivonen. La hestoria de la marca nos rallyes tamién ta tiñida de traxedia, cola muerte de Attilio Bettega pilotu italianu nel Tour de Córcega de 1985 a los mandos d'un Lancia 037 y depués el finlandés Toivonen nun Lancia Delta S4 nel mesmu circuitu esactamente un añu dempués. Estes muertes finalmente conduciríen a la prohibición del Grupu B del mundial de rally.
Mientres el dominiu de Lancia nos rallys, la empresa tamién s'espandió a la competición de Sport Prototipos dende 1970 hasta mediaos de la década de 1980. Originalmente empezaron col Stratos HF nel Grupu 4, según un curtiu interludiu con una rara versión del Grupu 5, el coche foi sustituyíu pol Montecarlo Alterio. En 1982 l'equipu treslladar hasta'l Grupu 6 col LC1 Spyder, siguíu pol Grupu C LC2 cupé qu'incluyía un motor Ferrari en 1983. El LC2 foi un seriu competidor del Porsche 956 en términos de velocidá pura, asegurando 13 pole positions mientres la so vida útil, sicasí les sos resultancies en carrera viéronse atrabancaos pola escasa fiabilidá y baxa economía de combustible, llogrando trunfar en solu trés carreres n'Europa y una nel Campeonatu Mundial de Resistencia. La incapacidá del equipu pa bater al dominante Porsche 956 y 962 obligaron a la marca a abandonar la categoría a finales de 1986, para concentrara nos rallys. Sicasí dellos equipos privaos siguieron compitiendo col LC2s con baxes resultancies hasta principios de 1990.
Ramón Menéndez Pidal
Ramón Menéndez Pidal (La Coruña, 1869 - Madrid, 1968) foi un filólogu español. Foi l'introductor del criteriu comparatista ya hestoricista nel estudiu de les llingües y lliteratures, sigiendo les corrientes xurdíes n'Alemaña por delles escueles y corrientes filolóxiques del sieglu XIX.
Entama los sos estudios n'Universidá Complutense de Madrid, siendo ellí discípulu de Marcelino Menéndez Pelayo. Doctórase nel 1893. Durante los años siguientes contauta con escritores del momentu y participa con estos na nomada Xeneración del 98, siendo una de les sos principales preocupaciones la revindicación de l'identidá española y la so figura al través de la lliteratura medieval en castellán. Nesti sen, espubliza abundantes trabayos alrodiu esta época que ye convierten nel másimu esponente medievalista lliterariu.
Menéndez Pidal ye un españolista convencíu. Participa profusamente del "positivismu científicu" qu'apaez n'Alemaña y que gocia d'amplios sofitos en toa Europa. El "positivismu" establez la necesidá de que toa afirmación científica debe tomar de basa el mayor númberu de documentos que lu confirmen. Ruempe con una tradición de Menéndez Pelayo y l'escola establecida, basada na pura erudición, y participa del positivismu. Al contautu con escritores y pensadores conviértese aína n'nterpretador, revisando por completu la lliteratura ya hestoria medieval por considerala parte fundamental pa entender el conceutu d'españa que quier introducir les idees de la Xeneración del 98.
Interpreta "El Cantar del Mio Cid" comu'l testu basa de la nación española na que s'espeya la formación de la llingua castellana y por estensión de la española. Otres obres comu "La Epopeya Castellana a Través de la Literatura Española" (1910) o "La Chanson de Roland y el neotradicionalismo" (1959), confirman la pasión de Menéndez Pidal pola figura del Cid, en total comunión con unos collacios de xeneración, algamando'l cume na so obra "La España del Cid" (1929).
Funda con otros eruditos españoles el "Centru d'Estudios Hestóricos" (1910) que guetaba ente otros oxetivos l'afondamientu n'identidá española al traviés l'hestoria y la llinguística.
Felipe II d'España
Felipe II d'España, nomáu El Prudente (Valladolid, 21 de mayu de 1527 - L'Escorial, 13 de setiembre de 1598) foi rei d'España dende'l 15 de xineru de 1556 fasta la so muerte, de Nápoles y Sicilia dende 1554 y de Portugal y los Algarves (como Felipe I) dende 1580, faciendo una ansiada xunión dinástica con Portugal, que duró 60 años. Foi asinamismo Rei d'Inglaterra, pol so matrimoñu con María I d'Inglaterra, ente 1554 y 1558.
Fíu y herederu de Carlos I ya Sabela de Portugal, hermanu de María d'Austria y Xuana d'Austria, ñetu por vía paterna de Xuana I de Castiella y Felipe I y de Manuel I de Portugal y María de Castiella por vía materna. Morrió a los 71 años d'edá nel 13 de setiembre de 1598, tres pasar unos años nunes condiciones de vida males por mor de la enfermedá que padecía, y que s'agravaba col pasu del tiempu.
Durante'l so reináu España gana la batalla de Saint Quinten a los franceses, colo que s'afitó la supremacía Hispánica nel continente européu y foi fundida l'Armada Invencible, colo que'l so interés por conquistar Inglaterra y frenar la so piratería nun pudo completase.
Citröen
Citröen, (Pronunciación en francés: [sitʁoˈɛn]) ye un produtor francés de coches.
Fundáu en 1919 por André Citroën, foi'l primer produtor de coches en masa fora de los Estaos Xuníos.
Dende 1976 forma parte de "PSA Peugeot Citroën", y la so sede ta na "rue Fructidor", París.
Una de las principales revoluciones de los coches de Citroën foi nel 1934 l'inovativu Traction Avant, el primer coche de ruedes frontales producíu en masa (1934–56). 
Otros modelos importantes foron l'H Van (1947–81), el 2CV (1948–90), el DS (1955–1975) y'l CX (1974–91).
Citroën.es
Motor
Un motor ye una máquina que ye a trasformar l'enerxía almacenada en combustibles, bateries o otres fontes, n'enerxía mecánica capaz de rializar un trabayu. Nos autumóbiles esti efeutu ye una fuercia que produz el movimientu.
Esisten desemeyaos tipos, siendo común clasificalos en:
Motor llétricu
Un motor llétricu ye una máquina llétrica que tresforma enerxía llétrica n'enerxía mecánica por mediu d'interaiciones electromagnétiques. Dalgunos de los motores llétricos yeren reversibles, ye dicir, puen tresformar enerxía mecánica n'enerxía llétrica furrulando comu xeneradores. Los motores llétricos de tración usaos en llocomotores faen a menudu dambes tarees, si se los equipa con frenos rexenerativos. 
Enola Gay
Enola Gay foi'l bombarderu B-29 que llanzó la primera bomba atómica emplegada na Segunda Guerra Mundial sobre la ciudá xaponesa de Hiroshima el 6 d'agostu de 1945. La bomba foi bautizada como Little Boy. L'Enola Gay, ún de los 15 bombarderos B-29 modificaos pa llanzar bombes atómiques, despegó de Tinian, un pequeñu castru de les islles Marianes. El nome del avión yera'l de la ma del pilotu, el coronel Paul Tibbets (Enola Gay de Gordon Thomas y Max Morgan-Witts). Trés díes más tarde, otru B-29, el Bockscar, llanzó una segunda bomba atómica, Fat Man, sobre Nagasaki. Little Boy y Fat Man foron les úniques armes nucleares emplegaes escontra ciudaes. 
Erwin Schrödinger
Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger (Viena, 12 d'agostu de 1887, Erdberg, 4 de xineru de 1961) foi un físicu austriacu, nacionalizáu irlandés.
= Obra =
Fizo importantes contribuciones nos campos de la mecánica cuántica y la termodinámica. 
Recibió'l Premiu Nobel de Física en 1933 por desendolcar la ecuación de Schrödinger. Tres caltener una llarga correspondencia con Albert Einstein propuso l'esperimentu mental del gatu de Schrödinger, qu'amosaba les paradoxes ya interrogantes a los qu'abocaba la física cuántica.
Nel añu 1944 asoleyó n'inglés un pequeñu volume tituláu ¿Qué ye la vida? ("What is life?"), resultáu d'unes conferencies divulgatives. Esta obra menor tevo gran influyencia sobre'l desendolcu posterior de la Bioloxía. Aportó dos idees fundamentales:
Termodinámica
La termodinámica (del griegu θερμo-, termo, que sinifica "calor" [1] y δύναμις, dinámicu, que sinifica "fuercia" [2] ) ye una rama de la física qu'estudia los efeutos de los cambeos de la temperatura, presión y volume de los sistemas físicos a un nivel macroscópicu.
La termodinámica basase en lleis estabelecíes esperimentalmente:
Vesubiu
El monte Vesubiu, (n'italianu monte Vesuvio; llatín, Mons Vesuvius) ye un volcán activu del tipu vesubianu. 
El Vesubiu ta asitiáu fronte a la bahía de Nápoles y a unos nueve kilómetros de distancia de la ciudá de Nápoles, provincia de Nápoles, perteneciente a Campaña, Italia. 
El Vesubiu tien un altor másimu de 1.817 ms. 
El Monte Vesubiu álzase al sur de la cadena cimera de los Apeninos. 
L'esplosión del Vesubiu nel añu 79 provocó la desapaición de las ciudaes de Pompeya y Herculanu.
Science Fiction Writers of America
La Science Fiction Writers of America o SFWA (pronunciáu n'inglés "/ˈsɪfwə/" o "/ˈsɛfwə/"), ye una organización estaunidense d'escritores de llibros de Ciencia Fición. Foi fundada nel añu 1965 por Damon Knight, que foi'l so primer Presidente.
La riestra de los Presidentes de la "Science Fiction Writers of America" ye la siguiente:
Ondina
Les ondines, son seres mitolóxicos d'orixe Xermanu que s'atopen na estaya occidental d'asturies. Tienen tamién la so correspondencia nes Náyades de la mitoloxía griega. 
A partir del sieglu XVIII, les ondinas convirtiéronse en suxetos lliterarios col puxu del cuentu fantásticu alemán, qu'estendióse aína per toa Europa, aportando a Asturies. Mientres que les xanes ocupen el centru d'Asturies, les ondines ocupen l'occidente, como amuesa'l siguiente testu recoyíu por Eva González:
Na villa de Salas hai una cai que llamen de vieyo "Ondinas", na salida a la carretera vieya pa La Espina, xunto al ríu Nonaya.
Serena
El mitu de les serenes yá s’alcuentra nes vieyes civilizaciones babilónica y asiria, d’onde pasó a la mitoloxía griega y romana. Primitivamente la sirena yera una criatura marina con bustu de muyer y cuerpu, pates y ales d’ave, qu’estraviaba a los navegantes, atrayéndolos colos sos dulces cantares. Más tarde empezó a representase con mediu cuerpu de muyer y otru mediu de pexe, que ye como se conoz na mitoloxía asturiana.
La creyencia nesti personaxe míticu ta bastante xeneralizada n’Asturies pero la tradición nun-y da nengún rasgu que la diferencie de los tópicos comunes de les sirenes d’otros llugares.
Tanto los cruzaos que se desplazaben dende’l norte d’Europa a lluchar a Tierra Santa, como los pescadores y campesinos de la costa, quedaben ablucaos cuando apaecíen les sirenes al llau de los barcos y los acompañaben colos sos cantos.
Munchos cantares populares asturianos recueyen esta noticia:
Tamién ye normal que cuando una moza canta bien la comparen con una sirena:
Na tradición asturiana,la serena nun ye siempre un ser maléficu que faga dañu a los navegantes; hai recoyíu dalgún rellatu en que la sirena se presenta como un ser benéficu.
Tributu de les Cien Doncelles
El tributu de les cien doncelles foi un reconocimientu de la supremacía del Emiratu de Córdoba sobro'l reinu d'Asturies, ente finales del sieglu VIII y mediaos del sieglu IX.
Nel añu 783, Mauregatu (fíu bastardu d'Alfonsu I d'Asturies) toma'l tronu asturiano cola aida d'Abderramán I, col que se compromete al pagu del tributu de les cien doncelles pola so collaboración. Nel añu 788, los condes Don Arias y Don Ovecu rebeláronse escontra'l rei Mauregatu y asesináronlu como venganza d'haber dao a los moros tal tributu. El rei Bermudu I d'Asturies, el so socesor, quier finar col tributu trocándolu por un pagu en dineru. A Bermudu socéde-y Alfonsu II el Castu (791–842), que refuga tamién del tributu en dineru y entra en batalla escontra los moros pa evitar el so pagu, venciendo na "batalla de Lodos" y matando al capitán moru Mugait, colo que consigue'l so propósitu.
Postreramente Abderramán II, en tiempos del rei Ramiru I d'Asturies, atrévese a pidir otra vegada'l tributu de les cien doncelles. Esti, al tar nuna situación de debilidá, y dempués de reunir a los sos conseyeros, accede otra vegada al pagu del tributu. Col tributu vixente de nuevu, dase'l fechu/lleenda de que, los de Simancas, entregen les siete doncelles que-yos correspuenden, coles manos cortaes. Como consecuencia d'esti fechu, los cristianos salieren a pelear escontra los moros, dándose la mítica "batalla de Clavijo", na que'l propiu apóstol Santiagu participare. Véncese al exércitu moru, y desaparez el tributu.
Espumeru
Los espumeros, primos-hermanos de los Ventolinos, son trasgos de la mar, son estremadamente pequeños y visten un traxe d'ocle, lleven bígaros que-yos dan les serenes, a cambiu de collares de flores, polo que n'ocasiones salen a tierra a recoyer diches flores. Esisten dos clases d'espumeros:los morenos, que tienen güeyos perrellumantes polo que suelen ponese delantre de los barcos en díes de nublina pa llevalos a puertu. Éstos van coronaos d'algues y usen un caracol marín como trompa. Los otros espumeros son roxos, éstos salen a tierra firme pa metese nes cases de los mariñanes, pa lleva-yos noticies d'estos a les sos families o viceversa.
Si hai tremolina o mal tiempu, abellúguense nes cueves de la costa. Escribi Jove y Bravo:""Eses borrines que munches vegaes vienen rodando sobro la superficie del mar a estrellese escontra'l cantil, y que s'esfaen el milenta pedazos nos sos picos ya cortes, nun son tales borrines, sinón lexones d'Espumeros, rebozaos nos sos mantes, y que van a abellugase a los sos llares.""
Güestia
La güestia ye un grupu d'ánimes que visiten a los moribundos pocu enantes de morrer. Normalmente tán formaos por antiguos conocios del moribundu qu'efectuaron el viaxe enantes que él. Suelen portar güesos prendios y sudarios blancos, y n'ocasiones lleven un ataud nel cual llevarán l'ánima del futuru fallecíu. La misión de la Güestia nun ye infundir temor a los vivos, sinon solo de servir de porteadores del anima del futuru difuntu. Anque nun son peligrosos si un vivu por error o despiste alcuéntrase con ellos y tócalos sufriría la muerte él tamién, polo que pa defendese nesti casu había que facer un círculu nel suelu y metese nél.
En San Xuan de Beleño considerábase tamién como un índiz de seguridá el suxetase o arreyase a la cría machu d'una vaca: un xatu .
Versos de los componentes de la Güestia:
La procesión o grupu d'ánimes arrodia trés vegaes la casa d'un moribundu, y al finar la tercer vuelta, en enfermu muerre, y la so imaxe apaez nel ataúd que llebaven los cuatro espectros, o conviértese na imaxe del muertu la forma que había nes andes portaes poles figures fantasmales. Entós la Güestia, glaya, apáguense les lluces y desaparecen.
La ronda davezu dura siete nueches, y óyense cánticos tristayos. La imaxe del desahuciáu figura na procesión, de tal mou que si se ve a un vecín nella, albídrase la so muerte. Aurelio de Llano cunta'l siguiente asocedíu en Caravia
Beleño
Beleño (de "San Xuan De Beleño") ye un pueblu de la parroquia de San Xuan de Beleño nel conceyu asturianu de Ponga. Tien 151 habitantes .
El so nome remanez de l'almiración que sentíen haza'l Sol los pueblos prehistóricos que habitaben estes tierres, y que denomaben «Belenus» o «Belenos». Ye ún de los núcleos más poblaos del territoriu dientro d'una estaya bien abegosa p'habitar. Les viviendes incrústense de mou singular dientro del suelu municipal, dando al conceyu un paisax carauterísticu.
Belenos
Belenos, (tamién conocíu como "Belenus", "Belenos" o "Belanu"s), ye un Dios na mitoloxía celta veneráu polos astures.
"Belenus" o "Belinus" significaba brillante, rellumante y designaba a un dios de la Lluz, el Sol y el Fueu (toles enerxíes renovadores). "Belenus" yera'l nome tantu irlandés como galu y astur. Los romanos xunieron baxo'l nome d'Apolu a dellos dioses galos encargaos especialmente de les termes.
Conocíu polos irlandeses, el so nome pasaría a les noveles medievales. Les «Baltené» yeran una de les grandes fiestes irlandeses que se celebraben el 1 de mayu y nel que se-yos daba cultu a esta divinidá. Asocióse-y como compañera a la diosa Belisama.
N'Asturies el so nome quedó espeyáu na toponimia llocal. Asina, nel conceyu de Ponga alcuéntrase la llocalidá de Beleño, y que'l so nome remanez d'esti dios celta.
Tamién se-y conoció por otros nomes como: 
Dimitri Chygrynskiy
Dimitri Anatóliyovich Chygrynskiy (n'ucraín Дмитро Анатолійович Чигри́нський; coñocíu davezu pola treslliteración del so nome al inglés Dmytro Chyhrynskiy; Iziaslav, 7 de payares de 1986) ye un futbolista ucraín. Xuega de defensa central nel FC Barcelona na Primera División d'España y na Seleición de fútbol d'Ucraína. 
Zlatan Ibrahimović
Zlatan Ibrahimović (Malmö, Suecia, 3 d'ochobre de 1981) ye un fubolista suecu de pá bosniu y ma croata. Xuega de delantreru nel PSG de la Ligue1. 
Foi elixíu Meyor xugador del Calciu nel añu 2008 asina comu Fubolista foriatu del Añu na Serie A nos años 2005 y 2008. Tamién ganó'l premiu al Meyor fubolista suecu nos años 2005, 2007, 2008, 2009 y 2010. 
El so nome, Zlatan, significa "d'oru" en bosniu.
Ta casáu cola modelu y economista sueca Helena Seger, cola que tien dos guah.es: Maximilian Ibrahimović y Vincent Ibrahimović
Ye cinchu ñigru de taekwondo y mui aficionáu al tenis, la Fórmula 1 y a la prautica de pesca.
Fernando Torres
Fernando José Torres Sanz (Fuenlabrada, Madrid, 20 de marzu de 1984) apodáu como "El Niño" n'España y "The Kid" n'Inglaterra. Ye un fubolista español, que xuega na posición de delantreru. Tres pasar gran parte de la so carrera deportiva nel Atlético de Madrid, xuega dende la temporada 2007/08 nel Liverpool FC de la Premier Leage inglesa. 
Tribunal Superior de Xusticia d'Asturies
El Tribunal Superior de Xusticia d'Asturies (TSXA) ye'l muérganu xurisdiccional cimeru de la organización xudicial nel Principáu d'Asturies. La so sede ta allugada en Uviéu.
San Sebastián de los Reyes
San Sebastián de los Reyes ye una ciudá española, na Comunidá de Madrid. Ta allugada a 705 m d'altor, a 18 quilometros de la capital. Tien una población de 72.414 habitantes (2008), una superficie de 59 km², y una densidá de 1.227,36 hab por km².
Procurador Xeneral del Principáu d'Asturies
El Procurador Xeneral del Principáu d'Asturies ye'l nome que se-y da al Defensor del Pueblu del Principáu d'Asturies, n'España. Ye de so la figura institucional qu'encárgase de la defensa de los drechos y les llibertades de los ciudadanos del Principáu reconocíos nel Títulu I de la Constitución española y de velar polos principios xenerales establecíos nel artículu 9 del Estatutu d'Autonomía d'Asturies.
La figura foi creada pola Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies al traviés de la Llei 5/2005, de 16 d'avientu, del Procurador Xeneral.
Ente los sos llabores desendolcaos pol Procurador Xeneral incluyense:
Anguaño lleva'l cargu María Antonia Fernández Felgueroso.
ç
Presidente del Principáu d'Asturies
El Presidente del Principáu de Asturies, d'acordies l'Estatutu d'Autonomía d'Asturies, preside'l Conseyu de Gobiernu del Principáu d'Asturies, y dirixe la so actividá, coordina la Alministración de la comunidá autónoma, noma y dixebra a los conseyeros y caltién la suprema representación del Principáu y la ordinaria del Estáu n'Asturies. Ye escoyíu pola Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies d'ente los sos miembros y ye nomáu pol Rei d'España.
La Xunta Xeneral escuéyelu por mayoría absoluta na primera convocatoria y por mayoría simple nes posteriores. Ente cada convocatoria tienen que trescurrir como mínimu cuarenta y ocho hores. Si pasaos dos meses dende la constitución de la Xunta Xeneral, nun foi escoyíu d'ente nengún candidatu, de magar entós ésta quedará disuelta procediéndose darréu a convocar nueves eleiciones
Superman
Superman ye un personax de ficción con superpoderes. Creáu por Joe Shuster e Jerry Siegel, siendo 1938 l'añu de la apaición d'esti superhéroe nos cómic.
Superman ye un personax de cómic.
Viste de azul, colorau y amarillu.
Tien pelo prieto medio llargu y brillante, gÜeyos azules.
Mide 1 metru 89 y pesa na mas y na menos que 102 kilos
La primera apaición de Superman nel cine (non dibuxos animaos) foron:
1948: Superman un 15-serie capítulu dirigíu por Spencer Gordon Bennet y Thomas Car, interpretáu por Kirk Alyn y Noel Neill. 
1950: Atom Man vs. Superman una serie en 15 partes interpretáu por Kirk Alyn, Noel Neill y Lyle Talbot. 
1951: Superman ya'l Home Topu, Una película protagonizada por George Reeves y Phyllis Coates. 
Christopher Reeve deicidió el 10 d'ochobre de 2004, l'encarnación en la gran pantalla del personax de Superman de 1978 en:
Superman (1978). 
Otres filmes:
Superman II L'aventura continúa (1980) 
Superman III (1983) 
Superman IV Cara a cara (1987). 
--1993: Superman: The Man of Steel (Master System), X-Box. 
--1994: La muerte ya'l retornu de Superman (Megadrive y Super Nintendu). 
--1999: Superman 64 (Nintendu 64). 
--2002: Superman: Shadow of Apokolips (Playstation 2), GameCube. 
--2006: Superman Returns, Play adautáu de la película (X-Box 360, Playstation 2, GameCube, X-box, Playstation Portable y Nintendu DS). 
--2006: Superman Returns: Fortaleza de la Soledá (Game Boy Advance) 
--1995: Justice League Task Force (Megadrive y Super Nintendo) 
--2002: Justice League: Injustice For All (Game Boy Advance) 
--2003: Cróniques Lliga de la Xusticia (Game Boy Advance) 
--2006: Héroes de la Lliga de la Xusticia (Playstation 2, X-box, Nintendo DS, Playstation Portable y Game Boy Advance) 
--2008: Mortal Kombat vs DC Universe xuntu con munchos de los personaxes 
--2006: Héroes de los xueces metálicos: Flash
--2009: DC Universe Online
Spider-Man
Spider-Man (pronunciación inglesa [ ˈspaɪdəˌmæn ]; traducío quier dicir l'«"home araña"») ye un superhéroe creáu por Stan Lee y Steve Ditko n'agostu de 1962 pa una historieta apaecía nel númberu 15 de la revista "Amazing Fantasy". La so identidá secreta ye Peter Parker un xoven estudiante de Nueva York d'aprosimadamente un metru y setenta y cinco d'altor y non demasiao musculosu, al que-y pega tol mundu. Él alquier poderes impresionantes tres ser picáu por una araña modificada xenéticamente, como por exemplu adherise a les muries o cualaquier material y llanciar telarañes, anque llueu nel cómic se descubre que tien cartuchos de telarañes.
Spider-Man foi adautáu en múltiples ocasiones pa la televisión.
Arriendes d'ello, ficiéronse tres películes de gran ésitu:
Ente otres, cabe amosar:
Zelda Sayre Fitzgerald
Zelda Sayre Fitzgerald (24 de xunetu de 1900 – 10 de marzu de 1948), ñacía Zelda Sayre en Montgomery, Alabama, Estaos Xuníos d'América, foi una novelista.
Cásase col escritor F. Scott Fitzgerald, foi un iconu de los años 20 del sieglu XX.
La primer novela del so maríu, "This Side of Paradise" (1920), fízola famosa, siendo amosada polos xornales comu'l prototipu de muyer americana d'esitu: xoven, rica, y famosa.
F. Scott Fitzgerald
Francis Scott Key Fitzgerald (24 de setiembre de 1896 – 21 d'avientu de 1940), foi un autor Americanu de noveles y hestories curties.
F. Scott Fitzgerald ye un autor mui conocíu nos años 20 del sieglu XX, perteneciendo a la Jazz Age y la Lost Generation.
Coleiciones d'Hestories Curtíes
Hestories Curties
This Side of Paradise
This Side of Paradise ("A esti llau del paraísu" n'inglés), ye la novela debú del escritor estaunidense F. Scott Fitzgerald. Asoleyáu en 1920, y estrayíu'l so títulu d'un pasaxe del poema "Tiare Tahiti" de Rupert Brooke: el llibru cunta y analiza la moral del xoven protagonista en tiempos de guerra. Amory Blaine, un alumnu ricu y fachendosu estudiante de la Universidá de Princeton qu'ocupa la mayor parte del so tiempu escribiendo. Les sos vivencies tán arodiaes de romanticismu, tan ansiáu n'América tres los sufrimientos de la cabera era bélica pero que sólo lu conducíen a una profunda desilusión. Nes sos caberes noveles, Fitzgerald tiende a desendolcar los temes del amor pervetíu pol pruyimientu y la gueta de prestixiu.
Munchos critícos creen que la figura del protagonista, Amory Blaine, ta basada nel mesmu Fitzgerald, que, como Amory, estudió en Princeton enantes de ser reclutáu pol exércitu. L'asoleyamientu de la novela en 1920 por Scribner supunxo'l primer impulsu na carrera y notoriedá de Fitzgerald como brillante escritor. L'ésitu que-y dió la espublización d'esta novela permitió-y contrayer matrimoniu con una muyer de bona sociedá Zelda Sayre Fitzgerald de Montgomery, Alabama.
The Beautiful and Damned
The Beautiful and Damned ye una novela del escritor estaunidense F. Scott Fitzgerald. 
The Great Gatsby
The Great Gatsby (El gran Gatsby n'inglés), ye una novela del escritor estaunidense F. Scott Fitzgerald.
Esta novela xira alredor d'un home misteriosu nomáu Jay Gatsby, que nuna vegada foi probe, poro dempués d'un duru trabayu medró na sociedá. Esti home usa pa facer normes fiestes na so mansión nel esti cola esperanza de ver el amor de so vida, una muyer nomada Daisy Fay Buchanan que yera la so amante n'antaño, poro esa rellación nun podía durar, porque Jay yera probe y la familia de la so moza yera rica. El problema agora ye que Daisy ta casada con Tom Buchanan. 
"El gran Gatsby" llevóse cuatro vegaes a la gran pantalla:
Tender Is the Night
Tender Is the Night ("Suave ye la nueche" n'inglés), ye una novela del escritor estaunidense F. Scott Fitzgerald.
La novela reflexa una etapa de la vida del propiu autor: en 1932, so muyer Zelda Sayre Fitzgerald foi hospitalizada por esquizofrenia nun sanatoriu en Baltimore (Maryland). L'escritor alquiló entós la villa nomada "la Paix", nel suburbiu de Towson, pa escribir esta novela: la hestoria del ascensu y cayida de Dick Diver, un xoven y prometedor psicoanalista, y so muyer, Nicole, quien al mesmu tiempu yera una de les sos pacientes. Al ser asoleyada, esta obra foi la primera novela de Fitzgerald en más de nueve años, y la cabera que llegaría a finar. Durante'l procesu de redaición quedóse varies vegaes ensin dineru, y tebo que recurrir al so editor y axente, o escribir rellatos breves pa revistes comerciales. A entamos de los años 30, ensin dubia la vida del autor atopábase nun momentu escuru, lo que se tresparenta na propia obra.
The Love of the Last Tycoon
The Love of the Last Tycoon ye una película de 1976 dirixida por Elia Kazan y basada na novela "The Love of the Last Tycoon" de F. Scott Fitzgerald.
El film tá protagonizáu por Robert DeNiro comu "Monroe Stahr", Tony Curtis comu "Rodriguez", Robert Mitchum comu "Pat Brady", Jeanne Moreau comu "Didi", y Jack Nicholson comu "Brimmer". El Premiu Nobel Harold Pinter adautó la novela a la pantalla. La película ye la segunda collaboración ente Kazan y Spiegel, que trabayaron anguaño na Llei del silenciu.
Dipolu Magnéticu
Un dipolu magnéticu ye una aprosimación que se fai al campu xeneráu por un circuitu cuando la distancia al circuitu ye muncho mayor a les dimensiones del mesmu. 
Si per un circuitu C circula una a corriente llétrica I, defínese'l momentu dipolar magnéticu como:
Nel casu que'l circuitu ye planu tendráse que:
au S ye'l área de la superficie plana cuyo borde es C.
Defínese'l potencial magnéticu dipolar xeneráu por esti circuitu comu:
ya'l campu magnéticu dipolar sedrá:
Teorema de Stokes
El teorema de Stokes en xeometría diferencial, ye una indicación de la integración d'ecuaciones diferenciales, que xeneraliza varios teoremes de cálculu vectorial. Ye'l nome del matemáticu George Gabriel Stokes (1819-1903), anque la primera referencia a la teoría ye por William Thomson (Lord Kelvin) y apaecen nuna carta d'él a Stokes. Cuando la superficie ye plana, el teorema de Stokes cae nún xeitu particular coñocíu comu Teorema de Green.
Seya S un área nel espaciu con llende dau pola curva C. Entós, el movimientu d'un campu vectorial F a lo llargo de C ye igual a la integral sobre S de la componente normal de 
formula_1:
aú formula_3 ye l'integral de superficie nuna superfície formula_4 e formula_5 ye l'integral de llinia nel camín formula_6.
Teorema de Green
En matemátiques, el Teorema de Green rellaciona la integral de llinia a lo llargo d'una curva plana nel planu cola integral doble sobre la rexón llendada per esa curva. Esti teorema foi demostráu pol matemáticu britanicu George Green nel 1828 y ye un casu particular del Teorema de Stokes.
Seya la curva "C" simple, zarrada y derivable, ya "D" la rexón del planu acotada por "C". Son "P" y "Q" dos funciones de variable real con derivaes parciales, funciones continues na rexón "D", a continuación,
Pa poner de relieve'l fechu de que la primera integral defínese a lo llargo d'una curva zarrada, a vegaes esto pue ser representao pol
Teorema de Gauss
Nel cálculu vectorial, el teorema de la diverxencia, tamién nomáu teorema de Gauss o teorema de Gauss-Ostrogradsky, ye un teorema que rellaciona el fluxu d'un campu vectorial a traviés d'una superficie zarrada cola integral de la so diverxencia nel volume llendáu per dicha superficie.
Dau un campu veutorial formula_1 de clas formula_2 , que contién una superficie zarrada formula_3 llendando un volume formula_4 en formula_5 abiertu y siendo orientada pela normal esterior unitaria, algámase'l teorema de Gauss:
aú formula_7 ye una integral triple nel volume formula_4 y formula_9 ye la integral de superfície sobre una superfície zarrada formula_3
Esti resultáu ye una consecuencia natural del Teorema de Stokes, el cual xeneraliza'l Teorema fundamental del cálculu. El teorema foi enunciáu pol matemáticu alemán Carl Friedrich Gauss nel 1835, poro nun foi asoleyáu fasta 1867. Debío a la asemeyanza matemática que tien el campu llétricu con otres lleis físiques, el teorema de Gauss pue utilizase en diferentes problemes de física gobernaos por lleis inversamente proporcionales al cuadráu de la distancia, como la gravitación o la intensidá de la radiación. Esti teorema recibe'l nome de llei de Gauss y constituye tamién la primera de les ecuaciones de Maxwell.
Sindicatura de Cuentes del Principáu d'Asturies
La Sindicatura de Cuentes (n'español "Sindicatura de Cuentas") ye un muérganu axeitáu pol Estatutu d'Autonomía del Principáu d'Asturies, reguláu pola llei 3/2003 de 24 de marzu y constituyíu'l 21 d'abril de 2005 col nomamientu de los 3 Síndicos. 
La Sindicatura ye'l muérganu al que-y correspuenden les funciones de fiscalización de la actividá económico-financiera del sector públicu autonómicu, velando pola so adecuación a los principios de llegalidá, eficacia y eficiencia , l'asesoru en tolo rellacionáu coles materies propies de la so competencia a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies y a les Entidaes locales del Principáu y, finalmente, l'exerciciu de les competencies que-y sían delegaes pol Tribunal de Cuentes nos términos previstos na so Llei Orgánica. 
^
Cajastur
Cajastur (anantes, "Caja de Ahorros de Asturias") ye una caxa d'aforros d'ámbitu asturianu con 129 años d'hestoria. Caja de Ahorros de Asturias ye'l nome completu y razón social de la entidá y CajAstur la marca comercial que suel usar.
La so actividá céntrase na banca al por menor, atendiendo preferentemente les necesidaes de les economíes doméstices, les corporaciones locales y les pequeñes y medianes empreses, teniendo un especial protagonismu na financiación del sector de la vivienda
Unión Deportiva Castros
La Unión Deportiva Castros ye un club de fútbol representativu del conceyu de Cuaña, n'Asturies (España). Xuega de llocal nel campu Municipal de Coaña. Además del equipu rexonal tien equipos en categoría xuvenil, cadete, infantil y alevín.
L'equipo fundóse en xunetu de 1989 y algamó los meyores resultaos nos primeros años. Na primera temporada xugó llocal nel campu de 'El Marón' de Valdepares al tar construyéndose tovía el Municipal de Cuaña. Na segunda temporada xubió a la Primera Rexonal d'Asturies, onde tuvo 3 temporaes, al final de les cuales volvió pa Segunda Rexonal. Al añu siguiente volvió a conseguir l'ascensu, pero renunció a él por motivos económicos, quedándose en Segunda Rexonal dende aquella. 
Unidá del Cuerpu de Policía Adscrita a la Comunidá Autónoma del Principáu d'Asturies
La Unidá del Cuerpu Nacional de Policía adscrita a la Comunidá Autónoma del Principáu d'Asturies ye una unidá de Policía que pertenez orgánicamente al Cuerpo Nacional de Policía d'España y que tá asignada a la Comunidá Autónoma del Principáu d'Asturies. Nun ye, entós, una Policía autonómica talmente como son los casos de los Mossos d'Esquadra, la Ertzaintza o la Policía Foral de Navarra. Entró a funcionar en payares de 2006.
Les sos misiones son la custodia d'edificios pertenecientes al Principáu, la escolta de personalidaes, la coordinación y control de les funciones de seguridá asignaes a les empreses de seguridá privao y la inspeición y control del xuegu.
Los uniformes de la unidá adscrita son idénticos al restu de policíes del cuerpu nacional, magar que lleven insignies distintives del Principáu d'Asturies: la bandera nel brazu derechu y l'escudu na gorra. Los diez vehículos que poseen tamién son de collores diferentes a los del cuerpo nacional.
BookCrossing
BookCrossing ye la práutica de dexar llibros en llugares públicos para que los recueyen otros llectores, que depués facerán lo mesmo. La idea ye lliberar llibros "na xungla" para que los encuentren otres persones.
Si dalguién llibera un llibru vía BookCrossing, tendrá que rexistralu pa conseguir un BCID (númberu d'identificación de BookCrossing) que será el que lu identifique na base de datos del sistema. Esi númberu de rexistru llevarálo el llibru escritu, direutamente nel interior de la so cubierta, o bien na etiqueta na que pídise a la persona que lu encuentre qu'entre na web de BookCrossing y escriba un pequeñu apunte pa notificar l'hallazgu, y finalmente que cuando lu termine suéltelu.
Pertenecer a BookCrossing ye gratuito, pero aceptanse donaciones pa mantener los servidores ensin recurrir a les ventanes emerxentes de publicidá nel sitiu web. Esiste una seición con una serie d'obxetos col logu de BookCrossing a la venta y quienes los compren reciben unes ales simbóliques a los llaos del nome col que participen nel sitiu web, más delles ventaxes (principalmente qu'al navegar peles páxines de BC nun apaezcan los anuncios estáticos que sí tienen los miembros "ensin alas").
La persona qu'encuentra un llibru BC pue notificalo anónimamente y tamién pue, si lo desea, dase d'alta na web. Pa participar lliberando llibros ye necesario dase d'alta (baxo seudónimu).
Campus de Mieres
El Campus de Mieres ye ún de los campus de l'Universidá d'Uviéu, allugáu na ciudá de Mieres (Asturies). N'él atopábanse nos entamos dos escueles d'inxeniería (de les que sólu caltendrase una), el Centru d'Innovación de l'Universidá d'Uviéu, el Centru Europeu de Soft Computing ya'l rexistru auxiliar de l'universidá. Amás alcuéntrase nel so interior l'INDUROT, Institutu de Desendolcu Urbanu y d'Ordenación del Territoriu.
L'hestoria del Campus de Mieres tien les sos raices na ciudá na antigua Escuela de Capataces de Mines de Mieres (precursora de la que ye güei l'Escuela Universitaria d'Inxenierías Téuniques de Mieres), fundada nel 1854 por Guillermo Schulz y que entama la so actividá nel 1855 col primer cursu de capataces de mines.
L'actual Campus universitariu surde comu entamu de las sindicatos mineros asturianos, dientru de les obres financiaes colos nomados «fondos mineros». Pal primer edificiu, nomáu Edificiu Científicu-Teunolóxicu, seleicionáronse los terrenos de les instalaciones d'exterior del Pozu Barréu (en concretu la plaza de la madera), dientru del cascu urbanu de Mieres. Esti pozu, que hebía pertenecíu a HUNOSA, hebía fináu la so actividá productiva nel añu 1995
Les obres entamaron nel añu 1998 y foi inauguráu el 10 de xunetu de 2002, pol príncipe Felipe, acompañáu pol presidente del Principáu d'asturies, Vicente Álvarez Areces; el ministru d'Economía, Rodrigo Rato; el reutor, Xuan Vázquez; l'alcalde de Mieres, Misael Fernández Porrón y los secretarios xenerales de los sindicatos mineros asturianos Xosé Ánxel Fernández Villa (SOMA-FIA-UXT) y Maximinu García (Federación minera de CC.OO.), ente otres.
Nel momentu de la so inauguración l'única construcción nueva yera'l mentáu Edificiu Científicou-Tecnolóxicu, que supusu una inversión de 55 millones d'euros y dispón de:
con un total de 25.698 m².
L'Edificiu Científicu-Teunolóxicu acoye los centros de l'Escuela Universitaria d'Inxenierías Téuniques de Mieres (EUITM) y l'Escuela Politéunica Superior "Guillermo Schulz". Nel primeru d'ellos, dirixíu dende'l 2003 por Antonio Bernardo Sánchez, impártense los estudiospa algamar la titulación d'Inxenieru Téunicu de Mines nes especialidaes d'Esplotación de Mines, Instalaciones Lleutromecániques Mineres, Mineralurxa y Metalurxa y Sondeos y Prospecciones Mineres; Inxenieru Téunicu Forestal, especialidá d'Esplotaciones Forestales ya Inxenieru Téunicu en Topógrafía. Na nomada Escuela Politéunica Superior impartese namás que'l 2º ciclu d'Inxenieru xeólogu. Dambos centros tebieron una griesca de desigual xeitu al nomáu procesu de Boloña, dau que la EUITM tresforma tolos sos estudios nos graos que correspuenden y camuda'l so nome a "Escuela Politéunica de Mieres", demientres que la "Guillermo Schulz" desapaz tres refugar a tresformar los sos estudios cediendo a les presiones de la Facultá de Xeología de la mesma universidá, escontra del deséu de los alumnos y egresaos de dichu centru.
Amás, tienen la so sede nel campus el centru propiu del Vicerreutoráu d'Investigación nomáu "Institutu de Recursos Naturales y Ordenación del Territoriu" (INDUROT), el Centru d'Innovación (C1NN), l'European Center for Soft Computing (que aspira a lliderar un Master en Soft Computing) y otros grupos d'investigación de diferentes departamentos con desigual presencia na mesma.
Dientru del recintu del campus tamién atópanse les sedes de la Fundación Asturiana de l'Enerxía (FAEN) y la Fundación Barréu, de les que l'Universidá d'Uviéu ye ún de los patronos. FAEN ocupa parcialmente l'antiguu edificiu de compresores ya subestación llétrica de la mina, rehabilitáu al avíu. Les oficines de la Fundación Barréu tán allugaes nes antigües oficines del pozu. N'ambos casos, l'integración nel Campus non ha pasáu de la propia situación física, al non concretase acciones positives coles Escueles o grupos activos nel Campus.
El 21 de payares de 2006 el presidente del Principáu d'Asturies, Vicente Álvarez Areces y el reutor de l'Universidá d'Uviéu, Xuan Vázquez, presentaron en Mieres los proyeutos pela ampliación del Campus. Ente les obres a facer destaquen:
Asina mesmu, hai que dicir que nesta fas intentarase finar l'equipamientu n'aquéllos llaboratorios que nun s'equiparon al entamu de xeitu adecuáu, asína comu aquéllos pertenecientes a nuevos grupos d'investigación que se comprometieron a fixar la so actividá en dichu Campus ante la posibilidá planteada.
3. Los ingenieros geólogos rechazan su exclusión http://www.lavozdeasturias.es/noticias/noticia.asp?pkid=483384
Edificiu Valdés Salas
L'Edificiu Valdés Salas ye un edificiu allugáu na fastera sur d'Uviéu, Asturies, prósimu a la plaza de Castilla, alcuéntrase na cai del mesmu nome, y alberga l'Escuela Universitaria d'Inxeniería Informática d'Uviéu (EUITIU) y la guardería privada pelos neños de profesores de l'Universidá d'Uviéu, foi inauguráu nel 2004 comu sede pa esta Escuela Universitaria, y dempués yera una residencia d'estudiantes y sede del Colegiu d'Arquitectos del Principáu d'Asturies.
Toma'l so nome d'ún de los fundadores de l'Universidá d'Uviéu, Fernando de Valdés Salas.
L'Arena
L'Arena ye la capital de la parroquia costera de Ranón nel conceyu de Sotu'l Barcu. Con una poblacion de ye la llocalidá más poblada del conceyu.
Asitiada na marxe derecha del ríu Nalón ye famosa pola gastronomía de "l'angula". Cuenta L'Arena cola Cofradía de Pescadores San Xuan Bautista, na que se comercializa la especie de la que nel añu 2010 se vendieron 1.117,79 Kg por un importe total de 418.220,75 €.
Bosón
Los bosones son partícules d'espín enteru que, por tanto, satisfacen la estadística de Bose-Einstein.
Los bosones, según el modelu estándar de la física, son partícules tresmisores de les fuercies: los fotones pol electromagnetismu, los bosones W y Z , pola interaición débil, los gluones por fuercia nuclear fuerte. A altes enerxíes, o dichu d'otru xeitu, a distancies menores que'l diámetru del protón, l'electromagnetismu y la interaición débil son dos aspectos de la fuercia electrodébil. Considérase que'l fotón y el Gluón nun tienen masa.
Los bosones, a l'inversa de los fermiones nun tán suxetos al Principiu d'esclusión de Pauli, por tantu, un númberu ilimitáu de bosones puen asitiase nel mesmu estáu cuánticu al mesmu tiempu. Esto amuesa porque, a baxes temperatures, los bosones comportanse de mou mui diferente que los fermiones; toles partícules tienen tendencia a congregase toes xuntes nel estáu cuánticu de más baxa d'enerxía posible (l'estáu fundamental), formando un condensáu de Bose-Einstein.
La estadística de Bose-Einstein foi introducida polos fotones en 1924 por Bose y xeneralizada por Albert Einstein pa los átomos en 1925.
La función de distribución "f(E)" ye la probabilidá de que una partícula s'atope nún estáu d'enerxía "E". Pal casu de partícules que obedecen l'estadística de Bose-Einstein ye:
on
Espín
En física, l'espín (del inglés "spin") ye un momentu angular intrínsecu asociáu con partícules microscópiques. Ye un fenómenu que pertenez a la mecánica cuántica, ensin denguna analoxía na mecánica clásica. Si bien el momentu angular ye propiu de la rotación d'un obxetu estensu, l'espín nun tá asociáu con denguna rotación interna de mases, sino que ye intrínsecu a una partícula. Les partícules elementales comu l'electrón puen tener espín distintu de ceru anque creese que ye una partícula puntual que nun tien estructura interna. El conceutu d'espín foi introducíu en 1925 por Ralph Kroning, y de forma independiente por George Uhlenbeck y Samuel Goudsmit.
En 1920, los químicos analíticos llegaron a la conclusión de que pa atopar los electrones nel átomu, requeríase un númberu cuánticu más de los que se podían identificar por analoxía col modelu clásicu del átomu, nomáu l'espín del electrón, rellacionáu col momentu magnéticu intrínsecu del mesmu.
Vangelis
Evangelos Odysseas Papathanassiou [Ευάγγελος Οδυσσέας Παπαθανασίου], más conocíu pol nome de Vangelis, ye un famosu teclista y compositor de música electrónica, que nació'l 29 de marzu de 1943 en Volos, Grecia.
Ente les sos obres más conocíes destaquen les bandes sonores orixinales pa les películes "Carros de fueu" (ganadora del Oscar a la meyor banda sonora en 1981), "Blade Runner" (1982), y "" (1992).
Nun ye cenciellu enmarcar la so música dientro d'un xéneru, anque ye davezu que se-y ameste ente la corriente musical "Nueves Músiques", o como músicu clásicu contemporáneu. De cualesquier mou, la bayura de la so obra fai difícil la so catalogación como artista dafechamente New Age.
Anque dellos de los sos trabayos más conocidos pertenecen al mundu de la música de cine y televisión, Vangelis algamó reconocimientu tanto por mor de les sos bandes sonores como polos sos discos d'estudio. Ente les sos obres atópense, amás, varies creaciones pa obres de teatru: "Elektra" (1983), "Medea" (1992), "Les troyanes" (2001), "The Tempest" (2002). Tamién fexo pa ballet: "R. B. Sque" (1983), "" (1985), "The Beauty and the Beast" (1986).
Amás desendolca una carrera como pintor, teniendo varies exposiciones internacionales. La so personalidá mediática fexo que tenga anguaño abonda influencia en Grecia.
Álbumes d'estudiu:
Recopilatorios:
Singles con material non asoleyáu n'álbum:
Lorenzo Abruñedo
Lorenzo Abruñedo (Uviéu, 1836; Madrid, 1904), foi un cantante d'ópera asturianu
Entamó la so vida llaboral trabayando como fundidor na empresa Bertrand Hermanos. 
Fizo los sos estudios de cantu en Barcelona, continuándolos depués en Valencia, d'onde pasó a Granada baxo la dirección de Ronconi y posteriormente a Milán col maestru Guierli.
Debutó en xineru de 1866 nel teatru Real de Madrid con Un ballo in maschera (qu'interpretaría xunto a otru tenor asturianu, Joaquín García Tamargo) y más sero en Barcelona como Ramadés en Aida. 
Actuó nos principales teatros d'Europa y América hasta una edá bien avanzada.
Lorenzo Abruñedo cuenta con una cai n'Uviéu y Luis Arrones Peón escribió un llibru sobre la so vida: "Lorenzo Abruñedo, un tenor ovetense para el mundo".
Teodoro Cuesta homenaxeó al tenor nuna de les sos composiciones qu'entamaba asina:
Esplosivu
La clasificación de les sustancias esplosives d'estremaos tipos pué facese de munches menes, poro , hay tres formes principales ampliamente aceptaes: pola ñaturaleza, pola sensibilidá y pola so utilización. Más aún na clasificación que se-i da ye abengosu y ye frecuente topar tipoloxíes en base a grupu químicu funcional y a nomes comerciales cuando trátase d'amiestos de sustancies esplosives.
Son los esplosivos nos que la reación aniciase por mecanismos químicos tradicionales: activación termocinética. La velocidá d'estos nun supera la velocidá del soníu (medida nel mediu esplosivu, que siendo sólidu o llíquido, ye muy superior a la del aire). La llende del sonido asela la enerxía cedida por esti, asina que nun son muy potentes. 
El so interés ye escasu: pirotecnia y dalgunes aplicaciones nes que se requieran baxa enerxía.
La reación nesti grupu autoabastécese por una onda de choque, supersónica (nel mediu que percuerre), qu'anicia'l esplosivu a midia qu'esta trescurre. Dada la alta velocidá de la reación son esplosivos muy potentes. Dientru d'esti grupu se pueden incluyir toles sustancies esplosives mencionaes darreu.
Son aquelles sustancies que requieren cantidaes ínfimes d'enerxía p'activase. Son de gran pelligrosidá y xeneralmente utilízanse flegmatizaos (insensibilizaos). La so potencia ye pequena en comparanza colos demás grupos.
Respuenden al grupu más bayuroso, con enerxíes d'activación intermedies anque non estrictamente homoxénes. Les potencies son muy altes, asitiandose nel orden de los GW.
Família encadarmada en unanimidá por NAFOS (nitratu d'amoniu/fuelóleu) a sabiendes de la so escomanada insensibilidá.
Aquel que tiene por oxetivu aniciar l'esplosivu secundariu. Suelen ser esplosivos d'alta sensibilidá (primarios) en combinación, d' acordies al impulsu requeriu: impactu, lléctricu o térmicu. Suelen ser nomaos detonadores al tar encartuchaos comercialmente.
Ye la masa base qu'esplotará y ye obxetu del diseñu de la voladura. El emprimador ye'l responsable d'aniciar la carga. Algunes sustancies pueden nun requerir aniciador: pólvora, nitroglicerina o pentrita inflamanse con cierta facilidá baxo la llama.
De ralo en ralo la carga nun detona col emprimador, polo que se requier un esplosivu intermediu que seya sensible'l emprimador y a la par anicie la carga. De contino los nafos necesítanlo.
A menudu les sustancies faltan-yos algunes de les propiedaes pa facer la so función; por exemplu: la nitroglicerina ye muy inestable, el nitratu amónicu muy malu o l'estifnatu de plomu tendria de ser más sensible a la llama. Pa trescalar dichos problemas recúrrese a mezcles d'estos pa potenciar debilidades. Comercialmente conócense:
La Goma-2 ye un esplosivu del tipu dinamita de fabricación española pa uso industrial (sobre too na minería) pola Unión Española d'explosivos, S.A. (anguañu MAXAM). Comercializase al menos en dos variantes, la Goma-2 EC y la Goma-2 ECO.
El NAFO o ANFO, del inglés: Ammonium Nitrate - Fuel Oil, ye un esplosivu d'altu orden. Consiste nuna mezcla de nitratu d'amoniu y un combustible derivau del petroleu, desde gasolines a aceites de motor. Estes mezcles son muy utilizaes principalmente poles empreses mineres y de demolición, pol mor de que son muy segures, barates y los sos componentes pueden algamase con muncha facilidá.
Les cantidaes de nitrato d'amoniu y combustible varíen según la llongitú de la cadena hidrocarbonada del combustible utilizau. Los porcentaxes van del 90% al 97% de nitratu d'amoniu y del 3% al 10% de combustible, por exemplu: 95% de nitratu d'amoniu y 5% de querosenu. L'usu d'un combustible insoluble n'agua fina cola principal torga del nitratu d'amoniu, y la so tendencia a absorber agua (higroscopía). Si amás se-y amesta polvu d'aluminiu l'ANFO conviertese nuna variedá aún más potente nomada ALANFO.
Utilízase ampliamente nes voladures de llábanes de tipu mediu a blandu, bien seya metiendo-y nos barrenos el granulau per aciu del aire comprimiu o bien na so otra forma de presentación que ye encartuchau. Ye necesariu cebar fuertemente'l barrenu col detonador y cartuchu de goma nel fondu pa producir el so correctu furrulamientu, amás el so usu tá contraindicau nos barrenos con presencia d'agua, a nun ser que se use encartuchau.
El ANFO ye vezu entemecelu con otros esplosivos como hidroxeles o emulsiones pa facer, en función del porcentaxe d'ANFO o ANFO Pesau (aproximadamente un 70% emulsión o hidroxel y 30% ANFO).
Escomamadamente potentes, tán vetaos pal so usu comercial, namas utilízanlo los exércitos de países teucnolóxicamente desendolcaos. 
El furrulamientu básicu d'estes bombes consiste na fisión o la fusión d'átomos. Hailos de dos tipos: Les que furrulen con Uraniu, que col sofitu d'un detonador o emprimador dixebra los sos átomos y moléculas, xenerando muchísimo calor y enerxía. 
N'otra estaya, les bombes de fusión d'Hidróxenu (conocida como bomba H), que básase na fusión de los átomos de la sustancia. Esta clas de bomba xenera muncha mas radiación que la cabera, y entá nun se probó nun combate real, a diferencia de la bomba d'Uraniu, llanzada en Hiroshima y Nagasaki nentantu'l fin de la segunda guerra mundial.
Estes señales úsanse en Tresporte, Embarque, Almacenamientu; incluye UN & US DOT, clases de material pelligrosu con señal llétrica compatible.
Horiometría
Horiometría y horiométricu -a -o son neoloxismos que creó l'equipu d'investigación del Proyectu ETLEN, del Seminariu de Filoloxía Asturiana de la Universidá d'Uviéu (Asturies, España), encabezáu por Ramón d'Andrés Díaz, Fernando Álvarez-Balbuena García y Xosé Miguel Suárez Fernández. Esos neoloxismos, del griegu "ὅριον" 'frontera, raya' y "μέτρον" 'midida', refiérense al midimientu matemático-estadísticu d'una frontera llingüística.
El Proyectu "Estudiu de la Transición Llingüística na Zona Eo-Navia, Asturies" (ETLEN), entamáu l'añu 2000, propónse midir con arbíes matemático-estadístiques la frontera ente los dominios llingüísticos gallego-portugués y asturlleonés dientro d'Asturies, que vien siendo asitiada nel "fexe d'isogloses" que recuerre de Norte a Sur la conca del ríu Navia (Asturies). La zona más occidental d'Asturies, ente los ríos Eo y Navia, ye la «faza del Eo-Navia». Ellí fálase un conxuntu de variedaes dialectales que la dialectoloxía tien adscrito –por aciu d'evaluación de trazos llingüísticos– al dominiu llingüísticu gallego-portugués. Con más precisión, tien tratáose como un gallegu de transición al asturianu, pola presencia simultánea d'un abondosu númberu de trazos propios del asturlleonés. Les fales del Eo-Navia reciben dellos nomes: "gallego-asturianu, gallegu d'Asturies, eonaviegu"; en denominación popular, "a fala" 'la fala', y con un claru conteníu autodespectivu, "chapurriao".
La horiometría desendolcada pol Proyectu ETLEN básase na posibilidá de clasificar una gran cantidá de trazos llingüísticos diferenciales, adscribiéndolos al dominiu llingüísticu «oriental» (asturlleonés) o «occidental» (gallego-portugués), descartando los que pertenecen a dambos dominios por nun ufrir base contrastiva, y adscribiendo a la «zona axial» los trazos esclusivos del fexe d'isogloses o gallego-asturianu –cosa qu'ocurre nun númberu escasu de casos–. Estes operaciones taxonómiques fáense tres d'un esame detalláu de la distribución xeográfica de los distintos fenómenos y trazos llingüísticos. Ye interesante constatar que, en xeneral, nun s'atopen dificultaes pa taxonomizar los trazos.
Como fonte de los datos dialectales, el Proyectu ETLEN valse d'un cuestionariu iguáu "ad hoc" pa la investigación, que recueye unos 500 fenómenos llingüísticos que dan pie a más de 2.000 respuestes. La zona encuestada abarca 40 puntos xeográficos (llugares) de los conceyos del Eo-Navia (gallego-asturianu), con delles penetraciones na zona limítrofe del asturianu occidental y del gallegu oriental.
El procesamientu de los datos taxatorios horiométricos del Proyectu ETLEN consíguese gracies a l'aplicación informática "CartoDial" (Cartografía Dialectal), desenrollada pol Departamentu d'Informática de la Universidá d'Uviéu en Xixón. Esta aplicación permite visualizar nun mapa de la zona la proporción de trazos «orientales», «occidentales» y «axiales» que correspuende a cada puntu xeográficu. CartoDial permite tamién xenerar mapes dialectográficos como los d'un atles dialectal clásicu.
L'equipu del Proyectu ETLEN concibe la horiometría como una "dialectometría de frontera dialectal", basada en criterios estrictamente glotolóxicos. La horiometría fúndase nel presupuestu epistemolóxicu de que'l "dominiu" –como conceptu dialectolóxicu– ye de naturaleza glotolóxica, quier dicise, ta construyíu con elementos puramente llingüísticos (los trazos o isogloses), y non con elementos de mena sociolóxica o cultural como la conciencia de los falantes o la identidá histórica. Ello ye asina desque'l conceptu d' "isoglosa" o diferencialidá ente dos trazos adscritos a un mesmu fenómenu, ye tamién de naturaleza glotolóxica; y tamién lo son, polo tanto, el conceptu d' "acumulación" o "fexe d'isogloses", igual que'l d'espaciu de relativa homoxeneidá desllindáu por fexes d'isogloses, ye dicir, el "dominiu" llingüísticu. En resultes, el conceptu de dominiu implica'l conceptu de "frontera" o "límite ente dominios". Nun hai contradicción ente los conceptos de frontera y continuum. Un "continuum dialectal" muestra discontinuidaes o dominios, ente los qu'esisten llendes; una "frontera o llende dialectal" pue ser nítida o –como na zona Eo-Navia– tar formada por un estrechu continuum en forma de fexe d'isogloses. En tou casu, dientro d'un continuum fronterizu ye posible establecer, per aciu de taxación horiométrica, proporciones de trazos adscribibles a un dominiu o a otru.
Amás del midimientu horiométricu de la zona Eo-Navia, el Proyectu ETLEN tamién aborda l'estudiu dialectométricu diferencial na llinia de la Escuela Dialectométrica de Salzburgu. Por ello l'ETLEN mándase tamién, pa esti otru midimientu, del programa VDM (Visual DialectoMetry), adaptáu al proyectu pol equipu que dirixe'l Dr. Hans Goebl de la Universidá de Salzburgu (Austria).
Ramón d'Andrés Díaz; Fernando Álvarez-Balbuena García & Xosé Miguel Suárez Fernández: «Proxecto ETLEN para o estudio dialectográfico e dialectométrico da zona Eo-Navia, Asturias: fundamentos teóricos», en "Actas. Mulleres en Galicia. Galicia e outros pobos da Península. VII Congreso Internacional de Estudos Galegos, Universitat de Barcelona, Barcelona 28 ó 31 de maio de 2003" (edición Helena González Fernández & María Xesús Lama López), A Coruña, Ediciós do Castro, 2007, pp. 749-759. [Disponible en http://dialnet.unirioja.es].
Ramón d'Andrés Díaz & Fernando Álvarez-Balbuena García: «Projecte ETLEN de mesurament de la frontera entre els dominis asturlleonès i gallego-portuguès», en "Viatjar amb les Llengües, Conèixer els Parlants. Actes dels XIII Cursos d'Estiu, Castelló, juliol de 2009" (en prensa).
Catherine Ashton
Catherine Margaret Ashton (20 de marzu de 1956), baronesa de Upholland, ye una política llaborista británica que'l 19 de payares de 2009 foi elexida como Altu Representante de la Xunión pa Asuntos Esteriores y Política de Seguridá.
Herman Van Rompuy
Herman Van Rompuy (Etterbeek, Bélxica, 31 d'ochobre de 1947) ye un políticu belxicanu perteneciente al partíu CD&V de Flandes. Ye l'actual Primer ministru de Bélxica. Tamién foi presidente de la Cámara de Representantes de Bélxica dende'l 12 de xunetu de 2007 hasta'l 30 d'avientu de 2008. Deconocíu fuera del so Estáu, foi quién a aselar la confrontación ente flamencos y francófonos tres asumir el poder depués de 18 meses de grave crisis política. Nació en Bruxeles fai 62 años, foi educáu por xesuites y ye llicenciáu en Filosofía y Económiques na Universidá Católica de Lovaina. Ye católicu y defende una Europa cristiana na que nun entraría Turquía
El 19 de payares de 2009 foi elexíu como primer Presidente permanente del Conseyu Européu. El nome del conservador flamencu yera'l propuesto por Francia y Alemaña y foi'l candidatu del consensu. El primer presidente de la historia de la Unión, un cargu que nun desaniciará les presidencies semetrales, tará nel so cargu dos años y mediu y será la cabeza visible de la organización continental. Sicasí, la so importancia real tovía ta ensin definir. Van Rompuy tomará posesión como'l primer presidente estable de la UE l’ún de xineru de 2010, cuando la presidencia rotatoria de la UE correspuenda al Estáu español
Primera División d'España
La Primera División d'España ye la másima categoría de les competiciones españoles de fútbol. Entamó a disputase en 1929. Dende'l 2016 llámase LaLiga Santander.
Los equipos que xugarán la temporada 2016-17 en Primera División tán sombreaos.
Chelonoidis nigra abingdoni
La tortuga de la Islla Pinta (Chelonoidis nigra abingdoni) ye una subespecie estinta de tortuga de les Galápagos nativa de la Islla Pinta, n'Ecuador. L'últimu exemplar conocíu d'esta subespecie yera un machu llamáu Solitariu Xurde (en castellanu: Solitario George), que morrió'l 24 de xunu de 2012. Nos sos últimos años, yera conocíu como una de les criatures más rares nel mundu y un poderosu símbolu de los esfuerzos de conservación nes Galápagos y a nivel internacional.
Xurde foi descubiertu nuna islla d'esti archipiélagu, conocida en castellanu como Pinta (Abingdoni n'inglés), el 1 d'avientu de 1971 pol malacólogu húngaru Joseph Vagvolgyi, recibiendo esti nome por un personaxe de ficción interpretáu pol actor George Gobel. La vexetación de la islla taba afarada pola introducción de cabres xabaces, y la población de tortugues "abingdoni" actóctones reduxérase a namás un individuu.
De magar entós, foi treslladáu a les instalaciones de la Estación Científica Charles Darwin, na islla de Santa Cruz onde vivía en cautiveriu. Al envís de llograr descendencia d'esti individuu, dos femes d'una especie asemeyada, "G. nigra becki", procedentes del volcán Wolf na islla Isabela, fueron enzarraes con él va años nún recintu habilitáu. La que daquella se consideraba la subespecie más cercana cola que fuere posible dar descendencia resultó inviable por dar una camada de güevos infértiles. 
La tortuga de Pinta foi declarada funcionalmente estinta al alcontrase Xurde en cautiveriu, hasta que'l 24 de xunu de 2012, el Solitariu Xurde morrió por causes naturales. Con un pesu de más de 90 kg, estimábase que Xurde naciera ente 1903 y 1919. L'eventu marcó la estinción total d'esta subespecie.
Los intentos de apareyamientu de Solitariu Xurde nun tuvieron ésitu en décades, posiblemente debío a la falta de femes de la so propia subespecie, lo que llevó a los investigadores de la Estación Científica Charles Darwin a ofrecer una recompensa de 10,000 dólares pal qu'atopare una fema "abingdoni".
Hasta xineru de 2011, George foi axuntáu con dos femes de la subespecie "Chelonoidis nigra becki", de la rexón del volcán Wolf de la islla Isabela, cola esperanza de que'l so xenotipu se caltuviera. A esta subespecie estimábasela entóncenes xenéticamente más cercana a Xurde;. Sicasí, la descendencia de Xurde y les sos consortes sedría inviable, ensin que se pudiera atopar un exemplar de sangre puro de la subespecie de Pinta.
El 21 de xunetu de 2008, informóse de que Xurde axuntara inesperadamente con una de les sos compañeres. Recoyéronse total de trelce güevos, que se treslladaron a unes incubadores. Magar, el 11 de payares de 2008, la Fundación Charles Darwin informó que'l 80% de los güevos amosaren una perda de pesu carauterística de ser infértil. Pa mayor deceición, n'avientu de 2008, los güevos restantes nun salieron del cascarón y los rayos-x amosaron que yeren inviables.
El 21 de xunetu de 2009, esautamente un añu dempués del primer intentu de reproducción George, el Parque Nacional Galápagos anunció una segunda puesta de cinco güevos. Los güevos treslladáronse a una incubadora, pero'l 16 d'avientu, confirmóse que'l periodu d'incubación finalizara, polo que los güevos resultaron ser inviables, al igual qu'un segundo llote de 6 güevos puestos por otra fema. 
En mayu de 2007, l'analís de los microsatélites (secuencies d'ADN xenómicu) suxirió qu'otros individuos de "Geochelone nigra abingdoni" tovía podríen esistir nes Galápagos n'estáu xabaz. Los investigadores identificaron una tortuga machu de la rexón del volcán Wolf de Galápagos, na vecina islla Isabela que tien la metá de los sos xenes en común cola subespecie de Xurde. Esti animal debe ser un exemplar primera xeneración ente les subespecies de les islles Isabela y Pinta. Ye posible entós qu'heba un grupu de sangre puro ente les 2.000 tortugues de la Isabela.
En 2009, otra tortuga machu col nome de Tony, qu'anguaño reside nel zoolóxicu de Praga, foi descubiertu como l'exemplar con mayor probabilidá de pureza xenética abingdoni. Piénsase que nació alredor de 1960, Tony agóspiase nel zoolóxicu dende 1972. Peter Pritchard, una de les principales autoridaes mundiales en tortugues de Galápagos (y de les tortugues terrestres en xeneral), cuidó que la concha de Tony yera mui asemeyada a la de Xurde y a la d'otres amueses de restos d'otros exemplares d'abingdoni. Entá se ta investigando esta posibilidá, y Tony tovía ta siendo atendíu nesti zoolóxicu.
Xudaísmu
El términu Xudaísmu fai referencia a la relixón, tradición y cultura del pueblu xudíu. Ye la mas antigua de las relixones monoteistes principales, y la menor en númberu d'adeptos. La so practica tá basada nel conteniu de la Torá compuestu por cinco llibros. La Torá ye unu de los tres llibros que componen el Tanaj (Vieyu Testamentu, nel cristianismu).
Felipe IV
Col nome de Felipe IV podemos referinos a :
Unión Deportiva Almería
La Unión Deportiva Almería ye un club de fútbol profesional español, de la ciudá d'Almería. Fundose en 1989 y xuega na Primera División d'España.
El Maragatu
Ángel González Rodríguez, El Maragatu, (Nubleo, Corvera, 26 d'agostu de 1889; Uviéu, 10 de xunu de 1955), foi un cantante asturianu de tonada.
A temprana edá treslládase cola so familia a Uviéu. El nomatu familiar de "maragatos" venía-y d'una casa que teníen n'Astorga. Entamó a cantar bien mozu y tuvo una rellación musical bien grande col pianista Baldomero Fernández, col que trabayó actuando a lo llargo de los escenarios y cines d'Asturies onde poníen música a les películes mudes.
El Maragatu perteneció a la xeneración de Quin el Pescador, El Polenchu de Grao, La Busdonga, Xuacu'l de Sama, Santos Bandera y Los Cuatro Ases.
Ángel nunca quiso facese profesional y en munches ocasiones nun cobraba poles sos actuaciones. 
Ente los sos cantares destaquen "Pasé'l puertu Payares", "Torga la gocha", "A la Pipiona", "Carretera d'Avilés" y "La Soberana".
Athletic Club
El Athletic Club ye un club de fútbol español de la villa de Bilbao, en Vizcaya. Fundose en 1898 y xuega na Primera División d'España. Ye, xunto col FC Barcelona y Real Madrid, un de los tres clubes que lleven disputaes toles temporaes na Primera División.
Gael García Bernal
Gael García Bernal (Guadalajara, 30 de payares de 1978) ye un actor, director y productor mexicanu. 
Gael ye fíu de los actores José Ángel García y Patricia Bernal y entamó la so carrera faciendo teatru y televisión. 
Estudió interpretación na "London Central School of Speech and Drama" y participó en películes como "El crimen del padre Amaro", "Diarios de motocicleta" o "La mala educación". 
Escudos d'Asturies
Banderes d'Asturies
The World
The World (n'asturianu: 'El Mundiu') ye'l nome d'un archipiélagu artificial alugáu cerca a la costa de Dubái, nos Emiratos Árabes Xuníos. Esti proyeutu d'inxeniería ye ún de los más ambiciosos nel emiratu. Les Islles The World miden cuasi 9 kilómetros de llargu y 7 km d'anchu. Cubren un total aproximáu de 9.340.000 metros cuadraos (9,34 km² solo na so superficie terreste, si se poseen los espacios maritímos y terrestes posee 55 km²).
El proyeutu cunta con unes 300 islles allugaes en xeitu de mapamundi, rodiaes per un rompeoles ovaláu. Too ellu mide 9 km de llargu per 6 de anchu. Cá islla ocupa un áree ente 1,4 y 4,2 ha y tán separtaes d'otres islles per ente 50 y 100 m d'agua, y añaden 232 kilómetros de llinia costera o playes al Emiratu de Dubái (3 vegaes más que la llinia costera natural de Dubái)
Pescúdase que les islles seyan residencias de luxu, centros comerciales, spas y comodidaes pol estilu, too ellu respetando l'ambiente llocal, el preciu de cá una varía ente 15 y 45 millones de dólares (queda una en venta por 250 millones).
El tresporte a l'islla sedrá solu por vía maritima (botes, yates) o aérea (aeroplanu o helicópteru) xa que nun tá prevista denguna conexión per tierra, el viaxe ente 2 puntios del archipiélagu nun debe ser mayor a 15 minutos.
Alca xigante
L'Alca xigante ("Pinguinus impennis") ye una especie d'ave de la famila Alcidae, perteneciente al Orde Charadriiforme. Estinguióse oficialmente'l 5 de xunu de 1844.
El so hábitat continental comprendía dende la faza norte de Noruega dica'l Cabu Finisterre na Península Ibérica -aportando tamién a les costes de Marruecos- y América del Norte, dende Labrador y Terranova dica la costa atlántica de Florida. Insularmente estendíase per Reinu Xuníu, Irlanda y Groenlandia.
Los nomes que recibió foron varios, anque'l gaélicu "pengwyn" (tiesta blanca) ye del que derivó la voz pingüín que denoma a les aves non voladores del Hemisferiu Sur. Esti nome provién de la so anatomía, na que'l so plumaxe yera negru nes ales, llombu, pescuezu y tiesta, pero rescamplando nesta cabera una mancha blanca en cada llau. Otros apelativos son ""geirfugl"" o ""garefowl"" (ave llanza) n'Escandinavia tocántenes al so fuerte picu capaz d'arponear pexes cuando se somorguiaben. Nesti sen, por esta adautación al merguyu yeren incapaces dafechu d'esnalar.
Los individuos adultos algamaben el metru d'altor, formando pareyes qu'incubaben un únicu güevu pergrande sobre los cantiles o sableres de los territorios onde habitaben. Sicasí, l'enorme tamañu del alca xigante yera direutu a la so inocencia, esperando a los cazadores humanos neto qu'un comité de bienllegada pola curiosidá y pasividá qu'amosaben. Y foi precisamente esti aspeutu del so comportamientu el que lu empobinó a la estinción.
Dicen los documentos que'l tastu de la so carne nun yera mui prestosu, pero al ser fáciles de cazar yeren una presa afayadiza. Amás, hai constancia de que munches vegaes, pola so incapacidá pa trepar, enzarrábenlos en corres mal afechisques de los que nun yeren quien a afuxir pa corar cientos d'ellos como aprovisionamientu. Naquella dómina, el númberu d'alques xigantes debió ser abondosu, según rellató en 1534 Jacques Cartier que dixo que los sos homes "mataron más d'un millar nun sólu día nun llugar de la costa del continente americanu. Pero -añadió-, foron dexaos vivos munchos animales como pa llenar cuarenta botes". Col pasu'l tiempu y una perelevada presión pola carne y güevos, la so población foi amiyando hasta qu'entamó a ser una "rara avis". En 1800, la única morada que-y quedaba yera Islandia, concretamente una islla averada llamada "Geirfuglasker", considerándose la so presencia estraña per tolos sos dominios anteriores. Los pescadores y la sociedá europea en xeneral falaben d'ella casi como d'una lleenda, entamándose espediciones a la gueta de los caberos individuos a les islles del norte.
En 1808 ancló un barcu cerca de Geirfuglasker col envís d'afitar una gran provisión de carne fresco. Esta visita causó un dañu considerable, pero en 1813 inda foi peor. Nesi añu, la goleta Füroe, al mandu del capitán Peter Hansen, empobinóse a Islandia a la gueta de "geirfugl". Los soldaos mataron les aves cuando añeraben los güevos y éstos foron recoyíos por goxaes. Sicasí, la so hora aportó en marzu de 1830 cuando un seismu esanició la islla somorguiándola completamente baxo l'agua. Los pocos exemplares que quedaron pudieron algamar Eldey, una islla averada na que continuar la especie. Asina foi cómo esta islla foi oxetu de nueves espediciones, recoyendo y matando alques xigantes nuevamente ensin miramientos. En 1830 foron recoyíes unes 20 aves, 24 en 1831, 13 y un güevu en 1833, 9 y 8 güevos en 1834 y 4 y 6 güevos en 1840. Al poco, los pescadores informaron que nun quedara yá nenguna ave. Una recompensa de 100 corones convenció en xunu del añu 1844 a Carl Siemsen pa dir con Vilhjalmur Hakonársson y una espedición d'homes a la islla. La ciencia rexistró que nuna mañana comprendida ente'l 2 y el 5 d'esi mes, les dos caberes aves d'esta especie morrieron a manes de dos pescadores islandeses, Jon Branásson y Sigurdr Islefsson.
L'alca xigante ye'l protagonista d'una novela d'Allen Eckert, "The last Great Auk", que narra la historia de los últimos exemplares d'esta especie.
"L'Île des Pingouins", d'Anatole France, pon n'escena a alques xigantes nuna parodia del Casu Dreyfus.
Mespilus germanica
El cadapanal o ciparal ("Mespilus germanica" L.) ye una especie d'árbol frutal de la familia Rosaceae.
Recibe dellos nomes más como cadapanar, cagampanal, carampanal, suerval, carrampanal, carémpanu, etc. y, magar qu'anguaño ye especie d'escasa distribución n'Asturies, foi relativamente abondosu apocayá.
El cadapanal ye árbol planicaducifoliu de fueya simple; amás, carauterícense por ser simples, alternes, llanciolaes-ovales y colos bordes dentaos o enteros. La corteya esforgaxa en plaques verticales irregulares que se desprienden fácilmente. Algama los 6 m d'altor, anque pue sobrepasar los 8 m. Tien una groma baxa y amplia pertrupa, polo que crea una gran solombra. El frutu llámase "cadápanu".
Ye planta procedente del centru y sur d'Europa (poro recibe l'epítetu de "germanica") y Asia Menor. Cultívase dende fai unos 3.000 años na rexón del mar Caspio, anque foi unos 200 años e. C. cuando foi espardida pel Imperiu Romanu algamando un mayor territoriu del que tenía. Ye especie propia de clima atlánticu qu'espolleta nos pisos termo- a mesotempláu (de 0 a 800 m) sobre suelos preferentemente ácidos, sueltos, frescos y non llentos. Pue tamién espoxigar sobre sustratu alcalín. Nesti sen, requier un clima templáu, con branos ya iviernos seles.
El cadapanal suel inxertase sobre la espinera ("Crataegus monogyna") o l'andrinal ("Prunus spinosa") pa que'l tueru agarre más puxu. El so frutu, el cadápanu, ha xintase nun estáu de maduración perestremu, casi cuando tán pochos, y tienen un tastu dulce perapreciáu. Maduren pela seronda y, antiguamente, metíense ente la yerba del payar pa favorecer esti procesu. Úsense tamién pa combatir los trestornos intestinales, pudiendo facese con ellos dulces, repostería y llicores. D'otra miente, la so madera ye duro, flexible y muncho resistente al rozamientu.
Hai munchu tracamundiu d'esta especie col niésperu ("Eriobotrya japonica"), anque los sos frutos y fueyes son dafechu estremaos.
Crataegus monogyna
La espinera ("Crataegus monogyna" Jac.) ye un árbol planicaducifoliu presente n'Asturies de forma natural perteneciente a la famila de las "Rosaceae".
""Crataegus"" provién del griegu ""kratos"" y significa "fuerte", probablemente faciendo referencia a la so madera. " "Monogyna" ", de ""mono"" = uno y ""gynos"" = pistilu, tocántenes a que tien un únicu estilu en cada flor.
N'asturianu recibe una bona riestra de nomes como aguaspineiru, biesca, espín, mayombal, prunera, corona de Cristu, escayu blancu, espineira, espinu, espinu cambrión, etc. que dan una bayura de topónimos estraordinaria. 
La espinera llega midir d'ente 2 a 8 m d'altor y presenta una groma arredondiao. La fueya ye simple, peciolada, de llimbru tiangular y fondamente lobulada -con ente 1, 2 ó 3 segmentos-. Son percarauterístiques les flores a mou d'umbela. Florez d'iviernu a primavera danto unos frutos coloraos llamaos prunel en forma de recimu. Tienen un tastu dulce, anque son farinosos y daqué astrinxentes. Los sinónimos de prunel son abondosos: garamitu, mantequinos, mayuelu, peruya, aguaspín, etc.
Magar que tien indiferencia edáfica, amuesa cierta preferencia polos suelos básicos. Ye especie que suel formar xebes en terrenos llentos, allugándose ente los 150 m a los 1.700 m d'altitú. Ye mui carauterísticu nos mayaos de la Sierra del Sueve, La Pena L'Aramo, Sierra del Cuera, etc.
Los pruneles consumiéronse dende l'antigüedá, sobremanera en tiempos de fame, anque anguaño nun son mui conocíos pol so tamañu y tastu. Les flores sirven pa facer floritos, destacando por poseyer propiedaes tóniques, sedantes y cardiotóniques. D'otra miente, ye especie emplegada como patrón pa inxertar dellos frutales como la peral ("Pyrus communis" L.), el cadapanal ("Mespilus germanica" L.), etc.
Lilián de Celis
Lilián Ángela de Celis Collía, (Fíos, Parres, 31 de xineru de 1935), foi una cantante asturiana de cuplé, conocida artísticamente como Lilian de Celis.
A los ocho años treslládase a Santander con tola familia y allí canta por primera vez na emisora de la ciudá. Depués viaxará a Madrid, onde estudia cantu y declamación, compaxinando estos estudios cola carrera de Comerciu.
Pronto Lilián ye lanzada pola emisora "Radio Madrid" como cupletista xunto cola orquesta del maestru Indalecio Cisneros, que la descubrió nel conservatoriu. Bien ceo entamó a actuar n'anuncios publicitarios radiofónicos gracies a lo asemeyao de la so voz cola de Raquel Meller, nesi intre saltó a la fama, siendo seguida por Sara Montiel. Entre les dos hubo una gran rivalidá.
Al continente americanu marchó de xira en 1962, qu'entamó n'Arxentina, afincándose en Méxicu a lo llargo de nueve años, depués del so éxitu nesti país.
Rodó 16 películes. Tamién fizo teatru, revista, televisión...
D'ente les 16 películes que rodó, les más representatives pueden ser:
Beyu
Hai dellos sitios que se llamen Beyu:
Jim Steranko
James Steranko (Reading, Pensilvania, 5 de payares de 1938) ye un dibuxante de cómic de los Estaos Xuníos. El so trabayu qu'algamó mayor sonadía ye'l del so personaxe Nick Fury, y foi un innovador de lo que se conoz como la "Edá de Plata del Cómic".
Según la so biografía autorizada, los sos güelos yeren ucraínos y buscaron trabayu nes mines d'antracita de Pensilvania. 
George Lucas acudió a él pa diseñar los bocetos sobre l'apariencia del personaxe "Indiana Jones", dando como resultáu el característicu personaxe que conocemos. Tamién collaboró con Francis Ford Coppola y Steven Spielberg en delles de les sos películes.
Jim Steranko tuvo n'Asturies convidáu pola organización de la Selmana Negra, nel añu 2002. Con tal motivu tuvo llugar en Xixón una esposición de los sos trabayos y asoleyóse un llibru tituláu "Steranko: Arte Noir", coordináu por J. David Spurlock y Ángel de la Calle y nel que tamién participaron Michael Chabon, Francisco Naranjo, Jaume Vaquer, Rubén Paniceres y Lorenzo F. Díaz.
Declaración Schuman
Cola Declaración Schuman, títulu col que se conoz el discursu pronunciáu pol Ministru d'Asuntos Esteriores francés Robert Schuman, el 9 de mayu de 1950 dase'l primer pasu pa la formación de la Unión Europea, al proponer que'l carbón y l'aceru d'Alemaña y Francia se sometieran a una alministración conxunta.
Nel so discursu, Schuman proponía la creación d'una comunidá franco-alemana p'aprovechar conxuntamente'l carbón y l'aceru de los dos países. Una vez furrulando, ampliaríase la comunidá a otros países europeos pa formar un espaciu de llibre circulación de persones, mercancíes y capital. Esti sistema cruzáu d'intereses evitaría la posibilidá d'una nueva guerra.
Lo oxetivu principal yera algamar daqué que xuniera alemanes y franceses, yá que nos últimos 70 años los dos estaos foren protagonistes de tres guerres, les dos últimes mundiales.
Asina que, cinco años depués de la Segunda Guerra Mundial, decídese la creación de la primera de les comunidaes europees. La Comunidá Europea del Carbón y del Aceru (CECA), formada por Francia, Alemaña, Italia, Bélxica, Holanda y Luxemburgu. Países que punxeron en común la producción y distribución de carbón y aceru ente ellos.
Diversidá llingüística de la UE
La Xunión Europea cuenta, en toles sos instituciones, con 23 idiomes oficiales y de trabayu. Sicasí, na Comisión Europea, por exemplu, el colexu de comisarios negocia sobre la base de documentos presentaos n'alemán, francés ya inglés. Hai más Estaos que llingües oficiales dientro de la XE, yá que dalgunes llingües son oficiales en más d'un país (por exemplu, el francés en Francia, Bélxica y Luxemburgu). 
Les llingües oficiales de la Xunión son: alemán, búlgaru, checu, eslovacu, español, estonianu, finlandés, francés, griegu, húngaru, inglés, irlandés, italianu, letón, lituanu, maltés, eslovenu, neerlandés, polacu, portugués, danés, rumanu y suecu.
El coste de mantener esta política llingüística (les traducciones y les interpretaciones) ye de 1.123 millones d'euros, lo que supón un 1% del PIB de la XE, lo que ye lo mesmo, 2,28 euros añales a cada européu.
Nos Estaos miembros utilícense, amás de los 23 idiomes señalaos, dolcenes d'idiomes más, cooficiales namás en parte del territoriu o nun oficiales. Una de les polítiques claves de la XE ye la de promover el deprendimientu por tolos ciudadanos de polo menos dos idiomes, amás de la so llingua materna. L'oxetivu ye facilitar la comunicación ente ciudadanos. Pero tamién afalar una mayor tolerancia haza los demás y un respetu pa la diversidá cultural y llingüística de la Xunión.
Dellos programes de cooperación puxen pol deprendimientu de los idiomes y la diversidá llingüística mediante, por exemplu, intercambios escolares, el desendolcu de nuevos métodos, o beques pal profesoráu d'idiomes. De dalguna xeitu d'esto fala'l llema de la Xunión Europea: «In varietate concordia» (xunidá na diversidá).
Uesca
Uesca ("Huesca" n'español) ye una ciudá española capital de la provincia de Huesca, perteneciente a la comunidad autónoma d'Aragón. Ye capital de la comarca de la Hoya de Huesca.
Tien 51.117 habitantes (INE 2008), colo que ye una de les capitales de provincia con menor población n'España. 
Los primeros asentamientos de la ciudá daten del 4000 a. C., atopóse cerámica y xil de cronoloxía neolítica. Dempués de la revolución neolítica asitiáronse pela redolada pequenos grupos humanos. Ta documentada la esistencia d'un pobláu o campamentu, quiciabes yá de calter estable, perteneciente a la Edá del Bronce, ente'l 1800 y el 1500 a. C. Taba formáu por dellos fondos de cabanes de planta ovalada, feches de folla, madera y paya, con abondoses y variaos restos de cerámica.
Tamién tán documentades cases de piedra de planta rectangular y restos cerámicos del 400 a. C. aprosimao.
Atopóse la necrópolis más antigua descubierta n'Huesca, que tuvo n'usu unos cinco sieglos, dende'l 400 a. C. (en plena Edá del Fierro) hasta'l 100 d. C.. Tratábase ―como yera habitual nesti periodu― d'un campusantu d'incineración, nel que les cenices del difuntu, dempués de la cremación, depositábense en pequenes urnes de cerámica.
Bolskan foi xuna ciudá celtíbera allugada en territoriu de los ilerxetes rellacionaos colos habitantes de Ilerda (l'actual Lleida), nel mesmu solar qu'ocupa anguaño la ciudá. El territoriu foi ocupáu polos suessetanos primero que los romanos.
Acuñó abondosa moneda, en que'l so anversu apaez el nome de la ciudá en llingua íbera y un caballeru. Ente'l sieglu II y el I a.  C. foi la ceca que más moneda emitió de toa Hispania.
Dellos historiadores creen que'l pueblu ibéricu qu'ocupaba la rexón yera'l de los ilerxetes, ente qu'otros afirmen que yera'l de los suesetanos. L'idioma que falaben pue ser el íberu o'l eusquera (el vascu ye un idioma non indoeuropéu bien distintu del llatín).
Ayuntamientu
Penouta
Hai varios sitios que se llamen Penouta:
As Cabanas
Hai varios llugares que se llamen As Cabanas:
San Salvador (dixebra)
El términu San Salvador pue facer referencia a:
Les Vegues
Hai varios sitios que se llamen Les Vegues:
Plataforma Social &quot;TuEntidad.es&quot;
La Plataforma Social "TuEntidad.es" ye un conxuntu de ferramientes, protocolos y aplicaciones informátiques qu'ensamen una "Sociedá Virtual" desendolcada por xóvenes asturianos demientres el cursu 2009 na Escuela d'Inxeniería Téunica Informática del Campus de Viesques que la Universidá d'Uviéu tien en Xixón. Anguaño caltiénse pol Proyeutu eWa.
A diferencia de OpenSocial (un conxuntu de APIs que permiten construyir aplicaciones sociales), la Plataforma Social ta implementada a más baxu nivel. Asina y tou, ye quien a caltenese accesible pa los programadores noveles gracies a los motores desendolcaos en llinguaxes como JavaScript, php, actionscript, etc. y espublizaos en forma de software llibre baxo la Llicencia de Soluciones Informátiques (LSW).
Mientres los primeros meses del añu 2009, cuando s'entamó a desendolcar a mou de práctica pa una asignatura, l'aplicación tenía como primer oxetivu ser un Serviciu de rede social más de los munchos que mientres esi añu fueron apaeciendo, magar que con un novedosu diseñu n'estrella. Col aportar del cursu fueron amestándose-y numberoses funciones d'integración con conteníos dixitales públicos y conteníos xeneraos polos mesmos usuarios yá presistentes, que s'amestaros a les opciones iniciales de creación y distribución de conteníos. El resultáu a la fin del cursu llogró una matrícula d'honor.
A partir de setiembre de 2009 la Plataforma Social pasó a tar caltenida pol Proyecto eWa (desendolcadores asturianos de software llibre) obteniendo mayor presencia na rede y fuera d'ella, asina como meyores na seguridá, escalabilidá, el rediseñu de la so imaxe corporativa, una financiación fixa y una estandarización completa.
Arriendes de los propios Servicios de rede social qu'inclúin cásique toles Redes Sociales, tales como xubir conteníu dixital (fotos, videos, música, hiperenllaces, testos, etc.) y compartilu col restu d'entidaes pudiéndose organizar grupos tanto d'entidaees como de conteníos, la Plataforma Social "TuEntidad.es" permite funcionalidaes rellacionaes cola certificación, identificación, accesibilidá y la internacionalización.
El modelu de rede ternariu permite que diferentes webmasters puedan desendolcar múltiples visores con diferentes funcionalidaes, cometíos o diseños calteniendo la sincronía colos datos. Esisten los visores xeneralistes que tomen la forma de los típicos servicios de rede social; pero tamién los hai en forma de Blogues o Gadget pa páxines web o aplicaciones.
Los medios son tol conxuntu d'entidades qu'inclúin información. Considérense davezu medios primarios les imáxenes, vídeos y soníos. En realidá esisten abondes entidaes qu'entren dientro de la definición de medios y subcategoríes de los trés primarios. La división habitual de los medios ye pola estensión conocida que tienen (.jpg, .mp3, .pdf, etc), magar que dende les plataformes oficiales siempres s'opta por una clasificación más natural.
Cualquier usuariu va poder alcontrar cualquier entidá faciendo un filtráu por diferentes atributos, siempre y cuando tenga accesu a estos. Polo xeneral, magar que pueden facese privaos, el nome, apellíos y la imaxe d'entidá son públicos y, poro, cualquier persona pue buscar y alcontrar a xente por esos atributos.
El modelu de rede que s'usa ye una evolución del modelu veceru-sirvidor a trés niveles:
Por último, tán los Contenedores o "Redes Sociales". Son los encargaos d'atroxar los datos de los usuarios de la Plataforma Social faciéndolos accesibles a éstos a traviés de los Sirvidores.
Esisten delles "Redes Sociales" qu'implementen de mou nativu'l protocolu (faciendo casi superflua la esistencia de Sirvidores) asina como una ferramienta denomada Marcu Común que convierte un Contenedor "non-compatible" en "compatible".
Una de les carauterístiques más significatives que tien la Plataforma Social ye l'alta privacidá qu'ofrez. El sistema d'atributos permite que caún de los datos que s'inxerten puen "empobinar" con máxima precisión hacia los verdaderos destinatarios d'esa información. Los propios "moderadores" o "alministradores" de la ferramienta nun tienen accesu a esa información. Namái en casu de vulnerase'l derechu a la privacidá por causes de fuerza mayor (persecución de delitos, fraudes en collaboración con autoridaes policiales y xudiciales competentes) el protocolu pue otorgar l'accesu a éstos, avisando a los usuarios implicaos.
Dalgo asemeyao asocede colos perfiles de menores d'edá, almitíos cola condición de tar baxo la tutela y supervisión d'una entidá certificada, mayor d'edá, tutora del menor: si un tutor desea ver conteníu qu'un menor nun desea que vea, pero que tien la potestá de velo, podrá velo; anque'l menor recibirá un avisu alvirtiéndo-y d'esa aición.
La Plataforma Social "TuEntidad.es" tien un sistema de claves que permite torgar l'usu de contraseñes, a favor d'otros mecanismos más seguros como los certificaos dixitales. L'usu de claves evita que s'almacenen contraseñes, dando al sistema mayor seguridá. Les carauterístiques qu'arrodien la seguridá nes sesiones (nun permitir dos o más sesiones abiertes al empar, y desconectala al "aniciar sesión" n'otru sitiu, inclusive nun permitir recordar la sesión nin ente pestañes/ventanes/restoladores) garanticen dafechu la identidá llexítima de cada pidimientu que s'unvía. Esisten visores que torguen l'usu de "cookies", por mor de los problemes de privacidá que pue conllevar, en favor d'otros mecanismos d'almacenamientu temporal muncho más seguros.
Denomaos visores, son aplicaciones que permiten a los usuarios acceder de forma tresparente a los datos al traviés del protocolu que fixa la Plataforma. Por mor de la internacionalización cola que ta desendolcada la Plataforma Social, esisten visores mesmo en formatu web (HTML, AJAX, JavaScript, Comet, Flash, Java) como en formatu d'aplicación d'escritoriu o pa móviles.
Esisten dellos visores xeneralistes ufríos en forma de software llibre pola propia Plataforma Social, anque cualesquier desendolcador pue implementar los sos propios veceros dende cero o de magar los yá esistentes.
El vestixu del modelu inicial d'implementar la Rede n'estrella orixinó la división de los veceros servicios centralizaos en Sirvidores ("canales de distribución") y Contenedores ("almacenes").
Los Servidores son máquines qu'entienden el protocolu de TuEntidad y son capaces de procesar los pidimientos ("consultes" y "escritures") que reciben. Son, poro, intermediarios ente los Veceros y los Contenedores. Al poder trabayar de forma independiente, algamen un modelu distribuyíu, muncho más escalable.
Davezu los Sirvidores son los encargaos de procesar, optimizar, comprimir y garantizar la seguridá de les comunicaciones ente los Contenedores y los Veceros.
Conseyu de la Xunión Europea
El Conseyu de la Unión Europea, conocíu tamién como’l Conseyu de Ministros, ye l’encargáu de facer les lleis comunitaries. Esta institución collexisla, ye dicir, llexisla xunto al Parllamentu Européu. 
A diferencia de los estaos democráticos, onde son los parlamentos los que faen les lleis, na Unión son los ministros los encargaos d’esta xera. Hai tantos Conseyos de Ministros como materies (agricultura, pesca, trasportes…).
Esta institución ta compuesta anguaño por 27 miembros, ún representante por cada Estáu miembru que tien que tener el rangu de ministru, anque tamién pue ser un conseyeru autonómicu. Cada miembru defenderá los intereses particulares del so Estáu mientres la gueta del interes común del continente.
La toma de decisiones ye por mayoría, mayoríes que se formes acordies col votu ponderáu, eso ye que’l votu de cada representante val según la población del Estáu que representa. Polo tanto, un votu d’Alemaña, Francia, Italia o’l Reinu Xuníu val 29, mientres que’l votu de Malta val 3.
El Conceyu de Ministros ta encabezáu pol presidente de turnu de la Unión Europea, yá qu’esta ta presidida cada seis meses por un país diferente. El Conseyu va aconceyase nel Estáu al que-y toque gobernar.
Comisión Europea
La Comisión Europea representa’l poder executivu dientro de la Unión Europea y defiende los intereses de la organización nel so conxuntu. La Comisión propón la llexislación y les politiques al Parllamentu Européu y al Conseyu de la Xunión Europea o Conceyu de Ministros, que son les instituciones que llueu tienen que facer les lleis.
La Comisión ta formada por 27 comisarios, ún por cada país. Los comisarios son elexíos por cinco años y son independientes de los gobiernos que los nomen, defienden los intereses de tolos europeos, non del so Estáu.
Les decisiones son tomaes de forma colexada, ye dicir, la mayoría de los miembros tien qu’asumir lo que la mayoría decide, polo que tien qu’haber un ciertu alcuerdu. 
El presidente de la Comisión Europea ye elexíu pol Conseyu Européu y el Parlamentu aceptalu o refugalu. Una vez elexíu impón a cada comisariu’l so cargu, cargos que se somenten a votación en bloque pol Parlamentu.
La institución fai proyectos de llei, toma la iniciativa llexislativa, y el Conseyu de Ministros y el Parlamentu deciden si esi proyectu va convertise nuna llei europea o non. 
Amás, la Comisión vela pol cumplimentu del drechu comunitariu, sancionando o denunciando, y tamién tien el deber de desendolcar les llei europees.
Conseyu Européu
El Conseyu Européu ye una institución de la Xunión Europea. Ta formáu polos xefes d'Estáu o de Gobiernu de los Estaos miembros y ye'l máximu órganu decisoriu de la XuUnión.
El Conseyu funciona por unanimidá y tolos Estaos tienen el mesmu pesu, ye dicir, un Estáu, un votu, seya Alemaña o un país pequeñu como Luxemburgu.
Aconcéyase cuatro veces al añu p'analizar les grandes cuestiones de la Xunión y da-y los puxos necesarios, asina como definir les sos prioridaes y orientar les sos polítiques xenerales. Asina, deciden si va entrar un país na XE, si ye precisu reformar o non dalgún tratáu, les propuestes de nomamientu de cargos pa les instituciones comunitaries o les polítiques de defensa comunes.
El Conseyu Européu ta presidíu, dende la entrada en vigor del Tratáu de Lisboa, por un presidente permanente que ye elixíu pol propiu Conseyu. El primer ministru belxicanu Herman Van Rompuy foi designáu como primer Presidente permanente del Conseyu Européu'l 19 de payares de 2009, entamando les sos funciones l'ún d'avientu de 2010.
Nun s'ha confundir esta institución col Conseyu d'Europa, que ye otra organización internacional que nun depende de la XE y que guarda pola democracia y los drechos humanos.
Presidente del Conseyu Européu
El Presidente del Conceyu Européu ye un cargu de la Xunión Europea que s'encarga de presidir esta institución. Tres la entrada en vigor del Tratáu de Lisboa, l'ún d'avientu de 2009, el mandatu pasa a tener una duración de dos años y medio renovables una sola vez, sustituyendo asina'l presidente n’exerciciu, que xiraba ente los Estaos miembros por un periodu de seis meses.
La so elección tien llugar por mayoría cualificada ente los miembros del Conseyu Européu, del mesmu mou, el Presidente pue ser refugáu en cualesquier momentu polos mesmos. A diferencia del Presidente de la Comisión Europea, ésti nun tien que ser aprobáu pol Parlamentu européu.
Anque munchos medios de comunicación falen d'esti cargu como'l de presidente d'Europa o presidente de la Unión Europea, nun ye asina. El Presidente del Conseyu Européu tien una función alministrativa que coordina'l llabor del Conseyu y la organización de los aconceyamientos. Tien la representación de la Xunión Europea y presenta la información al Parlamentu européu depués de cada conceyu.
El primer ministru belxicanu Herman Van Rompuy foi designáu como primer presidente permanente del Conseyu Européu'l 19 de payares de 2009. Entamando les sos funciones l'ún d'avientu de 2010.
Parllamentu Européu
El Parllamentu européu (conocíu tamién como Eurocámara) ye l'asamblea parllamentaria de la Xunión Europea y l'únicu parllamentu plurinacional elixíu por sufraxu direutu nel mundu. Nel Parllamentu tán representaos los pueblos d'Europa, ye la institución encargada de representar a los ciudadanos de los 27 Estaos miembros.
Anguaño, tien xunto al Conseyu de la Xunión Europea, el poder llexislativu comunitariu. Tamién ye l'encargáu d'investir a los miembros de la Comisión Europea y d'aprobar los presupuestos de la Xunión.
El Parllamentu ta consideráu la "primera institución" de la Xunión Européa yá que ye mentada en primer llugar en tolos trataos y tien un precedente protocolariu sobre toles demás autoridaes a nivel européu. Xunto col Conseyu de la Xunión Européa, el Parllamentu forma parte de la rama bicameral llexislativa de les instituciones de la Xunión. Sicasí, tovía tien menos poderes que los parllamentos estatales na mayoría de los Estaos democráticos.
La Eurocámara ta compuesta por 736 diputaos, que dende 1979 son elixíos por sufraxu universal. Enantes d'esi añu, los diputaos yeren elixíos polos parllamentos estatales. A cada país corresponde-y un númberu determináu d'escaños nel Parllamentu según la so población. Asina Alemaña tien 96 mientres que Malta tien 5.
Les elecciones europees se faen en tol continente más o menos nos mesmos díes. Los parllamentarios elixíos nun s'agrupen por paises, sinón por ideoloxía, siendo los dos grandes partíos européos el Partíu Socialista Européu y el Partíu Popular Européu. Lo lóxicu ye que cada parllamentariu actúe según la so ideoloxía, non según los intereses del so país.
Los diputaos surdíos depués de les elecciones europées voten por un presidente de la Eurocámara, con unes funciones asemeyaes a cualesquier parllamentu democráticu. Anguaño, el presidente del Parlamentu europeu ye'l conservador polacu Jerzy Buzek.
La sede oficial del Parlamentu européu ta n'Estrasburgu, onde se celebren los 12 periodos parciales de sesiones plenaries mensuales, anque les comisiones del Parllamentu tamién s'aconceyen en Bruxeles y la Secretaria Xeneral del Parllamentu y los sos servicios alministrativos tán en Luxemburgu.
Jerzy Buzek
Jerzy Buzek , ye un inxenieru químicu y un políticu polacu. Foi primer ministru de Polonia ente 1997 y 2001. Eurodiputáu dende 2005 pol Partíu Popular Européu ye dende'l 14 de xunetu de 2009 el 27º presidente del Parllamentu Européu.
Bancu Central Européu
El Bancu Central Européu ye'l responsable de la política monetaria europea exerciendo les sos funciones con independencia del poder políticu o de cualesquier Estáu. Dende l'aprobación del Tratáu de Lisboa ye una de les instituciones de la Unión Europea. Ye'l bancu central de la moneda única europea, l'Euru. Amás del control sobre la emisión monetaria y los sos requisitos, dispón la política sobre tipos d'interés, ente otres competencies monetaries. El so oxetivu cimeru ye guardar pola estabilidá de los precios, controlando la inflacción.
Comité de les Rexones
El Comité de les Rexones representa a les autoridaes rexonales y locales dientro de la Unión Europea. Tien carácter consultivu y espeya a nivel européu los intereses de les rexones representando les identidaes y les sos necesidaes. El comité tien que ser consultáu sobre asuntos que sían importantes pal gobiernu local y rexonal, como mediu ambiente, educación o tresporte. Asina como emitir dictámenes sobre les propuestes de la Comisión Europea y adoptar dictámenes por propia iniciativa y presentalos a la Comisión, al Conseyu de la Xunión Europea y al Parllamentu Européu.
Tres la última ampliación de la UE, el Comité ta compuestu por 344 miembros. Los sos integrantes cambien según el tamañu de la población del Estáu miembru. Son nomaos polos gobiernos demientres un periodu de cuatro años, pero trabayen con independencia política, escoyendo un presidente ente los sos miembros por un periodu de dos años.
El Comité celebra cinco sesiones plenaries demientres les que define la so política xeneral y adopta dictámenes. Los miembros del Comité son asignaos a comisiones especializaes cuyu trabayu ye preparar les sesiones plenaries. Hai seis comisiones:
• Comisión de política de Cohesión Territorial (COTER).
• Comisión de política Económica y Social (ECOS).
• Comisión de Desendolcu Sostenible (DEBE).
• Comisión de Cultura y Educación (EDUC).
• Comisión d’Asuntos Constitucionales y Gobernamientu Europea (CONST).
• Comisión de Rellaciones Esteriores (RELEX).
Dana International
Dana Internacional ye'l nome artísticu de la cantante israelina Sharon Cohen. Ñació en Tel-Aviv el 2 de febreru de 1972. En 1993 viaxó hasta Londres pa realizar la so reasignación sexual, y dende entós camudó'l so nome masculín Yaron pol femenín Sharon. Esi mesmu añu espublizó'l so primer single, tituláu "Saida Sultana".
En 1996 col so segundu discu, “Umpatampa” foi considerada la meyor artista d'Israel. El so tercer discu, “Maganona” (Lloca), foi prohibíu n'Exiptu y Xordania porque a les autoridaes dába-yos llerza qu'una muyer transexual "pervirtiere" a la so mocedá. Sicasí, vendiéronse millones de copies pirates. Esti discu inclúi'l so gran ésitu, “Cinque milla”. 
En 1998 y énte una espectación enorme, Dana International representó a Israel n'Eurovisión ol cantar "Diva", coincidiendo amás col 50 aniversariu del Estáu d'Israel. La ultraortodoxia israelina llegó a calificar a Dana como'l demoniu y recibió amenaces de muerte, un discutiniu que provocó que la televisión hebrea nun unviara comentarista al festival. Sicasí, Europa votó masivamente a Dana y numberosos mozos salieron a les cais de Tel-Aviv a celebrar el trunfu. Dana convirtióse na primer artista israelina en ser entrevistada pola MTV, n’actuar en Top of the Pops de la BBC y en vender 400.000 copies del so single en tol mundu. Entós, la so victoria empezó a ser vista como una victoria de los derechos del colectivu LGTB.
Nel Festival d'Eurovisión 2011 tornará otra vez a representar a Israel cola canción n'inglés llamada "Ding Dong" 
Marta Roure
Marta Roure , ye una cantante andorrana pop en catalán. En 2004 convirtióse na primer representante del país de los Pirineos nel Festival de la Canción d'Eurovisión. 
Fía y ñeta de músicos, cantó en varies orquestes del so país. A los 23 años presentóse al programa realizáu poles televisiones andorrana y catalana pa escoyer el cantar y el representante de la llingua catalana n´Eurovisión. 
A la fin, Marta Roure salió vencedora col tema “Jugarem a estimar-nos” col que viaxó a Estambul en 2004. Esi mesmu añu asoleyó´l so primer álbum, entituláu “Nua” (Desnuda). Anguaño, tien aparacada la so carrera musical pa dedicase al teatru.
Marruecos n'Eurovisión
Marruecos namás participó una vegada nel Festival de la Canción d'Eurovisión, en 1980 cuando Israel nun lo fizo. Pero la so representante, Samira Said, acabó nel 18u llugar con namás 7 puntos d'Italia. Al Rei Hassan II cafió-y tanto que decidió que Marruecos nun volvería participar nel festival. La televisión pública marroquina trasmite tolos años el festival, pero non dafechu. Y ye que la TVM censura les actuaciones nes que s'amuesa demasiáu o aquelles onde hai lletres contraries al Islam, y pa poder participar la televisión estatal tien qu´emitir el festival del entamu a la fin ensin cortes.
London Calling
“London Calling” ye un cantar de los británicos The Clash espublizáu nel so segundu álbum, entituláu como esti tema. El títulu fai referencia a les emisiones del serviciu mundial de la BBC usáu demientres la Segunda Guerra Mundial, “This is London calling...”, que tresmitía pa los países ocupaos. 
Na lletra del tema, escrita por Joe Strummer y Mick Jones, el grupu de punk-rock fala sobre'l so esmolecimientu polos problemes ecolóxicos mundiales y la realidá de los “erros nucleares” tres l'incidente de Three Mile Island. Inclús hai una llinia onde falen sobre la posibilidá de que'l Ríu Támesis inundara´l centru de Londres ("London is drowning/And I live by the river"/ Londres ta inundándose/ y yo vivo xunto'l ríu). 
Tamién pue vese nel cantar un esmolecimientu pol futuru del punk-rock n'Inglaterra dempués del españíu de los 70 y los sos propios problemes como grupu (taben endeudaos y con griesques col so manager): "now don't look to us/All that phoney Beatlemania has bitten the dust" (Agora nun mos miréis a nós/ Tou esti engañu de la Beatlemanía mordió'l polvu).
En 2006 un pasaxeru d'un vuelu que salía de Londres foi deteníu pola policía como presuntu terrorista tres que'l taxista que lu llevara Al aeropuertu denunciáralu por tar escuchando esti cantar.
Rock the Casbah
Rock the Casbah ye un cantar de los británicos The Clash espublizáu nun cenciellu xunto a "Long Time Jerk" en 1982, foi l'únicu tema de los británicos qu'entró nel Top 10 de los EE.XX..
La lletra del cantar fala d'un xeitu humorísticu sobre la prohibición del rock n'Irán pol Ayatollah Khomeini y sobre l'imaxinariu llevantamientu del pueblu escontra esta midida. Na lletra cuéntase como'l rei ordena al exércitu atacar colos sos jet-caza al que nun cumpla cola norma, pero los pilotos nun faen casu a la orden y escuchen rock nes sos radios. Nel vídeo del cantar tamién pue vese una llamada pola meyora de les rellaciones ente árabes y israelinos, nelli podemos ver un xudiu y un árabe baillando ska. 
El tema convirtióse nun himnu del exércitu de los Estaos Xuníos demientres la primer Guerra del Golfu (""drop your bombs between the minarets"", tirái les vueses bombes sobre los minaretes) y foi'l primer cantar que sonó na radio de les Fuercies Armaes al entamar el conflictu, lo que cafió a esgaya a tolos siguidores de The Clash, grupu que siempre s'amosó contrariu a les guerres y l'imperialismu de los Estaos Xuníos.
Esti cantar foi una de les composiciones musicales prohibíes tres los atentaos del 11 de setiembre.
El discu "Soncai System" inclúi como pieslle al so primer trabayu, "Clashasturies", una versión d'esti cantar col títulu de "Rock na Casbah".
Serie B
El términu serie B (B movie, n'inglés) designó nos anicios a un llargumetraxe producíu con un presupuestu pequeñu y destináu a una distribución ensin publicida, proyectáu en cines de "sesión doble" (dos películes proyectaes al preciu d'una sola), demientres la edá d'oro del cine americanu. A pesar de la pérdida de puxu de la serie B a fines de los años cincuenta, el términu ye utilizáu nun sentíu más llargu, designando a tolos films de pocu presupuestu, dexando de llau los ensayos y les películes pornográfiques. 
Les películes de serie B fueron una respuesta de los estudios de Hollywood a la cayida d'audiencia nel tiempu de la depresión, depués del crack económicu que sufrió Estaos Xuníos en 1929.
Per esa dómina el cine estaunidense creara una economía y una industria mui especializaes. Yá nos años 20 apaecieron el Sistema d'estudios o "studio system", el sistema d'estrelles o "Star-system", y el cine de xéneros cinematográficos. Y la llegada del cine sonoru confirmó l'oligopoliu cinematográficu, absolutu control del mercáu por parte d'un pequeñu númberu d'empreses, les llamaes "Majors": Warner Bros, Metro Goldwyn Mayer (MGM), Paramount, RKO, 20th Century Fox, Universal Studios, Columbia Pictures y United Artists. Esta última ensin produciones propies, yera la encargada de la distribución de películes de productores independientes.
Nun ye cierto que'l términu "serie B" seya utilizáu anantes de los entamos de los años venti; en términos de producción, pol contrariu, un conceptu asemeyáu yá ta establecíu. En 1916, Universal Pictures ye'l primer estudiu de Hollywood n'establecer estremos tipos de llargumetraxes en función del coste de produción. Una medida de la duración media de les películes indica entre cincuenta y cinco minutos y una hora. En 1919, sobre la mesma idea, la Paramount crea la so propia filial a propósitu de los pequeños presupuestos. Indicativo de la importancia dada al presupuestu, en 1921, cuando el coste medio d'una película hollywoodiense ye d'alredor de 6000 $, Universal gasta aproximadamente 3400 $ pa "The Way Back" y cerca de 1000000 $ en "Foolish Wives", una de les más grandes produciones del añu.
Entre 1927 y 1928, nel fin del tiempu del cine mudu, el coste de produción mediu pa un film salíu de los estudios d'una productora de Hollywood ta comprendíu ente 190000 $ pa la Fox y 275000 $ pa la Metro. Este media reflexa los "specials" que pueden algamar casi el millón de dólares aunque les películes rodaes aína cuesten solamente 50000 $. Eses películes permiten a los estudios, ente'l rodaxe de dos produciones más imiportantes, rentabilizar al máximo los equipos y los empleaosde. Los estudios de menor calibre, como la Columbia o la Film Booking Offices of America, especialícense nesi xéneru de produciones, los sos films, que tienen una reducida duración de vida cinematográfica, tienen como oxetivu los cines que tienen qu'aforrar nos alquileres y nos gastos d'esplotación y en particular de los asitiaos en pequeñes poblaciones y los cines de barriu de les grandes ciudaes. Tovía más pequeños, los productores de "Poverty Row", nome dau a los pequeños estudios americanos, rueden con un coste de produción inferior a 3000 $, busquen tamién obtener beneficios pela vía de delles reserves, aprovechándose de los vacíos dexaos polos estudios grandes .
En 1929, cola llegada masiva del cine sonoru nes sales americanes, munches sales entamen a dexar cayer el modelu de presentación dominante, qu'implicaba una llarga variedá de curtiometraxes anantes del llargumetraxe esperáu. Un nuevu xéneru de programación ye establecíu y conviértese en práctica corriente: l'actualidá filmada, los seriales o los dibuxos animaos preceden a la proyeción de dos películes. Los "majors" instauren regles que favorecen a los cines que tienen afiliaos impidiendo a los exhibidores independientes tener accesu a les grandes produciones, a falta de calidá del segundu film permite favorecer la cantidá . La diferencia d'estilu ente les dos películes de la programación permite un ciertu equilibriu a los espectadores que tienen la posibilidá de ver un espectáculu interesante ensin que seya especificáu nel cartel. Les películes de baxu presupuestu de los años 20 pudieron destacar como "serie B" de la edá d'oru hollywoodiense. 
Nun entamu, los grandes estudios nun se muestren especialmente partidarios de rodar películes de serie B, pero acaben por adaptase a la demanda. Les "majors" desarrollen cada una una seción propia pa eses produciones col fin de poder alimentar a un mercáu en plena espansión de serie B. Jesse L. Lasky, cofundador de la Paramount con Adolph Zukor, pon a puntu un métodu pa que toles sos películes seyan esplotaes nun máximu de sales: los propietarios que quieran proyectar una película d ela compañía tienen que contratar toles otres produciones del sellu demientres un añu enteru . Esti métodu ye llamáule "Block booking" y tiende a xeneralizase. Les series B alquilaes a preciu netu (al contratios que les de serie A, pa les cuales un porcentaxe ye reteníu en función de la taquilla, el beneficiu ta garantizáu. Con películes ya aseguraes de ser esplotaes anantes de la so finalización, esta práctica llibera a les productores del esmolecimientu asociáu a la eventual media calidá de les sos produciones. Los cinco estudios dominantes (MGM, Paramount, Fox, Warner Bros. y RKO), asina como les compañíes propietaries de importantes cadenes de cine, aseguren asina los sos beneficios. Los Poverty Row, como Mascot Pictures o Sono Art–World Wide que tienen presupuestos baxon, fain esencialmente series B, essentiellement des series B, seriales o otros cortometraxes; distribuyen igualmente y importes otres películes. Ensin posición sobre'l mecáu, ceden la mayor parte del tiempu la distribución rexonal a empreses del "states rights", que, elles mesmes, proponen lotes de películes a los distribuidores (xeneralmente al menos seis films cola mesma "vedette") . Dos estudios emerxentes, Universal y la xorrecienteColumbia, tienen un modu de funcionamientu asemeyáu. Nun tienen, o malpenes unes poques, sales, pero tienen una rede de distribución del nivel de les "majors" .
En 1930, col nacimientu del Cine sonoru, los costes de producción aumenten y algamen, de media, los 375000 $. La mayoría de los films producíos son de serie B. Los líderes del mercáu fain igualmente unos "programmers", películes nes que la calidá s'asitia ente les de serie A y serie B y según el prestixu del cine, estes películes pueden tar bien como cabeza de cartel o bien como películes secundaries nes sales con sesión doble . Munches series B de los "Poverty Row" tan feches con presupuestos que pueden descender hasta 5000 $. A mediaos de los años trenta, la sesión doble ye'l modu d'esplotación más espardía. Les "majors" retruquen al "Poverty Row" aumentando la so tasa de producción de series B, como la Warner que, baxo l'impulsu de Bryan Foy (llamáu'l Guardíán de les series B, ve les sos produciones de serie B pasar del 12 al 50% del total de les produciones realizaes. Na Fox, que s'empobinó igualmente hacia les series B, Sol M. Wurtzel ye responsable de la producción de más de venti películes al añu a la fin de los años trenta. 
Un ciertu númberu de les Poverty Row refuércense. Al entamu de la década, Sono Art–World Wide asóciase a otra compañía pa crear la Monogram Pictures. En 1935, Monogram fusiónase cola Mascot Pictures y varios pequeños estudios creen la Republic Pictures. Pero pocu tiempu depués, los dirixentes de la Monogram deciden retirase pa reformar la so sociedá. Nos años cincuenta, la mayor parte de les produciones de les sociedaes Republic y Monogram son de calidá equivalente a la de les majors. Poco esmolecíes, les Poverty Row, que tienen un enclín polos nomes grandilocuentes como "Imperiu" o "Imperial, continúen produciendo en serie les sos películes barates . Joel Finler analizó la duración media de les películes rodaes en 1938, poniendo en valor la relativa importancia de les series B. 
La mitá de les películes producíes polos ocho estudios principales son de serie B. Nel cursu de la década, cerca de 300 films fechos anualmente, les sociedaes de la Poverty Row bastiaren cerca del 75% de les películes hollywoodienses, lo que representa más de 4000 películes .
El Western ye, con diferencia, el xéneru predominante de la serie B nel cursu de los años trenta y, en menor medida, de los años cuarenta . Les películes de la Universal (con Tom Mix, Ken Maynard y Buck Jones), de la Columbia (con Buck Jones y Tim McCoy), de la serie de films de la RKO con George O'Brien, los westerns de la Republic con John Wayne o los Three Musquiteers, etc. algamaron a montar histories con tol "savoir-faire" americanu. D'ente eses películes sales les que tienen por estrella a Harry Carey. "The Terror of Tiny Town" (1938) conviértes nun de los westerns de pequeñu presupuestu más conocíos gracies al so repartu compuestu por nanons. Le trucu ye xuzgáu como provocador pero'l film algama un éxitu tal sobre'l mercáu independiente est que la Columbia compra los derechos pa distribuyilu .
Series de tou tipu colos mesmos personaxes o los mesmos actores estrénense ensin parar y algamen un gran éxitu. Con esti puxu munches de les películes de Serie B de la Fox tienen por estrelles a los Hermanos Ritz y a la xoven Jane Withers como intérpretes principales de comedia y varies películes con qu'interprètes Charlie Chan como presonaxe principal son rodaes. Como los seriales munches d'estes películes de serie B tan empobinaes a un públicu mozu que s'entretien en dellos cines de sesión doble nes primeres hores de la tarde, mientres qu'el públicu más maduru prefier les sesiones de tarde. 
En 1940, el coste de produción mediu d'un llargu metraxe americanu ye de 400.000 $, un aumentu poco significativu comparáu colos diez últimos años. Un ciertu númberu de pequeñes sociedaes hollywoodienses acaben desapaeciendo, incluyendo l'ambiciosa Grand National; pero una nueva firma, la Producers Releasing Corporation, apaez como la tercera sociedá de produción más importante por detras de la Republic y la Monogram.
V (Serie de TV)
V Invasión Extraterrestre ye una serie de televisión de ciencia ficción emitida entre 1983 y 1985, producida nos Estaos Xuníos pola NBC, escrita y dirixida por Kenneth Johnson. Ente los componentes del repartu destaquen Jane Badler (Diana), Marc Singer (Mike Donovan), Faye Grant (Julie Parrish), Frank Ashmore (Martin/Phillip), Michael Ironside (Ham Tyler), Michael Durrell (Robert Maxwell), Jenny Sullivan (Kristine Walsh), Richard Herd (John), Peter Nelson (Brian), David Packer (Daniel Bernstein), Blair Tefkin (Robin Maxwell), Diane Civita (Harmony), Robert Englund (Willy), Michael Wright (Elias Taylor) y Leonardo Cimino (Abraham Bernstein).
L'argumentu de la serie orixinal entama con un planeta enteru emocionáu cola llegada d´enormes naves espaciales a les principales ciudaes del mundu. Los visitantes tienen apariencia humana y paez que vienen d'un xeitu amistosu y pacíficu, dicen que necesiten sofitu pa llograr solucionar los problemes medioambientales del so planeta y a cambiu ufren avances tecnolóxicos y la vacuna contra'l cáncer. Los gobiernos del mundu acepten y los estraterrestres algamen poder ya influencia, pero entamen a pasar coses rares como qu'importantes científicos del mundu vuélvense zurdos cuando tola vida foron diestros. Aquellos qu’investigan esta situación desapaecen ensin dexar rastru.
El periodista Michael Donovan consigue entrar nuna nave madre de los Visitantes y descubre que baxo’l so antroxu d’humanos, los estraterrestres son reptiles carnívoros, que xinten royedores, aves y tarántules. Cuando Donovan intenta denuncialo en televisión, la tresmisión ye bloquiada y Donovan conviértese nun fugáu que tien qu’escapar de la policía y los Visitantes.
Conforme la serie avanza, revélense les verdaderes intenciones de los Visitantes: robar tol agua de la Tierra y collechar la humanidá como fonte d’alimentu, dexando namás unos pocos como esclavos y soldaos/carne de cañón pa les guerres que los visitantes tienen con otres races estraterrestres.
1ª temporada
1. V: La Miniserie Orixinal (Parte 1)
2. V: La Miniserie Orixinal (Parte 2)
3. V: La Batalla Final (Parte 1)
4. V: La Batalla Final (Parte 2)
5. V: La Batalla Final (Parte 3)
2ª temporada
1. El día de la lliberación (Liberation Day)
2. Los Visitantes contrataquen (Dreadnought)
3. Frayamientu (Breakout)
4. L’Engañu (The Deception)
5. Klaus, l’esterminador (The Sanction)
6. La elección del Visitante (Visitor’s Choice)
7. El señor (The Overlord)
8. El Disidente (The Dissident)
9. Reflexón de llerza (Reflections in Terror)
10. La conversión (The Conversion)
11. L’héroe (The Hero)
12. La traición (The Betrayal)
13. El rescate (The Rescue)
14. El campeón (The Champion)
15. Gatos salvaxes (The Wildcats)
16. El pequeñu cuélebre (The Littlest Dragon)
17. Guerra d’ilusiones (War of Illusion)
18. Secretu Soxacente (Secret Underground)
19. El regresu (The Return)
El creador de la serie, Kenneth Johnson, reveló que la serie foi concebida orixinalmente como un programa rellacionada col ascensu al poder d´un rexime nazi nos EEXX, pero l´ésitu de “Star Wars” fizo que la NBC quixera esplotar el xéneru y Johnson camudó´l guión pa incluyir extraterrestres. L'emblema de los visitantes ye asemeyáu a esvástica nazi y el personaxe de Diana podría ser el real Dr. Josef Rudolf Mengele, conocíu polos sos experimentos con seres humanos en Auschwitz. 
Los visitantes que sofiten a La Resistencia autonómense "La Quinta Columna", que ye'l nome qu'usó'l xeneral español Emilio Mola nuna locución radiada en 1936, onde falaba del avance de les tropes sobre Madrid, cuatro baxo la so orde y una "quinta columna" que dientro de Madrid trabayaba clandestinamente pola victoria franquista.
La cadena de televisión, ABC, estrenó el 3 de payares de 2009 la nueva versión. Esta nueva versión ye'l remake de la mítica serie adaptada al nuesu tiempu, moda y vivencies. Asina, mientres na orixinal había una metafora d'un rexime nazi nos caberos tiempos de la Guerra Fría, la versión d'anguaño asitíase nun mundu globalizáu con problemes de terrorismu internacional. Los cuatro primeros episodios de V emitiéronse en payares de 2009 y el restu a partir del 30 de marzu de 2010, tres los Xuegos Olímpicos d’Iviernu. N'Asturies emitióla TPA con doblaxe al castellanu.
Xigantesques naves espaciales apaecen sobro les mayores ciudaes del mundu y Anna, la bella y carismática líder de los Visitantes estraterrestres, proclama que vienen en son de paz. Mientres un pequeñu númberu d’humanos entama a duldar de la sinceridá de los aparentemente benevolentes Visitantes. L’aXente Erica Evans de la unidá antiterrorista del FBI descubre que los estraterrestres tuvieron, demientres años, infiltrándose nos gobiernos y empreses y agora tán na última etapa del so plan p’apoderase del planeta.
Erica súmase al movimientu de resistencia, ente los que s’alcuentra Ryan, un axente dormíu Visitante que quier salvar la humanidá. Sicasí, los estraterrestres ganáronse’l favor de los habitantes de la Tierra al fornir cura pa una gran variedá d’enfermedaes.
Les Schtroumpfs
Les Schtroumpfs son unos pequeños seres azules qu'en dalgún llugar de la Europa medieval vivíen en setes formando una sociedá –una nación azul- ensin lleis basada nel respetu a la natura. "Les Schtroumpfs" son una creación del belga Peyo, nomatu de Pierre Culliford (Bruxeles, 1928-1992)
Los personaxes vieron la lluz pela primer vez el 23 d'ochobre de 1958 na revista "Le Journal de Spirou" como secundarios dientro de la serie "Johan et Pirluit", pero nun foi hasta un añu dempués cuando protagonizaron el so primer álbum: "Les Schtroumpfs noirs". 
Nél nárrase como la picadura d'una mosca tresmite una enfermedá que vuelve a un schtroumpf prietu y esti esparde la enfermedá al traviés de mordiatos. La enfermedá va avanzando y los schtroumpfs vuélvense prietos, violentos (ataquen a los otros pa mordelos) y pierden la fala hasta qu'al final namás que queden unos cuantos schtroumpfs sanos atrincheraos n'aldea. 
Hai quien diz que l'argumentu ye xenófobu (n'ediciones posteriores camudóse'l prietu pol moráu) y propiu de la Bélxica colonial de la dómina d'espublización del llibru. Pero tamién hai quien entiende esti argumentu como too un precursor del xéneru zombi (el cómic foi espublizáu cinco años enantes de que George Romero estrenara la fundacional “La nueche de los muertos vivientes"). 
Dempués vinieron otros 15 títulos y el primer llargometraxe que foi too un ésitu nos países de fala francesa. Sicasí, nun foi hasta 1981 cuando los schtroumpfs fixéronse mundialmente conocíos gracies a l'adaptación televisiva de les sos aventures que la NBC encargó a Hanna-Barbera y qu'anguaño tovía se ve nes pantalles de mediu mundu.
El nome orixinal en francés tornose de les maneres que vien darréu:, pitufos en castellanu, schlümpfe n'alemán, smurfen en neerlandés, puffi n'italianu, smurfs n'inglés, barrufets en catalán, hupikék törpikék n'húngaru y potxokiak n'euskara (enantes pitufoak). N'asturianu nun hai nengún álbum espublizáu polo que nun hai torna, anque una posibilidá sedría "Los Pitusos", 
La primer vez qu'aparecieron los pitusos n'España foi nel añu 1967 y falando catalán, nun sería hasta dos años dempués cuando s´espublizaren en castellán. 
El nome español de “Los Pitufos” vien mesmamente de la torna'l catalán (“Els Barrufets”), yá que pa esta versión el llingüísta y traductor Albert Jané tomó'l nome de los Patufets, duendes de la mitoloxía catalana y nome de la más importante revista infantil en catalán d'enantes de la guerra. 
Hai tamién una historia na nación azul onde hai un conflictu llingüísticu y una metáfora sobre la situación política de Bélxica. Nel títulu “Le Schtroumpfissime” dos comunidaes de pitusos que falen llingües diferentes nun algamen dengún alcuerdu pa escoyer democráticamente al so líder.
L. L. Zamenhof
Lázaro Zamenhof (Białystok, Polonia, 15 d'avientu de 1859 – Varsovia, Polonia, 14 d'abril de 1917) foi un ópticu xudíu d'orixe polacu que lluchó pol entendimientu y averamientu ente los pueblos del mundu al traviés de la comunicación. Pa ello, Zamenhof creo una llingua nueva: l'esperanto. Los ideales de fraternidá de Zamenhof y la simplicidá gramatical del esperantu fixeron que'l movimientu esperantista nun dexara de medrar hasta los nuesos díes.
Zamenhof vio, gracies a la diversidá cultural de la so ciudá d’orixe, Bialystok, que les diferencies ente los pueblos a causa de la diversidá de llingües y relixones yera causante de conflictos. Asina qu’entamó a trabayar nun idioma fácil d’aprender p’afalar la comunicación ente pueblos y que sirviera como idioma auxiliar internacional, ensin desaniciar los idiomes naturales.
Nuna década, Zamenhof iguó un vocabulariu formáu por raíces de llingües modernes d’orixe indoeuropéu, amás del llatín y el griegu clásicu, una gramática de 16 regles ensin esceiciones y un alfabetu fonéticu.
L’entamu del movimientu esperantista foi en 1887, cuando Zamenhof espubliza “La Lingvo internatia” (La llingua internacional), que más tarde foi nomáu “Unua Libro” (Primer llibru). L’autor espublizó esti llibru col nomatu de Doktoro Esperanto (Doctor Esperanzáu), nome col que más tarde sería conocida la llingua
Foi esparciendo les sos idees con dineru del so petu, colo qu’acabó na ruina, hasta qu’en 1905 celébrase en Francia’l primer Congresu Universal d’Esperantu, onde s’afita’l movimientu y aprueben el “Fundamentu del Esperantu”, que recueye les bases intocables del idioma.
Zamenhof morrió en Varsovia en 1917. Los sos tres fíos (Adam, Sofía y Lidia) perecieron mientres la Segunda Guerra Mundial a causa del Holocaustu, yá que foron clasificaos como "Juden" (xudíos) baxo les lleis raciales. 
Otru de los grandes proyectos de Zamenhof foi l'homaranismu (n'esperantu significa "la ideoloxía de los miembros de la humanidá"), una especie de moral suprarrelixosa basada na ausencia de prexuicios y nel conocíu "Trata a los demás como a ti te prestaría que te tratasen" que se podría interpretar como un humanismu.
Molière
Jean-Baptiste Poquelin llamáu Molière (París, 15 de xineru de 1622 – ibídem, 17 de febreru de 1673) foi un dramaturgu y actor francés, consideráu el padre de la "Comédie Française".
Anna Politkóvskaya
Anna Politkóvskaya (en rusu: Анна Степановна Политковская; Nueva York, 30 d'agostu de 1958 - Moscú, 7 d'ochobre de 2006) foi una periodista rusa y activista polos drechos humanos reconocida pola so oposición al conflictu chechenu y al presidente rusu Vladímir Putin. Ñació nos EE.XX. col nome d'Anna Mazepa, de pas d'orixe soviético-ucraín que trabayaben como diplomáticos na ONX. Medró en Moscú y estudió periodismu na Universidá Estatal de Moscú, onde se graduó en 1980. Defendió una tesis sobre la poesía de Marina Tsvetaeva. Politkovskaya yera ciudadana tanto de los EE.XX. como de Rusia.
Morrió tirotiada nel ascensor del edificiu del so apartamentu en Moscú'l 7 d'ochobre de 2006.
Anna Politkóvskaya foi autora d'artículos y llibros tornaos a munchos idiomes. Entamó a trabayar como periodista nel añu 1983 na revista “Izvestia”, anque nel momentu del so asesinatu escribía pa “Novaya Gazeta”, la publicación más crítica col Kremlin. Saltó a la fama internacional al ser seleicionada como mediadora pol comandu chechenu qu'ocupó'l teatru Dubrovka de Moscú con más d'800 espectadores, anque la operación de rescate de los servicios de seguridá rusos finó con 169 muertos. Dos años dempués foi envelenada demientres diba n'avión a Beslán, posiblemente tamién pa mediar nel secuestru de la escuela que finó tamién en masacre. 
Nos sos llibros la periodista criticaba la política de Vladímir Putin en Chechenia y la violación de drechos humanos por parte del exércitu rusu sobre la población, tamién acusaba al gobiernu rusu de permitir que les mafies controlaren el país. Les sos crítiques provocaron que recibiera amenaces de muerte de los servicios secretos de la prieta democracia rusa.
El sábadu 7 d'ochobre de 2006 la periodista foi alcontrada muerta por una vecina nel ascensor del so edificiu. Fontes policiales informaron que xunto al cuerpu alcontraron cuatro bales y una pistola. Les primeres informaciones señalaron que se trató d'un asesinatu por encargu, yá que recibió dos disparos, ún d'ellos na cabeza, pero nun ta claro quién encargó l'asesinatu. El fechu de que'l crime fora'l día del cumpleaños del presidente rusu Vladímir Putin ye, n'opinión de dalgunos, significativu. El so asesinatu foi investigáu por Alexander Litvinenko, ex-espía rusu que vivía en Londres cola so familia, qu'al poco morrió por envelenamientu.
La muerte de la periodista sumóse a una llarga llista de 300 periodistes desapaecíos o asesinaos en Rusia dende 1991.
Llamera
El términu Lamera pue facer referencia a:
Aminatou Haidar
Aminatou Haidar (n'árabe: أمنتو حيدار), a vegaes conocida simplemente por Aminatu o Aminetu, ñació'l 24 de xunetu de 1966, ye una activista sahariana y de los Drechos Humanos.
Haidar ye madre de dos fíos. Fixo estudios de lliteratura moderna y, anguaño, ye la más importante activista pol autodetermín del Sáhara Occidental, tres qu'esta excolonia española fora abandonada pol Estáu nos Alcuerdos de Madrid de 1976, nos qu'España cedía l'alministración temporal del Sáhara Occidental (pero non la soberanía) a una comisión compuesta por Marruecos, Mauritania y España. Asina, l'Estáu cedía ente les presiones de Marruecos y Mauritania, yá que taba comprometíu cola ONX pa llevar a cabu la descolonización del territoriu. Anguaño, el Sáhara Occidental ta gobernáu de fechu por Marruecos, polo qu'Haidar tien la nacionalidá marroquina.
Por mor de la so ideoloxía pol autodetermín del Sáhara, foi persiguida y reprimida polos poderes públicos marroquinos en numberoses ocasiones. En 1987, con 21 años, formó parte d'una manifestación pacífica na que 700 persones esixían la independencia. Tres la manifestación foi detenida ensin cargos nin xuiciu nuna “prisión secreta” demientres cuatro años, onde sufrió tortures. 
En 2005 foi condenada pola xusticia marroquina a pasar siete meses nel centru penitenciariu conocíu como "Prisión Prieta" d'El Aaiún. El procesu del xuiciu foi denunciáu por un observador unviáu por Amnistia Internacional. Por mor d'ello, entamóse una campaña internacional pola so lliberación, sobre la que'l propiu Parlamentu Européu se pronunció.
Tres un mes de prisión foi lliberada en xineru de 2006. La so puesta en llibertá reavivó les manifestaciones nes cais de L'Aaiún y les protestes de los estudiantes saharianos de la Universidá de Marrakech. Tres los fechos Amiratu foi nomada embaxadora itinerante de la República Árabe Sahariana Democrática. 
L'activista recibió dellos premios pola so llabor, pola que se-y conoz como la "Gandhi árabe". En 1998 la Fundación Robert F. Kennedy premió a Aminetu Haidar pola so llabor a favor de los Drechos Humanos, galardón que-y foi entregáu nel Senáu de los EE.XX.. Del mesmu mou, foi candidata al Premiu Sakharov a propuesta del Parllamentu Européu, el Premiu Fondo Ginetta Sagan a propuesta d'Amnistía Internacional o la nominación al Premiu Nobel de la Paz nel añu 2008.
Los fechos entamaron el 14 de payares de 2009, cuando Aminatu y dos periodistes españoles son deteníos nel aeropuertu d'El Aaiún, cuando regresaben d'un vuelu procedente de Las Palmas, tres recoyer en Nueva York el "Premiu al Coraxe Civil 2009". L'activista negóse a poner la nacionalidá marroquina na ficha del control policial, polo que-y quiten el pasaporte y devuélvenla a Lanzarote.
Aminatu entama'l 16 de payares una fuelga de fame y presenta una denuncia na comisaría del aeropuertu pola "espulsión illegal" de Marruecos y el "secuestru" y "malos tratos" d'España. Entamen les amueses d'apoyu a l'activista y el Gobiernu español entama a tratar el "Casu Aminatu", ofreciendo-y l'estatutu de refuxada y la nacionalidá española. El gobiernu central llega a pidi-y a la ONX la so intervención, anque refuga la del rei Xuan Carlos I. 
El 5 d'avientu Marruecos impide que l'activista vuelva a la so casa y anecia en ceder ente la so fuelga de fame. Mientres, el Frente Polisariu amenaza cola llucha armada. El 17 d'avientu, Aminatu ingresa voluntariamente nel hospital tres 32 díes ensin comer. La Eurocámara suspende una votación sobre'l casu pa nun perxudicar les xestiones qu'anuncien la resolución del casu. El Gobiernu español prepara un avión medicalizáu y Aminatu vuelve a la so casa.
Pigazzano
Pigazzano (n'italianu) ye un pueblu de la rexón de Emilia-Romagna (Italia) d'aprosimadamente 1.000 habitantes.
La Pruvía
Hai dellos sitios que se llamen La Pruvía:
Vega
El términu Vega pue facer referencia a:
Navidá
La navidá (llatín: "nativitas", "nacimientu" ) ye una de les fiestes más importantes del Cristianismu, xunto cola Pascua y Pentecostés, que cellebra'l nacimientu de Xesucristu en Belén. Esta fiesta cellébrase'l 25 d'avientu pola Ilesia Católica, la Ilesia Anglicana, dalgunes otres ilesies protestantes y la Ilesia Ortodoxa Rumana; y el 7 de xineru n'otres ilesies ortodoxes, yá que nun aceptaron la reforma del calendariu xulianu.
Ablaidacos
Loa Ablaidacos yeren una xente o clan de los Astures quicíés de la triba de los Luggones conocía gracies a la llábana atopada’n Cangues d'Onís y que reza:
M(onumentum) po(situm) dib(us) / Ma(nibus) Anto(nio) / Pate(rno) an(norum) / LX ex gen(te) / Ablaidaco/ru(m) fil(ius) p(atri) po(suit) (CIL II 2710)
El so nome ye dafechu indoeuropéu y significa “los perpálidos” darréu dun axetivu blaidos ‘pálidu’ y un prefixu abondativu a(d)-. El raigañu conséñalu Pokorny pax. 160, de mena bhlǝido-s o bhl̥Hido-s.
Seleición masculina de fútbol d'España
La Selección masculina de fútbol d'España ye l'equipu que representa a España nesti deporte. Contrólala la Real Federación Española de Fútbol. Ente los sos títulos tán les Eurocopes de 1964 y 2008, el Mundial de 2010, la medaya d'oru nos Xuegos Olímpicos de Barcelona 1992 y les de plata n'Amberes 1920 y Sydney 2000.
Rabinos pola Palestina
Rabinos pola Palestina ye una organizacíon pro-derechos humanos xudía y ortodoxa, establecida en 2008 y con sede en Londres. Oponse al Sionismu, y algama'l desmantelamientu'l Estau d'Israel por víes pacífiques.
Alfonsu II d'Asturies
Alfonsu II (760-842) "el Castu", rei d'Asturies ente los años 791 y 842. 
Yera fíu de Fruela I y Munia. Nació n'Uviéu hacia l'añu 760. Al morrer el so pá quedó al cargu de la so tía Adosinda, anque hai una tradición que diz que tuvo nel monesteriu de Samos, en Galicia. Demientres el reináu de Silu desempeñó'l gobiernu del Palaciu. A la so muerte elíxenlo como rei col sofitu de la tía y los nobles de la corte, pero Mauregatu consiguió espulsalu del tronu. Tuvo que refuxase n'Álava, onde tuvo hasta que Bermudu I renunció al tronu. El 14 de setiembre de 791 volvió a ser proclamáu rei. 
Sábese que caltuvo contautos col emperador Carlomagnu, pues hai constancia de que trés delegaciones de la Gallaecia viaxaron a la corte de los francos nos años 796, 797 y 798, anque nun se saben los asuntos de los que trataron. Per una parte, hai quien diz que foi pa buscar ayuda escontra los ataques de los hermanos musulmanes Ibn-Mugait nel oriente d'Asturies. Per otra, hailos que dicen que los alcuentros teníen que ver cola herexía adopcionista escontra la que lluchaba Carlomagnu.
Tomó Lisboa en 798 y venció a los musulmanes nel Nalón y n'Anceo (825). Gracies a les victories sobre los musulmanes afita la so presencia en Galicia, Llión y Castiella, repoblándolos.
Reinu de Castiella
El reinu de Castiella foi ún de los reinos medievales de la Península Ibérica. Castiella xurdió como entidá política autónoma nel sieglu IX baxo la forma de condáu vasallu de Llión, algamando la categoría de «reinu» nel sieglu XI. El su nome debióse a la gran cantidá de castiellos que s’atopaben na zona.
La primera mención a «Castilela» apaez nun documentu del añu 800: 
Na Crónica d’Alfonsu III (Rei d’Asturies, sieglu IX) dizse: 
El condáu de Castiella repuéblase mayoritariamente por habitantes d’orixe cántabru, astur, vascu y árabe con un dialeutu romance propiu, el castellán, y con unes lleyes diferenciaes.
El primer conde de Castiella ye Rodrigu nel 860 (baxo Ordoñu I d’Asturies y Alfonsu III el Magnu). El condáu de Castiella esperimenta una gran expansión mientres el gobiernu del conde Rodrigu, que diríxese hacia’l sur hasta llegar a Amaya (860) y a costa de los cordobeses pela Rioxa. Amás, a partir de la sublevación del conde alavés Eglyón, Álava incorpórase al condáu de Castiella. Nel añu 931, el condáu de Castiella xunifícase col conde Fernán González, faciendo de los sos dominios un condáu hereditariu a llombos de los reyes de Llión.
Nel 1028, Sanchu III "El Mayor" de Navarra adquiere’l condáu de Castiella tres la muerte del conde García Sánchez, pos ta casáu cola hermana d’esti. Como heriedu, nel añu 1035 dexa un amenorgáu condáu de Castiella al so fíu Fernando.
Valentino Rossi
Valentino Rossi (Urbino, 16 de febreru de 1979) ye un piloto italianu de motociclismu que ganó 9 títulos mundiales en 4 categoríes diferentes del Mundial de Motociclismu (125 cc, 250 cc, 500 cc, y MotoGP de 990 cc y 800 cc), únicu motociclista na hestoria n'algamalo. 
Conocíu por d'algunos apodos como por exemplu: 'The Doctor' (El Doctor), Valentinik y Rossifumi. Ye considerau por munchos como'l meyor piloto de la hestoria del motociclismu. Los sos pas son Graziano Rossi y Stefanía Palma. Tien un hermanu (por parte de ma), Luca Marini, y una hermanastra, Chiara Rossi. Tien el récord de podios consecutivos na categoría MotoGP (23), ye'l pilotu con más podios (164) y puntos na hestoria (4026) y tien tamién el mayor númberu de victories algamaes na másima categoría del motociclismu (77).
Urbino
Urbino ye un municipiu italianu y capital de la provincia de Pesaro ya Urbino n' Italia, llocalizada en 35 ha sobre un cuetu na rexón de Marcas. Tá allugada aproximadamente 110 km a l'este de Florencia. 
Les sos cais estreches, los sos edificios costruidos un al llau d'otru y la falta de desendolcu modernu faen que Urbino paezca una cápsula de tiempu de la Edá Media. Rafael, un de los más grandes pintores del Renacimientu y un de los arquiteutos de la Basílica de San Pedro en Roma, ñació equí en 1483. 
L'arguyu d'Urbino ye'l so gran Palaciu Ducal del sieglu XV; nel que s'atopa actualmente la Galería Nacional de les Marques, que caltién la más guapa colección de pintures de la rexón, provenientes de munches escueles italianes de pintura. 
L'universidá de la ciudá data de 1506.
La población d'Urbino ye de 15.900 habitantes.
Motociclismu
El motociclismu ye l'usu deportivu de la motocicleta. Xeneralmente l'oxetivu d'una carrera consiste en recorrer cierta distancia o dir d'un sitiu a otru, nel menor tiempu posible. Tamién esisten les carreres de resistencia. Y otru tipu de competiciones consisten en pasar una serie d'ostáculos nun determinau tiempu.Ye lo mesmo que l'automovilismu, que practícase con automóviles.
Graziano Rossi
Graziano Rossi, (Pésaro, 14 de marzu de 1954) ye un antiguu pilotu italianu del Campeonau del mundu de motociclismu. Participó en 48 carreres del mundial de motociclismu ganando 3 y quedando 7 vegaes nel podiu. La so meyor posición foi terceru na clasificación de pilotos nel mundial de 1979.
Graziano ye más conocíu por ser el pa del tamién piloto y nueve veces campeón mundial Valentino Rossi.
Samiguel de Lliño
Samiguel de Lliño ye una ilesia prerrománica dedicada a Samiguel Arcánxel mandada edificar hacia'l 842 pol rei Ramiru I nel Monte Naranco, nos alredores d'Uviéu (Asturies). Alcuéntrase a escasos metros de Santa María del Naranco.
Posiblemente ye la que según la crónica Albeldense, esti monarca mandó construyir xunto a los sos palacios, con función d'ilesia palatina. En principiu pudo tar dedicada a Santa María y Samiguel.
Declarada pola Unesco Patrimoniu de la Humanidá en 1985.
En xineru de 2009, advirtióse d'un inminente derrumbe de la estructura y d'un cuasi irreparable deterioru en xeneral y por parte de les pintures debío a la gran humedá que la asola. Foi restaurada nel añu 2011.
The Cult
The Cult ye una banda inglesa de hard rock. A mediaos de los años 80 del sieglu XX, The Cult foi una de les principales bandes que ficieron resurxir'l Hard rock n'Inglaterra; una banda de rock con d'algunos toques psicodélicos, influyenciaos en principiu pol misticismu de The Doors y l'estilu de les guitarres de hard rock de Led Zeppelin y AC/DC. La banda entamó con un estilu rock góticu post-punk, y foi evolucionando facia'l Hard rock a partir del discu ""Electric"" (1987). 
The Cult tuvo varios ésitos en Gran Bretaña a mediaos de los 80, comu ""She Sells Sanctuary”, "Rain"," y ""Revolution"" y a finales de los ochenta, the Cult entró nel mercau americanu de heavy metal col canciu""Love Removal Machine"". Anque'l so álbum de 1989 "Sonic Temple" foi'l más esitosu comercialmente, la banda decaía detrás de l'escenariu debio a crecientes problemes y abusos d'alcohol. En 1995, the Cult dixebrose.
Extremoduro
Extremoduro ye un grupu español de rock fundáu en Plasencia (Cáceres, Estremadura) en 1987. Ellos mesmos definen el so estilu como "rock tresgresivu" anque suel catalogase como rock urbanu. El fundador, líder, vocalista y guitarrista estremeñu Roberto "Robe" Iniesta ye l'únicu miembru estable a lo llargo de la so historia, anque'l productor y guitarrista vascu Iñaki "Uoho" Antón entamó la so collaboración col grupu en 1993 integrándose paulatinamente fasta ser el miembru más activu xunto al propiu Robe. Completen la formación Miguel Colino al baxu y José Ignacio Cantera a la batería.
Plasencia
Plasencia ye un municipiu y ciudá española,que s'alluga nel norte de la provincia de Cáceres, una de les dos provincies de Estremadura. Alcuéntrase ubicau na fastera sur del valle'l ríu Jerte, nes estribaciones occidentales del Sistema Central. Ye tabién la sede de la Diócesis del mesmo nome. Tamién lo ye del partíu xudicial de Plasencia y fasta el sieglu XIX sede del Sexmu de Plasencia.
Nel 2012 cuntaba con una población de 41.002 habitantes (INE 2012) y ye'l segundu núcleu urbanu de la provincia y el cuartu de la rexón. Exerce de capital del norte de Estremadura y acoye servicios del Estáu y de la Xunta d'Estremadura tanto pa la población qu'alberga comu pa la zona norte de la rexón.
Rock urbanu (España)
N'España, rock urbanu, ye un términu usáu pa nomar una variante musical del rock. El fenómenu surxe nos años 70 del sieglu XX, con Asfalto, Topo o Leño, grupos que ya entamen a diferenciase del restu de los de la so época.
El términu “urbanu” ye debío a qu'esta variante del rock rellacionase cola clas obrera, cola xente de la cai, debío a les sos lletres, que traten sobre temes marxinales (alcohol, drogues, prostitución, les inxusticies y d'otros problemes de la vida cotidiana) colos que la xente d'a pie sientese identificá fácilmente.
Xeneralmente, les diferencies cola música rock tradicional vienen definies por unes bases de baxo muy marcaes y munchos punteos de guitarra eléctrica. Con un soníu muy “crudu”, diferenciabase del rock más popular d'aquella época comu podía ser el de Miguel Ríos.
Grupos destacaos dientro del rock urbanu:
Güei sigue habiendo d'algunos grupos d'esti xéneru comu por exemplu:Forraje, Albertucho, Mala noche, Dr. Sapo, Error Fatal, Diagnóstico Canalla,Poncho K, Benito Kamelas y Tregua.
Roberto Iniesta
Roberto Iniesta Ojea, conocíu como Robe (Plasencia, Cáceres, 16 de mayu de 1962) ye un compositor, escritor, cantante y guitarrista español, conocíu por selo nel grupu de rock, Extremoduro.
Iñaki Antón
Iñaki Antón González, "Uoho" ye un músicu y productor de rock español ñacíu en Bilbao (País Vascu) el 3 d'agostu de 1964, guitarrista de los grupos Platero y Tú, Extremoduro ya Inconscientes. 
José Ignacio Cantera
José Ignacio Cantera ye un batería español de rock, miembru de les bandes Extremoduro ya Inconscientes. 
En 1997 únese xunto col baxista Miguel Colino a Extremoduro, banda na que ya militaben Roberto Iniesta, "Robe" (líder, compositor, guitarrista y vocalista) ya Iñaki "Uoho" Antón (guitarrista, tamién de Platero y Tú). Dende entonces la formación mantiénse estable y publiquen dos discos d'estudiu. En 2001 collabora en "Poesía básica" únicu álbum del proyeutu Extrechinato y Tú, destináu a promocionar la figura de Manolo Chinato, poeta collaciu de Robe que collaborara colos propios Extremoduro.
Sega Dreamcast
Dreamcast ye la cabera videoconsola de sobremesa producida por SEGA, foi desendolcada xunto con Hitachi y Microsoft. La Dreamcast ye la sucesora de la Sega Saturn y foi llanzada pa echar fuera del mercáu a la PlayStation de Sony y la Nintendo 64 de nintendo. Pertenez a la Sesta Xeneración de consoles. Detúvose la so produción en marzu de 2001 tres la decisión de Sega de dedicase n'esclusiva a la programación de videoxuegos.
Les sos principales carauteristiques son: el so llector ópticu GD-ROM y el so procesador Hitachi. El sistema foi'l primeru en llevar un módem pa xugar on-line.
Esti sistema de videoxuegos foi pensáu pa recuperar el mercau perdíu ante PlayStation de Sony y asina nuevamente ganar la popularidá perdida cola Sega Saturn. Equipóse a la consola d'una unidá óptica especial que remana un formatu de discos ópticos llamaos GD-ROM y por último el so diseñu foi enfocáu pal xuegu n'internet, como Xbox (consola posterior). La consola tuvo bona aceptación nos sos primeros díes d'estrenu pero en plena popularidá SEGA retírala del mercáu porque la compañía sufría problemes económicos.
En 1997, Sega Saturn taba peleando nos mercaos principales como Norteamérica, Xapón y Europa pero con pocu ésitu, asina que'l presidente de Sega América, Bernie Stolar, dio a conocer los primeros rumores de la socesora de Sega Saturn que finalmente sedría la Dreamcast. En 1997, nel E3, Bernie Stolar fizo pública la so opinión que " The Saturn is not our future " (Saturn nun ye'l nuesu futuru), refiriendose que la consola ya nun tien futuru.
Diseñu
Cuando llegó´l momentu del diseñu de la sucesora de la Sega Saturn, el nuevu presidente de SEGA, Shoichiro Irimajiri, tomó la rara decisión de contratar a Tatsuo Yamamoto d´IBM n´Austin, pa tar al frente del desencolcu de la prosima consola de SEGA. Fizose aína una evidente ruptura nel desencolcu de la consola
Miguel Colino
Miguel Colino ye un baxista de rock, miembru de les bandes Extremoduro ya Inconscientes. En 1997 únese xunto col batería José Ignacio Canteraa Extremoduro, banda na que yá militaben Roberto Iniesta, "Robe" (líder, compositor, guitarrista y vocalista) ya Iñaki "Uoho" Antón (guitarrista, tamién de Platero y Tú). Dende entonces la formación mantiénse estable y publiquen dos discos d'estudiu.
En 1998 graba "A puerta cerrada", primer discu de Fito & Fitipaldis, proyeutu en solitario del so collaciu Fito Cabrales, entonces tamién vocalista y guitarrista de Platero y Tú.
Dende l'añu 1996 fasta l'añu 1998 forma parte del grupu vascu The Flying Rebollos.
Nel 2006,dempues del parón compositivu d'Extremoduro, entama'l proyeutu La Inconsciencia de Uoho xunto a Iñaki y Cantera. A ellos únese Jon Calvo, vocalista y guitarrista de Memoria de Pez.
Inconscientes (banda)
Inconscientes ye un grupu de rock español formau en 2006 pol guitarrista y productor español Iñaki "Uoho" Antón (guitarrista d' Extremoduro y ex de Platero y Tú). Musicalmente, los Inconscientes faen un rock and roll básicu, a l'estilu de los propios Platero y Tú (Leño, AC/DC, Status Quo...), con toques de rock duru a l'estilu d'Extremoduro.
Platero y Tú
Platero y Tú foi un grupu español de rock and roll formau no cabero de los años 80 y disueltu en 2001. Tien influencies de grupos comu Leño, AC/DC o Status Quo, y guitarristes comu John Fogerty de [[Creedence Clearwater Revival. Sos cancios falen de temas de bares, drogues y amores. Debe'l so nome a la famosa obra de [[Xuan Ramón Ximénez]]: [[Platero y yo]]. 
[[Categoría:Grupos de rock d'España]]
Fito Cabrales
Adolfo Cabrales Mato, Fito, (Bilbao, 6 d'ochobre de 1966). A lo llargo de so carrera musical foi cantante, guitarrista y compositor de Platero y Tú y de Fito & Fitipaldis.
N'actualidá reside na llocalidá vizcaína de Guernica.
Gernika-Lumo
La noble y lleal villa de Gernika-Lumo (n'español, Guernica y Luno) ye un conceyu de Bizkaia (País Vascu, España), que pertenez a la comarca de Busturialdea, y allúgase nel área natural d'Urdaibai. Tien 16.171 habitantes (INE 2007), una estensión de 8,47 km² y una densidá de 1.909 habitantes/km².
El 26 d'abril de 1937, mientres la Guerra Civil Española, la ciudá foi bombardiada pola Lexón Cóndor, unidá aérea de la "Luftwaffe" al serviciu de la causa franquista. Inspiráu nestos fechos, Pablo Picasso pintó so obra "Guernica"
Juantxu Olano
Juan José Olano Mesanza, "Mongol" (19 de xineru de 1963, Bilbao) ye un músicu, baxista de la banda de rock and roll Platero y Tú, y qu'anguaño forma parte, xunto col batería Jesús García, (tamién ex de Platero y Tú) na banda La Gripe.
Jesús García Castilla
Jesús García Castilla, "Maguila", ñacio'l 4 d'avientu de 1967 en Bilbao, ye un músicu español, batería de la banda de rock and roll Platero y Tú, y que n'actualidá milita xunto col baxista Juantxu Olano (tamién ex de Platero y Tú) na banda La Gripe.
Homer Simpson
Homer Jay Simpson (n'Hispanoamérica, Homero Jota Simpson) ye un de los personaxes principales de la serie de televisión de dibuxos animaos "Los Simpson". Homer ye'l patriarca de la familia protagonista y un de los personaxes centrales y más importantes de la serie.
Homer foi creau pol dibuxante Matt Groening y fizo'l so debut na televisión el 19 d'abril de 1987, nel "Good Night" del programa "El show de Tracey Ullman". 
La voz orixinal del personaxe de Homer Simpson n'inglés ye de Dan Castellaneta. N'España foi dobláu fasta la por Carlos Revilla, al que sustituyó Carlos Ysbert. N'Hispanoamérica fasta la foi dobláu por Humberto Vélez, reemplazau tiempu dempués por Víctor Manuel Espinoza. Castellaneta gañó tres premios Primetime Emmy comu'l «» y una mención especial nos premios Annie por interpretar la voz de Homer Simpson(1993).
Homer convertióse nun de los personaxes de ficción más influyentes y foi descritu pol periódicu británicu "The Sunday Times" como «la creación cómica más grande de los tiempos modernos».
Arturo Pérez-Reverte
Arturo Pérez-Reverte Gutiérrez (Cartagena, 25 de payares de 1951) ye un novelista y periodista español. Dende l'añu 2003 ye miembru de la Real Academia Española, elixíu'l (T)23 de xineru de 2003.
Entamó so carrera de novelista en 1986 cola publicación de "El maestro de esgrima". En 1994 dexó so profesión de reporteru y dedicose n'esclusiva a la lliteratura. Dende 1991 ye columnista nel suplementu dominical "El Semanal".Publicó fasta'l momentu dieciocho noveles y varies collecciones d'artículos. Sos noveles "El maestro de esgrima", "La tabla de Flandes" y "El club Dumas" foron adaptaes al cine con ésitu, esta última col títulu de La Novena Puerta por Roman Polanski. Ingresó na Real Academia Española el 12 de xunu de 2003, p'ocupar l'asientu T, vacante dende'l fallecimientu del filóloxu Manuel Alvar nel 2001.
Nel 2006 estrenose la película "Alatriste" d'Agustín Díaz Yanes, basada nuna serie de noveles de "El capitán Alatriste", y nel 2007 "La carta esférica", dirixía por Imanol Uribe.
Collección "Las aventuras del capitán Alatriste" 
El maestro de esgrima
El maestro de esgrima ye la segunda novela d'Arturo Pérez-Reverte, foi escrita en 1988. Xunto con "La tabla de Flandes" y "El club Dumas", foi una de les noveles que catapultaron a Arturo Pérez-Reverte al reconocimientu lliterariu y artísticu. 
La tabla de Flandes
La tabla de Flandes ye una novela del escritor y periodista español Arturo Pérez-Reverte. La so primera edición foi publicada en 1990.
El llibru fundaméntase nuna trama que mezcla novela hestórica y policiaca, col arte y l'axedrez como grandes temes.
En 1994, estrenóse una película basada nel llibru, de producción norteamericana. Titulóse "La tabla de Flandes" dirixía por Jim McBride.
Amás de la edición orixinal, hai tamien les siguientes ediciones publicaes n'España. Indícase l'ISBN, la editorial, el formatu y l'añu de publicación.
El club Dumas
El club Dumas (tamién La sombra de Richelieu) ye una novela d'aventures ya intriga de l'autor español Arturo Pérez-Reverte. Foi escrita el 1993 y ambientase nesa época, en Madrid, París, Portugal y Toledo. Cuenta con un narrador testigu que tornase omnisciente. Por eso,alternense na narración la primera persona cola narración omnisciente en tercera persona. 
Nella faese referencia a títulos de l'obra d'Dumas como "Los tres mosqueteros", "El conde de Montecristo", "La reina Margot" o "Veinte años después". Otros llibros nomaos son "La divina comedia" y "Scaramouche".
La película "La novena puerta" de Roman Polanski basase nesta novela de Pérez-Reverte, anque centrase nel tema del llibru diabólicu.
Lucas Corso cumplió 45 años tien bonos reflexos y paciencia. Tamien tien muy bona memoria, y ye muy profesional nel so trabayu.
Irene Adler ye una rapaza misteriosa que Corso conoz nuna reunión con Boris Balkan, quien más tarde conviertese na so compañera de viaxe y amante. Ye una xoven d'aproximadamente 18 años, perguapa y atractiva, de güeyos verdes claros, pelu castaño y cortu, ensin aretes nin collares nin nengún adornu pa'l cuerpu. 
La Reina del Sur
La Reina Del Sur ye la decimocuarta novela del autor español Arturo Pérez-Reverte, publicada nel añu 2002. El llibru narra la vida de Teresa Mendoza, una muyer mexicana ñacía en Culiacán, Sinaloa, que se treslada a vivir a España onde s'envuelve nes redes del contrabandu y narcotráficu d'aquel país. La hestoria muestra la vida de Teresa, los sos deseos, y amores ya incluso los sos negocios na so nueva patria ensin dexar atrás les sos raíces mexicanes.
El capitán Alatriste
El Capitán Alatriste ye'l títulu del primer llibru de la collección Las aventuras del capitán Alatriste escritu pol novelista español Arturo Pérez-Reverte en conxunción cola so fía Carlota.
Ambientau nel Madrid del sieglu XVII, nel Sieglu d'Oru español (nomau asina pola posición cultural d'España), narra les aventures del personaxe principal, Diego Alatriste y Tenorio, xunto col so paxe Iñigo Balboa.
Las aventuras del capitán Alatriste
Les aventures del capitán Alatriste ye una collección lliteraria escrita pol español Arturo Pérez-Reverte.
N'actualidá son siete noveles editaes dende 1996 y se basen nes aventures de Diego Alatriste y Tenorio, un soldau veteranu de los tercios de Flandes y espadachín que "malvive" nel Madrid del sieglu XVII arrendando so espada a to aquel que la necesite. El 4 d'avientu de 2006 publicose'l sextu llibru, últimu fasta'l momentu, titulau "Corsarios de Levante".
Los llibros que componen la collección son los siguientes:
Van publicase dos llibros más:
En setiembre de 2006 estrenóse la película "Alatriste", dirixía por Agustín Díaz Yanes y basada nes aventures del capitán Alatriste.
Limpieza de sangre
Limpieza de sangre ye una novela escrita pol español Arturo Pérez-Reverte. Ye la segunda entrega de la collección "Les aventures del capitán Alatriste" y foi publicada en 1997.
El sol de Breda
El sol de Breda ye una novela escrita por l'escritor español Arturo Pérez-Reverte. Ye la tercera entrega de la collección Les aventures del capitán Alatriste y foi publicada en 1998.
Nesti tercer capítulu'l capitán Alatriste atopase nel Flandes baxu dominiu español del sieglu XVII; les batalles y el asediu a la ciudá de Breda en 1625 polos tercios españoles. El mozu Íñigo de Balboa descúbrenos de nuevo les aventures que va vivir al pie d'Alatriste, pero nesta nueva ventura desempeña un papel más relevante: ser mochileru del terciu vieyu de Cartagena, ayudando en tou al terciu y viviendo con ellos los duros tiempos de guerra.
Años más tarde va encamentar al pintor Diego Velázquez a qu'inmortalice, nel so famosu cuadru, les cares de los participantes na batalla: el xeneral Ambrosio Spínola (xeneral del Terciu Vieyu de Cartagena; embravecíu combatiente con visos politicos, que va anubrir la revuelta de los sos homes por falta de pagu, pagando de les sos propies arques), el maestre de campu Pedro de la Daga (despreciativu coles sos tropes hasta la crueldá) o'l reserváu capitán Carmelo Bragáu y el valiente soldáu Sebastián Copons, veteranos de les pasaes guerres en Nápoles y collacies del capitán Alatriste. 
El oro del rey
El oro del rey ye una novela escrita pol español Arturo Pérez-Reverte. Ye la cuarta entrega de la collección Les aventures del capitán Alatriste y foi publicada en 2000.
Darréu de Flandes (ver El sol de Breda), el Capitán Alatriste ya Íñigo de Balboa veranse envueltos nuna pelligrosa aventura na Sevilla de 1626.Ente los baxos fondos de la ciudá, el corral de los naranxos, la boca'l Guadalquivir y el barriu de Triana, ente vieyos camaradas y enemigos, el Capitán Alatriste tien que reclutar y comandar un grupu de valientes que fine'l robu de l'oru el rei que traen los galeones de la flota d'Indies.
Web Oficial d'Arturo Pérez-Reverte El Capitán Alatriste
El caballero del jubón amarillo
El caballero del jubón amarillo ye una novela escrita pol escritor español Arturo Pérez-Reverte. Ye la quinta entrega de la collección Les aventures del capitán Alatriste y foi publicada nel 2003.
Argumentu:
Nesti llibru'l Capitán Alatriste debío a una forte rellación amorosa con una comedianta; María de Castro,alcontrarase metíu nuna emboscada na que Gualterio Malatesta,Luís de Alquézar,Angélica de Alquézar y Fray Emilio Bocanegra intenten asesinar al monarca Felipe IV
Corsarios de Levante
Corsarios de Levante ye una novela del escritor español Arturo Pérez-Reverte. Ye la sexta entrega de la collección Les aventures del capitán Alatriste, publicada el 4 d'avientu de 2006. La novela t'ambientada nes constantes batalles navales ente los soldaos españoles y los corsarios bereberes y turcos, a lo llargo de tol Mar Mediterraneu.
El llibru entama cuntando les aventures del Capitán Alatriste ya Íñigo Balboa nel so asaltu a los corsarios turcos,holandeses ya ingleses na galera la "Mulata", camín d'Orán.
Nesta ciudá,na fastera norte d'África, y ocupada por l'Imperiu Hispánicu de los Austries, los protagonistes alcuentrense de nueu col so collaciu Sebastián Copons, qu'ellí s'alcontraba n'espera de llicencia pa poder tornar a España. Equí, Alatriste ya Íñigo comprobaron les penuries d'un llugar ensin vida, onde la xente lluchaba por sobrevivir. Nesti episodiu, alcontramos una descripción de les "cabalgaes": saqueos que realizaben los españoles en busca de botines.
N'Orán, unense, a Alatriste y Balboa, Sebastián Copons y el mogataz Gurriato, personaxe que, sigún s'adivina na novela, acompañará darréu a los protagonistes.
L'obra mostra les aventures de la galera la "Mulata" pol Mediterraneu, asaltando embarcaciones turques y pasando por llugares comu Malta, Nápoles (onde Íñigo alcontrase col so collaciu de Flandes, Jaime Correas; teniendo d'algún altercau con un tahúr florentín) y la costa griega de Xío.
L'obra fina col combate ente tres galeres cristianes: la "Cruz de Rodas", la "Caridad Negra" y la "Mulata" y ocho galeres turques, frenti la costa del egea d'Anatolia, cerca de l'actual Esmirna.
Ente les trames qu' Pérez-Reverte dexa en suspensu pa siguientes noveles, destaca una carta que, dende América, envía Angélica de Alquézar a Íñigo, proponiéndo-y grandes coses si entovía l'ama.
Otru aspeutu rellevante nel conxuntu de noveles, ye que, en contra de lo que se pudiera deducir de la novela El caballeru'l xubón amariellu, l'italianu Gualterio Malatesta, nun ye executau, comu cree Diego Alatriste; si non que por una carta que recibe de don Francisco de Quevedo, llega a saber que Gualterio mercó so propia vida.
Mercedes Abad
Estudió nel Liceo Francés de la so ciudá natal y na Universidá Autónoma, onde se graduó en Ciencies de la Información.
Presentóse a una audición pa'l concursu de televisión "Un, dos, tres", na que se rompió'l meniscu. Mientres se recuperaba d'esta llesión, escribió la so primera novela, anque l'ésitu non-y llegaría fasta la segunda, "Ligeros libertinajes sabáticos", que gaño'l Premiu La Sonrisa Vertical.
Collaboró como periodista en dellos medios de comunicación y tamién participó nel mundu'l teatru.
Florencia Abbate
Florencia Abbate ye una escritora, periodista y llicenciada en lletres arxentina.
Publicó estos llibros:
Noveles
Novela editada por Emecé, Grupu Planeta en 2007. 
Novela editada por Emecé, Grupo Planeta en 2004.
Relatos
Dende 1998 collaboró comu periodista en diversos medios, tales comu los suplementos culturales de los diarios "La Nación", "Perfil", "Página 12" y "El país", y les revistes Ñ de "Clarín", "Surcos en América Latina" -Chile-, "Día siete" -México- y "Quimera" -España-, entre otres).
Carlos Abella
Carlos Abella Martín (Barcelona, 9 d'agostu de 1947), ye un escritor español.
Llicenciáu en Ciencies Económiques pola Universidá Complutense de Madrid, onde reside dende 1961, ye autor de varies obres rellacionaes cola tauromaquia, comu "Hestoria'l toreo" (Alianza Editorial, 1992), l'ensayu "L' influencia del lenguaxe taurinu nel coloquial" (Mario Muchnick & Anaya, 1996), "De Manolete a José Tomás, una historia del toreo en España y México entre 1939 y 2007" (Alianza Editorial, 2007) y les biografíes de Paco Camino (Espasa Calpe, 1994), Luis Miguel Dominguín (Espasa Calpe, 1995) y José Tomás (Alianza Editorial, 2008).
Otres obres suyes son "Adolfo Suárez: El hombre clave de la transición" (Espasa Calpe, 1997) y "Murieron tan jóvenes" (Editorial Planeta, 2003), un ensayu sobre la temprana muerte d'importantes personalidaes de la música, la pintura, el cine y la política, comu Che Guevara, Federico García Lorca, Marilyn Monroe, James Dean, John Lennon, Antoine de Saint-Exupéry y Vincent Van Gogh.
Rubén Abella
Rubén Abella (Valladolid, 1967) ye un escritor español.
Rubén Abella ñació en Valladolid en 1967. Estudió Filoloxía Inglesa (Universidá de Valladolid) y tres so llicenciatura cursó estudios de postgrau nes universidaes de Tulane (Nueva Orleans, EEXX, 1990-1992) y Adelaida (Australia, 1992-1994), onde obtuvo un máster en Narrativa Moderna Norteamericana. D'esta época ye'l so primer cuentu publicau, “The Gun”, qu'apaeció en "Voicing the Difference", una antoloxía d'autores d'orixen extranxeru residentes en Australia. 
Nel 2002 recibió'l Premiu Torrente Ballester por "La sombra del escapista", so primera novela, cola que en 2007 representó a España nel Europäisches Festival des Debütromans (Festival Europeu de la Primera Novela) cellebrau en Kiel, Alemaña. Esi mesmu añu so llibru de rellatos "No habría sido igual sin la lluvia" foi distinguíu col Premiu Mario Vargas Llosa. En 2009 foi finalista del Premiu Nadal na so LXV edición con una obra titulada "Libro del amor esquivo"
N'actualidá Rubén Abella compaxina l'escritura cola fotografía. Frutu d'esta doble actividá creativa ye'l llibru "Fábulas del lagarto verde", que combina l'imaxe y la pallabra.
Javier Abril Espinoza
Javier Abril Espinoza (1967, Hondures) ye un escritor y dramaturgu honduranu allugáu en Suiza. Escribe pal diariu "El Heraldo" d'Hondures y collabora pa varies revistes lliteraries d'América Llatina y d'Europa Central. 
Premiu Pablo Neruda (1996) pol so llibru de poesíes "De aquí en adelante..."(1996- UPNH), y Premiu Internacional de Cuentos *"Mari Paz Ovidi, convocáu pola Editorial Terra Austral, d'Australia (2005). Un ángel atrapado en el huracán (Editorial Topicornio), ye'l so llibru más conocíu n'dioma español; ye un llibru de cuentos que trata'l tema de los desastres naturales causaos polos huracanes en Centroamérica, y retrata, al traviés de los sos personaxes y situaciones, les desfavorables condiciones humanes nes que vive la xente d'esa rexón, con o ensin tales traxedies naturales, y el consiguiente abandonu de los gobiernos centroamericanos. 
En Suiza, Abril Espinoza cultiva, amás de los xéneros de novela y cuentu, el guión cinematográficu y la dramaturxa. Diferentes trabayos lliterarios y ensayos suyos foron traducíos a dalgunos de los idiomes oficiales de la Xunión Europea. Ye miembru de la Sociedá Suiza d'Estudios Hispánicos (SSEH).
Francisco Abril
Paco Abril (Teruel, 1947). Escritor y polifacéticu activista na promoción de la llectura, impartió cursos y conferencies, faciendo numerosos artículos, y cuntó cuentos nos más diversos llugares d'España y del mundu. Trabayó comu coordinador de biblioteques, promotor de la llectura y nel área d'infancia de la Fundación Municipal de Cultura de Xixón. N'actualidá, ye direutor de programes educativos nesta institución. Foi guionista, direutor y presentaor del programa de televisión rexional asturiana "El Hórreo del Trasgu". Dende 1989 dirixe'l suplementu infantil "La Oreja Verde", que publicase tolos sábados en La Nueva España, y ye autor d'obres comu "Jovellanos, "la aventura de la razón" (1995), "La niña de la nube" (1998), "La pregunta del cuco" (2000), "Colores que se aman" (2004) y "El espejo de los monstruos" (2006).
Juan Carlos Abril
Juan Carlos Abril (Los Villares, Jaén, 7 de xineru de 1974) ye un poeta y críticu lliterariu español. 
Doctorose en Lliteratura Española, con una tesis, dirixía por Luis García Montero, sobre la poesía de José Manuel Caballero Bonald, y exerce la docencia nel Departamentu de Lliteratura Española de la Universidá de Granada. 
Publicó crítica lliteraria y poemes en diverses revistes comu "Ínsula", "Cuadernos Hispanoamericanos", "Historia y Política", "Rilce", "Letras de Deusto", "La Estafeta del Viento", "Litoral", "El Maquinista de la Generación", "Sibila", "Humanitas", "Analecta Malacitana", "RevistAtlántica", "Renacimiento", "Clarín", "Campo de Agramante", "Prima Littera", "La página", "La Poesía, señor hidalgo", o "Cuadernos del Matemático". Dirige la revista "Paraíso".
Ambes con Stéphanie Ameri:
Poemes suyos tan incluios en varies antoloxíes de poesía española contemporánea:
Liliana Abud
Liliana Abud ye una escritora y actriz mexicana. Fizo tola so carrera na televisión por Televisa.
Joaquín Aguirre Bellver
Joaquín Aguirre Bellver (* Madrid, España, 18 de xineru de 1929, † Orihuela (Alicante), España], 1 de febreru de 2005) foi un periodista y escritor español que compaxinó darréu'l periodismu cola lliteratura, tantu de ficción comu d'ensayu. 
Sos llibros pa xóvenes algamaron importantes premios, comu'l Premiu Lazarillo por "El Juglar del Cid" (1961), o el de la Comisión Católica de l'Infancia por "El Bordón y la Estrella" (1962). Fizo adaptaciones infantiles d'obres comu "El Quijote" y "La Odisea". En 1964, la película "Miguelín", basada na so primera novela, foi premiada nel Cannes como meyor película xuvenil. 
Escribió más d'una treintena de llibros pa neños y xóvenes, d'algunos illustraos por él. 
Ensayista cultural y estudiosu de los clásicos españoles, publicó diverses obres sobre Cervantes, "La Celestina" y "El Lazarillo de Tormes". D'algunes de sos obres foron traducíes al gallegu, catalán, italianu ya inglés.
"La mirada de un niño: Novela memoria de la guerra civil"] Ciudadela Libros, 2006
Rosa Amelia Alvarado
Rosa Amelia Alvarado Roca ñació en Guayaquil, Ecuador en 1944. Ye poetisa y periodista.
Cursó estudios de filosofía y lliteratura en Francia. En 1964 funda y dirixe en Guayaquil la revista femenina “Hogar”, una publicación dirixida a la muyer ecuatoriana, la mesma que se convirtió na de mayor prestixu del país. Nel presente, sigue nel cargu de direutora de la revista. En 1967 y fasta 1972, tuvo collaborando cola televisión ecuatoriana, onde exerció'l cargu de Direutora de Programación de Canal 2 de Guayaquil, especializándose na dirección y organización de programes culturales. N'actualidá sigue como asesora y crítica de televisión. Ye miembru de la Casa la Cultura, Nucleu del Guayas y ye la Presidenta de la Institución.
Roberto Colunga Fernández
Roberto Colunga Fernández (Xixón, 14 d'ochobre de 1970), ye'l Secretariu Xeneral del Bloque por Asturies dende la so fundación y foi diputáu de la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies de 2010 a 2011. Primero, cola dimisión de Francisco Javier García Valledor, nel grupu d'Izquierda Xunida y llueu, formando parte del Grupu Parllamentariu Mestu tres frañir la coalición con dicha formación.
Téunicu deportivu en grau mediu, tamién ye hosteleru y entrenador d'unu de los equipos inferiores del C.D. Mª Rubio. Foi ayudante del conceyal de cultura tradicional y llingua asturiana na Xunta de Gobiernu de Xixón, dende onde puxó pol Festival Xixón 5º40'. 
Foi miembru de la Xunta Reutora de la Fundación Municipal de Cultura y de la Universidá Popular de Xixón. 
Dientro del asturianismu foi miembru fundador d'INA y del propiu Bloque por Asturies.
Década de 2010
La Década de 2010 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 2010 y el 31 d'avientu de 2019.
Elvira Lindo
Elvira Lindo Garrido (Cádiz, 23 de xineru de 1963) ye una escritora y actriz ocasional española.
Llicencióse en periodismu na Universidad Complutense de Madrid y ta casada con Antonio Muñoz Molina.
Penélope Cruz
Penélope Cruz Sánchez (Alcobendas, Madrid, 28 d'abril de 1974) ye una actriz y modelu española ganadora d'un Óscar. El so filmografía inclúi múltiples películas en llingua española y otros idiomes: inglés, italianu y francés. Delles d'estes producciones algamaron gran ésitu en Europa y América, y apurrieron a l'actriz otros premios de calter nacional ya internacional: un Premiu Óscar, trés Premios Goya, el Premiu BAFTA y el Premio David de Donatello.
En 2006 foi la primer actriz española candidata a los Premiu Óscar y a los Globos d'Oru na categoría de meyor actriz protagonista, pol so papel na película española "Volver", dirixida pol cineasta español Pedro Almodóvar; nesa ocasión nun llogró l'Óscar, pero nel añu 2009 convertir na primer actriz española en consiguir el Óscar como meyor actriz de repartu gracies a la película "Vicky Cristina Barcelona" empobinada por Woody Allen. Con esta película ganó amás el premiu BAFTA, el so tercer Goya, y foi nomada a los Globos d'Oru y al Premiu del Sindicatu d'Actores. Penélope volvió ser nomada al Óscar como meyor actriz de repartu de 2009 pol so papel en "Nine".
Penélope nació nuna familia de Alcobendas (Madrid), formada por Eduardo Cruz (1953-2015), un comerciante que trabayaba nun concesionariu d'automóviles y proveniente de Alconchel (Estremadura), y Encarnación Sánchez, una andaluza que rexentaba una peluquería. El so nome deriva d'una de los cantares favoritos de los sos padres, «Penélope», compuesta ya interpretada por Joan Manuel Serrat. Ye mayor que los sos dos hermanos: Mónica Cruz, tamién actriz (de televisión) y Eduardo Cruz, (cantante).
De bien pequena asistió al colexu Juan XXIII y al I.Y.S El Portiellu. Llueu se sintió atraida pel mundu del arte y l'interpretación y, especialmente dende'l momentu nel que vio la película "¡Arreyar!" de Pedro Almodóvar protagonizada por Victoria Abril, cuando tenía trece año. A partir d'esi momentu decidió ser actriz pa poder llegar a cumplir un suañu: trabayar dalgún día con Pedro Almodóvar. Recibió nueve año d'aprendizaxe de ballet clásicu nel Conservatorio Nacional de Madrid, cuatro año de meyora de la danza en diversos cursos na Escuela Cristina Rota en Madrid y tres año de ballet español con Ángela Garrido. Amás realizó cursos de baille de jazz con Raúl Caballero. Paralelamente estudió interpretación y presentóse a ensame de pruebes con cuenta de trabayar nel cine como actriz.
La primer apaición interpretativa de Penélope foi nel videoclip del cantar "La fuerza del destín" del grupu pop Mecanu. Tres una refecha busca ente más de 200 moces, Cruz quedó escoyida pa ser la protagonista del cantar. Darréu empecipió una llarga relación de seis año col integrante del grupu Nachu Cano, (1991-1996).
Tres ello surdió-y la oportunidá de presentar "La quinta marcha" en Tele 5, un programa de televisión empobináu a adolescentes onde coincidió con Jesús Vázquez. Dicha participación sirviólu p'averase al mediu televisivu y darréu trabayó en 1991 nun episodiu de la serie erótica "Serie rosa" empobináu por Jaime Chavarri.
La primer película de Penélope foi "El llaberintu griegu" en 1990 dirixida por Rafael Alcázar, y dempués vieno "Xamón, xamón" del director Bigas Lluna en 1992, en siendo escoyida por dichu director ente ensame d'actrices. D'esta película, rodada gran parte en Los Monegros (Zaragoza, Aragón), l'actriz salió potenciada como una sex-symbol curiosa y sensual debíu al conteníu erótico de la película. Compartió protagonismu colos tamién daquella principiantes Javier Bardem y Jordi Mollá. Con esta película foi nomada na VII edición de los Premios Goya de l'academia del cine español como actriz protagonista y al Fotogrames de Plata a la meyor actriz de cine.
En 1992 tamién trabayó nun episodiu de la serie "Framed" protagonizada por Timothy Dalton, na qu'interpretaba'l papel de Lola Del Moreno, y en "Belle Époque" de Fernando Trueba, película rodada gran parte en Portugal, que ganó'l Premiu Óscar a la meyor película de fala non inglesa en 1993. Nella compartió repartida con actores como Ariadna Gil, Jorge Sanz, Agustín González, Chus Lampreave o Fernando Fernán Gómez ente munchos otros. Esta película, ganadora de nueve galardones na VII edición de los Premios Goya de l'academia española, desenvolver mientres la Segunda República nos años trenta. Nella interpretó a una cándida ya inocente rapaza, personaxe que lu sirvió pa fuxir de la so imaxe erótica de "Xamón, xamón" y col que tuvo nomada al Fotogrames de Plata como meyor actriz de cine.
Tres estos dos películes, Penélope nun paró de trabayar mientres la primer parte de la década de los 1990 en películes como "Por amor, namá por amor", "La rebelde", "Tou ye mentira", "Ente coloraes", "Allegro ma non troppo", "Falando colos ánxeles" o "L'efectu camparina" ente otres. Con toes elles tuvo contactu con diversos profesionales del cine y adulces la so carrera como actriz cinematográfica n'España consolidábase cada vez más.
En 1996 surdiéron-y dos grandes oportunidaes: protagonizar "La Celestina", dirixida por Gerardo Vera, na que trabayó con Terele Pávez, Juan Diego Botto y Maribel Verdú ente otros actores y la comedia romántica "L'amor perxudica seriamente la salú", de Manuel Gómez Pereira. Con esta postrera consagrar nel cine español.
Tres l'ésitu de "L'amor perxudica seriamente la salú", Penélope convertir nuna actriz popular y solicitao nel panorama cinematográficu español y finalmente en 1997 consiguió'l so suañu: collaborar con un pequenu personaxe nuna película de Pedro Almodóvar. Foi en "Carne trémbole", protagonizada por Javier Bardem, Llibertu Rabal, José Sancho y Ángela Molina ente otros actores. El mesmu añu tamién protagonizó la película "Abre los güeyos", dirixida por Alejandro Amenábar onde actuó xuntu a Eduardo Noriega y Fele Martínez ente otros. Foi un gran ésitu de taquilla que la llanzó a la fama y al prestíu nacional.
Tres estos dos películes, que marcaron un claru puntu d'inflexón na so carrera cinematográfica nacional, l'actriz protagonizó en 1998 la película "La neña de los tos güeyos" con Fernando Trueba de nuevu, na que compartió repartida con actores populares como Antonio Resines, Jorge Sanz, Loles Llión, Rosa María Sardá y Santiago Segura ente otros. Con ella llogró'l so primer galardón relevante na XIII edición de los Premios Goya de l'academia del cine español como actriz protagonista y munches otres reconocencies per parte de la crítica y el públicu, quién la premió col Fotogrames de Plata a la meyor actriz de cine. Tamién consiguió una reconocencia per parte de los sos compañeros d'oficiu col galardón a la meyor actriz protagonista na Unión d'Actores.
Con estos trés películes y reconocida nel cine español, empezó a dase a conocer nel mercáu internacional al ser nomada como meyor actriz protagonista por "La neña de los tos güeyos" nos Premios del cine européu.
Tres l'ésitu internacional, de públicu y crítica, de "Tou sobre la mio madre", ganadora de la meyor película estranxera nos Óscar; en 2000 dio'l saltu a Estaos Xuníos. Actuó xuntu a Matt Damon en "All the Pretty Horses", con Nicolas Cage en "La mandolina del capitán Corelli", con Tom Cruise en "Vanilla Sky" ("remake" de "Abre los güeyos"), con Johnny Depp en "Blow" y con Matthew McConaughey en "Sahara", filme d'aventures qu'algamó notable ésitu comercial. En 2003 rodó'l filme de terror "Gothika" con Tope Berry y Robert Downey Jr..
La so comentada relación sentimental con Tom Cruise ayudó a faela popular ente'l públicu anglosaxón, magar les meyores crítiques al so trabayu siguíen llegándolu gracies a la so participación nel cine européu. Nel añu 2004 protagonizó la película italiana "Non te muevas", pola que ganó'l premiu David de Donatello a la meyor interpretación femenina y foi candidata al Premiu Goya a la meyor actriz.
La siguiente collaboración ente Pedro Almodóvar y l'actriz foi en "Volver" (2006), película que protagonizó y pola que ganó'l premiu a la meyor interpretación femenina nel Festival de Cannes del mesmu añu 2006, compartíu col restu d'actrices del filme: Carmen Maura, Chus Lampreave, Lola Dueñes, Blanca Portiellu y Yohana Cobo. Gracies a esta película, el 23 de xineru de 2007 convertir na primer actriz española candidata a un Óscar de Hollywood como meyor actriz principal, compitiendo con Judi Dench, Meryl Streep, Kate Winslet y Helen Mirren.
Nel 28 de xineru de 2007, llogró'l so segundu Goya como meyor actriz protagonista pol so papel de Raimunda en "Volver". Tamién por esti trabayu recibió'l mes d'ochobre de 2006 el premiu a la meyor interpretación femenina nos Hollywood Awards, galardones otorgaos añalmente por críticos de cine, productores y directores de festivales.
De siguío rodó "Elegy", película inspirada na novela "L'animal morrebundu", de Philip Roth, xuntu a Ben Kingsley y Dennis Hopper y empobinada por Isabel Coixet.
Nel añu 2007 protagonizó, xuntu a Javier Bardem, Scarlett Johansson y Rebecca Hall, la película del director estadounidense Woody Allen titulada "Vicky Cristina Barcelona" rodada en Avilés, Uviéu y Barcelona. Estrenada n'agostu de 2008 en Estaos Xuníos y en septiembre en España, el trabayu de Penélope foi emponderáu y motivó la so nominación a los Globos d'Oru y, per segunda vegada, a los Óscar del añu 2009, esta vegada como meyor actriz secundaria y llogró la estauína. Por esti papel, amás, yá ganara un nuevu Goya, el terceru del so historial, na categoría de meyor actriz de repartu.
El mesmu añu encarnó unu de los personaxes centrales de la decimoséptima película de Pedro Almodóvar, "Los abrazos rotos", una hestoria inspirada nel cine negru de los años 50 na que tamién intervienen Blanca Portiellu, Lluís Homar, José Luis Gómez y Ángela Molina. Por esti papel, Penélope llogró la so sesta nominación a los Goya.
En 2009 Penélope sumar a la repartida de l'adaptación al cine del musical "Nine", so la dirección de Rob Marshall. Na cinta compartió cartelu al pie de Daniel Day Lewis, Marion Cotillard, Sophia Loren, Judi Dench y Nicole Kidman amás de Kate Hudson. Pola so encarnación de Carla Albanese, l'amante del protagonista, l'actriz foi nomada al Globu d'Oru, al Premiu del Sindicatu d'Actores y, per tercer vegada en cuatro año, al Óscar. El mesmu añu estrenóse "Manolete", película que rodó con Adrien Brody tres año antes, en 2006, y que nun pudiera estrenase nel so momentu por problemes económicos.
En 2010 Penélope foi considerada la meyor vistida de los Óscar nos dos últimes décades y, candidata al Óscar por "Nine", foi valorada la meyor representante del estándar de la moda de los Óscar pol vistíu Versace que llució na edición de 2007. El mesmu añu estrenóse "Sex and the City 2", onde Penélope fixo un pequenu papel, interpretando a Carmen, una banquera. En 2011 participó como coprotagonista (xuntu a Johnny Depp) nuna de les entregues de la saga "Pirates del Caribe": "", filme que superó los mil millones de dólares de recaldación mundial. Poles mesmes feches rodó nuevamente con Woody Allen; nesta ocasión, un papel más secundariu en "To Rome with Love", película con una estensa repartida qu'inclúi a Alec Baldwin, Roberto Benigni y Ornella Muti.
Ente finales de 2012 y principios de 2013 estrenó "Volver nacer", una película italiana na que foi reconocida pola crítica y llogró una nueva candidatura al Premiu Goya cómo meyor actriz principal. Filmó tamién la película "The Counselor" de Ridley Scott, col so home Javier Bardem, Cameron Diaz, Brad Pitt y Michael Fassbender. A mediaos de 2014 rodó "Ma Ma" so la dirección de Julio Médem, con Luis Tosar y Asier Etxeandía y "Grimsby" so la dirección de Louis Leterrier, con Mark Strong, Rebel Wilson y Annabelle Wallis. Gracies al trabayu na primera llogró una nueva nominación a los premios Goya.
En 2016 estrenó la segunda parte de la película de Zoolander protagonizando ella la película con Owen Wilson y Ben Stiller.
En 2011 "The Telegraph" informó sobre les partes del cuerpu más buscaes de los ricos y famosos, revelada por dos ciruxanos plásticos de Hollywood, que se llevó a cabu nuna encuesta ente los sos pacientes pa construyir la imaxe de la muyer perfecta. Na categoría del cuerpu más buscáu foi la de Penélope Cruz, votáu como'l "top" con Gisele Bundchen y Jennifer Aniston tamién acabando ente los "top" trés.
Trabayó en 1991 nun episodiu de la serie erótica "Serie rosa" empobináu por Jaime Chavarri, apaeció totalmente desnuda. Penélope declaró que nun volvería faer un desnudu, tres el de la película española "Xamón, xamón" onde se-y puede ver desnuda de la cintura pa enriba amosando les sos senos. Caltuvo dicha norma mientres unos años, hasta que remaneció semidesnuda na película "Volavérunt" onde la dirixió Bigas Lluna per segunda vegada; depués en "Abre los Güeyos" y nel so "remake" tituláu "Vanilla Sky" apaez semidesnuda. Más apocayá, volvió esnudase pa la película "Elegy" de Isabel Coixet, y tamién sale desnuda de cintura pa enriba na película "Los abrazos rotos" de 2009, dirixida por Pedro Almodóvar.
Penélope foi imaxe comercial de diverses marques, como Coca-Cola, L'Oréal o Nintendo. Al pie de la so hermana Mónica Cruz ye imaxe y collaboró na creación d'una colección de ropa pa Mangu. En 2010 sustituyó a Kate Winslet como imaxe de Tresor, un arume de Lancôme y en 2014 a Uma Thurman como la nueva cara de Schweppes.
Participó nel mundu de la música en delles ocasiones. Una collaboración so apaez nel discu "Voices of hope" de la Fundación Sabera, onde canta a dúu con Joan Manuel Serrat el cantar pola que foi bautizada asina, «Penélope», y na comedia musical "Nine " interpreta la tema «A call from the Vatican». En 2012 collaboró xuntu a Miguel Bosé nel so nuevu discu "Papitwo" cantando un cantar con él a dúu.
El 14 de xunetu de 2010 confirmóse que Penélope se casó de callao a principios de mes con Javier Bardem, na isla privada de Johnny Depp nes Bahames, tres tres año de novialgu.
Dempués de meses de rumores, el 14 de setiembre de 2010, el xefe de prensa de l'axencia que representa a Penélope Cruz anunció al traviés d'un curtiu comunicáu que Penélope Cruz taba embarazada de cuatro meses y mediu. El 22 de xineru de 2011 dio lluz al so fíu, na clínica Cedars-Sinaí, en Los Ánxeles (California). El 12 de febreru de 2013 Penélope y Javier confirmaron qu'esperaben el so segundu fíu. El ñácaru, una neña, nació'l 22 de xunetu de 2013 na clínica Ruber Internacional de Madrid.
Debutó nel cine en 1991 cola película "El llaberintu griegu", de Rafael Alcázar, anque popularmente considérase como tal la so participación al añu siguiente en "Xamón, xamón", de Bigas Lluna. Participó en cincuenta películes, y trabayáu con Bigas Lluna, Trueba y Almodóvar en delles ocasiones. Les películes más taquilleres nes qu'apaez en repartida son "Pirates del Caribe", "G-Force","Vanilla Sky", "Gothika", "Sahara", "Vicky Cristina Barcelona", "Volver" y "Blow".
The Black Tulip aka Queen of the Nightlife says how about we drink a nice bottle of wine and talk about our Future.
Detroit
Detroit (AFI: [dɪˈtʰɹɔɪt]) (Francés: "Citat d'Etroit" → "Ciudá de l'estrechu") ye la ciudá más grande de l'estau americanu de Míchigan y la sede del Condau de Wayne. Detroit ye un puertu principal llocalizau al norte de Windsor, Ontario, sobre'l ríu Detroit, na rexón Mediu Este de los Estaos Xuníos. Ye conocía como'l centru tradicional del mundu automotor y una fonte importante d'herencies de música popular famosa polos dos apodos de la ciudá, "Motor City" y "Motown". Fundada en 1701 por comerciantes de pieles franceses, quienes llamaron a la ciudá "París de l'Oeste" a finales del sieglu XIX pola so arquiteutura. Durante'l sieglu XX surxieron otros apodos, comu "Rock City" (Ciudá Rock), "La D", "Ciudá-D", "Hockeytown" (Ciudá Hockey), y "La 313" (Númberu que ye'l so prefixu telefónicu llocal).
En 2005, Detroit tuvo ubicada comu la undécima ciudá más populosa de los Estaos Xuníos, con 886.675 habitantes. El nome Detroit a veces refierese a l'Área Metropolitana de Detroit (Metro Detroit), una rexón que cuenta con una población de 4.302.043 habitantes pa l'Área Metropolitana Estadística (U.S. Census Bureau, 2015).
Windsor (Ontario)
Windsor ye una ciudá al sur d'Ontario, Canadá travesada pol ríu Detroit que vien de la ciudá estadunidense de Detroit, Michigan. Windsor foi fundada en 1749 polos franceses.
Coventry
Coventry ye una ciudá del centru de Gran Bretaña, situada a 153 km al noroeste de Londres y a 30 km al este de Birmingham, con una población nel añu 2001 de 303.475 habitantes.
Dizse que l'épicu enfrentamientu ente Boudica y Cayo Suetonio Paulino, que puso fin a la Rebelión y a la mesma Boudica, reina de los icenos, tuvo llugar cerca de Coventry.
Coventry ye la ciudá inglesa más lloñe de la mar.
Ontario
Ontario (pronunciao n' inglés []) ye una de les diez provincies de Canadá, y la más poblada del país (cerca d'un terciu de la población canadiana vive n'Ontario). Nesta provincia alcuéntrense tanto la mayor ciudá canadiana, Toronto, como Ottawa, la capital del país. Tamién ye la segunda mayor provincia del país en términos d'área, namái por detrás de Quebec. La rexón sur d'Ontario ye'l puntu más meridional de toa Canadá.
La principal fonte d'ingresos d'Ontario ye la industria. El valor de los productos industriales producíos n'Ontario ye mayor que la suma del valor total de los productos industriales fabricaos en toles otres provincies y territorios de Canadá. La fuerza de la so industria manufacturera valió-y l'apodu de "Manufacturing Heartland of Canada" (Corazón Industrial de Canadá). La provincia destaca principalmente pola so fuerte industria automovilística la más competitiva de tol continente americanu, sacante Míchigan, nos Estaos Xuníos d'América. Otres fontes importantes d'ingresos son el turismu y la prestación de servicios financieros ya inmobiliarios.
L'orixe del so nome deriva del llagu del mesmu nome, el llagu Ontario, nome dau polos iroqueses, que significa "llagu fermosu" o "agües brilloses". Ontario foi colonizáu na primer vegada polos franceses, pasando a formar parte de la colonia francesa de Canadá, una de les provincies coloniales de Nueva Francia, qu'entós incluyía la rexón sur de les agora provincies canadianes d'Ontario y de Quebec.
En 1763, el Reinu Xuníu anexionóse Canadá. En tres décades, los anglófonos convirtiéronse en mayoría nel suroeste de la colonia, motivu pol cual el Reinu Xuníu decidió dixebrar la colonia en dos en 1791. Estes divisiones foron reuníes de nuevu en 1840, nuna única provincia de Canadá. Cola independencia de Canadá, el 1 de xunetu de 1867, la provincia de Canadá foi definitivamente dixebrada en dos, nes actuales provincies d'Ontario y de Quebec. Nos sos inicios una potencia agraria, Ontario pasó a ser un gran centru industrial a entamos del sieglu XX, y convirtióse nel principal centru económicu del país demientres les décades de 1960 y 1970.
N'agostu de 2006, residíen na provincia 12.792.619 ontarienses (términu usáu por Radio Canada Internacional n'español basáu en "quebequense"), lo que representa'l 37,9% de la población total canadiana, repartíos por un área de 1.076.395 km².
Ontario ye la provincia más poblada de Canadá. Más del 80% de la población d'Ontario vive en ciudaes, y esta tasa ta xubiendo. 
El censu nacional canadianu de 2001 estimó la población d'Ontario en 11.410.046 habitantes, una crecedera del 6% sobro la estimación del censu de 1996, de 10.753.573 habitantes. Más del 92% de la población de la provincia vive nuna estrecha franxa que va de Windsor fasta Ottawa. Esta rexón tien namái un 12% de l'área d'Ontario. La rexón metropolitana de Toronto concentra 5,6 millones d'habitantes, y la rexón metropolitana d'Ottawa tien otros 1,1 millones.
Composición racial de la población d'Ontario:
Los mayores grupos étnicos que componen la población d'Ontario son los ingleses, escoceses, irlandeses, franceses, alemanes, italianos, chinos y españoles.
Ontario tien aproximadamente 66 mil nativos indíxenes. Un 45% d'ellos vive nuna de les 186 reserves indíxenes alministraes pola provincia, que cubren un total de más de 700 mil hectáreas. Otros 150 mil habitantes de la provincia tienen ascendencia indíxena.
En 2001, el 71,6% de los habitantes d'Ontario tenía como llingua materna l'inglés. Ente'l restu de la población, el 4,4% falaba francés como llingua materna y el 23,7% tenía otra llingua materna diferente.
L'inglés ye la única llingua oficial, magar que los francófonos d'Ontario desempeñen un papel esencial na vida cultural de la provincia y conformen la meyor minoría llingüística. El gobiernu provincial proporciona servicios en francés nes rexones u la población francófona ye lo suficientemente alta, como ye'l casu de la ciudá d'Ottawa, onde'l francés y l'inglés son cooficiales. Toronto tien más falantes d'italianu que cualesquier otra ciudá fuera d'Italia.
Los principales grupos relixosos d'Ontario son:
Lublin
Lublin ye una ciudá de Polonia, capital de la rexón del mesmu nome. Tien 324.637 habitantes (2016).
Asítiase na vera'l ríu Bystrzyca, na ruta ente les ciudaes de Varsovia, Cracovia y l'antigua XRSS. Importante centru cultural y económicu del sureste polacu.
Distancia a les principales ciudaes de Polonia:
Cuenta con dos importantes universidaes: la Universidá Católica (única del so tipu en Polonia) y la Universidá Marie Curie Sklodowska. Catedral del sieglu XVI. Nel suburbiu de Majdanek esistió ente 1941 y 1944 un campu de concentración nazi.
Varsovia
Varsovia (en polacu: "Warszawa", Alfabetu Fonéticu Internacional: [varˈʂava]) ye la ciudá más grande de Polonia y la capital del país dende l'añu 1596, cuando'l rei Segismundu III Vasa treslladóla dende Cracovia. Varsovia ye tamién la sede del Presidente de la República, del Parlamentu y del restu de les autoridaes centrales. Tien una población de 1.726.581 habitantes (marzu de 2014) y unos 2,785 millones na so área metropolitana.
Varsovia ye conocía internacionalmente por dar el so nome al Pautu de Varsovia, a la Convención de Varsovia, al Tratau de Varsovia y a l'Alcíu de Varsovia.
El centru hestóricu de la ciudá, completamente destruyíu a raíz de l'Alcíu de Varsovia en 1944, foi refechu tres la guerra, y en 1980 foi declarau Patrimoniu de l'Humanidá pola Unesco comu "exemplu destacau de refaimientu cuasi total d'una secuencia hestórica que s'estiende dende'l sieglu XIII fasta'l sieglu XX".
Les ciudaes hermanaes con Varsovia son:
Amás, la ciudá tien acuerdos de cooperación con:
Kielce
Kielce ye una ciudá sitiada en Polonia, siendo la capital de la rexón de Świętokrzyskie (Santacruz) dende 1999. La ciudá ta sitiada nel mediu de les montañes de Santacruz, a orilles del ríu Silnica. 
Rzeszów
Rzeszów ye una ciudá sitiada al sureste de Polonia, capital del voivodatu homónimu, xunto'l ríu Wislok. Les sos industries fabriquen equipamientu de tresporte, maquinaria, ladrillos, cementu y productos de fierru, amás, nes sos prosimidaes esisten yacimientos de manganeso. Rzeszów tien un muséu provincial d'arte. 
Cracovia
Cracovia (en polacu ye la capital del voivodatu de Pequeña Polonia ("Województwo małopolskie") y una de les ciudaes más grandes, antigües ya importantes de Polonia. Con una población de 760.000 habitantes (1,4 millones coles comunidaes cercanes), ta sitiada nes márxenes del ríu Vístula. 
Cracovia tradicionalmente foi unu de los centros científicos, culturales y artísticos del país. Durante gran parte de l' hestoria polaca foi la capital del país. Por eso, tovía ye'l coral de Polonia pa munchos polacos. 
El centru hestóricu de Cracovia foi declarau Patrimoniu de l'Humanidá pola UNESCO en 1978.
Gdansk
Gdansk (en polacu "Gdańsk", n'alemán "Danzig") ye la sexta mayor ciudá de Polonia y la mayor ciudá portuaria d'esti país. Ente 1975 y 1998 foi capital del desapaecíu voivodatu de Gdansk y, dende 1998, ye la capital del voivodatu de Pomerania. Nesta ciudá alcuéntrase'l famosu astilleru onde se fundo'l sindicatu Solidaridá.
Gdansk, xunto coles ciudaes vecines de Gdynia y Sopot, constituyen un área metropolitana nomada en polacu "Trójmiasto" ("Triciudad" o "Triple Ciudá").
El so nome alemán ye Danzig, nome que foi oficial baxo'l dominiu de l'Orden Teutónica (1308-1454) y na época contemporánea ente 1793 y 1945.
La ciudá alcuéntrase na costa sur del Golfu de Gdansk (nel Mar Bálticu), y cola so población d'unos 461.489 habitantes (2014), ye la ciudá principal de la provincia hestórica de Pomerania Oriental y la rexón étnica de la Casubia.
Wroclaw
Breslavia, Breslau o (actual nome oficial en polacu, pronunciao AFI: []; conocía comu "Breslau" [] n' alemán, "Vratislav" [] n' checu y "Wratislavia" o "Vratislavia" en llatín) ye una ciudá de la Baxa Silesia nel suroeste de Polonia sitiada xunto'l ríu Oder (en polacu Odra), y tradicionalmente conocía en castellanu comu "Breslavia" o Breslau. La población nel 2014 yera de 634.487 persones, y ye la principal ciudá de la rexón, amás de ser la sede alministrativa del Voivodatu de Baxa Silesia
Legia de Varsovia
El Legia Warszawa, tamién conocíu comu'l Legia de Varsovia, ye un equipu de fútbol de la ciudá de Varsovia, en Polonia. N'actualidá xuega na Ekstraklasa, que ye la primera división del fútbol d'esi país.
Xuega nel Estadiu de l'Exércitu Polacu.
Roger Guerreiro
Roger Guerreiro conocíu comu Roger (nacíu'l 25 de mayu de 1982 en São Paulo) ye un futbolista brasilanu nacionalizáu polacu. Xuega nel puestu de centrocampista, y el so equipu actual ye l'AEK Atenas FC de Grecia.
Foi internacional cola Seleición de fútbol de Polonia en cuatro partíos marcando un gol, énte Austria na Eurocopa 2008. Foi l'únicu gol de Polonia nesi tornéu.
Piotr Giza
Piotr Giza (ñacio'l 28 de febreru de 1980 en Cracovia) ye un futbolista de Polonia que xuega na posición de mediapunta nel MKS Cracovia.
Entamó so carrera profesional en 1998. Cuatro años dempués fichó pol Cracovia.
Na Seleición de Polonia xugó 4 partíos. Foi miembru de l'equipu polacu na Copa Mundial de Fútbol de 2006, pero nun xugó ningún partíu.
Bartłomiej Grzelak
Bartłomiej Grzelak (ñacio'l 9 d'agostu de 1981 en Płock) ye un delanteru polacu.
Entamó so carrera nun club de so ciudá, Wisła Płock (n'aquel entoncies l' "Orlen Płock"), nel que xugo'l so primer partíu na lliga polaca (el 10 de marzu de 2001 ante'l Dyskobolia Grodzisk Wielkopolski). Dempués xugó nel ŁKS Łódź, Unia Janikowo y Kujawiak Włocławek
En 2005 fichó pol Widzew Łódź, que jugó na Segunda División. Na so primera temporada Grzelak marcó 20 goles en 32 partíos y el Widzew xubió a la primera división. Equí marcó 4 goles en 13 partíos de la primera fase de la temporada y dexo'l Widzew pa fichar pol Legia de Varsovia n'avientu de 2006. Nesa temporada xugó en 10 partíos nel Legia y marcó dos goles.
Grzelak xugó 3 partíos na seleición polaca. El primer foi el 6 d'avientu de 2006, ante la seleición de los Emiratos Árabes Xuníos na que marcó dos goles.
ŁKS Łódź
El Akademia Piłkarska ŁKS ye un club de fútbol polacu, de la ciudá de Łódź. Foi fundau en 1908 (2008) y xuega na IV liga (Polonia).
Widzew Łódź
Widzew Łódź (nome completu: "RTS Widzew Łódź SA"), ye un equipu de fútbol de la ciudá de Łódź, en Polonia. N'actualidá xuega na Ekstraklasa, que ye la primera división del fútbol d'esi país.
Jakub Wawrzyniak
Jakub Wawrzyniak (Kutno, Polonia, 7 de xunetu de 1983), ye un futbolista polacu. Xuega de defensa y so equipu actual ye'l Amkar Perm.
Jakub Wawrzyniak, defensa que pué actuar de llateral izquierdu o central, entamó so carrera futbolística nel Błękitni Stargard Szczeciński. Dempués xugó nel Świt Nowy Dwór Mazowiecki, equipu col que debuta na Ekstraklasa, el 20 de marzu de 2004 nun partíu escontra'l Wisła Cracovia.
En 2005 ficha porl Widzew Łódź, equipu que xugaba por aquel entoncies na Druga Liga Polska (segunda división). Con esti equipu consiguió xubir a Primera división esa mesma temporada, y la siguiente l'equipu fai un bon campeonatu y consiguió mantener la categoría.
El 26 de xunu de 2007 firma un contratu col Legia Varsovia. Con esti club proclamase campeón de la Copa de Polonia en 2008. En 2009 fichó pol Panathinaikos.
Foi internacional cola Seleición de fútbol de Polonia en 15 ocasiones. So debut comu internacional se produxo'l 6 d'avientu de 2006 nun partíu escontra Emiratos Árabes Xuníos. 
Foi convocau pa participar na Eurocopa d'Austria y Suiza de 2008, onde xugó l'encuentru Polonia 0 - 1 Croacia.
Wisła Cracovia
El Wisla de Cracovia (oficialmente y en polacu Wisła Kraków) ye un club de fútbol de la ciudá de Cracovia, en Polonia. Foi fundau en 1906 y n'actualidá xuega na Ekstraklasa. Ye'l vixente campeón de la lliga de Polonia, siendo amás el club que más veces ganó esi títulu, nun total d'once ocasiones. 
Xuega nel Stadion Reymonta
Arkadiusz Głowacki
Arkadiusz Głowacki (ñacío'l 13 de marzu de 1979 en Poznań) ye un futbolista polacu que xuega na posición de defensa central.
Na primera lliga polaca xugó 211 partíos y marcó 4 goles. Na seleición xugó 19 partíos (tamién na Copa Mundial de 2002).
Radosław Sobolewski
Radosław Sobolewski (ñacio'l 13 d'avientu de 1976 en Białystok) ye un futbolista profesional de Polonia que xuega na posición de mediocentru defensivu nel Górnik Zabrze.
Entamó so carrera nel Jagiellonia de Białystok. Na Ekstraklasa foi xugador del Wisła Płock y Dyskobolia Grodzisk Wielkopolski. En 2004 dexo'l Dyskobolia y fichó pol Wisła. Fasta la temporada 2007/2008 xugó 165 partíos y marcó un total de 21 goles na primera división polaca.
Na seleición xugó 27 partíos y marcó un gol. Na Copa Mundial de 2006, nel partíu ante Alemaña, recibió una segunda tarxeta mariella que supuso la so espulsión (la primera espulsión d'un xugador polacu nun Mundial). 
En payares de 2007 anunció que nun va xugar más partíos na seleición.
Marek Zieńczuk
Marek Zieńczuk (ñacio'l 24 de setiembre de 1978 en Gdansk) ye un futbolista polacu que xuega de posición de mediucampista.
Andrzej Niedzielan
Andrzej Niedzielan (27 de febreru de 1979, Żary) ye un futbolista polacu retiráu. Xugaba como delanteru.
Roberto Mauro Cantoro
Roberto Mauro Cantoro (*Ramos Mejía, Provincia de Buenos Aires, 1976), ye un futbolista arxentín y polacu. Xuega de mediucampista, destacando nel Universitario de Deportes y n'actualidá nel Wisła Kraków que xuega la Ekstraklasa de la Lliga de fútbol de Polonia.
Mauro, "el Toro", Cantoro ñació na ciudá Ramos Mejía, del distritu de La Matanza del Gran Buenos Aires, l'1 de setiembre de 1976.
Cantoro entamó la so carrera nel Club Atlético Vélez Sársfield de la Primera División d'Arxentina en 1993. Llueu de 3 años de poques apaiciones nel primer equipu, pa la temporada 1996-1997, fichó pol Atlético Rafaela de la 2ª división del fútbol arxentín.
Ente 1998 y 1999 Cantoro tuvo'l so despegue xugando pol Universitario de Deportes de Perú, siguiendo llueu nel Club Blooming de Bolivia y nel Ascoli d'Italia. Nel 2001, llegó al so actual club: Wisła Cracovia de Polonia.
Wojciech Łobodziński
Wojciech Łobodziński (ñacio'l 20 d'ochobre de 1982 en Bydgoszcz) ye un futbolista polacu que xuega nel Wisła Cracovia.
Cola Seleición de fútbol de Polonia xugó nueve partíos (el primeru el 6 d'avientu de 2006) y marcó un gol. 
Paweł Brożek
Paweł Brożek (ñacido'l 21 d'abril de 1983 en Kielce) ye un futbolista polacu que xuega comu delanteru nel Wisła Cracovia dende la temporada 2012-13, na que llegó al equipu procedente del Recreativo de Huelva. So hermanu Piotr Brożek ye tamién xugador profesinal, nesti casu del Lechia Gdansk. 
Entamó so carrera nun pequeñu club llocal, el Polonia Białogon Kielce. Na temporada 1998-1999 los dos hermanos xugaron nel SMS Zabrze y en 1999 ficharon pal Wisła Cracovia. Equí, el 8 d'abril de 2001, xugó'l so primer partíu na Ekstraklasa. 
Ente 2001 y 2004 foi cedíu al ŁKS Łódź y GKS Katowice. 
Na primera lliga polaca xugó 304 partíos y marcó 133 goles. Na seleición xugó 38 partíos (tamién na Copa Mundial de 2002) y marcó 9 goles.
Zagłębie Lubin
El Zagłębie Lubin ye un club de fútbol de Polonia que foi el campeón de l'Ekstraklasa na temporada: 1990/1991, 2006/2007.
El club foi creau 10 de setiembre 1945 comu "OMTUR Lubin". Llamose Międzyzakładowy Klub Sportowy "Zagłębie" Lubin de 1998. 
El Zagłębie xugó so primera temporada na primera división polaca en 1985-86. Foi a la segunda división dos años dempués, pero volvío en 1990 y na temporada 1990-91 gañó'l so primer campeonatu de Polonia con Stanisław Świerk comu l'entrenador (de a 12 a l'última xornada). En 2002 el Zagłębie descendió a la segunda división de nueu durante una temporada. 
En 2006 gañó'l tercer puestu na lliga y en 2007el so segundu campeonatu de Polonia. Tamién xugó dos veces la final de la Copa de Polonia (en 2005 y 2006).
El 9 de mayu 2007 el ex presidente del Zagłębie foi arrestau pola sospecha de que tomó parte nel escándalu por amañu de partíos y cuando un tribunal declaró'l club culpable, el Zagłębie foi castigau col descensu a la segunda división.
Ander Larrea Murga
Ander Larrea Murga (Bilbao, Bizkaia, 23 de xineru de 1989) ye un futbolista del Athletic Club de Bilbao que xuega na posición de llateral derechu y n'actualidá alcuéntrase en calidá de cedíu al Real Uviéu.
Antonio José González García
Antonio José González García (Santa Amalia, Badajoz, 27 d'ochobre de 1981) ye un futbolista español conocíu por Curro, qu'autúa na posición de mediocentru. El so club actual ye'l Real Uviéu y vien del CD Villanueva de Córdoba.
En cuanto al so fútbol, destaca la precisión de sos pases y la potencia y precisión de sos tiros, en xugada o a balón parau. 
So mayor defeutu comu futbolista ye so personalidá, que n'ocasiones foi la so perdición, gañándose fama de vagu y de non saber tener la mente fría nos momentos clave
Manuel Adolfo Busto Loza
Manuel Adolfo Busto Loza (Santander, España, 7 d'ochobre de 1980), futbolista español. Mide 1,70m y pesa 66 kg. Xuega comu mediapunta y el so actual equipu ye'l Club Portugalete.
Entamó de mediocentru nel Real Valladolid CF B, pero cuando llegó al Real Jaén CF emntamó a xugar comu delanteru y descubriose comu un bon goliador. Nel Lorca Deportiva CF entamó xugando comu interior derechu, pero con un pocu más de llibertá convirtióse nel meyor xugador del Lorca.
Oinatz Aulestia Alkorta
Oinatz Aulestia Alkorta, conocíu nel ámbitu fútbolisticu comu Aulestia, ñació'l 23 de marzu de 1981 n' Ondarroa (Vizcaya) y xuega na posición de porteru.
So carrera desarrollase en clubes de Segunda División B y Tercera División, debutando nel SD Eibar, pa dempués recalar nes files del conxuntu canariu del Pájara Playas, volviendo darréu al Bilbao Athletic y recalando l'año siguiente na Cultural Llionesa, pa dempués recalar nel Real Uviéu, club col que llogró l'ascensu a Segunda División B nuna eliminatoria escontra'l filial del Real Mallorca ea que se erixó comu l'héroe del partíu tres tornar el sextu penalti del filial mallorquinista, dando-y l'ascensu al Real Uviéu a Segunda División B.
Durante la cellebración de l'ascensu del Real Uviéu a Segunda División B, na temporada 08/09, Aulestia llució una bufanda cola frase "Puta Xixón" profieriendo insultos escontra dicha ciudá asina comu escontra la TPA. Esto causó muncha controversia, llegando l'alcaldesa de Xixón a pidir la rectificación del xugador y unes disculpes por parte del club uvieín.
Windsor
El términu Windsor pue facer referencia a:
Iván Ania
Iván Ania Cadavieco (Uviéu, Asturies, España, 24 d'ochobre de 1977) ye un exfutbolista y entrenador español. 
Debutó na Primera División col Real Uviéu el 11 de xunu de 1995 nel derbi asturianu, partíu que finó con victoria de l'equipu de la capital del Principau por un gol a cero.
N'ochobre de 2008 comprometiose col CD Cuadonga de la Tercera División asturiana. Debutó na séptima xornada de Lliga nel partíu que'l so equipo xugó a domiciliu escontra'l Cuideiru. La temporada 2008/2009, xugó un total de 26 partíos, llogrando un total de 6 goles y ayudando a que'l so equipu mantuviese la categoría.
Namás finar esa temporada volvió al «club de so vida», el Real Uviéu, de la Segunda División B.
Xugó en todes les categoríes inferiores de la seleición de fútbol d'España.
Foi campeón d'Europa Sub-18 en 1995 y terceru nel Campeonatu d'Europa Sub-21 de 2000. Participó nel Mundial Sub-20 de 1997, disputau en Malasia.
Disputó tres partíos internacionales de caráuter amistosu cola seleición de fútbol d'Asturies.
CD Cuadonga
El Club Deportivu Cuadonga ye un club de fútbol español, de la ciudá d'Uviéu n' Asturies. Foi fundau en 1979 y xuega na Tercera División d'España.
Esti campu sustituye a l'antiguu campu Los Castañales
CD Cuideiru
El Club Deportivu Cuideiru ye un club de fútbol d'España, de la ciudá de Cuideiru, n' Asturies. Foi fundau en 1950 y xuega nel Grupu II de la Tercera División d'España.
El equipo foi fundau en 1950. Tres pasar una crisis económica, el club foi refundau en 2000, entamando en Segunda Rexonal. La temporada 2006-2007 debutó na Tercera División d'España.
Club Deportivu Mosconia
El Club Deportivu Mosconia ye un equipu de fútbol de Grau, Asturies. 
L'equipu ye un de los clásicos dientro del futbol asturianu, ocupa l'úndecimu llugar na clasificacion hestórica del fútbol asturianu (excluyendo a Real Uviéu, Real Sporting y los sos filiales). 
Ye amás el númberu 241 na clasificación hestórica total de la Tercera División, con 24 temporaes na categoría; y ún de los únicos 12 equipos asturianos en xugar polo menos una temporá en categoría estatal, penrriba la Tercera División. 
Al entamu'l sieglu XX esistieron na villa moscona dellos equipos aficionaos, nos que la mocedá del conceyu entamó a prauticar el fútbol. Dalgunos d'esos equipos foron l'Atlético de Grado, Arenas Moscón o Sporting Moscón. A la fin en 1945, Jose María Fernández conocíu popularmente como 'Pepe el Cubano' fundaría el Club Deportivu Mosconia, rexistrándolo na Federación Asturmontañesa el 4 d'ochobre. 
L'equipu pasó a ser ún de los punteros na pol aquel entonces, Segunda y Primera Rexonal Asturiana, algamando na temporá 1954/55 los títulos de Copa Federación y de campeón de Primera Rexonal. Esi mesmu añu, disputó la so primer promoción d'ascensu a la Tercera estatal, perdiendo escontra l'Unión de L'Entregu dempués d'una polémica actuación arbitral nel partíu de vuelta en feudu entreguín. Sicasí, tres l'abandonu de la presidencia del fundador del club, entamó un periodu de dificultaes que finó cola desapaición nel 1958. 
Los años vinientes la tradición del fútbol nun coló de Grau y apaeció nel vecín pueblu de San Pelayo otru club, el San Pelayo Club de Fútbol, eso sí, namás por 3 temporaes. Nun sedría hasta 1961 cuando tornaría a surdir de nuevu un equipu con base na capital del conceyu, el Grado Club de Fútbol. A partir d'esti club, llograríase por fin la estabilidá deportiva e institucional, llegando al puntu de recuperar nel añu 1970 los derechos federativos, emblema y nome del hestóricu Club Deportivu Mosconia. 
Na temporada 1983/84, dempués de munches temporaes intentándolo y siendo ún de los llamaos al ascensu, algamaría xugar la so primer temporá na Tercera División. El club asentaríase na categoría con muncho trabayu, ya que n'ella xúntabense clubs asturianos con cántabros o gallegos hasta 1987. Nel final de la década de los 80, entamaría a asomase nas primeras posiciones de la clasificación, finando delles veces ente los 6 primeros pero ensin disputar promoción. Na temporá 1990/91, recuperase el sistema de liguilla d'ascensu, y el C.D. Mosconia algama la tercera posición del grupu asturianu, polo que disputaría la promoción a Segunda B. Queda encuadráu ne grupu A3 col Real Madrid C, Burgalés y Bergantiños. El Mosconia fina con 10 puntos, invictu, y llogrando l'ascensu el 16 de xunu del 1991 dempués de ganar por 1-2 al Real Madrid C na Ciudá Deportiva de Las Rozas. 
Siendo estí el mayor hitu de la so hestoria, disputaría la campaña 1991/1992 nel grupu I de la Segunda B, compartiendo división con equipos como'l Salamanca, Numancia, Pontevedra o Lugo ente otros. El pasu moscón pola categoría sedría fugaz, finando últimu clasificáu con 21 puntos. La torna a la categoría asturiana sedría dura y pasaría los años 90 como equipu ascensor ente la Tercera y la Rexonal Preferente. Col nuevu mileniu, el Mosconia posaríase de nuevu estable na Tercera División, siendo terceru na temporá 2004/2005 y tornando a disputar un play-off d'ascensu a Segunda B. El sortéu emparexaríalo cola SD Negreira, empatando 1-1 en Grau y a 0-0 na localidá gallega, quedando elimináu pol valor doble de los goles en campu contrariu. 
En 2011, la situación del club llegó a un puntu críticu, encadenando descensos hasta la Primera Rexonal asturiana y con una peligrosa situación económica. La directiva foi presidida por Jose Luis Tamargo 'Pitus' y cola colaboración de xente mozo y moscona, el club repuntó, algamando asistencies hestóriques na categoría y llenando la grada del Marqués delles veces y na promocion d'ascensu a Preferente. Na temporá 2014/2015, el C.D. Mosconía tornó a ascender a la Tercera División, categoría na que xuega anguaño. 
El club algamó al pocu la so fundación la cesión del usu de los terrenos del barriu del Casal, propiedá del ayuntamientu, onde se construyó l'estadiu del mesmu nome. En 1974, cola mediación del Marqués de la Veiga d'Anzu, llevántase la grada cubierta que inauguraríase un añu dempués con un amistosu ente'l Real Oviedo y l'Ensidesa. Dende entonces, el campu tomaría el nome actual de Estadio Marqués de la Vega de Anzo. 
La capacidá del estadiu ronda los 3.000 espectadores. 
Al llau, encuéntrase el complexu deportivu de El Casal, un campu de yerba artificial onde s'entrenen tanto'l primer equipu como les categoríes inferiores. 
El C.D. Mosconia tien rivalidá principalmente col C.D. Praviano y Real Juvencia de Trubia, vecinos de la comarca del Baxu Nalón.
Actualmente la afluencia ye notablemente menor, pero nel recuerdu queden los numberosos desplazamientos d'aficionaos de los tres clubes nos sos enfrentamientos, sobremanera al traviés del Ferrocarril Vascu-Asturianu (dempués FEVE y agora Renfe Ancho Métrico) que xune a les tres localidaes.
El CD Mosconia posee amás dellos equipos de cantera. Dende la fundación de les escueles deportives municipales y la so posterior asunción por parte del club, el Mosconia tuvo casi siempre un equipu en ca peldañu del futbol base asturianu. Anguaño alrodiu 200 neños formen la cantera mosconista.
Los másimos prodixos de la cantera moscona son varios ascensos a la Primera División asturiana delles veces, y de xeitu más habitual en categoría benxamín, sicasí los equipos cadete y xuvenil tamién participaron n'ella.
A la vez, el C.D. Mosconia organiza dellos torneos de fútbol base, normalmente en Semana Santa y al entamu del branu, onde participen equipos de toda Asturies.
Deportiva Piloñesa
La Deportiva Piloñesa ye un club de fútbol de L'Infiestu nel conceyu asturianu de Piloña, España. Anguaño xuega na Primera Rexonal tres descender na temporada 2011-2012.
El club foi fundau nel conceyu de Piloña pa prauticar el fútbol comu aficionaos, pero a medida que foron pasado los años el club foi ascendiendo categoríes y na pasada temporada llogró un meritoriu ascensu a Rexonal Preferente al imponese al Club Sieru B por 2-1 nos play-offs d'ascensu. 
L'equipu xuega sos partíos comu llocal nel Estadiu La Cueva que non dispone de graderíu fixu polo que ye dificil dicir cuanta xente pué acoyer.
Club Siero
El Club Siero ye un club de fútbol d'España, de la ciudá de La Pola n'Asturies. Foi fundau en 1916 y xuega en Rexonal Preferente. Tres la demolición del estadiu Luis Miranda treslladóse al nuevu campu d'El Bayu, con una capacidá de 5.000 espectadores.
Lluarca Club de Fútbol
El Ḷḷuarca Club de Fútbol o Ḷḷuarca CF ye un club de fútbol de la villa de Ḷḷuarca nel Principáu d'Asturies, España. N'actualidá xuega na Tercera división tres quedar clasificau séptimu la pasada temporada.
El club foi fundau nel añu 1912 por un grupu de xovenes aficionaos al fútbol que non disponíen d'un club federau na vil.la polo que decidieron federar unu y nomalu L.luarca CF. Los collores de l'equipu tamien foron escoyíos por ellos anque nun se tienen datos de porque escoyieron esos collores. Nel añu 2002 cellebrose'l 90º aniversariu del club y pa'l 2012 va cellebrase una gran fiesta de conmemoracion del 100º aniversariu.
Joseph Smith (fíu)
Joseph Smith, Jr. (Sharon, Vermont, Estaos Xuníos, 23 d'avientu de 1805 - Carthage, Illinois, Estaos Xuníos, 27 de xunu de 1844) foi'l creyador de La Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes, conocida como mormonismu. Figura bien controvertida, suscita inda opiniones bien enfrentaes ente los so siguidores y los sos detractores. Smith presentó nel so tiempu como'l profeta definitivu destináu a restaurar la Ilesia de Xesucristo Primitiva. Nel añu 1827 declaró qu'un ánxel amosára-y un rexistru antiguu, escritu en planches d'oru, que describía la visita de Xesús a los indíxenes d'América, y que-y encamentara la xera de reconstruyir la ilesia cristiana. En 1830, Smith publicó El Llibru del Mormón, que, según él, yera una traducción al inglés de dichu rexistro; esi mesmu añu fundar la congregación relixosa orixinalmente denominada Ilesia de Cristo.
L'ambiente relixoso de la primer metá del sieglu XIX nos Estaos Xuníos llueu-y fixo consiguir dellos siguidores, pero munchos más enemigos. Dellos aspeutos de les doctrines presentaes por Smith ofendíen a les denominaciones cristianes yá establecíes, y otros, como la poligamia o los sos intentos d'establecer una especie de teocracia nun país que taba construyendo la so identidá nacional sobre la separación ente Ilesia y Estáu, resultaben intolerables pa bona parte de la opinión pública estaunidense. Tres la so espansión inicial, la tirantez ente miembros y non miembros de la ilesia mormón foise intensificando, obligando a Smith a treslladar la so see en delles ocasiones hasta ser deteníu nel estáu de Illinois, onde se topaba en procesu de construyir un segundu templu colos sos siguidores, ente los que s'atopaba un nutríu grupu de conversos europeos. Smith foi imputáu delles vegaes so acusaciones d'escándalu públicu ya intentos d'establecer una teocracia. En 1844 aguiyó la supresión d'un periódicu que publicara acusaciones contra él; poco dempués foi arrestáu en Carthage, acusáu de sedición. La cárcel na que taba reteníu foi asaltada por un ensame qu'algamó la so celda y dio-y muerte. 
Smith ye consideráu polos sos siguidores como un profeta, vidente y revelador al mesmu nivel que Moisés, Isaías y otros antiguos profetes bíblicos. Les sos revelaciones defenden la necesidá de restaurar la ilesia cristiana orixinal, que se perdería pocu dempués de la muerte de los 12 apóstoles nel procesu que los mormones llamen la "Gran Apostasía". Pa los sos detractores, sicasí, sería una víctima d'autoengañu nel meyor de los casos o un embullador con talentu nel peor. 
Abbott
Abbott ye una llocalidá arxentina de la provincia de Buenos Aires, asitiada nel partíu de Monte.
Pioneros mormones
Los pioneros mormones yeren miembros de la Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes, tamién conocíos como Santos de los Últimos Díes, qu'emigraron al traviés de los Estaos Xuníos dende'l Mediu Oeste hasta'l Valle de Llagu Saláu, no que ye güei l'Estáu de Utah. El viaxe, que realizaron unes 70.000 persones, empecipió n'abril de 1847 y concluyó cola terminación de la primera llinia de ferrocarril trescontinental en 1869.
La Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes foi fundada n'abril de 1830 por Joseph Smith y un pequeñu grupu de siguidores, inaugurando ente el cristianismu del este de los Estaos Xuníos, elementos teolóxicos nuevos, con enclinos restauracionistes. El constante proselitismu de la so nueva fe, el so enclín hacia la unidá social y política y les sos creyencies relixoses poco ortodoxes fixeron que fueren escorríos con frecuencia polos sos vecinos. Col tiempu, les diferencies relixoses, sociales y polítiques ente la nueva relixón y los sos vecinos convirtiéronse n'enfrentamientos, munches vegaes sangrinos. Nel términu de 15 años, fueron espulsaos de cuatro estaos primero que decidieren la so migración pionera al Valle de Llagu Saláu.
Dalgunes de les creyencies, manifestaciones y vezos de los miembros de la recién fundada ilesia nun fueron bien recibíes por otres congregaciones cristianes. Asina, l'amestáu de nueves y diferentes escritures como El Llibru del Mormón, la manifestación de que Joseph Smith tuvo parolaes con Dios, Xesucristo y otros personaxes celestiales, la so forma de gobiernu teocrática y la controvertida práctica de la poligamia fueron una combinación de factores que provocaron tensiones que, col tiempu, desaguó n'episodios de violencia y en la persecución de los nuevos llíderes relixosos. Les persecuciones y los actos de violencia nun fueron esclusivos de los que nun pertenecíen a la ilesia. Nuna oportunidá, en Kirtland (Ohio), Joseph Smith foi cubiertu con una combinación de brea y plumes por una alteria ente la que s'atopaben individuos qu'hubieren salío de la ilesia. Esta persecución, ente otres razones, causó que'l cuerpu de la Ilesia colara d'un llugar a otru: Ohio, Missouri, y dempués Illinois, u los miembros de la ilesia construyeron la ciudá de Nauvoo. El gobernador de Missouri, Lilburn Boggs, emitió poco dempués una orde d'exterminación escontra tou mormón que viviera nel estáu. El descontentu cola perceición teocrática tamién tomó raigaños dientro de la ilesia, con grupos d'homes dixebraos de la ilesia entamando y lliderando rebeliones y acusaciones llegales escontra de los mormones en Nauvoo y el so alcalde, Josph Smith. En 1844, mientres llanzaba formalmente la so candidatura a la presidencia de los Estaos Xuníos, Joseph Smith foi encarceláu, acusáu de dirixir l'esfaimientu d'una imprenta opositora. L'esfaimientu de la imprenta, fundada pol excomulgáu apóstol mormón William Law, foi una oportunidá aprovechada por críticos como Thomas Sharp, que pretendía abiertamente la ruina de la ilesia. La creación d'una milicia quitada en Nauvoo alterió entá ye más l'aselu d'otres ciudaes del condáu, como Warsaw y Carthage, que tarrecíen la propagación de la teocracia de Nauvoo. La crisis de sucesión del movimientu de los Santos de los Últimos Díes asocedió dempués de la muerte violenta del so fundador, José Smith y el so hermanu Hyrum na cárcel de Carthage, el 27 de xunu de 1844. La ilesia, con sé entá en Nauvoo, siguió baxo la dirección del quórum de los sos dolce apóstoles, ensin que fuera nomáu por casi dos años el sucesor del so primer profeta. Finalmente, en 1846, la mayoría de la ilesia sofitó a Brigham Young, de 45 años d'edá, como'l nuevu presidente, ente qu'otros miembros siguieron a Sidney Rigdon o a Joseph Smith III (el fíu del fundador del movimientu). A su vez, dalgunos otros, como Emma Smith (esposa de Joseph Smith) permanecieron en Nauvoo y les sos rexones vecines. Dalgunos fieles fuera de Nauvoo, atoparon discrepancies na autoridá de los dolce y siguieron a James J. Strang, que proclamóse profeta y sucesor de Joseph Smith.
La tensión relixosa siguió amontándose en Nauvoo hasta llegar no que n'ocasiones llamóse la guerra mormona de Illinois. Sofitaos pol poder llexislativu del estáu, entamaron dellos grupos civiles y, ocasionalmente, militares, pa espulsar a los mormones d'esi estáu. Brigham Young llogró axustar una tregua que dexaría a los santos de Nauvoo preparase con tiempu p'abandonar la ciudá, la cual algamara, pa 1845, una población de 22.559 habitantes. La mayoría de los miembros de la ilesia siguieron a Brigham Young y a nueve de los dolce apóstoles, estableciendo una estación transitoria en Winter Quarters, Nebraska, nel iviernu de 1846. Nesi llugar fixeron los preparativos pal éxodu de los pioneros, col envís d'establecer, fora de los Estaos Xuníos, un estáu llibre asociáu, independente del sistema federal y onde pudieran practicar la so relixón ensin l'acosu de los xentiles, ye decir, d'aquellos que nun pertenecíen a la so ilesia. Young imaxinaba la creación d'un Estáu nuevu al que llamaba «Deseret». Poco queda güei en día de Winter Quarters, llugar onde los pioneros asitiaron dende 1846-1848 y au la transición física y eclesiástica de la ilesia fixo llegal y pública.
Según la creyencia de la Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes, Dios dirixió a Brigham Young, sucesor de Joseph Smith como Presidente de la Ilesia, a axuntar a tolos miembros pa emigrar hacia l'oeste, más allá de la frontera occidental de los Estaos Xuníos, contra lo que nesi entós yera Méxicu. No que se considera la revelación divina que dirixió al éxodu, comienza diciendo que les instrucciones constituyíen «la palabra y la voluntá del Señor en cuanto al Campamentu d'Israel» y aportar pa los pioneros, la constitución que gobernó la xornada. Durante l'iviernu de 1846-47, los líderes Santos de los Últimos Díes en Winter Quarters, n'otres partes de Nebraska, y en Iowa, entamaron la migración de la mayor parte de los miembros de la so ilesia, les sos pertenencies y ganáu. Esta enorme xera resultó ser un desafíu significativu pa la capacidá de llideralgu mormón, según pa la rede alministrativa esistente na recientemente restructurada ilesia.
Brigham Young personalmente arrexuntó tola información disponible sobro'l Gran Valle de Llagu Saláu y la Gran Cuenca norteamericana, consultando a montañeses que frecuentaben Winter Quarters, y cellebrando xuntes col reverendu Pierre-Jean De Smet, un misioneru xesuita familiarizáu col área de la Gran Cuenca. Brigham Young y el so grupu de fieles nun yeren los únicos en trayectoria hacia l'oeste estaunidense. Pa 1845, unes 5.000 persones estableciéranse en Oregón, mentanto que munches otres fadríenlo a Texas y California. Brigham Young aportunaba en que los mormones poblaren llugares que naide más quixera y que-y apurrieren abondu aisllamientu pa poder prauticar llibremente la so relixón: pensó que'l Valle del Gran Llagu Saláu cumplía con esi requisitu y que, amás, tendría otres munches ventayes pa los Santos. Por el so papel nesta migración y por analoxía col Vieyu Testamentu, llamóse a veces a Brigham Young el "Moisés estadunidense".
Estableciendo una percepción favorable del territoriu de Utah y aprobándose l'éxodu, Young entamó una compañía de vanguardia p'abrir el camín del oeste hasta los Montes Rocosos, recoyer información sobro les condiciones del camín, incluyendo fontes d'agua y tribus d'amerindios, y esbillar, n'última instancia, el puntu central na Gran Cuenca nel qu'estableceríen el so abellugu.
L'envís principal yera aportar a un puntu de división ente los territorios d'Oregón y California aproximadamente nel paralelu 42, u se marca una división climática favorable: abondo fríu pa escontra el norte y bien desérticu contra'l sur. 
La compañía inicial esbillaría y abriría un camín principal, cola mira de que los pioneros posteriores caltuviérenla y ameyoraren. Esperaba que'l grupu pudiera, u fuera posible, establecer cruces y tresbordadores, según semar y cultivar con, les téuniques d'irrigación que se requeríen. A finales de febreru, fixeron los planes pa recoyer los botes portátiles, los mapes, los preseos científicos, los preseos de granxa y les granes. Una ruta nueva na vera norte del ríu Platte, un afluente del ríu Missouri, foi escoyida pa evitar interferir colos viaxeros qu'establecieren el popular "Oregon Trail" na vera sur del mesmu ríu. Daes les necesidaes d'un grupu de persones tan numberosu como'l que se preparó pa viaxar contra l'oeste, los llíderes de la ilesia mormona, decidieron evitar conflictos potenciales sobro los derechos de llendo, l'accesu al agua o los sitios p'acampar establecíos polos primeros esploradores.
N'abril de 1847, Young consultó con miembros del Quórum de los Dolce Apóstoles neños volvieran recientemente d'una misión británica. John Taylor, Parley P. Pratt y Orson Hyde traxeron dineru donáu polos Santos de los Últimos Díes británicos, un mapa basáu nuna espedición de John C. Frémont al oeste, y preseos pa calcular la llatitú, elevación, temperatura y presión barométrica. Escoyíos los miembros del grupu de vanguardia, el grupu entamó en compañíes militares.
El grupu conformáu por 143 homes, incluyendo trés esclavos prietos y ocho miembros del Quórum de los dolce Ápóstoles, trés muyeres, y dos neños.
La compañía caltenía 73 carromatos, un cañón, 93 caballos, 66 gües, 19 vaques, 17 perros y dalgunos pitos, llevando abondu provisones, dafechu a la disposición del grupu por que durara un añu. Young estremó esti grupu en 14 compañíes, caúna con un capitán designáu. Preocupáu pola posibililidá d'un ataque por parte de nativos americanos, formó una [[milicia]] y guardies nocherniegues baxo la dirección de [[Stephen Markham]].
El [[15 d'abril]] de 1847, a les 2 de la tarde, el grupu de carromatos comenzó la so travesía al oeste dende Winter Quarters contra la Gran Cuenca. Al comenzar la tarde, percorrieron cinco [[quilómetru|quilómetros]] y acamparon nuna fila a poca distancia d'un tremáu de madera. Dalgunos rexistros en diarios demuestren que Young yera quien entamaba y coordinaba la travesía, y ocasionalmente arreprendía, por casu, cuando les entretenimientos del atapecer o de los domingos volvíense desenfrenades o cuando dalgún miembru del grupu fallaba nes sos xeres. Nuna ocasión Young riñó a los cazadores del campamentu por «esperdiciar la carne... matando más de lo que se precisaba». El campamentu llevantaba a les 5 de la mañana al son d'una [[corneta]] y esperábase que tuvieren llistos pal viaxe a les 7 de la mañana. La viaxe y les sos xeres diaries debíen terminar a les 8:30 de la nueche y el campamentu debía dormir a les 9:00. Viaxaben seis díes a la selmana, xeneralmente folgando'l domingu pa reparar el [[día de reposu]].
Dalgunos miembros de la compañía teníen tarees especifiques durante la viaxe. Por exemplu, a [[William Clayton]] designóselu escriba de la compañía y esperábase que redactase una descripción precisa del día de viaxe y la distancia percorrida cada día. Dempués de trés selmanes Clayton cansó de cuntar les revoluciones de la [[rueda]] d'una carroza y calcular d'esa manera la distancia diaria al multiplicar la cuenta pola circunferencia de la rueda. Al consultar con [[Orson Pratt]], matemáticu competente, diseñó un mecanismu que consistía nuna rueda dentada de [[madera]] xunida al cubu de la rueda de la carreta, que 'cuntaba' o rexistraba por la so posición, les revoluciones de la rueda. El diseñu de Clayton, qu'él llamó «"roadometer"» (caminómetru), ye la base de la mayoría de los odómetros modernos. L'aparatu construyólu'l carpinteru de la compañía Appleton Milo Harmon, por mediu de les especificaciones de Clayton y Pratt, y usóse por primera vegada la mañana del [[12 de mayu]] de 1847. Esti "caminómetru" amosaba un percorríu mediu ente 22 y 32 km diarios. Orson Pratt, unu de los [[Apóstol (mormonismu)|apóstoles]] de la Ilesia na dómina, foi nomáu como observador científicu de la compañía. Fixo llectures regulares por mediu de preseos científicos, tomó notes sobro les formaciones [[xeoloxía|xeolóxiques]] y los recursos [[mineral]]es y describió plantes y [[animal]] es. Los diarios que llevaben Clayton y Pratt fueron recursos valiosos pa los historiadores de la migración mormona al oeste. Otros miembros teníen xeres llaborales, como axorizar les esquitaes de decenes de miles de [[búfalu|búfalos]] del camín pa dexar el pasu de les compañíes.
Les muyeres de la compañía tamién realizaron xeres vitales a lo llargo del camín. Magar pasaben enforma tiempu n'actividaes tradicionales tales como cocinar, coser y atender a neños, delles muyeres sirvieron como escribes de diarios con luxu de detalles. Harriet Page Young, esposa de Lorenzo Young, foi la primer muyer esbillada pa viaxar cola compañía. Ella taba enferma y Lorenzo tarrecía dexala detrás colos sos fíos. Les otres muyeres iniciales de la compañía, Ellen Sanders Kimball, esposa de Heber C. Kimball, y Clarissa Decker Young, esposa de Brigham Young, fueron convidaes a acompañar al grupu pa ocupase de Harriet Young y acompañala. Les trés muyeres recibieron depués la compañía d'un grupu de muyeres de la ilesia provenientes de [[Mississippi]], quien se xunió al grupu en [[Laramie]], [[Wyoming]].
[[Archivu:Pioneers Crossing the Plains of Nebraska by C.C.A. Christensen.png|300px|thumbnail|Pioneros cruciando les planicies de Nebraska.]] 
El primer trechu del viaxe, dende Winter Quarters hasta'l Fuerte Laramie llevó a la compañía seis selmanes, aportando al fuerte'l [[1 de xunu]]. La compañía detúvose pa facer reparaciones y camudar les ferradures a los caballos. Nel Fuerte Laramie, xunieron al grupu de vanguardia miembros del Batallón Mormón,[32] y a quien se-y diera de baxa por enfermedá fueron unviaos a pasar l'iviernu a Pueblu ([[Colorado]]). Tamién nel grupu atopaben fieles provenientes de Misisipi, quien tomaran una ruta más escontra'l sur en dirección a la Gran Cuenca. Nesti puntu, la crecida compañía encetó'l yá establecíu «Oregon Trail» en dirección al puestu comercial de Fuerte Bridger, en Wyoming. Nun puntu de difícil encruz del ríu Platte, xusto enantes de llegar al ríu Sweetwater, la compañía fixo usu del so barcu portátil col que llograron cruciar con relativa facilidá. Los habitantes de Missouri a veres del [[ríu]], cobraben a los Santos $1,50 o más por carru pa ayudalos a cruciar el ríu. Viendo la oportunidá d'ayudar a futuros viaxeros, según aumentar el dineru disponible pa la migración, nueve homes baxu la dirección de Thomas Grover, fueron asignaos a construir y operar un ferry nesa localidá.
Durante la cabera selmana de xunu, Sam Brannan, llíder del barcu de mormones emigrantes Brooklyn, atopó cola compañía de vanguardia cerca del pueblu de Green River.[15] Brannan faló a Young sobro'l exitosu viaxe del so grupu y el so colonización de lo que güei ye San Francisco (California). Young tenía priesa por que la compañía de vanguardia siguiera hasta California, pero nun llogró que camudara de paecer el llíder mormón alrodiu de la Gran Cuenca. Brigham Young tamién s'axuntó col montañés Jim Bridger el 28 de xunu.[15] Aldericaron sobro posibles rutes hacia'l Valle de Llagu Saláu, y lo realista que sedría establecer colonies nos valles montañosos de la Gran Cuenca. Bridger, entusiasta sobro la colonización allegada al [[llagu]] Utah, faló de la presencia de bona [[pesca]], [[fruta]] xabaz, madera y bona sema. Díxolu a Young que los indios llocales consiguíen bones colleches, incluyendo [[maíz]] y calabaces, pero el siempre presente desafíu del área yeren les xelaes. La compañía siguió la so ruta pol llamáu Pasu del Sur (South Pass), amiyaron el ríu Green en balses hasta llegar al Fuerte Bridger el [[7 de xunetu]].[34] Coles mesmes, xunieron a ellos otros trelce miembros del destacamentu de malos del Batallón Mormón.
La compañía de vanguardia enfrentábase agora a un traxectu más peligrosu. La so nueva esmolición yera devasar los pasos de los Montes Rocosos. Los conseyos que recibieran yeren *contradictorios, pero Young escoyó siguir el camín a California escoyíu polos *buscadores d'[[oru]] del Grupu Donner l'añu previu. Poco dempués de dexar el Fuerte Ridger, el grupu atopó con Miles Goodyear, dueñu d'un puestu comercial na desembocadura del ríu Weber. Presentaba buen ánimu en rellación al potencial agrícola del francu Valle Weber.
Durante la so viaxe al traviés de los montes, la compañía de vanguardia estremó en trés secciones. Desque cruciaron el ríu Green, dellos de los miembros del grupu sufríen fiebres, xeneralmente conocida como fiebre de monte, probablemente inducida por una garrapata. El mesmu Brigham Young cayó enfermu poco dempués de la so xunta con Goodyear. Esti pequeñu grupu compuestu por malos quedó arrezagáu detrás d'una compañía más grande, y créose una tercera división de reconocencia pa adelantrar peles montes pela ruta escoyida.
[[Archivu:Entering the Great Salt Lake Valley by C.C.A. Christensen.png|300px|thumbnail|Entrando nel Valle del Gran Llagu Saláu.]] 
El [[21 de xunetu]] de 1847, la primer compañía llegó al Valle de Llagu Saláu, siendo los esploradores Erastus Snow y Orson Pratt los primeros en triar el valle. Pratt escribió: «nun pudimos acuartanos de glayar con gociu, lo cual casi involuntariamente escapa de los nuesos llabios, el momentu en qu'esta grandiosa y encantadora escena llegó a la nuestra vista». Los dos esploradores realizaron un circuitu de reconocencia d'unos 19 km nel valle enantes de volver al grupu más grande, que diba per detrás. El día siguiente, les árees más amplies del valle fueron #esquizar, reconocíos los regueros y agües termales y establecióse el primer campamentu nel Valle de Llagu Saláu. El [[23 de xunetu]], Orson Pratt ufiertó una oración dedicando la tierra al Señor. La tierra virxe foi cavada, fueron puestos canales d'irrigación y llantaos los primeros campos de [[pataca|pataques]] y ñabos.
El 24 de xunetu Young vio per primera vegada'l valle d'una carreta de malos, dirixida pol so amigu Wilford Woodruff. De acuerdo a Woodruff, Young espresó'l so prestu de l'apariencia del valle y declaró, «Ésti ye'l llugar correctu, sigan. Güei día, un monumentu ta erixíu nel llugar onde se fixo esta declaración. Young depués dixo que viera enantes el valle, incluyendo'l Picu Ensign, nuna visión y reconoció el llugar.
El 28 de xunetu, un miércoles, Young estableció'l llugar pal futuru Templu de [[Salt Lake City]] y presentó un plan de la ciudá a un grupu mayor pa la so aprobación. N'agostu de 1847, Young y otros miembros escoyíos de la compañía de vanguardia tornaron a Winter Quarters. P'[[avientu]] de 1847, más de dos mil mormones ficieron la viaxe al Valle de Llagu Saláu. Dellos cientos d'ellos, incluyendo Brigham Young, tornaron al este pa rexuntar y entamar travesíes mormones pa los años vinientes. Cada añu durante les subsecuentes migraciones mormones, siguiéronse entamando a les persones en «compañíes», caún llevando'l nome del so llíder. La compañía estremaba a su vez en grupos de 10 y 50 con autoridá y responsabilidaes delegaes pa la viaxe.
Los pioneros viaxaron dende'l Valle de Llagu Saláu hasta la Gran Cuenca usando carromatos, carretes de mano y, en dalgunos casos, cargando personalmente coles sos pertenencies. Los carromatos cubiertos y tiraos por gües yeren frecuentes, en particular en compañíes con meyores recursos. Anque esisten evidencies de ocasionales desvíos y atayos, el so viaxe a lo llargo de les riberes del ríu Platte y al traviés del ríu Sweetwater ye'l trayectu conocíu como Mormon Trail.
[[Archivu:Zion's Camp by C.C.A. Christensen.png|300px|thumbnail|Carros tiraos por gües cruciando un ríu.]]
Los recursos financieros de los miembros de la Ilesia variaben, munches de les families sufrieren poles perdes de tierres y posesiones personales en Missouri ya Illinois. Esto impautó sobro los recursos y provisiones a les que podía apelar cada familia a lo llargo de les 1.000 milles (1.600 km) hasta llegar a la Gran Cuenca. Los fondos de la ilesia yeren tamién llindaos, pero los llíderes llograron coyer los recursos pa asistir lo meyor posible a les families y compañíes nel so pasu pioneru.
N'ochobre de 1845, mientres los Santos de los Últimos Díes preparaben pa partir de Nauvoo, un periódicu llocal, el Nauvoo Neighbor imprimió una llista de provisiones suxuríes pa cada vagón familiar: 2 ó 3 yugos de gües, 2 vaques llecheres, otros animales de ganáu, armes y municiones, 7 quilos de [[fierro]], equipu de pesca, pa granxes y de cocina, y siquier 500 kg de farina y otros alimentos surtíos. Dalgunos pioneros sobreestimaron la cantidá de bienes que teníen capacidá de cargar na xornada. A medida que los gües debilitábense pol escesu de pesu, les carroces debíen ser allixeraes refugando posesiones apreciaes, incluyendo colecciones lliteraries, preseos familiares y muebles. En 1847, xusto al este de los Montes Rocosos, la familia Kimball, por casu, cavó un gran furacu, envolubró el so [[pianu]] y pieles de búfalu y con procuru, soterrólu. Un equipu de gües estrayo'l preséu la viniente [[primavera]] y tresportólu al Valle de Llagu Saláu.
Delles compañíes más numberosu taben constituyíes mayormente por persones de menos recursos, quienes empuxaron los sos propios carros que conteníen toles posesiones personales que podíen cargar. A esgaya d'estos pioneros caminaron la mayoría del trayectu ente que la so familia viaxaba sobro les carroces, dende Iowa, una distancia de 2.090 quilómetros.
Debío al [[clima]] nesa rexón, la meyor dómina pa viaxar yera ente abril y setiembre. Ensin embargu, dalgunes compañíes empezaron tarde'l so percorríu, lo que causó dificultaes y en dalgunos casos, desastres. La mas famosa yera la compañía de carroces de mano de Willie y Martin. Salieron de Iowa en xunetu de 1856, nun llegaron a Utah sinón hasta payares, sufriendo munches muertes debíu al rigorosu clima ivernal y a la falta de provisiones afeches. Unes 200 persones de les compañíes de Willie y Martin morrieron metanes d'inesperaes nubes de ñeve, enantes de ser #socorrer por un grupu de rescate dirixío por Brigham Young.
[[Archivu:Ship brooklyn.jpg|300px|thumbnail|El barcu "Brooklyn", partió en febreru de 1846 y llegó a San Francisco en xunetu.]] 
En payares de 1845, pidióse-y a [[Samuel Brannan]], periodista y pequeñu publicitariu del periódicu mormón, "The Prophet", (camudáu depués a "The New York *Messenger"), a pagar un barcu que llevara pasaxeros dende los [[Estaos Xuníos]] al territoriu de California. En sólo dos meses, Brannan iguó-yles pa reclutar 70 homes, 68 muyeres y 100 neños - 238 persones en total. Brannan axustó'l pasaxe de $75 por adultu y la metá d'esa suma pa los neños, col capitán Abel W. Richardson, maestru y principal propietariu del barcu [[Brooklyn (barcu)|"Brooklyn"]]. 
El [[4 de febreru]] de [[1846]], el mesmu día que comenzara'l éxodu mormón dende Nauvoo, el barcu "Brooklyn" zarpó del puertu de Nueva York y comenzó la so viaxe de casi 6 meses aldu a la mariña del [[Océanu Pacíficu]] del entós Territoriu Mexicanu de California. La nave pesaba 445 [[tonelada|tonelaes curties]], midía 38 [[metru|m]] x 8.5 m x 4.25 m (125' x 28' x 14) y foi constríyda en [[1834]] por Joseph H. Russell de [[Newcastle (Maine)|Newcastle]], [[Maine]].
El viaxe aportó la travesía con más distancia cubierta por una compañía emigrante mormona. El barcu fixo a la mar dende'l puertu de [[Brooklyn]], [[Nueva York]] y viaxó al sur travesando'l [[ecuador terrestre|ecuador]] [[atlánticu]], alredor del [[Cabu de Fornos]] y detúvose nel [[archipiélagu Juan Fernández]] (llar del marín [[escocés]] [[Alexander Selkirk]], conocíu como [[Robinson Crusoe]]). Echó ancla depués nes islles de [[Hawaii]] hasta que finalmente atracó nel muelle de Yerba Bona en [[San Francisco (California)|San Francisco]] el [[29 de xunetu]] de [[1846]] tomando la so viaxe 5 meses y 27 díes.
Augusta Joyce Crocheron, pasaxera del barcu "Brooklyn", describió la viaxe:
Los pasaxeros del "Brooklyn" partió de los Estaos Xuníos cola esperanza de topar [[llibertá de cultu]]. Ensin embargu, al llegar a [[San Francisco]], informóse-yos de que taben entá nos Estaos Xuníos de América. A pesar de la tensión que obligólos a dexar los sos llares nos estaos del este, la tripulación y los pasaxeros sentíen más animaos y seguros." L'[[historiador]] mormón B. H. Roberts notó na so obra "A Comprehensive History of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints":
Esti peligrosu viaxe marítimu cubrió cerca de 2.4000 milles cobrándose les vides de 10 de les 238 persones qu'hubiera a bordo de la nave, nueve de les cuales fueron enterraes n'[[alta mar]]. Dos nuevos pasaxeros nacieron durante esti éxodu marítimu.
Dempués de la partida de los Santos de los Últimos Díes de Illinois y Missouri, los conversos d'otres árees de los Estaos Xuníos y [[Europa]] siguieron el traxectu inicial pa xunise al cuerpu de la ilesia en Salt Lake City. Cada añu dende 1847 hasta [[1869]], miembros de la ilesia que facíen el viaxe, facíenlu en grupos entamaos en compañíes. La migración siguió hasta 1890, pero aquellos que llegaron al valle del Llagu Saláu nel recién creáu [[ferrocarril]] de la primera llinia trescontinental estadunidense ([[1869]]), por lo general, nun son consideraos parte de los «pioneros mormones».
[[Archivu:Map of USA highlighting Jello Belt.png|300px|thumb|]]
Al llegar al Valle del Llagu Saláu, los pioneros mormones tuvieron que facese un llugar pa vivir. Crearon sistemes d'[[irrigación]], asitiaron granxes, aceñes, [[curtidor]]es, construyeron cases, [[ilesia (edificiu)|ilesies]] y escueles y establecieron nueves industries d'[[algodón]], [[llana]], [[remolacha|remolaches azucreres]], etc. L'accesu al agua foi un elementu crucial na colonización del área. Casi de inmediato, al llegar al valle, Brigham Young unvió partíes de esploradores pa identificar y reclamar sitios adicionales col fin d'establecer nueves comunidaes. Anque resultó difícil atopar llugares con grandes estensiones de tierra na Gran Cuenca, con fontes *fiables d'agua y onde les estaciones agrícoles duraren lo suficiente pa semar cultivos abondu pa subsistir, comenzó a fundar comunidaes satélites en toes direcciones. Pa construir nueves poblaciones, Young unvió misioneros por tolos Estaos Xuníos, [[Canadá]] y [[Europa]], encamentando a los conversos a migrar a Utah y a territorios vecinos. A la llarga, los miembros Santos de los Últimos Díes dirixiéronse contra'l sur, en lo que ye agora [[Arizona]] y [[Nuevu Méxicu]], al oeste hasta California, al norte en [[Idaho]] y Canadá y al este a [[Wyoming]], asitiando munches comunidaes d'importancia nestes árees.
Poco dempués de que la primera compañía llegara al valle del Llagu Saláu en 1847, estableció la comunidá de Bountiful (Utah), un tanto al norte. En 1848, los colonos mercaron tierres entá ye más a la norte, en lo qu'agora ye Ogden (Utah). Depués, en 1849, fundaron les comunidaes nel Condáu de Utah, incluyendo [[Provo (Utah)]]. Tamién nesi añu, por invitación del xefe [[Wakara]], de la tribu de [[Ute]]s, los pioneros entraron al Valle de [[Sanpete]], nel centru del actual Estáu de Utah, onde s'estableció'l pueblu de [[Manti (Utah)|Manti]]. [[Fillmore (Utah)|Fillmore]], llugar que s'entamara pa ocupar la capital del nuevu territoriu, estableció en [[1851]]. En [[1855]], los esfuercios dirixíos a les cultures natives llocales trayeron como consecuencia la creación de puestos fronterizos, en Idaho, [[Las Vegas]], [[Nevada]] y Elk Mountain, al este de Utah, talos como'l Fuerte Lemhi y Salmon River (Idaho).
Les esperiencies de dalgunos miembros del Batallón Mormón que volvíen a les sos cases, fueron tamién inquiz nel establecimientu d'estes nueves comunidaes. Por exemplu, na so viaxe hacia l'oeste, los soldaos mormones identificaron ríos estables y valles fértiles en [[Colorado]], [[Arizona]] y el sur de California. L'[[árbol de Xosué]], esclusivu del [[desiertu de Mojave]], nel sur de California, foi nomáu por pioneros mormones a quien, al velu per primera vegada, recordólos al [[Xosué]] bíblicu n'actitú de tar alzando los sos brazos al cielu.
A medida que los homes daos de baxa en California retornaben a los sos llares nel Valle del Llagu Saláu, facíenlo a través del sur de Nevada y Utah. Nesa ruta afayaron el [[Cañón (xeomorfoloxía)|cañón]] onde s'atopa'l presente'l [[Parque Nacional Zion]], nomáu pola apariencia de los montes de templos.
El so reporte aguiyó los esfuercios de colonización del Condáu de Iron cerca de l'actual Cedar City. Estes esploraciones sureñes finalmente llevaron a los pioneros a establecese en St. George, San Bernardino (California) y en dalgunes comunidaes en Nuevu México y al sur de Arizona. Pa la muerte de Brigham Young en 1877, los pioneros mormones estableceríen cerca de 400 colonies. Pa 1885, les comunidaes mormones estableciéranse hasta la norte de Méxicu.
A pesar de los trabancos presentaos nel desiertu de la Gran Cuenca, los pioneros llograron tener ésitu nes sos granxes, en particular por los sos métodos innovadores de riegu. Presentaron tamién desafíos políticos serios na colonización de Utah. El pidimentu en 1849 de convertise nun Estáu de la Federación, foi negada pol gobiernu estaunidense, entamando en vegada, un territoriu con Young como'l so primer gobernador. Depués en 1852, con nueves lleis nel país norteamericanu prohibiendo la poligamia, práctica que comenzó ente dalgunos llíderes Santos de los Últimos Díes en Nauvoo, aumentaron les tensiones ente el gobiernu del país y Brigham Young, dalgunos considerando qu'estableciera nel territoriu una autocracia.
La masacre de Mountain Meadows tuvo como consecuencia l'unviu de milicies enviaes pol presidente James Buchanan y la asignación d'un nuevu gobernador, Alfred Cummings, un non mormón que finalmente llogró popularidá ente los "santos". Col tiempu, y ensin arramar sangre, llogró la paz colos Estaos Xuníos y Utah ingresó como'l Tar númberu 45, en xineru de 1896, el postreru en ser almitíu a la unión estaunidense nel sieglu XIX. Anguaño (2000) l'Estáu cunta con una población que supera los 2 millones d'habitantes.
Agote (Buenos Aires)
Agote ye una llocalidá de la Provincia de Buenos Aires, Arxentina. Asitiada nel partíu de Mercedes, a 9 km de la ciudá cabecera del distritu y a menos de 2 km de Gowland. Surxó alredor de l'estación del Ferrocarril San Martín. Hai que destacar la famosa casa del vagón, un antiguu carru de ferrocarril que foi recicláu comu vivienda. 
"Los datos que vienen darréu incluyen tamien a la llocalidá de Gowland"
Tie 1288 habitantes según el censu de 2001, lo que representa un aumentu del 148,16 % frenti a los 519 habitantes del censu anterior.
Xénova
Xénova (en xenovés: "Zêna"; n'italianu: "Genova") ye una ciudá de 610.830 habitantes (2009), capital de Liguria, rexón d'Italia, na parte noroeste del país. Tien ún de los puertos comerciales más importantes del Mar Mediterraneu.
Association Sportive des Forces Armées Royales (AS.FAR)
El AS.FAR (en francés "Association Sportive des Forces Armées Royales", n'asturianu "Fuercies Armaes Reales") ye un club de fútbol marroquín de la ciudá de Rabat. Fundóse en 01 September 1958 y xuega na GNF 1.
http://www.asfar.club
Mohamed Timoumi
Mohamed Timoumi (15 de xineru de 1960, Rabat) (n' árabe, محمد تيمومي) ye un futbolista marroquín.
Foi nomáu Balón d'Oru africanu en 1985. Xugó la Copa Mundial de Fútbol de 1986. A nivel de clubs, Mohamed Timoumi ganó la Lliga de Campeones de la CAF col FAR Rabat, unu de los principales clubs de fútbol marroquinos de la época. N'España, xugó na temporada 1986/1987 col Real Murcia, xugando 29 partíos y marcando 2 goles.
Asociación Académica de Maputu
L' Asociación Académica de Maputu ("Associação Académica de Maputo"), conocía comu Académica ye un equipu de fútbol de Maputu, Mozambique, que xuega na Moçambola, actual nomatu pa la Primera División.
Grupu Deportivu de Maputu
El Grupu Deportivu de Maputu ye un club deportivu mozambicanu, asitiáu en Maputu, siendo la so principal modalidá deportiva'l fútbol.
El "Desportivo", como ye popularmente conocíu, foi fundáu el 31 de mayu de 1921 como "Grupo Desportivo de Lourenço Marques". El so nome y emblema foron camudaos en 1976, dempués de la independencia nacional.
ASC Diaraf
L'ASC Diaraf, ye un club de fútbol senegalés de la ciudá de Dakar. A veces so nome ye escritu "ASC Jaraaf".
Fasta l'añu 1960 el club nomábase Foyer France Sénégal.
AS Douanes
L'AS Douanes ye un club de fútbol senegalés de la ciudá de Dakar. 
Ajax Cape Town Football Club
L' Ajax Cape Town ye un club de fútbol de Sudáfrica, de la ciudá de Ciudá del Cabu. Foi fundau en 1999 y xuega na Premier Soccer League. 
L'equipu fundóse en 1999 gracies a la fusión de dos equipos, el Seven Stars y el Cape Town Spurs. Ye un club asociau l'Ajax d'Amsterdam, equipu que ye accionista.
El Sponsor de l'equipu ye MTN Group (compañía de telefonía móvil sudafricana).
El Ajax Cape Town xuega nel Athlone Stadium. Esti estadiu foi inaugurau en 1972 y tien una capacidá de 30000 persones.
C.F. Arenes del Sella
El C.F. Arenes del Sella ye un club de fútbol español, de la villa de Les Arriondes n'Asturies. Foi fundau en 1948 y xuega na Segunda Rexonal asturiana.
Foi Campeón d'Asturies Aficionaos en 1951, al imponese por 2-1 al Club Deportivu Pravianu nel campu Los Fresnos, Xixón. L'alineación foi: Susi, Paco, Chema, Gento, Cuchillero, Chin, Monchu Villar, Santiago, Pasantino, Chelu y Piollu.
Atléticu de Llugones Sociedá Deportiva
L' Atléticu de Llugones Sociedá Deportiva ye un equipu de fútbol de Llugones n'Asturies, España.N'actualidá el club xuega sos partíos en Rexonal Preferente, división na que quedó comu séptimu clasificau na temporada pasada.
El club xuega sos partíos comu llocal nel Estadiu de Santa Bárbara inaugurau el 18 de setiembre de 2006.
Páxina oficial del club
Condal Club de Fútbol
El Condal Club de Fútbol ye un club de fútbol español, de la villa de Noreña n'Asturies. Foi fundau en 1968 y n'actualidá xuega na Tercera división española.
El club foi fundau nel añu 1968, anque ya esistiere un club nomáu Club Condal de Noreña que desapareciere en 1964. La pasada temporada llogró quedar clasificau na metá de la tabla (8ª posición). Na temporada 2014-15, algamó el so mayor llogru deportivu al quedar campeón del Grupu II de Tercera división española. Y xugar na siguiente campaña la Copa del Rei.
L'equipu xuega sos partíos comu llocal nel estadiu Alejandro Ortea que tien de una capacidá pa 2.500 espectadores. Por esti estadiu pasaron equipos hestóricos de la Tercera División d'España asina comu'l Real Uviéu considerau comu un equipu hestóricu a nivel nacional.
Estadiu Alejandro Ortea
L'Estadiu Alejandro Ortea ya un estadiu municipal de Noreña (Asturies, España) onde xuega los sos partíos el Condal CF. Tien capacidá pa 2.000 persones. La superficie d'esti terrenu de xuegu ye d'herba natural.
Tuvo a puntu de producise un cambéu na so superficie que non llegó a producise por diferencies ente'l presidente del Condal Club de Futbol y l'Ayuntamientu de Noreña. Esto finó cola dimision del presidente del Condal.
El primer partíu n'esti campu jugóse'n setiembre de 1974, entre'l Condal Club y el Gijón Industrial.
Estadiu Carlos Tartiere
Estadiu Carlos Tartiere ye'l nome que ricibe l'estadiu de fútbol de la ciudá d'Uviéu (Asturies, España), nel que xuega'l Real Uviéu, n'honor a Carlos Tartiere, primer presidente del club.
El primeru de los dos estadios ye'l qu'estaba sitiáu nel barriu de Buenavista. En principiu esti estadiu nomábase "de Buenavista", pero en xunu de 1958 esti nome camudose por el del primer presidente del club.
El 4 de xunu de 1969 inauguróse la iluminación artificial del campu durante l'encuentru amistosu ente'l Real Madrid y l'equipu local. Foi reconstruidu con motivu del Mundial de Fútbol España'82, nel que fuoi una de las sedes oficiales; de forma que'l so aforu pasó de ser de 20.000 persones a 22.500. El partíu de inauguración depués de les obres enfrentó al Real Uviéu y a la selección chilena.
En 1998 con motivu de cumplir cola normativa de l'UEFA y meyorar la seguridá nos campos de fútbol móntense butaques a cuasi tol campu de forma que l'aforu baxa fasta les 13.000 persones. Esti fechu fizo que fora necesaria la construcción d'un nueu campu de fútbol pa la ciudá con capacidá suficiente pa tolos aficionaos. El 20 de mayu de 2000 l'Uviéu xuega'l so últimu partíu nel Carlos Tartiere y ésti ye valtáu en 2003, una vez tuvo finalizáu esti nuevu estadiu.
Nos terrenos qu'ocupaba l'estadiu construyose'l Palaciu de Congresos de la ciudá, diseñau por Santiago Calatrava.
El nuevu Carlos Tartiere (idénticu nome a l'antiguu) t'allugáu nel barriu uvieín de la Iría. Tien capacidá pa 30.500 espeutadores, toos ellos sentaos y les sos llocalidaes puen ser fácilmente ampliables a 35.000. Amás cuenta con un palcu d'honor y más de 200 asientos VIP L'estadiu ta calificáu con cuatro estrelles UEFA y nuna futura reforma, podría algamar mui fácil el nivel Élite (Cinco estrelles) Foi inaugurau oficialmente el 20 de setiembre de 2000 con un partíu amistosu ente l'Uviéu y el Partizán de Belgráu, anque'l día 17 ya se ficiera de forma oficiosa nun partíu de lliga de Primera División ente'l Real Uviéu y la UD Las Palmas. El primer gol nesti estadiu marcólu'l xugador de la UD Las Palmas, (Robert Jarni), de penalty.
Les prises de l'Ayuntamientu d'Uviéu por construyir esti nuevu estadiu y asina poder aprovechar los céntricos terrenos de l'antiguu, llevaron a que la obra final presente numberoses deficiencies. Entamando pol terrenu de xuegu sobre'l que ta emplazáu, que nun ye'l meyor pa'l correutu medrar del césped nun entornu húmedu y con poques hores de lluz del sol direuta. Pero dende l'añu 2008, el problema del césped parez tar desapaeciendo, yá que dende esta fecha el Nuevu Carlos Tartiere dispón d'una alta calidá del césped en comparación con años anteriores.
El Berrón Club de Fútbol
El Berrón Club de Fútbol ye un equipu de fútbol de El Berrón nel conceyu asturianu de Sieru n'España. Na temporada 2012/13 el club xuega en Primera Rexonal d'Asturies pero a lo llargo de sos años d'hestoria el club xugó en toles divisiones rexonales asina comu na Tercera División d'España. Foi fundáu nel añu 1969.
Pumarín Club de Fútbol
El Pumarín Club de Fútbol ye un equipu de fútbol del barriu de Pumarín na ciudá d'Uviéu, Asturies, España. Na temporada 2009/10 el club xuega en Primera Rexonal tres el descensu sufríu na temporada 2007/08. L'equipu xugó varies temporades na Tercera División asina comu nel restu de divisiones rexonales d'Asturies.
Sociedá Deportiva Cualloto
La Sociedá Deportiva Cualloto ye un club de fútbol de la llocalidá asturiana de Cualloto que alcuéntrase sitiada ente los conceyos d'Uviéu y Sieru. N'actualidá el club xuega sos partíos na Rexonal Preferente d'Asturias tres descender na pasada campaña.
L'equipu foi fundau nel añu 1987 pola fusión de tres clubes de fútbol de la zona: l"Águila Negra", el "Cualloto C.F." y el "Club Deportivu Central Llechera". So primer "ésitu deportivu" tien llugar na temporada 1994/1995 cuando algama l'ascensu a (Tercera División) por primera vegada na so hestoria. Caltiense nesta categoría fasta la temporada 2002/2003 na que desciende. N'actualidá ye un equipu ascensor que tres tar varies temporades xubiendo y baxando, anguaño xuega na Rexonal Preferente.
El club disputa sus partidos como local nel Estadiu El Nora con capacidad pa 2.000 espectadores y césped natural.
Urraca Club de Fútbol
L' Urraca Club de Fútbol ye un equpu de fútbol de Posada de Llanes en Llanes Asturies. Na temporada actual el club xuega en Rexonal Preferente d'Asturies división na que finó comu 15º clasificau la pasada temporada.
El club foi fundau el día 18 d'agostu de 1949 por un grupu de xovenes y que al non disponer d'un club federau na villa decidieron federalu ellos y nomalu Club Deportivu Básicu Urraca Club de Fútbol. La mayor parte de l'esistencia del club desarrollose fasta la fecha en categoríes tales comu Primera rexonal y Segunda rexonal anque tamién xugó varies temporades en Rexonal preferente llegando a lluchar por algamar un ascensu a Tercera división anque ensin esitu.
L'uniforme utilizau pol club ye muy asemeyáu al qu'utiliza'l Real Uviéu.
So estadiu actual ye l'Estadiu La Corredoria que tien capacidá pa unos 1.700 espectadores anque d'ellos solo 198 son d'asientu y el restu de pie. La superficie del campu ye de cesped natural anque'l club tamién tien un campu de entrenamientu que ye de tierra.
Llingua artística
Una llingua artística ye un idioma ficticiu, una llingua artificial, que ñació como actividá creativa d’un autor. Ye dicir, nun ye una llingua construyida creada pa sirvir como idioma auxiliar (l’esperantu) o pa esparcer dalguna rama del conocimientu humanu, son idiomes concebíos pa emplegase en llibros, películes, televisión, comics o vidioxuegos. 
Les llingües artístiques más espardíes son, ensin dulda, el garapiellu de.llingües de la Tierra Media y l'idioma klingon de Star Trek. 
El klingon ye la gran llingua artística, que dio llugar a un ampliu mundu que va acullá de la ficción y llega a ún de los finxos de les llingües; sirvir de ferramienta identitaria y d’integración grupal. 
La otra gran llingua artística ye’l qenya o élficu, creáu por J.R.R. Tolkien pal so imaxinariu épicu de la Tierra Media. Sicasí, nun foi l’únicu, Tolkien creó más de quince idiomes pal so mundu fantásticu, pero esti foi’l más espardíu. La llingua foi desendolcada a lo llargo de tola vida del autor, pero algamó’l so cumal cola redacción de “El Señor de los Aniellos”.
Habría munches más nel mundu lliterariu, como la neollingua, l’inglés simplificáu que nun permitía otres formes de pensamientu na novela “1984” de George Orwell, o'l liliputiense, l’idioma de los pequeños habitantes del mundu creáu pol irlandés Jonathan Swift.
Ente estos idiomes, ta garrando un gran puxu nos últimos tiempos la llingua de los Na’vi, llingua creada pa la película “Avatar”.
Llingua de los Na’vi
La llingua de los Na'vi ye una llingua artística creada por Paul Frommer pa los habitantes de Pandora, personaxes ficticios de la película "Avatar".
El direutor del film, James Cameron, pidió-y a Paul Frommer, llingüística de la Universidá de Carolina del Sur, un idioma pa los Na'vi, los azulaos habitantes del ficticiu planeta de Pandora. El profesor pasóse cuatro años trabayando nesi idioma a partir d'unes indicaciones del propiu Cameron, un conxuntu de pallabres, la mayoría nomes de personaxes, sobre les qu’entamar a trabayar. Asina ñació una nueva llingua, un idioma que falen unos seres imaxinarios nun mundu inventáu, pero que s'espresen nuna llingua que yá ye real.
Frommer sigue trabayando na so llingua, tán desendolcando un videoxuegu de la película y de xuru que van venir más películes sobre'l mundu creáu n'Avatar, cola que la llingua va siguir siendo necesaria. L'idioma de los Na'vi yá tien un garapiellu de siguidores que quieren convertise en neofalantes y da-y vida, amás d'un bon númberu de páxines web que ponen el máximu enfotu n'esparder la llingua de Pandora. La más importante es Wikipedia inglesa, que cuenta con una guía sobre l'idioma, estayes sobre'l vocabulariu, gramática y fonética.
Klingon
El klingon ye una llingua artística, amás una de les más conocíes y más espardies por mor de los siguidores de Star Trek.
El klingon ye un idioma creáu por Marc Okrand, llingüista estaoxunidense que foi contratáu por Paramount Pictures pa crear l'idioma ya instruir a los actores de la saga. La primer vez que s'escuchó esti idioma foi na primer película basada na serie orixinal, onde un actor secundariu improvisó l’idioma de los humanoides klingon, qu'hasta'l momentu s'espresaren siempre n'inglés.
La fascinación de los siguidores de la serie foi tal, qu'anguaño'l klingon cuenta con una gramática y un diccionariu, traducciones lliteraries (“Hamlet” o “Muncho ruíu y poques ablanes”) ya inclús Google tien una versión nesti idioma. En 2001, Okrand foi contratáu por Disney pa crear el llinguaxe de los atlantis na película “Atlantis, l'imperiu perdíu”.
Jesús Sanz Montes
Jesús Sanz Montes (Madrid, 18 de xineru de 1955) ye l'actual Arzobispu d'Uviéu y Alministrador Apostólicu de les Diócesis de Huesca y de Jaca. Tamién ye'l Presidente de la Comisión Episcopal Española pa la Vida Consagrada y Comisariu Pontificiu de la Unión Lumen Dei según el nomamientu de 20 de mayu de 2009. 
Fizo los estudios de Teoloxía y Filosofía en Toledo, anque primero trabayó nun bancu. En 1981 ingresa nos Franciscanos de la observancia, Provincia de San Gregorio Magno de Castilla, faciendo la profesión temporal el 11 de setiembre de 1982 en Arenas de San Pedro (Ávila) y la profesión solemne el 14 de setiembre de 1985 en Toledo. Foi ordenáu sacerdote en 1986, añu nel que tamién foi nomáu Rector del Seminariu Franciscanu d'Ávila. El 23 d'ochobre de 2003 foi designáu pola Santa Sede como obispu de Huesca y Jaca, recibiendo la ordenación episcopal el 14 d'avientu d'esi añu.
El Vaticanu fizo públicu'l nomamientu pol papa Benitu XVI del nuevu Arzobispu Metropolitanu d'Uviéu el 21 de payares de 2009. 
No tocante a les actividaes académiques, foi profesor d'Espiritualidá medieval, profesor de l'Asociación Hispánica d'Estudios, miembru del Conseyu de Redación –edición española- de "Communio" Revista Católica Internacional; profesor en la Facultá de Teoloxía San Dámaso, de Madrid y profesor nel Pontificiu Atenéu Antonianum, de Roma.
El so lema episcopal ye "Christus Omnia in Omnibus", n'asturianu "Cristo lo ye too", tomáu de la Epistola a los Colosenses capítulu 3 versículu 11
Aalesunds FK
El Aalesunds FK, ye un equipu de fútbol de la ciuá d'Ålesund, en Noruega.
Foi fundau el 25 de xunu de 1914.
La temporada 2006 fina segundu na Adeccoligaen, llogrando l'ascensu a la Lliga Noruega de Fútbol.
So másimu rival a nivel rexonal ye'l Molde FK.
En 2005, Aalesunds F.K. pasa de xugar sos alcuentros dende'l Kråmyra Stadium al Color Line Stadion de nueva construcción. Ye'l primer campu de primer nivel que cuenta con césped artificial.
Tor Hogne Aarøy
Tor Hogne Aarøy ye un futbolista profesional noruegu que xuega nel Aalesunds FK de la Tippeligaen (Primera División Noruega). Llegó pa'l Rosenborg B.K. en 1999, pero sos constantes lesiones impidieron-y mantenese nel equipu polo que lo dexó unos meses dempués,más tarde, en 2001, entamó a xugar con l'[Aalesunds FK]] onde xuega n'actualidá.
Bjorn Helge Riise
Bjorn Helge Riise (Ålesund, Noruega, 21 de xunu de 1983), ye un futbolista noruegu y l'hermanu menor de John Arne Riise. N'actualidá xuega pa'l Fulham comu mediucampista.
SK Brann
S.K. Brann ye un equipu de fútbol de la ciudá de Bergen en Noruega. Compite na Lliga Premier de Noruega.
Fundau en 1908.
El SK Brann xuega sos partíos nel Brann Stadion inaugurau en 1919 y con una capacidá de 18.500 expectadores.
Ardian Gashi
Ardian Gashi (ñacio'l 20 de xunu de 1981 en Gyakova, Kosovo) ye un futbolista mediucampista noruegu. So actual club ye'l Brann.
F.K. Bodø/Glimt
El F.K. Bodø/Glimt ye un club noruegu de fútbol de la ciudá de Bodø. N'actualidá xuega na Tippeligaen, primera división del fútbol en Noruega.
El club foi fundau el 19 de setiembre de 1916 col nome de Footballclub Glimt. En 1919 ganó'l so primer títulu, el campeonatu del condau de Nordland. Comu los clubes del norte nun podíen participar na Copa Noruega (fasta 1963), el Bodø/Glimt participó na Copa de Noruega del Norte con notable ésitu (9 títulos). En [[1975] algamó ganar so primera competición nacional, la Copa, que repitió en [[1993]]. Eb [[1992]] adopto'l so actual nome FK Bodø-Glimt.
[[Categoría:Equipos de fútbol de Noruega]]
Hamarkameratene
Hamarkameratene, ye un club de fútbol noruegu con sede na ciudá de Hamar. El club foi fundau en 1918, orixinariamente baxo'l nome Freidig.
El HamKam ascendió a la Tippeligaen en 2007. Un tercer puestu en 1970 ye la más alta posición que algamó l'equipu na Tippeligaen, el club enxamás pasó más allá de les semifinales de la Copa Noruega, les últimes en 1989.
El Briskeby gressbane foi el terrenu de xuegu del Hamarkameratene dende 1936. Les obres pa modernizalu entamaron en 2007. Namás lu finen, esperase en 2009, Briskeby tendrá una capacidá de 10.200 espectadores, mientres qu'enantes de la reforma tenía un aforu pa 8.000 espectadores.
Lillestrøm SK
El Lillestrøm SK, ye un equipu de fútbol de la ciudá de Lillestrøm, en Noruega. Tien el record en Noruega de más años siguíos na másima categoría.
Foi fundau el 2 d'abril de 1917 tres la fusión de dos clubes llocales.
En 1959 algama'l so primer títulu de la Lliga Noruega de Fútbol.
A finales de los años 1970, Lillestrøm SK algama varios títulos de lliga y de la Copa de Noruega.
Nesta época, el 14 de setiembre de 1977 el Lillestrøm SK xuega un partíu de Copa de l'UEFA nel Ullevaal Stadium frenti a l'AFC Ajax Amsterdam presenciau por 20.000 espectadores. El partíu finó con 2-0 a favor del Lillestrøm SK, qu'ensin embargu perdió nel partíu de vuelta 4-0 siendo eliminau.
Durante los años 1980 algama facese con dos titulos de lliga y de copa.
En 2007 algama un nuevu titulu decopa. 
Molde FK
El Molde FK, ye un equipu de fútbol de la ciuá de Molde, en Noruega. Foi fundau el 19 de xunu de 1911.
Dende l'añu 1974 ye asiduu a la Tippeligaen, másima categoría del fútbol noruegu, de la que sólo falta en contades ocasiones (1979, 1981, 1983, 1994 y 2007).
La temporada 2007, regresa a la Primera División de Noruega.
Conociu fasta mayu de 2006 comu Molde Stadion, l'Aker Stadion inagurau en 1998 foi construyíu principalmente con fondos de Kjell Inge Røkke. El nome d'Aker stadion vien d'una de les empreses d'esti home de negocios: Aker Kvaerner. Al pasar a ser todes les llocalidaes sentaes, queda con una capacidá de 11.167 espectadores.
Odd Grenland BK
L' Odd Grenland, ye un equipu de fútbol de la ciudá de Skien, en Noruega. Ye l'equipu ganó en más ocasiones la Copa Noruega de Fútbol, l'última en 2000.
Foi fundau el 31 de marzu de 1894.
Tres una llarga temporada nes divisiones inferiores, en 1999 vuelve a la Lliga Noruega de Fútbol.
En 2007 desciende de categoría tres perder la promoción frenti al FK Bodø/Glimt.
En payares de 2006, l'estadiu reformase completamente, colo que l'aforu llega a los 13.500 espectadores. Pasa a nomase Skagerak Arena, debío a que les obres foron llevaes a cabu mediante'l patrociniu de l'empresa lléctrica Skagerak Energi.
Fernando De Ornelas
Fernando De Ornelas ye un futbolista venezolanu, apodáu "El Trotamundos", xuega de mediucampista o delanteru y el so club actual ye'l Zulia Fútbol Club de Venezuela.
Convocáu diverses vegaes cola Seleición de fútbol de Venezuela. 
Na Copa América 2007 fixo dupla atacante con Giancarlo Maldonado.
Universidá Brigham Young
La Universidá Brigham Young (BYU), alcuéntrase en Provo, Utah, Estaos Xuníos y ye una universidá privada y que la so titularidá pertenez a la Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes y cuerre baxu la dirección del Sistema d'enseñances de la Ilesia. Aproximadamente’l 98% de los 34.000 estudiantes en BYU son miembros de la Ilesia SUD. Amás, dos tercios de los estudiantes estaunidenses son de fora del estáu de Utah. El foco primariu de la universidá ta na educación universitaria pero en tamién tien 68 programes de maestría y 25 programes de doutoráu (incluyendo'l programa de doctor en drechu). La universidá ufierta tamién una gran variedá de clases de llingües estranxeres.
Centru de Conferencies (SUD)
El Centru de Conferencies ye'l principal llugar de conferencies xenerales y mundiales de la Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes, alcuéntrase na ciudá de Salt Lake City, capital del estáu de Utah, Estaos Xuníos. L'edificiu completóse a principios de 2000, en tiempo pa la primera conferencia xeneral de la ilesia SUD del sieglu XXI, n'abril de ye añu. El Centru de Conferencies tien capacidá pa 21,000 persones y reemplaza nel so usu al hestóricu Tabernáculo de Salt Lake que foi constríu en 1868 que fuera véncela del Coru del Tabernáculo Mormón, y usáu tamién pa les conferencies de la ilesia.
Pallabra de Sabencia
La Pallabra de Sabencia ye un términu usáu na Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes pa una sección del llibru Doutrina y Convenios, un llibru que trata sobro lo que munches ilesies dientro del Movimientu de los Santos de los Últimos Díes consideren ser revelaciones de Dios a los sos profetes dende'l sieglu XIX. Tamién ye'l nomatu del códigu de salú basáu nesta escritura. Esti códigu de salú ye ratificáu por miembros de la Ilesia SUD, onde'l cumplimientu de les sos prohibiciones ye un requisitu pal bautismu, según pa entrar a los templos de la Ilesia. Otres denominaciones del movimientu de los Santos de los Últimos Díes pueden tener interpretaciones diferentes d'ésti códigu de salú.
Templu (SUD)
Nel Movimientu de los Santos de los Últimos Díes (tamién conocíu como mormonismu), un templu ye una edificación dedicada a ser la casa de Dios y resérvase pa formes especiales d'adoración. Un templu diferénciase de los centros de xuntes o capiyes los cuales son usaos pa los servicios d'adoración selmanales. Los templos fueron una parte importante de La Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes dende los sos anicios, en donde se lleven a cabu les ceremonies de matrimoniu y otros rituales estimaos sagraos pa los sos fieles. Por la so parte, la Comunidá de Cristo tien dos templos nos Estaos Xuníos, que, a diferencia de los templos de La Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes, tán abiertos al públicu y son usaos pa los servicios de cultu, actos públicos y educación hestórica. Dalgunos grupos de los Santos de los Últimos Díes, como la Ilesia de Xesucristo (Bickertonita), nun utilicen los templos y sólo realicen el cultu en cañes de la ilesia o en misiones.
Casa del Lleón
La Casa del Lleón foi constrída en 1856 por Brigham Young en Salt Lake City, Utah p'afaer a la so familia de, aproximadamente, 27 muyeres y 56 neños.
Truman O. Angel, el cuñáu de Brigham Young, que diseñó'l Templu de Salt Lake City vio tamién implicáu nel diseñu d'esta casa, la cuál debe'l so nome a la estatua d'un lleón delantre de la entrada frontal, fecha por William Ward.
Ronald Golias
Ronald Golias (São Carlos, São Paulo; 4 de mayu de 1929 – São Paulo, Brasil; 27 de setiembre de 2005) foi un actor brasilanu.
Primera Visión
Na teoloxía del Movimientu de los Santos de los Últimos Díes, la Primera Visión foi una visión esperimentada por Joseph Smith, Jr., durante la década de 1820 nun llugar allegáu a la so casa, llamáu güei día l'arbolea sagrada, al oeste de Nueva York. Smith dixo que al rezar pa saber cual ilesia yera la verdadera, como respuesta, mensaxeros celestiales dixéronlu que toles ilesies esistentes na dómina yeren falses y hubiéranse pervertíu.
Lexón Nauvoo
La Lexón Nauvoo ye'l nome d'una milicia creada por Joseph Smith (fíu), fundador del Movimientu de Xesucrito de los Santos de los Últimos Díes.
Afuxendo de les persecuciones relixoses, los Santos de los Últimos Díes fundaron en 1839 la ciudá de Nauvoo, en Mississippi. Como-y foi dexao crear una milicia, creóse la Lexón Nauvoo con Joseph Smith como comandante xeneral.
Batallón Mormón
El Batallón Mormón ye la única entidá relixosa de la hestoria militar norteamericana, que sirvió ente xunetu de 1846 y xunetu de 1847 metanes la guerra ente Méxicu y los Estaos Xuníos. El batallón yera una unidá d'unos 500 mormones voluntarios dirixíos por oficiales de compañía a les ordes de los oficiales del exércitu regular. El Batallón fixo una llarga marcha dende Council Bluffs en Iowa hasta San Diego, California.
La marcha del Batallón y el serviciu van ser esenciales p'axudar a asegurar les nueves tierres n'estremaos estaos occidentales, especialmente la compra de Gadsden en 1853 de gran parte del sur d'Arizona. La marcha tamién abrió una ruta de vagones pa escontra'l sur de California. Los veteranos del batallón tuvieron un papel importante na espansión pa escontra l'oeste de los Estaos Xuníos, en zones como California, Utah y Arizona.
Movimientu de los Santos de los Últimos Díes
El Movimientu de los Santos de los Últimos Díes ye un movimientu cristianu restauracionista compuestu por persones qu'aceuten les enseñances y revelaciones del profeta Joseph Smith. Los que pertenecen al movimientu creyen na Biblia y nel Llibru del Mormón.
Aproximao 99% de los integrantes del movimientu SUD son miembros de La Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Díes, polo que'l términu mormón suel referise a ún de los sos miembros. Los aspeutos culturales, relixosos y ideolóxicos d'esa Ilesia y bien escasamente los demás grupos del movimientu, conócense xeneralmente como mormonismu. El sitiu Web mormon.org y los otros dominios de so son propiedá de La Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Díes. En 2004 la Ilesia, con sede en Salt Lake City, consiguió con ésitu rexistrar el términu Book of Mormon n'inglés n'EE.XX.
La tradición relixosa SUD afirma que'l sacerdociu de Cristu (esto ye, l'autoridá confirida por Cristu a los homes d'actuar en nome de Dios na tierra) se perdió dempués de la muerte de los apóstoles. Cola perda del sacerdociu, delles precioses verdaes del evanxeliu perdiéronse o escureciéronse. Esti ye'l casu, por exemplu, de la doctrina de bautismu por inmersión. Según tradición SUD, esta perda y cambeos nun s'atribúin a dal asocedíu concretu nin a nengún periodu de tiempu en particular. Foi un procesu que se desendolcó progresivamente fasta la restauración del evanxeliu integral. Esti tramu ente la muerte de los apóstoles y la restauración del evanxeliu n'estáu completu recibe'l nome de la gran apostasía.
Los mormones afirmen que, na primavera de 1820, nel otru llau del mundu, Dios apaecióse a un mozu de 14 años llamáu Joseph Smith, lo que punxo en marcha los acontecimientos que llevaron a la Restauración de l'antigua Ilesia de Xesucristu na tierra. Joseph Smith ñació en 1805, en Sharon, Vermont, asitiáu al nordés de los Estaos Xuníos. Más tarde se mudó cola so familia a la comunidá rural de Palmyra, Nueva York, onde, en 1820, se produxera un avivamientu relixosu. Confundíu poles afirmaciones conflictives de les estremaes relixones, Joseph recurrió a la Biblia en busca de guía, y ellí atopó un conseyu: entrugar a Dios (cf. Santiagu 1:5). Nuna viesca cerca de la casería familiar de so, Joseph arrodiyóse a rezar y ellí Dios y el so fíu Xesucristu apaeciéronse-y al mozu y diéron-y instrucciones. Mandóse-y que nun se xuniera a nenguna de les ilesies qu'esistíen y díxose-y que Dios restauraría a la tierra la Ilesia que Xesucristu estableciera con toles verdaes y l'autoridá del sacerdociu. Diez años dempués, tres una serie de revelaciones y d'apaiciones a Joseph Smith y a otros, la Ilesia de Cristu (el nome evolucionó llixeramente a lo llargo de la vida de Smith) organizóse oficialmente'l 6 d'abril de 1830, en Fayette, Nueva York.
A lo llargo de la so vida, Joseph Smith compartió y llueu escribió en delles ocasiones d'una esperiencia na so mocedá, na que vio a Dios el Padre y Xesucristu, como seres dixebraos. Cristu enteró-y que la verdadera ilesia nun s'atopaba en mundu y que sedría restaurada per aciu d'elli. Arriendes d'eso, díxo-y que se-y daría autoridá pa organizar y liderar la Ilesia. Joseph Smith y Oliver Cowdery afirmen que primero Xuan el Bautista, y dempués los apóstoles Pedru, Xacobu y Xuan, los visitaron en 1829, dándo-yos autoridá pa reestablecer la Ilesia de Cristu.
La primer d'estes visiones foi precedida polo que Smith describió como un tracamundiu doctrinal predicada por delles ilesies, el que lu llevó a recurrir a la Biblia en cata d'una meyor rempuesta. Delles visiones y visites de seres celestiales (ente ellos, Dios el Padre y el so fíu Xesucristu) asocedieron más p'alantre, nes qu'afirmó recibir instrucciones pa restaurar la verdadera Ilesia de Xesucristu.
La primer visión asocedería cuando, siendo un mozu de catorce años, decidió entrugar a Dios cuála yera la ilesia verdadera. Na so autobiografía, Joseph Smith describe la visita de dos seres divinos coles pallabres que siguen:
Esti movimientu entamó con un pequeñu númberu de miembros en pueblos nel occidente de Nueva York: Fayette, Manchester y Colesville. La ilesia entamó'l 6 d'abril de 1830 como institución llegal baxo'l nome d'Ilesia de Cristu. Fundóse nesi día en conmemoración a la ñacencia de Xesús, pos Joseph recibió una revelación qu'esa foi la fecha real en que ñació Xesús el Cristu. Yá p'haza 1834, les espublizaciones iniciales de la ilesia nomaríase la Ilesia de los Santos de los Últimos Díes, y en 1838 Joseph Smith anunció que recibiera de Dios una revelación pa oficialmente camudar el nome de la Ilesia a La Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Díes.
Nes siguientes visiones indicaríase-y a Joseph Smith ónde atopar unos antiguos rexistros escritos enriba de llámines d'oru, que conteníen un compendiu históricu de l'América antigua. En dichu compendiu un profeta llamáu Mormón resumiera los rexistros de los descendientes d'un grupu d'inmigrantes provenientes del reinu d'Israel qu'aportaren navegando a l'América 600 años enantes de Cristu y que dieren aniciu en parte a los pobladores amerindios atopaos ellí polos colonizadores posteriores. Smith dixo que "Moroni", fíu de Mormón, escondió darréu'l llibru nun oteru, anguaño conocíu como l'oteru de cumora, nel Estáu de Nueva York, y añedió qu'en 1823, el mesmu "Moroni", en forma d'ánxel, apaecióse-y pa dici-y ónde taba escondíu'l llibru y que Dios quería que lo traduxera. El llibru inclúi, tamién, el rellatu referente a la visita que Xesús de Nazaré realizaría al continente americanu dempués de la so resurrección. El llibru espublizóse per primer vegada como'l Llibru de Mormón en 1830 n'inglés y 1886 n'español. "
P'hacia la fin de la década de 1830, William Law y otros Santos de los Últimos Díes en puestos de lideralgu, acusaron públicamente a Joseph Smith de ser un falsu profeta, resultando nuna dixebra de la ilesia. Munches d'estes persones depués volvieron a la ilesia entá baxo'l lideralgu de Smith. Otros formaron nueves ilesies alredor d'otros líderes. Dempués del asesinatu de Smith per parte d'un ensame al mandu del gobiernu de Carthage, Illinois, dellos miembros con prominencia na ilesia sosteníen ser el sucesor llexítimu de Joseph, dando como resultáu una crisis de sucesión, na que la mayoría de los miembros de la ilesia aceptaron el lideralgu de Brigham Young; ente qu'un prominente grupu siguió a Sidney Rigdon. La crisis resultó en delles dixebres permanentes y la formación de grupos satélites, dalgunos de los que dexaron d'esistir. Estos diversos grupos de son dacuando axuntaos baxo dos denomaciones: Santos de la Pradería—aquellos que quedaron nel Mediu Oeste de los Estaos Xuníos—y los Santos de la Montes Peñascosos—aquellos que siguieron a Brigham Young fasta'l Territoriu de Utah. Anguaño, esisten munches organizaciones poco conocíes que se consideren como parte del movimientu de los Santos de los Últimos Díes, pese a que, na mayoría de los casos, nun reconozan a les otres rames como válides y consideren les sos propies tradiciones como la única validera y autorizada versión de la ilesia de Xesucristu. La mayoría d'estes organizaciones son pequeñines. La gran mayoría de los Santos de los Últimos Díes pertenecen al mayor grupu, La Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Díes, el que reporta más de 15,4 millones de miembros per tol mundiu. El segundu grupu de más tamañu ye la ecuménica Comunidá de Cristu, el que reporta 250,000 miembros. La tercer más grande ye la Ilesia de Xesucristu, con unos 20 mil integrantes. Otres cañes partieron de la Comunidá de Cristu formando los sos congregaciones y misiones relixoses.
El movimientu SUD recibió munches crítiques dende los sos entamos. Ye daqué qu'a los mormones-yos llama l'atención, de la que según ellos, otros grupos relixosos nun son tan aporfiadamente persiguíos; ellos afirmen qu'esto ye porque la ilesia ye la ilesia verdadera y restaurada y, poro, ye persiguida. Esta situación resulta paradóxica a la ilesia SUD, una y bones que nun s'atopen publicaciones mormones a la escontra d'otres creyencies y relixones.
Inda que los mormones son cristianos, creyendo que Cristu ye Dios, el Salvador del xéneru humanu y la esperanza y orixinador de la so fe, dellos grupos cristianos, tanto católicos como protestantes, acusen al mormonismu (particularmente a La Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Díes) de nun ser una caña del cristianismu. Les principales diferencies que señalen ente la cristiandad tradicional y el mormonismu son los que vienen darréu:
Les investigaciones qu'eruditos musulmanes fixeron sobro'l mormonismu, atoparon delles asemeyancies ente dambes relixones que faen pensar, non nuna "Restauración de Toles Coses" revelaes al traviés de Joseph Smith, sinón más bien nuna serie de Suplantaciones Doctrinales, diciéndo-y a la xente que Dios-y reveló a elli, cuando en realidá, dio les enseñances al Profeta Mohama, al traviés de la revelación del Corán y lo qu'elli mesmu enseñó nos Dichos o Hadices. N'otres pallabres, atopóse qu'el mormonismu ye un amiestu de doctrines, estrayíes na so mayoría del Islam, y un poco d'otres relixones, como del "Talmud" del xudaísmu, del cristianismu paulín y nósticu, y otru poco más de les relixones paganes.
Artículos de Fe
En 1851 pidióse-y a Joseph Smith qu'esplicara les enseñances y les práctiques del mormonismu. John Wentworth, editor del periódicu Chicago Democrat, pidió una reseña del surdimientu, del progresu, de les persecuciones y de la fe de los Santos de los Últimos Díes. El señor Wentworth, ñacío nel estáu de New Hampshire, deseaba esa información p'axudar a un amigu a compilar una hestoria del so estáu. Joseph aportó a esa solicitú y unvió-y al señor Wentworth un documentu de delles páxines que conteníen un rellatu de los primeros acontecimientos de la hestoria de la Restauración. El documentu tamién contenía trelce esposiciones nes que se reseñaben les creyencies de los Santos de los Últimos Díes, les cuales llegaron a conocese como los “Artículos de Fe". La información unvióse al señor Wentworth, que nun publicó nel Chicago Democrat, sinón nel periódicu de la Ilesia Times and Seasons, en marzu de 1842. En 1851, los Artículos de Fe incluyéronse na primera edición de la Perlla de Gran Preciu que se publicó na Misión Británica. Dempués que la Perlla de Gran Preciu, fízose una revisión en 1878 y pasó a formar parte de los llibros canónicos en 1880, los Artículos de Fe pasaron a ser doctrina oficial de la Ilesia.
Les creyencies de los miembros de La Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes tán resumíes en 13 artículos:
1.- Nós creemos en Dios l'Eternu Padre, y nel so Fíu Xesucristo y nel Espíritu Santu.
2.- Creemos que los homes sedrán castigaos polos sos propios pecaos y non pola tresgresión d'Adán.
3.- Creemos que pola Espiación de Cristo, tol xéneru humanu puede salvase, pente medies de la obediencia a les lleis y ordenances del Evanxeliu.
4.- Creemos que los primeros principios y ordenances del Evanxeliu son: primeru, Fe nel Señor Xesucristo; segundu, Arrepentimientu; terceru, Bautismu por inmersión pal perdón de los pecaos; cuartu, Imposición de manes pa comunicar el don del Espíritu Santu.
5.- Creemos que l'home ha ser llamáu por Dios, por profecía y la imposición de manes, por aquellos que tienen l'autoridá, con cuenta de que pueda pedricar l'Evanxeliu y alministrar les sos ordenances.
6.- Creemos na mesma organización qu'esistió na Ilesia Primitiva, esto ye, apóstoles, profetes, pregueros, maestros, evanxelistes, etc.
7.- Creemos nel don de llingües, profecía, revelación, visiones, sanidaes, interpretación de llingües, etc.
8.- Creemos que la Biblia ye la palabra de Dios hasta onde tea traducida correutamente; tamién creemos que'l Llibru del Mormón ye la palabra de Dios.
9.- Creemos tolo que Dios reveló, tolo qu'anguaño revela, y creemos qu'entá revelará munchos grandes y importantes asuntos perteneciente al reinu de Dios.
10.- Creemos na congregación lliteral del pueblu d'Israel y na restauración de les Diez Tribus; que Sión (la Nueva Xerusalén) sedrá edificada sobro'l continente americanu; que Cristo reinará personalmente sobro la tierra, y que la tierra sedrá anovada y recibirá la so gloria paradisiaca.
11.- Reclamamos el derechu d'adorar a Dios Toupoderosu conforme a los dictaos de nuestra mesma concencia, y concedemos a tolos homes el mesmu privilexu: qu'adoren cómo, aú o lo que deseen.
12.- Creemos en tar suxetos a los reis, presidentes, gobernantes y maxistraos; n'obedecer, honrar y sostener la llei.
13.- Creemos en ser honraos, verídicos, castos, benevolentes, virtuosos y en faer el bien a tolos homes; en verdá, podemos dicir que siguimos el conseyu de Pablo: Tolo creemos, tolo esperamos; sufrimos munches coses, y esperamos poder sufrir toles coses. Si hai daqué virtuoso, o bello, o de bona reputación, o digno d'allabancia, a esto aspiramos.
Fermín Álvarez Álvarez
Fermín Álvarez Álvarez, natural de Grau (Asturies) (15 de xunetu de 1967), ye un ex-xugaor del Real Avilés, Real Uviéu y C.D. Mosconia (equipu qu'actualmente dirixe) entre otros.
Francisco de Quevedo
Francisco Gómez de Quevedo y Santibáñez Villegas (Madrid, 14 de setiembre de 1580 — Villanueva de los Infantes, Ciudá Real, 8 de setiembre de 1645) foi un noble (tuvo los títulos de señor de La Torre de Juan Abad y caballeru de la Orde de Santiago), políticu y escritor español del Sieglu d'Oru, unu de los más destacaos de la hestoria de la lliteratura española. Les sos obres más importantes son "Historia de la vida del Buscón llamado Pablos, ejemplo de vagabundos y espejo de tacaños" y "Los sueños".
Observatoriu Nacional del Picu Kitt
L'Observatoriu Nacional del Picu Kitt o Kitt Peak National Observatory n'inglés (KPNO) ye un obsertatoriu astronómicu estaunidense que s'alcuentra a 2.096 m nel picu Kitt, nos montes Quinlan, nel desiertu de Sonora, a 88 
quilómetros de Tucson (Arizona). 
Llingua astur
L'astur foi una llingua paleohispánica del tueru indoeuropéu falada polos antigos astures nel so territoriu, y conocida poles inscripciones epigráfiques, y topónimos y teónimos tresmitíos poles fontes clásiques. L'inxertu del astur nel tueru de les llingües indoeuropées ye güei casi xeneral, y torga el vieyu discutiniu sobre la posibilidá de que na faza astur y cántabra falárense dacuando llingües euskériques. 
Ún de los mayores problemes nel momentu d'asignar l'astur a una familia llingüística dala, ye'l so asitiamientu ellí onde confluin los ámbitos de les dos úniques llingües indoeuropées de la Península Ibérica, de les que nos llegáren testus escritos . Esto ye, el celtíberu y el lusitanu. Asina, mientres que'l primeru comparte les innovaciones que definen al tueru llingüísticu celta como ye la pérda de -p- en posición d'aniciu y ente vocales,¨y que considérase como "conditio sine qua non" para considerar céltica una llingua (patēr / atīr), el lusitanu amuesa trazos llingüísticos incompatibles cola conocencia que se tién de la llingüa céltica (Schmidt, Witczak) siendo el mas conocíu, la mantenencia de la p-.
Los trazos que'l astur conseña, dirixen dacuandu n'ún u otru sen, ensiendo la mantenencia o escaezu del fonema /P/ el definitoriu pa venceyar la fala de los astures bien col lusitanu bien col celtíberu, y a lo cabero inxertalu o xebralu del tueru de les llingües céltiques. Con tou, la mayoría de los autores afiten pal astur un aniciu célticu, y darreú dello, lu encuadren xunta les llingües vecines de los Vettones, Cántabros, Galaicos y Vacceos, nel nomáu subgrupu Hispanu-celta occidental. Endientro d'élli, l'astur nun dexa de presentar trazos orixinales que-y dan el so fustaxe propiu.
Al aviesu, un casu claru de perda dase na xente de los Cilurnigos (*kelpurn-i-kos), y quicés nos Onnakos si ye que el so nome naz del ríu Onna 'Güeña', pal que se-y señala un aniciu nel célticu "onna" 'ríu' (*pon-na). Tamién el llagu Enol < Enolo, a traviés dun diminutivu (*peno-lo) 'llagucu', espeya'l célticu "eno" 'llamarga' que diere nome al llagu suizu de "Inn" < (*pen-yo). Entá nel territoriu guigurru de Valdeorras y faciendo llinde colos Galaicos asítiase el monte Larouco (*plaro-uko) 'allanáu, soyáu' que amuesa cayíu de la p- dende *plh₂-ró (vieyu irl. "lár"). Ya pente los cántabros la tribu de los orgenomescos abellugen nel so nome el términu célticu pal asesinatu "orgenom" (*porge-no). A lo cabero, el topónimu Olloniego < *ollonaeko paez espeyar un xentiliciu igüau sobre el nome "ollonos" 'grande' en rellación col vieyu irl. "oll", qu'entamare nun célticu *ollos 'grande' (*polh₁-no) 
Trátase dun fenómenu que espárdese pel norte cantábricu y que pierde puxu nes rexones más meridionales, xenerando una riestra diptóngos que mesmu que acontez en Galu nun pueen consideráse etimolóxicos.
Sin embargu, De Bernardo camienta que esti diptongu ae / ai tien aniciu nun fenómenu de asimilación anticipatoria, dende sufixos de mena ak-ya > ay-ka: Brigakya (*bʰr̥gʰ-ak-y-a) > Brigaeka / Brigayka. 
No que cinca a la morfoloxía o cadarma de les pallabres, malpenes conocemos dellos casos de los nomes en tema -o. 
Les xentilidaes de la mena ablaidacorum, cilurnigorum, viromenigorum, son xenitivos plurales llatinos igüaos sobre anteriores xenitivos astures *Cilurnigom, *Viromenigom, etc. D'estamiente Medugeno nun yera de la xente de los Cilurnigos sinón de la xente dun tal Cilurnu. 
San Pedru d'Alles
La ilesia de San Pedru d'Alles ye un templu barrocu asitiáu na villa homónima, nel conceyu asturianu de Peñamellera Alta. Foi pagada por Juan de Mier y Villar, que naciera nel pueblu y, emigráu a América, foi ellí presidente del tribunal de la Inquisición en Nueva España (anguaño Méxicu). D'ellí parez que yera el so arquitectu, que proyectó el que ye ún de los meyores edificios relixosos asturianos del sieglu XVIII. Según Pascual Madoz, ""es un edificio moderno y el mejor de la provincia, si se exceptúa la catedral"".
De gran tamañu, descomanáu pal tamañu de la población na que s'asitia, tien una sobria monumentalidá qu'espresa al esterior la so estructura interna, de trés naves cubiertes con bóveda de crucería. L'ábside ye cuadrangular, del altor de les naves, y ta flanqueáu por dos sacristíes; tien, además, una cúpula intradosada nel centru del cruceru que se remata con una llinterna octogonal. Tien dos pórticos: el principal, na fastera meridional, que protexe una portada que presenta un frontón apoyáu en columnes estriaes afitaes enriba de podios altos, y se prollonga con un cabildru cerráu; y otru, menos monumental, na septentrional. Lo más aparente, sicasí, ye la gran torre con aguya y campanariu que preside los teyaos del pueblu. 
La ilesia foi consagrada en 1787, y saqueada polos franceses en xunu de 1810. Años dempués, hubo qu'iguar la torre dempués de qu'un rayu la baltara en 1847. Como recueye Fermín Canella ""se restauró desde 1856 siendo párroco don Cosme Ramón de Villar, de Ruenes, auxiliado con fondos populares y de los hijos de la localidad de México"".
Nel interior, con trés naves de dos tramos sobre pilares, abovedaes como se dixo primero, destaquen como elementos muebles los sos cinco retablos de fines del sieglu XVIII; el central ye una copia del que hai na ilesia de Santo Domingo, n'Uviéu. Hai tamién un baptisteriu, con una gran pila bautismal de mármol, a los pies de la torre, y dellos cuadros: ún del fundador, pintáu pol pintor mexicanu Rodríguez de Alconedo, na paré derecha del presbiteriu, y otru de la Virxen de Guadalupe na izquierda.
Burj Al Arab
El Burj Al Arab (n'idioma árabe, "Torre arábica") ye un hotel de lluxu con una altura de 321 metros, siendo'l segundu hotel más altu de tou el mundu (superau sólo pol Rose Rotana Hotel y unu de los edificios hoteleros más representativos. Ta sitiau nel mar, sobre una islla artificial llocalizada a 270 metros de la playa nel Golfu Pérsicu, la cual ta xunía a tierra firme mediante una carretera.
Burj Khalifa
El Burj Khalifa (n'árabe: برج خليفة‎, "la torre de Khalifa", n'honor del xeque de los Emiratos Árabes Xuníos Khalifa bin Zayed Al Nahayan), nomáu Burj Dubai anantes de la so inauguración, ye un rascacielos del distritu Downtown Dubai de la ciudá de Dubai (Emiratos Árabes Xuníos) que tien el títulu de ser, colos sos 829,8 m d'altor, la estructura más alta enxamás construyida pol ser humanu.
La so construcción entamó'l 21 de setiembre de 2004, y la so estructura esterior terminose'l 1 d'ochobre de 2009. L'edificiu foi inauguráu oficialmente'l 4 de xineru de 2010, y ye parte de l'área de desarrollu urbanísticu nomada Downtown Dubai, a la vera del distritu financieru de la ciudá. El diseñu de la torre foi obra de l'estudiu d'arquitectos Skidmore, Owings y Merrill, de Chicago (EEXX); el so xefe d'arquitectos foi Adrian Smith, y l'inxenieru xefe d'estructures foi Bill Baker. La so construcción foi desendolcada pola empresa surcoreana Samsung C&T.
El Burj Khalifa convirtióse nel rascacielos más grande construyíu pol home. Les marques rotes son les siguientes:
Taipei 101
El Taipei 101 ye un edificiu que cuenta con 106 plantes (5 pisos baxo'l suelu y 101 perriba del nivel del suelu), ubicau en Taipéi (Taiwán). L'aguya que corona sos 529 metros d'altura convertialu nel edificiu rascacielos más altu del mundu, superando por 56 metros a les Torres Petrones de Kuala Lumpur (Malasia). Ensin embargo, el 21 de xunetu de 2007 foi superau n'altura pol Burj Khalifa, que tien el títulu de l'edificiu más altu del mundu.
El rascacielos tien les siguientes marques:
La marca que nun pudo sobrepasar foi la de mayor altura dende'l suelu fasta la cúspide (les antenes), pues esta sigue teniendola la Torre Sears, con 527 metros.
El Taipei 101 ye xunto cola Torre Llatinoamericana, la Torre Executiva Pemex, la Torre Mayor y l'U.S. Bank Tower una de les cinco estructures n'encontrase nuna zona d'altu riesgu sísmicu.
Torres Petronas
Les torres Petronas, asitiaes en Kuala Lumpur, capital de Malasia, foron los edificios más altos del mundu ente 1998 y 2003, superaos el 17 d'ochobre de 2003 pol edificiu Taipei 101 en Taiwán. Estes torres cuenten con una altura de 452 metros. Les torres con 88 pisos d'hormigón armáu y una fachada fecha d'aceru y vidru, convirtiéronse nel símbolu de Kuala Lumpur y Malasia.
La cadarma básica tomóse d'un proyeutu non realizáu pa una torre en Chicago.
Antena KVLY-TV
La torre KVLY ye güei la segunda estructura más alta del mundu y la primera soportada por cables. Alncuentrase n' Estaos Xuníos, nel estau de Dakota del Norte, y mide 628,8 metros d'altura. Sirve comu emisor de televisión de la cadena NBC. Ye tamién usada pola estación de radio de Fargo pa'l Canal 11 d'esa ciudá. Foi aclamada comu l'estructura artificial más alta del mundu dende'l día en que finó so construcción el (13 d'agostu de 1963).
En 1974 la torre KVLY-TV foi superada pola Torre de radio de Varsovia, en Polonia. Pero'l 8 d'agostu de 1991 la torre de Varsovia vinose abaxo y la KVLY-TV convirtióse nuevamente na estructura soportada por cables más alta del planeta.
La KVLY-TV tien una torre xemela, la KXJB-TV, que ye 1 metru más baxa.
El 21 de setiembre de 2004 entamose la construcción del que ye'l rascacielos más altu del mundu (el Burj Khalifa) en Dubai, Emiratos Árabes Xuníos. El 26 de marzu de 2008 l'estructura de l'edificiu de Dubai algamó los 630 metros d'altura, quitando-y nesi momentu a l'antena KVLY-TV el títulu d'estructura más alta del mundu. El proyeutu finalmente inaugurose'l 4/1/2010, con una altura de 828 metros. 
Escuela de Odio
Escuela de Odio ye un grupu hardcore punk con d'algunos cancios en castellanu y otros n'asturianu. Orixinarios d'Asturies, entamen so andadura pol panorama musical nel añu 1993.
"La Escuela del Odio (1995) (Maqueta)"
"La Razón del Pensamiento (1996) (Maqueta)"
"El sueño de los que no duermen (1998)"
"Cuando los mudos griten (2000)"
"De la esclavitud a las cenizas (2004)"
"Quien siembra miseria, recoge la cólera (2008)"
Bloomberg Tower
La Bloomberg Tower ye un rascacielos de la ciudá estauxunidense de Nueva York. Asítiase nel númberu 731 de l'avenida Lexington ("Lexington Avenue"), nel Midtown Manhattan, y tien un altor de 246 m (806 pies) y 55 pisos, con una superficie edificada total de 130.000 m². Nella tien la so sé la compañía proveedora de noticies financieres Bloomberg L.P., amás de delles tiendes y restaurantes. Hai tamién 105 apartamentos de luxu, conocíos como "One Beacon Court", qu'ocupen les plantes 31 a 55 de la torre y que tienen una entrada distinta de les de los pisos d'oficines.
La torre asítiase nel solar que primero ocupaba ún de los más tradicionales grandes almacenes de la ciudá, Alexander's. Esa tienda peslló en 1992, magar que l'edificiu nun foi demolíu hasta 1999. Nel añu 2000 la compañía Vornado Realty Trust entamó la construcción del edificiu, diseñáu por Cesar Pelli, que abrió les sos puertes en 2004.
L'edificiu ocupa una manzana entera, la que ta enmarcada poles avenides Lexington ("Lexington Avenue") y tercera ("Third Avenue") y les cais 58 ("58th Street") y 59 ("59th Street"). El complexu, fechu n'aceru y cristal, comprende dos torres conectaes ente sí: una, d'once plantes, que mira pa la Tercer Avenida, y otra de 55 pisos, que mira pa la Avenida Lexington. La torre asítiase sobre una base, de 10 plantas d'altor, d'espaciu pa oficines, que comunica con la base de la torre oeste, d'ocho plantes d'altor y destinada a usu comercial y d'oficines. Dambes zones conéctense por un atriu a nivel de la cuarta, quinta y sesta planta. Los dos pódiums tán separtaos por un patiu redondeáu y rodeáu d'una muria de 9 pisos d'altor con forma de conu invertíu que, al nivel de la cai, conecta les cais 58 y 59. El so diseñu inspírase nel d'otros recintos históricos de la ciudá, como Grand Central Station, la sala de llectura de l'edificiu central de la biblioteca pública de Nueva York o la pista de patinaxe del Rockefeller Center. El patiu ta arrodiáu de les muries de cristal de les dos torres, que van retránqueandose seliquino de la que van xubiendo n'altor. 
Lexington Avenue
L' Avenida Lexington, o comúnmente nomada polos neoyorquinos como "Lex", ye una avenida de un solu sentiu n'East Side del borough de Manhattan na ciudá de Nueva York transitada en sentiu sur de la cai 131 Este facia Gramercy Park na Cai 21 Este. A lo llargo de sos 5.5 millas (8.9 km), 110 cuadres, l'Avenida Lexington pasa por Harlem, Carnegie Hill, Upper East Side, Midtown, y Murray Hill fasta llegar a Gramercy Park. Al sur de Gramercy Park, l'avenida continúa comu Irving Place a l'este de la cai 14. 
El serviciu de taxis ta disponible sólo pa llamades. Los siguientes autobuses operen n'Avenida Lexington (los autobuses con sentiu norte operen na 3ra Avenida):
La llínia de l'Avenida Lexington del metru de la ciudá de Nueva York opera baxo l'Avenida Lexington al norte de la Cai 42 (en Grand Central Terminal); Al sur de la Grand Central esta llinia opera baxo Park Avenue fasta llegar a la 14ta cai.
Harlem
A pesar de que'l nome ye a veces usau pa referise a tou'l sector norte de la islla de Manhattan, tradicionalmente Harlem ta limitado pola cai 96 al sur, la Quinta Avenida, el ríu Hudson a l'oeste y la cai 155 al norte (d'algunos señalen la cai 160 comu límite), xunto col ríu Harlem.
Carnegie Hill
Carnegie Hill ye un vecindariu nel “Upper East Side” de Manhattan en Nueva York. A grandes rasgos se pué dicir que sos llímites son: al sur, la cai 86; a l'este la Tercera Avenida, al norte la cai 98 (Harlem Hispánica), y a l'oeste la Quinta Avenida.
El vecindariu foi bautizau asina debío a la mansión qu'Andrew Carnegie construyó na cai 91 l'añu 1901. La mansión ye n'actualidá el “National Design Museum”.
Upper East Side
L' Upper East Side ye un barriu nel distritu metropolitanu de Manhattan, na ciudá estauxunidense de Nueva York. Alcuentrase ubicau ente'l Central Park y el ríu East River, abarcando un área de 4,7 km².
Ye unu de los barrios de mayor prestixu de la ciudá de Nueva York. Sitiau na metá este de la islla de Manhattan, esti barriu acueye a los neoyorquinos más adinerados. Na Quinta Avenida y Park Avenue alcuentrense d'algunos de los apartamentos más caros de la ciudá. La Quinta Avenida ye, amás, una de les principales cais comerciales de la ciudá, na que se concentren les meyores firmes de ropa, xoyería y artículos de lluxu.
Nel Upper East Side alcuentrense d'algunos de los más importantes museos de Nueva York, como'l Metropolitan Museum o el Museu Solomon R. Guggenheim
Midtown Manhattan
Midtown ye una zona de Manhattan sitiada nel centru de la islla del mesmu nome, en Nueva York. Alberga 14 edificios orixinales qu'ocupen 5 hectárees dende la Quinta Avenida y la Sexta Avenida fasta la Cai 48 West y la Cai 51. 
Midtown, xunto col Uptown y Downtown formen les tres grandes subdivisiones de Manhattan, estando'l Midtown comprendiu ente la cai 14 y la cai 59, dende'l ríu Hudson al ríu East. El coral del Midtown comprende dende la cai 31 a la cai 59, ente la 3ª y 9ª avenida.
Midtown comprende munchos barrios, ente ellos Hell’s Kitchen y Chelsea nel West Side, y Murria Hill, Kips Bay, Turtle Bay y Gramercy nel East Side. 
La gran mayoría de los rascacielos de la ciudá, y munchos de los hoteles y torres d'apartamentos alcuentrense en Midtown. Más de 700.000 persones trabayen nes sos oficines, hoteles y establecimientos.
Cais importantes del Midtown:
Avenida Madison
L' Avenida Madison (n' inglés "Madison Avenue") ye una avenida del borough de Manhattan, en la ciudá de Nueva York. De direición única y con una llonxitú de 9255 metros, estiendese de sur a norte dende Madison Square Garden, a l'altura de la cai 23 fasta Madison Avenue Bridge na cai 138. Crucia los barrios del Midtown, 'Upper East Side, del Spanish Harlem y Harlem.
Quinta Avenida
La Quinta Avenida (n'inglés Fifth Avenue) ye una de les principales arteries del centru de Manhattan, na ciudá de Nueva York, nel estáu del mesmu nome, nos Estados Xuníos d'América. Enllena de pisos de lluxu y de mansiones históriques, la Quinta Avenida ye un símbolu de la bonanza económica de Nueva York. La seición de l'avenida ente la Cai 34 y la Cai 59, ye tamién una de les zones de compres más esclusives del mundu xunto a Oxford Street en Londres, los Campos Elíseos en París y la Vía Montenapoleone en Milán.
Foi nomada de forma continua como una de les cais más cares del mundu con precios d'arriendu similares a los de París, Londres y Tokyo.
Broadway
L'avenida Broadway [] («Camín ampliu» n'asturianu)ye, xunto cola Quinta Avenida, la cai más famosa de Manhattan. Carauterizase por travesar la plaza Times Square, y por ser puntu de referencia pa 39 teatros que conformen el «circuitu Broadway». De los treinta y nueve, solamente seis d'ellos alcuentrense físicamente sobre l'avenida Broadway, y el restu alcuentrense a una o dos mazanes de la mesma. N'actualidá ye l'avenida con mayor costu nel mundu p'arrendar o mercar propiedaes.
La mayoría de les obres de teatru que se presenten son musicales.
Cai 42
La Cai 42 ("42nd Street") ye una de les cais de negocios más animaes de Manhattan central, ciudá de Nueva York. Tien una llonxitú d'unos 3,5 kilómetros y traviesa toa la islla dende'l East River fasta'l ríu Hudson. Ye'l centru del Distritu del Teatru de Nueva York.
East River
El ríu Este o East River n'inglés ye un estrechu d'agua na ciudá de Nueva York. Conecta'l Puertu de Nueva York col extremu sur y norte de Long Island. Dixebra Long Island (y los condaos de Queens y Brooklyn) de la islla de Manhattan y el Bronx del continente Norteamericanu. En rellación col Long Island Sound, foi conocíu como'l ríu Sound.
Biblioteca Pública de Nueva York
La Biblioteca Pública de Nueva York (New York Public Library, NYPL) ye una de les bibliotecas más importantes del mundu y con más conteníu de América. La biblioteca caracterizar por tener una gran cantidá de llibrus d'accesu públicu al pie de otros d'obligada llectura dientro de la cortil. Ye, amás, una de les bibliotecas públiques más grandes de los Estaos Xuníos con unu de los sistemes de busca d'información más estensos. La so dirección ta en manos d'una corporación privada, anque'l so calter ye non comercial por cuenta del so usu públicu, y finánciase al traviés de fondos públicos y privaos.
Nel clásicu de 1984 "Los Cazapantasmes" ("Ghostbusters"), amosábense munches tomes de la Gran Mazana; ente elles la Biblioteca Pública de Nueva York. Sicasí, la película que más tiempu n'escena dedicó a esta institución, ye "The Day After Tomorrow" ("El día dempués de mañana" en Llatinoamérica y "El día de mañana" en España), onde los protagonistes abelugar del catastróficu cambéu climáticu ente les parés de la biblioteca.
Nel episodiu 2 de la serie "Girl Meets World" amuesen escenes dende fuera de la biblioteca y recrear cuando tuvieron qu'entrar.
Long Island
Long Island ye una islla del Estáu de Nueva York. La superficie de la islla ye de 3.567 km² (1.377 milles cuadraes), y ye la más grande de los Estaos Xuníos continentales. Long Island tien dos barrios de la Ciudá de Nueva York, Brooklyn y Queens, na so parte más occidental. Na parte opuesta alcuentrense los condaos de Nassau y Suffolk.
Según el Censu 2000 de los Estaos Xuníos, la población total de los cuatro condaos de Long Island yera de 7.448.618 persones.
The Narrows
The Narrows ye l'estrechu que xebra los municipios de Staten Island y Brooklyn na ciudá de Nueva York.Conectase cola seición superior y menor de la Bahía de Nueva York, y ye'l principal canal por el que'l ríu Hudson desemboca nel Océanu Atlánticu. Durante munchu tiempu considerose comu una "puerta" marítimo de Nueva York y foi hestóricamente l'entrada más importante del puertu.
Staten Island
Staten Island ye una islla nel Océanu Atlánticu perteneciente a l'estau de Nueva York (Estaos Xuníos). Ye unu de los cinco "boroughs" o distritos metropolitanos de la ciudá de Nueva York. So territoriu ye coestensivu col del Condau de Richmond. 
El presidente del borough o distritu ye James Molinaro. Foi elixíu en 2001 comu miembru del Partíu Conservador, y reelixíu en 2005 ya col apoyu del Partíu Republicanu. 
Brooklyn
Brooklyn ye unu de los cinco distritos que conformen la ciudá de Nueva York. Foi una ciudá independiente fasta so inclusión dientro del conglomerau urbanu de Nueva York en 1898. Brooklyn ye'l barriu más poblau con cerca de 2,5 millones d'habitantes.
Batalla de Long Island
La Batalla de Long Island, n'ocasiones conocida tamién como la Batalla de Brooklyn, foi un episodiu de la Guerra d'Independencia de los Estaos Xuníos, que tuvo llugar el 27 d'agostu de 1776, siendo la principal batalla tres la Declaración d'Independencia de los Estaos Xuníos, la batalla más grande de tol conflictu y la primer batalla na que participó un exércitu de los Estaos Xuníos.
La batalla y les sos consecuencies inmediates tuvieron marcaes pola conquista británica de Nueva York. Nes selmanes siguientes, les fuercies britániques ocuparon Long Island, pero'l Xeneral George Washington y el so Exércitu Continental algamaron recuperar la posición.
Exércitu Continental
L'Exércitu Continental foi l'Exércitu formáu tres l'españíu de la Guerra d'Independencia de los Estaos Xuníos poles 13 colonies que dempués convirtiéronse nos Estaos Xuníos d'América. Establecíu por una resolución del Congresu Continental el 14 de xunu de 1775, fechu pa coordinar los actos militares de les Trece Colonies na so llucha escontra Gran Bretaña. El Xeneral George Washington foi'l Comandante en Xefe del Exércitu Continental mientres la Guerra. 
La mayor parte del Exércitu Continental foi disueltu en 1783 dempués del Tratáu de París col que la guerra finó. Les unidaes de soldaos restantes, posiblemente, formaron el nucleu de lo que darréu convertiríase nel Exércitu de los Estaos Xuníos.
Chiquito de la Calzada
Gregorio Sánchez Fernández (Málaga, 28 de mayu de 1932) "alias" Chiquito de la Calzada, ye un humorista, cantante de flamenco y actor andaluz . 
Entamó como cantante de flamenco con 8 años y trabayó en diferentes teatros y salas de espectáculos en España y Xapón y fizose popular col programa "Genio y figura" (Antena 3, 1994).
Lope de Vega
Lope de Vega y Carpio (Madrid, 25 de payares de 1562 – 27 d'agostu de 1635) foi un escritor, dramaturgu y poeta español. Ye unu de los más importantes del Sieglu d'Oro.
Adrianu
Publiu Eliu Adrianu (24 de xineru de 76 - Bayas, 10 de xunetu de 138), conocíu oficialmente nel so reináu como "Imperator Caesar Divi Traiani filius Traianus Hadrianus Augustus", y como "Divus Hadrianus" tres la so deificación, y comúnmente conocíu como "Adrianu", foi emperador del Imperiu romanu (117 - 138). Miembru de la "Dinastía Ulpio-Aelia" y terceru de los nomaos "cinco emperadores bonos", consiguió, mientres el so reináu, que l'Imperiu algamara la mayor estensión territorial de la so hestoria (125). Adrianu destacó pola so afición a la filosofía estoica y epicúrea.
Muséu Británicu
El Muséu Británicu de Londres ye'l mayor muséu del Reinu Xuníu, y unu de los mayores y más famosos museos d'antigüedaes de tou'l mundu. Dende so apertura, el 15 de xineru de 1759, solamente peslló les sos puertes por motivu de les dos guerres mundiales, y pasó de tener 5.000 visitantes al añu, a más de 5 millones, llogrando ser unu de los museos más visitaos del mundu.
Ye unu de los museos más antiguos del mundu y tien más de siete millones d'oxetos de tolos continentes.
Biafra
Biafra foi el nome que tomó la rexón sudoriental de Nixeria dempués d'algamar so independencia d'esti país ya instituise comu una república el 30 de mayu de 1967. Subsistió como estado fasta'l 15 de xineru de 1970, tres la capitulación oficial el día 12 de xineru. Nel momentu de so constitución l'estau biafreñu ocupaba unos 76.400 km y nel vivíen unos trece millones de persones, la metá d'ellos d'etnia ibo (tamién conocíos comu igbos ya iboleses). Recibió'l so nome de la bahía de Biafra, que Nixeria nomaría dempués col nome de bahía de Bonny.
George H. W. Bush
George Herbert Walker Bush (Milton, Massachusetts, 12 de xunu de 1924) foi el cuadragésimu primer Presidente de los Estaos Xuníos d'América. Ñació en Milton, nel estau de Massachusetts, pero se crió y educó na ciudá de Greenwich, en Connecticut. So pa foi el Senador Prescott Bush y el so fíu, George Walker Bush, foi presidente de los Estaos Xuníos ente 2001 y 2009.
Na Segunda Guerra Mundial foi pilotu de combate de la Aviación Naval; esnaló en 58 misiones de combate.
Durante una d'estes misiones, so avión (un torpederu bombarderu TBF Avenger) foi alcanzau pol fueu anti-aéreu xaponés sobre Chichi Jima. Entá col aparatu incendiau, Bush llogró soltar so carga de bombes sobre'l oxetivu ocasionando graves daños sobre ésti y siguir esnalando pa colar lloñe de la costa y non saltar en territoriu enemigu. Foi rescatau de la mar pol submarinu estaunidense "USS Finback".
Por esti actu foi condecorau cola Cruz de Vuelo Distinguiu.
Bush ye'l pa del ex-gobernador de Florida, Jeb Bush, y del cuadragésimutercer presidente de los Estaos Xuníos, George W. Bush, y primu de George Herbert Walker Bush III, embaxador de Estaos Xuníos n'Hungría.
Guerra del Golfu
La llamada Guerra del Golfu Pérsicu o namás Guerra del Golfu foi la guerra de 1990 a 1991 ente Iraq y una coalición internacional, compuesta por 34 naciones y lliderada por Estaos Xuníos, comu respuesta a la invasión y anesión de l'emiratu de Kuwait por Iraq. Tamién se la conoz comu Operación Tormenta del desiertu, nome de la campaña lliderada por Estaos Xuníos pa lliberar Kuwait. N'Iraq, la guerra ye munches veces nomada Um M'aārak - "La Ma de toles batalles".
L'aniciu de la guerra entamó cola invasión iraquina a Kuwait el 2 d'agostu de 1990, que foi inmediatamente sancionada económicamente poles Naciones Xuníes.
Baghdad
Baghdad (n'árabe: بغداد, "Baġdād" ) ye la capital d'Iraq, y tamién la de la provincia que lleva'l so nome. La so población, en 2016, estimábase que yera de 7.180.889 habitantes, que fain d'ella la mayor del país, la segunda del mundu árabe dempués d'El Cairu y la segunda mayor d'Asia occidental dempués de Tehran.
Asitiada a la vera'l ríu Tigris, la ciudá fundóse nel sieglu VIII y foi la capital del califatu abbásida. En perpocu tiempu dempués de la so fundación convirtióse nún centru cultural, comercial ya intelectual de primer orde dientru del mundu islámicu. Esto, xunto a la fundación nella de delles instituciones académiques destacaes, dió-y a la ciudá sonadía mundial como centru del conocimientu. Na Alta Edá Media Baghdad yera considerada, colos sos 1.200.000 habitantes, la mayor ciudá del mundu. La ciudá foi destruyida polos mongoles en 1258, y esto provocó l'entamu la so decayencia, que siguió por dellos sieglos por culpa de les plagues y de les lluches pol so control ente distintos imperios. Col reconocimientu, a partir del antiguu mandatu británicu de Mesopotamia, d'Iraq como un país independiente en 1938 la ciudá recuperó della de la so antigua importancia como centru cultural del mundu árabe. 
Nel sieglu XXI la ciudá tien sufrío importantísimos daños como resultáu de la invasión de 2003 y la guerra que la siguió y que duró hasta avientu de 2011. La firma de la paz, por embargu, nun traxo la tranquilidá a les sos cais, porque los opositores al gobiernu iraqí tienen el vezu de perpetrar nella los sos atentaos, de forma que nel 2012 foi considerada una de les ciudaes menos acoyedores pa vivir y como la peor d'ente 221 megaciudaes no que cinca a la so calidá de vida.
Baghdad ta xebrada en estos nueve distritos alministrativos que vienen darréu:
Parador Nacional de Plasencia
Parador Nacional de Plasencia ye unu de los agospiamientos turísticos perteneciente a la rede de Paradores Nacionales de Turismu allugau na llocalidá estremeña de Plasencia, n'España.
Alcuentrase sobre'l Conventu de Santu Domingo, construyíu nel sieglu XV n'estilu góticu tardíu.
Torre Caja Madrid
La Torre Caja Madrid, enantes conocía comu Torre Repsol, ye un rascacielos de Madrid (España), asitiáu, xunto a otros tres, nel complexu nomau Cuatro Torres Business Area (CTBA), nel distritu de Fuencarral-El Pardo. Ye propiedá de l'entidá financiera Caja Madrid, y con un total de 250 metros d'altura, l'edificiu más altu d'España y el quintu d'Europa. So inauguración foi a metá del 2009.
Torre de Cristal (Madrid)
La Torre de Cristal ye l'edificiu más altu d'España, xunto cola Torre Caxa Madrid. Tien una altura de 250 metros, distribuíos en 52 plantes. La so construcción entamó en 2004 y acabó en 2009. Les fachaes tán cubiertes n'esclusiva de vidru y nel nivel superior, la variación de la planta xenera cambeos nos cuatro planos de la fachada dándo-y al edificiu l'apariencia d'un cristal talláu. L'edificiu alcuéntrase nel distritu madrilanu de Fuencarral-El Pardo, nel futuru complexu de rascacielos Cuatro Torres Business Area. La torre foi diseñada pol arquitectu arxentín César Pelli. Nel proyectu tamién participen los arquitectos Íñigo Ortiz y Enrique León. L'edificiu destinaráse al arriendu d'oficines.
Torre Sacyr Vallehermoso
La Torre Sacyr Vallehermoso ye'l tercer rascacielos más altu de Madrid y d'España. Tien una altura de 236 metros, 52 plantes y so construcción entamó en 2004 y finó en 2008.
L'edificiu alcuéntrase nel barriu madrileñu de Fuencarral-El Pardo, nel complexu de rascacielos Cuatro Torres Business Area, onde ta tamién la Torre Caja Madrid, la más alta d'España. Los arquiteutos del proyeutu son Carlos Rubio Carvajal y Enrique Álvarez-Sala Walter.
Torre Espacio
La Torre Espacio ye'l cuartu rascacielos más altu d'España y unu de los más altos d'Europa.
Tien una altura de 224 metros y 57 plantes sobre'l nivel del suelu. La fachada ta cubierta esclusivamente de vidru, les plantes, que tienen forma cuadrada na base, camuden a midida qu'aumenta l'altura fasta algamar una forma ojival, formando una curva que matemáticamente representa la función cosenu.
L'edificiu allugase na fastera ente los distritos madrileños de Chamartín y Fuencarral-El Pardo, nel futuru complexu de rascacielos Cuatro Torres Business Area (CTBA), al final del Paseu de la Castellana, nel que tará tamién la Torre Caxa Madrid, la más alta d'España.
La curva carauterística que presenta esta torre alcuéntrase definida pola función y = cos (x)
Gran Hotel Bali
El Gran Hotel Bali III de Benidorm (Alicante), inaugurau el 17 de mayu de l'añu 2002, ye'l hotel más altu d'Europa y foi l'edificiu más altu d'España dende que sobrepasó a Torre Picasso fasta payares de 2006, fecha na que foi sobrepasau pola madrileña Torre Espacio. Tien un total de 186 metros. Tien cuatro estrelles, y cuenta con 52 plantes nes que s'alcuentren: 776 habitaciones, doce d'elles suites, 68 suites junior y otros diez dormitorios adautaos pa minusválidos.
Torre Lúgano
La Torre Lúgano ye un edificiu residencial de 43 plantes y 158 metros d'altor. Asitiáu a 600 metros de la Playa de Llevante de Benidorm, encontrámosla nuna zona bastante elevada con respeuto a la playa, a unos 60 metros,y esto xunío al so altor, el resultau ye una vista sobre tolos edificios de Benidorm, a pesar de nun ser el más altu. Tien 204 viviendes.
Círculu polar antárticu
El Círculu polar antárticu ye unu de los cinco "paralelos" principales que señalen los mapas de la Tierra. Ye el paralelu de llatitú 66° 33' 38" al sur de l'ecuador. En tou puntu al sur del círculu polar antárticu hai polo menos un día de l'añu nel que'l Sol ta sobre l'horizonte durante 24 hores siguíes. Del mesmu mou, hai polo menos un día nel que'l Sol permanez baxo'l horizonte durante 24 hores siguíes. Esto (y les estaciones de l'añu) ye posible gracies a que l'exe de rotación de la Tierra alcuéntrase inclinau 23° 26' 22" respeuto al planu de l'órbita terrestre alredor del Sol.
Torre Picasso
La Torre Picasso ye un rascacielos asitiau en Madrid, España, na Plaza de Pablo Ruiz Picasso, dientro del complexu empresarial y comercial AZCA, ubicau xunto al Paseu de la Castellana nel coral financieru de la capital española.Con sos 47 plantes y 157 metros d'altura, foi el rascacielos más altu de Madrid y d'España. Foi fecha pol arquiteutu estauxunidense d'orixe xaponés Minoru Yamasaki (quien tamién proyeutó'l desaparecíu World Trade Center de Nueva York).
Hotel Arts
L'Hotel Arts ye un edificiu emblemáticu de Barcelona, en Cataluña. Construyóse ente 1991 y 1992 a l'entrada del puertu olímpicu que se construyó en Barcelona con motivu de los Xuegos Olímpicos de 1992. Preside esta zona xunto cola vecina Torre Mapfre, que tien la mesma altura. Tien de 44 plantes y 154 metros d'altura.
Ye una torre de vidru de collores verdes y grises, rodeada d'una estructura de fierru de collor blancu, que foi diseñada pol arquiteutu Bruce Graham, propiedá de Deutsche Bank y sede de un lluxosu hotel de cinco estrelles de la cadena Ritz-Carlton, qu'abrió sos puertes en 1994. Tien tamién 30 apartamentos de luxu.
Torre Mapfre
La Torre Mapfre , allugada en Barcelona, ye unu de los rascaielos más altos d'España y el primeru en Cataluña, xunto cola so torre xemela de l'Hotel Arts.
La torre Mapfre alcuéntrase xunto a la playa y el puertu olímpicu de Barcelona, en primera llinia de mar, nel distritu de Sant Martí. Les torres formen parte de la La Villa Olímpica del Poblenou, construyía con motivu de los Xuegos Olímpicos de Barcelona 1992.
Neguri Gane
Neguri Gane ye un rascacielos de la ciudá de Benidorm, na provincia d'Alicante, España. Mide 145 metros d'altura, foi construyíu nel añu 2002 y ocupa la quinta posición nos más altos del país construyíos, y la décimo cuarta incluyendo los que tan en construcción. Na so ciudá ocupa la segunda posición, y pa l'añu 2010 ocupará la cuarta. Tien 40 plantes, y ye l'edificiu de viviendes más altu de toa España, ya que ta compuestu únicamente por éstes. El nome Neguri Gane ("Altu de la Ciudá d'Inviernu", n'euskera) fai referencia al barriu de Neguri del municipiu vizcaínu de Guecho.
Frank Braña
Francisco Pérez Braña (La Puela, Ayande; 24 de febreru de 1934 - Madrid, 13 de febreru de 2012) foi un actor asturianu, conocíu col nome artísticu de Frank Braña.
Frank rabayó como mineru de rapaz p'ayudar na familia enfrermando de silicosis.
Entamó la so carrera como extra en películes d'ación coles que llegó a facese 17 rotures y nos famosos westerns d'Almería, llegó a trabayar con Sergio Leone nuna buena riestra de Spaghetti-Western, asina consiguió ser el actor que más veces matara a los "buenos". De Braña puede dicise que ye l'actor que más veces interpretó'l de malu n'España, "Golpe de mano" foi'l film de mayor éxitu na so carrera tando más de seis meses na Gran Vía madrileña, actuó igualmente nun buen númberu de series de televisión. 
Trabayó con grandes actores como Fernando Rey, Francisco Rabal o Eduardo Fajardo, arriendes de conocer a gran cantidá d'artistes de fama internacional como Clint Eastwood, Henry Fonda, Charles Bronson, Claudia Cardinale, Jason Robards Jr., Oliver Reed, Terence Hill o Bud Spencer.
Francisco Braña Pérez nació en 1934 en La Puela d’Allande, fíu d’un guardia civil, los constantes destinos del padre lleváronlu per residencies en Negueira, Fonsagrada, Ozcos, Doiras, Navia, L.luarca y Xixón. En Navia contactó col cine pues de nenu acudía al Cine Fantasio, que sigue conservándose, y pa entrar gratis trabayaba d’ayudante. Con trece años trabaya na construcción en Xixón, nel túnel de Noreña y en La Camocha. Cesa en 1954 pa ingresar na Guardia Civil pero por silicosis ñégase-y la entrada. Deprendió a manexar, inglés y boxéu. Empezó faciendo pequenos papeles d’extra como especialista nel cine pola fortaleza física. En Madrid y consigue un papel na película de Gonzalo Delgrás Café de Chinitas (1960) gracias a l’amistá con Margarita Delgrás que lu recomienda pa los Estudios Bronston onde supera una prueba pa Rei de reis como doblador d’escenes peligroses. Nun sabía montar en caballu pero yá s’apañaría. Ganaba 550 pesetes diaries, munchísimo, y nin siquiera salía nos créitos. Adopta’l nome de Frank Braña. Sabiendo inglés, un gayasperu físicu y unos impresionantes güeyos claros abrieron-y les puertes a producciones estranxeres rodaes n’Hespaña, de vaqueros o históriques. Xunta trabayos suyos onde sólo aparecía como especialista como El Colosu de Rodes, onde conoció a Sergio Leone, les primeres películes suyes acreditaes como actor fueron Los corsarios del Caribe (1961), Horizontes de Lluz (1962), Xuegu d’homes, Perséu l’invencible, Robaron una estrella, Los conquistadores del Pacíficu (1963), La carga de la policía montada, Los siete bravísimos, Brandy, L’home de la dilixencia, Los rurales de Texes, La tumba del pistoleru, Fuerte perdíu (1964), Joaquín Murrieta, Jandro, L’últimu mohicanu, La frontera de Dios, Tierra de fuéu, Adiós gringu, Una tumba pal sheriff (1965), Xugando a morrer, Mestizu, Dos contra Al Capone, El ranchu malditu (1966), Silenciu, El preciu d’un home, L’home que mató a Billy’l Neñu, Una bruxa ensin escoba, Un home vino pa matar, Dios perdona... ¡yo, non!, Cara a cara, Sugar Colt (1967), Quince hores pa un asesín, Dos homes van morrer, La hora del coraxe, Quiérolu muertu, Persecución hasta Valencia, El sabor del odiu, Comandos, El secretu del capitán O’Hara (1968), La residencia, El zorru xusticieru, Santu frente a la muerte, La moza del Nilo, Ensin aliendu, El proscritu del ríu Coloráu, Garringu, Johnny Ratón, La muerte d’un presidente, Los diaños de la guerra (1969). Participó na triloxía de Sergio Leone: Por un puñáu de dólares, La muerte tenía un preciu y El buenu, el feu y el malu.
A partir de 1970 el so nome aparecerá ya siempre destacáu. Nos años 1970 participó en 59 películes con Guiliano Carnimeo, Mario Bianchi o Leon Klimovsky y en westerns de José Antonio de la Loma, Rafael Romero Marchent o Juan Bosch qu’almiraron a Hollywood. Participa en Nicolás y Alexandra (1971) en Delirios de gandura (1971) y nun capítulu de Curro Jiménez tituláu La trampa.
Llueu vendríen más películes como Duelo a muerte;Yo, el Vaquilla o Misteriu na islla de los monstruos ésta con escenes rodaes en Outur. Rueda tamién comedies como Don Xuan el mio queríu pantasma y episodios de La casa de los enguedeyos o Los lladrones van pa la oficina. Los últimos trabayos fueron en L’hibiernu de les anxanes, Maestros, Tiovivu, Carla, y dos episodios de la serie Martes de Carnaval.
Frank Braña rodó unes 167 películes en cinco continentes. Non toes fueron actuaciones destacaes. Munches veces el so papel consistía en cayer del caballu o morrer al principiu la película. Por ello ye l’actor que más veces morrió nes películes, unes 164 veces y unes quinientes actuaciones como especialista. En Golpe de mano (1970) representaba un dinamiteru asturianu que-y dio fama internacional. Otru éxitu foi Perros cayexeros. Trabayó con Clint Eastwood, William Holden, John Carradine, Lex Barker... Rechazó un papel con Pedro Almodóvar. Siempre quiso rodar un guión suyu sobre la postguerra nos montes de la so querida Asturies. Morrió en Collado Villalba en 2012 aquexáu de la so eterna mala salú de fierru.
Lima
Lima ye la ciudá capital del Perú, asina como la so ciudá más grande y poblada. Asitiada na costa central del Perú, a orilles de l'Océanu Pacíficu, onde forma un área urbana continua conocía como Lima Metropolitana, la cual estiéndese sobre los valles de los ríos Chillón, Rímac y Lurín, dientro de les provincies de Lima, la so sede, y del Callao.
Foi fundada pol conquistador español Francisco Pizarro'l 18 de xineru de 1535, como la «Ciudá de los Reis». Foi la capital del Virreinatu del Perú durante'l réxime español y dempués de la independencia pasó a ser la capital de la República del Perú.
Francisco Pizarro
Francisco Pizarro González, marqués (Trujillo, Cáceres, 16 de marzu de 1476/1478— Lima, 26 de xunu de 1541) foi l'esplorador y conquistador español del Perú,gobernador de Nueva Castiella (actual territoriu peruanu) con sede de gobiernu en La Ciudá De Los Reis (Lima). Ye recordau por haber llograo imponese sobre l'imperiu Inca con l'aida de d'algunos caciques llocales, conquistando'l nomau estau imperial y el so centru de gobiernu allugabase nel güei Perú, y afitando una dependencia española sobre él. Si bien tuvo el títulu de "marqués", foi ""marqués ensin marquesau"; sos descendientes tuvieron el títulu de "marqueses de la Conquista".Ensin embargu, ye posible que-y fuera concedíu el títulu de marqués de los Atavillos, siendo esti el títulu usau pol cronista don Francisco López de Gomara na so Hestoria Xeneral de les Indies, capítulu CXXXII. Pa sos siguidores indíxenes yera conocíu comu "Apu" (Xefe, Señor, Xeneral) o "Machu Capitán" (Vieyu Capitán).
Partíu Comunista Español
El Partíu Comunista Español foi un partíu políticu español fundau el 15 d'abril de 1920 polos integrantes de la Federación de Xuventues Socialistes.
L'órganu oficial del Partíu Comunista Español foi "El Comunista", continuador de l'antiguu diariu "Renovación" (órganu oficial de la Federación de Xuventues Comunistes).
Torre Glòries
La torre Glòries ye un rascacielos de Barcelona (España), asitiau ente l'avenida Diagonal y la cai Badajoz, xunto a la plaza de Les Glòries, que marca la puerta d'entrada al nuevu distritu teunolóxicu de Barcelona, el 22@. Tien 145 metros d'altu y 34 plantes (más cuatro plantes soterráñes), convirtiéndose, nel momentu de so apertura (xunu de 2005) nel tercer edificiu más altu de la capital catalana, dempués de l'Hotel Arts y de la Torre Mapfre. La torre tien en total 50.693 metros cuadraos de superficie, de los que 30.000 son d'oficines, 3.210 d'instalaciones téuniques, 8.132 de servicios, incluyendo un auditoriu, y 9.132 d'aparcamientu. 
Foi inaugurau oficialmente polos reis d'España el 16 de setiembre de 2005 y tuvo un coste de 130 millones d'euros.
L'edificiu ye propiedá del grupu inversor Azurelau que lu mercó a metá del 2007 tres pagar una cantidá que nun se fizo pública a so anterior propietariu: Inmobiliaria Layetana. 
El principal inquilinu de la torre fue'l grupu multinacional español Agbar, que tien na mesma so sede central. 
Torre de Madrid
La Torre de Madrid ye un rascacielos de Madrid (España). Mide 142 metros d'altura y foi construyía ente los años 1954 y 1960.
Foi proyectada polos hermanos Julián y José María Otamendi Machimbarrena comu encargu de la Compañía Inmobiliaria Metropolitana, pa quien ya habíen construyío l'Edificiu España. 
Debío a so céntricu emplazamientu (xunto al final de la Gran Vía), la Torre de Madrid foi un edificiu emblemáticu de la ciudá. Xunto col Edificiu España, de 117 metros, tamién asitiau na Plaza d'España, formen un interesante conxuntu arquiteutónicu. Los dos tienen proteición por parte de l'Ayuntamientu de la capital.
Tien tanto viviendes comu oficines. 
Torre Europa
La Torre Europa ye un rascacielos de la ciudá española de Madrid.
Mide 121 metros d'altura y ocupa'l llugar n.º 7 de los rascacielos más altos de la capital española. L'edificiu alberga oficines de diferentes empreses. Tien 30 plantes y alcuéntrase nel complexu empresarial d'AZCA, na esquina de l'Avenida del Xeneral Perón col Paseu de la Castellana (n.º 95).
Construyose en 1985, el so arquiteutu ye Miguel Oriol e Ybarra.
Torres de Santa Cruz
Les Torres de Santa Cruz (Santa Cruz de Tenerife, Canaries, España) son un complexu residencial formau por dos torres xemeles de 41.753 m2. Diseñades pol arquiteutu tinerfeñu Julián Valladares foron construyíes ente 2004-2006. Algamen los 120 metros d'altura, ensin contar col pararrayos, convirtiéndose nel rascacielos más altu de Canaries y nel edificiu residencial más altu d'España. La Torre I finose en 2004 y la Torre II en 2006.
Las torres alcuentrense allugaes n'actual zona d'espansión (Cabo-Llanos) de la capital insular cerca d'otros edificios comu'l Centru Internacional de Feries y Congresos de Tenerife, l'Auditoriu de Tenerife, El Palmétum o el Parque Marítimu César Manrique. Tienen accesu direutu a les autopistes TF-1 con direición sur y TF-5 con direición norte.
El complexu tien 5 plantes soterrañes destinaes a aparcamientu. Sobre la superficie cuenta cola planta baxa que se destina a usu comercial, la primera planta reservada a oficines y, el restu de l'edificiu lu formen 32 plantes con 272 viviendes, de 1 a 5 dormitorios y dúplex de 4 a 6 dormitorios d'usu esclusivu residencial. La Torre I, fue construyía pola empresa Ferrovial, mientres que la Torre II foi construyía pola empresa Candesa oi.
Habitat Sky
L'Hotel Habitat Sky ye un rascacielos de 31 plantes na ciudá española de Barcelona construyíu a finales de 2007.
L'arquiteutu francés, Dominique Perrault, foi l'arquiteutu d'un nuevu edificiu emblemáticu pa la ciudá de Barcelona, asitiáu na confluencia de l'Avenida Diagonal con Cai de Pere IV, nel barriu de Poblenou.
Trátase d'un edificiu de 115 metros d'altura, que s'alcuentra formáu por un hotel de 5 estrelles de la cadena Habitat. L'edificiu va xuníu de otros de menor altura destinaos a viviendes y oficines.
Esti Hotel con 120 metros convirtióse nel segundu hotel más altu de Barcelona, dempués de l'Hotel Arts (154 m).
Torre Costa Rica
La Torre Costa Rica o Torre Hercón, ye un rascacielos allugáu en La Coruña, España. Con sos 119 metros d'altor, ye l'edificiu más altu de Galicia, y el decimoctavu d'España.
Construyida ente 1973 y 1975 (el 31 d'ochobre de 1974 so construcción algamó la cota másima), foi diseñada pol arquiteutu coruñés José Antonio Franco Taboada, y quitó-y el puestu d'edificiu más altu de Galicia a la coruñesa Torre Galicia, de 80 metros d'altor. 
Destinada a un usu mistu (tantu d'oficines comu de viviendes), ta situada na cai Costa Rica, nel centru de La Coruña. 
Edificiu España
L' Edificiu España ye unu de los rascacielos más representativos de Madrid (España). Con sos 25 plantes y 117 metros d'altura, ye l'octavu edificiu más altu de la capital española. L'edificiu albergaba fasta 2006 l'hotel Crowne Plaza, un centru comercial, apartamentos, viviendes y oficines. N'actualidá se alcuéntrase vacíu y en reforma, y nel van construyise viviendes de luxu. Allugau na Plaza d'España, al final de la Gran Vía, forma xunto col rascacielos vecín Torre Madrid, unu de los conxuntos arquiteutónicos más importantes de la ciudá.
L'edificiu, foi construyíu en 1953 n'estilu neobarrocu, y ye obra de los arquiteutos Joaquín y Julián Otamendi. Presenta una silueta escalonada en cuatro altures y tien de importante proteición por parte de l'ayuntamientu de la capital.
Hoteles Hilton
Hoteles Hilton ye una compañía internacional d'hoteles fundada por Conrad Hilton nel añu 1919 en Cisco, Texas (Estaos Xuníos).
"Hilton Hotels América" convirtióse na primera cadena hotelera en 1943. La empresa pon fuercia na comercialización de viaxes de negocios, pero ye propietaria y operadora d'una serie de complexos turísticos y d'ociu orientaes a hoteles tamién. 
Torres de Colón
Les Torres de Colón son dos rascacielos xemelos allugaos na Plaza de Colón de Madrid (España). Son los duodécimos edificios más altos de la capital española colos sos 116 metros d'altitú y les sos 23 plantes. Foron construyíes en 1976 pol arquiteutu madrileñu Antonio Lamela. Foron la sede central de la empresa Rumasa, y nesti periodu'l so nome foi cambiáu pol de "Torres Xerez", n'honor a la ciudá orixinaria de la empresa.
Edificiu Kronos
L'edificiu Kronos ye un edificiu residencial de Benidorm (Alicante), algama una altura de 145 metros, y cuenta con 41 plantes, zones comunes con dos piscines, spa, ximnasiu y zones verdes.
Asitiáu na zona de la playa de Llevante, supera n'altura a tolos edificios d'esta zona.
Dani Mateo
Daniel Mateo Patau (Barcelona, España, 1 de xunu de 1979) ye un cómicu, actor y presentador de radio y televisión español. Los últimos programes nos que trabayó foron "Sé lo que hicisteis..." y "Periodistas Fútbol Club", de La Sexta. Anguaño ye collaborador nel programa El Intermedio (La Sexta) y presentador de "" de Los 40 Principales.
Andreu Buenafuente
Andreu Buenafuente Moreno (Reus, Tarragona, 24 de xineru de 1965) ye un humorista, presentador y productor español, fundador de la productora audiovisual El Terrat, que ye una de les accionistes de la cadena la Sexta, y dende onde Buenafuente produxo y fizo un bon númberu de formatos televisivos. N'actualidá presenta'l programa d'humor "Late Motiv" en #0.
Emilio Aragón Álvarez
Emilio Tomás Aragón Álvarez, popularmente conocíu como Emilio Aragón (L'Habana, Cuba, 16 d'abril de 1959), ye un actor, humorista, músicu, direutor de cine, compositor, ex-payasu y empresariu audiovisual español. Dende 2006 ye'l presidente de la cadena de televisión La Sexta. 
Sara Carbonero
Sara Carbonero Arévalo (Corral de Almaguer, Toledo, 1984) ye una periodista deportiva española. Diose a conocer en La Sexta, pero n'abril de 2009 fízose públicu'l so fichaxe por Telecinco.
Berta Collado
Berta Collado Rivera ye una presentadora y periodista española ñacida el 3 de xunetu de 1979 en Talavera de la Reina, magar que por motivos llaborales de sos pas medró en Navalmoral de la Mata (Cáceres).
Pilar Rubio
Pilar Rubio Fernández (Torrejón de Ardoz, Madrid, 17 de marzu de 1978) ye una reportera y presentadora española, amás d'esporádica actriz y modelo. Pilar ye más conocida pol so llabor de reportera nel programa humorísticu "Sé lo que hicisteis..." na cadena de televisión La Sexta. Amás la revista FHM nomóla per votaciones como la muyer más sexy del mundu en 2008 y 2009. Anguaño trabaya pa Telecinco.
Jennifer Serrano
Jennifer Serrano (1984, Mieres), más conocida como Jenny, ye una cantante asturiana.
Ñació en Mieres del Camín y formóse como estudiante de música en Helen Rowson, en Barcelona. Enantes d'entamar la so carrera musical, Jenny foi camarera. Jenny participó nel Festival de la Canción d'Eurovisión 2006 como representante d'Andorra, cantando "Sense Tu", escrita por Rafael Artesero. La canción compitió nes semifinales de mayu. De les 23 en competición, Jenny quedó con namás 8 puntos, toos d'España, ensin clasificase pa la final.
L'asturiana namás que llevaba un añu n'Andorra y tuvo que deprender catalán pa interpretar en Grecia “Sense tu”.
Sense Tu
Sense Tu ("Ensin Ti" n'asturianu) foi la canción andorrana nel Festival de la Canción d'Eurovisión 2006. Interpretada en catalán pola asturiana Jenny, la canción tuvo que calificar dende la semifinal por mor de qu'Andorra nun quedó nel Top 10 del Festival anterior.
La canción foi interpretada na posición 4 de la nueche (depués d'Anžej Dežan d'Eslovenia con "Mr. Nobody" y enantes de Polina Smolova de Bielorrusia con "Múm"). Al pieslle de la votación, la canción recibiera namás 8 puntos (de la vecina España) y finó en 23º - últimu - llugar, poro Andorra tendría que calificar dende la semifinal na so siguiente aparición nel Festival.
La canción ye una balada dramática, cola cantante describiéndose como "a lo cabero del camín" ensin el so amor. De fechu canta que nun tien razón pa vivir ensin él.
La interpretación foi dalgo criticada por fanáticos y comentaristes, yá que Jenny taba arrodiada per un númberu de baillarines usando llencería blanca y Jenny con daqué que paecía un vestíu prietu de nueche.
Gapón
Georgi Apolónovich Gapón (n'rusu, Георгий Аполлонович Гапон; 1870 – 10 d'abril de 1906) foi un sacerdote ortodoxu rusu y un líder popular de la clas obrera enantes de la Revolución Rusa de 1905.
Gapón yera fíu d'un granxeru ricu de la rexón de Poltava. Foi educáu nun seminariu. Casó en 1896 y tres la muerte de la so esposa en 1898, treslladaríase a San Petersburgu y graduaríase ellí na academia de teoloxía, en 1903.
San Petersburgu
San Petersburgu (en Rusu: Санкт-Петербург, AFI: [sankt pʲɪtʲɪrˈburk], "Sankt Peterburg") ye la segunda ciudá n'importancia de Rusia, con 4.581.854 habitantes (2009) y un área metropolitana de 5,85 millones. Alcuéntrase asitiada na Rexón de Leningráu, nome que compartía cola ciudá mientres la época soviética (1924–1991). Los otros nomes de la ciudá foron Petrográu (Петрогра́д, 1914–1924) y Leningráu (Ленингра́д, 1924–1991).
Foi fundada pol zar Pedru el Grande el 16 de mayu de 1703 cola intención de convertirla na "ventana de Rusia facia'l mundu occidental". A partir de entoncies convirtióse en capital de l'imperiu rusu mientres más de doscientos años fasta que tres la revolución rusa la capital del país regresó a Moscú.
N'actualidá San Petersburgu ye la segunda ciudá más grande de la Federación Rusa y una de les ciudaes más grandes d'Europa. El centru de la ciudá ye considerau pola Unesco, Patrimoniu de la Humanidá. San Petersburgu ye amás sede de la corte constitucional de Rusia.
Shoichi Yokoi
Shōichi Yokoi, (横井 庄一 Yokoi Shōichi, Saori, 31 de marzu de 1915 – 22 de setiembre de 1997), foi un sarxentu del exércitu del Imperiu xaponés presente na batalla de Guam de 1944, durante la Segunda Guerra Mundial. Tres finalizar la batalla cola derrota xaponesa, dellos soldaos xaponeses entraron na xungla y al inorar la derrota xaponesa siguieron faciendo una guerra de guerrilles. Unu d'ellos rindióse y dos d'ellos foron abatíos pola policía filipina. L'últimu, el sarxentu Shōichi Yokoi, siguio escondíu fasta ser alcontráu por un estudiante xaponés en 1972. Viviera nuna cueva a lo llargo de 28 años.
Guam
El Territoriu de Guam ("Guåhån" en chamorru, nomáu tamién Guaján n'español), ye una islla nel Pacíficu occidental, que pertenez a Estaos Xuníos comu territoriu non axuntau. Ye unu de los 16 territorios non autónomos baxo supervisión del Comité de Descolonización de les Naciones Xuníes, col fin d'eliminar el colonialismu. Guam foi territoriu español, gobernáu comu parte de la Capitanía Xeneral de les Filipines dende'l sieglu XVI fasta 1898. Ye la más grande y meridional de les Islles Marianes. La capital ye Hagåtña.
Cai Monterols
La cai Monterols ye una cai comercial que s'alcuentra nel centru de Reus (Tarragona, Cataluña). Allúgase ente la plaza de Prim y la plaza del mercadal. Tien varies firmes y cadenes de ropa comu Bijou Briggite, Pull and Bear, Bershka, Intimisimi, Pimkie, Celio, Perfumeria Julia...
Plaza Cataluña (San Baudilio de Llobregat)
La Plaza Cataluña ye'l centru de la zona más comercial de San Baudilio de Llobregat municipiu de la provincia de Barcelona (España).
Rafael Casanova, el llíder antiborbónicu del sieglu XVIII ta enterrau na ilesia de Sant Baldiri.
Avenida d'Ordoñu II
L' Avenida d'Ordoñu II alcuéntrase na ciudá de Llión, siendo la so principal arteria comercial.
Esta avenida surxe col desarrollu de l'Ensanche, comu vía de conesión direuta ente'l cascu antiguu llionés y la estación de ferrocarril. Na última década sufrío una intensa remodelación, faciendola peatonal y esto fai que xuba'l preciu de tolos edificios qu'están n'ella.
Nesta avenida alcuéntrase la sede de l'Ayuntamientu de Llión, asina comu d'otres empreses de gran importancia.
Bershka
Bershka ye una cadena de tiendes de ropa perteneciente al grupu Inditex, propietariu de cadenes como "Zara", "Massimo Dutti" y "Pull & Bear", ente otres. A mediaos de 2016 la so see atopar nel conceyu barcelonés de Tordera.
Creada en 1998 como una marca del grupu Inditex, fundáu pol empresariu español Amancio Ortega, cuenta na actualidá con más d'un millar de tiendes en diversos países. La marca, que se creó dirixida escontra la muyer nueva, cuenta tamién con secciones de moda masculina. A día de güei cunta con 1096 tiendes.
Como empresa del Grupu Inditex, la imaxe de la marca foi afectada poles denuncies pol usu de mano d'obra infantil, en países del tercer mundu o en víes de desenvolvimientu y demás abusos llaborales, como los imputaos a otres marques hermanes, como Zara, na cadena de producción.
Celio
Celio ye una cadena de tiendes de ropa, d'orixe francés, fundada por Maurice Grosman en 1985, y desarrollada por sos dos fíos Marc Grosman (direutor d'Altadis, Calvin Klein, Bata) y Laurent Grosman.
Hugo Boss AG
Hugo Boss ye una casa diseñadora de ropa de home, fundada en Metzingen, cerca de Stuttgart, Alemaña pol alemán Hugo Ferdinand Boss. 
En 1993 Hugo Boss creó Baldessarini comu so marca de luxu d'altu nivel pa home, n'actualidá tamién tien dos fragancies baxo esta marca.
La empresa tamién decidió esperimentar cola ropa femenina, y en 2000, presentó la primera coleición de "Boss Woman" nel Palazzo del Senato de Milán.
A principios de 2002, Boss treslladó so división pa muyeres de Milán a Metzingen.
Los mayores mercaos de la marca son Estaos Xuníos, Alemaña, Reinu Xuníu y Francia y n'actualidá (2004) ye controlada pol grupu italianu Marzotto SpA.
Nel tercer trimestre de 1933, Hugo Boss diseñó los uniformes de l'exércitu nazi Schutzstaffel.
Gianfranco Ferré
Gianfranco Ferré ye un diseñador italianu ñacíu el 15 d'agostu de 1944 en Legnano, nel norte d'Italia, y fallecíu el 17 de xunu de 2007 en Milán.
En 1969 fina los sos estudios d'arquiteutura, pero aína se mete nel mundu de la moda, llogrando fama en toa Europa. Ye unu de los diseñadores más prestixosos del so país, xunto con Valentino o Giorgio Armani. Recibió munchos premios.
En 2005 Julia Roberts foi la imaxe de la so nueva campaña publicitaria.
Timberland
Timberland ye una compañia norteamericana d'accesorios, calzáu y ropa deportiva o de monte na que trabayen unes 5.500 persones en tou'l mundiu. Cotiza públicamente na bolsa de Nueva York col símbolu "TBL" y algamó unos ingresos de 1.400 millones de dólares en 2008.
La sede de la compañía alcuéntrase n'Estaos Xuníos, 200 Domain Drive, Stratham, New Hampshire (NH) 03885.
Fendi
Fendi ye una firma de moda italiana. Foi fundada en Roma en 1918 por Adele Casagrande como una tienda especializada en productos de piel y cueru. En 1925 Adele cásase con Edoardo Fendi y el negociu camudó de nome.
N'actualidá pertenez al grupu LVMH y vende abrigos, ropa prêt-à-porter, perfumes, gafes, relós y otros complementos. El so direutor creativu ye Karl Lagerfeld
Fendi tien unes 120 tiendes en tol mundu (2005).
Etnies
Etnies ye una marca norteamericana de zapatilles de Skate y "casual wear" de Lake Forest, California y foi mercada por Sole Technology Inc. Lleva 20 años faciendo zapatilles de skateboarding, pero n'actualidá entamó a facer zapatilles y ropa específica pa snowboard, bmx, motocross y tamien surf.
Etnies ye la marca más barata de Sole Technology. Otres marques comu éS o Emerica faen namás zapatilles de skate.
Le Coq Sportif
Le Coq Sportif (traducíu n'asturianu comu "El Gallu deportivu") ye una empresa francesa que se dedica a la producción de ropa deportiva, como por exemplu zapatos, pantalones y camisetes. Foi fundada en 1882 por Émile Camuset. El nome de la empresa derivase del gallu galu, símbolu nacional de Francia. La multinacional alcuéntrase presente en 11 países y la sede alministrativa allúgase n'Entzheim, Alsacia (Francia).
"Airesis", propietaria de "Boards & More", reagrupó les marques "Mistral, F2, Fanatic" & "North Sails"
El nuevu CEO de « Le Coq Sportif International » ye Marc-Henri Beausire, aicionista del grupu "Airesis".
Entzheim
Entzheim ye una llocalidá y comuna francesa asitiada nel departamentu de Baxo Rin, na rexón d'Alsacia. Tien una población de 1.855 habitantes (sigún censu de 1999) y una densidá de 227 h/km².
Foma parte de la Comunidá urbana d'Estrasburgu a unos 12 km de la ciudá d'Estrasburgu.
Alberga les instalaciones de l'Aeropuertu Internacional d'Estrasburgu.
Aeropuertu d'Estrasburgu
L' Aeropuertu Internacional d'Estrasburgu-Entzheim ye un aeropuertu de Francia asitiáu nes coordenaes 48°32'25"N, 7°38'00"E.
Alcuéntrase na comuna d'Entzheim, a unos 12 km del centru d'Estrasburgu.
Tien rutes coles siguientes compañíes y destinos:
Faru de San Esteban de Pravia
El Faru de San Esteban de Pravia ye un pequeñu faru, asitiáu nel extremu del dique del oeste na entrada del puertu de San Esteban de Pravia, conceyu de Muros, Asturies, (España), na boca'l ríu Nalón.
L'edificiu ye una torre cilíndrica blanca sobre caseta blanca.
El so algame ye de 14 milles marines.
L'altor focal ye de 20 metros y de 6 metros sobre'l tarrén.
Muséu d'Ancles Philippe Cousteau
El Muséu d'Ancles Philippe Cousteau, allugase en Salines, nel conceyu asturianu de Castrillón. Ta asitiáu na península de La Peñona, nun estremu de la playa de Salines, cerca del túnel de Arnau. Incluye, al aire llibre, una muestra de veles y ancles n'aceru, un bustu de Philippe Cousteau obra de Vicente Menéndez-Santarúa Prendes, un mural y una rosa de los vientos.
Ta dedicáu a la memoria de Philippe Cousteau, fíu de Jacques-Yves Cousteau fallecíu en 1979 a la edá de 38 años.
Muséu de los bolos d'Asturies
El Muséu de los bolos d'Asturies ye un muséu temáticu dedicáu a los bolos. Allúgase na villa de Panes, capital del conceyu asturianu de Peñamellera Baxa, y foi inauguráu'l 19 d'abril de 2003.
El muséu surdió como una idea de l'Asociación Bolística Pico Peñamellera, y la so construcción tuvo'l sofitu d'esa asociación, del ayuntamientu del conceyu, de la Conseyería de Cultura, Comunicación Social y Turismu del Principáu d'Asturies, del Consorciu pal Desarrollu Rural del Oriente d'Asturies y del programa Leader+ de la Xunión Europea. El so oxetivu cimeru ye caltener la memoria hestórica del xuegu de los bolos.
Asítiase na zona vieya de la villa de Panes. L'edificiu del muséu, construyíu especialmente pa ello, fai les veces tamién d'edificiu anexu a la bolera de La Plaza, asitiada al oeste del edificiu. Esti ye d'estilu neomontañés, y tien dos plantes de 120 metros cuadraos construyíos. La d'arriba ta dedicada a la esposición, mentanto que la d'abaxo, amás de sitiu pa esposición, abeyuga tamién los vestuarios de la bolera, los baños, la receición y l'almacén del muséu.
Muséu Etnográficu de la Llechería
El Muséu Etnográficu de la Llechería ("Museo Etnográfico de la Lechería" n'español) pertenez a la rede de museos etnográficos d'Asturies.
El muséu allúgase na llocalidá asturiana de La Foz de Morcín. 
Inauguráu nel añu 1993, el muséu ta dedicáu a la lleche, el quesu y la mantega. 
La coleición de pieces del muséu divídese en cuatro seiciones: la ganadería, la lleche, la manteca y el quesu. 
Muséu de la Minería d'Asturies
El Muséu de la Minería y de la Industria d'Asturies (MUMI) ye un muséu asitiáu cerca de la llocalidá de L'Entregu, Samartín del Rei Aurelio). Ye'l segundu muséu más visitau d'Asturies.
El complexu recueye la intensa actividá minera que se desarrolló nes Cuenques Mineres asturianes dende'l sieglu XVIII, asina como la hestoria del carbón, la Revolución Industrial y los avances teunolóxicos nesti campu a lo llargo de los sieglos. Amás de les amplies esposiciones y maquinaria disponible, cuenta con un simulacru de mina soterráneu al que s'entra por una "xaula", siendo'l mayor atractivu del muséu.
Muséu del Oru d'Asturies
El Muséu del oru d'Asturies ta asitiáu na llocalidá de Navelgas nel conceyu de Tinéu.
El muséu alcuéntrase ubicáu na Casona Capallexa na llocalidá de Navelgas, llocalidá na que se vien estrayendo oru dende época de los romanos. 
Jean Simmons
Jean Merilyn Simmons (Londres, 31 de xineru de 1929 - Santa Mónica, California, 22 de xineru de 2010), foi una actriz británica nominada en dos ocasiones al premiu Óscar. Ente les sos películas destaquen "Hamlet" (la versión dirixida por Laurence Olivier), "Spartacus" de Stanley Kubrick y "Elmer Gantry".
Nacida nel barriu de la ciudá de Londres de Crouch Hill, dende neña quixo ser actriz y consiguió debutar nel cine na so adolescencia, apaeciendo na película "Give Us the Moon" (1944), de Val Guest y Caryl Brahms. La sonadía qu'algamará nel Reinu Xuníu tampoco tardaría muncho en llegar, yá que la so figura se fizo reconocible gracies a la so intervención na película de David Lean "Great Expectations", de 1946.
A partir d'esi momentu les sos apaiciones multiplicaránse como en "Caesar and Cleopatra", 1946, de Gabriel Pascal, "Black Narcissus", 1947, de Michael Powell y Emeric Pressburger, y sobre too, la so interpretación d"'Ofelia" en "Hamlet", 1948, l'adaptación de la obra de William Shakespeare dirixida y protagonizada por Laurence Olivier. 
Linus Pauling
Linus Carl Pauling (* Portland, 28 de febreru de 1901 - 19 d'agostu de 1994) foi un químicu de los Estaos Xuníos y una de les mentes más preclares del sieglu XX. Elli mesmu llamábase "cristalógrafu", biólogu molecular ya investigador médicu. Foi unu de los primeros químicos cuánticos, y recibió'l Premiu Nobel de Química en 1954, pol so trabayu nel que describía la natura de los enllaces químicos.
Pauling ye una de les poques persones que recibieron el Premiu Nobel en más d'una ocasión yá que tamién recibió'l Premiu Nobel de la Paz en 1962, pola so campaña contra les pruebes nucleares terrestres. 
Matías Prats Luque
Matías Prats Luque (14 de setiembre de 1952, Madrid) ye un periodista español, igual que so pa, el míticu Matías Prats Cañete.
Matías ye Llicenciau en Derechu y Periodismu pola Universidá San Pablo CEU. Entamó con so carrera na emisora de radio "La Voz de Madrid". En 1975 pasó a La 2 de Televisión Española con "Redacción Noche", programa presentáu por Joaquín Arozamena.
Comu periodista deportivu tuvo presente n'acontecimientos comu los Xuegos Olímpicos (ochu veces), Mundiales de Fútbol, el Tornéu de Roland Garros, Wimbledon, la Copa Davis y torneos de golf como'l Masters d'Augusta o la Ryder Cup. En 1990 dirixe en TVE "Estudio Estadio", onde foi presentador ente 1981 y 1993 y dempués "Fútbol de Primera" y "Sólo goles" (1994). 
En 1991 incorpórase comu presentador a la primera edición del "Telediariu" de Televisión Española. 
La cadena de televisión Antena 3 lu ficha nel añu 1998, pa presentar los informativos ("Antena 3 Noticies") de l'edición del mediudía, pa pasar darréu a la segunda edición, de la que ta al frenti n'actualidá. 
Ye conocíu nel mundo publicitariu por anunciar La Cuenta Naranxa del grupu holandés ING.
El día 28 de xineru de 2008 presento'l so informativu númberu 7.000 en televisión.
Universidá San Pablo CEU
La Universidá CEU San Pablo (CEU-USP) ye una universidá española asitiada nel centru de la ciudá de Madrid y nel campus de l'urbanización de Montepríncipe, nel términu municipal d'Alcorcón.
Fasta l'añu 1993, tuvo adscrita a l'Universidá Complutense de Madrid, teniendo n'actualidá un rexime totalmente privau, a l'amparu de la Llei 8/1993. So titular ye la Fundación Universitaria San Pablo CEU, dependiente de l'Asociación Católica de Propagandistes.
Tres solicitar so reconocimientu ante'l Ministeriu d'Educación y Ciencia y tres l'informe del Conseyu d'Universidaes, foi aprobada por llei publicada el 20 d'abril de 1993. 
Foi inaugurada oficialmente polos Reis d'España el 22 de febreru de 1994.
Sos valores se rixen pol ideariu de l'Ilesia Católica y el nomau humanismu cristianu.
Tien convenios con munches Universidaes extranxeres, comu la Universidá de Boston, que dexa a los alumnos completar sos estudios nestes Universidaes a travies d'acuerdos billaterales, o beques Erasmus.
La Fundación Universitaria San Pablo CEU, promotora de l'Universidá CEU San Pablo (CEU-USP), tien so orixe nel Centru d'Estudios Universitarios (CEU), una institución académica d'enseñanza superior fundada en 1933 pola Asociación Católica de Propagandistes.
Universidá CEU Cardenal Herrera
L' Universidá CEU Cardenal Herrera ye una universidá privada española allugada n'Alfara del Patriarca y Moncada (provincia de Valencia). Tien otros dos campus en Castellón de la Plana y Elche. 
So creación foi aprobada pola Generalitat Valenciana en 1999 y inaugurose nel añu académicu 2000-2001.
Ye una de les 3 universidaes españoles pertenecientes a la Fundación Universitaria San Pablo CEU, una institución fundada en 1933 pola Asociación Católica de Propagandistes, organismu fechu a so vez en 1908 pol xesuita Padre Ayala.
Universidá Abad Oliva CEU
L' Universidá Abad Oliva CEU ye una universidá privada allugada en Barcelona, Cataluña. El so nome rinde homenaxe a la memoria de l'Abá Oliva. 
So creación foi aprobada pol Parlamentu de Cataluña en 2003.
Ye una de les 3 universidaes españoles pertenecientes a la Fundación Universitaria San Pablo CEU, una institución fundada en 1933 pola Asociación Católica de Propagandistes, organismu creáu en 1908 pol Padre xesuita Ángel Ayala.
Universidá de Boston
La Universidá de Boston (Boston University; BU poles sos sigles n'inglés) ye una universidá privada llocalizada en Boston, Massachusetts, Estaos Xuníos. Anque foi oficialmente afitada por Boston nel añu de 1869, la universidá marca sos oríxenes fasta l'afitamientu de l'Institutu Bíblicu de Newbury, en Vermont, en 1839. La universidá cellebró so Centenariu en 1939 y 1969.
Con más de 3.000 docentes nel claustru y unos 30.000 estudiantes, la Universidá de Boston ye la cuarta universidá privada más grande nos Estaos Xuníos y el cuartu establecimientu que da más emplegos en toa la ciudá. La Universidá ofrez títulos de Grau, Máster y Doctorau a traviés de 18 escueles y facultaes qu'operan en dos campus urbanos separaos. El campus principal allugase na rivera del ríu Charles nel barriu Fenway-Kenmore de Boston. El Campus Médicu Universitariu de Boston alcuéntrase nel barriu de South End.
Ministeriu d'Educación y Ciencia d'España
El Ministeriu d'Educación ye l'órganu de Gobiernu de l'Alministración Xeneral de l'Estau encargau de l'alministración y conservación de los organismos públicos d'España en materia d'Educación Non Universitaria, Universidaes y de Formación Profesional; asina comu de distribuir los presupuestos xenerales de l'Estau ente sos organismos.
L'antecesor d'esti Ministeriu ñaz durante la Rexencia de María Cristina de Habsburgu-Lorena cola creación, mediante Real Decreto de 18 d'abril de 1900, del Ministeriu d'Instrucción Pública y Belles Artes cuyu primer titular foi Antonio García Alix.
El ministru actual ye Ángel Gabilondo Pujol, independiente, ex rector de la Universidá Autónoma de Madrid.
Ángel Gabilondo Pujol
Ángel Gabilondo Pujol (San Sebastián, 1 de marzu de 1949) ye un caderalgu de Universidá español. Dende'l 7 d'abril de 2009 ye ministru d'Educación sustituyendo a Mercedes Cabrera. Fasta entós yera rector de la Universidá Autónoma de Madrid (UAM), miembru del Departamentu de Filosofía de la Facultá de Filosofía y Lletres d'esta universidá y presidente de la Conferencia de Rectores de Universidaes Españoles (CRUE). Ta casau y tien dos fíos.
Ye hermanu del periodista Iñaki Gabilondo.
Facultá de Filosofía y Lletres (UAM)
La Facultá de Filosofía y Lletres de la Universidá Autónoma de Madrid que pertenez a la Universidá Autónoma de Madrid ye la facultá onde se cursen los estudios d'antropoloxía, filoloxía, filosofía, xeografía, hestoria, hestoria de l'arte, llingüística y traducción ya interpretación.
Cola creación de la Universidá Autónoma gracies al Decretu/Llei 5/1968, ficiéronse les facultades de Ciencies, Ciencies Polítiques, Económiques y Comerciales, Derechu y Medicina xunto a la Facultá de Filosofía y Lletres.
María Cristina de Habsburgo-Lorena
María Cristina de Habsburgu-Lorena (o Austria), "Maria Christina Désirée Henriette Felicitas Rainiera von Habsburg-Lothringen" (u "Österreich"), (Gross-Seelowitz (n'actualidá Zidlochovice), Moravia, 21 de xunetu de 1858 – Madrid, 6 de febreru de 1929), ñacía archiduquesa d'Austria y princesa d'Hungría y Bohemia, foi reina consorte y rexente d'España pol so matrimoniu col rei Alfonsu XII. 
Por vía materna guardaba parentescu coles families reales española y austriaca, puesto que yera tataranieta de Carlos III d'España y bisnieta de Leopoldu II d'Austria.
Tuvo tres fíos con Alfonsu XII:
La 2
La 2, conocía hestóricamente pol UHF, La Segunda Cadena o Cadena II y nos 80 comu TVE-2, ye la segunda cadena de la televisión estatal d'España de serviciu públicu. El canal entamó sos emisiones el 1 de xineru de 1965 y la programación regular el 15 de payares de 1966.
Joaquín Arozamena (periodista)
Joaquín Arozamena (n. 8 d'agostu de 1944) ye un periodista español, que desarrolló la so carrera profesional nel mediu televisivu.
La so carrera profesional entama na radio. Aniciase en Radio Nacional d'España, nel espaciu informativu "España a las ocho". En prensa escrita collaboró nel "Diariu ABC".
Ingresó en Televisión española en 1975, nos servicios informativos, onde pronto algamó gran popularidá al da-y la dirección y presentación del informativu diariu de la segunda cadena "Redacción Noche". L'estilu de Arozamena na tresmisión de noticies adoptaba un tonu divulgativu y cercanu, apartáu de los cánones ortodoxos del clásicu "Telediariu".
En 1986 publicó'l llibru "Yo, tu hijo", sobre les rellaciones interxeneracionales.
En 1981 dióse-y el Premiu TP d'Oru como "Meyor Presentador" y en 1983 el Premiu Víctor de la Serna.
Telediariu
Telediariu ye'l programa informativu de la Televisión Española, la primera emisión produxose'l día 15 de setiembre de 1957 dende los estudios del Paséu de La Habana de Madrid, siendo conducíu por Jesús Álvarez.
El "Telediariu", con cuatro ediciones diaries, una matinal de llarga duración y tres de 45 minutos informa de les noticies más relevantes nos ámbitos nacional, internacional, social y deportes.
Premiu Víctor de la Serna
El premiu Víctor de la Serna ye concedíu pola Asociación de la Prensa de Madrid dende 1970 n'honor al periodista Víctor de la Serna Espina.
Ye un reconocimientu a la meyor llabor periodística durante l'añu.
Ricardo de la Cierva
Antonio Mingote
Ángel Antonio Mingote Barrachina (Sitges, Barcelona, 17 de xineru de 1919 - Madrid, 3 d'abril de 2012) foi un dibuxante, escritor, académicu de la llingua y periodista español.
Jesús Hermida
Jesús Hermida Pineda (Huelva, 27 de xunu de 1937 - Madrid, 4 de mayu de 2015) ye un famosu periodista español, foi el primer corresponsal de Televisión Española en Nueva York.
Fíu d'una familia de pescadores, cursó estudios na Escuela Oficial de Periodismu y na Facultá de Filosofía y Lletres en Madrid.
Por la mañana (1987)
Por la mañana foi un programa-"magazine" de TV, presentau y dirixíu por Jesús Hermida y emitíu por Televisión española ente'l 6 d'abril de 1987 y xunetu de 1989.
Jesús Hermida recibió los premios TP d'Oru al Meyor Presentador, Antena d'Oru y Víctor de la Serna toos ellos correspondientes a 1987 pola so llabor al frenti del programa.
ING
ING Groep N.V. (tamién nomáu Internationale Nederlanden Groep) ye una institución financiera d'orixe holandés qu'ofrez servicios de banca, seguros y inversiones.
En 2008 ING contaba con más de 130.000 emplegaos y más de 85 millones de clientes. Tien oficines en Canadá, Arxentina, Perú, Chile, Colombia, España, Francia, Italia, Méxicu, Estaos Xuníos, Alemaña, Reinu Xuníu, Bélxica, Austria y Australia. Ye la matriz del bancu bancu virtual ING Direct, qu'opera n'Australia, Canadá, los EE.XX., Reinu Xuníu, España y otres partes. En 2007 yera una de les 20 mayores instituciones del mundu en cuanto a capitalización bursátil y d'acuerdu al ranking Global 500 de la revista Fortune, la séptima compañía más grande del mundu. 
Por embargu, el grupu foi duramente afectau pola crisis y en payares del 2009 anunció que, nun procesu que finará nel 2013, venderá sos divisiones de seguros, d'inversiones y de dalgunos activos adicionales pa convertise nuna institución más pequeña y centrada nel mercáu européu.
La sede d'ING allúgase n'Ámsterdam y ye popularmente conocida como un edificiu autónomu.
Antena 3 Noticies
Antena 3 Noticies ye'l programa informativu de la cadena española de televisión Antena 3. Tien emisiones a les 6:15 hores de la mañana con Esther Vaquero , María José Sáez y Javier Alba; a les 8:00 con Lorena García y Javier Alba; a les 15:00 del mediudía, con Vicente Vallés, Lourdes Maldonado y Manu Sánchez; a les 21:00 hores, Álvaro Zancajo, Sandra Golpe y Manu Sánchez; Tamién tien emisiones los fines de selmana con Matías Prats, Mónica Carrillo y Óscar Castellanos
Luis Fraga Pombo
Luis Fraga Pombo (8 de xunu de 1971, Ferrol, Galicia) ye un periodista español, presentador del programa Boas tardes de la Televisión de Galicia.
Ñacíu na ciudá gallega de Ferrol en 1971, Luis ye llicenciau en Xeografía ya Hestoria.
Sandra Golpe
Sandra Golpe Cantalejo ñació en San Fernando (Cádiz) en 1974. Ye llicenciada en Periodismu pola Universidá de Navarra y Master en Periodismu Audiovisual pol Institutu d'Especialistes en Periodismu Audiovisual (IEPA).
Mónica Carrillo
Mónica Carrillo Martínez (Elche, Alicante, 1976) ye una periodista española. N'actualidá presenta Noticies 1 l'informativu en "prime time" d'Antena 3, que s'emite a les 15:00 hores.
Llicenciada pola Universidá Carlos III de Madrid nel añu 2000, Mónica Carrillo tamién ye Diplomada en Turismu pola Universidá d'Alicante. Asina mesmo, estudió inglés, francés y alemán. En 1998 algamó una beca Erasmus en Munich onde cursó l'último añu de sos estudios de turismu. 
Estudio Estadio
Estudio Estadio ye un programa de resumen futbolísticu de la primera y segunda división española, emitíu en Televisión Española ente 1972 y 2005, y de nuevu en emisión dende'l 15 de febreru de 2009.
El programa emitiose en La 2 de TVE durante munchos años, pero tamién pola Primera ente 1993 y 1995. 
Ente otres personalidaes que collaboraron col programa, Matías Prats y Jordi Hurtado foron algunos de los más conocíos, xunto con Jesús Álvarez Cervantes ya Iñaki Cano. Tamien contaron con José Ángel de la Casa, fasta'l 28 de marzu de 2007 comentarista de TVE en partíos de la seleición masculina de fútbol d'España. Unu de los primeros presentadores foi Pedro Ruiz, que con so seición "La Moviola", basau na repetición y análisis de xugaes dudoses o importantes, foron marcando un estilu d'análisis de partíos tantu de 1ª división comu de 2ª.
Ente sos seiciones, había les qu'analizaba los resultaos de los partíos, entrevistes con entrenadores y xugadores o la Quiniela. El programa foi sustituyíu por "El Rondo de Estudio Estadio".
Pedro Ruiz
Pedro Ruiz (Barcelona, 17 d'agostu de 1947) ye un polifacéticu artista español, presentador de radio y televisión, actor, escritor, cantante y humorista.
So aniciu en Televisión española produxose en 1972, comu primer presentador del programa deportivu "Estudio Estadio". Pocu dempués, en 1974, conduxo'l concursu "¿Le conoce usted?" tamién en TVE.
Ryder Cup
La Copa Ryder o Ryder Cup ye un tornéu biañal de golf qu'enfrenta a los equipos d'Europa y los Estaos Xuníos. La Ryder Cup nació en 1926, cuando compitieron los equipos americanu y el de Gran Bretaña nel "East Course" del Wentworth Club en Virginia Water, Surrey (Reinu Xuníu). Dempués de más de 45 años de dominiu estaunidense (los británicos namái ganaron el troféu una vegada ente 1935 y 1973), al equipu británicu xuniéronse xugadores d'Irlanda en 1973, y dempués tamién xugadores del restu d'Europa (dende 1979). Xunir xugadores fizo que'l tornéu fuera más competitivu. Anguaño, los partíos son dirixíos conxuntamente pola USPGA y la PGA European Tour.
Professional Golfers' Association of America
Fundada en 1916, l'Asociación de Golfistes Profesionales d'América (n'inglés Professional Golfers' Association of America, cuyes sigles son PGA, tien so sede en Palm Beach Gardens, Florida (Estaos Xuníos) y afirma ser la organización deportiva más grande con más de 28.000 miembros. Esta asociación tien n'actualidá un oxetivu representativu pa los profesionales del golf (tantu profesionales de club comu profesores), ya que too lo relativo a la representación de los golfistes d'elite nos Estaos Xuníos ta dirixío pol PGA Tour, un organismu que se deslligó de la PGA of America en 1968. Esiste una organización paralela pa tou tipu de golfistes femenines profesionales, nomada LPGA.
L'asociación organiza 40 torneos a l'añu pa sos miembros, incluyendo algunos qu'atraen a golfistes d'elite:
Palm Beach Gardens (Florida)
Palm Beach Gardens, tamién conocía comu The Gardens, ye una ciudá del Condáu de Palm Beach, nel estau de Florida, Estaos Xuníos. En 2010 tenía una población (U.S. Census Bureau) de 48.452 habitantes.
Ye la sé de la "Professional Golfers' Association of America" más conocía comu PGA, dispon de doce campos de golf y nella cellebráronse numberoses competiciones d'esti deporte. 
Condáu de Palm Beach (Florida)
El Condau de Palm Beach ye un condau allugau nel estáu de Florida. En 2000, so población yera de 1.131.184 habitantes. So sede alcuéntrase en West Palm Beach.
El Condáu de Palm Beach forma parte de l'Área Metropolitana del Sur de Florida.
Según el censu de 2000, el condau cuenta con 1.131.184 habitantes, 474.175 hogares y 303.946 families residentes. La densidá de población ye de 221 hab/km² (573 hab/mi²). 
West Palm Beach (Florida)
West Palm Beach, tamién conocía comu West Palm, ye una ciudá del Condau de Palm Beach, nel estau de Florida, Estaos Xuníos. Según el Cens de l'añu 2000, la población yera de 82.103 habitantes, pero d'acuerdo cola Universidá de Florida, les estimaciones del 2006 dan-y una población de 107.617 habitantes.
Ye la sede del condau, el asitiau más al norte de l'área metropolitana del sur de Florida. Según el sondeu "Morgan Quitno", ye la decimocuarta ciudá más peligrosa de los Estaos Xuníos.
LPGA
LPGA son les sigles n'inglés de la Ladies Professional Golf Association, una organización norteamericana pa golfistes profesionales femenines. Tien so sede en Daytona Beach, Florida. Ye conocía so LPGA Tour, una serie de torneos de golf selmanales pa la élite femenina del golf mundial y que se xuega de febreru a avientu ca añu. En 2008 los premios en metálicu na LPGA Tour superaron los 58 millones de dólares.
La meyor golfista de la LPGA ye n'actualidá la Mexicana Lorena Ochoa al finar comu Númeru 1 del Tour nes Temporades 2006, 2007, 2008 Y 2009.
Daytona Beach (Florida)
Daytona Beach ("playa de Daytona") ye un municipiu de Florida nos Estaos Xuníos d'América. So población ye de 67.000 habitantes en 2004 y so principal fonte d'ingresos ye'l turismu residencial y de playa. Tamién un llugar importante ye Daytona International Speedway, un circuitu onde se corren les 24 hores de Daytona y les 500 milles de Daytona.
Daytona International Speedway
Daytona International Speedway ye un circuitu allugáu en Daytona Beach, Estaos Xuníos. Foi inauguráu'l 22 de febreru de 1959, y tien una capacidá pa 168.000 persones.
Daytona tien dos pistes principales. Una d'elles ye un óvalu de 2,5 milles (4.023 metros), qu'alberga les 500 milles de Daytona, una carrera de 200 vueltes que pertenez al calendariu de la NASCAR Cup Series ente cuyos ganadores alcuentrense Mario Andretti y Dale Earnhardt (que falleció na edición 2001 d'esta carrera). 
La otra variante ye un trazáu mixtu de 3,56 milles (5.730 metros), que s'utiliza nes 24 hores de Daytona, una de les carreres de resistencia más importantes del mundu. Esta pista tamién foi adautada pa carreres de motocicletes.
NASCAR Cup Series
La NASCAR Cup Series o Copa NASCAR ye un campeonatu d'automovilismu reguláu pola NASCAR (National Association for Stock Car Auto Racing), que se disputa dende l'añu 1949.
Mario Andretti
Mario Gabriel Andretti (ñació'l 28 de febreru, 1940) ye un automovilista estauxunidense. A lo llargo de la so carrera, ganó cuatro títulos de Champcar, y el campeonatu mundial de Fórmula 1 del añu 1978. Andretti ye la primera y única persona en ganar les 500 milles d'Indianápolis, les 500 milles de Daytona y la Fórmula 1.
500 milles d'Indianápolis
La carrera de les 500 milles d'Indianápolis, tamién conocío comu Indianápolis 500 o Indy 500, ye una competición de monoplaces d'Estaos Xuníos celebrada anualmente nel circuitu Indianapolis Motor Speedway llocalizau n'Indianápolis, Indiana.
El complexu automovilísticu nel que se celebra la prueba foi construyíu en 1909, y la primera edición de la carrera celebrose nel añu 1911.
Indianápolis
Indianápolis ye la capital del estáu d'Estaos Xuníos d'América d'Indiana, y tamién el centru alministrativu del condáu de Marion. Nel censu de 2010 recuéyese que la so población yera de 829.718 habitantes, que fain d'ella la décimosegunda mayor ciudá del país. Ye, tamién, una de les árees metropolitanes de mayor crecimientu de los Estaos Xuníos. La so área estadística metropolitana vivíen, en 2010, 1.756.241 persones, lo que facía d'ella la trixésimocuarta mayor del país. La so área estadística combinada, pela so banda, axuntaba a 2.080.782 persones, que la convierten na vixésimosegunda mayor.
Históricamente la capital vien dedicándose, amás de ser la sé de les instituciones estatales, a la industria. Por embargu, nes caberes décades del sieglu XX el gobiernu municipal desendolcó una serie de proyectos pa revitalizar el so centru urbanu. A resultes d'ello la ciudá tien anguaño una economía muncho más diversificada, con importantes empreses y instituciones educatives, sanitaries o financieres. El turismu ye tamién importante pa la vida económica la ciudá, qu'acueye bien de convenciones y congresos, y tamién eventos deportivos de sonadía nacional, especialmente automovilísticos. Ente estos destaquen les conocíes como "500 milles d'Indianápolis", que se cellebren el caberu llunes de mayu nel "Indianapolis Motor Speedway".
24 hores de Daytona
Les 24 hores de Daytona ye una carrera de resistencia de gran turismos celebrada nel trazau mixtu del circuitu Daytona International Speedway d'Estaos Xuníos. La carrera disputase dende l'añu 1966, siempre a fines de xineru o entamos de febreru.
Surrey
Surrey ye un condáu nel sudeste d'Inglaterra, Reinu Xuníu. Ta xebrau nos distritos d'Elmbridge, Epsom and Ewell, Guildford, Mole Valley, Reigate and Banstead, Runnymede, Spelthorne, Surrey Heath, Tandridge, Waverley y Woking.
El condáu alcuéntrase con Hampshire, Berkshire, Gran Londres, Kent, East Sussex y West Sussex.
Surrey tien una población de 1.000.000 d'habitantes. La capital tradicional yera Kingston upon Thames que dexó de formar parte del condau debío a la espansión de Londres. L'actual capital ye Guildford que, pese tener una catedral, nun tien el rangu de ciudá y na que s'alcuentra la Universidá de Surrey. N'actualidá, el conseyu tovía s'alcuentra llocalizáu en Kingston anque esisten planes de treslladalu a Woking.
Epsom and Ewell
Epsom and Ewell son 2 ciudaes xebraes por solo unos cientos de metros nel condau de Surrey, Reinu Xuníu con una población que vive mayoritariamente del turismu y los sos minerales.
Alcuentrase a unes 10 milles (16 quilometros) de la ciudá de Londres, Reinu Xuníu nel condau de Surrey.
Vive principalmente de sos mines de sal, y el turismu. 
La ciudá allugase sobre un depositu de sal (por eso nun ye recomendable beber l'agua) que xenera un 45% de la economía de la ciudá.
La ciudá xenera aproximadamente un 40% de so economía d'esta manera. La ciudá xenera grandes ingresos pol turismu debío a so cercanía con Londres, sos fermosos paisaxes y tamién pola seguridá qu'hai na ciudá.
Guildford
Guildford ye la capital del condáu de Surrey, Inglaterra, asina comu la sede del distritu de Guildford y la sede principal alministrativa de la rexón Sur Este d'Inglaterra. La diputación provincial de Surrey, tien la so propia base almimistrativa en Kingston upon Thames que, anque enantes taba en Surrey, ye agora parte de Greater London.
Berkshire
Berkshire ye un condáu del sudoeste d'Inglaterra, nel Reinu Xuníu. Ocupa un área de 1.262 Km² y una población (2003) de 803.657 habitantes. D'estos, un 88,7% son de raza blanca, un 6,8% d'orixe asiáticu y un 2% d'orixe afro-caribeñu. La so capital ye Reading.
El condáu ta llocalizáu a l'oeste de Londres. Alcuéntrase colos condaos d'Oxfordshire, Buckinghamshire, Gran Londres, Surrey, Wiltshire y Hampshire. Conozse tamién comu Berkshire real, títulu que se fizo oficial en 1930.
El puntu más altu alcuéntrase nel monte Walbury, a 297 metros sobre'l nivel de la mar. Esti monte ye'l puntu más eleváu de la llanura de Salisbury y de tol sureste d'Inglaterra.
Buckinghamshire
Buckinghamshire (AFI: /bʌk.ɪŋ.ham.ʃaɪəɹ/), comúnmente comu "Buck", ye un condáu al sureste d'Inglaterra, la so capital ye Aylesbury. Ocupa un área de 1.874 km² y tien una población (2003) de 693.675 habitantes.
Alcuentrase xebrau en cuatro distritos: Aylesbury Vale, Chiltern, South Bucks y Wycombe. El condau (qu'está basau nel condau alministrativu posterior a 1974) tamién incluye Milton Keynes. 
Esti condau alcuéntrase con: Oxfordshire, Northamptonshire, Bedfordshire, Hertfordshire, Berkshire y Gran Londres. 
Halton House
Halton House ye una casa de campu asitiada nos montes Chilten, sobre'l pueblu de Halton nel condáu de Buckinghamshire, n'Inglaterra. Foi construyida pa Alfred de Rothschild ente 1880 y 1883. N'actualidá sirve comu llugar d'alcuentru pa oficiales de la RAF de Halton.
Northamptonshire
Northamptonshire (Northants) ye un condáu interior d'Inglaterra con una población de 629.676 habitantes, la so capital ye Northampton. 
Alcuéntrase con Warwickshire, Leicestershire, Rutland, Cambridgeshire (incluido Peterborough), Bedfordshire, Buckinghamshire (incluyíu el distritu de Milton Keynes). Oxfordshire y la llende más corta d'Inglaterra (19 metros), con Lincolnshire.
Leicestershire
Leicestershire ye un condáu asitiau nel centru d'Inglaterra, nel Reinu Xuníu. So capital ye Glenfield. ocupa un área de 2.156 Km² y so población nel añu 2003 yera de 903.160 habitantes. 
Leicestershire llenda con Lincolnshire, Rutland, Northamptonshire, Warwickshire, Staffordshire, Derbyshire y Nottinghamshire.
Anque la capital del condau ye Glenfield la ciudá más poblada ye Leicester. Otres ciudaes destacaes son:
Castiellu de Belvoir
El Castiellu de Belvoir ye una casa señorial nel condau de Leicestershire, Inglaterra, con vistes al Valle de Belvoir. Ye un edificiu con proteición de Grau I.
El castiellu alcuéntrase cerca de munchos pueblos, comu Redmile, Woolsthorpe, Knipton, Harlaxton, Croxton Kerriel y Bottesford, y la ciudá de Grantham.
Grantham
Grantham ye una ciudá de Lincolnshire, East Midlands, Inglaterra. A pesar del so pequeñu tamañu, alcuéntrase perbien comunicada: asitiada a orilles del ríu Witham, per ella pasa la principal llinia ferroviaria de la costa este ("East Coast Main Line") y la principal carretera del país, l'A1. 
East Midlands
Midlands de l'Este o Midlands Orientales ("East Midlands", n'inglés) ye una de les nueve rexones oficiales d'Inglaterra. Midlands Oriental ye un términu xeográficu creau pa describir una rexón a l'este del centru d'Inglaterra conocía comu Midlands. Consiste nel área de Derbyshire, Leicestershire, Rutland, Northamptonshire, Nottinghamshire y de la mayoría de Lincolnshire.
Alcuentrase xebrada nes siguientes árees de Gobiernu Llocal:
Derby
Derby ye una ciudá de la rexón inglesa d'East Midlands. Asítiase na fastera meridional del condáu de Derbyshire, a la vera'l ríu Derwent. Tenía, según el censu de 2001, una población de 233.700 habitantes, que facíen d'ella la decimoctava ciudá más grande d'Inglaterra. 
La población, que tien l'estatus de ciudá dende 1977, tien más de dos mil años d'historia. Lo que foi un campamentu romanu (nomáu "Derventio"), y dempués un asentamientu de saxones y viquingos, tuvo un papel destacáu, munchos años dempués, na Revolución Industrial inglesa. Nella construyóse, en 1717, la primer fábrica de seda movida por enerxía hidráulico que se fizo n'Inglaterra. En 1840 aportó a ella'l ferrocarril, que foi l'impulsor definitivu del so espoxigue.
Anguaño, amás de tener una de les estaciones nodales de la rede ferroviaria inglesa, ye un centru industrial d'importancia, con fábriques de componentes d'aviación (Rolls Royce) y d'automoción (Toyota). Ye, tamién, el llar del bancu Egg, el mayor del mundu de los que nun operen namái que per Internet, y de la Royal Crown Derby Porcelain Company, que fabrica porzolana chino de gran calidá dende mediaos del sieglu XVIII. 
Nottingham
Nottingham ye una ciudá del Reinu Xuníu y capital del condáu de Nottinghamshire, na rexón de East Midlands d'Inglaterra. 
Nottingham ye famosa pola llenda de Robin Hood, qu'apaeció per primer vegada na Edá Media y que diz qu'esi personaxe vivió na Viesca de Sherwood, al norte de la ciudá.
Nottinghamshire
Nottinghamshire ye un condáu (provincia) d'Inglaterra, nel Reinu Xuníu. Atopa con South Yorkshire, Lincolnshire, North Lincolnshire, Leicestershire y Derbyshire.
Alcuéntrase nel centru d'Inglaterra. So capital ye Nottingham, que ye'l centru alministrativu. Dende 1998, Nottingham ye una autoridá independiente anque sigue xunía al condau tradicional. El condau ocupa un área de 2.160 km² y so población (2003) ye de 1.029.293 habitantes.
Staffordshire
Staffordshire ("Staffs") ye un condau d'Inglaterra, nel Reinu Xuníu. So capital ye Stafford. Allugase nel centru d'Inglaterra.
Llenda colos condaos de Cheshire, Derbyshire, Leicestershire, Warwickshire, West Midlands y Shropshire. Ocupa un área de 2.713 Km² y so población ye de 1.048.973 habitantes.
Catedral de Lichfield
La Catedral de Lichfield, llocalizada na ciudá de Lichfield, Inglaterra, ye la sede de la diócesis del mesmu nome. Ye la única ilesia medieval inglesa con tres torres d'aguya. Ta consagrada a la Virxe María y a San Chad, santu patrón de la ciudá.
So construcción gótica tien comu material principal arenisca roxa procedente d'una cantera al sur de la ciudá.
Lichfield
Lichfield ye una ciudá del centru d'Inglaterra. Alcuéntrase nel condáu de Staffordshire, a unos 25 km al norte de Birmingham y a unos 200 al noroeste de Londres, capital del país. 
Cheshire
Cheshire ye un condau d'Inglaterra, asitiau al noroeste (nel Reinu Xuníu). So capital ye Chester, centru alministrativu del condau. Atopase a l'oeste polos Montes Cámbricos y a l'este pola Cadena Penina. Atopa tamién colos condaos de Merseyside, Gran Manchester, Derbyshire, Staffordshire y Shropshire. L'escritor Lewis Carroll ñació y medró nesti condau.
Warrington
Warrington ye una ciudá de Cheshire, Inglaterra. Ye parte hestórica de Lancashire y n'actualidá cuenta con una población d'unos 194.000 habitantes.
Na Edá Media, foi un importante llugar de pasu que cobró protagonismu na Guerra Civil Inglesa. 
Dende 1890, cuenta col estatus de ciudá de condau. N'actualidá, ye un centru industrial dedicau a la manufactura de: aceru, testiles, productos químicos, trabayos en cuero y productos de cableau llétricu.
En 1993, l'IRA fizo un atentau na localidá, nel que morreron tres guajes y varios firíos.
Lancashire
Lancashire (enantes "condau de Lancaster") ye un condau asitiau al noroeste d'Inglaterra, nel Reinu Xuníu. So capital ye Lancaster, y so ciudá más grande ye Preston. Ocupa un área de 3.075 Km² y llenda con Cumbria, North Yorkshire, Gran Manchester y Merseyside.
Amás de la capital, Preston, otres llocalidaes destacaes del condau son:
Cumbria
Cumbria ye un condau alministrativu asitiau na zona noroeste d'Inglaterra, nel Reinu Xuníu. Sos límites están nel mar d'Irlanda a l'oeste y la cordillera de los Peninos a l'este. So capital ye Carlisle. Ocupa un área de 6.6768 Km² y so población ye de 489.829 habitantes. La segunda ciudá más grande en Cumbria ye Barrow-in-Furness con una población de 71.980 habitantes.
Cumbria atopa colos condaos de Northumberland, Durham, North Yorkshire, Lancashire y les zones alministratives escoceses de Dumfries and Roxburgh, Ettrick y Lauderdale.
Carlisle (Cumbria)
Carlisle ye la capital del condáu de Cumbria (Inglaterra). 
Constituye un importante centru turísticu ya industrial del noroeste del país. La so posición de noyu de comunicaciones ferroviaries da-y una importancia estratéxica adicional, al tener rutes a Newcastle, Escocia, Londres o West Cumbria.
Newcastle
Newcastle upon Tyne, que nomase tamien Newcastle, ye una ciudá del condau de Tyne y Wear nuna rexón conocía hestóricamente comu Northumbria y n'actualidá nomada el Noreste d'Inglaterra. Asitiau na orilla del Ríu Tyne y con 259.000 habitantes nel 2001, Newcastle ye la principal ciudá del noreste d'Inglaterra y la sexta mayor ciudá inglesa.
North Yorkshire
North Yorkshire (Yorkshire del Norte n'asturianu) ye un condáu ente les rexones de Yorkshire y Humber n'Inglaterra, un condáu ceremonial y tamién una parte d'Inglaterra del Noreste. Foi fecha en 1974 pol Acta del Gobiernu Llocal de 1972 con una estensión de 8.654 km², siendo'l mayor condáu inglés.
Yorkshire y Humber
Yorkshire y Humber ye una de les nueve rexones oficiales d'Inglaterra. Cubre la mayor parte de l'hestóricu condau de Yorkshire, xunto cola parte norte de Lincolnshire que foi, dende 1974 fasta 1996, nel antiguu condau del condau de Humberside. La población en 2006 yera de 5.142.400.
Ye una de les dos rexones (xunto cola del Noroeste), onde se tendría que celebrar un referéndum pa facer una asamblea rexonal.
Preston
Preston ye una ciudá asitiada nel condau de Lancashire (Reinu Xuníu) de la que ye so capital alministrativa. 
Se trata d'una ciudá universitaria que concentra una gran cantidá d'alumnos que proceden de toes partes del mundu. Comu atraición de la ciudá destaquen varios centros comerciales, el museu de la FIFA y l'Avenham park. La universidá ye la UCLAN una de les más grandes del Reinu Xuníu.
Wyre
Wyre ye una islla que forma parte de les Orkney, al norte de la costa d'Escocia, y al sureste de Rousay. La pequeña islla tien dos importantes monumentos antiguos: 
Wyre ye tamién conocía por so población de foca buxa y foca común, y por ser el llugar de nacimientu del poeta Edwin Muir (1887-1959).
Rousay
Rousay ye la tercera islla más grande de l'archipiélagu de les Orkney, n'Escocia. La islla ocupa una superficie de 49 km². Nel censu del 2001 tenía 212 habitantes. Los ingresos de la islla se basen n'agricultura, pesca, piscicultura y turismu. Hai un camín circular en tornu a la islla d'unos 22,5 km y la mayoría de les tierres que se cultiven alcuentrense ente ésti y la llinia costera.
Na islla esisten importantes poblaciones de foques. Ta declarada pola Sociedá Real pa la Proteición de los Páxaros comu «Reserva d'aves», de valor ecolóxicu.
Blackpool
Blackpool ("n'asturianu llamazu ñegru") ye una llocalidá costera del noroeste d'Inglaterra. Tradicionalmente perteneció al Lancashire, pero dende'l 1 d'abril de 1998 ye una autoridá unitaria independiente.
Les fronteres de la ciudá tan trazaes de forma que parecen "apertaes", y escluyen los asentamientos cercanos. Estos son:
Derbyshire
Derbyshire ye un condau asitiau nel centru d'Inglaterra, nel Reinu Xuníu. Anque so ciudá más importante ye Derby, ésta, al adquirir status de "City", coló'l County Council (Conseyu del Condau) y dexó la capitalidá del condau a Matlock. Ocupa un área de 2.625 km² y so población (2003) yera de 976.212 habitantes.
Lincolnshire
Lincolnshire ye un condáu asitiáu al este d'Inglaterra, nel Reinu Xuníu, atopando cola mar del Norte. La so capital ye Lincoln. Ocupa un área de 6.959 Km² y la so población en 2003 yera de 977.727 habitantes. Ye parte de la rexón inglesa d'East Midlands (o Tierres Medies Orientales)
El condáu llenda con Norfolk, Cambridgeshire, Rutland, Leicestershire, Nottinghamshire, North Lincolnshire, North East Lincolnshire, South Yorkshire, East Yorkshire y con Northamptonshire por 19 metros de frontera.
South Yorkshire
South Yorkshire ("Yorkshire del Sur" en castellanu) ye un condáu metropolitanu que s'alcuentra na rexón de Yorkshire y el Humber, n'Inglaterra. El condáu foi creáu en 1974 pol Acta del Gobiernu Llocal de 1972 y en 2001 cubría una área de 1.552,05 km².
Lincoln (Inglaterra)
Lincoln ye una ciudá d'Inglaterra (Reinu Xuníu), capital alministrativa del condáu de Lincolnshire.
Stamford (Connecticut)
Stamford ye una ciudá del suroeste de Connecticut, Estaos Xuníos. Allugase nel condau de Fairfield,na embocadura del ríu Rippowam sobre Long Island Sound, con una población cercana a los 120,000 habitantes (2005).
Paul Wade
Paul Wade ye un ex-xugador de fútbol, de nacionalidá australiana. Ñació'l 20 de marzu de 1962 en Cheshire, Inglaterra. Ye famosu n'Australia pol so gran papel comu capitán de la seleición del país.
Belinda Washington
Belinda María Washington Baca (n. Altrincham (Cheshire, Inglaterra); 29 d'agostu de 1963 (), ye una actriz y presentadora de televisión española, fía d'un escocés y una malagueña.
Lewis Carroll
Lewis Carroll ye'l nome pol que ye conocíu na hestoria de la lliteratura Charles Lutwidge Dodgson (Daresbury, Cheshire, 27 de xineru de 1832 – Guildford, Surrey, 14 de xineru de 1898), sacerdote anglicanu, lóxicu, matemáticu, fotógrafu y escritor británicu, conocíu sobre too pola so obra "Alicia nel país de les maravíes".
Cesária Évora
Cesária Évora (27 d'agostu de 1941, Mindelo – 17 d'avientu de 2011, Mindelo), tamiém conocida como «a diva dos pés descalços», foi la cantadora cabuverdiana qu'algamó más sonadía internacional de tola história de la música popular. El xéneru musical col qu'ella ye mayoritariamente rellacionada ye la "morna", por eso tamién recibe'l nomatu de "Rainha da morna".
Cesária Évora nació nel añu 1941 na ciudá de Mindelo, en Cabu Verde. Tenía cuatro hermanos. So padre Justino da Cruz tocaba cavaquinho, guitarra y vigulín y so madre, Dona Joana, trabayaba en cases de blancos ricos que adoraben particularmente la so comida. So madre, de personalidá pensatible, foi la so confidente tola vida.
Cuando neña Évora siempre taba faciendo amigos más mayores qu'ella. De más moza foi a vivir con so g¨¨uela que fuera educada por monxes, y asina acabo pasando por una esperiencia que la enseño a despreciar les normes morales. 
Cesária ("Cise" pa los amigos) siempre cantaba uma infinidá de cantares y facía presentaciones los domingos na plaza principal de la so ciudá acompañada pol so hermanu Lela col saxofón. Pero so vida taba lligada al so barriu Lombo, na rodiada de los acuartelamientos del exércitu portugués. Allí ella aprendió sobre la vida y cantó con compositores como Gregório Gonçalves (un home carismáticu qu'adoraba'l teatru de calle).
La cantante Cesária Évora morrió'l 17 d'avientu de 2011, a los 70 años, nel Hospital Baptista de Sousa, en Mindelo, onde taba internada con un cuadru d'insuficiencia respiratoria y edema pulmonar. 
The Masters
El Masters, tamien conocíu comu Masters d'Augusta, ye un de los cuatro torneos más importantes (tamién nomaos majors) nel calendariu masculín de golf y el primeru que se celebra ca añu. La rolda final del torneu tien llugar na fin de selmana del segundu domingu d'abril. Esti Master tien una sede fixa, l'Augusta National Golf Club, un club de golf privau asitiau n'Augusta, Georgia, Estaos Xuníos. Los creadores del torneu foron los xugadores Clifford Roberts y Bobby Jones, que ficieron el diseñu del campu xunto al llexendariu diseñador de percorridos Alister MacKenzie.
De la mesma manera al restu de majors, ganar el Masters da-y al golfista que lu algama dalgunos privilexos: Ye automáticamente convidau a xugar los otros tres majors mientres los siguientes cinco años, y algama una convidada pa tola vida pa xugar el Masters. Tamién entra a formar parte del PGA Tour y recibe convidada pa xugar el torneu The Players' mientres los siguientes cinco años. 
El premiu más significativu del torneu, ensin embargu, ye la "chaqueta verde". Amás d'esti premiu, el ganador del torneu recibe una Medalla d'Oro y so nome ye grabau nel Trofeu de los Maestros. 
Augusta (Georgia)
Augusta ye una ciudá de 200.000 habitantes nel estau de Georgia, Estaos Xuníos. N'ella allugase'l club de golf "Augusta National Golf Club", sede d'unu de los torneos profesionales de golf más importantes, "The Masters".
Augusta alcuéntrase al llau del ríu Savannah, na fastera con Carolina del Sur.
Ríu Savannah
El Savannah ye un ríu de l'Este de Georgia, Estaos Xuníos. Ta formau pola xuntancia de los ríos Tugaloo y Seneca na presa Hartwell, afluyendo al sureste p'axuntar los límites ente Georgia y Carolina del Sur.
Desemboca dientro de l'Océanu Atlánticu en Savannah dempués de recorrer 484 km. Ye navegable por barques nun tramu de 8 km por encima de Savannah y por barques grandes fasta Augusta.
Savannah (Georgia)
Savannah ye una ciudá de l'estáu de Xeorxa, capital del condáu de Chatham, a orilles del océanu Atlánticu, xunto a la boca'l ríu Savannah.
Fundada nel sieglu XVIII, ye la tercera ciudá del estáu de Xeorxa por númberu d'habitantes, siendo'l más importante puertu marítimu d'esti estáu.
Según el censu de población del añu 2005, tien 131.510 habitantes, que lleguen fasta los 313.000 na so área metropolitana.
Savannah tien un clima subtropical, aunque suavizáu por mor de la so cercanía al océanu Atlánticu. Les temperatures medies, pal periodu de 1961-1990, son de 9,4 °C en xineru y de 27 °C en xunetu. La media de lluvia anual ye d'unos 130 cm al añu, cayía especialmente en xunetu y agostu, siendo los meses más secos los de ochobre y payares.
Peñaflor
Peñaflor ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Allugada na fastera nororiental del conceyu, na llende colos conceyos de Les Regueres y Candamu, tien una estensión de 8,57 km² y una población (INE, 2011) de 261 habitantes. Comprende'l llugar homónimu, nel que s'alcuentra la ilesia de San Xuan, y los de Anzu, Sestiellu y Veiga d'Anzu.
Nel so territoriu s'alcuentra, sobro'l ríu Nalón, la ponte de Peñaflor, de traza orixinal románica anque peralteriada poles sucesives reformas de los caberos sieglos. Foi fecho dempués de que, el 22 de xunu de 1144, el rei Alfonsu VII y la so muyer doña Berenguela dieran dellos bienes pa que se ficiera una ponte nesi llugar y un albergue a la vera d'él. L'albergue fízose, pero llevolu una riada en 1586. No que cinca a la ponte, hebo de reconstruyise delles veces pola mor de les llenes del ríu Nalón. Tien un gran valir hestóricu porque ye la entrada del Camín de Santiago nel conceyu moscón, pero tamién porque alredor d'elli tuvo llugar en 1808, demientres la Guerra de la Independencia, una batalla ente tropes asturianes, de militares y civiles, dirixíes por Gregorio Jove y l'exércitu de Napoleón Bonaparte. Posteriormente, demientres la Guerra Civil española, el llugar amosó otra vegada la so importancia estratéxica.
No que cinca a la so estructura formal, la ponte ye una imponente construcción de piedra con cinco arcos de sillar, de tamañu desigual por culpa les munches reconstrucciones qu'hebo que facé-y dende la so construcción orixinal nel sieglu XII.
Pereda (Grau)
Pereda ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Ta na fastera centruoccidental del conceyu, y llenda cola de San Bartolomé, nel conceyu de Miranda, y coles parroquies moscones de Santa María Villandás, Sorribas, Rodiles, Rañeces, La Mata y El Freisnu. El so territoriu comprende la lladera oriental de parte de los montes de la sierra'l Pedroiru, y llenda pol Este y el Sur col ríu Cubia, que la separa de delles de les parroquies nomaes primero.
Tien una estensión de 10,58 km² y una población (INE, 2009) de 189 habitantes. Comprende los núcleos de población que vienen darréu: Agüera, Los Barreiros, El Cabañín, El Caliente, Cañéu, Los Panes, El Lloviu, Moutas, Pereda, El Retiru, Santa Cristina, La Toba, El Tornu y Villanueva.
La ilesia parroquial, consagrada a San Martín, ta na aldea homónima. Aparez citada nel testamentu d'Ordoñu II, datáu el 8 d'agostu del añu 921. Nelli se dona a la Ilesia d'Uviéu, ente más coses, "secus flumen Cuuia la ecclesiam Sancti Martini de Pereta cum adiacentiis suis".
Rañeces
Rañeces ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Asitiada na zona central del conceyu, tien una estensión de 6,65 km² y una población de 118 habitantes (INE, 2009), que se reparten ente'l llugar homónimu y los de La Figal, Los Llanos, Pandu, Panizal y Temia.
Llei d'Ampère
En física del magnetismu, la llei d'Ampère, que se basó nuna memoria de seis páxines de Hans Christian Oersted, rellaciona un campu magnéticu estáticu col fechu que la produz, ye dicir, una corriente llétrica estacionaria. Ye análoga al Teorema de Gauss.
No xeneral, la llei d'Ampère emplégase pa calcular los campos magnéticos de dalgún circuitu llétricu determináu, atendiendo a ello mediante constantes, descrites como:
Σ BIIΔ l = μ0 ΣI
d'onde: 
ΣI ye la corriente neta, Δl ye la distancia percorrida, BII el campu magnéticu xeneráu y Σ BII Δl ye la suma d'ambos, amás de que μ0 ye igual a 4 π x 10-7 T (teslas) x metru/ A (amperes) (T x m/A), la constante de permeabilidá nel vacíu, d'aquel campu sedrá 
B= μ0 I/ 2πr
Dada una superficie abierta formula_1 pola que traviesa una corriente llétrica formula_2, y dada la curva formula_3, curva contornu de la superficie formula_1, el mou orixinal de la llei d'Ampère pa medios materiales ye:
aú
Y lléese: "La circulación del campu formula_6 a lo llargo de la curva formula_3 ye igual al fluxu de la densidá de corriente sobre la superficie abierta formula_1, de la que formula_3 ye'l contornu".
Un casu particular d'interés ye cuandu'l mediu ye'l vacíu (formula_22 o sea, formula_23):
A partir del teorema de Stokes, esta llei tamién pue espresase de xeitu diferencial:
aú formula_26 ye la densidá de corriente que traviesa'l conductor.
La llei d'Ampère-Maxwell o llei d'Ampère xeneralizada ye la mesma llei iguada por James Clerk Maxwell debío a la corriente de desplazamientu ya fizo una versión xeneralizada de la llei, metiéndola nes ecuaciones de Maxwell. Esti términu introducíu por Maxwell del campu llétricu na superficie.
siendo l'últimu términu la corriente de desplazamientu.
Esta llei tamién pue espresase de mou diferencial, pal vacíu:
o pa medios materiales:
Campu magnéticu creáu por un filu conductor de llonxitú infinita pol que circula una corriente formula_30, nel vacíu.
L'oxetivu ye atopar el valor de los campos formula_6, formula_16 y formula_20 en tol espaciu.
Escribimos la Llei d'Ampère:
Si "c" ye un llazu zarráu pol que circula una corriente i, y Ω ye'l ángulu sólidu formáu pol circuitu ya'l puntu nel que se calcula'l campu, entós la intesidá de campu magnéticu tá dada por:
Paul von Hindenburg
Paul Ludwig Hans Anton von Beneckendorff und von Hindenburg (Posen (Poznan agora), 2 d'ochobre de 1847 - Neudeck, 2 d'agostu de 1934), Mariscal de Campu de l'Imperiu alemán y segundu presidente de la República de Weimar.
Karl Benz
Karl Friedrich Benz (25 de payares de 1844, Karlsruhe - 4 d'abril de 1929, Ladenburg), foi un inxenieru alemán. Ta considerau comu unu de los inventores de l'automóvil.
Copa Davis
La Copa Davis ("Davis Cup" n'inglés) ye una competición internacional de tenis, organizada pola Federación Internacional de Tenis (ITF). Al aviesu de la mayoría de los eventos de tenis a nivel mundial, na Copa Davis nun participen xugadores a títulu individual, sinón equipos nacionales formaos por varios xugadores designaos pola so federación nacional deportiva. La Copa Davis, xugada dende 1900, ye un torneu namái pa homes, siendo la Fed Cup el so equivalente pa tenistes muyeres.
El tornéu ye l'eventu deportivu añal más llargu esistente, con 137 equipos nacionales diferentes demientres la so edición de 2007. El país con más títulos ye Estaos Xuníos con trenta y dos. El campeón n'exerciciu ye España, tres ganar la Copa Davis 2009 por 5-0 escontra la República Checa, nel Palau Sant Jordi de Barcelona, ente'l 4 d'avientu y el 6 d'avientu de 2009.
Equipu de Copa Davis d'Estaos Xuníos
L' Equipu estaunidense de Copa Davis ye'l representativu d'Estaos Xuníos na másima competición a nivel de naciones del tenis. So organización alcuéntrase a cargu de la United States Tennis Association.
Fed Cup
La Fed Cup, nomada fasta 1995 Federation Cup (Copa Federación) ye una de les competiciones más importantes del tenis femenín. Xuegase ente equipos nacionales, siendo una competición asemeyada a la Copa Davis. Lleva xugandose dende 1963. La Fed Cup xuegase anualmente ente cien países, en varios grupos y rondes. Ca ronda ente dos equipos xuegase a cuatro partíos individuales y unu de dobles (n'époques anteriores solo dos individuales y un doble).
La xugadora española Arantxa Sánchez Vicario tien n'actualidá el mayor númberu de victories tanto n'individuales comu por parexes na Fed Cup con un total de 72 victories, asina comu'l récord de más partíos xugaos (58) y más años xugaos (16).
Arantxa Sánchez Vicario
Aranzazu "Arantxa" Isabel María Sánchez Vicario (18 d'avientu de 1971, Barcelona, España) ye una ex tenista profesional española, que llegó a ser n.º 1 del Mundu. Na so carrera ganó cuatro títulos del Grand Slam en categoría individual, seis na categoría de dobles y cuatro en dobles mistos. A entamos de 2007, L'International Tennis Hall of Fame anunció la entrada de Arantxa Sánchez Vicario comu nuevu miembru del prestixosu Salón de les Llendes del tenis mundial.
International Tennis Hall of Fame
El "Salón Internacional de la Fama del tenis" ye un museu del tenis, que s'alcuentra nel Newport Casinu en Newport, Rhode Island, Estaos Xuníos. Esti museu encargase del Salón de la Fama de grandes personalidaes y xugadores del mundu del tenis. Foi fundau nel añu 1954 por James Van Alen y güei ye'l museu de tenis mayor del mundu. El museu tien artefautos, vídeos y audios qu'amosen la hestoria del tenis dende sos oríxenes fasta la era moderna. Los primeros miembros del Salón de la Fama foron elixíos en 1955 y pa'l 2004 ya había 186 miembros de 18 países.
Newport (Rhode Island)
Newport ye una importante ciudá portuaria de l'estau de Rhode Island, Estaos Xuníos d'América. Esta ciudá alcuéntrase nos márxenes de la bahía Narragansett.
Bahía Narragansett
La bahía Narragansett ye una ensenada del océanu Atlánticu, allugada al suroeste de Rhode Island, Estaos Xuníos d'América. Estiendese dende'l norte por 45 km dientro del estáu, xebrandolu cuasi en dos partes.
Dientro de la bahía tán les islles de Rhode (Aquidneck), Prudence y Conanicut, amás de la bahía Mount Hope, que ye cruciada por una de les pontes más llargues de Nueva Inglaterra.
Nueva Inglaterra
Nueva Inglaterra ("New England" n'inglés) ye una rexón del noreste de los Estaos Xuníos que llenda col Océanu Atlánticu, Canadá y el estáu de Nueva York. Compriende los estaos de Maine, New Hampshire, Vermont, Massachusetts, Rhode Island y Connecticut, y recibe esi nome por tener sío'l llugar nel que vivieron los primeros colonos británicos (nomaos "Pilgrim Fathers"), que llegaron a América del Norte nel buque Mayflower (1620) y nos que vinieron dempués dél.
Mayflower
Mayflower (n'asturianu traducío comu "Flor de Mayu)", ye'l nome del barcu que tresportó a los nomaos "Peregrinos" dende Inglaterra, nel Reinu Xuníu, fasta la costa de lo que güei son los Estaos Xuníos d'América en 1620. 
La nave tresportó a 102 persones, ensin contar la tripulación. Foron los primeros colonos, n'establecese na costa de Massachusetts, faciend la colonia de Plymouth.
Rhode Island
L'Estáu de Rhode Island y les Plantaciones de Providence o namás Rhode Island ye un estau na rexón de Nueva Inglaterra del noreste de los Estaos Xuníos. Ye l'estau más pequeñu en superficie y tamién ye l'estau col nome oficial más llargu. Rhode Island foi la primera de les trece colonies orixinales en declarar la independencia del dominiu británicu, marcando l'aniciu de la Revolución estaunidense. Nun ye de sorprender que tamién fora l'últimu Estau n'aprobar la Constitución de los Estaos Xuníos.
Grand Slam (tenis)
En tenis, dizse qu'un xugador o una pareya de dobles llogra'l Grand Slam si ye ganador nel mesmu añu de los cuatro torneos que vienen darréu:
Abiertu d'Australia
L' Abiertu d'Australia, n'inglés Australian Open, ye'l primeru de los cuatro torneos que formen el Grand Slam de tenis. Tien llugar ca mes de xineru nel complexu deportivu asitiau en Melbourne Park, na ciudá de Melbourne.
Tornéu de Roland Garros
El Tornéu de Roland-Garros o Abiertu de Francia ye un eventu de tenis que se xuega sobre tierra batía dende fines de mayu fasta entamos de xunu en París (Francia). Ye'l segundu de los torneos mundiales de Grand Slam.
Dende 2005 fasta 2008 Rafael Nadal foi el ganador consecutivu de Roland Garros.
En 2008 el ganador Rafael Nadal igualó en títulos siguíos (4) a Björn Borg, y fízolo ensin perder nin un solu set en tou el tornéu.
Rafael Nadal
Rafael Nadal Parera (Manacor, Baleares, 3 de xunu de 1986) ye un tenista profesional español, númberu 2 del ránking de l'ATP.
7 vegaes ganador de Roland Garros en 2005, 2006, 2007, 2008, 2010, 2011 y 2012; campeón del Torneu de Wimbledon en 2008 y 2010, campeón de l"Abiertu d'Estados Unidos en 2010, dos vegaes finalista d'ésti en 2006 y 2007, campeón de l"Abiertu d'Australia en 2009 y medalla d'oru nos Xuegos Olímpicos de Pekín 2008. Forma parte de l'Equipu de Copa Davis d'España dende 2004, algamando'l triunfu en cuatru ocasiones (2004, 2008, 2009 y 2011).
Ye'l tenista con más títulos d'Masters 1000 (con 22).
Campeonatu de Wimbledon
El Campeonatu de Wimbledon ye l'eventu deportivu de tenis más antiguu y prestixosu del mundu. 
Wimbledon xuegase en xunu/xunetu y ye'l tercer torneu de Grand Slam que se xuega nel añu, dempués de l'Abiertu d'Australia y l'Abiertu de Francia, y ye siguíu pol Abiertu de los Estaos Xuníos.
Roger Federer
Roger Federer (Binningen, Cantón de Basel-Landschaft, Suiza, 8 d'agostu de 1981) ye un tenista profesional suizu considerau pola mayoría de los grandes del tenis mundial y la prensa especializada, como'l meyor xugador de tolos tiempos. Anguaño ocupa'l númberu 2 del ranking de l'ATP. Ye l'únicu, de los xugadores n'actividá, que ganó los cuatro torneos del Grand Slam.
Binningen
Binningen ye una ciudá y comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu d'Arlesheim.
El municipiu llenda coles comunes d'Allschwil, Bottmingen, Oberwil y Basilea (cantón de Basel-Stadt).
Cantón de Basel-Landschaft
El cantón de Basel-Landschaft ("Basilea-Campiña" o "Basilea-Campaña") (n'alemán "Basel-Landschaft", en francés "Bâle-Campagne", n'italianu "Basilea Campagna", en romanche "Basilea-Champagna") ye un semicantón suizu cuya capital ye Liestal.
La población ye de llingua alemana, siendo tamien en so mayoría protestante.
Liestal
Liestal (enantes "Liesthal") ye una ciudá y comuña suiza, capital del cantón de Basel-Landschaft y del distritu de Liestal. N'actualidá ye una ciudá industrial.
La comuña cuenta con 13.000 habitantes, de los cuales la metá son protestantes, mientres que un cuartu ye católicu. 
Distritu d'Arlesheim
El distritu d'Arlesheim ye unu de los cinco distritos del cantón de Basel-Landschaft. La so capital ye la comuna d'Arlesheim.
El distritu d'Arlesheim atopa'l norte col cantón de Basel-Stadt, al noreste col distritu de Lörrach (DE-BW), a l'este col distritu de Liestal, al sureste y al suroeste con Dorneck (SO), al sur col distritu de Laufen, y al noroeste col departamentu d'Altu Rin (FRA).
Arlesheim
Arlesheim ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, capital del distritu d'Arlesheim. Llenda al norte cola comuña de Münchenstein, al noreste con Muttenz, al este con Dornach (SO), al sur con Gempen (SO), y al oeste con Reinach.
Münchenstein
Münchenstein ye una ciudá y comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu d'Arlesheim. El ríu Birs crucia la ciudá. Llenda al noroeste cola comuña de Basilea (BS), al este con Muttenz, al sur con Arlesheim, y al suroeste con Reinach. 
Basilea
Basilea (n'alemán: "Basel" ['ba:zl], en francés: "Bâle" [ba:l], n'italianu y romanche "Basilea") ye la tercera ciudá más poblada de Suiza (188.000 habitantes nel semicantón de Basilea-Ciudá según datos de 2004; 731.000 habitantes n'aglomeración, perteneciente al semicantón de Basilea-Campiña), faciéndola la segunda área urbana más grande de Suiza según datos de 2003.
Basilea-Ciudá
Basilea-Ciudá (n'alemán "Basel-Stadt", en francés "Bâle-Ville", n'italianu "Basilea Città", en romanche "Basilea-Citad") ye un semicantón suizu.
Basilea-Ciudad cuenta con un gran númberu de residentes estranxeros, que s'estimen nunos 55 000, lo que representa'l 30% de la población.
Muttenz
Muttenz ye una ciudá y comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, allugada nel distritu d'Arlesheim. Llenda al norte coles comuñes de Birsfelden y Grenzach-Wyhlen (DE-BW), al este con Pratteln y Frenkendorf, al sur con Gempen (SO) y Arlesheim, y al oeste con Münchenstein y Basilea (BS).
La ciudá recibió'l premiu Wakker d'arquiteutura en 1983. La ciudá apadrina la comuña de Tartar nel cantón de los Grisones.
Birsfelden
Birsfelden ye una ciudá y comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu d'Arlesheim. Llenda a norte cola comuña de Riehen (BS), al este con Grenzach-Wyhlen (DE-BW), al sur con Muttenz, y al oeste cola ciudá de Basilea (BS).
Pratteln
Pratteln ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Liestal. Llenda al norte cola comuña de Grenzach-Wyhlen (DE-BW), al este con Augst y Füllinsdorf, al sur con Frenkendorf, al suroeste con Gempen (SO), y al oeste con Muttenz.
Frenkendorf
Frenkendorf ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Liestal. Llenda al norte cola comuña de Pratteln, al este con Füllinsdorf, al sur con Liestal, y al oeste con Nuglar-Sankt Pantaleon (SO), Gempen (SO) y Muttenz. Tien una población de .
Nuglar-Sankt Pantaleon
Nuglar-Sankt Pantaleon ye una comuña suiza del cantón de Solothurn, allugada nel distritu de Dorneck. Llenda al norte coles comunes de Frenkendorf (BL) y Liestal (BL), al este con Seltisberg (BL), al sureste con Lupsingen (BL), al suroeste con Büren, y al oeste con Gempen. 
Seltisberg
Seltisberg ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Liestal. Llenda al norte cola ciudá de Liestal, al este y sureste con Bubendorf, al sur con Lupsingen, y al oeste con Nuglar-Sankt Pantaleon (SO).
Bubendorf
Bubendorf ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Liestal. Llenda al norte cola comuña de Liestal, al noreste con Lausen, al este con Ramlinsburg y Hölstein, al sureste con Lampenberg, al sur con Niederdorf y Arboldswil, al oeste con Ziefen, y al noroeste con Lupsingen y Seltisberg.
Lausen
Lausen ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Liestal. Llenda al noroeste y norte cola ciudá de Liestal, al noreste con Hersberg, al este con Sissach ya Itingen, al sur con Ramlinsburg y al suroeste con Bubendorf.
Alcuentrase nel mediu del valle Ergolz y medró muncho xunto con Liestal. La so población ye de 4.576 (2004). La principal llingua ye l'alemán.
Hersberg
Hersberg ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Liestal. Llenda al noroeste cola comuña d'Arisdorf, al noreste con Magden (AG), al sureste con Nusshof, al sur con Sissach y Lausen, y al suroeste con Liestal.
Arisdorf
Arisdorf ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, allugada nel distritu de Liestal. Llenda al norte y noreste cola comuña d'Olsberg (AG), al este con Magden (AG), al sureste con Hersberg, al suroeste con Liestal, y al oeste con Füllinsdorf y Giebenach. 
Olsberg
Olsberg ye una comuña suiza del cantón d'Argovia, nel distritu de Rheinfelden. Llenda al norte cola comuña de Rheinfelden, al este con Magden, al sur con Giebenach (BL), y a l'oeste con Arisdorf (BL) y Kaiseraugst. 
Cantón d'Argovia
El cantón d'Argovia (n'alemán "Aargau", en francés "Argovie", n'italianu y romanche "Argovia") ye unu de los cantones suizos más al norte del país. Axunta la parte baxa del ríu Aare, el cual da-y el nome d'Aargau (que quier dicir "Distritu del Aare").
L'área total del cantón ye de 1.404 km², la población ye de cuasi 550.000 habitantes. La capital ye Aarau.
El cantón d'Argovia tien once distritos:
Aare
El ríu Aar (nomau Aare n'alemán) ye un ríu que discurre por Suiza, un afluente del ríu Rin. Ñaz nos Alpes Berneses y pasa por Interlaken, Thun, Berna y Argovia. Tien una llonxitú de 291 km, nos cuales baxa 1565 metros d'altitú. Ye navegable dende Thun, siendo'l principal ríu de Suiza.
Ríu Rin
El ríu Rin (n'alemán, "Rhein"; en francés, "Rhin"; en neerlandés, "Rijn"; en retorrománicu, "Rain") ye un ríu européu que naz nel cantón suizu de Graubünden, na fastera suroriental de los Alpes. Fai de llende de Suiza con Austria, Liechtenstein y Alemaña, consecutivamente, y llueu de llende francoalemana, y dempués traviesa la zona d'Alemaña conocida como Rhineland primero de desaguar nel mar del Norte n'Holanda. Ye, dempués del Danubiu, el segundu ríu más grande de la Europa central y occidental: tien una llonxitú d'alredor de 1.230 km, y un caudal mediu de 2.900 m³/seg. Los sos caberos 883 km, dende la ciudá suiza de Basilea hasta la so buraca, son navegables.
El Rin y el Danubiu marcaron la llende septentrional del Imperiu romanu, y de magar el Rin tien sío una vía fluvial perimportante pal tresporte de mercancíes hacia l'interior del continente. Los munchos castiellos y fuertes qu'atopamos a la vera del so calce dan testimoniu de la so gran importancia como vía navegable na dómina del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu. Nos tiempos modernos convirtióse nel símbolu del nacionalismu románticu alemán.
Interlaken
Interlaken ye una comuña suiza del cantón de Berna, capital del distritu d'Interlaken. Llenda al norte cola comuña de Ringgenberg, al este con Bönigen, al sur con Därligen y Matten bei Interlaken, y al oeste con Unterseen.
Interlaken alcuéntrase nel centru de Suiza, prósimu a los Alpes. El ríu Aar crucia la ciudá. 
Cantón de Berna
El cantón de Berna (n'alemán "Bern", en francés "Berne", n'italianu y romanche "Berna") ye unu de los 26 cantones suizos, nel cual s'alcuentra la capital de la Confederación Helvética, Berna.
El cantón de Berna ye travesau pol ríu Aare.
947.000 habitantes, un 11,3% son estranxeros. La densidá de población ye de 159 habitantes/km².
Distritu d'Interlaken
El distritu d'Interlaken ye unu de los 26 distritos del cantón de Berna, Suiza, allugau al sureste del cantón, tien una superficie de 681 km². La capital del distritu ye Interlaken. 
Ringgenberg
Ringgenberg ye una comuña suiza del cantón de Berna, nel distritu d'Interlaken. Llenda al norte cola comuña d'Habkern, al este con Niederried bei Interlaken y'l llagu de Brienz, al sur con Bönigen ya Interlaken, y al oeste con Unterseen.
Federación Internacional de Tenis
La Federación Internacional de Tenis, ITF poles sos sigles n'inglés, ye l'organismu másimu del tenis mundial, que tien comu principal oxetivu, regular, esparder y llevar esti deporte a tou el mundu.
L' ITF tien incidencia en competiciones que van dende los eventos profesionales más destacaos comu los Xuegos Olímpicos, los Grand Slams, la Copa Davis y la Fed Cup, fasta los de nivel d'entrada comu los torneos Satélites y "Futures" correspondientes al Circuitu ITF masculín y femenín, asina comu eventos pa juniors, veteranos y siella de ruedes. Ye amás co-propietaria y co-anfitriona de la Copa Masters Series colos Grand Slams y l'ATP. Esta Copa ye cola que se fina la temporada ATP.
Miembros fundadores:
Masters Series
Los ATP World Tour Masters 1000 o Masters 1000 son un conxuntu de nueve torneos de tenis que se xueguen a lo llargo de la temporada en distintes ciudaes del mundu. Estos torneos formen parte del circuitu de l'Asociación de Tenistes Profesionales (ATP), y son los de mayor xerarquía dempués de los cuatro torneos de Grand Slam. Debío a esto último, la participación de los tenistes del más altu ranking mundial ye obligatoria.
Amás, los 8 meyores de la temporada xueguen el Tennis Masters Cup, pa lo cual sumense los puntos de los 4 Grand Slam, los 9 ATP World Tour Masters 1000 y otros 5 torneos.
El xugador Rafael Nadal tien el récord de títulos individuales d'esta categoría, con 26.
Andre Agassi
Andre Kirk Agassi yera un xugador de tenis estauxunidense ñacio'l 29 d'abril de 1970 en Las Vegas, So veradero nome ye Andre Kirk Agassian, l'apellidu ye d'orixe armeniu.
Retirau a los 36 años el día 3 de setiembre de 2006, ganó más de 30 millones de dólares en premios y foi númberu 1 nel ranking mundial. Considerau unu de los más grandes tenistes de tolos tiempos, ganador de tolos torneos de Grand Slam (tien un total de 8 títulos nesta categoría), y del Golden Slam de carrera, y d'un total récord de 17 títulos d'ATP Masters 1000.
Golden Slam
El Golden Slam ye un premiu que se da a xugadores pola ATP de tenis cuando estos, amás de ganar los 4 Grand Slams siguíos, ganen tamién la medalla d'oru nos xuegos olímpicos d'esi añu.
La única qu'algamó esti premiu foi Steffi Graf al facelo en 1988.
Fernando de Rojas
Fernando de Rojas (Toledo, 1470 – Toledo de 1541) foi un escritor, dramaturgu y poeta español. Ye unu de los más importantes del Renacimientu.
Vicente Yáñez Pinzón
Vicente Yáñez Pinzón (Palos de la Frontera, Huelva, 1462 - 1514) foi un navegante y esplorador español, codescubridor d'América y primer navegante europeu que llegó a Brasil. Navegó xunto con Cristóbal Colón nel so primer viaxe al Nuevu Mundu, en 1492, como capitán de la carabela "La Niña". Descubrió les costes de Brasil en xineru de 1500, tres meses enantes de la llegada de Pedro Álvares Cabral.
La Niña (carabela)
La Niña yera una de les dos carabeles de la flota de tres barcos cola que Cristóbal Colón navegó facia l'oeste nel añu 1492 y coles que descubrió el continente americanu.
Los otros barcos de la flota yeren la carabela "La Pinta" y la nao "Santa María".
Xosé Antonio García
Xosé Antonio García (Santa Bárbara, Mieres, 1961-1997) fixo estudios de Filoloxía Románica ya Hispánica na Universidá d'Uviéu, interesándose pol afondamientu nes llingües clásiques: llatín, griegu y árabe. Desendolcó una intensa actividá cultural dende los años setenta, dirixendo programes radiofónicos o participando nel mundu editorial. Collaboró en revistes lliteraries como “El cuélebre literario” y “Mallku” (coordinaes pol tamién mierense Nel Amaro) y en “Lletres Asturianes”. Ye autor de dos llibros de poesía: “Cuartetu de la creación” (1989) y “Alcordances d’un home muertu” (1995). Xosé Antón García morrió prematuramente nel añu 1997.
Contemporaneu d’autores de la segunda xeneración como Antón García, Lourdes Álvarez ,Berta Piñán o Humberto Gonzali, desarrolló’l llabor lliterariu alloñáu de xuntances, tendencies y afinidaes grupales, pa componer una de les obres poétiques más fondes, personales y enigmátiques del Surdimientu. Dexó inédita una curtia producción narrativa, tanto n’asturianu como en castellán, ye principalmente un poeta figurativu, esistencialista, que reflexona sobre la condición humana y sobre la muerte.
El 2010, la Conseyería de Cultura y Turismu del Principáu d'Asturies decidió dedica-y la Selmana de les Lletres Asturianes a la so figura.
Filandón
El filandón ye una xuntanza que se fai peles nueches al finar la cena, na que se cunten en voz alta cuentos al empar que se trabaya en dalgún llabor manual (xeneralmente testil). Esta xuntanza aveza ser alredor del llar.
El filandón sigue vivu en delles zones de Galicia, de Lleón y d'Asturies.
Santiago Pérez
Santiago Pérez Fernández (Veiga de Peridiello - Grau, 15 d'agostu de 1977) más conocíu como Santi Pérez, ye un ciclista profesional asturianu.
Santi Pérez en categoría "amateur" militó nel equipu asturianu "Deportes Avelino", nel "Caja Rural" navarru y finalmente nel "Saunier Duval" cántabru, dende'l que dio'l saltu al profesionalismu.
Yá en profesionales debuta nel "Barbot-Torrie" portugués en 2001, onde inauguró'l so palmarés con una victoria na etapa reina de la Vuelta a Navarra y con un trunfu nel final n'altu de Serra da Estrela na Vuelta a Portugal que-y sirvió pa recibir múltiples ofertes de los meyores equipos d'aquel momentu.
En 2002, ficha pol equipu Kelme-Costa Blanca, dirixíu por Vicente Belda. Destaca aína faciendo segundu na etapa reina del Tour de Romandía y cuartu na clasificación xeneral. D'esta mientu, díes depués preséntase como unu de los líderes del so equipu pa la disputa del Giro d'Italia. Nel primer final n'alto queda segundu per detrás de Stefano Garzelli, posteriormente descalificáu, dándose-y el trunfu parcial a Santi Pérez. Gracies a estes dotes escaladores, sitúase segundu na xeneral despertando la espectación del públicu español sobre'l Giro d'Italia. Demientres el trenscursu de la octava etapa, sufre una aparatosa caída viéndose obligáu a abandorar la carrera.
Depués de la so recuperación, Vicente Belda decide incorporalu na plantilla del Tour de Francia. Demientres la primera selmana les famoses "montoneres" del "Tour" cébense con él y depués de la décima etapa debe abandonar la carrera víctima d'una tendinitis.
En 2003, ficha pol poderosu Phonak suizu, dirixíu por Álvaro Pino. Los primeros meses de la temporada fueron lluendios pal corredor poles continues molesties de la so rodiya, finalizando con una operación nel mes de xunu. Depués d'esi entueyu torna a la competición na Vuelta a España, finalizando la campaña con un segundu puestu na tradicional Escalada a Montjuic
En 2004, yá recobráu de la so lesión, Phonak llévalu al Tour de Francia, como ayuda na montaña a Tyler Hamilton.Pero la gloria llegaría-y meses depués na disputa de la Vuelta a España, na que vence trés etapes y tres un fuerte duelu na montaña con Roberto Heras, finaliza segundu depués del corredor salamanquín.
A finales d'ochobre de 2004 recibió la noticia de que diera positivo por tresfusión homóloga de sangre. El control antidopaxe nel que diera positivo realizaren-ylu'l 5 d'ochobre (poco depués de la Vuelta), cuando taba concentráu en Suiza. El so compañeru d'equipu Tyler Hamilton diera positivo por esi mesmu motivu na Vuelta.
Fichó na temporada 2010 pol equipu portugués Loulé-Louletano.
El contraanálisis foi efectuáu'l 25 y 26 d'ochobre, dando nuevamente positivo. Pérez denunció que recibiera la notificación na que se-y indicaba la fecha del contraanálisis cuando les pruebes yá se taben faciendo, polo que nin el corredor nin una persona de la so confianza pudieron tar presentes nél.
Finalmente foi sancionáu con dos años de suspensión por dopaxe.
Nesti periodu de la so vida siguió entrenando y fundó la "Escuela de Ciclismo Santi Pérez" en Grau, tamién collaboró colos medios de comunicación —TPA, La Nueva España, Punto Radio, Cadena Cope— comentando asuntos de ciclismu.
En 2006, nel marcu de la Operación Puerto, foi identificáu pola Guardia Civil como cliente de la rede de dopaxe liderada por Eufemiano Fuentes, baxo los nomes en clave "númberu 6", "Santi-P", "Santi PZ" y "S.Pere".
Santi nun foi sancionáu pola Xusticia española al nun ser el dopaxe un delitu n'España nesi momentu, y tampoco recibió nenguna sanción deportiva al negase'l xuez instructor del casu a facilitar a los organismos deportivos internacionales (AMA, UCI) les pruebes que demostraríen la so implicación como cliente de la rede de dopaxe.
En 2007 volvió a la competición de la mano del director asturianu Jesús Suárez Cuevas, nes files del Relax-Gam. L'equipu contó esa temporada con cinco ciclistes implicaos na Operación Puerto (Francisco Mancebo, Óscar Sevilla, Ángel Vicioso, Jan Hruska y el propio Pérez, con Jesús Losa como médicu y el sofitu del CSD dirixíu por Jaime Lissavetzky, Secretariu d'Estáu pal Deporte.
Santi participó esi añu por primera vez na so carrera deportiva na Vuelta a Asturies. En setiembre corrió la Vuelta a España, la carrera que tres años atrás-y diera sonadía. Foi un añu complicáu no tocante a los resultaos deportivos, por mor de la falta de ritmu de competición provocada polos dos años de parón.
En 2008, depués de la desapaición del Relax-Gam, pocos corredores d'esti equipu pudieron mantenese na categoría. Asina, Santi Pérez atopó acomodu hasta mediaos de temporada nel Centru de Ciclismu Loulé. Con too, finalizó ente los diez primeros en toles pruebes nes que participó y volvió al podiu na última cita de la temporada G.P. Crédito Agrícola.
El 2009 entama de meyor manera nel equipu lusu dirixíu por José Santos, Madeinox-Boavista, na "Clássica de Vieira do Minho" puntuable pa la "Taça de Portugal" (troféu federativo qu'engloba seis carreres dientro del calendariu portugués) imponiéndose al sprint sobre'l so compañeru d'escapada, el portugués de Liberty Nuno Ribeiro, situándose líder na xeneral.
Nesta mesma temporada, Santi participa por segunda vez na so carrera deportiva, na Vuelta Ciclista Asturies. Tanto'l so equipu Madeinox como él ficieron una gran carrera, finalizando quintu na xeneral, disputando la victoria parcial de les dos últimes etapes.
En 2011 fichó pol equipu portugués Barbot-Efapel, el mesmu equipu que-y dio la oportunidá de ser profesional en 2001 y que fizo un conxuntu pa intentar facer coses importantes nel calendariu portugués y n'España, cola participación na Vuelta a Castilla y León, la Vuelta a Asturies y el G. P. de Llodio, que finalmente ganó.
Our Airline
Our Airline (anguaño "Air Nauru") ye l'aerollinia nacional de Nauru, cola so sede en Yaren y base principal ye l'aeropuertu de Nauru. Opera vuelos internacionales hacia Nauru, Australia, Islles Salomón, Kiribati y Fiji.
L'aerollinia foi creada en 1970, entamando les sos operaciones col nome de "Air Nauru". Nel 2006, Air Nauru camudó'l nome pol d"'Our Airline".
"Our Airline" opera les siguientes rutes:
Alministra tamién tolos servicios de "Norfolk Air". Les rutes "Norfolk Air" son:
Papa Alexandru VIII
Alexandru VIII (* Venecia, 22 d'abril de 1610 - † Roma, 1 de febreru de 1691), papa n 241 de la Ilesia Católica ente 1689 y 1691.
John Ford
John Ford (1 de febreru de 1894 - 31 d'agostu de 1973) —bautizáu como John Martin Feeney— foi un actor, direutor y productor cinematográficu estaunidense, cuatro veces ganador del Premiu de l'Academia. Con una carrera profesional de más de 50 años, na que participó en casi toles facetes del arte cinematográfico enantes de dedicase a la dirección, Ford dirixió más de 140 películes, munches d'elles de cine mudu, y ta llargamente consideráu unu de los cineastes más importantes ya influyentes de la so xeneración, siendo bien respetáu por otros colegues del so oficiu como Ingmar Bergman y Orson Welles quien lo consideraben como unu de los grandes direutores de cine de tolos tiempos.
Foi tamién marín y militar. Participó na Segunda Guerra Mundial como oficial de los servicios cinematográficos de la Armada de los Estaos Xuníos y foi mancáu en combate mientres la Batalla de Midway. Tres el final de la guerra siguió siendo reservista, collaboró na realización de documentales durantes la Guerra de Corea y la de Vietnam y algamó el grau de contraalmirante.
El futuru John Ford nació'l 1 de febreru de 1894 (anque munches vegaes diría qu'en 1895) nuna granxa de Cape Elizabeth (Maine) y foi bautizáu col nome de John Martin Feeney, fíu de dos emigrantes irlandeses que-y tresmitieron el so natal gaélicu y l'amor al so Irlanda d'orixe. El so padre, Sean A. Feeney, yera natural de Galway, al igual que la so madre, Barbara "Abbey" Curran, magar la familia d'ésta venía de les Islles Aren. Foi probablemente la so madre quien inspiró la permanente asociación del llar cola figura d'una muyer presente a lo llargo de la so filmografía. Hai duldes avera del auténticu nome del pequeñu, pos l'irlandés «Sean» paez ser sustituyíu pol equivalente anglosaxón «John», que dio llugar a que se-y conociera familiarmente col americanizado «Jack». En cuanto al apellíu, escribir de diverses formes, como O'Fienne o O'Fearna. Amás, el mesmu Ford dixo munches vegaes qu'el so segundu nome yera Aloysius. Tou ello motivó munchos discutinios ente los sos biógrafos.
Foi'l menor d'once o trece fíos. A los cuatro años, les dificultaes económiques que travesaba la familia obligar a movese a Portland (Maine), sustituyendo la granxa familiar por un apartamentu. Ellí llegó a completar los sos estudios secundarios ensin qu'amosara más moliciones artístiques qu'una habilidá pa la caricatura bien apreciada poles sos amistaes. Empezó a trabayar nel departamentu de publicidá d'una fábrica de zapatos, y paez qu'intentó en devanéu entrar na Academia Naval de Annapolis; sea que non, Ford amosaría años dempués el so amor pola Marina.
El so hermanu mayor, Frank O'Feeney, moviérase a Hollywood en 1911. Ellí, col nome artísticu de "Francis Ford", empecipió una prometedora carrera na naciente industria cinematográfico. El mozu Jack xunir a él en 1913, trabayando a los sos ordes en diversos oficios: rexidor, doble d'acción, atrezzista, asistente de dirección asistente del so hermanu y actor. Llueu adoptó l'apellíu artísticu de Francis y fíxose llamar "Jack Ford", pa disgustu de los sos padres a quien nun prestaba esa actividá profesional. Estos años sirviéron-y al nuevu Jack pa familiarizase col cine dende diversos ángulos y en distintos xéneros. El so hermanu foi non yá la primer influencia, sinón quiciabes la más importante na so forma de faer cine, lo que siempres provocó cierta envidia en Jack. Fora de tutelar del so hermanu, Ford participó como extra nel rodaxe de "La nacencia d'una nación", lo que-y dexó conocer la forma de trabayar de David W. Griffith, direutor pol que Ford siempres sintió respetu. Estos años al pie del so hermanu sirviéronlu a Ford pa conocer la industria, pero inda nun tenía conciencia de les posibilidaes reales del llabor de dirección cinematográfica.
El pasu a la dirección de Ford paez una evolución lóxica na so carrera, anque l'azar tuvo enforma que ver en tal tránsitu. Suelse considerar que la so primer película como direutor ye "The Tornáu" ("El tornáu") en 1917, na que tamién figura como guionista. Trátase d'un "western" curtiu protagonizáu pol so hermanu Francis, y resulta dudosu si John yá yera'l direutor o se llindaba inda a ayudar al so hermanu asumiendo cada vegada más responsabilidaes. La película, de la que nun se caltién copia dalguna, tuvo de llindase a una sucesión d'acrobacies feches polos especialistes, pero supunxo l'empiezu d'una llarga y brillosa carrera profesional. Desgraciadamente, de los 62 films de diversu metraxe que Ford rodó mientres la dómina muda, namái se caltienen ente quince y venti (dellos tullíos), lo qu'enzanca faer una valoración global de la so obra nesti periodu de formación.
Afortunadamente pa Ford, les películes del Oeste nun gociaben d'enforma prestíu entós y el direutores de los estudios Universal yeren ronciegos a dirixiles. Eso provocó un vacíu qu'el so hermanu Francis aprovechó encamentándo-y al estudiu. Ford rodaría un total de 37 films pa Universal en cinco años. D'ellí nació una relación profesional y d'amistá ente John Ford y l'actor Harry Carey, quien rodaríen xuntos un total de veinticinco películes mudes d'azotada realización y creciente rentabilidá. Carey foi la respuesta d'Universal a actores como Tom Mix o "Broncho Billy" y, de la mano de Ford, compunxo un héroe alloñáu de los arquetipos tradicionales. El so personaxe habitual recibió'l nome de "Cheyenne Harry" ("Cayena", en ciertes versiones hispanes), anque nun yera bien distinta cuando recibía otros nomes. L'actor foi la segunda influencia n'importancia nel cine de Ford tres el so hermanu Francis. L'ésitu en taquilla de Carey dexó xubir adulces el salariu de Ford. Paez que les películes teníen una escelente fotografía y unos escenarios esteriores que resaltaben la trama violenta. Namái se caltienen "Straight Shooting" ("A prueba de bales", 1917) y "Hell Bent" ("El cowboy vengador" o "El ribayu del diañu", 1918).
En xineru de 1920, Ford rueda "The Prince of Avenue A", reseñable por ser la so primer película ayena al "western". Nel branu d'esi añu, Ford contraxo matrimoniu con Mary France McBride Smith, con quien tendría dos fíos: Patrick (1921), quien aportaría a productor y realizador de cine de baxu presupuestu; y Barbara (1922), que trabayaría col tiempu como montadora. Nesi mesmu añu, el so hermanu Francis abandona definitivamente la dirección y céntrase nel trabayu como actor.
A finales de 1920, Ford filma "Just Pals" ("Bonos amigos"), el so primer trabayu cola productora Fox, cola que va caltener una relación casi n'esclusiva hasta 1931 y cola que rodaría más de cincuenta películes a lo llargo de la so vida. Trátase d'un "western" "modernu" ambientado na so propia dómina y que narra la relación ente un vagamundu y un neñu en tonu de comedia. Anque Ford siguió rodando delles películes con Universal y Carey, la nueva productora dexó-y trabayar tamién con Tom Mix. Por esa dómina realiza un viaxe a la Irlanda de les sos ancestros, onde estableció contactu col Sinn Féin y col duru conflictu anglu-irlandés. Volvió a casa reforzando los sos llazos cola tierra de los sos padres.
En 1923, Ford rueda la so película de mayor presupuestu hasta entós. Trátase de "Caméu Kirby" ("Sota, caballu y rei"), protagonizada pola estrella John Gilbert y coloriada en delles secuencies. Probablemente la importancia del encargu motiva que per primer vegada firme col so definitivu nome de John Ford.
En 1924, Ford rueda la so mayor producción hasta la fecha, el "western" de tonos épicos "The Iron Horse" ("El caballu de fierro"). La película nun taba concebida primeramente como una superproducción, pero la "Fox" nun reparó en gastos conforme avanzaba'l rodaxe, desenvueltu mientres el primer trimestre del añu. El filme narra en tonu de epopeya la construcción del ferrocarril Transcontinental poles compañíes "Union Pacific" y "Central Pacific" ente los años 1863 y 1869, trama acompañada d'una relación sentimental ente los protagonistes, encarnaos por George O'Brien y Madge Bellamy.
El rodaxe desenvolver en difíciles condiciones, pos el numberosu equipu nun foi a Nevada preparáu pal duru clima propiu de la estación. Hubo qu'improvisar agospiamientos fayadizos pal numberosu equipu. La productora fixo un importante esfuerzu económicu empuestu a potenciar el tonu épicu. Hubo que construyir dos ciudaes enteres para tomar xenerales. Cuidao que unu de los executivos de la "Fox" encaprichárase de la actriz protagonista, añediéronse darréu escenes rodaes ensin el concursu de Ford pa realzar el so papel.
Quiciabes "El caballu de fierro" nun sea la meyor película de la dómina silente de Ford, pero'l direutor demostró saber faer frente a les adversidaes y dirixir a un numberosu equipu en condiciones difíciles. La resultancia foi un ésitu de taquilla que dexó que la compañía recuperara en demasía la so elevada inversión. Ello reforzó la posición de Ford en "Fox" y na industria de Hollywood, polo xeneral. El tonu grandiosu del filme ye compensáu con cierta ironía, na que collaboren, como non, los personaxes de trés vieyos borrachinos irlandeses (tipu que se va faer habitual en posteriores películes de Ford).
L'ésitu de "El caballu de fierro" garantizó a Ford la continuidá como direutor, realizando de siguío películes de diversa temática coles qu'esperimentó xéneros distintos al "western". Tres la sumida "Hearts of Oak", melodrama d'ambiente marítimo, Ford rodó "Ligtnin"' ("Don Panchu"), atentu comedia ensin pretensiones anque descomanadamente llarga, que la so acción desenvolver nel peculiar "Hotel Calivada", asitiáu xustu sobre'l llende fronterizu ente los Estáus de California y Nevada. L'allugamientu va dar llugar a diverses situaciones risibles, nes que destaquen el matrimoniu que rexenta'l hotel, personaxes que prefiguran otros que van poblar más tarde la obra fordiana (como'l Jeeter Lester de "Tobacco Road").
"Kentucky Pride" ("Sangre de pista") dexó a Ford introducise nel ambiente pa él prestosu de les carreres de caballos. La comedia empecipiar dende'l puntu de vista suxetivu del equín protagonista hasta que pasa a cuntanos les hestories paraleles del so dueñu, un home fanegueru que pierde la so fortuna y la so montadura, y el mozu de cortes, un irlandés interpretáu por J. Farrel McDonald y qu'antemana futuros personaxes de Ford. "The Fighting Heart" ("Corazón desacobardáu") ye un sumíu melodrama que xira en redol a les consecuencies del alcoholismu, reseñable por suponer la primer apaición d'un mozu Victor McLaglen nel cine de Ford, del que l'actor llegaría a convertise nun emblema.
The "Shamrock Handicap" ("La fueya de trébole") dexa a Ford retomar la tema de la equitación. Narra la hestoria d'un bondosu aristócrata irlandés arruináu por ser arrogante colos sos renteros. Ello oblíga-y a vender el so meyor caballu por que compita nos Estaos Xuníos. Lo que podría ser una traxedia, adquier visos d'una optimista hestoria de superación personal na que'l noble, la so fía y el so meyor jockey van emigrar a Norteamérica, van trunfar nes carreres y van tornar a la patria victoriosos. Tema bien prestosa a un emigrante de segunda xeneración como Ford. Tamién narra una emigración dende Irlanda "Mother Machree" ("¡Madre mio!"), un filme col que la Fox esperimentó la sincronización de música ya imaxes y que'l so estrenu retrasar dos años. Namái caltenida parcialmente, la película ye descomanadamente sentimental y discursiva y, anque cercana a la temática habitual de Ford, ta llueñe en resultancia.
"3 Bad Men" ("Tres hombre malos") ta considerada por munchos críticos como la meyor película del periodu silente de Ford. Basada nun fechu históricu, la carrera pola disputa de les tierres llibres del Territoriu de Dakota, podría dar llugar a otra superproducción épica como "El caballu de fierro". Sicasí, anque la memorable secuencia de la carrera respuende a esi planteamientu, el restu de la película estremar d'él. Bazcuyando con habilidá ente la comedia y el drama, el filme presenta a trés bandíos de bon corazón que deciden defender a una moza güérfana y enfrentase a un malváu "sheriff". Los foraxíos, conscientes de qu'el so tiempu pasó, van sacrificar pola rapaza y el so noviu, al qu'ellos mesmos ayudaron a escoyer, no que constitúi un induldable anticipu del "western crepuscular".
La película nun foi un ésitu de taquilla magar tar incluyida nel xéneru nel que Ford empecipió la so carrera y col que consiguiera'l so mayor ésitu. Pasaríen años hasta que'l direutor volviera dirixir la so mirada escontra'l oeste.
Tres la encorsetada "The Blue Eagle" ("La águila azul"), filme d'ambiente castrense, Ford va conocer el so mayor ésitu de la era silente gracies al drama bélicu "Four Sons" ("Cuatro fíos"). Nesti casu, públicu y crítica caminen de la mano al considerala una gran película. Anque güei permaneza casi escaecida, supunxo'l encumbramiento de Ford al mesmu altor de figures de la dómina como'l mesmu Griffith. El filme trata temes habituales en Ford, como la guerra, la señardá de la patria perdida (Baviera nesti casu sustitúi a l'habitual Irlanda) y la emigración como forma de reconstruyir la mesma vida.
Ford despidir del cine silente con tres películes bien distintos. "The Hangman's House" ("El legáu tráxicu") supon una vuelta a Irlanda dende la perspectiva nacionalista que-y caracterizó tres el so contactu col ROXURA, según a les carreres de caballos. El filme ye reseñable por suponer la primer collaboración acreditada de John Wayne a les ordes de Ford, amás de cuntar de nuevu con Victor McLaglen. "Riley the Cop" ("Policías ensin esposes" o "El policía ensin esposes"), nuevamente protagonizada por J. Farrell McDonald, ye una comedia ensin pretensiones rellacionada col "slapstick" en redol a un axente que se balagoria de nun efectuar nunca una detención y ye unviáu en misión al estranxeru. "Strong Boy" ("¡Viva l'ambición!") taba tamién protagonizada por McLaglen y paez habese perdíu. Los dos últimos films fueron estrenaos como películes mudes pero con sincronización musical, una técnica utilizada polos estudios na fase de transición al sonoru.
Ford dirixió más de sesenta películes mientres la yera silenciosa del cine. Anque la so carrera atayárase cola llegada del soníu, como asocedió con grandes creadores como D.W. Griffith, Erich von Stroheim o Buster Keaton, la so obra sería digna de considerancia na hestoria del cine. Pero Ford tenía inda munches más coses qu'apurrir.
"Napoleon's Barber" ("El barberu de Napoleón") constitúi la primera toma de contactu de Ford col cine sonoru. Ye una película curtia de Fox que trata una anécdota ficticia: camín de Waterloo, Napoleón Bonaparte detener nuna barbería pa ser afaitáu; el barberu, que nun-y reconoz, espláyase esplicando lo que-y fadría al Emperador si tener delantre... hasta qu'acaba reconociéndo-y. Güei perdida, la película nun paez tener mayor interés qu'el de la esperimentación de Ford col soníu, aldericando colos técnicos alrodiu de les llendes de la nueva técnica.
Años dempués, Ford rellató a Peter Bogdanovich cómo'l productores despidiéron-yos a él y otru direutores cola llegada del sonoru y reemplazáron-yos por direutores teatrales. Cuando éstos fracasaron nun llabor que desconocíen por completu, Ford y los demás fueron vueltos contratar con un aumentu de sueldu. Según él, el que los actores declamaran el so diálogu mientres el rodaxe nun yera nuevu pos yá se faía mientres la dómina muda en prevención del públicu que sabía lleer los llabios. Seya que non, Ford foi d'el direutores que sobrevivieron al desenvolvimientu técnicu; y facer gracies a asumir la so condición de asalariáu que tenía d'obedecer les riegles impuestes pol patrón.
El primer retu seriu del direutor foi "The Black Watch" (conocida como "Shari, la bruxa" o "Shari, la bruxa oriental" nel ámbitu hispanu). La Fox buscaba un espectáculu d'aventures exótiques de tinte colonialista británicu que guardara ciertes semeyances con "Los cuatro plumes", de la que se rodara una nueva versión esi mesmu añu 1929. Nuevamente ye unu de los actores predilectos de Ford, Victor McLaglen, quien interpreta al oficial protagonista, secundáu por Myrna Loy nel rol femenín. La película ta lastrada pol deséu d'esplotar a carta cabal les posibilidaes del soníu, polo qu'abonden los cantares, música militar y allaríos bélicos. Amás, el productores contrataron a un direutor teatral por que rodara nueves y "postizas" escenes colos protagonistes, nes que la cámara asitiar en planu fixu y los actores declamaban teatralmente, pa nuevu disgustu de Ford. Magar ello, la película tien dellos apuntes visuales positivos que llevaron al críticu Tag Gallagher a definila como un "melodrama neowagneriano".
L'anterior filme cumplió les mires económiques, y Ford recibió un nuevu encargu de Fox: "Salute" (conocida n'español como "El trunfu de la audacia" o "La audacia trunfa", 1929). Quiciabes la menor ambición del encargu fíxo-y pensar que recibiría menos presiones; o quiciabes fuera la mira de rodar nun ambiente prestoso (les instalaciones militares de Peaks Island) en compañía de los sos amigos Ward Bond y John Wayne lo que-y atraxo. El filme, protagonizáu de nuevu por George O'Brien, narra en tonu de comedia la rivalidá esistente ente miembros del Exércitu y de la Armada de los Estaos Xuníos (dos instituciones bien prestoses al direutor) que va rematar nun partíu de fútbol americanu.
"Men Without Women" ("Traxedia submarina") supon la primer collaboración del direutor de Maine col escritor Dudley Nichols, granible unión que s'enllargaría mientres catorce películes más. El mesmu Nichols rellataría darréu la esperiencia almitiendo la so total ignorancia inicial alrodiu de cómo s'escribía un guion y cómo Ford enseñólu. Pero Nichols sí sabía cuntar hestories y llueu apoderó la técnica cinematográfica. El trabayu conxuntu de dambos inspiraría dalgunes de los sos meyores películes. Cuidao que el guionista sirviera na Marina, propunxo una tema naval pal so primer filme, daqué fácilmente aceptáu pol direutor. La cinta rellata la traxedia de l'atrapada tripulación d'un sumergible que se funde ensin remediu y los sos desesperaos esfuerzos por sobrevivir. El opresivo ambiente ye anidiáu por aciu l'habitual usu del humor en pequeñes situaciones colaterales a la trama principal. Ford recordaría más tarde que se trataba de la primer película rodada nun submarín auténticu. Técnicamente sigue siendo una película muda pero con soníu sincronizáu, qu'inclúi música (inclusive dalgún cantar), efectos de soníu y dalgún diálogu.
En "Born Reckless" ("El desacobardáu"), de nuevu con ayuda de Nichols, Ford asumió'l papel contrariu al que sufriera en "El caballu de fierro" o "The Black Watch", pos tuvo que terminar una película encargada a otru direutor. Cuidao que el proyectu nun-y gustaba, optó por introducir un partíu de béisbol como elementu risible, de forma asemeyada a como fixera en "Salute". Daqué similar asocedió con "Up the River" ("Ríu arriba"), que cuntaba con un guion carcelario que disgustaba a Ford. Él y el comediante Bill Colliér reescribieron el guion convirtiéndolo nuna hilarante comedia de gran ésitu na que los protagonistes entraben y salíen del penal costantemente. La resultancia ye un estrañu amiestu de xéneros que dio fama a una inusual pareya formada polos casi debutantes Spencer Tracy y Humphrey Bogart, pero la guionista orixinal sintióse bien fadia con Ford.
Más interés tien "Seas Beneath" ("Mar de fondu"), nueva aventura marítima de la mano de Dudley Nichols y cola collaboración de George O'Brien. Nesta ocasión rellata l'actuación de la tripulación d'un buque "cazasubmarinos" mientres la Gran Guerra. Anque cierta crítica destaca afayos espresivos que doten de gran "fisicidad" a l'acción, como l'allugamientu d'una cámara na popa del submarín mientres la so emersión, Ford quedó cafiante pola imposición per parte del estudiu d'una actriz protagonista a la qu'él consideraba incapaz.
Muncho menos reseñable ye "The Brat" ("La huerfanita"), comedia de la que Ford namái recordaba años dempués una enérxica engarradiella ente dos muyeres.
"Arrowsmith" (estrenada en España como "El doctor Arrowsmith" y en Arxentina como "Médicu y amante") ye una película interesante por dellos motivos. De primeres, ye'l primer trabayu de Ford con una productora distinta de Fox Filme Corporation tres una llarga relación de exclusividad con ésta; la collaboración col productor Samuel Goldwyn nuna obra ambiciosa nun foi senciella pal direutor. De segundes, constitúi'l primer aproximamientu a una tema que depués remanecería en Ford, la medicina, esta vegada al traviés de l'adaptación d'una novela de prestíu del recién Premiu Nobel Sinclair Lewis, llibru que fuera, de la mesma, galardonáu col Premiu Pulitzer. A lo último, ye'l primer esfuerzu seriu de Ford por describir en fondura a un personaxe complexu.
Anque la crítica consideró darréu que ye una película fallida en dellos aspeutos, llogró en 1932 cuatro nominaciones a los Premiu Óscar de la Academia, ente ellos el de meyor película, siendo la primer vegada qu'una obra de Ford llegaba a llograr esti tipu de reconocencia.
El filme tuvo consecuencies d'otru tipu. Ford incumplió'l contratu robláu con Goldwyn que-y prohibía beber mientres el rodaxe, lo que fixo que fuera sancionáu por aquél y que, de siguío, Fox diera per concluyíu'l contratu de exclusividad qu'esfrutara mientres años. A partir d'esi momentu, anque Ford siguió collaborando con Fox, quedó en llibertá pa desenvolver proyectos con otros estudios. Ello significó un importante cambéu na forma de trabayar d'un direutor avezáu hasta entós a tar en nómina d'una compañía.
Ford vuelve trabayar cola compañía de los sos entamos, Universal, nel rodaxe de "Air Mail" ("Homes ensin mieu", 1932). Ellí va conocer al capitán de fragata Frank W. "Spig" Weady, condecoráu pilotu d'aviación de la Marina que collaboró como guionista nésti y otros films (ente ellos, "They Were Expendable", de nuevu con Ford), col que-y va llegar a xunir una estrecha amistá. La película se ambienta nel mundu de los pilotos dedicaos al corréu aéreu, y la so temática asemeyar a la de la gran película posterior de Howard Hawks "Namái los ánxeles tienen nales" ("Only Angels Have Wings", 1939). Sicasí, a Ford fálta-y la vivencia personal que sí tuvo Hawks y que-y dexó trescalar la película de verosimilitud, polo que'l filme "fordiano" ye muncho más fríu qu'el del cineasta-aviador.
"Flesh" ("Carne", 1932) supon la primer collaboración de Ford cola Metro-Goldwyn-Mayer. Nesti drama, un fuerte Wallace Beery
tien d'enfrentase tantu a una banda de "gangsters" como a una tarrecible "muyer fatal". El nome de Ford nun apaez nos títulos de creitu.
Con "Pilgrimage" ("Pelegrinos" o "Pelegrinación" nos sos estrenos hispanos, 1933) Ford vuelve trabayar con Fox Filme Corporation. La película ta basada nuna narración d'I.A.R. Wylie, la mesma autora del relatu que dio llugar a "Cuatro fíos", el mayor ésitu de Ford na dómina del cine mudu. Nuevamente la hestoria trata alrodiu de les relaciones maternofiliales, pero nesti casu la madre ye una muyer dura que se niega a qu'el so fíu contraiga matrimoniu y ruempe con él. El fíu va morrer na guerra y la madre namái se va reconciliar cola so nuera y nietu en conociendo a otru soldáu que tuvo una esperiencia similar a la del so difuntu fíu.
En 1933, Ford acepta l'encargu de realizar una película protagonizada pol popularísimo actor Will Rogers. L'ésitu de "Doctor Bull" va favorecer la realización d'otros dos películes, "Judge Priest" (1934) y "Steamboat' Round the Bend" (1935), componiendo un ciclu que, por axuntar una serie de característiques propies, denominar dacuando la "triloxía de Will Rogers".
Repon a Dudley Nichols pa "Patrullar perdida" que mete n'escena en 1934 la RKO con Victor McLaglen, a quien ufiertaría un nuevu gran papel en Hangman's house. 
Más ésitu tuvo Judge Priest con Dudley Nichols nel guion y l'actor Will Rogers que dirixiera l'añu enantes en Doctor Bull y que nuevamente dirixiría en 1935 na película Steamboat round the bend, xusto primero que ésti morriera nun tráxicu accidente d'avión. Esta película ye una de les preferíes del direutor. Fíxose un remake en 1952 tituláu El Sol relluma pa tol Mundu.
En 1934, Ford empieza a participar económicamente nes sos películes. Mercóse un yate al que bautizó como "L'Araner" n'homenaxe a Irlanda que tendría hasta 1970. Rodaría dos películes más y empezaría a tener problemes pola presión de Hollywood. Siguió la so amistá con John Wayne, que trabayó con él como figurante nes sos primeres películes, en El delator.
En 1935 funda con King Vidor, Lewis Milestone, William A. Wellman, Frank Borzage y Gregory La Cava l'Asociación de Direutores, reemplazando asina l'Asociación de Direutores de Películes. El delator, realizada bien rápido pa la RKO dexó-y encetar la tema de la Irlanda británica. Nun son un misteriu la so simpatía escontra'l ROXURA. Nesta película afayar al Ford de los decoraos interiores, ta llueñe de les sos grandes producciones y decoraos clásicos del oeste.
Con esti trabayu, inspiráu nel cine espresionista recibe'l so primera Óscar al meyor direutor que diría parar a l'Asociación de direutores fundada enantes.
20th Century Pictures en 1935 absuerbe a la Fox, y pasa a denominase dende entós 20th Century Fox, de Darryl F. Zanuck. Realiza al pie del so nuevu productor, un gran almirador de Abraham Lincoln, "Prisioneru del odiu". Los problemes ente Ford y Zanuck empiecen pol enfrentamientu pola mor del acentu sureñu de Warner Baxter. Ford ta a puntu de dexar la 20th Century Fox pero finalmente apuerta a los deseos de Zanuck. Dende entós caltienen una estrecha amistá y almiración.
Dirixe a Katharine Hepburn en "María Estuardo" ("Mary of Scotland") pa la RKO en 1936. Dirixió tamién en 1937 "Furacán sobre la Isla" producida por Samuel Goldwyn.
En 1937 apuntar nel Comité cinematográficu d'Ayuda a la República Española p'ayudar a los republicanos combatientes na Guerra Civil Española (1936-1939). Encárgase personalmente d'unviar una ambulancia coles Brigaes Internacionales.
Ye un lluchador bien activu tamién na llucha contra'l nazismu. En 1938 defende'l bloquéu a la Alemaña nazi y ye nomáu miembru de la Lliga Hollywoodiense Anti-Nazi. La firma del pactu xermanu-soviéticu valió-y la crítica de los comunistes que lu acusaron de "propaganda de guerra".
Con "La dilixencia", Ford torna al western. Nesta película cunta con John Wayne que recibe la oportunidá de la so vida y va convertise nuna gran estrella. Los esteriores rodar en Monument Valley.
La película optó a ocho Óscar, de los que consiguió'l d'actor secundariu con Thomas Mitchell y el de banda sonora, y John Ford recibió'l Premiu de la Crítica Cinematográfica Neoyorquina.
La dilixencia considérase la meyor película del Oeste de tolos tiempos.
Dempués y al pie de Zanuck retomó la so pasión por Lincoln y rodaron xuntos "El mozu Lincoln" con Henry Fonda, que va ser el protagonista de los sos dos películes siguientes: "The Grapes of Wrath" ("Les viñes de la roxura", "Viñes de roxura" o "Les uves de la roxura") (colaboración número dolce col guionista Nunnally Johnson) y "Corazones indomables".
En 1940 gana de nuevu'l Óscar al meyor direutor. El so talentu por fin ye reconocíu polos profesionales y la crítica.
Vuelve trabayar con John Wayne en "The Long Voyage Home". La última película de Ford enantes de la guerra ("Qué verde yera'l mio valle") ye tou un ésitu de públicu y crítica. Recibe cinco Óscar, ente ellos el de meyor película y meyor dirección (arrampuñándo-ylo a "Citizen Kane" de Orson Welles).
En 1939 Ford tien la intuición de qu'América nun tardaría n'entrar na Segunda Guerra Mundial. Ponse a la cabeza d'un grupu de cineastes que piden a Franklin Roosevelt el boicó a l'Alemaña nazi y funda un grupu de xente de Hollywood al serviciu de l'Armada Americana llamáu Naval Field Photographic Unit. Tres l'ataque xaponés a Pearl Harbor el 7 d'avientu de 1941 fúndanse otros dos grupos similares.
Mientres la guerra, Ford y el so equipu percuerren los teatros informando d'operaciones militares. A principios de 1.942 van al frente del Pacíficu. Realicen pa la Marina los documentales: "7 d'avientu" sobre l'ataque de Pearl Harbor, y La batalla de Midway; les imaxes del ataque xaponés a la isla fueron rodaos por Ford. Los dos reportáron-y un Óscar al meyor documental.
Realizó tamién una pequeña película pa les families de les víctimes de Midway llamada "Escuadrón Torpedu".
En 1942 treslladar al norte d'África pa cubrir el desembarco. Mientres 1943 cubre múltiples operaciones esteriores y les victories de los aliaos en Victoria en Burma. Cubre tamién en 1944 el desembarco de Normandía. Sigue tamién al exércitu mientres la preparación del Procesu de Nuremberg.
De febreru a xunu de 1945 rueda They were expendable pa la Metro-Goldwyn-Mayer con John Wayne, Robert Montgomery y Donna Reed. Ésta ye curiosamente la única película de Ford sobre la Segunda Guerra Mundial, na que tan viviegamente participó. El dineru recaldáu por esta película foi destináu pa los veteranos de la Field Photo Unit y la Field Photo Farm.
Dempués de la guerra vuelve a Hollywood y vuelve rodar en Monumental Valley: "Pasión de los fuertes". En "El fuxitivu" (1947) trabaya de nuevu con Henry Fonda, a quien dexaba interpretar con total llibertá.
Dirixir en 1952, de nuevu en compañía del so actor predilectu, John Wayne. La película trata sobre un boxeador norteamericanu, Sean Thorton (interpretáu pol nomáu Wayne), que torna al so Irlanda natal pa recuperar la so granxa y escapar del so pasáu. Ellí namórase d'una allegre chica, anque pa consiguila tendrá de lluchar contra'l costumes locales, incluyíos el pagu d'una dote y l'oposición del temperamental hermanu de la so prometida.
La película llogró siete nominaciones a los Óscar, incluyendo meyor película, y foi galardonada por dos. Una de les estauínes foi a manos de Ford y l'otra a'l direutores de fotografía Winton C. Hoch y Archie Stout. Ta considerada como una de les meyores películes de la hestoria del cine
Jaume Perich
Jaume Perich Escala, escritor, dibuxante y humorista catalán conocíu comu ""el Perich"". Ñació en 1941 en Barcelona y morrió en Mataró el 1 de febreru de 1995. 
Foi el traductor n'España de series franceses como Astérix el Galu, El Teniente Blueberry, Achilles Talon... 
En 1964 entró como redactor de la desaparecía editorial Bruguera. En 1966 publicó'l so primer cómic en prensa, en diarios como "La Soli", "El Correo Catalán", "La Vanguardia" y "El Periódico de Cataluña".
Tresbordador espacial Columbia
El tresbordador espacial Columbia (Designación NASA: OV-102) foi el primeru de los tresbordadores espaciales de la NASA en cumplir misiones fuera de la Tierra. Foi llanzau por primera vegada'l 12 d'abril de 1981, y finó so esistencia al destruyise al entrar a l'atmósfera el 1 de febreru de 2003 llevando a sus siete tripulantes. 
La última misión del Columbia nomose comu STS-107, y tuvo llugar ente'l 16 de xineru de 2003 y el 1 de febreru de 2003.
Astronauta
Un astronauta, cosmonauta o taikonauta ye una persona que tripula una nave espacial o que s'alcuentra entrenada pa esti trabayu. A los viaxeros espaciales de los Estaos Xuníos o entrenaos por esti país tienen el nome d"'astronautes" los soviéticos o entrenaos na Unión Soviética y, n'actualidá, en Rusia, tienen el nome de "cosmonautes" y a los de la República Popular China o entrenaos por ellos, "taikonautes".
El primer viaxeru espacial de la historia foi el cosmonauta rusu Yuri Gagarin (12 d'abril de 1961) y la primer muyer y primer civil en viaxar al espaciu foi, la tamién cosmonauta rusa, Valentina Tereshkova (16 de xunu de 1963).
Eros
Na mitoloxía griega, Eros (en griegu antiguu Ἔρως) yera'l dios primordial responsable de l'atraición sexual, l'amor y el sexu, venerau tamién comu un dios de la fertilidá. En algunos mitos yera fíu d'Afrodita y Ares, pero según "El banquete" de Platón foi concebíu por Poros (l'abundancia) y Penia (la pobreza) nel cumpleaños d'Afrodita. Esto esplicaba los diferentes aspeutos de l'amor.
So equivalente romanu yera Cupidu (‘deseu’), tamién conocíu comu Amor.
Cupidu
Cupidu ye, na mitoloxía romana, el dios de l'amor. Equival a l'Eros de la mitoloxía griega, y a Kāmadeva na mitoloxía hindú. El so nome llatín significa «el deséu».
Ye fíu de Venus y de Marte. Ye'l responsable de la creación d'amores y pasiones ente los mortales y ye representáu por un neñu aláu (paecíu a un ánxel). Al ser fíu de los dioses de la guerra y del amor, Cupidu resulta ser el dios de los enamoraos, creando d'esta manera un balance ente l'amor y la traxedia.
Oleoductu
Denominase oleoductu a la tubería ya instalaciones conexes utilizaes pa'l tresporte de petroleu, sos derivaos y biobutanol, a grandes distancies. La esceición ye'l gas natural, el cual, pese a ser derivau del petroleu, nomnase gasoductos a sos tuberíes por alcontrase n'estáu gaseosu a temperatura ambiente.
Petroleu
El petroleu (del griegu: πετρέλαιον, "aceite de roca") ye una mezcla heteroxénea de compuestos orgánicos, principalmente hidrocarburos nun solubles en agua. Tamién ye conocíu comu petroleu crudu o namás crudu.
Ye d'orixe fósil, frutu de la tresformación de materia orgánica procedente de zooplancton y algues que, depositaos en grandes cantidaes en fondos de mares foron dempués enterraos baxo pesades capes de sedimentos. 
Ye un recursu natural non renovable y n'actualidá tamién ye la principal fonte d'enerxía en los países desarrollaos. 
James Joyce
James Augustine Aloysius Joyce, (Rathgar, Irlanda, 2 de febreru de 1882 , Zúrich, Suiza, 13 de xineru de 1941), foi un escritor irlandés. Ye consideráu ún de los autores más relevantes del sieglu XX. Les sos obres más conocíes son el volumen de cuentos "Dubliners" (1914) y les noveles "A Portrait of the Artist as a Young Man" (1916), "Ulysses" (1922) y "Finnegans Wake" (1939). Joyce ye representante destacáu de la corriente lliteraria de vanguardia denominada modernismu anglosaxón, xunto a autores como T. S. Eliot, Virginia Woolf, Ezra Pound o Wallace Stevens.
Aunque pasó la mayor parte de la so vida adulta fuera d'Irlanda, l'universu lliterariu d'esti autor alcuéntrase fuertemente enraigoñáu na so nativa Dublín, la ciudá que-y apurre a les sos obres de los escenarios, ambientes, personaxes y demás materia narrativa. Más en particular, la so problemática relación primera cola ilesia católica d'Irlanda refléxase perbien a través de los conflictos interiores qu'atormentan al so álter ego na ficción, representáu pol personaxe de Stephen Dedalus. Asina, Joyce ye conocíu pola so atención minuciosa a un escenariu bien llendáu y pol so prolongáu y autoimpuestu exiliu, pero tamién pola so enorme influencia en tol mundu. Por ello, pese al so rexonalismu, paradóxicamente llegó a ser unu de los escritores más cosmopolitas del so tiempu.
L'editor de l'antoloxía "The Cambridge Companion to James Joyce" ("Guía de Cambridge pa James Joyce") escribe na so introducción: «A Joyce lléenlu munches más persones de les que son conscientes d'ello. L'impactu de la revolución lliteraria qu'entamó foi tal que pocos novelistas posteriores d'importancia, en cualquiera de les llingües del mundu, escaparon a la so influencia, incluso aunque tratasen d'evitar los paradigmas y procedimientos joyceanos. Topamos indirectamente con Joyce, polo tanto, en munches de les nuestres llectures de ficción seria de la última mitá de sieglu, y lo mesmo puede dicise de la ficción non tan seria».
Bottmingen
Bottmingen ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu d'Arlesheim. Llenda al norte cola comuña de Binningen, al noreste con Basilea (BS), al sureste con Reinach, y al sur y oeste con Oberwil.
Reinach (Basel)
Reinach ye una ciudá y comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu d'Arlesheim. Llenda al norte coles comuñes d'Oberwil, Bottmingen, Basilea (BS) y Münchenstein, al este con Arlesheim, al sur con Aesch y Dornach (SO), y a l'oeste con Therwil.
Oberwil
Oberwil ye una ciudá y comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu d'Arlesheim.
El municipiu llenda coles comuñes de Biel-Benken, Therwil, Reinach, Bottmingen, Binningen, Allschwil y Neuwiller (en Francia).
Biel-Benken
Biel-Benken ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu d'Arlesheim.
El municipiu llenda coles comuñes d'Oberwil, Therwil, Bättwil (nel cantón de Solothurn), Witterswil (nel cantón de Solothurn), Leymen y Neuwiller (les dos últimes en Francia). 
Therwil
Therwil ye una comuña del distritu d'Arlesheim nel cantón de Basel-Landschaft de Suiza.
La comuna Llenda con Aesch, Reinach, Oberwil, Biel-Benken, Witterswil y Ettingen. Tien un área de 763 hectárees de les que'l 50% son tierres agrícoles, 26% viesca y 24% asentamientos.
Witterswil
Witterswil ye una comuña suiza del cantón de Solothurn, asitiada nel distritu de Dorneck. Llenda al norte cola comuña de Biel-Benken (BL), al este con Therwil (BL) y Ettingen (BL), al sur con Hofstetten-Flüh, y al oeste con Bättwil.
Ettingen
Ettingen ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu d'Arlesheim.
El municipiu llenda coles comuñes d'Aesch, Blauen, Nenzlingen, Pfeffingen, Therwil, Hofstetten-Flüh y Witterswil (les dos últimes nel cantón de Solothurn).
Aesch (Basel)
Aesch ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu d'Arlesheim. Llenda al norte coles comunes de Therwil y Reinach, al este con Dornach (SO) y Duggingen, al sur con Pfeffingen, y al oeste con Ettingen.
Los restos funerarios neolíticos nomaos "Gmeiniwald", allugaos na redolada de la ciudá fueron catalogaos como patrimoniu d'importancia a nivel nacional.
Dornach
Dornach ye una comuña suiza del cantón de Solothurn, capital del distritu de Dorneck. Llenda al norte cola comuña d'Arlesheim (BL), al este con Gempen, al sureste con Hochwald, al suroeste con Duggingen (BL), y al oeste con Aesch (BL) y Reinach (BL).
Gempen
Gempen ye una comuña suiza del cantón de Solothurn, asitiada nel distritu de Dorneck. Llenda al noroeste cola comuña d'Arlesheim (BL), al norte con Muttenz (BL), al noreste con Pratteln (BL) y Frenkendorf (BL), al este con Nuglar-Sankt Pantaleon, al sur con Büren y Hochwald, y al oeste con Dornach. 
Büren (Solothurn)
Büren ye una comuña suiza del cantón de Solothurn, asitiada nel distritu de Dorneck. Llenda al noroeste cola comuna de Hochwald, al norte con Gempen al noreste con Nuglar-Sankt Pantaleon, al este con Lupsingen (BL), al sureste con Ziefen (BL), y al sur y suroeste con Seewen.
Hochwald
Hochwald ye una comuña suiza del cantón de Solothurn, asitiada nel distritu de Dorneck. Llenda al noroeste cola comuña de Dornach, al noreste con Gempen, al este con Büren, al sur con Seewen, y al oeste con Duggingen (BL).
Seewen
Seewen ye una comuña suiza del cantón de Solothurn, asitiada nel distritu de Dorneck. Llenda al noroeste cola comuña de Hochwald, al noreste con Büren, al este con Lupsingen (BL) y Ziefen (BL), al sur con Reigoldswil (BL), Bretzwil (BL) y Nunningen, y al oeste con Himmelried y Duggingen (BL).
Lupsingen
Lupsingen ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Liestal. Llenda al noreste cola comuña de Seltisberg, al este con Bubendorf, al sur con Ziefen y Seewen (SO), al oeste con Büren (SO), y al norte con Nuglar-Sankt Pantaleon (SO).
Ziefen
Ziefen ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, allugada nel distritu de Liestal. Llenda al noroeste cola comuña de Lupsingen, al nordeste con Bubendorf, al sureste con Arboldswil, al sur con Reigoldswil, y al oeste con Seewen (cantón de Solothurn) y Büren (cantón de Solothurn).
Arboldswil
Arboldswil ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, que s'alluga nel distritu de Waldenburg. Llenda al oeste y noroeste cola comuña de Ziefen, al norte con Bubendorf, al este con Niederdorf, al sur con Titterten, y al suroeste con Reigoldswil.
Niederdorf (Basilea)
Niederdorf ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Waldenburg. Llenda al norte cola comuña de Lampenberg, al noreste con Hölstein, al este con Bennwil, al sur con Oberdorf, al oeste con Titterten y Arboldswil, y al noroeste con Bubendorf.
Lampenberg
Lampenberg ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Waldenburg.Llenda al noroeste cola comuna de Bubendorf, al noreste y este con Hölstein, y al suroeste y oeste con Niederdorf.
Hölstein
Hölstein ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Waldenburg. Llenda al norte coles comuñes de Bubendorf y Ramlinsburg, al noreste con Zunzgen, al este con Tenniken y Diegten, al sur con Bennwil y Niederdorf, y al oeste con Lampenberg.
Ramlinsburg
Ramlinsburg ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Liestal. Llenda al norte cola comuña de Lausen, al este con Itingen y Zunzgen, al sur con Hölstein y al oeste con Bubendorf.
Itingen
Itingen ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Sissach. Llenda al norte y este cola comuña de Sissach, al sur con Zunzgen, al oeste con Ramlinsburg y Lausen.
Sissach
Sissach ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, capital del distritu de Sissach. Llenda al norte coles comuñes de Nusshof y Wintersingen, al noreste con Rickenbach, al este con Böckten y Thürnen, al sur con Zunzgen, al oeste con Itingen, Lausen y Hersberg.
Nusshof
Nusshof ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Sissach. Llenda al norte cola comuña de Magden (AG), al este con Wintersingen, al sur con Sissach, al oeste con Hersberg.
Magden
Magden ye una comuña suiza del cantón d'Argovia, nel distritu de Rheinfelden. Llenda al norte coles comuñes de Rheinfelden y Möhlin, al este con Maisprach (BL), al sureste con Wintersingen (BL), al sur con Nusshof (BL), y al oeste con Olsberg, Hersberg (BL) y Arisdorf (BL). 
Möhlin
Möhlin ye una comuña suiza del cantón d'Argovia, nel distritu de Rheinfelden. Llenda al norte coles comuñes de Schwörstadt (DE-BW) y Wehr (DE-BW), al este con Wallbach y Zeiningen, al sur con Magden y Maisprach (BL), y al oeste con Rheinfelden. 
Dende fines de los años 90 del sieglu XX entamaron a fincase equí una gran cantidá d'españoles que en xeneral veníen de Basilea y los pueblos de los alredores.
Zeiningen
Zeiningen ye una comuña suiza del cantón d'Argovia, nel distritu de Rheinfelden. Llenda al oeste cola comñna de Möhlin, al noreste con Wallbach, al este con Mumpf, al sureste con Zuzgen, al sur con Buus (BL) y al suroeste con Maisprach (BL). 
Sébastien Loeb
Sébastien Loeb ye un pilotu francés de rally, natural d'Alsacia. Tien el mayor númberu de victories nel Campeonatu Mundial de Rally con 8 campeonatos, amás, toos siguíos (2004-2011), y el mayor númberu de victories en pruebes individuales con 67 trunfos. El so copilotu ye Daniel Elena. 
Debutó nuna prueba del mundial en 1999. Ganó tamién el Campeonatu de Rally de Francia (2000 y 2001) y el Campeonatu Mundial de Rally Junior en 2001. Vive en Suiza, nel cantón de Vaud. Casose'l 10 de setiembre de 2005 con Séverine Mény.
Haguenau
Haguenau en francés, Hagenau n'alemán, ye una llocalidá y comuna francesa asitiada nel departamentu de Baxu Rin, na rexón d'Alsacia. Tien una población de 34.406 habitantes (según el censu de 2012) y una densidá de 188 h/km².
Haguenau, asitiada a unos trenta kilómetros al norte d'Estrasburgu a la vera'l ríu Moder, ye la cuarta ciudá más grande d'Alsacia. El so municipiu alberga la mayor de les viesques protexíes de tola rexón, la "forêt de Haguenau", de 18.259 hectárees de superficie.
Carlos Sainz
Carlos Sainz Cenamor , ye un pilotu profesional de rally. Dos vegaes campeón del mundu de rally en 1990 y 1992 por Toyota y campeón del Rally Dakar en 2010 con Volkswagen y en 2018 con Peugeot.
Iberos
Los iberos o íberos foi como nomaron los antiguos escritores griegos a les xentes del llevante y sur de la Península Ibérica pa distinguilos de los pueblos de l'interior, cuya cultura y costumbres yeren diferentes. D'estos pueblos escribieron Hecateo de Mileto, Heródoto, Estrabón o Rufo Festo Avieno, nomandolos con distintos nomes, polo menos dende'l sieglu VI e.C.
Xeográficamente, Estrabón y Apiano nomaron Iberia al territoriu de la Península Ibérica. 
Viet Minh
El Viet Minh (tamien Việt Nam Ðộc Lập Ðồng Minh Hội, "Lliga pa la independencia de Vietnam") foi formau nuna conferencia en mayu de 1941 p'algamar la independencia de Francia. La lliga foi dirixía por Nguyen Tat Thanh - conocíu comu Ho Chi Minh, "El qu'Enseña". Esti, Le Duan, Vo Nguyen Giap y Pham Van Dong formaron parte del grupu fundador.
Durante la Segunda Guerra Mundial, Xapón ocupó la Indochina francesa, afitando bases en 1941. En marzu de 1945 ocuparíen tou el territoriu. Ensin embargu el Viet Minh centrose nos ataques a guarniciones franceses, cayendo la primera n'avientu de 1944, cuando Giap había fecho les primeres brigades. Cola rindición de Xapón n'agostu de 1945, la lliga garró'l control del país y Ho Chi Minh aproclamó la independencia el 2 de setiembre. Tres varies negociaciones fallíes, n'avientu de 1946 l'armada francesa bombardió la ciudá d'Haiphong provocando miles de muertos.
Aquella aición dio entamu a la Guerra d'Indochina. Nel aniciu Ho Chi Minh nun quería utilizar al so exércitu escontra les tropes coloniales; ensin embargu, al vese cuasi ensin apoyos, tuvo d'alcuerdu con Giap en llanzar un ataque.
Llista Swadesh
Una Llista Swadesh ye una llista de "vocabulariu básicu" altamente resistente a préstamos formáu por pallabres comunes esistentes en cualquier llingua humana. La llista propuesta orixinal de Swadesh incluyía unos 200 términos, y más tarde usóse una llista reducida de les pallabres más resistentes al cambéu integrada por esautamente 100 términos.
Dichu llistáu compilólu Morris Swadesh nes décades 1940-50 col oxetivu d'usalu na comparanza lexicoestadística de llingües. Úsase en llingüística histórica como mediu d'establecer el parentescu de llingües poco o mal documentaes, y tamién en glotocronoloxía pa estimar una midida cuantitativa del tiempu de diverxencia de dos o más llingües emparentaes. Eso permite establecer igualmente'l tiempu d'evolución d'una familia a partir del so antecesor común o protollingua común.
La llista Swadesh permite tanto establecer el parentescu de llingües, como establecer el grau de diverxencia ente dos llingües d'una familia llingüística. La llista básase nuna llista de léxicu o vocabulariu básicu de dos llingües ente les que se supón parentescu, de manera que pueda atopase'l so grau de diverxencia a lo llargo'l tiempu. D'esta manera, esta llista ye un instrumentu fundamental en llingüística histórica comparativa, glotocronoloxía y lexicoestadística. 
La principal aplicación que tuvo la llista Swadesh ye'l d'homoxeneizar la bas de vocabulariu sobre la que realizar inferencies fiables. Ocurre que la mayor parte del vocabulariu d'una llingua depende de fautores culturales y cambia, non por evolución histórica, sinón por motivos rellacionaos con cambeos sociales que son estrallingüísticos. Principalmente los cambeos non controlaos apaecen por razones culturales, motivos d'espardimientu teunolóxicu (la pallabra "televisión" alcuéntrase en cuasi toles llingües actuales), políticos, económicos, etc. En suma, esisten demasiaos fautores culturales de consecuencies non predicibles qu'afeuten al vocabulariu d'una llingua. Poro, ye poco fiable facer comparances ente llingües sobre la bas de pallabres que designen conceutos dependientes del contautu ente civilizaciones como 'patata' (d’orixe americanu), qu'actualmente s’alcuentra en toles llingües romániques. La esistencia d'esta pallabra nestes llingües y la forma comparada de la mesma podría facemos llegar a la conclusión equivocada de que ye una voz que provién del llatín "**potatus", dalgo imposible yá que numái hasta'l sieglu XVI los europeos descubrieron la patata. Foron otres razones culturales coles qu'aportó la pallabra "patata" nel vocabulariu de les llingües romániques, pero non la evolución d'una pallabra llatina que nunca nun esistiera.
Consciente d'esti problema, Morris Swadesh supunxo que, por embargu, esistía lo qu'elli llamaba "vocabulariu básicu", esto ye, un vocabulariu más estable y menos suxetu a cambeos culturales, sinón a una evolución muncho más lenta y menos influyida por fautores estrallingüísticos. Esti vocabulariu básicu tenía que carecer de conceutos culturales, y poro universales pa toles cultures humanes, ye dicir, tenía que ser común y susceptible d'alcontrase en cualquier llingua y en cualquier época de desarrollu de la mesma. Por exemplu, la pallabra "ñeve" nun val pa comparar llingües tropicales del África Central, nin 'televisión' pa comparar el griegu clásicu col modernu griegu.
Esti vocabulariu básicu constaba de pallabres como 'agua', 'mano' o 'muyer', conocíes en cualquier cultura y tan fundamentales y simples que difícilmente diben ser sustituyíes per préstamos d'otres llingües. La llista Swadesh intenta ser el reflexu d'esti vocabulariu estable y dota a los llingüistes d'un patrón fiable pa la comparanza ente llingües.
La glotocronoloxía supón qu'esiste una tasa aprosimadamente constante de cambéu na evolución llingüística. Esa tasa calculóse nun 86% de pallabres de vocabulariu básicu perdíes cada mil años. La constancia estadística criticóse enforma, pues ta basada en resultaos consiguíos pa un númberu mui restrinxíu de llingües. Dalgunos llingüistes señalaron que nun ye razonable pensar qu'una mesma llingua evolucione a una tasa constante en dos momentos históricos distintos, anque l'afirmación de Swadesh ye qu'en periodos llargos los periodos de cambéu aceleráu y cambéu acuartáu se compensen aprosimadamente.
Otra crítica ye que podría ser que non toles llingües necesariamente compartiríen una tasa de cambéu idéntica, pudiendo esistir diferentes tases de cambéu en diferentes rexones del planeta, ye dicir, criticóse que la tasa algamada pa les llingües indoeuropees nun tien por qué aplicase a toles llingües del planeta. En xeneral, considérase que, mientres que la llista Swadesh estableció la bas léxica de la comparanza glotocronolóxica, nun ocurrió lo mesmo cola tasa de cambéu de les llingües, que sigue suxeta a bien de fautores culturales y históricos, toos ellos incontrolables.
Mesmo coles crítiques anteriores, les hipótesis estadístiques d'estabilidá y universalidá de la tasa de cambéu en periodos llargos de tiempu, conducen a la siguiente estimación glotocronolóxica per parte del tiempu de diverxencia:
siendo
Esisten dos versiones de la llista Swadesh, una con 207 términos y otra con esautamente 100 términos. Dase la llista llarga de 207 pallabres, orixinalmente n'inglés, darréu:
Centru de Terminoloxía Asturiana
El Centru de Terminoloxía Asturiana (TERMAST) ye'l centru encargáu de la coordinación xeneral de les xeres terminolóxiques venceyaes a la llingua asturiana y surde el 15 xineru de 2009 per aciu del pautu robláu ente tres entidaes asturianes: l'asociación Softastur, el Colexu d'Inxenieros n'Informática del Principáu d'Asturies y l'Academia de la Llingua Asturiana. 
La idea cimera de TERMAST ye la ellaboración de propuestes terminolóxiques d'aplicación a los nuevos usos de la llingua asturiana y la disponibilidá de consulta al traviés d'una estaya concreta dientro de la páxina web de l'Academia de la Llingua Asturiana. 
A la escontra d'otros entamos y propuestes normatives de l'Academia, TERMAST quier que seyan iniciatives individuales o grupales concretes les que dean a la conocencia pública la so particular propuesta de solución a los problemes terminolóxicos del asturianu nos estremaos contestos comunicativos: ámbitu científicu, de les nueves teunoloxíes, económicu, sociolóxicu, humanísticu...
Estes propuestes tarán al algame de los usuarios de la llingua asturiana, de mou que sedrán éstos —col so usu o refugu— los que dirán dándo-yos calter de normalidá, de mou que llueu d'ello l'Academia pueda dir inxiriéndolos dientro de los sos calces normativos. 
El primer trabayu del TERMAST ye “Términos básicos d'Economía y Empresa” de Guillermo Ovidio Villa Balbona y Fernanda Valdés Rodríguez, que s'espublizó en papel, anque non tolos trabayos del Centru van espublicen impresos. El segundu trabayu, de momentu tovía non imprentáu, trata sobre terminoloxía xurídica, y cuerre al cargu de Nicolás Bartolomé Pérez.
Meteoroloxía
La meteoroloxía (del griegu μετέωρον "(meteoron):" ‘altu nel cielu’, "meteoro"; y λόγος "(logos):" ‘conocimientu,’) ye la ciencia interdisciplinaria, fundamentalmente una rama de la Física de l'atmósfera, qu'estudia el estáu del tiempu, el mediu atmosféricu, los fenómenus allí producíus y les leyes que lo rixen.
Papa Ceferín
Ceferín, (* Roma, ¿? – † 20 d'avientu de 217). Papa númberu 15 de la Ilesia católica de 199 a 217.
Fíu d'Abundiu, al aniciar el so pontificáu nomó a Calistu, que sedría'l so socesor, archidiáconu de Roma, cargu equivalente al actual de Secretariu d'Estáu, y que supunxo convertilu nel so principal conseyeru, que, xunto a la escasa formación teolóxica, lu fixo depender totalmente d'aquelli.
Conocemos muncho más de Ceferín que de cualquier otru pontífiz de los primeros años de la Ilesia, anque esta información ta posiblemente sesgada al proceder del teólogu romanu Hipólitu, el que, na so obra "Philosopheumena", acusaba al papa de siguidor del monarquianismu modalísticu o modalismu, doctrina que negaba la Trinidá y que posiblemente aceutó Ceferín, baxo la influyencia del so conseyeru Calistu, como rempuesta al montanismu. Na avandicha obra, Hipólitu describe a Ceferín como torpe y inorante, lo que pue ser ciertu, yá que nun gozaba de la conocencia teolóxica del so archidiáconu y conseyeru. 
Ceferín estableció que los mozos, cumplíos los 14 años, fixeren la comunión per Pascua y que los cálices nun foren de madera. Introdució, amás, l'usu de la patena. Tamién escomulgó a Tertulianu.
Nel so pontificáu, aniciáu baxo'l gobiernu del emperador Septimiu Severu, volvieren a escomenzar les persecuciones contra los cristianos, persecuciones qu'amenorgaron tres la so muerte y nel gobiernu del so socesor, Caracalla, pero que se reactivaron al xubir, en 217, al tronu del imperiu Macrín, lo que fai afirmar a ciertes fontes que Ceferín morrió nesi mesmu añu tres sufrir martiriu, anque, al nun esistir pruebes documentales d'esta afirmación, lo más probable ye que finara de muerte natural.
Tante Blanco
Tante Blanco ye un músicu, escritor y monologuista asturianu, ex-miembru del grupu Los Berrones.
Estudió na so mocedá en varios colexios de cures y más llueu trés años na Universidá Llaboral de Xixón, pa darréu entamar a estudiar filoloxía española na Universidá d'Uviéu. 
Nel añu 1989 apaeció na escena musical asturiana, xunto colos demás miembros de Los Berrones, con un discu en formatu single que namái llevaba dos temes: "Nun yes tu" y "Tais de yogurt". Naquellos tiempos foi un éxitu nel panorama musical asturianu, llegando a escosase la edicción de 2000 copies la primer selmana desque s'asoleyó nes tiendes. 
Nel añu 2005 abandona'l grupu pa dedicase a otros llabores.
Nel añu 1998, Tante Blanco estrénase como escrritor espublizando "Hestories piquiñines", (ED. TRABE, 1998), del que van feches dos ediciones y anguaño alcuéntrase esgotáu. Dende al añu 2014 ta na cai la 3ª edición. Nos años 2000/2004 intentó sacase alantre un proyeutu audivisual en formatu de serie de debuxos animaos pa la Tv, de la mano de ANIMASTUR, y asentá nos capítulos de esti llibru, pero la falta de fondos y medios económicos, fexo emposible llevar a buen términu esti proyeutu. Pué agüeyase en YouTube y otres plataformes dixitales, el capítulu de presentación de lo que diba a ser la serie.
Cola llegada de la televisión autonómica d'Asturies, la TPA, Tante B. dedicóse a facer monólogos n'asturianu pal pograma "Al Aldu" y La Risión, siendo él mesmu guionista ya intérprete de los mesmos.
Nel añu 2009, dempués varios años de trabayu, retoma la so carrera musical, agora en solitario. Col nome de Stroza, espubliza'l so primer trabayu col títulu de "Música de garrafón" y con temes n'asturianu y tamién en castellanu. Ye tamién reseñable la so composición del Himnu del Centenariu pal club de fútbol de Llaviana, el Real Titanico, asina como utru himnu compuestu pa la la Escuela de fútbol llavianesa ALCAVA.
Allschwil
Allschwil ye una ciudá y comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu d'Arlesheim. Colos sos cerca de 20.000 habitantes Allschwill ye la ciudá más poblada del cantón de Basel-Landschaft.
Llenda al este cola ciudá de Basilea (BS) y la comuna de Binningen, al sur con Oberwil, al suroeste con Neuwiller (FR-68), al oeste con Schönenbuch, Buschwiller (FR-68) y Hégenheim (FR-68), y al norte con Saint-Louis (FR-68).
Schönenbuch
Schönenbuch ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu d'Arlesheim.
El municipiu llenda al norte, oeste y sur coles comuñes franceses de Buschwiller, Hagenthal-le-Bas y Neuwiller, namái al este ta coneutada col restu de Suiza al traviés de la comuña d'Allschwil.
Buschwiller
Buschwiller ye una comuna francesa, asitiada nel departamentu d'Altu Rin, na rexón d'Alsacia.
Charles Dickens
Charles John Huffam Dickens (* Portsmouth, Inglaterra, 7 de febreru de 1812 – Gadshill Place, Inglaterra, 9 de xunu de 1870) foi un famosu novelista inglés, unu de los más conocíos de la lliteratura universal, y el principal de la era victoriana. Supo manexar con maestría'l xéneru narrativu, con humor ya ironía, y una aguda crítica social. Na so obra destaquen les descripciones de xente y llugares, tanto reales como imaxinarios. Utilizó delles vegaes el nomatu "Boz".
Les sos noveles y relatos curtios disfrutaron de gran popularidá en vida del escritor, y tovía anguaño s'editen continuamente. Dickens escribió noveles por entregues, el formatu usual na ficción na so dómina, pola simple razón de que non tol mundu tenía los recursos económicos necesarios pa mercar un llibru, y cada nueva entrega de les sos histories yera esperada con gran entusiasmu polos sos llectores, nacionales y internacionales. Dickens foi y sigue siendo veneráu como un ídolu lliterariu por escritores de tol mundu.
Hégenheim
Hégenheim ye una llocalidá y comuna francesa, asitiada nel departamentu d'Altu Rin, na rexón d'Alsacia.
Sos habitantes reciben en idioma francés el xentilicu de Hégenheimois y Hégenheimoises.
Neuwiller
Neuwiller ye una llocalidá y comuna francesa, asitiada nel departamentu d'Altu Rin, na rexón d'Alsacia.
Saint-Louis (Alto Rin)
Saint-Louis ye una llocalidá y comuna francesa, asitiada nel departamentu d'Altu Rin, na rexón d'Alsacia.
Duggingen
Duggingen ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Laufen. Lenda al norte cola comuna de Dornach (cantón de Solothurn), al este con Hochwald (cantón de Solothurn) y Seewen (cantón de Solothurn), al sureste con Himmelried (cantón de Solothurn), al suroeste con Grellingen, y al oeste con Pfeffingen y Aesch.
Himmelried
Himmelried ye una comuña suiza del cantón de Solothurn, que s'alcuentra nel distritu de Thierstein.Llenda al norte coles comuñes de Grellingen (BL) y Duggingen (BL), al este con Seewen, al sur con Nunningen y Breitenbach y al oeste con Brislach (BL).
Nunningen
Nunningen ye una comuña suiza del cantón de Solothurn, allugada nel distritu de Thierstein. Llenda al norte coles comuñes de Himmelried y Seewen, al este con Bretzwil (BL) y Lauwil (BL), al sur con Beinwil, al suroeste con Meltingen, al oeste con Zullwil y Fehren, y al noroeste con Breitenbach.
Bretzwil
Bretzwil ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Waldenburg. Llenda al norte cola comuña de Seewen (SO), al este con Reigoldswil, al sureste y sur con Lauwil, y al oeste con Nunningen (SO).
Reigoldswil
Reigoldswil ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Waldenburg. Llenda al norte coles comuñes de Seewen (SO) y Ziefen, al este con Arboldswil, Titterten y Liedertswil, al sureste con Waldenburg, al sur con Mümliswil-Ramiswil (SO), y al oeste con Lauwil y Bretzwil.
Titterten
Titterten ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Waldenburg. Llenda al norte cola comuna d'Arboldswil, al este con Niederdorf y Oberdorf, al sur con Liedertswil, y al oeste con Reigoldswil.
Oberdorf (Basilea)
Oberdorf ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Waldenburg. Llenda al norte cola comuña de Niederdorf, al este con Bennwil, al sureste con Langenbruck, al sur con Waldenburg, y al oeste con Liedertswil y Titterten.
Bennwil
Bennwil ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Waldenburg. Llenda al norte cola comuña de Hölstein, al este con Diegten, al sureste con Eptingen, al sur con Langenbruck, y al oeste con Oberdorf y Niederdorf.
Eptingen
Eptingen ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Waldenburg. Llenda al norte cola comuña de Diegten, al este con Läufelfingen, al sureste con Hauenstein-Ifenthal (SO), al sur con Hägendorf (SO), y al oeste con Langenbruck y Bennwil.
Läufelfingen
Läufelfingen ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, capital del distritu de Sissach. Llenda al norte coles comuñes de Känerkinden, Buckten y Häfelfingen, al este con Wisen (SO), al sur con Hauenstein-Ifenthal (SO), y al oeste con Eptingen y Diegten.
Caminos y Rondes
"Caminos y Rondes", presentáu por Xurde Morán, ye un de los programes históricos de la televisión n'asturianu. Tuvo emitiéndose cuasi una década en Televisión Local Gijón, siendo ún de los programes más vistos de la canal xixonesa, con porcentaxes de más del 20% de cuota de pantalla. 
A finales de 2007, Morán pasa a Canal 10 col programa asemeyáu “L’andariegu” y nel so llugar y a principios de 2008 entama Alberto Álvarez Peña un nuevu programa n’asturianu. El formatu lleva a los telespeutadores a conocer la realidá rural d’Asturies de la mano de les charres del presentador colos vecinos de cada llugar, apoyáu por datos hestóricos y culturales de toa triba. 
Nun entamu, l’espaciu diba dientro d’otros programes, tuvo ésitu y planteóse facer un programa más llargu ya independiente. Asina ñació "Caminos y Rondes" nel mes d’ochobre de 1998. A lo primero duraba 25 minutos, xunto con un coloquiu que presentaba otra presentadora. A les poques selmanes los datos señalaron que yera un programa de máxima audiencia y decidióse amplialu, primero a los 40 minutos y depués a los 50, saltando les fronteres del conceyu. Sacóse un videu resume que se presentó na Feria Muestres de Xixón nel añu 2000 y del que se fixeron dos ediciones, agotaes en mui pocos meses. Fíxose ún de los programes emblemáticos de la cadena, con bien de premios.
Tours
Tours ye una ciudá francesa, capital del departamentu d'Indre-et-Loire. La so población ye de 142.000 habitantes, y la población del conxuntu de la so área metropolitana ye de 297.631 habitantes.
Los sos habitantes llámanse los "Tourangeaux" y les "Tourangelles" (antiguamente los "Turons" y les "Turonnes"). La región ye a menudu llamada "El xardín de Francia". Tours ye clasificada comu "Ciudá d'Arte y de Hestoria". Ye atravesada por el ríu Loire.
Vacíu
El vacíu (del llatín "vacīvus") ye l'ausencia total de materia nun determináu espaciu o llugar, o la falta de conteníu nel interior d'un recipiente. Por estensión, nómase tamién vacíu a la condición d'una rexón onde la densidá de partícules ye mui baxa, como por exemplu l'espaciu interestelar; o la d'una cavidá pesllada onde la presión d'aire u otros gases ye menor que la atmosférica.
Pué esistir naturalmente o ser provocáu en forma artificial, pa usos teunolóxicos o científicos, o na vida diaria. Utilízase en delles industries, como l'alimentaria, l'automovilística o la farmacéutica.
Luis Alberto Ordiales
Luis Alberto Ordiales (* Noreña, 15 de xineru de 1952). Foi un ciclista asturianu, profesional ente 1976 y 1981, qu'algamó los sos mayores éxitos deportivos na Vuelta a España donde conquistó una victoria d'etapa na edición del añu 1977.
Ordiales destacó especialmente como "sprinter".
Nel añu 1978 algamó'l subcampeonatu d'España de ruta, ocupando la tercera plaza otru asturianu, Antonio Menéndez.
Sandino
Augusto Nicolás Calderón Sandino (* Niquinohomo, 1895 - Managua, 1934), más conocíu comu Augusto C. Sandino, foi un campesín, patriota y revolucionariu nicaraguanu. Nomáu «"Xeneral de los Homes Llibres"».
Foi un líder de la resistencia nicaraguana escontra l'exércitu d'ocupación de los Estaos Xuníos en Nicaragua. Tres la retirada de les fuercies de los Estaos Xuníos, foi asesináu a traición pol Xeneral Anastasio Somoza García, xefe de la Guardia Nacional fecha polos EE.XX., que tenía un proyeutu políticu personal pal que Sandino yera un entueyu. Foi asesináu xunto col so hermanu por miembros de la Guardia Nacional el 21 de febreru de 1934 en Managua. Les sos aiciones y enseñances foron la base ideolóxica pa la fundación, años dempués, del Frente Sandinista de Lliberación Nacional. 
Eugène Pottier
Eugène Pottier, nació'l 4 d'ochobre de 1816 en París onde morrió'l 6 de payares de 1887, foi un poeta y revolucionariu francés, autor de la lletra de "La Internacional".
Eugène Pottier compuso'l so primer cantar, "Vive la Liberté", en 1830. En 1840, asoleyó "Il est bien temps que chacun ait sa part". Participó na Revolución de 1848. Baxo'l Segundu Imperiu, creó una casa d'impresión sobre teles y, en 1864, ta ente los fundadores de la cámara sindical de dibuxantes, que s'amesta darréu a l'Primera Internacional.
Foi miembru de la Guardia Nacional, y participó nos combates nel situiu de París de 1870, más sero tomó parte activa na Comuña de París onde foi elexíu miembru pol segundu "arrondisement". Ocupó un escañu na comisión de Servicios Públicos. Participó nos combates de la Selmana Sangrieta. En xunu de 1871, escondíu en París, compuso'l so poema "La Internacional" y tien qu'exiliase n'Inglaterra. Condenáu a muerte por rebeldía el 17 de mayu de 1873, exilióse nos Estaos Xuníos, onde organiza la solidaridá colos "communards" deportaos. Ye nesi momentu cuando s'axunta a la masonería, y depués al Partíu Obreru Socialista d'América. Arruináu y medio paralizáu, torna a Francia depués de l'amnistía de 1880. Continúa asoleyando los sos poemes por más que siga viviendo na miseria. 
Pottier algamó sonadía un añu depués de la so muerte, en 1888, depués de que-y pusiera música al so poema "L'Internationale" ("La Internacional") el músicu Pierre Degeyter. El testu foi escritu en xunu de 1871, en París, en plena represión de la "Commune".
René Descartes
René Descartes, nacíu en La Haye en Touraine (Indre e Loira, Francia; el llugar recibe güei el nome de Descartes nel so honor) el 31 de marzu de 1596 y muertu en Estocolmu (Suecia) el 11 de febreru de 1650, foi un filósofu, matemáticu y físicu francés, del movimientu del Racionalismu, que da el so nome al Cartesianismu. Ye consideráu unu de los fundadores de la Filosofía moderna.
Primera República Española
La Primera República Española foi'l réxime políticu n'España dende so aproclamación poles Cortes, el 11 de febreru de 1873, fasta'l 29 d'avientu de 1874, cuando'l pronunciamientu del xeneral Martínez Campos dio entamu a la Restauración borbónica n'España.
El primer intentu republicanu na Hestoria d'España foi una esperiencia corta, carauterizada pola fonda inestabilidá política y social y la violencia. La República foi gobernada por cuatro presidentes distintos fasta que, once meses dempués de la so proclamación, prodúxose'l güelpe d'Estau del xeneral Pavía y l'afitamientu d'una república unitaria dominada pol Duque de la Torre.
El periodu tuvo marcáu por tres guerres civiles simultánees: la Tercera Guerra Carlista, la sublevación cantonal na península Ibérica y la Guerra de los Diez Años en Cuba. Los problemes más graves pa la consolidación del réxime foron la falta de verdaderos republicanos, la división d'éstos ente federalistes y unitarios y la falta d'aida popular.
Adolf Eichmann
Otto Adolf Eichmann (Solingen, Alemaña, 19 de marzu de 1906 - Xerusalén, Israel el 1 de xunu de 1962). Obersturmbannführer (Teniente Coronel) de les SS nazi. Responsable direutu de la solución final en Polonia y los tresportes de deportaos a los Campos de Concentración alemanes mientres la Segunda Guerra Mundial.
Allianz Arena
L' Allianz Arena alcuéntrase nel barriu de Fröttmaning, al norte de Múnich, nel estau federau de Baviera, Alemaña. Sos equipos titulares son el FC Bayern Múnich y el TSV 1860 München, equipos que xugaben enantes de llocal nel Estadiu Olímpicu de Múnich.
Foi una de les subsedes de la Copa Mundial de Fútbol de 2006 celebrada n'Alemaña.
Amsterdam Arena
L' Amsterdam Arena allugase na ciudá d'Amsterdam, na provincia d'Holanda Septentrional, Países Baxos. Ye un estadiu onde se xuega tanto'l fútbol como'l fútbol americanu. Sos equipos titulares son l'A.F.C. Ajax de la Eredivisie y l'Amsterdam Admirals de la NFL Europa. Tamién ye un centru onde se faen folixes oficiales, como'l Sensation.
Foi una de les sedes de la Eurocopa 2000, que tuvo llugar en Bélxica y los Países Baxos.
Tien capacidá pa 51.628 espectadores.
Estadiu Giuseppe Meazza
L' Estadiu Giuseppe Meazza (italianu "Stadio Giuseppe Meazza"), conocíu tamien comu San Siro, nome del barriu nel que s'alcuentra, ye'l campu de fútbol de la ciudá de Milán, Italia. Nel xueguen sos partíos comu llocales l'AC Milán y l'Inter de Milán. 
L'estadiu entamó so construcción en 1925 nel distritu de San Siro, d'onde algamó'l so primer nome. Foi idea de l'entoncies presidente de l'AC Milan, Piero Pirelli.
L'Inter de Milán entamó a xugar de llocal nel estadiu dende 1947. El San Siro ye unu de los 23 estadios elite de la UEFA. N'actualidá l'estadiu ye propiedá municipal y so capacidá ye de 82.955 espectadores.
Ibrox Stadium
L' Ibrox Stadium, orixinalmente nomáu Ibrox Park, ye un estadiu de fútbol asitiáu al sur del ríu Clyde nel distritu d'Ibrox de la ciudá de Glasgow n'Escocia. Ye la sede del Rangers y so direición ye Edmiston Drive 150 Glasgow G51.
BayArena
El BayArena ye un estadiu de fútbol asitiau na ciudá alemana de Leverkusen. Ye sede del club Bayer Leverkusen de la 1. Bundesliga dende 1958.
A finales de 2007 l'estadiu camudose p'ampliar so capacidá fasta 30.000 espectadores. Les obres finaron en 2009 y el campu inaugurose de nuevu col partíu amistosu ente Alemaña y Sudáfrica.
Enerxía nuclear
La enerxía nuclear ye la enerxía que se llibera bonal o artificialmente nes reaiciones nucleares. Sicasí, esti términu inclui otru significáu: l'aprovechamientu de dicha enerxía pa otros fines como, por casu, el llogru d'enerxía llétrico, térmico y/o mecánico a partir de reaiciones nucleares, y la so aplicación, bien seya con fines pacíficos o bélicos. Asina, ye común referise a la enerxía nuclear non sólo como'l resultáu d'una reaición sinón como un conceutu más francu qu'inclúi les conocencies y téuniques que dexen l'usu d'esta enerxía per parte del ser humanu. Estes reaiciones danse nos núcleos de dellos isótopos de ciertos elementos químicos, siendo la más conocida la fisión del uraniu-235 (235O), cola que funcionen los reactores nucleares, y la más habitual na naturaleza, nel interior de les estrelles, la fusión del par deuterio-tritio (2H-3H). Sicasí, pa producir esti tipu d'enerxía aprovechando reaiciones nucleares puen ser utilizaos munchos otros isótopos de dellos elementos químicos, como'l toriu-232, el plutoniu-239, l'estronciu-90 o'l poloniu-210 (232Th, 239Pu, 90Sr, 210Po; respectivamente). Esisten delles disciplines y téuniques qu'usen de base la enerxía nuclear y van dende la xeneración de lletrecidá nes centrales nucleares fasta les téuniques d'análisis de datación arqueolóxica (arqueometría nuclear), la resonancia magnética nuclear usada nos hospitales, etc. Los dos sistemes más investigaos y trabayaos pal llogru d'enerxía aprovechable a partir de la enerxía nuclear de forma masiva yeren la fisión nuclear y la fusión nuclear. La enerxía nuclear pue tresformase de mou escontroláu, como nel interior de les estrelles, dando llugar al armamentu nuclear; o controlada en reactores nucleares nos que se produz enerxía llétrico, enerxía mecánico o enerxía térmico. Tantu los materiales usaos como'l diseñu de les instalaciones yeren dafechu distintes en cada casu. Otra téunica, emplegada principalmente en piles de muncha duración pa sistemes que riquen poco consumu llétricu, ye l'usu de xeneradores termoeléctricos de radioisótopos (GTR, o RTG n'inglés), nos que s'aprovechen les distintes maneres de desintegración pa xenerar lletrecidá en sistemes de termopares a partir del calor tresferíu por una fonte radiactiva. L'enerxía esprendida nesos procesos nucleares suel apaecer en forma de partícules subatómiques en movimientu. Eses partícules, al frenase na materia que les arrodia, producen enerxía térmica. Esta enerxía térmica tresfórmase n'enerxía mecánico utilizando motores de combustión esterna, como les turbines de vafu. Dicha enerxía mecánica pue ser emplegada nel tresporte, como por casu nos barcos nucleares; o pa la xeneración d'enerxía lléctrico en centrales nucleares.La principal carauterística d'esti tipu d'enerxía ye l'alta cantidá d'enerxía que pue producise por unidá de masa de material utilizáu en comparanza con cualesquier otru tipu d'enerxía conocío pol ser humanu.
Nel 1896 Henri Becquerel afayó que dellos elementos químicos emitíen radiaciones. Tanto él como Marie Curie y otros estudiaron les sos propiedaes, afayando qu'estes radiaciones yeren distintes de los yá conocíos Rayos X y que teníen propiedaes distintes, denominando a los trés tipos que consiguieron afayar alfa, beta y gamma.Llueu se vio que toes elles proveníen del núcleu atómicu que describió Rutherford nel 1911.Col usu del neutrinu, partícula descrita teóricamente en 1930 por Pauli poro non midida fasta 1956 por Clyde Cowan y los sos collaboradores, pudo esplicase la radiación beta.Nel 1932 James Chadwick afayó l'esistencia del neutrón que Wolfgang Pauli predixera nel 1930, y darréu dempués Enrico Fermi afayó que ciertes radiaciones emitíes en fenómenos non bien comunes de desintegración yeren en realidá estos neutrones.Nel 1934 Fermi atopábase nun esperimentu bombardeando núcleos d'uraniu con estos neutrones recién afayaos, midiendo nueves formes de radiaciones. Nel 1938, n'Alemaña, Lise Meitner, Otto Hahn y Fritz Strassmann verificaron los esperimentos de Fermi. Ye más, nel 1939 demostraron que parte de los productos qu'apaecíen al llevar a cabu estos esperimentos con uraniu yeren núcleos de bariu. Bien puestu llegaron a la conclusión de que yeren resultáu de la división de los núcleos del uraniu. Llevárase a cabu'l descubrimientu de la fisión.En Francia, Joliot Curie afayó qu'amás del bariu, emitíense neutrones secundarios nesa reacción, faciendo facedera la reacción en cadena.Tamién nel 1932 Mark Oliphant teorizó sobro la fusión de núcleos llixeros (d'hidróxenu), describiendo pocu dempués Hans Bethe el funcionamientu de les estrelles basándose nesti mecanismu.
En plena Segunda Guerra Mundial, los militares alemanes afayaron el potencial qu'estos fenómenos podríen suponer y entamaron a desendolcar una bomba basada na fisión: La bomba nuclear. Albert Einstein, nel 1939, robló una carta al presidente Franklin Delano Roosevelt de los Estaos Xuníos, escrita por Leó Szilárd, na que se prevenía sobro esti fechu.El 2 d'avientu de 1942, como parte del proyectu Manhattan dirixíu por J. Robert Oppenheimer, construyóse'l primer reactor del mundu fechu pol ser humanu (esistió un reactor natural en Oklo): el Chicago Pile-1 (CP-1).Como parte del mesmu programa militar, construyóse un reactor muncho mayor en Hanford, destináu a la producción de plutoniu, y coles mesmes, un proyectu d'arriquecimientu d'uraniu en cascada. El 16 de xunetu de 1945 foi prebada la primer bomba nuclear (nome en clave Trinity) nel desiertu de Alamogordo. Nesta prueba llevóse a cabu una esplosión equivalente a 19.000.000 de kg de TNT (19 kilotones), una potencia enxamás reparada enantes en nengún otru esplosivu. Dambos proyectos desendolcaos remataron cola construcción de dos bombes, una d'uraniu arriquecíu y una de plutoniu (Little Boy y Fat Man) que foron llanzaes sobro les ciudaes xaponeses d'Hiróxima (6 d'agostu de 1945) y Nagasaki (9 d'agostu de 1945) respectivamente. El 15 d'agostu de 1945 acabó la segunda guerra mundial nel Pacíficu cola rendición de Xapón. Pela so parte el programa d'armamentu nuclear alemán (llideráu esti por Werner Heisenberg), nun algamar la so meta enantes de la rendición d'Alemaña'l 8 de mayu de 1945.Darréu lleváronse a cabu programes nucleares na Unión Soviética (primer prueba d'una bomba de fisión el 29 d'agostu de 1949), Francia y Gran Bretaña, entamando la carrera armamentística en dambos bloques creaos tres la guerra, algamando llendes de potencia destructiva nunca enantes abarruntada pol ser humanu (ca bandu podía ganar y destruyir delles vegaes a tolos sos enemigos).Yá na década de 1940, l'almirante Hyman Rickover propunxo la construcción de reactores de fisión non emponer esta vegada a la fabricación de material pa bombes, sinón a la xeneración de lletrecidá. Estos reactores, pensóse (acertadamente) que podríen constituyir un gran sustitutu del diesel nos submarinos. Construyóse'l primer reactor de preba en 1953, botando'l primer submarín nuclear (el USS Nautilus (SSN-571)) el 17 de xineru de 1955 a les 11:00. El Departamentu de Defensa Estaunidense propunxo'l diseñu y construcción d'un reactor nuclear aplicable pa la xeneración llétrica y propulsión nos submarinos a dos empreses distintes norteamericanes: Xeneral Electric y Westinghouse. Estes empreses desendolcaron los reactores d'agua llixero tipu BWR y PWR respectivamente.Estos reactores utilizáronse pa la propulsión de barcos, tanto d'usu militar (submarinos, cruceros, portaaviones...) como civil (rompehielos y cargueros), onde presenten potencia, amenorgamientu del tamañu de los motores, amenorgamientu nel almacenamientu de combustible y autonomía non ameyoraos por nenguna otra técnica esistente.Los mesmos diseños de reactores de fisión treslladáronse a diseños comerciales pa la xeneración de lletrecidá. Los únicos cambeos producíos nel diseñu col intre del tiempu foron un aumentu de les midíes de seguridá, una mayor eficiencia termodinámica, un aumentu de potencia y l'usu de les nueves teunoloxíes que foron apaeciendo.Ente 1950 y 1960 Canadá desendolcó un nuevu tipu, basáu nel PWR, qu'utilizaba agua pesada como moderador y uraniu natural como combustible, en llugar del uraniu arriquecíu utilizáu polos diseños d'agua llixero. Otros diseños de reactores pal so usu comercial utilizaron carbonu (Magnox, AGR, RBMK o PBR ente otros) o sales fundíos (litio o beriliu ente otros) como moderador. Esti últimu tipu de reactor foi parte del diseñu del primer avión bombarderu (1954) con propulsión nuclear (el US Aircraft Reactor Experiment o LLABRE). Esti diseñu abandonóse tres el desenvolvimientu de los misiles balísticos intercontinentales (ICBM).Otros países (Francia, Italia, Arxentina ente otros) desendolcaron los sos propios diseños de reactores nucleares pa la xeneración llétrica comercial.En 1946 construyóse'l primer reactor de neutrones rápidos (Clementine) en Los Álamos, con plutoniu como combustible y mercuriu como refrixerante. Nel 1951 construyóse'l EBR-I, el primer reactor rápidu col que s'algamó xenerar lletrecidá. Nel 1996, el Superfénix o SPX, foi'l reactor rápidu de mayor potencia construyíu fasta'l momentu (1200 MWe). Nesti tipu de reactores puen utilizase como combustible los radioisótopos del plutoniu, el toriu y l'uraniu que nun yeren fisibles con neutrones térmicos (llentos).Na década de los 50 Ernest Lawrence propunxo la posibilidá d'utilizar reactores nucleares con geometrías inferiores a la criticidad (reactores subcríticos que'l so combustible podría ser el toriu), nos que la reacción sedría soportada por un apurra esternu de neutrones. Nel 1993 Carlo Rubbia propón utilizar una instalación d'espalación na qu'un acelerador de protones produxera los neutrones necesarios pa caltener l'instalación. A esti tipu de sistemes conózse-yos como Sistemes asistíos por aceleradores (n'inglés Accelerator driven systems, ADS les sos sigles n'inglés), y prevese que la primer planta d'esti tipu (MYRRHA) entame'l so furrulamientu ente'l 2016 y el 2018 nel centru de Mol (Bélxica).
Fasta el principiu del s.XX nun s'entendió la forma en que se xeneraba enerxía nel interior de les estrelles pa compensar el colaspo gravitatoriu d'estes. Nun esistía reacción química cola potencia abonda y la fisión tampoco yera capaz. Nel 1938 Hans Bethe llogró esplicalo pente medies de reacciones de fusión, col ciclu CNO, pa estrelles bien pesaes. Posteriormete afayóse'l ciclu protón-protón pa estrelles de menor masa, como'l Sol.Nos años 1940, como parte del proyectu Manhattan, estudióse la posibilidá del usu de la fusión na bomba nuclear. En 1942 investigóse la posibilidá del usu d'una reacción de fisión como métodu de ignición pa la principal reacción de fusión, sabiendo que podría resultar nuna potencia miles de vegaes superior. Sicasí, en rematando la Segunda Guerra Mundial, el desenvolvimientu d'una bomba d'estes carauterístiques nun foi consideráu primordial hasta la esplosión de la primer bomba atómica rusa en 1949, RDS-1 o Joe-1. Esti eventu provocó qu'en 1950 el presidente estaunidense Harry S. Truman anunciara l'entamu d'un proyectu que desendolcara la bomba de hidróxenu. El 1 de payares de 1952 prebóse la primer bomba nuclear (nome en clave Mike, parte de la Operación Ivy o Hiedra), con una potencia equivalente a 10.400.000.000 de kg de TNT (10,4 megatones). El 12 d'agostu de 1953 la Unión Soviética realiza la so primer prueba con un artefactu termonuclear (la so potencia algamó dellos cientos de kilotones).Les condiciones que yeren necesaries p'algamar la ignición d'un reactor de fusión controláu, sicasí, nun foron derivaes fasta 1955 por John D. Lawson. Los criterios de Lawson definieron les condiciones mínimes necesaries de tiempu, mestura y temperatura que tenía de algamar el combustible nuclear (núcleos de hidróxenu) por que la reacción de fusión caltuviérase. Sicasí, yá en 1946 patentóse'l primer diseñu de reactor termonuclear.6 En 1951 entamó'l programa de fusión d'Estaos Xuníos, sobro la base del stellarator. Nel mesmu añu empezó na Xunión Soviética'l desendolcu del primer Tokamak, dando llugar a los sos primeros esperimentos en 1956. Esti últimu diseñu llogró en 1968 la primer reacción termonuclear cuasiestacionaria enxamás consiguida, demostrándose que yera'l diseñu más eficiente consiguíu hasta la dómina. ITER, el diseñu internacional que tien fecha d'empiezu de les sos operaciones nel añu 2016 y que va intentar resolver los problemes esistentes pa consiguir un reactor de fusión de confinamientu magnético, utiliza esti diseñu.Nel 1962 propúnxose otra técnica p'algamar la fusión basada nel usu de láseres pa consiguir una implosión en pequeñes cápsules llenes de combustible nuclear (de nuevu núcleos de hidrógeno). Sicasí fasta la década de los 70 nun se desendolcaron láseres abondo potentes. Los sos inconvenientes prácticos fixeron d'esta una opción secundaria p'algamar l'envís d'un reactor de fusión. Sicasí, por cuenta de los trataos internacionales que prohibíen la realización d'ensayos nucleares na atmósfera, esta opción (básicamente microexplosiones termonucleares) convirtióse nun escelente llaboratoriu d'ensayos pa los militares, colo que algamó financiación pa la so continuación. Asina se construyeron el National Ignition Facility (NIF, con aniciu de les sos pruebes programaes pa 2010) estaunidense y el Laser Megajoule (LMJ, que va ser completáu nel 2010) francés, qu'escuerren el mesmu envís de consiguir un dispositivu que consiga caltener la reacción de fusión a partir d'esti diseñu. Nengún de los proyectos d'investigación anguaño en marcha predicen una ganancia d'enerxía significativo, polo que ta previstu un proyectu posterior que pudiera dar llugar a los primeros reactores de fusión comerciales (DEMO pal confinamientu magnético y HiPER pal confinamientu inercial).
Cola invención de la pila química por Volta nel 1800 diose llugar a una forma compacta y portátil de xeneración d'enerxía. A partir d'entós foi incesante la busca de sistemes que fueren entá menores y que tuvieren una mayor capacidá y duración. Esti tipu de piles, con poques variaciones, fueron abondes pa munches aplicaciones diaries fasta los nuesos tiempos. Sicasí, nel sieglu XX surdieron nueves necesidaes, a causa principalmente de los programes espaciales. Precisábense entós sistemes que tuvieren una duración elevada pa consumos llétricos moderaos y un caltenimientu nulu. Surdieron delles soluciones (como los paneles solares o les célules de combustible), poro según amontábense les necesidaes enerxétiques y apaecíen nuevos problemes (les plaques solares son inútiles n'ausencia de lluz solar), entamóse a estudiar la posibilidá d'utilizar la enerxía nuclear nestos programes.A mediaos de la década de los 50 empezaron n'Estaos Xuníos les primeres investigaciones empuestes a estudiar les aplicaciones nucleares nel espaciu. D'estes surdieron los primeros prototipos de los xeneradores termoeléctricos de radioisótopos (RTG). Estos dispositivos amosaron ser una alternativa por demás interesante tanto nes aplicaciones espaciales como n'aplicaciones terrestres específiques. Nestos artefactos aprovéchense les desintegraciones alfa y beta, convirtiendo toa o gran parte de la enerxía cinética de les partícules emitíes pol núcleu en calor. Esti calor ye dempués tresformáu n'electricidá aprovechando l'efectu Seebeck pente medies de unos termopares, consiguiendo eficiencies aceptables (ente un 5 y un 40% ye lo habitual). Los radioisótopos davezu utilizaos son 210Po, 244Cm, 238Pu, 241Am, ente otros 30 que se consideraron útil. Estos dispositivos consiguen capacidaes d'almacenamientu d'enerxía 4 ordes de magnitú superiores (10.000 vegaes mayor) a les bateríes convencionales.En 1959 amosóse al públicu'l primer xenerador atómicu.7 En 1961 llanzóse al espaciu'l primer RTG, a bordu del SNAP 3. Esta batería nuclear, qu'alimentaba a un satélite de l'armada norteamericana con una potencia de 2,7 W, caltuvo'l so funcionamientu ininterrumpíu mientres 15 años.RTG del New Horizons (nel centru embaxo, en negru), misión non tripulada a Plutón. La sonda foi llanzada en xineru de 2006 y va algamar el so envís en xunetu de 2015.Estos sistemes utilizáronse y sígense usando en programes espaciales bien conocíos (Pioneer, Voyager, Galileo, Apolo y Ulises ente otros). Asina por casu en 1972 y 1973 llanzáronse los Pioneer 10 y 11, convirtiéndose'l primeru d'ellos nel primer oxetu humanu de la hestoria qu'abandonaba'l sistema solar. Dambos satélites siguieron funcionando hasta 17 años dempués de los sos llanzamientos.La misión Ulises (misión conxunta ESA-NASA) unvióse en 1990 pa estudiar el Sol, siendo la primer vegada qu'un satélite cruciaba dambos polos solares. Pa poder faelo hubo qu'unviar el satélite nuna órbita alredor de Xúpiter. Por cuenta de la duración del RTG que caltién el so funcionamientu enllargó la misión de cuenta que se pudiera volver realizar otru viaxe alredor del Sol. Anque paeciera estrañu qu'esti satélite nun usara paneles solares en llugar d'un RTG, puede entendese al comparar los sos pesos (un panel de 544 kg xeneraba la mesma potencia qu'un RTG de 56). Naquellos años nun esistía un cohete que pudiera unviar a la so órbita al satélite con esi pesu extra.Estes bateríes non solo apurren lletrecidá, sinón qu'en dellos casos, el mesmu calor xeneráu utilízase pa evitar la congelación de los satélites en viaxes nos que'l calor del Sol nun ye abondu, por casu en viaxes fora del sistema solar o en misiones a los polos de la Lluna.Nel 1966 instalóse'l primer RTG terrestre na islla deshabitada Fairway Rock, permaneciendo en funcionamientu hasta 1995, momentu nel que se desmanteló. Otros munchos faros asitiaos en zones inaccesibles allegaes a los polos (sobremanera na Unión Soviética), utilizaron estos sistemes. Sábese que la Unión Soviética fabricó más de 1000 unidaes pa estos usos.Una aplicación que se dio a estos sistemes foi'l so usu como marcapasos.8 Hasta los 70 usábase pa estes aplicaciones bateríes de mercurio-zinc, que teníen una duración d'unos 3 años. Nesta década introducieron les bateríes nucleares p'aumentar la llonxevidá d'estos artefactos, faciendo posible qu'un paciente mozu tuviera enllantáu solu unu d'estos artefactos pa tola so vida. Nos años 1960, la empresa Medtronic contactó con Alcatel pa diseñar una batería nuclear, enllantando'l primer marcapasos alimentáu con un RTG nun paciente en 1970 en París. Dellos fabricantes construyeron los sos propios diseños, pero a mediaos d'esta década fueron movíos poles nueves bateríes de litio, que teníen vides d'unos 10 años (consideráu abondu polos médicu anque tuviera de sustituyise delles vegaes hasta la muerte del paciente). A mediaos de los años 1980 detúvose l'usu d'estos implantes, anque entá esisten persones que siguen portando esti tipu de dispositivos.
Central nuclear de Lemóniz
La central nuclear de Lemóniz ye una central nuclear que nun aportar a puesta en funcionamientu, asitiada na localidá vizcaina de Lemóniz, nel País Vascu (España). Entamó a construyise nel 1972 y anque el grupu I (de los dos de que constaba'l proyectu) taba termináu y namái taba a falta de ser cargáu col combustible, foi paralizáu pol gobiernu español nel 1984.
El proyectu de construcción de la central nuclear de Lemóniz surdió a entamos de la década de 1970, como parte d'un angurrientu plan de la empresa llétrica vasca Iberduero (anguaño Iberdrola), que proxectaba delles centrales nucleares na mariña vasca (en Lemóniz, Hala/Ispáster y Deva) y na ribera del Ebru, cerca de la localidá navarra de Tudela.
Les obres de la central de Lemóniz entamaron nel 1972, cola solicitú d'una llicencia provisional d'obres al ayuntamientu de Munguía, y cola concesión, per parte del gobiernu, de la llicencia a Iberduero pa construyir en Lemóniz dos grupos nucleares de 930 MW caúnu. Nun principiu taba previstu que Lemóniz I entrara en funcionamientu nel 1976 y Lemóniz II nel 1978.
Dende l'aniciu, la construcción de la central viose contestada por un francu movimientu ecoloxista, y sobremanera polos vecinos y ayuntamientos de la zona, que s'oponíen a la construcción de la planta. A nivel políticu, pue dicise que la oposición más fuerte vinu de les organizaciones de la esquierda nacionalista, como Euskadiko Ezkerra o Herri Batasuna. A favor de la central taben les autoridaes, franquistes primeru, y darréu del centru-derecha, que tomaben dende Alianza Popular, la UCD y el PNV. El PSOE caltuvo una postura ambigua respectu al asuntu, anque polo xeneral contraria al proyectu. EL PNV defendía la construcción de la central, pos suponía la casi total independencia enerxética vasca, argumentu que poco enantes defendieren los sectores de la esquierda nacionalista, y la recaldación de tol IVA deriváu del posterior consumu enerxéticu en beneficiu de Euskadi, en virtú del Conciertu económicu.Ente 1975 y 1976, col telón de fondu de la crisis del petroleu, y en plena Transición Española y con un clima políticu bien enrarecíu nel País Vascu y Navarra polos atentaos de ETA, l'oposición antinuclear llogró detener los proyectos de Deva y Hala/Ispaster, ente que la Diputación Foral de Navarra refugó l'allugamientu de la central de Tudela, paralizando tamién esti proyectu. Lemóniz quedó según la única central nuclear que'l so proxecto de construcción avanzaba na zona del País Vascu. Contra él articuló una plataforma denominada "Comisión de Defensa d'una Mariña Vasca non Nuclear", que llogró llograr 150.000 firmes oponiéndose al proyectu. Tamién se producen les primeres manifestaciones masives contra la central de Lemóniz, como la marcha qu'axunta 50.000 persones ente Plencia y Górliz, el 29 d'agostu de 1976. Mentanto, la empresa Iberduero siguía tratando de llograr de los ayuntamientos de Lemóniz y Munguía una recalificación de los terrenes y una llicencia definitiva d'obres, qu'estos se negar a conceder.El 14 de xunetu de 1977 prodúxose en Bilbao una masiva manifestación contra la central de Lemóniz, qu'axuntó cerca de 200.000 presones. Finalmente, n'agostu de 1977, la Diputación de Vizcaya falla en favor de la empresa llétrica, refugando los allegamientos que los ayuntamientos y vecinos de la zona presentaren.
Ye entós cuando l'organización terrorista ETA fai suya la causa anti-nuclear, la cual amenaba gran sofitu popular, y entra na llucha contra la construcción de la central. El primer atentáu producióse'l 18 d'avientu de 1977, cuando un comandu d'ETA atacó'l puestu de la Guardia Civil, que xixilaba les obres de la central. Unu de los etarres, llamáu David Álvarez Peña, resultó mancáu y morrió un mes más tarde, nel hospital. El 17 de marzu de 1978, ETA asitió una potente bomba nel reactor de la central, causando la muerte a dos obreros (Andrés Guerra y Alberto Prietu) y mancaes a otros dos. L'esplosión causó amás graves y cuantiosos daños materiales, que retrasaron entá ye más los plazos de construcción de la central. L'irrupción d'ETA produció una división del movimientu antinuclear; una parte del movimientu foise desmovilizando progresivamente, mientres otra radicalizóse, adoptando postures de sofitu a l'actuación d'ETA.El 3 de xunu de 1979 muerre una activista anti-nuclear, la donostiarra Gladys del Estal, en recibiendo un tiru mientres una concentración en Tudela (Navarra), nel día internacional d'Acción contra la Enerxía Nuclear. El 13 de xunu de 1979 ETA llogra introducir una segunda bomba nel interior de les obres de la central, esta vegada na zona de les turbinas. L'esplosión de la bomba causa la muerte d'otru obreru, llamáu Ángel Baños.L'esguilada de les acciones d'ETA remató'l 29 de xineru de 1981 col secuestru del inxenieru xefe de la central, el bilbaín José María Ryan. ETA concedió un plazu d'una selmana por que la central fora baltada, amenaciando con asesinar al secuestráu. A pesar de qu'una gran manifestación percorrió Bilbao solicitando la lliberación del inxenieru, una vegada trescurríu'l plazu del ultimátum, ETA acabó cola vida de Ryan (que dexó muyer y cinco fíos de pocu tiempu), causando una fuerte conmoción ya indignación social, y la primer fuelga contra ETA. L'asesinatu de Ryan supunxo, sicasí, la paralización de facto de les obres de la central. Iberduero paralizó les obres de la central a la espera de qu'el Parllamentu Vascu sofitara explícitamente la continuidá de les obres.En 1981 el gobiernu central tresfirió les competencies d'enerxía al Gobiernu Vascu, y a finales d'añu ésti rellanzó'l proyectu de la central, col sofitu del PNV, UCD y AP, creando una sociedá mixta con capitales públicos y privaos pa rematar les obres y xestionar la central. Sicasí, ETA atentó de nuevu, asesinando'l 5 de mayu de 1982 al direutor d'esta sociedá, Ángel Pascual Múgica. Les obres taben yá paralizaes dafechu, una y bones los trabayadores habíense tremáu y nun se volviera arrincar el proyectu. Dellos d'estos trabayadores encargar de dinamitar el proyectu internamente, cortando cables, introduciendo sable en tuberías, y d'otres munches formes, de tala manera que cuando reparaben desperfectos per un sitiu teníen que volver entamar a reparar por otru .L'última víctima de la «ofensiva terrorista a Lemóniz» foi'l neñu Alberto Muñagorri, que quedó gravemente mancáu al dar una patada a un paquete bomba asitiáu na puerta d'un almacén de Iberduero en Rentería. Sería unu de los postreros de los varios cientos d'atentaos y sabotajes que sufrió la empresa Iberduero nes sos instalaciones, mientres los años 1981 y 1982.
En septiembre de 1982 el gobiernu central asumió, pente medies de un decretu d'intervención, la continuación y la realización de les obres de Lemóniz pol Estáu. Sicasí, un mes más tarde, el PSOE ganó les eleiciones xenerales y nun volvió volver a entamar les obres. En 1984, el gobiernu del PSOE decretó la moratoria nuclear, produciéndose la paralización de les obres de Lemóniz I y Lemóniz II, según d'otres trés centrales nucleares que se taben construyendo n'España. Hasta'l día de güei la central nuclear de Lemóniz, prácticamente finada, quedó al recibu del so usu final. Refugada'l so usu como central nuclear, embaraxóse la posibilidá de que se reconvierta nuna central de ciclu combináu o inclusive dalgún tipu de parque temáticu.La empresa dueña de la central foi comercializando l'equipamientu instaláu y desmantelando la mesma. A empiezos del sieglu XXI nun queden nel llugar más que los grandes edificios valeros.La necesidá enerxética del área metropolitana de Bilbao cúbrese cola Central nuclear Santa María de Garoña en Garoña (Burgos), que ta asitiada a solu 96 km. de Bilbao.
Pierre Degeyter
Pierre Degeyter o Pierre De Geyter (n'holandés) (8 d'ochobre de 1848, Gante - 26 de setiembre de 1932, Saint-Denis), foi un obreru y músicu belxicanu qu'algamó sonadía por tener compuesta la música de "La Internacional".
So padre, Adrien, y so madre, Rosa, tamién yeren obreros y emigraron a Lille (Francia) buscando trabayu na industria testil. Electricista na industria ferroviaria, Pierre Degeyter interésase pola música y a los dieciséis años entama los cursos nocturnos na academia de música, na qu'algama'l primer premiu a los 38 años. En xunetu de 1888, al mesmu tiempu que ye'l primer director de la sociadá musical "la Lyre des travailleurs", recibe un encargu de Gustave Delory, del Parti Ouvrier Français: pone-y música a un poema d'Eugène Pottier de 1871 pa facer un cantar de llucha del partíu. Compunxo esta música na sede de la Lyre, el café La Liberté, "rue de la Vignette".
Tres morrer en Saint-Denis, cerca de París, acudieron al entierru más de 50.000 trabayadores.
Lemoiz
Lemoiz (n'español "Lemóniz") ye un conceyu de la provincia de Bizkaia, País Vascu, perteneciendo na contorna d'Uribe. Llinda al norte col mar Cantábricu; al oeste con Gorliz y Plentzia, al sur con Gatika, al sudeste con Jatabe y al nordeste con Bakio. Mientres la década de 1970 fíxose famosu pola so eleición pa la instalación d'una central nuclear que nun se llegó a rematar. Esta central nuclear causó un grave conflictu político-social, especialmente pola intervención del terrorismu d'ETA.
Lemoiz pertenez a la serie de topónimos vascos que tienen una terminación en -iz. Julio Caro Baroja defendía que la mayor parte d'estos topónimos proveníen d'un nome propiu xuníu al sufixu llatín -icus tornáu. Na zona vasconavarra Caro Baroja consideraba que los sufixos -oz, -ez y -iz aplicaos a la toponimia indicaben que na antigüedá'l llugar fora propiedá de la persona'l nome de la qu'apaecía xuníu al sufixu, pudiéndose remontar el so aniciu dende la Edá Media fasta la dómina del imperiu Romanu. Nel casu de Lemoiz, Caro Baroja propunxo qu'esti nome podría ser Lemonius, un nome llatín documentáu. Asina, si al nome Lemonius se-y añade'l sufixu llatín -icus qu'indica'l que ye perteneciente a esti, llógrase *Lemonicus. *Lemonicus podría ser tamién un fíu de Lemonius. El mesmu de *Lemonicus y de los sos descendentes sería *Lemonici (xenitivu de singular y nominativu de plural). D'esti *Lemonici podríase derivar el topónimu *Lemoniz. Esti mesmu nome esconderíase tamién nel topónimu d'otra localidá bizkaína, Lemoa. D'una evolución asemeyada d'esti sufixu llatín -icus daríense aniciu a los patronímicos utilizaos nos idiomes llatinos de la Península Ibérica. Lemoniz quedó afitáu como forma escrita del nome. Sicasí en vascu'l nome siguió evolucionando oralmente y dio llugar a Lemoiz al perdese la n intervocálica, un fenómenu común del vascu nos últimos sieglos. L'actual nome de la localidá en vascu ye frutu d'esta evolución. Nel 1991 el conceyu decidió oficializar la forma vasca del nome y dende entós ye oficial Lemoiz.
L'alcalde del conceyu ye Unai Andraka del PNV. A les eleiciones nel Parllamentu Vascu de 2005, la candidatura más votada foi la coalición nacionalista PNV-HALA col 72,1% de los votos, siguíu de EHAK que llogró'l 15,5%.
Confucionismu
El confucianismu, dacuando tamién llamáu confucionismu, ye'l conxuntu de doctrines morales y relixoses predicaes por Confuciu. El nome en chinu de la so escuela podría traducise como Escuela de los Lletraos. El confucianismu exerció una gran influyencia sobro China, Corea, Vietnam y Xapón. Foi la relixón oficial de China fasta'l sieglu VII. El canon de la filosofía confuciana compónenlo los Cuatro Llibros. El so pensamientu formóse mientres un llargu periodu que toma les dómines de Primaveres y Serondes y Reinos Combatientes (sieglos VII al III adC). Cuando China foi reunificada por Qin Shi Huang (221 e.C.) yá yera una doctrina perfectamente formada y definida, con munchos siguidores y un gran corpus testual. Depués de la curtia dinastía Qin, el so nucleu fundamental caltúvose intactu, sacantes por posibles erros de tresmisión y amestadures que namás afecten lo accidental. Como la mayor parte de los sos contemporáneos, los confucianos ven el cosmos como daqué harmónico que regula les estaciones, la vida animal, la vexetal y la humana. Si esta harmonía yera trestornada, habría graves consecuencies. Un exemplu común qu'utiliza'l confucianismu ye'l del mal gobernante que conduz al so pueblu a la ruina pente medies de la so conducta. El mal gobiernu contradiz l'orde natural y viola'l Mandáu del Cielu. El gobernante que se conduz asina pierde la so llexitimidá y pue ser depuestu por otru que va recibir esti mandáu.
Trátase de la escoyeta más antigua. Na dinastía Ch´in veríase afectada pola quema de llibros del añu 213 e.C. Por cuenta de dicha circunstancia sumiría'l "Yüeh Ching" (Llibru de la música). 
Más venceyada col mesmu Confuciu sedría l'escoyeta posterior que se publicara per primer vegada como tala nel 1190. Les dos primeres obres correspuenden a los capítulos 42 y 31 del Li Chi. 
Los confucianos yeren practicantes d'un cultu que xiraba alredor de l'adoración a los antepasaos y de poderes ente los que'l Cielu yera'l más claru. El Señor de lo Alto ("Shangdi"), que ye dacuando mentáu, yera daqué más arcaico. Cuando apaez nos testos de los Cuatro Llibros, el Cielu ye un poder superior, que nun ta nin personalizáu nin tan dixebráu del mundu. Nun ye daqué pasivo, pos d'él vienen los mandaos y acciones, pero nun ye un dios del tipu xudeocristiano. El Señor de lo Alto apaez como una divinidá suprema nos güesos adivinatorios de la dinastía Zhou. Los testos confucianos, al remontase a dómines de l'Antigüedá, méntenlu dacuando. El cultu a los antepasaos tien una gran importancia. Implica la creyencia de que les almes de los difuntos pueden beneficiar o castigar a los sos descendientes. La so evolución posterior convertiólu nun ritu cívicu simbólicu. Sicasí, nin Confuciu nin Menciu falen d'esa forma del cultu a los antepasaos. Otru elementu d'importancia nel confucianismu ye'l rei o emperador, tamién llamáu'l Fíu del Cielu. Él sedría'l que mediaría ente'l Cielu y los homes. El gobernante chinu tien el mandáu y con él l'autoridá de celebrar ritos.
Según el confucianismu, l'home tien d'harmonizase col cosmos, esto ye, tar d'alcuerdu a lo ordenao pol Cielu. Pa ello, tien d’autoperfeccionase pente medies de la introspección y l'estudiu. Si l'home lo llogra, va tener conocencia de sigo mesmu y de los deseos del Cielu, lo que va sirvi-y pa desenvolver el so "Li", que significa los ritos, les ceremonies, la rectitú y les bones formes interiorizaes. El "Li" ye útil pa desenvolver el "Ren" que se podría traducir por bonos sentimientos escontra los demás homes. La práctica del "Ren" supón les virtúes "Zhong" y "Shu", que se traducen aproximao como “llealtá” y “perdón”, o como “fidelidá” y “compasión”. Si l'home tien "Ren", va poder fácilmente practicar la xusticia, los bonos principios, llamaos "Yi".
Nel confucianismu, "Yi" opónse a "Li", siendo esti postreru de distintu tonu y grafía al "Li" enantes citáu que significa ritos o ceremonia. El "Li" opuestu a "Yi" significa beneficiu, ganancia, lo que supón alloñamientu de l'arrogancia qu'esixe "Ren". L'home que practica les anteriores virtúes ye un "Junzi", un home superior. El términu vien de les clasificaciones xerárquiques qu’encuadraben a los nobles y caballeros. Opónse a "Shunin", los plebeyos. Sicasí, nel confucianismu'l términu resalta superioridá moral, ensin rellación al aniciu social. El "Junzi" sería educáu y xusto, la virtú sería-y inherente y siempres taría nel Xustu Mediu, qu'indicaba la necesidá de moderación en too. Amás, el "Junzi" conoz y respeta los mandaos del Cielu, y conoz el mesmu. El confucianismu afirma qu'hai pocos homes superiores y que la mayoría confórmenla los "Xiaoren", lliteralmente homucos. Ellos son homes vulgares que nun s'alcen al meyor de la humanidá. Por cuenta d'esto, l'home superior tien la misión d'ocupar cargos públicos pa poder dirixir la sociedá. Esti puntu ye importante una y bones la burocracia) de la China posterior llegó a identificase enforma con esta idea, dando llugar a un gran espíritu de serviciu nes bones dómines. Sicasí, nos tiempos de decadencia, como pudieron velo los europeos nel sieglu XIX, yera mayormente una doctrina seca ya hipócrita, bien llueñe de los pensamientos del confucianismu.
El confucianismu ve sólo al home realizáu en tanto ser social qu'ocupa un puestu y desempeña una función, non como un ser aislláu. Na idea confuciana de la sociedá utópica, la xerarquía nun ye namás social, sinón tamién moral. Na China antigua, la familia nun yera un nucleu amenorgáu, sinón un gran clan, munchos de los sos miembros vivíen baxo un mesmu techu, reconocíen un antepasáu común y calteníen venceyos con otros grupos del mesmu aniciu. Una familia asina yera una prefiguración del Estáu. Asina, la familia yera vista como un pequeñu reinu con xerarquíes, protocolos y métodos de gobiernu, y l'Estáu como una gran familia na que tien d'haber ciños, rellaciones y obligaciones morales. Na familia, los miembros tán xerarquizaos pente medies d'un complexu sistema. Pal confucianismu, l'apreciu, l'amor y les rellaciones qu'había ente los miembros teníen de tar graduaes según cada persona, el so puestu, etc. Arriendes d'ello, había términos pa significar l'amor polos padres o piedá filial ("Xiao"), l'amor de los padres polos fíos ("Ci"), etc. El deprendimientu del home superior empecipiábase na familia y difícilmente va poder l'home gobernar l'Estáu si nun pue gobernar primero la so familia. A pesar de lo dicho enantes, pa los confucianos tolos homes son de naturaleza básicamente igual, independiente de la so posición o llugar de nacencia. Pero nun pueden caltenese iguales una y bones sería perxudicial pal bon funcionamientu social.
Los medios p'algamar la máxima escelencia o "Zhi shan" yeren dos: l'estudiu y la introspección, entendida como un mirar escontra dientro, esto ye, la conocencia plena d'unu mesmu. L'estudiu de testos antiguos y de les lleiciones de los sabios y la naturaleza ye la base de la meyora individual. Amás, sirve como encontu pa la introspección porque l'home tien de ver qué hai de bono dientro de sigo y desenvolvelo. La bondá natural humana, capital nes enseñances de Menciu, parte del mesmu principiu de que lo bono alcuéntrase dientro del home y que tien de ser afayáu usando la introspección. Asina, un home superior va poder llograr "Ren" y "Li". Tamién el confucianismu da gran importancia a los ritos. Al ser una forma de caltener el pasáu míticu que foi mandáu, el confucianismu sofita que los siga practicando y da-yos nuevos valores. Yeren vistos polos confucianos como un símbolu de xerarquía y poder. Amás, son un métodu d'autodisciplina y dominiu d'unu mesmu, al faer que l'individuu tenga de realizar daqué d'una manera precisa. Los ritos garanticen que la sociedá y l'Estáu funcionen correchamente, una y bones les acciones del gobiernu tienen de tener orde y xerarquía.
Pal confucianismu, la igua de los nomes ye'l principiu y la consecuencia de munches de les sos idees. El so fundamentu ye'l viniente: les palabres tienen significaos precisos y, por eso, si se denomina a una cosa con un significante que nun-y correspuende, cométese un erru. Esta idea desenvuélvese hasta llegar a los temes que más interesen a los confucianos. Por exemplu, si a un usurpador se-y llama rei, cométese un erru, una y bones nun ye un verdaderu rei. Lo mesmo asocede si un rei llexítimu nun se porta como tal. Tamién esta idea val pa un padre que nun se porta como padre, un fíu que nun se porta como fíu, etc. Asina, la igua de los nomes tresfórmase nuna ferramienta pa correxir a la sociedá y evitar que sía engañada.
El Confucianismu sobrevivió a la so supresión mientres la dinastía de Qin gracies en parte al descubrimientu d'obres clásiques ocultes nes parés de la casa d'un eruditu. Dempués de Qin, cola nueva dinastía Han, l'estudiu de les obres clásiques del Confucianismu convertióse na base del sistema d'exámenes del gobiernu y del plan educativu. Nun se presentó nenguna tentativa seria pa sustituyilu fasta'l movimientu del 4 de mayu nel sieglu XX. Dempués de la so reformulación como Neo-confucianismu de Zhu nel s. XI, con Wang Yangming y otros Neo-confucianos, tamién s'aceptó como filosofía d'estáu en Corea y Xapón. A Corea cola dinastía Chosun llamáronla un “estáu confucianizáu.”
Xulín de Lluza
Xulín de Lluza ye l'alcuñu de Julio Gómez (anque tamién robla con "El Malvís de Proaza" y "El Xuglar d'Entepenes") escritor asturianu que naz nel conceyu de Proaza pelos años 30 del sieglu XX.
Jesús Evaristo Casariego
Jesús Evaristo Casariego , foi profesor de derechu na Universidá d'Uviéu, direutor del periódicu español El Alcázar, políticu carlista, presidente del RIDEA de 1978 a la so muerte y escritor de dellos cuentos n'asturianu na so variante occidental.
Mientres la Segunda República perteneció al sector cruzadista del carlismu. Na guerra civil lluchó nel Requeté. Nos años 1940 foi militante de la carloctavista Comunión Católico Monárquica (1943), tornó a la Comunión Tradicionalista, nos años 1970 formó parte de la sixtina Comunión Tradicionalista (1975), y nos años 1980 de la Comunión Tradicionalista Carlista.
Anque fexo obra n'asturianu taba a la escontra de la normalización social de la llingua, fundando Amigos de los Bables nel 88 xunto Emilio Alarcos Llorach, Jesús Neira y el filósofu Gustavo Bueno.
Llorienzu Novo Mier
Llorienzu Novo Mier ("en castellán Lorenzo Novo Mier") (1917, Uviéu - 1990, Uviéu) foi un escritor asturianu. Llorienzu Novo naz n'Uviéu estudiando nel colexu de los hermanos Maristes d'Uviéu. En 1934 acaba'l bachirellatu y estudia maxisteriu. Trabaya como mayestru de escuela hasta 1947 qu'algama trabayu de funcionariu nel Institutu nacional de previsión nuna oposición.
Llorienzu escomienza a collaborar nel periódicu La Voz de Asturias baxo l'alcuñu de "«Leonzor»". En 1950 xunto a Alfonso Iglesias entama¡l Día d'América n'Asturies. 
Nos 70 funda xunto a José León Delestal l'asociación de Amigos del Bable.
Foi miembru fundacional de l'Academia de la Llingua Asturiana (ALLA).
Gustavo Gutiérrez Merino
Gustavo Gutiérrez Merino ye un filósofu y teólogu peruanu, sacerdote dende 1959 y dominicu dende 1998, entamador de la Teoloxía de la Lliberación. Ye fundador del Institutu Bartolomé de las Casas de Lima. Nos sos llibros critica'l marcu político-social que perpetúa la pobritú n'América Llatina.
Algamó'l Premiu Príncipe d'Asturies de Comunicación y Humanidaes nel añu 2003.
La Universidá de Yale, en xunu de 2009, dio-y un doctoráu honoris causa en Teoloxía, por mor del so trabayu social nos barrios de Lima y el so estudiu de la medicina y la Teoloxía.
Algamó'l Premiu Capri San Michele nel añu 2014 
Teoloxía de la Lliberación
La Teoloxía de la Lliberación ye una corriente teolóxica que entama n'Iberoamérica dempués del Conceyu Vaticanu II y la Conferencia de Medellín (Colombia, 1968). Los sos representantes más destacaos son los sacerdotes Gustavo Gutiérrez Merino, (peruanu), que nel 73 espubliza'l primer llibru alrodiu d"'Historia, política y salvación de una teología de liberación", Leonardo Boff (brasilanu) y el guerrilleru marxista Camilo Torres Restrepo.
La Teoloxía de la Lliberación intenta dar rempuesta a la entruga que los cristianos d'América Llatina se planteguen cómo ser cristianu nun continente oprimíu. Ún de los sos máximos esponentes, el xesuita Ignacio Ellacuría, foi asesináu. Munchos sacerdotes prautiquen y aceuten esta teoloxía, amás d'América Llatina, per tola Ilesia católica.
Delles de les idees de la Teoloxía de la Lliberación son:
Leonardo Boff
Leonardo Boff (* Concórdia, 1938), ye un teólogu, filósofu, escritor, profesor, ecoloxista brasilanu.
El so nome ye Genésio Darci Boff, pero como relixosu usa'l nome de Leonardo. El so hermanu, Clodovis Boff, ye un teólogu católicu de la orden de los Siervos de María, cercanu a la Teoloxía de la Lliberación.
Antolín de la Fuente
Antolín de la Fuente Cla (Xixón, 27 d'abril de 1921 - Uviéu, 4 de febreru de 1997) foi un músicu asturianu. Fíu de Francisca Cla y Alberto de la Fuente. Del so pá que foi músicu militar y director de la Banda de L'Infiestu herieda la so pasión, la música, tocando'l saxu enantes de la Guerra Civil Española embaxo la batuta del so pá nesti conceyu. 
Na Guerra Civil Española taría del llau republicanu de cornetín d'órdenes. El so curtiu pasáu republicanu pieslla-y, nun entamu, poder ser director de banda militar, anque yá nel 68 algama'l so oxetivu. Nel 72 xubílase del Exércitu tornando p'Asturies.
Foi director de la Banda Música de Xixón de 1978 hasta'l 94. Morrió tres años dempués (1997) n'Uviéu. Tien una cai col so nome nel barriu xixonés de Contrueces
Tien una bayurosa obra, dalguna d'elles que pasa pal cancioneru popular como «Mocina, dame un besín» y otres igües a música tradicional. Delles de les so obres son:
Conciertu Homenaxe a Antolín de la Fuente
Corbin Bleu
Corbin Bleu Reivers (Nueva York, 21 de febreru de 1989) ye un actor estaunidense.
Enerxía eólica
Enerxía eólica ye la enerxía llograda del vientu, esto ye, la enerxía cinética xenerada por efeutu de les corrientes d'aire, y que se tresforma n'otres formes útiles pa les actividaes humanes. El términu "eólicu" remanez del llatín "Aeolicus", perteneciente o rellativu a Eolo, dios de los vientos na mitoloxía griega. La enerxía eólica aprovechóse dende l'antigüedá pa mover los barcos impulsaos por veles o faer funcionar la maquinaria de molinos al mover les sos aspes. Anguaño, la enerxía eólica úsase principalmente pa producir enerxía eléctrica per duana d'aeroxeneradores. A finales de 2007, la capacidá mundial de los xeneradores eólicos foi de 94.1 gigavatios. Mientres la eólica xenera alredor del 1% del consumu d'electricidá mundial, representa alredor del 19% de la producción eléctrica en Dinamarca, 9% n'España y Portugal, y un 6% n'Alemaña ya Irlanda (Datos del 2007). Nel añu 2008 el porcentaxe apurríu pola enerxía eólica n'España aumentó hasta'l 11%. La enerxía eólica ye un recursu abondosu, anovable, llimpiu y ayuda a amenorgar les emisiones de gases d'efectu invernaderu al trocar termoeléctriques a base de combustibles fósiles, lo que conviértela nún tipu d'enerxía verde. Sicasí, el principal inconveniente ye la so intermitencia.
Escandinavia
Escandinavia ye una rexón del norte d'Europa. El términu «Escandinavia» o l'antiguu términu «Scandia», utilizáu en mapes romanos, puede faer referencia a dellos significaos:
Coles mesmes, la perceición esterna ye tamién variada:
Sía que non, tolos territorios que se puedan incluyir tán representaos nel Conseyu Nórdico, qu'inclúi árees como Groenlandia, que magar foi colonizada por escandinavos (y aínda depende políticamente, en forma de posesión, de Dinamarca), tien cultura y población propies y nun se suel considerar parte d'Escandinavia. De toes toes, toos ellos son "nórdicos".
El términu emplegóse per primer vegada pol hestoriador romanu Pliniu el Vieyu (23-79) baxu la forma 'Scandia' a la tierra central según a les islles 'Scadinauia' y ta formáu dablemente poles antigües pallabres xermániques 'skadin' (dañu, peligru) y 'auio' (islla). L'aniciu d'esta pallabra permaneció en nomes llocales como por casu Skåne (o Escania). 
La espresión "países nórdicos" refierse, ensin tracamundiu dengún, a Noruega, Suecia, Dinamarca, Finlandia ya Islandia.
Asteroidea
Los asteroideos ("Asteroidea"), Estrelles de mar o Roncheles son una clas del filu Echinodermata (equinodermos) de simetría pentaradial, cuerpu apandáu formáu por un discu pentagonal con cinco brazos o más. Conócense unes 2.000 especies vivientes.
Tienen una cadarma interna calcárea, que funcionalmente ye equivalente a una esterna anque queda per debaxo de la epidermis. Arriendes, y lo mesmo que tolos equinodermos, tienen un sistema ambulacral, que-yos sirvi pa la llocomoción, la captura d'alimentos y la respiración. Esti sistema funciona col mesmu sistema que les cadarmes hidrostátiques (hidroesqueletu): toma agua del mediu esternu per aciu del madreporitu y la presión xenerada nel sistema internu de cuévanos sirvi pa mover los pequeños pies que salen al esterior ente les plaques esquelétiques. Estos pies móviles denómense pies ambulacrales.
L'estremu dixestivu consta, principalmente, d'una boca en posición ventral, un estómadu que puede evertise, faciendo que la so superficie interior pase a ser esterior, y un intestín curtiu, reutu, qu'acaba nún anu, que puede nun esistir.
Stam1na
Stam1na (pronunciao "Stamina") ye un grupu Finlandés de metal de la ciudá de Lemi, South Karelia. La so musica ye quiciabes meyor descrita comu progressive metal xunto con algo de thrash, death y alternativu comu influyencies, y los sos cancios son en Finlandés.
Talca
Talca ye una ciudá y comuna de Chile, capital de la Séptima Rexón del Maule y de la provincia homónima. Centru alministrativu, económicu y cultural de la rexón, ye la ciudá más importante del Valle llonxitudinal o Central chilenu. Axunta'l Distritu Eleutoral N° 37 y pertenez a la Circunscripción Senatorial 10ª Norte. Allugase nuna posición equidistante de les dos mayores aglomeraciones urbanes del país, Santiago y Concepción. 
Bernardo O'Higgins
Bernardo O'Higgins Riquelme Cercaníes de Chillán Vieyu, Capitanía Xeneral de Chile; 20 d'agostu de 1778 — Lima, Perú; 24 d'ochobre de 1842) foi un políticu y militar chilenu. Ye considerau el Pa de la Patria en Chile y foi una de les figures militares fundamentales de la independencia de so país y de Llatinoamérica. Foi el primer Xefe d'Estau de Chile independiente baxo'l títulu de Direutor Supremu ente 1817 y 1823, cuando arrenunció al cargu pa evitar una guerra civil, exiliándose nel Perú fasta so muerte. Foi Capitán Xeneral de l'Exércitu de Chile, Brigadier de les Provincies Xuníes del Ríu de la Plata, Xeneral de la Gran Colombia y Organizador de la Espedición Llibertadora del Perú.
Aniellos d'Uranu
Los aniellos d'Uranu son un sistema d'aniellos planetarios qu'arrodien a dichu planeta. Tienen una complexidá entemedia ente los estensos aniellos de Saturnu y los sistemes más cenciellos qu'arredolen a Xúpiter y Neptunu. Foron afayaos el 10 de marzu de 1977 por James L. Elliot, Edward W. Dunham, y Douglas J. Mink. Fai más de 200 años, William Herschel tamién anunció la observación d'aniellos, pero los astrónomos modernos amuésense escéuticos énte'l fechu de que realmente pudiera agüeyalos pol fechu de que son muy escuros y febles. Afayáronse dos aniellos más en 1986 en semeyes tomaes pola sonda espacial Voyager 2, y en 2003–2005 atopáronse dos aniellos más esternos pente medies de semeyes del Telescopiu Espacial Hubble.
Proyeutor cinematográficu
Un proyeutor cinematográficu ye un dispositivu opto-mecánicu emplegáu p'amosar películes al proyeutales nuna pantalla. La mayoría de los componentes ópticos y mecánicos, sacantes los tocantes a la illuminacion y al soníu, tán tamién presentes nes cámares cinematográfiques.
La máquina proyeuta, a intervalos regulares de poques centésimes de segundu, un fexe de lluz sobro los fotogrames d'una película; esi fexe de lluz vien aumentáu ya invertíu por una lente qu'enfoca la imaxe resultante sobro una pantalla. Anguaño esisten proyeutores cinematográficos dixitales que proyeuten una imaxe xenerada por medios dixitales, ensin faer usu d'una película, pero sí del fexe de lluz y de les lentes.
Kim Novak
Kim Novak, ñació en Chicago (Illinois) el 13 de febreru de 1933, ye una actriz estaunidense d'orixe checu, con una llarga carrera cinematográfica. Trabayó con direutores como Alfred Hitchcock o Billy Wilder, y compartió películes con Judy Holliday, Jack Lemmon, William Holden, Rita Hayworth, Frank Sinatra, James Stewart, Walter Matthau, Dean Martin, Fred Astaire, Ernest Borgnine, Tony Curtis, Rock Hudson o Elizabeth Taylor, faciendo papeles de "femme fatale".
Cinematógrafu
Un cinematógrafu ye una máquina, obra de los hermanos Lumière, capaz de filmar y proxectar imaxes en movimientu. Patentada a finales del sieglu XIX, foi la primer máquina capaz de rodar y proxectar películas de cine. El cinematógrafu foi un importante pasu pa poder esfrutar del arte del cine. Tiempu más tarde, fueron apaeciendo artefactos más avanzaos d'este, ameyorando la calidá de les películes proxectaes.
El 13 de febreru de 1895., Auguste y Louis Lumière presentaron la so patente “cinématographe”. Esti términu yá había estáu patentáu enantes por Léon Bouly nel añu 1892 pa describir una máquina de toma d'imaxe en movimientu. Aun así, por falta de pagu de l'añalidá nel añu 1894, el nome quedó llibre de nuevu y foi retomáu polos hermanos Lumière.
El cinematógrafu utilizaba una película furada de 35 milímetros d'anchu. Anque esa película yera paecida a la del kinetoscopio de Thomas Edison, los Lumière, conscientes de que Edison patentar, decidieron faer perforaciones circulares en cuenta de cuadraes, una a cada llau de cada fotograma, p'asina evitar problemes llegales.
Otra diferencia ente los dos aparatos ye que, pel llau que funciona como proyeutor, el cinematógrafu cunta con un sistema de accionamiento con gaxartes bien orixinal, basáu nel mecanismu de les máquines de coser, qu'inmoviliza de volao cada imaxe delantre del ventanu de proyección y fai que la película avance intermitentemente.
El 28 d'avientu de 1895 tuvo llugar la primer exhibición con públicu del cinematógrafu Lumière nel Salon indien del Grand Café, nel númberu 14 del Bulevar de los Capuchinos de París. El programa constaba de diez películes de 15 a 20 metros caúna. Estes películes taben realizaes por Louis Lumière ya interpretaes polos sos familiares y amigos. La duración total foi de 20 minutos y el preciu de les entraes foi de 1 francu.
Les películes proxectaes fueron:
Les primeres proyecciones tuvieron unos ingresos bastante mediocres. Na primera, concretamente, consiguiéronse un total de 35 francos. Sicasí, esos primeres 35 espectadores arrobinaron por tola ciudá la noticia d'aquello de lo que fueren testigos. Esta publicidá de boca/oreya suplió de forma eficaz la falta de prensa y llueu ensames rexuntar p'aportar a les proyecciones. Dempués de la inauguración, afitóse'l preciu de 1 francu. Les proyecciones duraben 25 minutos y asocedíense de media hora en media hora. Cada película duraba aprosimao un minutu.
Clément Maurice, un antiguu emplegáu de los establecimientos Lumière, foi l'encargáu d'entamar les primeres proyecciones. Según el mesmu, “Aquellos que se decidíen a entrar salíen sosprendíos y de cutiu víamos-yos volver trayendo a toles persones que conocíen que pudieren atopar pela avenida”.
P'anovar los programes, que nos primeros díes de xineru de 1896 incorporaren "El regador regáu" ("L'arroseur arrousé"), primer filme narrativu y cómicu de la hestoria del cine, los hermanos Lumière debieron reclutar operadores a los que-yos yera confiada la realización y la proyección de películes.
Dempués del trunfu en París, abrir nel intre de los dos años siguientes cuatro sales de proyección nueves na capital francesa, amás d'una na ciudá de Lyon.
El cinematógrafu recibió una bien bona acoyida en gran parte del mundu. Los hermanos Lumière fixeron llegar la so invención hasta países tan alloñaos como la China o la India. En Europa, esibir en feries y usóse como entretenimientu en locales de vodevil. Anque'l vodevil rellaciónase de normal cola clase media, esti aparatu consiguió una gran popularidá en toles clases sociales.
Tocantes a la so espansión escontra los Estaos Xuníos, el operario de los Lumière Félix Mesguich foi l'encargáu d'entamar la primer proyección nel Keith’s Theatre de la ciudá de Nueva York. Nesti primer contactu, el espectadores respondieron con entusiasmu. Rápido otros pueblos y ciudaes ciscaben poder acoyer les proyecciones del cinematógrafu, pero esta demanda yera imposible de satisfaer pa los Lumière. Esta imposibilidá de satisfaela xuntu cola política d'aislamientu del entós presidente William McKinley favorecieron l'apaición d'otres máquines pa fae-yos la competencia. En xineru de 1897, el operario F. Mesguich foi arrestáu mientres grababa na cai cola sida de que nun tenía permisu pa faelo. En xunu del mesmu añu, l'alministración d'aduanes declaró irregular la entrada nel país del material necesario pa les proyecciones. Estos fechos acabaron per provocar la retirada del cinematógrafu del mercáu estadounidense.
Hagenthal-le-Bas
Hagenthal-le-Bas ye una llocalidá y comuna francesa, asitiada nel departamentu d'Altu Rin, na rexón d'Alsacia.
Altu Rin
L' Altu Rin (en francés "Haut-Rhin", n'alsacianu "Oww'relsass") ye un departamentu de Francia, identificau col númberu 68, asitiau na rexón d'Alsacia, con capital alministrativa en Colmar y económica en Mulhouse.
Colmar
Colmar en idioma francés y oficialmente, Kolmar n'idioma alemán, ye una ciudá y comuna nel departamentu d'Alsacia de l'Altu Rin, Francia.
Ye la capital del departamentu, y sé tamién del tribunal más principal d'Alsacia, la Corte d'Apelación. La so población en 2012 (INSEE) yera de 67.257 habitantes, con 120.367 na so área metropolitana y 148.444 nel so distritu.
La ciudá ye'l llugar de nacencia del pintor y grabador Martin Schongauer, y tamién del escultor Frédéric Bartholdi, que diseñó la Estatua la Llibertá. Amás de por eso, la ciudá ye renomada pol so cascu históricu, perbién conserváu, y pola so gran bayura n'edificios singulares y museos, ente los que rescampla l'Unterlinden Museum. Y tamién porque considérase a sí mesma como la capital de los vinos d'Alsacia.
Colmar foi fundada nel sieglu IX, una y bones foi equí onde l'emperador carolinxu Carlos III el Gordu aconceyó una asamblea nel 884. Sieglos dempués, en 1226, la ciudá algamó la condición de ciudá imperial llibre dientru del Sacru Imperiu Romanu. En 1575 la ciudá adoptó la Reforma protestante, y demientres la guerra los trenta años foi conquistada pol exércitu suecu, que la caltuvo nel so poder demientres dos años (1632-34). La ciudá pasó per primer vegada a manos francesas en 1673, cuando la conquistara Lluis XIV.
En 1679, poles cláusules de los Trataos de Nimega, la ciudá pasó llegalmente a manes de los franceses. Sicasí, entró a formar parte del renováu Imperiu alemán en 1871, dempués de la guerra franco-prusiana. Al acabar la Primer Guerra Mundial volvió a ser francesa, magar que los nazis volvieron a convertila nuna ciudá alemana. Dende 1945 pertenez otra vuelta al Estáu francés, y ta gobernada dende 1947 por partíos de calter conservador.
Mulhouse
Mulhouse [myˈluz] ("Milhüsa" n'alsacianu y "Mülhausen" n'alemán) ye una ciudá alsaciana al este de Francia. Allúgase nel departamentu d'Altu Rin, siendo la so ciudá más grande y la segunda mayor de la rexón, dempués d'Estrasburgu. Dos ríos, el Doller y l'Ill, traviesen la ciudá.
Na Sala de Plenos del conceyu alcuéntrense inscritos na muria los nomes de los alcaldes de la ciudá dende 1349. Los últimos alcaldes fueron: 
Doller
El ríu Doller ye un cortu cursu d'agua que riega'l valle del mesmu nome n'Alsacia, Francia. Discurre paralelamente al ríu Thur. El ríu, con un recorríu d'unos 45 km, baña les llocalidaes de Masevaux y Sentheim enantes de xunise al ríu Ill en Mulhouse. Nel ríu esiste una importante colonia de castores.
Masevaux
Masevaux (Masmünster n'alemán) ye una llocalidá y comuna francesa, asitiada nel departamentu d'Altu Rin, na rexón d'Alsacia.
Sentheim
Sentheim ye una llocalidá y comuna francesa, asitiada nel departamentu d'Altu Rin, na rexón d'Alsacia.
Ríu Ill
El ríu Ill ye un ríu d'Alsacia, un afluente del ríu Rin pela so marxe izquierda. Naz na fonte de "Winkal", nos montes de Jura. 
Nos sos 222 km de llonxitú traviesa les principales ciudaes alsacianes de Mulhouse, Colmar, Sélestat y Estrasburgu.
L'Ill forma parte del paisaxe urbanu declaráu Patrimoniu de la Humanidá.
Sélestat
Sélestat en idioma francés y oficialmente, "Schlettstadt" n'alsacianu y alemán, ye una llocalidá y comuna francesa, asitiada nel departamentu de Baxu Rin, na rexón d'Alsacia.
Sos habitantes reciben el nomatu en francés de "Sélestadiens".
Pfeffingen
Pfeffingen ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu d'Arlesheim. El municipiu llenda coles comunes d'Aesch, Blauen, Duggingen, Ettingen, Grellingen y Nenzlingen.
Hofstetten-Flüh
Hofstetten-Flüh (oficialmente fasta 1985 "Hofstetten") ye una comuña suiza del cantón de Solothurn, asitiada nel distritu de Dorneck. Llenda al norte coles comuñes de Bättwil y Witterswil, al este con Ettingen (BL), al sur con Blauen (BL), al oeste con Metzerlen-Mariastein, y al noroeste con Leymen (FR-68).
Bättwil
Bättwil ye una comuña suiza del cantón de Solothurn, asitiada nel distritu de Dorneck. Llenda al norte cola comuna de Biel-Benken (BL), al este con Witterswil, al sur con Hofstetten-Flüh, y al oeste con Leymen (FR-68).
Leymen
Leymen ye una llocalidá y comuna francesa, asitiada nel departamentu de Baxu Rin na rexón d'Alsacia.
Metzerlen-Mariastein
Metzerlen-Mariastein (oficialmente fasta 2003 "Metzerlen") ye una comuña suiza del cantón de Solothurn, asitiada nel distritu de Dorneck. Llenda al norte coles comuñes de Rodersdorf y Leymen (FR-68), al este con Hofstetten-Flüh, al sureste con Blauen (BL) y Dittingen (BL), al sur con Röschenz (BL) y Burg im Leimental (BL), y al oeste con Biederthal (FR-68).
Rodersdorf
Rodersdorf ye una comuña suiza del cantón de Solothurn, asitiada nel distritu de Dorneck. Llenda al noreste cola comuna de Leymen (FR-68), al sureste con Metzerlen-Mariastein, al suroeste con Biederthal (FR-68), y al oeste con Liebenswiller (FR-68) y Oltingue (FR-68).
Biederthal
Biederthal ye una comuna francesa, asitiada nel departamentu d'Altu Rin, na rexón d'Alsacia.
Liebenswiller
Liebenswiller ye una llocalidá y comuna francesa, asitiada nel departamentu de Baxu Rin na rexón d'Alsacia.
Oltingue
Oltingue ye una llocalidá y comuna francesa, asitiada nel departamentu d'Altu Rin, na rexón d'Alsacia. Alministrativamente alcuéntrase nel Cantón de Ferrette y al sureste de la rexón hestórica y natural de Sundgau.
Luis Buñuel
Luis Buñuel Portolés (Calanda, Teruel, Aragón, España, 22 de febreru de 1900 - Ciudá de México, Méxicu, 29 de xunetu de 1983) foi un direutor de cine español naturalizáu mexicanu. La mayor parte de la so obra foi realizada en Méxicu y Francia y ye consideráu ún de los más importantes y orixinales directores de la hestoria del cine. 
Luis Buñuel nació en Calanda el 22 de febreru de 1900. So padre, Leonardo Buñuel González, orixinariu del mesmu pueblu, onde tenía un negociu de ferretería, consiguiera una pequeña fortuna en Cuba y tres la Guerra de Cuba liquidó los sos negocios y volvió al so pueblu natal, onde se casó con María Portolés Cerezuela, muncho más moza qu'él, cola que tuvo siete fíos: Luis (1900), María (1901), Alicia (1902), Concepción (1904), Leonardo (1907), Margarita (1912) y Alfonso (1915). A los cuatro meses de la nacencia del so primoxénitu, la familia trasladóse a vivir a Zaragoza.
D'esta manera, Luis pasó tola so infancia y adolescencia en Zaragoza, onde cursó la educación primaria y secundaria. En 1908 asistió per primer vegada al cine Farrucini (una barraca con una lona como cubrición) pa ver una película coloriada a mano de dibuxos animaos. Nesa época'l cine yera consideráu todavía una atracción de feria y tovía tardó unos años n'haber sales estables. Luis vio mientres la so infancia munches películes (la so prima tenía accesu dende la cocina de la so casa a la pantalla d'unu de los primeros cines de Zaragoza). Cuando tenía trelce años, a la vuelta d'unu de los habituales viaxes a París de so padre y so madre, éstos regaláron-y un teatru con personaxes de cartón; con esti teatru entamó a ufiertar representaciones a los mozos del so pueblu.
A partir de 1913, paralelamente a los sos estudios, entamó a estudiar vigulín y a tocar nel coru de la Virxe del Carmen de Zaragoza. Esi mesmu año salió per primer vegada d'Aragón y viaxó a Vega de Pas (Cantabria). En 1915 foi espulsáu polos xesuites del colexu a causa d'un enfile y se matriculó nel Institutu de Enseñanza Media de Zaragoza (más tarde llamáu "Goya") como alumnu llibre. Nesa época lleió "L'orixe de les especies" de Darwin.
A los 17 años, termináu'l bachilleratu, partió a Madrid pa cursar estudios universitarios. Na capital agospióse na recién creada Residencia d'Estudiantes, fundada pola Institución Llibre d'Enseñanza, onde permaneció siete años. El so propósitu yera estudiar, inducíu pol so padre, Inxeniería Agrónoma. Nesta época interesóse pol naturismu y llevó una alimentación y vestimienta espartanes, gustando de llavase con agua xelao. Tomó parte de les actividaes del cine-club de la Residencia y trabó amistá con, ente otros, Salvador Dalí, Federico García Lorca, Rafael Alberti, Pepín Bello y Juan Ramón Jiménez. Tamién participó nes conxustes ultraístes y, tolos sábados dende 1918 hasta 1924, nes del Café Pombo, dirixíes por Ramón Gómez de la Serna.
En 1920 inició, col doctor Ignacio Bolívar, estudios de entomoloxía, qu'abandonó pa matriculase en Filosofía y Lletres, caña d'Hestoria, una y bones informárase de que dellos países ofrecíen trabayu como llector de español a llicenciaos en Filosofía y Lletres, lo que suponía una oportunidá de cumplir el so deséu de salir d'España.
Colos sos compañeros de la Residencia fixo los sos primeros ensayos de puesta n'escena, con versiones delirantes del "Don Juan Tenorio" nes qu'actuaben Lorca, Dalí y otros compañeros.
En 1921, añu del Desastre d'Annual, conoció na Residencia al hermanu de Abd el Krim, dirixente de la resistencia contra la dominación colonial española y francesa nel norte de Marruecos. Visitó per primer vegada Toledo, ciudá que causó una fonda impresión en Buñuel y los sos amigos. Tamién tuvo conocencia nestos años de los enclinos internacionales más importantes del pensamientu y del arte y mostró interés pol Dadaísmu y la obra de Louis Aragon y André Breton. Y de xacíu siguió asistiendo con regularidá al cine.
En 1923 morrió so padre en Zaragoza, entamó'l serviciu militar y publicó'l so primer artículu, al que siguieron cuentos y poemes en revistes de vanguardia ya inclusive preparó un llibru que los arrexuntaba baxo'l títulu "Un perru andaluz". Munches de les imáxenes de los sos escritos d'estos años, previos al surrealismu francés, pasaron al so cine. El día de San Xosé d'esi mesmu añu de 1923 fundó la paródica Orde de Toledo y nómase a sí mesmu condestable. Pa ser caballeru había qu'enfilase y tar tola nueche ensin dormir. A ella pertenecieron, ente otros, Dalí, Pepín Bello, Alberti...
En 1924, añu en que Dalí realíza-y la so primer semeya, llicencióse n'Hestoria y arrenunció al doctoráu, decidíu a colar a París, la que daquella yera capital cultural d'occidente.
En xineru de 1925, depués d'asistir a la conferencia que da Louis Aragon na Residencia d'Estudiantes, Buñuel abandonó Madrid camín de París. Na capital francesa asistió a les conxustes de los inmigrantes españoles y avérase cada vez más al grupu surrealista. La so afición pol cine se intensificó y veía davezu trés películes al día, una pola mañana (xeneralmente proyecciones privaes, gracies a un pase de prensa), otra pela tarde nun cine de barriu y otra pela nueche. También comenzó a collaborar como críticu en delles publicaciones de cine y arte, como "Cahiers d'Art", "Alfar", "L'Amic de -yos Arts", "Helix", "Horizonte" y "La Gaceta Lliteraria". Nelles dexó constancia de les sos concepciones cinematográfiques, daqué no que non se prodigó en delantre.
El pianista Ricardo Viñye propúnxo-y la dirección escénica de "El retablo de Maese Pedro" de Manuel de Falla, que, estrenada en Amsterdam el 26 d'abril de 1926 y representada tamién al día viniente, supunxo un importante éxitu. Esta esperiencia-y llevó a escribir una pieza de teatru de cámara de vanguardia titulada "Hamlet" en 1927, que foi estrenada nel "Café Sélect" de París.
La so conversión total al cine prodúxose en viendo la película "Les trés lluces" ("Der müde Tod") de Fritz Lang. Delles selmanes después se presentó nun rodaxe al conocíu director de cine francés Jean Epstein y ofrecióse a trabayar en cualesquier llabor a cambéu d'aprender tolo que pudiera avera del cine y Epstein acabó permitiéndole desempeñar el cargu d'ayudante de dirección nel rodaxe de los sos películes mudes "Mauprat" y "La caída de la casa Usher" ("La chute de la maison Usher"), de 1928.
Tamién nestos años colaboró como actor en pequeños papeles, como'l de contrabandista na película "Carmen", de los estudios Albatros, con Raquel Meller, y en "La Sirène deas Tropiques" con Joséphine Baker. Tou esti bagaxe -y familiarizó col oficiu cinematográfico y permitió-y conocer a bonos profesionales y actores que depués habríen de collaborar con él en "Un perru andaluz" y "La edá d'oru", les sos dos primeres películes. Como críticu, afalagó'l cine de Buster Keaton y atacó, por considerala pretenciosa, la vanguardia cinematográfica francesa, en que les sos files militaba'l mesmu Jean Epstein. Ye conocida la so ruptura con ésti al negase Buñuel a trabayar nel nuevu proyectu del más reputáu de los directores vanguardistas franceses, Abel Gance.
Cada vez más interesáu pol grupu surrealista de Breton, comenzó a treslladar a los sos compañeros de la Residencia d'Estudiantes les novedaes d'esti enclín, escribiendo poemes d'un surrealismu ortodoxu y encamentando a Dalí a que se treslladara con él a París pa conocer el nuevu movimientu. En 1927 escribió "Polismos" y viaxó a la Residencia d'Estudiantes pa dirixir un ciclu de cine.
En 1928 preparó un guión cinematográficu sobro Francisco de Goya con motivu del centenariu del so fallecimientu, patrocináu por una comisión zaragozana. El proyectu nun llegó a bon término por falta de presupuestu, como tampoco otru basáu nun guión de Ramón Gómez de la Serna que diba titulase "El mundu por diez céntimos", nel que'l filu conductor diben ser los socesivos cambeos de dueño d'una moneda. Esti mesmu año adhirióse al grupu surrealista de París. En colaboración con Ramón Gómez de la Serna terminó'l guión de "Caprichos", que nunca se llega a rodar. Colaboró nel númberu especial de la gaceta lliteraria "Cinema 1928".
En xineru de 1929, Buñuel y Dalí, n'estrecha colaboración, peracabaron el guión d'un filme que'l so proyectu se titularía sucesivamente "El marista na ballesta", "Ye peligrosu asomarse al interior" y, a lo último "Un perru andaluz". La película se comenzó a rodar el 2 d'abril con un presupuestu de 25.000 pesetes apurríes pola ma de Buñuel. Se estrenó el 6 de xunetu nel Studio deas Ursulines, un cine-club parisín, nel qu'alcanzó un clamorosu éxitu ente la intelectualidá francesa, y permaneció n'exhibición nueve meses consecutivos nel Studio 28.
A partir de la proyección de "Un perru andaluz", Buñuel foi almitíu de llenu nel grupu surrealista, qu'aconceyaba diariamente nel Café Cyrano pa lleer artículos, aldericar sobro política y escribir cartes y manifiestos. Allí, Buñuel fizo amistá con Max Ernst, André Breton, Tristan Tzara, Yves Tanguy, Magritte y Louis Aragon, ente otros.
A fines de 1929 se volvió a axuntar con Dalí pa escribir el guión de lo que sería más tarde "La edá d'oru", pero la colaboración yá nun resultó tan fructífera, pos ente los dos interpónse'l gran amor de Dalí, Gala Eluard. Buñuel comenzó'l rodaxe de la película n'abril de 1930, cuando'l pintor atopábase esfrutando d'unes vacaciones con Gala en Torremolinos. Cuando descubrió que Buñuel yá acabó la película, col sustanciosu mecenazgu de los Vizcondes de Noailles, que deseyaben producir una de les primeres películas sonores del cine francés, Dalí se sintió marxináu del proyectu y traicionáu pol so amigu, lo qu'orixinó un distanciamientu ente ellos que se foi amontando nel futuru. A pesar d'aquello, felicitó a Buñuel pol largumetraxe, asegurando que-y había paecíu "una película americana". L'estrenu tuvo llugar el 28 de payares de 1930. Cinco díes más tarde grupos d'estrema derecha atacaron el cine onde se proxectaba y les autoridaes franceses acabaron prohibiendo la película y requisaron toles copies esistentes, empezando una llarga censura que duraría mediu sieglu, pos por casu nun sería distribuyida hasta 1980 en Nueva York y un año depués en París.
En 1930 Buñuel viaxó a Hollywood, axustáu pola Metro Goldwyn Mayer, como 'observador', con cuenta de familiarizase col sistema de producción estaunidense. Ellí conoció a Charles Chaplin y Sergei Eisenstein. En 1931 llegó a España, en viespores de la proclamación de la Segunda República. "La edá d'oru" proxectóse en Madrid y Barcelona. En 1932 asistió a la primer aconceyamientu de la Asociación d'Escritores Revolucionarios (AERA), se separó del grupu surrealista y afilióse al Partíu Comunista francés. Axustáu pola Paramount, regresó a España y trabayó como responsable de sincronización. En 1933, financiáu pol so amigu Ramón Acín, filmó "Les Hurdes, tierra ensin pan", un documental sobro esa contorna estremeña. La derecha y la Falange Española empezaben a remontase en España y la película foi censurada pola moza y débil Segunda República Española por considerala denigrante pa España. Esi mesmu año firmó un manifiestu contra Hitler con Federico García Lorca, Rafael Alberti, Sender, Ugarte y Vallina.
En 1934 visitó en París a Dalí, yá casáu con Gala Eluard. Dalí comportóse bien indiferente con Buñuel, colo qu'empezó el so distanciamientu. El 23 de xunu casóse con Jeanne Rucar, a la que había conocío en casa del so amigu Joaquín Peñáu en 1925 cuando estudiaba anatomía en París y que había ser medaya de bronce de ximnasia artística nos Xuegos Olímpicos de París 1924. La boda celebróse na alcaldía del distritu XX de París, ensin convidar a la familia, con trés testigos improvisaos (unu d'ellos, un transeúnte desconocíu) y, depués de comer, Buñuel volvió a Madrid, una y bones había aceptáu trabayar pa la Warner Brothers como director de doblaxe. La pareya tendría dos fíos, Jean Louis, nacíu en París, y Rafael, en Nueva York.
En 1935, con ayuda de dalgún dineru familiar, fundó, xuntu a Ricardo Urgoiti, la productora Filmeófono, que competía cola Cifesa de los hermanos Casanova, principal productora española de los años trenta. Filmeófono produció películes como "Don Quintín el amargao", onde debúó nel cine la 'bailaora' Carmen Amaya, "La fía de Juan Simón", "¿Quién me quiere a mí?" o "¡Centinela alerta!" y la única condición de Buñuel pa produciles yera, curiosamente, nun apaecer na ficha técnica, pos a los sos güeyos nun yeren más que "melodrames baratos". Toos estos llargumetraxes foron rentables y supunxeron la consolidación de la industria cinematográfica española de los años trenta. Sicasí, la Guerra Civil albuertó esti proyectu.
El golpe d'estáu franquista sorprendió a Buñuel en Madrid. De mena que Dalí alineárase con Franco y simpatizó col bandu nacional, Buñuel siempres permaneció fiel a la democracia de la República. Sicasí, nun dexó por ello d'ayudar a amigos suyos del bandu franquista cuando tuvieron en peligru de muerte; así, logró que lliberaren a José Luis Sáenz de Heredia (primo hermanu de José Antonio Primo de Rivera, fundador de Falange), que simpatizaba con Franco, pos habíen trabayao xuntos en Filmeófono. El 18 d'agostu de 1936 ye asesináu Lorca.
En setiembre de 1936 salió de Madrid nun tren atarraquitáu escontra Xinebra, vía Barcelona. Ellí taba citáu pa una entrevista Álvarez del Vayo, ministru d'Asuntos Esteriores de la República, que lu mandó a París como home d'enfotu de Luis Araquistáin, embaxador en Francia, pa realizar distintes misiones, principalmente d'intelixencia. Supervisó y escribió xunto a Pierre Unik el documental "España lleal n'armes". Realizó el so bautismu aereu en dellos viaxes a España, en misiones de guerra.
De mientres 1937 encargóse de supervisar pal gobiernu republicanu'l pabellón español de la Exposición Internacional de París. Dalí pintó-y la so segunda y última semeya: "El sueño". El 16 de setiembre de 1938, ayudáu nos gastos de viaxe polos sos amigos Charles Noailles y Rafael Sánchez Ventura, viaxó a Hollywood otra vuelta, esta vegada encargáu pol gobiernu republicanu de la supervisión, como conseyeru técnicu ya históricu, de dos películes alrodiu de la Guerra Civil que se diben a rodar n'Estaos Xuníos.
Terminada la Guerra, en 1941, cuando empezaba'l rodaxe de "Cargo of Innocents", la asociación xeneral de productores estaunidenses prohibió toa película en contra de Franco, lo que significó'l fin del proyectu, nel que taba implicáu Buñuel. Ensin trabayu y con poco dineru, y yá cola so muyer y fíos axuntaos con él, aceptó l'encargu que-y ufierta'l Muséu d'Arte Moderno (MOMA) de Nueva York, como productor asociáu pal área documental y supervisor y xefe de montaxe de documentales pa la Coordinación d'Asuntos Interamericanos, que dirixía Nelson Rockefeller. La so misión yera esbillar películes de propaganda antinazi; tenía despachu propio y personal al so cargu. D'esti cargu foi despidíu en 1943 a raíz de la publicación del llibru "La vida secreta de Salvador Dalí", onde'l pintor tachaba a Buñuel d'atéu y home d'esquierdes. Un periodista del "Motion Pictures Herald" atacó a Buñuel nun artículu onde alvertía alrodiu de lo peligrosu que resultaba la presencia d'esti español nun muséu tan prestixosu. Buñuel aconceyó con Dalí en Nueva York pa pidi-y esplicaciones y esa entrevista significó la ruptura de les sos rellaciones.
Volvió a Hollywood y púnxose a trabayar pa la Warner Brothers como xefe de doblaxe de versiones españoles pa América Llatina. Acabada la colaboración cola Warner en 1946, se quedó en Los Angeles en busca d'un trabayu rellacionáu col cine y de que-y concedieren la nacionalidá estaunidense, que había solicitáu.
Cuando Luis Buñuel entá taba viviendo del dineru que había aforráu l'añu anterior, la casualidá quixo que nuna cena en casa del cineasta francés René Clair atopárase con Denise Tual, la vilda del actor rusu Pierre Batcheff (protagonista de "Un perru andaluz", que se suicidara en 1932). La muyer, que se volviera casar, col productor francés Ronald Tual, ofreció-y trabayar nel nuevu proyectu que tenía intención de realizar: "La casa de Bernarda Alba", que dirixiría Buñuel. Tual, que había llegao a Los Angeles col interés de conocer meyor la industria estaunidense del cine, tenía intención de realizar la película ente París y Méxicu, pa lo cual aprovechó el so regresu a París pa faer escala en México y concretar dellos asuntos col productor francés d'aniciu rusu Oscar Dacingers, exiliáu nesi país. Una vegada allí enteráronse de que los derechos de la obra habían ser vendíos a otra productora que había puxáu más altu.
Atayáu'l proyectu, Luis Buñuel tuvo la suerte de que Dacingers ufiertára-y otru trabayu: dirixir "Gran Casino", una película comercial col conocíu cantante mexicanu Jorge Negrete y la primer figura arxentina Libertad Lamarque. Buñuel aceptó y, una vegada iguaos tolos papeles de residencia ya instaláu cola so esposa y los sos fíos, ingresó na industria mexicano del cine. Esta primer película de la so nueva etapa constituyó un atayante fracasu y de mientres los trés años vinientes se va ver obligáu a caltenese del dineru que-y unviaba so ma tolos meses.
En 1949, a puntu d'abandonar el cine, Dacingers-y pidió que se fixera cargu de la dirección de "El gran calavera", una y bones Fernando Soler non podía ser al empar director y protagonista. L'éxitu d'esta película y la concesión de la nacionalidá mexicana animaron a Buñuel a plantegar a Dacingers un nuevu proyectu más acorde colos sos deseos como cineasta, proponiéndo-y, baxo'l títulu "¡Mi huerfanito, jefe!", un argumentu sobro les aventures d'un mozu vendedor de lotería. A esta ufierta siguió una meyor respuesta per parte de Dacingers, la realización d'una hestoria sobro los niños probes mexicanos.
Así, en 1950 Buñuel realizó "Los olvidados", que nun primer momentu nun gustó a los mexicanos ultranacionalistas (Jorge Negrete el primeru), una y bones retrataba la realidá de probitú y miseria suburbana que la cultura dominante nun quería reconocer. Sicasí, el premiu al meyor director que-y otorgó el Festival de Cannes de 1951 supunxo la reconocencia internacional de la película, y el redescubrimiento de Luis Buñuel, y la rehabilitación del cineasta per parte de la sociedá mexicana. Anguaño, "Los olvidados" ye una de les dos únicas películas reconocíes pola Unesco como Patrimoniu de la Humanidá.
En 1951 filmó "Susana" y "Él", película que constituyó un fracasu comercial pero que sería revalorada nos años venideros. En 1952 salió de Ciudá de México pa filmar "Subida al cielo", cinta simple onde un suañu del protagonista da'l toque surrealista de Buñuel y que-y valió dir nuevamente a Cannes. Esi mesmu año filmó "Robinson Crusoe", primer película que se rodó n'Eastmancolor (tolos días unviaben les copies a California pa comprobar los resultaos), y, xunto con "La joven", que dirixó en 1960, una de les dos úniques películes que rodó n'inglés y con coproducción americana. En "1953" dirixó "La ilusión viaja en tranvía", una de les películes consideraes "menores" pero que pol so frescor y cencellez, y sofitada por escritores como José Revueltes y Juan de la Cabada, sobrevive al pasu de los años.
En 1954 dirixó "El río y la muerte" y ye escoyíu miembru del xuráu del Festival Internacional de Cine de Cannes. En 1955, añu en que filmó "Así es la aurora" en Francia (lo que-y brinda la oportunidá de visitar a so ma en Pau), fiel a les sos idees, firmó un manifiestu en contra de la bomba atómica norteamericana , lo que, xunío al so sofitu a la revista antifacista "España Libre" (asitiada en contra de EE.XX.), supunxo'l so inclusión na llista negra norteamericana hasta 1975. A partir d'esi momentu, cada vez que pasaben por EE.XX., tanto él como la so familia yeren entrugaos. Sicasí, Buñuel dixo que EE.XX. yera la tierra más formosa qu'había conocío. Cuando daquién preguntába-y si yera comunista siempres contestaba que yera un español republicanu.
Tres de "Ensayo de un crimen" (1955), en 1956 realizó "La muerte en ese jardín", con guión de Luis Alcoriza y Raymond Queneau qu'afaía la novela homónima de Lacour. The National Filme Theatre of London realizó una retrospectiva de la so obra. "Nazarín" (1958), Palma d'Oru del Festival de Cannes de 1959, ye la primer de les trés películes que realizaría col actor Paco Rabal. Esi mesmu año rodó "Los ambiciosos", cine de compromisu político y social. En 1960 dirixó por última vegada una obra teatral, "Don Juan Tenorio", en México, y realizó y estrenó en EE.XX. "La joven". Depués regresó a España pa dirixir "Viridiana", coproducción hispanu-mexicana con guión escritu xunto a Julio Alejandro. La película foi producida por Gustavo Alatriste (por parte mexicana) y por Pere Portabella y Ricardo Muñoz Suay, per parte de les productores españoles UNINCI (Unión Industrial Cinematográfica) y Films 59. Tuvo protagonizada por Silvia Pinal, Francisco Rabal y Fernando Rey. 
"Viridiana" foi presentada a concursu nel festival de Cannes de 1961 como representante oficial d'España y llogró la Palma d'Oro, que recoyó l'entós Director Xeneral de Cinematografía, José Muñoz Fontán. Sicasí, depués de qu'el periódico vaticanu "L'Osservatore Romanu" condergara la cinta, a la que tachaba de bocaya y sacrímanda, la censura española prohibió la cinta y Muñoz Fontán foi obligáu a dimitir. "Viridiana" nun se pudo proxectar oficialmente n'España hasta 1977. Foi ganador del "Premiu Nacional de Belles Artes" pol gobiernu de México en 1977.
En 1962 rodó "El ángel exterminador", una de les sos películas más importantes y personales y na qu'añedía delles chancies privaes de la so época de la Residencia d'Estudiantes y del periodu surrealista trescurríu en Francia.
Yá na so etapa mexicana Buñuel había rodáu delles películes de producción francesa tres les eloxoses crítiques europees de "Ensayo de un crimen", "Así es la aurora" o "La muerte en el jardín", pero la so verdadera reentrada na cinematografía francesa prodúxose en 1963 con "Diariu de una camarera", adaptación de la novela d'Octave Mirbeau. Empieza así la so cooperación col productor Serge Silberman y el guionista Jean Claude Carrière.
En 1964 filmó la so última película mexicana, "Simón del desierto", que nun acabó como taba proxectada por falta de presupuestu. Entá así, llogró'l Lleón de Plata de la Mostra de Venecia al año 1965, año en qu'al par de Carrière, preparó les adaptaciones de "El monje" y "Là -bas".
En 1966, año en que Dalí-y telegrafió ufriéndo-y preparar la segunda parte de "Un perru andaluz", estrenóse "Belle de jour", que llogró en 1967 el Lleón d'Oro na Mostra de Venecia. Esta película llogró en Francia un estraordinariu éxitu de públicu y a partir d'entós los estrenos de Buñuel convirtiéronse n'acontecimientos culturales, lo que motivó que Silberman concediéra-y completa llibertá creativa y los recursos abondos pa la producción de los sos filmes, lo que caracterizó la etapa final de la so obra. En 1969 la Mostra-y otorgó el gran premiu d'homenaxe pol conxuntu de la so obra.
En 1970 volvió a España pa rodar, esta vegada en réxime de coproducción, "Tristana", protagonizada por Catherine Deneuve, que yá había protagonizáu "Belle de jour".
En 1972 se convirtió nel primer director español en consiguir el Oscar a la meyor película de fala non inglesa, por "Le Charme Discret de la Bourgeoisie", película que se diba rodar n'España, lo que resultó imposible por cuenta de la censura. Esta película, xunto con "La Vía Láctea" ("La Voie Lactée", 1968) y "El fantasma de la libertad" ("Le Fantòme de la Liberté", 1974), conformen una especie de trilogía qu'ataca los cimientos del cine de narrativa convencional y el conceutu causa-consecuencia, abogando pola exposición del azar como motor de la conducta y del mundu. Esi mesmu año de 1972 visitó Los Angeles, onde vivía'l so fíu Rafael, y George Cukor ofreció na so casa una cena n'honor de Buñuel a la qu'asistieron, además del so fíu Rafael y Carriére, importantes cineastes como Alfred Hitchcock, Billy Wilder, G. Stevens, William Wyler, R. Mulligan, Robert Wise o Rouben Mamoulian.
En 1977 Buñuel punxo'l colofón a la so obra con "Ese oscuro objeto del deseo" ("Cet Obscur Objet du Désir"), que recibió el premiu especial del Festival de Cine de San Sebastián. Na película, que revisa temes trataos enantes en "Viridiana" o "Tristana", Carole Bouquet y Ángela Molina interpreten el personaxe femenín que da réplica a Fernando Rey.
En 1980 realizó'l so últimu viaxe a España y foi operáu de próstata. En 1981, 50 años depués de ser prohibida, se reestrenó en París "La edad de oro", foi hospitalizáu por problemes de vesícula, Agustín Sánchez Vidal publicó la so obra lliteraria, el Centru Georges Pompidou de París organizó un homenaxe nel so honor y "Un perro andaluz" se proxectó nuna pantalla asitiada nel techu d'esti centru cultural.
En 1982 publicó les sos memories, recoyíes a lo llargo de los años por Carriére y titulaes "Mi último suspiro".
Luis Buñuel falleció en Ciudá de México'l día 29 de xunetu de 1983 pola madrugada, a causa d'una insuficiencia cardiaca, hepática y renal provocada por un cáncer. Les sos últimes palabres foron pa la so muyer Jeanne: "Agora sí que muerro". Caltúvose fiel a la so ideoloxía hasta'l final: nun hubo nenguna ceremonia de despidida y anguaño desconozse dónde s'atopen les sos cenices. Esi mesmu añu foi nomáu doctor honoris causa pola Universidá de Zaragoza.
A los catorce empezáron-y les sos duldes sobro la relixón, principalmente alrodiu de la resurrección de la carne, el xuiciu final, l'infiernu y el diañu. Según él mesmu dixo, yera "atéu, gracies a Dios". Amante del tabacu, del alcohol (pa él, un chigre yera un llugar de meditación y recoximientu) y de los burdeles (anque decía qu'una vegada casáu xamás foi infiel), quixo llibrase de les normes y principios de la sociedá que n'heriedu-y había dexáo tou un sistema de prohibiciones y represiones. Gustába-y la puntualidad, el bon vistir, dise puestu a la cama y madrugar, y llegó a tener una gran colección d'armes. La so primer pistola túvola a les escondidielles a los catorce años, anque abondo enantes yá xugaba cola del so padre.
De mientres tola so vida, Buñuel foi un rebelde, hasta'l últimu momentu tuvo lluchando contra sí mesmu. El so interior dictába-y unes normes sobro la muerte, la fe, el sexu... que la so concencia nun podía aceptar. Esta dualidá-y marcó dende la so más tienra infancia. Buñuel rompió barreres lluchando a favor de la llibertá.
Yá con pocos años conoció la muerte de cerca, cuando un llabrador del so pueblu foi asesináu por otru d'un navayazu, y apañóseles pa colase na autopsia. Primeramente, había vistu cómo les aves rapazos taramiaben un pollín muertu y, así, cuando tuvo la ocasión, compró un pollín muertu pa poder ver repitida la escena: yera como si esfrutara viendo cómo les utres arrincáben-y los güeyos y se comían al pollín, esgañando les sos carnes.
Gustába-y reflexar la visión pesimista y cruel de la vida. Así fíxolo en "Las Hurdes, tierra sin pan", en "Los olvidados"... Sicasí, él yera pacífico y siempres tuvo encegoláu cola so propia muerte. La so hermana Conchita solía recordar que de pequeña había acompañao al so hermanu Luis a visitar campusantos y éste se tendía nes meses de les autopsies. A Luis gustába-y asistir a los entierros del so pueblu, así l'entierru que tien llugar en "Abismos de pasión" yera un reflexu de les alcordances de la so mocedá, según confesó él mesmu.
La visión de Buñuel topetaba cola realidá. Tenía bien presente la posibilidá del esfaimientu de la tierra, pensaba nes guerres, la bomba atómica. Afirmaba que nin la llibertá nin la xusticia existían. "La pantasma de la llibertá" reflexa'l so pensamientu. Yera tienru, piadoso, de vida ordenada. Tuvo una vida desafogada y una infancia feliz, pero la so concencia llevába-y a pensar no que él llamaba la "Edá Media" (los principios del sieglu XX y les sos miseries), esto ye, les inxusticies, que reflejó en "Abismos de pasión", "Nazarín", "Él", "La muerte en el jardín", "La joven"...
Vivió los años de represión sexual, quixo realizar una película pornográfica, pero desistió. Sicasí, el tema del sexu foi tratáu en munches de les sos películes: "La joven", "Ese oscuro objeto del deseo". 
Yera, en ciertu mou, un anarquista, pero na so casa alendaba disciplina, nun permitía a les muyeres asistir a les xuntes d'homes. El llibru de memories de Jeanne Rucar llámase "Memories d'una muyer ensin pianu" porque Buñuel, ensin preguntar a naide, regaló'l pianu de la so muyer a un amigu que-y traxo trés botelles de vinu.
Nun foi nacionalista, pero añoraba España y la tierra de la so infancia; se nacionalizó mexicanu por pragmatismu, yá tuviera a puntu de nacionalizase norteamericanu unos años enantes. Nun-y gustaba viaxar, pero esfrutaba al visitar los sitios que-y traíen bones alcordances. Nun deseaba dir per Hispanoamérica y se quedó a vivir en México. Una reza mexicana que foi vecina suya na Colonia del Valle de la ciudá de México comentó que Buñuel nunca olvidó les sos raíces: en Selmana Santa víalu solu pel xardín de la so casa faciendo dobles con un tambor y dando vueltes y vueltes.
Luis Buñuel vieno d'una familia burguesa y bien relixosa, estudió y vivió la disciplina de la relixón, pero se podría argumentar que parte del so trabayu tien como meta, ente otros envises, camudar la sociedá na que vivimos, que se basa na relixón, la familia y l'orde establecíu, y qu'impóon una moral y un comportamientu social de la que nin siquier la burguesía que sofita'l poder ye llibre. Quixo que toles sos obres foren quemaes y así tener descansu y dignidá dende la nada.
Si siempres-y había encegoláu la muerte, nos últimos cinco años de la so vida, sordu, con poca vista, con dalguna operación qu'otra, dexó de ver cine, televisión y malapenes coyía un llibru, con excepción de "La vieyera" de Simone de Beauvoir, que lleía y relleía. Pensaba na so muerte y nel fin del mundu, bromiaba colos demás alrodiu de la so vieyera. Con ayuda del so amigu Jean-Claude Carriére, que de mientres más de 18 años recopiló material d'entrevistes y parolaes nos descansos de les filmaciones, escribió "Mon dernier soupir" ('El mio últimu sollutu'). Yá'l títulu reflexa la obsesión que tenía nos últimos momentos de la so vida; non quería da-yos importancia, pero pensaba nellos. Como yera atéu, pensaba n'axuntar el día de la so muerte a tolos sos amigos ateos y confesase. Pa él, ser bromista yera una forma de demostrar que taba en contra del orde. Esti llibru de memories inspiraría la película documental dirixida por Javier Espada y Gaizka Urresti y titulada "El último guión" que protagonicen Jean-Claude Carrière y Juan Luis Buñuel, percorriendo los llugares nos que transcurrió la vida de Buñuel: Calanda, Zaragoza, Madrid, Toledo, París, New York, Los Angeles y México.
Joan Baez
Joan Chandos Báez (Staten Island, Nueva York, 9 de xineru de 1941), más conocida como Joan Baez, ye una cantante estaunidense de folk. 
Gotthold Ephraim Lessing
Gotthold Ephraim Lessing (* 22 de xineru de 1729 en Kamenz (Saxonia); † 15 de febreru de 1781Brunswick) foi'l poeta alemán más importante de la ilustración. Con sos drames y ensayos teóricos tuvo una influyencia significativa na evolución de la lliteratura alemana.
USS Maine (ACR-1)
El USS "Maine" (ACR-1) foi un acorazau pre-dreadnought de Segunda Clas de l'Armada de los Estaos Xuníos, foi entamau nel Astilleru Naval de Nueva York el 17 d'ochobre de 1888; botau el 18 de payares de 1889. Patrocinau pola Srta. Alicia Tracy Willnerding, nieta del Secretariu de Marina Benjamin Tracy.
La nueche del 15 de febreru, españó la proa del barcu, llanzando cuerpos y partes de la estructura, y fundiose aína, causando 266 víctimes.
Guerra Hispano-Estauxunidense
La Guerra Hispano-Estaunidense tuvo llugar ente España y los Estaos Xuníos d'América en 1898, na infancia del rei Alfonsu XIII, cuando exercía la rexencia la reina María Cristina d'Habsburgu-Lorena, viuda del rei Alfonsu XII, siendo presidente del gobiernu español Práxedes Mateo Sagasta y presidente d'Estaos Xuníos, William McKinley. 
Esti conflictu ye xeneralmente nomáu n'España'l Desastre del 98, o Guerra de Cuba y, en Cuba, Guerra Hispano-Cubano-Norteamericana. Ye incorreutamente nomáu tamién Guerra Hispano-Americana por influyencia de la manera na que se conoz n'Estaos Xuníos, Spanish-American War. 
Los sos principales resultaos foron la independencia de Cuba y la pérdida, por parte d'España, del restu de les sos colonies n'América y Asia (Puertu Ricu, Filipines y Guam) , cedíes a Estaos Xuníos, que se convirtió en potencia colonial.
"Adiós, Habana, adiós" Jordi Siracusa 2005
Atahualpa
Atahualpa ("quechua": "Ata-wallpa" 'gallu' foi'l trecenu gobernante Inca, y anque tuvo socesores nomaos polos españoles ye consideráu como l'últimu emperador incaicu. Ñació en 1500; ensin embargu, el llugar del so nacimientu ye tovía inciertu. 
Foi executáu'l 26 de xunetu de 1533. La noticia de la so muerte orixinó una gran anarquía, munches etnies inques suleváronse ya intentaron recuperar la so independencia
Inca
Los inques, n'antigüedá ingues , foron los gobernantes de l'imperiu aborixe más estensu d'América precolombina. Tamién yeren usaos los términos Cápac Inca y Sapa Inca que yera estensible a los gobernantes nel aniciu del curacazgu Inca y llueu a los emperadores inques del Tahuantinsuyo. Ye vezu tamién referise a ellos namás comu l'inca.
El primer sinchi cusqueñu n'utilizar el títulu d'inca foi Inca Roca, fundador tamién de la dinastía Hanan Cuzco. L'últimu inca nel gobiernu foi Atahualpa. Dempues el títulu foi usau polos qu'opusieron resistencia a la conquista de l'Imperiu inca, comu los casos de Manco Inca o Túpac Amaru I.
Una de les cualidaes más notables de l'Imperiu Incaicu yera el so altamente organizau gobiernu, centralizau nel Cuzco, la capital onde l'emperador vivía.
Nana Mouskouri
Nana Mouskouri (Griegu, Nάνα Μούσχουρη), "alias" de Iōánna Moúschourē, griegu, Ιωάννα Μούσχουρη, Chania, Creta, 13 d'ochobre de 1934) ye una cantante y activista griega.
Imperiu Portugués
El Imperiu portugués foi un imperiu destacáu nos sieglos XV, XVI y XVII qu'empezó viaxando a tierres desconocíes polos europeos y asina empezando la Era de los descubrimientos. Aportó primero a la India y al sur africanu. Esti imperiu, sobre too nos sos empiezos, estructurábase en: les ciudaes puramente portugueses (Goa, p.y.); les factoríes, o construcciones en ciudaes non portugueses realizaes puramente pal comerciu (Chittagong, p.y.); les bases, o zones d'intercambéu direutu (ciudaes non portugueses ensin edificios que facíen el so mercáu dende les mesmes cargues del barcu). L'Imperiu Portugués pasó a pertenecer a la Monarquía Hispánica dende'l reináu de Felipe II y dixebróse nel reináu de Felipe IV (1580-1640).
L'Imperiu Portugués tuvo territorios en:
América: 
Asia: 
Golfu Pérsicu:
África Colonial:
África (Protectorados):
Marruecos (Places de soberanía):
Maria del Mar Bonet
Maria del Mar Bonet i Verdaguer(Palma de Mallorca, 27 d'abril de 1947) ye una cantante balear en catalán. 
Inquisición
El términu Inquisición (llatín: "Nestoris Herectus Pravitatis Sanctum Officium") fai referencia a delles instituciones dedicaes a la supresión de la herexía nel senu de la Ilesia Católica. La Inquisición medieval, de la que remanecen toles demás, fundóse en 1184 na estaya de "Languedoc" (nel sur de Francia) pa combatir la herexía de los "cátaros" o "albigenses", qu'en 1249, implantóse tamién nel reinu d'Aragón (foi la primera Inquisición estatal) y que na Edá Moderna, cola xunión d'Aragón con Castiella, estendióse a ésta col nome d'Inquisición española (1478 - 1821), baxu control direutu de la monarquía hispánica, qu'estendió dempués el so ámbitu d'aición a América; la "Inquisición portuguesa" (1536 - 1821) y la "Inquisición romana" (1542 - 1965).
Magar que nos países de mayoría protestante tamién hebo escorrexes, nesti casu escontra católicos, escontra reformadores radicales como los anabaptistes y escontra supuestos practicantes de bruxería, los tribunales constituyíen nel marcu del poder real o llocal, xeneralmente "ad-hoc" pa cada casu concreto, y nun constituyeron una institución específica.
Esclavitú
Esclavitú ye la situación na qu'un individuu ta baxo'l dominiu d'otru, perdiendo la capacidá de disponer llibremente de sigo mesmu. La palabra "esclavu" vien del griegu medieval "sklábos" que vien d'eslavu, por ser los eslavos los esclavos más frecuentes cuando apaeció'l términu) 
El fenómenu de la esclavitú remóntase a les civilizaciones antigües. Hestóricamente demostróse que la so razón de ser anicia nel fortalecimientu y sostenimientu de l'actividá económica, darréu que davezu los esclavos emplegábense como mano d'obra, magar qu'hai esceiciones, como los xenízaros, o cierta tribu africana que rapten dalgunos individuos d'otres tribu y dróguenlos con tal escayencia de les sos funciones que namái los usen como preseos sexuales, faciendo tal menospreciu del so físicu (inclusu tando bien alimentaos) qu'acaben morriendo.
Ye de notar que na Natura dase tamién la esclavitú, como exemplu, ciertes formigues que roben ninfes d'otres races de menor tamañu y fáenles trabayar pal so provechu.
Claru ye l'exemplu de la colonización d'América o les práutiques del antiguu Imperiu romanu arriendes de los plantegamientos políticos de la Grecia Antigua au'l mesmu Aristóteles sostién que la esclavitú ye un fenómenu natural. "Mintz" y "Elkins" consideren qu'esiste una rellación recíproca ente capitalismu y esclavitú, ellos evidencien que conforme varia el dinamismu del capitalismu, el calter represivu de l'actividá llaboral tamién varia. Otros investigadores como "Lester Thurow" afirmen que mientres la democracia ye incompatible cola esclavitú, el capitalismu nun lo ye, polo que la esclavitú suel reaparecer na mesma proporción qu'avanzen les formes autoritarias de gobiernu.
El "Día Internacional de l'Alcordanza de la Trata d'Esclavos y de la so Abolición" celébrase'l 23 d'agostu, mientres que'l "Día Internacional pa l'Abolición de la Esclavitú" celébrase'l 2 d'avientu
Catarata
Les catarates (tamién llamaes tabayones en casu de tener pequeñes dimensiones) son formaciones xeolóxiques que xeneralmente resulten del fluxu de la corriente d'un ríu sobro un tarrén pedresu resistente a la erosión y que formen saltos con altores significativos.
Les cascaes son sistemes dinámicos que varíen coles estaciones y colos años, anque esto namás se fai perceptible a escala xeolóxica. Presenten distintes formes (por casu, si la so cayida ye vertical o si sigue una pronunciada pendiente, etc.), determinaes pol volume d'agua, l'altor de la cayida, l'anchor del llechu y la conformanza de les parés ente les que cuerre'l líquidu, dependiendo del tipu de roca y de les distintes capes nes que se disponen. 
Les catarates de Yosemite, en California, miden 739 metros d'altu (dende'l tope hasta la base inferior); les dos cayíes principales del Niágara son célebres pol caudal de les sos agües, que llega a los 11.000 metros cúbicos per segundu.
Les cayíes d'agua pueden tener estremaos anicios. Na mayor parte de los casos, débense a la desigual resistencia qu'oponen les roques a les corrientes d'agua. Cuando un ríu folia fondamente'l so llechu y atopa resistencia nuna masa pedreso, l'afondadura produzse más amodo. D'esta miente, el nivel del trabancu va constituyir, temporalmente, el nivel de base, ello por cuenta de que'l trabancu por sigo mesmu va establecer el perfil longitudinal del ríu escontra riba. Pero ríu abaxo, más allá d'esta masa pedreso qu'aguanta, l'afondadura sigue más aína, y va formar el so fuerte cayente, o una baxadera vertical, que va atayar el cursu del ríu y va ser la causa determinante del tabayón.
Maximilianu I d'Habsburgo
Maximiliano I de Habsburgu (Wiener Neustadt, Austria, 22 de marzu de 1459 - Wels, 12 de xineru de 1519), rei de Romanos y emperador electu del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu de 1486 hasta la so muerte.
Archiduque de Austria. Fíu del emperador Federico III y Leonor de Avis, cásase cola heredera de la Casa de Borgoña, la Duquesa María, fía única de Carlos "el Temerariu". 
En 1494, al añu siguiente de la muerte del so padre, l'emperador Federico III, empezó la intervención de Francia en Italia, empecipiando un llargu ciclu de conflictos. Se alía con Venecia en 1495 y depués cola Santa Lliga en 1511 pa contener a'l franceses.
En 1508 proclámase emperador electu del Sacru Imperiu, cola autorización del papa Julio II. 
Maximiliano ye más conocíu probablemente por llevar a cabu la reforma de la Dieta de Worms que concluyó la Reforma imperial ("Reichsreform") modificando una parte bien grande de la constitución del Imperiu.
Con cuenta de amenorgar les presiones crecientes a que taben sometíos los sos territorios polos trataos fechos ente los reis de Francia, Polonia, Hungría, Bohemia y Rusia, según p'asegurar Bohemia y Hungría pa los Habsburgu, Maximiliano axuntar colos reis de la dinastía Jagellón Vladislao II, rei d'Hungría y de Bohemia, y Segismundo I de Polonia en Viena en 1515. Diez años más tarde, punxo sol control de los Habsburgu al reinu de Hungría y de Bohemia por aciu matrimonios alcordaos.
Morrió'l 12 de xineru de 1519 a los 59 años, en Wels, Austria.
Tres la so muerte foi escoyíu'l so nietu Carlos V como rei de Romanos.
Autoxiru
L'autoxiru ye una aeronave d'ala rotativa, ye dicir, vuela como los aviones pero'l so ala ye un rotor que xira pola acción del vientu relativu que lu traviesa d'abaxo hacia arriba. Polo que lu podemos considerar un híbridu ente l'aeroplanu y l'helicópteru. Del mesmu mou que l'aeroplanu, la so propulsión faise al traviés d'una héliz, pero en cuenta d'ales, tien un rotor comu l'helicópteru. Esti rotor nun ta conectáu al motor de l'aeronave, polo que xira llibremente, «autoxira», impulsáu pol aire, xenerando asina la fuercia de sustentación. Nel helicópteru, pela cueta, la propulsión y la sustentación prodúcense nel rotor que sí ta impulsáu pol motor.
L'autoxiru inventólu l'inxenieru español Juan de la Cierva.
John McEnroe
John Patrick McEnroe ye un ex-xugador de tenis estaunidense. Considerau unu de los más grandes talentos de la hestoria del deporte, llogró ganar 7 títulos de Grand Slam y ocupar el puestu Nº1 de l'ATP, tantu en individuales comu en dobles. 
Miembru de l'equipu norteamericanu de Copa Davis munches vegaes, finó so carrera con 77 títulos individuales y 70 en dobles, y ye recordau pola so habilidá cola raqueta, polos sos partíos escontra otres grandes lleendes comu Björn Borg, Jimmy Connors o Ivan Lendl y pol so incontrolable temperamentu dientro de la cancha, lo que-y daba munchos problemes colos xueces de siella y árbitros.
Ivan Lendl
Ivan Lendl ye un ex-tenista profesional checu, por munchos años considerau el meyor xugador del mundu d'acuerdu a la posicion de l'ATP. Foi unu de los tenistes dominantes de la década de 1980.
Füllinsdorf
Füllinsdorf ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Liestal. Llenda al norte coles comuñes d'Augst y Giebenach, al este con Arisdorf, al sur con Liestal, y al oeste con Frenkendorf y Pratteln.
Augst
Augst (n'antigüedá "Baselaugst") ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Liestal. Llenda al noroeste cola comuña de Grenzach-Wyhlen (DE-BW), al noreste con Kaiseraugst (AG), al sureste con Giebenach, al sur con Füllinsdorf, y al oeste con Pratteln.
Kaiseraugst
Kaiseraugst ye una comuña suiza del cantón d'Argovia, nel distritu de Rheinfelden. Llenda al norte coles comuñes de Grenzach-Wyhlen (DE-BW) y Rheinfelden (DE-BW), al este con Rheinfelden y Olsberg, al sur con Giebenach (BL), y al suroeste con Augst (BL).
Rheinfelden (Alemaña)
Rheinfelden ye una ciudá asitiada al sur d'Alemaña, a orilles del ríu Rin, nel estau federau de Baden-Württemberg. Ye una ciudá industrial, asitiada na frontera de Suiza. La ciudá estiendese alredor de les dos orilles del ríu, y la metá d'esta ciudá allugase al suroeste de Baden-Württemberg compartiendo la otra metá con Suiza. El nome d'esta llocalidá en Suiza tamién ye Rheinfelden.
A consecuencia del Tratáu de Presburgu robláu'l 26 d'avientu de 1805 ente Francia y Austria, el territoriu na marxe derecha del Rin incorporóse al acabante de crear Gran Ducáu de Baden. Nesti territoriu hasta aquel entós había sólo l'aldega de Nollingen, el nucleu de Rheinfelden, que se desenvolvió rápido na segunda metá del sieglu XIX cola industrialización de la rexón y la construcción del trayectu de ferrocarril ente Basilea y Säckingen. Dende 1922 Nollingen tien el rangu de ciudá y dende 1963 llámase oficialmente Rheinfelden (Baden).
Rheinfelden (Argovia)
Rheinfelden ye una ciudá y comuña del norte de Suiza, que s'alcuentra nel cantón d'Argovia, distritu de Rheinfelden. Llenda al norte coles comuñes de Rheinfelden (DE-BW) y Schwörstadt (DE-BW), al este con Möhlin, al sur con Magden y Olsberg, y al suroeste con Kaiseraugst.
Giebenach
Giebenach ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Liestal. Llenda al norte coles comuñes de Kaiseraugst (AG) y Olsberg (AG), al este con Arisdorf, al sur y oeste con Füllinsdorf y al noroeste con Augst.
Iberdrola
Iberdrola (IBEX 35:IBE) (Ticker Bolsa de Madrid: IBE) ye una empresa española con see en Bilbao que xenera, distribúi y comercializa lletrecidá y gas natural. Opera en 28 países y cunta con 16 millones de veceros, 9 d'ellos españoles. Tien tamién intereses en telecomunicaciones.
Iberdrola nació'l 1 de payares de 1992 como resultáu de la fusión de Hidroeléctrica Española ya Iberduero
Iberdrola fixo frente a estremaos intentos de fusión y realizó otres alquisiciones:
Presidentes de Hidrola
Presidentes de Iberduero
Presidentes de Iberdrola
Explota individualmente o en conxunción con otres compañíes les centrales nucleares de:
En cuanto a centrales térmiques de ciclu convencional, ye propietaria de les centrales térmiques de:
Estes centrales utilicen fueloil como combustible principal y gasoil como secundariu (principalmente mientres l'arranque), sacante la de Santurce y el grupu I de Aceca, que la so instalación de gasoil ta inutilizada porque los sos dos grupos puen ser alimentaos con gas natural.
Per otra parte, Iberdrola tamién ye propietaria de trés centrales más de ciclu convencional qu'utilicen carbón como fonte principal d'enerxía (anque almiten fueloil y gasoil). Son les de:
Nel momentu de constitución d'Iberdrola, Iberduero cuntaba cola titularidá de les centrales de Santurtzi, Pasaia y Velilla del Río Carrión (que fuera puesta en marcha baxu la denominación de Térmiques del Norte, Terminor, y que compartía titularidá con Electra de Viesgo que la so participación foi mercada por Iberduero en 1984). Amás, cuntaba tamién ente los sos activos cola Central Térmica de Burceña, allugada erroneamente en dellos documentos en Bilbao3 pero realmente asitiada na localidá límitrofe de Barakaldo, construyida en 1905 pero inactiva dende 1985. En febreru de 2002, Iberdrola solicitó al Ministeriu d'Economía'l zarru d'esta central, que foi concedíu n'agostu del mesmu añu.Pela so parte, Hidroeléctrica Española cuntaba cola titularidá de les centrales de Escombreras, Castellón, Lada (qu'adquiriera en 1981 a la Compañía eléctrica Llangréu, aniciada n'Asturies y propietaria tamién d'un terciu de la Central térmica de Soto de Ribera) y Aceca, que la so titularidá compartía con Unión Fenosa.Iberdrola tien amás centrales hidroeléctricas especialmente na cuenca del Douru y nos Pirineos (apurríes por Iberduero) y les cuenques de los ríos Tajo, Segura, etc. (apurríes por Hidroeléctrica Española).
Su filial d'inxeniería Iberinco construyó les sos centrales de ciclu combináu, que yeren:
La so filial nomada Iberdrola Enerxíes Anovables, S.A.O. con see en València (Paséu de l'Alamea), que cotiza en bolsa , dispon d'una cartera de proyectos en tol mundu que s'alza fasta los 43.280 MW. Nel 2008 algamó una capacidá de 8.164 MW,4 de los cual 7.822 MW correspuenden a parques eólicos y 342 MW a centrales minihidráulicas .La so presencia nel estranxeru traduzse en 3.483 MW eólicos, de los que 2.392 MW allúguense n'Estaos Xuníos y 428 MW en Reinu Xuníu y los restantes 663 MW asítiense fundamentalmente n'Europa, onde destaca l'aportación de Grecia -217 MW-; Francia -154 MW-; Polonia -123 MW-; Alemaña -63 MW- y Portugal -56 MW-.
Componen el Conseyu d'Alministración 14 homes y 1 muyer:
Central nuclear de Almaraz
La Central nuclear de Almaraz ye una central nuclear asitiada nel términu municipal d'Almaraz (Provincia de Cáceres), na contorna natural Campu Arañuelo y refrigerada pel ríu Tayo. Ye del tipu PWR y pertenez a les empreses Iberdrola, Unión Fenosa y Endesa.Tien dos reactores de 1040 MW. Produz el 9% de tola enerxía que se produz n'España [cita riquida]. El so sistema de refrigeración ye de circuitu abiertu (al banzáu de Arrocampo).Empezóse a construyir en 1972; el primer reactor empezó a operar en mayo de 1981 y el segundu en octubre de 1983. Consta d'una superficie de 1.683 hectárees.Según Foru Nuclear, mientres 2005 la unidá I xeneró 7.823,32 millones de kWh y l'unidá II xeneró 5.536,66 millones de kWh.Foi la primer central nuclear de segunda xeneración construyida n'España.
Ta operada pola sociedá Centrales Nucleares Almaraz-Trío (CNAT), que xestiona tamién la Central nuclear de Trío, y que ta compuesta por:
Endesa
Endesa, S.A. ye una empresa española del sector llétricu, gasísticu y d'agües, fundada'l 18 de payares de 1938 baxu'l nome d'Empresa Nacional de Lletrecidá, S.A. Ye una subsidiaria de la empresa italiana Enel.
Compostilla I foi la so primer planta de producción, inaugurada a entamos de los años 50 en Ponferrada. Na década de los 60 creóse Compostilla II, nel conceyu de Cubillos del Sil (Lleón).
Cotiza en bolsa col identificador ELE. Ye la segunda empresa llétrica n'España y forma parte del Ibex 35. Los sos principales accionistes yeren (avientu de 2007): ENEL 67% Acciona 25% Fora d'España, la llétrica opera n'Italia, Francia, Portugal, Marruecos, Chile, Arxentina, Colombia, Perú, Brasil y República Dominicana.
Les actuaciones d'Endesa de cutiu fueron revesoses por cunta de los sos impactos ambientales, como nel casu de la presa del ríu Bio-Bío o les crítiques a l'esfaimientu de la Patagonia chilena.
Su capital tuvo en manos del Estáu fasta qu'en 1988 arrincó'l so procesu de privatización con una Ufierta Pública de Vienta (OPV) del 25 por cientu de les sos acciones. Este mesmu añu la compañía cotiza na Bolsa de Nueva York per primer vegada. Nel 1994 vendióse un segundu paquete y dos años dempués foi tresferida a la Sociedá Estatal de Participaciones Industriales (SEPI, la heredera del antiguu INI), qu'encetó la última fase de la privatización con dos nueves OPV, nel 1997 y 1998, respectivamente, pasando a ser una de les múltiples empreses privaes con capital públicu n'España. Esti últimu pasu corresponderíase cola directiva europea qu'establecía pal añu 2000 que tolos miembros de la UE teníen de tener a lo menos un 30% del so mercáu liberalizado. Ye entós cuando sume la Empresa Nacional de Lletrecidá como Sociedá Estatal y pasa a ser d'una corporación semiestatal a una empresa privada col simple nome d'Endesa.
Dende 1983, la compañía esperimentó una importante medría pente medies de l'absorción de competidores más pequeños, como Enher, Gesa, Unelco y Encasur (definitivamente absorbíes nel 1988) y Erz, Fecsa y Compañía Sevillana d'Eletricidá (1996)2 y diversificó la so actividá escontra sectores como les telecomunicaciones y les nueves tecnoloxíes. Sicasí, en xunetu de 2005, abandonó la so actividá nel sector de les telecomunicaciones -consideráu non estratéxicu-, tres la vienta de la so filial chilena de telefonía móvil, Smartcom, a la operadora mexicana América Móvil, y la vienta de la mayoría de la so participación nel grupu Aúne. Coles mesmes, foi unificando baxu una sola marca les empreses pente medies de les qu'emprestaba los sos servicios nes distintes rexones d'España.
Tres les desinversiones nel sector de les telecomunicaciones, Endesa estremó les sos actividaes en dos grandes árees de negociu: enerxía -onde s'arrexunten los activos eléctricos, los rellacionaos col gas, cogeneración, enerxíes anovables, mediu ambiente y agua- y tresmisión de voz y datos al traviés de la inda incipiente tecnoloxía Power Line Communications (PLC).
En septiembre de 2005 foi oxetu d'una OPA contraria per parte de Gas Natural, qu'amenó gran discutiniu políticu y empresarial. El 3 de febreru de 2006 el gobiernu español aprueba la OPA con delles condiciones, por entender que nun plantega problemes de competencia y que va favorecer la posición española nel sector de l'enerxía.
El 21 de febreru Endesa recibe una contra-OPA, esta vegada amistosa, de E.ON, una importante empresa alemana del sector enerxéticu. A diferencia de la otra OPA, la empresa alemana asegura que nun va haber espedientes de regulación y sigo que va haber inversiones nel sector eléctricu español. El día 22, la empresa italiana ENEL ufiertóse a ayudar a Gas Natural si decidía rellanzar la so OPA.
Finalmente, en febreru de 2009, Enel alquirió por 11.107 millones de € el 25% de les acciones d'Endesa, que taben en manos de la constructora Acciona, y fíxose col control total de la compañía.
Unión Fenosa
Unión Fenosa foi un grupu empresarial español, presente en numberosos sectores económicos y mercaos.
El so negociu orixinal yera'l de la producción y distribucción d'enerxía llétrica, poro la so actividá amplióse darréu tamién escontra otres árees rellacionaes cola enerxía, como'l gas, y escontra otros sectores como servicios profesionales y telecomunicaciones.
Unión Fenosa foi adquirida por Gas Natural, nun procesu empecipiáu en xunetu de 2008 (cuando Gas Natural llegó a un alcuerdu con ACS pa la compra de la so participación del 45,3% n'Unión Fenosa) y rematáu en septiembre de 2009 (momentu nel que les acciones de la nueva compañía son almitíes a cotización).
Nació'l 23 de payares de 1982 col nome d'Unión Eléctrica Fenosa tres la fusión ente Unión Eléctrica, creada nel 1912 como Unión Eléctrica Madrileña y Fuerzas Eléctricas del Noroeste S.A. (FENOSA), empresa creada en 1943 por Pedro Barrié de Mazar, Conde de Fenosa. Los sos anicios, poro, tán tanto en Madrid como en Galicia
Nel 1984 baxu la dirección de Victoriano Reinoso (en calidá de Director Comecial) preséntase un proyectu de xestión al conseyu d'alministración, coles mires de xenerar una nueva dinámica comercial que proxectaría a Victoriano Reinu a la presidencia d'Unión Fenosa. Pa llevar el so proyectu al conseyu recurrió a la collaboración de J. Javier A. Colmenares (creativu y estratega de la publicitariu) pa diseñar y producir el documentu de presentación qu'habría de llevase al Conseyu d'Alministración nun tiempu non superior a diez díes, procesu que, magar les grandes dificultaes por escased de tiempu y recursos y tecnolóxicos de la dómina, foi realizáu dientro 10 díes naturales, xenerando un marcu d'enfotu, mútua amistá y una estrecha y continua collaboración.
El resultáu positivu vinu cola aceptación del Conseyu d'Alministración al proyectu presentáu: SGC Sistema de Xestión Comercial pa crear nueva redolada corporativo que dexó proxectar a Unión Fenosa como empresa comprometida cola anovación tecnolóxica en tola estructura de la empresa desenvolviendo nueves plataformes de xestión que sirvieron de referencia al mercáu nacional y dexaron la esportación de los nuevos modelos de xestión y de la tecnoloxía de sistemes aplicada a la xestión de la empresa en toles sos árees.
La participación de J. Javier Colmenares dexó a Unión Fenosa enfusase en nuevos llinguaxes de comunicación interna y esterna facilitando a Victoriano Reinoso diseñar un fuerte compromisu espresáu nun decálogu qu'apurriera garantíes a los veceros abandonando'l vieyu calificativu d'abonaos, qu'entá per munchos años permaneció n'otres emnpresas del sector o de servicios semeyantes. La grana de Victoriano Reinoso que semó añu tres d'añu nes Convenciones Comerciales d'Unión Fenosa dexaron ver y crear un futuru posible incluyendo a los más críticos de la fusión de les dos empreses matrices Unión Eléctrica y FENOSA.
Nel 1986 el Grupu empecipia la so espansión internacional con un contratu de consultoría pa la empresa Usinas y Tresmisiones Eléctriques d'Uruguái (UTE), y nel 1988 entra en funcionamientu la central nuclear de Trío, participada por esta empresa, promotora del proyectu.
Nel 1992 prodúxose la primer inversión directa nel esterior y nel añu 1994 créase Unión Fenosa Enerxíes Especiales pa dar impulsu a les enerxíes anovables.
Nel 1995, tres l'ésitu de les esposiciones biañales creaes en 1989 y denominaes Mostra Unión Fenosa, créase'l Muséu d'Arte Contemporaneo Unión Fenosa, en La Coruña.
Yá nel añu 2000 firma un contratu con una empresa petrolera exicia que dexa a Unión Fenosa disponer de gas propio n'aniciu y asina tener una posición de ventaya nel sector. Amás, créase Soluziona como integradora de les empreses de servicios profesionales del Grupu.
La Central de Hermosillo, en México entra en funcionamientu en 2001 y constitúi el primer ciclu combináu de gas construyíu y operáu pola empresa. En 2002 esanicia del so nome la palabra Eléctrica pa reflexar la entrada n'otros negocios (gas, telecomunicaciones, etc.)
N'abril, la Ufierta Pública d'Alquisición d'Acciones (OPA) formulada por Gas Natural sobro'l capital social d'Unión Fenosa foi aceptada por 317.655.538 acciones, representatives del 34,75% del capital social de la eléctrica y del 69,54% de los derechos de votu a los que la ufierta dirixíase de forma efectiva.
Tres la lliquidación de la OPA, que'l so periodu d'aceptación concluyó'l día 14 d'abril, Gas Natural pasó a ser titular d'un 84,77% del capital social d'Unión Fenosa, y, una vegada liquidaos los preseos financieros suscritos con estremaes entidaes bancaries y un contratu de compraventa d'acciones, la participación asciendió al 95,22% del capital social de la llétrica.
A finales d'abril, los conseyos d'alministración de les dos compañíes aprobaron el proyectu de fusión por absorción d'Unión Fenosa y d'Unión Fenosa Xeneración. L'ecuación de truecu propuesta foi de trés acciones de Gas Natural por cada cinco acciones d'Unión Fenosa.
HC Energía
HC Energía (antiguamente "Hidroeléctrica del Cantábrico") ye un grupu d'empreses creáu'l 15 de marzu de 1913 baxu'l nome de Sociedá Civil Quitada de Saltos d'Agua de Somiedu y dedicáu a la producción, tresporte, tresformación y distribución d'enerxía llétrica. Hasta 2005 denominóse Hidrocantábrico. Anguaño diversificóse escontra'l gas, les enerxíes anovables y les telecomunicaciones.
La primer instalación xeneradora d'enerxía hidráulica empecipió la so esplotación en 1917, siendo de la empresa Saltos d'Agua de Somiedu. Consistía en tómala d'agües del ríu del Valle, la canal de conducción del ríu Sousas, la Central, la llinia de conducción a Uviéu y Xixón y la subcentral d'Uviéu.
El 25 d'ochobre de 1919 la Xunta axúntase n'Uviéu pa tratar de constituyise en sociedá anónima, por culpa de que se empezara la esplotación de la primer parte del saltu y llográrense al efeutu los beneficios de la llei de 2 de marzu de 1917 sobro protección a les nueves industries. Establezse como alcuerdo que la Sociedá Civil Quitada de Saltos d'agua de Somiedu siga como tala fasta'l 31 d'avientu de 1919 y la sociedá anónima va empezar la so nueva vida'l día 1 de xineru de 1920 denominándose Hidroeléctrica del Cantábricu - Saltos d'Agua de Somiedu.
L'empresa pasó a llamase darréu Hidroeléctrica del Cantábricu, Hidrocantábrico y a partir de 2005 HC Enerxía n'habiendo ser mercada pola portuguesa EdP.
Nel campu de la xeneración llétrica, HC Enerxía dispon d'instalaciones hidráulicas, térmiques y nucleares, como propietaria al 100% o como participante en sociedá con otres empreses del sector.
Les centrales eléctriques propiedá de HC Enerxía qu'utilicen combustibles fósiles como fonte d'enerxía principal son les vinientes:
Central hidroeléctrica de La Barca
La central hidroeléctrica de La Barca ye una central hidroeléctrica n'Asturies, España; asitiada baxu la Presa de Calabazos, ye abastecida pol banzáu del mesmu nome, nel ríu Narcea, ente los términos municipales de Tinéu y Balmonte.
La presa foi alzada ente 1959 y 1966 con una construcción de tipu bóveda por Hidroeléctrica del Cantábricu, güei HC Enerxía, entrando dos grupos en funcionamientu en 1967. El tercer grupu, nun entraría hasta 1974.
Medioambientalmente, supon una barrera física infrayable pa les especies autóctones qu'habiten el ríu, especialmente pal Salmón, lo qu'amenorga sensiblemente'l númberu d'exemplares al trate afectáu'l so ciclu vital nel so remonte escontra les agües montascoses y osixenaes pa la so reproducción.
Tien un llargor de 15 km aprosimao tando la compuerta allugada na llende ente Tinéu y Salas y el so rabu en Soto de la Barca. La so superficie ye de 194 hai, con una capacidá máxima de 34 hm³. Pa la construcción del banzáu foi necesariu anubrir el pueblu de Bebares, nel qu'había cuarenta cases, ente qu'anguaño namái hai cinco ente les que s'atopa'l chigre. Cerca d'esti banzáu tán delles mines de la empresa Caolines de Merillés. Esti banzáu ye bien peligrosu una y bones la carretera AS-15 va percima d'él, llegando en dellos casos a esfregar l'altor de 100 m ente'l banzáu y la carretera; yá habíu munchos accidentes nesti trechu de la carretera más qu'en nengún otru, dalgunos d'ellos inclusive con muertos.
Datos Enerxétiques:
Carauterístiques físiques:
Nuclenor
Centrales Nucleares del Norte, S.A., Nuclenor ye la empresa a la que pertenez la central nuclear Santa María de Garoña.
Arriendes de la Conferencia Internacional de les Naciones Xuníes cellebrada en Xinebra en 1955, apruébense condiciones técniques pal usu de la enerxía nuclear na producción de lletricidá. 
A partir d'esi momentu, les empreses españoles analicen la posibilidá d'introducise nesta nueva forma de producción d'enerxía llétrica. Nesti casu, Manuel Gutiérrez Cortines, conseyeru director de Electra de Viesgo, púnxose en contactu con Iberduero (actual Iberdrola) al traviés de Ricardo Rubio (director xeneral) que tres delles xuntes, el 2 de marzu de 1957 Electra de Viesgo y Iberduero crearon: Centrales Nucleares del Norte, S.A., NUCLENOR. L'envís d'esta nueva empresa yera la construcción d'una central nuclear. Primeramente Nuclenor cuntó con un capital de 5 millones de pesetes.
Nel 1983, Electra de Viesgo foi adquirida pol Bancu de Santander, ente que en 1991 quedó integrada nel Grupu Endesa. Tres unos años perteneciendo a Enel, finalmente, en 2008 convirtióse en E.ON España.
Nuclenor ye propietaria de la central nuclear Santa María de Garoña, y tamién tien participación na central nuclear de Trío I.
Nel 2007 les cifres de producción de NUCLENOR son les vinientes:
Central nuclear Santa María de Garoña
La central nuclear Santa María de Garoña ye una central nuclear de xeneración llétrica del tipu BWR que tien una potencia instalada de 460 MW. Ye la central nuclear n'activu más antigua d'España. Asitiada en Santa María de Garoña (Burgos, España) foi inaugurada en 1970. La vida útil primeramente prevista pa la central (40 años nes centrales españoles), remata l'añu 2011. La última autorización de funcionamientu tenía'l so algame hasta xunetu de 2009, fecha na cual el gobiernu autorizó una prórroga fasta'l 2013.2 Esi añu Nuclenor, la empresa propietaria, presentó la documentación necesaria pa solicitar la estensión de la so vida útil 10 años más (2019). El 5 de xunu de 2009 l'organismu regulador español (el CSN) envaloró afecha l'autorización de dicha estensión de la vida útil basándose en cuestiones técniques de seguridá. Esta estensión, sicasí, ten de ser emitida pol Ministeriu d'Industria d'España, siendo imprescindible (pero non venceyante) l'informe favorable del CSN.
Ente otres cuestiones que tienen de ser encetaes lo más llueu pol Gobiernu alcuéntrase la situación de la so piscina de combustible, la cual va algamar la so máxima capacidá, col diseñu actual, escontra l'añu 2015. Esta situación ye hermana n'otres centrales nucleares españoles, ensin que'l Gobiernu estableciera plazos nin escoyíu ente l'abanicu de soluciones técniques al problema.
La central alcuéntrase nel conceyu de Valle de Tobalina, nel pueblu de Santa María de Garoña. Ta construyida al par de un meandro del Ebro, del que toma agua pa la refrigeración. Les ciudaes más allegaes son Miranda de Ebro (32 km), Medina de Pomar (38 km), Villarcayo (43 km), Vitoria (64 km), Haro (71 km), Burgos (91 km), Bilbao (96 km), Laredo (106 km), Llodio (108 km), Reinosa (108 km) y Logroño (112 km). Dende 2006, tres el zarru de la central nuclear de Zorita, ye la central nuclear más antigua d'España.
Nel 1966 entamaron les obres, que remataron n'ochobre de 1970 cola autorización de puesta en marcha baxu la dirección de Don Joaquín Cervera Cervera, doctor inxenieru industrial. El 2 de marzu de 1971 acóplase la central a la rede eléctrica española.
El so diseñu correspuende al de centrales de primera xeneración, anteriores al accidente nuclear de Three Mile Island. El reactor, del tipu BWR-3 (BWR correspuende a Boiling Water Reactor -reactor d'agua en ebullición-) utiliza uraniu arriquecíu pa la xeneración de calor. Esti calor alza la temperatura del agua, que fierve, se vaporiza y mueve les trés turbinas xeneradores d'electricidá. Esti reactor foi diseñáu y suministráu pola empresa estaunidense General Electric.
Nel 2003, la central de Garoña produció 3.739 millones de kWh, con un factor de carga del 91,59%, lo que supon el meyor resultáu hestóricu de la central nun añu con posa de recarga. Esta cifra equival al 50% del consumu eléctricu de la comunidá de Castiella y Lleón.
Mientres 2005, la central xeneró 3.680,38 millones de kWh, con un factor de carga superior al 90%. Fasta abril de 2006 tuvo una producción de 108.291.071 MWh.
El 2 de marzu de 1957, Iberduero y Electra de Viesgo crearon Centrales Nucleares del Norte, S.A., Nuclenor, coles mires de construyir la central nuclear de Santa María de Garoña. Esta Sociedá cuntaba con un capital inicial de 5 millones de pesetes, suscritu al 50% por dambes empreses matrices.
Anguaño, de resultes de los movimientos accionariales que se producieron nel sector eléctricu español nes últimes décaes, la empresa Nuclenor ye propiedá d'Iberdrola y Endesa al 50%.
En xunetu de 2009 y por orde ministerial, el gobiernu aplazó cuatro años (hasta'l 5 de xunetu de 2013) el zarru y esmantelamientu de la central. Esto provocó'l descontentu d'organizaciones antinucleares y ecoloxistes y de la empresa propietaria. Anunciáronse recursos a esta decisión per parte de representantes de dambos sectores.
El Conseyu de Seguridá Nuclear informó al Ministeriu d'Industria'l día 5 de xunu de 2009 (el cabu so vida útil prevista primeramente afitárase pal añu 2011 y l'anovación de la so llicencia en 2009) que la central cumple los requisitos de seguridá establecíos pola normativa internacional, tando esti organismu acordies con la so continuidá, indicando una serie de condiciones, mientres 10 años más a partir del día de l'anovación de l'autorización d'esplotación.
El Comité d'empresa de la Central según los pueblos de la contorna de Garoña abogen pola anovación de la llicencia una y bones de lo contrario van perdese, según la empresa, unos 1000 puestos de trabayu -315 directos y unos 700 indirectos-. La mayoría de los trabayadores son de Miranda de Ebro y la contorna de les Merindades d'onde procede'l 90% del so personal y onde la crisis económica afectó fondamente.
Asociaciones antinucleares y ecoloxistes criticaron reiteradamente la so supuesta inseguranza, pidiendo'l so zarru inmediatu, por cuenta d'estremaes razones: la central alcuéntrase próxima a importantes ciudaes como Bilbao, Burgos, Vitoria o Logroño, la so inversión ta amortizada y la so aportación enerxética ye prescindible y ta más que compensada pola aportación de les energias anovables.1
Estos sectores tamién consideren que la decisión d'aplazamientu del zarru per cuatro años incumple el compromisu electoral recoyíu nel programa del PSOE de 2008 onde s'afirma:
Vamos caltener el compromisu de sustitución gradual de la enerxía nuclear por enerxíes segures, llimpies y menos costoses, cerrando les centrales nucleares de forma ordenada nel tiempu a la fin de la so vida útil, dando prioridá a la garantía de seguridá y col máximu consensu social, potenciando l'aforru y l'eficiencia enerxética y les enerxíes anovables, la xeneración distribuyida y les redes de tresporte y distribución local. 
El Parllamentu Vascu, en sesión de 12 de xunu de 2009 aprueba una iniciativa, propuesta por Eusko Alkartasuna (HALA), y sofitada pol Partíu Socialista d'Euskadi (PSE), Ezker Batua-Berdeak (EB) y Partíu Nacionalista Vascu (PNV) y el votu en contra del Partíu Popular (PP) y Unión Progreso y Democracia (UPyD), pola qu'encamienta al Gobiernu al so zarru definitivu y la so oposición a la prórroga de la llicencia d'esplotación de la central que expira el 5 de xunetu de 2009.
Central nuclear de Cofrentes
La central nuclear de Cofrentes ye una central nuclear de xeneración llétrica del tipu BWR-6 asitiada en Cofrentes (València, España). Entró en serviciu'l 14 d'ochobre de 1984 con una potencia instalada de 992 MWe. Pente medies de meyores introducíes consiguióse ampliar la potencia progresivamente, primero fasta'l 110% (1.092 MWe), y depués hasta'l 111,85% actual, lo qu'equival a 1.110 MWe, lo qu'equival cuasi a l'enerxía que se consume en tola Comunidá Valenciana.
La central alcuéntrase nel conceyu de Cofrentes. Ta construyida na marxe derecha del Júcar, del que toma agua pa la refrigeración. Alcuéntrase a 110 km de Valencia.
El proyectu de la central empecipióse en marzu de 1973, al axustase con General Electric l'equipamientu nuclear principal. El 6 de setiembre d'esi añu sería-y concedida l'Autorización de Construcción, durando les obres hasta 1982. Ye propiedá d'Iberdrola.
El reactor, del tipu BWR-6-Boiling Water Reactor (reactor d'agua en ebullición de 6ª xeneración), utiliza uraniu llixeramente arriquecíu pa la xeneración de calor. Esti calor alza la temperatura del agua, que s'usa pa refrigeración del núcleu dientro del circuitu primariu, al empar que se tresforma en vafu que ye usáu directamente nel circuitu primariu, moviendo la turbina a la que ta acoplada'l xenerador.
La torna ye tel tipu MARK-III, na que la torna primaria ta formada pol pozu secu, una piscina de supresión circular y la torna metálica. La torna secundaria fórmenla l'edificiu auxiliar, l'edificiu de combustible y l'edificiu del reactor.
Ye propiedá al 100% d'Iberdrola.
La central de Cofrentes sufrió dellos fallos de seguridá. En 2002 sufrió dos sucesos notificables consecutivos mientres la posa de recarga, el 21 de setiembre de 2005 sufrió una fuga d'agua radiactivo dientro de la mesma central (dambos sucesos clasificaos 0 na escala INES).Tamién esperimentó problemes por fallos nes barres d'uraniu, lo cual causó un amenorgamientu de potencia y llevó a sustituyir delles d'éstes barres enantes del plazu previstu.
El 2 d'agostu de 2007, a les 11:45 hores, prodúxose una quema nuna fase del tresformador principal que provocó una posa non programada del reactor.
El socesu supunxo l'activación del plan d'emerxencia interior de la instalación na categoría 1 de prealerta d'emerxencia y, simultáneamente la declaración nel CSN de la so organización de respuesta a emerxencies en manera.
El fechu nun plantegó impactu dalgún sobro los trabayadores o'l mediu ambiente, y foi clasificáu como de nivel 0 na escala internacional de sucesos nucleares (INES).
Pa más notificaciones y ampliación de les mesmes convien siempres dirixise a la web del CSN, a donde toles instalaciones radiológicas españoles tienen d'unviar les notificaciones de los sos sucesos.
Central nuclear de Trillo
La central nuclear de Trillo ye una central nuclear d'España asitiada nel conceyu de Trillo (Guadalajara). Foi inaugurada en 1987 siendo güei la central nuclear más moderna d'España. Tien 1.043 MW de potencia instalada. El so reactor ye d'agua a presión (PWR). El so sistema de refrigeración ye de torres naturales.Ta diseñada pa xenerar una producción allegada a los 8.000 millones de kilovatios hora al añu.
Ta operada pola sociedá Centrales Nucleares Almaraz-Trillo (CNAT), que xestiona tamién la Central nuclear de Almaraz, y que ta compuesta por:
Central nuclear d'Ascó
La central nuclear de Ascó, estremada en 2 reactores, I y II, ye una central nuclear asitiada en Ascó (Tarragona), na marxe derecha del ríu Ebru.
Tien dos reactores de 1032,5 MW unu, y 1027,2 MW l'otru del tipu reactor d'agua a presión (PWR). El so sistema de refrigeración consta de torres naturales y forzaes.
La central nuclear de Ascó -al igual que la de Vandellós- ta xestionada pola Asociación Nuclear Ascó-Vandellós, que ta participada por Endesa ya Iberdrola.El reactor I de la central de Ascó ta xestionáu al 100% por Endesa, y el II nun 85% por Endesa y un 15% por Iberdrola.
El día 5 d'abril de 2008 el Conseyu de Seguridá Nuclear (CSN) informó d'un incidente asocedíu na central nuclear de Ascó. Anque foi categorizáu primeramente como nivel 1 na Escala Internacional d'Accidentes Nucleares (INES), el CSN decidió alzar l'incidente a nivel 2 el día 14 d'abril por inadecuáu control del material radiactivou y por apurrir información incompleta y deficiente al organismu regulador. Esto supunxo la destitución del direutor y el xefe de protección radiolóxica de la central.
L'estimación d'actividá arramada finalmente xubía a un máximu de 84,95 millones de bequerelios (2,3 milicurios (mCi)) de 60Co, 54Mn, 51Cr y 59Fe.El día 22 d'abril realizárense 900 midíes de trabayadores, previéndose la vixilancia sobro un total de 1550, constatando en tolos casos midíos l'ausencia de contaminación radiactiva.En mayu del 2009 l'incidente de fuga de partícules radiactives del 2007-2008 traducióse na imposición d'una multa de más de 15 millones d'euros por parte del Ministeriu d'Industria.
Tokamak
La pallabra Tokamak, acrónimu del rusu тороидальная камера с магнитными катушками -"toroidal'naya kamera s magnitnymi katushkami"- (n'asturianu cámara toroidal con bobines magnétiques). L'envís d'esti aparatu ye llograr la fusión de les partícules del plasma, lo que xeneraría grandes cantidaes d'enerxía. N'efectu, la reacción nuclear de fusión de dos partícules llixeres nuna partícula más estable de pesu mediu produz una enerxía en rellación cola equivalencia d'Einstein:
Les ventayes de la fusión sobro la fisión (que s'utiliza güei nes centrales nucleares) yeren que nun produz refugayes radiactives direutes y que nun precisa d'un combustible non anovable y tan escasu como l'uraniu. Sicasí, ye munchu más difícil d'empecipiar. Nun s'algamó'l puntu d'equilibriu ente l'enerxía que se precisa p'acelerar y confinar l'afigura y la que se llogra cola fusión de delles partícules. Sicasí nun hai razones teóriques pa ello, sinón namái razones técniques, que'l proyectu internacional ITER va tener que resolver.
Foi creáu nos años 1950 polos físicos rusos Ígor Tam y Andréi Sájarov.
Nel 1956 entamaron les investigaciones esperimentales d'estos sistemes nel Institutu d'Enerxía Atómicu «I. V. Kurchatov» de l'Academia de Ciencies de la XRSS, en tal casu'l primer tokamak consistió nuna cámara de vaciu con forma toroidal na cual conteníase hidróxenu y un dispositivu llétricu que por fuertes descargues ionizaba dichu gas fasta lleva-y al estáu plasmáticu, un fuerte campu magnéticu helicoidal provocáu con potentes electroimanes llograba'l confinamientu del plasma de elevadísimes temperatures .
El 21 de mayu de 2000 anúnciase que físicos estaunidenses superaron unu de los problemes de la fusión nuclear, el fenómenu llamáu maneres alcontraes nel cantu, o ELMs (poles sos sigles n'inglés) que provocaría una erosión del interior del reactor, obligando al so reemplazu frecuentemente. Nun artículu espublizáu'l domingu 21 de mayu de 2000 na revista británica Nature Physics, un equipu dirixíu por Todd Evans de la empresa General Atomics, en California, anuncia'l descubrimientu de qu'un pequeñu campu magnéticu resonante, proveniente de les bobines especiales allugaes nel interior de la vasixa del reactor, crea una interferencia magnética “caótica” nel cantu del plasma que detien la formación de fluxu.
El 24 de mayu de 2006 los siete socios del proyectu ITER -Xunión Europea, Xapón, Estaos Xuníos d'América, Corea del Sur, la India, Rusia y China- roblaron en Bruxeles l'alcuerdu internacional pal llanzamientu del reactor de fusión internacional, que se va construyir en Cadarache, nel Sudeste de Francia usando'l diseñu Tokamak. Los costos de construcción del reactor envaloráronse en 4.570 millones d'euros y la duración de la construcción en 10 años. La Xunión Europea y Francia comprometiéronse a contribuyir col 50% del costu, ente que les otres seis partes alcordaron apurrir caúna alredor del 10%.
Central nuclear José Cabrera
La central nuclear José Cabrera (más conocida como Zorita) foi la primer central nuclear construyida n'España, asitiada xunto al ríu Tajo nel términu municipal de Almonacid de Zorita, na provincia de Guadalajara, y perteneció a la compañía Unión Fenosa. Cumplíu'l so ciclu de funcionamientu, el Ministeriu d'Industria, Turismu y Comerciu declaró'l cese definitivu de la operación pente medies de resolución del 20 d'abril de 2006, y se desacopló de la rede llétrica'l 30 d'abril de 2006.
Entamó a construyise en xunetu de 1965, y rematóse en tiempu récord en marzu de 1968. Cargóse'l núcleu y algamóse la criticidá per primer vegada en xunu del mesmu añu. L'inauguración oficial foi'l 12 d'avientu de 1968. Tenía una potencia instalada de 150 MW3 con un reactor d'agua a presión (PWR). El so sistema de refrigeración yera mixtu al traviés de torres de refrixeración y del banzáu de Zorita, nel ríu Tajo (sistemes de la central).
Mientres el cese definitivu d'esplotación de la central nuclear realizáronse una serie de trabayos preparatorios pal aniciu del esmantelamientu. Ente estos trabayos alcuéntrase:
-La descontaminación del sistema primariu y los sistemes aidares, que'l so oxetivu ye amenorgar la contaminación esistente nel interior d'estos sistemes, de manera que s'ameyoren les dosis operacionales sobro los trabayadores que lleven a cabu'l so esmantelamientu, o -La caracterización radiológica de la instalación, que va dexar planiar los trabayos de descontaminación y definir les protecciones necesaries del personal d'esmantelamientu (mascaras, traxes, etc), pa la realización de los sos trabayos.
El Reglamentu d'Instalaciones Nucleares y Radiactives establez nel so artículu 28 que primeramente a conceder l'autorización d'esmantelamientu débese d'estrayer tol combustible del reactor y de la piscina d'elementos combustibles gastaos. Pa dar cumplimientu con esti artículu la central nuclear construyó un almacén temporal individualizáu (ATI).
Les operaciones de tresferencia del combustible gastáu ente la piscina d'almacenamientu de la central y l'almacén temporal individualizáu lleváronse a cabu ente xineru y setiembre del añu 2009.
Central nuclear de Valdecaballeros
La central nuclear de Valdecaballeros ye una central nuclear que nun aportar a puesta en funcionamientu, asitiada na llocalidá estremeña de Valdecaballeros, na provincia de Badajoz (España). El proyectu, que s'empecipió en 1975 constaba de dos reactores: Valdecaballeros I y II, del tipu reactor d'agua en ebullición (BWR) y 975 MWe caúnu. Nel 1984, el gobiernu del PSOE decretó la moratoria nuclear lo que supunxo la paralización de les obres cuando'l grupu I taba rematáu al 70% y el grupu II al 60%. La propietaria de la central yera una sociedá participada por Sevillana de Lletrecidá y Hidroeléctrica Española (güei Endesa ya Iberdrola respectivamente, tres procesos d'absorción y fusión).
El recintu de la CNV cuenta con una subestación que taba destinada a l'evacuación de l'enerxía producía polos dos reactores que nun llegaron a furrular. Esta subestación sicasí si que s'atopa en serviciu recibiendo parte de l'enerxía producía por otres Centrales Nucleares d'España. Dientru de les obres que se ficieron nos terrenes que mercó CNV ta la presa que construyeron nel ríu Guadalupe p'abastecer d'agua a la central. Esta presa aprovéchase pa recoyer agua y potabilizarla p'abastecer Valdecaballeros y en casu de necesidá la población de Castilblanco. Los terrenes de CNV agora tienen un aprovechamientu puramente ganaderu.
Central nuclear de Vandellós
La central nuclear de Vandellós ye una central nuclear española asitiada en Vandellós y n'Hospitalet de l'Infant (Tarragona). Primeramente constaba de dos grupos: Vandellós I y Vandellós II, de los cual el primeru foi clausuráu en 1989.
Inaugurada nel 1972 yera una central de tipu GCR (grafitu-uraniu natural) y refrigerada por gas (la única d'esti tipu construyida n'España). Potencia 480 MW.1El 19 d'ochobre de 1989 declaróse una quema na zona de turbinas, calificáu a posteriori como incidente de nivel 3 na escala INES (incidente importante), esto ye, nun provocó emisión de radioactividad al esterior. L'eleváu costu de les midíes esixíes pol organismu regulador español (CSN) pa correxir les irregularidaes detectaes fixeron que la empresa explotadora decidiera'l so zarru definitivu. Na actualidá alcuéntrase parcialmente desmantelada, tando l'edificiu del reactor en periodu de latencia, procesu que dura 25 años. En 2028 va procedese al executar el nivel 3, que consiste nel esmantelamientu del caxón del reactor pa lliberar dafechu l'allugamientu. Mientres el periodu de latencia el caxón va permanecer zarráu nun revestimiento, realizáu n'aceru galvanizáu, que queda dixebráu 1,5 metros del caxón, arrinca na cota +16 y álzase 6 metros percima de la llosa del caxón, na cota +63, onde s'asitió una cubrición. El pesu d'esta estructura ye de 350 tonelaes y ta diseñada p'aguantar raches de vientos a más de 200 km/h y precipitaciones de 140 l/m²
Entamada a construyir nel 1981 algamó'l so operatividad comercial en 1988. Ye una central del tipu PWR (reactor d'agua llixero presurizada). Potencia térmica 2.912 MWt, potencia llétrica 1.087 MWe. La propiedá ye compartida, siendo un 72% d'Endesa y un 28% d'Iberdrola.
El 1 de xunu de 2005 los problemes d'escomiu detectaos (agostu de 2004) nel sistema de refrigeración de Vandellós II fueron clasificaos como incidente de nivel 2. Por ello n'agostu de 2006 la central foi sancionada con 1,6 millones d'euros. A raiz del incidente Endesa ya Iberdrola, propietaries de la instalación, empecipiaron les obres d'un sistema alternativu de refrigeración, con agua duce.El 24 d'agostu de 2008 prodúxose una quema (que duró menos de 2 hores) nel edificiu de turbinas por cuenta de un fallu nel interruptor de xeneración del turboalternador a les 8:49, que produció la posa automática del reactor y por tantu la so desconexón de la rede.L'incidente nun tuvo nenguna consecuencia radiológica y los sistemes de seguridá actuaron correchamente según diseñu, polo que'l socesu se categoriza como Nivel 0 na escala INES. Por cuenta de que la quema duró más de 10 minutos activóse la prealerta d'emerxencia del Plan d'Emerxencia Interior (PEI) activándose polo tanto'l Plan d'Emerxencia Nuclear de Tarragona (PENTA) en situación 0.
La central nuclear de Vandellós -al igual que la d'Ascó- ta xestionada pola Asociación Nuclear Ascó-Vandellós, que ta participada por Endesa ya Iberdrola.
Serguei Aleksándrovich
Gran Duque Serguei Alexandrovich. Ñació en Tsárskoye Seló'l 10 de mayu de 1857 y foi asesináu en Moscú'l 17 de febreru de 1905. Yera fíu d'Alexandru II y de María de Hesse, y tíu de Nicolás II de Rusia, que tamién yera'l so cuñáu. 
Ente 1891 y 1905, foi gobernador xeneral de Moscú. Yera un conservador radical, polo que la so política tresformólu nuna figura polarizante. En 1892, como gobernador de Moscú, executó la orden d'espulsión de gran parte de la población xudía de la ciudá. La traxedia de Khodynka, en 1896, empañó la so reputación. Por estos motivos foi'l blancu de los revolucionarios, siendo asesináu por una bomba nel Kremlin de Moscú.
Nicolás II
Nicolás II de Rusia ("Nikolai Aleksandrovich Romanov", en rusu Николáй Алексáндрович Ромáнов) (San Petersburgu, Rusia, 18 de mayu de 1868 – Ekaterimburgu, Rusia, 17 de xunetu de 1918) foi'l postrer zar de Rusia fasta la so abdicación, el 15 de marzu de 1917, en favor de so hermanu Miguel, que refugó la ufrienda y punxo fin a la dinastía Romanov. 
Alsacia
Alsacia (en francés: "Alsace", escritu n'alemán: "Elsass" o "Elsaß") ye una rexón de Francia asitiada al este del país, na frontera con Alemaña y Suiza, la so capital ye Estrasburgu.
La rexón d'Alsacia dixébrase en dos departamentos ("départements"): el Haut-Rhin (Altu Rin) (códigu INSEE 68), al sur, y Bas-Rhin (Baxu Rin) (códigu INSEE 67), al norte. 
Alministrativamente comprende 904 comunes (527 nel Baxo-Rin, 377 nel Altu-Rin).
Les mayores ciudaes son (> 20.000 habitantes (2012)):
Alsacia ye la tercera rexón de Francia en términos de PIB. A nivel d'agronomía, destaca la producción y ellaboración de vinos. Na industria, destaca pola construcción d'automóviles de luxu.
Schiltigheim
Schiltigheim ye una comuna de Francia del departamentu de Baxo Rin (Bas-Rhin), na rexón d'Alsacia. Forma parte de la Comunidá urbana d'Estrasburgu. Tien una población de 26.379 habitantes (según el censu de 2012) y una densidá de 1188 h/km².
Illkirch-Graffenstaden
Illkirch-Graffenstaden ye una comuna de Francia del departamentu del Baxo Rin (Bas-Rhin), na rexón d'Alsacia. Forma parte de la Comunidá urbana d'Estrasburgu. Tien una población de 31.691 habitantes (según el censu de 2012) y una densidá de 4153 h/km².
Baxu Rin (Bas-Rhin)
El Baxo Rin (en francés "Bas-Rhin", n'alsacianu "Unt'relsass"), ye un departamentu de Francia, estremau col númberu 67, que s'alluga na rexón d'Alsacia, con capital alministrativa n'Estrasburgu.
El departamentu de Baxo Rin, atopa'l sur col de l'Altu Rin y a l'oeste colos de Vosgos, Meurthe y Mosela y Mosela. Al norte y a l'este alcuéntrase travesau pol ríu Rin y la frontera con Alemaña.
Vosgos (departamentu)
El departamentu francés de Vosgos alcuéntrase al noreste de Francia. Recibe'l so nome de la cadena montañosa de los Vosgos. Sos habitantes reciben, en francés, el nome de "vosgiens".
Les mayores ciudaes son (datos del censu de 1999):
Hestoria, demografía y otros datos d'interés de Vosgos.
Meurthe y Mosela
Meurthe y Mosela (54) (en francés "Meurthe-et-Moselle") ye un departamentu francés asitiau na rexón de Lorena. So capital ye Nancy, y debe'l so nome a los ríos Meurthe y Mosela.
Principal ciudá (datos del censu de 1999):
Mosela (departamentu)
Mosela (57) (en francés "Moselle") ye un departamentu francés asitiau na rexón de Lorena. Debe'l so nome al ríu que lu traviesa, el Mosela.
El departamentu de Mosela atopa a l'este col Baxo Rin, al suroeste con Meurthe y Mosela, al noroeste con Luxemburgu y al noreste con Alemaña (estaos de Sarre y Renania-Palatinau).
Les ciudaes principales, amás de la capital Metz, son Boulay-Moselle, Château-Salins, Forbach, Sarrebourg, Sarreguemines y Thionville.
Les principales ciudaes son (datos del censu de 1999):
Esti departamentu ye patria del mariscal Fabert, Le Duchat y Ancillon.
Tres ministros de Francia nacieron n'esti departamentu que son los que vienen darréu:
Decisión por consensu
La decisión por consensu ye un procesu de decisión que busca nun solo l'alcuerdu de la mayoría de los participantes, sinón tamién escuerre l'envís de resolver o atenuar les oxeciones de la minoría p'algamar la decisión más satisfactoria. Al empar consensu significa: a) un alcuerdu xeneral, y b) un procesu p'algamar dichu alcuerdu. Tómala de decisión por consensu trata fundamentalmente del procesu.
Díxose que'l braeru consensu implica «satisfaer les necesidaes de toos». Tómala de decisión por consensu intenta suburdiar el papel de facciones o partíos y promover la espresión de voces individuales. El métodu tamién aumenta la probabilidá de soluciones imprevistes o creatives al yuxtaponer idees disímiles, pos busca embrivir la oxeción; ye bien popular n'organizaciones voluntaries, onde les decisiones llévense a cabu cuando xeneralmente esiste una aprobación franca. El métodu de consensu ye deseable cuando ye improbable forzar el cumplimientu de la decisión, igual como si cada participante adoptara independientemente xuna mesma decisión unánime.Tamién atopamos toma de decisión por consensu en grupos onde los participantes tienen distintes árees de conocencia pero trabayen pa una meta común. Exemplu d'ello inclúi equipos de diseñu de proyectos d'alta tecnoloxía los cual tienen d'integrar opiniones de distintes persones con distintes árees de conocencia.Les opiniones minoritaries tienen de tomase en consideranza a diferencia de circunstancia onde la mayoría puede tomar l'acción y obligar la decisión ensin nenguna consulta adicional colos votantes minoritarios. De cutiu piénsase que p'algamar el consensu rique más tiempu y esfuerciu. Por ello dellos grupos acuten el métodu de decisión por consensu pa decisiones particularmente complexes, ventureres o importantes. Sicasí, esisten munchos exemplos de grupos qu'empleguen tómala de decisión por consensu de forma que-yos dexa considerar tanto les opiniones minoritaries como tomar decisiones d'una manera eficiente y a tiempu.
Más qu'una llista d'alternatives conocíes, alderique en curtiu tiempu, votu, y aceptación o refugu por dalgún porcentaxe de mayoría (por casu, más del 50% o 2/3 partes), un procesu de decisión por consensu implica, identificar y aldericar les moliciones, xenerar nueves alternatives, combinar elementos de múltiples alternatives y confirmar que les persones entienden una propuesta o un argumentu.
Esta forma otorga poder a les minoríes, a aquellos con oxeciones difíciles de plantegar, y a aquellos que son menos diestros nel alderique. Con éses tómala de decisión por consensu puede trate como xuna ciertu raigañu de la democracia.
Los grupos igualitaristas que busquen amenorgar la cantidá de poder delegáu a los líderes, representantes o encargaos de l'axenda, de cutiu usen los métodos de consensu. Talos métodos pueden amenorgar el monto del dañu o perda impuesta sobro les minoríes (o individuos). Los métodos de consensu pueden ser apoderaos cuando'l riesgu personal (o emocional) de los miembros ye altu, cuando l'enfotu ye baxa, y cuando se dispon tiempu pa un discutiniu enllargáu. El consensu puede usase pa remediar patrones de toma de decisión basaos en vezos, subordinación o descuidu.
Al igual que cualesquier toma de decisión grupal, tómala de decisión por consensu puede quitar poder a aquellos que nun tán presentes nel foru d'alderique, pos nun se puede esperar qu'apurran daqué a les nueves midíes que se proponen (entá cuando pudieren tener la oportunidá d'apurrir daqué a les alternatives previes al alderique). Poro, la mayoría de los sistemes de toma de decisión por consensu ponen énfasis especial na participación.
Hai trés aspeutos clave que tienden a definir un tipu particular de toma de decisión por consensu:
Un sanu procesu de toma de decisión por consensu usualmente afala y espón les discrepancies con rapidez, maximizando la oportunidá d'afaer les opiniones de les minoríes. De cutiu asígnase-y un papel al disidente, por casu el Vaticanu acostumaba asignar el papel de promotor fidei a un sacerdote específicu qu'argumenta contra la beatificación d'un santu, p'asegurar que'l casu «en contra» tea bien representáu. Dempués de la decisión, la minoría disidente puede tener un papel nel siguimientu de la decisión. 
Munchos grupos consideren la decisión unánime como una señal d'alcuerdu, solidaridá y unión. Sicasí, esiste evidencia que les decisiones unánimes pueden ser una señal de coerción, medrana, poder persuasivo o elocuencia, inhabilidad pa entender les alternatives, o simple impaciencia col procesu d'alderique. Cuando esiste esmolición sobro estos aspeutos d'unanimidá, pueden tomase delles alternatives. Estes inclúin les vinientes:
La calidá de les alternatives considera que sían, too sacantes la mesma cosa; proporcionales al tiempu emplegáu en xuntar, comparar y combinales. El términu democracia deliberativa reflexa la deliberación que subyace a toa bona toma de decisión por consensu. Ralph Nader y otros abogaron por midíes de deliberación pa estender el tiempu y “dar una segunda pasada”.
Un exemplu ficticiu de democracia deliberativa ye la de Bárbol de la novela El Señor de los Aníos de J. R. R. Tolkien. Los Ents, que son unos vieyos y sabios árboles vivientes, empleguen díes aldericando, nel so elocuente llingua multisilábica, l'asuntu de si tienen de dir a la guerra. Esto ye un exemplu d'una decisión pa la cual los peligros son altos, los riesgos individuales tamién altos, y onde la fuerza coercitiva ye difícil o ausente; polo tanto la decisión ye aparente pal métodu de consensu.
Les decisiones a tiempu son importantes. En dellos casos, una decisión equivocada tomada a tiempu puede ser meyor qu'una bona decisión tomada a la larga. Les responsabilidaes clave del facilitador de cualesquier procesu de toma de decisión, pero particularmente en tómala de decisión por consensu, inclúin:
P'algamar un equilibriu ente urxencia ya importancia, ye común acutar abondu tiempu p'asuntos que nun sían urxentes, pero sicasí importantes, (i.y. el procesu de decisión en sí mesmu, que tien de curiase). El procesu de decisión por consensu tiende a acelerase al aumentar l'enfotu sobro'l cursu de la xunta, combináu con aballa, aumentu de tolerancia individual y costo de la disidencia. El poner na axenda los asuntos difíciles primero tiende a allongar y a acelerar la xunta, col riesgu de que decisiones importantes pero menos complexes, nun sían atendíes al avíu.
La decisión de cuándo estremar el grupu en grupos de trabayu, de cómo remanar les axendes, de cómo trepar con cambeos nes axendes, o cómo crear grupos de trabayu dende la nada, etc., son toos asuntos que riquen allugar tiempu del grupu n'equilibriu ente asuntos urxentes versus importantes. Nengún procesu de toma de decisiones puede sobrevivir ensin l'atención curiosa d'estos asuntos de procedimientu. Tien d'emprestase atención a trepar col asuntu de la seguridá, equidad y proximidá que resulta de la so puesta en práctica.
L'acción ye'l puntu de la decisión; ensin acción, la decisión ye namái una plática. Los líderes militares dende Alejandro Magno hasta los nuesos díes han enfatizado que les ordes non a cencielles llévense a cabu nun siendo que sían personalmente monitoreadas pol comandante. Lo mesmo aplica a les decisiones grupales, y posiblemente entá ye más.
Obviamente, la minoría opositora nun va faer un bon trabayu si tuviera qu'asegurase que'l trabayu llévese a cabu, anque ellos puedan asegurara que los problemes que surdan queden bien documentados, y que les inconveniencias de la so implementación sían espuestes. Sicasí, pueden dar pasos p'asegurase que les inconveniencias de la implementación sían maximizadas, pa enfatizar que la midida foi impráctica, como prevíen dende'l principiu. Un asuntu fundamental en tómala de decisión por consensu ye en qué puntu de vista confiar y a quién dar tiempu pa presentar el so puntu de vista.
Tómala de decisión por consensu ye especialmente vulnerable a sabotajes de too tipu, asina la asignación de los papeles d'acción, el monitoreo (de la opinión orixinal mayoritaria y minoritaria hasta dalgún tiempu futuru cuando sían aldericaos los resultaos de dambos grupos de predicciones) y otru siguimientu (esto ye, asegurando encontu del públicu dempués que se publicó una decisión tomada) son responsabilidaes clave de los líderes de toma de decisión por consensu.
Al llau d'estos factores abstractos, tien de considerase l'asuntu prácticu del procesu de facilitación. Un puntu de vista jerárquico onde se riquir d'un líder o director del procesu.
El papel del facilitador nel procesu de toma de decisión por consensu puede ser muncho más difícil qu'aquel del líder d'un procesu de mayoría simple, sobremanera cuando los miembros del grupu tienen rocea unos de los otros o inconscientemente usen técniques de manipulación. Pal proponente d'una cierta alternativa resulta difícil amenorgar oxeciones al so plan al discriminar información o preferencies cuando hai rocea; los oponentes manipuladores atoparen ventaxosu l'esaxerar les sos esmoliciones o refugase a axustar. Por eses razones, el procesu de consensu usualmente rique enfotu ente los participantes y un diestru y paciente facilitador capaz de sintetizar l'estáu d'una propuesta.
Un argumentu contra tómala de decisión por consensu ye que pocos facilitadores motivaos tán dispuestos a asignase a sigo mesmos el papel de dirixir el procesu en cuenta de escorrer o promover midíes específiques que-yos otorguen poder. Como lo describe Dee Hook nel so papel en Visa International, una organización enfocada a llograr utilidaes, yera daqué que naide podía faer, y que casi naide deprendió a faer bien, y que munches vegaes yera ingratu.
Sicasí, les organizaciones non lideraes, comprometíes cola paz, ecoloxía y xusticia social, onde l'enfotu constrúyese y onde distintos participantes son afalaos a aprender habilidaes de facilitación, atopen que la toma de decisión por consensu ye una ferramienta práctico y poderosa. Un exemplu d'una prominente organización qu'utiliza la busca de consensu nel so toma de decisión ye'l Partíu Verde.
Delles organizaciones abandonaron tómala de decisión por consensu por mayoría simple, xulgando que nun val la pena la dificultá de construyir el procesu pa formalmente sopesar toos estos factores, y que estos factores pueden remanase meyor informalmente (por casu, discutiniu fora de llinia enantes y dempués del alderique) que pensar nun procesu de consensu en sí mesmu, col riesgu de crear un clixé que realmente faiga la decisión.
Enantes de considerar cualesquier procesu de toma de decisión por consensu, un grupu tien de considerar sabiamente les posibilidaes pa construyir abondu enfotu ente los participantes y la voluntá de los participantes p'aprender habilidaes de facilitación, y si ésta ye, o non, compatible cola estructura operativa de la organización. Por exemplu, una organización basada nun Presidente que jerárquicamente controla operaciones nun puede ser compatible con tómala de decisión por consensu cuando dichu Presidente sinceramente respete'l procesu de toma de decisión por consensu.
Tamién pue ser intrínsecamente difícil pa una organización competitiva usar la decisión por consensu, una y bones el consensu ye un procesu cooperativo, non un procesu competitivu.
Esiste un númberu de crítiques sobro tómala de decisión por consensu. Una ye que puede llevar a una situación onde un relativu númberu pequeñu de persones, (una facción), pueda bloquiar l'acción que ye deseable pola mayoría (ver Minoritarismo). Otra ye que puede haber decisiones onde la polarización asocede y nun se puede algamar consensu. En talos casos un grupu o organización puede llegar a un aturamientu. Los líderes carismáticos pueden persuadir a un grupu de miembros de xuntase a él, y si se dexa siguir, puede entós, col tiempu quitar l'estatutu de miembru de grupu individual. Tómala de decisión por consensu foi tamién criticada porque nun hai nenguna persona responsable específicamente de les consecuencies d'una decisión al distribuyir ente tolos miembros del grupu la responsabilidá. Tómala de decisión por consensu puede tamién ser lenta.
Tómala de decisión por consensu puede llevar a cierta dinámica patolóxica de grupu. Por exemplu, puede desanimase a les persones d'espresar opiniones contraries pola esmolición que pueda romper col consensu. Esto puede llevar a una situación conocida como «conformismo grupal» na cual cada persona d'un grupu cree que cierta estratexa ye mala, pero naide esta dispuestu a espresar esa opinión porque albidra errónea que los demás miembros del grupu sofiten la estratexa.
Más que por votu, tómala de decisión llega pol alcuentru d'un «consensu espiritual». Foi desenvuelta por una sociedá relixosa amistosa (Cuáqueros) nos anicios del sieglu XVII y ta n'usu fasta anguaño.
Los grupos anarquistas na guerra y revolución civil española (incluyendo les milicies anarquistas) usaron la decisión por consensu. Los grupos anarquistas modernos usen principalmente'l consensu como ferramienta pa más que tomar decisiones, construyiles colaborativamente.
Apocayá, esistió un desenvolvimientu considerable en tómala de decisión por consensu. Por exemplu, el consensu cuáquero foi afechu a una variedá d'escenarios anguaño. Tamién, delles comunidaes intencionales desenvolvieron procesos que son incluyentes y efectivos.
El modelu usáu polos cuáqueros ye efectivu porque pon de pies una estructura simple que lleva al grupu escontra'l consensu. El modelu cuáquero funciona bien cuando s'emplega n'ambientes seculares porque da a tola oportunidá de falar y coles mesmes llinda les discrepancies potenciales (por casu, les persones que busquen tiempu al aire ilimitao, o que tienen una particular exa de siguimientu).
Los vinientes aspeutos del modelu cuáquero pueden ser efectivamente aplicables en cualesquier procesu de toma de decisión por consensu:
-Afechu de, A Comparison of Quaker-based Consensus and Robert’s Rules of Order, Quaker Foundations of Leadership, 1999, Earlham College
La creyencia nuna humanidá común y l'habilidá de decidir xuntos son componentes claves de les decisiones cuáqueras por consensu. La meta ye la unidá, non la unanimidá. Asegurar que los miembros del grupu falen una vegada hasta que los otros sían escuchaos afala una diversidá de pensamientu. El facilitador sirve al grupu más qu'actuar como persona a cargu. Al articular el consensu emerxente, los miembros pueden ser claros nes sos decisión, y, como los sos puntos de vista fueron tomaos en cuenta, ye posible que bien probablemente dean el so sofitu (ver lligues esternes embaxo pa más información y material rellacionáu col consensu basáu nel modelu cuáquero).
Delles comunidaes intencionales usaron tómala de decisión por consensu con bonos resultaos. En munchos casos, con grupos de covivienda, onde les decisiones tienen de tomase dientro de llendes de tiempu. Asina pos la eficiencia ye importante. Si'l grupu genuinamente quier tomar decisiones por consensu, ríquese un métodu efectivu. Un discutiniu abiertu precisa ser animada por un procesu que lleve a una bona decisión nun tiempu razonable y que tenga'l sofitu de toos. Delles técniques fueron aplicaes onde se llogró esto. Unu d'estos métodos consiste nel usu de tarxetes de color (verde, mariella, colorada).
Dempués del discutiniu, el facilitador articula una propuesta y fai un llamáu por que amuesen les sos tarxetes. 
Si'l grupu apuerta a aplicar métodos como estos, y si tolos miembros del grupu tán dispuestos a trabayar nello, tómala de decisión por consensu puede ser al empar, efectiva p'algamar les metes del grupu y eficiente en tiempu.
Edward D. Wood Jr.
Ed Wood (10 d'ochobre de 1924 - 10 d'avientu de 1978), direutor, productor, guionista, editor y actor de cine estauxunidense. Foi consideráu como'l peor director de tolos tiempos, pero anguaño ye valoráu por dellos aficionaos como "director de cultu". Tim Burton rodó una película sobro la so vida: "Ed Wood", con Johnny Depp encarnando a Wood.
Nacíu en Poughkeepsie (Nueva York), el mozu Ed interesóse dende bien pequeñu pol cine, especialmente poles películes de terror y del oeste. A los 11 años d'edá los sos padres regaláron-y una cámara de cine, lo cual empecipió la so pasión pola industria cinematográfica.
En sirviendo na Segunda Guerra Mundial (onde años dempués confesó combatir vistiendo ropa interior de muyer y ser homosexual), establecióse en Hollywood en 1948. Llugar nel qu'empezó a actuar n'obres de teatru al empar qu'intentaba atopar productores dispuestos a financiar los sos proyectos.
Tres dellos intentos gandíos, finalmente conoció a Alex Gordon, col cual escribió dellos guiones y foi quien-y presentó a Bela Lugosi, famosu actor de películes de terror nos años 30, ente los sos papeles cabo destacar el de Drácula. Na so etapa final y al ser amigu d'Ed, participaría nes sos primeres películes.
"Glen o Glenda", (1953) foi'l debú cinematográficu de Ed y l'única película non producida pol míticu director. Nella trataba'l revesosu tema del travestismu, nuna dómina na qu'esti tema nun taba bien d'actualidá.
La so segunda película, "La moza de la bisarma" (1955) supunxo la primer incursión del peculiar director nel xéneru de terror, dando'l papel protagonista a Bela Lugosi y secundáu pol lluchador suecu Tor Johnson.
En 1956 muerre Bela Lugosi, fechu que significó un duru golpe pa Ed, que, tres delles incursiones na televisión y proyectos de menor categoría, finalmente rueda en 1959 la que por munchos ye considerada la so peor película (o meyor, según como se mire): "Plan 9 del espaciu esterior". Partiendo de les últimes escenes que rodó Lugosi en vida (malapenes 5 minutos), Ed escribió'l guión en menos de dos selmanes y utilizó metraxe sobrante d'otres películes. Con un presupuestu inferior a 60.000 dólares, rodó una película con munchos furacos y fallos de puesta n'escena, que difícilmente consiguió un distribuidor y que, nun dando beneficios, foi retirada rápido de los teatros y sales onde s'estrenó.
En 1959 estreno la película "Night of the Ghouls" la secuela de Bride of the Monster. Nella podemos ver d'actor a Criswell, el vidente que predixo la muerte de Kennedy. Esta película tien momentos memorables como calabres que son cadarmes de plásticu, l'apaición d'un demoniu que ye un home de raza negra con un salacot... Dempués d'esti filme dedicóse a realizar películes semipornográfiques como "Death of a travestite". Estes películes nun fueron tan conocíes como les anteriores.
Nel momentu de la so muerte, en 1978, quedara nel escaezu, hasta qu'esi mesmu añu publicóse un llibru, "The Golden Turkey Awards", que lo definía como'l peor director de cine de tolos tiempos.
1948 : "The Streets of Laredo" (o "Crossroads of Laredo") 
1951 : "The Sun was Setting" 
1953 : "Trick Shooting with Kenne Duncan" 
1953 : "Glen or Glenda" 
1953 : "" 
1953 : "Boots" 
1954 : "Jail Bait" 
1955 : "Bride of the Monster" 
1957 : "The Night the Banshee Cried" 
1957 : "Final Curtain" 
1959 : "Plan 9 from Outer Space" 
1959 : "The Revenge of the Dead" (o "Night of the ghouls") 
1960 : "The Violent Years" 
1961 : "The Sinister Apura" 
1965 : "Orgy Of The Dead" 
1970 : "Excited" (baxu l'alcuñu de Akdov Telmig) 
1970 : "Take It Out Trade" 
1971 : "Necromania"
1948 : "The Streets of Laredo" 
1950 : "The Baron of Arizona" 
1953 : "Glen o Glenda" 
1953 : "Croosward Avenger 
1958 : "Plan 9 from Outer Space" 
1969 : "The Love Feast" 
1970 : "Take It Out In Trade" 
1970 : "The Sensuous Wife" 
1974 : "Five Loose Women" 
1977 : "Meatcleaver Massacre"
Cine de serie b 
Ed Wood (película)
Plan 9 from Outer Space
Plan 9 from Outer Space ("Plan 9 del espaciu esterior") ye una película de ciencia ficción y horror considerada una de les peores películes enxamás filmadas. Dio sonadía al so director, Edward D. Wood Jr., como'l peor director de cine. Anguaño considérase una película de cultu polos sos innumberables erros nos efectos especiales, guión y personaxes. Ente los actores resalta la participación de Béla Lugosi. 
Edward D. Wood Jr. tres la muerte del so amigu Béla Lugosi escribió'l guión d'esta película en menos de 2 selmanes afaciéndolo pa poder incluyir les últimes escenes rodaes por Lugosi (5 minutos de metraje).
La película ye un burdo intentu de xustificar les escenes de Lugosi nuna trama ensin sentíu. Los estraterrestres faen alitar a los muertos, pero Lugosi alita como daqué paecíu a un vampiru, lleva capa. Per otru llau esti vampiru, en delles escenes tapa la cara cola capa, yá que nun ye Lugosi, sinón un doble que lu reemplaza, yá que Bela finó mientres la filmación.
Unos estraterrestres lleguen al planeta Tierra. Coles sos armes eléctriques son capaces de devolver a la vida a los muertos pa, d'esta forma, xenerar caos y miéu, asina pasen desapercibíos mientres los humanos centren la so atención nos muertos vivientes.
Magar la so ínfima calidá cinematográfica, y al marxe del enorme desconocimientu que de la puesta n'escena tenía'l so artífiz, son reseñables dellos erros:
En delles escenes d'ovnis queda claro que los ovnis muévense con filos, llegándose a ver dacuando los filos prietos que suxeten les naves. El llume nótase dafechu artificial, con solombres bien marcaes y poco naturales. Los decoraos son dafechu amateurs, les puertes de les naves espaciales y aviones nun son puertes, son cortines.
Munches de les escenes el personaxe que fai Lugosi nun tán interpretaes por él sinón por un doble. Como'l director nun tenía abondes escenes de Lugosi pa completar la película faía que'l doble tapara la cara cola capa. D'esta forma'l personaxe podia interactuar con otros personaxes anque Lugosi yá tuviera muertu na realidá. Por exemplu, na escena en que la Sra. Trent ta na cama y entra'l muertu que se supon ye Lugosi, realmente nun ye él.
Drácula
Drácula (Vlad Draculea) ye'l protagonista de la novela homónima del irlandés Bram Stoker, de 1897, que dio llugar a una llarga llista de versiones de cine, cómics y teatru. Drácula ye'l más famosu de los «vampiros humanos». Dizse que Stoker foi asesoráu por un eruditu en temes orientales, l'húngaru Hermann (Arminius) Vámbéry, que s'axuntó delles vegaes col escritor pa comenta-y les peripecies del verdaderu Drácula.
Por cuenta de delles noveles y versiones cinematográfiques de Drácula, muncha xente piensa que Stoker basó'l so personaxe nuna figura hestórica: Vlad Tepes, conocíu como "Vlad l'Empalador", y en lleendes de vampiros que circulaben n'Europa oriental. Tepes vivió nel sieglu XV y foi príncipe de Valaquia, (que xunto con Moldavia y Transilvania constituyó'l reinu de Rumanía).
Dende bien pequeñu, Tepes amosó una fascinación morbosa poles mazmorres del castiellu del so padre. Ye un héroe na so tierra, pola resistencia feroz qu'opunxo al avance de los otomanos. Sicasí, foi desaxeradamente cruel colos sos enemigos, a los que condergaba a la pena capital de empalamientu. Cunta la hestoria, y de fechu hai grabaos que lo amuesen, que Vlad Tepes echaba nun cuenco sangre de les sos víctimes y moyaba nella'l pan mientres comía. El términu Drácula deriva del rumanu "dráculea", que significa «"fíu de Drácul"», nome col que se conocía al so padre, qu'integraba la Orde del Dragón, fundada pol rei Sixismundu I de Luxemburgu, y que'l so paxellu yera una capa prieta, depués popularizada nes películes. De la mesma, el términu rumanu "drácul" significa diañu, pero en sentíu qu'equí traduciríamos por fenómenu"» o «"espertu"» en daqué.
Na Rumanía moderna, el castiellu de Bran y la rexón na que vivió esti personaxe son anguaño un importante destín turísticu.
Bram Stoker atopó una curtia referencia al voivoda Drácula nun llibru sobro Valaquia y Moldavia, nel qu'el so autor dicía nun pie de páxina: «"Drácula, na llingua nativa de Valaquia, significa 'diañu"'». La sonoridad d'esti nome prest´-y a Stoker, que llamará orixinalmente al so vampiru «"conde Wampyr"». Decidió entós llamalo «"conde Drácula"». Sicasí, Stoker nun conocía nada sobre la vida del verdaderu Tepes (de fechu inclusive anguaño desconócense munchos aspeutos de la so vida y de la so muerte). En realidá, la novela "Drácula" nun tien rellación cola vida de Vlad Tepes. Tampoco se sabe nada sobre la personalidá y la visión y filosofía de Vlad, polo que fadríamos mal en pensar que'l personaxe de Stoker ta basáu na personalidá d'esta figura hestórica. Magar se diz que Arminius Vambéry (en realidá, Ármin o Hermann Bamberger) dio franca información sobro Transilvania y sobro Vlad Drácula a Stoker, la verdá ye que Stoker y Vambéry axuntáronse poques vegaes en Londres, y nun foi necesariamente pa falar de vampiros. Nunca caltuvieron correspondencia, y nun esisten pruebes de que Stoker conociera daqué sobre Tepes.
Pa describir los paisaxes de Rumanía, Stoker sirvióse de dos obres: una, de Emily Gerard, ye "La tierra más allá de los montes" (1888); y l'otra, un "Informe sobre los principaos de Valaquia".
Pa topar al verdaderu Drácula hestóricu, tenemos de mirar los antecedentes lliterarios de la novela de Stoker: en "Varney el vampiru", y nos testos de Polidori, Charles Nodier, Y.T.A. Hoffmann, Samuel Coleridge, Sheridan -y Fanu, Teophile Gautier y otros, vamos ver cómo'l personaxe del vampiru clásicu va desenvolviéndose adulces hasta convertise nel que toos conocemos col nome de Drácula.
Anguaño sábese que Bram Stoker basóse na figura de la condesa húngara Erzsébet Báthory (1560-1614). Según la lleenda bebía y bañábase en sangre, creyendo que-y devolvería la mocedá. Publicaba avisos nos que solicitaba doncelles pa integrar la so corte, a les que depués asesinaba y quitaba el sangre. Cuando foi afayada, atopáronse nos cuartones del so castiellu decenes de calabres de muyeres sangraes. Sicasí, munchos historiadores coinciden en qu'esto nun yera más qu'invención de los sos enemigos pa xustificar la so execución y faese asina coles sos posesiones.
Tolos ayudantes de la condesa Báthory fueron degollaos. Ella foi condergada a vivir zarrada nel so cuartu recibiendo los alimentos por un furacu fechu na paré, daquella la pena capital taba prohibida pa la nobleza. Tiempu dempués foi atopada muerta por unu de los sos carceleros.
Una de les más que posibles grandes referencies qu'arrodia a esta novela ye'l rellatu anónimu "L'estrañu misteriosu". Trátase d'una obra anónima alemana de fecha desconocida, traducida darréu al inglés y publicada en 1860. Nella apaecen munchos de los que dempués fueron temes del mundu vampíricu, tanto na lliteratura como dempués nel cine.
La llegada de Harker a Transilvania ta acompañada de suaños terroríficos. El conde namás se dexa ver de nueche, nun se reflexa nos espeyos y amiya poles parés como un gatu. Harker, atacáu por belles vampires con dientes d'arpía, termina nun hospital de Budapest onde una de les monxes escribe a la so prometida, Mina Murray, pa que vaya a recoyelo. Una vegada alquirida la casona n'Inglaterra, Drácula diríxese en barcu hacia ellí zarráu nel so ataúd. El navíu embarranca nes mariñes ingleses, ensin marineros a bordu y col capitán muertu, arreyáu al timón. Nel barcu namái hai un perru monstruosu que salta pela borda.
Mina Murray tien una amiga íntima, Lucy Westenra, una moza sonámbula ya influenciable que ye atacada pol conde. Contra él lluchen el doctor Seward y el sabiu holandés Van Helsing, especialista en ciencies ocultes, que van arrodiar a la enferma d'ayos y cruces y van intentar en vanu salvala con tresfusiones de sangre. Finalmente, el conde Drácula, tresformáu en llobu, ruempe'l cristal de l'habitación de Lucy y de la rapaza y la de la so ma. Lucy, convertida en vampiru, ataca a los neños de la vecindá del campusantu y los doctores devuélven-y la paz travesando'l so corazón con una bargana y cortándo-y la cabeza.
Mina Murray, casada yá con Jonathan Harker, ye la nueva víctima del conde. Los doctores, xuntu col mozu de la difunta Lucy (Lord Godalmint) y el mozu Morris, forma un grupu p'acabar cola bisarma.
El barriu de Hampstead ta apavoriáu poles acciones del vampiru, que duerme nel so ataúd na capiya abandonada de la casona de King's Cross, al llau de la clínica del doctor Seward. 
A pesar de la vixilancia, el vampiru entra na casa y seduz a Mina. Anque consiguen curala asitiándo-y una hostia consagrada na frente, queda xunida mentalmente a él. Esa nueche, el doctor Van Helsing hipnotízala y asina afayen que'l conde volvió a Transilvania en barcu. Los doctores y los sos aliaos escuérren-y nel Orient Express mientres, telepáticamente, Mina cúnta-yos el viaxe del conde en barcu dende Inglaterra hasta Rumania. Pero'l conde, alvertíu inconscientemente por Mina, escapa de la persecución.
Los güeyos de Drácula son hipnóticos. El conde precisa siempres la pasividá de les sos víctimes pa poder atacales. 
Esta fascinante hestoria sedució a los meyores directores y guionistes de tolos tiempos, dende F. W. Murnau hasta Werner Herzog, pasando por Andy Warhol, Francis Ford Coppola, Roman Polanski y Neil Jordan.
Fueron tan famosos los sos intérpretes, Bela Lugosi o Christopher Lee, como los sos esforciaos perseguidores, Peter Cushing y Anthony Hopkins. La llista d'estrelles cautivaes pol vampiru ye interminable, y nella atópense, dende Isabelle Adjani hasta Winona Ryder. 
Dinastía Omeya
Los Omeyes (en llingua árabe, بنو أمية "banū umayya" o الأمويون "al-umawiyyūn"; en persa, امویان "omaviyân"; en turcu, Emevi) foron un linaxe árabe que exerció'l poder califal, primero n'Oriente, con capital en Damascu, y llueu n'al-Ándalus, con capital en Córdoba.
Eamon de Valera
Éamon de Valera (ñació comu Edward George de Valera, IPA: [];) , foi una de les figures polítiques dominantes d'Irlanda nel sieglu XX. Copropietariu del "The Irish Press", tuvo nel cargu públicu dende 1917 a 1973, ocupando en varies ocasiones los puestos de primer ministru y presidente. Un líder importante na independencia d'Irlanda del Reinu Xuníu de Gran Bretaña ya Irlanda y la oposición al Tratau Anglo-Irlandés producíu pola Guerra Civil Irlandesa, De Valera foi l'autor de la constitución d'Irlanda, la "Bunreacht na hÉireann".
Foi matemáticu, profesor y políticu. Sirvió comu xefe del gobiernu irlandés en tres ocasiones: comu Príomh Aire, como'l segundu Presidente del Conseyu Executivu (nome orixinal pa'l Primer Ministru) y el primer Taoiseach (Primer Ministru dende 1937). Finó so carrera política comu Presidente d'Irlanda, cumpliendo dos términos dende 1959 fasta 1973. Foi tamién canciller de la Universidá Nacional d'Irlanda dende 1922 a 1975.
Taoiseach
El Taoiseach (plural: Taoisigh) o An Taoiseach, ye'l xefe de gobiernu de la República d'Irlanda (cargu equivalente al de primer ministru o presidente del gobiernu n'otros países). El Presidente de la República Irlandesa ye quien noma al Taoiseach elixíu pola Dáil Éireann, (cámara baxa del parlamentu). El Taoiseach debe mantener la confianza de la Dáil Éireann mientres dure'l so mandatu. N'actualidá, Brian Cowen, del Fianna Fáil, ocupa'l puestu de Taoiseach.
Dinastía Abbasí
El Califatu Abasí (nomau tamién abasida, abásida o abbasí), foi la segunda dinastía de califes sunís (750-1258), asocediendo a la de los omeyes. Tamién se conoze como Califatu de Baghdad.
Restiellu
Restiellu ("Restiello" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. S'asitia na parte meridional del conceyu, na cabecera d'el regueiru Dolia, qu'atraviesa les aldees de La Veiga y Villizoi. Amás d'elles, hai otru núcleu de población, Restiellu, nel que podemos atopar la ilesia parroquial, construyida en 1837. La parroquia tien una estensión de 10,67 km² y una población (INE, 2009) de 46 habitantes. 
Rodiles (Grau)
Rodiles ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Ta asitiada na zona central del conceyu, na oriella derecha del ríu Cubia. Tien una estensión de 7,66 km², y viven nella 76 persones (INE, 2009), que se reparten ente les aldees d'Arellanes, El Colláu, Rodiles, San Pedru y Villagarcía.
Sama (Grau)
Sama ("Sama de Grado" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Asitiada na zona centruoccidental del conceyu, llenda colos de Uviéu al este, Santo Adriano al suertes y Proaza al sur, y coles parroquies moscones de Vayu (al norte), Cuaya (al oeste) y San Adrianu (al suroeste). Tien una estensión de 15,92 km² y una población (INE, 2009) de 156 habitantes. Comprende los llugares de La Corredoria, Doróu, La Mata, Palaciu, Pedréu, Tresmuria y La Veiga. La so principal vía de comunicación ye la carretera AS-313 que va de Grau a Trubia.
En La Veiga se concentren los edificios más interesantes de la parroquia. Hai delles casones: les de los Díaz Miranda (nomada El Pontigu), Arias Cañedo (La Casona)y Álvarez de las Vallinas (palaciu de Las Vallinas), el palaciu de La Mouta (que foi del llinaxe de los Arias de Velasco y foi dempués mercáu por Adolfo Prieto)..., y la ilesia parroquial, de tipu popular asturianu, con planta de cruz llatina y un gran cabildru, que ta consagrada a San Esteban y foi llevantada probablemente nel sieglu XVIII.
Tenemos, tamién, el grupu escolar María Josefa, construyíu ente 1930 y 1932 con perres del indianu Adolfo Prieto y Álvarez de las Vallinas (1867-1945), natural de la parroquia, que presidió la "Compañía Fundidora de Fierro y Acero de Monterrey", una de les más importantes d'América na primer metá del sieglu XX. Les escueles, que lleven el nome d'una fía del indianu que morrió de neña, inclúin dos unidaes, una pa neños y otra pa neñes, y tienen como elementu decorativu más destacáu una representación, en 139 azulexos fechos en Triana (Sevilla), de delles escenes de "El Quijote". Hai, amás, otros 144 azulexos con refranes impresos. Enfrente de la entrada hai un bustu del indianu, que foi fechu por Victor Hevia. Anguaño l'edificiu acueye un muséu etnográficu que conserva un conxuntu de pieces mui destacable.
Fonógrafu
El fonógrafu foi'l dispositivu más común pa reproducir soníos grabaos dende la década de 1870 fasta la década de 1880.
Joseph McCarthy
Joseph Raymond McCarthy (Grand Chute, Wisconsin, 14 de payares de 1908 – 2 de mayu de 1957) foi un senador republicanu estauxunidense pol estáu de Wisconsin dende 1947 a 1957. Durante sos 10 años nel Senáu, McCarthy y el so equipu ficiéronse famosos poles sos investigaciones sobro persones nel Gobiernu de los Estaos Xuníos y otros sospechosos de ser axentes soviéticos o simpatizantes del comunismu infiltriaos n'Alministración Pública o l'Exércitu. 
MIR
Mir (en rusu: Мир, que significa "paz" o "mundu") ye'l nome d'una famosa estación espacial orixinalmente soviética que dempués de que se dixebrase la URSS pasó a ser rusa. Foi la primera estación espacial d'investigación habitada de forma permanente de la hestoria, y el final del programa espacial rusu. Taba prevista pa que tuviera funcionando sólo 5 años; fizolo durante 13 años. Al traviés de munches collaboraciones internacionales, foi accesible a cosmonautes yastronautes.
La Mir foi xunida n'órbita al conectar de forma siguía distintos módulos, caún llanzáu de forma separada dende'l 19 de febreru de 1986 fasta l'añu 1996.
Club Atlético de Madrid
El Club Atlético de Madrid ye un club de fútbol español de la ciudá de Madrid, que milita na Primer División d'España. Foi fundáu'l 26 d'abril de 1903. El so primer equipu va xugar los sos partíos como local dende la temporada 2017/18, nel Estadiu Wanda Metropolitanu, con capacidá d'alredor de 70.000 espectadores.
Theodore Kaczynski
Theodore John Kaczynski [kaˈtʂɨɲskʲi] (22 de mayu de 1942), tamién conocíu col sobrenome d' Unabomber, ye un matemáticu norteamericanu y críticu de la sociedá que fizo una campaña d'unvíos de cartes bomba pa denunciar la sociedá moderna teunolóxica. Ñació en Chicago, nel estau d'Illinois, y dende una muy pronta edá demostró escelentes capacidaes académiques. Kaczynski recibió un graduau pola Universidá de Harvard y un doctorau (PhD) en matemátiques pola Universidá de Míchigan. Convirtiose en "assistant professor" (equival a profesor ayudante doctor) na Universidá de California (Berkeley), a la edá de 25 años, pero dimitió dos años dempués. En 1971 camudose a una cabaña ensin lluz nin agua corriente nes remotes tierres de Lincoln, Montana, onde entamó a deprender téuniques de supervivencia y a tentar ser autosuficiente. De 1978 a 1995, Kaczynski unvió 16 bombes a oxetivos ente ellos universidaes y aerollínias, finando cola vida de 3 persones y firiendo a otres 23.
Kaczynski unvió una carta al diariu "The New York Times" el 24 d'abril de 1995 y prometió "finar col terrorismu" si el "The New York Times" o el "The Washington Post" publicaben el so manifiestu. Nel so "" (tamién nomau el "Manifiestu Unabomber"), dicía que les bombes yeren midíes estremes pero necesaries p'atrayer l'atención sobre la erosión que sofría la llibertá humana, erosión rexía pola alta teunoloxía que necesitaba una organización a gran escala.
Francesco Totti
Francesco Totti (Roma, 27 de setiembre de 1976) ye un xugador italianu de fútbol que tuvo tola so carrera nel AS Roma.
Xugó 58 partíos internacionales cola seleición italiana, llogrando 9 goles. Nel AS Roma xugó 497 partíos llogrando 213 goles.
Ganó 1 ligue italianes (2001), 2 Supercopes d'Italia (2001, 2007), 2 Copa d'Italia (2007, 2008)
Club Estudiantes de La Plata
El Club Estudiantes de La Plata ye un club deportivu d'Arxentina, que s'alcuentra na ciudá de La Plata, capital de la provincia de Buenos Aires. Foi fundáu el 4 d'agostu de 1905 y la so principal actividá ye'l fútbol. La institución cuenta con 38.000 socios y el so equipu de fútbol xuega nel campeonatu de Primera División d'Arxentina.
So mayor llogru foi en 1968, cuando acabó como "Campeón del Mundu" al derrotar al Manchester United d'Inglaterra na final de la Copa Intercontinental. Estudiantes ye unu de los seis equipos arxentinos que ganaron el másimu campeonatu de clubes de fútbol a nivel mundial. Tamién xugó les finales d'esa copa en 1969, 1970 y 2009, nesta última baxo'l nuevu formatu de Mundial de Clubes de la FIFA.
Entamó so actividá futbolística en 1906, al xunise a los torneos d'AFA, y ye l'únicu club de la ciudá de La Plata qu'algamó títulos oficiales nacionales ya internacionales, de caráuter regular, na yera profesional. Ganó cuatro campeonatos de Primera División del fútbol arxentín y, a nivel internacional, tamién en cuatro vegaes la Copa Llibertadores d'América, polo que ye'l tercer conxuntu arxentín que más vegaes la ganó.
Amás de ser la institución que frayó la hexemonía de títulos de los nomaos cinco grandes en 1967, ganó la Copa Interamericana 1969; 2 copes nacionales non regulares, la Copa Escobar 1944 y la Copa de la República 1945; un tornéu nacional na yera amateur, en 1913; y la Copa Río de La Plata 1914. Tamién foi finalista de la Copa Sudamericana 2008.
Estudiantes alcuéntrase ente los cinco equipos del fútbol arxentín con más presencies en Primera División (78 temporaes) y, en xunetu y agostu de 2009, alcontrábase nel 3 puestu na clasificación mundial de clubes de la IFFHS.
La Plata
La Plata ye una ciudá arxentina, capital de la provincia de Buenos Aires. Foi fundada el 19 de payares de 1882 pol entoncies gobernador de la provincia Dardo Rocha, allugase a 56 km al sudeste de la ciudá de Buenos Aires y conta con 740.369 habitantes según el censu 2010 (INDEC).Col mesmu nome designa al partíu del que ye ciudá cabecera.
Dardo Rocha
Juan Jose Dardo Rocha (Buenos Aires, 1 de setiembre de 1838 - íd., 6 de setiembre de 1921) foi un abogáu, políticu, militar y periodista arxentín, gobernador de la provincia de Buenos Aires (1881-1884) y fundador de la ciudá de La Plata y de la Universidá de La Plata.
Partido de La Plata
La Plata ye un partíu de la provincia de Buenos Aires, Arxentina. 
La cabecera del partíu ye la ciudá de La Plata, conocía dientro del partíu comu Cascu Urbanu, capital de la provincia de Buenos Aires, ciudá universitaria por escelencia con edificios hestóricos. Ye Patrimoniu Cultural de la Humanidá dende 1999.
Nel partíu de La Plata hai les llocalidaes y entidaes que vienen darreu:
Por otra parte la Municipalidá de La Plata fai diverses Delegaciones nel so territoriu que noma:
Por último tamién pertenez a La Plata el llugar del Ríu de La Plata de:
Abasto (La Plata)
Abasto ye una llocalidá arxentina del partíu de La Plata na provincia de Buenos Aires, a l'altura del km 55 de l'Autovía 2. 
Alcuentrase a 29 km al noroeste del centru de la ciudá de La Plata, llocalidá cabecera del partíu homónimu.
Tenía una población de 4.577 habitantes (2001).
Ángel Etcheverry
Ángel Etcheverry ye una llocalidá arxentina del partíu de La Plata na provincia de Buenos Aires.
Alcuentrase a 20 km al sudoeste del centru de la ciudá de La Plata, llocalidá cabecera del partíu homónimu.
Arturo Seguí
Arturo Seguí ye una llocalidá arxentina del partíu de La Plata na provincia de Buenos Aires.
Alcuéntrase 30 km al noroeste del centru de la ciudá de La Plata, llocalidá cabecera del partíu homónimu.
City Bell
City Bell ye una llocalidá arxentina del partíu de La Plata na provincia de Buenos Aires.
Alcuéntrase a unos 10 km al noroeste del centru de la ciudá de La Plata, llocalidá cabecera del partíu homónimu. 
Forma parte del conxuntu de llocalidaes que se desarrollaron na llinia del entoncies "Ferrocarril Sud" (llueu Ferrocarril Xeneral Roca) qu'axunta a La Plata con Buenos Aires, al igual que Tolosa, Ringuelet, Manuel B. Gonnet y Villa Elisa.
Gorina
Gorina ye un barriu arxentino de La Plata na provincia de Buenos Aires. Alcuentrase a 29 km al noroeste del centru de la ciudá.
José Hernández (Buenos Aires)
José Hernández ye una llocalidá arxentina del partíu de La Plata na provincia de Buenos Aires.
Alcuéntrase a 29 km al noroeste del centru de la ciudá de La Plata, llocalidá cabecera del partíu homónimu.
Ye n'homenaxe a l'autor de Martín Fierro, José Hernández.
Manuel B. Gonnet
Gonnet ye una llocalidá arxentina del partíu de La Plata na provincia de Buenos Aires.
Alcuéntrase a unos 6 km al noroeste del centru de la ciudá de La Plata, llocalidá cabecera del partíu homónimu.
Forma parte del conxuntu de llocalidaes que se desarrollaron na llinia del entoncies Ferrocarril del Sur (llueu Ferrocarril Xeneral Roca) qu'axunta a La Plata con Buenos Aires, de la mesma manera que Tolosa, Ringuelet, City Bell y Villa Elisa.
Ringuelet
Ringuelet ye una llocalidá arxentina del partíu de La Plata na provincia de Buenos Aires.
Alcuéntrase a 11 km al noroeste del centru de la ciudá de La Plata, llocalidá cabecera del partíu homónimu.
Tien una población de 15.312 habitantes (2001).
Tolosa (Buenos Aires)
Tolosa ye una llocalidá arxentina del partíu de La Plata na provincia de Buenos Aires, que llenda cola ciudá de La Plata. Tamien se conoz coles sigles "TLS".
El 7 de xunetu de 1871 foi por munchos años considerada la fecha de fundación de Tolosa. Anguaño tiense por meyor el 20 d'avientu del mesmu añu, debío a que foi entoncies cuando s'aprobaron los planos del so trazau.
Tien 44.977 habitantes (Censu 2001).
Villa Elvira
Villa Elvira ye una llocalidá del partíu de La Plata, Provincia de Buenos Aires, República Arxentina. Alcuentrase al sudeste d'esti Partíu, atopando coles llocalidaes d'Arana y San Lorenzo del mesmu Partíu y col Cascu Urbanu de La Plata y el partíu de Berisso.
Ignacio Correas
Ignacio Correas ye una pequeña llocalidá rural que s'alluga'l sur del partíu de La Plata, provincia de Buenos Aires, a 19 km de La Plata. 
So nome debese a quien fora dueñu de los terrenos nos que s'alcuentra y tien una estación ferroviaria correspondiente a la llinia F.C.G.R. cuyu ramal alcuntrase desactivau.
El Peligro (La Plata)
El Peligro ye una llocalidá del partíu de La Plata, nel noreste de la Provincia de Buenos Aires, Arxentina. Alcuéntrase a 22 km de la ciudá cabecera, La Plata, y a 45 km de Buenos Aires.
Foi fundau nel añu 1874, 8 años enantes de la fundación de la cabecera del Partíu, la Ciudá de La Plata.
Llenda coles llocalidaes de Buchanan, Abasto, Arturo Seguí y Melchor Romero, nel mesmu partíu, comu asina tamién col partíu de Berazategui.
Allugase a 40 km al sur de l'Aeropuertu Internacional Ministru Pistarini, el principal aeropuertu internacional d'Arxentina.
San Carlos (Buenos Aires)
San Carlos ye una llocalidá arxentina del partíu de La Plata na provincia de Buenos Aires.
Alcuentrase a 16 km al noroeste del centru de la ciudá de La Plata, llocalidá cabecera del partíu homónimu.
Tien una población de 43.266 persones (2001).
San Lorenzo (Buenos Aires)
Altos de San Lorenzo ye una llocalidá arxentina del partíu de La Plata na provincia de Buenos Aires.
Alcuentrase a 2,6 km al noroeste del centru de la ciudá de La Plata, llocalidá cabecera del partíu homónimu.
Ríu de La Plata
El Ríu de la Plata ye un estuariu de l'océanu Atlánticu n'América del Sur formáu pola xunión de los ríos Paraná y Uruguái, que sirve de llende en tol percorríu ente la República Arxentina y la República Oriental del Uruguái. Pol so llau sureste desemboca nel Mar Arxentín. Tien forma de "muesca" triangular de 290 km de llargu. La cuenca del Ríu de la Plata y sos afluentes tien una superficie d'unos 3.200.000 km². Ye consideráu polos países ribereños como'l ríu más anchu del mundu.
Ilesia de Santu Tomás de Cantorbery (Avilés)
La Ilesia de Santu Tomás de Cantorbery nel conceyu d'Avilés, ye una ilesia románica emplazada nel centru del antiguu pueblu de pescadores de Sabugo, na actual plaza del Carbayu d'Avilés, estramuros de la cerca medieval que protexía a la villa. Paez que la so construcción empecipióse nes primeres décades del sieglu XIII, magar dellos estudiosos asígnen-y otres cronoloxíes.
El templu ye de nave única y planta basilical rematando en cabecera semicircular empobinada al este y precedida de trechu rectu. Nel llau meridional ábrese una portada n'arimez con trés arcos de mediu puntu con guardapolvu y capiteles que combinen los motivos decorativos vexetales coles figures humanes y d'animales. Un texaroz sobro canecillos guarezla. A los pies alcuéntrase la fachada principal, que presenta una portada en resalte y pronunciáu abocinamientu, intégrenla cuatro archivoltes, n'oxiva, con moldures de bocel y medies cañes desornamentaes, que posen en columnes remataes por cuatro capiteles a cada llau con talles nes que se combinen los motivos fitomórficos, colos antropomórficos y zoomórficos, asitiándose en xambes toraes. L'interior del templu ye un espaciu ampliu, ensin interrupción dalguna, con una tribuna o coru eleváu a los pies, dos capiyes nel llau del evanxeliu y la cabecera en semicírculu. L'edificiu n'aniciu cubría la so amplia nave con armadura de madera vista y la cabecera con bóveda de cañón precedida de fornu; un gran arcu de trunfu apuntáu de doble rosca preciede la boca d'accesu al altar. Estes cubriciones camudaron, arriendes de les reformes asocedíes nos sieglos XV-XVI y XVIII, poles que güei día caltenemos, de bóveda con llunetos pal cuerpu y pal hemiciclu bóveda de crucería, que terminaron por camudar la fisonomía orixinal del edificiu. Estes intervenciones traxeron de resultes que delles saeteres fueren cegaes, abriérense ventanes de mayor tamañu na nave, se recrecieran los murios portantes y pa compensar el pesu de la cubrición asitiárense trés gruesos contrafuertes o estribos nel muriu meridional, ente que nel llau septentrional esta función de compenso faíenla trés capiyes, quedando amenorgáu'l so númberu na actualidá a dos. El gran volume de la ilesia apaez gradiáu, siendo la nave'l trechu más altu pa de siguío sumase n'orde decreciente l'ábside y les capiyes, cubrir tol edificiu con texa corva. La fachada principal remata'l vértiz del teyáu con una espadaña de doble güeyu cubierta a dos agües y coronada por una cruz de piedra. Adosáu na base esterior del muriu meridional esiste un bancu de piedra corrío que sirvió p'acoyer, ente otros, a los miembros del gremiu d'amoriantes que s'axuntaben y protexíen baxu un pórtico o cabildo de mampostería y cubiertu con armadura de madera, que foi definitivamente retiráu a empiezos del sieglu XX, quedando entá nos murios les piedres de descansu que tuvieron de sirvir como encontu a la mesma.
Comunidá de Cristu
La Comunidá de Cristu, enantes conocida como la Ilesia Reorganizada de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes o RLDS. Con see en Independence, Missouri, la fe comparte los sos anicios con La Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes (la ilesia Mormona).La hestoria de les dos más grandes denominaciones empieza a dixebrase cola muerte del fundador, Joseph Smith el 27 de xunu de 1844 en Carthage, Illinois. Los historiadores dacuando refiérense a la caña del Mediu Oeste del movimientu como los Santos de la Pradería o Xosefites y a los del Oeste (Utah) como los Santos de los Montes Predresos o Brighamites...La Comunidá de Cristu tien güei aprosimao 250.000 miembros en 50 países. La ilesia tien dos templos, el templu orixinal de Kirtland, en Ohio (un sitiu hestóricu, parte del so ministeriu educativu), y el relativamente nuevu Templu de Independence, Misurí, que sirve de see mundial de la Ilesia. La Ilesia opera la Universidá Graceland, con predivos educativos en Lamoni (estáu de Iowa) y en Independence (estáu de Misuri). La Ilesia amás tien y opera sitios hestóricos no que foi l'Alloñáu Oeste en Misuri), Lamoni (estáu de Iowa) y en Planu, y Nauvoo (en Illinois).La Comunidá de Cristu ta dirixida por una Primer Presidencia, que consiste d'un Profeta-Presidente y dos conseyeros. El ministeriu de la ilesia ye supervisáu pol Conciliu de los Dolce Apóstoles y coordináu al traviés del mundu polos Quorums de Setentes y les necesidaes temporales de la ilesia son alministraes pol Obispáu Presidente. Axuntaos, estos "quorums" conócense como'l Conciliu Conxuntu. Cada dos años, delegaos de tol mundu axúntense pa votar sobro los asuntos de la ilesia na Conferencia Mundial. Mientres les últimes décaes la Ilesia progresó na so misión, dedicándose a promover la tolerancia y proclamándose como una ilesia de Paz y Xusticia. Dellos cambeos inclúin la ordenación de muyeres al sacerdociu (al traviés d'una revelación recibida pol Presidente Wallace B. Smith en 1984) y el cambéu de nome publico de la ilesia.
Danita
Los danites yeran una organización considerada ficticia, que sería fundada ente los Santos de los Últimos Díes en xunu de 1838, nel pueblu de Far West, Condao de Caldwell, estáu de Missouri. La lleenda nació mientres el curtiu periodu d'organización formal de la ilesia en Missouri, na que'l disidente mormón Sampson Avard referiría nuna corte que los danites tomaríen una parte primordial nos eventos de la Guerra Mormona. La naturaleza y l'algame esactos de la organización, y la so conexón con La Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes ye un motivu de bastante discutiniu ente los historiadores. Munchos autores usaron el terror d'esti grupu secretu como parte de les sos noveles del oeste americanu. Mark Twain fixo usu de los danites nel rexistru ficticiu Roughing It sobro la so estadía de dos díes en Salt Lake City en 1861. Sir Arthur Conan Doyle, publicó en 1890 la novela de misteriu Estudio n'escarlata na que'l personaxe Sherlock Holmes resolviera un asesinatu cometíu por danites en Salt Lake City. Pa empiezos del sieglu XX siquier 50 noveles publicaes n'inglés usaben personaxes danites pa describir trames de pillaxe, combalechadura y asesinatu ente los ciudadanos más pacíficos. Nun esisten rexistros de que la organización esistiera en Nauvoo o nel territoriu de Utah.
Dalai Lama
Dalái Lama, del mongol "dalaï", océanu, y del tibetanu "lama (bla-ma)", maestru espiritual o gurú, ye'l líder espiritual del lamaísmu ó budismu tibetanu, líder políticu del pueblu tibetanu enantes de la invasión de China, y n'actualidá dirixente del Gobiernu tibetanu nel esiliu.
Partíu Comunista d'España
El Partíu Comunista d'España (PCE) ye un partíu políticu marxista español formáu'l 14 de payares de 1921 por persones disconformes cola socialdemocracia y cuya intención d'aniciu yera sumase a la III Internacional convocada por Lenin.
Fundáu nos sos oríxenes pola unión del Partíu Comunista Español y el Partíu Comunista Obreru Español (PCOE). Dende 1986 forma parte d'Izquierda Xunida.
Samartín (Grau)
Samartín de Guruyés ("Gurullés" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Ta allugada na fastera nororiental del conceyu, y tien una estensión de 10,99 km². La so población, de 272 habitantes (INE, 2009), se reparte ente los llugares de La Caborna, Campamoyada, Las Casas del Monte, La Garba, Reconcu, Samartín, San Playu Sienra, Sumines, La Tiera, Veiga Peridiellu, Villota, Las Ordaliegas y Soropeña. 
San Adrianu
San Adrianu ("Santo Adriano del Monte" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Asitiada nel estremu suroriental del conceyu, llenda'l NO cola parroquia de Sama y al NE cola de Cuaya. Amás, llenda al Este col conceyu de Yernes y Tameza, y al Sur y al Oeste col de Proaza. Tien una estensión de 8,88 km² y comprende dos núcleos de población, qu'anguaño tán deshabitaos: San Adrianu y La Condesa.
Astúricu
L'astúricu foi una llingua paleohispánica del tueru indoeuropéu falada por los antigos astures nel so territoriu, y conocida poles inscripciones epigráfiques, y topónimos y teónimos tresmitíos poles fontes clásiques.
Ún de los mayores problemes nel momentu d'asignar l'astúricu a una familia llingüística dala, ye'l so asitiamientu ellí onde confluin los ámbitos de les dos úniques llingües indoeuropées de la Península Ibérica, de les que nos llegáren testus escritos . Esto ye, el llusitanu y el celtíberu. Asina, les sos carauterístiques dirixen dacuandu n'ún u otru sen, ensiendo el caltenimientu o perda del fonema /P/ la principal isoglosa pa xebrar dambes llingües. Con tou, la mayoría de los autores afiten pal astúricu un aniciu célticu, y darreú dello, lu encuadren xunta les llingües vecines de los Vettones, Cántabros, Galaicos y Vacceos, nel nomáu subgrupu Hispanu-celta occidental. Endientro d'élli, l'astúricu nun dexa de presentar trazos orixinales que-y dan el so fustaxe propiu.
De Bernardo sin embargu, camienta que esti diptongu ae / ai tien aniciu nun fenómenu d'asimilación anticipatoria, dende sufixos de mena ak-y-a, de miente que Brigaeka / Brigayka = *bʰr̥gʰ-ak-y-a. 
Les xentilidaes de la mena ablaidacorum, cilurnigorum, viromenigorum, son xenitivos plurales llatinos igüaos sobre anteriores xenitivos astures *Cilurnigom, *Viromenigom, etc. D'estamiente Medugeno nun yera de la xente de los Cilurnigos sinón de la xente de los Cilurnos. 
Liet international
Liet-Lávlut, Liet Ynternasjonaal o Festival de Llingües Minoritaries Liet International ye un festival añal pa músicos que falen cualesquier de les llingües minoritaries d'Europa. La so primer edición foi como un festival local frisiu en 2002. El festival quier facer medrar l'interés poles llingües minoritaries d'Europa, especialmente ente la mocedá.
El 18 d'ochobre de 2008 inauguróse la presencia asturiana nel festival con Dixebra, que quedó en segundu puestu na ciudá lapona de Luleå. El corsu Jacques Culioli algamó el primer puestu, al facese col premiu del públicu y el del xuráu, col cantar "Hosanna in Excelsis". Esti cantar ta escritu en forma de rezu por un futuru xuníu y llibre de Córcega dempués del periodu escuru de lluches ente nacionalistes. "Indios", el tema propuestu pol grupu Dixebra en representación d'Asturies quedó nel segundu puestu, al empar que Elin Kaven del pueblu Sami, empataos a 73 puntos. Per detrás quedaron Mordens (Mordovia) y los friulianos Carnicats. Beatriz Viado directora del periódicu "Les Noticies", foi la representante d'Asturies nel xuráu.
En 2009, el Gobiernu del Principáu d'Asturies implicóse nel festival y mandó un representante oficial de la música asturiana, que s'escoyó al traviés de la gala del Premiu al Meyor Cantar. Asturies tuvo representada na ciudá frisia de Leeuwarden pol cantautor turonés Alfredo González, que foi’l primeru n’actuar nel Teatru De Harmonie con “La nada y tu”, un cantar con lletra d'un poema d'Antón García. A la fin quedó nel novenu puestu con 40 puntos. El grupu de rock lapón Somby foi’l vencendor. Los sardos Dr. Drer en Crc Posse recibieron el Premiu del Públicu del festival, escoyíu al traviés de les votaciones de los internautas y los espectadores que s’atopaben nel Teatru De Harmoniu viendo en directo'l festival. Lisardo Lombardía, director del Festival de Loriant, foi l’encargáu de representar a Asturies nes votaciones, otorgando 12 puntos a los sardos y 10 a Somby.
En 2010, el cantar “Tierra”, del grupu de San Andrés Xera foi escoyíu en Mieres del Camín como’l meyor n’asturianu del 2009 y foi l’encargáu de representar a Asturies nel Festival Liet International, el 20 de payares na ciudá escocesa d’Aberdeen. El grupu quedó nel segundu puestu. La victoria foi pal grupu de les Islles Feroe Orka, qu'interpretaron el cantar "Rumdardrongurin”. Yera la primer vez que participada una banda d’esta comunidá llingüística, que tien 48.000 falantes en Dinamarca. Per otru llau, el premiu del públicu lleváronselu los friulanos Resistence in Dub. Nesta categoría Xera quedó con un 26% de los votos emitíos al traviés d’Internet, colo que quedaron segundos. L'espacialista musical Aurelio Argel foi'l miembru asturianu del xuráu.
Nel 2011 foi la ciudá italiana n’Udine, nel Friul, la sé del Liet. Nesta edición, los representanes asturianos foron el grupu de ska-rock Skama la Rede. La compositora Janna Eijer, de Frisia foi la ganadora del Liet International col cantar "Ien klap". Skama la Rede, que participó col tema ‘Condenáu’, finalizó n’octava posición. L'escritor y musicólogu Ismael González Arias exerció de xuráu del nuestru país.
En 2012, Asturies va ser la sé del festival, convirtiéndose na primer comunidá llingüística del Estáu encargada d'acoyer la cita.
Asturies ye un sociu estratéxicu del festival, tres la robla d'un alcuerdu ente la Directora Xeneral de Política Llingüística, Consuelo Vega Díaz, y el presidente de la Fundación Liet International, Onno Falkena, garantizando la participación d’un representante del país, collaborando’l Principáu coles actividaes de la Fundación. Amás de cuntar cola Fundación nel Premiu al Meyor Cantar, clasificatoriu oficial pal Liet International.
Dr. Drer en Crc Posse
Dr. Drer en Crc Posse, ye un grupu sardu ganadores del Premiu del Públicu nel Liet international 2009. Son una banda de hip hop y ragamuffin perconocíos na so islla. 
El so cantante, Dr Drer, sinónimu de Michele Atzori, ye un activista políticu pola independencia de Cerdeña.
Luleå
Luleå ye una ciudá lapona asitiada nel Golfu de Botnia con 75.000 habitantes y capital del condáu de Norrbotten, en Suecia. La ciudá foi fundada orixinalmente en 1621 pol rei Gustavu Dolfu de Suecia en Gammelstad, pero en 1649 foi treslladada. El so puertu tien una actividá perimportante d´esportación de fierro y la Ilesia de Gammelstad foi declarada patrimoniu de la humanidá en 1996.
Joaquín Pixán
Joaquín Pérez Fuertes, más conocíu col nomatu de Joaquín Pixán (1950) ye un tenor español ñacíu en Pixán, Cangas del Narcea (Asturies).
Entamó la so carrera como cantante de tonada, grabando un discu con dellos temes "tradicionales". A los 13 años ganó un concursu de cantar na 'Radio España'. Les sos oportunidades como tenor llíricu fexéronlu escoyer pel mundu la ópera, treslladándose a los 16 años a Madrid pa cursar na Escuela Superior de Canto. Ellí empeciparen los só ésitos, yá que foi ún de los 18 escolinos que ca'añu escueye "La Scala di Milano", tres recebir el primer prem,iu nel concursu Miguel Fleta pa tenores y la embaxada alemana-y diere una beca Huboldt.
Fexo'l so debú nel Teatru de la Zarzuela en 1976, con "El Caserío", de Guridi, ya intervieno nel estrenu mundial duna ópera sofitada na novela "Los Vagabundos" de Maksim Gorki. En 1977, autuare nos Centros Asturianos de Madrid y Méxicu y en 1978 nel de Caracas. Na temporada d'ópera uvieína, intervieno en "Lucía di Lammermoor", de Donizetti. Ufriere numberosos recitales llíricos y fexo un cursu d'interpretación escénica col direutor Tito Capobianco, que-y ufriere interpretar "Manon", de Massenet. Magar que tamién participare en numberosos centrtos d'estudios y universidaes col enseñu de téunica vocal y dando conocer la cultura y músiques d'Asturies. Na dómina de 1980, grabare unos programes educativos na televisión, pa dellos países europeos.
Cóngaru
El cóngaru, de nome científicu "Conger conger", un pexe de la familia de los cóngridos, común na parte este del Atlánticu norte, asina como en tol Mediterraneu, mar Negru y mar Bálticu.
Activu mientres la tardina y la nueche. Ye un voraz depredador de pexes, crustaceos y cefalópodos y comenenciosu carnaciegu.. Reproduzse una sola vegada na vida, pel branu, y pasa una llarga etapa llarvaria; la maduror sexual algama-y ente los 5 y los 15 años; los machos maduren cuando tienen ente 50 y 75 cms; les femes preñaes pueden llegar a pesar unos 40 kg con unos ovarios de 8 kg y de unes 3 a 8 millones de güevares.
La so carne ye relativamente apreciada, comercialízase fresca. La pesca puede ser artesanal, semi industrial y deportiva con artes de sablera, tresmallos de fondu, redes d'arrastre y palangres.
Juan Perón
Juan Domingo Perón (Lobos, Arxentina, 7 d'ochobre de 1895 – Olivos, Arxentina, 1 de xunetu de 1974) foi un políticu, militar y presidente arxentín.
Foi l'únicu Presidente de la Nación Arxentina en ser elixíu democráticamente en tres vegaes; la primera, nes elleiciones del 24 de febreru de 1946, pa'l periodu 1946–1952; la segunda, al ser reelexíu nes elleiciones del 11 de payares de 1951 pa'l periodu 1952–1958, que nun completó debío al güelpe militar que lu derrocó el 16 de setiembre de 1955; finalmente, tres 18 años d'exiliu, tornó al país y foi elixíu por tercera vegada presidente'l 23 de setiembre de 1973 pa'l periodu 1973-1979, que nun pudo completar debío al so fallecimientu.
Morrió'l 1 de xunetu de 1974 n'exerciciu de so tercera presidencia, asocediéndolu la so viuda María Estela Martínez de Perón, que foi elixía comu vicepresidente.
Apple
Apple Inc. ye una empresa multinacional de los Estaos Xuníos que diseña y produz equipos electrónicos y software. Ente los productos de hardware más conocíos de la empresa cuenta con equipos Macintosh, l'iPod l'iPhone y l'iPad. Ente'l software d'Apple alcuéntrense'l sistema operativu Mac OS X, l'Esplorador de medios de comunicación iTunes, la suite iLife (software de creatividá y multimedia), la suite iWork (software de productividá), Final Cut Studio, una suite d'audio profesional, productos de software de cine de la industria y Logic Studio, una serie de ferramientes d'audio.
La empresa opera más de 250 tiendes propies en nueve países, miles de distribuidores (destaquen los distribuidores premium o "Apple Premium Resellers") y una tienda en llinia (disponible en dellos países) onde se vienden los sos productos.
Ayatollah
Ayatollah (del farsi آیت‌الله ayatollah, y ésta de l'árabe آيةالله āyatu l-lāh, señal d'Alá o señal de Dios, dende "āyat", señal, y "Allah", Dios) ye'l títulu más altu dientro del cleru chií. Los ayatollahs son consideraos espertos en "ciencies" islámiques comu la xurisprudencia, el misticismu, la filosofía y la ética. El títulu anterior na xerarquía eclesiástica islámica ye'l de "hojjatoleslām" ("Autoridá n'Islam").
Ruhollah Khomeini
Ayatollah Seyyed Ruhollah Musavi Khomeini (روح الله موسوی خمینی en persa) (24 de setiembre de 1902 y morrió'l 3 de xunu de 1989). Algunes fontes declaren que Khomeini nació'l 17 de mayu de 1900. Foi un imán y ayatollah chiíta iranín, líder político-espiritual de la revolución de 1979.
Les potencies occidentales considerábenlu un líder mesiánicu, que les sos iniciatives polítiques poníen en peligru la estabilidá internacional. 
En 1979 derrocó al Sah d'Irán, Mohammad Reza Pahlevi. 
Khomeini gobernó Irán fasta que morrió en 1989. 
Ye consideráu el fundador del modernu estáu chií. Foi conocíu comu Imán Khomeini n'Irán y Ayatollah Khomeini nel esterior d'Irán.
Salman Rushdie
Sir Salman Rushdie (Maratí: सल्मन् रश्डि), cuyu nome completu ye Ahmed Salman Rushdie (अह्मेड् सल्मन् रश्डि) , ye un escritor y ensayista británicu. El so estilu foi comparáu col realismu máxicu llatinoamericanu, y la mayor parte de les sos obres de ficción alcuéntrense ambientaes nel Subcontinente Indiu.
Les sos dos noveles más famoses son "Fíos de la Medianueche" ("Midnight's Children") y "Los versos satánicos" ("The Satanic Verses").
Llanta
La llanta ye la pieza, de normal metálica, sobro la que s'asitia un neumáticu. Ye un encontu redondu, de normal con abertures pa llograr llixereza al empar de dexar un fluxu d'aire. Pue atopase una llanta en vehículos talos como automóviles, motocicletes, camiones, aviones o bicicletes.
Imperiu Rusu
Imperiu rusu (en rusu: "Российская Империя", "Россійская Имперія" n'ortografía enantes de 1918) ye'l nome que se-y da a Rusia ente 1721 y 1917. Abarcó grandes zones de los continentes europeu, asiáticu y norteamericanu, siendo'l sistema políticu socesor del zaratu.
El términu Rusia imperial designa'l periodu cronolóxicu de la hestoria rusa dende la conquista de los territorios que s'alcontraben ente'l mar Bálticu y l'océanu Pacíficu aniciada por Pedru I fasta'l reinau de Nicolás II, l'últimu zar, y l'entamu de la Revolución de 1917.
La capital de l'imperiu foi San Petersburgu (rebautizada en 1914 comu Petrogradu). A finales del sieglu XIX, l'imperiu comprendía 22.900.000 km². D'acuerdu al censu de 1897 la so población alcanzaba 125.640.000 persones, viviendo la mayoría (93,44 millones) n'Europa. Más de 100 diferentes grupos étnicos convivíen nel imperiu (la etnia rusa componía'l 44% de la población). Amás de l'actual territoriu de Rusia, en 1917 l'Imperiu rusu incluyía territorios de los estaos bálticos, Bielorrusia, parte de Polonia (Reinu de Polonia), Moldavia (Besarabia), el Cáucasu, Finlandia, la mayoría de l'Asia Central y una parte de Turquía (les provincies d'Ardahan, Artvin, Iğdır y Kars). Ente 1732 y 1867 l'Imperiu rusu tamién incluyía Alaska, al otru llau de l'estrechu de Bering.
En 1914 l'Imperiu rusu taba xebrau en 81 provincies ("óblasti") y 20 rexones ("gubérniyes"). Ente los vasallos y protectoraos de l'imperiu incluyíense l'Emiratu de Bujara, el Kanatu de Jiva y, tres 1914, Tuvá.
L'Imperiu rusu yera una monarquía hereditaria liderada por un emperador autocráticu (zar) dende la dinastía Romanov. La relixón oficial de l'imperiu yera el cristianismu ortodoxu, controlau pol monarca a traviés del Sagráu Conceyu. Sos habitantes taben xebraos n'estratos (clases) comu "dvoryanstvo" (nobleza), el cleru, comerciantes, cosacos y campesinos. Los nativos de Siberia y Asia Central foron oficialmente rexistraos comu l'estratu nomau "inorodsty" (extranxeros).
El so escudu d'armes foi el gran escudu de l'Imperiu rusu, y el so himnu «Dios salve al zar» ("Боже, Царя храни")
Dempués de que la monarquía zarista foi derrocada mientres la Revolución de Febreru en 1917, Rusia foi declarada República baxo un gobiernu provisional.
Victor Hugo
Victor-Marie Hugo (Besanzón, Francia, 26 de febreru de 1802 – París, 22 de mayu de 1885) foi un poeta, dramaturgu y novelista, consideráu por munchos el más importante de los escritores románticos en francés.
La so obra ye mui variada: noveles, poesía, obres de teatru en versu y en prosa, discursos políticos n'Asamblea Nacional, y una abundante correspondencia. El conxuntu de lo que se conservó de los sos escritos (delles cartes personales foron destruyíes voluntariamente polos sos executores testamentarios Paul Meurice y Auguste Vacquerie) foi publicao na editorial de Jean-Jacques Pauvert y cuenta con cuasi cuarenta millones de carauteres. Foi un escritor prolíficu que s'autoimponía escribir, llevantándose a les 3 de la nueche en branu pa escribir y a les 5 n'iviernu, fasta'l mediudía, delles vegaes fasta de pie.
Elementu clave de la historia de la lliteratura del so país y de la del S.XIX, ye autor d'una obra enormemente variada. Foi a la vez poeta llíricu con obres como "Odes et Ballades" (1826), "Les Feuilles d'automne" (1832) o "Les Contemplations" (1856), poeta comprometíu escontra Napoleón III en "Les Châtiments" (1853) y poeta épicu en "La Légende des siècles" (1859 y 1877).
Buffalo Bill
William Frederick "Buffalo Bill" Cody (cerca de Le Claire, Estaos Xuníos; 26 de febreru de 1845 – Denver, Estaos Xuníos; 10 de xineru de 1917) foi un soldau norteamericanu, cazador de búfalos y home d'espeutáculos. Nació nel estau d'Iowa, cerca de Le Claire. Foi una de les figures más rares del vieyu oeste, ganó fama principalmente polos espeutáculos que fizo sobre temes del llonxanu oeste. Buffalo Bill foi condecorau cola Medalla d'Honor.
Golpe d'Estáu
Un güelpe d'Estáu (calcu del francés "coup d'État") ye la toma del poder políticu, d'un mou repentín y violentu, por parte d'un grupu de poder, violando la llexitimidá institucional afitada nun Estau, ye dicir, les normes llegales de socesión nel poder vixentes con anterioridá. 
Distinguese de los conceutos de revuelta, motín, rebelión, ""putch"", revolución o guerra civil. Usualmente estos términos usense con poca propiedá o con intenciones propagandístiques, y nel trescursu de los fechos y procesos hestóricos axuntense ente sí.
Atendiendo a la identidá de sos autores, presenta dos formes: el golpe de palaciu o golpe d'estáu constitucional, cuando la toma del poder ye executada por elementos internos del propiu gobiernu, tamien de la mesma cúspide gubernamental; el golpe militar o pronunciamientu militar, cuando la toma del poder ye fecha por miembros de les fuercies armaes. El pretorianismu ye la influyencia escesiva del poder militar nel gobiernu civil, que en munchos de los casos lu lleven a cabu mediante los golpes d'Estáu o pronunciamientos. N'actualidá usose'l nome golpe de mercau pa referise a los cambeos institucionales fechos por presiones de grupos económicos, utilizando mecanismos de desestabilización y caos na economía.
Ilesia de Cristu (Tarrén del Templu)
La Ilesia de Cristu ye una denominación del movimientu de los Santos de los Últimos Díes que tien la so sé n'Independence (Missouri) nel llugar conocíu como'l Terrén del Templu. Miembros d'esta ilesia, fueron comúnmente conocíos como Hedrickitas, por Granville Hedrick, unu de los sos primeros líderes. La ilesia yá nun tien diálogos oficiales con nenguna otra organización. L'actual númberu de miembros ye d'alredor de 5000 en dellos países.
La ilesia comparte la so hestoria temprana coles más grandes denominaciones de los Santos de los Últimos Díes, incluyendo a La Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes y la Comunidá de Cristu. Depués de la muerte del fundador del movimientu, Joseph Smith Jr. en 1844, dellos líderes entraron en temes pol control del movimientu y establecieron distintes organizaciones. Yá en 1860, cinco cañes (o congregaciones) de la ilesia orixinal nunca s'afiliaron a nengún grupu y atopáronse ensin afiliación a otres cañes de los Santos de los Últimos Díes. Allugaes en Bloomington, Crow Creek, Half Moon Prairie, y Eagle Creek, Illinois, y Vermillion, Indiana, estes cañes xuniéronse baxu'l lideralgu de Hedrick en Mayu de 1863.La ilesia ocupa anguaño una propiedá en Independence, Misuri considerada polos Santos de los Últimos Díes como'l Terrén del Templu designáu por José Smith Jr. pa ser el sitiu del templu de la Nueva Jesrusalén, una ciudá sagrada a ser construyida como preparación de la Segunda Venida de Xesucristo. Los Hedrickitas tornaron a Independence en 1867 pa compres adquirir los terrenes pal templu nel nome de la Ilesia de Cristu y tuvieron la so see central nesti estratéxicu llugar sagráu dende entós. Na década de 1930, la ilesia fixo escavaciones nel sitiu nun intentu de construyir un templu nesi llugar, pero los sos esfuercios viéronse enllancaos pola Gran Depresión y l'escavación foi terminada y vuelta a enllenar.Dende la década de 1920, la ilesia sufrió divisiones en siquier cuatro facciones, incluyendo la Ilesia de Cristu col Mensaxe de Elías en 1929, la que se dixebró na década de 1950 y creció hasta tener alredor de 12,000 miembros.El 1 de xineru de 1990, Jordon Smith, un ex miembru de la Ilesia de Cristu (Terrén del Templu)amburó l'edificiu de la ilesia depués de ser escomulgáu por xunir se a la ilesia mormona. El fueu causó daños significativos nel segundu pisu del edificiu, pero'l primer pisu que contenía los rexistros de la ilesia ya importantes documentos caltúvose intactu. El 1 de febreru de 1990, l'edificiu construyíu originalmente en 1905, foi baltáu y construyíu unu nuevu nel so llugar.
A pesar de que primeramente la Ilesia de Cristu (Terrén del Templu) aceptó'l lideralgu y doctrines del fundador del movimientu de los Santos de los Últimos Díes, José Smith Jr., camudaron la so política en 1920 de cual de les sos revelaciones teníen de ser aceptaes, creyendo agora qu'él foi un verdaderu profeta namái hasta 1836, cuando s'estremó del so llamamientu con doctrines tales como'l matrimoniu plural. Por esta razón, a diferencia d'otres denominaciones Santos de los Últimos Díes, la ilesia nun tienen un profeta o una primer presidencia. Otra manera, la ilesia declara que ye dirixida por Xesucristo, siguíu d'un Quórum de Dolce Apóstoles que nun tien un voceru. El concilio respuende oficialmente al traviés del so secretariu. El representante misional nel centru de visitantes ye William A. Sheldon (2006).Los estándares de fe oficiales de la ilesia son la Biblia y el Llibru de Mormón
Quórum de los Dolce Apóstoles
El Quórum de los Dolce Apóstoles (conocíu tamién como Quorum de los Dolce) ye unu de los cuerpos jerárquicos que gobierna y preside sobro La Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes, constituyíu por dolce homes a el que la Ilesia ordena y sostien como apóstoles, y son consideraos como profetes, videntes y reveladores, cola mesma autoridá eclesiástica y llegal que la Primer Presidencia. Originalmente la jurisdicción d'esti quórum relixosu llindábase a rexones del mundu fora de la see de la Ilesia. Nel presente, les decisiones na política de la ilesia SUD son tomaes unánimemente ente'l Quórum de los Dolce Apóstoles y la Primer Presidencia. Otres denominaciones del movimientu de los Santos de los Últimos Díes retienen dalguna versión de los Dolce establecida nos anicios del movimientu.
Siguiendo la llinia restauracionista del movimientu Santos de los Últimos Díes, en febreru de 1835, José Smith pidió a los trés testigos qu'escoyeren a dolce homes que conformaren un cuerpu gobernante semeyante a los apóstoles orixinales de Xesucristo. La llista foi anunciada nuna xunta de la ilesia'l 14 de febreru de 1835 y los dolce homes fueron estremaos al oficiu d'apóstoles dientro del Sacerdocio de la Ilesia. Dempués de la crisis de sucesión causada pola muerte de José Smith, -en 1844-, dolce de los dieciocho homes que constituyeron el Quórum de los Dolce Apóstoles baxu la presidencia de Smith, siguieron al presidente Brigham Young hasta'l territoriu de Utah. Los otros trés apóstoles orixinales siguieron como apóstoles pa la Ilesia fundada por James Strang. Otru, John Y. Page, el que bautizaría a más de 600 persones pa la Ilesia, siguió como apóstol pa la Ilesia de Cristu (Terrén del Templu), llamaos tamién "Hendriquitas", establecíos en Missouri. Pela so parte, William Smith, hermanu de José Smith y miembru orixinal del Quórum de los Dolce Apóstoles, estableció la so propia ilesia y dempués de la so disolución, xunióse a la Comunidá de Cristu, otra de les cañes del movimientu Santu de los Postreros íasD, anque nun formó parte de los Dolce nesa ilesia. Finalmente, William Y. M'Lellin xunióse a múltiples ilesies que siguíen la llinia SUD, caúnu de los cual reconoció'l so apostoláu.
Anterior a 1844 l'antigüedá nel quórum decidíase pola edá del miembru. Dende entós tómase la fecha cuando la persona ye llamada a formar parte del quórum. La llista inclúi la fecha d'ordenación al quórum, en dellos casos usa la fecha del llamamientu por non tar claru cuando foi la fecha d'ordenación oficial.
El Quórum de los Dolce Apóstoles ye un conceyu alministrativu que gobierna La Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes y cada miembru d'esi quórum ye aceptáu dientro de la Ilesia como un apóstol, según un profeta, un vidente y un revelador. Considérase que cada apóstol tien los derechos del Sacerdocio pa usar tolos poderes otorgaos por Divos p'alministrar la doctrina de la Ilesia y que debe fungir como un testigu especial de la divinidá y resurrección de Xesucristo. Una de les funciones principales del quórum ye la d'asignar un sucesor cuando'l Presidente de la Ilesia fina. Pa ello, tolos homes na Ilesia; que son apóstoles, incluyendo los dos conseyeros de la Primer Presidencia, axúntense nun cuartu del templu de Salt Lake City, p'asignar al nuevu presidente, determináu pola antiguedad de tiempu nel llamamientu como Apóstol. El segundu Apóstol de más antiguedad ye sosteníu como Presidente del Quórum de los Dolce Apóstoles.Cualesquier miembru home y fiel de La Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes ye candidatu pa ser llamáu como Apóstol, nel momentu que dalgún d'ellos muerra, lo cual ye públicamente anunciáu nes conferencies xenerales de la Ilesia. Ye la política de la Ilesia que los apóstoles, polo xeneral, sían homes xubilaos de les sos carreres profesionales y sirven en condición d'Apóstol pol restu de la so vida. Nes Escritures utilizaes polos Santos de los Últimos Díes indícase que los miembros del Quórum de los Dolce Apóstoles tienen la responsabilidá de dirixir tolos asuntos de la Ilesia. L'alministración de la Ilesia tien el so fundamentu teolóxicu nel restauracionismo, siguiendo'l patrón del apostoláu establecíu por Jesús y Los sos apóstoles y descritu nos artículos de fe de la Ilesia: «Creemos na mesma organización qu'esistió na Ilesia Primitiva, esto ye, apóstoles, profetes, pastores, maestros, evangelistas, etc».
Na actualidá, los homes que conformen el Quórum de los Dolce Apóstoles de La Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes son escoyíos pola Primer Presidencia y son:
La Perlla de Gran Preciu
La Perlla de Gran Preciu ye un llibru sagráu de La Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes. Contién una selección de materies o temes de gran valor que se rellacionen con munchos aspeutos importantes de la fe y de la doctrina de la ilesia. El profeta Xosé Smith preparó estos temes y publicáronse nos periódicos de la Ilesia na so dómina.De siguío apaez una curtia introducción de la materia qu'anguaño contién:
Selecciones del Llibru de Moisés. Partes del llibru de Xénesis de la traducción que Xosé Smith fixo de la Biblia, obra qu'él empezó en xunu de 1830 (History of the Church [Hestoria de la Ilesia], 1:98–101, 131–139).
El Llibru de Abraham. Ye una traducción d'unos papiros exipcios que llegaron a manos de José Smith en 1835, los cuales, creen los adherentes del Mormonismo, conteníen escritos del patriarca Abraham. La traducción publicóse en serie nel periódicu Times and Seasons, empezando'l 1º de marzu de 1842 en Nauvoo, Illinois. (History of the Church, 4:519–534.) Los papiros fueron mercaos por Xosé Smith a un viaxeru llamáu Chandler que tenia dos papiros y cuatro momies. Tres la quema de Chicago en 1871, los papiros que se creíen yá perdíos, remanecen a finales del sieglu venti. Munchos estudios fixéronse sobro ellos, ensin que pudiera ser comprobada la validez definitiva de la traducción de Xosé Smith. Por esti motivu pocos evaluaron la so estimación del sentíu de la palabra traducción tala lo usó Xosé Smith. Siguíu al afayu del remanente d'estos papiros en 1967, dellos egiptólogos llegaron a la conclusión de que nin una sola palabra de la traducción de Smith guardaba paecíu dalgún col conteníu del documentu. Plantégase la sólida idea de que se trataba del llibru de los aliendos, un documentu funerariu exiciu que se soterraba al par de los muertos. Amás, pudo comprobase tamién que Smith usó hasta 136 distintes palabres n'inglés pa traducir el calter correspondiente a llagu, probablemente nun esfuerciu por faer fluyida y harmónica la traducción rudimentaria. Per otra parte, plantegóse'l fechu de que la escasa información disponible productu de la quema y la perdida de material adicional, como dolcos que podríen tar al par de los que paecen ser el llibru de los aliendos, podríen ser el motivu de les incongruencies aparentes, cuantimás si se considera un 13 % de material disponible (ver referencia n'inglés).
Xosé Smith—Mateo. Parte del testimoniu de Mateo tomada de la traducción que fixo José Smith de la Biblia (vease Doctrina y Convenios 45:60–61, onde apaez el preceptu divín d'empezar la traducción del Nuevu Testamentu).Xosé Smith—Historia. Selecciones del testimoniu y hestoria oficial de Xosé Smith qu'él preparó en 1838 y que se publicar en serie nel periódicu Times and Seasons, en Nauvoo, Illinois, empezando'l 15 de marzu de 1842 (History of the Church, 1:1–44).
Los Artículos de Fe de La Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes. Una declaración de Xosé Smith que se publicar nel periódicu Times and Seasons el 1.º de marzu de 1842, xuntu con una curtia hestoria de la Ilesia, y que llegó a conocese popularmente como la Carta de Wentworth (History of the Church, 4:535–541).
John Whitmer
John Whitmer foi un líder de los primeros tiempos del Movimientu de los Santos de los Últimos Díes. Foi unu de los Ocho Testigos del Llibru de Mormón. Tamién foi'l primer historiador oficial de la ilesia y miembru de la presidencia de la ilesia en Missouri.
Nació en York, Pennsylvania fíu de Peter Whitmer y Mary Musselman. Nos años 20 de 1800, la familia Whitmer camudóse a una granja en Fayette, na zona de los Llagos Finger en Nueva York. L'hermanu de John Whitmer, David y la so familia convirtiéronse nos primeros creyentes en José Smith - el fundador del Movimientu de los Santos de los Últimos Díes. Whitmer foi bautizáu por Oliver Cowdery en xunu de 1829, un añu enantes de la organización formal de la IJSUD. Nel mesmu mes, Whitmer convirtióse n'unu de los ocho homes que roblaron el testimoniu nel cual dicíase que tocara y vistu plánchesles d'Oru. Conocíu como'l Testimoniu d'Ocho Testigos, foi impresu na primer edición del Llibru de Mormón y incluyóse en toles ediciones posteriores.
La ilesia orixinal entamóse formalmente'l 6 d'abril de 1830 tradicionalmente na casa de Whitmer en Fayette. Whitmer foi unu de los primeros miembros y foi ordenáu élder de la ilesia'l 9 de xunu. Al añu viniente, el 8 de marzu de 1831 José Smith dixo que recibiera una revelación de Dios llamando a Whitmer a escribir “y guardar una hestoria regular” de la ilesia. Esta revelación foi impresa nel Llibru de los Mandamientos 50, y en Doctrina y Convenios (originalmente na sección 63 anque s'atopa na sección 47 de la edición actual).
Más tarde, en 1831, Whitmer xunióse al creciente númberu de SUD nel Condáu de Jackson, Missouri. La oposición local al asentamientu mormón nel condáu dio como resultáu la espulsión de la mayoría de los SUD el branu de 1833. Whitmer, xunto con munchos otros, abellugóse nel condáu vecín de Clay. Nuna conferencia de la ilesia del 3 de xunetu de 1834, l'hermanu de Whitmer (David) foi llamáu a ser presidente de la ilesia en Missouri. John Whitmer y William Wines Phelps fueron llamaos como conseyeros de David. Como David volvió a KLirtland, Whitmer y Phelps fueron presidentes mientres la so ausencia. Whitmer escribió delles peticiones al gobernador de Missouri, Daniel Dunklin, pidieron que se dexara tornar a los SUD a les sos tierres nel El Condáu de Jackson.
Trabayando con residentes non mormones nel El Condáu de Clay, incluyendo Alexander Doniphan, Whitmer y Phelps entamaron a adquirir tierres al nordeste de Clay onde crearon un nuevu condáu pa que s'asentaren los mormones. Xunto con Phelps, adquirió tierres pa la ilesia nel so nome les cuales convertiríense nel posterior Condáu de Caldwell y fundó la ciudá de Far West.
Unos problemes nos cuartesles en Kirtland rellacionaos cola Sociedá de Socorru de Kirtland, fixeron que Joseph Smith y Sidney Rigdon los recolocaran en Far West a principios de 1838. Producióse una curtia llucha pol lideralgu, que llevó a les excomuniones de John Whitmer y de la so familia entera según la de Oliver Cowdery, W. W. Phelps y otros. Toos ellos siguieron viviendo en Far West y conocióse-yos como los “disidentes”. Sydney Rigdon, nel so "Salt Sermón", primió a los disidentes por qu'abandonaren el condado y les sos palabres fueron siguíes por amenaces de la confraternidad mormona conocida como danitas.
La familia Whitmer movióse a Richmond nel vecín condado de Ray. Les sos quexes y les d'otros disidentes son citaes dacuando como una de les causes de la Guerra Mormona de 1838. Esti conflictu ente los mormones y los sos vecinos del noroeste de Missouri acabó cola expulsion de los SUD que se recolocaron finalmente en Nauvoo, Illinois.
Los padres de John Whitmer y el so hermanu siguieron viviendo en Richmond mientres el restu de les sos vides, pero John y la so propia familia volvieron a Far West. Ensin nengún SUD, Far West convirtióse nuna ciudá pantasma. Munches de les sos cases fueron transladadas a otros asentamientos y Far West perdió la capitalidad del condado a favor de Kingston. Whitmer siguió vivió en Far West, mercando tierra (incluyendo onde s'atopaba'l templu) y finalmente creó una gran granja. Dacuando dio visites empuestes pol asentamientu. Dempués del asesinatu de Joseph Smith en 1844, dellos líderes sofitaron les sos peticiones de ser el so correctu sucesor. Ente ellos atopaba David, l'hermanu de Whitmer. En 1847, Whitmer foi de volao parte de la Ilesia de Cristu (Whitmerita).
Whitmer morrió'l 11 de xunetu de 1878 en Far West. Foi soterráu nel Campusantu de Kingston, que s'atopaba cerca de la ciudá homónima.
Dempués de ser llamáu como Historiador de la Ilesia, Whitmer entamó a escribir una escoyeta titulada El Llibru de John Whitmer, Realizáu por Mandamientu. El so llibru empieza por un reporte de los eventos que conducieron a la recolocación de los cuarteles de la ilesia dende Nueva York hasta Kirtland, Ohio. Alderica munchos de los problemes esperimentaos polos SUD en Missouri y termina la obra col reporte de la so propia excomunión en marzu de 1838. Dempués, una continuación cunta'l maltratu que según él sufrieron él y otros “disidentes” a manos de Xosé Smith y Sydney Rigdon. El manuscritu de Whitmer alcuéntrase nos archivos de la Comunidá de Cristu, la segunda mayor denominación del Movimientu de los Santos de los Últimos Díes.
Carlos III d'España
Carlos III de Borbón nomáu El Políticu (Madrid, 20 de xineru de 1716 – Ibid., 14 d'avientu de 1788). Duque de Parma col nome de Carlos I ("Carlu I") ente 1731 y 1735, Rei de Nápoles y Sicilia col nome de Carlos VII ("Carlu VII") de 1734 a 1759 y d'España (1759–88), perteneciente a la Casa de Borbón.
Yera'l tercer fíu varón de Felipe V, el primeru que tuvo cola so segunda muyer, Isabel de Farnesio, polo que foi'l so mediu hermanu Fernandu VI, quien asocedió a so pa nel tronu español. Carlos sirvió a la política familiar como una pieza na llucha por recuperar la influyencia española n'Italia: heredó anicialmente de so ma los ducaos de Parma, Piacenza y Toscana (1731); pero dempués, al conquistar Felipe V el Reinu de Nápoles y Sicilia nel cursu de la Guerra de Socesión de Polonia (1733–1735), pasó a ser rei d'aquellos territorios col nome de Carlos VII. Contraxo matrimoniu en 1737 con María Amalia de Saxonia, fía d'Federico Augustu II, duque de Saxonia y de Lituania y rei de Polonia.
Carbonu-14
El carbonu-14 (C, masa atómica = 14,003241 uma) ye un radioisótopu del carbonu y foi descubiertu el 27 de febreru de 1940 por Martin Kamen y Sam Ruben. So nucleu contién 6 protones y 8 neutrones. Willard Libby determinó un valor pa'l periodu de semidesintegración o semivida d'estin isótopu: 5568 años. Determinaciones posteriores en Cambridge produxeron un valor de 5730 años.
Debío a la so presencia en tolos materiales orgánicos, el carbonu-14 emplégase na datación d'especímenes orgánicos.
El métodu de datación por radiocarbonu ye la téunica basada n'isótopos más fiable pa conocer la edá de muestres orgániques de menos de 60.000 años. Está basau na llei de decayimientu esponencial de los isótopos radiactivos. L'isótopu carbonu-14 (C) ye producíu de forma continua n'atmósfera comu consecuencia del bombardeu d'átomos de nitróxenu por neutrones cósmicos. Esti isótopu creau ye inestable, polo que, pué camudase en nitróxenu-14 (N). Estos procesos de xeneración-degradación de C alcuentrense práuticamente equilibraos, de manera que l'isótopu alcuéntrase homoxéneamente mezclau colos átomos non radiactivos nel dióxidu de carbonu de l'atmósfera. El procesu de fotosíntesis incorpora l'átomu radiactivu nes plantes, de mou que la proporción C/C n'éstes ye paecía a l'atmosférica. Los animales incorporen, por inxestión, el carbonu de les plantes. Agora bien, tres la muerte d'un organismu vivu nun s'incorporen nuevos átomos de C a los texíos, y la concentración de l'isótopu decrez según va tresformándose en N por decayimientu radiactivu.
Iberismu
El iberismu ye un movimientu políticu y cultural que defende l'averamientu y la meyora de rellaciones a tolos niveles ente Portugal y España y, a lo postrero la unidá política de los mesmos. Estos ideales fueron promovidos principalmente por movimientos republicanos y socialista de dambos países, especialmente mientres el sieglu XIX, cuando tuvieron mayor predicamentu los ideales nacionalistes de calter integrador, como'l Risorgimento italianu o la Unificación alemana. L'iberismu ye un proyeutu de confecha d'un Estáu ibéricu al que se quier dotar d'entidá política.
Portugal y España comparten una unidá xeográfica que se manifiesta na llarga frontera común (1.214 km.), nel encruz d'importantes ríos (Miño, Douru, Tajo, Guadiana), nel mesmu clima, base rural, etc. carauterístiques, toes elles, que dan una relevancia especial a la llamada península Ibérica. Amás dambos países participen d'una hestoria, dacuando común, dacuando paralela. Dende la dominación romana, visigoda, árabe, hasta la conformanza de los reinos cristianos medievales y siguiendo pola yera de los descubrimientos, la unión dinástica "aeque principaliter" de les trés corones de la Península Ibérica baxu'l mesmu soberanu de la Casa de Austria, la Guerra de la Independencia Española, la Cuádruplu Alianza (1834) frente a les guerres carlista y miguelista, el Pactu Ibéricu (1942), y terminando nel ingresu de dambos países na Unión Europea.Les propuestes iberistas añeden amás del territoriu peninsular, les islles axacentes qu'históricamente tuvieron rellacionaes colos estaos y habitantes de la península. Nel mar Mediterraneu asítiense les islles Baleares xuníes históricamente a la Corona d'Aragón y darréu a España. Nel océanu Atlánticu asítiase dellos archipiélagos que comparten l'espaciu xeográficu conocíu como la Macaronesia, que son les Azores y Madeira poblaes por portugueses y les islles Canaries amestaes a la corona de Castiella mientres el sieglu XV. La inclusión d'otros territorios peninsulares, como Xibraltar o del norte d'África (Ceuta y Melilla) ye xeneralmente aprobada, anque suxeta a discutiniu.Sacantes el idioma vascu, el restu de les llingües de la península procede del llatín, pertenecientes al Grupu Ibero-Romance, las cuales fuéronse configurando y definiendo na dómina de la reconquista. Toos los idiomes de la península tuvieron influyencies procedentes de les llingües vecines. Como exemplu puede señalase la palabra "esquierda" que, procediendo del euskera, pasó al restu de los idiomes ibéricos.
Mientres l'Antiguu Réxime, los intentos d'unión ibérica surdieron a tenor de les circunstancies polítiques internacionales. Estos intentos encontábense na política matrimonial fomentada dende la Edá Media.Mientres el sieglu XVI, como resultáu de la muerte del rei de Portugal, Sebastián, na Batalla de Alcazarchivir, el so tíu, el rei d'España Felipe, fíu de Sabela de Portugal y por tantu nietu del rei Manuel I de Portugal, fixo valir la so reclamación al tronu portugués, y en xunu unvió al Duque d'Alba y el so exércitu a Lisboa p'asegurase la sucesión. L'otru pretendiente, Don Antonio, replegóse a les Azores, onde l'armada de Felipe terminó de gana-y. D'esta manera, dende 1580 hasta 1640, cuando Portugal remontóse baxu'l lideralgu de Xuan de Braganza, prodúxose la unión de la península nuna sola corona; sicasí, caltúvose la distinción formal ente les Españas y Portugal, como ejemplifica el títulu de "Hispaniarum et Portugalliae Rex". Xuan IV recibió un sofitu xeneral del pueblu portugués, y los españoles —que teníen que lluchar contra rebeliones en munchos de los sos dominios amás de la guerra con Francia— fueron incapaces de responder. Los españoles y los portugueses caltuviéronse nun estáu de paz "de facto" ente 1641 y 1657. Cuando Xuan IV morrió, los españoles intentaron lluchar per Portugal contra'l so fíu Alfonsu VI de Portugal, pero fueron ganaos na Batalla de Ameixial (1663) y la Batalla de Montes Claros (1665), lo que llevó a España a reconocer la independencia portuguesa en 1668 pol Tratáu de Lisboa.
L'iberismu empecípiase como tal nel sieglu XVIII, con José Marchena, el que, en "l'Avis aux espagnols", dio-y a la doctrina un corte progresista, federal y republicanu. Pero la verdadera puxanza pro iberista produzse mientres el sieglu XIX. N'España, la disolución del Antiguu Réxime y la formación del Estáu lliberal empezaron arriendes de la invasión de la Península poles tropes napoleónicas, retrasándose casi trés décaes la cimentación del Estáu lliberal. La Guerra d'Independencia (1808-1814) foi testiga d'otru intentu d'unión d'España y Portugal.
Nes Cortes de Cádiz los partidarios de la unión propunxeron que la rexencia española otorgárase a Carlota Joaquina, fía de Carlos IV y esposa del príncipe rexente portugués Don João (futuru João VI). Si se llevara a cabu esti proyectu, les regencias de los dos Estaos recayeríen en dambos cónyuges. Como esti planteamientu basábase, sicasí, n'intereses dinásticos tradicionales y non nun ideal nacionalista nun pudo tener gran influyencia, pero demuestra qu'una unión ibérica afigurada na unión dinástica tuvo ciertu sofitu.Tres la torna al absolutismu, al volver Fernandu VII, los lliberales abelugaos en Londres, precisaos de sofitu, buscáronlo ente los sos collacios d'esiliu portugueses reclamando la so solidaridá y cooperación. Na prensa de la dómina, en "El Constitucional Español", apaecieron dellos artículos qu'aportunaben na unidá natural d'Iberia. Tamién en Londres, "O Rioleão Português" publicó dellos artículos a favor de la unión ibérica. Al trunfar la Revolución lliberal n'España en xineru de 1820 y en Portugal en septiembre del mesmu añu, la instauración del trienio lliberal (1820 - 1823) naquel país supunxo un amenorgamientu de proclámesles p'algamar la unión ibérica una y bones tanto los lliberales portugueses como los españoles namái s'esmolecieron de fundar el sistema lliberal nos sos países escaeciéndose de lo que pasara al otru llau de la frontera. A pesar d'ello organizaciones secretes lliberales de la península intentaron inculcar el iberismu pa establecer siete repúbliques federaes, de les cual cinco taríen n'España y dos en Portugal: La Lusitania Ulterior y la Lusitania Citerior.Pero tres la invasión d'España polos Cien Mil Fíos de San Luis, la intervención militar francesa que'l so oxetivu yera sofitar a Fernandu VII pa restablecer l'absolutismu frente al réxime lliberal, apaeció un nuevu movimientu que postulaba la integración d'Iberia. Dellos lliberales, que nun esperaben nada del rei español, depositaron les sos esperances na figura de Don Pedru (emperador de Brasil, Pedru I), primogénito de João VI, pa ser monarca constitucional lliberal de toa Iberia. N'agostu de 1826 los lliberales exiliados en Xibraltar unviaron una carta a Don Pedru na qu'espresaben el so deséu de que ciñera dalgún día les trés Corones (España, Portugal y Brasil) y de qu'Iberia quedara unificada baxu la dinastía de Braganza moviendo a los Borbones.Sectores lliberales d'España y Portugal y personalidaes como Juan Álvarez Mendizábal o Mouzinho da Silveira ente otros defendieron la unión ibérica pente medies del nomamientu de Pedru IV de Portugal como rexente d'España, ya inclusive la propuesta de matrimoniu ente Sabela II y el fíu d'aquél, Pedru V de Portugal. El gran problema yera que'l príncipe herederu Pedru yera casi un ñácaru una y bones nació en 1837 y yera siete años menor que Sabela II qu'inda yera una neña. Andrés Borrego propunxo unos esponsales y retardar el matrimoniu pero'l matrimoniu de Sabela II con Francisco de Asís de Borbón en 1846 terminó coles especulaciones.
Frente a la unión monárquico-dinástica, surdió una alternativa federalista y republicana. Influyíos pola Revolución de 1848 en Francia, unos 400 españoles y portugueses emigraos en París crearon el "Club Ibéricu" y entamaron una manifestación frente al conceyu na que, precedíos d'una bandera con emblemes ibéricos, vitorearon a la federación.Mediáu'l sieglu, el Iberismu n'España estremóse en dos corrientes bien estremaes a causa de los conflictos sociu-económicos, cada vez más tirantes, que producía la meyora - anque bien lentu - de la industrialización.Una buscaba la Unión Ibérica basada na unidá monárquica. Esta unión de tipu monárquico yera sofitada polos lliberales progresistes, que deseyaben que se realizara la integración ibérica baxu la monarquía lliberal constitucional, y enllantar un sistema políticu y social más acorde col desenvolvimientu económicu capitalista. Foi defendida principalmente polos componentes más significativos de la burguesía media y los oficios lliberales. La otra corriente abogaba por una federación ibérica republicana, que vía a la monarquía como cimientu del latifundismo y el réxime oligárquico burgués. La solución del problema tenía d'atopase na implantación d'un réxime federal republicanu con un ampliu consensu democráticu. Esta posición foi sofitada por sectores urbanos, con participación de pequeños burgueses y sectores artesanales.Ente les obres iberistas publicaes destaca la titulada "La Iberia", del diplomáticu catalán Sinibaldo de Mas. Esta obra foi publicada per primer vegada en Lisboa en 1851, y reeditada delles vegaes tanto nesta mesma ciudá como en Madrid. Intentaba demostrar "les ventayes polítiques, económiques y sociales de la unión de les dos monarquías peninsulares nuna sola nación". Puede considerá-yla como manifestación de los intereses económicos de la burguesía peninsular, qu'en competencia con Francia y Inglaterra quería ampliar el so mercáu. L'escudu de la nueva nación yera'l d'España y Portugal xuníos, y la bandera constaba de cuatro colores: blancu, azul, colloráu y mariellu (vide infra).La idea foi bien acoyida en Portugal, onde se fundó'l periódicu "A Iberia". Tamién s'empezó a publicar en Lisboa un selmanariu en castellán y portugués col títulu de "Revista de Meudía", que puede considerase'l pioneru de les publicaciones billingües. Apaeció en Porto el selmanariu lliterariu ya instructivu "A Peninsula". Esti tipu de movimientu cultural fíxose cada vez más activu, amontándose coles conexones ferroviaries ente Madrid y Lisboa. Coles mesmes, multiplicáronse les voces a favor d'un estrechamiento de los llazos económicos ente dambos países. El diariu "La Corona d'Aragón", de Barcelona, convirtióse nel líder na prensa de les conveniencies de la unión económica d'Iberia, réplica de la unión aduanera (Zollverein) de Alemaña.Nestes circunstancies l'iberismu pasu a ser un movimientu contra'l réxime establecíu. Los republicanos siguíen creciendo y nun yera ayenu a ello un iberismu cada vez más fuerte qu'abogaba pola federación ibérica.Na década de 1850, en Portugal, mozos republicanos como Henriques Nogueira o J. Casal Ribeiro sostuvieron la postura iberista. Nogueira publicó "Estudos sobro a reforma em Portugal" en 1851, onde defendía un federalismu que, enraigonáu na tradición, respetara particularismos locales o rexonales, lleis y vezos. Per otra parte, los artículos que Ribeiro publicó na "Revue Lusitanienne" nel añu 1852 defendíen una unión ibérica en forma de réxime republicanu federal. En 1854 publicóse en Porto'l llibru "Federacão Iberica" (anónimu), que contenía l'interesante Proyectu de bases pa la constitución federal de los Estaos Xuníos d'Iberia. Nesti proyectu Iberia yera una República federal formada por dellos Estaos con capital en Lisboa.Los más fervientes siguidores de la federación ibérica n'España yeren republicanos como Sixto Cámara, Fernando Garrido, Francesc Pi i Margall, etc. Los republicanos demócrates partidarios del iberismu aportunaben na importancia de la reforma social. Tamién recibieron influyencies de los primeros socialistes utópicos d'Europa: Saint-Simon, Fourier, etc.Cámara escribió "A União Iberica", editada en Lisboa en 1859, na que se decantaba a favor de la fundación de dos tales repúbliques n'España y Portugal, y la so consiguiente confederación. El so activismu llevára-y a rellacionase colos movimientos republicanos que surdíen fora d'España, y a instancies de Mazzini, intentó entamar una Lexón Ibérica formada por republicanos españoles y portugueses pa sofitar a Garibaldi en Nápoles.Fernando Garrido foi unu de los políticos que con más ardor defendió'l federalismu utópico. Postulaba pa la Península Ibérica la formación d'una federación, llamada la "Federación Ibérica" o los "Estaos Xuníos d'Iberia", integrada por un conxuntu probablemente de dieciocho Estaos nos qu'había afinidaes d'idioma, aniciu, hestoria y xeografía. Estos Estaos yeren: Castiella la Nueva, Castiella la Vieya, Vascongadas, Aragón, Navarra, Cataluña, Baleares, Asturies, Galicia, Estremadura, Tres Móntesvos, Beira, Alentejo, Sevilla, Valencia, Andalucía, Murcia, Canaries.Pela so parte, Francesc Pi i Margall, ensin esmolecese poles divisiones territoriales de los Estaos que diben componer la "Federación ibérica", abogó reiteradamente por una federación autonomista y el pactu proudhoniano, empezando polos conceyos hasta algamar la formación del Estáu.
A finales de la década de 1860, el réxime lliberal moderáu entró nuna grave crisis, al empar qu'aumentaben les fuerces que consideraben inevitable l'abdicación de la reina Isabel II. D'esta miente, el proyectu de iberismu convirtióse nuna meta realizable. Los movimientos d'unificación d'Italia o Alemaña y el desenvolvimientu económicu y social de los Estaos Xuníos, aceleráu en superando la crisis de la Guerra de Secesión, ampliaron les esperances d'una unión o federación d'Iberia.Otra propuesta foi la realizada por Teófilo Braga que describió la traxectoria común d'España y Portugal como "parte da orde natural das coisas". Según el so pensamientu políticu, el mesmu Braga desenvolvió un plan concretu pal establecimientu d'una Federación Ibérica na qu'España tendría de convertise en república, estremase en territorios autónomos ya incluyir en dicha federación a Portugal que sería asina la más fuerte y grande unidá del conxuntu, según establecer la capital en Lisboa.Darréu, mientres tol Sexenio Revolucionariu el movimientu algama la so mayor puxanza, onde inclusive Prim va vese inclináu a defender la unión d'España y Portugal. Cola Revolución de 1868, los lliberales progresistes abogaben de nuevu pola monarquía constitucional. Una vegada más surdía la posibilidá d'una unión ibérica de tipu dinástico, una y bones facciones importantes d'aquellos consideraron que'l candidatu más afechu al tronu español yera Don Fernando de Coburgu, padre del rei portugués Luis I. Sicasí, hubo facciones que proponíen otros candidatos, y los republicanos reaccionaron violentamente contra esos proyectos. Nestes circunstancies, cuando Fernando de los Ríos foi a Lisboa en 1869 pa ufierta-y el tronu, Don Fernando nun quixo aceptalo, tarreciendo trate envolubráu en disturbios y querelles polítiques.Foi Amadeo de Saboya el que se sentó nel tronu español, teniendo que faer frente a bien graves problemes que lu llevaron en febreru de 1873 a abdicar tres trate aislláu políticamente. Los republicanos pudieron entós faese cola hegemonía nel Congresu, y esi mesmu mes proclamábase la Primer República (1873 - 1874).Los republicanos españoles abogaben agora pola Federación Ibérica. Acusaben a la monarquía de ser causa de la rotura peninsular, y propunxeron la republica federal, una federación na que, calteniendo dientro del so territoriu la so autonomía, acomuñárase al restu de los Estaos de la gran república ibérica p'aumentar la so fuerza énte l'estranxeru cola fuerza de toos. Pero ente ellos hubo posiciones distintes a la de concebir la fórmula federal, estremándose cuatro tipos: La primer corriente, más o menos partidaria de Pi y Margall, proponía una reconstrucción hestórica qu'actualizara la concepción pactista de la Corona d'Aragón. L'ideal ta naquella antigua Hispania que s'identificaba cola totalidá de la Península Ibérica, compuesta de reinos distintos. Estremaben la península nun númberu indetermináu de cantones o Estaos Federales qu'esfrutaben d'autonomía y que, xuníos por un pactu federal, crearíen una República Federal. Portugal sería un Estáu más que se sumaría a los yá establecíos, pola división d'España, na península. La segunda corriente caltenía un criteriu políticu más modernu. Importába-y l'equilibriu de los Estaos, munches vegaes ignorando'l desllinde de los antiguos reinos. Según Fernández Herrero, unu de los sos representantes más notables, España quedaría estremada nos vinientes cantones: Cataluña, Valencia y Murcia, Granada y Córdoba, Sevilla y Estremadura, Castiella la Nueva, Aragón, Vascongadas y Navarra, Castiella la Vieya, Reinu de Lleón, Asturies y Galicia. Participaríen nesti organismu federal los trés Estaos de Portugal, estremaos pol Douru y pol Tayo. La tercer corriente yera Entemedia, calteniendo un criteriu mixto, ente hestóricu y políticu. Garrido yera'l so principal representante, defendía que la península ibérica formara una federación compuesta de dieciocho Estaos. La cuarta aceptaba la independencia y autonomía de los países ibéricos. Ye la confederación, aportunábase, nuna república federal namái pa España, ensin impone-y la a Portugal.En xunu de 1873, tres la dimisión de Figueres como presidente provisional, Pi y Margall aportó a la presidencia de la República como presidente electu. España definióse como República federal, y empezaron los trabayos pa ellaborar la Constitución federal de la República Española. Nel proyectu presentáu por Castelar a la Cortes Constituyentes en xunetu, España componíase de los dieciocho Estaos vinientes: Andalucía Alta, Andalucia Baxa, Aragón, Asturies, Baleares, Canaries, Castiella la Nueva, Castiella la Vieya, Cataluña, Cuba, Estremadura, Galicia, Murcia, Navarra, Puerto Rico, València, Lleón y les Rexones Vascongadas.Los republicanos centralistas oponíense al propiu sistema federal, mientres los cantonalistas reclamaben casi la independencia de los Estaos. Mentanto, aumentaben les fuerces monárquicas qu'intentaben la restauración.Nel sexenio revolucionariu (1868-1874) apaecieron por tanto dellos proyectos ya idees de federación con Portugal. Sicasí, la política interior d'España faíase cada vez más confusa: llevantamientos armaos de los cantonalistas, guerra carlista y revueltes en Cuba. La primer República derrumbóse enantes inclusive de poder ellaborar una formula definitiva d'Estáu federal y ensin adelantrar nada sobro la unión d'Iberia, col golpe d'estáu del xeneral Pavía.Cánovas del Castillo apaez como figura del momentu, el que en plena mocedá intentara consiguir l'abdicación d'Isabel II y l'unión ibérica pente medies de la ufierta del tronu español a la casa portuguesa de Bragança. Cola restauración, los iberistas quedaben apostraos al últimu requexu nos medios políticos.
Como causes qu'amenorgaron el proyectu iberista a la órbita de les idees pueden nomase'l caos interior d'España y la falta de simpatizantes en Portugal, onde l'iberismu nun tenía influyencia más que nos llindaos círculos intelectuales. Inglaterra y Francia, con intereses respectivamente en Portugal y España, opunxéronse en tou momentu a los movimientos qu'intentaben la integración dinástica o l'alianza de cualesquier de dambos países d'Iberia. En 1873, cuando se proclamó la primer República n'España, el gobiernu inglés manifestó al gobiernu francés el so deséu de nun dexar baxu nenguna circunstancia un movimientu iberista.Cola llegada de l'alternanza apautada, el bipartidismo apostró a los republicanos. Con too, hubo manifestaciones a favor de la unión d'Iberia. Mientres l'añu 1890 el republicanu Rafael Llabra manifestó'l so deséu d'una Unión Ibérica nel Congresu de Diputaos. En xunu de 1893 celebróse'l Congresu republicanu en Badajoz, nel que participaron federalistas tanto de Portugal como d'España; pero estos movimientos nun atopaben ecu, cuidao que en dambos países intensificábase'l procesu nacionalizador del Tao-nación.Nestos tiempos los republicanos y federalistas, tan activos na década de 1860 y el sexenio revolucionariu, dedicáronse a escribir llibros coles que xustificase. Pi y Margall publicó "Les Nacionalidaes" en 1876, onde defendía l'Estáu federal aportunando nes afinidaes d'España y Portugal. Garrido publicaba "Los Estaos Xuníos d'Iberia" en 1881. Repitía'l so ideal republicanu y universal, pero coles mesmes consideraba que la Unión Ibérica yera'l meyor remediu de los pequeños países pa tornar les sos desventaxes na política internacional de la dómina imperialista.
Sicasí, nel ámbitu internacional d'Europa, dempués de la unificación d'Italia y d'Alemaña, cada Tao-nación intensificaba la so nacionalización. En tala situación surdieron na península ibérica agresivos nacionalismos, tanto español como portugués, complicándose defender el iberismu y coles mesmes un Tao-nación basáu nel nacionalismu d'Estáu.
A fines del sieglu XIX apaeció l'iberismu cultural. Los sos representantes yeren Menéndez Pelayo n'España y Oliveira Martins en Portugal. Esti postreru escribió'l so "História da Civilização Iberica" en 1879, faciéndose bien popular n'España. Pero estes acciones llindaben l'iberismu a la órbita de la cultura, negando otra manifestaciones de iberismu. L'iberismu portugués de 1890, espublizáu principalmente ente los estudiantes, foi un casu escepcional. Por cuenta de la crisis col Reinu Xuníu de 1890 la anglofobia resucitó la idea d'una Unión Ibérica como salvaguardia de los intereses de les naciones pequeñes énte les grandes potencies.
Dende fines del sieglu XIX el proyectu iberista foise esleiendo pero ensin llegar a sumir. Foi plantegáu poles minoríes llingüístiques n'España frente al nacionalismu español. Tres la derrota na Guerra Hispanu-Estaunidense de 1898 surdieron propuestes polítiques de los llamaos nacionalismos periféricos alternatives a les estatales.Los catalanistas aspiraben a la realización de la Unión Ibérica, una y bones el pesu de Castiella y la hegemonía política y cultural del castellán podría menguar relativamente al quedar incluyíu Portugal dientro del territoriu estatal. Esti proyectu del nacionalismu catalano dio enorme importancia a la integración llingüística. Proponía trés bloques bien definíos n'Iberia: Cataluña, Valencia y Baleares nel este; Portugal y Galicia nel oeste; y nel centru Castiella. L'ideal de los Estaos Compuestos o la Federación Ibérica sería pa los nacionalistes periféricos una peculiar arma frente al nacionalismu d'Estáu entá avanzáu'l sieglu XX. Nun foi casual que Francesc Macià proclamara la República Catalana n'abril de 1931 de la viniente forma "l'Estat Català integrat na Federació de Repúbliques Ibèriques".
Tamién cabo destacar d'esti periodu la figura del rector de la Universidá de Salamanca, Miguel de Unamuno, iberista convencíu, estrechó llazos cola clase política portuguesa de la dómina. Son asina reseñables nel ámbitu de la sintonía ente España y Portugal el fechu de que la Constitución de la segunda República reconociera la doble nacionalidá hispanoportuguesa nes mesmes condiciones que lo faía colos países hispanoamericanos, el fechu de que la bandera de la República Portuguesa tenga los colores del Partíu Republicanu, d'enclín iberista.Nel sieglu XX, l'iberismu, más qu'una doctrina política esplícita, derivó na presuposición de delles concepciones polítiques y sociales d'esquierda, cosa que se manifestó na República portuguesa (1920), según nes doctrines de grupos libertarios españoles y portugueses, como la Federación Anarquista Ibérica y la Federación Ibérica de Mocedaes Libertarias
Según preconizaba Gaziel, escritor y periodista español, dende l'adhesión de los dos países a la Unión Europea en 1986 les rellaciones ente dambos, tanto económiques como polítiques y culturales, estrecháronse d'una forma rápida ya intensa. Según él mesmu dixo: «"Nun van ser les voluntaes de los homes sinón les lleis de la Hestoria les que van alteriar l'actual estructura de la Península Ibérica"», y afondando más nel papel de puntu d'alcuentru de la O.Y. añedió: «"La meyor forma de producise esa evolución va ser dientro d'una Europa xunida"».
Anguaño, la hipotética unión de España y Portugal daría como resultáu'l país más grande de la Xunión Europea y el tercer más grande d'Europa, tres Ucraína y Rusia.Sía que non, una Unión Ibérica daría como resultáu'l quintu país más pobláu de la Unión Europea, (57.289.200 habitantes). Anque España yá ocupa'l quintu puestu tocantes a población, la suma total de la población de Portugal y España oldearía la situación de la entidá resultante a la de Francia, Reinu Xuníu ya Italia, que la so población, nos trés casos, ye daqué más de 60 millones d'habitantes, gociando de mayor protagonismu na repartida d'escaños nel parllamentu européu, 78, frente a los actuales 54 d'España y los 24 de Portugal.
Los hablantes d'español y portugués, sumen el segundu mayor númberu de hablantes por detrás del chinu. El portugués ye l'idioma más paecíu al español. Tien una similaridad léxica del 89%, más que'l castellán col catalán (85%), col italianu (82%) o col francés (75%). 
Anguaño, y magar nun haber nengún partíu democráticu que defenda esti ideal, esiste un ciertu movimientu iberista, en dellos cargos del gobiernu portugués y nun ciertu porcentaxe de la población.Una encuesta realizada en Portugal en 2006 pol periodico Iberista Sol, concluyó qu'un 28% de los portugueses piensen que Portugal y España tendríen de ser un solu país. D'éstos, un 12% (42% de los favorables a la unión) asitiaría la capital en Madrid, frente al 16% (58% de los favorables a la unión) que la asitiaría en Lisboa. Un 27% cuntaba que la economía portuguesa diría muncho meyor nuna hipotética unión con España y más de 15% aceptaría a Xuan Carlos I d'España como xefe d'Estáu.Según otra encuesta realizada en España por Ipsos para revístala Tiempu reflexaba qu'el 45,7% de los españoles deseyen la unión d'España y Portugal, y ente los favorables a la unión el 43,4% querdríen que'l nuevu estáu siguiera llamándose España frente a un 39,4% favorable a que'l nome fuera Iberia; pa la capital Madrid recibe un sofitu del 80% frente a un 3,3% qu'optaríen per Lisboa; sobro la organización política aprosimao un 50% optaríen pola Monarquía frente a un 30,2% que preferiríen una República.Según otra encuesta realizada en 2009 pel centru d'análisis sociales de la universidá de Salamanca realizada nel branu de 2009 unu de cada trés españoles aceptaría formar una federación con Portugal, casi'l 40% de los portugueses aceptaría una unión ente los dos países pero sicasí, un 30% de persones de dambos países refuga la idea.
A pesar de que l'iberismu nun ta presente na ideoloxía política de los presidentes d'España y primeros ministros de Portugal, viose necesaria xuna más estrecha cooperación ente los dos gobiernos, cuantimás a partir de la entrada de los dos países na Unión Europea en 1986, por cuenta de les necesidaes comunes y la prioridá que se da al país vecín, per parte tanto d'España como de Portugal, en materia político, económica y diplomática.Frutu d'ello son les cumes ibéricos de periodicidad añal, esto ye, alcuentros al más altu nivel ente los gobernantes de dambos países. Nes postreres, los temes sobro los que se faló centráronse en: Rede de ferrocarriles d'alta velocidá y otres infraestructures de tresporte. Cooperación en materia de I+D, cola creación del centru ibéricu de nanotecnología na localidá de Braga. Creación del Mercáu Ibéricu de la Eletricidá (Mibel) y propuesta de creación del Mercáu ibéricu del Gas. Cooperación transfronteriza a dellos niveles alministrativos pente medies de la creación d'eurorregiones, ayuda mutua frente a quemes, conexones por autovía, creación de la Plataforma Loxística del Suroeste, etc.
La bandera d'Iberia foi creada pol escritor y diplomáticu español Sinibaldo de Mas en 1854. Apaez na tercer edición del so llibru "La Iberia". Cuartelada colos colores de la bandera monárquica portuguesa (blancu y azul) y los de la bandera monárquica española (colloráu y mariellu), que daten respectivamente de 1830 y 1785, la bandera ibérica ye más antigua que les banderes republicanes d'España y Portugal, pos tas apaecen en 1868 y 1910.Nun ye una coincidencia que la bandera ibérica tenga los mesmos colores (movíos a contra reló noventa graos) que los de la bandera de la Provincia marítima de Barcelona. Barcelona yera'l llugar de nacencia de Mas y Sanz.Mas y Sanz quería que la capital federal o confederal d'Iberia fuera establecida en Santarém, Ribatejo, Portugal, anque la capital hestórica de la Diocesis Hispaniarum, creada pol emperador romanu en 287 de nuesa yera, foi Mérida, na Estremadura española.
Equinoidea
Los equinoidea, comunmente conocíos como oricios, son una clas del filum de los equinodermos. Tienen forma de globu o discoidal (dólares d'arena), nun tienen brazos y tienen una cadarma interna, cubierta namás pola epidermis, constituida por numberoses plaques calcárees axuntaes ente sí ríxidamente formando un caparachu, nes que s'articulen les púes móviles. Viven en tolos fondos marinos, hasta los 2.500 m de fondura. Fueron abondosos n'époques xeolóxiques arriendes del Silúrico. Anguaño comprienden unes 950 especies.
Cancer pagurus
La ñocla o noca ("Cancer pagurus") ye un crustaceu decápodu comestible, que s'alcuentra nel mar Cantábricu, mar del Norte, norte del Océanu Atlánticu y mar Mediterraneu.
Ye un crustaceu fuerte de color colloráu pardu, con un cascu oval y les puntes de les pinces negres. Los adultos maduros puen tener un cascu d'un anchor de 25 cm y pesar 3 Kg. Puen vivir al rodiu de los 20 años, pero mui pocos individuos algamen esa edá por mor de la pesada esplotación comercial.
La talla mínima de la ñocla n'Asturies ye de 9 cm y la so veda va del 1 d'agostu hasta'l 14 d'avientu.
La estadística oficial de la pesca de la ñocla n'Asturies, sofitada na venta realizada nes rules ye la que vien darréu (fonte: Dirección Xeneral de Pesca Marítima del Principáu d'Asturies):
Furagaña
La furagaña, tamién llamada roballiza o llubina, ("Dicentrarchus labrax") ye un pexe de la familia de los morónidos, natural del mar Mediterraneu y l'océanu Atlánticu, dende les costes africanes (Dakar) hasta Noruega.
El cuerpu ye allargáu, mide ente 10 y 100 cm de llargor; con llabios carnosos; nel ángulu superior del opérculu hai dos espines curties. El color ye variante, dende buxu escuru nel llombu, hasta llegar a ser blancu na parte ventral, anque nel agua vese platiáu brillante, más plomizu nel llombu, con irisaciones verde oliva.
El tiempu de puesta trescurre ente los meses de xineru y marzu. Es bien voraz y la so dieta compónse de crustáceos, xorra, peces, oricios y otros animales marinos.
N'Asturies, la talla mínima pa la so captura ye de 36 cm y el so volumen de captures rulaes en primera venta nel Principáu, sigún la estadística de la Dirección Xeneral de Pesca Marítima ye'l que vien darréu:
Alexandru II
Alexandru II de Rusia (Rusu: Алексáндр II Николáевич). Nació en Moscú el 29 d'abril de 1818 y morrió en San Petersburgu el 13 de marzu de 1881), foi zar de l'Imperiu Rusu dende'l 3 de marzu de 1855 fasta'l so asesinatu en 1881. Tamién foi Gran Duque de Finlandia y Rei de Polonia fasta 1867. 
Yera fíu de Nicolás I de Rusia y de Carlota de Prusia (Alexandra Feodorovna), fía de Federico Guillermu III de Prusia y de Luisa de Mecklemburgu-Strelitz. Durante la so xuventú dio poques muestras de so valía final, fasta'l momentu de la so llegada en 1855, pocos imaxinaron que sería conocíu comu un líder capaz de poner en práutica les más difíciles reformes entamaes en Rusia dende'l reinau de Pedro'l Grande.
Zar
Zar (en rusu, en búlgaru, macedoniu y serbocroata цар, tamién comu "tsar"), en femenín zarina (царица, "tsaritsa"), yera'l títulu qu'usaben dellos monarques eslavos, sobre too del Imperiu rusu ente 1546 y 1917 (magar que dende 1721 la forma oficial foi la d'emperador), pero tamién de los gobernantes de Serbia (1346–1371) y de Bulgaria (913–1396 y 1908–1946).
Hai que destacar que, escontra de lo que normalmente creye la xente, nun indica un rangu imperial, y equival a "krol", "kral", "korol" o "kiraly" (formes de les permunches llingües eslaves pa nomar al rei, derivaes etimolóxicamente del nome de Carlomagno, Karl, de la mesma miente que la voz "zar" deriva etimolóxicamente de César).
Dakota
El Territoriu de Dakota foi un territoriu organizau de los Estaos Xuníos, qu'esistió dende 1861 fasta 1889, fecha na que Dakota del Norte y Dakota del Sur convirtiéronse en nuevos estaos. El territoriu alcontrábase na zona más al norte de l'área incluyía na Compra de la Luisiana.
El Territoriu de Dakota fízose con parte de los antiguos territorios de Minesota y Nebraska. Cuando Minnesota se convirtió n'estáu en 1858, l'área a l'este del ríu Missouri quedó desorganizada. El Tratáu de Yankton foi firmáu un añu dempués, nel que se dexaben gran parte de les tierres de los Lakota al Gobiernu de los Estaos Xuníos, mientres que los habitantes orixinales ficieron un gobiernu non oficial, que nun algamó l'estatus de territoriu de los Estaos Xuníos. 
El 2 de marzu de 1861 convirtióse en territoriu organizáu. Na so estensión orixinal, el Territoriu de Dakota incluyía gran parte de los actuales estaos de Montana y Wyoming. La creación de nuevos territorios reducieron los llímites de Dakota fasta les actuales fronteres de Les Dakotes.
La capital territorial foi Yankton dende 1861 fasta 1883, cuando se treslladó a Bismarck. El Territoriu de Dakota dixebrose nos estaos de Dakota del Norte y Dakota del Sur el 2 de payares de 1889.
Talgo
El Talgo ye un tren de diseñu español, basáu en coches cortos y más baxos que los tradicionales. So nome vien de les sigles de "Tren Articuláu Llixeru Goicoechea Oriol", n'atención al so diseñador Alejandro Goicoechea y al financieru qu'apoyó les sos investigaciones y la fabricación de los primeros trenes construyíos con esi sistema José Luis Oriol Urigüen.
Patentes Talgo ye tamién el nomatu del grupu empresarial español, fechu en 1942, dedicáu al diseñu y construcción d'estos trenes, que amás ofrez servicios de mantenimientu de trenes y relativos a equipos ferroviarios.
Calanda
Calanda ye un municipiu de la provincia de Teruel, na comunidá autónoma d'Aragón, España.
Semen
El semen o esperma (del griegu σπερμα, "sperma", que significa "semiya") ye un llíquidu esnidiosu y blancu que ye espulsáu a traviés del pene durante la eyaculación. Alcuentrase compuestu por espermatozoides (de los testículos) y plasma seminal que produzse pol aporte de los testículos, l'epidídimu, les vesícules seminales, la próstata, les glándules de Cowper, les glándules de Littre y los vasos deferentes.
Calcúlase que'n ca eyaculación son lliberaos unos 300 millones d'espermatozoides, que son quien a caltener la so movilidá unes 24 a 48 hores. Esti periodu de tiempu débese al dieldu químicu que contién el llíquidu seminal, pues ensin elli los espermatozoides nun sobreviven namái qu'unes hores, perdiendo darréu la so capacidá de reproduición.
Radiactividá
La radiactividá o radioactividá ye un fenómenu físicu natural, pol cual algunos cuerpos o elementos químicos nomaos radiactivos, emiten radiaciones que tienen la propiedá d'impresionar plaques fotográfiques, ionizar gases, producir fluorescencia, travesar cuerpos opacos a la lluz ordinaria, etc. Debío a esa capacidá nomense radiaciones ionizantes (en contraste coles non ionizantes). Les radiaciones emitíes puen ser ellectromagnétiques, en forma de rayos X o rayos gamma, o bien corpusculares, comu puen ser núcleos d'Heliu, electrones o positrones, protones u otres. En resumen, ye un fenómenu qu'ocurre nos núcleos d'algunos elementos, que son capaces de tresformase en núcleos d'elementos d'otros átomos. 
La radiactividá ye una propiedá de los isótopos que son "inestables".
Rio de Janeiro
La ciudá de Rio de Janeiro (nome completu: "São Sebastião do Rio de Janeiro", que quier dicir en llingua asturiana: "San Sebastián del Ríu de Xineru", tamién conocida simplemente como "Rio") ye la capital de l'estáu homónimu, la segunda ciudá más grande y poblada de Brasil dempués de São Paulo y tamién d'una de les más importantes ciudaes en Brasil; nómase "A cidade maravilhosa" ("la ciudá maraviosa") pola so belleza. A les persones nacíes na ciudá tienen el xentiliciu de "carioca" o "fluminense". Foi la capital de Brasil dende 1763 fasta 1822, mientres Brasil foi una colonia portuguesa, y llueu fasta 1960 como una nación independiente, cuando la capitalidá del país camudó a la recién construyida Brasília.
Ye famosa polos sos entornos naturales, poles sos prestixoses cellebraciones d'antroxu, pola samba y otres músiques, poles sos playes turístiques enllenes d'hoteles (como Copacabana ya Ipanema). Dalgunos puntos d'interés sacantes les playes son la estatua xigante de Xesús, conocida como'l Cristu Redentor, asitiada na cima del cerru del Corcovado; el picu Pan d'Azúcar, col so teleféricu; el Sambódromu, una gran avenida utilizada pelantroxu; y l'estadiu de fútbol de Maracaná, unu de los más grandes del mundu.
El 2 d'ochobre de 2009, el Comité Olímpicu Internacional asignó a Rio de Janeiro la cellebración de los Xuegos Olímpicos de 2016.
Frédéric Chopin
Fryderyk Franciszek Chopin (en francés, "Frédéric François Chopin", Żelazowa Wola, Polonia, 1 de marzu de 1810 — París, 17 d'ochobre de 1849) ye considerau unu de los más importantes compositores y pianistas de la hestoria. La so perfeición téunica, el so refinamientu estilísticu y la so ellaboración armónica foron comparaes hestóricamente coles de Johann Sebastian Bach, Wolfgang Amadeus Mozart y Ludwig van Beethoven pola so perdurable influyencia na música de tiempos posteriores. La obra de Chopin representa'l Romanticismu musical nel so estáu más puru. 
Uraniu
L'uraniu ye un elementu químicu metálicu de color plateao-grisáceu de la serie de los actínidos, el so símbolu químicu ye U y el so númberu atómicu ye 92. Por ello tien 92 protones y 92 electrones, con una valencia de 6. El so núcleu pue contener ente 141 y 146 neutrones, los sos isótopos más abondosos son l'U-238 que tien 146 neutrones y l'U-235 con 143 neutrones. L'uraniu tien el mayor pesu atómicu d'ente tolos elementos que s'atopen na naturaleza. L'Uraniu ye aprosimao un 70% más trupu que'l chombu, anque menos trupu que l'oru o'l wolframio. Ye llevemente radioactivo. Foi afayáu en 1789 por M. H. Klaproth que lo llamó asina nel honor del planeta Urano qu'acababa de ser afayáu en 1781.
Na naturaleza preséntase en bien baxes concentraciones (unes poques partes por millón o ppm) en roques, tierres, agua y los seres vivos. Para'l so usu l'Uraniu ten de ser estrayíu y concentráu a partir de minerales que lo contienen como por casu la uranita (ver minería del Uraniu). Les roques son trataes químicamente para dixebrar l'uraniu, convirtiéndolo en compuestos químicos d'uraniu. La borrafa denominar manía/manida. Esos maníos contienen les mesmes sustances radiactives que tenía'l mineral orixinal y que nun fueron dixebraes, como'l radio, el torio o'l potasiu.
L'uraniu natural ta formáu por trés tipos de isótopos: uraniu-238 , uraniu-235 y uraniu-234 . De cada gramu d'uraniu natural el 99,284 % de la masa ye uraniu-238, el 0,711% uraniu-235, y 0,0085% uraniu-234. La rellación Uraniu-238/Uraniu-235 ye constante na corteya terrestre, sacantes ciertes esceiciones.
L'Uraniu escai bien amodo emitiendo una partícula alfa. El periodu de semidesintegración del uraniu-238 ye aprosimao 4.470 millones d'años y el del uraniu-235 ye 704 millones d'años,2 lo que los convierte en preseos para envalorar la edá de la Tierra (vease fecháu pente medies de Uraniu-Torio, fecháu pente medies de Uraniu-Chombu y fecháu pente medies de Uraniu-Uraniu). Munchos usos contemporaneos del Uraniu faen usu d'estes propiedaes nucleares úniques. L'Uraniu-235 estrémase por ser l'únicu elementu que s'atopa na naturaleza que ye un isótopo físil. L'Uraniu-238 ye fisionable por neutrones rápidos, y tamién ye un material fértil (que puede transmutarse nun reactor nuclear en plutonio-239 que ye físil). Ye posible producir el isótopo físil artificial, Uraniu-233, a partir de torio natural, lo que desempeña un rol importante na tecnoloxía nuclear. Ente que l'Uraniu-238 ten una pequeña probabilidá de fisión bonal o al ser bombardeado por neutrones rápidos, l'uraniu-235 ten una mayor probabilidá de fisionarse al ser bombardeado por neutrones térmicos, polo que ye la reacción principalmente responsable pola xeneración de calor nun reactor nuclear, y ye la principal fonte de material físil para les armes nucleares. Dambos usos son posibles pola capacidá del uraniu de sostener una reacción nuclear en cadena. L'uraniu emprobecíu (uraniu-238) ye utilizáu en penetradores d'enerxía cinética y protecciones pa vehículos blindaos.
El uraniu 235 utilízase como combustible en centrales nucleares y en dellos diseños d'armamentu nuclear. Para producir combustible, l'uraniu natural ye dixebráu en dos porciones. La porción combustible tien más uraniu 235 que lo normal, denominándose uraniu arriquecíu, ente que la porción demasía, con menos uraniu 235 que lo normal, llámase uraniu emprobecíu. L'uraniu natural, arriquecíu o emprobecíu ye químicamente hermanu. L'uraniu emprobecíu ye'l menos radiactivu y l'arriquecíu el más radiactivu.
Xunto con tolos elementos con pesos atómicos superiores al del fierro, l'uraniu aníciase de forma natural mientres les esplosiones de les supernovas. El procesu físicu determinante nel colapsu d'una supernova ye la gravedá. Los valores tan elevaos de gravedá que se dan nes supernovas ye lo que xenera les captures neutrónicas que dan llugar a los átomos más pesaos, ente ellos l'uraniu y el protactiniu.
La OCDE y el OIEA publiquen dacuando un informe llamáu: Uranium: Resources, Production and Demand , conocíu como Rede Book, onde se fai una estimación de les reserves mundiales d'uraniu por países. Los grandes productores son Canadá, Australia, Kazakhstán, Rusia, Níxer, Namibia y Brasil. D'alcuerdu a esti infome los recursos mundiales d'uraniu son más qu'abondos para satisfaer les necesidaes previstes. Envalórase que la cantidá total d'esistencies d'uraniu convencional, que puede ser esplotáu por menos de USD 130 por kg, ye d'unos 4,7 millones de tonelaes que dexaríen abastecer demándala uraniu pa xeneración nuclear d'electricidá mientres 85 años. Sicasí, los recursos mundiales d'uraniu en total considérense muncho más altu. Basáu na evidencia xeolóxica y la conocencia de los fosfatos d'uraniu nel estudiu considera más de 35 millones de tonelaes disponibles para la so esplotación. Nel llargu plazu, les continues meyores na tecnoloxía nuclear va dexar un usu muncho meyor de los recursos d'uraniu. Los diseños de reactores que se tán desenvolviendo podríen estrayer más de 30 vegaes la enerxía del uraniu que los reactores de güei.En 2025, la capacidá mundial de la enerxía nuclear espérase que creza a ente 450 GWe (+22%) y 530 GWe (+44%) de la capacidá de xeneración actual de cerca de 370 GWe. Esto va aumentar les necesidaes d'uraniu añales d'ente 80 000 tonelaes y 100 000 tonelaes.
El principal usu del uraniu na actualidá ye como combustible para los reactores nucleares que producen el 17% de la electricidá llograda nel mundu. Para ello l'Uraniu ye arriquecíu aumentando la proporción del isótopo O235 dende'l 0,71% que presenta na naturaleza hasta valores nel rangu 3-5%. L'uraniu emprobecíu ye usáu na producción de municiones furadores y blindaxes d'alta resistencia.
Otros usos inclúin:
Una persona pue tar espuesta al uraniu (o a los sos descendientes radiactivos como'l radón) pola inhalación de polvu nel aire o pola ingestión d'agua y alimentos contaminaos. La cantidá d'uraniu nel aire ye bien pequeña, sicasí, les persones que trabayen nes fábriques de procesáu de fosfatos o fertilizantes, viven cerca d'instalaciones onde se fixeron pruebes d'armes nucleares, viven o trabayen cerca d'un campu de batalla modernu onde s'utilizó uraniu emprobecíu, o que viven o trabayen cerca de la esposición d'una central térmica de carbón, les instalaciones de les mines de mineral d'uraniu, o instalaciones d'arriquecimientu d'uraniu pa combustible, puen aumentar la so esposición al uraniu. Cases o estructures que tán sobro los depósitos d'uraniu (naturales o depósitos artificiales de escoria) puen tener un aumentu de la incidencia de la esposición al gas radón.
La mayoría d'uraniu inxeríu escrétase naturalmente. Namá'l 0,5% ye absorbíu cuando s'inxeren formes insolubles d'uraniu, como l'óxidu, ente que l'absorción de los más solubles uranilo de iones puede ser d'hasta un 5%. Sicasí, los compuestos solubles d'uraniu tienden a pasar rápido al traviés de tol cuerpu ente que los compuestos d'uraniu insolubles, cuantimás cuando s'esnelda polvu nos pulmones, representen un riesgu d'esposición más grave. Dempués d'entrar nel torrente sanguíneu, l'uraniu absorbíu tiende a la bioacumulación y l'estancia mientres munchos años nos texíos óseos vos por cuenta de la afinidá d'uraniu para los fosfatos. L'uraniu nun s'absuerbe al traviés de la piel, y les partícules alfa lliberaes pol uraniu nun puede enfusar la piel.
Genotóxicos mutágenos procedentes de la esposición al uraniu pue ser tratáu con terapia de quelación o per otros medios poco dempués de la esposición. l'uraniu asimiláu conviértese en iones de uranilo, que s'atropen nos güesos, el fégadu, los reñones y los texíos reproductivos. L'uraniu pue ser descontaminado de les superficies d'aceru y acuíferos.
Hassan II
Al-Hasan ibn Muhammad o Hasan II (Rabat, 9 de xunetu de 1929-"ibidem", 23 de xunetu de 1999) foi rei de Marruecos dende 1961 fasta la so muerte. Foi'l fíu mayor de Mohammed V, sultán primeru y dempués, rei de Marruecos.
Foi enviáu a l'exiliu en Madagascar poles autoridaes franceses en 1953 xunto col so pá'l rei Mohammed V, anque se-y permitió tornar en 1955, añu nel que surdió'l reinu. Mientres los disturbios de 1956, dirixó la represión escontra los bereberes sublevaos nos montes del Rif. Foi proclamáu príncipe en 1957, y convirtióse en rei tres la muerte del so pá en 1961. 
El so gobiernu conservador fortaleció la dinastía alauí, y invadió y anexonó'l Sáhara Occidental cola "Marcha Verde" de 1975.
James Madison
James Madison (16 de marzu de 1751 — 28 de xunu de 1836) foi'l cuartu Presidente de los Estaos Xuníos. Abogáu, políticu y unu de los más influyentes de los "Pás Fundadores" pola so contribución a la redaición de la Constitución de los Estaos Xuníos, a tal puntu que ye nomáu "El Pá de la Constitución". 
Coo representante del Congresu trabayó col presidente George Washington na xera de facer el primer gobiernu de los Estaos Xuníos. Amás, fizo, xunto con Thomas Jefferson, el primer Partíu Republicanu (dempués conocíu comu Partíu Demócrata-Republicanu) que s'oponía a les tesis defendíes pol Partíu Federalista.
Foi Secretariu d'Estáu durante la presidencia de Thomas Jefferson (1801-1809) encargándose de supervisar la compra de Luisiana nel añu 1803.
Gripe Español
La Gripe española (tamién conocía comu la Gran pandemia de gripe, la Epidemia de gripe de 1918 o La gran gripe) foi una pandemia de gripe de gravedá, causáu por un brote d'Influenza virus A del subtipu H1N1 que mató ente 50 y 100 millones de persones en tou el mundu ente 1918 y 1919. Piensase que foi una de les pandemies mas mortíferes na hestoria de la humanidá. Munches de les sos víctimes foron adultos y xóvenes saludables, a diferencia d'otres epidemies de gripe qu'afecten a neños, vieyos o persones debilitaes.
La enfermedá esaminose por primer vegada en Fort Riley, Kansas, Estaos Xuníos el 11 de marzu de 1918. Un investigador asegura que la enfermedá apaeció nel Condáu de Haskell, Kansas en xineru de 1918. Los Aliaos de la Primera Guerra Mundial nomaronla "Gripe española" porque la pandemia recibió una mayor atención de la prensa n'España que nel restu del mundu, ya qu'España nun se vio involucrada na guerra y entoncies non censuró la información sobre la enfermedá.
Bayer
Bayer ye una compañía químico-farmacéutica fecha'l 7 d'agostu de 1863 en Barmen, Alemaña. Ye conocía mundialmente pola so marca orixinal Aspirina.
Giuseppe Verdi
Giuseppe Fortunino Francesco Verdi (La Roncole, 10 d'ochobre de 1813 – Milán, 27 de xineru de 1901), compositor románticu italianu d'ópera del sieglu XIX. Ye autor de dellos de los títulos más populares del repertoriu actual, como los qu'axunten la so triloxía popular o romántica: "Rigoletto, La Traviata" ya "Il Trovatore".
Cueva del Sidrón
La Cueva de Sidrón ye la cueva asturiana (España) más grande de piedra caliar non carbonífera. Abelluga a cinco especies de quirópteros y tien dos nueves especies de coleópteros. Asina mesmo, la cavidá aposia un xacimientu prehistóricu con delles pintures rupestres (dellos dibuxos encarnaos).
Ta asitiada nel conceyu de Piloña, cabu la parroquia de Borines. En 1994, espeleólogos xixoneses qu'esploraben una de les galeríes de la cueva atoparen los primeros restos humanos, que resultaren ser de neandertales d'unos cuarenta mil años d'antigüedá. Atopárese tamién bayura d'material llíticu y óseu.
Del analís de los restos de güesos, los científicos sofiten que representen a nueve individuos: a dos neños, dos rapazos y a cinco adultos .
Hasta güei, la cueva de Sidrón, aportare unos 1400 restos óseos, ente güesos y dientes, amás d'industria llítica y andrayos d'animales.
Hebe Camargo
Hebe Maria Camargo más conocida pol nomatu de Hebe Camargo y Hebe (8 de marzu de 1929 - Taubaté, São Paulo) ye una actriz, presentador de televisión y cantante brasileña. 
Romualdo Alvargonzález Lanquine
Romualdo Alvargonzález Lanquine foi un inxenieru, políticu y empresariu asturianu. Diputáu a Cortes en 1935-36 pola CEDA, promotor de la Feria Internacional de Muestres d'Asturies. 
Morrió asesináu nel bandu republicanu durante la Guerra Civil Española.
Feria Internacional de Muestres d'Asturies
La Feria Internacional de Muestres d'Asturies (FIDMA) ye un certame cadañeru que se cellebra nel recintu ferial Luis Adaro de Xixón (Asturies) que sirve a empreses ya instituciones pa presentar l'estáu de la industria, el comerciu y los servicios n'Asturies. Cellebrase nel mes d'agostu. 
Manuel Fraga Iribarne
Manuel Fraga Iribarne (Villalba, Lugo, 23 de payares de 1922 - Madrid, 15 de xineru de 2012) foi un políticu español. Foi ministru d'Información y Turismu ente 1962 y 1969, durante'l gobiernu de Francisco Franco, asina comu vicepresidente del Gobiernu y ministru de la Gobernación darréu de la so muerte, ente avientu de 1975 y xunetu de 1976, baxo la presidencia de Carlos Arias Navarro. Fundador del partíu Reforma Democrática, embrión d'Alianza Popular y de la mesma manera del Partíu Popular, el principal partíu de derecha n'España, foi unu de los "Pás" de l'actual Constitución Española de 1978. Líder de la oposición a Felipe González durante los años ochenta del sieglu XX, presidió la Xunta de Galicia ente 1990 y 2005.
Eduardo Martínez Torner
Eduardo Martínez Torner (Uviéu, 1888 - Londres, 1955), foi un musicólogu, compositor y concertista asturianu.
N'Uviéu deprendió solfeo con Antonio Fernández Cueves. Discípulu dempués de Baldomero Fernández Casielles, de Saturnino del Fresnu Regueru y del organista de la Catedral, Ignacio Ruiz de la Peña, fixo brillantemente la carrera de pianu nel conservatoriu de Madrid. De 1912 a 1914, recibió na Schola Cantorum de París les enseñances del musicólogu francés Vincent d'Indy; estudia, asiste a conciertos y, sobremanera, impresiónase cola atención qu'ellí se ta emprestando a la conocencia de la música popular. Cuando torna a Asturies, aplícase al estudiu del folklore musical. Acompañáu de los cantantes Cuchichi y María Argüelles, da una serie de conferencies que, pola fondura y enseñanza que zarren sobro'l folklore asturianu nos sos aspeutos llíricu y lliterariu, merecen los mayores aponderamientos. Adeflor pidi abiertamente a la Diputación que nun permanezan ensin imprimir eses riques noticies étniques y llíriques que la constancia y el talentu del mozu Torner axuntó. 
En 1916, la Diputación únvialu pensionáu a Madrid pa que investigue nos vieyos manuscritos de los archivos los raigaños y trayeutories de la música asturiana. Collabora con Menéndez Pidal nel Centru d'Estudios Históricos, que la so sección de Musicografía y Folklor va llegar dirixir, y en 1920, tamién por cuenta de la Diputación, imprímise en Madrid el Cancionero musical de la llírica popular asturiana, que recueyi y estudia científicamente quinientes melodíes populares. 
Torner empobina'l so constante trabayu a la salvación de les reliquies folklóriques qu'inda se topen vives, sigún a la reanimación y trescripción d'otres composiciones musicales que xacen dormíes nos archivos dende los sieglos XV al XVII sobro les partitures d'aquellos romances, cantares y dances que fueren saborguiaes por Fernando de Coloraes, Cervantes, Quevedo, Calderón de la Barca o Lope de Vega. Éstes investigaciones tradúcense'n más de venti obres y artículos como "Colección de vihuelistas españoles del S.XVI". Estudiu y trescripción de les ediciones orixinales. "I. Narváez: El Delfín de la Música. 1538", "Cuarenta cantares españoles harmonizaos", "Temes folklóricos: Música y poesía", "La escuela activa: el folklor na escuela", "Ensayos sobro estilística lliteraria española", "Ensayu de clasificación de les melodíes de romances", etc. Pal teatru llíricu punxo Torner música a dos zarzueles: "La promesa" y "La maragata". De la primera d'elles, estrenada'n Madrid en 1928, comentaba Blancu y Prietu: 
«estrenóse con ésitu francu una zarzuela de vezos asturianos, orixinal, de los sres. Dicenta y Escosura, música del mozu maestru Eduardo Torner. Ye ésti un compositor de gran talentu y cultura, asturianu y bien conocíu polos sos estudios folklóricos. Dempués de trunfar nel llibru, Eduardo Torner preséntase énte'l gran públicu de los teatros con una zarzuela llimpia y noble. La partitura de La promesa respuendi a la sonadía -si non dilatada, bien escoyía- del so autor. Ye graciosa, fresca, allegre, cenciella y guarnida pola cazumbre popular».
Exiliáu en Londres al entamar la Guerra Civil Española, collabora davezu con programes de folklor español na BBC. Tien el determín de tornar a la so patria cuando fina. Ente los homenaxes que n'Uviéu se tributaren a la so alcordanza cabe recordar el Discursu que sobro la so vida y obra pronunció en 1961 Ángel Muñiz Toca por cuenta del so ingresu nel Institutu d'Estudios Asturianos; los cinco enxundiosos artículos de Juan Ignacio Ruiz de la Peña, ganadores del concursu convocáu pol Atenéu y Radio Nacional en 1967; la redacción pol aludíu Institutu, en 1971, del Cancionero musical de la llírica popular asturiana, y l'allugamientu pola Conseyería de Cultura, en 1980, d'una llábana na cai de la Riegla recordando la casa na que nació'l pernomáu investigador. En 1966, el Conceyu d'Uviéu concedió'l so nome a una cai de la ciudá.
U2
U2 ye un grupu de Rock irlandés, formáu en 1976 en Dublín.
La banda ye una de les más populares del mundu dende metá de la década de 1980. Vendió más de 170 millones de discos alredor del mundu, tien seis álbumes que llegaron al númberu 1 na llista d'ésitos nos Estaos Xuníos, y otros nueve nel Reinu Xuníu. 
U2 ye unu de los grupos con mayor ésitu de tolos tiempos, y foron gallardonaos con 22 Premios Grammy, el númberu más altu pa un artista de Rock.
Batalla de Guadalajara
La Batalla de Guadalajara (8 de marzu – 23 de marzu de 1937) foi un enfrentamientu na Guerra Civil Española desarrolláu alredor a la ciudá de Guadalajara nun intentu por entrar na capital d'España pol norte. 
Participaron l'Exércitu Popular Republicanu y el "Corpo Truppe Volontarie" italianu cola Agrupación de carros d'asaltu y coches blindaos, afitáu por otres unidaes de l'exércitu franquista, en concreto la División de Soria. Tou ello englobase dientro de les operaciones militares que distintos autores consideren comu la Batalla de Madrid.
La batalla entamó con una ofensiva italiana el 8 de marzu y finó l'11 de marzu, cuando les tropes de l'Exércitu Popular Republicanu retrocedieron ante l'empuxe de los italianos, perdiendo varies llocalidaes. Ente'l 12 y el 14 de marzu, les fuercies republicanes foron atacaes por unidades de l'exércitu franquista. La posterior contraofensiva republicana, que contaba con fuercies de les Brigaes Internacionales, tuvo llugar ente'l 15 y el 18 de marzu y siguió fasta'l día 23 de marzu.
Paz
La pallabra paz deriva del llatín "pax". Ye xeneralmente definía, en sentíu positivu, como un estáu de tranquilidá, y en sentíu opuestu como ausencia d'inquietú, violencia o guerra.
Dende'l puntu de vista del Derechu internacional, y por estensión de la definición anterior, el términu "Paz" nun conveniu o tratáu que pon fin a la guerra (comu por exemplu, la Paz de Westfalia).
Pué falase d'una paz social comu entendimientu y bones rellaciones ente los grupos, clases o estamentos sociales dientro d'un país. 
Nel planu individual, la paz noma un estáu interior, ensin cólera, odiu y más xeneralmente de sentimientos negativos. Ye, por tantu, deseada pa unu mesmu y tamien pa los demás, fasta'l puntu de convertise nun saludu ("la paz te contigo") o nuna meta na vida.
La Paz ye tamién una parte de la liturxa católica.
Día Internacional de la Muyer
El Día Internacional de la Muyer Trabayadora (o tamién Día Internacional de la Muyer) cellebrase'l día 8 de marzu y ta reconocíu pola Organización de les Naciones Uníes (ONU). Nesti día conmemorase la llucha de la muyer pola so participación, en pie d'igualdá col home, na sociedá y nel so desarrollu integru comu persona. Ye fiesta nacional n'algunos países. 
La idea d'un día internacional de la muyer surxó al final del sieglu XIX, na revolución industrial y durante'l momentu de mayor intensidá del movimientu obreru. La cellebración recoxe una llucha ya entamada n'antigua Grecia por Lisístrata, quien entamó una fuelga sexual escontra los homes pa poner fin a la guerra, y que se vio reflexada na Revolución francesa: les muyeres parisienses, que pidíen ""llibertá, igualdá y fraternidá"", marcharon facia Versalles pa esixir el sufraxu femenín, pero nun foi fasta los primeros años del sieglu XX cuando s'entamó aproclamar, dende diferentes organizaciones internacionales d'esquierda, la cellebración de una xornada de llucha específica pa la muyer y los sos derechos.
Halichoerus grypus
La foca buxa (Halichoerus grypus) ye una especie de mamíferu pinnípedu de la familia de los fócidos relativamente común nes agües del Atlánticu norte.
Cartago
Cartago foi una importante ciudá de l'Antigüedá, fundada polos fenicios procedentes de Tiro nun enclave costeru na fastera norte d'África, cerca de l'actual ciudá de Túnez. La lleenda clásica cuenta que foi la princesa Dido la que fundó nel añu 814 e.C.. Anque n'actualidá s'afirma que la ciudá foi fundada ente los años 825 e.C. y 820 e.C. col nome de "Qart Hadašt" (en grafía hebrea קרת חדשת, y en púnica "qrt ħdʃt"), ye dicir, Ciudá Nueva.
Tres la decadencia de Tiro, Cartago desarrolló un gran estáu, de caráuter republicanu con dalgunes carauterístiques monárquiques o de tiranía, qu'evolucionó a un sistema plenamente republicanu. Los territorios controlaos por Cartago convirtiéronla na capital d'una próspera República. Cartago foi per munchu tiempu una ciudá más próspera y rica que Roma. Na so meyor época llegó a tener 400.000 habitantes, edificios de fasta seis y siete pisos d'altura, un sistema d'alcantarelláu unificáu y docenes de baños públicos.
La República Cartaxinesa enfrentose a la República Romana pola hexemonía nel Mediterraneu occidental, siendo derrotada nel 146 e.C.. Esti fechu provocó la desapaición del Estáu cartaxinés y l'esfaimientu de la ciudá de Cartago.
Nel 29 e.C. Octaviu fundó nel mesmu llugar la colonia romana Julia Cartago, que se convirtió na capital de la provincia romana d'África, una de les zones productores de cereales más importantes del imperiu. El so puertu foi vital pa la esportación de trigu africanu pa Roma. La ciudá llegó a ser la segunda n'importancia del Imperiu con 400.000 habitantes. Nel añu 425, los vándalos conquistaron Cartago durante'l reináu del rei Gensericu y convirtiéronla na capital del so nuevu reinu. La ciudá foi reconquistada pol xeneral bizantín Belisariu nel añu 534, permaneciendo baxo influyencia bizantina fasta'l 705.
Cayés
Cayés ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanera. Estiéndese per 6,01 km² de la so fastera meridional y llenda: al norte y l'este cola parroquia de Llugo, al oeste cola d'Ables y al sur colos conceyos d'Uviéu y Siero. La so población, de 507 habitantes (INE, 2009), ta repartida ente los llugares de L'Arroyu, Cadaxe, Campiello, Coruño, La Ponte, La Vega y La Venta'l Gallo.
La so ilesia, consagrada a San Martín, ta allugada cerca Campiello. De traza asemeyada a les de les ilesies rurales asturianes de los sieglos XVII y XVIII ta enforma remocicada: el cabildru foi peslláu dafechu, y añedióse-y una torre-campanariu d'estilu neohistoricista a los pies de la nave. 
Fulgencio Batista
Fulgencio Batista y Zaldívar , militar y presidente de Cuba ente 1940-1944 y llueu en 1952-1959, conocíu comu "L'Home". 
Fíu de Belisario Batista y de Carmela Zaldívar, cubanos que llucharon pola independencia d'España, a Batista se lu consideraba de sangre mulata. 
So má llamólu Rubén y puso-y el so apellíu, Zaldívar, tres el negazu por parte de Belisario Batista d'inscribilu baxo'l so propiu apellíu. Nes actes del xulgáu de Banes siguió siendo llegalmente Rubén Zaldívar fasta qu'en 1939, al ser nomináu a la candidatura presidencial, descubrióse que la inscripción de nacimientu de Fulgencio Batista nun esistía. Algamala costo-y atrasar la presentación de la so candidatura y (dellos afirmen) quince mil pesos pa pagar al xuez.
Llugo (Llanera)
Llugo ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanera. Ta allugada na zona centruoriental del conceyu y llenda: al norte cola parroquia de Villardebeyo, al este cola de Pruvia, al oeste coles de Rondiella y Ables, y al sur cola de Cayés y col conceyu de Siero. Ye, colos sos 16,48 km², la mayor de les del conceyu, y tien una población (INE, 2009) de 4.572 habitantes. Estos tán repartíos ente la población homónima, que ye, colos sos 3.323 habitantes, la mayor del conceyu, y les que vienen darréu: La Bérbola, Caraviés, Castañera, Castiello, Fonciello, Mundín, Pando, Pondal, Robleo, Santa Rosa, Silvota y El Truébano.
La Hestoria de Llanera dególase al Paleolíticu, yá que d'esta dómina, en concretu del Paleolíticu Inferior, son los más antiguos vestixos allugaos nesti conceyu. Los afayos achelenses del "Picu Santu Firme", onde llocalizárense dellos útiles llíticos, como bifaces, fendedores, picos triedros, raederes, etc... son el primer testemuñu del poblamientu de Llugo, a estos restos atrubúise-yos una edá mínima de 100.000 años.
Tendremos que persiguir nuna época más alantrada, como ye la Edá del Fierro p'alcontrar los siguientes elementos del padremuñu arqueolóxicu de Llanera, yá que nel "Picu Santu Firme" tamién asítiase un pobláu castrexu al que-y xune otru nes arredolaes de Llugo, el "Cantu Sampedro". Pero éstes nun son les úniques riqueces qu'acueye'l "Santu Firme", yá que na so cume afáyense los restos d'un bastión defensivu de dómina baxo-emperial.
Anque nún espaciu relativamente reducíu alcontrámonos con delles xaceés de dómines estremaes, el más importante ye, ensin dubies, la ciudá de "Lucus Asturum" l'antigua capital de los ástures tresmontanos, yá qu'Asturica Augusta yéralo de los ástures cismontanos.
En "Lucus" rializárense delles campañes arqueolóxiques que dieren numberosos materiales, pero que pola contra circunscribiérense a un aria mui reducida, polo qu'inda güei nun sabemos abondo sobro les dimensiones y carauterístiques d'esta antigua ciudá de los ástures. Ye indubiable que Llugo acueya munchos secretos arqueolóxicos.
Foi el xeógrafu griegu Ptolomeo quien yá nel sieglu II mencionó la esistencia de la ciudá romana de "Lucus Asturum" nos tarrenos de lo qu'anguaño ye Llugo, na vía que xunía "Lucus Augusti" (Lugo, en Galicia) con "Asturica Augusta" (Astorga).
Sábese por dellos testos antiguos que "Lucus Asturum" yera una antigua ciudá amuriada y que colos avatares del tiempu foi destruyida y abandonada. L'allugamientu concretu asítiala xunto a la desapaecida "illesia de Santa María de Llugo" (destruyida en 1936, y non reconstruyida posteriormente) y próximu a un pequeñu cuetu llamáu "El Cantu Sampedro", nel que José Manuel González identificó un castru, y nel que foren afayaos restos romanos al ser curtiáu pola cárcova del ferrocarril.
Los romanos dexaron güelgues evidentes del so domeñu y de la so estancia nestes tierres y de magar el sieglu XVI viénense produciendo afayos arqueolóxicos de lo que fore esa antigua ciudá: restos d'un altar dedicáu a los llares viales, monedes de plata y cobre, trozos d'una columna, pavimientos, imáxes de bronce... Son ensin dubia los oríxes d'esta ciudá.
Llugo sofriera una fuerte medría de magar delles décades gracies a la so proximidá con Uviéu, llegando a convertise nuna pequeña ciudá dormitoriu.
Llugo, al igual que'l restu del conceyu y d'Asturies, toviera una economía tradicionalmente venceyada'l campu (estaya agropecuaria), que nos más de los casos constituyera una actividá autárquica. Debío a la so situación na zona central asturiana, de magar finales de los años 60 del pasáu sieglu viera ñacer y medrar una actividá industrial fasta esi momentu desconocida na zona. En Llugo alúgase'l polígonu industrial de Silvota, que recueye un númberu mui importante d'empreses y constitúi una de les mayores superficies industriales d'Asturies, por mor de les sos carauterístiques orográfiques y a les sos bones comunicaciones. 
Llugo poseye una llinia de ferrocarril y unos talleres de Renfe.
La so fiesta patronal ye'l domingu siguiente a la cellebración de la denomada "Virxe d'Agostu", polo que nun tien una data fixa nel calendariu, tando consagraes les fiestes a la patrona, Santa María. La duración ye de 5 díes, siendo l'últimu'l correspondiente a la xira nel prau de la fiesta, coel repartu de la botella de vinu y el "bollu preñáu". Estes fiestes foren organizaes nos caberoos años pola "Asociación Cultural y de Festexos de Perllugo".
Rondiella
Rondiella ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanera. De 5,9 km² d'estensión, y con 3.399 habitantes (INE, 2009), ta allugada nel centru del conceyu y comprende los llugares d'Abarrío, Severies y Posada (3.209 habitantes), que ye la capital del conceyu.
Villardebeyo
Villardebeyo ye una parroquia del conceyu de Llanera n'Asturies, que llenda colos conceyos de Xixón y Corvera.
La parroquia tien una superficie de 12,7 km² y una población de 683 habitantes ((INE, 2009)). Allúgase na parte septentrional del conceyu, estremando al oeste coles parroquies de Ferroñes y Rondiella, al sur cola de Llugo, al oeste coles de Llugo y Pruvia y al norte colos conceyos vecinos de Corvera (parroquia de Solís) y Xixón (Serín).
Sigún el nomenclátor de 2009, la parroquia comprende les poblaciones de:
Bernardo Alonso Ablanedo, cura de San Cucao, na so "Descripción del conceyu de Llanera" (1804), pal "Diccionariu xeográfico-hestóricu d'Asturies" de Francisco Martínez Marina, endicia que los vecinos de la parroquia de Villar de Beyo son 120 y 600 les «almes de confesión», que repártense ente les caseríes y los llugares de Beyo, Villar, La Temprana, Castiello, Piles, El Pontón, Cigoña, Vega de Formanes, Villabona y La Miranda. Posteriormente Martínez Marina, recoyó, pa la parroquia de «Villar de Beyo o Villardobeyo» los mesmos datos, únicamente ellevando les almes a 700.
Sigún el "Diccionariu xeográfico-estadísticu d'España y Pertual", de Sebastián de Miñano y Bedoya y Tomás López de Vargas Machuca, de 1828, la feligresía de «Villar de Beyo o Villardobeyo» comprendía los llugares de Villar, La Temprana, Castiello, Piles, El Pontón, Cigoña, Vega de Formanes, Villabona y La Miranda. Asinamesmo, endicia que cuntaba con 143 vecinos y 700 habitantes.
Nel Diccionariu de Madoz (1845-1850), la feligresía de «Villardobeyo» comprende los llugares de Miranda, Piles, El Pontón, Tabladiello, La Vega y Beyo y tien una población de 146 vecinos y 496 almes.
La illesia y el cementeriu parroquiales alcuéntrense na llocalidá de Beyo. La illesia, baxo la alvocación de San Miguel, foi fundada nel sieglu IX ó X, calteniendo una ventana d'esa época.
Amás de la illesia parroquial esisten na parroquia 4 edificios dedicaos al cultu:
Dientro les llendes de la parroquia alcuéntrense diversos bienes qu'integren el padremuñu cultural del conceyu de Llanera, d'interés hestóricu, arqueolóxicu, artísticu y etnográficu.
Los bienes d'interés arquitectónicu na parroquia son la ilesia parroquial de San Miguel, xunto cola so casa rectoral, na llocalidá de Beyo, el Palaciu de Villabona, la capiella de la Inmaculada, en La Miranda, y la ermita de Nuesa Siñora de Formanes, en La Vega. Toos ellos tán incluyíos nel Catálogu Urbanísticu, y los dos primeros nel "Inventariu Arquitectónicu d'Asturies".
Ye d'interés arquitectónicu y hestórico-social el conxuntu formáu pola estación de Villabona y les viviendes anexes pa ferroviarios, conocíes por "Les Casones".
D'interés arqueolóxicu son los materiales llíticos de Granda, n'Alvares, y de Barandiallu, en La Vega, asina como la estructura defensiva romana de Santofirme.
Les construiciones d'interés etnográficu son: La casa mariñana denomada Casa Amaro, en La Miranda, el llavaderu y abreviaderu de La Rotiella, en Villabona, el llavaderu de la rectoral de San Miguel, en Beyo y les paneres de Casa Bonifacio, en La Miranda.
D'alcuerdu al Decretu 145/01, ye d'interés singular el texu allugáu xunto a la ilesia parroquial de San Miguel, en Beyo.
Pel territoriu de la parroquia discuerren dos llinies ferrovaries, d'anchor ibérico y pertenecientes a ADIF: Llión-Xixón y Villabona-San Xuan de Nieva. Nel so tarabazáu pela parroquia son de vía doblu lletrificada. Estes llinies cunten con dos estaciones de viaxeros, Villabona y Villabona-Tabladiello, nes que rialicen paraes los servicios correspondientes a les llinies C1 y C3 del noyu d'Asturies de Renfe Cercaníes.
Les prencipales víes de comunicación, per carretera, son l'AS-17 Avilés-Riañu (Llangréu), de la rede rexonal y l'AS-325 del Altu de la Miranda a Serín, llocal de primer orde, qu'enllaza nel Altu de la Miranda cola primer. Pel postreru oriental de la parroquia discuerre l'A-66, pero ensin accesos.
Na redolada de Tabladiello alcuéntrase'l Centru Penitenciariu de Villabona, únicu centru penitenciariu d'Asturies.
Mundín
Mundín ye un pequeñu pueblu asturianu que pertenez a la parroquia de Llugo, nel conceyu de Llanera.
Alncuéntrase a la vera'l Picu Santu Firme, el segundo monte más elleváu de Llanera, tres el Gorfolí.
Picu Santu Firme
El Picu Santu Firme ye'l segundu monte más altu del conceyu de Llanera (Asturies).
Na so cume alcuéntrase una aria recreativa, na que se cellebra'l 1 de mayu un romería campesina na que los mozos y moces de Llugo y Posada, avérense fasta esti monte col bollu preñáu y la botella sidra.
Nuna les sos tenlleres afáyase'l pequeñu pueblu de Mundín, más el pueblu de mayor entidá y que s'asítia na falda del monte ye Llugo.
Posada (Llanera)
Posada ye un llugar de la parroquia de Rondiella y ye la capital del conceyu asturianu de Llanera. Ye la segunda llocalidá más poblada del conceyu (tres Llugo), mas puédese considerar la más importante ya que nella tán presentes los más de los servicios, alministraciones y negocios del conceyu. Anguaño aduz considerablemente'l so númberu d'habitantes por mor a la so cercanía colos grandes noyos de población, y especialmente a Uviéu, Xixón y Avilés lo que ta faciendo que Llanera seya un conceyu mozu en plena espansión.
Allugada a un altor de 200 m, en 2011 tenía una población de 3.224 habitantes
Centru Penitenciariu d'Asturies
El Centru Penitenciariu d'Asturies o Centru Penitenciariu de Villabona ye l'únicu centru penitenciariu esistente n'Asturies. Foi nauguráu nel añu 1992 sustituyendo a la antigua Cárcele d'Uviéu y a la Prisión del Coto de Xixón.
El centru denómase Villabona al ser una llocalidá cercana a elli si bien la más cercana ye Tabladiello.
Nes arredolaes del Centru Penitenciariu construyose un apeadero de la llinia C1 de Renfe Cercaníes col nome de Villabona-Tabladiello, pa dar serviciu a aquelli, debío a la llonxanza de la estación de Villabona.
Foi vesitada el 28 d'abril de 2009 pola Infanta Cristina pa examinar el programa d'incorporación de reclusos.
Villabona (Llanera)
Villabona ye la llocalidá con mayor población de la parroquia de Villardebeyo nel conceyu asturianu de Llanera. Tien una población de 26 habitantes ((INE, 2009)) y allúgase a una altitú medio de 160 m na cara norte del monte Santu Firme, a la vera del ríu Frade. Alcuéntrase a una distancia de 6,2 km de la capital del conceyu, Posada.
El desenrollu de Villabona tevo'l so puxu por mor a la minería del carbón, favorecío pola presencia del ferrocarril, influyencies en claro declive.
Cunta con une bones condiciones de comunicación colos centros urbanos del conceyu y del país, al traviés del ferrocarril y estraes autonómiques. Asina, la principal vía de comunicación ye l'AS-325 del Altu de la Miranda a Serín, que poseye una variante pa evitar el pasu pel centru de la llocalidá. Dicha carretera, llocal de primer orde, enllaza nel Altu de la Miranda cola AS-17 Avilés-Riañu, de la rede rexonal, y en Serín cola AS-326 Tabaza-Tremañes.
Nel barriu La Rotiella, al norte de l'AS-325, hai una capiella dedicada a San Antolín, qu'acueye una imaxe de Santa Bárbara. Tamién, en dichu barriu, esiste un antiguu llavaderu, nes arredolaes del ríu Frade, perteneciente al padremuñu etnográficu de Llanera. Dichu llavaderu, güei únicamente usáu como fonte, tien un atubiu a un augua con teya, caltenida por 10 pegoyos. So'l cañu de la fonte puédese lleer la inscripción ““VILLABONA 2007””.
Sigún Xosé Lluis García Arias, na so obra "Toponimina asturiana", l'orixe del topónimu Villabona ye llatín: VILLAM (casería) BONAM (bona). El topónimu sedría compuestu, productu d'una axetivación del térmenu más usáu nos topónimos asturianos, VILLAM. Magüer, nun descarta que pueda debese a un antropónimu.
Villabona poseye una estación de RENFE Cercaníes coel nome d'Villabona de Asturias. Na estación rialicen paraes los servicios de Cercaníes d'Asturies de les llinies C1 Xixón/Uviéu-Ponte de los Fierros y C3 Llamaquique/Uviéu-San Xuan de Nieva.
Ye un noyu ferroviariu d'importancia dientro de la rede asturiana, al ser el puntu de mecimientu de les llinies Venta de Baños-Xixón y Villabona-San Xuan de Nieva. El tramu ente Uviéu y Villabona presenta, a finales del añu 2009, cierto nivel de saturación, con unes 1 000 circulaciones selmanales. Esti fechu vese agraváu pola imposiblidá de rializar viaxes direchos ente Avilés y Xixón.
Nos "Estudios Informativos pal desenrollu de la Rede d'Alta Velocidá n'Asturies", el Ministeriu de Fomentu plantega la remodelación del noyu de Villabona en trés aspeutos:
N'arredolada de Villabona alcuéntrase la xacea de Santu Firme, de carbón y espatu flúor.
El carbón foi españao por diverses compañíes fasta mediaos del añu 1990, en que finalizó la so estraccón nos grupos mineros "Santu Firme" y "Cárcaba". Asina, españáronse fasta 25 capes de carbón pertenecientes a los paquetes Esperances, Voluntá, Gavitos, Reguerón, Vena del Mediu, Áigles, Teyeres y Martes, sigún la denomación llocal, del Namuriense-Westfaliense.
La xacea d'espatu flúor alcuéntrase englobada dientro del denomáu "Distritu de Villabona-Arlós". Los depósitos de fluorita del distritu son filones y mases estratiformes (capes), qu'afáyense en formaciones triásiques. Nel aria de Villabona los depósitos económicamente españables son un filón y tres capes. El filón vencéyase a la falla de contautu del Tríasicu col Carboníferu.
La fluorita del distritu Villabona-Arlós ye mui conocío polos colleicionistes de tol mundiu pola so collor mariella, baxo'l nome de "Villabona". Los tonos del mariellu son variables dende pálidu cuasi incolloru fasta'l marrón. La única forma cristalina ye'l cubu. Son frecuentes les inclusiones de sulfuros. Aprude cutio arreyao a dolomita de collor blanca y calcita.
Na contorna alcuéntrase la "Casa Palaciu de Villabona", declarada Bien d'Interés Cultural el 12 de payares de 1982. Trátase d'un palaciu del sieglu XVII, restauráu en 1986, y que caltién una de les dos torres orixinales.
El Centru Penitenciariu de Villabona ye l'únicu centru penitenciariu esistente n'Asturies. Foi nauguráu nel añu 1992 y tomó'l nome de la población, pesia nun ser el noyu de población más cercanu, que ye Tabladiello. 
Estu fechu fae que muncha xente n'Asturies identifique Villabona cola cárcele, y qu'inclusive nun se sepia la edistencia del pueblo. Esto ye motivu de chancies y veyures colos habitantes del pueblu cuando, lloñe d'elli, dicen que viven en Villabona, o que son de Villabona.
Los grupos municipales del ayuntamientu de Llanera aprebaron nel plenu del 6 de payares de 2008 solicitar el cambéu del nome del centru penitenciariu "ya que perxudica la imaxe de la llocalidá".
Nes arredolaes del Centru Penitenciariu construyose un apeaderu de la llinia C1 de Renfe Cercanías col nome de Villabona-Tabladiello, pa dar serviciu a aquelli, debío a la llontananza de la estación de Villabona.
Nel añu 1945 fúndase en Villabona'l Beter Club de Fútbol, equipu con publicidá, posiblemente pioneru de la esponsorización de los equipos de fútbol. El equipu llucía camiseta blanca con ribetes azules y l'anagrama de la empresa Beter.
L'equipu fundóse cola aída de la citada Beter, el Conde de San Antolín y la empresa minera Mines de Villabona. El so primer presidente foi Luis López Argüelles, capataz xefe de Mines de Villabona, y cuñáu de Francisco Alonso, alies "Panchu", ún de los socios de Beter.
Na temporada 45-46 participó nes competiciones federaes de Tercera Rexonal, y de la Copa Federación Asturiana, pasando, probablemente, en temporaes posteriores, al xuegu aficionáu. 
Torre de los Valdés (Llanera)
La Torre de los Valdés allúgase nel conceyu asturianu de Llanera.
Ta declaráu Monumentu Histórico Artísticu. Demientres el sieglu XX rializáronse-y diverses reformes que comportaron un cambéu na so fisonomía, la cobierta anterior de teya a cuatro vertientes sustituyose por un remate almenáu y tanto na torre como nel cuerpu arquitectónicu abriéronse grandes vanos goticistes. 
Podríen corresponder a la so construición orixinal les saeteres del pisu soperior, onde s'alcuentra l'escudu d'armes de los Valdés, Llión, Castiella y Bernaldo de Quirós.
Festival de la Canción d'Eurovisión Junior
El Festival D'Eurovisión Junior ta activu dende'l 2003. Pasaron dellos años dende qu'entamó y munchos países dexaron de participar nel certámen. A pesar d'ello, tamién debutaron dellos países qu'antes solo participaben nel Festival de la Canción d'Eurovisión pa adultos.
Los sus años de esplendor ya pasaron, ya que escasos países quieren participar, a lo contrario del Festival de la Canción d'Eurovisión. En algunos años como nel 2009, la UER, casi se cancela el certamén debíu a que pocos países querian participar, como le pasa al Eurovisión de Baile. Por suerte, tien los países del este, que nesa zona encuentranse la gran mayoría de países participantes.
William Herschel
William Herschel, nacíu Friedrich Wilhelm Herschel (Hannover, Alemaña, 15 de payares de 1738 - Slough, Berkshire, 25 d'agostu de 1822), astrónomu alemán, descubridor del planeta Uranu y d'otros numerosos oxetos celestes, y pá del tamién astrónomu John Herschel.
En 1783 Herschel descubrió que'l Sol nun taba quietu como siempre se creyó: comparando les observaciones de distintes estrelles relativamente "fixes", demostró que la nuesa muévese, arrastrando a la Tierra y al restu de planetes, hacia la estrella "Lambda Herculis". Tamién bautizó a esi movimientu como "ápiz solar". 
Cuatro años dempués, descubrió a Titania y Oberón, dos llunes d'Uranu.
Tormenta xeomagnética
Una tormenta xeomagnética ye una perturbación temporal de la magnetosfera terrestre. Asociada a una eyeición de masa coronal (CME), un furacu na corona o una llamarada solar, ye una onda de choque de vientu solar que llega ente 24 y 36 hores dempués del socesu. Esto namás ocurre si la onda de choque viaxa facia la Tierra. La presión del vientu solar sobre la magnetosfera aumentará o disminuirá dependiendo de l'actividá solar. La presión del vientu solar cambia les corrientes llétriques na ionosfera. Les tormentes magnétiques duren de 24 a 48 hores, anque puen prollongase varios díes.
Festival d'Eurovisión 2010
La 55ª edición del Festival de la Canción d'Eurovisión celebrarase entre el 25 y el 29 de mayu, na capital de Noruega, Oslo, dempués de que el bielorruso Alexander Rybak ganara la edición de 2009] con la su canción Fairytale, marcando un récord con un total de 387 puntos.El certamen será presentado por Erik Solbakken y Haddy N'jie, quienes participarán tanto en las semifinales como en la final, mientras Nadia Hasnaoui será la encargada de revelar los resultados del xurado y televoto n'ambas instancias.
Aunque inicialmente barajose realizar el Festival la selmana del 22 de mayu, la fecha cambiose a la semana siguiente pa evitar coincidir con la final de la UEFA Champions League, al celebrase'l mesmu sábadu 22. La capital de Noruega adjudicose el derechu a ser la sede del eventu, derrotando a otras candidatas como Bergen (sede en 1986), Lillehammer (sede del Festival d'Eurovisión Junior 2004), Hamar, Trondheim, Stavanger y Tromsø. El llugar en donde realizarase será el Fornebu Arena situado a 15 minutos d'Oslo, nel suburbiu de Bærum.
En la reunión del Grupu de Referencia de la UER celebrada'l 11 y 12 de setiembre de 2009, acordose introducir un nuevu sistema de votaciones en las semifinales, el cual consiste en elexir las 10 canciones finalistas d'acuerdu al sistema de votación mixto compuesto por televoto y xurado, d'igual manera qu'en la final del 2009. Además, introducirase otro cambiu importante al momentu de exercer el televoto, ya que les canciones podrán ser votadas nel mesmu momentu en que s'están interpretando y hasta 15 minutos dempués d'haber oído a tos los participantes, tal como s'hace dende 2008 nel Festival d'Eurovisión Junior.
39 participantes participarán nel evento, representando a les cadenes transmisores nacionales miembres de la Unión Europea de Radiodifusión. Andorra, Hungría, Montenegro y la República Checa anunciaron el su retiro respectu a la edición anterior, mientres Xeorxa regresará tras el su retiro en 2009. Tal como n'ediciones anteriores, realizaransen dos semifinales (los días 25 y 27 de mayu) con 17 participantes ca una, los cuales competirán por diez cupos en cada semifinal para clasificar a la final del 29 de mayu, en que tamién participarán los representantes del país anfitrión y del Big Four (Alemaña, España, Francia y el Reinu Xuníu). Cada país entregará de 1 a 8, 10 y 12 puntos respectivamente a los sus 10 participantes favoritos a excepción de sí mesmu, tanto en las semifinales donde participan como en la final. Los telespectadores podrán votar por las sus canciones favorites a través de llamades telefóniques o sms y la suma d'estos votos determinará un 50% de la votación de cada país, mientres el 50% restante entrgaralo un xurado profesional de cada país.
El director de Radio y Televisión d'Andorra (RTVA), Enric Castellet, envió el 11 d'avientu una carta a la Unión Europea de Radiodifusión mediante la cual, la cadena pública renunciaba a la candidatura para participar en la próxima edición del Festival de la canción d'Eurovisión. N'un principiu, Andorra inscribióse al certamen sin tener suficiente presupuestu para afrontar el proyectu (300.000 euros mínimos para "una financiación decente" según la dirección de RTVA) pero sí con tiempu para que surgiese alguna propuesta de patrociniu o coproducción, pero finalmente, non llegó ningún apoyo económicu. Los problemas económicos derivados de la crisis económica mundial tamién afectaron a la cadena pública húngara Magyar Televízió que anunció la retirada del festival debidu a un recorte en su presupuestu de hasta un 30%, aún cuando la UER intentó buscar una solución col gobiernu del país. Situación asemeyada enfrentó la cadena pública Radio-televizija Crne Gore de Montenegro. Lituania tamién anunció'l su retiru n'un iniciu por falta de presupuestu, pero la cadena LRT finalmente decidió participar una vez que la empresa de telecomunicaciones Teo LT decidió financiar las 300.000 litas (90.000 euros) necesarias para la participación. La cadena pública Česká televize, en cambiu, declaró que'l retiru de la República Checa fundamentabase en los malos resultados obtenidos y la falta de interés por parte del público de dichu país.
La cadena austriaca ORF manifestó que non participaría nesta edición, al igual que la RAI italiana. Pese a ciertos rumores iniciales, RTL Group negó que Luxemburgu retornaría al Festival, así como tampoco Mónaco, representada por TMC Monte Carlo. Aunque eperabase'l debut de Liechtenstein para la edición d'esti añu, la cadena 1 FLTV (la única qu'opera nel país) no llogró formalizar su ingresu como miembro a la UER, lo que sumadu a dificultades económicas qu'enfrentaba la cadena, impidieron el su debut. En rueda de prensa el 13 de mayu de 2009, la UER confirmó que Kazakhstán, Palestina o Qatar no participarán nel futuro nel festival por no formar parte de la Zona Europea de Radiodifusión.
39 países participarán esti añu nel Festival d'Eurovisión. Sólo un país, Georgia vuelve al certamen, mientres que otros 4 (Andorra, República Checa, Hungría y Montenegro) retiranse esti añu. Esta es la lista oficial de países participantes emitida por la UER:
Bærum, suburbiu d'Oslo nel que situase el Telenor Arena, sede del Festival. El presupesto del Festival de 2010, será de 150 millones de coronas noruegas (17 millones d'euros). Esta cantidad fue fijada por Trond Giske, el ministru de cultura noruego y Hans-Tore Bjerkaas, xefe de la delegación noruega nel festival. Esta cantidad ye más que la invertida en Helsinki 2007, pero menos que la de Moscú 2009.
La decisión de que'l Festival se celebase en Baerum fue anunciada el 3 de xuliu de 2009. Especulose tamién que el festival podría celebrase nel Specktrum d'Oslo, pero descartose la idea debido a que'l recintu resultó ser muy pequeñu y escuru.
Les entrades para'l festival pusiéronse en venta'l lunes 8 de febreru de 2010 a partir de les (CET). Hasta'l momentu, un total de 90.000 localidades venderase online a través de Billettservice, y tamién a través de un call center. El link para comprar les entrades tamién publicarase en la web oficial del festival. (www.eurovision.tv)
Billettservice ye la única compañía autorizada pa vender entrades para'l certámen. La televisión noruega NRK y la UER non puen garantizar la autenticidad de les entrades que se vendan a través d'otros sitios en la red.
Tos los espectáculos celebrarasen nel Fornebu Arena en Bærum, a 15 minutos del centru d'Oslo. Les entrades venderasen tantu pa las semifinales del 25 y 27 de mayu, como pa los ensayos con escenariu de la final del 28 y 29 de mayu, y pa la gran final. Habrá tres categoríes d' entrades: A, B y C.
El 4 d'Avientu de 2009, la televisión noruega NRK, reveló'l tema artístico y l'eslogan pal festival que celebrarase n'Oslo. Tratase de "Share the moment" (n'asturianu: Comparte'l momentu), conceptu desarrolladu por les empreses Gosu, Handverk y Snøhetta
Jon Ola Sand, productora ejecutiva de NRK, ha explicadu en conferencia de prensa por qué han elegidu l'eslogan, mientres que Svante Stockselius, supervisor executivu del Festival de la Canción d'Eurovisión para la UER, manifestó que "enxamás había vistu una televisión tan bien preparada a estas alturas del añu" como la noruega.
Hasse Lindmo, productor del festival para la NRK, ha declaradu lo siguiente:
"Queremos compartir el Festival d'Eurovisión, más allá incluso d'emitirlo. Esti ye l'únicu eventu que congrega a 125 millones de personas haciendu la mesma cosa, estés en Islandia, Armenia, Portugal o Finlandia, o equí n'Oslo".
El conceptu artísticu consiste en varias esferas coloreadas que representen a la xente reunida y la diversidad de las emociones alrededor del festival. L'eslógan incluirase tanto nes dos semifinales como en la final del certámen, así como en tos los eventos que celebrensen previamente en rellación col festival como los sorteos d'orden d'actuación, les reuniones de los xefes de delegación en marzu y les distintes fiestes rellacionades col festival.
El 7 de febreru de 2010 tuvo llugar el sorteu pa decidir que países participarían en la primera o en la segunda semifinal del festival, ya que l'orden de votación pa la final del festival será sorteado el 22 de marzu de 2010. Basándose nel mesmu sistema utilizado nel festival de 2008, tos los países serán separados en cinco bombos individuales en función de su historial de voto en los festivales anteriores y de su ubicación geográfica. El sorteo llevose a cabu pa garantizar que los países participantes dispuestos a dar las sus puntuaciones altas unos a otros en la competencia, no participaran en la semifinal del mismo. De estos cinco bombos saldrá la lista de países que participarán en la primera y segunda semifinal, respectivamente, dividiéndolos en dos grupos organizados de la manera más xusta posible. Tamién sortearase un sexto bote, nel cual sólo participarán Alemaña, España, Francia, Noruega y el Reinu Xuniu, col fin de designar cual país votará y retrasmitirá al menos una semifinal. Otra de les regles que tamién se han estipulado dende la creación de dos semifinales, ye que ca país tá obligau a retrasmitir la semifinal nel que fue colocau y pue (si quier) retransmitir la otra semifinal.
Tras el sorteo realizau n'Oslo, estos son los países correspondientes en los sus llegares:
Na primera semifinal votaron España, Alemaña y Francia (Ya que quiso votar nesta semifinal por asuntos) además del restu de los países y estos son los países participantes:
"1ª Semifinal"
Na segunda semifinal votaron Noruega y el Reinu Xuníu
2ª Semifinal
Otra vez, nel Telenor Arena, el 29 de mayu, celebrose la final del certámen.Hay cinco países automaticamente clasificados pa la final (Big four y el país anfitrión)
En la final hubo 39 países. Los participantes nesta edición d'Eurovisión votando na final.
Tras la votación los países que recibieron 12 puntos fueron los seguientes:
Festival d'Eurovisión Junior 2010
EL VIII Festival d'Eurovisión Junior celebraráse en Bielorrusia, nel Minsk Arena de Minsk, la so capital. Celebraráse'l sábadu 20 de payares de 2010. Foron presentaes trés candidatures pa organizar el festival: Rusia, Malta y Bielorrusia, finalmente, foi Bielorrusia quien ganó y organizará'l festival.
La Xunión Europea de Radiofusión confirmó'l día 28 de xuliu de 2010 la llista oficial de los países que compitirán nel Festival d'Eurovisión Junior 2010. Son 14 países:
Tras la votación los países que recibieron 12 puntos (máxima puntuación que podía otorgar xurado y televoto) fueron:
Faru de Tapia
El faru de Tapia ye'l más occidental de los 15 qu'hai n'Asturies. Ta allugáu na islla de Tapia, a la vera la villa'l mesmu nome, capital del conceyu homónimu, a unos 6 km de la ría del Eo. Ye de tercer orde y, igual que tolos que s'asitien ente'l cabu Peñes y la llende con Galicia, depende pal so control y mantenimientu de l'Autoridá Portuaria d'Avilés.
Foi inauguráu el 1 de setiembre de 1859, y tien una lente de tercer orde. L'edificiu primitivu yera cuasi cuadráu, d'una planta, con teyáu de pizarra a dos agües y con un patiu central. Remocicáronlu en 1922, y dende aquella ye de planta casi rectangular, y caltién el patiu central. La torre, de granitu, ta na cara Norte, y tenía un primer cuerpu octogonal y otru más decagonal. Una mala restauración, en 1962, escondiola embaxu un prisma cuadráu d'azulexos que tien, na cara Norte, el nome "Tapia" grabáu. Tien, amás, un pequeñu edificiu anexu.
Foi lletrificáu nel añu 1944.
Faru de Cuideiru
El faru de Cuideiru s'asitia na punta Roballera, a la vera la villa pixueta, capital del conceyu de Cuideiru.
Faru de Tazones
El faru de Tazones s'asitia na punta homónima, a la vera izquierda la ría de Villaviciosa, nel conceyu homónimu.
Faru de Ribeseya
El faru de Ribeseya s'asitia nel monte Somos, na vera derecha de la ría de Ribeseya, nel conceyu homónimu.
Faru de Llanes
El faru de Llanes s'asitia na punta de San Antón, na vera derecha de la ría de Llanes, nel conceyu homónimu.
Faru de Santumedé
El faru de Santumedé, ye'l más oriental de los faros asturianos. Asiítiase na punta de Santumedé, nel conceyu de Ribadedeva.
Vicente Prado
Vicente Prado Suárez, El Pravianu (Viella, Siero, mayu de 1964) ye un conocíu gaiteru asturianu, arriendes de monologuista, profesor de gaita y luthier.
El so llabor como gaiteru destaca especialmente nel acompañamientu de tonada, siendo'l gaiteru oficial nel Concursu de Tonada Ciudá d'Uviéu. En dos ocasiones ocupó'l llugar d'honor nel Memorial Silvino Argüelles como meyor gaiteru acompañante (2003 y 2005). Foi discípulu de Lluis d'Arnizo, unu de los grandes maestros de la gaita.
Además de varios discos dientro del grupu Folixa Astur, participó tamién:
Jesús Montes Estrada
Jesús Montes Estrada “Churruca” Naz el 4 d'abril de 1950 na cuenca minera del Nalón, en La Güeria Carrocera (Samartín del Rei Aurelio). D'oficiu metalúrxicu, foi trabayador del Naval y ye fíu y nietu de mineros (el so padre, conocíu como “Chus Pesetes” foi un hestóricu del Partíu Comunista d'España n'Asturies). Tien una hermana y un hermanu.
Dende bien pequeñu sienti como propios los ideales emancipatorios y antifranquistas qu'el so padre, el so güelu y otros miembros de la so familia practiquen y “pedriquen”: los ideales de la llibertá y el socialismu marxista; los ideales que teníen d'acabar cola dictadura y conducir España escontra la llibertá y la democracia, lo que-y dexó conocer a lluchadores antifascista de la talla de Horacio Fernández Inguanzo “el Paisanu”, allá por 1965.
En xunetu de 1968 treslládase a Xixón cola edá de 18 años, cola so familia, al
barriu d'El Cotu (Xixón), tres la xubilación del so padre.
Afíliase al PCE y a CC.OO. en 1970. Dende 1971 hasta l'actualidá ye miembru del Comité local del PCA de Xixón. Ente los años 1972-1975 pertenez a la Coordinadora de Comisiones Obreres
de Xixón y Asturies. A lo llargo de los años 70, en plena dictadura, foi deteníu en delles ocasiones (según nos 80, con gobiernu del PSOE, por motivos llaborales”), y pasó delles vegaes polos xulgaos xixoneses a declarar por denuncies de la policía. El 27 de setiembre de 1974 foi deteníu en Xixón pola Brigada Políticu-Social
franquista y treslladáu a Uviéu pa ser “entrugáu” y darréu encarceláu na prisión del Cotu (Xixón) dende finales de setiembre hasta principios de payares de 1974, por razones de índole políticu-sindical. El tribunal d'Orde Públicu –TOP- (encargáu de xulgar a los antifranquistas) condérga-y a dos penes de cárcel de trés años caúna, por propaganda illegal y por posible asociación ilícita” respectivamente.
Foi despidíu en septiembre de 1974 de Marítima del Musel por actividá sindical. Enantes a esa fecha, de manera ininterrumpida, forma parte, primero como miembru del Xuráu d'Empresa en Segundu Álvarez S.A. (Marítima del Musel), y, darréu, de Naval Xixón, hasta 1993.
El 29 d'avientu de 1974, ente los pocos llugares onde pudo trabayar, foi nuna axusta de Constructora Xixonesa, denominada GARMO.S.A, y el 15 de xineru de 1975, espulsáu nuevamente dempués d'un conflictu nos Astilleros de Xixón, en solidaridá con dellos collacios despidíos, y, de la mesma, pola negativa de la dirección de Marítima del Musel a la so incorporación y la d'otru compañeru a la empresa.
En 1974 forma parte de la Xunta Democrática de Xixón (la Xunta Democrática foi proclamada ente otros, por Santiago Carrillo y Calvo Serer en París en xunu de 1974). Mientres tou esti tiempu hasta xineru de 1977 permanez despidíu formando parte de les denominaes “llistes ñegres” de la Brigada Políticu Social (BPS) siendo de la mesma reiteradamente despidíu de diversos talleres y empreses nes que tuvo oportunidá d'entrar a trabayar, a duelgu de la BPS.
Cola muerte del dictador el 20 de payares de 1975, llega a la xefatura del Estáu'l so sucesor, el Príncipe Juan Carlos, que decreta una pequeña amnistía pa penes políticu-sindicales menores de cuatro años. Cuestiónésta que lu afecta positivamente pa eludir el so encarcelamientu. En xineru de 1977 incorpórase al so puestu de trabayu en Marítima del Musel
dempués de ganar un xuiciu para la so incorporación nel Tribunal Central de Trabayu, Madrid.
Foi máximu responsable de CC.OO. de Marítima del Musel ente 1972 y 1984, momentu nel que se produz la fusión ente Duro Felguera y Grupu Oreyes. De 1984 a 1993 foi'l máximu responsable de CC.OO. en Naval Xixón, astilleru productu de la fusión
antes comentada, cargu que tuvo que dexar por razones d'actividá política (cargu públicu).
Dende 1978 empiecen diverses “reconversiones” nos astilleros. La más importante con gobiernu del PSOE. Nesi momentu prodúcense fuertes movilizaciones de los trabayadores en defensa del sector naval y de los sos puestos de trabayu. Esta situación dura más de trés años (1984-87) y sáldase con un estudiante muertu, decenes de trabayadores lisiados, el zarru de trés puestos de trabayu y más d'un millar d'empleos directos perdíos.
COMO INTERÉS…
La tarde del mesmu día de xineru de 1977 que s'incorpora al so puestu de trabayu, produzse en Madrid por elementos fascistes, l'asesinatu conocíu como “la matanza de Atocha”, dellos abogaos llaboralistes, militantes del PCE, fueron asesinaos y otros lisiados. A otru día produzse una fuelga en miles d'empreses del país, en Marítima del Musel tamién. Dempués de la famosa crisis de Perlora (19 na Conferencia del PCA, faise cargu de la responsabilidá orgánica del PCA de Xixón hasta 1981.
En xineru de 1983 hasta finales de 1991 foi Secretariu Xeneral del Metal de CC.OO. de Xixón (9 años).
Miembru de la Executiva Rexonal del Metal de CC.OO. d'Asturies, del Conseyu del Estáu de CC.OO. del Metal (1983-91). Miembru de la executiva de la Unión Rexonal de CC.OO. d'Asturies (1984-88).
Na actualidá ye conceyala d'IX nel Conceyu de Xixón, dende mayu de 1991.
Secretariu Xeneral del PCA de Xixón dende payares de 1994 a xineru de 2003.
Coordinador d'IX Xixón dende ochobre de 1998.
Tres les eleiciones municipales de mayu de 2003 y tres el pactu de gobiernu, ocupa la tercer tenencia d'alcaldía del Conceyu de Xixón (PSOE-IX-BA) y ostenta la Presidencia del Conseyu Municipal de Cooperación y Solidaridá
Preséntase nuevamente de cabeza de llista en 2007, con un porcentaxe de votos na asamblea d'IX-Xixón celebrada'l 25 de payares de 2006 del 78% (n'Asamblea de 19/10/2002 para les eleiciones de 2003 foi escoyíu cabeza de llista con
un porcentaxe del 74%). En dambes Asamblees foi, amás, reelexíu Coordinador d'IX-Xixón, cargu qu'ocupa dende ochobre de 1998.
Nes eleiciones del 25 de mayu de 2007 ye nuevamente escoyíu conceyal por Izquierda Xunida-Bloque por Asturies-Los Verdes. Na actualidá ostenta la Tercer Tenencia d'Alcaldía de Xixón, según la delegación de les vinientes árees: Cooperación y solidaridá Internacional, Política Llingüística, Cultura Tradicional y Memoria Hestórica y Social.
Mafalda
Mafalda ye'l nome d'una tira de prensa arxentina desarrollada pol historietista Quino dende 1964 a 1973, la cual ta protagonizada pola neña homónima, ""espeyu de la clas media llatinoamericana y de la xuventú progresista"" que se muestra preocupada pola humanidá y la paz mundial, y rebélase escontra'l mundu dexáu polos sos mayores.
Mafalda ye muy popular en Llatinoamérica en xeneral, España, Italia, Grecia y Francia. Foi traducida a más de trenta idiomes.
Emilio Fernández
Emilio Fernández Romo (*Mineral del Hondo Coahuila, Méxicu; 26 de marzu de 1903 – † Ciudá de México; 6 d'agostu de 1986), foi un destacáu direutor, actor y productor de cine mexicanu muy conocíu pol nomatu de L'Indiu, gran autor y xenial protagonista de la "Época d'Oru" del cine mexicanu.
Adolfo de la Huerta
Felipe Adolfo de la Huerta Marcor foi presidente de Méxicu en 1920.
597 e.C.
Pascal Richard
Pascal Richard (nació'l 16 de marzu de 1964 en Vevey) foi un ciclista suizu, profesional ente los años 1986 y 2000, durante los cuales algamó 68 victories.
Xacimientu arqueolóxicu
Un xacimientu arqueolóxicu o sitiu arqueolóxicu ye una concentración de vestixos arqueolóxicos (materiales, estructures y restos medioambientales). N'élli podemos atopar restos d'actividá humana y tá constituíu pola presencia d'erbíes, preseos y elementos estructurales, soyáu d'ocupación y otres anomalíes. Estos restos pueden encontrase mediante una mera prospección de superficie, o si l'asentamientu fuere enterráu con una prospección de subsuelu.
Los xacimientos arqueolóxicos clasifíquense güeyando a dellos criterios:
La normativa española ("Reglamento de Actividades Arqueológicas"), establez seyes tipos de actividaes en xacimientos arqueolóxicos, que necesiten autorización
Puede ser mesmo terrestre que subacuática, entendida como la saca de tierra y l'análisis d'estructures fechu con metodoloxía científica, destinada a descubrir y esquisar toda clas de restos históricos.
Ye la exploración superficial y sistemática realizada con metodoloxía científica, mesmo terrestre que subacuática, dirixida al estudiu, investigación o detección de vestixos arqueolóxicos o paleontolóxicos.
Cavadura arqueolóxica
Una cavadura arqueolóxica ye la actividá realizada sobre un xacimientu arqueolóxicu mesmo terrestre que subacuática, na que a traviés de la saca de tierra y l'análisis de estructures fechu con metodoloxía científica, búscase descubrir y esquisar toda clas de vestixos históricos o paleontolóxicos, asina como los componentes xeomorfolóxicos rellacionados con ellos.
Vasco Núñez de Balboa
Vasco Núñez de Balboa (Xerez de los Caballeros, 1475 † Acla, 15 de xineru de 1519) foi un esplorador, gobernante y conquistador español. Foi el primer europeu en divisar l'Océanu Pacíficu y el primer europeu en fundar una ciudá permanente en tierres continentales americanes.
Juan Díaz de Solís
Juan Díaz de Solís (1470, Lebrija - 20 de xineru de 1516, Punta Gorda, Uruguái) foi un navegante español, descubridor del Ríu de la Plata.
Xacimientu arqueolóxicu de Cimavilla
El xacimientu arqueolóxicu de Cimavilla allúgase nel barriu de Cimavilla nel conceyu asturianu de Xixón.
El xacimientu comprende una riestra venceyales romanes descubiertes nes cavadures de 1982.
El xacimientu compónese de:
Xacimientu d'Icnites
Los xacimientos d'Icnites d'Asturies abarganen los conceyos de Xixón, Villaviciosa, Colunga y Ribeseya. Trátense de xácees y nantes pertenecientes al xurásicu, de les que coye destacar nueve xacimientos nos que afayárense 446 xácees. Les icnites de la sablera de la Griega pertenecientes a un gran saurópodu cuya impresión del pie algama unos 130 cm de diámetru son les mayores alcontraes fasta'l momentu n'España y alcuéntrense ente les de mayor tamañu del mundiu.
Estos xacimientos son a percorrese pela denominada cuesta de los dinosaurios: 
Escudu de Yernes y Tameza
L'escudu de Yernes y Tameza divídise horizontalmente. Na parte soperior vese la Cruz de los Ánxeles, en referencia'l pasáu eclesiásticu del conceyu. Na inferior aprucen dos gües enfrentándose. Estos bovinos aprucen pola lleenda que cunta cómo se fixaron les llendes del conceyu con Proaza, faciéndolos lluchar y marcando la posición na que quedaron depués del enterriu. So l'escudu ta la corona rial.
Anguaño. l'ayuntamientu representa les armes so un escudu francés, anque ensin cartelu nin ornamentación esterior dalo. Foi creáu por Octavio Bellmunt y Fermín Canella pa illustrar la so obra "Asturias".
Tratáu de Tordesillas
El Tratáu de Tordesillas ye'l compromisu soscritu en Tordesillas (n'actualidá na provincia de Valladolid, nel noroeste d'España) el 7 de xunu de 1494 ente Sabela y Fernando, reis de Castiella y Aragón, y Xuan II rei de Portugal, gracies al cual s'afitaben un repartu de les zones de conquista y anexón del nuevu mundu mediante una llinia divisoria de l'Océanu Atlánticu y de los territorios axacentes.
Xira al embalse de Tresona
La Xira al embalse de Tresona cellébrase na contorna al embalse de Tresona nel conceyu de Corvera, n'Asturies.
Trátase d'una folixa que se cellebra anguaño el 1 de mayu (día del trabayador) y cuya tradición entamó cola folixa del trabayador d'Ensidesa, güei Arcelor-Mittal.
Cellébrase durante too'l díi una xinta campestre cola actuación de grupos folclóricos, bandes de gaites y fina con una verbena. Los xóvenes tamién s'aconceyen durante tola tarde pa beber sidra y tar de folixa. Ente los mozos ye nomada popularmente "Folixa del pantanu".
Aracaju
Aracajú ye un conceyu brasilanu capital del estáu de Sergipe. Allúgase nes márxenes del Océanu Atlánticu, al llau de los ríos Sergipe y Poxim. Acordies col IBGE, la ciudá tien una población de .
Auguste Charlois
Auguste Honoré Charlois (26 de payares de 1864 – 26 de marzu de 1910) foi un astrónomu francés que descubrió 112 asteroides trabayando en Niza. 
L'asteroide (1510) Charlois lleva'l so nome.
(363) Padua
Padua ye l'asteroide númberu 363, asitiáu nel Cinturón d'asteroides. Foi descubiertu pol astrónomu Auguste Charlois dende l'observatoriu de Niza (Francia) , el 17 de marzu de 1893.
Debe'l so nome a la ciudá italiana de Padua, próxima a Venecia.
Nat King Cole
Nathaniel Adams Coles (Montgomery, 17 de marzu de 1919 - Santa Mónica, 15 de febreru de 1965), más conocíu como Nat "King" Cole, pianista y cantante estauxunidense de jazz y pop.
Calígula
Cayu Xuliu César Augustu Xermánicu, en llatín Gaius Julius Caesar Augustus Germanicus (31 d'agostu de 12 - 24 de xineru de 41), tamién conocíu comu Cayu César o Calígula, foi emperador romanu dende'l 16 de marzu de 37 fasta'l so asesinatu, el 24 de xineru de 41. Foi el tercer emperador de l'Imperiu romanu y miembru de la "dinastía Xuliu-Claudia", instituyía por Augustu.
Foi fíu de Xermánicu, quien foi adoptáu pol emperador Tiberiu. So güelu Nerón Claudiu Drusu yera l'hermanu menor del emperador Tiberiu. Xermánicu considérase unu de los meyores xenerales de la hestoria de Roma. La madre de Calígula foi Agripina. De neñu acompañó al so pá nes sos espepdiciones militares por Xermania (14-16), onde calciaba les caligues o botes de los lexonarios; polo, diéron-y el nomatu cariñosu de «Calígula» (botites). Tres la cellebración en Roma del triunfu del so padre, marchó con él pel Oriente. Xermánicu morrió durante la so estancia n'Antioquía nel añu 19. Dempués d'enterrar al so pá, Calígula regresó cola so madre y los sos hermanos a Roma, onde la incomodidad que la so presencia xeneraba nel emperador dexeneró en enemistá, causante probable de les estrañes muertes d'una serie de parientes del futuru emperador, ente los que se cuntáben dos de los sos tíos. Sos rellaciones con Tiberiu paecieron ameyorar cuando este tresladóse a Caprí y foi anomáu pontifex. A la so muerte - el 16 de marzu del 37 -, Tiberiu mandó que l'Imperiu fora gobernáu conxuntamente por Calígula y Tiberiu Xemelu.
Tres desfacese de Xemelu, el nuevu emperador tomo les riendes del Imperiu. La so alministración duvo una época d'entamu marcada por una creciente prosperidá y una xestión impecable; inda tou, una grave enfermedá que sofrió l'emperador marcó un puntu d'inflexión nel so xeitu reinar. Una serie d'errores na so alministración habíen lleváu a una crísis económica y nuna hambruna, sicasí, emprendió un conxuntu de reformes públiques ya urbanístiques qu'acabaron pro vaciar el tesoru. Acuciáu poles deudes, punxo en marcha una serie de medíes desesperaes pa reestablecer les financies imperiales, ente les que destacó la de pedir dineru a la plebe.
Nel planu de política esterior, el so renáu carauterizóse pola anexión de la provincia de Mauritania, a cuyu rei asesinó nuna de sos visites a Roma pol fracasu na conquista de Britania y poles tensiones qu'azotaron les provincies orientales del Imperiu. N'Oriente, dio muestres del valor de la so amistad cola concesión de los territorios de Batanea y Traconítide al so collaciu Herodes Agripa, y de la so megalomanía al mandar construyir una estatua nel so honor nel Templu de Xerusalén; mientres, n'Occidente les dio de la so demencia al pedir al so exércitu qu'en llugar d'atacar a les tribus britániques puxéranse a güetar conches, el tributu que según él debíe eses agues a la Colina Capitolina y al Monte Palatinu.
Según dellos hestoriadores, nos sos caberos años de vida tuvo envuelto nuna serie d'escandalos ente los que destaquen mantener rellaciones incestuoses coles sos hermanes e inclusu obligales a prostituirse. El 24 de xineru del añu 41, foi asesináu por una conspiración integrada polos pretorianos y senadores, llideraos pol so prefeutu, Casiu Querea. El mesmo día del asesinatu, la guardia pretoriana declaró-y emperador al tíu de Calígula, Claudiu. Una de les primeres acciones del nuevu emperador sedría ordenar la execución de los asesinos del so sobrín.
Existen poques fontes supervivientes que describen el so reináu, nenguna de les cuales fáelo de manera favorable; pol contrariu, les fuentes céntrense na so crueldá, estravagancia ya perversidá sexual, presentándo-y como un tiranu demente. Anque la fiabilidá d'estes fontes ye difícil d'evaluar, d'alcuardu colo que se conoz a ciencia cierta del so reináu, trabayó incansablemente col fin d'aumentar la autoridá del princeps, faciendo frente a varies conspiraciones surdíes col obxeto de derroca-y y lluchando col fin de aminorar la influyencia del Senáu, aplastando la oposición qu'esti muérganu lexislativu entovía exercía.
Rebelión de Kronstadt
La Rebelión de Kronstadt foi un alcíu fracasáu de los marinos soviéticos escontra'l gobiernu de l'antigua República Socialista Federativa Soviética Rusa. Foi la última gran rebelión en contra del dominiu bolxevique dientro del territoriu Rusu.
La rebelión tuvo llugar nes primeres selmanes de marzu de 1921 en Kronstadt, una fortaleza naval na islla Kotlin nel Golfu de Finlandia. Tradicionalmente, Kronstadt sirvió comu base de la flota báltica Rusa y comu una vía d'alcance a 35 milles de San Petersburgu (dempués Petrográu, Leningráu y dempués de la cayía de la Xunión Soviética, nuevamente San Petersburgu).
Real Zaragoza
El Real Zaragoza ye un club de fútbol profesional español, de la ciudá de Zaragoza n'Aragón. Foi fundáu en 1932 cola aunión de l'Iberia S.C. y del Zaragoza C.D., los dos clubes más importantes de la ciudá n'aquel añu. 
Ye'l 9º equipu na clasificación hestórica de la Primera División Española de fútbol xugando 54 temporaes nesta categoría.
El 10 de setiembre de 2009, la IFFHS publicó la clasificación de los meyores clubs europeos del sieglu XX, ocupando el Real Zaragoza la posición númberu 37 debío a los campeonatos europeos algamaos nel sieglu XX, la Copa de Feries de 1964 y la Copa d'Europa de Campeones de Copa en 1995.
N'actualidá alcuéntrase nel puestu númberu 355 na clasificación mundial de clubes de la IFFHS y el puestu númberu 59 de la clasificación hestórica del mesmu organismu. Ye'l 7º equipu en númberu d'aficionados n'España (2,7%), según la encuesta del CIS de mayu de 2007.
Premiu 'Pepe Campo'
El Premiu 'Pepe Campo' ye un gallardón convocáu pola Sociedá d'Humanitarios de Samartín de Morea (Ayer) en collaboración cola Conseyería de Cultura del Gobiernu d'Asturies, pasando por delles modalidaes hasta convertise en certame pa monólogos que traten temes d'actualidá social, política y cultural, en prosa o en versu, siempres en llingua asturiana.
El premiu lleva'l nome del escritor d'Ayer, Pepe Campo (Caborana, 1921-1992) autor d'una bayurosa obra conformada por monólogos y poesíes de calter popular. 
En 1997 la Sociedá d’Humanitarios de Samartín convócalu como concursu de narrativa:
-Xandru Martino Ruz, de Ribeseya, por “Tienes unos güeyos que manquen”
-Accésit a Maria Belén Quirós López, de Vayu, (Grau), por “Tres nueches en La Fontona”, de “Caxigalines”
-María Meana Fernández, de Candás por “Alcordances”
-Accésit a Pablo Rodríguez Medina, de L’Entregu, por “Los guardianes del mármole”.
-Pablo Rodríguez Medina por “Los Paraísos perdíos”
-Naciu Varillas,de Xixón, pol testu “Nun t’esmolezas que siempres te voi entender”.
-Pablo Rodríguez Medina, con “Esparabanes nel silenciu”
Pola mor del probetayu númberu d’obres que se presenten, decídese cambiar les bases de la convocatoria y empobinar el Concursu “Pepe Campo” a rapazos d’hasta 20 años. Tanto na edición de 2002 como la de 2003, el premiu queda ermu al ver que les obres presentaes nun tienen calidá suficiente.
Ye nel 2004, aprovechando la fornada de nuevos monologuistes y la ruina acoyida del concursu na so modalidá anterior, cuando Los Humanitarios entamen el Concursu de Monólogos, respetando’l nome del escritor costumista, que tamién trabayó esti xéneru. Esi mesmu añu nun hai participación y el premiu, otra vuelta queda ermu.
El premiu paez anguaño afitáu como l’únicu entamáu pal monólogu asturianu, ún de los xéneros con más tradición na lliteratura asturiana, y que vive na década última un momentu d’importante renovación y ésitu.
-Ermu
-José Antonio de Dios, de L’Entregu, por “Mio güelu ye un top-model”
-Inaciu Galán y González & Isaac García de l'Arada, dambos dos de Xixón, por "Los asturianos al volante"
-Benxa Pérez por "L'home y la gochería"
-Inaciu Galán y González por "Les vacaciones"
-Carlos Alba "Cellero", de Xixón, por “Medio analfabetu”
-Inaciu Galán y González por "La mio fía cásase"
-Carlos Alba "Cellero", de Xixón, por “La llei del cuchu”
-Jose Manuel Reguero López El Maestru, d'Illas, por "Un fallu tienlu cualquiera"
-Inaciu Galán y González por "Yá llegó la Navidá"
-José Alfonso González Castellanos, de Llaviana, por "Que me despierten dientro un sieglu"
-Carlos Alba "Cellero", de Xixón, por “Emprendamos de la crisis”
-Inaciu Galán y González por "Les coses de la política nueva"
Comité Olímpicu Internacional
El Comité Olímpicu Internacional (COI) con sé en Lausana (Suiza), creóse'l 23 de xunu de 1894 pol Barón Pierre de Coubertin en París col envís d'alitar los antiguos xuegos olímpicos griegos.
Na so primer integración taben representaos dolce países: 
El COI coordina les actividaes del Movimientu Olímpicu. Arriendes ta encargáu de supervisar y alministrar tol tocante a los Xuegos Olímpicos. Ye dueñu de tolos derechos asociaos a los símbolos olímpicos, la bandera, himnu, lema, xuramentu y los xuegos. Remana los drechos de tresmisión de los xuegos, la publicidá y demás actividaes d'alcuerdu a la Carta Olímpica. Arriendes ye l'organismu internacional encargáu d'organizar y escoyer les ciudaes que van ser sedes de los Xuegos Olímpicos cada 4 años.
La Meca
La Meca (en árabe مكة المكرمة Makka al-Mukarrama o a cencielles Makka) ye la principal ciudá de la rexón del Hiyaz, n'actual Arabia Saudita, y una de les más importantes de la península d'Arabia. Ta asitiada al oeste de la península y cuenta con 1.294.167 habitantes (censu de 2004), allúgase nun estrechu valle, a 277 m sobro'l nivel del mar, a 80 km de la Mar Bermeya.
El nome Makka n'árabe antiguu significa "digna". El nome completu que lleva dende tiempos islámicos, Makka al-Mukarrama, significa "L'Anoblecida Meca". Ptolomeo, nel sieglu II, refirióse a ella col nome de Makoraba, helenización del árabe Makka Harb, o "Meca de Harb" (nome d'una tribu).
Ciudá natal de Mahoma, ye la más importante de toles ciudaes santes del islam, visitada cada añu por millones de pelegrinos. Primero que Mahoma predicara l'Islam, ésta yera yá pa los paganos una ciudá santa, con dellos llugares d'importancia relixosa, ente ellos el más importante de toos: "la Kaaba".
Pa los musulmanes, el pelegrinaxe a La Meca forma parte d'ún de los aspeutos fundamentales de la so fe, los denominaos pilastres del islam. Cada añu, cerca de trés millones de pelegrinos empobinen haza la ciudá santa pa facer el pelegrinaxe mayor o Hajj mientres el mes musulmán de du l-hiyya. Munchos más faen la pelegrinación menor o Umrah, que puede realizase durante tol añu. Bien pocos "non musulmanes" pudieron ver los ritos y rituales del "Hajj", darréu que ta dafechu prohibida la entrada de non creyentes en La Meca y en Medina.
Censu de población
Denómase censu, n'estadística descriptiva, al recuentu d'individuos qu'ensamen una población estadística, definida como un conxuntu d'elementos de referencia sobro'l que se faen les observaciones. El censu d'una población estadística consiste, básicamente, en llograr el númberu total d'individuos pente medies de les más diverses téuniques de recuentu.
Ún de los casos particulares de censu pero, coles mesmes, ún de los más comunes, ye'l denomáu censu de población, nel que l'oxetivu ye determinar el númberu de persones humanes que componen un grupu, davezu un país o una nación. Nesti casu, la población estadística abarcaría a los componentes o habitantes del grupu, país o nación.
Polo xeneral, un censu de población puede facer delles actividaes estra que nun se correspuenden específicamente cola operación censal estadística. Búscase calcular el númberu d'habitantes d'un país de territoriu dellimitáu, correspondiente a un momentu o periodu dáu, pero aprovéchase igualmente pa llograr una serie de datos demográficos, económicos y sociales rellativos a esos habitantes, consideraes dende un puntu de vista cuantitativu. Ye la fonte primaria de les estadístiques básiques de población que son necesaries pa fines gubernamentales y aspeutos de planificación económica y social. 
Úsase:
Censu
El términu censu puede referise a los siguientes artículos:
Campu magnéticu
El campu magnéticu ye una rexón del espaciu na qu'una carga eléctrica puntual de valor q que se mueve a una velocidá formula_1, sufre los efeutos d'una fuercia que ye perpendicular y proporcional tanto a la velocidá como al campu, denomada inducción magnética o mestura de fluxu magnéticu. Asina, tala carga va percibir una fuerza descrita cola siguiente igualdá.
(Nótese que tanto F como v y B son magnitúes vectoriales y el "productu cruz" ye un productu vectorial que tien como resultante un vector perpendicular tanto a "v" como a "B").
El módulu de la fuerza resultante va ser
La esistencia d'un campu magnéticu ponse de relieve gracies a la propiedá alcontrada nel espaciu d'empobinar un magnetómetru (laminuca d'aceru imantáu que puede xirar llibremente). L'aguya d'una brúxula, qu'evidencia la esistencia del campu magnéticu terrestre, puede considerase un magnetómetru.
Morfoloxía
Morfoloxía pue significar:
Electrónica
La electrónica ye la rama de la física y especialización de la inxeniería, qu'estudia y emplega sistemes que'l so funcionamientu ta basáu na conducción y el control del fluxu microscópicu de los electrones o otres partícules cargaes eléctricamente.
Usa una gran variedá de conocencies, materiales y preseos, dende los semiconductores fasta les válvules termoióniques. El diseñu y la construcción de circuitos electrónicos pa resolver problemes práuticos forma parte de la electrónica y de los campos de la inxeniería electrónica, electromecánica y l'informática nel diseñu de software pal so control. L'estudiu de nuevos preseos semiconductores y la so teunoloxía suel considerase una rama de la física, más concretamente na rama d'inxeniería de materiales.
Filoloxía
La filoloxía (del llatín "philologĭa" y ésti del griegu: φιλολογία ,"filoloxía", ""amor o interés poles pallabres"") ye la ciencia que s'ocupa del estudiu de los testos escritos, al traviés de los que pretende reconstruyir, lo más fielmente dable, la cultura que dio llugar a esos testos y que soxace a los mesmos. El filólogu sírvise, poro, del estudiu del llinguax, la lliteratura y demás manifestaciones escrites, en cuantes constitúin la espresión d'una comunidá cultural determinada. Alternativamente, la "filoloxía" puede ser un términu usáu enantes del sieglu XX para lo qu'agora s'atalanta como la "llingüística".
Llinguaxe
Denómase llinguaxe (del provenzal: "lenguatgea") a cualesquier tipu de códigu semióticu estructuráu, pal qu'esiste un contestu d'usu y ciertos principios combinatorios formales. Esisten contestos tantu naturales como artificiales.
Idioma provenzal
El Provenzal ("Provençau") ye un de los dialeutos del idioma occitanu, que fálase anguaño por una minoría de la población nel sureste de Francia.
Munches vegaes la palabra «provenzal» ye davezu usada pa referir a tolos dialeutos d'Occitanu, pero braeramente refierse específicamente al dialectu faláu nes antigües provincies de Francia de la Provenza, territoriu al cual súmase la rexón oriental del Languedoc (estaya de Nîmes) y la meridional del delfinado, en Francia. La mayoría de los lingüistes nun inclúin nel provenzal les fales de los altos valles del Piamonte nel noroeste de Italia (Val Maira, Val Varacha, Val d'Estura, Entraigas, Limon, Vinai, Pignerol, Sestriera), sinón que considérenles como parte del dialeutu "vivaro-alpín".
Guerra de les Malvines
La Guerra de les Malvines o Guerra de l'Atlánticu Sur (n'inglés, "Falklands War") foi un conflictu armáu ente la República Arxentina y el Reinu Xuníu que tuvo llugar nes islles Malvines, Xeorxes del Sur y Sándwich del Sur. La guerra desarrollóse ente'l 2 d'abril, día del desembarcu arxentín nes islles, y el 14 de xunu de 1982, fecha de la rendición arxentina, lo que conllevó'l recobramientu de los tres archipiélagos por parte del Reinu Xuníu.
La causa foi la llucha pola soberanía sobre estos archipielagos australes, tomaos pola fuercia en 1833 y dominaos dende entoncies pol Reinu Xuníu, dalgo nunca almitío por Arxentina que los sigue reclamando como parte integral ya indivisible del so territoriu; de fechu, considera que s'alcuentren ocupaos illegalmente por una potencia invasora y los incluye como parte de la so Provincia de Tierra del Fuego, Antártida ya Islles de l'Atlánticu Sur.
El coste final de la guerra en vides humanas foi de 649 militares arxentinos, 255 británicos y 3 civiles. 
Políticamente, n'Arxentina, la derrota nel conflictu precipitó la cayida de la xunta militar que gobernaba'l país; nel Reinu Xuníu, pola so parte, la victoria nel enfrentamientu ayudó a que'l gobiernu conservador de Margaret Thatcher llograra la reeleición nes eleiciones de l'añu 1983.
Teoría xeneral de la relatividá
La Teoría xeneral de la relatividá o relatividá xeneral ye la teoría xeneral de la gravedá. Foi espublizada por Albert Einstein en 1915, y ye la descripción sobro la gravedá actualmente aceptada pola Física. La relatividá xeneral xeneraliza la relatividá especial y la llei de la gravitación universal d'Isaac Newton, proporcionando una descripción xunificada de la gravedá como una propiedá xeométrica del espaciu y el tiempu, o espaciu-tiempu. Afirma, al respectu, que la curvatura del espaciu-tiempu ta directamente rellacionada cola enerxía y el momentum de cualisquier materia y radiación presentes. Esta rellación especifícase al traviés de les ecuaciones del campu d'Einstein, un sistema d'ecuaciones en derivaes parciales.
Dalgunes de les predicciones de la teoría xeneral de la relatividá estrémense enforma de les de la física clásica, especialmente no que cinca al pasu del tiempu, la xeometría del espaciu, el movimientu de los cuerpos en caída llibre y la propagación de la lluz. Exemplos d'estes diferencies son la dilatación gravitacional del tiempu, la llente gravitacional, el corrimientu de la lluz al roxu y el retrasu temporal gravitacional. Les predicciones de la relatividá xeneral tienen confirmáose en toes les observaciones y esperimentos fechos a dii de güei. Magar que la relatividá xeneral nun ye la única teoría relativística de la gravedá, ye la más cenciella que ye coherente colos datos esperimentales. Por embargu, entá queden cuestiones ensin respuesta; la más principal d'elles, cómo pueden combinase la relatividá xeneral y les lleis de la mecánica cuántica pa producir una teoría completa y consistente de la gravedá cuántica.
La teoría d'Einstein tien importantes implicaciones astrofísiques. Por exemplu, implica la esistencia de furacos prietos, rexones del espacio nes que l'espaciu y el tiempu tán deformaos nuna forma tala que nada, nin siquiera la lluz, puede escapar, como estáu final de la evolución de les estrelles xigantes. Hai evidencies abondes de que la intensa radiación emitida por dellos tipos d'oxetos astronómicos ye debida a los furacos prietos: por exemplu, los microquásars y los nucleos galácticos activos que resulten de la presencia de furacos prietos estelares y de furacos prietos supermasivos. La curvatura de la lluz causada pola gravedá puede producir el fenómenu nomáu llente gravitacional, pol que son visibles nel cielu múltiples imáxenes distintes del mismu oxetu astronómicu si esti ta situáu a la suficiente distancia. La relatividá xeneral tamién prediz la esistencia de foles gravitacionales, que foron de magar observaes directamente poles observaciones del proxectu LIGO. La relatividá xeneral, por últimu, ye la base que sofita los modelos cosmolóxicos actuales, que falen d'un universu n'espansión constante.
Ciudá de Mendoza
Mendoza del Nuevu Valle de La Rioxa, conocía comu Mendoza (tamien en cites de carauter oficial), ye una ciudá de l'oeste d'Arxentina y forma la totalidá del departamentu capital de la provincia de Mendoza (Arxentina). Alcuentrase nel glacis de piedemonte de la cordillera de los Andes, ocupa 57 km, anque'l so área metropolitana, conocía comu Gran Mendoza, estiendese 16.692 km².
Tien según el censu de 2001 del INDEC 110.993 habitantes, que xuníos a los del so área metropolitana, el Gran Mendoza, xube a 848.660 persones, convirtiendola na cuarta mayor urbe del país. Amás ye un municipio, formáu pol territoriu de l'antiguamente conocíu comu Departamentu Capital (Mendoza).
Pa 2009 estimase que la población de la Ciudá será d'unes 112.900 persones, y que la tendencia d'evolución poblacional pa la xurisdicción ye prácticamente nula debío a que nun hai espaciu disponible pa la construcción de nueves viviendes. A esta situación hai que sumar la de que munches families de muncho dineru elixen vivir en barrios pesllaos o privaos, fuera del centru de la ciudá, colo que l'incrementu poblacional de l'aglomeráu rexistrase nel restu de los distritos del Gran Mendoza.
La base de la ciudá actual surxó d'un nuevu ordenamientu realizáu en 1863 llueu del Terremotu de Mendoza de 1861 pol agrimensor francés Julio Balloffet y qu'incluye la disposición estratéxica de cuatro places menores circundando a una plaza mayor. L'actividá económica ta vinculada cola industria (ellaboración de vinos, alimentos, y otres bebides) y la estraición y refinación de petroleu. Amás, ye un importante centru turísticu y universitariu.
El 20 de xineru de 2003 la Municipalidá de Mendoza creó nueves seiciones y renomó algunes que ya esistíen:
Eytan Fox
Eytan Fox (hebréu: איתן פוקס), nacíu'l 21 d'agostu de 1964, ye un direutor de cine israelín. Nació en Nueva York y camudóse cola so familia a Israel cuando cuntaba con namás dos años. Ye abiertamente gai y anguaño vive en Valbonne,
cerca de Niza.
"Between Sex And Country: The Films of Eytan Fox"
"Eytan Fox Brings Israeli Films to America"
Nacionalismu queer
El nacionalismu queer (tamién denomináu nacionalismu gai) ye un fenómenu que se rellaciona tanto col nacionalismu como col movimientu de lliberación gai y lésbica. Esta clase de movimientu de emancipación de gais y lesbianes básase na idea de que los homosexuales nun son un grupu de seres humanos con conductes sexuales minoritaries, sinón que son un pueblu por cuenta de la so cultura específica y vezos. 
Los primeros nicios sobro la creación d'una identidá gai surden del abogáu alemán Karl Heinrich Ulrichs, el que propunxo en 1867 la implementación del matrimoniu uranianu y l'asociación uraniana.
El conceutu de ser "distintos" ye daqué que munchos gais y lesbianes dan por fechu, por cuenta de les sos esperiencies de segregación social y al enclín natural de les minoríes de buscar sofitu y protección ente asemeyaes. Tres la despenalización de la homosexualidá en munchos países, surdió una cultura LGBT, sicasí la verdadera igualdá social y llegal colos heterosexuales nun pudo llegar a algamase dafechu. Esta situación llevó a una creciente frustración y un deséu de dixebra de la mayoría contraria heterosexual. Estos sentimientos algamaron la so espresión en 1990 col establecimientu de la Nación Queer, una organización radical que tien como ún de les sos eslóganes "Odiu a los heteros" ("I hate straights"), pero que'l so eslogan más conocíu ye "Tamos equí. Somos "queer". Faiganse a la idea" ("We're here. We're queer. Get used to it").
Un tao nación pa homosexuales foi suxeríu, ente otros, por William S. Burroughs, el que más tarde modificaría les sos idees en favor d'una estructura semeyante a la de la comunidá china Tong. 
El primer intentu de realizar esixencies territoriales fíxolo un grupu d'activistes homosexuales australianos en 2004, al declarar que les pequeñes islles de Cato yeren el Reino gai y lésbicu de les Islles del Mar del Coral y que'l so emperador yera Da-y Parker Anderson. Por cuenta de desalcuerdos en 2005 dientro del grupu, la Commonwealth del Reino gai y lésbicu y la tribu gai unificada atayaron la so afiliación al señor Anderson. Esisten otros grupos con causes semeyantes, como por casu la "Gay Homeland Foundation" y una micronación llamada "Gay Parallel Republic". 
Los argumentos a los que se refieren los nacionalistes gais y lésbicos vienen de la Declaración Universal de los Derechos Humanos, la cual:
El movimientu nacional gai y lésbicu aseméyase al movimientu d'emancipación xudía y allíniase coles idees de Theodor Herzl. La emancipación al traviés de la formación d'una identidá nacional, como suxuren los grupos "separatistes", atopa bien poca respuesta dientro de la teoría queer oficial (integrativa). Esti movimientu ponse cuestiona cada vegada más por cuenta de les investigaciones sobro'l nacionalismu.
Los primeros en reconocer a la "Nación Queer" como una nueva forma de nacionalismu fueron Bérubé (1991) y Chee (1991).
Un análisis avanzáu foi publicáu en 1996 por Brian Walker. Nel so artículu “Social Movements as Nationalisms, or, On the Very Escurre of a Queer Nation” ("Movimientos sociales como nacionalismos, o la idea mesma d'una nación queer") Walker señala que diverses carauterístiques de la creación nacionalística d'una identidá aplíquense al movimientu nacionalista LGBT tamién. Walker clasificaa el nacionalismu queer como ún de los nacionalismos culturales "nuevos", que son distintos de los cultural "vieyos" nacionalismos étnicos y relixosos tal como fueron definíos por Kymlicka, Margalit y Raz. Walker concluyi que la comunidá gai y lésbica cumple munchos de los criterios necesarios pa ser consideraos como un pueblu, una y bones: 
Tien una lliteratura, 
Busca accesu a “ciertes figures clave del estáu” p'asegurar la so supervivencia (n'especial teniendo en cuenta los numberosos ataques que reciben, por casu, de grupos relixosos), ta altamente entamáu y crea una identidá nacional.
Walker considera que les tecnoloxíes modernes como internet ufierten una oportunidá a la comunidá LGBT pa crear una cultura global como una nación (non territorial).
Esta tesis sofítala Paul Treanor, el que considera qu'un orde mundial (non territorial) alternativu ye posible. Nesti contestu Treanor fala de la comunidá LGBT como un "movimientu nacionalista non territorial".
Queer (desambiguación)
LGBT
LGBT o GLBT son les sigles que designen colectivamente a les lesbianes, los gais, los bisexuales y les persones tresxéneru. N'usu dende los años 90, el términu «LGBT» ye un allongamientu de les sigles «LGB», que de la mesma reemplazaren a la espresión «comunidá gai» que munchos homosexuales, bisexuales y transexuales sentíen que nun-yos representaba afechiscamente.
El so usu modernu intenta enfatizar la diversidá de les cultures basaes na sexualidá y la identidá de xéneru, y puese aplicar para referise a daquién que nun ye heterosexual, en llugar d'aplicalo puramente a persones que se definen como homosexuales, bisexuales o tresxéneru. Pa dar cuenta d'esta inclusión, una variante popular inclúi la lletra Q de queer (ex, “LGBTQ”) p'aquellos que nun tean específicamente representaos por LGBT, como los pansexuales, intersexuales, etc.
Les sigles estableciéronse como una forma d'auto-identificación y fueron adoptaes pola mayoría de comunidaes y medios de comunicación LGBT en munchos países de fala inglesa. Sicasí, nun son del gustu de toos a los que lliteralmente engloba. Per un sitiu, dalgunos intersexuales quieren ser incluyíos nel grupu LGBT y preferiríen el términu «LGBTI». Por otru, ciertos individuos d'un grupu pueden sentir que nun tienen nenguna rellación colos individuos de los otros grupos englobados y atopar ofensives les persistentes comparances. Dalgunos defenden que les causes transgénero y transexuales nun son les mesmes que les de los homosexuales y bisexuales. Esto atopa la so espresión na corriente del «separatismo gai y lésbicu», que caltién que les lesbianes y los gais tendríen de formar una comunidá distintiva y dixebrase de los otros grupos que de normal s'inclúin. Otres persones tampoco ven con bonos güeyos el términu y creen que les lletres son demasiao políticamente correctes, un intentu de categorizar diversos grupos de persones nuna zona gris, qu'implica que les esmoliciones y prioridaes de los grupos principales representaos reciban la mesma consideranza.
Enantes de la revolución sexual de los años 60, nun había nengún términu común que nun fuera despreciatible pa los non heterosexuales. Lo más paecío yera «tercer xéneru» que provenía de la sexoloxía de la década de 1860 y la cultura hindú, pero nunca algamó un usu xeneralizáu.
El primer términu llargamente utilizáu, "homosexual", adquirió na cultura anglosaxona connotaciones negatives, polo que se tendía a reemplazalo por homófilu nos años 50 y 60. Cuando les lesbianes empezaron a construyir la so propia identidá, el términu «gais y lesbianes» xeneralizóse. Anque esta agrupación nun foi del gustu de tola comunidá lésbica. La organización "Daughters of Bilitis" biforcóse en 1970 por tensiones internes debíes a la dirección na que teníen de centrase: el feminismu o los derechos homosexuales. Les feministes lésbiques tomaron como prioridá la igualdá de xéneru, percibiendo como patriarcales les diferencies de roles ente homes y muyeres o lo "butch y femme". Evitaben los roles de xéneru que fueren dominantes nos chigres pa lesbianes y estremáronse de los homes homosexuales, que percibíen como chovinistes; munches d'elles refugaron trabayar colos homes gais o lluchar poles sos causes. Sicasí, les lesbianes que teníen una visión más esencialista, que cuntaben que nacieren homosexuales y qu'emplegaben el términu «lesbiana» hasta entós descriptivu pa definir a les de la so orientación sexual, xeneralmente consideraben que les opiniones separatistes y griesques de les feministes lésbiques yeren perxudiciales pa la causa de los derechos de los homosexuales. A esto puestu xunióse-y la petición de bisexuales y persones tresxéneru de ser reconocíos como parte integrante de la gran comunidá. Al estenase la euforia inicial de los disturbios de Stonewall, ente finales de la década de 1970 y principios de la de 1980, hubo un cambéu de percepción, dellos gais y lesbianes volviéronse menos tolerantes coles persones bisexuales o tresxéneru. 
Munchos creíen que los transexuales actuaben según los estereotipos de xéneru y que los bisexuales yeren namái homosexuales que teníen mieu de salir del armariu y ser sinceros cola so identidá. Los cuatro grupos que conformen el términu LGBT tuvieron dificultaes a la de desenvolver la so propia identidá y les sos rellaciones colos otros miembros del grupu colectivu, n'ocasiones escluyéndolos. Estes dificultaes siguen vixentes anguaño. El términu "LGBT" foi probablemente utilizáu per primer vegada para referise a tola comunidá polos estudiantes activistes LGBT de los años 60, anque nun ta claru con qué frecuencia o algame usóse entós el términu.
Nun foi hasta los años 90 que s'empezó a tratar col mesmu respetu y con igualdá a los grupos y persones gais, lesbianes, bisexuales y transexuales dientro del movimientu LGBT. Anque nel senu de la comunidá LGBT viéronse ciertos discutinios sobro l'aceptación universal de los distintos grupos de miembros (les persones tresxéneru, en particular, fueron n'ocasiones marxinaes pol gruesu de la comunidá LGBT), el términu LGBT foi un símbolu positivu d'inclusión. 
A duelgu de que les sigles «LGBT» nun contienen les iniciales de les comunidaes más pequeñes, xeneralmente acéptase que'l términu inclúi a aquellos non identificaos poles cuatro lletres. Polo xeneral, l'usu del términu LGBT ayudó, col pasu del tiempu, a integrar a individuos que d'otra forma seríen marxinaos na comunidá global.
Villafalé
Villafalé ye un pueblu de la provincia de Lleón, comunidá autónoma de Castiella y Lleón.
Alcuéntrase a 20km al sureste de la Ciudá de Lleón pela N-601 Lleón-Valladolid, Na comarca l'Esla, y pertenez al conceyu de Villasabariegu
Paez ser que l'orixen de so data d'una villa romana, sinificando el so nome "Villa bayurosa na oriella'l ríu Astura" magar qu'hasta agora nun s'atoparon restos arqueolóxicos, si se caltienen documentos eclesiásticos que asína lo amuesen.
La so población ye de 88 habitantes(INE 2008). La edá medio nun ye tan alta como cuerrespondería a una estaya rural, darréu que magar que si qu'hai ancianos abondo y el pueblu ye pequeñu, nun esiste una gran emigración porqu'hai trabayu nel pueblu y la xente que finca forma families. L'espoxigue ye perbaxu, como pue camentase.
Tá asitiáu n'Agueria l'Esla, metanes esti ríu y el monte Xanu, xusto nel llau Ueste del monte, poco enantes del alcuentru l'Esla col so afluente Ríu Porma
L'economía básase na agricultura y ganadería, como tolos otros pueblos de la fastera.
Repártese en tres estayes xeográfiques: La más cercana al ríu, nomada "El Soto", la mas llandia de les tres, a traviés de la cual llégase a Mansiella de les Mules; la más cercana al Monte Xanu, o "Mataganado", asina nomada porque la so dureza facía sofrir a los animales que la llabraben; Al traviés d'esta llégase a Villasabariegu; y "La Tejera", no cabero de "El Soto", xunto al ríu tamién, de terrenu arcilloso, enantes usao pa conseguir cerámica, d'ehi el so nome.Per La Tejera llégase a Villiguer.
Los principales cultivos son de maizayu y falfa, debío a ser la principal dieta del ganáu del pueblu.
Los que lo cultiven son ganaeros que empleguen la pación pa alimentar al so porpiu ganáu. Amás hai dos viveros, especializaos n'especies agrícoles ún, y en plantes ornamentales l'otru.
Dedicada sobre too al ganáu vacuno. En Villafalé hai seis esplotaciones de ganáuHolstein,faciendo un total d'unes 1000 cabeces. Tamién ye importante el ganáu ovín, con dos esplotaciones, una d'elles cola importante raza israelita "Awassi". Según los calculos más o menos aprosimaos, otres 1000 cabeces d'ovín residen nel pueblu.
Ya importante ye tamién destacar que concéntrense un bón númberu d'animales esóticos o en peligru, como son estruces o pites de raza Castellana Prieta, respeutivamente.
L'actual alcalde ye D. Ángel López Benavides, elexíu al presentase namái el so partíu (PP) y el conceyal D. Pedro Cañón Fernández, presidente de la Cámara Agraria de Lleón dende'l 16 d'Avientu de 2007. Dambos son ganaeros.
L'influencia del Prioratu de Villaverde faise notar nes obres de los antiguos poblaores d'esti enclave, asina como el monasteriu de San Miguel:
Sobre too dientro de la ilesia:
Medibuntu
Medibuntu (Multimedia, Entertainment & Distractions in Ubuntu, ye dicir, Multimedia, entretenimientu y distraiciones n'Ubuntu) ye un repositoriu de paquetes de software que nun pueden incluyise na distribución Ubuntu por razones como problemes llegales de copyright, llicenciamientu o restricciones de patentes.
Medibuntu ye un proyeutu que se dedica a distribuyir en paquetes programes informáticos que, por motivos rellacionaos con variantes nacionales en llexislación talos como:
Esiste una gran cantidá de programes escelentes (llibres y non llibres) a los qu'afeuten estes restricciones en dalgunes partes del mundu, lo qu'impide que s'incluyan nos repositorios estándar d'Ubuntu. Hai que tener en cuenta que, la política de Canonical, arriendes del so compromisu cola llibertá nel software, inclúi la opción por crear discos d'instalación en CD, n'arróu de facelo en discos DVD como otres distribuciones.
Esti repositoriu inclúi programes como Amarok, Beep Media Player, MPlayer, Acrobat Reader, Google Earth y gran cantidá de códecs.
Medibuntu empaqueta y distribúi estos programes. Descargalos, usalos, distribuyilos o remanalos de cualesquier mou puede ser illegal dependiendo de la xurisdicción del usuariu.
Canonical
Canonical Ltd. ye una empresa privada fundada y financiada pol empresariu sudafricanu Mark Shuttleworth, pa la promoción de proyeutos rellacionaos col software llibre. Canonical tien la so sé nel paraísu fiscal d'Islla de Man, pero los sos emplegaos alcuéntrense repartíos al rodiu de tol mundu.
El proyeutu más importante financiáu hasta agora ye la distribución Linux "Ubuntu", basada en Debian. Otros proyeutos tamién financiaos pola compañía son Launchpad, el proyeutu TheOpenCD (una coleición de programes llibres pa Windows), Bazaar (un sistema de control de versiones distribuyíu y desendolcáu en Python), y Ubuntu One.
Nowy Dwór Królewski
Nowy Dwór Królewski ye una villa del sureste de Polonia, allugada ente Chelmno y Torun. 
Cosso
Cosso: (Cossue o Cosei en dativu) sigún les llábanes votives afayaes, yera un dios del noroeste de la Península Ibérica que los romanos asemeyaben a Marte.
El so cultu espardíese pela fastera de costa atlántica que percuerre’l centru de Portugal hasta la Mar Cantábrica, (árees de los Bracaros, Cilenos, Célticos y Artabros toos ellos Galaicos) entrando nos montes astures de Gigurros, Lougeos y Susarros. 
Trátase d’un dios asemeyáu a Marte, que encualla col calter d’estes tribus, que como cuenta Estrabón (4-4.5) taben en continuu pie de guerra enantes del arribu los romanos. Cuando se refier a los habitantes montañeses del norte (Xeografía. llibru III) afita que "sacrifiquen a Ares castrones, bues y caballos". El xeógrafu camienta qu’un dios asemeyáu al Ares griegu, dios de la guerra, yera’l cimeru de los pueblos del norte.
Les escritures con radical COS- fueren estudiaes por Ferreira da Silva, ensiendo evidente’l so venceyamientu con Marte na llábana de Brandomil "COSO M(ARTI)". 
No que se refier a la etimoloxía de Cossu o Cosu fuere estudiada selemente por Prosper, quien lu entama nuna raíz *Kom-dH-to, col significáu de " axuntu de ríos" ónde prodúzse un desendolcu mdt > ns > ss / s. Con ello, Cosso concuaya dafechu col britónicu Condatis, conocíu por delles escritures afayaes nel Reinu Xuníu y una en Sarthe (Francia). 
Condate aseméyense tamién col Marte romanu (cif: CONDATI MARTI. Barnard Castle-Yorkshire) y mesmo que Cosso, el nome quier dicir "Dios del axuntu" entamáu n’una raíz *Kom-deH₁-ti. Esta asociación secundaria ente’l axuntu de les agües y ritu guerreru venceyen a Galaicos y Astures col mundu de galos y britones.
Diego Castro
Diego Castro Jiménez ye un xugador que militó nel Sporting de Xixón, llego nel añu 2005 procedente del Málaga B, y marchó nel añu 2011. el xugador gallegu foi mui preciáu pola afición sportinguista.
Xuega como centrocampista, principalmente por la banda izquierda a pesar de ser drechu, y el so actual equipu ye el Getafe C. F. de la Primera División de España. Ye fíu del entrenador de fútbol Fernando Castro Santos, quien dirige al Pontevedra CF en la actualidá.
El xugador meyoró muncho dende la so llegada hasta güei y agora ye muy seguíu por importantes equipos.
Roberto Canella
Roberto Canella Suárez (7 de febreru de 1988, La Pola Llaviana, Asturies, España) ye un futbolista español. Xuega de defensa na posición de lladral esquierdu y el so actual equipu ye'l Real Sporting de Xixón de la Segunda División d'España.
Canella compitió nel fútbol base cola Asociación Cultural y Deportiva Alcava, na so La Pola Llaviana natal. Nesta mesma llocalidá tien el so allugamientu la peña sportinguista que lleva'l so nome, de recién creación y una de les más actives del equipu xixonés. Roberto Canella llegó d'esguín al Sporting y foi esguilando polos equipos de les categoríes inferiores hasta llegar al filial en 2005 y al primer equipu en 2006. Foi internacional coles selecciones sub-19, 20 y 21 nel so puestu de lladral maniegu. Y en la última campaña del Sporting en Primer División compitió mientres 2.032 minutos en 24 partíos. Una mancadura na parte final del campeonatu torgó-y ameyorar esos númberos. Roberto Canella llogró'l tercer premio Fútbol Draft na so edición de 2007, y al añu siguiente consiguió la plata. Na edición correspondiente a la tempoarada 2008/2009 ta escoyíu y ye el principal candidatu a faese col primer premiu, que lu reconocería como'l lladral maniegu más prometedor del panorama español. El 5 d'ochobre de 2008, marcó'l so primer gol na Primer División d'España, nun Mallorca 0 - 2 Sporting. Les sos bones actuaciones nel lladral esquierdu del Sporting fixeron qu'el Aston Villa afitárase nel futbolista llavianés nel mercáu inverniegu de la temporada 2008/2009. Anque na prensa circulaba la noticia d'una supuesta ufierta d'unos 11 millones d'euros, el Sporting negó tala cosa. El día 9 de Xineru del 2009, la prensa deportiva anunciaba l'interés del Real Madrid y el Real Zaragoza pol mozu llateral asturianu. El diariu The sun afirma, qu'el Wigan que dirixe Roberto Martínez, estaria interesáu, por una cifra al rededor de los 4.5 millones d'Euros.
Juan Salvador Gaviota
Xuan Salvador Gaviota (n'inglés: Jonathan Livingston Seagull), ye una fábula en forma de novela escrita por Richard Bach, sobre una gaviota y el so deprendizaxe sobre la vida y el volar, y una homilía sobre l'autoperfeicionamientu y el sacrificiu. Espublizóse per primer vegada nel añu 1970 como “Jonathan Livingston Seagull — a story”, y convirtióse nún de los llibros favoritos nos campus de delles universidaes estaunidenses. A fines de 1972, imprentáronse más d'un millón de copies. El Reader's Digest espublizó una versión condensada, y el llibru algamó el primer puestu na llista "New York Times bestsellers", onde permaneció durante 38 selmanes. El llibru, que reimprentóse nel añu 2006 llogró un sitiu mui especial dientro de la lliteratura universal.
Leninismu
Conozse como leninismu al conxuntu d'aportes políticos, económicos y filosóficos desenvueltos pol líder bolxevique Vladimir Ilich Lenin dientro del marxismu.
Ún de los aportes más importantes de Lenin foi na cuestión de la organización comunista. Argumentaba que la llucha económica del proletariáu namái lo llevaría a alquirir una ideoloxía sindicalista y que la concencia marxista y revolucionaria teníen de ser introducíes dende fuera. Amás, plantegaba que la clase obrera, pa llevar a cabu la so actividá revolucionaria, debería de cuntar con un destacamentu de vanguardia que dirixera la so llucha, el Partíu Comunista. Según Lenin, los oxetivos del partíu namás podríen ser algamaos al traviés d'una forma d'organización disciplinada conocida como centralismu democráticu. 
El Leninismu caltién que l'imperialismu ye l'estadiu más altu del capitalismu, y que'l capitalismu namás pue ser vencíu al traviés de los medios revolucionarios (cualesquier intentu de reformar el capitalismu ta destináu al fracasu). Lenin creía na destrucción del Estáu capitalista al traviés de la revolución proletaria, y en reemplazar a esi Estáu pola dictadura del proletariáu (un sistema de democracia de los trabayadores, nel que los trabayadores tendríen el poder políticu al traviés de conseyos llamaos soviets).
La teoría de Lenin sobro l'imperialismu tenía como oxetivu ameyorar la obra de Karl Marx esplicando un fenómenu que Marx nun predixera: el Capitalismu que se convierte nun sistema global (Marx describiera un sistema nacional). Nel centru d'esta teoría del imperialismu ta la idea de que les naciones capitalistes avanzaes tán intentando evitar la revolución forzando a que la so sobreproducción entre nos mercaos coloniales y esplotando los recursos d'estes colonies. Esto dexaba a les naciones capitalistes industrialmente avanzaes el caltener contentos a los sos trabayadores, en parte tamién al traviés de la creación d'una aristocracia obrera. Como resultáu'l capitalismu sedría dirixíu por esi seutor privilexáu o "aristocracia obrera", representada polos partíos socialdemócrates, hasta'l puntu de que la revolución nun asocedería nes naciones más avanzaes (como Marx previera) sinón nel Estáu imperialista más feble: Rusia.
Si la revolución solo puede llevase a cabu nun país subdesendolcáu esto trai un problema seriu: esi país nun va ser capaz de desenvolver un sistema socialista (na teoría marxista'l socialismu ye l'estadiu qu'asocede al capitalismu, enantes de llegar al comunismu), porque'l capitalismu nun siguió'l so cursu completu inda nesi país, y porque los poderes estranxeros van intentar acabar cola revolución a cualesquier costu. Pa solucionar esti problema Lenin propón dos posibles soluciones:
La revolución nun país subdesendolcáu desamarra una revolución nun país capitalista desenvueltu (por casu, Lenin esperaba que la Revolución Rusa provocaría una revolución n'Alemaña). El país desenvueltu establez el Socialismu y ayuda al subdesendolcáu a faer lo mesmo.
La revolución tien llugar en numberosos países subdesendolcaos coles mesmes o nuna sucesión rápida; los países subdesendolcaos xúntense nun estáu federal capaz d'amedranar a les potencies capitalistes y establecer el Socialismu. Esta yera la idea orixinal mientres la fundación de la Unión de Repúbliques Socialistes Soviétiques (URSS).
El socialismu nun puede sobrevivir namái nun país probe y subdesendolcáu. Poro, el Leninismu aboga pola revolución mundial nuna forma o otra.
El términu leninismu, de cutiu, marxismo-leninismu— foi emplegáu por ideoloxíes distintes p'autodefinise, caúna de les cual reconoz los sos raigaños hestóricos nel Leninismu: 
Les teoríes de Lenin fueron una fonte de discutiniu dende la so implementación, teniendo críticos tantu na esquierda política (socialdemócrates, anarquista, ya inclusive otros marxistes: ver luxemburguismu o conseyismu) como na derecha (lliberales, conservadores, fascistes o anticomunistes).
Proletariáu
El proletariáu (del llatín "proles", llinaxe o descendencia) ye un términu utilizáu pa designar a la clas social más baxa de la dómina de la edá moderna que, nel mou de producción capitalista, vese obligada a vender la so fuerza de trabayu a la burguesía por escarecer de los medios de producción. Un miembru de tala clas ye llamáu un proletariu.
Na Roma imperial, los "proletarii" yeren los ciudadanos de la clas más baxa, que nun teníen propiedaes y que la so única utilidá pal Estáu yera xenerar "proles" (fíos) pa engrosar los exércitos del imperiu. El términu utilizóse primeramente nun sentíu despreciatible, hasta que Karl Marx utilizólu nun sentíu positivu pa identificar lo qu'él llamó la clas obrera, estremando proletariáu y lumpenproletariáu y asitiándo-y como un grupu antagónicu a la clas burguesa.
Na teoría marxista, el proletariáu ye aquella clas social que nun tien la propiedá de los medios de producción. Poro, la única fonte d'ingresos pa los proletarios ye la vienta de la so fuerza de trabayu.
El marxismu ve'l proletariáu y la burguesía (la clas propietaria) como inherentemente contraries, al defender intereses antagónicos, lo que se manifiesta, por casu, en que los trabayadores de les fábriques deseyen que los sueldos sían tan altos como sía posible, ente que los empresarios deseyen que los costos, y polo tanto los xornales, sían tan baxos como sía posible; yá pa Marx, esta contradicción ye la peor, la concreción nel periodu de producción hexemónicamente capitalista de lo qu'él denomina la "llucha de clases", y que considera'l motor de la hestoria.
Según la teoría marxista, el proletariáu ye una de les clases fundamentales na sociedá capitalista, qu'escarez de propiedá sobro los medios de producción y vese obligada a vender la so fuerza de trabayu p'apurrise los medios de subsistencia.
El proletariáu surdió nel senu de la sociedá feudal. El desenvolvimientu del capitalismu ta acompañáu de la descomposición de la pequeña producción mercantil, del aprobrecimientu de los llabradores y artesanos, que pasaron a engrosar les files del proletariáu. La so esplotación aumenta col desenvolvimientu de les fuerces granibles del capitalismu. Pa Marx, la superación de la manera de producción capitalista sería superáu por tómala de concencia per parte del proletariáu de los sos intereses oxetivos. Al traviés d'esti procesu, llograríase detener el procesu de dominación capitalista pa llegar, nel pensamientu de Marx, a una verdadera hestoria de la humanidá.
Dende Marx esi discutiniu travesó tola hestoria de la llucha de clases: la gran batalla del capitalismu contra'l que tán na sienda opuesta a la élite ye la batalla pol tiempu. Pa Marx esi "robu" correspondía a una teoría de la enajenación pero llueu'l discutiniu complicóse. La producción en cadena promovió que l'obreru perdiera'l control que tenía sobro los tiempos de producción. 
Faciendo una cronoloxía curtia; l'artesanáu pre-industrial tenía total control del tiempu sobro'l so trabayu. Darréu, l'apaición del reló y la producción industrial primitiva configuraron un modelu de producción determináu por feches" na cual empiézase a promover una visión "granible" qu'incentivaba la cultura capitalista. Nesi tiempu, el que nun trabayaba yera condergáu a muerte. Foi la primer fase de la creación d'un "exércitu de reserva". Depués, la máquina determinó un "mínimu" granible más altu'l cual traducíase en control del tiempu del obreru sobro'l so trabayu; y foi ende onde Marx denunció esplotación. La producción en cadena definitivamente llevó al proletariáu a convertise nun engranaxe (como maxistralmente amuesa Chaplin en "Tiempos Modernos)" nun procesu que diferencialmente tamién empezaría a comprometer al campesináu y artesanáu marxinal. L'apaición d'una clas media ensin inscripción de clas fixo que namás una fracción privilexada del proletariáu pudiera axustar un estándar mínimu de vida al traviés del modelu económicu keynesiano, que se creó pa salvar al capitalismu de la so ruina tres la gran crisis de 1929.
Nos socialismos reales, el modelu de producción yera tamién capitalista, pero cola diferencia de ser controláu dende l'Estáu y non el seutor priváu. El proletariáu entamábase al traviés de rellaciones polítiques representatives lo que significaba qu'al igual que nel capitalismu lliberal hubiera una fracción proletaria probe, marxinada y ensin participación.
La crisis económica mundial de 1973 prepara una profundización del proyectu de control de tiempu capitalista sobro'l proletariu. Equí promuevense les bases del reemplazu del fordismu so un nuevu sistema de producción llamáu toyotismu, el cual ye la base del sistema neolliberal. Conceutos clave d'esti modelu son flexibilidá llaboral, organización industrial multidimensional y nueva rellación conceición-execución nel tiempu de trabayu. En Chile, en 1975-1978 realízase per primer vegada, de manera esperimental, un modelu completu d'esti perfil industrial; pero va ser universalmente espandíu dende 1980 so los gobiernos de Thatcher (Inglaterra) y Reagan (EEXX) so un programa integral, políticu, socio-cultural y económicu, llamáu neolliberalismu que ye la radicalización de les doctrines lliberales clásiques. Los tiempos de producción del obreru son llevaos al mínimu hestóricu, teniendo la estructura de producción total control y dominiu sobro'l llabor del proletariáu. El fechu de que tea acompañáu d'un mecanismu llegal que torga la fuelga y faila inútil na so estratexa de paralización granible y la profundización del esquema d'exércitos de reserva (desempléu estructural) esixe repensar una teoría contemporanea de la lliberación del proletariado y revertir el procesu hestóricu del control del capital sobro'l so tiempu de trabayu y vida.
Vanguardia revolucionaria
La espresión vanguardia revolucionaria o vanguardia dirixente fai referencia a la visión que teníen Lenin y los sos siguidores del Partíu Obreru. Asina concebíu, el partíu ye un exércitu disciplináu de revolucionarios, imbuído na teoría y na práctica, con esperiencia en tou tipu de situaciones.
Según los adeptos a esta concepción, la vanguardia revolucionaria, formada polos elementos más conscientes de la intelectualidá y del proletariáu, "allumaría" dando les riegles a ser siguíes, y "emburriaría" dirixendo a la clase primida a la victoria del comunismu sobro'l capitalismu.
Partíu Comunista
Un Partíu Comunista ye un partíu políticu que basa la so ideoloxía y prautiques polítiques na teoría marxista en cualesquier de les sos modalidaes o escueles y la implementación d'una sociedá comunista. El partíu comunista, a diferencia de los partíos socialistes, socialdemócrates y llaboristes (que se crean na segunda metá del sieglu XIX), surde na primer metá del sieglu XX como resultáu de la I Guerra Mundial (1914-1921), la revolución bolxevique (1917) y, sobremanera, pola creación de la Internacional Comunista. Ye'l resultáu de la división de los partíos integrantes de la Segunda Internacional que s'oponen a la guerra, sofiten la revolución bolxevique y considérense revolucionarios y contrarios a les llamaes táutiques "revisionistes". Como crítica a la socialdemocracia y la so diversidá d'opiniones y facciones ta la idea de que'l partíu tien de ser una organización cohesionada y disciplinada, compuestu por revolucionarios qu'emponen el procesu políticu escontra'l socialismu.
El primer partíu n'adoptar esti nome foi la facción bolxevique del Partíu Obreru Socialdemócrata Rusu (POSDR) qu'en marzu de 1918 (VII Congresu Estraordinariu) pasó a llamase Partíu Comunista Rusu (bolxevique) ("VKP(b)") pa estremase de los menxeviques y otres facciones del POSDR.
Darréu otros partíos europeos, que correspondía a les facciones que sofitaben la revolución rusa denominaríense partíu comunista. El nome faise obligatoriu pa los partíos integrantes de la Internacional Comunista a partir de l'aprobación de les 21 condiciones nel II Congresu Mundial del 30 de xunetu de 1920. La cual señala que tou partíu miembru tenía de llamase: "Partíu Comunista de  (seición de la Internacional Comunista)" (condición 17ª).
Como norma, dende la III Internacional tolos partíos comunistes tienen d'entamase en redol a los principios del centralismu democráticu. Amás en teoría ye'l Congresu del partíu la máxima instancia de decisiones la cual escueye un Comité Central encargáu d'executar les decisiones del congresu ente'l periodu de xunta d'esti. El Comité Central escueye un Politburó o Comisión Política más pequeña la cual escueye al Secretariu Xeneral y encárgase de l'alministración y decisiones diaries del partíu. Tamién se proscriben les facciones internes o disidentes al interior del partíu, colo cual buscábase caltener la unidá y consensu na dirección revolucionaria al interior del partíu.
Nos so llibros ¿Qué facer? y Un pasu alantre, dos pasos de tras, Lenin encontó les xeres y el modelu del partíu comunista. Según él, el partíu ye'l destacamentu de vanguardia de la clase obrera y les sos principales funciones son incorporar al movimientu obreru la conocencia política marxista y dirixir la llucha anti-capitalista en tolos sos aspeutos. Una de les carauterístiques esenciales del partíu de vanguardia leninista, ye que ta conformáu por un amenorgáu grupu de "revolucionarios profesionales" que representen los seutores más avanzaos de la clase obrera y de la intelectualidá.
Centralismu democráticu
El Centralismu democráticu ye'l modelu d'organización y funcionamientu de los partíos y organizaciones marxista-leninistes, anque non asina de toa organización socialista, marxista o comunista. La combinación de centralismu y democracia supon potenciar la disciplina consciente y el sacrificiu voluntariu de la llibertá n'ares de la máxima eficacia. El centralismu democráticu opónse al burocratismu y a otres formes d'organización como les de los partíos socialistes o les organizaciones asamblearies.
Na metodoloxía del centralismu democráticu los discutinios y decisiones flúin de baxo a enriba y de riba a embaxo, nun viaxe d'ida y vuelta ente l'órganu inferior y el superior, ensin lo cual el procesu queda incompletu. 
Les sos principales carauterístiques son:
Históricamente puédese amestar el centralismu democráticu a les formes organizatives de la Comuña de París espuestes por Karl Marx en "La guerra civil en Francia" (1871), anque atribúise la so formulación moderna a V. I. Lenin, na so obra "¿Qué facer?" (1902). Correspondió darréu a la forma d'organización de los partíos comunistes dempués de 1917.
Ye una propuesta que nunca se concretó (con bien poques esceiciones, mayormente nos partíos comunistes y con matices) a un nivel más xeneral a pesar que les persones o partíos que lo propunxeron llegaren al poder del Estáu, cuantimás pola dificultá de concretar organizaciones que sían coles mesmes de baxo escontra riba y de riba escontra baxo ensin que se produza un procesu de xerarquización sobro les unidaes de base y la consecuente centralización; sicasí nun rangu bien llindáu y dientro de la subordinación al aparatu central, estes organizaciones de base tienen o tuvieron dalguna capacidá de decisión y aición, anque bien relativa.
Revolución
Revolución ye'l cambéu o tresformación radical y fonda respectu al pasáu inmediatu. Puede producise en dellos ámbitos coles mesmes, talos como económicos, culturales, relixosos, políticos, sociales, militares, etc. Los cambeos revolucionarios, amás de radicales y fondos, y sobremanera traer consecuencies trascendentales, han de percibise como súbitos y violentos, como una rotura del orde establecíu o una discontinuidá evidente col estáu anterior de les coses, qu'afecte de forma decisiva a les estructures. Si nun ye asina, tendría de falase meyor d'una evolución, d'una transición o d'una crisis. Si lo que falta ye'l so calter trascendental, tendría de falase meyor d'una revuelta. Les revoluciones son consecuencia de procesos hestóricos y de construcciones colectives, por que una revolución esista ye necesariu qu'haya una nueva unión d'intereses frente a una vieya unión d'estos.
Na historiografía fálase xeneralmente de trés tipos de revoluciones:
Pueden valir pa exemplificales les trés grandes revoluciones que surden y desenvuélvense ente los sieglos XVIII y XIX, marcando'l fin de la Edá Moderna y l'empiezu de la Edá Contemporanea.
Ye necesariu indicar qu'estos dos últimos procesos, magar ser de duración secular, fueron claramente percibíos polos sos contemporaneos como súbitos y violentos, como lo prueben, ente otros estremos, la resistencia y los conflictos que xeneró l'apaición del maquinismu (la destrucción de máquines o luddismu). Ye d'imposible solución l'alderique (nel que puede destacar l'apurra de Y. P. Thompson) sobro si la revolución industrial inglesa costó más muertes y sufrimientos que la revolución lliberal francesa.
Xustificáu esti usu, entiéndese que por estensión s'aplique'l términu revolución a la Revolución neolítica y la Revolución urbana (definíos por Vere Gordon Childe), procesos yá non seculares sinón milenarios, pero que presenten clares analoxíes colos del XVIII y XIX tocantes a la tresformación radical (y ensin dulda violenta) de les formes de vida de la humanidá. D'una forma semeyante, Earl J. Hamilton acuñó'l conceutu de Revolución de los precios pa los cambeos económicos del sieglu XVI, amestaos a la inflación consecuente a la llegada a Europa de metales preciosos d'América.
Nun s'escosa la tipoloxía de les revoluciones colos trés tipos numberaos de primeres. Fálase de revoluciones en cualesquier ámbitu, inclusive nos más alloñaos de los usos anteriores, como sería l'ámbitu de la ideoloxía (revolución ideolóxica) o'l del arte (revolución artística). Dacuando esa estensión faise con evidente abusu del términu (cuando s'aplica a la moda, al deporte, a la última novedá de la música popular...), y dacuando ta dafechu xustificada (revolución cultural na China maoísta) o'l conceutu de revolución científica (Thomas Kuhn).
Toyota Prius
El Toyota Prius ye un automóvil, con motor de gasolina y llétricu. Ye'l más conocíu nel sector del coche miestu y, al empar, el más vendíu a nivel mundial.
El modelo inicial, puestu a la venta en Xapón l'añu 1997, y dempués nos Estaos Xuníos y n'Europa, consiguió muncha notoriedad, pero un espardimientu llindáu.
La tercer xeneración, llegada nel mercáu européu a la segunda metá del 2009, presenta una serie de meyores técniques y d'equipamientu, calteniendo la estructura y l'imaxe del modelo anterior.
El Prius foi diseñáu pa consiguir los meyores rendimientos enerxéticos. La carrocería, abondo espaciosa pa ser considerada un modelo familiar alcontradizu, esfruta d'un coeficiente Cx de 0,26,pal Prius II y de 0,25 pal Prius III, d'un acabáu d'altu nivel y consiguió la máxima calificación, cinco estrelles, nes pruebes de seguridá de la EuroNCAP.
Incorpora novedaes como la dirección eléctrica, que yá se foi popularizando n'otros modelo y marques. Pero, el núcleu diferencial d'esti modelo ye'l que Toyota denomina Hybrid Sinergy Drive (HSD, el conxuntu de motores eléctricos y térmicu que, amestáu a un sistema de tresmisión automáticu bien bien consiguíu, dexa a esti vehículu circular con total fluidez y suavidad, mercés a la xestión electrónica. Al conductor nun-y hai qu'activar nengunu otru mandu sinón los habituales nun coche con cambéu automáticu, ensin percibir l'intercambiu y combinación d'unidaes motores, casi constando en circulación urbana, si nun les repara a la pantalla afecha.
Nesti modelo la única fonte d'enerxía provién del motor térmicu, o sia de la combustión de combustible, y que nun fai falta, nin hai la posibilidá, de recargar enerxía eléctrica esterior. El motor de gasolina ye'l qu'apurre enerxía a la batería cuando precisa recàrrega, magar el sistema de frenos dexa recuperar la enerxía cinética del coche pente medies de unu de los motores eléctricos, qu'actúa como xenerador eléctricu. Nun hai que dicir qu'esti sistema de recarga ye dafechu automáticu, y, si fai falta, utiliza los cuatro frenos de discu tradicionales pa parar rápido'l vehículu.
Cola voluntá de faer un coche respetuosu col mediu ambiente, el constructor consiguió escelentes resultaos al Michelin Challenge Bibendum y foi galardonado como coche del añu 2004 a los Estaos Xuníos y del 2005 n'Europa.
Toyota
La Toyota Motor Corporation, o a cencielles llamada Toyota (トヨタ自動車株式会社 , Toyota Jidosha Kabushiki-gaisha) ye una empresa multinacional xaponesa. Toyota pasó a ser nel añu 2007 el primer fabricante mundial d'automóviles adelantrando a General Motors, y especulóse que nel añu 2008 habría una producción y ventes averaes de 9,8 millones de vehículos xunto con ventes crecientes. Estes predicciones cumpliéronse, magar el númberu de revisiones forzaes y problemes calidable tamién lo fixeron. Ye una de les "trés grandes" xaponeses desafiando a los fabricantes d'automóviles estaunidenses qu'inclúi Nissan Motors y Honda Motor con gran ésitu. Produz automóviles, camiones, autobuses y robots y ye la quinta empresa más grande del mundu. La see de la empresa alcuéntrase en Toyota, Aichi, y Bunkyō, Tokyo, Xapón con fábriques y oficines alredor del mundu.
La empresa foi fundada en 1933 por Kiichiro Toyoda. De magar, Toyota convirtióse nuna de les empreses xaponeses más rentables y con más ésitu y una de les corporaciones líderes na industria del automóvil presentando'l primer aparcáu automáticu na industria disponible comercialmente (Advanced Parking Guidance System), una caxa de cambeos automática d'ocho velocidaes, guía de tráficu en tiempu real con reasignación de ruta dinámica y un control climáticu de cuatro zones con tecnoloxía de infrarrojos nes sos modelo de la división Lexus . Ye tamién xuna de les poques empreses d'automóviles que produció estensamente y promocionó automóviles basaos nuna tecnoloxía de combustible miesta como nel modelo Prius, Toyota ya inclusive na división d'automóviles de luxu Lexus. Toyota consistentemente figura como fabricante d'unos de los automóviles más fiables del mundu según encuestes y análisis.
La see central de Toyota ta asitiada en Toyota, Aichi, Xapón. Toyota tamién apurre servicios financieros al traviés del so subsidiaria, Toyota Financial Services y participa n'otres llinies de negociu. Fabrica vehículos vendíos nos Estaos Xuníos so les marques de Toyota, Scion y Lexus. Toyota tamién tien grandes inversiones en Daihatsu y Hino, y un 8,7% de Fuji Heavy Industries, que fabrica vehículos Subaru.
En 2005, Toyota, combináu col so subsidiaria Daihatsu, produció 8,54 millones de vehículos, unos 500.000 menos que'l númberu producíu por GM esi mesmu añu. En xunetu de 2006, Toyota pasó a Ford Motor Company en vientes d'automóviles, anque Ford recuperó'l so lideralgu sobro Toyota nel siguiente mes y volvió perdelo por cuenta d'altos precios de la gasolina. Toyota tien una amplia cuota de mercáu nos Estaos Xuníos, Europa y África y ye el líder del mercáu n'Australia. Tamién tien cuotes de mercáu significatives en dellos países del Sureste Asiáticu d'alta medría.
Nel Fortune Global 500, ye la sesta empresa más grande del mundu moviendo a Chevron Company en toles llistes en términos d'ingresos y medría y nel Forbes Global 2000 de 2006 ye la doceava empresa más grande del mundu. Tuvo consistentemente ganando cuota de mercáu nos Estaos Xuníos, mientres encoyíen les vientes de Ford y General Motors nos Estaos Xuníos.
El so eslogan ye Moving forward (Moviendo escontra alantre) o It's time to move forward (Ye hora de dir alantre) y Avanza Confiáu (pa la comunidá hispana) nos Estaos Xuníos y en dellos países del mundu. N'Europa'l so eslogan común ye Today. Tomorrow. Toyota (Güei. Mañana. Toyota). En Méxicu ye Siempres más allá. En dellos países como Australia, el eslogan ye Oh, what a feeling! (¡Oh, qué sensación!) que foi'l eslogan de Toyota nos Estaos Xuníos mientres los años 1980, y en Colombia'l so eslogan ye (Toyota ye Toyota) y (Toyota, moviendo a los colombianos).
En xineru del 2010 Toyota tuvo que faer un llamáu a revision 2,3 millones d'autos nos EE.XX. casi coles mesmes que la NHTSA echaba voz de que nun podía vender mas estos autos nos EE.XX. por cuenta de la aceleracion expontánea que presentaben distintes modelo, defectu que podría ser el causante de mas de 12 muertes de los sos veceros nos EE.XX.. El mayor escandalo en tola hestoria de la industria automovilistica. Revisiones semeyantes tán llevándose a cabu n'Europa. Nun se sabe qu'acciones tomaron n'otros continentes onde los consumidores son menos protexíos.
Toyota tien fábriques alredor del mundu, manufactura o ensambla vehículos pa mercaos locales, incluyendo'l Corolla. Toyota tien plantes de fabricación o ensamble nos Estaos Xuníos, Colombia, Xapón, Australia, Canadá, Indonesia, Polonia, Sudáfrica, Turquía, el Reinu Xuníu, Francia, Brasil, Pakistán, India, Arxentina, República Checa, México, Malasia, Thailandia, China, Venezuela y Filipines.
El primer Toyota fabricáu fora de Xapón foi un Land Cruiser FJ-251, construyíu en São Paulo (Brasil) en mayu de 1959.
Toyota invierte una gran cantidá de recursos n'investigaciones de vehículos de combustión más llimpia como'l Toyota Prius, basaos en tecnoloxía como'l Hybrid Synergy Drive, anque los costos añedíos de la tecnoloxía miesta nun suponen nengún aforru de costos mientres munchos años.[cita riquida] En 2002, Toyota probó con ésitu en carretera una nueva versión del RAV4 que funcionaba con una célula de combustible de hidrógeno. Scientific American nomó a la empresa la so Business Leader of the Year en 2003 por comercializar un vehículu miestu algamadizu.
En 2003, Toyota llevó dos de los sos automóviles más populares dende Xapón (incluyendo'l bB) a América, y creó una nueva marca, llamada Scion, significando un descendiente o herederu. Estos automóviles tán empobinaos a los mozos y los mozos de corazón. Tán destinaos a ser personalizaos o usaos como simples automóviles de carretera. Dambos modelo, el xA (conocíu en Xapón como Toyota Ist) y xB (conocíu en Xapón como Toyota bB) tán propulsados por un motor 1.5L DOHC I4. Un tercer modelo, el Scion tC, foi introducíu en 2004. Toos tienen típicamente un preciu baxu y algamadizu. En cuenta de importar un modelo esistente de Xapón como se fixo col xA y xB, el tC foi diseñáu específicamente pal mercáu norteamericanu como un reemplazu pal Toyota Celica, usando'l motor de cuatro cilindros y los cambeos del Toyota Camry, y el chasis básicu del européu Toyota Avensis.
Toyota ye tamién famosa na industria pola so filosofía de fabricación, llamada'l Sistema de producción Toyota. El sistema foi adoptáu por delles empreses nel mundu darréu.
En 2005, Toyota foi la cuarta mayor empresa d'automóviles nel mundu en términos de vientes con 35.820 millones—tres Xeneral Motors con 85.520 millones, Ford con 64.200 millones y DaimlerChrysler con 57.130 millones. En mayu de 2006, Toyota algamó a DaimlerChrysler pola tercer plaza en vientes totales nos Estaos Xuníos. En xunu de 2006, Toyota superó a Ford en términos de vientes totales de vehículos nos Estaos Xuníos, anque Ford recuperó la so posición a Toyota nel siguiente mes para de nuevu perdela, y finalmente nel primer trimestre del 2007 Toyota arrampuñó-y el primer llugar mundial a la norteamericana General Motors.
La Toyota Motor Corporation foi fundada en septiembre de 1933 cuando Toyoda Automatic Loom creó una nueva división dedicada a la producción d'automóviles so la dirección del fíu del fundador, Kiichiro Toyoda. Poco dempués, la división produció'l so primer motor tipu A en 1934, que foi usada nel primer modelo A1 en mayu de 1935 y el camión G1 n'agostu de 1935. La producción del modelo AA empezó en 1936.
Anque'l grupu Toyota ye más conocíu anguaño polos sos automóviles, entá ta nos negocios textiles y siguen fabricando telares automáticos y máquines de coser eléctriques que tán disponibles mundialmente.
Toyota Motor Co. foi establecida como una empresa independiente en 1937. Anque l'apellíu de la familia fundadora ye Toyoda (豊田), el nome de la empresa camudóse pa significar la vida llaboral de los fundadores de la vida familiar, simplificar la pronunciación, y pa dar a la empresa un empiezu feliz. Toyota (トヨタ) ta consideráu más afortunáu que Toyoda (豊田) en Xapón, onde se considera al ocho como un númberu de la suerte, y ocho ye'l númberu de trazos necesarios pa escribir Toyota en Katakana. En chinu, la empresa y los sos vehículos siguen refiriéndose polos calteres equivalentes (Chinu tradicional: 豐田; Chinu simplificáu: 丰田), con llectura china.
Mientres la Segunda Guerra Mundial la empresa dedicóse a la producción de camiones pal Exércitu Imperial Xaponés. A causa de la severa falta en Xapón, los camiones militares fueron fabricaos lo más simple posible. Por exemplu, los camiones teníen namái una lluz nel centru del capó. La guerra acabó poco primero de un bombardéu aliáu programáu nes fábriques de Toyota en Aichi.
La producción d'automóviles comerciales empezó en 1947 col modelo SA. En 1950 una empresa de vientes separada Toyota Motor Sales Co. foi creada (que duró hasta xunetu de 1982). N'abril de 1956 la cadena comerciante Toyopet foi establecida. El siguiente añu, el Toyota Crown convirtióse nel primer automóvil xaponés esportáu a los Estaos Xuníos y les divisiones de Toyota estaunidenses (Toyota Motor Sales Inc.) y brasileñes (Toyota do Brazil S.A.) fueron establecíes.
Toyota empezó a espandise nos años 1960 con una nueva instalación d'investigación y desenvolvimientu, en Thailandia una división foi establecida, el modelo diezmillonésimo foi producíu, un Premiu Deming y asociaciones con Hino Motors y Daihatsu fueron tamién establecíes. A la fin de la década, Toyota estableciera una presencia mundial, una y bones la empresa esportara la so millonésima unidá.
La espansión siguió a lo llargo de los años 1970. Otorgóse-y a la empresa'l so primer Control calidable xaponés a principios de la década y establecióse una presencia n'automovilismu.
En 1982, la Toyota Motor Company y la Toyota Motor Sales fundiéronse nuna empresa, la Toyota Motor Corporation. Dos años dempués, Toyota xunióse a NUMMI, la New United Motor Manufacturing, Inc. Toyota entós empezó a establecer nueves marques a finales de los años 1980, col llanzamientu de la so marca de luxu Lexus en 1989.
Con una importante presencia n'Europa, debíu al ésitu de Team Toyota Europe, la corporación decidió crear TMME, Toyota Motor Europe Marketing & Engineering, p'ayudar a vender vehículos nel continente. Dos años dempués, Toyota creó una base nel Reinu Xuníu, TMUK, una y bones los automóviles de la empresa convirtiérense en bien populares ente los conductores británicos. Tamién se crearon bases n'Indiana, Virginia y Tianjin. En 1999, la empresa decidió cotizar na Bolsa de Nueva York y Londres.
En 2001, el Toyo Trust and Banking de Toyota fundióse pa formar el UFJ, United Financials of Japan, que foi acusáu de corrupción pol gobiernu por faer malos préstamos a la mafia Yakuza. La UFJ convirtióse nuna de les peores corporaciones con perdes de dineru nel mundu, col presidente de Toyota ocupando'l cargu de director. Nesi tiempu, el UFJ foi unu de los mayores accionista de Toyota. Como resultáu de la crisis de banca de Xapón, la UFJ foi fundida de nuevu pa convertise nel Mitsubishi UFJ Financial Group.
En 2002, Toyota consiguió entrar nun equipu de Fórmula 1 y establecer joint ventures coles empreses automovilístiques francés Citroën y Peugeot, esto estableció un añu dempués de que Toyota empezó a producir automóviles en Francia.
En marzu de 2009, Toyota retayó la so producción en más de 50%, p'amenorgar los sos inventarios y enfrentar la cayida de les vientes.
En xineru del 2010 Toyota tuvo que llamar a revision 2,3 millones d'autos nos EE.XX. casi coles mesmes que la NHTSA echaba voz de que nun podía vender mas autos nos EE.XX.. El mayor escandalo en tola hestoria de la industria automovilistica.
Asturias (Filipines)
Asturias ye un municipiu de tercer clase allugáu na costa noroccidental de la provincia filipina de Cebú, a unos 81 km de la ciudá homónima, capital alministrativa de la islla. Ta asitiada nes siguientes coordenaes geográfiques: 10°34'N 123°43'E; y llenda: al norte, col municipiu de Tuburan, al sur col de Balamban, al este col de Danao City y al oeste col de Tañon Strait. La so población, según el censu de 2008, ye de 80.798 habitantes. Viven, mayormente, de la pesca, l'agricultura y el ganáu. 
Alministrativamente ta dividíu nos 27 barangayes (barrios o distritos) que vienen darréu:
El nome nativu de la zona ye "Naghalin", y deriva de la pallabra "lalin", usada en cebuanu pa denomar a los colonos que vienen de llugares llonxanos. Los primeros ocupantes del municipiu llegaron de los conceyos vecinos y d'islles cercanes como la de Bohol. A lo primero una parte de Naghalin formaba parte del Pueblo de Tuburan, y la otra del de Balamban. La población foi medrando pol crecimientu demográficu de los yá instalaos y pola llegada de nuevos emigrantes, y los habitantes del territoriu pidiéron-y a la potencia colonial (España) que los dexara crear les sos propies instituciones llocales de gobiernu. El rei español, a finales del sieglu XVIII, aceptó, creando pa ello el Pueblo de Asturias.
Gasolina
La gasolina ye un amiestu d'hidrocarburos derivada del petroleu que s'utiliza como combustible en motores de combustión interna con encendíu a chispa. Tien una mestura de 720 g/L (un 15% menos que'l gasoil, que tien 850 g/L). Un llitru de gasolina tien una enerxía de 34,78 megaxulios, aprosimao un 10% menos que'l gasoil, que tien una enerxía de 38,65 megaxulios por llitru de carburante. Sicasí, en términos de masa, la gasolina tien una enerxía de 48,31 MX/Kg frente a los 45,47 MX/kg del gasóil.
A partir de los años 20 y de resultes de los mayores requerimientos de los motores d'esplosión, derivaos del aumentu de compresión p'ameyorar el so rendimientu, empecípiase l'usu de compuestos p'aumentar el so octanaxe a base de plomu (Pb) y manganesu (Mn) nes gasolines. L'usu de antidetonantes a base de plomu y manganesu nes gasolines obedez principalmente a que nun hai xeitu más barata d'amontar l'octanaxe nes gasolines qu'usando compuestos d'ellos (Tetraetilu de Plomu-TEP-,Tetrametilu de Plomu -TMP- y a base de manganesu conocíu poles sos sigles n'inglés como MMT) comparando colos costos que traen les instalaciones que producen componentes d'altu octanaxe (reformación de naftas, desintegración catalítica, isomerización, alqui-lación, producción de eteres-MTBE, TAME-, etc.).
A partir de los años 70, l'usu de compuestos de plomu nes gasolines tenia dos razones: la primer, yera la comentada d'algamar l'octanaxe riquíu polos motores con mayor rellación de compresión y la segunda protexer los motores contra'l fenómenu denomináu Recesión del Asientu de les Válvules d'Escape (Exhaust Valve Seat Recession, EVSR) al par del llabor llubricante que'l plomu exerze na parte alta del cilindru (pistón, camisa, segmentos y asientos de válvula).
Los metales "pesaos" (plomu, manganesu, mercuriu, cadmiu, etc.) resulten perniciosos tantu pal mediu ambiente como pa la salú humana. Afítense nos texíos llegando a desencadenar procesos mutagénicos nes célules. Dende'l puntu de vista de la salú, la presencia de chombu nel aire qu'alendamos tien distintos efectos en función de la concentración presente y del tiempu a que se tea espuestu. Dalgunos de los sos principales efectos clínicos, detectaos pol envelenamientu agudu con chombu, son interferencia na síntesis de la hemoglobina, anemia, problemes nel reñón, cuayu y fégadu, según afectación del sistema nerviosu, los cuales puéense manifestar cuando se detecten concentraciones percima de 60 mg de Pb por cada 100 mililitros de sangre.
Nos años 70, ante los graves problemes de deterioru ambiental del planeta y el so impactu sobro los seres humanos que lo habiten, los gobiernos de los países empecipiaron una serie d'acciones pa detener y prevenir esta problemática ambiental. Impunxéronse lleis que'l so fin consistió n'amenorgar pasu ente pasu l'usu d'aditivos basaos en plomu y manganesu de les gasolines. Les empreses petroleres viéronse obligaes a desendolcar nueves gasolines de mayor octanaxe ensin l'usu del plomu o'l manganesu. Per otru llau, los fabricantes de motores, tuvieron qu'entamar a utilizar materiales más resistentes que nun dependieren de la lubricación del plomu pal so meyor caltenimientu ( en concretu la meyora de la resistencia de los asientos de les válvules ).
Amás, p'amenorgar les emisiones de CO a l'atmósfera empezáronse a utilizar catalizadores, los cuales destrúyense rápida y irremediablemente col chombu faciéndolos incompatibles. La Unión Europea afitó qu'a ciertu un plazu pa la retirada de los combustibles con plomu del mercáu, el 1 de xineru de 2000, poro, ante la situación de dellos mercaos, la Comisión Europea concedió una moratoria a España, Italia y Grecia fasta'l 1 de xineru de 2002.
Tienen de cumplise una serie de especificaciones riquíes por que'l motor furrule bien y otres de tipu ambiental, dambes regulaes por llei na mayoría de los países. L'especificación más característica ye'l índiz d'octanu ( MON, ""motor octane number"", RON ""research octane number"" o'l promediu de los anteriores), qu'indica la so resistencia que presenta'l combustible a españar.
N'España, nel 2008, comercializábense dos tipos de gasolina ensin plomu de distintu octanaxe caúna denominaes Ensin Plomu 95 y Ensin Plomu 98, anque les petroleres realizaben distintos cambeos na so composición p'ameyorar el rendimientu, y ufiertar productos llixeramente distintos que la competencia. Los sos precios, en payares de 2009, rondaben los 1,07 €/llitru para Ensin Plomu 95 y el 1,19 €/llitru para Ensin Plomu 98, según la petrolera.
L'octanaxe indica la presión y temperatura a que pue ser sometíu un combustible carburáu (entemecíu con aire) enantes d'autu-españase al algamar el so temperatura d'autoignición por cuenta de la llei de los gases ideales.
Hai distintos tipos de gasolines comerciales, clasificaes en función del so númberu de octano. La gasolina más vendida n'Europa (2004) tien un MON mínimu de 85 y un RON mínimu de 90.
De normal considérase nafta a la fracción del petroleu que'l so puntu de ebullición alcuéntrase aprosimao ente 28 y 177 °C (estragal que varia en función de les necesidaes comerciales de la refinería). De la mesma, esti subproducto subdivídese en nafta llixera (fasta unos 100 °C) y nafta pesada (el restu). La nafta llixera ye unu de los componentes de la gasolina, con unos númberos de octanu en redol a 70. La nafta pesada nun tien la calidá abonda como pa ser utilizada pa esi fin, y el so destín ye la tresformación pente medies de reformáu catalíticu, procesu químicu pol cual llógrase tamién hidróxenu, al empar que se aumentar l'octanaxe d'esta nafta.
Amás de la nafta reformada y la nafta llixera, otros componentes que s'usen na formulación d'una gasolina comercial son la nafta de FCC, la nafta llixera isomerizada, la gasolina de pirólisis desbencenizada, butanu, butenos, MTBE, ETBE, alquilatu y etanol. Les fórmules de cada refinería suelen ser distintes (inclusive perteneciendo a les mesmes compañíes), en función de les unidaes de procesu de que dispongan y según sía branu o iviernu.
La nafta llógrase por un procesu llamáu "fluid catalytic cracking FCC" (dacuando denominada gasolina de FCC) de gasoil pesáu. Si nun ta refinada pue tener fasta 1.000 ppm d'azufre. Tien alredor d'un 40% de aromáticos y 20% d'olefines. Los sos númberos d'octanu (MON/RON) tán alredor de 80/93.
La nafta llixera isomerizada (isomerato) llógrase a partir de la nafta llixera de destilación directa, pente medies de un procesu qu'usa catalizadores sólidos en base platino/aluminiu o zeolíticos . Ye un componente llibre d'azufre, bencenu, aromáticos y olefines, con unos númberos d'octanu (MON/RON) alredor de 87/89.
La gasolina de pirólisis desbencenizada llógrase como subproductu de la fabricación d'etilenu a partir de nafta llixera. Ta compuesta aprosimao por un 50% de aromáticos (toluenu y xilenos) y un 50% de olefinas (isobuteno, hexenos). Tien en redol a 200 ppm d'azufre. El bencenu que contién n'aniciu suel ser purificáu y vendíu como materia primero petroquímica. Los sos númberos d'octanu (MON/RON) tán alredor de 85/105.
El alquilato llógrase a partir de isobutano y butenos, pente medies de un procesu qu'usa catalizadores acedos (bien ácidu sulfúrico bien acedu fluorhídrico). Tampoco tien azufre, bencenu, aromáticos nin olefinas. Los sos númberos d'octanu (MON/RON) tán al redor de 94/95.
La primer gasolina comercializada n'España nun tuvo nenguna denominación particular. Ésta yera con plomu y de 85 octanos. Nos años 80 y cola evolución de los motores aumentó l'octanaxe a 91, y de la mesma entamose a comercializar una gasolina con plomu de mayor octanaxe, de 97, que la denominaron Gasolina Super. Asina, l'anterior gasolina entamó a denominase pasu ente pasu como Gasolina Normal. D'esta miente les gasolineres ufiertaron mientres munchos años Gasolina Normal 91 Octanos y Gasolina Super 97 Octanos.
Nel 1988 empecipiarónse a comercializar en masa los motores qu'utilizaben Gasolina Ensin Plomu, colo qu'entamó la comercialización de les gasolines denominaes Ensin Plomuu 95 y Ensin Plomuu 98. A mediaos y finales de los años 90 l'usu de gasolines ensin plomu entamó a ser notablemente superior qu'el de les gasolines con plomu (a finales de 1999 un 40% de tolos coches que circulaben peles carreteres españoles usaben gasolines con plomu), polo que lo llargo de la década fueron retirando del mercáu la Gasolina Normal 91 con menos demanda cada vez, quedando namái la Gasolina Super 97 como gasolina con plomu.
Cuando la Xunión Europea punxo la normativa na que se retiraríen toles gasolines con plomu del mercáu enantes de xineru de 2001, a España concediéronlu una prórroga dada la cantidá de vehículos que consumíen esti tipu de combustibles con plomu qu'entá esistíen en territoriu nacional. A partir d'agostu de 2001 entamaron a retirar pasu ente pasu la Gasolina Súper 97 con plomu, pa finalmente, en xineru de 2002, prohibir por llei la comercialización de cualesquier tipu de gasolina con plomu. N'abril de 2001, el consumu de gasolina súper representaba'l 28,5% del total de les gasolines.
Per otra parte, les petroleres, ufiertaron un sustitutu a la Gasolina Super 97 con plomu qu'introducieron nel so mercáu al par que retiraben ésta. Según la petrolera la so denominación yera distinta: Repsol YPF "Nueva Súper 97"; Cepsa, "Nueva súper"; y BP, "BP Ecosúper 97 con sustitutivu del plomu". Estes nueves gasolines, llixeramente más cares, incluyíen un aditivu basáu en potasio (K) que reemplaza'l plomu. Aun asina y magar ser menos contaminante que'l plomu, El Gobiernu ordenó la so retirada pa finales de 2005. L'oxetivu fundamental consistía na retirada masiva de vehículos que peracaben por demás y producen muncha polución, debíu en gran parte por non tener catalizador (namá posible d'usar en motores de combustible ensin plomu). Tamién l'altu preciu d'esti sustitutivu motivó al so retiru. Nel 2004, el consumu de gasolina súper representaba'l 12% del total de les gasolines.
A partir de 2006 nes gasolineres namái esistíen Ensin Plomu 95 y Ensin Plomu 98. El que quixeren utilizar motores que nun soporten gasolines ensin plomu nin sustitutivos, podríen adquirir el sustitutivu de potasio aparte y entemecelo cola gasolina, anque s'encamentaba na midida de lo posible acondicionar el motor pa poder usase con gasolina ensin plomu, y dota-y d'un catalizador.
La gasolina algámase del petroleu nuna refinería. Polo xeneral algámase a partir de la nafta de destilación direuta, que ye la fracción llíquida más llixera del petroleu (quitando los gases). La nafta tamién se llogra a partir de la conversión de fracciones pesaes del petroleu (gasoil de vacíu) n'unidaes de procesu denominaes FCC (craquéu catalíticu fluidizáu) o hidrocráquer. La gasolina ye un amiestu de cientos de hidrocarbonos individuales dende C (butanos y butenos) fasta C como, por casu, el metilnaftalenu.
Gasolina de Destilación Directa: Ausencia de hidrocarburos non enchíos, de molécules complexes aromátiques- nafténiques. El conteníu aromáticu alcuéntrase ente 10-20%.
1. Gasolina más barato: Atope l'estación de gasolina cola gasolina más barato.
2. Recargar pela mañana: Ye muncho más eficiente enllenar el depósitu o tanque de gasolina pela mañana, xa que'l fríu fai que la densidá de la gasolina sía mayor. Asina va poder aforrar gasolina. Por cuenta de que la densidá ye indireutamente (Inversamente) proporcional al volume, d'esti xeitu va llograr depositar más gasolina.
3. Evite altes velocidaes: Por exemplu, conducir a 100 km/h frente a 130 km/h déxa-y aforrar un 15% el consumu de gasolina.
4. Nun acelere o frene sópito: Al acelerar y frenar selemente déxa-y aforrar gasolina fasta un 20%.
5. Neumáticos enchíos: Caltenga la presión del aire de los neumáticos, calténgalos bien enchíos. Un solu neumáticu del so coche enchíu 2 PSI menos de lo encamentao, pue amontar un 1% el consumu de gasolina.
6. La afinación y bon caltenimientu del automóvil contribúin al aforru de gasolina.
Temperatura d'autoignición
Denominase temperatura d'autoignición a la temperatura mínima, a presión d'una atmósfera, a la qu'un gas inflamable o amiestu d'aire-vafu en contactu col aire ambura bonalmente o ye calecíu na so superficie ensin necesidá d'una fonte d'ignición. 
A esta temperatura algama l'enerxía d'activación abonda por que se empecipie la reacción de combustión. Los vafos y gases van amburar bonalmente a una temperatura más baxo en oxíxenu que nel aire. La temperatura de autoignición puede menguar sustancialmente ante la presencia de catalizador ye como polvu de óxidu de fierro, ante atmósferes riques n'oxíxenu y ante primas elevaes.
Esti parámetru recibe tamién el nome de temperatura o puntu de autoencendido, temperatura de ignición bonal o autógena y hasta puede apaecer solo como temperatura de ignición. 
Ye conveniente asegurase'l non-tracamundiu cola temperatura d'inflamación o rellumu, especialmente si nun se dispon de dambos valores determinaos por ensayu ó por tables. En casu de nun disponer d'ellos repararáse que la temperatura de autoignición tien unos valores bien superiores a la de inflamación y pa una mayoría de compuestos alcuéntrase ente 200 y 700 °C. 
Esti parámetru sírvenos de referencia pa operaciones ensin fonte puntual de ignición pero con una elevación importante de la temperatura, tales como tratamientos térmicos, intercambiadores de calor con aceites térmicos, motores eléctricos protexíos, etc.. 
Esta característica de les sustances llinda la temperatura másimu superficial de los equipos llétricos que pueen entrar en contactu con ella.
La temperatura d'autoignición de hidrocarburos n'aire mengua al aumentar el so masa molecular. Asina por casu:
Temperatura de autoignición del toluenu: 580 °C en recipiente de 0,05 I. 
Idem del tolueno 480 °C en recipiente de 15 I. 
Idem del metanol 475 °C en recipiente de 0,05 I. 
Idem del metanol 375 °C en recipiente de 15 I.
Radar
El radar (términu que remanez del acrónimu inglés Radiu Detection And Ranging, “deteición y midida de distancies per radio”) ye un sistema qu'usa ondes electromagnétiques pa midir distancies, altitúes, direiciones y velocidaes d'oxetos estáticos o móviles como aeronaves, barcos, vehículos motorizaos, formaciones meteorolóxiques y el propiu tarrén. El so funcionamientu básase n'emitir un impulsu de radio, que se reflexa nel oxetivu y recíbese típicamente na mesma posición del emisor.
A partir d'esti ""ecu"" puede estrayese gran cantidá d'información. L'usu d'ondes electromagnétiques dexa deteutar oxetos más allá del rangu d'otru tipu d'emisiones (lluz visible, soníu, etc.)
Ente les sos aplicaciones inclúinse la meteoroloxía, el control del tráficu aereu y terrestre y gran variedá d'usos militares.
Asturix
Asturix ye una distribución GNU/Linux basada n'Ubuntu dirixida a usuarios finales y empreses.
Ye estable, rápida, segura y perfácil d'usar.El nome (Asturix) provién de la conxunción de les pallabres Asturies (comunidá autónoma d'España) la cuál ye'l llugar d'orixe, y Astérix (personaxe protagonista del cómic "Les Aventures d'Astérix" de René Goscinny y Albert Uderzo).Tamién tien una comunidá que va ascendiendo en númberu día a día, esta distro tamién s'enargullez de poseyer: una páxina web dedicada a la so descarga, una wiki con soporte, un foru oficial nel que te pue responder el propiu creador, dos servidores de descarga y munchu más...
Consta de varies versiones:
Angüañu alcuéntrense disponibles les versiones Desktop, Business y Lite.
Sóviet
Un sóviet ye una asamblea, convocatoria o conseyu obreru de trabayadores rusos. Los primeros sóviets fueron el raigañu de la Revolución Rusa de 1905 y orixinalmente'l términu facía referencia a les asamblees d'obreros, soldaos y llabradores que fueron fundamentales pal trunfu de la Revolución d'ochobre de 1917, según la base pa la formación de la República Socialista Federativa Soviética de Rusia primeru y de la Unión de Repúbliques Socialistes Soviétiques en 1922. La Constitución soviética de 1918, colos bolxeviques yá nel poder, entamó l'alministración política del Estáu nun sistema inversamente xerárquicu y democráticu (esto ye, de baxo enriba) de conseyos d'obreros, llabradores y soldaos. El primeru fundóse na ciudá d'Ivánovo.
La estructura xerárquica del Estáu, que diba de baxo escontra riba y de riba escontra baxo —unu de los principios del centralismu democráticu leninista— taba conformada por socesivos conseyos hasta llegar a la máxima autoridá, el Sóviet Cimeru. Nun nivel mediu ente los gobiernos llocales y el poder federal, cada República Socialista Soviética tenía'l so propiu Soviet Cimeru. Magar, cola institucionalización del país escontra 1924, y la paulatina burocratización de la Estáu obreru, los sóviets empezaron a perder una gran parte del so poder real y capacidá de decisión a nivel llocal o de base, convirtiéndose de la mesma, en niveles superiores, n'órganos de gobiernu al estilu de los parllamentos d'otros estaos. Asina, la Unión Soviética, llueu alquirió un sistema políticu de tipu "parllamentariu" con un únicu partíu, nel que'l xefe d'Estáu o Presidente del Presidium del Sóviet Cimeru, yera escoyíu pol poder llexislativu (ésti últimu). El poder executivu exercíalo'l Conseyu de Ministros, que'l so nome orixinal en rusu yera "Sóviet de Comisarios del Pueblu".
Aristocracia obrera
El términu aristocracia obrera o aristocracia del trabayu fai referencia a dos conceutos, unu usáu na teoría leninista y otru como crítica a cierta forma de sindicalismu.
Na teoría leninista l'aristocracia obrera utilízase pa referise a los trabayadores de los países desenvueltos que se beneficien de la plusvalía estrayida de los trabayadores de los países depauperaos. Esta teoría, introducida por Karl Kautsky, señala que les empreses nel primer mundu esploten a los trabayadores de los países en desenvolvimientu (nos cuales los xornales son muncho más baxos), lo que provoca un aumentu de los beneficios. Per aciu d'estos beneficios, les empreses pueden pagar xornales más altos a los sos emplegaos del primer mundu, y esto lleva a qu'esta clase obrera tea satisfecha col so nivel de vida y refugue la revolución social.
Lenin consideraba que, por cuenta d'esta práctica, promovida pol imperialismu, la revolución obrera namás podría producise al empiezu nun país subdesendolcáu o semidesendolcáu, nel "eslabón más débil". Hai que señalar que nos sos primeros escritos consideraba tamién la posibilidá de que surdiera nun país desenvueltu, como Alemaña. Darréu Stalin y Mao tamién defenderíen esta teoría.
Esta teoría de l'aristocracia obrera ye revesosa nel movimientu marxista. Esisten dellos partíos minoritarios qu'inciden en dicha teoría, xeneralmente de calter leninista o maoísta. Destacó pola so persistencia en dellos partíos políticos, por casu, el Movimientu Internacionalista Maoísta. Munchos trotskistes nel presente, a partir d'Ernest Mandel, tienden a refugar esta teoría -a pesar que Trotsky mesmu acéptola- por considerar que tien implicaciones "tercermundistes".
Nos Estaos Xuníos y el Reinu Xuníu, el términu aristocracia del trabayu úsase como una crítica implícita a los sindicatos qu'entamaron a trabayadores de rentes elevaes y nun tienen interés en sindicar a trabayadores de rentes medies o baxes, inclusive nos casos nos que la organización d'esos trabayadores consolidaría a los sindicatos implicaos. D'esos sindicatos coméntase que contienen reminiscencies d'aristocracia obrera. Dellos exemplos pueden ser los sindicatos de deportistes profesionales, que consiguieron alzar los xornales de cierta clase de trabayadores que yá percibíen de mano rentes altes —los deportistes profesionales— pero que refuguen entamar a otros trabayadores, incluyendo otros emplegaos nos equipos pa los que trabayen.
El términu "aristocracies obreres" o "aristocracia del trabayu" foi utilizáu por primer vegada por Mijaíl Bakunin en 1872 como una crítica a la noción de que los trabayadores entamaos son los más radicales. Bakunin escribió: "Pa min la flor del proletariáu nun ye, como ye pa los marxistes, la capa superior, l'aristocracia del trabayu, toos aquéllos que tán más cultivaos, los qu'aprienden más y viven más confortablemente que tolos demás trabayadores"". Consecuentemente los anarquistes cuestionaron les "vanguardies" y dirixencies de los partíos obreros, especialmente nos estaos socialistes, llamandolos peyorativamante "aristocracies obreres" y/o "burocracies coloraes".
Colonia
El términu colonia o Colonia pue referise a:
El capital
El Capital, col títulu orixinal n'alemán "Das Kapital", ye la obra mayor del filósofu y teóricu de la economía política alemana Karl Marx. 
Marx dedicó más de venti años de so vida a escribir esta obra, pero nun acabó más qu'una parte: el primer llibru, asoleyáu en 1867, consagráu al desarrollu de la produción capitalista. Borradores de Marx fueron utilizaos por Friedrich Engels pa publicar los « llibros 2 y 3 », en 1885 y 1894. Los apuntes de Marx dedicaos a la historia de les doctrines económiques fueron asoleyaos pol socialista alemán Karl Kautsky na obra "Les Teoríes de la plusvalía" (4 vol., 1905-1910).
Foi oservando la industria británica contemporania y les sos condiciones de trabayu, sofitándose y criticando les anteriores teoríes de la economía política (tales como les de en David Ricardo o Adam Smith) que Marx pretendió demostrar la naturaleza real del capitalismu, y poner l'acentu sobre les contradiciones internes d'esi sistema. 
L'autor consideraba el mesmu a la so obra como « el más temible misil que fuera llanzáu a la cabeza de la burguesía ».
La conclusion de Marx ye que'l capitalismu ye un sistema a la vez inxustu y inestable, qu'aliena a los seres humanos, y nel que la base sobre la que se sofita ye « la esplotación de los trabayadores » baxo la forma del sistema de salariu. Per otra parte, Marx estima que'l capitalismu deberá ser reemplazáu por un modu de produción fundáu sobre la propiedá común, reemplazando'l trabayu asalariáu pol trabayu llibre y cooperativu.
Santa María Villandás
Santa María Villandás ("Santa María de Villandás" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Ta allugada na fastera suroccidental del conceyu y tien una estensión de 12,4 km². Los sos 123 habitantes (INE, 2009) tán repartíos ente los llugares de Santa María (ú ta la ilesia parroquial), La Cabaña, La Fuexa, El Gurrión, Los Llodos, El Puente Seaza, Robléu, Rozallana, Seaza, Villandás, Víu'l Pedroucu, Víu'l Picu, La Campusa y Capítulu.
Santianes de Molenes
Santianes de Molenes ("Santianes" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Ta asitiada na fastera suroccidental del conceyu, y llenda coles de Rubianu (al NE), Ambás (al N), Santa María Villandás (al NE), Restiellu (al E) y Villamarín (al S y SE), amás de col conceyu de Yernes y Tameza al Oeste. Tien una estensión de 11,9 km², y una población de 146 habitantes (INE, 2009). Comprende los núcleos de población que vienen darréu: Bárzana, Campiellu, La Formiguera, Llamas, El Llanón, Momalu, Samiguel, Santianes, Teixéu, La Veiga y Villaldín.
Sorribas (Grau)
Sorribas ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Ta asitiada na fastera centruoccidental del conceyu, na vera derecha del ríu Cubia, que-y fai de llende septentrional. Tien una estensión de 4,13 km² y una población (INE, 2009) de 34 habitantes, que se reparten ente les aldees de Las Curuxas (8 vecinos) y Sorribas (26 vecinos).
Tolinas
Tolinas ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Ocupa l'estremu más meridional del conceyu, nel brazu qu'abraza pel Oeste al conceyu de Yernes y Tameza. Llenda colos conceyos de Teberga (al S y SE) y Miranda (al O), y cola parroquia moscona de Las Villas al Norte y NO. Nel so territoriu, de 14,41 km², hai namái un pueblu, Tolinas, que tien una población de 13 habitantes.
Nel pueblu, amás de la ilesia dedicada a San Cosme y San Damián, qu'apaez citada na confirmación otorgada pol rei Alfonsu VI a la catedral d'Uviéu alredor del añu 1100 y que foi reconstruyida nos sieglos XVII-XVIII, hai un conxuntu palaciegu perimportante. Ye la casona Los Corros, llevantada hacia'l 1624, que tien capilla (con un retablu del sieglu XVIII), palomar, bebederu pal ganáu (datáu en 1842) y un horru.
Selena
Selena Quintanilla-Perez (Lake Jackson, Texas, 16 d'abril de 1971 - Corpus Christi, Texas 31 de marzu de 1995) foi una cantante pop estauxunidense n'inglés y castellanu. 
Intestín delgáu
L'intestín delgáu o estantín delgáu ye la parte del tubu dixestivu qu'empecipia dempués del estómagu y acaba nel ciegu del colon. Estrémase en trés porciones: duodenu, yeyunu y íleon. 
La principal función del intestín delgáu ye l'absorción de los nutrientes necesarios pal cuerpu humanu. 
El quimu que se crea nel estómagu, del bolu alimenticiu entemecíu col ácidu clorhídricu a partir de movimientos peristálticos entemezse coles secreciones biliar y pancreática (amás de la mesma duodenal) pa nun romper les capes del intestín delgáu (una y bones esti tien un pH ácidu) y ye lleváu al duodenu. El pasu alimenticiu sigue per esti tubu d'unos seis metros a lo llargo de los cuales complétase'l procesu de la dixestión, el quimu tresfórmase en quilu y efectúase l'absorción de les sustancies útiles. El fenómenu de la dixestión y de l'absorción dependen en gran midida del contactu del alimentu coles paredes intestinales, polo que cuantu mayor sía esti y nuna superficie más amplia, tantu meyor va ser la dixestión y absorción de los alimentos. Esto danos una de les carauterístiques morfolóxiques más importantes del intestín delgáu que son la presencia de numberoses plegues qu'amplifiquen la superficie d'absorción como: 
El duodenu caracterízase pola so rellación col estómagu, fégadu y entrellenzu, pero'l yeyunu y íleon son más difíciles d'estremar, y nun hai una dixebra neta ente dambos. 
Polo xeneral, pueden estremase porque: 
Sicasí, nel íleon los folículos linfoides (plaques de Peyer) y la irrigación vascular en forma d'arcaes ye mayor, que nel yeyunu. Amás les sos paredes son más delgaes y menos vascularizaes. 
Topográficamente tantu'l yeyuno como l'íleon ocupen l'espaciu infracólicu, anque: 
Polo xeneral, les ases yeyunales son de dirección más horizontal, ente que les ileales son de dirección vertical. 
El final del intestín delgáu ye l'íleon terminal que desagua nel ciegu per mediu de la válvula ileocecal. 
Na constitución de la paré intestinal, amás de les capes avezaes de mucosa, submucosa, muscular y serosa, destaca la presencia d'acúmulos de texíu linfoide qu'algamen hasta la submucosa. Alcuéntrense nel cantu antimesentéricu y el so númberu ye de 30 ó 40, y hasta 2,5 cm de diámetru. Como se mentó enantes, son más numberosos nel íleon. 
Tol llargor del intestín delgáu queda xuníu a la paré posterior al traviés del raigañu del mesenteriu. Esta unión del mesenteriu a la paré posterior empieza a nivel de la vértebra L2, crucia'l gabitu del entrellenzu (per onde enfusa l'arteria mesentérica superior), crucia delantre de la cava inferior, sigue externamente a los vasos iliacos comunes y esternos pa terminar na fuesa iliaca derecha, a nivel del puexu, lladral a l'articulación sacroiliaca derecha, a unos 6 cm, de la llinia media.
La irrigación provién de l'arteria mesentérica superior, caña de l'aorta, que camina dientro del mesenteriu y de la que nacen les arteries: *Pancreáticoduodenales inferiores. Depués emite, 
Ramos yeyunales y 
Ramos ileales: estos ramos yeyunales y ileales tienen la particularidá de formar arcaes arteriales que se anastomosan unes con otres. Fórmense arcaes de primer orde, nueves arcaes a partir d'estes (de segundu orde) ya inclusive de tercer orde nel íleon. A lo último, anicia la 
Arteria ileocólica, que termina dando cuatro cañes: a) cólica ascendente que xube pel colon ascendente, b) cecal anterior, c) cecal posterior, y la d) arteria apendicular pal apéndiz. Otres cañes de l'arteria mesentérica superior salen escontra l'ángulu derechu de colon:
 L'arteria cólica media, que s'anastomosa cola anterior. Poro, l'arteria mesentérica superior irriga tol yeyunu, l'íleon y la metá derecha del intestín gordu incluyendo l'apéndiz.
La mucosa intestinal ta especializada na dixestión y l'absorción de nutrientes y pallo tien qu'aumentar la so superficie que da a la lluz, de trés maneres:
L'epiteliu intestinal de la mucosa ta formáu por distintes célules que son:
La llámina propia presenta un texíu conectivu sueltu, con vasos y nervios. Ta invadíu por una población linfocítica y por fibra musculares llises provenientes de la capa muscular de la mucosa. Denomina músculu de Brucke y ye'l músculu motor de les microvellosidaes.
El conductu llacteal o quilíferu central ye un vasu linfáticu central de la microvellosidá. Alcuéntrase en tou corte tresversal de la microvellosidá. El revestimientu del quilíferu ye discontinuu.
El glicocálix ye fundamental na finalización del procesu dixestivu, tocantes a que ye l'últimu eslabón de la degradación. De los elementos absorbíos, les grases van al quilíferu central, y les demás al sangre.
Si hai glándules distintes a les de les criptes, na submucosa duodenal, atopamos nun duodenu, y si non nun yeyunu íleon. El duodenu presenta estes glándules que secreten una mucina que neutraliza'l pH acidu del quimu.
Nel tubu dixestivu ye característica la presencia de MALT, texíu linfoide asociáu a mucosa. Esti texíu linfoide alcuéntrase nel corion o llámina propia de la mucosa. Ye polo xeneral un texíu linfoide difusu o nodular. Al par d'esti texíu linfoide atópense xeneralmente plasmocitos. Nel íleon el texíu linfoide ye especialmente bultable pola so disposición en plaques, denominaes plaques de Peyer. El nódulu linfáticu produz un cambéu nel epiteliu de revestimientu.
La cantidá de célules caliciformes aumenta dende'l duodenu al rectu, les célules absortives mengüen de duodenu a rectu. Nel estómagu nun hai célules caliciformes, una y bones el mesmu epiteliu ye mucíxenu.
Catástrofe
Una catástrofe (del griegu καταστρέφειν, 'abater', 'destruyir') ye un fechu natural o provocáu pol home qu'afecta negativamente a la vida, al sustentu o a la industria, desaguando con frecuencia en cambeos permanentes nes sociedaes humanes, ecosistemes y mediu ambiente. Los desastres ponen de manifiestu la vulnerabilidá del equilibriu necesariu pa sobrevivir y espolletar.
Según la magnitú del desastre, puede asoceder:
comunidaes axacentes l'unvíu d'ayuda.
Skarn
Skarn ye una roca metamórfica que polo xeneral de color verde o colloráu, dacuando gris, negru, marrón o blancu.
Polo xeneral, formánse por metasomatismu químicu de roques demientres dura'l metamorfismu y na zona de contautu d'intrusiones magmátiques, como granitos en contautu con piedres ricu en carbonatu como la piedra caliar o dolomía .
Les skarns en medios ígneos tán acomuñaos con corneanes, mármoles corneanos y zones más amplies de roques calcosilicátaes.
Skarns tán nel so sentíu más ampliu formáu por masa y tresporte de productos químicos y reacciones ente les litoloxíes axacentes. Nun precisen ser ígnees d'aniciu, dos capes sedimentaries axacentes, como por exemplu una formación de fierru bandiáu y una piedra caliar pue reaicionar colos metales de cambéu y los fluyíos mientres el metamorfismu, cando llugar a la creación d'un skarn.
Sicasí, l'usu más ampliu de la palabra ye na descripción de les zones de roca metasomatizada de paré axacente a granitos . Les Skarns que son creaos pola reaición ente les capes sedimentaries-metamórfiques son tamién conocíos como químicos o skarns skarnoides. Les Skarns tamién tien d'estremase de corneanes calcosilicátaes, polo xeneral, poles observaciones de campu.
Les Skarns d'aniciu ígneu clasifíquense como exoskarns o endoskarns . Les Exoskarns asoceder dientru ya fora del granitu que los produxeron, ya yerén alteraciones de les roques de la paré. Les Endoskarns, incluyendo greisens fórmense dientru de la masa de granitu en sí, polo xeneral tarde nel allugamientu intrusivu y consisten en stockworks tresversales, articulaciones de refrigeración y alredor de los marxes y les secciones superiores del mesmu granitu.
Los minerales típicos del skarn inclúin piroxenu, granate, vesubianite, wollastonite, actinolite, magnetita o hematite, ya epidota. Por cuenta de los skarns fórmense a partir d'elementos incompatibles, fluyíos acuosos silicios ricos en una variedá de tipos de minerales pocu comunes, que atópense nel mediu del skarn, talos como: turmalina, topaciu , beriliu, corindón, fluorita, apatita, barita, estroncianita, tantalita, anglesita, ya otres. De cutiu, feldespatoides y calcu-silicatos raros como escapolita atópense nes zones más marxinales.
Les Skarns yeren una clase de roques calcosilicataes y tán íntimamente rellacionaos con intrusiones de granitu, xeneralmente d'aniciu sedimentariu-metamórficu (tipu S). Les Skarns escasamente vense con otros tipos de granitos, debíu a la química de los fluyíos y el comportamientu de cristalización de tipu M (mantu d'orixe) y tipu-I (orixe ígneu-metamórficu) de los granitos. Los granitos de tipu S son más propensos a la xeneración de la última etapa de líquidu rico en xil, elementos incompatibles y haloxenuros porque son xeneralmente más potásicos, aferruñaos ya hidrataes.
Les Exoskarns fórmense cuando los líquidos sobrantes de la cristalización del granitu son espulsaos de la masa nes etapes d'amenorgamientu ya d'allugamientu. Cuando estos fluyíos entren en contautu con roques reactives, polo xeneral los carbonatos como la piedra caliar o dolomía, reaccionen colos fluyíos, produciendo alteración (metasomatismu).
Tipos pocu frecuentes de skarns fórmense en contactu con roques carbonadas o sulfurosa como lutitas negru, grafitu, cayueles, formaciones de fierru bandiáu y, n'ocasiones, el sal o evaporites. Equí, los fluyíos reaccionen menos al traviés d'intercambiu químicu de iones, pero por cuenta de la redox potencial d'oxidación de les roques de la paré.
Les Endoskarns yeren más raros, xeneralmente porque los líquidos creáu por un granitu fórmense de normalmente n'equilibriu colos minerales del granitu. Les Endoskarns paecen formar nos granitos que pierden enantes, más líquidos esleíos hidratada, creando asina una dilución inferior últimu esfuerciu de los fluyíos exsolvíos. De bullidura del líquidu exsolvíu tamién se considera importante, una y bones esto crea un altu salín, l'elementu líquidu ricu en fase incompatibles y una fase gaseosa bien volátil.
Les Skarns más comunes son los depósitos de minerales de cobre, plombu, cinc, fierru, d'oru, molideno, estañu y tungstenu. Dellos exemplos de depósitos de skarn económiques inclúin:
-Pine Creek Mine (tungsteno), el condáu de Inyo, California , EE.UU.
-Mina Ok Tedi (oru y cobre), la Provincia Occidental (Papua Nueva Guinea)
oMines Avebury (Níquel), Zeehan, Tasmania (Australia)
-Mines del cinchu auríferu d'Asturies, por exemplu Carlés (Salas).
Stockwork
En xeoloxía un stockwork ye un sistema complexu de xeoloxía estructural o filones orientaos aleatoriamente. Los Stockworks son comunes en munchos tipos de depósitu de mineral y especialmente notable en greisens. Son tamién conocíos como zones llargueru.
Industria
La industria -ye la actividá que tien como finalidá tresformar los materiales en producto ellaboraos o semielaborados utilizando una fonte d'enerxía.-Amás de materiales, pal so desenvolvimientu, la industria precisa maquinaria y recursos humanos entamaos davezu en empreses pola so especialización llaboral. 
Esisten distintes clases d'industries en virtú del propósitu éticu fundacional de la so actividá (p. ex. ecolóxiques: fundamentos ecoloxistes) y tipos que la demarcan n'ámbitos sectoriales según sían los productos que fabriquen. Por casu, la industria alimentaria dedicar a la ellaboración de productos destinaos a la alimentación, como, el quesu, los [embutíu]s, les [conserva]s, etc.
Dende l'orixe del ser humanu, este tuvo la necesidá de tresformar los elementos de la naturaleza pa poder aprovechase d'ellos, en sentíu estrictu yá esistía la industria, pero ye escontra finales del sieglu XVIII, y mientres el sieglu XIX, cuando'l procesu de tresformamientu de los Recursos de la naturaleza sufre un cambéu radical, que se conoz como revolución industrial.
Esti cambéu basar nel amenorgamientu del tiempu de trabayu necesariu pa tresformar un recursu nun productu útil, gracies a l'usu d'en manera de producción capitalista, que pretende la consecución d'un beneficiu aumentando los ingresos y menguando los gastos. Cola revolución industrial el capitalismu adquier una nueva dimensión, y el tresformamientu de la naturaleza algama llendes insospechados hasta entós.
La industria foi'l sector motor de la economía dende'l sieglu XIX y, hasta la Segunda Guerra Mundial, la industria yera'l sector económicu que más apurría al Productu Interior Brutu (PIB), y el que más mano d'obra ocupaba. De magar, y col aumentu de la productividá pola meyora de les máquines y el desenvolvimientu de los servicios, pasó a un segundu términu. Sicasí, sigue siendo esencial, cuidao que nun puede haber servicios ensin desenvolvimientu industrial.
El capital d'inversión en Europa vien de l'acumuladura de riqueza na agricultura. El capital agrícola va invertir na industria y nos medios de tresporte necesarios pa poner nel mercáu los productos ellaboraos.
En principiu los productos industriales aumenten la productividá de la tierra, colo que se mengua fuerza de trabayu pa la industria y llógrense productos agrícoles excedentarios p'alimentar a una creciente población urbana, que nun vive del campu. L'agricultura, pos, apurre a la industria capital, fuerza de trabayu y mercancíes. Tou ello ye una condición necesaria pal desenvolvimientu de la revolución industrial. 
Gracies a la revolución industrial les rexones pueden especializase, sobremanera, por cuenta de la creación de mediu de tresporte medios de tresporte eficaces, nun mercáu nacional y otru mercáu internacional, lo más llibre posible de torgues arancelaries y burocrátiques. 
Una nueva estructura económica, y la destrucción de la sociedá tradicional, garantizaron la disponibilidad d'abonda fuerza de trabayu asalariada y voluntaria.
Nos países del Tercer Mundu, y en dalgunos países de industrialización tardida, el capital apurrir la inversión estranxera, que monta les infraestructures necesaries pa estrayer la riqueza y les plusvalías que xenera la fuerza de trabayu; ensin lliberar de les xeres agrícoles a la mano d'obra necesaria, sinón solo a la imprescindible. Nun principiu hubo de recurrise a la esclavitú pa garantizar la mano d'obra. Pero'l cambéu de la estructura económica, y la destrucción de la sociedá tradicional, garantizó la disponibilidad de suficientes capitales.
La manufactura ye la forma más elemental de la industria; la palabra significa "faer a mano" 
pero en economía significa tresformar la materia prima nun productu d'utilidá concreta. Casi tou lo qu'usamos ye un frutu d'esti procesu, y casi tou lo que ye manufactura ellaborar en grandes fábricas. Los artesanos tamién fabriquen mercancíes, bien sía solos o en pequenos grupos.
Hai mercancíes que precisen fabricase en delles etapes, por casu los automóviles, que se constrúin con pieces que se fixeron n'otres, polo xeneral d'otros países y de él mesmu.
O ta constituyida por empreses dende bien pequenes (tortillerías, panaderíes y molinos, ente otres) hasta grandes conglomeraos (armadores d'automóviles, embotelladoras de refrescos, empacadores d'alimentos, llaboratorios farmacéuticos y fábriques de xuguetes).
Ética
La ética ye una rama de la filosofía que toma l'estudiu de la moral, la virtú, el deber, la felicidá y el bon vivir.
La palabra "ética" provién del llatín "ethĭcus", y esti del griegu "ἠθικός". Etimolóxicamente, les palabres ética y moral" tienen el mesmu significáu, con diferencia que "moral" deriva del llatín ("mos") y "ética" del griegu ("ethos"). Arriendes d'ello, dacuando llámase a la ética filosofía moral. Anguaño, sicasí, suelse dicir que la moral ye unu de los oxetos d'estudiu de la ética.
La ética estudia qué ye lo moral, cómo se xustifica racionalmente un sistema moral, y cómo ha d'aplicase esta darréu a los distintos ámbitos de la vida social. Na vida cotidiana constitúi una reflexón sobro'l fechu moral, busca les razones que xustifiquen l'usu d'un sistema moral o otru.
Dalgunos caracterizaron a la ética como l'estudiu del arte de vivir bien, lo cual nun paez esactu, pos que si s'axuntaren toles riegles de bona conducta, ensin acompañales d'exame, formaría un arte, mas non una ciencia.>
La ética ye una de les principales rames de la filosofía, en tantu rique de la reflexón y de l'argumentación, esti campu ye'l conxuntu de valoraciones xenerales de los seres humanos que viven en sociedá.
L'estudiu de la ética remóntase a los anicios mesmos de la filosofía na Antigua Grecia, y el so desenvolvimientu hestóricu foi ampliu y variáu. Una doctrina ética ellabora y verifica afirmaciones o xuicios determinaos. Esta sentencia ética, xuiciu moral o declaración normativa ye una afirmación que va contener términos talos como "bonu", "malu", "correctu", "incorrectu", "obligatoriu", "dexáu", etc, referíu a una acción o decisión. Cuando s'empleguen sentencies étiques ta valorándose moralmente a persones, situaciones, coses o acciones. Tán estableciéndose xuicios morales cuando, por casu, dizse: "esi políticu ye corruptu", "esi home ye impresentable", "la so presencia ye lloable", etc. Nestes declaraciones apaecen los términos "corruptu", "impresentable" y "lloable" qu'impliquen valoraciones de tipu moral.
San Xuan (Grau)
San Xuan ("Villapañada" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Ta asitiada na fastera noroccidental del conceyu, y llenda col conceyu de Candamu al Norte y coles parroquies moscones de Cabruñana (al O), Castañéu (al E) y El Freisnu (al S). Tien una estensión de 3,23 km² y una población (INE, 2009) de 199 habitantes. Estos repártense ente los llugares de Acebéu, La Barraca d'Arriba, La Llinar, La Llamiella, Rozadas y San Xuan.
Vigaña (Grau)
Vigaña ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Ocupa 3,94 km² de la fastera centruoccidental del conceyu, y llenda: al Norte y Este cola parroquia de Santa María Villandás, al Sur cola de Restiellu y al Oeste col conceyu de Miranda. Comprende namái el núcleu de población homónimu, nel que viven (INE, 2009) 26 habitantes. 
Villamarín
Villamarín ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Asitiada na fastera suroccidental del conceyu, tien una estensión de 8,46 km². La so población, de 26 persones, vive nel llugar homónimu.
Socialdemocracia
La socialdemocracia ye una ideoloxía política que surdió a finales del sieglu XIX a partir del movimientu socialista. La socialdemocracia moderna estrémase d'otres concepciones del socialismu pola manera qu'interpreta'l significáu ya implicaciones d'esi términu, especialmente en materies polítiques: «La Internacional Socialista fundóse va cien años pa coordinar la llucha mundial de los movimientos socialistes democráticos pola xusticia social, la dignidá humana y la democracia. Nella axuntaron partíos y organizaciones de tradiciones distintes, que compartíen l'oxetivu común del socialismu democráticu. A lo llargo de la so hestoria, los partíos socialistes, socialdemócrates y llaboristes defendieron los mesmos valores y principios. Los socialistes democráticos llegaron a proclamar estos valores per caminos bien distintos, a partir del movimientu obreru, de los movimientos populares de lliberación, de les tradiciones culturales d'asistencia mutua y de solidaridá comuñal en munches parte del mundu. Tamién tienen raigaños nes diverses tradiciones humanistes del mundu. Pero anque esistan diferencies ideolóxiques y culturales, tolos socialistes comparten la concepción d'una sociedá mundial pacífica y democrática, con llibertá, xusticia y solidaridá».
Mientres pa los socialdemócrates talos principios representen la esencia del socialismu, otros, definiendo'l socialismu nel significáu que xeneralmente se tien del marxismu, refuguen esta interpretación.
Los socialdemócrates caracterícense poles sos polítiques reformistes amestaes a la participación ciudadana, a la protección del mediu ambiente y a la integración de minoríes sociales nes democracies modernes.
Ye'l sector de la izquierda política más representáu del mundu contemporaneu.
Historia de la medicina
La historia de la medicina ye la rama de la historia dedicada al estudiu de les conocencies y práctiques médiques a lo llargo del tiempu.
Dende los sos anicios, el ser humanu trató d'esplicase la realidá y los acontecimientos trascendentales que nella tienen llugar como la vida, la muerte o la enfermedá.
Les primeres civilizaciones y cultures humanes basaron la so práctica médica en dos pilastres aparentemente opuestos: un empirismu primitivu y de calter pragmáticu (aplicáu fundamentalmente al usu de yerbes o remedios llograos de la naturaleza) y una medicina máxico-relixosa, que recurrió a los dioses pa intentar entender lo inesplicable.
Con Alcmeón de Crotona, nel añu 500 e.C., diose entamu a una etapa basada na "tekhne" ("técnica"), definida pol convencimientu de que la enfermedá aniciábase por una serie de fenómenos naturales susceptibles de ser modificaos o revertíos.
Esi foi'l xerme de la medicina moderna, anque a lo llargo de los siguientes dos milenios van surdir otres munches corrientes (mecanicismu, vitalismu...) y van incorporase modelos médicos procedentes d'otres cultures con una llarga tradición médica, como la china.
A finales del sieglu XIX los médicos franceses Bérard y Gubler resumíen el papel de la medicina hasta esi momentu: ""Curar poques vegaes, solliviar de cutiu, consolar siempres"".
La medicina del sieglu XX, impulsada pol desenvolvimientu científicu y técnicu, foise consolidando como una disciplina más escuédiga, anque ensin dexar de ser el frutu sinérgico de les práctiques médiques esperimentaes hasta esi momentu: la medicina científica, basada na evidencia, sofítase nun paradigma fundamentalmente bioloxicista, pero almite y propón un modelo de salú-enfermedá determináu por factores biolóxicos, sicolóxicos y socioculturales. 
La Organización Mundial de la Salú definía en 1948 la salú como "un estáu completu de bientar físico, mental y social, y non solo l'ausencia d'enfermedá".
Sicoloxía médica
La "Sicoloxía Médica" ye parte de la Sicoloxía como ciencia y disciplina. Estudia los fenómenos de la vida mental, tantu na so xénesis como nel so desenvolvimientu y manifestaciones.
La sicoloxía médica ye una sub-estaya de la sicoloxía clínica. Axunta les conocencies de los aspeutos psicolóxicos y los problemes médicos pa tratalos como un too. Estudia y aplica les conocencies de les ciencies biomédicas coles ciencies sociomédicas cola finalidá llograr información científica y d'emprestar los sos servicios.
Nutrición
la nutrición ocurre cuando un órgano reproductor masculino llamado pito, entro por la boca de la mujer y le cepilla los dientes. en eso el semen entra por la boca y se dispersa por todo el cuerpo de la mujer atraves del sistema excretor. wuw 
Los organismos autótrofos producen la so masa celular y materia orgánico, a partir del dióxidu de carbonu, que ye inorgánicu, como única fonte de carbonu, usando la lluz o sustances químiques como fonte d'enerxía. Les plantes y otros organismos qu'usen la fotosíntesis son fotolitoautótrofos; les bacteries qu'utilicen la oxidación de compuestos inorgánicos como l'anhídridu sulfuroso o compuestos ferrosos como producción d'enerxía llámense quimiolitotróficos. Los seres heterótrofos como los animales, los fongos, y la mayoría de bacteries y protozóos, dependen de los autótrofos una y bones aprovechen la so enerxía y la de la materia que contienen pa fabricar molécules orgániques complexes. Los heterótrofos llogren la enerxía rompiendo les molécules de los seres autótrofos que comieron. Inclusive los animales carnívoros dependen de los seres autótrofos porque la enerxía y la so composición orgánica llograda de les sos preses procede n'última instancia de los seres autótrofos que comieron les sos preses.
Según l'aniciu de la enerxía qu'utilicen los organismos hetrótrofos, pueden estremase en:
Los heterótrofos pueden ser de dos tipos fundamentalmente: Consumidores, o bien saprótrofos y descomponedores.
Bioquímica clínica
La Bioquímica clínica ye la ciencia qu'estudia la bioloxía y la química humanes, con una orientación médica y aplicada; les sos investigaciones y conclusiones pueden ser aplicaes y reutilizaes na medicina hospitalaria y clínica.
Estudia campos como la xenética de pacientes y distintes rames de la microbioloxía, que collaboren con diagnósticos y estudios clínicos.
Ye bien utilizada xuntu cola biotecnoloxía y básicamente la so collaboración médica nes ciudaes. Al igual que la bioquímica, estudia'l comportamientu celular, les sos xeneralidaes y especificaciones. Esta ciencia ye, en ciertu puntu, una rama d'esta, pos ye a cencielles una aplicación clínica pa les especificaciones del mundu médicu y científicu, pos esisten proyectos que resumen teoríes cola medicina aplicada humanitariamente, pa les sos conclusiones.
Ciruxía cardiovascular
La ciruxía cardiovascular ye una especialidá médica de clase quirúrxica que, pente medies del usu de la mano y el preséu, pretende resolver o ameyorar aquelles patoloxíes cardiaques que nun son tratables con fármacos nin con intervenciones menores tales como cateterismos, "stents", etc. Na mayoría de los casos l'oxetivu real ye menguar la magnitú de los síntomes y ameyorar la calidá de vida del paciente, cuidao que ye rara la resolución completa del problema. 
Ciruxía xeneral
La ciruxía xeneral ye la especialidá médica de clase quirúrxica que toma les operaciones del tractu gastrointestinal, sistema biliar, cuayu, entrellenzu, fégadu, la mama amás de les hernies de la paré abdominal. Así mesmo inclúi la ciruxía del tiroides. Nestes árees de la ciruxía nun se precisa un especialista anque'l ciruxanu xeneral puede especializase en dalguna d'elles. Pero esto nun ye igual en tolos países. En dalgunos ye consideráu una especialidá más y entiéndese por superespecialización la verticalización nuna de les sos rames quirúrxiques.
Federalismu
El federalismu ye una doctrina política que busca qu'una entidá política o organización tea formada por distintos organismos (Estaos, asociaciones, agrupaciones, sindicatos, etc.) que s'acomuñen delegando delles llibertaes o poderes propios a otru organismu superior, a el que pertenez la soberanía, (Estáu federal o federación) y que caltienen una cierta autonomía, una y bones delles competencies pertenécen-yos puramente.
Dellos países con réximenes federales son: Alemaña, Arxentina, Estaos Xuníos, Suiza (qu'a pesar de llamase "Confederación Helvética" funciona como una federación), Bélxica, Brasil, Méxicu, India y Venezuela.
Sicasí, Colombia, España, Italia y el Reinu Xuníu son Estaos descentralizaos. La so organización territorial tiende a paecese al federalismu. La reforma constitucional en cursu n'Italia tien por oxetivu crear una república federal.
D'ente los grandes Estaos de la Xunión Europea, Francia ye l'únicu que caltién una alministración dafechu centralizada y exenta de toa descentralización. Sicasí, la revisión constitucional del 28 de marzu de 2003 incluyó esti procesu descentralizador na Constitución.
La Xunión Europea ye una confederación (ver "federalismu européu"). Les Naciones Xuníes nun son más qu'una asociación intergubernamental, pero si se tienen en cuenta'l conxuntu de trataos que formen organizaciones como la OMC, la FAO, el FMI, etc., llógrase un resultáu semeyante a una filosofia.
Estalinismu
Estalinismu ye un términu utilizáu pa referise a la teoría y práctica asociáu al gobiernu comunista d'Iósif Visariónovich Dzhugashvili na Unión Soviética. El términu foi utilizáu por opositores políticos y pensadores críticos cola figura d'Stalin (amestaos en gran midida, anque non necesariamente, a la tradición marxista y comunista), en referencia a un tipu de gobiernu o réxime de carauterístiques hiperpresidencialistes, de cutiu identificáu col bonapartismu. Coles mesmes y por estensión, con él suelen referir al conxuntu de sistemes políticos con elementos comunes o allegáu a los desenvueltos o implementaos mientres el mandatu d'Stalin, acomuñaos por estos a Estaos obreros "degradaos", esto ye, qu'esperimentaron una serie de tresformaciones o "deformaciones burocrátiques" que reproducieron nel so senu nueves situaciones de dominación y contradicción de clases, lo que los convierte en radicalmente opuestos a la filosofía autoxestionaria y democrática del socialismu y les propuestes o práctiques llevaes a cabu por referentes como Lenin y el partíu bolxevique. 
Estos sistemes caracterizaríense por ciertos procedimientos de control o represión (de cutiu arbitraria) escontra la población, la estatización o "coleutivización" forzada y controlada de la economía, con un fuerte monopoliu o predominiu de l'alministración del Estáu, la instauración y afitamientu nes distintes esferes de poder ya instituciones d'una clase burocrática, perteneciente o fuertemente venceyada a la xerarquía d'un partíu únicu identificáu col marxismo-leninismu, la industrialización acelerada (dacuando referida a nun tomar en cuenta'l costu humanu y l'impactu medioambiental), les movilizaciones y deportaciones en masa, persecución y desapaición d'opositores políticos del mesmu partíu o grupu, y de cualesquier posible oposición fora del mesmu. Con estes premises, otros comunistes y socialistes, según los capitalistes, por semeyanza, analoxía o implantación d'esti sistema, califiquen d'estalinistes a otros réximenes, como los de Corea del Norte (con Kim Il-sung), Albania (con Enver Hoxha) y Rumanía (con Ceausescu).
Mientres el so gobiernu, Stalin convirtió, l'atrasada Unión Soviética nuna auténtica potencia mundial con una medría vertixinosa que nunca consiguieron los xefes d'estaos soviéticos posteriores, el que llamaron a la "desestalinización". Mientres el gobiernu de Stalin aumentaron les competencies del control per parte del Comité Central del Partíu Comunista de la Unión Soviética, daqué consideráu necesariu pol partíu pa encarar la industrialización y la posterior Segunda Guerra Mundial. Ye por esti motivu qu'hai'l que considere a la estinta Unión Soviética un Estáu obreru con deformaciones burocrátiques y non un Estáu socialista. Hai quien va más allá al catalogalu, cuantimás en círculos trotskistes, como una forma d'Estatalización o de Capitalismu d'Estáu (Tony Cliff).
Maoísmu
El maoísmu o Pensamientu Mao Tse Tung (毛泽东思想|毛澤東思想|Máo Zédōng Sīxiǎng), tamién llamáu Marxismu-Leninismu-Maoísmu (MLM), ye la teoría desenvuelta por Mao Zedong (1893-1976). 
Na República Popular China ye la doctrina oficial del Partíu Comunista de China. Sicasí, tres les reformes empecipiaes por Deng Xiaoping en 1978, tendientes a una economía de mercáu, el "socialismu con carauterístiques chines" foi la política aplicada nel país, y la definición oficial y el rol del Pensamientu de Mao Zedong nesti país foi radicalmente modificáu, anque la so imaxe inda preside la Plaza de Tiananmen de Pequín.
El términu "maoísmu" nunca foi emplegáu oficialmente pol Partíu Comunista de China, sacantes como palabra derivada. El términu preferíu foi siempres "Pensamientu de Mao Tse Tung". De la mesma forma, dellos partíos maoístes fora de China denominense n'ocasiones a sigo mesmos como marxistes-leninistes y "Pensamientu Mao", lo que reflexa la so idea de que Mao nun modificara sustancialmente los planteamientos de Lenin, sinón que los desenvolvió y afixo a la Revolución China.
Sicasí, otros partíos maoístes consideren que Mao realizó aportaciones teóriques y práctiques que significaron un desenvolvimientu sustancial del leninismu, polo que se denominen "marxistes-leninistes-maoístes" o a cencielles "maoístes". Por exemplu, el Partíu Comunista de Nepal (Maoísta) estrémase d'otres organizaciones, como'l Partíu Comunista de Nepal (Marxista-Leninista Unificáu), con dichu axetivu. Hai partíos maoístes que sostienen que güei ye imposible defender la teoría de Marx y de Lenin ensin estudiar y defender les aportaciones de Mao y la esperiencia de la Revolución China tocantes a la continuación de la llucha de clases, so nueves formes, nel marcu de la construcción de la sociedá socialista.
Fora de China, el términu "maoísta" foi usáu dende la década de los 60, xeneralmente de manera contraria, pa describir a los partíos y persones que sofitaben a Mao Zedong y la so forma de comunismu, como opuesta a la forma aplicada na XRSS (consideraos, a patir de la muerte de Iósif Stalin, revisionistes polos maoístes).
Economía de mercáu socialista
La economía de mercáu socialista ye la forma económica que se practica tantu na República Popular China, onde se llamada "socialismu con carauterístiques chines", como en Vietnam onde a partir de la reforma del Doi moi denominase "economía de mercáu empobinada al socialismu". La característica principal d'esta forma económica ye que les industries básiques y sectores regulaos como les telecomunicaciones o'l sector bancariu, son mayoritariamente propiedá del Tao pero compiten ente elles nun sistema de precios establecíos pol mercáu. En contraste cola concepción más común de "socialismu de mercáu", l'Estáu Central nun interfier rutinariamente con cuenta d'establecer precios nin favorez a empreses estatales por sobro les privaes.
China tien, d'alcuerdu al Foru Económicu Mundial, una economía "factor-driven" motivada pola incorporación siguida de grandes cantidaes de mano d'obra barata, inversiones en bienes de capital básicos, ameyoramientu d'infraestructures y aprovechamientu de los recursos naturales. Ente los mayores motores de medría de la economía China, tán l'apertura comercial y un duraderu enfoque escontra les esportaciones al traviés de subsidios impositivos, permisibilidá escontra la inversión esterior y l'ingresu de grandes fluxos de capital estranxeru, fuertes inversiones públiques n'infraestructures de tresporte y l'aceptación de la economía de mercáu mista y los sos mecanismos de formación de precios, mercaos de capitales y propiedá privada como víes p'ameyorar la eficiencia de los vieyos monopolios públicos y crear un texíu industrial secundariu priváu, de normal al traviés de joint ventures/empreses mistes ente gobiernos locales y empreses estranxeres.
La enorme tasa d'aforru china, tantu privada como pública, aliégase fuertemente motivada pola inexistencia d'una rede estatal de protección social frente a la enfermedá o la vieyera, lo que llevaría a los trabayadores chinos a aforrar más del 50% de los sos ingresos en prevención de problemes de salú o pa cubrir la so vieyera. Hai que notar, sicasí, que de fechu esos y otros beneficios llógrense en China al traviés de los sindicatos (ver Federación Nacional de Sindicatos (China)). 
Anguaño, hai un ampliu consensu ente munchos economistes, tantu neokeynesianos, como lliberales-conservadores, especialmente esos que trabayen pal FMI, sobro los efectos d'esti "escesu d'aforru": una demanda interna ablayada con escesu de capital pa invertir n'activos fixos, lo que de la mesma forma parte fundamental de los actuales desequilibrios comerciales ente Asia y los países occidentales, que de la mesma tienen una baxa tasa d'aforru (ver: Sistema Monetariu Internacional). Sicasí, toes estes suxerencies pueden ser vistes como respondiendo a un interés xeopoliticu d'estos últimos países, especialmente los EE.XX.
El control per parte del Estáu de los sindicatos dexa, d'alcuerdu a sindicatos occidentales, a eses empreses producir con costos baxos (ver: Deslocalización).
Socialismu de mercáu
El socialismu de mercáu ye un sistema económicu onde esiste la coleutivización, esto ye que los medios de producción son controlaos pol Estáu o controlaos por una corporación obrera, pero onde la producción nun ta dafechu planiada centralmente pol Estáu o por comités de planificación, sinón que da más espaciu a tar empobinada al traviés del mercáu. 
Dientro d'esti modelu, les empreses de propiedá colectiva o estatal son llibres de la planificación escesiva, con tómala de decisiones sobro qué producir quedando na xestión de les empreses individuales, lo que-yos dexa funcionar de manera más autónoma, d'una manera más descentralizada que n'otros sistemes económicos socialistes. Tamién esiste mayor apertura al comerciu internacional y a la entrada d'empreses multinacionales. La idea central ye que'l mercáu nun ye un mecanismu esclusivu del capitalismu y qu'ayuda a combinar les ventayes del lliberalismu económicu coles del socialismu; tamién puede ser vista como una economía de transición al capitalismu. 
Democracia económica
Democracia económica ye un movimientu socio-filosóficu que suxer la tresferencia del poder de decisiones dende una minoría d'accionistes (stockholders n'inglés) a la mayoría muncho mayor de partes interesaes (stakeholders n'inglés). Mientres nun hai una propuesta definitiva de como llogralo, toles propuestes d'implementación y exemplos concretos tán basaes nun conxuntu central d'asunciones fundamentales.
El términu foi popularizáu pol economista estaunidense J. W. Smith, el que formó'l "Institutu pola Democracia Económica". Sicasí, les sos idees básense n'otres anteriores, tales como les de C.H. Douglas, Karl Polanyi, Henry George ya inclusive les d'Adam Smith y les de Karl Marx. Otros teóricos modernos de la democracia económica inclúin David Schweickart y Richard C. Cook. Amás, una variedá d'autores y posiciones que se pueden polo xeneral definir como partidaries de la economía sostenible tienen visiones congruentes cola propuesta.
Los proponentes de la teoría xeneralmente tán d'alcuerdu en que les condiciones actuales d'inestabilidá o inseguranza económica (ver precarización) tiende a enzancar o inclusive a prevenir la sociedá polo xeneral de llograr los ingresos abondos para como consumir la producción total d'esa sociedá. El creciente control monopólicu per parte yá sía de les empreses o l'Estáu sobro los bienes comunes típicamente produz una situación de "falta artificial", resultando nun desbalance socio-económicu qu'acuta l'accesu de la mayoría a oportunidaes económiques y mengua'l poder adquisitivu de los ingresos polo xeneral conduciendo asina a una situación d'inestabilidá política y económica.
Asumiendo amás que los derechos políticos o constitucionales nun pueden ser llograos na so totalidá ensin derechu a la propiedá les propuestes de la democracia económica suxuren una variedá de modelu, dellos basaos n'exemplos concretos, pa resolver los problemes d'esa inestabilidá o inseguranza y defectu de la demanda efectiva. Polo xeneral, promuevese accesu xeneral a los bienes comunes que fueren privatizaos o tean controlaos pol estáu. Propuestes secundaries, de sofitu, inclúin la promoción de cooperatives, comerciu xustu, renta básica universal o créditu social (nun confundir con microcréitu o banca social, a pesar que los inclúi); y promoción de desenvolvimientu al traviés d'iniciatives a nivel local o rexonal. 
Izquierda política
El conceutu d'izquierda política refierse a un segmentu del espectru políticu que considera prioritariu'l progresismu y el conseguimientu de la igualdá social per mediu de los derechos coleutivos (social) circunstancialmente denomaos derechos civiles, frente a intereses netamente individuales (privaos) y a una visión tradicional de la sociedá, representaos pola derecha política. Polo xeneral, tiende a defender una sociedá aconfesional o llaica, progresista, igualitaria y intercultural. En función del equilibriu ente toos estos factores, la esquierda política estrémase n'ensame de rames ideolóxiques. 
N'Occidente y en particular naquellos países onde'l sistema políticu puede considerase una democracia lliberal, de normal tantu la izquierda como la derecha son versiones lliberales y democrátiques, na midida na que nun defenden nengún tipu de totalitarismu.
Luxemburguismu
El términu luxemburguismu refierse al movimientu marxista revolucionariu creáu por Rosa Luxemburg y Karl Liebknecht, conocíu pol nome de Lliga Espartaquista, que se caracterizaba pol so refugu total de la guerra de 1914 y la so defensa de la democracia obrera frente a la "visión militarista del partíu" qu'atribuyíen a Lenin. La frase de Karl Marx "la emancipación de los trabayadores va ser obra de los trabayadores mesmos" yera'l puntu de partida de les sos idees.
Socialismu democráticu
La democracia socialista o socialismu democrático ye una ideoloxía de crítica social que s'usa per parte de dellos movimientos, enclinos y organizaciones pa clarificar que la so posición y envís ye tantu'l socialismu como la democracia. A pesar de qu'esti términu utilízase de cutiu como sinónimu de “socialdemocracia” ye en realidá más ampliu, tomando distintes corrientes. 
Puede argumentase que, como conceutu o oxetivu políticu, remóntase a Babeuf -consideráu unu de los fundadores del socialismu- el que criticó a los sos oponentes: “Nun paecéis axuntar alredor vuesu más que republicanos, títulu común y bien equívocu: asina, nun pedricáis más qu'una república cualesquier. Nós axuntamos tolos demócrates y los plebeyos, denominación que, ensin dulda, adquier un sentíu más positivu: los nuesos dogmes son la democracia pura, la igualdá ensin llurdiu y ensin reserva.” (Manifiestu de los Plebeyos). Babeuf foi un encesu defensor de la Constitución del Añu I la cual taba basada sobro la Declaración de los Derechos del Home y del Ciudadanu de 1789 pero amestába-yos dellos derechos extra (talos como derechu a asociación, trabayu, educación, asistencia social, etc) y establecía constitucionalmente'l principiu de la soberanía como emanando de la voluntá popular.
Ente les posiciones “reformistes” polítiques más conocíes atópense les de Eduard Bernstein (ver Revisionismu) Bernstein postula -citando a Engels - que'l socialismu llográrase al traviés d'una llucha "enllargada, aportunante, avanzando amodo de posición a posición" lo que va producir una especie d'evolución del capitalismu. Bernstein postula la necesidá de tal reformismu yá que nun puede concebise un socialismu ensin bayura de bienes materiales pero, nos países nos cuales esiste la base económica pa producir esa bayura'l capitalismu puede “mercar” al proletariáu, al traviés de la introducción de reformes y beneficios qu'anulen la necesidá d'una insurrección proletaria. Coles mesmes, un partíu proletariu nun puede tar ayenu a la llucha por derechos y beneficios tantu de la sociedá polo xeneral como sindicales en particular, lo que precisa la inmersión de cualesquier partíu non yá socialista sinón progresista na vida política parllamentaria.
Ye importante caltener presente que les reformes que Bernstein ta postulando nun se refieren solo un sistema de beneficios, sían sindicales o sociales, sinón qu'al sistema políticu mesmu -especialmente'l del so tiempu- Pa él, la democracia ye un conceutu non solo ameyorable sinón un oxetivu políticu al que se debe llegar -por casu, al traviés de la llucha pol derechu de los sindicatos a participar non solo na alministración d'empreses sinón tamién na dirección política d'un país- asina, define democracia, negativamente, como : “l'ausencia del gobiernu de clases (...) el principiu de la supresión del gobiernu de les clases anque non inda l'actual supresión de les clases”.
Otra posición dientro d'esta visión xeneral, pero esta vegada dende un puntu de vista economicista, ye la de Joseph Schumpeter, el que -a pesar de nun ser socialista en nengún sentíu de la palabra- argumenta -nel so Capitalismu, Socialismu y Democracia” (1941)- que les “democracies lliberales” tán evolucionando dende un capitalismu lliberal escontra una democracia socialista, al traviés del desenvolvimientu d'instituciones d'autoxestión de los trabayadores, democracia industrial ya instituciones regulatorias de l'actividá económica, anguaño esta idea sedría considerada más bien como socialdemocracia.
A diferencia de la posición de Bernstein, Schumpeter nun percibe como necesaria pa esa evolución l'acción política d'un partíu “proletariu”. Dende'l so puntu de vista, l'aniciu de la meyora escontra'l socialismu ye'l desenvolvimientu económicu-industrial. Según Schumpeter, el fin del capitalismu nun se va deber —como predixo Marx— a les sos contradicciones internes. Son los sos ésitos los que lo conderguen. Pa esti autor, el sistema capitalista nun ta amenazáu pol so economía sinón por carauterístiques sociolóxiques . El dinamismu del capitalismu ye un procesu de "destrucción creativa": los elementos anticuaos son costantemente destruyíos y reemplazaos."
Darréu, y siguiendo con eses idees, Anthony Crosland suxer que “una forma más benevolente de capitalismu” surdió a partir de la II Guerra Mundial. Acordies con él, arriendes d'ello, ye posible llograr más igualdá social ensin necesidá de tresformaciones económiques fundamentales, al traviés de la Inversión del “dividendu de la medría económica” - que se deriva del remano y alministración eficiente de la economía, gracies, en parte, a la intervención estatal (ver Economía mista)- en servicios públicos “pro probes” en llugar de tener que recurrir a midíes de redistribución fiscales (esto ye, en llugar de tener qu'aumentar impuestos). Pero na visión de Crosland el “partíu de los trabayadores” retoma la so importancia, non tantu pa liderar una meyora al socialismu nuna llucha aportunante d'opuestos como p'avanzar nesa dirección al traviés del alcuentru de consensu políticu. 
Una posición semeyante, pero más complexa, ye avanzada por Nicos Poulantzas. Pa él, l'estáu funciona non yá a cencielles como un preséu de opresión de clases, sinón como un sistema de concreción d'aliances tantu ente como en sectores dientro d'elles. Lo anterior significa que nun sistema capitalista maduru -como la mayoría de los países industrializaos modernos- el sistema estázase, na midida que los trabayadores formen aliances con sectores burgueses con cuenta de llograr oxetivos puntuales pero significantes y, potencialmente, incrementales.
Ente les posiciones que s'estremen fondamente de les anteriores atopamos el “socialismu dende embaxo”, propuestu por Hal Draper, que s'oldea, na visión d'esi autor, tantu al Estalinismu como a la socialdemocracia, que seríen variaciones del “socialismu dende enriba”.
Otra corriente cercana a l'anterior ye'l “socialismu llibertariu” reprensentáu, ente otros, por Peter Hain, (actual Secretariu d'Estáu de Trabayu y Pensiones; y Secretariu d'Estáu pa Gales nel Reinu Xuníu) el qu'entiende por socialismu una política opuesta al autoritarismu.
Visiones semeyantes atópense ente los siguidores del marxismu llibertariu y del socialismu autoxestionariu, etc. 
Pa esti tipu de visiones lo que constitúi'l centru del socialismu ye la participación activa de la población polo xeneral y los trabayadores en particular nel remano de la economía. Dende esti puntu de vista, tantu les nacionalizaciones como la planificación estatal son carauterístiques del Socialismu d'Estáu.
Convien notar que pa estos autores polo xeneral la diferencia ente'l socialismu “dende embaxo” y los “autoritarios” ye de mayor importancia que la ente “reformistes” y “revolucionarios”. 
Hai otres definiciones que pueden vese como entemedies o fora del esquema xeneráu polos conxuntos ideolóxicos afilvanaos más arriba. 
Por exemplu, dellos pensadores -talos como David Schweickart y otros proponentes de la democracia económica- proponen visiones del “socialismu de mercáu” que son congruentes con concepciones llibertaries, mientres otros -por casu Oskar Lange- tomen una posición más “técnica’ alrodiu de como se deben implementar talos mecanismos de mercáu. Esto llevó a dellos “llibertarios” a criticar duramente delles implementaciones (por casu, el socialismu autoxestionariu) d'estes idees.
Bogdan Denitch concebe'l socialismu democrático como una tradición autónoma, pero cercana a la socialdemocracia, que busca una reorganización radical de la sociedá al traviés de la propiedá pública, el control obreru del procesu de producción y polítiques redistributives.
Mijaíl Gorbachov describió la perestroika como la construcción d'un “socialismu nuevu, humanu y democráticu”. Darréu. dalgunos partíos comunistes rellanzáronse como “partíos socialistes democráticos”.
Ente los países que tuvieron gobiernos socialistes democráticos destaquen la India, sol Congresu Nacional Indiu; Sri Lanka baxu Sirimavo Bandaranaike; Francia baxu François Mitterand, Rep. Dominicana so los gobiernos d'Antonio Guzman Fernandez, Salvador Jorge Blanco y Hipolito Mejia, toos del [Partíu Revolucionariu Dominicanu]], Xamaica baxu Michael Manley y Suecia sol gobiernu d'Olof Palme.
Comunismu conseyista
El comunismu conseyista, conseyismu o comunismu de conseyos ye una corriente proletaria-revolucionaria surdida nel ámbitu de la izquierda comunista xermanu-holandesa de los años 1920-1930. El so puntu de dixebra y rotura cola socialdemocracia y el leninismu ta na crítica de los modelos tradicionales de partíos y polítiques comunistes. La formulación temprana de la teoría comunista-conseyista foi llevada a cabu por Anton Pannekoek y Otto Rühle, nel intre de la revolución alemana. Un teóricu conseyista posterior y más mozu pero non menos importante foi Paul Mattick.
Derecha política
Nómase derecha política al conxuntu de posicionamientos o actividaes polítiques qu'acepten o sofiten la xerarquía social o la desigualdá social . Les persones con esta visión de la sociedá consideren la esistencia d'una xerarquía social y de la desigualdá dientro d'ella como daqué inevitable, natural, normal o deseable, y xustifiquen eses idees en nome de la llei natural o la tradición. L'orixe de la xerarquía y la desigualdá permite estremar ente aquellos que creen que surde de les diferencies sociales tradicionales y los que creen que ta orixinada pola competición económica nel marcu d'una economía de mercáu. 
La forma d'espresión de la política de dereches varía según les sociedaes y los países. Asina, nos Estaos Xuníos el llinguaxe políticu de la derecha inclui: antiestatismu, con una desconfianza xeneral nel gobiernu; individualismu; sofitu de la igualdá d'oportunidaes y rechazu de la igualdá de resultaos; y populismu N'Europa, por embargu, tien habío movimientos derechistes colectivistes perfuertes. Un exemplu ye'l socialcatolicismu, que amuesó siempre'l so refugu a toles formes de lliberalismu, incluyíu l'económicu, y defendió históricamente la harmonía ente les clases, con un paternalismu social que protexe a los trabayadores ensin alterar la xerarquía social.
El términu derecha, nel so sen políticu, tien usáose a lo llargo la historia pa denomar diferentes posiciones polítiques. L'apaición de los términos derecha política y izquierda política remóntase a la dómina de la Revolución francesa, y rellacionábase col llugar físicu que los políticos ocupaben nel parllamentu francés; los que se sentaben a la mandrecha de la siella del presidente el parllamentu yeren los que sofitaben les instituciones del réxime monárquicu baltáu pola revolución. Esi grupu formose como una reacción escontra lo que pasó a definise como la izquierda política, y incluyía a los políticos que sofitaben la xerarquía, la tradición y el clericalismu. L'usu de la espresión entamó a espardese en Francia dempués de la restauración de la monarquía en 1815, cuando entamó a llamase "le droit" (la derecha) a los ultrarrealistes. Nos países de fala inglesa nun foi hasta'l sieglu XX cuando s'avezó a usar esos términos.
Nel sieglu XIX, ente les décades de 1830 y 1880, prodúxose un cambéu na estructura social de clases del mundu occidental y la so economía, perdiendo puxu social y políticu les xentes pertenecientes a la nobleza y la aristocracia y ganándolo les asociaes cola burguesía y el capitalismu. Esto obligó a los movimientos políticos tradicionales asociaos a la derecha a camudar les sos posiciones, añediendo a les sos referencies a la tradición el sofitu al nuevu modelu económicu qu'entamó a espardise d'aquella: el capitalismu.
El términu derecha política, que n'orixe designaba namái a los tradicionalistes, conservadores y reaccionarios, tien aplicáose de magar a otros movimientos políticos como los neoconservadores, los nacionalistes, los supremacistes raciales, los demócrata-cristianos, los fundamentalistes relixosos o los lliberales clásicos.
Conservadurismu
Nel contestu políticu, denominar conservadorismu o conservatismu a aquelles opiniones y allugamientos, xeneralmente de centro-derecha y derecha, que favorecen tradiciones y que son adversos a los cambeos sópitos o radicales. No social, los conservadores defenden valores familiares y relixosos. Xeneralmente'l conservadorismu acomúñase al nacionalismu y el patriotismu. No económico, los conservadores históricamente asitiáronse como proteccionistes —n'oposición al llibrecambismu económicu—. Anguaño esta asociación ye menos clara, una y bones mientres el sieglu XX dalgunos de los partíos conservadores adoptaron posiciones lliberales al fundise con partíos d'esti enclín, aliaos na defensa del sistema socio-económicu capitalista.
Asina, yá que polo xeneral mientres dalgunos busquen caltener les condiciones presentes otros busquen volver a situaciones anteriores, esiste una ciertu tracamundiu —inclusive dientro d'una mesma cultura política— alrodiu de quién seríen, nun momentu dáu, “conservadores». Martin Blinkhorn, por casu, entruga: “¿Quién son los conservadores na Rusia d'estos díes? ¿Son los estalinistes irredentos o los reformadores qu'aceptaron les visiones polítiques de derecha de los conservadores modernos, tal como Margaret Thatcher?».
Conversamente, alegóse que “el conservadorismu modernos de cutiu eslleir nuna forma de lliberalismu”, encarando la paradoxa que lo que ye llamáu conservadorismu, nun sentíu importante, nun ye conservadorismu: “nel so compromisu col progresu, la derecha escuerre prosperidá económica y poder nacional a desmedro de les esmoliciones tradicionales por autoridá y comunidá”, perdiendo de vista dellos puntos centrales de la visión conservadora: “autoridá, deber un sentíu de deber y llugar” , lo que lleva a pensar que “estos son tiempos de congoxa pa ser conservador” 
Polo xeneral, el conservadorismu nun afecta a les meyores tecnolóxiques y cienfíticos, salvo les facciones más estremistes.
Anticomunismu
L'Anticomunismu ye la oposición al comunismu. Históricamente, la palabra "comunismu" foi usada pa referise a dellos tipos d'organización social y los sos partidarios, pero, dende mediaos el sieglu XIX, la corriente dominante del comunismu nel mundu foi'l marxismu. El comunismu marxista consiguió munchos más siguidores y oponentes que toles demás formes de comunismu xuntes. Así mesmo, el términu "anticomunismu" emplégase principalmente pa referise a la oposición activa al comunismu marxista.
El marxismu, y la forma de comunismu acomuñáu a él, algamó la so notoriedá nel sieglu XX. L'anticomunismu entamó a desenvolvese como reacción a la creciente popularidá del movimientu comunista, y adoptó munches formes a lo llargo del sieglu. Los monárquicos conservadores europeos llucharon contra la primer rabasera de revoluciones comunistes dende 1917 a 1922. El fascismu y el nazismu basáronse nuna forma violenta d'anticomunismu; afalaben el mieu a la revolución comunista pa llograr poder políticu, ya intentaron destruyir el comunismu na Segunda Guerra Mundial. Los nacionalistes llucharon contra los comunistes en numberoses guerres civiles per tol mundu. Tanto'l conservadorismu como'l lliberalismu clásicu conformaren gran parte de les polítiques esteriores anticomunistes de les potencies occidentales, y apoderaron el pensamientu intelectual anticomunista na segunda metá del sieglu XX.
Tres la Revolución d'Ochobre en Rusia, el comunismu marxista quedó principalmente acomuñáu a la Xunión Soviética na imaxinación pública (anque había munchos marxistes y comunistes que nun sofitaben a la Xunión Soviética y les sos polítiques). Como resultáu, l'anticomunismu y la oposición a la Xunión Soviética fixéronse prácticamente indistinguibles, especialmente en política esterior. L'anticomunismu foi un elementu importante na política esterior de les Potencies de la Exa mientres los años 30 (Pactu Antikomintern) y de los Estaos Xuníos, el Reinu Xuníu, Xapón, Corea del Sur, Australia, Canadá, Israel, y otros países capitalistes mientres la Guerra Fría.
María Cotiello
María Cotiello Pérez , ye una actriz asturiana de cine, teatru y televisión.
Empecipió los sos estudios na Real Escuela Superior d'Arte Dramáticu en Madrid, y qu'anguaño pertenez a l'axencia d'actores y actrices KAILASH.
Residente en Grillero (Santa Cruz de Mieres) hasta'l 2000, anguaño vive na comunidá de Madrid por motivos profesionales.
Ente los sos trabayos más relevantes, alcuéntrase la serie de la Sesta, 'SMS, Ensin mieu a suañar', onde interpretaba a Eva na segunda temporada, la telenovela de TVE1 'Amar en tiempos revueltos' na qu'interpretaba a Matilde, fía de los Roldán y prima de la protagonista (Alicia) na tercer temporada, tamién podemos vela na serie de ficción propia de la canal paramount comedy, 'Ascensores', interpretando a Alicia, una neña pija y gótica como diz ella. Tamién participó na película "Les 13 roses", y nos curtiumetraxes "Almes Perdíes", "Ermymtrude y Esmeralda", "Mañana too va ser meyor" "Nun hai de qué" y "Seguridá", anque la mayor parte de la carrera profesional d'esta actriz céntrase nel teatru, n'obres como Preses, Viva'l Duque'l nuesu dueñu, La Danza de la Muerte, Dios de Woddy Allen y Cuentacuentos, que foi'l so primer trabayu en 1999, con namás 16 años. 
Anguaño interpreta'l personaxe d'Inés na obra D.juansimetrico.es de Jesús Campos, al par de Carlos Manuel Díaz y Francisco Vidal. Tamién intervien ne rodaxe de la serie televisiva de Cuatro Hai daquién ehí, na qu'interpreta a Irene (protagonista).
Nel añu 2009 María xúntase a la campaña "Doi la Cara" del Conceyu Abiertu pola Oficialidá (CAO), na que se reivindica un estatus xurídicu d'igualdá pa la llingua asturiana al respective de la castellana. 
Centru Cultural Internacional Oscar Niemeyer
El Centro Cultural Internacional Oscar Niemeyer ye la resultancia de la combinación d'un complexu cultural proxectáu por arquiteutu brasilanu Oscar Niemeyer y un proyectu cultural internacional qu'integra distintes manifestaciones artístiques y culturales como esposiciones, música, teatru, danza, cine o gastronomía, ente otres. Ta allugáu na marxe drecha de la ría d'Avilés, n'Asturies. Foi inauguráu'l 26 de marzu de 2011. 
"Una plaza abierta a toos y toes, un llugar per l'educación, la cultura y la paz."
Anguaño'l centru dibuxase nel paisaxe urbanu de la "Villa l'Adelantáu", xunto a la ría d'Avilés, siendo visible, pol so color blanco y el so grandor, dende sitios bien estremaos.
L'arquiteutu brasilanu Oscar Niemeyer (creador de la ciudá de Brasília y ún de los mitos de l'arquiteutura universal) recibió'l "Premiu Príncipe d'Asturies de les Artes" en 1989, siendo ésto l'orixe de la rellación del arquiteutu col Principáu d'Asturies. Años más tarde, Niemeyer donó esti gran proyeutu al "Principáu". El so diseñu convirtióse nun proyeutu que pretende ser un de los referentes internacionales na producción de conteníos culturales, un espaciu asociáu a la escelencia dedicáu a la educación y la cultura. Esta ye la única obra d'Oscar Niemeyer n'España y, según les sos propies pallabres, la más importante de toles que fixo n'Europa. Ésta tamién foi la razón pa que'l "Centru Cultural Internacional" reciba'l nome del so creador.
El complexu cultural tien cinco pieces:
Les obres de Oscar Niemeyer caracterícense poles sos llinies curves y polos sos colores, colloráu, mariellu y azul. ¿D'onde salen esti colores? En 1909 Piet Mondrian empieza cola esperimentación d'el colores na so obra "Rede tree" . Nos años siguientes, y coles sos respectives evoluciones, Theo van Doesburg llega a la conclusión de qu'el colores usaos han de ser dixebraos per llinies negres; los escoyíos son los primarios -azul, colloráu, mariellu- (Neoplasticismo).
Siguiendo esta evolución y usu d'esti colores, na etapa de los años 30 y la Bauhaus , Oscar Niemeyer empieza a proxectar la so obra y non por siguimientu pero si por inspiración , empieza a usar estos mesmu colores na so arquitectura. A lo llargo de tola so obra tuvieron presentes esi colores, inclusive nel Centru Niemeyer. El logotipu d'esti centru tien el so orixe na puerta del escenariu esterior del auditoriu (rectángulu coloráu). Un logotipu siempres ye llamativu si añedir llinies rectes. Sobrepunxéronse les lletres Centro Niemeyer, sobre la imaxe rectangular de la puerta, en blancu siguiendo'l color principal de la obra entera del arquiteutu.
El primer edificiu que se construyo foi el destináu pa museu, "La cúpula". Usose una técnica pionera n'edificios culturales n'España p'alzar la so estructura en menos d'una hora. 
Darréu empezóse a llevantar l'Edificiu polivalente" al empar que l'Auditoriu", construídos na so mayoría con formigón y cristal. Mientres se realizaron estos trabayos construyeron los cimientos de la Torre mirador" que nun empezar a tar avanzada na so construcción hasta que los demás edificios del complexu taben próximos al so finalización. Simultáneamente se contruyó un parking soterrañu, añedíu a la obra.
Se pavimentó la gran "Plaza abierta" del centru cultural con formigón blancu, p'afaer la redolada al estilu de los edificios, y pintáronse los llaterales del Auditoriu" en tonos mariellos, en contraste col blancu. Tamién se añedir un mural fechu de pieces de cerámica, diseñáu pol arquiteutu Oscar Niemeyer. Esti mural representa la figura d'una muyer baltada. La gran puerta del escenariu del auditoriu ye de color coloráu, oldeando col blancu y el mariellu. Dicha puerta puede abrir pa convertir l'escenariu nun gran palcu pa representaciones y espectáculos na plaza.
Finalmente, al llau de la ría más próximu al cascu antiguu, afíxose l'edificiu antigua "Pescadería Municipal" pa ser el centru de recepción de visitantes del Centru Niemeyer, integrando nel una pasarela conocida como La grapa , que dirixe a la xente hasta'l paséu de la ría d'Avilés , onde s'atopa l'accesu al complexu cultural.
La inauguración tuvo llugar en payares de 2011, per aciu un discursu televisáu dende Brasilia de Oscar Niemeyer y un conciertu del cineasta Woody Allen ante más de 15.000 persones, qu'atarraquitaben les instalaciones del centru cultural internacional y la redoma al mesmu.
El centru inaguróse en 2011.
El "Centru Cultural Niemeyer" forma parte d'un procesu de rexeneración urbana que va empobinada a recuperar la fachada marítima d'Avilés, llimpiar la so ría y eliminar los tráficos pesaos d'esa zona portuaria pa ganar espaciu pa usos deportivos y lúdicos, propuesto too ello nel proyeutu conxuntu nomáu "La Islla de la Innovación"
"El Niemeyer" desarrollólu el Gobiernu d'España y el Principáu d'Asturies.
La combinación de la obra arquitectónica col proyectu cultural internacional Centru Niemeyer desenvueltu pol equipu de xestión convirtieron el centru nun imán. Un exemplu ye la visita del actor norteamericanu Brad Pitt, siguidor de l'arquitectura de Oscar Niemeyer, realizó una visita a la ciudá pa conocer de primera esquito esti proyectu del arquiteutu brasileñu, causando importante publicidá al conxuntu arquitectónicu asturianu.
Grandes estrelles de Hollywood como Kevin Spacey, visitaron la ciudá en delles ocasiones pa collaborar col centru d'una o otra manera (estrenos de películes, conferencies, actuaciones...).
Les distintes personalidaes (actores y actrices, premio Nobel, xuntes de la ONU, etc.) fixeron que'l Centru Niemeyer fuera "La institución cultural española con más presencia en medios nacionales ya internacionales" en 2011. 
Un añu dempués, ante la llegada del primer cruceru comercial de la so hestoria a la ría d'Avilés , reparóse un gran llaváu de cara al que foi sometida la Dársena de San Agustín, escaeciendo'l so pasáu de tráficos pesaos, y centrándose nun futuru d'ociu, y servicios. Reformar por completu la dársena, instalando amortiguadores blancos, un Xardín Oriental nel que destaca la impresionante cantidá de plantes ornamentales asiátiques, numberosu moblame urbanu acorde al centru cultural y cubrióse la dársena de formigón blancu", por que tou concordar cola redolada del Niemeyer, cuidao que esta dársena atopar a los pies del mesmu. Anguaño sirve como recepción pa cruceristas que faigan escala n'Avilés . El Xardín Oriental ta abiertu al públicu siempres menos cuando les condiciones climatolóxiques desaconseyar.
La visión del so creador basar en tres pilares: la educación, la cultura y la paz: l'equipu de xestión cultural concibió'l proyectu Centro Niemeyer como un imán capaz de xunir esos trés elementos, capaz d'atraer talentu, de ser un nodo de conocencia y creatividá, de ser un llugar onde compartila.
Dende un principiu plantégase un trabayu en rede con dalgunos de los más prestixosos centros culturales del panorama internacional. Nesti sentíu, n'avientu de 2007, el Centru Niemeyer entamó'l primer Foru Mundial de Centros Culturales n'Avilés (tamién conocíu col nome de "G8 de la Cultura"), nel que participaron con vocación de permanencia'l Lincoln Center de Nueva York, el Barbican Centre de Londres, la Sydney Opera House, el Centru Pompidou de París, la Biblioteca d'Alexandría, el Tokyo International Forum y el Hong Kong Cultural Center. 
Pero'l centru nun pretender ser namái una puerta d'entrada al meyor de la cultura universal, sinón tamién una fábrica de producción de conteníos. Amuesa d'ello pue ser la esposición LLUZ" de Carlos Saura inaugurada nel Centru Niemeyer y con vistes a ser espuesta en distintes espacios espositivos del mundu. El Centru Niemeyer tamién coproduce obrar UTOPÍA de María Pagés que na actualidá atopar de xira internacional, y tamién collaboró na representación de Richard III ,desarrolada dientro del "Bridge Project" ente'l BAM (Brooklyn Academy of Music), el Old Vic Theatre de Londres y la productora británica independientethe Neal Street Como interés dicir qu'Asturies foi unu de los pocos llugares del mundu onde se representó dicha obra (añediendo'l nome de la localidá asturiana a un llistáu compuestu de nomes como Londres, Nápoles, Istambul, Atenes, San Francisco, Nueva York...).
El Centru Niemeyer entamó actividaes educatives en collaboración cola Fundación Kevin Spacey, María Pagés... Ufiertando la oportunidá de qu'estudiantes de diverses edaes pudieren atopar un puntu d'alcuentru. Dalgunos tuvieron oportunidaes como la d'actuar en Broadway
El Centru tamién foi una parada de la Ruta Quetzal
El Filme Centre ye consecuencia d'una idea del cineasta Woody Allen, quien lo propunxo al Gobiernu del Principáu d'Asturies, tres les distintes visites realizaes a Asturies. Woody Allen amosó'l so sofitu al centru avilesín en delles ocasiones, visitando la ciudá ya incluyéndola na so primer película rodada n'España: Vicky Cristina Barcelona .Tamién, tocando'l clarinete al pie de The New Orleans Jazz Band nel conciertu inaugural del centro ante 10.000 persones.
Conta cola colaboración de L'Academia Europea del Cine.
El Centru cunta con una sala permanente de cine que s'atopa nel edificiu polivalente .La butaca númberu 7 de la fila 5 lleva'l nome del cineasta newyorkino, quien la inauguró na primavera de 2011. Esiste una segunda butaca col nome d'otru cineasta, Volker Schlöndorff Nesta sala proxéctense películes en versión orixinal, siendo la única sala d'Asturies onde esto asocede, a precios amenorgaos, por que tou'l mundu pueda allegar a esfrutales
El Filme Centre proxecta ciclos temáticos (como'l ciclu sobre la ONU ), estrenos de películes, curtiumetraxes...
La gran sala principal d'esposiciones topar na Cúpula. Una segunda sala, de dimensiones más amenorgaes atopar nel Foyer del auditoriu.
Música, teatru, danza... El Centru Niemeyer acueye distintos tipos de manifestaciones artístiques y culturales, incluyéndoles na so programación.
El Centru Cultural tien tamién un Conseyu Asesor Internacional que collabora col equipu xestor na definición de los oxetivos y na preparación de los sos conteníos. Actualmente esti Conseyu Asesor fórmase por personalidaes de relevancia internacional: el cineasta Woody Allen, el científicu Stephen Hawking, l'escritor Paulo Coelho y el creador d'Internet y Vicepresidente de Google, Vinton Cerf. La incorporación d'estes persones muestra la escelencia que se busca con toles actividades que yá se programen nel Centru Niemeyer.
Tamién s'entamó collaboración cola London School of Economics y col teatru Old Vic de Londres (dirixida pol actor Kevin Spacey),la Fundación Cristina Masaveu y CaixaForum (de La Caixa).
El 17 d'ochobre 2008 publícase la noticia de que Wole Soyinka, Premiu Nobel de Lliteratura nel 1986, tamién se suma a los apoyos del Centru.
Pueden consultase toles actividades na web oficial del Niemeyer.
La obra arquitectónica foi reconocida como:
Pero tamién la so actividá foi premiada la so contribución cultural:
Cisma d'Oriente
El Cisma d'Oriente y Occidente, tamién conocíu como Gran Cisma (anque dacuando tamién s'aplica esti términu al Cisma d'Occidente) ye'l nome dau al eventu de mutua escomunión que dixebró al Papa y a la cristiandá d'Occidente, de los patriarques y cristiandá d'Oriente, especialmente del principal d'ellos, el Patriarca Ecuménicu de Constantinopla.
Cisma d'Occidente
El Cisma d'Occidente, tamién conocíu como Gran Cisma d'Occidente (distintu del Gran Cisma d'Oriente y Occidente, y de cutiu llamáu a cencielles "Gran Cisma") ye'l periodu de la hestoria de la Ilesia Católica en que dellos Papes (hasta trés) apostáronse l'autoridá pontificia (1378–1417).
Occidente
Occidente (del llatín "occĭdens", "llugar de la cayida del Sol") significa oeste, y polo xeneral refierse a un conxuntu de cultures. Esisten distintes acepciones sobro'l significáu del Mundu Occidental:
Oriente
Oriente (del llatín: "orĭens", participiu d"'orīri": apaecer, nacer) ye la denominación de la dirección per onde se llevanta'l Sol (y los demás astros) acuñada na antigüedá, esto ye l'Este. Por estensión, refierse a aquelles rexones que tán al Este del puntu de referencia. Na cultura "occidental" otorgóse-y esti nome a Asia. Convencionalmente estrémense trés partes: Oriente Próximu, Oriente Mediu y el Oriente Llonxanu.
Oriente (dixebra)
Oriente pue referise a:
Patriarca Ecuménicu de Constantinopla
El Patriarca de Constantinopla ye'l Patriarca ecuménicu de la Ilesia Ortodoxa. A diferencia de lo qu'asocede na Ilesia Católica, el so cargu ye namái honoríficu, anque-y pertenez presidir los conceyos nos que toma parte y ye'l principal voceru de la Ilesia Ortodoxa, nun tien xurisdicción nos asuntos internos de los otros patriarcaos de la Ilesia Ortodoxa.
Amás de ser el líder formal honorariu de 300 millones de cristianos ortodoxos repartíos per tol mundu, ye'l xefe de la Ilesia ortodoxa autocéfala de Constantinopla, con cerca de cuatro millones de fieles en dellos países. 
El patriarca ye consideráu socesor d'Andrés l'Apóstol tal como'l Papa ye consideráu socesor del so hermanu, Simón Pedru.
Neopresidencialismu
Neopresidencialismu ye un réxime de gobiernu onde'l poder executivu tien preeminencia sobro'l restu de los poderes. Conózse-y tamién como Bonapartismu o Hiperpresidencialismu.
El sistema neopresidencial surde como conxunción ente les idees de democracia entemecíes cola tradición absolutista (monarquía absoluta). D'ende que se dea con mayor fuerza nes naciones d'América Llatina, acostumaes por trés sieglos a la monarquía absoluta, influyíes amás pol modelu norteamericanu. Pero tamién hubo otros llugares onde se da esta forma, como pueden ser Indonesia o Filipines.
El réxime políticu de la XRSS mientres el mandatu de Stalin, y otros semeyantes, de cutiu foi calificáu por dellos pensadores críticos y opositores, sobremanera venceyaos a la tradición marxista y bolxevique, munchos d'ellos represaliaos, como de "réxime bonapartista", destacar ente ellos la figura de Trotsky.
El réxime neopresidencial caracterízase porque'l Xefe del Estáu, que de la mesma ye'l Xefe de gobiernu, nun tien más potestaes y atribuciones que los otros poderes (llexislativu y xudicial), sinón que llega a tener una tutela sobro ellos. Esto provoca un desequilibriu de poderes, onde se ruempe'l papel de contrapesu de los poderes ente sigo.
Karl Loewenstein sostien que los réximes neopresidencialistes son una suerte d'absolutismu amarutáu colos elementos propios de la democracia (eleiciones, contralores, etc.). Pa él, estos elementos "democráticos" son namái una estratexa pa evitar resaltar la so condición absolutista.
Represión política
Represión política ye l'acción de contener, detener o castigar actuaciones polítiques o sociales dende'l poder per parte de les autoridaes públiques, negando o torgando l'exerciciu de los derechos y llibertaes (espresión, axuntamientu, manifestación, asociación, sindicación) que suelen considerase mesmes de los sistemes democráticos.
Davezu vese acompañada por violencia, tantu llegal como informal. La fuerza del exemplu del que sufre esa violencia fai que, por medrana, el restu de la sociedá reprimase a sigo mesma nel exerciciu de la llibertá, que queda asina anulada pa toos, sacantes pal poder y p'aquellos en que'l so beneficiu realizen la represión. 
Desestalinización
La desestalinización empezó técnicamente en 1953, tres la muerte de Iósif Stalin, pero nun foi oficial hasta 1956, tres l'informe secretu de Nikita Jrushchov, entós secretariu del Comité Central de la Unión Soviética, y sopelexáu tres el XX congresu del PCUS. Esto, consistía n'esaniciar el "Cultu a la personalidá y l'escesu de poder del periodu Estalinista" (1924-1953).
Granodiorita
La granodiorita (de «granu» y de «diorita») ye una roca ígnea plutónica asemeyada al granitu. Ta principalmente constituyida por cuarzu (>10%) y feldespatos, pero contrariamente al granitu, contién más plagioclases qu'ortosa. Los minerales secundarios yeren la biotita, la anfibolita y el piroxenu.
La famosa Piedra de Rosetta ye de granodiorita.
Estatización
Estatización o estatalización ye'l conxuntu de disposiciones y operaciones pente medies de les cual l'Estáu asume, en forma variada, l'alministración d'empreses privaes, de grupos d'empreses o de la totalidá de ciertos sectores económicos remanaos con anterioridá por particulares. La estatización ye lo opuesto a la privatización. Tamién se-y denomina nacionalización de los medios de producción, anque una empresa estatizada pue ser primeramente tanto de propiedá nacional como estranxera.
Discursu secretu
El llamáu «Discursu secretu», del que'l so nome oficial ye Avera del cultu a la personalidá y les sos consecuencies, ye una famosa intervención del políticu soviéticu Nikita Jrushchov mientres el XX Congresu del Partíu Comunista de la Unión Soviética, el 25 de febreru de 1956. Nésti denuncien los crimenes d'Stalin y la represión mientres la llamada Gran Purga nos años anteriores a la Segunda Guerra Mundial.
Esti discursu significó la rotura de la llinia oficial del Partíu pa colos postulaos reflexaos nel llamáu estalinismu, de manera que s'intenta tornar al PCUS al so leninismu oficial ya inicial, refugando'l cultu a la personalidá.
El so nome alquierlu de la sesión na cual foi pronunciáu, una y bones yera una sesión reservada na cual nun participaron los invitaos estranxeros del Congresu. Amás el so testu orixinal namái foi publicáu na so totalidá na gaceta oficial del Comité Central del Partíu'l 3 de marzu de 1989, como productu de l'apertura realizada por Gorbachov nel procesu conocíu como "glásnost".
La estructura del discursu ye la siguiente (parcial):
Cuarzu llechosu
El cuarzu llechosu ye probablemente'l tipu de cuarzu más común y abondosu del mundiu. Trátase d'una piedra tresllúcida, lóxicamente de color llechosu o blancu. Pue apaecer puru, poro lo más común ye topalo en piedres con ensame de impurezas. Cuasi nun presenta exfoliación. Los sos cristales yeren hexagonales y tienen munches cares. La so fórmula química, como la de tolos cuarzos, ye SiO2.
Andradita
L'andradita ye un mineral del grupu de los silicatos, subgrupu nesosilicatos y dientru d'estos ye un granate pola típica forma isométrica de los sos cristales, con 12 ó 24 cares trapezoidales. Ye un silicatu de fierro y calciu, de color de normal amarillento con variables tonalidades.
Describióse per primer vegada nel 1868 en Buskerud (Noruega). Púnxose-y nome n'honor del mineraloxista brasilanu J.B. de Andrada y Silva.
Fórmase en roques calizes metamorfizaes por contactu con una cámara magmática o bien en roques de metamorfismu rexonal. Ye por tantu'l mesmu ambiente de formación que nel casu del granate de calciu y aluminiu, la grosularia. Ye típicu nestos granates formaos por metamorfismu la presencia nos sos cristales d'impurezes de roca sedimentaria xiliza.
En tolos casos, ye típicu que tenga como minerales asociaos a: les miques, clorita, diópsido y serpentina. El demantoide suel atopase acomuñáu al amiantu.
Granate Almandinu
El granate almandinu, ye un silicatu que ta formáu por aluminiu y fierru, sufriendo sustituciones del fierro por magnesiu, manganesu y calciu. El so color más típicu ye l'acoloratáu con tonos moraos, pardu o anaranjado más o menos escuros. Aníciase n'ambientes metamórficos de grau mediu poro estable, siendo menos frecuentes en roques granítiques, pegmatítiques o metamórfiques de contactu. Ye un mineral qu'apaez bien entemecíu con otros elementos variando enforma les sos propiedaes. Esiste un amiestu col granate piropu conocida col nome de rodolita, presentando propiedaes y carauterístiques de dambos.
Granate
El granate pertenez a un grupu de minerales que presenten cristales en forma de dodecaedros o trapezoedros. Pertenecen a los nesosilicatos y tienen la mesma fórmula química: A3B2(SiO4)3
Los elementos químicos que puen tar presentes nesta formulación son, sobremanera, calciu, magnesiu, aluminiu, fierru (II), fierru (III), cromu (III), manganesu y titaniu.
El granate nun tien una quebra definida. Suélense formar quebres en forma de concha o irregulares. Hai variedaes bien dures que s'utilicen como abrasivos. La durez na escala de Mohs ye de 6,5-7,5. La so mestura ye de 3,1-4,3 g/ml. El so rellumu paezse al vidriu o a la resina. Pueden ser tresparentes o opacos.
El nome granate deriva del llatín granatus, "con granos". Posiblemente refierse al malum granatum —árbol de la granada—, planta que les sos granes tienen forma, tamañu y color paecíos a los de dellos cristales de granate.
Esiste la creencia errónea de qu'el granate ye una piedra preciosa colorada. Ello ye que hai una variedá de colores que van dende púrpura, colloráu, naranxa, mariellu, verde, castañal, café y negru al incoloru. L'azul, l'únicu color que faltaba nesta familia, atopóse finalmente nun mineral de Bekily (Madagascar) que camuda de color d'azul a rosa acoloratáu. Estes piedres son bien rares. Los granates con cambéu de color son, con muncho, los más raros —con esceición de la uvarovita, de la que nun esiste un tamañu aplicable en xoyería-. Con lluz diurnu, el so color pue tener tonalidaes grises, castañales clares y escures o verdes y rares vegaes azules. Con lluz incandescente, el color camuda a acoloratáu o rosa purpúreo. La composición d'estos granates correspuende a la d'un amiestu de spessartina y requilencia como los granates de Malasia. El cambéu de color d'estos nuevos granates ye, de cutiu, más intensu que nel casu de la alexandrita d'alta calidá, na que, con frecuencia, resulta decepcionante; pero aun así, cuesta miles de dólares por quilate. Espérase que los precios del granate con cambéu de color escontra l'azul igualen o inclusive superen los de alexandrita, una y bones el cambéu ye más intensu y les piedres son más rares. L'efectu del cambéu de color puede atribuyise a un conteníu relativamente alzáu de vanadio (aprox. 1%).
Por cuenta de la so composición química, estrémense seis variantes comunes de granate. Trátase de:
anque tamién apaecen con cierta frecuencia nos xacimientos xeolóxicos otres variantes, como son:
Anfíbol
Los anfíboles son un conxuntu de minerales del grupu de los silicatos, subgrupu inosilicatos. Son metasilicatos de calciu, magnesiu y fierro.
La unidá estructural fundamental de los anfíboles ye'l tetraedru de siliciu y oxíxenu (SiO4) enllazáu en forma de llargues cadenes dobles. La fórmula química de cada mineral anfíbol ye'l resultáu de sustituciones metáliques na doble cadena: RSi4O11.
Los minerales más comunes nes roques metamórfiques y plutóniques básiques son les hornblendes y l'actinolita. Son los minerales fundamentales de les roques magmátiques, y un componente esencial de la anfibolita. Tienen color negru o verde escuru y el so aspeutu ye vítreu o llechosu.
Estrémense ensame d'especies y variedaes, dalgunes de les más importantes son:
Peste negra
La peste negra foi una devastadora pandemia qu'afaró Europa nel sieglu XIV y que causó la muerte d'un 30 a un 60% de la población del continente européu, amenorgando la población mundial envalorada dende 450 millones hasta 350 o 375 millones nel añu 1400. La mayor parte de los científicos cree que la peste negra foi un biltu de peste bubónica, una tarrecible enfermedá que s'estendió en forma d'andancia delles vegaes a lo llargo de la hestoria. La peste ye causada pola bacteria "Yersinia pestis" que s'arima poles pulgues cola ayuda de l'aguarón negru ("Rattus rattus"), que güei conocemos como aguarón de campu.
La mayor pandemia del sieglu XIV empezó quiciabes en dalgún llugar del norte de la India, probablemente nes estepes d'Asia central, dende onde foi llevada al oeste polos exércitos mongoles. La peste llegó a Europa pela ruta de Crimea, onde la colonia xenovesa de Kaffa (actual Teodosia) foi asediada polos mongoles. La Hestoria diz que los mongoles llanzaben con catapultes los cadabres infectaos dientro de la ciudá (magar la enfermedá nun se contrae por contactu colos muertos).
Los refuxaos de Kaffa llevaron dempués la peste a Messina, Xénova y Venecia, alredor de 1347/1348. Dellos barcos nun llevaben a naide vivu cuando algamaben les mariñes. En 1347 asocedióse una guerra ente'l Reinu húngaru y el napolitanu, yá que'l rei Carlos I Roberto d'Hungría reclamaba'l tronu de Nápoles depués del asesinatu del so hermanu Andrés, el que morrió por voluntá de la so propia vilba la reina Xuana I de Nápoles. D'esta manera, Carlos Roberto condució una campaña militar que coincidió col españíu de la Peste Negra. Llueu ante tanta muerte pola enfermedá, la campaña tuvo que ser suspendida y los húngaros tornaron a casa, llevándose consigo dellos d'ellos la peste, cobrando vides como la de la mesma maríu del rei húngaru. D'esta forma, dende Italia la peste estendióse per Europa afectando a Francia, España, Inglaterra (en xunu de 1348) y Bretaña, Alemaña, Hungría, Escandinavia y finalmente el noroeste de Rusia.
Pandemia
Una pandemia (vocablu que procede del griegu "pandêmon nosêma", de παν ("pan tou) + δήμος ("deamos" = pueblu) + nosêma (= enfermedá), espresión que significa "enfermedá de too un pueblu" ye l'afectación d'una enfermedá infecciosa de los humanos a lo llargo d'un área xeográficamente estensa. 
Población mundial
La población humana ye'l númberu total de persones que viven nun determináu tiempu. La tecnoloxía humana dexó una mayor población gracies a les meyores tecnolóxiques en diverses árees. Tamién cabe mentar que la población mundial puede paecer muncha inda cuando nun hai abondes nacencies por cuenta de que la esperanza de vida humana aumenta al par col progresu tecnolóxicu.
Dellos observadores de sociedaes humanes propunxeron que'l conceutu de la capacidá de producción tamién s'aplique a la población humana, y que l'aumentu de población non controláu puede causar una catástrofe maltusiana. Sicasí, esistieron numberosos pronósticos gandíos sobro esta supuesta catástrofe munches vegaes nel pasáu. Esta supuesta catástrofe foi evitada gracies al ameyoramientu tecnolóxicu humanu y la mesma capacidá natural de la Tierra. Per otra parte, en munches rexones del mundu, como Europa, la falta de nacencies ta convirtiéndose adulces nun problema.
La evolución ye'l conxuntu de carauterístiques que se modifiquen nel intre del tiempu: natalidá, mortalidá, migraciones y les tases, proporciones y razones que se deriven d'elles. 
Oscar Niemeyer
Oscar Ribeiro de Almeida Niemeyer Soares Filho (Rio de Janeiro, Brasil, 15 d'avientu de 1907- 5 d'avientu de 2012) foi un arquiteutu brasilanu creador de la ciudá de Brasília.
Recibió'l Premiu Príncipe d'Asturies de les Artes en 1989, siendo esti l'orixe de la rellación del arquiteutu col Principáu d'Asturies. Años más tarde, Niemeyer donó un gran proyeutu al Principáu. Esti diseñu convirtióse nun proyeutu que pretende ser unu de los referentes internacionales na producción de conteníos culturales, un espaciu asociáu a la escelencia dedicáu a la educación y la cultura. Esta sedrá la única obra d'Oscar Niemeyer n'España y según les sos propies pallabres, la más importante. 
TermAst:Terminoloxía d'Internet y d'interfaces pa programes informáticos
Darréu asoléyase un llistáu de la terminoloxía propuesta pola Academia de la Llingua Asturiana pa Internet, interfaces y programes informáticos n'asturianu. Hai un total de 217 términos recoyíos nesti llistáu, a vegaes varios términos son válidos y redireiciónense.
Interfaz
Amás, la pallabra interfaz utilízase en distintos contestos:
Interfaz (dixebra)
El términu interfaz pue facer referencia a:
Programa informáticu
Un programa informáticu ye un llinguaxe de programación conxuntu d'instrucciones qu'una vegada executaes van realizar una o delles xeres nuna computadora. Ensin programes, estes máquines nun pueden funcionar correchamente. Al conxuntu xeneral de programes, denominase-y software y asina, refierse al equipamientu lóxicu o encontu lóxicu d'un ordenador dixital. 
N'informática, denominase comúnmente "binarios", (propiu en sistemes unix, onde por cuenta de la estructura d'esti postreru, los ficheros nun precisen faer usu d'estensiones. Darréu, presentáronlos como ficheros executables, con estensión ".exe", nos sistemes operativos de la familia Windows) por cuenta de qu'una vegada que pasaron pel procesu de compilación y fueron creaos, les instrucciones que s'escribieron nun llinguaxe de programación que los humanos usen pa escribilos con mayor facilidá, traduciéronse al únicu idioma que la máquina entiende, combinaciones de ceros y unos llamada código máquina. El mesmu términu, puede referise tantu a un programa executable, como al so códigu fonte, que ye Procesu de traducción de programes tresformáu nun binariu cuando ye compiláu.
Xeneralmente'l códigu fonte escríbenlu profesionales conocíos como programadores. Escríbese nun llinguaxe que sigue unu de los siguientes dos paradigmes imperativu o declarativu y que darréu puede ser convertíu nuna imaxe executable por un compilador. Cuando se pide que'l programa sía executáu, el procesador executa instrucción por instrucción.
D'alcuerdu a les sos funciones, clasifíquense en software de sistema y software d'aplicación. Nos computadores actuales, al fechu d'executar dellos programes al empar y de forma eficiente, conózse-y como multitarea.
Beixín
Pequín, treslliteráu y conocida internacionalemnte como Beijing (en chinu 北京; en pinyin Běijīng, [peɪ˨˩ t͡ɕiŋ˥], la "Capital del Norte") ye la capital de la República Popular China y una de les mayores ciudaes del mundu. La so población, en 2012, yera de 20.693.000 habitantes. La metrópoli, allugada nel norte de China, tien l'estatus alministrativu de municipalidá, con control directu pol gobiernu nacional, y ta sodividida en catorce distritos urbanos y suburbanos y dos condaos rurales. La ciudá ta incrustada na provincia de Hebei, magar que llenda pel sureste cola municipalidá de Tianjin.
Pequín ye la segunda ciudá mayor del país, dempués de Shanghai, y ye'l so centru políticu, cultural y educativu. Nella tienen la so sede la mayoría de les empreses de titularidá estatal, y ye un importante ñudu de comunicaciones per carretera y ferrocarril, convencional y d'alta velocidá. Amás, el so aeropuertu ("Beijing Capital International Airport") ye'l segundu del mundu pol so volume de pasaxeros.
La historia la ciudá remóntase tres mil años, y lleva siendo, como la última de les cuatru grandes antigües capitales de China, el centru políticu del país el más del tiempu demientres los siete caberos sieglos. La ciudá ye famosa polos sos grandes palacios, templos, xardinos, tumbes, muries y puertes monumentales, y los tesoros artísticos que guarda y les sos universidaes faen d'ella el centru del arte y la cultura del país. Son perpoques les ciudaes del mundu que tienen sío el centru políticu y cultural d'una zona xeográfica tantu tiempu.
Arroba
El términu arroba (procede del árabe "rub" que significa "cuartu, la cuarta parte de daqué", de la mesma procedente del hebréu "arba", que significa "cuatro"), puede referise a los siguientes artículos:
Dáu'l nome orixinal n'árabe, el símbolu (de l'arroba) formóse pente medies d'una xunta de les lletres griegues α (alfa) y ρ (rho).
TermAst:Terminoloxía Xurídica y Alministrativa
Darréu asoléyase un llistáu de la terminoloxía propuesta pola Academia de la Llingua Asturiana pa la estaya xurídica y alministrativa n'asturianu. L'autor del llistáu ye Nicolás Bartolomé Pérez. Hai un total de 488 términos recoyíos nesti llistáu, a vegaes varios términos son válidos y redireiciónense.
San Cremente
San Cremente o San Clemente ye una parroquia del conceyu asturianu d'Ibias. Ocupa 42,51 km² de la zona centru-meridional del conceyu, y tien una población (INE, 2009) de 103 habitantes. Comprende los núcleos de población que vienen darréu: Alguerdo, Busante, Oumente, San Cremente, Santa Comba y A Serra.
Sena
Sena ye una parroquia del conceyu asturianu d'Ibias. Asitiada na parte occidental del mesmu, na vera derecha del ríu Navia, llenda al norte y al sur cola provincia de Lugo, al oeste con ella y cola parroquia d'Os Coutos y al este coles de Marentes, Santantolín y Cecos. Tien una estensión de 32,13 km², y viven nella, nes aldees de Barca, Bustelín, Castaosa, Penedela, Rideporcos, Salvador, San Tiso y Sena, 82 persones (INE, 2009).
Seroiro
Seroiro ye una parroquia del conceyu asturianu d'Ibias. S'asitia na parte nororiental del mesmu, y llenda: al norte col colos conceyos d'Allande y Cangas del Narcea y cola provincia de Lugo; al oeste con Cangas del Narcea; coles parroquies ibienses de Marentes y Santantolín al este; y coles de Cecos y San Cremente al sur. Tien una estensión de 67,19 km² de terrenu emprunu percorríu, de oeste a este, por El Río da Biouga. La so población, de 155 habitantes (INE, 2009), ta repartida ente los núcleos de población que vienen darréu: Andeo, Dou, Folgueiras da Biouga, Mourentán, Pradías, Seroiro, Uría, Valdebóis y Valvaler.
Dientro'l so territoriu ta'l monte de Valdebóis (1.623 ha), que pertenez, dende 1988, a la Reserva Natural Integral de Munieḷḷos.
Taladriz
Taladriz ("Taladrid" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu d'Ibias. Situada na so fastera suroriental, y percorríu de oeste a este pol ríu Ibias (que recibe pela manzorga les agües del Luiña en tierres d'esta parroquia), tien una estensión de 37,18 km² y una población (INE, 2011) de 62 habitantes. Estos se reparten ente'l llugar homónimu, nel que s'atopa la ilesia de San Pedru, y los de Llanelo, Vilardecendias, Vilarmeirín y Vilauril.
ADSL
ADSL son les sigles dAsymmetric Digital Subscriber L"'ine" ("Llinia de Soscripción Dixital Asimétrica"). ADSL ye un tipu de llinia DSL. Consiste nuna tresmisión de datos dixitales (la tresmisión ye analóxica) sofitada nel par simétricu de cobre que lleva la llinia telefónica convencional o llinia d'abonáu, siempres y cuando el llargor de llinia nun supere los 5,5 km midíos dende la Central Telefónica, o nun haya otros servicios pol mesmu cable que puedan interferir.
Ye una teunoloxía d'accesu a Internet de banda ancha, lo qu'implica una velocidá superior a una conexón tradicional por módem na tresferencia de datos. Esto consíguese pente medies d'una modulación de les señales de datos nuna banda de frecuencies más alta que la utilizada nes conversaciones telefóniques convencionales (300-3800 Hz), función que realiza'l Router ADSL. Pa evitar aburuyes nes señales tresmitíes, ye necesaria la instalación d'un filtru (llamáu "splitter" o discriminador) que s'encarga de dixebrar la señal telefónica convencional de les señales modulaes de la conexón pente medies d'ADSL.
Esta teunoloxía denominase "asimétrica" por cuenta de que la capacidá de descarga (dende la Rede hasta l'usuariu) y de xuba de datos (en sentíu inversu) nun coinciden. De normal, la capacidá de baxada (descarga) ye mayor que la de xuba.
Anguaño, en diversos países les empreses de telefonía tán enllantando versiones ameyoraes d'esta teunoloxía como ADSL2 y ADSL2+ con capacidá de suministru de televisión y videu d'alta calidá pol par telefónicu, lo que supon una dura competencia ente los operadores telefónicos y los de cable, y l'apaición d'ufiertes integraes de voz, datos y televisión, a partir d'una mesma llinia y dientro d'una sola empresa, qu'ufierte estos trés servicios de comunicación. L'usu d'un mayor anchu de banda pa estos servicios llinda entá más la distancia a la que pueden funcionar, pol par de filos.
José Manuel Collado
José Manuel Collado Vidal (La Borbolla, Llanes, 1949) ye un cantante asturianu de tonada.
José Manuel foi unu de los fundadores de l'Asociación d'Intérpretes de Canción Asturiana (AICA). Como la mayor parte de los cantadores de tonada tomó parte en bien de concursos, algamando primeros premios nel de La Nueva (1996) y Concursu Cuenca del Caudal (1998 y 1999).
Entamó a cantar tonada de forma individual a partir del añu 1984, depués de pertenecer al Coru San Andrés dende l'añu 1977.
Foi elexíu nos años 2003, 2004 y 2005 ente les meyores voces nel Memorial Silvino Argüelles. Nel añu 2009 foi galardonáu col Premiu de la Crítica RPA como "Meyor Voz del Añu".
En 2012 algamó'l primer premiu del Concursu de Tonada de Ponga. Nel añu 2014 fízose col títulu na vixésima edición del Concursu de Tonada de La Nueva
Collado participó na grabación de, polo menos, trés discos: "Cuatro ases de la toná" (2003), xunto con Jorge Tuya, Ismael Tomás Montes y El Che de Cabaños; "Teitos" (2009) y "Agua del río" (2011).
Eyjafjallajökull
Eyjafjallajökull ("ey" «islla», "fjall" «monte» y "jökull" «glaciar», IPA: ['ei.jaˌfjatl.aˌjœ.kʏtl]) ye ún de los glaciares más pequeños d'Islandia. Ta asitiáu al norte de la rexón de Soðurland y al oeste del glaciar de mayor tamañu Mýrdalsjökull.
La capa de xelu del glaciar cubre un volcán, l'Eyjafjalla, de 1.666 m d'altitú, qu'entró n'erupción con una frecuencia relativa dende la Edá de xelu. La penúltima erupción foi de 1821 a 1823, causando un fatal desplazamientu del glaciar. N'abril de 2010 el volcán vuelve entrar n'erupción . El cráter del volcán tien un diámetru d'ente 3 y 4 quilómetros y el glaciar cubre un área d'unos 100 km².
L'estremu sur del monte foi una vegada parte de la llinia de la mariña atlántica. Como'l mar retiróse unos 5 quilómetros, la llinia de la mariña anterior foise detrás de los cantiles serrapatosos con un gran númberu de tabayones de muncha guapura, siendo la más conocida d'elles la Skógafoss. Con vientos fuertes, l'agua de los tabayones pue xubir percima del monte.
Eyjafjöll
Eyjafjöll ("ey" «islla» y "fjall" «monte») ye un estratovolcán d'Islandia, que permanez tapecíu baxo'l glaciar Eyjafjallajökull.
El 14 d'abril de 2010 el volcán entró n'erupción, provocando la evacuación de les granxes y llocalidaes averaes. Les cenices emitíes pola erupción obligaron a cortar el tráficu aereu en parte del centru y norte d'Europa, ente'l 14 y 18 d'abril de 2010. Más de 20.000 vuelos de varies aerollinies fueron cancelaos hasta'l 18 d'abril de 2010.
Einstein (dixebra)
Einstein pue referise a:
Xenoma
El xenoma ye la totalidá de la información xenética que tién un organismu en particular. Polo xeneral, al falar de xenoma nos seres eucarióticos referímosnos namái al ADN conteníu nel nucleu, organizáu en cromosomes. Pero nun tenemos qu'escaecer que tamién la mitocondria contién xenes. El término alcuñóse en 1920 por Hans Winkler, profesor de Botánica na Universidá d'Hamburgu, Alemaña, como un acrónimu de les pallabres gene" y "chromosoma
El términu diploide indica qu'un organismu tien dos copies del xenoma nes sos célules, darréu de la presencia de pares de cromosomes homólogos.
El xenoma nun analiza la diversidá xenética o'l polimorfismu de los xenes d'una especie. Por exemplu, nel xenoma humanu la secuencia en principiu podría determinase con namái la metada del ADN d'una célula d'un individuu. Pa conocer una variación particular o n'enfermedaes requierse la comparanza ente individuos.
Acrónimu
En llingüística moderna, un acrónimu (del griegu ἄκρος, como "akros", "estremu" y ὄνομα, tr. como "ónoma", "nome") pue ser una sigla que se llee como una pallabra y que, pol usu, acaba lexicalizándose la mayoría de les veces (por exemplu laser, "Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation"); o un vocablu formáu al xunir parte de dos pallabres. Esti tipu d'acrónimos funden dos elementos léxicos tomando, casi siempres, del primer elementu l'entamu y del segundu'l final.
El significáu d'un acrónimu ye la suma de los de les dos pallabres que lu formen. Asina, el términu telemática ye un acrónimu de telecomunicación y informática, que ye a la vez un acrónimu d'información y automática.
Lo contrariu del acrónimu ye'l retroacrónimu, que ye un tipu d'acrónimu que a lo primero ye una pallabra d'usu avezáu qu'acaba dempués interpretándose como un acrónimu o unes sigles. Un exemplu d'ello ye'l retroacrónimu SOS. Escoyíu como señal internacional d'ausiliu pola facilidá pa escribilu en códigu Morse, axuntóse-y dempués una montonera de significaos que a lo primero nun tenía (save our souls, save our ship, send out succour...).
= Propiedaes =
Los acrónimos pueden tar formaos: por dos sustantivos, como en "motel", del inglés motor-hotel; d'un axetivu y un sustantivu, como en "docudrama", de documental dramáticu; o de dos axetivos, como en "spanglish", de spanish y english. Tienen siempres el xéneru del elementu principal, y escríbense y pronúnciense como una pallabra normal.
Delles vegaes estos términos confunden col so significáu, porque usen partes d'otros vocablos que yá teníen usaose primero como raíces cultes. Por exemplu, l'acrónimu "eurocracia" significa "burocracia europea", y non "poder européu", como podía pensase del so sufixu "-cracia", usáu davezu con esi segundu significáu.
Alberto Coto García
Alberto Coto García (20 de mayu de 1970, Lada, Llangréu), ye una reconocida calculadora humana y actual campeón del mundu en cálculu mental.
Asesor Llaboral, Fiscal y Contable de profesión, apaez en numberosos programes ya informativos de televisión. Nos últimos años fai demostraciones y conferencies.
Con seis años ya demostraba capacidá pal cálculu contando los puntos al final de las partides de cartes. Col pasu de los años y gracies a una enorme inquietú pol cálculu y pol fortalecimientu del cerebru, foi desendolcando la so capacidá, llegando a convertise na persona más rápida del mundu faciendo cálculos mentales, certificao polos sos títulos de Campeón del Mundu.
Dellos convirtiéronse nun superventes n'España y América Llatina.
Nos 3 campeonatos mundiales del cálculu mental que se celebraren hasta la fecha Alberto Coto conseguió siempre dalgún de los títulos en xuegu:
Tien anguaño homologaos los siguientes récords:
Estos récords impliquen una velocidá de cálculu superior a les 4 operaciones per segundu.
Grândola, Vila Morena
"Grândola, Vila Morena" ye'l cantar compuestu y cantáu por Zeca Afonso que foi escoyíu pol Movimento das Forças Armadas (MFA) pa ser la segunda señal pa entamar la llamada Revolución de los claveles. El cantar refierse a la fraternidá ente les persones de Grândola, nel Alentejo, y fuera prohibida pol réxime salazarista como una música asociada al Comunismu. A les cero hores y venti minutos del 25 d'abril de 1974, el cantar foi tresmitíu na Rádio Renascença, la emisora católica portuguesa, como señal pa confirmar les operaciones de la revolución. Por esi motivu, a ella quedó asociada. 
El cantar incluyóse nel álbum "Cantigas do Maio", grabáu n'avientu de 1971, discu que cuenta colos arreglos y direción musical de José Mário Branco. "Grândola, Vila Morena" ye'l quintu tema del álbum, grabáu n'Herouville, Francia ente'l 11 d'ochobre y el 4 de payares de 1971.
Zeca Afonso estrenó'l cantar en Santiago de Compostela'l 10 de mayu de 1972.
El día 29 de marzu de 1974, "Grândola, Vila Morena" foi cantada na clausura d'un espectáculu nel Coliséu de Lisboa. Ente los asistentes taben militares del MFA, qu'escoyeríen el cantar como una de les señales pal entamu de la Revolución de los claveles. Curiosamente, pa esi espectáculu la censura del réxime facista prohibiera la interpretación de delles canciones de Zeca, ente elles: "Venham Mais Cinco", "Menina dos Olhos Tristes", "A Morte Saiu à Rua" y "Gastão Era Perfeito". 
A la media nueche y venti minutos del día 25 d'abril de 1974, "Grândola, Vila Morena" foi tocada nel programa "Limite" de la Rádio Renascença. Yera la segunda señal que confirmaba la buena marcha de les operaciones de les fuerces organizaes pol MFA. La primer señal, sonara cerca d'hora y media anantes, a les 22 hores y 55 minutos del día 24 d'abril, foi "E depois do adeus", cantada por Paulo de Carvalho. 
34611 Nacogdoches
34611 Nacogdoches (2000 UF11) ye un asteroide descubierto'l 25 d'ochobre del 2000 por W. D. Bruton y R. M. Williams nel Observatoriu SFA en Nacogdoches, Texas.
Karl Ludwig Hencke
Karl Ludwig Hencke (8 d'abril de 1793 - 21 de setiembre de 1866) foi un astrónomu alemán. Delles vegaes confundíu con Johann Franz Encke, otru astrónomu alemán.
Hencke nació en Driesen, Brandeburgu (agora Drezdenko, Polonia). foi voluntariu mientres les "Guerres de Lliberación", Befreiungskriege, pa Prusia pero resultó mancáu en Lützen. Darréu desempeñóse como oficial de puestu en distintos llugares y, finalmente, dedicóse a ser alministrador de corréu. Dempués del so retiru, vivió na so ciudá natal onde sirvió como xuráu de la corte de la ciudá.
Afayó dos asteroides dende'l so observatoriu priváu en 9, Kietz (agora 43, Kietzerstraßy), Driesen. El primeru, Astraea , ye notable por ser el primer asteroide descubiertu dempués de llargu tiempu desque s'afayó'l postreru de los orixinales cuatro asteroides, Vesta, que afayóse en 1807. Otros astrónomos abandonaron les sos busques de más asteroides, convencíos de que yeren namás cuatro. De toes formes, Hencke empezó buscando en 1830, y quince años dempués tuvo éxitu.
Morrió en Marienwerder (agora Kwidzyn), daquella, parte de Prusia.
TermAst:Terminoloxía Matemática
Darréu asoléyase un llistáu de la terminoloxía propuesta pola Academia de la Llingua Asturiana pa la estaya matemática n'asturianu. L'autor del llistáu ye Rubén Fernández Martínez. Hai un total de 416 términos recoyíos nesti llistáu, a vegaes varios términos son válidos y redireiciónense.
Comisiones Obreres
Comisiones Obreres (CC.OO.) ye una confederación sindical española, xuncía na so fundación al PCE, anque independiente de cualquier partíu políticu. Ye la primera central sindical d'España en númberu d'afiliaos y delegaos sindicales. 
Según los sos Estatutos, CC.OO. definese comu un sindicatu: "reivindicativu, de clas, unitariu, democráticu, independiente, participativu, de mases, de homes y muyeres, sociopolíticu, internacionalista, pluriétnicu y multicultural." Ideolóxicamente, "orientase facia la sopresión de la sociedá capitalista y la construcción d'una sociedá socialista democrática.
Secretaría Xeneral:
Ignacio Fernández Toxo
Vocales:
Unión Sindical Obrera
La Unión Sindical Obrera (USO) ye una central sindical española, fundada nos años 1950 en núcleos cristianos obreros. Algamó una notoria presencia durante la Transición. N'actualidá ye la tercera fuercia síndical d'ámbitu nacional español tanto en númberu d'afiliaos como por delegaos sindicales.
N'Ochobre de 2005, la USO integróse na Confederación Europea de Sindicatos (CES), y nel añu 2006 ye miembru fundador de la Confederación Sindical Internacional, frutu de la fusión de la CMT y la CIOSL xunto a centrales sindicales independientes.
Unión Xeneral de Trabayadores
La Unión Xeneral de Trabayadores (UXT) ye una organización sindical obrera española. Fundada en 1888, comparte orixe hestóricu col Partíu Socialista Obreru Español (PSOE) evolucionando dende'l clásicu marxismu facia una orientación socialdemócrata. 
La "Comisión Executiva Confederal" ye la direición del sindicatu. Tres l'últimu congresu confederal, en 2009, la composición de la CEC ye la que vien darreu:
Santiago Ramón y Cajal
Santiago Ramón y Cajal (Petilla d'Aragón, Navarra, 1 de mayu de 1852 - Madrid, 17 d'ochobre de 1934) foi un médicu español, especializáu en histoloxía y anátomo-patoloxía microscópica. Algamo'l premiu Nobel de Medicina en 1906 por descubrir los mecanismos que gobiernen la morfoloxía y los procesos coneutivos de les célules nervioses, una nueva y revolucionaria teoría qu'entamó a ser nomada la «doctrina de la neurona», basada en que'l texíu cerebral alcuéntrase compuestu por célules individuales. Tratase de la cabeza de la nomada "Xeneración del 80" o "Xeneración de Sabios".
Richelieu
Armand Jean du Plessis de Richelieu, Cardenal-Duque de Richelieu (9 de setiembre de 1585 – 4 d'avientu de 1642) foi un clérigu, noble y home d'Estáu francés.
Nomáu obispu en 1608, entró na política, convirtiéndose en Secretariu d'Estáu, en 1616. Richelieu apriesa algamó un gran poder na Ilesia católica y nel Reinu de Francia, convirtiéndose en cardenal en 1622, y nel primer ministru del rei Luis XIII en 1624. Permaneció nel cargu fasta so muerte en 1642, siendo asocedíu pol tamién cardenal Julio Mazarino.
Comu primer ministru de Francia, consolidó la monarquía francesa lluchando escontra les diverses faiciones doméstiques. Pa contrarrestar el poder de la nobleza, tresformó Francia nun fuerte Estáu centralizáu. La so política esterior fundamental foi contrarrestar el poder de la dinastía austro-hispánica de los Habsburgu, entoncies reinante n'España y nel Sacro Imperiu Romanu Xermánicu. Pa ello, pese a ser un ministru católicu, non dudó n'aliase colos protestantes p'algamar esti oxetivu. Foi notoria la so intervención na Guerra de los Treinta Años, que finó cola Paz de Westfalia.
El so apoyu a la espansión ultramarina fizo-y fundar asentamientos en Nueva Francia, Guadalupe, Guayana, Martinica, Senegal, Madagascar y Reunión.
Richelieu foi tamién famosu pol so mecenazgu de l'arte y por fundar l'Académie française, la institución que protexe'l francés. Ye asinamesmo conocíu pol nomatu de "l'Éminence rouge" ("La eminencia roxa"), pola vistidura roxa de los cardenales.
Teatru Xovellanos
El Teatru Xovellanos ye un teatru de la ciudá de Xixón, Principáu d'Asturies, España, asitiáu nel céntricu Paséu de Begoña.
Foi inauguráu nel mes de xunetu de 1899, col nome de Teatru Dindurra. Empezóse a construyir por cuenta de la demanda d'una villa n'evolución y siguiendo los trazaos oportunos d'un eminente arquiteutu naquel tiempu, Mariano Marín. Foi rehabilitáu en 1995 y na actualidá ye ún de los coliseos públicos nacionales con meyores infraestructures y qu'ufierta más programación mientres los dolce meses del añu.
El Teatru Municipal Xovellanos al traviés del Departamentu de Fiestes Populares -Festexos- xenera iniciatives nel sentíu d'ameyorar l'actividá lúdicu festiva, de tradición popular y d'animación de Xixón, según l'arriquecimientu nel serviciu al públicu y a los artistes en tolo rellacionao col mundu artísticu-cultural y d'últimos enclinos, nel oxetivu de convertir Xixón nun puntu de referencia dientro de les corrientes artístiques europees. Cabo menionar el so parcitipación nun festival de jazz bien conocíu que se celebra pel branu.
Salif Keïta
Salif Keïta (12 d'agostu de 1949, Djoliba) ye un músicu de Malí. 
Ye descendiente del gobernador del Imperiu de Malí, Sundiata Keïta. Marxináu por ser albín, signu de mala suerte na cultura mandinga, treslladóse a París. 
Carmen Machi
Carmen Machi (Madrid, 21 de setiembre de 1963) ye una actriz española. Ye conocia pol papel de Aída García. 
Kate Ryan
Katrien Verbeeck, "alias" Kate Ryan (Tessenderlo, 22 de xunetu de 1980) ye una cantante belxicana de música dance. Ye conocida por versionar canciones y representó al so país nel Festival de la Canción d'Eurovisión de 2006. 
Renate Dorrestein
Renate Dorrestein (Amsterdam, 25 de febreru de 1954), ye una escritora, periodista y feminista neerlandesa. 
Zhou Wei Hui
Zhou Wei Hui （周卫慧, en pinyin "Zhōu Wèi Hùi"） (Ningbo, 1973) ye una escritora china. 
Björk
Björk Guðmundsdóttir (Reikiavik, Islandia, 21 de payares de 1965), conocida a cencielles como Björk, ye una cantautora, multiinstrumentista, compositora y productora islandesa. Pasó los sos primeros años en Reikiavik, onde se convirtió en vocalista profesional a los once años al publicar el so primer álbum, "Björk". L'álbum foi esitosu n'Islandia, pero nun foi publicáu fora del país. En formando delles bandes post-punk, Björk saltó a la fama como una de les cantantes principales del grupu de rock alternativu The Sugarcubes, calteniendo un siguimientu de cultu en Estaos Xuníos y Reinu Xuníu. Tres la desintegración del grupu, Björk camudar a Londres, onde empezó una carrera en solitariu. "Debú", el so segundu álbum, llanzáu en 1993, non yá estableció la so nueva dirección artística, sinón que tamién se convirtió nun ésitu internacional. Debú Tour foi la so primer xira internacional, en 1993-1994. Siguió llanzando una serie d'álbumes nos qu'adoptó diversos xéneros musicales, dende'l jazz hasta la electrónica y la música esperimental, llogró l'aclamación de la crítica y siguió trabayando con importantes diseñadores de moda, productores y fotógrafos. Los sos videos musicales, dirixíos por reconocíos directores como Michel Gondry, tamién fueron aclamaos pola crítica. Los sos mayores ésitos inclúin temes como "It's Oh So Quiet", "Human Behaviour", "Hyper-ballad", "Army of Me", "Violently Happy", "Big Time Sensuality", "Paguen Poetry", "Hidden Presta" y "Bachelorette".
Björk protagonizó la película "Dancer in the Dark" (2000), de Lars von Trier, que ganó la Palma d'Oru nel Festival de Cannes. La so interpretación valió-y el premio a la meyor actriz de dichu festival y una nominación al Globu d'Oru a la meyor actriz. Sicasí, decidió nun volver actuar, optando por centrar se puramente na música.
El so discu Biophilia convertir nel primer álbum de la hestoria en ser llanzáu en formatu "App-Álbum", que ye un eBook con oxetos 3D interactivos, películes, animaciones y diagrames basáu en datos científicos reales, con imaxes de la NASA, la Axencia Espacial Europea y la Axencia Xaponesa d'Esploración Aeroespacial.
En 2011, la revista "Wired" informó que la cantante vendiera más de 20 a 40 millones de copies en tol mundu de los sos primeru 6 álbumes d'estudiu. Ganó cuatro Premios Brit, cuatro MTV Video Music Awards, un premiu MUEYO, trés UK Music Video Awards y, en 2010, el Premiu de Música Polar de la Real Academia Sueca de Música en reconocencia pola so "música y lletres fondamente personales, los sos arreglos precisos y la so voz única". En 2001, Björk recibió la Orde Nacional del Méritu francesa. Amás, foi nomada a un Premio Óscar y Globu d'Oru al meyor cantar orixinal. Ocupó'l puestu ventinueve en "Les 100 muyeres más grandes na música" de VH1, l'octavu llugar en "22 meyores voces de la música" de MTV, y el sesaxésimu puestu de les "100 más grandes cantantes de tolos tiempos" de la revista "Rolling Stone". N'agostu del 2016, Björk anunció un espectáculu adicional (nel Hammersmith Apollo, el 24 de setiembre del 2016) a la so presentación, el 21 de setiembre d'esi añu, nel Royal Albert Hall, en Londres.
Considerada como una de les figures más importantes na música contemporanea, Björk ye conocida pola so música ecléctica, videos provocadores y sentíu de la moda estravagante. Cada unu de los sos álbumes inclúi una estética y mensaxe propios y únicos, y la so voz foi emponderada pola so habilidá pal scat, estilu vocal únicu y entrega.
Björk nació nel barriu de Oslin en Reikiavik. La so madre ye Hildur Rúna Hauksdóttir, una conocida ecoloxista en Islandia y el so padre, Guðmundur Gunnarson, un lletricista. Los sos padres dixebráronse cuando Björk tenía dos años. El so padrastru, Svævar Árnason, guitarrista del grupu local "Pops" y conocíu como «"el Eric Clapton islandés"», afalar a estudiar música y a componer.
A la edá de tres año empezó a cantar pieces del musical "The Sound of Music" (conocíu ente'l públicu hispanofalante como "Sorrises y llárimes" y "La novicia rebelde").
Tres la nacencia del so hermanu Árnar (Björk tien seis hermano, trés d'ellos varones), la familia camudar a Breiðholt, nes contornes de Reikiavik pa llevar un estilu de vida hippie.
Dende pequeña Björk amosó un fuerte interés poles ciencies naturales y la física, coleccionaba insectus y los sos ídolos yeren Albert Einstein y el antropólogu británicu David Attenborough.
La so infancia tuvo espuesta a les influencies de distintos estilos musicales como'l rock de Jimi Hendrix, Janis Joplin y Eric Clapton, per parte del so padrastru, según Simon & Garfunkel, per parte de Hildur y la música clásica y el jazz per parte de güelos. Cumplíos los 5 años ingresó al conservatorio, graduándose a los 15 como pianista clásica.
A los nueve años tuvo interesada nel dúo estadounidense "Sparks" que'l so discu "Quimonu My House", xuntu al álbum "Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band", de los Beatles convertir nes sos primeres alquisiciones discográfiques. Pa esti momentu tamién demostró interés polos hermanos Johnny y Edgar Winter según en Yoko Ono.
La so carrera musical empezó a la edá d'once año cuando nuna fiesta escolar interpretó'l cantar de "I Love To Love" y unu de los sos instructores unvió la grabación a "Radio One", una emisora de radiu d'Islandia. La grabación foi tresmitida por tol país; al escuchala un representante de la compañía discográfica "Skífan" poner en contactu colos padres de Björk, pero al ver que la compañía nun ufiertaba les garantíes deseyaes, roblaron con "Fálkinn".
Cola ayuda del so padrastru en guitarra al pie de Björgvin Gíslason, Pálmi Gunnarson nel baxu y Sigurdur Karlsson en batería, grabó en 1977 el so primer álbum, llamáu escuetamente "Björk", que contenía una selección de versiones n'islandés de cantares d'artistes como los Beatles y Stevie Wonder, según tamién temes de cantar y música. Al salir mal a gustu cola discográfica decidió romper el contratu y mercar un pianu de cola, alloñar temporalmente de la escena musical.
La música punk empezó a tener inflúi sobre Björk; a los catorce años creó una banda de punk íntegramente femenina col nome de "Spit and Snot", un precedente de la ideoloxía "riot grrl", pero más independiente. «"¡Teníamos cantares de verdá! Y tábamos bien cansaes de les feministes negatives que siempres se taben compadeciendo y llamentándose"».
En "Spit and Snot", Björk ocupó'l llugar de la batería. De volao siguió-y una banda de jazz fusión llamada "Exodus" en 1979 na que s'atopaben Ásgeir Sæmundsson y Þorvaldur Þorvalsson colos que llogró una grabación casera y una apaición na televisión islandesa, el tipu de música de "Exodus" yera básicamente punk con elementos pop. La banda que lu siguió foi "Jam-80", pero la so duración foi bien curtia una y bones solamente dieron una sola presentación. En 1980, a la edá de quince año, graduar de la escuela de música como pianista clásica, siendo la única alumna en completar el cursu de 10 años.
En 1981 xuntu a'l ex baxista de "Exodus" Jakob Magnússon formaron otra banda, "Tappi Tíkarrass" , y llanzaron un álbum en 1982 col títulu de "Bítið Fast Í Vítið". El so álbum "Miranda" foi llanzáu en 1983.
El grupu desenvolvió un estilu after-punk con referencies a "Siouxsie and the Banshees" y la primer etapa de "The Cure".
Björk entró n'otra banda en 1983. Dempués de componer y ensayar por dos selmanes presentar col nome de "KUKL" ("Bruxu", n'islandés). Anque l'estilu de "KUKL" yera d'un tipu de rock góticu escuru col estilu de "Killing Joke" y referencies vanguardistas del after-punk de "The Fall". Björk definir más tarde, non ensin humor, como «"jazz-punk-hardcore esistencial"».
Mientres realizaben una xira n'Islandia presentar cola banda británica "Crass", y visitaron darréu'l Reinu Xuníu nuna serie de presentaciones con "Flux of Pinks Indians".
Pa esi momentu Björk tuviera saliendo col guitarrista Þór Eldon Jónsson y taba embarazada, polo que l'entamanáu estilu de vida de "KUKL" convertir nuna xera bien intensa.
La banda dixebróse y Björk acompañó a Gulli Óttarsson sol nome de "The Elgar Sisters", nome adoptáu n'honor al compositor clásicu Edward Elgar.Grabaron 11 cantares pa un álbum, pero ésti quedó na nada. Mentanto, nel branu boreal de 1986 dellos miembros de "KUKL" dieron llugar a la formación de "The Sugarcubes", cola esceición de Óttarsson.
El 8 de xunu de 1986 Björk dio a lluz a Sindri Eldon Þórsson, fecha que tamién ye citada como la nacencia oficial del grupu "Sykurmolarnir", nome que finalmente sería traducíu al so equivalente n'inglés: "The Sugarcubes" ("Los Tarrones d'Azucre"). Pa esi momentu Einar Örn y Þór Eldon taben al mandu de una nueva organización llamada "Smekkleysa" o oficialmente conocida como "Bad Taste", un sellu discográficu contracultural que fomentaba'l trabayu artísticu de mozos islandeses. Poco dempués de la nacencia de Sindri, Björk tuvo un papel na película "The Juniper Tree" (1987) y dos años más tarde, Björk y Þór dixebráronse, anque siguieron siendo amigos.
Tamién en 1987 participó en "Glerbrot", una obra de Matthias Johannsen pa la televisión islandesa, interpretó a una adolescente conflictiva. Pal mesmu añu, la hermana de Björk, Inga Hrönn, participó na banda de new wave "Blatt Afram" que solamente grabó dos canciones nel so únicu álbum en formatu casete llanzáu col nome de "Snarl 2".
El primera single de los Sugarcubes "Ammæli" ("Birthday", na so versión al inglés), convertir nun gran ésitu en Inglaterra, dexando una bona impresión col surrealismu espresáu cola lletra y l'estravagante conceutu sonoru xeneral.
"Melodie Maker" foi'l mediu más entusiasta escoyendo a "Birthday" como single de la selmana y amestando comentarios falagadores de la so arquitectura sonora. Otros medios tamién presentaron a los "Sugarcubes" en portada, como "New Musical Express" y la sumida "Sounds".
La suerte de los "Sugarcubes" empieza a aparrar cuando en 1989 llanzaron el so segundu álbum llamáu "Here Today, Tomorrow, Next Week!", títulu que provien d'una frase del llibru "El vientu nos sauces", de Kenneth Graeme.
Ente que l'ésitu de los "Sugarcubes" diba decayendo, Björk participó n'otros proyectos: sol nome de "Betula Jónasson" tocó'l clarinete en "Hljómsveit Konráðs B" ("La Banda de Konráð B", n'islandés), grupu deriváu de "Caviare", el dúo de Siggi Baldursson y Magga Örnólfsdóttir.
En 1990 grabó "Gling-Gló", una colección de jazz popular y trabayu orixinal col grupu de música bebop que se dio a conocer como "Björk Guðmundsdóttir & Tríó Guðmundar Ingólfssonar", llanzáu n'Islandia.
El grupu esmorecióse pocu dempués del llanzamientu del álbum, cuando'l pianista Guðmundur Ingólfsson muerre de cáncer; tamién contribuyó como vocalista pa la grabación de "Ooops" y "Qmart", pertenecientes al álbum "" de la banda "808 State", al mandu de Graham Massey; una collaboración que cultivó'l so interés na música house. Mentanto, "The Sugarcubes" queda nun periodu d'inactividá.
"The Sugarcubes" vuelven axuntase en Nueva York xuntu al productor Paul Fox pa preparar el so álbum "Stick Around For Joy", que foi editáu en febreru de 1992 y precedíu pol single "Hit". "Stick Around For Joy" ye l'álbum más famosu col cual Björk dar a conocer definitivamente na escena musical británica, pero a pesar del ésitu alcanzáu, les tensiones aumentaron ente Björk y Einar Örn y pa finales d'esi añu, salió a la vienta un álbum con remixes tituláu "It's-It", l'últimu llanzamientu primero que la banda dixebrárase.
Dempués de la separación de los "Sugarcubes", Björk camudar a Londres y empezó a pensar cómo siguir cola so carrera solista dende cero: «"Decidí poner en marcha'l mio propiu proyectu y, pa eso, cada detalle tenía que ser perfectu. Como yo soi la mio propia manager y tou tien que faese col mio nome, yera risible faelo dende Islandia. Siempres taba col teléfonu y el fax. Nun ye que vaya de perfeccionista, pero tener xente realmente profesional que te resuelva problemes te quita un pesu importante d'enriba; te simplifica les coses. Xente que sepa esactamente lo qu'hai que faer. Bien bonos diseñadores gráficos, baxos, inxenieros de soníu..., ellí puedes atopar de too"».
Con esti fin, empezó a trabayar col productor Nellee Hooper (ex "Soul II Soul"), quien yá produxera pa "Massive Attack", ente otros. De la so collaboración surdió'l primera hit solista a nivel internacional de Björk: el hi-tech de "Human Behaviour".
El so primer álbum oficialmente solista llamóse "Debú", llanzáu en xunu de 1993 y llamáu asina porque significaba l'entamu d'una nueva etapa, magar yá trabayara enantes como solista.
"Debú" foi llamáu álbum del añu por "New Musical Express", y darréu llegó al discu de platino nos Estaos Xuníos.
Les temes más comerciales del "Debú" fueron “Venus As A Boy” y “Violently Happy”, qu'asitien al álbum nel tercer puestu de vientes nel Reinu Xuníu; y magar la discográfica One Little Indian esperaba vender cerca de 20.000 exemplares, terminaría algamando los 4.7 millones en tol mundu, una cifra modesta en comparanza a megaestrellas llexendaries del rock, pero una cifra estraordinaria pa un artista de la escena alternativa. Björk grabó depués el cantar "Play Dead", que ye parte de la banda sonora de la película "The Young Americans"; esti cantar nun taba contenida nel llanzamientu orixinal de Debú, pero apaeció depués nes siguientes ediciones del discu.
El 14 de febreru de 1994, nel Alexandra Palace londinese recibió'l Brit Award a la Meyor Cantante Femenina y al Meyor Artista Nuevu. Realizó una presentación al pie de PJ Harvey interpretando a dúu “I Can't Get Non Satisfaction” de los Rolling Stones, ante 12 millones de telespectadores.
Pa eses feches sale un llanzamientu especial: "The Best Mixes from the Album Debú for All the People Who Don't Buy White Labels" destináu principalmente a los fanáticos de la música dancie. El llanzamientu inclúi seis reconstrucciones de pieces de Debú al cargu de Underworld, Endorphin, Sabres of Paradise, Black Dog y Springs Eternal.
Escontra finales de 1994 llogra una mayor popularidá gracies a una serie de presentaciones, en MTV unplugged modeló ropa pal diseñador francés Gaultier, apaeciendo na película "Prêt-à-Porter" y tuvo al cargu del cantar que da nome al álbum "Bedtime Stories" de Madonna. “Bed Time Story” foi escrita al pie de Nellee Hooper y Marius De Vries, cola producción de Hooper y Madonna. Con un estilu intimista y acorde al estilu del álbum, que contrapone al anterior, "Erotica", Björk realiza la so collaboración a distancia ensin llegase a conocer nel estudiu de grabación, magar los insistentes pidimientos de Madonna.
Tamién collaboró col músicu francés Hector Zazou pal so álbum "Chansons deas Mers Froides" col cantar “Vísur Vatnsenda-Rósu” y fundó la compañía Björk Overseas Ltd.
Pal so próximu álbum trabayó xuntu a Nellee Hooper, Tricky, Graham Massey y Howie B. Para 1995 yá taba llistu y foi llanzáu en xunu col nome de "Post", llegando al puestu númberu dos nes llistes de pop britániques, y tamién llogró'l discu de platino nos Estaos Xuníos.
Con esti álbum, Björk amuesa una mayor independencia artística de cualquier referencia del momentu y plantegáu como un mensaxe simbólicu a Islandia. La portada de Post tuvo al cargu de Stéphane Sednaouie, con quien taba xunida sentimentalmente nésa dómina.
Post contien una serie de xéneros bien variaos: dende un jazz rabiosu como en “It's Oh So Quiet”, cantar de Hans Lang y Bert Reisfeld, pasando pola introspeición electrónica de “Headphones” y “You've Been Flirting Again”, delles secuencies bailladeres y arreglos de cuerdes pa cantares melódicos como “Isobel” a cargu del veteranu Eumir Deodato, a quien almiraba pol so trabayu col brasileño Milton Nascimento nel so discu "Travessia", de 1967.
Cola salida de "Post" surden dos incidentes llegales: de primeres, Björk recibe la demanda de DJ Scanner que denuncia l'usu ilícitu d'un sample nel cantar “Possibly Maybe” que venía de el so álbum "Mass Observation". Por cuenta de ello, les primeres copies de "Post" son retiraes del mercáu pa ser reemplazaes por copies correxíes, y el sellu One Little Indian ye condergáu a pagar 2.000 £ a Beechwood Music, representante de DJ Scanner, quien s'aguanta a siguir cola demanda propuesta pola so discográfica. Tamién nesi momentu, el compositor Simon Lovejoy que reclamaba los derechos de la tema “Crying”, correspondiente a "Debú", pierde finalmente'l casu.
Dempués del llanzamientu de "Post", Björk entama una xira de más d'un añu de duración, empezando n'Europa y cuntando cola presencia de DJ Goldie como telonero. Mientres les presentaciones dio a conocer una tema inédita: “I Go Humble” que sería incluyíu nuna de les versiones del single de “Isobel”, y más tarde na xira sustituyir a “I Go Humble” por otru cantar que salió en discos pirates sol nome de “I Dare You”, cuando en realidá correspuende a “Five Years” que saldría nel so próximu álbum d'estudiu.
El 23 de payares de 1995 recibe en París, el Premiu a Meyor Cantante Femenina de la MTV Europe. Les actuaciones siguen y presenta delles temes inédites como “My Spine”, una versión distinta de “Hyper-ballad” con The Brodsky Quartet y el cantar “Sweet Sweet Intuition”. en 1996 mientres una xira por Asia recibió'l Brit Award por Meyor Artista Femenina Internacional.
En xineru de 1997 salió "Telegram", l'álbum menos comercial de toos, formáu polos remixes de cantares de "Post" y otres nueves. Nesti álbum participaron la percusionista Evelyn Glennie, The Brodsky Quartet y Eumir Deodato pa los arreglos de cuerdes, el rapero Rodney P de London Posse y el DJ finlandés Mika Vainio, Mark Bell de LFO, Outcast, Dillinja, Dobie y Graham Massey. Pa complementar los remixes, Björk volvió al estudiu pa regrabar les partes vocales.
“My Spine” foi coproducida por Björk y Evelynn Glennie, qu'al pie de “Hyperballad” y “Isobel”, foi un acústicu grabáu en vivu. Tamién compartió'l remizado de "You've Been Flirting Again" con Markus Dravs.
A cuenta de "Telegram", Björk definiría les remezclas (remixes) de la siguiente manera: “Muncha xente inda cree que remezclar significa reciclar, un mediu por que la compañía faiga qu'un cantar suene más radiable. Pero na música siempres hubo la tradición de faer versiones d'una mesmu cantar. Como cuando Bach fixo les sos fugues pa órganu... y quiero puntualizar que nun deseyo comparame con Bach. Quiciabes toi lloca, pero non tantu”. "Telegram" tien tolos elementos de "Post" esaxeraos: “ye como'l corazón de "Post". Por eso ye risonderu llamalo ‘álbum de remezclas’, porque ye tou lo contrario. Ye más ríxidu que "Post"; nun trata de sonar bonitu o prestosu al escuchu. Ye a cencielles un discu que yo mesma mercaría”.
El trabayu d'arte de "Telegram" tuvo a cargu del fotógrafu xaponés Nobuyoshi Araki.
En xunetu de 1997 participó de la segunda edición del Tibetan Freedom Concert, onde presentó cinco canciones nueves: “All Neon Like”, “Jóga”, “Pluto” y “Hunter”, correspondientes al so futuru trabayu.
En setiembre de 1997 salió "Homogenic", pal cual trabayó con Mark Bell de LFO, Howie B, Eumir Deodato y el Icelandic String Octet (Octeto de Cuerdes Islandés) llogrando'l discu de platino nos Estaos Xuníos y siguíu por numberosos remixes.
Homogenic convertir nel so primer álbum conceptual y ye vistu como unu de los sos álbumes más esperimentales y meyor llograos de la cantante, con numberosos beats que reflexen el paisaxe d'Islandia, más notáu en "Jóga, que funde cuerdes estridentes con fuertes gruñíos electrónicos.
En "Homogenic", como'l so títulu indicar, los cantares son d'un estilu similar y el cuidu estéticu manifiéstase inclusive na portada, fotografía de Nick Night y diseñada por Alexander McQueen: “El personaxe qu'apaez na portada representa a daquién que nun quier tener una vida fácil, y por eso foi llanzada lo más fondu del océanu”.
El emocionalmente cargáu Homogenic incluyó dellos videos memorables, como'l de "Bacherolette" empobináu pol director frecuente Michel Gondry, y "All is Full of Love", quien foi dirixíu por Chris Cunningham y convirtióse nun ésitu de la música alternativa en 1999.
Eventualmente, Homogenic algamó discu d'oru n'Estaos Xuníos en 2001 y platino en 2006.
El 30 d'ochobre de 1999 recibió'l premiu Bröstes al optimismu. Björk convirtióse asina na decimonovena persona en recibilo y tamién na postrera. El 1 de xineru de 2000 mientres les Celebraciones del Mileniu representó a Islandia interpretando'l cantar “The Anchor Song” en Hallgrímskirkja, la catedral d'Islandia, nuna tresmisión continua a nivel mundial.
El 8 de febreru de 2000 el Primer Ministru de Islandia, Davíð Oddsson, informó nel Parlamentu que Björk diba recibir l'usufructu de la isla de Elliðaey, porque, según Oddsson: "La cantante Björk fixo más pa faer popular a Islandia que la mayoría de los islandeses". Esta decisión xeneró ciertu discutiniu ente'l opositores a Oddsson debíu, en parte, a que la cantante nun tien casa fiscal n'Islandia y porque el so trabayu artísticu ta, nel so mayor parte, escritu n'inglés.
Magar Björk yá realizara incursiones nel cine en 1987 con "The Juniper Tree", una película de fala inglesa en blancu y negru que se trataba de dos hermanes que teníen poderes sobrenaturales; en 1999 el director danés Lars von Trier pidiéra-y a Björk qu'escribiera y produxera la banda sonora de la so próxima película "Dancer in the Dark" ("Baillarina na escuridá"), un musical dramáticu sobre una inmigrante checa llamada Selma Jezcova que trabaya arduamente nos Estaos Xuníos pa poder paga-y una operación de los güeyos al so fíu. Darréu von Trier pídelu que participe amás encarando'l papel principal; viendo la oportunidá como un desafíu únicu y ante la insistencia de von Trier, Björk aceptó la ufierta. La filmación empezó en 1999 y la película estrenar en 2000 nel 53° Festival de Cine de Cannes. "Dancer in the Dark" llevóse'l premiu a meyor película y Björk ganó la Palma d'Oru a la meyor actriz. Magar la película recibió bones crítiques a nivel mundial Björk declaró qu'ésa sería la so última actuación.
En septiembre de 2000 sale al mercáu "Selmasongs", la banda sonora de la película "Dancer in the Dark" na cual tamién actuó y en 2001 ye nomada al Oscar a Meyor Cantar con "I've Seen It All", cantar que nel álbum interpreta al pie de Thom Yorke, el líder de Radiohead. Nel cantar “Cvalda” tuvo la oportunidá de cantar al pie de l'actriz francesa Catherine Deneuve. "Selmasongs" tien una orientación electrónica-clásica, con enarboliaos finales orquestales como en “107 Steps” y “New World”.
Para agostu de 2001 llanza "Vespertine", un álbum intimista con cantares más nidios acompañaes de coros. "Vespertine" llogra nos Estaos Xuníos el discu d'oru. Xuntu al llanzamientu tamién publica un llibru tituláu "Björk", un trabayu integráu por entrevistes y ensayos.
En "Vespertine" márcase un estilu de mayor honestidá en términu de recursos musicales: la voz en contraste cola arpa, clavicordios y caxes de música. A pesar de que los ritmos fueron construyíos sobre la base d'equipos modernos, cantares como “Hidden Presta”, “Cocoon” y “Paguen Poetry” tán cargaes d'emociones, complementaes con melodíes y arreglos esquisitos.
Dempués del llanzamientu del álbum, tamién n'agostu, sale'l primera single: “Hidden Presta”, que'l so videoclip foi dirixíu por Inez & Vinoodh + M/M Paris.
Como nos posteriores videos, nesta oportunidá'l directores recurren a realizar una filmación en primer planu y ensin cortes de la so cara ensin maquillaxe d'onde salen fluyíos dende los güeyos, ñariz y boca. El video foi escoyíu por munchos críticos como'l meyor de 2001.
El segundu single foi “Paguen Poetry” y salió al mercáu en payares del mesmu añu. Nesta oportunidá, el videoclip correspondiente foi dirixíu por Nick Knight.
El video foi censuráu en delles cadenes por cuenta de los primeros planos de tetos y el so torso desnudu; un recursu utilizáu por Knight pa esponer la sensualidá poques vegaes manifestada nes sos videos, como declararía más tarde nuna entrevista.
En “Paguen Poetry” Björk recurre al usu de caxes de música, yá que les coleccionara por enforma tiempu. Con esi envís, pidió a la compañía encargada de construyiles que fixeren caxes de fibra de vidriu tresparente pa da-y un soníu más “duru” como si tuviera conxeláu.
En marzu de 2002, Cocoon foi l'últimu single en salir y el video tuvo al cargu de la xaponesa Eiko Ishioka.
En 2002 llanza "Greatest Hits", un compilado colos sos meyores cantares dende 1993 hasta 2003 nel que tamién s'inclúi'l cantar inéditu: "It's In Our Hands". Pa esti álbum cuntó cola collaboración de la so amiga, l'artista Gabríela Friðriksdóttir, quien se fixo cargu del arte de tapa ya incluyó un folletu col so trabayu artísticu.
El videoclip de It's In Our Hands tuvo dirixíu por Spike Jonze. El video foi filmado con cámara infrarroxa onde la cantante apaez nuna selva arrodiada d'insectos y plantes xigantes.
Escontra finales del mesmu añu llanza "Family Tree", una caxa con seis disco compactos nos que reflexen la evolución de Björk al traviés del tiempu. "Family Tree" contien los sos cantares favoritos, dellos cantares de Kukl y de los Sugarcubes, un discu con cantares interpretaos con preseos de cuerdes y tamién inclúi un folletu coles lletres de los cantares escoyíos pola cantante.
Como en "Greatest Hits", esti trabayu cuntó col arte de tapa de Gabriela Friðriksdóttir.
El 13 d'agostu de 2004 Björk apaeció na ceremonia d'apertura de los Xuegos Olímpicos d'Atenes 2004. Con una audiencia envalorada n'aprosimao 3.000 millones de televidentes en tol mundu y ante 11.000 participantes aconceyaos alredor del escenariu principal, interpretó'l cantar “Oceania” qu'escribió especialmente pal eventu y que ta presente nel so próximu álbum, que saldría escontra finales d'agostu: “Siéntome increíblemente honrada al pidíseme qu'escribiera una cantar y cantar nos Xuegos Olímpicos. El cantar ta escrita dende'l puntu de vista del océanu qu'arrodia tola tierra y repara a los humanos pa ver cómo-yos ta diendo dempués de millones d'años d'evolución. Nun ve fronteres, distintes races o relixones que siempres tuvieron nel centru d'estos xuegos”.
Mientres la so interpretación, el vistíu ondeante de la cantante, cubrió a los atletes nuna representación artística de les foles nel océanu. Al pie de la interpretación de “Oceania” proxectar nuna pantalla xigante'l videoclip correspondiente, que foi dirixíu por Lynn Fox.
El 30 d'agostu de 2004 salió l'esperáu "Medúlla", un álbum entá más introspectivu que los trabayos anteriores, a pesar del enfoque técnicu del usu de les capacidaes vocales que-y dan un estilu más natural. Pa ello recurrió al usu de vocalistas y beats electrónicos en reemplazu de los preseos de música tradicionales.
"Medúlla" foi grabáu n'estudios d'Inglaterra, Islandia, los Estaos Xuníos, Brasil y España.
Acompañando a Björk como vocalista atopen la cantante inuit Tanya Tagaq Gillis, Robert Wyatt, Mike Patton (ex integrante de Faith Nun More), Gregory Purnhagen, y coros islandeses y británicos.
La idea orixinal fuera la de pone-y el nome "Ink" (tinta, n'inglés) en representación del aspeutu de la sangre col pasu del tiempu, del espíritu escuro y apasionao en contraposición a la civilización. Pero'l nome "Medúlla", términu llatín pa esencia, sustanza, lo principal de dalguna cosa, lo más íntimo y fondu de daqué, foi escurríu pola so amiga, l'artista Gabríela Friðriksdóttir, con quien trabayara enantes pal trabayu d'arte de "Greatest Hits" y "Family Tree": “Tratar de dir a la esencia de daqué. Y con esti álbum íntegramente vocal, eso tien sentíu”.
"Medúlla" contien arreglos corales tradicionales cola participación de Valgeir Sigurðsson del grupu Múm que tuvo al cargu de la programación y el vieyu collaborador de Björk, Mark Bell.
L'últimu cantar en grabase foi “Oceania”, el cantar de los Xuegos Olímpicos d'Atenes 2004 que foi tou un desafíu: pa tal efectu recurrió a l'ayuda del so amigu'l poeta Sigurjón Birgir Sigurðsson (Sjón) quien se tomó'l trabayu de tomar un cursu aceleráu de mitoloxía griega na Universidá de Reykjavík.
El 27 de setiembre, en Islande De Glace & De Feu nel Palais de la Découverte de París, estrenóse'l video del single “Who Is It” como parte de l'apertura de la exhibición “Islande Terra Vivante”. El video foi dirixíu por Dawn Shadworth y foi filmado en Hjörleifshöfði, Islandia.
El 18 d'ochobre el primera single en salir ye "Who Is It", que apaeció en tres versiones distintos cola participación de la cantante Kelis pal cantar “Oceania” y el coru de campanes Bústaðakirkja, ente otros. Este foi siguíu por "Triumph of a Heart", asitiándose nel llugar 31. Un video pa un potencial tercer senciellu, "Where is the Line?", foi filmado cola artista islandesa Gabríela Fridriksdóttir a finales del 2004, y foi llanzáu puramente nel DVD "Medúlla Videos".
Amás d'estes poques presentaciones, nun s'iguar conciertos o tours pa promover Medúlla. Björk dixo en diverses entevistes qu'esto ye porque ella deseyaba escribir y grabar otru álbum. Ella dixo a la Rolling Stone en xunu del 2004: "En cada álbum que fixi, nel minutu nel que ta termináu, siéntome realmente lubricada y digo 'Wow, agora puedo escribir un álbum en cinco minuto'... y namá quiero pescudar si eso ye namá una fantasía o si ye verdá" .
Dempués del desastrosu tsunami que solmenó'l Sureste d'Asia a finales del 2004, Björk empezó a trabayar nun nuevu proyectu, "Army of Mixes". Esti proyectu recurrió a fans y músicos alredor del mundu pa faer el cover o'l remix del track de 1995, "Army of Me". Sobre más de 600 respuestes, Björk y la so co-escritor Graham Massey, escoyeron les 20 cantares p'apaecer nel álbum. L'álbum foi llanzáu n'abril del 2005 en Reinu Xuníu y en mayu n'EU. Algamó'l llugar 14 nes llistes d'álbumes dancie en RU [2]. Per xineru de 2006, l'álbum recoyó alredor de £250,000 p'ayudar el trabayu de la UNICEF na rexón del Sureste d'Asia.
El 25 de xunetu del 2005 en RU y n'agostu 23 n'EU, Björk llanzó l'álbum "Drawing Restraint 9"; el soundtrack del filme del so exnovio Matthew Barney que lleva'l mesmu nome. Equí, Björk esquiza los estilos de la música tradicional xaponesa pa complementar esti filme esperimental, onde dos amigos convertir en ballenes. Nel filme, tamién actúa Björk como la Güéspede.
Björk remasterizó en soníu surround 5.1 los sos 3 primeros álbumes de solista (Debú, Post, Homogenic) y los sos dos álbumes de soundtrack (Selmasongs y Drawing Restraint 9) nun nuevu box-set llamáu (____surrounded), llanzáu'l 27 de xunu del 2006. Vespertine y Medulla tamién taben disponibles na caxa pero como DVD-A y SACD.
Nesta era, Björk ganó otra nominación de los premios BRIT como Meyor Artista Femenina Internacional. Tamién, foi premiada col prestixosu premiu a la Inspiración en premios añales de la revista Q n'ochobre de 2005, por significar una de les artistes pop más orixinales, atrevíes, innovativas ya idiosincrátiques de les últimes dos décades. Esti premiu aceptar Robert Wyatt, con quién collaboró na ellaboración del álbum de Medúlla.
Los Sugarcubes axuntar nun conciertu d'una sola nueche en Reykjavik el 17 de payares de 2006. Les ganancies del conciertu fueron donaes al sellu discográficu orixinal de los Sugarcubes, Smekkleysa SM, qu'acordies con un comunicáu de prensa de Björk "sigue un trabayu independiente p'ameyorar el futuru de la música islandesa".
El 7 de mayu del 2007 salió a la vienta'l sestu álbum d'estudiu llamáu "Volta", que ye'l sucesor de "Medúlla". El discu ta dafechu producíu pola mesma Björk y el so collaborador permanente, Mark Bell; ente que pidió la contribución al productor de rap y hip-hop Timbaland, quien coprodujo 3 de les 10 pistes que componen Volta.
Nes collaboraciones tamién s'atopen Antony Hegarty (líder de la banda Antony and the Johnsons), con quien fai un dueto nos cantares "The Dull Fame of Desire" y "My Juvenile"; Mark Bell (quien collaboró con Björk dende "Homogenic"), les bateríes de Chris Corsano y Brian Chippendale (Lightning Bolt), los africanos Toumani Diabaté y Konono Nº1 y tamién la prestixosa Min Xiao-Fen va tocar la pipa china n'unu de los tracks. Coles mesmes, Bjork axuntó en 'Volta' a la so propia banda islandesa de muyeres trompetistas.
El primera senciellu llámase Earth Intruders con un vídeu empobináu por Michel Ocelot. El 28 de mayu de 2007 salió a la vienta un EP con remezclas de la tema.
Björk convocó a los sos fans por que participen na ellaboración d'un vídeu pa Innocence, que la so fecha d'entrega terminó'l 10 de xunu. El tercer single foi "Declare Indepence", con un vídeu empobináu por Michel Gondry. El cuartu single foi "Wanderlust" con impresionantes imaxes en 3D que nos somorguien nun viaxe ente ríos y tabayones. Depués editó'l so postreru video de Volta pa la tema "Dull Flame of Desire" onde s'entemecen imaxes realizaes por trés de les sos fans.
Pa promocionar el llanzamientu de Volta, en contraste con Médulla, Björk fixo una xira de 18 meses que nun fixera dende "Vespertine".
Tratar d'un álbum muncho más comercial que los anteriores, tomando gran parte de la xira en festivales. Amás, llogró'l primer llugar na llista Billboard, como álbum d'electrónica.
Björk tamién participó nun discu tributo a la cantautora canadiense Joni Mitchell, onde collaboró grabando'l track 'The Boho Dancie', que tien fecha de salida p'abril del 2007.
Según la web "zm.nu" Björk taría trabayando nel so nuevu álbum, anque nun publicar fecha nin otros datos si fai ecu de la collaboración pa la banda sonora d'un curtiu qu'homenaxa al diseñador de moda Alexander McQueen quien yá trabayara cola cantante nel so álbum "Homogenic". El curtiu lleva por títulu «To Llee, With Love, Nick» la música ta compuesta por Björk y una de los cantares, que foi titulada n'internet col nome del curtiu, recuerda vagamente a "Volta" incluyendo una sección de vientu qu'asemeya a «The Dull Flame of Desire»
Nel 5 d'ochobre de 2011 Björk publica'l que va ser el so octavu álbum d'estudiu llamáu "Biophilia" siendo este según dazeddigital.com «el so mayor ambiciosu proyectu hasta la fecha». L'álbum foi parte d'un proyectu qu'envolubró «la so música, instalaciones y música en directu, y la celebración del usu de la tecnoloxía moderna utilizando internet.»
El 13 de xineru del 2015 la páxina oficial de Facebook de la cantante xubió una imaxe colos nomes de los cantares que conformaríen parte del so novenu álbum d'estudiu que se titula "Vulnicura" cola collaboración del productor venezolanu Arca y John Flynn, Björk nuevamente nesti trabayu como en munchos anteriores desempeñóse como escritora y productora de toes los cantares que conformen l'álbum, el 18 de xineru penerar na web, el so próximu trabayu polo que l'equipu de la cantante decidió poner a la vienta Vulnicura a nivel mundial pol sitiu oficial de iTunes y Amazon, el 24 de xineru confírmase que Stonemilker va ser el primera single del álbum, teniendo'l so estrenu nel muséu de MoMA xuntu con un curtiumetraxe realizáu pa la tema "Black Lake".
En delles ocasiones Björk foi catalogada como una de les voces más destacaes de la música contemporanea. El conteo de la cadena MTV "MTV'S 22 Greatest Voices in Music", catalogó a la islandesa como la octava voz más prodixosa de la redolada pop. Pela so parte, diversos músicos tamién fixeron mención de les sos cualidaes vocales, ente estos Jared Leto, quien destaca la singularidá del so timbre y l'estensión del so rexistru vocal; Amy Llee, señala la influencia vocal que Björk tuvo nella; y el compositor clásicu John Tavener reconocer "más intelixente que la mayoría de los cantantes clásicos".
El críticu de música clásica del The New Yorker, Alex Ross, cuenta a Björk ente les voces más privilexaes d'esta dómina y nel so llibru "Listen to This", oldear con Maria Calles.La organización National Public Radio incluyó a Björk nel so especial "50 Great Voices", refiriéndose a la so voz como «celestial».
Nel sistema SABT, que sirve pa catalogar les voces populares, Björk ta clasificada como sopranu, rescamplando en delles de los sos cantares ya improvisaciones, los sistemes de clasificación de "bel cantar" nun s'amuesen bien eficientes en cantantes populares, otorgándo-y un posible timbre de sopranu dramáticu caracterizáu pol so timbre, la so axilidá ente notes agudes y color metálicu, evidenciados sobremanera nos últimos años con un maduror vocal posterior nos años 40. La so estensión, teniendo como referencia "do" central, abarca dende un "Sol" 2, rexistráu nel cantar «Pneumonia»incluyida en "Volta"—, a un "la" bemol, cola llamada «voz de cabeza» del cantar «Bath» —incluyida en "DR9". En munches actuaciones en directu, Björk fai usu de técniques como'l "Belt" o'l "rexistru de xiblíu", consiguiendo notes d'hasta más d'una octava en relación a la so nota más aguda, famosa ente les cantantes llamaes "dives", como Yma Sumac, Minnie Riperton, Mariah Carey, Christina Aguilera y allegaes.
Otra de les característiques de les grabaciones y actuaciones en directu de la cantante y compositora ye la esistencia d'improvisaciones melódicos que la mesma cantante define como "Gibberish" —"galimatías"—, daqué que consiste n'estensiones de la melodía creaes cola so voz o n'allargar palabres y sílabas ensin que tenga coherencia colo que ta siendo cantáu, siendo abondo común en cantantes de Blues, Soul, R&B y estilos allegaos, tamién n'estilos folclóricos.
El 20 de febreru de 1996 Björk apaez nos tabloides al cutir a Julie Kaufman, periodista de Thai TV qu'esperaba a la cantante dempués de negáse-y una entrevista nel Aeropuertu Internacional Don Muang de Bangkok: "Unu lleva muncha presión enriba, entós esploté".,
Para setiembre del mesmu añu, Ricardo López, un mozu de 21 años residente en Miami d'orixe uruguayu, se filma a sigo mesmu mientres constrúi una bomba de ácidu sulfúrico pa matala. López atopábase ablayáu porque unviara a Björk cartes en repitíes ocasiones, pero nunca llograba respuesta y, amás, dicía na filmación, nun podía soportar que Björk saliera con un home negru (Goldie). La bomba foi unviada dientro d'un llibru, y nel paquete, López faíase pasar por un executivu de Elektra Records nel que-y ufiertaba un guion pa una nueva película. Gracies al rastrexu de Scotland Yard, la unviada foi interceptáu nes oficines de corréu de Londres xusto primero que saliera a destín.,
López dexó rexistráu tol procesu en más de veinte vídeo: dende la construcción de la bomba hasta la unviada del paquete y el so suicidiu en cámara con un revólver calibre 38 que mercara con aquel fin. Espantada pol acontecimientu, Björk se exilió en Andalucía (España), onde grabó'l cantar "So Broken", inspirada nesti incidente, y dixebróse de Goldie.
Björk tien un fíu, Sindri Eldon Þórsson, del 8 de xunu de 1986, con Þór Eldon, quien foi'l so compañeru na banda Sugarcubes. Sindri ye periodista anguaño y toca el baxu en ciertes bandes actuales. El 4 d'ochobre de 2002 tando en pareya col realizador de vídeos Matthew Barney dio a lluz per segunda vegada, nesta ocasión una neña de nome Ísadóra. Björk salió antes col director y videoartista francés Stéphane Sednaoui.
Björk vivió cola so pareya, Matthew Barney, y la so fía Isadora na ciudá de Nueva York dientro d'un barcu, que yera, al empar, la so propia casa y el so estudiu de grabación.
Tour * Homogenic Tour
Felipe Calderón
Felipe de Jesús Calderón Hinojosa ye un políticu mexicanu, presidente 64 de Méxicu.
Ye fíu de Luis Calderón Vega, fundador del PAN, y estudió derechu na Escuela Libre de Derecho. 
Vicente Fox
Vicente Fox Quesada ye un políticu mexicanu, presidente 63 de Méxicu.
Estudió Alministración d'Empreses na Universidá Iberoamericana. 
Ernesto Zedillo
Ernesto Zedillo Ponce de León ye un políticu mexicanu, 62 presidente del país. 
Miembru del PRI, estudió na Escuela Superior de Economía de Ciudá de Méxicu. 
La Xuncarosa
El Barriu La Xuncarosa ye un barriu qu'asítiase nel estrarradiu sur d'Avilés (Asturies). El barriu entamó a construise cola llegada de la siderurxa a la ciudá a mediaos de los años 50 del sieglu pasau. Les viviendes cómprense pola empresa ENSIDESA pa dai cases a los trabayadores, la mayoría yeren obreros ensin cualificar y peones.
Na actualidá, cola construción de nuevos bloques de edificiones, La Xuncarosa tién alredeor de 6.000 habitantes, lo que ye aprosimadamente el 8% de la población d'Avilés.
Facebook
Facebook ye un sitiu web de baldre de redes sociales creáu por Mark Zuckerberg. Orixinalmente yera un sitiu pa estudiantes de la Universidá Harvard, poro anguaño ta abiertu a cualaquier presona que tenga una cuenta de corréu ellectrónicu. Los usuarios puen participar nuna o más redes sociales, en rellación cola so situación académica, el so llugar de trabayu o rexón xeográfica.
Recibió muncha atención na blogosfera y nos medios de comunicación al convertise nuna plataforma sobro la que terceros puen desenvolver aplicaciones y faer negociu a partir de la rede social. A pesar d'ello, esiste la esmolición alrodiu del so posible modelu de negociu, cuidao que los resultaos en publicidá reveláronse como bien probes.
A mediaos de 2007 llanzó les versiones en francés, alemán y español pa impulsar la so espansión fora d'Estaos Xuníos, una y bones los sos usuarios concéntrense n'Estaos Xuníos, Canadá y Gran Bretaña. En xineru de 2010, Facebook cuntaba con 380 millones de miembros, y traducciones a 70 idiomes (ente los que nun ta la versión na llingua asturiana, como por exemplu Ximielgame).
El ceador de Facebook ye Mark Zuckerberg, estudiante de la Universidá Harvard. La compañía tien les sos oficines centrales en Palu Altu, California.
L'idega de crear una comunidá basada na web en que la xente compartiera los sos gustos y sentimientos nun ye nuea. Yá David Bohnett, ceador de Geocities, guarárala a fines de los años 1980. Geocities tuvo ésitu nos 1990, nel 1998 foi'l tercer sitiu más vistu na Web, poro nun llogró consolidase dempués de que fuera adquiríu por Yahoo!.
Facebook compite por abrise espaciu ente empreses d'ésitu como Google y MySpace, polo que s'enfrenta a grandes desafíos pa llograr crecer y desenvolvese. Una de les estratexes de Zuckerberg foi abrir la plataforma Facebook a otros desarrolladores.
La fortaleza de la rede social Facebook anicia nos 350 millones d'usuarios que creó, basada en conexones de xente real. Anguaño, púnxose en marcha Facebook n'español, estendiéndose a los países de Llatinoamérica. Cuasi cualaquier persona con conocencies informátiques básicos pue tener accesu a tou esti mundu de comunidaes virtuales.
Facebook entamó a dexar que los estudiantes d'universidaes amestaren a estudiantes, que les sos escueles nun taben incluyíes nel sitiu, por cuenta de les peticiones de los usuarios. En marzu de 2006, BusinessWeek sopelexó qu'una alquisición potencial del sitiu taba so negociación. Facebook tornó una ufierta de 50 millones.
En mayu de 2006, la rede de Facebook estendióse con ésitu na India, con sofitu d'institutos de tecnoloxía d'aquel país.
N'agostu de 2006, Facebook amestó universidaes n'Alemaña ya Israel a la so rede. Tamién introdució la importación de blogues de Xanga, LiveJournal o Blogger.
En xunetu de 2007, Facebook anunció la so primer alquisición, Parakey, Inc. de Blake Ross y de Joe Hewitt. N'agostu del mesmu añu dedicóse-y la portada de la prestixosa revista Newsweek; amás d'una integración con YouTube.
A fines d'ochobre de 2007 la rede de redes vendió una parte, el 1,6%, a Microsoft en cuenta de 40 millones de dólares, cola condición de que Facebook convirtiérase nun modelo de negociu pa marques de fábrica onde s'ufierten los sos productos y servicios, según los datos del usuariu y del perfil d'ésti. Esta alquisición valoró Facebook en quince mil millones de dólares, anque'l consensu de los analistes fuera qu'esta cifra superaba'l valor real de la empresa - pa Microsoft nun se trataba namái d'una inversión financiera, sinón tamién d'una meyora estratéxica n'Internet.
La más recién inyección de capital a Facebook -27,5 millones de dólares- foi liderada por Greylock Venture Capital (fondu d'inversión con fuerte venceyu cola CIA). Ún de los socios de Greylock ye Howard Cox, –según el diariu The Guardian-, pertenez al fondu d'inversión en capital de riesgu de la CIA.
En xunetu de 2009, Mark Zuckerberg, fundador de la empresa fixo públicu que Facebook algamara los 250 millones d'usuarios. El 15 de setiembre del mesmu añu anunció que superaba los 300 millones,4 y el 2 d'avientu que yá cuntaba con más de 350 millones.
Amás, los grupos tamién tienen la so normativa, ente la cual inclúyese la prohibición de grupos con temátiques discriminatories o qu'afalen al odiu y falten al respetu y l'honra de les presones. Magar esto nun se cumple en munches ocasiones, esiste l'opción de denunciar y reportar los grupos que vaigan contra esta riegla, polo cual Facebook inclúi un link en cada grupu'l cual diríxese escontra un cuadru de reclamos y quexes.
 #5 mil millones de semeyes d'usuariu.
Aplicaciones: Son pequeñes aplicaciones coles que puedes pescudar la to galleta de la suerte, el que ye'l to meyor amigu, afayar coses de la to personalidá...
Facebook tien más de 400 millones d'usuarios rexistraos alredor de tol mundu.10 D'alcuerdu a Alexa.com, la páxina xubió del llugar númberu 60 de les más visitaes al númberu 7 nun añu. Anguaño alcuéntrase na posición 2. Quantcast ponla nel llugar númberu 16, y Pertenez.com nel 20. La páxina ye la más popular pa xubir semeyes, con estadístiques de más de 83 millones de semeyes xubíes a diariu. El 3 de payares del 2007, hebía siete mil (7000) aplicaciones nel sitiu, cien amestaes cada día; y en xineru de 2010 superaben les 500.000.
Dempués de la so traducción a idiomes distintos del inglés, Facebook non yá medró n'usuarios, sinón que tresformó la forma na que les presones utilicen l'internet. En Chile, por casu, realizáronse estudios sofitaos por universidaes qu'afirmen qu'el 73% de los mozos chilenos ente 18 y 29 años son usuarios de Facebook.
La influencia de Facebook en Colombia va n'aumentu. La rede popularízose masivamente al convocar una marcha al traviés de la rede social la cual llamóse Un millón de voces contra les FARC. La rede aidó a convocar a cerca de 4 millones de persones en Colombia y dellos millones a nivel mundial.
La película The social network, dirixida por David Fincher, va ser estrenada'l 15 d'ochobre de 2010; basada nel llibru Multimillonarios por accidente, de Ben Mezrich (Afala Editorial: 2010, ISBN 978-84-92414-20-8), narra la nacencia de Facebook.
Facebook recibió tou tipu de crítiques desque algamó espardimientu global. Especialmente debíu al algame que ta teniendo ente menores, los sos efectos psicolóxicos y les sos alarmantes polítiques de privacidá.
Nel momentu d'aceptar el contratu de términos d'usu de la comunidá, l'usuariu dexa la propiedá esclusiva y perpetua de tola información ya imaxes qu'amieste, a la mesma. Y anque el direutor executivu Mark Zuckerberg, declaró, p'aselar a los usuarios, que nunca s'utilizará esta información fora del serviciu facebook", la rede social llogra facultá d'utilizar esta información como deseye.
Si quier dase de baxa una cuenta, el procesu ye bien llargu, por cuenta de que Facebook caltiénla activa "en casu de que l'usuariu decida reactivar la so cuenta", y así mesmo caltién copies d'esa información indefinidamente. Y en casu de fallecimientu del usuariu, la so cuenta ye caltenida "activa so un tao memorial especial por un periodu determináu por nós pa dexar a otros usuarios publicar y ver comentarios".
Nel casu de Nipón Das, direutor d'una consultoría de biotecnoloxía n'Estaos Xuníos, llogró esaniciar la mayor parte de la información del so perfil, cuando se comunicó per corréu con representantes del serviciu d'atención al veceru, amenaciando con tomar acción llegal. Anque entá dempués d'esto un reporteru atopó'l perfil completu de Das.
Islla Patorga
Les Islles Pantorges o Islla Pantorga (n'eonaviegu As Pantorgas, As Illas Pantorgas) son unes islles asturianes que s'asitien na mariña de Serantes Muria de Casariego (Asturies). Nun ye sinón una islla allargada y panda que cuando xube la marea bifórcase en dos. En total cuando tán xuníes algamen les siete hectárees de superficie, lo que fai que tengan el mesmu tamañu que l'islla tradicionalmente considerada como la más grande d'Asturies: Islla de Deva.
Islles de Po
Les Islles de Po son un pequeñu archipiélagu formáu por dellos farallones y castros a poniente de la villa de Llanes (Asturies). 
Tan solo destácase la Islla Almenada, que cunta con una superficie de 5,2 km cuadraos, amesetada, y en gran parte arbolíu. Los otros castros son el Castru de Po, San Martín, el Palu de Po y otros. Na contorna d'esti pequeñu archipiélagu ta'l famosu Castru Gaiteru, que nun ye más qu'un pequeñu farallón.
La Herbosa
La Herbosa ye una peña cercada inmediata al Cabu Peñes. Con 4,2 hectárees ye la segunda mayor islla d'Asturies. Ye alta, engarapiellada ya inabordable, constituyida dafechu de peña. Ta arrodiada de petones y pequeños castros. Ye un importante puntu de cría d'aves acuátiques, especialmente mabees y gaviluetes.
Islla del Catrón de Santiuste
La Islla del Castrón de Santiuste (Islla del Castrón de Santiuste, Isla del Castrón de San Yuste) ye una recortadísima y abrupta islla asturiana de trés hectárees de superficie asitiada na mariña del conceyu de Llanes (Asturies), mui cerca de la mariña. Escarez de construcciones y ta cubierta por una tenue capa de vexetación yerbal. Realícense escursiones en barcu pa la práutica del bucéu.
Islla del Forcón
La Islla del Forcón ye una islla del occidente asturianu, abrupta pero bastante llana, que s'alcuentra cerca de la mariña d'El Franco, na Asturies occidental. En baxamar queda parcialmente xunida a tierra por petones y sable. Mide 2,8 hectárees. Forma parte d'un pequeñu archipiélagu de farallones y castros desprendíos de tierra firme conocíos como El Castelo, de los cual ye, con diferencia, la mayor y más destacada islla.
Islla de Borizu
La Islla de Borizu (Islla Borizu, Islla / Isla d'Amielles;Isla de Borizo en castellán) ye una isla asturiana que s'asitia na mariña de Celoriu (Asturies), cuenta con 2,8 hectárees. Ye una isla bien retayada y fragosa na que'l mar creó fondos ancones y covarones. Namái tien vexetación herbal y nun tien construcciones.
La Islona
La Islona ta allugada na mariña oriental de Llanes (Asturies),tien forma de pandu, cubierta toa ella de yerba. Nes grandes baxamares un tómbolu de sable xúnelu con tierra firme. Del so llau oriental esprender dos castros asemeyaos a la Islla Grande poro de bien de menor tamañu (nun lleguen a la media hectárea).
Islla Castru Ballota
La islla Ballota (Islla Ballota, Islla Castru Ballota) ye una isleta asturiana de poco más d'una hectárea na mariña oriental de Llanes (Asturies), abondo alta pal so tamañu y cubierta de badullos.
Tallahassee
Tallahassee ye la capital del estáu de Florida, nos Estaos Xuníos, y centru alministrativu del condáu de León. Tien una población (U.S. Census Bureau, 2008) de 171.922 habitantes, qu'aumenten hasta 357.259 na so área metropolitana. Ye la sé de delles instituciones universitaries (Florida A&M University, Florida State University, Keiser University - Tallahassee, Tallahassee Community College, Barry University y Flagler College), y acueye tamién delles empreses rellacionaes coles nueves tecnoloxíes y la investigación. Destaca ente elles el National High Magnetic Field Laboratory, que ye'l mayor llaboratoriu d'investigación con imanes de tou el país.
La so fundación como ciudá y conversión en capital del estáu débiéronse a les dificultaes orográfiques de la Florida.Dempués de qu'España-y la cediera a los Estaos Xuníos en 1821, había que decidir ú diben tener la so sé les instituciones de gobiernu del territoriu. La esistencia de dos ciudaes asemeyaes de tamaño, Saint Augustine y Pensacola, y la dificultá d'alternar dambes como centros alministrativos, fizo que, en 1823, representantes de les dos ciudaes, comisionaos pol gobernador, decidieran ú se diba construyir la nueva capital. Escoyeron pa facelo un antiguu asentamientu indiu, que se convirtió na ciudá de Tallahassee en 1824.
Overo
Overo ye una aldega de la parroquia de Trasona o Tresona , en Corvera.
Ta asitiada nes cercaníes del la presa del banzáu de Tresona, a una altitú de 20 m.
Tien una población de 49 habitantes, anque la mayoria de les cases unifamiliares yá son de tipu xalé, caltién dalguna casa d'arquiteutura tradicional, con corredor de madera y tenada horrios y paneres.
Tien accesu al traviés de la carretera local CV-1.
Gerard Autet Serrabasa
Gerard Autet Serrabasa (Manlleu, Barcelona, 8 de setiembre de 1978) ye un futbolista profesional español. La so demarcación nel terrén de xuegu ye la de defensa. Salió de la cantera del RCD Español, col que llegó a debutar na Primera División na temporada 2000-2001. Al acabar la temporada 2010-2011 dexó la disciplina del Sporting de Xixón y fichó pol Xerez CD.
José Ángel Valdés Díaz
José Ángel Valdés Díaz, conocíu como José Ángel o Cote (5 de setiembre de 1989, Xixón, Asturies, España) ye un futbolista español. Xuega de defensa na posición de lladral esquierdu y el so actual equipu ye la AS Roma d'Italia.
José Ángel compitió nel fútbol base colos equipos del Club Deportivu Roces (1994-1996) y del Club Deportivu La Braña (1996-1997) enantes d'incorporase a la cantera del Real Sporting de Xixón. Na temporada 2003-04 proclamóse campeón de la Copa de Campeones de Lliga Xuvenil col Sporting.
Na temporada 2008-09 pasó a formar parte de la plantiya del Real Sporting de Xixón B, debutando col primer equipu nos partíos de copa del Rei. El 8 de febreru de 2009 tamién lo fai na lliga, ante'l Fútbol Club Barcelona. Marcó'l so primer gol en Primera cola camiseta del Sporting nel alcuentru ante'l Deportivu de la Coruña, el 15 de marzu de 2009.
El 23 de marzu de 2009 inauguróse en Xixón una peña sportinguista col so nome, la "Peña Sportinguista Cauca José Ángel -Cote-".
Na temporada 2009-2010 incorpórase al primer equipu del Sporting. Nel branu del 2011 ye trespasau a la AS Roma.
Iván Cuéllar
Iván Cuéllar Sacristán, más conocíu como "Pichu" Cuéllar ye un futbolista español. Xuega de porteru y'l so actual equipu ye'l C.D. Leganés de la Primera División d'España.
Formáu nel club de la so ciudá natal, el Mérida UD, en 2001 ingresó nes divisiones inferiores del Club Atléticu de Madrid. En siendo campeón de lliga col Xuvenil y pasar pol filial del club raxón, César Ferrando dio-y la oportunidá de debutar nel primer equipu'l 20 de xineru de 2005, nun partíu frente al Lorca Deportiva CF de la Copa del Rei. Darréu, esa mesmu temporada, debutó na Primera División Española. Foi'l 29 de mayu de 2005, un partíu ente Atléticu y Xetafe que terminó n'empate. 
La siguiente temporada dio'l saltu definitivu al primer equipu, como suplente de Leo Franco, el que nun-y dio opción de xugar. Tres un añu en blancu, la temporada 2006-07 tuvo más oportunidaes, apostando siete partíos ligueros. Ente ellos, vivió la mayor goliada encaxada pol Atléticu de Madrid como local en tola so hestoria; un partíu correspondiente a la 35ª xornada nel qu'el Fútbol Club Barcelona.
La temporada 2007-08 foi vendíu a la Sociedá Deportiva Eibar, de Segunda División. Pa la temporada 2008/09 fichó pol Real Sporting de Xixón, equipu pol que robló pa les proximas 4 campañes. El 14 d'Avientu en San Mamés nun partíu correspondiente a la 14ª xornada'l porteru sufrió un espectacular choque con Gurpegui que-y fixo cayer mancáu por un frayatu del peroné del so pierna derecha que la fadrán tar unos 4 meses de baxa. Sicasí, malapenes 2 meses dempués de la so mancadura, Cuéllar volvió entrar nuna convocatoria, pal partíu qu'enfrentó al so equipu con Osasuna, correspondiente a la xornada 26. El Día 12 de mayu Iván Cuéllar inaugura La Peña Sportinguista "El Prestosu" Iván "Pichu" Cuéllar, n'Avilés. Col actu d'inauguración de la Peña, fai-y entrega d'una placa l'ex-porteru internacional del Real Sporting de Xixón, Juan Carlos Ablanedo.
Foi internacional cola selección d'España sub-20, sub-21 y sub-23, cola que llogró la medaya d'oru nos Xuegos del Mediterraneo 2005, siendo'l porteru titular.
Tamién apostó partíos internacionales de calter amistosu cola selección d'Estremadura.
Miguel de las Cuevas
Miguel Ángel de las Cuevas Barberá (19 de xunu de 1986, Alacant, España) ye un futbolista español, que xuega de mediapunta nel Club Atlético Osasuna de la Segunda División d'España.
Empezó a xugar nel Club deportivu Agustinos Alicante. Con 7 años foi ficháu pol conxuntu ilicitano Kelme CF, onde tuvo hasta categoría cadete. Darréu'l Valencia CF fíxose colos sos servicios. Llegó inclusive a probar en La Masía col FC Barcelona, pero al tar comprometíu col Valencia CF nun pudo fichar pol equipu azulgrana. Al empezar el so primer añu como xuvenil, ficha pol Hércules Club de Fútbol. Alterna partíos col xuvenil y entrenamientos col primer equipu.
Debutó col primer equipu del Hércules CF na temporada 2003-04 de la mano del entrenador serbiu Josip Višnjić, nun alcuentru contra'l Novelda CF el 21 de marzu de 2004 (victoria del Novelda 0-1), pero nun se fixo un buecu nel equipu herculano hasta la temporada 2004-05, nel qu'algama la titularidá nel primer equipu. Esa campaña'l Hércules xubió a la categoría de plata.
Na temporada 2006-07 el Atléticu de Madrid afitóse nel herculano y fichó-y hasta l'añu 2011 abonando la so clausa de rescisión, que rondaba los 300.000 euros. Na pretemporada de 2006, l'entrenador Aguirre taba dándo-y minutos y enfotu, pero cayó mancáu de gravedá'l 13 d'agostu de 2006 nel Estadiu de Riazor mientres s'apostaba'l partíu pal tercer y cuartu puestu del Trofeo Teresa Herrera qu'enfrentaba al Atléticu contra'l Nacional tres una dura entrada de Jorge Brítez. Miguel abandonó'l campu nel minutu 64, entrando nel so llugar Maxi Rodríguez. Sufrió una quebra luxación del todíu esquierdu, amás d'estropiase'l lligamentu llateral internu, lo que lu caltuvo alloñáu de los terrenes de xuegu más d'un añu. Foi operáu na Clínica Santa Teresa d'A Coruña.
A finales d'agostu de 2007 el Benfica interesóse pola evolución de la so mancadura col enfotu de incorporalo a la so plantiya, lo cual non fructificó finalmente.
El 12 d'avientu de 2007 debutó en competición oficial col Atléticu de Madrid nel estadiu Escribán Castiella de Motril ante'l Granada 74, nun partíu correspondiente a los dieciseisavos d'ida de la Copa del Rei, tres 486 díes de mancadura. Sustituyó a Forlán nel entamu del segundu tiempu. A partir d'entós foi cuntando con más minutos de xuegu nel equipu de Javier Aguirre. Na temporada 2008-09 De las Cuevas apostó munchos partíos de Lliga y foi titular nel segundu partíu de la fase de grupos de la Champions League, que se xugó nel estadiu Vicente Calderón contra'l Olympique de Marsella.
En xunu del 2009 fichó pol Real Sporting de Xixón. Na temporada 2009/2010 tuvo xugando como titular la mayoría de los partíos apostaos, lleva un total de cinco goles y ta apurriendo velocidá y pegada al llegar a portería al equipu raxón.
Nel Atléticu xugaba col dosal nº 19 por cuenta de que nació nun 19 de xunu.
En 2005, foi convocáu pola selección española sub-19 pal Pre-Européu celebráu en Badajoz, debutando nun alcuentru internacional ante Israel el 12 d'abril de 2005 (ganó España por 3 goles a 0). Entró al campu nel minutu 50 y completó un bon alcuentru. Nesti partíu dio la circunstancia de coincidir nel terrén de juego dos xugadores del Hércules CF, Miguel y el so gran amigu Sisi, ente que curiosamente nun había nengunu del Real Madrid nin del FC Barcelona. Dos díes más tarde, volvió xugar contra la Selección Portuguesa, nun alcuentru qu'acabó con victoria española por 2 goles a 0. Salió na segunda metá, sustituyendo al so compañeru d'equipu Sisi.
Juan Pablo Colinas
Juan Pablo Colinas Ferreras, más conocíu como Juan Pablo ye un futbolista español. Xuega de porteru y el so actual equipu ye'l Real Sporting de Xixón de la Primera División d'España.
Formáu nes categoríes inferiores de la Cultural Llionesa, darréu fichó pol filial del Deportivu Alavés. La temporada 2002-03 foi'l suplente de Richard Dutruel nel primer equipu, anque tuvo la oportunidá d'apostar cinco partíos en Primer División. El so debú na máxima categoría foi'l 22 de setiembre de 2002, ante'l Villarreal CF.
Militó nel Alavés dos temporaes más, en Segunda División, y como porteru suplente. A pesar del ascensu la temporada 2006-07, abandonó'l club vitoriano y siguió en Segunda en roblando pol CD Numancia. Nel club de Soria xugó dos temporaes como porteru titular.
En rematando si contratu, fichó pol CD Tenerife el branu de 2007. Nel club "chicharreru" empezó la temporada como titular, anque nel trechu final foi apostráu al banquín por Raúl Navas. Ante esta situación, rescindió l'añu de contratu que tenía pendiente col Tenerife y aceptó una ufierta pa tornar al CD Numancia, acabante xubir a Primer División.
En 2009 el porteru robla por trés temporaes pol Real Sporting de Xixón en desvenceyándose del CD Numancia.
El Real Sporting va pagar ente 300.000 y 600.000 euros al Numancia pol so trespasu que llega cola función d'engarra-y el puestu al porteru titular Iván Cuéllar.
Mallacán
Mallacán ye un grupu de rock n'aragonés creáu nel 1992. La so primer grabación foi una maqueta en cassette, "Entalto a reboluzión!" (¡Enriba la revolución!) nel 1995 y dende entós asoleyaron cuatro discos: "Luen d'o paradiso" (Llueñe del paraisu) nel 1999, "Chera chera!" (¡Foguera foguera!, espresión utilizada nel Pirinéu aragonés pa tizar del llar) nel 2002 "País zierzo" (País cerciu, refiriéndonse a Aragón) nel 2005, y "Mar de suenios" editáu nel 2009.
La música de Mallacán ye una fusión de rock, folk, ska y reggae.
Anguaño formen el grupu siete componentes, pero hubo munchos cambeos na hestoria del grupu:
La so primer maqueta. Apaez n'ochobre de 1995 y contién nueve cantares n'aragonés grabaes en directu na sala Jai-Alai d'Huesca. Acompañando a la cassette venía una fueya colos cantares traducíos al castellán.
El primer discu apaez en 1999. Tien doce canciones que falen de la inmigración, la muyer, la ecoloxía y la defensa de la llingua aragonesa. L'últimu cantar del discu ye una versión del Gora Herria de Negu Gorriak en euskera.
Editáu n'abril de 2002. El títulu ye una espresión emplegada nel Pirinéu pa tizar el fueu del fogaril. Tien catorce cantares, una d'elles en catalán, otra en francés y dos en castellán, una ye una versión de más Birras.
Grabáu nel barriu del Gabitu, en Zaragoza y masterizado en Bérriz (Vizcaya) por Lorentzo Records. Tien doce canciones, una en catalán y el restu n'aragonés.
Apaez en mayu de 2009. Inclúi 14 cantares grabaos nos estudios Rap Solu de Zaragoza y masterizadas en Masterdisk en Nueva York. El so primera single foi 'Canta Trista d'Irina'.
Richard Serra
Richard Serra (n. San Francisco, Estaos Xuníos, 2 de payares de 1939) ye un escultor minimalista estaunidense conocíu por trabayar con grandes pieces d'acero corten. Estudió Lliteratura na Universidá de Berkeley, ente 1957 y 1961. Más sero estudió Arte na Universidá de Yale. Cuando vivía na costa oeste, manteníase trabayando nuna acerería, actividá qu'influyó nel so trabayu. Depués realizó estudios d'Arte na Universidá Yale (1961-1964). Tony Serra -unu de los dos hermanos- ye un famosu abogáu en San Francisco.
El trabayu más temprano de Serra yera completamente astractu; fechu de plombu fundíu aventáu contra la paré d'un estudiu o d'un espaciu de la esposición, yera un claru exemplu del process art. Ye más conocíu poles sos construciones minimalistes de grandes rodillos y de fueyes d'acero corten. Munchos d'estos pedazos son autosuficientes y acentúen el pesu y la naturaleza de los materiales. Les sos escultures d'acero n'esteriores, lleven un procesu inicial d'oxidación, pero depués de 8 a 10 años, esti color mantiense relativamente estable.
El 12 de mayu de 2010 recibió'l Premiu Príncipe d'Asturies de les Artes.
CuentAutismo
CuentAutismo ye una antoloxía de cuentos al rodiu d’un tema social de muncha fondura: el problema de les persones con Trestornos del Espectru Autista o Trestornos Xeneralizaos del Desarrollu.
Estos cuentos, escritos por un piñu d’autores, comandaos pol periodista y narrador Rubén Serrano Calvo, traten de divulgar aspeutos distintos de los neños autistes.
Participa l'escritor asturiano y académicu de la Llingua Vicente García Oliva col cuentu "Páginas del diario de Simón", así como Dorina Clrak ("Entre violines y amapolas"); Lydia Alfaro ("Mario"); Ana Gonzalez ("Teresa y su Gran Dilema"); Mª Sagrario Saelices Almendros ("Diferentes e iguales"); Roque Pérez Prados ("El niño que observaba la luna"); Loli González ("Gabriel, sus ideas y nuestra ropa"); José Carlos Atienza ("El mundo al revés"); Obed González Moreno ("Las manecillas del reloj"); Megan Maxwell ("Mi sueño y el de Adrián"); Lydia Syquier ("La niña que soñaba con mariposas"); Pedro Escudero Zumel ("Rosa rara"); Angélica Santa Olaya ("Telma y las arañas"); María Delgado ("El héroe de Laurita"); María Victoria Albornoz ("El canto del niño pájaro"); Sergi Llauger ("El despertar"); Melanie Taylor Herrera ("Ayudando a Pepe a encontrar palabras"); Magnus Dagon ("El explorador") y Rubén Serrano ("El pequeño profesor y el dragón del caos"). Hai ente toos ellos xente de diverses nacionalidaes: Colombia, Panamá, Méxicu, España… 
Los beneficios de la publicación de los cuentos son pa l’Asociación PROTGD, empobinada a "promover y proteger la calidad de vida de les persones con TEA/TGD".
La portada del llibru ye d’Ana González
Arcu
Arcu, del llatín "arcus", ye l'elementu constructivu llinial de forma curvada, que salva l'espaciu ente dos pilastres o murios. Puede adoptar formes curves diverses. Ye bien útil pa salvar espacios relativamente grandes con pieces pequeñes.
Estructuralmente, un arcu funciona como un conxuntu que tresmite les cargues, yá sían propies o provenientes d'otros elementos, hasta los murios o pilastres que la soporten. Pola so propiu morfoloxía les pieces tán sometíes a esfuerzos de compresión, fundamentalmente, pero tresmiten emburries horizontales nos puntos de sofitu, escontra l'esterior, de forma que tiende a provocar la dixebra d'éstos. Pa compensar estes acciones suélense adosar otros arcos, pa permedialos, murios d'abonda masa nos estremos, o un sistema d'arriostramientu pente medies de contrafuertes o arbotantes. Delles vegaes utilícense tirantes metálicos, o de madera, pa suxetar les pieces inferiores.
Una bóveda xenérase pente medies de suma d'arcos iguales, afechiscamente trabaos, pa llograr un elementu constructivu "superficial"; si los arcos son de mediu puntu la superficie va ser semicilíndrica. 
Una cúpula constrúyese pente medies de conxunción d'arcos iguales que se sofiten nuna circunferencia; si los arcos son de mediu puntu la superficie va ser semiesférica.
Bóveda
Ye una estructura bien apoderada pa cubrir espacios arquitectónicos amplios con pieces pequeñes. La so xeometría puede ser de simple o doble combadura. N'edificaciones modernes el términu aplícase a estructures de cubiertes curvaes, nes que la espesura ye bien pequeña comparada col anchu y el llargor.
Tantu nes antigües bóvedes como nes modernes la solicitación predominante nos sos elementos ye de compresión. Les sos tensiones aseméyense a les d'un arcu, o un conxuntu d'arcos conformando una superficie.
Los materiales emplegaos na so construcción pueden ser de piedra, llamaos doveles, lladriyu, aceru, formigón armáu, etcétera. Les doveles pueden dir apareyaes ensin trabazón, anque lo habitual ye que se xunan con un material aglomerante o morteru.
Na Hestoria de l'Arquitectura les bóvedes, de lladriyu o piedra, tuvieron un papel destacáu na edificación que perdieron cola xeneralización de les técniques y materiales de construcción modernos: primero l'aceru y dempués el formigón armáu fixeron posible edificaciones de grandes lluces, enantes namái abovedaes. 
Sicasí, les bóvedes de formigón armáu son utilizaes abondosamente n'inxeniería civil pa construyir galeríes, túneles, cubiertes de grandes lluces y, polo xeneral, toes aquelles obres onde los elementos trabayando a flexón resulten desventayosos dende un puntu de vista técnicu y económicu.
Cúpula
La cúpula ye un elementu arquitectónicu que s'utiliza pa cubrir un espaciu de planta circular, cuadrada, poligonal o elíptica, pente medies d'arcos de perfil semicircular, parabólicu o ovoidal, xiraos respectu d'un puntu central de simetría.
Ables
Ables ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanera. Asitiada na fastera centrumeridional del conceyu, llenda'l norte y noroeste cola de Rondiella, al NE cola de Llugo, al sur y este cola de Cayés y al oeste cola de San Cucao. La so llende suroccidental márcala'l ríu Nora, que la separa del conceyu d'Uviéu. Tien una estensión de 3 km² y una población de 352 habitantes (INE, 2009). Estos repártense ente los llugares d'Ables, Andorcio, Llineres, Les Peruyeres, Portiella y El Rexidoriu.
Arlós
Arlós ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanera. Estiéndese per 11,58 km², de la fastera noroccidental del conceyu, y ta travesada pela carretera AS-233. Tien una población (INE, 2009) de 395 habitantes, que se reparten ente los llugares de Barreo, Bendón, Carbayal, El Cenizal, Llavares y Verdera.
La so ilesia parroquial, consagrada a Santiago, ye de traza románica, y foi llevantada nel sieglu XII. Asitiada nun escampáu cerca Llavares, ye de nave única con cabecera rectangular cubierta con bóveda de cañón. Tien dos capilles adosaes a la cabecera, y un cabildru, construyíu en 1887, qu'envuelve les fachaes occidental y meridional. Destaca, ente la so decoración, la de los capiteles del arcu'l trunfu, magar que tamién hai decoración nos capiteles de la portada principal y na cornisa de la cabecera.
Bonielles
Bonielles ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanera. Ta allugada na fastera centruoccidental d'esti, y llenda: al norte cola parroquia d'Arlós, al sur cola de San Cucao, al este cola de Santa Cruz y al oeste cola de Ferroñes. Tien una estensión de 5,79 km², y viven nella, nos llugares de Bonielles, Carbayal, El Fresnu, Panizales, La Peña y Vidrera, 193 persones (INE, 2009).
Ferroñes
Ferroñes ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanera. Ocupa 9,35 km² de la fastera centruseptentrional del conceyu y tien, nos llugares d'Areñes, Ferroñes, Montagudo y Noval, 195 vecinos (INE, 2009). La parroquia yá esiste con esi nome a lo menos dende 1161. Nesi añu Urraca "la Asturiana" cedió a la catedral d'Uviéu esti pueblu, xunta otros más del conceyu de Llanera. 
Nel so territoriu hebo mines de carbón. Según los vecinos, foron les primeres que s'esplotaron n'Asturies, anque tuvieron en marcha pocu tiempu, allá pelos sieglos XVIII y XIX. Madoz, nel so diccionariu ("Diccionario geográfico-histórico-estadístico", 1845-1850), diz que ""en este término existen algunos criaderos de carbón de piedra muy útil para la elaboración del gas (...). Estos minerales fueron esplotados hace algunos años, y sin duda dejaban poca utilidad a los empresarios cuando los han abandonado"". Parez, sicasí, que tiempu dempués foron esplotaes otra vuelta. Diz Fermín Canella, nel capítulu dedicáu a Llanera na so obra "Asturias" (1900) que ""en Ferroñes tienen mina de carbón los señores Hijos de San Miguel, de Avilés, y en casi agotado criadero, fueron notorias las ricas capas "Trastornada" y "Mayor""". Hebo tamién mines de cobre de bona calidá, n'esplotación en tiempu de Madoz pero yá abandonaes nel de Canella, y una cantera, de la que se sacó bien de piedra pa facer l'aeropuertu d'Asturies.
San Cucao
San Cucao ("San Cucufate de Llanera" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanera. Ocupa 13,02 km² de la fastera suroccidental del conceyu, y llenda: al norte cola parroquia de Bonielles, al NE cola de Ferroñes, al este cola de Rondiella, al E cola de Ables, al sur col conceyu d'Uviéu (el ríu Nora fai de llende natural) y al oeste col de Les Regueres. Tien una población (INE, 2009) de 692 habitantes, que viven en los núcleos de población que vienen darréu: Agüera, Baúro, Cañe, Guyame, Piñera, San Cucao, Tuernes el Grande, Tuernes el Pequeñu y Villanueva.
Santa Cruz (Llanera)
Santa Cruz ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanera. Ocupa l'estremu noroccidental del mesmu, y llenda, amás de colos conceyos d'Illas (al NO) y Les Regueres (al S y SO) coles parroquies llaneranes de Arlós (al N y NE), Bonielles (al E) y San Cucao (al SE). El so territoriu, más montañosu que'l del restu del conceyu, comprende, nos sos 12,71 km² d'estensión, los siguientes núcleos de población: Anduerga, Fanes, La Granda, Santa Cruz y Villayu. Nellos viven (INE, 2009) 279 habitantes.
Hugo Pratt
Hugo Eugenio Pratt (Rimini, 15 de xunu de 1927 – Grandvaux, 20 d'agostu de 1995) foi un dibuxante de cómic, novelista y guionista italianu, creador del personaxe Corto Maltés, unu de los más internaciones del "fumetto" italianu.
Fíu de Rolando Pratt (militar de carrera) y Evelina Genero, la so vida xiró sobremanera alredor de la ciudá de Venecia; dos de les sos historietes tán ambientaes nesa ciudá, "L'angelo della finestra d'oriente" y "Favola di Venezia (Sirat Al-Bunduqiyyah)". So güela paterna yera una veneciana sefardí, procedente de la familia Toledano.
Magar tener nacío nuna aldea averada a Rímini, Hugo Pratt considerábase venecianu, por ser Venecia la ciudá na que se crió. Nel añu 1937 la so familia treslladóse a Etiopía, depués de la ocupación por parte de la Italia de Mussolini. Allí so padre trabayaría nuna oficina dedicada a la produción de carreteres. Cuando estalló la guerra, so padre alistóse nun batallón de defensa nacional. En 1943, so madre y él fueron evacuaos d'Etiopía, pero so padre foi capturáu polos franceses en Harrar, morriendo en 1944 de cáncer de fégadu nun campu de prisioneros.
Depués de la guerra, Pratt asistió a la escuela militar en Città di Castello. Gracies al so dominiu del inglés, en 1944 convirtióse n'intérprete pal exércitu aliáu. Al añu siguiente unióse al autodenomináu "Grupu Venecia" y, con personalidaes del mundu de la historieta como Alberto Ongaro, Dino Battaglia y Mario Faustinelli, creó la revista "Asso di Picche". El presonaxe d"'Asso di Picche", un héroe mazcaritáu, foi un ésitu, especialmente n'Arxentina, onde va ser invitáu l'añu 1944.
La revista atraxo a munchos xóvenes con talento como Dino Battaglia, Rinaldo D'Ami, Giorgio Bellavitis. Pratt atendió la invitación de la Editorial Abril con otros amigos del "gruppo di Venezia", y marchó a vivir a la ciudá de Buenos Aires onde tuvo trece años.
En 1949 Pratt asitióse en Buenos Aires, Arxentina, onde trabayó como editor pa la Editorial Abril. Na revista d'aventures "Misterix" conoció a artistes arxentinos como José Luis Salinas, José Muñoz y Francisco Solano López, pero sobre tod, a la persona que más influiría na so carrera posterior, l'inventor del oficiu de guionista d'historietes, Héctor Germán Oesterheld col que collaboraría dibuxando pa él Sargento Kirk (1952), Ticonderoga (1957-58) y Ernie Pike (1957-59).
Al mesmu tiempu que trabayaba pa la Editorial Frontera d'Oesterheld, daba clases, xunto con Alberto Breccia, de dibuxu na Escuela Panamericana d'Arte, en Brasil, alternando l'actividá didáctica con frecuentes escursiones a l'Amazonía, al Mato Grosso y otros llugares exóticos. A lo llargo d'esti periodu va facer el so primer cómic como autor completu "Anna de la jungla", que va ser seguíu por "Capitan Cormorant" y "Wheeling". L'últimu va ser completáu depués de tornar a Italia.
Ente 1959 y 1960 treslladóse a Inglaterra, onde asoleyó pa Fleetway Publications, mientres asistía a clases na Real Academia d'Acuarela.
Como Arxentina taba atravesando un momentu económicamente abegosu, Pratt tornó a Italia en 1962. Allí trabauó na revista infantil "Il Corriere dei Piccoli". En 1967 entamó Corto Maltés, que trata sobre les aventures d'un pirata románticu y, a la so manera, caballerosu. Esti personaxe sería el que-y daría la fama a Pratt. L'éxitu de Corto espardióse dende Francia, onde yeren editaos por Publicness, hacia Italia y, pasu ente pasu, otros países. En total fizo 29 histories sobre esti personaxe.
En 1967 entamaría una nueva serie: "Gli scorpioni del deserto".
En 1970 y 1973, Pratt tornaría a Etiopía, alcontrando la tumba de so padre en Harrar.
Emblema de la flor de crisantemu
L'escudu de Xapón ye conocíu oficialmente como l"'Emblema de la flor de crisantemu" (菊花紋章|Kikukamonshō, Kikkamonshō) y ye l'emblema ("mon") del Emperador de Xapón. Ta formáu por una representación de la flor del crisantemu d'oru (color mariellu o doráu). Ye por ello qu'a Xapón se-y conoz como l'Imperiu del Crisantemu. Hasta l'añu 2005 nun s'especificó nuna llei que s'emplegara como símbolu nacional, pero'l crisantemu yá yera utilizáu como talo. Los miembros de la familia imperial úsenlo como emblema personal con dellos cambeos.
Tabla añal del sieglu IV e.C.
Sieglu IV e.C.
Tabla añal del sieglu V e.C. - Sieglu V e.C. | Sieglu III e.C. - Tabla añal del sieglu III e.C.
Tabla añal del sieglu V e.C.
Sieglu V e.C.
Tabla añal del sieglu VI e.C. - Sieglu VI e.C. | Sieglu IV e.C. - Tabla añal del sieglu IV e.C.
Alain Touraine
Alain Touraine (Hermanville-sur-Mer, 3 d'agostu de 1925) ye un sociólogu francés. En 1950 llicencióse na [[École Normale Supérieure de [[París]]. Cursó estudios nes universidaes de [[Universidá de Columbia|Columbia]], [[Chicago]] y [[Harvard]]; y foi investigador del Conseyu Nacional d'Investigación Francés hasta [[1958]]. En [[1956]] fundó'l [[Centru d'Estudios pa la Socioloxía del Trabayu]] de la [[Universidá de Chile]]. En [[1960]] convirtióse n'investigador «senior» de la [[École Pratique des Hautes Etudes]] (anguaño la prestixosa École des Hautes Études en Sciences Sociales de París), onde fundó'l Centru d'Análisis y d'Intervención Sociolóxicos (CADIS).
En [[2010]] concedieron-y el [[Premiu Príncipe d'Asturies de Comunicación y Humanidaes]].
[[Categoría:Socioloxía|Touraine, Alain]]
[[Categoría:Franceses|Touraine, Alain]]
[[Categoría:Premiu Príncipe d'Asturies de Comunicación y Humanidaes|Touraine, Alain]]
Festival d'Eurovisión 2011
La 56ª edición del Festival de la Canción d'Eurovisión celebróse nos díes 10, 12, 14 de mayu na ciudá de Düsseldorf (Alemaña) (al entamu yeren 8, pero per descarte, la NDR y ADR decidieron que quedaran cuatro y finalmente esbillaron esta tres dellos díes de retrasu). L'estadiu encargáu d'acoyer el Festival d'Eurovisión 2011 foi l'Espirit Arena de Düsseldorf. Abondos medios aseguraben a díes enantes de la decisión que Düsseldorf tenía un 99% de posibilidaes de ganar y consiguiólo. La ciudá ta a unos 5 minutos de la capital de la provincia. Esta ciudá consiguió tamién ganar a Berlín y Hannover y a Hamburgu que quedó eliminada por nun tener dineru abondo. Foi n'Alemaña yá que Lena Meyer-Landrut representara a Alemaña nel Festival d'Eurovisión 2010 y quedara primera con 246 puntos col tema "Satellite". Esta edición tuvo presentada por Anke Engelke, Judith Rakers y Stefan Raab.
Tolos países teníen el plazu de confirmar la so participación fasta'l 15 de payares de 2010 y si non, retirase ensin sanción. La llista oficial de países conocióse d'avientu de 2010 a xineru de 2011. Estos son los países que confirmaron la so participación. Finalmente, 43:
!rowspan=2| País
! Títulu orixinal de la canción
! Artista
!rowspan=2| Procesu y data d'esbilla
! Traducción al asturianu
! Idiomes
.jp
.jp ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Xapón.
Dominiu de nivel superior xeográficu
Un Dominiu de nivel superior xeográficu o Dominiu de nivel superior de códigu de país (n'inglés ccTLD, "country code Top-Level Domain") ye un dominiu d'Internet usáu y acutáu pa un país o territoriu dependiente.
Esisten unos 243 ccTLDs (ver la llista del IANA), tienen un llargor de dos lletres, y la mayoría correspuenden al estándar de códigos de países ISO 3166-1. Cada país designa xestores pal so ccTLD y afita les regles pa conceder dominios. Dellos países dexen que cualquier persona o empresa del mundu adquiera un dominiu dientro de los sos ccTLDs, por casu Austria (.at), Arxentina (.com.ar/.ar) y España (.es). Otros países y territorios dependientes namái dexen a los sos residentes adquirir un dominiu del so ccTLD, por casu Australia (.au), Andorra (.ad) y Chile (.cl).
.af
.af ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) p'Afganistán. Ye patrocináu pol Ministeriu de Comunicaciones. Ta activu y foi introducíu nel añu 1997.
Déxase'l rexistru de dominios de segundu nivel baxu .af pero tamién ye posible rexistrar dominios de tercer nivel baxu:
.sa
.sa ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) p'Arabia Saudita.
.am
.am ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) p'Armenia.
.az
.az ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) p'Azerbaixán.
.bh
.bh ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) para Baḥréin. Ta alministráu por BATELCO.
.ao
.ao ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) p'Angola.
.dz
.dz ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) p'Arxelia.
.bj
.bj ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Benín.
.bw
.bw ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Botsuana.
.bf
.bf ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Burkina Fasu.
.bi
.bi ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Burundi.
.cv
.cv ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Cabu Verde.
.cm
.cm ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Camerún.
Predore
Predore ("Predùr" en dialectu bergamasco) ye una ciudá italiana de la provincia de Bergamo, rexón de Lombardia, que tien 1.831 habitantes.
De recién hebo un importante descubrimientu nel territoriu de Predore. Demientres una esploración na cueva "Bus del Co­ren" apaecieron importantes restos del periodu Neolíticu, que son los únicos testimonios de vida en cueves d'esi periodu nel territoriu de Bérgamo.
Alcalde: Paolo Bertazzoli (dende'l 16/05/2011)
.td
.td ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Chad.
.cg
.cg ye'l Dominiu de Nivel Cimeru Xeográficu (ccTLD) pa El Congu.
.ci
.ci ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Costa de Marfil.
.er
.er ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Eritrea.
.et
.et ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Etiopía.
.eg
.eg ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Exiptu.
.ga
.ga ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Gabón.
.gm
.gm ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Gambia.
.gh
.gh ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Ghana.
.gn
.gn ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Guinea.
.gw
.gw ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Guinea-Bisáu.
.gq
.gq ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Guinea Ecuatorial.
.km
.km ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Comores.
.sc
.sc ye'l dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Seixeles.
.ke
.ke ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Kenia.
.ls
.ls ye'l dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Lesothu.
.lr
.lr ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Liberia.
.ly
.ly ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Libia.
Munches webs que nun son de Libia usen esti dominiu, como AdFly o Series.ly, entre otros.
.mg
.mg ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Madagascar.
.mw
.mw ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Malaui.
.ml
.ml ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Malí.
.ma
.ma ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Marruecos.
.mu
.mu ye'l dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Mauriciu.
.mr
.mr ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Mauritania.
.mz
.mz ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Mozambique.
.na
.na ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Namibia.
.ne
.ne ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Níxer.
.ng
.ng ye'l Dominiu de Nivel Cimeru Xeográficu (ccTLD) pa Nixeria.
.cf
.cf ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa República Centroafricana.
.cd
.cd ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa República Democrática d'El Congu.
.za
.za ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Sudáfrica.
.tz
.tz ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Tanzania.
.rw
.rw ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Ruanda.
.st
.st ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Santu Tomé y Príncipe.
.sn
.sn ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Senegal.
.sl
.sl ye'l dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Sierra Lleona.
.so
.so ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Somalia.
.sd
.sd ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Sudán.
.sz
.sz ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Suazilandia.
.tg
.tg ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Togu.
.tn
.tn ye'l dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Tunicia.
.ug
.ug ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Uganda.
.dj
.dj ye'l dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Xibuti.
.zm
.zm ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Zambia.
.zw
.zw ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Zimbabue.
.al
.al ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) p'Albania.
.de
.de ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) p'Alemaña. Estes dos lletres faen referencia a les aniciales del nome del país n'alemán, "Deutschland".
L'estáu alemán nun realiza nengún control nin rexistru pa conceder un dominiu ".de"; aquel que quiera ún pue solicitalu.
DENIC (el Centru d'Información de Rede, responsable de los dominios ".de") nun requier dominios de tercer nivel específicos, a diferencia de, por casu, el dominiu ".uk".
Esta práutica va sirvir de modelu pa la implementación del dominiu ".eu" pa la Xunión Europea.
El dominiu .dd, que nunca llegó utilizase, taba destináu a l'antigua República Democrática Alemana.
.ad
.ad ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) p'Andorra.
.at
.at ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) p'Austria.
.by
.by ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Bielorrusia.
.be
.be ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Bélxica.
.ba
.ba ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Bosnia y Hercegovina.
Demografía d'Angola
En 2007, Angola tien una población de 12.263.596 habitantes. La esperanza de vida ye de 37 años. Angola tien seis grupos étnicos bien definíos, dende'l puntu de vista llingüísticu, falantes toos de la llingua bantú: ovimbundu 37%, kimbundu 25%, bakongu 13%, tucokwe 13%, vangangela 9%, vanyaneka 5%. Cuando se considera'l puntu de vista del númberu de falantes, ye la llingua Umbundu la que sobresal. Lo más importante ye que tolos falantes quieren defender la so cultura calteniendo les sos llingües. Anguaño les llingües bantú d'Angola tienen munchu valor cola creación de la Facultá de lletres y ciencies sociales, bien específicamente col departamentu de Lletres onde hai los cursos de llingües y cultures con un acentu sobre Llingües y lliteratures africanes. Amás, una raza mista (ente europeos y africanos) xuben a un 2%, una pequeña población de blancos 1%, d'ascendencia portuguesa y holandesa. Portugueses representen la población más grande d'orixe non angolanu, con cerca de 30.000 persones (polo que los nativos nacíos n'Angola pueden reclamar pola so nacionalidá conforme a la llei portuguesa). El portugués ye llingua oficial. La segunda llingua d'orixe européu n'Angola ye l'español, que constitúi un 4,34% na provincia de Moxico. El promediu de fíos per muyer ye de 6,27, una de les tases más altes del mundu, lo cual ta provocando un aumentu poblacional nunca visto na hestoria d'esti país, con consecuencies mesmo económiques qu'ambientales.
Estimaciones pal futuru:
Xeografía d'Angola
Angola allúgase na mariña Atlántica d'África. Llenda al norte cola República Democrática d'El Congu, al este con Zambia y al sur con Namibia. Separáu del restu del territoriu nacional pola salida al mar de la República Democrática d'El Congu, alcuéntrase l'enclave de Cabinda, que llenda al norte y al este cola El Congu y al sur cola República Democrática d'El Congu. El país tien aprosimadamente la forma d'un cuadráu de 1300 km de mariña. La superficie total ye de 1.246.700 kilómetros cuadraos conxuntamente col enclave de Cabinda.
El relieve angolanu presenta dos unidaes xeomorfolóxiques básiques: la enllanada mariña y el pandu, o "planaltu".
La primera d'estes rexones constitúi una franxa costera fresca, seca y pantanosa que s'estrecha nel so seutor meridional y alquier una progresiva aridez nel desiertu de Moçamedes. 
Esta rexón greba estiéndese dende Namibia hasta Luanda. 
La franxa costera ta templada pola corriente fría de Benguela, lo que da como resultáu un clima asemeyáu al de la mariña de Perú o de Baxa California. 
La mariña ye na so gran mayoría panda, con ocasionales cantiles de baxu altor de roca sedimentaria de color coloráu. Hai una badea produnda na mariña llamada Badea de los Tigres. Escontra'l norte atópense Port Alexander, Little Fish Bay y Lobito Bay, ente que les badees superficiales son numberoses. Lobito Bay tien agües abondes como pa dexar la descarga de grandes barcos cerca de la mariña. 
El "planaltu" o pandu interior llentu, ocupa dos tercios de la superficie angolana con una altitú que varia ente los 450 y 600 msnm, estremada ente una sabana seca nel sur y sudeste y una selva nel norte y en Cabinda. 
A partir d'esta estrecha banda costera, que'l so anchu varia ente 48 y 165 quilómetros, el relieve álzase ceo al traviés de cuestes hasta algamar un pandu, que s'atopa cubiertu por vasta vexetación. Darréu empieza a baxar suavemente escontra'l centru d'África. 
El pandu angolanu o pandu de Bié forma un cuadriláteru al este de Benguela d'una altitú promediu de 1.500 metros con altores máximos d'hasta 2200 metros. Esti pandu cubre aprosimadamente'l 10% de la superficie del país y ye un centru de dispersión d'agües.
El pandu angolanu constitúi un importante centru de receición y dispersión d'agües, asina tanto'l ríu Zambeze como dellos afluentes del ríu Congo tienen los sos nacientes n'Angola.
Escontra'l norte escurren los ríos Cuango, Cuílu, Cuangue, Cassai, toos afluentes del Congo.
El ríu Kwango (Cuango n'Angola) ye afluente del ríu Kasai cerca de la ciudá de Bandundu y con un llargor de 1.100 km escurre per Angola y la República Democrática d'El Congu, formando llende ente dambos países.
El ríu Kasai (Cassai n'Angola) tamién ye fronterizu y axúntase col ríu Congo na localidá de Kwamouth.
Escontra l'este diríxense los afluentes del Zambeze.
Los ríos con direición escontra'l sur , como'l Cubango y el Cuítu, desagüen na depresión interior de Ngami, tamién conocida como del Okavangu, al norte de Botsuana.
Los principales ríos de l'aguada Atlántica son el Cunene, ún de los pocos ríos perennes na rexón, que'l so tramu final sirve de llende con Namibia, y el Cuanza, que desagua al sur de Luanda y ufierta grandes posibilidaes como fonte d'enerxía eléctrico y calce de navegación.
Esiste una estación d'agües curtia, que va de febreru a abril. Los branos son calientes y secos, los iviernos son templaos. Les tierres altes del interior tienen un clima nidiu con una estación d'agües de payares a abril, siguida por una estación seca, más fría, de mayu a ochobre. Les altitúes varíen, polo xeneral, ente los 1000 y los 2000 metros. Les rexones del norte y Cabinda tienen agües a lo llargo de casi tol añu.
Kikongo
Kikongo o kongo ye la lengua bantú falada polos pobladores de los montes tropicales de la República Democrática del Congo, República del Congo y Angola.
El kikongo foi la primera lengua bantú en ser escrita en alfabetu llatinu y en tener un diccionariu. Un catecismu foi producíu en 1557 so l'autoridá de Diogo Gomes, un xesuita nacíu nel Reinu del Congo de padres portugueses. En 1624, Mateus Cardoso, otru xesuita portugués editó y publicó una traducción kikongo del catecismu portugués de Marcos Jorge. El diccionariu foi publicáu "ca." 1648 por Manuel Robredo, un obispu secular. Un capuchín italianon de Nuoro, Bonaventura da Sardegna, foi'l primeru n'escribir una gramática kikongo escontra 1645. Hiacinto Brusciotto de Vetralla escribió tamién una obra sobre la gramática kikongo en 1659, "Regulae quaedam pro difficillimi congensium idiomatis faciliori captu ad grammaticae normam redactae", Romae:
Typis S. Congreg. de Propaganda Fide. Diccionarios adicionales fueron creaos por misioneros franceses nel reinu de Loango na década de 1780, y un llistáu foi publicáu por Bernardo da Canecattim en 1805.
Foi utilizada como llingua franca nos sieglos XVIII y XIX en bona parte de África occidental, específicamente onde los europeos secuestraben a los esclavus pa llevalos a América.
Los misioneros baptistas que llegaron al Congo en 1879 desenvolvieron una ortografía moderna pal idioma. W. Holman Bentley publicó n'inglés el so "Dictionary and Grammar of the Kongo Language" en 1887, cola asistencia de João Lemvo. Holman Bentley publicó tamién una Biblia en kikongo en 1905.
Una traducción del Nuevu Testamentu nel dialectu kituba foi publicada en 2005.
Por cuenta de el so usu como llingua franca, la llingua kikongo inda sobrevive nun grau llindáu nel Caribe, y ye una de les fontes de quien falen la llingua gullah. La mayoría de los sos falantes vive en África.
Hai siete millones de falantes nativos de kikongo, y dos millones que la usen como segunda llingua. Ye tamién la base pa dellos dialectos pa usos comerciales y d'intercambiu interétnico. En Angola la Llei de Prensa de 2006 contempla la promoción de les llingües nacionales ("línguas nacionais"), que nun se numberen pero que fueron especificaes na Constitución de 2010; acordies con la mesma, el kikongo ye una de les llingües nacionales del país. Dende 2006 el kituba (llingua creole basada nel kikongo) tien el estatus oficial y llegal de "llingua nacional" na República Democrática del Congo, según la constitución de dichu país, sol nome de kikongo yá leta, xuntu al francés, el lingala, el suah.ili y el tshiluba. Esti mesmu dialectu, sol nome de kituba ta tamién reconocíu como llingua rexonal na República del Congo.
Les principales formes dialectales del kikongo son: kimañanga, kintandu, kiyaka, kizombo, kiyombe, kisuku, kilaadi, kibuembe, kifioti y kinzamba.
En comparanza d'otres llingües bantús, incluyíos los demás dialectos kikongo, el Kikongo yá Leta tien unes riegles morfolóxiques bien sencielles. A diferencia d'otres llingües, nun tien prefixos nominales nin verbales nin esiste la concordanza ente los sustantivus y les palabres que dependen d'ellos (pronomes, axetivos o verbos).
Presidente d'Angola
El presidente d'Angola cumple la función de xefe d'estáu del so país. El primer presidente d'Angola foi Agostinho Neto, del marxista Movimientu Popular de Lliberación d'Angola (MPLA). Cuando Neto morrió en 1979, José Eduardo dos Santos asocediólu. Dos Santos ye anguaño'l presidente. 
Les eleiciones más recién fueron celebraes en 1992. Dos Santos foi reelixíu col 49%, venciendo al so rival Jonás Savimbi, de la Unión Nacional pa la Independencia Total d'Angola (UNITA). Tres la derrota, Savimbi anunció que les eleiciones fueron fraudulentes. Les próximes eleiciones presidenciales van celebrase en 2012.
Fernando da Piedade Dias dos Santos
Fernando da Piedade Dias do Santos, llamáu Nando (5 de marzu de 1952) ye un políticu d'Angola. Foi Primer Ministru del so país dende'l 6 d'avientu de 2002 hasta'l 30 de setiembre de 2008, cuando foi sustituyíu por Paulo Kassoma. El puestu permanecía vacante dende l'añu 1999. Primeramente al so accesu al cargu, "Nando" fuera Ministru del Interior. Tres los cambeos constitucionales de febreru de 2010 pasó a ocupar la nueva Vicepresidencia del país.
Guillermo Arenas
Guillermo Arenas Reyes (La Pola, Llaviana, 22 de febreru de 1963) foi un ciclista profesional asturianu ente los años 1984 y 1992.
.bg
.bg ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Bulgaria.
Rexón ultraperiférica de la Xunión Europea
Na "xíriga comunitaria" denómense rexones ultraperifériques (RUP) a nueve territorios que, tando xeográficamente alloñaos del Continente européu, formen parte indivisible de dalgún de los 27 estaos miembros de la Xunión Europea. 
A diferencia de los Países y Territorios d'Ultramar considérense parte integral del territoriu européu formando parte del Espaciu Schengen y aplicándose les lleis y direutrices de la Xunión (sobre les que se reconocen tratos estremaos en distintos seutores según los términos del Tratáu d'Ámsterdam).
El Tratáu pol que s'establez una Constitución pa Europa reconoz tamién estes carauterístiques y asume la necesidá de tener en cuenta les sos especiales circunstancies a la hora de llexislar, especificando que van tener un tratu fiscal especial. Debíu al fracasu na aprobación del mesmu reformó la considerancia d'estes rexones (añediendo dos más a la llista) nel Tratáu européu de Lisboa.
La oficina d'información, xestión y sofitu a les rexones ultraperifériques alcuéntrase na ciudá de Les Palmes de Gran Canaria, na islla de Gran Canaria.
Ríu Congo
El ríu Congo (tamién conocíu como Zaire) ye'l mayor ríu d'África central, tien un llargor de 4.380 km, que lu convierten nel segundu más llargu d'África (dempués del Nilu), la so cuenca toma una estensión de 3.700.000 km², que supon más de la décima parte de la superficie africana y qu'inclúi los territorios de la República Democrática d'El Congu y la Republica d'El Congo, según una gran parte de la República Centroafricana y dalguna parte del territoriu de Zambia, Angola, Tanzania, Camerún y Gabón. El ríu y los sos afluentes percuerren la segunda selva más grande del mundu, tres l'Amazonia. El Congo tamién ye'l segundu ríu más caudalosu del mundu dempués del Amazones, con 41.300 metros cúbicos per segundu, aprosimadamente. 
Tien la so nacencia na República Democrática d'El Congu, a la que da nome según a la vecina El Congu. Nesti cursu altu, nel que recibe'l nome de ríu Lualaba, sigue una trayeutoria constante escontra'l norte, hasta llegar a les catarates Boyoma, al altor de la ciudá de Kisangani, momentu nel que xira escontra l'oeste, formando una amplia curva.
El Congo traviesa en dos causes l'Ecuador y ye fácilmente navegable en seiciones de gran distancia, en particular ente Kisangani y el llagu Malebo, nos que mientres 1.685 km el ríu ye ampliu y fondu. Nesti llagu que supon un enanche del ríu, atópense les capitales Kinshasa y Brazzaville. Un pocu más al oeste de Kinshasa la corriente estrechase y cai per una cadena de catarates creaes por una serie de cañones fondos, conocíes como les «catarates Livingstone», onde flúi de manera violenta, el Congo solo asélase escontra Matadi (a 116 km del océanu Atlánticu) y Boma (a unos 70 km en llinia recta). Finalmente desagua nuna angosta enllanada d'hinchente al traviés d'un estuariu (un solu calce) que tien casi 5 km d'anchor cerca de la pequeña ciudá de Muanda.
Anque les catarates de Livingstone torguen l'accesu a la zona navegable del Congo dende'l mar, esiste un ferrocarril que salva la distancia. Gran parte del comerciu del África Central pasa per esa vía ferrial, llevando mercancíes dende'l puertu de Boma a la parte navegable del Congo. 
Hidroloxía
Denominase hidroloxía (del griegu Yδωρ (hidro): agua, y Λoγvos (logos): estudiu) a la ciencia xeográfica que se dedica al estudiu de la distribución, espacial y envernada, y les propiedaes del agua presente na atmósfera y na corteya terrestre. Esto inclúi les precipitaciones, la escorrentía, el mugor del suelu, la evapotrespiración y l'equilibriu de les mases glaciares. Per otra parte, l'estudiu de les agües soterrañes correspuende a la hidrogeoloxía
Otra manera, denominase hidrografía al estudiu de toles mases d'agua de la Tierra y, en sentíu más estrictu, a la midida, escoyeta y representación de los datos relativos al fondu del océanu, les mariñes, les marees y les corrientes, de manera que puedan afigurase sobre una carta hidrográfica. Sicasí, estos términos van utilizase casi como sinónimos, una y bones la parte de la hidrografía qu'interesa equí ye aquella que crea relieve, poro, la que ta en contactu cola superficie terrestre, y por eso mesmu la que ye oxetu d'un analís hidrolóxicu. 
Conca (accidente xeográficu)
Una conca ye una depresión na superficie de la tierra, un valle arrodiáu d'altores.
El términu "conca hidrográfica" tien un sentíu más ampliu, siendo una parte de la superficie terrestre que les sos agües flúin escontra un mesmu ríu o llagu.
La suma de les conques hidrográfiques de tolos ríos que desagüen nun mesmu mar constitúi la aguada de dichu mar. Y la suma de les conques hidrográfiques de tolos afluentes d'un ríu constitúi la conca de dichu ríu. Llámense divisories, (divisories d'agües o divisories d'aguaes), a les llinies de xebru que pueden trazase ente conques hidrográfiques o aguaes axacentes y suelen coincidir con crestes montascoses, nes que cada llau conduz les sos agües escontra calces, conques o mares distintos.
Na conceición moderna del manexu de polítiques territoriales, la conca hidrográfica ye considerada, cada vegada más, como la unidá natural pal usu racional de los recursos naturales polo xeneral y los recursos hídricos en particular. Puede citase como exemplu, l'artículu sobre la conca del Orinoco. 
Conca
El términu conca pue referise a:
Jesús López Carril
Jesús López Carril (Carbayín, 7 de payares de 1949). Foi un ciclista asturianu, profesional entre 1976 y 1980. El so mayor éxitu deportivu algamólu na Vuelta a España, onde conseguiría una victoria d'etapa (la que terminaba en Xixón) na edición de 1980.
Na so etapa como profesional corrió nos equipos Teka, Transmallorca y Manzaneque
Yera hermanu del tamién ciclista Vicente López Carril. 
.cz
.cz ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa República Checa.
.cy
.cy ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Xipre.
Neo-evanxelicalismu
Evanxelicalismu ye un movimientu teoloxicu cristianu (mas al protestantismu pero tamién al catolicismu) donde el home se salba por la fe en Xesús
Ricardo Valdés
Ricardo Valdés Prieto (Mieres) foi un ciclista asturianu, profesional ente los años 2000 y 2003.
A lo llargo d'esi tiempu perteneció al equipu Jazztel – Costa de Almería y Paternina - Costa de Almería. Tuvo qu'adelantar la so retirada del ciclismu al sufrir una cayida na Vuelta Ciclista a España.
Ríu Punegru
El Punegru ye un ríu asturianu, primer afluyente del Piloña. Ñaz en Cabranes, na parroquia de Pandenes y flui pal sur, marcando un trechu curiosu les llendes de Nava y Cabranes (y, más concretamente, les de la parroquia naveta de Cuenya y la cabraniega de Fresnéu). Adiéntrase dafechu en Nava, xuniéndose-y ente Cecea y Fresnadiellu, pela manzorga, el ríu La Faya. Depués de recibir más alantre, otra vuelta pela esquierda, les agües del Ríu de L'Artosa, desemboca nel Piloña en Carancos.
Ríu Piloña
El río Piloña, ye un ríu asturianu que remanez pela zona centrooriental. Ye l'afluyente cimeru del Sella.
Ñaz na parroquia naveta de Cecea, de la xuntanza de los ríos Pra y Viáu a 201 msnm y traviesa los conceyos de Nava, Piloña y Parres, au al fin desemboca nel ríu Sella en Les Arriondes.
Afluyentes del Piloña son: el Punegru, el Mon, el de la Cueva, el Espinaréu, el Valle, el Borines, el Tendi, el Color, el regatu de Beleñu que desemboca na localidá d'Arobes y el Mampodre que desemboca na localidá d'Ozanes, o el Sardea, orixinariu de la Sierra'l Sueve, que desemboca entre Sorribes y Sotu Dueñes.
Tolos años n'abril celébrase nes sos agües el "Descenso de Piraguas del Río Piloña", saliendo'l descensu de L'Infiestu.
Ríu Pra
El ríu Pra ñaz na Travesera de Baluga, a 800 metros d'altitú, na parroquia yerbata de Santu Medero. Trescurre en Bimenes per Rozaes, Martimporra y Santuyano nesti conceyu y entra en Nava per Priandi. Nesti conceyu traviesa Priandi, Grátila, Piloñeta (onde recibe les agües del Ríu La Peña, tamién ricu antaño en molinos d'agua), Fuentesanta. Tres d'un pasu breve pela parroquia de Tresali au recibe les agües del Ríu Pendón en Frainoquiso, entra na de Ceceda, onde depués de pasar pelos pueblos de La Cueva y Grandiella, (recibiendo ente dambes poblaciones el caudal del Ríu Los Cuervos) conflui en La Vega col ríu Viáu, formando entrambos los dos el ríu Piloña.
Nel so cursu per Bimenes y tovía per Priandi pue apreciase la presencia antaño d'una bayura de molinos d'agua . Del so pasu per Nava hai de destacar qu'ente Piloñeta y Fuentesanta pasa delláu del Palaciu de la Ferrería, y más p'alantre pela planta embotelladora y enantes balneario de Fuentesanta.
Ríu Viáu
El Ríu Viáu (o Viyáu) ye un ríu asturianu que ñaz cerca de la población naveta d'El Solanu, asitiada na parroquia d'El Remediu. Remanez per Robléu, llegando a la parroquia de Nava per Vega y depués per Villa. Al tiempu que recibe por la izquierda'l regatu de Trespandu, entra na propia Nava, onde alterna'l so cursu con paseos fluviales y canalización soterraña. Nesta canalización desemboca pela mandrecha'l regatu de La Santina, canalizáu tamién esti nel so tramu caberu. A la salida de la villa sidrera, el calce del Viáu sedrá enforma paralelu a la llinia ferroviaria qu'empobina pa L'Infiestu. Al pasar pela parroquia de Tresali aflui pel so marxe esquierdu'l ríu La Llavandera, procedente de Cuenya. Entrando en Ceceda converxe col Ríu Pra, xurdiendo asina'l Ríu Piloña.
Andrín (Llanes)
Andrín ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanes. Asitiada na fachada costera del conceyu, na so fastera centruoriental, llenda al sur cola parroquia de Purón, al este cola de Vidiago y al oeste coles de Cue y San Roque. Nel so territoriu, de 5,45 km², alcuéntrense les sableres d'Andrín y La Ballota, y tamién la ensenada de Purón, na que desemboca'l ríu homónimu. La so población, que vive nel núcleu homónimu, l'únicu de la parroquia, ye de 164 habitantes (INE, 2009). Estos repártense ente los barrios d'El Sendín, El Carril, La Torre y El Palaciu.
Ardisana
Ardisana ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanes. Asitiada nel estremu suroccidental del conceyu, tien una estensión de 25,61 km² y una población (INE, 2009) de 359 habitantes. Estos tán repartíos ente los llugares d'Ardisana, Mestas, Palaciu y Ricaliente.
Barru
Barru ("Barro" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanes. Asitiada na fachada costera del conceyu, na so fastera occidental, tien una estensión de 9,42 km² y llenda: al este cola parroquia de Celoriu, al oeste cola de Posada y al sur cola de Caldueñu. Nel so territoriu inclúinse les playes de Barru, Toranza y Torimbia y el cabu Prietu, amás de la ensenada d'El Vau, y los llugares de Valmori, Barru y Niembru. Nellos viven (INE, 2013) 452 persones.
La ilesia parroquial, dedicada a Nuestra Señora de los Dolores, ye un edificiu de traza neoclásica que foi construyíu, acabando'l sieglu XVIII, por Silvestre Pérez Martínez, que foi arquitectu de Xosé Bonaparte. Les perres pa la so construcción púnxoles l'indianu de Niembru Anselmo Martínez Carrera, que foi coronel de milicies en Méxicu. Esta escomenzó'l 3 de xunu de 1794 y acabó, sacante la torre, trés años dempués. P'acabar la obra y dotar el so interior fixo falta qu'otru indianu, Pedro de Cue García, emigrante en Lima, punxera más perres. La iglesia, a la fin, consagrose'l 14 de xineru de 1804. 
Al esterior ye un edificiu sobriu, ensin grandes adornos, nel que destaca l'equilibriu y la proporción de los sos volúmenes. Al interior tien namái una nave principal abovedada, con dos a los llaos más pequeñes con altares dedicaos a les persones que pagaron la so construcción, y otra tresversal que la cruza, habiendo un cimborriu cuadrangular nel cruceru. La cabecera ye cuadrangular, y dende ella se llevanta la torre-campanariu; a los llaos hai dos sacristíes. A los sos pies ta'l cementeriu, con dellos mausoleos de families indianes y arrodiáu per una muria. Na mar llena paez un barcu metanes la ría, lo que-y da al conxuntu una guapura singular. Gracies a ella, el llugar foi elexíu como escenariu pa delles películes ("Epílogo", de Gonzalo Suárez, o "El abuelo", de José Luis Garci, amás de la serie de TVE "La señora") y campañes publicitaries (Nescafé).
La Borbolla
La Borbolla ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanes. Ta allugada nel estremu suroriental del conceyu, y llenda: al norte coles parroquies llanisques de Carranzo y Tresgrandas, al sur colos conceyos de Peñamellera Alta y Peñamellera Baxa, al este col conceyu de Ribadedeva y al oeste cola parroquia de Vidiago. La so estensión ye de 10,53 km² de terrenu de la vertiente norte de la sierra del Cuera, y hai nella un únicu núcleu de población. La parroquia, que yera filial de la de Carranzo, dixebrose d'ella a primeros del sieglu XX. 
El pueblu de La Borbolla tien 167 habitantes (INE, 2009), que son conocíos como "jarotos", y que se reparten per varios barrios: La Braña Vieja, El Ganciosu, El Prau, El Colláu, El Molinu la Pisa... Ente los edificios más destacaos d'esti pueblu, ganador del concursu al más guapu d'Asturies na edición de 1963, rescampla la ilesia, consagrada a San Sebastián y ""construida en 1735 á expensas del capitán D. Juan González del Aedo, residente en Cartagena de Indias y natural de aquel pueblo"" Tamién gracies a él llevantose escuela nesta población, qu'axunta a lo guapu del llugar ú s'asitia la esistencia d'una plaza perguapa y de delles casones llevantaes con perres de les Amériques. 
Nel pueblu se cellebra, el primer sábadu d'agostu, la fiesta de La Sacramental, una de les más antigües del conceyu.
Ríu Pendón
El Río Pendón ye un ríu asturianu, de Nava. Ñaz na Sierra Peñamayor. Yá nel so cursu altu, na Puente del Río Pendón, axuntase-y el regatu Bomalu. Transita pente los picos de La Varallonga y La Múa, per unes foces pindies célebres por da-y nome a una ruta de senderismu . Desemboca nel ríu Pra en Frainoquiso, parroquia de Tresali.
José Enrique Cima
José Enrique Cima Prado (* Llugones, 16 de xunu de 1950). Foi un ciclista asturianu, profesional ente 1976 y 1982, qu'algamó los mayores éxitos deportivos na Vuelta a España onde tuvo 2 victories d'etapa ena edición de 1978.
Depués de la so retirada pasó a facer de director deportivu del equipu ciclista CLAS-Cajastur y, dende 1984 trabaya como periodista deportivu nel diariu La Nueva España. 
En 1999 publicó'l llibru "El Angliru", dedicáu a unu de los puertos míticos del ciclismu español.
Caldueñu
Caldueñu ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanes. Ta allugada na fastera centruoccidental del conceyu, y llenda: al norte coles parroquies de Vibañu, Posada, Barru y Celoriu; al este otra vuelta con Celoriu; al oeste coles de Los Caleyos y Meré; y al sur col conceyu de Cabrales. Ta a la vera la sierra del Cuera, y el so territoriu, de 17,4 km² d'estensión, comprende'l valle del ríu Caldueñu, afluente del ríu Beón. Tien una población de 223 habitantes (INE, 2009) y comprende los núcleos de población que vienen darréu: Buda, Caldueñín, Cortines, Debodes, Las Xareras, Llanuamieva, El Mazucu y Villa. 
Los Caleyos (Llanes)
Los Caleyos ("Los Callejos" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanes. Tien una estensión de 2,94 km² de la fastera occidental del conceyu, y llenda coles parroquies de Los Carriles (N), Vibañu (E y NE), Caldueñu (SE), Meré (S), Ardisana (O y SO) y Nueva (NO). Comprende namái el pueblu homónimu, que tien una población de 71 habitantes (INE, 2009). La ilesia, consagrada a Nuestra Señora de Cuadonga, ye de reciente construcción.
Carranzo
Carranzo ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanes. Asitiada na zona oriental del conceyu, llenda coles parroquies de Pendueles (al N), Tresgrandas (al O), La Borbolla (al S) y Vidiago (al O). Ye, colos sos 1,93 km² d'estensión, una de les más pequeñes del conceyu, y comprende namái dos núcleos de población: Pielasierra (75 habitantes) y Santulalia (74 habitantes) (INE, 2009).
Los Carriles
Los Carriles ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanes. Asitiada na zona occidental del conceyu, llenda coles parroquies de Ḥontoria (al N), Rales (al E), Vibañu y Los Caleyos (al S) y Nueva (al O). Tien una estensión de 3,44 km² y una población (INE, 2009) de 98 habitantes. Toos viven nel núcleu homónimu, que ta formáu por una serie de barrios: L'Acebal, El Doradiellu, L'Inḥiestu y La Retuerta.
Amin Maalouf
Amin Maalouf, (Beirut, 25 de febreru de 1949), ye un escritor libanés de llingua francesa, Premiu Príncipe d'Asturies de les Lletres en 2010.
Aunque nació en Beirut, los primeros años de la so neñez pasólos n'Exiptu, país onde vivía so güelu maternu. So padre ye un periodista conocíu en Líbanu, arriendes de poeta y pintor. Estudió la educación primaria en Beirut nuna escuela francesa de xesuites (so madre yera católica y francófona).
Cuando estudiaba socioloxía y economía na universidá conoció a Andreé, cola que se casaría en 1971. Pocu tiempu depués entama a trabayar como periodista pal principal diariu libanés, An-Nahar. Foi enviáu especial en zones en conflictu como Vietnam y Etiopía. La guerra civil españa en Líbanu en 1975 y Maalouf decide abandonar el so país: en 2006 treslládase cola so familia a París.
Los sos llibros fueron traducíos a bien de llingües. Na so narrativa mezcla la realidá histórica cola fición, y cultures estremaes como la ocidental y la oriental. Maalouf tamién escribio ensayos y llibretos d'ópera.
Cue
Cue ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanes. Ta asitiada na zona central del conceyu, na so fachada costera, y tien una estensión de 1,84 km². Llenda al este cola parroquia d'Andrín, al sur cola de San Roque y al oeste cola de Llanes. Comprende namái el núcleu de población homónimu, que tien una población de 274 habitantes. Nel so territoriu s'alcuentren les sableres de Cue, El Portiellu y La Ballota; y a elli pertenecen tamién delles pequeñes islles (La Ballota, Entremís...).
Palaciu de La Espriella
El palaciu de La Espriella ye un conxuntu palacial que s'alluga nel pueblu de Villaḥormes, na parroquia llanisca de Ḥontoria. Foi llevantáu, a primeros del sieglu XVII (a partir de 1616), por mandáu de Domingo Llanes Espriella, que ñaciera nesi pueblu y llegó a ser, naquella dómina, inquisidor del reinu de Sicilia. Sufrió, sicasí, reformes importantes nos dos sieglos siguientes.
El palaciu articúlase alredor d'un patiu central, y tien forma rectangular por culpa d'un añedíu na parte norte del conxuntu, que se completa con una capilla adosada al suroeste. Tien suétanu y dos plantes d'altor, y una fachada de piedra encalada na que destaquen la puerta principal, adintelada, y l'escudu familiar, que ta enriba d'ella. La planta baxa ye pa servicios, mentantu que la d'enriba ye la zona noble, amueblada con bonos muebles d'estilu manuelín. No que cinca a la capiella, ye de planta rectangular con nave única y brazos y cabecera recta cubierta con bóveda de crucería. Tamién cubren con esa bóveda brazos, mentantu qu'hai una bóveda d'estrella nel cruceru. Nel so frontal, franquiando la entrada, vemos una estructura con dos altures, con un arcu carpanel y, enriba d'él, un pisu qu'abre con tres balcones. Perriba de too ello hai una espadaña con dos güeyos. 
El conxuntu ta catalogáu, dende 1985, como bien d'interés cultural. 
Ḥontoria
Ḥontoria ("Hontoria" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanes. Asitiada na fachada costera del conceyu, na so fastera occidental, tien una estensión de 5,77 km². Llenda al oeste cola parroquia de Nueva, al sur cola de Los Carriles y al este cola de Naves. La so población (INE, 2009) ye de 391 habitantes, que se reparten ente los llugares de Cardosu, Ḥontoria y Villaḥormes.
Ente'l patrimoniu monumental de la parroquia destaca, amás de la ilesia de San Miguel, asitiada en Ḥontoria y que caltién dellos restos de la so traza románica orixinal, (portada, arcu'l trunfu...), el palaciu de La Espriella. 
Primera Guerra Carlista
La Primera Guerra Carlista foi una guerra civil que se desarrolló n'España ente 1833 y 1840 ente los partidarios del infante Carlos María Isidro de Borbón, conocíos como carlistes y d'un réxime absolutista, y los d'Sabela II, denominaos "cristinos" por sofitar a la rexente María Cristina de Borbón, cuyu gobiernu foi orixinalmente absolutista moderáu, y acabó convirtiéndose en lliberal p'algamar el sofitu popular.
La guerra planteóla Carlos María Isidro, hermanu de Fernandu VII, pola cuestión sucesoria, yá que fuera l'herederu al tronu a lo llargo del reinaú del so hermanu Fernandu VII, debío a qu'ésti, depués de tres matrimonios, carecía de descendencia. Pero'l nuevu matrimoniu del rei y l'embaranzu de la reina abren una nueva posibilidá de sucesión. 
En marzu de 1830, seis meses enantes del so nacimientu, el rei publica la Pragmática Sanción de Carlos IV aprobada poles Cortes de 1789, que dexaba ensin efectu'l Reglamentu de 10 de mayu de 1713 qu'escluía la sucesión femenina al tronu hasta agotar la descendencia masculina de Felipe V. Restablecíase asina'l derechu sucesoriu tradicional castellanu, recoyíu nes Partíes, nel que s'establecía que podíen acceder al tronu les fíes del rei difuntu en casu de morrer el monarca ensin fíos varones.
Magar too ello, Carlos María Isidro nun reconoció a Isabel como princesa d'Asturies y cuando Fernando morrió'l 29 de setiembre de 1833, Isabel, que sólo tenía tres años, foi proclamada reina baxo la rexencia de so madre, María Cristina de Borbón-Dos Sicilies. Carlos, nel Manifiestu d'Abrantes, caltuvo los sos derechos dinásticos, llevando al país a la Primera Guerra Carlista.
La cuestión dinástica nun foi la única razón de la guerra. Depués de la Guerra de la Independencia, Fernando abolió la Constitución de 1812, pero tres el Trieniu Lliberal (1820-1823), Fernandu VII nun volvió a restaurar la Inquisición, y nos últimos años del so reináu permitió ciertes reformes p'atraer a los sectores lliberales, que pretendíen igualar las lleis y vezos en tol territoriu del reinu eliminando los fueros y les lleis particulares, al tiempu los sectores más conservadores axuntábense en torno al so hermanu Carlos, que sí reconocía los derechos forales.
El campu y les pequeñes ciudaes del País Vascu y Navarra sofitaron mayoritariamente al pretendiente Carlos debido al so tradicionalismu, gracias al encontu que-y dio'l baxu cleru local. Munchos autores especularon cola posibilidá de que la causa carlista en nel País Vascu y Navarra fuese fundamentalmente foralista. Nun esiste consensu nesti análisis, puesto qu'otros autores refuguen esta interpretación, faciendo la principal razón del sofitu vasconavarru a la influencia del cleru na sociedá.
N'Aragón y Cataluña viose como una oportunidá de recuperar los sos derechos forales, perdíos depués de la Guerra de Sucesión Española. La xerarquía eclesiástica mantúvose ambigua, por más qu'una parte importante del cleru (como por exemplu'l famosu Cura Merino) se xuniera a los carlistes. 
Nel otru bandu, los lliberales y moderaos xuniéronse p'apoyar a María Cristina y a la so fía Isabel. Controlaben les principales instituciones del Estáu, la mayoría del exércitu y toles ciudaes importantes. Les tropes d'Isabel nun son quien a resistir ensin un encontu esterior y los lliberales recibirán sofitu del Reinu Xuníu, Portugal y Francia en forma de créitos pal tesoru y de fuerces militares. Los británicos enviaron la Llexón Auxiliar Británica, cuerpu de voluntarios al mandu del xeneral George Lacy Evans, mientres que la Royal Navy facía funciones de bloquéu. Los portugueses enviaron una división auxiliar baxo'l mandu del Barón das Antas y el rei Lluis Felipe I de Francia la Llexón estranxera francesa arriendes de collaborar nel control de la frontera y de les costes españoles.
Depués de la muerte de Fernandu VII, el pretendiente Carlos nomó a Joaquín Abarca como ministru universal y fizo un llamamientu al exércitu y a les autoridaes pa que se sumaren a la so causa, pero con escasa repercusión. Internacionalmente sólo'l rei Miguel I de Portugal lu reconoció, lo que llevó a la rotura diplomática ente España y Portugal. Nos primeros díes d'ochobre sucediéronse les insurrecciones en varios puntos d'España, protagonizaes por agrupaciones locales de Voluntarios Realistes, en xeneral con poco éxitu, esceutu nel País Vascu, Navarra y Logroño, pero ensin llegar a controlar más que per pocu tiempu les ciudaes de dichos territorios. 
Les sublevaciones nun tuvieron el sofitu del exércitu. Asina, el xeneral Ladrón de Cegama, ensin mandu en Valladolid (residencia de la Capitanía Xeneral de Castiella la Vieya), y el coronel Tomás de Zumalacárregui, retiráu pero viviendo na plaza fuerte de Pamplona, fuxeron de los sos llugares de residencia pa pronunciase ensin arrastrar consigo nenguna fuerza de les guarniciones de les places nes que s'atopaben. La guerra considérase como entamada cuando'l xeneral Ladrón de Cegama proclamó rei al infante don Carlos col nome de Carlos V el 6 d'ochobre de 1833 en Tricio (La Rioja), apoderándose colos voluntarios sublevaos de Logroño y pasando a Navarra a xunise colos sublevaos d'esta provincia. La xunión d'estos voluntarios en Navarra foi'l guañu de les tropes de les que se fizo cargu Tomás de Zumalacárregui y que ficieron posible que la guerra durase siete años. El xeneral Zumalacárregui asume la direición de los continxentes navarros el 15 de payares y de les tres provincies vasques tres selmanes depués, reactivando la rebelión del Norte.
Les fuerces carlistes del norte quedaron centraes na figura de Tomás de Zumalacárregui, qu'organizó en pocu tiempu un exércitu carlista en Navarra, al que tamién se xunieron los carlistes vascos debilitaos depués de la espedición de Pedro Sarsfield.
Zumalacárregui equipó a los sos homes con armes tomaes a los exércitos cristinos nel campu de batalla o n'ataques contra fábricas o convois, y cosciente de la so inferioridá numbérica y armamentística reproduxo la táctica guerrillera que conocía dende la Guerra de la Independencia, amparándose no crespo del relieve y nel sofitu de gran parte de la población civil. El 7 d'avientu de 1833, les diputaciones de Vizcaya y d'Álava nomáronlu xefe de les tropes d'estes provincies. Bien popular ente los sos soldaos (llamábenlu "Tíu Tomás"), nun duldó en mostrase cruel na represión de los lliberales nin n'emplegar el terror pa caltener controláu'l territoriu, ganándose'l nomatu de "Tigre de les Amescoas" (Navarra).
Demientres l'añu 1834 sucediéronse les victories carlistes n'importantes acciones, como l'asaltu a un convoi d'armes ente Logroño y Cenicero, les acciones d'Alegría d'Álava y Venta de Echavarri. Pero pa los carlistes l'añu acabó con una derrota na batalla de Mendaza y la prudente retirada na batalla d'Arquijas.
Pero en marzu y abril de 1835, cola Acción de Larremiar contra Francisco Espoz y Mina, Zumalacárregui volvió participar con éxitu.
Cola Acción d'Artaza contra Gerónimo Valdés, Zumalacárregui desfizo la tropa cristina que se vio obligada a desmantelar toles estratéxiques guarniciones (Maeztu, Alsasua, Elizondo, Santesteban, Urdax, ente otres), quedando como úniques guarniciones les de les capitales de les provincies vasques, Pamplona y dellos puertos de la costa. El gruesu del exércitu lliberal retiróse a la oriella sur del Ebro. Animáu polos sos éxitos militares y pola necesidá de conseguir financiación y reconocimientu internacional, el pretendiente ordenó-y tomar Bilbao, magar de la opinión contraria de Zumalacárregui, que prefería atacar Vitoria y dende allí abrise camín hacia Madrid. La operación entamó con éxitu, al abrise pasu hacia Bilbao al vencer al xeneral Espartero nel Puertu de Descarga, entamando a sitiar la capital vizcaína el 10 de xunu de 1835; pero feríu cuando observaba les operaciones, morrio'l 24 de xunu de 1835.
N'ochobrede 1835 Nazario Eguía asumió'l puestu de xeneral en xefe de les tropes carlistes nel País Vascu y Navarra. A lo llargo del so mandatu l'exércitu carlista aumentó los sos efectivos hasta algamar los 36.000 homes y el so sucesor Bruno Villarreal, caracterizóse por fomentar les espediciones fuera del territoriu carlista.
Bruno Villarreal caracterizóse por fomentar les espediciones fuera del territoriu carlista.
N'ochobre de 1836 tuvo llugar el segundu sitiu de Bilbao, que fracasó a los cinco díes y en payares un tercer intentu que duró mes y mediu y que fracasó ante la defensa de Baldomero Espartero. Esti fracasu provocó'l nomamientu de Sebastián Gabriel de Borbón y Braganza como xeneral en xefe de los carlistes. Esti xeneral enfrentaríase a les tropes lliberales en marzu de 1837, a les que vencería na batalla de Oriamendi. Nesi tiempu los sectores más radicales del carlismu ficiéronse col control políticu, un control qu'espoxigaría cola Espedición Real.
Depués de la batalla de Peñacerrada, Juan Antonio Guergué, que se ficiera col mandu del exércitu, foi sustituyíu por Rafael Maroto, que reorganizó l'exércitu y mandó fusilar en febreru de 1839 a Guergué y a otros militares acusaos de conspirar en contra de so, al tiempu qu'intentaba conseguir del pretendiente la destitución de los sos adversarios, polo que foi destituyíu por Don Carlos, anque pocu tiempu depués foi restituyíu nel so puestu pol pretendiente, qu'accedió a les sos demandes.
Maroto negoció col gobiernu d'Isabel II ensin el sofitu del pretendiente y cola oposición de parte de les sos tropes y el 29 d'agostu de 1839 Espartero y los xenerales La Torre y Urbiztondo, representantes de Maroto, firmen el Conveniu d'Oñate que puso fin a la guerra nel norte d'España, confirmáu col conocíu como abrazu de Vergara ente Maroto y Espartero'l 31 d'agostu. El 14 de setiembre de 1839 el pretendiente carlista y les tropes que-y permanecíen fieles cruzaron la frontera francesa y la guerra terminó nel frente norte.
Nun se pue falar de Guerra Carlista n'Asturies yá que'l carlismu nun foi quien más qu'a facer llevantamientos puntuales en delles zones, pero ensin amenazar el poder de los lliberales. Les partíes realistes, que proveníen del mundu rural, yeren afalaes fundamentalmente pol cleru y los nobles y conseguiríen el so mayor éxitu col llevantamientu en La Pola (Siero), nel añu 1822, consiguiendo un ciertu ecu en delles parroquies del conceyu pol mou nel que se taben vendiendo les propiedaes eclesiástiques. Con estos antecedentes, les autoridaes lliberales asturianes temíen que les insurreciones que tienen llugar en 1833 tuvieren seguimientu nel Principáu y por ello entamaron delles midíes preventives. Al pocu tiempu tendría llugar el llevantamientu del capitán de los Voluntarios Realistes de La Pola, Benito Escandón, que consiguió que'l pueblu s'amotinara, pero al pocu tiempu tuvo que fuxir al monte fracasáu'l llevantamientu. Tamién en La Pola (Ḷḷena) tuvo llugar una sublevación.
Pero mayor problema qu'estos llevantamientos causábenlos les partíes rurales, que torgaben los sorteos de reclutamientu y otres actividaes.
La simpatía del cleru y de dellos sectores de la población pola causa carlista, fizo que les autoridaes desterraren a delles persones d'ideariu tradicionalista. Munchos d'ellos pasaríen a formar parte del exércitu del Norte.
Ente los xefes de les partíes carlistes qu'operaron n'Asturies destacaron el capitán de caballería Francisco Suárez Baíña y el teniente del cuerpu de Voluntarios Realistes de Mieres, Bernardo Sánchez, asina como José Villanueva qu'entamaría les sos acciones nel conceyu de Llangréu, onde proclamaría a Carlos V.
Los lliberales sufrieron el golpe más fuerte en Llaviana onde la partida de Francisco Suárez Baíña consiguió rescatar a los presos carlistes de la cárcel. La muerte de Baíña tendría llugar en Morcín. Tamién el conceyu d'Ibias foi escenariu d'un llevantamientu carlista.
Magar too lo anterior nun hubo n'Asturies un llevantamientu que pudiere considerase xeneralizáu, lo que llevó a los carlistes a intentar introducir nel Principáu una fuerza espedicionario col envís de que'l pueblu se pronunciara a favor del pretendiente don Carlos y asina foi que en xineru de 1835, cuatrocientos carlistes al mandu de Flórez Collar y el Coronel Arroyo entamaron la espedición, a la qu'intentaríen resistir los lliberales en Colombres, pero la columna consiguió entrar n'Asturies y llegar hasta L'Infiestu, por más que tropes gubernamentales la obligaren a desviase a tierres de Palencia.
Pela parte ocidental d'Asturies los carlistes gallegos internáronse en delles ocasiones y llibraron combates más o menos intensos, unu d'ellos tuvo llugar nel conceyu d'Ibias, concretamente'l pueblu de Tablao.
Llegáu l'añu 1836, siguiendo idees de Zumalacárregui, caltrió pel Puertu de Tarna una columna al mandu del xeneral Gómez sofitada por guerrilleros asturianos. Llegaría a Uviéu y allí derrotaría a les fuerces del xeneral Pardiñas, a les que causaron notables baxes, y atopando un ciertu ecu de delles capes de la sociedá capitalina. Esta ocupación d'Uviéu nun duró más allá de tres díes y sería'l propiu xeneral Espartero'l que llegaría a la capital y espulsaría a los carlistes que fuxeron pel Puertu de Ḷḷeitariegos.
Volver a empezar
Volver a empezar ("Tornar a entamar" n'asturianu) ye una película española dirixida por José Luis Garci. Foi la primera produción española n'alzase col premiu Óscar de Hollywood a la meyor película de llingua non inglesa y ún de los títulos más reconocíos de la so carrera de direutor.
Cuerri l'añu 1981, el famosu escritor Antonio Miguel Albajara llega a Xixón, la so ciudá natal, viniente d'Estocolmu, onde acababa de recibir el Premiu Nobel. Va más de cuarenta años qu'Albajara ye profesor de Lliteratura Medieval na Universidá de Berkeley (California). Ellí alternare la so llabor docente cola producción lliteraria que-y diere fama mundial. N'Asturies alcuéntrase con Elena, el so primer y gran amor enantes del exiliu, col so añoráu Real Sporting de Xixón y col gran collaciu, "el Roxu".
José Luis Garci rodaba per primer vegada nel Principáu d'Asturies. Los personaxes percuerren la ciudá de Xixón (incluyíu l'estadiu d'El Molinón o la estación del Norte, asina como Cuadonga, Cangues d'Onís y Cuideiru.
Asamblea Nacional de Gales
L'Asamblea Nacional de Gales (Cynulliad Cenedlaethol Cymru, en galés) ye un parllamentu con poder pa llexislar en Gales. L'Asamblea ta integrada por 60 diputaos, que son conocíos como Miembros de l'Asamblea (en galés: Aelod y Cynulliad). Los diputaos son escoyíos por cuatro años por un sistema de representación proporcional mista, nel que cuarenta de los integrantes de l'Asamblea representen distritos electorales xeográficos escoyíos pol sistema de pluralidá, y los venti restantes correspuenden a los cinco rexones electorales usando'l métodu d'Hondt de representación proporcional.
L'edificiu de l'Asamblea, conocíu como Senedd foi inauguráu en marzu de 2006 pola Reina Sabela II del Reinu Xuníu.
Cao
Cao ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. Xébrase en dos partes perdiferenciaes a les que los sos habitantes denomen Cao Riba y Cao baxo, a la vera del regatu La Ḷḷomba.
A 16'9 km de Cabanaquinta y a 525 d'altitú.
Les sos fiestes celébrense'l 7 de xineru.
Cuevas
Cuevas pue facer referencia a los siguientes llugares:
Cangas
Col nome de Cangas podemos facer referencia a:
Castañéu (Cangas)
Castañéu ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Formada poles llocalidaes de: Augüera de Castanéu, Castanéu, El Táranu y Sierra.
Jorge Suárez Carbajal
Jorge Suárez Carbajal, Uviéu, 13 de marzu de 1986, ye un gaiteru asturianu, campeón d'Asturies nel 2004 y representante del Principáu nel Troféu MacCrimmon (enantes Troféu Macallan) (Festival Intercélticu de Lorient) cuatro años seguíos. 
Nel añu 2011 algama' l Premiu AMAS como Meyor Gaiteru, pola so trayectoria, gallardón que concede l' Anuariu de la Música n' Asturies. Asina mesmo nel 2012 el Centru Asturianu de Madrid atorga-y l' Urogallo de Bronce na estaya de Gaita, pola so carrera como gaiteru.
Ñaz n'Uviéu en 1986 y dende febreru de 1987 vive n' El Berrón (Siero). Escomencipió a tocar la gaita en 1994, nes escueles de "Suares" (Bimenes), pueblu de so ma, col mayestru Eugenio Otero, actual direutor de la Banda Gaites Conceyu Siero y ex-direutor de la Banda Gaites Llariegu, dos vegaes Campeona d'Asturies. Llega a ensayar cola Banda Gaites Llariegu, anque nun realiza nenguna actuación con ella. N'abril de 1996 empieza a recibir clases de Chus Solís, y en 1997 entra na Banda Gaites Noreña, cola que debuta'l 26 de xunetu nel Festival Folclórico de Molinos de Duero (Soria). Cola Banda percuerre gran parte de la xeografía asturiana y otres zones d'España - Benidorm, Soria, Cantabria, etc. - y Portugal (Monção, Côja o Lisboa).
En 1999 preséntase al concursu infantil "Veo-Veo", presentáu por Teresa Rabal. Pasa les pruebes de casting y llega a les semifinales, nel Teatru Campoamor d' Uviéu, onde toca la Muñeira de Remis, anque nun llogra pasar a la final rexonal. Nesta dómina entama a tocar pa grupos folclóricos como'l G.F. de Colunga o'l G.F. Brisas de Aguilar (Muros de Nalón). Al añu siguiente dexa de dir a clases con Chus Solís y causa baxa como miembru de la Banda Gaites de Noreña. Preséntase de nuevu al "Veo-Veo" col "Busindre Reel" de Hevia, llogrando'l primer premiu "ex aequo" na final rexonal xuntu col grupu de ximnasia rítmica Olimpia, de Xixón.
En marzu de 2000 apenza a recibir clases de Xuacu Amieva. Poco enantes entrara a formar parte de la Banda Gaites Rei Aurelio, que dirixía y entá dirixe Xuan Rodríguez, gaiteru de Llan de Cubel. Llegó tamién a tocar cola "Banda Gaites Naranco", dirixida por Xuacu, na Feria de L'Ascensión, n'Uviéu, nel 2003. Dexa les clases en mayu de 2003 por mor de los estudios de Bachilleratu.
Asina mesmo ye Inxenieru Téunicu Topógrafu pela Universidá d'Uviéu.
Xuntu col so hermanu Carlos son pareya habitual de los grupos folklóricos:
-Asociación Folklórica "Onís", del conceyu d'Onís.
-Grupo Folklórico Xagardúa, de Colunga.
-Asociación Folclórica San Felix, de Valdesoto (Siero).
-Asociación d'Etnografía y Folklore L'Esperteyu, de L'Entregu.
-Brisas de Aguilar, de Muros de Nalón.
Otros grupos nel so haber foron:
-Peña'l Vientu, de Casu
-Aires de Asturias, de Xixón
-El Arándano, de Rengos (Cangas del Narcea)
-El Horreo, de Barcia (Valdés)
Anguañu ye miembru de la Banda Gaites Conceyu Siero, dirixía por Eugenio Otero Vega.
En los que a concursos de gaita se refier Jorge aníciase nellos nel I Concursu de Gaiteros Mozos de Bimenes celebráu en Xenra, Bimenes, el 1 de xunetu de 2000, na Fiesta de la Oficialidá. Jorge llogra'l segundu puestu tocando la ""Xota'l Centru"" y el ""Floréu de Remis"". 
Al añu siguiente (2001) remata sestu na final del Memorial Remis Ovalle. Dos años dempués llogra clasificase' n cuarta posición n' esti Memorial, lo que-y da drechu a participar nel Troféu Macallan de Gaita nel Festival Intercélticu de Lorient, finando nel tercer puestu. Al añu siguiente torna' l Remis Ovalle, competición na que s'alza col primer puestu'l 18 de xunu de 2004. Esi añu' n Lorient (yá col nome de Troféu MacCrimmon) remata cuartu lo mesmo que nel 2005, puestu que iguala nel Remis Ovalle d' esi añu ya' l siguiente.
En 2006 clasifícase en segunda posición nel Troféu MacCrimmon del Festival Intercélticu de Lorient, namái superáu pol asturianu Rubén Alba y siendo'l primer clasificáu nel repertoriu bretón (repertoriu obligáu dende' l 2003). Tolos participantes del concursu (cuatro asturianos, cuatro gallegos y n'ocasiones un gaiteru bretón) tienen d'interpretar tres repertorios: asturianu, gallegu y bretón.
Faciendo clic nesti enllaz puen güeyase tolos llugares nos qu'actuó'l gaiteru asturianu.
TermAst:Terminoloxía Médica
Darréu asoléyase un llistáu de la terminoloxía propuesta pola Academia de la Llingua Asturiana pa la estaya médica n'asturianu. L'autor del llistáu ye Xesús González Rato. Hai un total de 1141 términos recoyíos nesti llistáu, a vegaes varios términos son válidos y redireiciónense.
Himnu Nacional de El Salvador
El Himnu nacional d'El Salvador ye l'himnu oficial d'esi país. Foi escritu, sobro música compuesta en 1856 pol músicu italianu Juan Aberle, pol xeneral salvadorianu Juan José Cañas. Estrenóse formalmente'l 15 de setiembre de 1879, magar que nun foi adoptáu oficialmente como himnu de la República d'El Salvador hasta'l 13 de payares de 1953. 
Lena Meyer-Landrut
Lena Meyer-Landrut (23 de mayu de 1991) ye una cantante alemana nacida en Hannover.
Lena ganó'l concursu Unser Star Für Oslo (Preselección d'Alemaña pal Festival d'Eurovisión 2010). Representó a Alemaña col tema "Satellite" y quedó nel primer llugar con 246 puntos.
El 14 de mayu de 2011 volvió a representar al so país nel Festival d'Eurovisión 2011 en Düsseldorf, Alemaña defendiendo'l títulu cola canción "Taken by a stranger" donde quedó en 10ª posición con 107 puntos.
Daniel Diges
Daniel Diges (17 de xineru de 1981) ye un cantante nacíu n'Alcalá d'Henares, Madrid. Representó a España nel Festival d'Eurovisión 2010 quedando en 15º llugar con 68 puntos.
Ye un espertu en musicales ya que realizó High School Musical y Hoy no me puedo levantar ente otros.
Tamién salió en munches series como Aquí no hay quién viva o Ana y los Siete. Nel 2010 representó a España nel Festival d'Eurovisión y actuó dos veces debíu a que un espontaneu llamáu Jimmy Jump se colara en una d'ellas. Quedó en 15º llugar con 68 puntos.
La su canción cola que foi a Eurovisión foi Algo pequeñito y en España ye'l 6º sencillo más descargado. En cambiu, el álbum ye'l 5º más comprau
Nintendo Entertainment System
La Nintendo Entertainment System o NES n'Europa conocida tamién en Xapón y bona parte d'Asia col nome de Family Computer (ファミリーコンピュータ), acurtiao de vezu como Famicom (ファミコン) , o simplemente FC, yera una consola de 8-bits desendolcada pola empresa xaponesa Nintendo ente los años 1987 y 1996.
La so CPU yera una Ricoh 2A03 (procesador MOS 6502)furrulando a 1,79 Mhz (ya 2 Mhz en velocidá de reló) en conxuntu con:
- Ram de 2 Kb.
- Ram de videu de 2 Kb.
- Resolución de 256 x 240.
El so almacenamientu yera nos caruchos, u tenien una memoria de dixebrada capacidá (según el xuegu). Dalgunos xuegos tenien otra memoria p'atroxar una partida atroxada na que se caltenía gracies a una pila botón pa que nun s'escaeciera esa partida.
NES Zapper
Pistola oficial d'esta consola. Podies faer trampes con ella como por exemplu, ponela al llau d'una llampara (engañabesla amás de paecer que tabes apuntando un oxetivu).
Game Engine
Accesoriu nun oficial pa faer trampes executando códigos pa tener vida infinita o ser invencible (ente otres coses). Foi llanzáu tamién pa otres consoles.
Mandos
Esencial pa poder xugar. Consta d'una creuceta y 4 botones (A, B, Select, Start) na versión europea, pero na versión xaponeas ya/o asiatica el segundu mandu constaba d'una cruceta 2 botones (A y B), un micrófonu, un regulador de voz ya un altavoz. Otra de les curiosidaes yera que na versión europea los mandos podien desconeutase de la consola pero na versión Xaponesa non.
Famicom Disk System
Accesoriu oficial que yera solo pa la versión xaponesa ya que llanzose solo en xapón. Utilizabase p'atroxar xuegos nunos diskets patentaos pola compaña. Coneutabase pel slot de cartuchos.
Famicom Network System
Llanzáu en Xapón, yera un modem que se coneutaba la consola. Utilizabase solo pa mirar les cuentes bancaries, xuegu en llinia y poco más
R.O.B
Llanzáu tamién solo en Xapón ya pretendia ser un collaciu de xuegu pero foi un desastre. Furrulaba con pantallazos de colores na televisión que tamién podía reconocelos ya saber la so duración na pantalla.
NES advantage
Control qu'imita les recreatives. Tien el joystick 10 botones (cuntando los A ya B) ya con funciones de turbu ya cámara sele. Yera pala versión europea
NES Max
Control más comodu con una cruceta circular, 6 botones con funciones de turbu. Yera pala versión europea
Family Fun Fitness
Alfombra palos xuegos de baille u otros. Yera pala versión europea
NES Four Score
Medra les conexones de controles de la NES. Yera pala versión europea
NES en Nintendo España
Nintendo España
Refoxos
Refoxos ye una aldea del suroccidente de la parroquia d'Abres, nel conceyu asturianu d'A Veiga (España).
Tien una población de 57 habitantes (INE 2009) qu'ocupen 20 de les 21 viviendes familiares coles que cuenta'l nucleu.
Andecha Xoven
Andecha Xoven yera'l periódicu asoleyáu poles Mocedaes Revolucionaries d'Asturies (la rama xuvenil del Movimientu Comunista d'Asturies), y del qu'apaecieron pocos númberos a finales de los años setenta.
Dedicaba-y Andecha Xoven especial atención a la problemática y esmoliciones de la mocedá, como yera normal (educación, ociu, sexualidá, trabayu, ...), y na so redación utilizábase tanto'l castellanu como la llingua asturiana.
El repartu y venta del periódicu facíenlu los propios militantes de la organización y tamién podía conseguise en dellos kioskos de los barrios de les ciudaes del centru d'Asturies.
El llibru de Mozilla
El llibru de Mozilla ye un conocíu "Güevu de Pascua" informáticu que s'atopa nos navegadores Netscape, Mozilla, Firefox (y los sos forks), Minimo, Flock y SeaMonkey; amás del navegador internu de Songbird.
Nun hai realmente un llibru tituláu "The Book of Mozilla". Sicasí, les cites incluyíes en Netscape y Mozilla dan esa impresión al revelar pasaxes similares al Llibru del Apocalipsis de la Biblia. Cuando s'introduz about:mozilla, les distintes versiones d'esti navegadores amuesen un mensaxe en blancu sobre fondu granate. En total esisten seis pasaje.
El llibru llámase asina pol nome de la mascota de Netscape (un llagartu verde) que darréu daría nome al Proyectu Mozilla, proyectu col que darréu se rediseñaría la mascota.
Nel códigu fonte de la web oficial del "Llibru de Mozilla" podemos atopar, comentaes y n'inglés, toles frases enantes citaes. Nestes revélase que "Mammon" ye efectivamente Internet Explorer.
La primer apaición d'El llibru de Mozilla foi en Netscape 1.1 (en versiones anteriores about:mozilla amosaba'l testu "Mozilla Rules!") y caltúvose hasta la versión 4.8. La profecía yera la siguiente:
Que la so traducción ye:
La "Bestia" ye Netscape. Les amenaces de castigu a los "infieles" (non usuarios de Netscape) son d'orixe bíblicu, sacante la estraña amenaza de que les sos ""tags" van ceguñar hasta'l fin de los díes". Esto refierse a la revesosa "tag" HTML ( ) de Netscape qu'amosaba testu parpadeante introducida nuna versión anterior de Netscape. Esta estensión de HTML propietaria consideróse que distrayía, que yera cafiante y fea, de cuenta que se convertía nun desagradable castigu. El númberu de los versos referir a la fecha de salida de Netscape 1.0, el 10 d'avientu de 1994.
Les versiones 6.0 de Netscape y posteriores que taben basaes nel códigu de Mozilla (según toles de Mozilla) amosaben el siguiente mensaxe:
De nuevu, la "bestia" ye Netscape. El testu refierse probablemente a la esperanza de que, lliberando'l códigu, Netscape atraiga una "lexón" de desarrolladores de too el mundu qu'ayuden a ameyorar el software (col "estrueldu d'un millón de teclaos"). Dalgunos suxuren que "Mammon" refierse remotamente a Microsoft, cuidao que Internet Explorer yera la principal competencia de Netscape (otru argumentu suxure que la palabra "mammon" o "ממון" en hebréu significa "dineru", daqué que Microsoft usó pa destruyir a Netscape). Los númberos 3:31 referir al 31 de marzu de 1998, la fecha na que Netscape lliberó'l so códigu. Esti día considérase tan importante que se marca en colloráu nel calendariu ("Rede Letter day").
La siguiente cita foi escrita por Neil Deakin ya inclúyese en toles versiones de Mozilla dende xunetu de 2003 y toles versiones de Netscape dende la 7.2 hasta la versión 9.0b1:
La cayida de la bestia referir a la situación creada cuando Netscape foi cerrada pol so actual compañía madre AOL (dende la creación d'esti versu, AOL retomó'l desenvolvimientu d'el navegadores de Netscape). El gran páxaru que renaz de les cenices ye la Fundación Mozilla que siguió'l desenvolvimientu de Mozilla. El páxaru que llanzó fueu referir a Mozilla Firebird, anguaño denomináu Mozilla Firefox; el "truenu" referir a Mozilla Thunderbird. Dambos productos fueron los principales oxetivos de desarrollo antes de la desapaición de Netscape. El fechu de que la bestia renaciera indica que l'espíritu de Netscape vive na Fundación (que ta compuesta dafechu d'ex emplegaos de Netscape) y la so fuerza foi anovada cuidao que la Fundación nun depende de AOL (que refugó a Netscape mientres bastante tiempu). El fechu de que la bestia renaciera como un fénix puede tamién referise al nome anterior de FireBird, que yera Phoenix. Los númberos del títulu referir al 15 de xunetu de 2003, el día en que simultáneamente Netscape sumió y la Fundación Mozilla creóse.
L'inxenieru xefe de Netscape Chris Finke foi quien lo escribió. Apaeció per primer vegada'l 5 de xunu de 2007 col llanzamientu de la versión 9.0b1 del navegador Netscape.
La referencia 8:20 ye debida a qu'el 20 d'agostu del 2006, foi mandáu'l primera corréu electrónicu mentando la posibilidá de desenvolver la siguiente versión del navegador Netscape.
Cuando fala del "Creator" referir a la compañía Netscape. Hai dos interpretaciones del versículu: La frase «beast reborn» apaez na anterior cita refiriéndose a la fundación Mozilla y la frase «it was good» puede ser un homenaxe a aquellos que contribuyeren al proyectu Mozilla. "beast reborn" fadría referencia tamién a la reapertura del so departamentu de desenvolvimientu del navegador dientro de la empresa, una y bones la versión 8 foi fecha por Mercurial Communications.
En Firefox 3 y 4 apaez una nueva cita del llibru:
Esta vegada inclúi dos enllaces: unu en palabres sagraes y otru en la palabra.
"la bestia renació" fai referencia a que Netscape renació na compañía AOL (siquier hasta'l 9.0.0.5).
"sacrificaron colleches con fueu, cola astucia de foinos" esto fai referencia (directamente) a Firefox yá que la so logo ye un foín de fueu, d'ende'l nome "Firefox".
"Y construyeron un nuevu mundu a la so propia imaxe como prometíen les palabres sagraes" referir a que la Fundación Mozilla lliberó los códigos fonte de los sos productos.
"Mammon espertóse" referir al llanzamientu de la versión 7 de IE, "y sópitamente nun yera más qu'un arrezagáu" referir a que explorer de ser un innovador, pasu a copiar característiques de firefox que explorer escarecía.
El númberu del pasaxe, 11:9, puede faer referencia al 9 de payares (11-9 na nomenclatura anglosaxona). El 9 de payares de 2004 salió a la lluz Mozilla Firefox 1.0. Tendría que ver col renacer de la bestia en cuanto al fechu de crear el primera ejecutable estable de lo que foi la Bestia y que güei ye Firefox.
Esti versículu incluyir nel códigu fonte de Firefox 21 el 23 de xineru de 2013.
Colos "ximielgos" de Mammon referir a Apple y a Google que los sos sistemes operativos han duopolizado el mercáu de los sistemes operativos móviles. La "nueva escuridá" fai mención a les tiendes de software en llínea d'estos sistemes, que son cerraes y torguen la llibertá. Cuando fala sobre los sos movimientos rápidos referir al nuevu ciclu de llanzamientos cada seis selmanes de Firefox, empecipiáu en xunu de 2011. Y cuando diz que Firefox multiplicóse fai referencia al proyectu de Firefox para Android y Firefox VOS.
Un nuevu versu del llibru de Mozilla, 11:2, publicar nel navegador Flock 1.0 +, el "navegador web social" basáu en Firefox. Esti versu amosar n'azul / blanco gradiente vertical cuando s'asitia about:mozilla na barra de direcciones. El versu ye'l siguiente:
"Y cuando la Bestia fixérase col poder d'un cuartu de la Tierra..." ye probablemente una referencia a la creciente cuota de mercáu que Firefox ta ganando más que la del popular Internet Explorer. Los "páxaros d'azufre" faen referencia al nome de desenvolvimientu de Flock, Sulfur (Na versión inglesa Flock amuesa "sulfur birds"). Les "montes" fai referencia a la ciudá de Mountain View, California (na versión inglesa, Flock amuesa "mountains views" y non solo "mountains"), onde la empresa que produz Flock ta establecida. Cuidao que esti versu ye nuevu (versión 1.0 foi lliberáu 5 de payares de 2007), gran parte del sentíu entá ta pocu claro, anque "tomóse la so pluma y atrevióse a crear" lo más probable ye que faiga les referencies al fechu de la integración de la que Flock fai gala con blogues, redes sociales y demás.
Un nuevu versu del llibru de Mozilla, 7:15, publicar na suite d'Internet SeaMonkey. El versu ye'l siguiente:
Al introducir el testu "about:iceweasel" en Iceweasel, la versión alternativa (fork) de Mozilla Firefox creada por Debian pa poder distribuyilo, d'alcuerdu a los sos términos y ensin restricciones de la Fundación Mozilla, puede vese:
La cita fai alusión a la firmeza de les "riegles de software llibre" de Debian y de la Free Software Foundation, y al fechu de que les caraterísticas non compatibles con estes riegles yeren mayoritariamente estétiques (la marca, el nome y el logotipu).
Antes de la versión 26 de Pale Moon, escribiendo codice_1 na barra de direcciones amosaba'l versu 15:1. Sicasí, Pale Moon 26 y posteriores amuesa lo siguiente:
Que la so traducción seria:
De forma similar a Iceweasel, escribiendo codice_2 tendría d'amosar el siguiente testu:
Que traducíu quedaría como:
Juanes
Juan Esteban Aristizábal Vásquez ye un cantante y compositor colombianu conocío simplemente como Juanes.
Juanes nació en Medellín, Colombia, el 9 d'agostu de 1972 de pá colombianu y má colombiana. A los 19 años treslladóse a vivir a Miami y un añu dempués asoleyó'l so primer trabayu "Fíjate Bien", pa la disquera Universal. 
Tamién actuó na telenovela colombiana "Rosario Tíjeras". L'esitu llego-y col álbum "Un Día Normal" y el so "single" «"A Dios le Pido"»
Dende entós sacó otra media docena de discos: 
José Saramago
José de Sousa Saramago (Azinhaga, Golegã, 16 de payares de 1922 — Tías, Lanzarote, 18 de xunu de 2010) foi un escritor, periodista, dramaturgu, novelista y poeta portugués.
Algamó'l Premiu Nobel de Lliteratura nel añu 1998. Tamién ganó'l Premiu Camões, el premiu lliterariu más importante de la llingua portuguesa. Saramago foi consideráu'l responsable del reconocimientu internacional de la prosa en llingua portuguesa. 
José Saramago nació n'Azinhaga, nel conceyu de Golegã, nuna familia de padres y güelos agricultores. So vida pasóla en gran parte en Lisboa, a onde se treslladó la so familia en 1924 – yera un neñu con malpenes dos años d'edá. Dificultaes económiques impiden-y entrar na universidá. Demuestra dende bien ceo interés polos estudos y la cultura, interés que lu acompañó hasta la muerte. Formóse nuna escuela técnica. Fascináu polos llibros, visitaba, de nueche, con muncha frecuencia, la Biblioteca Municipal Central — Palácio Galveias.
Game &amp; Watch
Game & Watch podría dicise que yera una consola de la compaña xaponesa Nintendo, pero lo que en verdá yera, yera una serie de cerca de 59 xuegos fechos por Nintendo. Llanzóse por primer vegada en Xapón en 1980.
Horacio Huerta
Horacio Huerta Jove (Tudela Veguín) ye un cantante asturianu de tonada.
Nel añu 1990 fundó, xunto a otros cantadores como Mari Luz Cristóbal Caunedo, José Manuel Collado, Jorge Tuya o Alejandro Fernández González, "el Guaje", l'Asociación d'Intérpretes de la Canción Asturiana (AICA).
Delles de les tonaes qu'interpreta davezu son: "Vite baxar per el monte", "Tengo de subir al puertu", "Baxaron cuatro ayeranos", "Les Cuatro Poles", ...
Ente otres grabaciones collaboró con Mari Luz Critóbal Caunedo nos sos disco, "Onde la ñublina posa" y "Cantar de seronda". Igualmente, grabó dalgún cantar col grupu "Lliberdón".
Reforma protestante
Mientres el sieglu XVI, dellos relixosos, pensadores y políticos intentaron provocar un cambéu fondo y xeneralizao nos usos y costumes de la Ilesia Católica na Europa Occidental, especialmente al respective de les pretensiones papales de dominiu sobre tola cristiandá. A esti movimientu relixosu va llamáse-y darréu Reforma Protestante, por ser un intentu de reformar la Ilesia Cristiana buscando la revitalización del cristianismu primitivu y que foi sofitáu políticamente por un importante grupu de príncipes y monarques que "protestaron" contra una decisión del so emperador. 
Esti movimientu fundía los sos raigaños n'elementos de la tradición católica medieval, como'l movimientu de la Devoción moderna n'Alemaña y los Países Baxos, que yera una piedá llaica antieclesiástica y centrada en Cristu. Amás, la segunda xeneración del humanismu siguióla en gran midida. Empezó cola predicación del sacerdote católicu agustino Martín Lutero, que revisó les doctrines medievales según el criteriu de la so conformidá a les Sagraes Escritures. En particular, refugó'l complexu sistema sagramental de la Ilesia Católica medieval, que dexaba y xustificaba desaxeraciones como la vienta d'indulxencies", según Lutero, un verdaderu secuestru del Evanxeliu, que tenía de ser pedricáu llibremente, y non vendíu.
La Reforma Protestante dependió del sofitu de delles autoridaes civiles pa poder reformar ilesies cristianes d'ámbitu estatal (darréu ilesies nacionales). Los grandes esponentes de la Reforma Protestante fueron Martín Lutero y Juan Calvino.
El Protestantismu llegó a constituyir la tercera gran rama del cristianismu, con un grupu de fieles qu'anguaño supera los quinientos millones y que s'esparde rápido en América Llatina, Asia y África.
Tawhid
El tawhid (n'árabe, "توحيد") ye un conceutu central nel islam. Ye una forma verbal que significa proclamación del Únicu, esto ye, afirmar que Dios ye únicu. El significáu tradicional ye: "la fe nel Dios únicu, Ceador de tol Cosmos, Gobernante de too en solitariu, ensin compañeru nel so dominiu de too. Ye Dios l'aponderáu y eleváu, ensin asociáu dalgunu, nin compañeru nin fíu, nin precisa valedor que lu protexa d'humildación, asina que proclama El so grandor" Tamién se define'l tawhid como: "la fe nel Dios Úno, ensin compañeru" o como: "la conocencia de Dios l'Eleváu na so Señoría, la reconocencia na so Unicidá y la negación absoluta d'equivalentes".
Profetes del Islam
Cada unu de los Profetes del Islam pedricaba les mesmes idees básiques: la creencia nun solu Dios y el refugu de la idolatría y el pecáu. Tanto un "nabí" como un "rasul" ye, según el musulmanes, aquél escoyíu por Alá como profeta. Cada unu vieno pedricar el islam y la venida final del unviáu de Dios, Mahoma, y dirixió el so mensaxe a un pueblu distintu.
A diferencia del xudaísmu y del cristianismu, l'islam estrema ente un mensaxeru de Dios "(rasul)" y un profeta "(nabí)".
Dambos tienen una misión inspirada na revelación de Alá, pero los rasul tresmiten el so mensaxe al traviés d'un llibru; ente que cada rasul ye un nabi, non tou nabi ye un rasul.
La tradición islámica sostien que Dios unvió mensaxeros a cada nación. Solamente Mahoma foi unviáu pa tresmitir el mensaxe de Dios al mundu enteru, los demás dirixiéronse a cada unu de los distintos pueblos o naciones.
Tantu en árabe ( نبيّ, plural: anbiyaa أنبياء) como en hebréu, el términu "nabí" (formes plurales: "nabiyyūn" y "anbiyāʾ") refierse al profeta.
El "Corán" usa esti nome 75 vegaes. "Rasul" (رسول, ‘mensaxeru’; plural: "rusul") y "mursal" (‘apóstol’; plural: "mursalūn"), apaecen cerca de 300 vegaes.
Sicasí "risāla" (‘mensaxe proféticu’) solo puede trate en diez causes.
Según el profesor Uri Rubin, la diferencia ente los "anbiyā" y los "rusul" nel Corán" ye semeyante a la qu'esiste nel "Nuevu Testamentu" cristianu, qu'asitia en llugar superior a los apóstoles "(rasul)" qu'a los profetes.
Por exemplu, siempres que nel Corán" apaecen dambos títulos, "rasul" vien antes. Les comentaristes coránicos indiquen qu'un "rasul" ye un profeta a el que se-y da un mensaxe, un llibru que tien de ser tresmitíu.
Según l'eruditu musulmán al-Baydawi, un rasul establez una nueva norma relixosa "(sharia)" ente que un profeta pedrica l'antigua. Amás, un "nabí" esperimenta la revelación solamente en suaños ente que un "rasul" recibir directamente d'un ánxel. Por eso los "anbiyā" yeren más numberosos que los "rusul", y tienen un rangu inferior. Según A. J. Wensinck, Dios unvia a los profetes y los mensaxeros tantu como predicadores como p'alvertir a la so xente. Nel casu de los mensaxeros sicasí, paez haber una rellación más cercana ente ellos y la so comunidá (umma): Dios unvia solamente unu a cada pueblu. Esti "rasul" va ser el testigu d'esa comunidá al que Dios va llamar nel Yaum al-Qiyamah, el día del Xuiciu Final.
Según el Corán", Mahoma foi unviáu tamién p'aquellos qu'inda nun recibieren nengún "rasul".
Tamién ye necesariu estremar ente los mensaxeros celestiales y los humanos. Alá unvió ánxeles como mensaxeros, pero non como profetes. Los mensaxeros humanos son tamién profetes, anque non tolos profetes sían mensaxeros.
El versu 69 del sura 4 del Corán" numbera dellos grupos virtuosos ente los homes, ente los cual los "anbiyaa" (qu'inclúin a los "rusul") ocupen la fila más alta. 
El musulmanes envaloren que tolos profetes pedricaben l'islam, yá que solo hai un Dios. Consideren a abraham como'l primer profeta y a Mahoma como'l postreru, al que-y dan el títulu de "Sellu de los profetes", yá que dempués d'él nun va haber nueves revelaciones. El musulmanes creen que Alá unvió unos 124.000 mensaxeros a tou'l mundu, según lo mentao na "Hadith".
Cinco d'ellos, conocíos como "Ulul Azmi" o imanes de los "rasul", son reconocíos cola mayor reverencia pola so inusualmente fuerte compromisu con Dios a pesar de sufrir grandes sufrimientos. Estos cinco son:
Xesús ye consideráu como "rasul" porque recibió la Wahy, al traviés de la cual Divos reveló-y el "Injil" (Evanxeliu).
L'islam atribúi a tolos profetes los siguientes atributos:
L'islam prohibe pidir ayuda a los finaos, anque en vida fueren profetes bien respetaos. Cuidao que ye una relixón que se practica en pueblos con costumes bien distintes, en dellos países islámicos allegar a los santos difuntos en busca d'auxiliu milagrosu.
La diferencia ente Muhammad y otros mensaxeros ye doble:
Ramadán
Ramadán (en árabe رَمَضَان ramaḍān) ye'l novenu mes del calendariu islámicu, conocíu internacionalmente por ser el mes nel que los musulmanes realicen un ayunu diariu dende l'alba hasta que se pon el sol.
Salat
Salat, tamién salah (árabe: صلاة; plural: ṣalawāt, árabe coránicu: صلوة), significa "rezar" o "bendicir", y xeneralmente refierse a les oraciones que los musulmanes ufiértenlu a Alá; y más comúnmente a los cinco oraciones diaries del Islam. Ye unu de los cinco pilastres del Islam dientro del sunismu, y una de los diez cañes de la relixón dientro del chiísmu. Como tal, ye una obligación "(fard)" de cada musulmán. Realizar el salat ye la mayor obligación, depués de la declaración de fe "(shahadah)".
Zakat
El zakat (en árabe زكاة, transcrito xeneralmente como "zakaat" o "zakah"; en turcu "zekât") ye'l terceru de los cinco pilastres del islam. Ye una proporción fixa de la riqueza personal que tien de tributase p'ayudar a los probes y precisaos, pa remunerar a el recaldadores d'esti tributu, manumitir esclavos y diversos destinos benéficos. El so significáu lliteral ye 'crecer (en bondá)', 'amontase', 'purificarse' o 'faer lo puro'. Ta prescritu nel Corán. 
Ḥajj
El Hajj ( حَجّ "ḥaǧǧ", o حِجّة "ḥiǧǧa", "pelegrinación") ye la pelegrinación que realicen los fieles musulmanes a La Meca n'Arabia Saudita.
Xaḥada
La Xaḥada (الشهادة, de "šahida", "testificar"), o oficiu de fe islámica, ye la declaración de fe nun únicu Dios (Alá en árabe) y la profecía de Mahoma. El so recitación considérase unu de los cinco pilastres del islam. Cuando se pronuncia bonalmente en voz alta ante los dos testigos riquíos pola tradición, el que la mentó puede considerase musulmán.
Escueles y cañes del islam
 Los deobandi y los tablighi yá controlen la metá de les mezquites britániques: "Tenemos De vivir en paz n'Occidente hasta que tengamos l'abonda fuerza pa llanzar la yihad", en Nuevu Dixital
Sunismu
Los suníes (en idioma árabe سنّة) son el grupu musulmán mayoritariu na comunidá islámica mundial. 
La tercera de les relixones monoteístes del mundu tien el so orixe nel añu 610 DC en Arabia cola revelación a Mahoma per parte del Arcángel Gabriel nel monte Hira. La revelación ye reproducida en versos denominaos aleyas, los cuales se conjuntan en capítulos llamaos suras, lo cual da forma a lo que conocemos como'l testu sagráu del Corán.
Muertu'l profeta Mahoma nel 632 DC., los sos siguidores empezaron a cuestionar cuál sería'l so sucesor.
Alí, primu y xenru de Mahoma, amás de padre de los sos nietos, reclamó los sos derechos sucesorios y foi escoyíu cuartu califa, anque non por unanimidá y atopóse con una oposición bederre encabezada por Muawiya miembru de la cla Omeya y gobernador de Siria. Esta oposición derivó na batalla de Siffin nel añu 661 DC, onde Alí foi derrotáu, quedando a Mu'awiya como nuevu califa.
Esti conflictu dio orixe a los dos grupos más importantes dientro del islam: los "suníes" o "sunitas" y los "xiinos" o "chiitas". El tercer grupu n'importancia ye de jariyí (o carají).
...Los suníes, que representen ente l'ochenta y el noventa por cientu de toos el musulmanes, consideren que la sucesión de Mahoma correspuende a un árabe miembru de la tribu de Quraish, de la que procedía Mahoma. El nome Suní vinu dende "Sunna", l'árabe de “palabres y acciones”, “manera”, o “exemplu”, que dende "Ahl as-Sunnah ul-Muhammad wa’l-Jamā‘ah", intenta “pueblu del exemplu de Mahoma y de la comunidá.” Sicasí los xiinos, que suponen aprosimao'l diez por cientu del musulmanes, consideren que Alí foi'l iniciador de la llinia sucesoria de Mahoma. Etimológicamente, "xiín" vien de Shiat Ali (partíu de Ali). Los xiinos consideren que los califes posteriores a la muerte de Alí fueron usurpadores. Los jariyíes pensaben que la dignidá califal emana de la comunidá, que tien d'escoyer llibremente al más dignu "anque sía un esclavu negru".
Los suníes reciben el so nome por cuenta de la importancia que dan a la Sunna, colección de dichos y fechos atribuyíos a Mahoma y tresmitíos en forma oral. O sea que non yá se basen nel Corán sinón tamién na Sunna, lo cual dexa afaer el Corán a les esixencies de la dómina.
Un "madhab" ye una forma tradicional d'interpretar la llei islámica. Les escueles fueron empecipiaes por eminentes estudiosos musulmanes nos cuatro primeros sieglos del islam. La mayoría de los suníes creen que nun esiste naide con vida cola estatura del fundadores de los cuatro madhabs. Consideren que los estudiosos contemporaneos pueden faer comentarios sobre les tradiciones, pero ellos nun pueden empezar una nueva escuela, esta creencia conozse como "el zarru de la verja de ijtihad". Un "madhab" nun tien de ser confundíu con una secta. Dellos suníes consideren que se debe escoyer un "madhab" y siguilo, otros consideren que ye aceptable entemecelos.
Dellos estudiosos islámicos enfrentaron entrugues qu'ellos sentíen nun taben contestaes específicamente pol Corán, sobremanera preguntes respectu de cuestiones filosófiques como la naturaleza de Divos, la posibilidá del llibre albedríu o la esistencia eterna del Corán. Desenvolviéronse delles escueles de teoloxía y filosofía pa contestar estes entrugues:
Xiísmu
El xiísmu (o Chía, n'árabe: شيعة; šīa) constitúi una de les principales cañes del islam, al empar del sunismu y el ḥarixismu.
Etimolóxicamente, Xía ye deriváu dende "Shī`ah", coleutivamente, o "Shī’ī", sobromanera, significa “asociáu”, “faición”, “partíu”, o “siguidor.” Esautamente, el términu Xía vien de la espresión "shī'at 'A elī", partíu, faición, o siguidor d'Alí. Cuando Mahoma morrió nel añu 632 nun s'habilitara nenguna manera de decidir quién tenía qu'asocede-y, recurriéndose finalmente a un sistema tradicional d'eleición ente notables. Los que tomaron partíu por Alí, primu y xenru de Mahoma, d'otra miente, consideraron qu'él yera l'únicu socesor llexítimu una y bones fuera la persona más allegada a Mahoma. Asina, negáronse a reconocer a los notables socesivamente escoyíos pa desempeñar el papel de califes o socesores del profeta: Abu Bakr, Omar y Otmán. Tres la muerte d'esti postreru, Alí va ser finalmente escoyíu califa. Sicasí, acusáu de socatrar la muerte del so predecesor, el so poder va ser contestáu por Mu'awiya, gobernador de Siria y miembru de la familia de los Omeyes, empecipiándose asina una guerra civil ente dambes faiciones. Cuando dambos líderes aceptaron nel campu de batalla de Siffín someter les sos diferencies al dictame d'un árbitru independente, de les files d'Alí va surdir una tercer faición, la de los ḥarixíes, que nun aceptaben l'arbitraxe. Esta faición asesinó a Alí nel 661, y el mesmu día trataron d'acabar tamién con Mu'awiya y col árbitru, ensin llogralo. Los partidarios d'Alí punxeron entós les sos esperances nel so fíu Hasan, qu'arrenunció al poder, y depués en Husain. Ésti va socatrar una rebelión contra'l poder omeya. La so tarrecible muerte nel campu de Batalla de Karbala (Iraq), en 680, va marcar el principiu del cisma ente los xiínes y aquellos a los que se va llamar más tarde sunís.
El destín tráxicu de Husain sescudió a una parte de los musulmanes y provocó una determinación de combatir hasta'l fin por un ideal de poder consideráu xusto y respetuoso colos fundamentos del islam primitivu. El martiriu de Husain, finxu fundamental del xiísmu (que lo conmemora tolos años con procesiones de penitentes) conviértese en símbolu de la llucha contra la inxusticia. Los descendientes de Husain, dirixentes o imam ye de la comunidá dáu'l calter hereditariu atribuyíu por ésta a la socesión, tuvieron toos un destín tráxicu de cárcel y muerte. El poder temporal plantegaba pos un problema, que se solucionó gracies al fenómenu del tapecimientu o "gayba". El doceavu imam, o Mahdi, sumió y una parte de la comunidá consideró que se despintara por medios sobrenaturales pero que siguiría vivu hasta'l so regresu a la fin de los tiempos, colo cual nun podía asocede-y naide. Asina punxeron fin a la cuestión, lo que dexó un acatamientu formal del poder políticu imperante. Los xiínes que creyeron nesi tapecimientu fueron llamaos en delantre septimanos (pol númberu del imam sumíu) o ismailís (pol nome del imam, Ismail). El restu de la comunidá, mayoritariu, consideró muertu a Ismail y siguió reconociendo como imames a los sos descendientes, razón pola que fueron llamaos imamís. Per otru llau, acabaron reconociendo'l so propiu fenómenu de tapecimientu: el doceavu imam, según la creyencia d'esti grupu, escapóse de la cárcel por medios sobrenaturales y sumió nel añu 874. A los imamís va llamáse-yos dende entós tamién duodecimanos. La esistencia del Imam Ocultu da una fuerte dimensión esotérica al xiísmu.
En cuantes que musulmanes, los xiínes reconocen los cinco pilastres del islam, el Corán, la Sunna (siguen la sunna al traviés de la familia de Mahoma), y polo xeneral el cultu nun s'estrema esternamente d'otres cañes del islam.
La figura del imam, nesti casu, refierse al xefe supremu de la comunidá (equivalente al califa) y non al sentíu habitual de guía o direutor d'oración d'una mezquita (que ye'l qu'hai qu'entender cuando se fala por casu del imam Khomeini).
Pa los xiínes, Dios nun puede almitir que l'home camine escontra la so perdición, por ello unvió a los profetes pa empone-y. La muerte de Mahoma, sicasí, punxo fin al ciclu proféticu según la creyencia xeneral del islam. Una y bones nun hai profetes, ye necesariu un garante espiritual de la conducta humana, que sía coles mesmes prueba de la veracidá de la relixón y guía de la comunidá: l'imam. Ésti tien d'axuntar una serie de carauterístiques que-y faigan ser l'home más perfeutu del so tiempu: tratáu na relixón, xusto, desprovisto de defectos. Amás, tien cierta investidura sobrenatural otorgada pol profeta y pol imam precedente. L'imam ye infalible.
L'imam ha de ser descendiente direutu de Mahoma (Husein, el primer imam, yera fíu d'Ali y d'una de les fíes del profeta, Fátima). Esta reivindicación, que nel so orixe tenía un calter políticu, adquirió col tiempu una importante dimensión teolóxica. L'imanatu encarna al empar los poderes espiritual y terrenu. D'otra miente, yá que l'imam ta ocultu, los miembros de la comunidá son llibres d'adoptar l'actitú que deseyen respectu al poder terrenu esistente.
El xiísmu considera que'l Corán tien un mensaxe lliteral, interpretable por cualquier musulmán, que ye valederu. Sicasí, esi mensaxe lliteral o esotéricu ye de la mesma un mensaxe cifráu o esotéricu que despinta conocencies que namái son interpretables por ciertos empecipiaos. Hai faiciones xiínes que sostienen que dichu mensaxe esotéricu ye de la mesma metáfora d'un tercer mensaxe, más ocultu entá, y asina hasta siete niveles d'esoterismu. El mensaxe últimu sía que non ye conocíu namái pol imam. L'esoterismu (especialmente fuerte nel casu de los ismailís) nun tien como tala repercusiones práutiques pa la mayoría de los fieles, que se llinden a siguir el mensaxe lliteral del Corán, pero ta bien rellacionáu cola institución del imanatu y cola esistencia del cleru y marca distancies col islam mayoritariu, que considera que cualquier creyente puede ser el so propiu intérprete del mensaxe divín.
L'aniciu del esoterismu xiín hai que lo buscar nel espardimientu inicial del xiísmo por Irán y la rexón de Xam, onde adquiriría carauterístiques de les creyencies presistentes, en concretu de la filosofía neoplatónica y del mazdeísmu. Los supuestos mensaxes ocultos estudiaos polos empecipiaos tienen munches carauterístiques comunes con elles.
Ta bien rellacionáu col esoterismu y l'imamatu. Yá qu'esiste un mensaxe invisible y lo que conoz sigue vivu pero ta ocultu, ye necesariu un cuerpu d'intérpretes capaces de captar los signos unviaos pol imam dende'l so tapecimientu. Podría dicise tamién que como'l guía espiritual sigue vivu, la doctrina nun ta dafechu zarrada. Los intérpretes son los ulemes, más frecuentemente llamaos mulás, entamaos xerárquicamente según el so grau d'iniciación.
Les diferencies en redol a la socesión de ciertos imames son en bona midida l'aniciu de la formación de dellos grupos dientro del xiísmu; la socesión del quintu llevó a la dixebra de los zaydíes y la del séptimu a los ismailís, que de la mesma s'estremaron pola socesión del califa fatimí al-Mustansir.
La mayoría de los xiínes encuádrense en cuatro grandes grupos: el de los imamís o duodecimanos, mayoritariu, el de los alawites tamién duodecimanos, el de los zaydís y los ismailís.
A ellos hai qu'añedir ciertos cultos asitiaos na periferia del islam, esto ye, que surdieron del xiísmu o de les cañes anteriores, o qu'entemecieron idees musulmanes y d'otres relixones, pero que non siempres son consideraos musulmanes. Los más destacaos son los drusos y los alevíes.
Dende'l puntu de vista del calter de los imames estremaríense en: zaydís (l'imam ye namái un líder); entemedios (l'imam ye hereditariu y ta empuestu por Dios —la mayoría de los xiínes—); y estremistes o ghulat (l'imam ye una manifestación de Dios, polo que son consideraos non-musulmanes —Alí-ilahis o Ahl-i Haqq, drusos—).
Los xiínes constitúin güei ente un 10 y un 15% de los musulmanes. Son mayoritarios n'Irán, Azerbaixán, Iraq, Baḥréin y el sur d'El Líbanu, y esisten minoríes xiínes n'otros llugares, especialmente en Siria, Afganistán y Pakistán.
El xiísmu septimanu esiste na India, Pakistán, Siria y Yemen.
Los drusos atópense sobremanera na rexón asitiada ente'l sur d'El Líbanu, los altos del Golán y el norte d'Israel.
Los zaydíes atópense principalmente en Yemen.
Los alauíes son abondo numberosos en Siria. La familia del xefe de Estáu siriu pertenez a esta confesión.
Los alevíes atópense nel centru y este de Turquía.
Sufismu
El sufismu (en idioma árabe, صوفية "ṣūfiyya" o تصوف "taṣawwuf)" ye una de les denominaciones que se dieron al aspeutu esotérico del islam.
El términu "sufismo" ye usáu n'Occidente pa referise, per un sitiu a la espiritualidá islámica denominada "tasawwuf", qu'inclúi distintos movimientos ortodoxos y heterodoxos del islam.
Nel ámbitu de delles universidaes islámiques fai referencia a la psicoloxía islámica (la conocencia del alma y la so purificación, onde tamién se denomina "tazkiyyat al-nafs") y n'ocasiones confundir col "ajlāq", que se suel entender como moral, pero que na so concepción clásica indica la nobleza de calter.
Nel ámbitu tradicional islámicu'l "tasawwuf al-islami" denominó la espiritualidá islámica, esto ye, aquella faceta, conocencies, métodos, formes y ritos que, dientro del contestu del islam, dedicáronse a les cuestiones del espíritu, la purificación del alma, a la metafísica, a la interpretación interior de los preceptos islámicos, a la rellación de Dios col Cosmos.
Ente que la filosofía islámica centróse n'envises paecíos dende'l puntu de vista d'una conocencia especulativa y racional, el "tasawwuf" incide na práctica y l'esperiencia intuitiva, p'asina consiguir una conocencia directa de les realidaes espirituales "(tahqīq)" al traviés del develamiento "(kashf)" y l'inspiración "(ilham)".
Per otru llau, el tema principal del sufismo ye'l consiguimientu (o realización) de la proximidá a Dios "(qurba)" o la santidá "(walaya)", lo cual estrémalo d'otres formes d'espiritualidá islámico.La descripción del sufismo como'l métodu pa llograr la santidá y les descripción de les bases del so desenvolvimientu, foi descrita de manera sistemático apartir del segundu sieglu de la Hégira, sobremanera por autores como al-Hakim al-Tirmidhi.
Dende l'apaición del términu nel sieglu segundu de la Hégira sirvió pa denominar distintes formes d'espiritualidá dientro del islam de distinta índole, como ciertes formes de ascetismu "(zuhd)", de fervor relixoso "(ubbād)", ciertos movimientos de caballería espiritual "(futuwa)" o militares como les rábitas "(ribāt)", y tamién formes como la gnosis "('irfan)", tamién como sufismo popular y veneración polos santos (morabitismo), o como espiritualidá ensin nenguna manifestación esterna "(malamiyya)".
Tamién aportó a consideráu una más de les ciencies tradicionales islámiques, coles que tuvo importantes rellaciones, como cola filosofía islámica "(falsafa)", la xurisprudencia "(fiqh)", la teoloxía "(kalām)", la cosmovisión "('aqida)" o la exégesis coránica "(tafsir)".
El famosu sufí arxelín Mustafa al-'Alawi dixo sobro'l tema: «El "tawhid" (la realización de la Unicidad Divina, o l'envís últimu del sufismo), nun ye lo que ta escritu nes fueyes de papel o lo que pronuncien los charlatanes.
El "tawhid" son les buelgues que dexen nos amantes y lo que relluma de la so lluz nos horizontes»;
o tamién
«El sufismo nun ye daqué que se pueda espresar con palabres, sinón una certidumbre absoluta y realización.
Para Al-Ghazali na so autobiografía, ye'l cume de toles ciencies islámiques, porque'l so envís ye Divos Mesmu, ye un camín de Conocencia y ye primero de too una vía práctica y esperimental, onde les conocencies y los estaos del alma tienen de ser saborguiaos "(dawq)" y esperimentaos pa conocer a Dios en toles sos manifestaciones: nel universu, nes criatures, nos seres humanos y sobremanera na mesma alma "(nafs)", depositaria del secretu "(sirr)" del Espíritu "(ruh)".
Tamién se diz qu'el sufismo ye'l «camín que pretende purificar el corazón», que ye l'órganu onde se concentra l'espíritu, siguiendo'l dichu proféticu que diz «nel ser humanu hai un cachu de carne que si ta sanu, tou él ta sanu, y si ta corruptu, tou él ta corruptu, y esi órganu ye'l corazón».
Un maestru actual, Shaij Nazim al-Qubrusi, dixo «ye otorgar a cada cosa la so realidá», o como dicen otros, «vistise coles más nobles carauterístiques "(makarim al-ajlaq)"».
El términu "taṣawwuf", deriváu del raigañu ṣ/w/f, dende la so apaición acomuñáronse-y delles etimoloxíes.
La primer d'elles paez rellacionase cola ‘llana’ "(ṣūf)", por cuenta de que los primeros en ser descritos como sufíes vistíen namái prindes simples de llana, que yera consideráu un texíu humilde y baratu.
Otra de les etimoloxíes acomúñalo a pureza "(ṣafā)", pos consideren qu'esi ye l'elementu distintivu del "sufí".
Entá otra rellaciona sufí cola «xente del sofá» "(ahl al-ṣufa)", que yeren los collacios del Profeta que se aposentaban nuna estructura allegada a la so casa mezquita en Medina, onde permanecíen n'adoración dixebrar del mundu mientres llargos periodos.
El sufismo y los sos practicantes tán arrexuntaos en distintes xermandíes "(tariqa", pl. "turūq)" qu'escuerren la purificación del alma humana "(nafs)", el consiguimientu de la Conocencia divina "(ma'arifa)" y la realización de la Realidá Divina "(haqīqa)", al traviés de les enseñances espirituales que brinda la Revelación (el Corán y la "sunna", principalmente), de manera secundario a los dichos y esperiencies d'otros profetes y los santos, y la práctica d'un camín espiritual al traviés de la guía d'un maestru autorizáu (que tien una cadena iniciática, "silsila)".
Siguiendo les etapes que propón M. SellsM. Sells: "Early Islamic Mysticism" (páx. 17-24). Nueva York: Pulist Press, 1996.
los periodos hestóricos del islam pueden estremase en:
Esta clasificación de les distintes etapes coinciden coles qu'esponen otros autores como D. Gril y Y. Geoffroy,Veanse los dos primeros capítulos (páx. 57-86) d'A. Popovic y G. Veinstein (eds.): "Les siendes de Alá". Barcelona: Bellaterra, 2000.
que fai más fincapié nel periodu de formación de los "turuq", o Annemarie Schimmel.Annemarie Schimmel: "Dimensiones místiques del islam". Madrid: Trotta, 2000
Pero siempres esti tipu de clasificaciones son inesactes, y nun deben ser más qu'un guion o ferramienta pa entender l'escurrir hestóricu del sufismo.
El términu árabe "taṣawwuf" apaeció nel sieglu segundu de la Hégira, coincidiendo cola formación del restu de ciencies islámiques.
Hasta esi momentu si ye ciertu qu'esistieran ciertu númberu de persones que siguieran una serie de práctiques dientro del senu del islam, ensin recibir denominación dalguna, onde destacaben l'ascesis "(zuhd)", la intensidá de los actos y oración "('ubbād)", que n'ocasiones s'entamaron en ciertos llugares, como fondas "(funduq)" o rábitas (o rábida n'árabe "ribāt)".
Nesta dómina de pre-formación los exemplos d'espiritualidá presente nun son pocos: el Corán y les palabres del Profeta aproven d'un llargu conteníu de temes espirituales.
Como destaca M. Sells, los exemplos de aleyas y de narraciones con una estrictu sentíu espiritual son numberoses, y l'enclín de munchos de los componentes de les primeres xeneraciones pola busca espiritual, que fueron consideraos los prototipos de sufíes poles xeneraciones posteriores, como'l imám Ali y los sos fíos Hasan y Husain -a que les sos autoridaes unviar les cadenes iniciáticas "(silsila)" de la mayoría de los "turuq"-, Abu Bakr o Uways al-Qarani.
Anque dientro del estudiu del sufismo polos orientalistas europeos del sieglu XIX y XX siempres hubo l'enclín a considerar l'elementu del sufismo como daqué importáu al islam dende otres tradiciones relixoses d'Oriente medio —sobremanera baxu la opinión de qu'una relixón basada nun llibru como l'islam nun podía dar llugar a nada espiritual—, colos estudios de L. Massignon demuéstrase cómo'l sufismo ye un desenvolvimientu genuinamente islámicu, pos nel llinguaxe coránico y la tradición arabo-islámica tán los elementos qu'enconten y espliquen el so desenvolvimientu percima d'influyencies esternes.
Nos dos primeros sieglos de la hestoria del islam estremáronse progresivamente les distintes ciencies islámiques; coles crisis política del conflictu de sucesión del califato y la tresformación nun imperiu, el que creyeron que l'espíritu orixinal del islam víase traicionáu tendieron a xenerar movimientos que pretendíen caltener los valores espirituales de la revelación.
Asina, de manera paralelo al desenvolvimientu de toles ciencies relixoses, que tendíen a caltener el legáu y a enfrentase a les nueves cuestiones que se presentaben cola espansión del islam, munchos d'aquellos de les primeres xeneraciones que se caracterizaran pol so gran espiritualidá tresmitieron les sos enseñances xuntu con otres ciencies accesories como'l hadiz y el Corán.
D'ende que les primeres llinies iniciáticas tengan como eslabones a personaxes célebres n'otres ciencies.Alrodiu de esti discutiniu del orientalismo modernu, vease la introducción que fai a la cuestión A. Schimmel, "Les dimensiones místiques del islam" (páx. 19-38). Madrid: Trotta, 2002.
Con Hasan al-Basri, considérase qu'el sufismo empieza a tener un calter diferencial dientro del restu de ciencies islámiques, anque nesi momentu nun esistir designación pa esi movimientu.
Nestes xeneraciones, dientro del sufismo, considérase qu'esistíen toles posibilidaes del sufismo de manera realizao, ensin necesidá d'una esistencia estremada de les práctiques islámiques comúnmente entendíes.
Asina, al par de la formación de les distintes ciencies islámiques, empezó a apaecer una ciencia dedicada al estudiu y conocencia de los estaos espirituales y les realidaes conteníes na revelación, el papel de los Profetes y el conceutu de santidá (walāyá) nel islam.
Autores como Ŷa'far al-Siddīq (m. 765), consideráu como imám polos shiíes, va ser unu de los primeros en dexar constancia escrita d'una interpretación espiritual del Corán nel so hermenéutica coránica.
Otra delas figures crucial va ser una muyer, Rabia al-Adawiyya (m. 801), qu'en cierta manera tesciende'l conceutu d'ascesis que marca más al-Basri, y qu'incide nel camín del Amor "(mahabba" y "išq)" y la Sinceridad "(ijlāṣ)" con Dios, como principales motores del camín espiritual, al faer más fincapié en dellos aspeutos del Corán y les narraciones profétiques.
Tamién Al-Muhasibi (m. 857) va desenvolver otros de los elementos del sufismo más importante: la vixilancia de los actos y movimientos del alma humana nel so famosu "al-Ri'ayya li-huquq Allah", "La vixilancia de los derechos divinos", que define los conceutos y los métodos d'estaos espirituales tan importantes como la "muhasaba" o l'exame de los mesmos actos, pensamientos y estáu, o la "muraqaba", l'atención interior, que consiste na concencia de la vixilancia divina sobro'l siervu.
Amás d'estes figures destaca Sahl al-Tustari (m 896), famosu sufí iraquín que marcó los desenvolvimientos posteriores del la hermenéutica sufí del Corán, y qu'influyó n'autores posteriores, como la escuela "salimiyya" -que'l so principal representante va ser Abu Talib Al-Makki (m. 998), autor del 'Qut al-Qulub', 'L'alimentu de los corazones', unu de los trataos sufíes más antiguos- o'l más famosu de los sufíes de les primeres xeneraciones al-Yunayd (m. 910).
Al-Yunayd, xuntos con otros sufíes de la llamada Escuela de Bagdad —como Abu Yazid al-Bistami, Abu Hasan al-Nuri y otros— son los qu'empiecen a desenvolver unos elementos y un llinguaxe técnicu estremáu.
Ye'l periodu nel qu'el "tawhid" ye definíu dende una perspectiva sufí, non yá como un conceutu teolóxicu, sinón tamién como una estación o meta de realización espiritual (que toma como exemplu'l hadiz que diz: «Cuando'l mio siervu avérase a Mi al traviés de les práctiques obligaes y voluntaries... Yo soi l'oyíu col qu'oye...»).
Ye tamién el periodu de la incorporación de distintes práctiques como la recitación d'alcordances "(aḏkār)" específicos, o de sesiones d'audición espiritual.
Ye tamién el momentu nel que nel Jorasán (ente Irán y Afganistán), desenvuélvese otru movimientu sufí, que se suel remontar a Abu Yazid al-Bistami (m. 875), nel que se compensa la formalidad de la escuela de Bagdad, qu'incide na Unicidad absoluta, que devasa les clasificaciones, y que pretende amenorgar cualquier manifestación de alteridad (ente elles l'alma), al mínimu.
Esto va dar llugar a un movimientu dientro del sufismo que se va conocer como la "malamiyya" o "malamatiyya", que va aportunar na realización interior d'esta Unicidad ensin qu'el so esterior sía percibíu, o que se-yos consideres como creyentes vulgares, ensin que s'aprecie nada nel so esterior.
Darréu Huŷwiri o Ibn 'Arabi van considerar qu'estos son los más altos estadios de la xerarquía iniciática del islamVease EI2, Abdal
Los sos poemes y testos son conocíos pol so efusión del amor divino y l'unión col amáu.
Tamién ye al-Niffari (m. 965), que les sos sentencies recoyíes nel "K. Al-Mawaqif" (el "Llibru de les poses"), influyeron notablemente en munchos autores, y que definieron al par d'otros aforismos el vocabulariu técnicu del islam.
al-Hakim al-Tirmiḏi (m. 942), en munchos aspeutos va ser un precursor de la mayoría conceutos desenvueltos por Ibn 'Arabi, ente los que destaquen el conceutu de santidá "(walaya)" -ye célebre'l so famosu "K. Jatm al-walaya", el "Llibru del Sellu de la Santidá"-, los rangos de la santidá o les distintes rellaciones ente conocencia humano, divín y los órganos que los perciben, qu'espón nel so "K. Bayan al-farq bayna al-qalb...", el "Llibru sobro la diferencia ente'l corazón, el pechu, el secretu..."Vease bibliografía
Con al-Sarraŷ (m. 988) y el so "K. Al-Luma", un tratáu de sufismo, ábrese una nueva fase dientro del desenvolvimientu del sufismo: revísase'l desenvolvimientu del sufismo nos dos sieglos anteriores, se sistematiza, investígase nes fontes les distintes enseñances, y trátase d'harmonizar québresles producíes pol periodu anterior, contextualizando les palabres de los sufíes n'estáu d'éxtasis, y apurriendo una base a tales visiones y alusiones.
Tamién intenta conciliar les aparentes diverxencies que surdieron ente realidá espiritual y llei relixosa, anque esi llabor nun se va ver completada hasta la llegada de al-Ghazali.
Otros de los continuadores d'esta llinia va ser Abd al-Rahman al-Sulami (m. 1021), onde realiza la síntesis de les distintes narraciones sobro espiritualidá (l'ascetismu, la "futuwa", la sabencia y la "malamiyya)", qu'encabeza genéricamente como sufismo, integrándoles dientro d'una vía que pretende algamar el modelu proféticu -nun hai qu'escaecer que pa tresmitir les palabres de los sufíes va allegar a utilizar les mesmes técniques de narración que se fai colos hadices proféticos).
Dientro d'esta mesmu enclín destaca al-Isfajani (m. 1038), qu'arrexuntó la vida y exemplu de numberosos sufíes nel so "Hilyat al-awliya", la "Vida de los Santos".
Otru de los sucesores d'a el-Sulami foi al-Qušayri (m. 1072), que constitúi unu de los manuales de sufismo esenciales, que se sigue estudiando na actualidá, y qu'apurre les definiciones técniques del sufismo.
Nesti periodu tamién s'escribieron otros manuales, como'l "Kašf al-mahŷub", el "Develamiento de lo tapecío" d'a el-Huŷwiri (m. 1076), onde amás d'una completa hestoria del sufismo, de les sos corrientes na so dómina, de la vida de los primeros maestros, tamién esplica la terminología y conceutos básicos.
Tamién na zona del Jorasán establecióse Abd Allah al-Ansari, qu'escribió los sos "Manazil al-sairin", "Les estaciones de los caminantes", una manual onde se narren les distintes etapes del camín sufí.
Pero quiciabes la figura que marca un puntu d'inflexón sía Abu Hamid al-Ghazali (m. 1111) y el so hermanu Ahmad (m. 1126). Con Abu Hamid va consiguise la reconciliación del sufismo y la llei relixosa. La so obra más monumental, la "Revivificación de les Ciencies del islam", nun ye namái una tratáu de les distintes ciencies islámiques; ye la legitimación del sufismo como ciencia islámica y como parte característica del legáu proféticu.
Con al-Gazali el sufismo empieza'l so sistematización y la so organización en corrientes o cañes, que van recibir la denominación de "jirqa", el mantu, que simboliza la tresmisión d'una influyencia o modelu proféticu.
El primer periodu ye'l de la "jirqa", onde la tresmisión de la influyencia espiritual d'una determinada llinia o sucesión realícense al traviés d'unes determinaes llinies de sucesión, que progresivamente van llindar a les más importantes.
Una de les más influyentes, y que sobrevivió como una "tariqa" ye la que vien de Abdul Qadir al-Yilani (m. 1166).
A él únviense la mayor parte de les cadenes iniciáticas, y les sos enseñances, recoyíes polos sos discípulos, entá son estudiaes.Esisten obres traducíes al inglés por M. Holland, y n'español hai dos obres: "Los secretos de los secretos" (ed. Sufi), y "Los senderos de la eternidá" (ed. Almuzara).
Alredor de Ahmad al-Rifai entamóse otra d'estes cadenes, que se consolido aína y que ye la primer "tariqa en formase".
El so "awarif al-ma'arif" sigue siendo un manual dafechu vixente. Al recibu de ser publicáu n'inglés por Fons Vitae
Amás xugó un importante papel políticu al ayudar al califa abbasí al fortalecimiento de la "caballería espiritual" o "futuwa".
Ente estos hubo célebre maestros que restauraron la vía "malamiyya", como Abu Said Abi-lJayr, Abd al-Jaliq al-Guydawani, que son los cimientos de la orde Naqshbandi.
Desenvolvió la percepción de fenómenos suprasensibles, de los centros sutiles del cuerpu humanu y la so rellación colos colores.
La "jirqa" principal provién de Muin al-Din al-Shisti (m. 1236). Al so alredor formáronse la mayoría de les "turuq" del subcontinente indiu.
Nesta rexón nun apaecieran nin los "turuq" nin les "jirqa-s", anque si esistíen modelos nos que se siguía a un maestru, anque nun había un ritu iniciático.
La mayoría de los siguidores faíenlo a títulu individual.
Les sos enseñances y discípulos estendiéronse ya influyeron en numberosos maestros.
El primer maestru con una resonancia real como núcleu d'una serie de cadenes iniciáticas ye Abu Madyan de Cantiliana (m 1198).
Tuvo tanto maestros occidentales como orientales, y el so sufismo ye «una síntesis del sufismo marroquín, andalusí y oriental».D. Gril: "La Risala de Safi al-Din Ibn Zafir" (páx. 27). El Cairu: IFAO, 1986.
En Exiptu facilitóse la confluencia tanto d'alumnos de Abu Madyan, de Ibn al-Arif.
Pero especialmente d'ente estos destaca la figura del gran maestru revivificador del islam "(Muhyi al-Din)" Ibn ’Arabi (m. 1240).
Ésti, anque nun formó una "tariqa", dexó un calquier nel llinguaxe, la espresión y pensamientu del sufismo posterior a la so obra, tanto nos sos defensores como ente los sos detractores.
Otros sufíes importantes d'esta dómina fueron Ibn Sabi'n (m. 1270), nacíu nel valle del Ricote, y unu de los sos sucesores, al-Shushtari, famosu poeta andalusí, que les sos obres perduraron hasta l'actualidá nel cancionero popular magrebí.
Dende finales del sieglu XIII a principios del XIV fuéronse formando estremaos focos iniciáticos, que yeren una anovación de les distintes "jirqa-s" que s'aniciaran nel sieglu anterior.
Amás, munches d'elles víense influneciadas polos movimientos demográficos causaos tanto pola entrada de los mogoles por Oriente, como l'emburrie de los reinos cristianos n'a el-Andalus.
Una de les zones onde esti desenvolvimientu tuvo mayor importancia foi Exiptu, onde les distintes "jirqa-s" dieron llugar a numberosos maestros que dexaron la so buelga imborrable en forma d'estremaes "turuq".
Este ye'l casu de Abu Hasan al-Shadhili (m. 1258), maestru fundador de la orde shadhilí.Veanse les numberoses obres qu'hai sobro esti maestru, especialmente la biografía que lu dedica Ibn Arreya Allah, denominada "Llata'if al-Mina" —na bibliografía estendida apúntense les traducciones d'esta obra—, o la de Ibn Sabbah, traducida como tesis doctoral inédita na Universidá de Sevilla (vease bibliografía) y n'inglés como "The Mystical Teachings of Al-Shadhili: Including His Life, Prayers, Letters, and Follower", traducción parcial de Elmer H. Douglas, SUNY Press, 1993. Miguel Asín Palacios tamién dedicó a esta tariqa la so "Shadhilíes y allumaos", onde narra la so rellación cola mística española.
Al traviés de los sos sucesores, como Abu al-Abbas al-Mursi (m. 1287), d'aniciu andalusí, y sobremanera de Ahmad Ibn Arreya'Illah (m. 1309), va establecese un prototipu de "turuq" que mandó hasta los nuesos díes.
Egito tamién dio llugar a otres turuq, ente elles la hanafiyya y la wafaiyya (cañes de la shadhiliyya), anque tamién apaecieron otres d'anicios distintos, como la ahmadiyya (caña de la rifaiyya) o la Burhaniyya, que s'anicia en Burhan al-Din al-Dasuqi (m. 1288).
Quiciabes el maestru que más trescendencia tuvo ye Yalal al-Din Rumi (m. 1273).Pa saber más avera del pensamientu de Rumi, consultar les numberoses obres dedicaes a la so vida, y les traducciones de los sos poemes y conseyos espirituales. Ver tamién l'escelente llibru de W. Chittick, "The Sufi Path of Love" (Nueva Xersé: SUNY).
Nel Cáucasu formáronse dos turq principalmente, la Safawiyya y la Jalwatiyya.
De la Kubrawiyya surdieron la Simnaniya y la Hamadaniyya.
La Simnaniyya parte de Nala Dawla al-Simnani (m. 1336).
La Hamadaniya parte de Ali al-Hamdani (m. 1385). Esta orde persa dio llugar a la Nurbajshia, una caña que s'estendió nel ámbitu shií a partir de Muhammad Nurbajsh (m. 1464), y qu'anguaño ta presente nel mundu Occidental.
Otra de les ordes persas foi la Nimatullahiyya, que s'anicia en Shah Nimatullah Wali (m. 1431).
Nacíu en Alepo, foi un estudioso de les ciencies islámiques qu'entró en contautu con estremaes "turuq", ente elles la Qadiriyya y la Shadhiliyya.
La so gran influyencia en persa ayudo al contautu ente les idees de Ibn Arabi (de que al-Yafi ye transmisor) col pensamientu del shiismo gnóstico.
Otra de les "turuq" del Jorasán foi la Naqshbandiyya, que recibe'l so nome por baha al-Din Naqshband (m. 1389), anque los cimientos y principios yá los estableció Abd al-Jaliq al-Guydawani (m. 1389)
Les distintes cañes de la Madyaniyya estendiéronse rápido pol Magreb, pero colapsáronse cola mesma rapidez.
Nes ciudaes desenvolvióse un movimientu, ensin un lideralgu claru, que correspondía a les influyencies de la escuela de Abu Madyan y contenía elementos de los principios de la Shadhilía.
Foi Ibn Abbad (m. 1390) que estructuro estes enseñances shadhilíes col so comentariu a les "hikam" o sentencies de Ibn Arreya Allah.
Ye nel sieglu viniente cuando la shadhiliyya fíxose más patente y empezó a dar llugar a figures como al-Yazuli (m. circa 1465), onde s'establez una unión ente la guía espiritual y el linaje proféticu (los "shurfa)".
El so movimientu foi una espansión xeneralizada, onde la influyencia espiritual diba más allá d'una rellación ente maestru y discípulu, sinón qu'establecía una rellación de cada discípulu con una bendición "(baraka)" d'aniciu profético.
El viniente amestro importante ye Ahmad al-Zarruq (m. 1494), conocíu por ser unu de los impulsores del movimientu "usuli".
Nel Magreb apaecieron tamién, darréu, "turuq" como la Tiyaaniyya, que dempués s'estendieron más llargamente pol África prieta.
Los fundadores dexaben un legáu que los sos discípulos perfilaben, lo que dio llugar a distintos métodos d'enseñanza, de práctiques o d'especializaciones que son les que constitúin les traces diferenciadores de caúna d'elles.
Les práctiques de los sufíes nun s'estremen en munchos aspeutos de la del restu de los musulmanes, cuidao que bones en casi tolos turuq faise fincapié nes práctiques comunes a tolos musulmanes como son la plegaria ritual, la llimosna, l'ayunu o la pelegrinación ente los ritos obligaos, anque tamién s'aportuna n'otru aspeutos que son consideraos como beneficiosos, como son la recitación del "Corán", l'alcordanza de Dios "(dhikr)", el conseyu espiritual, la solidaridá, la compañía espiritual, la enseñanza de los principios de la relixón, ente otros.
Anque esisten diferencies según la tariqa, lo que caracteriza a los sufíes son, por casu, la insistencia nos actos d'adoración obligáu "(fara'díi)" y la práctica y l'insistencia n'aquellos que son voluntarios "(nawa'fil)".
Asina se prodigen nes plegaries voluntaries, como son les oraciones nocherniegues "(qiyam al-layl)", l'alcordanza de Dios en tou estáu, los ayunos voluntarios, la busca de conocencia, etc. Pero, al par de ello tien tamién importancia que talos actos fáiganse con una sinceridad absoluta "(ijlas)" y que se correspuendan con un trabayu interior d'atención "(muraqaba)", d'entrega a Dios "(tawakkul)", de contentamiento "(rida)", de presencia "(hudur)", que conduza a estaos interiores de progresiva purificación del alma "(nafs)" y de conocencia de la Realidá divina "(haqiqa)".
Dientro d'estes práctiques hai unes que son de calter individual, como pueden ser la recitación d'una determinada letanía o modelo d'alcordanza de Dios característico, denomináu "wird", que ye la base de la mayoría de los "turuq" y unu de los elementos más importantes de les práctiques de los empecipiaos.
Per otru llau esisten práctiques comuñales qu'inclúin a los miembros d'una mesma "tariqa".
Ente les práctiques que caractericen a les ordes sufíes tán les sesiones d'alcordanza "(dhikr)", les d'audición espiritual "(sama')" y les de danza espiritual "(hadra" o "imara)".
Les sesiones d'alcordanza o "dhikr", tamién conocíes como "maylis", son xuntes nes que la comunidá d'empecipiaos recuerden mutuamente a Dios de distintos métodos que pueden variar, anque básicamente inclúin la recitación del Corán, la invocación d'estremaos nomes divinos, una esposición o enseñanza sobro dalgún aspeutu relixosu o espiritual o inclusive la llectura compartida de dalgún testu, como, por casu, la hestoria de Mushkil Gusha.
Otru tipu de práctica ye l'audición espiritual "(sama')", qu'en munches ocasiones incluyir na anterior.
Consiste, na mayoría de les ocasiones, na recitación de poesía de temática espiritual o sagrada, que tien como ánimu dexa-y al alma un grau d'apertura a los significaos sutiles "(llata'if)".
Estes práctiques suelen faer usu de poesía sufí tanto n'árabe como n'otros idiomes como'l persa o'l turcu, d'autores como Hafiz, Sanai, Ibn al-Farid, Rumi, Shushtari, Abu Madyan, Mustafa al-'Alawi,etc. Dependiendo de la "tariqa" inclúi o non preseos de música, o simplemente percusión, anque l'elementu más importante nun dexa de ser nunca la voz humana.
La danza espiritual, conocida como "hadra" o "imara" ye un tipu de danza ritual.
Anque varia de manera según la tariqa, dende una recitación del Nome con movimientu ente los qadiríes, la danza con respiración fondo y rítmica, les dances rituales d'África o la conocida danza de los derviches giróvagos de la tariqa mevleví.
Kharijismu
Los kharijís (/xaɾiˈd͡ʒis/, /kaɾiˈʝis/; en árabe خارجي plural خوارج, "khāriji", plural "khawārij") son una de les trés cañes principales del islam, al par de la de los chiís y los sunís.
La palabra "kharijí" significa "el que se sal", en referencia a la deserción que protagonizaron nel añu 657 cuando abandonaron el bandu de Ali Ibn Abi Talib al acetar ésti nel campu de batalla de Siffín un arbitraxe ente él y el so adversariu, el omeya Muawiya.
A diferencia de los sunís, que consideraben que'l califa debía ser un árabe miembru de la tribu de Quraish, y de los chiís, que consideraben que debía ser Ali o un descendiente directo suyu, los kharijís pensaben que la dignidá califal emana de la comunidá, que debe escoyer libremente al más digno "anque seya un esclavu prietu". 
Defenden tamién qu'ensin rectitú nel obrar nun esistir verdadera fe. El musulmán que s'estrema de la llei dexa de ser musulmán, y si ye califa debe ser destituyíu. Los kharijís provocaron grandes rebeliones contra los omeyes, debilitándoles y facilitando la so sustitución pola dinastía de los abbasís. Foi un kharijí'l qu'asesinó a Ali nel añu 661.
Los kharijís fueron nel so momentu un grupu importante cualitativa y cuantitativamente. Dempués estremáronse en numeroses sectes. Anguaño los pocos kharijís que queden pertenecer a la secta de los ibadís y viven nel sultanatu d'Omán, en Zanzíbar y en dalgunos castros del Magreb.
Arte islámicu
Por arte islámicu conozse l'estilu artísticu desenvueltu na cultura xenerada pola relixón islámica.
L'arte islámicu tien una cierta unidá estilística, debíu al desplazamientu de los artistes, comerciantes, mecenes y obreros. L'empléu d'una escritura común en tou'l mundu islámicu y el desenvolvimientu de la caligrafía refuercen esta idea d'unidá. Concedieron gran importancia a la xeometría y a la decoración que podía ser de tres tipo:
N'arquitectura, crearon edificios con funciones específiques tales como mezquites y madrazes, siguiendo'l mesmu patrón básicu, anque con distintes formes. Prácticamente nun hai arte de la escultura pero les realizaciones d'oxetos de metal, marfil o de cerámica, algamen con frecuencia una alta perfección técnica. Esiste tamién una pintura y una llume nos llibros sagráu y profanu.
Pa designalo tamién s'aplica incorrectamente el términu arte árabe. Esti erru vien de un inesactu usu del so significáu cuidao que de los dos acepciones del términu árabe, una ye técnica. y polo tanto aplicable a los naturales de Arabia, ente que la otra ye llingüística, tando en rellación con aquellos que falen la llingua árabe. El arte musulmano o arte islámico de la Península Ibérica recibe la denominación de arte hispanomusulmán.
La era islámica, Hégira, empieza l'añu 622, fecha en que Mahoma marcha de La Meca a Medina fuxendo de la intransixencia amosada pola so predicación. A partir d'esa fecha, al par de la fe relixosa, surdieron unes nueves actitúes sociales y polítiques que, en menos d'un sieglu, espandiéronse dende'l golfu de Bengala hasta'l océanu Atlánticu.
El islam (‘sumisión’) tien como base un llibru sagráu, el "Corán", que recueye la palabra de Allah (Divos) revelada a Mahoma, el so mensaxeru o unviáu. La comunicación del mensaxe divín foi realizada en llingua árabe que pasó a convertise nel idioma oficial y nel vehículu d'unidá.
Amás del Corán esiste otra fonte primordial que se conoz col nome de sunna ("costume", "vezu" o "manera"), rellacionada cola figura del profeta. La "sunna" configúrase a base de hadiz o conxuntu d'actos o dichos de Mahoma, constituyendo una auténtica ciencia de la tradición.
Tou musulmán ("muslim", "creyente") tien que realizar cinco manifestaciones o actos nes que se recueyen básicamente'l conteníu dogmático de la relixón y los sos aspeutos de cultu o ritu. Son los conocíos como pilastres del islam: oficiu de fe, oración, ritual, llimosna, ayunu y pelegrinación a la Meca. Cada unu d'ellos tien una especial incidencia nes espresiones artístiques. L'oficiu de fe o "sahada" ("Nun hai más dios que Allah y Mahoma'l so profeta") explicita la non esistencia del conceutu d'encarnación del cristianismu y hinduismu, coles mesmes que proclama que Muhammad ye namá'l mensaxeru de Dios. Ello porta la primacía del mensaxe sobre'l mensaxeru, de la mesma que ye, ensin dulda, la clave pal desenvolvimientu qu'adquier la escritura como motivu decorativu -la epigrafía- dientro del arte islámico. Reflexa, coles mesmes, l'enclín anicónica latente nel islam dende los primeros momentos magar, non por ello, la figuración dexó de cuntar con cierta presencia anque n'ámbitos acutaos. Esti enclín anicónica va favorecer el gran desenvolvimientu de motivos xeométricos y vexetales con un grau d'astracción cada vez mayor que, al par de los epigrafícos, van definir la ornamentación nel arte islámico.
La oración o "salat" ye'l preceptu según el cual el musulmanes tienen d'orar regularmente cinco veces al día. Ello esixe un estáu de llimpieza ritual o abluciones, un espaciu abondu pa prosternarse ya inclinar la cabeza hasta'l suelu y una correcta orientación escontra La Meca. Consecuencia d'estes obligaciones ye la esistencia d'un edificiu, la mezquita ("masyid" o "llugar pa prosternarse") con un muriu qibla onde se topa'l mihrab o "nichu" que señala la correcta orientación a La Meca. Les mezquites suelen cuntar con un patiu ("sahn") nel qu'esiste una fonte ("mida") pa les abluciones o llimpieza corporal. Otros elementos acomuñaos son el "minbar" o especie de púlpitu con graes pal sermón ("jutba"), la "maqsura" o acotadura destinada a les autoridaes, el alminar ("esquitara") dende que la so azotea'l "muecín" llapada a la oración y tamién utilicen les alfombres d'oración ("sayyada") para mayor llimpieza nel desenvolvimientu de la oración.
La obligación de dar llimosna ("zakat") produz nel terrén artísticu la fundación d'instituciones de caridá como "madrasas" o escueles teolóxiques onde s'enseña'l Corán, "maristan" o hospitales, "hamman" o baños y fontes públiques. El ayunu ("sawn") mientres el mes de Ramadán, novenu del calendariu llunar islámicu, tien menor trescendencia artística anque puede concretase en ciertos oxetos realizaos pa les fiestes de rotura del ayunu celebraes a la fin del Ramadán.
L'últimu preceptu, la pelegrinación a La Meca ("hayy"), siquier una vegada na vida, dexa l'intercambiu d'idees ente los países más alloñaos, la producción d'obres especiales como los paños qu'el califa unvia añalmente pa cubrir La Kaaba o los certificaos ornamentales de la pelegrinación.
La relixón, con éses constitúi'l gran elementu unificador del ampliu territoriu y el dilatáu marcu temporal -sieglu VII hasta l'actualidá- pol que s'espandió'l islam. Sicasí, este desenvuelvo espaciu- temporal xeneró una enorme variedá de manifestaciones artístiques. Lóxicamente, les condiciones xeográfiques - dende desiertos a zones mesetarias o montascoses- según los factores hestóricu y los consiguientes sustratos de civilización presistentes en cada ámbitu cultural incidieron de forma decisiva nes espresiones artístiques, determinando la so distinta evolución y les sos distintes peculiaridaes. Sicasí, estos condicionamientos y l'asimilación de traces de toes aquelles cultures coles que foi calteniendo contactu, nun llevó al arte islámico a convertise nuna mera repetición de formes y elementos ayenos. Al contrariu, pente medies de la selección d'ente un vastu repertoriu y el so usu afechu a la so distinta función, llogró un arte fondamente orixinal.
Poco se sabe sobre l'arquitectura enantes de la dinastía Omeya. El primeru y más importante edificiu islámicu ye, ensin dulda, la casa del profeta" en Medina. Esta casa, más o menos mítica, foi'l primer llugar onde el musulmanes axuntáronse pa rezar, anque la relixón musulmana cree que la oración puede faese en cualquier llugar.
La casa del profeta tuvo una gran importancia pa l'arquitectura islámica, cuidao que establez el prototipu de la mezquita de diseñu árabe, formada por un patiu con una sala d'oración hipóstila. Esti modelo, afechu a la oración, nun nació de la nada, podría tar inspiráu pol templu de Husa ( Yemen, sieglu II e.C. ) o pola sinagoga Dura Europos (anovada nel añu 245).Construyida con materiales perecederos (madera y folla), la casa del profeta nun sobrevivió por enforma tiempu, pero ta descrita con detalle nes fontes árabes. Anguaño, la Gran Mezquita de Medina álzase nel llugar onde supuestamente s'atopaba la casa del profeta.
Los primeros oxetos islámicos son bien difíciles d'estremar de los oxetos de dómines anteriores sasánides y bizantines, o yá omeyes. Ello ye que l'islam nació n'efectu, nes zones onde l'arte paez ser pocu abondosu, pero arrodiaes d'imperios notables pola so producción artística. Ye por ello que, nos entamos del islam, los artistes islámicos utilizaron les mesmes técniques y los mesmos motivos que los sos vecinos. Conozse, especialmente, una abondosu producción de cerámica ensin rellumu, como lo demuestra un célebre "tazón" que se caltién nel Muséu del Louvre, que la so inscripción asegúranos que la so fabricación remóntase a la dómina islámica. El tazón provién d'unu de los pocos llugares arqueolóxicos que realiza un siguimientu de la transición ente'l mundu preislámico y l'islam: El de Susa n'Irán.
So los Omeyes, l'arquitectura relixosa y civil crez cola introducción de nuevos conceutos y diseños. D'esta miente, el planu árabe, con patiu y sala d'oración hipóstila, conviértese nun pandu-modelo a partir de la construcción, nel llugar más sagráu de la ciudá de Damascu - nel antiguu templu de Xúpiter y nel llugar onde tuvo la Basílica de San Xuan Bautista" - de la Gran Mezquita de los Omeyes. L'edificiu foi un importante finxu por que el constructores (y el historiadores del arte) asitiaren ellí la nacencia del planu árabe. Sicasí, recién trabayos de Myriam Rosen-Ayalon suxúrennos que'l planu árabe nació un pocu antes, col primer proyectu que se fixo pa construyir la Mezquita d'A el-Aqsa en Xerusalén.
La Cúpula de la Roca en Xerusalén ye, ensin dulda, unu de los edificios más importantes de tola arquitectura islámica, caracterizáu por una fuerte influencia bizantina ( mosaicos con fondu d'oru, pandu centráu que recuerda'l del Santu Sepulcru ), pero que yá tien elementos puramente islámicos, como'l gran frisu con inscripciones relixoses del Corán. El so modelo nun s'arrobinó, y el que Oleg Grabar considera como "el primer monumentu que foi una gran creación estética del islam", quedó ensin posteridá.
Los Castiellos del desiertu en Palestina ufiértennos muncha información sobre l'arquitectura civil y militar de la dómina, anque la so función esacta ta entá n'estudiu: ¿parada pa les caravanes, llugares de descansu, residencies fortificaes, palacios con fines políticos que dexaben la xunta ente'l califa y les tribus nómades? Los especialistes esfórciense por afayala, y paez qu'el so usu varió en función del llugar onde s'atopen. Anjar foi una ciudá atopada completa y que nos informa sobre un tipu d'urbanismu entá bien cercanu al de l'antigua Roma, con cardu y decumano, como en Ramla.
Amás de l'arquitectura, los artesanos trabayaben la cerámica, de cutiu non esmaltada, dacuando con un vidráu monocromu tresparente, verde o mariellu, y tamién trabayaron el metal. Sigue siendo bien difícil estremar estos oxetos de los del periodu pre-islámicu, los artesanos reutilizaron elementos occidentales (xamasca vexetal, fueyes de acanto, etc) y sasánidas.
Na arquitectura como nes artes mobiliarias , los artistes y artesanos omeyes nun inventaron nueves formes o métodos, sinón que reutilizaron de manera bonal les de l'Antigüedá seronda mediterránea ya iranina y afixéronles al so diseñu artísticu, por casu, pente medies de la sustitución na gran mezquita de Damascu de los elementos figurativos que teníen los mosaicos bizantinos, por dibuxos d'árboles y ciudaes. Nos castiellos del desiertu" refléxense en particular estos préstamos y adaptaciones. L'amiestu de tradición y readaptación de motivos y elementos arquitectónicos, foi creando, adulces, un arte típicamente musulmano, bultable sobremanera na estética de los arabescos, presente al empar que nos monumentos nos oxetos o nes páxines de los Coranes allumaos.
. 
Col desplazamientu de los centros de poder escontra l'este, dos ciudad que seríen sucesivamente capitales del Califato cobraron gran importancia: Baghdad y Samarra en Iraq. La ciudá de Bagdad nun pudo ser escavada porque ta cubierta pela ciudá comtemporánea. Conocémosla por delles fontes, que la describen como una ciudá circular en que'l so centru construyir grandes mezquites y palacios. Samarra foi oxetu de delles escavaciones, especialmente de Ernst Herzfeld y más apocayá de Alastair Northedge. Creada por al-Mutasim, nel añu 836, toma unos trenta kilómetros , y tenía amás de munchos palacios, dos grandes mezquites y dellos cuarteles. Abandonada definitivamente a la muerte d'a el-Mutamid nel añu 892 ufiértanos un finxu cronolóxicu fiable.
Samarra apurriónos una gran cantidá de moblame, especialmente estuco que sirvía como decoración arquitectónica y que los sos motivos pueden sirvir pa la datación averada de los edificios.El estuco tamién s'atopa nel arte moblame dende l'Exiptu tulunida hasta Irán, sobremanera acompañando a la madera na decoración.
L'arte de la cerámica conoció a lo menos dos grandes innovaciones: la invención de la "fayenza" y la cerámica "de rellumu metálicu" que van perdurar mientres enforma tiempu dempués de la desapaición de la dinastía. Nel islam, llámase "faience" a una masa de pasta magrizo, cubierta con un esmalte opacu tratáu con óxidu d'estañu, y decorada. Les imitaciones de porzolana china multiplicáronse entós gracies al óxidu de cobaltu, utilizáu dende'l sieglu VIII en Suse, y que dexa decoraos n'azul y blancu. El repertoriu de motivos ye inda bastante llindáu: motivos vexetales ya inscripciones.
El rellumu metálicu nacería nel sieglu IX, seique pola incorporación a la cerámica d'un productu yá esistente y que yera utilizáu nel vidriu. La cronoloxía d'esta invención y de los primeros sieglos ye bien difícil y dio llugar a munchos discutinios. Los primeros rellumos metálicos seríen policromados, ensin imaxes y a partir del sieglu X pasaríen a ser figurativos y monocromos, si hemos de creer la opinión más comúnmente aceptada, que se basa, en parte, nel mihrab de la Mezquita de Kairuán.
Tamién se producía vidriu tresparente o opacu, decoráu por sopláu nun molde o pente medies de la adición d'otros elementos. Hai dellos exemplos de talláu de vidriu, el más famosu ye probablemente "el tazón de les llebres", que se caltién na ayalga de San Marcos en Venecia., y la decoración arquitectónica nesti material que foi topada en Samarra.
Dende'l sieglu IX el poder de la dinastía Abbasida ye desafiáu nes provincies más alloñaes del centru d'Iraq. La creación d'un califato xiín rival, el califato de la dinastía Fatimida, siguíu del califato de los Omeyes d'España, dio cuerpu a esta oposición. Tamién apaecieron pequeñes dinastíes de gobernadores autónomos en Irán.
La primer dinastía que s'instaló a España ( o "Al-Ándalus " ) foi la de los Omeyes d'España. Como'l so nome indica, esti llinaxe baxa del de los grandes Omeyes de Siria, abrasáu nel sieglu IX. La dinastía Omeya n'España foi sustituyida dempués de la so cayida por diversu reinos independientes, los Reyes de Taifas (1031 - 1091), pero la producción artística nesti periodu nun difier fundamentalmente tres esti cambéu políticu. A la fin del sieglu XI, dos tribus bereberes tomaron sucesivamente'l poder nel Magreb y n'España, entós en plena "Reconquista" : los almorávides y los almohades del norte d'África, qu'apurrieron la so influencia magrebí al arte. Sicasí, los reis cristianos fueron reconquistando la España islámica, que quedó amenorgada a la ciudá de Granada nel sieglu XIV cola dinastía Nazarí, que consiguió caltenese hasta l'añu 1492.
Nel Magreb, los merinides tomaron l'antorcha de los almohades nel 1196. Dende la so capital Fez participaron en munches espediciones militares, tantu n'España como en Túnez, d'onde nun pudieron desallugar a los Hafsides, una pequeña dinastía firmemente establecida ellí. Los merinides vieron menguar el so poder a partir del sieglu XV y fueron sustituyíos de forma definitiva pola dinastía Sharifs nel 1549. La dinastía Hafsides gobernó hasta'l so desallugu polos turcos Otomanos nel 1574.
El "al-Andalus" foi un llugar de gran cultura na dómina medieval. Amás d'importantes universidaes como la de Averroes, que dexó l'espardimientu de la filosofía y la ciencia desconocida pal mundu occidental, esti territoriu foi tamién un llugar nel que florió l'arte. N'arquitectura, rescampla la importancia de la Mezquita-Catedral de Córdoba Gran Mezquita de Córdoba, pero esto nun tendría de clisar otros llogros como la mezquita de Bab al-Mardum en Toledo o la ciudá califal de Medina Azahara. Tamién ye especialmente importante'l palaciu de la Alhambra en Granada. Delles traces caractericen l'arquitectura d'España: los arco de ferradura derivaos de modelo romanos y visigodos. Los arcos polilobulados, bien habituales y que son típicos de tola dómina islámica. La forma del mihrab, como una pequeña habitación, ye tamién una traza bastante característicu d'España.
Ente les técniques qu'utilizaron pa la fabricación d'oxetos, el marfil foi llargamente utilizáu pa la fabricación de caxes y arques. La pyxide al-Mughira ye una obra maestra, con munches escenes figurativas y difíciles d'interpretar.
Los texíos, de sedassobremanera, fueron nel so mayor parte esportaos y pueden atopase en munches ayalgues de les ilesies occidentales envolubrando los güesos de los santos. Na cerámica, predominaron les técniques tradicionales", sobremanera el rellumu metálicu, que s'usó nes baldoses o nuna serie de vasos conocida como "vasos de la Alhambra".A partir del reináu de les dinastíes magrebíes, tamién hubo un gustu por trabayar la madera, tallada y pintada: el Minbar de la mezquita de Kutubiyya de Marrakech, datáu en 1137, ye unu de los meyores exemplos.
L'arquitectura de África del Norte ye relativamente desconocida por falta d'investigación dempués de la descolonización. Les dinastíes almorávides y almohades caracterícense por una busca d'austeridá que se ejemplifica nes mezquites coles parés desnudes. Les dinastíes merinides y hafsides patrocinaron una arquitectura bien importante pero pocu conocida y un notable trabayu en madera pintada, tallada y taraceada.
La dinastía Fatimida, que ye una de les poques dinastíes del mundu islámicu chiíta, gobernó en Exiptu ente'l 909 y el 1171. Nacida en Ifriqiya nel 909, llegó a Exiptu nel 969, onde fundó la ciudá califal de El Cairu, al norte de Fustat, que siguió siendo un importante centru económicu. Esta dinastía allumó una importante arquitectura relixosa y profana, que los sos restos inclúin les mezquites d'a el-Azhar y al-Hakim, y les muralles d'El Cairu, construyíes pol visir al-Badr Jamali. Tamién foi l'orixe d'una rica producción d'oxetos d'arte nuna amplia gama de los materiales: madera, marfil, cerámica pintada con esmalte brillosu, plata, incrustaciones de metal, vidriu opacu, y sobremanera, cristal de roca. Munchos artistes yeren cristianos coptos, como lo demuestren les numberoses obres con iconografía cristiana.
Estos constituyíen la relixón mayoritaria mientres el reináu particularmente tolerante de los fatimitas. L'arte caracterízase por una rica iconografía, qu'esplota enforma la figura humano y animal nes representaciones animaes, que tiende a lliberar d'elementos puramente decorativos, como los llurdios de color na cerámica esmaltada. Arriquecióse, tantu estilística como técnicamente, al traviés de los sos contactos coles cultures de la cuenca mediterránea, sobremanera Bizanciu. La dinastía fatimita foi tamién la única que produció escultura, de cutiu en bronce.
Coles mesmes, en Siria, asumieron el poder los atabegs, esto ye, el gobernadores árabes de los príncipes selyúcidas. Bien independientes, sofitáronse na enemistá ente los príncipes turcos y ayudaron en gran parte a los cruzaos francos. En 1171, Saladino tomó l'Exiptu fatimida, y punxo nel tronu a la efímera dinastía Ayubida. Esti peíodo nun foi bien ricu n'arquitectura, lo que nun torgar la renovación y meyora de les defenses de la ciudá d'El Cairu. La producción d'oxetos pervalibles nun se detuvo. La cerámica pintada con esmaltes brillosos, y con incrustaciones de metal d'alta calidá siguieron produciéndose y el vidriu esmaltáu surdió a partir del postreru cuartu del sieglu XII, como se ve nuna serie de vasos y botelles d'esti periodu.
Los Mamelucos arrampuñaron el poder a los Ayyubidas d'Exiptu nel añu 1250 ya instaláronse nel 1261 en Siria, ganando a los mongoles. Nun son, puramente falando, una dinastía, porque los soberanos nun reinen de padre a fíu: ello ye que los Mamelucos son esclavos turcos lliberaos, que (en teoría ) comparten el poder ente compañeros de llibertá. Esti gobiernu paradóxicu sostúvose casi tres siglo, hasta'l 1517, y dio llugar a una arquitectura bien abondosu en piedra, compuesta por grandes complexos fechos pa los sultanes o emires, especialmente n'El Cairu. La decoración realízase con incrustaciones de piedres de distintos colores, según con un esquisitu trabayu en madera que consistió n'incrustaciones de motivos xeométricos resplandientes fechos en marquetería. Utilizóse tamién l'esmalte y el vidriu, y lo que ye más importante, les incrustaciones de metal: d'esti periodu data'l Baptisteriu de San Luis, unu de los oxetos islámicos más famosos, realizáu pol oefebre Muhammad ibn al- Zayn
So estos pequeños khanes", orixinalmente sometíos al emperador Yuan, pero rápido independizaos, desenvolvióse una rica civilización. L'actividá arquitectónica intensificóse a midida que los mongoles fixéronse sedentarios y siguió tando más o menos marcada poles tradiciones de los nómades, como queda demostráu na orientación norte - sur de los edificios.Sicasí, esiste una importante inflúi persa y la vuelta a les tradiciones yá establecíes, como'l planu iranín. La tumba de Oldjaïtou en Sultaniya foi unu de los monumentos más impresionantes d'Irán, pero lamentablemente ta bien deterioráu y casi destruyíu. Tamién, mientres esa dinastía nació l'arte del llibro persa, n'importantes manuscritos como'l "Jami al-tawarikh" mandáu faer pol visir Rashid al-Din.
Apaecieron nueves técniques na cerámica, como la de "lajvardina", y vense influencies chines en toles artes.
L'arte d'estos nómades ye bien pocu conocíu. El investigadores, que apenas tán empezando a interesase nellos, afayaron qu'hubo una planificación urbana y una arquitectura nestes rexones. Desenvolvióse tamién una importante orfebrería y la mayor parte de les sos obres amuesen una fuerte influencia china. Calteníes nel Muséu del Hermitage de San Petersburgu, apenas empiecen a ser estudiaes.
Foi la tercer invasión de los nómades, la de les tropes de Tamerlán, la que fundó'l tercer gran periodu medieval iranín: el de los Timurides. El desenvolvimientu nel sieglu XV d'esta dinastía, dio llugar al cumal del arte del llibro persa, con pintores como Behzad, y munchos mecenes. L'arquitectura y l'urbanismu persa, al traviés de monumentos como los de Samarcandasobremanera, esperimentaron igualmente una edá d'oru. La decoración en cerámica y les bóvedes con mocárabes son particularmente impresionantes. Esiste una fuerte influencia del arte del llibru y de China en tolos demás ámbitos. Ye, en parte, el periodu Timurida el que dio cohesión al arte persa, dexándo-y floriar más tarde nel gran imperiu de los Sefávidas.
Siguiendo nel so impulsu, los turcos seldyúcidas siguieron les sos conquistes hasta Anatolia. Dempués de la batalla de Manzikert en 1071 formaron un sultanatu independiente del de los sos primos iraninos. El so poder paez estendese dende 1243 hasta les invasiones mongolas, pero les monedes siguieron siendo acuñaes colos sos nomes hasta l'añu 1304. L'arquitectura y los oxetos sinteticen los distintos estilos, tantu d'Irán como de Siria. L'arte del trabayu de la madera va dar obres maestres,y sabemos d'un únicu manuscritu ilustráu que data d'esi periodu.
Los turcomanos, que son nómades na rexón del llagu Van, son bien pocu conocíos. Conócense-yos, sicasí, delles mezquites como la Mezquita Azul de Tabriz y van tener una influencia decisiva tantu en Anatolia, dempués de la cayida de los Seldjoukidas de Rum, como n'Irán mientres la dinastía Timurida. N'efectu, a partir de sieglu XIII, Anatolia taba apoderada por pequeñes dinastíes turcomanes, que decidieron apoderase gradualmente de los territorios bizantinos. Adulces surde una dinastía: la de los Otomanos, los llamaos primeros Otomanos" enantes de 1453. Patrocinaron sobremanera l'arquitectura, onde se busca la unificación de los espacios pente medies de l'usu de cúpules. Na cerámica tamién se sentaron les bases pa lo que se convertiría nel arte otomano puramente dichu cola cerámica de Mileto" y los primeros azules y blancos
anatolios.
La India, conquistada polos Ghaznévidas y Ghurides nel sieglu IX, nun s'independizó hasta l'añu 1206 cuando los Muizzî o reis-esclavos, llegaron al poder, marcando la nacencia del sultanatu de Delhi. Más tarde, surdieron otros sultanatos competidores en Bengala, Kaxmir, Guyarat, Jawnpur, Malwa y nel norte del Deccan (Bahmanidas). 
Alloñáronse gradualmente de les tradiciones perses, dando nacencia a una arquitectura y un urbanismu orixinales tiñíos de sincretismu col arte hindú. La producción d'oxetos ta pocu estudiada hasta esti momentu, pero sabemos d'un importante arte del llibru. El periodu de los sultanatos termina cola llegada de los Mogoles qu'adulces conquistaron tola rexón.
La Arquitectura adopta munches formes distintes nel mundu islámicu, de cutiu en rellación cola relixón musulmana: la mezquita ye una d'elles, pero la madrasa y los llugares de retiru son tamién edificios típicos de los países del islam afechos a la práctica del cultu.
Los tipos d'edificios varien enforma según los periodos y les rexones. Enantes del sieglu XIII, nel trubiecu del mundu árabe, esto ye, n'Exiptu, en Siria, n'Iraq y en Turquía, casi toles mezquites siguen el llamáu pandu "árabe", con un gran patiu y una sala d'oración hipóstila, pero que varien descomanadamente na so decoración ya inclusive nes sos formes: nel Magreb les mezquites adoptaron un planu en «T» con naves perpendiculares a la qibla, ente que n'Exiptu y Siria les naves son paraleles. Irán tien les sos propies especificidaes como l'usu del lladriyu y la decoración en estuco y cerámica, l'usu de formes particulares de cutiu tomaes del arte Sasánida como los " Iwan" ( antoxanes d'entrada abiertos por un gran arcu ) y l'arcu persa. N'España, hai más bien un gustu por una arquitectura coloriada col usu d'arcos variaos ( de ferradura, polilobulados, etc ).En Anatolia, so la influencia de l'arquitectura bizantina, pero tamién por cuenta d'evoluciones específiques nel planu árabe nesta rexón, construyéronse les grandes mezquites otomanes de cúpula singular y desproporcionada.Na India mogol los planos fuéronse alloñando gradualmente del modelo iranín, destacando enforma nos sos edificios la cúpula bulbosa.
EL arte del llibru inclúi tantu la pintura, la encuadernación, la caligrafía y la llume. Esto ye, arabescos y dibuxos nos marxes y nos títulos.
Estrémase tradicionalmente l'arte del llibru en tres ámbito distintos: Árabe pa los manuscritos sirios, exipcios, de Jezirah, ya inclusive otomanos del Maghgreb (pero éstos tamién pueden ser consideraos por separáu). Persa pa los manuscritos creaos n'Iránsobremanera mientres el periodu mongol. Indiu pa les obres mogolas. Cada unu d'estos ámbitos tien el so propiu estilu, estremáu en distintes escueles, colos sos propios artistes y les sos convenciones. Les evoluciones son paraleles, anque paez evidente qu'hubo influencies ente les escueles, ya inclusive ente zones xeográfiques, al traviés de los cambeos políticos y los frecuentes desplazamientos de los artistes.
Son conocíes n'Europa como "artes menores" les artes decoratives. Sicasí, nes tierres del islam, como en munches cultures de fuera d'Europa o antigües, estes artes utilizáronse llargamente con fines más artísticos qu'utilitarios y algamaron tal puntu de perfección que nun se pueden clasificar como "artesanía".Poro, si los artistes islámicos nun s'interesaron na escultura por razones principalmente relixoses, dexáronnos pruebes d'un inxeniu y una maestría notable nes artes del metal, la cerámica, el cristal, y el cristal de roca; y tamién en piedres dures como la calcedonia, el talláu en madera, la marquetería y el marfil, ...
Cuando se menta'l términu arte islámico, de cutiu piénsase nun arte ensin imaxes compuestu dafechu de motivos xeométricos y arabescos. Sicasí, hai munches representaciones de figures nes artes del islam, particularmente en tou aquello que nun ta entendíu dientro del ámbitu de la relixón.
Les relixones xugaron un papel importante nel desenvolvimientu del arte islámico, que de cutiu s'utilizó con fines sagraos. Piénsase, poques gracies, na relixón musulmana. Sicasí, el mundu islámicu nun tuvo una mayoría musulmana hasta'l sieglu XIII y otres creencies tamién desempeñaron un papel importante nel islam. El cristianismu, particularmente, nuna área que va dende Exiptu hasta l'actual Turquía. El zoroastrismo, especialmente nel mundu iranín. El hinduismu y el budismu nel mundu indiu y el animismo en tol Magreb.
Sicasí, tou l'arte islámico nun ye relixosu, y los artistes tamién utilizaron otres fontes, ente elles la lliteratura. La lliteratura persa, como'l "Shahnameh ", la epopeya nacional compuesta a principios del sieglu X pol poeta persa Ferdowsi, los Cinco Poemes o "Jamsa" de Nizami nel (sieglu XII), ye tamién una fonte importante d'inspiración pa munchos motivos que s'atopen tantu nel arte del llibru" como nos oxetos (cerámiques, tapices, etc ). Les obres de los poetes místicos Saadi y Djami tamién dieron llugar a munches representaciones. El "al-Jami tawarikh ", o "Hestoria Universal", compuesta pol visir "Il-khanide" Rashid al-Din a empiezos de sieglu XIV foi la inspiración de numberoses representaciones en tou'l mundu islámicu.
La lliteratura árabe nun ye la única con representaciones; les fábules d'orixe indiu "Calila y Dimna" o'l "Maqamat" de Al-Hariri y otros testos fueron frecuentemente ilustraos nos talleres de Bagdad o Siria.
La lliteratura científica, como los trataos de astronomía o mecánica tamién tienen ilustraciones.
Los motivos decorativos son bien numberosos nesti arte y bien variaos, dende los motivos xeométricos hasta los arabescos. La caligrafía nes tierres del islam ta considerada como un arte, inclusive sagráu, habida cuenta de que les suras del Corán considérense como palabres divines y que les representaciones de los seres vivos tán escluyíes de los llibros y llugares relixosos, la caligrafía merez una atención especial, non solo nel ámbitu relixosu, sinón tamién nes obres profanes.
De cutiu piénsase que l'arte islámico ye totalmente anicónico, sicasí, pueden reparase numberoses figures humanes y animales na cerámica. Les imaxes relixoses del profeta Mahoma, de Xesús y del "Vieyu Testamentu" lo mesmo que de los imanes, tamién dieron llugar a representaciones que, según dómines y llugares, tienen la cara velar o non. La cuestión de la representación figurativa nel islam ye entá güei bien complexa.
L'arte islámico foi mientres enforma tiempu conocíu n'Europa gracies a les numberoses importaciones de materiales preciosos (seda, cristal de roca), que se fixeron na dómina medieval. Munchos d'estos oxetos convirtiéronse en reliquies y caltiénense anguaño nes ayalgues de les ilesies del mundu occidental. Sicasí, la hestoria del arte islámico como una ciencia ye una disciplina bien recién en comparanza, por casu, cola d'otres artes antigües. Per otru llau, les escavaciones d'arte islámico fueron víctimes de cutiu d'arqueólogos que deseosos d'aportar rápido a los niveles más antiguos, escalaron los niveles más modernos.
Nacida nel sieglu XIX ya impulsada pol movimientu orientalista, esta disciplina evolucionó marcada por munchos vaivenes, debíos a acontecimientos políticos y relixosos mundiales. La colonizaciónsobremanera, fomentó l'estudiu de dellos países - según l'apaición de colecciones europees y americanes -, pero período enteros de la hestoria quedaron escaecíos. De la mesma, la Guerra Fría, ralentizó considerablemente l'estudiu de les artes del islam, torgando l'espardimientu d'estudios y descubrimientos.
Como asocede de cutiu, les grandes colecciones d'arte islámico tán más bien nel mundu occidental, nel Muséu del Louvre, Muséu Metropolitanu d'Arte, Muséu Británicu y Victoria and Albert Museum en particular. Sicasí, esisten colecciones n'otros llugares, ente elles les del Muséu Islámicu d'El Cairu o'l Muséu Nacional de Qatar. La Fundación Gulbenkian Lisboa y la colección Khalili tamién caltienen numberoses pieces. Los museos americanos, como la Galería Freer de Washington, tienen fondos bien importantes, tantu d'oxetos como de manuscritos. El corning Muséu del Vidriu de Nueva York tien unu de los fondos de vidrios islámicos más grande del mundu. Tocantes a los manuscritos, tenemos que señalar grandes biblioteques como la British Library o la Biblioteca Nacional de Francia, que los sos fondos orientales tán bastante completos anque los museos caltienen tamién páxines ilustraes y manuscritos.
Tán faciéndose munchos progresos nel estudiu de la producción d'oxetos y de l'arquitectura islámica más antigua, especialmente n'Iraq, Samarra o Susa, por casu, o inclusive nel El Cairu. A pesar del contestu actual, los principales xacimientos tán siendo escavaos en tou'l mundu islámicu dende Pakistán hasta'l Magreb.
 "Arts et civilisations de l'islam", sous la direction de Markus Hattstein et Peter Delius, Könemann, Cologne, 2000 ;
Estudios islámicos
Estudios islámicos ye un términu ambiguu. Asina, nun contestu musulmán, "estudios islámicos" ye un términu global que se refier virtualmente a tolos estudios académicos, incluyendo toles formes tradicionales de pensamientu relixosu, como la teoloxía islámica y la xurisprudencia islámica. Amás, asimila campos xeneralmente consideraos como seculares por Occidente, como la ciencia islámica y la economía islámica. 
Ente que nun contestu non musulmán, los estudios islámicos refiérense al estudiu hestóricu de la relixón islámica, la cultura, la historia y la filosofía. Académicos de diverses disciplines participen ya intercambien idees sobre sociedaes predominantemente musulmanes nel pasáu y na actualidá. A pesar del so aproximamientu non relixosu, dellos académicos non musulmanes escribieron trabayos que son llargamente lleíos por musulmanes. Enantes de 1980, talos académicos non musulmanes nesti campu fueren llamaos "Islamicistas"; la so disciplina recayía nel campu denomináu estudios orientales, agora llamaos de cutiu estudios asiáticos. Munches universidaes ufierten graos académicos d'estudios islámicos.
El campu d'hestoria islámica inclúi'l tempranu desenvolvimientu del Islam, según la so continuación con distintes riegles y denominaciones, y la confluencia de la so filosofía y hestoria onde esta afecta a cada unu:
El campu de la hestoria islámica inclúi'l tempranu desenvolvimientu del Islam según la so continuación so los distintos dirixentes y denominaciones, y y conflúi cola so filosofía ya historia les cual inflúyense ente elles:
Equí prefierse'l términu musulmán", cuidao que nun esistía inda una perspectiva islámica.
La filosofía islámica forma parte de los Estudios islámicos. Ye un intentu de llargu aliendu pa crear harmonía ente la fe, la razón o la filosofía y les enseñances relixoses del Islam. Un musulmán comprometíu nesti campu ye llamáu un filósofu musulmán. Estrémase en campos, talos como:
Kalam (علم&32;الكلم) ye una de les ciencies relixoses' del Islam. En árabe, la palabra significa "discutiniu" y refierse a la tradición islámica de buscar principios teolóxicos por medio de la dialéctica. Un estudioso del Kalam ye llamáu mutakallam.
Sufismu (en árabe: تصوف, tas&803;awwuf) ye una tradición mística del Islam que se basa na busca de verdá espiritual que ye gradualmente revelada al corazón y mente del Sufi (aquel que práctica'l sufismo). Tamién puede referise al misticismu islámicu. Ente que otres cañes del Islam xeneralmente céntrense n'aspeutos exotéricos a la relixón, el sufismo céntrase mayormente na percepción directa de la verdá o de Divos por medio de práctiques místiques fundaes nel amor divino. El sufismo encarna delles cultures, filosofíes, enseñances centrales y cuerpos de conocencia esotérico.
La xurisprudencia islámica rellaciónase con temes cotidianes y sociales na vida del musulmanes. Estrémase en campos talos como:
Les distinciones centrales inclúin aquelles ente fiqh, hadiz y ijtihad.
Historia del Islam
La Hestoria del Islam inclúi la hestoria de la fe islámica como relixón y institución social.
Como la mayoría de les relixones del mundu, el desenvolvimientu hestóricu del islam tuvo un impactu claru na hestoria política, económica y militar de les árees dientro y fuera de lo que se considera les sos principales zones xeográfiques d'algame (ver mundu islámicu). Como col cristianismu, el conceutu d'un mundu islámicu» pue ser más o menos útil al ver distintos periodos de la hestoria. Una corriente importante de la cultura islámica afala la identificación cola comunidá cuasi-política de creyentes o "Ummah", y esti componente refléxase nel comportamientu d'una variedá d'actores na hestoria. La hestoria del islam como una relixón ta rellacionada cercanamente a la hestoria política, económica y militar.
L'islam surdió en Arabia nel sieglu VII de la era cristiana cola apaición del profeta Mahoma. Un sieglu dempués de la so muerte, l'Estáu islámicu estendíase dende'l Océanu Atlánticu nel oeste hasta Asia Central nel este. Esti imperiu nun se caltuvo xuníu por enforma tiempu; el nuevu sistema de gobiernu llueu derivó nuna guerra civil conocida pa el historiadores del islam como la Fitna, y darréu afectada por una Segunda Fitna. Dempués de esto, dinastíes rivales reclamaríen el califatu, o lideralgu del mundu musulmán y munchos estaos ya imperios islámicos ufiertaron namái una obediencia simbólica al califa, incapaz d'unificar el mundu islámicu.
A pesar d'esta fragmentación del islam como comunidá política, los imperios del califatu Abbasí, los mogoles y los otomanos Selyúcidas taben ente los más grandes y poderosu del mundu. Los árabes fixeron munchos centros islámicos de cultura y ciencia de los cual surdieron notables científicos, astrónomos, matemáticos, doctores y filósofos islámicos mientres la era dorada del islam. La tecnoloxía florió; hubo muncha inversión n'infraestructura económica, como sistemes de regación y canales. El fincapié na importancia de la llectura del Corán produció un altu nivel d'alfabetización na población xeneral.
Darréu, nos sieglos XVIII y XIX, les rexones islámiques cayeron so la influencia de los poderosos imperios europeos. Depués de la Primer Guerra Mundial, los remanentes del Imperiu otomanu fueron estremaos como protectoraos europeos.
Anque afectáu por delles ideoloxíes, como'l comunismu, mientres gran parte del sieglu XX, la identidá islámica y la prominencia del islam en temes polítiques aumentaron casi indiscutiblemente mientres los últimos años del sieglu XX y empiezos del XXI. La rápida crecedera, los intereses d'occidente nes rexones islámiques, los conflictos internacionales y la globalización influyeron na importancia del islam na configuración del mundu del sieglu XXI.
Esisten delles versiones musulmanes de la hestoria antigua del islam, como les escrites pola secta suní, xiina y ibadí. Los espertos occidentales del sieglu XIX tendíen a privilexar la versión de los suníes. Los Suníes son la secta mayoritaria, y los sos llibros y espertos yeren fácilmente accesibles. Pero nos postreros 100 años, los espertos d'occidente volviéronse más dispuestos a cuestionar la visión ortodoxa y a avanzar en nueves teoríes y narratives. Entá güei día, munches partes de la hestoria islámica nun son bien conocíes internacionalmente como otros componentes de la hestoria mundial.
Arabia enantes de Mahoma taba escasamente poblada por habitantes de fala árabe. Dalgunos yeren beduíns, pastores nómades entamaos por tribus. Dalgunos yeren llabradores, que vivíen n'oasis nel norte, o nes árees más fértiles y trupes nel sur (no que se conoz agora como Yemen y Omán). Nesi tiempu, la mayoría de los árabes yeren siguidores de les relixones politeístes, anque unes poques tribus siguíen el xudaísmu, el cristianismu (incluyíu'l nestorianismo) o zoroastrianismo. La ciudá de la Meca yera un centru relixosu pa dellos politeístes árabes norteños, yá que contenía'l muriu sagráu del Zamzam y un pequeñu templu, la Kaaba.
Mahoma nació pela rodiada de la Meca nel Añu del Elefante, según el calendariu islámicu. La mayoría del musulmanes equivalen ésti col añu gregoriano 570, pero dalgunos prefieren el 571. Quedó güérfanu a temprana edá y foi criáu pol so tíu Abu Talib. Convirtióse en comerciante, casóse con una vilba rica y pudo siguir una vida de tranquilidá y prosperidá.
Sicasí, cuando tenía unos 40 años, dixo esperimentar una revelación divina mientres taba meditando nuna cueva pela rodiada de La Meca. Esto sería nel añu 610 de la era cristiana. Dempués d'un periodu inicial de duldes y mieos, empezó a pedricar a los sos parientes y depués al públicu, a tolos residentes de La Meca.
Mahoma afirmó que fuera escoyíu por Divos, como los profetes hebréu que lu precedieron, pa pedricar l'arrepentimientu, la sumisión a Dios y la venida del día del xuiciu. Dixo que nun taba pedricando una nueva relixón sinón que taba alitando l'antigua y pura, tradición que los cristianos y los xudíos degradaren. Atrayer siguidores, pero tamién creó enemigos.
Nel añu 622, Mahoma y munchos de los sos siguidores fuxeron a la ciudá vecina de Medina. A esta migración llamóse-y la "Hégira". Foi'l primer añu del reináu» de Mahoma como un gobernante secular, según líder relixosu. Siguiendo el costume de la dómina, historiadores posteriores tomaron esi añu como l'empiezu del calendariu musulmán.
Omar foi asocedíu por Uthman ibn Affan, otru de los primeros siguidores de Mahoma. So Uthman, el nuevu imperiu cayó nuna Guerra civil a la que se-y llamó la Fitna, o desorde. Munchos de los familiares y primeros siguidores de Mahoma taben descontentos con Uthman, porque sentíen que taba favoreciendo indebidamente a los sos parientes y actuando menos como un líder relixosu y más paecíu a un rei. Soldaos rebalbos mataron a Uthman y ufiertaron el lideralgu a Ali ibn Abi Talib, el primu y xenru de Mahoma. Munchu musulmanes (en particular el que teníen los sos propios candidatos al califatu), refugaron aceptar a Ali como líder, polo qu'ésti pasó'l so curtiu califatu lluchando contra les facciones disidentes y los parientes de Uthman, los Omeya. Ali morrió a manos d'un asesín jariyí y los Omeyes reclamaron el califatu. Ellos llograron retener el lideralgu de la mayoría del musulmanes por delles xeneraciones, pero salvu por un curtiu periodu, nunca volvieron gobernar sobre un imperiu islámicu non estremáu. La fe islámica diverxó tamién, dixebrándose nes principales de l'actualidá los suní y los xiín. (Esta ye quiciabes una enorme simplificación d'una hestoria relixosa complexa).
El gobiernu de los Omeyes foi atayáu por una segunda guerra civil (la segunda Fitna) nel añu 680, restablecióse pero depués terminó nel añu 758. Dempués de esto, dinastíes rivales reivindicaríen el califatu, o lideralgu del mundu musulmán, y munchos estaos ya imperios islámicos solo emprestaríen una obediencia simbólica al califa, incapaz d'unificar al mundu islámicu.
La mayoría de la población d'esti nuevu imperiu nun yera musulmana y amás d'un impuestu de protección ("jizya") y el dhimmi, la población conquistada afayó que les sos relixones yeren toleraes. Ello ye que les autoridaes musulmanes regularmente desanimaben les conversiones, una y bones esto erosionaba la so base impositiva. So los Omeyes, los que buscaben convertise, teníen qu'atopar un benefactor árabe que los adoptara na so tribu. Una vegada que fueren árabes honorarios, podríen convertise.
Sicasí, la mayoría de la población eventualmente convirtióse al islam. Si ésti foi un movimientu rápidu o lentu, ye un tópicu fuertemente aldericáu nel mundu académicu y solo decidiríase por estudios meticulosos país a país.
La unidá política del islam empezó a desintegrarse. Los emiratos, qu'entá reconocíen el lideralgu teóricu del califa, esmuciéronse escontra la independencia, y un curtiu resurdir del control terminó col establecimientu de dos califatus rivales: los Fatimíes nel norte d'África y el de los Omeyes Califatu de Córdoba n'España (los emires ellí yeren descendientes d'un miembru d'esa familia que llogró escapar). Eventualmente, los ababsíes gobernaron como marionetes pa los emires Buyíes.
Una serie de nueves invasiones afaró sobre'l mundu islámicu. Primero, los apocayá convertíos turcos selyúcidas conquistaron rápido l'Asia islámica, esperando restaurar el gobiernu ortodoxu y vencer a los fatimíes, pero llueu ellos tamién cayeron presos de la descentralización política. Dempués de la desastrosa derrota de los bizantinos na Batalla de Manzikert en 1071 occidente llanzó una serie de Cruzaes y por un tiempu prindaron Xerusalén. Sicasí, Saladino restauró la unidá, ganó a los fatimíes y retomó la ciudá. Llanzáronse nueves cruzaes con siquier l'intentu nominal de recuperar la ciudá sagrada. Pero llogróse pocu más que'l saquéu y ocupación de Constantinopla, dexando al Imperiu Bizantín seriamente debilitáu y llistu pa una conquista posterior.
Mientres esti tiempu, realizáronse grandes meyores nes árees d'astronomía, poesía, ciencies filosófiques y matemátiques.
Pa empiezos del sieglu XIII, una amenaza muncho más seria acurríase sobre l'islam. Los mongoles, qu'invadieron Baghdad en 1258, conquistaren la mayoría de los territorios islámicos al este d'Exiptu. Les hordas terminaron permanentemente col califatu Abbasí y l'Era Dorada del islam medieval, dexando al mundu islámicu arruináu y confusu. Darréu los mongoles convirtiéronse al islam y desenvolvieron la so propia cultura basada nel intercambiu diverso y sofisticao, integrando elementos de cada esquina de Eurasia.
El mundu islámicu algamó un nuevu apoxéu (anque non comparable cola Edá Dorada de los Abbasíes) sol Imperiu otomanu. Los otomanos migraron dende la estepa d'Asia Central y primero establecieron un pequeñu tao en Anatolia (actual Turquía). Dempués d'un sitiu en 1453 que duró dos meses, los jenízaros y cañones otomanos toraron Constantinopla. El milenariu imperiu bizantín foi absorbíu de secute pol nuevu Imperiu otomanu, qu'estendería la so influencia sobre la mayoría del mundu islámicu y algamaría hasta lo fondo de la Europa cristiana.
L'Imperiu otomanu, que taba faciendo grandes meyores na conquista del Oriente, amenació con conquistar Europa Central y Occidental. En 1529, el Sitiu de Viena fracasó, lo que detuvo cualquier meyora adicional del Imperiu otomanu n'Europa del Este. La Batalla de Viena en 1683 dio entamu al retiru del Imperiu otomanu de munches partes d'Europa del Este y darréu de los Balcanes.
Nel sieglu XVIII hubo trés grandes imperios musulmanes: l'antes mentáu Imperiu otomanu en Turquía, Mesopotamia, el Mar Roxu y el Mediterraneu; el Imperiu Safávida n'Irán y el Imperiu Mogul n'India. Pa finales del sieglu XIX, los trés se debilitaren o destruyeren por grandes influencia de la cultura occidental o por ambiciones militares.
Mientres el sieglu XVIII, Muhammad ibn Abd al Wahhab (1703–1792) lideró un movimientu relixosu (el Wahhabismo) nel este de Arabia que buscaba purificar l'islam. Wahhab quería retornar l'islam a lo que se pensaba yeren los sos principios orixinales, como yera enseñáu polos as-salaf as-saliheen" (los primeros que se convirtieron al islam) y refugaba lo que vía como corrupciones introducíes por Bida (innovaciones relixoses) y Shirk (politeísmu).
Esti movimientu ye consideráu como'l fundador del musulmanes fundamentalistas y agora los países occidentales llamen a esto como'l terrorismu islámicu modernu y tendría de destacar que Osama bin Laden, Ayman Al-Zawahiri y Abu Musab Al-Zarqawi fixeron afirmaciones de que siguen o fueron inspiraos por Muhammad ibn Abd al Wahhab. D'otra parte, otros qu'afirmaron ser siguidores de Wahhab refuguen la Fiqh (o Xurisprudencia islámica) y la ijtihad (les decisiones llegales islámiques de los "mujtahid").
La era moderna traxo cambeos radicales en materia tecnolóxico y organizativa n'Europa y los países islámicos que s'atoparon a sí mesmos menos modernos en comparanza con munchos países occidentales. Los gobiernos basaos nel estáu d'Europa y la rampante colonización dexaron qu'Occidente apoderara'l mundu económicamente y forzaron a les naciones islámiques a cuestionar el cambéu.
A los territorios islámicos concedióse-yos siquier una independencia nominal dempués de terminada la Primer Guerra Mundial y completa independencia dempués de la Segunda Guerra Mundial. Munchos países musulmanes buscaron asonsañar a les organizaciones polítiques europees y el nacionalismu empezó a surdir nel mundu islámicu. Países como Exiptu, Siria y Turquía entamaron los sos gobiernos con sistemes delimitados y buscaron desenvolver l'arguyu nacional ente los sos ciudadanos. Otros llugares, como Iraq, nun fueron tan esitosos por cuenta de la falta d'unidá.
Dellos países musulmanes, como Turquía y Exiptu, buscaron dixebrar l'islam del gobiernu secular. N'otros casos, como Arabia Saudita, el nuevu gobiernu resaltó nueves espresiones relixoses nel resurdimientu de la forma puritana del islam sunita conocíu polos sos detractor como wahhabismo que se abrir pasu dientro de la familia real saudita.
Cuando s'otorgó la llibertá a India, Lord Mount Baton robló un alcuerdu pa dixebrar Pakistán de la India de Mahatma Gandhi (non...Mohammad Ali Jinnah) Esto tomó a munchos hindús de sorpresa y hubo una gran guerra civil na rexón fronteriza ente dambos países. Unu de los efectos del lideralgu colonial de la India foi la separación de los dos naciones. Más palantre Bangladesh tamién surdió como otru estáu musulmán nel este d'India. La decisión de lord Mount Beaton provocó que la tema de Caxmir fora un dique de contención ente India y Pakistán hasta agora, nos que miles de cachemires muerren a manos del exércitu indiu.
Munchos países musulmanes quedaron buscando respuestes mientres los sos nuevos gobiernos occidentalizados siguieron en conflictu coles sos sociedaes islámiques. Na mayoría de los casos esta busca condució a la reinserción de los valores del so heriedu relixosu.
Cola nacencia de Israel, los xudíos que vinieron principalmente d'Europa movieron a el musulmanes y cristianos nativos que vivieren ellí mientres sieglos, convirtiendo a los árabes nuna minoría n'Israel y dexando a millones d'ellos (que depués empezaron a ser llamaos palestinos) como abelugaos en países vecinos. Pa oponese a la invasión xudía, les naciones árabes xuniéronse na so presión pol Pan-Arabismu en vegada del nacionalismu, formando la Lliga d'Estaos Árabes en 1945. La coalición aumentó a 22 países en 1992 dempués del fracasu d'una serie de guerres contra Israel que namái amestaron un sentíu de propósitu común ente los países musulmanes.
Ente 1953 y 1964, el rei saudita reorganizó'l gobiernu de la monarquía qu'el so padre, Ibn Saud, creara. Los nuevos ministerios de Arabia Saudita incluyíen el de Comunicaciones (1953), Agricultura y Agua (1953), Petroleu (1960), Pelegrinaxe y Fundaciones Islámiques (1960), Trabayu y Asuntos Sociales (1962) ya Información (1963). Tamién punxo a Talal, unu de los sos munchos hermanos más nuevos (29 años más nuevu) nel cargu de Ministru de Tresporte.
En 1958-59, Talal propunxo la formación d'un Conseyu Nacional. Como lo propunxo, sería un cuerpu consultivu, non una llexislatura. Sicasí, pensó que eso yera un primer pasu pa una participación popular más amplia nel gobiernu. Talal presentó la so propuesta al rei cuando'l Príncipe Herederu taba fuera del país. Saud a cencielles pasó la propuesta al Ulema preguntar si un Conseyu Nacional yera una institución lexítima nel islam. La idea paez que morrió'l comité, por dicir. Sería alitada más de tres década dempués. En 1992 creóse un Conseyu Consultivu.
Entrín y non, nació la Organización de Países Exportadores de Petroleu (OPEP) en 1960. Na so primer década d'esistencia, foi inefectiva en términos d'aumentar los ingresos de les naciones miembros. Pero llegaría'l so día. La tensión ente Faisal y Saud siguió creciendo hasta'l desenllaz final en 1964. Saud amenació con movilizar la Guardia Real contra Faisal, y ésti amenació con mover la Guardia Nacional escontra Saud. Foi Saud el que ceguñó, abdicando y fuxendo escontra El Cairu y darréu a Grecia. Ellí morrería en 1969. Faisal entós convirtióse en rei.
En 1967, Israel ganó'l so torbellina guerra de los seis díes. En respuesta, los líderes árabes (incluyíu'l rei Faisal) sostuvieron una conferencia en Khartum n'agostu. Ellí toos alcordaron trés lemas negativos con al respective de Israel: «Non reconocencia, non negociación, non paz». Faisal afirmó que Arabia Saudita usaría parte de la so riqueza petrolera pa financiar a los países na primer llinia», esto ye, los que partíen col Estáu d'Israel, na so llucha.
La guerra de 1967 tuvo otres consecuencies. Efectivamente cerró'l canal de Suez, contribuyiría a la revolución en Libia que punxo nel poder a Moammar Gadafi y condució en mayu de 1970 al zarru de "«tapline»" dende Arabia Saudita al traviés de Siria hastaEl Líbanu. Estos acontecimientos tuvieron la consecuencia del aumentu de la importancia del petroleu en Libia, que ta a una distancia corta en barcu d'Europa.
En 1970, foi la compañía Occidental Petroleum la que creó'l primer resquiebru na paré de la solidaridá de les empreses petroleres n'axustar coles naciones productores de crudu, específicamente nesti casu, con demandes d'aumentu de precios al nuevu gobiernu de Gadafi.
N'ochobre de 1973 empezó otra guerra ente Israel y los sos vecinos musulmanes, conocida como la Guerra del Yom Kippur, mientres los executivos de les compañíes petroleres dirixíense a Viena, llugar d'una xunta entamada de colos líderes de la OPEP. El cartelu petroleru habíase envalentonado pol ésitu de les demandes de Libia, y la guerra fortaleció la unidá alredor de les sos nueves esixencies.
El centralismu del petroleu, el conflictu árabe-israelín y l'inestabilidá político y económico, según la incertidume, siguen siendo les carauterístiques constantes de la política de la rexón.
Mientres los eventos enantes mentaos taben desenvolviéndose, el sha d'Irán taba emburriando (lo que'l consideraba) la modernización del so país. Por exemplu, na revolución blanca" de 1963 abolió'l sistema feudal de la tenencia de la propiedá real, y nel procesu amenorgó l'ingresu de dellos clérigos chiítas. Los críticos del sha dixeron nesi momentu que taba tratando d'asegurase nel poder. Para 1966, punxérase muncho más agresivu nes sos negociaciones coles compañíes petroleres.
Una década dempués, el sha decretó'l votu de les muyeres y esanició el calendariu llunar (islámicu) pol calendariu solar pa usu oficial a partir de 1976. Dambes decisiones alienaron a los clérigos chiítas. Estes tuvieron ente les condiciones de la revolución iranina de 1978-1979, que derrocó al Sha y punxo al ayatollah Jomeini nel poder n'Irán.
Filosofía islámica
La filosofía islámica o filosofía árabe, ye'l conxuntu de doctrines de los pensador árabes que s'aniciaron ente los sieglos IX y XII y qu'influyeron el escolasticismu medieval d'Europa.
La tradición árabe combina dalgunos pensamientos del neoplatonismu y el aristotelianismu con otres idees que fueron ensertaes pente medies del Islam. Ciertos filósofos de pesu como los perses al-Kindi, al-Farabi y Avicena, según el ibéricu Averroes, precisaron delles interpretaciones de Aristóteles que fueron dempués absorbíes polos intelectuales xudíos y cristianos.
Los musulmanos, como tamién en menor midida los cristianos y los xudíos, contribuyeron col folclor arábigu y alloñáronse ente sigo d'alcuerdu a los sos dogmes filosóficos más que poles sos doctrines relixoses. Cuando'l pueblu árabe apoderó España, la lliteratura filosófica arábiga foi traducida a los idiomes hebréu y llatín; contribuyendo al desenvolvimientu de la filosofía europea contemporanea.
Más o menos poles mesmes feches en Exiptu, la tradición árabe foi cultivada por Ibn Jaldún y Maimónides.
Hai qu'estremar dos corrientes nel pensamientu Islámicu tempranu. La primera ye Kalam, que sobremanera trata sobre cuestiones teolóxiques del Islam, y l'otra ye Falsafa, que se centró n'interpretaciones del aristotelismu y el neoplatonismu. Hubo intentos posteriores de parte de filósofos-teólogos por harmonizar dambos enclinossobremanera los de Avicena y Averroes, y otros non tan relevantes como los de Ibn al-Haytham (Alhacen), Abū Rayhān al-Bīrūnī, Ibn Tufayl (Abubacer) y Ibn al-Nafis.
Sunna
Sunna (سنة [ˈsunna], plural سنن sunan [ˈsolæn]) ye un palabra árabe que significa vezu o práctica habitual. L'usu musulmán d'esti plazu refier a los refranes y vezos vivientes de Mahoma, l'últimu profeta del Islam.
Ḥadiz
Un ḥadiz (árabe: حديث, polo xeneral, "narración, referencia") lliteralmente significa un dichu o una conversación, pero islámicamente representa los dichos y les acciones del Profeta Mahoma rellataes polos sos compañeru y compiladas por aquellos sabios que-yos asocedieron.
Desígnase a toa narración o rellatu referíu al Profeta Mahoma, directa ya indirectamente, sobro lo qu'ésti dixo (encamentando, ordenando, prohibiendo), enseñó, o simplemente viose que solía faer anque nun lo encamentara específicamente a los sos siguidores. Hai inclusive ḥadices nos cual nárrase simplemente que'l Profeta aprobó tácitamente cierta conducta n'otros, y en consecuencia tala conducta vuélvese venceyante pa los musulmanes.
El Corán afala a que se debe siguir la guia, enseñanza y l'exemplu de Mahoma como nos vinientes versículos:
Tamién lu concede a Mahoma la misión d'esplicalo:
Esta ye la razón de como dende la primer dómina del Islam, l'exemplu del Profeta utilizóse como recursu d'autoridá pa tou tipu d'eventualidaes. La lexislación musulmana basábase y síguese basando en munchos aspeutos de la vida del Profeta recoyíos nes compilaciones de hadices que se fueron axuntando a lo llargo de los sieglos. Pero non yá reparar los ḥadices nel planu xurídicu. La manera de vida (Sunna) de too musulmán ta bien de cutiu condicionáu por estos vezos empecipiaes por Mahoma.
Coles mesmes, los ḥadices yeren poderoses armes nes lluches polítiques, y puestu viose la necesidá d'evitar la so continua manipulación atribuyéndo-yos un valor en función de quién tresmitiera la tradición y quién tuviera nel aniciu d'ésta. Sicasí, llegóse a la conclusión por mediu d'otru ḥadiz tresmitíu por Aysha, (la ma de los creyentes) cuando se-y preguntar que cómo yera la conducta del pernomáu Profeta del Islam y ella respondió: "el Corán".
Tou ḥadiz vien acompañáu d'una llista d'autoridaes que lo responden por en forma de cadena de tresmisión oral: "X afirma, refiriéndose a les palabres de Y, qu'oyó a Z dicir...". Estes cumplen una función esencial a la de determinar la validez y l'algame de la tradición. Los ḥadices atribuyíos a Mahoma son necesariamente más pervalibles que los demás. Coles mesmes, esisten transmisores de tradiciones que gocien del enfotu de los entendíos na materia, ente qu'otros son ignoraos. Les cadenes pueden ser bastante llargues. Sin embargo, la mayor parte de los ḥadices que nos lleguen nun surden más allá d'un sieglu o dos dempués de la muerte de Mahoma, pos, evidentemente, l'apaición de buecos na cadena faíase frecuente col pasu del tiempu y asina s'amenorgaba la so credibilidá.
Cuando la ciencia de los hadices desenvolvióse, nel tiempu ente'l tercer califa ortodoxo, Osmán ibn Affan y el final de la dinastía Omeya, los hadices tuvieron que pasar un rigorosu análisis por parte de los ulemas especializaos, los "muhaddiz", el que acababen per refugar la tradición por falsa o aceptala otorgándo-y unu de los vinientes graos:
Una minoría de los musulmanes dicen que cualquier hadiz, nun importa cuál fuera la cadena de tresmisión, que contradiga'l Sagráu Corán tien de considerase como una fabricación, ejemplificando hadices como unu narráu por Abu Bakr, que declaró escuchar dicir al Sagráu Profeta: "Nós los Profetes nun dexamos heriedos, tou aquello que dexamos como mandáu ye pa la caridá." Dicen que son contrapuestos a esti pronunciamiento delles aleyas o versos del Sagráu Corán confirmando lo contrario: "Y Salomón foi l'herederu de David", Capítulu 27: versu 16. Y sobro el Profeta Zacírias el Sagráu Corán diz qu'él imploró: "Por tantu concédame Usté un herederu que m'heriede a mi y a la casa de Jacobo", Capítulu 19: versos 5-6. Quedando establecíu así que la primer prueba p'afitar l'autenticidá d'un hadiz ye xustificar si contradiz los postulaos del Sagráu Corán o non. Pero la mayoría de los eruditos islámicos nun atopen contradicción dalguna ente esti rellatu y los versículos coránicos, una y bones neses aleyas méntase qu'a David se -y concedió la conocencia y Salomón heredólo, según Zacarías heredó la profecía a la so descendencia. De la mesma manera Aisha, que rellató'l hadiz sobro que la conducta de Mahoma yera'l Corán, tamién rellató'l mesmu hadiz de Abu Bakr, esplicándo-y a los herederos del Profeta qu'ella coles mesmes lo escuchó d'él. El mesmu Bujari, Ahmad bin Hanbal arrexunten esta narración y dellos de los grandes de los collacios del Profeta calificáronla como auténtica, siendo un hadiz arrexuntáu tamién por Muslim y pasa a ser reconocíu como "Mutafaqun alahi", esto ye, de común alcuerdu sobro la so autenticidá.
Mientres les primeres centurias del Estáu musulmán, los legisladores, les facciones enfrentaes pol poder y otros viéronse somorguiaos nuna frenética busca de fechos de Mahoma que sirvieran a los sos respectivos intereses o respondieran a les sos necesidaes o duldes. Del caos esistente, los estudiosos intentaron depurar y unificar en códices los estremaos vezos conocíos. Asina, el mundu islámicu (suníes, xiín, ibadíes) acepta casi unánimemente los vinientes recopiladores:
Fiqh
El términu fiqh alude a la metodoloxía pa convertir en lexislación aplicable,les normes del Corán y de la Sunna que, poles sos característica de revelación relixosa, nengún pueden regular directamente la vida de los homes en la religión islámica.
El términu fiqh significa "conocencia fonda". Siguiendo les directrices de Mahoma, un les normes relixoses tien d'aplicase un analís críticu que determina la so utilidá y sentíu en cada momentu y llugar. Asina el fiqh determina cómo se rellaciona el musulmán con Alá (Al 'Ibadát) y colos sos asemeyaos (Al Mu'amalát), respetando el Corán y la Sunna. Ye pos, en sentíu xurídicu, el métodu de interpretación de la Sharia y la xurisprudencia islámica.
Al tar basáu en una interpretación crítica pecáu mayores restricciones, el númberu d'escueles islámiques (Madhab) que contribúin en la interpretación ye numberosu y d'opiniones diverses, si bien esto ye consustancial al modelo relixosu islámicu onde nengún esiste una ortodoxa establecida.
Calam
Calam (علم الكلم) ye una de les «ciencies relixoses» del Islam. N'árabe la palabra quier dicir «el discursu», y refierse a la tradición islámica de buscar principios teolóxicos al traviés de la dialéctica. El términu polo xeneral ye traducíu, como una interpretación averada, por «teoloxía natural», anque de xemes en cuando (y con menos exactitú) como «filosofía». Un eruditu calam llámase "mutakalim" y en plural "mutakalimun". 
Calendariu islámicu
El calendariu islámicu ye un calendariu llunar. Básase en ciclos llunares de 30 años (360 lunaciones, de tradición sumeria). Los 30 años del ciclu estrémense en 19 años de 354 díes y 11 años de 355 díes. Los años de 354 díes llámense años simples y estrémense en seis meses de 30 díes y otros seis meses de 29 díes. Los años de 355 díes llámense entrepolaras y estrémense en siete meses de 30 díes y otros cinco de 29 díes. Años y meses van alternándose. Esto ye, cada 33 años musulmanes equivalen a 32 años gregorianos. Les intercalaciones fáense añediendo un día a la fin del mes de du l-hiyya nos años 2º, 5º, 7º, 10º, 13º, 16º, 18º, 21º, 24º, 26º y 29º de cada ciclu de 30 años. 
Díes festivos islámicos
Los díes festivos islámicos son aquellos onde se suspenden llabores y celébrense preceptos relixosos designaos nel Islam. Esisdíes festten dos grandes exemplos d'estes feches que tienen la so conmemoración con una frecuencia añal; el Eid al-Fitr y el Eid al-Adha.
El "Eid al-Fitr" (del árabe عيد الفطر) yel día de folixa que solemniza el fin del largu ayuu del Ramadán. Mientre el Ramadán, los musulmanes en tol mundu realicen un ayunu diariu dende enantes del alba hasta la puesta del sol, tomando'l su primer comida al averase la oración del anochar. L'envís del ayunu ye enseñar a los musulmanes la paciencia y l'humildá, según tamién pa recorda-yos lo afortunaos que son y faer fincapié na ayuda al precisáu y aquellos con menos suerte. El Eid al-Fitr empecipia dempués del ocaso del últimu día del Ramadán. Nes hores tempranes de la mañana del primer día del "Shawwal" (xornada inaugural del Eid al-Fitr), los musulmanes realicen un plegaria ritual, entós pártense duces, comida y bébores ensin alcohol nes mezquites y llares. Les celebraciones duren trés díes nos países islámicos.
El "Eid al-Adha" (عيد الأضحى), cai aprosimao 70 díes dempués del "Eid al-Fitr" y ye celebráu n'honor al profeta Abraham remembrando asina, cuando intentó sacrificar al so fíu Ismael como prueba de la so llealtá a Dios. El Eid al-Adha podría traducise como "celebración del sacrificiu", que ye representada polos musulmanes de tol mundu cola ufrienda d'un sacrificiu animal (comúnmente una corderu) como una aición de gratitud pa Dios por salvar la vida del fíu del profeta. La carne del animal ye dixebrada en tercios, una pa la persona qu'agasaya a la bestia, otra pa partila ente los sos parientes probes y el postreru terciu pa los precisaos, independientemente del so relixón, raza o nacionalidá.
El "Āshūrā" ye festexáu ente'l novenu y décimu día del Muharram, del calendariu musulmán. El Āshūrā ye una palabra árabe que significa "diez", siendo una fecha de guardar ayunu opcional. Pa los musulmanes sunitas, ye motivu de celebración porque foi'l día en qu'el Arca de Noé consiguió aposentarse, el profeta Ibrahim (Abraham) nació y el Kaaba foi construyíu. Pa los chiítes, ye un día de duelu, porque ye la fecha en que'l nietu de Mahoma, Husayn ibn Ali, foi asesináu na batalla de Karbala.
El "Laylat al-Qadr", que n'árabe significa "La nueche del poder" o "Nueche de l'autoridá", cai n'unu de los postreros diez díes del Ramadan (de númberu impar). Los musulmanes tienen la creyencia de que la nueche d'esti día, foi que Dios unvió los primeros capítulos del Corán por mediu del arcánxel Gabriel, al profeta Mahoma cuando él tenía cuarenta años d'edá. Ye tamién l'aniversariu de la nueche en qu'el Corán foi sopelexáu per primer vegada na so integridá por Mahoma.
Espardimientu del Islam
La espansión musulmana o la espansión del islam ye la denominación que suel dase a les conquistes militares de la civilización árabe musulmana nes que cayeríen l'Imperiu persa, el norte d'África, y la Península Ibérica, incluyendo partes del Imperiu bizantín. Tamién ta incluyida nesta denominación l'influxu de los comerciantes nel Magreb y en África, y les misiones feches en Filipines.
Mientres les sos primeres décaes, l'islam estendióse rápido escontra'l nordeste hasta Mesopotamia y Persia; y al oeste hasta Siria, Palestina y Exiptu (les provincies más riques del Imperiu bizantín).
L'islam enfusó nel mundu cristianu y greco-romanu poco dempués de la muerte de Mahoma. Mientres el reináu de los Omeyas, la espansión sigue, les conquistes fáense por vía terrestre hasta'l Magreb a fines del sieglu VII, y lleguen a mariñes españoles empezando'l sieglu VIII. En 712 superen el estrechu de Xibraltar y llogren llegar a España. Los Moros son deteníos na Batalla de Cuadonga nel añu 722 en Cuadonga, Asturies y na Batalla de Poitiers, nel 732 en Poitiers, Francia. Dende ellí vuelven a los sos territorios na Península Ibérica anque los reis asturianos, tres la victoria en Cuadonga empecipien la Reconquista dando llugar al Reinu d'Asturies.
Depués van espandise escontra Asia central, Bujará, Kabul, y van algamar la frontera de la India. van Partir# col Imperiu bizantín, el mar Caspiu y el Cáucasu al norte.
El mar Mediterraneu ye controláu pol Imperiu bizantín depués de l'amenaza de les conquistes árabes, el que van construyir una flota y van atacar Constantinopla ensin ésitu en trés ocasiones. Los bizantinos yeren maestros del mar y bloquiaron la espansión musulmana, calteniendo de toes formes el comerciu con ellos. El mar constituyóse nuna frontera, pero sobremanera convirtióse nun mar de comerciu. El mapa nun camudaría más hasta'l sieglu XI.
Cuando los árabes conquistaben un territoriu, establecíense en campamentos estreme y vivíen del frutu de les sos conquistes y de los impuestos aplicaos a los non-musulmanes, a cambéu de la so llibertá y la so protección. Esti impuestu llamábase jizya o jizaya, que yera distintu al impuestu que los musulmanes pagaben, llamáu Zakat, que ye unu de los cinco pilastres del islam.
El sieglu VIII caracterízase pola terria resistencia del Imperiu bizantín, pero tamién nel interior del mundu musulmán. El baturiciu ye al empar política y relixosa. Reparar entós la unificación y l'arabización del Imperiu (pola llingua, la moneda, l'alministración), de resultes de la so islamización (les escueles son instituídas p'aprender el Corán, los xuicios son llevaos a cabu pa responder a dereches musulmán).
Pero hai numberoses secesiones políticu-relixoses. N'efectu, los abasíes fundaron Baghdad. Hai entós un desplazamientu del centru políticu escontra l'este, que por consecuencia-y tresferirán corrientes llegaes dende l'estremu oriente, pero tamién va significar un desequilibriu pos el centru ta alloñáu del oeste del Imperiu. Esto va abasnar deas sécessions que van derivar na formación de trés grandes zones onde van remanecer los califatos.
Estes son les zones abasí, fatimí y andalusí; puédese entá falar d'unidá relixoso ente los sucesores de Mahoma.
Nel sieglu IX y el sieglu X, l'Imperiu árabe-musulmán nun s'espande más, tando sometíu a presiones esteriores crecientes.
Les tropes de Uqba ibn Nafi entren en Ifriqiya, nome dau a esta antigua provincia romana, pero alcuéntrase cola resistencia de Kusaila. En 683, nel momentu d'una batalla tarrecible, Uqba muerre según la inmensa mayoría de los sos homes. Kusaila cola entós sobro Kairuán, reinando ellí cerca de cinco años, pero refuerzos veníos de Siria destitúin al rei.
La conquista del Magreb sigue y nel intre un nuevu ataque gana la rexón de Aurès, la Reina Dihya (Kahena) llega a axuntar a delles tribus bereberes y refuga provisionalmente a los soldaos musulmanes hasta Tripolitania (l'actual Libia). Cartago ye tomáu en 698, la resistencia ta apoderada a partir de 702 y África del Norte ye oficialmente conquistada en 711. El mesmu añu, los primeros contingentes beréberes pasen a Andalucía, dirixíos por Táriq ibn Ziyad. A la fase d'organización militar de la conquista, va sustituyise l'alministración d'un territoriu inda parcialmente insumiso, y convertíu.
Les poblaciones afro-árabe-persas d'África del este que comerciaban dende va sieglos colos árabes se islamizaron dende'l sieglu VIII. La cultura swahili ye al empar el frutu d'esti mestizaje y de la islamización de la rexón.
Dende'l sieglu VII, l'Imperiu estiéndese de la península arábigu hasta la península Ibérica. La espansión del islam faise según el principiu de la guerra xusta o Yihad, conceutu espresáu por Agustín de Hipona (Pero que va tar consideráu más tarde como pernicioso por Tomás de Aquino) según el cual sería xusto combatir pa la verdadera fe: entendemos ellí que'l conceutu promotor de guerra ye'l de la verdadera fe, el cristianismo para Agustín de Hipona, el islam para Mahoma. Anque se pueda establecer una equivalencia, nun tomen el términu nin la idea d'Agustín de Hipona sinón del Corán onde'l términu apaez na fórmula «esforcio nel camín de Dios», nel sentíu d'esfuerciu pa faer reinar los derechos de Dios, esto ye, pa defender l'islamismo. Magar nos primeros sieglos de la dómina cristiana, nun hubo guerres de conquistes llevaes explícitamente en nome de la fe cristiana, sí les hubo en nome de la fe islámica.
Esta tierra, entós cristiana, fuera foliada poles lluches intestinas derivaes contra la herexía (arrianismu na península Ibérica y donatistas nel Magreb) y, por cuenta de esto, fuera largamente escorrida pol poder imperial. Lo qu'esplica l'acoyida fácil pa los conquistadores, fechu pola mayoría d'ellos a lo menos en África del Norte. La Hispania va convertise nel país d'al-Ándalus mientres 800 años.
Sicasí les corrientes del cristianismo consideraron primero bien negativamente la emergencia del islam. Esta nueva relixón ponía trabancu a la so reivindicación de universalismo ("católicu" significa "universal"), y les referencies a los mensaxes de la Biblia apaecíen nellos, según a los xudíos, más bien como una herexía cismática (pa les corrientes qu'utilicen esti conceutu) que como una reconocencia. La referencia al mensaxe cristianu utilizada nel Corán llegara a Mahoma vía cristianos monofisitas, diocetas o nestorianos, esto ye, de les corrientes consideraes heréticas polos Concilios de Nicea y Constantinopla.
Lo más, l'islam apaecía énte ellos como una forma de competencia llixero, compartiendo la so reconocencia a un Dios únicu, pero refutando sicasí la idea de Trinidá.
Hasta la llegada de los turcos Selyúcidas, sin embargo, la convivencia en Xerusalén sería ensin dificultá mayor, a pesar de les invasiones repitíes escontra Europa realizaes por tropes mores qu'apelen al islam. La situación dafechu camuda cola ocupación turca, que piensa prohibi-yos a los cristianos el pasu escontra los llugares santos.
Una tensión créase entós. Pa Occidente cristiano, el "mahometanu" faise'l "infiel" por excelencia, y Mahoma (d'onde vien la deformación baphomet) ye la imaxe d'un demoniu zaguín, que pedrica en nome de Dios pa esviar a los fieles de la "verdadera fe". Dacuando ye asimiláu como'l Anticristu, dacuando más simplemente fai recordar les palabres que los evangelios atribúin a Xesús y qu'encamienta contra "profetes falsos que van venir dempués d'él". Dende'l llau musulmán establécense les mesmes acusaciones.
La conquista islámica, como más tarde van selo les cruciaes, son motivaos de fechu tamién:
L'apoxéu de la civilización musulmana (en términos de desenvolvimientu científico y técnicu) asítiase ente los sieglos VIII y IX. Los beneficios culturales y técnicos llograos polos territorios occidentales gracies a la espansión musulmana son oxetu d'alderique de los historiadores especializaos.
Los progresos son talos, que se puede falar d'un "primer renacencia", bien anterior al fenómenu que se va efectuar n'Italia mientres el sieglu XIII. Los conquistadores nun son los autores, sinón qu'ellos recibieron estes conocencies de países d'antigua civilización que conquistaron pola fuerza: (Siria, El Líbanu, Exiptu, Mesopotamia, la provincia romana d'África). Europa tien entós cerca de dos sieglos de retrasu sobro'l mundu musulmán, anque ciudaes como Venecia tuvieron al respective una situación estraordinaria. La imprenta va venir depués pa invertir el sentíu de la diferencia cronolóxica. Dende'l Renacimento, los progresos en términos de desenvolvimientu científico y técnicu, según los beneficios culturales enantes citaos, van xenerase na dirección contraria y el mundu islámicu va quedar retrasáu con respectu al occidental, invirtiendo la situación.
Más que la victoria de 732 de Carlos Martel, que va refugar la invasión en Poitiers, ye'l fracasu del sitiu de Constantinopla el que va frenar la meyora de los exércitos árabes. Los establecimientos moros van perdurar muncho tiempu como atestigua la toponimia de Ramatuelle, una ciudá de Provenza al sur de Francia, nacida de "Rahmat Allah", la gracia de Dios.
vamos Conocer el movimientu inversu de guerra xusto tamién, dellos sieglos más tarde, na "Reconquista" de la península Ibérica que verdaderamente preséntase na batalla de Les Navas de Tolosa, la primer victoria d'esta campaña, y va concluyise nel sieglu XV pola conquista de los últimos reinos Taifes en 1492. Esta fecha correspuende tamién según Jacques Attali y Arnold J. Toynbee al esterminiu de los últimos núcleos de resistencia cristiano en Exiptu. Delles cruciaes primeramente destinaos a reconquistar la tumba del Cristu reabrieran nos países cristianos la ruta de les especies apoderándose de les "escales de Llevante".
Nel sieglu IX, empieza la meyora de los pueblos turcu-mongoles de la rexón de los montes Altai y del llagu Baikal escontra l'oeste; estos pueblos progresivamente se islamizan. Más tarde, debíu al llamáu de refuerzu fecho pol califa abasí p'aselar los baturicios, poblaciones turques llamaes selyúcidas instálense en Baghdad nel sieglu XI.
L'islam estiéndese n'Asia Menor y na India. Un príncipe afghanu convertíu al islam instaura un sultanatu na India. Hai distintes families influyentes nes tribus turques n'Asia Menor, y la familia Osman, instalada cerca d'Istambul, va entamar la conquista d'Asia Menor y de los Balcanes. Constantinopla cai en 1453. La espansión del islam n'Europa debióse a les esitoses campañes militares que llevaron a cabu los otomanos, en particular sobro los albaneses y sobro los eslavos de Bosnia.
El islam ye güei la relixón más siguida dempués del cristianismu. Cunten con 1,3 miles de millones de creyentes, sobro'l 20% de la población mundial.
L'islam sigue la so espansión n'África, nuna progresión constante escontra'l sur del continente (qu'inda queda dende la colonización europea a dominante cristiana). Dende la so independencia, una parte de los países d'África prieta privilexaron más bien les rellaciones colos países árabes musulmanes primero que colos antiguos colonizadores. La facilidá d'espardimientu del islam n'África esplícase abondo pol fechu que sían los países africanos vecinos los qu'apurren la relixón y non evangelizador colonizadores blancos como nel casu del catolicismu.univ-lyon2.fr
Esta espansión ye tamién fonte de tensiones y de conflictos. En Costa de Marfil o en Nixeria, por casu, la oposición ente les poblaciones musulmanes al norte del país y les poblaciones cristianes del sur alimenta una inestabilidá permanente que puede dir hasta'l conflictu armáu a escala nacional (Costa de Marfil) o a ataques y represalies nes rexones "mixtas" (Nixeria). A les cuestiones relixoses incorpórense sicasí intereses económicos y políticos (repartu de les bayures y del poder políticu) nel xénesis de los enfrentamientos.
L'espardimientu del islam fuera del mundu árabe-musulmán tradicional esplícase en parte pola medría de los fluxos migratorios a partir de los países de relixón y de cultura musulmano. Ye'l casu nos países occidentales ónde la inmigración de poblaciones musulmanes desenvolvióse dende los años 1950. Sin embargo, esta inmigración nun paez influyir nel númberu de conversiones de la población local.
L'islam sigue tamién el so espardimientu escontra l'este n'Asia. N'Indonesia particularmente, l'islam, llegáu dende comerciantes indios y chinos que faíen escales nos puertos de Java y el Sumatra a lo menos dende'l sieglu XII, tuvo una progresión más bien lenta. Nos nuesos díes, el 88% de la población indonesia administrativamente ye rexistrada como musulmana.
Revolución agrícola del islam medieval
Revolución agrícola del islam medieval ye la revolución agrícola que se produció nel periodu que va del sieglu VIII al sieglu XIII, que significó una tresformación sustanzal na agricultura. Tamién ye conocida como revolución agrícola árabe, revolución verde de la Edá Media, revolución agrícola musulmana o revolución verde islámica.
El sistema económicu que se foi configurando nel francu espaciu algamáu pola espansión islámica na Edá Media dexó l'espardimientu de cultivos y técniques agrícoles. Ente los productos húbolos d'aniciu africano como'l sorgo, chinu como los cítricos y del subcontinente indiu como'l mango, el arroz, el algodón y la caña d'azucre. Dellos autores refiriéronse a esti fenómenu como la "globalización de cultivos". Estes meyores conducieron a cambeos sustanzales na economía, les cifres de población y la so distribución, la cubrición vexetal, la producción y la renta agrícola, la medría de les ciudaes, la distribución de la fuerza de trabayu, les industries venceyaes a l'agricultura, l'alimentación y el vistíu nel mundu islámicu.
Col Imperiu islámicu, mientres la Edá d'Oru islámico, surdieron formes tempranes de globalización, cuando la conocencia, el comerciu y les economíes de rexones y civilizaciones enantes aisllaes integráronse gracies al contautu con esploradores, navegantes, intelectuales, comerciantes y viaxeros musulmanes o d'otres relixones, pero del mesmu contestu cultural (como los xudíos radhanites). Llegóse a denominar el periodu como "Pax islamica" o yera de los descubrimientos afroasiática, qu'estableció una primitiva economía-mundu estendida pola mayor parte d'Asia y África y bona parte d'Europa, con redes comerciales que s'estendíen dende l'Océanu Atlánticu y el Mar Mediterraneu al oeste hasta l'Océanu Índicu y el Mar de la China al este. Tales redes dexaron el caltenimientu de los califatus rashidun, omeya, abbasí y fatimí como les potencies económiques principales ente los sieglos VIII y XIII. Les fontes árabes medievales sobro los periplos oceánicos d'esploradores andalusíes y del Maghreb, que'l consensu académicu suel llindar a les mariñes atlántiques del noroeste d'África, hasta'l cabu Bojador, fueron interpretaes dende una perspectiva más marxinal nel sentíu de suponer que podríen cruciar l'Atlánticu, llegando a América en dalgún momentu ente'l sieglu IX y el sieglu XIV.
Practicábase una agricultura de mercáu con técniques de rotación de cultivos que dexaben cuatro o más colleches en periodos de dos años. Los cultivos d'iviernu yeren siguíos por cultivos de branu, y en dellos casos introducíen cultivos entemedios ente ellos. N'árees con cultivos d'estación de medría más curtia, como la espinaca, la tierra podía apurrir trés o más colleches añales. En parte de Yemen, el trigu apurría dos colleches añales; y lo mesmo asocedía en Iraq col arroz. Desenvolvióse una agricultura científica basada en trés elementos principales: sistemes sofisticaos de rotación de cultivu, técniques de irrigación altamente desenvueltes y l'introducción d'una gran variedá de cultivos que s'estudiaben y catalogaben según la estación, tipu de suelu y cantidá d'agua que riquíen. Escribiéronse numberoses enciclopedies botániques y agrícoles, altamente detallaes y precises.
Dende'l sieglu IX, un sistema agrícola modernu n'esencia foise configurando nel corazón de la vida económica y de la organización social de los califatus árabes, reemplazando a los anteriores modelos tardorromano, visigótico, bizantín o persa. Les ciudaes del Próximu Oriente, África del Norte y Al-Ándalus desenvolviéronse sobro la base d'una redolada rural nel que los sistemes agrícoles incluyíen la irrigación basada na conocencia de los principios hidráulicos y hidrostáticos yá presentes en dómina romano. En sieglos posteriores Persia empezó a funcionar como un conductu transmisor d'elementos culturales d'Oriente escontra Occidente, incluyendo técniques agrícoles avanzaes. Esta "revolución agrícola" basóse en cuatro árees clave:
Axura
L'Axura, o'l Día d'Axura (treslliteración del árabe: "Yawm ʾĀshūrā’") ye una festividá relixosa islámica, sobremanera celebrada nel ámbitu del xiísmu, que se celebra nel décimu día del mes de Muharram, el primeru del calendariu llunar islámicu.
Na conmemoración y observación d'Axura, los xiíes recuerden l'asesinatu del Imám Hussein, al que consideren sucesor lexítimu del profeta Mahoma, del que yera nietu. Hussein morrió al par de 72 siguidores nun combate de 10 díes nel añu 680.
Pa los musulmanes suníes Axura ye un día d'ayunu; conmemoren asina l'ayunu col que Moisés estimó la lliberación del pueblu d'Israel de manes de los exipcianos. Según tradiciones que s'atopen nes compilaciones d'al-Bujari y Muslim, el profeta Mahoma solía ayunar nesta fecha y encamentaba esti ayunu a los sos compañeros, incluyendo la posibilidá d'añedir al ayunu bien el día anterior o'l posterior al mesmu.
La máxima espresión de la conmemoración chiita ye en Karbala, llugar onde s'atopa'l mausoléu de Imám Hussein, que rexunta hasta dos millones de creyentes. Los devotos desfilen hasta'l santuariu d'Imán Hussein, blandiendo nes sos manos preseos de sacrificiu y faciéndose mancaes nel cuerpu hasta quedar dafechu ensangrecíos.
Xunce les vaques, Ramona
Xunce les vaques, Ramona ye una tonada de les consideraes como braves.
José Benito Álvarez Buylla, nel so llibru "La canción asturiana", asoleyáu en 1977, recueye la versión que vien darréu:
"Xunce les vaques, Ramona
que nos vamos pa la yerba.
Écham'un zapicu lleche
que tengo seca la llengua".
Esti cantar foi grabáu por bien d'intérpretes de tonada como Silvino Argüelles; "L'Abogáu"; José Menéndez Carreño, "Cuchichi"; Nori Redondo; Pepín de La Rumiá; Jorge Tuya...
Universidá Asturiana de Branu (UABRA)
La Universidá Asturiana de Branu (UABRA) ye frutu de l'alcuerdu ente l'Academia de la Llingua Asturiana, la Universidá d'Uviéu y el Conceyu de Cangas del Narcea pa continuar y ameyorar los tradicionales Cursos de Branu n'asturianu. La nueva sede permanente tará en Cangas del Narcea y los cursos desendolcaranse la primer quincena d'agostu.
Los oxetivos de la UABRA son la capacitación llingüística n'asturianu, la formación d'investigadores en filoloxía asturiana y l'estudiu ya investigación de la realidá social y cultural del país.
Celebróse en Cangas ente los díes 2 y 13 d'agostu de 2010, siendo los ventenos octavos cursos de branu entamaos pola ALLA, agora inxertos na UABRA, cambiando la sede anterior de Santantolín, n'Ibias, y tornando a la villa del Narcea. Participaron 125 alumnos, repartíos nos cursos que vienen darréu:
Celebróse ente los díes 1 y 12 d'agostu de 2011, siendo los ventenos novenos cursos de branu entamaos pola ALLA, nos que participaron 150 alumnos, repartíos nos cursos que vienen darréu:
Celebróse ente los díes 30 de xunetu y 10 d'agostu, siendo los trentenos cursos de branu entamaos pola ALLA. Los alumnos participaron nesa edición nos cursos que vienen darréu:
El Rebollal (comarca)
El Rebollal ye una fastera hestórica-tradicional española allugada nel postreru suroeste de la provincia de Salamanca, n'antigua Rexón de Llión, güei la comunidá de Castiella y Llión. Llenda con Pertual al oeste, El Campu de Robréu al norte, El Campu d'Agadones al este y Estremadura al sur.
El nome d'esta comarca remanez del rebollu ("Quercus pyrenaica"), árbole mui abondosa nesta tierra. Trátase namái d'una denomación hestórica, dao qu'oficialmente nun esisten divisiones comarcales nesta provincia.
Con una estensión de 301,79 km² poseye, a 1 de xineru de 2006, una población de 2.300 habitantes, anque la tendencia poblacional alcuéntrase en retrocesu (a 1 de xineru de 2001 na comarca vivíen 2.606 habitantes, colo qu'en 5 años la población amenorgó en 300 persones).
La pecuñar ""palra d'El Rebollal"", trátase d'una variedá d'asturllionés enmarcada dientro l'altoestremeñu y qu'entá catienen alrodiu d'unes 4.000 persones (ente la xente que vive na comarca y emigrao). Sobro dicha variedá del altoestremeñu son d'obligada consulta los trabayos del mayestru Ángel Iglesias Ovejero (""El habla de El Rebollar. Descripción"" y ""El habla de El Rebollar. Léxico""), José Alonso Pascual (""Robleda. Cronica y descripción del lugar"") y José Benito Mateos Pascual (""Breve descripción de Peñaparda""). Nel añu 2003 aprució'l primer númberu de la revista lletrónica "La Gurulla" y nel añu 2004 el primer llibru lliterariu escritu en dicha variedá llingüística: ""El corral los mis agüelus"".
Nun podemos escaecer tampoco otru de los elementos singulares de la comarca, como ye'l "panderu cuadráu de Peñaparda", que ye de tañíu poles muyeres tocándolu con un tolete semeyante a les qu'empleguen los tamborileros, xeitu ésti de tocar que ye únicu, pos en denguna otra llocalidá de la Península tócase d'esta manera dichu estrumentu.
Esisten multitú de bailles singulares dientro del folklore de la provincia de Salamanca como "el fandangu", "el son", la "xota de dos pasus" o "l'ofretoriu" (toos ellos de Robrea), los "aḥechaus", "saltiaus", "corríus" y "brincaus" y "l'ofretoriu" (toos ellos de Peñaparda) o la "charrá primera", "charrá segunda", "repicoteáu" y el "fandangu" de Payu.
María Argüelles
María Argüelles, conocida col nombratu de La Pita, foi una cantante asturiana de tonada. Nun se sabe muncho de la so biografía, pero sí que yera d'Uviéu y calcúlase que nació na década de los ochenta del sieglu XIX y qu'a finales del mesmu yá algamara una notable sonadía na ciudá como cantante.
Nel añu 1915 incorporóla Eduardo Martínez Torner a les sos conferencies-conciertu xunto con José Menéndez Carreño,"Cuchichi", siendo esti l'añu nel que por primera vez se siente una asturianada nel Teatru Campoamor nel marcu d'estes conferencies.
San Irenéu
Irenéu de Lyon o San Irenéu, obispu de Lyon nel sieglu II, ye unu de los Padres de la Ilesia .
Esti santu cristianu ye festeyáu'l 28 de xunu na ilesia católica y el 23 d'agostu na ilesia ortodoxa.
Griegu de nacimientu, Irenéu nació en Smyrna n'Asia Menor hacia 130. Conviértese en discípulu de San Policarpo, que conociera al apóstol Xuan. 
Enviáu por Policarpo a la Galia hacia l'añu 157, asóciase a los trabayos de Pothin, Obispu de Lyon. Cuando Pothin muerre víctima d'una persecución de Marco Aurelio, Irenéu foi elexíu pa reemplazálu, en 177. 
Besançon y Valence daríen al obispu de Lyon los sos primeros pastores.
Ye un home de paz, faciendo honor al so nome (qu'eso ye lo que significa en griegu antigu). Asina, invervien cerca del papa pa quita-y la idea d'escomulgar a una parte de la Ilesia d'Asia, que quier celebrar la Pascua nuna fecha propia. 
José Requejo Castañón
José Requejo Castañón, "Pepe Requejo" (Morea - Ayer, 1915; ¿?) foi un cantante asturianu de tonada y monologuista.
Nel añu 1948 algamaría'l título de "Campeón de la Canción Asturiana" nel concursu qu'entamaba'l diariu Región y Radio Asturias, títulu que compartiría con Josefina Fernández en categoría femenina, con un xuráu compuestu por Cuchichi, Miranda, Aquiles Sorbías y Juan Uría Ríu, faciendo de secretariu'l periodista Roberto Velásquez.
Destacó como intérprete de la variante ayerana de la tonada xunto con otros cantadores del conceyu como Carlitos de Murias, Ataúlfo Lada Camblor, Jaime Caleya, ... "El so hermanu Tino nun mos dexó grabación dalguna, pero afírmase que, por exemplu, "Pola y Pino" nun la cantaba naide como élli".
Formó parte de la "Compañía de Canción Asturiana" xunto con Román Prieto, Carlitos de Murias, Ignacio Apaolaza y los hermanos "Chucha" de Nembra y "Tonín" de Nembra.
Dexó grabaes delles tonaes como "Caballu al verde", "La Caleyona", "Hai una llinia trazada", ...
Tonetti
Los hermanos Tonetti, José Villa del Río ("Pepe") y Manolo Villa del Río ("Nolo"), fueron los payasos más importantes d'España na segunda mitá del sieglu XX. Arriendes d'ello fueron empresarios circenses. 
La so afición de José pol circu entamó cuando yera pequeñu. Facer de payasu foi pa él el so primer xuegu, y como un xuegu de neños pintábase la cara y contaba histories a los sos amigos de la calle Zapatero, na santanderina Cuesta de l'Atalaya, unu d'estos amigos, Borja Esquivias más conocíu como "Bore", llegaría a formar parte del grupu de "Los Hermanos Tonetti".
José Villa del Río, el mayor de los hermanos Tonetti, morrió'l 20 de febreru de 2004 a los 83 años. Antes, en 1983, morriera Manolo, que se suicidó depués de sufrir una fonda depresión pol cierre del circu Atlas (que fundaron los dos hermanos nel añu 1955), onde los dos hermanos vivieron los sos meyores momentos y nel qu'actuaron dellos de los más grandes artistes del momentu.
La eleción del nome d"'Hermanos Tonetti" foi un homenaxe a unu de los grandes payasos de la historia del circu, l'italianu Antonet.
Pepe foi premiáu por diverses istituciones, recibiendo La Insignia del Club de Payasos en 1971, Los Premios Nacionales del Circo en 1972 y 1998, La Cruz de la Beneficencia en 1974, La Medalla de Cantabria en 1985, la medalla al Méritu nes Belles Artes en 1993 y, arriendes d'ello, tien monumentos en Santander y en Bilbao.
Chucha de Nembra
Jesusa Fernández Álvarez, conocida como Chuha de Nembra (Nembra, Ayer), ye una cantante asturiana de tonada.
Llegó a entamar estudios nel Conservatoriu y gustaba-y la llírica, pero al casase interrumpiólos. Quedó viuda bien ceo y decidió ponese a cantar, faciéndolo primeramente con una orquestina qu'actuaba nel local de baile familiar. Nel añu 1966, Chucha de Nembra participó por primera vez nun concursu de tonada. Ganó el Concursu de la Canción Asturiana de El Comercio en 1992, y el Concursu Ciudá d'Uviéu en 1994, nel añu 1998 algamó'l segundu puestu nel IV Concursu de La Nueva.
Dientro de la interpretación de les tonaes llamaes ayeranes tien algamao muncha sonadía xunto a cantantes como Ataúlfo Lada Camblor, Carlitos de Murias o Jaime Caleya.
Formó parte de la "Compañía de Canción Asturiana" xunto con Pepe Requejo, Román Prieto, Carlitos de Murias, Ignacio Apaolaza y el so hermanu "Tonín" de Nembra.
Dellos de los cantares interpretaos por Jesusa que se pueden destacar son "Debaxo d'una panera", "Me acariciabes", "Escurecióme nel monte", "Tienes el carru paráu", "Adiós la mio vaca pinta, …
Segunda epístola de Clemente
La Segunda epístola de Clemente, tamién conocida como secunda clementis o II Clemente, ye una obra de la lliteratura homilética cristiana del sieglu II, encadarmada anguaño ente los escritos de los Padres Apostólicos.
Trátase d'una obra na que'l títulu se mantién pol pesu de la tradición, magar de ser notablemente enquívocu. En contra de lo qu'enuncia, el so autor nun ye Clemente de Roma. Mal pue ser, en consecuencia, la so "segunda epístola". Pero, tampoco se trata nin siquiera d'una epístola, sinon d'una homilía que se supón lleída por un presbíteru ante la so comunidá. Taríamos en presencia d'un escritu que la tradición atribuyó enquivocadamente al tercer sucesor de San Pedro.
Cálculu de la fecha de Pascua
El Computus ye'l cálculu de la data de Pascua. A entamos del sieglu IV había na cristiandá un gran tracamundiu sobro cuándo había de celebrase la Pascua cristiana o de Pascua de Resurrección, con motivu del aniversariu de la resurrección de Xesús de Nazaré. Surdieren naquel momentu numberoses enclinos o grupos de prauticantes qu'utilizaben cálculos propios.
Yá nel Conceyu d'Arlés (nel añu 314), obligóse a tola Cristiandá a cellebrar la Pascua'l mesmu día, y qu'esta data habría de ser afitada pol papa, qu'unviaría epístoles a toles ilesies del orbe coles instrucciones necesaries. Sicasí, non toles congregaciones siguieron estos preceptos.
Ye nel Conceyu de Nicea (nel añu 325) onde se llega finalmente a una solución pa esti asuntu. Nél establecióse que la Pascua de Resurrección había de ser celebrada cumpliendo unes determinaes normes:
Sicasí, siguió habiendo diferencies ente la Ilesia de Roma y la Ilesia d'Alexandría, magar que'l Conceyu de Nicea dio la razón a los alexandrinos, estableciéndose'l costume de que la data de la Pascua se calculaba n'Alexandría, que lo comunicaba a Roma, qu'espublizaba'l cálculu al restu de la cristiandá.
Pese a esti alcuerdu formal, les discrepancies siguieron por razones astronómiques. La Ilesia romana consideraba que l'equinocciu de primavera yera'l 18 de marzu y pa calcular la edá de la Lluna (epacta) utilizaben un ciclu de 84 años. Los alexandrinos pal cálculu de la edá de la Lluna usaben el famosu ciclu metónico de 19 años. Estes diferencies, y otres menores, faíen que na Ilesia romana nunca cayera con posterioridá al 21 d'abril, mientres que l'alexandrina podía aportar al 25.
Finalmente foi Dionisio l'Exiguu (nel añu 525) el que dende Roma convenció de les bondaes del cálculu alexandrín, unificándose a la fin el cálculu de la pascua cristiana.
Pal cálculu hai qu'establecer unes premises iniciales:
Enantes de siguir ye precisu dexar claro qu'en términos astronómicos, l'equinocciu pue tener llugar el 20 o'l 19 de marzu, magar que nel calendariu gregorianu s'establecen unes dates astronómiques que, entá diferiendo llixeramente de les dates astronómiques reales, son les que s'empleguen pal cálculu.
Coles mesmes, queda claro que la Pascua de Resurrección nun pue ser enantes del 22 de marzu (en casu de que'l 21 y plenilluniu fora sábadu), y tampoco pue ser más tarde del 25 d'abril, (suponiendo que'l 21 de marzu fora otru día al plenilluniu, habría qu'esperar una llunación completa (29 díes) pa llegar al siguiente plenilluniu, que sedría'l 18 d'abril, que, si cayera en domingu, movería la Pascua una selmana pa evitar la coincidencia cola pascua xudía, quedando: 18 + 7 el 25 d'abril)
Magar que mientres el Renacimientu s'estraxeron tables de cálculu pa la Pascua en función del númberu áureu y otres más complexes, anguaño la fórmula más cenciella de calcular esta data ye pente medies de la fórmula desenvuelta pol matemáticu Gauss.
Definamos 5 variables, "a", "b", "c", "d", y "e". Amás de dos constantes "M" y "N", que pa los años comprendíos ente 1900 y 2100 tomarán los valores 24 y 5 respectivamente. Llamaremos "A" al añu del que queremos calcular la Pascua.
Si "d" + "e"  9), cayerá nel día ("d" + "e" − 9) d'abril.
Esisten dos escepciones a tener en cuenta: 
Los valores de M y N pa años anteriores a 1900 o posteriores a 2100 puen algamase de la tabla siguiente:
Pa comprobar la fórmula, calcularemos la data del domingu de Resurrección del añu 2007
Como "d" + "e" = 17 > 9, habremos d'emplegar la segunda de les fórmules (la correspondiente a abril), que da como resultáu 8. El domingu 8 d'abril de 2007 ye domingu de Resurrección.
Jean-Paul Belmondo
Jean-Paul Belmondo (Neuilly-sur-Seine, 9 d'abril de 1933) ye un actor francés de cine y teatru. Igualmente foi productor de cine y director de teatru. Alternando'l xéneru popular y los films d'autores, convirtióse en dellos años nuna de les más grandes estrelles del cine francés, campeón indiscutible de la taquilla lo mesmo que Louis de Funès y Alain Delon nel mesmu tiempu. En cincuenta años de carrera, llevó a les sales cerca de 130 millones d'espectadores.
Trabayó baxo la direción de grances realizadores franceses, como Alain Resnais, Henri Verneuil, Jean-Luc Godard, Claude Chabrol, François Truffaut, Claude Sautet, Jean-Pierre Melville, Claude Lelouch, Georges Lautner o Gérard Oury asina como con dellos directores estranxeros como Vittorio De Sica. Un gran númberu de los sos films convirtiéronse en clásicos del cine francés, como "Le Professionnel", "Borsalino", "À bout de souffle", "Le Magnifique", "Un singe en hiver", "Pierrot le fou", "Le Cerveau" o "L'As des as".
Retiráu del cine por problemas de salú, volvió nel añu 2009 con "Un homme et son chien".
Jean-Paul Belmondo nació en Neuilly-sur-Seine, el 9 d'abril de 1933. So Padre, Paul Belmondo, d'orixe piamontés y sicialianu foi un escultor de sonadía. Na so infancia conoció delles privaciones, ya que so padre malvivía del so arte nel contestu de la Segunda Guerra Mundial y de la ocupación alemana.
Indisciplináu y poco inclináu a los estudios, Jean-Paul Belmondo apasiónase de bien mozu pol boxéu, el fútbol, los coches y el ciclismu, dedicándose al boxéu como amateur, teniendo un curtia carrera con cuatro victories y una pelea nula en nueve combates .
Erada
Erada. Revista d'Historia Contemporánea d'Asturies ye una revista dirixida por Rafael Rodríguez Valdés, siendo editaos los dos primeros númberos pola editorial Trabe y a partir del terceru por Suburbia Ediciones. 
Erada alterna estudios en llingua asturiana y castellana. Los trabayos asoleyaos na revista agrúpense n'artículos, notes, reseñes y documentos.
Entrevista con Rafael Rodríguez Valdés con motivu de la publicación del tercer númberu de la revista
Iker Casillas
Iker Casillas Fernandez (Móstoles, España, 20 de mayu de 1981), ye un futbolista español que na actualidá xuega nel Real Madrid.
Álvaro Arbeloa
Álvaro Arbeloa (Salamanca, España, 17 de xineru de 1983), ye un futbolista español que na actualidá xuega nel Real Madrid.
Sergio Ramos
Sergio Ramos García (Camas, Sevilla, Andalucía 30 de marzu de 1986), conocíu como "Sergio Ramos", ye un futbolista andaluz que n'actualidá xuega nel Real Madrid, tres d'entamar la so carrera nel Sevilla F.C.. Tamién xuega na seleición española dende'l 26 de marzu de 2005 con namái 18 años nel amistosu que xugaren España y China na ciudá de Salamanca.
Entamó a xugar al fútbol nel equipu del so pueblu (Camas, Sevilla) pa depués fichar poles categoríes inferiores del Sevilla F.C.. Na temporada 2003/04 Sergio Ramos de la man del entrenador del primer equipu del Sevilla Joaquín Caparrós fizo-y debutar l'1 de Febreru de 2004 nun partíu que xugaben el Sevilla y el Deportivu. Nel Sevilla compartiera vestuariu con xugadores comu Jesús Navas o Antonio Puerta.
Teniendo xugao namái dos temporaes col primer equipu, sedría fichao pol Real Madrid nel branu de 2005 por 26.000.000 millones d'Euros, siendo asina'l trespasu más caru de la hestoria d'un xugador de la so edá. 
Debutó nel Real Madrid el 10 de Setiembre de la manu del so entrenador "Vanderlei Luxemburgu" n`un partíu que perdió el Real Madrid contra el Celta de Vigu por un resultáo de 2-3
Finó la tempora con 6 goles.
Raúl Albiol
Raúl Albiol Tortajada (Valencia, España, 4 de setiembre de 1985), conociú como "Raúl Albiol", ye un futbolista español que na actualidá xuega nel SSC Nápoles.
Esteban Granero
Estaban Granero Molina (Madrid, España, 2 de xunetu de 1987), conociú como "Esteban Granero", ye un futbolista español que na actualidá xuega nel Real Madrid.
Antonio Adán
Antonio Adán Garrido (Madrid, España, 13 de Mayu de 1987), conociú como Antonio Adán, ye un futbolista español que na actualidá xuega nel Real Madrid.
Pedro León
Pedro León Sánchez Gil (Madrid, España, 24 de payares de 1977), conociú como Pedro León, ye un futbolista español que na actualidá xuega nel Real Madrid.
Kaká
Ricardo Izecson Dos Santos Leite , más conocíu como Kaká, ye un exfutbolista brasilanu. L'últimu equipu nel que xugó foi l'Orlando City.
Fernando Gago
Fernando Rubén Gago (Buenos Aires, Arxentina, 10 d´abril de 1986), conociú como Fernando Gago, ye un futbolista arxentín que na actualidá xuega nel Boca Juniors.
Ángel Di María
Ángel Fabián di María Hernández (Rosario, Arxentina, 14 de febreru de 1988), conociú como Ángel di María, ye un futbolista arxentín que na actualidá xuega nel Real Madrid.
Marcelo Vieira
Marcelo Vieira Silva Júnior (Rio de Janeiro, Brasil, 12 de mayu de 1988), conocíu como Marcelo, ye un futbolista brasilanu que na actualidá xuega nel Real Madrid.
Xabi Alonso
Xabier Alonso Olano (Tolosa, Guipúzcoa, 25 de payares de 1981 ), conociú como Xabi Alonso, ye un futbolista español que na actualidá xuega nel Real Madrid.
Seresco
Seresco ye una compañía, orixinaria del Principáu d'Asturies, dedicada al desenvolvimientu de soluciones de software y a la prestación de servicios dientro del ámbitu de les Tecnoloxíes de la Información y Comunicación (TIC). Fundada en 1969, tien la so sede central n'Uviéu y cuenta na actualidá con centros de servicios en Barcelona, Madrid, Lleón, Uviéu y Vigo. 
La empresa realiza dende llabores de consultoría, hasta'l desenvolvimientu de software, pasando pola integración de soluciones de xestión, recursos humanos, el desenvolvimientu d'infraestructures técniques, formación y servicios cartográficos. La cartera de veceros de Seresco ta compuesta por organizaciones de tolos sectores según por diversu organismos de les Alministraciones Públiques. 
Seresco ye una de les principales dinamizadoras del sector nel Principáu d'Asturies cola constitución de la Oficina W3C, la Fundación CTIC y el Cluster TIC. Amás ye sociu fundador de AETIC (Asociación d'Empreses d'Electrónica, Tecnoloxíes de la Información y Telecomunicación d'España) y caltién aliances con empreses como Microsoft, SAP, Oracle o Esri.
= Hestoria =
Seresco foi creada'l 3 de mayu de 1969 por un grupu d'industriales d'Asturies col nome Asturiana d'Informática S.A. Al añu siguiente, empecipiaron les actividaes de formación creando la primer escuela d'informática d'Asturies. 
En 1973 empecipió la so espansión fuera del Principáu cola apertura de la so delegación en Galicia. Un añu dempués entró nel so accionariado la empresa Seresco, lo que motivó'l cambéu de nome por Seresco Asturiana.
El so primera gran finxu prodúxose col llanzamientu d'IRIS en 1984, un sistema integráu de xestión pa la PYME. Tres año dempués, ye'l so sección dedicada a la formación la que consigue abrir la Escuela de Formación Profesional de Xixón. A finales de los 80 y principios de los 90, Seresco encadena dellos proyectos significativos destacando ente ellos la constitución, con IBM, de la sociedá LAB2000 pal desenvolvimientu de software avanzáu o l'apertura de les sos delegaciones en Madrid y Barcelona. 
En 1997 Seresco adquier los derechos de propiedá sobre la marca y denominación de Seresco camudando la so denominación social de Seresco Asturiana a sólo Seresco. En 2002, llancen Milena Personal, una solución de nómina y recursos humanos que completariase años dempués con Milena Xestión. Dos años más tarde, algamen un alcuerdu de comercialización y formación cola multinacional SAP.
En 2005 constitúin la oficina W3C, la Fundación CTIC y el Cluster TIC d'Asturies. Darréu, algamaríen distintos alcuerdos con ESRI (Sistemes d'Información Xeográfica), Business Objets y Oracle (Business Intelligence).
= Datos =
Seresco facturó 25 millones d'euros en 2009 y tien unos 530 emplegaos. El so director xeneral ye Manuel Ángel Busto Riego. Ente los sos veceros inclúyense'l Gobiernu del Principáu d'Asturies, la Xunta de Galicia, el Conceyu de Xixón, Grupu PSA-Citroen, Sanitas Residencial, ALSA, Santiveri, Sanyo y Feve, ente otros.
= Servicios =
L'actividá tá arrexuntá en cinco árees:
Dende esti área realiza l'actividá clásica de desenvolvimientu de software. Amás cubre los servicios de consultoría y desenvolvimientu en Sistemes d'Información Xeográfica (GIS) y Business Intelligence (BI). 
Na parte de xestión faen soluciones integraes (ERP) pa la xestión financiera, comercial y loxística de PYME.Na de recursos humanos, amás de desenvolver aplicaciones pa l'alministración de nómina y xestión de recursos humanos, tamién trabayen na externalización d'estos procesos.
Consultoría Estratéxica en TI; Arquitectura de Sistemes y Plataformes y Outsourcing de Servicios TI.
Ye una actividá qu'empezó en 1985 cola Xestión Catastral tantu de rústica como d'urbana. Posteriórmente estendióse a la producción y caltenimientu de cartografía en tou'l territoriu nacional.
La formación foi una actividá histórica en Seresco, siendo la piónera del séctor n'Astuyries. Anguaño imparten masters y cursos qu'inclúin certificaciones oficiales de los fabricantes, así cómo e-Learning.
= Competencies y certificaciones =
El sistema de xestión de Seresco foi certificáu por Lloyds Register según la normativa UNE-EN ISO 9001:2008 y 14001:2004. Tamién llogró la certificación de nivel 3 na evaluación del modelo CMMI calidable del software y ye miembru de itSMF España, organización internacional independiente dedicada a la xestión de servicios TI.
= Enllaces esternos =
Sergio Canales
Sergio Canales Madrazo (Santander, Cantabria, 16 de febreru de 1991), conociú como Sergio Canales, ye un futbolista español que na actualidá xuega nel Valencia C.F..
Unión Europea de Radiofusión
La Xunión Europea de Radiofusión, tamién conocida por UER o EBU ye una emisora que trabaya en partes del continente européu y partes del asiáticu y africanu. Tolos países que tean nesta asociación participen nun certame llamáu'l Festival de la Canción d'Eurovisión.
Cuasi tolos países europeos pertenecen a la Xunión Europea de Radiofusión, escepto Liechtenstein, Kosovo y Bielorrusia (ta intentándolo la cadena principal del país). Hai países africanos como Arxelia, Marruecos (que yá participara nel 1980, anque la cadena principal del país nun ye miembru, pero otra sí) Exiptu, Libia y Túnez. N'Asia tenemos a: Xordania y El Líbanu. Llueu, n'Euroasia tán: Rusia, Turquía, Armenia, Azerbaixán, Xeorxa y Israel (toos participaron dalguna vez). Tamién hai munchos miembros asociaos, la mayoría d'ellos alcuentrense n'América, Asia y África. Hai que ser miembru oficial pa participar nel Festival de la Canción d'Eurovisión. La UER da-yos un plazu pa retirase ensin multa o confirmar y participar. Tou miembru oficial de la UER que nun participa ye porque nun quier o nun pue.
Ríu La Peña
El ríu La Peña ye un ríu asturianu, de Nava. Ñaz cerca la población de Campanal y desemboca nel río Pra nel llugar nomáu Molín de Pra, cerca'l pueblu navetu de Piloñeta.
Ríu pequeñu, ye conocíu meyor polos sos nicios rellacionaos cola industria molinera. Arriendes de los nicios de cuatro molinos d'agua albídrense pel so calce les canalizaciones d'antaño, saltos d'agua y una presa. Rellacionao con esto, delláu del ríu pasa un ruta de senderismu.
Satellite
Satellite ye'l tema col que Lena Meyer-Landrut ganó'l Festival d'Eurovisión 2010 con 246 puntos. Ye una canción n'inglés.
Festival d'Eurovisión Junior 2009
El VII Festival d'Eurovisión Junior celebróse en Kiev, la capital de Ucraína, nel Palaciu de Deportes de Kiev.
Xunto a la preselección de la capital ucraína, Bielorrusia y Serbia presentaron la so candidatura. (Yá que Suecia se presentó pero tuvo que retirase por mor de que nun participara nel Festival d'Eurovisión Junior 2008 nel que ganó Xeorxa. Finalmente la UER decidió que la NTU (Cadena ucraína miembru de la UER) organizara'l festival. Eurovisión Junior con ésta fai 7 ediciones.
Nesta edición del Festival d'Eurovisión Junior, participaron 13 países:
Países retiraos
Llegó'l día 21 de payares de 2009 y con ello'l festival. Les coses, tres 2 llargues hores, quedaron asina:
Tres la votación los países que recibieron 12 puntos foron:
Andaluz (modalidá llingüística)
L'andaluz ye una modalidá llingüística que, llingüísticamente comparte munches carauterístiques con otres variedaes emplegaes n'Estremadura, Ceuta y Xibraltar.
Ye falao nes provincies de Sevilla, Huelva, Cádiz y Córdoba. Tamién en Ceuta y Xibraltar.
Pa ver el dialectu del castellán faláu n'Almería, Granada, Málaga y Jaén, ver l'artículu: Dialectu granadín. Nun forma parte del dialectu andaluz a pesar de la cultura popular, yá que s'asemeya más al murcianu.
Vilamartín de Valdeorras
Vilamartín de Valdeorras ye un conceyu de la provincia d'Orense, perteneciente a la comarca de Valdeorras (Galicia, España). 
San José
Col nome de San José podemos referinos a:
Felipe III
Col nome de Felipe III podemos referinos a:
Ciudá Ho Chi Minh
Ciudá Ho Chi Minh (en llingua vietnamita "Thành phố Hồ Chí Minh"), conocida anteriormente como Saigón (en vietnamita "Sài Gòn") ye la mayor ciudá de Vietnam. Ta asitiada al sur del país, a unos 1.700 km de distancia de la capital, Hanoi. Primero de la so anesión polos vietnamites, nel sieglu XVII, la ciudá yera un importante puertu de los Khmer conocíu como Prey Nokor. Col nome de Saigón foi la capital de la colonia francesa de Cochinchina y, dempués de la república independiente de Vietnam del Sur de 1955 a 1975. Vietnam del Sur yera un país capitalista y anticomunista que lluchó, cola axuda de los Estaos Xuníos y otros países, escontra'l comunista Vietnam del Norte y el Viet Cong na guerra de Vietnam. El 30 d'abril de 1975 Saigón foi conquistáu, y la guerra acabó cola victoria de les tropes comunistes. El 2 de xunetu de 1976 Saigón foi incorporáu a la provincia de Gia Định y renomada oficialmente col nome actual. 
La so área metropolitana, qu'inclúi l'área metropolitana propia de la ciudá (el so términu municipal compriende 2095,1 km² y les ciudaes de Thủ Dầu Một, Dĩ An y Biên Hòa, tien una población d'alredor de 9.000.000 d'habitantes, que la convierten na mayor del país. La so población estimada pa 2025 ye de 13,9 millones d'habitantes.
Aeropuertu de Tan Son Nhat.
El Cuetu
El Cuetu ye una aldea de la parroquia asturiana de Tresona (Corvera) , asitiada a 20 m d'altitú na carretera AS-19 (Xixón - Avilés) anque parte del so caserío queda yá dixebráu pela autopista A-8.
La distancia a la capital del conceyu, Nubleo, ye de 4,7 km y tien una población de 166 (INE 2009) persones qu'habiten viviendes unifamiliares y de pisos. El Cuetu cunta con identidá bancaria y estación de serviciu.
Villabona
Col nome de Villabona podemos topanos los siguientes llugares:
Felipe V
Col nome de Felipe V podemos facer referencia a:
Carlos II
Col nome de Carlos II podemos facer referencia a:
Charles W. Juels
Charles W. Juels (1944 - 2009) foi un astrónomu aficionáu de los Estaos Xuníos d'América.
Anque yera de Nueva York, creció en Cincinnati (Ohio) y graduóse en medicina en 1969 nel Cincinnati College. Foi un descubridor prolíficu d'asteroides yá que tien acreditaos más de 315 descubrimientos.
Aníbal Corujo Menéndez
Aníbal Menéndez Corujo (La Felguera, 24 d'ochobre de 1924) foi un cantante asturianu de tonada, anguaño retiráu del mundu de la música.
Entamó a cantar de bien mozu baxo la influencia de so padre y so güelu participando nel coru escolar. La so primera participación nun concursu foi nel añu 1949 nos de "Radio Falange" y el del diariu Región, aunque nesti casu fuera de concursu, yá qu'existía una incompatibilidá ente les dos competiciones. Sería dos años más sero, nel añu 1951, cuando algamaría'l primer premiu del concursu entamáu pol diariu "Región" interpretando les tonaes "Viva la xente minera", "Soi pastor" y "La mio neña". Nel añu 1966 nel teatru Filarmónica d'Uviéu foi nomáu "Campeón de campeones" y retiróse de los escenarios.
Xunto con Silvino Argüelles, Diamantina Rodríguez, Josefina Fernández y José Ramón Alonso formaría'l grupu "Así Canta Asturias".
A lo llargo de la so carrera grabó un discu de llarga duración y dellos cenciellos, dexando rexistraos una ventena de cantares. Igualmente, en 1970 dexó rexistrada el cantar "Soi pastor" nun discu colectivu cola compañía Regal, del grupu EMI, xunto con otros cantantes como Juanín de Mieres, José Noriega, Silvino Argüelles, "El Tordín", "L'Abogáu" o Margarita Blanco. ente más otros.
Nel añu 2010 recibió un homenaxe de parte del Concursu de Canción Asturiana qu'entama en Xixón el diariu El Comercio.
Piedrafita
Col nome de Piedrafita podemos facer referencia a:
La Mata
El topónimu La Mata pue facer referencia a :
TermAst:Terminoloxía Postal
Darréu asoléyase un llistáu de la terminoloxía propuesta pola Academia de la Llingua Asturiana pa la estaya postal n'asturianu. L'autor del llistáu ye Xandru Martino Ruz. Hai un total de 380 términos recoyíos nesti llistáu, a vegaes varios términos son válidos y redireiciónense.
Xixón Baloncestu
El Xixón Baloncestu foi'l primer club de baloncestu profesional de la ciudá de Xixón, n'Asturies, que llegó a la máxima categoría nacional, l'ACB. Enantes llegó a ser el club decanu de la Segunda División Nacional. 
Fundárese en 1982 y esi mesmu añu quedó campeón del su grupu na 2 División ya ascendió a 1ªB (segunda división nacional) al ganar al Melilla. Tras dellos años na segunda divisón nacional en la temporada 95/96 consiguió'l so primer ascensu a l'ACB onde sólo permaneció una temporada. Nel 99 ascendió a l'ACB y permaneció nella 3 temporaes. El su descensu a la LEB (2ª División) marcó'l aniciu del su fin. Con, cada vegada, mayores problemes económicos, que incluyeron la desapaición de les sus categoríes inferiores, finó eslleiéndose tras la temporada 2008/2009 na LEB Plata (3ª División).
En 1982 un grupu d'aficionaos al baloncestu consiguieron crear el primer club profesional de baloncestu de Xixón . Emprendería la su andadura na Segunda División nacional, ocupando la plaza del Grupu de Cultura Cuadonga, xugando nel pabellón de l'Arena n'una temporada triunfal que completó l'ascensu ante'l Melilla. El so pasu por esta división fue estensu llegando a ser el decanu de la categoría. Tras dellos años bregando, con cambéu de pabellón incluyí en 1992, consiguió l'ascensu n'un playoff celebráu nel Pabellón de Deportes de La Guía. 
El equipu campeón del 95 tenía por presidente a Tino Grana, de direutor deportivu a Emilio de Diego, d'entrenador a Bill MacCammon y la plantiya taba formada por: David Fernández, Sergio Cortés, José Luis Casaprima, John McDowell, Arturo Cavero, Paco Gómez, Borja Fernández, Toño Grana, 'Vallecas' Hernández, Roberto Carbajal, Juanjo Meana y Pablo Noguero.
Na primera temporada d'un club de baloncestu asturianu na másima categoría nacional, l'ACB, nun pudo evitase'l descensu anque se consiguiera ganar al Real Madrid na su visita a la ciudá. Tras el descensu, hai que esperar sólo dos años pa tornar a l'ACB onde compite tres campañes consecutives. Esti segundu y últimu ascensu tien como protagonistes, ente otros, al entrenador Moncho López y al ala-pívot arxentín Luis Scola. El técnicu acabaría convirtiéndose en seleccionador nacional y el xugador suda-mericano milita anguaño na NBA colos Houston Rockets.
Cola cayida a la LEB en 2002 apínense les mancadures económiques del club, tresformáu en Sociedá Anónima Deportiva nel añu 2000. La socesiva fuga de patrocinadores y la mediocridá nes resultancies van dexando ensin aire al Xixón Baloncestu. El so conseyu d'alministración confirmó en setiembre de 2009 que'l club nun disponía de los dineros necesarios pa competir na próxima campaña na LEB Plata. Empecípiase esí la disolución tras 27 años d'hestoria
Brad Sellers, Mike Smith, Luis Scola, Josep Cargoll, Tomás Llofresa, Óscar Yebra, José Ramón Esmorís, Sául Blanco y Lou Roe, ente otros.
En 2004 creose la Fundación Xixón Baloncestu pa, ente otres xeres, dixebrar el deporte base del profesional y esí poder trabayar más a llargu plazu cola mocedá. Na actualidá el so presidente ye Pedro López Ferrer.
Muséu de la Escuela Rural d'Asturies
El Muséu de la Escuela Rural d'Asturies ta asitiáu na llocalidá cabraniega de Viñón, nun edificiu de les antigües escueles diseñáu pol arquitectu provincial Javier Aguirre Iturralde y que fueron inauguraes nel añu 1908. El Muséu inauguróse en 2002.
El Muséu cuenta, na planta baxa, con una sala dedicada a la escuela republicana y otra más a la franquista. Na segunda planta recréase la vivienda del mayestru, asina como otra sala con una coleición de llibros de testu y un aula polivalente. Na parte superior del edificiu atópense dos talleres.
Arriendes d'una bona coleición de llibros y otru material escolar (pizarres, pizarrinos, llibretes, moblame, periódicos escolares, ...) y oxetos etnográficos, el Muséu cuenta con una coleición de xuguetes cedida pol mayestru y estudiosu del xuegu Adolfo Prado Pérez.
AS-227
La carretera AS-227 ye una vía de comunicación de la rede comarcal d'Asturies que ñaz nel pueblu de Samartín de Llodón, nel conceyu de Miranda, xuntando la carretera rexonal AS-15 ("Corredor del Narcea") col Puertu de Somiedu, a 1.486 metros d'altitú. Tien unos 50 km de llargo, pasando per sitios como Belmonte, La Riera o La Pola.
Abducción
Abducción pue referise a:
Movimientu pol qu'una estremidá del cuerpu allóñase del so planu mediu
Cáncanu
El cáncanu o cáncer ye un conxuntu d'enfermedaes nes que l'organismu produz un escesu de célules malignes (conocíes como canceríxenes o canceriegues), con medría y xebra más alló de les normales, (invasión del texíu del rededor y, a vegaes, metástasis). 
Abogáu
Un abogáu (del llatín: "advocatus", "llamáu n'auxiliu") ye aquella persona qu'exerz profesionalmente la defensa xurídica d'una de les partes en xuiciu, según los procesos xudiciales y alministrativos causaos por ella. Amás, asesora y da conseyu en materies xurídiques. Na mayoría de los ordenamientos de los diversos países, pal exerciciu d'esti oficiu ríquese tar inscritu nun Colexu d'Abogaos, o bien tener una autorización del Estáu pa exercer. Cuando realicen nuevos aportes orixinales a les Ciencies Xurídiques, llogren el doctoráu. 
Mar Exéu
El mar Exéu ou la mar Exea (en griegu Αιγαίον Πέλαγος, Aigáion Pélagos; y en turcu Ege Denizi), ye un brazu del mar Mediterraneu, allugáu ente la Penínula Helénica y Anatolia. Ta coneutáu cola mar de Mármara a traviés de los Dardánelos y cola mar Negru pol Bósforo.
Anque ye lluendio entamar las llendes esautas d'esta mar, puedese dicire que tien una estensión averada a los 18.000 km, teniendo, nos sou máximos, 600 km de norte a sur y 400 d'este a oeste.
Na antiguedá esplicábase'l nome d'esti mar de dellas formas, seyendo la más usual la que caltenía que nestas augas sucidióuse Exéu, pai de Teséu, en creyendo que'l sou fíu morriera na súa lluita col Minotauru. Anque tamién taban las que dicían que'l nome provenía de la ciudá macedonia d'Exea o pola reina de las amazones del mesmu nome.
Ye una mar enchenu d'isllas y archipiélagos que davezu divídese en siete grandes grupos:
Casique tolas isllas grandes d'esti mar pertenecen a Grecia, sacantes Tenedos y Imbros que lu son de Turquía. Esti mar y los sous archipiélagos son de contino fonte d'enfrentamiento ente los dous países.
Ilesies bautistes
Les ilesies bautistes son un grupu d'ilesies cristianes evanxéliques, venceyaes por unes creencia y organización eclesiástica comunes. Nos sos empiezos como denominación fueron escorríos tanto por católicos como por protestantes. 
Los bautistes enfaticen la necesidá d'una fe personal y xenuina en Xesucristo pa llograr la salvación, ponen especial énfasis nel principiu de la salvación namái por Gracia por medio de la fe (anque consideren que la creencia auténtica trai un compromisu inherente coles bones obres, que ye una consecuencia y non la causa de la salvación) y na Gracia Divina p'algamar la salvación. Amás, faen fincapié na entrega personal del fiel a Cristu y na so aceptación como Señor y Salvador del creyente.
Con estos requisitos, considérase necesariu pa ingresar a la Ilesia (como pasu d'obediencia y non como requisitu pa llograr la salvación) el bautismu del creyente adultu, por inmersión completa n'agua. El bautizu ye precedíu por un oficiu públicu de fe en Xesucristo como Señor y Salvador.
Publicaciones bautistes envaloren que'l conxuntu de les actuales ilesies bautistes constitúi'l grupu cristianu non-católicu más numberosu nel mundu. Sicasí, cifres más concretes calculen en más de 37 millones a los miembros d'estes ilesies solo nos países occidentales, anque estos datos son difíciles d'aventurar porque solamente en países como China envalórase qu'hai dellos millones de bautistes ocultos" y non alliniaos cola ilesia oficial impuesta pol partíu comunista.
El nome "bautista" anicióse con intenciones despreciatibles per parte de los detractores. Posiblemente usóse per primer vegada esti términu nel idioma alemán ("Taufer" – Bautista) nel sieglu XVI, pa desacreditar al movimientu que s'oponía al bautismu infantil. Nel sieglu XVII usóse n'idioma inglés en Gran Bretaña.
El sistema d'organización y gobiernu de tolos bautistes ye congregacional y por esto otorga autonomía a les ilesies bautistes locales, dirixíes por pastores formaos en seminarios propios d'esta denominación, escoyíos llibre y democráticamente nes sos asamblees locales, ensin necesidá d'una ordenación, pos l'autoridá mora na ilesia, non nel pastor. Les ilesies frecuentemente acomúñense n'organizaciones, asociaciones, y convenciones. De la mesma, munches organizaciones nacionales formen parte de l'Alianza Bautista Mundial. En realidá, la posición bautista considera a la Ilesia de Cristu como la esposa invisible de Dios, compuesta polos verdaderos creyentes de cualquier denominación de tol mundu, que solamente Dios conoz y trata, anque en delles ilesies nun s'almite a la comunión (Santa Cena) a miembros d'otra denominación cristiana.
El movimientu bautista surdió a empiezos del sieglu XVII n'Holanda y Inglaterra, so la dirección de John Smyth y Thomas Helwys, separatistes ingleses convencíos congregacionalistas, el que fundaron la Primer Ilesia Bautista en tierres holandeses, n'Amsterdam en 1609, onde se bautizaron toos por inmersión. Nun foi hasta'l 1644 cola confesión de Londres que se fixeron oficiales los Principios Bautistes y el pensamientu propiu. En Norteamérica la Primer Ilesia Bautista establecióse en 1639 en Providence (Rhode Island) pol ministru anglicanu Roger Williams. Entós daquella defendíense principios como éstos, y anguaño munchos siguen en vixencia:
Exemplos famosos de políticos bautistes (miembros activos de della ilesia bautista) son, ente munchos otros, Abraham Lincoln, Andrew Johnson, Harry S. Truman, Jimmy Carter y Bill Clinton. Y tamién prominentes pastores, escritores y predicadores, como Martin Luther King, Billy Graham, John Bunyan y Charles Spurgeon. Sicasí, munchos bautistes cuestionen la "calidá bautista" de delles d'estes figures.
El reformador suizu Ulrico Zuinglio dixo: “nós identificamos cola cena simbólica del Señor”. Esti nun aceptaba les teoríes anteriores, creía que'l vinu y el pan yeren cenciellamente símbolos del cuerpu de Cristu partíu, y el sangre esparnao del Señor polos nuesos pecaos. Esta cena ye una ordenanza conmemorativa pa recordar la muerte de Cristu hasta la so venida. Los bautistes creen que Zuinglio ta no cierto y ta sofitada bíblicamente. (Mateo 26:17-29; I Corintios 11:23-26)
El bautismu del creyente ye una ordenanza que se lleva a cabu solo dempués de qu'el que se bautiza profesara que Xesucristo ye'l Señor y Salvador y manifestara la intención d'un claru cambéu de vida. El bautismu ye'l símbolu de la purificación de los pecaos del bautizáu (de que foi fechu parte de la muerte y resurrección de Xesucristo). Les confesiones de fe bautistes entienden el bautismu como una espresión esterna del cambéu internu que yá s'efectuó. Los bautistes enfatizan el bautismu por inmersión completa. Impartir el pastor de la congregación, o cualesquier otra persona autorizada pola congregación. Esti mediu de bautismu tamién ye una representación de la muerte, la sepultura y la resurrección de Xesucristo . El bautismu tamién se considera la identificación pública de la persona como cristianu y como miembru d'esa ilesia en particular y con muncha frecuencia ríquese como criteriu al acomuñar como miembru con derechu a votu con ilesies bautistes.
Los bautistes refuguen la práctica de bautizar a un naciellu porque creen qu'un padre nun puede tomar esa decisión d'obediencia en llugar del so fíu, sinón que lo tien que faer él mesmu a partir del so usu de razón. Solo una persona n'edá de responsabilidá ye elegible pal bautismu. Ésta nun ye una edá específica, sinón la edá en que la persona considérase penada de los sos pecaos y decide apurrir la so vida a Cristu.
Anguaño la corriente Fundamentalista" (nun confundir el términu teolóxicu col usu que d'esta espresión faise apocayá) ye considerada la más influyente y de mayor crecedera en Estados Xuníos d'América, México, Cuba y otros países con fuerte presencia bautista. Nun ye una denominación como tala dientro de les ilesies bautistes, sinón una reacción conservadora al modernismu y a la relaxación del costumes dientro y fuera de la ilesia.
Los fundamentalistes estrémense pol so conservadorismu en cuestiones polítiques, sociales (refugu del albuertu, la homosexualidá, el divorciu, etc.) y relixoses (practiquen la llamada "separación bíblica", refugando la unión o l'ecumenismu con otres ilesies que nun tea basáu na fidelidá a les Escritures).
Según la definición dada nel Congresu Mundial de Fundamentalistes de principios de 1920, un fundamentalista ye un creyente "nacíu de nuevu" nel Señor Xesucristo que:
Biedes
Col términu Biedes podemos facer referencia a :
Roces
Col términu de Roces podemos facer referencia a:
Castiellu (dixebra)
El términu castiellu pue facer referencia a :
Comuna
Por comuna entiéndese una subdivisión alministrativa menor que correspuende a una zona urbana o rural, o mista. Ye equivalente al conceyu o otres instancies d'alministración llocal. L'orixe del nome y función provién de la Edá Media, dómina na que yera la denomación de les ciudaes italianes independientes d'un señor feudal. 
Varios países adoptaron el nome de comuna (o asemeyáu) pa la unidá alministrativa menor y básica. Estos son: 
La comuna en Francia, d'onde remanez la forma alministrativa actual, correspuende a la división menor y ye la base sobre la qu'acomuñen los departamentos y otres agrupaciones alministratives superiores.
Comuna (dixebra)
Comuna o comuña pue referise a:
Comuñes de Suiza
Les Comuñes (Conceyos) (n'alemán: "Gemeinden"; en francés: "Communes"; n'italianu: "Comuni" y en romanche: "Vischnancas") son la entidá territorial básica y de menor nivel na división político-territorial de Suiza. Pa xineru de 2014, en Suiza esisten 2352 comuñes. Magar dalgunes cunten con namái dellos cientos d'habitantes, les ciudaes más grandes como Xinebra o Zúrich tamién tienen estatus llegal de comuña.
Les responsabilidaes de cada comuña (como educación, serviciu médicu, asistencia social, tresporte públicu y recaldación d'impuestos) son definíes pol gobiernu cantonal y varíen d'un cantón a otru. De manera xeneral, el gobiernu comuñal ta encabezáu por un Alcalde como xefe del executivu, cola cooperación d'un Conceyu abiertu, que s'encarga de les xeres llexislatives, anque pa estes funciones, les comuñes con mayor cantidá d'habitantes tienen la opción d'escoyer un Conceyu municipal. 
En dellos cantones, déxase la participación política comuñal a los estranxeros que tengan ciertu tiempu residenciaos en Suiza. La ciudadanía suiza ta basada na ciudadanía comuñal. Cada suizu ye ciudadanu d'una o delles comuñes (por casu, la del so llugar d'orixe, "Heimatort" n'alemán o "Lieu d'anicie" en francés).
La economía de cada comuña ta financiada por impuestos direutos (talos como l'impuestu sobre la renta), que les sos tases fluctúen nuna banda fita pol gobiernu del cantón.
Delles comuñes confronten dificultaes pa contratar los servicios que se riquir pa cumplir coles responsabilidaes riquíes pola comunidá. Como parte del esfuerciu p'amenorgar gastos, les comuñes pueden combinase pa crear entidaes especiales, como por casu distritos especiales. La creación de diches figures son fomentaes xeneralmente polos gobiernos cantonales y el so númberu amóntase a midida que la economía vuélvese más complexa.
Les Ciudaes ("Städte" o "Villes") son comuñes que tienen más de 10.000 habitantes, o bien poblaciones más pequeñes que recibieron derechos medievales pa recibir el nome de "ciudá". Nun esiste una denominación específica pa comuñes más pequeñes (como por casu, "pueblos").
El númberu de comuñes que pue tener un cantón ye pervariable y nun depende de la superficie nin del númberu d'habitantes. Pa xineru de 2009, la cantidá de comuñes por cantón ye la siguiente:
Andaluz (dixebra)
El términu andaluz pue referise a:"
Nacho Novo
Rafel Sastre
El 15 de mayu de 2011 disputó'l so últimu partíu cola camiseta del Sporting en El Molinón, escontra el Racing de Santander, depués de diez temporaes y más de 300 partíos oficiales como xugador sportinguista. Al entamu de la segunda parte, foi sustituyíu con una gran ovación por parte de los aficionaos.
Ralf Mackenbach
Ralf Mackenbach , conocíu simplemente como Ralf, ye un cantante holandés que representó al so país el 21 de payares de 2009 nel Festival d'Eurovisión Junior cola canción Clik Clak. Quedó 1º con 121 puntos por delante de Rusia con 116 y Armenia tamién con 116 puntos.
A parte de representar al so país nel Festival d'Eurovisión Junior 2009 con "Clik Clak" fizo otros musicales como Tarzán.
.hr
.hr ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Croacia.
.dk
.dk ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Dinamarca.
.sk
.sk ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Eslovaquia.
.si
.si ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Eslovenia.
Uno (dixebra)
Aksum
Aksum pue referise a:
Aksum (ciudá)
Aksum ye una ciudá nel estáu federáu de Tigray, Etiopía. Ye la capital relixosa de la Ilesia ortodoxa etíope. Según les cifres de l'Axencia Central d'Estadística d'Etiopía, la ciudá contaba en 2005 con 47.320 habitantes (20.774 homes y 21.898 muyeres). El 75% de la población pertenez a la Ilesia ortodoxa etíope. El restu repártese ente musulmanes sunís y otres confesiones cristianes.
Aksum ta considerada la ciudá más sagrada d'Etiopía, y ye ún de los llugares de pelegrinación más importantes del país. Les festividaes relixoses más importantes son "T'imk'et" (Epifanía), el 7 de xineru, y la fiesta de "Maryam Zion" a finales de payares.
Aksum foi la capital del Reinu d'Aksum, la verdadera representante d'un imperiu que s'estendió dende l'actual Yeme hasta l'este de Sudán, controlando les rutes de comerciu ente África y Asia.
Reinu d'Aksum
El Reinu d'Aksum (o Axum) foi un importante reinu comerciante del noreste d'África. Surdió nel periodu protoaksumita alrodiu del sieglu IV e.C. y establecióse nel sieglu I. Tuvo fondamente implicáu nel comerciu con India y col este del Mediterraneu. Nel sieglu III, Aksum entamó a interferir nel sur d'Arabia, controlando n'ocasiones l'oeste de la rexón de Tihama, ente otres. A fines del sieglu III escomenzó a alcuñar la so propia moneda. El profeta Mani considerabala como ún de los cuatro estaos más poderosos del mundu xuntu al Imperio sasánida, l'Imperiu romanu y China.
En 325 o 328 foi'l primer gran imperiu en convertise al cristianismu baxo'l rei Ezana y foi tamién el primer estáu n'emplegar la imaxe de la cruz nes sos monedes. Nel so momentu de mayor rellumu, Aksum controlaba'l norte d'Etiopía, Eritrea, el norte de Sudán, Xibuti, l'oeste de Somalilandia, Yemen y el sur d'Arabia Saudita, con cerca de 1,25 millones de km². Tres una segunda edá d'oru a anicios del sieglu VI, el reinu empecipió a escayer, aparando d'alcuñar monedes a entamos del sieglu VII. Finalmente desapaeció cola invasión de la reina pagana o xudía Gudit nel sieglu IX o X, dando pasu a una era escura de la que poco se sabe hasta l'ascensu de la Dinastía Zagüe.
.ee
.ee ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Estonia.
.fi
.fi ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Finlandia.
.ax
.ax ye'l dominiu de nivel superior xeográficu p'Åland dende'l 18 de xineru de 2007. Enantes, Åland emplegaba'l ccTLD finlandés .fi. La mayoría de los sitios web d'esti archipiélagu utilizaben el subdominiu .aland.fi.
.eu
.eu ye'l dominiu de nivel superior xeográficu pa la Xunión Europea. Ta alministráu pola entidá ensin ánimu de llucru "EURid".
El so rexistru en fase "Sunrise" (o prerrexistru) foi abiertu'l 7 d'avientu de 2005 y la fase "Land Rush" (abiertu al públicu) el 7 d'abril de 2006. Demientres la primer fase, l'EURid recibió más de 346.000 solicitúes de rexistru, aprobó más de 54.000 y activó más de 26.000 dominios. Na primer selmana del rexistru abiertu rexistráronse más de 1,5 millones de dominios.
Espérase amás un importante númberu de rexistros en Portugal y Galicia onde "eu" significa 'yo', al igual qu'en Rumanía.
Primero de la creación del dominiu .eu, les instituciones de la Xunión Europea utilizaben el subdominiu .eu.int pa les sos páxines web.
Delles web del País Vascu tamién tán usando esti dominiu como propiu, como la páxina oficial del Partido Nacionalista Vasco.
.fr
.fr ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Francia.
.gr
.gr ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Grecia.
.hu
.hu ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Hungría.
.ie
.ie ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Irlanda.
.is
.is ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Islandia.
.it
.it ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Italia.
.lv
.lv ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Letonia.
.li
.li ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Liechtenstein.
.lt
.lt ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Lituania.
.lu
.lu ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Luxemburgu.
.mk
.mk ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Macedonia.
.mt
.mt ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Malta.
.md
.md ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Moldavia.
.uk
.uk ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Reinu Xuníu.
Si bien oficialmente'l códigu oficial según la norma ISO 3166 ye .gb, na práutica esti nun s'usa.
.gb
.gb ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Reinu Xuníu. 
Na práutica, esti dominiu nun s'utiliza, prefiriéndose'l códigu .uk.
.es
.es ye'l dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa España. Tamién hai quien lo utiliza na web pa páxines n' español que nun necesariamente correspuenden a España, sinón a entidaes culturales que falen l'idioma, como ye'l casu d'Hispanoamérica.
La estensión territorial ".es" foi concedida por ICANN en 1988 y xestionada nos primeros años por RedIRIS. Dende'l 2000, la xestión cuerre a cargu de la "Entidad Pública Empresarial" Red.es, adscrita al Ministeriu d'Industria, Turismu y Comerciu d'España al traviés de la Secretaría d'Estáu de Telecomunicaciones y pa la Sociedá de la Información d'España.
Dende ochobre de 2007, los dominios .es puen incluyir carauteres especiales, como la "ñ", "ç", "·" o vocales acentuaes "á", "é", "í", "ó" , "ú" y "ü".
Estos dominios utilícense pal rexistru de dominios de tercer nivel. El rexistru de dominios de segundu nivel tamién ta permitíu.
La normativa pa la concesión de los dominios ".es" careció dellos camudamientos a lo llargo de la so historia. Hasta payares de 2005 tenía bayura de torgues y comprobaciones previes a la so concesión (pal segundu nivel, el más demandáu, yera necesariu tener la pallabra esauta del dominiu como marca rexistrada, coincidir col nome esautu d'una empresa o asociación llegalmente constituyida o coincidir col nome y como mínimu un apellíu del solicitante). 
La nueva regulación de 2005 supon la lliberación cuasi total pa los dominios ".es", l'único requisitu ye tener dalgún tipu de vínculu con España y namái se realicen comprobaciones previes a la concesión pa los dominios de tercer nivel baxo'l ".gob.es" y el ".edu.es".
Les polítiques restrictives d'asignación de dominios, xuntu colos altos precios del rexistru, tienen recibío numberoses crítiques dende estremaos seutores, especialmente asociaciones d'usuarios d'Internet.
La lliberalización y l'abaratamiento del rexistru de dominios tien producío que'l númberu de dominios baxo'l ".es" se triplique nun añu (85.309 rexistros en 2004, 298.600 rexistros en 2005).
Una de les consecuencies de la lliberalización ye l'apaición d'Axentes Rexistradores Autorizaos (nel 2007 más de 50) que son los únicos autorizaos aparte de nic.es pa rexistrar un dominiu ".es".
.mc
.mc ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Mónaco.
.me
.me ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Montenegro.
.yu
.yu yera'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Yugoslavia, anguaño disuelta en varios estaos.
.no
.no ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Noruega.
.nl
.nl ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Países Baxos.
.pl
.pl ye'l dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Polonia, alministráu pola Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa (NASK), l'organismu d'investigación y desarrollu de Polonia, y unu de los miembros fundadores del Council of European National Top Level Domain Registries (CENTR).
El dominiu .pl foi creáu en 1990, tres la mitigación del embargu del CoCom en collaboración teunolóxica colos países del antiguu Bloque del Este. El primer subdominiu de .pl foi .pwr.pl, de la Universidá Politéunica de Wrocław.
En 2003, introduciéronse los nomes de dominiu internacionalizaos (NDI). Permitióse'l rexistru de dominios con cualquier caráuter de los alfabetos llatín, griegu, cirílicu, árabe o hebréu.
La NASK ye miembru seutorial del Comité Consultivu Internacional Telegráficu y Telefónicu (ITU-T) dende 2004, y xuega un papel activu nel Grupu d'Estudiu 17, que trabaya nos nomes de dominiu internacionalizaos. Andrzej Bartosiewicz, xefe de la división de DNS de la NASK, actúa como corresponsal de la Cuestión 16, dedicada a los NDI.
.pt
.pt ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Portugal.
.ro
.ro ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Rumanía.
.ru
.ru ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Rusia.
.su
.su foi establecíu como dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa la Xunión de Repúbliques Socialistes Soviétiques en 1991 anque siguió n'usu depués de la so disolución a finales d'esi añu. Nel 2008 ye alministráu pol Institutu Rusu pal Desendolcu de Redes Públiques.
Anguaño esiste una alta demanda de rexistru de dominios ".su", mesmo por humor o pola nostalxa que produz tener una URL d'un Estáu que yá nun esiste. A fines de 2005, rexistrar un dominiu nuevu ".su" costaba 100 dólares estaunidenses. Una busca en Google por site:su da alredor de 14.200.000 resultaos.
.рф
.рф (Росси́йская Федера́ция, / "Rossíyskaya Federátsiya", “Federación Rusa”), ye un nuevu dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa la Federación Rusa. Foi introducíu en 2008 y entamó a funcionar en mayu de 2010.
Tolos nomes de sitios nesti dominiu tarán nel alfabetu cirílicu namái. Ye'l primer dominiu cirílicu nel mundu y el cuartu en nun usar carauteres del alfabetu llatín.
Amanishakheto
Amanishakheto foi una reina (candace) de Nubia. Estímase que reinó dende la década del 10 e.C. hasta l'añu 1 dC, anque la mayoría de les feches de la historia nubia primero de la Edá Media son bastante inciertes.
El nome d'Amanishakheto ta grabáu en varios monumentos; rescamplando nel templu d'Amón, en Kawa, tamién apaez nuna estela de Meroe; nes inscripciones d'un palaciu en construcción afayáu en Wad ban Naqa; tamién figura en dos esteles alcontraes en Qasr Ibrim y en Naqa, y na so pirámide en Meroe (la númberu seis). Tamién ye citada na Biblia, nos Fechos de los Apóstoles (, en castellanu).
Amanishakheto ye meyor conocida poles sos ayalgues de xoyería, descubiertes en 1832 pol esplorador italianu Giuseppe Ferlini. El so palaciu foi ún de los más grandes hasta agora identificaos, pues midía alredor de 61 metros de llargu y cubríen los sos dominios cerca de 3700 metros cuadraos. Les pieces rescataes alcuéntrense custodiaes nel Muséu Exipcianu de Berlín y el Muséu Exipcianu de München.
.tf
.tf ye'l dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa los Territorios Australes Franceses. Xuntu con .fr y .re ta alministráu por AFNIC. Primero del 23 d'ochobre de 2004 el dominiu yera alministráu por Adamsnames, con base en Cambridge. 
Esiste un serviciu de baldre, baxo'l nome d'United Names Organisation, ufriendo dominios de tercer nivel. Estos abarquen 14 dominios de segundu nivel, ente los cuales tán: .eu.tf, .us.tf, .net.tf, y .edu.tf. Estos dominios otorguense como redireicionamientos URL.
Cabe rescamplar que parte de los Territorios Australes Franceses, según el gobiernu francés, comprende una seición de l'Antártida, Tierra Adelia reclamada por Francia, magar qu'esta reclamación nun ye reconocida pola mayoría de los países. Esti fechu crea un solapamientu ente los territorios .tf y el dominio de l'Antártida .aq.
.re
.re ye'l dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa la Islla de la Reunión, alministráu, al igual que .fr y .tf, por AFNIC .
Amás d'ello'l rexistru de dominios faise a tercer nivel baxo ún de los siguientes nomes:
.aq
.aq ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) p'Antártida.
.sm
.sm ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa San Marín.
Vida temprana de Joseph Smith (fíu)
La vida temprana de Joseph Smith cubre'l periodu que va dende la so nacencia'l 23 d'avientu de 1805, hasta finales de 1827, cuando los Santos de los Últimos Díes creen que Smith obtuvó les planches d'oru grabaes con antigües inscripciones cristianes, soterraes en una llomba cerca del so llar en Manchester, Nueva York. 
Joseph Smith, fíu foi'l fundador y principal líder del Movimientu de los Santos de los Últimos Díes, del cual surdió'l mormonismo, ya inclúi denominaciones como La Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes y la Comunidá de Cristu. Los siguidores de Smith creen que foi un profeta de los últimos díes.
Smith nación el 23 d'avientu de 1805 en Sharon, Vermont, una pequeña localidá al par de Massachusetts, siendo'l quintu fíu de Joseph Smith (padre) y Lucy Mack Smith. Los Smith yeren una familia dedicada a l'agricultura y camudáronse en y alredor de Nueva Inglaterra por cuenta de les males colleches y delles desventuradas empreses. 
Mientres l'iviernu de 1812-1813, José Smith, fíu, de siete años d'edá, sobrevivió una andancia de fiebre tifoidea que dexó un saldo de más de trés mil muertos na rexón de Nueva Inglaterra. De resultes de la enfermedá, sufrió una peligrosa infección na migollu del güesu de la pierna esquierda. Dellos médicos aconseyaron la amputación, pero la so familia refugó. Dempués d'una satisfactoria operación p'acabar con partes del so güesu de la espinilla (ensin anestesia y negando el más comúnmente usando tranquilizante de la dómina, el güisqui), Smith recuperó finalmente, al traviés del usu de muletas mientres dellos años y foi aquexáu de cojera mientres el restu de la so vida.
En 1816, aprosimao, dempués de trés años de males colleches en Norwich (Vermont) (el resultáu del añu 1816 ensin branu), la familia Smith cayó en manos d'un programa de los Estaos Xuníos pa reasitiar families poco granibles. Les razones llegales d'esta reubicación son desconocíes, podríen tar rellacionaes coles dificultaes financieres de la familia, polo que cayeron baxu l'escrutiniu de Nueva Inglaterra que primía o coaccionaba a los "foranos" pa colonizar n'otres partes. Ello fixo que la familia Smith apocayá tuviera que camudase de ciudá en ciudá en Vermont. Joseph Smith, padre, se transladó solo a Palmyra, Nueva York, siguíu aína pol restu de la familia. Na ciudá de Palmyra, Joseph Smith, y los sos fíos mayores consiguieron dellos trabayos menores, y finalmente abrieron una "tienda de cervezos y tartes". En 1818 la familia llogró una hipoteca nuna granja de 10 acres xustu pela rodiada de Palmyra en Manchester (la cual yera parte de Farmington hasta 1821). 
La familia Smith construyó una casa de madera nun espaciu que técnicamente quedaba xusto fora de la so propiedá, na ciudá de Palmyra, zona que sería depués conocida pola so fecundidá nel surgimiento de nueves corrientes relixoses. En 1882, los Smith empezaron a construyir una casa granxera que taba realmente nel terrén de la so recién propiedá. El 19 de payares de 1823, l'hermanu mayor de Joseph Smith, Alvin morrió, posiblemente como resultáu d'una intoxicación por calomelano, recetado nesi entós pa la "fiebre biliosa". En 1825, los Smith nun pudieron axuntar dineru pa pagar la hipoteca final, y el so acreedor demandó-yos un xuiciu hipotecariu sobro la propiedá. Sin embargo, la familia llogró persuadir a un cuáquero de la localidá de nome Lemuel Duerfee, pa mercar la granja y arrendala a los mesmos Smith. A finales de 1828, la familia camudóse a otra casa más al sur, onde se quedaron hasta 1830. 
Smith tuvo una bien curtia educación escolar formal y en cuenta de dir a la escuela, trabayó na granja del so padre, cazaba, pescaba, consiguía trabayos menores y vendía tartes y cervezu mientres los eventos públicos de Palmyra. La so ma describíalu como «menos inclináu a lleer llibros que cualquiera otru de los mozos, pero muncho más dau a la meditación y al estudiu fondu», nunca lleendo la Biblia dafechu hasta siquier los dieciocho años. Describióse como «notablemente calláu» y «taciturno», tan bien como «proverbialmente bondadoso», pero «nunca se-y vía rir». Según dizse, tuvo una gran interés y aptitú nel alderique moral y n'asuntos políticos nun club lloca p'alderiques de mozos.
Smith creció mientres el Segundu Gran Espertar, una dómina na hestoria de los EE.UU cuando había una considerable renacencia del insterés pol cristianismo, como reacción a la más secular Ilustración que-y precedió. 
Mientres esi "Espertar", l'oeste de Nueva York dicía tar «envolubráu nel fueu» del resurgimiento cristianu que recibió depués el moteyo de «Distritu Amburao», en reconocencia de la forma en que s'apurría la población a tantes zunes relixoses simultaneas. 
La familia de Smith y los sos ancestros, como la mayoría de families d'esta dómina, tuvieron pequeñes afiliaciones con relixones entamaes; sin embargo, yeren relixosos na so privacidá, creyendo en visiones y profecías, y practicaben dellos tipos de relixones folclóricas. Dizse que'l bisagüelu paternu de Smith, Asael Smith, un cristianu universalista, predixo qu'unu de los sos descendientes sería un profeta. Pela so parte, el bisagüelu materno de Smith, Solomon Mack publicó un llibru en 1811 describiendo una serie de visiones celestiales y voces la cual dixéronlu que se convirtiera a la "fe cristiana" a la edá de los setenta y siete años. 
Los padres de Smith tamién dicíen qu'esperimentaron visiones y profecías. Enantes de nacer Joseph, Lucy, la so ma, foi a una arbolea a rezar porque'l so home, Joseph Smith, refugara dir a la ilesia con ella, y cuando volvió a la so casa, y foise a la cama, tuvo, de sópitu, una visión en suaños la cual interpretó como una profecía na que Joseph Smith Sr. aceptaría más tarde el evangelio puru y ensin llurdiu del Fíu de Dios. 
Joseph Smith Sr. tamién informó de les sos propies serie de siete visiones ente 1811 y 1819 según Lucy, cinco de les cual ella describió (Smith 1853, pp. 56, 58-59, 70–72, 74). Estos suaños, dixo Lucy, vinieron cuando Smith, padre, taba “bien emocionáu pol tema de la relixón”, y confirmó na so mente lo correcto que fuera'l so refugu a xunir a dalguna relixón entamada, y encamentó-y a creer qu'un día sería empuestu nel camín afechu de la so propia salvación (díi.). Nos suaños participaba un “espíritu asistente” (p. 56), y munchos comentaristas señalaron que la so segunda visión (págs. 58-59) ye bien semeyante a un suañu qu'apaez nos primeros capítulos del Llibru de Mormón (Primer Llibru de Nefi 8:2-28). 
Al igual que la mayoría de los estaunidenses de la dómina, la familia Smith tamién practica estremaes formes de relixón popular. Según un historiador de los principios de Vermont, Joseph Smith, Sr. foi miembru d'una secta de «Banielles Adivinadoras» (del llatín, "Virgula Divina") en Vermont conocida como'l "Nuevu Israel"; sin embargo, les evidencies pa sofitar esta afirmación son bien llindaes. Delles otros rellatos informen que poco dempués Smith, Sr. utilizó les Banielles Adivinadoras na busca d'ayalgues. 
Smith paez tener ciertu interés na denominación metodista. El contemporaneu y collaciu de Smith, Oliver Cowdery, escribió más tarde que Smith foi bien influyíu poles enseñances d'un Rev. George Lane, un vieyu metodista que presidía y alministraba la dómina d'intensu baturiciu relixosu de Palmira ente 1824 y 1825; la influyencia de Lane vese confirmada por William, l'hermanu de Smith. Nun se sabe si Smith asistió a dalguna xunta na que discursó Lane, pero Lane visitó l'allegada ciudá de Viena a 24 km de Palmira, pa una gran conferencia Metodista en 1819. Smith mesmu paez dirixir la palabra en dalguna de les xuntes locales metodistas, descritu como un "exhortador bien aceptable". Sin embargo, los metoditas contemporaneos de Smith Smith de cutiu consideraron la so interpretación de les Escritures como bocayes. 
En dalgún puntu, paez que Smith retiróse del grupu probatorio de los metodistas en que tuvo matriculáu, anunciando que yera la so creyencia que tolo rellacionao col sectarianismo yera miqueru, y que les ilesies asitiábense sobro un fundamentu falsu. Según un escritu años más tarde, Smith alzóse ya informó que la so misión yera restaurar el verdaderu sacerdocio. El reporte indica que convocó una serie de xuntes, pero naide paecía dispuestu a sigui-y como líder d'una nueva relixón. En dalgún momentu mientres la intensa apelación de los clérigos de 1824-1825, Smith paecía negar rotundamente a asistir a una ilesia entamada, d'alcuerdu a la so ma, porque según él, "puedo tomar la mio Biblia, y entrar nel monte, y aprender más en dos hores, que se puede aprender nuna xunta ["sic"] per dos años, si asistiera tol tiempu".
Al igual qu'el so padre, el mozu Smith paeció tener el so propiu conxuntu de visiones, la primer de les cual prodúxose a principios de 1820 cuando Smith taba nel so adolescencia temprana y conozse ente los Santos de los Últimos Díes como la Primer Visión. La primer descripción d'esti eventu nun se publicar sinón hasta 1832 nel que l'eventu repórtase como asocedíu en 1821, sin embargo, la mayoría de los rellatos actuales da-y fecha a la visión del añu 1820. La Primer Visión foi una teofanía, una comunicación personal directa con Divos. Los detalles de la visión variaron a lo llargo de les vegaes que Smith recontaba'l fechu mientres tola so vida. 
l'hermanu de José, William, la Primer Visión foi motivada en parte por un ministru que fixo referencia a la Epístola de Santiago 1:5, que na versión Reina Valera diz, «Y si dalgún de vosotros tien falta de sabencia, pídala a Dios, que da a toos abondosamente y ensin reproche, y va se-y dada»,Vease BibleGateway.com pal testu n'español. y suxurió que Smith preguntára-y a Dios sobro la so molición relixosa. William tamién infier que gran parte de la emoción relixosa na zona foi causada pol Rev. George Lane, un "gran predicador del Gran Espertar". Nun esistir rexistros qu'asitien a Lane en Palmyra sinón hasta 1824, anque se reporta una visita a l'allegada ciudá de Viena (a 24 km de Palmyra) en 1819 pa una gran conferencia metodista. Especúlase que José y la so familia podríen viaxar a vender tortas y cervezu nesti casu, como lo fixeron con otros eventos pela redolada Palmyra.
Los detalles esactos de la Primer Visión varien un poco dependiendo de quién ye que rellata la hestoria y cuando lo fai. La primer versión del mesmu Smith en 1832 data la visión pa 1821 y afirmó que vio «una pilastra ["sic"] de fueu lluminoso superior al candor del sol al meudía» y que «el Señor abrió los cielos anti mi y vi al Señor y él falóme diciendo Joseph, fíu míu, los tos pecaos sonte perdonaos». Aldericóse si Smith consideró a esti eventu como una visión o bien como la visita en físicu de dalgún personaxe. Un folleto misional publicáu en 1840 pola ilesia de Smith declaró que dempués que vio la susodicho lluz, la so mente foi prindada de tala manera que aisllóse de los oxetos naturales que lu arrodiaben, y foi envolubráu nuna visión celestial. 
Nel rellatu dictáu por Smith en 1838 pa la so inclusión na hestoria oficial de la ilesia, describió la Primer Visión como una apaición de dos personaxes divinos en dalgún momentu mientres la primavera de 1820: 
Nun ta claru si Smith cuntó-y a daquién alrodiu de la so visión enantes d'informar sobro'l so descubrimientu de plánchesles d'oru en 1823. Según Smith, díxo-y a la so ma nel momentu que «supiera a prestu [suya] qu'el presbiterianismo nun ye verdaderu», y José nunca dixo que compartiera los detalles de la visión cola so familia en 1820 nin poco dempués. Dixo una vegada que-y faló de la visión a «unu de los ministros metodistas, unu bien activu na yá mentada baturiciu relixosu». Munchos presumen qu'esti foi'l Rev. Lane, pero nun hai rexistros de dalguna visita de Lane a la parte de Palmyra alredor de 1820. L'hermanu de José, William, que preparó una hestoria detallada de la dómina, aparentemente desconocía de cualquier visión de Joseph hasta l'añu 1823, anque solo tuviera nueve años d'edá en 1820. 
Smith declaró que la narración de la so visión «espertara muncho prexuiciu en contra de [el] ente los profesores de relixón, y foi la causa d'una fuerte apersecución, cada vez mayor». Les hestories sobro visiones y teofanías nun yeren inusuales na dómina, anque'l clero de les relixones formales munches vegaes aguantaba diches hestories. Los prexuicios en contra de Smith pueden llevase a cabu pol clero, pero nun hai rexistru contemporaneu d'ello. La mayor parte de la persecución que reporta Smith, paez surdir ente los llaicos, y non necesariamente por causa de la so Primer Visión, sinón por cuenta de la so afirmación más palantre d'afayar les plancahs d'oru nuna llomba cerca de la so casa, declaración que foi llargamente espublizada y fecha risión nos periódicos locales empezando alredor de 1827. 
Años más tarde, un vecín non Mormón resumió les opiniones de Smith y la so familia polos sos vecinos de Palmira diciendo, «Por dicir la verdá, había daqué sobro él que nun podía entender; de dalguna manera él sabía más de lo qu'ellos sabíen, y eso que -yos enardecía». La estrecha collaboración del mozu vidente, de los sos padres y de los sos hermanos a partir de la primer visión, y quiciabes dende enantes cola revolución protestante de la dómina y los desafíos económicos de la rexón, converten la revelación y espardimientu inicial de la nueva relixón nun asuntu casi más familiar qu'individual.
Los personaxes de la visión diríen-y a Joseph que nenguna de les relixones esistentes yera la portadora de la verdá y que en futures revelaciones recibiría nueves instrucciones.
Curniana
Curniana ye un llugar y una parroquia del conceyu asturianu de Salas. La parroquia tien una población de 783 habitantes que viven nos siguientes llugares: Candanunegru, Curniana, Faxas, Folgueirinas, Fresnéu, Las Nisales, Quintoños, Rondeiru, Santa Eufemia, Suburriba y Verdugos.
El llugar de Curniana, a unos 10 km de la capital del conceyu, Salas, tien una población de 585 persones.
Santa Eufemia (Curniana)
Santa Eufmeia ye una aldea de la parroquia salense de Curniana (Asturies). Alcuéntrase a unos 3 km de Curniana y a unos 12 de Salas, a la que se llega pela carretera SL-7.
Según el INE en 2009 tenía 19 habitantes censaos (10 homes y 9 muyeres). 
Santa Eufemia
Col nome de Santa Eufemia podemos facer referencia a :
Tres (dixebra)
3 o tres pue facer referencia a:
Tamién pue referise a les siguientes entraes:
Cuatro
El cuatro (4) ye'l númberu natural que sigue al 3 y precede al 5.
Cuatro (dixebra)
Cuatro pue refirise a:
Canal 4
Canal 4 pue referise al:
Dos (dixebra)
Dos pue facer referencia a:
En música:
N'informática pue referise a los sistemes operativos:
La vida de Nefi, el fiyu de Lehi
La vida de Nefi, el fiyu de Lehi ou La vida de Nefi, el fiyu de Lehi, quien emigrara dende Xerusalén, en Xudea, a la Tierra que ye cuñecida cumu Sudamérica, unos seyes Sieglos enantias l'amiyamientu del nuesu Salvador ye una obra de George Q. Cannon publicada en 1883.
Henry Cavendish
Henry Cavendish, físicu y químicu británicu (10 d'ochobre de 1731 - 24 de febreru de 1810), nació en Niza (Francia) de padres británicos pertenecientes a l'acaudalada y respetada nobleza inglesa: Lord Charles Cavendish duque de Devonshire y Lady Ann Gray.
A los 11 años entró a estudiar na Escuela de Newcome (en Hackney), ingresando a los 18 años (1749) na Peterhouse, Universidá de Cambridge. Nesa dómina destacó por ser un alumnu aplicáu, calláu, mui tímidu, reserváu y encerráu nel so mundu, los sos profesores avezaben a dicir que siempre taba "na lluna" (camiéntase que tenía'l síndrome d'asperger), aunque en realidá dedicábase a razonar y reflexionar sobre diversos temas científicos. 
Cavendish ye especialmente conocíu poles sos investigaciones na química del agua y del aire, y pol cálculu de la densidá de la Tierra.
Los sos primeros trabayos trataben sobre'l calor específicu de les sustancies. En 1766 descubrió les propiedaes del hidróxenu. El trabayu que-y dio mayor sonadía foi'l descubrimientu de la composición del agua. Afirmaba que más “l'agua ta compuesta por aire defloxistizáu (oxíxenu) xuníu al floxistu (hidróxenu)”. Ye autor del tratáu " Factitious Airs" ("Sobre'l "Aire Ficticiu"") nel qu'analiza la composición del aire.
Mediante lo que se conoz como ‘experimentu Cavendish’, que describió nel so trabayu "Experiences to determine the density of the Earth" (1789), determinó que la densidá de la Tierra yera 5,45 veces mayor que la densidá del agua, un cálculu mui cercanu a la rellación establecida poles técniques modernes (5,5268 veces).
Copa del Rei de fútbol 2010-11
La Copa del Rei de fútbol 2010-11 ye una competición entamada pola RFEF na que xueguen 83 equipos de Primera División, Segunda División, Segunda División B y Tercera División. El tornéu da una plaza pa la cuarta ronda de la Liga Europa de la UEFA 2011-12.
 Si'l campeón d'un grupu foi un equipu filial, participa l'equipu non filial d'esi grupu meyor clasificáu.
= Calendariu =
= Competición =
La primer ronda xugáronla 18 equipos campeones de grupu de Tercera División na temporada 2009-10 (sacante los filiales, que fueron sustituyíos polos segundos clasificaos del so grupu), los 12 equipos que na temporada 2009-10 xugaron la fase d'ascensu de Segunda División B a Segunda División y nun xubieron, los 9 equipos con mayor puntuación clasificaos a partir del 5 puestu en Segunda División B na temporada 2009-10 y los 4 equipos que baxaron de Segunda División a Segunda División B na temporada 2009-10.
Na rifa pa empareyar a los equipos siguiéronse criterios de prosimidá, y 7 d'ellos quedaron ensin pareya, pasándo automáticamente a la segunda ronda. Esta eliminatoria xugóse los díes 21, 24 y 25 d'agostu de 2010, a ún solu partíu, nel campu del equipu de menor categoría (o nel del primeru en salir na rifa, si los dos son de la mesma).
Pasen automáticamente a la segunda ronda: CD Alcoyano, UD Melilla, Jumilla CF, CCD Cerceda, Real Jaén, Lucena CF y Polideportivo Ejido.
Pa la segunda ronda, los equipos dividiéronse en dos grupos:
Ún de los equipos del grupu A quedó ensin empareyar. Esta eliminatoria xugóse'l día 1 de setiembre de 2010, a ún solu partíu, nel campu del equipu que determinara la rifa.
Pasa automáticamente a la tercer ronda: Orihuela CF.
Pa la tercer ronda, los equipos siguen dividíos en dos grupos:
La rifa d'esta ronda fízose'l día 2 de setiembre a les 12 la mañana. Ún de los equipos del grupu A quedó ensin empareyar y pasó al grupu A de 1/16 de final direutamente. Esta eliminatoria xugóse'l día 8 de setiembre de 2010, a ún solu partíu, nel campu del equipu que determinara la rifa. Por culpa del mal estáu del terrén de xuegu de Santo Domingo, el partíu ente l'Alcorcón y la Ponferradina xugóse'l 15 de setiembre de 2010.
Pasa automáticamente a 1/16 de final: Club Portugalete.
Nesta ronda entamaron la competición los equipos que xueguen en Primera División na temporada 2010-11. La rifa fízose'l 22 de setiembre de 2010 a les 13:00 hores na Ciudá del Fútbol de Las Rozas (Madrid). Pa facer los empareyamientos, caltúvose la dixebra de los equipos en dos grupos estremaos:
Esta ronda xugóse a doble partíu, siendo'l primeru nel campu del equipu que xuega na categoría más baxa (o nel campu del equipu que primero salió na rifa, si los dos xueguen na mesma categoría). Los partíos d'ida xugáronse al rodiu del 27 d'ochobre de 2010 y los de vuelta del 10 de payares de 2010.
Primera epístola de Clemente
La Primera Epístola de Clemente ye una de les dos cartes empobinaes a los cristianos de la ciudá de Corinto. Data de finales del sieglu I o entamos del sieglu II. Nenguna de les dos epístoles foi aceptada nel canon del Nuevu Testamentu, pero son parte de la coleción de los Padres Apostólicos. Nun ta claro si fueron realmente escrites pol Papa Clemente I, al que se-y atribuyen tradicionalmente. La carta ta escrita en griegu.
La primera epístola nun menciona'l nome de Clemente, sinón que ta empobinada pola Ilesia de Roma a la de Corinto. A pesar d'ello, datóse tradicionalmente nos últimos años del reináu de Domiciano, esto ye, alredor del añu 96, yá que fai referencia a que sobre la ilesia de Roma cayeron munches calamidaes (1:1), lo que se vien interpretando como una referencia a les persecuciones de Domiciano. Confirma esta datación el fechu de que la ilesia de Roma seya denominada "antigua" y que los presbíteros ordenaos polos apóstoles yá morrieren (44:2), y pasara tamién una segunda xeneración eclesiástica (44:3). Otros autores establecen un entornu d'años que van del 80 al 140, con una predileción pol sieglu II .
La epístola escribióse por mor d'una disputa en Corinto, que llevara a la destitución de varios presbíteros. Dao que ningunu de los presbíteros destituyíos fuera acusáu d'ofenses a la moral, Clemente opinó que la so destitución fuera una midida escesiva y inxustificable. La epístola ye bien grande —tien dos veces la estensión de la Epístola a los Hebreos— y incluye delles referencies al Antiguu Testamentu. La familiaridá de Clemente col Antiguu Testamentu paez indicar que nun yera un conversu reciente, sinón que diba munchu tiempu que yera cristianu. Bruce Metzger, en "Canon of the New Testament" señala que Clemente fai referencia en delles ocasiones al Antiguu Testamentu como "Escritures". Aunque cita delles de les epístoles de Pablo y la Epístola a los Hebreos, y recuerda dellos dichos de Xesús, nun se refier nunca a estos testos como "Escritures" d'autoridá. 
La epístola foi lleída públicamente n'ocasiones en Corinto, y pal sieglu IV el so empléu espardiérase a otres ilesies. Incluso alcuéntrase nel famosu Codex Alexandrinus, del sieglu V, que contién l'Antiguu y el Nuevu Testamentu, por más qu'eso nun implica necesariamente que llegase a ser consideráu un testu canónicu de les escritures cristianes. La obra foi traducida polo menos a tres idiomes na Antigüedá: una tradución al llatín del sieglu II ó III atopóse nun manuscritu del sieglu XI, y foi asoleyada por G. Morin en 1894; un manuscritu siriacu, güei na Universidá de Cambridge, foi alcontráu por R. L. Bensly en 1876, y traducíu por él en 1899; y la so tradución al coptu sobrevivió en dos copies en papiru, una publicada por C. Schmidt en 1908 y la otra por F. Rösch en 1910.
Satoshi Kon
Satoshi Kon (今敏, Kon Satoshi) (Kushiro, Hokkaidō, Xapón, 12 d'ochobre de 1963 - 24 d'agostu de 2010) foi un reconocíu direutor de películes d'anime como "Perfect Blue" (1997), "Millennium Actress" (2001), "Tokyo Godfathers" (2003) y "Paprika" (2006), asina como de la serie de televisión "Paranoia Agent" (2004). Tolos sos trabayos como direutor fueron fechos pol estudiu MADHOUSE, onde dirixó un equipu de trabayu xuntu con Rintaro y Yoshiaki Kawajiri. Los sos filmes carauterícense pola complexidá sicolóxica, personaxes realistes, los diseños d'escenarios y el mecíu de la realidá y los suaños.
Fernandu II
Col nome de Fernandu II podemos referinos a:
Alberto Botía
Nathalia Dill
Nathalia Goyannes Dill Orrico (Río de Janeiro, 24 de marzu de 1986) ye una actriz brasilana.
Ubuntu-ast
La Comunidá Asturiana d'Ubuntu ye un equipu llocal d'Ubuntu col envís d'espardir esti sistema operativu nel territoriu d'Asturies.
Nel añu 2010 foron aprobaos oficialmente como comunidá pola propia Ubuntu.
Esta comunidá nun ta rellacionada coles tornes d'Ubuntu, siendo estes feches por Softastur.
 * Divulgar Ubuntu y el software llibre n'Asturies.
Nubia
Nubia ye la rexón asitiada nel sur d'Exiptu y el norte de Sudán. La so población asítiase a lo llargo del valle del Nilu, ente la primera y la sestu catarata. Na antigüedá foi un reinu independiente.
Namái se conocen parcialmente dellos aspeutos de la hestoria llingüística de Nubia. Magar se suxirió repetidamente que la llingua antigua meyor documentada, el meroíticu, taría emparentada coles llingües nilo-saharianes, esta llingua tien de considerase como una llingua ensin clasificar. Amás na área llamada na antigüedá "Nubia" esisten anguaño llingües cushites escontra la parte oriental del antiguu reinu de Kush y un conxuntu de llingües cordofanes en pártela sur del mesmu reinu. Eso implica que parte de los pueblos llamaos a cencielles "nubios" podríen falar llingües que nun son de la familia nilo-sahariana. 
Otres evidencies suxuren qu'entá nes rexones non perifériques Nubia, falaríense a lo menos dos variedaes del grupu de les llingües nubies, una subfamilia de la familia nilo-sahariana qu'inclúi a les llingües nobiin, kenuzi-dongola, midob y delles variedaes rellacionaes cola zona septentrional de los montes Nuba. Una variedá llamada birgid falábase, siquier hasta 1970, al norte de Nyala, na rexón sudanesa de Darfur, pero escastóse con posterioridá. L'idioma nubiu antiguu utilizábase sobremanera en testos relixosos de los sieglos VIII y IX.
Na antigüedá'l territoriu anguaño llamáu Nubia, correspondía al citáu nes fontes bíbliques col nome de Kush, "Cush" o "Cus", siendo bien influyíu pola cultura del antiguu Exiptu ya inclusive mientres les dómines d'apoxéu del Antiguu Exiptu, lo que güei ye Nubia, foi una especie de virreinatu exipcianu. 
Pa l'antigua Kemet (Exiptu), Nubia yera “Tai-Seiti” la tierra de la xente del arcu”, población que difícilmente podía ser apoderada, pos sabía utilizar los sos arcos y fleches. 
Les inscripciones de Jebel Suliman, na ribera occidental, frente a l'aldega de Degheim, amuesen que Nubia foi conquistada por Dyer (3000 e.C.), el tercer faraón de la Dinastía I. Más p'alantre, el faraón Seneferu, de la Dinastía IV, predecesor de los faraones que construyeron les pirámides de Guiza, ordenó inscribir qu'invadió Nubia y traxo a 100.000 cautivos y más de 200.000 cabeces de ganáu. Esti fechu reflexa la cobicia de Seneferu, pero tamién ye niciu de la próspera población Nubia. 
Unu de los templos más importantes foi alzáu pola reina Hatshepsut (1490-1468 e.C.), en Buhen y dedicáu a Horus, el divos ferre; otros en Semna oeste y en Dibeira. En Semna esti (Kumma) ella dedicó'l so templu al dios Jnum y foi ampliáu pol so socesor, Tutmosis III. Tamién dedicó un templu Tutmosis III, en Semna oeste, a los dioses llocales, a Dedwan, el dios del inciensu, y dios de Nubia. 
Faraones del Imperiu Nuevu, como Ramsés II (1290-1224 e.C.), alzáronse a la realeza porque pudieron imponese a los nubios, abasnar a la derrota y la humildación. Los nubios y xudíos construyeron los palacios de Ramsés, múltiples casones y templos. P'amosar la so divinidá él nun atopó nada meyor que construyir el so maraviosu templu n'Abu Simbel. Ramsés II construyó nel centru de Nubia'l templu de Aksha, y el Virrei Stau y la so esposa fueron representaos, adorándolo, nel templu de Faras.
Mientres el Tercer periodu Intermediu d'Exiptu (1085 e.C./750 e.C.), Nubia recuperó la so independencia. Constituyóse entós un reinu kushita que diba perdurar mientres unos mil años. Nel sieglu VIII e.C., los nubios Shabako, Taharqo y Pianjy vengaron a los sos antepasaos y conducieron los sos carros de guerra hasta Kemet (Exiptu), pa tomar en Menfis la Corona Doble del Altu y Baxu Exiptu, fundando la dinastía XXV d'Exiptu. Permanecieron nel tronu 67 años y los sos monumentos inda pueden contemplase. Escontra 660 e.C., los faraones kushites fueron espulsaos a la so rexón d'orixe, Nubia, y formaron en Napata un reinu orixinal, síntesis de les influencies nubies y exipcianes; el reinu de Kush adoptó munches práctiques exipcianes, como la so relixón y les pirámides.
Escontra 591 e.C., por cuenta de la espedición de Psaméticu II contra Kush, la capital treslladóse de Napata a Meroe. A esto, añedióse l'endurecimientu de les condiciones climátiques, lo qu'apostraba'l norte a funciones secundaries.
A partir de 315 a 295 e.C., acentuóse la rotura (nunca terminada) col modelu exipcianu. Baxo Nastasen (335 a 315 a. C.), Meroe arrampuñó a Napata les postreres grandes funciones que-y quedaben, les de llugar de coronación y inhumación de los soberanos.
Tres les campañes d'Alexandru Magnu'l territoriu anguaño llamáu Nubia foi denomináu "Ætiopia" o, más precisamente: "Baxa Etiopía" (que nun tien de se confundir col actual Estáu llamáu Etiopía). Naquella dómina tuvo llugar l'advenimientu de les "Candaces", reines qu'exercíen el poder políticu supremu. Alcuéntrase un ecu d'ello na Biblia (Fechos de los Apóstoles). 
Na dómina romana, los kushites comerciaben colos romanos y yeren tamién mercenarios. Mientres esi tiempu, les distintes rexones estremáronse y combatieron pol control de Nubia, dexando a la rexón vulnerable a los ataques, de lo que s'aprovecharon los Noba pa conquistar Nubia. Ye posible que la palabra Nubia» provenga de los Noba, o de la palabra exipciana Nub: oru. Los romanos d'entós llamábenlos Nobatae.
Ye a entamos de la Edá Media cuando empieza a figurar el topónimu "Nubia", términu deriváu del importante reinu cristianu de Nobatia, anque yá entós Nubia solía ser referente pa mentar a tola rexón llamada primero "Baxa Etiopía". 
Escontra l'añu 350, Nubia foi invadida y desfecha pol reinu etíope d'Axum. Trés nuevos reinu formáronse de siguío: 
El rei Silko de Nobatia escribía en griegu y grabó les sos victories nel templu de Talmis (güei Kalabsha) escontra l'añu 500.
En 373, Xuan d'Efeso anotó qu'un sacerdote monofisita llamáu Xulian convirtió al rei y a los sos nobles escontra 545. Anotó igualmente que'l reinu d'Alodia foi convertíu escontra'l 569. 
Nel sieglu VII, Makuria tresformóse na principal potencia de la rexón - tan potente como pa torgar la invasión de los árabes-. Tres munchos fracasos, éstos establecieron un tratáu de paz con Dogomba, dexando'l comerciu entra los dos potencies. Esi tratáu duró 600 años. A la fin del medievu foi cuando s'impunxo definitivamente en tola rexón l'islamismu.
"La ilesia real" de Dongola foi remplazada por una mezquita nel 1350.
A lo llargo del sieglu XIV, el gobiernu dongolanu fundióse, estremando la rexón que cayó so la influencia d'Exiptu, que s'apoderó del norte del país, dexando'l sur al reinu de Sennar escontra'l sieglu XVI. 
Exiptu llogró más llueu'l control total de la rexón, con Mehemet Ali nel sieglu XIX, pero na década de 1880 los británicos fixéronse col control del país que se tresformó nun condominiu anglo-exipcianu.
Tres la fin de la colonización inglesa, Nubia foi dixebrada en dos partes, una n'Exiptu y otra en Sudán.
Munchos nubios exipcianos fueron obligaos a reasentase, por cuenta de les obres del Llagu Nasser, tres la construcción de la presa d'Asuán. Puen atopase pueblos nubios al norte d'Asuán na ribera occidental del ríu Nilu y na isla Elefantina. Munchos nubios viven n'otres ciudaes, como El Cairu.
Les llocalidaes más importantes de Nubia, rellacionaes cola hestoria del antiguu Exiptu, asitiaes a partir de la primer catarata del ríu Nilu son:
Natakamani
Natakamani foi un Rei de Kush qu'exerció'l so dominiu ente los años 1 y 20 de la nuesa era. Natakamani es el monarca del que mejor se conserva infotmación del período Meroítico. Fue hijo de la reina Amanishakheto.
El nome de Natakamani apaez en munchos edificios y nuna de les pirámides de Meroe. Mientres el so reináu asocedió la restauración del templu d'Amón, el cual pasó a rindir honor a Faras. En munchos monumentos apaez rexistráu xuntu al nome de la so reina correxente Amanitore. La rellación ente los dos nun ye clara: créese qu'ella pudo ser la so esposa o la so mesma madre, el que reinaría mientres Natakamani yera nueva. Sicasí, sábese que mientres esta diarquía, dambos tuvieron casi los mesmos derechos, tal que s'evidencia nes numberoses escultures del templu. Nel templu d'Apademek esiste un relieve que lu amuesa col so socesor, el príncipe Arijanjarer.
Natakamani foi precedíu por Amanishakheto y socedíu pola reina Amanitore.
Cheroqui
Los chéroqui (inglés: "Chérokee"; chéroqui: "ah-nin-yv-wi-yá") son los indíxenes de Norteamérica qu'habitaben el territoriu actual de los estaos d'Alabama, Xeorxa, Kentucky, Carolina del Norte, Carolina del Sur, Tennessee y Virxinia nel sudeste de los Estaos Xuníos cuando los europeos contautaron con ellos nel sieglu XVI. Con posterioridá, la mayoría de los chéroquis fueron forzaos a treslladase al Pandu Ozark (Oklahoma). Los chéroquis yeren unu de los pueblos que s'arrexuntaben nes "Cinco Tribus Civilizaes".
El términu "chéroqui" pue debese n'orixe al términu en llingua chéroqui "tsalagi" (pronunciáu "yá-la-gui" o "chá-la-gui"). Ésti pudo ser afechu fonéticamente al dialeutu barranqueñu, por Hernando de Soto que yera estremeñu) como "chálaque", dempués al francés como "chéraqui", y depués al inglés como "chérokee", volviendo de nuevu al asturianu, al traviés del castellán, como "chéroqui".
El términu chéroqui "tsálagi" ye frutu del intercambiu llingüísticu colos choctaw. Procede del vocablu choctaw "chálaki", que quier dicir "los que viven nos montes" o "los que viven nes cueves". El nome que los chéroquis usaben orixinalmente pa ellos mesmos ye "ahniyvwiya" ("los humanos"); la mayoría de les tribus natives americanes tienen un nome pa sigo mesmes que quier dicir aprosimao esto. Sicasí, los actuales chéroqui llámense a sigo mesmos ("tsálagi").
L'idioma chéroqui ye una llingua iroquesa polisintética y escríbese por medio d'un silabariu inventáu por Sequoyah. Mientres años munchos falantes qu'emplegaben el chéroqui per Internet faíenlo trescribiéndolo al alfabetu llatín o usando fontes incompletes pal silabariu. Sicasí, dende la incorporación del silabariu chéroqui a Unicode, la llingua esperimentó una puxanza nel so emplegu na rede, y yá esiste una versión de Wikipedia en llingua chéroqui. Anguaño créese qu'esistió un silabariu más antiguu tresmitíu polos "ahnikutani", un cleru antiguu de los chéroqui, y que precedió al silabariu de Sequoyah, que pudo inspirase nel mesmu pa la so gran xera.
Empecipiándose aprosimao de la que la Guerra d'Independencia de Estaos Xuníos, (a finales del 1700) les violaciones repitíes de los trataos per parte de los colonos blancos emburriaron a dellos chéroquis a dexar la so nación. Estos recién disidentes moveríense al traviés del ríu Mississippi a les árees que más tarde seríen los estaos d'Arkansas y Missouri. Los sos asentamientos fueron establecíos sobre "St. Francis" y "White River" escontra 1800. Finalmente, debíu al gran númberu de chéroquis nestes árees, el gobiernu estaunidense estableció una reserva alcontrada n'Arkansas, con frontera dende'l norte del ríu Arkansas hasta la oriella sur del "White River". Munchos d'estos disidentes fixéronse conocíos, como Chickamauga.
Lideraos pol Xefe Dragging Canoe, los Chickamauga fixeron aliances colos Shawnee y atacaron por sorpresa asentamientos de colonos. Otros líderes cheroquis que vivieron n'Arkansas fueron "The Bowl", "Sequoyah", "Spring Frog" y "The Dutch".
A finales de 1820, el Territoriu d'Arkansas tenía entamáu l'anexón del suelu chéroqui d'Arkansas. Una delegación de los chéroquis d'Arkansas dirixéronse a Washington, D.C., y fueron forzaos a roblar un tratáu de desocupación de la Reserva. Estos teníen dos opciones: cooperar col gobiernu de los Estaos Xuníos y treslladase al Territoriu Indiu (darréu Oklahoma), o desafiar al gobiernu estaunidense, refugando l'área de la Reserva d'Arkansas. Alredor de 1828, la tribu estrémase, unos diendo al Territoriu Indiu y otros desobedecen al gobiernu, quedándose na Reserva d'Arkansas. Los que se quedaron na Reserva primieron al Gobiernu dende principios del 1900 pa ser consideraos una tribu federal Chéroqui. El Gobiernu estaunidense ignoró la so solicitú.
Una vegada que los chéroquis algamaron el Territoriu Indiu (agora Oklahoma), la tensión xubió y la suspensión de la Delda de Sangre Chéroqui foi ignorada. El 22 de xunu de 1839, dempués del aplazamientu d'una asamblea tribal, dellos destacaos firmantes del "Treaty of New Echota" fueron asesinaos, incluyendo al redactor de la Delda de Sangre, el comandante Ridge, con John Ridge y Elias Boudinot. Esto provocó 15 años de guerra civil ente chéroquis. Unu de los insignes supervivientes foi Stand Watie, qu'aportó a xeneral confederáu mientres la Guerra de Secesión. Los chéroquis fueron una de los Cinco Tribus Civilizaes”, que peracabó trataos y fueron reconocíos polos Estaos Confederaos d'América.
En 1848, un grupu de chéroquis partió nuna espedición escontra California buscando tierres pa nuevos asentamientos. La espedición siguió'l Ríu Arkansas contra corriente a los Montes Predresos nel Coloráu actual, depués siguieron pola base de los montes escontra'l norte nel Wyoming actual, enantes de dar la vuelta escontra l'oeste. La ruta conocióse como la Sienda Chéroqui. El grupu, qu'entamó la prospección d'oru en California, tornó de nuevu pola mesma ruta al añu siguiente, alvirtiendo sedimentos d'oru nos subafluentes de "South Platte". L'afayu pasó inalvertíu mientres una década, pero col tiempu aportó a unu de los principales recursos na Fiebre del oru de Coloráu de 1859.
Otros chéroquis na zona occidental de Carolina del Norte sirvieron como parte de la "Thomas' Legion", una unidá d'aprosimao 1.100 homes, tanto chéroquis como d'orixe blancu, lluchando principalmente en Virxinia, onde'l so historial combatiendo yera escepcional. La "Thomas' Legion" foi la postrera de les unidaes Confederaes en rindise en Carolina del Norte, en Waynesville, el 9 de mayu de 1865.
El "Dawes Act" de 1887 anuló los asentamientos agrícoles de les sos tierres. So la "Curtis Act" de 1898, tribunales y sistemes gubernamentales chéroquis fueron suprimíos pol gobiernu federal estaunidense. Estes y otres acciones fueron escurríes p'acabar cola soberanía tribal y preparar el terrén pa la incorporación d'Oklahoma como estáu en 1907. El gobiernu Federal designó a xefes de la Nación Chéroqui, de cutiu col tiempu xustu pa roblar solamente los trataos. Sicasí, la Nación Cheroqui reconoció la necesidá de lideralgu y una convención xeneral foi convocada en 1938 pa escoyer a un Xefe. Ellos escoyeríen a J. B. Milam como líder principal, y como xestu de bona voluntá Franklin Delano Roosevelt confirmó la elección en 1941.
W. W. Keeler foi designáu xefe en 1949, pero como'l Gobiernu Federal adoptó la política d'autodeterminación, la Nación Chéroqui foi capaz de reconstruyir el so gobiernu y W. W. Keeler foi escoyíu xefe pol pueblu, per aciu d'un Actu del Congresu robláu pol Presidente Nixon. Keeler, el que yera tamién el Presidente de Phillips Petroleum foi asocedíu por Ross Swimmer, Wilma Mankiller, Joe Byrd y Chad Smith que ye anguaño'l xefe de la Nación (2005).
La "United Keetoowah" tomó un camín distintu de la Nación Chéroqui y recibió la reconocencia federal dempués del "Indian Reorganization Act " de 1934. Estos baxen de los Vieyos Colonos", chéroquis que partieron del oeste primero de la dixebra. Los chéroqui d'ascendencia xaponesa son resultáu de los matrimonios ente estos dos grupos en California.
Tribus chéroquis reconocíes pol Gobiernu Federal de los Estaos Xuníos:
Mientres el periodu 1898-1906, el gobiernu federal de los Estaos Xuníos terminó la nación chéroki pa facilitar la incorporación de "territoriu indíxena" nel estáu d'Oklahoma. Mientres 1906-1975, la estructura y función del gobiernu de la nación chéroki nun taben bien definíes, pero mientres el periodu 1975-1976, la tribu escribió una constitución como la "nación chéroki d'Oklahoma", y foi reconocida pol gobiernu federal. En 1999, la nación chéroki d'Oklahoma fixo dellos cambeos o agregos a la so constitución, unu d'ellos la eliminación de la palabra "Oklahoma", dexando'l nome en "la nación chéroki".
Apalaches
Apalaches o montes Apalaches (n'inglés "Appalachian Mountains" o "Appalachians"), ye un importante cordal de Norteamérica allugáu al este. Dende Terranova y Llabrador en Canadá hasta Alabama, nos Estaos Xuníos, anque la parte más septentrional de los mesmos termina na península de Gaspé, en Quebec. Constitúi l'elementu morfolóxicu más sobresaliente de la parte oriental d'América del Norte.
Trátase de montes antiguos formaos nel Paleozoicu con relieves anidiaos pola enllargada acción de los axentes exóxenos. El sistema ta estremáu nuna serie de cordales, nos que la media d'altor de los picos ye d'unos 1.000 msnm. El visu más eleváu ye'l monte Mitchell, en Carolina del Norte, mide 2.040 msnm y ye'l puntu más altu de los Estaos Xuníos al este del ríu Misisipi y de tol este de Norteamérica.
Anasazi
Los anasazi yeren un conxuntu de xentes amerindies de la superárea cultural d'Oasisamérica. Ocupaben, en dellos grupos, la superficie de los estaos actuales de Colorado, Utah, Arizona y Nuevu México. La so civilización ye interesante por delles razones. Dexó delles muertes monumentales y llitúrxiques en distintos llugares, de los que dos foron clasificaos como patrimoniu mundial pola Unesco. Los restos atopaos polos arqueólogos demuestren una conocencia de la cerámica, el texíu y la regación. Amás, dibuxaben símbolos que nun foron descifraos y reparaben los desplazamientos solares. Los descendientes actuales de los anazasi son los zuñi y los hopi.
Moxos
Moxos ye'l nome d'una etnia y una rexón histórica güei correspondiente al nordés de Bolivia. Anguaño los Moxos habiten nel departamentu de Beni, principalmente pela redolada de Trinidad y San Ignacio de Moxos, nel Territoriu Multiétnicu del Monte de Chimanes y na zona del parque nacional Isiboro Sécure. 
Cada comunidá tien como autoridá propia un correxidor o cacique qu'añalmente realiza un conseyu o asamblea colos de les demás comunidaes pa tomar les decisiones más importantes. Faen parte de la Central de Pueblos Indíxenes del Beni, de la cual son fundadores. Xuntu colos Sirionó, los Yuracaré y los Movima impulsaron en 1990 la Marcha pol Territoriu y la Dignidá".
Dinastía Han
La dinastía Han (chinu tradicional: 漢, chinu simplificáu: 汉, pinyin: Hàn) siguió a la dinastía Qin y precedió al periodu de los Tres Reinos en China dende'l 206 e.C. hasta'l 220.
Mientres la dinastía Han, los sos reis adoptaron les enseñances de los grandes filósofos de l'antigüedá, Lao-Tse y Confucio. El gobiernu desenvolvióse bien llogrando espansión territorial. Fomentóse la educación y la escritura nel acabante inventar papel d'arroz. Favorecióse gran intercambiu de mercancíes pela Ruta de la Seda, que va del Océanu Pacíficu hasta Persia ya India. China convirtióse oficialmente nun Estáu confucianu y espolletó nel ámbitu internu: l'agricultura, los productos fechos a mano y el comerciu floriaron, y la población llegó a los 50 millones. Mentanto, l'imperiu estendió la so influencia cultural y política sobre los actuales Vietnam, Asia central, Mongolia y Corea primero de derrumbar baxo una combinación de presiones internes y esternes. 
El primeru de los dos periodos de la dinastía, llamáu Dinastía Han Anterior (前漢朝, qián hàn cháo) o Dinastía Han Occidental (西漢朝, xī hàn cháo) que duró hasta l'añu 9 tuvo la so capital en Chang'an (actual Xi'an, provincia de Shaanxi). La Dinastía Han Posterior (後漢朝, hòu hàn cháo) o Dinastía Han Oriental (東漢朝, dōng hàn cháo ), que duró del 25 al 220 tuvo la so capital en Luoyang. La convención de denominales occidental y oriental úsase anguaño pa evitar el tracamundiu cola dinastía Han del periodu de les Cinco Dinastíes y los Diez Reinos, anque la nomenclatura d'anterior/posterior usábase nos testos históricos, incluyendo en Zizhi Tongjian de Torca Guang. La dinastía foi fundada pola familia Liú (劉).
Los llogros intelectuales, artísticos y lliterarios alitaron y floriaron mientres la dinastía Han. El periodu Han produció l'historiador más famosu de China, Torca Qian (145 e.C. - 87 e.C.?), que les sos Memories históriques aproven una crónica detallada dende los tiempos de la llexendaria dinastía Xia a aquéllos del emperador Wu (141 e.C. - 87 e.C.). Les meyores tecnolóxiques tamién marcaron esti periodu. Unu de los grandes inventos chinos, el papel, data de la dómina Han.
Sedría correctu afirmar que los imperios contemporaneos d'Hanlos y los romanos yeren los mayores qu'esistíen nesi momentu nel mundu conocíu. Magar que nun había una rellación directa ente los dos, dambos yeren conscientes de la esistencia del otru, y esistía un venceyu comercial al traviés de los otros imperios qu'esistíen n'Asia Central y qu'actuaben como intermediarios, como Partia. Yera un intercambiu bastante desigual; China esportaba especies, teles, y, principalmente, seda. L'imperiu romanu namái podía ufiertar empara oru y plata, al nun tener otres manufactures d'interés pa los chinos. Unu de los pocos contactos directos rexistraos ente dambos imperios apaecen nel Hou Hanshu onde se cunta qu'un convói romanu representando a Antonín Píu algamó la capital Luoyang y foi recibíu pol emperador Huan.
La dinastía Han, que dio nome al principal grupu étnicu de China, "hanlos", foi notable tamién pol so poderíu militar. L'imperiu espandióse escontra l'oeste hasta llegar a la depresión de Tarim (na actual Rexón Autónoma Güigur de Xinjiang. Los exércitos chinos tamién invadieron y anexonáronse partes del norte de Vietnam y Corea escontra'l final del sieglu II e.C. Pero'l control por parte d'Hanlos de les rexones perifériques yera xeneralmente escasu. P'asegurar la paz colos poderes llocales fuera de China la corte Han, desenvolvió un sistema tributariu mutuamente beneficiosu. A los estaos non chinos dexábase-yos autonomía en cuenta de l'aceptación simbólica de la dominación Han. Los llazos tributarios confirmáronse y reforzaron al traviés d'enllaces matrimoniales ente clases altes y los intercambios periódicos de regalos y bienes.
-VVAA, Historia universal Larousse, España, Spes editorial, 2005 ISBN 84-8332-623-X
Funeral
La naturaleza y la composición de los ritos funerarios dependen de la dómina, la cultura, la posición social del difuntu y les creencies relixoses de la sociedá.
Los distintos ritos de funeral son básicamente l'embalsamamientu, la sepultura o la cremación.
Ritos funerarios, practiques rellacionaes cola muerte y l'enterramientu d'una persona, especifiques de les especies humana. Estes práctiques, estrechamente rellacionaes coles creencies relixoses sobre la naturaleza de la muerte y la esistencia d'una vida dempués d'ella, impliquen importantes funciones sicolóxiques, sociolóxiques y simbóliques pa los miembros d'una coleutividá. Asina, l'estudiu del tratamientu que s'espacha a los muertos en cada cultura apurre una meyor comprensión de la so visión de la muerte y de la mesma naturaleza humana. Los rituales y costumes funeraries tienen que ver non yá cola preparación y despidida del cadabre, sinón tamién col prestu de los familiares y la mantenecia del espíritu del fináu ente ellos.
Yuanshi
Yuanshi pue facer referencia:
Masip
Col nome de Masip podemos referinos a:
Kujalleq
Kujalleq (en groenlandés: Kommune Kujalleq) ye una municipalidá de Groenlandia. Nacida cola nueva organización alministrativa del país, operativa dende xineru de 2009, comprende'l territoriu de los antigües municipalidaes de Nanortalik, Narsaq y Qaqortoq. Asítiase nel estremu meridional del país y ye, colos sos 32.000 km² y 7.589 habitantes la más pequeña y menos poblada de les nueves municipalidaes.
Comprende l'estremu meridional de la islla, y llenda: al norte, cola municipalidá de Sermersooq; al oeste col mar de Labrador; y al este col océanu Atlánticu. El cabu Uummannarsuaq, que ye'l puntu más meridional de la islla groenlandesa, ye'l que separta les agües d'estos dos mares. No que cinca al relieve de la provincia, ye permontunu, con abondos fiordos qu'entren profundamente na plataforma de la islla. 
Reinu de Kush
El Reinu de Kush (Kuš o Cush) forma una parte importante de la hestoria de Nubia na dómina de les antigües civilizaciones d'Exiptu, Roma y Grecia.
Kush ye la palabra exipciana pa Nubia. Ta recoyida dende l'Imperiu Mediu. Ye tamién la denominación del Reinu de Kush. La hestoria del antiguu Reinu de Kush pue estremase en dos fases, la napatiense y la meroítica. La etapa napatiense (aprox. 750 e.C.-[[300 e.C.) tenía inda un fuerte calquier exipcianu. Soterrábase al rei na [[necrópolis]] de Napata. A partir de 300 e.C. empezóse a soterrar a los monarques en Meroe, lo que marca'l cambéu de periodu. La cultura africanizóse y a partir de 150 e.C. empezóse a utilizar una [[idioma meroíticu|llingua]] y [[escritura meroítica|escritura propia]].
[[Categoría:Kush| ]]
Imperiu kushán
L'Imperiu kushán (alredor de los sieglos I y III) foi un imperiu de l'antigua India que —na cume del so poder (ente 105 y 250)— estendióse dende'l territoriu del actual Tajikistán hasta'l mar Caspiu y polo que güei ye Afganistán hasta'l valle del ríu Ganges.
L'imperiu foi fundáu por una tribu de los yuezhi, la llamada kushán, procedente de la moderna Xinjiang (China) y posiblemente rellacionada colos tocarios. Tuvieron contactos diplomáticos con Roma, la Persia sasánida y China, y mientres dellos sieglos tuvieron nel centru de los intercambios ente Oriente y Occidente.
Dende'l sieglu III, l'Imperiu kushán empezó a estazase.
Escontra l'añu 225 morrió Vasudeva I y l'Imperiu kushán estremóse en dos mitaes, la oriental y la occidental. Ente 224 y 240 los sasánides invadieron Bactriana y el norte de la India, onde son conocíos como los indo-sasánides.
Escontra 270, los kushán perdieron los sos dominios na enllanada del Ganges, onde l'Imperiu gupta establecióse alredor del 320.
A mediaos del sieglu IV, un vasallu del Imperiu kushán en Pakistán, llamáu Kidara, alzóse col poder, destronando a l'antigua dinastía. Creó un reinu conocíu como reinu kidarita, anque él considerábase probablemente kushán, según paez inferise de les monedes qu'acuñó. El reinu kidarita paez ser prósperu, anque nuna escala menor que'l so predecesor, l'Imperiu kushán.
Los restos del Imperiu kushán terminaron siendo barríos nel sieglu V poles invasiones de los hunos blancos y, darréu, pola espansión del islam.
"(Davezu'l periodu de gobiernu de los kushán ta discutíu)"
Emperador romanu
Emperador romanu ye'l términu utilizáu polos historiadores pa referise a los gobernantes del Imperiu romanu tres el final de la República romana.
Na antigua Roma nun esistía'l títulu d"'Emperador Romanu", siendo esti más bien una abreviatura práctica pa una complicada xunta de cargos y poderes. A pesar de la popularidá actual del títulu, el primeru n'ostentalo realmente foi Miguel I Rangabé a principios del sieglu IX, faciéndose llamar "Basileus Rhomaion" ("Emperador de los romanos"). Hai que tener en cuenta que naquella dómina'l significáu de "Basileus" camudara de "soberanu" a "emperador". Tampoco esistía nengún títulu o rangu análogu al títulu d'Emperador, sinón que tolos títulos asociaos tradicionalmente al emperador teníen el so orixe na dómina republicana.
El discutiniu sobre los emperadores romanos ta influyíu en gran midida pol puntu de vista editorial de los historiadores. Los mesmos romanos nun compartíen el modernu conceutu monárquicu de "Imperiu" y "Emperador". A lo llargo de la hestoria, l'Imperiu Romanu caltuvo toles instituciones polítiques y les tradiciones de la República Romana, incluyendo'l Senáu y les asamblees.
Polo xeneral, nun puede describise a los emperadores como gobernantes "de iure". Oficialmente, el cargu d'emperador yera consideráu como'l "primeru ente iguales" ("primus inter pares"), y munchos d'ellos nun aportaron a gobernantes "de facto", sinón que frecuentemente fueron simples testaferros de poderosos burócrates, funcionarios, muyeres y xenerales.
Ariobarzanes II
Ariobarzanes II pue facer referencia a:
Ariobarzanes
Ariobarzanes (antiguu persa *Ariyabrdna ¿?), ye la forma helenizada y asturianizada d'un nome persa.
Gaius Caesar
Gaius Julius Caesar Vipsanianus; 20 e.C. - 4). Conocíu comúnmente como "Gaius Caesar", yera'l fíu mayor de Marcu Vipsanio Agripa y de Xulia la Mayor. Gaius foi adoptáu xuntu col so hermanu Luciu Xuliu César, cuando Agripa morrió en 12 e.C., pol so güelu maternu l'emperador romanu César Augustu, que nomó a los dos rapazos los sos herederos. Dambos fueron unxíos como cónsules y declaróse-yos como los príncipes de la mocedá” "(principes iuventutis)", con templos y estatues alzaes nel so honor, como nel casu de la Maison Carrée en Nimes o'l Teatru romanu de Cartagena. Nel 1 e.C. fixéron-y comandante del exércitu y col Emperador César Augustu dio-y el poder a Ariobarzanes sobre los armenios y ufiertó una islla nel Éufrates. Sicasí, Lucio morrió nel añu 2 y Gaius morrió dos años más tarde en Licia a la edá de 24 años, dempués de ser mancáu mientres una campaña n'Artagira, Armenia. Nel añu 1 e.C., casó con Livila, fía de Drusu'l Mayor y Antonia. Esta unión nun tuvo nengún fíu.
Lucius Amelius Paullus
Lucius Aemilius Paullus (†216 e.C.) foi un cónsul de la República romana, fíu del consular Marcu Emiliu Paulu.
Escoyíu cónsul per primer vegada, nel 219 e.C. xuntu a Marcu Liviu Salinator. Foi unviáu escontra los ilirios, que se llevantaren de nuevu n'armes col mandu de Demetriu; na Segunda Guerra Ilírica. 
Paulu ganólo ensin nenguna dificultá: tomó'l puertu de Pharos, y sometió a Demetriu a acosu talu, qu'obligó a ésti a fuxir a la corte de Filipu V de Macedonia. Por estos servicios, Paulu llogró un trunfu al so regresu a Roma, pero foi lleváu a xuiciu xuntu col so collaciu Marcu Liviu Salinator, col argumentu de que nun se partieron equitativamente'l botín ente los soldaos. Salinator foi condergáu, y Paulu foi absueltu con dificultá.
En 216 e.C., mientres la Segunda Guerra Púnica, Emiliu Paulu foi cónsul per segunda vegada con C. Terencio Varrón. Comandó'l mayor exércitu romanu aconceyáu hasta la fecha al par de Varrón, col que se turnaba diariamente'l mandu de les tropes. El mandu correspondió a Varrón mientres la batalla de Cannas, la cual llibróse en contra del conseyu de Paulo; y él foi unu de los munchos romanos pernomaos que perecieron na batalla, negándose a abandonar el campu de batalla, cuando un tribunu ufiertó-y el so caballu. 
L'heroísmu de la so muerte ye cantáu por Horaciu.
Paulo foi unu de los pontífices (Liv. XXIII. 21). 
Foi mientres tola so vida un partidariu acérrimu de l'aristocracia, y foi soportáu al so segundu consuláu por esta últimu fraición pa compensar la influencia de los plebeyos de Terenciu Varrón. Él caltuvo tolos principios tradicionales de los patricios, de los que tenemos un exemplu nos fechos rellataos por Valeriu Máximu. 
El Senáu siempres miró con barruntu la introducción de cualesquier nuevos ritos relixosos na ciudá, y, en consecuencia ordenó nel primer consuláu de Paulu la destrucción de los santuarios d'Isis y Serapis, que fueren alzaos en Roma. Pero por cuenta de que nengún trabayador atrevíase a tocar los edificios sagraos, el cónsul refundió a un llau la so toga praetesta, apoderóse d'un hachu, y rompió les puertes d'unu de los templos.
Foi padre de Luciu Emiliu Paulu Macedónicu, y la so fía Emilia Tercia casó con Escipión l'Africanu. 
Acueductu
L'acueductu ye un sistema o conxuntu de sistemes de regación que dexa tresportar agua en forma de fluxu continuo dende un llugar nel que ta accesible na naturaleza, hasta un puntu de consumu distante.
Cualquier asentamientu humanu, por pequeñu que sía, precisa disponer d'un sistema de suministru d'agua que satisfaiga les sos necesidaes vitales. La solución más elemental consiste n'establecer el poblamientu nes proximidaes d'un ríu o prial, dende onde s'acarreta l'agua a los puntos de consumu. Otra solución consiste n'escavar pozos dientro o fuera de la zona habitada o construyir barcales. Pero cuando'l poblamientu algama la categoría d'auténtica ciudá, fáense necesarios sistemes de conducción que llogren l'agua nos puntos más afechos de la redolada y avérenla al llugar onde s'estableció la población.
Inclusive cuando la población taba a veres d'un ríu, la construcción de conducciones yera la meyor forma de garantizar el suministru, en cuenta d'estrayer l'agua del ríu que, anque tuviera mui cerca, xeneralmente tenía un nivel más baxu que'l pobláu. N'otres ocasiones faía l'acueductu porque l'agua yera de meyor calidá que la del ríu. Pa cubrir esta necesidá entamen obres de gran valumbu que puedan asegurar un suministru d'agua.
Anque esistíen precedentes nes civilizaciones antigües del Próximu Oriente y los inxenieros griegos construyeren conducciones eficientes, los inxenieros romanos, gracies fundamentalmente al so usu del formigón, fueron los que punxeron a puntu técniques que pudieron xeneralizase por toles ciudaes del Mediterraneu. Con tou, los factores técnicos nun fueron los únicos que contribuyeron a espublizar esti tipu d'obres, fixo falta tamién la unidá política del Imperiu y l'esistencia d'un sistema económicu fuerte que creara les condiciones pal desenvolvimientu urbanísticu.
La mayor parte del percorríu faíase per canales, polo xeneral cubiertos, que se construyíen peles fasteres de los montes, siguiendo la llinia de pendiente deseada (xeneralmente pequeña, del orde del 0,004%), y asitiábense cada ciertu tiempu "caxes d'agua" o "arques d'agua", pequeños depósitos que sirvíen pa regular el caudal o decantar los sólidos, de normal arena, que les agües pudieren abasnar.
Cuando se debía salvar un camín, a un nivel un pocu más baxu que'l del acueductu, usábense sifones, nos que l'agua pasaba so la torga y volvía xubir al nivel anterior. De cutiu teníen de salvar desniveles más grandes y nellos adoptaben la forma de ponte, yá que faer conducciones en sifón capaces d'aguantar altes presiones yera más caru. Como les pontes son la parte más visible de la obra, quedó la costume de llamar "Acueductu" a la propia ponte.
En munches ocasiones, estos acueductos siguieron n'usu mientres la Edá Media ya inclusive en tiempos modernos, gracies a arreglos y restauraciones.
Les soluciones aplicaes a los acueductos romanos siguieron usándose ensin cambeos sustanciales hasta'l sieglu XIX. Nel sieglu XX, los progresos na producción de cementos, l'armáu del formigón con aceru, los nuevos materiales y técniques na construcción de tubos y la posibilidá de construyir potentes estaciones de bombéu revolucionaron les conducciones d'agua y simplificaron la so adaptación al terrén.
Aqua Alsietina
L'Aqua Alsietina tamién conocíu como "Aqua Augusta", foi un acueductu construíu baxo'l reináu de César Augustu nel 2 e.C. que recoyía les agües del Llagu Martignanu pa sirvir a los barrios del ríu Tiber (Trastévere y del llocal pa espectáculos de combates navales. Darréu foi fechu un canal nuevu por Traxanu nel 109.
Seda (dixebra)
Seda pue facer referencia a:
Livila
Claudia Livia Julia, más conocida pol so llamatu Livila (la ""pequeña Livia"") (c. 13 e.C. – 31) foi la única fía de Nerón Claudiu Drusu y Antonia la Menor. La so relevancia na hestoria de la dinastía Xulio-Claudia llindar a ser la novia y presunta asesina de Gaius Caesar, herederu aparente del Principáu mientres el reináu d'Augustu y el so tíu Tiberiu.
Sábese pocu sobre les sos rellaciones cola so familia, anque Suetoniu cunta qu'ella despreciaba al so hermanu menor, Claudiu (al oyer el badagüeyu de qu'un día aportaría a emperador, llamentóse públicamente de tan aciar destín pa los romanos). Aparentemente sintió rensía y envidia de la so cuñada Agripina la Mayor, la sobeyosa esposa del so hermanu Xermánicu, col que yera desfavorablemente comparada, pos Agripina cumplió meyor el so deber de producir herederos imperiales a la so casa y foi muncho más popular. Sicasí, Tácitu informa que Livila yera munchu más formosa, anque foi bastante desgarbada cuando neña. Al igual que la mayoría de les muyeres de la dinastía Xulio-Claudiu, foi bien ambiciosa, especialmente respectu de los sos fíos varones.
Los sos maquinaciones con Sejano llograron condergar al so rival y cuñada Agripina la Mayor, según a los fíos d'esta que fueron escluyíos de la socesión de Tiberiu. Escubiertes les intrigues de Sejano, Tiberio recibió una denuncia sobre la participación de Livila nestos crímenes, pero nun se probó qu'envelenara al so home Drusu.
Foi condergada a morrer de fame, recluyida nes sos habitaciones pola so propia madre, Antonia la Menor, nel 31. La so memoria foi maldita pol Senáu, y les sos estatues frañíes. Persisten bien poques representaciones de Livila y les que queden tán parcialmente estropiaes.
Sermersooq
Sermersooq (en groenlandés: Kommuneqarfik Sermersooq) ye una municipalidá de Groenlandia. Nacida cola nueva organización alministrativa del país, operativa dende xineru de 2009, comprende'l territoriu de los antigües municipalidaes d'Ammassalik, Ittoqqortoormiit, Ivittuut, Nuuk y Paamiut. Les dos primeres formaben l'antiguu condáu de Tunu, y les otres taben integraes nel condáu de Kitaa. Comprende 635.600 km² de tierres del este y el suroeste del país y ye, colos sos 21.232 habitantes, la más poblada de les municipalidaes. La so capital, Nuuk (nomada Godthåb polos daneses), yelo tamién de tou'l país.
La municipalidá, qu'ocupa'l sur y parte del este de Groenlandia, llenda: al norte col Parque Nacional de Groenlandia del noreste; al NO cola municipalidá de Qeqqata; al NNO cola de Qaasuitsup; y al sur cola de Kujalleq; al oeste col mar de Labrador; y al este col océanu Atlánticu. Al sureste del territoriu atopamos el estrechu de Dinamarca, que separa la islla de Islandia.
Qeqqata
Qeqqata (en groenlandés: Qeqqata Kommunia) ye una municipalidá de Groenlandia. Nacida cola nueva organización alministrativa del país, operativa dende xineru de 2009, comprende lo que yera'l territoriu non incorporáu de Kangerlussuaq amás de dos de les municipalidaes que primero d'esi añu taben incluyíes nel condáu de Kitaa: Maniitsoq y Sisimiut. Esti últimu pueblu ye la sé de les instituciones alministratives del territoriu y el segundu más grande del país (5.460 habitantes en 2010). La municipalidá tien una estensión de 115.500 km² y una población de 9.677 habitantes. 
Nel so territoriu, en Kangerlussuaq, alcuéntrase'l mayor aeropuertu del país, anguaño namái d'usu civil dempués que fora utilizáu polos Estaos Xuníos como base aérea militar.
La municipalidá llenda, al sur y el este, cola de Sermersooq, y al norte cola de Qaasuitsup. Al oeste llenda coles agües del estrechu de Davis, que separta Groenlandia de la islla canadiana de Baffin.
Qaasuitsup
Kujalleq (en groenlandés: Kommune Kujalleq) ye una municipalidá de Groenlandia. Nacida cola nueva organización alministrativa del país, operativa dende xineru de 2009, comprende'l territoriu de les antigües municipalidaes del oeste y el norte de la islla. Una d'elles, la de Qaanaaq, yera la única que formaba, xunto con otros territorios non incorporaos, el condáu d'Avannaa; les otres (Kangaatsiaq, Aasiaat, Qasigiannguit, Ilulissat, Qeqertarsuaq, Uummannaq y Upernavik) pertenecíen al de Kitaa. El so territoriu ye de 660.000 km², y la so población en xineru de 2010 yera de 17.749 habitantes. La so capital ye Ilulissat (4.546 habitantes).
La municipalidá, que comprende les tierres del noroeste de Groenlandia ye, con una estensión mayor que Francia, la mayor entidá alministrativa municipal por superficie del mundu. Llenda al sur cola municipalidá de Qeqqata y al sureste cola de Sermersooq: sicasí, esta llende, qu'atraviesa de norte a sur pol meridianu 45º oeste el centru de Sermersuaq, la capa de xelu de Groenlandia, ye intransitable. Al norte y noreste llenda col Parque Nacional de Groenlandia del noreste.
En cuantes a la fastera costera, al sur d'ella alcontramos la ensenada de Disko, que forma parte de la bahía de Baffin y ta enmarcada pola islla homónima. Separtada d'ella por cientos de kilómetros de costa abondosa en fiordos ta, más al norte, la ensenada de Melville. Y, entá más al norte, la costa forma, cola islla canadiana d'Ellesmere, el estrechu de Nares.
Campeonatu del Mundu de Baloncestu de la FIBA 2010
El Campeonatu del Mundu de Baloncestu de la FIBA 2010 tien llugar en Turquía ente'l 28 d'agostu y el 12 de setiembre de 2010. La competición ye organizada n'andecha ente la FIBA, la Federación Turca de Baloncestu y el Comité Organizador 2010. El campeonatu ye tan importante como'l Tornéu Olímpicu de Baloncestu.
Nel campeonatu participen por tercer vegada (dempués de los torneos de 1986 y 2006), 24 seleiciones nacionales. Poro, la fase grupos ta siendo xugada en cuatru ciudaes distintes, y les eliminatories n'Estambul.
El sortéu del calendariu fízose'l 15 d'avientu de 2009 n'Estambul. N'él, les seleiciones dividiéronse en cuatro grupos pa la fase grupos, con seis seleiciones en caún. Dempués, los cuatro meyores equipos de cada grupu van empareyase nuna fase d'eliminatories.
Tres candidatures de seis países – Francia, Turquía, y una n'andecha forada por les repúbliques ex-yugoslaves de Bosnia y Hercegovina, Croacia, Serbia y Montenegro y Eslovenia – ficieron la so cabera presentación durante'l conceyu en Kuala Lumpur (Malasia) de los 20 miembros del Comité Central de la FIBA, el 5 d'avientu de 2004. Australia y Nueva Zelanda, Italia, Rusia y Puertu Ricu anunciaron la so intención d'optar tamién a la organización del tornéu, pero renunciaron a la so candidatura enantes de la votación.
Francia ganó la primer ronda de la votación, pero la eliminación de la candidatura de la ex-Yugoslavia fizo posible que Turquía-y diera vuelta al resultáu. Poro, foi nomada sede del cammpeonatu por primer vegada. El tornéu nun s'organizaba n'Europa dende qu'el Campeonatu del Mundu de Baloncestu de la FIBA 1998 ficiérase en Grecia.
Hai cinco sedes distintes onde van xugase partíos del campeonatu. En caúna de les cuatro primeres xuéguense tolos partíos del mesmu grupu de la primer fase del tornéu. Na postrera d'elles xugaránse los partíos de les eliminatories, dende 1/8 de final fasta la final.
Turquía ta clasificada automáticamente como país organizador. Lo mesmo pasa con Estaos Xuníos, porque ganaron la medalla d'oru nos Xuegos Olímpicos de Pekín 2008.
La mayor parte de los equipos ganaron la so plaza nos torneos continentales: tres n'África, tres n'Asia, dos n'Oceanía, cuatro n'América y seis n'Europa. Amás, la FIBA convidara a cuatro seleiciones más pa completar los veinticuatro participantes finales.
Los cuatro países convidaos fueron escoyíos según el criteriu de la FIBA. En primer llugar, los candidatos tuvieran que participar nos torneos de clasificación. Amás, pa que tolos equipos tuvieran posibilidaes de ser escoyíos, solo diba poder convidase a un másimu de tres equipos de caúna de les zones. Una vez se cumplieron estos requerimientos, la FIBA echaba un güeyu a otros factores, como la popularidá del baloncestu nos países aspirantes, los ésitos del equipu, l'apoyu del gobiernu del país a la federación correspuendiente... Al fina, la FIBA esixe tamién que los equipos convidaos paguen una tasa por rexistru tardíu pa poder ser escoyíos.
Catorce equipos pagaren los 500.000 € de tasa a la gueta d'un convite. La FIBA menguó entós la llista a ocho semifinalistes: Camerún, Alemaña, Gran Bretaña, Corea del Sur, El Líbanu, Lituania, Nixeria y Rusia. El sábadu 12 d'avientu de 2009, anuncióse que los escoyíos yeren Alemaña, El Líbanu, Lituania y Rusia.
La rifa tuvo llugar el 15 d'avientu de 2009. Los equipos fueron dividios en seis categoríes y un equipu de caúna de les categoríes mandóse pa caún de los grupos (A, B, C y D), ensin nenguna otra traba.
Al final de la fase de grupos, cualquier empate tien de rompese siguiendo les normes siguientes, qu'apaecen ordenaes nel orde nel que tienen qu'aplicase:
Pachuca de Soto
Pachuca de Soto ye la capital del estáu mexicanu de Hidalgo. Ta situada nel centru del estáu, a 84 km al norte de Ciudá de México. En 2005 tenía una población de 663.667 habitantes y l'área metropolitana de la ciudá, qu'incluyía otros conceyos, tien una población total de 752.529. 
Sebastián Eguren
Sebastián Eguren Ledesma (8 de xineru de 1981, Montevidéu), ye un exfutbolista uruguayu que xugaba de centrocampista. foi internacional cola Selección de fútbol d'Uruguái cola que nel añu 2011 n'Arxentina gano la Copa América.
Bridge
Bridge (n'español: ponte), ye un anglicismu que fai referencia a dellos artículos:
of Allan, pueblu del distritu de Stirling, Escocia
.eh
.eh ye'l dominiu de nivel superior xeográficu acutáu pa Sáḥara Occidental, que nun ta disponible.
Felipe III d'España
Felipe III d'España (Madrid, 14 d'abril de 1578 — Madrid 31 de marzu de 1621), conocíu col nomatu dEl Piadosu", foi rei d'España y de Portugal (como Felipe II"') dende'l 13 de setiembre de 1598 hasta que morrió. Yera fíu de Felipe II y d'Ana d'Austria. En 1598 casóse cola archiduquesa Margarita d'Austria-Estiria,fía del archiduque Carlos II d'Estiria y de María Ana de Baviera, nieta del emperador Fernandu I. 
Tenía los siguientes títulos:
2020
2020 (MMXX) sedrá un añu bisiestu entamáu en miércoles nel calendariu gregorianu.
2019
2019 (MMXIX) añu normal entamáu en martes nel calendariu gregorianu.
2018
2018 (MMXVIII) añu común entamáu en llunes nel calendariu gregorianu.
2017
2017 (MMXVII) ye un añu común entamáu en domingu según el calendariu gregorianu.
2016
2016 (MMXVI) foi un añu bisiestu entamáu en vienres nel calendariu gregorianu.
2015
2015 (MMXV) ye un añu común entamáu en xueves nel calendariu gregorianu.
2014
2014 (MMXIV) foi un añu normal entamáu en miércoles según el calendariu gregorianu.
Les Naciones Xuníes declararen 2014 como Añu Internacional de l'Agricultura Familiar y Añu Internacional de la Cristalografía.
2013 (MMXIII) foi un añu común entamáu en martes nel calendariu gregorianu. Tamién foi'l primer añu en tener los sos cuatro díxitos estremaos dende 1987.
Ye tamién el númberu 2013 del anno Domini o la designación de dómina cristiana, amás del decimoterceru del tercer mileniu y el cuartu de la década de los 2010.
L'Asamblea Xeneral de les Naciones Xuníes declaró'l 2013 como "Añu Internacional de la Cooperación na Esfera del Agua" y el "Añu internacional de les Matemátiques del planeta Tierra" cuenta col sofitu de la UNESCO). Ye l'añu internacional de la Quinua pola FAO y l'añu de la Serpiente según l'Horóscopu chinu.
2012 (MMXII) foi un añu bisiestu entamáu en domingu del calendariu gregorianu, el 2012º de la dómina común.
Campeonatu d'Europa de Fútbol de la UEFA 2012
El Campeonatu d'Europa de Fútbol de la UEFA 2012 (o Eurocopa 2012) va a ser el decimucuartu campeonatu d'Europa de seleiciones organizáu pola UEFA. La fase final del tornéu va a facese en Polonia y Ucraína ente'l 8 de xunu y el 1 de xunetu de 2012. Esta va ser la tercer vegada na que dos países organicen xuntos el tornéu, dempués de Bélxica y Países Baxos nel añu 2000 y Austria y Suiza nel añu 2008.
La candidatura conxunta Polonia/Ucraína fue escoyida pol Comité Executivu de la UEFA'l 18 d'abril de 2007 en Cardiff (Gales).
Esta va a ser la cabera fase final d'una Eurocopa con solo 16 países participantes, porque na fase final de 2016 yá van participar 24 seleiciones. La clasificación pa la fase final del tornéu entamó a xugase n'agostu de 2010 y va finar en payares de 2011.
Nun principiu, fueron cinco les candidatures presentaes, tando representaos siete países:
El 8 de payares de 2005, el Comité Executivu de la UEFA menguó les candidatures de cinco a tres, que presentaron un informe más detalláu como segunda fase del procesu, el 31 de mayu de 2006. La UEFA visitó los países candidatos en setiembre de 2006 y la eleición final foi tomada en Cardiff (Gales) el 18 d'abril de 2007. Los resultaos de les votaciones fueron:
La eleición fízose con un procedimientu de doble vuelta, necesitándose mayoría absoluta na primer ronda pa ser proclamáu ganador de forma automática. Pa que la votación fuera válida, necesitábase la presencia de polo menos ocho miembros na sala. Como la candidatura Polonia - Ucraína recibió mayoría absoluta (8 votos), nun fizo falta facer una segunda ronda, y proclamósela ganadora.
La votación fízose ente los catorce miembros del Comité Executivu de la UEFA:
Italia ya organizara la fase final de la Eurocopa en 1968 y 1980, y tamién los Mundiales de 1934 y 1990. La candidatura italiana paecía que yera la más sólida de les tres, gracies a que les infraestructures de tresporte son ellí xeneralmente bones, tien grandes posibilidaes pal abellugu de los visitantes, y amás la Federación Italiana de Fútbol tien esperiencia n'organizar grandes torneos. Por embargu, l'escándalu na Serie A en 2006 y los casos de violencia al rodiu del fútbol en Catania, qu'acabó cola muerte d'un oficial de policía y dexó al aire les deficiencies de seguridá en munchos estadios, xugaron en contra d'Italia a la hora de la votación final. 
Les sedes que propusiera la Federación Italiana de Fútbol fueron:
Les siguientes ciudaes fueron propuestes poles federaciones croata y húngara:
Hungría yera candidata por tercer vegada consecutiva dempués de nun llograr organizar la Eurocopa 2004 nin la Eurocopa 2008. Xunióse a Croacia dempués de qu'el so compañeru anterior, Austria, escoyó asociase a Suiza pa optar (y llograr) a organizar la Eurocopa 2008.
Nengún de los dos países organizara dalguna vegada un gran tornéu d'estes carauterístiques, anque en Zagreb, la capital de Croacia, xugóse una semifinal y el partíu pol tercer y cuartu puestu na Eurocopa 1976 cuando'l país yera parte de la República Federal Socialista de Yugoslavia. Amás, en Croacia ficiéronse tamién la Universiada 1987, l'Eurobásquet 1989, el Campeonatu d'Europa de Balonmano de la EHF 2000, el Campeonatu del Mundu de Balonmano 2003 (femenín), el Campeonatu d'Europa de Balón Volea de la CEV 2005 (femenín), el Campeonatu d'Europa de Patinaxe Artísticu sobre Xelu de la ISU 2008, el Campeonatu del Mundu de Balonmano 2009, el Troféu Snow Queen, el Gran Premiu de Zagreb de la IAAF, la Copa Continental de la IAAF 2010 y otros munchos.
Hai posibilidaes de que Croacia vuelva a presentar la so candidatura otra vegada, pero n'andecha con Italia y Eslovenia o con Bosnia y Hercegovina.
Tamién fueron consideraes, pero descartáronse dempués del conceyu de la UEFA del 13 de mayu de 2009, les ciudaes siguientes:
Na Eurocopa 2012 van participar 16 seleiciones nacionales, como vien siendo dende 1996. Munches federaciones europees taben a favor d'ampliar el tornéu a 24 equipos pol incrementu de miembros de la UEFA nos últimos años (mientres qu'antes de la desaparición de la Xunión Soviética y Yugoslavia yeren 33, n'abril de 2006 yá sumaben 53). Por embargu, el 17 d'abril de 2007, el Comité Executivu de la UEFA rechazó l'ampliación en 2012, anque en setiembre de 2008 anuncióse la intención de facelo en 2016.
La fase clasificatoria pa la Eurocopa 2012 entamó n'agostu de 2010 y tien de finar en payares de 2011. El sortéu pa esta fase fízose na Sala Kongresowa del Palaciu de la Cultura y la Ciencia de Varsovia el 7 de febreru de 2010. Esta foi la primer vegada que pa componer los bombos del sortéu usóse'l nuevu coeficiente pa seleiciones de la UEFA. España, como vixente campeón d'Europa foi direutamente colocada nel primer bombu. 
En total, ficiéronse nueve grupos, seis d'ellos con seis equipos y tres d'ellos con cinco. Van clasificase pa la fase final el primer clasificáu de caún de los grupos y el meyor d'ente tolos segundos (nos grupos con seis equipos, nun se tienen en cuenta lso resultaos escontra l'últimu equipu del grupu).
Los otros ocho segundos de grupu van xugar ente ellos una eliminatoria a doble partíu, clasificándose tamién pa la fase final los ganadores.
El logotipu oficial de la competición fue desveláu nun eventu especial na Plaza Mykhailivs'ka de Kiev, el 14 d'avientu de 2009. Garra la so identidá visual del Wycinanki, l'arte tradicional de corte de papel practicáu en Polonia y nes árees rurales d'Ucraína. El logotipu cunta con una flor por caúna de les naciones que van organizar el tornéu y un balón de fútbol nel mediu, que representa la emoción y la pasión de les Eurocopes; el tallu de la flor simboliza a la UEFA y al fútbol européu, l'aspeutu estructural de la competición. Los colores usaos nel logotipu inspiráronse tamién na naturaleza.
La ceremonia de presentación del logotipu cuntó colos presidentes de les federaciones polaca y ucraína de fútbol, Grzegorz Lato y Hryhoriy Surkis, y col presidente de la UEFA Michel Platini. Tamién taben el presidente d'Ucrania y la primer ministra d'esi país, Viktor Yushchenko y Yulia Tymoshenko. Como parte del eventu, edificios simbólicos de les ocho sedes fueron illuminaos col tamién col logotipu.
L'eslogan de la competición, "Faciendo historia xuntos" (Razem tworzymy przyszłość, en polacu y Творимо історію разом, n'ucraín) foi anunciáu al mesmu tiempu qu'el logotipu. L'eslogan reflexa'l fechu de que Polonia y Ucraína representen los países organizadores más al este na historia de les Eurocopes.
Les entraes pa la Eurocopa 2012 van salir a la venta na primavera de 2011. Van ofrecese entraes individuales pa los partíos y tamién series pa caún de los 16 equipos. Amás, va a haber entraes reservaes pa los aficionaos con falta de visión, que necesiten silla ruedes y acompañante. Ye tamién posible rexistrar una direición de corréu ellectrónicu pa ser informáu sobre l'entamu de les ventes d'entraes.
Tres
El tres (3) ye'l númberu natural que sigue al dos y preciede al cuatro. 
Cinco
El cinco (5) ye'l númberu natural que sigue al cuatro y precede al seis.
Cuando'l conceutu de númberu volvióse lo suficientemente estendíu, los distintos pueblos de la antigüedá viéronse na necesidá d'espresalos nun llinguaxe simbólicu. Yá que'l ser humanu tien cinco deos en cada mano, diez en dambes y venti considerando los deos de los pies, estos númberos fuéronse imponiendo como la base preferente de los distintos sistemes de numberación. Al sistema de base cinco llámase-y quinariu.
Un estudiu lleváu a cabu sobre les cultures precolombines determinó que cerca d'un terciu utilizaben el sistema de numberación decimal; pocu menos d'un terciu'l sistema quinariu o quinario-decimal, un pocu menos inda yeren los qu'utilizaben el sistema binariu, alredor d'un 10% calteníen el sistema vixesimal, el 1% el sistema ternariu y el restu utilizaben sistemes non identificables con estes bases de numberación.
En matemática, un pentagrama, tamién llamáu pentáculu, pentalfa o pentángulu, ye una estrella de cinco puntes dibuxada con cinco trazos reutos. La importancia d'esta figura anicia en que si tomamos los cinco segmentos hallables na so gráfica, ordenámoslos de mayor a menor y realizamos el cociente ente'l llargor d'unu con respectu al siguiente, llogramos el númberu áureu.
Anque apaez primeramente acomuñada al "cosmos" o "orde divín" por parte de los magos babilonios, esta figura tuvo bien rellacionada colos pitagóricos que la usaben como símbolu. Los pitagóricos rellacionaben a los númberos con diverses cualidaes, elementos o oxetos físicos, pa ellos el pentagrama diba acomuñáu al númberu cinco, la vida, el poder y la invulnerabilidá. Munchos autores creen que'l pentagrama ye unu de tantos elementos tomaos polos pitagóricos de los babilonios, anque otros pónenlo en dulda. De la mesma, créese que'l final de la doctrina filosófica pitagórica ta intimamente rellacionada col descubrimientu xeométricu de que la razón ente la diagonal del pentágonu regular y el so llau nun ye un númberu racional, fechu asocedíu enantes de la demostración alxebraica de la irracionalidá de √2. 
Col tiempu foi tomando un valor místicu propiu, qu'en delles concepciones representa "la pureza", "la perfección" o "la guapura", ente que n'otres ye un símbolu acomuñáu a lo demoniaco ya imperfectu, al ser l'antecesor del seis, valoráu por ser un númberu perfectu.
Anque los pitagóricos dieron muncha importancia a la música y realizaron amplios estudios d'ella, el pentagrama musical nada tien que ver con ellos o la so filosofía. Foi creáu nel añu 1025 pol músicu italianu Guido de Arezzo.
Na natura, la evolución biolóxica determinó que ciertos patrones de simetría repitiéranse con frecuencia, yá sía por estética o funcionalidá. Unu de los casos más frecuentes ye cuando hai cinco exes de simetría, lo que se conoz como "simetría pentarradial". En botánica ye frecuente atopar flores de cinco pétalos, fechu rellacionáu cola ilumniación solar, distribución que respuende a la Llei de Ludwig. De la mesma, la distancia del coldu al estremu de la mano ye un quintu del altor total de la persona. Esto apaez citáu nel Canon de les proporciones humanes de Leonardo da Vinci.
Tamién ye frecuente qu'apaeza una rellación estrechamente emparentada colos pentágonos, el númberu áureu, que llógrase como cociente ente la diagonal d'un pentágonu regular y el so llau. Al rectángulu onde la razón ente'l llau mayor y el menor ye'l númberu áureu denominaselu "rectángulu áureo". Esti rectángulu tien la propiedá de que si se-y estrai un cuadráu que comparte un llau col llau menor del rectángulu, lo que queda ye un cuadriláteru asemeyáu al orixinal. Esta razón ye considerada un patrón de "guapura estética", polo que ye común atopala en numberoses especies.
Partiendo d'un cuadráu puede crease una socesión formada por rectángulos áureos sobre los que puede definise una curva denominada espiral logarítmica. Esta curva contién numberoses vegaes la razón áurea, por ello ye una forma frecuente na naturaleza.
El pentamerismu ye una cualidá esclusiva de les estrelles de mar, que consiste nuna simetría pentarradial que dellos miembros d'esta clase desenvuelven dende l'estáu larvariu. Anque non toos son pentaméricos, sí tienen simetría billateral, con un espectru que va de cinco a dieciseis brazos.
Delles inflorescencies tien arcos que parten del centru y esviar en sentíu horariu y antihorariu, atopándose les granes nes intersecciones de les mesmes. Por cuenta de que ye'l empaquetamientu más eficiente, el cociente ente ellos ye'l númberu áureu. La concha de dalgunos cefalópodos, como'l "Nautilus", o'l cascu de dellos moluscos, como'l cascoxu, tienen forma d'espiral logarítmica.
La Galaxa de Bode tien la forma d'una doble espiral logarítmica. 
La mayor parte de les especies de vertebraos terrestres remanecen d'una clase de peces pulmonaos denominaos sarcopterixos. Fósiles d'ente 359 y 345 millones d'años amuesen que les pates de los primeros anfibios tuvieron güesos de mancomún coles aletes d'unos pexes d'esta clase de 377 millones d'años d'antigüedá.
Los descendientes de los anfibios posesores del quiridiu caltuvieron o disminuyíu esti númberu de deos, ente que se cree qu'aquelles especies terrestres primitives que teníen más de cinco deos (polidactilia), remanecen de clases distintes a los sarcopterixos. La competencia evolutiva reafitaría al quiridiu como'l meyor sistema de locomoción y a los tetrápodos como'l so principal representante, faciendo que la pentadactilia predomine. Los seres humanos somos tetrápodos, o sea que tenemos cuatro estremidaes, d'ellí la esplicación al por qué la mayor parte de los humanos tenemos cinco deos en cada estremidá. Depués ello veríase reflexáu na mayor parte de los sistemes de numberación esistentes, que se basen na importancia d'esti númberu pal contéu.
Seis
El seis (6) ye'l númberu natural que sigue al cinco y preciede al siete.
7 (dixebra)
7 pue referise a:
Siete
El siete (7) ye'l númberu natural que sigue al seis y preciede al ocho. En delles relixones el siete ye un númberu sagráu al igual que l'ocho. El siete representa lo bono y l'ocho lo malo.
Ocho
L'ocho (8) ye'l númberu natural que sigue al siete y preciede al nueve.
Nueve
El nueve (9) ye'l númberu natural que sigue al ocho y preciede al diez.
Si sumamos toles cifres d'un númberu, y depués toles cifres de la suma, y siguimos hasta llograr un númberu d'una sola cifra, llogramos el raigañu dixital del númberu anicial. 
Lóxicamente, cualquier númberu natural que contenga unu o más nueves como una de les sos cifres, la suma de les sos cifres (y, si ye necesariu, les del númberu resultante de la suma, hasta que la resultancia sía un númberu d'una cifra) va dar una resultancia idéntica a la adición de les mesmes cifres si'l númberu nueve nun tuviera presente.
Exemplu: 19 => 1 + 9 = 10 => 1 + 0 = 1
Asocede igual, si'l númberu contién más nueves:
Nel númberu natural 123456789, la suma de les cifres constituyentes agregu individualmente va ser idéntica a la suma de los díxitos nel númberu 12345678; porque 1 + 2 + 3 +…+ 8 + 9 = 45, y 4 + 5 = 9 da la mesma resultancia que 1 + 2 + 3 +…+ 7 + 8 = 36, y 3 + 6 = 9
10 (dixebra)
10 pue referise a:
Tamién puede referise a:
Canal 10
Canal 10 pue referise a:
Canal 9
Canal 9 pue referise al:
Canal 8
Canal 8 pue referise al:
Canal 7
Canal 7 pue referise al:
Canal 6
Canal 6 pue referise al:
Canal 5
Canal 5 pue referise al:
Canal 3
Canal 3 pue referise al:
Canal 2
Canal 2 pue referise al:
Canal 11
Canal 11 pue referise al:
Canal 12
Canal 12 pue referise al:
Canal 13
Canal 13 pue referise al:
Canal 15
Canal 15 pue referise a:
Diez
El diez (10) ye'l númberu natural que sigue al nueve y preciede al once. Na numberación romana represéntase con una X.
Protestantismu
Denominar protestantismu al movimientu relixosu-políticu-social empecipiáu a principios del sieglu XVI al envís de reformar la Ilesia católica, y que provocó québrala de la unidá relixosa europea.
Un monxu, Martín Luteru, profesor de Teoloxía, encabezó'l movimientu, argumentando que la Ilesia dixebrárase de les enseñances bíbliques de Xesús, nel que se basa'l cristianismu, desafiando l'autoridá del papáu.
La so rotura cola Ilesia católica romana punxo en marcha la Reforma Protestante, con doctrines como'l sacerdociu universal, qu'implicaba una rellación personal directa del individuu con Dios ensin nenguna institución pel mediu o la llibre interpretación de les Sagraes Escritures.
El protestantismu o protestante foi impuestu como un llamatu peyorativu p'aquel grupu de 5 príncipes electores y 14 ciudaes imperiales alemanes que s'arriesgaron a espresar la so protesta, o testimoniu públicu d'oxeción, na Dieta d'Espira de 1529, contra l'Edictu de Worms, que proscribía creer y enseñar les doctrines luteranes naquelles localidaes del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu onde entá nun yeren conocíes, pero qu'apurría completa llibertá al cleru pa rebatiles y escorreles naquelles localidaes del imperiu xermánicu en que yá s'enllantaron:
Xuan Calvín foi'l dirixente más destacáu de la Reforma Protestante en Suiza. La Reforma que s'empecipiara casi simultáneamente en Zúrich (Cantón de fala alemana) y Xinebra (francófona) foi estendiéndose gracies al trabayu de munchu pastores y reformadores de la Ilesia per tolos países vecinos. Mesmo llegó hasta Escocia gracies al esfuerciu misioneru del reverendu escocés John Knox que se formó en Xinebra.
La Ilesia d'Inglaterra nun se dexó influyir nun primer momentu pol protestantismu, pero tres la so rotura cola Ilesia de Roma, empezó un paulatín y duldosu acercamientu pa colos ideales reformaos. Anguaño les ilesies de la Comunión Anglicana declárense claramente reformaes.
Fuera d'esi protestantismu, que munchos estudiosos denominen "maxisterial", diose otra aguada, que s'estremó tantu del catolicismu romanu como de les ilesies protestantes de calter nacional. Esta corriente recibe'l nome de Reforma Radical. L'historiador George Williams estrema de la mesma les siguientes corrientes dientro d'esta Reforma: Espiritualistas, Racionalistes y Anabaptistes. Los anabaptistes refugaron la unión de la ilesia cristiana col Estáu y refugaron el bautismu infantil, constituyéndose n'ilesies independientes o segregaes. El mayor apurra a la modernidá folgaría na so persistente promoción de la separación ente la ilesia cristiana y l'estáu, la llibertá relixosa personal y l'exerciciu d'un gobiernu dafechu democráticu nes sos congregaciones.
Asina convivieron en toa Europa dos movimientos protestantes estremaos. El movimientu reformáu, lideráu poles Ilesies reformaes y luteranes, y el movimientu radical qu'acabaría desenvolviéndose en grupos separatistes como los menonites.
El protestantismu tien como pilastra básica de la so fe la Biblia, entendida como Palabra de Dios folgando tola so teoloxía en tres principios xenerales y dos particulares que son esclusivos de la teoloxía reformada (tradicionalmente enunciaos en llatín):
Los llibros ensin usar polos protestantes son llamaos deuterocanónicos o apócrifos. 
Nun principiu, los protestantes espresaron les sos posiciones doctrinales per aciu de confesiones de fe, curtios documentos apoloxéticos. Les Confesiones d'Ausburgu espresaron la doctrina luterana. Les confesiones reformaes inclúin tamién la Confesión Escocesa (1560), La Segunda Confesión Helvética (1531) y la Confesión de Fe de Westminster (1647). Los Trenta y nueve Artículos de Relixón de la Ilesia d'Inglaterra tamién suelen ser consideraos reformaos. La Declaración Teolóxica de Barmen, contra'l réxime nazi, y la Curtia Declaración de Fe de la Ilesia Presbiteriana n'Estados Xuníos son exemplos de declaraciones de recién.
La enseñanza relixosa encontóse en catecismos. El Catecismu de Heidelberg y el Mayor y Menor de Westminster son preseos reformaos pa enseñanza d'adultos ya infantes nes Ilesies. Na actualidá denominar Escueles Bíbliques, que siguen el propósitu d'enseñar la palabra de Dios en grupos pequeños.
Les doctrines de la relixón Católica Romana son refugaes pol protestantismu, al nun considerar qu'apaezan na Biblia, son: el Purgatoriu, la supremacía papal, les oraciones polos muertos, la intercesión de los santos (milagros), la transustanciación (el pan camúdese nel cuerpu de Cristu mesmu), la inmaculada concepción de María, l'asunción de María y la virxinidá perpetua de María , coles mesmes la veneración d'estos postreros, tal como'l restu de los homes, y porque contradicía al primer mandamientu "Nun vas tener dioses ayenos delantre de mi" (Éxodu 20:3). Refugu total asina la realización, veneración o cultu a les imaxes. 
Nes ilesies de teoloxía reformada se enfatizó la doctrina bíblica espuesta por San Agustín de la elección, qu'establez que la salvación ye por pura gracia (favor inmerecíu) de Dios, ensin obres. L'autoridá de les ilesies protestantes entendióse como obediencia namái a la Biblia, suxeta a la interpretación personal, y non como una tresmisión mecánica de los poderes de los apóstoles a los sos sucesores.
Los dirixentes del movimientu fueron, ente otros, Ulricu Zuinglio, Xuan Calvín.
Magar Martín Luteru nun foi'l primer propursor de la ilesia protestante, por cuenta de que con anterioridá otros yá amosaben el so desalcuerdu cola doctrina de la Ilesia Católica Romana al nun dexar que toos puedan tener accesu a lleer la Biblia (solo podíen lleela los sacerdotes, papa, etc.); pa Martín Luteru foi más fácil espresar el so desalcuerdu cola Ilesia al poder esponer la so inconformidá pente medies d'escritos que fueron posible distribuyilos masivamente pola creación de la imprenta. 
Sicasí, cúntase qu'un día Martín Luteru escuchó de los castigos qu'exercía la Ilesia a los pecadores y tamién de los trabayos y pagos p'absolvelos de los pecaos, asina que decidió dirixise escontra la Ciudá del Vaticanu p'aldericar sobre esto col papa.
Denominamos como "Periodu de la Pre-reforma" al periodu vivíu ente finales del sieglu XIV, cuando empezó la protesta wycliffita o lolarda n'Inglaterra, y principios del sieglu XVI, cuando empezó la Reforma protestante coles protestes luterana y zwingliana n'Alemaña y Suiza respectivamente.
A lo llargo de tou esti tiempu tanto'l Movimientu Lolardo o Wycliffita, como'l Movimientu Husita y la protesta místico-evanxélica de Girolamo Savonarola señalaron de manera oxetiva y frontal l'eleváu nivel d'apostasía del cristianismu medieval, dientro d'una perspectiva bíblico y evanxélico.
Ente los principales pre-reformadores tán:
John Wycliffe (1324-1384), Jan Hus (1369-1415), Girolamo Savonarola (1452-1498).
La Renacencia científico y lliterario que cola so mentalidá crítica llevó al individuu européu a la dulda suxetiva o oxetiva ya inclusive a la opinión suxetivo y oxetivo contra les enseñances y práctiques de la Ilesia. Foi'l procesu o la confrontación Humanismu vs. Escolasticismu'el que dio les primeres amueses de la fraxilidá de la estructura de la teoloxía escolástica medieval. La Renacencia foi una revaluación integral de tolos postulaos preestablecidos del medievalismu. La falta d'un conteníu espiritual na enseñanza y la presencia de la Ilesia. La forma, la ceremonia y el ritu sagramental esternu predomina sobre lo espiritual, lo interior (Integridá vs. Ceremonialismu y Dogma).
La intervención de la imprenta, nuevu elementu tecnolóxicu divulgador tanto del conteníu crítico del pensamientu humanista como de la Biblia, de la patrística y de los criterios ético-teolóxicos y espirituales de los reformadores. El llibru conviértese n'elementu emancipador de les conciencies. Los nuevos descubrimientos xeográficos y astronómicos (América, Oceanía, Colón, Copérnico, Galiléu, Kepler). La crecedera ascendente de la ciudá y del so elementu intelectual: La Universidá. De la universidá va salir la Reforma, centru primariu y constante d'esti movimientu revolucionariu. 
El fortalecimientu de les monarquíes pente medies de los enunciaos del absolutismu monárquico. Esti fortalecimientu de les monarquíes nacionales europees creó de manera consecuente un bultable resfregón ente los dos poderes. La decadencia de los postulaos dogmáticos de la reforma eclesiástico-cluniacense, y más concretamente de los papes Gregoriu VII, Inocenciu III y Bonifaciu VIII sobre'l poder supremu del papáu. La corrupción de la máxima cúpula del sistema xerárquicu medieval dende principios del sieglu XIV coles cismes d'Avignon y d'Occidente dieron llugar al surdimientu d'esposiciones teolóxiques como les de Xuan de Tauler, de Guillermu d'Occam y de Marcelo de Padua d'una fonderada antipapal. Surde la tesis conciliarista. El creciente fervor nacionalista européu que llevó a mirar con rocea y refugu'l dominiu papal sobre les distintes naciones del vieyu continente. Munchos monarques vieron na Reforma una manera d'afitar l'estáu nacional y el so poder monárquicu o imperial. Nel norte d'Europa hubo casos de países como Suiza, Suecia, etc., onde la Reforma foi unu de los preseos más eficaces de la llucha independista contra los países católicos que los apoderaben. La rápida decadencia del escolasticismu y el resurdimientu de la teoloxía agustiniana con unos calteres renovadores. Vuelve con mayor puxanza la llectura y l'estudiu de la teoloxía de san Agustín en desterciu notable de la teoloxía tomista. La repitida resistencia papal a la realización d'un conceyu que reformara a la Ilesia.
Los reformadores nun se consideraben rebalbos nin herexes, sinón fieles cristianos qu'aspiraben a tornar a les doctrines apostóliques y a anovar la ilesia cristiana na práctica y doctrina. 
Los principales reformadores yeren persones de vasta cultura, tantu teolóxica como humanista: Xuan Calvín estudió na Sorbona y el so padre trabayaba con un obispu, Luteru yera monxu y profesor universitariu de Biblia; Zwinglio yera sacerdote y humanista. D'alcuerdu al programa de los humanistes, buscaron nes fontes de l'antigüedá cristiana les bases pa una renovación. Relleeron les Sagraes Escritures; al relleer a los Padres de la Ilesia, (especialmente a San Agustín), afayaron una visión de la fe y una doctrina más bíblica y cristocéntrica. Sicasí, despreciaron tola tradición cultural y relixosa acumulada pola Ilesia dende los primeros sieglos, cuantimás, la sabiduría de los Padres de la Ilesia.
El protestantismu estendióse principalmente ente les clases urbanes y la nobleza, que podíen lleer y teníen sei d'entender meyor la fe. D'unes ochenta ciudaes imperiales llibres, sesenta y cinco adoptaron la Reforma Protestante o la toleraron. Tamién hubo movimientos revolucionarios ente los llabradores (Guerra de los llabradores alemanes), qu'entendieron que la doctrina de Luteru los lliberaba de la servidume; el reformador refugó tala interpretación y -a instancies d'él mesmu- estos fueron reprimíos sangrientamente.
La diseminación de les idees protestantes foi facilitada pola invención de la imprenta, que fixo posible espublizar una amplia lliteratura apologética, bíblica y devocional y fomentó la edición de nueves traducciones de la Biblia en llingües vernácules. Estes revisiones del testu fixeron patente la débil base de delles doctrines medievales. La nueva forma d'encontar l'autoridá, xunto col refugu de la formulación escolástica agora sustituyida por llinguaxe bíblicu, facía difícil a los teólogos católicos romanos rebatila. Nel Conceyu de Trento, los obispos católicos partidarios de Roma optaríen por llindar l'accesu laicu a les escritures, estableciendo que la Vulgata Llatina yera la única Biblia autorizada y redactando un índiz de llibros prohibíos.
Como resultancia del sofitu de los gobiernos nacionales y locales, la Reforma Protestante llogró ésitu n'amplies árees d'Europa. Fíxose predominante nel norte d'Alemaña y n'Escandinavia, na so forma luterana. N'Escocia espolletó la Ilesia Presbiteriana. Tamién les ilesies reformaes fructificaron nos Países Baxos, nes ciudaes suices y nel oriente d'Hungría. Mientres fueron rescataes pa la Roma papal Francia, Polonia, Bohemia, Bélxica, Hungría y amplies rexones de Alemaña (sobremanera nel sur y l'oeste). Sicasí, col desenvolvimientu de los imperios europeos, particularmente'l británicu, el protestantismu siguió la so espansión. Los sieglos XIX y XX guardaron un fuerte llabor misionera que-y dio algame mundial al movimientu. Anguaño, cálculos estimativos señalen que más de 600 millones de persones profesaríen dalguna de les diverses formes del protestantismu modernu.
Sicasí, al promulgase la Reforma Católica o contrarreforma, empecipióse un programa espansivu del catolicismu n'Europa. Empecipióse entós una desestructuración del protestantismu européu al aisllar en núcleos pequeños los centros de la Reforma de resultes de la espansión de los xesuites.
La llegada del movimientu protestante a Iberoámerica foi patrocinada en mayor midida polos lliberales. Pa ellos el protestantismu yera sinónimu de progresu, sobremanera no que tien que ver con educación, enllantando colexos protestantes y moviendo la educación relixosa.
Los lliberales almiraben a los protestantes fuera de Llatinoamérica poles sos sociedaes económicamente espolletes y demócrates. Sicasí tarrecíen da-y llibertá total a esti movimientu y perder protagonismu nos sos países, igualmente tarrecíen “norteamericanizar” la sociedá hispana.
Los principales grupos protestantes estableciéronse en Suramérica de la siguiente forma: Los presbiterianos instaláronse "n'Arxentina en 1836, en Fray en 1859, en México en 1872, y en Guatemala en 1882. Los metodistes siguen un itinerariu asemeyáu: México 1871, Fray 1886, Antilles 1890, Costa Rica, Panamá y Bolivia nos últimos años del sieglu" mientres que n'Ecuador, Colombia y Perú establecieron los Baptistes y los pentecostales y una parte de los metodistes.
Red Hot Chili Peppers
Red Hot Chili Peppers ye un grupu estaunidense de funk rock que se formó en Los Angeles, California, en 1983. La mayor parte de la esistencia de la banda, fueron el vocalista d'Anthony Kiedis, el guitarrista John Frusciante, el baxista Michael "Flea" Balzary, y el baterista Chad Smith. El guitarrista John Frusciante dexó la banda en 2009 por querer siguir la so carrera en solitariu. L'estilu musical de la banda variaba del funk tradicional fundíu con elementos d'otros xéneros incluyendo rap, alternativu, punk rock y rock sicodélicu.
Amás de Kiedis y Flea, el grupu primeramente contenía al baterista Jack Irons y el guitarrista Hillel Slovak. Toos conociéronse nos sos años de secundaria na Fairfax High School de Hollywood, California. Sorpresivamente'l so guitarrista Hillel Slovak muerre d'una sobredosis d'heroína en 1988, resultando na salida d'Irons, el que nun soportó la pena. Sloman Irons foi reemplazáu de volao pol baterista D.H. Peligru ex-Dead Kennedys primero que la banda atopó un reemplazu permanente Chad Smith, ente que Slovak foi sustituyíu temporalmente por Duane "Blackbird" Mcnight (George Clinton) pa depués dexar definitivamente a Frusciante (ex-guitarra de Thelonius Monster). Esta formación grabó los álbumes "Mother's Milk" (1989) y "Blood Sugar Sex Magik" (1991). 
"Blood Sugar Sex Magik" foi un récord significativu pa la banda, dempués de vender más de trece millones d'exemplares; ufiertó un enorme saltu al ésitu internacional del grupu, siendo un referente claru de la fusión estilística que caracterizaría a los 90. Frusciante creció incómodu con esti ésitu dexando'l grupu na xira del álbum en 1992. Kiedis, Flea y Smith, emplegaron a Dave Navarro de Jane's Addiction pal so siguiente álbum, "One Hot Minute" (1995). Anque abondo ésitu, nun coincide cola aclamación de la crítica de "Blood Sugar Sex Magik" y vendió menos de la metá de los exemplares del so predecesor. Poco dempués, Navarro abandonó la banda por cuenta de diferencies creatives. Frusciante, acabante salir de rehabilitación de drogues, tornó a la banda en 1998, a pidimientu de Flea. El cuartetu volvió axuntase l'estudiu pa grabar "Californication" (1999), que llegó a vender quince millones d'unidaes en tol mundu, convirtiéndose nel so álbum de más ésitu comercial hasta la fecha. Siguió-y trés años más tarde con "By the Way" (2002), que siguió'l so ésitu. En 2006, el grupu llanzó l'álbum doble "Stadium Arcadium", aportando a esi'l númberu 1 en vientes nos Estados Xuníos. 
Los Red Hot Chili Peppers ganaron siete Premios Grammy. La banda vendió más de cien millones d'álbumes en tol mundu, tienen ocho cenciellos nel Top 40 del "Billboard" Hot 100 (incluyendo trés singles nel Top 10), tienen cinco singles númberu un nes llistes Mainstream Rock, y caltiénen un rexistru d'once singles númberu xuno nes llistes de Rock Modernu. El 23 de setiembre de 2009, la banda foi nomada pa la inducción nel Rock and Roll Hall of Fame como parte de la clase de 2010.
Mano
Les manes formen parte de les estremidaes del cuerpu humanu, tán alcontraes nos estremos de los antebrazos, son prensiles y tienen cinco deos caúna. Tomen dende la muñeca hasta la yema de los deos nos seres humanos. 
Son el principal muérganu pa la manipulación física del mediu. La punta de los deos contién dalgunes de les zones con más terminaciones nervioses del cuerpu humanu; son la principal fonte d'información táctil sobre la redolada, por eso el sentíu del tactu acomúñase darréu coles manos. Como nos otros órganos pares (güeyos, oyíos, piernes), cada manu, ta controlada pol hemisferiu del llau contrariu del cuerpu. Siempres hai una dominante sobre la otra, la cual va encargase d'actividaes como la escritura manual, d'esta forma, l'individuu va poder ser maniegu, si la predominancia ye de la manzorga (siniestra) o diestru si ye de la derecha (diestra); este ye una traza personal.
Emma Smith
Emma Hale Smith Bidamon (10 de xunetu de 1804 - 30 d'abril de 1879) foi la esposa de Joseph Smith Jr. hasta la muerte d'ésti en 1844 y una de les líderes nos empiezos del movimientu de los Santos de los Últimos Díes. Foi nomada en 1842 como la presidenta inaugural d'una organización de serviciu compuesta por muyeres llamada nesi entós "Sociedá de Socorru de Muyeres de Nauvoo" pa depués ser reorganizada en Utah como unu de los fundamentos de La Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes col nome "Sociedá de Socorru".
Emma nació'l 10 de xunetu de 1804, en Harmony, Pennsylvania, la sétima de nueve fíos de Isaac Hale y Elizabeth Lewis Hale. Isaac Hale yera un respetáu granxeru y notable cazador del Condáu de Susquehanna (Pensilvania), xunto cola so esposa Elizabeth Lewis Hale, Isaac yera metodista. Isaac, el padre d'Emma yera natural de Connecticut, pasando por Vermont y Nueva York, enantes d'establecer el so nuevu llar con Elizabeth Lewis, aprosimao en 1790, nun llugar al norte de Pennsylvania onde'l ríu Susquehanna dóblase dende Nueva York, pasa per unos kilómetros en Pennsylvania, pa volver de momentu a doblar el so cursu escontra Nueva York. Hale yera un estraordinariu cazador, a tal puntu que'l so ministru (Metodista Episcopal), el reverendu George Peck, mentó na so autobiografía, qu'Hale estableciera'l so llar nesa nueva rexón col propósitu de buscar la caza, matando unos 100 venaos cada añu, la mayoría de lo cual vendía nel mercáu de Filadelfia.
Sábese poco de la neñez y mocedá d'Emma. Yera una moza educada, y correcta tocantes a gramática y la elección de palabres.
Conoció a José Smith en 1825 mientres Smith trabayaba con un grupu d'homes en busca d'una mina de plata pa Josiah Stowell, un granxeru al norte del ríu Susquehanna nun pueblu llamáu Ninevah, Nueva York. Anque nun s'atopó la mina, Smith volvió repitíes vegaes a Harmony cortexando a Emma y pidiendo la so mano en matrimoniu. 
Isaac Hale nun dexó l'enllaz porque consideraba que la ocupación de Smith nun yera reputable. Finalmente, el 17 de xineru de 1827 José y Emma fugáronse al estáu de Nueva York y casáronse llegalmente a otru día, nel pueblu de Afton, viviendo na casa de sos padres en Manchester, Nueva York.
El matrimoniu Smith tuvo munchos fíos, pero dalgunos d'ellos morrieron prematuramente, sobreviviendo a saber cuatro d'ellos.
Al conformase la Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes, Emma Simth foi nomada presidenta d'una organización interna llamada Sociedá de Socorru. 
Joseph Smith foi asesináu en 1844, y la muerte del so home sobrollevóla con gran entereza.
Dempués de la muerte de Smith, la ilesia entró nun periodu de disputes pola continuidá de la presidencia, dalgunos abogaron pola sucesión consanguínea y otros polos designios del Conseyu de los Dolce Apóstoles.
Emma Smith entró en graves diverxencies col líder de la corriente mayoritaria del mormonismu, Brigham Young y biforcóse del movimientu que nesi momentu entamaba'l so viaxe escontra los Montes Rocallosas, retirándose de Nauvuoo enantes del abandonu d'esti llugar poles persecuciones.
Emma Smith incorporóse la facción denominada Ilesia Reorganizada de Cristu (Güei: Comunidá de Cristu) ya incorporóse a ella, considerando que al ser una muyer viuda y con fíos nun pudo faer el percorríu con Brigham Young, amás de protexer a la so amada ciudá de Nauvoo y los cuerpos de los sos familiares soterraos ellí.
Aquel día, en 1847, Emma Smith contraxo un segundu matrimoniu con un non-mormón llamáu Lewis C. Bidamon el que aceptó faese cargu de la proxenie de Joseph Smith. 
Munchos de los Santos de los Últimos Díes creíen que Smith designara al so fíu mayor, Joseph Smith III, como sucesor y esperaron pol mozu Joseph a que tomara'l llugar de so padre. El Mozu Joseph tenía namái 11 años d'edá a la muerte de so padre— so madre Emma Hale Smith y la so familia permanecieron en Nauvoo en cuenta de dise con dalgún de los líderes que pretendíen la presidencia.
En 1850, convidaron al primoxénitu nuevu Joseph Smith III a dirixir la Nueva Organización qu'aceptó. Na Conferencia en Amboy, Illinois el 6 d'abril de 1860, Joseph III formalmente aceptó'l lideralgu de la que sería conocida como la Ilesia Reorganizada de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes y que constitúi hasta güei el movimientu menor del mormonismu. La corriente mayor considerólos como apóstates de la ilesia.
El restu de los sos díes Emma Smith declaró que'l so primer maríu nun practicó la Poligamia, pero tuvo dificultaes pa esplicar la decisión de que'l so fíu Joseph Smith III practicárala de callao y fuera de la llei.
Emma Smith finó'l 30 d'abril de 1879, en Nauvoo, Illinois a la edá de 75 años.
Viveiro
Viveiro ye un conceyu de Galicia, na provincia de Lugo.
Campeonatu del Mundu de Baloncestu de la FIBA
El Campeonata del Mundu de Baloncestu de la FIBA o FIBA World Championship n'inglés ye un tornéu mundial de baloncestu organizáu pola FIBA que se fae cada cuatro años dende 1950. 
Medicina na prehistoria y la protohistoria
Hai dos disciplines científiques que dexen arrexuntar datos sobre la medicina prehistórica:
Los güesus fósiles son la principal fonte d'información a disposición del investigadores. L'analís de los güesos dexa conocer les enfermedaes qu'aquexaben a los homes prehistóricos. Por exemplu, les metástasis ósees son fácilmente observables; la tuberculosis y la sífilis dexen tamién efectos característicos nos güesos. Tamién ye posible detectar un amenorgamientu de quebra pola forma de la so durez ósea d'afitamientu: la durez nun se forma si'l movimientu nun ta llindáu; la so ausencia puede interpretase como una ausencia d'actu médicu. Una dificultá provién del fechu de que ciertes quebres pueden curase definitivamente ensin tener que recurrir a nengún sistema d'inmovilización.
Les intervenciones quirúrxiques, como la trepanación o les amputaciones, tamién dexen estrayer conclusiones sobre les práctiques médiques.
Ye posible estudiar ciertos grupos étnicossobremanera nel oeste d'África, y tar tentáu de sacar conclusiones sobre les práctiques médiques prehistóriques. Esti aproximamientu presenta munches dificultaes, como la diferencia de clima, y les grandes diferencies de práctiques ente etnies. De Laet previen:
A lo último ciertes pervivencies del folclore dexen remontase a los orixes prehistóricos.
Trepanación ye la furadura d'un güesu, úsase comúnmente pa los furos fechu nel craniu. La trepanación ye una dixebra pente medies de ciruxía d'un fragmentu de güesu del craniu en forma discu, pa llegar al interior del cuévanu cranial. 
Les indicaciones más comunes son los traumatismos craniales, nos que produzse una hemorraxa interna que pon en peligru'l celebru y la estirpacion de tumores cerebrales. Suponse que na antigüedá s'emplegaba la trepanación pa tratamientu de dolores de cabeza y de la epilepsia. Los preseos usaos más frecuentes son de corte: cuchiellos, sierres, tumis, de percusión: escoplos y martiellos o furadores. 
Nun nos ye difícil entender atendiendo a la importancia de la parte de la nuesa anatomía onde se produz la dixebra, la delicadeza y la precisión cola que tien de llevase a cabu dicha operación. Podríemos suponer qu'a estes altures de la medicina, con tantes y tan destacaes meyores en ciruxía de los que tamos siendo testigos, la trepanación nun produxere más problemes qu'otru tipu d'intervención más o menos delicada.
P'afayar la primer trepanación de la que se tien constancia, tendríemos de remontanos muncho primero de lo que la lóxica puede faenos creer. Los cranios trepanaos más antiguos que se conocen de la dómina Mesolitica fueron topaos por Gorhman en Ukrania (1966). Les escavaciones de Vasilyevica II tienen una antigüedá de 8.020 a 7.620 años Na dómina neolítica'l craniu de Ensin n'Alsacia con dos defectos parcialmente encarnaos tienen una cronografía de 5.100 +/-155 años
Ye malo de creer pero ye ciertu. Hasta nós llegaron muertes del pasáu, en forma de fósiles de cranios del neolíticu con evidencies clares de sufrir una trepanación. Yá l'home naquellos tiempos escuros demostraba'l so osadía, atreviéndose a abrir un de los cuévanos más importantes del ser humanu, la que abelluga'l celebru.
Imaxinanos como se llevaría a cabu esta respigante operación nun pobláu neolíticu, ensin midíes hixéniques, ensin les anestesies actuales, ensin la maquinaria d'un quirófanu, ye capaz de eriza-y la piel al más ardigosu. Y asina a tou, había pacientes que se poníen en manes de primitivos médicos porque los llibraren, posiblemente de tarrecibles dolores de cabeza.
Anque pa recrear les escenes asocedíes nel neolíticu tenemos obligatoriamente que char mano de toa nuesa fantasía, pa faenos una idea de les llevaes a cabu nel antiguu Exiptu disponemos de más datos que el investigadores consiguieron arrinca-y al pasáu.
Entá caltiénense dalgunos engatar d'entós. Yeren estos los preseos que s'utilizaben pa cortar el güesu cranial. Na actualidá'l fragmentu óseu que s'estrayi vuelve ocupar el so llugar una vegada terminada la intervención, anque puede sustituyise con otros materiales, como metales o cementos especiales. Evidentemente esto yera impensable nel antiguu Exiptu. Los fragmentos estrayíos yeren calteníos como amuletos relixosos y dalgunu d'esos discos de güesu colgaben de los pescuezos de los Exipcios. 
Ensin dulda guardar una trepanación faraónica tenía de resultar estremecedor. Mientres un tiempu yera costume ente los faraones, ser trepanados enantes de morrer. Yera la misión del médicu de la corte. Nél recayía tan importante xera. Cuando l'aliendu de vida del Dios de carne y güesu que yera'l faraón, llegaba al so ocasu, yera'l momentu de llevar a cabu la intervención quirúrxica.
El faraón yá taba llistu pa pasar a la otra vida, solo esperaba que-y abrieren una fienda nel so cuévanu craneanu. Hai teoríes qu'espliquen esta costume diciendo que se pensaba que la so alma abandonaría meyor el cuerpu.
Por fortuna'l paciente topábase yá inconsciente. El trépano y el médicu taben preparaos. Solo faltaba'l hemostático. Tendría qu'entainase sinón quería que la roxura de la familia del faraón obligáralu a pasar a la otra vida de la que'l so amu. 
Güei día cuando tenemos problemes de cuayamientu sanguíneu y por casu, disponemos a dir al dentista, ye normal que nos receten della melecina que respuende al mesmu nome, hemostático, hemo de sangre y estáticu de detener. Esactamente esi ye l'efectu que se busca cola alministración d'esta melecina: detener el fluxu sanguíneo.
Na operación nel antiguu Exiptu que tamos guardando, la cuantiosa perda de sangre qu'una trepanación tenía de producir, taba solucionada a la llegada del curiosu hemostático. Posiblemente les sos traces físiques correspondieren al de cualesquier compatriota de la dómina, anque la so dignidá y la so distinción, yeren heredaes de padres a fíos. 
Según les creencies de la dómina la so sola presencia nel gabinete preparáu pa la operación, yera abonda pa detener la hemorraxa. El puestu de hemostático del faraón heredar pos naquel tiempu considerábase que la virtú de detener el fluxu del sangre perpetuábase d'una xeneración a otra dientro de la mesma familia.
Una vegada esti importante personaxe taba presente, podía empezar la operación. Si la trepanación tenía como fin extirpar un tumor cerebral, el primer pasu yera alcontralo lo más esactamente posible. Pa ello'l médicu valíase d'un modernísimo mazu, bien paecíu a los que güei día s'utilicen na cocina. Cutía amodo y con precisión el craniu del paciente. Cuando esti emitía un allaríu de dolor, yá nun cabía dulda, acababa d'alcontrar el tumor. Solo restába-y utilizar el trépano pa cortar el güesu y algamar el celebru. Una vegada el tumor tuviera a la vista, cenciellamente cortábase y sacábase. Dempués llimpiábase la ferida y encamentábase l'ésitu de la intervención a los dioses exipcios.
Asina terminaba la trepanación. Dacuando con un cadabre na mesa d'operaciones pero otres munches el paciente recuperábase y volvía a la so vida normal.
Les trepanaciones que salvaron la vida del paciente pueden reconocese pola evidencia de rexeneración ósea, qu'indicaba la supervivencia del suxetu dempués de la intervención. Col microscopiu electrónicu puede identificase el tipu de preséu usáu: madera, piedra o metal poles borrafes que dexen los preseos nel güesu.
Probablemente la medicina preciede a la relixón, cuidao que la necesidá de sobrevivir ye más imperiosa, más primaria que la necesidá d'esplicase'l mundu. La rellación de la medicina cola relixón, definida como un sistema de creencies, ye estrecha, y solamente la medicina moderna lliberóse d'esta rellación, anque non totalmente. Per otra parte, les práctiques máxiques defínense como la tentativa del home d'influyir na naturaleza, ¡que tamién ye una definición de la medicina! A títulu d'exemplu, el xamán o sanador d'una tribu puede alministrar quina, fonte de quinina, a una persona aquexada de malaria, y nós xulgaríamos esti actu como médicu porque sabemos que la quinina ye una melecina que mata'l Plasmodium, l'axente d'esta enfermedá. Otra manera, nel momento que realiza una danza de esconxuru pa cazar los « malos espíritos », tenderíamos a refugar esti actu como non médicu. Sicasí, pa esta tribu, dambos son actos indisociables. Ye necesariu, pos, considerar que la danza chamánica, nesti casu, ye un actu médicu porque ye percibíu como tal pola tribu en cuestión. Per otra parte, l'efectu sicosomáticu de la danza ye real, medible, y esti efectu nun sumió col advenimiento de la medicina científica (vease efectu placebo). Por exemplu, los neños de la rexón de Calabria lleven alredor del pescuezu collares con dientes d'animales pa « prevenir los entueyos » de la crecedera de los dientes. Atopáronse collares semeyantes n'escavaciones del Paleolíticu, suponiéndose-yos un usu médicu-relixosu. Les reminiscencies de práctiques máxiques pueden apaecer muncho más tarde na hestoria. El siguiente exemplu ye ilustrativu d'esti aspeutu. 
Los preseos en piedra tallada fueron sustituyíos polos preséu en metal pero nun sumieron totalmente, convirtiéndose de cutiu en preseos« rituales ». Les piedres cayíes del cielu » ( (n'inglés)) son de cutiu hachos de piedra pulida investir de propiedaes máxiques, una d'elles la de sanamientu. Suxetu a los reñones, considerábase al meteoritu como un remediu contra los cálculos renales: en 1600, al Conde de Lorraine, aquexáu d'esta enfermedá, prescribióse-y esti remediu. Non yá el preséu sinón tamién el que lo remana ta investir de poderes sanadores. En Bélxica, atopáronse piedres veníes del cielu empotraes nel cementu d'una construcción recién. N'Inglaterra, hasta principios del sieglu XX, un morrebundu podía pidir qu'el so craniu fuera fechu cachos con un hachu de piedra, llamada pa la ocasión "martiellu benditu"; unu d'estos exemplares ta espuestu nel muséu de Miln. Paul A. Janssens vio en esto una rellación cola costume católica de dar tres golpes na cabeza a un papo fináu con un martiellu de plata. Un carbayu, nel conceyu belga de Herchies (Henao) úsase pa recibir clavos clavaos con un hachu pequeñu con oxetu de faer sumir un fronchu (los valones usen el términu "clavo" pa fronchu). Herchies ta asitiáu cerca de Spiennes, conocíu poles sos mines de xiles neolítiques.
Ye desaxeradamente difícil responder de forma satisfactoria a esta cuestión: tenemos una conocencia bien parcial de les poblaciones prehistóricu y protohistóricu, basáu nes condiciones de caltenimientu según nos ritos funerarios que variaben a lo llargo del tiempu (sepultura, cremación, etc.) o de la eventual escoyeta de datos (variación de los tratamientos post-mortem en función del sexu, de la edá, de la clase social, etc.). Munchos estudios usen l'analís de cadarmes atopaes nun llugar y establecen estadístiques sobre la edá de la muerte y, por extrapolación, dan una esperanza de vida. La mayoría d'estos estudios amuesa que les cadarmes más representaes son de persones d'unos 15 años, y les muyeres atópense más representaes que los homes. Vease la compilación que W. Krogman publicó en 1940:
L'aumentu de la mortalidá nel Mesolíticu esplícase probablemente pola gregarización de la sociedá humana, que se sedentariza y ve apaecer l'agricultura, acomuñada a un recalentamientu climáticu. Hai que comentar que la población creció considerablemente nesti periodu. Per otra parte, acéptase que les epidemies fixeron sumir totalmente grupos humanos enteros. Munchu investigadores dan estimaciones de la densidá de población nel cursu de la Prehistoria. El prehistoriador André Leroi-Gourhan, basándose na cantidá d'alimentu disponible, envalora esti númberu en 30 persones por km mientres les fases glaciares. Al entamu del recalentamientu climáticu, esti númberu aumenta considerablemente.
La cuestión de la definición del actu médicu ye crucial. ¿Tien De considerase que la corte del remu ye un actu médicu, y en tal casu la medicina sería tan antigua como l'home, y en cierta midida, común a los animales? La noción de cuidos médicos » trai necesariamente una parte d'arbitrariedá. Un actu médicu puede definise como la operación empobinada a solliviar el sufrimientu o la enfermedá: que se consiga pela vía rápida d'un actu chamánico o gracies a una conocencia adquirida pola observación, ye esta voluntá de solliviar lo qu'importa. Inclusive en casu de fallecimientu, la esistencia d'una ceremonia funeraria d'enterramientu o cremación implica una voluntá d'ayudar al prójimo nel so pasu al más allá como cuando taba vivu. Una ceremonia asina ye la prueba d'un venceyu mental ente los vivos y los muertos. Puédese entós aventurar que la medicina apaez nel momentu que l'home honra a los sos muertos, en cuenta de abandonar los cadabres de los sos asemeyaos a los carroñeros.
El "Homo heidelbergensis" de Atapuerca paez ser el primer homínidu que practicó ceremonies mortuorias, nel Pleistocenu. Les primeres sepulturas verdaderes son les realizaes pol Home de Neanderthal, fai unos 100.000 ans (Shanidar, La Chapelle-aux-Saints, -y Moustier). La esistencia d'un cultu a los cranios » polos neanderthales, inclusive ente los sos predecesores, yá se plantegara d'antiguo inclusive enantes de volver ser cuestionada. Un casu menos suxetu a interpretación ye'l de dos pozos neolíticos llenos de cranios (27 nel primeru, 6 nel segundu, 9 muyeres, 20 neños y namái 4 homes) de los covarones de Ofnet, en Nördlingen (Baviera). Estos pozos tán ricamente decoraos y contienen ufriendes y ferramientes. El fechu de que tolos cranios tean empobinaos escontra l'oeste esanicia cualquier dulda sobre'l significáu d'esti llugar. La baxa proporción de cranios masculinos dexó avanzar la hipótesis d'una masacre por una tribu rival cuando los homes taben probablemente nuna partida de caza.
Los actos quirúrxicos son más fáciles d'estudiar, una y bones los güesos caltienen dacuando señales d'estes operaciones. 
Les más antigües traces de trepanación, operación que consiste en furar el craniu, remóntense a finales del Neolíticu, inclusive al Mesolíticu. El primer craniu trepanado afayóse en 1685 por Montfaucon, en Cocherel, pero nun foi hasta 1816 que Jean-Denis Barbié du Bocage presentó un craniu atopáu en Nogent--yos-Vierges « presentando un traumatismu que provocara la perda de parte del craniu, lo que nun torgar al so posesor vivir entá dellos años (12 años según los cálculos de Frédéric Cuvier). En 1873, M. Prunières atopó un cachu de parietal nun dolmen de Lozère, que probablemente foi usáu como amuleto. Prunières foi'l primeru n'usar el términu de « trepanación », términu aína fitu y meyor definíu por Paul Broca. En 1878, Just Lucas-Championnière foi'l primeru en considerar que la trepanación nun s'usaba a cencielles como un ritual, sinón más bien yera una midida quirúrxica destinada a faer menguar la presión intracraneal. Analises ulteriores amosaron que non tolos cranios fósiles afuracaos fueron necesariamente trepanados, cuidao que munches afecciones (cáncer, enfermedaes infeicioses, ...) o mancaes de guerra erosionadas pol tiempu pueden crear una furadura semeyante. Delles pruebes llevaes a cabu por paleontólogos, como por casu Paul Broca, demostraron que ye posible realizar una trepanación a perros con ayuda de preseos tallaos en xiles ensin matar al animal nin estropiar la duramadre. El polvu de güesu llográu recoyíase posiblemente poles sos propiedaes máxiques y como remediu. La forma regular de ciertes trepanaciones dexó afirmar que s'utilizaben compases.
Tien De estremase ente dos tipos de trepanaciones: les realizaes n'individuos vivos y les feches tres la so muerte, non solamente por razones non médiques sinón sobremanera pa llograr una « rodaja », como l'atopada por M. Prunières. Esta distinción ye fácil cuando hubo'l tiempu necesariu pa un entamu de cicatrización. D'otra manera, una trepanación que porta la muerte del individuu ye malo d'estremar de la realizada post-mortem. Polo xeneral practicábense nel güesu parietal esquierdu o'l occipital, y más raramente nel güesu temporal o'l frontal. De cutiu tienen la forma d'un óvalo de 3 a 4 cm x 4 a 5 cm, anque esisten distintes midíes, y delles trepanaciones son cuadraes. Informóse d'una trepanación tan grande como 14 cm x 11 cm, con supervivencia del paciente. La presencia de sutures atestigua habilidá técnica, una y bones una rotura del "sinus venosus" sería fatal. Per otra parte, sobre un craniu precolombino con cinco trepanaciones, McCurdy describe l'ausencia de signos de infección dempués de la operación cuatro veces de cinco, concluyendo qu'esistíen métodos pa combatir les infecciones. Na midida na que les técniques de momificación precolombinas amosaron l'usu de bálsamu de Perú, mentol, sales, taníns, alcaloides, saponines, lo mesmo que de ciertu númberu de resines ensin identificar, sustances munches d'elles riques en acedu cinámico, un escelente antisépticu, nun s'esclúi que los cranios trepanados fueren trescalaos d'estes sustances pa favorecer la sanación. McCurdy reporta que de 45 cranios estudiaos, 26 sobrevivieron a la operación, 11 amuesen signos de sanamientu parcial, y solamente 8 morrieron mientres la operación; estes cifres tradúcense en resultancies ablucantemente bones. Esti tipu d'estudios dexa tamién concluyir que tenía d'esistir una importante vida social, onde de los débiles y los mancaos faía cargu'l restu del grupu.
¿Por qué razones l'home prehistóricu realizaba trepanaciones, sía pre- o post-mortem? No que concierne a les trepanaciones post-mortem, ye posible que fuera por una razón práctica, pa colgar el craniu, como se repara nos Dayak de Borneo, que practiquen un cultu al craniu. Tamién ye posible que'l craniu pudiera sirvir de vasu, probablemente pa un usu ritual: « beber del craniu d'un enemigu ye la voluptuosidad suprema del bárbaru », escribe Broca, d'un testu de Titu Liviu (Llibru XXIII, capítulu xxiv). La trepanación puede tamién, según Lehmann-Nietsche, dexar la extirpación del celebru pa darréu vertir una resina conservante. Ello ye que atopóse un craniu asina, que s'atopa nel muséu de la Plata. Los Ainos del Xapón paez ser qu'efectuaben una trepanación pa curar la sífilis. Finalmente, la trepanación a cencielles podría tener por oxetu recuperar un fragmentu de craniu que sirviría como remediu. Esta hipótesis fuelga sobre'l fechu de que los químicos del sieglu XIX procurábense la « ossa wormiana », unes pieces triangulares retayaes d'un craniu que s'usaben como remediu contra la epilepsia. 
Tocantes a les trepanaciones feches en vivu, -y Double propón dos tipos: les trepanaciones con fines quirúrxicos y la trepanaciones con fines médicos. El primer casu concierne a los casos de osteítis y de necrosis de los güesos del craniu, de hernies del encéfalu, nos casos de concusión del craniu (pa quitar los fragmentos de güesos) y hidrocefalia. Les trepanaciones con fines médicos tomen los casos d'epilepsia, histeria, delirios, convulsiones y llocurasobremanera sobre los neños, precisa Broca. Más inda, la trepanación dexa « a los malos espíritos » escapase pel furacu practicáu. Les convulsiones son un síntoma frecuente de les avitaminosis D, una afección frecuente nel Neolíticu, pero tamién nos casos de hipertermia, supuestu nel cual la trepanación conduz a la desapaición de los síntomes. 
Más allá del Neolíticu les trepanaciones son más rares, anque s'atopen entá ente los galos, los francos y los merovingios según nel sieglu V na Alemaña central.
Otru tipu d'operación quirírgica practicada nel craniu, más raru, ye la denominada « marca sincipital en T». Los motivos d'esta operación, non fatal, nun se conocen con certidume. Alcuéntrase puramente en cranios de neños y de muyeres. Podría tratase de della forma de castigu, d'una práctica máxica o una iniciación, inclusive d'una forma de tatuaxe.
Munches representaciones en positivu o negativu de manos a les que-yos falten deos tán presentes nes pintures parietales gravetienses (especialmente nos covarones de Gargas, de Pech Merle o de Cosquer). El significáu d'estes amputaciones nun ta consensuáu y, na actualidá, la mayoría d'investigadores priviliegia un significáu simbólicu, yá que diverses imaxes llográronse doblando unu o más deos. Hai que señalar por tantu que podría tratase de amputaciones de calter médicu, pa tratar un panadizo o otra infección dixital, por casu. Esta posibilidá d'actu médicu vese sofitada pol fechu de que'l pulgar ta estadísticamente tan amputáu como los otros deos, y que nenguna mutilación ritual implica'l pulgar (piénsese nes amputaciones reparaes ente los yakuzes, mafiosos xaponeses, por casu). Sicasí, la perda d'estos deos podría ser bonal y debida a la cangrena o a la mordedura del fríu en periodu glacial.
Unión Lumen Dei
Unión Lumen Dei ye una asociación privada de fieles de la Ilesia católica. 
Compónenla tres sectores baxo l'autoridad del Presidente Xeneral:
Foi fundada pol xesuita español Rodrigo Molina en Cusco (Perú), en 1967, col nome de PRODESA.
El 6 de xineru de 1985, la Unión Lumen Dei foi aprobada como "Asociación Privada de Fieles" pol arzobispu del Cusco (Perú), Monseñor Alcides Mendoza, y el 12 de xineru de 1986 pol obispu de Cuenca (España), Monseñor José Guerra Campos. Posteriormente foi aprobada eclesiásticamente en más de 60 diócesis de tol mundu.
Anguaño, l'Arzobispu d'Uviéu, Jesús Sanz Montes, ye'l so Comisariu Pontificiu, cargu qu'exerce dende'l 20 de mayu de 2009 en que foi designáu pol papa Benitu XVI.
Celoriu
Col nome de Celoriu podemos facer referencia a:
Celoriu (Abamia)
Celoriu ye una aldea de la parroquia d'Abamia, nel conceyu asturianu de Cangues d'Onís (España). 
Alcuéntrase a 3,5 km de la capital del conceyu, a la que se llega pela carretera AS-114. Ta a unos 90 metros d'altitú, na marxe derecha del ríu Güeña. 
En 2009 taben censaos nel pueblu 17 persones, 6 homes y 11 muyeres. 
Francisco Javier García Valledor
Francisco Javier García Valledor (Uviéu, Asturies 7 de marzu de 1958), ye un políticu asturianu, militante d'Izquierda Xunida dende 1986 a 2010.
Esti políticu afincáu en Xixón dende 1984, ye llicenciáu en Filosofía y Lletres pola Universidá d'Uviéu. Na so vida profesional foi profesor d'Enseñanza Media nes materies de Xeografía, Hestoria y Arte nel Colexu de les Ursulines de Xixón, puestu que desempeña anguaño. 
Ingresa nel Partíu Comunista d'España en 1976. Nel añu 1977 ye nomáu responsable de l'Agrupación Universitaria del PCA hasta l'añu 1980, del 1980 a 1986 intérnase nel mundu sindical formáu parte de la executiva de la Federación d'Enseñanza de Comisiones Obreres d'Asturies. 
En 1986 tres la creación d'Izquierda Xunida, ingresa nesta formación política, na que se militó hasta 2010. En 1991 ye escoyíu coordinador d'Izquierda Xunida na asamblea de Xixón. En 1995 ye escoyíu diputáu de la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies, amás de ser nomáu miembru de la Comisión Executiva d'Izquierda Xunida d'Asturies. Nesa llexislatura (1995-1999) desempeña los cargos de Vicepresidente Segundu y Presidente de la Comisión de Política Cultural. Nes votaciones del añu de 1999 caltién el so escañu de diputáu na Xunta, nesti cargu crea la institución "Comisión de Derechu Consuetudinario Asturianu" de la que ye nomáu presidente. Dende l'añu 2000 ye voceru d'esquierda xunida asocediendo a Gaspar Llamazares al mandu de la organización.
En distintes etapes, foi tamién miembru de distintos conseyos, y organizaciones polítiques, ente les que cabo destacar: Conseyu d'Alministración y de la Comisión de Control de la Caxa d'Aforros d'Asturies (Cajastur), Conseyu Social de la Universidá d'Uviéu, Asociación d'ayuda al sur (ACSUR-Las Segovias), etc. 
Na llexislatura 2003-2007 foi conseyeru de Xusticia ya Interior nel Gobiernu del Principáu d'Asturies. El 17 d'avientu de 2009 presentó'l so acta de dimisión como diputáu nel parllamentu, tres nun acatar la decisión del so partíu de votar a favor nos presupuestos de 2010. Tres esti fechu, barruntóse la posibilidá de la so salida de la formación Izquierda Unida, pa crear una plataforma asturianista, d'izquierdes y ecoloxista, xuntu a partíos como Bloque por Asturies y Unidá Nacionalista Asturiana, al envís de concurrir a les eleiciones autonómiques y municipales de mayu de 2011 nel Principáu, plataforma qu'a la fin nun contó col so apoyu. N'ochobre de 2010 abandona de forma definitiva la so militancia n'Izquierda Xunida.
Motörhead
Motörhead ye una banda británica de Heavy metal formada en Londres nel añu 1975 pol baxista Lemmy Kilmister, ex-miembru de Hawkwind.
Motörhead destaca por haber sío unu de los pioneros del llamáu Speed metal dende fines de la década del 70, gran influencia na escena Thrash, anque Lemmy siempres declaró qu'ellos nun faen Metal, "namá Rock & roll".
Motörhead tien una mascota característica que nómase 'Snaggletooth' (o 'Snaggletooth B. Motörhead' o 'Warpig'), una especie de gochu selvaxe o xabalín, la cual aparez en numberoses portaes de los trabayos musicales de la banda y nos conciertos.
La banda ta formada n'autualidá por Lemmy Kilmister (cantante, baxista), Phil "Wizzö" Campbell (guitarrista) y Mikkey Dee (batería). 
El grupu ta consideráu unu de los nomes más emblemáticos de la hestoria del Rock pesáu.
Pablo Chiapella
Pablo Chiapella "Chape" (Albacete, España, 1976) ye un actor español.
En consiguiendo una Diplomatura en Maxisteriu d'Educación Física, Pablo Chiapella, natural de Albacete, pero con raigaños italianas, decidió dedicar la so vida al mundu artísticu, lo que lu llevó a diplomarse n'Arte Dramático. 
Dende l'añu 2000 Pablo Chiapella ye actor de la canal por cable Paramount Comedy, asina se-y pudo ver en programes como La hora Chanante, como presentador y actor de monólogos nos espacios de la Paramount, como'l protagonista de “El capitán Sevilla y el Centurión Chape”, etc. En 2004 amplió'l so radiu televisivu a la participación en series como “Llobos” (Antena 3, 2004) y “Hospital Central” (emitida por Tele 5 dende 2000), na serie de TVE “Al filu de la llei”, onde interpretaba a un abogáu y en “Fuera de control” tamién de TVE na qu'interpretaba al periodista “Retu”. Tamién participó na serie de Telecinco, El comisariu, nel capítulu tituláu "Como perru acorrexáu"
Les sos últimes apaiciones fueron na última temporada de "Equí nun hai el que viva" d'Antena 3 (2006) y na serie "La que s'avera" en Tele 5, na cual interpreta a Amador. Anguaño compaxina la serie de Telecinco cola so participación en Rapacería Nui en La 2.
Na so curtia carrera, Chiapella participó nuna decena de curtios como “L'arte de la seducción” (2002) de Sandra Ruiz o “7º Esquierda” (2003) de Carlos Sanz. En 2002 rodaría'l so primer llargumetraxe, “La vida enllordia” de Enrique Urbizu.
Desque se diplomara n'arte dramático, Pablo Chiapella tamién intervieno nuna decena d'obres teatrales realizando nelles papeles como'l Tenorio de “El burlador de Sevilla” dirixida por José Luis Sáez o collaborando nes producciones de Jaroslaw Bielski, “La nuesa cocina” y “Daquién voló sobre'l nial del cuquiellu”.
Henri Rousseau
Henri Julien Félix Rousseau llamáu l'aduaneru Rousseau, nació'l 21 de mayu de 1844 en Laval y morrió'l 2 de setiembre de 1910 en París, yera un pintor francés, xeneralmente consideráu como representante de la pintura naif.
Descendiente d'una familia modesta, yera fíu de Julien Rousseau (1808-1868), y d'Eléonore Guiard (1819-1890). Conviértese n'empleáu d'un despachu d'abogos en Nantes. Alístase na armada poco depués pa evitar ser acusáu d'un robu nel despachu del so patrón.
Cásase en 1869 con Clémence Boitard cola que tendrá siete fíos, de los que sólo unu llegará a la edá adulta. Entra, depués de la guerra de 1870, na oficina d'arbitrios de París, como asistente de segunda clase. Esti organismu recibe les tases de los comerciantes qu'entren en París. Ye Alfred Jarry el que da a Henri Rousseau el nombratu de « douanier » ("aduaneru") cuando sabe que'l so amigu ocupaba'l puestu de « guardián de los controles y de la circulación del vino y del alcohol ». Entama entós la so carrera como pintor autodidacta d'un formidable candor. Yera un adeptu al espiritismu y taba convencíu de que los espíritus yeren los que guiaben los sos pinceles. Consigue un carné de copista nel Muséu del Louvre, lo que-y permite familiarizase coles obres maestres allí espuestes. La so entrada na vida artística ye relativamente tardía. Intenta ensin éxitu esponer nel Salón oficial en 1885 y ye solamente en 1886 cuando consigue participar nel Salon des Indépendants, gracies a l'ausencia de xuráu d'entrada. Espón varies obres ente elles "Une soirée au carnaval".
La so notoriedá medra colos años y continúa participando cada añu nel Salon des Indépendants. En 1891, muestra allí el so primer « cuadru de xungla », "Surpris !", representando la progresión d'un tigre ente una xamasca luxuriante. Esta obra ye particularmente apreciada pol pintor Félix Vallotton, falando a propósitu d'ella d'« Alpha y d'Oméga de la pintura ».
La so muyer muerre en 1888 y la so situación financiera tórnase difícil. sa situation financière devient difficile. Agospia un tiempu al escritor Alfred Jarry y xubílase del so empléu na oficina d'arbitrios en 1893 pa consagrase a la pintura, por más qu'ésta nun-y apurra abondos ingresos pa vivir. Da entós cursos de vigulín y escribe varies pieces teatrales. Torna a casase nuevemanete en 1899 con una viuda, Joséphine Noury. 
Pasu ente pasu, algama reconocimientu y respetu por parte de los pintores de vanguardia como André Derain o Henri Matisse. Traba amistá con Robert Delaunay, con Guillaume Apollinaire, o con Pablo Picasso. 
El 2 de setiembre de 1910, muerre por cangrena nel hospital Necker de París.
Pa pintar, esfuérzase en reproducir lo que ve y trata de facer coincidir lo que ve colo que sabe de los fechos. L'exotismu abonda na so obra, incluso a pesar de que Rousseau malpenes abandonó nunca París. El so exotismu ye imaxinariu y estilizáu, proveniente del Xarín de les Plantes de París, del xardín d'Aclimatación, de les reviste illustraes y de les revistes de botánica de la dómina. Repróchense-y los sos retratos de cares de personaxes hieráticos , la so falta de perspectiva, los sos colores vivos, la so inxenuidá y la so torpeza pero "Los...señardosos de la infancia,los buscadores de maravilles y a toos a los que-yos gusta navegar lloñe queden entusiasmaos. Veíen nesi aduaneru un tresgresor, un home na llende ente la razón y la fantasía, ente la civilización y lo montés." (Séric Biétry-Rivierre,Le Figaro,edición de 13 y 14 de febreru de 2010). Gran solitariu, ye oxetu de chancies incesantes, pero los medios artísticos de vanguardia tan encantaos por "...los trenta matices de verde de les sos viesques inestricables,onde se mecen ensin esmolición de verosimilitú los carrascos, los cactus, la paulonia, la castañal, l'alcacia, el lotu o'l cocoteru... Picasso compra nun anticuariu un imponente y estrañu retratu de muyer que conserva tola so vida."(Séric Biétry-Rivierre). Colorista orixinal, con un estilu cenciellu pero precisu, influenció la pintura naïf. 
L'enfoque pictóricu de Rousseau consistía en crear composiciones empleando una especie de métodu de "cortar y pegar", nel que amestaba elementos independientes constituyendo lo que podría considerase como un "collage" pintáu.
Ye una de les temátiques más bayuroses del pintor que la sigue hasta la so muerte. 
Nes sos últimes « xungles », representó personaxes (en "La Charmeuse de serpents" y"Le Rêve") n'armonía cola naturaleza. Inicialmente criticaes pola so falta de realismu y la so "naïvidá", les sos « xungles » serán más sero reconocíes como modelos por toos, d'ahí esta frase de Guillaume Apollinaire nel Salón de Seronda onde Rousseau espón"Le Rêve" : "Esti añu, naide nun ríe, toos son unánimes: admiren".
Son vexetales, intemporales, representen llugares que conoz bien (riberes del Oise),qu'il connaît bien (berges de l'Oise), o más urbanos. Conlleven a menudo detalles relativos al progresu técnicu del so tiempu: dirixibles, postes telegráficos, pontes metáliques, la Torre Eiffel. Esos paisaxes queden nuna tonalidá naïf. N'efeutu, Rousseau nun fizo apaecer allí dala noción de perspectiva.
Los personaxes son esterotipaos, de cara, el rostru normalmente inespresivu. Si son varios, son representaos simplemente yustapuestos. Parecen macizos, xigantescos en comparación colos elementos del decoráu, pero eso parez ser una consecuencia del fechu de que'l pintor nun controla la representación de les perspectives. N'efeutu, el paisaxe ta casi nel mesmu planu que'l suxetu, cola so abondacia de detalles pero cola perspectiva ausente. Los sos retratos son mayoritariamente ensin nome, incluso si los indicios permiten identificar al personaxe, por exemplu Pierre Loti nel so "Retratu de M. X" (1910, KunstHaus de Zürich). Incluso, el primer retratu fechu pol pintor, que representa a una muyer que sal d'un viesca, paez se la so primer muyer, Clémence. 
Hai nes sos rellaciones tantos pintores como escritores. Ente estos últimos, podemos citar a Alfred Jarry y Apollinaire, Blaise Cendrars y André Breton. 
Escribió delles pieces teatrales :
Escribió igualmente varios testos curtios o poemes esplicativos sobre delles de les sos obres, especialemente pa la so "Bohémienne endormie" (1897).
Vida de Joseph Smith, Jr. entre 1827 y 1830
La vida de Joseph Smith de 1827 a 1830 inclúi dalgunos de los eventos más significativos de la so vida, y dalgunos de los más importantes de la hestoria de los Santos de los Últimos Díes, el movimientu relixosu restauracionista empecipiáu por él mientres esti periodu. Esi movimientu dió orixe al mormonismu, ya inclúi denominaciones como La Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes y la Comunidá de Cristu. El periodu tomáu por esti artículu empieza a finales de 1827, dempués de que Smith anunciara que llograra un llibru de planches d'oru soterráu nuna llomba, protexía por un ánxel, cerca de la so casa en Manchester, Nueva York (cerca de l'aldega de Palmyra). Por causa de la oposición na busca d'ayalgues antigües, los sos colegues creyeron que yeren propietarios d'una parte de plánchesles d'oru, Smith taba preparándose p'abandonar Palmyra y dise a Harmony, Pensilvania (anguaño Oakland). Ente finales de 1827 y finales de 1830, Smith traduciría plánchesles d'oru, publicaría'l Llibru de Mormón y establecería la Ilesia de Cristu.
Pa traducir plánchesles d'oru, Smith cuntó cola ayuda de Martin Harris, un ricu propietariu de tierres en Palmyra qu'actuó como escriba de Smith. Pa traducir, Smith usó piedres videntes (un conxuntu que Smith llamó Urim y Tumim), y Smith dixo que les piedres amosáron-y la traducción. A traducción paró, cuando Harris perdió 116 páxines del manuscritu d'un testu copiáu. Sicasí, la tradución retomóse seriamente cuando Smith xuntóse con un sociu de la familia Smith llamáu Oliver Cowdery en mayu de 1829. La traducción acabó cerca de finales de xunetu de 1829, y el manuscritu foi publicáu como El Llibru de Mormón el 26 de marzu de 1830 en Palmyra. Nel momentu que el Llibru de Mormón foi publicáu, Smith bautizara a dellos siguidores que se llamaben Ilesia de Cristu. El 6 d'abril de 1830, Smith y otros cinco establecieron formalmente la Ilesia de Cristu l'oeste de Nueva York. Ente los conversos más notables taba Sidney Rigdon, Ministru de Kirtland, Ohio, que yá compartía munches creencies al entamu del Movimientu de los Santos de los Últimos Díes. A la fin de 1830, Smith decidió que tolos miembros de la Ilesia teníen de camudase a Kirtland.
Säckpipa
La säckpipa ye un instrumentu de vientu de Suecia. Xeneralment, tien un punteru en A, y un roncón en A.
Comba (Allande)
Comba ye una casería de la parroquia de Bisuyu, allugada al sur de la mesma. Asítiase na vertiente sur de la Sierra d'Iboyu, a un altor de 580 m, a la derecha del regatu del mesmu nome. Alcuéntrase a 17 km de La Puela y comunícase al traviés de la carretera AS-14 ("Puente del Infierno-Grandas de Salime"). La so población en 2006 yera de 37 habitantes.
En 1944 afayóse en Comba una inscripción romana dedicada a los Llares Viales, dioses romanos proteutores de los caminos.
Fornieḷḷas
Fornieḷḷas ye una aldea de la parroquia de Bisuyu allugada na parte meridional de la mesma. Asítiase a un altor de 640 m na vertiente sur de la sierra La Pila, sobre'l valle del ríu Comba y a 17 km de La Puela. Comunícase al traviés d'un camín que desemboca na carretera AS-14 ("Puente del Infierno-Grandas de Salime"). 
En 2006 tenía una población de 35 habitantes. 
Iboyu
Iboyu ye una aldea de la parroquia de Bisuyu allugada al nordeste de la mesma. Asítiase na vertiente sur de la sierra d'Iboyu, a 780 m d'altura y a 15 km de distancia de La Puela, na lladera izquierda del valle abiertu pol regatu La Comba, col picu La Rasa y Picu Peña Partido al fondu.
Comunícase al traviés de la carretera ALL-1 qu'al altor de Ruvena, enllaza cola carretera AS-14 ("Puente del Infierno-Grandas de Salime"). 
En 2006 tenía 39 habitantes.
Llanes (parroquia)
Llanes ye una parroquia del conceyu asturianu homónimu. Asitiada na zona central del conceyu, que parte en dos de norte a sur, tien una estensión de 12,04 km² y una población (INE, 2009) de 5.337 habitantes. Los más d'ellos (4.643) viven na villa homónima, capital del conceyu, y los otros repártense ente los llugares de La Galguera, Pancar, La Portiella y Soberrón.
La Maletería
La Maletería ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanes. Asitiada na zona interior del occidente del conceyu, tien una estensión de 1,32 km² y una población (INE, 2009) de 50 habitantes, que viven nel llugar homónimu, únicu habitáu na parroquia.
Meré
Meré ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanes. Asitiada na zona suroccidental del conceyu, nel valle del ríu Las Cabras, tien una estensión de 5,77 km² y una población (INE, 2009) de 135 habitantes. L'únicu núcleu de población habitáu ye Meré, que ta dividíu en dellos barrios: Meré, El Cuetu y L'Agüera. Nel so territoriu alcuéntrase tamién el pueblu d'Elcéu, abandonáu dende cuantayá.
Parres (Llanes)
Parres ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanes. Ta asitiada na zona central del conceyu, y llenda: al este y NE cola parroquia de Llanes; al NO cola de Po; al oeste cola de Porrúa; y al sur col conceyu de Cabrales. Tien una estensión de 19,74 km² de la fastera septentrional de la sierra del Cuera, y una población (INE, 2009) de 413 habitantes, que se reparten ente los llugares de Parres y La Pereda.
Noceda (Allande)
Noceda ye un llugar de la parroquia de Bisuyu (Allande) allugáu al sureste de la mesma y a una altura de 500 m, na vertiente sur de la sierra La Pila (falda del picu Lorante) y a 18 km de La Puela. Comunícase al traviés d'un camín qu'enllaza cola carretera AS-14 ("Puente del Infierno-Grandas de Salime").
En 2006 tenía 10 habitantes. 
A Folgueiriza
A Folgueiriza ye una aldea de la parroquia de Bustantigo (Allande). Allúgase nel centru de la parroquia, a 650 m d'altura, na lladera de Peña Corros, sobre la marxe izquierda del valle del ríu del Ouro y a 21,5 km de La Puela.
En 2006 tenía 2 habitantes.
El Plantao
El Plantao ye una aldea de la parroquia de Bustantigo (Allande). Ye'l nucleu más septentrional de la parroquia, allugáu a media lladera del Picoutel, a una altura de 635 m y a 24,5 km de La Puela. Comunícase al traviés de la carretera ALL-5.
En 2006 tenía 8 habitantes.
Antiguu Conceyu de Castropol
Antiguu Conceyu de Castropol, "Entrambasaguas", "Honor de Suarón" o ye'l nome col que fueran conocíos históricamente los catorce conceyos del occidente asturianu afitaos ente los ríos Eo y Navia que participaben baxo una única representación nel partíu de l'Episcopalía, (sestu de los siete partíos en que taba constituída la Xunta Xeneral del Principáu). Esta comarca afitada demientres l'imperiu romanu nel Convento Lucense, debió fincar nel Reinu d'Asturies llueu de la segregación del reinu asturlleonés que tien llugar tres la muerte d'Alfonsu III, tando dende entós suxeta al poder de los Obispos d'Uviéu, llueu de les donaciones que del so territoriu tienen llugar nel añu 1154 pal Honor de Suarón y 1186 pal Honor de Grandas. Tres so emancipación de l'autoridá de los obispos participa na Xunta Xeneral del Principáu, na que representa el mayor centru d'intereses del partíu de les episcopalíes.
Los conceyos, amás duna historia común, conseña tamién una comuña d'intereses culturales, llingüísticos y sociolóxicos qu'axeiten a la mesma una señardá nel sen del Principáu d'Asturies. En particular, ye d’encalcar la esistencia duna llingua propia, el gallego-asturianu, d'orixe galaico-portugués, y que ye reconocida como tal llingua, na Llei 1/1998, de 23 de marzu, dʼUsu y Promoción del Asturianu y Gallego-asturianu, del Principáu dʼAsturies.
La composíción de los conceyos inda que ye n'esencia la mesma dende la redención de los obispos, vien variando a lo llonxe de los años pola segregación ya agrupación de munchos dellos, siendo güei la siguiente:
Demientres la época prerromana y romana, la fastera del Navia-Eo taba aseñorada poles tribus más nororientales de los pueblos galaicos llucenses, dellos Egobarros, Cibarcos ya Albiones. Más tres la dixebra del "«Asturorum Regnum»" llueu de la muerte d'Alfonsu III, la comarca queda afitada fasta güei nel Reinu d'Asturies. Puédense citar numberosos testos medievales enantes inda a la donación de 1154 que fixen estes tierres en territoriu asturianu, agüeyese asina:
Pa entender, l'axuntamentu del so territoriu al reinu asturianu ye esencial el pergamín de la Catedral de Mondoñedo, datáu nel añu 867, (Tumbu Mondoñedo, p. 35-36, f. 196r) esti documentu xustifica la donación pol rei Alfonsu II d'Asturies a la diócesis de Mondoñedo de diversos llugares nes Ríes Altes gallegues que nún taran enantes na diócesis de Britonia, col propósitu de compensar los tomaos d'antiguu pola Diocésis d'Uviéu como resultáu de la 'saracenorum persecutionem'. Ye de señalar nel testu citau:
El padre Florez al comentar esti pasaxe señala como la dióceses d'Uviéu atomó la de Britonia, y axuntola a la nueva diócesis (ye de ter presente que la Ilesia de San Salvador, tresformada llueu en diócesis d'Uviéu, escarecía d'antecedentes con anterioridá a la invasión musulmana), mas llueu de resurdida la diócesis de Mondoñedo declarada heredera daquella, el Rei compensa la perda de más de la mitá del so territoriu pola entrega en compensación na so diócesis de Transancos, Besancos e Pruncios, que ñunca enantes taran na diócesis de Britonia, y que atoman dende entós en compensación de lo que enantes tenía Mondoñedo en Asturies. 
Dacuando l'Alta Edá Media, el territoriu comprendíu entre les conques fluviales de los ríus Eo y del Navia afítase nel términu del Monacatu Bretón. Dafechu, el "Parrohiale Suevum", documentu alministrativu redactau de seguru demientres el Conciliu de Lugo (569), asitia el términu d'asentamientu de los bretones espardíu polos territorios del Monasterio Máximo y pola tierra d’Asturies. La cita lliteral ye:
La sede del Monasteriu de Máximu suel alcuéntrase polos historiadores nalgún llugar entre el ríu Masma ya el ríu Eo, afitándose per munchos na parroquía de Bretoña (A Pastoriza, Lugo), nún llonxe de San Tiso d'Abres y Taramundi. Pero, amás la prosimidá al territoriu del ocidente asturianu, el términu de les vecines sedes de Lugo, que atoma Barreiros, Quiroga y Montenegro y Astorga, que atoma en Asturies inda na más el territoriu Pesgos, nos afiten tamién la Sede Episcopal de Britona nel ocidente asturianu.
Sabemos güei, que Britonia yera una sede organizada d’acordies coles normes habituales de les ilesies de tradición insular o celta. L’obispu tenían tamién les funciones d’abá del monasteriu onde residía, nesti casu nel de Máximo, y exercía les sos funciones episcopales y abaciales en toles comunidadaes de cristianos del mesmu raigañu. Esta organización afíyase por San Patriciu dientro del procesu d'evanxelización de Irlanda y el restu de les Illes Britániques ya inda a les comunidaes de misioneros irlandeses asentaes na Xermania.
Nel occidente asturianu ye d'atopar munches manifestaciones desta primitiva forma d'organizacion. Asina, nel testamentu del añu 926, 23 de setiembre, otorgau por un supuestu rei Ramiru, fíu de Alfonsu III y de la Reina Ximena, quien entrega toa una riestra d'ilesies nel ocidente asturianu que amuésanos la señardá de la ordenación territorial del occidente y la querencia de les families a sos centros relixiosos. Nel llueu duna desllabazada rellación d'heredaes en Asturies donaes a la Ilesia de San Salvador, siñala:
Ye d'interés la querencia de les families coles ilesies donaes, como resulta de la referencia "et cum familia sua et cum suis adiecentis". Conocemos tamién polos documentos del Monasteriu de Oscos y per diversos xuicios del Obispu d'Uviéu cola nobleza de la comarca como families enteres de persones vivían o dependían de los Monasterios.
De les creencies d'este xentes, sabemos tamién, pel aprucimientu d'una llábana (Cayuela de Carrió) afayada por dos campesinos en 1926 na llocalidá de Carrió, ya que dellos autores alluguen nos albores del tiempu de la monarquía asturiana nel sieglu VIII, ya otros exétenla na etapa visigoda, nun llugar que se afita dientro de la sede episcopal de Britonia.
Dámaso Alonso nel so estudiu sobro los usos supersticiosos del sabugu, describe la costume afitada nuna zona del oriente de Lugo ya los conceyos asturianos más occidentales de colgar rames ness ventanes y puertes la nuechi de San Xuan pa evitar l'entrada de bruxes y mal agüeros, costume que tien una asemeyanza con otres documentaes nel País de Gales y nel Norte de la Gironda.
Fernández Conde amuésanos tamién como nos sieglos VIII-IX la sociedá de los territorios ocupaos por los bretones esperimenta una gran tresformación, fenómenu que ta perbién documentau na britonia continental. Cita, esti autor asina, l'estudiu documentau per W. Davies sobro'l cartulariu de Redon (c. de Nantes dep. d’ille-et-Vilaine). Esti procesu caltién básicamente na territorialización y patrimonialización de los centros ilesiásticos per particulares. Una cosa paecida debió asoceder del mesmu sen y al mesmu tiempo nes comunidadaes bretones de Galicia y d’Asturies. Poro paez, diz Fernández Conde, que llamar ilesia o menesteriu a puñau de clérigos que viven xuntos per aquelles domines nuna ilesia asturiana, d’orixe bretón o de raigañu pésicu tien de ser prauticamente lo mesmo a la hora d’esclariar la naturaleza xurídico-alministrativa de la ilesia y del monacatu prebenedictín. 
Conocemos, nesti tiempu, toa una riestra de monasterios nel ocidente asturiano que caltién una señarda notable, ente muchos dellos, ye de citar los que siguen:
Nel añu 1136, el rei Alfonsu VII, l'emperador, xunto a la so muyer doña Berengela confirmen la donaciones otorgaes a un grupu d'ermitaños, dirixius polos monxes Alfonso y Pelayo Alfonso de les heredaes de Santa Colomba Blamonte, Santa María de Obanza, San Martín de Bourio, Santalla de Presno y Villamil. Esta primera repoblación, de la que so documentación orixinal nún se conoz, dará llugar a la confirmación de los beneficios y a la fundación nel añu 1156 del monasteriu de Santa María de Vilanova d'Ozcos que se acoye nel añu 1162 a la regla del Cister, onde caltiense fasta la reforma de la Orden nel 1511 pola Congregación de Castilla. Este monasteriu aseñardará de llen la vida relixiosa, cultural y artístíca de la comarca de los Oscos ya del cotu de Burón nel conceyu gallegu de Fonsagrada, estendiéndose demientres per toda la Edá Media su influyencia a to l'estremu occidental asturianu.
Demientrés la Alta Edá Media los actuales conceyos del occidente asturiano, asitiados ente los ríus Eo ya el Navia taban suxetos a un réxime especial de señoríu, el Honor, conociéndose dos muérganos el Honor de Suarón ya el Honor de Grandas.El territoriu de Suarón taba vinculao a la voz del rei al terminu xurisdicional del de Tineu onde so tenente o Merinu yera la postrera instancia d'apelación. Por encima desta instancia taba el Merinu o adelantau de d'Asturies, tamién mencionau como tenente d'Asturies, vinculación que dende el sieglu XIII se asemeya na de Lleón, baxo la figura del merinu o adelantau mayor, quien apaez mencionau de modo diversu con una o las dos intitulaciones territoriales. 
Les primeres referencies al Honor de Suarón ye de ver nel pergamín datu nel añu 1090 "Divisio inter Sanctam Mariam et Suaronem et Alvam". Nel algüentrase como tenente nel Honor de Suarón al Conde Petru Pelagi. Espués desti nún ye conocíu quien detenta la tenencia, nin datu daque sobro'l Honor de Suarón, fasta l'añu 1153 nel que nun pergamín del Monasteriu de Villanueva d'Ozcos ye señalau como tenente nel Honor de Suarón al señor de Navia, Lugo y Montenegro, Aluarus Roderici, quien ta al frenti del Honor de Suarón demientrés el segundu terciu del sieglu XII. Este «rico-hombre», fíu del Conde de Sarria Rodrigu Vela, taba casau de primeres cola infanta doña Sancha, teniendo una intervención determinante na toma de Almería nel añu 1147. Nel añu 1167 casa en segundes con doña Urraca, fía illexítima del rei Alfonsu VIII, trabando dende entós nun de los mayores señores del Reinu, fasta el puntu de tentar nel añu 1164 esgayar al Reino asturiano de la corona imperial como asocediera nesos mesmos años nel condau portucalense. 
Dende 1184, consta que Menendu Peláez ta al frenti de la tenencia de Riba de Ove et Oscos, dando por seguru Alvárez Castrillón que ya pa esti tiempu taba desgaxada la tierra de Grandas de la Xurisdicción de Suarón. Menendu Peláez ostentará la tenencia de Suarón fasta l'añu de su muerte en 1233. Dende entós, los fíos daquel, Gonzalu Menéndez y so hermanu Suero Vtulii, apaecen como tenentes de dos tercies de Suarón. Nel añu 1239, apaez como tenente en Suarón Alvaro Roderici, quiziabes descendienti de so xeneru anticesor, como el que ocupa la tenencia de Suarón dende Armal. A partir de 1251, Gonzalo Menéndez ye el único que apáez nel cargou, y postera mención tien llugar nun documentu de 1271, 'tenendo terra de Suarón'.
Muncho más reducíu y peor conocíu ye el Honor de Grandas. El términu de Grandas fue donau al señoríu xurisdicional de la Ilesia d'Uviéu pol rei Fernandu II en 1186, siendo la única demarcación del territoriu asturianu ente los dos citaos ríus, xunto col cotu monasteriu de Vilanova d'Ozcos, que nún se vinculara a los centros de poder de la Tierra de Ribadeo y que caltendrá cierta marxinalidá. Nel mesmu actu afita expresamente el rei la inxerencia de los tenentes del Castiellu de Burón nese territoriu sobro'l que paez tener tamién gran influencia. La diferenciación de la Tierra de Grandas del restu de los territorios de Entrambasaguas como una demarcación alministrativa célibe ye evidente en tantu que nun tuvera incluyida nel alfoz de la puebla de Castropol. Tamién ye de ver na diferencia que'l obispu fa de sos encomiendes en 1368, cuando otroga ambas a Alvar Pérez Osorio Señor de villalobos. Ya en 1246 ta documentau como el comendero en Pezós de ls Terra de Grandas, Pedro Díaz, personaxe que nun apaez enantes como tal na Tierra de Ribadeo, que en ese añou tien otros distintos. Ye corriente asina, incluyir la donación del Castiellu de Burón xunto a la Tierra de Grandas. Pa Alvárez Castrillón una lectura aspaciosa del documentu, induz a pensar lo contrariu, pues lu que pretende el rei ye curtiar la inxerencia de los tenentes de Burón nel terminu Grandalés.Respetu a so términu, Fernández Conde afirma que'l espaciu xurisdicional de Grandas abarcaba las comarques del interior entre el Navia y el Eo, en terminos semeyantes ye la opinión de de Coronas González. Por su parte Ramona Pérez de Castro estima que la jurisdicción de Grandas debiera limitarse a lo que ye l'actual concejo, al so entender, paez claru que no que ye el territoriu asturianu, el términu de Grandas, no incluyía daque nos otros conceyos del Eo-Navia, les cuales taban integraos en los partíus que xuntábanse nes reuniones del 'Campo del Tablado'. Pola so parte Alvárez Castrillón, la estrecha xurisdicción de Grandas, ye d'esplicar pol tipu especial de señoriu que se alcüentra nel caberu del Eo-Navia, mas contrastable en cuanto na llinde a la esparcía xurisdicción de Suarón.
Dacuando la Alta Edá Media, el territoriu ta xebráu en diverses mandaciones, na que atoma importancia a mayores, como ya queda dicho, los monasterios ya otros muerganos eclesiásticos. Arribada a Baxa Edá Media, estos institutos tan de cangayu, y ye asina, como el poder episcopal tentara axuntar torno a se a los institutos eclesiásticos, muncho espardíos dende antigu na comarca. Los obispos ovetenses inda denantes del sieglu XII entaman a organizar les bases del poder político d'abondo dixebraú nel ocidente asturianu damecío de la enancia de sos posesiones na mandación cartaviense y nel monasteriu de Tol. Escontra, destos intereses nún soldaránse sinon fasta l'allugamientu del centru de puer de la comarca, el castiellu de Suarón. Asina, per un acuerdu arregláu el 2 de Xineru de 1154, nes Cortes celebrades en Salamanca pol rei Alfonsu VII, caltiense les cesiones que viniera facéndose polos monarcas al obispo d'Uviéu, al facerse donación a Martinu II y so Iglesia, ente otros bienes, del castiellu de Suarón (...de illo castello de Sueirum quod est intre (sic) fluuium de Oue et fluuium de Nauia...) con tos sos términos, les sos regalies y xurisdiciones.
Diz Sandoval:
-"«A dos de Enero, Era 1192, estava el Emperador en Salamanca con su muger doña Rica y con sus hijos don Sancho y don Fernando; tratavan un pleyto muy reñido, los Obispos de Oviedo y de Lugo sobre las jurisdiciones de sus Obispados; y el Emperador, los concordó imponiendo la causa á gusto de las partes: aviendo primero tomado consejo con el Arçobispo de Toledo y otros Cavalleros y Prelados, como parece por la carta de concordia, hecha en este años á catorze de Enero; y porque el Obispo de Oviedo se agraviava algo del concierto del Emperador, le dió en satisfación el castillo de Siera»".
Entama la autoridá del Obispu na vida del conceyu cola fundación de la Pola de Castropol. Asina col areyu d'arrendrar a los vecinos restorcíos alredor de la Pola de Revoredo, los obispos erguerán una nueva pola, Castropol, dotándola del Fueru de Benavente y dando muncho provechu pa los vecinos que se afiten nella per aciu de los repartimientos que siguen a la so criación. Esta formalízase pola Carta de fundación dada pola obispu d'Uviéu, Fernando Alfonso, a los moradores de la Tierra de Ribadeo el 19 de Xineru de 1299. Ye, sin embargu, el documentu fechu nel 21 de setiembre de 1300, el que ye decisivu pa la vida del Conceyu. De los 18 apartaos que nel se algüentren, afítase nellos detalladamiente lo que correspuende al pagu de la martiniega, reservas de dominios y aprovechamientos del obispo, nomar de xusticies y ediles del conceyu, reconocimientu de vasallaje, amparu de les coses del obispu y de la Ilesia d'Uviéu, facendera d'homenaxe, drechu d'alloxamientu y xintar, dando al obispu la Ilesia de la pola y el sellu del conceyu. A la criación de la nueva pola sigue l'arrepartimientu en «quadriellas», forma de polar "sui generis" que se algüentra lligada al mou de sociedá afiyada al fueru de Benavente. El repartu facelu un muérganu d'homes buenos que cumplirán con lo mandáu pol obispo d'afitar na pola y rexir nella en todes les sos coses.
El arrepartimientu del conceyu fácese en partíos que xébranse en parroquies. Maguer los arrestos del obispu d'arrefuerciar la autoridá de la villa nel detrimentu del señoríu del conceyu, tal emponderancia, nun tará escaecida pelo desendolcu per los partíos de so propia organización. Los partíos caltendrán tamién asina so propio términu.
Nes eleciones a los cargos del conceyu amósase de maneres diverses estos partíos, siendo davezu los seguientes:
El númberu de partíus cambiaba acordies la representación que mandaran les parroquies a la pola, caltenida la enorme estensión del conceyu y el carálter de les cuestiones que yeran tratades, mas dacuando facía a nomar xueces ordinarios yeran siempre cuatru que axuntábanse na forma que sigue:
Magar a presencia dun cuerpu normativu escritu rellativamente espardíu, la vida de los conceyos ordenábase tornu a la costume. Esta costume ye de ver sobro too nes solenidaes d'elección de los cargos conceyiles, poro tamién algüentrémola presentes nos más variaos aspeutos como nes formes de cellebración del matrimoniu. Asina, nun documentu datau el 10 de xuyín de 1523, el conceyu recurre escontra l'obispu Diego de Muros que tentara de someter a los vecinus del conceyu les ordenancies que Hernando de la Vega, ficiera pa la ciudá d'Uviéu el 17 d'abril de 1494 a la solicitú de los Reis Católicos y que los vecinus recurren por caltener: '«que este capítulo contiene en sí notoria injusticia por que se ha de guardar en el dicho concejo la costumbre que d'inmemorial tiempo ha esta parte se ha guardado en hacer las dichas elecciones de los dichos jueces que es diversa de la costumbre de la dicha ciudad de Oviedo».' Los motivos d'impugnación faen referencia de primeres a un tema recurrente na comarca, que ye'l de la consideración y reconocimientu que es debido darye a los llamaos fijosdalgos notorios, aquellos que tien esta condición de xeitu inmemorial, y nun per título, de mou que deban ser recibíos y tener les mesmes preminencies que'l restu de los Cavalleros y fijosdalgos del Principau. El otru motivu de recursu trata sobro'l mou de llamamientu a los cargos del conceyu, nel que los vecinos faen oposición al mou per suertes prevista nes Ordenancies de Hernandu de la Vega davezu del sistema de llibre eleción seguíu d'antigu nel conceyu.
Dientro desta organización del Conceyu esclarecidamente de caráuter consuetudinariu presenta rellevancia a mayores la axuntanza de los vecinus nel «Campo del Tablado», na mesma los vecinus xuntábanse sin distinción ente la pola ya l'alfoz en partíos, a medio de representantes escoyidos nun complicau sistema de votación que güei conocemos per les ordenancies de los pueblos, asina les de Castropol, Boal y El Franco. Acordíes con esti sistema de representación los cobres, o representantes de cada un de los partíus nos que se dividía el conceyu y que yeran designaos na propia xunta, se reuníen a puerta zarrada, y llevaban a efeutu el nomamientu de los cargos conceyiles.
El conceyuo axuntabase tolos años nel día de la Ascensión, llamaos los vecinos por pregón, a son de campana tañida nel 'Campo del Tablado', a les afueres de la Pola de Castropol y frenti a la capiella del campu, nel que güei ye parque Vicente Loriente de la Villa. Los vecinos se axuntaban nos sos respectivos partíos, maguer que yeran seis, na hora de votar inda na más yeran cuatru nes votaciones, per axuntase el partíu d'Abres col de Veigas de Bría ya el de Riberas de Armal col de Valdemiudes. Nomabase los «cobres» dente los homes buenos del conceyu. Cada partíu nomaba dos cobres.
Na asamblea vecinal o conceyu propiamente dicho, yeran discutíus los más diversos temas, vistes d'agravios, reclamaciones del conceyu, regulación de precios, monteríes y caceríes de llobos, etc. Ruiz de la Peña, apunta como funciones del mesmo les siguientes:
Nel Honor de Grandas debió esistir una asamblea semeyante de la que tan sólo tenemos conocimientu que axuntábase nel día de la Asunción de la Virxe. Con too los obispos debieren concentrar na pola de Castropol tolos poderes xudiciales y alministrativos, ya asina nes actes del 'Campo del tablado' de la primera mitá del sieglu XVI señálanse a los xusticia del conceyu con xurisdición en Castropol y Grandas. Ye lo ciertu que llueu de la desamortización Grandasquedara fincada nel conceyu de Castropol, como arresulta del esame del Catastro de la Ensenada, nel que a la primera pregunta contiestara tanto en Grandas como en Salime que se alcuentren agregaos al de Castropol en cuanto a rentes, alcabales, millones y demás.
El fechu más notable de la so hestoria ye la redención de los conceyos de la autoridá del Obispu, lo cual tien llugar a lo llonxe de la segunda metá del sieglu XVI. Aportase de seguíu, el tiempu ya el preciu da redención dos conceyos, que se atomen de Faya Diaz, "«Los Señoríos eclesiásticos na Asturies del Sieglu XVI»" que a so vez remítse al expediente abiertu a Alonso del Caminu como consecuencia de diches ventes y conservau nel Archivu Xeneral de Simancas:
Respetu al Conceyu de Ibias, Bellmunt y Traver, señala qu'estes tierres de Ibias yeran de Señoríu compartíu ente nobles llaicos y eclesiásticos, siendo considerau este conceyu como d'obispalía. Los obispos exercieron esta xurisdicción compartida fasta l'añu 1584, en que pasa a ser de realengu. Amás de la esistencia de tres cotos solariegos, Marentes, Santa Comba y Sena, el Catastru de la Ensenada refierse a les Parroquies de San Antolín, Cecos y San Xorxe de Tornaleo, de las que diz que son del señoríu de don Bartolomé Varcacel y Rón y de don Fernando de Ron, vecín del Conceyu de Samartín d'Ozcos, nomes de families todes que pertenecían a la nobleza tradicional de la comarca. Dichu conceyu participa tamién na Xunta Xeneral del Principáu dentro del partíu de Castropol tomando un tercíu del votu del mesmu partíu. 
Miera (Salas)
Miera ye un llugar y una de les 28 parroquies que formen el conceyu de Salas (Asturies), y asítiase al sur del mesmu. Tien una extensión de 1'81km², y un censu de 18 persones qu'habiten toes na mesma población.
Nantes de la democracia, la parroquia de Miera yera filia de Soutu los Infantes. La Parroquia asitiase na fastera del Couríu.
La patrona de la parroquia ye Santa María.
Miera
Col nome de Miera podemos facer referencia a:
Santa Colomba
Col nome de Santa Colomba podemos referinos a:
Armenande
Armenande ye una aldea de la parroquia de Llago (Allande), allugada na parte oeste de la mesma. Ta en pendiente, a la derecha del ríu Or, a un altor de 660 m y a una distancia de 24 km de La Puela.
En 2009 tenía 1 habitante.
Mafoz fai referencia a la so bayura n'agües, "que los naturales empleguen pal riegu de praos, per aciu de calces formaos por banzaos que llamen torulas y chapacuñas, y que consiguen qu'aquelles dean puxu a varios molinos de farina". Tamién señala la so riqueza vexetal, "el monte d'Ourúa ye de los más poblaos de carbayos", y la variedá de la so fauna: "osos, llobos, xabalinos que causen daños nos pueblos"; y continúa "forma parte de la riqueza d'esti llugar la caza d'osos, y execútenla con trama que llamen Pezugo: ésta consiste nuna viga llarga apoyada nun truébanu y cubierta con un ramascu prutu, que perfai una especia de caseta con una entrada, y per onde l'osu escubre'l truébanu: esti entra ansiosu a apoderase d'ella, y n'abrazandola y en faciendo l'esfuerzu natural pa sacala del so sitiu, esbarrumbense la viga y caseta, quedando l'osu espuestu al cazador. Les pieles d'estos animales, siendo prietes, vendense a bon preciu".
Bárzana
Col términu Bárzana podemos referinos a:
Tamién podemos confundilo con:
Bárzana (Salas)
Nel conceyu asturianu de Salas tenemos dos sitios que se llamen Bárzana:
Patricia Conde
Patricia Conde (Valladolid, 5 d'ochobre de 1979) ye una actriz, presentadora de televisión, cómica y modelu española. Destaca'l so trabayu nel programa televisivu Sé lo que hicisteis... de La Sexta. Recibió'l premiu "Antena de Oro" en 2007 arriendes de los "Premios ATV 2007" y el "TP de oro 2008".
Satélites d'Uranu
Uranu, el sétimu planeta del sistema solar, tien 27 satélites conocidos y con nomes definitivos. Mentantu que la mayoría de los cuerpos celestes del nuesu sistema solar reciben nomes de la mitoloxía grecorromana, les llunes uranianes reciben los de so de diversos personaxes de les obres lliteraries de William Shakespeare y Alexander Pope. William Herschel descubrió les dos primeres, Titania y Oberón, en 1787; lleven el nome de la reina y el rei de les fades de la obra shakesperiana "A midsummer's night dream" ("El sueñu d'una nueche braniega"). Otres dos llunes de forma esférica foron descubiertas en 1851 por William Lassell. Los sos nomes, como los dos anteriores, foron decidíos por Herschel, a pitición de Lassell, en 1852. Esti decidió nomalas Ariel, como la sílfide del poema "The rape of the lock" ("El rizu robáu"), d'Alexander Pope, y un personaxe de "The tempest" ("La tempestá") de William Shakespeare; y Umbriel, como otru personaxe d"'El rizu robáu". La cabera de les llunes clásiques (les que foron descubiertes primero de la era espacial) foi descubierta en 1948 por Gerard Kuiper, y recibió'l so nome, Miranda, d'otru personaxe de "La tempestá". El viaxe de la sonda espacial Voyager 2 y l'ayuda de modernos telescopios permitieron atopar los otros ventidós satélites uranianos.
En 1986 la sonda Voyager 2 descubrió otros diez satélites, con un diámetro que varía (menos el de Puck, que tien 160 km) ente los 40 y 80 km de diámetru. Son, n'orde alfabéticu, Belinda, Bianca, Cordelia, Creseida, Desdémona, Julieta, Ofelia, Porcia, Puck y Rosalina. Cordelia y Ofelia son satélites pastor de los bordes interior y esterior del anillu épsilon, el más esternu d'Uranu. Los otros ocho tienen órbites circulares ente los anillos y Miranda, que ye la más interior de les llunes clásiques; Puck ye'l más cercanu a ella. Los satélites restantes foron descubiertos na década de 1990 gracies al telescopiu espacial Hubble.
Les llunes d'Uranu divídense en trés grupos: cinco llunes grandes, yá nomaes; trece llunes interiores; y nueve llunes de forma irregular. Les llunes interiores son pequeños cuerpos oscuros que comparten colos anillos del planeta les sos propiedaes y el so orixe. Les llunes grandes son lo bastante grandes pa tener algamao el so equilibriu hidrostáticu, y en cuatru d'elles hai nicios d'actividá interna, col desendolcu de procesos volcánicos y de formación d'escobios na so superficie. La mayor de toes, Titania, tien 1.578 km de diámetru, lo que la convierte, con una masa venti veces menor que la de la Lluna, na octava lluna más grande de tou el sistema solar. Toes les anteriores orbiten ente Urano y Oberón. Per fuera d'elles orbiten, n'orbites mui elíptiques y perinclinaes y mui alloñaes del planeta, les llunes irregulares. 
* Los periodos orbitales negativos indiquen que'l satélite tien una órbita retrógrada (esto ye, opuesta a la rotación del planeta).
Thomas S. Monson
Thomas Spencer Monson (Salt Lake City, Utah, 21 d'agostu de 1927), empresariu relixosu y decimosestu presidente de La Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes dende'l 4 de febreru de 2008, al finar el so predecesor Gordon B. Hinckley, el 27 de xineru de 2008.
Como apóstol y presidente de La Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes, Thomas S. Monson preside la ilesia mormona.
Thomas S. Monson nació'l 21 d'agostu de 1927 en Salt Lake City.
Los sos tatarabuelos fueron Charles Stewart Miller y M.McGowan Miller, mormones escoceses qu'emigraron dende'l so llar natal en Rutherglen a St.Louis, Missouri en 1849. Ellos tuvieron 11 fíos y fíes, ente elles Margaret, la bisagüela del presidente. Tando la familia Miller en St.Louis preparando'l viaxe a Salt Lake City, desamarróse una esplosiva plaga de roxura qu'afaró con muerte a dellos miembros infantes de los antepasaos del presidente incluyendo los tatarabuelos.
Los 9 fíos sobrevivientes quedaron güérfanos de padre y madre y tuvieron qu'encargase de les exequias de los miembros muertos con muncha dificultá. Con too y con eso, ellos fieles al so testimoniu siguieron coles metes propuestes polos sos padres y con gran tesón y esfuerzu metanes privaciones materiales llegaron a Utah en 1850, ente ellos Margaret con apenas 14 años d'edá.
Dende'l so niñez,Thomas S. Monson xuntu con munchos de los sos familiares, frecuentaben les fines de selmana en granxes d'otros familiares al oeste del Valle de Llagu Saláu.
En recién viaxes a Méxicu,Thomas S. Monson indicó que siente un apegu personal polos mexicanos, cuidao que creció en Salt Lake City nun barriu con munchos residentes d'esi país. Monson asistió a la secundaria nel corazón de Salt Lake City dende 1940—1944, onde completó la so enseñanza preliminar. Nel so adolescencia trabayó con frecuencia na imprenta onde'l so padre yera'l xerente xeneral.
En 1945, a los 17 años d'edá, xunióse cola reserva de l'armada de los Estaos Xuníos, n'anticipación a acciones estaunidenses de la Guerra del Pacíficu (1937-1945) mientres el zarru de la II Guerra Mundial anque nun participó n'acciones relevantes. Foi unviáu hasta San Diego pero nun tuvo serviciu nel esterior, terminando'l so serviciu al cabu de seis meses col fin de la guerra y ye dau de baxa en forma honorable y ensin distinciones.
En 1947, se enrola na Universidá de Utah d'onde se graduó "cum laude" en alministración d'empreses. Una vegada recibíu, Thomas S. Monson trabaya n'organismos de la ilesia y na universidá como caderalgu. Depués collabora en Deseret News y trabaya como executivu nuna axencia noticiosa. 
Nesa dómina conoz a el que sería la so esposa, Frances Beverly Johnson y cola cual contraeria matrimoniu n'ochobre de 1948.
Thomas S. Monson enseñó por un tiempu curtiu nel so "Alma Máter", la Universidá de Utah y depués empezó la so carrera na industria publicitario. El so primer trabayu formal llogrólo col periódicu de Utah con base en Salt Lake City, "Deseret News", onde aportó a executivu de publicidá y depués ocupó'l mesmu cargu pa la Newspaper Agency Corporation. Monson depués pidió una tresferencia pa la "Deseret News Press", una de les imprentes más grandes del oeste estaunidense.
Trabayando nel Deseret News Press empieza una carrera como xerente de vientes xubiendo rápido a xerente xeneral. Nesi puestu publicó, nos años 1950 el llibru de LeGrand Richards "Una Obra Maraviyosa y una Maravía", usáu por década como testu misional na ilesia. En 1974, mientres trabaya amplía los sos estudios hasta llograr el grau de Master en ciencies de l'alministración de negocios de la Universidá de Brigham Young. Unu de los sos colegues de trabayu nes publicaciones de la ilesia foi Gordon B. Hinckley.
El 7 d'ochobre de 1948, contraxo matrimoniu con Frances Beverly Johnson nel Templu de Salt Lake City. La pareya tien tres fíos: Thomas Llee, Ann Frances, y Clark Spencer. El so matrimoniu cumplió 60 años n'ochobre de 2008.
Al respective de la so esposa, el presidente Monson manifestó:
Thomas S. Monson foi confirmáu obispu nun barriu de Salt Lake a la temprana edá de 22 años, onde sirviera como secretariu y conseyeru del obispu anterior, siendo unu de los más jovenes en ser llamáu a esti llamamientu. El barriu tenía unos 1.000 miembros, ente ellos unes 90 vilbes a les que visitó con percuru y dedicación. Con frecuencia escúchase a líderes de la ilesia mentar que Thomas S. Monson siguió visitando a les vilbes de la so congregación entá dempués de los sos cinco años de serviciu como obispu. Finalmente, Thomas S. Monson discursó nos funerales de caúna d'estes vieyes.
A los 27 años, en 1954, ye llamáu a ser conseyeru del presidente de la estaca de Salt Lake City. Ye depués llamáu como presidente de misión na rexón de Canadá (Ontario-Quebec) a los 32 años,
Pal so regresu al so país al concluyir la misión en Canadá, Thomas S. Monson volvió a entamar el so trabayu en "Deseret News" hasta que fora ordenáu apóstol de la ilesia en 1963 a los 36 años d'edá, l'home más nuevu de ser llamáu al oficiu d'apóstol dende 1910 cuando Joseph Fielding Smith foi ordenáu a la edá de 33 años. 
Como apóstol ocúpase de los llabores educativos de los programes de la ilesia y amás fai apertura misional en 1982, faía la Cortina de Fierro nel bloque de países de la órbita socialista, llogrando en 1985 llograr permisu pa construyir na República Democrática Alemana el templu de Freiberg, en Sajonia. Foi un llabor condergáu polos críticos de la ilesia, cuantimás pola apariencia d'aliances ente la ilesia y comunistes alemanes de la dómina.
Thomas S. Monson foi director del comité de la ilesia pa la publicación de les sos escritures, comité qu'en 1970 dirixió la publicación de la edición de les escritures de la ilesia, incluyendo l'agregu de concordances, referencies y notes de pies de páxines ente los llibros canónicos—El Llibru de Mormón, Doctrina y Convenios y la Perlla de Gran Preciu—y la verisón "King James" de la Biblia n'inglés. Tamién presidió sobre los comités d'impresión de la ilesia, executivu misional y de bienestar xeneral.
Nos sos discursos públicos, Thomas S. Monson tien la reputación de ser un narrador de voz nidia y caritatible d'hestories d'individuos que resuelven los sos desafíos por medio de la fe, una cualidá usada negativamente polos críticos del lideralgu de la ilesia SUD.
Tres la muerte del presidente Spencer W. Kimball en 1985, Thomas S. Monson ye llamáu como segundu conseyeru de la Primer Presidencia so la dirección del nuevu presidente de la ilesia Ezra Taft Benson, a les sos 58 años d'edá. Sigue nesti cargu, nuevamente col calificativu de ser el miembru-más-jovén en" ocupar el cargu, desque Rudger Clawson xunióse a la Primer Presidencia a los 44 años en 1901.
En 1995, ye nomáu primer conseyeru de la Presidencia so la dirección de Gordon B. Hinckley y simultáneamente ye'l Presidente del Quorum de los 12 Apóstoles. Exerz dichos cargos hasta la muerte de Hinckley, el 27 de xineru de 2008. Mientres los servicios aciagos del presidente Hinckley foi'l responsable d'entamar y representar a la Ilesia.
Como miembru de les autoridaes mundiales de la ilesia SUD, Thomas S. Monson sirvió como unviáu internacional y a supervisáu la espansión de programes humanitarios. Thomas S. Monson ye reconocíu por formar asociaciones ecuméniques con otres denominaciones, un esfuerciu qu'entama siguir como presidente de la ilesia mormona.
Thomas S. Monson ye escoyíu como'l decimosestu presidente de la ilesia, col llamamientu de Profeta, Vidente y Revelador el día llunes 4 de febreru de 2008 y foi presentáu como presidente de la ilesia'l día 10 de febreru d'esi añu. Pte. Monson, l'apóstol de mayor antigüedá pa la muerte del Pte. Hinckley, foi sosteníu como Presidente de La Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes el día 5 d'abril na Asamblea Solemne que se realizó na Conferencia Xeneral. Escoyó a los élderes Henry B. Eyring y Dieter F. Uchtdorf como primer y segundu conseyeru respectivamente. El llamar al presidente de la ilesia SUD encóntase nun patrón de sucesión apostólica dende empiezos del sieglu XX, na que'l puestu siempres pasó al miembru de más antigüedá nel "Quórum de los Dolce Apóstoles" de la ilesia. Thomas S. Monson foi ordenáu a la so posición como presidente de La Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Díes nuna ceremonia privada dientro del Templu de Salt Lake City. Thomas S. Monson, a los 80 años d'edá, ye l'home más nuevu n'ocupar el cargu de presidente de la ilesia SUD dende Spencer W. Kimball en 1973, el que tenía 78 años nesi añu, un llamamientu que dura pa tola vida.
Pa cuando Thomas S. Monson nació había na ilesia menos de 650 mil miembro, la mayoría d'ellos nel oeste de los Estdos Xuníos. Cuando foi sosteníu como presidente, la ilesia cuntaba con más de 13 millones de miembros, la mayoría de los cual viven fuera de los Estaos Xuníos y Canadá.
El presidente Monson declaró les siguientes cita y mensaxes al mundu:
Como presidente de la ilesia, Thomas S. Monson dedicó'l Templu de Rexburg, Idaho, nos Estaos Xuníos, el 10 de febreru de 2008. Ye'l primer asuntu oficial públicu en capacidá de presidente de la ilesia, poques hores dempués de finar la vilba de James Y. Faust, el so compañeru na primer presidencia so la dirección de Gordon B. Hinckley.
Como miembru de la Primer Presidencia, Thomas S. Monson dedicó'l Templu de Buenos Aires, Arxentina en 1986. Nel añu 2000 dedicó'l Templu de Louisville (Kentucky), Renu (Nevada), Tampico, Villahermosa, Mérida (Yucatán) y Veracruz, México.
Claude Monet
Oscar Claude Monet (París, 14 de payares de 1840; Giverny, 5 d'avientu de 1926), llamáu Claude Monet foi un pintor francés perteneciente al movimientu impresionista.
Monet ye'l segundu fíu d'Adolphe y Louise Justine Monet, foi bautizáu col nome d'Oscar-Claude Monet en Notre-Dame de Lorette. Nel entornu familiar yera llamáu Oscar. A Monet prestaba-y dicir qu'él yera un gran parisín como sos güelos, toos cuatro nacíos en París. La familia, güelos paternos incluyíos, instálase nel Havre en Normandía hacia 1845, cuando Claude tenía cinco años. Ye probablemente una decisión tomada baxo la influencia de so tía Marie-Jeanne Lecadre, muyer d'un comerciante de la zona qu'acueye al so cuñáu en so casa. 
L'Oscar mozu nun ye un escolín mui aplicáu según afirma el mesmu, pero apaez nos anales de la escuela como « una excelente naturaleza bien simpaticu colos sos compañeros ». De manera precoz, desarrolla una afición pol dibuxu y sigue con interés el cursu d'Ochard, un antigu alumnu de David. Los sos primeros dibuxos son caricatures de personaxes (profesores, políticos) colos que Monet « afata'l marxe de los sos llibros ... deformando lo más posible la cara o el perfil de los sos maestros » segúnn les sos propies palabres. Fai ya croquis de barcos y paisaxes al aire llibre. 
En 1857, so madre muerre y Monet abandona los sos estudios. So tía Lecadre acuéyelu y anímalu a continuar el dibuxu. Vende les sos caricatures firmaes como O. Monet a un comerciante especializáu en material pa pintores, onde espón igualmente Eugène Boudin, antigu associáu del propietariu. Ye allí onde lu va a conocer, convirtiéndose nun fechu determinante na so carrera artística, del que dirá más sero : « Si me convertí en pintor, ye a Eugène Boudin al que-y lo debo. » Eugène aconseya-y al so compañeru dexar Le Havre por París cola idea de facer dellos cursos y atopase con otros autores.
En 1861-62, Monet sirve na armada n'Arxelia. So tia Lecadre accepta la so salida de del exércitu si fai cursos de arte na universidá. Dexa pues l'armada, pero nun-y preseten los estilos tradicionales de pintura enseñaos na academia. 
En 1862, entama la so amistá con Johan Barthold Jongkind, demientres la so estancia en Sainte-Adresse y en Honfleur. De la so dómina n'Honfleur en compañía d'esos dos pintores, Monet conservará una acordanza prestosa y tendrá una influencia esencial na xénesis del so arte.
El mesmu añu, entama a estudiar arte con Charles Gleyre en París, onde s'atopa con Pierre-Auguste Renoir col que funda un movimientu artísticu que se llamará más sero impressionista. Pintaron en comuña y caltuvieron la so amistá a lo llargo de la so vida. Entama igualmente una amistá col pintor Frédéric Bazille col que caltién una importante correspondencia. El pintor Sisley frecuenta tamién el taller de Gleyre.
Una de les sos modelos, Camille Doncieux, convertirase dellos años más sero na so muyer. Ella posa en varies ocasiones como modelo, especialmente pa quelques "Femmes au jardin", pintáu hacia finales de los años sesenta del sieglu XIX. Múdense a una casa a Argenteuil, cerca del Sena, depués del nacimientu del so primer fíu. Viven depués en Vétheuil onde Camille muerre'l 5 setiembre de 1879. Trés años más sero, Monet alquila'l so llagar y les so viñes en Giverny cerca de Vernon (Eure) y instálase entós definitivamente. Tien exactamente 43 años y nun ta tovía más qu'a la mitá de la so existencia. Acondiciona la casona y un gran xardín floral que nun podrá comprar hasta 1890 cuando la so situación financiera ameyore. En 1893, diez años depués de la so mudanza a la casa, crea el xardín d'agua col so estanque de nenúfares, que-y inspirarán delles de les sos teles más conocíes. 
Ye en 1872 cuando pinta un paisaxe del puertu del Havre: "Impression, soleil levant" (actualemente nel Muséu Marmottan de París). Esta obra fuera presentada al públicu na primera esposición impresionista de 1874. La manifestación nun tuviera'l gran éxitu que esperaren los pintores y les crítiques fueren abondo negatives, particularmente les que veníen del críticu Louis Leroy del "Charivari" que, inspiráu pol títulu d'esi cuadru, sirviérase de la palabra « impresión » pa burllase del estilu de los pintores. Cuando la tercera esposición impresionista, en 1876, los pintores retomen el términu d"'impresionismu" pa identificar el so estilu. 
En 1884, entama la so llarga amistá col escritor Octave Mirbeau, que será n'adelante'l so cantor habitual y contribuirá al so reconocimientu. En 1892, Monet cásase con Alice Hoschedé que yera la so maestra ensin dulda dende 1875 o 1876, y cola que vivía dende 1878. Eso nun ocurrió hasta qu'Ernest Hoschedé ye atopáu muertu , y por fin Monet pudo casáse con Alice. Ella tenía seis fíos nacíos a lo llargo del so matrimoniu con Ernest: cinco fíes y un fíu, Jean-Pierre, al que-y prestaba dicir que yera fíu de Claude. Monet tuvo dos fíos Jean y Michel de la so primera unión con Camille, los dos muerren ensin dexar descendencia, de manera que Monet nun tuvo ninguna descendencia directa. Esta gran familia necesital'autre décèdent sans laisser de descendance, de sorte que Monet n'a eu aucune postérité directe. Esta gran familia necesita afayase nuna gran casa, como foi'l casu de Giverny. 
Ente 1892 y 1894, Monet pinta una serie de pintures de la Catedral de Notre-Deme de Rouen, a partir de trés allugamientos estremaos enfrente del edificiu y a diferentes hores del día. Venti vistes de la catedral son espuestes na galería de Durand-Ruel en 1895. Les series precedentes como "Los Álamos" o los "Bálagos" referíes a elementos de decoración natural, coles catedrales, Monet fai una vuelta sobre'l motivu humanizáu como yá ficiera na serie de les estaciones de Saint-Lazare.
Demientres el so primer viaxe a Reinu Xuníu, en 1870, pa fuxir de la Guerre franco-prusiana, tuvo la ocasión d'admirar les obres del pintor británicu Turner (1775-1851) y fuera impresionáu pola so manera de tratar la lluz, especialmente nes obres que representaben la borrina del Támesis. Conoció, nesta ocasión, al pintor americanu Whistler (1834-1903), igualmente influenciáu por Turner, col qu'entama una amistá.
Lo que ve en Londres afálalu a volver varies veces. Demientres les sos estancie de 1899 a 1901, prolongaes pol so trabayu en taller hasta 1904, pinta otra serie de cuadros, cerca d'una centena, sobre'l tema de la borrina de Londres sobre'l Támesis. Unu d'ellos foi vendía por une autre série de tableaux, près d'une centaine, sur le thème du brouillard de Londres sur la 15,8 millones d'euros en payares de 2004 na galería Christie's de Nueva York.
A Monet prestaba-y particularmente pintar la naturaleza controlada: el so propiu xardín, los nenúfares, el so estanque, la so ponte. Pintó igualmente les orielles del Sena. 
En 1914, Monet entama una nueva gran serie de pintures de nenúfares, afaláu pol so amigu une Georges Clemenceau.
Al final de la so vida, Monet sufrió de catarates que-y dificultaron muncho la visión. Foi operáu del güeyu derechu nes difíciles condiciones de la dómina. Afectáu poles modificaciones de les sos percepciones visuales como consecuencia de la operación, renuncia a cualquier operación del so güeyu izquierdu. Pero la enfermedá continuó evolucionando y tuvo un impactu creciente sobre los sos últimos trabayos. 
Tapecer (serie)
Tapecer (en inglés: "Twilight") ye una serie de cuatro llibros escrita pola autora estaunidense Stephenie Meyer. Narra les aventures de Bellu Swan, una adolescente a la que lu camuda por completu la vida cuando se camuda a la lluviosa y fría ciudá de Forks y namórase d'un enigmáticu rapazu llamáu Edward Cullen, que resulta ser en realidá un vampiru.
Los llibros tán escritos dende'l puntu de vista de Bellu, pero l'epílogu de "Eclís" y una parte de "Amanecer" ta narráu por Jacob Black. L'autora lleva dellos años ellaborando la quinta novela de la saga, "Sol de medianueche", consistente na hestoria del primer llibru dende'l puntu de vista de Edward Cullen. Por cuenta de la filtración n'Internet de los dolce primeros capítulos, Stephenie Meyer, en publicándolos ella mesma na so web oficial, anunció que de xuru nun publicar el llibru, anque darréu dixo que finalmente sí va publicar la novela cuando la complete. N'abril de 2010, Stephenie Meyer anunció la publicación del siguiente llibru de la saga Tapecer: La segunda vida de Bree Tanner, que rellata'l mundu de los vampiros dende una perspectiva más escura al traviés de la vampiresa Bree, qu'apaeciera de volao en Eclís, con traducciones en 37 países.
Amás, Amanecer ("n'inglés: Breaking Dawn") foi'l más vendíu en 2008, mientres la serie, como tala, rompió'l récord de vientes nos Estaos Xuníos.
Gordon B. Hinckley
Gordon Bitner Hinckley (23 de xunu de 1910 - 27 de xineru de 2008), relixosu y decimoquintu presidente de La Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Díes dende 1995, cuando morrió'l so predecesor Howard W.Hunter, hasta la so muerte en 2008. Como Presidente de La Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Díes ye consideráu polos miembros fieles como profeta, vidente y revelador de Dios con derechu a la revelación en favor de tol xéneru humanu.
Gordon Bitner Hinckley nació en Salt Lake City, Utah (Estaos Xuníos) el 23 de xunu de 1910, nel senu d'una familia que les sos raigaños SUD daten dende los díes de los pioneros mormones. So padre y so madre yeren descendientes d'un colonu mormón Ezra B. Hinckley que la so esposa morrió na travesía escontra'l territoriu de Utah dexando a so padre al cargu del so únicu fíu.
Hinckley foi bautizáu por so padre, Bryant, el 28 d'abril de 1919 y terminó la secundaria en 1928. Dempués de llograr una llicenciatura en periodismu na Universidá de Utah (1932) y enantes d'empezar estudios posgráu na Universidá de Columbia, sirvió como misioneru pa la so Ilesia en Londres (Inglaterra) en 1933. Volvió a los Estaos Xuníos en 1935 onde poco tiempu dempués aceptó una ufierta de trabayu pa conducir el nuevu departamentu de les rellaciones públiques de la so Ilesia. Dientro de les sos responsabilidaes incluyíense la de desenvolver los espardimientos de la nueva radio de la Ilesia y faer usu de les nueves tecnoloxíes de la comunicación. A partir de 1937 desempeñó servicios na presidencia xeneral de la escuela dominical de la Ilesia. El 29 d'abril de 1937, contraxo matrimoniu con Marjorie Pay (1911-2004) nel Templu de Salt Lake City. La pareya tuvo tres fíes y dos fíos varones.
Foi nomáu Autoridá Xeneral de la Ilesia como asistente del Quórum de los Doce Apóstoles en 1958, un cargu qu'anguaño nun esiste. En 1961 nomáron-y al Quórum de los Doce Apóstoles, el más nuevu d'aquel entós.
Na primer metá de los años 1980, pola mala salú del presidente Spencer W. Kimball y de los sos conseyeros N. Eldon Tanner y Marion G. Rommey condució la presidencia de la Ilesia al recurrir a la práctica ocasional d'amestar a un conseyeru adicional a la Primer Presidencia, y Hinckley enllenó esta posición el 23 de xunetu de 1981. Cola muerte de Tanner en 1982, Romney foi llamáu a ser el primer conseyeru y Hinckley como segundu.
Nesos tiempos, Hinckley llevaba gran parte de les cargues de la primer presidencia mesma nel so costazu. Y anque yera oficialmente'l Segundu Conseyeru, na prensa referíase-y como "presidente temporariu de la Ilesia." Kimball y Romney permanecíen en gran parte fuera del güeyu públicu hasta que'l presidente Kimball morrió en payares de 1985.
Ezra Taft Benson, el que fuera presidente de los dolce por enforma tiempu, foi ordenáu presidente de la ilesia al finar Kimball y nomó a Hinckley como'l so primer conseyeru. Romney subsiguió a Benson como presidente de los dolce, anque él nunca exercitó los deberes d'esta posición. Thomas S. Monson foi llamáu a sirvir como segundu conseyeru y, por un tiempu, los trés miembros de la primer presidencia llograron realizar los sos deberes.
Na primer metá de los 90, Benson desenvolvió serios problemes de salú que lu estremaron de la vida pública, y el primer conseyeru Hinckley realizó otra vegada munchos de los deberes del Presidente de la Ilesia hasta que Benson morrió en 1994. Howard W. Hunter qu'asocediera a Romney como presidente de los Dolce, foi llamáu a sirvir como presidente de la Primer Presidencia y confirmó a Hinckley y Monson como los sos conseyeros; convirtiendo automáticamente a Hinckley nel Presidente de los Dolce pol so llugar na presidencia. Y cuando Hunter morrió dempués d'una presidencia de solamente nueve meses, Hinckley foi llamáu pa ser presidente de la Ilesia a la edá de 84, dempués de ser unánimemente sosteníu polos miembros del Quórum de los Dolce Apóstoles.
Brengosu pa la so edá, Hinckley condució a la Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Díes dende'l 12 de marzu de 1995, convirtiéndose nel presidente de mayor edá na hestoria de la Ilesia y el segundu en llevar la ilesia al traviés d'un cambéu milenial (Lorenzo Snow dirixió la ilesia del sieglu XIX al sieglu XX). Hinckley viaxó más distancia alredor del mundu en comparanza colos 15 presidenes que lu precedieron, cubriendo más de 400 mil kilómetros en docenes de naciones. A la edá de 95 años, Hinckley viaxó unos 40 mil kilómetros nuna xira de siete países: Vladivostok, Rusia; Taipei, Taiwán; Hong Kong, China; Delhi, India; Nairobi, Kenia; Aba, Nixeria; y Seúl, Corea del Sur.
A Hinckley conózselu pol so gran deséu de construyir templos. So la so dirección, la Ilesia de Xesucristo amplió'l númberu de templos de 27 a 119 (mayu de 2005, con 10 anunciaos o so construcción). En 2000 solamente, Hinckley construyó más templos (34) de los qu'esistieren cuando lu llamaron a ser parte de la presidencia. Hinckley tamién supervisó otros proyectos de construcción como'l Centru de Conferencies que tomó'l llugar del vieyu tabernáculu onde los Santos de los Últimos Díes axúntense en conferencies semianuales o conferencies xenerales. La edificación cubre sobre los 130000 m², afaciendo más de 21.200 persones cada conferencia nel so auditoriu principal.
El 23 de setiembre de 1995 anunció y lleó'l documentu un documentu que enfatiza'l significáu de la familia y los conseyos daos pola primer presidencia y Quórum de los Doce.
Hinckley sorrayó la naturaleza sagrada del cuerpu humanu y animó a miembros de la Ilesia qu'astengan de faese tatuaxes. Na conferencia xeneral de la Sociedá de Socorru llevada a cabu en septiembre de 2000, afitóse contra la práctica de los homes qu'usen pendientes o muyeres qu'usen más d'un par de pendientes. Esti conseyu tuvo un gran impactu nel comportamientu y les opciones de los miembros de la ilesia al respective del so aspeutu. En marzu de 2001 anunció y punxo en marcha'l Fondu Perpetuu pa la Educación.
El 22 de xunetu de 2005, los amigos del presidente Hinckley realizaron una celebración que conmemoraba'l so cumpleaños númberu 95. Amás de los ventidós mil persones qu'allegaron en persona, l'acontecimientu foi tresmitíu na televisión de BYU y a les diverses sedes y capiyes de tol mundu pol sistema satelital de la Ilesia. El renombráu periodista estaunidense Mike Wallace del programa "60 minutos" narró la vida y llogros de Hinckley. Depués faló'l Presidente estimando a tolos presentes diciendo "faigamos esto otra vegada en cinco años más."
Unu de los aspeutos de la xestión de Gordon B. Hincley foi la reconocencia pública de la Masacre de Mountain Meadows en 1857, xunto con familiares, líderes cívicos y de la Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos díes realizaron xuntes postumas n'honor a estos tráxicos acontecimientos.
Gordon B. Hincley foi emponderáu pol so sentíu del humor y puxu físicu, tanto pol que son fieles a la ilesia SUD como por aquellos que nun pertenecen a ella. El 23 de xunu de 2004, l'entós presidente norteamericanu George W. Bush honró a Hinckley cola Medaya Presidencial de la Llibertá, unu de los honores más altos concedíu polos Estaos Xuníos, nuna ceremonia na Casa Blanca. Na nota de prensa propuestu pola Casa Blanca indicaba:
Más que cualesquier otru presidente de la Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Díes, Hinckley apelaba a la Hestoria del pasáu col fin de tresmitir optimismu sobre'l futuru. La so presidencia caracterizóse por una afinidá escontra les rellaciones públiques y un deséu personal de viaxar ente los sos fieles y construyir templos nos sos países y comunidaes. 
Hinckley tamién recibió honores de parte del sector educación, incluyendo'l Premiu de Ciudadanu Distinguíu otorgáu por Southern Utah University, Premiu al Alumnu Distinguíu de la Universidá de Utah, y doctoraos honorarios de Westminster College, Universidá Estatal de Utah, Universidá de Utah (1992), Universidá de Brigham Young, y Southern Utah University. En 1994 recibió'l premiu "Búfalo de Plata", creáu pol Conseyu Nacional de los "Boy Scouts of America" por Servicios Distinguíos a la mocedá, y foi honráu pola Conferencia Nacional de Comunidá y Xusticia (del inglés, "National Conference for Community and Justice"), poles sos contribuciones en bien de la tolerancia y la comprensión nel mundu. Una reconocencia semeyante otorgó-y el "National Association for the Advancement of Colored People".
Non siempres tuvo llibre de discutinios, dalgunos criticaron l'ambigüedá de les sos respuestes ante los medios de comunicación y nun da-y la cara a les temes controversiales de la teoloxía mormona. Por exemplu, nuna entrevista'l día 4 d'agostu de 1997 realizada por Richard N. Ostling, conocíu escritor d'asuntos relixosos pa la revista "Time", Hinckley safó pregúntala si Divos della vegada foi humanu respondiendo que desconocía del tou sobre l'asuntu. N'otra entrevista col periodista Mike Wallace onde se-y cuestionó si los negros baxaben de Caín y recibieron el so color y chata naríz de resultes d'una maldición divina, Hinckley respondió qu'esa doctrina y el so significáu yera un llurdiu na hestoria qu'había que dexalo nel pasáu. Nun discursu mientres la Conferencia Xeneral d'ochobre de 1997, Hinckley refirió que les entrevistes non siempres fueron usaes coles interpretaciones correctes y que ciertes coses ensin especificar—tendríen de realizase d'una manera distinta.
Home tremendamente amigu de la so familia, imprimió nel so llar un ambiente de paz, unión, respetu y el so particular estilu d'humor entá frente a les adverdidades. La perda de la so esposa Marjorie nel 2004 (con más de 60 años de unión) dexó-y una gran sensación de soledá, pero entá neses condiciones nun dexó de trabayar pa la Ilesia entá con mayor vitalidá hasta'l día del so fallecimientu.
Hinckley dixo: "-" Hai amás dos nozales más a disposición que llanté pa cuando esti púlpitu cumpla la so vida útil y haya qu'anovalo"-".
Hinckley foi diagnosticáu de diabetes mellitus tipu 2 y depués hospitalizáu en 2006 pa remover una sección del so colon de resultes d'un tumor malinu.
El 27 de xineru de 2008, aprosimao a les 19.00, Hinckley finó por cuenta de causes incidentes a la so edá, a los 97 años. Arrodiáu pola so familia, Hinckley morrió nel so apartamentu en Salt Lake City. El so reemplazu na Primer Presidencia, Thomas S. Monson foi llamáu a la selmana siguiente de los servicios funerarios.
Los Servicios aciagos fueron realizaos el día 2 de febreru de 2008 a les 11.00 (hora local) o 1800 UTC nel centru de conferencies de la ciudá del Llagu Saláu en Utah. Esti eventu foi tresmitíu a nivel mundial per internet y vía satélite.
Los servicios fueron siguíos con gran solemnidá por miembros aconceyaos nos sos centros d'estaca al traviés de tool mundu, con traducción simultánea nel so idioma local.
Batalla de Cuadonga
La batalla de Cuadonga tuvo llugar en 722 en Cuadonga (España), una paraxa próxima a Cangues d'Onís (Asturies), ente l'exércitu de Don Pelayo y tropes musulmanes, que resultaron ganaes. Esta acción bélica considérase como l'arranque de la Reconquista.
Gobernaba'l norte peninsular dende Xixón un bereber llamáu Munuza, que la so autoridá foi desafiada polos dirixentes ástures que, axuntaos en Cangues d'Onís en 718 sol lideralgu de Pelayo, tomaron la decisión de remontase negándose a pagar impuestos esixíos, el "jaray" y el "yizia". Tres delles aiciones de castigu al cargu de tropes árabes locales, Munuza solicitó la intervención de refuerzos dende Córdoba. Anque se restó importancia a lo que taba asocediendo nel estremu ibéricu, l'emir Ambasa unvió al mandu de Al Qama un cuerpu espedicionariu sarracenu que probablemente en nengún casu algamaría la cifra de 180.000 homes dada poles cróniques cristianes.
Tocantes a les fuerces de Pelayo, la historiografía recién les cuantifica en pocu más de 300 combatientes. Con elles esperó a el musulmanes nun llugar estratéxicu, como l'angostu valle de Cangues de los Picos d'Europa que'l so fondu cierra'l monte Auseva, onde un atacante ordenáu nun dispón d'espaciu pa maniobrar y pierde la eficacia que'l númberu y l'organización podríen otorga-y. Ellí, en 722, prodúxose l'enfrentamientu, que la so dimensión desconocer y que pudo tratase d'una batalla o una simple escaramuza. La cuestión ye que les tropes sarracenes fueron abrasaes, obligando a Munuza a escapar de Xixón, onde se topaba nesi momentu. Nun llogró fuxir el gobernador musulmán cuidao que él y les sos tropes atoparon la muerte. Un centenar d'homes comandaos por Pelayo ocuparen la célebre cueva de Cuadonga, atacando dende ellí a les asoraes tropes mores. Al Qama topó la muerte nesti llance, ente que les sos fuerces sufrieron grandes perdes na so desordenada fuxida, al cayer sobre ellos una fastera por cuenta d'un desprendimientu de tierres, probablemente provocáu, cerca de Cosgaya en Cantabria. 
Esta victoria dexó que'l reinu nun volviera ser atacáu por fuerces musulmanes. La batalla de Cuadonga supunxo la primer victoria d'un contingente rebalbu contra la dominación musulmana na Península Ibérica. Tuvo un ampliu espardimientu na historiografía posterior como detonante del establecimientu d'una insurrección entamada que desaguaría na fundación, en primer instancia, del reinu independiente d'Asturies, y d'otros reinos cristianos que n'última instancia remataría cola formación del Reinu d'España.
Según les cróniques árabes de la dómina:
Según les cróniques d'Alfonsu III. "Crónica de Albelda" datada nel 881:
Exércitu de Tierra d'España
L'Exércitu de Tierra ye la caña terrestre de les Fuerces Armaes d'España, unu de los exércitos n'actividá más antiguos del mundu. Tien el so Cuartel Xeneral nel Palaciu de Buenavista de Madrid, allugáu na céntrica Plaza de Cibeles, frente al Bancu d'España.
Xuntamente cola Exércitu del Mar y el Exércitu del Aire, tien asignáu per mediu del artículu octavu de la Constitución Española la misión de garantizar la soberanía ya independencia de España, defender la so integridá territorial y l'ordenamientu constitucional.
Armada Española
L'Armada Española ye la caña marítima de les Fuerces Armaes Españoles. L'Armada española ye una de les fuerces navales n'actividá más antigües del mundu. El so empiezu data de los últimos años del sieglu XV y primeros del sieglu XVI, cuando los grandes reinos hispánicos de Castiella y Aragón xuniéronse como unu solu.
Les sos principales bases tán en Rota, Ferrol, San Fernando, Cartagena y Las Palmas de Gran Canaria.
Dellos estudios asitien a l'Armada Española como la sesta o séptimu del mundu, tres les armaes d'Estados Xuníos, Reinu Xuníu, Francia, Rusia, Xapón y en bracéu cola Italiana, tocantes a potencial bélicu y operativu. Ye, ello ye que xuna de los ocho armaes del mundu capaces de proxectar un nivel importante de fuerza nel so respectivu hemisferiu.
La patrona de l'Armada Española ye la Virxe del Carmen, protectora y guardiana de les xentes de mar, a la cual denominar "Stella Maris" (Estrella del mar). L'Armada celebra la so fiesta cada 16 de xunetu y l'himnu de l'Armada ye'l Himnu de la Escuela Naval Militar. La Salve Marinera ye un cantar a la Virxe del Carmen.
Exércitu del Aire d'España
L'Exércitu del Aire ye una de los trés Armes de les que consten les Fuerces Armaes de España y tien asignáu per mediu del Artículu octavu de la Constitución Española la misión de garantizar la soberanía ya independencia d'España, l'ordenamientu constitucional, defender la so integridá territorial con cuidu especial nel so espaciu aereu y caltener la seguridá internacional, n'operaciones de paz y ayuda humanitaria. 
Unidá Militar d'Emerxencies
La Unidá Militar d'Emerxencies (UME) ye un cuerpu integrante de les Fuerces Armaes Españoles creáu por alcuerdu del Conseyu de Ministros el 7 d'ochobre de 2005, presidíu por José Luis Rodríguez Zapatero. Darréu, pente medies del Real Decretu 416/2006, de 11 d'abril, establezse la so organización y esplegue y enllántase como una fuerza militar conxunta de calter permanente dientro de les Fuerces Armaes, cola cuenta d'intervenir de forma rápida en cualquier llugar del territoriu nacional español en casos de catástrofe, grave riesgu o otres necesidaes públiques. Los militares que formen la UME disponen d'una preparación específica qu'anicia principalmente nuna formación sanitaria d'emerxencia; tamién son instruyíos pa l'actuación frente a quemes forestales, hinchentes, grande nevaes, derrumbes, riesgos tecnolóxicos, etc. Ye un cuerpu únicu nos exércitos de los países avanzaos, pos les funciones que tien encamentaes nun se consideren necesaries que se realicen por persones encuadraes na xerarquía y disciplina militar.
Europatriotismu
El europatriotismo ye'l patriotismu d'Europa.
El europatriotismo nun ye una palabra bien definida, y mientres dalgunos entiéndenlo como'l patriotismu pa y sobre Europa, los sos ideales comunes, heriedu y nociones semeyantes (temes en discutiniu), munchos ven l'Europatriotismo definíu como'l patriotismu pa y sobre la Xunión Europea. Tal patriotismu de la Xunión Europea nun ye xeneralmente'l patriotismu pa les instituciones de la Unión Europea, sinón el patriotismu pa una visión de los pueblos de la Unión que s'identifiquen primero cola Xunión Europea como un futuru de tao nación (o un cuerpu supranacional semeyante) a diferencia de los pueblos onde'l patriotismu ye'l del Tao miembru de la Xunión Europea, del cual ellos son ciudadanos. Munchos tamién sostienen una visión na que la Xunión Europea tomaría tou'l continente
El continente européu entá nun tien símbolos oficiales, pero si tiénenlos les organizaciones europees.
Dalgunos d'ellos son:
Xuventú Franciscana
La Xuventú Franciscana o XuFra ye una fraternidá de xóvenes que tan llamaos pol Espíritu Santu a facer forma de vida l'Evanxeliu del Nuesu Señor Xesucristu, embaxo la lluz y guía de San Francisco D'Asís, dientro del ámbitu de la Orde Franciscana Seglar.
Ana Fruk, ñacida en Portugal, ye anguaño Conseyera de la Presidencia y Coordinadora Internacional de XuFra. 
Formen la XuFra tolos xóvenes ente 15 y 30 años que viven y trabayen nel mundiu, nuna vida seglar, y son llamaos pol Espíritu Santu pa facer la esperiencia de vida al mou de San Francisco d'Asís y la so espiritualidá, que faen en fraternidá una esperiencia de vida cristiana. Afonden na so vocación cola compaña de la Familia Franciscana, seya colos relixosos (OFM, OFM Conv, OFM Cap o tros relixosos de la Tercera Orde) o los seglares OFS.
Los miembros pertenecen a la Ilesia Católica y tienen un compromisu de trabayu activu dientru la mesma. 
La XuFra dependiendo del so carisma y el llugar de les sos actividaes, tienen reuniones periódiques xeneralmente d'al menos una reunión selmanal oficial, pero pue tener apostoláu n'otros díes determinaos, los xóvenes puen ser tamién misioneros y acompañar a los frailes o a les relixoses nes diferentes actividaes. 
Les actividaes principales son les que van darréu:
El Gobiernu de XuFra tien que tar formáu por:
Mentantu la formación, qu'ocurre selmanalmente, los miembros estudien la Biblia, los escritos de San Francisco d'Asis, el catecismu y la espiritualidá franciscana'n xeneral. Espoxiguen la so formación humana, cristiana y franciscana.
Los miembros comprometíos deben haber permanecío na XuFra polo menos un añu y al cabu d'esti añu puen facer una promesa de vivir conforme l'Evanxeliu guíaos pola espiritualidá franciscana, n'esti momentu reciben la so Tau y entamen la so trayectoria como miembros comprometíos.
El ritu de la promesa desendólcase durante la celebración de la misa. Cellébrase la misa correspuendente del díi, o si lu permiten les rúbriques, la Votiva de San Francisco d'Asís u otra apropiada. Preferentemente'l 3 o 4 d'Ochobre, na festividá de San Francisco.
Si nun ye posible cellebrar la misa, realízase'l ritu dientru d'una Lliturxia de la Pallabra. Si paez oportunu se pue facer con una llectura del Evanxeliu y una llectura Franciscana.
Shorinji Kempo
El Shorinji Kempo (少林寺拳法) foi fundáu por Doshin So en Xapón en 1947, como un "gyo" (行: disciplina d'ameyoramientu recíprocu) o sistema pa entrenar y meyorar a les persones.
Los sos métodos d'entrenamientu básense na filosofía de que "l'espíritu y el cuerpu son lo mesmo" ("shin shin ichinyo") y de que poro "l'entrenamientu mental y físicu nun puen dixebrase" ("ken zen ichinyo"). D'esta miente, el Shorinji Kempo carauterízase por apurrir los tres beneficios d'"entrenamientu pa la defensa personal", "entrenamientu de la mente" y "promoción de la salú".
Amás d'un verdaderu budo (武道), el Shorinji Kempo tamién ye un sistema d'educación enveredáu a la "formación de la propia personalidá" ("jiko kakuritsu") y a la "promoción de la felicidá mutua" ("jita kyoraku"), qu'emplega pal so estudiu programes téunicos bien entamaos y un llibru de testu (Shorinji Kempo Tokuhon).
Les persones que prautiquen Shorinji Kempo llámense "kenshi". Los kenshi nun saluden col típicu enclín a la xaponesa, sinón con "gassho rei", una forma de saludu d'orixe budista. "Gassho rei" (que tamién ye una guardia: "gassho gamae") faise con dambes palmes xuntes y llevantaes delantre la cara.
Orgánicamente, el Grupu Shorinji Kempo estrémase nes siguientes cinco estayes corporatives, que tienen por embargu una rellación perciñida:
Hai que se decatar de que la filosofía básica del Shorinji Kempo anicia nel budismu antiguu, y les sos téuniques básiques n'antigües formes o téuniques marciales chines que conociera y prauticara'l fundador nos sos años mozos, xunto a otres xaponeses. Sicasí les artes marciales chines vives, como'l Shaolin Kung Fu (少林拳) o'l Tai Chi Chuan, nun tienen que ver col Shorinji Kempo, que ye un arte xaponesa dafechu, un Gendai Budo.
Al fundar el Shorinji Kempo, Doshin So quixo facer non solo una organización qu'incorporara l'entrenamientu mental y el físicu, sinón que tamién quixo educar al pueblu xaponés que quedara desmoralizao dafechu pola Segunda Guerra Mundial. El so oxetivu yera aselar a los que perdieren l'aldu y reconstruyir Xapón pal futuru. De primeres tentó d'enseñar una filosofía basada nel budismu orixinal y el zen, pero naide lu siguió. Entós pensó en siguir l'exemplu de Bodhidharma, al que la tradición atribuyía la fundación del zen como entrenamientu mental y del "ekkin-gyo" pal entrenamientu físicu. Dambos serán col tiempu los métodos d'entrenamientu principales del Shorinji Kempo.
Amás la parte filosófica del Shorinji Kempo tien los oxetivos d'auto-meyora pa la persona y paz pal mundu pola creación d'un coraxe que nunca vence, personalidá armonioso y compasión polos demás. P'aidar a crear una sociedá pacífica ya ideal, el Shorinji Kempo vien aportunando en que caún sía un verdaderu cabezaleru na so área respeutiva.
Doshin So (nacíu en 1911) echó los sos años más nuevos pal norte de China con cuenta de facer daqué polos intereses de la so patria. Xuntóse a l'Axencia d'Intelixencia del Exércitu Xaponés pa recoyer información militar mientres la guerra. Tando allí conoció al maestru Chen Liang, que yera un antiguu "shifu" de "Kita Shorin Byakuren Ken". Mientres aprendía les sos téuniques, Doshin So cumplía la so misión viaxando per Manchuria, y tamién siguía aprendiendo sobre les artes marciales chines que quedaben daquella. Entós el maestru Wen Taizong llevólu a visitar el Templu Shaolin na provincia de Henan, y allí nomólu 21 maestru del "Giwamon Ken" (Yi He Men Quan).
El 9 d'agostu de 1945 l'Exércitu soviéticu dio en Manchuria y él viose obligáu a vivir un añu so la ocupación de los soviéticos. Acabó asina por reconocer y pescanciar la "naturaleza del ser humanu". Según el so llibru, esto ye perimportante darréu que la política, la llei y la mesma vida dependen toos ellos de los seres humanos.
Dempués de volver de China, pescudó que diba establecer una gran escuela pa la xente mozo. Daquella taba nuna pequeña ciudá llamada Tadotsu, na isla xaponesa de Shikoku, enseñando filosofía budista. Pero nun foi pa convencer a la xente al nun apurrir daqué nuevo o distinto. So fundó'l Shorinji Kempo pa lleva-yos el conceutu de "ken zen ichinyo" siguiendo a Bodhidharma y usando les téuniques qu'aprendiera en China. Taba seguru d'apurrir a la xente mozo coraxe moral y físicu y una oportunidá d'aprender la filosofía zen pa que llegaren a ser los líderes de la siguiente xeneración.
Asina esparció'l Shorinji Kempo per Xapón per aciu de los sos alumnos, y más tarde per tol mundu. Dempués de la so muerte en 1980, esti llabor acostinólu hasta güei la so fía Yuuki So. Llueu de la so muerte, Doshin So foi llamáu "Kaiso", o fundador y gran maestru.
Anguaño'l Shorinji Kempo prautícase en 33 países de tol mundu. Hai unes 2.900 seiciones que prautiquen en "doin" (organización del Kongo Zen) o "dojo" (federación xaponesa y WSKO). Gracies a Yuuki So, la presidenta actual del grupu, ésti ye un arte bien popular ente les muyeres y munches "kenshi" femenines tan xuniéndose a la organización. En Xapón el Shorinji Kempo ye prauticáu en "doin" ("dojo" con un altar pequeñu) que namái furrulen naquel país y tan abiertos pal públicu en xeneral, pero hai tamién "dojo" asitiaos en ximnasios privaos o públicos, sales de conferencies, campos de deportes, parques, etc. Como nel restu'l mundu, llamen a estos clubes seiciones o "shibu".
El nome "Shorinji" ye una llectura lliteral de la pallabra china "Templu Shaolin", referida al Monesteriu Shaolin nel distritu Song Shan ("Suuzan Shorinji" en xaponés) na provincia china de Henan. Doshin So heredó'l títulu de 21 maestru del sistema "Giwamon Ken", que se crei qu'usaren los monxos budistes pa defendese cuando'l llevantamientu de la sociedá Yihetuan o Rebelión Boxer de 1900-1901. Cuando fundó'l so propiu sistema, quixo facer un homenaxe nel nome a esti fechu de la so biografía y a los sos maestros.
En 1936, na visita que fixo Doshin So col maestru Taizong al Templu Shaolin de Song Shan, vio na sala "Byakueden" (Baiyi Dian = Sala del Hábitu Blancu) el mural de los monxos de distintes races entrenándose nes artes marciales, y la so imaxinación quedó prindada del "tenjiku nara no kaku", l'arte que la so tresmisión atribúyese a Bodhidharma y que se narraba nes pintures. L'estilu de los monxos budistes prauticando artes marciales abultába-y frescu y vital de manera, y atalantó qu'ehí taba l'orixe de les téuniques marciales qu'había per China. Tres la so repatriación, esa esperiencia foi determinante pa que concibiera'l Shorinji Kempo como un gyo (camín de práutica mutua), y tamién foi una de les razones de da-y esti nome al nuevu arte.
A mediaos de los años 1970 llevantóse un monumentu a Doshin So representando la rellación del Templu Shaolin y el Grupu Shorinji Kempo. La película china titulada "少林寺: Templu Shaolin" protagonizada pola estrella d'aición Jet Li filmóse nel mesmu templu col sofitu de miembros del Grupu Shorinji Kempo.
Al paecer la pallabra "kempo" (拳法) ye raramente utilizada en China. La pronunciación d'estos dos calteres en chinu mandarín ye "quan2 fa3" (les figures 2 y 3 indiquen cuál de los 4 tonos correspuende a estos estos dos calteres). Pero dicía Doshin So que quixo poner "ho" (法: dharma, verdá) dempués de "ken" (拳: puñu) porque inclusive'l poder de les téuniques precisa siguir el dharma y la verdá. El nome de Shorinji Kempo fórmase con Templu Shaolin, puñu (referíu a poder y téuniques) y dharma/verdá.
El nome “shorinji kempo” apaez munches vegaes en testos sobre karate, yudu o otres artes marciales, polo que'l públicu pasa a creer que ye un arte marcial llexendariu. Pero hai que se decatar de que'l Shorinji Kempo ye un arte marcial nuevu surdíu nel Xapón de posguerra. Fundólu Doshin So basándose nes téuniques qu'aprendiera de mozu, feches a les circunstancies modernes y arriquecíes coles sos propies aportaciones orixinales.
El Shorinji Kempo nun ye un "budo" al usu o una forma de deporte estremu. Ta dicho que ye un "gyo" pa los sos prauticantes, basáu nuna máxima: "la metá pa la felicidá propia y la metá pa la felicidá de los demás" . Nesta considerancia, dizse que'l Shorinji Kempo ye una enseñanza que forma'l calter de los seres humanos con basa nun espíritu y cuerpu sanos, empobinada a crear cabezaleros que contribuyan a la sociedá.
L'espíritu y la carne nun son entes dixebraos; por exemplu cuando unu tien malura na mente nun pue tener sanu'l cuerpu. Prauticando la téunica del Shorinji Kempo y aprendiendo la so filosofía, fórmase al empar un cuerpu firme y un espíritu que nunca vence. Persíguese ganar individualmente enfotu y llevar felicidá non yá a unu mesmu sinón tamién a les persones del arrodiu, cola idea de qu'al aidase mutuamente va ameyorando la capacidá coleutiva pa encarar les inxusticies na sociedá.
Entrenamientu de la mente (3 métodos): "Kiryoku/kisei/kiai"
Entrenamientu del cuerpu
L'entrenamientu físicu o mesmamente marcial consta de tres categoríes que son "goho" (téuniques dures, como puñaes y pataes), "juho" (téuniques blandies, como controles o proyeiciones) y "seiho" (téuniques de correición corporal, como axustamientos del llombu). D'esta miente:
"Goho" (téuniques dures, 8 métodos y 3 tradiciones): "Tsuki/uchi/kiri/keri/kari/fumi/taigi/bogi"; y "Dokko/nyoi/kongo" (tradiciones de manexu d'armes qu'anguaño tan fuera de programa)
"Juho" (téuniques blandies, 10 métodos): "Gyaku/nage/katame/shime/hogi/ouatsugi/nukite ho/nukimi ho/shuho/bakuho"
"Seiho"(téuniques de correición corporal): "Seikei/seimyaku/seikotsu/kappo"
Conocencia: "In-yo/kyojitu/tempo/chii/chijutsu/boryaku"
"Kamae" (guardies)
"Byakuren" 8 guardies: "gassho gamae, "manji gamae", "midare gamae", "hasso gamae", "taiki gamae", "gyaku taiki gamae gamae", "byakuren chudan gamae", llamada davezu "kaisoku chudan gamae", "aiki gamae"
"Giwa" 9 guardies: "kesshu gamae", "ichiji gamae", "nio gamae", "chudan gamae", "gedan gamae", "gyaku gedan gamae", "yoko muso gamae", "tate muso gamae", "fukko gamae"
"Fujin ho" (posicionamientos del cuerpu): "seitai gamae" (dambos encaraos con Byakuren chudan gamae), "tai gamae" (tando ún allugáu cola pierna esquierda delantre, l'otru cueye la guardia de pierna esquierda delantre), "hiraki gamae" (tando ún allugáu cola pierna esquierda delantre, l'otru cueye la guardia de pierna derecha delantre)
"Umpo ho" (pasos)
"Tai sabaki" (formes de mover el cuerpu)
"Ukemi" (cayíes, rodamientos): "mae ukemi, ushiro ukemi, oten yori okiagari, dai sharin, tombo gaeri"
L' "embu" ye una combinación de "hokei" (patrones organizaos de téuniques "goho" y "juho") que tien 6 seiciones. L' "embu" faise na cancha, nel ximnasiu, nel Taikai o n'otres ocasiones ceremonioses. Por exemplu execútase dacuando llevando un vistíu prietu ("hoi") na ceremonia d'entamu del "taikai" o axuntanza anual.
Nestos patrones "hokei" un kenshi fai d'atacante (kosha) y otru de defensor (shusha), y llueu cambien los roles y pasen a otra téunica. Dempués de cada téunica fixa, el kenshi fai ren-han-ko (series d'ofienses que siguen a la defensa), que ye un ataque de contra de forma llibre que sigue hasta que l'atacante orixinal bloquia con ésitu y contraataca. Les téuniques juho, como les proyeiciones, van siguíes de "katame" (téuniques d'inmovilización o arrestu) o "kime" (téuniques d'acabación con variaos golpes de mano o pataes a puntos nerviosos).
Los embu entamen con "gassho rei" y fáense normalmente como kumi embu (fechos por kenshis en pareya), pero tamién como tandoku embu (fechos por un solu kenshi) y como dantai embu (fechos por 6 o 8 kenshis en grupu). L'embu de Shorinji Kempo ye famosu por cuenta de la so velocidá, fluidez y l'armonía de brenga y guapura.
Nun "embukai" o "taikai" d'embus (tornéu), l'embu valórenlu 5 (dacuando 3 n'escoyeta preliminar) xueces que disponen de 60 puntos caún pa les 6 seiciones y 40 puntos caún pa otres considerancies. Un total posible de 300 puntos ye'l máximu, desaniciando les puntuaciones cimeres y les más baxes cuándo xulguen 5 xueces. El kumi embu y el dantai embu execútense dientro d'un plazu máximu d'ente ún y mediu y dos minutos.
Antaño na hestoria del Shorinji Kempo nun había dengún reglamentu pa facer los embu. Nesta considerancia, l'embu yera bien potente y práuticu darréu que lu facíen de xemes en cuando, ad hoc y a querer.
El randori ye un métodu d'entrenamientu p'aprender cómo aplicar ("unyoho") los "hokei" o combinaciones téuniques. Los kenshi non solo precisen entrenase n'habilidaes básiques ("kihon") y en "hokei", sinón tamién entrenar les respuestes a un oponente pa dominar la distancia correuta y pa pasar fluidamente d'una téunica a otra, ye dicir dominar les téuniques hasta'l puntu de que surdan de forma natural entá nun conociendo de mano l'ataque. El randori enseña a movese acordies colos principios inclusive cuando unu ye sosprendíu. Tamién sirve pa comprobar el grau d'habilidá qu'unu algamó nel entrenamientu de kihon y hokei.
Endenantes nel Shorinji Kempo'l randori yera como una competición de llucha. Tres munchos accidentes nun randori ensin proteiciones, la organización pescudó y ameyoró proteutores qu'incluyíen proteición de cabeza, cuerpu y coquiya. Adoptóse tamién un sistema de dar a cada kenshi una función d'ofiensa o defensa pa la so seguranza. Sía que non, independientemente de si la práutica faise con o ensin equipu protector, evítase la competición y empréstase especial atención a les midíes de seguridá.
A partir del 1 "dan" (cintu negru de primer grau) hai dos graduaciones pa cualificar los pasos de la formación física y filosófica.
Exemplos de "dan" y "hokai" correspondiente: 
Dempués d'algamar el 1, 2 y 3 "dan" (graos "bukai") y facer unos cursinos preceutivos, los "kenshi" saquen automáticamente'l Junkenshi, Shokenshi y Chukenshi respeutivamente (graos "hokai").
De 1 a 3 "dan" los esames fáense nel sen de cada seición local o federación nacional. Pero pa los graos 4 "dan" y p'arriba hai que facer esames especiales entamaos por WSKO. Xeneralmente un "kenshi" con 4 "dan" ("yondan") y p'arriba ye un profesor pero a los kenshi con 5 "dan" ("godan") y p'arriba llámenlos oficialmente "sensei". Amás el kenshi qu'algama'l 4 "dan" tamién algama automáticamente'l Seikenshi.
El "manji" usárase como marca del Shorinji Kempo del mesmu mou que s'usó nel budismu per munchos sieglos. Les dos tribes de "manji" signifiquen respeutivamente amor (l' "omote manji", que xira a dereches) y poder (l' "ura manji", que xira a esquierdes), simbolizando asina la filosofía d'unidá del Shorinji Kempo.
Ensin embargu'l crecimientu de la Organización Mundial de Shorinji Kempo (WSKO) traxo un bon pilancu pal so usu, pol significáu venceyáu a la esvástica nel occidente contemporaneu. Nesta considerancia, la WSKO vieno usando l'ideograma 拳 ("ken") nos emblemes, o en dellos casos el "nagare-manji", que ye un "manji" arrondáu de forma que solo llexanamente asemeya una esvástica.
La nueva marca llámenla "so-en" (doble círculu) y vien siendo la forma postrera d'un par de "manji".
La marca "so-en" ta dirixida y los sos derechos acutaos por Shorinji Kempo Unity. Esta marca ponse como emblema nos "dogi" (ropa del Shorinji Kempo, chaquetes y pantalones), nos "obi" (cintos) y nos "hoi" (vistíu ceremoniosu negru).
Doshin So
Doshin So (宗道臣, 1911–1980) ye'l nome budista pol que se conoz a Nakano Michiomi. Foi’l creador y fundador del Shorinji Kempo, un arte marcial xaponés.
Siendo neñu, Doshin So (davezu llamáu “Kaiso”, qu’aproximao traduzse como “el fundador”) vivió na rexón china de Manchuria col so güelu, So Shigeto, que tenía'l rangu de "hanshi" en kendo y yera tamién espertu n'otres artes marciales xaponeses. Tres un pequeñu paréntesis en Xapón, Doshin So volvió a China, onde tuvo de mediaos de los años 1920 hasta la fin de la Segunda Guerra Mundial. Nesti últimu periodu prauticó artes marciales con dellos maestros mientres facía informes pa la intelixencia militar xaponesa. Daquella’l so primer maestru chino, Chen Liang, recomendólu a Wen Taizong, un gran maestru de “quan fa” (kempo), y convertióse tamién nel so alumnu. Dempués de dellos años el maestru Taizong llevólu al templu Shaolin y fíxolu 21 maestru del estilu Giwamonken de kempo.
En 1945, cuándo l'exércitu rusu entró en Manchuria, Doshin So quixo fuxir a Xapón cola ayuda de miembros de sociedaes secretes chines, pero foi finalmente repatriáu en 1946. L'estáu murniu de les coses nel Xapón de posguerra impresionólu cola necesidá de refacer la moralidá y l’arguyu nacional y de crear una imaxe humana dafechu nueva. Siguiendo la filosofía de Bodhidharma y la práutica del kempo como medios p’algamar estos fines, Doshin So revisó, espandió y sistematizó les munches formes de kempo qu’aprendiera en China, empezó a enseñar filosofía zen conxuntamente con esti arte marcial, y asina creó’l Shorinji Kempo qu’esiste güei.
A lo llargo de los años Doshin So foi formando les diverses organizaciones que dieron orixe a la Federación Xaponesa de Shorinji Kempo primero y a la Organización Mundial de Shorinji Kempo más p’arriba. Morrió’l 12 de mayu de 1980. De magar se fundara en Xapón, el Shorinji Kempo estendióse a 33 países distintos y prauticáronlu sobre 1,5 millones de miembros (llamaos "kenshi"). Anguaño’l Shorinji Kempo gobiérnanlu los antiguos alumnos de Kaiso y la so fía, Yuuki So.
Doshin So foi interpretáu pol actor xaponés Sonny Chiba nel filme d’artes marciales "Shorinji Kempo" (1975), al que-y dieron n’inglés el títulu "Killing Machine".
Budo
Budo, tocántenes a la so etimoloxía, ye una amestadura del raigañu "bu" (武), que significa guerra o marcial; y "do" (道), que significa camín o sienda. Más ampliamente, "do" ye una “manera de vivir". Poro nel budo nun hai enemigu esternu, solo ún internu: el propiu ego. De manera asemeyada a budo, "bujutsu" ye un compuestu de los raigaños "bu" (武), y "jutsu" (術), que significa ciencia, habilidá, o arte. Asina, budo ye más de cutiu traducíu como "el camín guerreru", o "el camín marcial", mientres que bujutsu tradúcenlu como "ciencia de la guerra" o "habilidá marcial”, masque ye más normal qu’a dambos términos indistintamente los tornen como “artes marciales”. Pero los significaos fonderos d’estes dos pallabres estrémense por una diferencia importante: mientres que bujutsu namái da atención a la parte física de la llucha (cómo ganar meyor a un enemigu), el budo tamién da atención a la mente y a cómo unu tenía que medrar moralmente. El budo modernu garra aspeutos del estilu de vida del samurái del Xapón feudal pa usalos nel desarrollu personal na vida moderna.
Nun ye fácil dibuxar eses diferencies ente budo y bujutsu. Unos consideren históriques eses diferencies; otros citen diferencies nos métodos o la filosofía d’entrenamientu, o l’empeñu nel desarrollu espiritual. Delles distinciones ente les dos formes cúntense embaxo.
Cuando la era feudal de Xapón, la pallabra "bujutsu" yera d’usu más común pa describir les artes marciales que la pallabra "budo". Anguaño, les artes marciales "clásiques" creaes enantes de la Restauración Meiji llámenles de cutiu "koryu bujutsu" (lliteralmente, "arte marcial de l’antigua escuela"). Y al empar, les artes marciales modernes creaes na Restauración Meiji o dempués llámenles "gendai budo" (lliteralmente, "camín marcial modernu"). Gendai budo como’l ""yudu"", ""kendo"" y ""iaido"" aniciaron en koryu bujutsu como ""jujutsu"", ""kenjutsu"" y ""iaijutsu"" respeutivamente.
El pasu final de les artes clásiques (koryu bujutsu) a les modernes (gendai budo) foi principalmente per aciu de les condiciones americanes daes a los xaponeses p’aceutar la so rindición a la fin de la campaña del Pacíficu (Segunda Guerra Mundial), incluyendo la de que toles fuerces militares xaponeses fueren desfeches (y munchos xefes y oficiales superiores xulgaos por delitos de guerra). Esto traxo tamién qu’a les escueles clásiques d'artes marciales prohibiérenles enseñar téuniques mortales, porque al paecer de los americanos eso podía ser un guañu d’entrenamientu d’insurxentes.
Poro estes escueles antigües fueron cubicándose pa encaxar na nueva situación. Muncho a la manera de les artes marciales norteamericanes, camudaron a estilos de "baille" p’anubrir la so verdadera intención. Pela so parte los gendai budo enveredaron más a deportes y competición. Esta diferencia na intención sopelexada (bien contraria a la muerte de los enemigos d’unu) dexó que los gendai budo espoxigaren nel Xapón de posguerra, mentanto los bujutsu volaron de manera soterraña. Lloñe de cayer no obsoleto, el bujutsu y el budo son dambos importantes güei, caún na so función respeutiva. El gendai budo, como educación física y entrenamientu pa la competición, promocionando la moral, lo espiritual y los valores deportivos, y el bujutsu como entrenamientu marcial dafechu pa la defensa propia y d’otros.
Munchos consideren al budo una forma más civil d'artes marciales, como una interpretación o evolución del más vieyu "bujutsu", que clasifiquen como estilu o estratexa más militarista. Según esta distinción, l'arte civil modernu nun recalca tanto la prauticidá y efectividá como’l desenvolvimientu personal dende una perspeutiva de formación física o espiritual. La diferencia ta ente los aspeutos más "civiles" y los más "militares" del combate y el desenvolvimientu personal. Vese al budo y al "bujutsu" como representantes d’una estratexa o filosofía particulares al respeutive de los sistemes de combate, pero asina y too los términos son aplicaos bastante llibremente y de cutiu tracamundiables.
Otru puntu de vista diz que’l bujutsu ye l'arte marcial qu’unu prautica, ente qu’un budo ye l'estilu de vida qu’unu lleva y el camín que s’anda al prauticar un bujutsu. Por exemplu, podíamos dicir que’l Yudu y el Jujutsu entrenaos como artes marciales práutiques son uno y lo mesmo, ello ye que la práutica del arte Jujutsu empobina a llograr l'estilu de vida del Yudu (el Yudu conocíenlu orixinalmente como Kano Jujutsu, pol so fundador Jigoro Kano. Lo que val tamién p’artes como’l kenjutsu/kendo y el iaijutsu/iaido.
Polo xeneral, una escuela d'artes marciales escueye’l nome col que se siente más a los sos deleres. Una escuela d'artes marciales podía escoyer llamar a la so práutica "bujutsu", porque deseye más una conexón col pasáu, o llamar l’atención sobre que'l so arte prautícase como se facía nun determináu momentu de la hestoria. Otra podía escoyer llamar la so práutica "budo" pa reflexar un empeñu nel desarrollu espiritual y filosóficu, o cenciellamente pa reflexar que l'arte se desendolcara más apocayá.
Berja
Berja (Tamién n'asturianu: "Berxa") (pronunciau como "/'be̞rxä/") ye un conceyu de la provincia d'Almería, Andalucía. Nel añu 2009 contaba con 15.035 habitantes. La so estensión superficial ye de 218 km² y tien una densidá de 66,3 hab/km². Les sos coordenaes xeográfiques son 36º 51' N, 2º 57' O. Allúgase a una altitú de 335 metros y a 52 quilómetros de la capital de provincia, Almería.
Ta formau por delles parroquies: Alcaudique, Balanegra, Benejí, Castala, Hirmes, Río Chico, Río grande, San Roque.
Shaolin Kung Fu
Shaolin Kung Fu refierse a una coleición d'artes marciales de China que pretenden nicios nel Monesteriu Shaolin. De los milenta estilos de kung fu y wushu qu’hai o hubo, dellos centenares igual teníen dalguna rellación con Shaolin, pero sacantes unos pocos sistemes perconocíos, como’l "Xiao Hong Quan", el "Da Hong Quan", "Yin Shou Gun", "Espada de Damo", etc., diba ser cuasi imposible establecer una conexón verificable col Templu pa cualesquier arte en particular.
En 1669 Huang Zongxi describió les artes marciales de China en términos de Shaolin o artes “esternes” y Wudang o artes “internes”. Dende entós Shaolin vieno siendo popularmente un sinónimu de lo que se consideren artes marciales chines esternes, al marxe de si l'estilu particular en cuestión tien o non cualquier conexón col Monesteriu Shaolin. Dalgunos dicen que nun hai denguna diferenciación ente los sistemes que se dicen internos y los esternos de les artes marciales chines, mientres qu’otros maestros de nomadía espresaron opiniones estremaes. Por casu’l maestru de Taijiquan, Wu Jianquan:
En 1784 el "Clásicu del Boxéu: Métodos Esenciales de Boxéu" fixo la referencia más temprana que conocemos al Monesteriu Shaolin como'l sitiu d’orixe del boxéu chinu. Otra vegada esto ye un equivocu, porque les artes marciales chines anticípense a la construcción del Templu Shaolin polo menos dellos cientos d’años.
D’acordies colos "Archivos Jingde de la Tresmisión de la Llámpara", de magar Bodhidharma, un monxu budista del sur de la India, dexara la corte l’emperador Wu de la dinastía Liang nel 527, dio finalmente nel Monesteriu Shaolin, onde “encaró a una paré nueve años, nun falando en tou esi tiempu”.
Según el Yi Jin Jing,
L'atribución de les artes marciales de Shaolin a Bodhidharma refugáronla munchos historiadores de les artes marciales del sieglu XX, primero por Tang Hao cola sida de que’l Yi Jin Jing ye falsu. Una llábana y la evidencia documental amuesen que los monxos históricamente honraron la forma “Rei Kimnara” del Bodhisattva Vajrapani como proxenitora de los sos estilos de llucha de palu y mano vacía.
Huiguang y Sengchou tuvieron metíos nes artes marciales enantes de que se convertieren en dos de los primeros monxos de Shaolin, y ta rexistrao que prauticaben artes marciales primero de la llegada de Bodhidharma. L'habilidá de Sengchou col palu metálicu ta inclusive documentada nel canon budista chinu.
Los archivos sobre’l descubrimientu d’alixos d'armes nos monesterios de Changan cuando les redaes gubernamentales del 446 d.C. suxeren que los monxos chinos prauticaron artes marciales primero del establecimientu del Monesteriu Shaolin nel 497. Los monxos vinieron de les categoríes sociales ente les que les artes marciales prauticábense enforma enantes de la introducción del budismu. Hai nicios de que Huiguang, Sengchou ya inclusive Huike, el socesor inmediatu de Bodhidharma como patriarca del budismu Chan, pudieren ser xente de milicia enantes de retirase a la vida monástica. Per otra parte, los monesterios chinos, igual que los d'Europa, en munchos sentíos fueron de fechu latifundios enforma grandes, ello ye, fontes de rentes regulares escomanaes que riquíen proteición.
Amás, los "Anales de Primavera y Seronda de Wu y Yue", les "Bibliografíes del Llibru de la Dinastía Han", y los "Rexistros del Gran Historiador", documenten la esistencia d'artes marciales en China enantes de Bodhidharma. Les artes marciales Shuai Jiao y Sun Bin Quan, pa nomar dos, precedieron en sieglos l'establecimientu del Monesteriu Shaolin.
La evidencia más vieya de la participación de Shaolin en combate ye una llábana del 728 qu'atestigua dos ocasiones: una defensa del monesteriu contra bandíos alredor del 610 y la so función na derrota de Wang Shichong na Batalla de Hulao nel 621.
Como na mayoría de cambeos dinásticos, el fin de la dinastía Sui traxo un tiempu de trestornos y engarradielles pal tronu. Wang Shichong declaróse Emperador. Controlaba'l territoriu de Zheng y l’antigua capital de Luoyang.
Contra Luoyang nel Monte Huanyuan taba la propiedá del Valle del Ciprés, onde tuviera un fuerte cuando la dinastía Jin y una comandancia cuando los Qi del Sur. Wen, l’emperador Sui, amestara la propiedá a un monesteriu cercanu llamáu Shaolin pa que los sos monxos cultivaren, pero Wang Shichong, decatándose del so valor estratéxicu, arrampló cola propiedá y asitió allí tropes y una torre de señales, y mangó una prefeutura llamada Yuanzhou. Amás atropara un exércitu en Luoyang pa marchar contra’l mesmu Templu Shaolin.
El padre de Li Shimin foi’l primer Emperador Tang, y el mesmu Shimin convertióse nel segundu.
Dende entós Shaolin esfrutó’l patronax real de los Tang.
Anque la llábana del Monesteriu Shaolin del 728 atestigua estos incidentes nel 610 y 621, cuando los monxos entraron en combate, nun diz nin puntu de la práutica marcial nel monesteriu, o de cualesquier téunica de llucha na que tuvieren especializaos los sos monxos. Nin denguna otra fonte de los periodos Tang, Song y Yuan alude a entrenamientu militar nel templu.
D’alcuerdu con Meir Shahar, esto esplícase por una xuntura del gustu de finales de los Ming poles enciclopedies militares y, lo que ye más importante, la recluta d’irregulares civiles, incluyendo monxos, per aciu del amenorgamientu militar de los Ming nel sieglu XVI.
De los sieglos VIII a XV dengún documentu que nos llegara demuestra la participación Shaolin en combate; dempués los sieglos XVI y XVII ven que polo menos cuarenta fontes estenses atestigüen que los monxos de Shaolin non solo prauticaron artes marciales sinón que la práutica marcial convertiérase nun elementu integral de la vida monástica de Shaolin, hasta’l puntu que los monxos sintieron la necesidá de xustificalo creando una nueva tradición budista. Referencies a les artes marciales de Shaolin apaecen en dellos xéneros lliterarios de finales de los Ming: epitafios de los monxos guerreros de Shaolin, manuales d'artes marciales, enciclopedies militares, escritos históricos, rellaciones de viaxes, ficción, ya inclusive poesía.
Estes fontes, en contraste coles del periodu de la dinastía Tang, refiérense a los métodos Shaolin de combate ensin armes, cola llanza, y col arma que yera'l puntu fuerte de los monxos de Shaolin y pola qu’algamaron sonadía: el palu. Haza mediaos del sieglu XVI espertos militares de perdayures na China Ming viaxaben a Shaolin pa estudiar les sos téuniques de llucha.
Alredor de 1560 Yu Dayou viaxó al Monesteriu Shaolin pa ver por sí mesmu les téuniques de llucha de los monxos, pero atopóles decepcionantes. Yu tornó pal sur con dos monxos, Zongqing y Pucong, a los qu’aprendió l'usu del palu nos siguientes trés años. Dempués Zongqing y Pucong tornaron al Monesteriu Shaolin y enseñaron a los sos hermanos monxos lo qu’ellos aprendieren. L’historiador d'artes marciales Tang Hao remontó l’estilu d’Enfrentase a Cinco Tigres del palu Shaolin a les enseñances de Yu.
El manual de Shaolin Kung Fu más tempranu que nos llegara, la "Esposición del Métodu Orixinal del Palu Shaolin", escribiólu pel 1610 y publicólo en 1621 Cheng Zongyou, sobre lo qu’aprendió nuna estancia de más de diez años nel monesteriu.
Les condiciones d’ingobernabilidá de Henan—onde tal'l Monesteriu Shaolin—y provincies de la redolada a finales de la dinastía Ming y en tola dinastía Qing contribuyeron al desarrollu de les artes marciales. Meir Shahar llista les artes marciales Tai Chi Chuan, Boxéu de la Familia Chang, Baguaquan, Xingyiquan y Bajiquan como aniciaes nesta rexón y nesti tiempu.
Pelos años 1540 y 1550, los pirates xaponeses conocíos como "wokou" atacaron les mariñes del este y sureste de China d'un mou ensin precedentes.
El xeógrafu Zheng Ruoceng apurre les referencies más detallaes del sieglu XVI, que confirmen que, en 1553, Wan Biao, Vicecomisariu Xefe del Altu Comisariáu Militar de Nanjing, empecipió la recluta de monxos —incluyíos dalgunos de Shaolin— contra los pirates. Los monxos guerreros participaron polo menos en cuatro batalles: nel Golfu de Hangzhou na primavera 1553, nel delta del ríu Huangpu en Wengjiagang en xunetu de 1553, en Majiabang na primavera de 1554, y en Taozhai na seronda de 1555.
Los monxos sufrieron la so derrota más grande en Taozhai, onde cuatro d'ellos cayeron en batalla. Los sos restos soterráronlos so la Stupa de los Cuatro Monxos Heroicos ("Si yi seng ta") nel monte She a la vera de Shanghai.
La victoria más grande de los monxos foi en Wengjiagang. El 21 de xunetu de 553, 120 monxos guerreros mandaos pol monxu Shaolin Tianyuan ganaron a un grupu de pirates y escorrieron a los supervivientes sobre diez díes y venti milles. Los pirates sufrieron más de cien baxes y los monxos namái cuatro.
Non tolos monxos que llucharon en Wengjiagang yeren de Shaolin, y espoxigaron rivalidaes ente ellos. Zheng fala de la derrota que fixo Tianyuan a ocho monxos de Hangzhou rivales que desafiaron les sos ordes. Zheng clasificó Shaolin como’l primeru de los tres centros cimeros budistes d’artes marciales. Como segundu, clasificó’l Monte Funiu en Henan, y en tercer llugar el Monte Wutai en Shanxi. Los monxos de Funiu prauticaben téuniques de palu qu'aprendieren nel Monesteriu Shaolin. Los de Wutai prauticaben la Llanza de la Familia Yang ("Yangjia qiang").
Dellos llinaxes de Kárate tienen tradiciones orales que reclamen aniciar en Shaolin. Les tradiciones d'artes marciales en Xapón, Corea y sureste d’Asia citen la influencia china según fuera tresmitida por monxos budistes.
Propuestes recientes del sieglu XX, como’l Shorinji Kempo (少林寺拳法) prauticáu nel "Sohonzan Shorinji" de Xapón (金剛禅総本山少林寺), inda caltienen rellaciones col Templu Shaolin Song Shan de China por cuenta de llazos históricos. El xaponés Grupu Shorinji Kempo, que fai contribuciones financieres al caltenimientu del históricu edificiu del Templu Shaolin Song Shan, recibió en 2003 la reconocencia de China.
Na cultura popular Shaolin vive una segunda vida. Dende los años 1970 lleváronlu a munches películes, espectáculos de televisión, videoxuegos, dibuxos animaos, y otros medios de comunicación. Magar que muncho d’esto ye un aspeutu comercializáu de Shaolin, amerita tamién el caltenimientu d’esti templu de 1500 años na conocencia del mundu, y que nun se sumiera na escuridá como munches otres tradiciones antigües. L'abá de Shaolin, Shi Yong Xin, decidió siguir la cultura pop moderna y utilizala en ventaya del templu pa caltenelu cimeru na estaya mundial. Los monxos Shaolin fueron presentaos en Ciencia de la Llucha, una serie de televisión de National Geographic, faciendo fazañes de fuerza, resistencia y artes marciales.
Nos años 1970, David Carradine protagonizó la serie de televisión "Kung Fu" como Kwai Chang Caine, un monxu Shaolin que fuxe pel Xabaz Oeste, que'l so entrenamientu Zen (Chan) ye probáu a lo llargo del so viaxe. La parte de Carradine tenía que la interpretar orixinalmente Bruce Lee. Irónicamente, a Lee quitáronlu nel últimu minutu enantes de rodar por paecer "demasiao chinu" pa un públicu americanu acostumáu a qu’actores blancos retrataren calteres de minoríes étniques pa una audiencia principalmente blanca. Inda asina, el calter de Caine yera escurque una amestadura d’ancestros chinos y europeos, un fechu que puede que tamién influenciara nesta decisión. Nos años 1990, Carradine trabayó na serie "", que siguía al nietu y bisnietu del orixinal Caine nuna gran ciudá moderna.
En 1977 salió’l filme clásicu de cultu de los Shaw Brothers, "El Templu de Shaolin", y en 1982 una película col mesmu nome protagonizada por Jet Li amerita ser la razón principal del resurdimientu del Templu Shaolin en China dempués de la Revolución Cultural. La película cuenta la lleenda del Templu Shaolin. Esta foi siguida per otres incontables películes, incluyendo otra de los Shaw Brothers titulada "La Cámara 36 de Shaolin", que describe l’entrenamientu del llexendariu monxu Shaolin San Te.
Nos años 1990 presentóse’l grupu americanu de hip-hop The Wu Tang Clan, de cutiu faciendo referencies frecuentes a Shaolin, dacuando como nome pal so llar, Staten Island, Nueva York. Les referencies coyíenles del propiu grupu, que medró en Staten Island a finales de los 1970 influyíos por cines que poníen y anunciaben películas de Kung Fu basaes nel estilu de llucha de Shaolin. Videoxuegos y dibuxos animaos empiecen tamién a presentar Shaolin, como la película de dibuxos "Crisis en Xiaolin". Liu Kang, el personaxe principal na serie "Mortal Kombat", un monxu Shaolin, y Kung Lao, de la mesma serie, tamién un monxu Shaolin que quier vengar la destrucción del templu (dirixida por Baraka na historia Mortal Kombat), yeren tan populares que sacaron el so videoxuegu propiu, "Mortal Kombat Shaolin Monks". Krillin, un personaxe nel universu Bola de Dragón/Bola de Dragón Z, ye tamién un monxu Shaolin, anque abandona l’estilu de llucha de Shaolin pola téunica Tortúa de Muten-Roshi.
Nos años 2000, Shaolin algama la reconocencia de la cultura pop por apaecer na serie de televisión Los Simpson, onde visiten el Templu Shaolin nel episodiu "Gugu Gai Pan", que salió pela primer vez nel 2006. Esi mesmu añu l'abá de Shaolin convidó al reality show sobre artes marciales, K-Star, a facer una serie de televisión sobre estranxeros que compiten pa sobrevivir al entrenamientu nel estilu Shaolin.
En 2007 salieron dos publicaciones cimeres sobre Shaolin, incluyendo'l meyor documental de semeyes que nunca se fixera sobre’l templu, tituláu "Shaolin: Templu del Zen", publicáu pola filantrópica Aperture Foundation, presentando les semeyes del fotógrafu de National Geographic Justin Guariglia. L’abá de Shaolin, Shi Yong Xin, escribió'l prólogu atestiguando l’autenticidá del proyeutu. Estes veníen ser les primeres fotografíes que se vieren de los monxos prauticando kung fu clásicu dientro’l templu. L’autor americanu Matthew Polly tamién escribió un llibru contando la hestoria de los dos años que viviera, estudiara y prauticara colos monxos de Shaolin en China a principios de los 1990. Un tercer llibru, más académicu, ye "El Monesteriu Shaolin; Hestoria, Relixón, y Artes Marciales Chines", sobre la historia del templu, publicáu pol estudiante israelín de Shaolin Meier Shahar nel 2008.
Mentanto dalgunos de los anteriores son una clara esplotación comercial del Templu Shaolin y les sos lleendes, ayudaron a facer a Shaolin un nome familiar alredor del mundu, y caltuvieron el templu vivu nes mentes de les xeneraciones nueves. Hasta la fecha dengún otru templu nel mundu consiguió tala reconocencia tan estendida.
"Más información: Llista de les 72 artes marciales de Shaolin"
En 1934, Jin Jing Zhong publicó un llibru tituláu Métodu Shaolin d’Entrenamientu de les 72 Artes Shaolin, o Métodos d’Entrenamientu de 72 Artes de Shaolin. Esti trabayu llista lo que se diz que son auténticos métodos d’entrenamientu de Shaolin que pueden producir habilidaes y talentos desaxeraos; exemplos d'estes habilidaes inclúin téuniques de camisa de fierro (tanto ofensives como defensives), téuniques de saltar y esguilar peles parés, entrenamientu de la maña de saltar con piértiga, remanamientu de puntos de presión y nervios, y munches otres fazañes. La mayoría d'estes habilidaes rique de trés a diez años pa dominales, según l'autor. Jin diz que foi testigu él mesmu de munches d’estes habilidaes o que supo d’elles por un rollu que-y diera l’abá de Shaolin Miao Xing, anque'l trabayu tiende a desaxerar y aguapar.
Mientres la mayoría de monxos guerreros avecen a centrase na representación adaptada pa los turistes, un piñu de monxos de Shaolin busquen la sienda tradicional más centrada na defensa personal y na autenticidá de les téuniques. Los actuales monxos guerreros del espectáculu pueden comparase muncho colos artistes contemporaneos de wushu que se centren en formes guapes y rellumantes más que nes aplicaciones marciales orixinales y na curiosura de la llucha. Les 72 artes de Shaolin son más indicatives del más vieyu y orixinal sistema y teoría de llucha del templu Shaolin. Asina mesmo, a los monxos del espectáculu nun los presionen pa prauticar o estudiar Zen, mientres que dientro’l templu los maestros esperen de los discípulos escoyíos pa monxos guerreros siquiera una ximuestra de respetu poles costumes de Shaolin.
Andre Geim
Andre Konstantinovich Geim (en rusu: "Андрей Константинович Гейм") (Sochi, Rusia, 1 d'ochobre de 1958) ye un físicu holandés d'orixen rusu que ye conocíu pol so trabayu nel grafenu, el desarrollu de la cinta de xeco y demostraciones de levitación diamagnética. El 5 d'ochobre de 2010, algamó'l Premiu Nobel de Física, xunto con Konstantin Novoselov.
Andre fizo los sos estudios nel Institutu de Física y Tecnoloxía de Moscú y nel Institutu de Física del Estáu Sólidu de Tchernogolovka onde fai la so tesis en 1987. Darréu fai el post-doctoráu na Universidá de Nottingham, na Universidá de Bath y na Universidá de Copenhague anantes de convertise en profesor asociáu de la Universidá Radboud de Nimègue n'Holanda (país nel qu'obtien la nacionalidá). En 2001, consigue un puestu de profesor na Universidá de Manchester y conviértese en director del "Manchester Center for Mesoscience and Nanotechnology".
Società Sportiva Lazio
La Società Sportiva Lazio ye un club italianu de fútbol de la ciudá de Roma, fundaú'l 9 de xineru del añu 1900. Xuega na Serie A italiana.
La so vistimenta ye camiseta azul y pantalón blancu, polo que se los conoz col nomatu de "blancu-azules".
Xueguen nel estadiu "Olimpico", que tien capacidá pa 72.689 persones.
El so presidente actual ye Claudio Lotito y el so entrenador Edoardo Reja. 
Tai Chi Chuan
Tai chi chuan (chinu simplificáu: 太极拳; chinu tradicional: 太極拳; pinyin: tàijíquán; Wade-Giles :t'ai4 chi2 ch'üan2) (lliteralmente "Puñu Supremu Definitivu") ye un arte marcial internu de China prauticáu tanto pol so valir pa la defensa como polos sos beneficios pa la salú. De cutiu prautícase tamién por una variedá d’estremaes razones personales: les sos téuniques d’artes marciales dures y suaves, les competiciones de demostración, y la llonxevidá. De resultes, hai bayura de formes d'entrenar tanto tradicionales como modernes, que respuenden a esos oxetivos. Dalgunes d’eses formes de tai chi chuan son especialmente conocíes porque prautíquenles no que la mayoría la xente clasifica como movimientu lentu.
El términu "tai chi chuan" traduzse como "puñu supremu definitivu ", "puñu ensin llendes", "boxéu de los grandes estremos", o cenciellamente "el definitivu" (hai que se decatar de que "chi" nesti casu ye la treslliteración Wade-Giles del pinyin "jí", y de que ye distintu de "ch'i" / "qì", que significa "fuerza vital" o "enerxía"). El conceutu del "taiji" ("supremu definitivu") apaez nes filosofíes chines taoísta y confuciana, onde representa la xunión del yin y yang nun únicu Definitivu representáu pol símbolu Taijitu.Conque la teoría y la práutica del tai chi evolucionaron acordies con munchos principios filosóficos chinos, incluyendo los del taoísmu y el confucianismu.
L’entrenamientu del tai chi implica cinco elementos, nei gung, tui shou (exercicios reactivos), sanshou (téuniques de defensa personal), armes, y rutines de mano vacía, conocíos como "formes" (套路 taolu). Mentanto la imaxe del tai chi chuan na cultura popular ye tipificada pol movimientu desaxeradamente lentu, munchos estilos de tai chi (incluyendo los tres más populares - Yang, Wu, y Chen) – tienen formes secundaries a un pasu más rápidu. Delles escueles tradicionales de tai chi enseñen exercicios por pareyes conocíos como "manes qu'emburrien", y aplicaciones marciales de les postures de les formes.
L'arte recibió'l so nome cuando Ong Tong He, un eruditu de la Corte Imperial, presenció una demostración de Yang Lu Chan ("L’Invencible Yang"). Ong escribió: "Garrando les manes el Taiji solmena’l mundu enteru, un pechu que guarda l'habilidá definitiva derrota una xunta d'héroes."
En China, el Tai chi chuan clasifíquenlu nel grupu Wudang de les artes marciales chines; ello ye, les artes que s’apliquen con poder internu (un términu incluso más ampliu p’abarcar les artes internes ye Neijia). A pesar de que’l Nome Wudang empobina falsamente a la xente a creer qu’estes artes aniciaren nel llamáu Monte Wudang, como sí lo fixeron dalgunes d'elles, ye cenciellamente una división pa estremar les habilidaes, teoríes y aplicaciones de les "artes internes" d'aquelles del grupu Shaolin, los estilos "duros" o "esternos" de les artes marciales.
Dende la primera promoción xeneralizada de los beneficios de salú del tai chi que fixeren Yang Shaohou, Yang Chengfu, Wu Chien-chuan, y Sun Lutang a principios del sieglu XX, desarrollóse per tol mundu un siguimientu de xente con pocu o dengún interés na práutica marcial, pol so beneficiu pa la salú y caltenimientu de la salú. Los estudios médicos sobre’l tai chi sofiten la so efeutividá como un exerciciu alternativu y una forma d’ arte marcial terapéutica.
Entiéndese que centrar la mente namái nos movimientos de la forma ayuda a algamar un estáu de claridá y calma mental. Xunto a los beneficios de salú xeneral y control de la tensión atribuyíos al entrenamientu del tai chi, enséñense aspeutos de la medicina tradicional china a los estudiantes avanzaos en delles escueles tradicionales.
Sicasí ye cuestionable si los beneficios de salú venceyaos al arte pueden consiguise namái col entrenamientu de la forma. Y les cinco escritures clásiques esenciales nun se refieren nenyures a les artes de curar. Tal paez que, sobre too dende los años 1990, el movimientu new age fíxose col arte y modificólu. El Tai Chi Chuan marcial orixinal tovía puede atopase pero, resalvando l’entrenamientu de la forma, malapenes s’atopen otros rasgos comunes.
Delles artes marciales, especialmente les artes marciales xaponeses, riquen que los estudiantes lleven un uniforme cuando prautiquen. Polo xeneral les escueles de tai chi chuan nun riquen un uniforme, pero tanto los profesores tradicionales como los modernos tan de cutiu pola ropa suelto y cómodo y poles zapatiyes de suela plana.
Les téuniques físiques del tai chi chuan descríbense nos clásicos del tai chi, un conxuntu d'escritures feches por maestros tradicionales, como carauterizaes pol usu del remanamientu de les articulaciones basáu más na coordinación y na relaxación que na tensión muscular, al envís de neutralizar o empecipiar ataques. El trabayu lentu y repetitivu implicáu nel procesu d'aprender cómo esi remanamientu ta xeneráu sele y midiblemente, enanta y abre la circulación interna (aliendu, calor corporal, sangre, linfa, peristalsis, etc.)
L'estudiu del tai chi chuan implica principalmente tres aspeutos:
Hai cinco estilos principales nel tai chi chuan, caún nomáu pola familia china de la que surdió:
L’orde verificable de tiempu ye como se llista enriba. L’orde de popularidá (d’acordies col númberu de prauticantes) ye Yang, Wu, Chen, Sun, y Wu/Hao. Los estilos familiares principales comparten muncha teoría soxacente, pero estrémense nos sos enfoques práuticos.
Anguaño hai docenes d'estilos nuevos, estilos híbridos, y rames de los estilos principales, pero les cinco escueles familiares son los grupos reconocíos como ortodoxos pola comunidá internacional. Otros estilos importantes son Zhaobao Tai Chi, un primu cercanu del estilu Chen que ta recién reconocíu polos prauticantes occidentales como un estilu diferenciáu, y el estilu Fu, creáu por Fu Chen Sung, qu’evolucionó de los estilos Chen, Sun y Yang y tamién incorpora movimientos del Pa Kua Chang.
Tolos estilos esistentes pueden remontase al estilu Chen, que fuera tresmitíu como secretu familiar delles xeneraciones. Les cróniques de la familia Chen rexistren que Chen Wangting, de la 9.ª xeneración familiar, ye l'inventor de lo que se conoz güei como Tai Chi. Yang Lu-ch'an foi la primer persona de fuera de la familia n'aprender Tai Chi. El so ésitu en combate dio-y el nomatu de "Invencible Yang", y la so fama y esfuerzos n'enseñar contribuyeron enforma al espardimientu posterior de la conocencia del Tai Chi.
Cuando se rastrexen les influencies formatives del tai chi chuan nos monesterios taoístes y budistes, dende una perspeutiva histórica moderna paez poco más que dir a cuentos llexendarios, pero delles escueles tradicionales postulen la conexón práutica y dependencia del tai chi chuan de les teoríes del neoconfucianismu de la dinastía Sung (una síntesis intencionada de tradiciones taoístes, budistes y confucianes, especialmente les enseñances de Menciu). Estes escueles creyen que les teoríes y la práutica del Tai chi fueron formulaes pol monxu taoísta Zhang Sanfeng nel sieglu XII, pel mesmu tiempu que los principios de la escuela neoconfuciana caltriaben na vida intelectual china. Ensin embargu, la investigación moderna llanza duldes series sobre’l valir d'aquellos postulaos, sopelexando qu'una pieza del sieglu XVII llamada "Epitafiu de Wang Zhengnan" (1669), fecha por Huang Zongxi (1610-1695 d.C.), ye la referencia más temprana qu'indica cualquier conexón ente Zhang Sanfeng y les artes marciales en xeneral, pero que nun hai que la tomar lliteralmente sinón qu’hai que la entender como metáfora cortés. Les propuestes de conexones ente’l Tai Chi y Zhang Sanfeng nun apaecen enantes del sieglu XIX.
Como’l nome "tai chi chuan" piénsase que deriva del símbolu Taiji ("Taijitu" o "T'ai chi t'u", 太極圖), xeneralmente conocíu n’Occidente como’l diagrama "yin-yang", el tai chi chuan ye, poro, según se diz na lliteratura caltenida nes sos escueles más vieyes, un estudio de los principios "yin" (receutivu) y "yang" (activu), utilizando la terminoloxía atopada nos clásicos chinos, especialmente l'I Ching y el Tao Te Ching.
La práutica principal implica dos carauterístiques primaries: la primera ye la forma en solitariu ("ch'üan" o "quán", 拳), una secuencia lenta de movimientos que sorraya un llombu derechu, respiración abdominal y una gama natural de movimientos; el segundu son diferentes estilos de manes qu'emburrien ("tui shou", 推手) pa entrenar principios de movimientu de la forma con un compañeru y d’una manera más práutica.
La forma en solitariu tien que llevar a los estudiantes al traviés d'una gama completa y natural de movimientu sobre'l so centru de gravedá. La práutica curiosa y repetida de la rutina en solitariu dizse que corrixe la postura, afala la circulación, caltién la flexibilidá de les xuntes, y amás familiariza a los estudiantes coles secuencies d'aplicación marcial qu’impliquen les formes. Los estilos tradicionales más importantes del tai chi tienen formes que difieren daqué en cuantes a estética, pero hai tamién munches semeyances obvies qu’apunten al so orixe común. Les formes en solitariu –mano vacía y armes- son catálogos de movimientos que se prautiquen individualmente n'escenarios de manes qu'emburrien y aplicación marcial pa preparar a los estudiantes pal entrenamientu de la defensa personal. Na mayoría de les escueles tradicionales pueden prauticase les diferentes variaciones de les formes en solitariu: por exemplu rápido-lento, pequeñu círculu-gran círculu, cuadrao-rondo (que son espresiones distintes de remanamientu de les articulaciones), o sentase baxo/sentase alto (el grau al que doblen al facer la forma les rodíes qu'aguanten el pesu).
La filosofía del Tai Chi Chuan ye que si unu usa la durez p'aguantar la fuerza violenta, entós dambes partes mancaránse siquiera en dalgún grau. Tal dañu, según la teoría del tai chi, ye una consecuencia natural de topetar la fuerza bruta cola fuerza bruta. Asina qu’a los estudiantes apréndenlos non a lluchar direutamente o a resistise a una fuerza entrante, sinón a enfrentala con suavidá y a siguir el so movimientu mientres tan tovía en contautu hasta que la fuerza o ataque entrante escosa por sí mesmu o pueden redirixilu ensin peligru, enfrentando’l yang con yin. Si se fai correutamente, esti equilibriu yin/yang o yang/yin en combate, o nun sentíu filosóficu más ampliu, ye un oxetivu primariu del entrenamientu del tai chi chuan. Lao Tzu apurrió’l paradigma pa esto nel Tao Te Ching cuando escribió: "Lo blando y lo flexible derroten a lo duro y fuerte."
L'aspeutu marcial del tai chi enfótase na sensibilidá a los movimientos y al centru de gravedá del adversariu disponiendo respuestes apropiaes. L’estudiante de tai chi marcial entrena como oxetivu primariu alteriar eficazmente o "garrar" el centru de gravedá del adversariu darréu al contautu. La sensibilidá que se precisa pa facese col centru algámase con miles d'hores d’entrenamientu marcial de formes, manes qu'emburrien y sparring, primero "yin" (lentu, repetitivu, meditativu, baxu impactu), y añadiendo más tarde "yang" ("realista," activu, rápidu, altu impactu). El tai chi entrena en tres distancies básiques: cercana, media y llarga, y d’ehí tolo que quepa ente elles. Los emburriones y los golpes de mano abierta son más comunes que les puñaes, y les pataes son normalmente a les piernes y baxu cuerpu, nunca p’arriba del cadril, dependiendo del estilu. Los deos, puños, palmes, cantos de les manes, moñeques, antebrazos, coldos, costazos, llombu, cadriles, rodíes, y pies, son xeneralmente utilizaos pa cutir, con golpes a los güeyos, gargüelu, corazón, vería, y otros puntos de presión entrenaos polos estudiantes adelantraos. Tamién s’utilicen agarres de les xuntes, inmovilizaciones, y francedures (chin na). La mayoría de los maestros de tai chi esperen que los sos estudiantes apriendan ensembre habilidaes defensives o neutralizadores primero, y l’estudiante va tener que demostrar que ye afechiscu con elles enantes d’entrenar por estenso les habilidaes ofensives. Nes escueles tradicionales dase tamién importancia a esperar qu´unu amuese wu te (武德), virtú marcial o heroísmu, pa protexer a los indefensos, y qu’amuese piedá colos adversarios.
Arriendes de la forma física o marcial, les escueles de tai chi chuan tamién se centren en cómo la enerxía d'un golpe afeuta a la otra persona. Un golpe de palma que paez tener el mesmu movimientu puede executase de tal manera que tenga un efeutu dafechu distintu nel cuerpu del oxetivu. Un golpe de palma que cenciellamente podía emburriar a l'adversariu, podía en cambiu mangase de tal manera que llevantara al oponente de la tierra, rompiendo’l so centru de gravedá; o podía llevar la fuerza del golpe hasta dientro’l cuerpu de la otra persona col propósitu de causar un dañu internu.
Otros exercicios d’entrenamientu inclúin:
Al da-y importancia namái qu’a la salú, les clases de tai chi llegaron a ser populares n'hospitales, clíniques, y centros sociales y de mayores más o menos nos últimos venti años, cuando los representantes del baby boom maurecen y la reputación del arte como un entrenamientu de baxa tensión pa los vieyos vien siendo más conocida.
De resultes d’esta popularidá, hubo dalguna diverxencia ente los que dicen que prautiquen tai chi principalmente pa la defensa personal, los que lu prautiquen pola so atraición estética (ver wushu), y los que tan más interesaos nos sos beneficios pa la salú física y mental. L’aspeutu wushu ye principalmente pa espectáculu; les formes que s’enseñen pa esos propósitos tán diseñaes pa ganar puntos en competición y son na so mayor parte indiferentes a cualquier caltenimientu de la salú o habilidá marcial. Estilistes más tradicionales creyen que dambos aspeutos de salú y artes marciales son igualmente necesarios: el "yin" y "yang" del tai chi chuan. Les escueles "familiares" de tai chi, poro, inda presenten les sos enseñances nun contestu d'arte marcial, cualquiera que seya la intención de los sos estudiantes al estudiar l'arte.
Con vistes a estandarizar el tai chi chuan pa xulgalu nos torneos de wushu, y darréu que munchos profesores de tai chi chuan o marcharen de China o fueren obligaos a parar d’enseñar dempués del establecimientu del réxime comunista en 1949, el gobiernu patrocinó'l Comité de Deportes Chinos, qu’axuntó a cuatro de los sos maestros de wushu pa encurtiar la forma de mano de la familia Yang a 24 posiciones en 1956. Quixeron retener l’aspeutu del tai chi chuan pero creando una rutina que fuera menos difícil d'enseñar y muncho menos difícil d'aprender que les formes de mano más llargues (polo xeneral, de 88 a 108 posiciones) y clásiques. En 1976 fixeron una forma llixeramente más llarga, tamién pa los propósitos de demostración, qu'inda nun implicaba l’alcordanza completa, equilibriu y requisitos de coordinación de les formes tradicionales. Tratóse de les "48 Formes Combinaes" que crearon tres entrenadores de wushu al mandu del Profesor Men Hui Feng. Les formes combinaes basáronse en simplificar y combinar delles carauterístiques de les formes clásiques de cuatro de los estilos orixinales: Chen, Yang, Wu, y Sun. Cuando’l tai chi foi otra vegada popular nel continente, fixéronse formes más competitives que pudieren completase nun plazu máximu de seis minutos. A finales de los 1980, el Comité de Deportes Chinos estandarizó munches formes distintes de competición. Fixeron conxuntos pa representar a los cuatro estilos principales asina como formes combinaes. Estos cinco conxuntos de formes creáronlos equipos distintos, y más tarde aprobólos un comité d’entrenadores de wushu en China. Tolos conxuntos de formes creaos asina nomáronlos según el so estilu, por casu la Forma de Competición Nacional del Estilu Chen ye la "Forma de 56", y asina. Les formes combinaes son la "Forma de 42" o cenciellamente la "Forma de Competición". Otra forma moderna ye la Forma Combinada de Tai-Chi Chuan de 67 Movimientos, creada nos años 1950; contién carauterístiques de los estilos Yang, Wu, Sun, Chen y Fu amestaes d’una forma combinada. L’entrenador de wushu Bow Sim Mark ye un esponente notable de la Combinada de 67.
Estes versiones modernes de tai chi chuan (dacuando escritu utilizando la romanización pinyin "Taijiquan") son dende entós una parte integral de los torneos internacionales de competición wushu, y presentáronse en películes populares protagonizaes o coreografiaes por competidores perconocíos de wushu, como Jet Li y Donnie Yen.
Nos XI Xuegos Asiáticos de 1990, el wushu incluyóse per primer vegada como una seición de la competición, escoyendo la "Forma de 42" pa representar al tai chi. La Federación Internacional de Wushu (IWUF) solicitó que’l wushu fuera parte de los Xuegos Olímpicos, pero ensin sumar medayes.
Los prauticantes tamién prueben les sos habilidaes marciales práutiques contra estudiantes d'otres escueles y estilos d'artes marciales na competición de manes qu'emburrien y sanshou.
Enantes de la introducción del tai chi a los estudiantes occidentales, los beneficios pa la salú del tai chi chuan esplicábense en gran parte al traviés de la lente de la medicina tradicional china, que ta basada nuna consideranza del cuerpu y de los mecanismos de xorrecimientu non siempre estudiada o sofitada pola ciencia moderna. Güei, el tai chi ta nel procesu de sometese a estudios científicos rigorosos n’Occidente. Agora que la mayoría de los estudios de salú amosó un beneficiu tanxible en delles estayes cola práutica del tai chi, hai profesionales de la salú que pidieron estudios más a fondu pa determinar factores d’alliviu talos como l'estilu más beneficiosu, la duración suxerida de práutica p'amosar les meyores resultancies, y si’l tai chi ye tan eficaz como otres formes d'exerciciu.
Gensei Ryu
Gensei Ryu o Genseiryū (玄制流) ye un estilu de karate con raigaños nel Shuri-te, ún de los tres estilos orixinales del karate d’ Okinawa, Xapón. Creólu Seiken Shukumine (1925–2001), que combinó téuniques clásiques coles sos anovaciones propies p’asina desendolcar les especiales carauterístiques del Gensei Ryu. Shukumine tuvo dos maestros conocíos, Sadoyama y Kishimoto.
El nome "Gensei Ryu" usóse pela primer vez en 1953. Esti nome fórmenlu en xaponés tres caráuteres (kanji) diferentes: 玄制流. El primeru ye "gen" 玄 y significa 'misterioso', 'atapao', y 'universu', pero tamién 'una verdá esnidiosa y fonda'. El segundu ye "sei" 制 y tórnase a 'control', 'sistema', 'llei' o 'regla', pero tamién 'crear una forma.' El postreru ye "ryū" 流, que significa cenciellamente 'estilu' o 'escuela.' La combinación "gensei" 玄制 podía tornase a 'controlar l’universu', pero miembros de la escuela interpreten que significa daqué como "dir en cata de la verdá fonda y asoleyala per aciu de la forma," lo que puede considerase dende un puntu de vista tanto físicu como espiritual.
El Gensei Ryu tien raigaños nun antiguu estilu de karate llamáu Shuri-te. Delles fontes argúin que’l raigañu ye’l Tomari-te, pero sicasí les diferencies son mínimes teniendo en cuenta que dambos estilos deriven del Shōrin-ryū. Nos años 1920 y 1930 fálase de tres estilos principales n’Okinawa. Estos tres estilos (Naha-te, Tomari-te y Shuri-te) llámenlos dacuando más en xeneral Karate d’Okinawa, y recibíen esos nomes de les tres ciudaes onde se desarrollaron: Naha, Tomari y Shuri. 
Matsumura "Bushi" Sōkon (1809–1898) foi ún de los maestros del Shuri-te. Tuvo munchos estudiantes que dempués llegaron a ser lleendes del karate, como Yasutsune (Ankō) Itosu. Un alumnu menos conocíu foi Bushi Takemura, que desarrolló una versión del "kata" (型) "Kushanku" que tovía entrenen güei en Gensei Ryu y en Bugeikan. Ún de los alumnos de Takemura foi Kishimoto (1862–1945, anque delles fontes daten la nacencia nel 1868), que foi l’últimu maestru de Seiken Shukumine.
Seiken Shukumine, nacíu’l 9 d’avientu de 1925 en Nago, na isla xaponesa d’Okinawa, empezó con 8 años coles llecciones de karate d’ Ankō Sadoyama, un gran maestru de "koryū karate" ("téuniques chines de la vieya escuela"). Esti entrenólu cuatro años. Cuando Shukumine tenía alredor de 14 años, foi aceptáu por Kishimoto.
Kishimoto yera mui selectivu: solamente tuvo nueve discípulos en tola vida, y Seiken Shukumine tuvo qu’aporfiar munches veces enantes de que Kishimoto decidiera aprendelu. Los últimos dos estudiantes de Kishimoto fueron Seiken Shukumine y Seitoku Higa (nacíu nel 1920). Otra fonte afita que Kishimoto esaminó a Seiken Shukumine enantes d’aceptalu como estudiante. Cuando Shukumine y Kishimoto se conocieron, ésti garró un atizador y arrefundió un cachu de carbón de lleña con toles sos fuerces haza Shukumine, que lu esquivó. Kishimoto aceptólu como estudiante con una condición: que-y prometiera caltener les téuniques en secretu.
Na Segunda Guerra Mundial Shukumine foi reclutáu con 18 años pa l’ armada y tuvo que s’aunir al "Cuerpu Xaponés de Kamikaze", donde llegó a ser pilotu ""kaiten"", una embarcación d’un solu home llena d’esplosivos qu’usaben nos ataques suicides "kamikaze" contra los buques de guerra americanos. Seiken Shukumine entrenábase pa empobinar esta pequeña embarcación per entemedios de la maralla proteutora de rede d’aceru qu’estraben pel agua alredor de los buques pa protexelos de los ataques d’estos "kaiten". Él pensaba nuna manera d’ arte marcial de maniobrar ente estes redes d’aceru y tentaba d’atalantar téuniques pa refugar los torpedos enemigos. Aprendió que tenía que trabayar duro pa calistrar les defenses enemigues, y el so maxín d’artista marcial vio cómo esi enfoque podía adaptase al karate tradicional pa enveredase a una forma de combate más flexible y dinámica.
Val Dios qu’a Shukumine nunca lu nomaron pa un ataque suicida y sobrevivió a la guerra. Pero cuando tornó pa la so patria alcontró qu’Okinawa taba esbarrumbada poles bombes y que’l so maestru Soko Kishimoto morriera cuando la Batalla d’Okinawa en 1945. Shukumine retiróse en soledá un par d’años y entamó a crear el so estilu de karate calteniendo na megolla’l so entrenamientu como pilotu "kaiten". Combinó les sos téuniques nueves coles clásiques qu’aprendiera de los sos maestros Sadoyama y Kishimoto, desendolcando asina les carauterístiques especiales del Gensei Ryu.
En 1949, na ciudá d’ Itō (Prefeutura de Shizuoka, Xapón), Seiken Shukumine demostró públicamente les sos téuniques de karate pela primer vez. N’ochobre de 1950 Shukumine participó nuna exhibición de karate organizada pola televisión xaponesa. Nesta demostración participaron tamién otros maestros como Hidetaka Nishiyama (de l’Asociación Xaponesa de Karate, JKA), Yasuhiro Konishi ("Ryobukai") Ryusho Sakagami ("Itosukai"), H. Kenjo ("Kenshukai"), Kanki Izumikawa y Shikan (Seiichi) Akamine (dambos de "Gōjū-ryū"). Shukumine demostró ente otres coses el "kata" "koshokun dai", "tameshiwari" (téunica de rompimientu, nesti casu Shukumine rompió 34 teyes col "shutō", el cantu de la mano abierta) y "hachidan-tobi-geri" (patada múltiple en saltu, con 8 pataes d’un saltu). A primeros de los 1950 Shukumine creó’l "sansai no kata", una obra maestra del karate Gensei Ryu.
En 1953 Shukumine empecipió a dar lleiciones na base militar Tachikawa a les Fuerces d’Autodefensa de Xapón, y nos 10 años siguientes dio lleiciones en munchos dojos (p.e. n’universidaes y grupos corporativos) na redolada del área de Tokyo. Nesi añu 1953 Shukumine sopelexó oficialmente que les sos téuniques yeren "Gensei Ryu", pero suel mencionase l’añu 1950 como’l d’entamu del Gensei Ryu.
En 1962 Shukumine creó un nuevu arte marcial, un desendolcu avanzáu del Gensei Ryu que llamó "Taido". Pero’l Taido nun ye karate, sinón un nuevu arte marcial. De magar entós, Shukumine tuvo principalmente implicáu nel Taido y munchos de los sos alumnos empecipiaron a entrenase tamién nél. Sicasí dellos estudiantes de Taidō caltuvieron una rellación amistosa con dellos estudiantes de Gensei Ryu y Shukumine siguió de xemes en cuando aconceyando colos sos antiguos alumnos.
En 1964 Shukumine espublizó’l so llibru "Shin Karatedō Kyōhan" nel que describe les bases del Ko-ryu Karate-do. Nel llibru descríbense mui bien de kata, téuniques y materiales d’entrenamientu, esplíquense a fondu dellos "kata", con semeyes:
Ye dicir añade los kata creaos por él: "Ten-i no Kata" "Chi-i no Kata" "Jin-i no Kata" y "Sansai". Pero menciónense más "kata" nesti llibru, ensin semeyes; un total de 44 "kata" incluyendo "Taikyoku-Shodan, Tensho-no-Kata, Wankan", etc. L'autor refierse a los conteníos de "Shin Karatedō Kyōhan" como "koryū" (古流), que se considera karate de la 'antigua tradición' o de la 'vieya escuela', pero tamién menciona’l nome "Gensei Ryu" unes cuantes veces.
El 26 de payares de 2001 morrió Seiken Shukumine d’un paru cardiacu, dempués de seis años de malura. Tenía 75 años y dexaba muyer, un fíu y dos fíes.
Shukumine tamién yera conocíu como filósofu, y cuando la guerra aprendió que facer daqué inesperao o imprevisto ye’l secretu de la victoria, igual nuna guerra ente dos naciones como nuna simple amarradiella ente persones. N’otres pallabres, la filosofía básica del Gensei Ryu persigue esta idea de facer lo inesperao.
Shukumine pescudaba cómo aplicar esta idea non solo na vida sinón tamién nel Gensei Ryu Karate y nos sos "kata". Col tiempu creó la teoría básica de ""Sen, Un, Hen, Nen y Ten". Estos son los principios básicos que faen al Gensei Ryu un estilu de karate tridimensional:
""Sansai"" ye’l que se perconoz como típicu kata del Gensei Ryu, con bayura d’estes téuniques. Otres téuniques xenuines del Gensei Ryu son les pataes "ebi-geri" (patada trasera con dambes manes en suelu y la cara cerca’l suelu) y "manji-geri" (patada llateral o "mawashi-geri" cola cabeza cerca’l suelu y dambes manes en suelu). Dambes pataes tan nel grupu llamáu "shajo-geri" (cuerpu qu’apoya) y fáenles tamién en Taido. Arriendes de kata, en Gensei Ryu prautícase tamién "shihō" y "happō" (tamién lo faen otros estilos, anque non toos). Shihō' traduzse como 'cuatro direiciones' y compriende exercicios nos que se repite varies veces una combinación de téuniques en cuatro direiciones diferentes (alantre, atrás, derecha, izquierda). Cuasi ye lo mesmo con happō, pero este traduzse como 'ocho direiciones', colo que compriende exercicios n’ocho direiciones diferentes.
Dempués de que Shukumine dexara d’enseñar Gensei Ryu en 1962 (quitando nunes poques ocasiones), dalgunos alumnos crearon les sos propies organizaciones de Gensei Ryu pa siguir con esti estilu a los sos deleres. Ente otros son les siguientes: "Butokukai" (fundada tres años enantes de que Shukumine dexara oficialmente’l karate y dirixida por Kunihiko Tosa), "Nippon Karate-dō Budō Kyokai", "Genwakai", "Ryounkai", "Keneikai" y "Seidokai". La organización de Gensei Ryu más antigua qu’inda esiste anguaño ye la Federación Internacional de Genseiryū Karate-do (1959).
L’introductor del Karate-Do Gensei Ryu en España, y amás pioneru del Karate en Asturies, ye’l maestru "Hiromichi Kohata" (Tokyo, 19 d’avientu de 1944), alumnu de los maestros Setsuzo Kuruji, Sadao Ayase, y del mesmu Seiken Shukumine. El maestru Kohata introduxo’l Gensei Ryu n’Asturies en 1970, ya inda güei esta ye la comunidá autónoma onde más se prautica esti estilu.
El Maestru Kohata entamó a enseñar Gensei Ryu nos ximnasios Sukurakan y Takeda II, de Xixón, y nel Takeda d’ Uviéu. En 1971 sacó n’ España ‘l títulu d’Entrenador Nacional de Karate y fexo na villa asturiana de L’Entregu una exhibición énte l’entós Príncipe Xuan Carlos de Borbón.
En 1985 el sensei Kohata funda l’Asociación Gensei Ryu Karate-Do d’España y espubliza un llibru de kates del estilu Gensei Ryu. Esi mesmu añu traxo a España al so maestru Setsuzo Kuruji pa xuntar criterios téunicu-metodolóxicos.
Munchos de los maestros y competidores de karate más destacaos d’Asturies y d’España fueron, o son tovía, alumnos del maestru Kohata. Ente otros: Carlos Valdés, Rodolfo Suárez, Ignacio Rodríguez Fanjul, José Luis Prieto, Ángel Arenas, Lino Gómez Feito, José Manuel Rodríguez… Ente ellos tan los primeros estudiantes de Karate qu’hubo n’Asturies, razón pola que’l Gensei Ryu foi munchos años l’estilu más prauticáu equí.
Comarques históriques d'Asturies
Col términu Comarques hestóriques d’Asturies o partíos, faise referencia a la dixebra hestórica de los conceyos asturianos pala defensa de sos intereses nel sen de la Xunta Xeneral del Principáu.
Fuera del Principáu ye d'enantar, na llamada Asturies de Santillana, les comarques de Lliébana, los Nueve Valles y la Merindá de Santillana, dixebra que tamién tien so orixe nel procesu de desfeudalización.
La Xunta Xeneral del Principáu ye dende hai sieglos, el muérganu de representación hestóricu de los Conceyos asturianos. El so orixe ta dacuando en 1388 el Rei Xuan I de Castiella crea'l Principáu d'Asturies, otorgando'l títulu de Príncipe d'Asturies al infante Don Enrique, que llueu sedría Enrique III de Castiella. Nesi tiempu los Conceyos asturianos, enfrentaos a la familia Quiñones, alcuéntrense a la Corona escontra los grandes señores feudales. Más, la socesiva incoporación a so sen dos conceyos, como resultáu del procesu de desfeudalización afitó que la composición daquella dixebrara en partíos ostentando caún daquellos distintos derechos y privilexos, asina tamién una organización política abondo diversa.
La so configuración definitiva vieno determinada pola incorporación al realengu de los llamaos conceyos d'Episcopalía, que tien llugar a lo llargu del sieglu XVI como resultáu de los procesos desamortizadores promovíos pol rei Felipe II, que pa facer frente a los gastos de la guerra de relixón obtién del Papáu la "«Bulda Breve Acceperimus»", pola qu'autorizaba pa mercadexar la xurisdicción que fasta entós ostentaben l'obispu d'Uviéu ya munchos de los monasterios, más tamién la Orde de Santiagu como ye'l casu del Conceyu de Sobrescobiu. La incorporación d'estos conceyos dio llugar a la creación de seis partíos qu'alcuéntrense representaos por otros tantos procuradores, fixando'l so númberu definitivamente en siete, pa cuando otórgase esta condición a los conceyos de Tinéu y Cangas de Tinéu. Les ordenances solicitaes por "Sancho de Inclán", Procurador del Principáu y aprobaes pol rei Felipe II nel Pardo el 23 de payares de 1594 siendo Gobernador d'Asturies "Duarte de Acuña", fixaron una diputación permanente ya l'oficiu de Procurador Xeneral del Principáu, pues siendo abonda la reunión de los setenta conceyos, facíase necesaria la división en partíos p'axuntar la voz dos conceyos. 
Asina la diputación permanente en quien delega sos facultaes la Xunta Xeneral, ta presidida pol Rexente o Decanu de la Real Audiencia, y compónse del Procurador Xeneral del Principáu, de so Alférez mayor y de siete Diputaos qu'ostenten la representación de les comarques asturianes.
Los partíos o comarques Históriques del Principáu d'Asturies son les siguientes:
La ciudá d'Uviéu, so Conceyu ya l'Alférez mayor del Principáu, (Familia Queipu de Llan). 
Llanes, Ribeseya, Colunga, Piloña, Onís, Casu, Cangues d'Onís, Parres, Ponga, Amieva, Cabrales y Caravia. 
Conceyos finaos: Peñaflor axúntase a Grau, Tudela a Uviéu, Olloniegu a Uviéu, Paderni a Uviéu y Payares a Ḷḷena.
"Ver Asturies de Santillana"
Formaben parte de l’Asturies de Santillana, les comarques de Lliébana, los nueve valles y Santillana y los conceyos del actual Principáu de Rivadeva, Peñamellera d'Arriba y Peñamellera d'Abaxo.
Santillana del Mar, El Astillero, Udíes, Sarón, Selaya, Llierganes, Comilles, y Ruiloba, Peñarrubia Peñeres, Mazcuerras, Tudanca, Polaciones, Runansa, Valdáliga y Las Jerrerías. Inclúyense nesta merindá los llugares de Panes, Ciliergo , Narganes y Merodio tos nel conceyu de Peñamellera Baxa. 
Vega de Lliébana, Cabezón de Lliébana, Camaleñu, Cillorigu de Liébana, Pesagueru, Potes y Tresvisu.
San Vicente de la Barquera y Val de San Vicente. 
Foi una entidá xurisdiccional y administrativa irguida en 1581 polos valles d'Alfoz de Lloreu, Cabezón de Sal, Cabuérniga, Reocín, Piélagus, Camargu, Villaescusa, Penagus y Cayón.
Alcuéntrense tamién na Asturias de Santillana los conceyos afitaos güei nel Principáu d’Asturies Ribadeva, Peñamellera Alta y Peñamellera Baxa.
Liu Xiaobo
Liu Xiaobo (Changchun, Jilin, 28 d'avientu de 1955 - 13 xunetu 2017) foi un intelectual y activista en pro de los Derechos Humanos y les reformes na República Popular China. Ye presidente del Centru Independiente Chinu PEN dende 2003. El 8 d'avientu de 2008, foi deteníu en rempuesta a la so participación na firma de la Carta 08, siendo formalmente arrestáu'l 23 de xunu de 2009 baxo sospecha d'envizcar la subversión "escontra'l poder del Estáu". Foi procesáu colos mesmos cargos el 23 d'avientu de 2009, y condergáu a 11 años de cárcel el 25 d'avientu.
El 8 d'ochobre de 2010 foi galardonáu col Premiu Nobel de la Paz .
El Porto
El Porto, oficialmente El Porto / Viavélez, ye un pueblu del conceyu d'El Franco, perteneciente a la parroquia d'A Caridá (Asturies).
N'El Porto hubo un astilleru y l'actividá portuaria centróse nel comerciu de madera y na pesca, actividá esta última que tovía continúa anguaño. Existe una Cofradía de Pescadores col nome de "Sto. Ángel de la Guarda" que xestiona la rula na que nel añu 2014 se vendieron 17.351,12 Kg d'estremaes especies con un valor total de 101.616,42 €, destacando'l pulpu con 11.089,50 Kg y 75.649,10 €
Jesús Suárez Cueva
Jesús Suárez Cueva (*Bobes, 10 de marzu de 1955). Foi un ciclista asturianu, profesional ente 1977 y 1989. Los sos mayores éxitos deportivos algamólos na Vuelta a España, onde conseguiría tres victories d'etapa nes sos estremaes participaciones y onde algamaría la clasificación de los sprints especiales na edición de 1985.
Depués de la so retirada exerció como director deportivu n'equipos como el Clas, Relax-GAM.
Antón de Cogollu
Antonio Álvarez Vega, más conocíu por Antón de Cogollu foi un gaiteru asturianu y, xunto con José Remis Vega (El Gaiteru Margolles, tamién nomáu "Capilla", pá de José Remis Ovalle), un de los meyores constructores de gaites de la dómina nel Principáu.
Antonio Álvarez Vega ñaz en Cogollu, Les Regueres, nel añu 1883. Hereda l'afición a la gaita de la mano de so pá, Manuel Álvarez, nomáu gaiteru y fabricante de gaites.
Casóse n' Alcéu (Sotu Les Regueres) con Leonor Valdés Álvarez y vivió equí fasta la so muerte' l 30 d'avientu de 1959, a la edá de 74 años.
Antón algamó seis primeros premios nos concursos de la "Exposición Provincial d' Artesanía n' Asturies", dellos diplomes y medalles. Nel añu 1950 fízose con un premiu de 5.000 pesetes, en Madrid, con una gaita fecha pal so primu Valentín Álvarez, "Valiente Carbayal", de Llanera, gaita fecha n'ébanu con incrustaciones de marfil.
José Remis Vega
José Remis Vega (1880 - 1963), conocíu como'l gaiteru Margolles foi un gaiteru asturianu amás d' un de los meyores constructores de gaites de la dómina xuntu con Antón de Cogollu.
José Remis Vega ñaz en Sevares, Piloña, en 1880 y muerre' n Xixón nel añu 1963. A los nueve años prendió n' elli l' afición pe la gaita ya entós cola de casa pa dir buscar un trabayu col que poder mercar una gaita. Asina ta en Palencia trabayando tol branu n' una texera onde-y pagaron quince duros.
Cuando torna p' Asturies merca una gaita' n Colunga y entama a deprender, ensin mayestru, y escomencipia a tocar pe los pueblos, "de romería' n romería y d' esfoyaza n' esfoyaza."
A los diecisiete años casó con Ramona, una rapaza del pueblu de Margolles (Cangues d'Onís), del llugar de la Capilla. Esa ye la razón de que al gaiteru Margolles tamién se lu conoza por "Capilla". Ceu entama a garrar nome comu gaiteru profesional, con lo que pudo mantener una familia de catorce fíos, quince ñacíos. Los sos fíos cuenten que lu acompañaben al tambor en xires nes que percorríen Asturies delles selmanes. Dellos fíos foron grandes gaiteros como Ramón Remis o José Remis Ovalle, gaiteru Mayor d' España y d' Asturies.
El gaiteru Margolles fizo escuela de gaiteros nos primeros años del sieglu XX. Amás del so fíu José Remis Ovalle, foi alumnu suyu Eduardo Martínez (Eduardo, el de Ribeseya). La escuela Margolles-Remis ye anguaño una de les más nomaes d' ente los gaiteros tradicionales, tantu pol so repertoriu como pol so estilu.
El rei Alfonsu XIII quiso' l meyor gaiteru d' Asturies pa ser gaiteru oficial nel Palaciu Rial. Ellí unviáronse a dos de los meyores gaiteros asturianos de la dómina: Ramón García Tuero, el Gaiteru Libardón, y José Remis Vega, el gaiteru Margolles. Esti caberu yera' l que diba quedase' n Madrid pa ser gaiteru oficial d' Alfonsu XIII.
Cuando tornó p' Asturies anició a facer gaites, siendo un de los meyores nel so trabayu. Tocó la procesión de la Santina en Cuadonga' l 8 de Setiembre (Día d' Asturies) sesenta años seguíos. 
José Remis Ovalle
José Remis Ovalle (1910 - 1987), más conocíu como Remis Ovalle o simplemente Remis, foi quiciabes el meyor gaiteru que dió Asturies, siendo Gaiteru Mayor d' España (1970) y Gaiteru Mayor d' Asturies dos vegaes (1956 y 1970).
Remis ñaz en Margolles (Cangues d'Onís) un 2 de xineru de 1910, fíu de José Remis Vega, el gaiteru Margolles, y Ramona Ovalle. Ceo, con siete años acompaña a so pa, al tambor, pe les romeríes.
Entama a tocar la gaita de la man de so pa con doce años. Na mili tuvo destináu en Pamplona y cuando torna cásase con Consuelo Peñayos Puente.
El 5 d' agostu de 1956, nun concursu entamáu pol Ayuntamientu de Xixón, algama'l títulu de Gaiteru Mayor d' Asturies, siendo so pa segundu. En Payares d' esi añu marcha p' América faciendo una xira artística que lu tuvo lloñe d' Asturies por tres años. Como-y dixo nuna carta al so collaciu "Javier, el d' Arroes" taba percontentu por poder dir ver a la so hermana mayor que taba en Tampa, y que nun veía dende qu' ella coló' n 1918.
Yá de torna n' Asturies, en 1970, almaga otra vegada'l premiu de Gaiteru Mayor d' Asturies y el 22 d' agostu del mesmu añu faise col de Gaiteru Mayor d' España, quedando segundu Gabriel Mato Varela, gaiteru gallegu, miembru del grupu gallegu "Os Irmans Garceiras" de Melide, Pontevedra.
Con María Rosa Quero García, "La Pastorina", prepara delles canciones que fizo perpopulares María Rosa, y nes que Remis toca la gaita. Les más nomaes foron "Asturianos emigrantes", "Ya suena la gaita" o "La madre del emigrante". Más tarde María Rosa diba ser nuera de Remis al casase col so fíu, José Antonio Remis Peñayos.
En xineru de 1987, el Centru Asturianu de Madrid concede-y el "Urugallo Especial". El 22 y 30 de marzu del mesmu añu, Uviéu y Cangues, fain-y un homenaxe, con l' actuación de les más nomaes figures de la tonada asturiana.
El 22 d' agostu de 2010, cuando se cumplíen xustu 40 años del títulu de Gaiteru Mayor d' España, tien llugar na Plaza Mayor de Xixón el homenaxe "Ya suena la gaita. 100 años de Remis Ovalle" nel qu' actuaron entre otros Michael Lee Wolfe, Berto Varillas, Xaime Arias, Andrea F. Joglar, Chema Fombona, Pablo Carrera, Marco A. Guardado, Jorge Suárez Carbajal, la Banda Gaites Noega o la propia María Rosa Quero, "La Pastorina". Nel actu interpretáronse trece temes perconocíos de "Remis Ovalle" y "La Pastorina".
Radio Nacional
Radio Nacional (denomada Radio 1 hasta 2008) ye una cadena xeneralista de radio perteneciente a Radio Nacional de España, d'ámbitu nacional que pue escuchase en tol territoriu español amás d'en Xibraltar, Andorra, zones de Portugal, y rexones como Ifni y Sáhara Occidental. 
La so programación básase n'informativos y programes, xuníos pol filu argumental de l'actualidá, pretendiendo facer el máximu númberu de programes en directu.
Gendai Budo
Gendai Budo (gendai budō, 現代武道), ye una espresión xaponesa que vien significar "vía marcial moderna", en referencia a les modernes artes marciales xaponeses que foron creándose dempués de la Restauración Meiji (1866–1869). Opónense de dalguna manera a los Koryū budō (古流武道) o cenciellamente Koryu: artes marciales antigües establecíes enantes de la Restauración Meiji.
Los Gendai Budo inclúin artes como Aikido, Yudu, Jukendo, Iaido, Karate-do, Kendo, Kyudo, y Shorinji Kempo. Sicasí delles "ryuha" (escueles particulares) d’estes artes pueden clasificase como koryu, yá que les fundaren enantes de la Restauración Meiji (por casu, la Muso Jikiden Eishin-ryuha del iaido tien más de 400 años). 
Davezu al arte xaponés del sumo defínenlu tamién como gendai budo (ta por exemplu asociáu a la "Nihon Budo Kyogikai", o Asociación Xaponesa de Budo, como les artes mentaes más p’arriba). Pero esto nun ye correuto, porque’l sumo ye en realidá un arte antiguu qu’algamó popularidá y cubrimientu mediáticu na era moderna.
Los gendai budo anicien de cutiu nes "koryu" o artes marciales xaponeses tradicionales. Por exemplu Jigoro Kano (嘉納 治五郎 "Kanō Jigorō", 1860–1938) fundó l’arte del yudu en parte como un intentu de sistematizar les milenta tradiciones de jujutsu qu’había daquella. El kendo deriva igualmente de munches escueles de kenjutsu qu’evolucionaron a lo llargo de sieglos.
Los gendai budo xeneralmente sorrayen el conceutu d’artes marciales como estudiu de los principios morales, por exemplu como mediu d’enfrentase meyor a los conflictos o al peligru. Poro la mayoría alcuerden que ye incorreuto clasificar les "koryu" a cencielles como téuniques de llucha, o clasificar los "budo" como namái qu’exhibición o xuegu. Esta perspeutiva más bien suxer que tanto "koryu" como gendai budo contienen elementos tanto de "do" (camín, con rellumos espirituales) como de "jutsu" (téunica). Munchos artistes marciales atalanten que nel fondu los dos tán rellacionaos, y que les diferencies nel enfoque pueden inda asina manifestase de varies maneres nel terrén de la enseñanza, como l’enfoque nel estáu mental al facer una téunica cabo l’enfoque na téunica mesma.
Los métodos d’enseñanza tradicionales de les "koryu" céntrense nun espíritu aliellu y espiertu nel estudiante. Dacuando’l profesor namái tien que demostrar la téunica una vegada y llueu dexar que los estudiantes vayan faciéndola xuntos por sí mesmos. Les esplicaciones detallaes, repetíes y "científiques" de munchos gendai budo contrasten dafechamente con esta manera de facer les coses. Esto forne munchos alderiques sobre la pedagoxía de les artes marciales, y hai munchos que cavilen sobre cómo los maestros de "koryu" y de "budo" son quien a facer efeutivu’l so particular tipu d’instrucción.
Una dixebra perimportante de les "koryu" foi la introducción de les graduaciones "kyu" y "dan", xunto col sistema de cintos de color (en dellos dojo). Estes graduaciones sustituyeron los diferentes certificaos que se daben nes "koryu". Nos gendai budo tampoco nun hai davezu los mesmos rituales y xuramentos d’ingresu tan maxestosos qu’hai nes "koryu", como por exemplu’l "keppan" ("xuramentu de sangre"). Mentanto na mayoría de los dojo de gendai budo tol mundu ye bienveníu si aceuta les regles básiques de conducta, los instructores de les "koryu" avecen a pescudar sobre los candidatos. (Dende llueu en dambos grupos danse variantes que dependen del instructor que seya y de les circunstancies.)
Sonny Chiba
Sonny Chiba ye’l nome artísticu pol que más se conoz al actor y artista marcial xaponés "Shinichi Chiba" (千葉 真一, Chiba Shin'ichi), nacíu’l 23 de xineru de 1939). Chiba foi ún de los primeros actores n’algamar l’estrellalgu per aciu de les sos habilidaes nes artes marciales, primero en Xapón y más tarde énte una audiencia internacional, sobre too dempués del so papel nel filme "Kill Bill", dirixíu por Quentin Tarantino.
En realidá’l nome de nacimientu de Chiba ye Sadaho Maeda (前田 禎穂, Maeda Sadaho). Nacíu en Fukuoka, Xapón, ye’l terceru de los seis fíos d’un pilotu militar de pruebes. De neñu, Chiba manifestó interés pol teatru y la ximnasia, ésta tan en serio que ganó una plaza nel equipu olímpicu xaponés al final de la so adolescencia, hasta que lu xebró una mancadura nel llombu. 
Siendo estudiante universitariu, empecipió a estudiar artes marciales col renomáu maestru de kárate Kyokushinkai Masutatsu Oyama (al que más tarde diba retratar nuna triloxía de películes), que lu entrenó hasta sacar el primer grau de cintu negru el 15 d’ochobre de 1965. Aportó a recibir el cuarto grau’l 20 de xineru de 1984.
Contra 1960 descubriéronlu nuna busca de talentos llamada "Cares Nueves" de los Estudios Toei, y llueu empezó la so carrera na pantalla como Shinichi Chiba. Fíxolo na televisión, como protagonista en dos series de superhéroes tokusatsu, primero reemplazando a Susumu Wajima como’l personaxe principal Kotarô Ran/7-Color Mask en "7-Color Mask" ("Nana-iro kamen") na segunda entrega de la serie, y dempués como Gorō Narumu/El Mensaxeru d’Alá n' "El Mensaxeru d’Alá" ("Allah no Shisha"). El so debú y primer papel protagonista nel cine foi na película de ciencia ficción de 1961 "Invasion of the Neptune Men". Esi mesmu añu tamién apaeció nel primer filme de Kinji Fukasaku "", que marcó l’entamu d’una restrayada de collaboraciones ente los dos. Na década siguiente coyéronlu más que nada pa películes de crime y misteriu. Adoptó’l nome ingles de Sonny Chiba principalmente pola so asociación con una campaña de publicidá de Toyota qu’anunciaba un modelu llamáu Sunny-S.
Pa 1970 ya entamara la so propia escuela d’entrenamientu p’actores aspirantes a películes d’artes marciales, conocida como J.A.C (Japan Action Club), y en 1973, nel riscar de la moda internacional de les películes de Bruce Lee, Chiba volvió a les pantalles como actor. L’ésitu que supunxo’l reblagu internacional de Chiba foi "The Street Fighter" (1974), que lu upó como l’actor xaponés d’artes marciales que diba dominar la cinematografía internacional les siguientes dos décades.
Los sos siguientes proyeutos incluyeron películes como "Bullet Train" (1975), "Karate Warriors" (1976), "Doberman Cop" (1977), y "The Assassin" (1977). De xemes en cuando volvió tamién al xéneru de ciencia ficción, en películes como "Message From Space" (1978). Inda tuvo más ocupáu nos años 1980, cuando fixo docenes de películes de cine ya incursiones na televisión, con papeles n’aventures de sonadía como la popular película basada nel cómic de Hong Kong: "The Storm Riders" (1998), protagonizada xuntamente con Ekin Cheng y Aaron Kwok. La so nomadía en Xapón siguió ensin amenorgar hasta los años 1990.
Con más de cincuenta años l’actor tornó a trabayar baxo’l nome de Shinichi Chiba cuando lo facía como coreógrafu de secuencies d’artes marciales. Al riscar el sieglu XXI, Chiba tuvo más ocupáu que nunca en papeles secundarios asina como protagonizando la so propia serie en Xapón. Papeles en "", de Takashi Miike, y en "Battle Royale II", de los direutores Kenta y Kinji Fukasaku, realmente foron pontes ente les lleendes cinematográfiques de cultu d’anguaño y de les dómines pasaes. La perllarga carrera na pantalla de Chiba recibió un homenaxe al apaecer nel importante papel de Hattori Hanzo, el dueñu d’un restaurante de sushi y artesanu retiráu d’espades samurái, na sangrina epopeya de venganza "Kill Bill", del direutor Quentin Tarantino, en 2003.
Sonny Chiba protagonizó más de 125 películes de los Estudios Toei, y ganó mui bien de premios en Xapón poles sos actuaciones. En payares de 2007 anunció la retirada del nome artísticu "Shinichi Chiba" y que pretendía que lu conocieren en Xapón como J.J. Sonny Chiba" como actor, y como "Rindo Wachinaga" como direutor.
Actualmente Sonny Chiba vive en Yokohama, Xapón. Ta divorciáu de la so primer muyer, Yoko Nogiwa, cola que tuvo una fía, l’actriz Juri Manase. Casáu otra vuelta, tien otros dos fíos: l’actor infantil J.J. Jr. Mackenyu (Maeda Makkenyu), nacíu’l 16 de payares de 1996, y Gordon, nacíu en 1998.
Un hermanu más pequeñu de Chiba, Jiro Yabuki (tamién conocíu como Jiro Chiba), foi tamién actor, y vive güei cola so familia nel Xapón rural.
El personaxe de Christian Slater, Clarence Worley, na película "Amor a Quemarropa" ye un gran fan de Sonny Chiba. Nuna de les primeres secuencies ta viendo una sesión triple de Sonny Chiba. El guionista d"'Amor a Quemarropa", Quentin Tarantino, trabayó con Chiba diez años dempués en "Kill Bill".
El personaxe de Samuel L. Jackson na película "Pulp Fiction" recita un pasax falsamente atribuyíu a "Ezequiel" 25:17, que rezaba: "El camín del home reutu ta per dayures arrodiáu pola inxusticia de los egoístes y la tiranía de los malinos. Benditu seya’l pastor qu’en nome de la caridá y de la bona voluntá saque a los débiles del valle de la escuridá, porque él ye l’auténticu guardián del so hermanu y el descubridor de los neños perdíos. Y asegúrovos que voi venir a castigar con gran venganza y engafada ira a los que pretendan envelenar y destruyir a los mios hermanos. ¡Y tú vas saber que’l mio nome ye Yavé cuando caiga la mio venganza sobre ti!” Esti pasax usárase orixinalmente como cortina d’apertura na película de Sonny Chiba "Karate Kiba" (títulu n’inglés: "The Bodyguard"), camudando nel pasax anterior les pallabres: "...y van saber que yo soi Chiba’l Guardaespaldes..."
Na secuencia introductoria del videoxuegu "The Revenge of Shinobi", amuésenlu remanando una espada y protexéndose contra estrelles ninja.
Refiriéronse recién a Sonny Chiba na serie televisiva "Chuck". Nel episodiu 'Chuck Versus the Other Guy,' el personaxe Morgan Grimes, fechu por Josh Gomez, decátase d’una secuencia fulera d’artes marciales, y usa’l so conocimientu de les películes de Sonny Chiba como prueba de que les engarradielles a morraes tán esaxeraes.
Chiba tien el cintu negru nes siguientes artes marciales:
Tadotsu
Tadotsu (多度津町, Tadotsu-chō) ye una ciudá asitiada nel Distritu Nakatado, Kagawa, Xapón.
Nel añu 2003 la ciudá tenía una población estimao de 23.683 y una densidá de 973,01 persones per km². L'área total ye de 24,34 km².
Tadotsu ye'l bierzu u Doshin So fundó'l Shorinji Kempo (少林寺拳法) en 1947. Tamién ta allugáu en Tadotsu'l templu Doryuji, ún de los 88 templos de la isla de Shikoku. Tien asignáu'l 77 como númberu de templu.
Artes marciales internes
Artes marciales internes o neijia (內家, nèi jiā, llit. "familia interna", tamién escritu Nei Chia) ye un términu que nes artes marciales chines atropa a los estilos que prautiquen "neijìng" (lliteralmente "fuerza interna", desarrollada per aciu del "neigong" o "exercicios internos"), ocupaos n’aspeutos espirituales, mentales o rellacionaos col qi, n’oposición al enfoque de les "artes marciales esternes" (qu’usen el "waigong" o "exercicios esternos"), centraes n’aspeutos fisiolóxicos. Esta distinción vien del sieglu XVII, pero’l so emplegu modernu débese a les obres d’ente 1915 y 1928 de Sun Lutang.
Neijia ye un términu ampliu usáu equivocadamente n’Occidente como sinónimu de los más concretos estilos "Wudangquan", nomaos asina pola so asociación na lleenda popular china colos monesterios taoístes de los montes Wudang, na provincia de Hubei. Estos estilos enuméralos Sun Lutang como Taijiquan, Xingyiquan y Baguazhang, pero hai qu’incluyir tamién el Bajiquan y la llexendaria Espada Wudang. Dalgunes otres artes chines que nun tán nel grupu Wudangquan, como Liuhebafa, Bak Mei Pai, Bok Foo Pai y Yiquan clasifíquense de cutiu como "internes".
El términu "neijia" y la distinción ente artes marciales internes y esternes apaez pela primer vegada nel "Epitafiu de Wang Zhengnan" de Huang Zongxi, en 1669. Stanley Henning propón que la identificación que fai l’ "Epitafiu" de les artes marciales internes col taoísmu indíxena de China y les artes marciales esternes col budismu foriatu de Shaolin —y cola dinastía manchú Qing a la que Huang Zongxi yera contrariu— tratóse más d’un actu de desafíu políticu que d’una clasificación téunica.
En 1676 el fíu de Huang Zongxi, Huang Baijia, qu'aprendió de Wang Zhengnan artes marciales, fixo’l primer manual que se conserva sobre artes marciales internes, el "Nèijiā quánfǎ".
Dende 1914 Sun Lutang, xuntamente con Yang Shao-hou, Yang Ch'eng-fu y Wu Chien-ch'üan, aprendieron Tai Chi al públicu nel Institutu d’Investigación de la Educación Física de Beijing. Sun enseñó allí hasta 1928, un periodu granible pal espoxigue de los modernos estilos Yang, Wu y Sun. Dende 1915 Sun Lutang tamién empecipió a espublizar testos d’artes marciales.
En 1928 los xenerales del Kuomintang Li Jing Lin, Zhang Zi Jiang, y Fung Zu Ziang, organizaron un tornéu nacional d’artes marciales en China pa pescudar cuálos yeren los artistes marciales más bonos col envís d’empezar a construyir l’ Academia Central d’Artes Marciales (Zhongyang Guoshuguan). Los xenerales estremaron a los participantes del tornéu ente Shaolin y Wudang. Los participantes de Wudang reconocíenlos por tener habilidaes "internes". Xeneralmente yeren prauticantes de Tai Chi Chuan, Xingyiquan y Baguazhang. El restu competíen baxo la clasificación de Shaolin. Ún de los ganadores de la categoría "interna" foi’l maestru de Baguazhang Fu Chen Sung.
Sun Lutang afitó los siguientes criterios pa estremar un arte marcial internu:
L’ estilu Sun de Tai Chi Chuan nel que tuvo nomadía Sun Lutang amiesta principios de les tres artes que consideró neijia. Otres artes marciales chines distintes d’eses tres tamién enseñen lo que se tien por práutiques internes, pese a que xeneralmente clasifíquenles como esternes (p.e. Wing Chun). Delles artes marciales non chines tiénense tamién por internes, por casu l’ Aikido, I Liq Chuan, Ip Sun, y Kito Ryu jujutsu. Munchos artistes marciales, sobre too fuera de China, nun tan nin plizcu d’alcuerdu. Delles escueles neijia refiérense a les sos artes como artes marciales d’ "estilu suave".
Los estilos internos céntrense na conciencia del espíritu, mente, qi ("enerxía"), y l’emplegu del dominiu relaxáu más que de la tensión muscular. Les manes qu’emburrien son un métodu d’entrenamientu usáu davezu nes artes marciales internes pa desendolcar la sensibilidá y la flexibilidá.
Ensin embargu hai qu’emplegar munchu tiempu nel entrenamientu físicu básicu, como por exemplu nel entrenamientu de la postura ("zhan zhuang") y nel estiramientu y fortalecimientu de los músculos, asina como nes formes de mano vacía y armes, que pueden ser mui esixentes. 
Delles formes nos estilos internos fáense adulces, masque dalgunes inclúin arranques repentinos de movimientos esplosivos (fa jin), como los que l’ estilu Chen de Tai Chi Chuan ye famosu por enseñar primero que n’otros estilos como’l Yang y el Wu). La razón del ritmu en xeneral lentu ye meyorar la coordinación y l’equilibriu aumentando la carga de trabayu, y riquir que l’estudiante tea bien atentu a tol so cuerpu y al so pesu cuando faiga una téunica. Nun nivel avanzáu y en combate real, los estilos internos fáense rápido, pero l’oxetivu ye aprender a que tol cuerpu intervenga en cada movimientu, a tar relaxáu, con un aliendu fondu y controláu, y a coordinar con tinu los movimientos del cuerpu y la respiración según los dictaos de les formes, al tiempu que se mantién un equilibriu perfeutu.
Según la mayoría de les escueles, la razón de la etiqueta "interno" ye la importancia que se da a los aspeutos internos al principiu del entrenamientu. Una y bona s’aprenden estes rellaciones internes, aplíquense a les aplicaciones esternes de los estilos en cuestión.
Los estilos esternos (外家, pinyin: wàijiā; lliteralmente "familia esterna", tamién escritu Wai Chia) estrémense por movimientos rápidos y esplosivos y por centrase na fuerza física y na axilidá. Los estilos internos inclúin tanto los estilos tradicionales centraos n’aplicación práutica y nel combate como los estilos modernos adautaos a la competición y a la educación física. Exemplos d’estilos esternos son el Shaolinquan, con ataques esplosivos direutos, y munches formes de wushu que presenten téuniques espectaculares de blincos. Los estilos esternos entamen centrando l’entrenamientu nel puxu muscular, la rapidez y l’aplicación, amestando polo xeneral los aspeutos de qigong nel entrenamientu avanzáu, llueu d’algamar el nivel físicu "duru" deseáu.
Hai quien diz que nun hai diferencia ente los sistemes internos y esternos de les artes marciales chines , mientres qu’otros maestros de sonadía opinen distinto. Por casu’l maestru de Taijiquan Wu Jianquan:
Los que prautiquen Shaolinquan obren con fuerza y resistencia; les persones non amañoses nesta clas d'entrenamientu pierden llueu l’aliendu y galden. El Taijiquan nun se paez a esto. Fai pola relaxación activa de cuerpu, mente ya intención.
Anguaño solamente unes cuantes escueles tradicionales qu’enseñen estilos internos entrenen marcialmente, seya pa la defensa personal o pa la competición.
La mayoría de les escueles internes enseñen formes que se prautiquen solo polos sos beneficios pa la salú. Asina’l Tai Chi Chuan, a pesar de los sos raigaños nes artes marciales, ta agora nel mesmu ámbitu que’l Qigong, la práutica puralmente meditativa basada en conceutos de la circulación del qi. Al centrase solamente na salú, les clases de tai chi fixéronse populares n’hospitales, clíniques, centros sociales y de mayores, nos últimos venti años más o menos, cuando medraron los representantes del baby boom y l’arte algamó más sonadía como entrenamientu de baxu impautu pa mayores.
A los tradicionalistes abúlta-yos qu’una escuela que nun enseña aspeutos marciales ayundes nel so programa nun pue dicise qu’enseñe realmente l’arte que de mano diz tar autorizada pa enseñar. Dellos maestros tradicionales tamién piensen que pescanciar los principios teóricos centrales del neijia y la curiosura p’aplicalos son una puerta necesaria a los beneficios de la salú.
Los estilos internos tan venceyaos na lleenda y na ficción popular colos monesterios taoístes de Wudangshan nel centru de China.
Na serie de televisión , preséntase l’"Airbending" como una forma adautada d’un arte marcial internu.
Les artes marciales internes son un tema común nes noveles y películes chines wuxia, y davezu represéntenles como orixinaes en Wudang o mitoloxíes asemeyaes. De cutiu les práutiques internes xenuines son esaxeraes de manera hasta’l puntu de faceles paecer milagroses, como en "Tigre y Dragón" o en "Tai Chi Master". Los conceptos internos tamién valieron pa comedia, como nos filmes "Shaolin Soccer" y "Kung Fu Sion".
Na popular serie ánime Naruto hai dos personaxes llamaos "Neji Hyuga" y "Hinata Hyuga" que prautiquen téuniques de "boxéu suave" o "Palma Suave" y usen los 8 Trigrames Baguan pa les sos téuniques. De xuru que Neji sacó´l so nome d’equí.
Balaes llíriques
En 1798 Wordsworth y Coleridge producieron el llibru de poemes "Balaes llíriques". Ente los poemes destaquen ""Tintern Abbey"" o 'Versos escritos poques milles más allá de l'abadía de Tintern' (Títulu orixinal) y ""Michael"", na que s'amuesa "la dignidá tráxica que se-y puede dar a la hestoria d'un pastor y el so fíu" (Ifor Evans).
En 1793 publicóse la primer poesía de Wordsworth: les colecciones An Evening Walk (Un paséu pela tarde) y Descriptive Sketches (Bocetos descriptivos). En 1795 recibió un legáu de £900, lo que-y dexó siguir escribiendo poesía. Esi mesmu añu conoció a Samuel Taylor Coleridge, lo que determinó'l so acercamientu a la filosofía d'Immanuel Kant y al romanticismu alemán. El trauma que-y supunxo'l xebramientu de la Francia revolucionaria y d'Annette alcuéntrase espresáu nel drama The Borderers (1795). Coleridge y Wordsworth desenvolvieron aína una amistá íntima. En 1797, Wordsworth y la so hermana, Dorothy, treslladáronse a Somerset, tan solo a unes milles de la casa de Coleridge en Nether Stowey.
Coleridge participó na colección con cuatro poesíes, ente elles la ""The Rime of the Ancient Mariner"" (Rima del marineru vieyu); estes poesíes non desentonan, nin por el so estilu, nin pol so llinguaxe, del restu de la obra.
Les Balaes amosaron una naturaleza vibrante d'una espiritualidá y d'una sensualidá bien alloñaes de la fría diosa razón de los ilustraos, anque quedara en Wordsworth aquella sensibilidá democrática y una bonal simpatía escontra les clases más humildes o desaventajadas, inspirada pola revolución.
Ediciones posteriores de les Balaes incluyeron más poemes y un "Preface" (Prefaciu) a los poemes. Esti Prefaciu ye consideráu obra central de la teoría lliteraria romántica. Wordsworth espón lo que considera los elementos d'un nuevu tipu de poesía, una basada nel “verdaderu idioma de los homes”. Evita la dicción poética de muncha de la poesía del sieglu XVIII. Apurre la so famosa definición de poesía como la bonal llena de poderosos sentimientos, d'emociones recoyíes nel aselu”.
William Wordsworth
William Wordsworth (7 d'abril de 1770 – 23 d'abril de 1850) foi unu de los más importantes poetes románticos ingleses. Con Samuel Taylor Coleridge, ayudó al despegue de la dómina romántica na lliteratura inglesa cola so publicación conxunta de "Balaes llíriques" en 1798. Esta obra influyó de manera determinante nel paisaxe lliterario del sieglu XIX. Foi'l poeta llaureáu d'Inglaterra dende 1843 hasta la so muerte en 1850.
El calter fuertemente innovador de la so poesía, ambientada nel suxerente paisaxe del Lake District (la rexón de los llagos), nel norte de Cumberland, anicia na elección de los protagonistes, personaxes d'humilde estracción, de la tema, que ye la vida cotidiana, y del llinguaxe, cenciellu ya inmediatu.
Wordsworth, Coleridge y Southey fueron conocíos como lakistas, por inspirase nel mesmu paisaxe de los llagos. 
El segundu de cinco hermanos, Wordsworth nació en Cockermouth en Cumberland, parte de la pintoresca rexón de los llagos. Al morrer la so madre en 1778, el so padre unviólu al colexu de Hawkshead. En 1783 morrió'l so padre, que yera abogáu y asesor de James Lowther, primer conde de Lonsdale, un home bien despreciáu na rexón. L'heriedu consistía en cerca de £5000, gran parte d'ella reclamada al conde, el que atayó estes demandes hasta la so muerte en 1802. El sucesor del conde, sicasí, pagó lo reclamao con interés. Dempués de la muerte del so padre, los neños Wordsworth quedaron baxu tutélala de los sos tíos. Anque munchos aspeutos de la so infancia fueron positivos, Wordsworth recordaba biltos de soledá y ansiedá. Tardó munchos años n'alicar tres la muerte de los sos padres y el xebramientu de los sos hermanos. 
Empezó a estudiar nel St John's College, de Cambridge en 1787. En 1790, col so amigu Robert Jones, entamó un viaxe a cuerpu pol continente, visitando la Francia revolucionaria. Llegó a París xusto cuando se celebraba'l primer aniversariu de la Toma de la Bastilla, y sofitó el movimientu republicanu. Dempués tuvo n'Italia. Tornó a Inglaterra y, al añu siguiente, graduóse en Cambridge ensin honores.
En payares de 1791, Wordsworth tornó a Francia, onde tuvo cerca d'un añu. L'ambiente parisino llevólo a abrazar los ideales anarquista y llibertariu de tantu pensadores rebalbu y revolucionariu de la dómina. El so viaxe per Europa qu'incluyó los Alpes y Italia. Lleváu de les idees revolucionaries, refugó non yá la fe cristiana sinón inclusive la institución de la familia y del matrimoniu. Rellacionóse con diverses muyeres, ente elles la francesa, Annette Vallon, del que se namoró. En 1792 tuvieron una fía, Caroline. Por cuenta de la falta de dineru y a les tensiones ente Gran Bretaña y Francia, esi añu tornó a Inglaterra. 
En 1793, Wordsworth espresó abiertamente los sos convencimientos políticos en "A Letter to the Bishop of Llandaff (Carta al obispu de Llandaff)," na que defende l'ateísmu y la causa revolucionaria, allabando la execución de Luis XVI de Francia. Arreyáu nes lluches intestinas de los girondinos, la so vida tuvo en peligru cuando Robespierre reprimió con sangre a la so facción. 
El Reináu del Terror estremó-y del movimientu republicanu, y la guerra ente Francia y Gran Bretaña torgó-y volver a ver a Annette y Caroline mientres dellos años. Ye posible que nesta dómina sufriera depresión ya inestabilidá emocional.
En 1793 publicóse la primer poesía de Wordsworth: les colecciones "An Evening Walk (Un paséu pela tarde)" y "Descriptive Sketches (Bocetos descriptivos)". 
En 1795 recibió un legáu de £900, lo que-y dexó siguir escribiendo poesía. Esi mesmu añu conoció a Samuel Taylor Coleridge, lo que determinó'l so acercamientu a la filosofía de Immanuel Kant y al romanticismu alemán. El trauma que-y supunxo la separación de la Francia revolucionaria y de Annette alcuéntrase espresáu nel drama "The Borderers" (1795).
Coleridge y Wordsworth desenvolvieron rápido una amistá íntima. 
En 1797, Wordsworth y la so hermana, Dorothy, treslladáronse a Somerset, tan solo a unes milles de la casa de Coleridge en Nether Stowey. 
Wordsworth y Coleridge producieron "Balaes llíriques" (1798). Ente los sos poemes, destaquen "Tintern Abbey" ("Versos escritos poques milles más allá de l'abadía de Tintern") y "Michael", na qu'amuesa "la dignidá tráxica que se-y puede dar a la hestoria d'un pastor y el so fíu" (Ifor Evans).
Coleridge participó na colección con cuatro poesíes, ente elles la "The Rime of the Ancient Mariner (Rima del vieyu marineru);" estes poesíes non desentonan, nin por el so estilu, nin pol so llinguaxe, del restu de la obra. 
Les Balaes" amosaron una naturaleza vibrante d'una espiritualidá y de una sensualidá bien alloñada de la fría diosa razón de los ilustraos, anque quedara en Wordsworth aquella sensibilidá democrática y una bonal simpatía escontra les clases más humildes o desaventajadas, inspirada pola revolución. 
Ediciones posteriores de les Balaes" incluyeron más poemes y un "Preface (Prefaciu)" a los poemes. Esti Prefaciu" ye consideráu obra central de la teoría lliteraria romántica. Wordsworth espón lo que considera los elementos d'un nuevu tipu de poesía, una basada nel “verdaderu idioma de los homes”. Evita la dicción poética de muncha de la poesía del sieglu XVIII. Apurre la so famosa definición de poesía como la bonal llena de poderosos sentimientos, d'emociones recoyíes nel aselu”.
Wordsworth, Dorothy, y Coleridge viaxaron a Alemaña. Mientres el duru iviernu de 1798-1799, Wordsworth y Dorothy vivieron en Goslar, y a pesar de la so estrema soledá y estrés, empezó a trabayar nuna pieza autobiográfica depués titulada "The Prelude (El preludiu)". 
Créese qu'en 1799 escribió los cuatro primeros poemes de los cinco arrexuntaos de normal col títulu de "Lucy poems (Poemes de Lucy)". Tán dedicaos a una muyer muerta en mocedá, non identificada; nellos espresa'l so cultu a la mocedá, a la inxenuidá y el candor, según la visión panteísta de la naturaleza. 
Los Wordsworth tornaron a Inglaterra, instalándose en Dove Cottage, Grasmere, siempres nel Lake District, y esta vegada acompañábalos el poeta Robert Southey. Nesta dómina, munchos de los sos poemes xiren en redol a la muerte, la resistencia, la separación y el dolor.
Nel añu 1802 viaxó cola so hermana Dorothy a Francia a visitar a Annette y Caroline. Gracies al ésitu de les Balaes llíriques" y a 4.500 llibres esterlines recibíes a la muerte del conde de Lonsdale, goció de ciertu aliviu económicu, unviando a Annette parte d'esi dineru.
Ye'l mesmu añu en que se casa con Mary Hutchinson, amiga de la infancia, del que Dorothy, que siguió viviendo con ellos, acabó faciéndose íntima amiga. Al añu siguiente, Mary dio a lluz al primeru de los sos cinco fíos, John.
En 1802 escribe dalgunos de los sos más famosos sonetos, forma que expleaba pa espresar momentos conmovedores de la so propia esperiencia: "Composed upon Westminster Bridge" ("Compuestu so la ponte de Westminster)" y "(I griev’d for Buonaparte with a vain And an unthinking grief)". 
Mientres años, Wordsworth entamara escribir un llargu poema filosóficu en trés partes, que pretendía llamar "The Recluse". 
Como apéndiz al mesmu, empezó a escribir en 1798-1799 un poema autobiográficu, al que llamaba'l Poema a Coleridge". Empezó a amplialo y finalmente decidió que fora un prólogu y non un apéndiz.
Tanto la salú de Coleridge como la so rellación con Wordsworth empezaron a aparrar en 1804, añu en que tuvieron un vivu discutiniu que determinó'l final de la so collaboración. L'enfrentamientu ente dambos derivaba, per un sitiu, de la creciente adicción de Coleridge al opiu y, por otru, de les sos diverxencies ideolóxiques: Wordsworth foi adoptando posiciones más conservadores, tantu nel planu poéticu como nel políticu y social, ente que Coleridge tendía al idealismu alemán y a la busca simbólica. Esi añu Wordsworth fíxose amigu de Robert Southey. 
Cola proclamación de Napoleón como emperador de Francia (1805), l'últimu restu de lliberalismu de Wordsworth cayó, y a partir d'entós identificóse a sigo mesmu como tory. Él, qu'en Francia viera l'emblema de la democracia y la llibertá, sintióse traicionáu y empezó a replegase gradualmente a posiciones moderaes, inclusive conservadores, sobremanera de 1808 d'equí p'arriba, hasta abrazar la religión anglicana y la monarquía col compromisu victoriano. 
Esi mesmu añu morrió afogáu nel mar el so hermanu John, lo cual afectólu fondamente. La so muerte, y la de Nelson, lleváron-y a faer, en "Character of the Happy Warrior", un "noble resume de la vida d'acción" (Evans). Al tiempu, acabó d'escribir el so "Poema a Coleridge", pero refugaba publicar un trabayu tan personal hasta que terminara "The Recluse". 
"Poems in Two Volumes" (1807), que contienen la famosa "Ode: Intimations of Immortality from Recollections of early Childhood" o "Oda a la inmortalidá", que contién el conocíu fragmentu "Though nothing can bring back the hour / Of splendour in the grass, of glory in the flower (Anque nada puede faer volver la hora / de la rellumanza na yerba, de la gloria en flor"). Nesta obra recuerda la intuición mística d'una vida anterior a la nacencia, que muerre nesti mundu material, pero que puede recuperase en dellos momentos afortunaos en presencia de la naturaleza (Evans). Hasta entós, solo conocíase-y públicamente poles sos Balaes llíriques", y confiaba en qu'esta colección encimentaríen la so reputación; sicasí, tuvo una tibia recepción. 
Na dómina de les guerres napoleóniques escribió dellos poemes de tema española, ente ellos, "Hail, Zaragoza! If with unwet eye" (1809); "Ah! where is Palafox? Nor tongue nor pen" (1810); "The Oak of Guernica" (1810); o "The French and the Spanish Guerillas" (1810).
Dos de los sos fíos, Thomas y Catherine, morrieron en 1812. Al añu siguiente, treslladóse a Rydal Mount, Ambleside onde pasó'l restu de la so vida, salvo dél viaxe esporádicu. 
En 1814 publicó "The Escursión (La escursión)" como la segunda parte de la obra en trés partes "The Recluse". Nunca completó les partes primera y tercera. Escribió un poéticu "Prospectus" a "The Recluse" nel qu'espón la estructura ya intención del poema; esti "Prospectus" contién dalgunes de los sos más famoses frases sobre la rellación ente la mente humana y la naturaleza. 
Dellos críticos modernos consideren que la so producción decayó a partir de mediaos de los años 1810. Pero esti cayente pudo obedecer más bien a un cambéu nel so estilu de vida y les sos creencies. En redol a 1820, esfrutó del ésitu de la que se produció un cambéu na opinión crítica contemporanea escontra les sos primeres obres. Esi mesmu añu viaxó a Italia, y na mesma década, a Holanda (1823) y a Bélxica (1828).
D'esta dómina de decadencia na so obra poética destaca "Inside King’s College Chapel, Cambridge" ("Na capiya de King’s College, Cambridge", 1822). 
La so hermana Dorothy careció una grave enfermedá en 1829, quedando inválida pal restu de la so vida. El gobiernu incluyó-y na llista civil, cobrando una pensión que llegaba a £300 per añu en 1842. Nel cume de la so fama y riqueza, foi estremáu col títulu de poeta laureado en 1843. Cuando la so fía Dora morrió en 1847 cesó la so producción poética. 
Morrió en Rydal Mount el 23 d'abril de 1850 y foi soterráu na ilesia de St. Oswald en Grasmere.
La so vilba Mary publicó'l Poema a Coleridge", como "The Prelude (El preludiu)" meses dempués de la so muerte. Anque esto nun provocó enforma interés en 1850, dende entós foi reconocíu como la so obra maestra. Asina, Ifor Evans considera que quiciabes se trate “del más grande de los poemes modernos n'inglés: la memoria espiritual d'una mente singular, que recuerda con honestidá les sos propies esperiencies íntimes, a la que tenemos de xunir una estraña capacidá pa faer intelixibles les alcordances”.
La revolución romántica llega a Inglaterra coles Balaes llíriques". Ye ciertu qu'autores d'enclín aparentemente románticu, como Blake, precediéren-y naquel deceniu, y que la sensibilidá romántica, un pocu como tolos movimientos artísticos, nun s'estrema totalmente de la tradición darréu anterior. 
La gran moda de les balaes populares” (McPherson) presentaba estes poesíes como redescubiertas o respetuoses coles tradiciones populares, pero en realidá fueren escrites o llargamente manipoliaes polos autores. Obres como les "Night Thoughts (Meditaciones nocherniegues)" de Young y la "Elegy Written in a Country Churchyard (Oda escrita nun campusantu llabrador)" de Gray amosaben l'interés por aquellos difuntos ensin nome por pertenecer a los estratos más humildes de la sociedá.
Nel "Prefaciu" de 1802 escribió: : «el principal oxetu propuestu con estos poemes yera escoyer incidentes y situaciones de la vida ordinaria y rellatalos o describilos dafechu y, en tantu como fuera posible, nuna selección de llinguaxe realmente usáu polos homes, y coles mesmes vertir sobre aquéllos un ciertu coloríu de la imaxinación, pol cual les coses corrientes seríen presentaes al espíritu con inusitado aspeutu» (Gullón). Abandonó, declaradamente, el modelo clasicista del sieglu XVIII, non tantu por motivos estéticos como por razones étiques. 
Sicasí, namái aparentemente trátase d'una poesía “artless”, ensin arte. Utiliza sabiamente el versu blancu tradicional, que-y dexa evitar la rima y utilizar palabres y espresiones populares, col efectu d'asonsañar la fala común. A diferencia de Pope y Dryden, l'arte alcuéntrase equí hábilmente disimuláu, amenorgáu a lo indispensable, porque que'l mensaxe poéticu ta más nel conteníu que na forma. Nun se dirixe a un públicu cortesanu, sinón a la sociedá polo xeneral. 
En esto opónse a Coleridge, el que nun arrenuncia a los arcaísmos nin a la rima. Los dos poeta considerábense investir d'una misión espiritual: pa los románticos la poesía ye daqué “más que la pura y simple puesta en versu de la verdá filosófica: el poeta yera tamién el profeta, y nun se llindaba a trescribir la verdá recibida d'otros más yera él mesmu'l iniciador de la verdá” Anthony Burgess).
Mientres Coleridge ve la poesía como fuga de la realidá, Wordsworth dialoga col presente y la sociedá.
Anque la so poesía se ambienta nel paisaxe rural de los llagos ingleses, ye tamién “recollection in tranquillity”, lliteralmente, “alcordanza na apaciguadura” d'esperiencies personales vivíes na naturaleza qu'arriquecen al que vive constreñido pola realidá de la metrópoli industrial. El remembrar pasiones y emociones yá escastaes nel tiempu impliquen al llector viviegamente.
Nenguna de les sos poesíes ejemplifica meyor esti enclín que "Tintern Abbey".
Inmortalizando el Lake District na so poesía, Wordsworth fixo que'l mundu conociera esta rexón favorecida pola naturaleza y, amás, punxo n'evidencia los valores éticos y non puramente materiales o utilitarios de la redolada. 
La naturaleza, según él mesmu dixo, empecipiólo a la vida: les llargues caminaes pelos montes de Cumberland espertaron los sos sentíos forzándolo a salir de la fonda introversión na que taba zarráu dende pequeñu por cuenta de los sos graves problemes familiares. 
Esti amor a la naturaleza refléxase nel so poema "Diba solitariu como una nube".
Nun tien de sosprender, pos, que la naturaleza sía esa providencial y divina: Divos identifícase con tou lo creao, ye un Dios inmanente y visible. Tal visión panteísta y neoplatónica del Universu invade la so primer poesía, como puede trate nel más famosu de los "Poemes de Lucy": "A slumber Did My Spirit Seal". 
Tamién ye neoplatónica la creencia de Wordsworth en que los neños y los pueblos non civilizaos atópense más cercanos a Dios porque nellos permanez la memoria del mundu celeste anterior a la nacencia. Nes sos" Balaes llíriques" hai neños, vagamundos, discapacitaos, llocos: suxetos “inconvenientes” qu'escupuliciaron nos primeros años dempués de la publicación de óbrala pero que, col tiempu, abrieron el camín a una mayor solidaridá social, provocando que tantos victorianos llucharen por grandes reformes sociales, tantu nos sos escritos como na política.
Ye difícil imaxinar la evolución del Romanticismu inglés ensin les Balaes llíriques". 
Gracies a les llimitaciones de los derechos d'autor de la dómina, que dexaben publicar parcialmente d'una colección de parte de otru editores ensin pagar derechos, les sos "Balaes" acabaron per ser publicaes en millares de copies en periódicos, apurriéndo-y una fama mayor que la que tendría cola sola publicación del so llibru. La primer edición vendió quinientes copies, una bona tirada p'aquella dómina, ente que periódicos como "The Critical Review" y la "Lady Magacín" algamaben cifres ente cuatro mil y diez mil copies. 
El so ésitu llegó a los Estados Xuníos, onde se publicar en revistes como la "Literary Magacín". 
A principios del sieglu XX, prodúxose un redescubrimientu de les "Balaes llíriques" per parte de la crítica, con numberosos estudios, como'l de Herbert Read (1930). D'aquellos años foi'l trabayu de Basil Willey, sobre la cultura inglesa del sieglu XVII y XVIII, qu'evidencia la rellación ente'l poeta y l'empirismu y la Revolución francesa. 
Maxistral ye "The Mirror and the Lamp" de M.H. Abraham. Una voz disidente ye la de Robert Mayo (1954), que vio en munchos personaxes de Wordsworth una falta d'orixinalidá y una delda escesiva coles balaes dieciochesques. Bien interesantes son estudios más recién, como los de P.D. Sheats (1973) y John J. Jordan (1970 y 1976). 
Ifor Evans alvierte que, anque la so visión de la naturaleza fuera una ilusión, al rexistrala “algamó munches esperiencies nos rincones secretos de la naturaleza humana, hasta'l puntu de que bien poques mentes sensibles van dexar d'afayar nos sos poemes daqué que respuenda a les sos propies intuiciones”.
Samuel Taylor Coleridge
Samuel Talor Coleridge (21 d'ochobre de 1772 - 25 de xunetu de 1834), poeta, críticu y filósofu inglés, el que foi, xunto col so amigu William Wordsworth, unu del fundadores del Romanticismu en Inglaterra y unu de los "lakistas". Les sos obres más conocíes son, posiblemente, "Rime of the Ancient Mariner" ("Balada del vieyu marineru)" y "Kubla Khan", según la so obra en prosa "Biographia Lliteraria".
Samuel Taylor Coleridge nació'l 21 d'ochobre de 1772 na ciudá de Ottery St Mary, Devonshire. Yera'l más nuevu de trece hermanos. So padre, el reverendu John Coleridge, yera un vicariu bien respetáu. Samuel foi costantemente fechu risión pol so hermanu mayor, Frank, en parte por celos, yá que so padre y so madre costantemente allababen y favorecíen a Samuel. Pa escapar d'estes inxuries, abelugábase na biblioteca local, onde afayó la so pasión pola palabra escrita. 
Dempués de la muerte de so padre en 1781 foi unviáu a Christ's Hospital, un internáu en Londres, colexu conocíu po la so desagradable atmósfera y estrictes normes. Ellí fíxose amigu de Charles Lamb. A lo llargo de la so vida, Coleridge idealizó a so padre como una persona inocente y piadoso, ente que la so rellación con so madre resultó desaxeradamente difícil. La so infancia caracterizóse pola constante busca d'atención, lo que se rellaciona cola so personalidá dependiente d'adultu. Escasamente podía volver a casa mientres los años de colexu, distancia cola so familia que resultó bien dañible, dende'l puntu de vista emocional. La so soledá nel colexu descríbese nel poema "Frost at Midnight". 
Dende 1791 hasta 1794 Coleridge estudió nel Jesus College de la Universidá de Cambridge. En 1792 llogró la Medaya d'Oru Browne por una oda qu'escribió sobre'l comerciu d'esclavos. En payares de 1793 abandonó'l colexu y apuntóse a los dragones reales (unidá militar de caballería pesada), quiciabes porque contraxera deldes o porque la moza qu'amaba lu refugara; sía que non, los sos hermanos consiguieron que lu llicenciaren unos meses dempués (irónicamente por supuesta llocura), y foi readmitíu nel Jesus College. Dexó Cambridge ensin llograr nengún títulu.
Na universidá afayó idees polítiques y teolóxiques qu'entós se consideraben radicales. De la so amistá col poeta Robert Southey naz un drama en versu tituláu "The fall of Robenspierre (La cayida de Robespierre," 1794).
En 1795, abre un cursu públicu sobre la hestoria de la Revolución francesa, de la qu'entós yera entusiasta. Coleridge xunióse a Southey y al poeta Robert Lowell nun plan, llueu abandonáu, de fundar una sociedá utópica de tipu comunista, llamada pantisocracia, na que toos mandaren por igual, nes tierres selvaxes de Pennsylvania. Esi mesmu añu, los dos amigos casáronse coles hermanes Sarah y Edith Fricker, pero'l matrimoniu de Coleridge nun resultó feliz. Llegó a repunar a la so muyer, y col tiempu divorcióse d'ella. Mientres el so fallíu matrimoniu, y dempués, amó a una muyer llamada Sarah Hutchinson, que nun compartió la so pasión. Entós daquella conoció a Wordsworth y a la so hermana Dorothy, faciéndose amigos íntimos.
Southey colóse a Portugal, pero Coleridge permaneció n'Inglaterra. En 1796 publicó "Poems on Various Subjects". Foi nesta dómina cuando empezó a usar opiu como analxésicu. Tanto los sos cuadernos de notes, como los de Dorothy Wordsworth, recueyen que sufría delles enfermedaes, incluyendo dolor de muela y neuralxa facial. Entós daquella, el consumidor d'opiu nun taba estigmatizáu, pero tamién ye cierto que se sabía poco de los aspeutos fisiolóxicos o psicolóxicos de l'adicción. 
Los años 1797 y 1798, mientres los cual los amigos vivieron en Nether Stowey, Somerset, son de los más granibles na vida de Coleridge. Amás de la "Rima del vieyu marineru", compunxo'l poema simbólicu "Kubla Khan", escritu, según él mesmu dixo, como resultáu d'un suañu provocáu pol opiu, en "una especie de ensoñación"; y la primer parte del so poema narrativu "Christabel". Mientres esti periodu tamién produció los sos bien aponderaos poemes de "conversación": "This Llime-Tree Bower My Prison", "Frost at Midnight", y "The Nightingale".
En 1798 Coleridge y Wordsworth publicaron un volume conxuntu de poesía, les "Balaes llíriques", que marcaría'l puntu inicial del movimientu románticu inglés. Anque'l granible Wordsworth contribuyó al volume con más poemes, la primer versión de Coleridge de la "Rima del vieyu marineru" yera'l poema más llargu y llamó más l'atención que nengún otru. 
Na seronda d'esi añu Coleridge y Wordsworth colaron a Alemaña. Coleridge desilusionóse dafechu al conocer la Revolución francesa, que consideró bien radical; punxo entós la so atención na filosofía alemana, especialmente l'idealismu trascendental de Immanuel Kant. Aprendió alemán y llegó a estudiar na Universidá de Gottingen. Igualmente, interesóse na crítica lliteraria del dramaturgu del sieglu XVIII, Lessing, y nes obres de Friedrich Schlegel y de Friedrich Schelling. Estrayi de los cantares de los Minnesänger y de les lleendes locales les temes de nueves obres. Coleridge estudió alemán y, al volver a Inglaterra, tradució al inglés la triloxía dramática "Wallenstein" del poeta clásicu alemán Friedrich Schiller.
Coleridge criticaba'l gustu lliterariu de los sos contemporaneos, tarreciendo qu'esa falta de gustu, nel creciente númberu de persones alfabetizadas, acabara profanando la mesma lliteratura. 
En 1800 tornó a Inglaterra y pocu dempués asitióse cola so familia y amigos en Keswick nel Lake District de Cumberland pa tar cerca de Grasmere, onde fueren a vivir Wordsworth y la so hermana. Namoróse de Dorothy Wordsworth, amor nunca correspondíu que lu persiguirá'l restu de la so vida. Llueu se vio acosáu por problemes maritales, enfermedaes, creciente dependencia del opiu, tensiones con Wordsworth y falta d'enfotu nes sos capacidaes poétiques, tolo cual impulsó la composición de "Dejection: An Ode" y la intensificación de los sos estudios filosóficos. 
De 1804 a 1806, Coleridge vivió en Malta y viaxó por Sicilia y Italia, cola esperanza de que, al abandonar l'húmedu clima d'Inglaterra, la so salú ameyorara y pudiera amenorgar el consumu d'opiu. Trabayó na alministración británica de Malta, como secretariu del gobernador Sir Alexander John Ball. Thomas de Quincey sostién nel so "Recollections of the Lakes and the Lake Poets" que foi entós cuando se fixo fondamente adictu al opiu, usando la droga como sustitutu del puxu y la creatividá de mocedá, yá perdíos; suxurióse, sicasí, qu'esto reflexa más bien les esperiencies de Quincey, y non les de Coleridge. 
Ente 1808 y 1819 "esti xigante ente nanos", como de cutiu foi denomináu polos sos contemporaneos, dio una serie de conferencies en Londres y Bristol; les dedicaes a Shakespeare anovaron l'interés nel dramaturgu como modelu pa escritores contemporaneos. 
En 1816 empioró la so adicción, sufría depresión y atopábase alloñáu de la so familia; por too ello, estableció la so residencia nel llar del mélicu James Gillman, en Highgate, Londres. Esi añu publicó Christabel y Kubla Khan, que lu fixeron famosu. 
En casa del doctor Gillman acabó la so mayor obra en prosa, la "Biographia Lliteraria" (1817), un volume compuestu por venticinco capítulos de notes autobiográfiques y disertaciones sobre diversos temes, incluyendo dalgunos de teoría lliteraria y crítica. Destaca la so definición sobre la naturaleza de la poesía y l'imaxinación: fixo una famosa distinción ente la imaxinación primaria y la secundaria per un sitiu, y la fantasía, por otru. Publicó otros escritos mientres vivía na casa Gillman, pudiendo destacar "Sibylline Leaves" (1817), "Aids to Reflection" (1825), y "Church and State" (1830). Morrió d'un ataque al corazón en Highgate el 25 de xunetu de 1834.
Contién la meyor espresión de la so fuerza poético. Contribuyó colos típicos poemes de conversación o poesía de meditación, como "El ruiseñor". 
Coleridge difier de Wordsworth. Mientres Wordsworth inspírase nes coses cencielles de la vida cotidiana ("everyday life"), Coleridge recurre al pasáu como un tiempu misterioso y fantástico, proxectando al llector escontra'l fantásticu mundu de la imaxinación". Wordsworth pretende entretener al llector con una escritura "simple", natural; frente a ello, Coleridge diríxese a él pa tresportalo al misteriosu y máxicu mundu de lo "sobrenatural". 
La so contribución más famosa ye la "Rima del vieyu marineru". Dalgunos pretendieron atopar en “El vieyu marineru” una moral, y pal que crean que tien esta finalidá, Coleridge añede una conseya a la fin de la narración, pero'l poema ye en sí mesmu asemeyáu a un cuentu árabe, onde too se mueve siguiendo una secuencia fantástica ya inesperada” (Ifor Evans).
Inclusive aquellos que nun la lleeron, tán influyíos por ella, pos dio ciertes frases proverbiales al idioma inglés, como la metáfora del albatros alredor del pescuezu pa señalar daqué qu'enzanca o entorpez el trabayu; la cita de "water, water everywhere, but not a drop to drink / agua, agua perdayures, pero nin una gota pa beber", o la espresión "a sadder but wiser man / un home más murniu pero más sabiu".
Lo empezara en 1798. El nome del poema provién del antiguu kan mongol, Kublai Kan. 
Aparentemente, inspirólo un suañu inducíu pol opiu. La hestoria ambiéntase nun oriente antiguo y llenu de ritos máxicos. La fuerza espresivo de Coleridge esplícase na férvida imaxinación descriptiva y nel ritmu casi musical que-y da a la composición. Recurre a imaxes estrañes, oníriques. 
Como "Kubla Khan", esti pequenu poema ta inconclusu. Ye un cuentu fantásticu. Destaca pol so ritmu y llinguaxe musicales y el so aire de cuentu góticu, daqué abondo frecuente nel Romanticismu.
El so trabayu más influyente fueron los "conversation poems" (poemes de conversación o de meditación), más curtios. El tonu d'estos poemes bazcuya ente los tranquiles "This Llime-Tree Bower My Prison" y "Frost at Midnight" a los bien emotivos "Dejection" y "The Pains of Sleep". Esti modelu foi darréu adoptáu por Wordsworth, el que los usó en delles de les sos obres. Al traviés de Wordsworth, estos poemes de conversación fixeron una forma común pa la espresión poética inglesa, y quiciabes la más adoptada polos poetes modernos.
Esta obra confirma la so capacidá d'analís y crítica filosófica, política y teolóxica. Ellabora una serie de teoríes, que deseyaba incluyir nun proyectu filosóficu más ampliu y complexu, que nunca llegó a escribir. 
El "Dictionnaire Bouillet au XIXe siècle" afirma que'l méritu de Coleridge como poeta anicia n'habese alzao contra los llugares comunes y la lliteratura artificial del so tiempu, consultar la naturaleza, y llamao l'atención sobre la Edá Media. 
Señala Ifor Evans que “La estimación en que se tuviera la so obra camudó por completo cuando a Kathleen Coburn, y nuna fecha tan próxima a nós como 1957, dexóse-y publicar los sos cuadiernos. Éstos amuesen a un Coleridge convertíu n'unu de los homes más cultos y aballadores del so sieglu”. Hasta entós xulgábase-y namái por trés poemes, “El vieyu marineru”, “Kubla Khan” y “Christabel”; la edición definitiva de los sos cuadernos y cartes confirmen la so llaboriosidá y l'altor de les sos conocencies y capacidá de reflexón.
Coleridge foi padre de Hartley Coleridge, Sara Coleridge, y Derwent Coleridge y güelu de Herbert Coleridge, Ernest Hartley Coleridge y Christabel Coleridge. Foi tíu de John Duke, primer Barón de Coleridge. La poetisa Mary Coleridge yera familiar suyu, anque nun baxaba d'él. El so sobrín Henry Nelson Coleridge, editor del so trabayu, casóse con Sara.
N'español:
N'inglés: 
N'inglés:
Primer Llibru de Nefi
El Primer Llibru de Nefi ye'l primer llibru del Llibru de Mormón. El so títulu completu ye: El Primer Llibru de Nefi: El so reináu y ministeriu. Suelse referir al llibru como Primer Nefi y enbrivir "1 Ne.". Ta narráu en primer persona (narrador internu) y empieza alredor del 600 AC, con un profeta llamáu Nefi y la so familia. El Segundu Llibru de Nefi ye una continuación de la narración, pol mesmu autor.
El llibru empieza en Xerusalén cuando gobierna'l Rei Sedequías, onde'l padre de Nefi, Lehi, tien una visión na cual vé a Dios el Padre, Cristu, y los Doce Apóstoles. Adicionalmente pónse-y al tantu de la inminente destrucción de Xerusalén por Babilonia. Como resultáu d'esta esperiencia, Lehi empieza a pedricar el arrepentimientu al so pueblu. Tal como colos profetes bíblicos que vivíen nesa dómina, incluyendo a Xeremíes, refuguen les sos enseñances ya intenten tomar la so vida.
Nun suañu, Dios manda a Lehi qu'abandone Xerusalén cola so familia (la cual inclúi a la so muyer, Sariah, y los sos cuatro fíos Llamban, Lemuel, Sam y Nefi).
Casi darréu dempués del so esiliu, Dios ordena a Lehi qu'unvie a los sos fíos de vuelta a Xerusalén pa recuperar les plánches de bronce, un grabáu paecíu al Antiguu Testamentu propiedá de Labán, un poderosu gobernante de Xerusalén. Nefi vuelve colos sos hermanos y, dempués de dellos intentos atayaos, cuando inclusive Laban intenta robar les posesiones de Lehi y atenta contra la vida de los sos fíos, y apuerta a una encomienda frustante. Lamán y Lemuel, descarguen los sos frustaciones col so hermanu Nefi. Un ánxel apaézse-yos y ordena a Lemuel y a Lamán que dexen de cutir a Nefi y vuelvan pa recuperar plánchesles. Nefi vuelve solo, atopa a Labán ensin conocencia por embriaguéz y mátalu cola so propia espada dirixíu pol Espíritu de Dios. Dempués, amarútase de Labán y engaña a Zoram, un sirviente de Labán, sacando plánchesles fuera de la ciudá colos sos hermanos. Zoram, afayando'l trucu de Nefi, fuxe, pero ye persuadíu por Nefi pa viaxar con Lehi y la so familia y vuelven xuntos con plánchesles.
Dempués de recibir les plánches de metal, Lehi pasa un tiempu estudiándoles. Afaya que contienen la so propia xenealoxía, y que ye descendiente de Xosé, el fíu de Xacob. Tamién contién los cinco llibros de Moisés ya inclusive dellos escritos del profeta Xeremíes.
Ficción
Denomínase ficción a la simulación de la realidá que realicen les obres lliteraries, cinematográfiques, historietísticas o d'otru tipu, cuando presenten un mundu imaxinariu al receptor. El términu procede del llatín "fictus" ("asonsañáu", "inventáu"), participiu del verbu "fingere".
El conceutu de ficción na tradición occidental ta bien amestáu al conceutu de mímesis, desenvueltu na Grecia clásica, nes obres de Platón (el que consideraba a les obres poétiques como imitaciones de los oxetos reales, que de la mesma yeren imitaciones de les idees pures) y sobremanera na "Poética" de Aristóteles, na que'l conceutu de mímesis xuega un papel esencial. Pa Aristóteles, toles obres lliteraries copien a la realidá, acordies col principiu de la verosimilitú; lo qu'estrema a la lliteratura de la hestoria ye qu'ésta copia les coses qu'asocedieron, y aquella les que podríen asoceder.
Ye necesario aportunar qu'Aristóteles nun diz que la lliteratura tenga de ser la imitación del mundu real, sinón la imitación "de les acciones de los homes". Esta diferencia ye la que dexa que lo creíble irreal tenga cabida na lliteratura. Paul Ricoeur subdividió'l conceutu de mímesis aristotélicu en tres fases: 
La "Poética" de Aristóteles tamién introduz otru conceutu bien rellacionáu colo anterior: el de "catarsis". La traxedia, al asonsañar acciones de personaxes bonos que cayen en desgracia, llogra la implicación emocional del espectador, el que al traviés de la compasión y el mieu se purifica interiormente. Dicha reacción emocional tien la so base na suspensión del xuiciu de realidá con al respeutive de l'aición tráxica: daquién bien consciente de la irrealidá de la obra nun podría empatizar .
Frente a esta concepción de la lliteratura como catarsis, de los autores contemporaneos, cuantimás Bertolt Brecht propunxeron l'anulación de la implicación emocional, al traviés d'un "teatru épicu", una de que les sos carauterístiques ye acentuar la irrealidá de la representación, esaxerando la distancia ente ficción y realidá. D'esta forma, Brecht quería llograr que el espectadores realizaren un xuiciu críticu y racional de l'acción, en cuenta de una implicación emocional ya irracional.
Les teoríes aristotéliques de la ficción fueron recuperaes mientres el Renacimientu, anque en munchos casos fueron malinterpretadas o sesgadas. Asina por casu, el conceutu de mímesis como "imitación de les acciones de los homes" foi traducida por Francesco Robortello, nun sentíu más ampliu pero que resultó reductor "a posteriori", como "imitaciones d'oxetos". Esto supunxo qu'autores posteriores reinterpretasen esi sintagma como "imitación de mundu real", amenorgando asina lo imitable a lo real, en cuenta de lo creíble, como pretendía'l mesmu Aristóteles.
Paradójicamente, la Edá Media tendiera xustamente a lo contrario: a borrar les llendes de lo real, lo irreal o inclusive lo inverosimil. Les vides de santos o los llibros de caballeríes yeren namái dos exemplos nos que lo real y lo irreal apaecíen mezclado ya indivisibles pa el llectores de la dómina. Los eruditos de la dómina atacaron fuertemente esti tracamundiu, cuantimás nel casu de los llibros de caballeríes; Miguel de Cervantes, autor bien consciente de les llendes del conceutu de verosimilitud, tamién tuvo como primer oxetivu al redactar el "Quixote" el faer risión al xéneru de los llibros de caballeríes poles sos desaxeraciones y los sos absurdos, los cuales sicasí yeren consideraos bien reales polos sos llectores.
Anque "Ficción" y "Narración" nun son términos sinónimos (yá que non toa ficción ye narrativa, nin toa narración ye ficticia), la narración sí ye la manera predominante d'introducise en mundos de ficción. D'ende qu'esista lo que se conoz como "pannarrativismo", consistente na aplicación (dacuando escesiva) de les ferramientes d'analís narrativu, tradicionalmente desenvueltes nel campu de la crítica lliteraria, a cualesquier de les formes nes que puede manifestase la ficción: el cine, el teatru, la televisión, los cómics, los videoxuegos...
La narratología o estudiu de la narración, desenvueltu fundamentalmente poles corrientes estructuralistes a lo llargo del sieglu XX, céntrase principalmente en cuatro de los elementos constitutivos de la narración: el narrador, los personaxes, el tiempu y el espaciu.
Ye la entidá que narra la hestoria. Puede ser:
- Primera persona(yo): cuando'l narrador guarda los fechos qu'asoceden na hestoria. "Xeneralmente", ye'l protagonista de la hestoria.
- Tercera persona(él/ella): cuando'l narrador rellata los fechos que-y asocedieron a un personaxe de la hestoria.
Los personaxes d'una narración tienen carauterístiques que los definen y fáenlos distintos a otros, pueden ser personaxes animales,coses,estos tienen carauterístiques de persones (pueden falar,pensar,reir,etc..)
Nun testu narrativu indica'l momentu en qu'asocede cada unu de los acontecimientos,pero tamién señala la duración d'esos acontecimientos . (a l'amanecida,mientres la fiesta etc..)
Ye'l llugar físicu nel que se desenvuelven los acontecimientos (sablera,campu,monte,etc..) O l'ambiente nel que trescurre la vida de los personaxes (ambiente d'allegría,tranquilidá,etc..)
Unu de los mayores problemes que plantega la ficción dende'l puntu de vista de la semántica, esto ye, del significáu, ye'l de cómo el llectores o consumidores de ficción podemos non yá aceptala pese a la so evidente falsedá, sinón amás realizar xuicios alrodiu de la verdá o falsedá d'enunciaos ficcionales.
La Teoría de los mundos posibles, desenvuelta principalmente por Lubomir Dolezel ya introducida en España por Tomás Albaladejo realiza un acercamientu semánticu al fechu ficcional, esto ye, al traviés del so significáu y non de la so forma esterna (como faía, principalmente, la narratología). Basándose en planteamientos apuntaos por autores como Leibniz, la teoría de los mundos posibles sostien que toa ficción crea un mundu semánticamente distintu al mundu real, creáu específicamente per cada testu de ficción y al que namái se puede aportar precisamente al traviés de dichu testu. Asina, una obra de ficción puede alteriar o esaniciar delles de les lleis físiques imperantes nel mundu real (como asocede na ciencia ficción o na novela fantástica), o bien calteneles y construyir un mundu cercanu -si non idénticu- al real (como asocede na novela realista.
Esti aproximamientu semánticu a la ficción tien la ventaya d'esplicar, amás, cómo ye posible realizar xuicios de verdá o falsedá alrodiu d'afirmaciones ficcionales: seríen verdaderos aquellos enunciaos que cumplen coles riegles propies del mundu posible creáu pola ficción (ej: "Los robots nun pueden estropiar al ser humanu" nes noveles de Isaac Asimov); son falsos aquellos que les infringen (ej: "Los hobbits tienen nales" en El Señor de los Aníos).
Secundariamente, la Teoría de los Mundos posibles" tamién ye útil pa esplicar los argumentos establecíos nes fanfictions, nel que el autores de determinada fandom interiorizan les riegles d'esi mundu posible" en concretu y, calteniéndoles o modificar de la mesma, crean nueves ficciones dientro del mesmu mundu posible.
Cuentu de fades
Un cuentu de faes ye una historia ficticia que pue contener personaxes folclóricos tal como faes, duendes, elfos, troles, xigantes, gnomos y animales parlantes, según encantamientos, de normal representaos nuna secuencia inverosímil d'eventos. Nel llinguaxe contemporaneu, el términu ye tamién utilizáu pa describir daqué que ta venceyáu con princeses, como los casos de «un final de cuentu de faes» (un final feliz) o d'un romance de cuentu de faes», anque non tolos cuentos de faes terminen con un final prósperu. Otra miente nel aspeutu coloquial un cuentu de faes», o tamién «rellatu de faes», pue ser acomuñáu con cualquier hestoria rocambolesco y estraordinario. Polo xeneral, esti tipu de rellatos suel atrayer a los neños pequenos, al entender éstos de forma rápida y cenciella a los personaxes arquetípicos de cada hestoria.
Nes cultures onde los demonios y les bruxes son percibíos como seres reales, los cuentos de faes pueden fundise en forma de narraciones llexendaries, nes que'l contestu ye percibíu, tantu pol narrador como polos oyentes, como si tratárase d'una realidá histórica. Sicasí, a diferencia de les lleendes y epopeyes, que nun tienden a tener más que referencies superficiales a la relixón y a llugares, persones y sucesos actuales, esti tipu d'hestories tien llugar nun periodu indefiníu («Ello foi una vegada») más que nun intre precisu.
Los cuentos de faes atópense yá sía en forma oral o lliteraria. Intentar detallar con exactitú la so hestoria resulta un llabor difícil, cuidao que namái les formes escrites fueron capaces de sobrevivir col pasu del tiempu. Sicasí, la evidencia de les obres lliteraries, siquier, da una indicación de que los cuentos de faes esistieron mientres miles d'años, anque seique non reconocíos al entamu como un xéneru propiu; el términu «cunto de faes» foi-yos otorgáu pola francesa Madame d'Aulnoy. Al traviés de los sieglos, atopáronse afayos lliterarios de cuentos de faes en tol mundu, siendo recoyíos polos folcloristas en diverses cultures. Inclusive, anguaño, siguen redactándose cuentos de faes y obres derivaes del mesmu xéneru.
Entá cuando los primeros cuentos de faes taben destinaos principalmente a les audiencies adultes, y en menor grau a los neños, éstos empezaron a acomuñar colos infantes dende los escritos de los preciosistas; a partir de que los hermanos Grimm titularen a la so colección como "Children's and Household Tal", el venceyu colos neños foi fortaleciéndose col intre de los años.
Los folcloristas clasificaron a los cuentos de faes de diverses formes; ente les más notables agrupaciones tán el sistema de Aarne-Thompson y l'analís morfolóxicu del eruditu Vladímir Propp. Per otru llau, otros folcloristas interpretaron la importancia de los cuentos, pero nenguna escuela foi establecida de manera definitiva pa encetar el significáu d'esti tipu de rellatos.
Anque'l cuentu de faes ye claramente un xéneru distintivu, la definición que marca a una obra como un rellatu de faes ye una fonte de discutiniu considerable. Vladímir Propp, na so "Morfoloxía del cuentu", criticó la distinción ente «cuentos de faes» y «rellatos sobre animales» en razón de que munchos cuentos contienen tantu a elementos como animales fantásticos. Sicasí, pa escoyer obres pal so analís, Propp utilizó tolos cuentos populares rusos clasificaos nel conxuntu de tipos 300-749 en Aarne-Thompson –nun intentu por brinda-yos una distinción– pa establecer puramente un nuevu grupu de cuentos. El so propiu analís identificó a los cuentos de faes polos sos elementos de la trama, anque pasó a ser criticáu, una y bones l'analís nun s'empresta fácilmente a los cuentos que nun impliquen una busca y, amás, los mesmos elementos de la trama son atopaos n'obres que nun son consideraes como cuentos de faes.
Un factor alcordáu colectivamente ye que la naturaleza d'un cuentu nun depende de si les fades apaecen nél. Obviamente, munches persones, ente ellos Angela Carter na so introducción al "Virago Book of Fairy Tal", repararon qu'una gran parte de los llamado cuentos de faes nun contienen faes n'absolutu. Esto ye en parte por cuenta de la hestoria del términu n'inglés «"fairy balte"», que derívase de la frase francesa «"conte de fées"», usada per primer vegada na colección de Madame D’Aulnoy en 1697.
Tal que Stith Thompson y Carter faen notar, los animales parlantes y la presencia de la maxa paecen ser más comunes del xéneru que les mesmes faes. Sicasí, la mera presencia d'animales que falen nun convierte un rellatu nun cuentu de faes, sobremanera cuando l'animal ye claramente una mázcara d'una cara humana, como asocede nes fábules.
Nel so ensayu "Sobre los cuentos de faes", J. R. R. Tolkien manifestó tar acordies con la esclusión de les faes» de la definición, concibiendo a los cuentos de faes como histories sobre les aventures de los homes en «Faërie», la tierra de les faes, los príncipes y princeses, nanos, elfos, y non solamente especies máxiques sinón munches otres maravíes. A pesar d'ello, l'ensayu omite a cuentos que son consideraos como cuentos de faes, citando como exemplu a "The Heart of a Monkey", que Andrew Lang incluyó en "El llibru lila de los cuentos de faes". Otros cuentos que nun inclúin magia pero comúnmente son clasificaos como cuentos de faes son "What Is the Fastest Thing in the World?" y "Catskin".
Dellos folcloristas prefieren utilizar el términu alemán «"Märchen"» pa referise al xéneru, una práctica que se reforzó cola definición de Thompson na so edición de 1977 de "The Folktale": «un cuentu de ciertu llargor qu'implica una sucesión de motivos [repeticiones] o episodios. Muévese nun mundu irreal, ensin localidá o criatures definíes y ta llenu de coses maraviyoses. Nesta tierra de nunca enxamás, los héroes humildes maten a los sos adversarios, herieden los reinos y cásense con princeses». Los personaxes y motivos de los cuentos de faes son simples y arquetípicos: princeses, fíos nuevos y príncipes valientes, ogros, xigantes, dragones, troles, madrasques malvaes y héroes falsos, faes madrines y otru ayudantes máxicos, de cutiu caballos, llobos o aves parlantes, montes de vidriu según prohibiciones y rotura de restricciones. Otres carauterístiques de los cuentos —la rítmica, lo grotesco, lo estraño y lo gracioso— son mera recreación pa l'abondosa allegría de los neños, ente que los peligros y terrores inspírenlos fascinación. Los cuentos de faes son l'escenariu del mundu de la infancia, un reinu de vida vicaria, más elemental y llibremente apináu de fantasíes que los drames perfeccionistes de los adultos sofisticaos que la so aceptación enraigonada d'arreyar les realidaes esixe coses más severes. Italo Calvino citó a los cuentos de faes como'l principal exemplu de «viveza» na lliteratura, por cuenta de la brevedá y concisión de les sos hestories.
De primeres, les hestories qu'agora catalogamos como cuentos de faes yeren solamente un tipu de cuentu y nun yeren concebíes como un xéneru independiente. El términu alemán «"Märchen"» lliteralmente significa «cuentu», polo que nun intenta referise a un tipu específicu d'obra. Nun foi entós sinón hasta la dómina de la lliteratura del Renacimientu que'l xéneru empezó a ser definíu, pos el escritores d'esti periodu empezaron a desllindar un xéneru de cuentos, que pasó a consolidase al traviés de les obres d'otros munchu escritores, convirtiéndose coles mesmes nun xéneru incuestionable colos escritos de los hermanos Grimm. Nel procesu, el nome acuñóse cuando los preciosistas empezaron a escribir hestories lliteraries; Madame d'Aulnoy inventó'l términu «"contes de fée"», que se traduz como «cuentu de faes».
Por cuenta de la definición del xéneru de la fantasía, munchos trabayos que xeneralmente se clasifiquen como rellatos fantásticos, enantes yeren catalogaos como cuentos de faes, incluyendo les noveles "El hobbit" de Tolkien, "Rebelión na granxa" de George Orwell y "El maraviyosu Magu de Oz" de Lyman Frank Baum. Ello ye que "Sobre los cuentos de faes" de Tolkien contién discutinios de tipu "worldbuilding" (que se define como'l procesu de crear un mundu imaxinariu, dacuando acomuñáu con un universo ficticiu), siendo consideráu como una parte vital na crítica del xéneru fantásticu. Anque la fantasía, particularmente nel subxéneru «fantasía de cuentu de faes», básase en gran midida nos motivos de los cuentos de faes, anguaño dambos xéneros son apreciaos como apartaos distintos.
El cuentu de faes, na so espresión oral, ye una subclase del cuentu folklórico. Dellos escritores redactaron igualmente rellatos pertenecientes al xéneru, los cuales son referíos como cuentos de faes lliterarios, o "Kunstmärchen". Les formes más antigües, dende'l clásicu hindú "Panchatantra" hasta'l "Pentamerón", amuesen una considerable reelaboración de la forma oral. Los hermanos Grimm tuvieron ente los primeros n'intentar caltener les carauterístiques de los rellatos orales. Inclusive, les hestories impreses so la so autoría fueron editaes en más d'una ocasión p'afaeles a la forma escrita.
Tanto los cuentos de faes lliterarios como los orales intercambiaron llibremente trames, motivos y elementos ente sigo, según con otros cuentos estranxeros. Dellos folcloristas del sieglu XVIII intentaron recuperar el folclore «puru» que nun fuera enxareyáu entá coles versiones lliteraries. A pesar de qu'esisten evidencies de cuentos de faes orales qu'esistieron miles d'años primero que les formes lliteraries, nun se tien conocencia de cuentos que guarden reminiscencia del «folclore puru». Cabo señalar que cada cuentu de faes lliterariu inspírase nes tradiciones populares, anque sía namái evidente na parodia. Poro, esto fai imposible trazar les formes de tresmisión d'un cuentu de faes. Amás, sábese que les persones que cunten esti tipu de rellatos, na so forma oral, lleen cuentos de faes, en forma escrita, con tal d'amontar el so númberu d'hestories ya interpretaciones.
La tradición oral de los cuentos de faes llegó muncho primero que la forma escrita; al entamu, los cuentos yeren contaos o espublizaos de forma dramática, más allá de ser escritos, de xeneración en xeneración. Por cuenta de esto, l'analís del so desenvolvimientu históricu ye notablemente confusu. Los cuentos de faes escritos más antiguos de los que se tien noción surdieron del Antiguu Exiptu, nel añu 1300 a. C. (por casu, la "Hestoria de los dos hermanos"), apaeciendo depués, de xemes en cuando, na lliteratura escrita por medio de les cultures lletraes, como en "El pollín d'oru", que inclúi "Cupido y Psique" (Antigua Roma, 100-200 d. C.), o'l "Panchatantra" (India, 200-300 d. C.), anque se desconoz en qué midida éstos reflexen los verdaderos cuentos tradicionales, inclusive del so propiu tiempu. La evidencia estilística indica que diches obres, xuntu con munches colecciones posteriores, reelaboraron los cuentos populares de tala forma que afixéronse a les formes lliteraries. Lo qu'amuesen ye que'l cuentu de faes tien raigaños antiguos, inclusive superando a la escoyeta de cuentos máxicos "Los mil y una nueches" (compilada escontra 1500 d. C.), na que figuren "Baital Pachisi" y la "Hestoria de Bel y el Dragón". Amás d'eses colecciones y los cuentos individuales, en China, la obra Lie Zi y el filósofu Zhuangzi, dambos pertenecientes al sistema taoísta, incluyeron o espublizaron cuentos de faes. Na definición más amplia del xéneru, los primeros cuentos de faes occidentales qu'algamaron notoriedá son los de Esopo (sieglu VI a. C.) na Antigua Grecia.
Les alusiones a los cuentos de faes predominen en "Los cuentos de Canterbury" de Geoffrey Chaucer, "The Faerie Queene" de Edmund Spenser y los guiones de William Shakespeare. Al igual que "L'agua y el sal" y "Cap O' Rushes", "El rei Lear" pue ser consideráu como una variante lliteraria de los cuentos de faes. En sí, la hestoria volvió apaecer na lliteratura occidental nos sieglos XVI y XVII, cola colección "Nueches de Prestar" de Giovanni Francesco Straparola (Italia, 1550 y 1553), la cual contién dellos cuentos de faes nos sos rellatos, y los cuentos napolitanos de Giambattista Basile (Nápoles, 1634-1636), toos ellos pertenecientes al xéneru del cuentu de faes. Carlo Gozzi fixo usu de dellos motivos del xéneru ente los sos escenarios de comedia del arte, incluyendo ente los mesmos a unu basáu en "The Love For Three Oranges" (1761), escritu por Basile. Simultáneamente, Pu Songling, en China, incluyó dellos cuentos de faes na so colección, "Strange Stories from a Chinese Studio" (publicada de forma póstuma en 1766). El cuentu de faes pasó a volvese popular ente los preciosistas franceses de la clase alta (1690–1710), y ente los cuentos contaos naquellos tiempos taben los de Jean de La Fontaine y "Contes" de Charles Perrault (1697), el que estableció les formes de "La bellu durmiente" y "Cenicienta". Anque les colecciones de Straparola, Basile y Perrault contienen les formes más antigües conocíes de dellos cuentos de faes, na evidencia estilística, toos el escritores reescribieron los cuentos p'apurri-yos un efectu lliterariu. 
Los hermanos Grimm convirtiéronse nos primeros coleccionistes n'intentar caltener non yá la trama y los personaxes de los cuentos, sinón tamién l'estilu en que taben calteníos, al compilar cuentos de faes alemanes; irónicamente, anque la so primer edición (1812 y 1815) prevalez como una ayalga pa los folcloristas, dambos viéronse na necesidá de reescribir los cuentos n'ediciones posteriores pa volvelos más aceptables, daqué que los aseguró bones vientes y la consecutiva popularidá de los sos trabayos.
Tal formes lliteraries, amás d'estrayer traces de los cuentos populares antiguos, influyeron nos rellatos del folclore de dicha dómina. Los hermanos Grimm refugaron dellos cuentos pa la so colección, anque munchos otros escucháronlos del alemanes, por cuenta de que los cuentos yeren derivaos de Perrault, polo qu'éstos concluyeron que yeren cuentos franceses y non alemanes; arriendes d'ello, refugaron una versión oral de "Barba Azul", decidiendo incorporar sicasí al cuentu "Briar Rose", claramente rellacionáu con "La bellu durmiente" de Perrault, por cuenta de que Jakob Grimm convenció al so hermanu de que la figura de Brunilda probaba que la hestoria de la princesa durmiente pertenecía auténticamente al folclore alemán.
Esta cuestión rellacionada col orixe de "La bellu durmiente" reflexó una creencia común ente los folcloristas del sieglu XIX: que na tradición popular calteníense cuentos de faes en formes antigües, sacante cuando éstos fueren «contaminaos» poles formes lliteraries, afalando a la xente a rellatar cuentos auténticos, en tola estensión de la palabra. Siendo'l pueblu concebíu como l'ermitañu analfabetu y aislláu al avíu», foi que los folcloristas alemanes quixeron brinda-yos cuentos populares lexítimos. Dacuando, llegaron a considerar a los cuentos de faes como una forma de «fósil»; pa ellos, cada rellatu del xéneru yera la borrafa de lo que della vegada fuera un cuentu perfectu. Sicasí, investigaciones posteriores concluyeron que los cuentos de faes nunca tuvieron una forma fixa, y independientemente de la influencia lliteraria, el contadores costantemente alteriábenlos pa los sos propios propósitos.
El trabayu de los [[Hermanos Grimm|hermanos Grimm influyó a otros coleccionistes, inspirándolos a escoyer cuentos y llevándolos a creer de manera asemeyada, con un espíritu de [[nacionalismu romántico]], que los cuentos de faes d'un país yeren particularmente representativos d'ésti, hasta'l puntu de poner en dulda cualquier influencia cultural esterna nel so conteníu. Ente los influyíos tuvieron el rusu [[Alexander Afanasiev]] (que'l so mandáu empezó a publicar en [[1866]]), los [[Noruega|noruegos]] [[Peter Christen Asbjørnsen]] y [[Jørgen Moe]] (en [[1845]]), el rumanu [[Petre Ispirescu]] (en [[1874]]), l'inglés [[Joseph Jacobs]] (en [[1890]]) y [[Jeremiah Curtin]], un estaunidense qu'axuntó cuentos irlandeses, a partir de 1890. Dalgunos [[Etnografía|etnógrafos]] compilaron cuentos de faes en tol mundu, atopando cuentos paecíos en [[África]], [[América]] y [[Australia]]; [[Andrew Lang]] foi capaz de recurrir non solamente a los cuentos escritos d'Europa y Asia, sinón tamién a los recoyíos polos etnógrafos, pa completar una serie de llibros de faes que se caracterizó por tar conformada d'episodios que faíen referencia a distintos colores (tal como "El llibru azul de les faes", "El llibru verde de les faes", ente otros). Amás, los Grimm afalaron a otros coleccionistes de cuentos de faes, tal que cuando [[Yei Theodora Ozaki]] creó una colección, "Japanese Fairy Tal" ([[1908]]), dempués de ser afaláu por Lang. Simultáneamente, escritores como [[Hans Christian Andersen]] y [[George MacDonald]] siguieron la tradición de los cuentos de faes na so forma lliteraria. El trabayu de Andersen, n'ocasiones, basóse en cuentos populares antiguos, anque resultó más frecuente'l fechu de qu'utilizara motivos y trames del xéneru pa crear nuevos rellatos. MacDonald incorporó coles mesmes motivos de los cuentos de faes en nuevos cuentos, tal como "La princesa de la lluz", y en trabayos del xéneru qu'habríen de convertise en fantasía, siendo'l casu de "La princesa y el duende" y "[[Lilith (novela)|Lilith]]".
[[Archivu:Spiel am Morgen, Margret Hofheinz-Döring, Strukturmalerei, 1987 (WV-Nr.7066).jpg|thumb|left|[[Pintura al aceite]] fecha en [[1987]] y titulada "Spiel am Morgen", traducíu a «"Xuegu na mañana"».]]
Un par de teoríes sobre los orixes de los rellatos de faes intentó esplicar los elementos comunes qu'apaecen nos cuentos de faes de tol mundu. Una d'elles afirma qu'un únicu puntu d'orixe xeneró un determináu cuentu, que depués s'habría d'espublizar a lo llargo de los sieglos, y l'otra considera que los cuentos de faes derívense de la esperiencia humana común y, poro, pueden apaecer por separáu en munchos orixes distintos.
Los rellatos de faes con trames, personaxes y motivos bien asemeyaos son atopaos en delles cultures distintes. Munchu investigadores sostienen que esto ye consecuencia del espardimientu de los cuentos, pos la xente repite los cuentos qu'escuchó en países estranxeros, anque la naturaleza oral fai imposible trazar la ruta, sacante por inferencia. De la mesma, dellos folcloristas trataron de determinar l'orixe por evidencia interna, que non siempres puede ser considerada como del tou comprensible; [[Joseph Jacobs]], al comparar el cuentu escocés "The Ridere of Riddles" cola versión de los hermanos Grimm, "The Riddle", atalantó que en "The Ridere of Riddles" un héroe remata casáu de forma [[Poligamia|poligámica]], un aspeutu que podría derivase de un costume antigua, anque en "The Riddle", hasta la cosadiella más cenciella podría suxurir una mayor antigüedá.
Folcloristas de la escuela finlandesa» (o hestórica-xeográfica) intentaron venceyar los cuentos de faes colos sos orixes, llogrando resultancies inconclusos al respective. Dacuando, la influencia, especialmente tratándose d'una área y tiempu llindaos, ye más evidente, tal que cuando se considera la influencia de los cuentos de Perrault nos escritos arrexuntaos polos Grimm. Al paecer, so esti razonamientu, "Little Briar-Rose" toma emprestaos elementos de "La bellu durmiente", según el cuentu de los Grimm aparenta ser la única variante independiente n'Alemaña. De forma asemeyada, l'alcuerdu final ente l'entamu de la versión de los Grimm de "[[Caperucita Colorada]]" y l'hestoria de Perrault apunta escontra una influencia —anque'l rellatu de los hermanos Grimm incorpora un final distintu, probablemente deriváu de "El llobu y los siete cabritos"—. 
Coles mesmes, los cuentos de faes tienden a adoptar el tonu correspondiente al so allugamientu por medio de la elección de los motivos, l'estilu nel que tán contaos y les descripciones tantu del personaxe como de la rexón.
De primeres, la principal audiencia de los cuentos de faes yera la población adulta. Inclusive, les formes lliteraries del xéneru surdieron a partir d'obres que'l so conteníu taba empobináu a los adultos, anque nos [[Sieglu XIX|sieglos XIX]] y [[Sieglu XX|XX]] el cuentu de faes empezó a ser acomuñáu cola [[lliteratura infantil]].
[[Archivu:Cutlery for children detail.jpg|thumb|Cubiertos pa neños con detalles qu'amuesen escenes de los cuentos de faes "[[Blancanieves]]", "[[Caperucita Colorada]]" y "[[Hansel y Gretel]]".]]
Los preciosistas, ente ellos Madame d'Aulnoy, destinaron los sos trabayos a los adultos, sicasí consideraron qu'éstos proveníen de les sirvientes, o otres muyeres o suxetos de la clase baxa, que los espublizaren a los neños. N'efectu, nuna novela d'esa dómina, onde se describe la ufierta del pretendiente d'una condesa pa cuntar un cuentu, la condesa esclama qu'adora los cuentos de faes de forma equivalente a la d'una pequeña infante. [[Jeanne-Marie Leprince de Beaumont]], una de les postreres preciosistas, redactó una versión infantil de "La Bellu y la Bestia", la cual permanez entá como la versión más conocida del cuentu orixinal. De la mesma, los hermanos Grimm denominaron a la so colección "Children's and Household Tal", siendo coles mesmes obligaos a reescribir los sos cuentos por cuenta de delles quexes de que los sos rellatos nun yeren compatibles coles audiencies infantiles.
Na era contemporanea, los cuentos de faes fueron alteriaos de tala forma que puedan ser lleíos a los neños. Los [[Hermanos Grimm|hermanos Grimm]] concentráronse mayormente n'esraizar les referencies sexuales; [[Rapunzel]], na primer edición, revela les visites del príncipe al preguntar porqué la so ropa encoyóse, dexándo-y a la bruxa deducir que quedó embarazada, anque n'ediciones subsecuentes Rapunzel reveló de manera desdexada que yera más fácil «llevantar» al príncipe qu'a la bruxa. Per otra parte, en dellos aspeutos, la violencia, particularmente aquella que se presenta cuando se castiga a los villanos, amontóse más, anque en posteriores ediciones esanicióse esti aspeutu; J. R. R. Tolkien atalantó que "The Juniper Tree" con frecuencia escluyía'l so tonu caníbal nuna versión empobinada a los neños. L'enclín moralista de la [[Dómina victoriana|dómina Victoriana]] alterió los cuentos clásicos convirtiéndolos en llecciones d'enseñanza, como por casu cuando [[George Cruikshank]] reescribió "La Cenicienta" en 1854 pa incorporar temes d'astinencia; [[Charles Dickens]] protestó al respective: «Nuna dómina utilitaria, al igual qu'en cualesquier otru intre, ye cuestión de suma importancia que los cuentos de faes tengan de ser respetaos».
[[Psicoanálisis|Psicoanalistes]] como [[Bruno Bettelheim]], el que consideró la crueldá de los antiguos cuentos de faes como un indicativu de los conflictos psicolóxicos, criticó fuertemente esta expurgación, sobre la base de qu'ello debilitó la so utilidá pa los neños y adultos, pasando a adoptase simbólicamente nel so conteníu'l resolvimientu d'unu o más problemes presentaos.
L'adaptación de cuentos de faes pa neños sigue vixente; la influyente "[[Snow White and the Seven Dwarfs]]" de [[Walt Disney Pictures]] destinóse primordialmente (anque non solamente) pal mercáu infantil. ente que el [[anime]] "[[Les Aventures de Gigi]]" ta basáu nel cuentu de faes "[[Momotarō]]". De manera asemeyada, Jack Zipes pasó dellos años trabayando na adaptación de cuentos antiguos y tradicionales con tal de volvelos más accesibles pa el llectores modernos y los sos fíos.
Nos planteles [[Pedagoxía Waldorf|Waldorf]], los cuentos de faes son usaos en primer instancia como una parte central del [[Currículu (educación)|currículu]]. El trabayu de [[Rudolf Steiner]] nel desenvolvimientu humanu amuesa qu'ente les edaes de seis y siete años, la mente d'un neñu apriende meyor al traviés de la narración de cuentos, una y bones los arquetipos y la naturaleza máxica de los cuentos de faessobremanera, encarecen a los neños d'eses edaes. La naturaleza de los cuentos de faes, na tradición oral, meyora amás l'habilidá d'un infante pa visualizar una narrativa falada, según pa recordar la hestoria conforme tala escuchando.
[[Archivu:Das Tier, Margret Hofheinz-Döring, Öl, 1966 (WV-Nr.1268).jpg|left|thumb|Pintura al aceite fecha en [[1966]] y titulada "Das Tier", traducíu como «"L'animal"».]]
Los cuentos de faes tamién pueden ser analizaos dende una perspectiva [[Constructivismo (pedagoxía)|construccionista]]. En "The Domain of Style" de "Analyzing Prose", [[Richard Lanham]] suxurió que «la forma en que dicimos daqué ye lo que determina lo que vamos dicir». So esti enfoque, los rellatos de faes impacten les interpretaciones comunicacionales de los neños según les sos vides; esti tipu d'hestories tresmíten-yos a los neños mensaxes sobre l'amor, la vida, los milagros y los finales felices. Lanham opinó lo siguiente alrodiu de esti procesu: «Percibimos el mundu tantu activa como recreativamente; non yá rexistramos un mundu que 'yá ta ende'. Percibir el mundu tamién significa componelo, con tal de da-y sentíu a les coses». La mente d'un neñu ye nuevu ya impresionable; lo qu'ellos ven y escuchen cuando son pequenos puede afectar la manera na que van concebir la vida. Los padres entós traten de brinda-y y enseña-y tou lo que pueden a los sos fíos, anque verdaderamente nun hai un manual sobre cómo educar a los neños. D'esta forma, los padres de familia pueden ver nos cuentos de faes un recursu p'amosa-yos a los sos fíos una perspectiva distinta de los significaos del amor, les rellaciones sociales y la felicidá. Nun ensayu de "Communication as…: Perspectives on Theory", [[John Durham Peters]] añedió: «Los padres gasten miles de besos, ordes, dineru y pañales, anque nunca llogren saber a fondura qué ye lo qu'en realidá funciona y qué non pa producir a un ser humanu. Munches coses asoceden nos primeros dos años de vida —cuando un neñu apenas puede falar en dél sentíu—, y l'interacción ende ye lo que constitúi al deprendimientu. Alimentar, criar y camudar a un infante son práctiques cencielles de diálogu, anque resulten inmensamente comunicatives. Si'l diálogu defínese como compartir el nuesu tiempu y el nuesu ser, más allá d'un esfuerciu conxuntu de comprensión mutua, entós de xacíu que les práctiques son comunicatives, entá cuando la naturaleza asimétrica de la interacción —un amor desamparao y desgualdrao en cuenta de la protección y el sustentu— convierte al espardimientu nun modelo más aptu». Siendo neños, intentamos bloquiar y escaecer los horrores que trai la crecedera, polo que definitivamente nun vamos tener la oportunidá de volver esperimentar esa mesma sensación en nengún otru momentu de les nueses vides. «Escaecer ye una parte del deprendimientu. La revelación ye relativamente escepcional. N'efectu, la mayor parte de lo qu'esperimentamos en cualquier contestu nun se rexistra nin siquier na conciencia: el momentu presente apurre la sensación abonda pa escapar d'una vida d'analís». Los cuentos de faes van haber de ser referenciaos pol neñu n'años vivientes; los infantes van recurrir a esti tipu d'hestories p'amosar cómo entendieron lo qu'hasta esi momentu conocen y qué ye lo que quieren llograr de la vida. Este mesmu xéneru ye espublizáu a cada persona d'una forma distinta; sírvenos pa espresar lo qu'un cuentu de faes ta comunicándonos y pa tresmitir les nueses conocencies. La visión construccionista trata d'entender la comunicación al traviés de diversos conceutos ya interpretaciones. Y a l'igual qu'ésta, los cuentos de faes cunten con una serie de versiones ya interpretaciones distintes.
[[Archivu:John Bauer 1915.jpg|thumb|Ilustración de [[John Bauer]] de [[trol]]es y una princesa pa una colección sueca de cuentos de faes.]]
Na [[Hestoria de la lliteratura moderna|lliteratura contemporanea]], munchu autores usaron la forma de los cuentos de faes por diversu razones, tal como esaminar la [[condición humana]] dende'l marcu cenciellu qu'apurre un cuentu d'esti xéneru. Dél autores busquen recrear un tonu fantásticu nun discursu contemporaneu, ente que otru escritores usen les carauterístiques del cuentu de faes pa rellatar temes modernes; esto puede incluyir usar los drames psicolóxicos de manera implícita na hestoria, como cuando [[Robin McKinley]] afixo una nueva versión de "Piel de pollín" na so novela "Deerskin", la cual fai énfasis nel tratu abusivu d'un padre para cola so fía. Dacuando, especialmente na lliteratura infantil, los cuentos de faes son reelaborados con un nuevu xiru na trama a cencielles p'añedir un efectu risible, como con "L'apestosu home quesu y otros cuentos maraviosamente estúpidos" de [[Jon Scieszka]] y "The ASBO Fairy Tal" de Chris Pilbeam. Un motivu cómicu común ye un mundu onde tolos cuentos de faes tomen llugar, y los personaxes tán conscientes del so rol na hestoria, como por casu na serie cinematográfica de "[[Shrek]]".
Otru autores pueden tener razones más específiques, tal como revaluaciones [[multiculturalismo|multiculturales]] o [[feminismu|feministes]] de cuentos apoderaos pol machismu [[Eurocentrismo|eurocéntrico]], implicando la crítica de les antigües narratives. La figura de la [[damisela n'apuros]] foi especialmente atacada por munchos críticos feministes. Exemplos de reversiones narratives onde se refuga esta figura son "La princesa vistida con una bolsa de papel" de [[Robert Munsch]], un llibru infantil ilustráu nel qu'una princesa rescata a un príncipe, o "La cámara de los horrores" de [[Angela Carter]], onde se rellaten dellos cuentos de faes dende un puntu de vista feminista.
Un usu interesante del xéneru asocedió nun periódicu sobre tecnoloxía militar tituláu "Defense AT&L", que publicó un artículu en forma d'un cuentu de faes denomináu "Optimizing Bi-Modal Signal/Noise Ratios". Escrita pol comandante estaunidense Dan Ward ([[Fuerza Aereu de los Estados Xuníos|Fuerza Aereu]]), esta hestoria incorpora a una fada llamada Garble col fin de representar les averíes esistentes na comunicación ente el operadores y los desarrolladores de tecnoloxía. L'artículu citáu resultó influyíu directamente por [[George MacDonald]].
Otres figures destacables qu'emplegaron cuentos de faes nes sos obres son [[Oscar Wilde]], [[A. S. Byatt]], [[Jane Yolen]], [[Terri Windling]], [[Donald Barthelme]], [[Robert Coover]], [[Margaret Atwood]], [[Kate Bernheimer]], [[Espido Freire]], [[Tanith Llee]], [[James Thurber]], [[Robin McKinley]], [[Isaac Bashevis Singer]], [[Kelly Link]], [[Bruce Holland Rogers]], [[Donna Jo Napoli]], [[Cameron Dokey]], [[Robert Bly]], [[Gail Carson Levine]], [[Annette Marie Hyder]], [[Jasper Fforde]], ente munchos otros más. 
Podría ser difícil establecer una riegla ente los cuentos de faes y les fantasíes qu'usen motivos de rellatos de faes, o inclusive trames completes, sicasí la distinción ye comúnmente fecha, inclusive dientro de los trabayos d'un autor individual: "Lilith" y "Phantastes" de George MacDonald son consideraos como fantasíes, ente que les sos obres "La princesa de la lluz", "La llave dorada" y "La muyer sabia" son catalogaes como cuentos de faes. La diferencia más notable ye que les fantasíes faen usu de les convenciones novelístiques de la prosa, la caracterización y l'escenariu.
[[Archivu:Snow white 1937 trailer screenshot (2).jpg|thumb|left|Escena de "[[Snow White and the Seven Dwarfs]]", el primer llargumetraxe animáu de [[Walt Disney]] estrenáu n'avientu de [[1937]].]]
Los cuentos de faes fueron espublizaos de forma dramática; esisten rexistros d'ello na comedia del arte, y más tarde na [[pantomima]]. La llegada del [[cine]] significó que tal hestories pueden ser presentaes nuna manera más plausible col usu de [[efectos especiales]] y [[animación]]; la película de Disney "[[Snow White and the Seven Dwarfs]]", estrenada en [[1937]], convirtióse nun filme innovador pa los cuentos de faes y, ello ye que pa la fantasía polo xeneral. La influencia de Disney ayudó amás a establecer esti xéneru como cine infantil, a pesar de que "Snow White", según otros llargumetraxes iniciales de la empresa, fueren destinaos orixinalmente a audiencies adultes, siendo per otra parte acusáu de simplificar los finales de los cuentos de faes en situaciones onde too termina bien, y opuestes al dolor y el sufrimientu —inclusive, dacuando a los finales infelices— de munchos cuentos tradicionales. 
Dellos cuentos de faes que fueron filmados destináronse primordialmente a los neños, dende los proyectos contemporaneos de Disney hasta la reedición de Aleksandr Rou de "Vasilisa la formosa", la primer película soviética n'usar cuentos del folclore rusu nuna producción de gran presupuestu. Otros usaron les convenciones de los cuentos de faes pa crear nueves hestories con sentimientos más relevantes pa la vida moderna, como'l casu de "[[Labyrinth]]", y les producciones visuales de [[Michel Ocelot]].
Otros trabayos afixeron los cuentos de faes familiares nuna variante más apavoriante o psicolóxica destinada principalmente pa los adultos. Exemplos notables d'ello son "[[La Bella y la Bestia (película de 1946)|La Bella y la Bestia]]" de [[Jean Cocteau]] y "[[En compañía de llobos]]", basada nuna reedición de [[Angela Carter]] del popular rellatu "Caperucita Colorada". Coles mesmes, "[[La princesa Mononoke]]" y "[[El llaberintu del faunu]]" incorporaron carauterístiques de los rellatos de faes a partir de motivos propios del xéneru y el folclore.
Les series animaes de televisión y cómics "[[The Sandman (cómic)|The Sandman]]", "[[Shōjo Kakumei Utena]]", "[[Princess Tutu]]", "[[Fables (cómic)|Fables]]" y "[[MÄR]]" , faen usu toos elles d'elementos estandarizados de los cuentos de faes en delles estensiones, anque se considera que pertenecen esactamente al xéneru fantásticu por cuenta de les locaciones y personaxes categóricos, elementos qu'una narrativa más llarga rique. Una producción cinemática más moderna d'un cuentu de faes sería "[[Nueches blanques (Visconti)|Nueches blanques]]" de [[Luchino Visconti]], protagonizada pol entá desconocíu [[Marcello Mastroianni]]. La película contién delles convenciones romántiques del xéneru, a pesar de tomar llugar na Italia subsecuente a la [[Segunda Guerra Mundial]] y cuntar con un final más realista.
[[Archivu:Crane beauty5.jpg|thumb|200px|Una ilustración de [[La Bellu y la Bestia]] fecha por [[Walter Crane]].]]
Cualquier comparanza de los cuentos de faes rápido fai notar que dellos rellatos del xéneru tienen carauterístiques asemeyaes ente sigo. Dos de les clasificaciones más influyentes son la de [[Antti Aarne]], revisada por [[Stith Thompson]] y convertida nel sistema Aarne-Thompson, y óbrala "Morfoloxía del cuentu" de Vladimir Propp.
Esti sistema arrexunta los cuentos tradicionales y de faes en base a la so trama completa. Asina, escuéyense carauterístiques d'identificación de mancomún pa decidir cuál cuentos arrexuntar ente sigo. 
Por exemplu, cuentos como "Cenicienta" —nel qu'una heroína escorrida, cola ayuda de la fada madrina o un ayudante máxicu asemeyáu, garrasti a un eventu (o trés) onde se namora d'un príncipe y ye identificada como la so verdadera esposa—, son clasificaos como tipu 510, correspondiente a la heroína escorrida». Nesta mesma clasificación tamién s'inclúin los rellatos "The Wonderful Birch" (versión finlandesa de "Cenicienta"), "Aschenputtel" (versión alemana), "Katie Woodencloak" (versión noruega), "The Story of Tam and Cam" (versión vietnamita), "Ye Xian" (versión china), "Cap O' Rushes" (versión inglesa), "Catskin" (otra versión inglesa), "Fair, Brown and Trembling" (versión irlandesa), "Finette Cendron" (versión francesa), "Allerleirauh" (versión de los Grimm), "Tattercoats" (versión inglesa) y "Estrellita d'oru" (versión española).
Un analís más fondu de los rellatos amuesa qu'en "Cenicienta", "The Wonderful Birch", "The Story of Tam and Cam", "Ye Xian", y "Aschenputtel", la heroína ye escorrida pola so madrasca y nun se-y concede'l permisu p'asistir a un baille o otru eventu, ente que en "Fair, Brown and Trembling" y "Finette Cendron" ye acesmada poles sos hermanes y otres figures femenines, polo que son clasificaos como 510A; per otru llau, en "Cap O' Rushes", "Catskin" y "Allerleirauh", la protagonista ye impulsada dende'l so llar poles persecuciones del so padre, y tien de ponese a trabayar nuna cocina aniciada n'otru sitiu. Estos postreros pertenecen a l'agrupación 510B. Sicasí, en "Katie Woodencloak", ella encárgase de los llabores llariegos siendo acesmada pola so madrasca pa depués emprestar los sos servicios nuna cocina. Finalmente, en "Tattercoats", ye'l padrastro el que se rehúsa que la heroína allegue al baille. Con carauterístiques de mancomún de dambes divisiones del grupu 510 (esto ye 510A y 510B), "Katie Woodencloak" ye clasificáu como 510A por cuenta de que'l villanu ye la madrasca, ente que "Tattercoats" ye marcáu como 510B por cuenta de que el padrastro asume'l rol de padre de la protagonista.
Sicasí, esti sistema tien les sos debilidaes na dificultá de nun tener una manera de clasificar les subporciones d'un cuentu como lu son los motivos. "[[Rapunzel]]" ye de tipu 310 («La doncella na torre»), anque empecipia con una neña a la que se-y esixen ciertes xeres en cuenta de comida robada, tal que "Puddocky"; sicasí, en "Puddocky" nun hai una doncella na torre, ente que'l rellatu italianu "The Canary Prince" sí entra nel tipu señaláu, pos empieza con una madrasca celosa.
Amás, el sistema Aarne-Thompson dexa enfocase n'elementos comunes, na midida na que el folclorista puede notar a "Black Bull of Norroway" como la mesma historia que "La Bellu y la Bestia". Lo anterior resulta preséu en cierta parte, pues esraiza'l tonu y los detalles emplegaos nuna hestoria.
Anque [[Vladímir Propp]] estudió específicamente una colección de cuentos de faes rusos, el so analís fizo avíu tamién pa la examinación de cuentos d'otros países.
[[Archivu:1932._Билибин._Морозко.jpg|thumb|El padre Frost actúa como una [[fada madrina]] nel cuentu de faes rusu "Father Frost", poniendo a prueba a la heroína enantes de da-y les sos riqueces.]]
En criticando l'analís de Aarne-Thompson por ignorar l'efectu" de los motivos nes hestories, y porque los motivos usaos nun yeren del tou claros, Propp analizó los cuentos pola función" que cada personaxe y acción cumplía, concluyendo qu'un rellatu taba compuestu de 31 elementos y ocho tipo de personaxes. Tomando en considerancia que non tolos elementos son riquíos pa cada unu de los cuentos, cuando éstos apaecíen faíenlo nun orde invariable —sacante que cada elementu individual tenía de ser negáu en dos causes—, polo qu'apaecería hasta tres vez, como cuando en "Brother and Sister" l'hermanu se rehúsa a beber de fontes encantaes en dos causes, siendo nel tercer intentu cuando resulta encantáu.
Unu d'esos elementos ye la fada madrina que-y apurre asistencia máxica al héroe, n'ocasiones poniéndolo a prueba. En "El páxaru d'oru", el [[Canis lupus|llobu]] parlante evalúa al héroe al alverti-y que non ente a una posada y, dempués de que lo llogra, ayúda-y a atopar l'oxetu de la so busca; en "The Boy Who Drew Cats", el sacerdote aconseya al héroe que se quede en sitios pequenos pela nueche, lo cual habría de protexelo d'un espíritu malinu; en "Cenicienta", la fada madrina da-y a Cenicienta'l vistíu que precisa p'asistir al baille, tal que los espíritos del so madres fáenla igualmente en "Bawang Putih Bawang Merah" y "The Wonderful Birch"; en "The Fox Sister", un monxu [[Budismu|budista]] da-y unes botelles máxiques a los hermanos protagonistes namás que les usen pa protexese contra l'espíritu d'un llobu. Sicasí, n'ocasiones los roles pueden antoxase más complicaos. Tal ye'l casu de "The Rede Ettin", onde'l protagonismu estrémase na madre —el que-y ufierta al héroe la totalidá d'un pastel de viaxe cola so maldición o la metá cola so bendición— y cuando él toma la metá, una fada sofíta-y con conseyos; en "Mr Simigdáli", el sol, la lluna y les estrelles dan-y a la heroína un agasayo máxicu. Amás, los personaxes que non siempres actúen como les faes madrines pueden asumir dichu rol. En "Kallo and the Goblins", los duendes villanos tamién-y dan regalos a la heroína, anque en realidá son falsos; en "Schippeitaro", los gatos antagonistes revelen el so secretu al héroe, dándo-y los medios por que ésti gánelos. Inclusive, n'otros cuentos de faes, como "The Story of the Youth Who Went Forth to Learn What Fear Was", nun esiste nenguna fada madrina. Les analoxíes trazáronse ente esti sistema y l'analís de los mitos fechu nel "[[L'héroe de los mil cares]]". Sicasí, l'analís de Propp foi tamién criticáu por ignorar el tonu, humor, los personaxes y, ello ye que tou lo qu'estrema a un cuentu de faes d'otru.
[[Archivu:Barbebleue.jpg|left|thumb|[[Barba Azul]] da-y a el so esposa una llave —un motivu específicu de la variante d'esi cuentu de faes—.]]
Munches variantes, especialmente les que tán empobinaes a los neños, incorporaron un sentíu de [[moralidá]] nes sos trames. Perrault concluyía les sos versiones con una, anque non siempres se-yos consideró como un deprendimientu moral: "Cenicienta", por casu, remata cola observación de que la guapura y personalidá de la heroína podríen aportar a inútiles ensin la presencia de la so madrina, reflexando la importancia de les conexones sociales, anque tamién podría simbolizar un significáu de tipu espiritual.
Dellos cuentos de faes fueron interpretaos pola so supuesta importancia. Una interpretación mitolóxica consideró que munchos rellatos de faes, incluyendo a "Hansel y Gretel", "La bellu durmiente" y "El rei sapu", son [[Dios solar|mitos solares]]; esta manera d'interpretación ye menos popular anguaño. Dellos fueron tamién sometíos a analises psicolóxicos como'l [[Psicoanálisis|freudianu]] y el [[Psicoloxía analítica|fondu]], pero nunca s'estableció una manera d'interpretación definitivu.
Analises más específicos con frecuencia fueron criticaos por emprestar una gran importancia a los motivos que nun formen, en realidá, parte del rellatu; esto tiende de cutiu a derivase del tratu d'un cuentu de faes como'l testu definitivu, nel cual el cuentu foi contáu o reeditáu en munches variaciones. Nes variantes de "[[Barba Azul]]", l'interés de la esposa ye traicionada por una llave enllordiada de sangre, pol frayatu d'un güevu o pol cantar d'una rosa qu'ella llevaba nesi momentu, ensin que nengún d'estos factores afecte en sí al cuentu, anque les interpretaciones de les variantes específiques consideraron que l'oxetu precisu forma realmente parte del rellatu.
Otros folcloristas interpretaron los cuentos como documentos históricos; dellos folcloristas alemanes creen que los cuentos que fueron calteníos de tiempos antiguos, usaron los cuentos de Grimm pa esplicar dél costumes arcaiques. Otros de la mesma esplicaron la figura de la madrasca malvada de forma histórica: munches muyeres morríen mientres el partu, los sos maríos volvíen casase, y les nueves madrasques pertenecíen entós colos neños del primer matrimoniu por diversu razones.
[[Categoría:Lliteratura]]
[[oc:Conte]]
Lliteratura en bretón
La lliteratura bretona ye la desenvuelta en Bretaña en llingua bretona.
El testu más antiguu que se caltién en bretón ye del 790 y consiste en dos páxines d'un tratáu de plantes melecinales que se caltién en Leiden.
De les primeres manifestaciones del awen (inspiración poética) namái esisten referencies vagues, cuidao que la tradición entós yera primordialmente oral. Hai inscripciones funeraries, cuentes de mercaderes, inscripciones en monedes, pero la sabiduría druida y les enseñances metafísiques, mitolóxiques, filosófiques y científiques taben axuntaes en miles de versos que teníen de ser memorizados polos aprendices. Amás, la sociedá céltica tenía bardos, poetes sagraos que celebraben les proeces del clan improvisando poemes con arpa. Per otra parte, el célticu faláu en Bretaña hasta'l sieglu VIII yera'l britónicu, común al galés y al córnicu, llingües de les cual nun entamaría a estremase hasta'l sieglu VI.
L'establecimientu célticu en Bretaña reforzaría les sos rellaciones con Gales y Cornualles, formando una unidá social y cultural indisociable, con reis y patrimoniu lliterariu comunes. Y los sos bardos, Taliesin, Aneirin, Llywarch Hen, Hyvarnion y Gwenc'hlan, famosos en toa Europa. Mientres la Edá Media desenvolvióse una importante lliteratura oral en bretón, destacando'l bardu Bleheri, famosu na corte de Guillermo de Aquitania, pero los primeros testimonios lliterarios escritos en bretón nun llegaríen hasta la Edá Moderna. Créese que los poetes y bardos bretonos fueron los qu'introducieron y anovaron nel continente européu'l ciclu d'hestories y lleendes de la denominada Materia de Bretaña, referentes al rei Arturo y a la Mesa Redonda (ciclos de Weroc, Meriasek y Yonek, lleenda de Tristán y Isolda), sobremanera a partir del sieglu XI, mientres el ducáu de Hoel I, gracies a los bardos Cadiou y Riwalon. Tamién seríen importantes los curtios bobos que lleen estos poemes llíricos ("lais bretons") y cantares d'amor, que desgraciadamente namái sobrevivieron na so versión francesa. En filosofía y teoloxía, entá cuando escribieron en francés o llatín, destacaron como maestros Pierre Abélard (1079-1142) de Ar Palez, cerca de Naoned, con "Sic te non" (1122), considerada como una obra mestra de la escolástica; Bernard de Loudéac, maestru en Chartres; Jean Roscelin (m. 1121), unu de los iniciadores del nominalismu y profesor na Sorbona; Baudri de Borgueil (1047-1130) y Marbode de Rennes (1035-1123). Les obres en bretón d'esta dómina nun se caltuvieron. Como en Gales y en Irlanda, los monxos recoyéronles, pero la mayoría de monesterios fueron escalaos polos normandos y los pocos testos supervivientes seríen destruyíos mientres les Guerres de la Lliga o mientres la Revolución francesa.
Los testos meyor calteníos correspuenden al periodu del bretón mediu (sieglos XV-XVI): dalgunos son los denominaos "Buhes ar Zent" ("Vides de Santos"), dataes del sieglu V pero que nun fueron impreses hasta los sieglos XV-XVII, como "Buhez Santes Nonn hac he map Deuy" ("Vida de San Non y del so fíu Deuy"), "Buhez Sante Gwenole" ("Vida de Santa Gwenola"), "Buhez Santez Genovefa" ("Vida de Santa Genoveva"), "Buhez Santez Barba" ("Vida de Santa Bárbara"), impresa en 1557, "Burzud Braz Jesus" ("Vida de Jesús"), recoyida en 1530 y "An Passion hac an Resurrection" ("Pasión y Resurrección"). Otres fueron "An dialog etre Arzur Ruca d’an Bretoned hai Gwynglaff" ("Diálogu ente Arturo, rei de los bretones, y Gwynglaff"), compuestu en 1450, y de carís relixosu; l'intelectual Jehan Legadeuc compoón ente 1463 y 1499 "-y catholicon breton", primer diccionariu bretón-francés-llatín, con más de 5.000 palabres. Pero les obres más importantes, tamién d'inspiración relixosa seríen el "Mellezour an maru" (Espeyu de la muerte, 1519) de Jean Ar Archer Coz, considerada la gran obra de la renacencia bretona y la "Buhez Mabden" (1530). Nun se sabe nada de la poesía llírica, entá cuando se sabe que les hestories tradicionales faíense en versu y pequenos poemes (lais, balaes, lloros).
El teatru bretón nun apaeció hasta'l sieglu XII, colos misterios pensaos pa la instrucción y entretenimientu del pueblu en llingua vulgar. Yeren composiciones en versu, respetando les antigües formes de métrica celta, qu'inda yeren norma en Gales. De cutiu basábense na vida y milagros de los santos locales (Meriasek, Bieuzy), los actores yeren xente del pueblu que s'aprendía'l testu de memoria oralmente, cosa qu'esplicaría que nun se caltengan los manuscritos. El testu más antiguu, la "Buhez Santez Nonn", ye del 1450 y los otres, "Burzud Braz Jezuz" (1530), "Buhez Santez Barba" (1557) y "Buhez Santez Katell" (1580). Estes pieces yeren más llargues que los misterios franceses y teníen más intensidá dramática, pero nun s'atoparon escenes escabrosas y nótase la presencia del "Ankou", personificación masculina de la muerte nos cuentos populares. Con respectu al teatru profanu, empecipiaríase a empiezos del sieglu XV y namái se caltién una pequeña comedia, "Amourousted eun dean coz penihy so orguet a vegada ur plac’h" ("Los amores d'un vieyu namoráu d'una mocina").
Ente 1530 y 1642 compiláronse los "Poémes bretons du Moyen Age" ("Poemes bretones de la Edá Media"), que nun seríen impresos hasta 1879 y que recoyíen los "Pemzec levenez Maria" ("Los quince allegríes de María"), "Buhez Mabden" ("Na vida del home"), y "Tremenvan an itron gwerches Maria" ("Pasión de la Virxe María"). Finalmente, en 1576 apaecería una versión de la "Buhez an itron Santes Cathell" ("Vida de la dama Santa Catalina").
Mientres el sieglu XVII siguiría'l desenvolvimientu de la lliteratura en llingua bretona, destacando'l "Dictionnaire breton-français" (1616) de Quinquer de Roscoff, el que nel añu 1636 compón unes "Divizioù" ("Conversaciones"); en 1622 escríbese la "Doctrin an christien", qu'inclúi les obres profanes "Bue Robars an Diaoul" ("Vida de Robert el Diañu"), "An inconstanç doub" y "Ian melarge" ("Martes d'Antroxu"), influyíes pola "Comedia del arte" y ónde s'introduz el personaxe d'Arlequín, a les cual xuniríase más tarde "Ar farvel goapaer" ("El llocu disimuláu"), compuesta versu en 1750 en dialectu lleonés por Paskal Kerenveier (1728-1794) y en 1650 Tangi Gueguen escribe les "An nouelou ancient hai devot" ("Cantares vieyos y devotos").
Mientres la segunda metá del sieglu XVII empecipiaría'l periodu del bretón modernu, marcáu l'orixe polos trabayos gramáticos del xesuita Julien Maunoir (1606-1683). El fíu d'un misioneru bretonófonu, Mikael an Nobletz (1577-1652) tamién intentó crear una grafía basada nel dialectu de Leon y fai delles mutaciones inusuales na llingua: "tok" “sombreru” y "kiger" “carniceru”, conviértense en "tok ar c'higer" “el sombreru del carniceru” o "ù ar gigerien" “los sombreros de los carniceros”, tamién "ma zog" “el mio sombreru” y "y dok" “el so sombreru”.
Al empar, abandonaríense les riegles más difíciles de la versificación celta, cosa que dexaría componer poemes y drames ensin exerciciu de gran virtuosismu. Esta ye considerada como la gran dómina del humor céltico, con obres teatrales costumbristas y satíriques de Klaod Al Lae (1745-1791) "Ar c’hy" ("El perru") y "Sarmoun great ar maro a Vikeal Morin" ("Sermón sobre la muerte de Miguel Morin"), del poema anónimu "Ar bugel fur" ("El neñu sabiu") y los poemes frívolos del abá Baill, capellán de Saint Jean-du-Doigt, autor de "Meulidige kegin" ("Aponderamientu del berru").
Con respectu al teatru de la dómina, destaquen "Buhez Santez Genovefa ar Vrabant" y la "Burzud" ("Pasión") de 4.660 versos, compuesta por Laorañs Richou, y el "Buhez ar Saent" (1752) de Claude Marigo (1693-1759). Otra forma de teatru relixosu fórmenlu los populares "Pardons" (celebraciones relixoses), el "Burzud Santez Triphina" ("Purgatoriu de San Patriciu") y el "Buhez ar pevar map Aymon" ("Vida de los cuatro fíos de Aymon"). 
Al respective de la lliteratura culta, hai que destacar a Alain-René -y Sage Ar Fur, qu'escribe "Tuccaret" (1709); el padre Grégoire de Rostrenen (1672-[[1750]), siguidor de Maunoir, el qu'en [[1732]] escribiría "-y dictionnaire françois-breton"; y [[Teophile-Malu Corret de la Tour d’Auvergne]] ([[1743]]-[[1800]]), filólogu autor de "Nouvelles recherches sur la langue, l’anicie et -yos antiguités deas bretons" ([[1792]]). [[Loeiz -y Pelletier]] ([[1663]]-[[1733]]) escribió un diccionariu etimolóxicu bretón publicáu polos Estaos; [[Charles -y Briz]] ([[1665]]-[[1737]]) escribió "Heures bretonnes et llatines" ([[1712]]) nun amiestu de bretón y francés denominada "brezhoneg beleg" (el bretón de los cures).
[[Archivu:Theodore Hersart de la Villemarque.jpg|thumb|[[Théodore Hersart de la Villemarqué]].]]
La renacencia lliteraria bretóona coincidió col trunfu lliterariu del romanticismu, preparáu pola obra de [[Gonideg]] y pola poesía de tradición oral yá esistente. Inda nel sieglu XIX había bardos ambulantes que cantaben de granxa en granxa, los "gwerzioù" (lloros y cantares épicos) y los "sonioù" (de carís humorísticu y amorosu), onde s'entemecíen poemes antiguos y composiciones nueves. Otres muestres de la tradición oral, los cuentos, recreaben personaxes como [[Merlín]], [[Rey Arturo|Arturo]], les faes Viviana y [[Morgana]], el xigante Gaor, el cruel rei Conomor (el Conchobar del [[Irlanda|irlandeses]]), la princesa llibertosa Ahès o Dahud, los nanos maliciosos denominaos [[korrigan]]s o kornandons y el rei Marco de [[Cornualles]], conocíu pola hestoria de [[Tristán y Isolda]]. Los vieyos mitos fueron cristianizados, como foi'l casu de l'antigua divinidá celta [[Cernunnos Taranis]], que foi substituida pol [[diañu]]. Tamién yera medio pagana la personificación de la muerte, [[Ankou]], que yera masculina. Les temes favorites de les lleendes yeren la sumersión de ciudaes y villes, la busca de princeses, muertes de muyeres y de neños, trabayos llevaos a términu gracies a la maxa y la cierva persiguida; a estos xunieron les lleendes cristianes, los santos llegaos de [[Gran Bretaña]] pa evanxelizar el país y les divinidaes céltiques tresformaes en santos, como Ana en "Santez Anna", Brigantia en "[[Santa Bríxida]]" y Edern en "[[San Edern]]".
[[Théodore Hersart de la Villemarqué]] fixo una amplia escoyeta d'estes tradiciones ancestrales y en [[1838]] publicó lo que-y paeció de más interés en "Barzaz Breiz". Esto crearía interés y afalaría a otros nuevos autores pa escribir en bretón. Los principales fueren [[Aougust Brizeug]] ([[1803]]-[[1858]]), [[Prosper Proux]] ([[1812]]-[[1873]]) de Kernev; [[Jean Marie -y Scour]], con "Gwerz Ker-Is" ("La ciudá somorguiada"); [[Lan Inizan]] ([[1826]]-[[1891]]) [[François-Marie Luzel]] "Fañch An Uhel" ([[1821]]-[[1895]]), [[Gwilherm Kerambrun]] ([[1813]]-[[1852]]), [[Narcisse Quellien]] ([[1848]]-[[1902]]), amigu de [[Ernest Renan]] y autor de los poemes "Annaïk" ([[1880]]) y "Breiz" ([[1898]]); [[Gabriel Milin]] ([[1822]]-[[1895]]) director de la revista [[Feiz hai Breizh]] y autor de los cuentos "Gwechall-goz y oa" ("Foi otra vegada", [[1924]]).
Tamién se desenvolvió una fuerte lliteratura de carís relixosu y reaccionaria, fomentada poles traducciones bíbliques "Histoer ar Vuhe Jesus Chrouist" ("Hestoria y vida de Xesucristo"), en "gweneg", de Giquello, y el "Testament Nevez hon Aoutrou Jesus Krist" ("El nuevu testamentu de Xesucristo", [[1827]]), traducíu por Gonidec, qu'en [[1866]] van xunise na "Bibl Santel". Ente estos autores relixosos destacaríen el padre Henry, autor de "Kannouennou santel" ("Cántico sagraos"); el padre [[Yann-Vario -y Jobioux]] ([[1806]]-[[1888]]), l'abá Mientres, autor de "Ar feiz hai ar vro" ("La fe y el país"); [[Joakim Gwilhom]] ([[1797]]-[[1857]]). Amás, mientres el periodu de 1830 a 1848 destacaron el autores de teatru [[Auguste Cuérrelu|Aougust Ar C’horr]] y [[Job Coat|Jobig Koat]] de [[Morlaix|Montroulez]], autores de comedies como "Plac’h ar pemp amourouz" ("La moza de los cinco enamorado"). Dende'l [[1800 ]]formárense numberosos grupos de teatru amateur en [[Bro Dreger]], en villes como Lannuon, Pluzuned, Pempoull y Lanveur. Toes estes obres ayudaríen a afitar l'estereotipu del bretón ultracatólicu y reaccionariu.
El poeta [[Jean-Pierre Calloc'h]] ([[1888]]-[[1917]]) foi muertu mientres la [[I Guerra Mundial]]. Publicóse de forma póstuma la colección "Ar en deulin", qu'encimentó la so fama como poeta de guerra.
Nos años 1920, surdió un movimientu pa introducir los nuevos enclinos de la lliteratura moderna en bretón, nel que'l llingüista y autor [[Roparz Hémon]] tuvo un papel importante. La revista lliteraria "[[Gwalarn]]" sirvió de salida p'autores modernos, como [[Jakez Riou]] y [[Yves -y Drézen]] (que publicó la primer novela llarga en bretón en [[1941]]).
[[Pierre-Jakez Hélias]] ([[1914]]-[[1995]]) escribió prosa y poesía tantu en bretón como en francés. La so contemporanea [[Anjela Duval]] ([[1905]]-[[1981]) escribió poesía cavilgando sobre'l so orixe llabrador, mística y de conciencia social.
[[Categoría:Bretón]]
Independencia de México
La Independencia de México foi la consecuencia d'un procesu políticu y social resueltu pela vía de les armes, que punxo fin al dominiu español nos territorios de Nueva España. La guerra pola independencia mexicana estendióse dende'l "Grito de Dolores", el 16 de setiembre de 1810, hasta la entrada del Exércitu Trigarante a la Ciudá de México, el 27 de setiembre de 1821. 
El movimientu independentista mexicanu tien como marcu la Ilustración y les revoluciones lliberales de la última parte del sieglu XVIII. Por esa dómina la élite ilustrada empezaba a cavilgar alrodiu de les rellaciones d'España coles sos colonies. Los cambeos na estructura social y política derivaos de les reformes borbóniques, a los que se sumó una fonda crisis económica en Nueva España, tamién xeneraron un maltar ente dellos segmentos de la población. 
La ocupación francesa de la metrópoli en 1808 desencadenó en Nueva España una crisis política que desaguó nel movimientu armáu. Nesi añu, el rei Carlos IV y Fernandu VII abdicaron socesivamente en favor de Napoleón Bonaparte, que dexó la corona d'España al so hermanu José Bonaparte. Como respuesta, el conceyu de México —con sofitu del virréi José de Iturrigaray— reclamó la soberanía n'ausencia del rei lexítimu; la reacción condució a un golpe d'Estáu contra'l virréi y llevó a la cárcel a los cabezaleros del movimientu. 
A pesar de la derrota de los criollos na Ciudá de México en 1808, n'otres ciudaes de Nueva España axuntáronse pequeños grupos de conxuraos que pretendieron siguir los pasos de México. Tal foi'l casu de la conxura de Valladolid de 1809 y los participantes de la cual fueron puestos en prisión. En 1810, los conspiradores de Querétaro tuvieron a piques de correr la mesma suerte pero, al vese descubiertos, optaron por tomar les armes el 16 de setiembre en compañía de los habitantes indíxenes y llabradores del pueblu de Dolores (Guanajuato), convocaos pol cura Miguel Hidalgo y Costiella.
De magar 1810, el movimientu independentista pasó delles etapes, pos los socesivos líderes fueron puestos en prisión o executaos poles fuerces lleales a España. De primeres reivindicábase la soberanía de Fernandu VII sobre España y les sos colonies, pero los líderes asumieron dempués postures más radicales, incluyendo cuestiones d'orde social como l'abolición de la esclavitú. José María Morelos y Pavón convocó a les provincies independentistes a conformar el Congresu d'Anáhuac, que dotó al movimientu insurxente d'un marcu llegal propiu. Tres la derrota de Morelos, el movimientu amenorgóse a una guerra de guerrilles. Escontra 1820, namái quedaben dellos núcleos rebalbos, sobremanera na sierra Madre del Sur y en Veracruz. 
La rehabilitación de la Constitución de Cádiz en 1820 afaló'l cambéu de postura de les élites novohispanes, qu'hasta esi momentu sofitaren el dominiu español. Al ver afeutaos los sos intereses, los criollos monarquistes decidieron sofitar la independencia de Nueva España, pa lo cual buscaron aliase cola resistencia insurxente. Agustín de Iturbide dirixó'l brazu militar de los conspiradores, y a entamos de 1821 pudo atopase con Vicente Guerrero. Dambos proclamaron el Plan d'Iguala, que convocó a la xuntura de toles faiciones insurxentes y cuntó col sofitu de l'aristocracia y el cleru de Nueva España. Finalmente, la independencia de México algamóse'l 27 de setiembre de 1821. 
Tres ello, Nueva España convirtióse nel Primer Imperiu Mexicanu, una efímera monarquía católica que dio pasu a una república federal en 1823, ente conflictos internos y la xebra de les Provincies Xuníes d'América Central. 
Dempués de dalgunos intentos de reconquista, incluyendo la espedición d'Isidro Barradas en 1829, España reconoció la independencia de México en 1836, tres el fallecimientu del monarca Fernandu VII.
La sociedá novohispana taba estremada en dellos estratos y la so posición taba condicionada por cuestiones d'orde económicu, cultural y políticu. Una d'elles yera'l so papel al respective de la posesión de los bienes económicos. Había un grupu bien pequeñu de persones que controlaben la mayor parte de la riqueza, mientres que la gran parte de la población yera probe. Los pueblos indíxenes habíen de pagar un tributu al gobiernu y taben suxetos a un réxime d'autoridá que, por ambiguu, provocaba numberosos enfrentamientos ente españoles peninsulares, criollos y mestizos. Munchos d'estos enfrentamientos teníen rellación con cuestiones agraries, como por casu la tenencia de la tierra y el control del agua. A lo llargo de los trés sieglos de dominiu español hubon dellos españíos sociales na Nueva España, ente ellos la Rebelión de los Pericúes de 1734 a 1737 en Vieya California, la Rebelión de los maya de Cisteil (1761) de los mayes, encabezada por Jacinto Canek y les rebeliones de los seris y los pimes en Sonora a lo llargo de tol sieglu XVIII. 
Como un corolariu de los múltiples oríxenes de la población de Nueva España surdió'l sistema de castes. Estos grupos taben caracterizaos pol orixe racial de los sos integrantes, atopándose nel cumal los españoles, y ente ellos, los europeos. La combinación ente españoles, indíxenes y africanos dio como resultáu un númberu de grupos nos que la so posición taba determinada pola cantidá de sangre español que teníen. El sistema aspiraba a caltener la supremacía del sangre español, y anque nunca tuvo base llegal, nun siendo más qu'una nomenclatura aceptada, reflexó la división y la esclusión esistente na Nueva España, onde los grupos non españoles ocupaben un llugar marxinal nel sistema social.
La pilastra de la economía colonial de Nueva España yera la minería, particularmente la esplotación d'oru y plata. Mientres el sieglu XVIII la producción minera vivió una de les sos meyores dómines. Como resultancia, la producción d'oru y plata triplicóse nel periodu de 1740 a 1803. La bayura yera tala, que la mina llamada La Valenciana, nel estáu de Guanajuato, llegó a considerase la operación minera de plata más importante del mundu. Al rematar el sieglu XVIII, Nueva España producía más de 2.500-000 de marcos de plata, y les sos principales rexones mineres yeren Guanajuato, Zacatecas y el norte de la intendencia de México. La importancia de la minería pa la economía novohispana yera tala que Carlos III reconoció al Cuerpu de Minería de Nueva España en 1776; un pocu más tarde, dexó l'establecimientu del Real Tribunal de Minería, según tamién del Colexu de Minería. 
L'apoxéu de la esplotación minera favoreció'l desenvolvimientu d'otres actividaes económiques, particularmente'l comerciu y l'agricultura. Por exemplu, la creciente importancia de Guadalajara y El Bajío debíase a la so rellación colos minerales de Zacatecas y Guanajuato. Yá que la esportación de plata y oru constituyía'l noyu de la economía novohispana, en redol a esta actividá creció un complexu sistema que consolidó al grupu de comerciantes peninsulares, pero que tamién dexó l'ascensión d'un poderosu grupu criollu. Esti grupu taba concentráu nos consulaos de México y Guadalajara, que constituyeron la pieza fundamental na circulación de capitales nel territoriu novohispanu. El poder económicu de los consulaos sofitaba la so capacidá de representación política, xestión y cabildéu.
La economía novohispana entró en crisis a finales del sieglu XVIII, periodu que coincide coles reformes borbóniques adoptaes pola Corona. Les reformes teníen por oxetu modernizar l'alministración de les colonies y facer más granible la esplotación de los sos recursos, porque en Nueva España había una escasez de capitales en circulación debida al monopoliu sobre la plata exercíu polos comerciantes y pola mesma política financiera de la metrópoli. Una parte importante de les rentes derivaes de la esplotación de les colonies nun llegaba a les arques reales, partiéndose ente distintes corporaciones acordies colos arreglos antiguos ente la Corona y estos grupos. Verdaderamente, la reforma afectó los intereses de les clases más privilexaes. Al establecese amás el llibre comerciu ente les colonies, creció'l poder económicu y políticu de los criollos y los mestizos qu'empezaron a ocupar tamién más espacios na alministración colonial. 
Nes últimes décades del sieglu XVIII, Nueva España taba en bancarrota por causa de la espoliación de les sos finances per parte de la metrópoli. Paradóxicamente, fueron los miembros de la élite económica —bien cutida pola política económica de la monarquía— los que sofitaron el golpe d'Estáu contra'l virréi José de Iturrigaray en 1808, cuando'l Conceyu de México intentó exercer la soberanía n'ausencia del rei d'España.
Les reformes representaron un ciertu aliendu de cambéu a los cásique trés sieglos de continuidá nel sistema colonial, pero'l beneficiu pa los diversos grupos de la sociedá novohispana nun foi igual. Les clases baxes nun vieron grandes variaciones na so situación subordinada. Pero los que vieron fondamente afectaos los sos intereses fueron les families venceyaes col comerciu esterior. Daquella, el comerciu ente Nueva España y la metrópoli realizábase puramente per mediu del puertu de Veracruz. Esta ye la razón de que los comerciantes d'esa ciudá tuvieren tanta influyencia na política y la economía de la colonia.
Pero cola declaración de llibre comerciu ente les colonies y l'abolición del monopoliu veracruzanu, crecieron en poder y númberu les cámares de comerciantes n'otros puertos de Nueva España. Esti foi unu de los factores que contribuyeron a la puxanza minera de finales del sieglu XVIII. Puesto que les families de comerciantes vieren amenaciaes les sos inversiones ya intereses, treslladaron bona parte de la so capital a la industria minera. Los espacios vacantes fueron ocupaos en munches ocasiones polos americanos. Los criollos de les colonies españoles ocupaben una posición inferior al respective de los peninsulares (designaos na fala mexicana como gachupines) na estructura de la sociedá virreinal. Sicasí, nun yeren un grupu del tou desaposiáu d'importancia específica: por casu, en Guanajuato les mines más importantes de la rexón taben en manes de families criolles. Per otru llau, l'abertura derivada de les reformes borbóniques de finales del sieglu XVIII, favoreció la crecedera d'una pequeña clase media d'estraición americana.
Coles mesmes, ha destacase que dientro de los antecedentes del procesu de la independencia nacional, xugó un papel importante'l desendolcu del nacionalismu criollu, qu'aponderó la riqueza cultural de los indíxenes con cuenta de revalorar la tierra onde nacieren y proyeutala como un elementu d'identidá.
La segunda metá del sieglu XVIII foi escenariu d'un movimientu de reivindicación patriótica per parte de los criollos en Nueva España. Esti fenómenu ye una respuesta al dominiu peninsular na vida del virreinatu, mesmo nel campu económicu, que nel políticu, el social y el cultural. Los protagonistes d'esti movimientu yeren miembros del pequeñu grupu de persones que tenía accesu a la educación. Na sociedá novohispana esto yera posible namái al traviés de los establecimientos eclesiásticos, pos la Ilesia yera la única institución qu'emprestaba esti serviciu. Poro, esti grupu taba integráu notablemente por relixosos.
El nacionalismu criollu de Nueva España emponderó al virreinatu frente a les afirmaciones de los peninsulares poles que pretendía xustificase'l dominiu español nes tierres americanes. La llucha ideolóxica ente España y América nun yera nueva, tien el so orixe na Conquista mesma. Estremándolo d'aquellos primeros contautos de los fechos que tuvieron llugar mientres el sieglu XVIII que son los criollos los que tomen la defensa de la tierra de la que son nativos. Al facelo, reivindiquen un pasáu del que se proclamen herederos pol fechu de compartir l'espaciu, anque la civilización mesoamericana nun ye antecedente direutu de la sociedá novohispana del XVIII nin son indíxenes los que defenden con arguyu la so hestoria y el so territoriu ancestral.
Dellos de los representantes del nacionalismu criollu novohispanu yeren miembros de la Compañía de Xesús. Nel sieglu XVIII esta congregación desempeñaba un importante llabor na evanxelización de los indíxenes del norte del virreinatu. Al par d'esta obra, producieron un conxuntu de documentos que dan cuenta de pueblos que güei s'atopen estintos. La importancia de la Compañía na vida de Nueva España aniciaba na so gran actividá a favor de la cultura, mesmo al traviés de la educación como na producción y espardimientu de la conocencia.Esta actividá dexó-y establecer una rede de rellaciones qu'arreyó a la Compañía n'otres esferes, especialmente con miembros de la élite agrícola, comercial y minera.
A la salida de los xesuites, fueron los sos pupilos los que retomaron l'impulsu renovador de la Compañía. Ente ellos puede señalase l'astrólogu Antonio de León y Gama, al físicu José Mariano Mociño, al filósofu Benito Díaz de Gamarra y al enciclopedista José Antonio Alzate. Un importante númberu de persones de la "Real Sociedá Vascongada d'Amigos del País" yeren familiares, alumnos o patrocinadores de miembros de la Compañía. Esta corporación adquier importancia na hestoria novohispana porque ayudó a caltener l'espíritu renovador de los xesuites y favoreció l'espardimientu de la Ilustración en Nueva España. Al traviés de los miembros d'esti grupu, los xesuites pudieron caltener contactu col país del que fueron desterraos y eventualmente pudieron volver cuando la colonia algamó la so independencia.
L'estilu de trabayu de la Compañía de Xesús punxo n'alerta a dellos gobiernos europeos, mesmo pol so sofitu al papáu que pola so actividá inteleutual y les aliances qu'establecieren. Los xesuites fueron espulsaos de dellos territorios mientres la segunda metá del sieglu XVIII, incluyendo los dominios españoles pola Pragmática Sanción de 1767. Esto nun implicó yá la salida de miembros estranxeros de la congregación, sinón el destierru de numberosos criollos. Dellos autores cunten que la espulsión de los xesuites ye la primera falta de los monarques españoles escontra los sos súbditos americanos.
Dalgunos de los xesuites desterraos fueren figures centrales d'esi movimientu inteleutual que reivindicó a Nueva España frente a la so metrópoli y que llegó, inclusive, a proponer la necesidá de desafiar a la colonia. Unu d'ellos foi Francisco Javier Clavijero, que tuvo que publicar la so "Historia antigua de México" n'Italia y n'italianu. Nesa obra Clavijero entama una amplia defensa d'América frente a Europa, empezando poles cuestiones naturales y concluyendo cola reafirmación de tolos americanos al traviés de la reivindicación del pasáu indíxena. Nesti movimientu, Clavijero como otros criollos novohispanos refuga que les sos declaraciones tean influyíes por otra pasión o interés […] que l'amor a la verdá y el celu pola humanidá y asume decididamente la defensa de los indíxenes, colos que nun tien llazos consanguíneos "nin podemos esperar de la so miseria nengún pagu". L'apaición de la "Historia antigua de México" punxo a los inteleutuales de Nueva España énte un pasáu tan gloriosu como'l de l'Antigüedá europea que favoreció l'enraigonamientu del sentimientu patrióticu y tamién les reivindicaciones d'igualdá de derechos ente españoles peninsulares y españoles americanos.
Les consecuencies de la espulsión de la Compañía de Xesús nun se circunscribieron namái a cuestiones ideolóxiques. En dellos puntos de Nueva España hubo manifestaciones de refuga a esta midida tomada pola Corona. El virréi Carlos Francisco de Croix unvió a José Gálvez con quinientos soldaos a contener la oposición en ciudaes como Guanajuato, San Luis de la Paz, Pátzcuaro, Uruapan, Morelia y San Luis Potosí. En Guanajuato fueron degollaos los promotores de la oposición.
Ensin dulda, dos movimientos marcaron la hestoria del final del sieglu XVIII. Unu foi la Revolución francesa, y l'otru, la independencia de Estaos Xuníos. Tanto una como la otra teníen el so sustentu nes idees de la Ilustración. Al so trunfu, les revoluciones en Francia y Estaos Xuníos proclamaron la igualdá de los homes énte la llei y dieron amplies llibertaes a los ciudadanos; una categoría que nacía precisamente col iluminismu francés. En concencia, estes idees nun yeren del tou desconocíes nes colonies españoles. Sábese, por casu, que'l cura Miguel Hidalgo yera simpatizante de la Ilustración, y que munchos d'aquellos que participaron na Guerra d'Independencia de México conocíen con mayor o menor fondura les idees del lliberalismu.
Esti factor foi determinante, pos el cleru español sabía que si Napoleón tomaba'l poder n'España, al tener una ideoloxía distinta al catolicismu, perdería'l poder sobre'l pueblu; por esta razón, el cura Miguel Hidalgo y Costilla xunto col padre José María Morelos y Pavón convenciéronse d'empecipiar la llucha armada. D'esa manera, el poder de Napoleón nun afectaría direutamente al cleru de la Nueva España. 
La invasión de Portugal per parte de les tropes de Napoleón en 1807 obligó la fuxida de la Casa de Braganza a Fray. N'España, esti socesu provocara la división de la familia real española. Socatráu por Manuel Godoy, el príncipe d'Asturies entamara una intriga pa destituyir a los sos padres de la corona. Finalmente, llogró que Carlos IV abdicara nel so favor el 19 de marzu de 1808. Socesu talu nun complació en nada a Bonaparte, qu'intentó forzar a Carlos IV a declarar nula la so abdicación. Anque Fernandu VII intentó formar un gobiernu propiu y entamar España, Napoleón condució-y con engaños a Bayona, onde'l 5 de mayu de 1808 forzólu a ceder la corona al so padre, pa que depués ésti apurriérala al francés.
Anque aparentemente nun hubo nengún cambéu na organización y los venceyos ente España y los sos dominios ultramarinos n'América, en realidá en caúna de les colonies había un discutiniu sobre quién yera'l verdaderu soberanu de les tierres americanes. El problema yera que, nominalmente, la soberanía de los dominios españoles aniciaba nel titular de la Corona d'España. Nun había una claridá sobre la posición que se debía guardar énte la ocupación estranxera de la metrópoli. Pa dalgunos, la opción yera reconocer al gobiernu francés d'ocupación. Pa otros, la soberanía aniciaba en Fernandu VII, y poro, nun taben dispuestos a reconocer a Bonaparte como soberanu. Y había un tercer grupu, influyíu poles idees de la Ilustración y la recién independencia d'Estaos Xuníos, pal que la opción yera la separación de les colonies de la so metrópoli. Estes faiciones taben formaes sobremanera polos miembros de les clases alta y media, ello ye, por españoles peninsulares, criollos y dellos mestizos —bien pocos— que llegaren a ocupar dél cargu na estructura de poder colonial. 
En delles ciudaes americanes formáronse Xuntes de Gobiernu, al envís de caltener la soberanía en sostitución del llexítimu rei d'España y hasta que Fernandu VII fuera reinstaláu nel tronu, ente elles la Xunta de Montevideo en 1808, la Xunta Tuitiva de La Paz en 1809, o la Xunta de Quito en 1809. Cásique toes elles teníen el so orixe na estructura municipal, una de les instituciones de gobiernu más enraigonaes nel mundu hispánicu, y casi toes fueron apoderaes por criollos ilustraos pos na so gran mayoría los españoles peninsulares oponíense a la formación de gobiernos soberanos.
La noticia del Motín d'Aranjuez (18 y 19 de marzu) llegó a la Ciudá de México'l 8 de xunu de 1808. El virréi José de Iturrigaray, escoyíu por intervención del primer ministru Manuel Godoy, amosóse ablayáu polos socesos y pol sofitu de los españoles peninsulares residentes en Nueva España al partíu fernandista. Sicasí, ordenó los preparativos pa realizar la xura y proclamación de Fernandu VII como soberanu d'España ya Indies. El 23 de xunu los novohispanos tuvieron conocencia del llevantamientu del 2 de mayu na metrópoli y, vía la Gaceta de Madrid, el 14 de xunetu tuvieron al tantu de les abdicaciones de Bayona y el nomamientu de Joachim Murat como llugarteniente xeneral del reinu. El virréi axuntóse colos miembros de la Real Audiencia de México y alcordaron guardar secretu de les sos esmoliciones y cabildeos, sicasí dieron a conocer l'abdicación de Fernandu VII al traviés de la Gaceta de México'l 16 de xunetu. 
La situación na metrópoli supunxo una situación inédita que punxo a discutiniu en quién aniciaba la soberanía de los territorios sol dominiu español. L'estáu d'esceición aniciáu pola abdicación de Fernandu VII y la ocupación francesa estremó en dos partíos a la élite de Nueva España. Pa dalgunos —na so mayoría españoles peninsulares cola Real Audiencia de México como vocera— el poder en Nueva España siguía aniciando nel rei Fernandu VII, anque momentáneamente atopárase ausente. D'equí que la estructura social y política del virreinatu había de siguir inmutable y subordinada a la Corona española. Dalgunes de les figures más representatives d'esta postura fueron l'inquisidor Bernardo de Prado y Obejero y Ciriaco González Carvajal. Pa los otros —na so mayoría criollos representaos pol Conceyu de México— la situación yera más complexa porque pa ellos la naturaleza del venceyu ente España y Nueva España taba encarnada nel rei, pero na so ausencia yeren los pueblos al traviés de les sos autoridaes los qu'habíen d'exercela. Metanes la crisis política, los simpatizantes d'esta última postura atoparon una oportunidá pa reformar el réxime virreinal. Son representantes d'esti grupu'l síndicu Francisco Primo de Verdad y Ramos, l'auditor de guerra José Antonio de Cristo y el rexidor Francisco Azcárate y Lezama. Toos ellos fueron sofitaos pol flaire mercedariu Melchor de Talamantes. 
El 19 de xunetu de 1808 los miembros del Conceyu propunxeron al virréi Iturrigaray la creación d'una Xunta de Gobiernu qu'exercería la soberanía en Nueva España. Acordies cola propuesta, la xunta sedría autónoma d'aquelles que taben formándose n'España y taría en vixencia mientres nun se restituyera nel tronu a Fernandu VII o unu de los sos herederos de la Casa de Borbón. El Conceyu plantegó la posibilidá de nomar gobernador y capitán xeneral a Iturrigaray, como midida pa defender la integridá del territoriu énte una eventual invasión de los franceses. El virréi acoyó con beneplácitu la propuesta, pos creyía amenazada la so posición tres la cayida del so benefactor, sicasí la Real Audiencia ratificó la so postura cola esceición del oyidor dominicanu Jacobo de Villaurrutia —únicu miembru criollu de l'Audiencia—, el que secundó primeramente les propuestes ya inclusive propunxo un congresu menos numberosu, representáu por corporaciones civiles, eclesiástiques y militares. D'esta forma, pal Alcuerdu, convidóse a participar a los conceyos de Xalapa, Puebla, y Querétaro, aldericando d'esta forma la manera en que tenía de proceder la colonia. El 28 de xunetu llegaron nueves noticies d'España: conocióse'l llevantamientu xeneral de los habitantes de la península y de los establecimientos de xuntes de gobiernu en nome de Fernandu VII. 
El virréi José de Iturrigaray convocó a una xunta pal 9 d'agostu, a la qu'asistieron los representantes civiles, militares y eclesiásticos, hasta sumar ochenta y dos participantes. El fin de la xunta foi aldericar la situación. Sacante Villaurrutia, los miembros de la l'Audiencia asistieron baxo protesta pos consideraben qu'habíen de siguir les indicaciones de la Xunta de Sevilla. Poro, calificaron d'innecesaria la xunta convocada pol virréi. El Conceyu de México recibió'l sofitu de los conceyos de Xalapa y Veracruz, de facendaos d'eses rexones, lo mesmo que de dellos gobernadores de les parcialidaes d'indios. Francisco Primo de Verdad y Azcárate propunxeron que, n'ausencia del monarca, la soberanía de la colonia habría de quedar en manes del pueblu. el cual taría representáu polos diversos conceyos, según colos diputaos de cabildros seculares y eclesiásticos. D'esta forma la soberanía taría delegada nun congresu. 
El Conceyu de México apelaba a les Lleis de Partida pa xustificar la esistencia d'una xunta qu'exerciera la soberanía n'ausencia del rei. Con delles esceiciones, como Primu de verdá o Talamantes, los integrantes del Conceyu y los sos simpatizantes yeren más bien conservadores. Al sofitar l'establecimientu de la xunta nun pensaben na representación popular, sinón na instalación d'un gobiernu formáu por autoridaes reconocíes y representantes de los cabildros municipales. La opción del Conceyu nun contemplaba la separación d'España, sicasí, el bandu opuestu entendió lo contrario. Pa ellos, l'establecimientu de la Xunta de México yera una amenaza contra la permanencia del sistema colonial del que yeren beneficiarios. La reconocencia de la Xunta soberana implicaba l'arrenunciu a la hexemonía económica y política del españoles peninsulares mientres tres siglo. Los peninsulares fundaron les sos idees nes Lleis d'Indies aduciendo que yera'l virréi'l que tenía de caltener l'autoridá y les sos acciones tendríen de ser consultaes col Alcuerdu. 
La tesis de la soberanía de los pueblos anatematizada pol inquisidor Prau y Obejero col sofitu del oidor Guillermo Aguirre. El discutiniu ente los bandos foi encalorada y nun llogró conciliar postures. Iturrigaray ironizó sobre la posibilidá de reconocer al duque de Berg, cola negativa unánime de los presentes. Al sofitar la postura del Conceyu, el virréi alloñóse de los partidarios de l'Audiencia. Como conclusión de la xunta del 9 d'agostu alcordóse que les autoridaes establecíes en Nueva España siguiríen vixentes, en cuantes que'l virreinatu nun reconocería otres que nun fueren les instituyíes por Fernandu VII o por "el que tuvieren los sos poderes legitimos". 
El 13 d'agostu de 1808 realizóse xúrala a Fernandu VII nun actu públicu. Pa atrayer la simpatía de los habitantes, Iturrigaray unvió cartes a les xuntes de Sevilla, Valencia y Zaragoza pa informar sobre los resolvimientos alcordaos en México. Los dictames de la xunta del 9 d'agostu fueron refugaos polos intendentes Juan Antonio Riañu (Guanajuato) y Manuel de Flon (Puebla), según pola Audiencia de Guadalajara. Estos declararon nules les decisiones tomaes en México y declaráronse adherentes a les xuntes d'España. Coles mesmes, el Conceyu de Querétaro —conformáu na so mayoría por europeos— decidió retratase del sofitu inicial ufiertáu. El día 27 d'agostu, la Inquisición de México publicó un edictu, declarando "herétiques y sedicioses" les proposiciones qu'atacaben a l'autoridá divina de los reis y que proponíen la "herejía de la soberanía del pueblu". 
El 31 d'agostu celebró una nueva xunta. Los miembros de l'Audiencia aprovecharon pa secundar a los comisionados de la Xunta de Sevilla que llegaren a la capital novohispana. D'esta manera manifestaron el so refugu al resolvimientu del 9 d'agostu y tacharon d'ineptu a Iturrigaray. Sofitáu per una carta de la Xunta d'Asturies, el virréi convocó una nueva xunta pal 1° de setiembre, onde espunxo que nenguna de les xuntes formaes n'España reconocía la soberanía de les otres. Dempués d'una votación, la Xunta de México volvió desconocer a la de Sevilla. Iturrigaray echó voz de per carta a les xuntes españoles la postura de los novohispanos, y dio en solicitar a los conceyos del virreinatu la unviada de representantes a la capital. Pa sofitar a la metrópoli, el virréi ordenó embarcar catorce y mediu millones de pesos de l'Ayalga, y cien mil pesos adicionales p'ayudar a la Xunta de Sevilla. 
El 9 de setiembre celebró una última xunta xeneral que namái sirvió p'agafar los ánimos y aumentar l'antagonismu ente criollos y europeos. Mientres los díes siguientes corrieron la Nueva España unos rumores difamatarios escontra la persona del virréi. Los peninsulares, sofitaos polos comisionados de la Xunta de Sevilla, decidieron deponer al virréi.
Encabezaos por Gabriel de Desiertu, los enemigos de Iturrigaray subleváronse'l 15 de septimbre de 1808. El palaciu virreinal foi asaltáu por un contingente de trescientos homes y coles mesmes fueron aprehendidos Primu de verdá, Cristu, Azcárate y el flaire Talamantes. El virréi y la so familia fueron conducíos a Cádiz pa enfrentar un procesu xudicial. Villaurrutia foi escluyíu na so calidá de oidor. Pedro de Garibay foi nomáu virréi sustitutu de Nueva España, cargu qu'ocupó hasta mayu de 1809 siguiendo siempres la llinia dictada pola Audiencia de México. El 4 d'ochobre de 1808, Primu de verdá morrió de forma estraña na cárcel del Arzobispáu. El 9 de mayu de 1809, Talamantes morrió de fiebre mariello na cárcel de San Xuan de Ulúa. Dempués d'una curtiu tiempu en prisión, Antonio de Cristu foi destituyíu de l'Auditoría de Guerra. Azcárate foi encarceláu nel conventu de Betlemitas, llugar onde permaneció presu hasta avientu de 1811.
La Real Audiencia de México informó a la Xunta de Sevilla alrodiu de los acontecimientos, argumentando que'l pueblu enardecido" fuera'l responsable del derrocamientu del virréi. El nuevu gobiernu virreinal unvió cartes a la Suprema Xunta de Sevilla reconociendo la so soberanía. A diferencia de lo qu'asocedió n'otros virreinatos, el golpe d'Estáu en Nueva España torgó que s'estableciera una xunta local.
José Bonaparte foi designáu monarca d'España por el so hermanu, y en xunetu de 1808 llamó a los virreinatos d'América y a les capitaníes xeneral de Cuba y Guatemala a unviar seis representantes pa trabayar nel Estatutu de Bayona. Los americanos tornaron la invitación. Depués de ser derrotaos en Bailén el franceses retiráronse temporalmente de Madrid. La so ausencia dexó que les múltiples xuntes soberanes na península alcordaren formar la Xunta Suprema Central el 25 de setiembre en Aranxuez. Por cuestiones de seguridá, la Xunta treslladóse depués a Sevilla, Cádiz y a la isla de León. El sofitu económicu brindáu por Nueva España foi emplegáu pa reorganizar al exércitu español na so llucha contra'l Imperiu napoleónicu.
La Xunta Suprema Central emitió un decretu'l 22 de xineru de 1809 pol que reconoció a los dominios americanos como parte integrante de la monarquía con derechu a representación nel órganu. Pa ello pidióse escoyer un representante de cada virreinatu y capitanía xeneral. La elección realizóse por sortéu y arreyaba a los conceyos y al Real Alcuerdu. En contraste, cada provincia de la península tenía derechu a un diputáu, de cuenta qu'hubo trenta y seis o más vocales per España y namái nueve pa toa América. Los americanos protestaron pola representación desproporcionada. Los criollos novohispanos con idees autonomistes perdieron la esperanza de llograr resultancies favorables pa la so causa na metrópoli. 
En xineru de 1809 apaeció en delles ciudaes importantes del virreinatu una proclama que pidía la instalación d'un gobiernu autónomu en Nueva España que defendiera a Fernandu VII y la relixón. L'autor del documentu foi Julián de Castillejos, participante de les conxustes lliteraries col marqués de San Xuan de Rayes. Cuando se-yos entrugó, negaron toa responsabilidá. El oficiales reales dexáronlos dir, pero caltuviéronlos so estrecha vixilancia. 
Carlota Joaquina de Borbón, hermana de Fernandu VII, unvió una carta a los novohispanos en marzu de 1809. Nella proponía al so fíu Pedru I de Fray como rexente de Nueva España. El virréi Garibay y los oidores de l'Audiencia pensaron que se trataba d'una argucia de Napoleón, y safaron la solicitú. Nuna comunicación posterior, Carlota de Borbón namái encamentaba a la defensa de los dominios españoles y estimaba les acciones realizaes en septiembre de 1808 na capital virreinal. Nos díes socesivos, Garibay ordenó aprehender a cualquier sospechosu de sedición. Ente ellos atoparon el flaire Sugasti, el plateru José Luis Rodríguez Alconedo —supuestu llabrador de la corona de Iturrigaray— l'escribán Peimbert, Antonio Calleja y el cura Palacios. El 19 de xunetu de 1809 Francisco Javier de Lizana y Beaumont asumió'l cargu de virréi por nomamientu de la Xunta de Sevilla, que sustituyó al vieyu Pedro de Garibay.
La decisión de reconocer a la Xunta de Sevilla nun satisfixo a tolos novohispanos. En Valladolid (anguaño Morelia) la elección del representante de Michoacán afondó les divisiones ente criollos y peninsulares. A partir de setiembre de 1809 los criollos —con José Mariano Michelena y José María García Gruesu a la cabeza— empezaron a entamase de manera clandestina pa nomar una xunta soberana. Los conxuraos, amás de llograr siguidores n'otres ciudaes del Bajío, buscaron sofitu d'indíxenas y castes, a los que prometieron l'abolición de tributos. El llevantamientu armáu tenía d'empecipiar el 21 d'avientu de 1809, pero'l sacerdote de la catedral de Morelia, Francisco de la Concha, echó voz de los planes a les autoridaes. En resultancia fueron aprehendidos casi cuarenta sospechosos. 
Carlos María de Bustamante desempeñóse como defensor de los presos, y argumentó que "el día que s'aforque'l primera insurxente, España tendría que perder la esperanza de caltener América". 
El virréi Lizana y Beaumont, interesáu en conciliar a americanos y europeos, optó por otorgar -yos la llibertá pero los peninsulares, que nunca habíen simpatizado col nomamientu del virréi, reprocharon esta decisión, amontando entá más la so perceguera. Mentanto, n'España el franceses siguíen avanzando na so campaña pola península.
La Xunta Suprema Central decidió eslleise'l 29 de xineru de 1810 pa formar el Conseyu de Rexencia d'España ya Indies con cinco de los sos miembros. El propósitu d'esti nuevu órganu yera convocar a les Cortes de Cádiz. Namái un americanu formó parte de la Rexencia, el tlaxcalteca Miguel de Lardizábal y Uribe; el restu de los integrantes de la Xunta foi releváu de les sos obligaciones, incluyendo los representantes americanos que nin siquier llegaren de ultramar.Al conocese esta noticia na Ciudá de México, xuróse obediencia y fidelidá al órganu al que se reconoció la mesma autoridá qu'a Fernandu VII. El 14 de febreru de 1810 los representantes americanos fueron convidaos a participar na redacción d'una nueva constitución, que prometía cambeos pa criollos y mestizos.
Mientres se celebraben elecciones pa diputaos n'América, fueron nomaos trenta diputaos suplentes aniciaos na península pa representar a les provincies ultramarino, de los cual siete yeren novohispanos. Tres les elecciones, recibieron nomamientu como diputaos a córtesles diecisiete representantes por Nueva España. En tantu, dempués de conocer sobre'l asediu de Cádiz y la meyora del franceses n'España, estableciéronse n'América nueves xuntes autónomes, n'abril formó la Xunta de Caracas; en mayu, la de Bonos Aires; en xunetu, la de Bogotá; y en septiembre, la de Chile. 
Per esos díes, l'Audiencia de México solicitó a la Rexencia la destitución del virréi Lizana. L'exerciciu del gobiernu novohispano recayó na Audiencia dende mayu de 1810 hasta la llegada de Francisco Xavier Venegas, nuevu virréi. D'acordies colos sucesos n'otres partes d'América, una nueva combalechadura taba en marcha en Nueva España. Anque en tol reinu efectuábense les elecciones de los diputaos qu'habríen d'asistir a les Cortes de Cádiz, los criollos novohispanos taben resentíos pol derrocamientu de Iturrigaray qu'entamaren el españoles peninsulares o gachupines.
La etapa d'entamu de la Guerra d'Independencia de México correspuende al llevantamientu popular encabezáu por Miguel Hidalgo y Costiella. Descubiertos polos españoles, los conspiradores de Querétaro nun tuvieron otra alternativa que dir a les armes nuna fecha antemanada a la qu'entamada originalmente. Los miembros de la combalechadura topábense ensin una base de sofitu nesi momentu, polo qu'Hidalgo tuvo que convocar al pueblu de Dolores a sublevase en contra de les autoridaes españoles el 16 de setiembre de 1810. Los insurxentes avanzaron aína escontra les principales ciudaes del Bajío y depués escontra la capital de Nueva España, pero n'en hasta la contorna de la Ciudá de México recularon por orde d'Hidalgo. Los siguientes alcuentros ente los insurxentes y l'exércitu español —llamáu realista— fueron casi toos ganaos por estos postreros. Los desencuentros ente Hidalgo y Ignacio Allende, que taben a la cabeza de la insurxencia, aumentaron dempués de les derrotes. 
Los sublevaos tuvieron que fuxir escontra'l norte, onde esperaben atopar el sofitu de les provincies d'esa rexón que tamién se llanzaron a les armes. Los líderes de la insurxencia fueron prindaos en Acatita de Baján (Coahuila). Una vegada arrestaos fueron conducíos a a Chihuahua. Nesta ciudá fueron fusilaos Hidalgo, Jiménez, Allende y Aldama, que les sos cabeces fueron unviaes a Guanajuato por que fueren espuestes nes esquines de la alhóndiga de Granaditas. 
Ignacio Allende y Mariano Abasolo tuvieron ente los simpatizantes de los conxuraos de Valladolid. Cuando ésta foi afayada, entamaron una nueva combalechadura que tuvo la so see definitiva en Querétaro. Les xuntes realizábense de manera clandestina en casa del corregidor, Miguel Domínguez. Allende taba al mandu de los conxuraos, ente el que se econtraban el mesmu corregidor, Miguel Hidalgo y Costiella, Juan Aldama y Josefa Ortiz El grupu de conxuraos buscaría en primer instancia la destitución del españoles en puestos de gobiernu, sofitaos por un llevantamientu qu'empecipiaría'l 1 d'ochobre. 
La combalechadura foi denunciada'l 9 de setiembre por José Mariano Galván. Otres denuncies llegaron a oyíos del comandante Ignacio García Rebolledo, que dispunxo'l cateo a la casa y la aprehensión de los hermanos González. Josefa Ortiz unvió como mensaxeru Ignacio Pérez p'avisar a los conspiradores en San Miguel el Grande, dempués foi presa en compañía del so home y otros conspiradores. 
L'avisu de la Corregidor llegó a Juan Aldama, y foi él el que lo llevó hasta Dolores el 16 de setiembre. Con ayuda de presos que lliberaron de la cárcel, los insurxentes prindaron al delegáu Rincón y dirixiéronse al atriu de la ilesia. Nesi llugar, Hidalgo convocó a los asistente a llevantase contra'l mal gobiernu, nun actu que ye conocíu como Grito de Dolores y considérase l'entamu de la guerra pola independencia mexicana. Al pasu de los díes dalgunos de los presos de Querétaro fueron puestos en llibertá, anque otros sufrieron el destierru.
A partir de Dolores, el movimientu encabezáu por Hidalgo movióse por dellos puntos del Bajío, una de les más prósperes rexones de Nueva España. El númberu de tropes ye desconocíu. En Atotonilco tomaron l'estandarte de la Virxe de Guadalupe, que ye consideráu emblema del movimientu. 
Nes poblaciones del oriente de Guanajuato xuniéronse al contingente mineros y peones de faciendes aledañas, mal armaos y entrenaos. Cuando llegaron a Celaya el 21 de setiembre de 1810, los insurxentes podríen sumar veinte mil homes. Celaya foi escalada polos insurxentes, anque Aldama y otros soldaos de carrera intentaron en devanéu contener a la masa. Tres esti episodiu, Hidalgo foi proclamáu "Capitán Xeneral d'América" percima de Allende, que tuvo'l rangu de teniente xeneral. Dempués d'apoderase de Salamanca, Irapuato y Silao; l'exércitu insurxente llegó a Guanajuato el 28 de setiembre. A pesar de les simpatíes qu'espertó primeramente, el movimientu d'Hidalgo foi mal vistu poles clases medies y altes, pos los líderes yeren incapaces de contener a la so tropa. Pol mesmu motivu empezaron a faese más visibles les diferencies ente Allende ya Hidalgo.
El sofitu a los insurxentes en Guanajuato rescamplaba. L'intendente Riañu se parapetó cola so tropa na alhóndiga de Granaditas —unu de los edificios más fuertes de la ciudá— y unvió cartes solicitando sofitu militar al virréi Venegas, a la Real Audiencia de Guadalajara y a Félix María Calleja, xefe de les tropes realistes de San Luis. L'ayuda nun llegó. Pel so llau Hidalgo, antiguu amigu de Riañu, solicitó la capitulación del intendente, pero ésti negóse y foi unu de los primeros en morrer. Dempués que «el Pípila» amburó la puerta principal, Hidalgo y los insurxentes tomaron la alhóndiga. La ciudá foi escalada nuevamente, hasta qu'Hidalgo emitió condena a muerte pa los responsables. 
En respuesta a la meyora de los insurxentes, el virréi Venegas publicó un bandu ufiertando un pagu de diez mil pesos peles cabeces de los líderes de la insurrección. Félix María Calleja y Roque Abarca punxéronse en marcha p'abarganar la rebelión. Pela so parte, el obispu de Michoacán Manuel Abá y Queipo publicó un edictu d'escomunión contra Hidalgo y los sos siguidores. El 13 d'ochobre de 1810 Bernardo de Prau y Obejero ratificó la escomunión y fíxola estensiva a tou aquel qu'aprobara la sedición, recibiera proclames, ayudara a los insurxentes o que caltuviera comunicación con ellos.
Hidalgo empecipió la meyora per otres ciudaes del Bajío el 8 d'ochobre de 1810. Al so pasu sumáronse más persones y llegó a tener reclutados hasta sesenta mil homes. Los insurxentes dirixiéronse a Valladolid (Michoacán) y en Acámbaro prindaron a Diego García Conde, unviáu a defender la capital michoacana. Agustín de Iturbide cuntaba con sesenta homes pa defender Valladolid pero, teniendo noticia del númberu de los insurxentes, refugó la ufierta d'Hidalgo pa xunise a la tropa y abandonó la ciudá, siguíu pol obispu Abá y Queipo. Valladolid foi tomada pacíficamente el 17 d'ochobre. L'aumentu del númberu y desorde del exércitu provocaron delles fregadura ente Hidalgo y los militares de carrera. En Acámbaro, Hidalgo recibió'l grau de Generalísimo d'América y Allende, de Capitán Xeneral. 
Los insurxentes avanzaron escontra'l valle de México. Pa faer frente a la rebelión, el destacamentu de Torcuato Trujillo realizó reconocencies na área de Ixtlahuaca, pero ante la meyora del numberosu exércitu d'Hidalgo, decidió reforzar a Mendívil en Lerma y la ponte de Atengo. Los rebeldes avanzaron por Santiago Tianguistenco. El 30 d'ochobre de 1810 los insurxentes ganaron a el españoles nel monte de les Cruz, gracies a la estratexa d'Abasolo, Jiménez y Allende. Al terminar la batalla, los insurxentes apoderáronse d'armes y municiones del exércitu realista, que los sos remanentes —incluyendo a Iturbide— fuxeron a la ciudá de México. A otru día Jiménez y Abasolo fueron unviaos a una negociación fallida col virréi, que se negó a capitular ante la inminente lleada de refuerzos. Hidalgo optó por volver a Valladolid, decisión qu'enterrió más la rellación con Allende y provocó la deserción de la metá de la tropa.
Nel camín a Valladolid, los realistes comandados por Félix María Calleja atacaron a los insurxentes en Aculco. La derrota d'éstos últimos debilitó al contingente poles deserciones, tómala de prisioneros y la perda d'armamentu. Tres la batalla, los realistes escalaron la población. Pela so parte los insurxentes estremáronse en dos contingentes, Allende coló cola mayoría a Guanajuato y el restu siguió a Hidalgo escontra Valladolid. Teniendo en cuenta la situación, los insurxentes estremáronse y el gruesu de les tropes volvióse —con Allende a la cabeza— camín de Guanajuato; mientres apenas un puñáu tornó con Hidalgo a Valladolid. Ellí, el Generalísimo llogró'l sofitu financieru de la Ilesia y nueves adhesiones. 
Hidalgo dirixióse escontra Guadalajara y non a Guanajuato, como alcordara con Allende. La rellación ente dambos esfrézose entá ye más, pos Allende pensaba qu'Hidalgo se taba dexando llevar pola plebe y escaeciera a Fernandu VII. En Guanajuato, Allende foi ganáu por Calleja y Flon. Dellos habitantes de la ciudá asesinaron a cientu trenta y ocho españoles presos ante la inminente llegada de los realistes, qu'amenaciaren con pena de muerte a el que sofitara a los insurxentes. Esti actu desencadenó una matanza ordenada por Calleja, que se complementó col ajusticiamiento de los sospechosos de sedición. Allende pudo escapar de la masacre y axuntóse en San Luis Potosí con Abasolo y Aldama. Más tarde toos ellos axuntaríense con Hidalgo. 
Mentanto Hidalgo siguía en Guadalajara. La intención d'Hidalgo yera conformar un órganu de gobiernu. Con tal propósitu nomó a Ignacio López Rayón como ministru d'Estáu y a José María Chicu como ministru de Xusticia. Como jefe d'esti ógano, Hidalgo dispunxo l'abolición de la esclavitú nel territoriu de Nueva España'l 6 d'avientu de 1810. Amás unvió a Pascasio Ortiz de Letona como ministru plenipotenciario ante'l Congresu de los Estaos Xuníos pa buscar una alianza militar y económico. En Guadalajara el españoles taben conspirando p'apurrir la ciudá al exércitu de Calleja. Ensin xuiciu pel mediu, Hidalgo ordenó la execución de los sospechosos nel cuetu de la Batees cola desaprobación airado de Allende y Aldama. 
Ante la llegada de Calleja y l'exércitu realista, celebróse una xunta de guerra. Allende ya Hidalgo propunxeron estratexes distintes, pero la decisión final foi d'Hidalgo, el que dispunxo que Ruperto Mier saliera a detener el reximientu de Pedro Celestino Negrete. Mier foi ganáu en Urepetiro. Los insurxentes fortificaron la ponte de Calderón y ellí atopáronse col contingente realista al mandu de Manuel de Flon y Félix María Calleja. Dempués de seis hores de combate, los insurxentes terminaron fuxendo del llugar y Guadalajara foi ganada polos realistes. Los insurxentes movilizáronse a Aguascalientes. En Pabellón, Hidalgo foi releváu como Generalísimo y Allende condució a la tropa aldu al norte pa xunise con José Mariano Jiménez que tomó Saltillo dempués de ganar la Batalla de Aguanueva. La idea yera consiguir el sofitu de les provincies septentrionales de la Nueva España y, darréu, de Estaos Xuníos. 
Ignacio López Rayón foi nomáu jefe de la insurxencia y volvió con una parte de la tropa a Michoacán, acompañáu por José María Liceaga. Los otros líderes y el restu de la tropa siguió'l camín escontra'l norte, y nel so pasu por Monclova se encontrarion per primer vegada con Ignacio Elizondo, que fuera simpatizante de la insurxencia. Como resultancia foi prindáu de Pedro de Aranda. El 21 de marzu de 1811 fueron presos en Acatita de Baján (Coahuila) Hidalgo, Allende, Aldama y Jiménez xuntu con otros miembros más de la insugencia. Los presos fueron fusilaos en Monclova, y Chihuahua. Les cabeces d'Hidalgo, Aldama, Allende y Jiménez fueron colgaes nes cuatro esquines de la alhóndiga de Granaditas, permaneciendo a la vista de los habitantes hasta 1821.
El movimientu independentista empecipiáu en Dolores el 16 de setiembre de 1810 foi secundáu n'otres partes de Nueva España. A principios de payares de 1810, José Antonio Torres llogró imponese sobre la poca resistencia qu'ufiertaron les fuerces virreinales en La Barca y na Batalla de Zacoalco. Con una fuerza de veinte mil homes entró a la ciudá de Guadalajara'l 11 de payares. Casi de momentu José María Mercado foi comisionado pa tomar les places de Tepic y San Blas, oxetivos que llogró ensin disparar un solu tiru'l 28 de payares y el 1 d'avientu respectivamente. P'avientu de 1810 fortaleciérase nuna parte importante de Nueva Galicia 
Los simpatizantes de la insurxencia tomaren delles ciudaes importantes enantes de terminar 1810. Rafael Iriarte controlaba León, Aguascalientes y Zacatecas. Luis d'Herrera y Juan Villerías ocupaben San Luis Potosí. En Toluca y Zitácuaro taba Benedicto López. José María Morelos empezaba la so campaña nel sur de Michoacán y México; mientres Miguel Sánchez y Julián Villagrán controlaben el valle del Mezquital al norte de la intendencia de México. Les provincies norteñas como Texas, Coahuila y Nuevu León tamién se sumaren a la causa insurxente. José María González Hermosillo empecipió la rebelión cola Batalla de Real del Rosario nes Provincies Internes d'Occidente y José María Sáenz de Ontiveros en Durango, amás efectuáronse diversos llevantamientos bonales empobinaos por sacerdotes y rancheros en munches partes del virreinatu.
La persecución contra los líderes rexonales foi tan dura como la que se dirixió contra les principales cabeces de la insurxencia. En xineru de 1811, José María Mercado —qu'operaba en Nueva Galicia— foi ganáu en Maninalco y probablemente suicidóse, pos el so cadabre atopóse no fondero d'un ribayu a otru día. Dellos líderes aguantaron la persecución por poco tiempu, como José Antonio Torres, que foi ganáu por Pedro Celestino Negrete en 1812 y aforcáu nel mesmu añu. Otros aguantaron y convirtiéronse en protagonistes de los sucesos de los años siguientes, como Villagrán y Morelos.
Ente 1785 y 1786, en Nueva España produxérase una de les crisis agrícoles más grandes de la so hestoria, provocando una hambruna na que morrieron cerca de 300 000 persones. Ente 1808 y 1809 una grave seca n'El Bajío amenorgara les colleches, por consiguiente los alimentos cuadruplicaren los sos precios. Per otra parte, les guerres n'Europa provocaren escasez y desempléu. Ante esta situación el llabradores vieron n'Hidalgo a un líder que podría conducilos a una vida meyor. Foi asina que los insurxentes llograron consiguir adeptos aína. Cuntaba amás colos refuerzos que pudieren aprovi-y Allende y Mariano Abasolo, oficiales del Reximientu de Dragones de la Reina en San Miguel el Grande.
La llamada "etapa d'organización" de la guerra independentista de México entiende los sucesos bélicos y políticos asocedíos ente'l momentu en que Ignacio López Rayón foi nomáu jefe de les fuerces insurxentes en Saltillo el 16 de marzu de 1811 —poco primero de que Hidalgo, Allende, Aldama, Jiménez y otru xefes insurxentes fueren presos y executaos nel norte de México— y enantes del fusilamiento de José María Morelos y Pavón en Ecatepec el 22 d'avientu de 1815. Mientres esta dómina, el movimientu independentista non yá realizó acciones béliques, sinón que se dotó a si mesmu d'una estructura y un cuerpu xurídicu. Mientres esti periodu cobra importancia l'allugamientu ideolóxicu de la causa insurxente.
El movimientu insurxente foi sofitáu poles clases baxes, especialmente llabradores. Los homes xuntábense en grandes alteries armaos con fondes, fleches, llances, palos y piedres. Axuntábense bonal y transitoriamente col xefes insurxentes pa oponese al exércitu virreinal y dacuando surdía un líder ente ellos. Nes batalles llegaron a participar comanches y lipanes, al igual que los esclavos negros. Solamente los esclavos de delles faciendes siguieron fieles a los sos amos. Aquellos que teníen caballos, xeneralmente miembros de les castes, arengaben a los indíxenas llabradores pa xunise al movimientu un pocu meyor armaos. Casi la totalidá de les fuerces sol mandu de Ignacio López Rayón yeren indios flecheros d'El Bajío, les de José María Morelos taben compuestes por negros y mulatos del sur que yeren peón de faciendes, delles vegaes soldaos del exércitu virreinal que fueren vencido y miles de llabradores apenas armaos los cual yeren de gran ayuda nos trances difíciles. A midida que avanzó'l movimientu, la clase media de les ciudaes empezó a simpatizar colos insurxentes; les idees de la revolución fuéronse arrobinando nel ambiente urbano ente los lletraos, destacando, ente otros, Joaquín Fernández de Lizardi y Carlos María de Bustamante en México, según frai Servando Teresa de Mier en Londres.
Ignacio López Rayón fuera unu de los secretarios d'Estáu nomaos por Miguel Hidalgo cuando ésti intentó entamar un gobiernu insurxente mientres la so curtia estancia en Guadalajara ente payares de 1810 y xineru de 1811. Dellos documentos suscritos por Hidalgo nesi sitiu y en momentos anteriores de la revolución fueron redactaos por el mesmu López Rayón, polo que se presume que tenía arrame inflúi sobre Miguel Hidalgo. El 5 de marzu de 1811, López Rayón recibió'l cargu de xefe supremu de la insurxencia y l'instrucción de volver al sur mientres Hidalgo, Allende y otros siguíen la so marcha camín de Texas. 
Los trés mil quinientos homes que formaben el remanente de la insurxencia colaron escontra Michoacán sol mandu de López Rayón y otru xefes. Mientres el treslláu enfrentáronse a los realistes, a el que ganaron en Puertu de Piñones y en Zacatecas. 
Rayón y Liceaga determinaron que yera necesariu instaurar un Congresu o Xunta conforme a los planes orixinales que se teníen en 1808 de gobernar de forma autónoma a nome de Fernandu VII, mientres el monarca fora prisioneru en Francia. Unviaron una carta empobinada a Calleja espresando estos oxetivos, la cual foi apurrida por José María Rayón. Anque-yos ufiertó l'indultu, Calleja negó la posibilidá d'entrar en negociaciones colos insurxentes pa reconocer felicidá xunta. Rayón partió escontra Aguascalientes, foi escorríu pol xeneral Miguel Emparán, el que-y solmenó una derrota na Batalla del Maguey el 2 de mayu de 1811. Sicasí, Rayón pudo escapar escontra La Piedá y Zamora. Al llegar Calleja a la ciudá de Zacatecas, onde se quedara al mandu de mil hombre Víctor Rosales. ésti acoyóse al indultu ufiertáu. Comoquier, Calleja mandó fusilar a trelce insurxentes y un añu más tarde Rosales se reintegró a la rebelión. 
Rayón empecipió una guerra de guerrilles distribuyendo a José Antonio Torres en Pátzcuaro y Uruapan, al padre Navarrete en Zacapu, a Mariano Caneiga en Parindicuaro, a Manuel Muñiz en Tacámbaro, a Lluna en Acámbaro y Jerécuaro, mientres él instalóse los primeros díes de xunu en Zitácuaro, onde cuntó col sofitu de Benedicto López. El 22 de xunu, el comandante español Miguel Emparán, al mandu de dos mil homes, atacó Zitácuaro, pero foi derrotáu y los Insurxentes retuvieron la plaza.
Mientres febreru de 1811, foi ganáu en Sinaloa José María González Hermosillo por Alexu García Conde na Batalla de San Ignacio de Piaxtla. Nos primeros díes de mayu na zona de Matehuala, l'insurxente Juan Villerías foi ganáu por Joaquín de Arredondo y Cayetano Quinteru, morriendo'l 13 de mayu. Arredondo siguió la so meyora tomando la plaza de Tula el 22 de mayu, ganando a Mateo Acuña, el que xunto con otros insurxentes foi pasáu por armes. El 21 de xunu, les fuerces virreinales tomaron Matehuala.
El 12 de xunetu, los insurxentes José Calixto Martínez y Moreno, Ignacio Sandoval, Miguel Gallaga fueron ganaos na Batalla de Llanos de Santo Juana, anque llograron tomar Colima el 16 de xunetu de 1811. Fuerces virreinales al mandu de Rosendo Porlier recuperaron les places de Sayula, Zacoalco y Zapotlán el Grande, pa dempués axuntase en Zapotiltic col coronel español Manuel del Ríu. El cura de Matehuala, José Francisco Álvarez, cola ayuda de Pedro Celestino Negrete, venció a los insurxentes en Colotlán, causándo-yos más de mil quinientes baxes. El pueblu de La Barca foi severamente castigáu por Negrete, por cuenta de que la población ayudó a escapar a Miguel Gallaga y al padre Ramos. Na zona d'El Bajío, Albín García caltuvo la guerrilla insurxente en Pénjamo, Valle de Santiago y Yuriria, foi escorríu ensin ésitu pol teniente coronel Miguel del Campu, pero sufrió una fuerte derrota cerca de Celaya. A mediaos de xunu en San Luis de la Paz, los insurxentes comandados por José Antonio Verde fueron ganaos pol capitán Antonio Llinares, na mesma localidá'l 10 de xunetu'l xefe insurxente José de la Lluz Guitérrez, al mandu de cuatro mil homes, foi ganáu pol capitán Guizarnotegui. 
De finales de xunetu a mediaos d'agostu, la revolución insurxente volvió encender en Aguascalientes y Zacatecas. Cuando los virreinales fusilaron a los rebeldes Nájera y Flores Alatorre en Aguascalientes, la plaza foi tomada pol cura Ramos, Oropesa, Ochoa y Hermosilla, obligando al subdelegáu Felipe Álvarez y al cura Terán a salir de la ciudá, el que exercieren un curtiu gobiernu despóticu. El 25 d'agostu, Calleja unvió al coronel García Conde y al teniente José López a reprimir el nuevu biltu revolucionariu, dempués d'ufiertar resistencia, los insurxentes esvalixáronse en Nochistlán. El 21 d'agostu, el coronel español Manuel del Ríu tomó la plaza de Colima, causando setecientes baxes a los insurxentes comandados por Gallaga, Sandoval y Cadenes. Veinte díes más tarde, los Insurxentes fueron nuevamente ganaos en Colotitlan, morriendo mientres el combate trescientos homes. En Tomatlán, Gallaga a el que se-y fixo responsable de la derrota, foi mancáu gravemente por un soldáu de Sandoval. Poco dempués foi lleváu frente a la parroquia, onde lu dispararon nuevamente, morriendo nel actu.
Na rexón de Tierra Caliente, dende finales de setiembre de 1810 esistieron biltos de rebeliones. Los líderes más notables fueron Ávila y Ruvalcaba, pero estos fueron vencíos por José Acha, el que yera alministrador de les faciendes de Gabriel de Desiertu. Ruvalcaba morrió nos alcuentros, el virréi designó a José Antonio Andrade y pocu dempués a Nicolás Cosío pa defender la zona contra nuevos llevantamientos. N'ochobre de 1810 —dempués d'entrevistase con Hidalgo nel pueblu de Charo— José María Morelos empecipió la so campaña en Carácuaro con solu venticinco homes. Foi amontando pasu ente pasu el so exércitu, pero la estratexa militar de Morelos foi distinta a la d'Hidalgo: el so exércitu nunca superó más de seis mil homes, los cuales yeren disciplinaos y teníen armamentu adecuado. Dempués d'avanzar por Petatlán, a la so campaña xuniéronse Juan José, Pablo y Hermenexildu Galeana en Técpan. La so marcha siguió por Atoyac y Coyuca llegando al puertu de Acapulco, llugar que infructuosamente intentó tomar por asaltu a finales de 1810. Pocu dempués, Calixto, Leonardo, Máximu, Miguel, Víctor y Nicolás Bravo xuniéronse-y en Chichihualco, según Vicente Guerrero mientres la Batalla d'El Veladero. En xineru de 1811 ganaron al capitán español Juan Francisco París na Batalla de Tres Palo. 
Ente febreru y abril, nesta zona, los insurxentes cuntaben con dos mil quinientos homes, los cuales fueron distribuyíos en Sabana, el Aguacatillo, Veladero y les Cruz. Por cuenta de que Cosío nun pudo ganalos, el virréi sostituyólu por Juan Antonio Fuentes, pero tamién foi arolláu a principios de mayu cuando Morelos decidió abandonar l'asediu de Acapulco p'avanzar escontra Chilpancingo. Nes places de Chichihualco, Chilpancingo y Tixtla les fuerces virreinales fueron ganaes. Fuentes escorrió a Morelos, pero foi ganáu nuevamente en Chilapa, añedir la plaza a les apoderaes polos Insurxentes.
N'abril de 1811, la captura de los iniciadores de la rebelión foi recibida con murnia polos sos simpatizantes. Un conato d'intriga contra'l virréi, dirixíu por Miguel Lazarín y la so esposa Mariana Rodríguez del Toru, foi afayáu cuando'l padre Gallardo violó'l secretu de confesión del conspirador José María Gallardo, siendo encarcelaos dalgunos de los participantes.
Les noticies de les victories parciales de los insurxentes dieron un nuevu aliendu a los sos siguidores. En casa d'Antonio Rodríguez Dongo celebráronse xuntes onde participaron flaires agustinos, militares de baxu cargu, abogaos y un prófugo de la cárcel, pero fueron delataos el 2 d'agostu de 1811. Arriendes d'ello, fueron sentenciaos a muerte Antonio Ferrer, Ignacio Cataño, José María Ayala, Antonio Rodríguez Dongo, Félix Pineda y José María González, siendo liquidaos de manera pública'l 29 del mesmu mes. El restu foi condergáu a prisión. Los relixosos Juan N. Capo, Vicente Negreiros y Manuel Resendi fueron degradaos y exiliados a L'Habana. Estes sentencies y execuciones amontaron la división ente los habitantes de Nueva España. 
L'alministración del virréi Venegas siguió unviando dineru a la Península Ibérica pa sofitar la defensa contra Napoleón, menguando los recursos de la mesma colonia. Por causa de la revolución, la minería suspendió llabores y entró nun procesu de decadencia. L'agricultura foi en gran parte abandonada cuando el llabradores xuniéronse al movimientu armáu.
En Zitácuaro, el 19 d'agostu de 1811, Ignacio López Rayón convocó a la formación de la Suprema Xunta Nacional Americana ""pal caltenimientu de los derechos de Fernandu VII, defensa de la santa relixón ya indemnización y llibertá de la primida Patria"", la cual ""entamaría los exércitos, protexería la xusta causa y llibertaría a la patria de la opresión y xugu que sufriera per espaciu de tres siglo"". El mesmu Ignacio López Rayón presidió la xunta, José María Liceaga y José Sixto Verduzco fueron nomaos vocales. Pal espardimientu de les determinaciones tomaes na Xunta cuntóse cola ayuda de Andrés Quintana Roo y José María Cos, el que suministró una prensa pa imprimir el periódicu "Ilustrador Americanu", qu'espublizaba les idees autonomistes. 
La Xunta de Zitácuaro nun difería nos sos propósitos d'aquélles establecíes n'otres partes d'América; pa el que la esistencia d'estos conceyos taba xustificada nel caltenimientu de la soberanía en nome del destronáu rei d'España hasta que nun volviera ocupar la titularidá de la Corona. La Xunta de Zitácuaro axuntó sobremanera a la élite criolla del centru de México. Cuntó col sofitu de Morelos, xefe de la insurxencia na sierra Madre del Sur. Casi de momentu, Calleja xiró ordes pa nun reconocer nin obedecer a la xunta de los insurxentes, dando a conocer al empar la esistencia de la Cortes de Cádiz, las cuales yeren les úniques que tendríen de ser obedecíes. 
Mientres la vixencia de la xunta redactáronse los "Elementos constitucionales", el primer proyectu de constitución nacional; fíxose'l primer cuñu de monedes puramente mexicanes; según los primeros intentos por llograr la reconocencia de la comunidá internacional al traviés de la unviada d'un embaxador a Estaos Xuníos: Francisco Antonio de Peredo y Pereyra.
Les fuerces virreinales siguieron acesmando a los insurxentes que s'atopaben so los mandos de Albín García en Guanajuato, Manuel Villalongín en Michoacán, según a José María Correa, Julián Villagrán y Francisco Villagrán en Villa del Carbón y Calpulalpan. Nos sos intentos por legitimarse frente a el xefes rexonales y ganar prestíu ante l'exércitu realista, la Xunta de Zitácuaro, o meyor dichu, López Rayón —nel so cargu de ministru universal de la nación", y n'otres palabres, xefe de la Xunta— entamó una serie de campañes militares que nun-y rindieron los dividendos esperaos: Juan Francisco Osorno foi designáu a los Llanos de Apan y Mariano Aldama a la Sierra Gorda, pero ambos fueron vencíos pol coronel español Ciriaco del Llanu. 
Na Nueva España, dellos terratenientes y empresarios sofitaron la rebelión apurriendo recursos económicos y suministru. Na Ciudá de México y dalgunes otres ciudaes, un grupu clandestín conocíu como "Los Guadalupes" sofitó a la Xunta apurriendo a los insurxentes información de les actividaes realistes, a esti grupu perteneció Leona Vicario esposa de Andrés Quintana Roo. López Rayón foi incapaz de torgar que la Xunta fuera espulsada del so allugamientu orixinal por Calleja, el que resultó vencedor de la Batalla de Zitácuaro nos primeros díes de 1812. 
Morelos siguió la so meyora dende Chilapa y unvió a Valerio Trujano escontra Silacayoapan. Amás, el cura de Carácuaro estremó'l so exércitu en tres columnes. Una, al mandu de Miguel Bravo, avanzó a Oaxaca por Huitzuco. Nel so camín escontra'l sureste, Bravo tomó Acatlán y Huajuapan. Otru brazu, al mandu de Hermenexildu Galeana volvió a Taxco. El tercer grupu insurxente, encabezáu personalmente por Morelos, tomó la plaza de Chiautla, venciendo a Mateo Musitu. El 10 d'avientu entró a Izúcar, anguaño Izúcar de Matamoros, onde se-y xunió Mariano Matamoros. El 17 d'avientu en "El Calvariu", xuntos ganaron a fuerces virreinales comandadas por Soto Maceda, el que foi mancáu de muerte mientres el combate. Los primeros díes de 1812, Rosendo Porlier partió dende Toluca con destín a Tenancingo, llogró vencer a les fuerces insurxentes comandadas por Hermenexildu Galeana y José María Uviéu na Batalla de Tecualoya. Uviéu morrió nel combate, pero'l 22 de xineru Morelos reforzó a los sos compañeros llogrando vencer a Porlier na Batalla de Tenancingo. Morelos finalmente nun avanzó escontra Puebla de los Ánxeles, pero siguiendo al occidente, el 9 de febreru de 1812 conquistó la villa de Cuautla pa la causa insurxente. 
Mientres el mes de xineru de 1812, los batallones realistes "Asturies" y "Loveras" según el reximientu "América", comandado pol birgadier Juan José de Olazaba, desembarcaron nel puertu de Veracruz pa ponese a les ordes del virréi, el que solicitara l'ayuda a España pa lluchar contra la insurrección. En febreru, Félix María Calleja —"la meyor espada de Nueva España", como-y moteyaren por cuenta de les sos múltiples victories frente a los insurxentes— foi comisionado pol virréi Vanegas por que terminara d'una vegada por toes col exércitu de Morelos. En concencia que Calleja esperaba vencer con facilidá a los insurxentes, sobremanera tando en ventaya numbérica y siendo los rebeldes un puñáu de guerrilleros ensin instrucción militar —o siquier, esto yera lo que pensaba'l futuru virréi de la Nueva España—. D'esta forma empecipió'l Sitiu de Cuautla; mesma suerte taben careciendo'l padre José María Sánchez de la Vega y Vicente Guerrero, pero na Batalla de Izúcar, sol asediu de los realistes Ciriaco del Llanu y José Antonio Andrade. 
Mientres esti tiempu, López Rayón y la Xunta treslladárense a Toluca. Albín García atacó Guanajuato onde foi refugáu, pero llogró tomar la plaza de Irapuato, obligando al brigadier García Conde a recular hasta Celaya, anque ésti dempués tomó la plaza de San Miguel el Grande pa dar pasu llibre al camín que dirixía a San Luis. Manuel Mier y Terán xunióse a la causa insurxente en Sultepec, empezando a fundir cañones. Nel mesmu llugar el doctor Cos siguió distribuyendo'l "Ilustrador Americanu". Nueves rebeliones brotaron en Nueva Galicia pero fueron reprimíes por Pedro Celestino Negrete, José de la Cruz y Manuel Pastor, el 23 de mayu, José Antonio Torres foi prindáu y sentenciáu a la forca, el so cadabre foi estazáu, la cabeza permaneció en Guadalajara y los cuatro miembros unviaos a distintes localidaes. Les places de Córdoba, Orizaba y Xalapa desafiáronse, nestos llevantamientos empezó a destacar Guadalupe Victoria. 
En Cuautla, dempués de setenta y dos díes de sitiu y combates, nengunu de los bandos foi capaz d'imponese. Los realistes fracasaren tamién nel intentu de recuperar Izúcar, pero'l 2 de mayu pudieron romper el sitiu de Cuautla, sacupándola pa evitar una masacre de civiles. Na defensa final d'esa plaza (qu'anguaño pertenez al estáu de Morelos) participaron tamién los mesmos habitantes de la villa, destacar un grupu de neños llamaos "Los Emulantes". Esti batallón infantil insurxente foi encabezáu pol fíu natural del cura Morelos, Juan Nepomuceno Almonte, y formaba parte d'ésti Narcisu Mendoza, meyor conocíu na hestoria de México como'l Neñu Artilleru". Mientres les acciones militares del sitiu morrió'l fíu del antiguu intendente de Guanajuato, Gil Riañu, y foi prindáu Leonardo Bravo, a el que se-y treslladó a la Ciudá de México, onde foi executáu meses más tarde usando'l garrote llaín. Desallugando Cuautla, les tropes de Morelos esvalixáronse escontra l'oriente, camín de Izúcar y Chiautla.
Dempués de la batalla de Tenancingo, Rosendo Porlier, con ayuda del coronel realista Joaquín del Castillo y Bustamante, obligó a Ignacio López Rayón a abandonar Toluca. Dempués de confrontarse nuevamente na Batalla de Tenango establecióse en Tlalpujahua. A pesar de los esfuerzos realizaos polos insurxentes José María Correa y Epitacio Sánchez pa defender la so posición, el contingente realista llogró enfusar, a mediaos de xunu, hasta Sultepec. Mientres estes feches el "Plan de Paz y Guerra" de José María Cos fuera unviáu al virréi Venegas. El documentu numberaba les otomíes cometíes polos xefes realistes y condergaba el sistema de muerte y esterminiu que s'adoptara. La propuesta de paz esplicaba los principios natural y llegal en que se fundara'l movimientu insurxente, repitía que la soberanía tendría de morar na masa de la nación y que tanto España como América yeren parte integrantes de la monarquía suxetes al mesmu rei pero iguales ente sigo, ensin dependencia o subordinación respectar una de la otra. En resume, proponíase formar un congresu nacional independiente d'España que representara a Fernandu VII. La propuesta de guerra proponía que se reparara'l derechu de xentes p'amenorgar la barbarie que s'había alcanzáu, pos la llucha armada, a lo último, yera ente hermanos y conciudadanos, polo tanto nun tendría de ser más cruel qu'una guerra ente naciones estranxeres. 
El virréi Venegas nun contestó l'oficiu de Cos, sinón que lo mandó quemar xuntu con otros documentos que fueron llograos en Sultepec. Ente dichos documentos afayó correspondencia de Los Guadalupes, polo que fueron fechos prisioneros na capital los abogaos Falcón y Garcés, Benito Guerra, José Ignacio Espinosa, Juan Guzmán, el doctor Díaz y María Peimbert. El 5 de xunu, nel Valle de Santiago, Agustín de Iturbide llogró prindar a los insurxentes comandados por Albín García, mandó fusilar a toos rebeldes, sacante a Albín y al so hermanu Francisco, el que fueron treslladaos a Celaya. El 8 de xunu, el brigadier García Conde ordenó la execución de los hermanos, la cabeza d'Albín foi asitiada na cai de San Xuan de Dios, y la so mano foi unviada a Salamaca. Per otra parte, Iturbide foi xubíu a teniente coronel.
Nueves rebeliones insurxentes dirixíes por Juan Nepomuceno Rosáins, Máximu Machorru, Camilo Suárez y Vicente Gómez empecipiáronse en Chalchicomula, Huamantla, Atlixco, Tepeaca y Tehuacán, las cuales fueron combatíes pol brigadier realista Olázabal. Estes fuerces insurxentes siguieron combatiendo na zona d'Acultzingo. Mentanto, en Yautepec, Gabriel Armijo liquidó a Francisco Ayala, y Valerio Trujano foi atacáu dende'l 5 d'abril mientres el Sitiu de Huajuapan pol xeneral realista José María de Régules Villasante. El 4 de xunetu, Hermenexildu Galeana llogró ganar a José María Añorve na Batalla de Zitlala. Morelos foi informáu de la situación na que s'atopaba Trujano, de momentu allegó al llugar llogrando romper el sitiu'l 24 de xunetu, que tuvo una duración mayor a cien díes. A finales de setiembre les fuerces de Morelos siguieron la so meyora escontra Tepeaca y Tehuacán.
Trujano foi atacáu y derrotáu pol capitán realista Saturnino Samaniego nel ranchu de la Virxe nes inmediaciones de Tepeaca. L'insurxente, qu'aguantara'l llargu sitiu de Huajuapan, morrió'l 7 d'ochobre. El 28 d'ochobre, Morelos llogró con ésitu la Toma de Orizaba, provocando la fuxida del coronel José Antonio Andrade, pero abandonó'l llugar el 31 d'ochobre al saber qu'un contingente empobináu pol coronel Luis d'Águila averábase a la ciudá. Morelos concentró les sos fuerces en Tehuacán, cuntando con cinco mil homes y cuarenta cañones so los mandos de Mariano Matamoros, los trés Galeanas, Miguel y Víctor Bravo, Guadalupe Victoria, Vicente Guerrero, y Manuel Mier y Terán. Xuntos colaron escontra Oaxaca el 10 de payares de 1812.
El 25 de payares, Morelos y el so exércitu ocuparon la ciudá d'Oaxaca, la cual yera defendida pol teniente xeneral Antonio González Saravia y José María de Régules Villasante, el que dempués de la derrota fueron prindaos y fusilaos. Na ciudá se instituyó un gobiernu autónomu y José María Murguía foi nomáu intendente. Fundóse'l periódicu "Corréu Americanu del Sur", que la so redacción inicial tuvo a cargu del cura José Manuel d'Herrera. El gobiernu insurxente de la ciudá de Oaxaca duró de 1812 hasta 1814, cuando foi recuperada la población pol exércitu realista. Foi la primera y única vegada en que Morelos pudo tomar el control d'una ciudá importante. Foi nesta plaza onde Morelos recibió los "Elementos constitucionales" redactaos por Ignacio López Rayón. Ente los puntos más importantes destacaron:
Morelos foi nomáu'l cuartu vocal de la Xunta de Zitácuaro, pero se deslindó finalmente de la tesis fernandista, pente medies de una carta na que solicitó ""que se-y quitar la mázcara a la independencia, porque yá toos sabíen la suerte de Fernandu VII"". 
Mentanto, Nicolás Bravo asitióse na Ponte del Rei" sobre la carretera de Veracruz a Xalapa, entorpeciendo el tráficu de los realistes y secuestrando recursos materiales. Ramón López Rayón venció en Jerécuaro a José Mariano Ferrer. Los vocales de la Xunta actuaron cada unu pola so cuenta en distintes rexones: José Sixto Verduzco, que permaneció na zona de Michoacán en Uruapán, Pátzcuaro y Tancítaro, foi escorríu costantemente por Pedro Celestino Negrete y Luis Quintanar; Ignacio López Rayón treslladóse a la intendencia de México, realizó operaciones militares en Ixmiquilpan y axuntóse en Huichapan con Julián Villagrán pa saber los pormenores de les actividaes qu'esti realizara en San Xuan del Ríu y Zimapán; José María Liceaga, el que s'internó nel territoriu de Guanajuato, foi escorríu por Agustín de Iturbide en Yuriria, y al ser derrotáu, tuvo que treslladase al Valle de Santiago para reclutar xente en compañía de José María Cos. Los vocales reclamaron cada unu pa sigo la xefatura de la Xunta, entraron nun discutiniu que finalmente condució a la desapaición "de facto" d'esti órganu de gobiernu escontra la primer metá de 1813. Foi'l doctor Cos el que trató de reconcilialos.
Dempués de llongures y encaloraos alderiques, en marzu de 1812 proclamóse en Cádiz la "Constitución política de la monarquía española". Al entamu de les xuntes participaron 104 diputaos, de los cual 30 yeren de territorios ultramarino. Dempués, esti númberu amontóse a 300, siendo 63 los americanos. La composición de les Cortes constituyóse con una tercer parte d'eclesiásticos, una sesta parte de nobles y el restu profesionistas de clase media. Mientres la primer sesión Diego Muñoz Torreru declaró que la soberanía nacional moraba nel Congresu de los representantes d'España, dende esti momentu comprobóse qu'esistíen dos partido: los lliberales" y los "serviles". Ente los representantes "serviles" de Nueva España atopábense Antonio Joaquín Pérez —el que sería obispu de Puebla—, Salvador Samartín —el que tendría al so cargu la mitra de Chiapas—, y José Cayetano Foncerrada y Ulibarrí —el que foi canónigu de la Catedral y miembru de la Real Audiencia de México—; con a la esceición de Juan José Guereña, que se movía ente dambos partíos, el restu de los diputaos novohispanos yeren básicamente "lliberales", ente ellos destacaron Miguel Ramos Arizpe, José Miguel Guridi y Alcocer y José Ignacio Beye de Cisneros. 
Los diputaos americanos impugnaron la representación desigual qu'esistía nes Cortes. Envalorábase que la población d'España yera de diez millones d'habitantes ente qu'América taba habitada por dieciséis millones. Sicasí, los diputaos españoles entepasaben na proporción de 3 a 1 a los sos iguales americanos. Propúnxose cuntar con un diputáu per cada cincuenta mil habitantes, pero esta midida inclinaría la balanza a favor de los americanos nuna proporción de 3 a 2, poro, el españoles opunxéronse argumentando que nun tendríen de cuntar les castes: magar los pueblos orixinarios yeren consideraos colos mesmos derechos que el españoles, nun yera asina pa el que fueren orixinarios o descendientes del continente africanu. Envaloróse que nel continente americanu alredor de seis millones de persones de les castes teníen ascendencia africana, d'esta forma'l númberu de diputaos permediaríase pa la representación d'España y América en proporción 1 a 1. Los diputaos americanos reagrupáronse pa numberar once propuestes ente les que destacaben: representación igualitaria, llibertá de cultivu, llibertá de comerciu, abolición d'esclavitú, abolición d'estancos, concesión de derechos iguales p'americanos, indios y mestizos pa poder ocupar cargos civiles, eclesiásticos y militares, reconocencia de les xuntes locales, y creación de mayor númberu de diputaciones provinciales. Poques de les propuestes fueron aprobaes. El partíu americanu" tuvo oposición de la mayor parte de los diputaos europeos que consideraben les propuestes revolucionaries, pero especialmente de los peninsulares residentes n'América, a tal grau que la representación del Consuláu de México mandó un manifiestu pa ser lleíu en sesión pública. El documentu declaraba qu'antes de la llegada del españoles a América, los indios fueren besties anárquiques y selvaxes, y que too siguía igual, por tanto trés millones d'indios de Nueva España yeren incapaces de gobernase:
Adicionalmente pidióse que los Consulaos de México, Veracruz y Guadalajara nomaren, cada unu, dos diputaos, d'esta forma la casi totalidá de población de peninsulares residentes en Nueva España —la cual envalorábase en mediu millón d'habitantes—, taría representada al avíu. Ultraxaos polos insultos, los diputaos americanos pretendieron abandonar les Cortes, pero'l presidente torgólu, l'alderique quedu suspendíu, consensuándose finalmente l'artículu 1° de la Constitución, que daba la posibilidá a les castes d'ascendencia africana aspirar a llograr la ciudadanía española. Al respective de la llibertá de comerciu, los miembros de los consulaos de México y los comerciantes de Cádiz tamién s'opunxeron, cuntaron cola ayuda de Juan López Cancelada el que dende'l so periódicu "El Telégrafu Americanu" criticó la postura de los americanos publicando un folletu tituláu "Ruina de Nueva España si declara'l comerciu llibre colos estranxeros". Dende esti periódicu, López Cancelada y los miembros del Consuláu de México —que fueren protagonistes del golpe d'Estáu de 1808—, tamién criticaron l'actuación del ex virréi José de Iturrigaray, pero les inquinas fueron retrucaes pol diputáu Guridi y Alcocer nel periódicu "El Censor" y dende Londres por Servando Teresa de Mier na publicación llamada "L'Español". En cuanto a la tema de la esclavitú, Guridi y Alcocer propunxo la so abolición, pero los diputaos pertenecientes a les rexones esclavistes del Mar Caribe, Venezuela, la zona costeña de Nueva Granada y Perú opunxéronse inflexiblemente; el diputáu español Agustín d'Argüelles sofitó al diputáu novohispano suxuriendo que siquier se terminara col tráficu d'esclavos. A pesar de los alegatos, les Cortes consideraron la conveniencia política de caltener la esclavitú. 
El 30 de setiembre de 1812, la nueva Carta Magna foi lleida y xurada polos miembros de la Real Audiencia de México y pol virréi Francisco Xavier Venegas na Plaza Mayor de la Ciudá de México, llamándose en delantre Plaza de la Constitución. Col nuevu réxime constitucional, los virreinatos fueron abolíos, en consecuencia Venegas convirtióse nel jefe políticu cimeru. Amás dexóse la llibertá de prensa. Pente medies de esti derechu, Joaquín Fernández de Lizardi nel periódicu "El Pensador Mexicanu" y Carlos María de Bustamante en "El Jugetillo" criticaron los abusos de l'alministración virreinal. Dos meses más tarde, Venegas suspendió l'artículu constitucional que dexaba la llibertá de prensa. Fernández de Lizardi foi encarceláu mientres curtiu tiempu, Bustamante fuxó a Zacatlán p'axuntase colos insurxentes, pocu dempués treslladóse a Oaxaca y siguió escribiendo pal Corréu Americanu del Sur". La decisión de Venegas foi severamente criticada polos diputaos americanos en Cádiz. A fines de febreru de 1813 recibióse un bandu unviáu dende España, nel pidíase-y a Venegas presentase na Península ibérica pa sofitar la campaña militar contra el franceses y nomábase como'l so sucesor a Félix María Calleja.
El 9 de febreru de 1813, Morelos salió de Oaxaca aldu al puertu d'Acapulco, llegando a El Veladero el 29 de marzu. El llugar yera defendíu pol realista Pedro Antonio Vélez, el que venció a los ataques, perdiendo la ciudá'l 12 d'abril. Abelugóse nel Fuerte de San Diego, que'l so sitiu estendióse mientres cuatro meses hasta que capituló el 20 d'agostu. D'esta suerte, la comunicación marítima con Filipines pol océanu Pacíficu quedó so control de los insurxentes. Pela so parte, Mariano Matamoros llogró asitiase con ésitu nel Istmu de Tehuantepec, col trunfu de la Batalla de La Chincúa, na que llogró refugar fuerces realistes que incursionaron dende Chiapas, provincia que mientres esa dómina pertenecía a la Capitanía Xeneral de Guatemala. 
Mientres el tiempu del sitiu de Acapulco, José Sixto Verduzco atacó infructuosamente Valladolid —la cual taba fuertemente abelugada polos realistes—, foi escorríu y derrotáu pol capitán Pedro Antonelli en Puruándiro. Ignacio López Rayón axuntóse con Verduzco en Pátzcuaro pa reclama-y esta imprudente acción militar, pero un contingente realista forzó a los insurxentes a dixebrase, obligando a Verduzco a replegase escontra Ariu y a Rayón escontra Puruarán. Adicionalmente José María Liceaga foi ganáu en Celaya por Manuel Gómez Pedraza. Les desavenencies ente los vocales de la Xunta de Zitácuaro amontáronse, pos reclamaron interferencies ente les sos xurisdicciones. Mientres mayu de 1813, na capital, Lleona Vicariu —integrante de Los Guadalupes— escapóse de la ciudá p'axuntase con Andrés Quintana Roo en Tlalpujahua; en Salvatierra, Agustín de Iturbide ganó a Ramón López Rayón; en Huichapan, Julián Villagrán y el so fíu "el Chito" fueron prindaos y liquidaos poles fuerces comandadas pol capitán Pedro Monsalve. 
Una vegada qu'asumió'l cargu de xefe políticu superior, Calleja xuró'l cumplimientu de la Constitución. Nueves elecciones pa les representaciones de diputaos a les Cortes de Cádiz realizárense en Nueva España, resultando ganadores pa tolos escaños los criollos, pero l'alministración virreinal negó la entrega de viátigos aduciendo falta de lliquidez nel erariu. Por tal motivu, solo viaxaron trés de los catorce diputaos electos a España. El visitador eclesiásticu de Querétaro, José Mariano Beristáin, denunció a Calleja que Josefa Ortiz de Domínguez siguía realizando proselitismu a favor de la causa de los insurxentes, en resultancia foi arrestada y treslladada al conventu de Santo Teresa en México.
Por cuenta de les diferencies que s'amenaren ente Liceaga, Verduzco y Rayón, Morelos convocó en xunu de 1813 un congresu que s'instaló en Chilpancingo mientres el mes de setiembre. Pa tal oxetivu nomáronse diputaos a Ignacio López Rayón por Guadalajara, a José Sixto Verduzco por Michoacán, a José María Liceaga por Guanajuato, a Andrés Quintana Roo por Puebla, a Carlos María de Bustamante por Méxicu, a José María Cos por Veracruz, a José María Murguía por Oaxaca, a José Manuel d'Herrera por Tecpan, y como secretarios a Cornelio Ortiz de Zárate y Carlos Enríquez del Castillo. El 14 de setiembre dio entamu a la primer sesión del Congresu de Chilpancingo —que'l so nome oficial foi Congresu de Anáhuac—, onde Morelos fixo lleer al so secretariu Juan Nepomuceno Rosáins los "Sentimientos de la Nación". Esti documentu declaraba la independencia de la nación, la soberanía popular, la relixón católica como única, la supresión de obvenciones, la división de poderes, la igualdá ante la llei, l'abolición de les castes, l'abolición de la esclavitú, la eliminación de la tortura, ya instituyía la celebración del 12 d'avientu pa la Virxe de Guadalupe y el 16 de setiembre pa conmemorar l'entamu de la guerra d'independencia proclamáu por Miguel Hidalgo. 
A otru día, Morelos foi nomáu generalísimo de les fuerces insurxentes y titular del poder executivu. Sería llamáu "alteza", pero refugó esti títulu adoptando'l de "siervu de la Nación". 
En contraste cola posición de la Xunta de Zitácuaro, la cual foi eslleida, el Congresu de Chilpancingo diose a la xera de definir jurídicamente les razones poles cual la "América mexicana" tenía de ser llibre d'España. Este foi un puntu de discordia con López Rayón el que manifestó nun tar acordies col primer puntu mentáu nos Sentimientos de la Nación", pos defendía que la tesis qu'abrazara'l movimientu autonomista de 1808, tendría de siguir subsistiendo, esto ye, América yera dependiente del rei d'España, pero non de la nación española, por tanto, la independencia buscada nun yera con al respective de la Corona, sinón del gobiernu ilexítimu" que s'axuntara en Cádiz.
Mientres el congresu pronunciaron otros discursos políticos de mayor o menor importancia, pero'l 6 de payares de 1813, día de la clausura, lleóse'l Acta Solemne de la Declaración d'Independencia de l'América Septentrional, la cual foi redactada por Carlos María de Bustamante y Andrés Quintana Roo. Nella, yá nun s'aceptaba la soberanía de Fernandu VII y postulábase de forma radical la separación de l'autoridá española: ""queda rota para siempre xamás y eslleida la dependencia del tronu español"".
Mientres los insurxentes axuntábense nel Congresu de Chilpancingo, l'abá Manuel Abá y Queipo alvirtió a Calleja que Morelos yera, ensin disputa, l'alma y el tueru de tola insurrección, indicó que na xunta que convocaren los insurxentes en Chilpancingo de xuru se-y diba alzar a xefe supremu independiente de toa autoridá, que yá tenía'l sur de la Nueva España dende Zacatula a Tehuantepec, poro, nun se-y debería dar más tiempu pa entamar el so exércitu. 
En payares de 1813 los miembros de la Audiencia de México propunxeron que se suspendiera la Constitución mientres duraren circunstancies tan revolucionaries y aturbolinaes, y que se revistiera a Calleja de les facultaes necesaries y reparárase la llei d'Indies, que lo autorizaba pa estrañar d'esos dominios a los que conviniera al serviciu de Dios, paz y apaciguadura pública, adoptándose'l sistema de rigor, únicu que pa casos asemeyaos enseñaba la hestoria de les naciones"". D'esta manera, la Carta de Cádiz nun llogró ser vigorizada nel territoriu de la Nueva España.
Una vegada que s'abasteció d'artillería del Fuerte de San Diego en Acapulco, Morelos planió tomar la ciudá de Valladolid cola idea d'asitiar nesa ciudá'l Congresu, pa darréu avanzar dende ende escontra Guanajuato, Guadalajara y San Luis. Miguel y Víctor Bravo fueron designaos pa protexer a los miembros del Congresu. El 7 de payares, saliendo de Chilpancingo, Morelos, los Galeana, Nicolás Bravo y Matamoros avanzaron escontra Cutzamala, Carácuaro, Tacámbaro, Tiripetío y Undameo. Les fuerces insurxentes formaes per cinco mil seiscientos homes cuntaben con treinta cañones. Pa esta operación Morelos solicitó a Ramón López Rayón y Rafael López Rayón incorporase cada unu con mil hombre, dende Tlalpujahua y San Miguel el Grande, respectivamente. Valladolid taba abelugada por Domingo Landázuri con un reximientu d'ochocientos homes. Cuando Calleja enteróse de la meyora de les fuerces insurxentes, unvió a Ciriaco del Llanu con dos mil homes dende Ixtlahuaca y a Agustín de Iturbide con mil hombre dende Acámbaro pa reforzar la defensa de la ciudá. Na so marcha confrontaron el 21 d'avientu a los Rayón en Jerécuaro, a el que ganaron. El 23 d'avientu, Galeana y Bravo asediaron la capital michoacana pero fueron repelidos. La nueche siguiente, el campamentu principal de los insurxentes foi sorpresivamente atacáu poles fuerces de Iturbide y De'l Llanu dando entamu a la Batalla de les Llombes de Santa María; el padre Navarrete, al mandu de la so división allegó al llugar pa sofitar l'inesperáu ataque. Los realistes retiráronse y les tropes insurxentes confundíes siguieron combatiendo ente sigo, abrasándose. La derrota infligida polos realistes atayó los planes de Morelos y marcó l'entamu del ocaso de les sos campañes.
Escorríos poles tropes de Iturbide, el restu de los homes de Morelos colaron escontra Puruarán. Mariano Matamoros foi designáu pa la defensa de la plaza. El 5 de xineru de 1814, los realistes, decidíos a terminar col exércitu insurxente, llograron la victoria na Batalla de Puruarán. Matamoros foi prindáu y treslladáu a Morelia, a pesar de que Morelos trató d'axustar la so vida en cuenta de doscientos prisioneros españoles, Calleja ordenó la so fusilamiento, que llevóse a cabu'l 3 de febreru. Morelos dirixióse a Coyuca (güei de Catalán) y a Ajuchitlán, onde nomó a Rosáins como'l so segundu jefe militar. El 19 de febreru, el coronel Gabriel de Armijo —el que había abatíu pocu díes enantes a Víctor Bravo en Mezcala— solmenó un fuerte golpe en Chichihualco a les fuerces de Rosáins, el que llogró escapar. El 29 de marzu, la ciudá de Oaxaca foi retomada polos realistes al mandu del coronel Melchor Álvarez. Toes estes derrotes fueron criticaes por Ignacio López Rayón, el que culpó a Rosáins pola so incapacidá estratéxica. A partir d'entós los dos comandantes insurxentes se enemistaron. López Rayón coló a Zongolica y Rosáins a Jamapa, fueron acesmaos pol coronel realista Francisco Hevia dende Orizaba. El 15 de marzu, Miguel Bravo foi prindáu en Chila pol coronel Félix de la Madrid, treslladóse-y a Puebla y foi executáu ende un mes dempués. Morelos, Pablo y Hermenexildu Galeana viaxaron al Fuerte de San Diego coles mires de desmantelar l'artillería y inutilizar los cañones de gruesu calibre, fueron escorríos por Gabriel de Armijo el que los forzó a fuxir el 11 d'abril. Una escaramuza en Pie de la Cuesta col coronel insurxente Juan Álvarez, dexó a los Galeana y Morelos salir del puertu, comoquier, la meyora de Armijo llegó hasta El Veladero consolidando la posición el 6 de mayu.
Na provincia de México, l'insurxente José Francisco Osorno ganó al teniente José del Toru llogrando atacar Tulancingo y burllando a les fuerces virreinales polos Llanos de Apan. En contraste, Ramón López Rayón y Epitacio Sánchez, dempués de la derrota de Puruarán, tuvieron d'abelugase na sierra de Zitácuaro; y Benedicto López tuvo qu'escapar a Zacapu al ser asediado pol coronel realista José Antonio Andrade. El 25 de xunu, el teniente coronel Fernández d'Avilés venció a Hermenexildu Galeana nes cercaníes de Coyuca (güei de Benítez). Galeana foi mancáu de muerte pol soldáu Joaquín León y la so cabeza foi asitiada nuna ceiba na plaza del pueblu. 
Les desavenencies ente los insurxentes fueron amontándose. Ignacio López Rayón, dempués de ser ganáu en Omealco, en llugar de xunise a Rosáins prefirió dirixise a Zacatlán pa construyir cañones cola ayuda del plateru Alconedo, pero los hermanos Mier y Terán abandonáronlo en Tecamachalco. A finales de mayu, Rosáins dirixióse a la carretera de Xalapa a Orizaba, onde José Antonio Martínez s'asitió pa cobrar peaxe a les caravanes realistes, por cuenta de que esti postreru yera fiel a López Rayón, Rosáins decidió liquidalo pa dempués designar a Juan Pablo Anaya y Guadalupe Victoria como encargaos de la mesma zona. El 20 de xunu desembarcó en Nautla el xeneral francés Jean Josepeh Atentu Humbert, el que dixo venir en representación de los Estaos Xuníos pa sofitar a los insurxentes. López Rayón, entusiasmáu, informó al Congresu de Anáhuac, pero Rosáins adelantróse-y, designando a Anaya la misión d'embarcase xuntu col francés escontra Nueva Orleans. Nesi llugar preparó una espedición cola ayuda de José Álvarez de Toledo y Dubois, pero ésta nunca se llevó a cabu al ser torgada por ordes del presidente James Madison. Les disensiones y los enfrentamientos armaos ente López Rayón y Rosáins aumentaron por dichu incidente. En Silacayoapan, nun enfrentamientu ente José Herrera —el que yera fiel a López Rayón— y Ramón Sesma —que yera fiel a Rosáins— foi deteníu por Manuel Mier y Terán, el que llogró reconcilialos pa faer frente al coronel realista Melchor Álvarez. Los insurxentes refugaron con ésitu l'ataque, tomando les localidaes de Teposcolula, Tlaxiaco y Yanhuitlán. Mentanto, los miembros del Congresu de Anáhuac fueron forzaos a escapar de Uruapan pol realista Pedro Celestino Negrete, p'asina asitiase en Apatzingán.
Les Cortes españoles sesionaron del 1 d'ochobre de 1813 al 10 de mayu de 1814. Por diversu razones —como asocediera en Nueva España colos diputaos—, de los cientu cuarenta y nueve diputaos americanos que tendríen de presentase, solamente sesenta y cinco tuvieron presentes, de los cual, cuarenta y dos yeren suplentes. Mientres esi periodu el invasores franceses fueron desallugaos d'España. Pa xineru de 1814, les Cortes y la Rexencia treslladárense a Madrid. En febreru de 1814, el rei Fernandu VII "el Deseyáu" robló'l Tratáu de Valençay, pol cual consiguió recuperar la so llibertá. Enantes de tornar a España, el rei ordenó al duque de San Carlos entrevistase cola Rexencia. Les Cortes informáronlu que decretaren que namái dempués de que'l rei xurara la Constitución reconoceríase-y como soberanu lexítimu d'España, d'esta forma "el Deseyáu" entamó'l so regresu. Pero un grupu de sesenta y nueve diputaos del partíu de los "serviles"" prepararon un documentu conocíu como'l Manifiestu de los perses; ente ellos, atopábense los novohispanos Antonio Joaquín Pérez, Salvador Samartín y José Cayetano Foncerrada. Per mediu del manifiestu, los perses" solicitaron al rei nun aceptar la Constitución. Adicionalmente el capitán xeneral de Valencia Francisco Javier de Elío ufiertó a Fernandu VII'l sofitu del so reximientu p'abolir les Cortes. Dempués de meditalo, "el Deseyáu" decidió restablecer el absolutismu y el 4 de mayu robló un decretu pol cual anulábase la Constitución y les lleis que s'expedieren mientres la so ausencia: ""como si nun pasaren enxamás tal actos y quitárense de metanes del tiempu"". L'exércitu escorrió a los lliberales, dalgunos como Vicente Rocafuerte fuxeron a Francia, otros como Agustín Argüelles, Miguel Ramos Arizpe y el xeneral Juan O'Donojú fueron encarcelaos. Envalórase que la cantidá de prisioneros o exiliados foi de dolce mil lliberales. 
Na Ciudá de México, les primeres noticies del regresu de Fernandu VII recibieron el 13 de xunu de 1814, pero nun foi sinón hasta'l 7 d'agostu cuando se conocieron los pormenores de les determinaciones de "el Deseyáu". La Inquisición foi reinstalada, foi nomáu Manuel Flores como inquisidor y José Tiráu como fiscal. Diez díes más tarde, Calleja publicó un bandu pol que se prohibía so severes penes, contradicir directa o indirectamente los derechos y prerrogativas del tronu. Los comerciantes de México y Veracruz que yeren amantes de la Constitución recibieron con ofiendo les noticies. Los insurxentes, incluyendo a Ignacio López Rayón, a pesar de los reveses que sufrieren, reafitaron el so resolvimientu de siguir la llucha armada.
En contraste, el 15 de xunu de 1814 el Congresu de Anáhuac terminó de redactar el "Decretu Constitucional pa la Llibertá de l'América Mexicana", meyor conocíu como la "Constitución de Apatzingán". Foi proclamada'l 22 d'ochobre y taba estremada en dos títulos: principios o elementos constitucionales y forma de gobiernu, la cual sofitóse en tres poderes: Executivu, Lexislativu y Xudicial. Fueron tres miembro nos que recayó'l Poder Executivo: José María Liceaga, José María Cos y José María Morelos. A pesar de qu'a esti postreru retirárase-y del cargu políticu en 1813, nuevamente confirióse-y el puestu, pero esta vegada, pa exercelo de forma compartida. Sicasí, el decretu constitucional torgaba a los miembros del Executivu mandar tropes y solamente podíen exercer acción militar so circunstancies estraordinaries y col correspondiente permisu del Congresu. D'esta forma, el siervu de la nación" entró nun periodu de aletargamiento militar.
Dempués de la promulgación de la Constitución de Apatzingán, Vicente Guerrero foi designáu pa entamar nuevamente la campaña en Oaxaca, anque de primeres nun foi reconocíu por Ramón Sesma que s'atopaba en Silacoayoapan y yera fiel a Rosáins. El Congresu de Anáhuac unvió a Francisco Arróyave pa sustituyir a esti postreru, pero llueñe d'obedecer les ordes, Rosáins mandólo fusilar sol cargu de traición el 21 d'avientu de 1814 nuna paraxa del cuetu Coloráu conocíu col llamátigu de la Palma del Terror". Per otra parte, l'insurxente Víctor Rosales llogró apoderase d'un cuantioso botín nel mineral de Pinos de Zacatecas. A finales de payares de 1814, el realista Ciriaco del Llanu foi ganáu por Ramón López Rayón y Epitacio Sánchez en Maravatío, pero casi coles mesmes Agustín de Iturbide venció y liquidó a Manuel Villalongín en Puruándiro. Cola cuenta de prevenir cualesquier desembarque d'armes destináu a los insurxentes, la mariña de Nautla foi asegurada pol coronel realista Manuel González de la Vega. 
En marzu de 1815, Iturbide y De'l Llanu xunieron les sos fuerces p'atacar el cuetu del Cóporo, que taba abelugáu por Ignacio y Ramón López Rayón, l'ataque empobináu polos tenientes realistes Vicente Filisola, Juan José Codallos, Pablo Obregón y Ramón de la Madrid foi repelido. Esi mesmu mes, el coronel realista Márquez Donayo sosprendió a Rosáins, Sesma, y Mier y Terán en Soltepec. Tres la frustración de la derrota, Rosáins mandó realizar nuevos fusilamientos, pero los sos escesos provocaron que los sos compañeros desconocieren el so mandu militar. En xunetu de 1815, dempués d'una derrota de los insurxentes en Jilotepec, Epitacio Sánchez acoyóse al indultu del gobiernu virreinal. El 27 de xunetu, en Jamapa, Rosáins foi escorríu y vencido polos mesmos insurxentes; una vegada prindáu unvióse-y al Congresu de Anáhuac, pero llogróse fugar nes inmediaciones de Chalco y solicitó l'indultu realista, que foi-y concedíu pol virréi Calleja n'ochobre de 1815. En respuesta a los pidimientos que realizaron los comerciante de Cádiz a Fernandu VII, un contingente de dos mil realistes, al mandu del brigadier Fernando Miyares y Mancebu, desembarcó en Veracruz. Ente agostu y setiembre, Miyares empezó la so campaña en contra de Guadalupe Victoria en Ponte del Rei según contra Manuel Mier y Terán nos cumes de Acultzingo.
Dempués de la so retirada del cuetu del Cóporo, Itubide incursionó ensin ésitu en Michoacán en busca de los miembros del Congresu de Anáhuac. Al retirase pasó por Pátzcuaro, onde aprehendió a Bernardo Abarca y mandóla fusilar en Tzintzuntzan. Pa vengar la muerte d'esti postreru, el doctor José María Cos tomó les armes, xuniéndose a los grupos insurxentes de Vargas y Carvajal, sicasí violaba l'artículu constitucional que prohibía a los miembros del Executivu realizar estes acciones. El Congresu encamentólu a tornar al so puestu, pero llueñe d'obedecer, el doctor Cos publicó en Zacapu un manifiestu espresando'l so inconformidad al respective de les polítiques adoptaes por dichu organismu, ente elles la de que los sos miembros nun fueren escoyíos de forma popular y que éstos buscaben ayuda militar nel estranxeru comprometiendo la relixón y l'honra nacional. Per otra parte declaró que los congresistes maniaren a el xefes militares insurxentes, cuestionando a cada pasu les sos acciones. En consecuencia'l Congresu ordenó a José María Morelos arrestalo, Cos foi sentenciáu a muerte pol so desacatamientu, pero en base a los sos méritos y a solicitú de José María Izazaga, se -y conmutó la pena a prisión perpetua. "Los homes de lleis y los homes d'armes nun llegaron a entendese. Les diverxencies que se dieron ente'l poder lexislativo y l'executivu acentuáronse col pasu del tiempu". En Puruarán, el 14 de xunetu de 1815, Morelos dirixió una carta al presidente d'Estaos Xuníos, James Madison, solicitándo-y la reconocencia de la independencia y el beneplácito pal recibimientu d'un embaxador unviáu polos insurxentes:
Los miembros del Congresu consideraron que nun s'atopaben seguros en Michoacán debíu al asediu que sufríen costantemente. Adicionalmente esperaben recibir noticies de José Manuel d'Herrera, el que fuera unviáu a los Estaos Xuníos como ministru plenipotenciario. Por estes razones decidieron treslladase a Tehuacán. A manera de previsión política, nomaron una Xunta Subalterna de Gobiernu pa exercer acción nes provincies occidentales de Texas. El 29 de setiembre de 1815, el Congresu salió de Uruapan. Morelos entamó la protección de la espedición, dispunxo que Nicolás Bravo s'asitiara en Huetamo, Vargas en Tenancingo, Guerrero en Temalaca, y designó a José María Lobato como escolta del Congresu. Al enterase d'esti treslláu, Calleja designó al teniente coronel Manuel de la Concha pa interceptar la caravana. El 5 de payares nuna avanzada, Morelos, Lobato y Bravo enfrentaron a les fuerces realistes na Batalla de Temalaca. Los congresistes pudieron safase del llugar, pero mientres l'acción Morelos foi aprehendido pol ex insurxente Matías Carrasco. Nicolás Bravo púnxose al frente del restu de la tropa pero los diputaos quitáron-y el mandu militar. Manuel Mier y Terán tomó la decisión d'eslleir el Congresu so los mesmos argumentos qu'emplegara'l doctor Cos. Esta decisión solamente foi sofitada con reserves por Francisco Osorno, el que s'atopaba en Apan. Nicolás Bravo —enoxáu pola determinación— dirixióse a Veracruz, Guadalupe Victoria treslladóse a Ajuchitlán y Vicente Guerrero a Acatlán.
Morelos foi lleváu a la Ciudá de México. El 27 de payares'l tribunal de la Inquisición declaróla ""herexe formal negativu, fautor d'herexes, perseguidor y perturbador de los santos sacramentos, cismáticu, lascivo, hipócrita, enemigu irreconciliable del cristianismu, traidor a Dios, al Rei y al Papo"". L'obispu de Oaxaca, Antonio Bergosa y Xordán realizó la degradación canónica. Por ordes del virréi Calleja, el 22 d'avientu de 1815, Morelos foi fusiláu en San Cristóbal Ecatepec.
Dempués de la muerte de Morelos, los grupos insurxentes llucharon de manera aisllada; aprosimao veinte mil rebalbos siguieron de pies de llucha. Les fuerces más disciplinaes de los insurxentes atopábense distribuyíes de la manera siguiente: Manuel Mier y Terán en Tehuacán, Guadalupe Victoria en Ponte de Rei, Juan Francisco Osorno en Zacatlán y los llanos de Apan, cada unu d'ellos cuntaba con dos mil homes; los hermanos Ignacio y Ramón López Rayón operaben con setecientos homes nel cuetu del Cóporo; nel sur Nicolás Bravo, Julián d'Ávila y Pablo Galeana comandaban ochocientos homes; ente que Vicente Guerrero na Sierra Madre del Sur, Ramón Sesma en Silacayoapan y Juan del Carmen na zona de la Mixteca baxa cuntaben con quinientos; na Llagu de Chapala persistíen ochocientos homes so los mandos de José Santana, Encarnación Roses y del padre Marcos Castellanos; en Michoacán, Manuel Muñiz, Garza y Correa cuntaben con cuatro mil homes; el presbíteru José Antonio Torres (homónimu del insurxente que tomara Guadalajara en 1810 y muertu en 1811) tenía reclutados ochocientos homes en El Bajío; Víctor Rosales operó en Zacatecas con trescientos homes. Adicionalmente empezaron a destacar Pedro Moreno que s'estableció nel cuetu del Sombreru cerca de León, Patriciu López en Santa Gertrudis, José Antonio Couto nos Cumes de Maltrata, el doctor Ignacio Couto nel cuetu Palmillas, Melchor Múzquiz en Monte Blanco, José María Villapinto en Boquilla de Piedres, y Pedro Ascencio xuntu col cura José Manuel Esquierdu nel Cuetu Goleta. 
Mientres esta etapa, el caudiellu español Francisco Xavier Mina, d'ideoloxía lliberal, entamó dende los Estaos Xuníos una espedición con trescientos homes pa sofitar la llucha de los independentistes, pos el so oxetivu personal yera lluchar contra'l réxime absolutista de Fernandu VII. Mina yera un navarru que lluchara nel so país y puestu en práctica la guerrilla na rexón de los Pirineos en contra del absolutismu de la Corona española, fuxíu a Francia y dempués a Inglaterra, onde conoció a Servando Teresa de Mier. Foi'l flaire dominicu el que lu entusiasmó respectu de la llucha pola emancipación de la Nueva España. Finalmente viaxó a los Estaos Xuníos, dende onde s'embarcara pa combatir del llau de los insurxentes novohispanos, entrando al país pola mariña de Tampico.
Mientres los efectivos insurxentes menguaren considerablemente, nesi estáu de coses, les fuerces realistes superaben los cuarenta mil efectivos. Na División de México el mesmu virréi Félix María Calleja cuntaba con dos mil seiscientos homes; el coronel Manuel de la Concha en Apan tenía mil quinientos diez, el coronel Alejandro Álvarez de Güitán na sección de Huejutla cientu cincuenta y uno; el brigadier Ciriaco del Llanu nel Exércitu del Sur cuntaba con seis mil seiscientos noventa y nueve; el mariscal de campo José Dávila na División de Veracruz tenía seis mil cuatrocientos ochenta y dos; pa la defensa de convóis, el coronel Francisco Hevia cuntaba con novecientos sesenta y ocho; el coronel Cosme de Urquiola na Isla del Carmen tenía trescientos trenta y nueve; el coronel José Gabriel de Armijo na División d'Acapulco cuntaba con dos mil seiscientos cincuenta y un efectivos; en Toluca, el teniente coronel Nicolás Gutiérrez tenía doscientos ochenta y dos; en Ixtlahuaca el coronel Matías Martín y Aguirre, setecientos ochenta y siete; en Tula, el coronel Cristóbal Ordóñez, ochocientos ochenta y ocho; en Querétaro, el brigadier Ignacio García Rebollo, novecientos noventa y uno; l'Exércitu del Norte comandado pol coronel José Castro, trés mil ochocientos trés; l'Exércitu de Reserva del mariscal de campu José de la Cruz cuntaba con trés mil trescientos sesenta y tres; la División de les Provincies Internes d'Oriente al mandu del brigadier Joaquín Arredondo, trés mil novecientos ochenta y siete; la División de les Provincies Internes d'Occidente al mandu de mariscal de campu Bonavia, doscientos setenta y nueve; na Antigua California, el capitán Argüello cuntaba con cientu nueve y en Nueva California el teniente coronel Pablo Sola tenía trés mil seiscientos cinco homes. A esta fuerza, tenía d'amestase un númberu de realistes indetermináu que s'atopaben en pueblos pequenos.
La Xunta Subalterna de Gobiernu formada pol xeneral Manuel Muñiz, l'abogáu Ayala, Dionisio Coloraes, José Pagola y Felipe Carvajal— establecióse en Taretan. En febreru de 1816, el xeneral insurxente Juan Pablo Anaya, siguiendo l'exemplu de Mier y Terán, sosprendió a los miembros na facienda de Santa Efigenia, amenorgándolos a prisión. Esti fechu indignó a el xefes insurxentes que s'atopaben na zona. El comandante José María Vargas arrestó a Anaya y a los sos siguidores, pero enantes de ser pasaos por armes llograron escapar. Vargas formó una nueva Xunta Gubernativa en Uruapán, siendo encabezada por él mesmu en compañía de Remigio Yarza, Víctor Rosales, el presbíteru José Antonio Torres, José María Izazaga, Manuel Amador y José de San Martín. 
Juan Pablo Anaya axuntóse con Ignacio López Rayón y convenciólo de nun reconocer a esta xunta. Vargas y San Martín viaxaron p'axustar col antiguu presidente de la Xunta de Zitácuaro. A pesar de que Rayón nunca reconoció a esta xunta, se renombraron a los sos integrantes. La Xunta de Jaujilla —la cual conocióse con esti nome porque s'instaló nel fuerte de Jaujilla, nes barraqueres de Zacapu— quedó conformada con Ignacio Ayala, Mariano Terceru, José Pagola, Mariano Sánchez Arriola, Pedro Villaseñor y José de San Martín, como secretariu del Despachu de Guerra foi nomáu Francisco Lojero y como secretariu de Facienda, Antonio Vallina. Mientres esta reorganización el doctor José María Cos repunxo la so llibertá, volvió con López Rayón, pero nun permaneció nel Cóporo, optando por acoyer se al indultu que Félix María Calleja ufiertara a tolos rebeldes mientres la captura de Morelos. Cos vivió en Pátzcuaro hasta 1819, fecha na que finó.
Nos llanos de Apan, de febreru a abril de 1816, el coronel realista Manuel de la Concha confrontó a los insurxentes dirixíos por Francisco Osorno. A pesar de la victoria qu'esti postreru llogró sobre'l so subalternu Juan Rafols el 18 d'abril, tres díes más tarde el mesmu De la Concha infligió una fuerte derrota a los rebeldes, el que fueron escorríos por Anastasio Bustamante. Osorno pudo escapar pero munchos de los sos subalternos rindiéronse y acoyéronse al indultu, incorporándose a les files realistes. 
En Huauchinango, l'insurxente Mariano Guerrero rindió ante'l capitán Francisco de les Piedres, ente qu'Alejandro Álvarez de Güitián venció a un pequenu grupu d'independentistes que se fortificaren en Tlaxcalantongo. En Huichapan, el sarxentu mayor Casasola escorrió a los hermanos Rafael y José Manuel Villagrán —últimos familiares de Julián—. Una vegada vencido, acoyéronse al indultu. Manuel Mier y Terán dio ordes de fortificar el cuetu de Santa Gertrudis dexando a cargu a Francisco Miranda, el llugar foi asediado ensin ésitu por Saturnino Samaniego pos a la defensa del sitiu xunió Juan Mier y Terán. En Pénjamo, Agustín de Iturbide llogró esvalixar a les fuerces comandadas pol presbíteru José Antonio Torres; aína, Pedro Monsalve siguió la persecución de los insurxentes llegando hasta Comanja pero nesi llugar foi refugáu por Pedro Moreno. Nel sur, el comandante Pío María Ruiz foi obligáu a replegase en Huetamo por Vicente Guerrero. 
En xunetu de 1816, Manuel Mier y Terán realizó una malograda espedición a Coatzacoalcos cola cuenta de ser abastecíu de cuatro mil fusiles pol aventureru estaunidense William Davis Morrison. El 1 de setiembre, foi sosprendíu en Playa Vicente pol comandante realista Pedro Garrido y anque Mier y Terán pudo retirase, Morrison cayó presu y más tarde foi fusiláu. Na so ruta de retirada, la espedición insurxente foi nuevamente atacada'l 10 de setiembre en Tlacotalpan pol comandante Juan Bautista Topete, Mier y Terán llogró la victoria llogrando escapar a Tehuacán, llugar al que llegó'l día 22 del mesmu mes. Pocos díes antes, Juan Mier y Terán fuera ganáu pol comandante realista Antonio Núñez Capo en Coxcatlán. Los sobrevivientes d'esti grupu d'insurxentes pudieron axuntase coles fuerces de Patriciu López na Sierra de Oaxaca. Mientres el mes d'agostu, Manuel de la Concha ordenó a Anastasio Bustamante realizar una campaña de persecución nos llanos de Apan, la cual foi un ésitu, pos obligó a Francisco Osorno a abandonar la zona, restableciendo la seguridá de los caminos pa los convóis realistes. Osorno fuxó a Tehuacán p'axuntase coles fuerces de Mier y Terán.
Nos primeros díes de setiembre, el teniente xeneral Juan Ruiz de Apodaca desembarcó en Veracruz pa sustituyir a Félix María Calleja como virréi de Nueva España. La so caravana foi atacada en Perote pol insurxente Antonio Vázquez Aldana, pero gracies a la intervención oportuna del coronel Márquez Donayo, Apodaca llogró llegar a la Ciudá de México el día 20 de setiembre. Un mes más tarde, Calleja dirixóse a Veracruz escoltáu por Márquez Donayo. Al so regresu a España, Fernandu VII otorgó-y el títulu de "Conde de Calderón" como premiu al so desempeñu. Años más tarde, sería nomáu jefe d'un exércitu destináu a reconquístalu de Nueva España, pero'l propósitu d'esi exércitu nunca se llevó a cabu. Vivió los sos últimos años como capitán xeneral en Valencia. La política del nuevu virréi Apodaca foi más indulxente, prohibió'l fusilamiento de prisioneros insurxentes al envís de llograr la pacificación per medios más humanitarios y promovio entá más los indultos. 
El 7 de payares llográronse entá tres victories realistes: José Morán pudo esvalixar una meyora de les fuerces insurxentes comandadas por Francisco Osorno, y Mier y Terán nes inmediaciones de San Andrés Chalchicomula, dellos subalternos acoyéronse al indultu. Cerca d'Actalán, Vicente Guerrero sufrió una derrota en contra de Saturnino Samaniego mientres la Batalla de Cañada de Les Naranxales. Melchor Múzquiz foi vencido y prindáu en Monte Blanco pol coronel Márquez Donayo. Escontra finales del mesmu mes, Carlos María Llorente realizó una campaña en Túxpam y Huauchinango, escastando les aduanes qu'estableciera Guadalupe Victoria; nesti reximientu realista empezó a destacar Antonio López de Santo Anna. Dende L'Antigua, el teniente coronel José Rincón incursionó a Boquilla de Piedres, prindando'l pequenu puertu que yera un puntu de comunicación p'atroxu d'armes de los independentistes. Mientres la defensa del llugar morrió l'insurxente José María Villapinto.
A finales del payares de 1816, José María Vargas -el que formara la Xunta Gubernativa de Uruapan- acoyóse al indultu, apurriendo'l fuerte de Carrizalillo al teniente coronel Luis Quintar. Pocos díes dempués Fermín Urtiz fixo lo mesmo cola fortificación de San Miguel Curistarán. N'avientu, Antonio Llinares sostuvo escaramuzas con Ignacio López Rayón y Juan Pablo Anaya en Pátzcuaro; cuatro meses antes, la isla de Janitzio fuera ocupada por un destacamentu realista al mandu d'Agustín Aguirre. El 7 del mesmu mes, les fuerces insurxentes de Rafael López Rayón fueron estrozaes en Tancítaro por Pedro Celestino Negrete. 
Mientres cuatro años, un grupu d'insurxentes —so los mandos de José Santana, Encarnación Roses y del cura Marcos Castellanos— aguantaron na isla de Mezcala del Llagu de Chapala el constante asediu ordenáu por José de la Cruz. Dende 1812, dellos realistes como Pedro C. Negrete, Rosendo Porlier, Ángel Llinares, José Navarro, José Antonio Serrato, José María Narváez, Manuel Pastor o Marcelino Croquer fracasaron nel intentu de tomar esti apartaz. Los rebeldes incursionaban furtivamente mientres les nueches escontra les mariñes del llagu, llogrando cebera y armamentu —el cual yera unviáu por José María Vargas—, llegando a atacar poblaciones como Ocotlán. Mientres les sos correríes secuestraron la falúa "Fernando nel so tronu", convirtiéndose esti socesu nuna falta pa los sitiadores. Cuando la balanza de los trunfos empezó a inclinase a favor de los realistes, De la Cruz mandó baltar les mariñes del llagu y dispunxo ocho mil homes pa fortalecer el bloquéu a la isla. Foi hasta'l 25 de payares de 1816 que s'axustó la capitulación ya indultu. Nun se sabe de la suerte d'Encarnación Roses, anque probablemente morrió mientres dél asaltu; a José Santana designóse-y la gobernación de la mesma isla y morrió en 1852; el cura Marcos Castellanos tornó a Ajijic, onde morrió en 1826. Al momentu de la capitulación les fuerces insurxentes cuntaben con ochocientos homes y diecisiete cañones.
Matías Martín d'Aguirre y Pío María Ruiz amontaron la campaña contra'l cuetu del Cóporo, ordenando quemar toles sementeras a la redonda, al igual que los pueblos de Púcuaro, Santa Catarina Ocurio y Encarnación. Ensin recibir auxiliu dalgunu mientres dos meses, Ramón López Rayón convocó a una xunta colos sos subalternos. Dempués d'aldericalo presentaron la so capitulación y aceptación al indultu'l 2 de xineru de 1817. Cinco díes más tarde los realistes tomaron posesión del llugar onde atoparon treinta pieces d'artillería, trescientos cincuenta soldaos y más de mil civiles que s'abelugaren sol amparu de los insurxentes.
Una triple ofensiva realista —entamada dende Teotitlán pol coronel Manuel de Gruesu, dende la Mixteca polos comandantes Félix de la Madrid y Saturnino Samaniego, según dende Puebla pol coronel Francisco Hevia— dirixióse escontra Tepexi de la Seda, Tehuacán y Cuetu Coloriáu p'atacar a los hermanos Juan y Manuel Mier, según a Francisco Osorno. Dempués de diecinueve díes de combate en diversos frentes, el 21 de xineru de 1817 Manuel Mier y Terán capituló y acoyóse al indulto ante'l capitán Bracho. D'igual forma Francisco Osorno rindióse ante'l mayor Juan Ráfols el 11 de febreru en San Andrés Chalchicomula. Casi coles mesmes l'insurxente Manuel Pérez foi fechu prisioneru al abandonar el fuerte de Santa Gertrudis, Ramón Sesma capituló el fuerte de San Esteban y el brigadier realista Mélchor Álvarez venció a los insurxentes Miguel Martínez y José María Sánchez en Silacoayapan. El 8 de marzu, Carlos María de Bustamante indultóse en Veracruz y foi sometíu a prisión en San Xuan de Ulúa mientres dél tiempu. Ente'l 4 y 10 de marzu'l coronel Ordóñez tomó en Guanajuato el pandu conocíu como "Mesa de los Caballos", la cual yera defendida pol cura Carmona y Encarnación Ortiz. El 20 de mayu, nel ranchu de la Campana, cerca de Tacámbaro, fuerces realistes de Miguel Muñoz y Miguel Barragán sosprendieron a un grupu insurxente. Mientres el combate morrió l'insurxente Víctor Rosales. La operación foi empuesta pol ex insurxente y vocal de la Xunta de Jaujilla, Manuel Muñiz, el que s'indultara pocos díes antes. 
Per otra parte, Vicente Guerrero foi sitiáu poles fuerces de Gabriel Armijo en Xonacatlán mientres treinta díes, pudo romper el sitiu, pero mientres l'acción morrió Juan del Carmen. Guerrero colóse a Veracruz pa consiguir armes con Guadalupe Victoria, el que fuera forzáu a dexar Nautla y recular a Misantla. El presbíteru José Antonio Torres pudo fortalecese nel cuetu de San Gregorio cerca de Pénjamo realizando les sos operaciones militares coordinaes con Pedro Moreno que s'abelugó nel cuetu del Sombreru na serranía de Comanja. El 9 de febreru, Ignacio López Rayón —el que nun reconociera l'autoridá de la Xunta de Jaujilla— foi arrestáu por Nicolás Bravo, l'antiguu presidente de la Xunta de Zitácuaro foi treslladáu a Patambo. Esta yera la situación en Nueva España a la fin del primer terciu de 1817.
Francisco Xavier Mina yera un estudiante de xurisprudencia en Zaragoza mientres la Invasión francesa a España. Empuñó les armes como voluntariu de los exércitos de la derecha y centru nel so llugar de nacencia. Lluchando contra el invasores foi fechu prisioneru y treslladáu a Francia en 1810. Al tornar a la so patria, en 1814, quedó ablayáu cola determinación de Fernandu VII d'abolir la Constitución gaditana y de les ordes de aprehensión que se xiraren en contra de los políticos y pensadores de ideoloxía lliberal. Manuel de Lardizábal y Uribe ufiertó-y un puestu de mandu en Nueva España pa lluchar contra los insurxentes, pero refugólu indignáu pensando que la causa de los americanos yera la mesma que la del españoles europeos. Xunióse al so tíu Francisco Espoz y Mina pa lluchar a favor de la restauración de la Constitución, pero al fracasar tuvo que exiliarse en Londres, fuxendo per Francia. En 1815 foi convencíu por Servando Teresa de Mier de lluchar contra'l absolutismu, sofitando la independencia de les colonies americanes. D'esta forma, zarpar el 15 de mayu de 1816 del puertu de Liverpool en compañía d'oficiales españoles, italianos ya ingleses. Enantes de llegar a Nueva España, la espedición buscó recursos en Nueva Orleans, Galveston, Saint Thomas y Haití. Nos buques "Cleopatra", "Neptuno" y "Congresu mexicanu", desembarcó en Soto la Marina el 15 d'abril de 1817. Construyó una guarnición nel mesmu llugar, estableció una imprenta y publicó un manifiestu qu'esplicaba los motivos de la so espedición.
Mina pela so parte dexó cien homes —ente ellos a Servando Teresa de Mier y al mandu del mayor José Sardá— pa protexer la plaza ya internóse tierra adientro con trescientos ocho homes pa xunise colos exércitos insurxentes el 24 de mayu de 1817. Sostuvo'l primer combate contra fuerces realistes, dirixíes pol capitán Villaseñor, na Batalla del Valle de Maíz el 8 de xunu. Siete díes más tarde pudo repeler l'ataque d'una fuerza cimero dirixida por Benitu Armiñán na Batalla de Peotillos. El 23 de xunu, llegó al fuerte del Sombreru p'axuntase con Pedro Moreno. Mentanto, el brigadier Joaquín de Arredondo forzó a la pequena guarnición insurxente a capitular mientres el Sitiu de Soto la Marina el 15 de xunu. Sardá y los soldaos fueron encarcelaos en San Xuan de Ulúa para dempués ser exiliados a España. Teresa de Mier foi treslladáu a la Fortaleza de San Carlos de Perote y dempués a les cárceles de la Inquisición, llugar onde tuvo presu hasta 1820.
El 28 de xunu, sumando pocu más de quinientos homes, les fuerces combinaes de Mina y Moreno llograron ganar al capitán Cristóbal Ordóñez na Batalla de Los Arrastradorios, pero fueron Batalla del Fuerte del Sombreru sitiaos nel Fuerte del Sombreru pol mariscal de campu Pascual Liñán dende'l 1 al 20 d'agostu. Mientres el sitiu, Mina pudo salir pa buscar pertrechos y el presbíteru José Antonio Torres intentó aidalos con una fuerza de cien homes, pero foi repelido en Silao pol mayor Juan Ráfols. Pedro Moreno y Juan Davis Bradburn llograron escapar, siendo escorríos por Anastasio Bustamante. Les baxes de los insurxentes sumaron más de cuatrocientos cincuenta efectivos.
Mina entamó a un pequenu grupu d'homes nel Fuerte de Los Remedios y salió d'ende pa siguir la so campaña por El Bajío. El 3 de setiembre, realizó la toma de la facienda del Bizcuechu en San Diego de la Unión; dempués dirixióse a San Luis de la Paz y Valle de Santiago pa siguir aumentando'l númberu'l so exércitu. Foi escorríu nuevamente por Anastasio Bustamante, a el que tuvo que confrontar na facienda de La Caxa. Mentanto, Pascual Liñán, con una fuerza de seis mil homes, empezó'l sitiu del Fuerte de Los Remedios, que foi defendíu por José Antonio Torres al mandu de mil quinientos homes. Mina solicitó ayuda a la Xunta de Jaujilla y presentó un plan p'ayudar a escapar a los homes de Torres que s'atopaben sitiaos; la estrataxema consistía n'atacar la ciudá de Guanajuato para asina distrayer l'atención del exércitu de Liñán. Sicasí, el 27 d'ochobre, los homes de Mina fueron atacaos pol reximientu del teniente coronel José María Nova na facienda del Venadito. Mientres el combate morrió Pedro Moreno, Mina foi prindáu y puestu a disposición del coronel Orratia. Por ordes de Pascual Liñán, el 11 de payares de 1817, Xavier Mina foi fusiláu nel cuetu del Bellacu a la vista del defensores del Fuerte de Los Remedios. Por esta victoria realista, el virréi Apodaca recibió'l títulu de Conde del Venadito.
Los insurxentes aguantaron el sitiu mientres cuatro meses. El 1 de xineru de 1818 intentaron fúgala pero fueron sosprendíos y derrotaos, morriendo'l capitán Crocker, el doctor Hennessey, el guerrilleru Cruz Regueru, Manuel Muñiz —el que abandonara'l so indultu pa xunise a la campaña de Mina— y el coronel Diego Novoa. El presbíteru José Antonio Torres llogró escapar. Pol bandu del vencedores, Pascual Liñán recibió la Orde d'Isabel la Católica, Anastasio Bustamante foi promovido a coronel, Miguel Béistegui a teniente coronel y Pedro Celestino Negrete a mariscal de campu.
El xefes insurxentes siguieron operando de forma independiente. En Orizaba, Ignacio Couto foi refugáu pol coronel José Ruiz mientres los primeros meses de 1817, el so grupu de setenta y cinco hombre foi obligáu a replegase a Palmillas onde foi sitiáu mientres tol mes de xunetu pol coronel Santa Marina. Los insurxentes intentaron escapar pero fueron prindaos y fusilaos en Huatusco y Orizaba. Couto foi lleváu a Puebla pa ser executáu, pero llogró safar la prisión cola ayuda José Manuel d'Herrera; sicasí, nun tornó a les armes por cuenta de que a él, y al so hermanu José Antonio, concedióse-yos l'indultu meses más tarde. Adicionalmente, les guerrilles de Nautla, comandadas por Serafín Olarte, fueron ganaes por completu por Carlos María Llorente. Al cayer estes posiciones, Guadalupe Victoria, en llugar d'indultase, prefirió abelugase na zona de Jamapa y nun volvió apaecer n'escena hasta 1821. Mientres mayu y xunu, Benedicto López pudo refugar en Maravatío los asedios del mayor Pío María Ruiz, ente que Nicolás Bravo reconstruyó la fortaleza del cuetu del Cóporo llogrando ganar el 1 de setiembre al coronel Ignacio Mora na Batalla del Cuetu de Cóporo. La fortaleza foi sitiada en payares pol comandante Márquez Donayo; Bendicto López intentó romper la llinia sitiadora pa llevar alimentos y pertrechos, pero'l 29 de payares foi liquidáu polos realistes. Ramón López Rayón, que yá s'atopaba indultáu, indicó a Márquez Donayo los sitios vulnerables de la fortificación, de tal suerte que'l llugar foi tomáu'l 1 d'avientu, anque Bravo llogró escapar.
Vicente Guerrero fortalecióse en Politla y Ajuchitlán, llogrando refugar los ataques de Gabriel de Armijo. Na mariña del Pacíficu los insurxentes Isidoro Montes d'Oca y Francisco Mongoy fixeron lo mesmo coles fuerces realistes comandadas por José Joaquín d'Herrera y José Aguilera. Sicasí, el 17 d'ochobre, el padre José Manuel Esquierdu y Pablo Ocampo vencieron ante los ataques de los coroneles Marrón y Manuel Gómez Pedraza en Alahuistlán; solamente Ocampo llogró escapar. El 10 d'avientu, nes cercaníes de Huetamo, un grupu de realistes empobinaos pol ex insurxente José Antonio de la Cueva y pol cura José Felipe Salazar amarutáronse d'insurxentes p'asina prindar a José Sixto Verduzco, y a otru día a Ignacio López Rayón. Nicolás Bravo intentó realizar el rescate, pero d'igual forma foi prindáu polos homes de Gabriel de Armijo el 22 d'avientu nel ranchu de los Dolores na Sierra Sur.
Vicente Guerrero xunióse a les tropes de José María Morelos en El Veladero dende 1811. Per ende tuvo supeditáu a la Xunta de Zitácuaro y al Congresu de Chilpancingo, xuró la Constitución de Apatizingán, reconoció l'autoridá de la Xunta de Jaujilla y les que darréu se formaron na ranchería de Zárate y na facienda de les Balses, reconociendo d'esta forma la llegalidá y continuidá insurxente. Hasta 1814 el so papel foi secundariu, pero dempués de les derrotes de Valladolid y Puruarán foi comisionado por Morelos pa caltener la revolución nel sur, área que la so xeografía conocía perbién poles sos actividaes como arrieru y comerciante anteriores al españíu de la llucha armada.
En 1816, refugó l'indultu ufiertáu pol virréi Apodaca y prefirió caltenese de pies de llucha. Participó nuna tremera d'acciones militares, dacuando favorables y dacuando desfavorables, las cuales tuvieron llugar en La Mixteca, na Mariña Chica, na Mariña Grande, a lo llargo de la zona del ríu Mezcala y en Tierra Caliente. Los sos perseguidor más importantes fueron los comandantes realistes Félix de la Madrid y Gabriel de Armijo.
Dende'l 15 d'avientu de 1817, el coronel Matías Martín d'Aguirre y el coronel José Barradas empecipiaron con una fuerza de mil hombre el sitiu al Fuerte de Jaujilla, onde la defensa tuvo a cargu del coronel insurxente Antonio López de Lara y del capitanes Christie y Devers. Los vocales de la Xunta de Jaujilla, Antonio Cumplíu, Ignacio Ayala, el canónigu José de San Martín, según los secretarios Francisco Lojero y Antonio Vallina, fuxeron del sitiu pa establecese na ranchería de Zárate nel partíu de Turicato, anque Ayala prefirió dimitir y el so llugar foi ocupáu por Pedro Villaseñor. El 3 de febreru, el presbíteru José Antonio Torres llevantó una fuerza de trescientos homes en Pénjamo p'ayudar a romper el sitiu, pero'l so ataque foi refugáu. Pola intercepción d'un corréu, los miembros de la Xunta de Zárate fueron sosprendíos el 18 de febreru pero llograron fuxir, con esceición de José de San Martín, el que foi aprehendido y encarceláu por trés años. Finalmente, dempués de casi tres meses de sitiu, los insurxentes del Fuerte de Jaujilla capitularon el 6 de marzu de 1818.
Los miembros de la Xunta de Gobiernu reorganizáronse na ranchería de Zárate en Huetamo; esta vegada foi conformada por José Pagola, Mariano Sánchez Arriola y Pedro Villaseñor, decidiéndose relevar del mandu al presbíteru José Antonio Torres por cuenta de que por causes desconocíes pasara por armes al so segundu, Lucas Flores, y a Remigio Yarza, el que fuera firmante de la Constitución de Apatzingán. Nel so llugar foi nomáu'l coronel Juan Arago, militar que llegara na espedición de Xavier Mina. Torres negóse a reconocer l'autoridá de la Xunta de Zárate, prefiriendo xunise a los coroneles Encarnación y Francisco Ortiz, col que llogró axuntar mil quinientos homes, pero fueron ganaos pol coronel realista Anastasio Bustamante el 28 d'abril de 1818. Tres la derrota, Torres xunióse con Miguel Borja y con un pequenu grupu de trescientos homes reconoció como única autoridá a Ignacio Ayala, pero la so fuerza foi escorrida y tremada pol coronel Márquez Donayo. Torres foi abandonáu pola mayor parte de los sos siguidores y finalmente morrió mientres una reña con un subalternu. Mentanto, la Xunta de Gobiernu foi nuevamente sosprendida'l 10 de xunu, siendo prindaos y fusilaos pol capitán realista Tomás Díaz, José Pagola y el secretariu José Bermeo. Sánchez Arriola y Villaseñor fuxeron a la facienda de les Balses, onde s'establecieron so la protección de Vicente Guerrero. Mariano Ruiz de Castañeda foi nomáu vocal de la nueva Xunta.
Constituyida la nueva Xunta de la Balses, la cual fíxose llamar "Cimeru Gobiernu Republicanu", ratificóse'l nomamientu de Vicente Guerrero como xeneral en xefe del Exércitu del Sur. Con esta investidura, el caudiellu dedicóse a reclutar nueves fuerces y reorganizar a les esistentes pa construyir un fuerte nel cuetu de Santiago, al que se llamó "Fuerte de Barrabás". El 1 d'abril de 1818, por cuenta de una traición, Guerrero foi atacáu por Gabriel de Armijo nel campamentu de San Gregorio. El xeneral insurxente foi escorríu hasta Zacatula, onde el capitanes Isidoro Montes d'Oca, Pablo Galeana y Pedro Mongoy, al mandu de trescientos homes, confrontaron a los realistes. El combate caltúvose mientres dellos díes y ensin nenguna victoria definida, Armijo treslladóse a Teloloapan y los insurxentes escontra Coahuayutla.
El 15 de setiembre de 1818, Armijo realizó una nueva ofensiva pero foi ganáu na Batalla d'El Tamo. Con esta victoria y les armes prindaes, Guerrero amontó la so fuerza d'ochocientos a mil ochocientos homes. Quince díes más tarde, cerca de Zirándaro, desenvolvióse la Batalla de Cuetu de Barrabás y nuevamente la victoria foi pa los insurxentes, el que llograron prindar cuatrocientos fusiles más. Con un mayor exércitu, Guerrero entamó reconquístala de Tierra Caliente, fortificándose en Huetamo, Cutzamala, Tlachapa, y la facienda de Cuauhlotitlán, onde tamién provocó fuertes baxes a los realistes. Mientres estes campañes empezó a destacar l'insurxente Pedro Ascencio Alquisiras.
En Nueva Galicia, l'insurxente Gordianu Guzmán —el que se xuniera a la causa dende 1811 en Sayula— realizó una serie d'ataques nes árees de Tecalitlán y Tuxpan, pero foi foi ablayáu a mediaos de payares pol coronel Rafael Cevallos nun puntu conocíu como Piedres de Lumbre. Na mesma provincia, la Xunta de Balses nomó al coronel Santiago González como comandante militar de la zona oriental, el que foi escorríu pol teniente coronel Hermenexildu Revuelta, el que llogró faelo fuxir a Silao nel mes de setiembre. Mientres el cursu de 1818, otru xefes insurxentes indultáronse, ente ellos Vicente Vargas y el padre Melgarejo en Toluca, Inclán en Xochimilco ya inclusive Rafael Villagrán —el que volviera tomar les armes mientres el tiempu de la espedición de Xavier Mina— en Huichapan. Na área de Veracruz —a pesar de que Guadalupe Victoria atopábase abelugáu— esistieron dellos llevantamientos per parte de los indíxenas de Coxquihui, el que atacaron Xalapa, y de dellos otros grupos insurxentes qu'atacaron L'Antigua. Pa compensar estos biltos, Apodaca ordenó a Ciriaco del Llanu y al coronel José Barradas realizar campañes militares p'amenorgar les fortificaciones de la zona.
En xineru de 1819 el virréi Apodaca destituyó del mandu de la provincia de Veracruz al mariscal de campo José Dávila, nomando nel so llugar a Pascual de Liñán. Mientres el mesmu mes, na zona de Jamapa, dellos oficiales insurxentes acoyéronse al indultu. El 2 de febreru, Liñán otorgó la llibertá a Carlos María de Bustamante. En Nueva Galicia, Hermengildo Revuelta siguió escorriendo a los pequenos grupos indepedentistas que quedaben na zona. Mientres el mes de marzu, na cañaes de Huango, Vicente Lara, con una fuerza de mil quinientos homes, llogró vencer a un grupu de cien insurxentes que yeren dirixíos pol coronel Juan Davis Bradburn. Ésti pudo escapar pa xunise a Vicente Guerrero. Poco dempués d'esta derrota indultaron Mariano Terceru —el que coles mesmes yera vocal de la Xunta Gubernativa— y Juan Pablo Anaya. Nel mes de xunetu lo mesmo fixeron Juan Arago y Pablo Erdozaín. En El Bajío, el reximientu d'Anastasio Bustamante llogró la captura del guerrilleru Andrés Delgado "el Xiru", el que morrió en manos del alférez Castillo'l 3 de xunetu nes cercaníes de Santa Cruz; la so cabeza foi esibida en Salamanca. Na Sierra Gorda entá siguíen aguantando al reximientu del realista Casanova un pequenu grupu d'insurxentes so los mandos del coronel Miguel Borja y del doctor José Antonio Magos. El virréi Apodaca unvió p'amenorgar a esti grupu al brigadier Melchor Álvarez, el que se fixo acompañar de dellos ex insurxentes que conocíen la zona y que primeramente s'indultaron. D'esta forma, mientres el mes de xunu foi prindáu y fusiláu el guerrilleru Guadalupe González nel llanu de Montenegru; casi de momentu el doctor Magos solicitó l'indultu. Borja aguantó hasta'l 28 d'avientu, foi vencíu en San Miguel el Grande y llevóse-y a Querétaro, llugar onde se-y otorgó l'indultu. 
Vicente Guerrero llevó la guerra con Gabriel de Armijo hasta Chilapa, pero mientres los sos combates, la Xunta foi sosprendida nes Balses y en resultancia Mariano Sánchez Arriola foi prindáu y fusiláu. Asina foi como sumió l'únicu centru directivu de la revolución. Pedro Ascencio fortalecióse en Tlatlaya, ente que Guerrero fixo lo propio en Coahuayutla. A mediaos de xunu integróse a les fuerces realistes de la zona'l teniente coronel José Antonio de Echávarri, el que llogró prindar el Fuerte de Barrabás. Nueves ofensives de los realistes Pío María Ruiz y Barragán forzaron a Guerrero a cruciar el ríu Balses escontra Michoacán, siendo vencido el 5 de payares na Batalla d'Agua Zarca. Tres la derrota, el caudiellu insurxente crució nuevamente'l ríu, pero esta vegada, en dirección escontra la Sierra Sur.
Envalórase que morrieren más d'un millón de persones en Nueva España dempués de más de diez años de llucha. Esto ye, una sesta parte de la población de la Nueva España fuera aniquilada mientres la guerra. Los gastos de guerra, per otru llau, tantu n'España como n'América, llevaron al reinu a la bancarrota. Les mines, munches d'elles abandonaes, amenorgaron la so producción a una tercer parte de los niveles que se teníen enantes de 1810. La producción de les faciendes, otramiente, foi amenorgada por falta de mano d'obra. Como efectu secundariu, la Ilesia dexó de recibir los diezmos habituales. La metrópoli española siguió imponiendo restricciones económiques y solicitando la unviada de recursos pa coadyuvar a la so propia crisis. Los miembros del exércitu virreinal taben descontentos polos baxos sueldos y porque esistía una abierta preferencia escontra les tropes espedicionaries que llegaren d'España dende 1812. 
N'España, la revolución empecipiada por Rafael de Riego dio entamu al Trieniu Lliberal y de esta forma restauró la vixencia de la Constitución de Cádiz. Fueron impuestes midíes anticlericales pa restar poder a la Ilesia, ente elles la espulsión de los xesuites, l'abolición de diezmu y de la Inquisición. Cuando la élite de Nueva España vio afectaos los sos intereses intentó refugar la forma de gobiernu lliberal. Una serie de xuntes, encabezaes pol canónigu Matías de Monteagudo, tuvieron llugar nel oratoriu de San Felipe Neri y fueron conocíes sol nome de Combalechadura de Profésala. Los sos miembros vieron en Agustín de Iturbide al xefe militar capaz de dar un xiru a la llucha d'Independencia, la cual en llugar de tener el matiz popular qu'abanderaren Hidalgo y Morelos, convirtióse nun proyectu de la oligarquía novohispana que deseyaba devolver a Fernandu VII la so poder absolutu. 
Pa principios de 1820, entá siguieron esistiendo focos d'insurrección latentes en diversos puntos de Nueva España. En Nueva Galicia, Guanajuato y Michoacán persistieron los ataques de Gordianu Guzmán, Francisco y Encarnación Ortiz, y de los hermanos Bedoya. Nel sur, Pedro Ascencio siguió siendo escorríu ensin ésitu por Juan Rafols, el que dempués de ser derrotáu recibió refuerzos de les tropes de Toluca, Querétaro y Celaya. Comoquier, Ascencio, con ayuda del presbíteru José Manuel Esquierdu, llogró nueves victories n'abril y mayu, siendo la más significativa la que tuvo llugar en Cerromel. Manuel de la Concha aprehendió a Nicolás Esquierdu —padre del insurxente—, el realista amenació a José Manuel cola vida del so padre si nun se sometía al indultu y ante la negativa xiró la orde de fusilamiento. Pela so parte, Vicente Guerrero, cola ayuda de José María Lobato, siguió atacando a les tropes de Gabriel de Armijo, torgando qu'ésti pudiera plantegar una verdadera ofensiva. Mientres la dómina d'agua les tropes insurxentes de Ascencio y Guerrero atacaron simultáneamente al capitán realista, el que prefirió arrenunciar al so puestu nel mes de payares. 
N'España, el 1 de xineru de 1820, el xeneral español Rafael de Riego xuntu con otros lliberales convencieron a los soldaos de la localidá Les Cabeces de San Xuan por que se remontaren y restauraren la Constitución de Cádiz. La revolución espandióse na Península Ibérica. 
Trátase de la rebelión de los 22.000 soldaos de la gran espedición a Ultramar que se concentrara en Cádiz y qu'abandonaron la misión d'embarcar pa reprimir a los insurxentes americanos, desautorizando al so xefe Félix María Calleja del Rey. Como resultáu'l rei Fernandu VII viose obligáu a xurar la Carta Magna'l 10 de marzu:
El rei nomó una Xunta Provisional Consultiva y los políticos y pensadores lliberales fueron escarcelaos. Programáronse elecciones a la nueves Cortes, las cuales empecipiaríen les sos sesiones nel mes de xunetu. Unviáronse instrucciones a los virreinatos y capitaníes por que se publicar el decretu real pol cual restaurábase la Constitución. Con conocencia de la demoranza que llevaríen les elecciones nes colonies, la Xunta Provisional escoyó trenta suplentes pa representar al Nuevu Mundu. Los diputaos americanos, munchos d'ellos acabante lliberar, protestaron la decisión esixendo una mayor númberu de representantes, amenaciando amás, de nun participar na elección de suplentes. La Xunta nun aportó al pidimientu y foi Miguel Ramos Arizpe el que los convenció de que yera meyor opción tener pocos diputaos que nengunu. Los primeros diputaos de Nueva España fueron el mesmu Miguel Ramos Arizpe, José Mariano Michelena, José María Couto, Manuel Cortázar, Francisco Fagoaga, José María Montoya y Juan de Dios Cañedo. Cuando les Cortes axuntáronse, nuevamente formulóse la cuestión americana", que demandaba mayor representación, llibre comerciu y abolición de monopolios; adicionalmente, aportunóse n'establecer un mayor númberu de diputaciones provinciales.
Les primeres noticies del trunfu de la revolución lliberal llegaron al puertu de Veracruz el 26 d'abril de 1820. Los criollos d'ideoloxía lliberal recibieron estes noticies con entusiasmu, al igual que los miembros del Consuláu de Veracruz, el que deseyaben volver instalar el llibre comerciu na Nueva España. Trés díes depués recibióse la noticia na Ciudá de México, pero el españoles d'idees absolutistes, conformaos pola clase aristócrata y l'altu cleru, reaccionaron de distinta manera. El canónigu Matías de Monteagudo lideró una serie de xuntes secretes conocíes col nome de Combalechadura de Profésala. A elles asistieron el rexente de la Real Audiencia de México, Miguel Bataller, el fiscal de la Inquisición, José Tiráu, el obispu de Puebla Antonio Joaquín Pérez, Juan José Espinosa de los Monteros, miembros del Consuláu de México, y otros más que fueren partes del golpe d'Estáu de 1808. El mesmu virréi Apodaca tenía conocencia d'estes xuntes. 
En primer instancia los conspiradores pretendieron safar o aplazar xúrala de la Constitución, pero por cuenta de que ésta foi llargamente aceptada polos comerciantes de Veracruz col sofitu de tropes españoles, Apodaca fixo lo propio'l 31 de mayu de 1820. A pesar de que se convocó a un Real Alcuerdu, y la Carta Magna foi xurada polos oidores, según poles altes autoridaes relixoses, los conspiradores nun se dieron por vencido. Buscaron un xefe militar pa poder llevar a cabu'l so últimu plan, que consistía en proclamar la independencia de Nueva España pa establecer una monarquía empobinada por un infante d'España. Foi Matías de Monteagudo el que encamentó al nuevu xefe políticu superior, Juan Ruiz de Apodaca, nomar a Agustín de Iturbide como comandante de los exércitos del sur. Apodaca aportó a la propuesta y el día 15 de payares de 1820, Iturbide aceptó'l puestu solicitando'l grau de brigadier y la asignación del reximientu de Celaya el cual había comandado con anterioridá.
Pa la Ilesia la situación agravóse yá que s'abolió la Inquisición, la Compañía de Xesús foi suprimida per segunda ocasión y anuncióse la desapaición de les ordes monástiques, la vienta de bienes eclesiásticos, según l'amenorgamientu de diezmos. Per una parte, el grupu de "los perses" tarrecieron represalies por sofitar el golpe absolutista de Fernandu VII, per otra parte, los insurxentes que s'atopaben en prisión fueron lliberaos: Nicolás Bravo, Ignacio López Rayón, Manuel Mier y Terán, José Sixto Verduzco, Francisco Osorno y munchos otros.
El 16 de payares de 1820, Agustín de Iturbide salió de la Ciudá de México pa empezar la campaña contra los insurxentes del sur, Pedro Ascencio tenía los sos campamentos en Tlatlaya y la Goleta, ente que les fuerces de Vicente Guerrero atopábense tremaes en Ajuchitlán y los montes de la Coroniella. Les fuerces realistes atopábense al norte en Zacualpan, Cuernavaca y Cuautla; al poniente, sol mandu del coronel Juan Rafols, en Tejupilco, Sultepec y Temascaltepec; al oriente, sol mandu del teniente coronel Miota, en Ometepec, Tlapa y la Mixteca Alta; el cursu del ríu Mezcala taba xixiláu pol teniente coronel Juan Isidro Marrón; el restu de les tropes qu'había comandado Gabriel de Armijo, atopábense sol mandu de José Antonio de Echávarri en Acapulco, Tixtla, Chilapa y Teloloapan. Iturbide establecióse nesti últimu llugar pa esperar al reximientu de Celaya, que llegó'l 17 d'avientu comandado por Francisco Quintanilla, col oficiales subalternos Valentín Enrío y Miguel Regueru. Iturbide reveló a el capitanes Quintanilla, Manuel Díaz de la Madrid y José María González. El proyectu que tenía pensáu consistía en ganar aína a los insurxentes pa dempués realizar proclámala del que se llamaría Plan d'Iguala. Pa realizar con celeridad les sos intenciones, solicitó al virréi l'ayuda del cuerpu de caballería de "Frontera", amontando la so tropa a dos mil quinientos efectivos. Mientres estos díes el coronel Juan Davis Bradburn abandonó a los insurxentes pa xunise a les fuerces de Iturbide. Esti militar, que llegara na espedición de Xavier Mina, refugara obedecer les ordes de fusilar a un grupu de realistes; al conocer la causa de la so deserción, Iturbide nun duldar n'aceptalo. El 22 d'avientu dio entamu la campaña contra les tropes de los insurxentes. 
El 28 d'avientu Pedro Ascencio, con un grupu d'ochocientos homes, sosprendió la retaguardia del contingente de Iturbide nes inmediaciones de Tlatlaya. En consecuencia morrieron cientu ocho soldaos realistes y ente ellos, el capitán José María González. Quintanilla, Iturbide y el restu del exércitu realista replegáronse a Teloloapan. El 2 de xineru de 1821, el mesmu Vicente Guerrero con cuatrocientos homes, venció a una columna subalterna mandáu por Carlos Moya na Batalla de Zapotepec, cerca de Chilpancingo. Al evaluar estos dos ganes, Iturbide concluyó que los insurxentes conocíen perbién el terrén y que vencelos llevaríalu más tiempu del que tenía entamáu. Por tal motivu camudó la so estratexa y escribió una carta a Guerrero'l 10 de xineru. La misiva, amás d'ufierta-y l'indultu, echaba voz de que los ex insurxentes na Ciudá de México yá fueren lliberaos y que los diputaos novohispanos viaxaren a España pa pidir munchos de los deseos polos que llucharen los insurxentes, ente ellos que tolos fíos del país ensin distinción dalguna fueren consideraos ciudadanos, y que'l rei o un infante d'España gobernara la colonia. De tal suerte, Iturbide pidió a Guerrero que lu unviara a Nicolás Catalán, o dalguna otra persona del so enfotu, pa poder esplica-y los pormenores necesarios cola cuenta de sellar un pactu de paz. 
Guerrero que yá refugara una ufierta d'indultu con anterioridá, tomó con precuru la propuesta de Iturbide y respondiólu nuna carta fechada'l 20 de xineru, que percibiera ciertes idees de lliberalismu. Esplicó sol so puntu de vista, cómo los americanos llevantárense n'armes mientres la cautividá de Fernandu VII en contra de los peninsulares pa nun apoderase al designio de les Xuntes españoles. Espresó la inconformidad poles negatives que'l virréi Juan Ruiz de Apodaca diera a les propuestes del xefes insurxentes, según la decepción que sintieron cuando s'enteraron del tratu inequitativo y de falta de representación nes Cortes de Cádiz, lo mesmo que de les negatives que se dieren a los pidimientos de los diputaos americanos. Guerrero dexó en claru que nun allugaba esperances col nuevu viaxe de los diputaos americanos, mentólu a Iturbide que si ésti lluchaba polos intereses de la nación militaría so los sos ordes, pero puntualizó que nun aceptaba l'indultu, que consideraba degradante, y que nun pensaba abrazar el partíu del rei.
Primero que Iturbide recibiera esta carta, el 25 de xineru, Pedro Ascencio atacó a les fuerza del coronel Rafols en Totomaloya, obligando a los realistes a replegase escontra Sultepec. El 27 de xineru, el coronel realista Francisco Antonio Berdejo, con una fuerza de trescientos homes, foi vencíu polos homes de Vicente Guerrero nel Espinazu del Diañu, cerca de Chichihualco. El 4 de febreru, dende Tepecuacuilco, Iturbide escribió una segunda carta a Guerrero na que-y propunxo axuntar se cerca de Chilpancingo pa sellar un pactu de paz, unviando a Antonio Mier y Villagómez como'l so emisariu. Finalmente'l 10 de febreru, d'alcuerdu a Lorenzo de Zavala, efectuóse una xunta en Acatempan onde Guerrero y Iturbide, sofitaos poles sos tropes, axuntáronse, parolaron y se abrazaron pa sellar la paz. D'alcuerdu a Lucas Alamán, foi José Figueroa el comisionado polos insurxentes p'axuntase col comandante realista. A partir d'esi momentu, les fuerces militares de Guerrero de trés mil quinientos homes —incluyendo a los homes de Ascencio—, punxéronse a les ordes de Iturbide. Esti postreru unvió a Apodaca la noticia'l 18 de febreru, el que la recibió con allegría ensin abarruntar el desenllaz.
Una vegada que Iturbide llogró establecer la paz colos insurxentes, empezó la so campaña epistolar. Unvió una carta a Juan José Espinosa de los Monteros col borrador del plan. Cola cuenta de ganar más adeptos, mandó emisarios pa esplicar les sos intenciones a los comandantes realistes Pedro Celestino Negrete, Anastasio Bustamante y Luis Cortazar. Axuntóse personalmente en Sultepec col teniente coronel Miguel Torres. El compadre de Iturbide, Juan Gómez Navarrete, informó a los diputaos, que s'atopaben en Veracruz a puntu de zarpar escontra España, el plan que se diba a proclamar. La mayor parte d'ellos recibió con rocea la noticia. 
El 24 de febreru de 1821, Iturbide proclamó'l Plan d'Iguala el cual encontóse en tres garantíes: "relixón" católica como única aceptada, "unión" de tolos habitantes, y "independencia" de la Nueva España. El documentu constaba de venticuatro artículos que sintetizaben les aspiraciones autonomistes ya independentistes de tolos sectores de la sociedá novohispana. Proponíase la creación d'una xunta, lo cual deseyara Primu de verdá dende 1808; l'abolición de la esclavitú y defensa de la relixón católica, lo cual proclamara Hidalgo en 1810; establecíase que tolos habitantes ensin distinción seríen consideraos ciudadanos, lo cual proclamara Morelos en 1813; proclamábase un réxime constitucional, polo cual lluchó Mina en 1817; buscábase la unión y la paz pa terminar col derramamiento de sangre, lo cual, dempués d'una década de lluches fraticidas, deseyaba tola población; ratificábense los privilexos y los fueros del cleru, lo cual deseyaba la Ilesia; y daríense reconocencies de grau según pagos a los militares, lo cual deseyaben los miembros del exércitu; pretendía establecese un réxime monárquicu moderáu constitucional afechu a la entidá que'l so tronu sería ufiertáu al propiu Fernandu VII, o bien a dalgún de los infantes d'España, lo cual dexaba la puerta abierta a los qu'aportunaben nes idees absolutistes. Creóse'l Exércitu Trigarante conformáu primeramente pol exércitu Insurxente y poles tropes realistes que s'atopaben sol mandu de Iturbide, el que asumió'l puestu de xefe máximu". 
El Plan d'Iguala foi unviáu al xefe políticu cimeru Apodaca, al arzobispu Pedro de Fonte y a otros funcionarios de la Nueva España. Nuna carta particular, Iturbide pidió-y a Apodaca presidir la Xunta Gubernativa que se contemplaba nel plan, díxo-y que nun creía que Fernandu VII xurara voluntariamente la Constitución de Cádiz y que si'l monarca o la so familia aportaben a gobernar Nueva España, podría redactase una constitución moderada la cual dexaría reintegrar les preeminencias de les que fueren desaposiaos los miembros de la Ilesia. Pero la respuesta del xefe políticu superior nun foi la esperada, el día 3 de marzu, Apodaca publicó un bandu encamentando a tolos habitantes a nun lleer los planes engañadores de Iturbide, los cuales yeren contrarios a la Constitución que se xurara en mayu. Esta postura foi secundada pol Conceyu de México. Los absolutistes que participaren na Combalechadura de Profésala, vieron que'l Plan d'Iguala trastornaba los sos planes orixinales, pos estos tan solo consistíen en proclamar la independencia de la colonia p'alzar un tronu al monarca absolutu o a dalgún de los infantes d'España. El 14 de marzu, Apodaca declaró a Iturbide fuera de la protección de la llei, ufiertó un indultu xeneral a el que xuraren el Plan d'Iguala, siempres y cuando repitieren el so xuramentu de fidelidá a la Constitución y al rei. Coles mesmes, mandó formar l'Exércitu del Sur" con una tropa de cinco mil homes primeramente sol mandu del mariscal de campu Pascual de Liñán y del brigadier Javier de Gabriel. El coronel José Gabriel de Armijo foi llamáu pa ser nuevamente comandante xeneral del Sur, xuniéronse'l batallón de Castiella" del coronel Francisco Hevia, el batallón del Infante Carlos", parte de la caballería del reximientu del Príncipe" y parte de la tropa comandada pol coronel Juan Ráfols que s'atopaba en Tejupilco.
El 16 de marzu, Iturbide unvió dos cartes con copies del Plan d'Iguala a España. La primera foi dirixida al rei Fernandu VII a el que convidó pa gobernar al reinu de l'América septentrional o Imperiu Mexicanu. La segunda foi dirixida a los diputaos de les Cortes españoles a el que pidió aceptar de forma pacífica la independencia de la Nueva España, alvirtiéndo-yos que tenía un exércitu disciplináu llistu pa defender esta causa.
Primero que el Exércitu Trigarante ("relixón", "unión" y "independencia") empecipiara la so campaña, les tropes realistes atopábense comandadas pol coronel Samaniego en La Mixteca; el coronel Manuel de Gruesu en Oaxaca; el coronel Zarzosa en San Luis Potosí; el batallón Estremadura" en Puebla; el brigadier Joaquín Arredondo nes Provincies Internes d'Oriente; el mariscal de campu Alexu García Conde nes Provincies Internes d'Occidente; el so hermanu, el brigadier Diego García Conde con ayuda del coronel Rafael Bracho en Durango; el mariscal de campu José de la Cruz en Nueva Galicia; el brigadier Pedro Celestino Negrete en Colima; el batallón Navarra" en Zacatecas; el teniente coronel Manuel Rodríguez de Cela cola ayuda de Miguel Barragán en Michoacán; el brigadier Domingo Estanislao Luaces cola ayuda de José María Novoa en Querétaro y la Sierra Gorda; el coronel Francisco Hevia en Córdoba; el capitán de fragata Juan Bautista Topete cubriendo la mariña de sotaventu en Alvarado, Tlacotalpan y la sierra de Tuxtepec; el capitán Antonio López de Santo Anna cubriendo la mariña de barloventu; el capitán Carlos María Llorente en Tampico y la Huasteca potosina; el coronel José María Calderón en Xalapa; el capitán Juan Horbegoso en Veracruz; y el coronel Agustín de la Viña en Perote. 
Mientres el mes de marzu y los primeros díes d'abril de 1821, les reacciones fueron diverses. Acoyeron y proclamaron con entusiasmu'l Plan d'Iguala, el capitán Horbegoso en Veracruz; el subalternu Celso de Iruela en Perote; José Joaquín d'Herrera el que avanzó a Tepeyehualco y San Xuan de los Llanos; Luis Cortázar nos Amoles el que se movió a Salvatierra, Pénjamo y Valle de Santiago; Anastasio Bustamante el que se dirixió a Guanajuato, llugar onde ordenó descolgar de la Alhóndiga de Granaditas los cranios d'Hidalgo, Allende, Aldama y Jiménez pa da-yos sepultura. Dempués llogró axuntar un exércitu de seis mil homes en Salamanca, Irapuato, Silao, León y San Miguel el Grande; el sarxentu mayor Juan Domínguez en Apatzingán; el teniente coronel Miguel Barragán en Ariu; según Vicente Filisola y Juan José Codallos en Tusantla. El plan foi refugáu por Vicente Marmolejo en Cuernavaca, Tomás Cajigal en Taxco, Martín Almela en Tixtla, José María Armijo y José de Ubiella en Iguala, toos ellos que s'atopaben so les ordes de Iturbide, pero defeccionaron pa xunise a les tropes realistes. Per otra parte, Antonio Llinares nun aceptó'l plan en Celaya y dirixióse a Querétaro; Agustín de la Viña se pertrechó na Fortaleza de San Carlos de Perote, al igual que'l coronel Quintanar en Valladolid.
Les primeres acciones militares tuvieron llugar cuando'l cura de Xalapa, José Martínez, obligó al coronel José Rincón a recular escontra Orizaba en busca de l'ayuda de Antonio López de Santo Anna. El 25 de marzu, l'ex insurxente Francisco de Miranda en combinación con José Joaquín d'Herrera llograron la capitulación de Santo Anna y Rincón, el que a partir d'esi momentu xuraron el Plan d'Iguala. Herrera entró a la ciudá de Córdoba el 1 d'abril forzando la capitulación del comandante realista Alcocer. L'ex insurxente Nicolás Bravo empezó la so campaña en Chilpancingo, Tixtla, Chilapa d'Álvarez y Izúcar. Juan Álvarez empezó'l sitiu d'Acapulco; Vicente Guerrero, José Antonio Echávarri fueron asignaos pa confrontar a les fuerces realistes de Pascual de Liñán; mentanto, Iturbide crució la Tierra Caliente en dirección a Cutzamala onde se-y xunió l'ex insurxente Ramón López Rayón a el que-y destinó fortalecer nuevamente'l cuetu del Cóporo en Zitácuaro. Nel mes d'abril, la comitiva de Iturbide llegó a Acámbaro p'axuntase con Bustamante, Cortázar y Joaquín Parres, a partir de lo cual l'ex insurxente Epitacio Sánchez foi'l so escolta. En El Bajío, los insurxentes Francisco Ortiz, Encarnación Oriz, Miguel Borja, José Durán, y dellos otros más qu'inda s'atopaben llevantaos n'armes, xuniéronse al Exércitu Trigarante.
L'Exércitu del Sur empobináu por Márquez Donayo y Gabriel de Armijo dirixióse a Zacualpan pa confrontar ensin ésitu a les fuerces insurxentes dirixíes por Pedro Ascencio y el padre José Manuel Esquierdu, los díes 9 y 10 d'abril na sierra de Sultepec. El día 14 d'abril, el capitán realista Ignacio Inclán proclamó'l Plan d'Iguala en Lerma atacando la retaguardia del Exércitu del Sur, sicasí foi prindáu pol capitán Jorge Henríquez nes cercaníes de Toluca. José Joaquín Herrera empecipió la so meyora escontra Puebla; cola cuenta de detenelo, el xeneral Ciriaco del Llanu ordenó al teniente coronel Zarzosa salir al so alcuentru, pero gran parte de la tropa realista desertó pa xunise a los trigarantes na cañada de Ixtapa y al ver menguáu'l so exércitu, Zarzosa tornó a Puebla. En contraparte Herrera con un mayor contingente llogróse asitiar en Chalchicomula y Tepeaca. 
El coronel Francisco Hevia escorrió a les fuerces de Nicolás Bravo, pero cuando ésti pasu por Atlixco xuniéronse-y Francisco Osorno y otros ex insurxentes que llucharen nos Llanos de Apan y xuntos dirixiéronse a Huejotzingo. Creyendo que Bravo y Osorno realizaríen un ataque a la ciudá de Puebla, Hevia tornó a Izúcar pa preparar la defensa, pero Bravo dirixióse a Huamantla, llugar onde se-y xunió'l capitán Francisco Miranda Palacios. Cuando Hevia y Ciriaco del Llanu enteráronse qu'Herrera s'atopaba en Tepeaca, colaron con una fuerza de mil cuatrocientos soldaos pa sitialo; Bravo allegó al mesmu llugar con cuatrocientos homes p'ayudar a Herrera, pero dempués de tres díes de combate, el 26 d'abril, los trigarantes abandonaron la plaza. Bravo dirixióse a los Llanos de Apan y Herrera tornó a Córdoba. 
El 25 d'abril, Antonio López de Santo Anna proclamó la independencia en Alvarado, dexando al capitán realista Juan Bautista Topete retirase con dalgunos de los sos homes escontra Veracruz. El 15 de mayu, Francisco Hevia empezó l'asaltu a Córdoba; a otru día d'empecipiáu'l combate morrió n'acción, asocediéndolo nel mandu'l teniente coronel Blas del Castillo y Lluna, el que pudo enfusar a la ciudá pero foi repelido. El 18 de mayu, Santa Anna con una fuerza de quinientos cincuenta homes llegó al allugamientu p'aidar a los sitiaos, y dos díes depués, los sitiadores fuxeron a Orizaba pa xunise col coronel realista Samaniego, el que al evaluar la situación decidió replegase a Puebla. Díes más tarde, Santa Anna y Joaquín Lleña atacaron por sorpresa la ciudá de Xalapa; dempués de seis hores de combate, el capitán Juan Horbegoso pidió la capitulación. El 20 d'abril, en tando escondíu, Guadalupe Victoria xunióse al movimientu trigarante publicando una proclama; les guerrilles de la mariña volvieron llevantase n'armes, de tal suerte que'l fuerte de L'Antigua foi abandonáu polos realistes. El Ponte del Rei foi tomáu polos independentistes, y los indíxenas de Coxquihui tomaron les armes na rexón Huasteca en contra l'exércitu de Carlos María Llorente. Pa finales de mayu tou la provincia de Veracruz, quitando la capital, pronunciárase a favor de la independencia.
El 1 de mayu, Iturbide atopábase en León, dende ende unvió una misiva a José de la Cruz p'axustar la so adhesión al movimientu independentista. El 8 de mayu, nes cercaníes de Yurécuaro entrevistáronse dambos personaxes, convinieron un armisticiu provisional y Iturbide pidió a De la Cruz convencer a Apodaca p'aceptar el Plan d'Iguala. Terminada la xunta'l xefe máximu del Trigarante dirixióse a Huaniqueo y De la Cruz tornó a Guadalajara. Conforme a lo convenío unvió a un mensaxeru a la capital, pero Apodaca refugó enérxicamente la propuesta. La localidá de Huniqueo yera defendida per mil seiscientos realistes sol mandu del coronel Luis Quintanar, el que primeramente se negó a rindise, sicasí una numberosa fuerza trigarante que crecía día ente día foise instalando tantu pela redolada de Huniqueo como de Valladolid. Auníu a esta situación parte de la tropa realista desertó pa xunise a los trigarantes. El 19 de mayu dambes ciudaes fueron capituladas por Luis Quintanar y Manuel Rodríguez de Cela, la rindición foi pacífica, ensin disparase un solu tiru. En contraste, el doctor Magos que proclamara'l Plan d'Iguala en Ixmiquilpan sufrió una derrota'l 23 de mayu infligida pol coronel realista José María Novoa; y cerca de Tetecala, los reximientos del capitán Dionisio Boneta y del comandante Cristóbal Húber ganaron a les fuerces de Pedro Ascencio el 3 de xunu, mientres el combate l'ex insurxente morrió, la so cabeza foi unviada a Cuernavaca onde foi esibida en públicu por ordes de Gabriel de Armijo. 
La derrota de Ascencio foi recibida con beneplácito por Apodaca, pero la rindición de Valladolid ablayólo. Desesperáu, publicó un bandu pol cual atayó la llibertá d'imprenta y llamó al allistamientu forzosu de varones ente dieciséis y cincuenta años d'edá. Pero nenguna d'estes midíes torgó que parte de la tropa de la capital desertara y fuxera p'axuntase colos trigarantes. Entusiasmáu pola noticia de tómala de Valladolid, Pedro Celestino Negrete proclamó la independencia'l 13 de xunu en San Pedro Tlaquepaque; de momentu xunióse-y el capitán Eduardo Laris qu'ocupaba'l cuartel del Hospiciu, a el que sofitó con una tropa de trigarantes el coronel José Antonio Andrade. Laris foi designáu pa tomar el puertu de San Blas, que capitularía el 25 de xunetu. Al trate ensin protección, José de la Cruz fuxó de Guadalajara p'axuntase cola división de Hermenexildu Revuelta, dambos dirixiéronse a Zacatecas. Tres una curtia escala, siguió la so marcha escontra Durango llugar nel que foi bien recibíu pol obispu Juan Francisco Castañiza el 4 de xunetu; mientres la marcha del contingente realista, en Saín Alto, parte de la tropa arengada pol cabu de batallón José María Borregu defeccionó y tornó a Zacatecas, proclamando'l Plan d'Iguala'l mesmu día. El 6 de xunetu, Negrete realizó la mesma acción en Aguascalientes, que la so población lo vitoreó.
La plaza de San Xuan del Ríu, abelugada per mil cien realistes sol mandu del coronel José María Novoa, empezó a ser arrodiada polos trigarantes; dende Toluca un batallón empobináu pol teniente coronel Almela llegó al llugar na so ayuda, pero les fuerces empobinaes por Anastasio Bustamante, Juan Domínguez Mansu y Luis Quintanar —el que se xuniera al movimientu independentista— amedranaron pol so númberu a les tropes realistes les cual desertaron en forma masiva. El 7 de xunu, Novoa axustó la capitulación y con solu cuatrocientos fieles retiróse a la capital. Nuna situación asemeyada, pero con seiscientos cincuenta homes, atopábase'l brigadier Luaces en Querétaro. Dende San Luis Potosí partió un contingente d'ochocientos realistes so los mandos de los coroneles Bracho y Pedro Pérez de Santuyano cola cuenta de ayudar. Nuevamente esta marcha foi arrodiada poles tropes de los trigarantes de José Antonio de Echávarri, Gaspar López, Zenón Fernández, Juan José Codallos, Luis Cortázar y Anastasio Bustamante; ensin mayor alternativa, Bracho y Pérez de Santuyano rindiéronse a discreción el 22 de xunu en San Luis de la Paz. Poco dempués, el brigadier realista Torres Valdivia abandonó la ciudá de San Luis Potosí, la cual foi tomada polos coroneles Zenón Fernández y Gaspar López. El 27 de xunu l'Exércitu Trigarante, qu'arrodiaba la ciudá de Querétaro, taba conformáu por diez mil hombre. Ensin mayores esperances de sofitu militar, el brigadier Luaces capituló la plaza de forma pacífica. Per otra parte, el 18 de xunu la ciudá de Toluca foi defendida pol coronel Ángel Díaz del Castillo, pero foi ganáu poles fuerces de Vicente Filisola, Felipe Martínez y del padre José Manuel Esquierdu; na batalla morrieron trescientos realistes y los sobrevivientes replegáronse a la capital.
Dende finales de mayu la Fortaleza de San Carlos de Perote foi sitiada pola undécima división del Trigarante, dirixida por Antonio López de Santo Anna y defendida pol realista Agustín de la Viña. El 11 de xunu, el coronel Saturnino Samaniego rompió'l sitiu, obligando a los trigarantes a recular a Xalapa. Santo Anna entamó tomar el puertu de Veracruz; a prinicipios de xunetu, llogró prindar el baluarte de Santa Bárbara, el baluarte de La Mercé y el baluarte de Santo Lucía. Pero fracasó nel so intentu simultáneu d'asaltar el baluarte de Santiago, la Escuela Práctia d'Artillería, y el cuartel de Fixu que taba defendíu pol teniente coronel José Rincón. Una mala coordinación de los sos homes, aunida a un fuerte bastiu que moyó la pólvora, dio'l trunfu al brigadier José García Dávila. Les baxes de los trigarantes xubieron a casi cien homes. Al ver atayaos los sos planes, Santa Anna dirixióse a Córdoba y Orizaba, dende onde ordenó una espedición a Ponte del Rei coles mires de cortar les comunicaciones al puertu pa evitar una posible meyora de los realistes escontra Xalapa.
Les derrotes y capitulaciones que s'amenaron mientres los primeros cinco meses de la campaña del Exércitu Trigarante fueron una falta pa el oficiales de los cuerpos espedicionarios españoles, el que achacaron estes desgracies a la impericia ya ineptitú del xefe políticu superior Juan Ruiz de Apodaca. Ente estos oficiales atopaben el teniente coronel Francisco Buceli, el capitanes Lara, Carlos María Llorente, Carballo y Miguel Béistegui. Mientres la nueche del 5 de xunetu de 1821, los conxuraos detuvieron a los coroneles Francisco Javier Llames y Blas del Castillo y Lluna, tomando asina'l mandu de los reximientos "Ordes militares", "Castiella", "Infante don Carlos" y dos compañíes de Marina. Con esti cuerpu d'efectivos arrodiaron el Palaciu Virreinal y aprucieron na sala onde s'atopaba aconceyáu Apodaca colos altos xefes militares Pascual de Liñán, Francisco Novella, Juan Sociat y Manuel Espinosa Tello. Dempués d'un encaloráu discutiniu, determinóse que Francisco Novella asumiría'l cargu de Apodaca. Esta sedición nun foi bien recibida polos miembros de la Xunta Provincial de México, sicasí, el nomamientu foi ratificáu'l 8 de xunetu de 1821. 
La meyora de los trigarantes siguió, dende finales d'abril Nicolás Bravo realizó una campaña por Zacatlán, y Tulancingo, onde sosprendió al coronel Manuel de la Concha. El xefe realista fuxó a la capital y Bravo apoderóse del armamentu que s'atopaba almacenáu en Pachuca. El 14 de xunu, esti contingente trigarante, constituyíu por trés mil efectivos, salió de Tulancingo con dirección a Puebla. Mientres el so pasu por Tlaxcala xuniéronse-y los ex jefe realistes Zarzosa y Miota con una fuerza de caballería de trescientos cincuenta homes. Casi coles mesmes, José Joaquín d'Herrera llegó a Cholula, onde se-y xunió l'ex insurxente Manuel Mier y Terán pa dirixir l'artillería. La ciudá de Puebla taba defendida por Ciriaco del Llanu, el que tenía como segundu al coronel José Morán, movíu en San Martín Texmelucan. El día 6 de xunetu empezaron les hostilidaes cuando una columna realista intentó confrontar a los trigarantes, pero ésta foi obligada a tornar a la ciudá p'abelugase; Mier y Terán dirixió un cañeo incesante escontra la ciudá. El día 17 apautóse un armisticiu, mientres esti ralu, el coronel Manuel de la Concha averóse p'ayudar a los sitiaos, pero la so meyora foi combatíu por Epitacio Sánchez, Ramírez y Sesma, el que lo obligaron a tornar a la capital.
Entretano, Iturbide coló de Regueru Zarco escontra Cuernavaca, la cual taba guarnida por Gabriel de Armijo y Cristóbal Húber, pero éstos al enterase del numberosu exércitu que s'averaba, nun fixeron nengún esfuerciu por confrontarlo y treslladáronse de momentu a la Ciudá de México. El 23 de xunetu, Iturbide entró en Cuernavaca, onde dirixió una proclama a los habitantes: 
El xefe máximu del Trigarante siguió'l so camín a Cholula. El día 28 de xunetu, Ciriaco del Llanu capituló la plaza de Puebla dexándose a les tropes espedicionaries españoles dirixise a Tehuacán con honores, con gocie de sueldu y con instrucciones pa embarcase a L'Habana. El 2 d'agostu, Iturbide entró triunfalmente en Puebla. Oyéronse dél voces que la saludaben diciendo "¡viva Agustín I!". El xefe máximu foi recibíu pol obispu Antonio Joaquín Pérez, el que lo lisonjeó pente medies de un discursu nel que mentó'l salmu cientu ventitrés: "Laqueus contritus est, et nos liberatis sumus".
Les Provincies Internes d'Oriente atopábense sol mandu del brigadier Joaquín Arredondo. Cuando los rumores de la proclamación del Plan d'Iguala llegaron a mediaos de marzu, un baturiciu prodúxose nos ánimos de la población. En xunu, Arredondo concentró les sos fuerces militares en Monterrey y ordenó treslladar al mesmu sitiu tolos recursos económicos que s'atopaben en Saltillo, pero'l tesoreru sofitáu polos miembros del Conceyu negóse a obedecer. El brigadier unvió al capitán Nicolás del Moral a la plaza p'arrestar al tesoreru y faer cumplir el so orde, pero'l capitán, llueñe d'obedecer, optó por proclamar el Plan d'Iguala'l 1 de xunetu en Saltillo. Arredondo entendió qu'esta reacción asocedería d'igual forma en Monterrey, polo que s'antemanó, proclamando él mesmu'l plan en dicha ciudá, pero el que proclamaren el plan en Saltillo refugar a siguir reconociéndolo como autoridá. De tal suerte, el brigadier colóse a Tampico pa embarcase escontra L'Habana.
Na provincia de Oaxaca el presbíteru y ex insurxente José María Sánchez tomó nuevamente les armes pa xuntase al Plan d'Iguala; poco dempués el teniente coronel Pedro Miguel Monzón treslladóse al llugar p'ayudar a los independentistes. D'esta forma, pal 9 de xunu'l plan fuera proclamáu en Tehuacán y Teotitlán. Diez díes más tarde, el capitán realista Antonio de León decidió xunise a los trigarantes, llogrando tomar pa la causa les places de Tezontlán y Huajuapan. El 5 de xunetu, León empecipió l'ataque del Fuerte de San Fernando en Yanhuitlán, que yera defendíu pol teniente coronel Antonio Aldao. El coronel realista Manuel de Gruesu allegó na so ayuda pero namái llogró avanzar hasta Huitzo onde foi atacáu per León. Ensin cuntar con más sofitu, Aldao robló la capitulación el día 17 de xunetu apurriendo'l so armamentu a los sitiadores. El día 29, con un gran númberu d'indíxenes mixtecos, León dirixióse a Huitzo. Dempués de disparar tres hores los cañones sobre les posiciones realistes, Gruesu rindióse. El 30 de xunetu, Antonio de León, el contingente mixteco y la caballería de Francisco Miranda tomaron de forma pacífica la ciudá d'Oaxaca pa proclamar la independencia.
Desque s'axuntaron les Cortes en Madrid en 1820, los diputaos del Nuevu Mundu intentaron captar l'atención pa resolver la cuestión americana", que les sos propuestes demandaben mayor representación, abolición de monopolios y llibre comerciu. La delegación americana yera minoría pos solo taba conformada por setenta y ocho diputaos y, por tanto, l'atención de les Cortes centróse en resolver los problemes internos de la Península ibérica. Sicasí, mientres los primeros díes de 1821, los diputaos Miguel Ramos Arizpe y José Mariano Michelena llograron l'aceptación de la medría de seis a catorce diputaciones provinciales pal territoriu de Nueva España, según la destitución de funcionarios que yeren consideraos "anticonstitucionales, brutales y antiamericanos", ente ellos Juan Ruiz de Apodaca y José de la Cruz. D'esta forma nomóse pa exercer el cargu de capitán xeneral y xefe políticu superior de Nueva España al xeneral Juan O'Donojú, el que zarpar de Cádiz el 30 de mayu. Enantes de partir escontra América, O'Donojú, Ramos Arizpe y Michelena axuntáronse pa falar de los planes de crear rexencies, establecer les diputaciones en toles intendencies, y reforzar l'orde constitucional, llogrando un perfectu entendimientu pos los trés yeren lliberales y compañeros masones.
Mientres el mes de xunu, nes Cortes aldericóse la posibilidá d'unviar a América un infante d'España pa gobernar y llograr l'autonomía deseyada, pero Fernandu VII opúnxose al proyectu pos tarrecía qu'esta midida podría desaguar en lleva-y a la guillotina". Una propuesta alternativa foi presentada por José María Couto, la cual pretendía que dellos diputaos de la llexislatura de Nueva España tamién exercieren les sos funciones nel Parlamentu español, pero simultáneamente llegaron les noticies del españíu del movimientu independentista empecipiáu en febreru y del Plan d'Iguala. Arriendes d'ello, la mayoría de los diputaos refugaron cualquier reestructuración al Imperiu español; la división ente americanos y peninsulares fíxose evidente polo que se retardó'l tratar la cuestión americana" hasta setiembre. 
Dempués de realizar una escala en Puertu Pelo, O'Donojú desembarcó del navío "Asia" en San Xuan de Ulúa el 3 d'agostu. Foi recibíu pol brigadier José García Dávila, el que dempués de la ceremonia protocolaria avezada informólu que, sacante la Ciudá de México, Veracruz, Durango, Chihuahua, Acapulco y la Fortaleza de San Carlos de Perote tola Nueva España fuera lliberada del dominiu español. El nuevu xefe políticu superior realizó una proclama a los habitantes na cual increpó la precipitación del movimientu independentista, esponiendo que nes Cortes aldericábase la posibilidá de que se concediera la representación soberana que tanto se naguar por y pidió que se punxera a prueba'l so gobiernu y en casu de qu'ésti nun enllenara les mires, atopábase na meyor disposición pa dexar que s'escoyera otru xefe. O´Donojú ordenó un cese a les hostilidaes per parte de los realistes, y unvió a dos emisarios con cartes empobinaes a Iturbide pa celebrar una xunta. El 11 d'agostu, el xefe máximu del Trigarante dio respuesta, señalando a la villa de Córdoba como llugar de la cita. Per otra parte, dirixióse a Texcoco, dende onde echó voz de proclámesles d'O'Donojú al mariscal Francisco Novella. Esti postreru solicitó un armisticiu y el permisu pa unviar dos comisionados p'axuntase col acabante llegar. Iturbide aceptó, pero cuando los unviaos llegaron a Texcoco prohibióse-yos el pasu so la sida de que les condiciones del armisticiu nun fueren aceptaes por Novella.
Na Ciudá de México concentráronse la mayor parte de les tropes realistes; col regresu de les divisiones de Gabriel Armijo, Cristóbal Húber, Melchor Álvarez y Manuel de la Concha, el cuerpu d'efectivos yera de cinco mil homes. Con un panorama d'acción de guerra inminente, parte de la población civil prefirió emigrar a les pequeñes poblaciones aledañas. Los conventos enllenáronse de muyeres y munchos miembros del exércitu realista fuxeron peles nueches pa incorporase a los independentistes. Novella distribuyó les sos tropes en Tepeyac, Tacuba, Tacubaya, Mixcoac, Coyoacán y el Peñón, en contraparte Luis Quintanar, Anastasio Bustamante y otru xefes trigarantes arrodiaron a a la ciudá tomando posiciones en Chalco, Ixtapaluca, Tepotzotlán, Huehuetoca y Cuautitlán. A pesar de que l'armisticiu atopábase dafechu vixente, el 19 d'agostu, la proximidá de les tropes realistes ya insurxentes amenó un tirotéu innecesariu que produció la Batalla de Azcapotzalco, la cual enllargóse hasta l'anochar. Nun hubo una clara resultancia favorable pa nengún de los batallosos, yá que mientres la esfriega morrieron doscientos realistes y doscientos trigarantes. Ente estos postreros atopaba l'ex insurxente Encarnación Ortiz, y cuando los sos compañeros enteráronse de lo asocedío, por vengación, pasaron poles armes al teniente Vicente Gil, que fuera fechu prisioneru nel campu de batalla. Dambos bandos retiráronse a los sos allugamientos.
El día 24 d'agostu de 1821, dempués d'escuchar misa, O'Donojú y Iturbide roblaron los Tratáu de Córdoba, compuestos por diecisiete artículos en que los sos puntos principales reconocíase la soberanía ya independencia del Imperiu Mexicanu, que sería monárquicu constitucional moderáu. Sería llamáu a gobernar Fernandu VII o dél otru miembru de la casa real y, en casu de que nengún d'ellos aceptara, les Cortes del Imperiu designaríen al soberanu. Mentanto, d'alcuerdu a lo axustao nel Plan d'Iguala, formaríase una Xunta Provisional Gubernativa.
Na mariña del Golfu de México, Santa Anna ordenó al capitán Juan Nepomuceno Fernández, al mandu de cuatrocientos homes, ocupar les poblaciones de Acayucan y Coatzacoalcos. Pal 31 d'agostu la meyora llogróse estender con ésitu hasta Villahermosa de San Xuan Bautista, Huimanguillo, San Antonio y Cunduacán. Coles mesmes el realista Carlos María Llorente proclamó'l Plan d'Iguala en Tuxpan. El 26 de mesmu mes, el mariscal de campu Alexu García Conde —el que yera comandante xeneral de les Provincies Internes d'Occidente— fixo lo mesmo en Chihuahua. El so hermanu, el brigadier Diego García Conde, atrincherárase en compañía de José de la Cruz con mil hombre en Durango. La ciudá foi sitiada por dos mil seiscientos trigarantes sol mandu de Pedro Celestino Negrete, el que solicitó la so rindición, esplicándo-yos la situación xeneral que reinaba en Nueva España. El 17 d'agostu los realistes solicitaron un armisticiu p'asegurar el cursu que tomaben los asuntos na capital, pero Negrete ordenó empezar l'asaltu'l día 22, que enllargóse hasta'l día 31, cuando los realistes izaron una bandera blanca na torre de la catedral. Negrete resultó mancáu por una bala nel quexal, pero a pesar d'ello, él mesmu ratificó la capitulación colando al mandu de los sos homes pa tomar la plaza'l 6 de setiembre. José de la Cruz treslladóse a Veracruz, onde s'embarcó con destín a España.
El 30 d'agostu, Francisco Novella recibió na capital a los comisionados d'O'Donojú, los cuales portaben una copia de los Tratáu de Córdoba. El mesmu día convocóse una xunta xeneral de guerra a la qu'asistieron, amás de los altos mandos militares, l'arzobispu Pedro de Fonte; pola diputación provincial el doctor José Miguel Guridi y Alcocer y Juan Bautista Llobu; pol Conceyu de México Juan José Acha y Francisco Manuel Sánchez de Tagle; pol cabildru eclesiásticu los canónigos Bucheli y Matías de Monteagudo; pola Audiencia de México los oidores Osés y José Yáñez; pol Consuláu de México el conde de Cortina; por Minería Fausto Elhuyar y José Allegría, según otres persones de menos importancia. En primer instancia argumentóse qu'O'Donojú nun tenía facultaes pa roblar los tratáu, y que se-y debía riquir por qu'esplicara personalmente la so postura. Pa ello se comisionaron al doctor Alcocer y al coronel Castillo y Lluna y coles mesmes solicitóse prorrogar l'armisticiu. 
El 5 de setiembre, con un exércitu de dieciséis mil homes arrodiando a la capital, Iturbide montó'l so cuartel en Azcapotzalco. A esti llugar allegaron a rindi-y pleitesía miembros de l'aristocracia, según los militares Domingo Luaces, Melchor Álvarez, Juan Horbegoso, José Morán, Cela, y Arana, el que s'incorporaron al Exércitu Trigarante recibiendo nomamientos de momentu pa dirixir el sitiu de la capital. 
O'Donojú entrevistóse colos comisionados. Amás de riquir la so visita al Palaciu Virreinal, pidíase-y reconocer el cargu de xefe políticu superior a Novella. Ante esti pidimientu O´Donojú negóse, aludiendo la violenta y criminal destitución de Apodaca. Novella pidió entós la so reconocencia como capitán xeneral. Agafáu, O'Donojú volvió negase a dar tal reconocencia, que solamente aceptaría si Apodaca yera restituyíu nel so cargu. Finalmente dambes partes aportaron a axuntase'l 13 de setiembre en Tacubaya, siempres y cuando Iturbide tuviera presente. La xunta de los xenerales O'Donojú y Novella celebróse a puerta zarrada. Al termino de la mesma, namái se dio a conocer que l'armisticiu prorrogábase por trés díes más. 
De vuelta na capital, el 15 de setiembre, Novella fixo públicu la reconocencia d'O'Donojú como nuevu xefe políticu superior. Xiráronse ordes pa lliberar de prisión a los simpatizantes de la independencia, restablecióse la llibertá de prensa y dexóse el llibre tránsitu d'accesu a la ciudá. El día 16 de setiembre de 1821 dende Tacubaya, O´Donojú anunció la terminación de la guerra. Iturbide publicó una proclama convidando a la población a axuntase so les banderes de la llibertá por qu'asina participaren de los beneficiu de la victoria.
La Intendencia de Yucatán pel so llau, que dependía no xudicial del virreinatu de la Nueva España, yera gobernada por Juan María Echéverri. Ésti, al enterase de los movimientos independentistes de Tabasco, convocó en Mérida a la diputación provincial y al Conceyu a una xunta pa decidir la postura a tomar. D'esta forma, el 15 de setiembre declaró la independencia de Yucatán y designáronse como emisarios al coronel Juan Rivas Vértiz y al abogáu Francisco Antonio Tarrazo pa espresar a Iturbide y O'Donojú el deséu de xunise al Imperiu Mexicanu. 
Mientres la primera quincena de setiembre, la provincia de Chiapas, que pertenecía a la Capitanía Xeneral de Guatemala, declaró así mesmo la so independencia. L'intendente Juan Nepomuceno Batres xuró'l Plan d'Iguala y los sos habitantes manifestaron el so interés por incorporase al Imperiu mexicanu.
El 15 de setiembre de 1821, na Provincia de Guatemala, Gabino Gaínza convocó una xunta coles autoridaes del llugar na que decidió proclamase el Plan d'Iguala, pero la población atopábase mal a gustu pola anexón de la Provincia de Ciudá Real de Chiapas, alcordada en Comitán. Magar se realizó'l xuramentu al Plan, la población manifestó'l so deséu d'independencia absoluta tantu d'España como de México. Casi coles mesmes, la Provincia de San Salvador, la Provincia de Comayagua y la Provincia de Nicaragua y Costa Rica declararon la so independencia y anque esistieron fuertes disidencies ente elles, integráronse al Imperiu Mexicanu.
Tacubaya foi la residencia temporal de Iturbide y O'Donojú. Fueron visitaos polos miembros de la diputación provincial, del Conceyu, del cabildru eclesiásticu, del Consuláu, según pol gobernador de la mitra de Michoacán, Manuel de la Bárcena, el oidor José Isidro Yáñez, y l'obispu de Puebla Antonio Joaquín Pérez, el que aspiraben a formar parte del nuevu gobiernu. D'esta forma escoyéronse a los trenta y ocho miembros de la Xunta Provisional Gubernativa, pero nun foi llamáu nengunu de los ex insurxentes pa tomar parte. Los díes 22 y 25 de setiembre efectuáronse dos sesiones preparatorias. Del 21 al 24 de setiembre, les tropes espedicionaries d'España abandonaron la capital pa establecese en Texcoco y Toluca, llugares onde permaneceríen hasta entamar la so partida y embarque escontra L'Habana. El día 24, José Joaquín Herrera ocupó'l Monte de Chapultepec, el 25 entró a la ciudá Vicente Filisola, y el 26 Juan d'O´Donojú.
El 27 de setiembre de 1821, la división de Filisola salió de Chapultepec p'axuntase col gruesu de les tropes del Exércitu Trigarante en Tacuba. A los diez de la mañana, el xefe máximu encabezó'l desfile d'entrada a la capital, avanzando pol Paséu Nuevu hasta l'avenida Corpus Christi, onde se detuvo na esquina del conventu de San Francisco so un arcu triunfal. L'alcalde decanu José Ignacio Ormachea apurrió-y les llaves de la ciudá. Desfilaron 16 134 efectivos, de los cual 7 416 yeren infantes, 7 955 dragones de caballería, y 763 artilleros, el que tresportaben 68 cañones de distintos calibres. Ente los sos principales oficiales atopábense Agustín de Iturbide, Domingo Estanislao Luaces, Pedro Celestino Negrete, Epitacio Sánchez, José Morán, Vicente Guerrero, Nicolás Bravo, Anastasio Bustamante, José Joaquín Parrés, José Antonio de Echávarri, José Joaquín d'Herrera, Luis Quintanar, Miguel Barragán, Vicente Filisola, José Antonio Andrade, Felipe de la Garza, Manuel de Iruela, Antonio López de Santo Anna, Gaspar López, Mariano Laris, y Juan Zenón Fernández. Una vegada termináu'l desfile, na Catedral de México celebróse una misa na cual entonóse'l "Te Deum", dempués Iturbide dirixió un discursu a la población: 
El 28 de setiembre la Xunta Provisional Gubernativa realizó la so primer sesión nel salón d'alcuerdos del acabante nomar Palaciu Imperial. Los trenta y ocho miembros dirixiéronse a la Catedral pa xurar el Plan d'Iguala y los Tratáu de Córdoba. A los nueve de la nueche llevóse a cabu la firma del Acta d'Independencia del Imperiu Mexicanu. La Xunta escoyó cinco miembros pa formar una Rexencia, na cual recayó'l Poder Executivu: Agustín de Iturbide como presidente y como vocal Manuel de la Bárcena, José Isidro Yáñez, Manuel Velázquez de León, y Juan d'O'Donojú, pero esti postreru morrió de pleuresía el 8 d'ochobre, polo cual foi sustituyíu pol obispu de Puebla Antonio Joaquín Pérez.
El 9 d'ochobre, Antonio López de Santo Anna llevó a cabu les acciones militares que llograron la capitulación del Fortaleza de San Carlos de Perote. El 15 d'ochobre, Isidoro Montes d'Oca designó al coronel Juan Álvarez pa llograr la mesma xera nel Fuerte de San Diego de Acapulco. El 26 d'ochobre, el gobernante interín de Veracruz Manuel Rincón xuntóse al plan d'independencia, sustituyó al brigadier José García Dávila, el que prefirió abelugase na fortaleza de San Xuan de Ulúa, siendo ésti'l postreru apartaz español que capituló hasta'l 18 de payares de 1825.
Nes Cortes de Madrid determinóse que los diputaos suplentes d'América yá nun podríen participar nes nueves sesiones, pos estos fueren escoyíos solamente pa un periodu. Por tanto, el llexisladores como Miguel Ramos Arizpe y Mariano Michelena fueron escluyíos. Les noticies de la independencia de Nueva España y Guatemala llograron encender la pasión de los diputaos peninsulares, el que refugaron la firma de los Tratáu de Córdoba. Los diputaos novohispanos Lucas Alamán, Juan Gómez de Navarrete y Miguel Puchet espunxeron elocuentemente que si les Cortes nun reconocíen les esixencies del Nuevu Mundu como lexítimes, España perdería los sos reinos americanos. Pero los diputaos europeos negáronse a dar concesiones a los americanos, estos postreros perdieron pasu ente pasu la esperanza de ver consensuaes los sos pidimientos. El 13 de febreru de 1822, una vegada más les Cortes decidieron por amplia mayoría retardar la cuestión americana" hasta les siguientes sesiones regulares. Nengún diputáu del Nuevu Mundu opúnxose, cuidao que nengún d'ellos permaneció nel Parlamentu español. Entamaren el viaxe de regresu a les sos tierres, convencíos que namái la independencia podría da-yos el gobiernu que deseyaben. El 30 de xunu de 1822, Fernandu VII volvió intentar infructuosamente recuperar el poder absoluto cola ayuda del so Cuerpu de Guardias Reales. N'abril de 1823, el monarca llogró'l so oxetivu cola ayuda de la Santa Alianza, dexando'l pasu al exércitu francés pa triar nuevamente'l territoriu español, y asina consiguir restaurar el absolutismu. Rafael de Riego foi aforcáu en payares de 1823 na Plaza de la Cebada en Madrid. Na Península Ibérica, diose entamu al periodu conocíu como Década Ominosa.
Fueron dellos los intentos de reconquista en México per parte del españoles, el postreru de los cual tuvo llugar en 1829. Nesta ocasión, el xeneral Isidro Barradas y el almirante Ángel Laborde partieron de Cuba con casi cuatro mil soldaos y diecinueve embarcaciones. Desembarcaron el 26 de xunetu en Cabu Coloráu, cerca de Tampico, pero'l xeneral Antonio López de Santo Anna coordinó la defensa y finalmente el 11 de setiembre ganó a el españoles na Batalla de Pueblo Viejo. 
Foi hasta'l 28 d'avientu de 1836, cuando dempués de realizar negociaciones de paz y reconciliación, España reconoció la independencia de México. Per parte del gobiernu español el tratáu foi robláu por María Cristina de Borbón, vilba de Fernandu VII, y José María Calatrava, ente que pol gobiernu mexicanu Miguel Santa María y el presidente en vez José Xustu Corru.
Dende'l nomamientu de los integrantes de la Xunta Provisional Gubernativa foi sintomáticu que nun s'atopara nengunu de los antiguos líderes insurxentes. Convocóse a la elección de diputaos pal Congresu Constituyente. Ésta foi por estamentos, lo que torgó una representación equitativa de les provincies. Sicasí, llogróse formar un grupu heterogéneo. Mientres la primer asamblea apostóse la titularidá de la soberanía, la cual asumió'l Congresu, provocándose asina un claru distanciamientu cola Rexencia, de la cual Iturbide yera'l titular. 
Nel senu del Congresu, ensin esistir puramente partido políticos, formáronse básicamente dos grupos mayoritarios: los republicanos y los iturbidistas, según un grupu minoritariu que naguaba por un réxime gobernáu polos borbonistas. El 18 de mayu, los iturbidistas —conformaos pol altu cleru y miembros del Exércitu Imperial— pidieron y llograron la corona p'Agustín I, el que foi coronáu'l 21 de xunetu de 1822. 
L'amenorgamientu d'impuestos y alcabalas produció una crisis económica, los sueldos del exércitu nun podíen ser cubiertos. El Congresu propunxo l'amenorgamientu de les fuerces armaes. La oposición de los lliberales contra l'emperador se exacerbó y una combalechadura entamada pa establecer la república foi afayada. En razón de esto dellos diputaos fueron arrestaos. 
Iturbide decidió eslleir el Congresu'l 31 d'ochobre, colo cual el pactu de unión establecíu nel Plan d'Iguala rompióse. Esti despotismu foi increpado por Antonio López de Santo Anna el 6 d'avientu pente medies del Plan de Veracruz. A pesar de que Iturbide unvió a José Antonio de Echávarri a reprimir la sublevación, en febreru de 1823 proclamóse'l Plan de Casa Mata, al cual xuniéronse los antiguos insurxentes Guadalupe Victoria, Nicolás Bravo y Vicente Guerrero. En solamente siete semana, los dieciséis diputaciones provinciales, vidueñes de llograr mayor autonomía, xuntáronse al nuevu plan. El 19 de marzu de 1823, l'efímeru imperiu terminó cola abdicación a la corona y l'esiliu de Iturbide.
Establecióse un triunviratu conformáu por Guadalupe Victoria, Nicolás Bravo y Pedro Celestino Negrete, que los sos suplentes fueron José Mariano de Michelena, Miguel Domínguez y Vicente Guerrero, dándose asina'l pasu definitivu a la instauración del régimen republicanu. La clase política tuvo integrada por centralistes, que los sos principales promotores yeren los miembros de la logia masónica escocesa y por federalistes, que los sos principales promotores yeren los miembros de la logia masónica yorkina. 
El 31 de xineru de 1824 aprobóse'l Acta Constitutiva de la Federación Mexicana y el 4 d'ochobre la Constitución Federal de los Estaos Xuníos Mexicanos de 1824, en que la so redacción participaron Miguel Ramos Arizpe, Servando Teresa de Mier, José Miguel Guridi y Alcocer, Carlos María de Bustamante, Valentín Gómez Farías, Lorenzo de Zavala y Manuel Crescencio Rejón, ente munchos otros. Esi mesmu añu, la República mexicana integróse por diecinueve estaos (Yucatán argumentaría más tarde la so incorporación como república federada), cinco territorios y un distritu federal.
Como reminiscencia d'aquel procesu independentista, doscientos años dempués d'empecipiada la xesta insurxente, en 2010 como parte de los festexos del Bicentenariu de la Independencia Mexicana, el gobiernu d'España y el de México dieron en trocar les banderes prindaes mientres la guerra pente medies de la que se algamar la soberanía mexicana.
Artes marciales de China
Les artes marciales de China, conocíes tamién pol términu chinu mandarín de wushu (武術, 武术, wǔshù) y pol más popular de kung fu (功夫, gōngfu), son una riestra d’estilos de llucha qu’aniciaron en China a lo llargo de sieglos.
"Kung fu" y "wushu" son términos mui utilizaos pa referise a les artes marciales chines, pero’l términu chinu qu’equival lliteralmente a “arte marcial chinu” ye "Zhongguo wushu" (中國武術, zhōngguó wǔshù).
"Wushu" significa lliteralmente "arte marcial". Ta formáu por dos pallabres: 武, que significa "marcial" o "militar", y 術, que se traduz por "disciplina", "habilidá" o "métodu." 
"Wushu" tamién val pa nomar el modernu deporte del "wushu", un deporte d’exhibición y de contautu con formes (套路, "tàolù") de mano vacía y d’armes, adaptaes y xulgaes según una riestra de criterios estéticos pa puntuar, desarrolláu dende 1949 na República Popular China.
En cuantes a "kung fu", en China pue usase tamién en contestos dafechu estremaos de les artes marciales, y refierse coloquialmente a l’habilidá o talentu individual resultáu de trabayar duro munchu tiempu. Asina que "wushu" ye un términu más precisu p’actividaes marciales en xeneral.
L’orixe de les artes marciales chines atribúise a la necesidá de la defensa personal, a les téuniques de caza y al entrenamientu militar na antigua China.
Según la lleenda, les artes marciales chines aniciaron na semi-mítica Dinastía Xia hai más de 4000 años. Dizse que l’Emperador Mariellu Huangdi (sieglu XXVII e.C.) foi l’introductor de los primeros sistemes de llucha en China. Descríbese al Emperador Mariellu como un famosu xeneral que, enantes de llegar a ser el cabezaleru de China, escribió llargos trataos de melecina, astroloxía y artes marciales. Ún de los sos principales oponentes foi Chi You, el creador del jiao di, un precursor del modernu arte del shuai jiao.
El "Shoubo" prauticáu na dinastía Shang (1766–1066 e.C.), y el Xiang Bo (asemeyáu al Sanda) del sieglu VII e.C., son dos exemplos d’antigües artes marciales chines. Nel 509 e.C. Confuciu aconseyó al duque Ding de Lu que’l pueblu prauticara les artes marciales amás de les artes lliteraries; d’esta miente les artes marciales empezaron a prauticase pola xente común al marxe de la milicia o les sectes relixoses. Un sistema de llucha llibre llamáu "jueli" o "jiaoli" ye mentáu nel Clásicu de los Ritos (sieglu I e.C.). Esti sistema de llucha inclúi téuniques como golpes, proyeiciones, remanamientos d’articulaciones (Chin Na), y ataques a puntos de presión. El Jiao Di convertióse nun deporte en tiempos de la Dinastía Qin (221–207 e.C.). El Llibru de Han rexistra que contra los Han Antiguos (206 e.C. – 8 d.C.) estremábase la llucha llibre ensin armes, a la que llama "shoubo", pa la que yá había manuales d’instrucción, de la llucha deportiva que llamaben daquella jueli o jiaoli. La llucha ta tamién documentada nel Shǐ Jì, "Archivos del Gran Historiador", escritu por Sima Qian (ca. 100 e.C.).
Una teoría del combate a mano vacía, incluyendo la noción de téuniques "dures" y "suaves", espónse na hestoria de la "Moza de Yue" nos Anales de Primavera y Seronda de Wu y Yue (sieglu V e.C.).
Na Dinastía Tang, los poemes de Li Bai inmortalizaron descripciones de dances con espades. Nes dinastíes Song y Yuan, les cortes imperiales sofitaron competiciones. Los modernos conceutos de wushu foron desendolcaos a fondu haza les dinastíes Ming y Qing.
Les idees asociaes coles artes marciales chines cambiaron cola evolución de la sociedá china y col tiempu adquirieron delles bases filosófiques. Pasaxes del "Zhuangzi", un testu taoísta, tán rellacionaos cola filosofía y la práutica de les artes marciales. Créyese que’l so famosu autor, Zhuangzi, vivió nel sieglu IV e.C. El Tao Te Ching, davezu atribuyíu a Lao Zi, ye otru testu taoísta que contién principios aplicables a les artes marciales. Según ún de los testos clásicos del confucianismu, "Zhou Li", l’arquería y el manexu de carros foron parte de les "seis artes" de la Dinastía Zhou (1122–256 e.C.) que tamién incluíen los ritos, la música, la caligrafía y les matemátiques) "L’Arte de la Guerra", escritu nel sieglu VI e.C. por Sun Tzu, ocúpase direutamente de les téuniques militares de guerra pero contién idees que s’usen nes artes marciales chines. 
Los taoístes prauticaben Tao Yin, exercicios físicos asemeyaos al Qigong, ún de los proxenitores del Tai Chi Chuan, polo menos dende’l 500 e.C. En 39–92 d.C., los "Seis Capítulos de la Llucha a Mano Vacía ", fueron incluyíos nel "Han Shu" (historia de la Dinastía Han Antigua), escritu por Pan Ku. Asina mesmo, el famosu médicu Hua Tuo fixo’l "Xuegu de los Cinco Animales "—tigre, venáu, monu, osu y páxaru— alredor del 220 e.C. La filosofía taoísta y el so enfoque de la salú y l’exerciciu influyeron hasta ciertu puntu nes artes marciales chines. Pue atopase una referencia direuta a conceutos taoístes n’estilos como los "Ocho Inmortales" qu’emplega téuniques de llucha atribuyíes a les carauterístiques de cada inmortal.
L’estilu Shaolin de wushu considérase que ta ente les primeres artes marciales chines institucionalizaes. El primer resclavu de la participación de Shaolin en combate ye una llábana del 728 d.C. qu’atestigua dos ocasiones: una defensa del Monesteriu Shaolin de los bandíos alredor del 610 d.C., y el so posterior papel na derrota de Wang Shichong na Batalla de Hulao nel 621 d.C.. De los sieglos VIII al XV nun se conserven documentos que prueben la participación de Shaolin en combate. Sicasí ente los sieglos XVI y XVII hai como poco cuarenta fontes que dan testimoniu de que los monxos de Shaolin nun solo prauticaben artes marciales, sinón que la práutica marcial llegara a ser un elementu integral de la vida monástica de Shaolin hasta’l puntu de qu’a los monxos abultó-yos necesario xustificalo creando un nuevu canon budista. En dellos xéneros lliterarios de los últimos Ming apaecen referencies de la práutica de les artes marciales en Shaolin: epitafios de los monxos guerreros de Shaolin, manuales d’artes marciales, enciclopedies militares, escritos históricos, rellaciones de viaxes, ficción y poesía. Ensin embargu estes fontes nun nomen dengún estilu específicu orixináu en Shaolin. Éstes, en contraste coles del periodu Tang, refiérense a los métodos Shaolin de combate con armes, incluyendo una habilidá pola que los monxos de Shaolin algamaron sonadía: el palu ("gun"; "gwan" en cantonés). El xeneral Ming Qi Jiguang incluyó la descripción del Shaolin Quan Fa ("métodos de boxéu de Shaolin") y téuniques de palu nel so llibru Ji Xiao Xin Shu, que pue traducise como "Nuevu Llibru de Rexistru de Téuniques Efeutives". Cuando esti llibru s’espardió pel este d’Asia, tuvo bien d’influencia nel desarrollu de les artes marciales en rexones como Okinawa y Corea.
Los estilos de llucha que se prautiquen güei foron esporpollando colos sieglos, dempués d’amestar formes que nacieron más serondamente. Hai que citar por exemplu’l Bagua, Boxéu Borrachu, Garra d’Águila, Cinco Animales, Hsing I, Hung Gar, Lau Gar, Monu, Bak Mei Pai, Mantis Relixosa, Grulla Blanca de Fujian , Wing Chun y Tai Chi Chuan.
En 1900-1901 la Sociedá de la Xusta Harmonía llevantóse contra los ocupantes estranxeros y los misioneros cristianos en China. Esta refrontada conozse n’Occidente como Rebelión Boxer por mor de les artes marciales y exercicios prauticaos polos rebeldes. Anque a lo primero rebalbiaben contra la Dinastía Qing manchú, la Emperatriz Dowager Cixi fíxose col control de la rebelión y tentó d’usala contra les potencies foriates. El fracasu de la rebelión traxo diez años más tarde la cayida de la Dinastía Qing y la creación de la República de China.
La visión actual de les artes marciales chines ta fuertemente influyida polos fechos del periodu republicanu (1912–1949), cuando les artes marciales foron faciéndose más accesibles al públicu en xeneral y munchos artistes marciales foron afalaos a abrir la enseñanza del so arte. Daquella dalgunos consideraron les artes marciales como un mediu de promover l’arguyu nacional y construir una nación fuerte. De resultes publicáronse munchos manuales d’entrenamientu, creóse una academia de formación, organizáronse dos esámenes nacionales y equipos de demostración viaxaron al estranxeru, y per tola China y en varies comunidaes chines del esterior formáronse numberoses asociaciones d’artes marciales. L’Academia Central Guoshu (Zhongyang Guoshuguan), creada pol gobiernu en 1928, y l’Asociación Atlética Jing Wu, fundada por Huo Yuanjia en 1910, son exemplos d’organizaciones que promovíen una sistematización de les artes marciales chines. El gobiernu republicanu entamó a partir de 1932 una serie de competiciones provinciales y nacionales pa promover les artes marciales de China. En 1936, nos XXI Xuegos Olímpicos de Berlín, un piñu d’artistes marciales chinos demostró’l so arte énte una audiencia internacional per primer vez. Col tiempu estos fechos habíen llevar a la consideranza popular de les artes marciales como deporte.
Col fin de la Guerra Civil China y la fundación de la República Popular China el 1 d’ochobre de 1949, les artes marciales chines ensamaron rápido pel mundu. Munchos artistes marciales famosos escoyeron desarreyase de la RPC y degolar a Taiwán, Hong Kong, y otres partes del mundu. Estos maestros principiaron a enseñar nel sen de les comunidaes chines del esterior, pero col tiempu ensamaron les sos enseñances pa incluyir xente d’otros grupos étnicos.
Dientro China torgóse la práutica de les artes marciales tradicionales nos años gafos de la Revolución Cultural China (1969–1976). Lo mesmo que munchos otros aspeutos de la vida tradicional, les artes marciales sufrieron na República Popular China una tresformación radical col envís d’alliniales cola doctrina revolucionaria maoísta. La RPC promovió’l deporte estatalizáu del Wushu, pa sustituyir a les escueles independientes d’artes marciales. Con esti nuevu deporte de competición desaniciábense lo que se consideraben aspeutos potencialmente soversivos de la defensa personal y de los llinaxes familiares de les artes marciales chines. Tamién afalaben l’usu del términu "Kuoshu" (o Guoshu, que significa "les artes de la nación"), en vez del más coloquial de gongfu, nun esfuerciu p’asociar más ciñidamente les artes marciales col arguyu nacional más que colos llogros individuales. En 1958 el gobiernu estableció l'Asociación de Wushu de Toa China como organización reguladora del entrenamientu de les artes marciales. La Comisión Estatal China d’Educación Física y Deportes dirixió la creación d'un sistema nacional de Wushu qu’incluyía formes estándar, currículum d’enseñanza y niveles d’instrucción. Introdúxose’l Wushu tanto na escuela secundaria como na universidá. El desaniciu de la enseñanza tradicional afloxó na Era de Reconstrucción (1976–1989), cuando la ideoloxía comunista volvióse más bonaz pa con otros puntos de vista. En 1979 la Comisión Estatal d’Educación Física y Deportes creó un grupu operativu especial pa reevaluar la enseñanza y la práutica del Wushu. En 1986 fundóse l’Institutu Nacional Chinu d’Investigación del Wushu como autoridá central pa la investigación y alministración de les actividaes de Wushu na República Popular China. Los cambeos nes polítiques y actitúes gubernamentales haza los deportes en xeneral empobinaron a pesllar la Comisión Estatal de Deportes (l’autoridá cimera nesa materia) en 1998. Esti piesllu viose como un intentu de despolitizar parcialmente los deportes organizaos y enveredar les polítiques deportives chines a un enfoque más orientáu al mercáu. De resultes d’estos factores sociolóxicos cambiantes en China, el gobiernu chinu ta afalando los puntos de vista de los estilos de Wushu tanto tradicionales como modernos. Les artes marciales chines son agora un elementu integrante de la cultura china.
Ver tamién: Llista de les artes marciales de China
China tien una llarga hestoria de tradiciones marciales qu’inclúi cientos d’estilos diferentes. Nos últimos dos mil años espoxigaron munchos estilos, caún col so particular conxuntu de téuniques y idees. Hai tamién temes que son comunes a los diferentes estilos, que davezu se clasifiquen en "families" (家, jiā), "sectes" (派, pai) o "escueles" (門, men). Hai estilos con movimientos miméticos d’animales y otros inspiraos en varies filosofíes, mitos y lleendes de China. Dellos céntrense sobre too nel aprovechamientu del qi, mientres qu’otros fáenlo na competición.
Les artes marciales chines pueden dixebrase en categoríes pa diferenciales. Por exemplu hai artes marciales "esternes" y "internes". Tamién pueden categorizase por fasteres, como en "nortices" y "sureñes", según la parte de China u s’orixinaren, al norte o al sur del Ríu Yangtze (Chang Jiang); inclusive pueden clasificase según la provincia o la ciudá. La diferencia que más rescampla ente los estilos nortizos y sureños ye que los nortizos tienden a centrase en pataes rápides y potentes, saltos y movimientos en xeneral fluidos y rápidos, mentanto los sureños dan-y más importancia a unes téuniques fuertes de mano y brazu, a postures estables y fites y a desplazamientos rápidos. Exemplos d’estilos nortizos son el changquan y el xingyiquan. Exemplos d’estilos sureños son el Bak Mei, Choy Li Fut y Wing Chun. Les artes marciales chines pueden tamién clasificase según la relixón, los estilos d’imitación, y los estilos familiares como’l Hung Gar. Estrémense tamién los entrenamientos de los diferentes grupos de les artes marciales chines al marxe del tipu de clasificación. Pero pocos artistes marciales con esperiencia faen una distinción clara ente estilos internos y esternos, o suscriben la idea de que los sistemes nortizos básense sobre too en pataes y los sureños más en téuniques potentes coles estremidaes superiores. La mayoría de los estilos contienen elementos tanto duros como suaves, al marxe de qué nome reciban. Analizando les diferencies acordies colos los principios del yin y el yang, los filósofos dicen que la falta de cualquier d’ellos desequilibra les habilidaes del prauticante o les fai deficientes, darréu que’l yin y el yang por sí solos namái que son la metá d’un completu. Si eses diferencies esistieron alcuando, esborráronse dempués.
L’entrenamientu de les artes marciales chines consta de los siguientes componentes: bases, formes, aplicaciones y armes; los distintos estilos dan-y distinta importancia a cada componente. Además la mayoría de les artes marciales chines tienen mui en cuenta la filosofía, la ética y incluso la práutica médica. Un sistema d’entrenamientu completu tien que tener tamién en consideranza les actitúes y cultura de China.
Les "bases" son una parte cimera de cualquier entrenamientu marcial, yá qu’ensin elles un estudiante nun ye quien a progresar a les téuniques más avanzaes. Les bases constrúinse de cutiu con téuniques rudimentaries, incluyendo guardies, y exercicios de condicionamientu. L’entrenamientu básicu pue incluyir movimientos simples que se faen repetidamente; otros exemplos d’entrenamientu básicu son los estiramientos, meditación, golpes, proyeiciones, o blincos. Ensin músculos fuertes y flexibles, el manexu del Qi o respiración, y la mecánica corporal correuta, faise imposible qu’un estudiante progrese nes artes marciales chines. Un dichu común sobre l’entrenamientu nes artes marciales chines reza: “L’entrenamientu esternu inclúi les manes, los güeyos, el cuerpu y les guardies. L’entrenamientu internu inclúi'l corazón, l’espíritu, la mente, l’aliendu y la fuerza.”
"Formes", o "taolu" (套路, tào lù), son series de movimientos predeterminaos combinaos pa poder prauticalos como un conxuntu llinial de movimientos. Les formes teníen n’orixe l’envís de caltener el llinax d’una rama particular d’un estilu, y enseñábense davezu a estudiantes avanzaos que fueren escoyíos pa caltener el llinax del arte. Les formes taben diseñaes pa contener exercicios concretos, representativos y orientaos al acondicionamientu, que pudieren estrayese, probase y entrenase polos estudiantes en sesiones de sparring.
Güei munchos consideren que les formes son una de les más importantes práutiques nes artes marciales chines. Tradicionalmente xugaron un papel más pequeñu nel entrenamientu de l’aplicación en combate, y foron clisaes pol sparring, l’exercitamientu y l’acondicionamientu. Les formes van construyendo adulces la flexibilidá del prauticante, la fuerza interna y esterna, la velocidá y la forma física, y aprienden equilibriu y coordinación. Munchos estilos contienen formes qu’usen una bona riestra d’armes de tamañu y tipu variaos, usaes a una o dos manes. Tamién hai estilos que se centren nun determináu tipu d’arma. Les formes pensáronse pa ser práutiques, utilizables y aplicables, asina como p’amenar la fluidez, la meditación, la flexibilidá, l’equilibriu y la coordinación. Óyese de cutiu a los maestros dicir: “entrena la to forma como si fuera sparring, y fai sparring como si fuera una forma."
Xeneralmente hai dos tipos de formes nes artes marciales chines. Les más comunes fáense en solitariu por un únicu estudiante. Tamién hai formes de "sparring", que son conxuntos de llucha coreografiaos fechos por dos o más persones. Les formes de sparring diseñáronse pa familiarizar a los lluchadores principiantes coles midíes y conceutos básicos del combate, y pa valir como arbíes d’exhibición de la escuela. Les formes de sparring qu’empleguen armes son especialmente útiles p’aprender a los estudiantes el llargor, l’espaciu y la téunica requeríos pa remanar un arma.
"Aplicación" refierse a la utilización práutica de téuniques marciales. Idealmente les artes marciales chines básense na eficiencia y na eficacia. L’aplicación inclúi exercicios non cooperativos, como les manes qu’emburrien en munches artes marciales internes, y el sparring que se fai con variedá de niveles de contautu y regles.
Cuándo y cómo s’enseñen les aplicaciones difier en cada estilu. Anguaño munchos estilos empiecen a aprender a los nuevos estudiantes con exercicios nos que cada estudiante dispón d’una mena predeterminada de téunica y combate pa usar; estos exercicios son davezu semi-cooperativos, ello ye qu’un estudiante nun ufre resistencia activa a la téunica col envís de permitir la so execución demostrativa y clara. N’exercicios más práuticos, aplíquense unes poques regles y los estudiantes prautiquen cómo reaicionar y responder. 'Sparring' refierse al aspeutu más importante del entrenamientu d’aplicación, asemeyando una situación de combate qu’inclúi normes y regles col aquel d’amenorgar el riesgu de dañu importante pa los estudiantes.
Les competiciones de sparring nes artes marciales chines inclúin les tradiciones de Lei tai (llucha en plataforma elevada) y Sanda o sanshou. Los leitai yeren combates públicos de desafíu qu’apaecieron pela primer vez na Dinastía Song. L’oxetivu yera sacar al oponente d’una plataforma elevada por cualesquier mediu. San Shou y Sanda representen la evolución moderna d’esos torneos de Lei Tai, pero con regles pa reducir el riesgu de mancadures series. Munches escueles d’artes marciales chines enseñen o trabayen coles normes de San Shou y Sanda, faciendo por incorporar los movimientos, carauterístiques y teoría del so estilu. Los artistes marciales chinos tamién compiten en deportes de combate non chinos o mistos, como boxéu, kickboxing y artes marciales mistes.
La mayoría de los estilos chinos tamién entrenen un ampliu arsenal d’armes p’acondicionar el cuerpu y pa exercitar la coordinación y la estratexa. L’entrenamientu d’armes (qìxiè 器械) faise xeneralmente dempués de que l’estudiante seya amañosu nes bases, formes y entrenamientu de les aplicaciones. La teoría básica del entrenamientu d’armes considera que l’arma ye una estensión del cuerpu, y que tien los mesmos requisitos de desplazamientu y coordinación corporal que les bases. El procesu del entrenamientu d’armes entama con formes, formes por pareya, y dempués aplicaciones. La mayoría de los sistemes tienen métodos d’entrenamientu pa caúna de les dieciocho armes del wushu arriendes de preseos especializaos propios del sistema.
Les escueles chines tradicionales d’artes marciales, como los famosos monxos de Shaolin, avezaben tratar l’estudiu de les artes marciales non solo como un mediu de defensa personal o entrenamientu mental, sinón tamién como un sistema éticu. Wude (武德) pue tornase como "moralidá marcial" y constrúise coles pallabres "wu" (武), que significa marcial, y "de" (德), que significa moralidá. Wude ocúpase de dos aspeutos: "moralidá nel actuar" y "moralidá de pensamientu". La moralidá nel actuar refierse a les rellaciones sociales; la moralidá de pensamientu significa cultivar l’harmonía interior ente la mente emocional (Xin, 心) y la mente intelixente (Hui,慧). La fin última ye algamar la “non polaridá” (Wuji, 無極, mui rellacionáu col conceutu taoísta de wu wei), onde intelixencia y emoción tán n’harmonía.
Na cultura popular pueden atopase referencies a los conceutos y usu de les artes marciales chines. Históricamente la influencia de les artes marciales chines pue atopase en llibros y nes artes de representación específiques d’Asia. Estes influencies aportaron va poco a les películes y a la televisión, que lleguen a muncha más audiencia. De resultes les artes marciales chines trescendieron les sos fontes étniques y tienen un interés global.
Les artes marciales xueguen un papel cimeru nel xéneru lliterariu conocíu como wuxia. Esti tipu de ficción básase en conceutos chinos de fidalguía, una sociedá d’artes marciales dixebrada (wulin) y un tema central qu’inclúi les artes marciales. Atópense hestories wuxia tan ceo como nos sieglos II y III e.C., pa la Dinastía Tang empiecen a ser populares y pa la Dinastía Ming evolucionen a la forma de noveles. Esti xéneru ye tovía bien popular en bona parte d’Asia y ye la principal influencia pa la perceición pública de les artes marciales.
Pueden tamién atopase influencies de les artes marciales na ópera china, de la que la ópera de Pekín ye ún de los exemplos más conocíos. Esta forma popular de drama naz na Dinastía Tang y sigue siendo un exemplu de la cultura china. Na ópera china pueden atopase dellos movimientos d’artes marciales, y tamién hai artistes marciales qu’actúen en óperes chines.
Modernamente les artes marciales chines dieron llugar al xéneru cinematográficu conocíu como cine d’artes marciales. Les películes de Bruce Lee fueron responsables del inicial españíu de la popularidá de les artes marciales n’Occidente nos años 1970.
Artistes marciales y actores como Jet Li y Jackie Chan caltienen vivu l’interés poles películes d’esti xéneru. Los filmes chinos d’artes marciales avecen conocese como "películes de kungfu", y tovía tienen dalguna sonadía.
N’Occidente’l kung fu llegó a ser un productu común nel xéneru d’aición, y apaez en munchos filmes que xeneralmente nun se consideren d’artes marciales. Por exemplu la triloxía Matrix, Kill Bill, y Transporter.
Los temes d’artes marciales tamién pueden alcontrase nes cadenes de televisión. Una serie de televisión de los Estaos Xuníos de principios de los 1970 llamada "Kung Fu" tamién sirvió pa popularizar les artes marciales chines en televisión. Con 60 episodios a lo llargo de tres años, foi unu de los primeros espectáculos televisivos norteamericanos n’intentar sopelexar la filosofía y la práutica de les artes marciales chines. L’emplegu de téuniques de les artes marciales chines pue atopase agora na mayoría de les series televisives d’aición, anque solo de cuando en vez ye retratada a fondo la filosofía de les artes marciales de China.
Kung fu
Kung fu pue referise a:
Wushu
Wushu pue referise a:
"Ver wushu (términu) pa más información sobre'l términu "wushu", incluyendo una traducción lliteral y una esplicación de los sos usos."
tamién llamáu chi-fa
Wushu (términu)
Wushu (chinu simplificáu: 武术; chinu tradicional: 武術; pinyin: wǔshù) significa lliteralmente "arte marcial". Ye un términu más afechiscu que kung fu, sicasí inda más usáu, que pue significar lo mesmo arte marcial qu’""habilidá"": un artesanu tien que ser curiosu pa exercer el so oficiu, ye dicir posiar un bon "kung fu". D’esta miente dizse tamién qu’un prauticante de wushu tien bon "kung fu" na so práutica del wushu. Nel so sen más ampliu, la pallabra wushu pue ser la manera de los falantes de chinu pa nomar cualesquier arte marcial del mundu, anque na práutica refierse al deporte modernu denomináu "wushu", tamién conocíu como "wushu modernu" o "wushu contemporaneu"; o inclusive a los estremaos estilos d’Artes marciales de China.
La pallabra wushu fórmenla dos caráuteres chinos: 武 (wǔ), que significa marcial o militar, y 術 (shù), que se torna a arte, habilidá o métodu. Amestaos dan 武術 "wǔshù" o "arte marcial".
Simboloxía del franquismu
La simboloxía del franquismu ye'l conxuntu de símbolos que s'utilizaron como referente icónicu pa identificar visualmente al réxime franquista y a les persones ya instituciones que s'identificaben con élli, y marcar l'apropiación simbólica de llugares emblemáticos, munchos d'ellos utilizaos como espacios de la memoria. Utilizóse masivamente, siguiendo les modernes técniques de propaganda pa consiguir una presencia apolmonante en tolos ámbitos públicu y priváu: banderes, escudos, efixes, monumentos, sellos, medayes, insinies, uniformes y distintivos de toes clases. Inclusive los asientos de los tresportes públicos yeren oxetu d'apropiación simbólica pa perpetuar l'alcordanza de la "Gloriosa Cruzada": un cartelu qu'indicaba "Acutáu pa caballeros tullíos".
L'ausencia de llexitimidá democrática del réxime de Franco impulsó la busca de llexitimidaes alternatives de corte carismáticu, d'acordies col fascismu italianu o'l nazismu alemán, los sos aliaos al empiezu de la Segunda Guerra Mundial. L'ausencia de crítica interna (prohibida la oposición y hábilmente xestionaes pol "Generalísimo" los contrapesos ente les distintes "families del réxime"), produció dende bien ceo un verdaderu cultu a la personalidá del "Caudiellu". 
La parafernalia simbólica del franquismu anicióse mientres la Guerra Civil (1936-1939), tres la so esaltación a la xefatura del Estáu, adoptando en bona midida la desenvuelta nos años anteriores por Falanxe Española de les JONS, a la que se sumó la de los tradicionalistes o carlistes, y la mesma del Exércitu (sobremanera de dellos cuerpos particularmente venceyaos a Franco, como la Lexón Española). Ello ye que el partíu únicu creáu por fusión de falanxistes y tradicionalistes (la Falanxe Española Tradicionalista y de les Xuntes d'Ofensiva Nacional Sindicalista", más conocida como Movimientu Nacional) foi dotáu con un uniforme que sumaba a la camisa azul falanxista la boína colorada carlista y los correaxes militares (que yá s'utilizaben con anterioridá marcando'l calter paramilitar de la Falanxe); tamién incluyía una corbata negra como llutu por José Antonio. Siguió utilizándose mientres tol periodu de la dictadura de Franco.
A pesar de la retirada de dalgunos d'estos símbolos nos primeros años de la Transición —destacadamente los grandes emblemes de xugu y fleches de la emblemática Casa Sindical (torre de lladriyos construyida n'estilu racionalista frente al Muséu del Prau) y de la see central del Movimientu na cai Alcalá de Madrid o el recobramientu del nome de cais (por casu, en Madrid, la Gran Vía, hasta entós "Avenida de José Antonio", o'l Paséu de la Castellana, hasta entós "Avenida del Generalísimo")— munchos d'ellos permanecieron, y en parte la simboloxía franquista sigue presente anguaño, más de treinta años dempués de la muerte de Franco. La llei denominada Llei de Memoria Histórica (aprobada pol Congresu de los Diputaos el 31 d'ochobre de 2007) establez la retirada d'estos símbolos, obligando a les instituciones públiques a ello, y quitando d'ayudes a les instituciones privaes que nun les retiren. Foi oxetu de particular redacción lo referente a los símbolos que puedan afectar a la Ilesia Católica, introduciéndose una salvaguarda por razones relixoses, al par de la que salva a los monumentos con valor artísticu. 
Nes xornaes del Pronunciamientu del 17 y 18 de xunetu de 1936, les fuerces militares sublevaes usaron la bandera nacional col escudu d'armes vixente, esto ye, la vixente "tricolor" col escudu de 1869, que yeren los aprobaos pola Constitución española de 1931. Sicasí, los sublevaos llueu alvirtieron nel terrén operacional el tracamundiu que se creaba a la d'estremar les sos unidaes de les del bandu gubernamental, especialmente nos combates aereu y naval. Per otra parte, dientro de la heteroxeneidá de families polítiques del bandu subleváu, los tradicionalistes y requetés en Navarra demandaron dir a los frentes con banderes coloraes y gualdas" o bien, con blanques nes que bordaban aspes coloraes, llamaes de borgoña o de San Andrés, incluyendo una diversidá d'emblemes ente los qu'había un amiestu de simboloxía monarquista y relixosa, esta última particularmente empobinada escontra'l cultu del "Sagráu Corazón". El gobiernu de la Xunta de Defensa Nacional resolvió esta situación en cuanto al capítulu de banderes, pente medies del Decretu de 29 d'agostu de 1936, robláu pol xeneral Miguel Cabanellas Ferrer, que restablecía la bandera colorada y gualda. Curiosamente, nun se fixo referencia nin a les dimensiones nin al escudu, de manera que les fuerces sublevaes emplegaron ensame d'escudos distintos. Pa resolver esta situación, la Xunta completó'l Decretu cola Orde de 13 de setiembre de 1936 roblada pol coronel Federico Montaner, pola que s'establecía que les formes y dimensiones de les banderes de les unidaes del Exércitu fueren les mesmes d'antes de la proclamación de la República y que l'escudu fuera'l republicanu. Finalmente, y en considerando les pretensiones de la entós influyente Falanxe, un nuevu diseñu pal escudu foi formalmente descritu y reguláu pol Decretu nº 470 de 2 de febreru de 1938 robláu pol xeneral Franco.
L'escudu entós representativu del bandu subleváu y de la so ideoloxía, popularizáu como l'escudu de la águila", sería impuestu al términu del conflictu como escudu nacional de España vixente, inclusive tres dellos llixeros retoques técnicos aprobaos en 1945, non solamente mientres el periodu del réxime franquista puramente, si non que tamién mientres el periodu de la Transición democrática hasta 1981, magar que con ciertos cambeos de valor simbólicu aprobaes en 1977.
Por espresa voluntá del gobiernu franquista, el diseñu del escudu supunxo una novedá con al respective de la tradicional configuración pal escudu nacional dende 1868, momentu a partir del cual, les armes de España como Estáu dexaron tar acomuñaes a les de la dinastía reinante, ensin perxuiciu d'emplegar los elementos básicos d'ésta como yera'l cuartelado colos blasones de Castiella, Lleón, Aragón y Navarra y «entado» en punta col de Reinu de Granada Granada, cola inclusión d'otros elementos heráldicos hestóricos a los que se confirió una distinta simboloxía:
La Águila presente nel escudu de Franco nun ye un símbolu orixinal del réxime sinón que yera yá utilizáu nes armes de los Reis Católicos. Ésti yera'l Águila de San Xuan qu'Isabel la Católica incorporó como soporte al escudu pola devoción al evanxelista cola que la soberana añedió'l lema «"sub umbra alarum tuarum protexe nos"» (protéxinos so la solombra de les tos nales). Inclusive se fixo coronar reina de Castiella el día de la so festividá. Utilizóse una heráldica asemeyada a la utilizada polos Reis Católicos, sustituyendo les armes d'Aragón-Sicilia poles de Navarra, añediéronse les Columnes de Hércules y la divisa Una, Grande y Llibre".
Na tradición heráldica española, el xugu, el fexe de fleches y el nuedu gordianu, fueron elementos que, xuntu col ramu de granaes, y el lema "Tantu Monta", conformaben la divisa personal mesma más espublizada de los Reis Católicos, tal que foi afiguráu nel cancioneru" de Pedro Marcuello. Esta divisa foi incorporada a la combinación de les armes familiares de dambos maríos a partir de 1475, según apautóse nes capitulaciones de la llamada Concordia de Segovia y de la cual, una representación gráfica del escudu qu'identificaría la xunta de los dos reinos más importantes de la península, ye la imaxe del escudu más antigua caltenida. Según Faustino Menéndez Pidal de Navascués la significación de la divisa yera daquella de calter galantiador, formando un xuegu mutuu simbólicu fundáu nes iniciales de los nomes de dambos maríos, siguiendo un costume de la dómina pola que cada cónyuge emplegaba les iniciales del so correspondiente na firma de documentos, tal que lo declararon los mesmos reis en 1497 pente medies de la ordenanza que regulaba'l grabáu de les monedes de plata, con un significáu xenuín d'igualdá de dambos soberanos.
Atribuyíos nel so conxuntu equivocadamente a Antonio de Nebrija, a el que según Menéndez Pidal solo correspondería-y la creación del lema "Tanto Monta", la so interpretación foi oxetu de diverses conxetures por distintos autores munchos de los cual refiérense a esplicaciones fantástiques o lleendes infundaes. Mesma del Rei yera la divisa del nuedu gordianu, d'enraigono na corona d'Aragón, y que se disponía perpendicularmente al xugu, como asina apaez nel cancioneru de Marcuello o nel tremes del palaciu de la Aljafería de Zaragoza, pero qu'en Castiella causó tracamundiu y foi acomuñáu a les coyundas del xugu. La fleches pela so parte fueron representaes nun númberu variable, pero siempres apuntando escontra baxo. Col tiempu esta divisa propia a los Reis Católicos como maríos espublizóse a otres composiciones heráldiques siendo adoptáu en della de les sos variantes como parte de los emblemes non solamente de villes y ciudaes, como por casu Ronda, Marbella o Málaga, sinón tamién d'Estaos como Puertu Ricu o los Países Baxos.
L'adopción d'esti símbolu prodúxose por causa de una esplicación d'un profesor de la Universidá de Granada, Fernando de los Ríos, d'enclinos socialistes, que nuna clase de Derechu Políticu instruyendo sobre l'Estáu Fascista y los sos símbolos, fixo un apunte nel enceráu con un ramillete de fleches entroncadas con un xugu, indicando qu'esi sería'l símbolu del fascismo de nacer o surdir en España:
Un alumnu asistente a esa clase, Juan Aparicio López, foi'l que suxurió l'adopción d'esti símbolu pa les JONS d'Onésimo Redondo y Ramiro Ledesma (Xuntes d'Ofensiva Nacional Sindicalista). Tamién propunxo la bandera colorao y negro" y el lema "España, una, grande y llibre".
El que diseñó la yuxtaposición con que foi adoptáu'l símbolu de la JONS foi'l burgalés Escribano Ortega, firmante del manifiestu de los gallos de marzu" nel que converxíen la so cualidá de dibuxante cola so personalidá tradicionalista. Nuna cuartiya rayó la verticalidá oblicua de les fleches y la horizontalidá maciza del xugu y dispúnxose a xunilos pola so converxencia y asina foi como renació l'emblema al que Ramiro Ledesma adoptó como representativu de les nueves JONS y que más tarde perduraría y sería adoptáu por Falanxe nel momentu mesmu de la fusión el 13 de febreru de 1934 representada por Ramiro y José Antonio nun áticu de la Gran Vía madrilana. Más tarde, José Antonio Primo de Rivera, el 19 d'ochobre del mesmu añu, nuna comunicación ente otres coses dicía:
El poeta y militante falanxista Rafael Sánchez Mazas remembró nuna edición de la revista "El Fascio" de 1933 les motivaciones pa la adopación per parte de la Falanxe Española de dalgunos de los elementos de la divisa de los Reis Católicos, llegando a atribuyir el so orixe a delles de les obres del poeta romanu Virxiliu (70 a. C. – 19 a. C.), el simbolismu de les fleches, como espresión de la guerra remembrada na so obra "Eneida", y el xugu, pa los llabores agrarios, basada pa les Geórgicas, col que pretendía conferise a la divisa, un significáu propiu al ideariu falanxista:
Pa los responsables del ideariu falanxista como José Antonio Primo de Rivera, Juan Aparicio, Ernesto Giménez Caballero, Ramiro Ledesma, Orbegozo, que dexaron les sos reflexones na revista "Fascio" l'emblema escoyíu tamién s'averaba al del fascismu italianu, esti de la mesma inspiráu nel fascio o símbolu de los líctores romanos, pente medies de l'asociación polisémica en español de la palabra fai, tamién del llatín "fasces", que s'entiende como fai de fleches o de trigu, o como l'imperativu del verbu "faer", afaciéndose al espíritu revolucionariu que quería dase a la Falanxe y a la grave cuestión de la reforma agraria, tema de l'actualidá política de los primeros años de la Segunda República. Sánchez Mazas volvía recordar la intencionalidad simbólica acomuñando'l fexe de fleches a un vocable propiu del campesinado, qu'inclusive inspiró un cuentu tradicional: el del padre que al morrer manda a los sos fíos mayores partir un fexe, cosa imposible, ente que'l fíu pequenu consíguelu fácilmente quebrando les espigues d'una nuna. La moraleja ye, que permaneciendo xuníos como'l fexe, van ser invencibles. El xugu y el fexe de fleches queríen simbolizar una forma de vida y a una forma de gobernar, prudente y al empar entamadora:
El diseñu del xugu y el fexe de fleches foi descritu na pragmática expedida polos Reis Católicos en Medina del Campu nel añu 1497, pa llevar a cabu la so reforma monetaria onde pretendíen unificar el sistema monetariu amás de regular el funcionamientu de les cases de moneda y monederos. Nes moneda introducieron el xugu, el fexe y el nuedu gordianu.
L'emblema del Xugu foi'l propuestu por Antonio de Nebrija a Fernando como emblema de la so esposa Ysabel, qu'enantes -y pidió que l'emblema empezara por Y. El poeta propúnxo-y el Xugu porque foi l'oxetu al que taba arreyada una cuerda col nuedu gordianu", un nuedu que yera imposible de desamarrar menos pa el que tuviera destináu a ser el conquistador del mundu. El mesmu Alejandro Magno sacó el so espada y cortóla esclamando "Tantu monta" (da lo mesmo), por que'l rei tomara l'acción directa pa faer valir la so posición. 
Y ufiertáu nel añu 1516 al Emperador Carlos V:
El decretu de 1938, qu'especificaba'l nuevu escudu d'armes del réxime, incluyó estos elementos según la disposición usada nel sieglu XIV, esto ye, col fexe de fleches apuntando escontra baxo, pero a partir de 1945, el nuevu diseñu varió esa posición y de magar, el fexe apuntaría escontra riba, averándola a la interpretación falanxista. Esti símbolu foi adoptáu pol franquismu como símbolu del nuevu y únicu partíu del réxime, Falanxe Española Tradicionalista de les JONS (FET JONS), frutu de la unión de Falanxe Española de les JONS y Comunión Tradicionalista (carlistes) nel que tamién s'integraron miembros del restu de partíos y grupos derechiegos que sofitaben la sublevación y qu'habíen quedáu disueltos tres l'entamu de la Guerra: la Confederación Española de Dereches Autónomes (VENZA), monárquicos alfonsinos y otros partíos de significación derechiega, agrarios, etc.
El víctor ye un símbolu acuñáu nel Antiguu Imperiu romanu y que derivó del crismón.
A partir del Edictu de Milán nel añu 313, de nuesa yera, el crismón apaecía en monedes, estandartes y col tiempu pasó a formar parte tamién de los escudos de los lexonarios romanos. Según la lleenda l'emperador Constantino nos sos suaños, la nueche anterior a la batalla de la Ponte Milvio, apaecióse-y el crismón al par de les palabres de "«In hoc signu vinces»" («Con esti signu vas vencer»). A otru día ésti sustituyó'l águila imperial pol crismón o "labarum" y ganó la batalla. 
Adulces foi tresformándose nos escudos romanos hasta adoptar otra forma bien distinta. Convirtiérase n'otru símbolu: el Víctor, Escudu de la Victoria o Victoriosu.
Foi adoptáu por dél universidaes españoles dende'l sieglu XIV, como la de Salamanca y más tarde la d'Alcalá de Henares como emblema pa el doctores, n'inscripciones murales con pintura colorada o negra que se caltienen anguaño. Finalmente, escoyóse como adecuado pa ser utilizáu nel Desfile de la Victoria" (18 de xunetu de 1939) y, a partir d'entós, mientres tola dictadura franquista, como emblema propiu de Franco. 
Equivocadamente piénsase que foi diseñáu pol ocultista Corintiu Haza, qu'incorporaría al emblema símbolos astrolóxicos pa protexer simbólicamente al Caudiellu".
Nel añu 1940 creóse'l estandarte y guión que fueron emplegaos hasta'l so fallecimientu pol dictador. La mesma banda y los dos dragantes conteníen les columnes de Hércules con fuste en plata, base y capitel corintiu n'oru y dambes timbradas con una corona imperial na columna próxima al llau del mástil y una corona real abierta na más alloñada. La columna del llau más cercanu al mástil apaecía asitiada nel cantu inferior, ente que la otra lo taba nel cantu cimeru.
Na creación del estandarte utilizóse de base la Banda Real de Castiella que yera una banda personal de los reis de Castiella y darréu usada polos Habsburgu.
L'estandarte, la bandera que foi izada en residencies oficiales, acuartelamientos y naves de la Armada consistió nuna enseña cuadrada colos elementos mentaos.
La Banda de Castiella y les Columnes de Hércules tamién formaron parte del escudu personal qu'emplegó Franco como Jefe d'Estáu. Nesti escudu tamién figuraba encolada la Cruz Laureado de San Fernando y una corona abierta, ensin diademes, denominada corona militar de caudillaje.
En cuanto al númberu y significación d'estes estatua en cada unu de los periodos del franquismu, propúnxose una interpretación según la cual hasta l'añu 1959 (sobremanera nos años cuarenta) pretendíase legitimar el réxime y "perpetuar la memoria de la victoria"; nos años sesenta rindíase "homenaxe particular a Franco y a la so obra" (nun espíritu coinicidente col de la conmemoración de los "XXV Años de Paz" -1964-); y nel últimu periodu (enllargáu tres la muerte de Franco hasta 1978) pretende afitase la memoria" con un oxetivu inmovilista".
Llugares onde s'atopen estes estatua na actualidá:
Kung fu (términu)
Kung-fu, Gongfu o Gung Fu (chinu simplificáu: 功夫, pinyin: gōngfu) ye un términu bastante conocíu del idioma chinu emplegáu anguaño pa nomar les Artes marciales de China. Ello ye, esti términu acueye a toles artes d'esta mena surdíes nel territoriu chinu, lo que supón más de doscientos estilos a veces dafechu estremaos, ensin cuntar les correspondientes rames. 
Sicasí'l so significáu orixinal ye daqué diferente. Nun tien que ver necesariamente colo marcial, sinón que se refier a la perfeición en dalguna habilidá pola mor del trabayu y el tiempu invertíos nel so desarrollu.
El términu Kung fu vien de les pallabres en chinu cantonés "kung": trabayu, llabor; y "fu": correuto, afechisco, bien fecho, sabio, ensembre. Lliteralmente Kung fu podía tornase a "Trabayu bien fechu", pol conceutu de que too a lo que se-y dedique xera y tiempu llega a pintoriu.
Llista de les artes marciales de China
Los cientos de diferentes escueles y estilos de les artes marciales de China son llamaos en conxuntu Kung Fu (功夫), Wushu (武術), Kuoshu (國術), o Quan fa (拳法), dependiendo de les persones o grupos que lo faigan. La siguiente llista nun ye dende llueu completa.
Les artes marciales chines pueden estremase n’estilos Neijia (內家, "familia interna") o Waijia (外家, "familia esterna").
Munchos estilos combinen téuniques tanto internes como esternes. Un bon exemplu ye’l Chow Gar.
Hai un continuu alderique na comunidá de les artes marciales a nivel tanto popular como académicu sobre la distinción ente artes "internes" y "esternes". Poro la llista d’estilos consideraos internos o esternos pue variar de manera según les fontes. Solamente hai tres estilos chinos que son universalmente reconocíos como internos, y llámenlos dacuando "estilos internos ortodoxos." Estos tres estilos son Xingyiquan, Baguazhang y Tai Chi Chuan, consideraos internos y como artes aparte por Sun Lutang, que popularizó muncho los términos "neijia" y "waijia" como métodu de clasificar les artes marciales.
Sensei
Sensei (先生) ye una pallabra xaponesa que dende los caráuteres kanji "sen" (先) y "sei" (生 nacer, vida) tórnase lliteralmente a “el que nació enantes". Llibremente sensei vien significar maestru o profesor, y en Xapón úsase como títulu pa dirixise a profesionales como abogaos, contables, médicos, políticos, clérigos, y otres figures d’autoridá. La pallabra úsase tamién p’amosar respetu a daquién qu’algamó ciertu nivel de maestría nuna forma d’arte o en dalguna otra habilidá: por exemplu pa dirixise a novelistes consagraos, empresarios, músicos, maestros d’artes marciales y artistes. 
La espresión xaponesa "sensei" amiesta los mesmos caráuteres que la pallabra china pronunciada xiānshēng en mandarín. Xiansheng ye un títulu de cortesía pa una persona digna de respetu. Pue dir tamién al par del nome de daquién pa significar "caballeru" o, más de cutiu, "señor". Primero del desarrollu de les modernes llingües llariegues de China, "xiansheng" usóse pa dirixise a maestros d’entrambos xéneros; esto cayó en desusu nel mandarín estándar, masque consérvase en dellos dialeutos chinos sureños como’l cantonés, Hokkien y Hakka, onde tovía tien el significáu de "maestru" o "doctor". En xaponés, "sensei" úsase tovía pa dirixise a persones d’entrambos xéneros. Los sos usos nos actuales idiomes chinos del sur y en xaponés tan escurque más acordies cola etimoloxía. 
Fuera de Xapón la pallabra "sensei" úsase cuasi siempre pa referise a un instructor d’artes marciales d’orixe xaponés de diferente grau según la escuela, pero tamién llega a usase fuera de les artes marciales y contestos culturales asemeyaos (por casu la llamada cultura otaku). Por exemplu en contestos de fala inglesa "sensei" úsase davezu nos negocios y na industria pa referise a un espertu esternu qu’entrena o aconseya sobre la escelencia operativa y organizativa.
Na escuela zen Sanbo Kyodan, "sensei" úsase pa referise a profesores ordenaos per debaxo del grau de roshi. Ensin embargo otres escueles del Budismu xaponés empleguen el títulu pa cualquier sacerdote al marxe de la so antigüedá; por exemplu úsase pa ministros del Jodo Shinshu nos Estaos Xuníos, seyan o non xaponeses. Según el maestru zen Seung Sahn, na escuela de zen Kwan Um el títulu Ji Do Poep Sa Nim ye netu al títulu xaponés "sensei." Nel Budismu Nichiren, "sensei" refierse a l’autoridá cimera de la organización.
Nel so país d’orixe, "sensei" pue tamién usase con connotaciones negatives. Siguidores y almiradores acérrimes úsenla dacuando pa combayar, como cuando falen de o se dirixen a cabezaleros carismáticos de la empresa, la política o lo espiritual. Sobre too los falantes xaponeses son sensibles a esti usu cuando se refier a miembros d’una sociedá zarrada, venceyando o identificando "sensei" con una persona en particular —munchos si non la mayoría de los falantes ven darréu esti usu como indicativu de siguidores que falen d’un cabezaleru carismáticu espiritual o sectariu—. Cuando parolen sobre estes situaciones, los falantes xaponeses usen dacuando’l términu faltonamente pa facer risión del afalagamientu esaxeráu, y los medios xaponeses invóquenlu de cutiu pa sorrayar la megalomanía de los que se dexen contemplar d’esta manera. Nestos casos na fala pronúnciase un sarcásticu "sensei" pa resaltalu, mientres que per escritu nun se pon en kanji sinón n’escritura katakana, neto a les comines o cursives n’asturianu.
Sifu
Sifu o Shifu (師傅 o tamién 師父; pinyin: "shīfu", cantonés: "si1 fu6") son maneres de pronunciar la pallabra china que significa maestru. El caráuter 師 significa “profesor”. El significáu de 傅 ye “tutor”, y el de 父, “padre”. Estos dos últimos caráuteres lléense "fu" col mesmu tonu en cantonés y en mandarín, lo que crea dalguna ambigüedá. En chinu úsase davezu’l términu asemeyáu de 老師 "lǎoshī" (cantonés "lou5 si1"), que significa "profesor". 
Anque se pronuncien igual y tienen significaos paecíos, los dos términos son distintos y el so usu estremáu. L’antiguu términu 師傅 tien solamente’l significáu de "maestru", y úsase pa espresar el respetu xeneral del falante poles habilidaes y esperiencia del apelláu. D’esta miente, por exemplu, un veceru pue dirixise asina a un mecánicu del motor. Ensin embargu’l términu más serondu de 師父 lleva’l significáu dual de "maestru" y "padre", poro implica una llinia de continuidá na rellación ente profesor y estudiante. Por exemplu, nun contestu de trabayu, hai que la usar solamente pa dirixirse al "propiu" instructor o maestru del falante. Nel exemplu anterior, l’aprendiz de mecánicu tien que se dirixir asina al so maestru, pero non el veceru. Per otra parte una personalidá relixosa, y por estensión los espertos n’artes marciales chines, pueden ser trataos como "maestru-padre" (師父) en cualesquier contestu.
Nes cultures chines, el términu úsase como una forma respetuosa de dirixise a persones que tán n’oficios cualificaos, como a xoferes, cocineros, decoradores, asina como a artistes de l’actuación y, menos davezu, p’artistes gráficos como pintores y calígrafos. La pallabra más avezada pa dirixise a los espertos nes artes gráfiques ye "dashi", "gran maestru". Darréu que nun ta clara la llende d’en qué oficios pue aplicase "sifu" o "shifu", úsase tradicionalmente pa referise a los oficios tradicionales onde la enseñanza se fai por aprendimientu, cuando un "maestru" ("shīfu" 師傅) tien el so correspondiente "aprendiz" ("túdì" 徒弟). Del mesmu mou, al implicar la instrucción relixosa una rellación maestru-estudiante asemeyada al aprendimientu, los monxos budistes y los sacerdotes taoístes son tamién trataos de "sifu" o "shifu".
A los profesionales colexaos como médicos y abogaos raro ye que los llamen ""sifu"" o ""shifu"", y hai miembros d’eses profesiones qu’inclusive pueden atopar faltosa esa manera d’apellalos. Tampoco los académicos y profesores nun son xeneralmente apellaos ""sifu"" o ""shifu"". Especialmente na China continental, pero tamién tradicionalmente en Taiwán y n’otros llugares, el términu preferíu p’académicos y profesionales colexaos ensin títulos especiales (p.e. nun s’inclúin los doctores en medicina) ye "laoshi" (老師). Incluso pa los doctores en medicina’l títulu ""laoshi"" pue considerase superior a "doctor". A los qu’algamaron nivel pa ser trataos de "laoshi", como los profesores de les facultaes de medicina o los que tienen el doctoráu, hai que los tratar de "laoshi" más que de "doctor". El mesmu términu pue usase tamién pa los que tán n’otros llabores que pueden considerase asemeyaes a los académicos y profesionales, como los escritores consagraos.
Tradicionalmente nes artes marciales chines, vien emplegándose sifu como términu familiar y signu de respetu igual que nel usu xeneral.
El términu emplégase nun contestu más íntimu cuando un estudiante se convierte n’estudiante formal o discípulu del maestru. L’aceutación como estudiante ye un actu performal, que rique davezu una ceremonia de discipuláu llamada "bai shi" (“honrar, venerar al maestru”). Dempués de la ceremonia, la rellación defínese más direutamente en términos de padre/fíu, y el tratamientu va más allá del respetu poles habilidaes y los conocimientos.
David Julius
David Julius (Brighton Beach, 1955) ye un bioquímicu estauunidense. Ye consideráu como'l pioneru nel análisis molecular de los nociceptores.
Nació en Brighton Beach, Brooklyn y llicencióse en Bioloxía en 1977 nel Institutu Tecnolóxicu de Massachusetts (MIT, nes sos sigles n'inglés). En 1984 doctoróse en Bioquímica na Universidá de Berkeley. Ye profesor de la Universidá de California en San Francisco.
Julius yemiembru de numberoses academies como la Academia Nacional de Ciencies d'Estaos Xuníos, o l'Academia Nacional de les Artes y les Ciencies.
David Julius evidenció la existencia d'una neurona sensorial denominada como nociceptor, que respondería a estímulos físicos o químicos cuya intensidá produz dolor nel ser humanu. Polo tanto, Julius considera que la nocicepción ye una modalidá sensorial específica y individual.
Arriendes d'ello, Julius identificó al canal TRPV1 como receptor neuronal d'estímulos nocivos. Con esta canal, ye posible tratar dolores crónicos, síndromes inflamatorios neuróxenos, o los asociaos a la artritis, el cáncer o l'asma.
Recibió numberosos premios, ente los que destaca'l Premiu Kerr n'investigación básica de la Sociedá Americana del Dolor (2006), el Premiu Zülch d'investigación neuronal de la Sociedá Max Planck (2006), el Premiu Edward Scolnick en Neurociencia del MIT (2007), el Premiu Alden Spencer de Neurociencia de la Universidá de Columbia (2007), el Premiu Julius Axelrod de la Sociedá de Neurociencia (2007) o el Premiu Príncipe d'Asturies d'Investigación Científica y Técnica de 2010 xunto a Linda R. Watkins y Baruch Minke.
Koryu
Koryu (古流, koryū) ye una pallabra xaponesa venceyada al ámbitu de les artes marciales xaponeses antigües. Esta pallabra tórnase lliteralmente a “vieyu estilu”, de古 "ko" (antiguo, vieyo) y 流 "ryū" (escuela, estilu); o tamién a "escuela tradicional" Koryu ye un términu xeneral pa escueles xaponeses d’artes marciales anteriores a la Restauración Meiji (el periodu ente 1866 y 1869 cuando biltaron importantes cambeos sociopolíticos que llevaron a la modernización del Xapón). Anque nun hai data oficial d’aniciu, dase davezu la de 1868, el primer añu del periodu Meiji, o la de 1876, cuando se dictó l’"edictu Haitorei" que prohibía llevar espaes en públicu.
Los sistemes xaponeses de budo posteriores a la Restauración Meiji conócense como "shinbudo" o "gendai budo". Ente los más conocíos tán el yudu, kendo modernu, "iaido" y aikido. Los sistemes koryu de les artes marciales xaponeses inclúin de cutiu téuniques de llucha con y ensin armes. Normalmente apriéndense estremaes armes a los estudiantes d’estos antiguos sistemes.
Kobudo (古武道) ye un términu xaponés que pue traducise como "vía marcial antigua." Antaño conocíase como Kobujutsu ("arte marcial antiguu"), pero cuando les artes marciales principiaron a prauticase xeneralmente por otres razones que les puralmente práutiques, conozse agora más como Kobudo. Dientro Xapón pue referise a cualquier arte marcial tradicional y ye sinónimu de Koryu. Pero nun hai que confundir esti Kobudo col Kobudo d’Okinawa.
Nel periodu feudal de la hestoria xaponesa, munches escueles koryu foron la "otome ryū" (lliteralmente, "lo que fluye pero queda en casa") d’un determináu dominiu "han". Ser una "otome ryū" acarrexaba qu’al so cabezaleru-y tocaba un xornal n’arroz del "koku" (una unidá de midida usada pa calcular ingresos n’arroz y pa midir la bayura relativa d’un "han") total del "han" a cambéu d’entrenar a los samuráis del dominiu. Sicasí había esceiciones a la fundación por un "han" en concreto, y munchos "ryu" o nunca foron sofitaos por un "han" o fóronlo solo en parte. Por exemplu a la Tenshin Shōden Katori Shintō-ryū encontábenla solo les donaciones de los "bushi" de la fastera y nunca tuvo venceyada a un dominiu específicu. Igualmente la Maniwa Nen-ryū foi fundada y encontada polos granxeros nativos del pueblo de Maniwa na Prefeutura Gunma, col envís de protexer el pueblu. Un tercer exemplu ye la Kashima Shin-ryū, que recibió’l nome d’un famosu santuariu Shinto y que sacaba fondos pa encontase de los impuestos sobre les actividaes venceyaes a les tierres posiaes o controlaes pol templu, asina como de sirvir de guardies hereditarios del santuariu Kashima. Poro estos tipos d’alcuerdos permitíen a los cabezaleros de les escueles dedicase ensembre a enseñar, mientres facíen estremaos servicios a los proteutores de la escuela.
Solamente cola Restauración Meiji estos cuasi 500 años d’alcuerdos empecipiaron a acabase y dellos cabezaleros d’escueles tuvieron que buscar otros medios de vida. Enseñar los sos "ryu" al públicu en xeneral foi solamente una de les principales opciones. Anguaño los maestros xefe d’un koryu o d’una escuela de "kenjutsu" gánense la vida enseñando’l so arte, pero cola so devoción garanticen que les sos artes siguen puxando unes cuantes xeneraciones.
La siguiente llista nun ta completa; solamente inclúi les escueles llexítimes más conocíes:
Nacionalismu européu
El europatriotismo o nacionalismu europeo ye'l patriotismu d'Europa. Con él ta rellacionáu'l pan-nacionalismu europeo.
El europatriotismo nun ye una palabra bien definida, y mientres dalgunos entiéndenlo como'l patriotismu pa y sobre Europa, los sos ideales comunes, heriedu y nociones asemeyaos (temes en discutiniu), munchos ven el Europatriotismo definíu como'l patriotismu pa y sobre la Unión Europea. Tal patriotismu de la Unión Europea nun ye xeneralmente'l patriotismu pa les instituciones de la Unión Europea, sinón el patriotismu pa una visión de los pueblos de la Unión que s'identifiquen primero cola Unión Europea como un futuru de tao nación (o un cuerpu supranacional asemeyáu) a diferencia de los pueblos onde'l patriotismu ye'l del Tao miembru de la Unión Europea, del cual ellos son ciudadanos. Munchos tamién sostienen una visión na que la Unión Europea tomaría tol continente. Sicasí, tamién se sostienen otres propuestes como la creación d'unos Estaos Xuníos d'Europa.
El nacionalismu europeo naz cola idea de Víctor Hugo de los Estaos Xuníos d'Europa. Resalvada esta idea polos contemporaneos de Víctor Hugo, algamo'l so clímax nos años 20, sobremanera en septiembre de 1929, cuando'l presidente de Francia, Aristide Briand fixo un discursu nel que dicía qu'Europa hai d'avanzar escontra un modelo federal.
Sicasí, el nacionalismu europeo viose atayáu pol ascensu de Hitler al poder y la Segunda Guerra Mundial. Tal guerra fixo qu'Europa dexara de ser el centru del mundu, pasando a los Estaos Xuníos d'América.
Dempués de la Segunda Guerra Mundial, la idea de Víctor Hugo foi creciendo y dando frutos, tal como la creación primero de la Comunidá Económica Europea, depués de la Unión Europea y l'implantación de la moneda única para tola Unión y la Constitución Europea.
La idea de pan-europeismo implica que'l prefixu aplícase a lo llargo de toa Europa en contraste colos países que lu conformen na actualidá.
Históricamente, la cultura europea nun llegó a una unidá geopolítica, cuidao que les cultures nacionales influyeron na creación de estado-nación. Na actualidá, la integración europea coesiste coles llealtaes nacionales y el patriotismu nacional.
El desenvolvimientu d'una identidá europea vese como un oxetivu vital na alquisición d'influencia política, económica y militar en tol mundu d'una Europa xunida. Sofita la fundación de valores comunes europeos, como los derechos humanos fundamentales y l'espardimientu del bienestar. Tamién fortalez la democracia supranacional y les instituciones sociales de la Unión Europea. El conceutu d'identidá común europea ye vistu como un subproductu de la meta principal del procesu integrador européu, y se promueve viviegamente. Les poblaciones del Reinu Xuníu, los Países Baxos y Escandinavia tienen una alta proporción de euroescepticismo.
Los exemplos de la cultura pan-europeo contemporanea llindar a delles formes de cultura popular:
Los intentos apostaos pa usar la cultura popular pa promover la identificación cola Unión Europea fueron revesosos. En 1997, la Unión Europea distribuyó un cómic tituláu "La Guerra del Xeláu d'Artimora", dedicáu a los neños de les escueles. La oficina de la UE en Londres nun lo distribuyó por cuenta de la reacción d'indiferencia escontra tal puntos de vista.
Casi tol deporte n'Europa ta entamáu sobre una base nacional o subnacional. Los equipos europeos" son raros, un exemplu ye la Copa Ryder, un tornéu de golf ente Europa y los Estaos Xuníos d'América. Propúnxose crear un Equipu Olímpicu Européu, que rompería cola organización esistente al traviés de los Comités Olímpicos Nacionales. L'ex-presidente de la Comisión Europea, Romanu Prodi, suxurió que los equipos europeos teníen de llevar la bandera europea xuntu cola banda nacional, propuesta qu'enoxó a los euroescépticos. Según los sondeos del Eurobarómetro, namá'l 5% de los encuestaos pensó qu'un equipu européu fadría-yos sentir más "ciudadanos europeos".
Los equipos nacionales participen en competiciones internacionales, entamaes por federaciones deportives internacionales, que con frecuencia tienen una sección europea. Esto da llugar a un sistema xerárquicu nos eventos deportivos: nacional, européu y global. En dellos casos, la competición tien más calter "pan-européu". El fútbol -el deporte más popular n'Europa- entámase mundialmente pola FIFA y nel ámbitu européu entámalu la UEFA. Xuntu cola organización tradicional nacional/internacional, la competición directa ente los principales equipos a un nivel pan-europeo volvióse más importante.
Nel sieglu XIX, col surdimientu de los nacionalismu, surdieron tamién idees d'unificación pan-europea, dalgunes d'elles basaes nel arianismo y en teoríes sobre la raza. Dempués de que les polítiques nazis y l'Holocaustu desacreditaran estes teoríes raciales, el énfasis movióse al pan-nacionalismu cultural.
Nel pensamientu pan-europeísta, tán aquellos que sofiten la idea d'Europa como una sola nación. En francés atopa'l términu "Nation-Europe" o "Europe-Nation" acomuñada simpre cola estrema derecha y grupos neo-fascistes y sobremanera cola Nouvelle Droite. N'inglés, el términu "European Nationalism" suelse encurtiar en "Euronationalism". El sofitu a esta idea ye políticamente marxinal. Paradójicamente -una y bones la idea d'una sola nación europea implica la desapaición de les naciones esistentes- los partíos nacionalistes son el que más la sofiten.
En Francia el nacionalismu pan-europeo ta representáu pol Bloc Identitaire.
En Bélxica la principal organización nacionalista europea ye Synergies européennes liderada pol llector universitariu Robert Steuckers. Considérase-y parte de la Nueva Derecha.
En dambos países la idea tamién ta defendida pol Parti Communautaire National-Européen, un grupu Nacional-Bolchevique que devasó al Parti Communautaire Européen de Jean Thiriart.
Los Nacional-Bolcheviques rusos quieren xunir Europa y Rusia (incluyida la parte asiática) nuna unión euroasíatica controlada per Rusia (Neo-Eurasianismo).
Jeune Europe y Unión Internacional Paneuropea son otros dos partido paneuropeos.
La idea de la Gran Europa refierse a la espansión d'Europa, devasando les fronteres tradicionales, incluyendo naciones trans-euroasiáticas o aquelles con proximidá col heriedu européu.
En concretu, puede faer frente a escenarios futuros de l'ampliación o'l desenvolvimientu de la Unión Europea, hasta'l puntu d'una Europa federal o Eurosfera o la Europa reunificada tres la cayida del Telón d'Aceru.
James Montgomery Flagg
James Montgomery Flagg (18 de xunu de 1877 – 27 de mayu de 1960) foi un artista y dibuxante d'Estaos Xuníos d'América. Trabayó en diversos medios artísticos, pero ye más reconocíu como cartelista.
Flagg nació en Pelham Manor, Nueva York. Dende bien neñu sintióse atrayíu pol dibuxu, y entamó a ilustrar revistes nacionales a la edá de doce años. A los catorce, trabayó pal magacín "Life", y al añu siguiente ya taba na plantía d'otru magacín, "Judge". Ente 1894 y 1898, asistió al Art Students League of New York.
Estudió Belles Artes en Londres y París ente los años 1898–1900, depués tornó a los Estaos Xuníos, onde fizo incontables ilustraciones pa llibros, portaes de revistes, dibuxos políticos y humorísticos, publicidá, etc. Ente les sos creaciones destacó la tira cómica qu'apaeció regularmente en "Judge" ente 1903 y 1907 sobre un personaxe vagabundu titulada Nervy Nat. 
El so cartel más famosu foi creáu en 1917 p'afalar el reclutamientu al exércitu d'Estaos Xuníos mientres la Primer Guerra Mundial. Representaba al Tíu Sam señalando al espeutador (inspiráu nel cartel de Lord Kitchener pal exércitu británicu en pose asemeyada) cola frase "I Want YOU for U.S. Army". 
James Montgomery Flagg morrió en Nueva York y foi enterráu nel Cementeriu Woodlawn.
[[Categoría:Dibuxantes|Flagg]]
[[Categoría:Persones d'Estaos Xuníos]]
Urbano Prieto
Urbano Prieto (Oliciu, Cangues) ye un cantante asturianu de tonada.
Como ye habitual nel mundu de la tonada, Urbano participa nos concursos entamaos a lo llargo d'Asturies y, ente otros, algamó'l segundu premiu na XIV edición del Concursu de Canción de les Mines.
Nel añu 2002 grabó con otros intérpretes el CD "La Tonada de la Mina" nel que dexó registraos los temas de "La Carbonera" y "Déxame pasar que voi".
Nel añu 2004 participó nel espectáculu "Nel Camín" del que yera guionísta Ismael González Arias.
Tamién interpretó canción dialogada xunto con Liliana Castañón.
A lo llargo de los años 2003, 2005, 2006 y 2007 tuvo presente nos llistaos del Memorial Silvino Argüelles, que reconocíen a les meyores voces del añu.
Kendo
Kendo (剣道, kendō), col significáu de "vía de la espada", ye un Gendai Budo basáu na esgrima xaponesa. Ye una evolución emparentada col arte del "kenjutsu", y los sos exercicios y práutica anicien de delles escueles concretes d’esgrima. La principal influencia téunica nel so desendolcu foi la escuela Itto-ryu de "kenjutsu" (fundada contra’l sieglu XVI d.C.), cola so filosofía central al rodiu del conceutu de que tolos golpes n’esgrima xiren sobre la téunica "kiri-oroshi" (cortada vertical p’abaxo). La forma moderna de kendo empecipió realmente a desendolcase cola introducción, por Naganuma Sirozaemon Kunisato (1688-1767), de les espaes de bambú llamaes "shinai" y el conxuntu de pieces llixeres d’armadura de madera llamáu "bogu", que permitieron la práutica de golpes con potencia y velocidá plenes ensin riesgu de mancar a los competidores.
Anguaño cuasi tola práutica del kendo moderno ta gobernada pola Zen Nippon Kendo Renmei (Federación de Kendo de Tou Xapón), fundada nel 1951. Les competiciones xúlguense por puntos, declarándose ganador al primer competidor qu’algame dos puntos sobre’l so oponente. Un puntu pue algamase con un golpe trunfante y correutamente executáu a cualesquiera d’estos oxetivos: gargüelu, altu la cabeza, llaos de la cabeza, llaos del cuerpu, o antebrazos. Los prauticantes tamién compiten en competiciones de formes ("kata"), usando espaes de madera o de metal embotao, d’acordies cola riestra de formes promulgaes pola ZNKR.
Aikido
Aikido (合氣道, aikidō) ye un arte marcial xaponés basáu n’agarres desarrolláu por Morihei Ueshiba (植芝 盛平, "Ueshiba Morihei", 1883-1969). L’arte consta de téuniques de "golpiar", "proyeutar" y "trabar articulaciones", y tien sonadía pola so fluidez y por adautase al atacante en cuenta d’oponer “fuerza contra fuerza”. Dáse-y la mayor importancia a axeitase al ritmu y a la intención del oponente col envís d’atopar la oportunidá y posición más afayadices p’aplicar fuerza. Tamién ye conocíu l’aikido pola importancia que da al desendolcu espiritual y filosóficu de los sos estudiantes reflexando’l fondu relixosu del so fundador.
Morihei Ueshiba desendolcó l’aikido principalmente dende’l Daito-ryu aiki-jujutsu amestando movimientos d’entrenamientu como los del "yari" (llanza), "jo" (un palu curtiu), y quiciabes tamién "juken" (bayoneta). Discútese si la influyencia más fuerte ye la del "kenjutsu", darréu qu’un prauticante d’aikido muévese muncho como un esgrimista coles manes vacíes.
Concursu de la Canción Asturiana de les Mines
El Concursu de la Canción Asturiana de les Mines ye un concursu de tonada entamáu pola Asociación Cultura San Luis, de La Nueva (Llangréu). Entamó la so andadura nel añu 1994, y foi patrocináu pol diariu La Voz de Asturias hasta la so desaparición, faciéndose darrégu cargu del patrociniu'l diariu El Comercio.
Existen varies categoríes tanto masculines como femenines, incluyendo les de "canción allerana", "canción minera", "gaita", "intérpretes mozos" o "cantantes aficionaos".
El primeru de los concursos, con Belén Arboleya como gaitera oficial, solo tuvo dos categoríes "Absoluta homes" y "Mozos homes" y el so palmarés foi el siguiente:
Campeón: Maximino Solís Lada
Segundu: Ismael Tomás Montes
Terceru: Avelino Fernández Corte
Campeón: Eloy López Cuello
Segundu: Andrés Baragaño Espina
Terceru: Hermógenes Fernández
Sumo
Sumo (相撲, sumō), consideráu por munchos el deporte nacional de Xapón, tien los guaños allá una vezona. Los primeros rexistros escritos de Xapón, dataos nel sieglu VIII d.C., conseñen el primer tornéu de sumo nel 23 d.C., per aciu concretamente del pidimientu del emperador, y el combate continuaba hasta qu’un home taba demasiao mancáu pa siguir. Nel 728 d.C., l’emperador Shōmu Tennō (聖武 天皇, 701-756) entamó a celebrar torneos oficiales de sumo nos festivales anuales de la collecha. Esta tradición de facer torneos delantre l’emperador continuó, pero espardióse pasu ente pasu, con torneos que tamién se celebraben nos festivales Shinto, y l’entrenamientu de sumo foi col tiempu amestándose al entrenamientu militar. Pal sieglu XVII, el sumo yera un deporte profesional organizáu, abiertu al públicu, del que gociaben tanto la clas alta como’l común.
Güei’l sumo retién munchos de los sos rebilicoques tradicionales, incluyendo un árbitru vistíu de sacerdote Shinto, y un ritual onde los competidores palmotien, apatayen, y avienten dél sal nel ronchu enantes de cada combate. Pa ganar un combate los competidores empleguen téuniques de proyeición y agarre pa llevar al otru al suelu; pierde’l primeru en cincar en suelu con una parte del cuerpu que nun seyan los pies, o en tocar fuera’l ronchu con cualesquier parte del cuerpu. En Xapón fáense al añu seis grandes torneos, y los nomes y graos relativos de cada lluchador profesional espublícense dempués de cada tornéu nuna llista official llamada "banzuke", que siguen relixosamente los acérrimes del sumo.
Kyudo
Kyudo (弓道, Kyūdō), que significa “vía del arcu", ye’l nome modernu de l’arquería xaponesa. Orixinalmente en Xapón, el kyujutsu, l'arte del arcu, yera una disciplina de los samuráis, la clas social xaponesa de los guerreros. L’arcu ye un arma de llarga distancia que permitía a una unidá militar enfrentase a una fuerza oponente demientres taba inda lloñe. Si los arqueros diben d’a caballu, podíen usalos inclusive con efeutos más destructivos como plataforma móvil d’armes. Los arqueros usábense tamién n’asedios y en batalles marines. 
Con too, del sieglu XVI n’adelantre les armes de fuegu foron arrequexando adulces al arcu como arma de guerra dominante. Como ésti perdió la so importancia como arma de guerra, y baxo la influencia del Budismu, Shinto, Taoísmu y Confucianismu, l’arquería japonesa evolucionó al kyudo, la “vía del arcu". En delles escueles el kyudo prautícase como una práutica contemplativa enforma refinada, mentanto n’otres prautícase como un deporte modernu.
Jujutsu
Jujutsu (柔術, jūjutsu), tórnase lliteralmente a "arte de la flexibilidá". Pa ser más esautos, significa l’arte d’usar la fuerza indireuta pa vencer a un oponente, como con llaves d’articulaciones o téuniques de proyeición, al contrario que la fuerza direuta que se fai por exemplu coles puñaes o les pataes. Esto nun implica que’l jujutsu nun enseñe o emplegue golpes, sinón que’l propósitu del arte ye sobre too l’habilidá de volver la fuerza d’un atacante contra él y contraatacar nel puntu más débil o indefensu. 
Los métodos de combate inclúin golpes (pataes, puñaes), proyeiciones (proyeiciones corporales, proyeiciones sobre los xuegos, proyeiciones por desequilibriu), controles (arrestar, estrangular, garrar, lluchar) y armes. Les táctiques defensives inclúin bloquiar, safar, desequilibrar, adautase y escapar. Armes secundaries como’l "tanto" (puñal), "ryufundo kusari" (cadena con contrapesu), "jutte" (porra de fierro, pa machucar cascos), y "kakushi buki" (armes secretes o disimulaes) incluyéronse cuasi siempre nel "koryu" jujutsu.
La mayoría d’estos sistemes basábense nes circunstancies del campu batalla, y prauticábense como artes complementaries de los sistemes d’armes más comunes ya importantes. Daquella a estes artes de llucha dában-yos nomes perestremaos, como "kogusoku", "yawara", "kumiuchi", y "hakuda". En realidá estos sistemes d’agarres nun yeren dafechamente sistemes de combate ensin armes, pero descríbense más esautamente como medios a traviés de los qu’un guerreru desarmáu o poco armáu podia vencer en batalla a un enemigu mui bien armáu y con armadura. Idealmente’l samurai taría armáu y nun precisaría enfotase neses téuniques.
En tiempos más serondos, dellos koryu tresformáronse en sistemes más familiares pa los prauticantes del jujutsu que normalmente vemos güei. Estos sistemes tán xeneralmente diseñaos pa enfrentase a oponentes que nun lleven armadura nin tán nun mediu de batalla. Poro inclúin munchu usu de "atemi waza" (téuniques de cutir en puntos vitales). Son táctiques que diben ser de pocu xeitu contra un oponente con armadura nun campu batalla. Pero seríen de munchu valir pa daquién que s’enfrentara a un enemigu o oponente en tiempos de paz vistíu con ropa normal de cai. De xemes en cuando incluíense nel currículum armes discretes como cuchiellos o "tessen" (abanicos de fierro).
Anguaño prautíquense munches formes de jujutsu, tanto antigües como modernes. Dellos métodos de jujutsu incorporáronse o amestáronse al yudu y al aikido, y tamién foron esportaos al mundu enteru y tresformaos en sistemes de llucha deportiva, adoptaos en too o en parte por escueles de kárate o otres artes marciales non emparentaes, prauticaos inda como se facia hai sieglos, o tolo anterior en xunto.
Ninjutsu
El ninjutsu foi desendolcáu por dellos grupos de persones principalmente de la provincia d’Iga y de la ciudá de Koka, prefeutura de Shiga, en Xapón. Al traviés de la hestoria los "shinobi" foron consideraos asesinos, esploradores y espíes, pero en realidá yeren persones con fuertes creyencies espirituales que refugaben vivir les sos vides d’una manera que nun escoyeren ellos mesmos. Son sobre too conocíos pol so usu del disimulu y l’engañu. Na imaxinación del públicu foron venceyaos a actividaes consideraes criminales por los estándares modernos. A lo llargo la hestoria munches escueles ("ryu") estremaes enseñaron les sos versiones úniques del "ninjutsu". Un exemplu d’estes ye la Togakure-ryu. Esti "ryu" foi desarrolláu por un guerreru samurai vencíu llamáu Daisuke Togakure dempués d’escapar a la rexón d’Iga. Más tarde contautó col monxu guerreru Kain Doshi, que-y aprendió una nueva manera de ver la vida y los medios pa sobrevivir ("ninjutsu"). 
El "ninjutsu" construyóse como una coleición de téuniques fundamentalmente pa supervivencia nel estáu en guerra del Xapón feudal nel sieglu XIV. Los "ninja" usaben el so arte p’asegurase la supervivencia nuna dómina de violentu baruyu políticu. El ninjutsu incluyía métodos de llograr información y téuniques d’evitar ser descubiertu, fuximientu y desinformación. El "ninjutsu" tamién pue abarcar entrenamientu n’amarutase, safase, degolar, arquería, medicina, explosivos y velenos.
Artes marciales de Xapón
Artes marciales de Xapón ye una espresión a respeutive de la pergrande variedá d'artes marciales natives de Xapón. Polo menos tres términos xaponeses intercámbiense davezu cola fras "artes marciales de Xapón": "budo", que lliteralmente significa "vía marcial", "bujutsu" (武術), que nun tien torna perfeuta pero que significa dalgo asina como ciencia, arte o oficiu de la guerra; y "bugei" (武芸), que lliteralmente significa "arte marcial." La pallabra ""budo"" ye moderna, y normalmente val pa indicar la práutica de les artes marcales como un mou de vida, y abarca dimensiones físiques, espirituales, y morales col aquel del medru, realización o desarrollu personal. Los términos "bujutsu" y "bugei" tienen definiciones más discretes, polo menos si se fala dende'l puntu de vista históricu. "Bujutsu" refierse concretamente a l'aplicación práutica de les táutiques y téuniques marciales nel combate real. "Bugei" refierse a l'adautación o deprendimientu d'eses táutiques y téuniques pa facilitar la instrucción y divulgación sistematizaes dientro d'un rodiu d'aprendizaxe formal.
L'aniciu históricu de les artes marciales xaponeses hai que lu alcuéntrase nes tradiciones guerreres de los samurái y nel sistema de castres qu'acutaba l'usu d'armes pa los miembros de les clases guerreres. Al principiu esperábase que los samurái fueren afechiscos en munches armes, asina como en combate a mano vacía, y qu'algamaren el dominiu más altu posible de les habilidaes de combate col envís d'honrase a sí mesmos o al so señor. Col tiempu esti propósitu anició una filosofía de llograr metes espirituales per aciu d'esforciase en perfeicionar les habilidaes marciales.
Polo común el desendolcu de les téuniques combatives enxaréyase coles arbíes usaes pa executar eses téuniques. Nun mundu en constante cambéu, eses arbíes cambien constantemente riquiendo que les téuniques pa usales se reinventen de contino. La historia del Xapón ye única pol so relativu aislamientu. En comparanza coles del restu'l mundu, les arbíes xaponeses de guerra evolucionaron adulces. Munchos piensen qu'esto dio a la clas guerrera la oportunidá d'estudiar les sos armes más a fondu que n'otres cultures. Ensin embargu la enseñanza y entrenamientu d'estes artes marciales evolucionó, primero coles circunstancies de los campos de batalla (l'arquería que dexa pasu a la espada, que dexa pasu a la llanza), llueu a traviés d'un llargu periodu de paz y finalmente nos tiempos modernos. Col tiempu dos tendencies definieron les artes: primero hubo una especialización creciente, y en segundu llugar munches artes evolucionaron haza práutiques más pacífiques tresmitiendo les enseñances del budo, qu'impliquen un propósitu más altu que'l simple de dominar les armes.
Les artes marciales aniciaes o desarrollaes en Xapón son perestremaes, con grandes diferencies nes arbíes d'entrenamientu, métodos y filosofía ente les innumberables escueles y estilos. Ello ye, les artes marciales xaponeses divídense xeneralmente en "koryu" y "gendai budo" en base respeutivamente a si esistíen o non enantes de la Restauración Meiji. Darréu que "gendai budo" y "koryū" avecen compartir el mesmu orixe históricu, atópense dellos tipos d'artes marciales (como jujutsu, kenjutsu, o naginatajutsu) en dambos llaos de la llende.
Ver: Koryu
"Koryū" (古流), col significáu d'escuela tradicional o vieya escuela, refierse específicamente a escueles d’artes marciales qu'aniciaron en Xapón o enantes del principiu de la Restauración Meiji en 1866, o enantes del edictu Haitorei en 1876.
El términu úsase tamién xeneralmente pa indicar qu'un estilu o arte concretu ye "tradicional" más que "modernu". Ensin embargu hai dalgún alderique al rodiu de lo que pa un arte significa ser "tradicional" o "modernu". Como regla xeneral de clasificación, el propósitu principal d'un arte marcial "koryu" tien de ser el so usu na guerra. L'exemplu más estremu d'una escuela "koryu" ye aquella que caltién les sos práutiques marciales tradicionales, y davezu antigües, inclusive nun habiendo guerres pa probales. Otres escueles "koryu" pueden facer cambeos nes sos práutiques pa reflexar el pasu'l tiempu (lo que pue que resulte, o pue que non, na perda de la condición de ""koryu"" a güeyos del observador). Nesto estrémense de les artes marciales "modernes", que principalmente ocúpense de la meyora personal (mental, física o espiritual) del prauticante individual, con estremaos graos d'empeñu na aplicación práutica del arte marcial pa propósitos de deporte o de defensa personal.
Les siguientes subseiciones nun representen escueles concretes d'artes marciales, sinón más bien tipos xenéricos d’artes marciales. Estes estrémense xeneralmente en base a la so metodoloxía y preseos d’entrenamientu, masque inda esisten munches diferencies dientro de caúna.
Ver: Sumo
Ver: Jujutsu
Ver: Katana
L'arte de la espada tien un sistema de valores cuasi mitolóxicu, y hai quien creye que ye l'arte marcial por escelencia, superando al restu. Al marxe de si ye cierta esa creyencia o non, la espada mesma foi suxetu d'histories y lleendes al traviés de práuticamente toles cultures nes que s’emplegara como ferramienta de violencia. En Xapón l'usu de la katana nun ye diferente. Anque n'orixe les más importantes habilidaes de la clas guerrera yeren la maña en montar a caballu y disparar l'arcu, esto col tiempu dexó paso al manexu de la espada. Les primeres espaes, que pueden datase tan lloñe como la era Kofun (sieglos III y IV) yeren principalmente de cortu reutu. Según la lleenda les espaes curves reforzaes pol famosu procesu de dobláu foron forxaes pela primer vez pol ferreru Amakuni Yasutsuna (ca. 700 e.C.). Otres fontes espliquen que'l procesu de dobláu tráxose a Xapón dende China.
El principal desendolcu de la espada foi ente'l 985 d.C. y el 1597 d.C. Esti desendolcu carauterízase por ser enforma artísticu nes dómines pacífiques, y volvía da-y importancia a la duración, utilidá y producción a embute nos periodos intermitentes de guerres, sobre too na guerra civil del periodu Kamakura nel sieglu XII y les invasiones mongoles del sieglu XIII (que concretamente vieron el pasu de la mayor parte de l'arquería a caballu a la llucha pedestre cuerpu a cuerpu).
Esti desendolcu de la espada ye paralelu al de los métodos usaos pa remanala. En tiempos de paz, los guerreros entrenaben cola espada y inventaben nueves formes de facela eficaz. Eses teoríes probábenles llueu en guerra. Tres finar la guerra los que sobrevivíen esaminaben lo que furrulara y lo que non, y diben tresmitiendo los sos conocimientos. Nel 1600 d.C., Tokugawa Ieyasu (1543-1616) algamó'l control total de tol Xapón, y el país entamó un periodu de paz duradera qu'había llegar hasta la Restauración Meiji. Nesti periodu les téuniques d'espada pasaron de ser la principal arbía pa matar a convertise en contenedores d’una filosofía de desarrollu personal y perfeicionamientu espiritual.
La terminoloxía usada pa describir l'arte xaponés del manexu de la espada ye daqué ambigua. Usáronse munchos nomes pa describir los estremaos aspeutos del arte, o p'abarcar l'arte ensembre. 
Ver: Kenjutsu
"Kenjutsu" (剣術) significa lliteralmente "l'arte/ciencia de la espada". Anque'l términu usóse pa nomar en xeneral el manexu de la espada ensembre, en tiempos modernos "kenjutsu" úsase más davezu pa referise al aspeutu concretu de la esgrima xaponesa que ye l'entrenamientu con compañeru armáu con espada. Ye la forma más antigua d’entrenamientu, y nel so nivel más cenciellu consiste en dos compañeros coles espaes desenvainaes que prautiquen habilidaes de combate. Históricamente prauticábase con katanes de madera ("bokken"), y cuasi siempre consistía en formes predeterminaes llamaes "kata", o dacuando llamaes "kumitachi", asemeyaes a los exercicios por pareyes prauticaos en kendo. Ente los estudiantes más avanzaos, l'entrenamientu del "kenjutsu" tamién pue incluyir graos crecientes de práutica d'estilu llibre.
Ver: Battojutsu
"Battojutsu" (抜刀術), que significa lliteralmente "l'arte/ciencia de desenvainar una espada", ye l'aspeutu del manexu de la espada que se centra en desenvainar eficazmente la espada, cortar al enemigu y tornar la espada a la so vaina ("saya"). Concretamente'l términu empecipió a usase nel periodu de los estaos en guerra (sieglos XV al XVII). Enforma rellacionáu col "iaijutsu", pero precediéndolu, l'entrenamientu del "battojutsu" céntrase nel contrataque defensivu. L'entrenamientu del "battojutsu" incorpora téunicamente los "kata", pero xeneralmente consta d'unos pocos movimientos namái, centrándose n'arreblagar contra l'enemigu, desenvainar, facer una o más cortaes y envainar l'arma. Los exercicios de "battojutsu" avecen ser menos complicaos y mirar menos pola estética que los kates del "iaijutsu" o'l "iaidō". Hai que se decatar finalmente de que l'usu del nome nun ye por sí mesmu definitoriu: lo que ye "battojutsu" pa una escuela igual ye "iaijutsu" pa otra.
Ver: Iaijutsu, Iaido
"Iaijutsu" (居合術), que se traduz aproximao como "l'arte/ciencia de la presencia mental y la reaición inmediata”, ye tamién l'arte xaponés de desenvainar la espada. Pero al contrario que'l "battojutsu", el "iaijutsu" tiende a ser téunicamente más complexu y céntrase muncho más en perfeicionar la forma. Los aspeutos téunicos principales son: desenvainar la espada nidia y controladamente, travesar o cortar a un oponente, quitar el sangre del cortu, y envainar darréu la espada. 
"Iaido" (居合道), que vien ser "la vía de la presencia mental y la reaición inmediata", ye teóricamente la modernización del "iaijutsu", pero na práutica dambos son netos de cutiu. El camudamientu del "jutsu" pol "do" ye parte del interés del sieglu XX nel desarrollu personal y espiritual, una evolución que tuvo llugar en munches artes marciales. Nel casu del "iaido", delles escueles namái cambiaron el nome ensin alteriar el currículum, mientres qu’otres pasaron dafechu d'una orientación combativa al medru espiritual.
Ver: Naginatajutsu
"Naginatajutsu" (長刀術) ye l'arte xaponés de remanar la "naginata", un arma paecida a l'alabarda o la bisarma medievales europees. La práutica contemporánea de "naginata" ye cuasi toa una forma modernizada ("gendai budo") llamada la "vía de la naginata" ("naginata-do") o "nueva naginata" ("atarashii naginata"), na que tamién se faen competiciones.
Sicasí munchos koryu caltienen el naginatajutsu nel so currículum. Ye de destacar tamién qu'a últimos del periodu Edo, usábense les naginata pa entrenar defensivamente a les dames. D'esta miente la mayoría de los estilos de naginatajutsu llévenlos muyeres y la mayoría de los prauticantes xaponeses de naginata son muyeres. Esto llevó a la idea de que'l naginatajutsu ye un arte marcial que nun usaben los guerreros homes. Pero en realidá'l naginatajutsu desarrolláronlu monxos guerreros del Xapón medieval tempranu y usáronlu abondo los samurái.
Ver: Sojutsu
"Sojutsu" (槍術) ye l'arte xaponés de lluchar cola llanza ("yari"). Na mayor parte de la hestoria del Xapón el "sojutsu" prauticáronlu enforma les escueles tradicionales. En tiempos de guerra, foi l’arte principal de munchos soldaos. Güei ye un arte secundariu enseñáu en mui poques escueles.
Ver: Ninjutsu, Ninja
El "ninjutsu" foi desendolcáu por dellos grupos de persones principalmente de la provincia d'Iga y de la ciudá de Koga, prefeutura de Shiga, en Xapón. Al traviés de la hestoria los "shinobi" foron consideraos asesinos, esploradores y espíes, pero en realidá yeren persones con fuertes creyencies espirituales que refugaben vivir les sos vides d'una manera que nun escoyeren ellos mesmos. Son sobre too conocíos pol so usu del disimulu y l'engañu. Na imaxinación del públicu foron venceyaos a actividaes consideraes criminales polos estándares modernos. A lo llargo la hestoria munches escueles ("ryu") estremaes enseñaron les sos versiones úniques del "ninjutsu". Un exemplu d'estes ye la Togakure-ryu. Esti "ryu" foi desarrolláu por un guerreru samurái vencíu llamáu Daisuke Togakure dempués d'escapar a la rexón d'Iga. Más tarde contactó col monxu guerreru Kain Doshi, que-y aprendió una nueva manera de ver la vida y los medios pa sobrevivir ("ninjutsu"). 
El "ninjutsu" construyóse como una coleición de téuniques fundamentalmente pa supervivencia nel estáu en guerra del Xapón feudal nel sieglu XIV. Los "ninja" usaben el so arte p'asegurase la supervivencia nuna dómina de violentu baruyu políticu. El ninjutsu incluyía métodos de llograr información y téuniques d'evitar ser descubiertu, fuximientu y desinformación. El "ninjutsu" tamién pue abarcar entrenamientu n'amarutase, safase, degolar, arquería, medicina, esplosivos y velenos.
Les escueles orixinales d'artes marciales de Xapón foron cuasi dafechu "sogo" (xeneral) bujutsu. Cola llarga paz del shogunatu Tokugawa hubo una medría na especialización con munches escueles, que s'identificaron a sí mesmes con concretes armes de guerra principales. Sicasí hai munches armes adicionales emplegaes polos guerreros del Xapón feudal, y un arte pa remanar caúna. Normalmente estudiábense como armes secundaries o terciaries dientro d’una escuela, pero hai esceiciones, como l'arte de remanar el palu curtiu, ("jodo") que yera'l principal arte enseñáu pola Shintō Musō-ryū.
Esistieron otres artes p'aprender habilidaes militares distintes al usu de les armes. Exemplos d'estes son habilidaes acuátiques como nadar y vadiar ríos ("suijutsu"), equitación ("bajutsu"), provocar quemes y esbarrumbar ("kajutsu").
Ver: Gendai Budo
"Gendai budō" (現代武道), col significáu lliteral de "vía marcial moderna", ye un términu xenéricu usáu pa describir les artes marciales xaponeses que se consideren "modernes". Ello ye, o que l'arte foi fundáu dempués del entamu de la Restauración Meiji en 1868, o que ye un arte que camudó la so metodoloxía talamente que perdió'l calter de "koryu" y agora ye consideráu "gendai budo". Aikido y yudu son exemplos de "gendai budo" que foron fundaos na era moderna, mientres que'l "iaido" representa la modernización d'una práutica que tien sieglos d’esistencia.
La diferencia central ta en que, como s'esplicara más p'arriba en "koryu", les artes "koryu" prautíquense como se facia cuando la so utilidá principal yera’l so usu na guerra, mientres que'l propósitu principal de los "gendai budo" ye l'ameyoramientu personal, cola aplicación como propósitu secundariu. Amás munchos "gendai budo" incluyeron una parte deportiva moderna. El yudu y el kendo modernu son bonos exemplos d'esto.
Ver: Yudu
Ver: Kendo
Ver: Aikido
Ver: Kyudo
Ver: Kárate
El principiu d' "aiki" (合気) ye perdifícil de describir o esplicar. La traducción más cenciella d' "aiki", como "enerxía que s'aúne", contradiz la so fondura filosófica. En xeneral ye'l principiu d'adautase al oponente col aquel de vencelu. Ye precisamente esti conceutu d'"adautase", o "aunise", o inclusive "harmonizase" (toes elles interpretaciones válides d"'ai"), nel que ta l'enquiz. Unu pue "adautase" al oponente nun choque de fuerces, posiblemente hasta col resultáu d'achuquinase entrambos, pero esto nun ye "aiki". "Aiki" encárnase na idea d’aunise física y mentalmente col oponente col envís espresu d'evitar un choque de fuerces direutu. Na práutica, "aiki" llógrase primero auniéndose col movimientu del oponente (aspeutu físicu) asina como cola so intención (parte mental), y dempués venciendo la voluntá del oponente y redirixendo'l so movimientu y la so intención.
Históricamente esti principiu usóse pa propósitos destructivos, p'aprovechase d'una ventaya y matar al adversariu. El modernu arte del aikido ta fundáu sobre’l principiu de que'l control del oponente llográu pola aplicación amañosa d"'aiki" pue usase pa vencelu ensin dañalu.
"Kokoro" (心) ye un conceutu compartíu por munches artes marciales pero que nun tien un únicu significáu aceptáu. Tórnase lliteralmente a "corazón", y n'otru contestu pue tamién significar "calter" o "actitú." El calter ye un conceutu central nel kárate, y considerando la naturaleza "do" del kárate modernu, dase muncha importancia al ameyoramientu personal. Dizse davezu que l'arte del karate ye pa la defensa personal; nun dañar al oponente ye la so espresión cimera. Una cita popular qu'enzarra esti conceutu ye la siguiente:
Ver: Budo
Lliteralmente "la vía de la guerra", úsase de manera asemeyada al términu artes marciales masque referíu concretamente a los estilos xaponeses.
Ver: Bushido
Bushido, lliteralmente "la vía del guerreru", ye un códigu d'honor pal mou de vida samurái, en principiu asemeyáu al de la caballería pero culturalmente mui distintu. Los que cultiven el Bushido son exemplarmente afechiscos con una espada o un arcu, y son a resistir gran dolor y malestar. Céntrase perriba too nel coraxe, bravura y llealtá al propiu señor (daimyo).
En pallabres de Shigeru Egami:
Unes pallabres que tengo oyío muncho son que “too empieza con "rei" y termina con "rei"”. La mesma pallabra, con too, pue interpretase de delles maneres; ye'l "rei" de "reigi", que significa "etiqueta, cortesía", y ye tamién el "rei" de "keirei", "saludu" o "reverencia." A veces esplícase'l significáu de "rei" en términos de "kata" o "katachi" ("exercicios formales" y "forma" o "patrón"). Ye fundamental non solamente en kárate sinón en toles artes marciales modernes. Polo que se refier a les artes marciales modernes, hai qu'atalantar "rei" como la reverencia ceremonial que ye manifestación d'educación y de cortesía.
El que quier siguir la sienda del kárate tien que ser cortés, non solamente nel entrenamientu sinón tamién na vida diaria. Tien que ser humilde y parcial, pero nunca servil. La so execución de los kates tien que reflexar valor y enfotu. Esta combinación aparentemente paradóxica de valor y amabilidá lleva al cabu a l'harmonía. Ye verdá qu’ensin cortesía piérdese l’espíritu del kárate, como solía dicir el Maestru Funakoshi.
Ver: Kiai
Ver: Duro y suave (artes marciales)
Hai dos metodoloxíes estratéxiques fundamentales d'aplicación de la fuerza nes artes marciales xaponeses. Una ye'l métodu duru (剛法, gōhō), y otra ye'l métodu suave (柔法, jūhō). Nestos conceutos ta implícita la so naturaleza dixebrada pero igual ya interrellacionada, cumpliendo asina colos principios chinos del yin y yang ("in" y "yō" en xaponés).
El métodu duru carauterízase pola aplicación direuta de fuerza contra una fuerza opuesta. Na práutica esto pue ser un ataque direutu, consistente en movese direutamente haza l'oponente al tiempu qu'esti ye golpiáu. Una téunica defensiva onde'l defensor afítase pa bloquiar o parar (oponiéndose direutamente al ataque frenándolu o esviándolu d'un golpe) sería un exemplu d'un métodu de defensa duru. Ye común que les téuniques del métodu duru seyan lliniales.
El métodu suave carauterízase pola aplicación indireuta de fuerza, que refuga o redirixe la fuerza contraria. Un exemplu de métodu suave ye por casu recibir un ataque safándose pa que pase, y darréu añader fuerza al miembru del atacante col envís de desequilibrar la turniada. Les téuniques del métodu suave son polo común de xeitu circular.
Estes definiciones fixeron nacer de cutiu la dixebra ilusoria ente artes marciales d'”estilu duru” y d'”estilu suave”. Lo cierto ye que la mayoría de los estilos prautiquen téunicamente dambos, al marxe de la so nomenclatura interna. Analizando les diferencies según los principios del yin y el yang, los filósofos afirmen que la falta de cualquiera d'ellos fai les habilidaes del prauticante desequilibraes o deficientes, porque'l yin y el yang por separao son caún solamente una parte d'un tou.
Les apertures, la iniciativa y la oportunidá son conceutos dafechamente interrellacionaos aplicables a la defensa personal y al deporte competitivu. Caún d’ellos describe distintes considerances referíes a entamar un ataque o contratacar con ésitu.
Les apertures (隙, suki) son la base d'un ataque efeutivu. Anque ye posible cutir con eficacia a un oponente que ta preparáu pa recibir un ataque, ye bramente preferible atacar cuando y onde haya una apertura nel oponente. Lo que significa qu'haya una apertura pue ser daqué tan descaráu como que l'oponente vuele galdíu y baxe la so guardia (por exemplu que baxe les manes), o tan sutil como un intre instantaneu de desconcentración. Na clásica forma de combate ente maestros, caún d'ellos para cuasi ensin mover nin llixu hasta que nota la más mínima apertura; solo entós llancen un ataque tan ablucante como puedan, col envís d'achuquinar al oponente con un solu golpe.
Nes artes marciales xaponeses, "iniciativa" (先, sen) refierse al "momentu decisivu nel qu’entama l’aición de matar."
Hai dos tipos d'iniciativa nes artes marciales xaponeses: iniciativa anticipada (先の先, sen no sen) y iniciativa retrasada (後の先, go no sen). Cada tipu d'iniciativa ye complementu del otru, y tien diferentes ventayes y puntos flacos. La iniciativa anticipada ye tomar ventaya d’una apertura na guardia o concentración d'un adversariu. Pa tener dafechu la iniciativa anticipada, l'ataque llanzáu tien de facese con total sinceridá y ensin duldar un mizcu, y práuticamente inorando la posibilidá d'un contrataque del oponente. La iniciativa retrasada implica un intentu activu de provocar un ataque del oponente que cree un puntu flacu nes defenses d’esti, davezu faciendo xamuestra d'una apertura que resulta demasiao tentadora como pa que la refugue l'adversariu.
Los conceutos anteriores tan integraos na idea del intervalu o oportunidá nel combate (間合い, maai). "Maai" ye un conceutu complexu, que non solo inclúi la distancia ente oponentes, sinón tamién el tiempu que-yos lleva cruciar la distancia, y l'ángulu y ritmu d'ataque. Concretamente ye la “posición” exauta dende la qu'un oponente pue cutir al otru dempués de considerar los elementos anteriores. Por exemplu'l "maai" del oponente más rápidu ta más lloñe que'l del más lentu. Lo ideal ye qu’un oponente caltenga "maai" al tiempu que torga que l'otru faiga lo mesmo.
Los Tres Ataques
El principiu de shuhari describe les tres etapes del deprendimientu.
Ver respeutivamente: Mushin, Fudoshin, Zanshin, Shoshin
Ver: Ryu (escuela)
Sensei (先生) ye’l títulu usáu pal maestru, nun sen asemeyáu al académicu “profesor”. Soke (宗家, sōke) traduzse como “maestru cabezaleru”, col sen de cabezaleru d’un “ryu”.
La rellación carauterística ente estudiantes avanzaos (先輩, senpai) y estudiantes primerizos (後輩, kōhai) nun anicia nes artes marciales, sinón na cultura xaponesa y asiática en xeneral. Enconta les rellaciones interpersonales xaponeses en munchos contestos, como nos negocios, na escuela o nos deportes, y vieno tamién a ser parte del procesu de deprendimientu nes escueles xaponeses d'artes marciales. Un estudiante veteranu ye superior de tolos estudiantes qu'empezaron a entrenar dempués d'él o bien tán perbaxo en grau. El rol d'estudiante avanzáu ye decisivu pal adoctrinamientu de los principiantes na etiqueta, ética del trabayu y otres virtúes importantes pa la escuela. Del estudiante primerizu o más nuevu espérase que trate a los más avanzaos con respetu, y xuega un papel importante en da-yos a éstos la oportunidá d'aprender habilidaes de lideralgu. Los estudiantes más avanzaos pueden dar clase formalmente o non, pero en tolo que respeuta al so rol son maestros, como exemplu y como estímulu, pa los estudiantes que van detrás.
Hai dos sistemes d'educación nes artes marciales xaponeses, anque delles escueles son conocíes por entemecer estos dos sistemes. El sistema d'educación antiguu (d'enantes de 1868) básase nun currículum que trata de caltener la tradición. Dichu currículum consta d'unos pocos niveles que se tresmiten dientro'l “ryu” (tradición). El currículum remata cuando l'estudiante algama una “llicencia de tresmisión total” ("menkyo kaiden"), que ye una llicencia que permite al estudiante enseñar la tradición del ryu fuera d'él.
El sistema modernu ("dan'i") creáu dempués de 1868, créyese que ye debíu al fundador del yudu Jigoro Kano y básase en conceder unos cintos según los estudiantes van algamando cada grau concretu. Los estudiantes progresen por promoción, cumpliendo procedimientos formales d'esame, a traviés d'una riestra de graos "kyu" a los que sigue otra riestra de graos "dan". Delles artes usen solamente cintos blancos y negros pa estremar los niveles d'habilidá, mentanto otres usen una progresión de cintos de color pa los niveles "kyu".
Ver: Kata
Dizse davezu que les formes ("kata") son l'espinazu de les artes marciales. Ensin embargu les estremaes escueles y estilos dan-y una importancia mui distinta a esta práutica.
Bodhidharma
Bodhidharma (xaponés: "Daruma"; pinyin: "Pútídámó"; Wade-Giles: "P'u-t'i-ta-mo") foi un monxu budista que vivió contra’l sieglu V (anque delles fontes opinen que nel VI), y del que tradicionalmente se creye que ye’l tresmisor y patriarca del Zen (chinu: "Chán", sánscritu: "Dhyāna") a China. Nun queda muncha información d’aquelles dómines sobre la vida de Bodhidharma, y les narraciones posteriores lléguennos entemecíes con lleendes, pero la mayor parte de los rellatos tán d’alcuerdu en que foi un monxu del sur de la India que marchó primero pal sur de China y posteriormente coló pal norte. Alderícase sobre la data de la so llegada: un rellatu antiguu diz que llegó en tiempos de la dinastía Liu Song (420–479), mentanto otros posteriores dicen que llegó cuando la dinastía Liang (502–557). Actualmente acéutase l’entamu del sieglu V.
Tánlín (506–574), nel so prólogu al testu atribuyíu a Bodhidharma "Dos Entraes y Cuatro Actos", y Dàoxuān (596-667), nel "Nueves Biografíes de Monxos Eminentes", menten una práutica de Bodhidharma denominada "arreguilar pa la paré" (壁觀 "bìguān"). Tanto Tánlín como Dàoxuān venceyen esta práutica d’"arreguilar pa la paré" cola d’"aselar la mente" (安心 "ān xīn"). N’otru llau diz tamién Dàoxuān: "Los méritos del métodu Mahayana d’arreguilar pa la pare son los más altos". Estes son les primeres menciones nel rellatu históricu de lo qu’igual ye un tipu de meditación budista zazen rellacionada con Bodhidharma.
Otramiente dizse nel "Dos Entraes y Cuatro Actos":
Aquellos que tornen de la ilusión pa la realidá, que "mediten pa les parés", l’ausencia d’unu mesmu y de lo otro, la unidá de sabiu y mortal, y que nun los mueven nin les escritures, tan dafechu y tácitamente acordies cola razón.
Malapenes inda nun se sabe lo que yera exautamente la práutica d’"arreguilar pa la paré" de Bodhidharma. Cuasi tolos rellatos coinciden en tratar esta práutica como una variante indefinida de meditación, o como una variante de la meditación sentada asemeyada al zazen (坐禪; chinu: "zuòchán") qu’había ser más tarde una carauterística definitoria del Chan. Esta interpretación ye sobre too común ente los que siguen el puntu de vista del Chan. Sicasí tamién hubo interpretaciones que víen esti "arreguilar pa la paré" como un fenómenu non meditativu.
Si se sigue’l Yi Jin Jing ("Clásicu del Cambéu de Músculos y Tendones"), la influencia de Bodhidharma ye determinante nel aniciu del Kung Fu de Shaolin, lo que lu convertiría nuna influencia perimportante nes artes marciales en xeneral. Pero hai que tener en cuenta que tanto l’atribución del Kung Fu de Shaolin a Bodhidharma como l’autenticidá de la so autoría del Yi Jin Jing fueron condergaes por historiadores como Tang Hao, Xu Zhen y Matsuda Ryuchi.
Hai una llenda que diz que Bodhidharma refugó siguir enseñando hasta que’l que sería’l so discípulu Dazu Huike, que tuviera sollerte delles selmanes metanes la nieve al pie’l monesteriu, tarazara’l so brazu esquierdu pa demostra-y sinceridá.
Monesteriu Shaolin
El Monesteriu Shaolin o Templu Shaolin (少林寺, Shàolín Si) ye un templu budista Chan allugáu nel monte Song (Song Shan), en Dengfeng, xunto a la ciudá de Zhengzhou, na provincia china de Henan, anque hai delles tradiciones que falen d’otros templos con esti nome esperdigaos per China, cuasi siempre a resultes de destrucciones del orixinal, sobre too les que tuvieron llugar nos sieglos XVII y XVIII, qu'asina mesmo contribuyeron al ensame de les artes marciales per toa China. Los tres caráuteres que formen la pallabra "Shaolin" signifiquen en xunto "viesca nueva", y créyese qu’esti nome surdió dempués d’una gran quema qu’afaró les viesques alredor del templu de Song Shan. Los árboles afaraos replantáronse llueu, lo que fixo que la viesca fuera "nueva". Hailos tamién qu'interpreten los caráuteres como "pequeña viesca".
En Shaolin síguese'l budismu Mahayana, y el monesteriu ta venceyáu a la orde budista Chan (xaponés: Zen) fundada nel 527 d.C. pol monxu indiu Tamo (Bodhidharma). Esta ye quiciabes la orde budista china más conocida n’Occidente, pero Shaolin algamó sonadía principalmente pola so asociación col desendolcu de les artes marciales de China. Los monxos de Shaolin entrenen a diario les artes marciales, y disciplines arreyaes como’l Chi Kung, como forma de meditación. Anguaño son conocíos per dayures pol so perfeutu dominiu corporal.
Na serie de televisión de los años 1970 "Kung Fu", el protagonista, Kwai Chang Caine (David Carradine), fórmase dende neñu como monxu nel Monesteriu Shaolin, y ye allí onde se fai espertu en Shaolin Kung Fu.
Zen
El Zen ye una forma del Budismu Mahayana centrada na meditación o “illuminación interior” y que tien como carauterística más visible la práutica de la postura llamada zazen, por siguir una tradición que bilta na postura de meditación de Siddharta Gautama cuando algamó la illuminación baxo la ”figal Bodhi”, hai más de 2500 años na India. 
La pallabra "zen" ye la pronunciación xaponesa del caráuter 禅, pronunciáu "chán" en chinu mandarín. La pallabra vien del sánscritu "dhyāna" (“concentración perfeuta”, “meditación”).
El zen en sentíu ampliu inclúi toles escueles derivaes del Chan chinu. Nesti sentíu ampliu’l zen prautícase sobre too en China, Xapón, Corea y Vietnam. Quiciabes seya tamién la forma de budismu más conocida y prauticada n’Occidente, anque más na so forma xaponesa, per aciu sobre too del llabor intelectual y divulgador de Daisetz Teitaro Suzuki y del más práuticu del maestru Taisen Deshimaru. 
La lleenda del orixe de la tradición zen y de la llinia de los sos maestros naz d’un sermón del Buda Shakyamuni a los sos discípulos cuando taben axuntaos un día pa falar del Dharma, según se cunta nel "Sutra Lankavatara".
Tentando d’esplicar un puntu de les sos enseñances, bastó-y al Buda coyer silenciosamente una flor de figal. Dellos discípulos quixeron interpretar esto, pero nengunu pescanció’l mensaxe que’l Maestru tentaba d’apurri-yos, sacanteMahakashyapa, que sonrisó pal Buda. Entós el Buda sopelexó delantre la xunta qu’acababa de tresmitir d’esta miente’l so tesoru espiritual más preciosu. Esti, que llamen “el Sermón de la Flor”, yera una anticipación de la descripción del "chan" atribuyida a Bodhidharma: “ensin escritures, un deprendimientu diferente (de tolos demás) que toca direutamente l’espíritu pa revelar la verdadera naturaleza del buda”.
Según la tradición foi’l monxu indiu Bodhidharma’l qu’introduxo’l Zen en China a principios del sieglu VI. Bodhidharma yera’l ventésimu octavu socesor nuna llinia de tresmisión de la enseñanza Zen qu’empecipia con Kasyapa, discípulu direutu de Buda. Bodhidharma llegó al sur de China nel 520 d.C., y dempués d’unos años tratando en devanéu d’introducir el Zen en dellos reinos, enveredó pal templu Shaolin, onde consiguió introducir a los monxos na nueva vía.
Basándose nos sutres budistes del Mahayana, el Zen afirma la superioridá del cultivu de la meditación como la vía preferente p’algamar el nirvana. El primer budismu centrábase nuna progresión per distintes etapes de meditación o “jhanas” que van asocediéndose nun cultivu gradual del prauticante. Pela so parte’l Zen afirma la esistencia d’un accesu direutu y espontaneu al últimu y cimeru de tolos “jhanas” (el que precede inmediatamente a la esperiencia del nirvana) ensin necesidá de pasar pelos anteriores, per aciu de víes d’accesu espontánees y que son ayenes a la racionalización de lo deprendío o a una idea de perfeicionamientu gradual. El Zen ye la tradición budista por escelencia de la intuición y la espontaneidá.
El zazen ye una de les práutiques zen más conocíes n’Occidente tres ser divulgada nos años 1970 pol maestru Taisen Deshimaru, de la escuela Soto. Consiste na clásica postura del Buda sentáu na posición del llotu. Esta posición alcuéntrase muncho n’estatues de Buda per tou Oriente: un home tranquilu colos güeyos entornaos, el llombu arrechu, les piernes cruciaes en posición de "llotu". Nel zazen esto suel facese sobre un pequeñu coxín redondu llamáu zafu en xaponés, qu’ayuda a bascular l’espinazu y a cincar les rodíes en suelu.
La meditación nesta postura consiste nuna atención constante pero sele per parte del prauticante. Nun hai que pensar nin dexar de pensar. Hai que lliberar el pensamientu, ye dicir dexar cenciellamente pasar los pensamientos qu’alleguen. Nun apegase a ellos nin refugalos, como si los pensamientos fueren nubes que traviesen el cielu ensin dexar buelga. Esta contemplación tranquila y sollerte llevará al siguidor a descubrir la so naturaleza búdica.
Los koans son sobre too una práutica de la escuela xaponesa Rinzai. N’orixe yeren espiriques y asocedíos ente maestru y discípulu, que se rexistraben per escrito. En Xapón foron atropaos y ampliaos pola escuela Rinzai, qu’había usalos como téunica de meditación y non solo de reflexón y enseñanza. Un koan pue ser una entruga aparentemente ensin xacíu. Por exemplu: "¿cuál ye’l soníu d’una sola mano qu’aplaude?" o "¿cuál yera’l to rostru orixinal enantes de tú nacer?". El prauticante tien que pescudar esti tipu d’entruga con una concentración total hasta que’l so razonamientu conceutual quede desaniciáu, y asina pueda surdir "prajna", la sabiduría intuitiva. Esto ocasionará una illuminación o espertar (en xaponés “satori”) a la so naturaleza búdica.
El Zen ye más en concreto una de les formes xaponeses de budismu, si non la más popular naquel país sí la más venceyada a les distintes formes culturales de la tradición xaponesa. Les principales escueles del budismu xaponés Zen son la Rinzai y la Soto, y, en menor midida, la Obaku. Estrémense sobre too pola so especialización nes distintes téuniques de meditación, como’l koan (Rinzai, Obaku) y el zazen (Soto).
Topoloxía de rede
La topoloxía de rede o modelu de rede defínese como la cadena de comunicación usada polos nodos que conformen una rede pa comunicase. Un exemplu claru de esto ye la topoloxía d'árbol, la cual ye llamada asina pola so apariencia estética, pola cual puede empezar col insertamientu del serviciu d'Internet dende'l provisor, pasando pol router, depués por un switch y este deriva a otru switch o otru router o cenciellamente a los hosts (estaciones de trabayu), la resultancia de esto ye una rede con apariencia d'árbol porque dende'l primera router que se tien ramifícase la distribución d'Internet dando llugar a la creación de nueves redes o subredes tantu internes como esternes. Amás de la topoloxía estética, puede dase una topoloxía lóxica a la rede y eso va depender de lo que se precise nel momentu.
En dellos casos puede usase la palabra arquitectura nun sentíu relaxáu pa falar al empar de la disposición física del cableaxe y de cómo el protocolu considera dichu cableaxe. Asina, nun aníu con una MAU ("Multi-Station Access Unit") podemos dicir que tenemos una topoloxía n'aníu, o de que se trata d'un aníu con topoloxía n'estrella .
La topoloxía de rede determinar namái la configuración de les conexones ente nodos. La distancia ente los nodos, les interconexiones físiques, les tases de tresmisión y los tipos de señales nun pertenecen a la topoloxía de la rede, anque pueden trate afectaos pola mesma.
Escuela Politécnica d'Inxeniería de Xixón
La Escuela Politécnica d'Inxeniería de Xixón ye la escuela d'Inxeniería de la Universidá d'Uviéu asitiada en Xixón, Asturies (España).
Ye'l centru que resultó tres la fusión de tres escueles de inxeniería asitiaes nel Campus de Viesques de Xixón al rematar l'añu 2010:
Na escuela imparten les siguientes educaciones afeches al Espaciu Européu d'Enseñances Cimeres. La escuela tamién tien un equipu rugbi.
Blackburn Olympic Football Club
Blackburn Olympic F.C. foi un equipu de fútbol inglés de finales del sieglu XIX con see na ciudá de Blackburn, en Lancashire. A pesar de que'l club esistió namái una década, ye bien importante na hestoria del fútbol en Inglaterra,ya que foi'l primer equipu del norte del país y el primeru de la clase trabayadora que ganó la principal competición futbolística de la nación, la Football Association Challenge Cup(conocida xeneralmente como FA Cup). La copa namái fuera ganada por equipos amateurs adineraos de los "Home counties", y la victoria del Olympic marcó un puntu decisivu na transición del deporte, dende un pasatiempu de los caballeros de clase alta a un deporte profesional.
El club fundóse en 1878 y nos sos entamos namái participó en torneos locales menores. En 1880 ingresó per primer vegada na FA Cup y tres años más tarde venció al Old Etonians F.C. en Kennington Oval, ganando'l troféu. Esta victoria foi un factor importante na decisión tomada pol conseyu d'alministración deportivu, la Football Association, pa dexar el profesionalismu. Sicasí, l'Olympic foi incapaz de competir colos equipos más ricos y de meyor soporte económicu de la era profesional y sumió en 1889.
Munchos de los partíos qu'el Olympic xugó de local apostáronse nel Hole-i'-th-Wall Stadium, que-y debe'l so nome a un pub cercanu. A partir de 1880, la primera equipación del Olympic consistió nuna camiseta celeste y pantalones blancos. Un xugador del club, James Ward, foi convocáu pa la selección inglesa y otros seis xugadores internacionales xugaron pa el club; ente estos atopábase Jack Hunter, el que yera l'entrenador del club cuando l'equipu ganó la FA Cup.
FA Cup
La Football Association Challenge Cup, meyor conocía comu la FA Cup o Copa d'Inglaterra ye una competición añal de fútbol inglés de eliminación direuta, entamada pola Football Association. Por razones de patrociniu'l so nome oficial ye FA Cup sponsored by E.ON.
Blackburn
Blackburn ye una ciudá inglesa del condáu de Lancashire. Dende 1998 depende de l'autoridá unitaria de Blackburn y Darwen.
La ciudá, qu'alluga al club de fútbol del fútbol del Blackburn Rovers foi mientres la Revolución industrial un importante centru de la industria testil.
Old Etonians Football Club
El Old Etonians Football Club ye un equipu de fútbol inglés formáu por xugadores qu'asistieron al Colexu Eton n'Eton, Berkshire. Nos 1880 l'equipu llegó delles vegaes a la final de la FA Cup, la cual algamó en dos vegaes. Anguaño xuega na Arthurian League.
Bailian Quan
El Bailian Quan o Bailian Chuan (Boxéu del Llotu Blancu) yera un estilu de Kung Fu o boxéu chinu que Doshin So, el fundador del Shorinji Kempo, dicía qu’aprendiera col so primer maestru chinu, Chen Liang.
Realmente nun se conoz práuticamente nada del Llotu Blancu como estilu de Kung Fu o wushu. L’estudiosu del Shorinji Kempo Rogelio Casero creye que Doshin So nun deprendió Bailian Quan en cuantes estilu constituyíu, sinón que quixo denominar d’esta miente a les enseñances del so maestru Chen Liang pola mor de la cercanía d’esti a una sociedá secreta llamada precisamente “Sociedá del Llotu Blancu” . 
Especúlase con que’l Boxéu del Llotu Blancu fuera un estilu secretu prauticáu nel sen de dicha Sociedá, escurque influyíu enforma polos sistemes de Shaolin darréu que los partidarios del Llotu Blancu aconceyábense de cutiu nel Monesteriu Shaolin, onde cabildraben contra la dinastía manchú Qing. Dalgunos estudiosos como Donn F. Draeger dicen que los siguidores d'esta sociedá prauticaben dellos estilos de boxéu chinu, y non unu solamente, y qu’amás del entrenamientu a mano vacía entrenábense con armes, notablemente col "chiang" o llanza de fueya reuta. Otros son p’asegurar que’l del Llotu Blancu yera un estilu mui rápidu y potente, de distancia media-curtia, y con un claru predominiu del usu de les manes.
Sicasí esti sistema nun paez que se divulgara muncho, quiciabes debío a un posible calter coxuntural (porque posiblemente fuera un sistema concebíu pa entrenar a combatientes en guerra), o pue que debío a la so escura rellación con una sociedá secreta. L’enquiz ta en qu’anguaño nun se sabe un vierbu d’él como tal estilu.
Per otra parte, dao que’l maestru Chen Liang fuera cabezaleru de la Sociedá de la Llanza Encarnada ("Hong Qiang Hui"), qu’impartía ente los siguidores un cursu d’artes marciales que duraba 128 díes, ye posible que lo qu’enseñaba Chen Liang (y que Doshin So denominó “Bailian Quan”) consistiera na preparación que se daba nesi cursu. De mou que pue que’l Bailian Quan nun fuera más qu’un conxuntu de téuniques y aplicaciones que s’enseñaben pa dar a los miembros d’aquella secta una mínima preparación marcial.
Per otra parte Doshin So allugaba l’orixe de les téuniques del Llotu Blancu nel Templu Shaolin, y venceyábales direutamente a la tradición de Bodhidharma. La mesma tesis defenden pal so estilu los maestros de Lohan Quan (Boxéu de los Arhat), qu’ente otres coses poseye 108 téuniques d’inmediata aplicación práutica en pareya. Nesti sen el Llotu Blancu lo mesmo yera una derivación del Lohan Quan onde solo s’estudiaben eses téuniques o una versión d’elles col envís de tresmitir aína della habilidá marcial.
Baji Quan
Baji Quan o Pachi Chuan (八極拳, Bājíquán, “boxéu de los ocho estremos”) ye un arte marcial de China carauterizáu pol boxéu curtiu y esplosivu, y que ye famosu polos sos golpes de coldu. Ye orixinariu de la provincia de Hebei, nel norte de China, pero tamién ye conocíu anguaño n’otros llugares, sobre too en Taiwán. El so nome completu ye kai men baji quan (開門八極拳), que significa "puñu de los ocho estremos de la puerta abierta".
El baji quan llamábase orixinalmente bazi quan o "puñu qu’arrastriella" per aciu de que los puños, dexaos floxos y un pocoñín abiertos, úsense pa cutir p’abaxo como si foren un rastriellu. Pensábase qu’esti nome yera abondo toscu na so llingua nativa, asina que foi cambiáu a baji quan. El términu "baji" vien del clásicu taoísta I Ching, y significa una "estensión de toles direiciones". Nesti casu significa "que lo inclúi too" o "l’universu." 
El primer maestru rexistráu de baji quan foi Wu Zhong (1712-1802). Maestros famosos qu’espardieron l’estilu foron Wu Xiufeng y Li Shuwen (1864-1934). Esti últimu yera de Cangzhou, Hebei, y algamó’l nomatu de "Dios de la Llanza Li". Formáu como "Wu Shen" (personaxe marcial masculín) de la opera de Pekín, foi tamién un lluchador espertu. La so cita más famosa ye: "Nun sé cómo ye golpiar a un home dos veces."
Estudiantes de Li Shuwen foron Huo Dian Ge (escolta de Pu Yi, l’últimu emperador de China), Li Chenwu (escolta de Mao Zedong), y Liu Yun Qiao (axente secretu del nacionalista Kuomintang y instructor de los escoltes de Chiang Kai Shek). Dende entós el baji quan algamó sonadía como "estilu d’escoltes". Ma Feng Tu y Ma Yin Tu introduxeron el baji nel Institutu Central Guoshu (Nanjing Guoshu Guan) onde s’esixe a tolos estudiantes.
El baji quan comparte raigaños con otru arte marcial d'Hebei, el Piguazhang. Al paecer Wu Zhong, el maestru más antiguu que se conoz del llinaxe del baji, enseñó dambes artes al empar como un sistema integráu de llucha. Col tiempu dixebráronse, y solamente volvió amestales Li Shuwen a finales del sieglu XVIII, principios del XIX. Como resclavu de la naturaleza complementaria d’estos dos estilos, hai una conseya que reza: "Cuando’l pigua s’axunta al baji, axorícense tolos dioses y demonios. Cuando’l baji s’axunta al pigua, los héroes sospiren al saber que nun son pa igualase a ello." 
Hai anguaño delles families de baji quan, como Han, Huo, Ji, Li, Ma, Qiang, Wu y la rama Wu-Tan del maestru Liu Yunqiao. Hai delles diferencies nel entrenamientu ente les variantes, pero vienen ser lo mesmo n’esencia. El titular del llinax de la familia Wu de baji quan en China ye Wu Lian Zhi. A traviés de más de cincuenta años d’entrenamientu, arrexuntó material y rexistros que foron tresmitiéndose de xeneración en xeneración.
El boxéu baji ye conocíu por abrir a la fuercia los brazos del oponente ("qiang kai men") y por entamar ataques a los niveles altu, mediu y baxu del cuerpu ("san pan lian ji"). Sobre too ye útil en combate cuerpu a cuerpu, darréu que se centra en golpes de coldu, rodiya, costazu y cadril. Cuando bloquia un ataque o s’avera a un oponente, les téuniques del baji quan céntrense en cutir los principales puntos febles, sobre too nel tórax, piernes y pescuezu. 
Les "seis grandes maneres d’abrir" ("liu da kai") son:
Los desplazamientos en baji quan tienen tres carauterístiques especiales: "Zhen Jiao", "Nian Bu" y "Chuang Bu".
Estes téuniques de golpes tán rellacionaes cola medicina tradicional china, que sostién que toles partes del cuerpu tán conectaes, tanto física como espiritualmente. 
Les formes del baji divídense en rutines con y ensin armes. Hai 20 formes de puñu, qu’inclúin 12 Puños Baji d’Estructura Pequeña, Puñu Baji del Tigre Negru, Baji Dan Zhai, Baji Dan Da/Dui Da, Baji Luohan Gong, y Baji Si Lang Kuan. Hai ocho formes d’armes, qu’inclúin Liu He Da (llanza “qiang”), Chun Yang (espada “jian”), San Yin (sable “dao”), Xing Zhe Bang (palo), Pudao, y Chun Qiu (“da dao”, un espadón llargu y pesáu pa garrar a dos manes, usáu polos xenerales cuando diben a caballu).
Les carauterístiques principales del baji inclúin golpaos de coldu, puñetazos de brazu/puñu, controles de cadril y golpes col costazu. Toles téuniques execútense con un puxu secu que se desendolca cola práutica. Ente los artistes marciales chinos el baji ye famosu polos sos movimientos rápidos. El baji céntrase na llucha cuerpu a cuerpu, entrando dende una distancia llarga con un carauterísticu pasu de carga ("zhen jiao").
La esencia del baji quan ta nel jin, o métodos de tresmitir potencia, sobre tol fa jing (potencia esplosiva). L’estilu contién seis tipos de "jin", ocho maneres diferentes de golpiar y dellos principios d’usu de la potencia. La mayoría de los movimientos del baji quan empleguen un métodu de cutir con un solu golpe dende una distancia percurtia. La mayor parte del dañu faise per aciu de l’aceleración momentánea que viaxa de la cintura al miembru y ye amás aumentada pol pasu de carga conocíu como "zhen jiao".
Los mecanismos del "jin" desendólquense con munchos años de práutica, y el baji quan ye conocíu pol so entrenamientu trabayosu de la parte baxa del cuerpu y pola importancia que-y da a la "posición d’a caballu". La so posición d’a caballu ye más alta que la d’otros típicos estilos de boxéu llargu. Netu qu’otros estilos, tien tamién la "posición del arqueru", la "posición sobre una pierna", la "posición vacía" (xubu), la "posición cayendo" (pubu), etc. Hai ocho diferentes guardies de les manes, arriendes de diferentes tipos de respiración y "zhen jiao".
Los seis Poderes Carauterísticos Principales son:
El baji céntrase en ser más direutu, n’acabar en golpaes potentes y rápides qu’incapaciten al oponente pa siguir. Sicasí hai dellos estilos que deriven de los principales conceutos o principios del baji quan sobre cómo golpiar al oponente:
Munches d’estes formes tán tamién basaes o mezclaes col Lohan Quan, un estilu de Shaolin. El términu "ba shi" pue tamién referise a baji, pero hai que decatase de que’l términu úsase tamién en xingyi quan. 
Bruce Lee, igual que munchos de los contemporáneos de so, estudió estilos como’l baji quan. Lee incorporó al so entrenamientu del Wing Chun movimientos útiles d’otros estilos, incluyendo’l baji.
Chin Na
Chin Na o Qinna (擒拿, pinyin: qín ná; Wade-Giles: ch'in na) ye un términu chinu referíu a téuniques usaes nes artes marciales de China basaes nel control o torga de les articulaciones o músculos/tendones d’un oponente pa que nun pueda movese, neutralizando asina la so habilidá de llucha. Tamién "chin na su", (術, shù significa "téunica”) tórnase lliteralmente a "téunica de garrar y torgar". Delles escueles usen cenciellamente la pallabra "na" pa describir les téuniques. El Chin Na carauterízase por téuniques d’agarre tanto de pie como en suelu.
Unos instructores de les artes marciales de China céntrense más qu’otros nes sos téuniques chin na. Esta ye una de les principales razones poles que’l "chin na" d’una escuela pue estremase del d’otra. Hai más de 700 téuniques tradicionales solamente de Chin Na nel estilu de la Grulla Blanca, y quiciabes más n’otros estilos. Munches téuniques Chin Na aseméyense a les que s’atopen n’otres artes basaes n’agarres como’l Jiu Jitsu Brasileñu. Dependiendo de la escuela y del instructor, el Chin Na estructúrase de distintes formes. Dellos sistemes Chin Na aseméyense al Jiu Jitsu brasileñu per aciu del so enfoque na llucha de suelu. Otros pue que seyan más asemeyaos al Yudu per aciu del so enfoque nel Rou Dao (les téuniques "suaves" del Chin Na) de pie. Otra escuela igual se paez más al Hapkido per aciu del so enfoque en llaves de moñeca y d’articulaciones pequeñes. Anguaño nun hai una forma sistematizada universalmente aceptada de Chin Na, sinón que cada escuela estrémase por mor de la formación del instructor o pola so preferencia o enfoque personal.
Mentanto les téuniques de les llinies del "chin na" son prauticaes en dalgún grau pola mayoría de les artes marciales de tol mundu, munches artes marciales chines son famoses pola so especialización en tales aplicaciones. Estilos como la "Garra d’Águila" (Yingzhuaquan 鷹爪拳), qu’inclúi 108 téuniques chin na diferentes; la "Mantis Relixosa" (Tanglangquan 螳螂拳); les téuniques de "Garra de Tigre" del Hung Gar (洪家), y el shuai jiao, son exemplos de sonadía.
Pue facese una clasificación xeneral del Chin Na d’esta miente:
"Chin" significa coyer o garrar, "na" significa inmovilizar o francer, y mentanto estes aiciones fáense de cutiu nesi orde (garrar y llueu inmovilizar), les dos pueden tamién intercambiase nel entrenamientu y na defensa personal. Ello ye, un agarre nun va siempre siguíu d’una inmovilización o rompimientu, y una inmovilización o rompimientu nun tienen por qué venir daos necesariamente por un agarre.
Hai della superposición ente la teoría y téunica del chin na y les rames de la medicina tradicional china conocíes como tui na (推拏), asina como un emplegu del qigong ofensivu y defensivu como complementu del entrenamientu del chin na en dellos estilos.
Yihe Quan
El Yihe Quan o Yihemen Quan (Boxéu Harmoniosu, o de la Xusta Harmonía) ye ún de los estilos de Kung Fu o boxéu chinu que’l fundador del Shorinji Kempo, Doshin So, dicía qu’aprendiera na so mocedá en China.
D’acordies col estudiosu del Shorinji Kempo Rogelio Casero , sacantes el testimoniu de Doshin So nun se pescuda malpenes información sobre esti estilu, a pesar de que paez tener una rellación obvia cola –ésta sí d’abonda sonadía– “Yihe Quan” (más tarde denominada Yihetuan), la principal sociedá secreta qu’afaló la Rebelión Boxer de 1900.
Como estilu de llucha, “Yihe Quan” ye’l nome qu’adoptó na Rebelión de los Boxers el Meihua Quan (Boxéu de la Flor de Cirolar). Al paecer un prauticante de Meihua Quan llamáu Zhao Sanduo foi’l creador de la Yihe Quan (“Sociedá de la Xusta Harmonía”, Giwaken en xaponés) na última década del sieglu XIX. Esto fixo que popularmente fuera fácil venceyar un nome col otru.
Una versión menos conocida atribúi la creación del estilu Yihe Quan a un tal Zhu Hungtang, de la provincia de Shandong, que de mano centróse dafechu na práutica del Kung Fu a cencielles, ensin enseñar dengún tipu de filosofía, pero que dempués de lleer dellos llibros sobre la secta Bagua (Bagua Jiao) y la sociedá del Llotu Blancu (Bailian Jiao), sufrió tal cambéu ideolóxicu qu’acabó tresformando l’estilu de Kung Fu orixinal nuna sociedá secreta.
Per otra parte dizse que l’estilu Yihe Quan yera’l sistema que prauticaben los siguidores de la secta homónima, pero esto nun paez dafechamente cierto, yá que renomaos maestros d’otros sistemes de Kung Fu, como’l Bagua Zhang, pertenecieron a la Sociedá de la Xusta Harmonía. Asina mesmo delles fontes afirmen que tamién el sistema Wing Chun yera mui apreciáu polos miembros d’esta sociedá secreta. Poro tien más xacíu pensar que, anque a lo primero tolos miembros de la secta prauticaben l’estilu Yihe Quan, posteriormente, cuando la revuelta de los Boxers, auniéronse-yos lluchadores d’estremaos sistemes y sectes arreyaes. En tou casu quiciabes nun haya que mezclar la idea de Yihe Quan como sociedá secreta, cola de Yihe Quan como estilu de boxéu chinu identificáu col Meihua Quan esclusivamente.
Doshin So, pela so parte, da bien poques referencies del Yihe Quan. Diz namái que’l so maestru, Wen Taizong (Wen Laoshi), deprendió esti sistema de Huang Longbo nel sen de la sociedá Gelaohui (Sociedá de los Hermanos Mayores) a partir de 1912. Sicasí ye raro que, siendo Wen Taizong monxu Shaolin hasta 1912, nun deprendiera Kung Fu nel monesteriu, sinón tres colar d’ellí.
So Doshin cunta que’l maestru Wen Taizong tamién-y deprendió les téuniques de Lohan Quan, Wuhua Quan y Long Xing Zhuji; pero nun esclara si estos son nomes d’estilos o de simples formes, o si yeren parte del Yihe Quan o bien enseñances aparte. Anque los tres nomes coinciden colos d’estilos de Kung Fu, tratábense cuasi de xuru de lo que los artistes marciales chinos denominen “formes” ("taolu"), ello ye, encadenamientos téunicos que se faen individualmente y que tienen una aplicación práutica; masque pue que fueren tamién otra clas d’exercicios, como grupos de téuniques, o aplicaciones o formes en pareya, pero non estilos completos.
Doshin So describe’el Yihe Quan (Giwaken) como un estilu de boxéu rápidu y duru, pero nun paez qu’haya denguna asemeyanza téunica nin dinámica ente’l Shorinji Kempo y el Yihe Quan actual, anque pueda haber della en cuantes a la teoría o los conceutos. Sicasí, teniendo en cuenta qu’esti Yihe Quan ye’l Meihua Quan, hai que dicir que na segunda fase de deprendimientu del Meihua Quan, denominada Chengquan, entámase un estudiu por pareyes qu’inclúi agarres, proyeiciones y remanamientos articulares, lo que pudo influyir nes téuniques d’esta mena qu’hai nel Shorinji Kempo. Arriendes de que'l Meihua Quan interésase de manera pola doctrina budista y la medicina tradicional.
Luohan Quan
Luohan Quan (羅漢拳, lúohànquan), pronunciáu rakanken en xaponés, significa lliteralmente "Boxéu de los Arhat". La historia tradicional sobre la creación d'esti estilu chinu diz que foi creáu por monxos del Templu Shaolin, per aciu d’observar ya imitar les actitúes y espresiones que teníen les estatues de los Arhat (“siguidores illuminaos del Buda”) nel templu. Per mediu de la meditación y la práutica, crearon una forma llamada "dieciocho movimientos de manes de los Arhat", que consistía precisamente en dieciocho habilidaes y téuniques de combate. En resultes d’esto, crearon llueu venticuatro movimientos nuevos p’avanzar y retirase en combate.
El Boxéu de los Arhat o Luohan Quan tien en total 108 movimientos diferentes; d’ente ellos, hai seis formes diferentes de puñu, dos formes de palma y cuatro formes de torgar y garrar. Los movimientos del Boxéu de los Arhat son simples y direutos. Cada movimientu representa la cenciellez y guapura de les espresiones de les estatues de los Arhat (Luohan, Lohan). Los movimientos de les formes de Luohan Quan escuenden ataques potentes.
Nel usu actual, el Luohan ensamó en munches formes estremaes. Una d’eses formes llámase "Xi Nu Luohan Quan", que lliteralmente significa "Luohan Quan Enfadosu-Allegre".
Ver equí una cita sobre Xi Nu Luohan Quan:
Shi De Qian del Templu Shaolin de Henan, en China, escribió la hestoria de Shaolin incluyendo’l Xi Nu Luohan Quan, Boxéu de Luohan Enfadosu-Allegre, na Enciclopedia Completa de les Artes Marciales del Templu Shaolin (Shaolinsi Wushu Baike Quanshu), volúmenes I y II. Solamente 18 de les 108 postures tán documentaes nel llibru.
Esperdigaes per esta y otres páxines hai munches semeyes de lo que que pa munchos son postures desavezaes y estrañes. Esto ye Xi Nu Luohan Quan, Boxéu de Luohan Enfadosu-Allegre. Dixéronme que Sek Koh Sum sabía que taba morriendo y ordenó qu’un fotógrafu sacara ensembre les 108 postures del so queríu Luohan Quan pa futuros discípulos de Shaolin.
Esti ye ún de los niveles cimeros del arte ya inclúi atributos d’emociones y soníos (d’ehí les espresiones faciales).
Dicen qu’esti arte foi prauticáu por solamente cuatro de los dieciocho discípulos orixinales (del Templu Shuanglin de Singapur); dizse qu’estudiantes ordinarios como los d’Indonesia o Malasia nun lu deprendieron. Anguaño solamente una persona lu conoz, darréu que’l restu desgraciadamente yá morrió.
En realidá la mayoría de los estudiantes nun deprendieron la tradición completa de Luohan porque Sek Koh Sum enseñó diferentes habilidaes a diferentes estudiantes. Por eso más de trenta escueles de la tradición Shi Gao Can apaecieron en Singapur, Malasia ya Indonesia a traviés de los años. 
Wuhua Quan
El Wuhua Quan (Boxéu de les Cinco Flores, “gokaken” en xaponés) ye ún de los estilos de Kung Fu o boxéu chinu que’l fundador del Shorinji Kempo, Doshin So, dicía qu’aprendiera en China col maestru Wen Taizong (Wen Laoshi).
Doshin So dicía qu’esta forma de llucha caltenía los principios de la práutica en pareya, sopelexando d’esta miente que nesti sistema o forma’l trabayu facíase sobre too a dos, o que polo menos asina lu deprendiera él. Tratábase quiciabes d’un tipu d’exerciciu en pareya (como los denominaos en chinu "tuishou", "sanshou" o "duilian"), o bien una forma de dos homes. Sicasí Doshin So fala d’estes téuniques como maniobres que tenten d’esllir selemente la fuercia del adversariu, controlándolu o proyeutándolu al suelu.
Conque nun somos pa pescanciar si’l "Wuhua" yera una forma incluyida nel estilu Yihe Quan o yera puralmente un estilu aparte.
Según Rogelio Casero , conocíu investigador sobre’l Shorinji Kempo, hai dos sistemes chinos que faen referencia a les "flores". El más nomáu ye’l Hua Quan (Boxéu de la Flor), estilu norteñu, esquivu, cambiante y esconcertante, al paecer ensin “formes” (taolu). Esti estilu poseye 89 métodos, munchos d’ellos de proyeición. El so estudiu inclúi 120 formes de "sanshou" (exercicios en pareya), 72 téuniques de garrar y escordar, 36 téuniques de pataes, etc. De mano nun se pue escartar qu’una forma o riestra de téuniques d’esti estilu, col nome de "Wuhua", pudieren inxertase nel bagax de conocimientos de Wen Taizong, y qu’esti les tresmitiera a Doshin So.
Per otra parte ta l’estilu Wuhua Pao Quan (Boxéu Cañón de les Cinco Flores), tamién llamáu Wuhua Bagua Quan (Boxéu de les Cinco Flores y los Ocho Trigrames). Anque hai poca información sobre esti estilu, sábese que tien cinco formes, y estudia los “cinco elementos” y los “ocho trigrames” pal desendolcu d’eses formes. El so estudiu inclúi la práutica interna y esterna. La so principal carauterística ye la flexibilidá, dominando la durez cola combinación de flexibilidá y fuercia. Tien formes individuales y exercicios de dos persones (tuishou).
Resalvando lo anterior, nel Kung Fu chinu repítese’l términu “Wuhua” (cinco flores) dientro d’estilos estremaos, denominándose asina diverses formes d’una o dos persones. La opinión de Rogelio Casero ye más favoratible a que quiciabes Doshin So deprendió dalguna d’eses formes, anque nun ye l’investigador quien a albridar de cuál de los estilos. Tamién, pol mesmu fechu de pertenecer a diversos estilos, muncho bien pudiera’l de “Cinco Flores” ser un conceutu incluyíu con esti sen nel estilu del maestru Wen.
Mesmamente hai nel estilu Xingyiquan una forma denominada “Wuhua Pao” (Cañón de Cinco Flores). Pue que’l maestru Wen conociera esta forma y la tresmitiera a Doshin So. Ye una forma de puños en pareya, na que se trabaya llixero y alternen dambos n’ataque y defensa. Esti fechu de trabayase en pareya aumenta la posibilidá de dalguna rellación col Shorinji Kempo. N’efeutu paezse enforma al mou de golpiar del Shorinji Kempo, pero ye en cambéu chocante que nun tenga que ver coles téuniques que nesti arte xaponés formen la familia “Gokaken”, homónima del Wuhua Quan, darréu que les téuniques d’esta familia Gokaken, conteníes en cinco grupos tamién con nomes de flores (Flor Colorada, Flor de Cirolar, Orquídea, Flor de Pescal y Peonía), consisten en maniobres de control y proyeición del adversariu.
Per otra parte, nel práuticamente desconocíu estilu Mien Quan (Puñu d’Algodón) hai dos formes colos nomes “Wuhua Pao” (Cañón de les Cinco Flores) y “Wuhua Chui” (Golpáu de les Cinco Flores). Nun paez de toes maneres qu’esti estilu s’asemeye nin punta al Shorinji Kempo.
Tamién nel estilu del águila, Yingzhao Fanzi Quan, hai una forma denominada “Wuhua Pao” (traducida unes veces como “Pantera de Cinco Flores” y otres como “Cañón de Cinco Flores”), anque tampoco les carauterístiques atlétiques y acrobátiques d’esta forma nun paecen tener rellación denguna col Gokaken o con cualesquier otru aspeutu del Shorinji Kempo.
Finalmente dellos prauticantes de Shaolin Kung Fu conocen, ente les decenes de formes y programes diferentes qu’esisten, una forma denominada Shaolin Wuhua Quan.
Yuuki So
Yuuki So ye fía de Doshin So, que fuera’l fundador del Shorinji Kempo, y de Harada Emiko.
Yuuki So ye de magar morrió’l so padre la cabezalera ("Shike") d’esti arte marcial xaponés (masque nun enseña anguaño) y actual presidenta ("Sosai") del Grupu Shorinji Kempo, que, formáu por cinco organizaciones o estayes corporatives, defende y alministra los intereses del Shorinji Kempo per dayures y n’estremaos ámbitos d’actuación. Na organización relixosa Kongo Zen Sohonzan Shorinji, Yuuki So recibe’l títulu de "Kancho" (Abá)
Naginata
La naginata (dacuando trescrita “el” naginata) ye un arma usada polos samuráis del Xapón feudal, compuesta por un cortu nel cabu d’una piértiga. Aseméyase a una alabarda europea, sacantes que la fueya del cabu ye curva, con punta y un solu cortu, paecida a una cimitarra.
Históricamente l’usu de la naginata rellaciónase colos "Sohei", los monxos guerreros y los "Yamabushi" o monxos del monte. Posteriormente’l so usu espardióse pelos clanes samurái.
La téunica de combatir cola naginata llámase "naginatajutsu", y ta presente en munchos estilos de "Koryu Budo" (o "Kobudo").
Col tiempu, la manera xaponesa de guerriar foi camudando. Nel amarradiegu periodu de les guerres civiles, el yari (llanza), más fácil de remanar y de más alcance, ocupó’l llugar de les naginates, que pasaron a emplegase raramente nel campu batalla. Daquella’l "naginatajutsu" foi adulces siendo un arte que prauticaben sobre too les dames de families samurái como forma de defensa.
Anguaño inda esisten dellos estilos de Kobudo qu’aprienden el "naginatajutsu", calteniendo esti arte vivu ya intautu dende la so creación. Tamién s’emplega esti arma nel Ninjutsu.
Hai que mentar asina mesmo l’"Atarashii Naginata" (llit. “nueva naginata”), una modalidá marcial moderna (Gendai Budo) de carís deportivu, basada nel "Naginatajutsu", neto al desendolcu del "Kendo" modernu dende’l "Kenjutsu" (téuniques samurái de combate con espada).
Estrémense los siguientes tipos de naginata verdaderes (con cortu real):
La mayoría de les naginates son enforma curves y nun lleven "yokote" (borde perpendicular al cortu a la vera la punta). Dellos modelos llevaben nel cabu contrariu de la piértiga un furón d’aceru pa travesar les armadures.
D’ente los estilos de Koryu Budo qu’aportaron a los nuesos díes, hai dellos cola "naginata" como parte del so entrenamientu. Ente los principales tán el "Tenshin Shoden Katori Shinto Ryu", "Suio Ryu", "Tendo Ryu", "Toda Ha Buko Ryu" y "Kashima Shinto Ryu".
Na mayoría d’estos estilos la naginata prautícase malapenes como "kata", emplegándose sustitutos de madera pa les naginates y les espaes. N’otros casos (por exemplu nel "Suio Ryu" o nel "Tendo Ryu") emplégase’l "bogu" (especie d’armadura, como la de Kendo) y naginates de bambú especialmente adaptaes pa complementar l’entrenamientu de kates con combates, ensin riesgu de mancase bramente al prauticar.
La “Nueva Naginata” sistematizóse como deporte dempués de la Segunda Guerra Mundial. Les sos normes y reglamentos díctalos la "Federación Internacional de Naginata" (INF).
Los prauticantes aparéyense con proteiciones nos entrenamientos con contautu y nos campeonatos. Estos atabeos de proteición llámense en xunto "bogu", que consta de proteutor de cabeza y gargüelu ("Men"), de moñeques y puños ("Kote"), del troncu ("Do") y de les caniyes ("Suneate", ésti non usáu nel Kendo).
Jet Li
Jet Li, nome artísticu de Li Lian Jie, (Pequín, 1963), ye un actor chinu especializáu en filmes d'artes marciales y espertu en kung fu, disciplina que prautica dende los ocho años.
El padre de Jet Li morrió cuando él tenía dos años, y la madre mandólu a una academia de Wushu a los ocho.
Ente 1974 y 1979 ganó en cinco ocasiones el títulu de campeón de China d'artes marciales. Los sos ésitos llevaron a les autoridaes de la República Popular China a declaralu "Tesoru Nacional." En resultes convidáronlu a formar parte de delles visites oficiales chines al estranxeru.
En 1982 emprincipió nel cine como protagonista de la triloxía sobre'l Templu Shaolin, que foi darréu un acontecimientu nacional en China. Artista marcial esceicional, téunicamente perafechiscu, perfeicionista y disciplináu, foi bien de veces comparáu a Bruce Lee. Algamó sonadía esterior cuando en 1991 empezó a trabayar con Tsui Hark na famosa serie cinematográfica "Ello foi una vegada en China".
Como deportista y artista marcial, Jet Li dedicóse al Wushu, especializándose nes modalidaes de formes. Entamó la so carrera nes artes marciales como integrante del Equipu de Wushu de Pekín, un grupu de deportistes organizaos pa facer demostraciones nos Campeonatos Nacionales de China. Como miembru d’esti equipu recibió entrenamientu intensivu y algamó 15 medayes d’oru y una medaya de plata nos campeonatos chinos de wushu:
Toles sos medayes d’oru pola forma a mano vacía opcional foron conquistaes con una forma denominada "fanzi yingzhuaquan" (Garra d’Águila Fanziquan)
Seiken Shukumine
Seiken Shukumine, nacíu’l 9 d’avientu de 1925 n’Arime, actual ciudá de Nago, n’Okinawa, Xapón, y fináu'l 26 de payares de 2001 n’Ito, prefeutura de Shizuoka, foi un karateca xaponés que fundó l’estilu "Gensei Ryu" y el nuevu arte marcial del "Taido".
Cuando tenía cinco años, el so padre, direutor d’escuela primaria, confió la educación física del neñu a un maestru de kárate, Anko Sadoyama (1880 - ?). Esti fíxolu descubrir el kárate, amenando enforma les sos capacidaes físiques. Cuando entró nel institutu en 1938, Shukumine entamó a prauticar Kendo, pero más atrayíu pol kárate llogra que lu almita como discípulu un espertu poco conocíu de kárate, Soko Kishimoto (1862 - 1945). Kishimoto tuvo bien pocos discípulos a lo llargo de tola so vida, pero amás de Shukumine ye bien conocíu Seitoku Higa (1920 -), más tarde fundador del Bugeikan y primer presidente de la Federación de Kárate y Kobudo d’Okinawa (Okinawa Karate Kobudo Rengokai).
Kishimoto, que s’enchipaba porque nunca tuviera un maestru y porque tolo aprendiera a base d’amarraces (kake dameshi), foi en realidá, según delles fontes, discípulu de “Bushi” Takemura (1814? - 1896), esti mesmu discípulu de “Tode” Sakugawa (1782 - 1862?). Por mor d’esta filiación, val dicir que l’estilu prauticáu por Kishimoto yera de la llinia Shuri-te dientro’l kárate okinawense, mientres qu’al paecer Anko Sadoyama prauticaba’l Naha-te (según cunta Shukumine nel so llibru “Karate-do Tanren Sankagetsu”). En cualquier casu, Seiken Shukumine prauticaba escurque un kárate poco ortodoxu basáu sobre too n’embabucar y n’atacar d’esmenu los puntos vitales.
Na Segunda Guerra Mundial, Shukumine foi almitíu como voluntariu nuna escuadra suicida de submarinos de bolsín (kôryû) de la marina imperial basada en Yanai, prefeutura de Yamaguchi. Llibró d’una muerte segura gracies a la rindición de Xapón. Kishimoto morriera nel mesmu 1945, cuando la batalla d’Okinawa.
Acabante la guerra Seiken Shukumine siguió prauticando y empecipió a desendolcar nueves téuniques col envís de crear el so propiu estilu de kárate. Al poco de pasar de la isla principal, Honshu, a la isla de Kyushu, tornará un tiempu a la so isla nativa d’Okinawa, pa volver finalmente a Honshu y allugase na ciudá d’Ito, na prefeutura de Shizuoka. Paez que n’alcordanza de Kishimoto aidó una temporada a ún de los sos antiguos condiscípulos de cuando’l vieyu maestru, Seiichi, qu’había dar nome al Gensei Ryu (玄制流: "la escuela de dir en cata de la verdá fonda y asoleyala per aciu de la forma"). El 2 d’ochobre de 1955, Shukumine participó nuna demostración televisada de dellos estilos de kárate, organizada pola cadena NTV (Nippon Television), xunto con Seiichi Akamine (Goju Ryu), Kanki Izumigawa (Goju Ryu), Hidetaka.Nishiyama (Shotokan), Ryusho Sakagami (Shito Ryu), Yasuhiro Konishi (Ryobukai). Fixo ente otres coses el kata koshokun-dai, asina como una francedura d’un apilamientu de 34 teyes. En 1955 algama’l grau de 8 Dan Kyoshi de la Dai Nippon Butokukai.
Dende 1962 aproximao, dempués de dalgo más d’una década desendolcando’l kárate Gensei Ryu y per aciu de delles diverxencies, concretamente al respeutive de les normes de competición, colos otros estilos de kárate que daquella tentaben d’apautase pa crear una organización común (la Federación Xaponesa de Karate, JKF), y escurque tamién debío a discutinios internos, Shukumine decide dir dexando’l mundu del kárate pa crear un nuevu Budo al que va nomar Taido ("Tai": 躰 = 身 + 体 el cuerpu y l’espíritu en xunto; "Do": 道 la vía). D’esta miente, yá dafechu comprometíu col Taido, el 23 de xineru de 1965 funda l’Asociación Xaponesa de Taido y el Taido Honin (Institutu del Taido). El 19 de payares de 1967 organízase’l primer campeonatu nacional de Taido, asina como’l primer campeonatu nacional universitariu qu’habrá celebrase de siguío tolos años hasta’l día de güei. En 1983 créase la Federación Mundial de Taido (WTF) y organízase’l primer campeonatu internacional en Tokyo en 1984. En 1987 organízase en Suecia’l primer campeonatu européu de Taido, que llueu va tener llugar cada cuatro años. En 1993 celébrase en Tokio’l primer campeonatu del mundu, qu’asina mesmo va tener llugar cada cuatro años.
Seiken Shukumine muerre’l 26 de payares de 2001 na so casa d’Ito, d’un paru cardiacu, a la edá de 75 años. Dexaba muyer, un fíu y dos fíes.
Rompimientos (artes marciales)
Los rompimientos, nes artes marciales, refiérense a un tipu de téuniques o habilidaes consistentes en romper oxetos sólidos (como teyes, pieces de madera, lladriyos, bloques de xelu o bloques de cementu) con un envís de demostración, competición o entrenamientu. Davezu empléguense como “armes” una mano o un pie (que tienen distintes superficies de contautu posibles), pero tamién pueden usase los deos de les manes o de los pies, la cabeza, el coldu, un nudiellu, o una rodiya.
Los rompimientos prautíquense sobre too nel kárate, nel taekwondo, nel pencak silat y nes artes marciales vietnamites, pero non tolos estilos o escueles-y dan la mesma importancia a este tipu de téuniques, y en munchos nun esiste siquiera.
Kamikaze
Kamikaze (神風, llit. “vientu de los dioses”) ye un términu xaponés que foi utilizáu orixinalmente por traductores norteamericanos pa referise en concreto, d’una forma non mui afechisca (los xaponeses pronuncien "Shinpū" dambos kanji 神風 cuando van xuntos), a los ataques aéreos suicides d'una unidá especial de l'Armada Imperial Xaponesa contra los buques de la flota aliada a finales de la Segunda Guerra Mundial. Estos ataques formaben parte d'una táctica que tenía’l propósitu d’acuartar l’avance de los aliaos nel Pacíficu torgando asina qu’aportaren a les costes xaponeses. Con esti fin, aviones cargaos con bombes de 250 kg y pilotaos por voluntarios yeren llanzaos arrémente contra los sos oxetivos col envís de fundilos o averialos de manera que nun fueren pa tornar a la batalla.
El términu "kamikaze" tien sicasí un raigañu bien antiguu, guañando nel sieglu XIII pa convertise en mitu de la hestoria y la mentalidá xaponesa. En dos ocasiones (la primera en 1274 y la segunda en 1281), una flota mongola baxo’l mandu de Kublai Khan presentóse nes costes xaponeses col envís d’invadir el país. Daquella los xaponeses nun taben en condiciones de combatir contra un exércitu muncho más preparáu y oponese a una invasión escomanada, pero afortunadamente pa ellos un tifón afaró la flota invasora nel 1281. Precisamente esi tifón foi llamáu "Vientu de los Dioses" y consideráu como una señal de que Xapón yera l’elixíu de los dioses y de que, polo tanto, éstos habíen encargase de la so seguridá y supervivencia.
En cuantes a la unidá especial d’ataque “kamikaze” na Segunda Guerra Mundial, anque esistieron delles unidaes suicides en tierra, mar y aire, esta de los “kamikaze” foi la más representativa y la que más buelga dexó pa la hestoria, con mui bien d'archivos y documentación sobre'l tema.
Asina y too en xaponés nun s’emplega como queda dicho la pallabra "kamikaze", sinón el más complexu términu "Shinpū tokubetsu kōgeki tai" (神風特別攻撃隊, "Unidá Especial d'Ataque Shinpū") o más davezu la so abreviatura "tokkōtai" (特攻隊). Sicasí l’usu del términu “kamikaze” esperdigóse col tiempu per fuera del Xapón y aplícase anguaño pa estremaos tipos d’ataques suicides al marxe del métodu emplegáu (usu d'esplosivos, coche bomba, etc.) o la nacionalidá del atacante (como nel casu de los atentaos del 11 de setiembre de 2001 en Madrid).
Congo
Col nome de Congo o Kongo podemos referimos a:
Concursu d'Asturianaes de la Comarca de la Sidra
La Mancomunidá de la Comarca de la Sidra entamó nel añu 2010 el I Concursu d'Asturianaes. Esta primer edición contó cola presencia de Rosa María Quero, "La Pastorina"; Maximino Solís Lada, "L'Ayeranu"; y Fernando Ruíz Fernández como miembros de xuráu.
El cuadru d'honor del primer concursu foi l'encabezáu por Jorge Tuya, como campeón; Celestino Rozada, nel segundu puestu y Marisa Valle Roso, nel tercer llugar.
Taido
El Taido (taidō 躰道) ye un arte marcial xaponés fundáu oficialmente en 1965 por Seiken Shukumine (1925 - 2001). La pallabra "taido" significa "vía del cuerpu." El Taido tien raigaños nel Kárate tradicional d'Okinawa. 
Na creyencia de que les artes marciales, y en concreto'l kárate, nun cubicaben coles necesidaes del cambiante mundu modernu, Shukumine desendolcó primero un estilu de kárate llamáu Gensei Ryu alredor de 1950. Col tiempu Shukumine convencióse de que'l kárate ta torgáu pol so mou d'entrenamientu llinial. Pescudaba cómo facer la defensa más flexible y universal. Estes idees, xunto con dificultaes d'organización y delles diverxencies nel sen de la nueva Federación Xaponesa de Kárate, lleváronlu a introducir les sos nueves propuestes como "Taido", un arte marcial nuevu. Les téuniques del Taido ufren bien d'anovaciones: la inclusión de movimientos d'espiral y xiru, maniobres ximnástiques, pasos rápidos y efeutivos, y un ángulu corporal cambiante.
L'envís del Taido ye aplicar la metodoloxía científica y los valores tradicionales a la evolución de les artes marciales. Según el so creador, el fin caberu del Taido ye formar a los sos prauticantes pa que trabayen a un altu nivel na sociedá.
Estos movimientos combínense con puñaes, pataes y otres téuniques, como “tixeres” o, más raramente, llaves y proyeiciones. L'oxetivu ye emplegar tola capacidá del cuerpu pa safar, esviar o volver contra él l'ataque del adversariu, asina como usar la enerxía del movimientu p'acelerar les téuniques y da-yos más eficacia. La última categoría, "Ten", inclúi movimientos acrobáticos, como pataes haza atrás blincando en xiru, que faen que'l Taido seya mui espectacular de ver. Tien tamién el Taido una especial manera d'andar, llamada "unsoku", asina como una manera acrobática de movese llamada "unshin".
Les competiciones en Taido inclúin tres categoríes:
Yamabushi
Los Yamabushi (山伏, llit.: "guerreros del monte") son exemplos únicos d’ascetes y ermitaños propios de los montes de Xapón, conocíos por tener una llarga tradición guerrera na que se mezclen bien d’estraños poderes sobrenaturales. Son siguidores del Shugendo, una xuntura del Budismu esotéricu de les sectes Shingon y Tendai, y d’elementos shintoístes, masque yá esistíen tradiciones asemeyaes a la de los yamabushi en Xapón primero que’l Budismu fuera importáu nel sieglu VII. Anque avecen llevar una vida solitaria, llegaron a formar axuntances de tipu llasu y asociaciones con dellos templos, y dacuando participaron tamién en batalles y amarraces xunto colos "samurái" y los "sohei". Los sos oríxenes hai que los buscar nos solitarios Yamabito（山人）, Yamaoshi, y dellos hijiri (聖） de los sieglos VIII y IX. Tamién hubo amestadures qu’incluíen armes samuráis y el puntu de vista Yamabushi sobre la vida y el combate.
Modernamente úsase’l términu "ubasoku yamabushi" pa referise a prauticantes llaicos del Shugendo, una relixón que-y da muncha importancia al ascetismu y a fazañes de resistencia que cunten güei con della sonadía pública. "Yamabushi" llevando un turullu ("horagai") vense entá davezu al pie del sitiu sagráu de Dewa Sanzan y pelos montes sagraos de Kumano y Omine. La ropa que lleven ye normalmente blanco, anque pueden atopase otros colores complementarios, como l’azafrán. Lleven tamién na frente una pequeña caxa negra llamada “tokin”, atada a la cabeza con un gordón negru. 
Los "yamabushi" empecipiaron como "yamaoshi", grupos (o individuos) aislaos n’ermites monteses, ascetes y "santones" que siguíen la vía del "shugendo", una busca de poderes espirituales, místicos o sobrenaturales llograos per aciu del ascetismu. Nun hai seguranza de si’l fundador d’esta vía foi En no Gyoja, asceta del sieglu VII, darréu que los mitos que lu arrodien son abondos y complexos. Los que siguíen esta vía yeren conocíos por nomes diversos, como "kenja", "kenza", y "shugenja". Estos místicos monteses algamaron sonadía poles sos habilidaes máxiques y conocimientos ocultos, y foron mui solicitaos como ensalmadores o mediums, anque los santuarios Shinto acutaron tradicionalmente esti oficiu pa moces conocíes como Miko.
La mayor parte d’estos ascetes, arriendes de la so devoción pol "shugendo", estudiaben les enseñances de la secta budista Tendai, o tamién de la Shingon, fundada por Kukai nel sieglu VIII. El Budismu Shingon foi una de les sectes principales del "mikkyo" (密教) o Budismu Esotéricu, pal que la illuminación hai que l’atopar per aciu del aislamientu y l’estudiu y contemplación del interior d’unu mesmu y de la naturaleza, y d’imáxenes esotériques llamaes mandala. Tanto la secta Shingon como la Tendai víen los montes como los llugares ideales pa esta clas d’aislamientu y contemplación de la naturaleza. Lo cierto ye que’l fenómenu yamabushi ta venceyáu al Budismu xaponés y non al d’otres partes d’Asia,
Nos sos abeyos monteses, estos monxos non solo estudiaben la naturaleza y les escritures, y imáxenes espirituales o relixoses, sinón tamién delles artes marciales. Nun se sabe si creíen que teníen que defendese de bandíos, d’otros monxos o d’exércitos samurái, pero la idea d’estudiar artes marciales como mediu d’ameyoramientu mental y espiritual, y non solo físicu, siempre foi perimportante na cultura xaponesa, trescendiendo los principios concretos d’una determinada secta relixosa. D’esta miente, neto a los "sohei", los "yamabushi" foron tanto guerreros como monxos.
Al medrar la so reputación en cuantes a la comprendoria y sabencia mística, y volar más ciñida la so organización, munchos de los maestros de les disciplines ascétiques principiaron a ser nomaos p’altes posiciones espirituales na xerarquía de la corte. Monxos y templos principiaron a ganar influencia política. Contra’l periodu Nanboku-cho, nos sieglos XIII y XIV, los "yamabushi" formaren unidaes organizaes llamaes "konsha", que, xuntamente colos "sohei" y otros monxos, entamaron a llevar la direición de los templos centrales de les sos sectes. Aidaron al emperador Go-Daigo nos sos intentos de valtar el shogunatu Kamakura, y probaron que les sos artes guerreres yeren a desafiar en combate a los exércitos "samurái" profesionales.
Dellos sieglos dempués, nel periodu Sengoku, podíen atopase "yamabushi" ente los conseyeros y exércitos de cuasi tolos combatientes principales pol dominiu de tol Xapón. Dalgunos, encabezaos por Takeda Shingen, aidaron a Oda Nobunaga contra Uesugi Kenshin nel 1568, mentanto otros, ente los que taba l’abá Sessai Choro, aconseyaron a Tokugawa Ieyasu. Munchos llucharon a la vera de los sos collacios monxos, los "Ikko-ikki", contra Nobunaga, qu’acabó por aplastalos y por dar asina fin a la dómina de los monxos guerreros.
Dende los tiempos medievales los yamabushi sirvieron tamién como "sendatsu", o guíes espirituales nel monte, pa pelegrinos de les rutes del Kumano Kodo al Kumano Sanzan, ente los qu’hubo emperadores retiraos y aristócrates.
Los yamabushi yeren espertos nel usu d’un bon númberu d’armes, por exemplu l’arcu o la espada. Pero, neto que los sohei y los Ikko-ikki, l'arma más emplegada polos yamabushi foi la naginata.
Arriendes de les sos capacidaes espirituales o místiques, atribuyóse de cutiu a los yamabushi un nivel cimeru na práutica del ninjutsu, l’arte de los ninja. Sábese que los monxos del monte llucharen a la vera los ninja, ufriéndo-yos clandestinamente abonda ayuda. Y tamién que yera una práutica normal de los ninja amarutase de monxos o ascetes del monte pa que nun foren pa conocelos en dellos ambientes. Esto dio de xuru llugar a tracamundios, darréu que nun se pasa a creyer qu’un númberu importante de yamabushi llegaren a ser espertos en ninjutsu.
Tachi
El tachi (太刀) ye una espada xaponesa. Delles fontes dicen que ye más curváu y dalgo más llargu que la katana. Pero Gilbertson, Oscar Ratti, y Adele Westbrook, pela so parte, afirmen qu’una espada recibe’l nome de tachi cuando cuelga del "obi" (cintu o faxa) col cortu p’abaxo, y que la mesma espada ye katana cuando lleva’l cortu p’arriba y va sometida pela faxa. L’estilu d’espada "tachi" abandonóse col tiempu en favor de la katana.
Los "daito" (espaes llargues) anteriores a la katana teníen de media unos 78 cm. de llargor de cortu, más que la media de la katana, d’unos 70 cm. Contrariamente a la forma tradicional de llevar la katana, el tachi llevábase colgando del cintu col filu cortante p’abaxo, y usábase davezu na caballería. Los tachi que se diferencien del llargor mediu lleven delantre los prefixos "ko-", pa los "curtios", y "ō-" pa los "grandes" o "llargos ". Por exemplu los tachi curtios, más cercanos al tamañu d’un "wakizashi", llamábense "kodachi". El tachi más llargu qu’esiste (consideráu un "ōdachi"), del sieglu XV, tien más de 3,7 metros de llargor total (2,2 m. de cortu), pero créyese que ye ceremonial. Nel añu 1600 munchos antiguos tachi foron acurtiaos pa convertilos en katanes. La mayoría de los fueyes de tachi que queden güei son "o-suriage" (que tienen la espiga orixinal cortada en dalgún puntu), polo que ye raro ver un tachi "ubu" (cola espiga orixinal ensin alteriar) orixinal firmáu.
El tachi usóse principalmente a caballu, onde podíen desenvainalu amañosamente pa cutir a los soldaos d’infantería enemigos. Inda yera un arma efeutiva en tierra, pero más difícil d’usar. Por eso foi desarrollándose la "uchigatana" (antepasáu de la katana).
El tachi foi’l predecesor de la katana como arma blanca de guerra de los "bushi" (clas guerrera) del Xapón feudal, y al evolucionar a un diseñu más tardíu, entrambos estremábense de cutiu namái que por cómo los llevaben y pola manera d’axustar les fueyes.
Nes invasiones mongoles de Xapón demostróse qu’había dellos puntos débiles nel tachi qu’habíen llevar al desendolcu de la katana.
Más tarde na hestoria del Xapón feudal, nos periodos Sengoku y Edo, dellos guerreros d’altu rangu pertenecientes a lo que yá yera la clas dominante, llevaben la so espada al estilu tachi (cortu p’abaxo), en vez de cola “saya” (vaina) ciñida col cintu col cortu p’arriba.
Cola xuba del militarismu de la era Showa enantes y na Segunda Guerra Mundial, l’exércitu y l'armada imperial xaponeses llevaron tachis llamaos Shin guntō y Kai guntō.
Ponte a prueba
Ponte A Prueba ye un programa radiofónicu español producíu por Mediens S. L., dirixíu a un públicu oxetivu d'ente 9 y 53 años que s'emite na emisora musical Europa FM dende setiembre de 2006. El so horariu ye de 11:00PM a 1:00 AM de llunes a vienres, y los domingos en mesmu horariu emítese una escoyeta de los meyores momentos de la selmana. Ye un programa de participación del oyente onde dan sonadía a temes como'l sexu, la amistá, les rellaciones, papaelamericano, ashosha ya inclusive fenómenos paranormales como l'habitación 712, dende un puntu de vista gayoleru y risonderu. Combínense les intervenciones en directu colos ésitos musicales del momentu. El programa ta presentáu y empobináu anguaño por Oriol Sàbat y como collaboradores tán Daniela Blume, Victor Cortés, Laura Manzanedo y Venus . Na primer edición l'equipu taba compuestu por Josep Lobató, Oriol Sàbat y Agnès Tejada, más conocida como Venus. Na segunda temporada el Presentadores y colaboradors yeren Josep Lobató, Oriol Sàbat, Patricia López y Daniela Blume. Y na tercer temporada, Oriol Sàbat, Victor Cortés y Daniela Blume fueron los encargaos de dirixir el programa la gran parte de la temporada. Amás, el 12 de xineru del 2009, Laura Manzanedo (conocida como "L.M." nel programa) incorporóse, y en febreru del mesmu añu Venus tornó al programa.
Col precedente d'un notable ésitu na emisora local catalunya Ràdio Flaixbac dende'l 2003 mientres tres temporaes con esti formatu, pero sol nome Prohibit Als Pares, Europa FM decide incorporar a la so plantiya al equipu de "Ponte A Prueba" pa llevar l'esitosu productu a nivel nacional de manos del so ceador Josep Lobató, xuntu col equipu orixinal,(anque cuando "Prohibit als pares", pasó a ser Ponte a prueba, en Ràdio Flaixbac, siguíen emitiendolu).
Según la folada del Estudiu Xeneral de Medios mientres la primer temporada, el programa tenia una audiencia media de 120.000 oyentes. Na actualidá triplicóse, actualmente óyenlu de 12 a 15 millones de persones en toa españa y restu del muundo per internet, per radio online.
L'eslogan de "Ponte A Prueba" ye: "L'únicu programa que nun s'atreven a faer les otres emisores". Con esi eslogan empecipiaron, y con esi lema caltienen el so ésitu una y bones nenguna emisora creó programes asemeyaos. 
En 2007 "Ponte A Prueba" foi reconocíu col Premiu Ondas al Meyor Programa de la Radio Española na edición nº54 d'estos prestixosos gallardones de la comunicación.
Cada añu realiza un tour, esti tour ye cenciellamente percorrer parte de la xeografía española pa realizar programes en directu en distintes sales o discoteques, llogrando una gran arribación de públicu.
Mientres la tercer temporada del programa, Daniela Blume colóse unos meses a participar nun programa de televisión, "Supervivientes 2009". Tres el pasu de Daniela per televisión, el programa ganó entá más prestíu y fama.
Samurái
Samurái (侍) ye una pallabra emplegada pa nomar a la clas militar del Xapón feudal, estremada en distintos graos de nobleza. El caráuter orixinal chinu 侍 yera un verbu que significaba sirvir o acompañar a una persona de rangu social cimeru, y con esti sen pasó’l caráuter a la escritura xaponesa, onde foi emplegáu pa escribir el verbu “saburau” (sirvir). En dambos países los términos sustantiváronse pa significar "los que sirven ciñidamente a la nobleza", pronunciándose “saburai” en xaponés. La primera referencia escrita de la pallabra ye del sieglu X.
El términu, nel so significáu actual, úsase sobre too dende l'aniciu del Periodu Edo, en 1600. Endenantes nomábase a los guerreros más bien colos términos "mono no fu" (hasta’l sieglu VIII) y el más duraderu "bushi" (武士), entrambos cola traducción d’"home d’armes", pero dende’l periodu Edo los términos bushi y samurái nun son dafechamente sinónimos, sinón qu’esiste una sutil diferencia. Dacuando alcuéntrase tamién el términu "buke", que noma a la nobleza militar arreyada al "bakufu" (gobiernu militar) a diferencia de los "kuge", la nobleza de la corte arreyada al emperador. Los "buke" apaecieron na era Kamakura (1185-1333).
"Samurái" ye una pallabra enforma venceyada a los xerarques de rangu mediu o altu de la clas guerrera. Los samuráis siguíen un conxuntu de regles qu’habíen llegar a conocese como Bushido. Anque los componentes d’esta clas nun llegaron a ser más del diez por cientu de la población xaponesa , les enseñances samurái calistraron enforma nesta, y pueden atopase entá güei tanto na vida diaria como n’artes marciales como’l Kendo.
La clas de los guerreros profesionales de Xapón, formada por arqueros a caballu, anicia cola voluntá del emperador Kammu de conquistar les tierres de los "ainu" a finales del periodu Nara.
Endenantes había en Xapón un exércitu basáu nel serviciu militar, inspiráu nel modelu chinu. Atropábense homes de venti a trenta años, que se repartíen en "gunki" (cuerpos de mil soldaos colos sos oficiales) per provincies, arreyaos al serviciu del "kokushi" (gobernador de la provincia).
Esti sistema resultó ineficaz dafechu na llucha contra los "bárbaros" ainu, que yeren xinetes terribles. L’emperador decidió nel 792 desfacelu pa crear un nuevu sistema llamáu "kondeisei". El kondeisei tenía la ventaya d’amenorgar la carga del serviciu militar del pueblu (que yera’l sofitu de la economía), darréu que consistió en xinetes arqueros mozos de families de pudencies. Esta milicia, compuesta por 3.964 homes, empecipió a cayer en desusu nel sieglu X, pero nun pue sabese si ta nel orixe de los primeros samuráis, qu’apaecieron daquella.
Mitsuo Kure, nel so llibru "Samuráis", cita dalgunos otros oríxenes posibles pa estos: 
A lo último Mitsuo Kure apurre la hipótesis de que los samuráis taben nel aniciu de los guardies del palaciu imperial a primeros del sieglu X, en base a los documentos más antiguos que menten la pallabra "samurái" (o más bien "saburai", “en serviciu”, que más tarde se convertió en "samurái"). Si él refugó aína esta hipótesis, aldericando que les meyores granxes de caballos taben en Kanto y Tohoku, y que les armadures "o-yoroi" desarrolláronse nel campu batalla y non na paz de la corte, esti supuestu ye, ensin embargu, l’únicu orixe citáu por Stephen Turnbull en “El Llibru del Samurái”.
Turnbull diz d’ellos que pasaron ceo del serviciu imperial al de los ricos terratenientes de les provincies, enfrentaos a los "emishi", los bandíos y los terratenientes rivales. Diz tamién que los primeros clanes de samuráis descendíen d’oríxenes modestos, pero punxéronse al abeyu de descendientes de llinies imperiales menores y foron a la gueta de fortuna en fasteres salvaxes. Los dos clanes samuráis de más puxu a finales del periodu Heian, los clanes Taira y Minamoto, deriven d’esta tradición, y descienden respeutivamente de los emperadores Kanmu y Seiwa.
Si’l periodu Heian ye pa la corte imperial un periodu de paz y prosperidá, les provincies, ensin embargu, foron sascudíes poles refrontaes de los paisanos debíes a los fuertes impuestos, reprimíes polos "kokushi" (gobernadores de les provincies nomaos pol gobiernu imperial). Los pequeños llabradores punxéronse al abeyu de poderoses families de terratenientes, qu’asina s’arriquecieron y foron aína p'atropar exércitos privaos, que constaben non solo de guerreros profesionales, sinón tamién de civiles a pie (llabradores, artesanos, ciudadanos).
Estos exércitos dieron dél puxu y una independencia cada vez mayor a estos terratenientes, ricos pero esbardiaos pola aristocracia de Kioto, y permitiólos defender les sos tierres contra diverses amenaces, pero tamién espardese a espenses de los sos vecinos. Amás, dellos tentaben d’escapar del arimu del gobiernu central, lo que provocó engarraes nes que participaron dellos de los primeros gobiernos samuráis.
Nel 935, Taira no Masakado, gobernador de la provincia de Shimosa, mató al so tíu Kunika y auniéronse-y munchos guerreros, faciéndose asina col control de cuasi tou Kanto (este d'Honshu, al rodiu de Tokyo) y aproclamándose emperador nel 939. El mesmu añu, a la vera’l mar interior, Fujiwara no Sumitomo xuntóse colos pirates "wako" y rebelóse tamién.
El gobiernu nun atopó pilancos pa reprimir estes primeres refrontaes samuráis, contentándose con sirvise d’otros clanes pa lluchar contra los primeros.
Nel 1028, Taira no Tadatsune rebelóse tamién y llogró’l control de Kanto. Daquella la corte tardó en reaicionar y les fuerces imperiales amosáronse enforma febles contra él. Pasaos cuatro meses, ensin embargu, la corte unvió fuerces contra Taira no Naokata, que foi derrotáu. Nel 1031, Minamoto no Yorinobu xuntóse a les fuerces imperiales de pacificación, obligó a Tadatsune a rindise y llogró’l control de Kanto. 
Posteriormente les families de los samuráis más influyentes, incluyendo a los Taira y a los Minamoto, foron llamaes a la corte pa garantizar la seguranza del emperador y de l’aristocracia, cola que pasu ente pasu texeron llazos, pese a caltener un estatus perbaxu. Particularmente los "joko" (esplotadores de tierres imperiales) arrodiábense de guardies samurái que quedaben nos sos palacios, los "hokumen no bushi" (espresión que pue tornase a “samuráis del llau norte”).
Nes provincies de la rexón de Tohoku, la parte norte de la isla d'Honshu, colonizada más recién y lloñe de la capital, dellos señores tentaben d’escapar a la influencia de la corte. Nel 1051, Abe no Yoritoki asolivióse por una cuestión d’impuestos y la provincia de Mutsu foi sascudida poles amarraces de la primera guerra de los nueve años, que duró en realidá hasta’l 1062, cuando’l xeneral de les fuercies imperiales, Minamoto no Yoriyoshi (fíu de Yorinobu), fixo un llamamientu al clan Kiyohara de la provincia de Dewa. La corte pasó les propiedaes del clan Abe a estos últimos, y cuando nel 1083 Minamoto no Yoshiie, fíu de de Yoriyoshi, foi nomáu xuez nun alderique internu de los Kiyohara, aprovechó para destruilos na llamada segunda guerra de los tres años. Creyendo qu’actuara por motivos personales, la corte negóse a da-y una recompensa y tuvo que pagar a los sos homes con estayes del so propiu dominiu. Según Mitsuo Kure esti actu fíxolu mui popular, y munches families de samuráis entraron al so serviciu.
Estes primeres rebeliones samurái, aiciones aislaes y llevaes a cabu lloñe de la corte, tuvieron sicasí pocu impautu na llegada al poder d’esta castra a finales del sieglu XII. Sicasí los clanes samurái presentes na corte aprovecharon la llucha de poder ente l’emperador Go-Shirakawa y l’emperador retiráu Sutoku nel 1156. De resultes de lo que se conoz como rebelión d'Hogen, la influencia de los rexentes Fujiwara amenorgó enforma, y los clanes Taira y Minamoto algamaron importantes cargos na corte.
Nel 1159, cuando Minamoto no Yoshitomo y Fujiwara no Nobuyori tentaron un golpe d’estáu conocíu col Nome de rebelión d'Heiji, Taira no Kiyomori aplastó a los Minamoto, achuquinando a gran parte del clan, y entamó una escalada que lu upó en 1167 al puestu de "dajo-daijin", primer ministru.
Ensin embargu nel 1180 españó la Guerra Gempei, una guerra de socesión al tronu imperial, cuando los xorrecíos Minamoto sofitaron un candidatu diferente al de los Taira. Dempués de cinco años de guerra, los Taira foron desaniciaos, y Minamoto no Yoritomo entamó’l primer "bakufu", enantes de ser nomáu shogun en 1192. Pela primer vez, Xapón foi gobernáu polos samuráis, y asina foi hasta 1868.
Cola pacificación del periodu Edo, los guerreros foron perdiendo la so función combatiente y convertiéndose en funcionarios públicos. Van dexar la parte guerrera pa les ceremonies, y van escomenzar a interesase poles artes, sobre too pola escritura. Ensin embargu, quiciabes pa recobrar el valor, van codificar regles perestrictes de la so castra baxo’l nome de Bushido (camín del guerreru). El suicidiu ritual del seppuku –tamién conocíu como harakiri (llit. “cortar l’abdome ")– será en dellos momentos prohibíu pol Shogun (amu militar del Xapón). N’efeutu, pa salvar l’honor de so, un samurái tenía que se facer seppuku si apurría dañu al so amu o a la so familia, o cenciellamente, si cometía una falta grave, el so señor podía manda-y en cualesquier momentu facer seppuku si nun quedaba conforme. Esti ritual afaraba dacuando les files de los samuráis.
Tradicionalmente’l fíu del samurái yera sometíu a una disciplina perestricta. Darréu lu quitaben del cuellu la madre, y primero de vistir el so primer pantalón ya lu tornaben lo más posible de los cariños y lu enseñaben a reprimir los impulsos de ciñu de la infancia. Tou placer ociosu taba mui bien midíu y la comodidá esterrada, resalvando’l casu de malura. Asina, de magar yera quien a falar, amenábenlu a considerar el deber como la única guía de la so esistencia, l’autocontrol como la primera regla de conducta, el sufrimientu y la muerte como accidentes ensin importancia dende’l puntu de vista individual.
Esta educación austera tovía tenía requisitos muncho más estrictos, cola sida de desendolcar una impasibilidá ensembre que’l neñu nun debía abandonar enxamás nun siendo na intimidá llariega. Estos rapacinos avezábenlos a la vista del sangre al obligalos a presenciar les execuciones. Nun teníen qu’amosar emoción dala. Cuando volvíen pa casa obligábenlos a manxar un gran platu d’arroz que taba tiñíu de color sangre per aciu d’un zume de ciruela tratao, pa que reprimieren cualesquier sentimientu secretu de tarrecimientu. Imponíen-yos pruebes entá más penoses, inclusive a los más pequeños. Por exemplu obligábenlos a dir solos, a media nueche, a los llugares de supliciu, y a volver cola cabeza d’un condenáu pa demostrar la so valentía. N’efeutu, la llercia a los muertos teníase por tan despreciable per parte d’un samurái como a los vivos. El xoven samurái tenía qu’aprender a protexese contra tolos mieos. En toes estes pruebes yera precisu’l más perfeutu dominiu de sí mesmu. Denguna fanfarronada diba tolerase más que’l más pequeñu signu de cobardía.
Al medrar, al neñu teníen que basta-y como distraición los exercicios físicos que, bien aína y pal restu la so vida, preparaben a un samurái pa la guerra: Kenjutsu (arte del sable), Jujutsu (llucha), Bajutsu (equitación), Kyujutsu (tiru con arcu). Escoyíen-y collacios ente los fíos de los sirvientes, mayores qu’ellos y seleicionaos pola so habilidá na prautica de les artes marciales. La so xinta, anque abondo, nun yera mui refinao; la so vistimienta yera llixero y malo, nun siendo nes ceremonies más importantes. Cuando estudiaba, n’iviernu, si aportaba que tenía les manes tan fríes que nun yera quien a remanar el pincel, mandábenlu somorguiase n’agua xelao pa recobrar la circulación. Si’l xelu-y entumía los pies, obligábenlu a correr na nieve. Pero entá yera más duru l’entrenamientu militar mesmu: el neñu aprendía aína que la pequeña espada que llevaba al cintu nun taba d’adornu nin yera un xuguete.
Pa la educación relixosa, al xoven samurái deprendíenlu a adorar a los antiguos dioses y a los espíritos de los sos antepasaos. Catequizábenlu na fe y filosofía budistes y enseñáben-y la ética china. Esto yera porque un clan, familia o koryu (escuela d’artes marciales) concretos tendíen a una visión sintoísta, o budista, o bien confucianista. Por exemplu la Tenshin Shoden Katori Shinto Ryu inclínase al sintoísmu, mientres que la Hyoho Niten Ichi Ryu abre’l so testu más importante, el Llibru de los Cinco Aniellos, con un ruegu a una deidá budista, col aquel de que si ye verdá qu’hai qu’adorar a los dioses, non necesariamente hai qu’esperar d’ellos la victoria.
Pasu ente pasu, al pasar de la infancia a l’adolescencia, el control al que taba sometíu diba amenorgando. Permitíen-y más llibertá p’actuar a los sos deleres, na seguranza de que nun diben pasar a perdona-y el más mínimu error, qu’había pesa-y tola vida una ofiensa grave, y qu’un afeamientu ameritáu yera más d’aborrecer que la mesma muerte.
Amás, protexíu polos vezos francos del Xapón antiguu, el xoven samurái guardaba al medrar una pureza d’espíritu y una cenciellez de corazón esceicionales.
El samurái deprendía’l so oficiu nel sen d’antigües escueles que lu capacitaben pa les armes, la estratexa, la intelixencia y dellos otros aspeutos del arte de la guerra. Estes koryu, antigües escueles, foron el marcu que dio forma a la escelencia téunica y moral del samurái.
Un samurái non arreyáu a un clan o a un daimyo (señor feudal) ye un ronin. Un samurái que yera vasallu direutu del shogun ye un hatamoto.
Pero non tolos soldaos yeren samuráis, que formaben una élite asemeyada de dalguna manera a los caballeros europeos. Dende’l periodu Kamakura la base del exércitu yeren grandes tropes d’infantería llamaes "ashigaru", atropando principalmente llabradores.
Un samurái emplegaba unes 40 armes, con una especial preferencia pola katana, la espada grande, que yera la única que podía llevase encima. Estudiaba los kobudo, les artes marciales xaponeses d’enantes de 1868, dientro de los koryu, les escueles antigües. Dába-y gran importancia a la katana, siguiendo asina’l Bushido, pal que la katana ye l’alma del samurái. Cuando un neñu llegaba a la edá de 13 años, podía tener un wakizashi (espada pequeña) y un nome d’adultu nuna ceremonia llamada "Genpuku" (元 服). Na ceremonia convertíase nun samurái. Tamién algamaba’l derechu a llevar una katana, pero la espada taba normalmente torgada con una cuerda pa evitar accidentes. Una katana y un wakizashi en xunto llámense daisho (lliteralmente "grande y pequeña").
El wakizashi yera’l "cortu d’honor" d’un samurái y siempre lu llevaba encima. El samurái dormía con él embaxo l'almugada y llevábalu con él cuando entraba nuna casa y tenía que dexar fuera les armes principales.
El tanto yera una pequeña daga, y llevábase dacuando nel daisho en cuenta del wakizashi. Emplegábase cuando un samurái tenía que facer seppuku o harakiri (suicidiu). Ensin embargu, sometida pel keikogi ("ropa d’entrenamientu"), el tanto demostró ser un arma blanca enforma utilizada pa los asesinatos o pa los combates cuerpu a cuerpu.
L’arma favorita de los samurái foi’l yumi (arcu). El yumi caltúvose ensin cambeos hasta l’apaición de la pólvora de cañón y los fusiles nel sieglu XVI. L’arcu compuestu d’estilu xaponés nun yera un arma mui potente en comparanza col arcu clásicu d’Eurasia. El so tamañu permitía llanzar proyeutiles diversos, como fleches enceses y fleches pa señes con un algame efeutivu de 50 metros, y 100 metros cuando la precisión nun yera importante. Emplegábase davezu a pie tres d’un "tedate" (手盾), una gran paré móvil de bambú, pero inclusive podía emplegase a caballu. La práutica de tiru a caballu, yabusame (流镝马), convertióse col tiempu nuna ceremonia shinto.
El nodachi ye una espada d’aspeutu asemeyáu al de la katana, pero con un llargor d’unos 150 cm., reservada pa los samuráis más fuertes. Pue vese a Kikuchiyo, el personax interpretáu por Toshiro Mifune, remanando unu na película "Los siete samuráis". Esti tipu d’arma ta especialmente adautáu a la llucha contra les unidaes de caballería.
Nel sieglu XV el yari (llanza) convertióse tamién nun arma popular. Reemplazó a la naginata nel campu batalla cuando’l valor personal volvióse menos importante, y les batalles más organizaes. El yari yera más simple d’usar y más mortal qu’una katana. Una carga, a caballu o per tierra, yera más eficaz cuando s’usaba una llanza, y ufría más del cincuenta por cientu de probabilidá de ganar a un samurái armáu con un tachi, forma primitiva de la katana adautada al combate montáu, a veces llamáu equivocadamente "daikatana" na cultura occidental. Na batalla de Shizugatake onde Shibata Katsuie foi derrotáu por Toyotomi Hideyoshi (o Hashiba Hideyoshi), les "siete llances" de Shizugatake xugaron un papel decisivu na victoria.
Les armes blanques utilizaes polos samuráis ameyoraron enforma en calidá a traviés de los sieglos, hasta algamar una calidá ensin igual: les fueyes forxaes siguiendo la tradición xaponesa siguen siendo güei les meyores que l’home fixo enxamás en términos de cualidaes físiques, gracies a les complexes téuniques de forxa y templa desendolcaes polos forxadores d’armes xaponeses, y al “tamahagane”, aceru especial obtenío a base d’arena ferrial 
Yin y Yang
Yin y Yang (陰陽) son en xunto un conceutu orixinariu de l’antigua filosofía china, qu’escurque anició pola observación de que’l día conviértese en nueche y la nueche en día, o de les observaciones y reflexones que facía Lao Tse énte’l fueu, al notar la color, la calor, la lluz y la querencia de la llama pol tiru. D’ehí les clasificaciones de los fenómenos naturales en "yin" y "yang" (por exemplu’l fueu ye yang: caliente, emite lluz, y tira pal cielu).
Esti ye un conceutu que pue atopase en dos relixones propiamente chines: Taoísmu y Confucionismu. Los caráuteres chinos pa yin (陰 o 阴, pinyin: "yīn") y yang (陽 o 阳 "yáng") pueden dixebrase y traducise aproximao como’l llau avesíu (yin) y el llau soleyeru d’una llomba (yang). El significáu d’estos caráuteres nun pue tener más d’una cara: desque’l yang refierse al "llau soleyeru de la llomba", eso correspuende al día y a les funciones más actives; y al contrario’l yin, al referise al "llau avesíu de la llomba", correspuende a la nueche y a les funciones menos actives. El conceutu del Yin y el Yang pue ilustrase cola siguiente tabla:
El yin y el yang conócense tamién como "los dos pexes Yin y Yang" (ver taijitu) porque son dos metaes iguales cola mayor concentración nel centru y pel so llau, y cuando’l Yang algama’l cumal entama inevitablemente’l Yin. Un exemplu claru son el día y la nueche: acabante llegar lo más piesllo de la nueche, entama la so baxa y el Yang entama la so xuba.
Analizando’l famosu dichu "cuando se toca fondu nun se pue más que tirar p’arriba", entiéndese por "fondu" la peor de les situaciones (Yin completu) y por "nun se pue más que tirar p’arriba" entiéndese qu’inevitablemente empecipia’l Yang, que solamente se pue ameyorar.
L’alpinismu ye otru bon exemplu: xúbese hasta aportar al cume (Yang completu) y nun queda otra que baxar, escomenzando asina’l Yin. El conceutu de Yin-Yang espresa l'ambigüedá de la vida humana, la cada vez mayor busca de la perfeición, pero al mesmu tiempu la necesidá d’una vida inexauta, non impecable, siempre venceyada al deséu íntimu d’imperfeición col que ta marcada la humanidá dende’l principiu de los tiempos.
Según los clásicos taoístes, enantes de la creación del universu esistía solamente’l Wu-Chi, que podemos definir como potencial a cencielles. D’ehí surdió’l Tai-Chi, que ye la primer fuercia que naz y que, al dixebrase dempués, crea’l Yin y el Yang. Estos xúntense n’harmonía y represéntense como un círculu coles dos metaes dixebraes por una llinia curva. En cada metá hai una pequeña cantidá del respeutivu contrariu: nel Yin hai un poco de Yang y nel Yang un poco de Yin. Toles coses d’esti mundu pueden esplicase con esta idea.
Tol mundu manifiestu ríxese según dambos principios yin y yang:
Kenjutsu
El Kenjutsu (剣術, arte de la espada) ye un arte marcial xaponés tradicional (koryu budo) formáu por un conxuntu de téuniques de katana usaes nel combate cuerpu a cuerpu. Esistieron o esisten tovía munches escueles ("ryu") qu'aprienden a combatir de manera eficaz cola espada xaponesa, con prautiques estremaes enforma según el "ryu".
El kenjutsu estrémase del Iaido porque les téuniques del primeru llévense a cabu desque la espada ta yá fuera la vaina, mientres que nel Iaido toles secuencies téuniques ("kata") presuponen l’ataque o la intención seria d’ataque cuando la espada del defensor ta envainada, polo que son resultáu inmediatu de la estraición de la espada de la so vaina.
Pue muncho bien dicise qu’en comparanza col Iaido’l kenjutsu ta en niveles más baxos (en cuantes a refinamientu téunicu) tal como s’utiliza contra múltiples enemigos na guerra (de fechu les téuniques consisten nuna riestra de cortaes solmenaes vertical, horizontal y diagonalmente col envís de destruir la mayor cantidá de "cuerpos" como seya posible na redolada del guerreru).
Hai que poner munchu procuru en nun confundir el kendo col kenjutsu. En realidá la diferencia ente dambos alcuéntrase yá nos ideogrames que los componen. Kenjutsu (剣术) ye "l’arte de la espada" (de Ken 剣: espada, y 术 Jutsu: arte, teunoloxía), y Kendo (剣道) significa "el camín de la espada" (Do: vía, camín, nun sen espiritual). Hai que pescanciar asina mesmo la diferencia real ente ellos: el kenjustu ye un arte nacíu pa combatir y pa matar a los enemigos nel campu batalla, desendolcáu en munchos sieglos pola clas guerrera xaponesa; el kendo nun dexa de ser un "arte marcial, pero’l so propósitu nun ye matar al oponente pa sobrevivir. El propósitu del kendo ye l’autodisciplina y l’entrenamientu del cuerpu y de la mente, y percorrer "el camín" p’ameyorar y medrar como persones xunto colos otros prauticantes colos que s’estudia l’arte.
Simplificando, y ensin entrar nes posibles interpretaciones espirituales y filosófiques, esti conceutu pue enzarrase nuna fras: nel kenjutsu entrénase pa derrotar al enemigu; nel kendo entrénase pa vencese a unu mesmu y a les propies llendes. Ye necesario aclariar ensin embargu que la distinción ente los dos términos siéntese sólo n’Occidente, mentanto en Xapón úsense indistintamente.
Una de les armes d’entrenamientu más comunes en kenjutsu ye la espada de madera ("bokuto" o "bokken"). Por delles razones, munches escueles usen “bokutos” de diseñu mui concretu, alteriando la so forma, pesu y llargor acordies coles especificaciones del estilu. Por exemplu los “bokutos” qu’usen na Yagyu Shinkageryu son relativamente delgaos y ensin guardamanes, col envís de cumplir l’enfoque del combate carauterísticu de la escuela. Pela so parte, los prauticantes de Kashima Shinryu usen un “bokuto” más gruesu que la media, ensin curvadura y con una empuñadura tirando a llarga. Esto dende llueu cuadra bien colos principios de combate propios de la Kashima Shinryu.
Delles escueles prautiquen con "fukuro shinai" (una espada de bambú forrada con cueru o tela) en circunstancies nes que l’estudiante nun tien l’habilidá de controlar con seguridá un “bokuto” a velocidá plena, o como midida xeneral de precaución. En realidá’l "fukuro shinai" data d’una dómina tan alloñada como’l sieglu XV.
Nes "kates" suel oponese la espada llarga o curtia a otres armes, como palos llargos o curtios ("bo" o "jo"), una cadena llastrada con una focina "kusarigama", una "naginata", etc. La escoyeta de les armes tamién depende del programa de la escuela o del nivel del alumnu. Nes demostraciones hai escueles qu’empleguen cortos de metal.
Katana
La katana (刀) ye una clas de "nihonto " (日本刀, nihontō: nihon=Xapón, tō=espada) o espada xaponesa llixeramente curva, d’un solu filu (ello ye tipu sable), conocida davezu como “espada samurái”. Ye un arma sobre too de corte (por utilizar el filu), pero tamién d’estoque (por utilizar la punta). Llévase sometida pel cintu, col cortu p’arriba (p’abaxo si’l portador llucha a caballu). La "katana" (hailos que trescriben “el” katana) forma xuntamente col "wakizashi"’l "daisho" (llit. “grande y pequeña”). En dellos periodos más calmos de la hestoria xaponesa, la "katana" tenía más un papel ceremonial que d’arma real.
Anque propiamente ye un tipu perconcretu d’espada, davezu n’Occidente’l términu "katana" val por estensión pa designar a cualesquier espada xaponesa del tipu que seya ("tachi", "uchigatana" etc.). Non siempre foi la katana’l "nihonto" por escelencia, pero la so producción yá superó a la de los "tachi" contra’l periodu Muromachi (dempués de 1392).
La katana tien un llargor de fueya de más de 60 cm, anque pue camudar según los periodos y les téuniques de guerra. Polo xeneral remánase con entrambes manes, pero delles téuniques, como la de dos espaes de Miyamoto Musashi, o téuniques qu’impliquen la utilización de la vaina, suponen remanala con una sola mano. El mangu ("tsuka") variaba, según el periodu históricu, ente dos y tres manes de llargor. La "tsuka" remata nuna guardia ("tsuba") que protexe la mano. El pesu d’una katana estándar ta ente 800 y 1.300 gramos.
Terminada en chaflán, la fueya la katana fórxase tradicionalmente con un aceru bruto tresformao n’aceru compuesto. Duro pela corteya y más blandio pel megollu. Plieguen un tarucu d'ello mui bien de veces y llueu suelden el conxuntu de plegues na fragua. Entós, poniéndolu al aviesu sobre un llechu fechu con una mestura de magre aislante, y cubriendo bien los bordes, la fueya sométese a una templa selectiva, que va dar al arma les cualidaes combinaes d’estraordinaria durez del cortu y de resistencia de toa ella a los golpes.
El siguiente pasu ye’l pulíu, fechu con ayuda de piedra volcánico de granu, lo qu’afina la fueya al revelar les estructures cristalines.
La fueya y el mangu compónense de delles partes caúna col so nome, lo que prueba la importancia que la cultura xaponesa da a la espada:
Cuando la katana se presenta nun soporte (katana kake), colócase:
Davezu espónse solamente asina la "montura" o koshirae de la espada ("tsuka", "tsuba" y "saya", manteníes xuntes por una fueya de madera, el tsunagi). N’efeutu la fueya verdadera suel guardase nuna funda de proteición hermética en madera blanco llamada "shirasaya" (vaina blanca), que nun s’usa en combate.
En tiempos de paz la katana poníase nel soporte cola "tsuka" a la manzorga, mientres qu’en tiempos de guerra la "tsuka" poníase a la derecha, col envís de permitir una salida más rápida de la katana en casu de peligru.
Pa entrenase na katana, úsense cinco tipos d’espada d’entrenamientu:
Nel estilu deportivu deriváu del Kendo, llamáu "Sport Chanbara", úsense katanes en materiales sintéticos blandios y flexibles, permitiendo facer los combates más violentos ensin peligru.
Por exemplu ye un puntu central del filme "Kill Bill", y sobre too de la so primer parte, na que destaca la fabricación de la espada de “la novia” por Hattori Hanzo. 
Alcuéntrase tamién en "Los Inmortales", onde Juan Sánchez Villalobos Ramírez (Sean Connery) y Connor MacLeod (Christopher Lambert) empleguen una mesma "katana" a lo llargo d’esta película y siguientes de la serie.
Tamién con Christopher Lambert, en "Presa de la secta" (1995) la hestoria desarróllase en Xapón, con escenes de combate perguapes, y otres qu’amuesen la forxa de la espada dende’l mesmu tarucu d’aceru, y el so entrenamientu y manexu.
En "L’últimu samurái", Tom Cruise apriende a combatir con espada xaponesa, y nun tarda en llevar espectacularmente a la práutica los sos conocimientos. 
Nel filme de 2003 "Zatoichi", Takeshi Kitano interpreta a un masaxista ciegu, que sorpriende por ser un espertu na espada fatal de bonu.
En "Red Sun" (1971), película del oeste filmada n’España, con Toshiro Mifune faciendo de guardia samurái d’un embaxador xaponés que va camín de Washington, llama l’atención l’arte de los samuráis y el manexu de la espada metanes un ambiente pistoleru.
Por último na película "Star Trek", Sulu usa una katana pa lluchar contra los romulianos.
Pendueles
Pendueles ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanes. Asitiada na fastera costera del conceyu, nel so estremu nororiental, tien una estensión de 7,99 km². Llenda al norte col mar Cantábricu, al sur coles parroquies llanisques de Tresgrandas y Carranzo, al oeste cola de Vidiago y al este col conceyu de Ribadeva. Tien una población (INE, 2009) de 249 habitantes, que se reparten ente los llugares de Buelna, Pendueles y Santiuste.
El pueblu de pendueles capital de la Parroquia se divide en varios barrios, por un llau ta Raos, Berines, La Laguna, Trey y Las Cocheras. El centro neuralgicu y social del pueblu ye la zona de la bolera aprovechá por el veranu tantu pa les fiestes patronales como pa que xueguen los guajes mas que a los bolos al pote-pote aunque paez que esti xuegu se ta perdiendo en la ultima xeneración. Xuntu con la bolera la parada l'autobus ye el otru nucleu de Pendueles, en ella ademas de los viaxeros que ten de pasu podemos topar colos mas sabios del llugar debatiendo de temes trascendentales pal desarrollu del pueblu y del pais. 
El pueblo de Pendueles tien tres fiestes las principales son las de la Sacramental el 18 d'agostu, la nuechi enantes plantase la hoguera que ye un palu de ocalitu de treintaitantos metros de altu que los mas duros del llugar llevanten con unes cuerdes. Les otres dos fiestes son San Acisclo patron del pueblu en honor del cual facese un amagüestu a mediaos de Noviembre y San Antoniu en Xunu, que ye el santu los guajes.
La parroquia de Pendueles ye famosa por les sos playes, entamando desde la fastera oriental topamonos col complexu xeologicu de Cobixeru formau por les playes de La Silluca, la propia Cobixeru y la llaguna fangosa El Molin, si seguimos palantre topamos con la playa Buelna una cala piquiñina con un picon. Mas hacia LLanes esta la playa de Castiellu que ye de piedres y cantos rodaos pero cuya caracteristica principal ye que ta formada en rededor de unos picones, esta playina tien varies zones inportantes: entamando por la derecha topamos el pozu los perros, la piedrona y los picones. Por ultimu la parroquia fina na playa de Bretones o el Puertu que llega hasta la boca del riu Nobales.
Po (Llanes)
Po ("Poo" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanes. Asitiada na zona central del conceyu, tien una estensión de 10,28 km² y llenda: al norte col mar Cantábricu; al sur coles parroquies de Parres y Porrúa; al este cola de Llanes; y al oeste cola de Celoriu. La so población, que se concentra nel llugar homónimu, ye (INE, 2009) de 398 habitantes. 
La situación del pueblu, prósimu a la zona de mayor crecimientu de la capital del conceyu, fai qu'aquella vaiga averándose a esti: yá tán xuníos por una cera, y ye probable que, nos años vinientes, los praos qu'entá los separten seyan utilizaos pa nueves edificaciones que acaben integrando al llugar de Po nel núcleu urbanu de Llanes.
Posada (Llanes)
Posada ye una parroquia de la fastera centru-occidental del conceyu asturianu de Llanes. Llenda al norte con un pequeñu tramu del mar Cantábricu a la vera derecha de la Boca'l ríu Beón; al sur y suroeste cola parroquia de Caldueñu; al suroeste cola de Vibañu; al este cola de Barru; y al oeste coles de Naves y Rales. La so estensión ye de 16,4 km² de terrenu mayormente llanu anque nel so estremu meridional, en El Monte Llabres, algámense los 715 m d'altor. Comprende los llugares de Bricia, Lledíes, Piedra, Quintana y Turancias, y la villa homónima, que ye, colos sos 924 habitantes, el segundu núcleu más grande del conceyu. La población total de la parroquia ye de 1.681 habitantes (INE, 2009).
Pría
Pría ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanes. Ocupa'l so estremu noroccidental, na llende col conceyu de Ribeseya. El ríu Aguadamía la separta de les tierres rioseyanes, y llenda tamién al norte col mar Cantábricu y al sur y el oeste cola parroquia llanisca de Nueva. Tien una estensión de 10,83 km² y una población en 2016 de 478 habitantes, que se reparten ente los llugares de Belmonte, Garaña, Llames, La Pesa, Piñeres de Pría, Silviella y Villanueva.
La ilesia parroquial de San Pedro, construyida nel sieglu XIX, ta nun altu ente La Pesa y Belmonte.
Purón
Purón ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanes. Asitiada na zona central del conceyu, tien una estensión de 11,84 km². Los más d'ellos son pindios, porque pertenecen yá a la sierra del Cuera, pero al noreste de la parroquia hai un valle perguapu y perescondíu nel que s'asitia l'únicu núcleu habitáu del conceyu, Purón. Nelli viven 38 persones (INE, 2009), que tán conectaes col restu del mundu pela carretera LLN-5, que muerre nel pueblu.
Rales (Llanes)
Rales ye una parroquia de la zona centru-occidental del conceyu asturianu de Llanes. El so territoriu, de 2,63 km², pertenecía al monesteriu de Celoriu, y nun se convirtió nuna parroquia independiente, consagrada a Santa María Madalena, hasta 1891. Comprende namái el núcleu de población homónimu, asitiáu xunta'l ríu Beón, que parte'l pueblu pela mitá, y a la solombra d'El Picu'l Castiellu, que da al conxuntu, de la que lo ves dende la carretera AS-15, un aspectu singular. Nelli viven 77 persones (INE, 2009).
Ríu Beón
El ríu Beón ye un ríu de la fastera oriental d'Asturies. Ñace na parroquia cabraliega de Puertas y, dempués de formar un escobiu pel que se comuniquen Llanes y los conceyos del interior (Onís, Cabrales), entra nel conceyu llaniscu. Percuerre delles de les parroquies de la so zona central pa dir morrer a la playa de San Antolín, na parroquia de Posada.
El ríu ñaz cerca de la vega cabraliega de Tresbrandi, na falda septentrional d'El Picu'l Cantu, y baxa hacia l'oeste per tierres de L'Escobal, na parroquia cabraliega de Puertas. Nesa zona llámenlu ríu Muñumbreru y ríu Cerezu, como los caseríos que va atopando nel so camín hacia'l mar. Pasáu El Cerezu cambia de dirección, y fluye hacia'l norte formando, al so pasu, l'escobiu del ríu Las Cabras, que ye'l nome que se-y da a esti ríu nel tramu que va dende La Robellada (Onís) hasta Meré (Llanes). L'escobiu, fondu y pindiu, aprovéchase pa comunicar, cola carretera AS-115, les tierres interiores de Llanes colos conceyos más interiores. En llegando al pueblu de Meré acaba la garganta y el ríu, a pasu más seliquino, va siguir camín del mar bañando les vegues de Meré (aú lu llamen ríu de Meré) y Torrevega (aú lu llamen ríu de Vega). Ente esos dos pueblos recibe, pela mandrecha, les agües d'un regatu, conocíu como ríu Caldueñu, que baxa del pueblu de Caldueñin.
Nel so últimu tramu al ríu yá-y llamen ríu Beón, y con esi nome pasa per La Puentenueva (ú recibe, pela manzorga, les agües del ríu Riensena), Vibañu y Rales. Nesi trayectu va recoyendo l'agua de dellos regatos que-y aporten el so caudal definitivu. Con elli percuerre L'Agüera de Turancias y pasa a la vera del caseríu de Samartín p'acabar desembocando al mar Cantábricu na playa de San Antolín.
Shotokan
Shotokan (松濤館流, Shōtōkan-ryū) ye un estilu de kárate, nacíu de la xuntura de delles escueles antigües y de la influencia d'otres artes marciales como'l Kendo. Foi fundáu pol maestru Gichin Funakoshi (1868-1957) y organizáu pol so fíu, el maestru Yoshitaka Funakoshi (1906-1945). Ye ún de los estilos tradicionales de kárate xunto col Goju-ryu, Shito-ryu, Shorin-Ryu y Wado-ryu.
El maestru Gichin Funakoshi ye universalmente reconocíu por esportar y esparder el kárate dende’l so bierzu na isla d’Okinawa a tol Xapón. Ta consideráu por ello como’l padre del Kárate modernu, anque dellos importantes maestros de la mesma época, como Kenwa Mabuni y Choki Motobu, yá enseñaben kárate abenayá.
A pesar de qu’escomenzó como una escuela de kárate única, desarrollada nel sen de l’Asociación Xaponesa de Kárate (JKA), anguaño’l Shotokan ta dixebráu en delles organizaciones independientes.
Shoto (松濤, shōtō), que significa ""ruxerrux nel pinal"" (o más precisamente "pinos qu'ondulen"), yera’l nomatu que’l maestru Funakoshi usaba pa firmar los poemes y escritos de so. La pallabra xaponesa kan (馆), que significa casa o cuartu, refierse al dojo. N’honor al Maestru, los estudiantes de Funakoshi fixeron un cartelu onde se lleía "Shoto-kan" ("La Casa de Shoto"), que punxeron enriba la entrada del dojo onde él enseñaba. Esi primer "Shotokan" había esbarrumbalu una bomba na Segunda Guerra Mundial.
En realidá’l maestru Funakoshi nun dio nunca un nome al so estilu, llamándolu primero "kárate-jutsu" y llueu cenciellamente ""kárate"". Sensei Funakoshi prauticara de primeres les dos escueles dominantes n’Okinawa: Shorei-ryu (antiguu Naha-te) y sobre too Shorin-ryu (antiguu Shuri-te). Dempués de prauticar duramente estos estilos, Funakoshi foi quien a desarrollar una nueva forma de karate-do siguiendo un modelu más simple, combinando les idees del shorei-ryu y del shorin-ryu. El kárate qu’aprendió a los sos alumnos espeyaba los cambeos fechos endenantes pol so maestru Anko Itosu, incluyendo la riestra de kates Heian/Pinan. Funakoshi cambió enforma los nomes de los kates del so programa d’estudios, que taben daquella en dialeutu okinawense, nun esfuerciu por facer que los nomes “foriatos” d’Okinawa sonaren más prestosos a los oyíos de los xaponeses.
El fíu de Gichin Funakoshi, Yoshitaka (1906-1945), foi’l principal responsable de configurar el Shotokan como'l Budo modernu que conocemos güei. Amás d’introducir les pataes altes (nun s’emplegaben enantes, como se ve nos kates), faciéndoles inclusive más complexes, y l’usu los cadriles pa xenerar potencia, baxó y allargó considerablemente les posiciones básiques ya introduxo’l kumite a 1, 3 o 5 pasos heredáu del Kendo. Amás promovió’l kumite llibre, qu’años dempués había llevar al kumite de competición con regles deportives.
L’estilu Shotokan carauterízase por bases fuertes y golpes en tol cuerpu, con munchu usu del xiru y el puxu del cadril pa producir potencia nos ataques y nes defenses. Los xiros sobre’l calcañu en posición baxa dan fluyidez al movimientu, y cada movimientu entama con una defensa que s'executa de manera que valga d'ataque al empar. Trátase d’un estilu nel que les posiciones tienen un centru de gravedá perbaxu, y onde la peculiar téunica d’un “simple” golpe direutu, solmenada con un poder enorme, domínase sólo con munchos años d’entrenamientu. Les posiciones llargues y baxes en kihon y kata nun namás fornen estabilidá, sinón que tamién permiten movimientos potentes y fortalecen les piernes. Les téuniques de kumite espeyen estes posiciones y movimientos de base, pero cola esperiencia vuélvense más flexibles y fluyíes.
Les posiciones fundamentales nesti estilu son: zenkutsu dachi, kokutsu dachi y kiba dachi.
Nel kárate Shotokan tómense bien en serio actitúes como la concentración y l’estáu de la mente, porque ensin concentración y un estáu de mente sele pero determináu, la téunica ye de pocu valir. Estos dos atributos hai que los desendolcar cola práutica y el determín.
El maestru Gichin Funakoshi espunxo los 'Venti Principios del Kárate' ("Niju Kun"), que constituyeron la base de la disciplina enantes de que los sos estudiantes fundaren la JKA. Nestos principios, basaos en gran midida nel bushido y nel zen, ta contenida la filosofía del estilu Shotokan. Inclúinse conceutos d’humildá, respetu, compasión, paciencia y calma tanto interior como esterior. El maestru Funakoshi creyía qu’a traviés de la práutica del kárate y la observación d’estos principios, el karateca yera quien a ameyorar.
Munches escueles de Shotokan tamién reciten entá’l Dojo Kun al final de cada entrenamientu, al envís d’atopar y enantar la motivación y l’espíritu.
El mesmu maestru Funakoshi escribió: ""L’oxetivu últimu del kárate nun ta na victoria o na derrota, sinón nel perfeicionamientu del calter de los prauticantes"".
Bien de términos usaos nel kárate Shotokan vienen de la cultura xaponesa. Mentanto dellos son nomes comunes (por exemplu "yame","gankaku"), otros son esclusivos de les artes marciales (por exemplu "kata", "kumite"). Hailos que sólo s’usen raramente na vida cotidiana (por exemplu "zenkutsu dachi"), mientres qu’otros apaecen de cutiu (por exemplu,"rei").
Esta terminoloxía xaponesa caltiénse inclusive nes escueles de fuera de Xapón, col envís de caltener la cultura orixinal d’Okinawa y la filosofía del maestru Funakoshi.
El grau úsase nel kárate pa indicar esperiencia, arte, y en menor midida, antigüedá. Como en munchos estilos de les artes marciales, el Shotokan usa un sistema de cintos de color pa indicar el grau. La mayor parte de les escueles de Shotokan usen el sistema "Kyu"/"Dan". L’orde de los colores varia enforma d’una escuela a otra, pero los Kyu esprésense con cintos de colores qu’en delles escueles van siendo más escuros según l’estudiante va aproximándose al Shodan. Los cintos de los niveles Dan son siempre negros, anque hai escueles qu’usen franxes pa indicar los diferentes graos de cintu negru.
El kumite ye l’aplicación del kihon (téuniques básiques) per aciu de la confrontación con un adversariu. Una de les regles más importantes d’esta aplicación ye l’autocontrol. Ensin autocontrol nun ye posible facer combate con seguranza, darréu que podía resultar en daños graves (p.ex. francedures). En cambéu l’oxetivu ye espresase cola máxima enerxía, rapidez y potencia nel ataque, cola cuenta de que seya lo más real posible, pero col máximu control, especialmente a nivel de la cara. A los prauticantes avanzaos permítese-yos dél contautu llixeru a nivel del troncu. Del mesmu mou’l que defende tien que ser lo más áxil y eficaz como pueda pa parar o safar los golpes y contratacar a la so vez.
El kumite pue presentar diverses formes; ente otres munches:
Son formes de combate qu'utilicen téuniques básiques determinaes previamente, tanto pal ataque como pa la defensa. Anque igual varien daqué d'escuela a escuela, son por exemplu:
Son combates fechos con una escoyeta llibre de téuniques non apautada. Por exemplu:
Na primera metá de los años sesenta, los cabezaleros de l’Asociación Xaponesa de Kárate, principalmente’l maestru Masatoshi Nakayama, decidieron que llegara la hora de llevar el “so” kárate al mundu. Con esta sida unviaron a los Estaos Xuníos y a Europa a dellos xóvenes profesores qu’habíen ser col tiempu finxos del kárate internacional: Hidetaka Nishiyama y Hirokazu Kanazawa nos EXA, Taiji Kase en Francia, Hiroshi Shirai n’Italia, Keinosuke Enoeda n’Inglaterra, Hideo Hochi n’Alemaña. Dende estos países l’ensame foi ampliu, no se dexó nada al debalu: cursos, competiciones, seminarios, y una perfeuta organización, fixeron qu’en pocos años el kárate Shotokan abellugara a millones de prauticantes en tol mundu.
Llistaes según el so nome oficial n’inglés, les principales son: 
Ḥelsinki
Ḥelsinki o "Helsinki" (en finlandés /ˈhe̞l.siŋ.k̟i/, en suecu y en lapón "Helsset") ye la capital y la ciudá más grande de Finlandia. Ta asitiada na mariña sur del país, a la vera del Golfu de Finlandia. Helsinki ensama parte de la provincia de Finlandia Meridional y de la rexón de "Uusimaa". Les sos coordenaes son 60° 10' N, 24° 56' E
Unes 620.000 persones viven na mesma ciudá de Helsinki (2014), y l'área metropolitana (conceyos de Helsinki, Espoo, Vantaa y Kauniainen) tien una población de casi un millón d'habitantes en total. Incluyendo otros conceyos allegaos la población ye d'alredor de 1,3 millones de persones. Ún de cada cuatro finlandeses viven en Helsinki. Como la concentración urbana más grande de Finlandia, Helsinki ye'l centru nacional de la política, la economía, la cultura y la ciencia.
Banderes d'estaos soberanos
La siguiente ye una galería de les banderes oficiales de los estaos soberanos actuales. Nun s'inclúin nésta les banderes de territorios dependientes (como por exemplu "Gibraltar", "Groenlandia" o la "Guyana Francesa") nin tampoco les de territorios non reconocíos internacional y mayoritariamente como países soberanos (como por exemplu "Kosovo", "Somalilandia" o la "República de China - Taiwán"). Tampoco nun s'inclúin les banderes históriques (por exemplu, la bandera de la "Segunda República Española"), les de países históricos (por exemplu, la de "Yugoslavia" o "Xunión Soviética"'), nin les rexonales o locales (por exemplu, les de los diferentes "Länder" alemanes, o les de los "conceyos" asturianos).
Ciudá de Méxicu
La Ciudá de Méxicu) ye'l Distritu Federal, capital de Méxicu (Estaos Xuníos Mexicanos) y sede de los poderes federales de la Xunión de la que constitúi una de les sos 32 entidaes federatives.
La ciudá de Méxicu ye'l centru políticu y económicu del país y ye, al mesmu tiempu, la segunda metrópoli más grande del mundiu, sólo dempués de Tokyo, (Xapón). El Distritu Federal da-y una quinta parte del PIB Nacional de Méxicu.
Enllena una décima parte del Valle de Méxicu nel centru-sur del país, nun territoriu que formó parte de la cuenca lacustre del llagu de Texcoco. Méxicu D.F. ye la ciudá más rica y poblada del país, con más d'ocho millones d'habitantes nel 2005, y asítiase nel segundu llugar como entidá federativa, dempués del estáu de Méxicu.
Nel so xorrecimientu demográficu, la ciudá de Méxicu foi inxertando a numberosos poblaos que s'atopaben nes cercaníes. A mediaos del sieglu XX, la so área metropolitana ta fuera de les llendes del Distritu Federal, y estiéndese sobre 40 conceyos del estáu de Méxicu y un conceyu del estáu d'Hidalgo, según la última definición oficial de 2003 los gobiernos llocales, estatales y federal sobre la Zona Metropolitana de la Ciudá de Méxicu (ZMCM). 
La ZMCM taba habitada nel 2005 por 19.331.365 persones, cuasi'l 20 per cientu de la población total del país. D'alcuerdu coles proyeiciones del Conseyu Nacional de Población (Conapo), pal 1 de xunetu del 2007 creyíase una población d'8.193.899 habitantes pa la ciudá, y de 19.704.125 habitantes pa tola la Zona Metropolitana.
L'Área Metropolitana de la Ciudá de Méxicu asítiase nel octavu llugar de les ciudaes más riques del mundiu al tener un PIB de 315.000 millones de dólares que se duplicará pal 2020, asitiándola nel séptimu llugar sólo dempués de Tokyo, Nueva York, Chicago, Los Angeles, Londres y París.
São Paulo (ciudá)
São Paulo ye la mayor ciudá d'Brasil y la más importante. y ye la capital del estáu de São Paulo, Tien una población de más de 11 millones d'habitantes y forma una área metropolitana de 20 millones de persones, faciendo d'ella la quinta mayor del mundu.
Sollutu
El sollutu, relluezu, hipu ou sipu ye la contraición espasmódica del diafragma, que repítese delles veces per minutu. N'humanos, la introduición de sópitu d'aire nos pulmones causa el zarru de la epiglotis, creando'l soníu "hip".
En medicina, conózse como "movimientu diafragmáticu síncronu" o "singultus", del llatín "singult-" "l'actu d'atrapar la respiración de daquién al sollar". El sollutu ye una aición involuntaria, esto ye, trátase d'un actu reflexu.
Un ataque de sollutu, polo xeneral, resuélvese sólu ensin necesitar de intervención dala, anque esisten munchos remedios caseros que tienen como oxetivu acurtiar la duración de so. Sicasí, delles vegaes necesítase tratamientu médicu en casos de sollutu crónicu.
Un home norteamericanu, nomáu Charles Osborne, careció de sollutu demientres 68 años, dende 1922 fasta 1990, y entró nel Llibru Guiness de los Records como l'home col ataque de sollutu mas llargu..
En 2007, una adolescente de Florida, Estaos Xuníos, sollutó unes 50 veces nún minutu durante mas de cinco selmanes.
Dempués de qu'el sollutu tornare, el so neurólogu suxirió-y que podía tener el síndrome de Tourette, y que'l so sollutu podía ser un "tic" causáu por esta malura.
Esperríu
Un "esperríu" ye un estímulu reflexu d'espulsion convulsiva d'aire de los pulmones al traviés de la ñariz y la boca. De normal ye provocáu por partícules estrañes que provoquen la irritación de la mucosa nasal.
De fecho, l'esperríu ye un mecanismu de defensa del aparatu respiratoriu.
Otres menes que tien de defendese ye con:
Cultura :
Uechi Ryu
L’Uechi Ryu (上地流, Uechi-ryū) ye un estilu tradicional del kárate d’Okinawa. El so fundador foi Kanbun Uechi (1877–1948), un okinawense que fuera a Fuzhou, na provincia china de Fukien, a estudiar artes marciales cuando tenía 20 años. Uechi Ryu significa "Estilu d’Uechi" o "Escuela d’Uechi".
Kanbun Uechi estudió en Fukien un estilu de Kung fu que llamaba Pangai-nun (metá duru, metá suave) con un maestru llamáu Chou Tsu Ho, o Shushiwa. Dempués d’estudiar diez años con Shushiwa, Kanbun Uechi abrió la so propia escuela na provincia de Nanjing. Dos años más tarde regresó a Okinawa, col determín de nun volver enseñar per aciu de qu’ún de los sos estudiantes chinos matara a un vecín con una téunica de mano abierta nuna amarraza sobre la vecera’l riegu. Cuando taba n’Okinawa trabayando de porteru, un compañeru, Ryuyu Tomoyose, convenciólu pa volver a enseñar dempués de llograr que-y amosara formes de defendese contra diferentes ataques. Acabante recobrar l’enfotu como maestru, Uechi, cola ayuda de Ryuyu Tomoyose, marchó pa la ciudá de Wakayama, na prefeutura homónima, onde, nel 1925, fundó l’Institutu de Pangainun-ryū Todi-jutsu (otra forma de dicir “kárate-jutsu”), y abrió un “dojo” al públicu. En 1940 los sos estudiantes okinawenses renomaron el sistema como "Uechi Ryu".
El fíu de Kanbun Uechi, Kanei Uechi, enseñó l’estilu nel dojo de la ciudá de Futenma, Okinawa, y foi consideráu'l primer okinawense n’autorizar la enseñanza a estranxeros. Ún de los estudiantes veteranos de Kanei, Ryuko Tomoyose, aprendió a un xoven militar de los Estaos Xuníos llamáu George Mattson, que güei tien fechos dellos llibros sobre’l tema y ye’l principal responsable de popularizar l’estilu nos Estaos Xuníos.
L’Uechi Ryu da-y muncha importancia a la resistencia del cuerpu, y tien rápidos golpes y pataes. Delles de les “armes” más peculiares de los prauticantes d’Uechi son el puñu d’un solu nudiellu ("shoken"), la mano-llanza ("nukite"), y la patada cola dida ("shomen geri"). Nun se cute davezu col “daiken” (puñu zarráu dafechu, golpiando colos nudiellos mayores). Pola mor de la importancia que se-y da a la cenciellez, la estabilidá, y la combinación de movimientos lliniales y circulares, hailos qu’opinen qu’esti estilu ye más práuticu pa la defensa personal que la mayoría de les otres artes marciales tradicionales.
Contrariamente a los estilos más lliniales del kárate basaos nos okinawenses Shuri-te o Tomari-te, la conexón del Uechi Ryu colos estilos chinos de Shaolin sureñu significa que comparte un aniciu netu al del Naha-te (y d’ehí al del Goju-ryu) a pesar del so desendolcu dixebráu. D’esta miente, l’Uechi Ryu tamién ta influyíu enforma polos movimientos corporales del kung fu de la provincia de Fukien. L’Uechi Ryu básase principalmente nos movimientos de tres animales: Tigre (Kung Fu del Tigre), Dragón (Kung Fu del Dragón) y Grulla (Grulla Blanca de Fukien).
Hai ocho kates a mano vacía nel Uechi Ryu, el más llargu con 36 pasos. Solamente Sanchin, Seisan, y Sanseirui vienen del Pangai-nun a traviés del fundador; los otros añadiólos Kanei Uechi, que tamién foi’l que diseñó estos kates nuevos. Munchos de los nomes d’estos nuevos kates formáronse colos d’eminentes figures del arte; por casu, Kanshiwa vien de "Kanbun" y "Sushiwa". La llista actual de kates a mano vacía ye la que sigue:
El kata Sanchin, anque engañosamente cenciellu n’apariencia, ye quiciabes el principal. Enseña los fundamentos del estilu, incluyendo les postures y la respiración. Un dichu de Kanbun Uechi reza: "Too ta en Sanchin." Anque nun ye abegoso aprender los movimientos formales d’esti kata, créyese que dominalu bien lleva toa una vida.
Hai amás organizaciones qu’enseñen qu’embaxo de cada kata hai un fondu moral. Sicasí paez más acertao pensar que cada kata enseña un conceutu concretu, d’esta miente:
Magar que nun hai armes nel sistema Uechi Ryu, dellos maestros d’Okinawa complementen el so entrenamientu con sistemes d’armes de Kobudo d’Okinawa, amestándoles al so currículum. Les armes tradicionales d’Okinawa inclúin, ente otres: bo (palu d’unos 182 cm), nunchaku, sai, kama, eku bo (remu), y tonfa.
Amás d’añadir dellos kates, Kanei Uechi introduxo una riestra d’exercicios nel réxime d’entrenamientu del Uechi Ryu. Los "junbi undo" son exercicios de calentamientu y estiramientu basaos n’exercicios asiáticos tradicionales. Los "hojo undo" son exercicios estandarizaos qu’incorporen elementos de tolos kates del sistema.
Los exercicios de "junbi undo" son:
Los exercicios "hojo undo" son:
Kanei Uechi desarrolló un conxuntu d’exercicios de combate (kumite) predetermináu pa los graos de cintos de color (non negros). Trátase de que dos prauticantes s’alternen nuna secuencia formal de golpes y paraes. Hai cinco d’estos exercicios, y caún lleva de tres a seis intercambios de golpes y paraes simples. Los golpes y paraes de los exercicios de kumite atópense, na so mayoría, nos kates d’Uechi Ryu. D’esta miente, neto que nos “bunkai” (estudios d’aplicación) de los kates, estos exercicios aiden a los estudiantes a familiarizase cola aplicación de les téuniques d'Uechi Ryu. Normalmente espérase de los graos kyu cimeros que seyan quien a facer estos exercicios con gran potencia y fluyidez. Los estudiantes de nivel Dan prautiquen tovía más exercicios de combate predetermináu.
Les aplicaciones de los kates tamién se prautiquen nun formatu predetermináu. Son patrones llamaos "bunkai del kata". El bunkai del Kanshiwa y el del Seisan creólos Kanei Uechi. Otros, como los del Kanshu y el Seichin, prautíquense muncho tamién, pero pueden estremase más en formatu de dojo a dojo.
Nel exercitamientu del Uechi Ryu prautíquense polo xeneral formes especiales d’entrenamientu de la fuerza y d’acondicionamientu del cuerpu. Un exerciciu formal d’acondicionamientu d’Uechi Ryū pa los antebrazos, llamáu "kote kitae", implica golpaos ritualizaos de los puños y antebrazos d’ún contra los del compañeru. Kanbun Uechi deprendiera esti exerciciu d’acondicionamientu en China. Un exerciciu asemeyáu d’Uechi Ryu implica intercambiar pataes a les piernes col compañeru ("ashi kitae").
El trabayu col makiwara ye tamién parte del entrenamientu nel Uechi Ryu. Dellos karateques d’esti estilu tamién faen otros exercicios d’acondicionamientu físicu tradicionales d’Okinawa como parte del so entrenamientu, como llancar les manes en cestos llenos de piedriquines o d’arena, o facer los pasos del kata Sanchin mientres agarren un xarrón pesáu ("nigiri-game") con cada mano.
Como otres artes marciales, l’Uechi Ryu sufrió dixebres organizatives tres la muerte’l fundador. Dellos prauticantes veteranos del estilu orixinal dixebráronse de la organización madre y crearon otres organizaciones o estilos, como’l Shohei-ryu, el Butokukai o versiones reinventaes del Pangai-nun. La dixebra surdió por mor de que dellos maestros queríen enseñar una forma camudada del Uechi (dende kates un poco diferentes hasta nuevos exercicios d’acondicionamientu), mientres qu’otros queríen enseñar la forma “clásica” diseñada por Kanbun. Les diferencies ente los tres grupos principales qu’entá esisten nun son notables pal observador casual, y dellos en Xapón creyen que bona parte de la dixebra debióse a conflictos personales.
Battojutsu
Battojutsu (抜刀術: "l’arte de desenvainar una espada") ye un términu xaponés que define un conxuntu de téuniques de desenvainar y cortar cola espada. De cutiu úsase indistintamente en vez de términos como "iaijutsu", "battodo", o "iaido", anque caún d’ellos tien distintos matices en xaponés y diferentes escueles d’artes marciales xaponeses pueden usar ún o otru pa estremar les téuniques (por exemplu ente téuniques de pie o sentaos). Toos estos términos son dalgo más específicos que "kenjutsu" ("téuniques cola espada") o "kendo" ("vía de la espada"), darréu qu’estos últimos refiérense principalmente a téuniques nes que la espada yá ta fuera la vaina ("saya") y ye entós cuando s’emplega en combate.
Dambos son conceutos separtaos namái un mizcu. N’"iaido" l’entrenamientu céntrase en reaicionar a situaciones desconocíes, o a un ataque repentín, mientres que'l "battojutsu" consta davezu de múltiples cortaes de la que se desenvaina la espada. En cualesquier forma d’"iaido" l’enfoque suel tar en cortar nel mesmu actu de desenvainar (por exemplu cortar dende la “saya” más que primero desenvainar y dempués enfrentase al enemigu como dos aiciones siguíes); poro llámase tamién "battokiri" ("desenvainar cortando"). Los estudiantes de "battojutsu" y "iaido" tamién pueden prauticar téuniques de corte sobre oxetos reales, como esteres enrollaes de paya llento.
Normalmente n’Occidente faise un usu bien diferente de los sufixos "-dō" o "-jutsu" cuando acompañen a los términos "batto" o "iai", pero eses diferencies nun son tan clares nel llinguax orixinal, y nesti les pallabres úsense davezu indistintamente. Sicasí, polo xeneral, "-dō" tórnase a "la vía de...", davezu incluyendo práutiques mentales y espirituales, mientres que "-jutsu" tórnase a "l’arte de...", refiriéndose en concreto a les formes y téuniques de combate real del estilu.
El términu "-dō" entama a apaecer principalmente dempués de la Restauración Meiji, cuando se prohibió llevar públicamente katanes y les artes marciales tuvieron que cambiar d’"artes de matar" a "artes formatives". Por eso "-dō" úsase p’artes marciales como’l Yudu, Iaido, Kendo, etc., nes que’l propósitu ye entrenar el cuerpu y la mente. Y "-jutsu" (como en Kenjutsu, Jujutsu, etc...) daba a les artes marciales el matiz d’un propósitu empobináu al combate.
Los oríxenes del arte de desenvainar la espada y cortar dende la vaina son escuros. Anque delles tradiciones marciales xaponeses tienen fundadores llexendarios que se manguen allá una vezona, dalgunos atribúin el battojutsu a Hayashizaki Jinsuke (1546-1621), que tien dedicáu l'Hayashizaki Jinja, un santuariu de la rexón de Tohoku en Xapón, al que munchos prauticantes modernos consideren santuariu central del iaido. El conceutu de "battojutsu" quiciabes esistía enantes, pero nun ta claro quién foi la primera persona n’usar el términu. En cualesquier casu’l battojutsu debió nacer dempués de qu’apaeciera la curvadura de la katana, yá que la capacidá de desenvainar y al empar cortar con eficacia naz naturalmente de les carauterístiques físiques de la fueya curvada.
L’entrenamientu del "battojutsu" céntrase en cortar cola espada, normalmente sobre cuelmos de paya o xuncos trenzaos. Ensin embargu nel Xapón medieval los samuráis entrenaben les cortaes contra cadabres de prisioneros o condenaos. La cortada más fácil yera la que se facía sobre la moñeca, pero facíense hasta cortaes qu’implicaben a más d’una persona. Dizse qu’hubo un espadachín perafechiscu que cortó a siete persones a la vez.
Les formes o kates básense, en primer llugar, nuna llarga práutica, primero por pareyes en forma de “kihon”, y dempués, col mesmu espíritu, en solitario. L’estilu unificáu modernu llamáu “Seitei toho battodo” divídese en cuatro niveles d’estudiu con cinco kates caún. Cada kata correspuende a una situación particular de combate como les que podemos imaxinar n’iaido o en kenjutsu. Poro ye imposible dixebrar el “Seitei toho battodo” de disciplines como l’iaido y el kenjutsu; los sos conocimientos treslládense a la práutica más amplia de la esgrima tradicional xaponesa. L’oxetivu equí nun ye namái cortar, sinón que la cortada tien que ser el resultáu d’una combinación de factores, y nun tien xacíu más que nel sen de la téunica considerada en conxuntu.
Les ryuha (tradiciones marciales xaponeses) qu’enseñen "battojutsu", son relativamente rares en Xapón, y tovía lo son más fuera d’esi país. Esto contrasta colo muncho más fácil que ye atopar formes d’entrenamientu a mano vacía, como kárate y aikido. Darréu recuéyese una llista parcial de "ryuha" qu’inclúin lo que pue llamase "battojutsu" nel sen ampliu de desenvainar y cortar dende la saya, anque delles avecen más a usar los términos "iaido", "iaijutsu", o "battodo".
Llistaes nel "Bugei Ryuha Daijiten" ("Enciclopedia de Tradiciones de les Artes Marciales") como koryu, o artes desarrollaes enantes de la era Meiji:
Llistaes nel "Bugei Ryuha Daijiten" como artes desarrollaes dempués del principiu de la era Meiji:
Bokken
Un bokken (木剣: "bok(u)", "madera", y "ken", "espada"), cuasi siempre llamáu bokuto (木刀: bokutō) en Xapón, ye una espada xaponesa de madera utilizada nel entrenamientu, de cutiu col tamañu y forma d’una "katana", pero a veces cola forma d’otres espaes, como’l wakizashi y el tanto. Dellos bokken pa ornamientu tán decoraos con trabayos de madreperla o con ellaboraes talles.
Nun hai que tracamundiar el bokken col shinai, una espada fecha de bambú usada pa la práutica del kendo.
Históricamente’l "bokken" ye tan antiguu como los "nihonto" (espaes xaponeses), y emplegóse pal entrenamientu de los guerreros. Ye un preséu d’entrenamientu en madera pa los artistes marciales interesaos en deprender l’usu d’una espada. En Xapón, la espada y l’arte d’usala entamen enantes de los tiempos de la hestoria escrita y hai al respeutive lleendes que falen del periodu míticu de los dioses.
Miyamoto Musashi, un maestru del kenjutsu, algamó nomadía por enfrentase con solamente unu o dos bokken a enemigos armaos dafechu. Una famosa lleenda cunta que derrotó a Sasaki Kojiro con un bokken que tayara d’un remu cuando viaxaba nuna barca hasta la isla alcordada pal duelu.
Los siguientes son los estilos básicos de bokken:
Un bokken atamañáu pue dir en cualquier estilu d’arma que lu requiera, como por exemplu, ente les de más usu: nagamaki, nodachi, yari, naginata, kama, etc. 
La Federación Xaponesa de Kendo especifica les dimensiones de los "bokken" que pueden usase nos kates de Kendo:
Amás dellos koryu (estilos tradicionales de les artes marciales xaponeses) tienen estilos particulares de bokken que pueden estremase llixeramente en llargor, forma de la punta, o en si lleven tsuba (proteición de manes) o non.
La calidá del "bokken" depende de dellos factores. El tipu y calidá de la madera, y la destreza del artesanu, son factores decisivos na manufactura d’un bokken de bona calidá. Cuasi tolos bokken producíos en masa tán fechos de madera poroso y de veta dondo del sureste d’Asia. Estos bokken pueden francer fácilmente cuando s’empleguen inclusive n’exercicios de contautu llixeru o mediu, y ye meyor usalos nel trabayu ensin contautu, como nos kates. Amás la madera suel ser tan poroso que si’l barniz escascaria nun bokken económicu hailos qu’usen masilla de madera pa rellenar los furacos. Pal trabayu por pareyes ye meyor siempre buscar maderes que nun produzan estielles o sedadures al francer, pa evitar mancadures.
La mayoría de los bokken tán fechos de carbayu. Xapón produz y esporta munchos fechos de carbayu roxo asiático, que tienen una veta mui bien más apertao que-yos da un fustax suave y llisu y que los fai capaces a resistir impautos repetíos, colo que son afayadices pa la construcción d’estes armes. Dellos espertos opinen que’l carbayu albar xaponés ye inclusive meyor que’l roxo, porque nun abanga tanto y nun tien munchos nuedos.
Maderes como’l carbayu albar americano, tamién conocío como "kashi", resultaron ser tamién un productu de probada calidá al tener una veta entá más apertao que la de la madera de carbayu roxo. Otra eleición pue ser la madera d’una especie de nocéu americano llamáu "hickory" nos Estaos Xuníos, que paez presentar una bona mecedura de durez y resistencia al impautu, al tiempu que caltién un costu relativamente baxu. Otres maderes dures que s’usen pa esti fin son el nocéu, el caqui, l’ébanu, el carbayu, o’l pláganu.
L’usu de maderes exótiques dures nun ye raru cuando se constrúin bokken más caros. Fáense bokken de zrezal brasileño (“jatoba”), amarantu o guayacu. Les maderes tropicales son davezu pesaes abondo, daqué deseable nun bokken a pesar de lo fácil que seden estes maderes pesaes y dures. Munches maderes exótiques son afayadices pa los suburi (práutica en solitario), pero non pa la práutica por pareyes onde tienen que chocar con otros bokken, o contra “jo” o otres armes. 
En delles tiendes online úfrense "bokken" construyíos en materiales plásticos. Les verdaderes aplicaciones y beneficios d’estes armes varien dependiendo del usuariu, yá qu’inclusive’l fabricante d’unu d’estos modelos demostró que yera capaz a destruyir bloques de cementu y palés de carga.
Los "bokken" úsense como sustitutos baratos y seguros de les espaes reales en delles artes marciales como’l "kendo", "aikido" y "kenjutsu".
Nel 2003, la Federación Xaponesa de Kendo (AJKF) introduxo un conxuntu d’exercicios básicos fechos con "bokuto": "Bokuto Ni Yoru Kendo Kihon-waza Keiko-ho". Ye una forma de práutica pensada principalmente pa kendokes hasta 2 Dan, pero ye mui útil pa tolos estudiantes de kendo en xeneral.
Banu Qasi
Los Banu Qassi (n'árabe بنو قاسي "Banū Qāsī", que quier dicir "descendientes de Casiu") fueron una importante familia musulmana muladina que gobernó una parte curiosa del valle mediu del Ebro ente los sieglos VIII y X.
El primer miembru foi'l conde hispanogodu "Casius Fortunius" (685 - ¿?), que n'aliándose colos conquistadores musulmanes, conviértese al islam y arabízase'l nome (de "Casius" pasó a "Qāsī"). Posiblemente venceyáu como cliente al conquistador Mussa ibn Nussayr (d'ehí desplícase l'abondancia del nome "Mussa" nesta familia) viaxa en 714 a Damascu a xurar fidelidá al califa Al-Walid I. 
Tolos "Banu Qassi" que van tener poder demientres los sieglos VIII y IX descendieron de Fortún, el so primer fíu. P'afitar el so poder, Casiu va casar a Fortún con Aixa (715 - ¿?), nieta de Mussa ibn Nussayr, fía d'Exilona (fía o vilda esta del caberu rei visigodu, Rodrigu, y descendiente direuta de Mahoma según dicíen los sunnites.
Fortún ibn Qassi gobernó un territoriu qu'asitiaba ente Zaragoza, Nájera, Tudela y Tarazona de forma cásique independiente, pesie a tar "de facto" sometíu primero al Ualí (gobernador) y depués al Emir de Córdoba.
Fortún y Aixa tuvieron dos fíos: Zahir ibn Fortun y Mussa ibn Fortun (v.740? - 789), gobernador d'Arnedo, Zaragoza y Tarazona. Mussa va casase con Oneka, vilda d'Eneko Ximeniz (acordies cola lleenda conde de Sobrarbe). Ye posible que d'un primer matrimoniu tuviera varios fíos:
Sicasí, el más poderosu va ser l'únicu fíu que sabemos de xuru que tuvo con Oneka:
En 798, Guillermu de Tolosa, qu'en nome de Lluis el Píu coordinaba les operaciones pa conquistar la Llende Superior d'Al-Ándalus ("Al-Tagr al-Ala") , convoca un conceyu al qu'asisten Alfonsu II d'Asturies y Bahlul Ibn Marzuq. A cuenta d'esta xuntanza, en 799 produzse una conspiración, siendo asesináu l'ualí de Pamplona Mutàrrif ibn Mussa ibn Fortun. Entós los francos dan el gobiernu de la ciudá al vascón pro-carolinxu Velascu (el Balask al-Yalasqi de les fontes andalusines). Entós, los Banu Qasi y los condes de Sobrarbe axúntense, venciendo a los Velascu pocu depués; hacia 810, el fíu d'Eneko Ximeniz y fiyascu de Mussa ibn Fortun, Eneko Aritza ye aclamáu Primer rei cristianu de Pamplona.
En morriendo los sos hermanos mayores, Mussa ibn Mussa ibn Fortun, "Mussa'l Grande" toma'l poder. Esti va ser la figura cimera del fonduxe; entituláu señor del Valle del Ebro, señor de Huesca (840), Tudela (852-[[862]), [[Olite]], [[Arnedo]] ([[843]]-[[862]]), [[Tarazona]], [[Borcha (Aragó)|Borcha]], [[Lleida]], [[Toledo]], [[Eixeya]] y [[Zaragoza]] ([[852]]-[[862]]), casóse primero con Assona, fía d'[[Eneku I de Pamplona|Eneko Aritza I de Pamplona]] y depués con Maymuna bint Zàhir. Acordies cola "Crónica d'Alfonsu III", Mussa dábase'l nome de "Tercer Rei d'Hispania". Mussa diba encabezar varies espediciones contra'l [[Condáu d'Aragón]], contra [[Barcelona]] y [[Terrassa]]. Amás solevóse davezu contra l'[[Emir de Córdoba]], pero siempre acababa por aceptar la so autoridá.
[[Categoría:Islam]]
[[Categoría:Historia d'Aragón]]
[[Categoría:Navarra]]
San Roque (Llanes)
San Roque ("San Roque del Acebal" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanes. Asitiada na zona central del conceyu, ta arrodiada poles parroquies de Cue (al norte), Purón (al sur), "Andrín" (al este) y Llanes (al oeste). El so territoriu, de forma trapezoidal y orografía llana, tien una estensión de 4,06 km². Comprende namái el núcleu homónimu, nel que viven 364 persones (INE, 2009).
Tresgrandas
Tresgrandas ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanes. Ta allugada nel so estremu oriental y tien una estensión de 3,04 km². Llenda: al norte cola parroquia de Pendueles; al sur cola de La Borbolla y el conceyu de Ribedeva, col que llenda tamién al oeste; y al este cola de Carranzo. La so población, de 63 habitantes (INE, 2009), ta concentrada nel llugar homónimu, l'únicu habitáu d'esti territoriu que perteneció al valle de Pendueles hasta que se dixebró, como parroquia independiente consagrada a San Xuan Bautista, a finales del sieglu XVII.
Vibañu
Vibañu ("Vibaño" en castellanu) ye un llugar y una parroquia del conceyu asturianu de Llanes. Asitiada na zona central de la fastera occidental del conceyu, comprende, nos sos 9,91 km² d'estensión, dellos pueblinos que s'asitien mayormente a la vera del ríu Beón: La Llende, La Puentenueva, Rusecu, Torrevega y Vibañu. Nellos vivíen en 2011 375 habitantes.
El llugar de Vibañu alcuéntrase a unos 13 km de Llanes y en 2011 tenía una población de 224 habitantes.
La parroquia alcanzó la so mayor sonadía a primeros del sieglu XIX. Foi, a lo primero d'elli, el llugar nel que tenía el so cuartel xeneral el guerrilleru Xosé Balmori, que lluchó escontra l'invasor francés; y dempués, nel trieniu lliberal (1820-1823), foi la capital d'un conceyu independiente que comprendía tou'l valle d'Ardisana.
Vidiago
Vidiago ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanes. Asitiada na faza costera de la zona oriental del conceyu, tien una estensión de 17,92 km² de terrenu llanu que llenden: al norte col mar Cantábricu; al sur col conceyu de Cabrales; al este coles parroquies de Pendueles, Carranzo y La Borbolla; y al oeste coles d'Andrín y Purón. La so población, de 297 habitantes (INE, 2009), repártese ente los llugares de Puertas, Riegu y Vidiago.
Iaido
L’Iaido (居合道: iaidō) ye, en poques pallabres, l’arte marcial xaponés de desenvainar la espada y cortar d’esmenu. El significáu lliteral de los kanjis que componen esti términu ye’l siguiente: via (道 = "dō") de la xunión (合 = "ai") del ser (居 = "i"). N’efeutu, influyida pola filosofía zen, l’oxetivu final d’esta disciplina ye la perfeuta xunión y harmonía con unu mesmu y col Universu. L’Iaido arraigona n’antigües escueles de kenjutsu y iaijutsu qu’allugaben l’entrenamientu de los samuráis y qu’algamaron el so máximu esplendor contra’l sieglu XVI.
La tradición y la hestoria del Iaido anicien hai unos 500 años. L’Iaido, como lu conocemos güei, entamó probablemente con Iizasa Choisai, fundador del estilu Tenshin Shoden Katori Shinto Ryu. Esta escuela incluyía nel so currículum práutiques con diversos tipos d’armes, dende l’usu de la katana y el palu (jo), al del cuchiellu y la naginata. Una parte del programa consistía na téunica de desenvainar rápido una espada y golpiar darréu, ello ye, l’Iai. Esta téunica utilizábase pa la defensa o pal ataque preventivu.
Dizse tamién de Jinsuke Hayashizaki Shigenobu (1542-1621) que, como en cualquier arte marcial daquella, recibió la inspiración divina pa desarrollar la so téunica, neto qu’Iizasa Choisai. Esta inspiración llevólu a desendolcar un conxuntu de téuniques que denomó Muso Shinden Jushin Ryu Batto Jutsu. Equí la pallabra Batto significa cenciellamente desenvainar la espada.
Un importante factor común en dambes tradiciones o Ryu (escueles), asina como en munches otres tradiciones qu’emplegaben la katana, yera que les sos práutiques incluyíen solamente l’usu de kates, siempre defendiéndose contra oponentes imaxinarios nos sos entrenamientos.
A lo llargo de la hestoria emplegáronse diferentes espresiones pa referise a les téuniques de sacar la espada en combate. Nel Periodu Muromachi (1392-1572) llamábenlo battojutsu. Nel Periodu Edo acabo siendo conocío como Iaijutsu. A veces usábase simplemente’l nome “batto”, o tamién “saya no uchi”.
A principios del sieglu XX, Nakayama Hakudo (1873?-1958) acuñó’l términu “iaido”. Esti ye precisamente’l términu avezáu pa referise a la forma moderna, orientada al desarrollu personal, enseñada por exemplu pola Federación Xaponesa de Kendo (AJKF), mentanto "Iaijutsu" úsase pa delles de les téuniques combatives de los más antiguos "koryu".
En cualesquier casu’l términu “iai” acabó trunfando de manera tanto nes escueles antigües como nos sistemes modernos. La denomación d'iaido ye ampliamente usada nos medios marciales, en publicaciones xaponeses especializaes y n’actos oficiales pa referise xenéricamente a toles escueles, antigües y modernes, qu’enseñen iai. Sicasí hailos críticos con esta denomación, como’l maestru Nakamura Taizaburo (1912-2003), que considera más correuto utilizar el términu battodo o iai-battodo.
Históricamente l’"iaido" utilizábase nos duelos ente "samuráis", u la muerte d’ún o entrambos adversarios producíase polo xeneral llueu d’un o dos golpes como máximo. Ensin dulda nestes condiciones l’habilidá téunica requerida yera cimera y, de fechu, tamién yera posible qu’un duelu terminara sólo cola estraición de la espada y una única cortada instantánea. Poro l’arte de desenvainar la espada yera d’importancia fundamental na vida del samurái.
Modernamente, tres el comienzu de la Restauración Meiji nel últimu terciu del sieglu XIX, l’estudiu de la katana tien un valor puramente interior, como mediu d’investigación pa pescudar lo fondero del ser, y pola mor d’ello les escueles antigües (koryu) de kenjutsu y iaijutsu evolucionaron haza’l Kendo y l’Iaido.
La esencia del "iaido" contiénse na fras "saya no uchi de katsu" ("vencer [cola espada] na vaina", vencer ensin desenvainar), o tener y demostrar una conocencia tala qu’induza al enemigu a refugar la llucha incluso primero del so empiezu. Esti principiu esprésalu por exemplu Yagyu Munenori nel so tratáu "Heihō kadenshō", como "la espada que da la vida" ("katsushinken").
L’"Iaido" entrénase davezu utilizando un "iaito", un arma pensada especialmente pa esta práutica, de tamañu, proporciones y pesu lo más asemeyaos posible a la katana, pero fecha con aleaciones de metal más barates que l’aceru y normalmente ensin afilar. Los principiantes avecen entamar usando un bokken (espada de madera), por motivos tanto de seguridá como económicos. Los grandes maestros, y los qu’algamen graos altos, usen davezu katanes auténtiques ("shinken").
La principal forma d’entrenar "Iaido" ye per aciu de la realización individual de kates. Nestos kates fáense movimientos preestablecíos que representen reaiciones énte adversarios imaxinarios. El prauticante tien que ser a imaxinase esos escenarios que se planteguen nos kates y reaicionar acordies. Arriendes del trabayu individual pueden tamién esistir, dependiendo de la escuela, kates pa realizar en pareya, asina como otros tipos de práutica con compañeros.
Los "kates" d"'Iaido" consten de cuatro fases que tomen formes distintes según la situación:
La téunica céntrase en dar fluyidez a estes cuatro fases. Tiénense tamién mui bien en cuenta aspeutos como la precisión, l’equilibriu, l’amplitú de los movimientos o l’atención, ente munches otres coses. L’Iaido trata de preparar al prauticante pa que pueda realizar estes aiciones en cualquier momentu y situación: de pie, sentáu, caminando, en diferentes direiciones, contra dellos adversarios, tando yá preparáu pal combate, siendo sorprendíu, etc.
En xeneral considérense escueles antigües o koryu a les tradiciones marciales xaponeses fundaes enantes de 1876, cuando se dictó la prohibición de llevar espaes en público. 
Cada escuela enseña téuniques, estratexes y conceutos estremaos, y tienen formes d’enseñanza y entrenamientu distintes. Unes escueles enseñaben a remanar tou tipu d’armes, mientres qu’otres especializábense en dalguna concreta. Otramiente esistíen escueles nes que les téuniques de desenvaináu nun yeren más qu’una parte de la enseñanza, mientres qu’otres especializábense nello esclusivamente.
Dalgunes de les escueles qu’inclúin téuniques de desenvaináu nes sos enseñances son les siguientes:
El Seitei Iaido ye un estilu modernu d'Iaido unificáu consistente nun conxuntu de kates establecíu pa la práutica del “iai”. Instituyólu en 1968 la Federación Xaponesa de Kendo con una demostración pública nel Taikai de Kioto. Esti organismu gobierna tamién el Kendo, el Jodo y la Naginata. Nel mundu enteru dirixe estes disciplines la Federación Internacional de Kendo.
Esta disciplina pueden prauticala tanto homes como muyeres, ensin torgues por edá, primeramente a traviés del exerciciu de les doce "kates" de Seitei Iai. Col tiempu, algamáu’l dominiu d’estos kates dempués d’un periodu variable de práutica, normalmente del orde d’un par d’años, ye posible afondar nel estudiu de los diversos estilos de les escueles tradicionales (koryu), de les qu’una de les más conocíes ye la Musō Shinden-ryū.
Compuestu orixinalmente por siete kates, en 1980 añadiéronse otros tres, y nel 2000 dos kates más. Los estilos antiguos Musō Jikiden Eishin-ryū, Musō Shinden-ryū y Hoki-ryū fueron los que más influyeron na unificación Seitei Iaido.
N’orde son los siguientes:
Los primeros tres kates execútense dende la posición sentada "seiza" (正座). El cuarto realízase dende "tatehiza" (立膝), una posición sedente usada cuando se lleva armadura ("yoroi-kacchu" 鎧甲冑). El restu faise en pie.
Nos torneos de Seitei Iaido enfréntense dos competidores qu’executen 5 kates, dos d’escoyeta personal del koryu que prautiquen, y 3 de Seitei Iaido escoyíos pola mesa, pa facer al empar. Un xuez principal y dos auxiliares dan el so veredictu llevantando la correspondiente bandera (encarnada o blanca) del competidor qu’entienden qu’executó meyor los kates. La duración de la prueba ye d’un mínimu de 5 y un máximu de 6 minutos; fuera d’esi tiempu produzse la descalificación automática.
Otra organización, la Federación Xaponesa d'Iaido (ZNIR, Zen Nihon Iaido Renmei), tien un conxuntu estándar de cinco kates denomáu Toho Iaido. Equival n’esencia al Seitei Iaido de la Federación de Kendo. Los siguientes cinco kates correspuenden a estos cinco estilos diferentes: 
Ryu (escuela)
Ryu (流, ryū: lliteralmente "corriente", inclusive "corriente principal"), o Ryuha (流派, ryūha, que vien ser "escuela que sigue la corriente principal"), ye un términu xaponés que se refier a una escuela de pensamientu en cualesquier disciplina. Alcuéntrase normalmente n’escueles de les artes marciales xaponeses, pero tamién nes más variaes disciplines; por casu la Nihonkoryu y la Sogetsuryu n’ikebana, o la Kanteiryu en shodo (caligrafía), etc.
Ryu y ryuha son práuticamente sinónimos en xaponés. Quiciabes "ha" (orixinalmente "afluente") sería una división más pequeña que "ryu" (orixinalmente "masa d’agua").
Ryu aveza tamién tornase a "estilu" ("estilu" d’un arte marcial, "estilu" de caligrafía, "estilu" del arte de cocinar, etc.)
Les artes marciales xaponeses avecen clasificase y codificase en ryuha. Polo xeneral un estilu en concreto tien el so propiu currículum, graos y sistema de llicencies. Estos pueden basase nos de la rama principal o nuna combinación de fontes que formen los antepasaos del sistema. 
El nome d’un estilu pue tener un significáu especial o debese simplemente a la so llocalización orixinal. Por exemplu Toyama-ryu llámase asina pola Academia Militar de Toyama, en Xapón. Pero por exemplu Goju-ryu significa “estilu duru-suave”, lo qu’indica les carauterístiques y elementos que formen la “firma” del estilu. Dalgunes veces esto mézclase o tracamúndiase col nome del dojo orixinal, como nel casu del Shotokan-ryu (Kárate Shotokan). 
Los prauticantes d’altu nivel d’un estilu establecíu pueden dixebrase y formar los sos propios estilos derivaos basaos na so propia esperiencia o interpretación. Dalgunes veces esto afálalo l’estilu madre, pero otres representa una xebradura ideolóxica ente los miembros veteranos del estilu. Pue ocurrir tamién que se faiga simplemente por razones de “marketing” o por adautar un sistema a los tiempos modernos.
Nun esiste un sistema de llicencies o graos común a tolos ryuha. Una persona d’altu grau o “cinturón negru” nun estilu non necesariamente cuadra col conceutu de nivel altu que tienen n’otru estilu o grupu d’estilos. Hai munchos ryuha en Xapón que lleven esistiendo cientos d’años, igual que munchos otros foron creaos en tiempos modernos. El conceutu d’organizar un sistema codificáu obviamente nun ye de propiedá xaponesa o asiática, pero munchos estilos internacionales o estranxeros pueden adoptar la nomenclatura y sistematización de los koryu bujutsu ryuha col envís d’añader un aire de misticismu o llexitimación al so sistema, o cenciellamente como métodu d’amosar los sos raigaños y abolengu.
Iaijutsu
Iaijutsu (居合術) ye un términu xaponés que pue traducise aproximao como "arte de la presencia mental y la respuesta inmediata", y que s’usa pa nomar l’arte marcial tradicional xaponés, o Koryu Budo, de desenvainar la espada y cortar darréu, entendíu como téunica especial de combate de los samuráis y non como vía de desarrollu personal, qu’en xeneral ye l’oxetivu principal del Iaido, masque tampoco nun ta ausente l’aspeutu filosóficu nel Iaijutsu. Hai quien piensa que, nun sen estrictu, l’Iaijutsu consiste solamente na parte del combate u la espada sal de la vaina, y que cualesquier téunica que siga tien que se clasificar téunicamente como "kenjutsu".
Otros nomes polos que se tien conocío l’Iaido son "Battojutsu" (抜刀術), "Saya-no-uchi" (鞘ノ内), "Nuki" (抜き, 居合) o "Yore" (乱曲).
Nun se conoz con exautitú cuándo entamó a usase’l términu "iaijutsu", o cuándo la téunica de desenvainar la katana entamó a prauticase como un arte martial "per se". Suel atribuyise a Hayashizaki Jinsuke Shigenobu (c.1546-c.1621), fundador de la escuela Musō Shinden-ryū, la invención del iaijutsu, pero esto contradizse con otres atribuciones a Iizasa Chōisai Ienao (c.1387-c.1488), qu’atalantó un sistema de desenvainar la espada y fundó la escuela Tenshin Shōden Katori Shintō-ryū un sieglu enantes. Sicasí tovía se-y da munchu creitu a Hayashizaki como esponente del iaijutsu, darréu que les sos enseñances influyeron na fundación de más de 200 escueles de manexu de la espada.
L’Iaijutsu foi creáu pal propósitu marcial específicu de defendese a unu mesmu non nel campu batalla, sinón na vida cotidiana. Poro una carauterística central del Iaijutsu ye desenvainar la espada dende delles postures sedentes tradicionales de Xapón, como "seiza", "iai-goshi", y "tate-hiza". Tamién s’estudien téuniques dende una posición de pie ("tachi-ai"). Amás, como se centraba na defensa en situaciones cotidianes, asumíase que los combatientes llevaben la katana dispuesta col filu p’arriba y sometida per una faxa que ciñía la cintura, y que nun llevaben armadura. Estos supuestos significaben un enfoque del combate bien diferente que cuando los combatientes llevaben armadura y lluchaben nel campu batalla.
L’entrenamientu consiste en conxuntos de kates, téuniques o movimientos qu’aprienden al prauticante a reaicionar amañosamente énte determinaes situaciones. Los kates divídense en cuatro partes básiques: desenvainar ("nukitsuke"), cortar ("kiritsuke"), sascudir el sangre imaxinario de la fueya ("chiburi") y envainar ("noto"). 
Amas de los kates, prauticaos normalmente con espaes ensin filu llamaes iaito, dellos estilos prautiquen tamién téuniques executaes coles espaes yá desenvainaes, o "kumitachi". Otros estilos prautiquen tamién "tameshigiri" o "suemonogiri", que ye la prueba de corte de rollos de paya de llargores equivalentes a delles partes del cuerpu humanu.
Sojutsu
El Sojutsu (槍術, sōjutsu: "arte de la llanza") ye l’arte marcial xaponés de llucha cola llanza tradicional de Xapón (槍, yari). El términu "yarijutsu", que se ve escrito dacuando, ye otra llectura de los mesmos kanjis, muncho menos correuta que la de "sojutsu".
La llanza xuega un importante papel na temprana mitoloxía xaponesa, onde se diz que les mesmes islles del Xapón foron creaes por otres tantes gotes d’agua salao que chiscó la pica d’una llanza. Pero en cuantes al tipu d’arma que conocemos, los primeros modelos de llanza aportaren del continente asiáticu. Eses primeres versiones nun-yos abultaron mui amañoses a los xaponeses, que col tiempu, cuando la teunoloxía lo permitió, habíen rediseñales.
El yari foi un arma popular en tol periodu feudal del Xapón, siendo más barata de producir y riquiendo menos práutica qu’otres armes de guerra contemporánees, amás de permitir les formaciones d’orde zarráu de les tropes ashigaru (soldaos de lleva, de clas non guerrera), xunto coles armes de fueu cuando éstes foron adoptaes en Xapón. El cumal de la popularidá del Sojutsu algamóse nel sieglu XIII acabante producise les invasiones de los mongoles, que tamién usaben llanceros en gran númberu. 
Finalmente los xaponeses camudaron les piques de les llances pa que presentaren un bon númberu de variaciones, permitiendo asina l’usu de la llanza tanto a pie como a caballu, tanto pa emplegala como arma de corte como pal so principal usu como arma d’espetu. 
Normalmente’l Sojutsu nun ye más qu’una parte del currículum de les escueles tradicionales ("koryu"). La Tenshin Shōden Katori Shintō-ryū, entá mui activa, reivindica ser la primera escuela n’incluyir el Sojutsu nel currículum. Otra escuela perconocida de Sojutsu ye la Hōzōin-ryū. Anque anguaño hai bien poques escueles que tovía enseñen Sojutsu, llegó a haber allá una vezona unes 450. 
Raúl Santamarta
Raúl Santamarta (Uviéu, 12 d'ochobre de 1985) ye un ex-ciclista profesional asturianu.
Formóse na cantera del equipu ciclista "Ciudad de Oviedo" onde tuvo ente los años 1998 y 2004, pasando l'añu siguiente a fichar pol equipu aficionáu "Seguros Bilbao", pasando a profesional de la mano del "Burgos Monumental", nel añu 2008.
Batalla de Guadalete
La Batalla de Guadalete ye'l nome col que se conoz una batalla que, según la historiografía tradicionalmente almitida, basada en cróniques árabes de los sieglos X y XI, tuvo llugar n'España ente'l 19 y el 26 de xunetu de 711 cerca del ríu Guadalete (en Bética, España) y que les sos consecuencies fueron decisives pal futuru de la Península Ibérica. Nella'l rei godu Rodrigo foi derrotáu y probablemente perdió la vida a manos de les fuerces musulmanes comandaes por Tariq Ibn Ziyad. La derrota foi tan completa que supunxo'l final del estáu visigodu n'Hispania.
Conquista musulmana de la Península Ibérica
Conozse como Invasión musulmana de la Península Ibérica o Conquista árabe de Hispania, al complexu procesu políticu y militar qu'a lo llargo del sieglu VIII esplica la formación y afitamientu de Al-Ándalus musulmán, según la xénesis de los principales reinos cristianos medievales peninsulares.
La conquista del reinu visigodu polos dirixentes árabes foi un procesu relativamente rápido, yá que en solu quince años, del 711 al 725, llegar a ocupar tol actual territoriu de España y Portugal, magar lo que yera'l territoriu peninsular del reinu taba dafechu ocupáu nel 720, tres diez años del entamu de la conquista. Dicha conquista, amás de llarga, riquió de constantes refuerzos militares, y de pactos con núcleos resistentes.
Anque'l procesu en total ocupó tou esi tiempu, la cronoloxía nun ye esacta tocantes a los años y les feches, sinón namái averada, pos les fontes difieren ente sigo, y el historiadores nun se ponen d'alcuerdu. Optemos por una fecha que siempres puede retrasase nun añu según qué historiador tomemos.
Una repasada a la hestoria de les primer conquistes árabes, fainos ver que namái la conquista del actual Magreb foi más costosa (treinta año), pos n'otros puntos l'acción de los conquistadores árabes foi más rápida que na península: seis años p'apoderar tola península arábiga (628 al 634); cuatro años Siria (634 al 638); cinco años Exiptu (638 al 643); un añu Tripolitania y Cirenaica, ¿? Libia (644); seis Mesopotamia (636 a 642) y ocho años Persia (642 al 650).
Lo llargo d'esti procesu de conquista del reinu visigodu deber a dellos motivos: lo escaso de les fuerces musulmanes que lo invadieron, les constantes lluches y llevantamientos de los sos aliaos ente los visigodos, la orografía del territoriu y la fuerte base d'asentamientu social del anterior reinu visigodu.
Sicasí, la gran centralización política del reinu, la inseguridá causada per bandes d'esclavos fuxitivos, el empobrecimiento de la facienda real (especialmente mientres el reináu de Witiza) y la perda de poder del rei frente a los nobles, fueron elementos que facilitaron l'acción de los conquistadores. 
Pero'l factor quiciabes más importante foi la grave crisis demográfica del reinu, que nos postreros venticinco años había perdíu más d'un terciu de la so población. Esto foi por cuenta de les epidemies de peste y los años de seca y fame de finales del sieglu VII, especialmente mientres el reináu de Ervigio; y que se repitieron tamién con gran durez sol de Witiza, l'antecesor de Rodrigo. 
Amás, esistía una quebra política importante ente dos grandes cles políticu-familiares godos na so llucha pol tronu, y que llevaba dellos decenios estremando políticamente'l reinu y xenerando constantes problemes. D'una parte taba la cla xentiliciu de Wamba-Égica, al que perteneció o al que taba venceyáu Witiza, y d'otra la cla de Chindasvinto-Recesvinto, al que pertenecía Rodrigo. Esta situación estremó al estamentu aristocráticu-militar en dos facciones cada vez más irreconciliables; hasta'l puntu de considerar dalguna historiografía a los witizanos como instigadores ya inclusive aliaos, esplícitos o comenenciosos, del invasores.
Los conquistadores árabes tamién cuntaron col sofitu de parte de la población xudíu, bien numberosa na Bética, na Galia Narbonense, y en tola cuenca mediterránea. Taba presente principalmente nos centros urbanos, destacando, ente otres, les comunidaes de Narbona, Tarragona, Sagunto, Elx, Lucena, Elvira, Córdoba, Mérida, Zaragoza, Sevilla y de la capital, Toledo. 
L'ayuda que los xudíos emprestaron a los conquistadores deber a qu'aquellos, na so mayoría conversos forzaos pero asonsañaos, yeren reiteradamente hostigados pola lexislación visigoda (con delles esceiciones, como so los reis Witerico y Suintila, y contra el criteriu de obispos como San Isidoro, que lo defendía). Y sabíen, polo qu'asocediera nel norte d'África, qu'ameyoraría la so situación al recibir de los gobernantes árabes el mesmu estatus que la población cristiana.
Hai que tener en cuenta que la mayoría de los xudíos fueren esclavizados sol reináu de Égica (sacante los de la Narbonense, cola escusa de que la provincia entá nun se repunxera de la última epidemia de peste), so l'acusación de que conspiraben contra'l rei colos árabes del norte d'África. Estos, yá realizaren delles incursiones na península, polo qu'amenaba mieu una posible collaboración con ellos pa una futura invasión. 
Esta idea partía de los informes de los cristianos del norte d'África que fuxeren d'aquella zona, y qu'informaron del sofitu dau a el invasores árabes per parte de los xudíos d'allá; lo cual yera lóxicu cuidao que la so situación ellí yera tamién d'acoso pol poder bizantín. 
Pero amás de los xudíos étnicamente puros de la diáspora, nel norte de Africa había bereberes que profesaben el xudaísmu por proselitismu y mestizaje, munchos de los cual dieron sofitu a los árabes na so conquista, y xuniéronse a ellos (como munchos bereberes cristianos) por llazos de vecería.
Verdá o sida, esta acusación de traición foi la utilizada contra ellos. 
Finalmente, les divisiones dinástiques internes ente los nobles visigodos sobre la sucesión de Witiza facilitaron entá más el desenvolvimientu de la conquista. 
Una última precisión, previa al rellatu de los acontecimientos, ye que'l reinu visigodu tan solo cubría'l territoriu peninsular y la Septimania nel sur de Francia. Baleares taba so soberanía bizantina, y quedó escluyida del procesu árabe de conquista. Siguieron so control bizantín dellos años más, pa pasar dempués a depender, siquier nominalmente, del reinu francu (798), por mesmu pidimientu, por que los defendiera de los ataques árabes. Estos ataques siguieron y hubo dellos trataos de paz, pocu respetaos, y cierta sumisión política, hasta la conquista pol Emiratu de Córdoba ente los años 902 (Eivissa y Mallorca) y 903 (Menorca).
Acordies coles fontes calteníes, la invasión de la península tendría llugar l'añu 711, una vegada concluyida la conquista militar musulmana de la mayor parte del norte d'África, aprovechando d'ella l'arabización de los bereberes, a los que s'acaba enrolando nel exércitu pa la próxima conquista, la península.
Naquel momentu nel reinu visigodu Roderic (conocíu más tarde como Rodrigo) taba lluchando contra'l fíu del antiguu rei Witiza, Axila II, y por tanto, el lexítimu herederu. Rodrigo sería posiblemente nestos momentos un dux de la Bética ente que Axila, acomuñáu al tronu, sería'l dux de la Tarraconense.
Como precedentes de la conquista militar, política y social atopamos les acciones de Tarif Abu Zara, básicamente de saquéu, magar la veracidá d'esti fechu, según munchos otros de la conquista musulmana, ye aldericada por munchos historiadores. Según una lleenda bien improbable, Don Julián, gobernador bizantín de Ceuta, que la so fía, la Caba, fuera violada por Rodrigo, apurriría ayuda loxística al exércitu musulmán. Sí ye más probable la collaboración de Julián con Tariq, xeneral bereber, p'apurri-y la información necesaria sobre la situación política na península y ufierta-y medios en cuenta de nun ser primíu militarmente.
Na primavera de 711 una espedición formada por unos 9.000 homes y mandáu por Táriq Ibn Ziyad, gobernador de Tánger, entró na península ensin la conocencia de Musa ibn Nusair, el gobernador árabe en Ifriqiyya, Túnez. Esta espedición derrompería l'estrechu'l 27 d'abril de 711 y conquistaría Algeciras, onde Tariq aumentó'l númberu d'homes y dende onde s'enfrentó a Don Rodrigo'l 19 de xunetu de 711, na batalla de Guadalete, llamada asina porque tradicionalmente alcontróse xuntu al ríu Guadalete, anque los últimos estudios asitiar a veres del ríu Guadarranque. Un añu más tarde, y al saber la noticia, Musa cruciaría l'estrechu pa controlar conquistar bereberes y del Imperiu Árabe.
Nel añu 711 cayía la ciudá de Córdoba, al igual que la zona del Estrechu, la contorna de Córdoba, y la ruta hasta Toledo, coles retaguardies de Sevilla y Mérida, d'onde podía proceder el peligru. 
Sicasí, los fechos desenvolviéronse meyor de lo que Musa podía esperar. Les ciudaes de Medina-Sidonia, Carmona y Sevilla recibiéronlos casi ensin llucha, dizse porque los partidarios de Rodrigo fuxeren y predominaben los de Witiza o cuandoquier los neutrales, pero probablemente fueron grupos hispanu-romanos descontentos col gobiernu visigodu, el que lo recibíen como a un pueblu civilizáu y en ciertu mou como una manera de camudar el gobiernu. Los partidarios de Rodrigo concentrar en Mérida. Musa sitió la ciudá qu'aguantó a los embates enemigos. Dieciséis meses precisó pa tomar la ciudá, que capituló el 30 de xunu del 713. Al empar fueron tomaos otros territorios, especialmente nel sudeste, como'l Reinu de Tudmir (Murcia, Alicante y otres contornes d'Andalucía y Albacete) gobernada pol duque visigodu Teodomiro, nesti casu, pol fíu de Musa, Abd al-Aziz. 
Nesti momentu el musulmanes apoderaben la Bética, una parte de Lusitania, parte de la Cartaginense y la Tarraconense Occidental. Ye probable que mientres el sitiu de Mérida, Musa alcordara alcuerdos colos nobles godos de les ciudaes, a los que garantizaba'l so caltenimientu nel poder, los sos bienes y la so relixón, en cuenta de que reconocieren la soberanía del Califa. Los magnates godos que roblaron los trataos obligar a ser fieles y sinceros col wali de Hispania (ésti yera'l títulu que se arrogaba Musa), a nun conspirar colos sos enemigos, a pagar un tributu añal per caúnu de los sos súbditos cristianos; a cambéu seríen-yos respetaos los sos dominios y la llibertá de los sos súbditos, los cuales nun podríen ser esforciaos na so relixón, nin quemaes les sos ilesies. Estos alcuerdos estendiéronse tamién a los magnates que, entá ensin el títulu de conde, gobernaben de fechu sobre estensos territorios nos que nun había nenguna ciudá importante, y a dellos duques, a tolos cual tuvieron d'apurrise les propiedaes de los magnates partidarios de Rodrigo. Una parte de les tierres reales visigodes, que yeren bien estenses, seríen apurríes a los participantes nes espediciones (los que yá taben en Hispania y los que llegaren nel futuru), sacante una quinta parte que quedaría pal Califa.
Musa nun estableció nengún cambéu nos impuestos, los cuales siguiríen recaldándose n'igual forma qu'hasta entós, pero'l so importe pasaría a poder del wali árabe de Hispania, que unviaría un quintu del so importe al Califa. Les convenciones ameyoraben la posición de la nobleza, qu'amás de caltener les sos posesiones, con seguridá llograríen ensin dulda evitar dellos impuestos. Créese qu'a los humildes rebaxáronse-yos los impuestos, lo que provocó una meyora de la so situación y la lexislación anti-xudía sumió.
Una vegada asegurada la capitulación de Mérida, Musa atopar con Tariq en Talavera, xuntu al cual siguiría avanzando escontra'l norte. Na primavera del 714 avanzaron escontra Zaragoza, dende onde Tariq dirixir a Soria y Palencia, pa enfusar en Asturies, onde algamó'l mar Cantábricu en Xixón. Pela so parte, Musa ocupaba Logroño, Llión y Astorga, afitando provisionalmente les llendes de la conquista nel valle del Ebro. Pel branu de 714 fueron llamaos pol Califa de Damascu, ente que'l fíu de Musa, Abd-al-Aziz, permaneció en Sevilla, primer capital de Al-Ándalus, como wali. So el so mandatu completóse la conquista de la zona oriental y consolidáronse les posesiones de Évora, Santarém y Coímbra.
En 717, Abd al-Aziz ibn Musa yera asesináu violentamente, abrir asina un periodu de graves turbulencias en Al-Ándalus que s'estendería mientres cuarenta años. Esi mesmu añu la capital instalar en Córdoba y ente esi añu y el 719 capitularon Pamplona, Huesca y Barcelona, lo qu'obligó a los hispanogodos resistentes a abelugase nes montes del Cantábricu o'l Pirinéu o emigrar a la parte de Narbona. Anque Narbona cayó nel añu 720, el musulmanes nun llograron enfusar nel reinu francu merovinxu por Aquitania, Provenza, Borgoña o Gascuña, y a pesar de que siguieron les espediciones musulmanes, estes fueron definitivamente paralizaes nel 732 en Vouillé (Francia) na Batalla de Poitiers. 
La constante conflictividá interna de Al-Ándalus favoreció coles mesmes l'afitamientu d'un movimientu insurreccional na mariña del Cantábricu, surdíu de la victoria na batalla de Cuadonga el 718, per parte de Don Pelayo, sobre'l cual edificaríase pasu ente pasu mientres la primer metá del sieglu'l reinu d'Asturies, al que siguiríen más tarde la formación d'otros núcleos na zona oriental.
Alredor de la invasión musulmana esiste un ciertu alderique historiográficu, nel que s'han confrontado diverses llectures del procesu. Ésti deriva de les inconsistencies xeneraes por información procedente les principales fontes disponibles, ente les cual tenemos:
Les interpretaciones más fieles a estos rellatos fueron criticaes por dellos historiadors como Thomas F. Glick, el que nel so trabayu «Cristianos y musulmanes na España Medieval» (1991), ponía en dulda gran parte del rellatu. Pela so parte, Ignacio Olagüe en «La Revolución islámica n'Occidente» (1974) sostien que la invasión del sieglu VIII foi un mitu, tesis compartida por Emilio González Ferrín, de la Universidá de Sevilla, na so «Hestoria Xeneral d'A el-Andalus» (2007). Les hipótesis de Olagüe nun cunten con nengún sofitu significativu na historiografía actual;yá en 1974, Pierre Guichard señalaba la paradoxa de negar la conquista árabe y afirmar la «orientalización».
Tensón
La tensón ye una cantiga de xéneru xocosu, que constitúi un xéneru menor de la llírica occitana fecha en forma d'alderique abiertu ente dos y a vegaes más poetes. Ye tamién un subxéneru de la llírica medieval galaico-portuguesa no que aparecen les crítiques mútues ente xuglares y trovadores.
Ram Narayan
Ram Narayan (Hindi: राम नारायण) ye un músicu de la India.
Fariñas
José García Tejón (1918 - 1990), más conocíu como Fariñas, foi un gaiteru asturianu del conceyu de Cangas.
Naz José García Tejón el día de Santisón, el 28 de xineru de 1918, na casa familiar del llugar de Xenra, nes afueres de la Villa de Cangas, nel sen d'una familia de molineros. La tradición molinera de los Fariñas en Cangas entama del so güelu, ñatural del pueblu d'Eirias, nel conceyu d'Eilao, que llegó a Cangas a fines del sieglu XIX y mercó la casa vieya y el molín del formal de Xenra.
La neñez pásala José echando una mano a los pas nos llabores del molín y de les tierres. A los 5 o 6 años coye soltura tocando la xipla, daqué de lo que se da cuenta Aquilino, "el Tratante", que-y dexa la so gaita unos meses, mentantu los pas-y merquen una.
Con 10 años acompaña a dos nomaos gaiteros de la zona, Dionisio de la Riela, y Casina de Courias. D'ellos recueye les sos ensiñances mas carauterístiques: de Dionisio l'academicismu de la gaita, y de Casina, l'estilu propiu de los grandes gaiteros de la comarca canguesa.
Cásase con Emilia Fuertes Fernández, ñatural de Pixán, el día 28 de Xineru, día de Santisón.
En 1968 fúndase na villa canguesa'l grupu folclóricu el "Son d'Arriba", grupu del que diba ser miembru Fariñas dende la so creación fasta la so muerte, el 12 d'ochobre de 1990.
Fariñas foi un mayestru n'interpretar lo que se conoz como'l "picáu ligáu". Algamaba col so toque y el so dinamismu una forma única de representación y un soniquete más propiu d'otros instrumentos. 
Bushido
Bushido (“el camín del guerreru”) ye un estrictu códigu de principios morales que los samuráis xaponeses taben obligaos a siguir tola so vida, y al que teníen que s’axustar inclusive nel momentu de la muerte.
El términu "Bushido" (武士道, bushidō) ye’l resultáu de lleer en xaponés los caráuteres chinos 武士道 ("wu shi dao"), que lliteralmente signifiquen “la via del guerreru”, d’esta miente: "bu" refierse a les “téuniques de guerra”, "shi" a “guerreru”, y "dō" a “la vía”.
La primer mención d’esta pallabra alcuéntrase nel "Kōyō Gunkan", escritu alredor del 1616, anque l'apaición del conceutu vencéyase al feudalismu xaponés y a los primeros shogun de la dómina de Minamoto no Yoritomo, nel sieglu XII.
Esti códigu éticu recibe del Budismu la resistencia estoica y el respetu pol peligru y pola muerte; del Shintoísmu, la veneración pola patria y pol emperador; del Confucionismu (per aciu sobre too de Confucio y de Mencio), daqué cultura lliteraria y artística, asina como la ética de les rellaciones sociales ente padre y fíu, amu y sirviente, cola muyer, colos hermanos, colos amigos…
La mayoría de los samuráis dedicaben les sos vides al bushido, un códigu estrictu qu’esixía llealtá y honor hasta la muerte. Si un samurái nun yera quien a caltener l’honor de so, podía recobralu cometiendo seppuku (suicidiu ritual), más conocíu n’Occidente pol términu "harakiri" o "actu de cortase’l vientre" ("hara": "el vientre", sede del "ki", potencia o enerxía; y "kiri": "cortar").
Hai que tener en cuenta ensin embargu una diferencia significativa ente l’harakiri y el seppuku. El seppuku permitía a un guerreru derrotáu suicidase y poder asina morrer con honor, mientres que l’harakiri yera una manera de suicidase onde la persona quedaba tres el xestu ensin l’honor perdíu. Nel Xapón feudal falábase d’harakiri d’una persona que se daba muerte llueu por exemplu d’una vergoña (adulteriu por casu), y de seppuku cuando se daba la muerte tres asumir una derrota (un guerreru que perdía una batalla). Esta diferencia ye sutil, pero importante pa pescanciar el bushido.
Na so forma más pura, el bushido esixe a los sos siguidores que xulguen eficazmente’l momentu presente a respeutive de la so propia muerte, como si yá nun fueren d’esti mundu. Esto ye sobre too cierto pa les primeres formes de bushido o de "budo". Per otra parte los tradicionalistes critiquen les formes más serondes qu’impliquen un espíritu de siguir con vida.
Cola modernización radical del Xapón a resultes de la Restauración Meiji (1868), desanicióse la esistencia de les castres y los samuráis perdieron el so estatutu particular como una especie de policíes feudales, los únicos autorizaos pa llevar espaes.
D’esta miente, pa finales del sieglu XIX munchos miembros de les grandes familiaes de la nobleza recibieron del gobiernu les riendes de lo qu’habíen ser los zaibatsu, grandes conglomeraos industriales y comerciales, como Mitsui, Mitsubishi, Sumitomo, etc. Estes empreses foron les primeres estructures verdaderamente capitalistes de Xapón y la columna vertebral del espansionismu de la era Showa. Estos cabezaleros, antiguos samuráis, organizaron les sos empreses según los valores de la so propia ética: el bushido.
Esti conceutu, xunto colos fundamentos ideolóxicos del espansionismu xaponés ("hakko ichiu"), foi una de les causes de la xuba del militarismu a principios de la era Showa (1926-1989). Daquella’l gobiernu imperial impunxo’l bushido nes diferentes estayes del Estáu y de les fuercies armaes, al envís de dotar a les sos instituciones d’un espíritu corporativu de carís vertical y enforma ríxidu, qu’esixía los mayores sacrificios a los sos subordinaos. Tamién, na Segunda Guerra Mundial, siguíen esti códigu los soldaos allistaos nes files de les unidaes especiales kamikaze. Toes estes razones llevaron a la prohibición poles autoridaes aliaes d’ocupación de munches de les artes marciales más arraigonaes nel bushido.
Pue considerase qu’anguaño’l bushido tovía ta presente na organización social y económica del Xapón, darréu que ye la forma de pensar qu’estructuró históricamente l’actividá capitalista nel sieglu XX. Les rellaciones empresariales, la estrecha rellación ente l’individuu y el grupu al que pertenez, les nociones de confianza, respetu y harmonía nel mundu xaponés de los negocios, básense direutamente nel bushido. Esti taría entós nel orixe de la ideoloxía de l’harmonía industrial del Xapón modernu, que permitió que’l país se convertiera, tres el milagru económicu xaponés na posguerra de los años 1950-1960, nel líder de la economía asiática.
Antaño, al samurái nuevu aprendíen-y 18 artes marciales, de les que dos convertiéronse en fundamentales: el "Kenjutsu" (antiguu arte de la esgrima del que procede’l "Kendo") y les formes de llucha a manes vacíes, ente les que destacaben el "sumai", antepasáu del sumo, y el "Jujutsu". Falar de bushido implica facelo de la ética guerrera; poro añadíense a la formación del samurái’l tiru con arcu, la equitación, etc., arriendes de conocimientos de lliteratura, caligrafía y pintura.
Actualmente les artes marciales xaponeses antigües (Koryu Budo), y les modernes Gendai Budo, como l’aikido, kárate, yudu, kyudo, iaido o kendo, deben gran parte de la so base filosófica y moral a los conteníos filosóficos del bushido. Reflexen por casu’l bushido nos diferentes códigos de conducta, o dojo kun, qu’entá s’aprienden nes sales d’entrenamientu (dojo). Antiguamente talos códigos buscaben qu’en tiempos de paz el guerreru s’adautara sicolóxicamente a la sociedá civil. En cambéu anguaño busquen complementar con conteníos éticos la educación física del prauticante.
Yari
Yari (槍) ye un términu xaponés usáu pa denomar la llanza, o más concretamente, la llanza de pica reuta. L’arte marcial consistente en remanar el yari llámase Sojutsu. Estes armes deriven d’antiguos modelos chinos de llanza ("qiang") que más tarde desendolcáronse en Xapón con carauterístiques propies. Usáronse muncho nos campos de batalla xaponeses dende la dómina de los primeros emperadores, pero sobre too algamaron popularidá nel sieglu XIII.
Hai modelos de yari bien estremaos en llargor: d'ente 1 y 6 metros. Les versiones más llargues llamábense "ōmi no yari ", mentanto les más curties yeren conocíes como "mochi yari" o "tae yari". Les versiones más llargues yeren les que llevaben les tropes d’infantería de castra non samurái ("ashigaru"), mientres que los samuráis avezaben llevar un "yari" más curtiu. Les fueyes variaben asina mesmo tanto na forma (podíen ser delgaes, en cruz, con forma de media lluna, de foz…) como nel llargor: de 1 a 3 shaku .
Había dellos tipos de piques o fueyes de yari. La más común yera de diseñu reutu y llisu, qu’asemeyaba una daga reuta de doble filu. Esti tipu de pica podía tanto cortar como espetase, y taba afilada como una navaya. Anque yari paez denomar cualesquier tipu de llanza, estrémense de cutiu les "kama yari", que tienen cortos horizontales añadíos, de los simples "su yari" ("chokusō") o llances reutes. Los yaris pueden tamién distinguise polos tipos de seición cruzada de la pica: les seiciones triangulares llamábense "sankaku yari", y les de forma de diamante llamábense "ryō-shinogi yari"
"Les Tres Grandes Llances del Xapón" yeren tres llances en concreto que foren ideaes y construyíes polos más grandes ferreros históricos de Xapón:
Kiai
Kiai (気合) ye un términu xaponés usáu nes artes marciales. Nel so orixe trátase quiciabes d’un desendolcu del primitivu “gritu de guerra”, que cunta tamién con numberosos exemplos n’otres cultures (p.e. l’“ixuxú”), pero qu’en Xapón llega a tener bien de matices. Cuando s’espresa como gritu, nun hai un soníu concretu que se pueda considerar como la so pronunciación estándar, masque la mayoría de los principiantes d’artes marciales, como métodu d’aprendimientu, avecen pronuncialu más o menos como “¡kiai!”. Sicasí’l términu nun ye una onomatopeya, sinón el resultáu de pronunciar los dos kanjis que lu formen.
Kiai compónse de los caráuteres 気 ("ki": mente, espíritu, o aliendu) y 合 ("ai": harmonía, xunión), colo que lliteralmente significa "espíritu concentráu” o “espíritu xuníu”. Ensin embargu, pa Frederick John Lovret, "Hai que se decatar de qu’"ai", el lexema del verbu "au", nun significa "xunir" nesti casu: cuando s’usa na segunda posición d’una pallabra compuesta, "ai" conviértese nun marcador enfáticu. Poro, había que traducir kiai como "¡espíritu!", non como "espíritu xuníu"..
Nes artes marciales, el términu refierse davezu a un tafaríu curtiu (de mano non un glayíu) que se produz enantes o a la vez qu’un golpe o téunica. Nes artes marciales de Corea esti soníu conozse como Yatz o Kihap (기합). Nel bujutsu (artes de guerra xaponeses), ta davezu arreyáu a una aunión interna d’enerxía que se llibera nuna sola concentración esplosiva de voluntá. Los estudiantes d’artes marciales xaponeses como aikido, kárate, kobudo, kendo o yudu (inclusive artes rellacionaes como la de los tambores taiko) nun s’esforcien sinón que más bien dexen que’l propiu Ki surda del so Tanden (Hara) cuando faen una téunica. Tamién se refier equivocadamente’l kiai al gritu qu’acompaña a delles téuniques cuando se faen kates.
A veces llámase "kiaijutsu" al arte xaponés d’usar el kiai cuando se prautiquen les artes marciales. L’usu correutu del kiaijutsu implica concentrase nel usu del propiu "ki" más qu’en gritar. Un soníu nun ye más qu’una indicación oyible de bon kiai (estructura corporal alliniada, intención concentrada y bona respiración). Pero’l kiai pue ser silenciosu, una coordinación de respiración y actu. Un tafaríu relaxáu y potente pue añadir puxu al movimientu. Ye más propio referise a esto como poder "kokyu". Kokyu y kiai úsense munches veces de forma indistinta. El términu kokyu cuasi siempre se traduz como “poder de la respiración”, aproximao como’l términu chinu “nei jin”. Lo importante ye l’habilidá de coordinar l’aliendu cola execución d’un movimientu. 
Dizse que’l ruíu d’un kiai surde del hara (dantian en chinu), por mor d’incluyir los músculos abdominales y el diafragma y non producise únicamente cola larinxe.
Arriendes de lo dicho enriba, el kiai pue usase pa:
Kiai y Aiki coesisten en toles artes marciales xaponeses. Los dos términos usen los mesmos kanjis, pero tracamundiaos, y pueden considerase como los aspeutos internu y esternu del mesmu principiu. Delles escueles d’artes marciales usen estos términos indistintamente. Otramiente’l Kiai ta rellacionáu cola manifestación, emisión o proyeición de la propia enerxía (fuercia interna), mentanto Aiki ta rellacionáu cola coordinación de la propia enerxía cola enerxía d’una fonte esterna. D’esti mou kiai ye la espresión o proyeición de la nuesa enerxía interna propia, mientres qu’aiki ye la coordinación cola enerxía d’un atacante. 
Esti usu del kiai como fuercia interna, o usu del propiu ki, alcuéntrase davezu n’artes “aiki” como l’aikijujutsu y l’aikido. En delles escueles como la Sociedá Ki, “caltener el puntu unu” (concentración nel dantian) descríbese como kiai.
The Dojo Desk Reference is now available on iTunes, Lulu and Kindle for only $9.99.
Likud
El Likud (n'hebréu "הליכוד" halikud; "la consolidación" en llingua asturiana) ye un partíu de dreicha d'Israel.
El Likud formar de la unión del "Free Center" (partíu lliberal), "La'am" y "Gahal" en preparación de les elecciones de 1973. Más tarde fundióse col partíu de dereches Herut pa formar la derecha israelina.
Rápido convirtióse y sigue siendo "el partíu conservador n'Israel.
La primera persona escoyida primer ministru del Likud foi Menájem Beguin (escoyíu en 1977). Un antiguu líder del grupu paramilitar Irgún, contribuyó a empecipiar el procesu de les negociaciones de paz con Exiptu, que cuayó los alcuerdos de paz de Camp David, qu'aniciaron el tratáu de paz exipciu-israelina de 1979. El segundu primer ministru electu foi Yitzhak Shamir en ochobre de 1983, que primero asocedió a Begin cuando esti dimitió del cargu. El terceru foi Benjamín Netanyahu, escoyíu en mayu de 1996. El cuartu ye Ariel Sharón, escoyíu en ochobre de 2000. Sharon foi ministru de defensa mientres la Operación Paz pa Galilea (1982). Tol so mandatu tuvo marcáu pola Intifada de los Mártires d'A el-Aqsa. Sharon foi reelexíu en xineru de 2003 y siguió nel cargu como primer ministru hasta xineru del 2006 (añu en que sufrió una enfermedá que-y torgó siguir nel cargu).
Sicasí, el 21 de payares de 2005, Sharon abandonó'l Likud por cuenta de les presiones que taba sufriendo per parte del nala más derechiega, encabezada por Netanyahu. Los ministros y los diputaos de Sharon más moderaos siguiéron-y a el so nuevu partíu, Kadima.
Qi
Qi (氣, qì), pronunciáu “chi”, ye un términu chinu que na cultura tradicional de China denoma un principiu activu que forma parte de tou ser vivu. Anque la so traducción lliteral ye “aire”, “aliendu” o “vapor”, tórnase davezu a “enerxía” o “fluxu enerxéticu”. Aseméyase, poro, a conceutos que tán presentes na cultura occidental, como “espíritu” (nel sen etimolóxicu llatín d’”aliendu”), “pneuma” (del griegu "πνεῦμα"), o “fuercia vital”, o a otros asiáticos, como’l sánscritu “prana”.
El términu “qi” espardióse per otros países d’Estremu Oriente, como Xapón (“ki”), Corea (“gi”) o Vietnam (“khí”).
La etimoloxía del ideograma “qi” na so forma tradicional (氣) ye “vapor (气) que surde del arroz (米) cuando cuez”. La forma más antigua d’escribir “qi” consistía en tres llinies ondulantes, que representaben el vafu del aliendu nun día fríu. Una versión más seronda, 气, neta que’l caráuter chinu simplificáu d’anguaño, ye una forma estilizada de les mesmes tres llinies. Los antiguos escritores chinos prefirieron sustituir por 气 un caráuter pariente que de primeres significaba dar de xintar a otres persones nun contestu social de fornir d'alimentu a los güéspedes. Tal caráuter amestó al avíu les tres llinies del caráuter qi col caráuter emplegáu p’arroz. D’esta miente 气 más 米 formaben 氣, y esti ye’l caráuter tradicional que s’usa inda güei.
Acordies cola medicina tradicional china, el "qi" ye una enerxía que flui de contino na naturaleza, siendo la interrupción del so llibre fluxu nel cuerpu la causa de los trestornos físicos y sicolóxicos. Nel cuerpu anicia nel códigu xenéticu, nos principios inmediatos que lu alimenten y nel oxíxenu que se respira. Representa’l potencial funcional de los múerganos. Ye l’axente primordial de l’alquimia china. Responsable de la circulación del sangre, controla la regulación térmica del organismu, tien una función inmunitaria y un potencial metabólicu.
Los prauticantes de delles disciplines afirmen que’l ser humanu pue controlar y utilizar esta enerxía per aciu de diverses téuniques, aumentándolo, atropándolo y repartiéndolo per tol cuerpu, o usalo en forma concentrada, como nel Taijiquan, l’Aikido y otres artes marciales.
Otros aseguren ser quien pa curar dél númberu d’enfermedaes y otres alteraciones unviando llibremente "qi" au lo precise’l cuerpu. Ésti ye’l casu de les terapies alternatives, como’l "reiki", l’acupuntura, la dixitopuntura, y de disciplines como’l "qigong".
Ensin embargu la ciencia occidental nun almite’l conceutu de "qi" como daqué con categoría real, darréu que nun ye a midilo aparatu dalu, y los sos efeutos pueden esplicase como productu de la suxestión. L’alderique sobro’l "qi" ta rellacionáu cola esplicación del so funcionamientu a resultes de la so intervención como fluyíu inmaterial (enerxía). Dellos maestros de "qigong" sopelexen que son a detectar y remanar direutamente’l "qi", y inclusive a operar a distancia per aciu del mesmo. Hai dellos maestros tradicionales de “qigong” que consideren que’l "qi" ye un procesu biolóxicu, y que la so efeutividá pue esplicase en términos entendibles pola medicina occidental.
La principal arbía pa conocer el "qi" ye la respiración, y na mayoría de los sistemes espirituales y terapéuticos orientales inclúinse métodos de concentración na respiración o delles téuniques respiratories. En xaponés, el términu "ki" ye polisémicu, con significaos como "enerxía", "presencia", "voluntá", "salú" o "aliendu"; netu que la pallabra sánscrita "prana", con significaos como "enerxía", "aliendu" o "sabiduría". En dellos contestos la pallabra xaponesa "ki" tórnase direutamente a respiración. Per aciu de la meditación na respiración, o de téuniques de respiración, dizse qu’una persona pue desarrollar la so enerxía natural y harmonizar la so personalidá y metabolismu, talamente que seya quien a atropar y distribuyir "qi" llogrando asina, por exemplu, gran flexibilidá y velocidá.
Dalgunos maestros de Zen y de Budo afirmen que la respiración individual nun ye otro que la respiración del cosmos, darréu que cada elementu de la naturaleza ye una parte del tou. Na meditación, la respiración considérase un reyu ente pensamientu, emociones, instintu y estaos físicos, y, neto que na ciencia occidental, una espresión del estáu d’ánimu.
Anque los términos puedan ser distintos, el conceutu de "qi" alcuéntrase de cutiu en tradiciones relixoses y filosófiques como’l taoísmu, confucionismu, budismu, zen y yoga.
Na cosmoloxía taoísta, el "qi" (气), o enerxía vital (元气, "yuanqi"), precede a la dixebra binaria del "yin" y del "yang", que son la fonte de los “diez mil seres” (万物, "wanwu"), ello ye tolos seres y, indireutamente, toles coses qu’esisten nesti mundu. De mou que’l conceutu de "qi" ta presente en toles manifestaciones de la naturaleza. Nel pensamientu chinu’l "qi" ye aniciu de los reinos vivos de la naturaleza, y tamién del mineral: dizse que los “nervios” del xade, por exemplu, interactúen coles venes del cuerpu humanu. Otramiente, na pintura china los estratos xeolóxicos de los montes son una de les manifestaciones macrocósmiques del "qi".
Na filosofía confuciana, el "qi" asóciase al "li" (禮, lǐ), principiu estructural que tien una connotación moral.
Dominar el "qi" forma tamién parte del aprendimientu avanzáu de los budistes per aciu de la meditación y de dellos exercicios, lo que pon l’acentu sobre l’aspeutu del "qi" lligáu a l’actividá mental.
Na espiritualidá de la India, el prana ye un equivalente del "qi". A veces traduzse como “alma” (pallabra que tien el mesmu orixe indoeuropéu que prana), pero la pallabra “alma” tien güei munchos sentíos, non toos coincidentes cola noción de "qi".
La medicina tradicional china básase en gran parte na noción de "qi". Nesta tradición estrémense los líquidos orgánicos, el sangre y el "qi", qu’a la vez divídese en dellos tipos.
La noción de "qi" ta nel orixe de téuniques como l’acupuntura y los masaxes, que consisten n’estimular los puntos d’alcuentru de los meridianos. Inspira tamién les teoríes chines del equilibriu alimentariu y exercicios como los que se prautiquen nes llamaes artes marciales internes, como’l taijiquan o’l hsing i, arriendes de la ximnasia basada na respiración, el qigong. El so propósitu ye trabayar sobre’l "qi" pa caltener l’equilibriu y la dinámica de so nel cuerpu. Igualmente en Xapón, el propósitu del “shiatsu” (masaxes) y de los exercicios físicos (como los respiratorios) ye estimular el ki.
Nel aprendimientu del qigong médicu entiéndese qu’unu necesita primero entrar nun estáu de quietú (“wu wei”, non aición). Dende ehí unu pue entrar nun estáu de calma, y dende ésti nunu de tranquilidá. Tando nesti estáu de tranquilidá, el cuerpu ye quien a iguar cualesquier desequilibriu. Nel qigong médicu, un estáu de tranquilidá tamién proporciona una condición favoratible pa que la mente ayude a iguar l’equilibriu enerxéticu del cuerpu y a curar.
Cuando s’entra nun estáu fondu de tranquilidá ye posible, anque raro, que’l “yuan shen” (espíritu orixinal) dexe’l cuerpu. Esto nun aveza asoceder nel casu de la mayoría de los principiantes de qigong médicu a nun ser qu’esti seya’l so oxetivu. Pero nel qigong taoísta, y nel budista, l’oxetivu cimeru del entrenamientu ye esperimentar col yuan shen. Un "qi" llixero (una vibración alta de "qi" non restrinxida al planu físicu) ye’l mediu qu’aida al yuan shen a tresponer les llendes del cuerpu físicu. Nel entrenamientu taoísta deséase purificar el cuerpu físicu pa nun arreyar el componente orixinal al mundu material y poder d’esta miente viaxar a los planos cimeros p’aprender y desarrollase. 
Sicasí los prauticantes que tean interesaos solamente na salú y na parte curativa del qigong nun precisen tener un conocimientu fondu de lo anterior. Nel qigong médicu la única preocupación ye la vitalidá, la manifestación o espresión de la enerxía vital.
Les artes marciales chines y xaponeses faen bien de referencies a esti conceutu, respeutivamente al "qi" o al "ki". 
El conceutu de "qi" emplégase nes aplicaciones del "taijiquan" como recursu pa unviar una fuercia al adversariu llueu d’esviar la de so. El puntu dantian ("dāntián"), nel abdome, ye fundamental; “facer baxar l’aliendu”, una téunica de respiración usando l’abdome imitando la de los ñácaros, ayuda a afitar les postures y a ameyorar la circulación del "qi", tamién conocío como “enerxía”. Nos entrenamientos de "taijiquan", l’atención que se pon nestos detalles permite trabayar meyor (respirando “col vientre” l’aliendu ye más fondu), más tiempu y más eficazmente. Nel conceutu del "qi", la lliberación d’enerxía nos meridianos xenerada polos movimientos de taijiquan ye neta a la que produz l’acupuntura.
Delles téuniques del "kung fu shaolin" (o más exautamente shaolin wushu) básense n’identificar puntos específicos del cuerpu especialmente sensibles, al envís de facer más eficaces los ataques.
Cuando había guerra los médicos estimulaben la circulación del "qi" pa prollongar el tiempu en que los prisioneros podíen ser torturaos pa sacar informaciones sobro l’enemigu.
En referencia al "ki", úsase a veces la espresión “aliendu-enerxía” "(kokyu-ryokyu)".
Nes artes marciales xaponeses, cuando se solmena un golpe ("atemi" en xaponés), ye’l "ki" del que lu solmena’l que se tresmite al contrariu mancándolu; d’esta miente lo importante ye más golpiar un puntu vital (alcuentru de meridianos) qu’emplegar la potencia física. El gritu, "kiai" (a veces consideráu equivocadamente como’l "gritu que mata" de los karateques), ye otra forma de sopelexar el "ki". Nos exercicios de rompimientu de lladriyos, teyes, tables, bloques de formigón, etc., el "ki" concéntrase por exemplu nel cabu’l puñu y provoca’l rompimientu.
La concentración del "ki" nel "seika tanden" (puntu abdominal) ye ún de los elementos fundamentales de los "budo": los cadriles son l'enllaz ente lo alto’l cuerpu (que remana les armes) y lo baxo’l cuerpu (la estabilidá). Dende un puntu de vista simbólicu, el "seika tanden" enllaza “el cielu y la tierra” "(tenchi)", conceutu que pue traducise por aunión ente la intención (el cielu, el pensamientu) y la enerxía (la tierra). Equí pue vese por exemplu la metáfora d’un árbol que cueye alimentu de la tierra pa llevantase haza’l cielu.
El "ki" conecta a los seres, y tamién a los dos oponentes (o collacios nel contestu d’una práutica amistosa). Poro, ún de los principios del Aikido ye aunir les enerxíes de los adversarios al envís de desaniciar l’agresión. Nel Kyudo (tiru con arcu zen) créyese que la flecha ta conectada a la meta, que yá ye parte del oxetivu enantes mesmamente de ser llanzada.
El conceutu de vixilancia, el "zanshin" que s’atopa en toles artes marciales xaponeses (incluyendo’l "ninjutsu", l’arte de los ninjas), sofítase tamién nel conceutu de "ki". Per aciu del "ki" pue “sentise” la intención del enemigu, lo que permite responder más eficazmente, actuar incluso enantes de que l’adversariu pueda facelo. Tamién s’utiliza’l términu "sen" pa describir esta aición simultánea ("sensen no sen": ataque anticipando l’aición contraria; "go no sen": respuesta anticipando l’aición; "sen no sen": ataque simultaneu).
Les artes marciales xaponeses tamién faen referencia a la medicina tradicional coles nociones de "kappo" y de "katsu", por exemplu p’”alicar” a una persona amoriada.
ETA Berri
ETA Berri (Nueva ETA) surde d'una escisión d'ETA creada tres la V Asamblea d'esta organización celebrada na casa parroquial de Gaztelu (Guipúzcoa) en 1967.
D'ente los múltiples debates internos desendolcaos nel somantu d'ETA, unu de los más importantes ye'l que tuvo llugar a mediaos de los años 60 ente nacionalistes y obreristes, que yeren persones partidaries de vincular l'acción d'ETA a les lluches obreres que por aquélles dómines se daben nel estáu español y que teníen un fuerte componente políticu d'oposición al franquismu. Esti grupu escindíu, partidariu d'una acción más marxista, yera conocíu dientro d'ETA como españolistas.
Les tres tendencies fundamentales dientro d'ETA quedaron nidiamente definíes durante la IV Asamblea:
A esta última corriente pertenecen los principales responsables de la Oficina Política creada nesa IV Asamblea, organismu que concentra la mayoría de les atribuciones qu'hasta esi momentu pertenecieren al Executivu, que tenía los sos miembros nel exiliu. La Oficina Política, auténtica dirección d'ETA nel interior, tuvo la so sée en San Sebastián y taba integrada en xeneral por militantes d'altu nivel intelectual. Los sos cabezaleros principales yeren Patxi Iturrioz y Eugenio del Río.
Los obreristes, y con ellos la Oficina Política que xestionaben, consideraben a la clase obrera como principal motor de la llucha contra la dictarura. Esa clase obrera yera, nel País Vascu, mayoritariamente inmigrante, y los vascos que la formaben xeneralmente yeren castellanofalantes y ayenos en buena midida a lo que'l nacionalismu defendía como valores culturales vascos. Los obreristes consideraben a los inmigrantes, vascos de plenu derechu, lo que cutía coles idees heredaes del PNV que los veía como enemigos potenciales de la nación vasca. Baxo la dirección obrerista, dellos aspectos fundamentales de les bases ideolóxiques d'ETA, como la llucha pol euskera o la unifiación del País Vascu español y francés tuvieron una presencia más feble. La Oficina Política buscó aliances con Comisiones Obreres y otres fuerces sociales y polítiques non nacionalistes, refugó la unidá con sectores del nacionalismu viculaos a la burguesía (esto ye, el PNV y la so redolada).
Estes idees, abondo audaces nuna organización que yera principalmente nacionalista a pesar de tener incorporaos elementos ideolóxicos d'izquierda, provocaron una fuerte reacción por parte de los otros sectores. Txillardegi, exiliáu en Bélxica, denunció qu'ETA taba dexando de ser una organización patriótica pa convertise nuna organización comunista clásica. Entama entós un movimientu internu col obxetivu de desbancar a los obreristes, capitaneáu pol navarru José María Eskubi, Txabi Etxebarrieta, que poco depués sería'l primer muertu de la organización, y el so hermanu José Antonio. Deciden convocar una asamblea (máximu órganu de xestión d'ETA) ensin informar a la Oficina Política. En vísperes de la celebración d'esta V Asamblea comunicóse-y a Patxi Iturrioz la decisión de proceder a la so espulsión, propuesta pol Executivu, que fue ratificada na primera sesión del conceyu, el 7 d'avientu de 1966. Los obreristes, a la vista de que l'asamblea refugaba el pidimentu de defensa d'Iturrioz, decidieron non participar nella. El restu de la militancia mantúvose na mesma, escoyó un nuevu Executivu y decidió convocase pa una segunda parte de l'asamblea, que se celebró en marzu de 1967 en Guetaria (Guipúzcoa).
La escisión d'ETA Berri, según dellos protagonistes, dio llugar a la primera violencia de persecución contra persones d'idees contraries que llevó a cabu ETA. Los obreristes fueron obxetu d'un boicot personal y políticu por parte non sólo d'ETA sinon d'otres organizaciones nacionalistes, sobre too en pequeñes y medianes poblaciones. Patxi Iturrioz y Eugenio del Río fueron incluso sentenciaos formalmente a muerte pola cúpula d'ETA nun conceyu celebráu en Tolosa (Guipúzcoa), sentencia que nun llegó a cumplise.
N'agostu de 1968 ETA Berri anunció'l cambiu del so nome pol de Komunistak (Los Comunistes), colo cual ETA Zaharra tornó a ser cenciellamente ETA. Nos primeros años 70 la organización convirtióse nel Euskadiko Mugimendu Komunista (Movimientu Comunista d'Euskadi), que diría fusionándose con pequeños grupos comunistes de toa España como la Organización Comunista (Aragón), Unificació Comunista (Valencia), Grup de Formació Marxista-Leninista de les Illes (Baleares) y un grupu de comunistes independientes asturianos provenientes del Frente de Liberación Popular (Felipe), pa dar llugar al nacimientu d'un partíu federal llamáu Movimiento Comunista de España y, dende 1976, Movimiento Comunista (MC).
Taijitu
Taijitu (chinu tradicional: 太極圖; chinu simplificáu: 太极图; Wade-Giles: T'ai Chi T'u; pinyin: tài jí tú), que se traduz aproximao como “diagrama del poder supremu”, ye un términu que denoma’l símbolu del "Taiji", o principiu del que surden el yin y el yang. El términu denoma tolos esquemes y diagrames que representen estos dos principios, pero davezu’l taijitu consiste nun dibuxu simétricu dientro un círculu. Una de les formes más conocíes tien una llinia en forma de “S” que dixebra’l círculu en dos partes iguales de diferentes colores. El dibuxu pue tener tamién unu o más puntos grandes. Por exemplu’l taijitu taoísta clásicu, que s’amuesa a la derecha, ye blancu y negru, con un puntu negru nel campu blancu y un puntu blancu nel campu negru.
Dibuxos asemeyaos hailos tamién na iconografía celta, etrusca y romana. Anque los estudiosos modernos refiérense a cada casu como símbolu yin yang, nun pudo establecese denguna rellación ente estos símbolos y el chinu.
El taijitu ye una simple figura xeométrica, consistente en variaciones de círculos inxertos. El símbolu taoísta pue dibuxase cola ayuda d’un compás y una regla: dibúxase sobre’l diámetru d’un círculu dos círculos internos tanxentes, caún con diámetru igual al radiu del círculu esterior. Se fai asina la llinia que forma una "S," borrando o escureciendo la otra llinia. D’esta miente tiense una espiral que los testos taoístes comparen con un par de pexes, caún cola cabeza encaxada na cola del otru. Esti patrón básicu nun ye un simple productu de la imaxinación humana, sinón que se da tamién −non tán xeométricamente perfeutu− na naturaleza. Na variante taoísta más conocida, les dos metaes de diferente color contienen caúna un puntu del color opuestu. A esti taijitu clásicu, “de los pexes”, llámenlu a veces “xiantian taijitu”, o "taijitu de los primeros tiempos". Teniendo en cuenta’l mou taoísta d’entender el Taiji, o principiu del que surden el yin y el yang, nel taijitu dase muncha importancia al centru del símbolu, que nun se destaca gráficamente pero que ye’l puntu onde s’aunen los opuestos.
Otres de les variantes más conocíes son el “Zhouzi taijitu”, o "Taijitu del maestru Zhou", un símbolu percomplexu, compuestu por dellos círculos superpuestos que s’interpreten distintamente según seya nun sen de xubida o de baxada (caminos de práutica alquímica); y el “Laishi taijitu”, o "Taijitu del estilu Lai", con un diseñu más espiral que’l clásicu taoísta y que representa’l papel principal del principiu li (理), la oposición del yin y el yang, y la circulación del qi.
El "Taijitushuo", el primer comentariu del taijitu nel que’l símbolu apaez na forma “desendolcada” del “Zhouzi taijitu”, atribúise a Zhou Dunyi (1017?-1073), eruditu confucianu, espertu nel Taoísmu y interesáu nel Budismu. Ente los sos sobrinos taben los hermanos Cheng, famosos neoconfucianos a los que siguió Zhu Xi. Foi esti últimu’l que decidió desarrollar la curtia obra de Zhou, na que reconoció idees acordies cola so propia teoría. Anque Zhou Dunyi nunca tuviera discípulos, Zhu convertiólu en precursor de la so escuela y escribió a la so vez un "Taijitushuo" qu’había entrar nel programa d’esámenes imperiales nel añu 29 de la era Kangxi (dinastía Qing).
La interpretación que fixo Zhu Xi del símbolu y de los conceptos arreyaos foi retrucada polos representantes de les otres corrientes. D’esta miente, Lu Xiangshan （1139－1192）, contemporaneu de so, vía nel yin y el yang conceutos metafísicos, mentanto pa Zhu Xi solamente’l Taiji ye metafísicu. Los taoístes repróchen-y que, al desaniciar una pallabra del comentariu de Zhou Dunyi , tracamundió dafechu’l "taiji" (“cumal supremu”: definitivu supremu) col "wuji" (“sin cumal”: sin final, sin llendes, infinitu), cuando pa ellos trátase de dos polos ente los que’l prauticante de l’alquimia interna evoluciona nel so percorríu haza la inmortalidá.
Wu Jianquan, un famosu maestru d’artes marciales chines, describe d’esta miente’l nome del Taijiquan a principios del sieglu XX:
Jodo
El Jodo (杖道, jōdō), lliteralmente “vía del palu”, ye un arte marcial xaponés qu’utiliza’l jo, un palu de 1 metru 28 cm de llargor y 2,5 cm de diámetru. Vien direutamente del Jojutsu ("jō-jutsu", “arte del palu”) creáu por Muso Gonnosuke hai 400 años.
La fundación del "jodo", baxo la forma de "Shindo Muso Ryu" o Shinto Muso Ryu (Muso, pol nome’l fundador), atribúise a Muso Gonnosuke haza'l 1605.
La lleenda cunta que Muso Gonnosuke Katsukichi aportó a Edo, actual Tokyo, constituyida nueva capital pol shogunatu Tokugawa. Allí había midise coles munches espaes célebres de la ciudá y nunca foi vencíu. Pero un día enfrentóse a Miyamoto Musashi, que lu caltuvo a raya gracies a una carauterística téunica de parada emplegando les dos espaes cruzaes (“nito seiho”). Dempués d’esta derrota, Gonnosuke viaxó pel país pa estudiar diversos estilos al envís de vengase de Musashi.
Retiróse 37 díes al santuariu de Kanado. Una nueche, un mensaxeru divín apaecióse-y nun suañu baxo la forma d’un neñu que-y dicía: "Busca’l plexu solar con un palu cilíndricu”. Inspirándose nesti mensaxe celestial, Gonnosuke atalantó una nueva arma, que yera un simple palu aproximadamente 30 cm más llargu que la media d’una espada. Asina nació’l "jo" (jō).
En 1940 el "jojutsu" cambió a "jodo" (vía del palu) per aciu del maestru Takaji Shimizu (1896–1978), de la Shindo Muso Ryu. De siguío esta disciplina defensiva púnxose a disposición de les fuercies policiales.
Munchos grupos o llinies, sicasí, usen indistintamente inda güei los términos “jojutsu” y “jodo”, como nomes d'una mesma cosa.
El "jodo" prautícase en pareya. Ún de los prauticantes remana una espada de madera ("bokken") que representa una("katana"), y l’otru lleva un "jo". Los movimientos tán codificaos na forma de kates, que simulen combates. De cutiu’l "jodo" prautícase dientro un dojo, y raramente al aire llibre. Nun se necesiten cualidaes atlétiques esceicionales pa prauticalu. Nun hai cayíes nin golpaes violentes. La mayor parte de los clubes aceuten prauticantes dende los 14 o 15 años, ensin tope d'edá máximu.
L’aprendimientu faise per aciu del estudiu de los movimientos fundamentales nel manexu del palu, primero “al aire” ("kihon tandoku") y llueu énte un collaciu ("kihon sotai"). Siguidamente los dos trabayen l’enfrentamientu, caún turnándose pa xugar el papel d’atacante, y adautando l’otru al ataque la respuesta afayadiza.
La práutica del "jodo" busca sobre too algamar el dominiu d’unu mesmu per aciu de caltener un espíritu fuerte y vixilante (“zanshin”) y controlar los movimientos de la forma más amañosa, simple, pura, adautada y eficaz pa facer frente a una agresión.
La vistimienta del "jodo" aseméyase a la de les otres artes marciales xaponeses. Compónse d’un "keikogi" (chaqueta y pantalón) n’algodón azul, d'un "hakama" (pantalón tradicional, peranchu) y d’un obi (cintu).
L’armamentu consta d’un "jo", palu de más o menos 1,28 m de llargor y 2,5 cm de diámetru, en madera perduro (davezu carbayu albar xaponés o ramín, una especie tropical), y d’un "bokken" (espada de madera).
La escuela Shindo Muso Ryu organiza les kates en dellos conxuntos, d’esta miente:
Anguaño’l "jodo" sigue básicamente dos tendencies. Una ye’l "jodo" "koryu", o de la vieya escuela, que tamién inclúi otres artes y armes, como’l palu curtiu ("tanjo"), la foz con cadena ("kusarigama"), la porra policial ("jitte"), y un arte menos conocíu llamáu "hojojutsu", l’arte d’amarrar a un oponente namás dominalu. Toes elles apunten a fuertes conexones del "jodo" col llabor de les fuercies de la llei, yá que quiciabes foi pa esto pa lo que s’emplegó orixinalmente.
La otra tendencia ye’l Seitei Jodo o jodo unificáu, enseñáu y dirixíu pola Federación Xaponesa de Kendo (AJDF, "Zen Nippon Kendō Renmei") xuntamente col kendo, la vía de la esgrima xaponesa, y l’"iaido", la vía de desenvainar y cortar con una espada real. El Seitei Jodo entama con 12 formes prefixaes ("kata"), escoyíes nel sistema "koryu". Namái dominar estos 12 kates, l’estudiante ponse a estudiar les escueles antigües.
Güei, el jodo adautóse pal usu poles fuercies policiales xaponeses, que lu denomen "keijojutsu", o arte del palu policial.
Boia chi molla
Boia chi molla, qu'en italianu significa lliteralmente "verdugu (asesín) el qu'abandona (la llucha)" ye un eslogan fascista. La frase tien el sentíu averáu de "traidor el que venza".
Posiblemente usáu yá en tiempos de la República Partenopea (1799) y na "Unificación d'Italia" (1848), mientres la Primer Guerra Mundial foi'l lema de los "Arditi" ("valientes"), unidá d'asaltu del exércitu italianu. Dellos oficiales de dichu cuerpu d'élite participaron en 1919 na fundación de los Fasci di combattimento. A partir d'esi momentu, la frase pasó a formar parte del mancomún del réxime fascista, tantu asina que na actualidá llega a pensase de forma errónea que foi acuñada por el mesmu Benitu Mussolini. En 1943 el lema foi utilizáu pol exércitu de la República Social Italiana, que siguía combatiendo al pie de la Alemaña nazi nel territoriu de la Italia ocupada.
La espresión volvió ponese de moda mientres los "Fatti di Reggio", una serie de revueltes que tuvieron llugar ente xunetu de 1970 y febreru de 1971 en protesta pola decisión de treslladar la capital de la Calabria de Catanzaro a Reggio. Ciccio Franco, voceru de la CISNAL ("Confederazione Italiana Sindacati Nazionali dei Lavoratori"), un sindicatu cercanu al Movimientu Social Italianu (MSI), adoptó'l "boia chi molla" como eslogan de la revuelta, hasta'l puntu de que los sucesos son recordaos n'ocasiones como "revuelta del "boia chi molla"".
A finales de los años 80 y principios de los años 90, la organización estudiantil del MSI, el "Fronte Universitariu d'Azione Nazionale", compunxo un estribillu que contenía la frase: ""Contro il sistema / La gioventù si scaglia / Boia chi molla / È il grido di battaglia"" ("Contra'l sistema / la mocedá refúndiase. / ""Boia chi molla"" / ye'l berru de batalla").
Anguaño siguen usando la frase militantes fascistes y grupos de "tifosi" de estrema derecha de dellos equipos de fútbol italianos.
Boia chi molla tuvo una gran influencia na música nacionalista italina del sieglu XX: Grupos como 270 o Malnatt dedicáron-yos una cantar, o lo citaron nes sos lletres.
Candelaria
Candelaria ye un conceyu de Tenerife (Canaries, España). Anguaño ye un santuariu dedicáu a la Virxe de la Candelaria la patrona d'Canaries.
Virxe de la Candelaria
La Virxe de la Candelaria, conocida popularmente como la "Morenita", ye una semeya de la Virxe María y patrona de Canaries que s'alcuentra nuna basilica en Candelaria, Tenerife (Canaries, España).
Ye una llabra policromada cubierta de ropaxe y mantu. La Virxe amarra'l Neñu Xesús na so man drecha y na esquierda amarra una candela.
Shuhari
Shuhari (守破離) ye un conceutu de les artes marciales xaponeses que describe les tres etapes del aprendimientu, o camín haza la maestría. Aplícase tamién en Xapón al procesu d’aprendimientu n’otres artes y oficios.
El términu "shuhari" nun ye propiamente una pallabra, sinón una amestadura de tres caráuteres independientes. El conxuntu d’estos tres kanjis pue traducise aproximao como "primero aprender, dempués dixebrase, y finalmente trescender". Esto interprétase como: “siguir les enseñances, adautar les enseñances y superar les enseñances”. D’esta miente:
El maestru d’Aikido, "Shihan" Seishiro Endo, afirmó:
"Ye conocío que, cuando aprendemos o entrenamos dalgo, vamos pasando les etapes de "shu", "ha", y "ri". Estes etapes esplíquense como sigue. En "shu" repetimos les formes y nos disciplinamos al envís de que los nuesos cuerpos absuerban les formes creaes polos nuesos antepasaos. Caltenémonos fieles a les formes ensin esvianos. Llueu, na etapa d"'ha", una vez disciplinaos p’adquirir les formes y los movimientos, facemos anovaciones. Nesti procesu les formes pueden desfacese y escartase. Pa cabu, en "ri", separtámonos dafechu de les formes, abrimos la puerta a la téunica creativa y aportamos a una situación onde actuamos acordies colo que’l corazón/mente de nueso desea, ensin torgues anque ensin salise de les normes.”
El conceutu de "shuhari" presentólu primero Fuhaku Kawakami como “jo-ha-kyū” nel “Tao del Té”, significando que les aiciones o esfuercios tienen qu’empezar amodo, dempués entainar, p’acabar rápido. Llueu, Zeami Motokiyo (c. 1363–c. 1443), maestru del teatru clásicu “Noh”, estendió esti conceutu a la so danza como "shuhari", qu’había convertise tamién en parte de la filosofía del Aikido. "Shuhari" ye asina mesmo parte central de la filosofía del Shorinji Kempo.
Pue considerase "shuhari" como un conxuntu de círculos concéntricos, con Shu dientro d’Ha, y dambos dientro de Ri. Les téuniques y conocimientos fundamentales nun cambien.
Na fase Shu l’estudiante tien de siguir llealmente la instrucción d’un maestru; nun ta tovía preparáu pa percorrer y comparar caminos diferentes.
Delles artes marciales chines o wushu, tienen un conceutu asemeyáu de tres etapes de camín a la maestría:
Zanshin
Zanshin (残心) ye un términu usáu nes artes marciales xaponeses a respeutive d’un estáu de conciencia, o vixilancia serena. La traducción lliteral de "zanshin" ye "mente que permanez".
En delles artes marciales, "zanshin" refierse nun sen más llasu a la postura corporal que se caltién acabante executar una téunica.
Nel "Kyudo", "zanshin" refierse a la postura corporal dempués de dexar salir la flecha. Téntase de que la postura reflexe’l significáu cimeru de "zanshin", ello ye l’aspeutu mental calteníu enantes de l’aición, n’aición y dempués de l’aición..
Nel "Kárate", "zanshin" ye l’estáu de conciencia total. Significa tar sollerte del arrodiu y de los enemigos d’ún al tiempu que se ta preparáu pa reaicionar.
Nel contestu del "Kendo", "zanshin" ye l’estáu d’espíritu que permanez, la vixilancia mental y la preparación física pa facer frente a la situación (un ataque contrariu por exemplu) que ye preciso caltener cuando se vuelve al "kamae" dempués del ataque. Ye ún de los elementos esenciales que definen un bon ataque.
Na práutica del "Aikido", el métodu normal de prauticar "zanshin" ye centrase nel "uke", o contrariu, qu’acaba ser proyeutáu, al tiempu que s’adopta "kamae" y se caltién la vixilancia por si hai más ataques o atacantes. Nel entrenamientu del estilu "Iwama", el zanshin prautícase como vixilancia xeneral de la redolada d’ún, de la qu’uke sólo ye una pequeña parte.
En pallabres del maestru Zen Anzan Hoshin:
Michelangelo Antonioni
Michelangelo Antonioni (Ferrara, Italia, 29 de setiembre de 1912; Roma, 30 de xunetu de 2007) foi unu de los más grandes realizadores de la historia del cine.
Rodó catorce llargometraxes dende "Cronaca di un amore", de 1950; hasta "Identificazione di una donna", de 1982.
Recibió premios nos festivales de Berlín, Cannes y Venezia.
De la so filmografía destacó la triloxía de la soledá y la incomunicación, coles películes "L'avventura", "La notte" y "L'eclisse"; la mítica "Blow up", que foi la so primer película rodada n'inglés; y "The passenger", la so última gran película, con un final técnicamente memorable, y que foi rodada en parte en Barcelona y Andalucía.
Martín d'Argüelles
Martín d'Argüelles (San Agustín de Florida, Florida, Virreinatu de Nueva España, España, 1566 - † ¿?) foi un militar asturianu. Ye conocíu por ser el primer européu ñacíu nel territoriu que llueu sedría los Estaos Xuníos d'América.
Los pas de Martín yeren Martín d'Argüelles (Sr.) and Lleonor Morales. Martín Sr., un asturianu "Fidalgo", foi un de los espedicionarios que vieno pa Nueva España nel Nueu Mundu col Capitán Xeneral Pedro Menéndez d'Avilés nel 1565. Martín Sr. foi'l primer "Alcalde" de San Agustín, y taba'l cargu de les municiones nos fuertes de Santa María, San Agustín y Santa Elena, en la Florida.
"Relación de La Florida" (1785); edición de Juan José Nieto Callén y José María Sánchez Molledo.
Duro y suave (artes marciales)
Duro y suave son términos que nel contestu de les artes marciales denomen la manera, respeutivamente direuta o indireuta, topetando o cediendo, de contrarrestar la fuercia d’un ataque yá sía con armes o a mano vacía. Los caráuteres chinos que s’usen nes artes marciales pa téunica dura y téunica suave son 硬 (pinyin: yìng; xaponés: gō) y 柔 (pinyin: róu; xaponés: jū). Estos atópense en nomes como, ente otros, Jujutsu (柔術, jūjutsu:“arte de la suavidá”), Yudu (柔道, jūdō: “vía de la suavidá”) o Goju-ryu ((剛柔流: estilu duru y suave).
Una téunica dura enfrenta fuercia con fuercia, topetando con una téunica de bloquéu o cortando diagonalmente’l golpe cola fuercia d’ún. Ye l’exemplu del defensor qu’usa a la escontra la fuercia y puxu del atacante. Anque les téuniques dures riquen de muncha fuercia pa les executar con eficacia, ye la mecánica de la téunica lo que lleva a cabu la defensa. Por casu:
El propósitu de la téunica suave ye tornar la fuercia del atacante na so desventaya, exerciendo’l defensor un mínimu de fuercia. Con una téunica suave, el defensor usa la fuercia y puxu del atacante contra él, llevando l’ataque haza onde’l defensor tea ventayosamente asitiáu (“tai sabaki”) y l’atacante desequilibráu; un movimientu fluyíu lleva a cabu nel intre la téunica suave acionada. En dellos estilos d’artes marciales, como’l Wing Chun, una recatafila d’exercicios d’entrenamientu a dos de dificultá progresiva, como manes qu’emburrien o manes pegañoses, enseñen a dominar les téuniques suaves. Poro:
(1) El defensor conduz l’ataque redirixendo les fuercies del atacante contra él, o alloñándoles del defensor, en vez d’enfrentar l’ataque con téuniques de bloquéu. Les mecániques de les defenses de téunica suave son circulares davezu: "ceder" ye enfrentar la fuercia ensin resistencia, como un proyeutil que rebota nuna superficie ensin dañala. Otru exemplu podía ser n’Aikido una parada del brazu del atacante, redirixendo la enerxía entrante del golpe.
(2) La téunica suave aplícase de cutiu cuando l’atacante ta desequilibráu; entós el defensor llogra l’ideal d’“eficiencia máxima”” aproclamáu por Jigoro Kano (1860–1938), el fundador del yudu. Les cróniques del taijiquan falen de que “una fuercia de cuatro “taels” ye a mover mil “jins”” refiriéndose al principiu del "Taiji" (una masa en movimientu pue aparentar nun tener pesu). Les téuniques suaves —proyeiciones, llaves de brazu, etc.— pue que paezan téuniques dures, pero la diferencia ta en que la so aplicación rique d’una fuercia mínima:
El principiu “ju” (柔: jū, yawara) ta presente en tolos métodos clásicos de Bujutsu y foi adoptáu polos promotores de les disciplines del Budo. Actuando acordies col principiu del “ju”, el guerreru clásicu podía interceutar y nel intre controlar la espada del so enemigu cuando ésti atacaba, y darréu podía contratacar con puxu bastante p’afuracar l’armadura del enemigu y matalu. El mesmu principiu de “ju” permitía a una persona non armada desequilibrar y arrefundir al suelu al so enemigu.
Términos como "Jujutsu" y "Yawara" fixeron que’l principiu “ju” calistrara dafechu los métodos catalogaos baxo estos términos. Tal principiu arraigonaba nel conceutu de flexibilidá, entendíu tanto nun sen físicu como mental. P’aplicar el principiu “ju”, la persona tenía que ser mental y físicamente quien a adautase a cualesquier situación que’l so adversariu-y impunxera.
Hai dos aspeutos del principiu “ju” que funcionen de contino, dambos intercambiables y inseparables. Un aspeutu ye’l de "ceder", manifestáu nes aiciones de la persona qu’aceuta la fuercia o ataque del enemigu, cuando ye ventayoso facelo, en vez d’oponese a él enfrentándose a la so fuercia direutamente con una fuercia igual o más grande. Ye económico en términos d’enerxía aceutar la fuercia del enemigu frenándola y esviándola ensin oponese direutamente a ella; pero la táctica pola que se gasta la fuercia del enemigu pue facese de forma tan enérxica como l’aición orixinal del enemigu. 
El principiu de “ju” ta incompletu nesti puntu, porque esencialmente ceder ye solo neutralizar la fuercia del enemigu. Al mesmu tiempu que se cede a la fuercia o ataque del enemigu hai qu’aplicar una aición en forma de contrataque que saque ventaya del enemigu, ocupáu nel intre col so ataque.
Esti segundu aspeutu del principiu de “ju” tien en cuenta situaciones nes que ceder nun ye posible, porque lleva al desastre. En casos asina xustifícase la "resistencia". Pero tal oposición a les aiciones del enemigu ye solo momentánea y ye rápidamente siguida por una aición basada nel primer aspeutu del “ju”, el de ceder.
Ver Artes marciales internes
Alderícase ente diferentes escueles de les artes marciales chines al rodiu de cómo s’apliquen a talos estilos los conceutos de "duro/suave" y "esterno/interno".
Ente los estilos qu'usen esta terminoloxía, el Taijiquan tradicional iguala los términos al tiempu que los estrema con dellos finos matices.
Fudoshin
Fudoshin (不動心, fudōshin) ye un estáu de mente firme o inalterable. El términu traduzse lliteral, y metafóricamente, como “mente inmóvil” o "corazón inmóvil". Ye un aspeutu filosóficu o mental de les artes marciales (davezu les xaponeses) que contribúi a la eficacia del prauticante avanzáu.
El términu “fudoshin” compónse de tres ideogrames. El primeru, pronunciáu “fu”, ye negación; el segundu,“dō” ye movimientu, aición; y el terceru, “shin” (o “kokoro”) ye corazón, mente, espíritu.
Shin, o kokoro, pue traducise n’efeutu como "corazón", pero esto ye confuso dende un puntu de vista occidental. Na fala xaponesa ordinaria “kokoro” pue referise al mundu interior, incluyendo pensamientos y sentimientos. Nel sen en que s’utiliza’l términu na filosofía y nes artes tradicionales acércase más al conceutu d’interioridá fonda. Kokoro ye una realidá cola que tamos direutamente en contautu los seres humanos y que podemos sentir y vivir si afondamos daveres dientro de nueso. Los qu’albidren que l’“espíritu” tamién se pue esperimentar d’esta miente, podrán tornar “kokoro” a espíritu.
Fudoshin ye un espíritu de calma y determín infrayables, coraxe ensin temeridá, estabilidá afitada tanto nel terrén físicu como nel mental. Compárase a un salgueru, con fuertes raigaños qu’afonden na tierra y una resistencia suave, que cede a los vientos que lu azoten.
Prototipu del espíritu fudoshin ye Fudo Myoo, deidá guardia del Budismu Shingon y patrón de les artes marciales, que se representa con una espada na mandrecha (pa cortar les ilusiones y la inorancia) y una cuerda na manzorga (p’amarrar les "fuercies malines" y les pasiones y emociones violentes o descontrolaes). A pesar del so fustax espantible, los sos atributos de benevolencia y serviciu a los seres vivientes son simbolizaos por un peñáu asociáu a la clas servil.
Mushin
' ye un conceutu psicolóxicu de les artes marciales que designa un estáu mental al que s'apuerta mientres el combate. Esti estáu taría caracterizáu por una ausencia de pensamientos y emociones, dexando a la mente permanecer abierta y adaptable a toles circunstancies. Ta rellacionáu col fluxu qu'esperimenten los artistes nun procesu creativu. La espresión ye una acortación del términu zen '.
El mushin algámase cuando la persona alloña de sigo les idees de mieu, roxura y ego mientres el combate o la vida diaria. Por aciu esti métodu anúlase'l pensamientu discursivu y el xuiciu, de cuenta que la mente ye totalmente llibre d'actuar y reaccionar ensin la demoranza causada por tales pensamientos. Nesti casu, la persona nun confía nel so pensamientu consciente o lo que "piensa" que tendría de faer, sinón na so reacción natural entrenada o lo que "siente" que tendría de faer (intuición). Nun ye un estáu de relaxación nin inactividá, sicasí; al contrariu, la mente trabaya a bien alta velocidá, pero ensin intención, plan o dirección, sinón solamente la so propia capacidá d'adaptación a la so redolada.
Dellos maestros creen qu'el mushin ye l'estáu nel que la persona finalmente entiende la inutilidá de les técniques y ye auténticamente llibre d'actuar, esto ye, que la persona dexa de considerase un "combatiente" o "lluchador" y pasa a ser un tou al traviés del espaciu. El maestru zen Takuan Sōhō dixo:
La mente tien de tar siempres nel estáu de 'fluxu', porque cuando ésti detiense, esta interrupción ye gafida pal bienestar de la mente. En casu d'un espadachín, significa la muerte.
Cuando'l espadachín enfrentar al so oponente, nun piensa nel oponente o en sí mesmu, nin nos movimientos de la espada del oponente. Namá permanez ellí cola so espada, que, escaeciendo toles técniques, ta preparada pa siguir los dictaos del subconsciente. L'home dexó de ser el portador de la espada. Cuando cute nun ye l'home, sinón la espada na mano del subconsciente del home quien cute.
Sicasí, el mushin nun ye namá un estáu de la mente al que pueda aportase mientres el combate. Munchos artistes marciales entrenen pa consiguir esti estáu mientres la kata con cuenta de llograr una execución impecable d'ésta, tantu nel entrenamientu como na llucha. Una vegada el mushin foi algamáu al traviés de la práctica del arte marcial, l'oxetivu ye consiguilo n'otros aspeutos de la vida del artista.
El mushin ta rellacionáu con otru estáu de la mente conocíu como "heijoshin", nel que se busca consiguir un completu equilibriu harmónicu na vida del prauticante al traviés de disciplina mental. Miyamoto Musashi aludió a estos estaos mentales nel so "Llibro de los cinco aníos", y les sos conversaciones con Jotaro fueron munches vegaes repitíes nel folclore de Xapón como llecciones morales. Tanto'l mushin como'l "heijoshin" provienendel budismu zen.
Shoshin
Shoshin (初心), en chinu "chūxīn", ye un términu xaponés que vien traducise como “mente de principiante”, usáu enforma nel estudiu del Budismu Zen y nes artes marciales xaponeses. Significa tener una actitú abierta, dispuesta y ensin prexuicios cuando s’estudia una materia, inclusive cuando s’estudia a un nivel avanzáu, igual que lo fadría un primerizu nesa materia. 
El términu usóse tamién como títulu del llibru del maestru Zen, Shunryu Suzuki (1904-1971), "Mente Zen, Mente de Principiante", que reflexa un dichu de so a respeutive de la manera d’enfocar la práutica Zen: "Na mente del principiante hai munches posibilidaes, na del espertu hai poques".
Shoshin tamién significa "verdá exauta" y úsase pa indicar “Shoshin Mei”, una firma exauta o perfeuta nos trabayos artísticos. Ye lo opuesto a la firma falsificada, "Gimei" (“Mei” malu). 
Vicente Enrique y Tarancón
Vicente Enrique y Tarancón (Burriana, Castellón, 14 de mayu de 1907 – Valencia, 28 de payares de 1994) foi un cardenal español.
Fíu d'una familia de campesinos de Burriana (Castellón), estudió nel seminariu de Tortosa, onde foi ordenáu sacerdote'l 1 de payares de 1929; doctoróse en Teoloxía pola Universidá Pontificia de Valencia. Primero foi coadutor y organista de la parroquia de Vinaroz; en 1931, nos entamos de la Segunda República, l'obispu de Tortosa destinólu temporalmente a la Casa del Consiliariu en Madrid pa participar na campaña itinerante de promoción d'Aición Católica; estalló entós la Guerra Civil, y Tarancón escribió "La nueva forma del apostolado seglar" (Vigo, 1937).
Nel tiempu de la Guerra Civil la ilesia católica española creyó mayoritariamente en na "Cruzada" relixosa del franquismu contra la amenaza del anticlericalismu republicanu; más sero, ensin embargo, el propiu Tarancón llegaría a padecer un anticlericalismu diferente, el de dereches; de momento tornó a Vinaroz en 1938 como párrocu y arcipreste, y d'allí pasó al arciprestalgu de Villarreal en xunetu de 1943. Foi nomáu obispu de la pequeña diócesis de Solsona a los treinta y ocho años, en 1945: el más mozu de la España d'aquel tiempu. La publicación en 1950 de la pastoral social "El pan nuestru de cada día" contra l'estraperlu fízolu cayer en desgracia ante los políticos y ante el catolicismu integrista; ensin embargo, na so diócesis dexó d'especulase col preciu del trigu y hubo menos fame. Tal vez por esto la so carrera eclesiástica permaneció estancada a lo llargo de 18 años nesa mesma diócesis. 
Pese a ello, foi nomáu a mediaos de los años 50 secretariu de la Conferencia Episcopal Española; foi relator del Sínodu d'Obispos en Roma; participó nel Conceyu Vaticanu Segundu (1962-1965), nel que foi nomáu papa Pablu VI en 1963, que curiaría de la so carrera dende entós.
Ente abril de 1964 y xineru de 1969 foi arzobispu d'Uviéu. Darréu convirtióse n'arzobispu de Toledo (1969-1971) por un breve periodu, y depués pasó al frente de l'archidiócesis de Madrid (1971-1983); Pablu VI entregó-y yá'l capelu cardenaliciu n'abril de 1969, lo que nun dexó de sorprender nos círculos integristes y políticos de la dictadura. La so influencia fízose notar sobre too cuando entamó a presidir la Conferencia Episcopal Española, cargu qu'ostentó ente 1971 y 1981, nel periodu que foi dende la Dictatura hacia la Democracia, popularmente conocíu como "Transición". Nel funeral de la mano derecha del dictador, Luis Carrero Blanco (1973), foi insultáu polos ultres al glayíu de "Tarancón, al paredón", varios ministros negaron-y el saludu y tuvo que salir pela puerta trasera de la Ilesia de San Francisco'l Grande pa evitar agresiones. En 1974, con ocasión del Casu Añoveros, l'obispu de Bilbao al que'l réxime detuvo pa mandalo al exiliu por mor d'una pastoral, Tarancón fizo llorar al Xefe de Estáu cuando-y comunicó que lu excomulgaríen si executaba la citada orden d'expulsión. Como afirmó en "Confesiones", les sos memories, asoleyaes de forma póstuma en 1996, intentó deslligar a la Ilesia de la dictadura porque creía que la mesma pagara un preciu moral por sofitar al réxime que los ciudadanos nun llegaron a perdonar nunca. La so homilía nel actu relixosu celebráu na Ilesia de Los Xerónimos depués de la proclamación de don Xuan Carlos I como rey (payares de 1975), simbolizó l'apertura de la Ilesia española a la democracia, facilitando'l periodu conocíu como transición. En 1983, por razones d'edá, dimitió del so cargu como arzobispu de Madrid, retirándose a la so tierra natal, onde morrió en 1994, siendo enterráu en la Colexata de San Isidro, en Madrid.
Aarhus
Aarhus o Århus ye la segunda ciudá más grande de Dinamarca. Ye'l puertu más importante de Dinamarca. Ta situada na fastera este de la península de Xutlandia. Tien una población de .
Francisco Javier Lauzurica y Torralba
Francisco Javier Lauzurica y Torralba (Iurreta, Vizcaya, 3 d'avientu de 1890 - Madrid, 12 d'abril de 1964), sacerdote vascu que llegó a ser obispu en varies diócesis.
Entama los sos estudios relixosos na Universidá de Comillas, na que se doctoró en filosofía, teoloxía y derechu canónicu. 
El 2 de xunu de 1917 foi ordenáu sacerdote y el 20 de febreru de 1931 foi nomáu obispu titular de Siniando pol papa Píu XI, como obispu auxiliar del arzobispu Prudencio Melo y Alcalde en Valencia.
El 10 de xunu de 1943 foi nomáu obispu de Palencia.
El 8 d'abril de 1949 foi nomáu obispu d'Uviéu, y el 29 d'ochobre de 1954 arzobispu al ser elevada la diócesis a sée metropolitana.
Copenḥague
Copenḥague; en danés: København) ye la capital de Dinamarca, con 1.167.569 habitantes (2009), asina como la ciudá más grande del país. El centru de la ciudá de Copenhague ye, colos sos 518.574 habitantes (2009), el conceyu más pobláu de Dinamarca. Copenhague ye la ciudá más grande na rexón d'Øresund, qu'inclui les árees en dambos llaos del estrechu d'Øresund (en danés; "Öresund" en suecu) que separta la islla danesa Sjælland de la provincia sureña sueca d'Skåne.
Moroni
Moroni (árabe:موروني "Mūrūnī") ye la ciudá más grande de les Islles Comores y dende 1958 so capital. Tien una población de . La ciudá tá allugada na costa oeste de la islla de Gran Comora, Njazidja en comorianu. En Moroni afáyase l'Aeropuertu Internacional Moroni Hahaya; tamién tien un puertu con tresporte regular al continente africanu y les otres islles del archipiélagu, asína como a Madagascar y otres islles del Océanu Índicu.
El nome "Moroni" quier dicir en comorianu "nel corazón del fueu", seique n'alusión a la prosimidá de la ciudá al volcán nel Monte Karthala.
Y Wladfa
Y Wladfa ye la rexón que fundaron colonos galesos na provincia del Chubut, na Patagonia, Arxentina, nel sieglu XIX. La colonización galesa estableció les primeres bases de civilización permanente en Chubut, onde varies de les principales ciudaes fueron fundaes polos colonos, amás de mantenese toponimia en galés, raígaños y intercambiu cultural col país de Gales y un usu disminuíu pero vixente del idioma, que se sigue deprendiendo nes escueles privaes.
La población d'orixe galés ta integrada dafechu nel restu de la comunidá, pero munchos descendientes mantienen vivu l'idioma y la cultura, que se renueva cada añu cola cellebración del festival denomináu Eisteddfod.
Gales
Gales (en galés "Cymru") ye una rexón del Reinu Xuníu que s'alluga al oeste de la islla de Gran Bretaña, onde llenda al oriente con Inglaterra y al occidente colos mares d'Irlanda y Célticu del Atlánticu. Tien una población total de tres millones de persones y ye un país billingüe, siendo les sos llingües oficiales el galés y el inglés. 
Ye una de les naciones celtes y tien una identidá cultural de so que surdió tres la retirada de los romanos de Gran Bretaña. La derrota de Llewelyn por Dubardu I nel sieglu XIII finó la conquista anglonormanda de Gales y significó el comienzu de sieglos d'ocupación inglesa. El país incorporóse a Inglaterra pol Estatutu de Rhuddlan de 1284 y más sero pol Acta de Xunión de 1536, creando la entidá llegal güei conocida como Inglaterra y Gales. Nel sieglu XIX desendólcose una política llariega. En 1955 escoyóse a Caerdydd como capital y en 1999 creóse la Asamblea Nacional de Gales, qu'atiende asuntos internos. El so cabezaleru de gobiernu ye'l Ministru Principal ("First Minister").
La capital y ciudá más grande ye Caerdydd (en inglés: "Cardiff"), con 320 000 habitantes.
Naciones celtes
Suelen denominase como naciones celtes a aquelles naciones que caltuvieron a lo llargo de los sieglos sos raígaños na cultura celta. 
Los territorios conocidos como naciones celtes son:
La Lliga Celta y el Congresu Celta sólo consideren como naciones celtes a aquelles que inda falen una de les llingües celtes.
Distintes fasteres como la Islla del Cabu Bretón, en Canadá o Y Wladfa n'Arxentina asina como dellos llugares de la Península Ibérica como Asturies, Galicia, Cantabria o Lleón son fasteres d'heriedu cultural o hestóricu celta. Por embargu, magar que nos primeros sobreviviera una llingua celta cumpliendo asina'l criteriu de la llingua establecíu pola Lliga Celta, nun son consideraos celtes dafechu. De Galicia y Asturies, la Lliga Celta diz "anque pueden reclamar un heriedu cultural o hestóricu celta, nun son aceptaes como miembros de la lliga en basa a la definición llingüística de nación céltica".
Ninja
Un ninja (忍者, “persona oculta”) o shinobi (忍び) yera un tipu de guerreru-espía nel Xapón medieval. 
Nel maxín de los occidentales, ya incluso nel de los xaponeses, per aciu tamién de la imaxe tan sopelexada por películes o cómics, represéntense los ninja como guerreros vistíos de negru, con un capuchu amazcarando los sos rostros, realizando acrobacies y fazañes físiques en combate, y siendo espertos nes téuniques d’escondimientu, d’envelenamientu y, sobre too, de distraición. Les sos principales cualidaes yeren el disimulu y la discreción.
El términu pa denomar una muyer ninja ye kunoichi (くノ一). Una posible esplicativa de la etimoloxía de "kunoichi" ye que cada caráuter que compón la pallabra (l'hiragana "ku" く; el katakana "no" ノ; y el kanji "ichi" 一) ye un trazu del kanji "onna" (女), que significa muyer, a cencielles.
Esta imaxe romántica, y el mesmu términu "ninja", son relativamente modernes (alredor de 1780). Los términos más emplegaos endenantes pa denomar a estos guerreros-espíes yeren "shinobi" o "shinobu", dacuando "rappa" (乱破), "suppa" (素破, 水破, 出抜) o "kagimono-hiki", o inclusive "kusa" (草, “yerba”, una de les téuniques consistente n’esperar atapaos con yerba y atacar les tropes per detrás de la que pasaben). Debío al so probable orixe xeográficu, a veces los ninja son tamién nomaos “homes d’Iga ("Iga no mono") o de Koga, o tamién “tropa d’Iga” ("Iga shu") o de Koga.
Créyese n’efeutu que los ninjes aniciaben en tropes formaes ente los sieglos VIII y IX, y en "bushi" vencíos y ensin señor ("ronin"), que se refuxaren nes provincies d’Iga y Koga (anguaño prefeutures de Mie y de Shiga, al pie del llagu Biwa, cerca de Kioto). Tamién, ente los probables fundadores del "ninjutsu", cúntase’l xeneral chinu Ikai, que s’exilió n’Iga a mediaos del sieglu XI y importó téuniques de combate. Toos estos teníen en común el desaniciu y la derrota y desarrollaron téuniques de supervivencia naquelles fasteres monteses, de mou que les téuniques pragmátiques de combate veníen d’oríxenes estremaos. 
L’establecimientu naquelles fasteres salvaxes y arrodiaes de montes, y poro ensin gran interés económicu y protexíes de les invasiones de los señores vecinos, ensin dulda contribuyó a desendolcar un espíritu d’independencia, con ausencia de reyos con un señor y dala esmolición a volvese a la escontra d’antiguos aliaos. A los naturales d’estes provincies nun había quien los obligar a pagar impuestos y gociaben d’una llibertá de movimientos que nun teníen los "bushi" (o samuráis), que sí taben sometíos a los "daimyos" (señores feudales); tampoco nun taben sometíos al "Bushido" (武士道), el códigu d’honor de los "bushi", y, poro, podíen prauticar téuniques de guerra irregular (espionax, guerrilla, emboscada, asesinatu). Esto tamién contribuyó al secretu y, poro, al misteriu que los arrodia. Les grandes families, a les que nun taben subordinaos, utilizábenlos pa los sos propósitos (robu, asesinatu). Una de les sos especialidaes principales yera introducise de nueche nos castiellos y campamentos militares y prender fueu, al envís de facilitar l’asaltu de les tropes regulares. Nun diben necesariamente de negru, como se pinten güei, sinón que vistíen normal pa llevar la mesma ropa que les sos víctimes y asina provocar la confusión.
La dixebra ente los samuráis y los ninja ye sicasí difícil d’afitar, como amuesa la vida del célebre guerreru Jubei Mitsuyoshi Yagyu, que foi samurái y ninja al empar. Ellaboró unos trataos d’estratexa militar llamaos “Cuadernos de la Lluna” (Tsuki no sho).
Les families nobles principiaron a convocar mercenarios (ninja de xuru) dende’l reináu del primer emperador del Xapón, Jinmu Tennō. Pero foi nel periodu Kamakura (1192-1333), un periodu marcáu poles numberoses amarraces ente les families y polos asesinatos, cuando estes práutiques, incluso les que nun s’axustaben al códigu "bushido", foron les más utilizaes pol poder y los señores feudales. Los antepasaos de los ninja asitiaron de cutiu los sos llares nos montes, onde sofitaron a los prauticantes del "shugendo", los "yamabushi", que davezu foron los sos maestros d’armes. Hai munchos documentos antiguos qu’amuesen guerreros lluchando con "tengu" (deidaes del monte), que yeren en realidá "yamabushi".
Los ninja taben probablemente nel orixe de tropes de guerreros asemeyaes a les milicies civiles ("jizamurai") que teníen l’oxetivu de defender la provincia; probablemente nun yeren solo guerreros, sinón que teníen tamién otru trabayu (llabradores por exemplu). Ye difícil perdatar l’apaición de los ninja, porque tratóse de xuru d’una evolución progresiva. El primer usu datáu y documentáu de la utilización d’estes tropes d’Iga y Koga ("Iga shu" y "Koga shu") ye ensin dulda l’ataque al castiellu del señor Rokkaku de Magari pol señor Ashikaga nel 1487. Tokugawa Ieyasu, que foi "daimyo" (señor feudal) y dempués "shogun" (dictador militar de Xapón) nel sieglu XVI, recurrió davezu a estos "axentes d'intelixencia". Pero los ninja yeren tamién a veces guerreros subordinaos al so señor y nun teníen denguna rellación coles families d’Iga y Koga, como por casu los utilizaos por Takeda Shingen nel mesmu periodu. Había más de setenta families ninja en tol territoriu de Xapón nesi momentu.
El socesu más importante foi, ensin dulda, la sangrienta sumisión de la provincia d’Iga (la provincia actual de Mie, al este de la ciudá de Nara) poles tropes d’Oda Nobunaga nel 1579. Nobunaga yera’l rexente (masque nun foi nomáu "shogun" pol emperador), y la independencia d’Iga representaba un desafíu a la so autoridá. Los dos primeros intentos de sumisión terminaron en fracasu. Nel terceru invadió la provincia con seis exércitos dende seis llugares diferentes. Énte’l númberu tan eleváu d’enemigos, les téuniques de guerrilla resultaron poco útiles y les families d’Iga y de Koga foron masacraes. Dellos supervivientes foron refuxase en ca los daimyos vecinos (incluyendo a Tokugawa Ieyasu) y punxéronse al so serviciu.
Dende entós dellos ninja, llamaos "onmitsu", foron emplegaos pol "shogun" pa espiar a los daimyos, y otros, los "oniwaban", foron utilizaos pa garantizar la seguridá al rodiu’l "shogun" y la vixilancia del so castiellu, y en cierta midida como policía na capital Edo. N’efeutu, el periodu Edo carauterízase por una relativa paz ente los clanes, y les téuniques de dominiu non armaes o con armes non cortantes desarrollaes polos ninja yeren bien interesantes naquel contestu.
El términu modernu de ninpo (忍法, ninpō), o shinobu ho, designa güei la doctrina de los ninja, igual que "bujutsu" convertióse en "budo". Pon l’acentu na resistencia, na constancia y na capacidá d’adautación. Por supuestu inclúi les téuniques de combate y de supervivencia na naturaleza (como’l mimetismu y los primeros auxilios), d’endurecimientu del cuerpu y del espíritu, pero tamién la capacidá d’aldovinar el peligru y evitalu. En realidá’l ninja tenía que ser quien a escondese, tenía que poder probar la so adautabilidá (flexibilidá mental) y nun venceyase a formes fixes y ríxides.
Al contrario que’l "bushi", el ninja nun busca l’enfrentamientu direutu, nun trata d’amosar el so valor, sinón sobre too de sobrevivir y llevar a cabu la so misión ensin sentir vergoña o anoxu. El ninja va primero tratar de protexese y protexer a la so familia. Per otra parte, pue facese tamién referencia al tratáu chinu d’estratexa "L’arte de la guerra", de Sun Tzu, que desendolca les téuniques d’información y desinformación nel contestu de la guerra:
Una de les primeres frases d’esti tratáu de guerra ye de fechu: "La guerra básase na mentira." Recomienda sobre too usar l’engañu pa refugar el combate. De mou qu’esti tipu de comportamientu yera recomendáu diez sieglos enantes de la primera mención histórica de los ninja.
El ninja yera furtivu y secretu. Sabía cómo s’afatar pa facese pasar por dalguién d’otra clas social o d’otra rexón. La enseñanza d’estes téuniques nes escueles ("ryu") nun se facía en grupu como pa los "bujutsu".
El términu xaponés ninjutsu (忍術), o shinobi jutsu, designa’l conxuntu de téuniques de los ninja, siguiendo los principios del "ninpo". Compriende téuniques de combate, incluyendo l’usu irregular de les armes convencionales y combate a mano vacía ("tai jutsu"), pero tamién téuniques de mimetización ("hensō jutsu", "doton no jutsu"), utilización d’esplosivos, de velenos, la maxa ("gen jutsu"), la natación, la equitación, etc.
Pero’l "ninjutsu" tamién inclúi conocimientos de meteoroloxía, astronomía, medicina y matemátiques que yá nun s’enseñen nos nuesos díes. Asina, dellos ninja diseñaron preses o esplotaron mines, de mou que yeren lo qu’agora llamaríemos “inxenieros”.
Los ninja usaben armes y materiales carauterísticos, principalmente preseos de llabranza camudaos. Por aciu de lo muncho que teníen d’armes ocasionales, la casuística ye cuasimente inabarcable, pero ente les más básiques tán:
El ninjutsu foi mui influyíu y enforma deformáu poles películes, col caltenimientu de la folada del cine d’artes marciales dempués de la muerte de Bruce Lee.
Al contrario que’l "Bujutsu", que se foi tresformando na vía pacífica del Budo de los sieglos XVIII al XX, y foi oxetu d’aprendimientu masivu dende finales del sieglu XIX, el "ninjutsu moderno" del cine ye davezu una axuntadura recién de diferentes práutiques deportives.
Anguaño la escuela moderna de Ninpo más conocida y espardida ye la Bujinkan de Masaaki Hatsumi. Esti maestru estudió na so mocedá delles artes marciales con Manzo Iwata y Nawa Yumio, y sobre too con Toshitsugu Takamatsu, que fuera guardia personal del emperador chinu Po.
Los ninja ("nin" tamién tien el significáu de “constancia”) yeren persones con munches facetes pero que namái teníen necesidá de recurrir a la violencia cuando les circunstancies lo esixíen, como los bushi. El so inxeniu, mezcláu con valentía, valió-yos bien delles lleendes de les que dalgunes (incluyendo l’equivocu sobre’l fechu de que podíen "esnalar y caminar sobre l’agua") nacieron de les películes yá citaes: el “boom” ninja de los años 1960 en Xapón, que trataba de crear un superhome xaponés después de la derrota de la Guerra del Pacíficu.
Shuri-te
El Shuri-te (首里手, n’okinawense: Sui-dī; lliteralmente “Mano de Shuri”) ye un estilu de kárate desarrolláu nel archipiélagu d'Okinawa, concretamente na ciudá de Shuri, antigua capital del Reinu de les Ryukyu na redolada de l’actual capital, Naha.
Ye’l nome emplegáu enantes de la Segunda Guerra Mundial pa ún de los dos grandes estilos dominantes que surdieron n’Okinawa por influyencia de les artes marciales chines, xunto col "Naha-te" que, como’l so nome indica, desarrollóse na ciudá de Naha. Fálase tamién del Tomari-te como un tercer estilu, qu’anguaño permanez sólo en dellos kates.
El Shuri-te ye’l resultáu d’amestar a les téuniques de llucha llocales otres importaes de China, englobaes xenéricamente baxo la denomación de kenpo de Shaolin. Dizse tamién que tuvo importancia nel aniciu del Shuri-te la influyencia del kenjutsu de la escuela Jigen-ryu, prauticada polos samuráis del clan Satsuma, qu’invadieron les Ryukyu nel 1609.
Sobre too yera la nobleza llocal la clas que prauticaba’l Shuri-te, nel palaciu real de Shuri. El prauticante más antiguu que se conoz d’esti estilu ye Shinjo Choken, miembru de la corte real, ente finales del sieglu XVI y principios del XVII. Más tarde apaeció Kanga Sakugawa (1733?-1815), más conocíu por "Tode" Sakugawa (“Mano de China” Sakugawa). Esti tuvo seis años de discípulu col monxu budista Peichin Takahara, de Shuri, espertu nel Shuri-te primitivu, y más tarde, otros seis años, con Kushanku, delegáu militar chinu, espertu en kenpo de Shaolin. Al cabu d’esi deprendimientu, Sakugawa fixo dellos viaxes a China pa perfeicionar l’arte. De la que volvió a Okinawa, Sakugawa foi consideráu como’l mayor espertu llocal en "boxéu chinu"; d’ehí’l so nomatu de "Tode" Sakugawa.
Tode Sakugawa fixo evolucionar abondo’l Shuri-te mezclando les téuniques llocales coles del Kung fu. De Kushanku aprendió la postura d’esperar un golpe o un bloquéu col puñu “armáu” nel costáu, llamada "hikite".
El so discípulu más célebre foi Sokon Matsumura, que cambió’l nome de Shuri-te pol de Shorin-ryu. 
Sokon Matsumura foi guardia proteutor del último rei d’Okinawa enantes del entamu del periodu Meiji, a mediaos del sieglu XIX. Ún de los sos estudiantes principales foi Anko (Yasutsune) Itosu, secretariu y intérprete del rei, qu’había ser maestru de dos de los principales divulgadores de los estilos modernos de kárate: Gichin Funakoshi, creador del Shotokan, y Kenwa Mabuni, creador del Shito-ryu.
Los maestros más importantes del estilu Shuri-te son:
El Shuri-te basábase sobre too en golpes direutos y potentes a puntos vitales, y en defenses n’ángulu. Les sos téuniques principales execútense con rapidez y fuercia, centrándose nun solu golpe definitivu. Tamién fai usu de golpes d’esmenu a mano abierta, pataes reutes y angulares a nivel baxu, y golpes colos antebrazos. Debío al so usu na guardia de los reis de les Ryukyu, incluyía estratexes de proteición, reaición y evacuación del protexíu, qu’inda güei pueden apreciase nos “bunkai” (interpretaciones) non deportivos, y nos “embusen” (llinies de percorríu) de los kates de los estilos actuales de kárate que deriven del Shuri-te. 
Les formes, o kata, más importantes del Shuri-te son:
Les escueles o estilos derivaos del Shuri-te, desarrollaos la mayoría yá nes islles principales de Xapón, inclúin: Shotokan, Wado-ryu, Shito-ryu, Motobu-ryu, Shorin-ryu, Shudokan, Keishinkan, y Shorinji-ryu. Tamién influyó, ente otros, nel Kyokushinkai ya inclusive nel Taekwondo.
Islles Agalega
Les Islles Agalega son dos islles nel Océanu Índicu, tan 1,100 km (700 milles) al norte de Mauriciu en siendo gobernaes por esti país. Les islles tienen una superfice total de 24 km², la Islla Norte 14.3 km² y la Islla Sur 9.7 km². 
La Islla Norte tien l'únicu aeródromu de les islles, amás de la capital Vingt Cinq y el pueblu de La Fourche, mentantu que na Islla Sur allúgase'l pueblu de Sainte Rita. La mayor industria de les islles ye la produción de cocos polos que son conocíos.
Anque hai varies teoríes sobro l'orixe del nome de les islles la desplicación más afayaíza ta rellacionada col esplorador gallegu Xuan da Nova, quien descubrió les islles nel 1501 mentantu trabayaba pa los portugueses. Xuan yera conocíu populamante como Jean Gallego, según Jean Baptiste Benoît Eyriès en sos "Les Nouvelles Annales de Voyage" (Volume 38, pax 88). Galego ye'l xentiliciu en gallegu de daquien de Galicia, España. "Agalega" sedría la versión femenina d'esi xentiliciu.
Gabino Díaz Merchán
Gabino Díaz Merchán (Mora, Toledo, 26 de febreru de 1926) sacerdote español, y arzobispu eméritu d'Uviéu.
Ordénase en Comillas el 13 de xunetu de 1952, en 1956 capellán mozárabe y en 1960 obispu de Guadix-Baza el 23 de xunetu de 1965 consagrándose el 22 d'agostu de 1965.
E 4 d'agostu de 1969 recibe una bulda papal pa dirixir l'Archidiócesis d'Uviéu tomando posesión el 20 de setiembre de 1969 celebrando una misa en Cuadonga. 
En 1981 foi elexíu presidente de la Conferencia Episcopal Española, cargu qu'ocupará hasta 1987.
Ye fíu adoptivu d'Uviéu y tien la medalla d'Oru de la ciudá concedida el 10 de febreru de 1995.
El 7 de xineru de 2002 renuncia tras el permisu de Xuan Pablu II al arzobispáu siendo sustituyíu por Carlos Osoro.
Naha-te
El Naha-te (那覇手, “Nafa-di” n’okinawense) ye, xunto col Shuri-te y el Tomari-te, ún de los tres estilos tradicionales del Kárate d’Okinawa (antiguu "Tode": 唐手, “mano de China”). Estes denominaciones, incluyendo les de “Tode” (Tudi) o “Te” (Di, “mano”), qu'englobaben a toes estes escueles, emplegábense sólo enantes de la II Guerra Mundial. En concreto’l Naha-te ye orixinariu de Naha, actual capital de la prefeutura d’Okinawa, Xapón.
El maestru Higaonna tenía conocimientos de les artes marciales llocales, pero taba mui interesáu en conocer y estudiar el kenpo chinu, y foi un funcionariu llamáu Arakaki Seisho (1840-1918) el que-y dio la oportunidá. Dempués d’estudiar con él Luohan Quan, Higaonna marchó a China, onde pasó catorce años estudiando artes marciales y herboristería. Nes tierres sureñes de Fujian (Fukien) estudió con dellos maestros, pero sobre too con ún al qu’él llamaba Ru Ru Ko (1852-1930), col qu’aprendió l’estilu de la “Grulla Blanca de Fujian”, qu’había ser la influyencia china más decisiva del Naha-te, tresmitida por exemplu a traviés del kata Sanchin.
Acabante volver a Okinawa, Sensei Higaonna, col envís de devolver los favores y los cuartos qu’invirtieren nél, foi al mercadel que-y facilitara’l viaxe a China y tomó al fíu de so como alumnu.
La sonadía de l’habilidá y eficacia de les sos téuniques espardióse pasu ente pasu, lo que llevó a Higaonna a ser instructor de los miembros de la familia real d’Okinawa. Más tarde, los sos estudiantes, como Chojun Miyagi y Kenwa Mabuni, desarrollaron los sos propios estilos.
Los maestros más conocíos del Naha-te son:
Les téuniques del estilu "Naha-te" carauterícense sobre too por ser rápides y a curtia distancia, mui precises, con movimientos circulares y posiciones altes.
El Naha-te, por ser un estilu de “boxéu curtiu”, ye acionáu pa combate al contautu y n’espacios zarraos, y tien bayura de tornes y movimientos corporales (“tai sabaki”) xiratorios pa quitase golpes y, si a mano vien, safase y contratacar. Tien tamién contrataques d’agarre y presión sobre’l brazu atacante. Amás de los golpes, l’entrenamientu inclúi téuniques de respiración, al envís de canalizar la enerxía Ki.
La llista de kates del Naha-te reflexa les téuniques de movimientu y respiración. Kates importantes del estilu son:
Carlos Osoro
Carlos Osoro Sierra (Castañeda, Cantabria, 16 de mayu de 1945). Ye un arzobispu español qu'ocupa anguaño la Cátedra Madrid. Ye tamién Vicepresidente de la Conferencia Episcopal Española dende 2014
Ye instructor elemental d'Educación Física, diplomáu en Maxisteriu y llicenciáu en Matemátiques. Finalizada la so formación, exerció la docencia colos Hermanos de la Salle.
Tomari-te
El Tomari-te (泊手, Tumai-di n’okinawense: “Mano de Tomari”) ye un términu referíu a una tradición de les artes marciales (les qu’habíen conocese como Kárate sobre too dempués de la II Guerra Mundial) qu’aniciaren na ciudá de Tomari (Okinawa, Xapón). Basáu nel estilu nativu de llucha a mano vacía que venía esistiendo dende cuantisimayá n’Okinawa, el Tomari-te espoxigó muncho pola influyencia de diplomáticos chinos y otres persones habilidaes en ”Quan fa” o kenpo, ente otres Wang Ji, Anan y Ason, a finales del sieglu XVII. Xuntamente col Naha-te y el Shuri-te, el Tomari-te forma parte d’una familia d’artes marciales que foron en xunto llamaes Tode-jutsu o To-de (“Mano de China”, Tui-di n’okinawense).
El prauticante más antiguu que se conoz de Tomari-te, neto que de "Shuri-te", ye Shinjo Choken, miembru la corte real d’Okinawa haza finales del sieglu XVI, principios del XVII. Más tarde destaca Kanga “Tode” Sakugawa (1733?-1815), discípulu primero en Shuri del monxu budista Peichin Takahara y dempués de Kushanku, delegáu militar chinu, espertu en kenpo de Shaolin.
La figura más relevante del Tomari-te ye Kosaku Matsomora (1829-1898), discípulu de “Tode” Sakugawa que principiara con Karyu Sokyu y con Kishin Teruya, maestros del orixinal Tomari-te, y qu’entrenara tamién col mercadel chinu Chinto (tamién conocíu como Annan). Ye per aciu de Matsomora que los dos estilos, Tomari-te y Shuri-te son tan asemeyaos.
Los sos socesores foron Chotoku Kyan (1870-1945), Choki Motubu (1870-1944), Arakaki Ankichi (1899-1927) y, sobre too, Shoshin Nagamine (1907-1997), qu’estudió Kárate colos tres primeros y creó la escuela Matsubayashi Shorin-ryu (Matsubayashi-ryu).
El Tomari-te considérase mui próximu al Shuri-te, por mor de que compartíen los mesmos raigaños, por exemplu l’amestadura a les téuniques llocales de téuniques de combate que veníen del norte de China, el kenpo de Shaolin en particular. Como’l Shuri-te, tamién el Tomari-te evolucionó al estilu Shorin-ryu. Pero ye la llinia Shorin-ryu que ta na base del "Shotokan", del "Wado-ryu", del Kyokushinkai, y inclusive del Taekwondo, nun ye la del Tomari-te, sinón la que surdió del "Shuri-te".
Kates importantes de Tomari-te son:
Dojo
Un dojo (道場, dōjō) ye un términu xaponés que lliteralmente significa "llugar de la vía". Los primeros “dojos” taben cabo los templos. El términu pue referise a un llugar pa la práutica formal de cualesquier de les artes "do" (vies de desarrollu personal a traviés de la práutica artística) xaponeses, pero considérase davezu’l llugar d’axuntamientu formal de los estudiantes de cualesquier estilu xaponés d’artes marciales, onde se faen los entrenamientos, los esámenes y otres xuntes rellacionaes.
Ye namái n’Occidente onde’l términu "dojo" s’identifica esclusivamente con llugar d’entrenamientu de les artes marciales. En Xapón cualesquier edificiu o sala pal entrenamientu físicu (inclusive les academies de llucha llibre profesional) pue recibir el nome de "dojo" dependiendo del contestu.
Pa los prauticantes de les artes marciales xaponeses, el "dojo" ye un sitiu especial, qu’hai que curiar con procuru. Nél nun se permite llevar puestos los zapatos. En munchos estilos ye tradicional entamar y/o finar la sesión d’entrenamientu con una llimpieza ritual del dojo ("soji"). Amás de los evidentes beneficios hixénicos d’una llimpieza regular, esto val tamién pa reforzar la idea de que’l "dojo" tien que se sofitar y xestionar polos propios estudiantes, non pol personal d’enseñanza. Esta actitú perdióse en munchos dojos modernos de carís comercial que tan fundaos y dirixíos por un pequeñu grupu d’instructores o d’otres persones. En realidá nun ye raro que n’escueles tradicionales (koryu) los dojos nun s’usen pal entrenamientu diariu, sinón que s’acuten pa ocasiones más formales o simbóliques. L’entrenamientu cotidianu faise davezu al aire llibre o en sitios non tan formales.
Munchos dojos tradicionales siguen un modelu fixu con “shomen” (paré frontal, u se coloquen dellos elementos rituales) y entraes distintes usaes de forma precisa según los rangos d’estudiantes y instructores. Davezu los estudiantes entren pela esquina baxera izquierda del "dojo" según se mira al "shomen", y los instructores pela esquina cimera derecha. Normalmente nel shomen hai un “kamidana” (zona acutada pa poner un altar Shinto) y otros apareyos. Munchos prauticantes d’artes marciales suelen confundir “kamiza” (asientu d’honor) con “kamidana”. Munchos otros apareyos pueden ensamase pel "dojo", por casu’l “kanban” o autorización de la escuela per parte d’un estilu, y elementos como los tambores “taiko” o les armadures “yoroi”. Nun ye raro tampoco atopar caligrafíes del nome del "dojo" y el "dojo kun" (regles étiques del dojo) nun llugar destacáu del shomen. Tamién los visitantes suelen tener acutao un sitiu especial, dependiendo del so rangu y posición social. Les armes y otros preseos d’entrenamientu colóquense davezu na paré trasera.
Un "hombu dojo" d’un estilu ye la sede central alministrativa y docente d’un estilu o grupu particular d’artes marciales.
Dellos "hombu dojo" famosos de Xapón son:
Otros nomes de sales d’entrenamientu qu’equivalen a "dojo" son, ente otros:
El términu "dojo" úsase tamién pa describir les sales onde los budistes Zen prautiquen la meditación zazen. A veces úsase empara del términu "zendo", que ye más específicu y más ampliamente usáu. Sicasí los grupos europeos de Soto Zen afiliaos a l’Asociación Zen Internacional prefieren usar "dojo" en vez de "zendo" pa describir les sos sales de meditación como facía’l so maestru fundador, Taisen Deshimaru.
Archidiócesis d'Uviéu
La Archidiócesis d'Uviéu ye una de les 70 diócesis d'España. Foi diócesis hasta qu'en 1954 foi elevada al rangu d'archidiócesis. Ye la diócesis metropolitana de la provincia eclesiástica d'Uviéu, qu'incluye, arriendes de la d'Uviéu a les diócesis d'Astorga, Lleón y Santander.
El so arzobispu ye Jesús Sanz Montes, que tien como obispu ausiliar a Juan Antonio Menéndez Fernández, y ye arzobispu eméritu Gabino Díaz Merchán.
La Santa Sede otorgó-y a la dióceis uvieína la cellebración d'un añu santu en 2008 pa cellebrar el mil doscientos aniversariu de la Cruz de la Victoria y mil cien de la Cruz de los Ánxeles. 
La diócesis d'Uviéu (2014) ta dividida en trés vicaríes: ta dividida en 5 vicarías:
Pennsylvania
La Mancomunidá de Pennsylvania (n'inglés, "Commonwealth of Pennsylvania") ye un estáu de los Estaos Xuníos. Allúgase al noreste del país, y pertenez a la rexón que se conoz como "Mid-Atlantic states". Llenda: al norte con Nueva York y la provincia canadiense d'Ontario, al este con Nueva Jersey, al sur con Delaware y Maryland, al suroeste con Virxinia Occidental y al oeste con Ohio. Tien una estensión de 119.282 km y una población (U.S. Census Bureau, 2007) de 12.432.792 habitantes. Ye, poro, el trixésimu tercer estáu más grande de los Estaos Xuníos y el sextu más pobláu.
La so capital ye Harrisburg, y les ciudaes más poblaes Filadelfia, Pittsburgh, Allentown, and Erie.
Ensame Sidreru
L' Ensame Sidreru ye una asociación cultural que se dedica al campu de la sidra y la cultura sidrera. Énte les sos actividaes ta asoleyar la revista mensual La Sidra dende 2003.
Ohio
Ohio ye un estáu de los Estaos Xuníos. Asitiáu na rexón del Mediu Oeste, llenda con la provincia canadiense d'Ontario al norte, con Michigan al noroeste, con Indiana al oeste, con Kentucky al sur, con Virxinia Occidental al sureste y con Pennsylvania al este. Tien una estensión de 116.096 km y una población estimao (U.S. Census Bureau, 2009) de 11.542.645 habitantes. Ye, poro, el trixésimu cuartu estáu más grande de los Estaos Xuníos, y el séptimu más pobláu.
La so capital, y ciudá más poblada, ye Columbus. Otres ciudaes importantes del estáu son Cincinnati, Cleveland, Toledo y Akron.
Oficina del Censu de los Estaos Xuníos
La Oficina del Censu de los Estaos Xuníos (n'inglés: "United States Census Bureau") ye una axencia principal del "U.S. Federal Statistical System" (Sistema Estadísticu Federal de los Estaos Xuníos), ente gubernamental responsable de la producción de datos sobre la población y la economía estaunidenses. El so director ye, dende'l 8 d'agostu de 2013, l'estadísticu John H. Thompson. La oficina pertenez al Departamentu de Comerciu, y el so director ye nomáu directamente pol presidente del país.
Esti departamentu, equivalente al Institutu Nacional d'Estadística español, fundóse en 1903. Tien como misión principal la ellaboración decenal d'un censu, que s'usa pa determinar, ente más coses, el númberu de miembros na Cámara de Representantes que-y correspuenden a cada estáu. Lo avezao ye facelos nos años acabaos en 0, magar que la oficina fai tamién estimaciones y proyecciones ente recuentu y recuentu. Arriendes d'eso, la Oficina del Censu ellabora de contino estadístiques, censos y encuestes de temática variada, neto nel campu de la demografía que nel de la economía y el comerciu. Los sos datos úsense como base pal repartu añal d'hasta 400.000 millones de dólares en fondos federales, y permiten tomar decisiones razonaes y basaes en datos rigurosos a les autoridaes estatales y locales y a les empreses.
La sé de la oficina ta, dende 1942, en Suitland (Maryland). Ellí acabaron de construyise, en 2007, nueves instalaciones, nes que trabayen los sos 4.000 trabayadores. Amás d'ellí, hai doce oficines rexonales de la Oficina del Censu en Boston, Nueva York, Filadelfia, Detroit, Chicago, Kansas City, Seattle, Charlotte, Atlanta, Dallas, Denver y Los Angeles, y un centru nacional de procesamientu de datos con sé en Jeffersonville (Indiana).
- Llistáu de les rexones d'Estaos Xuníos según la Oficina del Censu
Virxinia
La Mancomunidá de Virxinia (n'inglés, "Commonwealth of Virginia") ye un estáu de los Estaos Xuníos. Asitiáu na costa atlántica, pertenez a lo que se conoz como «el Sur», una rexón que, poles sos peculiares circunstancies históriques, presenta rasgos culturales específicos y dixebraos de los de los estaos vecinos. Tien una estensión de 110.785 km y una población (U.S. Census Bureau, 2009) de 7.882.590 habitantes. Ye, poro, el trixésimu quintu estáu más grande de los Estaos Xuníos y el docenu más pobláu.
La so capital ye Richmond, mentantu que la ciudá más poblada ye Virginia Beach (440.415 habitantes, que fain d'ella la cuadraxésimu primer ciudá más poblada del país, en 2008).
La Baronia de Rialb
La Baronia de Rialb ye un conceyu de la provincia de Lleida, comarca de la Noguera (Cataluña).
John Lennon
John Winston Ono Lennon, (Liverpool, Inglaterra, 9 d'ochobre de 1940 – Nueva York, Estaos Xuníos, 8 d'avientu de 1980) foi un músicu, cantante y compositor que saltó a la fama mundialmente como unu de los miembros fundadores del grupu británicu The Beatles y, xunto con Paul McCartney, formó una de les parexes de compositores más esitoses del sieglu XX.
En Liverpool familiarizaríase col xéneru musical skiffle cuando yera adolescente, formando la banda The Quarrymen en 1957 al pie de Paul McCartney, que posteriormente terminaría convirtiéndose en The Beatles en 1960. Cuando'l grupu entamó a dixebrase hasta la so disolución a finales d'esa década, Lennon entamó una carrera como solista, que taría marcada por álbumes críticamente aclamaos, incluyendo "John Lennon/Plastic Ono Band" y "Imagine", asina como icóniques canciones como «Give Peace a Chance» y la propia «Imagine».
Demostró un carácter bien rebelde na música, el cine, los llibros y dibuxos, y nes conferencies de prensa y entrevistes. Foi polémicu al traviés de les sos acciones pola paz, xunto con la so muyer Yōko Ono. 
En 1971, trelladóse a vivir a Nueva York, onde la so oposición a la guerra de Vietnam dio llugar a una riestra d'intentos del gobiernu de Richard Nixon a expulsalu del país, mientres que les sos canciones fueron adoptaes como himnos pal movimientu contra la guerra. Dempués del so auto-impuestu «retiru» de la industria musical en 1975, pa dedica-y tiempu a la so familia, Lennon volvió a surdir en 1980 con un álbum de regresu, "Double Fantasy", pero foi asesináu tres selmanes dempués del so llanzamientu, el 8 d'avientu de 1980, d'un disparu na cabeza perpetáu por Mark David Chapman, un supuestu almirador a quien Lennon -y autografió un discu esa mesma mañana.
 *Unfinished Music No. 1: Two Virgins (con Yoko Ono) (1968)
Cheyenne (Wyoming)
Cheyenne ye la capital del estáu estauxunidense de Wyoming, y tamién la del condáu de Laramie. Ye, colos sos 57.618 habitantes (U.S. Census Bureau, 2010), la mayor del estáu.
Foi fundada en 1867, no que entóncenes yera'l territoriu de Dakota, pol xeneral Greenville M. Dodge nel llugar nel que la llinia de la "Union Pacific Railroad" cruciaba'l ríu Crow Creek, afluente del ríu South Platte. Lo que nació como Crow Creek Crossing fue nomáu después, n'honor de la tribu india homónima, Cheyenne. La ciudá creció bien ceo, porque munchos pensaron que la construcción del ferrocarril diba traer prosperidá al territoriu. Ansina, namái que cuatro meses dempués de la so fundación yá vivíen nella cuatro mil persones. Munches colaron más pal oeste siguiendo la construcción del tren, pero la ciudá, la única del territoriu de Wyoming, convirtióse nel so centru alministrativu y en sé de delles instituciones militares que llegaron a díi de güei, amás de nel cargaderu, nel citáu ferrocarril, del ganáu de tola rodiada.
La so actividá económica ta fuertemente venceyada al sector públicu. Nella tienen la sé la mayoría de les oficines de l'alministración estatal, y, d'otra banda, hai munches persones que trabayen na base aérea militar Francis E. Warren. La ciudá entá ye un ñudu ferroviariu importante, y dientro de los intentos de l'alministración llocal por diversificar la economía de la ciudá, foron instalándose centros de distribución de delles empreses como Lowe's o Wal-Mart. La ciudá ye, tamién, la sé de la empresa de tiendes d"'outlet" Sierra Trading Post, de la de comida rápida Taco John's y de la compañía aérea Great Lakes Airlines. Na rodiada de la ciudá, aprovechando la circunstancia de que Cheyenne ye una de les ciudaes más ventoses d'Estaos Xuníos, tan sacándose alantre proyectos d'instalación de molinos eólicos pa producir enerxía.
Honolulu
Honolulu ("llugar d'abellugu", na llingua de los hawaianos) ye la capital y la mayor concentración urbana del estáu estauxunidense de Hawaii. Ta asitiada al sureste de la islla de Oahu y tenía, nel censu del 2000, una población de 374.701 habitantes, con un total de 998.714 na so área metropolitana en 2015(U.S. Census Bureau). Ye la capital del archipiélagu dende 1845 y alcanzó sonadía mundial el 7 d'avientu de 1941, cuando Xapón atacó los barcos de guerra estaunidenses que taben atracaos nel so puertu, Pearl Harbor, lo que fizo qu'Estaos Xuníos entrara na Segunda Guerra Mundial. Ye, tamién, el llugar de nacimientu del 44º presidente de los Estaos Xuníos, Barack Obama.
La llegada de los primeros pobladores de la zona, polinesios, nun ta clara, pero hai nicios arqueolóxicos qu'amuesen que la zona yá taba poblada nel sieglu XII. El primer européu qu'atracó nel puertu de Honolulu foi el capitán británicu William Brown, qu'aportó a elli en 1794. Munchos vinieron dempués, convirtiendo Honolulu nun puertu d'escala nos viaxes ente Norteamérica y Asia. En 1845 el rei Kamehameha III truxo equí, definitivamente, la capital del so reinu, que primeru taba en Lahaina, na islla de Maui. Esi rei y los sos sucesores modernizaron la ciudá, que se convirtió, de la mano de los descendientes de misioneros protestantes que s'establecieron nes islles, nel centru comercial del archipiélagu. 
Pesie a la turbulenta historia de la ciudá dende finales del sieglu XIX, cola cayida de la monarquía hawaiana en 1893 y la posterior incorporación del archipiélagu a los Estaos Xuníos en 1898, el fueu que l'arrasó en 1900 y l'ataque xaponés en 1941, la ciudá siguió siendo la mayor del archipiélagu, la so capital y el so centru comercial y alministrativu. Tres la so incorporación a Estaos Xuníos produciose un gran "boom" económicu, centráu mayormente nel turismu. 7,6 millones de persones visitaron l'archipiélagu en 2007 , y un 62,3% d'ellos entraron nelli pel aeropuertu internacional de Honolulu. Esta ye, anguaño, una moderna ciudá con munchos rascacielos y docenes d'hoteles nel distritu de Waikīkī, la 29ª con mayor calidá de vida nel mundu desegún un estudio que fizo en 2009 la empresa británica de consultoría Mercer.
La mayoría de les instalaciones industriales y comerciales s'asitien na llanada costera, de la que salen, hacia l'interior de la islla, numberoses llombes y valles que dividen la zona residencial de la ciudá en un garapiellu de barrios y distritos. Hai tamién, dientro del perímetru urbanu, dellos conos volcánicos: Punchbowl Crater, Diamond Head, Koko Crater...
Los principales barrios y distritos de la ciudá son los que vienen darréu:
David Carradine
David Carradine (8 d’avientu de 1936 – 3 de xunu de 2009), nacíu John Arthur Carradine, foi un actor americanu, perconocíu pol so papel de Kwai Chang Caine na serie de televisión de los años 1970 "Kung Fu", y la so derivación de los años 1990, "Kung Fu: La Lleenda Sigue", arriendes del telefilme de 1986 "Kung Fu: La Película". Foi miembru d'una granible dinastía familiar d'actores qu'entamó con so padre, John Carradine. La so carrera como actor, qu'incluyó tanto papeles importantes como menores na escena, na televisión y nel cine, duró cuatro décades. Foi un productible actor de “serie B”, qu'apaeció en más de 100 llargumetraxes y foi nomáu cuatro veces al Premiu Golden Globe. L'últimu nomamientu foi pol so papel central en "Kill Bill", de Quentin Tarantino.
Carradine yera fíu del actor John Carradine, hermanu de Bruce, hermanascu de Keith y Robert Carradine y de Michael Bowe, y tíu de les actrices Ever Carradine y Martha Plimpton. Estudió arte dramáticu na Universidá Estatal de San Francisco enantes de trabayar como actor de cine y televisión.
El 4 de xunu de 2009, Carradine foi alcontráu muertu nun cuartu del hotel Park Nai Lert en Bangkok (Tailandia). Anque los medios llocales informaron de mano que Carradine se suicidara aforcándose nel escusáu del so cuartu nel hotel, el so axente afirmó llueu que la muerte del actor produxérase por causes naturales. Informaciones posteriores indicaron que la muerte nun foi por causes naturales nin tampoco un suicidiu, sinón una muerte accidental por asfixa autocausada al envís d'aumentar la so escitación demientres se masturbaba.
Aparte del so renomáu papel como Kwai Chang Caine en bien dellos episodios, Carradine algamó nomadía como 'Big' Bill Shelly nel filme "El tren de Bertha" (Martin Scorsese, 1972), como'l cantante folk Woody Guthrie n"'Esta tierra ye mio tierra" (Hal Ashby, 1976, como Abel Rosenberg nel filme "El güevu de la culiebra" (Ingmar Bergman, 1977), como Cole Younger en "Foraxíos de lleenda" (Walter Hill, 1980), como Bryant en "Ríu abaxo" (José Luis Borau, 1984), o como Bill en "Kill Bill vol. 1" (2003) y "Kill Bill vol. 2" (2004), dambos dirixíos por Quentin Tarantino. 
Apaeció tamién en numberosos telefilmes, como en "Tú y Yo" (1975) o "Americana" (presentáu al Festival de Cannes en 1981), dambos dirixíos por él mesmu; o "Norte y Sur" (1985).
Carradine ye tamién conocíu por producir y interpretar dellos vídeos nos qu'enseñaba les artes marciales del Tai chi y Qi Gong.
Carradine nun sabía un res de la práutica del kung fu cuando lu escoyeron pal papel de Kwai Chang Caine, pero enfotóse empara na so esperiencia como baillarín. Tamién tenía dalguna esperiencia n'esgrima, en boxéu y en llucha caleyera. Pa la primer temporada de la serie orixinal, David Chow facilitó-y asistencia téunica en kung fu. Dempués foi Kam Yuen el que-y aportó los sos conocimientos. Solo cuando quitaron la serie empecipió Carradine a estudiar artes marciales, primero con Kam Yuen y más tarde con Rob Moses, un estudiante de Yuen. Nunca se consideró a sí mesmu como un maestru del arte, sinón más bien como un divulgador del kung fu. Pal 2003 yá algamara abonda esperiencia nes artes marciales como pa producir y protagonizar dellos videos instructivos sobre Tai chi y Qi Gong. Nel 2005, Carradine visitó'l Monesteriu Shaolin d'Henan, China, como parte de los conteníos estra de la tercera temporada de los DVD de "Kung Fu". Nesta visita l'abá, Shi Yongxin, dixo que reconocía la importante contribución de Carradine al espardimientu del Monesteriu Shaolin y la cultura del kung fu, a lo qu'él retrucó "Toi encantáu de ser útil."
Arriendes de la so carrera como actor, David Carradine foi un músicu talentosu. Cantaba y tocaba'l piano, la guitarra y la flauta, ente otros instrumentos. Los sos talentos musicales integrólos de cutiu nes sos actuaciones tres la pantalla. Fixo delles canciones de Woody Guthrie pa la película "Esta tierra ye mio tierra". Pa la serie "Kung Fu" fixo flautes de bambú qu'incluyó ente los preseos que salíen en pantalla. Dempués fixo delles flautes pa la película "El círculu de fierro", y una d'elles había sacala más tarde en "Kill Bill". Carradine escribió y cantó los temes principales de polo menos dos películes nes que participó, "Americana" y "Sonny Boy". La primer llinia del tema de "Sonny Boy", "Paint", qu'escribió cuando facía "Americana" en Drury, Kansas, en 1973, ta grabada na so sepultura. Escribió y cantó delles canciones p’"American Reel" (2003) y fixo la partitura de "Tú y Yo". Xunto col so hermanu Robert tocaba tamién con una banda, el "Cosmic Rescue Team" (tamién conocíos como "Soul Dogs"), qu'actuaba sobre too en pequeños llocales.
Esta Hora
Esta Hora ye una publicación quincenal editada pola Oficina de Medios de Comunicación Social del Arzobispáu d'Uviéu. Entamó a asoleyase nel añu 1965 según se desprende del so Depósitu Llegal. La distribución del periódicu faise a través de les parroquies de l'Archidiócesis.
Nel añu 2010 constaba de ocho fueyes y formátu periódicu a color y imprimíase na imprenta uvieína Artes Gráficas del Principado.
Bandera de los Estaos Xuníos d'América
La bandera de los Estaos Xuníos d'América (la "bandera americana") tien trelce bandes horizontales bermeyes y blanques alternando d'enriba a embaxo, con un reutángulu azul na parte superior izquierda o cantón (que ye nomáu "xunión") que tien cincuenta estrelles pequeñes blanques, arranchaes en nueve files horizontales de seis estrelles alternado con files de cinco estrelles. Les cincuenta estrelles de la bandera representen los cincuenta estaos nos que ta xebráu'l país y les 13 bandes representen les trelce colonies orixinales que rebelaron escontra la monarquía británica y algamaron ser los primeros estaos de la Xunión. Dellos nomatos pa la bandera son "Barres y Estrelles" (Stars ans Stripes), "Vieya Gloria" ( Old Glory) y el "Pendón Estrelláu" (The Star-Spangled Banner) que tamién ye'l nome del himnu del país.
Estandarte de la Princesa d'Asturies
L'Estandarte de la Princesa d'Asturies ye la enseña personal de l'heriede de la Corona española.
L'estandarte ye un pañu de color azul, de la mesma tonalidá que l'azul de la Bandera d'Asturies, y forma cuadrada, sobro'l que apaez bordáu na so parte central y per dambes cares l'escudu de la Princesa d'Asturies. 
El tamañu de los llaos del estandarte puede ser de:
El guión ye idénticu al estandarte, diferenciándose d'ésti en qu'incorpora un flecu y un cordonín d'oru anudáu nel mástil. El guión ye portáu por un oficial del exércitu, ta ellaboráu en tafetán de seda y caún de sos llaos tien una llonxitú de 800 milímetros.
Gran Comora
Gran Comora (en francés Grande Comore, nome oficial en comorianu Ngazidja) ye una islla nel Océanu Índicu cerca la costa d'África. Ye la islla más grande de la nación comoriana. La mayor parte de al pobación pertenez al grupu étnicu comorianu. La so población nel 2006 taba'l rodiu de los 316,600. La capital de la islla ye Moroni, que ye tamién la capital de la nación. La islla ta formada por dos volcanes, siendo'l Monte Karthala'l puntu cimeru del país con 2361 m. penriba'l nivel del mar. D'alcuerdu cola revisión del 2009 de la costitución del 2002, ta rexida por un gobernador elleutu, como'l restu de islles de la xunión, tando'l poder del gobiernu federal perreducíu. 
Per munchos sieglos, Gran Comora tuvo xebrada en más d'una docena de sultanatos incluyíos Bambao, Itsandra, Mitsamihuli, Bajini, Hambu, Washili, Hamahame, Mbude, Hamvu y LaDombe. Los sultanos yeren conocíos como "falmes". En 1886 el cabezaleru de Bambao, Saidi Ali ibn Saidi Omar, xunifica los sultanatos de Gran Comora nel estáu de Ngazidja, calteniendo l'autonomia de los otros soltanatos. Esi mesmu añu, Francia establez un proteutoráu sobro la islla y en 1893 Saidi Ali foi esllarigáu.
En 1911 Francia anexa la islla y los sultanatos fueren abolíos. En 1975 Gran Comora fedérase con Anjouan y Mohéli pa formar la nación de les Comores. En 1997 les Comores disgréguense darréu la dixebra d'Anjouan y Mohéli. Gran Comora caltiénse como la única islla embaxu control federal. Por embargu nel 2002, Gran Comora rexunifícase coles otres islles cola aprebación d'nueva constitución.
Des Moines (Iowa)
Des Moines ye la capital del estáu estauxunidense d'Iowa. Ye la más grande d'elli, y centru alministrativu del condáu de Polk. Algamó la condición de ciudá, col nome de Fort Des Moines, el 22 de setiembre de 1851. El nome, que foi acortáu, hasta dexalu nel que tien anguaño, en 1857, vien-y del ríu homónimu, que'l so nome significa "ríu dos monxos". La so población yera, nel 2000, de 198.682 habitantes (U.S. Census Bureau), mentantu que nel so área metropolitana viven, según la estimación del 2015, 622.899 persones, que fain d'ella la nonaxésimu primera más grande de los Estaos Xuníos. 
Des Moines ye un importante centru financieru y de la industria los seguros. Delles compañíes, como Principal Financial Group, Meredith Corporation, Ruan Transportation, EMC Insurance Companies o Wellmark Blue Cross Blue Shield, ente más otres, tienen la so sé na so área metropolitana. Amás, la ciudá ye un centru d'operaciones importantes d'otres compañíes como Wells Fargo, ING Group, Nationwide Mutual Insurance Company, Marsh, Monsanto o Pioneer Hi-Bred. Nesti sen, hai que destacar que la revista "Forbes" consideró la ciudá como la meyor pa facer negocios n'Estaos Xuníos nel ránking que fizo nel 2010 .
Des Moines, na so condición de capital d'Iowa, ye un llugar perimportante na carrera pola presidencia de los Estaos Xuníos, una y bones ye'l llugar ú se cellebra'l "caucus" d'Iowa, que ye dende 1972 la primera de les cites estatales nes que los simpatizantes de dambos partidos escueyen al que va ser el so candidatu a la presidencia del país.
La xuntura de los ríos Des Moines y Raccoon ye un llugar que lleva habitáu a lo menos trés mil años. Ello confírmase coles escavaciones arqueolóxiques feches nel "downtown" de la ciudá, que documentaron la esistencia de polo menos trés asentamientos del 1300-1700 e.C.., amás de 15-18 túmulos prehistóricos que s'atribúin a los indíxenes americanos y de los que yá nun queden restos.
L'orixe de l'actual ciudá remóntase a mayu de 1843, cuando'l capitán James Allen dirixió la construcción d'un fuerte na zona de la xuntura los ríos Des Moines y Raccoon. Magar qu'él quería llamar al fuerte Fort Raccoon, el ministeriu de la guerra ordenó-y que lu llamara Fort Des Moines. L'orixe del nome del ríu nun ta claro. Pa unos sedría una deformación de ríu de Moingonas, nomáu ansina pola tribu india que vivía na rodiada; pa otros fai referencia a dellos monxos trapenses que vivíen en cueves a la vera'l ríu; y otros más piensen que'l nome ta rellacionáu cola espresión "De Moyen" ("nel mediu" en francés), que fadría referencia a la so llocalización ente los ríos Mississippi y Missouri. De cualisquier forma, el fuerte foi construyíu pa controlar les tribus indies de los sauk y los meskwaki, que foran desplazaos a esti llugar dende les sos tierres tradicionales, asitiaes al este de lo que güei ye Iowa. Sicasí, en 1846 eses tribus, que nun s'adaptaron al llugar, foron reasentaes notru llugar y el fuerte zarrose.
Sicasí, la zona nun quedó despoblada, porque dellos colonos ocuparon el fuerte abandonáu y les tierres de la rodiada; el 25 de mayu de 1846 lo que fora fuerte convirtióse na sé del condáu de Polk. Cinco años dempués, en mayu de 1851, una riada estragó l'asentamientu, polo que tuvo qu'entamar a reconstruyir lo que, el 22 de setiembre de 1851, convirtióse nuna ciudá. En 1857 acortóse-y el nome a la ciudá, que tomó l'actual y convirtióse na capital del estáu, que primero taba n'Iowa City. La ciudá foi creciendo amodo nos primeros años, y nun diba ser hasta 1866, cuando llegó'l ferrocarril a ella, cuando entamara a medrar enforma.
Magar que yá los soldaos del fuerte teníen recoyío, nos primeros años de vida del asentamientu, carbón de les orielles del ríu pa que'l ferreru tuviera combustible pa la fragua, nun ha ser hasta 1864 cuando entame l'actividá minera organizada. La primer mina de la ciudá, asitiada al norte de la ciudá na oriella izquierda del ríu, escosose deseguida (1873), pero pronto entamó la esplotación d'otros xacimientos. Ansina, en 1893 había 23 mines na zona, lo qu'axudó a que la población de la ciudá medrara hasta tener, en 1900, 62.139 habitantes. Por embargu, pa 1908 les vetes taben agotaes y l'actividá minera paró.
Alredor de 1900 entamaron a desarrollas, dientro del movimientu conocíu como "City Beautiful", una serie de proyectos pa enguapecer la ciudá. A resultes d'ello, hasta la década del 1930 construyéronse, a la vera'l ríu Des Moines y nel estilu nomáu "Beaux Arts", un garapiellu d'edificios públicos, fontes y pontes. Entá se conserven, d'aquella dómina, l'edificiu vieyu de la biblioteca pública y la casa conceyu, amás d'una barandiella decorada qu'entá puede usase p'asomase a ver el ríu. Na ribera d'esti hebo tamién delles fontes, pero foron valtaes nos años 50. Una década na que la ciudá entamó una decadencia industrial que duró hasta los años 80. Nesos años la ciudá espolletó otra vuelta, pero yá non como una ciudá industrial sinon centrada nel sector de los servicios. Simultáneamente, y neto que na mayoría de les árees urbanes estaunidenses, dende los años 60 el centru urbanu tradicional foi perdiendo población, que marchó pa los suburbios.
En 1993 hebo una gran inundación. Llovió enforma en xunu y a primeros de xunetu, y los ríos que s'axunten na ciudá medraron y pasaron perriba de los diques de contención. Al amanecerín del 11 de xunetu l'agua entró nos circuitos del sistema d'abastecimientu d'agua de la ciudá, dexando a un cuartu de millón de persones ensin agua corriente durante 12 hores y ensin agua potable demientres venti díes. La cabera inundación endagora foi la de xunu de 2008.
Bandera d'España
La bandera d'España, conocida como "la rojigualda", foi adotada con tolos sos ellementos d'anguañu'l 5 d'ochobre de 1981 al aprebase la Llei qu'establez la cabera versión del escudu d'España. Ananties, la Constitución del 27 d'avientu de 1978 falaba nel so Artículu 4.1: «"La bandera de España está formada por tres franjas horizontales, roja, amarilla y roja, siendo la amarilla de doble anchura que cada una de las rojas"». Trátase del mesmu deseñu que foi adotáu como bandera nacional d'España nel 1785, y que, a esceición del deseñu adotáu ente'l 1931 y'l 1939 na II República, sólo camudare la triba d'escudu.
Escania
Escania o Skåne en suecu, ye una rexón asitiada nel sur de Suecia, a la que pertenez políticamente. Antiguamente tuviera embaxo soberanía danesa. Yera una de les provincies hestóriques de Suecia, llindiega coles d'Halland, Småland y Blekinge. Anguaño forma parte del condáu d'Escania. La capital ye Malmö. Pela so riqueza en producción de cereales y la so situación estratéxica na entradera del Mar Bálticu tradicionalmente los suecos naguaben por ella, por embargu nun ye hasta'l tratáu de Roskilde de 1658 que Suecia algama la incorporación al so territoriu, ratificada poles paces de Copenhague (1660) y Lund (1679). La universidá de Lund, fundada nel 1668, contribúi a espardir la cultura sueca n'Escania. 
Les principales ciudaes son Malmö, Helsingborg y Lund.
N'Escania falen el dialeutu escaniu del suecu. Esti dialeutu ye delles vegaes consideráu una llingua dafechu (especialmenete polos nacionaliegos escanos), por embargu esta nun ye la opinión de la mayoria de los escanos que dicin que falen suecu y que son suecos. Esti dialeutu ye una variante del suecu con abondes influencies daneses. Tien munchos diptongos y una "r uvular".
La bandera escana ye una variente de les banderes escandinaves, portando como toes elles la nomada Cruz Escandinava nesti casu con fondu bermeyu y cruz mariella. La bandera ye vista davezu n'Escaña, sicasí nun tien un estatus oficial.
Kurt Wallander, personax de fición creáu pol escritor de novela negra suecu Henning Mankell, ye'l protagonista de delles hestories que trescurren n'Escania. Vive y trabaya nel pueblu d'Ystad, 60 km al sudeste de la ciudá de Malmö.
Cruz Escandinava
La Cruz Nordiega o Cruz Escandinava ye una triba de cruz xeneralmente venceyada colos paises escandinavos d'aú ye orixinaria. Toles naciones nordiegues tienen banderes cola cruz escandinava. La cruz ye representada con tolos brazos de la cruz algamando'l borde de la bandera y la parte vertical más averada al mástil en llugar de centrada.
La primera bandera con esti diseñu foi la de danesa Dannebrog; depués Suecia, Noruega, Finlandia, Islandia y delles rexones y autonomíes d'estos paises usáronla d'inspiración pa criar les de so. La noruega foi la primera bandera con una cruz escandinava de tres colores. La cruz representa'l Cristianismu.
Cuchichi
José Menéndez Carreño, Cuchichi, (Uviéu, 12 d'agostu de 1890, 3 d'avientu de 1978), foi un cantante asturianu de tonada.
Entamó a cantar siendo mozu y en 1905, con quince años, ingresó na "Agrupación Coral e Instrumental Ovetense" que más sero pasaría llamase "Orfeón Ovetense". Nel añu 1914 foi escoyíu pol musicólogu Eduardo Martínez Torner pa ilustrar una riestra de conferencies-conciertu na Universidá d'Uviéu sobre la música popular d'Asturies, repitiendo la esperiencia l'añu siguiente, nesta ocasión acompañáu pola so fía Faustina.
Nel "Orfeón Ovetense" coincidiría con José María Martínez Suárez, "Botón (cantante)", col que formaría un dúu que viaxaríen per Cuba y Florida nel añu 1917 de la mano d'Eduardo Martínez Torner. En 1918 grabó en L'Habana el so primer discu cola compañía "La Voz de su Amo". Volveríen Cuchichi y la so fía a tierres cubanes y mexicanes en 1924, nuevamente ilustrando les conferencies de Torner.
A la vuelta d'esti viaxe per tierres americanes la directiva del Orfeón entama un conciertu-homenaxe que sería'l guañu del que naceríen "Los Cuatro Ases", el cuartetu que formaríen Cuchichi, Botón, Miranda y Claverol. El cuartetu caltendría la so actividá ente los años 1920 y 1941, añu nel que morrería Botón lo que llevó a la disolución del cuartetu.
Cuchichi formaría parte de los xuraos de bien de concursos de tonada, siendo integrante del primeru entamáu pol diariu Región.
D'ente los cantares que dexó grabaos destaquen "Soi asturianín", "Los mineros del Fondón", o "A la pipiona".
Crónica de la Tonada Asturiana
Plataforma per Catalunya
Plataforma per Catalunya (PxC, "Plataforma per Cataluña") ye un partíu políticu de Cataluña (España), que'l so núcleu políticu ye la crítica de l'actual política d'inmigración. La Plataforma, yá en 2003, refugó que la calificara como racista y xenófoba, identificándose como un partíu identitario y populista.
El programa políticu de PxC básase na oposición a la inmigración islámica, que considera una amenaza pa los principios democráticos imperantes na sociedá catalana, y reclama l'aplicación de "tolerancia cero" énte la delincuencia y el terrorismu, la defensa de los valores tradicionales de la familia y la protección del mediu ambiente. El partíu propón una regulación más sólida énte la inmigración.
Nes eleiciones municipales de 2003 llogró un 10% de votos na ciudá barcelonesa de Vic, ciudá de la cual ye natural el so presidente, Josep Anglada. Nes eleiciones autonómiques de 2003 llegó a axuntar casi 5.000 votos en toa Cataluña, entá siendo estes les sos primeres eleiciones. Anguaño, tres les eleiciones municipales de 2007 PxC tien conceyales en siete localidaes catalanes: Vic, Manresa, Manlleu, y Roda de Ter (Barcelona), Cervera y Sant Martí de Riucorb (Lleida), Olot (Girona) y Vendrell (Tarragona).
Tres la so fundación, apaecieron n'otres comunidaes autónomes españoles grupos semeyantes colos que PxC caltién una estrecha vinculación. Anguaño ta en funcionamientu la Plataforma per la Comunitat Valenciana (PxCV, Plataforma pola Comunidad Valenciana n'asturianu).
Violencia anticristiana na India
La violencia anticristiana na India refierse a la violencia de motivación relixosa escontra los cristianos n'India, de normal perpretada por nacionalistes hindús.
El númberu d'incidentes de violencia anticristiana multiplicóse desque'l partíu nacionalista hindú Bharatiya Janata empecipiara la so actividá en 1998. Los actos de violencia inclúin la quema provocada d'ilesies, la reconversión forzada de cristianos al hinduismo y les amenaces de violencia físico, distribución de lliteratura amenazante, la quema de Biblies, la violación de monxes, l'asesinatu de sacerdotes cristianos y la destrucción d'escueles, universidaes y campusantos cristianos.
Shito-ryu
Shito-ryu (糸東流, shitōryū) ye una escuela o estilu de Kárate fundáu pol maestru okinawense Kenwa Mabuni (摩文仁 賢和, Mabuni Kenwa) en 1931.
Sensei Kenwa Mabuni nació en 1889 en Shuri, una población daquella na contorna de Naha, actual capital d’Okinawa. Mabuni yera descendiente en 17 xeneración del famosu guerreru Oni Ufugusuku Kenyu.. Quiciabes por mor del so físicu feble, a los 13 años empecipió a deprender Shuri-te col llexendariu maestru Anko Itosu (1813-1915). Mabuni dio-y xera al entrenamientu dellos años, deprendiendo munchos "kates" col so gran maestru. Por exemplu foi Itosu (maestru tamién, ente otros, de Choki Motobu, Gichin Funakoshi y Chotoku Kyan) el primeru en desendolcar los kates "Pinan", que derivaben escurque de l’antigua forma "Kusanku".
Ún de los sos meyores amigos, Chojun Miyagi (cofundador del Goju-ryu), presentó a Mabuni a otro de los grandes d’aquella dómina: Kanryo Higaonna. Mabuni escomenzó a deprender el Naha-te con esti maestru. Anque Itosu y Higaonna enseñaben un estilu "duru-blandiu" d’"Okinawa-te", los sos métodos y intenciones yeren estremaos enforma: el plan d’estudios d’Itosu incluyía téuniques reutes y potentes, como se ve nos kates "Naifanchi" y "Bassai", mientres que’l programa d’Higaonna sorrayaba los movimientos circulares y los métodos de combate más curtios, como se ve nos kates "Seipai" y "Kururunfa". El Shito-ryu céntrase hasta güei en dambos tipos de téuniques, dures y blandies.
Como homenax a los sos maestros, Mabuni llamó “Escuela de Shito” al so estilu. D’esta miente:
Poro, Shito-ryu vien significar la xuntura del estilu Shuri-te d’Anko Itosu col estilu Naha-te de Kanryo Higaonna.
Por aciu de la influyencia de los maestros Anko Itosu y Kanryo Higaonna, danse en Shito-ryu les siguientes formes de trabayu:
Poro esisten nel estilu kates de Shuri-te, de Naha-te y de Tomari-te.
Les posiciones avecen ser naturales, nin mui altes nin mui baxes. Sicasí son de cutiu más baxes nes defenses que nos ataques, como se ve claramente nos kates. Les distintes posiciones úsense en toles direiciones, coordinando, nos movimientos, l’aición de los cadriles y el restu’l cuerpu cola execución de la téunica. La respiración suel ser "natural" nel trabayu de Shuri-te, "natural" y "nogare" (abdominal sin contraición) nel de Tomari-te, y "natural", "ibuki" (abdominal con contraición y espiración sonora) o "ibuki nogare" nel trabayu de Naha-te.
Dientro de les posiciones carauterístiques del Shito-ryu tán:
Les téuniques de defensa avecen ser de mano abierta, con un percorríu curtiu, y execútense normalmente a 45 graos (agarres). Hai tamién delles defenses de mano zarrada, pero éstes busquen cenciellamente evitar el contautu col rival oponiendo d’esmenu fuercia contra fuercia. Los ataques y contrataques suelen ser de puñu zarráu con percorríu curtiu y rápidu, en xeneral arreblagando reuto. Les téuniques de mano y pierna empobínense de cutiu a nivel corporal "chudan" (troncu) y "gedan" (de la vería a la rodiya), anque nos entrenamientos trabáyase tamién a nivel "jodan" (cabeza), y en saltu ("tobi").
Aparte de los kates y el kihon trabáyase muncho en pareyes, por exemplu realizando aplicaciones de "kumite" con control continuu del adversariu hasta finar con un contrataque calteniendo, inclusive, el control en suelu. Trabáyase tamién el control mental, al envís de tresnar los nervios pa situaciones desavezaes o de peligru, entrenando los reflexos, l’axilidá (tanto física como mental) y la rapidez d’inmovilizar al adversariu lo más rápido posible, o torgar temporalmente los sos sentíos o articulaciones calcando con una fuerza y ángulu determinaos nun puntu concretu.
Siguidamente inclúise una rellación d’“armes” corporales utilizaes, ente otres menos importantes, nel estilu Shito-ryu:
Arriendes de les téuniques de defensa clásiques del kárate, el Shito-ryu poseye otra mena de téuniques menos típiques, como son:
La siguiente ye una llista de kates agrupaos por nivel según s’estudien davezu:
Kates Básicos
1er Dan
2u Dan 
3er Dan
4u Dan
5u Dan
6u Dan
Tres la muerte de Kenwa Mabuni desendolcáronse otres escueles de Shito-ryu, pola mor quiciabes de que la muerte d’un fundador trai normalmente un discutiniu al rodiu de quién va asocede-y como cabezaleru, o quiciabes porque munchos maestros que van apruciendo deciden camudar l’estilu y creen nueves sucursales.
Les derivaciones más importantes del Shito-ryu son:
Osasco
Osasco ye una ciudá del estáu brasileñu de São Paulo.
Bandera de Dinamarca
La bandera nacional de Dinamarca conozse col nome de Dannebrog, en danés lliteralmente la "tela danesa" o'l "trapu danés". Ye una cruz escandinava blanca en fondu bermeyu qu'algama'l borde de la bandera y cola parte vertical averada'l mástil en llugar de centrada. Esti diseñu de bandera danés foi adoptada depués pol restu de naciones nórdiques; Suecia, Noruega, Finlandia, Islandia y les Islles Feroe, asina como fasteres d'heriedu cultural y hestóricu nórdicu, como les rexones escoceses de les Islles Shetland y les Islles Orkney. Mentantu la xunión personal de Dinamarca y Noruega, el Dannebrog foi tamién la bandera de Noruega y siguió siéndolo hasta la adopción de la bandera noruega d'anguaño nel 1821.
El Dannebrog ye la bandera d'estáu más vieya del mundu qu'inda ta n'usu por una nación independiente. Enanties d'ella les fuercies daneses usaben l'estandarte'l cuervu, "flag Ravnen" en danés, "Hrafnsmerki" en noruegu antiguu .
La lleenda lliga l'orixe de la bandera cola Batalla de Lyndanisse, tamién nomada Batalla de Valdemar (danés: ""Volmerslaget""), circa Lyndanisse (Tallinn) n'Estonia, en xunu 15, 1219.
La batalla diba mal y la derrota yera inminente. Pero entoncies, cuando los daneses taben por rindise, la bandera cayó del cielu. Garrándola enanties que tocara'l suelu, el rei coyóla nes sos manes y movióla al aire argutu delantre les tropes desfallecíes, dándo-yos esperanza y lliderándolos p'haza la victoria.
El mitu ye nidiu. La bandera, el "Dannebrog" foi dada a los daneses pol mesmu Dios y dende esi día foi la bandera de Dinamarca y de los reis daneses.
Nun hai nengún documentu históricu que sofite esta lleenda. La primera noticia de la lleenda nun apaez hasta 300 años más sero y rellaciona la lleenda con engarradiella más qu'una batalla anque tamién tien llugar n'Estonia; la batalla de Fellin (Viljandi) en 1208.
L'Estandarte'l Cuervu
L'estandarte'l cuervu (en Nórdicu Vieyu, Hrafnsmerki yera una bandera, posiblemente de ñatura totémica, portada por dellos cabezaleros viquingos y otros líderes per toa Escandinavia nos sieglos IX, X y XI. L'estandarte, tal y como apaicía na artesanía nordieca yera triangular, con un borde esterior arrondiáu del cualu colingaben una triba bandes. Asemeyaba en dalgo a una de les veletes tallaes nos barcos viquingos.
Los estudiosos conxeturen que l'estandarte'l cuervu fuera un símbolu del dios Odín, quien yera representáu na compaña de dos cuervos col nome d'Huginn y Muninn. L'usu del estandarte tendría como xida l'amedranar a los enemigos col poder divín d'Odín. 
El cuervu ye una figura icónica mui común na mitoloxía nordica. El dios cimeru, Odín, tenía dos cuervos, Huginn y Muninn ("pensamientu" y "alcordanza" respeutivamente) qu'esnalaben per tol mundu trayéndo-y noticies al so amu. Poro, un de los munchos nomes d'Odín yera'l "dios cuervu" ("Hrafnaguð"). En "Gylfaginning" (c. 1220), l'hestoriador medieval islandés Snorri Sturluson desplica:
Odín taba mui lligáu a los cuervos porque na mitoloxía nordica elli recibía a los guerreros cayíos en Valhalla, y los cuervos tan lligaos a la muerte y la guerra pol so gustu pola carroña. Ye probable que fueren vistos como representaciones de les valquiries, dioses qu'escoyíen a los muertos valiente pa servir militarmente en Valhalla.
El cuervu apaez en cuasi tolos poemes escáldicos que describen la guerra. Facer la guerra yera dar de comer y satisfacer al cuervu ("hrafna seðja", "hrafna gleðja"). Un exemplu d'esto alcuéntrase en "Norna-Gests þáttr", ú Regin recita un poema depués de Sigurd matar a los fíos d'Hunding:
Botón (cantante)
José María Martínez Suárez, Botón, (Uviéu, 19 de xunetu de 1892; 28 de xunetu de 1942), foi un cantante asturianu de tonada, componente del grupu "Los Cuatro Ases".
Formó parte de l"'Agrupación Coral e Instrumental Ovetense" que más sero pasaría llamase "Orfeón Ovetense", y allí coincidiría con José Menéndez Carreño, "Cuchichi", col que más sero formaría pareya y de la mano d'Eduardo Martínez Torner, nel añu 1917, entamaríen una xira per Cuba y Florida.
A la vuelta d'esti viaxe per tierres americanes la directiva del Orfeón entama un conciertu-homenaxe que sería'l guañu del que naceríen "Los Cuatro Ases", el cuartetu que formaríen "Cuchichi", "Botón", Miranda y Claverol y nel que "Botón" exercía como baxu. El cuartetu caltendría la so actividá ente los años 1920 y 1942, añu nel que morrería "Botón" lo que llevó a la disolución del cuartetu.
D'ente les grabaciones dexaes por "Botón" destaquen "Los alleranos", "Tengo de subir al puertu", "Carretera d'Avilés", "Los alleranos" o "Soi de Pravia".
Lada
Lada ye una parroquia del conceyu asturianu de Llangréu. Ta asitiada na fastera occidental del conceyu y llenda al norte coles parroquies llangreanes de Riañu y Barros, al noreste cola de La Felguera, al este cola de Sama, al oeste cola de La Venta y al sur col conceyu de Mieres. La so parte urbana conforma'l distritu de Lada, ún de los seis qu'integren la ciudá de Llangréu, capital del conceyu. 
Aparte d'ella viven, nos sos 12,13 km² d'estensión, 648 persones (INE, 2009), que se reparten ente los llugares de Les Bories, Caufel, El Caliyu, El Campurru, La Casanueva, Cuturrasu, Los Cuarteles de Peñarrubia, La Cuesta Naval, Les Fayes, Lo Frayoso, La Granda, La Xusta, La Llana'l Pandu, El Llindión, La Manigua, La Nisal, El Pandu, Pedrazos, Pedrea, Pelabraga, La Pértiga, El Pontón, El Rebollín, Samiguel, Santianes, El Valle, Veneros y Conforcos.
El club más destacáu de la collación ye l’equipu de fútbol Lada Langreo C.F., fundáu en 1987 y que na temporada 1991-1992 algamó a disputar la Tercera División.
La Venta (Llangréu)
La Venta ye una parroquia del conceyu asturianu de Llangréu; ye una de les dos del conceyu (la otra ye Tiuya) que nun tien parte urbana integrada na ciudá de Llangréu. 
Formóse'l 1 de xunetu de 1887 pola xuntura de dellos pueblos que pertenecíen daquella a Lada y otros que yeren de Riañu. La primera de les parroquies nomaes aportó a la nueva entidá los llugares de El Caburniu, El Carme, Cebosa, El Folguerón, La Raposa, San Tiso y Sarrellana, amás de los de La Viesca, La Vega y Trapa, que yá nun apaecen nel nomenclátor municipal nin nes estadístiques del INE. El restu de los pueblos, esto ye, La Venta, La Cantera, La Casa Medio, La Espina, Espineo, La Güeria, La Llana, Llandoso, Llaneces, Llantamartín, Ribero y El Rucio, pertenecíen, primero d'esa fecha, a la parroquia de Riañu.
Foi nel llugar de La Venta, designáu pola so centralidá nel territoriu como cabeza parroquial, nel que se construyó la ilesia parroquial, consagrada a la Virxe del Carme. El territoriu tien una estensión de 9,10 km² y llenda al norte cola parroquia de Riañu, al este cola de Lada, al sur col conceyu de Mieres y al oeste col d'Uviéu. Nelli viven (INE, 2009) 328 habitantes.
Fuercies Armaes d'España
Les Fuercies Armaes d'España (FFAA o FAS) son una organización de calter oficial encargada de la defensa nacional d'España. El mandu supremu correspuende al rei d'España, Xuan Carlos I, según l'artículu 62 de la Constitución. Les Fuercies Armaes son miembros activos de la OTAN, del Eurocuerpo y de los Grupos de combate de la Unión Europea.
España nestos momentos tien delles misiones actives nel estranxeru: n'El Líbanu con 1.070 efectivos, en Bosnia y Hercegovina con 250 efectivos y n'Afganistán con 1290 efectivos. N'avientu de 2006, el Gobiernu d'España alcordó caltener en 7.000 el númberu máximu de soldaos esplegaos.
Les Fuercies Armaes Españoles cuntaben a empiezos de 2010 con un númberu averáu de 135.000 militares n'activu (47.500 militares de carrera, 1.500 de complementu y en redol a 86.000 soldaos de tropa y marinería), según 10.000 reservistas voluntarios.
España pertenez a la OTAN dende 1982 y ratificólo en referéndum en 1986. Les condiciones fueron l'amenorgamientu de bases aereu y militares norteamericanes allugaes n'España dende 1953, añu en que se roblaren los primeros alcuerdos con EEXX dende la Segunda Guerra Mundial, y la non integración nel aparatu militar de l'Alianza Atlántica. Dambes siguen ensin cumplise. Dende la llegada de la democracia, el contactu directu con naciones democrátiques, la progresiva introducción d'España nos asuntos internacionales, la profesionalización del Exércitu de Tierra, la Armada y el Exércitu del Aire, xuntu col esfuerciu económicu realizáu, fixeron que les fuercies armaes españoles ameyoraren considerablemente.
Les Fuercies Armaes Españoles tienen unos 2.600 soldaos esplegaos nes cuatro misiones de paz actives qu'hai nel estranxeru: 
Les Fuercies Armaes Españoles, tamién participaron nos últimos años n'otres misiones, sobremanera humanitaries y d'observación: en Albania en 1999, Mozambique, en marzu de 2000, República de Macedonia en 2001; Haití en 2004, ya Indonesia, en 2005. En 2006, España participó en Darfur (Sudán) cola unviada d'observadores y en República Democrática d'El Congu.
Los presupuestos del Ministeriu de Defensa pal añu 2008 xubieron a 8.494.107.080 €, con una medría del 5,63% respectu l'añu 2007. Eso supon el dineru apurríu directamente al Ministeriu, al cual hai que suma-y el dineru apurríu a organismos adscritos al mesmu, según les tresferencies ente subsectores (del mesmu o d'otros ministerios), pa un total de 9.729.305.240 €.
Nel añu 2009 el presupuestu xubió a 8.255.772.260 €, con un total consolidáu tres trespasos y dineru apurríu a otros organismos de 9.394.313.070 €. Siguiendo la llinia descendente, la previsión pa 2010 ye de 7.694.862.260 € pal Ministeriu, con un total consolidáu final de 8.817.147.570 €, un amenorgamientu del 6,14% respectu al 2009.
El mandu supremu de les Fuercies Armar osténtalo el Rei d'España como Capitán Xeneral, magar el mandu operativu recai'l Xefe del Estáu Mayor de la Defensa (JEMAD) que dirixe'l Estáu Mayor de la Defensa, y qu'ostenta empléu de Xeneral d'Exércitu, Xeneral del Aire o Almirante Xeneral, dependiendo del exércitu al que perteneza. El restu de la cúpula militar ta formada por Xefe del Estáu Mayor del Exércitu de Tierra (JEME), Xefe del Estáu Mayor del Exércitu del Aire (JEMA) y el Xefe del Estáu Mayor de l'Armada (AJEMA), que dirixen, de la mesma, caúna de les armes del Exércitu español.
Asturianu de clas baxa
Col nome d'asturianu de clas baxa faise referencia a les deturpaciones que tien la llingua nel llinguax y na espresión por mor de la baxa condición social de los falantes. Dacuando ye lluendio estremar lo que ye un asturianu de clas baxa de lo que ye amestáu de clas baxa, pos ye esta la variedá de la llingua na que s'espresen davezu les persones d'estes carauterístiques socioeconómiques.
Miranda (cantante)
Vicente Miranda Rodríguez, Miranda, (Uviéu, 3 de xunetu de 1897; 22 de marzu de 1975, foi un cantante asturianu de tonada, componente del grupu "Los Cuatro Ases".
Miranda formó parte del Orfeón Ovetense, cola voz de barítonu, onde coincidiría colos que más sero seríen compañeros de so en "Los Cuatro Ases", "Cuchichi", "Botón" y Claverol. El cuartetu caltendría la so actividá ente los años 1920 y 1941, añu nel que morrería Botón lo que llevó a la disolución del cuartetu.
Formaría parte del xuráu del primer concursu de canción asturiana del diariu Región, que tendría llugar nel "Salón Babel" d'Uviéu, en 1948, xunto con "Cuchichi", Aquiles Sorribas y Juan Uría Ríu.
El cantante cuenta con una calle que-y dedicó l'Ayuntamientu d'Uviéu.
Crónica de la Tonada Asturiana, d'Ismael González Arias
Qigong
Qigong ye un términu mandarín usáu pa describir dellos sistemes chinos d’entrenamientu físicu y mental empobináu a la salú, les artes marciales y el desarrollu personal.
Qigong, o Chi Kung (términu equivalente según la romanización Wade-Giles), ye una romanización de dos caráuteres chinos: "Qì" (气, 氣) y "Gōng" (功). La definición que suel atopase nos diccionarios de la pallabra “qi” inclúi los significaos d’“aliendu”, “aire”, “gas” y “vapor”, pero pue tamién usase nun contestu de descripción de la rellación ente materia, enerxía y espíritu. La definición del diccionariu pa “Gong” (功) ye davezu “realización”, “ésitu”, “bon resultáu” (referío a trabayu, exerciciu, disciplina). Les dos pallabres combínense pa describir sistemes y métodos de “trabayu enerxéticu” y remanamientu de la enerxía intrínseco a los organismos vivientes.
Esisten bien delles téuniques diferentes de "qigong". El qigong pue prauticase col cuerpu relaxáu o en movimientu, y prever movimientos predeterminaos o non (qigong espontaneu). En China, munches formes tradicionales de qigong tán rellacionaes cola medicina, con corrientes de pensamientu espiritual o relixoso como’l Taoísmu, el Budismu y el Confucianismu, asina como coles artes marciales.
Sicasí los principios referenciales cambien acordies cola finalidá cola que se prautica’l qigong. Pa fines terapéuticos o hixénicos, el qigong vencéyase a los principios de la medicina tradicional china. Si se prautica con fines espirituales, básase nos principios rellacionaos cola alquimia china y coles indicaciones del pensamientu espiritual o relixoso al que sirve. Ensin embargu nel casu de la práutica como arte marcial, munchos estilos de qigong refiérense a les correspondientes corrientes espirituales y culturales de pensamientu nes que se desendolca l’usu marcial d’esta disciplina.
Les reaiciones énte la práutica del qigong son perestremaes. La mayoría de los médicos occidentales, una parte de los médicos tradicionales chinos y el mesmu gobiernu chinu, consideren el qigong principalmente dende’l puntu de vista del exerciciu físicu, viéndolu como una práutica conxunta de téuniques de control de la respiración y del movimientu que pue contribuyir a caltener la forma y la condición física. Otros siguen un puntu de vista más metafísicu, llegando a caltener que la respiración y los exercicios de movimientu tienen una importante influyencia sobre les fuercies del universu; y este aspeutu del qigong tovía vien xeneralmente considerándose como una creyencia.
El qigong nun foi creáu por un solu individuu, sinón que ye’l resultáu de milenta años d’esperiencia de los chinos nel usu de la enerxía pa tratar malures, promover la salú y la llonxevidá, ameyorar les habilidaes de llucha, espander la mente, algamar diferentes niveles de consciencia y desarrollar la espiritualidá. Les diferentes téuniques de qigong desendolcáronse separadamente en diferentes partes de China, pero en munchos casos influyéronse mutuamente.
Deriváu d’antigües téuniques conocíes como "Tao Yin", el qigong talu como se conoz güei data de la Dinastía Han (206 aC - 220 dC), cuando entamó a sistematizase. Ún de los documentos históricos más antiguos que reflexen lo qu’anguaño conocemos como qigong ye l’esbozu pintáu en seda atopáu nun enterramientu de la ciudá china de Ma Wang Tui, que data de la época de la dinastía Han. Sicasí l’usu mesmu del términu qigong ye relativamente recién, darréu que data de principios del sieglu XX, siendo actualmente utilizáu pa referise a bon númberu d’exercicios físicos destinaos a desendolcar la fuercia (física, enerxética, mental o espiritual) o pa fines terapéuticos, per aciu de la utilización de la enerxía vital Chi, o Qi.
Actualmente tan realizándose dellos estudios científicos sobro la eficacia de les práutiques de qigong y sobro los sos principios. A principios de la década de 1970 lleváronse a cabu nueves investigaciones que demostraron a traviés de métodos científicos occidentales los efeutos del qigong nel cuerpu humanu y la esistencia del "Qi". D’ente elles destaca la de Gu Hansen y Lin Houshen, del Institutu de Qigong y Medicina China de Shanghai, que demostraron que’l Qi pue midise con sensores infrarroxos, con resultaos aldericaos y aceutaos con entusiasmu pola mayoría de la comunidá científica internacional. Tamién foron anovadores les investigaciones del maestru Yan Xin.
Magar qu’entá ye una práutica vista con escepticismu por munchos miembros de la comunidá médica n’Occidente, la Organización Mundial de la Salú (OMS) incluyóla ente les formes de Medicina Tradicional China qu’encamienta incluyir nos sistemes de salú.
Qigong ye un términu que nun pue venceyase a una determinada práutica. El so significáu ye tan ampliu como’l de la pallabra ximnasia n’Occidente, pudiendo aplicase a práutiques con carauterístiques bien estremaes. Poro, hai milenta variantes d’estes práutiques que bramente pueden llamase "qigong". 
Ún de los criterios pa la so clasificación dixebren estes práutiques en dos llinies principales: estátiques y dinámiques. Dambes tienen en común la busca de la unidá de cuerpu y mente nun equilibriu harmoniosu.
Per otra parte delles formes de qigong empléguense non sólo como una forma terapéutica p’ameyorar la salú del prauticante, sinón tamién como un preséu pa tratar la salú d’otres persones. La forma más común d’esti últimu usu valse de la “imposición de manes” y de la intención del terapeuta d’empobinar o tresmitir della enerxía propio al paciente.
La práutica del qigong vencéyase tamién a delles artes marciales chines, como’l Tai Chi. Nesti sen, arriendes de ser una forma d’ameyorar la salú del prauticante de Tai Chi, el qigong pue emplegase como métodu de defensa o d’ataque.
Los diferentes tipos de qigong pueden tamién clasificase en cinco escueles principales, según los sos propósitos o les influyencies que recibieren:
En cuantes a práutiques concretes, ente les más conocíes anguaño destaquen les siguientes:
Santa Rosa
Santa Rosa ye una parroquia del conceyu de Mieres, nel Principáu d'Asturies. Asítiase na fastera nororiental del conceyu, y tien una estensión de 24,99 km². Llenda al norte y l'este col conceyu de Llangréu, al sur cola parroquia de Turón, al oeste cola de Mieres Extrarradio y al noroeste cola de La Peña. Estiéndese pela cuenca alta y media del ríu San Xuan, y compriende los núcleos de poblaciónde L'Acibíu, L'Acíu, Agradiellos, Baltesara, El Barrio Solano, El Cabanín, El Quempu, La Cantera, El Cantiquín, El Quentu, Quentuserrón, La Carba, El Carbayón, Carrespientes, La Casacima, La Casería, El Colléu, Cutuperal, El Cruce, Entelosríos, La Felguera, El Fresneal, La Insierta, La Envernal, La Llonga, La Yana les Duernes, La Llavaera, La Mozquita, Los Nadales, El Peñón, Piedrafita, Planta, Polio, Los Pontones, El Prurriúndu, Los Quintanales, El Rebullu, Respines, Returbiu, Santa Rosa, Santu Miano, La Segá, El Sordán, Los Torneros, Vegaotos, El Vescón, La Xagosa, El Campizu, La Corranuxa y El Cau.
La so capiella fundóse nel añu 1686, nel llugar de La Masera, que yera'l nome primitivu del pueblu.
Claverol
Enrique Claverol Estrada, Claverol, (Uviéu, 31 d'ochobre de 1892; 16 de marzu de 1950), foi un cantante asturianu de tonada, componente del grupu "Los Cuatro Ases".
En 1907, enantes de cumplir los dieciséis años d'edá, ingresó cola voz de tenor na "Asociación Coral e Instrumental Ovetense", que más sero pasaría a llamase "Orfeón Ovetense", y allí conocería a "Cuchichi", "Botón" y Miranda colos que formaría'l grupu "Los Cuatro Ases" nel añu 1920. El cuartetu caltendría la so actividá hasta 1942, añu nel que morrería "Botón" lo que llevó a la disolución del grupu.
Graf Zeppelin
Graf Zeppelin tien varios significaos:
Bandera de Finlandia
La bandera de Finlandia foi adoptada'l 29 de mayu de 1918, cuasi seis meses dempués de la independencia'l país, magar que la llei que regula'l so usu actualmente ye de 1978. Ta formada por una cruz azul sobro fondo blancu. Hai dos variantes oficiales d'ella: la bandera nacional y la bandera oficial del estáu.
La bandera nacional ye rectangular, con una proporción 11:18 (altor:anchor). La cruz tien un anchor de trés unidaes, ta situada a una altura de cuatru unidaes y ye de color Pantone 294C. Dende l'asta hasta la cruz la bandera tien un llargor de cinco; eso, colos trés d'anchor de la cruz, dexa diez unidaes de llargor hasta'l final de la bandera. Ye la bandera qu'usen los ciudadanos, les empreses y organizaciones y los conceyos y rexones finlandeses, y puede facese usu d'ella llibremente.
La bandera oficial del estáu, que tien dos variantes posibles (rectangular y de trés puntes), tien inscritu nel cuadru que formen los dos brazos de la cruz al cruciase l'escudu oficial del país, y ye un poco más llarga que la otra, con una proporción 11:19 y puntes de cinco unidaes de llargor. Na so forma rectangular úsenla toles instituciones de los gobiernos nacional y provinciales, quitando la policía y los xulgaos, los cabildros catedralicios de les dos ilesies nacionales (la evanxélica luterana y la ortodoxa) y los barcos civiles del país. La so versión con trés puntes úsase namái como insignia naval de l'Armada finlandesa. Úsase tamién, con una cruz de la llibertá (una condecoración de los países nórdicos) nel cuadrante superior izquierdu, como bandera presidencial.
La bandera de Finlandia, llamada tamién "Siniristilippu" (la bandera de la cruz azul), tien el so orixe remotu nun diseñu qu'usó, por primer vegada, un club náuticu de Helsinki, nomáu Nyländska Jaktklubben, en 1861. Esa bandera llevaba, amás de la cruz, les armes de la provincia d'Uusimaa na parte superior izquierda. La bandera, menos no que cinca a la posición de la cruz, yera asemeyada a la del club náuticu de San Petersburgu, que se fundara un añu anantes, que, pela so parte, taba inspirada na insignia de l'Armada rusa.
Una y bones el país algamó la independencia en 1917 fízose un concursu pa dá-y una bandera al nuevu estáu. La mayoría de los diseños yeren bien basaos nos colores actuales, blancu y azul, o bien nel coloráu y el mariellu, que son los del escudu del país. Ansina, una de les propuestes yera d'un diseñu asemeyáu al de la bandera de Dinamarca, pero con una cruz mariella sobro fondo coloráu. Demientres que'l concursu nun se resolvió usose como bandera oficial una col escudu d'armes del país sobro fondo coloráu.
Cayu Xuliu César (dixebra)
Cayu Xuliu César pue referise a varios personaxes de la Roma antigua:
Xuliu (dixebra)
Xuliu pue referise a:
Julio
El nome Julio pue facer referencia a distintes persones:
Julio Anguita
El nome Julio Anguita pue referise a una de les siguientes persones:
Julio González
Julio González ye'l conxuntu del nome propiu, en castellanu, Julio y l'apellíu González que pue referise a:
Julio Iglesias (dixebra)
Julio Iglesias pue referise a:
Julio Jiménez
Julio Jiménez ye'l conxuntu del nome propiu en castellanu "Julio" y l'apellíu Jiménez que pue referise a:
Julio Martínez
Julio Martínez ye'l conxuntu del nome propiu, en castellanu, "Julio" y l'apellíu Martínez que pue referise a:
Julio Romero
Julio Romero ye'l conxuntu del nome propiu en castellanu "Julio" y l'apellíu Romero que pue referise a:
César
César pue referise a:
Xuliu César (dixebra)
Xuliu César pue referise a:
Julio César
Julio César pue referise a:
Y Ddraig Goch
La bandera de Gales, conozse como (Y Ddraig Goch, lliteralmente, "el dragón bermeyu"). L'usu rexistráu más antiguu d'un dragón pa representar a Gales apaíz na "Historia Brittonum", escrita'l rodiu'l 820, pero la tradición popular diz que foi l'estandarte del rei Arturu y otros cabezaleros celtes. Nos reinaos de la dinastía Tudor, el dragón bermeyu yera usáu como sofitu nel escudu rial d'Inglaterra (yera un de los sofitos, l'otru un lleón inglés).
El dragón bermeyu úsase davezu en cualisquier cosa galesa, siendo usada n'abondes instituciones privaes y públiques del país de Gales (ex: L'Asemblea Galesa, Turismu Gales o gobiernos llocales como los de Blaenau Gwent, Cardiff, Carmarthenshire, Newport, Rhondda Cynon Taf, Swansea, y entes deportivos como l'Institutu Galés de Deportes, l'Asociacion Galesa de Fútbol, Newport Gwent Dragons, London Welsh RFC, etc.)
Jorge García Torre
Jorge García Torre (, Xixón) ye un futbolista asturianu que xuega de defensa nel [[na temporada 2010-11 xuega nel [[C. F. Rayo Majadahonda]] de la [[Segunda División B d'España]].
[[Categoría:Futbolistes del Real Sporting de Xixón]]
[[Categoría:Futbolistes del Club Gimnàstic de Tarragona]]
[[Categoría:Futbolistes del Club Deportivo Lugo]]
[[Categoría:Futbolistes d'Asturies]]
Cruz Celta
La Cruz Celta, n'irlandés "cros Cheilteach", n'escocés "crois Cheilteach" y en galés "croes Geltaidd", ye un símbolu que combina la cruz con un círculu al rodiu de la interseición. Nel Cristiansmu Celta usábase xunto cola cruz llatina, siendo la primera usada pa faer les llamaes cruces altes, llargues cruces de piedra decoraes. Col resurdimientu celta del sieglu XIX la cruz, davezu decoraes con interllaos y otros motivos celtes, fixéronse perpopulares en tumbes y otros usos, calteeniendo la so popularidá inda anguaño, espeardieodo abondo lloñe de les Islles Britániques, el so llugar de ñacienza.
Dende'l resurdimientu nos años 50 del sieglu XIX, la cruz celta foi usada davezu nes tumbes d'Irlanda y Escocia, a la escontra del usu medieval, cuando yera típicamente usada en monumentos públicos. La cruz celta agora apaíz en xoyes, camisetes, tatuaxes y toa triba de aperios. Tanto la Gaelic Athletic Association como la selleición nacional de fútobol d'Irlanda del Norte usen versiones de la cruz celta nos sos logos y anuncies. 
La cruz celta ye un símbolu mui popular ente grupos y persones d'idioloxía racista, neonazi y faxista. N'Alemaña, la cruz celta foi adoutada por un partíu neonazi illegalizáu, el (VSBD/PdA), lo qu'acarreó la illegalización del símbolu mesmu. Anque hebo dubies sobro la llegalidá de la medida foi ratificada pol tribunal supremu alemán.
Navarro
Navarro fai referencia a dellos artículos:
Bayas (dixebra)
Bayas pue referise a:
Defensa personal
La defensa personal ye un conxuntu de midíes en visu a la defensa d’unu mesmu o de les sos propiedaes, o a protexer a otros de l’agresión física que los amenaza. L’usu del conceutu de llexítima defensa como xustificación llegal del usu personal de la fuercia énte’l peligru pue atopase en munchos códigos llegales, pero la so interpretación estrémase de manera. Xeneralmente pa ser esculpáu de cualesquier clas de delitu que pudiera provocar lesiones (como asaltu, asaltu con violencia y homicidiu) usando la xustificación de la defensa personal, ye menester que’l defensor pruebe la esistencia d’agresión illexítima o estáu de necesidá, ello ye que taba nuna circunstancia na que nun defendese nel intre había llevalu de secute a la muerte, o a daños graves a la so persona o propiedá, y qu’emplegara pa torgalo medios proporcionales.
En política, el conceutu de defensa nacional o coleutiva pa responder a una agresión armada refierse a una guerra defensiva entamada pol estáu, y ye ún de los posibles criterios de la teoría de la “guerra xusta”.
La defensa personal física tien tres componentes: téuniques, métodos d’entrenamientu y estratexes. Les téuniques consisten en movimientos, bloqueos y contrataques. El movimientu primariu ye fuxir primero de lluchar, y, cuando nun queda otro, bloquiar tolos golpes que se pueda y cutir darréu en partes vitales del cuerpu. Los métodos d’entrenamientu son les habilidaes que los estudiantes de defensa personal prautiquen pa deprender a usar les téuniques. Y la estratexa refierse a la planificación de cómo y cuando usar les téuniques. Ensin estos tres componentes en xunto, la defensa personal física ye fácil que falle.
Munchos estilos d’artes marciales prautíquense pa la defensa personal o inclúin téuniques de defensa personal. Dellos estilos entrenen sobre too con esti oxetivu, mientres qu’otros pueden tener una aplicación eficaz pa la defensa personal. Pa meyor valir pa esti fin, munches escueles modernes d’artes marciales usen una combinación d’estilos y téuniques de les artes marciales, y davezu diseñen a midida l’entrenamientu pa l’autodefensa al envís d’axustalu a los moos de vida, ocupación, edá, xéneru, y capacidaes físiques y mentales de los prauticantes.
De cutiu les téuniques de defensa a mano vacía más eficaces son un puñáu d’habilidaes executaes de forma cenciella y ensin procuru que s’usen pa “dar y marchar”, más qu’habilidaes percomplexes y precises qu’avecen esteriorase baxo presión. El deprendimientu d’estes téuniques de defensa a mano vacía céntrase n’aumentar la confianza y la conciencia, non en vencer a un oponente. Una bona enseñanza nesti tipu de defensa va aportar téuniques simples y d’altu impautu en visu a distrayer momentáneamente o a desequilibrar al atacante pa que la víctima pueda fuxir. Otra téunica, peligrosa si nun ye mui espertu’l prauticante, empara de namái pegar golpiando rápido, ye esperar a que l’otru faiga un movimientu y entós usar un contrataque básicu que lu dexe ensin proteición. Les táutiques de combate cuerpu a cuerpu, como’l Kapap o’l Krav Maga, aprienden ataques preventivos pa cuando yá ta claro que la situación tresllomba’l puntu de non retornu y l’amarraza ye inminente. Siempre ye meyor atacar primero, solmenando un refileru de golpes escomanaos nel menor tiempu posible, y escapar.
En dellos países ye llegal usar o llevar armes (por exemplu cuchiellos, armes de fueu o palos) en visu a la defensa personal. Pero n’otros esto pue ser illegal o riquir una llicencia, o bien pue ser llegal llevar encima unos oxetos ensin llicencia, mientres qu’otros, sobre too armes de fueu, non. Les torgues pal usu d’armes pa la defensa personal son una fonte d’alderique en dellos países, oponiéndose los derechos a la defensa propia escontra los esfuercios pa combatir el crime violento per aciu de restrinxir l’accesu a les armes comunes.
Los oxetos cotidianos, como bates de béisbol o espráis, pueden usase tamién como armes improvisaes pa la defensa personal, pero nun son seique tan efeutives como les armes construyíes pa esti propósitu. Delles armes non mortales, como’l Kubotan, diseñáronse tamién p’asemeyar oxetos cotidianos, como los llaveros.
Los espráis de pimienta y les pistoles d’electrochoque son alternatives non mortales pa la defensa personal, llegales en dellos países. Los espráis de pimienta lleguen a alcanzar los 6 metros, y actúen esquitando un líquidu o espluma que contién axentes químicos altamente irritantes. Les pistoles d’electrochoque de bolsu funcionen provocando un choque llétricu incapacitante, y pa que sían eficaces tienen que facer contautu col asaltante, quitando los “tasers”, qu’empleguen electrodos refundíos por gas conectaos al “taser” por unos alambres conductores que tresmiten el choque.
La “defensa personal verbal”, que dalgunos autores llamen “yudu verbal”, refierse a usar les pallabres pa prevenir, esfrecer, o torgar un intentu d’asaltu. Ye una manera d’usar les pallabres como armes. Esti tipu de resolución de conflictos remana l’usu de la voz, el tonu y el llinguax corporal pa calmar una situación potencialmente violenta enantes de que la violencia se faiga real. Davezu esto inclúi téuniques como dir a un requexu que facilite’l tiempu muertu, y empobinar la espirica a individuos del grupu que tean más tranquilos.
Katy Mattingly define la “defensa personal verbal” nel sen de simplemente dicir non o refugar repetidamente un pidimientu o dicir lo que se quier de daquién que trespasa una llende, o pue suponer un escenariu más complicáu nel que ye menester refugar engarrase verbalmente con daquién lladín, poner llendes y finar la espirica.
Suzette Haden Elgin, autora de “L’Arte Suave de la Defensa Personal Verbal”, opina que la defensa personal verbal funciona contra los ocho tipos más comunes de violencia verbal, y empón y refuga potenciales amarraces verbales. 
Pa la defensa personal ye perimportante ser conscientes de les situaciones potencialmente peligroses y evitales. Los atacantes avecen ser más altos y más fuertes, y normalmente o van armaos o tienen un cómpliz. Estos factores faen que davezu nun seya posible vencer en combate al atacante. Al envís d’atacar, un enemigu pue considerar tres elementos: deséu, distancia y decisión. Si ún d’estos elementos pue desaniciase, un ataque pue evitase ensin recurrir a la defensa personal física. Cuando nun ye posible evitar l’amarraza, alcuéntrase davezu una oportunidá meyor lluchando pa escapar. Estos métodos llámense de cutiu “téuniques de fuximientu”.
Les alarmes personales son una forma de defensa personal pasiva. Una alarma personal ye un aparatu pequeñu, de bolsu, qu’emite soníos fuertes, altos y de llargu alcance, pa refugar a los atacantes por mor de que’l ruíu va llamar l’atención de los pasiantes. Les alarmes de los nácaros tamién pueden funcionar como llocalizadores o aparatos d’alarma, como los que provoquen alerta nes piscines, que s’usen p’aidar a prevenir situaciones peligroses arriendes d’alloñar a posibles agresores.
Los Cuatro Ases
Los Cuatro Ases de la Canción Asturiana foi un grupu vocal de tonada del que formaron parte Cuchichi, Botón, Miranda y Claverol.
Depués de la vuelta de la xira de "Cuchichi" per tierres americanes, en 1920, el direcor del Orfeón Ovetense, Galo Borbolla, tien la idea de xuntar a les meyores voces del Orfeón nun cuartetu. El primer director de Los Cuatro Ases sería Luis Ruiz de la Peña.
El primer discu d'esta formación grabaríenlu en San Sebastián y nél cantanríen pieces de forma individual o como cuartetu.
El cuartetu caltendría la so actividá hasta l'añu 1941, nel que muerre "Botón".
Dragón
El dragón (del llatín "draco", y ésti del griegu δρακων, "drakon", ‘víebora’ o ‘serpiente’) ye un animal mitolóxicu qu'apaíz de xeitos diversos en delles cultures de tou'l mundu, con diferentes simbolismos aasociaos.
Les interpretaciones más conocíes de dragones son los Dragones europeos, derivaos de la tradición popular y de la mitoloxía de Grecia y Prósimu Oriente, y tamién les de Dragones orientales. La pallabra dragón deriva del griegu ("drákōn"), "dragón, serpiente d'escomanáu, o serpiente d'agua", que probablemente venga del verbu "ver nidiamente".
Grifu
El grifu, (del griegu: γρύφων, "grýphōn", o γρύπων, "grýpōn", n'arcaicu "γρύψ", "grýps", qu'agarra), ye una criatura mitolóxica, amiestuu de lleón y d'aigla. El lleón yera consideráu tradicionalmente'l rei de les besties y l'aigla'l rei de los páxaros, asina que'l grifu yera encamentáu como una creatura especialmente maxestuosa y brengosa. Los grifos yeren conocíos por guardar grandes ayalgues. Los grifos apecieron en casi tolos bestiarios mediavales y yeren mui populares como figures heráldiques na Edá Media.
El grifu ye un ser mitolóxicu qu'amiesta carauterístiques físiques del lleón y del aigla. Presenta la tiesta y les ales d'un aigla y el cuerpu, les pates traseres y la cola del lleón. Les estremidaes delanteres son garres d'aigla, tratándose del "opinicus" si éstes son pates de lleón, sigún la tradición heráldica inglesa. Tien oreyes llargues, de lleón pero acabes na punta como una pluma. De xemes en cuando, pue apaecer con oreyes de caballu, tratándose entós d'un híbridu ente grifu y yegua nomáu hipogrifu.
Les primeres referencies orales que s'alcuentren sobre esti ser mitolóxicu proceden del Oriente Mediu, apaeciendo en grabaos y pintures de la zona. Alcuéntrense tamién representaciones d'amiestos ente lleones y páxaros dataes nel 3300 a.E. n'Exiptu.
Por embargu, la primera representación de grifos como tal son los frescos del sieglu XV a.E. nel Salón del Tronu del Palaciu de Knossos, de la Edá del Bronce, restauraos por Sir Arthur Evans, pa siguir siendo una tema decorativa en tol arte griegu arcáicu y clásicu. Na Grecia Clásica, los grifos van proceder del país de los hiperbóreos, domesticáu pol dios Apolo pa usalu como montura y guardián de la crátera del vinu sagráu de Dionisiu.
Ye un animal principal pa la mitoloxía persa, onde se lu consideraba "proteutor de la bruxería del mal y de la calumnia secreta" . Ye importante esta referencia porque identificarase con esta figura a Alexandru Magnu, que se citará nes supuestes cartes medievales del Preste Xuan al emperador de Roma:
Mientres la Edá Media, el grifu fue citáu na mayor parte de los bestiarios, pero afrontándolu a una gran bayura de símbolos: dende ser la imaxen del demoniu, al representar la fuercia cruel d'ún ser de naturaleza híbrida que perdiera la franqueza del aigla y la nobleza del lleón; hasta ser símbolu de Xesucristu, al amiestar la naturaleza terrestre del lleón y aeria del aigla, como esti axuntaba la naturaleza terrenal del home y la divina de Dios. Lo que ta claro ye l'usu del grifu como símbolu de fuercia y, como consecuencia, púnxose en valor como figura heráldica n'escudos nobiliarios y municipales y, tamién, como artículu mercantil: comerciábense coles sos garres (cuernos d'antílope) y los sos güevos (en realidá, d'avestruz), porque teníen propiedaes medicinales, pudiendo les plumes devolver la vista a los ciegos.
Los descubrimientos xeográficos de la Edá Moderna, amás de los avances nos estudios de taxonomía animal, ficieron que se llegara a la conclusión de que los grifos nun esistieron, más que nel imaxinariu mitolóxicu, nel sieglu XIX. Anguaño ta xeneralizada la idea de la folclorista Adrienne Mayor, onde desplica la identificación del grifu colos restos de Protoceratops alcontraos nes mines d'oru d'Altái.
Bandera de Bután
La bandera de Bután ye un de los símbolos del Reinu de Bután. La bandera ta basada na tradición del llinax Drukpa del Budismu tibetanu y amuesa un Druk, el "Dragón de la Tuena" de la mitoloxía butanesa. Ta xebrada diagonalmente, la metá cimera mariella y la somera bermeya. La primera bandera data del 1949, siendo la postrer y d'anguañu la del 1972.
Bayas
Bayas ye un pueblu y parroquia del conceyu asturianu de Castrillón. 
Tien una población de 96 habitantes (INE 2011) en 63 viviendes. Ocupa una estensión de 6,25 km².
Ta asitiada na zona noroeste del conceyu, a 8 km de la capital, Piedrasblancas y cerca del Aeropuertu d'Asturies. Llenda al norte col mar Cantábricu; al este cola parroquia de Naveces; al sur, cola de Santiagu'l Monte; y al oeste, col conceyu de Sotu'l Barcu.
Nos terrenos d'esta parroquia, alcuéntrase'l monumentu natural de la Islla de la Deva y Playón de Bayas (na imaxe).
Nel añu 905 y 1090 méntense, en donaciones a la Ilesia d'Uviéu, la ilesia y les salines de Bayas.
La so ilesia parroquial, dedicada a San Feliz, ta recoyida nel Inventariu de Patrimoniu Arquiteutónicu d'Asturies. Amás, tien un bon conxuntu d'horros.
Bandera de Castrillón
La bandera de Castrillón (Asturies) ye rectangular, de proporciones 2:3, de color verde (Pantone 355), col escudu del conceyu colocáu a una distancia de la vaina (asta) de media anchura de la bandera, y ocupando 2/3 del anchu.
Lansing (Michigan)
Lansing ye la capital del estáu estauxunidense de Michigan. Ta asitiada unos 130 km al oeste-noroeste de Detroit, que ye la mayor ciudá del estáu, y pertenez, na so mayor parte, al condáu de Ingham, magar que parte del so territoriu urbanu ta incluyíu nos de Eaton y Clinton. Ye, amás, la única de les 44 capitales d'estáu asitiaes nun condáu que nun ye la capital d'elli. Tien una población estimao (U.S. Census Bureau, 2014) de 114.620 habitantes, con 453.603 na so área metropolitana.
L'área metropolitana de Lansing, que-y llamen tamién "Mid-Michigan" o "Central Michigan", ye un centru educativu y alministrativu perimportante. Hai nella bien d'instituciones universitaries: Universidá de Michigan State (fundada en 1855), dos facultaes de medicina, dos escueles d'enfermería, dos facultaes de derechu (una d'elles, la Thomas M. Cooley Law School, ye la mayor del país), una facultá de veterinaria... Y ye tamién la sé de la mayoría de los órganos alministrativos estatales (capitoliu, tribunal supremu y corte d'apelaciones, biblioteca estatal...) y d'un tribunal federal.
Lansing ta allugada na zona central del sur de la "Lower Peninsula" (península d'abaxu), nel llugar nel qu'el ríu Grande s'axunta col ríu Red Cedar y a un altor mediu de 260 m sobro'l nivel de la mar. El primeru de los ríos nomaos crucia'l "downtown" de la ciudá, y el segundu, afluente d'aquél, cuerre mansulino al traviés del campus de la Universidá de Michigan State. Hai tamién, nel ámbetu urbanu, dos llagos: el llagu Park y el llagu Lansing. Dambos tán na fastera nororiental de la ciudá. El segundu d'ellos tien una estensión de dos km², y ye perutilizáu nel branu por pescadores y nadadores y polos remeros del "Michigan State University Sailing Club" y del "Lansing Sailing Club".
Según el censu del 2000 había na ciudá 119.128 persones viviendo, con 45.505 llares y 28.366 unidaes familiares, con una densidá de población de 1.312,3 hab/km². La distribución racial yera la que vien darréu: 65,28% de caucásicos (61,4% de caucásicos que nun yeren d'orixe latinoamericanu), 21,91% d'afroamericanos, 0,8% de nativos americanos, 2,83% de persones d'orixe asiáticu, 0,05% natives de delles islles del océanu Pacíficu, 4,54% de xente d'otros oríxenes y 4,60% de xente mestizo. El porcentaxe d'habitantes que nacieran notros países yera del 5,9%. Los ingresos medios d'un hogar na ciudá yeren de 34.833 dólares añales, y la renta per cápita yera de 17.924 dólares. Un 13,2% de la población vivía perbaxu la llinia la probitú; cuasi un cuartu d'ellos yeren guajes y cuasi un 10% ancianos.
La zona na que s'asitia Lansing foi esplorada por Hugh Henward en 1790, magar qu'el terrenu, que taba de monte, nun se rozó hasta alredor de 1825. Nel iviernu de 1835-36 dos hermanos que vinieran de Nueva York instaláronse na zona qu'anguaño ye'l distritu "REO Town", al sur del downtown de Lansing, y nomaron al asentamientu Biddle City. Magar que'l llugar yera una llamuerga tapada pol agua lo más del añu, volvieron pal so estáu natal (y más concretamente a la ciudá neoyorkina de Lansing) y vendieron finques d'una ciudá que nun esistía. Contáron-yos a los habitantes de Lansing (Nueva York) que la ciudá tenía una estensión de 65 manzanes, y que taba urbanizada y tenía hasta ilesia y escuela. Dieciseis persones compraron finques, y cuando llegaron al sitiu, meses dempués, vieron que los estafaran. Dalgunos, desanimaos, marcharon, pero otros quedaron y punxéron-y al asentamientu, n'alcordanza de la so ciudá natal, el nome de Lansing.
L'asentamientu siguió siendu un puebliquín, con menos de venti habitantes, hasta que nel iviernu de 1847 la constitución estatal de Michigan obligó a que la capital se quitara de Detroit y se punxera nun llugar más centricu y fácil de defender nel interior del estáu. Y ello porque Detroit taba mui averáu a Canadá, que yera de los ingleses, y yá fora conquistáu por ellos na guerra anglo-estaunidense de 1812. Foi recuperáu al añu siguiente, pero la so situación, peraverada a la frontera, y tamién el mieu a que'l so gran tamañu determinara enforma la política estatal, ficieron que se buscara otra capital. La llucha foi dura, y delles ciudaes como Ann Arbor, Marshall y Jackson llucharon fuertemente pa ser la capital. La falta d'alcuerdu fizo que se pensara nel pequeñu asentamientu de Lansing, lo que foi la risión de dellos de los diputaos que participaben na elección. Sicasí, dos meses dempués el gobernador William L. Greenly firmó'l decretu pol que Lansing convertíase na capital estatal.
En unos pocos meses entamaron a desarrollase na zona, a la vera'l ríu, trés asentamientos independientes que, magar que demientres unos meses foron nomaos en conxuntu Michigan, quedaron, dende finales de 1848, col nome definitivu de Lansing. Nes décades vinientes, col establecimientu de los órganos alministrativos estatales y la xuntura de la ciudá a les redes de carreteres y ferrocarril, la so población espoxigó enforma. Nostante, el verdaderu crecimientu de la ciudá llegó nel sieglu XX de la mano la industria l'automóvil. En agostu de 1897 fundóse na ciudá la "Olds Motor Vehicle Company". Dempués de dellos problemes el so fundador, Ransom E. Olds, refundola en 1905 col nome de "REO Motor Car Company", que tuvo faciendo coches na ciudá hasta 1975. De la mano d'ella Lansing convirtióse nún de los principales centros de la industria del automóvil (coches y componentes). Anguaño la so actividá ta mas diversificada, y estiéndese per campos como'l de la educación, el de la salú o el de la industria los seguros; amás ye, como dixéramos anantes, el centru alministrativu del estáu.
El "downtown" de la ciudá ye, tradicionalmente, el llugar ú s'asitien los edificios gubernamentales, ente los que rescampla'l capitoliu estatal. Por embargu, nos caberos años la zona ta adquiriendo un calter comercial y residencial. Amás, nelli ta ún de los mercaos tradicionales más antiguos de los Estaos Xuníos . Ríu arriba, al norte del downtown, ta'l distritu conocíu como "Old Town", que concentra bien d'edificios con interés arquitectónicu dataos a mediaos del sieglu XIX. Pela so banda, al sur del downtown atopamos el distritu nomáu "REO Town", que, como yá se dixo anantes, foi el llugar onde s'asentó una de les primeres industries automovilístiques del país.
La ciudá ta dividida en cuatro zones (Eastside, Westside, Northwestside y Southside), caúna con dellos barrios. El "Eastside", allugáu al este del ríu Grande y al norte del ríu Red Cedar (afluente del anterior) ye la que tien un mayor amiestu racial. El "Westside", pela so banda, ta llendáu poles revueltes que fai el ríu de la que pasa pela ciudá, y ye la zona más variada dende'l puntu de vista socioeconómicu. Delles vegaes inclúise'l downtown dientro d'elli, mentantu que otres vegaes considérase esti como un distritu aparte. Quitando esti, el distritu ta formáu por un garapiellu d'urbanizaciones que graviten alredor del área comercial de la cai Saginaw. El "Northwestside", asitiáu al norte del ríu, tien como llendes septentrional y occidental el límite de la ciudá, y ye'l más pequeñu de los distritos. Inclúi delles árees suburbanes y, inclusu, rurales, y tamién zones industriales. Ye nelli, tamién, u ta'l aeropuertu de la ciudá, nomáu Capital Region International Airport. Por últimu, el "Southside", asitiáu al sur de los dos ríos y de l'autopista I-496, ye la más estensa y habitada de les zones nes que se divide la ciudá. Ye una zona suburbana, con bien d'urbanizaciones y dellos enclaves comerciales na cai Cedar, el bulevar de Martin Luther King, l'avenida de Pennsylvania o la carretera de Waverly. Pesie a la so estensión y población, los vecinos protesten de que ye la más desatendida pol gobiernu de la ciudá, que concentró los sos esfuercios nes caberes décades na revitalización del núcleu históricu de la ciudá.
Islla del Cabu Bretón
La islla del Cabu Bretón, n'inglés Cape Breton Island, en francés "Île du Cap-Breton" (enantes "Île Royale"), en escocés: "Eilean Cheap Breatainn", na llingua de los Micmac: "Únamakika", ye una islla nel Océanu Atlánticu na costa de Norteamérica. El so nome vien de la rexón francesa de la Bretaña.
La islla del Cabu Bretón pertenez a la provincia de Nueva Escocia, Canadá. Magar ta separtada dafechu de la península de Nueva Escocia pel Estrechu de Canso, ta coneutada artificialmente por un autopista, Canso Causeway. Ta allugada al este del continente, mirando la so costa norte y oeste al Golfu de San Llorienzu. Tien ún de los llagos salaos más grandes del mundu, el Bras d'Or (del francés "Brazu d'Oru"), que domina'l centru la islla.
La so población total según el censu canadián de 2001 yera de 147.454 "Cape Bretoners"; aprosimadamente'l 16% de la población total de la provincia de Nueva Escocia.
La islla abelluga cinco reserves indies de la Nación Micmac: Escasoni, Membertu, Wagmatcuc, Waycobah y Potlotec. La Escasoni ye la más grande en tamañu y miembros.
Los primeros habitantes de la islla fueron los ancestros de los Micmac. Llueu aportaríen los portugueses de la mano de João Álvares Fagundes del 1521 al 1570. En 1713 los franceses funden el "Fort Sainte Anne" y permaneceríen ellí hasta la firma del Tratáu de Paris de 1763 cuando la islla pasa a manes britániques. 
Na primera metá del sieglu XIX, la islla recibió la llegada de numberosos escoceses de les Tierres Altes, alrodiu de los 50.000. Como resultáu, la cultura de les Tierres Altes d'Escocia domina l'heriedu cultural de la islla del Cabu Bretón. Inda güei, el gaélicu escocés ye la llingua materna de muncha de la población más vieyo. 
Nueva Escocia
Nueva Escocia (inglés: "Nova Scotia", gaélicu escocés: "Alba Nuadh", francés: "Nouvelle-Écosse", Micmac: "Gespogwitg") ye una provincia mariñana del Canadá. La capital ye la ciudá d'Halifax. La mayor parte de la tierra firma de la provincia ta formada por una península de costa frayada arrodiada pol Océanu Atlánticu. Tamién formen parte de la provincia la Islla del Cabu Bretón, allugada'l nordeste de la península de Nueva Escocia, y la Islla de Sable, pequeñina pero de sonadía pol gran númberu de naufraxos que nella se produxeron. Nueva Escocia ye la segunda provincia más pequeña del Canadá (depués de la Islla del Príncipe Dubardu). Na islla nun hai nengún puntu a más de 56 km. El turismu y la pesca son fundamentales pa la economía de los 913.462 habitantes que la pueblen. Anque nun tien llingua oficial, l'inglés yelo de fechu. Por embargu, el gaélicu escocés inda ye falao ente les xeneraciones más vieyes de la islla del Cabu Bretón.
Artes marciales mestes
Artes marciales mestes (más conocíes poles sigles AMM, o MMA n’inglés) ye un términu xenéricu usáu al respeutive de delles modalidaes deportives de combate a contautu plenu que permiten en competición una gran variedá de téuniques y habilidaes de combate, estrayíes d’una mecedura d’artes marciales asina como de tradiciones non marciales. Los reglamentos de competición permiten l’emplegu, tanto en pie como en suelu, d’una riestra téuniques, qu’inclúin golpes (de puñu, pie, coldu, rodía…) y téuniques d’agarrar y proyeutar, o bien inmovilizar, basaes en llaves o palanques. Estes competiciones tán abiertes a artistes marciales de diferente formación, ensin distinción d’escueles. Sicasí les artes marciales mestes pueden prauticase tamién como deportes regulares de contautu, al marxe de los torneos.
Delles organizaciones qu’entamen torneos d’artes marciales mestes son l’"Ultimate Fighting Championship" (UFC) y l’antiguu "PRIDE Fighting Championships". Pal maxín popular, los términos "artes marciales mestes" y "Vale tudo" (“Val too”) signifiquen lo mesmo. Ensin embargu esto ye un equivocu darréu qu’hai bien de matices qu’estremen estes disciplines ente elles, y sobre too a dambes de los deportes de contautu llamaos "full contact" y "kickboxing"
Anque hubo n’Occidente exemplos tan antiguos como’l Pankration (“Pancraciu”), estilu de combate a mano vacía introducíu polos griegos nos Xuegos Olímpicos nel 648 e.C., son precedentes más direutos de les AMM les exhibiciones públiques de combate que se facíen en dellos salones a finales del sieglu XIX. Estos espectáculos representaben diferentes estilos de llucha, como’l jujutsu, la llucha llibre, la llucha greco-romana y otros que s’enfrentaben en torneos y desafíos per toa Europa. Esti interés polos torneos profesionales a plenu contautu apagóse dempués de la Primera Guerra Mundial, pero más tarde remaneció dixebrada en dos corrientes principales. La primera yera la referida a la competición real, y la segunda, más dependiente de la coreografía y del espectáculu, diba acabar convertiéndose na llucha llibre profesional.
Les artes marciales mestes modernes anicien en dos asocedíos: los alcuentros de Vale tudo en Brasil, y de "Shoot Wrestling" en Xapón, rellacionaos ente sí pero separtaos nel tiempu. 
El Vale tudo entamó na tercer década del sieglu XX, cuando Carlos Gracie convidó a competidores d’estremaes modalidaes de llucha a lo que se llamó’l "Desafíu Gracie". Más tarde’l so hermanu Helio Gracie y los sos fíos, sobre too Rickson Gracie, caltuvieron esti desafíu en forma de duelos de Vale tudo que nun cuntaben cola presencia de medios de comunicación.
Nel Xapón, na década de los 80, el lluchador Antonio Inoki organizó un refileru de combates d’artes marciales mestes. Foron la base del posterior "Shoot Wrestling" y habíen dar llugar a la formación d’una de les primeres organizaciones xaponeses d’artes marciales mestes, conocida como "Shooto". Les AMM algamaron muncha popularidá nos Estaos Xuníos en 1993, cuando Rorion Gracie y otros socios crearon el primer tornéu d’UFC (Ultimate Fighting Championship).
Énte l’ésitu del UFC, los promotores xaponeses crearon en 1994 el Campeonatu Free Style de Xapón o Open Free Style de Xapón. Dambos yeren los dos mayores torneos d'AMM nel mundu. L’Open Free Style ganólu les dos primeres ediciones Rickson Gracie, que yá fuera un gran lluchador de Vale tudo en Brasil nes décades de 1970 y 1980. Lluchó tamién nes primeres ediciones de los "PRIDE Fighting Championships".
El PRIDE resplandió dafechu ente los años 1997 y 2007. Ensin embargu l’UFC foi decayendo, perdiendo valor y siendo torgáu en dellos estaos de los USA.
Nel 2001 l’ex-empresariu de boxéu Dana White convenció a los sos amigos Lorenzo y Frank Fertitta, dueños d'una importante rede de casinos en Las Vegas, pa comprar l’UFC. Xuntos fundaron una empresa llamada Zuffa y compraron l’UFC por malpenes 2 millones de dólares. Dempués de dellos cambeos nes regles llograron llegalizar esti deporte en práuticamente tolos Estaos Xuníos.
Nel 2007 la organización del UFC compró’l PRIDE, llevando dellos deportistes del Xapón pa los Estaos Xuníos y tresformando l’UFC na mayor organización d’AMM del mundu. Anguaño atribúise a l’UFC un valor de más de mil millones de dólares, y domina más del 90% del mercáu mundial de les AMM.
Les regles de la mayoría de les competiciones d’artes marciales mestes evolucionaron dende los primeros tiempos del Vale tudo. Según diba estendiéndose ente espectadores y lluchadores el conocimientu de les téuniques de llucha, tuvo claro qu’había que camudar los primeros reglamentos, que yeren mínimos. Dellos motivos pa estos cambeos foron:
A midida que diben xeneralizándose los conocimientos sobre sumisiones y inmovilizaciones foron surdiendo categoríes de pesu darréu que, cuando los lluchadores se facíen más espertos nestes téuniques y yeren por ello quien a evitales, les diferencies de pesu convertiéronse nun factor sustancial.
De magar entamaron los torneos de Vale tudo torgábase golpiar los xenitales y atacar a güeyos y deos. Más recién surdió en dellos torneos la torga de patiar a un oponente que tuviera en suelu si’l que pegaba les pataes taba en pie. Torgábense tamién les testeriaes, porque yeren golpes que riquíen pocu esfuerciu y téunica y convertíen los combates n’espectáculos sangrinos. Dar testaes yera daqué común ente los lluchadores de llucha llibre. La so fuercia permitía-yos llevar el combate al suelu, pero la so falta d’habilidaes de sometimientu facía que nun fueren pa finalu aína.
Introduxéronse guantiyes pa protexer los nudiellos y güesos de les manes de cortaes y francedures al pegar puñetazos. A pesar de que dellos lluchadores teníen puños bien tresnaos, otros igual nun los teníen tanto, como por exemplu los amañosos en téuniques de sometimientu.
Estableciéronse topes de tiempu pa evitar llargues lluches en suelu con poca aición perceutible polos espectadores. Los combates ensin tope de tiempu de los primeros campeonatos facíen amás abegosa la retresmisión de los combates. De forma asemeyada afitóse la regla "stand up" (ponese de pies), onde l’árbitru pue mandar llevantar a los lluchadores si creye que tan descansando en suelu o nun se tán faciendo los posibles p’algamar una posición dominante.
Islla Valdés
Islla Valdés ye una de les nomaes Islles del Golfu allugaes nel Estrechu de Georgia, Columbia Británica, Canadá. Ta através del pasu Porlier dende la Islla Galiano, que ta nel sudeste. Tien una superficie total de 23 km, 1.6 km d'anchor por 16 km de llargor. La islla ye mui popular pa la práutica de deportes d'aventura como kayaks.
La islla tien el nome del esplorador español Cayetano Valdés y Flores, que foi'l primer européu n'esplorar la rexón en 1791 como teniente embaxo les órdenes del capitán Alejandro Malaspina na nave "Descubierta". Valdés tornó más sero en 1792 yá como capitán de la "Mexicana" pa esplorar la fastera con Dionisio Alcalá Galiano, capitán de la "Sutil". 
Anguñu hai una pequeña población permanente allugada en Starvation Bay.Un terciu de la islla pertenez a la reserva india de la Nación Lyackson. En Shingle Point, llocalizáu en territoriu de los indios Lyackson, la islla amuesa güelgues d'asentamientos humanos dende fai más 5,000 años nos 60 xacimientos arquelóxicos que caltién.
Hai una gran cueva en mediu la islla. D'alcuerdu cola lleenda percorre la mar per embaxu hasta emerer de nueu en Islla Thetis. 
Bandera de Canadá
La bandera de Canadá, conocida popularmente n'inglés como "Maple Leaf Flag" (la bandera de la fueya de pládanu) y en francés como "l'Unifolié" (la Unifueya), ta formada por dos bandes verticales bermeyes y una blanca, del doble anchor que les anteriores, nel centru. Dentru la banda blanca hai una fueya de pládanu d'once puntes de color bermeyu.
Mentantu la Segunda Guerra Mundial hubo la intención de criar una bandera nacional pa identificar nidiamente a les tropes canadianes pero la idea nun finará por prosperar.
Nun va ser hasta'l 1960 que l'alderique por algamar una bandera nacional va alquirir rellevancia pública. 
La bandera bermeya cola británica nel cantón cimeru izquierdu yera impopular na provincia francófona de Quebec, mientres que caltenía gran simpatia nes zones rurales anglófones. El Primer Ministru Lester B. Pearson del partíu Lliberal formó un comité parllamentariu pa escoyer el deseñu de la bandera. El 29 d'octubre de 1964 el comité escueye, por unanimidá, el deseñu creáu por George F.G. Stanley, inspiráu na bandera del Royal Military College de Canadá (en Kingston, Ontario). La nueva bandera foi adoutada pola Casa de los Comunes el 15 d'avientu de 1964. La reina Isabel II proclamara la nueva bandera el 28 de xineru de 1965. Na ceremoña oficial del 15 de febreru, en presencia del Gobernador Xeneral Georges P. Vanier, el Primer Ministru, los miembros del Gabinete y los parllamentarios canadienses, izose per primera vegada. Dende'l 1996, el día 15 de febreru cellébrase el Día de la Bandera.
Banderes de territorios y provincies de Canadà
Columbia Británica
La Columbia Británica (n'inglés British Columbia, en francés Colombie-Britannique) ye una de les províncies que constituyen la confederación de Canadá. Ta allugada na costa oeste del país, llendando col Pacíficu. Llenda'l noroeste col estáu estauxunidense d'Alaska, al norte col territoriu del Yukón y ols Territorios del Noroeste, a l'este con Alberta y al sur colos estaos norteamericanos de Washington, Idaho y Montana. La capital ye Victoria, asitiada na islla de Vancouver.
Alberta
Alberta ye una de les provincies de Canadá. Nel añu 2005 cellebró'l centenariu de la so constitución en provincia coles visites riales de la reina Sabel del Reinu Xuníu y el Príncipe Felipe.
Alberta recibe'l so nome n'honor a la Princesa Lluisa Carolina Alberta (1848-1939), la cuarta fía de la Reina Victoria. La princesa foi la muyer de Sir John Campbell, el gobernador xeneral de Canadá de 1878 a 1883. El Llagu Louise, allugáu nel Parque Nacional de Banff y Jasper, tamién foi nomáu n'honor a la princesa Lluisa ("Louise" n'inglés).
Alberta ta asitiada na rexón occidental de Canadá. Llenda'l sur colos Estaos Xuníos, a l'oeste cola Columbia Británica, a l'este con Saskatchewan y al norte colos Territorios del Noroeste. La capital d'Alberta ye Edmonton. La ciudá más poblada, Calgary, ye'l centru económicu d'Alberta y allúgase na rexón suriega de la provincia. Otres ciudaes importantes son Banff, Camrose, Fort McMuray, Grande Prairie, Lethbridge, Lloydminster, Medicine Hat y Red Deer. La población total de la provincia ye superior a los tres milliones; el 81% vive n'aries urbanes, y el 19% fasteres rurales. 
Alberta ye'l productor más grande de petroliu y gas ñatural del país. Dos de les industries petroliegues más grandes Norteamérica tan llocalizaes nel centru y norte de la provincia. En Red Deer y Edmonton fabríquense productos de polietilén y vinil que son esportaos per tol mundu.
Apertium
Apertium ye un sistema de traducción automática que foi desenvueltu col financiamientu conxuntu del gobiernu español y del gobiernu catalán na Universidá d'Alacant. Apertium taba orixinalmente diseñáu pa traducir ente llingües rellacionaes, anque apocayá añedióse-y más potencia sintáctica pa poder tratar pares más alloñaos. Ye un software llibre lliberáu so los términu de la llicencia GNU GPL. Los datos llingüísticos tamién tien en llicencia GNU GPL.
Yukón
El territoriu del Yukón (n'inglés Yukon Territory) ye'l más ocidental de los territorios del norte de Canadá. El so nome quier dicir "ríu grande" na llingua llariega. Ta habitáu dende la prehestoria, por embargu algamaría della sonadía pola fiebre l'oru del sieglu XIX.
Asitiada a l'este del estáu estauxunidense d'Alaska, a l'oeste de los Territorios del Noroeste, y al norte de la Columbia Británica, tien una población d'aprosimadamente 31.000 habitantes. La so capital ye Whitehorse con 23.272 habitantes.
Krav Maga
Krav Maga o Kravmagá (hebréu: קרב מגע, lliteralmente "combate de contautu" o "combate cuerpu a cuerpu") ye un sistema eclécticu de combate principalmente a mano vacía desendolcáu n’Israel, qu’inclúi llucha y téuniques d’agarrar y golpiar, conocíu sobre too polos sos contrataques enforma violentos y eficaces, darréu que tamién lu aprienden a fuercies especiales d’élite per tol mundu. Deriva d’habilidaes pa la llucha caleyera desendolcaes por Imi Lichtenfeld, qu’usó la so formación como boxeador y como lluchador como mediu de defender a la población xudío nun tiempu d’actividaes antisemites na ciudá de Bratislava (capital de l’actual Eslovaquia) ente mediaos y finales de los años 1930. A finales de los 40, acabante emigrar a Israel, Lichtenfeld emprincipió a entrenar en combate cuerpu a cuerpu a lo qu’habíen ser les Fuercies de Defensa d’Israel (FDI), desendolcando les téuniques que diben conocese como "Krav Maga". Dende entós éstes perfeicionáronse p’aplicase tanto al ámbitu civil como al militar.
Delles aportaciones a esti perfeicionamientu inclúin, ente otres, la incorporación d’elementos de les artes marciales asiátiques. 
La filosofía del "Krav Maga" básase na neutralización de l’amenaza, les maniobres defensives y ofensives realizaes de forma simultánea, y l’agresividá. El "Krav Maga" úsenlu les unidaes israelines de fuercies especiales “Sayeret”, y delles variantes enforma rellacionaes foron desendolcaes y adoptaes por organizaciones policiales y d’intelixencia, como Mossad, Shin Bet, FBI, ATF, DEA, ICE, o los SWAT de la policía neoyorquina y les fuercies d’operaciones especiales de los Estaos Xuníos. Hai delles organizaciones internacionales qu’enseñen variaciones del "Krav Maga". 
El Krav Maga entamólu na antigua Checoslovaquia Imi Lichtenfeld, tamién conocíu como Imi Sde-Or (el so apellíu, col significáu de "Campu Allumáu”, tornáu al hebréu) nos años 1930. De primeres enseñó’l so sistema de llucha en Bratislava col envís d’aidar a la proteición de la comunidá xudía llocal frente a los nazis. Más tarde, de la que llegó al Mandatu Británicu de Palestina, Lichtenfeld apenzó a enseñar Kapap (entrenamientu militar en diverses habilidaes personales) al Haganah, l’exércitu clandestín xudíu. Col establecimientu del Estáu d’Israel en 1948, Lichtenfeld convertióse nel Instructor Xefe d’Educación Física y Krav Maga na Escuela d’Acondicionamientu pal Combate de les Fuercies de Defensa d’Israel (FDI). Sirvió 15 años nel FDI, y nesi tiempu siguió desendolcando y refinando’l so métodu de combate cuerpu a cuerpu.
En 1964 Lichtenfeld dexó l’exércitu, anque siguió supervisando la instrucción del Krav Maga tanto nel ámbitu militar como nel policial, y dándo-y amás xera al refinamientu, ameyoramientu y adautación del Krav Maga a les necesidaes civiles. Los primeros estudiantes en recibir el cintu negru 1er Dan foron Eli Avikzar, Rafi Elgarisi, Haim Gidon, Haim Zut, Shmuel Kurzviel, Haim Hakani, Shlomo Avisira, Vicktor Bracha, Yaron Lichtenstein, Avner Hazan y Miki Asulin.
En 1978 Lichtenfeld fundó la entidá sin intención d’arriquecimientu Asociación Israelina de Krav Maga (AIKM) xunto con dellos instructores veteranos. L’Asociación Israelina de Krav Maga esistió de contino d’esi día hasta la fecha, y asítiase en Netanya, Israel. El Gran Maestru Haim Gidon foi escoyíu presidente de l’AIKM por una xunta, con un votu de más de 1.200 miembros, y tovía sigue nel cargu, y como Gran Maestru y cintu negru 10u Dan. Imi Lichtenfeld morrió en xineru de 1998 en Netanya, Israel.
El gobiernu israelín reconoció a l'AIKM como heriede del sistema d’Imi Lichtenfeld. El Primer Ministru d’Israel reconoció al Gran Maestru Haim Gidon por so trabayu nel krav maga. Enantes de la so muerte, Imi Lichtenfeld espublizó una llista de los sos estudiantes de nivel cimeru y los sos graos, y dio-y veracidá a esti documentu pola presencia d’un notariu. Imi Lichtenfeld firmó l’anunciu de que’l Gran Maestru Haim Gidon tenía que tar presente nes graduaciones d’estudiantes o instructores de cintu marrón p’arriba.
Tolos soldaos de les Fuercies de Defensa d’Israel, incluyendo les unidaes especiales “Sayeret”, deprienden Krav Maga como parte del so entrenamientu básicu, anque a la mayoría de los alumnos de les fuercies regulares nun-yos lleva muncha xera, malpenes una selmana d’entrenamientu con unes poques hores al día. Amás, el Krav Maga ye’l sistema defensivu táuticu emplegáu pa formar a la policía israelina, la intelixencia israelina y les divisiones de seguridá. El Krav Maga enséñase tamién a civiles, militares, y axencies policiales y de seguridá de tol mundu. L’exércitu suecu emplega daqué’l Krav Maga pal entrenamientu del combate cuerpu a cuerpu pa la guerra urbana. Pueden atopase escueles per dayures, d’Australia y el Reinu Xuníu a Sudáfrica. La Federación Internacional de Krav Maga en Netanya, al norte de Tel Aviv, entrena a dellos de los meyores guardies personales del mundu, qu’usen el Krav Maga como arte profesional de llucha por incluyir delles formes d’evacuar un VIP metanos un xentíu amenazante. Asina mesmo, les táutiques pa despachar aína a dellos oponentes son vitales pa los axentes de proteición personal. El Krav Maga tamién ta usándose nos territorios palestinos, sobre too pola so adautabilidá (los soldaos israelinos adáutenlu al llabor de controlar los xentíos desaforaos.
Hai tres niveles de práutica: pal exércitu, pa la policía, y pa la defensa personal civil. Estos tres niveles remanen diferentes téuniques debío a les sos aplicaciones especializaes (ataque, neutralización d’amenaces, o defensa personal).
En xeneral nun hai regles en Krav Maga, darréu que ye una téunica de combate pa la defensa ensin llendes, utilizada pa caltener a salvo al prauticante y pa incapacitar al oponente por cualesquier mediu necesariu. Homes y muyeres sométense xeneralmente a los mesmos exercicios. Nun tien federación deportiva, y nun hai uniformes o vistimientos oficiales, anque delles organizaciones reconocen el progresu nel entrenamientu con insinies de grau, estremaos niveles, y cintos de color.
Los principios xenerales inclúin:
L’entrenamientu básicu ye una mecedura de trabayu aeróbicu y anaeróbicu. Al principiu pueden usase escudos proteutores y otres arbíes de proteición personal. Cámbiense los escenarios pa entrenar a los prauticantes en situaciones que pueden atopar davezu en patrulles caleyeres o béliques. Los escenarios simulaos aprienden a los estudiantes a refugar les distraiciones. Otros métodos d’entrenamientu p’aumentar el realismu pueden incluyir encañar los güeyos o exercitar a los estudiantes hasta la galdidura enantes d’enfrentalos a ataques simulaos, asina como entrenar nel esterior en superficies estremaes y en pilancos. 
L’entrenamientu tamién inclúi decatase de les situaciones pa desendolcar el conocimientu de la rodiada d’ún y les circunstancies potencialmente amenazantes primero qu’asoceda l’ataque. Pue incluyir tamién formes d’enfrentase a situaciones potencialmente violentes, y métodos físicos y verbales d’evitar la violencia cuando ye posible.
Hai numberoses organizaciones per tol mundu qu’enseñen Krav Maga o dalguna variante. Dende la muerte’l fundador, les diferencies espoxigaron, asina como la competición pol lideralgu. Delles organizaciones y persones reclamen ser los únicos herederos, mientres qu’otres afirmen que se trata d’un arte “abiertu” que nun tenía que ser propiedá de nenguna persona o grupu.
Haza’l 2001, la popularidá del krav maga entamó a espolletar. Los espertos creyen que les causes foron l’aumentu del interés individual pola seguridá personal tres los ataques terroristes de Nueva York y l’aumentu de la violencia nel mundu. Tamién delles organizaciones non tradicionales de krav maga algamaron popularidá y fixeron delles reclamaciones sobro’l llinax del sistema, certificaciones d’enseñanza y el supuestu usu de los respeutivos programes d’entrenamientu poles Fuercies de Defensa d’Israel, reclamaciones que non siempre resultaron verdaderes.
Ente les escueles más conocíes y prestixoses de Krav Maga tán: "Asociación Israelina de Krav Maga", "Federación Internacional de Krav Maga" (IKMF), "Federación de Krav Maga" (KMF), "Escuela Bukan de Krav Maga" (BUKAN), "Israeli Krav International" (IKI), "Krav Maga Worldwide" (KMW), "Asociación Mundial de Krav Maga" (WKMA), "Federación Europea de Krav Maga" (FEKM), "Unión Europea de Krav Maga" (EKMU), ente otres. N'España tán por exemplu: "Asociación Española de Krav Maga" (Krav Maga Spain), "Federación Española de Krav Maga" (FEKM-Richard Douieb, Sector España) y "Krav Maga Israelí España".
Quebec
Quebec, conocida tamién como "la belle province" ye una provincia francófona de Canadá con una población 8,081 milliones d'habitantes (2012) y la única provincia canadiana reconocida como nación pola Cámara de los Comunes de Canadá. Más del 80% de los quebequinos tienen el francés como llingua materna, siendo ésta la única oficial nel so territoriu.
Allugada nel nordeste d'América del Norte, ente Ontario y les provinces de l'Atlánticu, Nueva Brunswick y Terranova y Labrador Québec comparte llende al sur colos Estaos Xuníos d'América. Ta atravesada pol ríu San Llorienzu que la coneuta colos Grandes Llagos y l'Océanu Atlánticu. Tien una superficie de 1.667.441 km2, siendo la provincia más grande de Canadá.
La so capital ye la ciudá de Quebec, por embargu la ciudá más grande ye Montreal.
Nueva Brunswick
Nueva Brunswick, n'inglés New Brunswick, en francés Nouveau-Brunswick, ye una de les diez provincies de Canadá. 
Tien una superficie total de 71.355 km2, aprosimadamente siete vegaes el tamañu d'Asturies. Según el censu canadián de 2006 tien 729.997 habitantes. Cuasi un terciu de la población tien el francés como llingua materna, mentantu que los dos tercios restantes falen inglés. Ye la única de toles provincies canadianes oficialmente billingüe. Forma parte de les nomaes Provincies Atlántiques de Canadá xunto con Nueva Escocia, Terranova y Llabrador y la Islla Príncipe Dubardu.
La capital de Nueva Brunswick ye Fredericton y les ciudaes más grandes son Moncton, Fredericton y Saint-Jean. La ciudá francófona más grande fuera de la provincia de Quebec ye Edmundston.
Nueva Brunswick llenda a l'oeste y el norte con Quebec, a l'este con Nueva Escocia, y al sur col estáu norteamericanu de Maine.
La mayor parte de la provincia ta cubierta de biesques siendo la silvicultura una de les actividaes económiques más importantes. De fechu, la provincia ye un de los mayores produtores de papel de Canadá. Otres actividaes destacaes son les manofactures, el turismu, la minería y la pesca.
El nome de la provincia foi puestu n'honor al rei Xurde III (1738-1820) del Reinu Xuníu, caberu rei de Cá Brunswick.
La provincia foi colonizada nun entamu polos franceses, y formaba parte de la colonia francesa d'Acadia, dentru de la Nueva Francia. Nel añu 1763 col Tratáu de París, los franceses cedieron la rexón a los británicos, que la renomaren col nome d'anguaño.
Nun entamu la población europea de la provincia yera mayoritarimente d'orixe frances pero cola dixebra de les trelce colonies suriegues del Emperiu Británicu nel 1776 hasta 14.000 colonos anglofalantes lleales a la Corona británica aportaron, camudando dafechu la composición étnica y cultural del país. Dende entoncies conociósela como "The Loyalist Province" ("La Provincia Lleal").
L'un de xunetu de 1867, Nueva Brunswick, xunto con Nueva Escocia y la provincia de Canadá (anguaño xebrada ente Ontario y Quebec), independizose del Reinu Xuníu. Poro, ta considerada, xunto coles otres, una de les provincies orixinales de la Confederación Canadiana.
Wushu (deporte)
El wushu (武術, pinyin: "wǔshù") o “wushu modernu” ye un deporte de competición, deriváu de les artes marciales chines tradicionales.
Creáronlu na República Popular China después de 1949. La mayoría de les formes ("taolu") presentaes a competición, basaes en formes tradicionales, foron concretaes por comités designaos pol gobiernu. Anguaño’l wushu convertióse nun deporte internacional por entamu de la Federación Internacional de Wushu (IWUF), qu’organiza campeonatos mundiales cada dos años.
Tres la proclamación de la República de China en 1912 por Sun Yat-sen, el país abrióse a la influencia occidental n’ámbitos estremaos: científicu, téunicu, pero tamién deportivu.
Hubo un intentu de repensar les artes marciales tradicionales chines dende una perspeutiva más "moderna": preparación física, métodos de calentamientu, hixene del deportista, conceiciones ximnástiques de los movimientos, etc. Ye dicir, poner en marcha les bases d’una "educación física" de les artes marciales.
Creación oficial de la seición wushu nel Centru Nacional de Deportes de Pequín y de doce lligues nes provincies. Política de desarrollu del wushu per aciu de demostraciones con clasificaciones según el nivel de práutica. 
Al empar publicóse un segundu llibru col envís de promover estes disciplines, p’afalar a la mocedá a desarrollar “un espíritu sanu nun cuerpu sanu”. Esti llibru describe les práutiques de competición a mano vacía y con armes, acordies colos niveles.
Al volver les competiciones, el Centru Nacional de Deportes tuvo qu’atopar regles comunes pa la bayura d’estilos prauticaos en China. Tolos estilos tradicionales del norte foron reagrupaos baxo’l términu “Chang quan”, y los del sur baxo’l términu “Nan quan”. Caúna d’estes nueves disciplines fíxose cargu de los criterios comunes y de les particularidaes propies de los estilos antiguos en cuestión, p’amosar la so esencia.
El "wushu" ye güei una disciplina deportiva con una federación internacional (IWUF), federaciones continentales y federaciones nacionales, toes elles reconocíes pol Comité Olímpicu Internacional (COI). Celébrense campeonatos del mundu cada dos años. Néstos fáense tres tipos de competiciones: de Sanda, de taolu (formes) y de taiji quan. El primer campeonatu del mundu de "wushu" fíxose en Pequín en 1991.
Formes a mano vacía:
Formes con armes:
Combate:
Socorro Noriega
Socorro Noriega Quintana (Parres, Llanes) ye una cantante asturiana de tonada.
Como la mayoría de los cantantes de tonada entama la so carrera presentándose a concursos, y asina nel añu 1971 queda nel segundu puestu del entamáu pol diariu "Región", ganaría depués los d"'El Comercio", "Radio Oviedo" o "Mercaplana". 
La so carrera musical duró unos venti años y tien grabaos discos acompañada a la gaita por Remis Ovalle y xunto a L'Abogáu, otra de les grandes voces de la tonada. D'ente los sos cantares podemos citar: "Soi del oriente d'Asturies", "Yo canto a Peñamellera" o "Hermosa villa de Llanes". Nos últimos años vien recibiendo reconocimientos y homenaxes por parte del mundu de la tonada y formando parte del xuráu de dellos concursos de "canción asturiana".
Villamor
Villamor ye'l nome que tienen los siguientes pueblos castellano-lleoneses:
Miranda (dixebra)
El términu Miranda pue referise a:
Terranova y Labrador
Terranova y Labrador (n'inglés "Newfoundland and Labrador", en francés "Terre-Neuve-et-Labrador", en gaélicu escocés "Talamh an Éisc agus Labradóir") ye una provincia de Canadá.
Xeograficamente la provincia inclúi la Islla de Terranova y parte de la Península del Labrador, península asitiada nel continente. Nun entamu la provincia entró la confederación canadiana col nome de Terranova nel 1949 y asina yera concida tola provincia. Por embargu, dende 1964 el gobiernu provincial autonómase "Gobiernu de Terranova y Labrador", siendo el 6 d'Avientu del 2001 cuando s'introduz un cambéu na constitución canadiense pa que'l nome oficial de la provincia seya "Terranova y Labrador". Na fala coloquial la xente inda aveza dicir Terranova cuando fala tola provincia.
La capital ye St. John's n'inglés y Saint-Jean en francés. La fastera continental llenda al sur cola provincia francófona del Quebec. Esta frontera, definida pol Conseyu de Londres en 1927, nun ta reconocida pol Quebec. Tamién tien una frontera terrestre pequeñina con Nunavut na Islla Killiniq nel estremu nortiegu de Labrador. El territoriu francés de Saint Pierre y Miquelon allúgase a lo llargo de la costa suriega de la provincia.
La provincia tien una población de 508.270 persones. La superficie total ye de 405.212 km2.
Los primeros pobladores europeos foron los viquingos. N'añu 1000 funden una colonia estable no qu'anguañu ye L'Anse aux Meadows na islla de Terranova. Los aperios y artefautos alcontraos en L'Anse aux Meadows, tan clasificaos como patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO. Darréu l'esaniciu la colonia la islla foi habitada polos Inuits y los Beothuks.
Magar delles teoríes falen del conocimientu y visita davezu de distintos pueblos europeos a los grandes bancos pesqueros de la fastera sedrá l'esplorador xenovés Giovanni Caboto (John Cabot n'inglés) del que quedara constancia hestórica documenada de la so toma de posesión de la islla pa la corona d'Inglaterra en 1497. Humphrey Gilbert funda la primera colonia de la islla en 1583 en St. John's. En 1610 John Guy establez una colonia en Cuper's Cove, anguaño conocida col nome Cupids, fayendo de Terranova la segunda colonia permanente inglesa n'América depués de Jamestown en Virxinia. El fíu de Nicholas Guy, ñacíu el 27 marzu 1613, ye primer neñu inglés en ñacer no que llueu sedría Canadá.
Los vascos, veceros habituales de los bancos de bacaláu dende entamos del sieglu XVI, fundaren Placentia, puertu frecuentáu tamién por pescadores bretones y normandos. 
La colonia nun se fai provincia canadiana dafechu hasta'l 1949. Hasta esi intre yera un dominiu de l'Imperiu británicu con unes condiciones xurídiques separtaes de Canadá.
Islla del Príncipe Dubardu
La Islla del Príncipe Dubardu n'inglés Prince Edward Island o PEI, en francés Île-du-Prince-Édouard o IEP y en gaélicu escocés Eilean a' Phrionnsa ye una de les provincies de Canadá formada pola islla de mesmu nome y otres islles más pequeñes. Conozse tamién pol nomatu de "Bierzu de la Confederación", en referencia a la Conferencia de Charlottetown de 1894 que punxo les bases de la confederación canadiana, magar que la IEP nun xunió cola confederación hasta l'añu 1873, cuando se tresformó na sétima provincia.
La so capital ye Charlottetown que tamién ye la ciudá más grande de la provincia. La población estimada en 2009 yera de 141.000 habitantes. Ta allugada nun reutángulu ente paralelu 46°–paralelu 47°N, y meridianu 62°–64°30′W aprosimadamente. Con tan solo una superficie total de 5.683,91 km2, cuasi esautamente la metá de la superficie d'Asturies, ye la provincia más pequeña y menos poblada de Canadá. Ye la islla númberu 104 en tamañu del mundu y la númberu 23 de Canadá.
La islla foi nomada n'honor del Príncipe Dubardu, Duque de Kent y Strathearn (1767–1820), cuartu fíu del rei Xurde III del Reinu Xuníu y pá de la reina Vitoria d'Inglaterra.
AS-313
La carretera AS-313 ye una carretera que pertenez a la rede local de carreteres de primer orden d'Asturies que va de Grau a Trubia (Uviéu) pasando per Grau, La Mata, Reconco, Vayu, Sama, Perlavia, Las Cuestas, Villar y Trubia, onde enllaza cola AS-228.
A unos 3 km de Trubia tien l'esvíu de la OV-2 en dirección a Camales.
La Corredoria
Col nome de La Corredoria podemos facer referencia a:
Sama
Col nome de Sama podemos facer referencia a:
Ye tamién un nome común, sama:
Ilesia de San Pedru de Nora
San Pedro de Nora ye una ilesia perteneciente al prerrománicu asturianu asitiada na marxe drecha del ríu Nora, nel conceyu de Les Regueres. Edificóse nel reináu d'Alfonsu II el Castu. 
Tien una estructura de tres naves con cubierta de madera que tienen una planta parecida a la de Santullanu anque nun tien cruceru. La cabecera ye de forma rectangular y ta dividía en tres partes. Tien tres capilles abovedaes.
En 1936, durante la Guerra Civil Española, quemóse y quedó casi desfecha. 4 años depués Luis Menéndez Pidal restaurola, levantando'l campanariu que tien agora mesmu. 
Artur Mas
Artur Mas i Gavarró (Barcelona, 31 de xineru de 1956) ye un políticu catalán d'ideoloxía lliberal catalanista, presidente de la federación de Convergència i Unió, secretariu xeneral de Convergència Democràtica de Catalunya. Ente'l 17 de xineru de 2001 y el 18 d'avientu de 2003 ocupó'l cargu de primer conseyeru de la "Generalitat de Cataluña". Foi presidente de Cataluña.
G6
G6 pue facer referencia a:
G0
G0 tien varios usos:
G1
G1 pue referise a:
TvG2
tvG2 (oficialmente dende setiembre de 2009), anteriormente llamada G2, ye la segunda cadena de televisión de la Corporación de Radio-Televisión de Galicia.
La so programación céntrase de llunes a vienres nos espacios infantil y xuvenil, los espacios cultural y documental y la redifusión de los informativos de la primer canal, y les fines de selmana, amás de la programación infantil, cultural y redifusiones, céntrase nel terrén deportivu, destacando les retresmisiones de la Lliga Adelante y la Lliga ACB.
La canal emite en TDT les 24 hores del día, desque'l pasáu 14 de setiembre presentárase la nueva parrilla de programación, na que la tvG2, per primer vegada, ye una canal con programación completa.
G3
El términu G3 o G-3 pue referise a:
G4
El términu G4 pue referise a:
G-5 (dixebra)
G-5 pue facer referencia a:
G9
G9 pue referise a:
G14
G14 pue referise a:
Cabezón de la Sal
Cabezón de la Sal ye un conceyu de la comunidá autónoma de Cantabria, nel norte d'España. Llenda al norte con Udías y Alfoz de Lloredo, al sur con Ruente y Mazcuerras, al este con Reocín y al oeste con Valdáliga.
Los 8.372 habitantes de Cabezón de la Sal (INE, 2009) repártense ente les poblaciones de Bustablado/Bustabláu, Cabezón de la Sal, Cabrojo/Cabroju, Carrejo/Carreju, Casar de Periedo/Casar-Periéu, Duña, Ontoria/Hontoria, Periedo/Periéu, Santibáñez, Vernejo/Verneju y Virgen de la Peña.
Fonte: INE
Alberto Rivera
Agrupación Coral e Instrumental Ovetense
L'Agrupación Coral e Instrumental Ovetense foi una importante masa coral que surde n'Uviéu nel añu 1885. Algamó importantes éxitos, como'l primer premiu del "Concursu Nacional d'Orfeones" (1908) pol que ganaríen una bandera bordada y mil pesetes .
Inicialmente l'Agrupación taba formada por voces masculines, pero a partir del añu 1918 tresformóse en coru mistu.
Nel añu 1927 sufriríen una escisión de la que surdiría la "Coral Vetusta", cambiando la so denominación pola d'Orfeón Ovetense.
Nel somantu de l'Agrupación surdiría unu de los más importantes cuartetos de la música popular asturiana y la tonada: "Los Cuatro Ases". Al so director, Galo Borbolla ocurrióse-y la idea de formar un cuartetu coles meyores voces de l'Agrupación y asina foi como "Cuchichi", "Botón", Miranda y Claverol entamaríen una de les carreres más exitoses de la música asturiana.
Otru de los directores importantes del "Orfeón Ovetense" foi Luis Ruíz de la Peña .
Nunavut
Nunavut ye un territoriu de Canadá. Ye'l más nuevu y grande de tolos territorios canadianos.
Foi dixebráu de los escomanaos Territorios del Noroeste l'un d'abril de 1999, pola "Llei del Nunavut" y la "Llei d'alcuerdos sobro les revendicaciones territoriales de Nunavut", magar les llendes taben establecíes dafechu dende 1993. 
"Nunavut" significa "la tierra de nueso" n'inuktitut, la llingua de los Inuits.
Nunavut ye'l más oriental de los tres territorios de Canadá. Tien una superficie total de 2.093.190 km2, 1.932.255 km2 de tierres y 160.935 km2 d'agües. Ye la rexón, provincia, territoriu o estáu non independiente más grande del mundu, solo per detrás de Sakha, n'Australia Ocidental, krai de Krasnoiarsk y Groenlandia), siendo más grande que Méxicu.
Allugáu al estremu norte de Canada, Nunavut estiéndese pela fastera norte del continente americanu, a l'oeste de la bahía d'Hudson. Llenda a l'oeste colos Territorios del Noroeste y al sur con Manitoba. Nel este, Nunavut y Terranova y Llabrador poseen una fronterina terrestre na Islla Killiniq. Nunavut tamién tien fronteres mariñanes con Groenlandia y Quebec. 
La capital ye Iqaluit. La población total ye solo de 31.556 habitantes lo que xunío al xigantescu terrtoriu fai que la densidá de población seya enforma baxa, 0,015 hab/km2.
Islla Killiniq
La Islla Killiniq ye una islla allugada na costa nororiental de Canadá, nel estremu norte de la península de Llabrador, na provincia de Terranova y Llabrador, ente la Bahía d'Ungava y la Mar de Llabrador.
La islla tien una superficie de 269km² y ta xebrada pola única llende terrestre ente Nunavut y la provincia de Terranova y Llabrador. La frontera con Quebec percorre la llinia de la costa de la islla.
La islla tuvo habitada hasta'l 1978. El comunidá de Port Burwell caltenía hasta esa data una misión, una estación de pesca y un destacamentu de la policía montada del Canadá. Anguaño nun ta habitada.
Bagua
Bagua (lleíu Pa Kua) o Baguazhang (bāguàzhǎng) ye una de les tres principales artes marciales chines de la escuela de Wudang, xunto col Taijiquan y el Xingyiquan. Clasifícase más de cutiu como práutica interna (neijia). "Baguazhang" significa lliteralmente "palma de los ocho trigrames", polos trigrames del I Ching, un de los llibros canónicos del Taoísmu.
La creación del Bagua, como arte marcial formal, atribúise a Dong Haichuan, qu’al paecer deprendiera de maestros taoístes (y pueque budistes) nos montes de China a principios del sieglu XIX. Nesti aniciu hai buelgues d’artes marciales que s’enseñaren y prauticaren endenantes na rexón na que vivía Dong Haichuan, combinaes cola andadera taoísta en círculos. Por mor del so trabayu como sirvidor nel palaciu imperial, Dong ablucó al emperador colos sos movimientos acionaos y la so habilidá pal combate, y convertióse n’instructor y en guardia personal de la corte. Dong Haichuan enseñó munchos años en Pequín, hasta algamar el patrociniu de la corte imperial.
Discípulos famosos de Dong que llegaron a maestros foron Yin Fu, Cheng Tinghua, Song Changrong, Liu Fengchun, Ma Weiqi, Liu Baozhen, Liang Zhenpu y Liu Dekuan. Anque tuvieron el mesmu maestru, los sos métodos d’entrenamientu y espresiones de les téuniques de palma yeren estremaos. Los estilos Cheng y Liu tán seique especializaos n’”emburriar” les palmes, l’estilu Yin ye conocíu por “endolcar” les palmes, los siguidores del Song prautiquen la téunica de palma "Mei Hua" (“Flor de Cirolar”), y les palmes del estilu Ma son conocíes como "martiellos." Dellos estudiantes de Dong Haichuan, como Cheng Tinghua, participaron na Rebelión Boxer. En xeneral, anguaño la mayoría de prauticantes de Bagua siguen los estilos Yin (尹), Cheng (程) o Liang (梁), masque siguen esistiendo los Fan (樊), Shi (史), Liu (劉), Fu (傅), y otros (l’estilu Liu ye un casu particular, porque nun suel prauticase n’esclusiva sinón como complementu d’otros estilos). Amás hai subestilos de los anteriores, como los Sun (孫), Gao (高), y Jiang (姜), subestilos los tres del métodu Cheng.
La práutica d’andar en círculos, o "dar la vuelta al círculu" como la llamen dacuando, ye’l métodu carauterísticu de postura y entrenamientu del movimientu del Bagua. Toles formes de baguazhang usen sobre too esta forma de movese como parte integral del entrenamientu. Los prauticantes caminen alredor del borde del círculu con delles postures baxes, de cara al centru, cambiando de xemes en cuando de direición mientres executen les formes. Pa un principiante’l círculu tien ente 1,80 y 3,60 m. de diámetru. Los estudiantes aprienden primero flexibilidá y alliniamientu correutu del cuerpu a traviés de los exercicios básicos, pa llueu siguir con formes más complexes y mecániques de poder interno. Anque los aspeutos internos del Bagua son asemeyaos a los del xingyi y el taijiquan, tienen una naturaleza distinta.
El Bagua inclúi un bon númberu d’estilos d’armes; dellos faen usu del disimulu, como la “pluma del eruditu” o un par de cuchiellos (los más ellaboraos, únicos d’esti estilu, son los de “cuernu de venáu”, con forma de media lluna). El Bagua tamién tien sonadía por prauticase con armes descomanadamente grandes, como’l "bagua jian" (八卦劍), o espada bagua, y el "bagua dao" (八卦刀), o sable bagua. Empléguense tamién otres armes más convencionales, como’l palu ("gun"), llanza ("qiang"), cayada ("guai"), espada de ganchu ("gou") y la espada reuta y de doble filu (jian). Los prauticantes de Bagua son tamién conocíos por ser quien a remanar cualesquier cosa como arma usando los principios del arte.
El Bagua tien una variedá pergrande de téuniques y armes, incluyendo dellos golpes (con palma, puñu, coldu, deos, etc.), pataes, llaves d’articulaciones, valtos y una particular forma evasiva de movese en círculos. El baguazhang nun se considera un arte marcial puramente de percusión nin puramente d’agarres. Los prauticantes de Bagua son conocíos pola so habilidá pa entrar y salir fluyidamente de la trayeutoria de los oxetos. Equí ta l’orixe de la teoría de poder enfrentase a múltiples atacantes. La naturaleza evasiva del Bagua amúesala tamién la práutica de pasar pa detrás del oponente, al envís de qu’ésti nun seya quien a perxudicar al prauticante.
Anque les munches rames del Bagua son davezu enforma diferentes unes d’otres (delles, como l’estilu Cheng, tán especializaes en llucha a curtia distancia y llaves d’articulaciones, mientres qu’otres, como dellos estilos Yin, especialícense en golpiar rápido y dende lloñe), toos tienen l’andadera en círculos, métodos n’espiral y dellos métodos y téuniques (palmes qu’afuraquen, que frañen, etc.) en común.
Los movimientos del Bagua empleguen tol cuerpu con suaves aiciones d’endolcar y desendolcar, usando téuniques de mano, pasos dinámicos y proyecciones. Los movimientos en rabasera saquen la enerxía del centru del abdome. El patrón d’andadera circular tamién crea fuercia centrípeta, permitiendo al prauticante maniobrar aína al rodiu del oponente.
Cinetocoru
El cinetocoru ye una estructura proteica onde s'anclen los microtúbulos (MTs) del fusu mitóticu mientres los procesos de división celular (meiosis y mitosis). Alcuéntrase nuna zona específica del cromosoma, el centrómeru. En vertebraos y lleldos los cinetocoros son estructures discretes y úniques en cada cromosoma, pero esisten organismos (como C. elegans) que presenten cinetocoros difusos a lo llargo los brazos cromosómicos: son los nomaos cromosomes holocéntricos.
Los cinetocoros empecipien, controlen y supervisen los llamativos movimientos de los cromosomes mientres la división celular. Tocantes a la so estructura, los cinetocoros les célules animales pueden subdividise en dos rexones:
Les funciones del cinetocoru inclúin l'anclaxe de los cromosomes a los MTs del fusu mitóticu, la verificación d'esos anclajes, l'activación del checkpoint de mitosis (un mecanismu de control que retrasa la salida de mitosis si se detecten fallos) y la participación na xeneración de les fuerces que propulsen los movimientos cromosómicos mientres la división celular.
Los microtúbulos son polímeros metaestables de tubulina-α y β qu'alternen ente fases de crecedera y despolimerización, un fenómenu que se conoz como "inestabilidá dinámica". La naturaleza descomanadamente dinámica del comportamientu de los MTs ta integrada cola función de los cinetocoros pa mover y segregar los cromosomes.
Alfonso Enríquez
Alfonso Enriquez, conde de Noreña y conde de Xixón, nació en 1355 en Xixón. Foi fíu bastardu del rei Enrique II de Castiella. So padre dio-y el títulu de Conde de Xixón en 1373 y el de Noreña, qu'heredare, enantes de ser rei, de Rodrigo Alvarez de les Asturies. 
Fíu d'Elvira Íñiguez de la Vega, el conde Alfonso Enríquez ye'l primoxénitu d'Enrique II de Castiella. Naz en Xixón, en 1355 y verase en posesión d'amplios territorios; de so padre, recibe n'herencia toles sos posesiones n'Asturies, destacando los condaos de Noreña y Xixón, pero tamién Ribeseya, Villaviciosa, Nava o Llaviana, ente otros, nel oriente del país, y Cuideiru, Ḷḷuarca, o Pravia nel occidente. Poseyó Babia y Los Argüeyos. Foi'l más poderosu señor feudal de les Asturies, qu'intentó tornar independiente del reinu del so hermanu D. Xuan I de Castiella y depués del so sobrín Enrique III de Castiella. Tuvo munchos señoríos y vasayos, pero tolos perdió poles desobediéncies al rei Xuan I de Castiella, el so mediu hermanu, y más tarde al rei Enrique III , el so sobrín, en 1395.
Demientres los primeros años de vida, caltuvose siempre baxo l'atenta curia de so padre, que colocare en puestos de responsabilidá a dellos de los sos parientes pa tratar de crear un garapiellu adictu a la Corona que-y permitiera gobernar con cierta tranquilidá.
Fizo les sos primeres armes demientres la segunda Guerra Fernandina, sometiendo les places de Viana del Bollo y Cascais, enantes que'l Tratáu de Santarem punxere final a la contienda, si bien esiste constancia de la so presencia ya na Batalla de Náxera.
Sin embargu, anque nun llegó a enfrentase abiertamente al padre, los desalcuerdos ente dambos dábense davezu. En 1375, ante'l matrimoniu que so padre concertara cola infanta Sabela de Portugal, pa echar la robla del Tratáu de Santarem, Alfonso Enríquez fuxó a Francia pa tratar de que'l papa Gregoriu XI interviniere y anulare'l compromisu, pero tuvo que ceder ante la confiscación de tolos sos bienes qu'ordenó Enrique II.
Una vez cellebráu'l casoriu en 1377, que nunca llegó a consumase, Alfonso Enriquez unióse a les tropes castellanes na guerra contra Navarra. P'afrontar los gastos derivaos de la espedición, Alfonso decreta un serviciu estraordinariu nos conceyos de la so propiedá, asina como en dellos que nun lo yeren, lo que provoca una reacción entós mesmo, tanto de la Ilésia asturiana como de munchos de los miembros de la nobleza llaica. Ente esto, tuvo qu'intervenir el mesmu Enrique II prohibiendo-y al fíu recaldar nos conceyos que nun yeren d'elli, y devolver lo tomao indebidamente.
En mayu de 1379 fina Enrique II de Trastámara, sucediéndolu nel tronu castellán el fíu mayor, que reinaría como Xuan I de Castiella.
Los problemes internos surden al poco. Hai que remembrar que, al principiu del so reináu, Enrique II creara un garapiellu de parientes adictos (al menos en teoría) a la Corona pa percontiar la so posición. Sin embargu, a lo llargo de los años, fora apaiciendo una nueva clase de nobleza funcionaria, que darréu diría desplazando a los parientes del rei nel exerciciu de los puestos de responsabilidá, y que sedría'l principal sofitu de los nuevos Trastámara.
Esta situación nun-y prestó lo más mínimo a l'alta nobleza, y Alfonso Enriquez, como parte d'ella, ensiguida empecipió a demostralo. Yá nes Cortes de Burgos del añu 1379, obtién les rentes del alfolí d'Avilés, y n'avientu d'esi mesmu añu, l'anulación del so matrimoniu.
Sin embargu, en 1380, ye Xuan I el que dicta una riestra de normes destinaes a torgar l'atropellu de la nobleza sobre los señoríos y encomiendes al so cargu; ente los damnificaos, el conde Alfonso, que se ve obligáu a devolver tierres garraes indebidamente a los monasterios de Monasteriu de San Salvador de Cornellana y Monesteriu Real de San Benito de Safagún.
Alfonso Enriquez parte entoncienes hacia Portugal, onde trata d'obtener la man de la infanta y heredera Beatriz de Portugal, a la vez qu'ufre los sos servicios al duque de Lancaster que, casáu con una fía de Pedru I el Cruel, reivindicaba la corona de Castiella.
Énte esta situación, Xuan I procede a confiscar tolos bienes del so hermanascu, a la vez que concede al obispu d'Uviéu, Gutierre de Toledo, poderes plenipotenciarios nel país. Finalmente, fracasaes les negociaciones, Alfonso Enriquez decide tornar a Asturies, onde, acoyéndose al perdón real, recupera los sos territorios.
Sin embargu, en 1383 alcontramos una nueva rebelión del conde Alfonso qu'obliga a Xuan I a dir a Asturies urxentemente ya que'l conde Alfonso Enriquez ufriérase a los ingleses pa solicitar ayuda. Sicasí, el rei actúa rápido y rinde toa Asturies quitando Xixón, onde se refuxa el rebelde, qu'acabaría acoyéndose otra vuelta al perdón del so hermanu'l 18 de xunetu de 1383.
Depués d'esta última revuelta, Xuan I decide confiscar toles posesiones asturianes d'Alfonso Enriquez, concediéndo-y a cambiu'l títulu de conde de Valencia de don Xuan, tierres muncho más accesibles y nes que'l conde sedría muncho más controlable. Amás, entregó a don Gutierre de Toledo el señoríu de Noreña en pagu polos sos servicios y crea pal so fíu, el futuru Enrique III, el títulu de Príncipe d'Asturies, con tolos sos señoríos; d'esta manera, venceyen a la corona de Castiella l'insurreutu territoriu asturianu.
Poco depués, por mor de la sucesión de Fernandu I de Portugal, Xuan I decide encarcelar a Alfonso Enriquez nel castiellu de Almonacid, ante la posiblidá de qu'esti pueda llevar alantre maniobres na so contra. Tará presu durante ocho años y, namás a la muerte del rei, en 1390, recuperará Alfonso Enriquez la llibertá y les sos posesiones.
Tres la muerte de Xuan I y aprovechando'l desorden ya inestabilidá reinantes, Alfonso Enriquez consigue la devolución de les sos posesiones asturianes.
N'agostu de 1394, Enrique III degoló de Valladolid hacia Asturies pa tratar de someter otra vez a Alfonso. Pa ello, iguó una flota que tendría de llendar Xixón per mar, mientres qu'élli entraría dende Lleón atravesando'l puertu payares.
El conde centró la defensa nes places fuertes de Xixón y el Castiellu de San Martín (en Sotu'l Barcu). Trató de tomar Uviéu, pero fracasó dafechu énte la oposición de la burguesía y l'obispáu.
Xixón yera daquella una auténtica fortaleza natural; muriada dende tiempos romanos y asitiada sobre una península, la única entrada a la ciudá yera al través d'un pasillu d'arena que desapaecía col inchente, colo qu'un exércitu sitiador tenía perpocos puntos polos qu'entrar.
Enrique III puso sitiu a Xixón dellos meses, ensin que se viesen resultaos claros pa nengún de los dos contendientes. Ello llevó a una tregua. 
El rei entamó un nuevu cercu a la ciudá na segunda quincena de xunetu de 1395, en tanto qu'Alfonso iguó la defensa de la villa, aprovisionándola d'alimentos y armes, tres lo cual coló nuevamente, esta vez hacia Bayona en busca d'ayuda inglesa, dexando'l cercu nes manes de la so muyer Sabela. 
Tres más d'un mes d'asediu, tiempu nel que los castellanos ensayaron l'usu de l' [artillería]] contra les muries de Xixón. Finalmente, al nun llegar los refuerzos buscaos, Sabela rindió la ciudá, non sin primero asegurar la so vida y la de la familia d'ella, tres lo cual marchó hacia Francia p'alcontrase col so maríu.
Enrique III, una vez firmáu l'alcuerdu, mandó la destrucción de la villa, rematando asina les revueltes del conde Alfonso.
Poco sabemos del conde Alfonso a partir d'esti momentu, salvo que foi presu por orde del rei en San Juan de Luz, anque lliberáu poco depués, y que se rumoreó taba implicado nuna conspiración del rei de Portugal contra Enrique III en 1397, anque nunca se supó con certeza.
Morrió posiblemente en Portugal, en fecha desconocida, ya que a principios del sieglu XV hai noticies de qu'ellí vivía la condesa Isabel, que mantendría'l linaxe de los Noreña portugueses.
Fíu del rei Enrique II de Castiella, enantes del so casoriu con doña Elvira Iñiguez de la Vega, de quien yera pariente cercanu al ser ñetos del rei Dinis de Portugal y de lareina Santa Isabel y claro de D. Sanchu IV de Castela. 
Casose en Burgos en 1373 com D. Isabel de Portugal (1364 - 1435, en Marans, Francia), señora de Viseu, fiya natural del rei Fernandu I de Portugal, enantes del so casamientu, y foron el troncu de la família portuguesa Noronha:
Pedro de Noronha
D. Pedro de Noronha - Asturies, 1382 - Lisboa, 12 d'agostu de 1452 , nietu de Fernandu I de Portugal, último rei de la Dinastia de Borgonha, foi arzobispu de Lisboa (1424-1452) y una de les figures más poderoses de la Corte de la primera mitá del sieglu XV.
D. Pedro de Noronha, el primeru d'esti nome, yera fíu de D. Alfonso Enríquez, conde de Noreña, Asturies, condáu qu'incluyía'l señoríu de Xixón, y de la so muyer la condesa Isabel de Portugal, y nietu natural paternu del rei Enrique II de Castiella y maternu del rei Fernandu I de Portugal. 
Pedro de Noreña foi'l primoxénitu, teniendo como hermanos más xóvenes a Fernando de Noronha, Conde de Vila Real, Sancho de Noronha, Conde d'Odemira, y tamién Constança de Noronha, duquesa de Bragança, pol so casamientu con Afonsu I de Bragança, primer duque con ésti títulu.
Cola muerte de so padre y so madre, en 1394, D. Pedro y los sos hermanos, toos tovía menores, van pa Portugal, quedando al cuidáu del so tiu-güelu Joãu I de Portugal, a instancies del que D. Pedro foi obispu d'Évora (1419-1423), por nomamientu del papa el 11 de xineru de 1419.
Morrió en Lisboa, sepultáu na capiella del Santísimu Sagramentu de la Sé de Lisboa. Dexó fíos ilexítimos, lexitimaos por carta real (13 d'agostu de 1444), con tolos derechos como si fueren lexítimos, el más vieyu (João) d'una D. Isabel, y los trés siguientes (Isabel, Pedro y Fernando) de Branca Dias (Perestrello), concluyéndose per otres víes que los fíos restantes (non lexitimaos) son tamiñen de Branca Dias.
Condáu de Noreña
El títulu de Conde de Noreña ye un títulu nobiliariu históricu asturianu y portugués. Esti condáu foi suprimíu en 1395 por orden real pasando a la corona, nunca más foi concedíu. En Asturies tuvo vixente algunos años y fai referencia a Noreña, Asturies.
Rodrigo Álvarez de les Asturies, que tenía el títulu por nacimientu, dexó d'heredie a Enrique II de Castela que, a su vez, concediólu al so fíu bastardu Afonso Enríquez, conde de Noreña y Xixón]], qu'utilizó'l condáu como centru pa les sos repitíes revueltes, tanto contra el mediu hermanu Xuan I de Castiella como contra'l so sobrín Enrique III de Castiela.
Categoría Noreña
Rodrigo Álvarez de les Asturies
Rodrigo Álvarez de les Asturies, señor de Noreña, del Castiellu d'Aguilar ente los ríos Navia y Purcía, y de los territorios llamaos tamién d'Aguilar, de Llanes, San Jorge y San Antolín. Foi primer Conde d'Asturies y el so Gobernador supremu dende l'añu de 980 al 998.
= Descendencia =
Xingyiquan
El Xingyiquan (形意拳 , Pinyin = Xíng yì quán , Wade-Giles = Hsing I Ch'üan) ye ún de los principales estilos internos de les artes marciales chines. El términu traduzse aproximao como "Boxéu de la Forma y la Intención", o "Boxéu de la Forma y la Voluntá". L’estilu carauterízase polos sos movimientos agresivos y aparentemente lliniales y pola so potencia esplosiva. Nun hai una única organización que dirixa la enseñanza d’esti arte, que cunta amás con dellos estilos o escueles.
Un prauticante de xingyiquan emplega movimientos coordinaos pa xenerar españíos de potencia al envís d’achuquinar al oponente, atacando y defendiendo al empar. Les formes varien d’escuela a escuela, pero inclúin secuencies a mano vacía y versiones de les mesmes secuencies con una variedá d’armes. Estes secuencies básense na forma de movese y de lluchar de dellos animales. Los métodos d’entrenamientu permiten al estudiante progresar per mediu d’aumentar la dificultá nes secuencies formales, nel usu de los tiempos y na estratexa de combate.
Anque nun se conoz l’orixe exautu del Xingyiquan, la lleenda atribúi’l so desarrollu al famosu xeneral chinu Yue Fei (1103–1142). Ensin embargu’l maestru y estudiosu Yang Jwing-Ming ye de la opinión de qu’hai aspeutos del Xingyi (como los estilos d’animales) que remonten los sos anicios al templu Shaolin na dinastía Liang (sieglu VI d.C.) y que, poro, Yue Fei lo que fixo foi sintetizar dellos principios preesistentes nel so propiu estilu de kung fu.
El primer escatafín documental sobro l’estilu alcuéntrase nes “Cróniques del Clan Ji”, de finales de la era Ming. A respeutive d’esti arte fálase aende de Ji Longfeng (1588-1662), tamién llamáu Ji Jike, al que munchos consideren el verdaderu creador del Xingyiquan. Les Cróniques describen el Xingyi como un arte basáu nos principios del combate con llanza, anque dicen que foi’l mesmu Ji Longfeng el responsable d’esta influyencia per aciu de la so gran maestría nel manexu d’esti arma (llamábenlu Shen Qiang, “Llanza Divina”).
Dempués la hestoria del Xingyiquan atapeció hasta Li Luoneng (tamién conocíu como Li Nengran), a finales del sieglu XIX. Foron Li Luoneng y los sos socesores —ente ellos Guo Yunshen, Li Cunyi, Zhang Zhaodong, Sun Lutang y Shang Yunxiang— los que popularizaron el Xingyiquan pel norte de China. Sun Lutang intercambió conocimientos con Fu Chen Sung, qu’a resultes diba a esparder la so escuela pel sur de China.
Anguaño les formes del Xingyiquan tán adautaes a les necesidaes de los modernos prauticantes del deporte competitivu del Wushu. Sicasí l’estilu vese raramente en competiciones por mor de que tolos prauticantes de wushu tienen que competir en delles pruebes obligatories, qu’arrequexen al xingyi a un llugar secundariu nos ambientes de wushu.
El Xingyiquan carauterízase por ataques agresivos de choque y por una forma direuta de movese. La naturaleza llinial del Xingyi paez venir per un llau de los sos oríxenes militares y, per otru, de la influyencia de la llanza que se dicía taba nos sos anicios. A pesar de la so traza dura y angular, cautivar la fuercia interna o qi "suave" ye esencial pa consiguir potencia nel Xingyiquan.
El propósitu del prauticante de Xingyi ye arreblagar hasta l’oponente y trespasalu potentemente con un únicu puxu (como usando una llanza). Esto llógrase coordinando tol cuerpu como una unidá y concentrándose dafechu nel propiu qi.
La eficiencia y la economía de movimientos son les cualidaes d’un estilista de Xingyiquan, y la so filosofía de llucha direuta sofita l’ataque y defensa simultáneos. Hai poques pataes, quitando los golpes de pie perbaxos (qu’eviten los desequilibrios qu’acompañen a les pataes altes) y dalgunes pataes a nivel mediu, y les téuniques apréciense más pola so eficacia que pol so valir estéticu.
El Xingyiquan prefier una postura alta llamada Santishi, lliteralmente "poder de tres cuerpos," por cómo la postura caltién la cabeza, troncu y pies nel mesmu planu vertical. Un dichu común del Xingyiquan ye: “les manes nun abandonen al corazón, y los coldos nun abandonen a les costielles.”
L’usu del Santishi como postura y métodu d’entrenamientu principales anicia na rama de Li Luoneng. Rames más tempranes, como l’estilu de la familia Dai, nun usen el Santishi como postura principal nin como métodu d’entrenamientu.
El Xingyiquan emplega los clásicos cinco elementos de la filosofía china pa representar metafóricamente cinco diferentes estaos de combate. Tamién llamaos los "Cinco Puños" o les "Cinco Fases", los cinco elementos rellaciónense cola cosmoloxía Taoísta, anque los nomes nun correspuenden lliteralmente colos términos cosmolóxicos. 
Los prauticantes de Xingyiquan usen los cinco elementos como un marcu interpretativu pa reaicionar y responder a los ataques. Esto sigue la teoría de los cinco elementos, una fórmula de combate xeneral qu’asume polo menos tres resultaos d’un combate: el constructivu, el neutral, y el destructivu. Los estudiantes entrenen pa reaicionar énte téuniques específiques y empara executales de tal forma que van crear arrémente un ciclu basáu nes interaiciones constructives, neutrales y destructives de la teoría de los cinco elementos. Ónde apuntar, ónde golpiar y con qué téunica —y cómo esos movimientos funcionen defensivamente— ta determinao pol puntu del ciclu nel que creyan que tán.
Caún de los elementos tien aplicaciones estremaes que permiten usalu pa defender escontra tolos elementos (incluyendo’l mesmu), polo que cualesquier conxuntu de secuencies ye dafechamente arbitrariu, masque’l ciclu destructivu ye davezu aprendíu a los principiantes como si fuera más fácil de visualizar y tuviera aplicaciones más cencielles.
Delles escueles enseñen los cinco elementos primero de los doce animales por ser más fáciles y curtios d’aprender
Quiciabes nun ye acionao que los nomes usaos pa los elementos s’empleguen como nomes fundamentales p’aplicaciones d’enerxía o "jìn" (勁), darréu que pue ser confuso describir el "heng jin conteníu nel pi quan". Los "jìn" a los que se refieren los nomes de los cinco elementos nun son los únicos, sinón qu’hai munchos otros.
El Xingyiquan básase en doce formes d’animales estremaes (形; pinyin: xíng). Presentes en tolos estilos rexonales y familiares, éstes remeden les téuniques y táutiques del animal correspondiente más que solo los sos movimientos físicos. Munches escueles de Xingyi tienen solamente un númberu pequeñu de movimientos pa cada animal, anque delles aprienden secuencies estenses de movimientos. Una y bona que les formes d’animales son enseñaes, al estudiante apriénden-y davezu una forma coneutada con un animal ("shi'er xing lianhuan"), que combina tolos animales enseñaos xuntos nuna secuencia. Dellos estilos tienen formes más llargues, o múltiples, p’animales en concreto, como les Formes d’Ocho Tigres "Huxing bashi".
Tradicionalmente’l xingyiquan foi un arte d’armes. Los estudiantes estudien primero cola llanza, pa pasar adulces a armes más curties y, col tiempu, a la llucha a mano vacía. El xingyiquan sorraya una estrecha rellación ente los movimientos de les téuniques con y ensin armes. Esta superposición téunica tien el propósitu de producir una mayor eficiencia nel deprendimientu. 
Armes comunes
Hai mui bien delles armes. La idea ye qu’un lluchador espertu de Xingyi seya quien a remanar cuasi cualesquier arma ensin que-y importe’l so llargor, pesu o forma.
Facultá de Medicina y Ciencies de la Salú (Universidá d'Uviéu)
La Facultá de Medicina y Ciencies de la Salú de la Universidá d'Uviéu ye'l centru universitariu d'Uviéu onde s'imparten les clases y estudios de las titulaciones de Medicina, Enfermería, Fisioterapia, Odontoloxía, Bioquímica ya Biotecnoloxía, amás d'una serie de novos másteres rellacionaos cola temática de Ciencies de la Salú.
La facultá foi fundada nel añu 1968, y dende entós tá asitiada nel campus del Cristu. Actualmente alcuéntrase separada en varios edificios repartíos pol mesmu campus. Dende setiembre del añu 2010 la facultá de Medicina fusionóse cola Escuela Universitaria d'Enfermería ya Fisioterapia, convirtiéndose nesti nuevu centru de referencia pa la formación de los profesionales de la salú n'Asturies. Dend'avientu de 2010 el nuevu decanu ye'l Dr. Antonio Cueto Espinar, catedráticu de Medicina Preventiva y Salú Pública.
Hospital Universitariu Central d'Asturies
L'Hospital Universitariu Central d'Asturies o HUCA ye'l mayor hospital d'Uviéu (Asturies). Anguaño ta xestionáu pol SESPA, un organismu públicu dependiente de la Conseyería de Salú y Servicios Sociales del Principáu d'Asturies.
L'HUCA foi creáu en 1989 a partir de tres hospitales que s'alcontraben nos territorios de Buenavista: l'Hospital Xeneral d'Asturies, l'Hospital Nuesa Señora de Cuadonga y l'Institutu Nacional de Silicosis. Agora tan construyéndose unes instalaciones nueves nos terrenos de La Cadellá, al otru estremu d'Uviéu, que va ser la sede de toles dependencies hospitalaries.
Tien firmáu un conveniu cola Universidá d'Uviéu dende 1990.
Luis Adaro y Magro
Luis Adaro y Magro (Madrid, 17 d'abril de 1849 - 21 d'ochobre de 1915) foi un inxenieru y empresariu asturianu, bien importante nel puxu algamáu pola minería nel Principáu y nel desarrollu xeneral d'Asturies. Foi calificáu de "verdaderu empresariu schumpeterianu".
Cursó estudios na Escuela de Mines dende los dieciséis años, algamando'l títulu de inxenieru de mines en 1872. Tres les sos práctiques nes mines d'Almadén pasa al distritu mineru d'Asturies. Dirixe la "Sociéte D`Eichthal et Comp" (Mina Mosquitera, onde instaló'l primer llavaderu mecánicu, a partir del que se divulgó la innovación), y les mines pozu María Luisa y La Xusta.
Llevó a cabu un intensu llabor políticu y empresarial en defensa de los intereses hulleros (tarifes de los ferrocarriles de Llangréu, publicación de "Los carbones asturianos y la Marina de Guerra", 1878), impulsando la creación de diverses instituciones: el Créditu Industrial Xixonés (llueu Sociedá Anónima Adaro), la Fábrica de Productos Químicos d'Aboño, la Caxa d'Aforros y la Caxa de Socorros pa enfermos, la Cámara de Comerciu de Xixón (cola que celebró una "esposición internacional", considerada como'l guañu de la actual FIDMA), el Sindicatu del Puertu d'Avilés, la Unión Minera y Metalúrxica d'Asturies (1883), la Comisión d'estudiu de la riqueza hullera nacional, etc.
Ente otros trabayos, xestionó la construcción del ramal Soto Rei - Ciañu Santa Ana, del Ferrocarril del Norte; propuso, con Alejandro Pidal y Mon, la localización d'El Musel pal puertu de Xixón, (1900); y dende 1909 dirixó los trabayos de realización del Mapa Xeolóxicu d'España. En Sama llevantóse un monumentu nel so honor conocíu popularmente como "La Carbonera".
En 1909 encárgase-y la direción del llevantamientu del Mapa Xeolóxicu d'España
Montes Wudang
Los Montes Wudang (Chinu simplificáu: 武当山; Chinu tradicional: 武當山; Pinyin: Wǔdāng Shān), tamién conocíos como Wu Tang Shan o simplemente Wudang, son un pequeñu cordal na parte noroeste de la provincia china de Hubei, al sur mesmu de la ciudá de Shiyan.
Nos mapes chinos, el nome "Wudangshan" (武当山) aplícase tanto al cordal enteru (que va d’este a oeste a lo llargo de la faza sur del valle del ríu Hanshui, cruciando dellos arrabaldes de la ciudá-prefeutura de Shiyan), como al pequeñu conxuntu de picos allugaos nel sodistritu Wudangshan del conceyu Danjiangkou, de Shiyan. Ye la última área específica conocida como centru taoísta.
Los mapes modernos amuesen como picu cimeru al Wudang Shan propiamente dichu, con un altor de 1.612 metros; ensin embargu per tol cordal Wudangshan hai altores dalgo mayores. Hailos que consideren a los Montes Wudang como un apéndiz del cordal de los Montes Daba, que ye la principal cadena de montes del oeste d'Hubei, Shaanxi, Chongqing y Sichuan.
Antaño los montes de Wudang teníen nomadía polos munchos monesterios taoístes que s’atopaben pellí, célebres como centros académicos pa la investigación, deprendimientu y práutica de la meditación, artes marciales chines, Medicina Tradicional China, agricultura taoísta y artes rellacionaes. Tan ceo como na Dinastía Han del Este (25-220 d.C.), los montes llamaron l’atención del emperador. Na Dinastía Tang (618-907) construyóse’l primer sitiu de cultu —el Templu de los Cinco Dragones—. Dellos monesterios sufrieron daños cuando la Revolución Cultural de 1966-1976, pero la popularidá de los montes Wudang xorreció más tarde cola llegada de turistes de toles partes de China y l’estranxeru per aciu de la so llocalización acionada y interés históricu. Los monesterios y construcciones foron nomaos Patrimoniu de la Humanidá de la Unesco en 1994. Los palacios y templos de Wudang, que foi organizáu como complexu na Dinastía Ming (sieglos XIV al XVII), inclúin construcciones taoístes de feches tan tempranes como’l sieglu VII. Wudang representa los estándares cimeros del arte y arquiteutura chinos nun periodu de cuasi 1000 años. Ente los templos famosos tán la Sala Dorada, el Templu Nanyan y el Templu de la Nube Púrpura.
El 19 de xineru de 2003, el Palaciu Yuzhengong de los Montes Wudang, con 600 años d’antigüedá, foi afaráu por una quema accidental causada por un emplegáu d’una escuela d’artes marciales. El fueu entamó nel antepar, reduciendo a cenices les tres dependencies con una estensión de 200 metros cuadraos. Una estatua de Zhang Sanfeng recubierta d’oru, que se llevantaba en Yuzhengong, fuera treslladada a otru edificiu xusto enantes de la quema, escapando asina d’una destrucción segura.
Diz la lleenda que Zhang Sanfeng (张三丰) ye’l creador del Wudangquan en xeneral y del Taijiquan en concreto, al paecer inspiráu por una llucha que presenciara ente una pega (o quiciabes una grulla blanca) y una víbora.
Dende’l sieglu XX, y siguiendo a Sun Lutang, el Taijiquan, el Xingyiquan y el Baguazhang considérense estilos de Wudang. Acordies con esta clasificación, el tornéu nacional d’artes marciales del Institutu Central Guoshu celebráu en 1928 dixebró a los participantes en "Shaolin" y "Wudang".
Del 28 d’ochobre al 2 de payares de 2008 tuvo llugar nos Montes Wudang el tercer Festival biañal de Wushu.
Monte Emei
El Monte Emei o Emeishan (峨嵋山, Pinyin = Éméi Shān; Wade-Giles = O-mei Shan) ye un monte na provincia de Sichuan, al oeste de China.
Con 3.099 metros, el Monte Emei ye’l más altu de los “Cuatro Montes Sagraos Budistes de China”. El bodhisattva patrón d’Emei ye Samantabhadra, conocíu en chinu como Puxian (普贤菩萨). Consérvense referencies de los sieglos XVI y XVII al respeutive de la práutica de les artes marciales nos monesterios del Monte Emei.
Orográficamente’l Monte Emei asítiase na faza occidental de la cuenca de Sichuan. Los montes al oeste d’ella conócense como Daxiangling. Una estensión descomanada alredor conozse xeolóxicamente como la Gran Provincia Volcánica Pérmica d’Emeishan, xenerada poles erupciones volcániques de la fastera d’Emeishan nel periodu Pérmicu.
Alministrativamente’l Monte Emei ta cerca de la ciudá del mesmu nome (Emeishan), que forma parte de la ciudá-prefeutura de Leshan.
El Monte Emei foi nomáu Patrimoniu de la Humanidá de la Unesco en 1996.
El liocichla omeiensis (liocichla d’Emei Shan) ye un ave paseriforme nomáu d’esta miente n’homenax al llugar.
Nel Monte Emei danse grandes espectáculos como'l riscar y el “mar de nubes” que se pue ver dende la Cume Dorada.
El riscar ye mui variáu, pero’l más aparente entama cola tierra y el cielu amosando’l mesmu púrpura escuro, pasando de secute al rosa de les nubes, siguío por un arcu púrpura brillante y darréu un semicírculu onde apruz el sol.
El mar de nubes inclúi dellos fenómenos nublosos, como les nubes apaeciendo perriba nel cielu a la vez que perbaxo.
El Monte Emei ye’l sitiu onde se construyó’l primer templu budista chinu nel sieglu I d.C.
Equí hai setenta y seis monesterios budistes de los periodos Ming y Qing, la mayoría allugaos cerca’l cume. Estos amuesen un estilu arquiteutónicu flexible y adautáu al entornu. Dalgunos, como les sales de Baoguosi, tán construyíos sobre terraces n’estremaos niveles, mientres qu’otros, como les estructures de Leiyinsi, tán enriba pegollos. Equí los planos fixos de los monesterios budistes de dómines más tempranes camudáronse o refugáronse al envís d’adautase meyor al decoráu natural. Los edificios de Qingyinge tán trazaos según un plan irregular nuna fastera ente los ríos Dragón Negru y Dragón Blancu. El sitiu ye pergrande, y la trabayosa sienda de 50 km lleva dellos díes percorrela.
Hai un teleféricu que facilita l’ascensu a los dos templos de (3.077 m), a una hora andando dende’l picaruetu.
Los que visiten el Monte Emei van ver probablemente docenes de macacos tibetanos, qu’avecen arrampuñar con comida de los turistes. Los mercadeles llocales vienden nueces pa que los turistes ceben a estos animales. Pero tamién se ven monos comiendo alimentos humanos como pataques frite o bebiendo gaseosa de les botelles tiraes.
Ruma Barbero
Rumaldo Antón Barbero de Diego (Somió, Xixón, 3 de febreru de 1971) ye un dibuxante asturianu de cómic y músicu. Ente 1990 y 1995 algama la llicenciatura en "Belles Artes" na especialidá d'escultura pola Universidá de Salamanca.
Ruma Barbero ye fundador nel añu 1991, del grupu musical Felpeyu xunto col tamién dibuxante Igor Medio, fundación que tuvo llugar en Salamanca, ciudá na que los dos músicos estudiaben belles artes; tamién participaron nel entamu del grupu los hermanos gallegos Castor y Félix Castro. El llabor de Ruma dientro del grupu yera de percusionista. Tamién collaboró nel tarrén musical col grupu Los Ciquitrinos.
1996 Cofundador de la editorial "Cactus Comics", na que tamién participaron Ígor Medio, Javi Rodríguez, Andrea Parissi y Son. La editorial Cactus Comics publicó dalgunos de los títulos más destacaos del cómic asturianu nesa dómina “Little Memo”, “Los Aguarones”, “Anselmo Ensombras” y “Love Gun”. Igualmente collaboró cola revista El Llapiceru y nel periódicu Les Noticies con una tira dando la so peculiar visión de l'actualidá asturiana titulada "Marcianaes". Ente les collaboraciones de Ruma colos medios de comunicación, más allá de lo especialmente rellacionao col cómic, destaquen les sos collaboraciones col diariu xixonés El Comercio; el diariu independiente, yá desapaecíu, Güei; la revista Interferencies, l'Anuariu de la Música Asturiana, publicación na que realiza la primer fotonovela n'asturianu conocida.
Profesor de secundaria entre los años 1996 y 1998.
Xunto a Xosé Antón García-Sampedro, conocíu como "Son" gana dellos premios autonómicos de cómic como “El Llapiceru”.
Na so faceta como diseñador gráficu, destaquen les carátules de los discos de Felpeyu, La Bandina, DRD, Verdasca, Blima, Tuenda, Duerna, "Música Tradicional d'Allande", "Música Tradicional en conceyu L.lena" o "Música Tradicional en concechu Quirós". Asina mesmo ye autor de bien de cartelos teatrales pa la compañía Nun Tris, o de conciertos y festivales de música.
En (2009) gana'l premiu "Alfonso Iglesias" de cómic por "Manzajú", una novela gráfica autobiográfica.
A mediu camín ente'l cómic y el diseñu gráficu ta'l Cómic-CD de Los Ciquitrinos “Faciendo l'indio” (2009) del que tamién ye autor.
Miembru "fundidor" de la revista-web satírica "Fundición Príncipe de Astucias", setiembre de 2012.
N'avientu de 2012 edita "La Chelita. El Salvador 1992". Una novela gráfica a partir de les vivencies y testimonios de cooperantes internacionales y veteranos de la guerrilla salvadoreña. Con esti trabayu Ruma Barbero algamaría'l Premiu al Meyor Llibru n'Asturianu de 2012 que concede la Tertulia Malory. Un añu más sero, asoleya "Aguantando cachones" (Tierra Llibros) que recueye en papel les historietes que vino presentado nel so blogue dende l'añu 2011 hasta'l mes de xunetu de 2013
Otra estaya a destacar del so trabayu ye'l so llabor como lletrista pa grupos como “Felpeyu”, “Los Ciquitrinos”, “Tejedor”, “Blima”, “Pandereteres de Fitoria”, "Vrienden" y pa los proyectos “Aire” y "Bestiariu".
.ag
.ag ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) p'Antigua y Barbuda.
.ar
.ar ye'l códigu de país d'Internet del ccTLD d'Arxentina. En contraste con otros NIC, NIC Arxentina estableció que namái habitantes del país puedan llograr un dominiu ".ar".
Como pasa con dellos alministradores de nomes de dominiu, "NIC Arxentina" esixe'l rexistru de dominios de tercer nivel. Tou dominiu arxentín, sacantes esceiciones, tendrá de ser un dominiu de tercer nivel de:
Les esceiciones, debíes na so mayor parte a dominios presistentes al momentu de crease NIC, o a razones gubernamentales son:
De recién autorizáronse más esceiciones, siempre pa rexistrantes venceyaos al gobiernu nacional: *hablemostodos.ar
Los ciudadanos particulares namái pueden ser titulares del dominiu de segundu nivel ".com", yá que los otros tán acutaos pa organizaciones, mesmo públiques que privaes. El rexistru de dominios ye aranceláu y la so alministración ta a cargu del Ministeriu de Rellaciones Esteriores, Comerciu Internacional y Cultu.
El pasáu 8 de setiembre de 2008, los dominios .ar sufrieron los siguientes cambeos:
.bs
.bs ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Les Bahames.
.bb
.bb ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Barbados.
.bz
.bz ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Belize.
.bo
.bo ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Bolivia y ta alministráu pola empresa BolNet.
.br
.br ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) que-y correspuende a Brasil, actualmente alministráu pol Comité Xestor d'Internet en Brasil.
.ca
.ca ye'l dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Canadá. 
Pa rexistrar un dominiu ".ca" tien de cumplir dalgunu de los siguientes requisitos establecíos:
Esisten dominios de rexistru de segundu nivel (por casu ".edu.ca") y de tercer nivel, pa dalgún de los dominios xeográficos definíos (como ".ab.ca"). 
El nome del dominiu foi asignáu orixinalmente por Jon Postel y John Demco de la Universidá de Columbia (UBC) en 1988. 
En 1997, na conferencia añal canadiana d'Internet en Halifax, Nueva Escocia, la comunidá internauta, con mires a lliberalizar los procedimientos de matrícula y amenorgar los plazos, decidieron entamar la reforma de rexistru del ".ca".
Fluminense Football Club
El Fluminense Football Club ye un club de fútbol de Brasil, de la ciudá de Río de Janeiro. Fundólo el 21 de xunetu de 1902 Oscar Cox, un descendiente d'ingleses. 
La Collá
Col nome de La Collá podemos referinos a:
L'Armuña
L'Armuña ye una fastera hestórica-tradicional española allugada nel noreste de la provincia de Salamanca, n'antigua Rexón de Llión, güei la comunidá autónoma de Castiella y Llión.
El nome d'esta comarca vien del árabe significando "La Güerta".
La mayoría del tarrén destínase a usos agrícoles per aciu'l cultivu de cereales y llegume, destacando la llenteya de l'Armuña que tienen la so propia Denomación d'Orixe.
Les primeres referencies esistentes a L'Armuña daten del sieglu X demientres les repoblaciones, siendo nomada pela primer vegada con esti nome en documentos rellativos a les campañes d'Almanzor nel 980. Enantes, nel 939, tres la victoria de Ramiru II na batalla de Simancas, la presencia cristiana escomenzó a notase pesie los ataques musulmanes, al aniciase la repoblación de la zona con asturianos, llioneses, cántabros, vasco-navarros y rioxanos...
Nel reináu d'Alfonsu VI (1072-1109) entama a asentase la llende colos musulmanes y el rei encarga a Raimundo de Borgoña, so xenru, empobinar la repoblación de la zona, la cual siguió demientres el reináu d'Alfonsu VII (1126-1157). Pela Repoblación los unviaos del rei yeren los encargaos de distribuyir la tierra. La prollongada repoblación permitió que los pobladores de L'Armuña tovieren estremaes procedencies.
Pela Edá Media, el Cabildu de la Catedral de Salamanca foi alquiriendo tierres dando orixe al Abadengu de l'Armuña, que yera un señoríu perteneciente al Cabildu de la Catedral, y taba formáu por Arcedianu, La Vellés, Negrilla, Palencia de Negrilla, Carbayosa y La Mata, pero la so formación supunxo una riestra de pleitos col Conceyu de Salamanca, que quería recuperar la so xurisdicción. Amás d'estes llocalidaes el cabildu foi alquiriendo más tierres de L'Armuña progresivamente, y tamién aumentaron les donaciones debío a la Peste Negra qu'asoló Europa ente 1347 y 1350. Desapaicieron poblaciones pequeñes y s'esperimentó un aumentu de la relixosidá.
Yá a finales de la Edá Media y fasta'l sieglu XVIII la población en L'Armuña foi decreciendo paulatinamente, nestos años numberosos pueblos foron despoblándose convirtiéndose en deveses y alqueríes. El motivu taba nel desplazamientu de población, abandonaben les sos llocalidaes y se marchaben a otros conceyos. Carlos III trató de sopiar la situación cola criación en 1769 d'una Xunta de Repoblación, la cual fracasó y terminó por desapaecer en 1801.
Soto Rei
Soto Rei ye un llugar del conceyu asturianu de La Ribera, na parroquia de Perera. Especialmente conocíu pola so estación de ferrocarril de RENFE, antigua llinia del Norte, convirtiéndose en tresbordos pa salir d'Asturies. Asítiase a escasos quilómetros d'Uviéu. Los trabayos pa la realización del ramal Soto Rei-Ciañu fueron encomendaos a Luis Adaro y Magro.
Comprende na so mayor parte una urbanización xunto al ríu Nalón, de 334 habitantes, a modu de ciudá dormitoriu.
Kaliningráu
Kaliningráu (en rusu: Калининград, n'honor de Mikhaïl Kalinin nome orixinal alemán: Königsberg) ye la capital de la provincia de Kaliningráu, un enclave rusu asitiáu ente Polonia y Lituania y ubicáu na mar Bálticu . Hestoricamente tamién conociose por dellos otros nomes: en polacu Królewiec, en lituán Karaliaučius y en llatín Regiomontium.
Kaliningráu foi fundada nel 1255 polos caballeros de la Orde Teutónica y el rei de Bohemia Ottokar II sobro l'emplazamientu d'un asentamientu de los antiguos prusianos nomáu "Tvanksta" nel llugar dende'l 300 aC, col nome de "Königsberg". El nome quier dicir monte'l rei n'alemán, n'honor d'Ottokar II. Vien ceu tresformarese na ciudá más importante de Prusia: de fechu, foi la capital de l'antigua provincia xermánica de la Prusia Oriental hasta la caida de la ciudá en manes soviétiques nel 1945.
Nel 1736, Leonhard Euler algamó resolver un famosu problema de matemátiques rellacionáu coles siete pontes de Königsberg. El filósofu Immanuel Kant ñació y vivió nesta ciudá.
Nel 1945 la ciudá y la provincia foi conquistada y colonizada pola Xunión Soviética. La población alemaña foi espulsada nun ésodu masivu y forzosu qu'afeutó a los cerca de 300.000 persones qu'hasta entoncies habitaben la ciudá.
Según el censu de 2002, la población de la ciudá ye de 430.003. La so composición étbica ye de 77.9% rusos, 8.0% bielorrusos, 7.3% ucranianos, 1.9% lituanos, 0.6% alemanes, y 0.5% polacos.
La provincia o "oblast" rusa de Kaliningráu tien una superficie total de 15.100 km2. La so población ye de 955.281 habitantes d'orixe rusu, aportaos depués de la espulisión de la población nativo nel 1945.
La rexón llenda'l norte y este con Lituania, al sur con Polonia y al oeste cola mar Báltica. Kalinigráu ye l'únicu puertu rusu del bálticu que nun ta xeláu en tou l'hibiernu lo que-y otorga una posición estratéxica perimportante.
Xuan Bautista de La Salle
Brithenig
Brithenig ye una ideollingua o llingua construyida, qu'entra dientro'l grupu denomáu, n'inglés "conlang". Andrew Smith creóla como divertimentu en 1996, en Nueva Zelanda.
Tien el códigu ISO 639-3 BZT
El brithenig nun se desendolcó pa ser usáu como l'esperantu o la interlingua, dambes llingües auxiliares, nin pa series de ficción, como sí lo ye'l klingon de Star Trek. El xeitu'l brithenig xurdió como un esperimentu pa creyar una llingua romance nel supuestu de que'l llatín desplazara a les llingües celtes falaes en Gran Bretaña. 
Sicasí, el resultáu de too foi una llingua hermana de les romances como l'asturianu, el català, el francés, el portugués, etc, cola diferencia de tener trazos de les llingües celtes, como'l galés y l'antiguu celta o pallabres esbillaes del inglés o'l bretón. Una distinción a sorrayar pente'l brithenig y el galés, ye qu'esti últimu, ye llingua celta-P demientres el llatín yera una llingua itálica-Q, trazu qu'heredó'l brithenig. 
Hebo otres llingües del mesmu xacer que'l brithenig, como, per exemplu, el breathanach, sofitáu na otra rama de llingües celtes (les giodéliques d'Irlanda); el judajca, romance entemecíu col hebréu; el Þrjótrunn, col islandés; el wenedik, col polacu; el xliponian, qu'esperimentaba cola Llei de Grimm. El Wessic ye una llingua qu'amestaba les antigües llingües celtes coles xermániques, dexando de llau esta vegada les romance.
Les más de les pallabres del vocabulariu del brithenig tienen abondu raigañu de les llingües romániques. Amuésase tamién la so rellación col galés.
El padre nuestru en brithenig:
Nustr Padr, ke sia i llo gel: sia senghid tew nôn: gwein tew rheon: sia ffaeth tew wolont, syrs lla der sig i llo gel. Dun nustr pan diwrnal a nu h-eidd; e pharddun llo nustr phechad a nu, si nu pharddunan llo nustr phechadur. E ngheidd rhen di nu in ill temp di drial, mai llifr nu di'll mal. Per ill rheon, ill cofaeth e lla leir es ill tew, per segl e segl. Amen
Traducción n'asturianu:
Padre nuesu que tas nel cielu, santificáu seya'l to nome. Amiye'l to reinu, fáigase la to voluntá lo mesmo na tierra qu'en cielu. El nuesu pan de tolos díes dánoslu güei y perdónamos les nueses ofenses lo mesmo que nós facemos colos que mos faltaren. Y nun mos dexes cayer na tentación, y llíbramos del mal. Amén
Bethisad III
Vocabulariu
El Rebollal
Col nome de El Rebollal podemos referinos a:
Rafael Palacios
Rafael Abelardo Palacios García (Ciañu, 22 de payares de 1963), más conocíu como "Rafa Palacios", ye un políticu asturianu y actual Voceru Nacional del Bloque por Asturies.
Ente los cargos qu'ostentó Palacios destaquen:
El 12 de febreru de 2011 anunció la presentación de la so candidatura a la presidencia d'Asturies pola coalición Bloque por Asturies-UNA, obteniendo 6.160 votos (el 1,03% del total) perdiendo asina la representación del Bloque por Asturies na Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies.
En xunu de 2011, nel marcu de la iniciativa "Rumbu a Gaza", Rafael Palacios embárcase na denomada "Flotilla de la Libertad".
Antonio Lobato
Antonio Lobato Porras (Uviéu, Principáu d'Asturies, 7 de setiembre de 1965) ye un periodista deportivu español. Ye perconocíu poles sos tresmisiones televisives de la Fórmula 1 n'España.
Ñacíu n'Uviéu, llicenciose en ciencies de la información en Madrid. Entamó cola so carrera profesional en 1987, na seición de deportes del diariu ABC. LLueu continuó na radio, trabayando como cronista deportivu, cubriendo acontecimientos deportivos como los Xuegos Olímpicos de Barcelona 92 o delles ediciones de la Vuelta Ciclista a España. Tuvo na Radio España primer y llueu per Onda Cero. A la par del so trabayu nesta cabera emisora, estrenose na televisión en 1991, como agabitador del programa deportivu Campeones de Telecinco.
Dempués de trés años n'Onda Cero, n'ochobre de 1994 anoxó la radio pa metese pala redaición de deportes d'Informativos Telecinco. En Xineru de 1997 croció a presentar la información deportiva na edición del meyudía d'Informativos Telecinco y en 1999 foi nomáu subdirector de deportes de la cadena.
En 2001 croció a presentar La tertulia deportiva, espacio de debate deportivu emitiu diariamente dempués del informativu vespertinu.
En 2004 Telecinco axenciose de los drechos de tresmisión de la Fórmula 1 n'España y Lobato, que xá tresmitiere'l Xiru d'Italia en 1995 pala cadena privada, foi l'elexiu pa facer la cobertura de les carreres. Ello dariai gran popularidá al periodista, xá que pudo rellatar los dos primeros títulos mundiales d'un pilotu español, Fernando Alonso, na hestoria de la Fórmula 1. El surdimientu d'Alonso escopetió les audiencies televisives de les tresmisiones de Telecinco, que s'asitiaren, dende entós, ente los programes más gueyaos del añu n'España.
Ficiéronse conocies dalgunes frases de so nos grandes premios, xunto col so collaciu de tresmisión, como: "¡Si parpadean se lo van a perder, porque esto es la Fórmula 1 en estado puro!"(¡Si apistañen van perdeselo, porque esto ye Formula 1 n'estáu puru!), "¡Magic Alonso esta volando literalmente sobre la pista!"(¡Magic Alonso ta alando lliteralmente sobro la pista!), "¡El hijo del viento!"(¡El fiu del vientu!), "¡El rey de la lluvia!"(¡El rei de la muga!), ente otres.
En dos ocasiones Antonio Lobato camudó unes pallabres col rei Juan Carlos I en direutu mentanto tresmitía les carreres.
Acristianáu popularmente como "El calvo de Telecinco" (El calvu de Telecinco), Lobato convirtióse nún de los rostros más encantexaos de la cadena privada. Preba d'ello, en 2006 foi esbilláu pa presentar la tresmisión de las Campanaes de Nuechevieya xunto con Carmen Alcayde. Asinamismu, en 2006 dio-y la so voz pal doblax del personax Bob Culatas de la película Cars n'España y pal videuxuegu de PlayStation 2 Formula One 2006, faciendo de comentarista de les carreres. Amás, foi miembru del xuráu de los Premios Príncipe d'Asturies de los Deportes dende l'añu 2002.
En setiembre de 2007 Telecinco estructuró la so estaya d'información deportiva y Lobato foi nomáu subdirector d'informativos pa eventos y tresmisiones deportives de la cadena, amás de siguir dirixiendo y rellatando'l Campeonatu del Mundiu de Fórmula 1.
Dende la temporada 2009 de Fórmula 1, Lobato tresmite les carreres en (na)"La Sexta", canal que se fizo colos drechos d'emisión palos prósimos cinco años y colos servicios del periodista.
En payares de 2010, Lobato foi honráu col Premiu Ondas (xunto col equipu de La Sexta) pola so cobertura n'abiertu pala Fórmula 1.
.us
.us ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Estaos Xuníos d'América.
Manolo Preciado
Manuel Preciado Rebolledo , más conocíu como Manolo Preciado foi un futbolista y entrenador de fútbol español. Falleció el 6 de xunu de 2012 cuando diba a entrenar al Villarreal Club de Fútbol.
Pete Postlethwaite
Peter «Pete» William Postlethwaite, Oficial del Imperiu Británicu (Warrington, Cheshire, Inglaterra, 16 de febreru de 1946 – Shropshire, Inglaterra, 2 de xineru de 2011), foi un actor británicu.
Nació en Warrington, Cheshire (Inglaterra), siendo'l cuartu fíu de Mary (Geraldine de soltera) y William Postlethwaite. Formóse nel St. Mary's University College, en Londres, y demientres un tiempu pensó en convertise en sacerdote. Finalmente dedicóse a la educación, enantes de decidise polos escenarios en la Bristol Old Vic Theatre School.
Postlethwaite entamó la so carrera nel Everyman Theatre, xunto a Bill Nighy, Jonathan Pryce, Sher Antonio y Julie Walters, cola que tuvo un romance a lo llargo de la segunda mitá de la década de los setenta.
Trabayó habitualmente como actor teatral, destacando'l so papel protagonista na obra "Scaramouche Jones". Trabayó igualmente cola compañía británica Royal Shakespeare Company y n'obres como "El suañu d'una nueche de branu" o "Every Man and His Humour".
Dióse a conocer internacionalmente en 1993 al interpretar a Giuseppe Conlon na película "En el nombre del padre", de Jim Sheridan. Por esti trabayu foi candidatu a un Óscar al meyor actor de repartu. La película, nominada tamién al Óscar a la meyor película, ta basada nos casos de los Cuatro de Guildford y los Siete de Maguire.
Steven Spielberg describiólu como «el meyor actor del mundu» depués de trabayar con él en "El mundo perdido: Parque Jurásico II" y "Amistad", dambes en 1997. Tamién participó en películes como "The Usual Suspects" (1995) y "Romeo + Julieta" (1996).
Ente les sos últimes películes destaquen "Solomon Kane" (2009), "Inception" (2010), "The Town" (2010) o "Furia de titanes" (2010), "remake" de la película de 1981 del mesmo nombre.
En 2004 nomáronlu oficial de la Orden del Imperiu Británico, y en 2006 foi nomáu Doctor honoris causa de la Universidá de Liverpool.
En 2008 protagonizó la película, en clave de documental, "The Age of Stupid". Trata sobre'l calentamientu global antropoxénicu a través d'un drama con elementos documentales y dellos dibuxos humorísticos. Postlethwaite fizo'l papel d'un vieyu que vive nel mundu arruináu del añu 2055. Observa los reportaxes del dañu causáu poles aciones humanes y plantéase la entruga: «¿por qué tener fecho nada pa evitalo?». 
Miranda (Castrillón)
Miranda ye una entidá singular de población, cola categoría histórica de llugar, perteneciente al conceyu asturianu de Castrillón. Tien una población de 90 habitantes (INE 2009), y nun s'enmarca dientro de nenguna de les parroquies de Castrillón, a diferencia de lo qu'ocurre nel restu d'Asturies. Allúgase a 8 km de la capital del conceyu.
Hasta 1991 pertenecía a la parroquia de San Cipriano de Piarnu.
Los Caleyos
El topónimu Los Caleyos pue facer referencia a:
Llinares
El topónimu Llinares pue facer referencia a:
Quintana
El topónimu Quintana pue facer referencia a:
Naveces
Naveces ye un pueblu y una parroquia del conceyu asturianu de Castrillón. Tien una población de 570 habitantes (INE 2011) y ocupa una extensión de 4,96 km².
Allúgase na zona norte del conceyu, a 5 km de la capital, Piedrasblancas. Llenda al norte col mar Cantábricu; al este cola parroquia d'El Puertu; al sur cola de Santiagu'l Monte; y al oeste cola de Bayas.
Ta documentada dende l'añu 857.
La parroquia ta formada poles vinientes poblaciones:
Amás d'estos otros llugares:
Palaciu de los Prada
El Palaciu de los Prada ye una construcción asitiada en Naveces, nel conceyu asturianu de Castrillón.
Recibe'l nome de "Los Prada" pola familia qu'entamó a sobresalir na primer metá del sieglu XVII y que cuenta ente los sos miembros con Andrés de Prada y de las Alas, rector de les universiades d'Uviéu y Salamanca.
Llingua ligur
La llingua ligur (en ligur "lìgure") ye una llingua románica, falada nel territoriu de la antigua República de Xénova: la actual rexón Liguria y localidaes de Piamonte y Cerdeña en Italia, sur de Francia y Mónaco.
El ligur ye una llingua enforma fragmentada. La variedá xenovesa ("zenéize") ye'l dialeutu más prestixosu y difundiu por razones históriques. Sicasí, esiste una intercomprensión ente los diferentes dialeutos.
Sudán del Sur
La República de Sudán del Sur ye un país nel nordeste d'África. La so capital ye Yuba. La población ye mayoritariamente cristiana, animista y negra. Llenda con Etiopía pel este, Kenia, Uganda y la República Democrática d'El Congu pel sur, la República Centroafricana pel oeste, y al norte con Sudán. L'estatus de rexón autonoma foi algamáu por Sudán del Sur gracies a los alcuerdos de paz de 2005 (Comprehensive Peace Agreement) ente'l SPLA/M (Sudan People's Liberation Army Movement) y el gobiernu de Sudán, finando asina cola Segunda Guerra civil Sudanesa. El 9 de xineru de 2011 cellebróse un referéndum na rexón pa determinar l'estatus de Sudán del Sur, siendo la independencia total sofitada por más del 96% de la población, fecha realidá'l 9 de xunetu de 2011, faciendo de Sudán del Sur el país más nuevu del mundu anguaño.
La llingua oficial ye l'inglés, faciendo de lingua franca l'árabe de Juba. Sudán del Sur tien una superficie total de 619.745km y una población, segun el censu de 2008, de 8.260.490 habitantes. 
Sudán del Sur ta dividíu en 10 estaos federales, que se dividen en 86 condados. 
Las Cuestas
El topónimu Las Cuestas pue facer referencia a:
El Freisnu
El topónimu El Freisnu pue facer referencia a:
Llau
El términu Llau pue facer referencia a:
Mérida (Venezuela)
La ciudá de Santiago de los Caballeros de Mérida o a cencielles Ciudá de Mérida ye la capital del conceyu Llibertador y del estáu de Mérida y una de les principales localidaes d'Andar venezolanos. Foi fundada en 1558 pol capitán Xuan Rodríguez Suárez, formando parte de Nueva Granada; sicasí, pasó a pertenecer a la Capitanía Xeneral de Venezuela, xugando un papel activu mientres la Guerra d'independencia de Venezuela. 
La población de la ciudá capital ye de 204.879 habitantes y l'área metropolitana qu'entiende'l Conceyu Llibertador algama les 500.000 persones (Censu 2001). La ciudá representa'l 28% de la población total del Estáu Mérida, que tien más de 750.000 habitantes (Censu 2001). Ye see de la Universidá de Los Andes y de la Arquidiócesis de Mérida. Amás ostenta'l teleféricu más altu y más llargu del mundu. Ye'l mayor centru estudiantil y turísticu del occidente venezolanu. Tamién presenta como un curiosu'l Sistema de Tresporte Masivu Trolebús de Mérida el cual espónse como un mediu de tresporte turísticu gracies a la so estructura. 
Esta ciudá asitia sobre un pandu enclaváu nel valle del ríu Chama, que la percuerre d'estremu a estremu. La localidá de Mérida alcuéntrase asitiada a una altitú de 1.600 msnm. Como telón de fondu irguir nel horizonte merideño el cume más eleváu del país: el picu Bolívar, con un altor de 5.007 msnm.
Şalom
Şalom (en hebréu: «paz») ye un periódicu selmanal xudíu bilingüe de Turquía en turcu y una página en xudeoespañol. Foi fundáu en 1947 por o periodista xudíu-turco Avram Leyon en Estambul. O suyo primero numero amaneixió el 29 d'ochobre de dito añu. Ye un diariu d'información xeneralista, encara que gosa centrar-se en as noticias referente a la comunidad xudíu d'Estambul. La tirada de periodico ye de 5.000 exemplares (primera metat de 2005), incluyendo un suplementu dito "El Amaneser", que ye de entrenamientu en xudeoespañol, dende 2005. O direutor ye İvo Molinas y a editor jefe ye Yakup Barokas.
André Castro
Feria del Sol (Mérida)
La Feria Internacional del Sol, conocida tamién como'l Carnaval Taurino de América, ye una festividá cultural de calter internacional celebrada na ciudá de Mérida, Venezuela, mientres el mes de febreru, en xunto col antroxu. 
En Mérida, la ciudá andina venezolana, conmemórase añu a añu una de les pasiones populares más antigües de Venezuela, pero en “La Ciudá de los Caballeros” nun se celebraben feries asemeyaes como les de San Cristóbal, Barquisimeto, Maracaibo, Táriba, ente otres. Poro, un grupu d'aficionaos a la fiesta brava tuvo la idea de construyir una Plaza de Toros, por que Mérida tuviera un calendariu taurín ya incluyérase ente les feries más importantes del país.
De primeres, les feries a realizar a empiezos d'avientu pa celebrar el día de la "Inmaculada Concepción" y que sería entós la primer feria pal 9 y 10 d'avientu. Pa les corríes fueron contrataos César Faraco, Manuel Benítez “El Cordobés”, Francisco Rivera “Paquirri”, Julio Aparicio, Curro Girón, Paco Camino y el rejoneador mexicanu Juan Cañedo y trepáronse toros de Félix Rodríguez, “Achury Viejo” y “Ambaló”, toos procedentes de Colombia. 
En Maracaibo la feria de la lluna crear el mesmu día de la del sol pero siempres foi un secretu y un bonche pa los indíxenas creadores d'esta, una y bones ellos siempres esfrutaron burllase de la xente que nun lo sabía y poníen cares estrañes y pensaben que yera mentira pero munchos nun saben que ye ciertu. Na primer corrida desamarróse un fuerte bastiu que nun dexó la inauguración y tuvieron que celebrase los dos corríes el día 10: una na mañana y l'otra na tarde, siendo esta, la primer vegada que se celebren dos corríes nuna mesma plaza, nun mesmu día en Venezuela.
Enantes en Caracas, celebrárense dos corríes en mesmu día pero en dos places distintos, nel “Circo Metropolitano” y el “Nuevo Circo”. Pero nuna mesma plaza, nun mesmu día yera la primer vegada. 
En 1968 nun se celebró la feria, pero si, una corrida'l 13 d'abril de 1968, Sábadu Santu. Trepóse un estupendu encierre de “Dosgutiérrez” y actuaron Alfredo Leal, Curro Girón y Pepe Cáceres. 
Entós, debíu al inconveniente del tiempu d'agües decidió celebrase les feries de cuenta que coincidieren colos antroxos sol nome de “Ferias del Sol” y asina foi como en 1969 celebróse la primer feria con trés corríes de toros los díes 15, 16 y 17 de febreru de dichu añu.
El primer cartelu tuvo compuestu por toros de “Valparaíso” p'Alfredo Leal, Daniel "Matatoba" Santiago, Manuel Benítez “El Cordobés” y el venezolanu Lucio Requena. La primer oreya de la feria foi para Alfredo Leal.
A partir d'ende esta feria convirtióse nuna de les más importantes de Venezuela y del mundu taurín. Apuerten a la ciudá personalidaes del mundu taurín ya importantes toreros españoles, portugueses, mexicanos y colombianos.
No que fai a la feria de “La Inmaculada” celebróse n'otres ocasiones, 1990, 1991, 1997 pero con bien poca aceptación.
Mientres les festividaes de la Feria del Sol, amosar a la reina de les fiestes que foi escoyida díes enantes de la celebración por un certame popular, onde delles participantes de gran guapura y simpatía busquen consiguir la corona pa ser la madrina d'esti importante eventu del estáu de Mérida.
Vuelta Ciclista a España
La Vuelta a España, Vuelta Ciclista a España o simplemente La Vuelta, ye una competición ciclista por etapes que se disputa principalmente por carreteres d'España anque, en delles ediciones, amplió'l so percorríu per tierres de Francia, Andorra, Portugal, Países Baxos y Bélxica.
La Vuelta entamó la so andadura en 1935. Tien una duración típica de tres selmanes, lo que la fai formar parte, xunto col Tour de Francia y el Giro d'Italia, del grupu de carreres conocíes como "Grandes Vueltes". Al contrario qu'eses dos carreres La Vuelta nun caltuvo una fecha única nel calendariu que foi variando dependiendo de la conveniencia de la sociedá que la entama.
Carmelo González Jiménez
Jorge Fernández García
Jorge Fernández García (Uviéu, 1978) ye maestru, pedagogu y Espertu en Llingua Asturiana pola Universidá d'Uviéu. 
Autor de narrativa curtia, lliteratura infantil y de testos teatrales, algamó premios nos dos xéneros. Destaquen el premiu del Concursu de Teatru de l'Academia de la Llingua Asturiana nel 2003 cola obra "Por una desconocida", el premiu "Art Nalón Lletres 2006" de cuentos curtios, l'Accésit del "II Premiu Asturnews de Lliteratura Infantil y Xuvenil" nel 2009 y "XXIII Concursu Los Bilordios de Pinón" nel 2010. 
Participa en revistes lliteraries como Formientu, La Ratonera, Lliteratura o Lletres Asturianes.
Tien asoleyaos dellos llibros tanto a comuña: ""Por una desconocida" (teatu) con Azucena Álvarez García, " "E"l lladrón de galletes"" y ""Einstein y la relatividá" (lliteratura infantil)" con Amparo Sarrión Fernández-Diestro. Y en solitariu el volume de cuentos p'adultos "Unos fatos que morrieron por una apuesta y otres histories series" y en lliteratura xuvenil "El misteriu del Vassilius Destounis".
Lolo'l de Cabranes
José Manuel Robledo, Lolo'l de Cabranes, (Manes, Cabranes, 26 d'agostu de 1954), ye un cantante asturianu de tonada.
A diferencia d'otros cantantes, Lolo nun entamó de mozu nel mundu de la tonada. Nun sería hasta l'añu 1998 cuando ganaría'l so primer concursu, el d'Amieva, que volvería a ganar nos años 2000, 2001 y 2002 y nel que sería proclamáu como "Campeón de Campeones". Tamién s'alzaría col títulu de campeón nel concursu de La Nueva (2002) y (2005); el Ciudá d'Uviéu (2004); Returbio (2005 y 2006) o Avilés (2006). 
"Lolo" sería reconocíu nel Memorial Silvino Argüelles los años 2004, 2006 y 2008.
Cola Sociedá Fonográfica Asturiana grabó un CD baxo'l títulu de "Sabor Asturianu", con cantares conocíos como "Xunce les vaques, Ramona", "L'aire m'apagó la vela", "Pa castañes, Tremanes", o "Toca la gaita, gaiteru".
Yá nel añu 2012 algamaría'l primer premiu nel XV Concursu de Tonada Cuenca del Caudal
Islles Xeorxa del Sur y Sandwich del Sur
El Territoriu Británicu d'Ultramar de les Islles Xeorxa del Sur y Sandwich del Sur ("South Georgia and the South Sandwich Islands" o "SGSSI", n'inglés), ye un territoriu en disputa (anguaño baxo alministración británica, pero viviegamente reclamáu pola República Arxentina) allugáu nel océanu Atlánticu Sur. 
El Territoriu Británicu d'Ultramar foi creáu en 1985, y primeramente foi gobernáu como xurisdicción dependiente de les islles Malvines. Consiste nes islles "Xeorxia del Sur" (de mayor superficie) y un grupu de pequeñes ínsulas conocíes como "Sandwich del Sur". Nun esiste población nativa, y los únicos habitantes son los científicos del British Antarctic Survey que caltienen una base en King Edward Point (la sede alministrativa), y otra base na islla Bird, na que moren 4 biólogos. El cuidador del muséu de Grytviken y la so muyer, son los únicos habitantes permanentes de les islles, xuntu col maxistráu británicu y la so familia.
La soberanía de les islles ye formalmente apostada pola República Arxentina dende 1927 (Xeorxa del Sur) y 1938 (Sandwich del Sur). Estos archipiélagos fueron parte del escenariu bélicu de la Guerra de les Malvines. Pa l'Arxentina formen parte del Departamentu Islles del Atlánticu Sur dientro de la Provincia de Tierra del Fueu, Antártida ya Islles del Atlánticu Sur. Mientres la Guerra de les Malvines en 1982, creóse la Gobernación Militar de les Islles Malvines, Xeorxa del Sur y Sandwich del Sur, dixebrando esos archipiélagos del Territoriu Nacional de Tierra del Fueu, Antártida ya Islles del Atlánticu Sur, al que fueron reintegraes nominalmente en 1985.
Les Islles Xeorxa del Sur allúguense a cerca de 1.390 km del sureste de les Islles Malvines. Esti grupu compriende la Islla Xeorxa del Sur (la más grande d'esti grupu), xuntu coles islles que l'arrodien, asitiaes principalmente nel oeste y el sureste. La superficie total d'esti grupu d'islles algama los 3.756 km.
Les Islles Xeorxa del Sur compónense de les siguientes islles:
Les siguientes tamién son consideraes parte de les Islles Xeorxa del Sur, magar que tán a más de 50 km de la islla principal:
Les Islles Sandwich del Sur comprenden once islles, la mayoría volcániques, les cuales formen un arcu insular que s'estiende de norte a sur, a 805 km de la punta sureste de la Islla Xeorxa del Sur. La so superficie total nun perpasa los 310 km. Los grupos más septentrionales son los archipiélagos de Candelaria y Marqués de Traverse, mientres que les Islles Tule del Sur son les que tán más al sur. Les trés islles más grandes alcuentrense ente estos trés grupos (Saunders, Blanca y Jorge). El puntu más altu de les Islles Sandwich del Sur ye'l Monte Belinda (1.370 msnm), na Islla Jorge.
Les Islles Sandwich del Sur compónense de los siguientes grupos:
Svalbard ya Islla Jan Mayen
Svalbard ya Islla Jan Mayen ye una denomación utilizada pola ISO 3166-1 con fines estadísticos, na que s'agrupen dos territorios de Noruega con xurisdicciones xebraes: Svalbard ya Islla Jan Mayen. 
L'archipiélagu árticu de Svalbard alcuéntrase dafechu baxo soberanía noruega abellugáu nel estatus especial acordies al Tratáu de Svalbard, el que tamién establez ciertes normes y obligaciones. Svalbard, por exemplu, nun ye parte del Alcuerdu de Schengen qu'aplica nel restu del país (incluyendo Islla Jan Mayen) y nesti territoriu los inmigrantes nun necesiten visáu pa trabayar o vivir. El territoriu de Svalbard ta alministráu por un gobernador representante del Ministeriu de Xusticia y Policía.
La Islla Jan Mayen ye un territoriu integráu a Noruega y nella nun s'apliquen nenguna de les consideraciones afitaes pa Svalbard. Ente 1930 y 1994, Jan Mayen tuvo alministrada pol gobernador de Svalbard, pero dende 1995 depende del gobernador del condáu de Nordland. Dende esa fecha, Jan Mayen nun tien conexón alministrativa nenguna col archipiélagu de Svalbard, allugáu a más de 1.000 quilómetros de distancia.
Magar qu'esistan diferencies ente l'alministración de dambos estaos, la ISO consideralos un sólu organismu na so llista de códigos de países y territorios dependientes. Esto ye por mor de que cuando la ISO propunxo crear un códigu especial pa Svalbard, foi'l Ministeriu de Rellaciones Esteriores noruegu'l qu'habría propuesto incluyir a Islla Jan Mayen.
Amás, acordies cola lista ISO 3166-1 alpha-2, Svalbard y Islla Jan Mayen comparten el códigu SJ, acutáu com'l so dominiu d'internet ccTLD, .sj. Sicasí, los residentes en dambos territorios usen el códigu de Noruega, .no, mientres .sj caltiénse ensin usu.
Acrotiri y Dhekelia
Acrotiri y Dhekelia ("Acrotiri and Dhekelia", n'inglés y "Ακρωτήρι και Δεκέλεια", en griegu) son dos Bases Soberanes del Reinu Xuníu en Xipre, antigua colonia de la Corona Británica. Les dos árees contienen bases militares habitaes por británicos, zones residenciales onde viven na so mayoría ciudadanos xipriotes, y terrenos cultivables.
Acrotiri allúgase al sur de la islla, cerca de la ciudá de Limassol. Llámasela tamién ""Base Soberana Occidental"" ("Western Sovereign Base Area" n'inglés). Más de 3.500 efeutivos de la Real Fuercia Aérea Británica y la Marina Real Británica tán destinaos na base; les sos xeres inclúin la collaboración colos Cascos Azules de la Organización de les Naciones Xuníes nel caltenimientu del procesu de paz.
Dhekelia o "Base Soberana Oriental" ("Eastern Sovereign Base Area" n'inglés) alcuéntrase nel sureste, cerca de Lárnaka, na llende cola autoproclamada República Turca de Xipre del Norte y de la ciudá de Famagusta, al pie de la zona llibre alministrada por Naciones Xuníes.
Alredor de 14.000 persones viven nes bases. Unos 7.000 xipriotes nativos viven nes bases, trabayando nes mesmes, o en pequeñes granxes dientro de les propies llendes de les bases. L'exércitu británicu y les sos families conformen el restu de la población.
Episkopí
Episkopí ("Episkopi Cantonment", n'inglés) ye la capital del ensame de bases militares britániques d'Acrotiri y Dhekelia, na islla de Xipre. Alcuéntrase a un llau de la base d'Acrotiri. Esiste un oleoductu fundáu en 1953.
Anguila
El términu Anguila pue referise a:
Tamién pue tar referío a:
Hora d'Europa Oriental
Hora d'Europa Oriental (EET, del inglés "Eastern European Time") ye unu de los nomes del fusu horariu que ta 2 hores per delantre del Tiempu Universal Coordináu. 
Emplégase en dellos países europeos, del norte d'África, y países d'Oriente Mediu.
Nos meses d'iviernu, los países utilicen la Hora d'Europa Oriental, que correspuende a UTC+2; sicasí nel branu, la mayoría de los países adelanten la hora al horariu de branu, pasando a la "Hora de Branu d'Europa Oriental", EEST (UTC+3) pal aforru de lluz.
Un país qu'utiliza la Hora d'Europa Oriental tol añu:
Los siguientes países, o partes del so territoriu, usen namái la Hora d'Europa Oriental mientres l'iviernu:
Moscú utilizó la EET ente los años 1922-30 y 1991-92. En Polonia utilizóse nos años 1918-22.
Na Segunda Guerra Mundial, Alemaña utilizó la (Middle European Time (CET) en territorios del este ocupaos.
Colonia alministrativa
Una colonia, en política, pue ser o un asentamientu o forma de poblamientu (dáu hasta'l sieglu XIX), o bien un territoriu suxetu a l'alministración y gobiernu d'un país remotu, llamáu "metrópoli" (sieglu XIX). Nuna situación colonial, los nativos del territoriu colonizáu escarecen d'autonomía —anque puen tar políticamente representaos en cuerpos gubernamentales— y tán suxetos a la soberanía del gobiernu metropolitanu. Gran parte d'África y la totalidá d'América fueron colonies de les potencies europees mientres sieglos, hasta que les guerres d'independencia del sieglu XIX y el procesu de descolonización fechu poles Naciones Xuníes dempués de la Segunda Guerra Mundial dexaron a los territorios ganar la so independencia. Anque la denominación de "posesiones d'ultramar" contién a un bon númberu d'entidaes suxetes a un estatus xurídicu asemeyáu.
Na actualidá, colonia ye xeneralmente estremada d'una posesión de ultramar:
En 2010 el Comité de Descolonización de les Naciones Xuníes consideraba 16 territorios non autónomos a ser descolonizaos: Anguilla, Bermudes, Gibraltar, Guam, Islles Caimán, Islles Malvines, Islles Turques y Caicos, Islles Vírxenes Britániques, Islles Vírxenes Americanes, Montserrat, Nueva Caledonia, Islles Pitcairn, Sáhara Occidental, Samoa Americana, Saint Helena y Tokeláu.
Les potencias qu'entá controlen territorios nom autónomos son:
Bandera del Reinu Xuníu
La bandera del Reinu Xuníu, (denomada "Union Jack") ye una combinación de les cruces de los santos patronos d'Inglaterra, d'Escocia, y d'Irlanda del Norte, tres de les cuatro rexones que, xunto con Gales, formen el Reinu Xuníu de Gran Bretaña ya Irlanda del Norte.
La cruz bermella sobre fondo blancu del centru, ye la de San Xurde d'Inglaterra. La cruz en forma de "X" blanca sobre fondo azul ye la cruz de San Andrés d'Escocia. Y la cruz en forma de "X" bermella sobre fondo blancu ye la cruz de San Patriciu d'Irlanda.
La versión final de la Bandera de la Xunión apaez en 1801, al producise la xuntura de Gran Bretaña con Irlanda y va ser cuando se va incluir la cruz de San Patriciu porque con anterioridá yá se combinaren les cruces de los patronos d'Inglaterra y Escocia. La cruz de San Patriciu sigue en la bandera del Reinu Xuníu magar qu'anguaño namái'l territoriu d'Irlanda del Norte forme parte del Reinu Xuníu. 
Ye de rescamplar que mientres que les cruces de San Xurde y San Andrés tienen una vieya tradición, la "cruz de San Patriciu" ye d'invención recién. 
Gales nun ta representada na bandera de la Xunión porque, cuando apaeció la primer versión oficial de la so bandera, Gales yá se xuntara con Inglaterra. La bandera del País de Gales, un dragón colloráu sobre un fondu blancu y verde, daten del sieglu XV. El dragón ye un símbolu que probablemente foi introducíu en Gran Bretaña poles lexones romanes. A pesar del so usu frecuente, nun ta reconocida oficialmente.
Comandante en Xefe
Comandante en xefe ye'l máximu cargu y grau militar esistente en determinaos países de tol mundu. El cargu como talu significa que ye'l comandante de toles fuerces armaes del país. Na mayoría de los casos son los xefes d'Estáu o'l xefe de Gobiernu por entemediu del ministru de defensa o asemeyáu. Con esto refuérzase la noción de que ye l'autoridá civil y político la que ta al cargu de les fuerces armaes. Foi instauráu per primer vegada por Carlos I d'Inglaterra en 1639.
Esti cargu recibe'l nome nel estáu español de "Capitán Xeneral de Tolos Exércitos" (o "Capitán Xeneral de los Reales Exércitos") y el títulu ostentalu La so Maxestá el Rei D. Xuan Carlos I d'España.
N'Arxentina'l comandante en xefe de les Fuerces Armaes ye'l presidente de la Nación. N'Estaos Xuníos d'América tal grau tamién lu porta'l presidente.
Nes Fuerces Armaes de Xile, esti ye'l rangu qu'ostenta'l Xeneral de mayor antigüedá dientro de cada rama, ostentando'l mandu máximu de la mesma, esisten trés (Exércitu, Armada y Fuerza Aéreo), en Carabineros de Xile recibe'l nome de xeneral direutor de Carabineros. El Códigu de Xusticia Militar xilenu crea namái pa tiempos de guerra la figura del "comandante en xefe de les Fuerces Armaes y Carabineros", cargu que tien de ser ostentáu por unu de los comandantes en xefe de les FF.AA. o'l xeneral direutor de Carabineros. Coles mesmes, la Rexón Militar Austral (Magallanes y l'Antártica Xilena) cuenta col so propiu comandante en xefe, dependiente direutu del Ministeriu de Defensa Nacional.
La estructura de direición de les Fuerces Armaes Revolucionaries de Cuba parte del papel directivu del Comandante en Xefe. Esti cargu foi desempeñáu dende los tiempos del "Exércitu Rebalbu" hasta'l 24 de febreru de 2008 por Fidel Castro. Anguaño, exerz esta función l'hasta esi momentu Xeneral d'Exércitu Raúl Castro, en siendo designáu como presidente de la República de Cuba esi mesmu día.
Horariu de Branu d'Europa Oriental
L'Horariu de Branu d'Europa Oriental (EEST, de "Eastern European Summer Time", n'inglés) ye unu de los nomes del fusu horariu UTC+3; va 3 hores per delantre del Tiempu universal coordináu (UTC). Úsase como hora llegal estival en dellos países d'Europa, d'África del Norte y d'Oriente Mediu. Mientres l'iviernu emplégase l'Eastern European Time (UTC+2).
Gobiernu militar
Un Gobiernu Militar ye una mena de gobiernu, na que l'estáu ta controláu por militares o rames d'un exércitu. Polo xeneral los gobiernos militares lleguen al poder de formes esceicionales, mesmo en reaición a una crisis d'un gobiernu tomándolu en sitiu, que por un golpe d'Estáu por dellos motivos a nun ser que se trate de sociedaes militaristes.
Un gobiernu militar pue referise a una d'estes dos situaciones o a dambes:
Demografía d'Acrotiri y Dhekelia
Cuando s'afitaron les bases militares d'Acrotiri y Dhekelia, les llendes que se crearon tuvieron en cuenta evitar centros de población. Sicasí, alredor de 14.000 persones viven nes bases. Alredor de 7.000 xipriotes nativos viven nes bases, trabayando nes mesmes, o en pequeñes granxes dientro de les propies llendes de les bases. L'exércitu británicu y les sos families conformen el restu de la población.
Nun hai una ciudadanía específica pa les bases, magar que delles persones tienen permitío algamar la "British Overseas Territories citizenship"(BOTC). A diferencia d'otros territorios británicos, esti estatus pa les Bases Soberanes nun significa una ciudadanía británica plena.
Baxo los términos de 1960] del alcuerdo con Xipre que establez les Árees de les Bases Soberanes, el Reinu Xuníu nun pue utilizar estes Árees pa propósitos civiles. Esti fechu foi decisivu en 2002 pa la esclusión d'estes Árees de los Territorios d'Ultramar británicos esi mesmu añu.
Xuegos Olímpicos de Barcelona 1992
Los Xuegos Olímpicos de 1992 (oficialmente denomaos Xuegos de la XXV Olimpiada) celebráronse en Barcelona, Cataluña, ente'l 25 de xunetu y el 9 d'agostu de 1992, anque'l tornéu de fútbol entamó'l 24 de xunetu. Participaron 9.356 atletes (6.652 homes y 2.704 muyeres). Tres el so acabu celebráronse los IX Xuegos Paralímpicos ente los díes 3 y 14 de setiembre.
Capital
El términu capital (del llatín "caput", "cabeza") pue referise a los siguientes conceutos:
Amás, pue referise a:
James Gordon
James Gordon (4 d'avientu de 1957), ye un exmilitar británicu que foi alministrador d'Acrotiri y Dhekelia.
Acrotiri
Acrotiri o Acrotiri pue referise a:
Acrotiri (pueblu)
Acrotiri (en griegu: "Ακρωτήρι" y en turcu: "Ağrotur") ye un pueblu dientro del Área de les Bases Soberanes d'Acrotiri y Dhekelia
Ye l'únicu pueblu occidental d'esti área con una población non militar significativa.
Badea d'Acrotiri
La Badea d'Acrotiri (en griegu:Κόλπος Ακρωτηρίου, "Kolpos Acrotiriou" y en turcu:"Limasol Körfezi") ye una parte del Mar Mediterraneu al este de la Península d'Acrotiri nel sudeste de la islla de Xipre. Ellí allúgase l'alministración d'Acrotiri y Dhekelia y la ciudá de Limassol.
Bases Soberanes del Reinu Xuníu
Les Bases Soberanes ("Sovereign Base Areas" - "SBAs", n'inglés) son les bases militares britániques allugaes en países enantes gobernaos pol Reinu Xuníu qu'entá caltienen la so antigua metrópoli y que nun fueron vencíos cuando esos países llograron la independencia.
Dempués de la independencia del Estáu Llibre Irlandés en 1922, trés puertos marítimos, Castletownbere, Queenstown (renombrada darréu como Cobh) y Lough Swilly, fueron calteníos pol Reinu Xuníu, como una condición del Tratáu Anglo-Irlandés de 1921. Los puertos permanecieron controlaos pol Reinu Xuníu hasta l'Alcuerdu de Llibre Comerciu Anglo-Irlandés en 1938, cuando fueron devueltos a la soberanía irlandesa.
Acrotiri y Dhekelia son dos Bases Soberanes Britániques en Xipre (denominaes tamién zones de soberanía del Reinu Xuníu de Gran Bretaña ya Irlanda del Norte en Xipre), antigua colonia de la Corona Británica. Les "British Forces Cyprus" son responsables de la so seguridá; alluguen una antena de comunicaciones, y ye la única base de la RAF nel Mediterraneu (yá que Gibraltar nun tien nenguna aviación permanentemente nel so territoriu), llamada "RAF Acrotiri". Amás d'una guarnición, el Reinu Xuníu ayuda a les Fuercia de Naciones Xuníes en Xipre. En total, cuasi 3.500 militares británicos tán destinaos na islla.
Hai cierta desorientación cuando s'entra nes zones militares d'una base soberana (a diferencia de Guantánamo, onde hai carreteres que traviesen rápido'l territoriu). En particular, los nomes de les víes de circulación nos campos militares son toos bien ingleses, como ""Worcester Road"", ente otros. Les lleis civiles son promulgaes poles autoridaes civiles britániques, pero modelaes sobre les de la República de Xipre. Munchos ciudadanos xipriotes trabayen nes bases, principalmente pa les autoridaes britániques o como llabradores, y en negocios llocales. Pero namái dexen a los xipriotes que tengan una conexón llocal pa vivir ellí, como los que viven na llocalidá d'Acrotiri o nes contornes de los pueblos que tán cerca de les bases. Tamién les llocalidaes de Xylotymvou y Ormidhia son esclaves de la República de Xipre arrodiaos pola Base Soberana de Dhekelia.
Les Bases Soberanes en Xipre son un Territoriu d'Ultramar, pero en cuenta de tener un Gobernador, como los demás territorios, Acrotiri y Dhekelia tienen un Alministrador quien, anque designáu "pola so Maxestá" la Reina, ye responsable del Ministeriu de Defensa Nacional, non de la "Foreign and Commonwealth Office". Estes bases tienen un prefixu radiofónicu británicu, ZC4, que ye dafechu distintu del xipriota, que davezu usa 5B.
Territoriu Británicu d'Ultramar
Los Territorios británicos d'ultramar ("British overseas territories", n'inglés) son catorce territorios pertenecientes al Reinu Xuníu que nun formen parte integrante del mesmu. Trátense de colonies vieyes que nun s'independizaron o votaron pa siguir siendo territorios británicos.
Estos territorios tienen de ser estremaos de les "dependencies de la Corona" —Islles Anglonormandes (Jersey y Guernsey) y la Islla de Man—, que tienen un estatus distintu con respectu al Reinu Xuníu. Tampoco tienen de ser confundíos colos reinu de la Commonwealth.
Anguaño, los territorios dependientes nun tán alministraos direutamente pol Reinu Xuníu sinón que tienen el so propiu gobiernu que les alministra, y el Reinu Xuníu encargase de la so proteición, de les rellaciones esteriores y asuntos de negocios.
A la Reina Sabela II conócesela, nestos territorios, como reina del Reinu Xuníu, a diferencia de lo qu'asocede nos reinos de la Commonwealth, onde ye conocida como reina d'esos mesmos países (ex. en Canadá ye la Reina de Canadá, n'Australia como Reina d'Australia...)
Cada territoriu tien un gobernador escoyíu pol monarca del Reinu Xuníu, que trabaya como representante del Gobiernu de La So Maxestá». Los gobernadores encárguense y tienen el poder de la seguridá nel territoriu y de la representación ente'l territoriu y el Gobiernu Británicu; tamién eslleen la llexislatura y actúen pa faer cumplir les lleis. Dependiendo del nivel de poder, suelen ser más simbólicos o tener mayor rellevancia. Tolos gobernadores suelen proceder del Reinu Xuníu.
Base militar
Una base militar ye una instalación propiedá directa y remanada por o pal exércitu o una de les sos rames. Na so mayoría acueyen material y personal militar, amás d'instalaciones pa entrenamientu y operaciones.
Royal Air Force
La Royal Air Force (RAF) ye la estaya aérea de les fuercies armaes britániques. 
Establecióse'l 1 d'abril de 1918, reemplazando a la Royal Flying Corps, y ye la fuercia aérea independiente más antigua del mundu. Dende la so fundación, tien xugao un importante papel na historia militar británica, participando de forma significativa na Segunda Guerra Mundial y, más recién, na Invasión d'Iraq de 2003. En 2007 contaben con 998 aeronaves y un personal de 45.710 efeutivos. La mayor parte d'ellos tán nel Reinu Xuníu, si bien un númberu importante tán sirviendo en varies operaciones (principalmente Iraq, Afganistán, Oriente Mediu, los Balcanes y l'Atlánticu Sur), o en bases d'ultramar (n'Alemaña, Malvines, Qatar, Xibraltar y Xipre).
Royal Navy
La Royal Navy ("Marina Real") ye'l más antiguu de los cuerpos militares británicos. Dende aproximadamente 1763 y hasta la Segunda Guerra Mundial foi la mayor y más poderosa marina del mundu. La "Navy" ayudó a convertir al Reinu Xuníu na potencia dominante de finales del sieglu XVIII, tol sieglu XIX y la primer metá del sieglu XX; amás, foi esencial nel caltenimientu del Imperiu Británicu. Anguaño, la "Royal Navy" ye munchu más pequeña, magar que sigue siendo la mayor armada de guerra de la Europa Occidental, y teunolóxicamente, una de les más avanzaes del mundu.
Fuercies de Paz de Naciones Xuníes
Les Fuercies de Paz de Naciones Xuníes, popularmente conocíes como los cascos azules por mor del color de los mesmos, son cuerpos militares encargaos de crear y caltener la paz n'árees de conflictos, monitoriar y observar los procesos pacíficos y d'asistir a ex combatientes na implementación de trataos con fines pacíficos. Actúen por mandatu direutu del Conseyu de Seguridá de la ONX y formen parte miembros de los exércitos de los países miembros integrantes de les Naciones Xuníes integrando una fuercia multinacional.
República Turca de Xipre del Norte
La República Turca de Xipre del Norte (en turcu: "Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti") ye un estáu "de facto", que controla'l terciu norte de la islla de Xipre, nel Mediterraneu oriental. La so capital ye Nicosia, (denomada Lefkoşa), capitalidá que comparte cola República de Xipre.
Turquía ye l'únicu país que la reconoz; tolos demás gobiernos y les Naciones Xuníes reconocen la soberanía de la República de Xipre sobre toa la islla. La Organización de la Conferencia Islámica reconoz a la República Turca de Xipre del Norte como un estáu constituyente, baxo'l nome d'Estáu Turcu Xipriota.
Escudu del Reinu Xuníu
L'escudu d'armes del monarca británicu tamién usáu como blasón nacional nel Reinu Xuníu. Nél apaecen reuníos los escudos d'Inglaterra, Escocia ya Irlanda del Norte.
God Save the Queen
God Save the Queen ("Dios Salve a la Reina") ye un cantar patrióticu del Reinu Xuníu. El so autor ye'l compositor Jean Baptiste Lully, pero depués foi modificada por Georg Friedrich Händel. Úsase de forma tradicional como himnu nacional del Reinu Xuníu y les sos colonies, y como himnu real de la Familia Real Británica y de los demás países que reconocen al monarca británicu como'l so xefe d'estáu. Cuando'l monarca británicu ye varón, tresforma en God Save the King ("Dios Salve al Rei"), como yera cantada orixinalmente. 
God save our gracious Queen,
Long live our noble Queen,
God save the Queen:
Send her victorious,
Happy and glorious,
Long to reign over us:
God save the Queen.
O Lord, our God, arise,
Scatter thine ("or" her) enemies,
And make them fall:
Confound their politics,
Frustrate their knavish tricks,
On thee our hopes we fix:
God save us all.
Thy choicest gifts in store,
On her be pleased to pour;
Long may she reign:
May she defend our laws,
And ever give us cause
To sing with heart and voice
Otres estrofes en desusu por considerase vieyes y con tonu imperialista:
Not in this land alone,
But be God's mercies known,
From shore to shore!
Lord make the nations see,
That men should brothers be,
And form one family,
The wide world over.
From every latent foe,
From the assassins blow,
God save the Queen!
O'er her thine arm extend,
For Britain's sake defend,
Our mother, prince, and friend,
VI
Lord grant that Marshal Wade
May by thy mighty aid
Victory bring.
May he sedition hush,
And like a torrent rush,
Rebellious Scots to crush.
"Dieu protège la reine
De sa main souveraine!
Vive la reine!
Qu'un règne glorieux,
Long et victorieux
Rende son peuple heureux.
Vive la reine!"
Dios salve a la nuesa gloriosa Reina,
Llarga vida a la nuesa noble Reina,
Dios salve a la Reina;
Que la faiga victoriosa,
Feliz y gloriosa,
Que tenga una llongura reinada sobre nós:
Dios salve a la Reina.
Oh Señor, el nuesu Dios, surdi,
Esvalixa a los enemigos d'ella
Y fai que cayan.
Confunde les sos polítiques,
Ataya los sos trucos ardiles,
En ti, ponemos les nueses esperances,
Divos salve a toos.
Los meyores presentes
Les tos más estimoses ufriendes;
Que'l so reináu seya llargu;
Que defenda les nueses lleis,
Y que siempres mos dea motivu
Pa cantar con corazón y voz
God save our gracious King,
Long live our noble King,
God save the King:
Send him victorious,
God save the King.
On his be pleased to pour;
Long may he reign:
May he defend our laws,
.ai
.ai ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) p'Anguilla.
.au
.au ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) p'Australia.
.bd
.bd ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Bangladex.
.bm
.bm ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Les Bermudes.
.bn
.bn ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Brunéi.
.bt
.bt ye'l Dominiu de Nivel Cimeru Xeográficu (ccTLD) pa Bután.
.ky
.ky ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Islles Caimán.
.kh
.kh ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Camboya.
.cl
.cl ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Chile.
.cn
.cn ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa China.
.va
.va ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Ciudá del Vaticanu.
.co
.co ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Colombia.
.kp
.kp ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Corea del Norte. Ta remanáu por "Korea Computer Center", nesi país. Sicasí los sirvidores DNS son furníos por una empresa alemana.
.kr
.kr ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Corea del Sur.
.cr
.cr ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Costa Rica.
.cu
.cu ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Cuba.
.dm
.dm ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Dominica.
.do
.do ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa República Dominicana.
.ec
.ec ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Ecuador.
.ae
.ae ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Emiratos Árabes Xuníos.
.fo
.fo ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Islles Feroe.
.ph
.ph ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Filipines.
.fj
.fj ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Islles Fiji.
.gd
.gd ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Granada.
.gl
.gl ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Groenlandia.
.gp
.gp ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Guadalupe.
.gt
.gt ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Guatemala.
.gg
.gg ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Guernsey.
.gy
.gy ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Guyana.
.gf
.gf ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Guyana Francesa.
.ht
.ht ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) p'Haití.
.hn
.hn ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Hondures.
.hk
.hk ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Hong Kong. Más bien úsase'l dominiu .co.hk pa les empreses (co: corporation) y .gov.hk pa los organismos públicos. 
.in
.in ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa India.
.id
.id ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Indonesia.
.ir
.ir ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Irán.
.iq
.iq ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Iraq.
.im
.im ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Islla de Man.
.il
.il ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Israel.
.kw
.kw ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Kuwait.
.ki
.ki ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Kiribati.
.kg
.kg ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Kirguistán.
.kz
.kz ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Kazakhstán.
.la
.la ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Laos.
.lb
.lb ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa El Líbanu.
.my
.my ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Malasia.
.mv
.mv ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Maldives.
.fk
.fk ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Islles Malvines.
.mp
.mp ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Islles Marianes del Norte.
.mq
.mq ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Martinica.
.mh
.mh ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Islles Marshall.
.mx
.mx ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Méxicu.
.fm
.fm ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Estaos Federaos de Micronesia.
.ms
.ms ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Montserrat.
.mm
.mm ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Myanmar (enantes Birmania).
.nr
.nr ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Nauru.
.np
.np ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Nepal.
.ni
.ni ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Nicaragua.
.nu
.nu ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Niue.
.nz
.nz ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Nueva Zelanda.
.om
.om ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Omán.
.pw
.pw ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Paláu.
.pa
.pa ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Panamá.
.pg
.pg ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Papúa Nueva Guinea.
.pk
.pk ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Pakistán.
.py
.py fai referencia a:
.py (dominiu superior xeográficu)
.py ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Paraguái.
.pe
.pe ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Perú.
.pr
.pr ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Puertu Ricu.
.qa
.qa ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Qatar.
.kn
.kn ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Saint Kitts y Nevis.
.sb
.sb ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Islles Salomón.
.sv
.sv ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa El Salvador.
.ws
.ws ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Samoa.
.vc
.vc ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Saint Vincent y les Granadines.
.lc
.lc ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Saint Lucia.
.rs
.rs ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Serbia (surde de la disolución en varios Estaos de l'antigua Yugoslavia, qu'emplega'l .yu).
.sg
.sg ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Singapur.
.sy
.sy ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Siria.
.lk
.lk ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Sri Lanka.
.se
.se ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Suecia.
.ch
.ch ye'l Dominiu de Nivel Cimeru Xeográficu (ccTLD) pa Suiza.
.sr
.sr ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Surinam.
.sj
.sj ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Svalbard ya Islla Jan Mayen.
.th
.th ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Tailandia.
.tj
.tj ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Taxiquistán.
.tl
.tl ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Timor Oriental.
.tp
.tp foi l'anterior Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Timor Oriental (códigu ISO 3166-1). Retiróse de magar 2005 en favor del dominiu .tl.
.tk
.tk ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Tokeláu.
.to
.to ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Tonga.
.tt
.tt ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Trinidá y Tobagu.
.tm
.tm ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Turkmenistán.
.tc
.tc ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Islles Turques y Caicos.
.tr
.tr ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Turquía.
.tv
.tv ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Tuvalu. Ye mui popular y poro, valiosu, al coincidir cola abreviatura de la pallabra "televisión".
.ua
.ua ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Ucraína.
.uy
.uy ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Uruguái.
Combate
El términu "combate" refierse de cutiu a un conflictu armáu, llocalizáu n’espaciu y tiempu, ente fuercies militares en guerra, mientres que’l términu más xeneral de "llucha" suel referise a cualesquier amarraza violenta. La violencia en combate pue ser unillateral, mientres que la llucha implica como mínimo una reaición defensiva. Ensin embargu estos términos úsense davezu como sinónimos. Un combate a gran escala suel denomase “batalla”. Nel terrén de los enfrentamientos personales avecen usase otros sinónimos de “llucha” como “engarrada”, “engarradiella”, “amarrada”, “amarradiella”, “griesca”, etc. Esti caberu úsase muncho tamién a respeutive de los enfrentamientos coleutivos non bélicos.
Un combate pue desendolcase según delles regles o bien escarecer d’elles dafechu. Exemplos d’estes regles son les Convenciones de Xinebra (que s’ocupaben del tratamientu de los soldaos en tiempu de guerra), la caballería medieval, y les Regles del Marqués de Queensberry (referíes al boxéu).
El combate na guerra inclúi dos o más organizaciones militares opuestes, xeneralmente representando naciones en guerra (magar que la guerra de guerrilles y les campañes de desaniciu de les insurxencies pueden salise d’esta definición). La guerra ríxese poles lleis de guerra que gobiernen los sos propósitos y conducta, y protexen los derechos de los soldaos y de los non-combatientes.
El combate pue ser armáu o desarmáu. El combate a mano vacía tien llugar a una distancia percurtia, atacando al oponente con partes del cuerpu (golpes, pataes, estrangulamientos, etc.) y/o con dalgún arma propia pa la engarrada personal (armes blanques, palos, etc.), empara de les les armes de reglamentu o de les béliques.
El combate a mano vacía pue amás dividise en tres seiciones dependiendo de la distancia y allugamientu de los combatientes:
Esisten tamién delles formes d’aición pola pallabra rellacionaes colos enfrentamientos físicos y verbales rexistraes tanto na antigüedá como anguaño. Los patrones fixos d’aición pola pallabra emplegaos nun enfrentamientu verbal constitúin un fenómenu que s’alcuentra tanto en testos históricos como modernos. Anque les convenciones camuden col tiempu y d’una cultura a otra, los enfrentamientos ritualizaos paecen ser parte del inventariu d’usos del llinguax, y d’esta miente ye bien normal atopar semeyances ente les formes qu’individuos d’estremaes cultures remanen nun duelu verbal. El combate verbal pue derrocar en combate físicu algamáu ciertu puntu.
Llucha
Llucha fai referencia a dellos artículos:
Jukendo
Jukendo (銃剣道, jūkendō) ye l’arte marcial xaponés de la llucha a la bayoneta, y recibe mui bien de comparances col kendo (magar que con bayonetes en cuenta d'espaes). Les téuniques del Jukendo tán basaes nes del Sojutsu (arte de la llanza) o en téuniques de bayoneta del sieglu XVII, cuando les armes de fueu foron introducíes en Xapón.
Nel periodu Meiji, les téuniques de llucha a la bayoneta amestáronse nun sistema llamáu “jukenjutsu”, y enseñáronse na academia militar Toyama en Tokyo. Morihei Ueshiba, el fundador del aikido, entrenóse en jukenjutsu y incorporó parte d’esi arte al propiu de so. Acabada la Segunda Guerra Mundial, la práutica del jukenjutsu foi torgada polos aliaos, pero más tarde volvió baxo la forma moderna del jukendo. En 1952 establecióse la Federación Xaponesa Amateur de Jukendo. En 1956 creóse la Federación de Jukendo de Tol Xapón.
El jukendo modernu usa un "mokuju", una copia en madera d’un fusil con una bayoneta ensin filu inxertada na pica, empara d’un fusil real. L’arte prautíquenlu tanto los militares xaponeses como los civiles. L’entrenamientu inclúi "kata" (formes o patrones), exercicios por pareyes y alcuentros competitivos usando "mokuju" y equipu proteutor. Los tres oxetivos principales puntuables son el corazón, el gargüelu y el nivel baxu del llau izquierdu del oponente.
Naomi Watts
Naomi Watts (Shoreham, Inglaterra, 28 de setiembre de 1968) ye una actriz inglesa.
.uz
.uz ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Uzbequistán.
.vu
.vu ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Vanuatu.
.ve
.ve ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Venezuela.
.vn
.vn ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Vietnam.
.wf
.wf ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Wallis y Futuna.
.jm
.jm ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Xamaica.
.ge
.ge ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Xeorxa.
.gs
.gs ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Xeorxa del Sur y Sandwich del Sur.
.je
.je ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Jersey.
.jo
.jo ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Xordania.
.ye
.ye ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Yemen.
Dan
Dan (段) ye un términu xaponés emplegáu nes artes marciales y n’otres práutiques tradicionales xaponeses como l’"ikebana" (arreglos florales), el xuegu del go, el shogi (xuegu asemeyáu al axedrez) o la ceremonia del té ("chado" o "chanoyu"), pa señalar estremaos niveles de maestría o d’esperiencia.
El sistema de graos "dan" utilízase dempués del de los kyu, que ye’l sistema que marca la progresión de los prauticantes enantes d’algamar el primer "dan". Na mayoría de les artes marciales, la condición de propietariu d’un grau "dan" ("yūdansha", 有段者) indícase llevando un cintu negru. Los niveles posibles van tradicionalmente, n’orde creciente de maestría, del primer al décimu dan. Los primeros "dan" pueden algamase xeneralmente per aciu de la presentación a exámenes o a competiciones. Los graos más elevaos riquen pela so parte d’años d’esperiencia y d’una contribución significativa a la enseñanza o investigación de l’actividá de que se trate.
Los graos cimeros namái pue dalos un altu representante d’una institución central. Ensin embargu la primer vez que se concedió un grau 10 Dan tuvo que facelo, lóxica y necesariamente, un graduáu más baxu. Sicasí dellos maestros xaponeses nunca dieron nengún grau perriba del 5 Dan, magar que dalgunos de los sos alumnos, pel so llau, diéren-yos danes perriba del so propiu nivel (p.e. Jigoro Kano recibió un 12 Dan).
Un casu particular ye la escuela Bujinkan de Ninjutsu, con un programa qu’abarca nueve estilos d’artes marciales, que concede hasta’l 15 Dan.
Magar que’l sistema dan anició nel xuegu del "go", foi aplicáu a les artes marciales per primera vegada por Jigoro Kano, el fundador del yudu, cuando concedió’l primer dan a dos de los sos alumnos (Shiro Saigo y Tsunejiro Tomita) en 1883. Hasta ésa siguíase un sistema tradicional de certificaos d’aptitú (el más conocíu y antiguu ye’l llamáu "menkyo") y entá nun s’estremaben na so apariencia los que después diben ser los "yudansha" (cintos negros) de los "mudansha" (los que nun teníen grau). Kano púnxose’l cintu negru en 1886.
Poro, el sistema de graos "dan" ye abondo modernu. D’esta miente, nes escueles tradicionales, el primer dan correspuende al momentu nel que’l candidatu al deprendimientu terminó’l so periodu de prueba y ye consideráu dignu d’entrar nel verdaderu deprendimientu. Falando en cierto, el primer "dan" ye’l rangu del principiante. Del mesmu mou, el décimu "dan" ta xeneralmente atrocáu pal fundador del arte marcial, y solamente él pue pasalu a otru. Esto resultó na desapaición d’esi grau en delles artes marciales.
En xaponés, los graos d’esti sistema tienen los siguientes nomes:
Esti sistema xaponés de graduación tuvo tantu ésitu qu'acabó espardiéndose per tol dominiu de les artes marciales asiátiques (Vietnam y Corea sobre too), y foi adoptáu inclusive por delles escueles creaes nes últimes décades n'Occidente.
Kyu
Kyu (級) ye un términu xaponés utilizáu sobre too nes artes marciales, pero tamién n’otres práutiques tradicionales xaponeses como l'ikebana (arreglos florales), el xuegu del go o la ceremonia del té, pa indicar les estremaes etapes de la progresión d’un principiante hasta algamar un grau Dan. Este sistema úsase tamién anguaño n’otres artes marciales asiátiques, como les vietnamites o les coreanes.
Anque’l sistema de graduación “dan” ye asemeyáu en toles actividaes u s’aplica, el sistema de graos “kyu” varia enforma d’una actividá a otra. Los kyus clasifíquense n’orde inversu de mayor a menor númberu, siendo’l primer kyu la etapa cimera enantes del primer dan, anque’l númberu de graos pue ser diferente d’unes artes o estilos a otros. Nel xuegu del “go”, por casu”, hai más de trenta niveles kyu, mientres que nes artes marciales vienen siendo tradicionalmente seis.
La concesión de los graos kyu ye de cutiu responsabilidá única del profesor, sin tener qu’intervenir una autoridá superior como asocede colos esámenes de dan.
Los "koryu" más tradicionales, arriendes del sistema de kyu y de dan, tienen una xerarquización de responsabilidá: "okuiri", "mokuroku", "shomokuroku", etc. hasta "menkyo kaiden" (gran maestru); o bien d’enseñanza: "hanchi", "shihan", "kyoshi", "renshi" etc. Sicasí toos entamen pelos kyus.
N’aikido dalgunos maestros venceyen l’algame del "hakama" al d’un kyu concretu, davezu’l 3, el 2 o’l 1. Pero nun hai una regla xeneral, colo qu’esta eleición queda a los deleres de cada profesor. Créyese que pa llevar "hakama" hai que tener facilidá de movese tanto de pie como de rodiyes, lo que pue facer d’esta prenda un entueyu pa qu’un primerizu faiga los empiezos.
En delles artes marciales, como’l yudu o’l kárate, la mayor parte de los "dojos" simbolicen visualmente la progresión de los graos kyu pola color del cintu "(obi)" del traxe "(keikogi, dogi, judogi, karategi, etc.)". Davezu d’esta miente: blanco (6 kyu), amariello (5 kyu), naranxa (4 kyu), verde (3 kyu), azul (2 kyu), y marrón (1 kyu). 
Kobudo d'Okinawa
Kobudo d’Okinawa ye un términu xaponés que pue tornase a ""vía marcial antigua d’Okinawa"". Úsense tamién como sinónimos los de Ryukyu Kobujutsu, Ryukyu Kobudo, o simplemente Kobudo (古武道), pero nesti últimu casu hai que tener cuidáu de nun lu tracamundiar coles artes marciales xaponeses tradicionales (llamaes tamién “kobudo”) prauticaes nes escueles antigües (koryu). Xeneralmente refierse a les tradiciones clásiques d’armes de les artes marciales d’Okinawa, sobre too’l bo (palu llargu), el sai (porra con forma de daga), el tonfa (porra con rabil), el kama (focín), y el nunchaku (palos encadenaos); pero tamién el "tekko" (puñu de fierro), "tinbe-rochin" (escudu y llanza), y el "surujin" (cadena con contrapesu). Armes okinawenses menos comunes inclúin el "tambo" (palu curtiu), el "hambo" (palu de llargor mediu) y l’"eku" (remu del bote tradicional).
La hestoria del Kobudo ta perciñida a la historia d’Okinawa. A lo llargo del sieglu XIV los distintos territorios de la isla axuntárense alredor de tres reinos en guerra. Poro, créyese qu’esti foi un periodu de gran desarrollu de les artes marciales. Nel sieglu XV el reinu de Chuzan llogró vencer a los otros, permitiendo que la isla s’uniera baxo un gobiernu independiente.
Décades más tarde, el gobiernu central fixo un refileru de cambios nel archipiélagu, incluyendo la torga de llevar espaes. En resultes, empecipiaron a desendolcase téuniques afechisques pa poder usar ferramientes agrícoles y cotidianes como armes de defensa personal. Nun s’apauten los investigadores sobre si la iniciativa tuvo ente la xente común (llabradores, pescadores, etc), o ente los “peichin (la clas guerrera de les Islles Ryukyu).
Ye cuasi seguro, ensin embargu, que’l comerciu bayurosu nos sieglos XV y XVI ente les Ryukyu y dellos países asiáticos, contribúi al desarrollu del kobudo. Atópense mui bien delles semeyances ente les armes chines antigües y les que s’utilicen nel archipiélagu.
En 1609 el reinu de Ryukyu foi invadíu pol clan xaponés Satsuma (lligáu al shogun Tokugawa), que reforzó la política de torga d’armes, incluyendo la d’importar armes de metal. Escenariu talu foi granible pal desendolcu d’artes marciales non dependientes de la espada, que van acabar formando’l Kárate y Kobudo que lleguen hasta nós.
Por mor de toes estes torgues, el deprendimientu d’aquelles artes marciales pasábase dafurto ente los sos prauticantes, calteniéndose per sieglos al marxe del algame públicu. Del mesmu xeitu prodúxose bien poca documentación al respeutive, torgando la comprendoria de la hestoria de la so creación y desendolcu.
Solamente a principios del sieglu XX maestros como Moden Yabiku, Shinko Matayoshi y Shinken Taira entamaron un trabayu d’investigación sistemática en visu a la continuidá de la práutica del kobudo, poniéndolu al algame de tola sociedá. Nesti sen hai que considerar tamién la contribución de Shimpo Matayoshi pal espardimientu del estilu Matayoshi Kobudo.
El Sai (porra de tres puntes, como una traenta pequeña) ye un arma de kobudo utilizada en tríu, dos como armes principales y una tercera escondida, pal casu de que’l que les remanara fuera desarmáu o se-y francieren. Enantes d’usase como arma usóse na construcción de barganaces. Anguaño nun s’utiliza muncho en situaciones reales, por ser difícil d’esconder, anque ye mortal. Tamién ye, ente les armes del kobudo, la más difícil de remanar.
El sai tien que tener como máximo’l tamañu del antebrazu del que lu empuña. Úsase poniendo la punta apegada al antebrazu (usu non mortal), o coles tres puntes p’alantre (usu mortal). Pue emplegase colos siguientes oxetivos:
El nunchaku, o palu doble, ye un arma utilizada en solitario (vense tamién disciplines modernes derivaes que los usen en pareya). 
Pue usase con dellos fines:
El Bo (llamáu “kon” n’okinawense) ye básicamente un palu con un llargor estándar de 1,80 metros aproximao (“rokushakubo”, pola midida llamada “shaku”, que vien ser un “pie”; “rokushaku” = 6 pies aprox.). Hailos más curtios, de 1,50 metros, y otros más llargos, de 2 metros. Antaño usábase p’acarrexar los cubos arreyaos en cada cabu.
Pue usase con diferentes fines:
El kama ya un focín (precisamente’l mesmu que s’usaba nes plantaciones) remanáu solu o en pareya.
Tangsudo
El Tangsudo o Tang Soo Do (당수도, “Vía de la Mano de China”) ye un arte marcial tradicional coreanu.
Esti arte marcial cinca na disciplina y práutica de kates y movimientos de defensa personal. Hwang Kee, el fundador d’esti arte (per aciu de la escuela Moo Duk Kwan), dixo que lu creara de la llectura de testos antiguos de subak (un arte marcial coreanu antiguu) de la que vivía en Manchuria na década de 1930. El kárate xaponés y los enfoques internos chinos pue qu’influyeren tamién nel Tangsudo. En munchos aspeutos el Tangsudo aseméyase al kárate y al taekwondo, sacantes el bien pocu interés qu’aquel tien nes competiciones deportives.
El nome "tangsudo", que significa “la vía de la mano de China”, fai referencia a la Dinastía Tang, que reinó de 618 a 907. Les téuniques chines amestáronse a otres coreanes pa crear esti nuevu arte marcial, que namái tien unes poques semeyances col Tangsudo modernu.
Na península de Corea, munches escueles d’artes marciales foron prohibíes 35 años polos invasores xaponeses. Ensin embargu los maestros siguieron formando a los sos discípulos y asina foron, pa la fin de la Segunda Guerra Mundial, a desendolcar les artes marciales coreanes modernes. Dalgunos decidieron fundar el "Tangsudo" modernu.
Hwang Kee, prauticante de Taekkyon dende neñu y tamién, de la que tuviera en Manchuria, d’artes marciales chines, organiza y funda’l Moo Duk Kwan el 9 de payares de 1945 en Seúl, escomenzando asina la enseñanza del tangsudo. 
Por aciu de la dixebra resultante de la guerra de Corea, en setiembre de 1953 interrumpióse’l desendolcu de les artes marciales. Al algamar Corea del Sur la independencia, el nuevu gobiernu, con un rixu nacionalista, atalantó que yera meyor prohibir toles escueles y artes marciales con téuniques aniciaes en Xapón y en China. Pero munchos d’estos maestros y profesores axuntárense a otros que siguíen entrenando en Corea, y foron abriendo adulces delles delles escueles (kwans) d’otros estilos d’artes marciales, gobernaes pola "Moo Duk Kwan" y ordenaes pol “Kwan Ja Nim” Hwang Kee. En realidá estableciérense cinco escueles (Chung Do Kwan, Jidokwan, Chang Moo Kwan, Moo Duk Kwan, y Song Moo Kwan). col deber y l’oxetivu de caltener les téuniques de pataes y puñaes. De 1945 a 1950, enantes de la guerra de Corea, estes escueles llamábense "o geh khan dojang". La organización más grande y influyente yera la Moo Duk Kwan. El so puxu naz del aspeutu científicu del arte y del desarrollu filosóficu y cultural marcial. En 1953 entama l’esporpolle de les artes marciales coreanes. En 1957 espublízase, afaláu pol xeneral Choi Hong Hee, un decretu qu’obliga a los maestros y escueles (kwans) a adautase y aunise a un solu nome y téunica prauticada en Corea, el Tae Soo.
Esi mesmu añu de 1957 ye d’especial significancia pal “Kwan Ja Nim” Hwang Kee y el so arte marcial, darréu que descubrió’l “Moo Yei Dobo Tong Ji”, perimportante y valiosu documentu con téuniques d’artes marciales d’unos 300 años d’antigüedá. Yera l’únicu documentu con téuniques tan antigües como de 2.000 años aproximao.
En mayu de 1961 entama un refileru d’engarraes y persecuciones polítiques que dura 30 años, faciendo asina que la Moo Duk Kwan seya marxinada. El regresu del gobiernu militar tuvo darréu un impautu negativu na vida d'Hwang Kee y de la Moo Duk Kwan. El gobiernu y los sos xenerales cometieron los mesmos errores que l’antiguu gobiernu xaponés d’ocupación, persiguiendo y obligando a los maestros coreanos a aunise al nuevu arte marcial del Tae Soo, colo que cayó de manera la influencia de la Moo Duk Kwan y del Tangsudo, a los que’l gobiernu consideraba una gran amenaza. En xineru de 1964 créase l’Asociación Coreana de Tae Soo. Al añu siguiente camuda’l nome a “Asociación Coreana de Tae Kwon Do”.
En 1964 tuvieren llugar alderiques y movimientos pa la unificación del "Tangsudo" y del "Taekwondo", afalaos por un grupu de maestros de taekwondo encabezáu pol xeneral Choi Hong Hee. Hwang Kee aceutó los argumentos pa la unificación, y barruntábala posible mentanto se cumpliera’l criteriu d’igualdá pa entrambos grupos, pero dempués d’un númberu cafiante de xuntes y alderiques decidióse refugar la unificación, cola sida de que’l Tangsudo yera un arte marcial coreanu tradicional dafechu.
El “Kwan Jan Nim” Hwang Kee atalantó que la so responsabilidá yera caltener les téuniques orixinales y tresmitir el Moo Duk Kwan como lu desendolcaren les xeneraciones pasaes, siguiendo’l deprendimientu de les xeneraciones futures, al envís de qu’él y tol pueblu coreano sintiera arguyu d’esti arte marcial poderosu y noble.
En resultes del fracasu de la unificación del Tangsudo y el Taekwondo, un movimientu de los maestros de Taekwondo, col xeneral Choi Hong Hee a la cabeza, entamaron presiones polítiques, faciendo afartes maniobres torcíes pa tracamundiar a munchos instructores de la Moo Duk Kwan. Pasu ente pasu la disciplina de la Moo Duk Kwan cayó en desgracia per aciu de les influyencies polítiques de los maestros de Taekwondo. Los miembros foron despidíos, persiguíos y obligaos a cambiar el nome a Taekwondo. Asina escomencipia otra falcatrúa de la política coreana y la traición de dellos miembros de la Moo Duk Kwan y de maestros de Taekwondo. Púnxose’l nome de Taekwondo Moo Duk Kwan, pero en realidá la téunica yá nun yera orixinal, porque estos disidentes escaecieron les téuniques orixinales aceutando los nuevos movimientos.
Hwang Kee caltúvose fitu como cabezaleru de la organización mientres duró esti acosu políticu; les sos mires, bien sabies, taben puestes nel futuru y creyía na importancia y nel valor pergrande de conservar esti arte marcial y les sos téuniques perantigües, y sabía tamién que col tiempu estes artes coreanes habíen recibir el reconocimientu del mundu occidental y de les autoridaes llocales. Hubo intentos de destruir el Bu Kwan Yeok (llibru de rexistru) pa desaniciar los archivos de la escuela y les téuniques de la Moo Duk Kwan, pero nun tuvieron ésitu. Esti llibru abriéralu Hwang Kee cuando’l so alumnu Kim Um Chong foi reconocíu como primer graduáu de la escuela.
Por fin, en payares de 1965, el "Kwan Jan Nim" Hwang Kee foi reconocíu poles autoridaes por mor de la so neciura y insistencia en caltener el so métodu d’artes marciales, pasando a ser llegal y a conservar l'asociación, magar que la engarrada siguió siendo llarga y abegosa. En 1966 la Corte Suprema concedió a Hwang Kee'l derechu d'esparder el Moo Duk Kwan y el Tangsudo a otros países, escomenzando de siguío un desafíu nuevu pal Tangsudo. Los países escoyíos foron: Estaos Xuníos, Grecia, Gran Bretaña, Francia, Bélxica, Alemaña, Italia, Suiza, Holanda, Puerto Rico, Arxentina, Malasia, Australia, Brunéi, y México. El Tangsudo sigue anguaño cruciando fronteres y espoxigando cada día más en tol mundu. Pa Hwang Kee nun yera un entueyu qu'otres organizaciones tuvieren rellación col Moo Duk Kwan; namái dicía que tenía qu'haber una única y verdadera Moo Duk Kwan.
Hai mui bien de postures nel tangsudo, asemeyaes en xeneral a les d’otres artes marciales. Dalgunes son básiques, por exemplu la "postura de preparación", mientres qu’otres dependen más del equilibriu, como la "postura sobre un solu pie" o la "postura de la grulla".
Les téuniques básiques son simples y eficaces. Los estudiantes aprienden toles téuniques básiques (bloqueos, golpes de puñu, golpes de pie) que pueden atopase nel arte clásicu del Tangsudo. Nos "dojang" (el “llugar de la vía”) se solliña "l'arte", non solamente’l combate. Les téuniques de mano impliquen, ente otres, una variedá de téuniques de puñu y de "mano-cuchiellu" ("sonnal", "sudo"). Caúna d’elles tien una forma y una aplicación determinaes, y empléguense nel bloquéu y n’ataque. El tangsudo ye un arte marcial que cinca nes téuniques de pierna y na flexibilidá. Les piernes tamién son utilizaes pa bloquiar y atacar.
Nel métodu tradicional, l’estudiante tien d’aprender de mano los fundamentos ("gibon"), y siguidamente prauticar el combate a un pasu ("hanbon gyeoreugi") y el combate a tres pasos ("sambon gyeoreugi"). El combate a un pasu apriende cómo concentrase, pero’l combate a tres pasos apriende cómo movese p’alantre y p’atrás, y a utilizar la distancia. En xunto dan al estudiante l’enfotu necesariu pa bloquiar y p’atacar amañosamente en combate llibre.
Los maestros solliñen la importancia de los principios y el creu del Tangsudo; los estudiantes aprienden la disciplina y el respetu. L’enfotu, la concentración y el control son asina sorrayaos, darréu que son aspectos perimportantes de la vida cotidiana.
Práuticamente en cada lleición los estudiantes prautiquen les téuniques básiques moviéndose. Esto áidalos a pescanciar la dinámica d’un movimientu y afina la téunica pola repetición. Les bases aprienden al estudiante’l bon equilibriu y la bona postura.
Les formes son riestres predeterminaes de téuniques básiques. Les del tangsudo deriven de dellos estilos d’artes marciales. Al efeutu, la mayoría son versiones de kata de kárate. Los "hyeong" demuestren l’aplicación de toles téuniques básiques en bien de situaciones. El prauticante de la forma imaxínase defendiéndose contra dellos adversarios. Estos modelos reglaos de téuniques prautíquenlos los estudiantes de tolos niveles. El deprendimientu de les formes aumenta la comprendoria y l’acordanza de les téuniques. Fáense con téuniques básiques y deprienden la estratexa, les táutiques, la sincronización y l’equilibriu. Si’l tangsudo se trata como “l’arte pol arte”, les formes depriéndense con facilidá y asemeyen un tipu de danza al presentales. Según l’estudiante va progresando en capacidá, los "hyeong" vuelen más complicaos y conviértense nun retu. Les formes son una parte del entrenamientu del tangsudo qu’un estudiante pue prauticar fácilmente cuasi ondequiera.
El combate d’entrenamientu permite utilizar llibremente toles téuniques contra ún o más oponentes. Ye importante l’autocontrol. Tamién se prautica’l momentu xustu, l’asitiamientu y los métodos acionaos pa superar les defenses del contrariu. Úsense cascos acolchaos, y proteiciones de mano y de pie, pero respétase la regla d’evitar el contautu plenu.
Esti exerciciu aplica controlaes les téuniques baxo la forma de defensa personal contra un ataque conocíu. L’oxetivu ye desendolcar respuestes automátiques condicionaes por una situación dada. Permiten deprender la distancia xusta y la sincronización, que son los dos factores cruciales nun combate real. Tamién la seguridá y el control son parte del procesu. Ye una manera de prauticar mui controlada, segura, y ensin contautu.
El combate llibre val pa prauticar les téuniques contra otros en condiciones controlaes, al envís de poder defendese nuna situación desconocida. Sollíñase tol tiempu la seguridá. Acordies col enfoque tradicional, l’estudiante nun precisa solmena-y golpaes a un sacu pesáu p’aumentar la potencia de los golpes y pa preparase pal combate llibre, porque los estudiantes prautiquen el control, ensin contautu. Frenen los golpes cuasimente al tocar l’oxetivu. D’esta miente, si nun combate real deciden que’l golpazu llegue a pintoriu, van poder facelo fácil.
Diz la teoría tradicional que si l’estudiante fai contautu de cutiu, será-y de xuru abegoso controlar les sos téuniques cuando lo precise. Pero si prautica siempre’l control, pue escoyer golpiar cuando seya necesario. Si l’estudiante fai contautu constante en combate llibre, el so espíritu volveráse xabaz. Pero si l’estudiante prautica’l combate controláu, el so espíritu volveráse más controláu. Los dos estaos d’ánimu pueden calistrar la vida diaria de so. Como se torga’l contautu plenu, los estudiantes nun necesiten usar proteiciones acolchaes fuertes. L’usu de guantes de boxéu y proteiciones grueses de pies afalen a cutir con fuercia, y cuando cuten llevando esta mena de proteiciones, nun son quien a sentir si la so téunica ye correuta. Pa evitar esti pilancu, los maestros tradicionales escueyen proteiciones llixeres pa los puños y los empeines, qu’abonden pa evitar mancadures cuando se fai contautu ensin querer.
Dende’l puntu de vista modernu, non tradicional, el combate llibre aseméyase al de kickboxing. Los estudiantes usen guantes de boxéu, proteiciones de pies y de cabeza.
Si’l combate llibre ta orientáu a la competición o al combate caleyeru, l’estudiante tien que s’esforciar en meyorar el so endurecimientu. Por esto tien que tener bones bases y ser amañosu nel combate a ún y tres pasos, porque aumenten el so endurecimientu. Esti nun aporta darréu, sinón que va llevar de dos a tres meses construyir dél. Lo importante ye una respiración acionada: l’estudiante tien que respirar xustamente al golpiar y bloquiar. Si retién l’aliendu cuando fai una téunica, podrá facela, pero minutu a minutu va dir galdiendo, acabando por perder la so capacidá de siguir. Al endefechu, cada vez qu’inspira y espira correutamente, allarga’l tiempu nel que pue combatir.
Esta actividá apriende a un estudiante la forma de defendese contra agarres y atrapes. Tamién inclúi un aprendimientu sobre la manera de tratar situaciones nes que ye necesario defendese ensin causar un dañu permanente al atacante, y l’usu de puntos de presión. El "jayu daeryeon" vistu enriba ye perfeutu pa meyorar les capacidaes de defensa personal. L’estudiante pue combinar toles téuniques: golpes de pie, de puñu, torciones…
El rompimientu de tables ye l’actividá preferida de munchos estudiantes y espectadores. El rompimientu prueba’l nivel téunicu de los estudiantes y áidalos a pescanciar l’efeutu que les sos téuniques pueden tener nun oxetivu. Faise nos exámenes de grau, y sollíñase la seguridá en tou momentu. Esta actividá apriende a concentrase, a enfocar la mente y a visualizar correctamente l’oxetivu. Esto tamién aida a los estudiantes a pasar les barreres mentales y a meyorar l’enfotu.
Morihei Ueshiba
Morihei Ueshiba (植芝 盛平, Ueshiba Morihei) foi un famosu artista marcial y fundador del arte marcial xaponés del Aikido. Los prauticantes d’esti arte avecen llamalu "Kaiso" (開祖, "el fundador") o, más de cutiu, "Ō Sensei" (大先生/翁先生, "Gran Maestru").
Morihei Ueshiba nació na actual Tanabe (Xapón) el 14 d’avientu de 1883 (16 de payares según el calendariu llunar xaponés que rexía daquella). Yera l’únicu fíu home de los cinco que tuvieron Yoroku y Yuki Ueshiba. Foi un neñu de constitución feble y morrinosu davezu, pero mui intelixente. Estudió chinu y relixón budista con un sacerdote "shingon", y llegó a amosar un gran enclín pola oración y la meditación. Pa qu’espoxigara físicamente, so padre púnxolu a prauticar el sumo y la natación desque tenía 10 años.
En 1901 marchó a Tokyo, onde abrió una llibrería y papelería, en realidá un simple puestu ambulante. Ellí estudió’l jujutsu del koryu Tenshin Shinyo Ryu, baxo la direición de Tokusaburo Tozawa. Amaló otra vez y tornó pa casa, a Tanabe. Dempués obligóse a forxar un cuerpu nuevu y fuerte prauticando los exercicios físicos más duros. Dalgún tiempu dempués, casó con Hatsu Itogawa.
A los 20 años arreglóse p’allistase nun reximientu d’infantería magar la so talla escasa (1,56 m.) Aprendió ende’l "jukenjutsu" (combate a la bayoneta). Participó na guerra ruso-xaponesa en Manchuria. Dexó l’exércitu en 1906 y volvió a Tanabe.
En 1910 el gobiernu xaponés entama un proyeutu pa repoblar Hokkaido. En 1912 Ueshiba decidió marchar p’allí cola so familia y un piñu de 80 persones, coles que funden la ciudá de Shirataki. La vida ye mui dura, l’iviernu perllargu, les colleches males. Pero’l determín d’Ueshiba afala a los colonos.
Daquella conoz Ueshiba a Sokaku Takeda, Soke (cabezaleru propietariu) de la escuela de Daito-ryu Aikijujutsu, heriede del jujutsu del clan Takeda. Ueshiba convídalu a quedar en ca d’él pa convertise nel so discípulu, y Takeda apriénde-y el so arte.
En 1919 entérase de que so padre ta permalu. Dexa les tierres al maestru Takeda y degola pa Tanabe, anque nun llega a tiempu de ver con vida a Yoroku. Pero nesi viax oye falar d’Onisaburo Deguchi, una personalidá mui importante nel Xapón de primeros de sieglu que yera sacerdote y cabezaleru de la nueva secta o relixón sincrética denomada Omoto-kyo.
Morihei Ueshiba abrió más tarde’l dojo “Ueshiba Juku” pa los siguidores d’esta relixón. Allí va desendolcar la so propia idea de "budo". La so nomadía agrándase, y el so arte va conociéndose colos nomes socesivos de "Daitoryu jujutsu", "Daitoryu aiki jujutsu", y, en 1922, "aikijujutsu". Daquella visitábalu dacuando’l maestru Takeda.
En 1924, Morihei Ueshiba decidió siguir al maestru Deguchi a Mongolia pa entamar una comunidá utópica, un centru espiritual pal amor y la fraternidá universales, acordies colos principios de la Omoto-kyo. Foi entós cuando tuvo la so primer illuminación ("satori"): paez-y sentir los golpes primero de que-y los dean, na forma d’un rellumu blancu. Escurque'l nivel de dominiu de les artes marciales qu'algamara-y permitía nun dexar abertura dala na so actitú, y anticipar cuasi instintivamente los ataques que-y llanzaben, lo qu’atestigüen numberosos testimonios. Seis meses más tarde, dempués de bien d’entueyos, el gobiernu chino encarcelólos y hubo afusilalos. Evitáronlo gracies a la intervención del gobiernu xaponés.
Otra vuelta en Xapón Ueshiba recobra los entrenamientos y sigue desendolcando’l so arte, el "Ueshiba Aiki Jujutsu", qu’en 1930 renoma "Aikibudo". La so nomadía espárdese per tol país. Grandes maestros de les artes marciales van velu pa desafialu. Jigoro Kano, el fundador del Yudu, unvia a los sos meyores estudiantes pa estudiar esi arte marcial qu’en 1942 convertiráse por fin nel Aikido. A Ueshiba invítenlu a facer mui bien delles demostraciones en tol Xapón, inclusive delantre de la familia imperial. Tamién da clases na Academia de la Policía Militar.
A principios de la guerra del Pacíficu, en 1942, el maestru Ueshiba marcha pa Iwama, cerca de Tokyo. Allí dedícase a prauticar l’agricultura y a perfeicionar l’arte marcial nel so dojo, l’Aiki Dojo. Tamién fai llevantar un santuariu pal aikido, l’Aiki Jinja, que güei ta catalogáu como monumentu históricu.
En 1948 los ocupantes americanos, que torgaren toles práutiques marciales xaponeses, autoricen que se vuelva a enseñar Aikido, pol so calter pacíficu y de busca de la verdá. El 9 de febreru abre oficialmente la "Fundación Aikikai", dirixida por Kisshomaru Ueshiba, tercer fíu del fundador. El dojo central de l'Aikikai, en Tokyo, llámase Hombu Dojo.
Entós escomienza’l desarrollu de l’Aikido en tol mundu, aguiyáu pol espíritu abiertu de la disciplina y polos munchos contautos d’alumnos nel estranxeru. Koichi Tohei, 9u Dan y prauticante de los primeros tiempos, foi unviáu a los Estaos Xuníos a enseñar l’arte. Munchos profesores siguiéronlu n’otros países.
El maestru Ueshiba recibió’l títulu d’"Ō Sensei" (“Gran Maestru”) y siguió perfeicionando l’Aikido n’Iwama, onde desendolca la última evolución de la disciplina, tresformando un arte de guerra nun arte de paz.
En 1969, el maestru Ueshiba cai malu y muerre’l 26 d’abril d’un cáncanu pergafu. Dos meses más tarde muerre la muyer, Hatsu. En 1970’l so fíu Kisshomaru foi escoyíu pol Aikikai pa suceder a so padre col títulu de "Doshu" (“Maestru de la Vía”), y a la muerte d’ésti en 1999 socediólu’l so fíu y nietu del fundador, Moriteru Ueshiba.
Moriteru Ueshiba, l’actual Doshu, sigue desendolcando l’Aikido cola aidanza de grandes maestros de tol mundu, espardiendo l’espíritu d’Ō Sensei nel so mensax de paz.
De los años 1920 a mediaos de los 1930 Morihei Ueshiba enseñó’l sistema "aiki jujutsu", con llicencia concedida por Sokaku Takeda. Nesta disciplina taben titulaos los estudiantes más antiguos d'Ueshiba.
Esta forma temprana d’entrenar con Ueshiba carauterizábase pol usu ampliu de golpes a puntos vitales ("atemi"), un programa muncho más ampliu que’l d’años más tarde, un usu mayor d’armes, un enfoque más llinial de la téunica que’l que diben tener les formes tardíes del Aikido. Estos métodos consérvense nes enseñances de los sos alumnos primeros: Kenji Tomiki, fundador del Shodokan Aikido, a veces llamáu Tomiki-ryu; Noriaki Inoue (Shinei Taido), Minoru Mochizuki (Yoseikan), Gozo Shioda (Yoshinkan) y Morihiro Saito (Iwama-ryu). Munchos d’estos estílos considérense "estilos de pre-guerra", anque dalgunos d’estos maestros siguieron en contautu y baxo la influyencia d’Ueshiba después de la Segunda Guerra Mundial.
Morihei Ueshiba siempre fomentó l’empobinamientu al sentimientu relixosu shintoísta y espresó esplícitamente la so vocación por cautivar la propia espiritualidá de xeitu mui personal, con rituales y práutiques shintoístes que teníen raigaños antiguos y que yeren davezu abegoses d’entender hasta polos sos estudiantes y amigos de más ciñu.
Pero foi de la que tuvo n’Ayabe, pero sobre too polo que sufrió cuando so padre morrió ensin qu’él pudiera velu otra vuelta, cuando la vida del fundador del Aikido esperimentó una tresformación espiritual decisiva pola mor del alcuentru con Onisaburo Deguchi. Ueshiba conviértese nel so amigu y discípulu, y esta rellación tien una importancia fundamental pal desarrollu de la conceición del Aikido de Morihei Ueshiba.
A los 36 años Ueshiba dexóse amenar por Deguchi pa siguilu nos sos proyeutos venturiegos, si non llocos, pa esparder fuera de les llendes del Xapón la influyencia de la ideoloxía social de la Omoto. Tres marchar al continente aportaron a Mongolia, onde dieron en güesu y tal aventura socio-política, con pilpayos relixosos, fracasó ensembre y cuasi-yos cuesta la vida, porque les autoridaes chines prindáronlos polos entamos de fazañes y fechos ablucantes de combate per Asia y condérgaronlos a muerte. Salieron con bien de lo que yá paecía’l final solamente pola intervención milagrosa “in extremis” del consuláu xaponés, qu’intervieno nel últimu momentu. 
Dempués de talos estremismos, a los acérrimes del "partíu" Omoto punxéronlos nel puntu mira per un tiempu en Xapón, y tamién los arrequexaron socialmente, pero nun paez qu’eso-y cincara muncho al fundador del Aikido, porque dempués d’esi paréntesis alloñóse permanentemente de la política pa somorguiase dafechu na busca espiritual.
Esta evolución d’Ueshiba fixo que tamién fuera estremándose adulces de Sokaku Takeda. Entós escomenzó a amestar más cambios al arte marcial. Estos cambios van espeyándose nos diferentes nomes que diba poniendo al arte: primero "aiki jujutsu", dempués "Ueshiba-ryu", "Asahi-ryu", "aiki budo", y finalmente "aikido".
Cuando Ueshiba yera más vieyu, más habilidáu, y con un puntu de vista más espiritual, el so arte siguía cambiando, volviéndose más flexible y más circular. Les téuniques de golpiar volviéronse menos importantes, y el currículum formal volvióse más cenciellu. Na so propia espresión del arte había más énfasis no que se llama "kokyu nage", o "proyeiciones cola respiración", suaves y combinaes, utilizando’l movimientu del oponente al envís de valtalu. Munches d’estes téuniques tán enraigonaes nes partes "aiki-no-jutsu" del currículum del Daito-ryu empara de les téuniques más direutes de mañes sobre les articulaciones al xeitu del jujutsu.
Bayoneta
La bayoneta (del francés "baïonnette") ye un arma blanca, puntiada, diseñada pa inxertase sobre, debaxo, o na boca d’un fusil, mosquete o arma de fueu asemeyada, y convertila asina nuna llanza. D’esta miente, ye un arma emplegada pal combate cuerpu a cuerpu o como últimu recursu nes táutiques d’asaltu.
Les primeres bayonetes, comunes dende’l sieglu XVII hasta’l XIX y utilizaes sobre too nos mosquetes, foron les llamaes "de cubu" o "d’enchufe", que teníen como sistema d’encaxe un cilindru metálicu amestáu a una cuchiella triangular. Nel sieglu XX emplegáronse distintos tipos de cuchiellos con sistemes que permitíen amestalos al arma como bayoneta. Estos cuchiellos tamién podíen emplegase nel campu batalla pa propósitos de combate o como arbíes d’usu xeneral.
Yá dende la segunda metada del sieglu XIX aldericábase l’usu de les bayonetes darréu que, de magar aumentara la potencia de fueu de los fusiles, considerábenles inútiles, arriendes de peligroses pa los mesmos soldaos que les utilizaben. Na Primera Guerra Mundial siguieron emplegándose, pero na Segunda Guerra Mundial el so usu yá pue considerase aneudóticu en xeneral, magar qu’estremáu nos distintos frentes: usóse bien poco n’Europa, pero nel Pacíficu los Estaos Xuníos y Xapón emplegáronles a magüeyu nes batalles pol control de les estratéxiques islles d’aquel frente.
De toes maneres, si comparamos les campañes de mediaos del sieglu XIX coles de mediaos del sieglu XX, preséntasenos una diferencia bien grande: si na primera dómina polo menos la metá de les muertes yera debida a firíes por arma blanca, per aciu de les lluches cuerpu a cuerpu, na segunda nun se dio nin un 5% de muertes por bayoneta. 
Anguaño tovía s’apriende la téunica de la esgrima de combate con bayoneta en munchos cuerpos militares, por ser una preparación sicolóxica perbona pal combate al asaltu, magar que nun se dean munches oportunidaes reales d’emplegase por mor de la evolución actual de les táutiques. Caltién esta arbía, sicasí, un usu plenu con ocasión de ceremonies y desfiles.
Plaza Monumental Román Eduardo Sandia
La Plaza Monumental Román Eduardo Sandia conocida tamién como la Plaza de Toros de Mérida ye una plaza de gües de primera categoría allugada na ciudá de Mérida, Venezuela siendo una de les principal infraestructura pa eventos culturales y artísticos a gran escala de la ciudá dempués del Estadio Olímpico Metropolitano y el recintu see pa les corríes de gües nel marcu de les Feria Internacional del Sol.
La plaza foi inaugurada en 1967 pa sirvir de see a dellos de los eventos de les Ferias del Sol y tien una capacidá de 16.000 espectadores.
Recibió figures del Toréu como Julian López "El Juli", Francisco Rivera Ordóñez, Juan José "Morante de la Puebla", Miguel Ángel Perera, Enrique Ponce, Francisco Rivera "Paquirrí", Pálomo Lináres, Javier Conde, Manuel Bénitez "El Cordobés", José María Manzanares, Antonio Barrera, Paquito Perlaza, Leonardo Bénitez, Luis Bolivar, David Fandila "El Fandi", Mary Paz Vega, Morenito de Maracay, Nerio Ramirez "El Tovareño", Rafael Orellana, César Vanegas, César Faraco, Eduardo Valenzuela, ente Otros.
Tamién recibió Artistes venezolanos ya internacionales como Juanes, Maná, Desorden Público, Caramelos de Cianuro, Franco De Vita, Paulina Rubio, Chino y Nacho, Don Omar, Tito El Bambino, Molotov, Wisin & Yandel, Dalmata, Vos Veis, Los Hombres G, Aterciopelados, Jorge Celedón, Jean Carlos Centeno, L'squadron, Tecupae, Luis Silva, Armando Martínez, ente Otros.
Blima (grupu musical)
Blima ye un grupu de música folk asturianu que surde nel añu 2006 como tríu instrumental compuestu por bouzuki (Fernando Oyagüez), acurdión diatónica (Marcos G. Alonso) y xiblata travesera (Xurde Fernández). Pa la grabación del so primer discu incorporó la voz de la cantante tradicional Silvia Quesada que nel segundu trabayu sustituyóse pola voz de Mapi Quintana, lo que-y dio un toque jazzísticu al trabayu del grupu. 
Arriendes del cambéu producíu na voz, tamién hebo otres variaciones ente los músicos, tando compuestu anguaño (2011), por cuatro músicos (Fernando Oyagüez, bouzouki, guitarra, coros; Marcos G. Alonso, acurdión diatónicu; Gonzalo Pumares, vigulín y coros y Juan Carlos Vega "Cabín": contrabaxu, baxu eléctricu) y una cantante (Mapi Quintana), por más que na grabación del so segundu discu participaron una bona riestra de músicos.
Premiu Periodísticu Moscones en Xixón
L'Asociación Moscones en Xixón convocó per primer vegada esti premiu periodísticu en 2004 y la última ocasión en 2010. Nel concursu participen obres n'asturianu y en castellán que fueren espublizaes en medios del mundu enteru y que dean a conocer los valores culturales, cívicos y éticos del conceyu de Grau. Los premios nesti tiempu fueron:
Gustavo Adolfo Fernández Fernández por "El mercado de Grado en peligro", espublizáu en La Nueva España 
César García Santiago por "El colegio nuevo, un tesoro en el olvido", espublizáu en La Nueva España 
Fernando Florez por "Sumando fantasías", espublizáu en
Vicente Díaz Peñas por "Los ingleses vuelven a Grado", espublizáu en La Nueva España 
Lorena Valdés por "Presumiendo de huerta toda una vida", espublizáu en La Nueva España 
Luis Arias Argüelles-Meres por "Grao, mercancía astur", espublizáu en La Nueva España 
Inaciu Galán por "Grau, el mercadón de la cultura", espublizáu en Asturnews
Laudelina Hortal
Laudelina Hortal González (Amieva) ye una cantante asturiana de tonada.
Laudelina, como ye habitual nel mundu de la tonada, participó en bien de concursos faciéndose col primer premiu nos de Xixón (2006), Avilés (2006), Uviéu (2005 y 2006). Nos años 2006 y 2011figuraría nel listáu de les diez meyores voces del añu dientro del Memorial Silvino Argüelles.
Igualmente recibiría'l "Urogallo de Bronce" concedíu pol Centru Asturianu de Madrid nel añu 2009.
Benetice
Benetice ye un pueblu de la República Checa, na rexón de "Vysočina". N'él viven 37 persones.
Ye posible ver el castiellu de Lipnice dende Benetice.
Jiu-jitsu brasileñu
El Jiu-jitsu brasileñu, conocíu tamién pola denomación inglesa de Brazilian Jiu-jitsu o BJJ, ye un arte marcial, deporte de combate, y sistema de defensa personal, centráu nes téuniques d’agarre y especialmente na llucha en suelu. Deriva del Yudu del Kodokan de primeros del sieglu XX, que pela so parte anició en delles escueles xaponeses (o ryu) de jujutsu a finales del sieglu XIX.
El Jiu-jitsu brasileñu enseña qu’una persona más pequeña o más feble pue ser pa defendese con ésitu d’un asaltante más grande y más fuerte usando palanques y téuniques acionaes, especialmente aplicando mañes articulares (sobre todiyos, rodiyes, moñeques, coldos, costazos, cervicales) y estrangulamientos (los sanguíneos sobre too) pa superar al otru. El Jiu-jitsu brasileñu pue entrenase pa campeonatos deportivos basaos n’agarres (con y ensin chaqueta) o d’artes marciales mestes (MMA), o pa la defensa personal. L’exercitamientu de los combates reglaos y llibres xuega un papel principal nel deprendimientu, concediéndose a l’aplicación práutica, especialmente en competición, un plus pal progresu y ascensión a traviés de los graos/cintos.
El Jiu-jitsu brasileñu nació en Brasil per aciu de la llegada, nos primeros años del sieglu XX, del cónsul xaponés Mitsuyo Maeda, conocíu pol nomatu de "Conde Koma", que, dempués de demostrar nel cursu de los sos viaxes les téuniques del yudu estilu Kodokan (ello ye, el que se prauticaba na primer escuela del fundador Jigoro Kano), del que sobre too dominaba l’aspeutu de la llucha en suelu, fundó un dojo onde’l tovía rapaz Carlos Gracie, fíu de Gastao, un ricu home de negocios, convertióse nún de los sos meyores estudiantes. Un hermanu pequeñu de Carlos, el renomáu Helio, engarróse en decenes d’alcuentros llexendarios (como’l famosu retu contra’l campeón de llucha llibre Waldemar Santana y el que tuvo contra ún de los meyores yudoques de tolos tiempos, Masahiko Kimura), amosó al mundu cómo la téunica escelente del Jiu-jitsu podía llevar al ésitu en combate tamién a una persona menuda como Helio Gracie.
Nos años 80 del sieglu XX, destacaos miembros de la familia Gracie emigraron a los Estaos Xuníos y organizaron torneos inter-estilos nos que desafiaben a lluchadores d’otros sistemes. El programa de televisión que retresmitía estos desafíos foi un ésitu y, inspiráu pol movimientu brasileñu de combates cuasi sin regles que llamaben "Vale Tudo" (“val too”), naz nos EXA’l renomáu Ultimate Fighting Championship, que se celebró per primera vegada en 1993. Amosóse asina al mundu la eficacia del jiu-jitsu brasileñu, que dominó claramente a los otros métodos nes tres primeres ediciones de 12.
El campeón de la familia Gracie escoyíu pa representar el so estilu de llucha foi Royce, ún de los fíos d’Helio: foi quien pa dominar, per aciu d’una gran habileza, a tolos lluchadores del tornéu, incluíos los más fuertes físicamente y mui bien más pesaos. Colos sos 80 kg. Royce Gracie peracabó (fixo que se rindieren) a los sos terribles oponentes usando palanques, estrangulamientos, llaves articulares, presiones doloroses y otres téuniques eficaces poco avezaes n’otres disciplines. Foi un ésitu atayante que fixo conocer al mundu lo qu’anguaño defínese de manera más xenérica como "jiu-jitsu brasileñu" (en cuenta de "Gracie jiu jitsu" como lu llamaben daquella), por honrar al país que tanto desendolcó l’"arte suave".
La gran sonadía afalada pola fuercia de los medios americanos de comunicación de mases llevó al “Jiu-jitsu brasileñu” a ser un deporte famosu per dayures, y dende entós el so espardimientu aumentó esponencialmente. Güei’l movimientu internacional del BJJ ta a esi efeutu en medría constante, per un llau como deporte recreativu en sí mesmu (nel los golpes tán torgaos), pero tamién como elementu fundamental de la preparación de los lluchadores de "MMA" (artes marciales mestes), deporte de contautu máximu deriváu del orixinal Vale Tudo brasileñu, qu’algamó la fama cimera col International Vale Tudo Championship.
En realidá’l jiu-jitsu brasileñu, a pesar de lo que munchos piensen, nun ta mui lloñe del jujutsu xaponés (trescrito dacuando como ju-jitsu o jiu-jitsu) o la so forma moderna que nun ye otra que’l conocíu yudu. La verdadera diferencia, más que téunica, alcuéntrase nel métodu y na estratexa: el yudu, por casu, pola mor de la reglamentación, busca la victoria (Ippon) a traviés del valtu perfeutu o del bloquéu en suelu venti segundos o más pa llograr la rindición; esta restricción de tiempu fai que na práutica se privilexe más la llucha en posición vertical. En BJJ, per contrario, nun s’espera vencer valtando, lo que solo da una ventaya de dos puntos, colo que ye inevitable que’l combate siga la mayor parte del tiempu en suelu, onde nun ta prevista nenguna llende en casu d’unos segundos d’inactividá como asocede nel yudu o nes formes deportives del jiu-jitsu xaponés. Poro, pal BJJ ye meyor l’intercambiu de llucha en suelu, onde la posición "de guardia", col adversariu trabáu ente les propies piernes cuando se ta pámpana arriba, ye una de les principales carauterístiques del estilu, bien de veces puntu de partida p apalanques, estrangulamientos y inversiones de posición.
Les posiciones más avezaes a respeutive del yudu o’l jujutsu son la de montar a la rebalguina (que llamen "montada"; "tate shiho gatame" en xaponés), o garrar al encruz, pechu con pechu (la "cruzada"; "yoko shiho gatame" en xaponés). Posiciones desendolcaes de mou carauterísticu nel Jiu-jitsu brasileñu son la "monta a caballu per detrás", más conocida como "back mount", perfecta pa estrangular; y la guardia "en caparina", coles rodiyes p’alantre y los pies ente les piernes del contrariu, perbona pa facer inversiones y poner al oponente en desventaya. Otres posiciones típiques inclúin: la guardia controlando los brazos coles piernes (spider guard), la media guardia, la guardia De La Riva, la rubber guard. Partiendo d’elles, como queda dicho, pue facese un refileru inacabable d'acabaciones, palanques y estrangulamientos al envís de contrarrestar la fuercia física d’oponentes inclusive muncho más pesaos.
Concepción (Chile)
Concepción ye una ciudá de Chile. Tien una superficie de 221,6 km² y tien una población de 216.061 habitantes (data de 2002). Ye la capital industrial, sede de l'Archidiócesis d'Concepción y el noyu alministrativu y universitariu de la Octava Rexón del Biobío y de la provincia homónima.
Foi fondada pol conquistador español Pedro de Valdivia nel 5 d'ochobre de 1550.
Les ciudades enurmuñaes de Concepción son les siguientes:
Kenpo Americanu
El Kenpo Americanu o Kenpo Kárate ye un sistema d’artes marciales creáu por Ed Parker, carauterizáu pol usu d’una rabasera de movimientos rápidos col envís de facese col oponente. Sopeléxase muncho como un sistema de defensa personal, y deriva d’artes marciales xaponeses tradicionales y d’otres como’l Kung fu del sur de China, que s’atopaben nel entemez cultural del Hawaii de la primer metá del sieglu XX.
Parker introduxo a lo llargo de la so vida mui bien de cambeos nel arte, qu’afeutaben a principios, teoríes y conceutos de movimientu asina como a la terminoloxía. Cuando’l maestru Parker morrió ensin nomar un socesor pal so arte, dexó detrás de sigo un gran númberu d’instructores qu’enseñaron munches versiones estremaes de Kenpo Americanu.
La hestoria moderna del Kenpo Americanu empecipia nos años 1940, cuando’l Gran Maestru James Mitose (1916–1981) entamó a enseñar en Hawaii’l so estilu xaponés patrimonial, el Kosho Shorei Ryu Kempo (o Kosho-ryu Kenpo). Esti arte de la familia Mitose, más tarde llamáu Kenpo Jujutsu, manga tradicionalmente’l so orixe al Shaolin Kung Fu y a Bodhidharma. El Kenpo Jujutsu céntrase nos golpes de puñu y pie, mañes y valtos. L’arte de Mitose yera mui llinial, ensin los movimientos circulares del Kenpo Americanu.
William Kwai Sun Chow, que yá estudiara Kung-fu chinu con so padre, deprendió Kenpo con James Mitose, llegando a cintu negru de primer nivel. Chow escomenzó después a enseñar un arte que llamaba Kenpo Kárate, mezclando los movimientos circulares que deprendiera de so padre col sistema que deprendiera de Mitose. Chow foi probando y camudando’l so arte, adautándolo a les necesidaes de los estudiantes americanos.
Ed Parker adeprendió Kenpo Kárate con William Chow, y llegó a cintu negru, anque años dempués Chow dixo que Parker nun algamara namái que’l cintu púrpura. Hailos tamién que dicen que Parker solo llegara al cintu marrón con Chow, quiciabes porque esti yera’l grau col qu’escomenzó a enseñar n’Utah en 1955. Al Tracy argumenta que Chow concedió’l "sandan" (cintu negru 3er Dan) a Parker n’avientu de 1961.
El sistema conocíu como Kenpo Americanu foi desarrolláu por Ed Parker como heriede del arte de Chow. Parker revisó los métodos más anticuaos pa que prestaren pa los escenarios de combate de los tiempos modernos. Nesti periodu reestructuró dafechu les formes y téuniques del Kenpo Americanu. Alloñóse de los métodos que veníen visiblemente d’otres artes (como les formes propies del Hung Gar) y estableció una rellación más fondera ente les formes y el currículum téunicu de defensa personal del Kenpo Americanu. Tamién refugó los conceutos orientales que tenía por esotéricos (p.e. el qi) y buscó espresar l’arte en términos de principios científicos y metáfores occidentales.
De mano Ed Parker llamó al so arte Kenpo Jujitsu. Principió por enseñar a otros compatriotes de Hawaii qu’estudiaben na Brigham Young University de Provo, Utah, en 1954. Pa 1956, yá taba enseñando de manera comercial en Provo. A finales de 1956 abrió un estudiu en Pasadena, California. En 1960 espublizó un llibro sobre’l so primer sistema. Esti carauterizábase por tener muncha influyencia xaponesa, incluyendo l’usu de movimientos lliniales y circulares, téuniques "enfocaes" y llaves, agarres y valtos al estilu del jujutsu.
Les téuniques de Kenpo d’Ed Parker yeren cambiaes de les qu’enseñaba William Chow, combinares con cambeos qu’incorporaben movimientos del Boxéu, Yudu, y Lua.
Cuando Ed Parker se sumó a les artes chines empezó a referise al so arte como "Kenpo Chinu." Pola mor d'ello escribió "Secretos del Kárate Chinu", publicáu en 1963, non muncho después de "Kenpo Kárate". El programa téunicu tenía semeyances reconocibles col Hung Gar, Choy Li Fut, y otres artes marciales chines del Sur, incluyendo dos formes, Tigre-Grulla y Pantera (o "Book Set"), y una práutica d’entrenamientu ("Star Block") que podía venir del Hung Gar.
Parker entamó a codificar les sos tempranes conceiciones del Kenpo Chinu nuna interpretación personal del arte estremada y evolucionada, abandonando por exemplu, a favor del inglés americanu, los elementos del llinguax y un bon númberu de tradiciones asiátiques. Nesi periodu dexó les téuniques y principios organizaos neto que nes artes chines y xaponeses beneficiando’l so propiu programa de formes y téuniques. Enveredó’l so arte per cambeos continuos. Aconseyó siempre qu’una vez que l’estudiante aprendiera la lleición espresada na "fase ideal" de la téunica, tenía que siguir en cata d’aspeutos que pudieren encaxar nes sos necesidaes y posibilidaes personales. Amás, los alumnos de Parker deprendíen un currículum diferente dependiendo de cuándo estudiaren con él. Dalgunos preferíen el material más vieyu al más nuevu, querían caltener el material más vieyu que Parker tentaba de sustituyir, o queríen amestar al kenpo qu’aprendieren nun periodu particular l’entrenamientu n’otres artes marciales.
Ún de los estudiantes más famosos y cintu negru honorariu d’Ed Parker foi Elvis Presley.
Nel Kenpo Americanu hai un sistema básicu de graos consistente en Cintu Blancu, Amariellu, Naranxa, Púrpura, Azul, Verde, Marrón Tercer Kyu, Marrón Segundu Kyu, Marrón Primer Kyu, y Cintu Negru de Primer a Décimu Nivel. Les diferentes organizaciones tienen sistemes estremaos de cintos, por casu la WKKA (World Kenpo Karate Association) inclúi un grau "avanzáu" pa cada cintu espresáu por una tira del siguiente nivel puesta al traviés nun cabu del cintu, y tamién inclúi un Cintu Encarnáu de 3er Grau enantes del Negru de primer nivel. Los graos Dan de cintu negru tán indicaos por “tires” encarnaes de media pulgada hasta’l cuartu, y un “bloque” de cinco pulgaes pal quintu. D’ehí p’arriba, van añadiéndose más tires de media pulgada hasta’l novenu grau. Pal cintu negru 10u Dan, pónense dos “bloques” de 5 pulgaes separaos por un espaciu de media pulgada.
Nippon Kempo
El Nippon Kempo o Nihon Kempo (日本拳法) ye un arte marcial xaponés centráu en combates a contautu plenu nos que los prauticantes lleven un equipu proteutor diseñáu al efeutu ("bogu kumite") y empleguen una gran variedá de téuniques. En Xapón llámenlu a vegaes de forma acurtiada "Nikken".
El Nippon Kempo desendolcólu en 1932 Masaru Sawayama (1906-1977), dándo-y la mesma importancia a les téuniques de golpiar usando manes y pies, a les d'inmovilización y control, y a les proyeiciones y valtos. El Nippon Kempo ye un arte defensivu que nun llenda a los estudiantes en cuantes a metodoloxía.
Dende un puntu de vista téunicu, el Nippon Kempo ye un sistema d’artes marciales basáu en téuniques de golpes y pataes ("atemi-waza"), bloqueos ("uke-waza"), proyeiciones ("nage-waza"), llaves de torcimientu articular ("kansetsu-gyakutori-waza") y combate en suelu ("ne-waza"). Utiliza téuniques derivaes d’otres artes como’l yudu, jujutsu, aikido, kárate, kung fu, boxéu y llucha.
Los prauticantes faen combate y prautiquen estes téuniques protexíos por un equipamientu acionáu, darréu que l’arte prautícase a contautu plenu; poro, úsense "men" (cascu), "do" (petu), "kurobu" (guantes), y "mate ate" (proteutor xenital). Ta permitío “garrar” un puñetazu o una patada, o facer una llave sobre una articulación, y golpiar con rodiyes y coldos al cuerpu o a la cara tamién suma puntos. Al favorecese les téuniques a nivel altu, la práutica de tentar puntuar aína con un puñetazu al "men" ye normal, polo que los prauticantes busquen aprender y desarrollar movimientos de cabeza y cuerpu pa evitar, esviar o contratacar munches combinaciones de pataes y puñetazos.
En Xapón el Nippon Kempo prautícase en más de cien universidaes, y ye parte del entrenamientu de manches fuercies policiales.
Bashir Gemayel
Bashir Gemayel foi una personalidá política libanesa, militar y presidente electu d'El Líbanu. Morrió'l 14 de setiembre de 1982 xunto con 26 miembros más de les falanxes cristianes nun atentáu na sede del so partíu Kataeb. L'únicu acusáu pola so muerte foi Habib Tanious Shartouni.
Nació en barriu d'Achrafieh, na ciudá de Beirut y dientru d'una importante familia maronita. Yera'l redrueyu de seis hermanos y fiu de Pierre Gemayel fundaor del partíu políticu Falanxe Libanesa. Bashir Gemayel entró na Falanxe en 1962 dientru la estaya estudiantil. Foi al colexu de Notre Dame de Jamhour, tamién al Institutu Libanés Modernu y a la Universidá de San Xose en Beirut en 1971. Llicenciáu en Drechu y Ciencies Polítiques ingresó en Colexu d'Abogaos de Beirut y exerció como talu na zona oeste la ciudá.
En 1971 fai un viax a los Estaos Xuníos, ellí dirá a l'Academia de Drechu Internacional. Ye nesi mesmu añu cuando algama'l cargu d'inspector de la estaya militar de Falanxe que formará una milicia pa intentar calterner lo qu'ellos consideraben "les amenaces palestines en territoriu libanés".
Entamen a medrar les rocees, engarradielles y conflictos ente cristianos y miembros de la OLP (Organización pala lliberación de Palestina) nos primeros años de la década de los 70. Améstense y sofiten a los palestinos grupos enforma de musulmanes sunites, drusos y dellos sectores de la izquierda libanesa, que s'oponíen al partíu Kataeb, formando toos ellos el llamáu "Movimientu Nacional Libanés".
La guerra entama en 1975, tien Bashir Gemayel 28 años. Esi mesmu añu foi acusáu polos grupos pro-palestinos de ser l'instigaor de "sábadu prietu" onde les falanxes cristianes asesinen a decenes o centenares de palestinos y libaneses musulmanes nel Beirut oriental controláu polos grupos paramilitares cristianos como rempuesta al asesinatu de dellos miembros de Kataeb unes hores enantes.
En 1976 muerre William Hawi d'un disparu d'un francotiraor na batalla Tal Al-Zaatar, cola so muerte Bashir conviértese nel cabezaleru de les milicies libaneses darréu conviértese tamién nun de los más importantes miembros del Frente libanés, que yera una xuntanza de dellos partíos políticos de calter cristianu y comandante de la so estaya militar, les Fuerces Libaneses. Estes últimes yeren tamién una xuntanza de milicies de calter paramilitar que refugaron a la OLP y a les tropes siries. Dirixó a les sos tropes na "Guerra de los cien díes" en 1978. Naquel enfrentamientu los cristianos resistieren el bombardéu y l'ataque de les tropes siries nel este de Beirut y que durara tres meses. 
Depués d'una serie de victories militares Bashir conviértese nun referente de la comunidá maronita, cuando se produz el so espoxigue como líder entamen a surdir odios y rocees ente les milicies de Bashir Gemayel, que yera la mayoritaria, y otres de calter tamién paramilitar, de militancia menos numberosa y qu'operaben en dellos llugares lloñe de la capital Beirut, como yera'l casu de los Tigres de Dany Chamoun. En 1980 na ciudá de Safra estos dos grupos enfrentaranse, los Tigres de Dany Chamoun sedrán eliminaes dexando tol poder nes manes de Bashir.
El 14 de setiembre de 1982, na see del partíu Kataeb n'Achrafieh, Bashir Gemayel falaba-yos a los sos collacios de partíu por última vegada como'l so cabezaleru y comandante de les Fuerces Libaneses. A les 16:10 de la tarde, una bomba españó na so see, matando a Bashir y 26 miembros más.
Shartouni Habib, miembru del Partido Nacional Socialista Siriu, y tamién cristianu maronita, foi deteniu depués del asesinatu. Según elli punxiera-y la bomba porque "Bachir vendiera'l país a Israel". Foi encarceláu ocho años y lliberáu poles tropes siries el 13 d'ochobre de 1990.
La so muerte foi condergada pol Conseyu de Seguridá na so resolución 520 y pol presidente de los Estaos Xuníos Ronald Reagan. Reagan yera un de los políticos que mas aprecio-y tenía dientru'l panorama políticu internacional asina'l presidente americanu dixo falando sobro Bashir "esti cabezaleru xoven y prometeor apurriéranos la llume d'esperanza a El Líbanu".
El 23 d'Agostu, 22 enantes del so asesinatu, Bashir Gemayel ye nomáu presidente d'El Líbanu al ser l'únicu candidatu que presentara la so candidatura pala presidencia'l país. Durante'l so gobiernu dellos fechos sucedieron:
El 25 d'agostu despliéguense les Fuerces Internacionales de Paz d'orixe francés, americanu y italianu; el 30 d'agostu Yasser Arafat abandona Beirut; el 2 de setiembre ábrese la ruta de Sodeco que taba considerada como una llende que separtaba a cristianos de musulmanes; el 4 de setiembre l'exercitu libanés entra en Beirut Occidental por primera vegada dende l'entamu la guerra; el 9 de setiembre l'exércitu libanés entra por primera vegada en campamentu de refuxaos de Bourj el-Barajneh; el 11 de setiembre la economía de mercáu de Beirut entama les sos actividaes y Bashir aconcéyase col ex-primer ministru libanés Saeb Salam; el 13 de setiembre el puertu de Beirut entama a furrular con normalidá nes sos actividaes.
Amador Rodríguez Menéndez
Amador Rodríguez Menéndez (Ceuta, 28 de febreru 1926; Madrid, 11 de xunu de 2001), conocíu artísticamente como Amador, foi un escultor asturianu.
Magar que nació en Ceuta, Amador considérase asturianu, ya que nesta tierra nacieron so padre y so madre y a ella vino, a Cangas del Narcea, de neñu. Estudió na Escuela de Comercio de Xixón.
Los sos primeros pasos nel mundu artísticu dalos cola pintura, por más que ye la escultura na qu'algamará reconocimientu. Los sos primeros trabayos tienen a la figura humana como protagonista, pero alrodiu del añu 1960 abandona definitivamente la figuración, aceptando el racionalismu y les formes xeométrique pures como'l cubu o la esfera, dos series a les que dedicará buena parte del so trabayu. El reconocimientu internacional llegó-y nel añu 1972 cola so participación na XXXVI edición de la Bienal de Venecia.
Nel añu 2014, la familia del escultor donó 18 obres d'estremaes dómines del artista al Muséu de Belles Artes d'Asturies y cedió otres tres en depósitu, que vienen a completar la coleción d' Amador de la que disponía l'equipamientu cultura d'Uviéu
My Thuy
My Thuy ye un conceyu de la provincia de Quang Binh, na comunidá de Bac Trung Bo (Vietnam). En 2006 tenía 3.115 habitantes y el so términu municipal ocupa 31,92 km².
Capoeira
La capoeira ye un arte marcial afro-brasileñu que guaña nos métodos de combate y nes dances de los pueblos africanos de los tiempos de la esclavitú en Brasil. Estrémase de les otres artes marciales pela so vertiente llúdica y davezu acrobática. Les piernes y pies úsense enforma en combate, pero tamién pueden emplegase otres partes del cuerpu como, sobre too, les manes, la cabeza, les rodiyes y los coldos. La "capoeira" xuégase y/o llúchase de distintes formes, a diferentes altures y a diferentes velocidaes, acompañada de cutiu por instrumentos, cantares y palmaes.
Nun se conoz muncho del orixe de la pallabra “"capoeira"”. Sicasí hai distintes teoríes que traten d’esplicalu. Una diz que vien escurque de la pallabra qu’en llingua tupi-guarani significa “claru” o “campu rasu”, por vese davezu a los esclavos fuxíos entrenando nesos sitios al envís de defendese de los amos que queríen prindalos. Otra versión refierse a la pallabra portuguesa “"capoeira"”, que designa al piteru y al tipu de cesta de blima que valía pa tresportar a estes aves. Los esclavos diríen al mercáu coles cestes a vender estos animales, aprovechando la oportunidá pa prauticar estos biltos de llucha, qu’habríen llamase capoeira por tresposición cola mercancía que llevaben.
Ye perdifícil describir con detalle’l nacimientu d’esti arte marcial de magar surdió na clandestinidá, nun dexando por ello cuasi escatafín (documentos, escritos, etc) pa contar la so hestoria.
Dalgunos consideren la "capoeira" africana dafechu, por mor de que tolo que la constitúi esiste, o esistió, de dalguna manera n’Africa. Ye posible que la capoeira tea mui inspirada nes téuniques de combate de los exércitos del Reinu Kongo, que comprendía los actuales República Democrática d'El Congu, El Congu, Angola y Gabón. Esti arte de guerra a mano vacía aprendíase a los guerreros que teníen que s’enfrentar a los exércitos d’ocupación. Según la Sociedá d’Historiadores del Congo-Brazzaville recibía’l nome de “Ngo-Lo” (“la fuercia de la pantera”, que yera’l tótem tradicional del pueblu Kongo). Pero otros piensen que ye brasileñu dafechu, porque nació nel territoriu de Brasil por muncho que los sos creadores fueren esclavos veníos d’África.
Ensin embargu la versión más aceutada diz que la Capoeira ye de xuru afro-brasileña: mientres hubo esclavitú en Brasil dende’l sieglu XVI, los portugueses estremaron y mezclaron distintes tribus africanes p’amenorgar los riesgos de revueltes; pueblos distintos entraron en contautu, y d’esti atropamientu heteroxeneu nació la primer forma de capoeira, una combinación de lluches y tradiciones africanes nel contestu de la sociedá colonial portuguesa nel Brasil.
Prauticar la "capoeira" yera una forma de rebelión contra la sociedá esclavista. Los primeros capoeiristes entrenábense na llucha atapando’l so arte marcial baxo l’apariencia d’un xuegu; d’esta miente, cuando los amos asomaben, el calter marcial quedaba esllíu pola música y los cantares, el combate tresformábase de secute nuna mena de baille en forma de xuegu áxil que tracamundiaba la rocea d’aquellos y torgábalos ver la naturaleza bélica de la capoeira al pensar que nun yera más qu’otra “"brincadeira"” (xuegu o trebeyu) d’esclavos.
La capoeira prauticábase tamién nos “"quilombos"”, abeyos secretos d’esclavos fuxíos creaos en llugares a desencomano pa escapar de los sos verdugos. El más conocíu, “"O Quilombo dos Palmares"”, duró más d’un sieglu y foi oxetu de numberosos cantares; el so representante más renomáu, Zumbi dos Palmares, foi ún de los cabezaleros de la resistencia de los esclavos africanos.
Les anteriores son les esplicatives emitíes más de cutiu. Munchos historiadores tentaron d’esplicar les circunstancies de la nacencia de la capoeira, pero nun paez que seya posible facelo d’una manera formal y absoluta.
Cada vez más conocida y definida na historia del Brasil, la capoeira va sobrevivir hasta la independencia del país en 1822 y el desaniciu (oficial) de la esclavitú en 1888, pero inda sigue siendo mal vista pola autoridá, que l’albidra peligrosa. Úsenla especialmente los lladrones y matones de toa castra, axuntaos en bandes rivales llamaes “"maltas de capoeira"”; la capoeira prauticábase na cai y los “"capoeiristas"” o la “"capoeira"” causaben baruyos, yá que la utilizaben davezu pa iguar les sos cuentes n’enfrentamientos sangrinos.
Cuando la Guerra de la Triple Alianza col Paraguay, Brasil unvió numberosos esclavos y condenaos a lluchar empara de la so llibertá, y munchos capoeiristes morrieron por un país que nun-yos tenía ciñu dalu.
En 1890, al envís de torgar la vaga creciente de la capoeira, instituyóse en Brasil el delitu de “"capoeiragem"” pa penar a los culpables de prauticar la capoeira. Al que garraben prauticándola prindábenlu y podíen unvialu a trabayos forciaos.
D’esta miente la capoeira caltúvose públicamente atapada bien de tiempu, y esti estáu asumióse nos “códigos” capoeiristes: estos pasaron a ser anónimos y a conocese namái pol so “"apelido"” o nomatu, a escoyer arbíes llixeres y tresportables, y a facer el toque de la “"cavalaria"” (caballería) pa sollertar de la llegada de les autoridaes y permitir xispiar a los capoeiristes.
A primeros del sieglu XX la capoeira foi algamando cada vez más popularidá, democratízase y gana en respetabilidá. Foi sofitada po munchos artistes, pensadores y personaxes públicos brasileños qu’empecipiaron a atalantar la posibilidá de convertila nuna de les manifestaciones populares y culturales brasileñes.
Nos años 1930, Manuel dos Reis Machado, más conocíu como Mestre Bimba, fundó en Salvador de Bahía la primer escuela de capoeira, que llamó “"Centro de Cultura Fisica e Capoeira Regional"”. Esti ye un socedíu singular, porque daquella la capoeira solamente s’aprendía na cai y, poro, entrenala nuna sala con programes codificaos (son por casu famoses les “ocho secuencies de Mestre Bimba”) yera una novedá y anticipa les munches academies que se van crear de siguío.
La Capoeira Rexonal estrémase de la tradicional porque Mestre Bimba va amesta-y elementos de “Batuque”, una llucha africana que prauticara so padre, y otros elementos esbillaos d’artes marciales estranxeres pa facer una llucha diferente de la capoeira tradicional. Ún de los sos deseos tamién yera llimpiar la imaxe de la capoeira estremándola del bandolerismu y de los problemes de delincuencia de la sociedá brasileña de la dómina. Pa ello sólo aceuta na so academia a persones que seyan p’acreitar un puestu de trabayu o una situación honrada, colo que la primer xeneración d’alumnos son na so mayoría mozos blancos de families riques, lo que daquella yera una forma de respetabilidá.
En 1952 foi quien a atrayer l’atención del presidente brasileñu d’entós, Getulio Vargas, y fai una demostración que va llograr qu’al so términu’l presidente diga que la capoeira ye’l “verdaderu deporte nacional”.
Nun sen contrariu dafechu al de Mestre Bimba, Vicente Ferreira Pastinha, conocíu como Mestre Pastinha, encarna la corriente que quier caltener en cierta midida la capoeira tradicional, que va llamase “"Capoeira Angola"”.
Estos finxos son los que permiten a la capoeira remanecer del so veru y afitase anguaño como una de les actividaes deportives más prauticaes polos brasileños xunto col fútbol, el balón volea y el Jiu-jitsu brasileñu.
Col espoxigue de la capoeira, foi surdiendo en Brasil un bon númberu de grupos, y alredor de 1970 ún d’ellos creó un sistema de gordones a asemeyanza de los cintos de color de les artes marciales asiátiques. Ensin embargu nun hai uniformidá ente los distintos grupos de capoeira a respeutive los colores de los gordones. Cada grupu tien una graduación propia de colores. Davezu’l primeru ye’l blancu, que representa la virxinidá, cuando too ta por deprender, pero a veces pue ser verde claro como seña d’un frutu qu’inda nun ta maduru. Y hasta hai grupos onde’l gordón blancu ye’l de los maestros. Esto demuestra les diferencies esistentes ente los grupos.
La década de 1980 y el resurdimientu de los movimientos de concienciación de la negritú afalaron l’apaición de grupos que buscaben acercase a la tradición. Pelos mesmos años van esperdigándose los profesores de capoeira per tol mundu.
A nivel internacional esta disciplina ta mayoritariamente organizada en grupos, caún d’ellos compuestu d’academies y d’escueles. Cada grupu tien les sos propies aspiraciones, práutiques y vezos, pero conservando siempre la base cultural común de la disciplina.
La principal carauterística, y ilustración perfeuta de la capoeira, ye la "roda". La "roda" (corru) ye’l círculu que formen los capoeiristes nes sos lluches, que se llamen "jogos" (xuegos). 
Na "roda" tán representaos tolos aspeutos de la capoeira: el marcial, coles sos lluches, y l’artísticu, coles “floreis” (acrobacies), los cantares y los instrumentos típicos de la capoeira. El xuegu simboliza la llucha, el llinguax corporal y la conversación non verbal ente los dos collacios. Esti corru, que llenda l’espaciu de xuegu, presta sobre too pa crear un ambiente atopadizu pal espectáculu. N’efeutu esti corru crea, per aciu de los cantares y ritmos brasileños, un ambiente folixeru y caldu qu’“enllena d’enerxía” a los capoeiristas que s’enfrenten dientro’l círculu.
Nuna "roda" típica atópense los instrumentos de música brasileña siguientes: 
La persona que tien el berimbau gunga (el de soníu más grave) controla la "roda", y ye la que decide’l ritmu de la música y, poro, el tipu de xuegu que tienen que facer los capoeiristes metanes la "roda". Decide tamién l’entamu y el final de la "roda".
Na "Capoeira Angola" la composición más avezada ye:
Principalmente hai dos estilos estremaos: "Angola" y "Rexonal". La Capoeira Angola ye la tradicional, nomada asina pol Mestre Pastinha, que pretendía conservar los vezos antiguos qu’esta tenía arreyaos, a la escontra de la creación de la Capoeira Rexonal por Mestre Bimba, que pretendía fradar l’arte de tolo que podía facelu menos afechiscu en combate. 
El capoeirista que canta inflúi tamién nel "jogo" que tien llugar metanes la "roda". Al efeutu los cantares qu’acompañen el ritmu tienen davezu munchu xacíu: cuenten una historia que sopelexa dellos valores o, simplemente, carauterístiques de xuegu qu’hai que tratar de reproducir na "roda". Un bon capoeirista tien que ser pa interpretar el ritmu y los cantares en visu a facer el xuegu que correspuenda, ello ye, adautar la so velocidá y movimientos al ritmu de los instrumentos, y poner en práutica los valores y carauterístiques de xuegu que seya menester nos cantares. Por exemplu un xuegu enllenu de picardía ("mandinga"), o d’acrobacies, o inclusive de movimientos d’animales.
L’entamu de la "roda" sigue un ritual precisu. Acabante formar el corru, dos capoeiristes alléguense enclicaos al pie del berimbau central y esperen. Nel intre los instrumentos entren n’aición con un orde bien concretu: el berimbau central escomienza solu, entós los otros acompáñenlu, dempués ye la vez del atabaque, siguíu del pandeiro y, finalmente, del agogo. Cuando tolos instrumentos tán tocando, un capoeirista escomienza a cantar: canta les coples solu, y tol corru repite los estribillos a coru. Solamente cuando la "roda" canta’l primer estribillu los dos capoeiristes que taben al aguarde pueden entamar a “xugar”. Siguidamente cualesquier de los otros capoeiristes pue garrar la vez d’ún de los dos protagonistes enclicándose primero al pie del berimbau central.
La capoeira apriéndese nel sen d’escueles especializaes, llamaes academies, onde reina una xerarquía mui precisa ente’l "Mestre" y los alumnos. Perbaxo’l maestru ta’l contramaestre (o "mestrando"), siguíu del profesor, l’instructor y el monitor (o "graduado"). Los monitores pueden entamar a dar clases a los rapacinos o aidar a daquién con más grau, pero xeneralmente ye dende’l grau d’instructor cuando se dan clases de capoeira. La disciplina y el respetu mutuos son valores fundamentales nesta práutica.
Na capoeira deportiva los distintos niveles téunicos d’un capoeirista pueden tar reconocíos (neto que nel yudu o nel kárate) pola concesión d’un gordón de color, correspondiendo cada color a un grau o nivel de conocencia (téunica, hestoria, cantares, instrumentos, etc.). El grau non solamente reconoz capacidaes téuniques del prauticante, sinón que tamién recompensa’l so nivel de dedicación o implicación cola so escuela o grupu (organización, participación n’exhibiciones, etc.)
Hai grupos, sobre too los más tradicionales, que nun utilicen graos. Cuando lo faen, el númberu de graos y los colores de los gordones correspondientes nun son idénticos pa tolos grupos. Los que prautiquen la "Capoeira Angola" nun utilicen graos nin gordones.
El "Batizado" (bautismu) ye’l pasu de grau. Pa ello apáutase davezu una selmana o menos de práutiques, cola intervención de persones de nivel veníes de tol mundu. Tien que tar presente un "mestre". Pa cada nivel los alumnos tresnen pequeños espectáculos de danza, de cantares, de música… o demostraciones de capoeira colos profesores y instructores.
Apéllase a los alumnos pol so “nome de capoeira”. Llueu, unu a unu, van xugando con ún de los profesores, hasta que los valten, al envís de ser introducíos al mundu de la capoeira y asina recibir el primer gordón. Acabante pasar tolos del mesmu nivel, los alumnos xueguen ente ellos. Dempués se-yos da’l gordón (equivalente, por analoxía, a un cintu n’otres artes marciales).
El "maculelê" ye parte de la vida y hestoria de la capoeira.
El maculelê ye una danza prauticada en toles academies o escueles de capoeira. Los sos guaños tán nos cortadores de caña d’azucre qu’usaben los machetes pal entrenamientu. El ritmu nesta danza ponlu l'atabaque. Los xugadores entamen una "roda" alredor del atabaque. Faen la "ginga" al ritmu del instrumentu y esfronen ente ellos unos palos llamaos "grimas" que lleven en cada mano, fechos tradicionalmente de madera de “biribá” (rollinia mucosa). Nel orixe los xugadores de "maculelê" emplegaben machetes o sables, sustituyíos güei por palos por motivos de seguridá, masque dellos grupos xueguen tovía con armes blanques.
La "samba de roda" ye otra forma de danza prauticada na capoeira, col ritmu marcáu pol son del berimbau, del pandeiro y del atabaque.
Los capoeiristes faen una "roda". La "samba de roda" nun ta reglamentada, sinón que ye llibre. Ye un mediu pa que los xugadores s’espresen, pa entamar xaréu ente ellos. Prauticada por tolos capoeiristes, precisa un xuegu rápidu de piernes que rique munches hores de práutica.
Taekkyon
El Taekkyon, (태껸) ye un arte marcial tradicional coreanu en munchos aspeutos asemeyáu a una danza por mor de los sos movimientos llixeros y aparentemente febles, qu'ensin embargu escuenden una gran fuercia que pue causar al oponente un gran dañu, inclusive la muerte. Estos básense muncho en pataes a nivel baxu y barríos pa facer perder l'equilibriu al oponente y valtalu.
La práutica del del Taekkyon (antiguu Subak) nun paez que tuviera nunca mui estendida pela península coreana, pero foi frecuente al rodiu d'Hanyang, la capital de la Dinastía Joseon. Nel cumal de la so popularidá inclusive’l rei lu prauticaba y yeren corrientes los torneos. Ensin embargu éstos foron torgaos pol siguiente rei per aciu de los apuestes que teníen llugar alredor d'ellos (la xente llegaba a xugase hasta la muyer y la casa), convertiéndolu asina nun arte militar a cencielles. A primeros de la Dinastía Joseon el primitivu Subak dixebróse en dos: el "yusul" y el Taekkyon., 
El Taekkyon ta documentáu como un arte marcial con puxu nun llibru de 1895 sobre deportes y xuegos de Corea.
El Taekkyon sufrió un duru golpe cuando'l Neoconfucionismu medró en popularidá, y la ocupación xaponesa dañólu tovía más hasta'l puntu de que l'arte desanicióse cuasimente. El Taekkyon disfrutó d'un resurdimientu nes décades que siguieron al final del periodu colonial xaponés en 1945. El prauticante de Taekkyon de la "vieya escuela", Song Duk-Ki, caltuvo la práutica a traviés de la ocupación xaponesa y en resultes semó la grana pa la rexeneración del arte. Convertióse nel primer tesoru cultural viviente del taekkyon, siendo ésti l'únicu arte marcial tradicional coreanu que poseye esta calificación.
El Taekkyon tien munchos tipos de téuniques, ente elles les de mano y pierna asina como llaves articulares y testeraes. Ensin embargu güei los distintos estilos nun tienen siempre en cuenta toles téuniques. En toos ellos, como socedía nel pasáu, les pataes son les dominantes. El Taekkyon apriende una gran bayura de pataes, especialmente a nivel baxu como el “ddanjuk”, y blincos.
Los movimientos del Taekkyon son fluyíos y en forma de danza, colos prauticantes moviéndose de contino. Ye carauterísticu'l constante doblar y espurrir les rodiyes, lo que se llama “o-kum jil”. Los sos movimientos pueden asemeyase a los del Taekwondo, pero les téuniques y principios del Taekkyon estrémense enforma de los de cualesquier otru arte marcial coreanu. Por exemplu'l Taekkyon nun emplega movimientos sópitos de rodiyes. Los principios y métodos usaos pa espurrir la pierna céntrense en poner más arte que fuercia. 
Nel Taekkyon fáense munchos barríos con pataes baxes cola pierna adelantrada reuta, usando la bola'l pie y el calcañu, y pataes altes fluyíes en media lluna. Munches pataes saquen la pierna de la llinia central pa fuera, lo que se llama “gyot cha gi”, y de fuera pa dientro usando'l borde del calcañu y del pie. Úsense tamién mañes como trespiés haza dientro, saltos de muria, finximientos, cambeos de ritmu y pasos resbariosos. L'arte ye tamién como una danza na que'l lluchador cambia de contino la guardia d’izquierda a derecha per aciu de caminar p’alantre y p'atrás colos brazos altos y preparaos pa la defensa.
Les pataes baxes, avezaes nel Taekkyon, úsense pa bloquiar les pataes del oponente. Pero tamién inclúin estes pataes barríos de pierna y golpaes direutes a la rodiya. Hai alredor de 10 téuniques básiques distintes d’esti grupu de téuniques llamáu "ddanjuk".
Cuando se prautica en competición, el Taekkyon fai usu d'un conxuntu menor de téuniques, empobinaes sólo a garrar y patiar. Concédense puntos al que valta (o baxa) al oponente al suelu, lu saca del ring o lu patia na cabeza. Nun hai golpes cola mano o cola cabeza, y mancar a costa fecha al oponente ta torgao. Les pataes a la cabeza avecen ser dures, pero con poca fuercia, y los lluchadores nun pueden tentar de valtar al oponente con emburriones como nel boxéu occidental o nel muay thai. Los combates decídense a veces al meyor de tres valtos, ganando'l primeru n'algamar dos puntos. Pero distintes asociaciones modernes empleguen regles una migaya estremaes. Al que nun tea avezáu a velos los combates pueden paece-y alcuentros de ciertu cuidáu pero folixeros. Los competidores arródiense prudentes, cambiando de pasu de contino y amagando con pataes baxes, enantes d'españar nuna rabasera d’aición que pue facer qu’un lluchador dea col llombu en suelu.
En 1987 la personalidá más importante de la tresmisión del Taekkyon, Song Duk-ki, nomáu tesoru nacional pol gobiernu de Corea del Sur, morrió a la edá de 94 años. Bien llueu, nel mesmu añu, Shin Han-Seung (máximu responsable de la calificación del Taekkyon como tesoru cultural intanxible) morrió tamién. Dende entós permanecen actives delles asociaciones de Taekkyon que tienen propósitos diferentes.
Les úniques asociaciones autorizaes de Taekkyon son:
El Taekkyon ta prendiendo tamién n'otres naciones de tol mundu, con organizaciones en:
Liriu
‎Col nome de liriu conózse n’Asturies un refileru de xuegos que tienen como puntu en común l’usu de dos pieces de madera: una allargada, la “machorra”, y otra más pequeña y afilada pelos estremos, nomada “liriu”.
L’aición motriz común d’estos xuegos ye la siguiente: el xugador tendrá que llevantar el liriu del suelu golpiándolu cola machorra y, una vegada tea nel aire, aventa-y otra vuelta, bien p’alloñalu lo más que se puea, bien pa empobinalu a un sitiu determináu.
Tradicionalmente, yera un xuegu de cai practicáu por neños, anque nun privativamente varones. Anguaño, cola fin de recuperar el xuegu del escaezu, tá produciéndose un procesu d'esportificación, abanderáu polos miembros del Conceyu Nacional de Liriu.
Amás, anque esti xuegu seya tradicional asturianu, nun ye privativu d’Asturies: la mesma aición motriz espárdese dende la India hasta Cuba.
La etimoloxía de la pallabra “liriu” ye desconocida, anque la esistencia de rimes propies y referentes al xuegu ("Liriulariu, a la casa'l boticariu"; "Liriulariu, a la pica'l campanariu"), mui asemeyaes al nome del xuegu navarru "irulario" [n'eskera, hiru=trés], fórmula tamién recoyida nel País Vascu por Garmendia Larranaga en Ume Jolasak (2007), sofiten la teoría de que la pallabra "liriu" proceda de "l'iriu". 
Pero, anque “liriu” ye’l nome más espardíu, esti conxuntu de xuegos recibe nomes estremaos sigún seya’l llugar onde se xuegue: palu na Cuenca del Nalón; palill.u o paliyu, pa la zona occidental; biyarda, na zona eo-naviega; la gocha, en Teberga; salta marrana en Riosa; birlla en Meré, LLanes; birya en Cabrales. Tamién recibe’l nome de “pala” cuando la machorra se sustitúi por una paleta de madera.
Hai variantes abondo de xuegos que comparten l'aición motriz referida na introducción. 
El liriu tien averáu un bayurosu glosariu de términos usaos. A los diferentes nomes del xuegu sigún los llugares onde se practica, hai que sumar los nomes de los preseos, de les téuniques y de les xugades.
Conceyu Nacional de Liriu
El Conceyu Nacional de Liriu (CNL) ye un proyectu d'esportificación del xuegu del liriu, cola fin de dotalu d'una reglamentación estándar y d'un calendariu d'actividaes lúdiques, competitives ya educatives que permitan el so espardimientu y lu saquen del escaezu que'l xuegu, como buena parte del padremoñu cultural asturianu, sufre ente les nueves xeneraciones.
L'anicitiva de crear un grupu cola pretensión d'esportificar el xuegu del liriu surde nos caberos meses del añu 2008 coles conversaciones entamaes ente l'equipu decanu Asturlirio de Las Bárzanas (Castrillón), el Quirinal Liriu Sport d'Avilés y el Club de xuegos tradicionales Espor d'Asturies-Espor[a], con sede n'Uviéu, que presenten n'avientu d'esi añu, nel espaciu radiofónicu de la RPA "Acuto", los preparativos p'algamar el I Campionatu d'Asturies de Liriu.
En xunu del 2009, prodúzse'l primer esperimentu competitivu cola modalidá d'encastrar, nel II Abiertu'l Pitu Caleya de Piarnu, (Castrillón), col sofitu de la Liga Nacional de Billarda gallega.
Esi mesmu día, escomienza'l primer Campionatu d'Asturies de Liriu que, dempués de tres xornaes. Acompañando a les partides por equipos, y siguiendo la normativa robrada, organícense torneos abiertos a la participación de toes aquelles persones qu'asina lo deseyen.
Esi mesmu añu, el Conceyu Nacional de Liriu encárgase por primer vegada de seleicionar los xugadores pal combináu asturianu que dende facía dos años s'enfrentaba a la gallega pola Copa Cantábrica de Liriu.
Dempués de varios eventos, la temporada 2010 escomienza cola adhesión de dos nuevos equipos al Conceyu Nacional de Liriu: la Camaretá de Liriu de Noreña y los Sidrones de Xixón.
La competición por equipos comienza yá en marzo, con cinco xornades por delantre onde los equipos enfréntense toos a la vez, lo que lleva a camudar el sistema de puntuaciones de les partides, nun conceyu producíu en La Caizuela (Illas). Amás, créase'l I Campionatu d'Asturies de Liriu Individual, que tien en cuenta pa la so puntuación les partides por equipos y los abiertos.
En payares fáise la Primer Gala de Liriu en LLamorgal, onde s'entreguen los premios individuales y coleutivos de dambos campionatos. Esi mesmu día, nun conceyu previu, decídese, por unanimidá, formar la Promotora de la Federación Asturiana de Liriu y Asemeyaos (Pro-FALA), col envís de crear esa Federación durante l'añu 2011.
Dempués de los dos primeros años de vida del Conceyu Nacional de Liriu, esti grupu organizó, directamente o al traviés los sos equipos y persones miembros, más de veinte eventos rellaicionaos col liriu.
Asturlirio
Equipu decanu del liriu n'Asturies. Miembru fundador del Conceyu Nacional de Liriu.
De Las Bárzanas, Castrillón. 
Ñaz como rempuesta a la invitación de la Liga Nacional de Billarda gallega pa realizar un alcuentru de d'ambos xuegos d'identica téunica. 
Disputa'l primer alcuentru en xunu de 2007, nel I Troféu'l Pitu Caleya de Piarnu y ye la base de les dos primeres seleiciones asturianes que s'enfrentarán a Galicia na primer y segunda Copa Cantábrica de Liriu.
Quirinal Liriu Sport
Equipu avilesín de liriu.
Miembru fundador del Conceyu Nacional de Liriu.
Surde de xugadores d'Asturlirio ya incorpora machorradores procedentes de la Liga Nacional de Billarda de la calidá de Xermán "el falangista" Viluba .
Sidrones
Equipu de liriu, miembru del Conceyu Nacional de Liriu.
Con sede en Xixón y miembros disgregaos pol centru'l país: Villaviciosa, Piedrasblancas o Uviéu.
L'equipu formóse alredor de los Cursos de Branu de l'Academia de la Llingua Asturiana del añu 2009. Diéron-y'l nome en resulta de los descubrimientu arqueolóxicu del nomáu Home de la Cueva del Sidrón.
El so primer eventu va ser el I Abiertu LLonganiza d'Avilés, nel mes d'agostu del 2009.
Camaretá de Liriu de Noreña
L'equipu que ñaz dientro de la Escuela de Música Tradicional de Noreña, formáu de secute l'Alcuentru Espor d'Asturies-Restu'l Mundiu que s'organizó na villa condal en payares de 2009.
Copa Cantábrica de Liriu
Liriu y billarda son dos xuegos tradicionales que comparten la mesma aición motriz. El liriu ye propiu d'Asturies y dende l'añu 2009 ta supervisáu pol Conceyu Nacional de Liriu, qu'organiza eventos competitivos y d'espardimientu. La billarda (nome que tamién recibe'l liriu na zona eo-naviega) tien una mayor tradición competitiva alrodiu de la Liga Nacional de Billarda.
Les dos primeres ediciones de la Copa Cantábrica de Liriu disputáronse baxo la normativa gallega, pero dende l'añu 2009 la modalidá de xuegu ye la del liriu a encastrar reglamentada pol CNL.
El troféu de la Copa Cantábrica queda en propiedá de la seleición que venza cinco veces na competición o trés de secute. De momentu, Galicia venció en trés ocasiones por una d'Asturies.
Asturies 1 – Galicia 2
Pista Polideportiva de Piarnu, Castrillón.
Domingu 4 de payares de 2007.
Normativa LNB.
Disputóse al meyor de trés rondes de cinco carreres caúna, les dos primeres, al mesmu tiempu. Acaben con empate y corrióse una última ronda, que se decidió nel últimu güelpe a favor de Galicia.
Asturies 1 – Galicia 2.
Domingu 26 d'ochobre de 2008.
Disputóse al meyor de trés rondes, de cinco carreres caúna. Les dos primeres rondes corriéronse al mesmu tiempu. La tercera terminó pola vía rápida con trés varados (algamar la meta d'un solu güelpe) consecutivos d'A Auténtica.
Asturies 31 – Galiza 25 
Pista Polideportiva de Piedrasblancas, Castrillón.
Domingu 8 de payares de 2009.
Normativa CNL.
Disputóse al meyor de 64 carreres, con un machorrador de cada seleición caúna. Los empareyamientos ficiéronse a ciegues, anotando cada seleición el so llistáu de xugadores enantes del comienzu de la partida. Puntuaba la victoria con 1 puntu; l'empate y la derrota nun puntuaba.
Asturies 17 – Galiza 34 
Sábadu 30 d'ochobre de 2010.
Disputóse al meyor de 60carreres, con un machorrador de cada seleición caúna. Los empareyamientos ficiéronse a ciegues, anotando cada seleición el so llistáu de xugadores enantes del comienzu de la partida. Puntuaba la victoria con 1 puntu; l'empate y la derrota nun puntuaba. Les seleiciones taben formaes por 15 xugadores caúna:
"ASTURIES": Xosín y Abel (Camaretá); Toño, Dani y Lilian (Sidrones); Pepa, Xuacu y Sergio (Espor[a]); Hevia y Pravia (Quirinal); y Javier, Falo, Marisa, Enrique y Martínez (Asturliriu).
"GALIZA": Daniel, Franco y Julio (Billardeiros Musicais); Reyes, Geni, Guille, Isa y Ana (Os Outros); Luis (Bateas de Porto Novo); Suso y Martiño (Remorulle Bulls); Xermán y Flores (Equipa Bíteres); y los independientes Michelle y Joaquín.
Luis Gómez Llorente
Luis Gómez Llorente (Segovia, 29 de xineru de 1939; Madrid, 5 d'ochobre de 2012) Historiador, filósofu, profesor y políticu español, históricu militante del socialismu d'izquierda. Foi Diputáu al Congresu por Asturies na Transición.
 Luis Gómez Llorente estudió na antigua Facultá de Filosofía y Lletres de la Universidá Complutense de Madrid, onde se llicenció na especialidá de Filosofía Pura. Cursó tamién estudios de Derecho. Foi a lo llargo d'esos años de formación cuando entamó la so actividád política na Agrupación Socialista Universitaria, ingresando en 1958 nel Partido Socialista Obrero Español, nel que llegó a ser Secretariou d'Educación y Formación y miembru de la Comisión Executiva; asina como na UXT.
Dedicáu a la docencia, impartió clases de Filosofía, nuna pequeña academia privada, na antigua Univeridá Llaboral d'Alcalá de Henares, depués Institutu de Bachilleratu "Severo Ochoa" y nel Institutu d'Educación Secundaria "Virgen de la Paloma" de Madrid. Como proyección d'esta dedicación profesional, Gómez Llorente foi nomáu en 1974 Vicedecanu del Colexu Oficial de Doctores y Llicenciaos, formando parte de la candidatura progresista, nuna dómina histórica, la de los entamanamientos de la transición a la democracia n'España, en que los Colexos profesionales desempeñaron un papel importante como instrumentu y caxa de resonancia de la llucha contra la Dictadura.
Nes Elecciones xenerales del 15 de xunu de 1977 Luis Gómez Llorente foi elexíu Diputáu por Asturies. Elexíu nuevamente Diputáu en 1979, foi Vicepresidente Primeru del Congreu de los Diputaos na I Llexislatura.
Persona más inclinada hacia un trabayu internu , el momentu de mayor proyeción pública de Gómez Llorente ocurrió en 1979 a lo llargo del XXVIII Congresu del PSOE, nel que, xunto a Francisco Bustelo, Pablo Castellano y otros representantes del ala izquierda del partíu, opúsose al pragmatismu socialdemócrata impulsáu por Felipe González, encabezando lo que sería más sero'l nucleu alredor del que se formó la corriente Izquierda Socialista (IS).
César Vallejo
César Abraham Vallejo Mendoza, , ta consideráu como'l más grande poeta peruanu. La so obra más conocida ye Trilce.
Cusco
Cusco (Quechua: Qusqu, Qosqo) ye una ciudá del Perú. 
Foi fundada pol conquistador español Francisco Pizarro'l 23 de marzu de 1534. Foi la capital del Imperiu inca.
Según el censu de 2007, Cusco tien alredor de 510 000 habitantes.
Espor d'Asturies
Espor d'Asturies – Espor[a] ye un Club Deportivu Básicu que naz a finales del añu 2008 como respuesta d'un grupu de persones, comprometíu cola cultura tradicional asturiana, pa la situación actual de los xuegos tradicionales asturianos.
La perspectiva d'Espor d'Asturies, dende un primer momentu, nun ye quedase únicamente nun contestu competitivu, sinón que los sos oxetivos busquen poner en valor la cultura física del país, ufiertar modelo pa un estudiu oxetivu de la etno-ludo-motricidá asturiana y, sobre too, preparar unos cimientos que sofiten l'espardimientu de los xuegos y deportes tradicionales. 
Les aiciones d'Espor[a] van empobinaes por eses directives hacia la meta final: conseguir que los xuegos tradicionales vuelvan a la cai.
Enantes de formalizase como Club Deportivu Básciu, Espor d'Asturies yá collabora cola Tertulia Cultural "El Garrapiellu" de Xixón nel "II Cursu Básicu de Monitor de Xuegu y Deporte Tradicional", n'avientu de 2008, pa facer una breve introducción de los bolos de Tinéu y del liriu.
Dende l'aniciu de les sos actividaes, el liriu va tomar gran importancia pa Espor d'Asturies, embarcáu nel proyectu d'esportificación d'esti xuegu nomáu Conceyu Nacional de Liriu. Miembru fundador del mesmu, xunto a los equipos Quirinal y Asturlirio, robrará l'Alcuerdu pa la Celebración del I Campionatu d'Asturies de Liriu, el 18 de xunetu de 2009 y participa de forma activa nel conceyu d'Illas pa la celebración del II Campionatu y la creación del I Campionatu d'Asturies de Liriu Individual. Ye miembru de la Promotora de la Federación Asturiana de Liriu y Asemeyaos.
En xunetu de 2009 participa nel Alcuentru Internacional de Xuegos Tradicionales cellebrada n'Aranda del Dueru (España), onde mostrará'l liriu y el so procesu d'esportificación. Pal añu 2010, la Asociación Europea de Xuegos Tradicionales acepta la incorporación d'Espor d'Asturies como miebru de plenu drechu. Y en xunetu d'esi mesmu añu, nel Alcuentru de Guarda (Portugal), el club asturianu presentará'l xuegu d'a manaes.
Diverses organizaciones recurren dende un principu a Espor d'Asturies pa qu'organice alcuentros de xuegos tradicionales. Asina, cellebra delles gymkhanes de xuegos tradicionales pa la Escuela de Música Tradicional de Noreña y la Casa d'Asturies en Valencia.
En tierres valencianes, Espor d'Asturies ponse en contautu cola Escola Valenciana de Jocs Tradicionals pa la cellebración d'un alcuentru de liriu/pic i pala.
Dao que’l xuegu nun ye'l simple fechu de l'actividá física sinón toles rellaciones sociales que lleva venceyaes, ún de los oxetivos d'Espora ye qu'eses rellaciones se dean n'asturianu, faciendo usu del bayurosu léxicu que tien esti idioma pa cadún de los xuegos que n'Asturies son tradicionales.
Nesti sen y nel apueste claru de la defensa de la cultura tradicional, Espora vien collaborando col movimientu de reivindicación llingüistica mesmo que cola Academia de la Llingua Asturiana. Asina, tuvo al llau del Conceyu Abiertu pola Oficialidá, na xornada 10.000 Semeyes pola Oficialidá, celebrada en La Pola (Siero), y nos Cursos de Branu entamaos pola Academia de la Llingua Asturiana. Dende entós, esti Club vien contando col sofitu de la institucion cimera de la llingua asturiana pa la celebración de les xornaes que-y correspondió entamar nel Campionatu d'Asturies de Liriu.
Amás, apostó dende'l primer momentu por facer del asturianu l'idioma vehicular del Conceyu Nacional de Liriu, institucionalizáu dafechu en llingua asturiana, mandándose d'ella en toles sos publicaciones y recuperando'l vocabulariu tradicional d'esti xuegu.
L'apueste pola esportificación del liriu nun impide que dientro'l club practique tamién el bolu de Tinéu, anque ensin tar federaos. Amás, dientro de los diversos eventos organizaos pol club suelen contase multitú de xuegos, dende'l dexabolu hasta a manaes, pasando poles carreres de llecheres, de panoyes, el tiru con gomeru, el cascayu, el tiru al palu o el pañuelu, ente munchos otros.
Espor d'Asturies ye miembru fundador del Conceyu Nacional de Liriu y el so compromisu pola recuperación d'esti xuegu tradicional yá lu llevó a tierres castellanes, gallegues y valencianes, n'alcuentros con organizaciones que tan impulsando los diferentes xuegos de los dos palos autóctonos pa de so.
Al so llabor organizativu, tanto institutional como d'alcuentros, hai que nomar los diferentes triunfos algamaos nes dos primeres temporades de liriu como deporte, dende que disputare'l so primer eventu, el III Abiertu'l Pitu Caleya de Piarnu, en xunu de 2009:
Jeet Kune Do
El jeet kune do (chinu: 截拳道; cantonés: "jihtkyùhndouh"; pinyin: "jiéquándaò"; “vía del puñu qu’interceuta”) ye un arte marcial principalmente de mano vacía, creáu por Bruce Lee alredor de 1967. 
El jeet kune do nun ye propiamente un estilu de llucha, sinón más bien un conceutu, que consiste nel estudiu de delles artes marciales o d’otros tipos de deportes al envís de desendolcar la propia práutica. El prauticante absuerbe lo que ye útil pa él, refuga lo que nun lo ye y amiesta lo que ye de so.
Atópense equí elementos del "wing chun", un arte marcial chinu que prauticara Bruce Lee con Yip Man y Wong Shun Leung enantes de colar pa los Estaos Xuníos. El "jeet kune do" posia pataes propies d’otres artes marciales chines del Norte, asina como golpes de boxéu, esgrima, "hapkido", "kali/eskrima" y "jujutsu"; hasta elementos inspiraos nel boxeador Mohamed Ali. El "jeet kune do" (en curtio dacuando JKD), magar que provién de les artes “tradicionales”, ruempe cola ética avezada: ye llícito dafechu morder, sacar los güeyos, cutir nos xenitales; darréu que ye un métodu de combate en situaciones reales. Ye importante pescanciar que Bruce Lee cautivó la idea de "fluxu", ello ye, de cambéu constante; el prauticante nun tien que s’apegar al so arte, hai que facelu evolucionar, ye inútil caltener la tradición si nun la facemos espoxigar. El lluchador ye’l que fai al arte y non l’arte’l que fai al lluchador. El lluchador esprésase per aciu del so arte, y como toos somos diferentes caún esprésase de forma diferente.
La exa del "jeet kune do" ta muncho nel desarrollu físicu, la defensa personal y el combate. Insiste sobre too na noción de combate real y total.
Otru puntu esencial del JKD ye l’ausencia de formes marciales, que’l fundador xulgaba inútiles. Nun ye que nun supiera tamién apreciales, pero nun ye cuestión d’estilos: trátase sobre too d’una filosofía, y los que pudieron escuchar a Bruce Lee en vida recuerden les sos capacidaes nestes árees.
1. Economía estructural rigorosa nel ataque y na defensa (ataques de reflundiu colos miembros adelantraos, defenses con manes pegañoses “chi sao”).
2. “Armes” camudables, pataes y puñaes solmenaos “con arte sin arte”, ensin venceyase a los métodos, pa evitar el paralís.
3. Ritmu rotu, ritmu mediu y ritmu enteru o ritmu de tres cuartos (ritmu del JKD nel ataque y el contrataque).
4. Entrenamientu con peses, entrenamientu científicu suplementariu y puesta a puntu completa.
5. Movimientos direutos (el "movimientu direutu del JKD") nos ataques y contrataques, llanzándolos dende la posición na que se ta, ensin volver a ella.
6. Movilidá del troncu y xuegu de piernes llixeru.
7. Trabayar suelto, con táutiques d’ataque inesperaes.
8. Cuerpu a cuerpu despiadáu:
9. Fortalecimientu de tol organismu per aciu del combate total y con contautu, sobre blancos móviles.
10. “Armes” potentes per aciu d’un ameyoramientu continuu.
11. Espresión de la individualidá y non producción de mases, vitalidá y non aplicación muerta de regles clásiques.
12. Amás de los movimientos físicos, entrenamientu de la “continuidá del yo espresivu”.
13. Totalidá, non parcialidá estructural.
14. Relaxación y entrada potente en xunto; pero una relaxación plena d’elasticidá, como un muelle, non un cuerpu físicamente dondu. Arriendes de flexibilidá mental.
15. Fluxu ininterrumpíu (movimientos reutos y curvos, a nivel altu y baxu, a derecha y a izquierda, pasos llaterales, oscilación vertical y circular del troncu, movimientos circulares coles manes)
16. Caltenimientu constante d’una posición bien equilibrada al movese. Continuidá ente tensión máxima y relaxación máxima.
Anque oficialmente Bruce Lee peslló les sos escueles d’artes marciales dos años enantes de la so muerte, autorizó que’l so programa fuera enseñáu en priváu. Dempués de la so muerte’l jeet kune do dixebróse en dos grupos principales estremaos, que son escurque:
Luis Vega Escandón
Luis Vega Escandón (Lluanco, 11 de payares de 1928 − Lluanco, 31 d'ochobre de 2014) foi un abogáu y políticu asturianu que foi Diputáu al Congresu por Asturies.
Vega Escandón llicencióse en Derechu pola Universidá d'Uviéu y siempre tuvo cercanu a les polítiques democratacristianes, participando en divesos entamos dende los tiempos del franquismu. Nel añu 1962 integróse nel partíu Izquierda Demócrata Cristiana, fundando nel añu 1976 xunto con Fernando Álvarez de Miranda el Partido Democratacristiano, que más sero s'integraría na UCD, y col que sería elexíu Diputáu al Congresu por Asturies nes primeres elecciones de la Transición (1977) y nes del añu 1979. Posteriormente, depués del francimientu de la UCD, ingresaría nel Partido Demócrata Popular col que participa nes elecciones de 1982 en coalición con Alianza Popular, volviendo a ser elexíu Diputáu. Depués de la disolución del Partido Demócrata Popular ingresaría nel Partido Popular, formación qu'abandonaría nel añu 1996.
Tamién algamaría la condición d'Eurodiputáu. Igualmente participaría na redación del Estatutu d'Autonomía d'Asturies, siendo Vicepresidente del Conseyu Rexonal.
Campionatu d'Asturies de Liriu
El Campionatu d'Asturies de Liriu ye la competición por equipos asoleyada pol Conceyu Nacional de Liriu p'algamar l'equipu más competitivu ente los que lu integren.
Los Campionatos vienen disputándose en tantes xornaes como equipos formen el CNL, teniendo caún la obligación d'organizar una.
Dende 2009, van disputaos dos Campionatos, dambos algamaos pol equipu uvieín Espor d'Asturies.
Dempués de les conversaciones ente los trés equipos fundadores del Conceyu Nacional de Liriu (Asturlirio, Quirinal Liriu Sport y Espor d'Asturies), el sábadu 18 de xunetu de 2009 róbrase l'Acuerdu pa la Celebración del I Campionatu d'Asturies de Liriu en LLamorgal, LLanera. Nesi alcuerdu pónense los sofitos del Campionatu: el sistema competitivu, el sistema de xuegu y les condiciones del tarrén y la ferramienta.
Espor d'Asturies, 73 – Quirinal Liriu Sport, 65 – Asturlirio, 51
LLamorgal, LLanera. 18 de xunetu de 2009.
De secute la robra, cellébrase la primer xornada del Campionatu, organizada por Espor d'Asturies. A 30 carreres, puntuando'l primeru néncastrar 3 puntos de carrera, el segundu 2, y el terceru, 1.
Quirinal Liriu Sport, 74 – Espor d'Asturies, 80
Poliderpotivu de la Magdalena, Avilés. 22 d'agostu de 2009.
La segunda xornada del Campionatu ye organizada por Quirinal Liriu Sport. L'equipu Asturlirio nun comparez. Dispútase a 30 carreres, cellebraes de dos en dos. Puntúen 3 puntos de carrera'l primeru n'encastrar y 2 el segundu.
Espor d'Asturies, 84 – Quirinal Liriu Sport, 83
Pista Polideportiva de Piarnu, Castrillón. 7 de payares de 2009.
La imposibilidá de comparecer del equipu Asturlirio, fai que los dos equipos restantes organicen la xornada. Dispútase a 32 carreres, cellebraes de dos en dos. Puntuaron 3 puntos de carrera'l vencedor y 2 el segundu.
Ficieron falta dos aconceyamientos previos, n'Avilés y en La Caizuela, p'algamar el consensu pala nueva reglamentación de la Temporada 2010. Los cinco equipos (Asturlirio, Quirinal Liriu Sport, Espor d'Asturies, Sidrones y la Camaretá de Liriu de Noreña) alcordaron un camudamientu nel sistema de puntuación de les carreres, p'axilizar el so trescursu con cinco xugadores en caúna, y de la xornada.
Les puntuaciones de cada carrera quedaben de la siguiente forma: 
Espor d'Asturies, 63 – Camaretá de Liriu de Noreña, 46 – Asturlirio, 24 – Sidrones, 16 – Quirinal Liriu Sport, 43
Colexu Públicu El LLano, de Xixón. 28 de marzu de 2010.
L'eventu, que se completó col I Abiertu de Liriu d'El LLano, fue organizáu por Espor d'Asturies.
La partida fue a 30 carreres, de les qu'Espor d'Asturies enconstró en primer llugar 14 veces. Los trés xugadores más granibles de la partida fueron Xermán de Quirinal Liriu Sport (con un cociente de 0.92), Toño de Sidrones (0.91) y Aarón de la Camaretá de Liriu de Noreña (0.88).
Camaretá de Liriu de Noreña, 16 – Asturlirio, 18 – Sidrones, 11 – Quirinal Liriu Sport, 14 - Espor d'Asturies, 35
Paséu Frai Ramón, Noreña. 25 d'abril de 2010.
La Camaretá de Liriu de Noreña organiza ún de los eventos más espectaculares hasta'l momentu nel Paséu Frai Ramón de la villa condal, na cai, delantre'l quioscu la música. Axúntase'l I Abiertu'l Picadillu de Noreña.
La partida dispútase a 15 carreres. Espor d'Asturies lleva 9 d'eses carreres. Quirinal Liriu Sport solamente comparez con trés machorradores, lo que ye insuficiente pa puntuar na clasificación xeneral. Los xugadores más granibles son Suari y Iyán, d'Espor d'Asturies, con un plenu de puntos, y Javier d'Asturlirio, con un cociente de 0.88.
Sidrones, 29 – Quirinal Liriu Sport, 22 – Espor d'Asturies, 30 – Camaretá de Liriu de Noreña, 36 – Asturlirio, 25
Colexu Públicu Maliayo, de Villaviciosa. 22 de mayu de 2010.
Los Sidrones llevaron esta xornada a Villaviciosa, onde se cellebró amás el I Abiertu maliayu de Liriu.
Disputóse a 20 carreres. La Camaretá lleva 9 y gana la partida, pero solo con tres machorradores, lo qu'impide que puntúe na clasificación xeneral en favor d'Espor d'Asturies, que queda segundu. Los meyores xugadores de la aprtida van ser Suari d'Espor d'Asturies (0.83), Toño de Sidrones (0.77) y Pacheco de la Camaretá de Liriu de Noreña (0.75).
Quirinal Liriu Sport, 30 – Espor d'Asturies, 50 – Asturlirio, 53 – Sidrones, 39
Colexu Públicu de La Caizuela, Illas. 27 de xunu de 2010.
Quirinal Liriu Sport organiza la xornada nel conceyu d'Illas, con la partida y el I Abiertu'l Coneyu d'Illas.
La Camaretá nun se presenta, polo que'l restu los equipos deciden aprovechar la velocidá de les carreres a cuatro xugadores pa disputar les 30 máximes reglamentaries. Asturlirio, que gana la partida, algama 13 carreres pa so. Pero los puntos de partida del segundu puestu valíen-y a Espor d'Asturies pa conseguir el Campionatu. Los tres xugadores más valiosos van ser Sergio d'Espor d'Asturies (0.95), Javier d'Asturlirio (0.87) y Toño de los Sidrones (0.83).
Asturlirio, 28 – Espor d'Asturies, 48 – Quirinal Liriu Sport, 27 – Sidrones, 25 – Camaretá de Liriu de Noreña, 29
Polideportivu de Piedrasblancas, Castrillón. 24 de xunetu de 2010.
El equipu decanu, Asturlirio, decidió finar el Campionatu na mítica plaza de Piedrasblancas, organizando amás el I Abiertu de Piedrasblancas de Liriu.
La partida tuvo un llargor de 20 carreres, siendo 13 pa Espor d'Asturies. La Camaretá presentóse solo con dos xugadores. Cuatro xugadores consiguieron 11 de los 12 puntos que disputaron (0.92): Javier d'Asturlirio y Sergio, Xuacu y Iyán, d'Espor d'Asturies.
Honorio Díaz Díaz
Honorio Díaz Díaz (Saús, Siero, 28 de febreru de 1908- Feleches, 5 de xunetu de 1993) foi un políticu y sindicalista agrariu asturianu.
Nació nel somantu d'una familia numberosa. Ganaderu y mineru, entamó a trabayar con doce años na construcción, hasta qu'a los quince foi contratáu como pinche nun llavaderu de carbón, en Pumarabule, foi llavador de carbón en "Hulleras de Rosellón", en 1928, y picador, de 1933 a 1936, na mesma compañía. Participó na Revolución d'ochobre de 1934, tomando'l cuartel de la Guardia Civil de Nava. Tuvo fugáu dellos meses, aunque al final optó por entregase a les autoridaes. Lluchó nes files republicanes na Guerra Civil Española, combatiendo nel batallón Mártires de Carbayín cayendo feríu en dos ocasiones. Depués de la contienda foi, otra vez, reclutáu, pasando a Larache, onde enfermó. Llicenciáu del exércitu, casóse y continuó naminería, como tuberu, ente los años 1940 y 1942, maquinista d'estración, de 1942 a 1952, y encargáu del serviciu eléctricu n'Aramil y Toral, de 1952 a 1968, añu nel que se xubiló de la minería, dedicándose a la ganadería en Feleches, Siero, onde vivía. 
Políticamente, en 1928 afilióse a les Xuventues Socialistes y en 1929 al PSOE, presidiendo l'Agrupación Socialista de Lamuño, de 1929 a 1934, y de La Secada, de 1934 a 1936. Nos años setenta entamó l'actividá sindical agraria reivindicando meyores pa los ganaderos y campesinos, presidiendo la Hermandá de Llabradores, entamando la "marcha blanca" sobre Uviéu, en protesta pola ruina del campu y el baxu preciu de la lleche. Foi tamién unu de los fundadores de la Unión de Campesinos Asturianos (UCA). En marzu de 1978 asistió a la "tractorada" que organizó este sindicato en Salas. Na Transición, foi elexíu senador por Asturies, como candidatu del PSOE, na I llexislatura y va II, siendo'l más votáu n'Asturies. Foi vicepresidente de la comisión d'agricultura del Senáu y foi miembru de la de peticiones. Na llexislatura constituyente fuera elexíu diputáu por Asturies. Participó igualmente na Asamblea de Parlamentarios asturianos que punxo en marcha el procesu autonómicu. Foi Conseyeru d'Agricultura nel gobiernu preautonómicu que presidió Rafael Fernández.
Xeometríes non euclídees
Una xeometría non-euclídea ye l'estudiu de les formes y les construcciones que nun se corresponden direutamente con nengún sistema euclídeu n-dimensional, caracterizaes por un tensor de corvadura de Riemann que nun s'anula. Ente los exemplos de xeometríes non euclídees tán la xeometría hiperbólica y elíptica, contrapuestes a la xeometría euclídea.
La diferencia fundamental ente la xeometría euclídea y la non euclídea ye la naturaleza de les llinies paraleles. El quintu postuláu d'Euclides, el postuláu de les paraleles, diz que, nun planu bidimensional, pa cualquier recta "ℓ" y cualquier puntu "A", exterior a "ℓ", hai exautamente una recta que pasa por "A" y nun interseca "ℓ". En xeometría hiperbólica, sicasí, hay infinites llinies por "A" que nun intersequen "ℓ", mientres que na xeometría elíptica, cualquier llinia que pasa por "A" interseca "ℓ" (ver xeometría hiperbólica, xeometría elíptica y xeometría absoluta).
Otra forma de describir les diferencies ente estes xeometríes ye considerar dos llinies rectes estendíes indefiníamente nun planu bidimensional perpendiculares a una tercera:
Los sistemes de xeometría non euclídea diferénciense de los de la euclídea en que modifiquen el quintu postuláu d'Euclides, el postuláu de les pareleles. 
En xeneral, hai dos tipos de xeometría non euclídea (homoxénea), la xeometría hiperbólica y la xeometría elíptica. Na xeometría hiperbólica hai varies llinies por un puntu particular que nun intersequen con otra llinia da. Na xeometría elíptica nun hai llinies que nun s'intersequen, independientemente de lo lloñe qu'entamen. Amás, la xeometría elíptica modifica tamién el primer postuláu d'Euclides de forma que dos puntos determinen polo menos una llinia. La xeometría riemanniana trata con xeometríes que nun son homoxénees, lo que significa que n'algún sentíu non tolos puntos son iguales. Por examplu, na superficie formá pegando una semiesfera a un extremo de un cilindru, los puntos de la esfera, localmente, obedecen la xeometría elíptica, mientres que los del cilindru obedecen localmente la euclídea. Bernhard Riemann, a partir del trabayu de Gauss, determinó un metou pa describir esos espacios.
Basando los nuevos sistemes nestos principios, caún se construye según les sos propies regles y los sos postulaos. Les xeometríes non euclídees, y en particular la elíptica, xueguen un papel importante na teoría la relatividá y la xeometría l'espacio-tiempu.
Estos conceutos aplicaos a dellos planos non euclídeos puen mostrase namái en tres o cuatro dimensiones. La cinta Möbius y la botella Klein son oxetos de un únicu llau, algo imposible nel planu euclídeu. La cinta Möbius pue construise en tres dimensiones, pero la botella Klein necesita cuatro.
El alcance de la xeometría non euclídea incluye la teoría l'espacio-tiempu de Herman Minkowski. Esta xeometría usa una forma bilineal más xeneral en llugar de la ditancia métrica usual. Los conceutos nesta xeometría refiérense más a un ángulu hiperbólicu qu'al ángulu euclídeu usual. Por exemplu, la aplicación contractiva mueve estos ángulos como fai la rotación euclídea colos ángulos ordinarios. En llugar de llinies perpendiculares, la xeometría l'espacio-tiempu usa llinies hiperbólico-ortogonales que determinen hiperplanos de simultaneidá.
Amás, la xeometría hiperbólica apaez na relatividá especial de la siguiente forma: un sistema de referencia inercial ta determináu por una velocidá y, dada una unidá de tiempu, cada velocidá corresponde a un eventu futuru del orixe que ye la posición d'un observaor con esa velocidá dempués de la unidá de tiempu. Estos eventos futuros formen un hiperboloide, la base del modelu hiperbólicu de la xeometría hiperbólica. Herman Minkowski fizo esta conexión nel su famosu trabayu de 1908.
Mientres la xeometría euclídea, llamá así pol matemáticu griegu Euclides, inlcuye algunes de les matemátiques más vieyes conocíes, les xeometríes non euclídees nun fueron ampliamente aceptaes hasta'l sieglu XIX.
El debate qu'acabó llevando al descubrimientu de les xeometríes non euclídees entamó casi tan pronto como'l trabayu Euclides los "Elementos" fue escritu. Nos "Elementos" Euclides escomencipió con un númberu limitáu de suposiciones (23 definiciones, cinco nociones comunes y cinco postulaos) ya intentó probar tolos otros resultaos (proposicones) del llibru. El más famosu de los postulaos ye ún que se conoz normalmente como el "quintu postuláu d'Euclides" o el "postuláu de les paraleles", que na formulación orixinal d'Euclides ye:
Otros matemáticos vieron maneres más fáciles de enunciar esta propiedá (véase "postuláu de les paraleles"). Independientemente de la forma del postuláu, sicasí, siempre paez que ye más complicáu que los otros cuatro (qu'incluyen, por exemplu, "Ente dos puntos pue dibuxase una llinia recta").
Durante polo menos dos mil años, los xeómetres tuvieron problemas con esta complexidá del quintu postuláu y creyeron que podía ser probáu como teorema a partir de los otros cuatro. Muchos intentaron topar una demostración por contradicción, incluyendo el matemáticu árabe Ibn al-Haytham (Alhazen, sieglu XI), los matemáticos persas Omar Khayyám (sieglu XII) y el matemáticu italianu Giovanni Girolamo Saccheri (sieglu XVIII).
Los teoremes de Ibn al-Haytham, Khayyam y al-Tusi sobre cuadriláteros, incluyendo el cuadriláteru de Lambert y el cuadriláteru de Saccheri, fueron "los primeros teoremas de les xeometríes hiperbólica y elíptica". Estos teoremes y los sos postulaos alternativos, como el axioma de Playfair, xugaron un papel importante nel desarrollu posterior de la xeometría non euclídea. Estos primeros intentos de rebatir el quintu postuláu tuvieron muncha influencia nel su desarrollu ente los xeómetras europeos posteriores, incluyendo Witelo, Levi ben Gerson, Alfonso, John Wallis y Saccheri. Toos estos primeros intentos fechos intentando formular la xeometría non euclídea, sicasí, aportaron demostraciones errónees del quintu postuláu, asumiendo coses que yeren equivalentes a él. Pero sí que sirvieron pa ver les primeres propiedaes de les xeometríes hiperbólica y elíptica.
Khayyam, pel so llau, pue ser una excepción. Al contrario que munchos xeómetras enantes y dempués d'él (incluyendo a Saccheri), Khayyam nun intentó probar el postuláu de les paraleles en sí, sinón que quería derivalu d'ún equivalente que formuló de "Los principios" (Aristóteles): ""Dos rectes converxentes intersequen y ye imposible pa dos rectes converxentes que diverxan na dirección na que converxen."" Khayyam entós consideró los tres casos, rectu, obtusu y agudu, que puen tomar los ángulos d'un cuadriláteru de Saccheri y dempués de demostrar unos cuantos teoremes sobre ellos, refutó los caso obtusu y agudu basándose nel so postuláu y de ehí derivó el postuláu clásicu d'Euclides. Otra excepción pue ser el fíu d'al-Tusi, Sadr al-Din (conocíu a vegaes como "Pseudo-Tusi"), qu'escribió un llibru sobre esti tema en 1298, basáu nes caberes idees d'al-Tusi, que presentaba ún de los primeros argumentos pa una hipótesis non euclídea equivalente al postuláu de les paraleles. "Esencialmente, revisó el sistema euclídeu de axiomes y postulaos y les demostraciones de munches proposiciones de los "Elementos"." El so trabayu publicose en Roma en 1594 y fue estudiáu por xeómetras europeos, incluyendo a Saccheri.
Giordano Vitale, nel so llibru "Euclide restituo" (1680, 1686), usó'l cuadriláteru de Saccheri pa demostrar que si tres puntos equidisten de los llaos AB y CD, entós AB y CD equidisten. 
Nun trabayu tituláu "Euclides ab Omni Naevo Vindicatus" ("Euclides liberáu de tolos fallos"), publicáu en 1733, Saccheri enseguida descartó la xeometría elíptica como una posibilidá (tienen que modificase otros axiomes d'Euclides pa que funcione) y púsose a trabayar demostrando la tira de resultaos sobre xeometría hiperbólica.
Al final llegó a un puntu onde creyía que los sos resultaos demostraben la imposibilidá de la xeometría hiperbólica. Esta afirmación paez que taba basá en presuposiciones euclídees, porque nun había ninguna contradicción "lóxica". Nel so intentu de probar la xeometría euclídea descubrió, sin querer, una xeometría nueva viable. Nesi momentu creyíase ampliamente que l'Universu funcionaba según los principios de la xeometría euclídea.
El comienzu del sieglu XIX presenció por fin pasos decisivos na creación de la xeometría non euclídea. Sobre 1830, el matemáticu húngaru János Bolyai y el matemáticu rusu Nikolai Ivanovich Lobachevsky publicaron dixebradamente trataos sobre xeometría hiperbólica. Poro, la xeometría hiperbólica llámase xeometría de Bolyai-Lobachevsky, ya que ambos matemáticos, independientemente, son los autores básicos de la xeometría non euclídea. Gauss dixo-y al padre Bolyai, cuando-y enseñaron el trabayu'l fíu, qu'había desarrollao una xeometría como esa 20 años enantes, anque nun la espublizó. Mientres Lobachevsky creó una xeometría non euclídea negando el postuláu de les paraleles, Bolyai consiguió una xeometría onde la euclídea y la hiperbólica son posibles dependiendo d'un parámetru k. Bolyai acaba'l so trabayu diciendo que ye imposible decidir mediante'l razonamientu matemáticu namái si la xeometría de la física del Universu ye euclídea o non, que eso ye tarea de la física.
En la década de 1840, Hermann Grassmann escribió una tesis doctoral sobre álgebra abstracta y álgebra exterior, onde discutía que la dimensionalidá del Universu físicu nun yera necesariamente tres, sinón que pue nun tar acotá. En 1846 un cálculu xeométricu coordenáu y sin métrica, dable pa una clase de espacios incluyendo los espacios afín y proyeutivu. Desgraciadamente, anque'l trabayu Grassmann fue fundamental pa unes cuantes rames de les matemátiques del sieglu XX, yera tan adelantáu al so tiempu que los sos compañeros nun pudieron entendelu.
Bernhard Riemann, nuna lectura famosa en 1854, fundó el campo de la xeometría riemanniana, discutiendo en particular les idees agora llamaes variedaes, métrica Riemanniana y corvadura. 
Construyó una familia infinita de xeometríes non euclídees dando una fórmula pa una familia de métriques riemannianes en la esfera unidá nel espaciu euclídeu. 
El modelu más simple pa la xeometría elíptica ye una esfera, onde les "rectes" son "circunferencies máximes" (como l'ecuaor o'l meridianu nel globu terrestre) y los puntos opuestos identifiquense (considérense el mesmu).
Nel modelu elípticu, pa cualquier llinia "ℓ" y cualquier puntu "A", que nun pertenez a "ℓ", toles llinies que pasen por "A" intersequen "ℓ".
Incluso dempués del trabayu de Lobachevsky, Gauss y Bolyai, quedaba la pregunta: ¿existe un modelu pa la xeometría hiperbólica? La respuesta fue de Eugenio Beltrami, en 1868, quien mostró per primera vegá qu'una superficie llamá pseudosfera tien la corvadura apropiá pa modelar un cachu del espaciu hiperbólicu y nun segundu trabayu'l mesmu añu definió'l modelu Klein, el modelu'l discu Poincaré y'l modelu'l semiplanu Poincaré, que modelen tol espaciu hiperbólicu, y usó esto pa demostrar que la xeometría euclídea y la xeometría hiperbólica yeren equiconsistentes si y namái si la xeometría euclídea lo yera (la implicación contraria síguese del modelu la horosfera de la xeometría euclídea).
Nel modelu hiperbólicu, dentro d'un planu bidimensional, pa cualquier llinia "ℓ" y cualquier puntu "A", que nun pertenez a "ℓ", hai infinites llinies que pasen por "A" y nun intersequen "ℓ".
El desarrollu de les xeometríes non euclídees mostróse importante pa la física nel sieglu XX. La teoría de la relatividá xeneral d'Albert Einstein describe l'espaciu en xeneral no como planu (euclídeu) sinón como curváu elípticamente (non euclídeu) cerca de rexones onde hai enerxía. Esta clase de xeometría onde la corvadura cambia sigún el puntu llámase xeometría riemanniana.
La xeometría non euclídea apaez frecuentemente en obres de ciencia-ficción y fantasía.
Entama a notase más el so usu tras la influencia del escritor de novela de terror del sieglu XX H. P. Lovecraft. Nes sos obres, munches coses antinaturales siguen les sus propies lleis de la xeometría. Dizse que esto ye perdesagradable y suel llevar a la llocura a quien lo ve.
El protagonista de "Zen and the Art of Motorcycle Maintenance", de Robert Pirsig, menciona munches vegaes la xeometría riemanniana.
En "Los hermanos Karamazov", Dostoyevsky discute la xeometría non euclídea mediante'l so protagonista Iván.
En "The Inverted World", Christopher Priest describe les penuries de vivir nun planeta con forma de una pseudosfera xiratoria.
"El númberu de la bestia" de Robert Heinlein's utiliza la xeometría non euclídea pa explicar el teletransporte a través del espaciu y'l tiempu y entre universos paralelos y ficticios.
Kajukenbo
El Kajukenbo ye un arte marcial híbridu que combina Boxéu, Yudu, Jujutsu, Kenpo Americanu, Eskrima, Tangsudo, y Kung Fu. Foi fundáu en 1947 nel pobláu Palama d’Oahu, Hawaii. El propósitu orixinal del arte yera enfrentase con ésitu al crime llocal y aidar a la xente a defendese de los marineros de l’Armada de los Estaos Xuníos, que, cuando s’enfilaben, entamábenla colos paisanos. Los fundadores foron Sijo ("fundador") Adriano Emperado, Peter Young Yil Choo, Joe Holck, Frank Ordóñez y George Chang, que se daben pa sigo’l nome de “Black Belt Society”. A los fundadores del Kajukenbo pruyía-yos desendolcar un arte que "los fixera invencibles nes casi más abegoses d'Hawaii".
Cinco prauticantes d’artes marciales estremaes, que taben viviendo nes islles Hawaii tres la Segunda Guerra Mundial, auniéronse pa crear un institutu de práutica qu’incluyera delles artes marciales:
Adriano Emperado (1926-2009) atrocó pa sigo’l títulu de "Sijo" (“fundador”).
Pa da-y un nome al sistema esbillaron les primeres sílabes de los nomes d’esos estilos que lu componíen nel aniciu:
De 1945 a 1947 estos cinco profesores punxeron a comuña los sos conocimientos, ensayando día tres día les posibles situaciones d’agresión que podíen atopase na vida real. Dempués decidieron llamar “kajukenbo” al sistema resultante y crearon la Black Belt Society (Sociedá de Cintos Negros), y darréu l’Institutu de Defensa Personal Kajukenbo. Col tiempu lo que s’enseñaba ende treslladóse a la costa oeste de los Estaos Xuníos, concretamente a la base aérea de Travis en California, au en 1958 el maestru Aleju Reyes abrió la primer escuela fuera de les islles Hawaii. Dio clases especiales a los miembros del Exércitu del Aire de los Estaos Xuníos. Ún d’ellos foi’l profesor Richard Peralta, qu’escomenzó col kajukenbo en 1959.
En 1959, "Sijo" Emperado amestó más téuniques de wushu al kajukenbo, lo que camudó l’arte a una combinación fluyida de téuniques ”dures” y “suaves”.
Charles Gaylord, Tony Ramos y Aleju Reyes, que recibieren el so cintu negru de manes d’Emperado, espardieron el kajukenbo pel continente americanu. Caún d’ellos abrió la so propia escuela de kajukenbo en California. En 1969, Tony Ramos prauticó con Bruce Lee y intercambió con él los sos métodos y idees. Aleju Reyes morrió en 1977, y Tony Ramos morrió en Hawaii en 1999. Nesi mediu tiempu Charles Gaylord centróse ensembre nel sistema, y acabó por inventar el llamáu "métodu de Gaylord." Ye presidente de l’Asociación de Kajukenbo d'América (Kajukenbo Association of America) y heriede de la continuación del arte del "Sijo".
El so espardimientu pel restu’l mundu ye bien pequeñu, rellacionáu sobre too cola iniciativa d’unes poques persones que por razones de serviciu foron treslladaes a los llugares onde lu aniciaron.
N’España’l biltu semólu Edward C. Sheppard (un militar alumnu de Richard Peralta) qu’a primeros de los años 1970 foi unviáu a la Base Aérea de Torrejón de Ardoz, au entamó a dar clases d’esti sistema na fastera americana. En 1973 incorporóse a les sos clases Ángel García Soldado, figura decisiva del kajukenbo n’España darréu que d’él habrán provenir col tiempu tolos cintos negros españoles más antiguos. Dende 1986, col títulu de “Grand Master” (foi conseyeru de Sijo Emperado, y ye un de los pocos del conseyu habilidáu pa firmar el grau de novenu grau) Ángel García habrá ser l’encargáu d’estender el Kajukenbo per toa Europa. En 1978 otru alumnu d’Edward C. Sheppard llamáu René R. Rodríguez escomenzó a enseñar na llocalidá d’Alcalá d’Henares. Nesi añu principió como alumnu d’él Agustín López Campos. Cuando a René Rodríguez lu treslladaron a otra base, Agustín López siguió deprendiendo con GM Ángel García Soldado. En 1990 Agustín López conoció al profesor Richard Peralta (que morrió nel 2005) y fundó en 1991 otra Asociación Española de Kajukenbo. En resultancia güei síguense n’España dos llinies fundamentalmente: KSDI Europa, que sigue’l llinax d’Emperado a traviés del GM Ángel García y que prautica una evolución del Kajukenbo aceutada por Sijo; y el KSDS, que sigue les enseñances de Richard Peralta a traviés d’Agustín López Campos, con un Kajukenbo más tradicional .
El kajukenbo actual tien más téuniques de prinda y más proyeiciones (téuniques pa valtar al oponente) qu’otres escueles de kenpo. Les sesiones de trabayu atienden muncho al acondicionamientu cardiovascular y al fortalecimientu funcional. Hai variaciones d’escuela a escuela, pero nun ye raro entrenar con sacos pesaos y con guantes de boxéu. Les téuniques de defensa del kajukenbo son una mecedura de golpes escoyíos d’estilos estremaos que nuna secuencia mortal lleven a la inmovilización, de cutiu definitiva, del oponente. Inclúin llaves a les articulaciones, golpes baxos y ataques combinaos. Anque tien dellos aspeutos competitivos, céntrase principalmente nel combate real, na eficacia y nel significáu de los análisis práuticos. En xeneral, les persones que prautiquen kajukenbo creyen que les aiciones innobles y desagradables, como los golpes a los güeyos o a los xenitales, son aceutables dafechu si agabitan a la defensa contra un agresor na cai. La mayoría de les escueles de kajukenbo refuguen los movimientos fachendosos y acrobáticos, que son poco práuticos. La mayoría de los currículos inclúin contrataques contra golpes de puñu y pierna, contra cuchiellos, contra palos, contra armes de fueu y contra prindes de llucha.
La base ye común pa estes escueles, lo que les fai asemeyaes enforma, pero permítense los camudamientos a los deleres d’elles. Teniendo en cuenta les diferencies ente los cuatro estilos fundacionales del kajukenbo, faise imposible incorporalos ensembre y, pela cueta, ye inevitable un ciertu grau d’especialización. Esta apertura nel enfoque tiende a afalar a les escueles pa qu’incorporen otres artes nes sos práutiques. Dellos exemplos son la esgrima filipina y l’aikido xaponés.
Dalgunes escueles de kajukenbo carauterícense por tener 26 formes ("kata") dividíes en 13 "pinyans" llamaos a veces "Palama sets": los conxuntos (de secuencies) de Palama; asina como en 13 "concentraciones". Cada "concentración" tien el so propiu nome, por exemplu la númberu ún llámase "golpe de la grulla/garra del tigre." El nome de cada "concentración" describe’l movimientu carauterísticu de so. Poro, la primer concentración inclúi un golpe de grulla y una garra de tigre. Estes secuencies amestáronse al kajukenbo p’ameyorar les habilidaes del estudiante. Cada movimientu d’estes formes tien la so función. Por exemplu, el primer movimientu en "pinyan 1" ye’l golpe de derecha haza fuera moviéndose a una posición cola pierna izquierda atrás. Esti movimientu pue aplicase pa bloquiar un puñetazu. Dellos kates céntrense tamién nel combate contra dellos enemigos.
Una parte importante en delles clases de kajukenbo ye la “Oración del Kajukenbo”, escrita por Frank Ordóñez, anque munches escueles son llaiques dafechu. En delles clases acostúmase a finar la sesión con una referencia a la trinidá del kajukenbo: espíritu, mente y cuerpu (caún col so propiu xestu de manes). Dempués de la trinidá los estudiantes y instructores al empar abren les sos manes pa representar la paz y darréu inclinen les cabeces en señal de respetu. Nos vezos de manches escueles faise tamién un saludu carauterísticu: los estudiantes saluden a la bandera americana y a los sos instructores p’amosar respetu. Los estudiantes y instructores al empar saluden a los cintos negros cuando entren na sala.
Les artes marciales tradicionales estrémense polo xeneral según dos categoríes: les artes marciales esternes, o estilos duros, como’l kárate y el yudu; y les artes marciales internes, o estilos suaves, como’l tai chi chuan y el qigong. Los estilos suaves básense nel principiu d’absorber la enerxía de los golpes al envís de tornala más fácilmente a la escontra del contrariu, mentanto los estilos duros respuenden a los adversarios cola fuercia y con bloqueos “secos”. Cada categoría esfíciase nel so principiu básicu.
El kajukenbo amiesta dambos principios, duru y suave, porque ello aumenta les posibilidaes de respuesta y facilita les capacidaes d’adautación a les estremaes situaciones a les qu’un prauticante pue enfrentase.
El kajukenbo ye un estilu de kenpo orientáu a la defensa personal eficaz en situaciones reales, en visu a valtar al agresor y ponese fuera de peligru. Nun enfrentamientu real nun ye seguro que los golpes puedan dar nel blancu. P’aumentar les posibilidaes de llograr l’oxetivu, les téuniques de kajukenbo tan formaes por una restrayada de golpes, una decena o más, solmenaos a los puntos vitales del cuerpu. 
Una de les especialidaes del kajukenbo ye’l “checking”. "Checking" significa "control". Trátase, poro, d’un control del movimientu del adversariu cola aida d’un bloquéu que se fai por contautu y/o presión.
Los “checkings” atópense en cuasi toles téuniques de kajukenbo. Igual que pueden torgar la movilidá del oponente y los contrataques d’ésti, presten tamién pa “rellenar” los espacios de tiempu que queden ente dos golpes. Ufren tamién al prauticante la oportunidá d’aprovechase d’un pocoñín de tiempu pa decidir el movimientu siguiente (llocalización, intensidá…). 
Asina mesmo, al envís de llograr mayor eficacia, los golpes en kajukenbo empónense principalmente a puntos vitales. Pueden causar el “ko” del oponente o mancadures graves, o inclusive provocar la muerte.
El kajukenbo ye un sistema de defensa a mano vacía contra tou tipu d’ataques (con o ensin armes). Integra tamién el remanamientu de les principales armes del kali adautándolu al contestu d’esta dómina. L’oxetivu principal ye siempre consiguir una defensa personal realista.
En xeneral hai tres tipos de defensa contra armes: mano vacía contra cuchiellu, palu contra cuchiellu y cuchiellu contra cuchiellu.
Mano vacía contra cuchiellu
El deprendimientu de la defensa a mano vacía contra una agresión con cuchiellu básase en téuniques de bloquéu y de desarme en visu a amenorgar el númberu y la gravedá de les firíes que pue recibir un prauticante nuna situación real d’agresión.
Esta riestra de téuniques cubre tolos tipos posibles d’ataque, ensin importar l’ángulu o la trayeutoria del arma; por exemplu circular al pescuezu o de pinchu al vientre.
Palu contra cuchiellu
El kajukenbo apriende de los distintos estilos filipinos d’eskrima, como’l “Doce Pares” o’l “Lameco”. Les téuniques de palu aseméyense daqué a les de mano vacía, porque tienen igualmente por oxetivu desarmar al oponente.
Les téuniques de palu permiten trabayar en distancies más grandes y, poro, más segures. El llargor que da’l palu aumenta tamién la fuercia y la potencia d’impautu. Sobre too apriéndese a cutir nes articulaciones, porque estos son los golpes que favorecen el desarme y que dexen inútil el brazu del oponente.
Les téuniques de palu del kajukenbo nun siguen ensembre les de los estilos d’orixe. A la práutica del kajukenbo incorporáronse les más afechisques pal so funcionamientu lóxicu y les que se trabayen fácil nuna orientación de defensa personal.
Cuchiellu contra cuchiellu
Escuéyense principalmente na eskrima filipina, anque’l kajukenbo dexa sólo les más simples y eficaces. L’oxetivu ye desarmar al adversariu y controlalu al envís de que dexe de ser un peligru.
Como ya se dixo, trátase de formes asemeyaes a los kates o a los tao que puen atopase nes artes marciales orientales tradicionales, magar que tamién s’inspiren nel trabayu del “boxéu de sombra”, una forma d’entrenamientu del combate al aire. El so deprendimientu tien por oxetivu que l’estudiante desarrolle la estabilidá, la precisión y el propiu estilu.
La respuesta a l’agresión hai que la facer d’una manera mui rápida y esplosiva al envís de sorprender al enemigu y da-y el menor tiempu posible a reaicionar. El kajukenbo ta diseñáu pa ser eficaz cualquiera que sía la distancia a la que ta l’oponente. Con esti fin, el kajukenbo trabaya distintos tipos de movimientos: golpes, torcimientos, proyecciones, inmovilizaciones, etc.
En kajukenbo trabáyase siempre a la gueta de la eficacia en casu de combate real. Los entrenamientos tienen por oxetu algamar la condición física necesaria p’aguantar el tiempu d’una engarrada caleyera. Les téuniques trabáyense al envís de desendolcar los reflexos que presten pa saber qué facer neses situaciones. Trabáyense con tinu respetando siempre lo específico de caún (según sía unu más pequeñu, más grande, de brazos menos fuertes…).
Polo tanto’l kajukenbo nun s’enseña ríxidamente como otres artes marciales, au l’oxetivu ye reproducir lo más fielmente posible los movimientos realizaos pol maestru. El kajukenbo tien l’oxetivu de dotar a cada prauticante de téuniques eficaces independientemente del so tamañu o de les sos capacidaes.
Anque les distintes escueles usen graos y títulos diferentes, que varien enforma a vegaes, síguese davezu un sistema de cintos de colores pa los graos más baxos (perbaxo’l negru) asemeyáu al de les artes marciales d’orixe oriental. 
En cuantes a los cintos negros, estos usen títulos d’enseñanza d’orixe chinu. Los de primer (cintu negru a cencielles) a segundu grau usen el títulu de "Sibak" (Asistente del Profesor; llit. “Tíu Mayor”) o "Sisuk" (Instructor Mozu). De tercer a quintu grau usen el de "Sifu" (Instructor; llit. “Güelu”), o "Simu" (Instructora o Muyer del Instructor) si ye muyer. Al sestu y séptimu grau llámenlos "Sigung" (“Tíu del Instructor”). Los cintos negros d’octavu grau son "Profesores", y el novenu grau ye un "Grand Master" (GM, Gran Maestru). Pal fundador, Adriano Emperado, atrocóse’l títulu de "Sijo" (Fundador; llit. “Gran Güelu”), col décimu grau de cintu negru.
Emilio García-Pumarino Ramos
Emilio García-Pumarino Ramos (Tinéu, 1948) foi Diputáu al Congresu por Asturies na Lexislatura constituyente y na I Lexislatura.
Estudió el bachilleratu nel colexu de los Hermanos Maristes y llicencióse en Derechu na Universidá d'Uviéu. En 1972 obtuvo plaza de rexistrador de la propiedá. La so actividá política entamó al participar na fundación del Partido Social Demócrata, de Francisco Fernández Ordóñez, siendo'l so secretariu xeneral n'Asturies. Foi elexíu diputáu de la UCD por Asturies na lexislatura constituyente (1977-1979) y na I legislatura (1979-1982).
= Actividá parlamentaria =
Muay Thai
El Muay Thai (มวยไทย) o Boxéu Thailandés ye un arte marcial y deporte de combate de Tailandia (de fechu’l deporte nacional) carauterizáu por usar mui bien dellos golpes y delles téuniques cuerpu a cuerpu. Nesti sen aseméyase a otros estilos de kickboxing d’Indochina, como’l Pradal Serey de Camboya, el Tomoi de Malasia, el Lethwei de Myanmar y el Muay Lao de Laos. El so antecesor ye’l Muay Boran.
La pallabra "muay" deriva del sánscritu "mavya" y "thai" refierse a los nativos de Thailandia. Al Muay Thai llámenlu dacuando l’"Arte de los Ocho Miembros" o la "Ciencia de los Ocho Miembros" por mor de qu’usa puñetazos, pataes, coldazos y golpes coles rodiyes, colo qu’usa ocho "puntos de contautu" empara de los "dos puntos" (dambos puños) del boxéu occidental y los "cuatro puntos" (manes y pies) d’otros deportes de combate derivaos d’artes marciales. Un prauticante de Muay Thai denómase "nak muay". A los prauticantes occidentales llámenlos a veces "nak muay farang" o “boxeador estranxeru”.
El Muay Thai vien del Muay Boran (“Boxéu Antiguu”), que caltién esta denomación práuticamente hasta’l sieglu XX, identificándose dafechu col Muay Thai anque anguaño inda suel referise a la manera tradicional de prauticar quita de lo deportivo. Esti arte anició en Siam, l’actual Tailandia. L’antigua capital d’esti reinu taba en Sukhotai de 1238 a 1408. Al tar de contino en guerra contra otros reinos vecinos, como Myanmar y Camboya, yera obligao desendolcar les habilidaes de los soldaos del reinu nel manexu d’armes krabi krabong, y nel usu del cuerpu como arma en situaciones de combate zarráu. Téuniques como les pataes, golpes col puñu, coles rodiyes, coles espiniyes, colos coldos, y delles formes de valtar al adversariu, desendolcáronse daquella. El Muay Boran considerábase entóncenes como un arte fundamental, y parte imprescindible del currículum real para poder aspirar al tronu.
Nos sieglos siguientes l’arte siguió evolucionando. Foi nel llargu periodu de paz baxo’l rei Narai (1604-1690) cuando se convertió en deporte profesional. Los combates facíense nun zarru cuadráu formáu por una cuerda en suelu qu’indicaba l’área de combate. Les regles yeren cencielles: engarrase hasta qu’unu quedara en pie, o qu’unu de los dos se diera. Nun había llendes de pesu, estatura o edá; les aldees competíen unes contra otres y facíense apuestes.
En 1774 Hsinbyushin, el rei de la vecina Myanmar, quixo facer unos festexos d’una selmana n’honor de la gran pagoda de Rangún. Ente ellos había boxéu, y escoyéronse boxeadores thai cativos pa que s’esfronaren contra los boxeadores del reinu. El 17 de marzu d’esi añu, Nhai Khanomtom, un prisioneru de guerra thai, combatió y venció a diez boxeadores birmanos de siguío, ensin nenguna posa ente les engarraes. Yera la primer vez que’l Muay Thai s’emplegaba nuna competición fuera de Thailandia. Por esti yogur a Nai Khanomtom concediéron-y el títulu de ¨Padre del Muay Boran¨, y el día 17 de marzu afitóse hasta anguaño como’l ¨Día Nacional del Muay Boran¨.
El Muay Boran, arriendes d’estilos temáticos como’l del “monu blanco Hanuman”, estremábase mayormente n’estilos procedentes d’un llugar o d’una tradición concreta:
A respeutive lo anterior, dicíase del Muay Boran: “El puñu potente del ‘Korat’, l’espíritu del ‘Lopburi’, la postura del ‘Chaiya’ y la velocidá del ‘Thasao’”. Estes práutiques tradicionales del arte thailandés, non competitives, axúntense en Thailandia nel términu "mae mai muay thai".
Anguaño’l Muay Thai prautícase como deporte en munchos países del mundu. El so espardimientu global convertiólu nún de los deportes de contautu más estendíos, y el so númberu de prauticantes nun para de medrar. Los meyores “khaimuays” (campos d’entrenamientu) son thailandeses, pero actualmente hai otros países que pueden competir a la par, sobre too nes categoríes cimeres de pesu. Los Países Baxos son bierzu de munchos lluchadores de sonadía, como Ernesto Hoost, Peter Aerts o’l llexendariu Ramon Dekkers, ocho veces campeón del mundu; y munchos más que s’enfrentaron con thailandeses nel país d’ellos y con regles completes de Muay Thai profesional.
Fai falta mentar sicasí que, como deporte nacional y espresión cultural thailandesa, hai un muérganu regulador denomáu Federación Mundial de Muay Thai (WMF), encargáu de velar pola promoción y espardimientu correutos del Muay Thai, uno como deporte (Thai Boxing/Muay Thai), y otro arte marcial tradicional (Muay Boran).
Les téuniques básiques del Muay Thai son los puñetazos, pataes, rodiyazos y coldazos. Úsense tamién téuniques cuerpu a cuerpu y valtos. El Muay Thai ye un arte de combate de contautu total, u l’intercambiu de golpaes ente los lluchadores ye constante.
Les pataes más comunes nel Muay Thai son les circulares y les frontales. La patada circular del Muay Thai importáronla otres artes marciales, como por exemplu’l kickboxing xaponés. Esta patada circular carauterística usa’l movimientu xiratoriu de tol cuerpu.
Los lluchadores de Muay Thai entrenen pa cutir siempre cola espiniya. La espiniya ye la parte más fuerte de la pierna del boxeador, mientres que’l pie tien munchos güesos menudos y ye muncho más feble énte les lesiones. Un lluchador pue acabar mancándose si utiliza solamente los pies como zona d’impautu. Los lluchadores de Muay Thai tresnen con procuru les sos espiniyes n’entrenamientos col sacu pesáu y en combates o “sparring”. Al envís d’algamar más resistencia y puxu nel momentu de la engarrada, los lluchadores tamién prautiquen los golpes d’espiniya sobre superficies dures.
Esta téunica conozse como “encallecimientu” y consiste en sedar un pocoñín el güesu al envís de qu’una capa estra de calciu s’amieste a la parte sedada (un procesu biolóxicu natural), criando pequeños “callos” nel güesu y tornándolo asina más resistente. Ensin embargu esti ye un procesu lentu, que rique abondu tiempu d’entrenamientu pa que seya granible.
Utilícense siete formes de solmenar un coldazu: horizontal, diagonal ascendente, diagonal descendente, ascendente, descendente, p’atrás xirando, y en saltu. 
Estrémase tamién el coldazu simple del coldazu en secuencia.
El coldazu simple ye un movimientu de coldu independiente de los demás movimientos, mientres qu’un coldazu en secuencia ye un segundu golpe col mesmu brazu, siendo primero un ganchu y siguiéndo-y un coldazu. Estos coldazos, y la mayor parte de los otros, utilícense cuando la distancia ente los lluchadores tórnase demasiao pequeña y queda pocu espaciu pa llanzar un ganchu a la cabeza del oponente.
La defensa ye daqué perimportante nel Muay Thai. Utiliza los costazos, los brazos y les caniyes como un “escudu” pa bloquiar les téuniques del oponente. Bloquiar ye un elementu fundamental del Muay Thai, y combínase col nivel de condición física del prauticante. Les pataes circulares baxes y medies al cuerpu blóquiense davezu cola caniya. Los golpes a la parte cimera del cuerpu blóquiense davezu con antebrazu, o si se pue cola caniya. Les pataes circulares medies, si se traben, aseguren tamién la posibilidá de valtar al oponente, o arrefundialu lloñe.
El cuerpu a cuerpu, o “clinch”, aplícase garrando al oponente alredor del pescuezu o del troncu. Equí nun son dixebraos los boxeadores, y la engarrada sigue con un intercambiu de rodiyazos y coldazos. Nel cuerpu a cuerpu úsense davezu delles téuniques d’aventar al oponente al suelu.
Los graos son asemeyaos a los d’otres artes marciales, pero varien según les federaciones o asociaciones. Sicasí en Thailandia nun se siguen estes graduaciones, sinón una simple clasificación de lluchadores según seyan “amateurs” o profesionales (A, B, o C). Hai tamién títulos d’enseñanza pa los maestros, como Maestru (“Arjarn”), Gran Maestru (“Arjarn Yai”) o Gran Maestru Honorariu (“Por Ra Ma Jarn”). 
Tornéu de les Seis Naciones
El Tornéu de les Seis Naciones (oficialmente, n'inglés y por razones publicitaries: RBS 6 Nations) ye una competición internacional añal de rugbi a XV que tien llugar nos meses de febreru y marzu na que participen les seleiciones d'Inglaterra, Francia, Irlanda, Escocia, Gales ya Italia. El patrocinador del tornéu anguaño ye'l Royal Bank of Scotland (RBS).
El Tornéu de les Seis Naciones ye'l socesor del Cinco Naciones (1910-31 y 1947-99) nel que participaben les mesmes seleiciones sacante la italiana. L'orixe de dambos torneos foi'l tornéu qu'ente 1883-1909 y 1932-39 xugaron Escocia, Gales, Inglaterra ya Irlanda, primer tornéu internacional de rugbi nel hemisferiu norte. El ganador del Tornéu de les Seis Naciones ye tamién conocíu como campeón d'Europa o campeón del Hemisferiu Norte.
Inglaterra, que ye la seleición que más vegaes na hestoria ganó'l tornéu (27), ye'l vixente campeón dempués de ganar el tornéu de 2016. Gales ganó'l tornéu en 26 ocasiones y compartió victoria 12 vegaes más, por 10 torneos compartíos d'Inglaterra. Escocia ya Italia nun ganaron nengún tornéu dende qu'entamó la era Seis Naciones, anque Escocia foi la cabera ganadora del Cinco Naciones.
Amás de la competición masculina hai una femenina dende 1996 y otra xuvenil (pa xugadores de menos de 20 años) dende 2008.
La seleición de rugbi d'Irlanda ye l'ensame de xugadores de la República d'Irlanda ya Irlanda del Norte, poro ta fecha colos meyores xugadores de les provincies de Connacht, Leinster, Munster y Ulster. Esta participación en comuña de los irlandeses nel tornéu caltúvose a lo llargu del tiempu, tamién mientres el periodu de conflictu nordirlandés. Poro, como seña de neutralidá, l'equipu usa el trébole como emblema.
La inauguración del Estadiu Aviva en mayu de 2010 terminó col alcuerdu cola Asociación Atlética Gaélica (GAA poles sos sigles n'inglés) que permitía a la seleición d'Irlanda usar l'estadiu Croke Park (onde se xueguen d'avezu partíos de fútbol gaélicu) pa los sos partíos internacionales. Esti alcuerdu roblóse en 2007 dempués de que se demoliera Lansdowne Road, estadiu tradicional d'Irlanda como llocal, pa construir nel mesmu sitiu l'Estadiu Aviva. Nos años nos que se xugó en Croke Park, esti yera'l mayor de los campos del tornéu, con capacidá pa 82.300 persones.
L'aumentu de la popularidá del rugbi n'Italia a la fin de la década del 2000, fizo que l'Estadiu Flaminio fuera cada vegada menos viable como campu llocal pa la seleición. Especulóse entós col usu de campos de fútbol como l'Estadiu Olímpicu de Roma y otros nel norte del país, onde'l rugbi ye más popular, como l'Estadiu Luigi Ferrraris (Genoa - 42.000 espectadores) o l'Estadiu Ennio Tardini (Parma - 28.000 espectadores). Anque la ciudá de Roma tevo atrasando les obres, los rumores que n'abril de 2011 anunciaben que la Federación Italiana de Rugbi (FIR) diba treslladar los partíos llocales al Estadiu Artemio Franchi de Florencia ficieron qu'entamare l'ampliación del Estadiu Flaminio (que va a pasar de 32.000 a 42.000 espectadores), colo que la FIR decidió en xunetu d'esi mesmu añu que diba xugar los sos partíos de casa nel Estadiu Olímpicu. N'acabando les obres, l'Estadiu Flaminio caltendráse como sede d'Italia nel Seis Naciones pero va siguir siendo'l que menor capacidá tien nel tornéu.
En payares de 2010 la Federación Francesa de Rugbi (FFR) anunció que tenía pensao construir un estadiu propiu na rexón de Paris. La decisión de la FFR ye consecuencia de dellos aspeutos del usu del Stade de France que non-y presten a la propia FFR. Por exemplu, que paguen munches perres pa xugar ellí y que nun tienen preferencia a la hora de programar los partíos (na más no tocante al Tornéu de les Seis Naciones). Asina, en xunu de 2012, la FFR fizo público que'l nuevu estadiu (que pue que vaya a nomase Gran Estadiu de la FFR) va a construise 25 km al sur de Paris, nun vieyu hipódromu d'Évry. El diseñu ye pa un estadiu con techu retráctil y 82.000 asientos, y ta pensao que cueste unos 600 millones de euros y que pueda estrenase en 2017.
Dende'l 8 de setiembre de 2015 l'Estadiu del Mileniu de Gales nómase, por razones publicitaries, Estadiu Principality.
El récor d'espectadores nun partíu del tornéu son les 104.000 persones que tuvieron en Murrayfield nel partíu ente Escocia y Gales el 1 de marzu de 1975. Dempués d'esto, la capacidá del estadiu menguóse p'asegurar la seguridá de los espectadores.
Enantes d'entamar caún de los partíos, los xugadores y aficionaos canten l'himnu de caúna de les seleiciones. 
De les seleiciones del Reinu Xuníu, sólo Inglaterra usa l'himnu nacional, 'God Save the Queen'. Escocia nun tien himnu propiu, poro la seleición adoptó "Flower of Scotland" en 1990 y seleiciones d'otros deportes ficieron lo mesmo dempués.
Irlanda (en tantu en cuantu representa a la República d'Irlanda y a Irlanda del Norte) usa un himnu encargáu en 1995 especialmente pa los partíos internacionales de rugbi. Nos partíos xugaos n'Irlanda cántase primero 'Amhrán na bhFiann' y dempués "Ireland's Call", que ye l'únicu que se canta cuando xueguen fuera del país.
L'himnu italianu conozse tamién como "L'Inno di Mameli" o "Frateli d'Italia".
El primer partíu internacional de rugbi xugóse'l 27 de marzu de 1871 nel estadiu "Raeburn Place" d'Edimburgu ente les seleiciones d'Inglaterra y Escocia. Escoyóse esti estadiu, nel que xugábase críquet, porque la federación escocesa de rugbi nun tenía entá negún estadiu afayadizu pa un partíu internacional.
N'aquellos años, los equipos yeren de venti xugadores y el partíu yera de dos tiempos de cincuenta minutos caún. Los escoceses ganaron el partíu: marcaron un gol y ficieron un ensayu, mentanto que los ingleses namás ficieron un ensayu (hai que recordar qu'entós l'ensayu nun daba puntos sinón una oportunidá pa intentar facer una anotación a palos col pie). 
Per otru llau, el primer partíu internacional d'Irlanda foi tamién escontra Inglaterra, pero en 1875. El País de Gales diba a entamar los sos partíos internacionales un poco más tarde: en 1881 xugó escontra Inglaterra per primer vegada, en 1882 escontra Irlanda y en 1883 escontra Escocia.
Anque nel añu 1883 nun se completaren tolos partíos, el tornéu d'esi añu suel considerase'l primeru de la hestoria. Va a ser al añu siguiente cuando los cuatro equipos xueguen per primer vegada el tornéu completu. Nos años 1885, 1886, 1888 y 1889 hebo reñes ente les federaciones y los torneos nun se xugaren enteros tampoco.
Inglaterra foi espulsada de les ediciones de 1888 y 1889 por refugar xunise a la "International Rugby Board". Gales foi espulsada en 1897 y 1898 porque'l so capitán Arthur Gould fuere recompensáu polos sos servicios, y esto entendióse como una violación de la obligación de que los xugadores fueren aficionaos. Col retiru de Gould pudo zarrase l'asuntu y Gales pudo participar nel tornéu nos siguientes años.
En febreru de 1893, una seleición francesa (en verdá una seleición de xugadores parisinos, con Frantz Reichel, Louis Dedet y Henri Amand, ente otros) xugó los sos dos primeros partíos n'Inglaterra contra'l Serviciu Civil y Park House. Nun foi fasta 1906 cuando la seleición de Francia xugó'l so primer partíu oficial, contra Inglaterra. Dempués xugaría tamién escontra'l restu de seleiciones britániques: escontra Gales en 1908, Irlanda en 1909 y Escocia en 1910.
Francia xúnese a la competición en 1910, y el tornéu pasa a nomase Tornéu de les Cinco Naciones. Esi añu, Inglaterra foi la ganadora.
El 1 de xineru de 1913, cuando taba xugándose'l partíu ente Francia y Escocia, el públicu tiróse al arbitru poruqe nun taben conformes col so llabor y la policía montada intervino y cargó escontra la xente. Por esti socesu, el secretariu de la Scottish Rugby Union dixo: « si'l partíu pue xugase namás cola proteición de la policía o los militares, entós nun val la pena xugalu ». Como consecuencia d'esti episodiu, Escocia refugó enfrentase a Francia nel tornéu de 1914, poro Francia taba implícitamente fuera'l tornéu. Por embargu, la I Guerra Mundial (1914-1918) torgó l'aplicación d'esta espulsión. En 1918 los partíos retomáronse normalmente ente les cinco naciones, en nome de la hermandá de los exércitos.
En 1931, Francia ye espulsada pol profesionalimu de los sos xugadores (pagos, fichaxes ente clubes...) y pol so xuegu violentu en dellos partíos. Asina, el partíu de Francia escontra Gales del tornéu de 1930 foi bien violentu, tanto nel campu (con munchos xugadores con mancadures) como ente'l públicu, onde la xente taba comprimía una escontra otra nes tribunes y al filu del campu, mentanto a la entrada del estadiu más de 20.000 persones nun pudieren entrar al partíu.
Francia ye almitía otra vuelta nel tornéu en 1939, dempués de que la Federación Francesa de Rugbi llegare a un alcuerdu en 1932 colos clubes desaveraos dende avientu de 1930. La II Guerra Mundial torgó'l tornéu de 1940, asina que Francia nun volvió al mesmu fasta 1947, acabante la guerra.
Irlanda foi l'equipu dominante nos años 1948-1951, ganando tres veces el tornéu y faciendo un Grand Slam en 1948.
En 1952, pa que Francia nun volviera a ser espulsada del tornéu, la federación francesa fae una llista de xugadores culpables de profesionalismu, na que taben Jean Dauger, Robert Soro y Maurice Siman. Francia nun foi espulsada y a la fin, Dauger pudo xugar un partíu del tornéu en xineru de 1953, escontra Escocia.
Francia compartió victoria nel tornéu en 1954 y 1955, pero la primer vegada que gana en solitario va a ser en 1959. Tres d'ella, en 1960 la victoria ye compartida ente Inglaterra y Francia, pa volver Francia a ganar en 1961 y 1962.
Ente 1964 y 1979 ye Gales el gran dominador del tornéu gracies al talentu de xugadores esceicionales como JPR Williams, Gareth Edwards, BArry John, Geral Davies y Mervyn Davis. Nestos años, Gales ganó ocho vegaes y compartió victoria en 1964 (con Escocia) y en 1970 (con Francia). Amás en 1972 el tornéu nun se terminó pero Gales yera ún de los equipos qu'entá podía ganar (xunto a Escocia ya Irlanda) y en 1973 los cinco equipos finaron el tornéu empataos.
En 1972, el conflictu nordirlandés va a influyir na competición (que nun va a terminase y que nun tien esi añu clasificación oficial) porque Gales y Escocia arrenunciaron a xugar n'Irlanda dempués del Domingu Sangrientu de Londonderry. A resultes d'esti acontencimientu, el "God save the Queen" (que d'aquella yera emplegáu por Inglaterra, Escocia y Gales) nun vuelve a sonar na presentación de los equipos fasta 1997. Pa equilibrar la situación, nin "La Marseillaise" en Dublín nin l'himnu irlandés nos partíos qu'Irlanda xuegue como visitante van ser interpretaos.
En los años 80 vivióse un dominiu de Francia, qu'algamó el Gran Slam en 1981, compartió victoria con Irlanda en 1983 y ganó cuatro años siguíos ente 1986 y 1989 (con un Gran Slam en 1987 y compartiendo victoria en 1988 con Gales).
En 1993 entamó a entregase una copa (el Troféu de les Cinco Naciones) al ganador y el reglamentu foi camudáu: en casu d'igualdá de puntos, los equipos van clasificase según la diferencia ente los puntos marcaos y los que-y marcaren.
En 1996, anque siguió conservando'l so nome, el tornéu entamó oficialmente a ser la Copa d'Europa de Naciones de Rugbi a XV, convirtiéndose Inglaterra nel primer campeón dempués de la so victoria escontra Irlanda'l 16 de marzu de 1996. Con esti títulu, Inglaterra zarró un periodu bien prósperu nel que ganó'l tornéu cuatro veces ente 1991 y 1996, algamando tres Grand Slam.
Son dellos los países que nos últimos años pidieron xunise al tornéu, anque na más foi aceutada la d'Italia, qu'entamó a competir nel añu 2000. Poro'l tornéu pasó a nomase Tornéu de les Seis Naciones. Nesti momentu nun hai planes d'ampliar más pel momentu.
Los países que quisieron formar parte del tornéu pero que fueron refugaos fueron:
- L'Arxentina: que pidió entrar al principu de la década del 2000, anque foi aceutada nel añu 2012 en "The Rugby Championship" (que nomábase fasta entós "Tornéu de les Tres Naciones" o "Tri-Nations") gracies a los sos resultaos nos mundiales de los años 2007 y 2011.
- Rumanía.
- Xeorxa: a resultes del so bon resultáu na Copa del Mundu de 2015.
L'entamu de los años 2000 tevo domináu por Inglaterra, que ganó tres vegaes ente los años 2000 y 2003 (algamando'l "Grand Slam" en 2003). Bona parte d'esos triunfos debióse al talentu del so xugador Jonny Wilkinson que foi'l máximu anotador de la hestoria del tornéu fasta que el añu 2009 lu superara l'irlandés Ronan O'Gara.
Dempués d'esi dominiu inglés, Francia garró'l relevu con victories nos años 2004, 2006, 2007 y 2010 (añu nel que algamó'l "Grand Slam"). Pel mediu, Gales ganó'l tornéu nos años 2005 y 2008, consiguiendo nes dos ocasiones el "Grand Slam".
A pesar de too Irlanda tien un llugar destacáu na hestoria del tornéu na década del 2000, con seis segundos puestos ente 2001 y 2010 y una victoria nel añu 2009 con "Grand Slam"incluyíu, un llogru que yera la segunda vegada que conseguíen los irlandeses, trés del consiguíu en 1948.
Nos últimos años los ésitos tán repartíos: dos pa Inglaterra (2011 y 2016, esti segundu con "Grand Slam"), dos pa Gales (2012 y 2013, con "Grand Slam" nel primeru) y dos pa Irlanda (2014 y 2015). Al tiempu vióse un retrocesu del equipu francés, que nun sube al podiu dende'l so segundu puestu nel añu 2011.
Xugáu añalmente, el formatu del tornéu ye simple: caúna de les seleiciones xuega una vegada escontra caúna de les otres cinco (lo que fae un total de 15 partíos), alternándose cada añu y pa caún de los partíos l'equipu que xuega como llocal. Antes del añu 2017, les victories valíen dos puntos, los empates ún y les derrotes nengún puntu; y al contrario que na mayoría de competiciones de rugbi, el sistema de puntos estra nun s'emplegaba.
El 30 de payares de 2016, la organización del tornéu fizo anuncia de que diba a probase'l sistema de puntos estra na edición de 2017 y facese una evaluación del resultáu pasáu'l tornéu. D'alcuerdu con esa forma de puntuar, les victories valen cuatro puntos, los empates dos y les derrotes nengún puntu; pero amás va a premiase con un puntu estra al equipu que faiga cuatro ensayos o más nun partíu o al que pierda por siete o menos puntos. Amás, nel Tornéu de les Seis Naciones sumará tres puntos más l'equipu qu'algame el "Grand Slam" (ganar tolos sos partíos del tornéu) p'asegurar asina que seya'l primer clasificáu. 
Inglaterra ye la seleición que más veces algamó'l "Grand Slam" (13), siguía de Gales (11), Francia (9), Escocia (3) ya Irlanda (2). En cinco ocasiones un equipu foi quien a algamar el "Grand Slam" dos veces siguíes: Gales en 1908-1909, Inglaterra en 1913-1914, 1923-1924 y 1991-1992, y Francia en 1997-1998.
La victoria d'una de les cuatro seleiciones del Reinu Xuníu ya Irlanda escontra les otres tres, llámase "Triple Corona". Gales (ente 1976 y 1979) ya Inglaterra (ente 1995 y 1998) algamáronla cuatro veces siguíes. Inglaterra ye la seleición que más veces ganó la "Triple Corona" (25), siguía de Gales (20) y Escocia ya Irlanda (10). Nun foi fasta 2006 qu'esti títulu contó con un troféu físicu pal ganador.
L'equipu que termina'l tornéu nel caberu puestu, dizse que gana la Cuyar de Madera, anque nun se-y da a esi equipu troféu dalu. Dende que nel añu 2000 el tornéu pasara a tener seis participantes, na más qu'Inglaterra ya Irlanda evitaron la Cuyar de Madera. Nel otru estremu, Italia ganóla once años (nun ganando nengún partíu en seis d'esos años).
Al amparu del tornéu, xuéguense delles competiciones individuales. La más antigua y regular ye la Copa Calcuta (tien esti nome porque'l troféu ta fechu con rupies indies fundíes donaes pol Calcutta Club), que xueguen Inglaterra y Escocia dende 1879. Dende 1988 el partíu ente Inglaterra ya Irlanda conozse como Troféu del Mileniu, y dende 1989 el partíu ente Escocia ya Irlanda nómase Centenary Quaich. En 2007 creóse'l Troféu Giussepe Garibaldi, pa cellebrar los 200 años dende que naciera en Niza (Francia) esti unificador italianu, y que xueguen añalmente dende entós les seleiciones de Francia ya Italia.
Enantes de 1994, los equipos qu'empataben a puntos al final del tornéu, compartíen el títulu. Dende esi añu, los empates desfáense pola diferencia de puntos de los equipos empataos. Si aún asina caltiénse l'empate, el ganador será'l que más ensayos marcara. Si asina tampoco se ye quien a desempatar, entós los equipos comparten el títulu (anque fasta la fecha, sólo foi necesario empelgar la diferencia de puntos).
Submarín Nautilus
El Nautilus ye'l submarín que forma l'elementu central de la novela "Vingt mille lieues sous les mers" ("Ventimil legües de viaxe submarín"), de Jules Verne, que recibe pa ello'l conseyu del inxenieru Gustave Zédé. El mesmu submarín apaez igualmente en "L'Île mystérieuse". El "Nautilus" foi bautizáu asina n'honor del diseñáu por Robert Fulton.
Hung Gar
El Hung Gar, Hung Ga o Hung Kuen ("Boxéu de la Familia Hung") ye un sistema de kung fu desendolcáu nel sieglu XVII, mui conocíu por ser l’arte que prauticaba l’héroe popular chinu Wong Fei Hung (1847-1924). Ye ún de los principales sistemes del sur de China, xunto col Choy Li Fut y el Wing Chun. L'Hung Gar ta basáu nel boxéu del tigre y de la grulla.
Por mor de que la hestoria de les artes marciales chines tresmitióse tradicionalmente de forma oral más que per escrito, ye probable que muncho de la hestoria primera del Hung Gar nunca vaya esclariase o afitase en documentos escritos.
Según la llenda, l'Hung Gar debe’l nome a Hung Hei Kwun, qu’aprendiera artes marciales con Chi Zin, un maestru Chan (Zen) del Templu Shaolin del Sur. Chi Zin (o Gee Shin) foi tamién maestru d'otros cuatro estudiantes: Choy Gau Lee, Mok Da Si, Lau Sam Ngan y Li Yao San. Estos cinco artistes marciales (“Los Cinco Ancestros”) convertiéronse más tarde nos fundadores de los cinco estilos familiares principales de les artes marciales chines del Sur: Hung Gar, Choy Gar, Mok Gar, Lau Gar y Li Gar.
El templu onde entrenaben yera un abeyu d’oponentes de la Dinastía Qing, que lu usaben de base pa les sos actividaes, y foi aína esbarrumbáu poles fuercies de los Qing. Hung, d’oficiu mercadel de té, coló más tarde de Fujian (Fukien) a Guangdong (Cantón), llevando l’arte con él.
El caráuter "hung" (洪) usóse pa denomar al Emperador Hong Wu (洪武帝), que derrocó a la mongola Dinastía Yuan y estableció la Dinastía Ming autóctona. Los enemigos de la Dinastía Qing manchú usaron davezu’l caráuter nes sos representaciones gráfiques. Paradóxicamente Luk Ah Choy, ún de los encontos principales de la tresmisión del Hung Gar, yera fíu d’un manchú allugáu en Cantón.
Hung Hei Kwun ye en realidá un nome adoptáu al envís d’honrar a aquel primer emperador Ming. Los rebeldes anti-Qing dieron nome al biltu más alloñáu de les sociedaes secretes que formaron la “Hung Men” (洪門). Los miembros d´esta sociedá dicíen que la fundaren sobrevivientes de la destrucción del Templu Shaolin, y les artes marciales que prauticaben vinieron llamase "Hung Gar" ("Familia Hung") y "Hung Kuen" ("Boxéu de los Hung").
L'Hung Gar ye’l más famosu de los estilos sureños de Shaolin de les artes marciales chines. Tien unos ritmos mui específicos en cuantes a la manera en que lu enseñen y lu prautiquen. Ta consideráu un estilu honorable nel que se supón que’l mayor interés del ye deprender les formes tradicionales de manera precisa y exauta, al envís de pescanciar la gran tradición del estilu. Lo carauterístico del Hung Gar son les posiciones bien baxes, sobre too la "sei ping ma" (posición del caballu), la estabilidá nos pasos y la entrada direuta, asina como les téuniques de mano potentes, sobre too la mano ponte y la versátil garra de tigre. Entrénase muncho tamién l’acondicionamientu de los antebrazos pa consiguir resistencia ("da sam sing", “españíu de les tres estrelles”).
L’habilidá algámase per aciu del desendolcu de tres partes: una ximnasia corporal completa, el combate llibre y les formes (taolu), que son un conxuntu de téuniques coreografiaes, como si foren un “llibru” pa los prauticantes. Anque formes hai cerca d’un cientu nel Hung Gar, les siguientes cuatro considérense los pegollos del estilu:
En tol mundu, los estudiantes empleguen tradicionalmente de dellos meses a tres años nel entrenamientu de la postura, que davezu consiste en tar na posición del caballu de media hora a delles hores nuna mesma sesión, primero de deprender cualesquier forma. Con que cada forma pue llevar alredor d’un añu de deprendimientu, anque les armes s’aprienden a lo último. Ensin embargu, anguaño esti tipu d’instrucción considérase económicamente inviable y irrealizable polos estudiantes, que tienen otros intereses arriendes de prauticar kung fu.
Delles vegaes l'Hung Gar considérase equivocadamente como solo esternu —ello ye, como dependiente de la fuercia física bruta más que del cultivu del qi— a pesar de que l’estudiante avanza pasu ente pasu haza un enfoque internu.
Les anteriores son les armes principales adoptaes pol estilu Hung Gar. Acordies cola tradición china pueden estremase n’armes yin y yang. Les primeres considérense armes femenines, rápides, llixeres y precises, como la espada reuta; les otres pela so parte son masculines, más lentes, pesaes y potentes, como l’alabarda. Pero pue facese tamién otra distinción, ente armes propies y armes impropies. Les primeres nacen col envís concretu d’usase como armes, mientres que les segundes nun yeren armes n’orixe, sinón preseos de trabayu, a veces d’aniciu rural (como’l palu de dos cabeces o’l forcáu), pero tamién provinientes d’otros oficios (como los cuchiellos de caparina, preseos de carnicería). Esta mena d’armes sólo más tarde entró a formar parte de la tradición marcial, cuando l’estilu escomenzó a espardese y a ser prauticáu pol pueblu.
Los solevaos del Bounty
Les Révoltés de la Bounty (asoleyada n'asturianu como Los solevaos del Bounty) ye una novela de Jules Verne, publicada en 1879 con "Les Cinq Cents Millions de la Bégum" na coleción de los "Voyages extraordinaires" editada por Jules Hetzel.
El relatu ta basáu nos anales marítimos británicos relativos al motín que se desarrollara a bordu de la "Bounty" en 1789, pero nun diz nada sobre los acontecimientos que la precedieron. Verne entama "in medias res" pola toma del barcu polos amotinaos y l'abandonu del capitán, William Bligh, con un ciertu númberu de miembros de la tripulación y del material de navegación. Bligh consiguió algamar Timor a 6710 Km del so puntu de partida, en cuarenta y siete díes, a bordu d'una pequeña embarcación atarraquitada. El relatu consagra los dos últimos capítulos al balance del motín y a echar una güeyada a la colonia de Pitcairn, fundada por un puñáu d'ingleses y tahitianos.
El testu orixinal ye la obra de Gabriel Marcel (1843-1909), xeógrafu de la "Bibliothèque nationale de France" que Jules Verne conocía bien pues en 1878, los dos publicaren xuntos una obra de divulgación titulada "Les Grands Navigateurs du XVIIIe siècle". Jules Verne relleó y corrixó el manuscritu de Marcel del qu'adquiriera los derechos por 300 francos.
La versión en llingua asturiana ta traducida por Xesús G. Rato.
María Sánchez Blanco
María Sánchez Blanco, La Pastorina del Cares, (Panes, 24 d'avientu de 1974]]; Xixón, 20 de marzu de 2016), foi una cantante asturiana de tonada.
María taba considerada como una de les grandes voces d'anguaño y nos años 2004, 2007 y 2010 incluyóse na llista del Memorial Silvino Argüelles como una de les diez meyores cantandores de tonada del añu.
A lo llargo de la so carrera como cantante, María gano dellos de los concursos de tonada más importantes d'Asturies como los de "Ciudá d'Uviéu", "La Voz de Avilés", La Nueva, Samartín del Rei Aurelio y el Cuenca del Caudal.
Lila Downs
Ana Lila Downs Sánchez (nacida na Ciudá de Tlaxiaco, Oaxaca, Méxicu'l 9 de setiembre de 1968), más conocida como Lila Downs, ye una cantante, compositora, y productora mexicana que vive nos Estaos Xuníos y en Méxicu.
Lila Downs nació en Tlaxiaco, Méxicu, el 9 de setiembre de 1968 de pá americanu y ma mexicana. A los 10 años treslladóse a vivir a Estaos Xuníos y un añu dempués asoleyó'l so primer trabayu "Ofrenda". Tien un rexistru de voz de trés octaves. Ye una de les cantantes llatines más importantes del mundu. El so esposu ye'l saxofonista americanu Paul Cohen col que tien un fíu, "Benito".
Dende entós sacó otra media docena de discos y incluso grabó un "live" pa la FIP de París.
Choy Li Fut
El Choy Li Fut (cantonés) o Cai Li Fo (mandarín) ye un arte marcial chinu fundáu en 1836 por Chan Heung.
El sistema combina téuniques d’artes marciales de dellos sistemes de kung fu del Norte y del Sur; les téuniques potentes de mano y brazu de les formes d’animales de Shaolin del Sur, combinaes colos movimientos llargos y circulares, xiros corporales y pasos áxiles que carautericen les artes marciales del Norte de China. Considérase un estilu esternu, que combina téuniques dures y suaves y que tamién incorpora al currículu mui bien delles armes. El Choy Li Fut ye un sistema eficaz de defensa personal, sobre too poles sos defenses contra dellos atacantes. Tien una farracada téuniques, como puñetazos en llargo y en curtio, pates, barríos y valtos, ataques a puntos de presión, llaves articulares y agarres.
El creador del Choy Li Fut foi Chan Heung (1806-1875), nacíu nel pueblu de Jing Mei (King Mui), nel área alministrativa de Xin Hui, provincia de Guangdong (Cantón). Chan Heung tuvo de los siete a los quince años siguiendo les enseñances d’un tíu suyu, Chan Yuen Wu, discípulu llaicu de Shaolin espertu en Fut Gar (estilu especializáu en golpes de palma). A los quince años Chan Yuen Wuy mandólu con Li Yau San, renomáu espertu de Li Gar (famosu poles téuniques de pierna y el palu llargu) en Cantón. Dempués de cuatro años, y col preste del maestru Li, Chan foi prauticar Choy Gar (posiciones baxes, pasos cambiantes y boxéu llargu) col maestru Choy Fook a Baiheguan, nel monte Lau Fu.
Choy Fook (Cai Fu) vivía d’ermitañu nel monte Lau Fu y nun quería volver enseñar artes marciales. Chan Heung marchó a Lau Fu a la gueta d’él. Cuando Choy Fook taba nel templu Shaolin, quemárase gravemente y quedáren-y bien de repulgos pela cabeza; por eso-y dieron l’alcuñu del "Monxu cola Cabeza Mancada". Esta descripción ye lo que-y valió a Chan Heung p’atopar al monxu y apurri-y una carta de recomendación de Li Yau San. Pero Chan Heung voló deceicionáu darréu que Choy Fook mandólu colar. Dempués de munchu rogar, Choy Fook almitiólu como estudiante, pero sólo pa deprende-y Budismu.
Una mañana, cuando Chan Heung taba prauticando les sos artes marciales, Choy Fook señaló un peñéu y mandó-y que lu aventara d’una patada. Chan Heung axuntó tola brenga n’esfronando’l pie contra’l peñéu, y arrefundiólu cuasi a cuatro metros. En cuenta de felicitalu, Choy Fook metió’l so propiu pie embaxo’l peñéu y arrefundiólu pel aire como si nada. Chan Heung plasmó con esta demostración. Tornó otra vuelta a roga-y a Choy Fook que-y deprendiera les sos artes marciales, pero esta vez el monxu apautó. Choy Fook enseñó nueve años a Chan Heung tanto la vía del Budismu como la de les artes marciales.
En 1834, a los ventiocho años, Chan Heung dexó a Choy Fook y volvió pal pueblu de Jing Mei, onde refixo y afinó lo qu’aprendiera. En 1835 Choy Fook aconseyólu na forma d’un poema especial en empareyáu doble:
龍虎風雲會, El dragón y el tigre alcuéntrense como l’aire y la nube.
重光少林術, Al envís de qu'aliquen les artes de Shaolin,
世代毋相遺. Nun dexes que les xeneraciones vinientes escaezan esta enseñanza.
En 1836 Chan estableció formalmente’l sistema Choy Li Fut, nomáu pa honrar al monxu budista Choy Fook, que-y deprendió Choy Gar; a Li Yau San, que-y deprendió Li Gar, y al so tíu Chan Yuen Wu, que-y enseñó Fut Gar.
Chan Heung abrió la primer escuela del Choy Li Fut nel templu familiar llocal del so pueblu. Al esporpollar la so reputación, cientos de persones de los pueblos cercanos foron a aprender Choy Li Fut. Acabante establecer Chan Heung la so nueva escuela, españó en China la Guerra del Opiu y Chan Heung xuntóse al exércitu en Cantón pa lluchar contra los invasores británicos. Tres la derrota de China en 1842, tornó pa casa.
A mediaos de sieglu Chan Heung coló de Jing Mei cola muyer y los dos fíos, y aprovechó la oportunidá d’abrir munches escueles de Choy Li Fut pel sur de China, aidando a esparder les idees revolucionaries contra’l gobiernu manchú corruptu de los Qing, a los que munchos chinos de la etnia mayoritaria Han y delles sociedaes secretes achacaben la decadencia y males de China. 
Chan Heung tuvo dieciocho discípulos orixinales conocíos como los 18 Lohan (十八羅漢), llamaos asina n’honor de Bodhidharma, del que tradicionalmente se dicía que deprendiera a los monxos de Shaolin la versión primera de les Dieciocho Manes de Lohan nel sieglu VI, que dalgunos consideren la predecesora de les artes marciales de Shaolin.
En 1848 los dieciocho discípulos orixinales dixebráronse pa enseñar Choy Li Fut per tol sur de China. El primeru n’enseñalu fuera de Jing Mei foi Lung Ji Choi, qu’abrió una escuela na ciudá de Xunzhou, provincia de Guangxi. Al poco Chan Din Fun entamó la primer escuela d’Hung Sing Choy Li Fut en Fut San (Foshan).
Dellos de los otros dieciocho discípulos orixinales qu’ensamaron el nuevu sistema de kung fu foron: Chan Din Yao en Nan Hai; Chan Dai Yup en Guangzhou; Chan Din Sing en Zhongshan; Chan Mau Jong en Panyu; Chan Din Bong en Dong Guan; Chan Din Wai en Kaiping; Chan Din Jen en Taishan; Chan Sun Dong n’Enping; Chan Din Dak n’Heshan; Chan Dai Wai en Zhaoqing; Chan Sing Hin en Xinhuicheng; Chan Yin Yu en Jiangmen. Y entamaron xeres descomanaes Chan Dai Sing, Chan Din Seng, Chan Mau Wing y Chan Din Gung, qu’enseñaron el Choy Li Fut en ventiséis pueblos del área de Jing Mei.
Históricamente toles escueles de Choy Li Fut tienen al fin y al cabu los mesmos oríxenes, pero por mor de les revueltes contra’l gobiernu manchú de mediaos del sieglu XX, y, en resultancia, de les situaciones polítiques caótiques qu’hubo en China, los cambeos de nome y de lideralgu forciaron la creyencia de qu’había dos escueles d'Hung Sing Choy Li Fut estremaes dafechu.
El partíu políticu Hung Men (洪門) representaba toles faiciones revolucionaries, incluyendo a los representantes del Choy Li Fut. Les escueles de Choy Li Fut escomenzaron a escribir el nome respeutivu de formes estremaes al envís d’atapar la so afiliación al partíu clandestín Hung Men y de protexese de la persecución gubernamental.
Munches escueles de Choy Li Fut teníen daquella una fras secreta: "Hung 洪 Ying 英 Ji 至 Sing 聖 ; Ying英 Hung 雄 Wing 永 Sing 勝." Esto tórnase a: "Los Héroes del Partíu Hung son superiores; Los Héroes ganen siempre." Los acérrimes de Chan Heung adoptaron dos pallabres de la fras como contraseña secreta: “Hung Sing 洪勝”, o seya "El Partíu Hung gana", pero como esto taba mui cerca del nome del persiguíu Partíu Hung Men, cambiaron los caráuteres chinos por otros homófonos pero que, al escribise distinto, signifiquen "gansu vencedor".
El fíu de Chan Heung, Koon Pak, cambió’l caráuter chinu Hung 鴻 a Hung 雄, que significa "fuerte." Dende entós les escueles de Choy Li Fut del dominiu de Koon Pak nel área de Jing Mei denómense cola fras Hung Sing 雄勝, que significa "victoria fuerte," mientres que les escueles de Fut San caltienen la fras Hung Sing 鴻勝, "gansu vencedor".
Fut San yera un fogueru d’actividaes polítiques. Había allí una gran presencia manchú, y les amarraces ente’l gobiernu manchú y los miembros del Hung Men yeren sangrientes y frecuentes. La escuela Fut San Choy Li Fut abrióla en 1848 Chan Din Fun, qu’usó’l nome "Hung Sing Kwoon 鴻勝舘" (usando’l caráuter "Hung 鴻" que significa gansu) pa evitar que los asociaren col partíu políticu Hung Men 洪門 y refugar la persecución del gobiernu.
En 1850 los rebeldes de la organización secreta “Tríada”, con Hong Xiu Quan de cabezaleru, rebalbiaron (Rebelión Taiping) contra les fuercies imperiales en Guangxi. Los rebeldes d'Hong vencieron a les tropes imperiales y nes dos décades siguientes esti reinu Taiping (Tai Ping Tian Guo, “El Reinu Celestial de la Gran Paz”) gobernó a los chinos Han dende Nanjing. Cuando cayó esti gobiernu en 1864, los manchúes volvieron al poder.
La rama Fut San Hung Sing del Choy Li Fut foi mui popular, lo qu’esmoleció a los acérrimes del gobiernu manchú arriendes de crear fuertes rivalidaes con otres escueles d’artes marciales. Los boreos y bilordios sobre que la escuela taba afiliada a la faición Hung Men agafaron tovía más la tensión ente’l gobiernu llocal controláu polos manchúes y la escuela. Creada por Chan Din Fun al rodiu de 1848, ésta espoxigó hasta los díes de la so muerte.
En 1867 Chan Heung atalantó que Jeong Yim yera l’estudiante más capaz pa sustituyir a Chan Din Fun, y que yera’l momentu afayadizu pa reconstruyir la rama Fut San (Foshan) Hung Sing. Ensamaron aína rumores y bilordios de qu’un héroe llamáu Jeong Yimn volvía abrir la rama Fut San Hung Sing.
El gobiernu manchú entainó a mandar soldaos pa tentar de pesllar la escuela. Como la sobrevivencia de la escuela Fut San Hung Sing Choy Li Fut dependía de formar lluchadores rápida y eficazmente, de mano Jeong Yim dexó namái que nuna mozada’l númberu de formes qu’enseñaba. Yera abondo pa da-yos a los estudiantes toles téuniques afechisques, inclusive unes cuantes formes d’armes. Esto aseguraba la sobrevivencia de la escuela. Como Jeong Yim se centraba n’enseñar habilidaes pal combate, vinieron de la rama Fut San Hung Sing dalgunos de los meyores lluchadores de Choy Li Fut. Cuando la escuela taba más fita, Jeong Yim arreblagó a educar a los sos estudiantes con téuniques y formes más avanzaes. Por mor del entrenamientu tempranu pal combate y la sonadía que Jeong Yim ganó por reabrir la escuela, la Fut San Hung Sing Choy Li Fut principió ceo a ser conocida como la escuela Jeong Hung Sing de Choy Li Fut.
Les téuniques de mano del Choy Li Fut tienen 10 elementos: Kum 擒, esviar palmiando o primiendo cola palma; Na 拿, cutir col brazu ponte; Gwa 掛, puñu del revés; So 掃, moquetón; Chop 插 golpe yin/yang de nudiellos; Pow 拋, cutir con puxu ascendente; Jong 撞, cutir en curtio con puxu ascendente; Chaw 爪, garra; Bin 鞭, cutir con puxu banciáu; Pei 劈, tayada; y Lui Yin 擂陰, puñu yin/yang. Les téuniques de pierna del Choy Li Fut's tienen 6 elementos: Chan 撐, furar; Ding 釘, clavar; Liu Tat 撩踢, patiar; So 掃, barrer; Jet 截, bloquiar; Au 勾, enganchar; y Dan 彈, blincar. Hai 8 formes d’aplicar les téuniques de mano y pierna. Son: Yin 陰, negativa; Yang 陽, positiva; Kong 剛, dura; Yau 柔 , suave; Hui 虛, falsa; Shi 實, verdadera; Tou 偷, silenciosa; y Lau 溜, dafurto.
Les postures del Choy Li Fut son asemeyaes en cuantes al altor a les d’otros estilos d’artes marciales como’l Hung Gar, pero non tan altes como les del Wing Chun. Esto facilita que’l prauticante se mueva rápido en combate ensin sacrificar la estabilidá y la xeneración de potencia. Lo que ye único del estilu Choy Li Fut llámase dacuando "azotar", que ye cuando’l troncu del prauticante xira pa xenerar más puxu al executar les téuniques de mano y brazu. N’otres artes marciales la parte cimera del cuerpu ye menos dinámica, dándo-y más énfasis a la estabilidá y xeneración estática de potencia. Otres diferencies inclúin cómo tien que ser la postura del prauticante cuando ta énte l’oponente. Nos estilos Hung Gar y Wing Chun los prauticantes coloquen el troncu perpendicular al oponente, pa permitir l´emplegu completu d’entrambos brazos. Antigual, el Choy Li Fut coloca’l troncu n’ángulu col oponente p’amenorgar l’área oxetivu que s’espón, y pa permitir al prauticante más algame. Les postures frontales nel Choy Li Fut dexen la pierna adelantrada doblada n’ángulu pa protexer los xenitales, mientres qu’otros sistemes d’artes marciales dexen la pierna adelantrada doblada apuntando p’alantre. 
Cuando les refrontaes revolucionaries del tercer cuartu de sieglu ente les fuercies anti-Qing y les del gobiernu, los que prauticaben Choy Li Fut identificábense ente ellos glayando "yak" cuando golpiaben cola palma, "wak" cuando cutíen con una mano de garra de tigre, "ha" cuando daben col puñu, "hok" cuando usaben un golpe de picu de grulla, y "dik" cuando patiaben. Estos soníos tienlos namái’l sistema Choy Li Fut.
Chan Heung rexistró en papel los sos descubrimientos y conocimientos pa que pudieren siguilos los estudiantes futuros, llegando a rexistrar más de 250 formes y téuniques..
El sistema Choy Li Fut tien más de 250 formes estremaes individuales, en grupu, d’armes y de preseos d’entrenamientu como’l Muk Yan Jong (Moñecu de Madera), el Sui Sau Jong o’l Ma Jong. Al ser Chan Heung discípulu de tres maestros de Shaolin peramañosos, caún d’ellos posiaba munches formes tradicionales. Chan Heung tamién desendolcó mui bien delles dende la so propia esperiencia y años de práutica. Hai inclusive formes especializaes pa estudiantes que tienen estremaes habilidaes y condiciones físiques. Estes formes rexistráronse en documentos que vinieron remanándose ente los estudiantes internos. 
De primeres creáronse la Ng Lun Ma 五輪馬 (Forma de la Postura de Cinco Ruedes) y la Ng Lun Chui 五輪搥 (Forma de Golpiar de Cinco Ruedes) como formes d’entrenamientu básicu que teníen qu’aprender los principiantes p’algamar una base en posiciones, movimientos y téuniques de mano. Anguaño les escueles y rames pueden usar distintes formes de deprendimientu y entrenamientu, asina como’l so propiu currículu y métodos pa enseñar Choy Li Fut. Pola mor del númberu descomanáu de formes nel sistema completu del Choy Li Fut, nun s’esixe deprendeles toes pa completar el sistema. Como ésti va espolletando, les estremaes rames y escueles van amestando a otros maestros d’artes marciales al so currículu, añadiendo formes nueves o camudando dalgunes formes. Esti espollete y evolución del Choy Li Fut foi’l responsable de los cambeos de formes y práutiques que notamos ente escueles y rames.
El fechu de tener influyencies de los estilos norteños y sureños dio al arsenal del Choy Li Fut una variedá pergrande d’armes. De mano había 40 armes nel sistema, pero al cabu de munchos años d’enseñanza dellos maestros antiguos añadieron formes nueves y otres armes. Anguaño hai 53 armes tradicionales.
Un arma que ye esclusiva del Choy Li Fut ye la Traenta de los Nueve Dragones, creada pol fundador, Chan Heung. Esti arma ta diseñada pa desfacer cualesquier parte del oponente na que golpie. Los munchos ganchos y cuchielles pueden trabar l’arma del oponente y, con un xiru, arrampuñar con ella. La Traenta de los Nueve Dragones (Gau Lung Dai Chah, 九龍大叉) ta considerada’l "rei" de toles armes.
Bandera de Cantabria
La Bandera de Cantabria ye oficial d'esta comunidá autónoma dende 1981 tal como señala l'artículu 3 de l'Estatutu d'Autonomía de Cantabria. L'artículu terceru d'esi estatutu dispón:
""La bandera propia de Cantabria ye la formada por dos franxes horizontales d'igual anchor, blanca la superior y bermeya la inferior."".
Amás, la Llei de l'Asamblea Rexonal, aprobada'l 22 d'avientu de 1984 establez les carauterístiques del escudu oficial asitiáu nel centru la bandera.
Podolsk
Podolsk ("Подольск" en rusu), ye una ciudá industrial rusa y el centru alministrativu del Distritu Podolsky del Óblast de Moscú. Foi fundada en 1781. Ta asitiada a orielles del ríu Pakhra, tributariu del ríu Moskva. Ye la ciudá más grande del Oblast de Moscú, con una población de 183.095 habitantes (2010). 
La ciudá de Podolsk dixebróse del pueblu de Podol, que nel sieglu XVIII perteneció al monesteriu de Danilov en Moscú. A Podolsk foi concedíu'l status de ciudá por Catalina II en 1791. 
Premios Andrés Solar
Los Premios Andrés Solar creáronse en 1985 pola Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana n'alcordanza del famosu escritor. Los premios tienen 2 categoríes.
Grulla Blanca de Fujian
La Grulla Blanca de Fujian (福建白鶴拳) o Boxéu de la Grulla Blanca ye un estilu sureñu d’artes marciales chines con orixe na provincia de Fujian (福建) y qu’anguaño se prautica en tol mundu. Según delles tradiciones orales, la creación del estilu débese a una muyer, Fang Qiniang (方七娘). Ye un estilu d’imitación de Boxéu Shaolin basáu n'observar los movimientos, habilidaes de llucha y actitú de les grulles. Solamente hai otros cuatro animales nel Boxéu Shaolin, que son el Tigre, el Lleopardu, la Culiebra y el Dragón.
L’estilu carauterízase por posiciones bien baxes y fites, téuniques de mano complexes y combate sobre too a distancia curtia, como asonsañando a un páxaru picotiando. Sicasí’l boxéu de la Grulla Blanca tien una farracada téuniques de distancia llarga, masque prefiera’l combate zarráu emplegando les manes, como simulando un bater d’ales. Delles escueles de Grulla Blanca usen tamién mui bien d’armes tradicionales, mientres qu’otres dexaron esti tipu de práutica.
La familia Fang vivía na provincia china de Fujian (Fukien), nun llugar onde había manches grulles. El padre de Qiniang conocía los estilos sureños de les artes marciales chines y aprendió-ylos a la fía.
Un día, tando Qiniang a los sos llabores, amiyó una grulla a la vera. Qiniang quixo espantala usando un palu y les habilidaes qu’aprendiera de so padre, pero nun yera pa facer un movimientu que nun tornara la grulla. Qiniang tentó de cuti-y na cabeza, pero’l páxaru safóla y paró’l palu coles ales. Qiniang tentó entós de da-y nes ales, pero la grulla echóse a un llau y bloquió coles garres. Otra vuelta tentó Qiniang de solmenar a la grulla en cuerpu, pero ésta echóse p’atrás y dio-y un picotazu al palu.
Dende esa Qiniang estudió con procuru los movimientos de les grulles, y combinólos colos movimientos d’artes marciales qu’aprendiera del padre, creando asina l’estilu Grulla Blanca de Fujian.
Esta llenda tien munches versiones; en dalgunes la grulla nun bloquiaba’l palu de Qiniang, pero safábase y contratacaba. Esti estilu considera importante nun se centrar muncho nel usu de la fuercia física, sinón nos escapes y nos ataques a árees febles, como los puntos kyusho. Los recursos de combate de la Grulla Blanca son populares, sobre too pa la defensa personal femenina, darréu que por exemplu los rápidos movimientos de picotiar nun dependen de la fuercia. 
Col tiempu la Grulla Blanca dixebróse en cinco estilos:
El maestru Jwing Ming Yang, de la Grulla que Duerme, data la creación de la Grulla Blanca de Fujian pal 1700 aproximao. 
Según les tradiciones de la rama de la familia Lee del mesmu estilu, Fang Qiniang nació a mediaos del sieglu XVIII. Según esto, el llinax d’Ong Gong Shr Wushuguan de la ciudá de Yongchun, na prefeutura de Quanzhou, provincia de Fujian anició cuando Fang Qiniang aprendió a los sos fundadores en tiempos del emperador Ming Jiazheng. Pero nun hubo emperador talu, anque sí un emperador Ming llamáu Jiajing, que reinó de 1521 a 1566. Nesta zona de Yongchun dizse que tamién tán los biltos del Wing Chun y del Kárate.
Li Wenmao, históricu actor d’ópera y cabezaleru de la Rebelión del Turbante Bermeyu de 1854-1855, prauticó al paecer l’estilu Yongchun de Grulla Blanca.
L’estilu Xu Xi Dao de Grulla Blanca, según lu enseña Chen Zuo Zhen, descríbese en www.chinesemartialarts.eu > White Crane Style. L’estilu Xu Xi Dao deriva del Zhong Ho “Grulla Saltarica” y foi desendolcáu en Taiwán por Huang Lao Yang nos años 1950.
Nel Boxéu de la Grulla Blanca les manes golpien imitando’l picu de la grulla. Los movimientos surden del espinazu. Hai poques téuniques de pie/pierna.
Les formes usen como arma partes estremaes (coldos, deos, piernes, manes, puños) nel contestu de movimientos de defensa personal coordinaos, flexibles y potentes. Evítase la oposición al ataque del contrariu, al envís de dililu y atopar apertures pa solmenar golpes destructivos. Les formes, de boxéu en curtio sobre too a mano vacía, desendólquense na práutica del combate.
Los Cinco Ancestros, asina como dellos estilos de Kárate (sobre too Goju-ryu, Chito-ryu y Uechi-ryu), recibieron la forma San Chian/San Zhan de la Grulla Blanca de Fujian. La forma San Chian conozse más pola pronunciación xaponesa del nome: Sanchin.
Ahmad Shah Massoud
Ahmad Shah Massoud (احمد شاه مسعود; Aḥmad Šāh Masʻūd; 2 de setiembre de 1953 - 9 de setiembre de 2001) Foi un militar afganistanu conocíu col alcuñu "El Lleón de Panjshir". Musulmán sunita estudió inxenería na Universidá de Kabul, refugó les interpretaciones feches polos talibanes y Al Qaeda sobro l'islam y les influyencies qu'exercía Arabia Saudita sobro'l país. Convirtióse en líder militar afganistanu y xugó un papel importante nel tiempu de la invasión soviética del so país.
Fíu d'un comandante de la policía afganistana d'etnia tajika, Massoud nació na aldea de Jangalak, nel valle del Panjshir, n'Afganistán.
A los cinco años entamó la escuela de primaria en Bazarak onde acabó'l primer y segundu grau. Darréu marchó pa Herat col so pá, onde lu treslladaren pa dir trabayar a la comisaría de la ciudá, ellí'l xoven Massoud acabaría los sos estudios primarios amosando ser un mozu brillante nel estudiu.
En Kabul asistió al Lycée Esteqlal onde estudió'l bachilleratu y onde amosó'l conocimientu de delles llingües como'l persa, pashtu, urdu, hindi y francés amás de conocer enforma la llingua árabe y l'inglés. 
Foi nesa dómina estudiantil cuando s'afilió a la Organización de la Mocedá Musulmano onde se refugaba la influyencia comunista qu'exercía la Xunión Soviética sobro'l país.
Tuvo cuatro fíos y seis hermanos. Familia de vocación política unu de los sos hermanos, Ahmad Zia Massoud, ye güei vicepresidente'l país, otru hermanu, Ahmad Wali Massoud, ye embaxador d'Afganistán nel Reinu Xuníu.
En 1979 la Xunión Soviética invade Afganistán. Massoud, defensor de la independencia de la so nación, conviértese asina nún de los cabezaleros principales de la resistencia afganistana escontra l'invasor.
Organiza la defensa nos valles del Panjshir, provocándo-yos grandes baxes a les tropes soviétiques. Con táutiques y estratexes béliques asemeyaes a la guerra de guerrilles y afitándose nel usu de la emboscada resistió con facilidá les estremaes ofensives que l'exércitu soviéticu llanzó escontra les sos posiciones.
En 1983, depués de roblar una tregua coles tropes soviétiques, Massoud funda'l "Shura-e Nazar" (Conseyu de Supervisión) al que dirán col tiempu amestándose combatientes d'otres etnies que lluchaben n'otros llugares de la xeografía afganistana. Con ello, algama la paz y una cierta xunidá ente les estremaes comunidaes tribales que calteníen rocees y engarradielles ente elles n'enfrentamientos de calter civil.
Pali que pali, Massoud consigue que la población afganistana sofite y aide a les sos polítiques de refuga al exércitu invasor. Cola venta d'esmeraldes y de lapis lazuli les sos milicies entamen a equipase militarmente enforma, favoreciendo asina la so capacidá de defensa. Tres delles victories militares el númberu de voluntarios que s'alisten al so exércitu dirá medrando de continuo. Asina, en 1980 namái tenía 1000 guerrilleros, en 1984 yá sedrán 5000 los homes so les sos órdenes, en 1989 13000 combatientes sedrán a vencer al exércitu soviéticu nes tierres afganistanes.
Foi Pakistán el país qu'amosó mayores porgüeyos n'intentar que les tropes de Moscú perdieren la guerra. Asina cola venta d'armes y col sofitu económicu Pakistán xugo un papel decisivu na victoria de Massoud.
El 15 de febreru de 1989 y tres delles conversaciones colos cabezaleros militares de l'antigua XRRS que consideraben una "firida sangrante" a Afganistán, Mikhail Gorbachov decide retirar les sos tropes del país centro-asiáticu.
Cola marcha de los soviéticos d'Afganistán a Massoud nómenlu ministru de defensa dientro d'un inestable gobiernu presidíu por Burhanuddin Rabbani. Yera una dómina onde'l país s'afayaba afogáu en toles estayes por mor de la llaceriosa situación que vivía'l país, desangrándose pola guerra civil ente etnies que nun lu permitía espoxigar económicamente.
Col tiempu surde nesa guerra la figura d'una milicia de calter estremista islámicu llamada los talibanes. Nunos años fadránse col dominiu de cuasi tol país teniendo que marchar el presidente de Kabul. Massoud conviértese entós, otra vegada, nun referente militar al refugar a estes milicies islámiques. Funda la "Alianza del Norte" que foi un grupu opositor que lluchó sobremanera nel norte del país.
Esta milicia dirixida por Massoud yera una amestadura de fuerces d'estremaos oríxenes políticos y étnicos. Asina podíemos atopar dientro d'ella a tajikistaninos, pashtuns, uzbekistaninos, hazares y turcomanos. L'Alianza del Norte llegó a controlar el 10% del territoriu afganistanu y el 30% de la población.
Morrió'l 9 de setiembre en Khwaja Bahauddin, na provincia de Takhar, nel nordeste d'Afganistán, por presuntos miembros d'Al Qaeda nun atentáu onde los terroristes ficiéronse pasar por periodistes faciendo españar una bomba dientro la cámara que llevaben nel momentu la entrevista. 
Yiquan
Yiquan (Boxéu de la Mente) o Dachengquan (Boxéu de la Gran Realización) ye un sistema chinu d’artes marciales fundáu por Wang Xiangzhai, maestru de Xingyiquan.
Dempués d’estudiar Xingyiquan con Guo Yunshen (1829-1898) cuando yera neñu, Wang Xiangzhai viaxó per China conociendo y comparando habilidaes con maestros de dellos estilos de kung fu. A mediaos de los años 1920 llegó a la conclusión de que davezu nun s’enseñaba bien el "xingyiquan" darréu que taba mui centráu no formal desdexando la verdadera esencia del poder marcial. Entamó a enseñar lo qu’atalantaba que yera la verdadera esencia del arte usando un nome diferente, quitando’l “xing” (forma). Wang Xiangzhai, que conocía muncho bien la teoría y hestoria del so arte, usó’l nome "Yiquan" (意拳) que yá s’usara en testos antiguos como’l "Liuhequan xu" (Antepar al Boxéu de les Seis Harmoníes, al paecer escritu por Dai Longbang), onde rezaba: "Siendo Yue Fei un neñu, recibió enseñances especiales de Zhou Tong. Llegó a ser diestru nel métodu de la llanza. Entós usó’l so arte de la llanza pa crear un métodu de boxéu, y llamólu Yi Quan. Misteriosu y fabulosu, naide tuvo enxamás arremangu talu..."
Nos años 1940 un estudiante de Wang Xiangzhai escribió un artículu sobre la so escuela y llamóla "Dachengquan" (大成拳), que vien significar “boxéu de la gran realización”. Esti nome yá nun lu diba usar Wang Xiangzhai al cabu la so vida y, d’esta miente, tres la so muerte, los sos estudiantes volvieron usar el primer nome de la enseñanza del so maestru: Yiquan.
Nos años 1930, en Shanghai, Wang estudiaba medicina y cultura con Qian Yan Tang, eruditu y médicu famosu. De Qian vieno la idea de qu’una esploración mayor del exerciciu llamáu Zhan Zhuang (“arrechu como un poste”) podía ser fundamental pal desendolcu del Yiquan. Wang pescudó sobre esta idea na biblioteca del médicu, que taba enllena de testos clásicos. Wang siempre taba cambiando la práutica y metodoloxía del Yiquan, anovando siempre basándose en principios naturales.
El Yiquan nun tien “formes” cuasimente, ello ye nun tien conxuntos fixos de téuniques o de movimientos de combate. Empara d’ello, ponse l’atención en desendolcar la forma de movese y les habilidaes de llucha del prauticante a traviés d’un sistema d’entrenamientu de métodos y conceutos, trabayando p’ameyorar la perceición del cuerpu, del movimientu y de la fuercia. El Yiquan estrémase tamién d’otres artes marciales orientales en que resalva conceutos tradicionales como qi, "meridianos", "dantian", etc., por mor de que pescanciar la naturaleza d’ún ye daqué qu’asocede equí y agora, y los prexuicios bloquien esti procesu. 
El Yiquan tien quiciabes influyencies d’otres artes coles que Wang tuvo contautu, como la Grulla Blanca de Fujian, el Tai Chi Chuan, el Bagua Zhang, y el Liuhebafa. Asina mesmo otres téuniques, como la “postura del dragón que nada”, presente nel shiao jiao, tresfórmense per aciu de les sensaciones, entendimientu y condición del prauticante. En realidá abonden nel Yiquan movimientos y postures típicos d’otros sistemes. Yera la megolla d’estes otres artes lo que les facía efeutives, y esta megolla ye lo qu’estraxo’l maestru Wang. Esencialmente sólo hai un principiu qu’amerite la pena en toles artes marciales, una megolla, un momentu de verdá, un Puñu Natural.
L’entrenamientu en Yiquan divídese polo xeneral en:
Principiu de la Naturaleza: Toa verdá y aición socede en "Shunjian", un plizcatu del agora. Tolo qu’hai enantes y dempués de momentu talu ye “Wu”, el Vaciu, y, poro, incontrolable o inconcebible. Tou oxetivu y prexuiciu son fixos y non acordies con esti estáu indetermináu de la Naturaleza. "El Dao al que llamen Dao nun ye’l Dao eternu" (Lao Tzu).
Primera guerra chechena
La Primera Guerra Chechena foi un conflictu bélicu ente la Federación Rusa y la República Chechena d'Ichkeria que se desendolcó ente avientu de 1994 y agostu de 1996.
En 1991 la Xunión Soviética disuélvese convirtiéndose Rusia nuna nación independiente, darréu la comunidá internacional entendió que la propia Rusia yera l'heredera y sucesora de l'antigua nación comunista magar que perdió influencies y poder de calter políticu y militar enforma.
Nesti nuevu estáu que surdía, La Federeación Rusa, los propios rusos configuraben el 80% de la población atopándo en delles rexones del país diferencies de calter relixosu y étnicu con dalgunes minories qu'apurrieron tensiones y rocees qu'en dellos llugares desendolcáron en conflictos bélicos.
El 31 de marzu de 1992 aprébase en Moscú una llei qu'establez de forma bien nidia cuales son les competencies de caún de los estremaos territorios que constituíen la cadarma de la República Federal Rusa. De 88 suxetos federales 86 roblaron el tratáu qu'axustaba les sos competencies na nación. Munches d'estes pequeñes repúbliques algamaron asina muncha autonomía política y económica altraviés de ventaxes fiscales y dellos privilexos.
Pero dos pequeñes repúbliques, Tartastán (bayurosa en petroleu) y Chechenia nun quixieron roblar esa llei promulgada dende Moscú. Asina, pa refugar un conflictu armáu, Boris Yeltsin tras dures negociaciones, pliégase a les exixencies de Mintimer Shaeymiev, presidente de Tartastán, dando-yos una autonomía que degún territoriu algamara. Los tártaros, pueblu musulmán conquistáu polos rusos en sieglu XVI pactaba la so rellación con Rusia. Quedaba na primavera de 1994 namás que Chechenia ensin cuadrar dientru l'estáu.
Por embargu, mientres Moscú intentaba configurar les estructures básiques de la nueva nación que surdía, Dudayev, el cabezaleru del movimientu independentista chechenu facíase col sofitu total de la población chechena tras facese col control del gobiernu de la pequeña república caucásica y tras echar a los miembros del gobiernu interín que taba puestu pol presidente rusu. En payares de 1991, Yeltsin unvia tropes a Grozni pero son refugaes polos soldaos del propiu Dudayev.
Dudayev dirixe'l partíu pro-independencia "Congresu del Pueblu Chechenu". Coles sos fuerces y los miembros de la milicia caltién les sos posiciones independentistes. Sepártase entós la República Chechena y Ingusetia en dos, los segundos amestaránse a la Federación Rusa mientres que los primeros seguirán les idees de Dudayev.
N'agostu de 1994 entamen los primeros enfrentamientos bélicos. Delles milicies pro-ruses col sofitu de Rusia intenten derrocar a Dudayev pero nun son a elles pesie el bon armamentu que-yos apurrieren dende Moscú. En payares de 1994 Rusia invade Chechenia.
Yeltsin atalantaba que la guerra diba ser rápida consiguiendo la rendición de la república rebelde en poques selmanes. Por embargo Rusia somorguióse nuna llamuergona de la que nun foi a salir. Les condiciones xeográfiques de Chechenia, tol sur forma parte del cordal caucásico, la presencia de poblaciones civiles nos llugares de combate y dellos problemes táuticos impidieron la victoria rápida qu'esperaben los rusos.
Los chechenos formaben pequeños batallones móviles onde los nativos xugaben un papel bien importante pues conocíen el terrenu y a la xente de les aldees. Asina, cola guerra de guerrilles sometieron al exércitu rusu a delles y humildantes derrotes militares que bien ceo somorguióse nuna fondera desmoralización nun siendo la mayoría de los combatientes soldaos profesionales.
Rusia camudó en xineru de 1995 les formes de plantegase la guerra. Entamó a usar l'artillería con bombardeos que provocaron la muerte de milenta persones na población chechena. Nes primeres selmanes del bombardéu de Grozni muerren 25.000 civiles. L'exitu d'esta mena d'estratexa militar fizo que s'aplicara nel restu'l territoriu.
N'avientu de 1994 los rusos cerquen la ciudá de Grozni, durante munchos díes sométenla a un bombardéu sistemáticu que nun se recordaba dende la detruición de Dresde. Unos díes enantes d'Añu Nuevu de 1995 l'exércitu asalta la capital chechena sofriendo delles y famoses derrotes que-yos provoquen ente 1.000 y 2.000 soldaos rusos muertos, munchos d'ellos xovenes reclutes non profesionales. Asina, delles divisiones militares como la 131-Maikop desapaecen totalmente nos enfrentamientos na estación central de ferrocarril. Ente les baxes del exércitu rusu tamién tropezamos con xente como'l xeneral Viktor Vorobiov.
Pesie a les primeres derrotes, la bayurosa cantidá de soldaos rusos y el bon equipamientu militar permitieron tomar la ciudá'l 6 de marzu de 1995. Neses selmanes de llucha calcúlase que morrieron ente 27.000 y 35.000 civiles chechenos munchos d'ellos neños.
Grozni quedara en manes de Moscú, la guerrá entós entamó a desendolcase nel sur de la pequeña república. Foi ellí onde s'agospiaron los rebeldes chechenos, no que ye'l cordal caucásicu. Como l'exércitu rusu avanzaba sobro les pequeñes aldees del sur afeutando de forma direuta a la población civil les lluches que se desendolcaben, los chechenos dexaron de lluchar nes ciudaes y pueblos. Asina, entamaron a facer secuestros masivos ente la población rusa, como por exemplu l'aición fecha nel hospital de Budyonnovsk con 1.200 rehenes, y a lluchar sólamente nes montañes refugando l'enfrentamientu nos núcleos urbanos.
Estes nueves táutiques de guerra impidieron que les tropes ruses fueren a controlar la totalidá del territoriu chechenu, amás, la táutica de los secuestros masivos causo una fondera medrana ente la sociedá civil rusa lo que fizo que los pegollos del poder políticu de Moscú entamaren a tremar. Yeltsin axoráu por nun ser quien a ganar una guerra escontra una pequeña república rebelde y axorizáu pola posibilidá de perder les eleiciones presidenciales de 1996 decidió entós finar cola guerra ofreciendo-yos un tratáu de paz a los chechenos qu'estos roblaron. Asina Chechenia convertíase cuasi nun estáu independiente onde Rusia nun podía intervenir.
Las Arribas
Las Arribas ye un llugar de la parroquia de El Puertu nel conceyu asturianu de Castrillón. 
Segunda guerra chechena
La Segunda Guerra Chechena foi un conflictu bélicu entamáu pola Federación Rusa'l 26 d'agostu de 1999 como rempuesta a la invasión de Daguestán pola Brigada de Caltenimientu de la Paz Islámica Internacional (IIPB).
Lurte
Lurte (argayu n'aragonés) ye un grupu de música folk procedente d'Aragón. La so música básase n'instrumentos de vientu como la gaita de boto, la dulzaina, la trompa de Ribagorza o'l chiflo, esto xunío a una potente percusión.
Los sos ritmos, la so fuerza y el so espíritu remembra les batalles almogavares; exércitu mercenariu al serviciu del rei d'Aragón, o de quien meyor pagara, que llibró abondes batalles ente los sieglos XI y XIV. Les invasiones almogávares algamaron importantes territorios nel mar Mediterraneu, llevando consigo la so cultura y faciendo cundir el pánicu onde seya que averáranse.
Stabri Monogo
Stabri Monogo (más conocíu como "Stabri" o "El Moñecu Viaxeru") ye un personaxe popular de la rede que pasa de mano en mano y viaxa per tol mundu. Creáu en 2006, xurde como una idea espontánea de dos informáticos españoles que buscaben hasta aú podíen llegar los llazos creaos dende Internet.
Sambo
La pallabra Sambo (en rusu "самбо") ye un acrónimu de la espresión “SAMooborona Bez Orúzhiya”, que significa lliteralmente "defensa personal ensin armes”. Sambo denoma a un arte marcial modernu, arriendes de deporte de combate y sistema de defensa personal, desendolcáu na antigua Unión Soviética y reconocíu como deporte nacional pol Comité de Deportes de Tola XRSS en 1938, tres la so presentación por Anatoly Kharlampiev. Tien raigaños principalmente nel Yudu, y tamién n’estilos tradicionales o populares de llucha llibre como’l Koch armeniu, el Chidaoba xeorxanu, el Trîntǎ moldavu, el Kurash uzbeku, y el Khapsagay mongol.
Según la Federación Internacional de Lluches Asociaes (FILA), el sambo ye una de les cuatro formes principales de llucha llibre competitiva aficionada que se prautiquen anguaño, siendo les otres tres la llucha grecorromana, la llucha llibre olímpica y el yudu.
L’exércitu imperial anterior a 1917 nun cuntaba con un sistema unificáu de combate a mano vacía, ello ye, ensin armes. Poro, tres la revolución Lenin encargó a un piñu d’espertos el desendolcu d'un sistema de combate propiu del exércitu bermeyu. Tolos recursos económicos del aparatu políticu descomanáu que yera la Unión Soviética apurriéronse pa pescudar y desendolcar el meyor sistema personal de combate. 
Esti piñu d’espertos viaxó per dayures atropando les téuniques más eficaces de disciplines como'l Yudu, Jujutsu, Kárate y Kung fu qu'amestaron a lluches autóctones de los países de la XRSS, añadiendo amás delles téuniques de disciplines olímpiques como la Llucha grecorromana, Llucha llibre olímpica y Boxéu y, col tiempu, Muay Thai.
En 1918 Lenin creó'l Vseobuch (Vseóbshcheye Voyénnoye Obuchéniye: Formación Xeneral Militar) baxo'l mandu de N.I. Podvoyskiy, al envís d'entrenar al exércitu bermeyu. El llabor de desendolcar y organizar l'entrenamientu del combate cuerpu a cuerpu de los militares soviéticos llevólu K. Voroshilov, que creó a esi efeutu'l centru de formación física "Dinamo" de la NKVD (Comisariáu Políticu d’Asuntos Internos). Voroshilov, col envís de pescudar fuera de Rusia, escoyó a tres persones: Anatoly Kharlampiev, Victor Spiridonov y Vasili Oschepkov. Caún d'ellos fixo un estudiu in situ de los combates llariegos y les sos téuniques, tamién col oxetivu de conocer cómo s'enseñaben n'otros países. 
Caúna de les téuniques que se diben amestando al sistema estudiábase a fondu, considerando los sos méritos y la so aplicación al combate ensin armes, y d'esta miente foron afinándose les téuniques p'algamar l'oxetivu últimu del Sambo: controlar a un atacante armáu nel menor tiempu posible. Asina foi como les téuniques más amañoses del yudu y del jujutsu entraron nel repertoriu del Sambo.
Nun esiste hasta'l día de güei un consensu universal sobre la esistencia d'un únicu fundador del Sambo. Sicasí los tres maestros siguientes son consideraos davezu los Padres del Sambo:
Anque Oschepkov y Spiridonov tuvieron munches veces ocasión de collaborar xuntos, los sos esfuercios nunca agabitaron al empar. La fusión progresiva d’estilos foron llográndola los sos estudiantes asina como’l personal militar. 
Arriendes de los mentaos, otros nomes importantes nel desendolcu orixinal del Sambo son N.I. Golkovski, I.L. Vasiliev, A.I. Chumarov, S.V. Maguirovski, V.I. Andreyev, D.S. Damanin, V.F. Maslov, A.A. Budzinski y los hermanos Niniashvili. La contribución de caún d’ellos foi la investigación intensiva de les reaiciones sicofisiolóxiques al estrés por amarraza física, les reaiciones sicolóxiques nel combate de sobrevivencia, y l'aceutabilidá llegal, médica y táutica de l’actividá del combate, asina como la esploración de les considerances téuniques.
Les téuniques del Sambo deportivu son bien numberoses (más de 5.000 mañes) y clasifíquense en tres categoríes principales: los valtos, los controles articulares y les inmovilizaciones. Ye raro que los combates de seis minutos que se faen en competición acaben per aciu d’esi acotamientu del tiempu. Davezu ún de los lluchadores aporta a llograr ventaya sobre’l contrariu. El sambo estrémase de manera por un nivel mui espectacular de los valtos, y tamién poles llaves de piernes. Los combates llíbrense sobre un tapiz de llucha, controlaos por un árbitru, un xuez y un xefe de tapiz.
El Sambo estrémase en tres formes principales, caúna con carauterístiques propies:
Un prauticante de sambo viste davezu una chaqueta encarnada o azul (inclusive de cualesquier otru color) llamada kurtka, un cintu del mesmu color (o a veces negru), pantalones curtios (trus) del color de la chaqueta y unos sambovki (zapatos de sambo) fechos en cueru dondo. El kurtka estrémase de los uniformes d’otres artes marciales en que permite que’l cintu se meta peles trabielles de la cintura al envís de torgar que la chaqueta s’escape del cintu. Amás pa la práutica del Combat Sambo precísense guantes d’artes marciales mestes, que permiten facer agarres; cascu, proteutor bucal, proteutor xenital y proteutor de caníes. Polo xeneral la vistimienta d’un prauticante de sambo nun reflexa’l so grau de maestría o la so clasificación competitiva como nos deportes de contautu del tipu del kick-boxing, boxéu, etc. 
En Rusia, al mesmu tiempu que s’usa’l sistema de Kyu-Dan nes artes marciales xaponeses, utilízase tamién un sistema de graos de competición denomáu Sistema unificáu de clasificación deportiva de la XRSS (Единая Всесоюзная спортивная классификация), na que’l grau cimeru de maestría denómase Maestru deportivu distinguíu en Sambo.
En 1968 la FILA (Federación Internacional de Lluches Asociaes aceutó’l Sambo como estilu internacional de llucha, xuntamente cola llucha grecorromana y la llucha llibre olímpica, modalidaes éstes que yá taben consideraes como deportes olímpicos. 
En 1985 creóse una organización propiamente de Sambo, la FIAS (Federación Internacional de Sambo Amatéur. 
En 1993 la FIAS dixebróse en dos organizaciones, qu’utilizaron entrambes el mesmu nome y logotipu. A estos dos grupos llámenlos FIAS oriental (controlada dende Rusia) y FIAS occidental (controlada dende los Estaos Xuníos). 
Doce años más tarde, nel 2005, la FILA apautóse cola FIAS occidental y fíxose otra vuelta cola xurisdicción sobre’l sambo . 
Actualmente la FIAS (y non la FILA) tien la xurisdicción sobre les competiciones internacionales de sambo deportivu y de combate. Los resultaos de les competiciones pueden atopase nel sitiu de la FIAS .
Ḷḷaneces de Caeras
Ḷḷaneces de Caeras ye una aldea del conceyu asturianu de Tinéu, perteneciente a la parroquia de Caeras. 
La so población ye de 18 habitantes (2009) Allúgase al sur de l’aldea de Caeras (cabeza parroquial) y al norte del conceyu, a 15 km de Tinéu, na fastera llamada Cuartu de los Vaḷḷes.
Tien una escuela, en desusu dende mediaos de los años 1960, y una capiya reformada nel 2008, dedicada a San Andrés.
Les fiestes del pueblu celébrense l’últimu sábadu de setiembre n’honor a San Andrés. Anque esta fiesta celebrábase conxuntamente col pueblu vecín de La Rubiera, actualmente celébrense dixebraes en feches diferentes.
Manau
Manau ye una banda de rap francés que entremez musica tradicional de Bretaña y música celta.
Entamen en 1998 Martial Tricoche y Cédric Soubiron con Manau y algaman el so primer ésitu cola canciu "La Tribu Dana". El so primer album "Panique Celtique" algamo les 2 millones de copies.
"Creadores"
Martial Tricoche: Cantu
Cédric Soubiron: Composición y programación
"Regulares"
Didier Ithursarry: Acordión
Loïc Taillebrest: Gaita
"Otros"
Rv Lardic: Bajo, acordión, teclados
Bruno le Rouzic: Gaita, flauta
Gregor Gandon: Violín
Laurent Meliz : Arreglos sonoros
Eric Treissard : Guitarra
Fíos
Fios ye una parroquia del conceyu asturianu de Parres. Allugada na zona noroccidental del conceyu, tien una estensión de 2,1 km², y llenda: al norte y este cola parroquia de Cofiñu, al sur y el sureste cola de Nevares y al oeste col ríu Cúa, que-y fae de llende natural col conceyu de Piloña. Tien una población de 64 habitantes (INE, 2013), que se reparten ente los llugares de Fíos y Villanueva.
Equí nació, en 1935, la cantante asturiana de cuplé Lilián de Celis.
Álvaro Cuesta
Álvaro Cuesta Martínez (Uviéu, 28 de xunu de 1955) Abogáu y políticu asturianu, diputáu del PSOE nel Congresu.
Llicenciáu en Derechu pola Universidá d'Uviéu. Obtuvo el títulu d'especialista en Derechu Comunitariu pol Centru d'Estudios Europeos de la Universidá d'Alcalá de Henares. Ta en posesión, dende 1995, de la Gran Cruz de San Raimundo de Peñafort. Afiliáu al PSOE dende 1974, ye Diputáu dende les elecciones xenerales del 28 d'ochobre de 1982 por Asturies. Asinamismo nel periodu 1995 - 1999 foi Conceyal n'Uviéu depués de perder les elecciones pa l'Alcaldía por 39 puntos menos que Gabino de Lorenzo.
Foi miembru activu en distintes Comisiones Parlamentaries y, dende 2004 preside la Comisión de Xusticia del Congresu de los Diputaos. Dende l'año 2000 ye miembru de la Comisión Executiva Federal del PSOE, como Secretariu de Política Municipal y Llibertaes Públiques y dexde 2008 Secretariu executivu de Llibertaes Públiques y Derechos de Ciudadanía. A nivel internacional foi miembru de l'Asamblea Parlamentaria del Conseyu d'Europa y de la de la OTAN. Nel so llabor como diputáu intervino na ellaboración de los proyectos de llei de carácter xurídicu-procedimental, mercantil y d'alministración local y foi portavoz del Grupu Parlamentariu Socialista na Comisión d'investigación de los atentaos del 11 de marzu de 2004.
Presentóse como cabeza de lista por Asturies nes elecciones xenerales de 2004 y 2008. En 2004, foi derrotaú por Alicia Castro Masaveu (PP) por 8.000 votos. En 2008 el so contrincante foi Gabino de Lorenzo, alcalde d'Uviéu dende 1991 al que derrotó en 1995. Ensin embargo, nesta ocasión el derrotáu foi Gabino por 37.904 votos rompiendo la racha ganadora del PP n'Asturies dende 1996 nunes elecciones xenerales.
Festival d'Eurovisión Junior 2011
El IX Festival d'Eurovisión Junior celebrarase'l sábadu 3 d'avientu de 2011 nel Complexu deportivu y de conciertos Demirchyan situao n'Yereván, Armenia. Esta ye la primera edición na qu'un país ganador de la edición anterior del Festival d'Eurovisión Junior acoxe la edición d'esti festival el siguiente añu (Casu d'Armenia, que ganó'l Festival d'Eurovisión Junior 2010 con Vladimir Arzumayan y la so canción "Mama" con 120 puntos) Una de les nueves novededades ye'l cambiu d'horariu del Festival, pasa de les 20:15 h (CET) a las 19:30 h (CET) pa los niños ya que son los que más ven el certamen musical infantil y porque Armenia tien 3 hores más qu'en el restu d'Europa. Además, una norma diz que las canciones deben ser nel idioma oficial del país y podrían tener, como munchu, un 25% de la canción n'inglés.
La UER negoció hasta l'últimu momentu con las televisiones de España, Italia y San Marino para aumentar el númberu de países participantes. Si las televisiones de España e Italia mostraron cierto interés en participar nel certamen, foi que non les dio tempo a confirmar la so participación, en cambio, a San Marino, si le dio tempo confirmar, pero debíu a la falta de tempo pa elexir la so candidatura, decidió retirase. Tamién nesta edición destaca'l tornu de Bulgaria. Esta edición tará presentada por Gohan Gasparyan y Garik Martirosyan.
Finalmente han confirmado la su participacion nesta edición 13 países:
Foi'l día 3 d'avientu de 2011 n'Yereván, Armenia nel Complexu Karen Demirchyan
Juan Luis de la Vallina Velarde
Juan Luis de la Vallina Velarde (Uviéu, 11 de payares de 1932 - Pamplona, 12 d'agostu de 2010) foi un políticu asturianu, Presidente d'AP en Asturies nel periodu de 1977 a 1983. 
Cursó la carrera de Derechu na Universidá d'Uviéu (1949-1954). Amplió estudios nes Universidaes de Roma, París y Bruxeles. Obtuvo el doctoráu en Derechu y foi Catedráticu de Derechu Alministrativu na Universidá d'Uviéu. 
Treslladándose a Madrid foi nomáu Director del Institutu d'Estudios de l'Alministración Local (1969-1973), Secretariu Xeneral Técnicu de la Presidencia del Gobiernu (1973-1974), Secretariu Xeneral Técnicu del Ministeriu de Gobernación (1974-1975). Foi procurador nes Cortes Españoles na so X Lexislatura, en representación del terciu familiar pola provincia de Toledo.
Formó parte de la "Comisión de los ocho", ponentes de los principales partíos políticos que redactaron el borrador del Estatutu d'Autonomía del Principáu d'Asturie. En 1978 presentó una proposición non de llei nel Congresu de los Diputaos de que l'escudu y la Bandera d'España incluyesen l'Escudu del Principáu d'Asturies.
Eskrima
Eskrima, Arnis o Kali son términos que se refieren a una mena d’artes marciales filipines basaes sobre too nel combate con armes usando palos, cuchiellos y armes improvisaes. Sicasí, anque l’”eskrimador” entrena con armes dende’l primer día, les téuniques a mano vacía, los agarres y la francedura de miembros son partes esenciales d’estes artes, u l’arma ta considerada namái que como una estensión del cuerpu. "Eskrima" y "Arnis" son los nomes más estendíos ente los munchos qu’anguaño s’usen davezu nes Filipines pa referise a estes artes.
Tradicionalmente, el deprendimientu de les habilidaes básiques na Eskrima taba simplificáu arrémente. Había pocu tiempu pa enseñar movimientos abegosos, asina qu’usábense solamente les téuniques que yá probaren ser efeutives na batalla y podíen ser fáciles d’enseñar en masa. Esto daba a los paisanos, polo xeneral combatientes non profesionales, una midida de proteición contra los d’otros pueblos, arriendes de contra invasores foranos. Esta filosofía de simplicidá síguese inda güei, y ye la base fundamental de la eskrima. Pola mor d’esti enfoque, la eskrima y les artes marciales filipines en xeneral son davezu equivocadamente consideraes como “simples”. Pero esto hai que lo referir solo a la so sistematización, non a la so eficacia. Pela cueta, más allá de les habilidaes básiques esiste una cadarma percomplexa y un conxuntu acionáu d’habilidaes que lleva xera dominar.
Ye significativo qu’"eskrima" na llingua tagalu tenga’l mesmu significáu que l’español ""esgrima"".
El primer contautu históricu del mundu occidental cola Eskrima ye la dómina de la conquista colonial que siguió a les primeres esploraciones del “nuevu mundu” descubiertu polos grandes navegantes de principios del sieglu XV. Cuando los "conquistadores" españoles aportaron a les Filipines, taben esperándolos tribus belixerantes qu’usaben armes tradicionales pa defendese. Mesmamente Fernando de Magallanes perdió la vida na batalla de Mactan en 1521 lluchando contra la xente del xefe Lapu-Lapu. El cronista Antonio Pigafetta, firíu tamién daquella, describe na so “Relazione del primo viaggio intorno al mondo” (espublizada en Venecia en 1536, n’italianu) cómo los nativos mataron a Magallanes con llances y con un "gran terciado" (como una cimitarra, pero más grande).
Tres la conquista los españoles torgaron l'arte marcial indíxena (qu’asina y too sobrevivió atapáu nes dances y rituales populares), sustituyéndolu pola esgrima española. El “kali modernu” inda sigue recibiendo esta influencia de la esgrima.
Hai estudiosos qu’opinen que l’aniciu de la esgrima ta ensin embargu nes artes marciales indonesies, que tienen los raigaños nel Kuntao y nel Silat. El Kuntao (lliteralmente la vía del puñu) ye una de les evoluciones que tuvo’l Quan Fa (conocíu n’occidente y en Hong Kong col nome de Kung fu y na República Popular China como Wushu), mientres que’l Silat deriva de movimientos sacaos de les artes marciales de la India y de la población árabe que s’asitió n’Indonesia nel sieglu XIII. Amás, dende’l sieglu XIV tamién entamó l’asitiamientu de poblaciones musulmanes nel sur de les Filipines, invasión que paró cola llegada de los españoles. Inda güei les islles meridionales del archipiélagu filipinu tán habitaes pol pueblu musulmán de los "moros".
En realidá los innumberables estilos d’artes marciales filipines absorbieron téuniques y patrones de movimientu de cualquier arte marcial trayíu polos diferentes conquistadores de les Filipines que foron aportando a lo llargo de la hestoria: indios, árabes, españoles (acompañaos por portugueses y italianos), americanos y xaponeses.
El nome "kali", a pesar de ser bastante emplegáu nos Estaos Xuníos y n’Europa, úsase bien poco nes Filipines, y en munches partes nin siquiera conocen la pallabra. Sicasí, per aciu de la popularidá del términu fuera de les Filipines, y de la influyencia de prauticantes estranxeros, el términu "kali" va tando cada vez más reconocíu y aceutáu en Filipines. El términu "kalis" qu’aveza usase allá significa espada. Ye fácil y común l’equivocu de considerar que "kalis" y "kali" son sinónimos o derivaos (hai que se decatar de que la "s" en final de pallabra nun s’usa nes llingües y dialeutos filipinos pa indicar plural). En cualquier casu, eskrima, arnis, arnis de mano, kali y FMA (“Filipino Martial Arts”) refiérense a una mesma familia d’artes marciales filipines basaes nel entrenamientu con armes.
Eskrimador o kalista (como dellos prauticantes avecen llamase a sí mesmos) ye’l prauticante d’eskrima, mentanto arnisador ye’l términu utilizáu pa referise a prauticantes de la variante arnis.
Los prauticantes d’eskrima son renomaos sobre too pola so habilidá na llucha con armes o ensin armes indistintamente. La mayor parte de los sistemes d’eskrima inclúin formes de llucha con bayura d’armes, formes de combate a mano vacía (panantukan, pananjakman, suntukan, sikaran, tadyakan/tadiyakan), llaves y valtos (dumog), y cualquier otru tipu de téuniques necesaries pa completar l’entrenamientu d’un guerreru nes vieyes dómines de les lluches tribales. Quiciabes l’únicu gran aspeutu que nun recibió la debida atención, tanto nel pasáu como actualmente, seya’l de la práutica de les lluches en cooperación. Había tamién un sistema filipinu de primeros auxilios, curación y medicina herbal que tradicionalmente s’aprendía paralelu a la esgrima, pero sumióse colos años.
Na mayor parte de los sistemes desendólquense al empar les téuniques con y ensin armes, a traviés d’un sistema d’entrenamientu tresnáu pa desarrollar los sos aspeutos comunes. Les variaciones más avezaes son la de palos simples (un solu palu), la de palu doble (dos palos) y la d’espada/palu y cuchiellu. Dellos sistemes son conocíos por especializase n’otres armes, como’l llátigu y el cayáu.
El ratán, madera derivada del bambú perfácil d’atopar nes Filipines, ye’l material más de cutiu utilizáu na fabricación de les vares y palos d’entrenamientu. Son resistentes y mui duraderos, llixeros y con bona resistencia al fueu. Francen solamente en situaciones estremes, y nun suelten estielles como otres maderes, colo que son preseos d’entrenamientu seguros. Esti aspeutu failos tamién útiles pa la defensa contra armes blanques. El “kamagong” (una especie de madera de caqui) ye tamién un material utilizao, anque menos, masque non pal combate, darréu qu’al ser tan denso pue mancar muncho a los prauticantes.
Tradicionalmente, el combate d’entrenamientu nun inclúi’l contautu cuerpu a cuerpu. Pa entrenar con contautu recomiéndase usar equipamientu de seguridá, pola mor del dañu qu’un ataque con arma (palu, cayáu, etc.) pue causar.
Alicia Castro Masaveu
Alicia Castro (Avilés, 17 d'agostu de 1952) ye una política asturiana del Partido Popular. Foi diputada por Asturies nel Congresu de los Diputaos ente 1996 y 2008.
Diputada de la VI-VII y VIII Lexislatures. Llicenciada en Derechu y en Xemoloxía. Diputada Rexonal na Preautonomía y I Lexislatura nel Principáu d'Asturies. Segunda Teniente d'Alcalde del Conceyu d'Uviéu ente 1991 y 1999.
N'ochobre de 2007 foi nomada conseyera de la cementera Tudela Veguin S.A. cabecera del Grupu Masaveu y anguaño ye Directora Xeneral de Relaciones Institucionales y Comunicación del citáu Grupu.
1."Ficha d'Alicia Castro Masaveu". Congresu de los Diputaos. 
Luis Martínez Noval
Luis Martínez Noval (L'Infiestu, 3 de xunetu de 1948; Uviéu, 30 de marzu de 2013) foi un políticu y profesor universitariu asturianu. Foi Ministru de Trabayu y Seguridá Social na IV Lexislatura d'España baxo la presidencia de Felipe González.
Estudió Ciencies Económiques na Universidá d'Uviéu, siendo posteriormente profesor de Teoría Económica de la mesma.
Afiliáu al PSOE, del que foi Secretariu Xeneral de la Federación Socialista Asturiana hasta l'añu 2000, nes elecciones xenerales españoles de 1982 foi elexíu diputáu al Congresu por Asturies, repitiendo escañu nes elecciones de 1986, de 1989, de 1993, de 1996 y de 2000.
Na remodelación del gobiernu de la IV Lexislatura que Felipe González fizo'l 2 de mayu de 1990, Luis Martínez Noval foi nomáu Ministru de Trabayu y Seguridá Social, cargu que desempeñó hasta'l final de la lexislatura.
Qwan Ki Do
El Qwan Ki Do (“vía de la enerxía vital”), tamién trescritu "Quan Khi Dao", ye un arte marcial creáu en 1981 en Toulon, Francia, por Pham Xuan Tong. El Qwan Ki Do tien raigaños en téuniques de les artes marciales chines y de les artes marciales vietnamites.
Les téuniques del Qwan Ki Do vienen en parte de cuatro grandes escueles, incluyendo la renomada escuela de los monxos Shaolin.
Del tueru chinu recibe la influyencia de tres escueles principales: 
En cuantes a les escueles vietnamites tienen sonadía, ente otres coses, poles “tixeres” voladores, asina como pol boxéu llibre usando coldos, rodiyes y espiniyes.
El Qwan Ki Do ye una síntesis d’estilos d’artes marciales sino-vietnamites. Representa’l cumal de más de 25 años d’estudios y investigaciones llevaos a cabu por un espertu n’artes marciales vietnamites, el maestru Pham Xuan Tong, heriede testamentariu del maestru Chau Quan Ky.
Pese a les munches influyencies vietnamites y al orixe del so maestru fundador, les fontes del Qwan Ki Do tán sobre too nes artes marciales chines. Hai mui bien de téuniques zoomorfes (llamaes Linh Thu), llaves (llamaes Chin Na o Cam Na), golpes de puñu/pierna (incluyendo coldazos y rodiyazos), y usu d’armes.
Neto qu’en munches artes marciales vietnamites, los términos en vietnamita que s’empleguen son davezu traducciones o trescripciones de términos chinos.
Pham Xuan Tong creó’l Qwan Ki Do como una nueva evolución del estudiu de formes básiques qu’auníen téuniques chines y vietnamites provinientes de la esperiencia d’él mesmu. Estes nueves formes básiques conocíes como Thao Quyền Tiểu Mon (lliteralmente “secuencies del boxéu de la puerta pequeña”) tienen los siguientes nomes: Cuu chan huyen cong quyên mot; Cuu chan huyen cong quyen ha; Cuu chan huyen cong quyên ba; Cuu chan huyen cong quyên bon; Quan ky nam; Quan Ky sau; Quan ky bay.
Siguidamente los estudiantes pueden aprender formes del sistema chinu y del sistema vietnamita, estremaes en dos grandes subgrupos llamaos Formes Antigües o Thao Quyên Đại Mon (lliteralmente “secuencia del boxéu de la puerta grande”) y Formes Especiales o Thao Quyên Dac Di. Nesti segundu grupu inxértense les secuencies d’exercicios respiratorios, qu’anicien na esperiencia en Qigong (en vietnamita Khí Công) y Neigong (en vietnamita Nội Công) del maestru Pham.
El "Qwan Ki Do" usa muncho les téuniques de mano, pierna, saltos y “tixeres” (pataes o valtos utilizando les piernes a mou de tixeres); formes d’animales como’l Tigre (Ho), Grulla (Bach Hac), Monu (Hau Nhi), Culiebra (Xa), Dragón (Long), Mantis Relixosa y otres, asina como mui bien de téuniques d’armes cola espada, palu (d’una, dos y tres seiciones), distintos cuchiellos y otres. Estrémense les siguientes categoríes, toes elles presentes tanto nes artes chines como nes vietnamites:
Neto que munches otres artes marciales vietnamites, nel Qwan Ki Do nun hai un sistema de cintos de colores. Hai namás tres niveles, solamente pa reconocer la conocencia y esperiencia del estudiante a respeutive la téunica:
El prauticante alcuéntrase nel entamu del deprendimientu. Lleva un cintu blancu, símbolu de la so falta de conocencia.
Dempués de pasar los exámenes pal 4u CÂP, l’estudiante pue preparase pal esame de cintu negru, onde van probase la so téunica y espíritu. Pídese como poco tener 16 años cumplíos.
El cintu negru sigue entrenando téunica y exercicios respiratorios, y estudiando la filosofía y la sicoloxía. Los graos de cintu negru principien col 1er DANG, que lleva un filu encarnáu (HUYEN DAI) a lo llargo.
Esti cintu heriédase de xeneración a xeneración, como voluntá testamentaria que se tresmitió de Chau Quan Ky a Pham Xuan Tong. Ta perriba tolos graos y ye garantía de la ética y autenticidá del estilu. Consta de cuatro colores que representen los de les virtúes tradicionales del Qwan Ki Do:
Vovinam Viet Vo Dao
Vovinam Viet Vo Dao ("Artes marciales de Vietnam, Vía Marcial de Vietnam") o, a cencielles, Vovinam, o Viet Vo Dao, ye un arte marcial vietnamita creáu en Hanoi en 1938 por Nguyen Loc (llamáu’l Maestru Fundador). Ye un arte célebre per dayures sobre too poles sos “tixeres” (pataes o valtos usando les piernes como tixeres) acrobátiques enforma espectaculares.
El Vovinam Viet Vo Dao prautícase con y ensin armes. Básase nel principiu "duru y suave" de les artes marciales. Entrénase’l cuerpu tanto como la mente. Aprovéchase la fuercia y reaición del oponente. El Vovinam inclúi téuniques de mano, coldu, pataes, proyeiciones, téuniques d’apalancar y d’escapar. Entrénense los ataques y les defenses, asina como les formes (kates) llamaes Quyen, el combate y la llucha tradicional..
Les téuniques de defensa personal abarquen defenses contra ataques ensin armes, como por casu estrangular dende atrás, asina como contra ataques con cuchiellu o con espada. Los estudiantes avanzaos aprienden a combinar les téuniques y a defendese contra oponentes armaos. Los instructores entrenen armes tradicionales como’l palu llargu, el palu curtiu, cuchiellu, espada y sable. D’esta miente les armes valen d’arbíes d’entrenamientu col envís d’algamar el máximu control del cuerpu y de la mente. 
En vietnamita, Võ significa arte marcial. Alcuéntrase en dambos términos: Vovinam que significa “arte marcial vietnamita”, y Viet Vo Dao que significa la vía (Đạo) del arte marcial vietnamita (o del pueblu vietnamita). Esta amestadura de dos nomes cuasi sinónimos pue abultar incongruente, pero hai una esplicación bien cenciella. Enantes de 1963 nun se falaba más que de Vovinam, hasta que nesi momentu’l Conseyu de los Maestros decide camudar el nome de Vovinam dándo-y más importancia a la vía filosófica. De mano camudaron el nome a Viet Vo Dao, pero n’homenax al maestru fundador decidieron caltener tamién el nome orixinal. Dempués, en tol mundu (sacantes Francia y unos pocos países europeos), los dos términos son inseparables. En Francia úsase dacuando’l términu Việt Võ Đạo por delles escueles de Võ Cổ Truyền (conxuntu de les distintes escueles tradicionales vietnamites) o pa definir a les artes marciales vietnamites en xeneral, lo que resulta en munchos tracamundios.
Dende’l sieglu XI esistía una academia d’artes marciales na capital vietnamita Thang Long, l’actual Hanoi. Daquella’l país salía de la dinastía Ly (1010-1225) y entraba na dinastía Tran (1225-1400). En 1284, el xeneral Tranhung Dao aconceyó a tolos dirixentes de les escueles d’artes marciales vietnamites pa informa-yos de l’amenaza d’invasión de los mongoles y pidi-yos que s’aunieren. En resultes d’esta xunta, toles téuniques pudieron codificase y presentase como un tou homoxeneu. La denomación d’esta homoxeneización marcial foi de primeres Vo Thuat (l’arte del combate de manes), siendo más tarde denomada Viet Vo Dao 越武道 , ello ye, "el camín vietnamita de les artes marciales ", siendo tamién posible la interpretación d’"el camín supremu de les artes marciales" darréu que viet 越, que deriva del nome "Vietnam", significa "supremo". La eficacia d’esti arte marcial dio a Vietnam una victoria renomada sobre los mongoles.
De la que’l Vietnam se dixebró en dellos estaos, creáronse estremaos estilos d’artes marciales. Cuando la rebelión de Tay Son (1771-1788), una guerra civil ente dellos estaos, desendolcáronse munchos conceutos marciales. La provincia de Binh Dinh, onde los rebeldes teníen les bases, ye inda güei un espaciu d’aconceyamientu ente artes marciales.
Ente 1858 y 1884 tuvo llugar la colonización francesa de Vietnam. Les artes marciales tornáronse daquella, pero siguieron desendolcándose en secretu.
El maestru Nguyen Loc nació’l 8 d’abril de 1912, en Huu Bang-Thach That, provincia de Son Tây, nel norte de Vietnam. Dende bien mozu dedicóse al estudiu del arte marcial y de la filosofía vietnamita.
Aconseyáu pol so maestru viaxó per tol país p’atropar los conocimientos de tolos maestros y los escritos marciales, asoleyando munchos documentos inoraos.
En 1938, dempués de llargu tiempu dedicáu al estudiu y al entrenamientu, el maestru Nguyen Loc entamó la codificación y estructuración de les téuniques del Vovinam (abreviatura de Vo Viet Nam, arte marcial vietnamita). Creó’l movimientu del Vovinam colos sos discípulos, ufriendo al pueblu vietnamita l’accesu a les téuniques y a los finxos filosóficos antiguos.
En 1939, el maestru presentó oficialmente’l Vovinam con una demostración nel gran teatru d’Hanoi. Dende esi día’l Vovinam ensamó per tol país, como un gran movimientu d’educación marcial.
El 4 d'abril de 1960 morrió’l maestru Nguyen Loc en Saigón.
En febreru de 1964 creóse’l Conseyu de los Maestros. El maestru Le Sang foi escoyíu como Maestru Patriarca, y el maestru Tran Huy Phong foi nomáu Direutor Téunicu. Establecióse un plan de desarrollu aprobáu polos miembros de la xunta xeneral.
Dos años dempués el Vovinam Viet Vo Dao entró nel programa d’educación nacional.
En 1966, el maestru Tran Huy Phong creó’l centru Hoa Lu en Saigón. Nesti gran centro formáronse grandes maestros, qu’anguaño son cabezaleros del movimientu del Vovinam Viet Vo Dao en tol mundu.
De 1986 a 1990 el maestru Tran Huy Pong llevó la responsabilidá cimera del Vovinam Viet Vo Dao como Patriarca. En 1990 arrenunció pa dedicase namái a la investigación téunica y espiritual.
El 13 d'avientu de 1997 morrió’l maestru Tran Huy Pong en Saigón. Arrodiáu per tolos sos alumnos, dexó de cabezaleru al maestru Tran Nguyen Dao, al que dexó tamién toles sos obres escrites y llibros antiguos.
El Vovinam ensamó primero pa Francia, la metrópolis que colonizó Vietnam nel sieglu XIX. En Francia hai güei un bon piñu d’escueles. Dempués l’espardimientu aportó a los Estaos Xuníos per aciu de los maestros que fuxeron de la unificación del Vietnam en manes comunistes en 1975. D’estos dos biltos ensamó per dayures.
El Vovinam Viet Vo Dao ye un arte marcial percompletu qu’inclúi una gran variedá de téuniques:
Pie/puñu
La mayor parte del programa compónse de téuniques de puños (Don tay), pataes (Da), cantos de la mano, coldazos (Cho), rodiyazos (Goi), barríos, bloqueos, ataques (Chien luoc), contrataques, defensa personal, llaves, valtos…
Tixeres (Don chan)
Una de les particularidaes del Vovinam Viet Vo Dao ye la tixera, que consiste n’atacar a un o a más adversarios enganchándolos o cutiéndolos coles piernes. Hai nel programa 21 tixeres, que son téuniques tan espectaculares como eficaces. Apriéndense pasu ente pasu, (entámase per tixeres a les piernes y va subiéndose a poco y a poco según avanza’l programa).
Llucha (Vat)
La llucha ye un conxuntu de téuniques prauticaes a nivel altu nel Vovinam Viet Vo Dao. Hai 3 Song Luyen de Llucha qu’agrupen 28 téuniques.
Armes (Vu khi)
Nel programa téunicu hai 15 armes, ente les que destaquen el palu (Con), la espada (Kiem) y l’alabarda (Dai Dao). Hai tamién defenses contra fusil, contra pistola y contra machete.
Téuniques especiales
Ente 1938 y 1964 nun hubo un uniforme oficial. En 1964, el primer Conseyu de Maestros xuntóse pa codificar el Vovinam. Adoptóse’l color azul como color oficial pa la vistimienta del Vovinam Viet Vo Dao. Un desendolcu dixebráu de la "Federación de Viet Vo Dao" de 1973 a 1990 optó pol color negru.
Los maestros de Vovinam xuntáronse nel veranu de 1990. Esta xunta tenía la finalidá de crear una organización estructurada pal Vovinam Viet Vo Dao fuera del Vietnam. Una de les decisiones foi que la vistimienta del Vovinam Viet Vo Dao tenía que volver ser azul per dayures.
Los adultos entamen con un cintu azul claro, el mesmu color de la vistimienta. Desa son "Vo Sinh", estudiantes aspirantes. Na vieya escuela del Vovinam tenía dos tires azul marino enantes d’algamar el cintu azul marino ensembre. Pero recién, delles escueles de Vovinam cambiaron baxo la dirección del maestru Le Sang y nun lleven esi cintu azul claro con una o dos tires.
Dempués del azul claro vien el cintu azul escuro. El prauticante ye entós un "Mon Sinh", un estudiante.
Colos siguientes 3 esámenes añádense tires marielles al cintu azul. A la tercer tira mariella sígue-y el cintu mariellu. L’estudiante algamó’l nivel d’instructor.
N’otres artes marciales esti cintu ye negru. Poro, un estudiante de Vovinam que lleve un cintu mariellu ta autorizáu pa llevar un cintu negru. Esto fai más fácil la comparanza con otres artes marciales, por exemplu n’exhibiciones públiques. Una persona que lleve un cintu mariellu con una o más tires ta considerada un instructor.
Dempués de muncha xera, van añadiéndose hasta 3 tires encarnaes al cintu mariellu. Esto correspuende respeutivamente al 1er, 2u y 3er Dang (Dan).
L’esame que sigue a la tercer tira encarnada ye l’esame pa maestru. Si se pasa con ésitu da’l derechu de llevar un cintu encarnáu con un borde mariellu tou alredor.
[Image:white vovinam 16x16.png|left]] Blancu, que ye’l color del infinitu, de los güesos, el símbolu de la fondura d’espíritu. El cintu blancu representa al maestru que peralgamó la maestría del Vovinam Viet Vo Dao. A tolo llargo del cintu blancu, unes fines tires azules, marielles y encarnaes simbolicen tamién la totalidá del Vovinam Viet Vo Dao. Ye’l cintu reserváu pal “Patriarca”.
Con cada cambéu de color del cintu cambia tamién el color de la placa del nome. Los estudiantes de cintu azul principien con un testu mariellu sobre placa azul. Col cintu mariellu la placa del Nome cambia a testu encarnáu sobre fondu mariellu. El cintu encarnáu va con una placa de nome encarnada col testu en mariellu. El patriarca lleva una placa de nome blanca col testu encarnáu; ésta lleva tamién fines llinies n’azul, mariellu y encarnáu nos bordes cimeru y baxeru.
Supermarine Spitfire
El Supermarine Spitfire (lliteralmente "cuspe fueu" n'asturianu) ye un avión de caza usáu pola RAF y munchos países aliaos na Segunda Guerra Mundial. Foi producíu en mayor númberu qu'otros aviones británicos y foi '’únicu caza aliáu en produción mientres tola guerra.
Producíu por Supermarine, el Spitfire foi diseñáu por R.J. Mitchell, que siguió meyorándolu hasta la so muerte en 1937. El Spitfire prestó serviciu mientres tola la II GM en tolos teatros de guerra, y en delles variantes. Na Batalla d'Inglaterra (1940), demostró la so efectividá en combate, abatiendo la mayoría de caces alemanes, mientres el Hawker Hurricane, más pesáu y resistente, abatía bombarderos. El so primer esnalíu foi'l 5 de marzu de 1936, fabricárense 20.000 aviones en más de 40 versiones ente 1938 y 1948 y retiróse na RAF en 1952.
El prototipu del Spitfire, conocíu como F37/34 o Supermarine 300, voló por primer vegada'l 5 de marzu de 1936 na fábrica de Eastleigh, cabu Southampton. No cabero desi añu apareyóse-y un armamentu d'ocho ametralladores y entamaren les pruebes operacionales. Enantes, en xunu, el Ministeriu del Aire británicu ya asinare un contratu con Supermarine Aviation para mercar 310 aviones.
El primer Spitfire de serie esnaló casi dos años dempués, el 11 de mayu de 1938, un añu más sero de lo contao. Diba aviáu cola nueva versión del motor Merlin, que-y daba una velocidá de 470 milles/hora, cuando'l prototipu esnalare a un máximu de 380. Esto punxo de manifestu un problema que tenía'l Spitfire y que sedría iguáu alantrón: les superficies de control yeren de revestimientu textil, y a velocidades perriba de les 400 milles/hora inchábense y facíen l'avión práuticamente ingobernable.
El 12 de xunetu de 1938 entamóse construyír cabu Birmingham, la fábrica onde se produciríen los Spitfire. N'agostu llegaríen los primeros aviones a unidaes operatives, en concreto a los Escuadrones 19 y 66 de la RAF fincaos nel aeródromu de Duxford. Esos dos escuadrones tendríen tolos sos aparatos a lo cabero d'esi añu.
Demientres los primeros meses de serviciu faeríense modificaciones nel Spitfire Mk I. Emprimeres cambióse la héliz de dos naspes de madera de pasu fixu por otra de tres naspes de doble pasu; pasóse dusar gasolina de 87 octanos a usar la de 100, qu'enantaba la potencia del motor Merlín casi 300 caballos, algamando los 1.310 apareyándo-y un sobrecompresor; y tolos aviones foren aviaos con radio y con blindaxe delantre y tres del pilotu.
El Spitfire entamó a combatir yá nel aniciu de la guerra, ainda que les incursiones de la Luftwaffe na Gran Bretaña foren escases hasta la batalla d'Inglaterra, metanes 1940. Comprobóse entós que yera preciso revisar l'armamentu qu'aviaba l'avión. Les ocho ametralladores del Mk I yeren demasiao llixeres, y munchos bombarderos alemanes conseguíen regresar a les sos bases con decenes de buracos de bala. Los Bf 109 alemanes namás aviaben tres armes, pero yeren más pesaes y concentraben más los disparos que les del Spitfire, que les llevaba distribuyíes nes esnales.
El fechu de que les armes tuvieren distirbuyíes d'esta miente tamién afectaba al comportamientu del avión. Cuando sumía la so munición, la distribución del pesu del Spitfire cambiaba, modificando'l comportamientu nel esnalíu del avión. Facíase entós preciso pasar a los cañones, pero los intentos d'instalalos nes esnales fallaren, y estes tuvieren que se rediseñar. El nuevu armamentu probóse por primer vegada en xunetu de 1939.
Seyes meses dempués entamaría combate'l primer Spitfire aviáu con cañones atacando a un bombarderu Heinkel He 111. La so arma d'estribor allancóse tres del primer disparu, pero la de babor funcionó dafechu y algamó al avión alemán, que sedría rematáu poles ametralladores d'un Hurricane.
Calteres de la primer versión: Mk I
Caza monoplaza, el spitfire tenía una llongura de 9.12 metros e un altor de 3.48 con un pesu lluezu de 2.313 kg. El motor yera un Rolls-Royce Merlin 45 de 1.470 CV de potencia. Algamaba los 605 km/h y tenía una autonomía d'esnalíu de 760 km, podía llegar a un altor de 11.300 m.
Hawker Hurricane
El Hawker Hurricane foi un caza británicu usáu mientres la Segunda Guerra Mundial. Esnaló por primer vegada el 6 de payares de 1935 y entamó nel so serviciu, como Hurricane MK I, n'avientu de 1937. Foi'l primer caza monoplanu d'esnala baxa y con tren retráctil de la RAF y llevó'l pesu de les operaciones de caza hasta l'añu 1941, en qu'apeció'l Supermarine Spitfire.
El Hurricane foi fundamental pal rearme británicu ante la inminente Segunda Guerra Mundial y punxo al Reinu Xuníu en condiciones de poder enfrentar el conflitu dende l'aire. Aínda que foi abondo clisáu pol Spitfire, el Hurricane fízose famosu mientres la Batalla d'Inglaterra, onde algamó sobre'l 60% de les vitories aérees de la RAF, y sirvió nos principales escenarios de la guerra.
El so diseñu orixinal foi modificáu apaeciendo delles versiones que dieren como resultáu una serie d'aviones con distintes funciones como caces interceptores, cazabombarderos o aviones de sofitu prósimu. Les versiones navales, conocíes como Sea Hurricane, foren modificaciones para ser a operar dende buques de guerra. Dellos foren camudaos pa ser llanzaos dende catapulta como escolta de convois y foren conocíos como "Hurricats". Llegaren a fabricase más de 14.000 apareyos hasta lo cabero de 1944, incluyíos unos 1.200 Sea Hurricane y al rodiu de 1.400 fabricaos en Canadá pola empresa Canadian Car and Foundry baxo llicencia.
• Tipu: monoplaza de caza Hawker Hurricane MK I.
• Envergadura ente esnales: 12,19 m.
• Llongura: 9,55 m.
• Planta motriz: motor llineal Rolls-Royce Merlin II.
• Pesu másimu nel despegue: 2.829 kg.
• Velocidá másima: 308 milles/hora a 10.000 pies.
• Algame operacional 525 milles.
Xicu Monteserín
Xicu Xabel Monteserín Rodríguez, ñació en Xixón nel 1960. La so familia ye orixinaria de Grandas de Salime y Pezós. Casáu y con dos fíes, ye abogáu y asesor fiscal; aniciando estudios d'economía que nun llegó a finar. Dende mozu participó activamente na vida social, política y cultural asturiana, ocupando estremaos cargos directivos de delles organizaciones. Como poeta ocasional tien espulizaos dellos trabayos, sobre too na revista Lletres Asturianes y en volume "Nuna Caxa d'Àgates" d'Ediciones Asturianes. Ye autor asinamesmo d'otros llibros empobinaos al públicu más xoven, ansí con "Un ermitañu de nome Merlín" y "¿Xugamos a les cosadielles?"foi ganador por dos vegaes del premiu Llectures pa Rapazos, de l'Academia de la Llingua Asturiana; ye igualmente autor d de llibros como "Dellos xuegos infantiles asturianos", o "Florín el pescador de ballenes".
Empobinó na década de los ochenta la revista "Astor", siendo codireutor de la revista "Orbayando, revista asturiana d'información xeneral" 
Ye miembru, ente otres asociaones, de Xuristes pol Asturianu y la Xunta Pola Defensa la Llingua Asturiana, siendo un activu militante a favor de la normalización social del asturianu y del so reconocimientu oficial
Na so páxina web xicumonteserin.com amuésase más información.
Los 100 llibros del sieglu según Le Monde
Los 100 llibros del sieglu --> son una valoración de los libros pensados como los cien mejores del siglo XX, producida en la primavera del año 1999 por un sondeo realizado por la empresa francesa Fnac y el diario parisino "Le Monde".
De una lista preliminar de 200 títulos creada por librerías y periodistas votaron 17.000 franceses por responder a la pregunta, "¿Cuáles libros se han quedado en su memoria?" (« Quels livres sont restés dans votre mémoire ? »).
La lista de títulos aclamados mezcla grandes novelas con poesía y teatro, además de la tira cómica. Las primeras cincuenta obras en la lista eran la tema de un ensayo por Frédéric Beigbeder, "Último inventario enantes de liquidación", donde señaló sobre todo su carácter francocéntrico.
Eau Claire (Wisconsin)
Eau Claire ye una ciudá del estáu de Wisconsin, nos Estaos Xuníos. 
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2000 diz que Eau Claire tenía 61.704 habitantes.
El Che de Cabaños
José García González (Cabaños, Llangréu, 18 d'agostu de 1943), conocíu con "El Che de Cabaños" ye un cantante asturianu de tonada.
El Che de Cabaños entamó a cantar nos chigres formó parte del Coru San Andrés de L'Entregu y como ye habitual nos cantadores de tonada participó en bien de concursos, ganando nel añu 1994 el "Ciudá d'Uviéu". Tien grabaes en discu una buena riestra de cantares ("A la Pipiona", "Soi pastor", "A la salida del Sella", "Arrea, carreteru", ...) y nel añu 2004 cola Sociedá Fonográfica Asturiana editó'l CD tituláu "Cuatro ases de la toná", xunto con Jorge Tuya, Ismael Tomás Montes y José Manuel Collado. Nel añu 2010 participó nel CD d'homenaxe a Xuacu'l de Sama.
En 2005 El Che de Cabaños incluyóse na llista de les diez voces del añu nel Memorial Silvino Argüelles.
D'ente les sos munches actuaciones destaquen les que fizo, xunto con Héctor Braga, nel añu 2012, per Marruecos, concretamente nes localidaes de Fez, Marrakech y Casablanca
Taijutsu
Taijutsu (体術, "arte del cuerpu" or "téunica del cuerpu"), trescritu a veces Taijitsu o Tai-Jutsu, ye un tipu d’arte marcial d’orixe xaponés. En principiu ye una antigua denomación xenérica de los métodos de combate a mano vacía, conocíos allá una vegada como "Koshi no Mawari" y de los que va surdir el conceutu de Jujutsu (arte de la suavidá). Antaño’l Taijutsu, neto que’l Jujutsu, taben davezu asociaos, o veníen del "Yawara". Sicasí usáronse al efeutu denomaciones pervariaes nos distintos periodos históricos de Xapón, estremaes según les rexones xeográfiques y los diferentes heriedes. Caúna d’estes denomaciones refierse a llixeres diferencies arreyaes a carauterístiques téuniques qu’implicaben la utilización de tol cuerpu o de solo una parte. Atópense asina nes distintes tradiciones nomes como: Hakuda, Jujutsu, Kenpo, Torite, Koppo, Goho, Kogusoku, Yawara Jutsu, Koshi no Mawari, Yoroi Kumiuchi, Kumiuchi, Shubaku, Tode, o Kowami.
Nel Taijutsu les téuniques estrémense bramente en dos grandes grupos:
Estos dos grupos principales complétense y rellaciónense ente ellos per aciu d’amesta-yos un elementu téunicu complementariu: el "Taihenjutsu".
Anguaño hai delles versiones de Taijutsu, a vegaes con bien poco que ver ente elles:
Minot (Dakota del Norte)
Minot (['maɪ.nɑt]) ye una ciudá del estáu de Dakota del Norte nos Estaos Xuníos.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2000 diz que Minot tenía habitantes.
Palaciu de Ron
El Palaciu de Ron, anguaño palaciu de Monteserín, llevantáu pola familia de Ron, qu'algamó gran poder y sonadía nel ocidente d'Asturies, ye un gran edificiu formáu por cuatro ales en torno a un patiu central, asitiáu nel centro del pueblu de Pezós. Una de les fachaes flanquéase por torres cuadraes (la trasera).
El patiu ta arrodiáu de columnes toscanes, que sofiten un corredor de madera acristaláu, al que s'abren les habitaciones. La capiella ye esterna, con una pequeña espadaña. Dientro de la casa hai una talla de la Virxe de la Llárima del sieglu XII.
A pocos Km de Pezós ta'l pueblu de Ron, nel conceyu de Samartín d'Ozcos. 
El palaciu ye una casona solariega propia de los sieglos XVII y XVIII que foi d'Álvaro Díaz, gobernador d'Asturies baxo'l reináu de Fernandu VII. En 1909 fízose una reforma, llegando a alterase la fachada orixinal. Momentu al que corresponde la fachada principal, encadarmada en dos pisos separtaos por imposta, con ventanes nel baxu y balcones volaos, con antepechu de rexería, nel pisu superior. La puerta, nel centro, ye d'arcu escarzanu.
Vale tudo
Vale tudo (“Val too”, ello ye, “ensin regles”) ye una espresión brasileña usada a respeutive d’alcuentros de combate ensin armes a contautu plenu, con un númberu menguáu de regles, que llegó a ser popular en Brasil a lo llargo del sieglu XX. Dellos especialistes consideren al Vale tudo un deporte de combate.
Como términu propiu de los combates de feria, la espresión "vale tudo" popularizóse nes atraiciones circenses nos años 1920. Exemplos d’estes amarraces descríbense nel "Japanese-American Courier" del 4 d’ochobre de 1928:
"Un reportaxe de Sao Paulo afita que’l Jiu Jitsu ye realmente un arte y que nuna interesante exhibición na tienda llateral del gran circu un bahianu de monstruoses dimensiones atopó’l so propiu waterloo nes manes d’un lluchador xaponés pequeñucu. El negru yera espertu en Capoeira, un antiguu estilu suramericanu de llucha, pero después de poner pámpana arriba al xaponés y tentar de patialu na cabeza… el pequeñu oriental, usando una llave de Jiu Jitsu, valtó al bahianu, y dempués d’una curtia llucha acabó sentáu sobre’l marcu de silenciu del descomanáu oponente."
Sicasí esti términu circense nun entró nel vezu popular hasta 1959-1960, cuando s’emplegó pa describir les amarraces estilu contra estilu que presentaba un espectáculu televisivu de Río de Janeiro llamáu "Heróis do Ringue" ("Héroes del Ring"). Ente los promotores y presentadores del “show” había miembros de la familia Gracie, y tolos participantes yeren prauticantes llexitimaos de los respeutivos estilos. Una nueche João Alberto Barreto (qu’años dempués había ser árbitru del UFC 1) competía contra un home de la Luta Livre. Barreto trabó al so oponente con una llave de brazu. L’home refugó dase y, poro, Barreto frayó-y el brazu. Pola mor d’ello, esti show foi llueu sustituyíu por otru, Telecatch, que presentaba torneos más teatrales. Ente los héroes de Telecatch taba l’italianu Ted Boy Marino.
De 1960 n’adelantre, el Vale tudo quedó como una subcultura clandestina, onde la mayor parte de los combates teníen llugar en dojos d’artes marciales o en pequeños ximnasios. Esta subcultura del Vale-tudo asitiábase principalmente en Río de Janeiro, pero tamién se celebraben munchos combates na rexón norteña, asina como na rexón sureña y nel estáu de Bahía, onde predomina la Capoeira. En Río de Janeiro la escena taba dominada sobre too pola intensa rivalidá ente’l Jiu-jitsu brasileñu y la Luta Livre, mientres que nes otres rexones los combates presentaben más artes marciales distintes compitiendo nos alcuentros.
Rorion Gracie, de la famosa familia Gracie, emigró a los Estaos Xuníos y introduxo’l Vale tudo nun nuevu mercáu al fundar l’UFC (Ultimate Fighting Championship) en 1993. L’ésitu pergrande del UFC provocó un españíu del Vale tudo per dayures, sobre too en Xapón, asina como un remanecimientu y un xorrecimientu de la popularidá nel mesmu Brasil. Esto resultó na creación de dos entamos de Vale tudo: la WVC (World Valetudo Championship) y la IVC (International Valetudo Championship), que destacaron nos años 1990 y foron tamién televisaos en “pay-per-view” y pola televisión brasileña.
La base d’entrambos entamos, qu’afalaron les carreres de munches estrelles actuales de les MMA, taba na capital financiera brasileña de São Paulo. Pero desque l’estáu de São Paulo torgó que los combates de Vale tudo algamaren l’estatus de deporte aceutáu, dambos entamos cayeron en sucu baxeru y nun promueven un combate dende’l 2002. De magar nuevos entamos refugaron les regles del Vale tudo en favor de les más segures de les artes marciales mestes, qu’algamaren la reconocencia deportiva nos Estaos Xuníos, el Vale tudo tornó al efeutu a los sos raigaños clandestinos. Inda hai alcuentros de Vale tudo a esgaya per tou Brasil. Por mor de la naturaleza violenta y sangrina de los combates de Vale tudo, estos alcuentros clandestinos provoquen de xemes en cuando alderiques nos medios de comunicación.
Hai críticos qu’opinen que los alcuentros de Vale tudo teníen qu’adoptar les regles muncho más segures de les artes marciales mestes, que se desendolcaron y algamaron la reconocencia deportiva nos Estaos Xuníos d'América. Los acérrimes del Vale tudo, pela cueta, alderiquen que l’estilu reconocíu d’artes marciales mestes desendolcáu nos Estaos Xuníos ye anguaño diferente enforma del verdaderu Vale tudo, que, poro, tien que ser tratáu como un deporte estremáu dafechu, lo mesmo que’l Kick-boxing por exemplu, reconocíu nos Estaos Xuníos por mor de les sos regles más segures, ye consideráu diferente del Muay Thai.
Un lluchador de Vale tudo tien que ser amañosu tanto nel intercambiu de golpes como na llucha cuerpu a cuerpu en pie y na llucha en tierra. Poro, los prauticantes d’esta disciplina usen pa les distintes distancies (de puñu/pierna, cuerpu a cuerpu, en suelu) téuniques de munchos estilos estremaos, ente los que destaquen el Jiu-jitsu brasileñu, el Muay Thai, el Sambo, el Yudu, el Boxéu y la Llucha.
Na mayoría de los reglamentos úsense guantes llixeros (4 onces) que permiten cutir con rixu en cata’l KO y qu’otramiente dexen los deos llibres pa facilitar l’agarre, amás de proteición dental y xenital. Los combates pueden ganase por KO o KO téunicu (l’árbitru apara’l combate cuando ún de los lluchadores nun se defende o nun ye a facelo con xacíu) o por sumisión, ello ye, por abandonu, dando dos o tres palmaes en suelu, nel propiu cuerpu o nel del oponente, xeneralmente cuando ún sufre una llave de brazu, de pierna o un estrangulamientu, anque tamién suel dase l’abandonu por golpes recibíos tando en suelu. Tórguense los cabezazos, y los golpes na nuca, gargüelu o xenitales, arriendes de cualesquier téunica “puerca” como morder o meter los deos nos güeyos.
El Vale tudo n’España confúndese coles MMA y úsase abenayá esta última denomación. Ente los sos representantes de nomadía, y que cunten con trayeutoria internacional, tán Manu García, Oriol Gaset, Juan Manuel Suárez, Antonio Tello, Francisco Martínez Díaz (antiguu campeón del mundu de boxéu amatéur), Daniel Tabera, Fabricio Werdum (nacíu en Brasil) y David Aranda. A nivel estatal celébrense va tiempu torneos como’l “KO Arena”, que foi’l primeru n’organizase y que yá lleva siete ediciones; el “Hombres de Honor” (tamién conocíu como “Shooto Spain”), el “Warrior´s Island” (Gran Canaria) y l’”Almogavers” (Barcelona).
N’Asturies los biltos del Vale tudo llantólos Manu García Nieto, lluchador uvieín nacíu en 1972, que llama al so sistema particular “Total Grappling”. Dende mediaos de los años 1990 esti lluchador vien participando n’estremaos alcuentros nacionales e internacionales de Vale tudo y artes marciales mestes, como’l KO Arena ente los primeros y l’International Best Fighter o l’Absolute Fighting Championships ente los segundos. Nos postreros diez años Manu García tuvo tamién formando nuevos lluchadores en diferentes ximnasios d’Uviéu y per mediu de cursos per toa España.
Boston
Boston ye la capital y ciudá más poblada de Massachusetts, y una de les ciudaes más antigües de los Estaos Xuníos. Al tratase de la ciudá más poblada de Nueva Inglaterra, Boston ye considerada'l centro económicu y cultural de la rexón y ye referida n'ocasiones como la "Capital de Nueva Inglaterra" de manera non oficial. En 2008 la ciudá contaba con una población de 645.169 habitantes. Boston ye, tamién, el centro neurálxicu `'un área metropolitana considerablemente grande denominada Gran Boston, con una población de 4,5 millones d'habitantes, la décima mayor área metropolitana de la nación. El Gran Boston, como rexón a la que se desplacen multitú de trabayadores, incluye siete condaos de Massachusetts, tou Rhode Island y partes de New Hampshire; colo que suma un total de 7,5 millones d'habitantes, polo que esta Área Estadística Combinada ye la quinta de los Estaos Xuníos por población.
En 1630, los colonos puritanos llegaos d'Inglaterra fundaron la ciudá na península de Shawmut. A finales del sieglu XVIII, Boston foi'l llugar oonde ocurrieron varios eventos importantes demientres la Revolución estaunidense, como la Masacre de Boston y el Motín del té. Varies batalles nos entamos de la Revolución, tales como la Batalla de Bunker Hill y el Sitiu de Boston, ocurrieron dientro de la ciudá y n'árees de la redolada. A través de la recuperación de terrenos y anexiones municipales, Boston espardióse más allá de la península. 
Depués de la independencia de los Estaos Xuníos llogróse que Boston se convirtiera nun importante puertu marítimu y centro manufactureru, y la so rica historia agora atrae a 16,3 millones de visitantes al añu. La ciudá foi sé de varies primicies, incluida la primera escuela pública d'Estaos Xuníos, la Escuela Llatina de Boston (1635) y la primera universidá, Harvard College (1636), na vecina Cambridge. Boston foi tamién el llar de la primera rede de metro nos Estaos Xuníos.
Luta livre
Luta livre ye una espresión portuguesa que significa llucha llibre. Úsase dacuando nesti sen xenéricu, pero en Brasil refierse davezu a la “luta livre esportiva”, una variante de llucha popular ente los prauticantes d’artes marciales mestes. Xunto col Jiu-jitsu brasileñu ye una de les disciplines de base más usaes nos combates de MMA polos lluchadores brasileños y por otros foranos pero formaos naquel país.
Brasil ye’l llar d’esti sistema de llucha, más propiamente conocíu como “luta livre esportiva”, qu’anició na primer metá del sieglu XX en Río de Janeiro. El fundador d’esti sistema de llucha foi Euclydes Hatem (Tatu), ún de los más grandes lluchadores brasileños de tolos tiempos, que foi quien a derrotar a George Gracie nos años 1940. La práutica de la Luta Livre siempre tuvo centrada na "llucha en suelu" ensin kimono, distancia enforma eficaz nel contestu del Vale tudo y decisiva nes peligroses cais brasileñes. Nos años 1970 la Luta livre tuvo muncha influyencia d’espertos como Roberto Leitão, profesor universitariu d’inxeniería mecánica con muncha esperiencia nel yudu ensin kimono y na llucha. Por mor de la so flacura y de la so estatura baxa, Leitão tuvo que desendolcar un estilu mui téunicu pa superar a los contrarios; esta particularidá fai más eficaz el sistema de la Luta livre, inclusive contra oponentes más pesaos y fuertes. D’esti estilu surdieron grandes campeones de les MMA, de la llucha de sumisión y del Vale tudo, ente los que s’atopen Euclides Perreria, Marco Ruas, Alexandre França Nogueira y Alexandre Ferreira. La téunica desendolcada por Tatu y por Leitão tresmitióse a les siguientes xeneraciones y espardióse per distintos países lloñe del Brasil. Asina y too nel so país d’orixe los ximnasios onde se prautica esta disciplina tán mui solicitaos por prauticantes de tol mundu non sólo pola eficacia de munchos de los sos lluchadores nos torneos de combate a plenu contautu, sinón tamién pola so semeyanza col “catch wrestling” (llucha llibre tradicional, d’aniciu británicu) y el “shoot wrestling” (llucha profesional d’aniciu xaponés), a pesar de desendolcase cuasi dafechu de forma independiente a talos estilos.
La Luta livre ye un sistema eclécticu de llucha, qu’amiesta téuniques de golpiar con puños y piernes (nes modalidaes conocíes como Luta Livre Vale Tudo y Luta Livre T36) a otres propies de la llucha y del Yudu en cata de la sumisión (mañes que provoquen l’abandonu, les úniques válides na modalidá de sumisión o Luta Livre Esportiva). Ensin embargu los lluchadores nun lleven “judogi” o kimono, sinón un pantaloncín de llucha, colo que la manera de facer les mañes nun pue tener el sofitu de la vistimienta nin pa valtar nin pa inmovilizar. Tienden a predominar les téuniques de llucha en suelu, sobre too les llaves a les articulaciones de los brazos y de les piernes y los estrangulamientos. La modalidá Luta Livre T36 ta empobinada a la defensa personal real, y va entrando por ello nos programes d’entrenamientu de dellos cuerpos policiales y militares.
Green Bay (Wisconsin)
Green Bay ye una ciudá del estáu de Wisconsin, nos Estaos Xuníos.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2008 diz que Green Bay tenía 101.025 habitantes.
Domingo Pérez de Barcia
Domingo Pérez de Barcia (Vilarmarcio, Pezós, 1649; Méxicu, 3 de payares de 1713), foi un relixosu y escritor asturianu, fíu de Domingo Pérez de Barcia, rexidor en Pezós, y Catalina Álvarez de Monteserín.
Siendo neñu so padre y so madre enviáronlu a Cádiz, onde pasó seis años. A los dieciséis años coló pa les Indies y entró de colexal de San Xuan de la Puebla, onde estudió Gramática y Filosofía. Más sero, l'obispu Diego Osorio de Escobar ordénalu de menores y a los veinticinco años gradúase en Filosofía na Universidá de México, onde tamién estudió Lleis.
En 1680 foi ordenáu presbíteru. El 25 d'abril de 1683 fundó'l Recoyimientu Voluntariu de Muyeres de San Miguel de Bethelem, na ciudá de México.
Perteneció a la Congregación del Oratoriu de San Felipe Neri ("Congregatio Oratorii Sancti Philippi Nerii") y algamó cierta sonadía como prosista y poeta.
El P. Julián Gutiérrez de Dávila, de la Congregación San Felipe Neri, asoleyó en México, la "Vida de Domingo Pérez de Barcia", na que destaca les sos virtúes piadoses y recueye una seleición del so llabor lliterariu.
P. Julián Gutiérrez de Dávila, "Vida y virtudes del siervo de Dios, el venerable padre D. Domingo Pérez de Barcia presbytero secular, fundador de la casa y voluntario recogimiento, nombrado San Miguel de Bethelem, en la ciudad de Mexico"
Kalaripayat
El Kalaripayat (lliteralmente “exercitamientu nel ximnasiu”) ye un arte marcial dravídicu del estáu indiu de Kerala, quiciabes ún de los sistemes más antiguos que güei esisten. Prautícase en Kerala y nes fasteres vecines de Tamil Nadu y Karnataka, asina como nel nordeste de Sri Lanka y ente la comunidá malaya de Malasia. De primeres prauticárenlu los “nairs”, la castra marcial de Kerala, y tamién delles otres castres como los “nadars” (castra noble de Tamil Nadu), los “ezhavas” (castra militar dravídica) y los musulmanes.
Magar que les lleendes atribúin la creación del kalaripayat a los dioses del panteón hindú, créyese que’l so aniciu verdaderu ta ente los sieglos XI y XII d.C. L’arte taba daquella esperdigáu pelos “kalari”, que sirvíen de centros activos de deprendimientu enantes de que s’introduxera’l sistema educativu modernu. Estes instituciones, qu’inda esisten, yeren escueles onde los estudiantes podíen aconceyar y algamar conocencia en diferentes materies, dende les matemátiques a la llingua, l’astronomía o delles artes teatrales. Les artes marciales enseñábense nel "payattu kalari", o escuela de llucha. 
Nos sieglos XI y XII Kerala taba dixebrada en pequeños principaos que se facíen la guerra ente ellos a base de combates singulares. Nestes amarraces individuales, o "ankam", lluchaben los “chekavar” (especie de gladiadores) nun “ankathattu”, una plataforma llevantada temporalmente, d’ente 1,25 y 1,80 m d’altor. El derechu y el deber de prauticar artes marciales al serviciu del soberanu d’un distritu taben venceyaos sobre too a les castres de los “nairs” y los “ezhavas”. Los “lohar” del norte de Kerala yeren guerreros budistes que prauticaben kalaripayat.
Los escritos d’historiadores del periodu colonial tempranu como Varthema, Logan y Whiteway amuesen que’l kalaripayat yera enforma popular y taba bien estendíu ente cuasi tol pueblu de Kerala resalvando xéneru, castra y llinies comunitaries. Dizse que col tiempu llegó a ser tan importante como la llectura y la escritura. En delles families nobles les rapacines tamién recibíen entrenamientu básicu hasta la pubertá. Sábese tamién, gracies a les balaes "vadakkan pattukal", que polo menos unes cuantes muyeres de chevakar notables siguieron prauticando y algamaron un grau altu d’espertes. La más famosa foi la llexendaria Unniarcha, del folclor de Kerala, maestra del “urumi” o espada flexible.
La noticia más temprana que se tuvo del kalaripayat n’Occidente diola l’esplorador portugués Duarte Barbosa (aprox. 1518):
A la mayor parte d’estos guerreros únvienlos, cuando tienen siete años, a escueles onde-yos deprienden munches formes d’axilidá y de maña; ellí depriénden-yos a danzar y a xirar y a voltiase sobre’l suelu, a dar blincos bien curiosos y otros de delles clases, y esto apriéndenlo dos veces al día mientres son guah.es, y lleguen a ser tan elásticos y flexibles que faen retorcigañase los sos cuerpos contra natura; y cuando yá dominen esto dafechu, enséñenlos a manexase col arma que más-yos preste, a dalgunos con arcos y fleches, a otros con piértigues pa convertilos en llanceros, pero a la mayoría con espaes y rodeles, que ye lo que más usen, y siempre tán prauticando esti tipu d’esgrima. A los maestros que los enseñen llámenlos Panikars.
El kalaripayat entró nun periodu de decadencia cuando los guerreros nair perdieron contra los británicos per aciu de la introducción de les armes de fueu, y especialmente dempués del plenu establecimientu del gobiernu colonial británicu nel sieglu XIX. Los británicos acabaron torgando’l kalaripayat y el vezu nair de llevar espaes en visu a prevenir rebeliones y sentimientos anticoloniales. Daquella munches artes marciales de la India teníen que prauticase en secreto y davezu quedaron arrequexaes n’árees rurales. 
El remanecimientu del interés públicu haza’l kalaripayat entamó nos años 1920 en Tellicherry, como parte d’una vagamar de redescubrimientu de les artes tradicionales pel sur de la India, y afalóse nos años 1970 col surdimientu del interés mundial poles artes marciales. De poco p’acá fixéronse esfuercios pa popularizar tovía más l’arte, presentándolu nel cine indiu e internacional, en películes como ”Indian” (1996), “Asoka” (2001), “The Myth” (2005), “La Última Lexón” (2007), y tamién en series xaponeses d’anime/manga, como “Kenichi: The Mightiest Disciple”.
El kalaripayat inclúi golpes, pataes, agarres, formes prefixaes, armes y métodos terapéuticos. Les variantes rexonales clasifíquense acordies cola posición xeográfica de Kerala: el "vadakkan" o estilu norteñu de los malayos, el "thekkan" o estilu sureñu de los tamiles, y l’estilu central de Kerala interior. El kalaripayat norteñu básase nel principiu de la téunica dura, mientres que’l sureñu sigue principalmente’l de les téuniques suaves, inclusive anque dambos sistemes empleguen conceutos internos y esternos.
Parte del combate coreografiáu del kalaripayat pue aplicase pa la danza y los danzantes kathakali (drama clásicu indiu) que saben artes marciales tienen sonadía de ser abondo meyores que los otros. Dalgunes escueles tradicionales de danza de la India tovía incorporen el kalaripayat como parte del so réxime d’exercicios.
El kalaripayat prautícase xeneralmente nel "kalari", una sala davezu de terrén, de 14 por 7 m. Carauterízase por posiciones mui baxes con nomes d’animales, asina como por numberosos saltos mui altos. Nos estilos norteñu y sureñu enséñase inda una decena d’armes, de les dieciocho que yeren tradicionales. Según la tradición llocal, faen falta munchos años pa dominar una sola arma.
Na práutica del kalaripayat tiénense en cuenta cuatro niveles: 
Polo tanto’l prauticante de nivel cimeru conoz un conxuntu de puntos vitales que pue usar pa mancar al contrariu, pero tien que dominar tamién l’aviesu d’esti poder, ello ye saber usalu pa sanar. Esto fai que los "guru" de kalaripayat sían davezu tamién médicos ayurvédicos, terapeutes qu’aprovechen un refileru de masaxes kalari pa sanar a los sos pacientes.
Pierre Gemayel
Pierre Gemayel foi un políticu [[El Líbanu|libanés}}, fundador del Partíu Kataeb (Falanxe Libanesa), parlamentariu y pá de Bashir Gemayel y Amine Gemayel que fueron presidentes del Líbanu.
Pierre Gemayel nació'l [[6 de payares]] de [[1905]] na ciudá de Mansourah, n'Exiptu. Depués vivió en pueblu de Bikfaya, en Líbanu, población onde la so familia xugara un papel bien importante dende 1540. Yera fíu d'Amine Bashir Gemayel, conocíu col alcuñu d'Abu Alí. Esti home xunto col so tíu viérense obligaos a marchar a Exiptu depués de ser condergaos a morrer en 1914 por refugar la dominación otomana.
Pierre yera cristianu maronita, estudió colos xesuites y fizo la carrera de farmacoloxía na Facultá de Melicina en Beirut participando nos Xuegos Olímpicos de 1936. Ye nesi mesmu añu cuando funda'l Partíu Kataeb (Falanxes Libaneses) xunto con Georges Naqqache, Charles Helou, Nassif Chafic o Franjieh Hamid.
Enantes y depués de la independencia del Líbanu la influencia política del Kataeb yera llimitada. Nun foi hasta la Guerra Civil de 1958 cuando Pierre Gemayel surde como un importante cabezaleru de los movimientos cristianos libaneses. Refugó una conspiración de los movimientos Nasseristes y de los panarabistes nacionalistes qu'intentaron derrocar el gobiernu del presidente Camille Chamoun sofitanto tamién la presencia de tropes estranxeres de calter pacíficu y d'intermediación nel conflictu d'orixe americanu en Líbanu.
Por mor de la guerra, Pierre Gemayel foi nomáu ministru nun gobiernu de xunidá. En 1960 foi elexíu diputáu na Asamblea Nacional pola circunscripción de Beirut.
Lluchó escomanadamente escontra les intenciones colonialistes de Francia y Siria sobro'l so territoriu. Refugó la presencia d'exiliaos palestinos que fuxíen de la guerra del 68. Pesie a la so refuga los palestinos consiguieron instalar delles bases opracionales nel sur del Líbanu dende onde s'atacaba y bombardeaba'l norte d'Israel.
Nos primeros momentos de la Guerra Civil de 1975 Pierre Gemayel defiende la invasión y la presencia siria en territoriu libanés magar que depués refugó la so presencia por considerar que yera de calter colonial. Decide entos axuntase con dellos grupos cristianos como los de Camille Chamoun, Charles Malik y Saqr Etienne pa lluchar escontra la presencia siria.
[[Categoría:Políticos d'El Líbanu]]
Franjo Tuđman
Franjo Tuđman: 14 de mayu de 1922 - 10 d'avientu de 1999. Historiador y políticu croata foi'l primer presidente de Croacia.
Na so mocedá lluchó durante la Segunda Guerra Mundial como miembru de los partisanos yugoslavos algamando'l grau de xeneral nel exércitu. Depués de la carrera militar trabayó como historiador tiempu enforma. Entamó la so trayeutoria p
olítica en 1989 cuando fundó la Xunión Demócrata Croata.
Ganó les primeres eleiciones multipartidistes depués del comunismu y por mor d'ello convirtióse en pre
sidente. Al añu siguiente proclamó la independencia de Croacia.
Franjo Tuđman nació en Veliko Trgovišće, una aldea na rexón de Hrvatsko Zagorje nel norte de Croacia. Nun se sabe mui bien cualu ye l'orixe del apellíu Tuđman. Delles fontes asítienlu n'Hungría magar qu'otros apuesten pola procedencia xermánica. El so pá yera dueñu d'una taberna y foi miembru del Partíu Campesinu Croata.
Con 7 años la so ma muerre nel partu del so quintu fíu. Tiempu depués el so pá casaríase con Olga Milažara. Franjo Tuđman yera un xoven bien relixosu na so mocedá collaborando na so parroquia llocal. Estudió primaria nel so pueblu de nacencia ente'l 15 de setiembre de 1929 y el 30 de xunu de 1933 amosando ser un escelente estudiante. Entamó la escuela secundaria con 8 años pero tuvo que dexalo por mor de la cris económica qu'afeutó'l país naquella dómina.
Pali que pali Franjo Tuđman foi averándose a posicionamientos de calter comunista. El 5 de payares detiénenlu durante unes manifestaciones que cellebraben l'aniciu de la Revolución d'Ochobre en Rusia. 
El 10 d'Abril de 1941, cuando Slavko Kvaternik proclamó dende la radio la creación d'un estáu independiente croata, Tuđman entamó a espublizar periódicos na clandestinidá col so collaciu Vlado Stopar. Foi llueu reclutáu polos partisanos yugoslavos nos entamos de 1942.
En 1957 escribió "Rat protiv rata" (Guerra escontra guerra) onde describe les táutiques militares partisanes. En 1961 Tuđman dexa l'exércitu y el so serviciu activu al mesmu pa fundar el "institut za historiju radnickoga prokreta Hrvatske" (Institutu pala historia de los trabayaores del Movimientu Croata) que dirixirá hasta 1967.
Esi añu escribirá una "Declaración sobro la llingua lliteraria croata" de calter separatista del serbocroata oficial. Depués escribirá "Velike ideje i mali narodi" (Grandes idees y pequeñes naciones) onde cuestiona la teoría de la nacionalidá oficial yugoslava.
Participará en 1971 na "Primavera croata" y foi esi mesmu añu condergáu a morrer acusáu de separatismu y de sofitar a grupos d'Ustaches pero gracies a la so antigua amistá con Tito la pena ye conmutada por cárcel. Saldrá en 1981 de prisión pero al poco d'ello sedrá otra vuelta condergáu a prisión por amenorgar el xenocidiu Ustacha ante dellos periodistes estranxeros na presentación del so llibru "Bespuća povijesne z biljnosti" (La verdá histórica ensin caminos).
Les sos postures nacionaliegues y secesionistes lleváronlu a la presidencia de Croacia y a la independencia del país. Refugó hábilmente al Exércitu Yugoslavu (JNA) en Croacia, naquela dómina per superior n'armes, cola amestadura d'armisticios y la defensa del territoriu del país.
Tuđman organizó y armó al Exércitu Croata (HV), preparando pa 1995 les operaciones Bljesak y Oluja, coles que recuperó la integridá territorial del país. Foi investigáu por "Crímenes escontra la humanidá" pol "Tribunal Penal Internacional" acusáu de llimpieza étnica escontra la población serbia de la rexón croata de la Krajina.
Morrió d'un cáncanu en 1999.
Los Güevos Pintos
Los Güevos Pintos ye una fiesta que se fai na llocalidá asturiana de La Pola Siero, nel conceyu de Siero.
La fiesta faise'l martes de Pascua. Lo más representativo d'ella ye la esposición, venta y regalu de güevos pintaos artesanalmente, con dibuxos de figures y escenes típiques acompañaos de frases o símbolos en colores vivos y variaos. A esti componente añádese la gastronomía y el folclor: sidra, espiches, cantares, dances, festival del folclor, verbenes y otres actividaes a lo llargo de varios díes. Nel día grande ye tradicional vistir el traxe del país. Foi declarada d'Interés Turísticu Nacional en 1968.
Pintar güevos ye una tradición presente en munchos países, poro, los investigadores faen comparances ente la versión de La Pola y la d'otros llugares rastrexando l'orixe de la fiesta. Lo cierto ye que nun hai documentos, pero la teoría más afitada fala de la llegada de trabayadores del centru y oriente d'Europa pa trabayar na minería del carbón, yá que Siero foi de los primeros conceyos onde s'atopó'l mineral.
Antigüamente los güevos teñíense con sarriu la cocina, los llamaos "güevos prietos", y pintábense con anilines. Güei úsense óleos o acuareles.
TPH Club
Tú Puedes Hacerlo o TPH (Tú Pues Facelo o TPF), foi un programa de televisión infantil de Televisión Española tresmitíu dende'l 13 de setiembre de 1999 fasta la so camudancia pol programa "Los Lunnis" en setiembre de 2003. El programa foi criáu y dirixiu per Antoni D'Ocon. Criador de series de gran ésitu como Los Fruittis, Delfy y Sylvan.
El programa, tresmitiu peles mañanas y tamién al meudía per "La 2", Y los fines de semana peLa 1 (antiguamente denomada "La Primera"), taba dientro d'un programa infantil de delles hores qu'inclui delles series de dibuxos animaos dientro del so horariu popular n'España.
El programa taba en competencia direuta coLos Simpson n'Antena 3 de Llunes a Vienres y con otros programes infantiles como Megatrix los fines de semana, faciendo que la so audiencia baxase. En 2003 el programa ye camudáu pol espaciu "Los Lunnis" orientáu a neños de preescolar y primaria, siendo anguaño un ésitu de mases. 
El programa foi camudáu po"Los Lunnis" poe Gonzalo Ferrari, d'esborrar de la parrilla de la programación cualesquier programa que fore aceutáu o criado na época del so antecesor nel cargu, Pio Cabanillas. Los perxudicaos por esi tipu de decisiones, como siempres, los espectadores.
Supereñe
Supereñe ye un personax de dibuxos animaos en 3D qu'apaeció nel programa TPH Club de Televisíon Española ya llueu cola final del programa ya la so camudancia pol programa tamién infantil Los Lunnis, trespasose pal Canal Supereñe nel que ta anguaño ya que tresmite per internet y televisión per cable.
Supereñe según cunta, ye un super héroe d'andar per casa cola so particularidá de defender los drechos y virtues la lletra ñ (eñe) ya la cultura española per tolos llaos u viaxaba.
Supereñe nun tenía enemigos daveres dalos pero elli diba ya lluchava escontra daquellos que desprestixaven la lletra eñe o facien un mal emplegu d'ella.
La tribu les enes que prohibien la ñ (eñe)
Otru "enemigu" que Supereñe tenía yeren les pirañes que siempres mordia-y el deu.
Supereñe visti una capa bermeya ya nel cientru del so cuperpu lleva un triángulu mariellu que dientro dél tien la lletra ñ (eñe). Nun tién nin pantalones nin nada, solo la capa y una especie de vistiu enteru blancu d'u lleva esi escudu.
SupereÑe TV 
Dionisio Fierros
Dionisio Fierros Álvarez (Vaḷḷouta, Cuideiru, 5 de mayu de 1827- Madrid, 24 de xunu de 1894) foi un pintor asturianu.
Nacíu n'ambiente rural, treslládase a Madrid a la edá de 14 años pa aprender l'oficiu de xastre, qu'abandona pa ser domésticu na casa del Marqués de San Adrián, poseedor d'una gran colección de pintura, que Dionisio copia dafurto. Descubierta la so afición, la muyer de José María de Magallón, l'aristócrata al que sirve, regala-y los preseos de pintura y el marqués conviértese nel so protector, hasta'l puntu de que lu introduz nel taller del gran artista d'aquel tiempu, José de Madrazo, onde trabaya hasta 1884.
Nesta fecha abandona esti taller pa entrar nel del fíu de José, Federico de Madrazo, muncho meyor pintor que so padre, qu'acaba de regresar de Roma, y que yera sólo dos años mayor que'l so alumnu. Fierros completa la so formación asistiendo a les clases de l'Academia de San Fernando y al Muséu del Prado, onde estudia a los grandes maestros y copia a Velázquez.
La so presentación en público fízola nel añu 1858, nuna esposición entamada en Santiago de Compostela, na que presenta ocho obres (cinco retratos y tres composiciones) y recibiendo una medalla d'honor.
En 1885 Fierros dexa Madrid y treslládase a Galicia, dispuestu a trunfar como pintor, y dedícase al retratu d'encargu, xéneru nel que destacará con personalidá, ente realista y romántica. Permanez trés años en Galicia y pinta incansablemente retratos, paisaxes y escenes de xéneru, cola tipoloxía popular del país.
Participa na Esposición Nacional de Belles Artes de 1860 y gana una de les primeres medalles col so cuadru «Romería en las cercanías de Santiago», que prestixará en Madrid el xéneru costumista, tan cultiváu na so dómina. Viaxa a París y regresa a España pa siguir les sos correríes de pintoresquismu, que lu lleven a Salamanca, onde tamién dexa numberosos testimonios de la tipoloxía popular. Vuelve a presentase a la Nacional de Belles Artes en 1866, con un cuadru de tema históricu, tan popular nesi tiempu, y algama la medalla d'oro. Esti mesmu añu ye nomáu caballeru de la Orde de Carlos III, una de les máximes distinciones del Estáu español.
Hacia finales de la década de los setenta torna a Asturies y fai un encargu del Rei Alfonsu XII pa El Escorial, «El éxtasis de Santa Teresa», al tiempu que sigue la so pintura de xéneru y de retratos, protexiu pola familia Herrero, de banqueros, a cuyu fundador fai un retratu de cuerpu presente, unu de los exemplos más raros de tola pintura española.
N'Asturies existen obres de Dionisio Fierros nel Muséu Casa Natal de Xovellanos (Xixón), Muséu de Belles Artes d'Uviéu o la coleción Caxastur.
Obres del autor pertenecientes a la Colección Caixanova
Juan Martínez Abades
Juan Martínez Abades (Xixón, 7 de marzu de 1862 - Madrid, 19 de xineru de 1920) foi un pintor y músicu asturianu.
Cursa los sos estudios nel Institutu Xovellanos y dende l'entamu manifiéstanse nél unes grandes cualidaes pal dibuxo y pa la música, questudia col maestru Passutti. Ingresa en 1880 na Escuela Superior de Pintura, Escultura y Grabáu, y al mesmu tiempu, asiste al estudiu del escultor José Grajera, que lu adoctrina nel estudiu de les formas clásiques. En 1881 oposita a beca pola Diputación d'Asturies, y pese a algamar el númberu uno, nieguen-yla en beneficiu d'un recomendáu. En 1884 preséntase a la Esposición Nacional de Belles Artes con un cuadru de grandes dimensiones, "La muerte de Mesalina", que ye aponderáu pola crítica. En 1886 pasa les vacaciones en Xixón y ye a partir d'entós cuando entama la so preferencia por un xéneru bien concretu, la marina, pa la que-y sirve d'inspiración el muelle local, y na que sería una de les primeres figures d'España. No tocante a la dársena xixonesa, Martínez Abades recueye l'aspectu que tenía al pasar de ser un puertu pesqueru y comercial a concentrar un importante movimientu de carbón, con terminales de los ferrocarriles de Llangréu y del Norte 
Los éxitos iniciales anímenlu a participar en toles esposiciones s'entamen, máxime depués d'algamar un premiu na clase de Collorío de la Escuela de Pintura, Escultura y Grabáu. La so próxima meta ye Italia, con visites a Roma, Venecia, Nápoles, Xénova, Milán y Florencia, nes que tien ocasión de depurar el so arte y estudiar el ricu folklore italianu. Frutu d'esa esperiencia son los cuadros qu'envía a la Nacional de 1890: "Agües de Xixón" y "El viáticu a bordo"; el segundu, algama una segunda medalla y en 1891, ofrezse al públicu na Esposición Internacional de Belles Artes que s'entama en Berlín. Nesi mesmu añu pasa a residir definitivamente en Madrid, pasando a illustrar munches páxines de Blanco y Negro, a partir de 1893. La so sonadía diba n'aumento y munches de les sos obres figuren en colecciones de L'Habana, Buenos Aires, Bilbao, Barcelona, San Sebastián, Madrid y Méxicu, a la vez que'l so espíritu viaxeru lu impulsa a recorrer una buena parte d'España, con preferencia de les zones llitorales. El Muséu de Belles Artes d'Uviéu o el Muséu Casa Natal de Xovellanos de Xixón, tienen espuesta obra de Martínez Abades.
En 1901 conságrase definitivamente, al presentar a la Nacional una riestra d'ocho cuadros pol qu'algama la Primera Medalla y la Encomienda d'Isabel la Católica. Nel Madrid d'entamos de sieglu tien ocasión de tratar a les personalidaes más destacaes de la intelectualidá y, depués d'esponer en munches ocasiones y siempre con afalagos por parte de la crítica y el públicu, entama a simultanear la pintura cola composición de cantares folkloricos asturianos de tipu señardosu, como "Cabraliega", "La paxarina", "Duerme, neñina", "La pandereta" y otres munches, que-y sirivieron pa afrontar una nueva xera, la del cuplé, cola qu'algamaría importantes trunfos. "Mieres del Camín", estrenada nel Teatru Apolo, franció la marcha d'una llarga riestra d'éxitos, de los que dellos seríen universales, como: "¡Ladrón...!", "Amor de muñecos", "Agua que no has de beber", "Flor de té", "Mimosa", "Malantraña", etc.
Nel añu 1913, na sala Iturrioz de Madrid, entamóse una gran esposición antolóxica de la so obra, siendo nuevamente reconocíu pola crítica y el públicu 
Thaing
Thaing ye una pallabra birmana que dende mediaos del sieglu XX designa les artes marciales de Myanmar. 
Les artes de combate de Birmania anicien hai más de 4.500 años. Descienden, per una parte, de téuniques de guerra escoyíes na so espresión primitiva nel mesmu campu batalla, resultáu d’una llarga evolución histórica y de les que se caltienen les regles y los principios d’entrenamientu. Per otra parte, ye frutu de la reflexón de los monxos énte la necesidá de defendese y formase físicamente, métodos utilitarios que se convertieron pasu ente pasu n’artes marciales rituales. 
Dende un puntu de vista étnicu, el Thaing debe la so bayura téunica a les tribus esperdigaes peles xungles mestes, como los Nungs y los Rawangs, que tienen al xabaril como animal veneráu; los Nagas, adoradores de monu negru, del tigre y del xabaril; los Marus, adoradores del tigre; los Was y el so cultu pol venáu; los Karens (Kayins), que veneren el búfalu; los Shans, que les sos téuniques de combate tán influyíes poles práutiques chines. Caúna d’estes tribus desendolcó’l so propiu métodu de combate, calcáu davezu del comportamientu animal. Atópense numberosos exemplos nel “trabayu a mano vacía” (bando) y nel “remanamientu d’armes” (banshay). Son téuniques realistes, cencielles y eficaces qu’empobinen a práutiques lúdiques, como la llucha birmana (naban) codificada nel sieglu IX, y el célebre boxéu birmanu (lethwei), reguláu nel sieglu XI.
Xunto coles práutiques de les distintes etnies, los monxos birmanos desendolcaron métodos basaos nos conceutos de defensa personal y de non violencia. Nelles amuésense fuertes valores humanos y sociales, como’l respetu polos demás, l’equilibriu personal, y l’harmonía col próximu y col mediu ambiente.
Ente los monxos del sieglu III el términu "thaing" significaba “autodisciplina”, “autodesarrollu” y “autorrealización”. Nel sieglu XII significaba “defensa personal” y “autoproteición”. Nel sieglu XX s’alcuerda la noción de “sistema de defensa personal”.
Les distintes práutiques del "Thaing" pueden esplicase por un modelu de cuatro exes. Na exa vertical, l’estilu altu y l’estilu baxu. Na exa horizontal: el sistema duru y el sistema suave:
El Thaing promovíu polos monxos desendolcó dempués de dos milenios l’estilu altu.
Anguaño’l Thaing ye un “sistema marcial” y non un “arte marcial”. Ello ye, un complexu marcial qu’atropa estremaes práutiques marciales orixinaries de Birmania con o ensin armes. Conozse más davezu cola denomación xenérica de “bando”. N’efeutu, el prauticante de Thaing aborda’l trabayu a mano vacía (bando), la llucha cuerpu a cuerpu (naban), el remanamientu d’armes (banshay), el puxilatu (lethwei), les formes internes (minzin: téuniques enerxétiques y de desarrollu mental), el sistema del monxu (pongyi thaing), el yoga birmanu (bando-yoga: desarrollu corporal), l’atención al espíritu y l’atención al cuerpu (masaxes y tratamientos con plantes). 
Güei día’l términu "thaing" ta venceyáu a numberoses corrientes de práutica en Myanmar, d’ehí que lu llamen “Sistema Thaing”. Asina, atópense en Myanmar mui bien d’escueles con práutiques estremaes y específiques, lo que constitúi la bayura del Thaing. Atopamos: 
Nos Estaos Xuníos l’estilu más prauticáu ye l'Hanthawaddy-thaing, qu’atropa les práutiques identificaes dempués de la Segunda Guerra Mundial por un grupu d’espertos interesaos nel caltenimientu de les artes de combate del país. El cabezaleru yera Ba Than, daquella Direutor de Deportes del Ministeriu d’Educación. Ún de los embaxadores d’esta corriente pal occidente ye Maung Gyi, exiliáu a los Estaos Uníos dende 1959, que desendolcó una aproximación más occidentalizada del Bando Thaing. El Thaing introdúxolu en Francia, Suiza y España’l maestru americanu Jonathan Collins dende mediaos de los años 1980. Pero yá dende los años 1970 se desendolcara n’Inglaterra per aciu de Sayagyi U Hla Win, qu’actualmente ye’l responsable téunicu pa Europa nomáu pola Asociación de Thaing de Myanmar. Ye tamién ún de los grandes maestros de la comisión téunica mundial nel sen de l’Asociación Internacional de Thaing Bando, que ye la única estructura internacional reconocida pal desarrollu de les artes marciales y de los deportes de combate polos maestros de Myanmar (antigua Birmania). La federación internacional (International Bando Association, I.B.A) creóse a principios de los años 1960. La IBA presentáronla en Myanmar en 1997 Jon Collins y Jesús Vázquez Rivera. Nel 2009 convertióse na International Thaing Bando Association (I.T.B.A.), col español Jesús Vázquez Rivera como presidente y col francés Jean-Roger Callière como vicepresidente.
José Ramón Zaragoza
José Ramón Zaragoza Fernández (Cangues d'Onís, 16 de marzu de 1874 - Alpedrete, Madrid, 29 de xunetu de 1949) foi un pintor asturianu.
Estudió na escuela d'artes y oficios d'Uviéu, y con dieciocho años participó na Esposición Nacional de 1892 con un cuadru tituláu "Costums de la ribera". Na Esposición Nacional de 1897 llogró una mención honorífica col cuadru "La llección". Esi mesmu añu, pensionáu pola Diputación d'Asturies, ingresó na Escuela de San Fernando, na que foi discípulu de Menéndez Pidal. Nes Esposiciones Nacionales de 1901 y 1906 algama sendes segundes medalles colos cuadros "El neñu enfermu", inspiráu nun poema n'asturianu de Xosé Caveda y Nava, y "Orfeo nos infiernos".
Pensionáu pol Estáu, mediante oposición, vive en Roma de 1904 a 1910. Pinta en París y en Londres y viaxa por Holanda, Alemaña y la Bretaña francesa. D'esa escursión traerá cuatro retratos que presentó na Esposición Nacional de 1915. Na mesma ganó una primera medalla col "Retratu de Mr. Th. S.". Acudió tamién a la Esposición Nacional de 1920, na que presentó dos retratos: el d'una señora y el de Pío Baroja, y otru llenzu tituláu "Güeyos azules".
Na so citada xira pel estranxero ya algamara, en 1913, una segunda medalla na Esposición Universal de Múnich, y en 1914 una mención honorífica nel Salón de París. Na Rexonal de Belles Artes celebrada n'Uviéu, en 1916, espuso varios retratos de señores y unu de "Tipos bretones" y, en 1919, en xunión de Medina y Menéndez Pidal, contribuyó a xuntar na Casa Masaveu treinta llenzos de paisaxes, retratos y composiciones qu'impresionaron al públicu uvieín.
En 1923 realizó en Madrid una esposición personal nel Muséu d'Arte Modernu, na que presentó veintiocho cuadros. En 1925 ganó'l concursu pa pintar tres plafones con destín al nuevu edificiu del Círculu de Belles Artes. En 1928 foi nomáu, por oposición, profesor de la Escuela d'Artes y Oficios de Madrid, y en 1930, por concursu ente ex-pensionaos de Roma, profesor de les enseñances de pintura, na Escuela de San Fernando. Elexíu académicu de númberu de la Real de Belles Artes el 5 de xineru de 1948, nun llegó a tomar posesión.
Ente otros homenaxes, l'Institutu Xovellanos de Xixón fizo, en setiembre de 1976, una esposición na so acordanza, lo mesmo que'l Círculu de Belles Artes de Madrid, n'abril de 1977. El Muséu de Belles Artes d'Asturies posee "Madreñeros", "El neñu enfermu" y "Retratu de Luz Ojeda".
Bando
El Bando ye un estilu defensivu de thaing centráu en téuniques basaes na imitación d’animales. Los primeros significaos de la pallabra yeren autodisciplina, autodesarrollu y automeyoramientu. Más tarde vieno significar autoproteición o defensa personal. A vegaes úsase equivocadamente Bando como un términu xenéricu a respeutive toles artes marciales birmanes, pero en realidá ye un únicu sistema.
Los anicios d’esti arte qu’anguaño llamamos “bando” son más bien escuros y imprecisos. Los documentos escritos o falten o quedaron atapaos nos monesterios del norte de Myanmar (Birmania).
Se pue, sicasí, argumentar que la rellación ente’l bando y los templos locales ye cuasimente tan antigua como’l mesmu bando. Cuando’l Budismu que venía de la India foi importáu pola etnia de los Pyus, fundáronse munchos templos nes ciudaes y a la vera los pueblos. Nel so sen vivía una comunidá de monxos, la mayoría soldaos, altos funcionarios, miembros de la nobleza, en fin y en pos eruditos qu’algamaren l’éxitu na vida civil. Los nativos dexáben-yos los fíos pa qu’estudiaren una bona riestra de disciplines. El templu concentraba la vida social, yera’l llugar au la xente s’axuntaba, au rezaba y au se facíen munches fiestes y celebraciones. Tamién yera un llugar de puxu artísticu, non solamente a respeutive l’arte relixosu, sinón tamién por tola bayura de disciplines artístiques y, poro, poles artes de defensa y d’educación física.
Debióse quiciabes a los monxos y a la so conocencia nel ámbitu de la estratexa militar que los rapazos y los homes adultos estudiaren l’arte del combate. Nesti contestu, el bando cubrió les funciones d’exerciciu físicu, de defensa personal, d’entretenimientu y de promoción social.
Hasta l’añu 1000 aproximao, el país sufrió la influyencia de la India, sobre too per aciu del budismu, y de los contactos culturales cola civilización china. Nel reináu d’Anawratha (1044-1077), anque los preceutos relixosos torgaben la danza, les acrobacies y otros tipos d’actividaes físiques, los monxos enseñaron dafurto les téuniques de llucha. Nun ambiente llaicu piños d’estudiantes deprendieron l’arte del combate, xunto col trabayu respiratoriu y la meditación.
La primera denomación dada polos monxos a un sistema de defensa personal y d’educación física foi thaing. Esti sistema de combate púnxose ensin dulda a prueba nel campu batalla –nuna dómina onde la llucha d’home a home yera la norma-, y na vida civil col envís de poner la comunidá al abeyu de los lladrones. Desendolcóse de xuru sobre la mayor parte de la península indochina, onde tovía güei pueden identificase munchos deportes de combate y artes marciales orixinales. Baxo’l clima d’inestabilidá política que carauterizaba les rellaciones ente los estremaos reinos de la rexón (los exércitos del reinu de Siam y de los distintos imperios birmanos nunca dexaron d’esfronase del sieglu XVI al XVIII), les artes marciales desendolcáronse al empar en caún de los reinos y cada clan inspirábase nes téuniques del contrariu pa les compensar y incorporar al so propiu estilu de llucha. La validez d’esta hipótesis ye cierta pola mor de que, xunto coles estremaes formes actuales del bando, siguen prauticándose en munchos países del sureste d’Asia artes de combate mui aproximaes téunicamente, pero con anicios que llexítimamente pueden arreyase a los del Thaing.
Enantes de la invasión británica coesistíen sistemes estremaos de combate. Correspondíen a los principales grupos étnicos y comunidaes del país: los bamars (birmanos), chins, zomis, chinos, indios, kachins (jingpos), karens (kayins), mons (talaings) y shans. Cada sistema posiaba una constitución marcial propia, utilizando o’l términu “bando” o’l de “thaing” pa tola so práutica, incluyendo métodos con y ensin armes.
Cola llegada de los británicos el thaing prauticábase dafurto, y cuando la rebelión de Saya San en 1930 la so práutica esporpolló de manera nel Estáu Shan, nel distritu de Thaton, en Twante y nel distritu de Bago. En 1933, nel sen de l’asociación deportiva militar ("Military Athletic Club") de Maymyo, l’entrenamientu yera perduru y realista enforma. Nos años 1930, Ba Thwin y Ba Yin yeren los cabezaleros del thaing.
En 1942, cuando la ocupación xaponesa, el thaing organizóse a nivel nacional, y los profesores ("Sayas") foron acreditaos. Dos años dempués, la Lliga de la Mocedá del Sureste d’Asia, cola fuercia de los sos 20.000 miembros, esparde esti arte perantiguu. Los xaponeses afalaron y aidaron a esti desendolcu participando en competiciones organizaes por Pye Thein, Saya Pwa y munchos otros maestros conocíos.
Dempués de la Segunda Guerra Mundial y cola independencia del país, el Thaing despegó otra vuelta. Les primeres competiciones tuvieron llugar en 1948, y les de 1953 yá cuenten con más de 100 participantes. Entós creóse la federación de Thaing confederación se creó con Chit Than, alumnu de Pye Thein, como secretariu xeneral. Los otros maestros de nomadía de la época son Khin Maung y Daw Khin Myint Myint.
El Bando foi introducíu en Francia, en Suiza y n’España pol maestru americanu Jonathan Collins. Pero yá se desendolcaba dende los años 1970 n’Inglaterra gracies a Sayagyi U Hla Win, que ye actualmente’l responsable téunicu pa Europa. Tamién ye esti últimu ún de los grandes maestros de la comisión téunica mundial nel sen de l’Asociación Internacional de Thaing Bando, única estructura internacional reconocida pal desendolcu de les artes marciales y de los deportes de combate polos maestros de Myanmar (antigua Birmania). 
A primeros de los años 1960 creóse la federación internacional (International Bando Association, I.B.A). La IBA foi presentada en Myanmar en 1997 por Jon Collins y Jesús Vázquez Rivera. Nel 2009 convertióse na International Thaing Bando Association (I.T.B.A.). El so presidente ye l’español Jesús Vázquez Rivera, y el so vicepresidente ye’l francés Jean-Roger Callière.
Pueblos primitivos estremaos llegaron a conclusiones paecíes sobre lo básico: inventaron formes d’animales observando les engarraes de distintos animales, la naturaleza y el propiu cuerpu. 
El conceutu animal ye la “marca de fábrica” del thaing. El segundu principiu de preparación del guerreru birmanu ye’l siguiente: “Observar la naturaleza (y sobre too’l comportamientu animal pa inspirase)”. Los antiguos supieron observar la naturaleza pa escoyer lo que-yos paecía útil ente les estratexes desendolcaes polos animales. Val pensar que’l comportamientu animal respuende a lóxiques d’eficacia a respeutive la proteición de sigo y de los sos conxéneres. El thaing emplega y valora estos comportamientos “a lo animal” que son la so verdadera “marca de fábrica”.
El bando ye la utilización del comportamientu animal non solamente a nivel xestual o téunicu, sinón sobre too esplotando comportamientos estratéxicos propios de los animales: soluciones defensives, amedranar al atacante y tentar de convencelu (desfile y danza previa), maniobres del atacante (engaños y trampes) y falcatrúes de toa triba. Estos comportamientos estremaos y particulares d’un animal a otru dexen ver formes estremaes d’acometer la llucha, y sobre too da a caún el so propiu estilu. Por exemplu, la llucha sobre una pierna pal que ye del estilu del águila, la llucha cerca’l suelu pal estilu de la pantera, etc.
Como asocede cola mayoría de les artes marciales d’Asia, toles escueles de Bando arranquen cola enseñanza de les posiciones y pasos básicos. Esta primera estaya de deprendimientu dura dellos meses, y a vegaes sigue años enteros, dependiendo del instructor o del estilu. Na segunda estaya del entrenamientu apriéndese una retafila de téuniques de bloquéu y parada. Pal bando ye más importante la defensa que l’ataque, en visu a que los estudiantes sían quien a protexese a si mesmos si lo precisen. La tercera estaya inclúi’l deprendimientu de téuniques d’ataque. La mayoría de les téuniques del bando depriéndense per aciu de formes o “aka”, que pueden executase en solitariu o en pareya. La estaya final de maestría inclúi la participación en torneos, que dacuando finen en muertes. 
Les formes y téuniques nel bando básense en movimientos d’animales, quiciabes pola influyencia d’estilos d’animales d’India y de China. Estes rutines inclúin el bracu, el toru, la cobra, el lleopardu (o pantera), el monu, la pitón, l’escorpión, el tigre y la víbora. Los movimientos de cada patrón carauterícense pol animal qu’imiten. D’esta miente, la forma de pitón inclúi movimientos d’estrumir, estrangular y apertar; la forma del tigre implica usar les garres y resgar; la forma de víbora céntrase na flexibilidá, mientres que la forma del venáu desarrolla una mente sollerte. Hai maestros qu’enseñen l’estilu de la pantera negra como una combinación de toles otres formes d’animales.
El bando xeneralmente dexa la iniciativa al oponente y enfótase muncho en maniobres de contrataque. Cuando un prauticante de bando ye atacáu, lo primero recula y de secute entama’l contrataque. El “bando del estilu mediu” ye aliellu y sensitivu. Una y bones caltrió l’amenaza ye posible responder con una contra acionada, y asina destrúise tamién l’arma del oponente. Si por casu resulten rotos la mano o pie del contrariu, la engarrada fina dafechu. Los prauticantes de bando apunten xeneralmente al cuerpu, pero la cabeza, costazu, coldu, rodiya y pie úsense toos ellos pa propósitos ofensivos.
Kely Méndez Riestra
Kely Méndez Riestra (Uviéu, 11 d'abril de 1960; 9 d'avientu de 2013) foi una pintora y grabadora asturiana, con un estilu que se pue definir como espresionismu astractu.
Kely cursó estudios de Filosofía y Lletres na Universidá d'Uviéu, entamando nel mundu de la pintura xunto a César Pola, Alejandro Mieres y Humberto García del Villar, ampliando más sero la so formación con cursos específicos de grabáu. 
La so primer esposición individual tuvo llugar en Llangréu, en 1985, y en 1986,n'Uviéu. Depués d'un paréntesis de diez años, volvió a presentase de nuevo ante'l públicu na galería Benedet de la capital asturiana, en 1996, con un ensamu d'obres que baxo'l títulu "Nel camino", mostraben un planeamientu nuevu na manera de concebir el llinguaxe espresivu, qu'en nada recordaba la pintura cola que se diera a conocer. El protagonismu espresivo teníalu la materia, mientres el xestu y el signu se manifestaben con gran economía de medios. 
Nesta mesma llinia de trabayu, presentó al añu siguiente "Un hombre desmemoriado", na galería L.A. de Xixón, si bien se facía patente una depuración formal qu'estremaba el sentíu constructivu. 
Nel añu 2000 espuso na galería Vértice, d'Uviéu, tornando a la so pasión orixinal, a la pintura n'estáu puru. Con tres collores básicos: negru, blancu y colloráu, resalta la enerxía que'l espresionismu astractu llogró introducir na pintura contemporánea, combinando la rotundidá de la aición como toma de postura, non mediatizada pola razón. 
Kely fizo esposiciones en munches galeríes españoles y n'otres ciudaes europees, como París, Bruxeles o Lisboa y participa habitualmente na feria ARCO.
Ricardo Mojardín
Ricardo Mojardín (Boal, 1956) ye un pintor, grabador y autor d'instalaciones asturianu. 
Mojardín fizo esposiciones individuales nuna buena riestra de ciudaes españoles n'Asturies, Madrid, Bilbao, Barcelona, Teruel, Lugo, Marbella, La Coruñay Girona asina como nel estranxero, Pau y Tarbes (Francia) y Quitu (Ecuador) participando en feries d'arte y esposiciones colectives n'Europa, América del Sur, Estaos Xuníos, Canadá y Xapón. Recibió numberosos premios de pintura y grabao, ente otros el Premiu de Pintura de la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies y el Premiu Nacional de Grabáu del Muséu del Grabáu Español Contemporaneu. La so obra ta presente en diversos museos y instituciones públiques y privaes d'Europa, América y Xapón.
Aunque nació en Boal, treslladóse cola familia a vivir a Les Vegues (Corvera) y nel institutu foi alumnu d'otru pintor asturianu, Vicente Santarúa que descubrió en Ricardo les sos cualidaes artístiques. Posteriormente pasaría pola Escuela d'Artes y Oficios d'Avilés.
Previamente a dedicase a l'actividá artística, Ricardo Mojardín trabayó d'aprendiz n'Ensidesa onde entró con dieciséis años.
Dende finales de los años 90, recurriendo a una audaz y irónica xeneralización de los códigos estéticos, les pintures, grabaos yinstalaciones de Ricardo Mojardín muévense nun suxerente y personal triángulu d'interrellaciones llendáu pola historia del arte, el ser humanu y el restu de los animales. A pesar d'ello, son siempre estos últimos los que tienen el papel protagonista, nunes ocasiones por ser los destinatarios casi esclusivos de les obres espuestes ("Autorretratos na cuadra", 1992; "Durero en La Mesa", 1998; "Una Historia del Arte pa vaques", 2002; "Arqueoloxía pa cascoxos", 2002, etc.) y n'otres por ser el modelu representáu nes mesmes ("Karmanimal-retratos", 2003; "Karmanimal-muuu", 2004, "Karmanimal-Acuarium", 2005; "Karmanimal-en El Prado", 2005/2006; o "Cave canem", 2007/08). En toes estes series Ricardo Mojardín dilí les fronteres ente humanidá y animalidá, entre lo racional y lo irracional, cuestiona mordazmente l'apropiación n'esclusiva poel "homo-sapiens" de conceptos como sensibilidá artística, cultura o espiritualidá, y invita a reflexonar sobre l'arrogancia y la prepotencia del ser humanu nes sos rellaciones tanto col propiu arte como colos demás seres vivos.
Emilia Pardo Bazán
Emilia Pardo Bazán naz el 16 de setiembre de 1851 en La Coruña, ciudá que siempre apaez nes sos noveles col nome de "Marineda". Fia única de don Xosé Pardo Bazán y Mosquera y de doña Amalia de la Rúa Figueroa y Somoza, recibe una educación esmerá.
  En 1881 publica Un viaje de novios, onde cunta les experiencies d’un viaxe a Francia, y esi branu, en Meirás, acaba San Franciscu de Asís, ya embarazá de la so segunda fia, Carmen. El prólogu d´ Un viaje de novios ye perimportante pa comprender lo que ye’ l naturalismu na obra d’Emilia Pardo Bazán, asina como la serie d’artículos que publica ente 1882 y 1883 col títulu de La cuestión palpitante.
Les obres más importantes son: 
Estilu Chen de tai chi chuan
L’Estilu Chen de tai chi chuan (陳式太極拳) ye’l más antiguu y el padre de los cinco estilos tradicionales de Tai Chi Chuan. Ye’l tercer estilu en cuantes a popularidá en tol mundu. L’estilu de la familia Chen carauterízase poles postures más baxes, polos sos “enduvellamientos de seda” ("chan si jin") y polos sos puxones esplosivos ("fa jin").
Les respuestes a la cuestión del aniciu del Tai Chi Chuan varien según los espertos, y dan llugar a alderiques d’escueles y estilos.
Sicasí, el fundador xeneralmente reconocíu sería Chen Wanting (1600-1680), perteneciente a la novena xeneración del llinax de Chen Bu. Vivió a mediaos del sieglu XVII na aldea de Chenjiagou (distritu de Wenxian, provincia de Henan, en China), onde s’atopen los primeros escatafinos históricos de la so esistencia n’anales escritos. Un orixe más míticu manga la so fundación al sieglu XII o al XV, al ermitañu taoísta Zhang Sangfen.
Otramiente considérase que l’estilu Chen ta nel orixe del estilu Yang. L’estilu Wu ye descendiente del Yang, y el Sun provién del Yang y del Chen.
Según los historiadores chinos, tanto téuniques de Kung fu] de delles escueles de la dómina, como téuniques terapéutiques (Tuna, trabayu respiratoriu, y Daoyin, arte de la llarga vida, con oríxenes históricos certificaos nel sieglu V), axuntaríense na creación del Tai Chi Chuan.
L’estilu Chen tradicional caltuvo de xuru un espíritu marcial más evidente que’l que pue atopase nos estilos derivaos d’él. Tien sobre too dos elementos distintivos: el “chansi jin” y el “fa jing”.
El chansi jin ye una forma particular d’usar la fuercia, a traviés de movimientos n’espiral. Dizse que la fuercia flui pel cuerpu como un filu de seda que s’enrolla y se desenrolla del capullu. En particular el chansi jin funciona con un efeutu de llátigu sobre cualesquier enerxía empobinada a la so escontra, que camuda per aciu de la circularidá la direición del puxu recibíu del oponente. Col envís de facese con esti principiu codificáronse cinco exercicios qu’hai que completar de siguío hasta algamar la capacidá d’actuar en trayeutories circulares. Estos exercicios llámense tamién "chansi jin".
El fa jing ye una téunica pa usar la fuercia interna (劲, jin) d’una manera esplosiva, per mediu de la coordinación de la respiración col movimientu, qu’ha tar mui relaxáu. El chi, allugáu davezu nel dantian, a traviés de la coordinación de los movimientos flui peles estremidaes al envís de llegar al cabu (manes, pies, costazos, etc) y surdir xenerando una fuercia muncho mayor que la simple fuercia muscular.
Les arbíes tradicionales de deprendimientu del estilu Chen de Tai Chi Chuan son sobre too trés: los exercicios básicos, les formes ("taolu") y les “manes qu’emburrien” ("tuishou").
Los primeros son secuencies prefixaes de movimientos, coles que’l cuerpu s’aveza a movese acordies colos principios d’esti arte marcial, arriendes de fortalecese. Recordemos los cinco "chansi jin".
Los segundos, los "taolu", nos que se basa principalmente la práutica del estilu, combinen los principios xenerales nuna secuencia ordenada d’aiciones circulares qu’aprienden a los alumnos a enfotase nel propiu cuerpu, la propia enerxía y el propiu equilibriu. Poro, el deprendimientu de les formes rique munchos años d’estudiu y exercitamientu. Nel estilu Chen recuéyense les dos formes principales: Di yi Lu y Er Lu.
Estrémense dos versiones de "Di yi lu":
Hai tamién mui bien delles “formes de síntesis”, atalantaes xeneralmente pa la competición o como elementu pedagóxicu (creaes por dellos maestros contemporáneos como Wang Xian, Chen Zheng Lei, Chen Xiao Wang...)
Ensin embargu l’estudiu de los 15 primeros movimientos del "Di yi lu" ye la base del trabayu. Atópense nestos 15 primeros movimientos tolos principios y cambeos (direiciones) que se desenrollen de siguío na forma. Tamién se diz que’l primer movimientu (El Guardia Celestial Maya’l Morteru) ye la “base de la base”, y que ye imprescindible pa una bona progresión executalu correutamente primero de siguir.
Tradicionalmente, sólo dempués de dominar bien el Di yi lu se pue escomenzar el deprendimientu del tuishou y de les armes (espada, sable, llanza llarga, palu, alabarda...), y del Er lu pao chui
La segunda secuencia, "Er lu", ye carauterística del estilu Chen (nun l'hai asemeyada n’otros estilos). Trátase d’un trabayu “esplosivu”, qu’amuesa a les clares l’orixe y el trabayu marcial. La diferencia ente les dos secuencies a mano vacía pue resumise d’esta miente:
Lo que significa que l’estudiu de la primer secuencia ye una escucha (intención) llevada al interior (trabayu proprioceutivu), mientres que la segunda secuencia faise pa llevar la intención al esterior (l’aplicación marcial).
En tercer llugar ta'l Tuishou, del que se diz que ye’l "tercer taolu", porque tamién ye una secuencia codificada en distintos niveles, y que pue trabayase solu. Les “manes qu’emburrien” son un conxuntu d’exercicios atalantaos como sistema didáuticu de preparación pal combate llibre (Sanshou). La execución d’estos exercicios desarrolla munches cualidaes, en primer llugar la suavidá y la capacidá de "ceder", que ye utilizar la fuercia del contrariu a favor de nueso y ensin oponer resistencia. Los principios básicos d’esta práutica son: espander, tirar, estrangular, achaplar.
Neto qu’en munches artes marciales chines, tamién nel Tai Chi Chuan hai formes con armes. Les armes tradicionales que más s’usen son la espada, el sable, l’alabarda o “guandao”, y la llanza. 
La práutica del Tai Chi Chuan] como arte marcial rique polo xeneral munchos años d’estudiu.
Anque los oríxenes históricos del Tai Chi Chuan afonden na filosofía del Budismu (dada la vecindá xeográfica y estilística col templu de Shaolin) col tiempu esti arte atraxo munchos aspeutos del Taoísmu.
El mesmu nome, taijiquan, apella al conceutu d’un principiu supremu (太极, taiji) que pue identificase col Dao (道).
Un símbolu clave d’esti arte marcial ye de fechu’l taijitu (太极图), famosu diagrama que representa un círculu dixebráu en dos formes, asemeyaes a pexes, una blanca y otra negra. Estes figures simbolicen el Yin y el Yang, los dos polos opuestos pero complementarios de la cosmogonía taoísta.
Asina que tolos movimientos del Tai Chi Chuan siguen l’alternancia de los contrarios, y esti mou d’actuar constitúi tamién la base del sistema marcial: nun hai necesidá d’oponese “dafechu” a un ataque, sinón qu’hai que ceder, emplegando la fuercia del contrariu en ventaya d’ún.
El Tai Chi Chuan tamién se basa na sabiduría de la medicina tradicional china, utilizando los conceutos de la "enerxía vital" (气, qi) y de los "meridianos" (“nadi”).
Fortaleza Esporte Clube
El Fortaleza Esporte Clube ye un club de fútbol de Brasil, de la ciudá de Fortaleza. Fundóse'l 18 d'ochobre de 1918.
Viva la xente minera
Viva la xente minera ye una tonada asturiana, que foi interpretada por bien de cantadores como Xuacu'l de Sama, El Presi, Vicente Díaz, Aníbal Corujo Menéndez, Silvino Argüelles, Gerardo Orviz, María Sánchez Blanco, etc. La lletra del cantar diz asina:
De Llaviana al Carbayín
Viva la xente minera 
Pumarabule y Candín 
Saux y la Mosquitera.
Los mineros del Fondón 
Todos gastamos boína 
Con un letreru que diz 
Todo sale de la mina
Espolique
Espolique foi una revista de cómic, con formatu de periódicu, asoleyada y dirixida por Isaac del Rivero Sr. que s'editó en Xixón en 1978. Al añu siguiente entamó a publicase selmanante como suplementu d'una cadena de periódicos a lo llargo de dos años.
El periódicu asooleyaba obra d'autores españoles fundamentalmente ("JAN", Juan Arranz, y más otros) y tenía una difusión d'ámbitu estatal.
Televisión en Lituania
La televisión foi introducida en Lituania en 1957. La siguiente ye una llista de les cadenes de televisión qu'emiten en Lituania. 
Radio y Televisión Nacional de Lituania
Lietuvos nacionalinis radijas ir televizija (n'asturianu, "Radio y Televisión Nacional Lituana") ye l'ente públicu de radio y televisión de Lituania. Foi fundada'l 30 d'abril de 1957. Anguaño xestiona tres emisores de radio y tres canales de televisión. Forma parte de la Xunión Europea de Radiodifusión dende 1993.
La radio pública lituana entamó les sos emisiones el 12 de xunu de 1926 dende Kaunas, la capital del país naquella dómina, con una programación basada en boletinos informativos y música. Mientres la Segunda Guerra Mundial los estudios fueron ocupaos poles tropes soviétiques y nazis, hasta que'l país foi finalmente anexionáu pola Unión Soviética en 1945. Un añu dempués empecipiáronse les tresmisiones d'un serviciu internacional de radio y en 1956 creóse una segunda emisora dedicada a la música.
El 30 d'abril de 1957 empezaron les emisiones regulares de la televisión lituana. En xunu del mesmu añu, la república socialista integró los servicios públicos de radio y televisión nuna única empresa nomada 'Comité de Radiu y Televisión' y tuvo controlada peles autoridaes. En 1958 punxéronse en marcha los servicios informativos televisaos y la canal consolidóse gracies a la producción propia. A partir de 1975 emitióse programación en color.
Cola independencia de Lituania de la Unión Soviética, la empresa de radiodifusión pública camudó'l so nome pol de Radio y Televisión Lituana (LRT). El 13 de xineru de 1991, efeutivos del exércitu soviéticu ocuparon la sede de LRT y la torre de televisión de la capital, Vilna, nuna acción que remató cola muerte de trece persones. Les instalaciones permanecieron baxo'l control del exércitu rusu mientres 222 díes, hasta que Lituania foi reconocida internacionalmente como estáu soberanu. El 1 de xineru de 1993, LRT foi almitida na Xunión Europea de Radiodifusión.
El grupu punxo en marcha un sitiu web nel añu 2000, y en 2003 creó una segunda canal de televisión d'ámbitu cultural que se llamó LRT2 (anguaño LRT Kultūra). En 2007 punxo en marcha la tercera emisora de radio y una canal internacional de televisión, LTV World (anguaño LRT Lituanica), disponible n'Europa y América al traviés del satélite. En xunetu de 2012 la empresa camudó'l so nome pol de Radio y Televisión Nacional de Lituania y unificó toles sos marques so les sigles LRT.
Ventura Álvarez Sala
Ventura Álvarez Sala Vigil (Xixón, 1869 - 1919) foi un pintor asturianu.
Fizo los estudios primarios y foi aprendiz de pintor d'oficiu nel taller d"'El Vizcaíno". Marchó a Madrid hacia 1890, onde pa poder subsistir dibuxaba retratos al carbón. Foi discípulu de Manuel Ojeda y alumnu de la Escuela Superior de Belles Artes. Dióse a conocer concurriendo a les Esposiciones Nacionales celebraes en Madrid. Na de 1892 presentó'l so cuadru "Naufragio en las costas de Gijón"; na de 1895 consigue una mención honorífica pol so autorretratu "En el estudio"; na de 1897 ye tercera medalla pola so obra "¡Todo a babor!"; na de 1899 ye tamién tercera medalla pol so trabayu "La rifa de la xata", y el so cuadru "El contraste" ye propuestu pa una condecoración na de 1901. Collaboró como ilustrador na revista Blanco y Negro.
El Casino de Xixón concedió-y una beca. Marchó a Roma, onde envió al concursu de pensionaos pola Escuela Superior de Belles Artes de Madrid un cuadru baxo'l lema obligáu de "La familia de un anarquista el día enantes de la ejecución", consideráu ente los dos meyores presentaos a la convocatoria, pero non ye premiáu. Regresó a Xixón y estableció un estudiu en Somió. Col cuadro "La promesa" (una escena d'un grupu de pescadores n'ación de gracies dibuxándose al fondo la ermita de La Providencia, de Xixón) concurrió a la Esposición Nacional de Belles Artes de 1904, y adquiríu por Aureliano de Beruete pal Muséu d'Arte Modernu, consigue una medalla d'oro na Esposición Internacional de Múnich, en 1905. Esta obra permaneció nel Muséu d'Arte Modernu hasta 1932, añu nel que foi enviada a la Diputación Provincial d'Uviéu pa depósitu, pudiendo vese anguaño nel Muséu de Belles Artes d'Asturies. Con cuadros d'asuntu asturianu concurre a les exposiciones nacionales de 1906, 1908 (na que'l so llenzu "Emigrantes" ye segunda medalla), 1910, tamién segunda medalla con "Asturias", 1912 y 1915, na que se-y concede primera medalla por "Ganarás el pan".
Destacó especialmente como retratista, y pola so fecha de nacimientu pue ser consideráu de la mesma xeneración de Nicanor Piñole y Evaristo Valle.
N'Asturies ye posible ver la obra de Ventura Álvarez Sala nos museos de Belles Artes d'Uviéu y el Xovellanos de Xixón (onde s'espón unu de les sos obres más populares, "Pescadores de mariscu", de 1912).
Telesforo Cuevas
Telesforo Cuevas y García de la Mata (Uviéu, 5 de xineru de 1849 - Uviéu, 6 d'avientu de 1934) foi un pintor asturianu.
Pintor desigual, al que la bohemia y la miseria llevaron a la realización de munchos cuadros mal trabayaos y muncho peor remuneraos, pero al llau de los que dexó otros impecables, nos que'l paisaxe asturianu, xeneralmente de los alredores d'Uviéu y del Nalón, retrátase con xusteza de dibuxu, de lluz y de color.
Nun-y faltaron a Cuevas na so neñez nin la discreta posición económica nin la educación que recibieron los sos otros hermanos, dibuxantes y pianistes de calidá; nin-y faltó'l ciñu a la so persona y los afalagos a la so obra. Vio cómo los sos cuadros yeren calificaos de "fermosísimos"; el so gustu d'"irreprochable", la so persona d'"eminente" y de "gran pintor asturianu"; pero ningún estímulu pudo col so desorden bohemiu nos ochenta y cinco años que vivió hasta la so muerte nel Hospital Provincial d'Asturies.
Los sos dos grandes amores, l'Asturies a la que retrató en bien d'ocasiones, y la comida, que paez que-y faltó n'abondes ocasiones, son el motivu nel que s'ispiran los sos cuadros. Paisaxes y bodegones; bodegones con tou xéneru de carnes, frutes, güevos, pescaos y panes; y, naturalmente, botellones y vasos de vino.
Cuéntense, probablemente, por cientos los cuadros (buenos unos, malos otros) y los dibuxos que Cuevas dexó espardíos per Asturies. Ente los dibuxos, el más conocíu, ensin dulda, ye'l que publicó d'El Carbayón en La Ilustración Gallega y Asturiana de 10 de payares de 1879. Nel Muséu de Belles Artes d'Asturies muéstrense tres de los meyores cuadros de Cuevas: "El ríu Nalón al so pasu per Les Caldes", "Caserío asturiana" y "Bodegón de Llastres".
[es:Telesforo Cuevas]
Estilu Yang de tai chi chuan
L’estilu Yang de tai chi chuan ye dientro d’esti arte’l más popular y el más prauticáu anguaño nel mundu, y el segundu más antiguu de los cinco estilos familiares principales del Tai Chi Chuan.
La familia Yang entamó a rellacionase col estudiu del tai chi chuan a primeros del sieglu XIX. El fundador del estilu Yang foi Yang Luchan, tamién conocíu como Yang Fukui (1799–1872), qu’estudió con Chen Changxing dende 1820. Yang convertióse en maestru reconocíu, y de resultes la so espresión del tai chi chuan principió a conocese como l’estilu Yang, qu’había llevar direuto al desendolcu d’otros tres estilos principales de tai chi chuan. Yang Luchan (y hai quien diz que l’arte del tai chi chuan en xeneral) algamó nomadía per aciu de que lu contratara la familia imperial china pa enseñar tai chi chuan a los guardies imperiales del batallón de palaciu en 1850, una posición que caltuvo hasta la so muerte.
Yang Luchan tresmitió l’arte a:
Yang Chengfu quitó l’enérxicu "Fa-jing" (發勁 lliberación de poder) de la forma de mano en solitario, asina como’l saltu enerxéticu, patiar, y otros movimientos bruscos al envís de centrase nel "Ta Chia" (大架 "estilu d’estructura grande"), pero dexólos nes formes d’armes (espada, sable, palu y llanza). La forma de mano tien movimientos lentos, regulares, espandíos y suaves que presten a los prauticantes en xeneral. D’esta miente Yang Chenfu ye’l máximu responsable d’estandarizar y popularizar l’estilu Yang de tai chi chuan tan ampliamente prauticáu anguaño.
Dizse que les formes curties de Cheng Man Ching (Zheng Manquing) y la Comisión China de Deportes deriven de formes de la familia Yang, masque nun seya reconocíu como tai chi chuan de la familia Yang polos actuales maestros de la familia. Les families Chen, Yang y Wu promueven agora les sos propies formes acurtiaes de demostración en visu a les competiciones.
Yang Chengfu tamién desendolcó la so propia versión acurtiada de la forma llarga yang en visu a poder aprendela más fácilmente a los estudiantes actuales que tienen una vida moderna perocupada. Magar que la encurtiara, Yang Chengfu foi a caltener la esencia de la forma llarga de Yang. 
Recién, el gobiernu chinu tamién encargó formes curties de 16 movimientos de caún de los cinco estilos principales. Anque les "Formes de 16" enseñáronse una temporada, toles families presentáronles como un tou a los asistentes del Primer Aconceyamientu Internacional de Tai Chi Chuan en Nashville, Tennessee, en xunetu del 2009.
El Tai Chi Chuan consiste sobre too n’estudiar un conxuntu de movimientos llamáu secuencia o “forma”, que ye obligao realizar siempre en combinación con una respiración acionada. Ente les carauterístiques principales tán la lentitú, la circularidá, la suavidá y l’harmonía de los movimientos. Nun se riquen dotes o habilidaes físiques especiales en cuantes que ye la disciplina la que s’adauta al prauticante (calteniendo sicasí los puntos clave nel camín de la práutica) y non al aviesu. La práutica del Tai Chi Chuan procura al organismu una restrayada de beneficios tanto físicos como síquicos. A nivel físicu, el cambéu lentu, controláu y continuu de la postura trai arreyáu, ensin dulda, un ameyoramientu del equilibriu y del sistema articular en conxuntu, asina como induldables beneficios nel planu respiratoriu. Ameyoramientos asemeyaos cinquen al componente sicolóxicu de la persona, que tien d’algamar un estáu mental siempre relaxáu.
L’estilu Yang de tai chi chuan caltién toles carauterístiques d’ataque y defensa (golpes col puñu, mano abierta, pataes, palanques) del arte marcial que ye, pero estes foron atapaes cuciamente pa facelu, a primer vista, asemeyáu a una ximnasia. Al efeutu los movimientos execútense de forma lenta y regular, pero la so aplicación ha ser rápida y esplosiva, dexando al contrariu ensin posibilidá de contratacar. Diz una vieya sentencia del Tai Chi Chuan: "si él nun se mueve yo nun me muevo, pero si él ataca yo llego primero". Nos niveles altos, por mor de que nun s’usa la fuercia muscular sinón la enerxía interno, ta tamién previsto estudiar los puntos de presión o zones febles. Ye la combinación natural d’un arte marcial y un métodu pa caltener una salú bona. Al mesmu tiempu coordina y alterna movimientos abegosos con otros más cenciellos, y esta combinación amañosa permite que’l prauticante se sienta a los sos deleres, inclusive cuando la forma s’executa una vuelta tres d’otra. Adáutase a toles edaes y nun precisa capacidaes especiales, siendo pa satisfacer munches necesidaes estremaes. La so práutica apareya beneficios por demás, tanto dende’l puntu de vista enerxéticu-postural como dende l'aplicativu-marcial.
En fin y en pos, ye una disciplina que si se prautica lentamente conviértese nuna perfeuta ximnasia sicofísica pero que, prauticada con velocidá y utilizando la enerxía interno tamién de forma esplosiva, ye un arte marcial.
Nemesio Lavilla
Nemesio Lavilla (Xixón, 19 de payares de 1860 - Xixón, 14 de marzu de 1946) foi un pintor asturianu.
Dende neñu sintió interés pola pintura. En 1874 fizo la so primera esposición artística. Depués, cursó estudios na Academia de Belles Artes d'Uviéu. En 1885 treslladóse a la "Escuela Especial de Pintura, Escultura y Grabado" de Madrid, na que foi premiáu nos sos estudios. Foi unu de los discípulos predilectos del paisaxista belga Carlos Haes. En 1887 participó na Esposición de Belles Artes de Madrid col paisaxe xixonés "Orielles del Piles". En 1887 espuso de forma individual nel Atenéu de Xixón. Algamó pola so obra la medalla de San Fernando. Posteriormente, siguió concurriendo a delles esposiciones d'ámbitu nacional y local. Cultivó tolos xéneros, si bien siempre prefirió'l paisaxe. En Xisón hai una calle col so nome.
Foi, a lo llargo de munchos años, profesor de dibuxu en Xixón. La so obra ta representada nel Muséu de Belles Artes d'Asturies.
Aquitania
Aquitania (en francés "Aquitaine", en gascón y occitanu "Aquitània", n'euskera "Akitania"); antiguamente Guyena, "Guyenne", ye'l nome que recibió, a lo llargo de la hestoria, per delles partes del sudoeste de l'actual Francia. Anguaño, correspuéndese cola rexón francesa ensamada polos departamentos de "Dordoña", "Gironda", "Landes", "Lot" y "Garona" y Pirineos Atlánticos.
Ríu La Llavandera
La Llavandera ye un ríu asturianu que ñaz cerca Verdera, en Nava. Pasando peles parroquies navetes de Cuenya y Tresali, desemboca nesta última nel ríu ríu Viyáu..
Ríu Les Mesties
Ríu pequeñu, ye conocíu meyor polos sus nicios rellacionaos cola industria molinera. Arriendes de los nicios de cuatro molinos d'agua albídrense pel so calce les canalizaciones d'antaño, saltos d'agua y una presa. Rellacionao con esto, delláu del ríu pasa un ruta de senderismu.
Canne de combat
Canne de combat (“cayada de combate”) ye un arte marcial francés qu’emplega como arma una cayada o "canne" diseñada a costa fecha. La "Canne de combat" foi estandarizada nos años 1970 pa la competición deportiva por Maurice Sarry. La "canne" ye perllixera, fecha de madera de paganu y daqué grabada. Como proteición llévase un traxe acolcháu y una mázcara d’esgrima.
La “Canne de combat” o “Canne d’arme” ye un productu de la historia y cultura de Francia. Surdió a primeros del sieglu XIX como una disciplina de defensa personal que prauticaron sobre too caballeros de l’alta burguesía en ciudaes grandes y peligroses como París. Hailos que falen d’un arte marcial francés masque na so codificación como deporte nun se permita oficialmente esta denomación. La hestoria de la disciplina ta venceyada al desendolcu de les téuniques del boxéu Savate que de primeres usaba sobre too pataes y más tarde, baxo la influyencia de los británicos, incorporó tamién puñetazos. Los burgueses entrenaos nes téuniques del Savate dominaben la cayada como una manera de lluchar dende daqué distancia, asina como’l “kick boxing” pa la distancia curtia. Los homes de ciudá llevaben cayada neto que los llabradores llevaben palu. En realidá cayada y palu taben ciñidamente asociaos en munchos países y cultures.
Les téuniques del “Savate” y la “Canne d’arme” espoxigaron en popularidá hasta’l puntu de que les usaron les fuercies militares y policiales hasta la Primer Guerra Mundial. Los millones de vides franceses perdíes na guerra llevaron a la disciplina cuasi a la desapaición. Sicasí les téuniques siguieron enseñándose nunos pocos clubes de “boxéu savate” que reabrieron nel periodu d’enteguerres y llograron sobrevivir hasta la Segunda Guerra Mundial. Sábese d’un grupu que funcionó demientres la ocupación nazi y qu’usaba téuniques de cayada pa llevar a cabu asesinatos. Les téuniques de llucha con cayada de finales de los años 1950 y nos años 1960 taben influyíes por unos pocos individuos habilidaos que les revivieron.
A finales de los años 1970, les téuniques de la “Canne d’arme” foron codificaes por Maurice Sarry col envís de recuperales como deporte. Esto traxo la disciplina que ta güei asociada cola “Federación Francesa de Boxéu Savate”. Xuntamente col enfoque deportivu siguen esistiendo les téuniques de defensa personal, por casu la llamada téunica “Maestru Lafond”.
Anguaño (ochobre del 2008) el deporte “Canne de combat” prautíquenlu mil “cannistes”. El “palu francés” prautíquenlu unos cientos de “bâtonniers” o “bâtonnistes”.
L’usu de la cayada como arma, según s’enseñaba nes escueles d’armes, foi codificáu polos maestros del Savate en visu a que la cayada s’aprendiera como arma de defensa personal. La tradición francesa inclúi téuniques de la llucha medieval con palos, sacantes les téuniques consideraes como demasiao peligroses pa usales nel deporte. El palu medieval tamién ye un arma demasiao pesada como pa usala en competición.
Conque’l so usu perdióse y anguaño la mesma Canne de combat ta desapaeciendo. Sicasí hai una tradición marcial tresmitida pol maestru suizu Pierre Vigny nel sieglu XIX que s’emplegó pa la codificación téunica usando la cayada india a primeros del sieglu XX, formando una tradición dixebrada de la más común cayada deportiva que se ve anguaño en Francia. La cayada, usada primero de sofitu y dempués como complementu del caballeru, tamién yera un arma útil. Una cayada normal pa caminar entra davezu nes llendes de la defensa personal llegal, pero la cayada llastrada (que lleva un pesu de plomu nel cabu) pue considerase arma en dellos marcos llegales.
Nel sistema francés modernu de Canne de combat deportiva, los combates tienen llugar nun ring. La cayada llévase nuna mano, pero’l competidor pue cambiala de mano a lo llargo del combate. Los cayadazos hai que los dar horizontalmente o p’abaxo, y tórguense los que vayan espetar o travesar. Les zones oxetivu son les caniyes, el troncu y la cabeza.
Namái cuenten los golpes que se dan cola cayada, y los golpes baxos tienen qu’acompañase d’un movimientu d’arremetedura. El combate gánase a los puntos darréu que la llixereza de la cayada y la vistimienta proteutora faen imposible’l “K.O”. Danse puntos al estilu, acordies colo acionao de les posiciones corporales na llucha. Penalízase’l contautu con árees torgaes como los brazos. D’esta miente ye posible ganar un alcuentru ensin solmena-y un cayadazu al contrariu, si ésti atropa penalizaciones.
La canne de combat consta d’estes partes:
La canne ye la parte mayor de la canne de combat. Cuando faen canne, los cannistes lleven una cayada na mano, vistimienta proteutora y mázcara d’esgrima, y tenten de llograr los máximos golpes posibles nel asaltu.
Árees que puntúen:
Na canne hai qu’usar ataques y defenses válidos, combinaos con saltos y reblagos. Nun esiste l’ataque simultaneu, esto ye, si ún de los competidores entama un ataque l’otru tien que lu parar o esquitar, y solamente se permite contratacar dempués de defender. Pue esquitase con un pasu, un saltu o agachándose. La cayada pue llevase na mano derecha o na manzorga, y permítese (y afálase) cambiar de mano nel asaltu.
Na double canne los competidores lleven una cayada en cada mano. Tenten de cutir con una y otra mano usando téuniques asemeyaes a les de la canne, al tiempu que bloquien y contrataquen. Les dos cayaes permiten un ataque y defensa muncho más rápidos.
Bâton refierse a téuniques con palu llargu y básase nos movimientos de la espada llarga medieval y la muleta más llarga de caminar pel campu, ampliaos colos movimientos básicos de la canne.
Ye la defensa personal cola canne. La base son los movimientos de la canne, pero tien tamién truñazos, cuchellaes, paraes y contrataques, llaves a pescuezu y brazos, y lliberación d’agarres. Na canne défense los oxetivos nun son sólo los que puntúen, sinón cualesquier parte feble del cuerpu: el coldu, la rodiya, la cara, etc. Ta en constante desarrollu. Nun hai competición de défense, sólo téuniques en pareya.
La defensa pue ser de parada o d’esquite. L’esquite pue facese con un pasu, un saltu o agachándose. Pero nun esiste l’ataque simultaneu, sinón que solamente se pue contratacar dempués de defender. La lóxica de la canne nun aceuta la teoría de “llevar un golpe pequeñu al envís d’enfrentase a un golpe más grande”. Si’l competidor A entama l’ataque y, en cuenta de defendese, el competidor B tamién entama un ataque, síguese la siguiente regla:
Namái se cuenten los ataques válidos. Un ataque ye válidu si se fai coles téuniques descrites más p’arriba, y si:
Pepa Osorio
Pepa Osorio (Xixón, 1923 - Xixón, 27 de xunetu de 2005) foi una pintora asturiana. 
Pepa Osorio foi alumna na posguerra del pintor xixonés Eugenio Tamayo, foi una artista d'amplia trayectoria que fizo un buen númberu d'esposiciones individuales, faciendo un llargu recorríu per diversos caminos espresivos. Formóse na tradición del paisaxe asturianu evolucinando más sero hacia un marcáu espresionismu de motivos relixosos primeramente y sociales depués, pasando per un españíu colorista de los años setenta.
Profesionalmente retoma la so actividá a finales de los cincuenta, pintando paisaxes al oliu influyenciada polos paisaxistes asturianos, pa pasar a retratos infantiles, dalgún desnudu, dalgún tema sobre Xixón (La rula) y asuntos relixosos.
Dende mediaos de los años sesenta la pintora reflexona sobre los individuos que soporten unes condiciones vitales difíciles provocaes por una sociedad inxusta. Pinta una serie d'obres referíes a trabayadores manuales: campesinos, pecadores y mineros, acentuando'l dramatismu de los contenidos representaos y optando por una plástica decididamente espresionista. Cola serie "Testimonios de nuestro tiempo", espuesta en 1979 na galería Tassili d'Uviéu, la pintora renueva el so llinguaxe espresivu, pinta la realidá d'una sociedá dominada poles máquines y la informática, con diversos títulos como "Hacia el automatismo social", "La cibernética y lo humano", "Hablemos sobre informática", "Robots", "Hombres y mentes", "Manipuladores del cerebro". Nos entamos de los años ochenta da por terminada l'anterior etapa y fai una riestra d'obres baxo'l títulu d"'Antropogénesis", nes qu'ilustra la rellación del ser humanu coel cosmos, l'eternu devenir de la materia y los ciclos de nacimientu y muerte. Nos noventa, trabaya cola realidá más inmediata, con noticies difundíes pola televisión o actuaciones públiques, que n'ocasiones lleguen a lo grotesco. Nacen entós "Los Esperpentos". Xabaces dibuxos a tinta china sobre papel ellaborao a mano, cola mejor tradición de la pintura social: retratos de procesiones, novies ensin esperanza anantes de la boda, toreros, la planeada boda ente dos estatues formen esti retablu cotidianu. La so trayectoria ta implicada en constantes busques formales y técnicas, ambes espresión d'una sensibilidá somorguiada en continues reflexones existenciales.
El 7 de setiembre de 2004 a ella y a otres muyeres artistes (Blanca Meruéndano Cantalapiedra, Covadonga Romero Rodríguez, Rosario Areces González, Mercedes Gómez Morán, Maruja Moutas Merás y Amparo Cores Uría), en representación de la plástica contemporánea asturiana, entregáron-yos la medalla d'Asturies na so categoría de plata, un reconocimientu al trabayu difícil de la primera xeneración de muyeres creadores plástiques que se vinculen a la vanguardia artística asturiana del sieglu XX.
Scheimpflug
Lo más común ye que'l planu de llente, de la imaxe (en celuloide o electronico) y el planu d'enfoque ten en paralelo. Si una forma plana como'l llau d'un edificiu ta paralela al planu d'imaxe fae que la cara del edificiu te enfocada. 
Si nun tan en paralelo, escaez l'enfoque. Vese na semeya 1 l'efeutu.
Si los planos d'imaxe, d'enfoque y de llente coinciden n'un puntu imaxinariu, se pue tener un planu d'enfoque sin tar en paralelo. Exemplu na semeya 2.
Ye necesario pa camudar la posición de los planos usar una llente de centru variable en máquina reflex o una máquina de gran formatu. Esti tipu de máquines permiten movimientos de la llente que faen posible enfocar en ángulos.
Falando del home, Scheimpflug en 1904 escribe esti fenómenu opticu n'una patente en Reinu Xuníu. Anque Jules Carpentier en 1901 fala n'otra papente d'un efeutu semeyáu emplegau pa correxir la lluz de pasu pol celuloide al papel.
Luis Menéndez Pidal
Luis Menéndez Pidal (Payares, 1861 - Madrid, 1932), foi un pintor asturianu.
Yera fíu del maxistráu Juan Menéndez Fernández, natural de Payares, y de Ramona Pidal, nacída en Villaviciosa. Trátase d'una familia inclinada a les artes y lletres, hermanu de Juan y Ramón Menéndez Pidal y el so fíu Luis, foi un un importante arquitectu restaurador.
La infancia pasóla en delles ciudaes obligaos polos cambios de residencia de la familia por cuenta de la profesión del maxistráu de so padre. Terminó los estudios de Derechu na Universidá d'Uviéu nel 1884, carrera impuesta pol pá yá que la so vocación yera la pintura. Depués d'ello ingresó na Escuela de Belles Artes de San Salvador d'Uviéu y complementó colos estudios na Escuela Superior de Pintura de Madrid nel 1885, onde foi discípulu d'Alejandro Ferrant. Amplió los estudios n'Italia con beques, residiendo en Roma y estudiando con José Villegas Cordero y Francisco Pradilla y en Florencia, ingresando como alumnu na Academia Ussi, hasta la vuelta nel 1888. Nel añu 1892 casó con Josefa Álvarez Santullano y Aramburu, fixando la residencia de forma definitiva en Madrid.
Nel añu 1892 casó con Josefa Álvarez Santullano y Aramburu, fixando la residencia de forma definitiva en Madrid. Na Exposición de 1888 del Círculu de Belles Artes de Madrid espunxo "Éxtasis de San Francisco" y na Exposición Nacional de Belles Artes del 1890 obtuvo medalla de segunda clase col llenzu "A buen xuez, meyor testigu", comprando entós la reina rexente María Cristina d'Habsburgo-Lorena dalguna de les obres. 
Nos años 1892 y 1899 obtuvo medalla de primer clase con "La cuna vacía" y "Salus infirmorun" respectivamente. 
Como docente nomáronlu profesor de la Escuela Superior d'Artes Industriales de Madrid nel 1900. 
Al añu siguiente pasó a la Escuela d'Artes y Oficios Artísticos, a cargu de la disciplina d'Artes Decoratives y Pintura. 
Nel 1907 accedió a la cátedra de Dibuxu y Ropaxe de la Escuela Superior de Belles Artes de San Fernando, puesto que desempeñó hasta la so xubilación a los setenta años. Pocos meses depués de retirase finó en Madrid el 4 de febrero del 1932.
Luis Menéndez Pidal pue consideraselu como ún de los pintores asturianos más importantes. Los rasgos más destacaos de la so obra sedríen el dominiu del oficiu y l'academicismu, demostrando nes obres un gran interés por tolo asturiano. L'estilu yera mui personal, y taba consideráu como ún de los meyores colloristes d'España.
El so estilu yera mui personal, y taba consideráu como unu de los meyores colloristes d'España. Pintor d'historia, pintó tamién cuadros decorativos y costumistes, demostrando en toos ellos el so gran dominiu de la composición y la técnica.
Elizabeth Taylor
Elizabeth Rosemond Taylor DBE (Hampstead, Londres, Reinu Xuníu; 27 de febreru de 1932-Los Ánxeles, California, Estaos Xuníos; 23 de marzu de 2011), tamién conocida como Liz Taylor, foi una actriz británica-estadounidense de cine, teatru y televisión. Desenvolvió n'Estaos Xuníos una carrera artística que s'estendió por más de sesenta año, na qu'adquirió popularidá principalmente como actriz en películes de Hollywood.
El so primer papel nel cine foi en "There's One Born Every Minute" (1942) —pa los estudios Universal Pictures—, xuntu a Hugh Herbert. Sicasí, el so períodu de mayor popularidá asocedería a mediaos de los años 1940, con llargumetraxes xuveniles como "National Velvet", de 1944. Dende la década de 1950, los sos roles en cine fueron cada vez más importantes y foi reconocida poles sos condiciones actorales pal drama, consagrándose con películes como "Father of the Bride" (1950), "A Presta in the Sun" (1951), "Giant" (1956), "Cat on a Hot Tin Roof" (1958), "Suddenly, Last Summer" (1959) y "BUtterfield 8" (1960), poles cualos recibió una gran cantidá de premios y distinciones. Foi dirixida por prestixosos directores como Vincente Minnelli o Richard Brooks, y actuó al pie de actores como Spencer Tracy, Montgomery Clift, James Dean, Rock Hudson o Paul Newman.
El so papel como Cleopatra na accidentada y polémica película homónima de 1963 foi bien emponderáu, al igual que la so collaboración con Mike Nichols en "Who's Afraid of Virginia Woolf?" (1966), dirixida por Mike Nichols. En 1981 debutó en Broadway con "The Little Foxes", pola cual recibió crítiques favorables. A mediaos de la década de 1980, convertir en activista a favor de causes humanitaries, especialmente la llucha contra'l sida. El restu de la so carrera tuvo amestáu principalmente al mediu televisivu, participando en telenoveles como "Xeneral Hospital" y "All My Children", y en comedies como "The Nanny". El so retiru de les pantalles producir en 2001 cola película pa televisión "These Old Broads".
Ente los sos múltiples premios ganó trés Premiu Óscar (unu d'ellos honoríficu), cinco Globo d'Oru, tres premio BAFTA británicos y el David de Donatello. Foi nomada dama comendadora de la Orde del Imperiu Británicu, polo que recibió'l títulu de "Dame", equivalente del masculín "Sir".
Reconocida pol so espectacular y esllumante guapura, con güeyos d'un raru color violeta,dende la década de 1950 alzóse como unu de los mitus del Séptimu Arte. Foi tamién por demás popular pola so tormentosa vida privada y la so pasión poles xoyes.
En 1999 el "American Film Institute" nomar como la séptima meyor estrella femenina de los primeros cien años del cine norteamericanu.
Elizabeth Rosemond Taylor nació en Hampstead, Londres. Foi la menor de los dos fíos de Francis Lenn Taylor (1897-1968) y Sara Sothern (de soltero Sara Viola Warmbrodt (1895-1994), estadounidenses que moraben en Inglaterra. L'hermanu mayor de Taylor, Howard Taylor, nació en 1929. Los sos padres yeren orixinarios de Arkansas. Francis Taylor yera un marchante d'arte y Sara yera una ex actriz que'l so nome artísticu yera "Sara Sothern". Sothern retirar de los escenarios en 1926, cuando se casó con Francis na ciudá de Nueva York. Los nomes de Taylor son n'honor a la so güela paterna, Mary Elizabeth (Rosemond) Taylor. Unu de los sos bisagüelos maternos yera suizu.
El coronel Victor Cazalet, unu de los sos amigos más cercanos, tuvo una influencia importante na so familia. Él yera un solteru adineráu, miembru del Parlamentu y amigu íntimu de Winston Churchill. Cazalet yera un gran apasionáu del arte y el teatru y motivó a la familia Taylor a camudase a América. Amás, como un científicu cristianu y predicador laicu, los sos venceyos cola familia yeren espirituales. Tamién se convirtió nel padrín de Elizabeth. Nuna ocasión, cuando ella taba sufriendo d'una infección grave cuando yera neña, caltener al pie de la so cama mientres selmanes. Ella "rogaba" pa tar na so compañía: «Madre, por favor llama a Víctor y convídalo a que venga a sentase conmigo».
El biógrafu Alexander Walker suxure que Elizabeth convertir al xudaísmu a los 27 años y el so sofitu permanente escontra Israel, puede ser influyíu poles opiniones qu'escuchaba en casa. Walker señala que Cazalet realizó una campaña activa pa una patria xudía y la so madre tamién trabayó en delles organizaciones benéfiques, qu'incluyía la recaldación de fondos de patrociniu pal sionismu.
A la edá de tres año, Taylor empezó a tomar llecciones de ballet. Poco antes del empiezu de la Segunda Guerra Mundial, los sos padres decidieron tornar a los Estaos Xuníos pa evitar hostilidáes. Viaxó primero cola so madre y hermanu, aterrizando na ciudá de Nueva York n'abril de 1939, ente que'l so padre quedar en Londres pa concluyir los asuntos nel so negociu d'arte, llegando en payares. Establecer en Los Ánxeles, California, onde'l so padre estableció una nueva galería d'arte, qu'incluyía munches pintures que yeren esportaes d'Inglaterra. La galería llueu atraxo a munches celebridaes de Hollywood qu'apreciaron les sos modernes pintures europees. Según Walker, la galería "abrió munches puertes pa los Taylor, llevándolos directamente a la sociedá del dineru y el prestíu" dientro de la comunidá cinematográfica de Hollywood.
Pocu dempués d'instalase en Los Ánxeles, la madre de Taylor afayó que la xente de Hollywood "davezu víen una futura película per cada cara guapa". Dalgunos de los amigos de la so madre, ya inclusive estraños, aportunaron en que Taylor fía fixera una prueba de pantalla pal papel de la neña de “Scarlett O’Hara” nel filme "Gone with the Wind" ("Lo que'l vientu llevóse"), que taba siendo filmada. La so madre negar a la idea, pos nunca tuvo l'interés de que la so fía fora neña actriz y sía que non, la so idea yera volver a Inglaterra dempués de la guerra.
La columnista de Hollywood, Hedda Hopper presentó a los Taylor a Andrea Berens, la novia de John Cheever Cowdin, presidente y principal accionista de Universal Pictures. Berens aportunó a Sara que se tomara'l tiempu de dir cola so fía a ver a Cowdin, asegurando que la esllumara la impresionante guapura de la neña. Metro-Goldwyn-Mayer tamién s'interesó en Taylor al igual que Louis B. Mayer, cabeza de MGM. Como resultáu d'ello, tanto Universal Pictures como MGM teníen dispuestu ponela baxu contratu. Cuando Universal enterar de que MGM taba igualmente comenenciuda, Cowdin telefonió rápido a Universal y ufiertó-y un contratu de siete año.
Taylor apaeció na so primer película a la edá de nueve año en "There's One Born Every Minute" (1942), la so única película de la Universal.
Dalgunos especulen qu'ella nun llogró cumplir la mires de Cowdin. Inclusive los sos formosos güeyos nun lu impresionaron. Los güeyos de Taylor yeren d'un azul fondo que paecía violeta, con una rara mutación que la fixo posesora d'una doble filera de pestañes.
Taylor figuró nel elencu del filme sobre la perra Lassie "Lassie Come Home" (1943) col neñu estrella Roddy McDowall, con quien compartiría una amistá pa tola vida. La película recibió una atención favorable pa los actores y la MGM robló con Taylor un contratu convencional de siete año, a partir de $100 a la selmana con xubíes regulares. El so primer trabayu sol nuevu contratu yera un préstamu de salida a 20th Century Fox pal personaxe de “Helen Burns”, nuna versión cinematográfica de la novela de Charlotte Brontë, "Jane Eyre" (1943). Taylor tornó a Inglaterra p'apaecer na película "Les roques blanques de Dover" (1944), sol sellu de MGM.
La persistencia de Taylor na busca del papel de “Velvet Brown” na película "Fueu de mocedá", convertir nuna estrella a la edá de 12 años. El so personaxe yera una neña que salva a un caballu de ser sacrificáu y darréu cola ayuda d'un amigu, entrenar por que participe nel Grand National. El filme que co-protagonizó col mozu actor Mickey Rooney y l'acabante llegar a América, Angela Lansbury, convertir nun gran ésitu nel so llanzamientu n'avientu de 1944. Munchos años dempués, Taylor llamar "la película más emocionante" qu'enxamás fixera, anque la película tráxo-y dalgunos de los sos problemes d'espalda año dempués, por cuenta de la cayida d'un caballu mientres el rodaxe.
El espectadores y los críticos "namoráronse" de Elizabeth Taylor cuando la vieron na película.
"Fueu de mocedá" recaldó más de $ 4 millones de dólares n'Estaos Xuníos y MGM robló-y a Taylor un nuevu contratu al llargu plazu. Debíu al ésitu de la película foi escoyida pa otra película de temática similar, "Courage of Lassie" (1946). L'ésitu de la película dio llugar a otru contratu de Taylor, nel qu'axustaba tenía de recibir $ 750 per selmana. Los sos papeles como la neurótica “Mary Skinner” nun préstamu a la Warner Brothers en "Life with Father" (1947), “Cynthia Bishop” en "Cynthia" (1947), “Carol Pringle” en "Asina son elles" (1948) y “Susan Prackett” en "Julia Misbehaves" (1948 ) tuvieron ésitu. Taylor llogró una reputación como actriz adolescente competente y esitosa, siendo moteyada "One-Shot Liz" (en referencia a la so capacidá pa rodar una escena nuna sola toma) y una carrera prometedora. La interpretación de Taylor nel clásicu "Muyerines" ("Little Women", 1949) foi'l so últimu papel como adolescente.
N'ochobre de 1948, Taylor embarcóse a bordu del RMS Queen Mary a Inglaterra pa empezar a filmar "Conspirator". A diferencia d'otros neños actores, Taylor realizó una transición fácil escontra roles adultos. Pa esi entós, Taylor yá tenía la figura d'una muyer madura. "Conspirator" fracasó na taquilla, pero la hestoria d'una rapaza americana de 18 años que se namora perdidamente d'un oficial de la Guardia Británica (Robert Taylor) de 38 años, foi emponderáu pola crítica por ser el so primer papel adultu nuna película.
El so primera gran ésitu de taquilla nun papel adultu vinu como “Kay Bancos” na comedia "Father of the Bride" ("El padre de la novia", 1950), xuntu a Spencer Tracy y Joan Bennett. La película dio llugar a una remortina, "El padre ye güelu" (1951). A la película foi-y bien en taquilla, pero sería la próxima imaxe de Taylor que va determinar el cursu de la so carrera como actriz dramática.
A finales de 1949, Taylor empezara a filmar "Un llugar nel sol" ("A Presta in the Sun") de George Stevens. Tres el so llanzamientu en 1951, Taylor foi aclamada pola so interpretación de “Angela Vickers”, una muyer malcriada perteneciente a l'alta sociedá, que s'interpon ente “George Eastman” (Montgomery Clift) y la so probe novia que se quedó embarazada “Alice Tripp” (Shelley Winters). En 1991, la película sería incluyida ente les que caltien el National Film Registry (Rexistru Nacional de Films) de la Biblioteca del Congresu d'Estaos Xuníos por ser consideraes «cultural, histórica, o estéticamente significatives».
Otres películes nes qu'intervieno fueron "Ivanhoe" (1952) con Robert Taylor y Joan Fontaine, "La sienda de los elefantes" (1954) y "La última vegada que vi París" (1954), onde'l so papel de “Helen Willis Ellsworth” basar na de Zelda Fitzgerald y anque taba embarazada del so segundu fíu, Taylor siguió alantre cola película.
Dempués d'un papel más sustancial xuntu a Rock Hudson y James Dean na épica película de George Stevens, "Xigante" ("Giant", 1956), Taylor foi nomada a un Premiu de l'Academia a la "Meyor Actriz" pola película "L'árbol de la vida" (1957), ambiciosa producción ambientada na Guerra de Secesión, pensada pa emular l'ésitu de "Lo que'l vientu llevóse". Nel apoxéu de la so guapura, protagonizó xuntu a Paul Newman el drama románticu "Cat on a Hot Tin Roof" ("La gata sobre'l teyáu de cinc", 1958), adaptación de la obra teatral homónima de Tennessee Williams. Recibió múltiples crítiques positives, la so segunda nominación al premiu Óscar por "Meyor actriz" y la so primer candidatura al galardón BAFTA como "Meyor actriz británica".
Mientres les décades de 1950 y 1960 convertir nuna de les mayores estrelles del firmamentu de Hollywood gracies a la so presencia nos títulos citaos y n'otros como "Suddenly, Last Summer" ("De sópitu l'últimu branu", 1959) xuntu a Katharine Hepburn y Montgomery Clift (que-y apurriría'l so primer Globu d'oru y otra nominación al Óscar). Liz Taylor y Montgomery Clift caltuvieron una estrecha amistá hasta la muerte del actor en 1966.
Con "Una muyer marcada" (1960), onde encarnaba a una prostituta de luxu, Liz Taylor llevaríase'l so primera Óscar a la "Meyor actriz", en sumando cuatro nominaciones n'años consecutivos, un récord namá igualáu por Marlon Brando. A finales de la década de 1950 acentuóse la so rivalidá con Marilyn Monroe, la otra gran estrella de los estudios 20th Century Fox, magar s'especializaron en distintos papeles: Taylor optó por personaxes acoradaos, temperamentales y problemáticos, y Marilyn fíxose famosa como prototipu de "sex symbol", mayormente en comedies.
La so categoría d'estrella quedó reforzada cola película más cara na hestoria hasta entós: "Cleopatra" (1963). Por esta película, Elizabeth Taylor foi la primer actriz que robló un contratu pola suma (aquel día astronómica) d'un millón de dólares. Sicasí, delles peripecies llevar a superar esti récord: los múltiples retrasos y contratiempos del rodaxe, y un porcentaxe de la taquilla contempláu nel so contratu, motivaron qu'ella terminara cobrando'l so sueldu multiplicáu por siete. Foi nel rodaxe d'esta película onde conoció a Richard Burton; empecipiaron un romance tando dambos casaos, lo que provocó un enorme escándalu.
A partir de mediaos de la década de 1960 la so participación nel cine foi perdiendo pujanza, anque entá tuvo ocasión d'intervenir en delles películes de relieve, como "La muyer indomable" (dirixida por Franco Zeffirelli), "Reflexos nun güeyu doráu" con Marlon Brando (so la dirección de John Huston) y "¿Quién tarrez a Virginia Woolf?", de la que se diz ye la so meyor interpretación, al llau de Richard Burton. Por esti trabayu, qu'en cierta manera reflexaba les desavenencies reales de los sos protagonistes, Taylor recibió'l so segundu Óscar a la "Meyor actriz".
A partir de la década de los 70 la carrera de Taylor nel cine decayó claramente, polo qu'empezó a tomar parte en televisión y teatru. La primer película rodada pa la televisión na que participó foi "Divorce His - Divorce Hers", de 1973, onde compartió escena col so entós maríu Richard Burton y foi dirixida por Waris Hussein. Tratar d'un drama nel que'l matrimoniu conformáu por Jane y Martin Reynolds llega al so fin tres 18 años. Nesi mesmu añu allegó al Festival Internacional de Cine de San Sebastián, a presentar la so nueva película "Una hora na nueche"; vivía una temporada difícil pol so recién separación de Richard Burton. La so estancia foi tan fugaz como polémica, pero ella dio amueses del so calter atentu, non exentu de traces caprichoses propios del so estatus d'estrella. En 1976, rodó xuntu a Ava Gardner y Jane Fonda "El páxaru azul", película pal públicu infantil dirixida por George Cukor, que recibió reseñes neutres y comercialmente nun-y foi bien.
En 1977, actuó xuntu a Diana Rigg y Len Cariou na adaptación cinematográfica de la obra musical "A Little Night Music" ("Dulce Viena"), con guion de Ingmar Bergman y dirección de Harold Prince. Recibió mayoritariamente crítiques negatives. Más tarde, protagonizó "L'espeyu rotu" (1980), basada nun relatu de Agatha Christie, xuntu con Angela Lansbury, Tony Curtis, Kim Novak y, el so amigu personal, Rock Hudson, so la dirección de Guy Hamilton. Tratar d'un llargumetraxe que recibió bones crítiques.
A principios de la década 1980, Liz Taylor participó en dellos episodios de les populares telenoveles "Xeneral Hospital" y "All My Children". Consecutivamente les sos apaiciones en televisión amontáronse considerablemente, siendo protagonista en 1983 de "Between Friends", telefilme escritu pol guionista Shelley List y cola participación especial de Carol Burnett, y en 1984 presentándose como actriz convidada nun episodiu de la serie de drama "Hotel". Actuó como Madam Conti, la propietaria d'un prostíbulu, na miniserie "Norte y Sur", ambientada na Guerra de Secesión con un ampliu elencu qu'incluyía a actores de primera llínea como Patrick Swayze, Kirstie Alley, David Carradine, Olivia de Havilland, Robert Mitchum y Gene Kelly. Tamién incursionó en películes pa televisión contemporanees a esta postrera, como "Malice in Wonderland", "There Must Be a Poni" y "Poker Alice".
Participó en dos obres de teatru en Broadway: "The Little Foxes" (1981), llevada a cabu nel Teatru Martin Beck, pola que foi nomada al premiu Tony por "Meyor actriz principal d'una obra"; y "Private Lives" (1983), cola dirección de Milton Katselas nel Teatru Lunt-Fontanne. Cabo añedir que tamién foi la productora executiva de dambes.
En 1988, dempués de dellos años ensin apaecer nel cine, trabayó al pie de C. Thomas Howell y Sophie Ward na película italiana "Young Toscanini", so la dirección de Franco Zeffirelli. Sicasí, el llargumetraxe recibió reseñes negatives y nun-y foi bien comercialmente. Al añu siguiente, Taylor volvió trabayar nel mediu televisivu. Actuó xuntu a Mark Harmon, Valerie Perrine, Ronnie Claire Edwards y Rip Torn nuna adaptación de "Sweet Bird of Youth" ("Dulce páxaru de mocedá"), dirixida por Nicolas Roeg. Esti telefilme actualizaba una obra teatral (yá llevada al cine con Geraldine Page y Paul Newman) basada na novela homónima de Gavin Lambert.
Dende la década de 1990, Liz Taylor entornóse casi por completu na televisión. Por casu, púnxo-y la voz al personaxe de "Maggie Simpson" nun episodiu de la popular serie animada de FOX "The Simpsons" en 1992 y realizó una curtia apaición a manera de cameo nun capítulu de la comedia de situación estelarizada por Fran Drescher, "The Nanny" en 1994. Interpretó a una muyer millonaria en "The Flinstones" (1994) de Brian Levant, onde compartió creitos con John Goodman, Rick Moranis, Elizabeth Perkins, Rosie O'Donnell, Kyle MacLachlan y Tope Berry. El filme tuvo enforma ésitu comercial y convirtióse nel so últimu llabor cinematográficu. Tiempu dempués, en 2001, destacar al pie de Debbie Reynolds, Shirley MacLaine y Joan Collins nel telefilme "These Old Broads", onde fixo'l papel d'una representante d'artistes. Retirar de l'actuación en 2003, en participando nel programa "God, the Devil and Bob".
En marzu de 2003, Taylor refugó la invitación que-y realizó l'Academia d'Artes y Ciencies Cinematográfiques p'asistir a la 75.ª Ceremonia d'entrega de los premios Óscar como amuesa de la so oposición a la Guerra d'Iraq.
El 1 d'avientu de 2007, l'actriz participó d'una función benéfica de la obra teatral "Love Letters", onde compartió escena con James Earl Jones. Les entraes teníen un costo de 2.500 dólares. La recaldación foi destinada a la fundación caritativa de Taylor.
Taylor casóse ocho veces con siete marido. Los sos maríos n'orde cronolóxicu fueron:
Antes de casase con Hilton, tuvo comprometida con Glenn Davis, ganador del Troféu Heisman.
Taylor tuvo dos fíos: Michael Howard (nacíu'l 6 de xineru de 1953) y Christopher Edward (nacíu'l 27 de febreru de 1955) con Michael Wilding. Tuvo una fía, Elizabeth Frances (nacida'l 6 d'agostu de 1957), con Michael Todd. Mientres el so matrimoniu con Eddie Fisher, Taylor empezó los procedimientos p'adoptar una neña de dos años d'edá, de Alemaña, Mary (nacida'l 1 d'agostu de 1961); el procesu d'adopción foi rematáu en 1964, dempués del so divorciu.
En 1971, Taylor convertir en güela a los 39 años. Nel momentu de la so muerte, sobrevíven-y el so cuatro hijo, diez nietos y cuatro bisnietos.
Arriendes de la muerte de Elizabeth Taylor y de los problemes col so enorme testamentu, díxose que la famosa actriz convertir al xudaísmu a la edá de 27 años, daqué que, per otra parte, yá apaecía citáu na biografía del críticu norirlandés Alexander Walker, "Elizabeth - The Life of Elizabeth Taylor" (Weidenfeld 1991).
Anque Elizabeth Taylor nació en Londres nel senu d'una familia cristiana (los sos padres, estadounidenses afincaos na capital británica, pertenecíen a la ilesia protestante Christian Science), dende la so boda con Eddie Fisher en 1959 hasta la so muerte en 2011, Elizabeth Taylor siempres profesó la fe xudía. Y non yá eso, yá cuando s'instauró'l Mandatu Británicu de Palestina, tantu la so madre como'l so padrín, l'influyente Coronel Victor Cazalet (amigu personal de Winston Churchill), sofitaron el sionismu, daqué que l'actriz realizó a lo llargo de tola so vida, al igual que'l sofitu al estáu d'Israel mientres el postreru mediu sieglu.
Taylor tamién yera bien amiga del tamién fináu «"Rei del pop"» Michael Jackson. Foi precisamente ella la primer persona que lo llamó asina nuna entrega de premios, y de ende surdió l'apellativu tan popular. Amás, Michael Jackson escribió-y una cantar esclusivu pal so cumpleaños, llamada "Elizabeth I love you", y una fotografía con dambos xuntos foi incluyida na portada del álbum d'ésitos de Jackson "History".
Yá años antes, una escena xuvenil de l'actriz incluyir nel video musical de "Leave Me Alone". Jackson dedicó-y una esitosu cantar del álbum "Bad": "Liberian Girl". En 1991, Jackson acoyó nel so Ranchu Neverland la boda de l'actriz col so últimu home Larry Fortensky.
En 2005, Elizabeth Taylor asistió a testificar a la serie de juicio ante los barruntos d'abusu infantil que pesaben nel so contra. Taylor amosar en tou momentu incondicional declarando a favor de Jackson y negando toles acusaciones.
Elizabeth Taylor amosóse demasiáu afectada tres la sorpresiva muerte del cantante'l 25 de xunu de 2009 y tuvo presente'l 3 de setiembre de 2009 nel entierru priváu de Michael Jackson nel campusantu Forest Lawn.
Taylor lluchó con problemes de salú a lo llargo de la so vida; a partir del so divorciu de Hilton, Taylor esperimentó graves problemes médicos cada vez qu'ella travesaba por problemes na so vida personal. Taylor foi hospitalizada más de 70 vegaes y tuvo siquier 20 operaciones. Munches vegaes los titulares de los periódicos equivocadamente anunciaben que Taylor taba cerca de la muerte.
Taylor nel so maduror costantemente ganaba y perdía una gran cantidá de pesu, algamando dende 54 hasta 82 kg na década de 1980. Empezó con una adicción al tabacu a metá de la década de 1950 y tarrecía desenvolver cáncer de pulmón, cuando n'ochobre de 1975 unos estudios de rayos X, amosáron-y llurdios nos sos pulmones, llevando más tarde un tratamientu pa nun desenvolver la enfermedá. Taylor rompióse'l llombu cinco veces, tuvo dos reemplazos de cadriles, tenía una histerectomía, sufría de disentería y flebitis, tuvo una perforación nel so esófagu, sobrevivió a un benignu tumor cerebral erradicado en 1997 y al cáncer de piel y tuvo ataques de neumonía qu'amenaciaron la so vida en dos causes. En 1983 almitió ser adicta a les pastillas pa dormir y a los analxésicos mientres 35 años. Recibió tratamientu pol so alcoholismu y la so adicción a les drogues, ingresando nel Centru Betty Ford mientres siete semana a partir d'avientu 1983 hasta xineru 1984 y de nuevu a partir de la seronda de 1988 hasta principios de 1989.
El 30 de mayu de 2006, Taylor apaeció en "Larry King Live" pa refutar les afirmaciones de qu'ella tuviera enferma, y negó les acusaciones de que carecía la enfermedá de Alzheimer. Empezó a usar una siella de ruedes y cuando se-y preguntar al respeutu, declaró que tenía osteoporosis y que naciera con escoliosis.
La mutación qu'otorgó a Taylor dobles pestañes tamién pudo contribuyir al so historial de problemes del corazón. En payares de 2004, Taylor anunció que sufría insuficiencia cardiaca congestiva, una enfermedá progresiva na que'l corazón debilítase, dexando de bombiar abonda sangre a tol cuerpu, particularmente a les estremidaes inferiores, tales como los todíos y los pies. En 2009 someter a una ciruxía cardiaca p'asitia-y una válvula nel corazón. En febreru de 2011, los nuevos síntomes rellacionaos cola insuficiencia cardiaca fixeron que fuera ingresada nel hospital Cedars-Sinai Medical Center en Los Ánxeles pa un tratamientu, onde permaneció hasta la so muerte a los 79 años el 23 de marzu de 2011, arrodiada de los sos cuatro fíos.
Foi soterrada nuna ceremonia xudía privada, presidida pol rabino Jerry Cutler, el día dempués de la so muerte, nel Forest Lawn Memorial Park en Glendale, California. Taylor ta soterrada nel Gran Mausoléu, onde l'accesu públicu a la so tumba ta acutáu.
Liz Taylor debió una parte non menor de la so celebridá a la so solmenada vida, pero la so carrera actoral ye de gran valor por sigo mesma. Recibió dos premios Óscar, por "Una muyer marcada" (1960) y por "¿Quién tarrez a Virginia Woolf?" (1966), y tres nominaciones más, toes elles na categoría de meyor actriz principal. La so primer nominación foi pola película "L'árbol de la vida" en 1957 y tuvo nomada los siguientes trés años, hasta qu'en 1960 conceder. Algamó'l récord de cuatro nominaciones n'años consecutivos, como l'actor Marlon Brando. Yá nel so maduror recibió un tercer Óscar, honoríficu.
Foi una estrella calificada pelos medios anglosaxonos como «"bigger than life"»: una estrella mayor que la vida mesma. Ye una recordada lleenda femenina del Hollywood clásicu, gracies a la so guapura bien fotoxénica, a una llarga llista de películes relevantes con notables actuaciones y a un aturbolináu historial sentimental.
Supo esplotar con maestría la so turbador ya innegable curiosu sexual y dio que falar al traviés de los sos romances polémicos. Arriendes de el so romance con Richard Burton (tando dambos casaos con otres pareyes) un periódicu del Vaticanu acusar de «"analayar eróticu"», frase qu'anubrió los titulares de too el mundu. Burton salió nel so defensa, afirmando d'ella que tuviera solamente cinco pareyes, toes conocíes, ente qu'otres dives de Hollywood char con cualesquier na primer nueche (magar calteniéndolo de callao). Otres fontes allegaes a l'actriz coinciden al describila como abondo convencional nel amor: dicen que, si casó ocho vegaes, foi porque nun yera gustante a aventures fugaces y quería formalizar cada nueva relación con una boda.
Ye, probablemente, l'actriz que foi declarada «la más formosa del mundu» en más ocasiones que nenguna otra, inclusive superando al llamáu «"animal más bellu del mundu"», Ava Gardner. La so cara convertir en símbolu de perfección mientres décades, dende la so adolescencia nos años 40 hasta'l so maduror bien entrada la década de los 70.
Tan famosa pola so carrera cinematográfica como pola so vida sentimental, Liz Taylor foi oxetu de la prensa rosa polos sos constantes divorcios y matrimonios y polos sos problemes de salú: consumu escesivu d'alcohol, obesidá (llegó a pesar casi 90 quilos, a pesar de la so curtia estatura), una mancadura de columna que riquió diverses operaciones y un tumor cerebral. Nos sos últimos años allegaba a actos públicos en siella de ruedes.
Célebre tamién polos sos llabores humanitaries na llucha contra'l sida dende la muerte del so amigu Rock Hudson, collaboró con una sociedá dedicada a la llucha y l'investigación d'esta grave enfermedá. Foi por esti motivu galardonada col Premio Príncipe d'Asturies de la Concordia en 1992. Amás esi mesmu añu participó nel conciertu en tributu a Freddie Mercury, falando alrodiu de la prevención necesaria pa combatir el sida.
Systema
Systema (Система: “sistema”) ye un arte marcial rusu basáu nel combate a mano vacía, téuniques d’agarre y llucha con cuchiellu, incluyendo tamién l'entrenamientu con armes de fueu. L’entrenamientu inclúi exercicios y práutica del combate, pero refuga los conxuntos de secuencies tipu kata. Céntrase sobre too en controlar los seis niveles del cuerpu (todiyos, rodiyes, cintura, coldos, costazos y pescuezu) per aciu de l’aplicación de puntos de presión, y d’aplicaciones de golpes y d’armes. El Systema preséntase davezu como arte marcial utilizáu por delles unidaes Spetsnaz ruses.
Estes artes nun tienen un nome históricu concretu, d’ehí que pueda dase dalgún tracamundiu al interpretales. En ciertu sentíu’l nome "Systema" pue atalantase como un términu xenéricu paecíu al de "Kung Fu" ("unu que ye mui habilidáu" o "tiempu" y "esfuerciu"). La versión más acionada ye que’l nome Systema escoyóse del que-y daben en Rusia a un arte anterior asemeyáu, el Systema Rukopashnogo Boya (Sistema de combate a mano vacía).
Como hubo y hai tovía un númberu d’estilos distintos de llucha comunes nes fuercies militares y especiales ruses (Alpha, GRU, Vympel…), hai dellos otros nomes y nomatos davezu tracamundiaos col de Systema. Por exemplu, delles tropes y personal de les fuercies especiales entrenen "bojewoje sambo" (combat sambo), que ye un arte estremáu. Amás, les tropes llamen a cualesquier métodu que-yos aprienden "rukopashka" (xíriga rusa pa "cuerpu a cuerpu"), o "machalka" o "boinia" (xíriga rusa pa "lluchar" y "cutir"). El nome "Combat Sambo Spetsnaz" inventólu’l gobiernu soviéticu, magar que se trate d’un estilu diferente.
Los guardies personales de Stalin yeren prauticantes de Systema. Mikhail Ryabko deprendió’l sistema d’ún d’estos guardies tando nel exércitu. Tres morrer Stalin, el Systema convertióse nel estilu de llucha qu’usaben les Unidaes d’Operaciones Militares Especiales pa misiones d’altu riesgu nes Spetsnaz, GRU y otres dependencies del gobiernu. Había y hai otres artes de combate estremaes qu’entrenaben les fuercies especiales ruses amás del Systema. Débese a la torga estricta na Unión Soviética sobre tradiciones non reconocíes, y a lo roceano del entrenamientu de les fuercies especiales, que’l Systema nun principiara a ser conocíu hasta que pasó la guerra fría. La herencia de la Rusia pre-soviética nel Systema ta asoleyándose de recién.
Hai quien diz que la herencia de les artes marciales ruses nel Systema data del sieglu X y que foi prauticáu polos Bogatyr (guerreros heroicos rusos).
Según otra teoría, les distintes formes del Systema modernu son evoluciones d’un proyeutu intensivu d’investigación y desarrollu lleváu a cabu por delles xeneraciones d’instructores de combate cuerpu a cuerpu nes dependencies del Dynamo de 1920 a 1980 aproximao. De ser asina, esto pondría al Systema na mesma llinia d’entrenamientu militar cuerpu a cuerpu del Sambo de combate y estilos rellacionaos como’l Samoz desendolcáu por V.A. Spiridonov. Si esta teoría ye correuta, ente les influencies estilístiques del Systema modernu taríen mui bien d’estilos d’artes marciales nacionales, sistemes militares de llucha cuerpu a cuerpu y estilos indíxenes rusos de llucha, asina como aspeutos de la ciencia deportiva, la biomecánica y la sicoloxía deportiva, darréu qu’estes disciplines foron incorporaes al proyeutu d’investigación y desarrollu sobre la llucha cuerpu a cuerpu del Dynamo a lo llargo del sieglu XX.
Hai tamién otra teoría que suxer que'l Systema ye en realidá un sistema internu modernu, basáu n’artes marciales internes chines como’l Taiji qigong, Taijiquan y otros. Los rusos taben interesaos nes artes marciales internes chines muncho enantes de la Segunda Guerra Mundial, pero fixeron una investigación a fondu nos años 1950 y 1960. Per otru llau, dellos maestros de China visitaron Rusia daquella y participaron "n’esperimentos y enseñando a soldaos". Ensin embargu, anque hai delles semeyances nel enfoque, los métodos d’entrenamientu y principios básicos de les artes ruses y de les chines tienen munches diferencies. En realidá, el que muncha xente de China (sobre too de Shanghai) emplegara guardies rusos xuega más a favor del argumentu de que les artes ruses influyeren nes chines.
El Systema considérase al llau de delles tradiciones pre-soviétiques que tán siendo activamente cautivaes pol gobiernu rusu. Nel 2004 el Centru de Deportes Dynamo agospió una demostración y celebración de tradiciones marciales.
Magar qu’inda relativamente desconocíu, el Systema o los estilos rellacionaos tán siendo enseñaos por dellos prauticantes dientro y fuera de Rusia. Tien un interés especial que distintes persones de distinta formación tuvieren enseñando variaciones perpequeñes del Systema.
Amás, pola mor de que los prauticantes entrenen a la so manera y colos sos puntos de vista particulares, l’estilu particular qu’espresen nel so arte ye únicu. Esto apréciase sobre too nos estudiantes veteranos y otros artistes marciales de nivel altu.
El Systema defínese como un arte onde la economía de movimientos y la relaxación son los elementos principales nel combate. Pue tener delles semeyances coles téuniques del Aikido, del Taijiquan y de les artes marciales llamaes "internes" en xeneral.
El so diseñu ta pensáu pa ser mui bien adautable y práuticu. L’entrenamientu faise per mediu d’exercicios basaos na biomecánica del cuerpu humanu, d’exercicios de respiración y d’entrenamientu en pareya, en vez de los kates tradicionales predefiníos. Céntrase principalmente nos seis niveles de palanca del cuerpu (todiyos, rodiyes, cintura, coldos, pescuezu y costazos) asina como na enseñanza de los puntos de presión y les sos aplicaciones, y tamién nos retorciones y nes proyeiciones. Falando acordies, nel Systema nun s’enseñen “téuniques”, sinón que la enseñanza básase más en principios de deprendimientu rellacionaos cola llucha y que favorecen la improvisación en cualesquier circunstancia.
Gólpiase de forma relativamente llibre, a diferencia de la mayoría de les artes marciales orientales; nun hai postures nin secuencies predifiníes. El prauticante ye llibre de desendolcar la so imaxinación. L’aspeutu téunicu refierse más bien a cómo dar los golpes. Nos combates, los golpes solménense de contino; el xestu llévase ensembre a términu. Ye la velocidá del exerciciu la que varia según el nivel de los combatientes, lo que permite descomponer los ataques reales y dir pasu ente pasu aumentando la velocidá. Nel Systema nun hai graos nin vistimienta concreta. Les clases desendólquense al rodiu de dellos exercicios:
La respiración ye’l pilpayu del Systema. El deprendimientu y el control d e la respiración van permitir dilir el dolor, solmenar los golpes y atacar con conciencia y eficacia, y tar en bones condiciones fisiolóxiques y sicolóxiques d’aptitú pal combate.
Al final de la clase tolos prauticantes aconceyen en círculu pa falar de los exercicios. Ye’l momentu del deprendimientu teóricu y coleutivu.
Como dellos prauticantes entrenen a los sos deleres y siguiendo’l so propiu métodu, l’estilu de so reflexa cada vez más les sos preferencies y una personalidá única. Esto nótase de manera ente los estudiantes veteranos y otros de nivel altu. D’esta miente creáronse munchos métodos de Systema, siendo los siguientes los más populares:
Fundáu por Aleksey Alekseyevich Kadochnikov (padre) en 1962, y desendolcáu pol xeneral Arkady Alekseyevich Kadochnikov (fíu) y Valentina Aleksandrovna Kadochnikova (fía). El ""Systema Kadochnikov"" básase en parte nel Samoz (Sambo) de Spiridonov asina como en delles formes ruses de combate cuerpu a cuerpu de tiempos de la Segunda Guerra Mundial. Aleksey Alekseyevich Kadochnikov yera inxenieru mecánicu. Por esta razón la enseñanza d’esti sistema sofítase nes lleis de la física aplicaes al combate.
Fundáu pol xeneral Alexander Retuinskih en 1990. ""ROSS"" (rusu: РОСС) ye un acrónimu que provién de (rusu: Российская Отечественная Система Самозащиты) ""Rossiyskaya Otechestvennaya Systema Samozashchity"" ("Sistema de Defensa Personal d’Orixe Rusu". Este sistema atalantóse más como una metodoloxía p’agrandar el rindimientu en combate en cualesquier arte marcial, más qu’un sistema zarráu (hestoria del ROSS). La esperiencia d'Alexander Retuinskih básase nel boxéu, el Boevoe Sambo y el Combat Sambo (Sambo de combate y militar), el yudu y el "Systema Kadochnikov". Inclúi’l Samoz (Sambo) de Spirodonov, el Sambo d'Oshchepkov y de Kharlampiev, y delles variantes d’estilos de llucha como’l "Tverian Buza" y el "Pskovan Skobar", asina como la sistematización d’artes marciales indíxenes eslaves y de los sos métodos d’entrenamientu. Alumnu direutu del xeneral Alexander Retuinskih, Scott Sonnon ye’l primer americanu n’enseñar y popularizar el sistema de combate ROSS fuera de Rusia.
Fundáu pol coronel Mikhail Ryabko. Antiguu oficial del Exércitu bermeyu, Mikhail Ryabko formóse como comandu nes fuercies especiales, los Spetsnaz. La influencia principal del so sistema de combate provién de la enseñanza d’ún de los miembros de los "Sokoli Stalina", los "Ferres de Stalin": el padre o’l tíu de Mikhail Ryabko (afirmación del Sr. Ryabko non probada a día de güei), que yera ún de los guardies personales de Stalin. Neto que toles artes marciales ruses, el Systema non solamente ye un métodu de combate sinón qu’inclúi tamién un métodu d’exercicios físicos en visu a ameyorar la salú. Esta práutica faise per mediu d’exercicios nel agua frío, masaxes, golpes “curativos” especiales, arriendes de dellos otros exercicios que tienen l’oxetivu d’agrandar drásticamente la fuercia y el tonu a traviés d’una retafila de movimientos naturales del cuerpu. "Poznai Sebia" tórnase del rusu a: “Conozte a ti mesmu”. Mikhail Vasilievich Ryabko ye coronel de los Spetsnaz, instructor xefe del entrenamientu táuticu del equipu de respuesta inmediata y conseyeru del ministru de Xusticia de la Federación Rusa. L'alumnu más conocíu de Ryabko ye Vladimir Vasiliev, antiguu capitán del exércitu y miembru de los Spetsnaz. Xuntos (Ryabko y Vasiliev) reivindiquen la paternidá del sistema por tar basáu nes sos propies esperiencies personales.
Fundáu nel 2001 por Vadim Starov, un antiguu militar de les fuercies especiales (Spetsnaz) del exércitu del aire. Nació en Rusia, nuna familia de tradición militar; so padre yera oficial del exércitu rusu. Dende los once años Vadim entrenó en Sambo y a los catorce años apenzó nel boxéu occidental. A los 23 yera yá diplomáu de l’Academia Militar de les Fuercies Aérees, después de sirvir dos años nes unidaes especiales d’operaciones (los Spetsnaz). De 1994 a 2001 Vadim Starov ye miembru de l’asociación de los antiguos combatientes ""Vympel"". Ye instructor de combate a mano vacía d’estilu rusu, oficial d’operaciones especiales y vicepresidente del serviciu de seguridá de l’asociación de los ciudadanos de Rusia. En 1997 Vadim Starov fíxose miembru de la Organización Internacional d’Antiguos Combatientes de les Fuercies Especiales, ""Monolit"". Dempués apenzó y participó nel estilu rusu de combate y métodu de defensa personal ""Systema Kadochnikov"".
Nel 2001 Vadim Starov abrió’l "Centru Internacional de Combate a Mano Vacía d’Estilu Rusu" na ciudá de Tver. Nel 2002 convidáronlu les fuercies militares ruses a enseñar el combate a mano vacía. Nomáronlu instructor de l’academia militar de Tver onde enseña’l so estilu de combate a mano vacía a más de métodos especiales de sobrevivencia en situaciones estremes. Dende’l 2006, Vadim Starov enseña les téuniques y métodos de combate cuerpu a cuerpu del ""Systema Spetsnaz"" a los axentes federales de llucha contra la droga. Tien escrito un llibru sobre l’entrenamientu militar de les fuercies especiales ruses, "La vía de la formación del guerreru", y produxo numberoses películes documentales sobre la formación de los Spetsnaz.
Joaquín Rubio Camín
Joaquín Rubio Camín (Xixón, 11 de setiembre de 1929 - 28 d'avientu de 2007) foi un escultor, pintor, diseñador y fotógrafu asturianu.
Nos años cincuenta entamó la so carrera artística como pintor, algamando el Premiu Nacional de Pintura en 1955. Más sero, a partir de los años sesenta, volcóse na que sería la so actividá más reconocida, la escultura, dientro de la que fizó obres como l'Obeliscu de la Avenida de la Constitución y Xenesis nel paséu de Begoña, en Xixón, o el monolitu en memoria de los diecisiete executaos del Hospital Psiquiátricu de Valdediós na Guerra Civil. 
En Londres conocería al escultor vascu Jorge Oteiza del que se declararía almirador.
En 2001 foi galardonáu cola Medalla de Plata del Principáu d'Asturies. Tamién se dedicó a la fotografía, y foi miembru del grupu fotográficu "La Palangana", xunta fotógrafos como Leonardo Cantero, Francisco Ontañón, Ramón Masats o Gabriel Cualladó. Dende l'añu 1975 estableció la so residencia en Valdediós, Villaviciosa, onde trabayó hasta la so muerte.
Blaverismu
El blaverismu ye la denominación cola que se conoz al movimientu políticu ñacíu como reaición contra la corriente pancatalanista del nacionalismu valencianu en Valencia.
El so nome vien de la defensa que fai esti movimientu de la franxa azul de la bandera de la Comunidá Valenciana.
Llagar Acebal
El Llagar Acebal ta asitiáu en Cabueñes (Xixón.
Entamó la so produción a finales del sieglu XIX, con una produción familiar. En 1925 tuvo llugar el cambiu a la produción industrial cola compra de diferente maquinaria y instalaciones. 
Una de les marques de la empresa, "El Carrascu", foi premiada como la meyor combinación ente'l quesu afumáu de Pría y la sidra, propuesta pola "sidrería Cabruñana", nel marcu del primer certame "Quesidra!" d'Ávilés.
Toledo (Iowa)
Toledo ye una ciudá del estáu de Iowa nos Estaos Xuníos.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2000 diz que Toledo tenía 2.539 habitantes.
.mn
.mn ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Mongolia.
.gi
.gi ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Xibraltar.
.ck
.ck ye'l Dominiu de Nivel Superior xeográficu (ccTLD) pa Islles Cook.
Vicente Gotor Santamaría
Vicente Miguel Gotor Santamaría (Calatayud, Zaragoza, 1947) ye un químicu aragonés, foi rector de la Universidá d'Uviéu.
Ye nacíu na ciudá de Calatayud en 1947. Estudió química, llicenciándose en 1970 en Ciencies Químiques y doctorándose en 1974 pola Universidá de Zaragoza. En 1975 treslladóse a Alemaña, au trabayó como becariu de la Sociedá Max Planck en Max-Planck-Institut für Kohlenforschung de Mülheim an der Ruhr. En 1977 tornó a España, llegando a Uviéu depués de llograr una plaza de profesor axuntu na Universidá d'Uviéu. En 1981 conviértese en profesor agregáu pola Universidá de Valladolid. En 1982 vuelve a Uviéu y en 1983 faise Catedráticu de Química na Facultá de Química de la Universidá d'Uviéu.
Nel 2003 foi escoyíu direutor del Departamentu de Química Orgánica y Inorgánica de la Universidá d'Uviéu.
Nel 2004 presentóse como candidatu a rector de la Universidá d'Uviéu, frente al rector saliente Juan Antonio Vázquez García, que lu vence por menos de dos puntos porcentuales, pero'l 23 d'abril del 2008 ganó les eleiciones a rector de la Universidá d'Uviéu con más d'un 63% de los votos.
Nel añu 2009 Gotor promueve'l Proyectu de Campus d'Escelencia Internacional, seleicionáu ente los 15 meyores d'España.
Pencak Silat
Pencak Silat (tamién penchak silat o pentjak silat) ye un términu xenéricu emplegáu pa denomar les artes marciales d'orixe indonesiu. La organización que dirixe'l pencak silat n'Indonesia ye la IPSI ("Ikatan Pencak Silat Indonesia": Organización Indonesia de Pencak Silat). El muérganu coordinador pal pencak silat en tol mundu ye la PERSILAT ("Persekutuan Pencak Silat Antara Bangsa": Asociación Internacional de Pencak Silat).
Pencak silat escoyóse nel 1948 como términu únicu pa los estilos indonesios de llucha. Compónse de les dos pallabres d'usu más común nes artes marciales d'Indonesia. Pencak yera'l términu que s'usaba nel centru y este de Java, mentanto silat usábase en Sumatra. Modernamente, pencak y silat considérense dos aspectos de la mesma práutica. Pencak refierse a los aspeutos demostrativos del arte marcial, mientres que silat ye la esencia de la llucha y la defensa personal.
Nun ta demostráu l'orixe de les pallabres "pencak" y "silat". Hailos que creyen que pencak vien de la pallabra sánscrita "pancha", que significa "cinco", o del chinu "pencha", que significa "esviar". La teoría más importante sobre l'orixe de la pallabra "silat" diz que deriva de "sekilat", que significa "rápido como'l rayu". Esto igual s'usó pa describir los movimientos d’un guerreru, y llueu acurtióse a "silat". Dalgunos creyen que pue venir de la pallabra "elat", que significa enguadar o engañar.
La tradición del pencak silat ye sobre too oral, tresmitiéndose cuasi ensembre de boca en boca. Al nun haber rexistros escritos, muncho d'esta historia lléganos solamente al traviés del mitu y la evidencia arqueolóxica. Les armes principales de les tribus d'Indonesia yeren la espada d'un solu filu, l'escudu y la xabalina.
India y China foron les primeres civilizaciones de fuera del sureste d'Asia coles que tomaron contautu los pueblos d'Indonesia. Dambos países influyeron na cultura, relixón y artes marciales llocales. Unos baxurrelieves de Srivijaya representen guerreros remanando armes como'l "jian", o espada reuta china, qu'inda anguaño s'usa en dellos estilos. Amás, les espaes de Java son una variante de les indies. Foi daquella cuando escomenzó a facese'l silat. El niciu más tempranu de que'l silat s'enseñaba de forma estructurada vien del imperiu de Srivijaya, en Sumatra, onde'l folclor afita que lu creara una muyer llamada Rama Sukana de la que viera una llucha ente un tigre y un ave grande. Usando los movimientos de los animales foi quien a refugar a un piñu de borrachos que lu atacaren. Dempués aprendió les téuniques al so home, Rama Isruna, qu'había tresmitiles oficialmente. Hai delles variantes d'esta hestoria según la rexón onde se cuenta. Na islla de Boyan (Bawean) créyese que Rama Sukana vio a unos monos lluchando, mientres que los sundaneses de Java occidental creyen que creara'l cimande dempués de ver un monu enfrentándose a un tigre. La verdá d'esta lleenda nun se pue saber, pero'l fechu de que'l silat s'atribuya a una muyer albídrase qu'indica la importancia femenina na sociedá del sureste d'Asia. 
Srivijaya controlaba l’estrechu de Malaca, lo que lu convertía nún de los reinos más poderosos de la hestoria del sureste d'Asia. Esti reinu aunía lo que ye güei Sumatra, Singapur, Bornéu occidental, Malasia peninsular y Tailandia. L'imperiu tamién yera un centru académicu y relixosu qu'atrayía sabios y santones de tola rexón del sureste asiáticu. Más de mil monxos budistes vivíen y estudiaben solamente na Sumatra baxo'l dominiu de Srivijaya. Ente ellos habíalos de Java, siameses, malayos, chames, khmeres y chinos. Esto nun solamente permitió que'l pencak silat s'espardiera pel archipiélagu sinón que tamién punxo l'arte en contautu colo que llegaríen a ser sistemes de llucha hermanos. 
De la que Srivijaya dominaba les árees costeres, los reinos de Sanjaya (o Mataram) y Sailendra controlaben el centru de Java. El pencak silat esporpolló muncho en Java, onde anguaño hai más estilos diferentes que nes otres islles indonesies. Nel sieglu XIII Srivijaya foi derrotáu pol imperiu tamil Chola, del sur de la India. A esto siguió la decadencia de los reinos de Sailendra y Sanjaya, pero tamién dio pasu al imperiu de Majapahit, que foi'l primeru n’aunir toles islles principales d'Indonesia. Dende la so base nel este de Java, la cultura indonesia esporpolló y el pencak silat foi refinándose enforma. Les armes feches polos ferreros de Majapahit, como'l famosu "kris taming sari", yeren perapreciaes na península malaya. 
La influencia del silat llariegu foi encontada por Ninik Dato' Suri Diraja (1097-1198) pa crear el "silek" o Minangkabau silat en Sumatra.
El pencak silat foi más tarde usáu polos independentistes indonesios contra los colonos holandeses, y dempués de la independencia d'Indonesia traxéronlu a Europa indonesios d'aniciu euroasiáticu (amestáu d'indonesiu y européu), como'l célebre Paatje Phefferkorn. L'arte ye güei popular n'Holanda, España y Francia. Tamién hai escueles nos Estaos Xuníos d'América.
El pencak silat tráxolu a España Jon Barrenetxea a mediaos de los años 70. Les primeres clases diéronse n'escueles d'artes marciales de Madrid y na Embaxada d'Indonesia. Magar que de primeres yeren clases puntuales complementaries p'alumnos avanzaos de Kárate Shotokan, que daba'l mesmu Jon Barrenetxea, al final creóse un grupu en visu a trabayar pol xorrecimientu del pencak silat n'España.
Contra los años 80 créase un nuevu grupu de pencak silat nel ximnasiu Iraragorri de Zuazo (Galdakao), qu'había afitar, gracies a Jon Barrenetxea y a maestros indonesios, les bases del pencak silat en España. D’ehí a poco les escueles espoxigaron pelos pueblos de la redolada: Basauri, Bilbao, Lemoa, Dima... y llegaron inclusive a sitios más alloñaos como Gasteiz o Bermeo. El pencak silat espardióse desa per diferentes puntos de la xeografía española. 
Sicasí anguaño l'arte prautícase cuasi namái que nel País Vascu, d'au son la mayor parte de los competidores que componen la seleición española. Tamién hai escueles en Córdoba, Estremadura, Barcelona, Santander y Madrid, pero nun tán reconocíes oficialmente pola Federación Nacional de Pencak Silat España.
La escuela d'Estremadura ye d'orixe holandés. Ensin embargu en Barcelona danse clases d'una escuela tradicional de Singapur.
Una de les escueles más reconocíes en Madrid prautica l'estilu Walisongo Silat y Satria Fighting Arts. Esta escuela diríxela Sebastián Deibe, siguiendo'l llinax de Steve Benitez.
Dende 1984 l'oxetivu de les escueles de pencak silat de tol estáu foi la creación d'una federación estatal en visu a coordinar la espansión d'esta disciplina de manera autosuficiente y autónoma. Poro, después de negociaciones coles principales federaciones estatales d'artes marciales, Yudu, Taekwondo y Kárate, apautóse la creación de la Federación Nacional de Pencak Silat España, que dende 1987 forma parte de la PERSILAT (Federación Internacional de Pencak Silat).
El pencak silat prautícase tradicionalmente baxo la forma de combate rítmicu con armes, palos o a mano vacía. Ye un exerciciu estilizáu basáu en riestres d'encadenamientos codificaos llamaos "jurus". Les formes d'animales son perimportantes nel pencak silat, y atrópense baxo'l nome de "langkah", que denoma les posiciones y movimientos necesarios pa la práutica marcial. D'esta miente, el langkah Dua ("dos") ye una posición d'espera, y el Tiga ("trés") ye una posición de guardia. Los langkah inclúin entós un repertoriu grande d'ataques, paraes y esquites. La escoyeta de delles formes, a respeutive d'otres, ye lo que define específicamente a cada escuela de silat.
Polo xeneral l'aprendimientu consiste en pescanciar un refileru de langkah básicos, descompuestos y repetíos en forma d'exercicios. Esta primera fase elemental concéntrase en dominar una posición fita. La segunda fase ye puramente defensiva y l'alumnu apriende a parar y torgar toa clas d'ataque de los miembros superiores. La tercer fase concéntrase n'usar solamente les piernes pa movese y atacar. Na fase cuatro l'alumnu apriende les paraes y los esquites contra golpes de pie. Na fase cinco apriende a camudar les posiciones respondiendo dende una postura perbaxa. Esta pedagoxía de lo básico complétase más p'arriba con téuniques de llaves, barríos, proyecciones, y col aprendimientu d'armes y d'una docena d'atemis llamaos ""rahasa"". El nivel cimeru consiste nun trabayu particular de "danza enfrentada" o "pesilat", onde s'apriende a usar y colocar con eficacia les téuniques marciales.
Llista d'emperadores de Xapón
La siguiente ye una llista tradicional d'emperadores de Xapón: 
20th Century Boys
20th Century Boys (20世紀少年 o Nijusseiki Shōnen, en xaponés) ye un cómic manga xaponés de ciencia ficción y misteriu, guionizáu y dibuxáu por Naoki Urasawa, autor d'otres obres como Monster o Yawara!.
La serie empezó a publicar en 1999 na revista Big Comic Spirits de la editorial Shōgakukan, y terminó con un total de 22 tomos recopilatorios en y una segunda parte, que narra'l final de la historia, nomada 21st Century Boys.
La hestoria destaca pola complexidá de la so trama, por mor del gran númberu de personaxes y la so estensión: unos 50 años na llinia temporal de los socesos que se rellaten y más de 4.000 páxines nes cuales Urasawa paez planiar al milímetru la so obra y adulces el llector va comprobando cómo les pieces daqué confuses de primeres, van encaxando. Nun ye una llectura más na que'l llector ye meru espectador, sinón que l'autor convida al que lu llee a pescudar les claves del misteriu, per aciu de pistes ocultes y numberosos flax backs, dando opción a múltiples posibilidaes y múltiples teoríes per parte del llector.
Tenerife
Tenerife ye la principal islla y la mayor d'Canaries (España). Tenerife ye sobre too un destín turísticu.
Superficie; 2.034,38 km².
Población: 906.854 hab.
Capital: Santa Cruz de Tenerife (tamién de la comunidá autónoma).
Tanto la islla principal como les que la rodeen, son d'orixen volcánicu: Teide, Pico Viejo, Guajara...
Teide
El Teide (o Picu del Teide) ye un ye un volcán activu y monte de Tenerife, Islles Canaries. Con un altor de 3.719 m sobre'l nivel de la mar y con aproximadamente unos 7.000 m sobre'l llechu marín axacente, ye'l puntu más altu d'España, el monte más altu de toles islles atlántiques ya'l tercer mayor volcán de la Tierra. El Teide ye un estratu-volcán del tipu estrombolianu.
Dau el so historial eruptivu ya'l so allugamientu averáu a centros poblaos, el volcán foi designáu como unu de los 16 Volcanes de la Década pol so gran valir pal estudiu del amenorgamientu de futuros desastres naturales. Alcuéntrase'n reposu, cola cabera erupción documentada l'añu 1909 pel bufón secundariu de Chinyero, na paré oeste del Teide. Otres erupciones destacaes van asoceder los años 1704–1706 y 1798. La cima tien delles pequeñes y actives fumaroles qu'emiten dióxidu d'azufre caliente, al igual qu'otros gases. Existe una probabilidá media-alta de futures erupciones, incluyendo'l riesgu de dalguna altamente peligrosa de tipu piroclásticu como les del Mont Pelée ya'l Vesuviu. El nome Teide ye una evolución castellana del nome orixinal Guanche «Echeyde», anterior a la colonización castellana. Echeyde, nes lleendes Guanches, yera'l nome dau al so infiernu, onde vivía una poderosa figura (Guayota) una mena de guardia de la puerta d'aquel inframundu.
Na prehistoria, fai unos 180.000 años, un volcán inda más grande que'l Teide careció d'una esplosión xigantesca d'índiz d'explosividá volcánica 7, que frañó'l picu dexándolu llegar a la mar pel norte de la islla, creando asina les llamaes Cañadas del Teide, una gran caldera volcánica xusto perriba de los 2.500 m d'altor, con 15 km d'estensión d'este a oeste y 10 km d'estensión de norte a sur. Al costáu sur, los muros internos del cráter formen un precipiciu que va de los 2.715 m a los 2.100 m en Guajara. La propia cima del Teide ya'l bufón secundariu llamáu Pico Viejo (3.135 m), los dos na fastera norte de la caldera, deriven d'erupciones que siguieron a la gran esplosión prehistórica.
El volcán ya los alredores formen el Parque Nacional del Teide, que se consideró Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO. S'accede per una carretera pública que traviesa la caldera de nordeste a suroeste. Desde esta carretera sal un teleféricu a unos 2.356 m y llega casi a la cima (3.555 m). L'accesu a la cima ta torgáu, y fai falta un permisu p'ascender los últimos 200 m.
Llampaxuga
Llampaxuga ye un llugar de la parroquia de Lloriana, na fastera surocidental del Naranco.
En Llampaxuga podemos atopar una capiella dedicada a la Virxen del Carme,
El profesor Xosé Lluis García Arias, considera'l nome d'esti llugar como una posible combinación del términu asturianu "llampa" (que fai referencia a una cuesta inclinada) consufixos diminutivo-despeutivos (+ -ACULA + -UCA).
Gastón Sangoy
Gastón Maximiliano Sangoy (Paraná, Entre Ríos, 5 d'ochobre de 1984) más conocíu pol sobrenome de Sangoy, ye un xugador de fútbol del Real Sporting de Xixón que xuega na posición de delanteru.
Sangoy empezó la so carrera en la cantera Club Deportivo Argentinos Juniors. De ahí pasó al Boca Juniors. A los 20 años fichó por el Ajax Amsterdam. Enantes de llegar al Real Sporting de Xixón y firmar por cuatro años pasó por equipos como el Unión de Santa Fe, Club Universitario de Deportes, Los Millonarios, Maccabi Tel Aviv FC, Hapoel Ashkelon y Apollon Limassol.
Concursu de Tonada de La Nueva (XVII Edición)
Depués de dellos meses de competición, la proclamación de vencedores de la XVII edición del Concursu de Tonada de La Nueva (Llangréu), que tuvo llugar el 3 d'abril de 2011, dio llugar al siguiente palmarés:
• Campeón categoría masculina: Pablo Carrio Rubiera
• Campeona categoría femenina: Lorena Corripio
• Premiu del públicu categoría femenina: Lorena Corripio
• Premiu del públicu categoría masculina: Faustino Braña Peláez
• Campeón de canción minera categoría masculina: José García García, por "Soi mineru del Monsacro".
• Campeona de canción minera categoría femenina: Rosi Fernández Torre, por "Sentáu debaxo d'un horro".
• Campeón de canción minera categoría xuvenil y aficionaos: Odón García González, por "Porqué s'acaba'l carbón".
• Campeón de canción ayerana: José Luis García Lobo, por "Dísteme una cinta verde".
• Campeón de canción al emigrante: Xuan Martino Islas, por "L'emigrante asturianu".
• Campeón categoría mocedá: Alberto de Dios Sanz
• Campeón categoría aficionaos: José Tronco Valle
• Premiu del públicu categoría aficionaos: Francisco Fernández Hernández
• Campeón de Gaiteros: Álvaro García Suárez
• Premiu del públicu categoría gaiteros: Adrián Muñiz Soto
Nel Amaro
Manuel Amaro Fernández Álvarez (24 d'avientu de 1946, Quentuserrón, Mieres - 4 d'abril de 2011, Uviéu), más conocíu como Nel Amaro foi un escritor asturianu, miembru de númberu de la Academia de la Llingua Asturiana. 
= Biografia =
Poeta, novelista y dramaturgu, escribió en castellán y n'asturianu. Foi presu políticu durante los últimos años de la dictadura franquista (sospechosu de tar implicáu nel atentáu de la Calle Correo y fundó y dirixó, en Mieres y Turón, les revistes "Sapiens' y "Cuélebre literario". La so obra poética repártese ente les siguientes obres:
Son d'él tamién obres teatrales como "Antígona, por exemplu" y "El banquete" y les siguientes noveles:
Ente los galardones que recibió alcuéntrense'l Soto Torres de Teatru, el Xana del Bable, el III Premiu Nacional de Cuentos el Llano, etc.
Campeonatu Mundial de Pilotos de Fórmula 1
El Campeonatu Mundial de Pilotos de Fórmula 1 ye otorgáu pola FIA al pilotu de Fórmula 1 más exitosu na temporada, determináu pol sistema de puntuación en bas a los resultaos de los . El primer Campeonatu Mundial de Pilotos foi otorgáu na temporada 1950 a Giuseppe Farina. El primer pilotu en ganar más dun campeonatu foi Alberto Ascari en 1952 y 1953.
La FIA declara oficialmente al campeón nel acabu la temporada, pero dizse qu'un pilotu "aseguró'l campeonatu" cuando nengún otru tien posibilidá d'acumular más puntos qu'élli, incluso si puntuara'l máximu en toles carreres restantes de la temporada. El pilotu que s'aseguró'l campeonatu más ceo foi Michael Schumacher, qu'aseguró'l títulu na temporada 2002 cuando aínda restaben seis carreres. 
Veintinueve pilotos distintos ganaren el campeonatu, con Michael Schumacher ostentando les plusmarques de siete títulos en total y cinco títulos consecutivos ente les temporaes 2000 a la de 2004.
Lellenda:
Boxéu rusu
Boxéu rusu (rusu - Кулачный бой, Kulachniy Boy) ye un antiguu deporte de combate rusu asemeyáu al boxéu modernu. Esiste dende los tiempos del Rus de Kiev (primer estáu rusu), pero nel sieglu XX perdió muncha popularidá.
Los primeros informes sobre esti deporte indiquen que foi desendolcáu al rodiu del sieglu XIII. Enantes de la cristianización del Rus de Kiev, les competiciones de boxéu diben davezu arreyaes a celebraciones dedicaes al dios supremu Perún. Por mor d’ello, l’obispu metropolitanu Cirilo dictó nel 1274 una de les munches regles del so mandáu, amenazando cola escomunión a tou boxeador que nun cantara un rezu o un himnu nel entierru de cualquiera que morriera nun combate a puños. El mesmu gobiernu nunca sofitó’l boxéu, masque tampoco nunca lu torgó.
Los combates cuasi siempre teníen llugar en día feriáu y en llugares públicos. Pel iviernu facíense sobre xelu. Primero lluchaben los más neños, y siguidamente cada pareya diba xubiendo n’edá hasta llegar finalmente a los boxeadores de más nomadía.
El boxéu torgóse per aciu de dos órdenes de 1684 y 1686, anque’l deporte siguió esistiendo.
Toles rexones teníen los sos héroes nel boxéu, pero la rexón qu’históricamente contó colos más famosos foi Tula.
Hai constancia documental de qu’a Pedro’l Grande prestaba-y organizar combates de boxéu “al envís d’amosar l’habilidá del pueblu rusu”.
Nel 1751 tuvo llugar un combate masivu nuna cai de San Petersburgu, del que s’enteró la emperatriz Sabela I de Rusia. De resultes la emperatriz torgó la organización de combates de boxéu nel territoriu de Moscú y de San Petersburgu.
Nel reináu de Catalina la Grande la popularidá del boxéu xorreció otra vuelta, y al paecer el conde Orlov foi un gran boxeador, qu’inclusive retó a lluchadores famosos pa comparase con ellos.
Nel 1832 Nicolás I de Rusia torgó dafechu los combates de boxéu por ser “folixes dañibles”.
In 1941 l’especialista soviéticu más importante en Boxéu, K.V. Gradopolov, escribió un llibru sobre la forma correuta de combatir colos puños. En tal llibru apurrió un exerciciu nuevu llamáu "boxéu de grupu", y dixo que yera un deporte rusu antiguu (falaba en realidá de la versión "Stenka na Stenku": “parede a parede”).
A diferencia del boxéu modernu, en cada rexón rusa había regles estremaes. En dellos sitios lluchábase colos brazos desnudos, mientres que n’otros tapaben los puños coles mangues. En dalgunos casos los participantes facíen la trampa de poner fierro perbaxo les mangues.
Hai tres tipos de boxéu rusu: el primeru ye’l tipu d’enfrentamientu individual, el combate unu a unu; el segundu ye un combate por equipos llamáu tamién “parede a parede”; el terceru, o, "catch drop", yera’l menos prauticáu. Del combate individual hai delles versiones. Una ye como’l boxéu modernu, onde’l boxeador golpia al contrariu onde quier o pue. La otra versión ye cuando los lluchadores se solmenen de riola. Nun se permitía safase d’un puñetazu, devolvelu cuando nun tocaba o esquitar; namái se podía usar les manes pa protexese. La victoria algamábase en pocos casos: cuando cayía ún de los lluchadores, a la primer sangre, o cuando ún de los lluchadores se daba.
La llucha "parede a parede" (con d’una docena a cientos de participantes según los sitios) facíase con regles mui estrictes y podía durar hores. Dambes "paredes" teníen un boxeador xefe, que yera a un tiempu comandante y direutor táuticu. Les "paredes" yeren formaciones reutes zarraes de 3 ó 4 en fondu. Faíense ataques repetíos que tentaben de sacar a la "parede" contraria del área de xuegu. Usábense táutiques básiques, como fender la formación usando pesos pesaos (que davezu se dexaben en reserva), arrodiar, retirase en falso y otres; pero polo xeneral la formación zarrada de la parede nunca fendía. La táutica tamién incluyía planiar la batalla. Los combates "parede a parede", cuando se facíen por entretenese, asemeyábense muncho al entrenamientu militar. Por exemplu’l célebre etnógrafu V. Gilyarovsky alcordábase de que cuando facía voluntariu’l serviciu nun reximientu d’infantería, los soldaos organizaben dacuando combates “parede a parede” contra obreros de fábriques.
La representación más famosa d’un boxeador rusu ta nel poema de Mikhail Lermontov “El Cantar del Mercadel Kalashnikov”. Nél el boxéu garra la forma d’un duelu d’honor ente un “oprichnik” (axente de policía del gobiernu) y un mercadel. Rescampla que, según Lermontov, dambos lluchadores usen guantes de boxéu ('rukavitsy': manoples reforzaes). Masque esto igual ye una llicencia poética, dizse nel poema que’l primer golpe qu’atotó Kalashnikov dobló una cruz grande de bronce que colgaba del pescuezu del otru, y el segundu frañó-y la vidaya, matándolu. Tamién se cuenta’l combate na ópera "El Mercadel Kalashnikov", d’Anton Rubinstein (1880).
Nel sieglu XIX Sergei Aksakov presenció combates de boxéu célebres nel llagu xeláu de Kaban, en Kazán, y escribió dempués sobre ellos na so "Hestoria sobre la vida del estudiante". Unes décades más tarde, nel mesmu llagu, el futuru cantante d’ópera Feodor Chaliapin participó nun combate asemeyáu: "Per un llau tábamos nós, los rusos de Kazán, y enfrente taben los tártaros. Engarrémonos bien ensin preocupanos por nós mesmos, pero nunca rompiemos les regles antigües nin peguemos a naide que cayera, nin peguemos pataes, y nun llevábamos fierro perbaxo de les mangues". Más tarde’l xoven Chaliapin foi atacáu por causa d’una moza, pero gracies a saber boxéu ganó. Escribió: "Arreblagó pa cutime, y anque yo tenía mieu de la policía, aidóme aprender boxéu nos llagos xelaos de Kazán, y el perdió de forma vergonzosa".
Ún de los héroes del llibru "Lladrón", del novelista soviéticu Leonid Leonov diz: "Lo cierto ye que solamente cuando yera neñu, nes amarraces a puñetazos, atopé amigos de verdá... ¡y nunca m’equivoqué! Porque solamente nuna amarraza amuésase ensembre la naturaleza humana".
Scuderia Ferrari
Scuderia Ferrari ye'l nome col que se conoz la división deportiva ("Gestione Sportiva") d'automóviles Ferrari encargada de les competiciones de Fórmula 1. Ferrari Corse Clienti encárgase d'apocayá de casi toles otres actividaes deportives de la compañía y l'atención a escuderíes de particulares.
La primera participación de Ferrari na Fórmula 1 foi nel Gran Premio de Mónaco de 1950, col Tipu 125 F1, de manera que ye l'equipu más antiguu del campeonatu, así como el que más victories y campeonatos consiguió. Los pilotos actuales son Fernando Alonso (#14) y Kimi Räikkönen (#7), y los pilotos de pruebes son Pedro de la Rosa, Marc Gené y Davide Rigon. El direutor del equipu ye Stefano Domenicali.
Pilotos que pasaron pol equipu Ferrari dende'l so debut na Fórmula 1 en 1950. (El númberu de carreres incluye les de Ferrari xunto coles que pertenecieron a otres escuderíes).
El equipo Ferrari acumula un total de 16 campeonatos de constructores. La pasada temporada 2010 quedó tercero por detrás de los Red Bull Racing, y McLaren
Estos son los pilotos que han ganado el mundial de Fórmula 1 col equipo Ferrari. Michael Schumacher es el piloto que más títulos tiene (7 en total), 5 de ellos conseguidos sobre un Ferrari.
Bokator
El Bokator ye un arte marcial camboyanu qu'inclúi combate cuerpu a cuerpu, mañes en suelu y armes. Ye quiciabes el sistema de llucha más antiguu qu’esiste en Camboya, darréu que según la tradición oral el bokator, o un biltu más antiguu, yera'l sistema de combate cuerpu a cuerpu qu'usaren los exércitos d'Angkor hai 1.000 años. Ye común l'error de referise con bokator a toles artes marciales khmer, cuando en realidá namái se refier a un estilu concretu.
El términu bokator, que vien de "labokatao" ("golpiar a un lleón"), refierse a una tradición d'hai unos 2.000 años. Según la lleenda, un lleón taba atacando una aldea cuando un guerreru, armáu solamente con un cuchiellu, mató al animal coles sos propies manes, más en concreto con un rodiyazu simple. Dende aquella les téuniques desendolcábense pa enfrentase a animales salvaxes. Nun había lleones pel sureste d'Asia, anque ta'l lleón asiáticu de la India occidental, y la cultura y filosofía de la India foron les influyencies principales de la cultura d'Angkor. Toles grandes edificaciones d'Angkor tienen inscripciones en sánscritu y tán dedicaes a dioses hindús, sobre too Vishnú y Shiva. Tovía güei los prauticantes de bokator principien cada sesión d'entrenamientu amosando respetu a Brahma. La vida relixosa taba dirixida polos brahmanes, que na India tamién prauticaben esgrima y téuniques a mano vacía. El conceutu del lleón y les téuniques del bokator basaes n'animales surdieron escurque nel tiempu de los reis d'Angkor y la consecuente influyencia de les artes marciales de la India.
Los baxurrelieves nos pilpayos de los pilares de la entrada al templu Bayon, templu estatal de Jayavarman VII, representen delles téuniques del bokator. Un relieve amuesa dos homes que paecen tar engarraos, y otru amuesa dos lluchadores usando los coldos. Dambes son téuniques estándar del “kun khmer” modernu, o Pradal Serey. Un terceru representa un home enfrentándose a una cobra remontada, y un cuartu amuesa un home lluchando con un animal grande. El llargu heriedu marcial de Camboya pue que fuera un factor que permitiera a dellos reis d'Angkor dominar el sureste d'Asia más de 600 años dende'l 800 d.C..
Cuando'l réxime de Pol Pot (1975–1979) los que prauticaben artes tradicionales foron esterminaos sistemáticamente polos Khmeres Roxos, fuxeron como refuxaos o dexaron d'enseñar y s'escondieron. En pasando'l réxime de los Khmeres Roxos, entamó la ocupación vietnamita de Camboya, y les artes marciales natives foron declaraes dafechu fuera de la llei. San Kim Sean (o Sean Kim San nel orde occidental de nomes) ye conocíu davezu como'l padre del bokator modernu y ye'l que tien más reconocencia por facer alitar l'arte. Nel tiempu de Pol Pot, San Kim Sean tuvo que degolar de Camboya y asitió nos Estaos Xuníos, onde entamó a enseñar hapkido nun llocal de la YMCA en Houston, Texas, y más tarde marchó pa Long Beach, California. Dempués d'un tiempu de tar viviendo nos Estaos Xuníos enseñando y promoviendo l'hapkido, decatóse de que naide sintiera nunca falar del bokator. Dexó los Estaos Xuníos en 1992 y volvió pa Camboya pa devolver el bokator al pueblu y pa facer lo más que pudiera pa dalu a conocer al mundu.
Nel 2001 tornó pa Phnom Penh y col permisu del rei entamó a aprender bokator a la mocedá llocal. Esi mesmu añu, al envís d'aconceyar a tolos maestros tovía vivos, escomenzó a viaxar pel país en cata de los "lakru", o instructores de bokator, que sobrevivieren al réxime anterior. Los pocos qu’atopó yeren vieyos, de 60 a 90 años d'edá y galdíos por 30 años primíos; munchos con medrana d'enseñar l'arte al abertal. Dempués de muncho atesterar y cola aprobación del gobiernu, los antiguos maestros cedieron y Sean pudo por fin devolver el bokator al pueblu camboyanu. Conque Sean nun ye l'únicu maestru de bokator sobreviviente. Hai otros, como Meas Sok, Meas Sarann, Ros Serey, Sorm Van Kin, Mao Khann y Savoeun Chet. La primer competición nacional de Bokator de la historia celebróse nel Estadiu Olímpicu de Pnom Penh del 26 al 29 de setiembre del 2006. Nella participaron 20 lakrus a la cabeza d'equipos de 9 provincies.
Al aviesu del kickboxing, que ye un deporte de combate, el bokator diseñóse pal campu batalla. Emplega un conxuntu variáu de golpes de coldu y rodiya, pataes cola canía, mañes de sumisión y llucha en suelu. Los prauticantes entrenen pa cutir coles rodiyes, coldos, pies, caníes y cabeza. Tamién costazos, cadriles, caxada y deos pueden usase pa emponer al contrariu a la sumisión o a la muerte. Úsense tamién armes, sobre too'l palu de bambú y los palos curtios.
Los prauticantes de bokator tovía lleven nel combate los uniformes de los antiguos exércitos khmer. Los combatientes lleven alredor de la cintura una faxa llamada “krama”, y ataos en cabeza y brazos unos gordones de seda azul y encarnao llamaos "sangvar day". Según paez, antaño los gordones taben encantexaos p’aumentar la fuercia, anque anguaño solamente son ceremoniales.
L'arte tien 341 secuencies que, como munches otres artes marciales d'Asia, básense nel estudiu de la vida na naturaleza. Por exemplu hai estilos de caballu, páxaru, dragón y grulla, caún con téuniques variaes. Al paecese muncho visualmente, al bokator avecen describilu por error como una variante del kick boxing modernu. Munches formes básense n'estilos tradicionales d'animales asina como en práutiques téuniques direutes de combate. El Pradal Serey ye un sistema de llucha más condensáu, ensin estilos d’animales, qu’usa namái unes poques téuniques básiques de puñetazos, coldazos, pataes y rodiyazos.
La faxa, o “krama”, amuesa'l nivel d'esperiencia del lluchador. El primer grau ye'l blancu, siguíu del verde, azul, bermeyu, marrón y, a lo cimero, el negru, con 10 graos. Namái completar l'entrenamientu inicial, los lluchadores lleven un krama negru polo menos diez años. Pa consiguir el krama doráu hai que ser un auténticu maestru y tener fecho dalgo importante pol bokator. Esto lleva xera abonda, quiciabes tola vida, darréu que solamente na parte ensin armes del arte hai ente 8.000 y 10.000 téuniques distintes, de les que sólo hai qu'aprender 1.000 p'algamar el krama negru.
Pablo Carrio Rubiera
Pablo Carrio Rubiera ye un cantante asturianu de tonada.
De la so participación en concursos destaquen los primeros premios algamaos nel XIII Concursu de Canción Asturiana de Samartín del Rei Aurelio y na XVII edición del de La Nueva.
Elie Hobeika
Elie Hobeika , foi un militar y políticu d'El Líbanu. Consideráu como ún de los organizadores y executores de la Masacre de Sabra y Chatila. Morrió nun atentáu con coche bomba en barriu beirutí d'Hazmieh.
Según el periódicu ""The Guardian"", Hobeika desendolcó toles sos aiciones na Guerra Civil Libanesa influenciáu pol asesinatu de la mayor parte de la so familia y de la so moza a manes de milicies palestines na Masacre de "Damour" en 1976.
En 1978, tres finar los sos estudios, trabayó pal "Banco do Brasil", tando ya n'aquellos díes involucráu nel partíu de les Falanxes Libaneses. Al poco d'ello treslladóse a Damascu pa continuar los sos estudios y foi ellí onde se casó con Gira Raymond Nachaty cola que tuvo un fíu de nome Joseph.
Durante la guerra, el cabezaleru de les Falanxes, Bashir Gemayel, yera asesináu un 14 de setiembre de 1982 por un terrorista venceyáu al gobiernu siriu según el FBI. Dos díes depués d'ello, milicianos de les Fuerces Libaneses, al mandu de Hobeika perpetraron como vengación la Masacre de Sabra y Chatila y onde s'asesinaron un númberu indetermináu de refuxaos palestinos.
En Mayu de 1985, nomáronlu comandante de les Fuerces Libaneses. Llueu pali que pali entamó a averase al réxime siriu que lu llevó a roblar l'Alcuerdu Tripartiu d'avientu de 1985 colos chiítes y col Partíu Socialista del Progresu. Esti pactu y la so enemistá con Samir Geagea lleváronlu a una guerra interna que finó con Geagea como cabezaleru del grupu paramilitar y con Hobeika exiliáu primeru en París y llueu en Damascu.
Tres terminar la guerra, Hobeika entamó la so carrera ministerial nel estáu primero dientru'l gobiernu d'Omar Karami. En 1992 entró nel equipu de Rashid Solh como ministru d'Estáu pa los desplazaos, depués lo foi d'Asuntos Sociales y de persones con movilidá reducida nel gobiernu d'Hariri. Tamién foi ministru de Recursos Hídricos y Eléctricos.
Díes enantes de la so muerte, Hobeika dixo públicamente que tenía la intención de declarar escontra Ariel Sharon sobro la so responsabilidá na Masacre de Sabra y Chatila nun tribunal belga que lu procesara por crímenes escontra la humanidá. Hobeika morrió, xunto al so fíu y trés guardaespaldes, pol españíu d'un coche bomba'l 24 de xineru de 2002.
Munches son les acusaciones sobro quién o qué organización política o Estáu ta detrás de la so muerte. El gobiernu libanés acusó direutamente a Israel de facer esa xabazada pues Hobeika amenaciara con asoleyar dellos documentos onde s'amosaba la responsabilidá del exércitu xudíu nos fechos de Sabra y Chatila. Pola contra Israel acusó a Siria de tar detrás d'ello al considerar qu'Hobeika taba convirtiéndose nun testigu poco afayadizu pal gobiernu siriu.
Paco Ibáñez
Paco Ibáñez (Valencia, 20 de payares de 1934) ye un cantante español, con una traxectoria artística que dedicó cuasi íntegramente a facer versiones musicaes de poemes d'autores españoles y iberoamericanos, tanto clásicos como contemporáneos.
De padre valencianu y madre vasca, ye'l menor de cuatro hermanos. Pasa la so primera infancia en Barcelona, llugar nel que vive anguaño. Depués de la guerra civil, la so familia setien qu'exiliase a Francia puesto que so padre yera un militante anarcosindicalista de la CNT. Ente l'inviernu de 1939 y l'entamu de la ocupación alemana, residirán en París. So padre, militante anarquista, ye arrestáu y internáu nun campu de trabayu pa republicanos españoles. So madre regresa entós colos cuatro fíos a San Sebastián pa trabayar, viviendo nel caseriu familiar d'Aduna en Guipúzcoa hasta los 14 años. Más sero, estes acordance de la neñez nel caseríu familiar recuéyelos nel so discu "Oroitzen" —Recordando—, cantáu n'euskera. En 1948, la familia atraviesa clandestinamente la frontera y vuelve a xuntase col padre en Perpiñán. Paco aprende de so padre l'oficiu d'ebanista, al tiempu qu'entama a estudiar vigulín. Pronto sustituye'l vigulín pola guitarra. Viviendo definitivamente en París, nos entamos de los años cincuenta, descubre primero la música de Georges Brassens y d'Atahualpa Yupanqui, referencies fundamentales pa la so formación artística y ideolóxica, y inmediatamente depués a Léo Ferré y al movimientu existencialista francés, que s'atopaba con plenu puxu.
En 1956 la foto d'una muyer andaluza vestida de negro inspira-y la so primera canción sobre'l poema "La más bella niña", de Luis de Góngora. Colos poemes de Góngora a los qu'amesta otros de García Lorca fai la so primera grabación en 1964. Un discu que, dende'l mesmu momentu de la so aparición, conviértese nun clásicu utilizáu polos profesores de lliteratura española como material pedagóxicu, y polos defensores de les llibertaes como un símbolu de resistencia cultural.
En 1958, una amiga de Paco y de Pierre Pascal, lleva-y a Salvador Dalí, a Cadaqués, un discu de prueba con delles canciones de Lorca y Góngora. Cuando Salvador Dalí lu escucha quier conocer "al rapaz" que fizo'l discu. Cuando se conocen, naz la idea de que'l pintor faiga'l dibuxu pa la portada del discu y entama asina una estrencha rellación de Paco, non sólo col mundu de la poesía y de la lliteratura en xeneral, sinon tamién col de les artes plástiques.
En 1966, xunto a diversos activistes culturales asentaos na capital francesa funda "La Carraca" onde se presenten espectáculos en llingua castellana (representaciones teatrales, esposiciones de pintura, coloquios lliterarios, manifestaciones musicales y proyeiciones cinematográfiques). Nesa dómina, la casa de los Ibáñez en París ye un centru de pasu y acoyida de los munchos artistes, políticos y intelectuales españoles que pasen pela capital francesa.
El segundu discu de la colección "España de hoy y de siempre" apaez en 1967 incluye poesíes de Rafael Alberti, Luis de Góngora, Blas de Otero, Gabriel Celaya, Miguel Hernández y Francisco de Quevedo. Otru clásicu. Esta vez el discu tará ilustráu por José Ortega.
En febreru de 1968 ofrez el so primer conciertu n'España, en Manresa, na "Primera Trobada de Canço de Testimoni". A partir d'ahí la so actividá espárdese por delles Universidaes llegando a cantar en TVE el tema "Andaluces de Jaén", de Miguel Hernández. Inmediatamente depués instálase en Barcelona onde contacta con José Agustín Goytisolo, amistá convertida en collaboración íntima.
En mayu de 1968, nuna emisión de la TV francesa realizada en directo por Raoul Sangla, presenta'l discu y Ortega les pintures que lu ilustren. Nesta emisión canta "La poesía es un arma cargada de futuro", de Gabriel Celaya y "Balada del que nunca fue a Granada", de Rafael Alberti.
Con motivo del primer aniversariu de la toma estudiantil, el 12 de mayu de 1969, entama un conciertu en La Sorbona. Un pequeñu cartel mariellu fechu polos estudiantes y pegáu nos árboles, nos cristales de los cafés, nos pasillos de les aules, anuncia un conciertu de “Paco Ibáñez, la voz llibre d'España”, na sala Richelieu. Los universitarios franceses identifíquense con él y tómenlu como unu de los sos símbolos. Nesti mesmu añu edita'l so tercer discu con poesíes s de Rafael Alberti, Luis Cernuda, León Felipe, Gloria Fuertes, Antonio Machado, José Agustín Goytisolo. L'autor de la pintura que ilustrará'l discu yeAntonio Saura. N'avientu, realiza la so recordada actuación nel Olympia de París. Un doble álbum recueye esta velada. Nel Olympia canta por primera vez una canción de Georges Brassens traducida al castellanu.
En 1970, conoz a Pablo Neruda en París, qu'oye por primera vez los sos poemes cantaos. "Tú tienes que cantar mis poemas, tu voz está hecha para cantar mi poesía..." diz-y el poeta. 
Un añu depués, el gobiernu español incluye a Paco Ibáñez na so llarga lista de censuraos, prohíben-y cualquier actuación nel territoriu español. Les dificultaes pa seguir viviendo en Barcelona aconseyen-y Tornar a París, dende onde viaca per tol mundu, especialmente pelos países d'América Llatina. En toos estos años entra en contactu con numberosos personaxes del mundu de la cultura, como l'escritor vallisoletanu Blas Pajarero.
Valery Leontiev
Valery Yakovlevich Leontiev (en rusu: Валерий Яковлевич Леонтьев) (19 de marzu de 1949, en Komi) ye un cantante pop.
Makalu
El Makalu (en nepalín मकालु, oficialmente en chinu Makaru; en chinu: 马卡鲁山, Pinyin: "Mǎkǎlǔ Shān"; Makalungma en limbu) ye la quinta monte más alta de la Tierra con una altitú de 8.463 msnm. Ta asitiada na zona Mahalangur del Himalaya a 19 km al sureste del monte Everest, na frontera ente Nepal y China. Siendo unu de los ochomiles más prominentes, el Makalu ye un picu aislláu que llama poderosamente l'atención por tener una forma cuasipiramidal con cuatro vertientes perbién marcaes.
El Makalu tien dos picos subsidiarios, el Kangchungtse o Makalu II (7.678 msnm), asitiáu aprosimao a 3 km al noroeste del picu principal. Partiendo en dirección NNE, tres un ampliu pandu y xuníu por un estrechu pasiellu de 7.200 m. d'altitú, atopamos a 5 km el siguiente picu subsidiario, que recibe de nome Chomo Lonzo, con una altitú de 7.804 msnm.
Makalu provien del sánscritu, que significa Monte Negru. Per otra parte, nun ye casualidá que Maha Kala en tibetanu significa El gran negru que resulta una descripción bien afecha de la gran pirámide predresa, cuando ésta ye barrida pol vientu.
El Makalu foi yá acolumbráu y fotografiáu mientres la reconocencia que realizó Howard Bury al Everest en 1921, y en 1933 mientres el vuelu de reconocencia al Everest y al Cho Oyu que fixera Houston llogró tamién bones fotografíes de les cares sur y oeste del Makalu. El primer intentu d'esguilada del Makalu foi realizáu por un equipu estadounidense dirixíu por William Siri na primavera de 1954. La espedición taba compuesta por miembros de l'asociación Sierra Club, ya incluyía a Allen Steck. Conocida como la Espedición californiana del Himalaya al Makalu, foi la primer espedición entamada d'un equipu norteamericanu de montañismo al Himalaya. 
Intentaron esguilar l'aresta sureste, pero tuvieron que detenese a 7.100 m. d'altitú por una sucesión constante de nubes que-yos torgaben progresar escontra'l cume, hasta que se vieron obligaos a tornar al riolo base. Una cordada de Nueva Zelanda, ente que los sos miembros taba Edmund Hillary, tamién taba intentando la esguilada al Makalu esa mesma temporada de primavera, pero nun consiguieron llegar bien alto por cuenta de distintes mancadures y enfermedaes que sufrieron los miembros del equipu. Na seronda de 1954, una espedición de reconocencia francesa fixo les primeres ascensiones de los dos cumes subsidirias del Makalu, esguilando'l Kangchungtse (22 d'ochobre): Jean Franco, Lionel Terray, Sardar Gyaltsen Norbu y Pa Norbu) y el Chomo Lonzo ocho díes más tarde, coronando'l visu Jean Couzy y Terray.
El Makalu foi esguiláu definitivamente per primer vegada'l 15 de mayu de 1955 polos franceses Lionel Terray y Jean Couzy gracies a una espedición francesa empobinada por Jean Franco. A otru día, Franco, G. Magnone, Sardar y Gyaltsen Norbu, coronaron el visu, siguíos de siguío por Bouvier, S. Coupe, Leroux y A. Vialatte, esactamente'l día 17. Esta ascensión foi un llogru increíble cuidao que consiguió poner nel cume a la gran mayoría de los miembros de la espedición francesa, teniendo en cuenta, sobremanera, la estrema durez d'un picu tan difícil como'l Makalu. Antes d'esi momentu, los cumes yeren coronaes por una o dos persones a lo más, emprestando'l restu d'equipu un sofitu esencialmente loxísticu. L'equipu francés esguiló'l Makalu pela cara norte y l'aresta nordés, aprovechando'l pequenu pandu esistente ente'l Makalu y el Kangchungtse (conocida como'l Makalu La, o collada del Makalu), estableciendo la ruta estándar habitual qu'inda s'usa fundamentalmente anguaño. 
El Makalu ta calificáu como unu los ochomiles más duros y ye consideráu una de los montes más difíciles del mundu pa la so esguilada. El monte ye famosa poles sos parés d'empinaes y afilaes crestes espuestes dafechu a los elementos. L'ascensu final al cume de la pirámide cenital consiste nuna difícil escala técnica bien complexa sobre roca y xelu.
El Valle Barun ye un valle glaciar allugáu na base del macizu del Makalu, nel distritu Sankhuwasabha de Nepal. Esti valle estiéndese totalmente dientro del conocíu Parque Nacional Makalu-Barun.
El Parque Nacional del Valle Barun, onde s'atopa'l macizu del Makalu, ufierta impresionantes contrastes. Nél podemos atopar dende altes cascaes d'agua, abiertes en fondos gargüelos, serrapatosos riscos, onde se llevanten exuberantes montes verdes de bien distintes especies arbóreas y centenares d'especies de flores per debaxo del nivel de nieves perpetues de los altos cumes. Esti paisaxe único alluga dalgunos de los últimos ecosistemes virxes d'altu monte de la Tierra. Especies rares d'animales y plantes, con dalgunos endemismos esclusivos, florien en diversos climes y hábitats, relativamente pocu venaos pola especie humana. El primer equipu qu'intentó realizar una espedición de ski nel Himalaya viaxó a lo llargo d'esti estraordinariu valle virxe a los pies del Makalu. 
Anguaño, les sos más de 150 ascensiones enríense mayoritariamente pela ruta que s'abrir mientres el primer ascensu con ésitu (la considerada ruta habitual). Tratar d'una vía de ruta llarga qu'esixe tar bastante tiempu n'altor, lo que fai del Makalu el terceru en peligrosidá (tres el K2 y el Annapurna) cuando se valoren tan solo les muertes de quien fixeron cume (contabilizándose solo los finaos nel descensu).
Pradal Serey
El Pradal Serey ye un arte marcial ensin armes de Camboya. En camboyanu la pallabra "pradal" significa lluchar o boxear, y "serey" significa llibre. Anque usáu n'orixe nel campu batalla, anguaño'l pradal serey ye ún de los deportes nacionales de Camboya. Los sos movimientos cambiáronse daqué p'axustase a les regles modernes. 
El pradal serey ye cuasimente netu al Kbachkun Boran ensin armes, sacantes que nun inclúi "mae" (téuniques esenciales) y "tvear" (sistema básicu centráu nos pasos). En cuenta d'ello céntrase más na victoria nel combate. Anque ye sobre too conocíu pola so téunica de pataes, que xenera la potencia dende’l xiru de les caderes más que de llanzar la pierna, el pradal serey consta de cuatro tipos de golpes: puñetazos, pataes, coldazos y rodiyazos. L'agarre úsase pa valtar al oponente. En comparanza con otres formes de kick boxing del sureste d'Asia, el pradal serey tien posiciones de combate más esnidioses y engañoses. L'estilu camboyanu tiende a utilizar más coldazos que los d’otres rexones. Les victories débense más a una téunica de coldu qu’a cualesquier otru golpe.
Lluchar foi una actividá constante nel sureste d’Asia dende tiempos antiguos, que col tiempu había producir formes de llucha organizaes. Na era d'Angkor, les artes marciales tanto con armes como a mano vacía foron prauticaes polos khmeres. Hai nicios de qu’un estilu netu al pradal serey conocíu como bokator esistía nel sieglu IX, pudiendo ser una de les razones de que l'imperiu khmer fuera una fuercia tan dominante nel sureste d'Asia. El reinu d'Angkor tenía una forma temprana de pradal serey llamada Yuthakun khmer khom, xunto con armes variaes y elefantes de guerra pa enfrentase al so principal enemigu, el reinu Champa de Vietnam, y, más tarde, Siam. Inda se recreen representaciones de batalles con elefantes na Xunta d'Elefantes de Surin. 
Daquella'l reinu d'Angkor dominaba y controlaba la mayor parte de les actuales Camboya, Tailandia, Vietnam y Laos. En resultes, Camboya influyó muncho nes cultures thai y laosiana. Esto llevó a los khmeres a creer que toles formes de kickboxing del sureste d'Asia apenzaron col pueblu Mon-Khmer tempranu; caltienen que'l Pradal Serey derivó del bokator y tuvo nel orixe del Muay Thai. Pencima d'histories orales de los sos antepasaos, esti argumentu básase nos baxurrelieves que dexaron los khmeres antiguos nos templos Bayon y otros templos d'Angkor. Muncha de la documentación sobre l'arte khmer antiguu foi destruyida o prindada polos exércitos thai invasores cuando los siameses escalaron Angkor y llevaron p'Ayutthaya a prisioneros khmeres incluyendo a miembros de la corte real. El rei-guerreru khmer Jayavarman VII, y el fundador del Laos xuníu, Fa Ngum, taben ente los cabezaleros militares que se creye qu'entrenaron los antiguos estilos de llucha de Camboya.
Nel periodu colonial, los colonos europeos consideraron a les artes marciales como'l pradal serey xabaces y incivilizaes. Los franceses convertieron l'arte nun deporte añadiéndo-y rondes cronometraes, un “ring” de boxéu y guantes de boxéu occidental al envís d'amenorgar les lesiones. A lo primero los combates facíense en fueyos puercos con porques regles, y les manes encañábense con cuerda. Dacuando había boxeadores que mangaben cáscares marines nos nudiellos pa facer más dañu. Nos años 1960, los promotores de boxéu camboyanu tresnaron exhibiciones ente artes marciales variaes.
Cuando'l caos de la guerra del Vietnam, Camboya sufrió la so propia guerra civil. El 17 d'abril de 1975 los rebeldes maoístes, los Khmeres Bermeyos, derrocaron el gobiernu de la República Khmer presidida por Lon Nol dempués de que los americanos colaren de Vietnam. El plan de los Khmeres Bermeyos yera desaniciar la sociedá moderna y crear una utopía agrícola. Achuquinaron a la xente educao, a los que tuvieren venceyaos al antiguu gobiernu y a cualesquiera que se pensara que fuera un privilexáu de la vieya sociedá (médicos, profesores, soldaos, actores, cantantes, boxeadores, etc.), y, al envís de reeducalos baxo'l nuevu gobiernu, llendaron al restu de la xente en campos de trabayu, au morrieron munchos de fame y enfermedaes. Torgaron tamién les artes marciales tradicionales y munchos boxeadores foron executaos o forciaos a trabayar hasta morrer, lo que cuasi desanició'l pradal serey. Atalántase que 1,7 millones de camboyanos, o'l 21% de la población, morrieron daquella, acordies colos estudios del Programa sobre'l Xenocidiu de Camboya de la Universidá de Yale. Esto duró cuatro años hasta 1979, cuando los vietnamites, xuntamente con antiguos oficiales de los Khmeres Bermeyos incluyendo al primer ministru Hun Sen, valtaron a los Khmeres Bermeyos. Nos años de relativa paz de magar marcharon los vietnamites hasta’l reestablecimientu del Reinu de Camboya, les artes tradicionales del país alitaron, incluyendo al pradal serey.
El pradal serey ta xorreciendo fuerte de magar lu torgaren nos años 1970. Camboya ta tentando de comercializar el so estilu de boxéu al mesmu nivel que’l Muay Thai inda cuando'l so estatutu de país del cuartu mundu failu carecer de falta de financiación. Abriéronse munchos ximnasios y bon númberu d’estudiantes, llocales y foranos, entrenen en Camboya. Fáense competiciones selmanales, la mayoría televisaes en vivo, y munchos de los campeones camboyanos viaxen pa competir pel mundu. Actualmente hai al rodiu de 70 clubes de boxéu per tol país.
En Camboya, el Pradal Serey diríxelu la Federación Camboyana de Boxéu (CBF), antigua Federación Camboyana de Boxéu Amatéur (CABF), que ye la que da les llicencies obligatories p’árbitros, xueces y lluchadores. Les emisores de televisión qu’organicen torneos de boxéu khmer tán supervisaes pola CBF. Cada emisora ye responsable d’organizar a los boxeadores, entrenadores, personal médicu y músicos. La CBF manda los árbitros, xueces y cronometradores. Nel estranxeru'l boxéu camboyanu promuévenlu cuatro organizaciones, esto ye: la Federación Europea de Boxéu Khmer, asitiada n'Alemaña; la Federación de les Artes Marciales Khmeres (FAMK), asitiada en Francia; l'Asociación Anh Binh Minh d’Artes Marciales Khmer, en Vietnam; y la Kun Khmer Australia, n'Australia. Hai otres organizaciones de creación recién n'España y n'Italia, y ta entamándose otra en Bélxica. L’Asociación Internacional del Deporte Kickboxing asitiada nel Reinu Xuníu tien organizao combates con participación de lluchadores camboyanos. Dalgunos boxeadores khmer llucharon nel estranxeru, en países como Corea del Sur.
Ente los siguidores del pradal serey tien habío esmolimientos tocántenes a les apuestes y a les mafies. L’entrenador camboyanu Chiit Sarim refirióse a les diferencies ente l'ambiente del boxéu d’enantes y el d'agora: "Tengo viaxao de pagoda en pagoda pa participar nos torneos del festival del agua. Les pagodes yeren los llugares tradicionales de los combates de boxéu... Ellos [los siguidores actuales] actúen inapropiadamente. Llevanten les manes y griten al altu la lleva. Apuesten y nun tienen respetu polos boxeadores. Namái piensen en ganar la so apuesta. Nel mio tiempu nun pasaba cosa tala. Los combates taben bien organizaos y yeren mui populares. Agora los acérrimes nun tienen moralidá".
Los torneos tresmítense en direuto pela televisión nacional. La canal TV5 de Camboya echa torneos en direuto los sábados y los domingos. Na Bayon Television tamién hai torneos de kickboxing en direuto los sábados y los domingos.
La conocencia del pradal serey nel mundu occidental llegó de poco p’acá colos periodistes de viaxes y los turistes. Amás el pradal serey foi presentáu n’”Human Weapon”, de la Canal d’Historia, y mentáu nel episodiu camboyanu de les Guíes Pilot.
Songchai Ratanasuban, el promotor númberu unu en Tailandia, llevó la so S1 Promotion a Phnom Penh en xunetu del 2005. Nel Cambodian S1 World Championship, ganó Bun Sothea tres derrotar a Michael Paszowski, Dzhabar Askerov y Lor Samnang delantre de 30.000 persones nel Estadiu Nacional Olímpicu de Phnom Penh.
Nel 2008 la Cambodian Television Network (CTN) echó una serie de televisión-realidá sobre'l pradal serey llamada Kun Khmer Champion. La serie presentaba a boxeadores de 65 kilos, foi producida por Ma Serey y co-presentada por Ma Serey y Eh Phoutong.
El 28 d'agostu del 2008, los boxeadores camboyanos Vorn Viva y Meas ganaron en Phnom Penh los títulos mundiales de los pesos medios y “welter” de la ISKA (Asociación Internacional de Kárate Deportivu). Ye la primer vez qu’un camboyanu gana un títulu mundial de kickboxing. 
Nun conceyu de l'ASEAN (Asociación de Naciones del Sureste d'Asia) nel 1995 a respeutive la siguiente competición Copa del Rei de Muay Thai, Camboya propunxo renomar el Muay Thai como "Boxéu Sovannaphum” o "SEA Boxing" (Boxéu del Sureste d'Asia), pa representar a Tailandia, Camboya, Laos y Myanmar. Sovannaphum significa "tierra dorada" en khmer, y escríbese Suwannabhumi en tailandés. El nome refierse al sureste asiáticu continental na llingua pali de la India.
Tailandia nun apautó, aldericando que cada país del sureste asiáticu tien el so estilu de boxéu propiu, y que Tailandia taba en reduñes de facer el so kickboxing un deporte internacional. Nos Xuegos del Sureste d'Asia (SEA Games) del 2005, Camboya nun participó nel tornéu de Muay Thai como protesta pol nome usáu pa referise al deporte.
La competición consta de cinco rondes de tres minutos, y tien llugar nun “ring” de boxéu de 6,1 metros cuadraos. Faise una posa de minutu y mediu o dos minutos ente cada ronda. Al principiu de cada combate los boxeadores faen los rituales de rezu conocíos como “kun kru”. Demientres el combate tócase música tradicional camboyana colos instrumentos llamaos "skor yaul" (una especie de tambor), “sralai” (flauta de xungu) y “chhing” (tarrañueles metáliques). Los boxeadores modernos lleven guantes de cueru y pantalones curtios de nilón. 
La victoria pue ser por fuera de combate (KO). Dase'l KO cuando un boxeador cai valtáu y nun pue siguir lluchando dempués de que l'árbitru cuente 10 segundos, anque ésti tamién pue nun facer la cuenta y declarar el fuera de combate si ta claro que'l boxeador nun alica dafechu. La victoria pue algamase al final del combate cuando los xueces deciden pol sistema de puntos qué lluchador foi más efeutivu. Si los lluchadores lleguen al final cola mesma puntuación, dase l'empate.
Islles Chafarines
Les islles Chafarines son un archipiélagu español del mar Mediterraneu. Con una estensión de malpenes 0,75 km², ta allugáu a 4 km de la costa del Norte d'África, frente al cabu l'Agua y a 27 milles náutiques al Este de Melilla. Fórmenlu les islles d'Isabel II, del Congresu y del Rei Francisco, y son un territoriu protexíu coles figures xurídiques de "Refuxu Nacional de Caza" (dende 1982) y "Zona Especial de Protección d'Aves" (dende 1989).
Conocíes dende la dómina de los romanos (apaecen nel "Itinerarium Antonini" del sieglu III) nun tuvieron, por embargu, ocupaes por naide hasta que los españoles les tomaron nel sieglu XIX. Primero d'eso, y dende la conquista de Melilla (1497), foron usaes, además de como refuxu ocasional de delincuentes, como cantera polos habitantes d'esa ciudá. Sicasí, nun foron reconocíes oficialmente hasta 1743. Nesi añu el marqués de la Victoria, xeneral de l'Armada, arribó a ellas nel navíu "San Fernando" y esploroles. Dempués, demientres el sitiu de Melilla pol sultán marroquín Muley Mohamed (1774-1775), la flota española guardose nelles.
Nel sieglu XIX, tres de la conquista d'Orán pelos franceses, España tentó d'aumentar la so presencia nel Norte d'África. Dientro de los sos esfuercios llamó la atención del gobiernu l'archipiélagu de les Chafarines. Esti, que llevaba sieglos dando abellugu a los barcos que taben na so rodiada y topaben con un temporal, pareció-yos estratéxicamente importante como llugar d'afondamientu pa los barcos de guerra y pa protexer la ciudá de Melilla. Dempués de delles misiones esploratories y de pidir a la Real Academia de la Historia un informe sobre la propiedá de les islles, el gobiernu español decidiose, ante les noticies de que Francia taba pensando n'ocupales, a tomar les islles.
Pa eso el xeneral Narváez, presidente del Conseyu de Ministros, pidió'l 10 d'avientu de 1847 una Real Orden que mandaba incorporales al territoriu español. Preparose una espedición a la carrera y asina, na madrugada del 4 de xineru de 1848, y al mandu del xeneral Francisco Serrano y Domínguez, salió del puertu de Málaga un convoi con cuatru barcos de guerra ("Piles", "Vulcano", "Isabel II" y "Flecha") y otros p'acarretar 550 soldaos y los sos pertrechos y provisiones.
A les 9 de la mañana del 6 de xineru de 1848, pocos díes enantes de que llegara una flota francesa dende Orán y al mandu del almirante Muchez, el xeneral desembarcó y tomó posesión del archipiélagu. Tres esploralu, dexó al mandu de la guarnición al coronel de carabineros Vicente Llardulla y coló pa España. Pesie al desacuerdu francés cola so ocupación, esta convirtióse en definitiva nel tratáu conocíu como paz de Tetuán, robláu el 26 d'abril de 1860.
El calter de puertu d'abellugu del archipiélagu quedó otra vuelta probáu en 1905. El 7 de marzu d'esi añu la segunda escuadra rusa del Pacíficu, que foi sosprendida por un temporal, pidió permisu pa que los sos dieciséis barcos fondearan. D'aquella Rusia taba en guerra col Xapón, y el gobiernu español, que yera neutral, dió-yos el permisu.
Per esos años tomó forma definitiva el vieyu proyectu de facer un puertu nel archipiélagu. Planeáu yá na década de 1860, nun va ser hasta 1906 cuando entame la so construcción. Nun acabaría hasta 1911, namái trés años primero de qu'un temporal lu valtara'l 12 de marzu de 1914. Nun se reconstruyó enxamás. 
Demientres la guerra del Rif (1911-1927) la islla d'Isabel II agospió un hospital p'atender los soldaos heridos nella, y na islla del Congresu hebo un presidiu pa los rebeldes de les cabiles. Nun yeren estes actividaes nueves na islla, que yá fora llugar d'apresamientu d'independentistes cubanos ente 1880 y 1898, y tamién zona de cuarentena pa barcos que veníen d'América con pasaxeros con enfermedaes contaxoses.
La población de les islles amenorgó muncho al finar la guerra y entá más dempués del fin del protectoráu español en 1956, y anguaño yá nun queden más qu'un pequeñu destacamentu militar y una base científica. Dacuendu lleguen a les islles, tres pidir permisu al Ministeriu de Defensa, científicos (biólogos, xeólogos o botánicos) y arqueólogos pa escavar el xacimientu d'El Zafrín.
L'archipiélagu de les Chafarines (nomaes "Ya`fariyya", en árabe y "Takfarinas" en bereber) s'asitia na zona meridional del mar d'Alborán (35º 11' N 2º 26' W), a 27 milles náutiques al Este de Melilla y a 2,5 al Norte del cabu l'Agua (Ras el Ma), na costa marroquina. Les islles tán separtaes del continente africanu per una plataforma continental plana y poco fonda (10-15 m) que recibe los aportes sedimentarios del ríu Muluya. D'orixe volcánicu, fórmenlu trés islles, nomaes del Congresu, d'Isabel II y del Rei Franciscu. Tán, sacante la segunda d'elles, deshabitaes.
Congresu ye la islla más occidental, la mayor (22,5 ha) y la de más altor, tando'l so puntu cimeru a 137 m sobro'l nivel de la mar nel colláu del Ñeru de les Aigles. Isabel II (15,9 ha; 35 m d'altor másimu) ye la d'enmediu. Ta a un kilómetru de l'anterior y a unos 175 m de la del Rei Francisco, que ye la más oriental, más pequeña (12,7 ha) y de menor altor (31 m nel so puntu cimeru) de les trés.
El so nome vién-y al archipiélagu de la torna de la pallabra árabe "Al Y'far", que significa "lladrón", y que-y deriva del so calter de llugar d'abellugu de pirates y delincuentes primero de que foran conquistaes pelos españoles. Aparte d'esi nome, l'archipiélagu recibe otros en diferentes cartes marines: Yezirat Meluia, Yezirat Quebdan, Shaffarin, Yasfárin, Zafarin, Quebdana, Farines, Chiafarina, Aljafarinas, islles de Maluia... Nos itinerearios xeográficos llatinos apaecíen col nome de "Ad tres Insulae".
Magar que llegaron a vivir nelles cuasi mil persones a primeros del sieglu XX, anguaño les islles nun tienen población civil estable. Tá acuartelada nelles (concretamente na islla d'Isabel II) un destacamentu de 30 militares del Terciu Gran Capitán de la Lexión Española, y hai tamién una estación biolóxica del Organismu Autónomu Parques Nacionales del Ministeriu del Mediu Ambiente.
La islla d'Isabel II caltién dellos edificios interesantes:
Ye nella, tamién, na que ta'l puertu. Y na que se conserven dellos elementos d'arquitectura militar (casetes pa la guardia, torres de vixilancia) y dos vieyos cañones d'artillería de costa.
Na islla del Congresu, d'accesu perabegosu y que foi usada como presidiu pa los rifeños apresaos nes guerres marroquines, ta'l xacimientu d'El Zafrín, un pobláu neolíticu del V mileniu e.C., de tipu cardial, nel que s'atoparon bien de restos arqueolóxicos, principalmente cerámicos, que pueden vese nel Muséu de la Ciudá Autónoma de Melilla. 
Finalmente, caltiénense entá (son visibles na semeya qu'ilustra esti artículu) los restos del cai del puertu que xunía les islles d'Isabel II y del Rei Francisco, na que ta'l cementeriu civil del archipiélagu. El cai, diseñáu pel inxenieru Manuel Becerra, foi valtáu per un temporal el 13 de marzu de 1914.
Nes Chafarines pueden atopase nueve de los once invertebraos marinos que tán en peligru de desaniciamientu n'España, y tamién el segundu grupu más numberosu d'España de pardela cenicienta ("Calonectris diomedea") y la segunda colonia mayor de gaviotes d'Audouin ("Larus Audouinii") del mundu, con dos mil pareyes reproductores. La presencia d'estos dos tipos de páxaros, y tamién de aigles pescadores, ficieron que foran declaraes ZEPA. 
Nelles vivió tamién la cabera población española de foques monxe ("Monachus monachus"); la última d'elles, un machu nomáu Peluso, morrió nos años 90 del sieglu XX. Hai delles especies de plantes interesantes ("Posidonia oceanica", "Dendrophylia ramea"), pexes variaos, bien d'equinodermos (pepinos de mar, ofiures, estrelles de mar espinoses, oricios...) y, en tierra, el llargatu conocíu como eslizón de Chafarines ("Chalcides parallelus"). 
Pela so bayura de riqueza animal y vexetal el archipiélagu ye, dende xunetu de 2006, Llugar d'Importancia Comunitaria dientro de la rede Natura2000.
Muammar al-Gaddafi
Muammar al-Gaddafi (Sirte, Tripolitania, 7 de xunu de 1942 - Sirte, 20 d'ochobre de 2011) foi un militar y políticu libiu, cabezaleru del so país dende'l 1 de setiembre de 1969. Oficialmente nun ocupaba nengún cargu públicu magar que se-y atribuyía'l títulu honoríficu de "Cabezaleru de la Revolución"
Dientru'l so programa socialista de gobiernu, Gaddafi nacionalizó na década de los 70 toles empreses privaes, incluyendo la tierra, la industria petrolera y los bancos namai que permitiendo pequeños negocios de calter familiar. Nestes décades de poder en Libia afaló lo qu'elli consideraba l'estáu socialista ideal pal Tercer Mundu, La Tercera Teoría Universal y la Jamahiriya respeutivamente.
Foi acusáu de sofitar el terrorismu y les insurxencies armaes en dellos paises financiando a organizaciones terroristes d'aldu anticapitalista revolucionaria como son les FARC en Colombia, l'IRA n'Irlanda y ETA n'España asina como'l sofitar a organizaciones terroristes palestines escontra Israel; ye acusáu de facer atentaos como la Masacre de Munich en 1972, la bomba na discoteca berlinesa "La Belle" en 1986, el valtamientu del Vuelu 103 de Pan Am en 1988 y del Vuelu 772 d'UTA en 1989 siempre col envís de desestibilizar les naciones y de derrocar gobiernos d'Occidente.
Militar rebelde, simpatizante de les polítiques izquierdistes anticoloniales y antioccidentales y defensor de la distribución de la bayura del país, recibió l'alcuñu del Che Guevara árabe. Intentó ser el sucesor del presidente exipcianu Gamal Abdel Nasser, como tiesta visible del panarabismu y del socialismu árabe.
Nestos años de gobiernu, Gaddafi tuvo varies metamorfosis ideolóxiques. Nos entamos del réxime averóse a Francia pero al poco d'ello camudó les sos posiciones axuntándose ideolóxicamente cola Xunión de Repúbliques Socialistes Soviétiques. Sofitó'l panarabismu, l'anticomunismu, el pro-sovietismu, el panislamismu, l'intervencionismu bélicu y el panafricanismu pacifista, esti últimu convirtiólu nel pá de la Xunión Africana.
Sofitó al militar ugandés Idi Amin con 3.000 soldaos nos tiempos de la guerra ente Uganda y Tanzania nos años finales de los 70. Ordenó la invasión de la Canga d'Aouzou por mor de les sos potenciales reserves d'uraniu y intentó derrocar al presidente Hisséne Habré na Guerra de los Toyota.
Gadafi nació na ciudá de Sirte'l 7 de xunu de 1942. Pertenez a una familia de beduinos. A los 21 años graduóse en drechu. Ingresó llueu nun colexu militar y organizó la Xunión de Militares Llibres. Tuvo ocho fíos, d'ellos destaquen:
El 1 de setiembre de 1969 participó na revolución que derrocó'l réxime monárquicu del rei Idris I. Con 29 años d'edá púnxose al mandu de la Xunta Militar, el Conseyu del Mandu de la Revolución y dio anuncia de los pegollos fundamentales del so gobiernu.
En 1970 nacionalizó delles empreses petroleres, entamó los planes agrícoles na costa'l país, prohibió'l consumu d'alcohol deintru Libia y ameyoró les condiciones d'igualdá de les muyeres na sociedá desafiando al Islám tradicional, con ello la población civil del país entamó a algamar un bon nivel de vida convirtiéndose Libia na nación africana con mayor PIB.
Depués del derrocamientu de los rexímenes autoritarios de Túnez y Exiptu entamaron a producise dellos disturbios na capital del país Trípoli, que llueu s'espardieron por munches ciudaes de Libia. Los manifestantes exixíen que Gaddafi abandonase'l poder y que s'entamara con un procesu de reformes no que cinca a los drechos humanos y al drechu a la llibre espresión dientru'l país. Pola contra Gaddafi retrucó que nun diba dexar el país y que si yera necesariu diba morrer como mártir del so pueblu.
La Interpol tenía a Gaddafi nuna alerta naranxa tres planear ataques y bombardeos en zones populares. Les Naciones Xuníes cancelaron-y cualquier viax al estranxeru y tenía conxelaes toles cuentes d'aforros nos países au agospiaba'l dineru.
Luis Fernández López
Luis Fernández López (Uviéu, 29 d'abril de 1900 - París, 25 d'ochobre de 1973), foi un pintor asturianu.
Fíu del logroñés Enrique Fernández, catedráticu de la Universidá d'Uviéu. Güérfanu primero de madre y depués de padre, en 1909 él y los sos hermanos treslládense a vivir a Madrid con so güelu maternu, que morrerá poco depués, separtándose los hermanos y diendo él a vivir a Barcelona con so tíu maternu. Ésti va facelu abandonar los estudios, entrando como aprendiz nuna xoyería de les Rambles. En 1912 matricúlase nel turnu nocturnu de la Escuela de Belles Artes de Barcelona, la Llotja, mientres sigue desempeñando diferentes oficios pa pagase los estudios.
Depués de finalizar los sos estudios treslládase en 1924 a París, onde entra en contactu col movimientu artísticu de Montparnasse mientres se gana la vida trabayando nuna imprenta. Allí conoz a artistes como Brancusi, Braque, Ozenfant... Tamién entra en contactu col escultor Julio González Pellicer, tamién español. Nésti ambiente entrará en contactu sucesivamente col Purismu, deriváu del Cubismu, y col Neoplasticismu, a los que seguirá más sero'l Surrealismu. A partir de 1933 dedícase esclusivamente a la pintura. Entama una rellación d'amistá con Picasso, col que collabora en diferentes proyectos y que tendrá una gran influencia nuna etapa de la so obra.
La obra de Fernández dirá evolucionando de forma progresiva hacia un mundu personal y herméticu. El so trabayu vien marcáu por una manera de trabayar lenta y analítica, na que s'analiza non sólo la forma, sinón tamién l'espíritu del oxetu y nel que cada pincelada alcuéntrase fondamente meditada. La so escasa producción y la mala suerte colos marchantes fadrán qu'a lo llargo de tola so carrera viva al marxe del éxitu económicu que tienen otros artistes de la so xeneración.
Nos sos últimos años la so obra ye recuperada pola crítica, realizándose en 1972 una esposición antolóxica entamada pol Centru Nacional d'Arte Contemporaneu francés en París. Por más qu'esta muestra nun llegará a vese n'España, circunstancia que-y resulta especialmente dolorosa al pintor. Morrió'l 25 d'ochobre de 1973 en París, siendo enterráu, por deséu propiu, en Cantenac, localidá próxima a Burdeos, xunto a Esther, la so primer muyer.
La mayor parte de la so obra consérvase na Colección d'Arte de Telefónica y nel Muséu de Belles Artes d'Asturies.
Tresbordador Espacial Challenger
El Tresbordador Espacial Challenger foi'l segundu orbiter del programa del tresbordador espacial n'entrar en serviciu. El so primer vuelu realizólu'l 4 d'abril de 1983 y completó nueve misiones más enantes de desintegrase a los 73 segundos del so llanzamientu na décima misión, el 28 de xineru de 1986, morriendo los siete tripulantes que diben dientru d'elli.
El Challenger construyóse a partir de la cadarma STA-099, utilizada nos entamos pa pruebes estructurales. El STA-099 nun taba diseñáu pa vuelos espaciales, pero la NASA atalantó que'l remocique sedría más baratu que equipar otra vuelta'l tresbordador de pruebes Enterprise (OV-101) pa vuelos espaciales, como se plantegara nun entamu.
El Challenger, y los orbitadores construidos depués d'esti, teníen menos losetes nel so sistema de proteición térmica que'l Columbia. La mayoría de les losetes nes puertes de carga, la superficie supeior de les ales y la parte d'atrás del tresbordador fueron reemplazaes por un aislamientu de nomex cande de la empresa DuPont. Esta modificación permitía-y al tresbordador llevar 1.130 Kg más de carga útil que'l Columbia. El Challenger foi tamién el primer orbitador en llevar un sistema de pantalles HUD asemeyaes a les qu'usaben nos aviones militares y civiles modernos.
Tres el so vuelu inaugural, el Challenger convirtióse nel orbitador de carga de la flota de tresbordadores de la NASA, volando en más misiones por añu que'l Columbia. El Challenger garró fama por ser el primer orbitador onde voló la primera muyer, el primer prietu y el primer canadiense amás de ser el primeru que fizo un despegue y aterrizax pola nueche. Foi tamién el primer tresbordador en destruise nun accidente nuna misión.
L'accidente del Tresbordador Espacial Challenger ocurrió'l 28 de xineru de 1986
Corporació Catalana de Mitjans Audiovisuals
La "Corporació Catalana de Mitjans Audiovisuals" (CCMA) (n'asturianu, Corporación Catalana de Medios Audiovisuales) ye un muérganu de la Generalitat de Cataluña encargáu de producir y difundir productos audiovisuales velando pola normalización llingüística y cultural de Cataluña. Foi creada nel añu 1983. Hasta l'añu 2007 deniminose "Corporació Catalana de Ràdio i Televisió" (CCRTV) (n'asturianu Corporación Catalana de Radio y Televisión). La CCMA ye miembru de la Federación d'Organismos de Radio y Televisión Autonómiques (FORTA).
El 29 de setiembre de 1982 el Conseyu Executivu del Gobiernu de la Generalitat de Cataluña aprueba a Llei que regula la creación del ente públicu "Corporació Catalana de Mitjans Audiovisuals", nomada n'aquel momentu y hasta l'añu 2007 como "Corporació Catalana de Ràdio i Televisió". El testu final, foi aprobáu por consensu del "Parlament" el 18 de mayu de 1983.
La Corporación habilita nesti tiempu'l centru emisor del Tibidabo, qu'entama a emitir la carta de axuste de TV3 de ocho de la mañana a nueve de la nueche. El 10 se setiembre tien llugar la primer emisión esperimental nun programa coordináu por Lluis M. Güell y presentáu por Àngels Moll y Joan Pera. El presidente de la Generalitat, Jordi Pujol, lleyó un mensaxe onde remarcó la importancia del nuevu mediu de comunicación como ferramienta de normalización llingüística. 
N'ochobre, Catalunya Ràdio entama les sos emisiones regulares y tres meses dempués, el 16 de xineru de 1984 entama a emitir TV3. Les señales de Catalunya Ràdio y TV3 comiencen a espardese pol territoriu catalán, llegando a Andora y norte de la Comunidá Valenciana en 1985.
Nun sería, ensin embargu, hasta 1988 cuanto TV3 entame les sos emisiones n'aranés dientru del Valle d'Arán. Nesti mesmu añu entamen les emisiones regulares de la segunda canal de la Televisió de Catalunya, 33.
Nel añu 1989, TV3 Y Catalunya Ràdio entamen un procesu de descentralización de los sos servicios informativos con delegaciones nes cuatro provincies catalanes. Asina mesmo, TV3 pon en marcha el serviciu de teletestu.
Coincidiendo cola festividá de la "Diada", el 11 de setiembre de 1992 entamen les emisiones de Catalunya Informació, dedicada les 24 hores a la emisión de noticies en catalán.
En 2005 los gobiernos catalán y balear roblen un alcuerdu pol qu'intercambien les señales de les sos televisones autonómiques. TV3 estiende la so cobertura a les Islles Baleares ya IB3 fai lo mesmo en Cataluña. Nesti añu, Televisió de Catalunya llanza la canal K300
Kangchenjunga
Kanchenjunga (nepales:कञ्चनजङ्घा "Kanchanjaŋghā"), (limbu: Sewalungma (सेवालुन्ग्मा) , otres formes d'escribilo son Kangchenjunga, Kangchen Dzö-nga, Khangchendzonga, Kanchenjanga, Kachendzonga, o Kangchanfanga) ye'l tercer monte más altu de la Tierra depués del monte Everest y del monte K2, con un altor de 8.586 metros. Ye'l monte más altu d'India y el segundu más altu de Nepal.
Kanchenjunga puede traducise como "Les cinco ayalgues de les ñeves", al tener esta montaña cinco cumes, cuatro d'elles per riba de los 8.450 metros. Les ayalgues representen los cinco repositorios de Dios: oru, plata, xemas, cereal y llibros sagraos. El Kanchenjunga llámase Sewalungma na llingua limbu local, que se traduz como "Monte al que facemos ofrendes". Kanchenjunga o Sewalungma ye un monte sagráu pa los seguidores de la relixón Kirant.
La forma más habitual, y adoptada por Douglas Freshfield, A.M. Kellas y la Royal Geographical Society, d'escribilu ye "Kangchenjunga" por ser la más cercana fonéticamente a la so denominación en tibetanu, hai delles ortografíes alternatives como "Kangchen Dzönga", "Khangchendzonga", "Kanchenjanga", "Kachendzonga", "Kanchenjunga" o "Kangchanfanga". La pallabra final nel usu de la denominación "Kangchenjunga" vieno de Tashi Namgyal, el Maharajá o chogyal de Sikkim, quien afirmó qu'"a pesar que "junga" nun tien significáu en tibetanu, realmente debería ser Zod-nga (ayalga, cinco), Kang-chen (ñeve, grande) pa tener un significáu completu". Siguiendo les consultes con un teniente-coronel J.L.R. Weir (axente políticu HMG en Sikkim), tuvo d'alcuerdo en que yera meyor dexalo como Kangchenjunga, y d'esta manera permanez.
Tres de los cinco picos (principal, central y sur) tán na frontera del distritu de Sikkim Norte de Sikkim, India y el distritu de Taplejung de Nepal, mientres que los otros dos tán dafechu dientro del distritu de Taplejung. Nepal ye'l llar del "Proyectu de la Zona de Caltenimientu Kanchenjunga" que lleva a cabu'l World Wildlife Fund n'asociación col gobiernu de Nepal. El santuariu ye l'hábitat del panda colloráu y otros animales montanos, páxaros y plantes. La fastera india del Kanchenjunga tamién tien una zona de parque protexida llamada'l Parque Nacional Khangchendzonga.
Hasta 1852, creíase que'l Kanchenjunga yera'l monte más altu del mundiu. Los cálculos fechos en 1849 pol Great Trigonometric Survey británicu llegaron a la conclusión de que'l monte Everest (conocíu como Picu XV nesi tiempu) yera'l más altu y el Kanchenjunga'l terceru n'altor. 
Le cinco cumes del Kanchenjunga son les siguientes:
L'enorme macizu del Kanchenjunga alcuéntrase fortalecíu por grandes aristes que cuerren de leste a oeste y de norte a sur, formando una "X" xigante. Estes crestes contienen una serie de picos ente 6.000 y 8.000 metros. Na arista leste en Sikkim, ta Siniolchu (6.888 m/22.600 ft). L'arista oeste remata nel magníficu Jannu (7.710 m/25.294 ft) cola so imponente cara norte. Al sur, claramente visible dende Darjeeling, son Kabru Norte (7.338 m/24.075 ft), Kabru Sur (7.316 m/24.002 ft) y los picos Rathong (6.678 m/21.910 ft). L'arista norte, dempués de pasar pel subpicu menor Kanchenjunga Norte (7.741 m/25.397 ft), compónse de Los Ximielgos y el Picu Tent, y cuerre hasta la frontera tibetana pel Jongsong La, un pasu de 6.120 m.
Kanchenjunga ye conocíu poles sos famoses vistes dende la estación de colina de Darjeeling. Si fae un día claru, asemeya una enorme muralla blanca que cuelga del cielu. El pueblu Sikkim reverencia'l Kanchenjunga como una montaña sagrada. 
Por cuenta de la so afastada ubicación y el so difícil accesu dende India, la rexón de Kanchenjunga nun ye una zona especialmente esplorada polos montañeros. Polo tanto inda conserva un aspectu virxe. En Sikkim, acaba de permitise facer trekking pela zona. La sienda Goecha La ta ganando popularidá ente los turistes. Va al pasu de Goecha La, allugáu a la derecha enfrente de la enorme cara sudeste del Kanchenjunga. Otra sienda a la cuenca del Llagu Green abrióse apocayá al trekking. Va al llau nordés del Kanchenjunga a lo llargo del famosu glaciar Zemu.
L'área de conservación de Kanchenjunga abarca 2.035 km² arrodiando la montaña pel llau nepalés.
El Amigo del Pobre
El Amigo del Pobre foi un periódicu católicu que s'asoleyó en Xixón ente xineru de 1906 y avientu de 1916. Nun tuvo una periodicidá afitada a lo llargo de tol periodu d'edición. El so fundador foi Juan Ortega Fernández.
A partir del añu 1908 apaecía col subtítulu "publicación decenal con censura eclesiástica" que más sero camudaría por "decenario popular con censura eclesiástica". A lo llargo de la so vida foi impresu en diverses imprentes de Xixón.
Esti periódicu, a partir del añu 1917 pasó a llamase "Religión y Patria".
Clasificación hestórica de los equipos filiales
La Clasificación hestórica d'equipos filiales n'España, incluye tolos equipos filiales que disputaron siquiera una temporada en Segunda B, y el so primer equipu otra en Primera.
Cabe destacar que la clasificación basase nos puntos consiguíos en Segunda División, independientemente de si n'una temporada la victoria daba 2 o 3 puntos al ganador o sin que tuvieran el mesmu númberu de puntos en xuegu, posteriormente se tienen en cuenta los llograos en Segunda División B, y Tercera División. Se suprimen los filiales que nun llograron algamar polo menos la Segunda División B anque'l so primer equipu participara en Primera División. 
Los filiales de los equipos que xueguen en Primera División tán marcaos en negrina.
Doctor Mateo
Doctor Mateo ye una serie de televisión producida por Notro Films pa la cadena española Antena 3. Estrenóse el 22 de febreru de 2009. Ta basada na serie británica "Doc Martin", emitida pola cadena ITV. Esta serie cuenta con una 1ª temporada de 10 capítulos, una 2ª temporada de 14 capítulos, una 3ª temporada de 6 capítulos y una 4ª temporada de 14 capítulos. Renovó por una 5ª temporada de 12 capítulos, que ta previsto seya estrenada en mayu de 2011.
Mateo Sancristóbal ye un médico español residente Nueva York. Dempués d'entamar a padecer hemofobia, decide dexalo too y marchar a vivir al pueblu nel que pasaba los branos de guah.e: San Martín del Sella. Ellí empecipia una nueva vida como médicu del pueblu. A lo llargo de les temporaes meterase de llenu na vida rural y acabará por encontrar l'amor.
Esta temporada escomienza cola llegada al pueblu del Doctor Mateo (Gonzalo de Castro). Nos primeros minutos va introduciéndose al restu de protagonistes: los vecinos y vecines del pueblu. A lo llargo de los capítulos apréciase la ineptitud de Mateo pa conquistar a Adriana (Natalia Verbeke), a Carol (Lulú Palomares) descubriendo que'l so maríu, Mario, ye'l padre del fíu de la so collacia (María Esteve), a Juana (Rosario Pardo) intentando adaptar al so sobrín al pueblu, a Marga (Esperanza Pedreño) entamando una rellación xunto a Ernesto (Ramón Pujol), a Ana (Ángela Moreno) enamórase de Riqui, el guaperas del pueblu (Gonzalo Kindelan) y a Tom (Daniel Freire) convertir la taberna nuna posada. Amás, l'axente de la Policía Llocal de San Martín del Sella, Alfredo (Alex O'Dogherty), fará too lo posible por mantener l'orden nel pueblu. Esta temporada fina con Adriana y Mateo nel hospital, tras l'albuertu natural d'esta.
Mateo y Adriana entamen una rellación, Tom descubre que tien leucemia, Alfredo ye padre d'una neña pequeña y entama una rellación con Elena, Pedro enamórase de la so amiga, Ernesto empecipia una rellación con Lolo, Riqui y Ana consoliden la so rellación, Carol intenta ser madre, Bruno y la so familia lleguen al pueblu y Juana sentirase sola. Esta temporada fina col regresu de Mateo a Nueva York.
Mateo, dempués de pasar una temporada en Nueva York, torna a San Martín. Ellí conoz al doctor Sagredo (Gorka Otxoa), quien lu sustituyere hasta'l so regresu, y decide contratalu como asistente. So tía Juana casóse con Moruba. Carol ta embarazada y el so maríu Mario (Xavi Mira) abre una peluquería nel pueblu. Amás, arranquen los preparativos de boda ente Mateo y Adriana. La pareya afiánzase, tres pasar por tou tipu de dificultaes y tan decidios a dar el pasu definitivu, pero non todo será coser y cantar... Esta temporada fina con Mateo ingresáu nel hospital dempués d'un infartu.
Mateo entra en crisis per primer vegada al ver cómo se esbarrumben, ún por ún, los diferentes ámbitos de la so vida. Les sos inseguridaes, la so humanidá y la so capacidá pa reinventase pondranse en xuegu. Adriana, pela so parte, abandonará'l so trabayu como profesora na escuela del pueblu pa volcase dafechu na so llabor d'alcaldesa. Amás, debe asimilar que Mateo nun quier saber nada d'ella tres la infidelidá con Nico. El cocineru sigui llocamente namoráu de l'alcaldesa. Nesta temporada incorpórense un cura, Roberto (Rafael Amaya), una cuidadora pal bebé de Carol y Mario, Sara (Anna Castillo), y un nuevu policia que tendrá una rellación cola tía Juana, Lorenzo (Ferran Rañe).
Dende'l so estrenu acumula numberosos gallardones como reconocimientu a la so gran calidá:
La serie ruédase en Llastres (Asturies) baxo'l nome inventao de San Martín del Sella. Este ficticiu pueblu, según el cartel de bienvenida, ta hermanáu con Portwenn (Reinu Xuníu), llugar nel que tien llugar la historia de "Doc Martin", serie inglesa na que ta basada "Doctor Mateo"
Torupill
El torupill ("gaita", o kitsepill, lootspill, kotepill) ye un instrumentu de vientu de Estonia. Xeneralment, tien un punteru y 1-3 roncónes.
Backgammon
L'antiguu xuegu de mesa pa dos xugadores nomáu tables reales rebautizóse chaquete al tornar a introducirse dende Francia y anguaño ye conocíu col nome inglés backgammon.
Nes parties, cada xugador tien quince fiches que va ximielgando ente veinticuatru triángulos (puntos) según el resultáu de los sos dos dados. L'oxetivu del xuegu ye ser el primeru en consiguir ximielgar les sos quince fiches fuera del tableru.
El backgammon ye'l xuegu de mesa más antiguu del que se tien rexistros. Créyese que s'orixinó nel antiguu Exiptu, Sumeria o Mesopotamia baxo l'Imperiu Persa (نرد) (anguaño Irán, Iraq y Siria). La forma actual del backgammon foi inventada en Persia por Buzurgmihr. Tamién ye nomáu Table (pronunciase tal como s'escribe), Tawle, Taule, ente otros, especialmente polos árabes. Pa esti puelu, ye parte de les sos tradiciones.
fabriquense con milenta materiales, pero destaquen los de árabes en "concha y perlla", n'especial los de Bait-Sahour, un pueblu de Cisxordania cercanu a Belén, fechos a mano por artesanos.
A Abraira
A Abraira ye un llugar de la parroquia d'Abres y d'A Veiga nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Alameda
A Alameda ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Alcandra
A Alcandra ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Arnela
A Arnela ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Bustelo
Bustelo ye un llugar de les parroquies d'Abres y Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
O Canaval
O Canaval ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Os Cantos
Os Cantos ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
O Casal
O Casal ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Casanova
A Casanova ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Chimpada
A Chimpada ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Curuxa
A Curuxa ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Curuxa de Baixo
A Curuxa de Baixo ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Curuxa de Riba
A Curuxa de Riba ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Entreseca
A Entreseca ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Veigadouria
El topónimu A Veigadouria pue facer referencia a varios llugares:
A Veigadouria (A Veiga)
A Veigadouria ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Ferraría
A Ferraría ye un llugar de les parroquies d'Abres y Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Forxa
A Forxa ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Grandamiá
Grandamiá ye un llugar de les parroquies d'Abres y Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Llanderrozos
Llanderrozos ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
O Marquín
O Marquín ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Mundiña
A Mundiña ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
O Pao da Cruz
O Pao da Cruz ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
O Pebidal
O Pebidal ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Pedreira
A Pedreira ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
O Penedo
O Penedo ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Ponte
A Ponte ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Pumardeveiga
Pumardeveiga ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
O Rego da Pía
O Rego da Pía ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Rúa
A Rúa ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Sela de Murias
A Sela de Murias ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Torre
A Torre ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
O Valdavila
O Valdavila ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Viladonga
Viladonga ye un llugar de la parroquia d'Abres nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Estelo
Estelo ye una casería de les parroquies d'A Veiga y Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Fonte de Louteiro
A Fonte de Louteiro ye una aldea de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
Louteiro (A Veiga)
Louteiro ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
A Cal
A Cal ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
A Colada
A Colada ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
El Covo
El Covo ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
A Cruz
A Cruz ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
A Curuxeira
A Curuxeira ye un llugar de les parroquies d'A Veiga y Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Ferreira
Ferreira ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
Ferreiramión
Ferreiramión ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
El Folgueiral
El Folgueiral ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
El Fondrigo
El Fondrigo ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
A Galea
A Galea ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
As Lamelas
As Lamelas ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
Louteiro de Baxo
Louteiro de Baxo ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
Louteiro de Riba
Louteiro de Riba ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
El Molín Novo
El Molín Novo ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
El Noveledo
El Noveledo ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
El Palacio (A Veiga)
El Palacio ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
As Paleiras
As Paleiras ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
A Pandela
A Pandela ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
Os Pedrouzos
Os Pedrouzos ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
A Pena
A Pena ye un llugar de les parroquies d'A Veiga y Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Penacorveira
Penacorveira ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
A Pruida
A Pruida ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
A Puntía
A Puntía ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
El Rego de Cueye
El Rego de Cueye ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
Remargado
Remargado ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
Silvela
Silvela ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
As Trabizas
As Trabizas ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
Tremiado
Tremiado ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
A Valía
A Valía ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
Cereixido
Cereixido ye un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome. 
Zumpango (conceyu)
Zumpango ye un municipiu al norte del Estáu de Méxicu, en Méxicu. Llenda colos municipios mexicanos de Tequixquiac, Huehuetoca, Melchor Ocampo, Hueypoxtla y con Tizayuca nel estáu d'Hidalgo. La so área ye de 244 km², y la población de 127 988 habitantes. La capital municipal ye Zumpango de Ocampo, la segunda población ye San Juan Zitlaltepec.
Zumpango identifícase col nome en náhuatl de Tzompanco (cfr. náhuatl actual Tzompantli ("muru de cráneos") y el sufixu de llugar -c). El so actual nome provién del náhuatl que significa "llugar de muru de cráneos".
A Graña
A Graña ye una aldea de les parroquies de Guiar y Paramios nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
O Fornelo
O Fornelo ye un llugar de la parroquia de Guiar nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Paumartiz
Paumartiz ye un llugar de la parroquia de Guiar nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
O Vale
O Vale ye un llugar de la parroquia de Guiar nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Molexón
Molexón ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Nafaría
Nafaría ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Penzol
Penzol ye una aldea de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. Tien 31 habitantes (INE 2011). 
A Sela da Loura
A Sela da Loura ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Murias (A Veiga)
Murias ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Vinxói
Vinxói ye una casería de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Braña del Pumar
A Braña del Pumar ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Cabo da Vila
El Cabo da Vila ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Caleyón
El Caleyón ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Carbayales
Carbayales ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Casal
El Casal ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
As Casías
As Casías ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Casón
El Casón ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Choza
A Choza ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Couso
El Couso ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Escobal
El Escobal ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Fabal
Fabal ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Foxo
El Foxo ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Garbo
El Garbo ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Iglesia
A Iglesia ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Mazonovo
El Mazonovo ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Mazoveyo
El Mazoveyo ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Miyeira
A Miyeira ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Pasada
A Pasada ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Penaforcada
Penaforcada ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Penedo
El Penedo ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Penedón
El Penedón ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Penela
A Penela ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Xaraz
Xaraz ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Veyal
El Veyal ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Veiguela
A Veiguela ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Veiga da Oveya
A Veiga da Oveya ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
As Trabas
As Trabas ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Selía
A Selía ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Sela
A Sela ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
San Pedro (Meredo)
San Pedro ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Río
El Río ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Rato
El Rato ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Quintá
A Quintá ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Pumarega
A Pumarega ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Pruída
A Pruída ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Pereiro
El Pereiro ye un llugar de la parroquia de Meredo nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Monticelo
Monticelo ye una aldea de la parroquia de Paramios nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Vixande
Vixande ye una casería de la parroquia de Paramios nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Yu
Yu ye un llugar de la parroquia de Paramios nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Veiga dos Trobos
A Veiga dos Trobos ye un llugar de la parroquia de Paramios nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Rubieira
A Rubieira ye un llugar de la parroquia de Paramios nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Pumarín (A Veiga)
Pumarín ye un llugar de la parroquia de Paramios nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Regoseco
Regoseco ye un llugar de la parroquia de Paramios nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Mourín
El Mourín ye un llugar de la parroquia de Paramios nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Largateira
A Largateira ye un llugar de la parroquia de Paramios nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Os Lagos
Os Lagos ye un llugar de la parroquia de Paramios nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Casa del Aroza
A Casa del Aroza ye un llugar de la parroquia de Paramios nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Caleira
A Caleira ye un llugar de la parroquia de Paramios nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Bidueiral
El Bidueiral ye un llugar de la parroquia de Paramios nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Restrepo
Restrepo ye un llugar de la parroquia de Paramios nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Espía
A Espía ye un llugar de la parroquia de Paramios nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Barranca
A Barranca ye una aldea de la parroquia de Paramios nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Cobre (A Veiga)
Cobre ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Cobre (dixebra)
Cobre pue facer referencia a:
Cobre
El cobre (del llatín "cŭprum", y ésti del griegu "kýpros"), que tien por símbolu Cu, ye l'elementu químicu de númberu atómicu 29. Trátase d'un metal de transición de color acolloráu y brillu metálicu que, xunto cola plata y l'oru, forma parte de la llamada familia del cobre, carauterízase por ser unu de los meyores conductores de lletricidá (el segundu depués de la plata).
A Cova
A Cova ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Besedo
Besedo ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Montouto
Montouto ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Chao de Porzún
El Chao de Porzún ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Castramourán
Castramourán ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Zarra
A Zarra ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Xías
Xías ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Viladeye
Viladeye ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Veldedo
Veldedo ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Valdexesta
Valdexesta ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Valbón
Valbón ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Trapa
A Trapa ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Samartín (A Veiga)
Samartín ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Regueiro
El Regueiro ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Rego d'Estelo
El Rego d'Estelo ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Rego de Barcia
El Rego de Barcia ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Rebouquedo
El Rebouquedo ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Reigada
A Reigada ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Puente
El Puente ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Piñeiro
El Piñeiro ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
As Penelas
As Penelas ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Paraxe
Paraxe ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Monte
El Monte ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Meisnado
Meisnado ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Mandia
A Mandia ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Louxeira
A Louxeira ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Loutón
Loutón ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Grandela
A Grandela ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Forno
El Forno ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
As Cruces
As Cruces ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Corredoira
A Corredoira ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Chispera
A Chispera ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Caxigosa
A Caxigosa ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Casa de Noval
A Casa de Noval ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
El Barreiro
El Barreiro ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Barcia (Piantón)
Barcia ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Armeirín
Armeirín ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Arcilo
Arcilo ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Almedía
A Almedía ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Vilameitide
Vilameitide ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
A Veiga de Vilar
A Veiga de Vilar ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. 
Porzún
Porzún ye un llugar de la parroquia de Piantón nel conceyu asturianu d'A Veiga. Tien 34 habitantes (INE 2011). 
Kyokushinkai
El Kyokushinkai (極真会) o Kárate Kyokushin ye un estilu de kárate a contautu plenu fundáu en 1964 pol maestru xaponés, d’orixe coreanu, Masutatsu Oyama. El términu xaponés kyokushinkai tórnase a "sociedá (会) de la verdá (真) definitiva (極)". El conceutu kyokushin arraigona nuna filosofía d’ameyoramientu personal, disciplina y entrenamientu duru. El so estilu de combate a contautu plenu tuvo munchu ésitu internacionalmente (en más de cuatro décades tien habío más de 12 millones de prauticantes).
El Kyokushinkai influyó en munches de les escueles de kárate "full-contact" pola importancia que-y da al combate realista, a la resistencia física y pol so práuticu programa d’entrenamientu. El sistema de competición de “kárate al KO” entamáu pol Kyokushinkai foi adoptáu por munchos estilos y organizaciones de kárate diferentes. Otres organizaciones d’artes marciales evolucionaron del Kyokushinkai a lo llargo de los años, dalgunes cambiando’l repertoriu marcial per aciu d’añadir delles téuniques, por exemplu les d’agarre, pero siguiendo cola mesma filosofía d’entrenamientu realista y práuticu.
El fundador del Kárate Kyokushin, Masutatsu Oyama, nació col nome de Choi Yong-i el 27 de xunetu de 1923 en Gimje, Corea, demientres el llargu periodu d’ocupación xaponesa. Por mor de la popularidá qu’algamaron delles películes sobre la so vida, el nome "Choi Bae Dal" úsase dacuando en referencia a Oyama. 'Bae Dal' ye la pronunciación coreana del nome xaponés 'Masutatsu', que tamién pue pronunciase 'baitatsu'. Pero’l mesmu Oyama nunca usó esti nome, y el so usu ye d’introducción más recién. 
De neñu a Oyama prestába-y lluchar y ver cómo lluchaben otros. Nel 1938 marchó pa Xapón y púnxose a estudiar Kárate d’Okinawa con Gichin Funakoshi, llegando al 2u Dan. Más tarde entrenó tamién con Yoshida Kotaro, un famosu maestru de Daito-ryu Aiki-jujutsu y Yanagi-ryu Aiki-jujutsu, del que recibió’l "menkyo kaiden", un diploma de maestría según la forma antigua de graduación. Esti diploma amuésase inda güei nel “honbu” (sede central) dojo en Tokyo.
Amás, por conseyu del so guía y miembru de la Dieta Nacional, Matsuhei Mori, el xoven maestru cambió daquella al so nome xaponés, Masutatsu Oyama, que diba usar yá tola vida. Pasada la Segunda Guerra Mundial, Oyama principió a entrenar kárate Goju-ryu con un maestru coreanu de Xapón, So Nei Chu, que llevaba un dojo en Tokyo col famosu maestru de Goju-ryu Gogen Yamaguchi. Algamó’l 8u Dan en Kárate Goju-ryu. Otra influencia de la escuela Goju yera Masahiko Kimura. Anque foi instructor asistente de kárate nel dojo nel qu’entrenaba Oyama, Kimura foi sobre too’l famosu campeón de yudu que derrotó a Helio Gracie, renomáu representante del Jiu-jitsu brasileñu. Kimura afaló a Oyama a entrenase en yudu al envís de que pescanciara les téuniques de suelu del arte. Conque Kimura llevólu al Sone Dojo en Nakano, Tokyo, onde tuvo entrenando cuatro años con regularidá, llegando al 4u Dan nesta disciplina. 
Dempués d’aquello Oyama retiróse al monte pal primeru de los sos célebres periodos d’entrenamientu a soles, el llamáu "yamagomori". Fixo dos retiros asemeyaos, que-y llevaron cuasi tres años en total, n’alcordanza de les tradiciones ascétiques de munchos grandes guerreros del Xapón nel trescursu de los sieglos. Nestos periodos de retiru en solitario qu’echaba entrenando, Oyama ocupábase nun intensu "shugyo", o disciplina espiritual. 
A primeros de los años 1950, Oyama viaxó a los Estaos Xuníos d'América, onde visitó 32 estaos.
En 1953 Oyama dexó'l Goju ryu y abrió en Tokyo'l so propiu dojo independiente de kárate, llamáu "Oyama Dojo", pero siguió viaxando per Xapón y pel mundu, faciendo demostraciones doartes marciales, hasta con retos. Esti primer 'Oyama dojo' yera un solar llibre en Mejiro, Tokyo. En 1956 treslladó'l dojo al estudiu de balé apegáu a la Universidá Rikkyo. El programa d'estudios d'Oyama algamó aína sonadía como un estilu fuerte, duru, intensu y práuticu que llamó "Kyokushin" nuna ceremonia en 1957. Como la sonadía del dojo esporpollaba, a los estudiantes atrayíalos cada vez más la posibilidá d'entrenar allí, llegaben de tou Xapón y de fuera, y el so númberu siguía medrando. 
En 1964 Oyama treslladó'l dojo a un edificiu remocicáu por él, non lloñe del estudiu de balé de Rikkyo. Tamién fundó formalmente la "Organización Internacional de Kárate Kyokushinkaikan" (acurtiada davezu a IKO o IKOK) en visu a organizar les munches escueles que daquella taben enseñando l'estilu. Esti dojo nel 3-3-9 Nishi-Ikebukuro, nel área de Toshima en Tokyo, inda ye actualmente la sede mundial del Kyokushinkai, anque hai unes cuantes dixebres que se vindiquen como autoridá nél, magar que nun tean llegalmente reconocíes en Xapón.
Acabante fundar oficialmente’l Kyokushinkaikan, Oyama empunxo la organización a traviés d’un periodu d’espoxigue. Oyama escoyó instructores qu’amosaren habilidá en presentar l’estilu y atrayer nuevos miembros. L’instructor qu’escoyía Oyama marchaba a otra ciudá de Xapón y davezu demostraba les sos habilidaes en sitios públicos, como ximnasios sociales, el ximnasiu de la policía llocal (onde prauticaben de cutiu munchos yudoques), o un parque, o facía demostraciones d’artes marciales en festivales llocales o actos escolares. D’esta miente l’instructor ganaba pronto a estudiantes pal so nuevu dojo. Llueu la noticia corría de boca en boca pela zona hasta que’l dojo tenía un nucleu central d’estudiantes. Oyama unvió tamién instructores a países como Holanda (Kenji Kurosaki), Australia (Shigeo Kato), los Estaos Xuníos (Tadashi Nakamura, Shigeru Oyama y Yasuhiko Oyama, Miyuki Miura) y Brasil (Seiji Isobe) pa esparder el Kyokushinkai de la mesma manera. Amás munchos estudiantes escomenzaron a viaxar a Xapón a entrenar con Oyama, y de resultes tornaben pa casa y espardíen l’arte. En 1969, Oyama organizó los "Primeros Campeonatos Abiertos de Kárate Full Contact de Tol Xapón" que sutrumieron al país y tuvieron a Terutomo Yamazaki como primer campeón. Los Campeonatos de Tol Xapón vienen faciéndose cada añu. Tamién, en 1975, celebráronse en Tokyo los "Primeros Campeonatos Abiertos Mundiales de Kárate Full Contact". Dende entós los Campeonatos Mundiales organícense cada cuatro años, anque pol actual tracamundiu d’organizaciones que se vindiquen como representatives, hai cada añu hasta cinco llamaos "campeonatos mundiales" y, poro, un refileru de campeones mundiales al mesmu tiempu.
Namái morrer Oyama en 1994, dellos grupos dixebráronse del Honbu (sede central) de la Organización Internacional de Kárate (IKO), principalmente por mor d’alderiques personales a respeutive de la socesión d’Oyama como presidente. Al probase na Corte de Familia de Tokyo en 1994 qu’un supuestu testamentu nun yera válidu, cualquier esixencia de que tal testamentu contenía la verdadera voluntá d’Oyama foi anulada. Enantes de la so muerte Oyama nun nomara heriede, anque munchos reclamen agora ser con tou derechu los cabezaleros de la organización. 
La IKO dividióse nos siguientes grupos :
Como Steve Arneil marchara de la IKO en 1991 pa fundar la IFK ("Federación Internacional de Kárate"), hai güei una docena d’organizaciones internacionales que reivindiquen l’heriedu del maestru Oyama (la llista pue consultase nel sitiu Kyokushin4life), resalvando les organizaciones d’estilos derivaos del Kyokushinkai, como’l Seido Juku, el Seidokaikan, el Shidokan, l’Ashihara o’l Daido Juku.
El kanji que representa con caráuteres d’orixe chinu la pallabra Kyokushinkai trescríbese a "kyoku" ("últimu", "definitivu"), "shin" ("verdá", "realidá") y "kai" ("xuntase", "asociase"). D’esta miente Kyokushinkai tórnase llibremente a "Sociedá de la Verdá Definitiva". Esti ye un conceutu que nun ye exautamente netu al significáu occidental de verdá, sinón que más bien tien que ver col conceutu del bushido de descubrir la naturaleza del verdaderu calter d’ún cuando se pon a prueba. Una de les metes del kyokushinkai ye fortalecer y ameyorar el calter retándose a unu mesmu per aciu d’un entrenamientu rigorosu.
L’entrenamientu en Kyokushinkai consta de tres elementos principales: téunica, formes y combate. A veces llámenles les tres "kas" por mor de la so denomación xaponesa: kihon (base), kata (formes), y kumite (combate).
El sistema Kyokushinkai ta basáu n’estilos tradicionales de kárate como Shotokan y Goju-ryu, pero nel kumite amiesta munchos elementos de deportes de combate como Boxéu, Muay Thai y Kickboxing. Munches téuniques usaes nel Kárate Kyokushin nun s’atopen n’otros estilos de kárate.
En Kyokushinkai tanto’l profesor como los estudiantes tienen que participar en combates bien duros pa preparase pa combatir a contautu plenu. Al aviesu de munches formes de kárate, el Kyokushinkai da-y la mayor importancia al combate a contautu plenu, qu’a vegaes faise ensin guantes o equipu proteutor. Esta supuesta violencia templa al torgase los golpes de mano/puñu al nivel de la cabeza. Esto amenorga’l peligru de daños inmediatos o a llargu plazu. Ensin embargu permítense rodiyazos y pataes a cabeza y cara.
Nos primeros tiempos del Kyokushinkai los golpes a puñetazu llimpiu a la cara taben permitíos, pero esto producía lesiones a esgaya, asina que los estudiantes perdíen d’entrenar. Oyama creyía que llevar guantes proteurores quitaba esi realismu que ye tan importante pal estilu. Sicasí decidióse que los golpes de mano/puñu y coldu a cabeza y pescuezu nun diben siguir permitiéndose nos entrenamientos y na competición, arriendes de que munchos gobiernos nun permiten estos golpes en competiciones oficiales d’artes marciales. Cuasi toles organizaciones y estilos derivaos del Kyokushinkai tovía siguen anguaño esta filosofía.
Téunicamente’l Kyokushinkai ye un estilu circular y direutu, qu’incorpora una mecedura acionada de téuniques lliniales del potente Kárate Shotokan y de los movimientos más circulares del Goju-ryu, con muncha influyencia china. Shotokan y Goju-ryu foron los dos estilos de kárate qu’estudió Oyama primero de crear l’estilu Kyokushinkai. Pero Oyama namái estudió Shotokan un par d’años enantes de cambiar al Goju-ryu, onde algamó un nivel altu col so guía principal, So Nei Chu. Estes influyencies refléxense nel Kyokushinkai, u l’entrenamientu y los kates pa los primeros graos aseméyense por demás al Shotokan pero va pasu ente pasu faciéndose más cercanu a les téuniques circulares y estratexes del Goju-ryu según se va xubiendo de nivel.
Kata ye una forma ritualizada d’entrenamientu individual onde se faen movimientos esquematizaos o preparaos al envís de prauticar una manera de maniobrar en combate. Según un prestixosu testu, "The Budo Karate of Mas Oyama" , escritu por Cameron Quinn, intérprete d’Oyama munchu tiempu, los kates del Kyokushinkai clasifíquense en Kates Norteños y Kates Sureños.
Los kates norteños guañen na tradición Shuri-te del kárate y lleguen al Kyokushinkai a traviés del kárate Shotokan qu’aprendiera Oyama cuando entrenaba con Gichin Funakoshi. 
El kata Taikyoku creáralu orixinalmente Gichin Funakoshi, fundador del kárate Shotokan. 
Los 5 kates Pinan, qu’otros estilos conocen como Heian, foron creaos orixinalmente nel añu 1904 por Anko Itosu, un maestru de Shuri-te y Shorin ryu (combinación de les tradiciones de kárate shuri-te y tomari-te) que fuera maestru de Gichin Funakoshi. Pinan tórnase lliteralmente a "Paz y Harmonía".
Dalgunes organizaciones quiten el "Dai" del nome y llámenlu solamente "Kanku", darréu qu’en Kyokushinkai nun se prautica "Kanku Sho" o otra variante de Kanku. El kata Kanku conocíase de primeres como Kusanku or Kushanku, y créyese que lu enseñara o lu inspirara un artista marcial chinu homónimu que fuera mandáu a Okinawa como embaxador al reinu de les Ryukyu nel sieglu XVI. La traducción de Kanku ye "Mirar el cielu".
El kata Sushiho ye una versión mui cambiada del antiguu kata okinawense que nel Shotokan llamen Gojushiho, y en dalgún otru estilu Useishi. El nome significa "54 pasos", en referencia a un númberu simbólicu del Budismu.
Un kata okinawense mui antiguu d’orixe desconocíu. El nome Bassai, o Passai, tórnase a "asaltar el castiellu".
Esti ye un kata okinawense mui antiguu d’orixe desconocíu. Clasifícase davezu como perteneciente a la tradición Tomari-te. El nome Tekki tórnase a "caballu de fierro", pero’l significáu de Naihanchi ye "dixebra interna".
Estos tres kates creólos Oyama pa desendolcar tovía más les habilidaes de patiar siguiendo’l mesmu “embu-sen” (llinia d’execución) del kata Taikyoku orixinal. Sokugi Taikyoku significa lliteralmente "Taikyoku de Pataes". Taikyoku tórnase a "Gran Visión Última".
Los kates sureños guañen na tradición Naha-te del kárate, y lleguen al Kyokushinkai per mediu del kárate Goju Ryu qu’aprendiera Oyama con So Nei Chu y Gogen Yamaguchi. Dos esceiciones son el "Tsuki no kata", creáu por Seigo Tada del Goju-ryu Seigokan col nome de "Kihon tsuki no kata", y el kata "Yantsu", orixinariu del Motobu-ha Shito-ryu, onde lu llamen "Hansan" o "Ansan". 
Gekisai foi creáu por Chojun Miyagi, fundador del kárate Goju-ryu. El nome significa "atacar y destruyir"
Creólu orixinalmente Chojun Miyagi. El nome significa "manes que xiren"
Sanchin ye un kata perantiguu con raigaños en China. El nome tórnase a "tres puntos" o "tres batalles". La versión del Kyokushinkai ta mui rellacionada cola versión qu’enseñaba Kanryo Higashionna (o Higaonna), maestru de Chojun Miyagi (y non a la versión camudada qu’enseñaba esti últimu).
Orixinalmente un kata chinu. Introdúxolu n’Okinawa y nel kárate Kanryo Higashionna. El nome tórnase a "destruyir y valtar".
Orixinalmente un kata chinu, consideráu mui antiguu. Introdúxolu n’Okinawa y nel kárate Kanryo Higashionna. El nome tórnase aproximao a "agarrar y meter en batalla".
Orixinalmente un kata chinu. Introdúxolu n’Okinawa y nel kárate Kanryo Higashionna. El nome significa’l númberu 18, onde 18 ye igual a 3x6, que tien significación nel Budismu.
Yantsu vien del Motobu-ha Shitoryu. El nome traduzse como "caltenese puru"
Kata creáu por Seigo Tada, fundador de la rama Seigokan del Goju-ryu. El nome significa simplemente "kata de puñetazos".
El kata Garyu nun vien del kárate tradicional d’Okinawa sinón que foi creáu por Oyama y denomáu asina pol so nomatu d’escritor (Garyu = dragón que s’abanga), que ye la pronunciación xaponesa de los caráuteres 臥龍, el nome de l’aldea (Il Loong) de Corea onde naciera.
Dellos kates fáense tamién n’""ura"", que vien significar que tolos xiros se faen nel sen contrariu y tolos movimientos cola parte contraria del cuerpu. Los kates Ura, o 'del revés', foron desendolcaos por Oyama como aida p’ameyorar l’equilibriu y l’habilidá nes téuniques circulares contra oponentes múltiples. 
El combate, llamáu kumite, tien por oxetivu entrenar l’aplicación de les distintes téuniques nuna situación d’engarrada. El combate ye davezu una parte perimportante del entrenamientu na mayoría de les organizaciones de Kárate Kyokushin, sobre too nos niveles altos de los estudiantes espertos.
Na mayor parte de les organizaciones de Kyokushinkai tán torgaos los golpes de mano y coldu a la cabeza o al pescuezu. Pero permítense les pataes a la cabeza, los rodiyazos, los puñetazos al troncu y les pataes a la pierna per dientro y per fuera. En dalgunes organizaciones, especialmente fuera de los torneos, usen guantes y proteutores de tibia. Los neños avecen llevar cascos p’amenorgar l’impautu de les pataes a la cabeza. El combate hai que lu prauticar con velocidá y con control, y nel entrenamientu nun se busca mancar al oponente sinón dar con eficacia’l golpe acionáu. El combate de competición según les regles del “kárate al KO” ye bien distintu, porque l’oxetivu ye facer cayer al oponente. El combate a contautu plenu nel Kyokushinkai considérase la prueba definitiva de fuercia, resistencia y espíritu.
Tamién conocíu como Goshin-jutsu, el métodu de defensa personal específicu del estilu vien en bona parte, en cuantes a téuniques y táutiques, del estudiu del Daito-ryu Aiki-jujutsu que fixo Mas Oyama con Yoshida Kotaro. Estes téuniques nunca s’incluyeron nel sistema formal de graduación, y cuando’l Kyokushinkai foi emponiéndose cada vez más al deporte l’entrenamientu de la defensa personal foi perdiéndose. Güei solamente se prautica nunos pocos dojos.
La competición deportiva ye una parte importante del Kárate Kyokushin, y la mayoría de les organizaciones entamen competiciones llocales, nacionales y internacionales. Los torneos de Kyokushinkai fáense a lo llargo l’añu nos cinco continentes, pero los más grandes tienen llugar en Xapón, onde son televisaos y presenciaos en vivo por miles de persones. Los torneos organícense por categoríes de pesos o bien son de tipu “open”. Los Campeonatos Mundiales de Kyokushinkai conócense como los “Karate Olympics”.
Na cultura Kyokushin créyese qu'aceutar un "retu" representa’l compromisu del prauticante colos principios del arte. Una forma de participar nun retu al envís de que’l practicante pruebe’l so valor y deséu de superar al contrariu, ye per mediu de la competición deportiva.
La mayor parte de les competiciones de Kyokushinkai siguen les regles de "kárate al KO" (más precisamente "knockdown karate"), onde se dan puntos por facer cayer al oponente per aciu de pataes, puñetazos o barríos. Normalmente nun se permite agarrar y proyectar, o en tou casu, cuando sí se permite, hai que facelo en menos d’un segundu. Los ganchos suelen ser llegales, pero si se faen nuna 'fraición de segundu.' Los golpes de brazu o mano a la cabeza, cara, pescuezu o columna nun suelen permitise, pero sí les pataes a la cabeza. Asina y too, si l’oponente vuelve’l llombu xustamente cuando l’otru ta faciendo una téunica, nun hai penalización. Fuera de Xapón les pataes reutes al frente de la rodiya tán normalmente torgaes. A veces dase’l KO (fuera de combate), y son comunes les lesiones menores o moderaes, pero rares les graves. Les lesiones más comunes son les conmociones, les rotures de clavícula o d’esternón, y les rotures de miembros. Munchos torneos de Kyokushinkai siguen un formatu "open", que permite participar a competidores de cualesquier estilu d’artes marciales, non sólo de Kyokushinkai.
Una tradición especial del Kyokushinkai ye’l kumite con 50 o con 100 homes. El kumite con 100 homes foi diseñáu como una prueba especial pa los prauticantes avanzaos. Nestos exemplos estremos de kumite, el suxetu llucha contra 50 o 100 oponentes en socesión rápida, davezu asaltos de dos minutos separaos por descansos d’un minutu. El suxetu tien que "ganar" (esto ye, nun ser “noquiáu”) polo menos un 50 por cientu de los asaltos al envís de que se-y xulgue superada la prueba. Un exemplu de daquién que completó con ésitu’l combate contra 100 homes ye Miyuki Miura. Solamente consten 17 persones que completaren con ésitu esta prueba de combate contra 100 homes. Anguaño hai una tendencia en dojos y organizaciones de tol mundu de facer el kumite de 100 homes nel propiu país colos propios estudiantes como oponentes, pero solamente les pruebes de kumite de 100 homes organizaos pol Honbu son reconocíes y rexistraes. Masutatsu Oyama ta rexistráu como l’únicu en completar un combate contra 300 homes en tres díes.
El Kyokushinkai influyó en munchos otros estilos. El formatu de “kárate al KO” ye güei usáu por otros estilos. Los estilos de Kárate nacíos del Kyokushin, como l’Ashihara Karate, Budokaido, Godokai, Enshin Karate, Seido juku, Musokai, Shidokan y Seidokaikan son tamién estilos “knockdown” y tienen pequeñes variaciones nes regles de competición. 
El Kokondo, anque deriváu del Kyokushinkai, nun tien competición.
Dellos otros estilos orixinaos nel Kyokushinkai (Jushindo, Daido Juku, Kudo, Zendokai) cambiaron a regles d’artes marciales mestes.
El Kickboxing tiense visto como una prollongación natural pa los competidores de Kyokushinkai, y munchos de los “kickboxers” xaponeses cimeros escomenzaron nel kárate al KO. La influyencia del Kyokushinkai pue vese nel tornéu K-1 de kickboxing, con orixe na organización de kárate Seidokaikan (surdíu del Kyokushinkai).
El Kyokushinkai ta na base del “kárate con guantes”, un formatu de kárate al KO con guantes de boxéu y onde se permiten los puñetazos al nivel de la cabeza. Les regles de kárate con guantes úsense en organizaciones deportives de kárate como Shinkaratedo Renmei y All-Japan Glove Karate Federation.
RKC Waalwijk
El RKC Waalwijk ye un centenariu club de fútbol profesional de la ciudá de Waalwijk, en los Países Baxos. Fundárese'l 26 d'agostu de 1940, disputa los sos partíos como llocal nel Mandemakers Stadion.
El RKC Waalwijk nació de la fusión dos clubes HEC WVB y Hercules. El so nome completu n'holandés ye, Rooms Katholieke Combinatie Waalwijk, significa Combináu de los Católicos Romanos de Waalwijk. Foi fundáu el 26 d'agostu de 1940. Desde la so fondación el so estadio fue el Sportpark Olympia, en Waalwijk; pero en 1996 trasladóse al so actual estadiu, el Mandemakers Stadion, en Waalwijk. Si bien ye consideráu unu de los clubes "modestos" de la Eredivisie neerlandesa, logró mantenese na máxima división desde la temporada 1988/89, cuando ascendió tras ser coronado campeón de la Eerste Divisie (equivalente a la 2º división) la temporada anterior (1987/88). Xugó na Eredivisie neerlandesa, y na temporada 2005/06 quedó clasificáu en 12º lugar. En los años 2000 y 2001 xugó la Copa Intertoto de la UEFA, siendo elimináu en 3º ronda, pol Bradford City inglés y el TSV 1860 München alemán respectivamente. Actualmente xuega na Eerste Divisie.
L'estadiu del RKC Waalwijk ye'l Mandemakers Stadion. Foi inauguráu en 1996 y tá asitiáu en Waalwijk, Países Baxos. Ye un estadio multiusos, xeneralmente empleau pa acoxer partidos de fútbol, con un aforu pa 7.500 persones sentaes. Ésti estadiu sustituyó al Sportpark Olympia (en Waalwijk, con un aforo de 6.200 espectadores) en 1996 como el estadio del RKC Waalwijk.
Derechos humanos
Los Derechos humanos son un conxuntu de lleis que garanticen los derechos pa toles persones. Creóse pola ONU.
Vuelta a Asturies 2011
La 55ª edición de la Vuelta a Asturias (oficialmente Vuelta Asturies Julio Álvarez "Mendo") foi disputada ente'l 28 d'abril y el 2 de mayu de 2011, con un percorríu d'810,9 km dividíu en 6 etapes (con un doble sector), con iniciu n'Uviéu y final en La Cuesta'l Naranco.
Como novedá, por mor de la desapaición de la Subida al Naranco como prueba independiente esta s'integró nesta vuelta por etapes d'Asturies na última etapa. Además, cambióse'l maillot de líder siendo esti de color azul.
Participaron 15 equipos. Los 2 equipos españoles de categoría UCI ProTour (Euskaltel-Euskadi y Movistar Team); los 3 de categoría Profesional Continental (Geox-TMC, Caja Rural y Andalucía Caja Granada); los 2 de categoría Continental (Burgos 2016-Castilla y León y Orbea Continental); y una Selección Española. En cuanto a representación estranxera, tuvieron 7 equipos: el Profesional Continental norteamericanu del UnitedHealthcare Pro Cycling Team; y los equipos Continentales del EPM-UNE, Barbot-Efapel, Miche-Guerciotti y Onda-Boavista y LA-Paredes; y una Selección Rusa. Formando asina, en principiu, un pelotón de 120 ciclistes, de 8 corredores por equipu.
Eredivisie
La Eredivisie (división d'honor n'asturianu) ye la máxima competición de clubes profesionales de fútbol nos Países Baxos.
La Primera División de los Países Bajos ye la octava mejor lliga del mundu según el oficial de la Federación Internacional de Historia y Estadística de Fútbol (IFFHS).
Sergio Agüeros
Sergio Agüeros González (Torrelavega, Cantabria, 21 de febreru de 1975) ye un cantante de tonada.
La so neñez pasóla nel pueblu cántabru de Cires y vivió la tonada nel ambiente familiar.
Como ye habitual, entamó a participar nos concursos de tonada (ganando en delles ocasiones la Muestra de Folklore Ciudá d'Uviéu o el de la Canción Cántabra) y a destacar como una de les voces más moces y renovadores de la mesma.
Sergio comenzó sus andaduras con la toná asturiana siendo un guaje de 13 o 14 años, por las calles de Torlavega, pero fraguó tos les lletres de toná asturiana nel municipiu de Lamasón, que ye un ayuntamientu del occidente de Cantabria. Ello explica que allí guste tantu el cante asturianu, y ye una zona onde gusta más el cante asturianu que la tonada montañesa. Por esi motivu, los familiares y vecinos de Sergio siempre lu animaron a aprender a cantar bien, pero lo principal fue el empeñu que puso él desde rapaz, por eso hízose famosu.
En 2004 Sergio Agüeros publicó su primer discu en solitariu, llamau "adios puebliquín de Cires", con gran éxitu de ventas en Asturias, León y el occidente cántabru.
En 2005 se crea el grupu Tanea, que lu componen Sergio Agüeros, Nando Agüeros, Pedro Pablo Cossío (cantantes de tonada) y Ana y Arancha (voces femeninas y panderetas).
En 2006 Tanea saca su primer discu llamau "Aquel niño que yo fui"
En 2009 Tanea publica otru discu, titúlase "Los que perdieron el Norte"
En 2012 (junio) Tanea vuelve a publicar otru discu llamau "Acuérdate", nel que la mayoría de les canciones interpretalas su hermanu José Fernando. Ye obligau destacar que en esti últimu discu colaboran VICTOR MANUEL (interpretando la canción "Vientu del Norte", dentro del discu aquel neñu que yo fui) y DAVID BUSTAMANTE (interpretando "La Santina", tamién ta nel mesmu CD). Tamien Nando Agüeros interpreta dentro del discu "acuérdate" la canción PAXARINOS, de Victor Manuel. Toes estes canciones dejolas aqui baxu con enlaces del youtube:
LA SANTINA (Nando Agüeros) http://www.youtube.com/watch?v=TfabxbKsOb0
LA SANTINA (GRUPU TANEA Y BUSTAMANTE, en directu) http://www.youtube.com/watch?v=dlJ1HtJZiiY&feature=related
PAXARINOS (Nando Agüeros) http://www.youtube.com/watch?v=sDxiaXoQ-rU
VIENTU DEL NORTE (TANEA Y VICTOR MANUEL) http://www.youtube.com/watch?v=YUtg0_FvMto
Sergio vien formando parte de la rellación de les meyores voces del añu del Memorial Silvino Argüelles.
Página web del grupu al que pertenece: www.tanea.es
Ferguerúa
Ferguerúa ye un llugar de la parroquia de Beyo nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Maravidí
Maravidí ye un llugar de la parroquia de Beyo nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Pando (Ayer)
Pando ye un llugar de les parroquies de Beyo y Bo nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Riarría
Riarría ye un llugar de la parroquia de Beyo nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Vaḷḷina
Vaḷḷina ye un llugar de la parroquia de Beyo nel conceyu asturianu d'Ayer. 
TV3
TV3 ye la primer canal de Televisió de Catalunya, una empresa de televisión que pertenez al ente públicu Corporación Catalana de Medios Audiovisuales (CCMA)., l'ente públicu de televisión de Cataluña. Entamó les sos emisiones el 10 se setiembre en prebes con una emisión esperimental: un programa coordináu por Lluis M. Güell y presentáu por Àngels Moll y Joan Pera.
El primer logotipu –una bandera catalana qu’ondeaba y acababa tresformándose nel númberu tres, cola frase Televisión Nacional de Cataluña–, simbolizó la intención manifiesta del so compromisu cola reconstrucción de la nación, la llingua y la cultura catalana. El 16 de xineru de 1984 empezó la emisión regular con 14 hores selmanales n’horariu de prime-time, pero a los pocos meses yá cubríen dende’l mediudía a la medianueche.
TV3 tamién pue sintonizarse n’otros puntos de los territorios de fala catalana al traviés d’alcuerdos con otres alministraciones, como’l Principáu d’Andorra, Islles Baleares, L’Alguer (Italia), La Franxa de Poniente (Aragón) y Rosellón (Francia). Tamién podía sintonizase dende 1986 en dellos puntos del País Valencianu al traviés de repetidores xestionaos por una asociación cultural, pero dexó de facelo en 2011 poles sanciones económiques de l’Alministración valenciana.
Rosario González
María Rosario González Martínez, Charo (L.laciana, Lleón) ye una cantante de tonada.
Grabó'l CD tituláu "De L.laciana vengo" y tomo parte, xunto a otros cantantes nel CD "La tonada de la mina" asoleyáu por ediciones Ámbitu.
La cantante ganaría concursos de tonada como'l d'El Comercio que ganó en cinco ocasiones, el d'Amieva, Returbiu o Uviéu.
Eerste Divisie
La Eerste Divisie (Primera División n'asturianu) ye la competición de clubes profesionales de fútbol inmediatamente inferior a la Eredivisie.
¹ Desde sos inicios había dos campeones.
² Desde la temporada 1962/63 hasta la fecha sólo debe haber un campeón.
Final de la Copa del Rei 2010-11
CEST
L'horariu de branu europeu o European Summer Time (EST) ye'l horariu d'aforru de lluz solar utilizáu en Europa, periodu esti nel que los reloxes adelántense una hora'n rellación col tiempu oficial observáu mientres el restu l'añu.
Cúmplese'n tolos países d'Europa, sacante Islandia (que guarda l'horariu UTC mientres tol añu). Esti periodu estiéndese dende la 01.00 UTC del últimu domingu de marzu hasta la 01.00 UTC del últimu domingu d'ochobre de cada añu.
Premier League
La Premier League (oficialmente Barclays Premier League por motivos de patrociniu), tamién conocida nel Reinu Xuníu como The Premiership o The English Premier League, ye la máxima categoría de la Lliga de clubes de fútbol d'Inglaterra.
La Premier League fundóse en 1992, siguiendo la decisión de los equipos de la Football League First Division (hasta entós la máxima categoría de la liga inglesa) de separtase de la Football League pa tomar ventaya d'un llucrativu tratu de drechos de televisión.
La Premier League ta anguaño constituida por veinte equipos en cada temporada, pero nun total de dieciocho temporaes, el títulu ganáronlu namái cuatro equipos: Arsenal, Blackburn Rovers, Chelsea y Manchester United. D'estos equipos, el más exitosu ye'l Manchester United, que ganó'l títulu once vegaes (casi'l doble que tolos demás xuntos).
El tornéu ta consideráu pola Federación Internacional d'Hestoria y Estadística de Fútbol de la FIFA como la lliga más fuerte de la última década n'Europa superando a la Primera División d'España y Serie A (Italia) qu'ocupen el segundu y tercer llugar respeutivamente.
"Pa la llista de campeones de lliga enantes de 1992 ver "
Burhanuddin Rabbani
Burhanuddin Rabbani (20 de setiembre de 1940 - 20 de setiembre de 2011) foi un cabezaleru muyahidín afganistanu. Foi Presidente d'Afganistán en dos dómines diferentes (1992-96) y (2001).
Cabezaleru del partíu Jamiat-e Islam (Sociedá islámica d'Afganistán) convirtióse en xefe del Estáu tres el derrocamientu del presidente Mohammad Najibullah poles estremaes milicies integristes que lluchaben escontra'l so réxime; pola contra Rabbani tamién foi derrocáu en 1996 cuando los talibanes entraron y tomaron Kabul magar que caltuvo'l poder nos territorios del norte del país.
Enantes de la so muerte, Rabbani yera'l cabezaleru del Frente Nacional d'Afganistán, principal grupu opositor al gobiernu d'Hamid Karzai y miembru del parlamentu del país.
Fíu de Muhammed Yousuf, nació en 1940 en Badakhshan, nel norte d'Afganistán. Estudió de mozu nuna escuela relixosa na capital y depués de graduase entró na Universidá de Kabul pa estudiar Drechu y Teoloxía Islámica. Nel tiempu que pasó na universidá fizo dellos trabayos sobro l'Islam que-y sirvieron pa garrar un nome dientro'l mundu académicu y políticu. En 1966 coló a Exiptu pa ingresar na Universidá d'al-Azhar n'El Cairu. En 1968, recibió la so maestría en Filosofía Islámica.
Esi mesmu añu regresó a Afganistán. Ellí'l Conseyu Superior de Jamiat-e Islami mandólu organizar a los estudiantes universitarios. Gracies a los sos conocimientos, creitu y al so sofitu a la causa islámica, en 1972, un conseyu de 15 miembros nombrólu cabezaleru'l partíu nel que principalmente militaben tajikos y uzbekos.
Nel tiempu la invasión soviética d'Afganistán en 1979, Rabbani lideró la resistencia del partíu escontra la intervención estranxera. Naquella guerra foi acusáu de reprimir sangrientamente'l llevantamientu de prisioneros de guerra nel campu de Badaber, en Pakistán, onde había presos soviéticos y afganistanos comunistes.
L'exércitu de Rabbani foi ún de los primeros ensames de calter muyahidín qu'entraron en Kabul en 1992 derrotando a los comunistes. Tres la guerra Rabbani convirtióse en presidente d'Afganistán. Depués del conflictu bélicu la capital quedó desfecha, el Muséu de Kabul foi saqueáu y escuarixingáu y milenta pieces fueron vendíes al estranxeru. La música afganistana foi censurada teniendo los músicos que pidir una llicencia esclariando nella la mena música que diben facer amás de tener la obligación d'incluir alabancies a los muyahidines y testos sacaos de la mística poesía sufí.
Na dómina del so gobiernu restauró la llapidación como forma d'execución. El so réxime de terror carauterizábase por denominar a les escueles como les "puertes del infiernu" y a la radio y televisión como "la caxa y l'espeyu del diañu" respeutivamente. Tamién hai datos qu'aseguren que se ficieron fogueres onde s'amburaben llibros siempre so la supervisión personal del Ministru d'Información y Cultura Seddiqu Chakari.
En 1996 tuvo que marchar de Kabul tres entrar nella otru ensame radical; los talibanes. Depués de los atentaos del 11 de setiembre Rabbani entamó a collaborar coles fuerces americanes y cola OTAN pa derrocarlos.
Bustiyé
Bustiyé ye una aldea de la parroquia de Bo nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Carreyana
Carreyana ye una casería de la parroquia de Bo nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Pena (Bo)
La Pena ye una casería de la parroquia de Bo nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Goju-ryu
El Goju-ryu (剛柔流, gōjū-ryū: "estilu duru y suave") ye ún de los principales estilos tradicionales del kárate okinawense, carauterizáu por una combinación de téuniques dures y suaves. Dambos principios, duru y suave, vienen del famosu llibru d’artes marciales Bubishi ("wu bei ji" en chinu), qu’usaron los maestros d’Okinawa nos sieglos XIX y XX. Go, que significa duro, refierse a téuniques col puñu zarráu o a ataques en llinia reuta; Ju, que significa suave, refierse a téuniques cola mano abierta y a los movimientos circulares. 
En Goju-ryu dase la máxima importancia a la respiración correuta. Prautíquense métodos qu’inclúin fortalecimientu y acondicionamientu corporal, bases del combate (distancia, aguante, xeneración de potencia, etc.), y exercicios en pareya. Nel programa d’estudios hai movimientos circulares y lliniales. El Goju-ryu combina golpes duros p’atacar, como pataes y puñetazos, con téuniques circulares más suaves cola mano abierta tanto p’atacar como pa bloquiar y controlar al oponente, incluyendo llaves, agarres, valtos y proyeiciones.
L’estilu Goju-ryu fundólu oficialmente’l Sensei Chojun Miyagi en 1933. Esti maestru nació’l 25 d’abril de 1888 en Naha, Okinawa, y morrió n’ochobre de 1953. El so maestru foi’l Sensei Kanryo Higashionna (o Higaonna), el fundador del Naha-te.
Kanryo Higashionna nació’l 10 de marzu de 1853 y morrió en 1915. Yera miembru de la baxa nobleza de les Ryukyu. Quería viaxar a China pa estudiar, pero nun tenía dineru pal viaxe. Al final aidólu’l dueñu d’un barcu mercante, y en 1868, siendo tovía un rapaz, marchó pa Fuzhou (Fuchow), capital de la provincia china de Fujian (Fukien). Allí tuvo de discípulu d’un maestru chinu llamáu Woo ("Ru", en xaponés), o Ryu Ryu Ko, col que conoció manches escueles de boxéu chinu y entrenó un estilu llamáu Pak Hok Pai o Grulla Blanca. Acordies coles distintes fontes, Kanryo Higaonna tuvo ente 13 y 16 años entrenando con Ryu Ryu Ko en China. De la que tornó pa Okinawa, n’homenaxe a Yoshimura, el dueñu del barcu que lu aidara, escomenzó a enseñar a los fíos d’ésti l’arte qu’aprendiera. Al espardese la sonadía de les sos grandes habilidaes, llamáronlu p’aprender a los miembros de la familia real de les Ryukyu. Más tarde abrió’l so propiu dojo. 
Kanryo Higaonna llegó a ser perconocíu pola so velocidá, fuercia y potencia descomanaes. El so arte apenzó a conocese como Naha-te. Dempués de morrer, socediólu’l Sensei Chojun Miyagi. 
En 1899, cuando tenía once años, Chojun Miyagi foi a entrenar artes marciales con Ryuko Aragaki, que daba muncha importancia a desarrollar el físicu per aciu del entrenamientu con arbíes como peses de piedra (chishi), xarros de barru (nigiri-game) y makiwara. 
En 1901, cuando deprendiera tolos kates del estilu, Miyagi foi presentáu al maestru Kanryo Higashionna. Miyagi estrémase d’Higaonna precisamente nesto, darréu que pa esti últimu un karateca tenía que se concentrar años enteros nun únicu kata, hasta conocelu a fondu, mientres que pa Miyagi yera posible deprender tolos aspectos del Naha-te. Sicasí, siguiendo a Miyagi l’entrenamientu yera enforma duru y enfocáu sobre too nel kata Sanchin.
Por influyencia del so maestru, y xunto col so amigu Yoshikawa, Chojun Miyagi fixo’l so primer viaxe a China, lo qu’influyó indireutamente nel estilu, como se ve en dellos kates. Tuvo allí cuatro años siguiendo los pasos del so maestru y entrenando los estilos Pa Kua Chang y Shaolin Chuan. Llueu tornó pa Okinawa onde, basándose nel principiu del ying y el yang (les enerxíes negativa y positiva que rixen l’universu), amestó la flexibilidá de les artes chines a la durez del Naha-te, creando’l "Goju-ryu", "la escuela de lo duro y lo suave". Sicasí les bases del estilu yá les punxera’l maestru Kanryo Higaonna, discípulu del maestru chinu Ryu Ryu Ko.
El Goju-ryu, como indica’l nome mesmu, carauterízase pola busca del equilibriu ente los opuestos, ente les enerxíes contraries y complementaries. Enseña cómo actuar, yá sía con enerxía o con blandiura, con rapidez o con suavidá. 
Al aviesu de munchos otros estilos importantes de kárate (resalvando quiciabes l’Uechi-ryu) el Goju-ryu carauterízase tamién polos movimientos circulares. Les defenses son circulares y amplies, permitiendo munches aplicaciones distintes como agarres, proyeiciones, retorciones, llaves de brazu, estrangulamientos, etc., d’ehí que sía un estilu eficaz pa combate a distancia curtia.
Tamién se carauteriza’l Goju-ryu poles posiciones fites, dalgunes estreches y/o curties; pol trabayu de tensión dinámica con muncho énfasis na respiración fonda y nel trabayu de la enerxía interno o Ki; pataes básiques descendentes y a nivel “gedan” (de cintura pa baxo), siendo solmenaes a los niveles “chudan” y “jodan” (troncu y cabeza) per aciu de saltos (tobi-geri).
Ye tradicional l’entrenamientu complementariu con aparatos, un sistema de musculación heredáu de China. Tamién se faen exercicios de fortalecimientu de los brazos en pareya (kakie) venceyaos al usu eficaz de la respiración.
La filosofía del combate pue resumise nestes frases:
L’estilu Goju ryu pue sintetizase d’esta miente:
El Goju-ryu tien 12 kates esenciales nel so programa estándar d’estudios: "gekisai" ("dai ichi" y "dai ni"), "saifa", "seiyunchin", "seisan", "saipai", "shisochin", "sanseiru", "kururunfa", "sanchin", "tensho" y "suparenpai". Na mayor parte de les escueles riquen a los estudiantes saber estos doce kates enantes de llegar al "sandan" (3 Dan).
Cuasi tolos kates tienen el correspondiente "bunkai oyo", un exerciciu preparáu de combate ente dos persones. Estos exercicios ayuden al estudiante a pescanciar les aplicaciones del "kata", establecer un ritmu/fluyidez acionaos, prauticar ataques/defenses constantes, y prauticar con seguridá movimientos peligrosos sobre un compañeru.
Kihongata significa "kata de base." Nel Goju-ryu’l kata Sanchin ye’l pilpayu de tolos otros kates porque enseña movimientos básicos, téuniques básiques, xeneración de potencia y exercicios respiratorios de qigong. Tamién ye’l pilpayu del acondicionamientu corporal. Cuanto más prautique esti kata’l karateca más cambiará’l so Heishugata ("kata coles manes zarraes" o kata fundamental). La primer variante del kata Sanchin (sanchin kata dai-ichi) sirve como Kihongata.
"Gekisai" (撃砕) significa "atacar y destruyir". Estos kates creáronlos Chojun Miyagi y Nagamine Shoshin alredor de 1940 como kates de principiantes, al envís d’aprender les formes básiques del kárate ("kihon") a los estudiantes d’enseñanza media d’Okinawa, d’aidar a fixar la estandarización del kárate, y d’enseñar un conxuntu básicu de téuniques pa la defensa personal. Los kates "Gekisai" taben mui influyíos poles téuniques de Shuri-te que’l maestru Miyagi deprendiera del maestru Anko Itosu.
Primero los estudiantes aprienden "gekisai dai ichi" y dempués "gekisai dai ni". La principal diferencia ente "dai ichi" y "dai ni" ye qu’esti últimu introduz téuniques a mano abierta y postures nueves. Por exemplu los estudiantes aprienden en "gekisai dai ni" la postura "neko ashi dachi" y el bloquéu de rueda (tomai uke).
"Saifa" (砕破) significa "destruyir y estrozar". "Saifa" tien los raigaños en China, y foi Higashionna’l que lu llevó a Okinawa. Tien movimientos rápidos en llatigazu, y golpes de puñu-martiellu y col revés del puñu; céntrase sobre too n’esquitar fuera de la llinia d’ataque zarrando al tiempu la distancia y contratacando destructivamente. Esti ye davezu’l primer kata avanzáu de Goju-ryu qu’aprienden los estudiantes de la mayoría de los grupos, dempués de gekisai dai ichi y gekisai dai ni.
"Sanchin" (三戦) significa "tres batalles". Esti "kata" vien ser un tipu de meditación en movimientu col envís d’aunir mente, cuerpu y espíritu. Les téuniques execútense bien amodo al envís de que l’estudiante llogre dominar los movimientos precisos, la respiración, la guardia/postura, la fuercia interno, y la estabilidá tanto de cuerpu como de mente.
"Sanchin" ye la base pa tolos demás "kates", y xeneralmente considérase que ye’l "kata" más importante qu’hai que dominar. Cuando llegaben estudiantes nuevos a entrenar con Miyagi, de cutiu entrenábalos de tres a cinco años primero d’aprende-yos el "sanchin". Facía qu’entrenaren mui duramente, y munchos dexábenlo enantes de llegar al "sanchin". Los que siguíen centrábense cuasi namái que nel "sanchin" otros dos o tres años. L’entrenamientu del "sanchin" que daba Miyagi yera duru por demás, y los estudiantes solíen marchar pa casa con negrales producíos al comprobar él la so postura.
"Tensho" (転掌) significa "manes que xiren". Neto que’l "sanchin", "tensho" ye una forma de meditación en movimientu. "Tensho" combina la tensión dinámica dura con movimientos fluyíos de manes, y concentra la fuercia nel "tanden". "Tensho" pue considerase l’aspeutu "ju" (suave) del estilu "go" (duru) del "sanchin".
Kaishugata significa "kata coles manes abiertes." Ye más avanzáu que l'Heishugata ("kata coles manes zarraes"). El Kaishugata sirve como kata de "referencia d’aplicación pal combate" y ta abiertu a una interpretación amplia (Bunkai) del propósitu de los sos movimientos.
En 1940, Gen Hayakawa, gobernador d’Okinawa, axuntó’l "Comité Especial de Karate-Do", compuestu por Ishihara Shochoku (presidente), Miyagi Chojun, Kamiya Jinsei, Shinzato Jinan, Miyasato Koji, Tokuda Anbun, Kinjo Kensei, Kyan Shinei, y Nagamine Shoshin. El propósitu d’estes persones yera crear un refileru de kates okinawenses al envís d’enseñar educación física y unes artes marciales mui básiques d’"estilu independiente" pa los neños d’escuela. El so oxetivu nun yera crear un Kárate estandarizáu como fixeren los xaponeses col Kendo y el Yudu con propósitos de popularización.
Esti tipu de kates nun son los tradicionales del Goju-ryu, sinón "kates de promoción", lo bastante cenciellos como pa enseñalos como parte de los programes d’Educación Física nes escueles, y como parte d’un programa estandarizáu de kárate pa les escueles resalvando l’estilu del sensei.
Shoshin Nagamine (Matsubayashi Shorin-ryu) desendolcó’l "fukyugata dai ichi", que ye parte del actual programa de Matsubayashi Shorin-ryu; y Miyagi Chojun desendolcó’l "fukyugata dai ni", que ye parte del actual programa del Goju-ryu col Nome de "gekisai dai ichi". En dellos dojos de Goju-ryu tovía se prautica’l fukyugata dai ichi. Miyagi sensei tamién creó’l "gekisai dai ni", pero prautíquenlu namái en Goju-ryu y dellos estilos derivaos.
La Pruvía (Ayer)
La Pruvía ye una casería de la parroquia de Bo nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Rotella
Rotella ye una casería de la parroquia de Bo nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Caliyu (Ayer)
El Caliyu ye un llugar de la parroquia de Bo nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Cotá
La Cotá ye un llugar de la parroquia de Bo nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Terrona
La Terrona ye un llugar de la parroquia de Bo nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Viaonga
Viaonga ye un llugar de la parroquia de Bo nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Copa Mundial de Fútbol de 2010
La Copa Mundial de la FIFA Sudáfrica 2010™ ("FIFA World Cup South Africa 2010™", n'inglés) foi la XIX edición de la Copa Mundial de Fútbol. Dio comienzu l'11 de xunu y finó l'11 de xunetu, siendo la primer vegada qu'esti tornéu se disputó n'África y por quinta ocasión nel hemisferiu sur, pues venció na eleición previa a Exiptu y Marruecos.
Inscribiéronse pa participar nel procesu de clasificación 204 de las 208 asociaciones nacionales que formen parte de la FIFA, realizáu ente mediaos de 2007 y fines de 2009, pa poder determinar a los 32 equipos participantes na fase final del tornéu, superando la marca de 197 participantes del tornéu anterior.
El campeonato estuvo compuestu de dos fases: na primera, conformáronse ocho grupos de cuatro equipos caún, avanzando a la siguiente ronda los dos meyores de cada grupu. Los selce clasificaos enfrentáronse darréu en partíos eliminatorios, hasta llegar a los dos equipos que disputaron la final nel Estadiu Soccer City de Johannesburgu.
Previo al tornéu, Sudáfrica realizó una inversión millonaria pa poder tar en condiciones de recibir unu de los eventos deportivos más importantes del planeta. Cerca de 2 millones de entraes foron puestes a la venta p'asistir a los 64 partíos, a disputáse en 10 estadios ubicaos a lo llargu de tol país, de los cuales la mitá eren nuevos. Como preparación del eventu, el país anfitrión entamó primeramente la Copa FIFA Confederaciones 2009 nas ciudaes de Port Elizabeth, Bloemfontein, Johannesburgu, Pretoria y Rustenburg.
A esti Mundial regresaron delles seleiciones tres munchos años d'ausencia: Corea del Norte, que no participaba dende 1966, Hondures y Nueva Zelanda dende 1982, Arxelia dende 1986, y Grecia dende 1994. A estos equipos xuniéronse-yos Eslovaquia y Serbia, anque seleiciones d'estes dos postreras naciones participaren n'anteriores cites mundialistes, pero representando a países güei desintegraos; Checoslovaquia en caso de la primera, y Yugoslavia y postreramente Serbia y Montenegro en casu de la segunda.
Tol tornéu tuvo marcáu por importantes erros arbitrales qu'influyeron nel desarrollu de dellos partíos, incluida la propia final.
Pa la eleición de la sede de la Copa Mundial de Futbol de 1994, Marruecos tuvo a tres votos de derrotar a los Estaos Xuníos, y postreramente volvió a presentar candidatures pa les Copes de 1998 y 2006, ensin algamar resultaos esitosos. Nesta cabera eleición, Sudáfrica presentó la so candidatura col encontu del presidente de la FIFA, Joseph Blatter, pero los esfuerzos foron en devanéu: Alemaña adxudicóse'l eventu nuna reñía y polémica votación por un votu de diferencia.
En 2005, los organizadores del eventu anunciaron una llista previa de 13 sedes pal eventu: Johannesburgu y Pretoria presentaron dos, mientres que Bloemfontein, Ciudá del Cabu, Durban, Kimberley, Nelspruit, Orkney, Polokwane, Port Elizabeth y Rustenburg, una. La llista foi reducía a les 10 sedes definitives, siendo anunciada pola FIFA, el 10 de marzu de 2006. Cinco estadios, incluyendo'l Soccer City (sede del partíu d'apertura y clausura) seríen remodelaos, dos estadios seríen demolíos y reconstruíos, mientres los tres restantes seríen estadios totalmente nuevos.
Los estadios nuevos llístense en "cursiva".
La FIFA anunció una llista de 30 árbitros, provenientes de les 6 confederaciones continentales. El paraguayo Carlos Amarilla tuvo ser reemplazáu de la llista final, yá qu'un collaborador d'ésti lesionóse mientres los exámenes físicos pa la Copa Mundial, siendo reemplazáu pol uruguayu Martín Vázquez. En tantu, el chilenu Pablo Pozo tuvo ser reemplazáu pol guatemaltecu Carlos Batres nel partíu ente Arxelia y Eslovenia, llueu de que Pozo se lesionara nuna práctica. Caberamente, Batres quedó incorporáu a la llista oficial.
En total foron 204 equipos de les 208 federaciones miembros de la FIFA los que inscribiéronse pa participar nel tornéu. D'ellos, 32 participarán na fase final. Les clasificatories pa la Copa Mundial realizáronse ente el 5 de setiembre de 2007 y fines de 2009.
El país anfitrión, Sudáfrica, ye'l únicu país clasificáu automáticamente gracies al so drechu d'entamador. Los 31 cupos restantes repartiéronse a les 6 confederaciones internacionales que disputaron distintos torneos clasificatorios: 13 cupos pa la UEFA, 5 pa la CAF, 4 pa la Conmebol, 4 pa la AFC y 3 pa la Concacaf. Los dos cupos restantes foron definíos por "play offs" ente un representante de la Conmebol escontra uno de la Concacaf y ente uno de la AFC escontra'l ganador del tornéu de la OFC.
El 25 de payares de 2007 realizóse en Durban el sortéu preliminar de la Copa Mundial pa definir los sistemes clasificatorios de dalgunes confederaciones. El sortéu definitivu de los grupos tuvo llugar en Ciudá del Cabu'l 4 d'avientu de 2009.
En "cursiva", países debutantes na Copa Mundial de Fútbol.
La Pedrera
El nome La Pedrera pue facer referencia a varios llugares:
La Vacaína
La Vacaína ye un llugar de la parroquia de Cabanaquinta nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Sopedraño
Sopedraño ye un llugar de la parroquia de Cabanaquinta nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Solasierra
Solasierra ye un llugar de la parroquia de Cabanaquinta nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Sierra (Ayer)
La Sierra ye un llugar y una casería de les parroquies de Cabanaquinta, Serrapio y Piñeres respeutivamente, nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Rozá
Rozá ye un llugar de la parroquia de Cabanaquinta nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Recuistru
El Recuistru ye un llugar de la parroquia de Cabanaquinta nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Polea
La Polea ye una casería allugada nes parroquies de Cabanaquinta y Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. Nesta última parroquia ye onde ta la so población; 10 habitantes (2009).
La Plaza
La Plaza ye un llugar de la parroquia de Cabanaquinta nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Pedrera (Ayer)
La Pedrera ye un llugar de la parroquia de Cabanaquinta nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Parrieḷḷes
Parrieḷḷes ye un llugar de la parroquia de Cabanaquinta nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Merendonal
El Merendonal ye un llugar de la parroquia de Cabanaquinta nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Garduña
La Garduña ye un llugar de la parroquia de Cabanaquinta nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Foyaca
La Foyaca ye un llugar de la parroquia de Cabanaquinta nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Buliru
El Buliru ye un llugar de la parroquia de Cabanaquinta nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Bolera
La Bolera ye un llugar de la parroquia de Cabanaquinta nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Barriru
El Barriru ye un llugar de la parroquia de Cabanaquinta nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Los Corraones
Los Corraones ye una casería de la parroquia de Cabanaquinta nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Coḷḷá
La Coḷḷá ye una casería allugada nes parroquies de Cabanaquinta y Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. Nesta última parroquia ye onde ta la so población; 5 habitantes (2009).
Castillo de Salas
El Castillo de Salas foi un buque de la Empresa Nacional Elcano fechu por Astano en Fene, A Coruña, en 1980. Yera un graneleru de 109.488 TPM con 261,43 metros d'eslora, 40 de manga y 20 de puntal.
El 11 de xineru de 1986, tando fondiáu na ciudá de Xixón l'ancla falló enxorrando'l barcu a la vera'l Cerru Santa Catalina bien averáu al barriu Cimavilla. Tolos intentos que se ficieren pa rescatalu nun sirvieron pa nada y el Castillo de Salas finalmente diose como irrecuperable xunto a les 100.000 tonelaes de carbón que tresportaba.
Col tiempu la proa reflotóse, depués llevóse mar adientro y ellí darréu la fundieron. La popa foi esguazada nel llugar onde enxorró. Aínda en 2003 esguazáronse los caberos restos que quedaben del barcu y que s'abandonaren na zona'l fundimientu hasta qu'entamaron a arramar galipote.
Tolos años, entá se recueyen 30 tonelaes de sable moyao amestao con carbón y galipote que llega a la sablera de San Llorienzu.
La cronoloxía de los fechos asocedíos ye la siguiente:
Faustino Zapico
Faustino Zapico (5 d'avientu de 1970, Mieres del Camín, Asturies) ye llicenciáu n'Historia y Xeografía pola Universidá d'Uviéu, campu nel que tien asoleyaos dellos trabayos. Collabora davezu cola columna d'opinión "L'Arcu de Texu" nel selmanariu Les Noticies y de forma esporádica nos periódicos; La Voz de Asturias, La Nueva España y El Comercio. Anguaño participa nel programa de la RPA a Noche tras noche. 
Faustino Zapico nació en Mieres del Camín. Dende l'añu 1996 exerz como profesor de secundaria, actividá que lu llevó dellos años fuera d'Asturies y ye afiliáu del sindicatu d'enseñu SUATEA. Dende mozu militó en delles organizaciones sociales y polítiques: formó parte del Conceyu d'Estudiantes Nacionalistes (CEN); del Comité de Solidariedá con América Llatina (COSAL); de la Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana y militó nel partíu Unidá Nacionalista Asturiana (UNA). En 1992 foi ún de los fundadores d'Izquierda Asturiana (IAS) de la que foi portavoz y actual Secretariu Xeneral. Tamién foi portavoz de la federación de partíos Unidá Nacionalista Asturiana (UNA), puestu del que dimitió en xineru del 2011 por diferencies na interpretación de la ponencia congresual d'esta organización. Anguaño ye'l Secretariu Xeneral d'Izquierda Asturiana (IAS).
Dende xunu del 2015 ye conceyal en Mieres, onde va coordinar la estaya de Servicios a la Ciudadanía (qu'engloba les conceyalíes d'Infancia, de Mocedá, de Cultura, de Deportes, de Memoria Democrática, d'Educación, de Participación Ciudadana, y de Política Llingüística) y facese cargu de les conceyalíes d'Educación, de Participación Ciudadana y de Política Llingüística.
Tien fecho investigaciones en dellos campos históricos, pero destaca ente elles el so llabor sobre les corrientes polítiques na Asturies contemporánea. Nesi marcu entama los trabayos pa la so tesis doctoral sobre federalismu y autonomismu, bloquiada y nun almitida na Universidá d'Uviéu, dende 2005, por tar presentada n'asturianu. Nesi mesmu sen, publica en 2007 el llibru "1808 o l'aniciu de la historia contemporánea d'Asturies".
Ye autor tamién d'otros trabayos menores espardíos en delles publicaciones y d'un percompletu estudiu sobre Sudáfrica que vio la lluz baxo'l títulu "Historia de Sudáfrica: El nacimientu d'una nación".
Anguaño reside en Los Nadales, L'Agüeria San Xuan, conceyu de Mieres.
Susana Baca
Susana Esther Baca de la Colina , ye una cantante y compositora peruana, ganadora del "Latin Grammy". Ye tamién investigadora de música afroperuana y pedagoga y maestra de profesión. Foi Ministra de Cultura de Perú ente'l 28 de xunetu de 2011 al 10 d'avientu del mesmu añu.
Nació nel distritu de Chorrillos de la ciudá de Lima. D'ascendencia cañetana, ye prima de Caitro Soto y Ronaldo Campos. Ye responsable, xunto al so maridu y representante Ricardo Pereira, de la recuperación d'armoníes y ritmos casi escaecíos de la música afroperuana.
Susana Baca vivió la so neñez nel distritu limeñu de Chorrillos, llugar d'onde guarda les meyores acordances sigún ella mesma indica en diverses entrevistes. Dende bien neña tuvo arrodiada de músicos; so padre yera guitarrista; so madre, bailarina; les sos tíes cantaben al estilu d'Aretha Franklin y un par de los sos vecinos fueron los creadores del grupu Perú Negro. Ellos aportaron el puxu necesariu que llevó a Susana a dedicase plenamente a la música. 
Col tiempu entamó los sos estudios de música y formó un grupu de música esperimental, que combinaba música y poesía local. Ganó dos beques, una del Institutu d'Arte Modernu de Perú y la otra del Institutu Nacional de Cultura Peruana pa investigar los raigaños de la tradición musical peruana, arriendes d'obtener el premiu d'interpretación y composición nel primer Festival Internacional d'Agua Dulce. 
Estudió educación na "Universidá Enrique Guzmán y Valle", "La Cantuta" onde se graduó en 1968. Esta mesma institución concedió-y el 20 de payares de 2009 el "Doctoráu Honoris Causa".
En 1995, Luaka Bop, el sellu creáu por David Byrne, sorprendió cola edición d'un trabayu recopilatoriu qu'espeyó “L'alma del Perú Negru”. Nél atopábase “María Landó”, una canción que llevaba impresa la voz y la interpretación de la que, col tiempu, se convertiría na principal referente de la tradición musical afro-peruana y una de les más destacaes artistes llatinoamericanes de la música folclórica. Pero na carrera de Susana Baca non sólo l'aporte de David Byrne foi fundamental. Chabuca Granda, famosa cantante y compositora, convirtióse n'otra pieza clave na carrera de Susana. L'autora de “Fina Estampa” y “La flor de la canela” atopó en Susana a la so sucesora, hasta tal puntu que la contrató como ayudante personal. 
Desgraciadamente, Chabuca morrió, pero en nome de la so amiga y nel del so pueblu, Susana continuó la xera: estudiar y recuperar el soníu de la so tierra. Ella y su maríu, Ricardo Pereira, recorrieron la costa peruana recopilando testimonios y documentos d'aquellos pueblos afro-descendientes. El resultáu d'esi trabayu tresformóse depués nel llibru “Del fuego y del agua”, asoleyáu en 1992 depués d'once años de llabor. Tres años más sero, la pareya creó l'"Instituto Negro" que continuó con un oxetivu asemeyáu al del llibru: caltener con puxu la tradición afroperuana.
Shotokai
Shotokai (松濤會, Shōtōkai) ye de mano la organización que fundó Gichin Funakoshi en 1930 pa enseñar y esparder l’arte del kárate . La organización tovía esiste y promueve un estilu de kárate venceyáu a les enseñances del maestru Funakoshi, sobre too a la qu’afita que la competición ye contrario a la esencia del kárate. Anguaño’l términu Shotokai tamién denoma un métodu formal d’entrenamientu.
El Kárate introdúxolu en Xapón nos años 1920 Gichin Funakoshi, un alumnu d’Anko Itosu. El so primer dojo en Xapón abrió les puertes en 1922 dempués d’una célebre demostración na Escuela Normal Superior de Tokyo. En pallabres del maestru Funakoshi: “Cuando tenía vagar, diba pasiar a los pies del monte Torao. Allí, cuando tiraba l’aire, sentíase’l ruxerrux de les ondulaciones nes cañes de los pinos, asemeyaes a foles, y podía sentise’l fondu y intanxible misteriu que forma los raigaños de tolo que ta vivo." Poro, col tiempu l’estilu de Funakoshi foi conocíu como "Shōtō-ryū", “la escuela de Shōtō”. "Shō" significa “pinu” y "tō" tórnase a “fola”. D’esta miente pue traducise’l nome "shōtō" por “foles nos pinos”, representando les ondulaciones de les cañes producíes pol aire nos pinos. "Shōtō" yera’l nomatu col que Funakoshi firmaba los sos poemes d’estilu chinu 
Funakoshi, nacíu en 1868, dominaba les téuniques de los antiguos estilos "shorin" y "shorei". Amás estudiara obres clásiques, la lliteratura china y la caligrafía. Yera maestru de la escuela pública.
Funakoshi siempre solliñó la rellación ente les artes marciales y el budismu zen. Por eso cambió los kanjis de la pallabra "karate" de “mano china ("tōde")” a “mano vacía ("karate")”. El términu fai referencia al vaciu del zen. Pero al mesmu tiempu esta decisión débese al ambiente reinante daquella, calistráu de nacionalismu xaponés. El "karate-dō" de Funakoshi, qu’acordies coles sos intenciones yera un arte marcial con fines pedagóxicos, diba cayendo cada vez más baxo la influyencia de los círculos nacionalistes y militaristes. En 1931 la organización estatal que gobernaba les artes marciales, la Dai Nihon Butotukai, esixó la introducción d’un sistema de graduación y de competición y nomó cuatro escueles como estilos principales: "shoto-ryu", "shito-ryu", "goju-ryu" y "wado-ryu". Funakoshi aceutó’l sistema de cinturones, pero non les competiciones. Nin siquiera aceutaba’l "kumite", l’exercitamientu del combate en pareya, que tamién ye prauticáu nel "shotokai" d’anguaño. Los distintos tipos de "kumite" foi incluyéndolos ente 1930 y 1935 cola ayuda de so fíu Yoshitaka. En 1935 los sos alumnos, al envís d’axuntase, crearon la Shotokai (asociación de los alumnos del maestru Shoto).
En 1936 Sensei Funakoshi cambió’l nome de la so asociación “Dai Nihon Karate-dō Kenkyukai” a “Dai Nyon Karate-dō Shōtōkai”, y abrió’l primer dojo que llevó’l nome de Shōtōkan (la casa de Shōtō), escoyíu polos sos alumnos. Sicasí l’estilu de Funakoshi lleva’l nome de Shotokan hasta los años 1960, cuando Shigeru Egami (l’alumnu más avanzáu de Funakoshi) introduxo grandes cambeos na práutica.
Acabante la Segunda Guerra Mundial, cuando foi destruyíu’l Shotokan, dellos alumnos veteranos de Funakoshi –Nakayama, Nishiyama y Obata– pidieron que s’introduxera l’entrenamientu pa la competición y que s’espardiera’l kárate nos alcuentros con motivu de campeonatos, torneos, etc. Nakayama fundó en 1949 la JKA ("Japan Karate Association", Asociación Xaponesa de Kárate) col envís de facer del kárate un deporte de competición. Funakoshi refugó sofitar esto masque foi nomáu “instructor d’honor”, honor que nun aceutó enxamás por mor de que "karate-dō" y competición nun yeren pa él daqué compatible. Entós nomó como heriede un "uchi deshi" (alumnu internu) que siguiera tamién los valores éticos del arte marcial: Shigeru Egami. Esti creó con otros alumnos de Funakoshi la NKS ("Nihon Karate-dō Shōtōkai"). Funakoshi morrió en 1957
Shigeru Egami siguió fiel al espíritu zen del "karate-dō" de Funakoshi: “El verdaderu "dō" nun ye sólo resistir al adversariu, sinón buscar tar n’harmonía con él. Matar nun ye una opción, nin se trata tampoco de ganar. L’exerciciu del "karate-do" ye pa progresar xuntos.” Con esti espíritu Egami anovó y desendolcó les téuniques. El so oxetivu yera crear un máximu d’enerxía y de presencia cola mayor relaxación y capacidá física, abriendo camín a l’harmonía y a la unidá nel movimientu común.
Egami socedió a Funakoshi tres la muerte d’ésti en 1957, coyendo los sos cargos nel "honbu dojo" (dojo central) de Xapón y la direición de la "Nihon Karate-dō Shōtōkai" como direutor téunicu, puestu qu’había caltener hasta la so muerte en 1981. Dende 1960 los cambeos qu’Egami fixo nel estilu "shotokan" llegaron a ser tan importantes y influyentes qu’escomienza entós a falase del estilu "shotokai". La NKS presidíala daquella otru alumnu de Funakoshi: Genshin Hironishi, que siguió calteniendo la denomación de "shotokai-ryu" pal grupu que dirixía nel sen de la NKS. Dempués de la muerte d’Hironishi, Jotaro Takagi, antiguu direutor de la empresa Mitsubishi, convertióse nel presidente, cargu nel que sigue n’actualidá.
El refugu de la competición
En pallabres el maestru Egami, nun hai que buscar la victoria sobre un adversariu, sinón sobre unu mesmu, asina como l’harmonía colos demás. Esta foi una de les razones de la dixebra de los dos estilos: shotokan y shotokai.
Relaxáu, fluyíu, natural
Otru conceutu carauterísticu ye’l "trabayu relaxao" en cata de lo natural y la fluyidez de los movimientos y de les téuniques. Obsérvase tamién que’l trabayu de delles escueles Shotokai ye menos fluyío o más tenso que’l d’otres.
La forma especial del puñu
En visu a aumentar l’efeutu del impautu, la forma del puñu cambia a ippon ken (nudiellu del mediu) o a shoken (nudiellu del índiz) pa esparder un máximu d’enerxía sobre un mínimu de superficie.
Llegar rápido y lloñe
Visiblemente, y al aviesu del Shotokan, el vector de puxu en Shotokai nun ye solamente la cadera sinón tol cuerpu ensembre’l que se mueve con una gran amplitú como un bloque. El papel de la cadera ye simplemente de gatillu. Lo diferente del Shotokai ye tratar de llegar mui rápido y mui lloñe. Esti estilu tien como oxetivu los movimientos mui amplios, flexibles, fluyíos, rápidos y potentes. Un movimientu ampliu pue ser enforma rápidu, ye cuestión de coordinación. Ye proyeutar la masa del propiu cuerpu haza’l compañeru y “trespasalu” utilizando la inercia.
L’harmonía del cuerpu y del espíritu
Nun se pue dixebrar el cuerpu del espíritu, polo que tamién hai qu’educar la mente per aciu d’exercicios acionaos (Zen, respiración, Ki…) Lo mental predomina muncho más que la téunica. Si nun se ye a controlar l’espíritu, nun va podese nunca controlar el cuerpu.
Postures enforma baxes
Al envís d’aumentar la xera y fortalecer el cuerpu y l’espíritu.
Midare
El Midare, pa la idea del maestru Shigeru Egami, ye la téunica más ellaborada pa desendolcar el sentíu del combate que pue prauticase nes artes marciales. El Midare ye una forma de combate onde, por turnos, unu s’atopa na posición fixa d’atacante y l’otru na del qu’esquita; poro, desendólquense y aguíyense tolos sentíos. La situación de peligru crea l’atmósfera real del combate. La llibertá total del movimientu y l’harmonía que naz ente los compañeros permiten aportar a la plenitú final.
Ren tsuki kumite
Combate codificáu con téuniques definíes d’antemano. Dempués d’atacar Tori conviértese n’Uke y asina siguío hasta galdir.
La busca del Irimi
Esta ye una pallabra formada pol verbu “hairu” que significa entrar, y pol sustantivu “mi”, que significa cuerpu o carne. El términu ye entós perclaru: lliteralmente tórnase a “entrar nel cuerpu”. La imaxe más evidente dala’l Sumo. El sumotori tien qu’entrar con tol pesu, con tola so fuercia, contra l’oponente, sin parase en cálculos d’agresividá, que tien que ser total nel intre. Polo tanto ye un ataque nel sentíu más puru.
En Shotokai prautíquense trenta kates:
En Shotokan prautíquense 26 kates, pero los maestros Gichin y Gigo Funakoshi añadieron unes formes más elementales, formando los conxuntos "Taikyoku" y el "Ten no kata", que sirvíen como introducción a los kates tradicionales.
Les diferencies téuniques col estilu Shotokan nun son demasiaes, y básense principalmente nel resultáu de los estudios del maestru Egami sobre’l “tsuki” (téunica de puñu). Sensei Egami llegó a la conclusión de que l’usu del makiwara ye innecesariu, y afaló l’adopción de la téunica conocida como “nakadaka ken” (puñu d’un solu nudiellu), por considerala más efeutiva contra’l cuerpu humanu, que ye abondo más flexible que’l ríxidu makiwara. Otra diferencia notable ye’l fechu de que mientres los maestros del estilu Shotokan tán siempre cambiando, faciendo ampliaciones o incluyendo kates d’otros estilos de kárate, nes escueles de Shotokai siguen entrenando los kates qu’enseñara’l maestru Gichin Funakoshi ensin malapenes cambeos.
Davis (California)
Davis ye una ciudá del estáu de California, nos Estaos Xuníos. Foi fondada en 1868.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2010 diz que Davis tenía 65.622 habitantes. 
Blade Runner
Blade Runner ye una película de ciencia ficción norteamericana, dirixida por Ridley Scott, estrenada en 1982 ya inspirada na novela de Philip K. Dick "¿Suañen los androides con oveyes eléctriques?", escrita en 1968. Anguaño esta película considérase como una de les más importantes de la historia del cine fantásticu.
La película describe un futuru nel que los nomaos "replicantes", seres artificiales fechos gracies a la inxenería xenética, faen les xeres más peligroses y llacerioses nes colonies esteriores de la Tierra. Dellos d'esos "replicantes", los más perfeutos como yeren los Nexus-6 (asemeyaos físicamente a los humanos, con más axilidá y fuercia y con delles rempuestes emocionales) col tiempu declararánse illegales en Planeta Tierra depués d'una revuelta sangrienta. Una estaya especial de la policía "los blade runner" sedrán los encargaos de rastrexar y matar a esos replicantes fuxitivos que tornaren a la Tierra. L'axente Deckard, afincáu en Los Angeles sedrá'l que s'enfrente con un garrapiellu d'ellos especialmente hábiles, arteros y violentos.
Nel añu 2019 la humanidá ya ye quién a facer robós físicamente idénticos a les persones pero con una fuercia sobrehumana y ensin degúna forma de sentimientos. Per otru llau, las so gran asemeyanza colos humanos fai que los replicantes tres pasar cuatro años desendolquen dalgunes sensaciones averaes a sentimientos. Esta realidá xenera un problema nos sos creadores porque l'oxetivu final yera'l d'usalos como esclavos nos trabayos más difíciles y peligrosos nes colonies estelares. Asina pos, que surdan sentimientos ente ellos podría otra vegada llevalos a una revuelta.
Tres una rebelión anterior d'unos antiguos robós se decide que los replicantes nun puedan tar enxamás na Tierra. Ye entós cuando se formen los "blade runners" que tienen como xera la de "retirar" a los replicantes indisciplinaos. Sedrá Deckard, el personax principal, l'encargáu d'eliminar a esos Nexus-6. A lo llargo la película esti policía dirá camudando la idea que tien sobro los replicantes, too ello influenciáu pol amor que siente por Rachel, una d'eses replicantes.
Magar que tien les traces d'una película d'acción, Blade Runner contién un bon númberu de fechos dramáticos. Dientru la estaya cyberpunk esta obra debe-y muncho al cine prietu ya que s'asoleyen figures como la muyer fatal, narraciones na primera persona, la cuestionable perspeutiva del héroe asina como la cinematografía escura y de solombres.
Afonda en dellos temes per importantes pala humanidá: temes filosóficos, relixosos asina como l'usu de la inxenería xenética. Hai un bon nivel de paranoya reflexada na manifestación visual del poder de les tresnacionales, la policía omnipresente, les lluces de les sondes y el control sobro la persona y la naturaleza (los animales son artificiales y fechos poles persones). Hai tamién un dominiu de la cultura xaponesa y de la so publicidá. Tamién hai una continua obsesión polos güeyos y les semeyes manipulables.
1) Harrison Ford: Ye Rick Deckard. Ford venía de trunfar con Star Wars y taba a la gueta d'un papel dramáticu qu'atopó con Blade Runner.
2) Rutger Hauer: Ye Roy Batty. Hauer fizo una de les sos meyores actuaciones dientru del papel de cabezaleru violentu y complexu de los replicantes.
3) Sean Young: Ye Rachel. La semeya de la prefeición femenina a los 22 años.
4) Edward James Olmos: Ye Gaff. Utilizó'l so orixe étnicu p'axudar na creación de la interllingua que'l so personax usa durante la película. Amás, l'usu'l bastón crea un misteriu al so alrodiu.
5) Darly Hannah: Ye Pris. Hannah desendolca una interpretación alrodiu la inocencia peligrosa d'una replicante enamorada de Roy Batty.
Dalgunos actores secundarios son:
1) Brion James: Ye Leon. Destaca sobremanera pola so fuercia y la so intelixencia intuitiva.
2) Joe Turkel: Ye'l Doctor Eldon Tyrell. Magnate corporativu dirixe l'avance científicu y el desendolcu los replicantes.
3) James Hong: Ye Hannibal Chew. Un vieyu xenetista especialista na creación sintética de güeyos.
4) William Sanderson: Ye J. F. Sebastian. Inxenieru solitariu amuesa un calter compasivu y obediente de la humanidá.
La banda sonora de Blade Runner, fecha por Vagelis, ye una amestadura de composición clásica y l'usu de sintetizadores futuristes que reflexen el futuru retro y de cine prietu que Ridley Scott imaxinó. A la música de Vangelis solo se-y amestó'l saxo del compositor de jazz británicu, Dick Morrisey.
La banda sonora prestó asgaya ente'l públicu en xeneral y la crítica en particular pero magar que Polydor Records fizo la promesa de comercializar l'álbum esto nun ocurrió hasta una década dempués.
Blade Runner estrenóse en 1290 sales de cine'l 25 de xunu de 1982. La fecha foi esa pol deséu del productor Alan Ladd Jr. porque los sos anteriores éxitos (Star Wars y Alien) estrenárense tamién un día 25.
Nun entamu Blade Runner collechó crítiques contradictories de la prensa especializada. Dellos críticos amosáronse confusos y decepcionaos porque la obra nun tenía'l ritmu narrativu que s'esperaba d'una obra de ficción mientres otros daben-y gran valor a la so complexidá temática.
Andrés Antuña
Andrés Avelino Antuña (Noreña, 12 de payares de 1986), más conocíu como Andrés Antuña, foi un ciclista profesional asturianu.
Los sos anicios en categoríes inferiores tuvieron llugar nel equipu de Les Mestes de Xixón. Entamó a competir en categoría profesional nel añu 2007, siendo 2010 l'añu del so abandonu del ciclismu. El so adiós a l'afición asturiana tuvo llugar nel Criterium Ciudá d'Uviéu.
Keysi Fighting Method
Keysi Fighting Method (KFM, Métodu de Combate de Keysi) ye un métodu de defensa personal basáu nos instintos naturales de llucha y en delles téuniques de llucha caleyera, desarrolláu por Justo Diéguez Serrano (col nomatu de “Keysi”) dende la so esperiencia n’engarraes na cai. El sistema foi fundáu cola aida d’Andy Norman. Dambos fundadores, Justo Diéguez y Andy Norman, son instructores certificaos de Jeet Kune Do por Dan Inosanto. El Keysi Fighting Method fíxose famosu desque s’usara nes coreografíes de llucha de les películes "Batman Begins" y la so derivada, "El Caballeru Escuru".
El KFM, creáu a primeros de los años 1980, nun ye daqué peracabao, sinón que ta siempre nun estáu d’evolución constante.
Fai usu de les distintes distancies d’ataque, con o ensin armes. La marca de fábrica del KFM ye’l pensador y l’ataque del pensador (pensataq), qu’emplega una postura defensiva perfuerte pa protexer la parte más preciosa del cuerpu, la cabeza, y destruye y busca finar al adversariu usando golpes en toles distancies: puñetazos direutos, puños “martiellu”, pataes, rodiyazos, cabezaos, y los agudos coldazos, nes llinies alta, media y baxa del contrariu.
De la qu’usa’l pensador, el lluchador pon entrambes manes sobre la cabeza protexéndola per aciu de movimientos circulares d’antebrazos y coldos. El pensador emplega un sistema de "ventanes" demientres estos movimientos rápidos y fluyíos pa tener controláu al adversariu. Esti sistema permite al lluchador protexer la cara y la cabeza al tiempu que caltién al contrariu a la vista.
Al aviesu de munches artes marciales, el KFM tiende a metese nuna distancia percurtia metanos el combate. Dende la defensa del pensador llánzase de cutiu una restrayada de contrataques a oxetivos vitales (como’l bíceps, reñones o plexu solar). El KFM tamién se carauteriza por pescanciar cómo les persones avecen movese o atacar nun combate, estudiando cómo, de la que ye golpiáu, el cuerpu del oponente se mueve dexando albentestate nuevos oxetivos. 
Otru aspeutu del KFM ye cómo s’enfrenta en "360 graos" a ataques de múltiples atacantes tando de pie, de rodiyes, sentáu o echáu. Parte de la filosofía del KFM ye tamién tracamundiar los términos "depredador y presa", onde la posible víctima conviértese en depredador y los posibles atacantes en presa.
La mayoría de les escueles de KFM tán n’Europa, pero yá se fixeron seminarios nos Estaos Xuníos, donde hai actualmente clases en Nueva York, Texas, Georgia, Maryland, Delaware y Orlando, Florida. Tamién ta escomenzando a espardese per Australia, con escueles de momentu en Perth, Brisbane y Canberra.
Pablo Alborán
Pablo Moreno de Alborán Ferrándiz (Málaga, 31 de mayu de 1989), popularmente conocíu como Pablo Alborán, ye un cantante español.
De padre malagueñu —l'arquiteutu Salvador Moreno de Alborán Peralta— y madre francesa —Elena Ferrándiz Martínez—, dende mozu entamó a interesase pola música, recibiendo formación en dellos instrumentos como'l pianu o la guitarra clásica, flamenca y acústica y deprendiendo a cantar con músicos profesionales en Málaga y Madrid.
Pablo ye bisnietu de Francisco Moreno Fernández, I Marqués d'Alborán, y tien dos hermanos: Casilda y Salvador.
A partir de los doce años compón los sos primeros cantares: 'Amor de Barrio' y 'Desencuentro', que s'alcuentren nel so primer discu. La so andadura artística antamó de la mano d'una familia flamenca qu'actuaba nun restaurante de Málaga, quien lo bautizaron como ""El blanco moreno"". Ye ehí onde actúa por primer vegada en solitariu.
Finalmente y col pasu de los años, Pablo conoz al productor Manuel Illán. Grabó una maqueta onde incluyía una versión del cantar "Deja de volverme loca" de Diana Navarro. Gracies a Illán esa versión foi sintía por Diana, quien mostró un gran interés pol xoven, convirtiéndose na so madrina musical.
Pablo, entonces, presentó un total de cuarenta canciones compuestes por él pal procesu de selección de lo que sería'l so primer discu. Durante esi procesu Pablo colgó dalguna de les sos canciones en YouTube pa dase a conocer d'una forma cercana. D'esti miente, foi sintíu por tou tipu de públicu, incluyía la cantante Kelly Rowland quien quedó ablucada cola so voz. A partir d'ehí Pablo Alborán apaeció nes redes sociales y'l boca a boca convirtióse na meyor forma de promoción.
A mediaos del mes d'ochobre de 2010 salió a la venta dixital n'España el so primer sencillu, 'Solamente tú'. El 1 de febreru de 2011 salió a la venta'l so primer discu, "Pablo Alborán"; convirtiéndose nun ésitu dende'l llanzamientu y lliderando les llistes de ventes durante delles selmanes siguíes.
Euskal Telebista
Euskal Telebista (ETB), n'asturianu "Televisión Vasca", ye l'ente públicu de televisión perteneciente al grupu Euskal Irrati Telebista (Radio Televisión Vasca), consorciu dependiente del Parlamentu Vascu. La primer emisión foi el 31 d'avientu de 1982 al traviés de la primer canal ETB 1. D'esta manera conviertiose na primer canal de televisión n'emitir n'eusquera, dedicando la totalidá de les sos emisiones a esta llingua. Más tardi, en 1986, xurde la segunda canal de l'ente baxo'l nome d'ETB 2, con una programación dirixía al públicu castellanofalante. Nun será hasta llegáu 2001 cuando lleguen dos nuevos canales: l'internacional ETB Sat, n'emisión pa toa Europa al traviés del satélite Astra; y el Canal Vascu, dirixíu al público del continent americanu. Estes dos señales internacionales emiten una programación billingüe n'eusquera y castellanu.
La señal analóxica d'ETB 1 y ETB 2 cubre tol territoriu del País Vascu, amás del País Vascu francés y les zones limítrofes de La Rioxa, Aragón, Castiella y Llión y Cantabria.
Dende 2005, Euskal Telebista emite la señal de les sos cadenes al traviés de la TDT. A estes emisiones sumaríase nel añu 2008 ETB 3, dirixía al públicu mozu. Tamién ta previsto qu'entame les sos emisiones la canal ETB 4, que completará la oferta televisiva del grupu y que previsiblemente será una canal deportiva.
A7
A7 (tamién conocida como TPA7) ye'l nome de la primer canal operada pola sociedá pública Televisión del Principáu d'Asturies, perteneciente a l'ente públicu Radiotelevisión del Principáu d'Asturies. Entamó les sos emisiones en pruebes el 20 d'avientu de 2005 a les 21 hores. Anguaño emite les 24 hores del día una programación xeneralista basada nos informativos, l'entretenimientu, el cine y les series. Anque la mayoría de la so programación ye en castellanu, dedica una parte del so tiempu a la emisión de programes en llingua asturiana.
Anque entamó les sos emisiones baxo'l nome de TPA, camudo'l so nome pol actual cola aparición de la segunda canal A8, qu'emite la mesma programación una hora más tarde.
El 27 d'avientu de 2013 emitió per primer vegada un llargumetraxe n'asturianu: El rostru impenetrable ('One-Eyed Jacks', 1961) . Emitióse a les 22:30 hores y algamó una cuota de pantalla del 5,1% de 'share', trés décimes penriba de la media de la cadena nesi día. El doblaxe foi posible gracies a la collaboración ente Gonzali Producciones y la canal autonómica. Dirixida y producida por Illán Gonzali, cuenta con una repartu de más de venti actores de doblaxe, ente ellos José Antonio Lobato (Karl Malden), Carlos Novoa (Marlon Brando), Ana Blanco Raspiada, Ana Díaz Morán, Andrés Presumíu, Alberto Rodríguez, Silvino Torre, Lluis Antón González, Carlos Alba, Olga Cuervu, Ángel Héctor Sánchez y Eladio Sánchez. Tien una duración de 145 minutos y ta interpretáu por Marlon Brando, Karl Malden, Pina Pellicer, Katy Xuráu, Ben Johnson, Slim Pickens,Larry Duren, Sam Gilman, Timothy Carey, Miriam Colon, Elisha Cook Jr., Rodolfo Acosta, Hank Worden. Foi la única película empobinada por Marlon Brando. En 1961 tuvo nomada al Oscar na categoría de Meyor Fotografía (color) y llogró la Concha d'Oru a la meyor película nel Festival de San Sebastián.
La televisión autonómica marcó'l 22 de mayu de 2011 un de los sos meyores resultaos cola emisión de la Fórmula 1 y l'especial informativu con motivu de les eleiciones autonómiques y municipales. Nel conxuntu del día la cadena algamó'l 20,1%, mui per encima de los resultaos rexistraos pol restu de cadenes. El despliegue informativu fechu pola cadena autonómica tuvo un seguimientu del 32% de la audiencia, rexistrando'l puntu de másima audiencia a les 00:28 de la nueche, cuando se rexistró un "share" del 44,8%.
Chabuca Granda
María Isabel Granda y Larco , más conocida como "Chabuca" Granda, foi una cantautora y folclorista peruana. Creó y interpretó un gran númberu de valses criollos y ritmos afro-peruanos. El so tema más conocíu nel mundu ye "La flor de la canela".
Isabel "Chabuca " Granda nació'l 3 de setiembre de 1920, nun asentamientu mineru d'oru, llamáu Ccochasayhuay en Progreso Grau Apurimac, cerca de la provincia d'Abancay, asitiada na rexón d'Apurímac. Esta artista peruana entama a cantar a los 12 
años d'edá, y forma parte del coru del elitista "Colegio Sophianum" de Lima pola so voz de soprano. Una operación foi la causa de la voz grave cola que se dio a conocer. Formó parte del conxunto ""Luz y Sombra"" xunto con Soledad Mujica. El so trunfu personal como cantautora se entama depués del so divorciu, que foi vistu como un escándalu pa la sociedá limeña d'aquella dómina.
Vals Im Bashir
Vals Im Bashir ye una película d'animación de calter documental, dirixida y escrita por Ari Folman y estrenada'l 5 de xunu de 2008 n'Israel. Esi mesmu añu ganó'l Globu d'oru a la meyor película en llingua non inglesa y el Cesar a la meyor película estranxera. Tamién foi nominada al Óscar a la meyor película de fala non inglesa.
Nel añu 1982, Ari Folman foi con 19 años soldáu d'infantería de les Fuercies de Defensa d'Israel. En 2006 al aconcéyase con un collaciu que fizo'l serviciu militar naquella dómina esti cuenta-y que sufre velees que cree que tienen que ver con daqué socedío na Guerra'l Líbanu. Folman, que tamién participara nesa guerra, sorprendióse por nun ser quién a recordar daqué d'aquella esperiencia vivida nel país vecín; depués d'esi alderique, aina, entama a llega-y a los sos pensamientos una imaxe sobre la nueche de la masacre de Sabra y Chatila magar que tien duldes de que seyan ciertes.
Esa semeya, pali que pali, entama a ruca-y la tiesta ca vuelta con más frecuencia nun siendo capaz de atopa-y significáu a lo que ve. Nella apaez elli y los sos collacios de la xunidá d'infantería bañándose na oriella del mar en Beirut, mientres caen bengales seliquinamente allumando la nueche escura y dexando a la vista los edificios frayaos pola guerra que taben averaos al sable.
1) Ari Folman. Como elli mesmu; ye un cineasta israelí que va poco finó'l so serviciu militar de reserva. Unos venti años p'atrás tuvo nes Fuercies de Defensa d'Israel durante la Guerra'l Líbanu de 1982. 
2) Miki Leon como Booz Rein-Buskila, un veteranu de la Guerra'l Líbanu de 1982 que padez velees. 
3) Zahava Salomon como ella mesma, una israelita psicóloga y investigadora en campu de los traumes psicolóxicos. 
4) Harazi como elli mesmu, un veteranu israelí de la Guerra'l Líbanu de 1982. Nel tiempu la guerra, dirixó una brigada de tanques asitiaos fuera del campamentu de refuxaos de Chatila
La película garra'l nome d'una escena de la mesma na que Shmuel Frenkel, el comandante de la xunidá d'infantería, garra una ametralladora MAG y bailla disparando escontra francotiraores que los habíen arrodiáu nuna cai atarraquitada con cartelos de Bashir Gemayel.
La película recibió comentarios per bonos por parte de los críticos de cine y el periódicu The Guardian calificóla como una película estraordinaria, desgarraora y provocaora.
La película tardó cuatro años n'acabase. El film amesta la música clásica con música de los años 80 y gráficos realistes con escenes surrealistes amás de contar con ilustraciones similares a les historietes. L'únicu cachu de película que nun se fizo per aciu de l'animación ye un pequeñu segmentu cortu al final de la cinta qu'amuesa imaxenes reales y orixinales de la matanza de Sabra y Chatila.
Wado-ryu
El Wado-ryu (和道流, wadō-ryū) ye un estilu xaponés de kárate fundáu nel 1934 pol maestru Hironori Otsuka. El nome significa "Escuela de la Vía de la Paz" o "Escuela de la Vía de l’Harmonía". Al contrario que la mayor parte de los estilos de kárate, que se desendolcaron n’Okinawa (non oficialmente xaponesa hasta l’últimu cuartu del sieglu XIX), el Wado-ryu ye’l primer estilu d’esti arte marcial que ye orixinariu del mesmu Xapón.
El fundador del Wado-ryu, Hironori Otsuka, nació’l 1 de xunu de 1892 en Shimodate, prefeutura d’Ibaraki, Xapón. En 1898 principió a prauticar "koryu jujutsu" con Chojiro Ebashi. De 1905 a 1921 estudió Shindo Yoshin-ryu Jujutsu con Tatsusaburo Nakayama. En 1922 conoció a Gichin Funakoshi y escomenzó a entrenar con él. En 1924 Otsuka yera yá ún de los primeros estudiantes a los que Funakoshi promovió a cinturón negru de kárate. Pa enantar el so conocimientu del kárate, Otsuka tamién estudió con otros maestros importantes como Kenwa Mabuni, de Shito-ryu, y Choki Motobu. En 1929 Otsuka organizó'l primer club universitariu de kárate na Universidá de Tokyo. Foi Eiichi Eriguchi’l qu’inventó’l términu “Wado-ryu” en 1934.
En 1938 Otsuka rexistró’l so estilu de kárate na Dai Nippon Butoku Kai col nome de "Shinshu Wadoryu Karate-Jujutsu", pero al poco acurtiáronlu a "Wado-ryu". En 1938 la Dai Nippon Butoku Kai dio a Otsuka'l grau de "Renshi-Go", y en 1942 el de "Kyoshi-Go". Foi daquella cuando Tatsuo Suzuki, fundador de la WIKF, principió a entrenar Wado-ryu. En 1944 Otsuka foi nomáu Instructor Xefe de Kárate de Xapón. En 1946 Otsuka dio a Tatsuo Suzuki’l 2u "Dan".
Haza 1950, Jiro Otsuka (segundu fíu del fundador), daquella un rapazu, escomenzó a entrenar en Wado-ryu. En 1951 Hironori Otsuka dio a Suzuki’l 5u Dan, el grau más altu que se diera en Wado-ryu hasta entós. En 1952 la sede central ("honbu") del Wado-ryu allugóse nel dojo de la Universidá Meiji en Tokyo. En 1954 cambióse’l nome a "Zen Nippon Karate Renmei" (Federación de Kárate de Tol Xapón). En 1955 Otsuka espublizó "Karatejutsu no Kenkyu," un llibru onde esplicaba’l so estilu de kárate. En 1963 mandó a Suzuki, a Toru Arakawa y a Hajimu Takashima, a esparder el Wado-ryu pel mundu.
En 1964 creóse la Federación de Kárate de Xapón (JKF) como organización común pa tolos estilos de kárate. El Wado-ryu xuntóse a esta organización como ún de los grupos principales. En 1965 Otsuka y Yoshiaki Ajari fixeron una película en dos volúmenes onde dexaron rexistráu bona parte del heriedu del kárate Wado-ryu. El primeru, "Wadō-ryū Karate Volume 1," consta de: hestoria interna y recuerdos; demostraciones de los ocho exercicios "Kihon No Tsuki"; los primeros cinco "Kihon-Kumite", y los "kata" "Pinan" 1-5, "Kūsankū", "Jion", "Naihanchi" y "Seishan". El segundu videu, "Wadō-ryū Karate Volume 2," consta de: más historia; los "kata" "Chintō", "Niseshi", "Rōhai", "Wanshu" y "Jitte", asina como "Kihon-Kumite" 6-10 y aplicaciones en combate. En 1966, l’emperador Hirohito nomó a Otsuka Kun Goto Sokuo Kyokujujutsu (un títulu de nobleza) pola so dedicación a la introducción y enseñanza del kárate. El 5 de xunu de 1967, la organización de Wado-ryu cambió’l nome a "Wadokai."
En 1972 el presidente de la Kokusai Budo Renmei, un miembru de la familia imperial xaponesa, dio a Otsuka’l títulu de "Meijin". En 1975 Tatsuo Suzuki recibió’l 8u Dan, el grau más altu dau hasta la fecha pola Federación d’Organizaciones de Karate-do de Tol Xapón, y foi nomáu "Hanshi-Go" pol tíu del emperador, Higashikuni.
En 1980, a resultes d’un conflictu ente Otsuka y la organización Wadokai, el maestru dimitió de cabezaleru de la Wadokai. Eiichi Eriguchi socediólu nel cargu. El 1 d’abril de 1981, Otsuka fundó la "Wadōryū Karatedō Renmei." ("Renmei" significa "grupu" o "federación.") Al cabu d’unos pocos meses dexó tamién la presidencia d’esta organización. Socediólu nesti cargu’l so fíu, Jiro Otsuka. Hironori Otsuka morrió’l 29 de xineru de 1982, y en 1983 Jiro Otsuka socediólu como gran maestru del Wado-ryu, cambiando tamién el nome a "Hironori Otsuka II" n’honor de la memoria de so padre. En 1989, Tatsuo Suzuki fundó la tercera de les organizaciones principales de Wado-ryu, la "Wadō Kokusai" (Federación Internacional de Wadō Karatedō, WIKF).
El Wado-ryu ensamó per munchos países del mundu, per aciu d’estudiantes xaponeses y non xaponeses d’Hironori Otsuka. Los espertos xaponeses de Wado-ryu Tatsuo Suzuki, Teruo Kono, Masafumi Shiomitsu, H. Takashima, Naoki Ishikawa, Yoshio Iwasaki y munchos otros espardieron l’arte per Europa. Yoshiaki Ajari, Masaru Shintani y Isaac Henry Jr. encargáronse d’Estaos Xuníos y Canadá. Otros non xaponeses como C.A. Taman (d’Indonesia, fundador tamién del Goshinbudo Jujutsu Indonesia), Joaquim Gonçalves (de Portugal) y munchos otros aidaron a esparder l’estilu pelos sos respeutivos países.
Dalgunos estudiosos atalanten que’l Wado-ryu pue considerase más un estilu de jujutsu que de kárate. Pero nun hai qu’escaecer qu’Otsuka xuntóse al Shotokan y foi un tiempu’l so instructor xefe. Cuando Hironori Otsuka rexistró la so escuela na Dai Nippon Butoku Kai en 1938, l’estilu llamóse primero "Shinshu Wadō-ryū Karate-Jūjutsu," un nome que reflexa’l so caráuter híbridu. Otsuka yera prauticante graduáu de Shindo Yoshin-ryu y estudiante de Yoshin-ryu cuando de la que conoció al maestru okinawense de kárate Gichin Funakoshi. Dempués d’estudiar con Funakoshi, y más tarde con maestros okinawenses como Kenwa Mabuni y Choki Motobu, Otsuka combinó’l Shindo Yoshin-ryu col kárate d’Okinawa. El resultáu d’estos esfuercios ye’l Kárate Wado-ryu.
Pa güeyos non espertos, el Wado-ryu pue abultar netu a otros estilos de kárate como’l Shotokan. Ensin embargu la mayor parte de los principios fundamentales deriven del Shindo Yoshin-ryu, un estilu de Jujutsu centráu nel “atemi waza” (téuniques de golpiar). Un bloquéu en Wado igual ye mui asemeyáu a un bloquéu en Shotokan, pero entrambos execútense dende perspeutives estremaes.
Un principiu clave del Wado-ryu ye’l "tai sabaki" (davezu tornáu erróneamente a “esquite”). Esti términu xaponés pue traducise como "xestión del cuerpu," y refierse a usar el cuerpu, tanto’l defensor como l’atacante, safándolu de la llinia de peligru. La manera de llogralo ye “movese a lo llargo” más que “movese a la escontra”—o harmonía más que fuercia física—. La competición moderna de kárate tiende a tresformar al Wado-ryu nun nuevu kárate xenéricu que respuende más a les demandes d’espectadores y competidores.
En Wado-ryu los xiros y movimientos fáense más bien sobre la “bola” del pie que sobre’l calcañu, lo qu’afeuta a cómo se faen cuasi toles téuniques, posiciones y kates. Ye la meyor forma pa les aplicaciones de jujutsu que caltién el Wado y ameyora’l "tai sabaki", que ye’l megollu del entrenamientu y l’aplicación en Wado en comparanza coles postures baxes, ataques llargos, y téuniques n’encadenamientu llinial típiques del Shotokan desque dambos estilos se dixebraren.
Los "kates" son patrones de movimientu concretos y preparaos qu’atropen y ordenen téuniques, conceutos y aplicaciones marciales. Los movimientos exautos d’un "kata" varien davezu d’una organización a otra, y hasta d’una escuela a otra nel sen d’una mesma organización. Les variaciones pueden dir dende esviaciones grandes al paecer del observador non espertu hasta caxigalines enforma sutiles. Nel so llibru de 1977 sobre Wado-ryu, Otsuka Sensei declaró solamente nueve "kates" oficiales pal Wado-ryu: "Pinan Shodan", "Pinan Nidan", "Pinan Sandan", "Pinan Yondan", "Pinan Godan", "Kusanku", "Naihanchi", "Chinto" y "Seishan". Nesti testu Otsuka Sensei da mui bien d’información sobre cómo s’executen estos "kates", lo que torgó que tala execución s’esviara muncho ente les organizaciones. De toes maneres Otsuka Sensei enseñó otros "kates". Quiciabes por mor de que nun dio nel testu información específica sobre la execución d’estos otros "kates", hai muncha más variación nellos ente organizaciones y escueles.
Los "kates" venceyaos al Wado-ryu son:
Arriendes d’estos "kata" en solitario llistaos enriba, munches escueles de Wado-ryu inda prautiquen "kates" en pareya, lo que reflexa’l so heriedu de jujutsu. Estos "kates" en pareya fáense ente dos persones (una como atacante y otra como defensor) pa demostrar una riestra de téuniques de defensa personal. Los "kates" en pareya del Wado-ryu varien davezu d’una organización a otra, per aciu de qu’Otsuka nun los estandarizó. Los "kates" en pareya son:
Arriendes d’estos "kata" en pareya, hai tamién "Gyakunage Kata" ("kata" de proyeición), "Joshi Goshinjutsu" ("kata" de defensa personal femenina), y delles otres, masque nun s’enseñen davezu.
Riccardo Muti
Riccardo Muti (n. Nápoles; 28 de xunetu de 1941) ye un director d'orquesta italianu, conocíu por haber sío'l director musical del teatru d'ópera La Scala de Milán, dende 1986 hasta 2005. Al pie de Claudio Abbado,1 dambos son vistos como los máximos directores d'orquesta de la so xeneración y pol so estilu y temperamentu vistu como'l continuador d'Arturo Toscanini.2 3 Unu de los grandes maestros del repertoriu llíricu italianu hai incursionado con gran ésitu en Mozart y el repertoriu francés y alemán, especialmente Brahms y Schumann. Anguaño ye'l director titular de la Orquesta Sinfónica de Chicago.4 5 El 4 de mayu de 2011 foi galardonáu col Premiu Príncipe d'Asturies de les Artes.6
[editar]Biografía
Fíu d'un médicu aficionáu a la música y una madre cantante llírica, estudió nel Conservatorio de Nápoles. Discípulu de Antonino Votto y depués de Nino Rota, en 1967, Muti convertir nel primer italianu en ganar el prestixosu Premiu Guido Cantelli de mozos directores.
Trabayó como director principal de delles de les orquestes y festivales más reconocíos del mundu. Dirixe'l Maggio Musicale Fiorentino de 1968 a 1980; la londinense Orquesta Philharmonia, a partir de 1972 (asocediendo a Otto Klemperer); por suxerencia de Eugene Ormandy asoceder na Orquesta de Filadelfia, de 1980 a 1992 (cola que realiza delles xires internacionales);7 y l'Orquesta del Teatru La Scala, dende 1987.
Trabayó regularmente con teatros d'ópera de Filadelfia, Múnich, Viena y el Covent Garden de Londres, amás del Festival de Ravena onde en 1969 conoció a la so fundadora con quien se casó, Cristina Mazzavillani con quien tuvo tres fíos, 2 varones y una muyer: Francesco, Chiara y Domenico.
En La Scala, Muti destacar por esquizar trabayos pocu conocíos del repertoriu neo-clásicu, como Lodoïska de Luigi Cherubini y La Vestale de Gaspare Spontini según Ifigenia en Táuride de Gluck y l'ópera d'Antonio Salieri Europa Riconoscuta cola que reabrió la restaurada La Scala nel añu 2004.8
Muti destacóse pola so fanática adherencia a versiones que respeten les intenciones del compositor tal como tán escrites na partitura, destacar les sos versiones d'óperes de Giuseppe Verdi como La Traviata (con Renata Scotto y Alfredo Kraus), Nabucco, Macbeth, Otello, Rigoletto, I vespri siciliani, Falstaff, Un ballo in maschera y otres ensin escaecer les sos versiones del Requiem con Luciano Pavarotti y la grabación d'Aída con Montserrat Caballé y Plácido Domingo.
El 16 de marzu de 2005 la orquesta y l'equipu de La Scala votaron mayoritariamente pa esixir l'arrenunciu del director. L'orixe de la disputa ta nel arrenunciu del xerente xeneral del teatru, Carlo Fontana, por problemes con Muti.
Famosu director mozartiano, encargóse-y dirixir la ópera La Flauta Máxica nel Festival de Salzburgu, conmemorando'l 250º aniversariu de Mozart nel añu 2006. Esta versíón aportó a considerada ente les meyores versiones de la hestoria de La flauta máxica.
Nel 2010 debutó tardíamente nel Metropolitan Opera de Nueva York con Attila de Verdi y faise cargu de la Orquesta Sinfónica de Chicago9 pero tien de retirase por enfermedá dempués del conciertu inaugural.10
Muti ye miembru honorariu de la Royal Academy of Music y foi condecoráu cola Orde al Méritu de la República Italiana en 1990, cola Lexón d'Honor francés el 4 de xunu de 201011 y col Premiu Príncipe d'Asturies de les Artes en 2011.6
[editar]Referencies
Movimientu Amal
El Movimientu Amal ye una organización política islamista chií de calter moderáu d'El Líbanu. Foi una de les organizaciones chiíes más importantes nel tiempu la guerra civil libanesa. Naquella dómina medró enforma gracies a la so popularidá ente los 300.000 refuxaos internos chiíes d'El Líbanu meridional depués de los bombardeos d'Israel nos entamos de la década de los 80, asina como al sofitu del réxime islámicu d'Irán cola que caltenía per bones rellaciones.
El principal enfotu d'Amal yera la defensa de los porgüeyos de la población civil chii d'El Líbanu, que s'axuntaba principalmente en sur del país y aporfiaba por una favoratible y meyor distribución de la población chiita en sur de la nación mediterránea. Nos momentos nos que más brilló, la milicia algamó los 14.000 soldaos. Amal lluchó escomanadamente escontra los campos de refuxaos palestinos nel tiempu la Guerra Civil Libanesa, depués d'ello enfrentóse cola organización chiita Hezbolá que provocó la intervención del país vecín, de Siria.
En 1974, l'imán Musa al-Sadr creo'l "Movimientu de los desposeidos" que tenía como oxetivu la dixebra de los chiites en Líbanu. En 1975, al medrar la tensión ente les estremaes posiciones ideolóxiques y relixoses, esti movimientu organizáu crea la so milicia armada.
Husayn Husayni, presidente'l Parlamentu Libanés garró la direición del movimientu durante un tiempín bien curtiu, enantes de dexailu a Nabih Berri qu'anguaño ye entá'l cabezaleru del Movimientu Amal. En 2011, esta milicia tien un grupu parlamentariu bien curiosu en Parlamentu Libanés tando Berri de presidente del Parlamentu aínda.
Campo de los Patos
Campo de los Patos. Revista asturiana de cultura ye una una revista escrita en llingua asturiana, qu'entamó la so andadura n'Uviéu nel añu 2011, baxo la direción d'Antón García, con un númberu doble dedicáu a la cultura xermánica, acutando tamién un llugar pa la lliteratura asturiana, les traducciones y les reseñes de llibros, estes últimes baxo l'epígrafe Goleta de los Patos.
Na mesma solapa del primer númberu anúnciase la próxima aparición d'un exemplar dedicáu a la poesía norteamericana (que finalmente vio la lluz en dos númberos, 3 y 4 de la revista), y otru
posterior a la cultura asturiana moza.
Ente los collaboradores del primer exemplar figuren Xabiero Cayarga, Xandru Fernández, Ramón Prada, Xosé Gago, Ánxel Nava, Xuan Xosé Sánchez Vicente, Héctor Fernández ...
Relación de númberos asoleyaos:
Lliga de los Comunistes
La Lliga de los Comunistes foi la primera organización internacional na que les idees pueden ser consideraes como marxistes. 
La Lliga foi creada primeramente como Lliga de los Xustos polos obreros alemanes en París en 1836. La Lliga camudó de nome en 1847 convirtiéndose na Lliga de los Comunistes. 
Yeren, nun entamu, un grupu próximu al socialismu utópicu, y a les idees de Gracchus Babeuf y de Wilhelm Weitling. Conviértese nuna organización internacional (esencialmente europea), la Lliga ye aconceyada en 1847 por Karl Marx y Friedrich Engels.
Ente los sos miembros figuraben : Johann Eccarius, Friedrich Engels, Ferdinand Freiligrath, Wilhelm Liebknecht, Karl Marx, Joseph Maximilian Moll, Karl Schapper, Wilhelm Wolff... 
En febreru de 1848, la Lliga fai asoleyar un Manifiestu: el "Manifiestu Comunista". El testu ta basáu sobre discusiones colectives y la redación definitiva ye de Marx.
La Revolución de Marzu permite a lose militants de la Lliga tornar del exiliu, y participa na revolución n'Alemaña, pero la derrota d'esti movimientu conlleva detenciones, procesos xudiciales y de nuevo exiliaos. 
La Lliga de los Comunistes disuélvese en 1852 a propuesta de Marx. Una década más sero un buen númberu d'ex-militantes xúnense a l'Asociación Internacional de Trabayadores demientre la so creación en 1864. 
Bilortu
Bilortu o Porru ye un términu popular que n'Asturies se -y da a un pitu de cannabis o ḥachís. Suel recibir nomes pervariaos según les rexones. 
Dientro de los oxetos pa fumar, atópense tamién delles pipes metáliques de diseños variaos que suelen tener la propiedá de tener un cazu a rosca con una tapa afuracada per u entra'l fueu. 
Nel casu la marixuana, esta pué tar sola o mecía con tabacu. Nel casu'l ḥachís, debío a que ye resina concentráo de cannabis, siempres ye necesario amestalo con tabaco, anque tamién pue mecese con marixuana, denomándose asina "ensalada", "mariachi" o "blancu y negru". Dambos se líen con papel de fumar, o otros tipos llixeros de papel, como papel d'arroz, celulosa o otros derivaos vexetales. (Magar qu'en dellos casos, dependiendo de la disponibilidá y perspeutiva de consumu, hai xente qu'emplega papeles non amañosos pal consumu de cannabis, como papel de periódicu, billetes de tresporte, fueyes de biblia, etc) anque tamién hai papeles nomaos "blunts" qu'intenten imitar a los puros, pero con gran variedá de sabores y efeutos. 
Tamién dáse'l casu de porros de tabacu mecíos con otres drogues que nun seyan el cannabis, como cocaína puro o PBC (pasta base); a los caberos nómaselos como "nevaos".
Los pitos de marixuana nomaos "biturbu" o "escopeta" son bilortos normales, cola diferencia de que tienen dos filtros y dos papeles (col doble de dosis). D'ehi salen los triturbos, cuatriturbos, etc
Lliga de los Xustos
La Lligua de los Xustos ("Bund der Gerechten") foi un grupu socialista creáu en 1836 en París por socialistes alemanes nel exiliu. Foi creada a iniciativa de Wilhelm Weitling, un xastre inmigráu a Francia en 1834 y que formaba parte entós de la Lliga de los Exiliaos. En 1839, el so conceyu central foi instaláu en Londres y ye necesario esperar a 1847 pa que seya rebautizada como Lliga de los Comunistes baxo la influencia de los sos dos miembros más emblemáticos Karl Marx y Friedrich Engels.
Nel aniciu, la Lliga de los Xustos tenía como oxetivu lliberar Alemaña de la opresión y pa poner final a les divisiones de la humanidá. des justes s'était donné pour but de libérer l'Allemagne de l'oppression et de mettre un terme aux divisions de l'humanité. Ye directamente resultante d'una est sociedá secreta cola xerarquía bien estricta dirixida por Jacob Venedey, la Lliga de los Exiliaos. Compuesta esencialmente por intelectuales pertenecientes a la pequeña burguesía, prohibía a los sos miembros d'aniciu modestu, artesanos y obreros, dellos derechos nes grandes decisiones. Fueron estos últimos los que, descontentos col so estatus, fundaron una nueva organización llamada la Lliga de los Xustos ente 1836 y 1838.
En 1834 dellos emigrantes políticos alemanes yá fundaren en París la "Lliga secreta republicana democrática de los proscritos", que desapareció poco depués de 1840. Pero dende 1836, la fración más radical, formada esencialmente por obrero, salieron pa fundar una sociedá secreta, la Lliga de los Xustos. Influenciada pol babouvismu, reclamen la igualda y la comunidá de bienes. Los sos miembros son mayoritariamente tallistes y ebanistes, dos oficios nos que los alemanes son numberosos en París. 
L'obreru tallista suizu Wilhelm Weitling (1808-1871) ye'l principal teóricu de la Lliga de los Xustos (Bund des Gerechten). El so llibru "L'Humanité telle qu'elle est et telle qu'elle devrait être", publicáu en 1838 en París, inspírase fuertemente nes "Paroles d'un croyant" de Lamennais, que propón un sistema comunista, d'inspiración relixosa, fundáu sobre la comunidá de bienes, la organización de la población en families y grupos de families, y conseyos elexíos pa dirixir la produción agrícola y industrial. La so influencia ye grande nos primeros círculos comunistes, yá que los sos viaxes permíten-y tener contactos en Suiza, n'Alemaña y Francia.. La Lliga de los Xustos conviértese, de fechu, na caña alemana de la "Société des saisons" d'Auguste Blanqui y d'Armand Barbès. El 12 de mayu de 1839, cuando intenta provocar una insureción en París, los obreros alemanes de la Lliga de los Xustos participen nella, lo que llevará a dellos de los sos miembros a prisión, y más sero al exiliu. El mesmu Weitling ye obligáu a dexar Francia y marchar a Suiza en 1841. Allí asoleya un periódicu en llingua alemana, "Der Hülferuf der deutschen Jugend" (El glayíu d'angustia de la mocedá alemana), fundamentalmente distriubíu en Francia. 
Les teorñies de Weitling preconizaben una revolución non solamente política sinon igualmente social pal final del reinu de la propiedá. Solo un cambiu social radical podría, según él, garantizar la liberación del proletariáu, allí onde una revolución únicamente política desembocaría nuna simple remodelación de la Constitución. Les sos tesis desviábense de les idees enunciaes polos socialistes utopicos franceses. Weitling ne vía por exemplu nes cooperatives una solución posible a la llucha de clases pero ponía más bien el postuláu d'una incompatibilidá d'intereses ente les mases trabayadores (el proletariáu) y la burguesía. Weitling veía na Lliga de los Xustos un mediu de concevir una política que pudiera permitir al proletariáu defender los sos propios intereses. 
La Lliga de los Xustos conoció un éxitu menguáu y nun algamó realmente a captar l'atención de les autoridaes polítiques. Ye necesario esperar a 1839 pa que la Lliga se comprometa al llau d'Auguste Blanqui y de la "Société des saisons" na rebelión escontra la Monarquía de xunetu. Depués del fracasu de la rebelión, instala'l so mité central en Londres el mesmu añu. Foi darréu rebautizada Lliga de los Comunistes baxo la influencia de Carlos Marx y Friedrich Engels.
Crónicas de la Marca del Este
Crónicas de la Marca del Este (Holocubierta Ediciones, 2011) ye una antoloxía de rellatos de lliteratura fantástica inspiraos nel universo del esitosu xuegu de rol "Aventuras en la Marca del Este".
Trátase d’una antoloxía atropada y dirixía pol escritor de narrativa fantástica Rubén Serrano, qu’axuntó tanto a escritores profesionales como a aficionaos a los xuegos de rol pa encadarmar esti proyeutu.
Nella participaron autores tan destacaos como l’asturianu Vicente García Oliva, miembru de l’Academia de la Llingua Asturiana y autor de conocíes noveles como "El barco de los locos" o "Relato de las aventuras de Inés Saldaña"; Magnus Dagon (alcuñu de Miguel Ángel López Muñoz), ganador, ente más otros, del premiu UPC, el más importante gallardón de ciencia ficción n’España. Fermín Moreno González, miembru de la Asociación Española de Escritores de Terror "Nocte"; la colombiana María Victoria Albornoz, profesora de Lliteratura Latinoamericana en Saint Louis University: o l’autora de novela romántica Megan Maxwell (númberu un en ventes na Fnac en 2010 cola so obra "Deseo concedido").
El llibru tien más de 300 páxines y cada rellatu va encabezáu por una ilustración orixinal del dibuxante Iván Gil. La portada ye del dibujante Víctor Bravo.
Padre nuesu
El Padre Nuesu (del llatín, "Pater Noster") ye'l nome d'una oración cristiana que, acordies colo que cuenten los evanxelios de Matéu () y Lluques () diera a conocer Xesús de Nazaret a los sos discípulos. Les diferencies qu'apaecen anguaño nes versiones d'esta oración nes diferentes confesiones cristianes derívense de les distintes interpretaciones de la descripción de les circunstancies na que la oración foi dicha por Xesús y del distintu estilu lliterariu de los dos evanxelistes citaos.
El Padre Nuesu ye, pa les confesiones mayoritaries del cristianismu, la oración más principal de toes. La Ilesia Católica considéralu un resume de la doctrina cristiana; los protestantes tómenlu como'l modelu d'oración cristiana; y, pa los ortodoxos, ye la oración más perfecha de toes.
Ave María
L'Ave María ye una oración católica tradicional dedicada a María, la ma de Xesús. El rezu tien el so fundamentu bíblicu nel evanxeliu de Lluques, y ya la oración principal del Rosariu.
Esti rezu tien dos partes. Na primera recuéyense dos cites bíbliques: l'Anunciación del nacimientu de Xesús que l'Arcánxel Gabriel-y fizo a María (Ll 1,28) y el saludu que l'Espíritu Santu-y inspira a Isabel, prima de María, cuando ésta foi a visitala (Ll 1,42). La segunda parte ye un rezu tradicional de la piedá católica, pol que'l que reza pide la mediación de María como Ma de Dios que ye.
Nanbudo
El Nanbudo ye un arte marcial creáu en 1978 pol maestru Yoshinao Nanbu, fundador endenantes de la escuela de kárate Sankukai. Ye un arte marcial defensivu basáu nel esquite. Consta de tres partes o métodos: 
Randori No Kata : Los randoris son formes codificaes de combate. Fáense siete ataques pa siete defenses, que se basen dafechu nos esquites.
Ju-randori : Los Ju-Randori son combates u los ataques tán codificaos como nos randoris, pero les defenses son llibres. Ye una forma más fluyida, direuta y realista de trabayar los randoris anteriores.
Cada kata ye un refileru de movimientos codificaos simulando un combate contra dellos adversarios. Neto que los randoris, cada kata tien la so especialización. 
Shihotai (Kates de base) : Son series de movimientos realizaos nes cuatro direiciones (oeste, este, sur, norte). Son siete:
Ki Nanbu Taiso : una serie de diez movimientos basaos na naturaleza (animales y elementos):
Los "Bunkai" son aplicaciones, contra ún o más adversarios, de les téuniques de combate trabayaes “al aire”. Cada kata y cada "shihotai" tien el so "bunkai".
El "Nanbutaiso-Bunkai" :
Téunica de manexu d’armes tradicionales ("Bo", "Tonfa", "Nunchaku", "Sai").
Combinaciones : Les combinaciones son intercambios d’ataques y de paraes ente dos compañeros. Estos intercambios tán codificaos y fáense en visu a exercitar l’adautación, la precisión y los reflexos.
Los "randoris" con armes tán calcaos de los "randoris" a mano vacía.
La competición de kata pue realizase de dos maneres: un competidor solu sobre’l tatami, xulgáu por 5 xueces; o dos competidores sobre’l tatami, xulgaos por 3 xueces que deciden cuál de los dos fixo’l meyor kata.
La competición de Ju-Randori pue facese individualmente o por equipos. Namái se puntúa la téunica del defensor.
Ye una forma inda más llibre de combate, u l’atacante pue marcar puntos baxo ciertes condiciones. El ju ippon shobu prautícase sobre una superficie llendada y ríquese l’usu de proteiciones.
El Ju-Niningake ye un combate d’ún contra dos. El combate divídese en 4 partes : Tsuki, Maegeri, Mawashigeri, Tsuki.
Estes téuniques presten p’ameyorar l’estáu xeneral de salú de los prauticantes. Cada exerciciu tien la so especialización (respiración, meditación, flexibilidá, etc.)
Exercicios de trabayu de la enerxía (interno y esterno)
Los Nanbu Keiraku Taiso, llamaos enantes Genki, son kates terapéuticos. Cada Keiraku Taiso actúa d’una manera específica sobre diferentes meridianos.
Los shageno kata son exercicios respiratorios. Cada exerciciu tien una especialidá.
Yoseikan Budo
El Yoseikan Budo (養正館武道, Yōseikan budō) ye un arte marcial desendolcáu a finales de los años 1960 y fundáu oficialmente en 1975 por Hiroo Mochizuki, nacíu en 1936 en Shizuoka (Xapón), y fíu de Minoru Mochizuki (1907-2003) del que recibió les enseñances fundamentales, incluyendo disciplines como Aikido, Jujutsu, Iaido, [Yudu]], Kendo y Kárate (Shotokan y Wado-ryu). El Yoseikan Budo ye un métodu orixinal qu’amuesa la lóxica común ente les diferentes téuniques de combate a mano vacía o con armes: un filu conductor llamáu “movimientu ondulatoriu”. La potencia de tol cuerpu solicítase pa tresmitise a un miembru o estremidá, per aciu d’un movimientu d’onda. Esto permite multiplicar la potencia y la eficacia de cada movimientu.
El repertoriu téunicu y pedagóxicu tán n’evolución y ameyoramientu constantes, polo que les posibilidaes son cuasi infinites. Nun hai más llende que la creatividá del enseñante y el respetu total a la salú de los prauticantes.
Les prauticantes lleven una vistimienta que consta d’una chaqueta cruzada n’azul marino y un pantalón blancu con franxa azul. Tolos prauticantes, del primerizu al creador de la disciplina, lleven el mesmu cinturón blancu y azul, representando l’aunión del Ying y del Yang y simbolizando'l principiu de la onda.
El repertoriu del Yoseikan Budo inclúi téuniques de percusión (pies, rodiyes, manes, coldos, cabeza…), llaves (retorciones y hiper-estensiones articulares), proyeiciones, inmovilizaciones, estrangulamientos y armes (tradicionales o recubiertes d’espuma). La correspondencia ente les diferentes téuniques demuéstrase y execútase principalmente a traviés del kata “Yoseikan Happo”, base fundamental del métodu.
Tien por oxetivu perfeicionar el deprendimientu téunicu, deportivu y éticu, basándose nes necesidaes y capacidaes de caún. Poro, la pedagoxía adáutase a la edá y a les aptitúes físiques de los prauticantes. Organízase d’una forma lóxica, respetando les llendes biomecániques y fisiolóxiques inherentes a toa práutica deportiva.
El Yoseikan Budo ye un arte marcial en sentíu plenu, darréu que nun ye una síntesis ente diferentes artes marciales. Ye un métodu desendolcáu según el principiu de dexar que cada individuu desarrolle una forma de trabayu adautable a tolos tipos de golpes, percusiones o controles, al envís de facer evolucionar el combate dende la distancia más llarga (armes) a la más curtia (propia de les llaves, proyeiciones y trabayu en suelu).
Nun ta considerada como un fin en sigo mesma, sinón como una estaya pa la construcción del individuu. Hiroo Mochizuki considera l’aspeutu deportivu importante pal desarrollu del prauticante, polo qu’afala a les persones a prauticar tanto la parte marcial como la deportiva. Magar que s’atroque una importante rede internacional de competición pa los deportistes d’altu nivel, los alumnos de tolos niveles tienen la oportunidá de prauticar formes suaves de combate de tipu collaborador nes propies clases. Celebráronse copes del mundu en 1999 y 2005 en Francia, y en 2007 en Bélxica.
La competición estándar inclúi tres clases de combate:
Les regles pa esta forma de combate inclúin namái unes poques torgues (básicamente pataes a les rodiyes, agarre o torción de la cabeza, y llaves articulares), pero prautícase con equipu proteutor completu pan nun se mancar. Úsense cuasi toles téuniques.
Amás hai delles competiciones especializaes:
Nel 2000, el maestru Hiroo Mochizuki recibió oficialmente de les manes de so padre, el maestru Minoru Mochizuki, el títulu de "Soke de la escuela Yoseikan" (la direición de tolos dojos de Yoseikan del mundu). La disciplina prautícase en más de 40 países de los 5 continentes. Toles escueles y federaciones axúntense baxo la direición de la Federación Mundial Yoseikan.
Pese a que’l Yoseikan Budo seya una marca rexistrada, hai qu’alvertir que los términos "Yoseikan Aikido", "Aikido Mochizuki" o "Yoseikan Karate" utilícense dacuando pa calificar los métodos provinientes de la enseñanza de los maestros Minoru y Hiroo Mochizuki específicamente n’aikido o en kárate.
Minoru Mochizuki
Minoru Mochizuki (nació’l 7 d’abril de 1907 y morrió’l 30 de mayu de 2003) foi un renomáu artista marcial xaponés reconocíu mundialmente como ún de los más importantes budoques del sieglu XX. Prauticó colos meyores maestros de Xapón, como Morihei Ueshiba (creador del aikido), Gichin Funakoshi (creador del karate-do modernu, y del estilu shotokan), Nakayama Hakudo (precursor del kendo modernu y maestru de kenjutsu, iaido y jodo), Jigoro Kano (creador del yudu) o Kyuzo Mifune (maestru del yudu como arte marcial), ente otros. De magar terminó esta formación Mochizuki Sensei creó’l famosu dojo Yoseikan.
Minoru Mochizuki nació en Shizuoka, Xapón el 7 d’abril de 1907, descendiente d’una familia de samuráis; esto-y facilitó apenzar dende bien neñu la práutica de les artes marciales. A los cinco años empezó a prauticar yudu nel dojo’l güelu, pero al abulta-y fácil esti arte marcial decidió empezar a prauticar tamién Kendo (esgrima xaponesa) y l’estilu Gyokushin de Jujutsu (llucha cuerpu a cuerpu). Con 19 años entró nel Kodokan a estudiar Yudu con Jigoro Kano y Kyuzo Mifune, y al poco diéron-y el grau de “sandan” (3er Dan), tou un llogru daquella.
Kano Sensei tenía rocea de que les artes artes marciales tradicionales fueren desapaecer y, poro, propunxo l’entamu de la Kenkyukai, una sociedá creada pa velar poles artes marciales tradicionales. Conque decidió mandar a estudiar a los sos meyores alumnos colos antiguos maestros de Koryu Budo y de Gendai Budo. Minoru foi a estudiar Kobudo col maestru Gichin Funakoshi. Finalmente n’ochobre de 1930, dempués de presenciar una demostración de jujutsu en Meijiro, Kano unviólu a estudiar col maestru Morihei Ueshiba la disciplina del Daito-ryu aiki-jutsu, a la qu’Ueshiba había dar un enfoque non bélicu conocíu anguaño como Aikido.
Por aciu de la esperiencia que Mochizuki tenia en budo convertióse nel principal alumnu d’Ueshiba, siendo cabezaleru de los “uchideshi” (alumnos internos) y acompañándolu per tou Xapón faciendo demostraciones. La so amistá llegó al estremu de qu’Ueshiba-y pidió que casara cola so fía pa ser asina fíu adoptivu suyu y convertise nel so socesor, ufierta que refugó Mochizuki. Al poco Mochizuki amaló y tuvo que tornar pa la so casa en Shizuoka. Dempués d’una temporada nel hospital, abrió un dojo na so ciudá natal cola aida del so hermanu y dellos amigos. Na inauguración tuvieron presentes grandes personalidaes como’l maestru Morihei Ueshiba, el xeneral Miura y políticos y militares de nomadía.
Pocu tiempu dempués Mochizuki foi unviáu Mongolia como gobernador de la provincia de Karachi, onde introduxo les artes marciales nel sistema educativu mongol arriendes d’estudiar el sistema de kungfu/kempo de la provincia. Pese a ser parte de les fuercies invasores xaponeses, simpatizó colos mongoles al llevar la educación y enantar la rede de servicios públicos. Ocho años más tarde tornó pa Xapón. Los sos conocimientos de boxéu chinu y de kárate xaponés diba axuntalos nos sos kates.
En 1951 viaxó a Francia pa enseñar yudu, aikido ,kárate y iaido. Desa conoció al espía arxelín de nacionalidá francesa Jim Alcheik, que se convertió nel so alumnu y dempués nel so primer socesor n’Europa. En 1954 tornó pa Xapón xunto con Alcheik pa fundar el Yoseikan Hombu Dojo na so ciudá natal, onde sigue abiertu actualmente. Siguió calteniendo un contautu candial con Morihei Ueshiba, la so familia y l’Aikikai, la principal organización mundial d’Aikido, hasta la muerte d’Ueshiba en 1969. Dempués los fíos de Mochizuki asumieron el lideralgu del Hombu Dojo.
Dellos de los rangos qu’algamó nes artes marciales fueron: 10u Dan d’Aikido, 9u Dan de Jujutsu, 8u Dan d’Iaido, 8u Dan de Tenshin Shoden Katori Shinto-ryu, 8u Dan de Yudu, 5u Dan de Kendo, 5u Dan de Kárate, 5u Dan de Jojutsu, arriendes d’otres titulaciones n’escueles tradicionales como Gyokushin-ryu Jujutsu, Daito-ryu Aiki-jujutsu, etc.
Jim Alcheik y Ronald Hernaez desendolcaron el sistema Nihon Tai-jitsuu, y Jan Jansessens y Alain Floquet los sistemes d’Aikijujutsu Yoseikan y Aikibudo respeutivamente. El fíu de Mochizuki Sensei, Hiroo Mochizuki, desendolcó’l popular sistema deportivu Yoseikan Budo, que non solo inclúi les artes del Gendai Budo como l’aikido, el yudu y el kárate, sinón tamién el kobudo o manexu d’armes tradicionales, el jujutsu, el kickboxing, y hasta’l sistema d’equitación samurái o bajutsu, too aunío nun solu formatu.
Yoseikan
Yoseikan (養正館, Yōseikan) ye’l nome d’un dojo construyíu en payares de 1931 en Shizuoka, Xapón.
L’hermanu y los amigos del maestru Minoru Mochizuki llevantaron esti dojo por él mientres taba xorreciendo de la pleuresía y la tuberculosis pulmonar. Acabante construyir el dojo, un amigu de la familia Mochizuki, profesor de filosofía, dio-y el nome de Yoseikan. Mochizuki adoptó llueu’l nome, que significa "el llugar pa cautivar la verdá/xusticia", pola mor de que reflexaba los sos ideales y reforzaba l’actitú positiva de "bienestar y prosperidá mutuos" qu’él promoviera siempre. L’apertura oficial del dojo tuvo llugar en payares de 1931, cola asistencia de munchos dignatarios de Tokyo, ente los que taben Morihei Ueshiba, l’almirante Isamu Takeshita y el xeneral Makoto Miura. Hubo que lu reconstruyir dempués de la Segunda Guerra Mundial per aciu de qu’amburara cuando la guerra.
El Yoseikan sirvió de centru pa munches artes marciales en Shizuoka hasta los años 1970. Ente les artes marciales que s’enseñaben ende taben l’Aikido, Yudu, Kárate y Tenshin Shoden Katori Shinto-ryu. Nos años 1970 convertióse en sede del arte marcial híbridu de Mochizuki, el Yoseikan Budo. L’edificiu ye anguaño sede de la Federación Internacional de Budo Seifukai.
Orquesta Sinfónica del Estáu Mérida
Orquesta Sinfónica del Estáu Mérida (OSEM) ye la orquesta filarmónica anguaño residente y desempeñándose en Mérida, estáu de Mérida, Venezuela. 
Ye una institución ensin fines d'arriquecimientu col fin de promover el desenvolvimientu de les actividaes musicales, cuantimás aquelles venceyaes a la música sinfónica y de cámara, col fin de contribuyir al arriquecimientu cultural y espiritual de los pobladores del Estáu Mérida y el restu del país. la principal misión de la fundación ye convertinos nun ente organizativo eficiente pa la promoción, organización y desenvolvimientu de l'actividá cultural polo xeneral y la música en particular, pa convertir les mesmes, n'actividaes onde participen masivamente los miembros de les comunidaes. 
Naz el 21 de xunu de 1991 como resultancia del procesu natural d'evolución y desenvolvimientu de la Orquesta Sinfónica Xuvenil del Estáu Mérida, creada en 1978 nel marcu de la espansión del Sistema d'Orquestes Xuveniles de Venezuela liderizado pol Maestru José Antonio Abreu. 
Dende la so fundación, la OSEM contribuyó col impulsu del movimientu musical merideño, al traviés d'una actividá artístico y pedagóxico constante. El so Director Fundador Amílcar Rivas, signó les bases pal so desenvolvimientu artísticu, impulsáu ente 1994 y 1997, pola dirección musical del Maestru Sergio Bernal, ampliando'l repertoriu con diversos estilos de música sinfónica universal y llatinoamericana. Ente 1998 y 2001, la OSEM foi dirixida pol Maestru Felipe Izcaray quien encetó repertorios de valumbu y empecipió el programa d'estensión comuñal qu'agora forma parte fundamental del proyectu artísticu qu'executa la Orquesta. 
Dende xineru de 2004, so la dirección musical del Maestru César Iván Lara, la Orquesta Sinfónica del Estáu Mérida, entama un procesu d'afitamientu institucional y artística que va dexar al curtiu plazu l'afitamientu d'una de les agrupaciones sinfóniques de mayor tradición de Venezuela. 
Na Temporada 2006, cuando la OSEM cumplió 15 años de granible esistencia, siguió materializándose la so participación en múltiples eventos oficiales de la Gobernación del Estáu Mérida, la Universidá de Los Andes, la FESNOJIV y delles Alcaldíes Municipales. Asina mesmu, la collaboración con distintes instituciones educatives a nivel local y nacional. Esti permanente llabor traducir n'anguaño, na realización de 39 Conciertos Sinfónicos y 108 Conciertos Pedagóxicos y de Cámara en 21 Conceyos del Estáu Mérida, cola participación de figures relevantes de la música a nivel mundial, lo cual da fe de la intensa actividá profesional realizada. En 1999 la OSEM foi designada Patrimoniu Cultural del Estáu Mérida.
Auguste Blanqui
Louis Auguste Blanqui, llamáu l"'Encerráu" (Puget-Théniers (Alpes-Maritimes), 8 de febreru de 1805; París, 1 de xineru de 1881) foi un revolucionariu republicanu francés, a menudo asociáu equivocadamente a los socialistes utopicos. Lluchó poles idees nueves de la so dómina, especialmente pol sufraxu universal (« Un home, una voz »), pola igualdá home/muyer, la supresión del trabayu de los neños etc. Debió'l so nomatu del "Encerráu"(« l’Enfermé ») al fechu de que pasó una gran parte de la so vida (33 años) en prisión. Ta nel aniciu del blanquismu.
Louis Auguste Blanqui, comunista, tuvo un hermanu, Adolphe Blanqui, teóricu y économista lliberal, favoratible al llibre mercáu y a la lliberación de la economía de parte del Estáu.
Foi fíu de Jean Dominique Blanqui, que foi'l primer subprefeutu en Puget-Théniers hasta 1814.
D'aniciu italianu, la so familia fuera francesa pola anexión del condáu de Niza en1792. So padre Jean Dominique Blanqui fuera el mesmu condergáu a prisión en 1793 (esperiencia relatada na so obra "L'agonie de dix mois"), anantes de ser nomáu subprefeutu baxo'l Primer Imperiu. 
A la edá de trece años, Auguste marchó a París. Pensionáu na institución "Massin" na qu'enseñaba'l so hermanu Adolphe (futur économiste libéral), siguió los cursos del "lycée Charlemagne". Estudió darréu derechu y medicina. Pero interésase abondo ceo pola política, convirtiéndose nun líder del republicanismu revolucionariu baxo' reináu de Carlos X, de Luis Felipe I y depués de Napoléon III. Xusto a la edá de diecisiete años, milita activamente contra el procesu de los cuatro sarxentos de la Rochelle, condenaos a muerto por tenese axuntao a la sociedá secreta de los Carbonarios y afalao disturbios nel so reximientu.
Carbonariu dende 1824, nel somantu d'esta organización secreta en llucha escontra la restauración monárquica, Auguste Blanqui vese envueltu en toles conspiraciones republicanes del so tiempu, sucediéndse pa el complots, golpes de fuerza fracasaos y encarcelamientos. 
En 1827 ye feríu tres veces nes manifestaciones d'estudiantes del Barriu Llatín, incluso una ferida nel cuellu. 
En 1828 proyecta una espedición a Morée pa dir a ayudar na guerra d'independencia griega. Marcha col so amigu y compañeru d'estudios Alexandre Plocque. El viaxe acaba en Puget-Théniers porque-yos faltaba'l pasaporte.
Entra nel periódicu d'oposición lliberal de Pierre Leroux, « Le Globe », al final de 1829. En 1830 alcuéntrase nes files de l'asociación republicana más sediciosa, conocida baxo'l nome de Conspiración La Fayette, al llau de la que participa na Revolución de Xunetu de 1830. Depués de la revolución, amestóse a la sociedá republicana llamada "Amigos del Pueblu" (« Amis du peuple »), xúntase con otros opositores al réxime orleanista: Buonarrotti (1761-1837), Raspail (1794-1878) y Barbès (1809-1870) ente más otros.
En xineru de 1831, nel nome del « Comité des Écoles », redacta una proclama amenazante. Como consecuencia de les manifestaciones torna a ser encarceláu na prisión de la "Grande Force', a lo llargo de tres selmanes. Pero, reincidente y predicando siempre la violencia, ye nuevamente arrestáu y acusáu de complot contra la seguridá del Estáu.
Depués d'una nueva estancia en prisión, impenitente, retoma les sos actividaes revolucionaries na « Société des Familles », que continuará en 1837 la « Société des Saisons ».
El 6 de marzu de 1836 foi arrestáu y depués d'ocho meses de prisión foi puestu baxo llibertá xixilada en Pontoise.
El 12 de mayu de 1839, de vuelta a París, con Armand Barbès y Martin Bernard, participa na insurreción que se fai col Palaciu de Xusticia, fracasa la toma de la Prefeutura de Policita y ocupa un instante la Casa Conceyu.
El 14 de xineru de 1840, ye condergáu a muerte. Esa pena foi conmutada por cadena perpetua, enfermando nel Monte Saint-Michel. En 1844, el so estáu de salú obliga a treslladalu a la prisión hospital Tours, onde tará hasta abril de 1847.
Una vez lliberáu, asóciase a toles manifestaciones parisines de marzu a mayu na Revolución de 1848, que dan llugar al nacimientu de la Segunda República. El recursu a la violencia de la "Sociedá Republicana Central (Société républicaine centrale)", que fundó pa exixir una modificación del gobiernu, ponlu en conflictu colos republicanos moderaos. Arrestá depués del 26 de mayu, ye encarceláu en Vincennes. El procesu tien llugar delantre de la Alta Corte de Xusticia de Bourges el 7 de marzu de 1849. Ye condergáu a diez años de prisión y enviáu a Doullens. N'ochobre de 1850 ye encarceláu en Belle-Île-en-Mer; n'avientu de 1857, en Corte; arriendes d'ello, en 1859, deportáu a Mascara n'Arxelia hasta'l 16 d'agostu de 1859, fecha de la so lliberación.
Revolucionariu siempre, dende la so lliberación retoma la llucha escontra l'Imperiu. El 14 de xunu de 1861, ye arrestáu y condergáu a cuatro años de prisión, enfermando en Sainte-Pélagie. Fúgase n'agostu de 1865, y continúa la so campaña de propaganda escontra'l gobiernu dende'l so exiliu, hasta l'amnistía xeneral de 1869, que-y permite tornar a Francia. Ye nel cursu d'esos años cuando un partíu blanquista naz y s'organiza en secciones. La inclinación de Blanqui pola ación violenta ilústrase en 1870 con dos tentatives d'insurreción fracasaes: la primera'l 12 de xineru cuando los funerales de Victor Noir (periodista asesináu pol prínicpe Pierre Bonaparte, que ye fíu nada menos que de Lucien Bonaparte, y por tanto sobrín de Napoléon Ier y primu de Napoléon III); la segunda'l 14 d'ochobre, cuando intenta apropiase d'un depósitu d'armes. La so ación continuará hasta la cayida del Imperiu y la proclamación de la Tercera Republica: 4 de setiembre de 1870. 
Blanqui crea entós un club y un periódicu "La patrie en danger", que sostién la resistencia de Gambetta pero dexa d'asoleyase'l 8 d'avientu por falta de créditu.
Blanqui toma parte del grupu insurrecional qu'ocupa la Casa Conceyu delles hores el 31 d'ochobre de 1870. El 9 de marzu, ye condergáu a muerte en rebeldía. Adolphe Thiers, xefe del gobiernu, consciente de la influencia de Blanqui sobre'l movimientu social parisín, failu arrestar el 17 de marzu de 1871, aunque, enfermu, reposa en casa d'un amigu médicu en Bretenoux (Lot). Ye conducíu al hospital de Figeac, y d'allí a Cahors. Lleváu a Morlaix, el 24 de mayu ye fechu prisioneru nel castiellu de Taureau. El 18 de marzu Thiers intenta facer unsu de los cañones sobre la llomba de Montmartre, pero la población oponse-y: son esos acontecimientos los que desembocaron na proclamación de la Comuna de París na que Blanqui será elexíu como cabeza de llista en numberosos barrios mientres que ye deteníu fuera de París. Consciente de la importancia d'esti prisioneru, Thiers refugaa lliberalu en cambiu de 74 presos de la Comuna, ente ellos l'arzobispu Darboy. Una mayoría de « "Communards" » reconócense en Blanqui. Karl Marx ta convencíu de que Blanqui yera'l xefe que-y facía falta a la "Commune".
Lleváu a París, ye xuzgáu'l 15 de febreru de 1872 y condergáu con otros comuñeros a la deportación, pena conmutada con detención perpetua dando llugar al so estáu de santidá. Ye internáu en Clairvaux. En 1877, ye treslladáu al castiellu d'If.
El 20 d'abril de 1879 ye elexíu diputáu por Burdeos pero la so elleción será invalidada'l 1 de xunu. Beneficiándose d'una amnistía xeneral, Blanqui ye lliberáu'l 11 y indultáu. 
Recuerre entós Francia y esparde les sos idees nel periódicu « "Ni Dieu ni maître" ». Depués de pronunciar un discursu nel cursu d'un mitin revolucionariu en París, a finales de 1880, muerre d'una crisis d'apoplexía'l 1 de xineru 1881. El so entierru ye siguíu por cien mil persones. Ta enterráu nel cementeriu del Père-Lachaise en París.
En tanto que socialista, Blanqui ye favoratible a un repartu xustu de la riqueza nel somantu de la sociedá. Pero'l blanquismu singularízase en dellos aspectos de les otres corrientes del socialismu del so tiempu. D'una parte, contrariamente a Karl Marx, Blanqui nun crée nel papel preponderante de la clase obrera, nin nos movimientos de mases: piensa, polo contrario, que la revolución debe ser el fechu d'un grupín de persones, qu'establecen pola fuerza un nuevo orde, y depués devuelven el poder al pueblu. D'otra parte, Blanqui preocúpase más de la revolución que del devenir de la sociedá depués d'ella: si'l so pensamientu se sofita sobre principios socialistes precisos, nun llega más que raramente a imaxinar una sociedá pura y realmente socialista. Estrémase nesto de los utópicos. Pa los blanquistes, el derrocamientu del orde burgues y la revolución son fines nellos mesmos, polo menos nun primer momentu. Blanqui foi unu de los socialistes non marxistes del so tiempu. 
Cancion Nacional Chilena
Cancion Nacional Chilena foi l'Himnu Nacional de Chile hasta 1847.
Festival d'Eurovisión 2012
La LVII edición del Festival de la Canción d'Eurovisión celebróse los díes 22, 24 y 26 de mayu de 2012 en Bakú, Azerbaixán, ganador del Festival d'Eurovisión 2011 col dúu formáu por Eldar Gasimov y Nigar Jamal (conocíos nel festival como Ell & Nikki) cola canción "Running Scared" con 221 puntos.
Según comunicó'l gobiernu azerbaijanu selmanes después d'Eurovisión 2011, la meyor opción p'acoyer el festival nel 2012 ye construir un complexu de conciertos nuevu al llau de la Plaza de la Bandera Nacional (denomináu Bakú Crystal Hall) que ta en construcción dende'l 2 d'agostu de 2011, que, según el contratu que firmó la empresa alemana Alpine Bau Deutschland AG, tien que construise n'ocho meses, p'acoyer el festival en mayu del 2012. Nel casu de que nun resulte posible, fálase d'estos otros recintos:
Nel primer conceyu oficial de preparación en Bakú, entre los díes 31 d'agostu y 1 de setiembre, el representante de İctimai TV, presentó los posibles recintos al grupu de referencia de la UER. Esta consideró que los tres recintos presentaos son apropiaos, pero la elección del recinto onde va celebrase'l festival va tomase más adelantre.
Participarán un total de 42 países:
Tenshin Shoden Katori Shinto-ryu
Tenshin Shoden Katori Shinto-ryu (天真正伝香取神道流, Tenshin Shōden Katori Shintō-ryū) ye una de les escueles d’artes marciales xaponeses más antigües qu’inda esisten. Foi fundada por Iizasa Ienao en 1447, demientres la so retirada al templu de "Katori-jingu", que taba consagráu a "Futsunushi no Mikoto", una divinidá proteutora de les artes marciales.
Iizasa Ienao (飯篠 長威斎 家直, Iizasa Chōisai Ienao, c.1387–c.1488) yera un guerreru respetáu que foi afaláu pol so "daimyo" a dexar a los suyos pa estudiar les artes marciales per aciu del aislamientu y los ritos shintoístes de purificación. La lleenda sopelexa qu’a la edá de sesenta años pasó mil díes nel templu "Katori" prauticando día y nueche les artes marciales, hasta que’l "kami" (神) del templu, "Futsunushi no Mikoto", apaecióse-y en suaños pa tresmiti-y los sos secretos d'estratexa militar nun pergamín tituláu "Mokuroku Heiho no Shinsho". Ienao morrió en 1488 a los 101 años.
La Tenshin Shoden Katori Shinto-ryu ye biltu de munches artes marciales xaponeses tradicionales. Dellos espadachines famosos (como Tsukahara Bokuden y Matsumoto Bizen-no-kami Masanobu), qu’aprendieron direutamente con Choisai o colos socesores inmediatos, convertiéronse en fundadores de les sos propies escueles, yá sía col mesmu nome (Shinto, escritu con otros caráuteres) o con nomes diferentes: Kashima Shinto-ryu (Bokuden-ryu), Kashima-ryu, Kashima Shin-ryu (fundada por Matsumoto), Arima-ryu, Ichiu-ryu, Shigen-ryu, y otres.
En 1960 la escuela recibió la primer denomación de "Tesoru Cultural Intanxible" dada nunca a un arte marcial. La escuela sostién que’l fechu de nun alliniase enxamás con dengún gobiernu o faición, cualesquiera que fuera’l pagu ufiertáu, permitió-yos caltener la so independencia y honradez.
La enseñanza xira al rodiu de la práutica de les armes baxo la forma de "kates", pero tamién de la estratexa y la loxística militar. Ente otres disciplines tán:
Arriendes de les enseñances básiques ("kamae" y "kata"), dellos bujutsu de la escuela Katori inclúin kates denomaos "Gogyo" y "Gokui", destinaos a los prauticantes espertos. Dacuando esaxérase calificando a estes téuniques de "secretes" per aciu de la so esixencia de maestría y inversión personal na disciplina, pero tamién porque son mui bien pocos los prauticantes que les conocen y les dominen. Estes permiten trabayar dellos conceutos como’l "nebari" (firmeza, apegu), que consiste en caltener de siguío’l contautu col arma del compañeru, o’l "maai" (distancia, intervalu), referíu al espaciu ente los dos prauticantes xustu p’atacar ensin ser golpiáu.
Toes estes persones (resalvando’l "Soke") aportaron los sos puntos de vista a respeutive de les téuniques marciales qu’enseña la escuela según la propia personalidá, físicu y esperiencia nos "budos", causando asina mui bien delles diferencies apreciables a simple vista nel sen de la mesma escuela.
Menkyo
Menkyo (免許) ye una pallabra xaponesa que significa "llicencia". Pue referise al permisu d’enseñanza pa prauticantes de delles artes xaponeses col envís de caltener les tradiciones del ryu. El sistema menkyo data del sieglu VIII.
Magar que davezu piénsase que namái ye d’usu nes artes marciales, pue tamién usase n’otres artes como la pintura a la tinta ("sumi-e"), la ceremonia del té ("chado"), l’arreglu floral ("ikebana")o la caligrafía ("shodo").
Los distintos "koryu" empleguen distintes llicencies; en curtio:
Menkyo kaiden (免許皆伝) significa "llicencia de tresmisión total." Ye una llicencia que da la escuela tradicional o "koryu" cuando se supón que’l prauticante yá lo deprendió too y tien percorríos tolos aspectos del entrenamientu previstos na escuela.
Nel sistema de llicencies "menkyo", el "menkyo kaiden" ye’l nivel más altu de llicencia qu’esiste. El progresu nel sistema nun ta determináu polos años emplegaos nel deprendimientu, sinón polo bien que se domina la disciplina. Sicasí la transición de "menkyo" a "kaiden" lleva davezu trenta años d’esperiencia polo menos. De cutiu, anque non siempre, un graduáu col "menkyo kaiden" ye “de facto” socesor del "Soke" del "koryu".
Hai dos sistemes paralelos nes artes o víes marciales xaponeses: "menkyo" y "kyu-dan". Les escueles clásiques (koryu) usen davezu’l sistema "menkyo", mientres que les escueles que basen la práutica en formes modernes de "budo" ("camín, o vía") usen davezu’l sistema Dan-i ("kyu"/"dan") creáu por Jigoro Kano a finales del sieglu XIX pal yudu Kodokan.
Kodokan
El Kodokan (講道館, Kōdōkan: “Escuela pal Estudiu de la Vía”) o Institutu Kodokan ye un dojo fundáu en 1882 por Jigoro Kano, el creador del Yudu. El presidente actual ye Haruki Uemura.
El primer alumnu del Kodokan inscribióse'l 5 de xunu de 1882. Los primeros estudiantes teníen ente 15 y 18 años. Jigoro Kano agospiábalos y curiaba d’ellos como un padre. Yera un periodu emocionante, pero abegosu; el maestru, mozu daquella, taba ensin cuartos y el tapiz midía malpenes unos 20 m² (10 esteres de paya d’arroz, o “tatami”). Al añu viniente'l dojo enantárase hasta midir el tapiz cerca de 40 m² (20 esteres).
Dos años más tarde Jigoro Kano fixo construyir un dojo con un tapiz de cuasi 80 m². Los alcuentros ente distintes escueles de jujutsu multiplicábense. El Kodokan algamó la primer victoria en 1886 nun famosu tornéu celebráu nel dojo de la policía de Tokyo. La xoven escuela siguió ganando munchos otros, gracies sobre too a Shiro Saigo, ún de los alumnos más célebres de Jigoro Kano, que taba en Kodokan dende los 16 años. Daquella fundáronse seiciones del Kodokan en Nirayama.
Cuando Jigoro Kano realizó los sos primeros viaxes alredor del mundu, confió nos sos meyores alumnos la dirección del Kodokan.
En 1887 el gobiernu xaponés creó'l Butokukai, una escuela nacional de toles artes marciales. Magar que la dexaron nes manes de Jigoro Kano, esta escuela nun tardó en convertise en rival del Kodokan. Unos años más tarde apaeció'l Kosen, creáu pola Universidá Imperial de Tokyo.
En 1909 el Kodokan convertióse n'institución pública. Daquella enseñábense los kates establecíos pol Butokukai. Posteriormente abrióse una seición femenina, y amás el Kodokan dotóse d’asociaciones culturales y xuntes d'investigación.
En 1934 el Kodokan allugóse nun nuevu edificiu de tres pisos, en total con 2.000 m² de "tatami". Dicíase que'l Kodokan yera "la Meca del Yudu". Dempués de la derrota del Xapón tres la Segunda Guerra Mundial, les autoridaes americanes d'ocupación torgaron toles actividaes inspiraes nel Bushido, como les artes marciales. Los profesores del Kodokan namái foron autorizaos a enseñar a les tropes americanes.
Más tarde permitióse'l yudu, pero cola denomación de deporte y non como arte marcial.
Hasta la fecha, 15 maestros xaponeses foron nomaos 10u Dan del Kodokan, 3 por Jigoro Kano, 9 pol so fíu y otros 3 pol so nietu. Ichiro Abe (10u Dan dende 2006), ún d'estos maestros, contribuyó a promover el Kodokan per Europa, principalmente per Francia.
El símbolu del Kodokan ye’l "yata no kagami" (矢田はかがみ, lliteralmente Arcu de Yata). Ye un círculu bermeyu que representa al Sol (símbolu tamién del Xapón), nel centru d’una figura octogonal. Representa un "espeyu máxicu", col poder de revelar lo qu’hai nel alma del que lu mira. Ye una de les tres reliquies que los dioses tresmitieron al primer emperador xaponés, y significa sabencia o honestidá (la interpretación varia na lliteratura). 
Nun hai que lu confundir cola "sakura no hana" (桜の花, lliteralmente Flor de Zrezal). La flor de la zrezal, arriendes de ser tamién ún de los símbolos del Xapón, ye representación xeneralmente de les escueles antigües de Jujutsu, lo que xustamente nun ye’l Kodokan. El diseñu del "sakura no hana" ye asemeyáu al del "yata no kagami", estremándose malapenes porque aquel contién solamente cinco llaos, en cuenta de los ocho del símbolu del Kodokan.
La direición del nuevu edificiu qu'acueye'l Kodokan dende 1958 ye 1-16-30 Kasuga, Bunkyō-ku, Tokyo 112-0003. Ye munchu más espaciosu y modernu que l'anterior. Posia un tatami inmensu (1.206 esteres) dividíu en cinco sales: principal, escuela, internacional, muyeres y neños; y hai sales especiales pa yudoques retiraos y pal estudiu de téuniques especiales.
Blanquismu
El blanquismu ye una corriente política que debe'l nome al escritor, políticu y revolucionariu Auguste Blanqui, socialista francés del Sieglu XIX.
Blanqui afirmaba que la revolución debía ser el resultáu d'una impulsu dau por un pequeñu grupu organizáu de revolucionarios que daríen el « golpe de mano » necesariu pa llevar al pueblu hacia la revolución. Los revolucionarios llegaríen asina al poder y seríen los encargaos d'entamar el nuevu sistema socialista.
N'ocasiones el términu de « blanquista » foi utilizáu sobremanera pa descalifirar una teoría polos sos adversarios, especialmente n'oposición col marxismu. Asina, Lenin y los bolxeviques fueron calificaos de "blanquistes" por diversos marxistes, como Charles Rappoport o los menxeviques, y especialmente por Georgi Plekhanov, que se sofitaba principalmente sobre la concepción vanguardista del partíu revolucionariu propuestu por Lenin. L'acusación foi llargamente refugada por Rosa Luxemburg en "Blanquismu y social-democracia", onde considera esta acusación de blanquismu caduca dafecho na medida na que ta fecha en condiciones socio-históriques fondamente estremaes. 
Butokukai
Butokukai (大日本武徳会, Sociedá de la Virtú Marcial) o Dai Nippon Butokukai ye una organización xaponesa d’artes marciales establecida en 1895 en Kyoto, Xapón, dependiente del Ministeriu d’Educación y autorizada pol emperador Meiji. Daquella’l so propósitu yera organizar los sistemes y disciplines marciales de Xapón. Foi la primer organización oficial d’artes marciales autorizada pol gobiernu xaponés. Promovía les virtúes marciales de los guerreros samurái y la escelencia histórica de les disciplines marciales.
Atópense nicios cuando l’emperador Kanmu (737-806), qu’en visu a promover les artes marciales construyó nel añu 794 el Butokuden| (武道専門学校, Budō Senmon Gakkō), asitiáu na contorna del templu Heian, en Kyoto. Más tarde’l Butokuden convertióse en centru d’espardimientu de les artes marciales xaponeses. 
Pa contra’l 1800, baxo’l control del bakufu nel periodu Edo, les distintes artes marciales desendolcábense nel sen de los clanes samurái como medios pa llograr el predominiu d’estos, pero cuando en 1867 el shogun Tokugawa Keiki abdicó’l so poder políticu a favor del emperador na Restauración Meiji, entamó per aciu de la nueva política’l desarrollu y modernización de la sociedá xaponesa. Metanes toa esta movedura, decidióse que les artes marciales teníen que se conservar como un importante instrumentu de caltenimientu de la identidá nacional, entendiéndose al empar qu’había que cambiar los sos raigaños encuallaos nel periodu feudal de Xapón y anovales adautándoles a la ideoloxía de la nueva nación.
En 1895, el mundu de les artes marciales en Xapón taba representáu nel cume pol gobernador Watanabe de la prefeutura de Kyoto, que defendía la idea de fundar el Dai Nippon Butokukai en Kyoto baxo l'autoridá del Ministeriu d’Educación, llogrando l’autorización del emperador al efeutu. 
Munchos prauticantes renomaos de sistemes tradicionales como Kenjutsu, Jujutsu, Battojutsu, Iaijutsu, Kenpo, Naginatajutsu, Aiki jujutsu, Bojutsu, Sojutsu y Kárate xuntáronse al Butokukai, que foi asina la primer institución oficial de Xapón que venía regular les artes marciales.
En 1905 inauguróse la "Escuela d'Entrenamientu n’Artes Marciales pa Maestros", que llueu había llamase Budo Senmon Gakko, o Butokuden (Colexu d’ Marciales). La Butokukai foi la primer organización n’aplicar el sistema de graduaciones "Dan" y reglamentos d’arbitraxe. Por exemplu iguó la práutica del kendo contribuyendo d’esta miente a la so modernización, desarrollu y espardimientu progresivos. Sofitó la investigación y el desendolcu de les artes marciales xaponeses modernes o Gendai Budo (現代武道), como’l Yudu, el Kendo, el Kyudo y el Kárate. Pa 1930, el "Rexistru Nacional Gubernamental d’Artes Marciales" contabilizaba más de trés millones y mediu de cinturones negros y cerca de doscientos cincuenta espertos d’altu rangu nes ocho disciplines principales. 
En 1946, al poco d’acabar la Segunda Guerra Mundial, el Comandu Supremu de les Fuercies Aliaes espublizó un decretu que desaniciaba toles organizaciones rellacionaes colo marcial, polo que’l Butokukai foi disueltu. Ensin embargu, dempués del Tratáu de Paz de San Francisco de 1952, los Estaos Xuníos foron buscando adulces l’alianza colos xaponeses énte los desafíos de la Guerra Fría. Nel mesmu añu de 1952 creóse la Kokusai Budoin (actualmente Federación Internacional d’Artes Marciales, IMAF) siguiendo la tradición del Butokukai. En 1953 refundóse la Dai Nippon Butokukai con nuevos estatutos y nueva filosofía, pero non con un calter oficial como’l que tenía enantes de la guerra. L’oxetivu del Butokukai actual ye ameyorar l’entendimientu ente los pueblos y la paz mundial a traviés de la promoción del entrenamientu de les artes marciales, la educación y el serviciu.
Ente les disciplines reconocíes y oficialmente aprobaes pol Butokukai tán:
Philippe Buonarrotti
Filippo Giuseppe Maria Ludovico Buonarroti, más corrientemente conocíu como Philippe Buonarroti, (Pisa, Toscana, 11 de payares de 1761; París, 16 de setiembre de 1837) foi un revolucionariu francés d'orixe italianu. 
Nació en Pisa dientro d'una familia de toscanos descendientes del hermanu del artista renacentista Miguel Ánxel, entama a los 17 años estudios de derechu, algama la titulación d'abogáu (1782), pero sigue sobre too les enseñances de los filósofos Sarti y Lampredi, que lu adientren nos escritos de Rousseau, Locke, Mably, Helvétius y Morelly. Repartiendo'l so tiempu ente discusiones filosófiques, collaboración con sociedaes secretes, asistencia a reuniones masóniques y la redaición de panfletos, opónse rápida al réxime del Gran Duque de Toscana, Leopoldu. Russonianu afiliáu a los Iluminaos de Baviera, asoleya, en 1787, una "Gazetta Universale" progresista y favoratible a los disturbios revolucionarios d'Holanda, lo que-y valió tar persiguíu pola policía.
El Madrigal
El Madrigal ye un estadiu de fútbol de la ciudá valenciana de Vila-real. Ye de titularidá municipal y nel xuéguense los alcuentros de fútbol que'l Villarreal Club de Fútbol xuega como llocal.
El Madrigal inauguróse'l día 17 de xunu de 1923 nun partíu ente'l Club Deportivo Castellón y el Cervantes, de Castelló, baxo'l nome de Campo del Villarreal.
Nel Madrigal xugáronse dos partíos de la seleición de fútbol d'España, escontra San Marino el 5 de xunu de 1999 (9-0) y escontra Chile el 19 de payares de 2008 (3-0).
Daito-ryu Aiki-jujutsu
El Daito-ryu Aiki-jujutsu (大東流合気柔術, Daitō-ryū Aiki-jūjutsu), orixinalmente llamáu Daito-ryu Jujutsu, ye un arte marcial xaponés qu’empecipió a ser bien conocíu a primeros del sieglu XX con Sokaku Takeda como cabezaleru. Takeda taba bien entrenáu en delles artes marciales (como Kashima Shinden Jikishinkage-ryu y Sumo) y llamaba "Daito-ryu" (lliteralmente, "Escuela del Gran Oriente") al estilu qu’enseñaba. Magar que les tradiciones d’esta escuela reivindiquen una antigüedá de sieglos, nun se conserven rexistros tocántenes al "ryu" enantes de Takeda. Yá sía Takeda restaurador o bien fundador del arte, el casu ye que la historia conocida del Daito-ryu entama con él. L’estudiante más conocíu de Takeda foi Morihei Ueshiba, el fundador del Aikido.
El llinax de la familia Takeda anicia hai unos 900 años, con Shinra Saburo Minamoto no Yoshimitsu (1045-1127), samurái del clan Minamoto y miembru del Seiwa Genji (rama de la familia Minamoto que venía del emperador Seiwa). El nome Daito-ryu débese al castiellu de Daito u viviera Yoshimitsu de neñu, na provincia d’Omi, actual prefeutura de Shiga. Según la lleenda, Yoshimitsu disecó los cadabres d’homes muertos en batalla, estudiando la so anatomía col envís de deprender téuniques de torcimientu d’articulaciones y kyusho jutsu (golpes a los puntos vitales).
Primero Yoshimitsu estudiara l’arte marcial a mano vacía del "tegoi", antecesor del deporte nacional xaponés del sumo, y amestó esti deprendimientu al arte. Más tarde establecióse na provincia de Kai, actual Prefeutura de Yamanashi), y tresmitió nel sen de la so familia lo que deprendiera.
El fíu mayor de Shinra Saburo Minamoto no Yoshimitsu, Minamoto no Yoshikiyo (muertu en 1163), que vivía na provincia de Kai, concretamente en Takeda, foi’l que dio’l nome d’esti pueblu a tola familia (primer xeneración de los Takeda). Por mor de les amenaces que peñeraben sobre’l clan Takeda, el so sobrín Takeda Kunitsugu foi acoyíu nel 1574 por Moriuji Ashina, xefe del clan d’Aizu (na rexón d’Aizu, provincia d’Iwashiro al noroeste d’Edo). N’agradecimientu aprendió-yos los sos conocimientos marciales ("aiki-in-yo-ho") a los cabezaleros del clan.
En 1643, un daimyo llamáu Hoshina Masamori, emparentáu col clan Takeda y sobre too col shogun Tokugawa, convertióse en xefe del clan Aizu. Conseyeru de los Tokugawa, camudó l’arte p’adautalu a les necesidaes de la seguridá interior del palaciu (especie de guardia personal). Yera tamién discípulu de la Ono-ha Itto-ryu ("kenjutsu").
L’arte algamó sonadía cuando los guardies personales del shogun foron entrenaos pol clan Aizu. Más tarde, Takeda Takumi no Kami Soemon (Takeda Soemon, 1758 – 1853), tamién sacerdote shinto espertu en delles artes marciales (como’l jujutsu), tresmitió l’heriedu de l’"aiki-in-yo-ho" al so fíu Takeda Sokichi (1829 – 1905). El clan Aizu enfrentóse a los exércitos que queríen restaurar al emperador. Vencíu en 1868, el clan foi diezmáu y la mayoría de los cabezaleros sobrevivientes fixeron seppuku.
Saigo Tanomo (1830 –1903) gran conseyeru del clan Aizu y tamién gran sacerdote shinto del templu de los Tokugawa, enseñó a Sokaku Takeda (Takeda Minamoto no Masayoshi, 1859 – 1943 ) el “denchu saho” (la etiqueta dientro de los castiellos). Esti estilu d’etiqueta llamábase Oshikiuchi. Takeda Sokaku introduxo dellos elementos del Oshikiuchi nel Aiki-jujutsu.
Sokaku Takeda (武田 惣角, Takeda Sōkaku), "kenjutsuka" terrible, recibió de neñu les enseñances de so padre, Takeda Sokichi. Estudió’l "kenjutsu" de les escueles Jikishin Kage-ryu (Kajima Shinden Jikishin Kage-ryu) y Ono-ha Itto-ryu, el "yari-jutsu" de la Hozoin-ryu, el "bojutsu" y el sumo, y de xuru que l’arte Aiki-jujutsu del clan Aizu.
Sokaku popularizó’l Daito-ryu a primeros del sieglu XX. El tercer fíu de Sokaku, Tokimune Takeda (1916-1993), convertióse en xefe del "Daito-ryu" dempués de la muerte de so padre. D’un calter más suave y flexible qu’esti, Tokimune construyó un dojo, el Daito-kan, y codificó l’arte amestándo-y mui bien de cambeos importantes, camudando los antiguos términos téunicos por denomaciones más lóxiques y clares, y instituyó un sistema de graos (como los graos "dan") y de diplomes. Arriendes de la rama principal del "ryu" baxo la familia Takeda, hai delles otres rames del "Daito-ryu" que caltienen la so propia xerarquía y currículum.
En total hai 2.884 téuniques, que se prautiquen tradicionalmente d’una forma secuencial dientro de cada nivel, qu’inclúi téuniques pa llevantase dende’l suelu, contra un adversariu tamién sentáu, tando dambos llevantaos, pa defendese dende’l suelu tando l’adversariu de pie, o finalmente d’espaldes al adversariu. 
Nun se pue avanzar al nivel siguiente mentanto nun se demuestre’l dominiu del anterior. Al completar cada nivel se recibe un certificáu que rexistra toles téuniques que se dominen. 
El primer nivel de téuniques llámase "shoden waza", y trata principalmente del equilibriu, la respiración, el desequilibriu, la distancia, la oportunidá, l’atención y l’aición sobre puntos febles y articulaciones. 
Ludismu
El ludismu ("luddism" n'inglés) foi un movimientu obreru, qu'algamó puxu n'Inglaterra, especialmente ente los obreros del testil, a partir del odiu incondicional hacia les máquines, con aciones que se sofitaben na revuelta espontánea y desorganizada, atacando a los instrumentos de producción. Al seguidor d'esti movimientu llamábenlu "ludista" o "ludita" ("luddites" n'inglés), nome que tomaron del semilexendario líder del movimientu, Ned Ludd, que foi'l primeru en romper un telar como protesta.
El movimientu remanez nel violentu clima económicu de les guerres napoleóniques escontra les difíciles condiciones de trabayu nes nueves factoríes testiles. 
El ludismu tuvo una vida relativamente curtia. Bien ceo munchos de los cabezaleros obreros comprendieron que nun yeren les máquines sinon los empresarios los sos enemigos. Gran Bretaña conoció cuatro grandes foleaes ludistes ente 1811 y 1816 y posteriormente el movimientu espardióse per toa Europa (n'España ye conocida la "Revolución del petroleu" n'Alcoy, en 1873).
Hakko-ryu
Hakko-ryu (八光流, Hakkō-ryū) o Hakko-ryu Jujutsu, ye una escuela o “estilu” de jujutsu rellacionada col Daito-ryu, fundada en 1941 por Ryuho Okuyama (1901–1987), alumnu de Sokaku Takeda y prauticante de shiatsu. Munches téuniques d’esta escuela son perasemeyaes a les del Daito-ryu Aikijujutsu. 
El cabezaleru actual de la escuela ye’l fíu, qu’adoptó tamién el nome de Ryuho Okuyama. La sede central, o “hombu dojo”, asítiase n’Omiya-ku, Saitama, prefeutura de Saitama.
El términu xaponés Hakko-ryu significa "Escuela de la Octava Lluz." Nel espectru de colores hai siete franxes de color, pero creyíase qu’había tamién una franxa invisible perestrecha: la Octava Lluz. Les escueles d'Hakko-ryu Jujutsu estudien estratexes que refuguen el conflictu lo más posible, y empleguen téuniques que nun faen usu de la fuercia, sinón que trabayen contra los degomanes y movimientos naturales pa valtar al contrariu. Estes téuniques cuasi nun son visibles, pero sí efeutives y potentes, neto que la octava lluz.
Okuyama yera instructor de Daito-ryu Aiki-jujutsu, arte qu'estudiara con dos maestros, Kyoju Dairi Matsuda (Toshimi) Hosaku y el mesmu Takeda Sokaku, yá vieyu. En 1938 Okuyama acabó los estudios con Takeda y espublizó un testu d’artes marciales tituláu Daito-ryu Goshinjutsu (El Sistema Daito de Defensa Personal). Más tarde fundó'l Dai Nippon Shidokai (Asociación de la Vía del Samurái del Gran Xapón) y escomenzó a enseñar lo que llamaba Daito Hiden Shido (Vía Secreta del Samurái Daito-ryu). El primer dojo d’Okuyama taba asitiáu n'Asahikawa y llamábase Nippon Shidokai Ryubukan; en 1939 marchó pa Kanda y abrió otru dojo llamáu Dai Nihon Shidokai. Esti foi'l finxu del principiu de la dixebra del Daito-ryu. Daquella Takeda yera mui vieyu y el so fíu Tokimune inda mui nuevu; al nun ver oportunidá p'avanzar na escuela Daito-ryu, y siendo una persona habilidada como médicu y artista marcial, Okuyama entamó a formar el so propiu sistema basáu nel Daito-ryu Jujutsu y Daito-ryu Aiki no jutsu.
El Hakko-ryu Kaiso Hokokusai (ceremonia de fundación del Hakko-ryu) tuvo llugar el 1 de xunu de 1941 nel Shiba Tenso Jinja (santuariu shinto nel distritu Shiba, de Tokyo). Pa entós l’Hakko-ryu taba formáu y Okuyama tomó’l nomatu lliterariu de Ryoho (xiru del Dragón). El Hakko-ryu Kobujuku (escuela privada pal estudiu del Hakko-ryu) taba asitiada nel distritu de Kanda en Tokyo. Cuando na Segunda Guerra Mundial los bombardeos aliaos entamaron a bastiar a trompatalega, Okuyama y la so familia fuxeron y xuntáronse a la secta de Shugendo (mena d'amestáu de Budismu y Shintoísmu) del Monte Haguro, na prefeutura de Yamagata. El Hakko-ryu Kobujuku foi afaráu cuando'l bombardéu de Tokyo. In 1947 coló pa Omiya City (Saitama City) y fundó'l Hakko-ryu So Hombu Dojo (Hakko-ryu Juku Hombu Dojo). Hasta la fecha esta ye la ciudá llariega del Hakko-ryu.
Magar que les téuniques del Hakko-ryu tán mui rellacionaes col Daito-ryu ye la influyencia de la medicina oriental y un códigu moral estrictu lo qu’estrema l’estilu. El sistema Koho Shiatsu ye enseñáu a los miembros nos niveles cimeros. L'énfasis del sistema de jujutsu ponse nos puntos de presión y na remanamientu del cuerpu del oponente a traviés tanto de la cadarma ósea como de los meridianos del cuerpu, lo qu’aida a dar al Hakko-ryu la so identidá de paecer feble pero ser en realidá bien potente na práutica.
Les téuniques del Hakko-ryu tresmítense na forma de Kata o conxuntos de "waza" (téuniques) conocíos como "Gi". Cada kata tien un númberu de téuniques Omote (direutes) qu'han aprendese enantes de que l’estudiante pueda progresar al siguiente nivel. Cada nivel tamién contién Kihon waza (téuniques básiques), qu'introducen al estudiante nos principios fundamentales del Hakko-ryu. Les téuniques Omote nun hai que camudales, sinón qu'hai que les pasar a la siguiente xeneración y asina socesivamente. Son les siguientes:
Arriendes de los Omote, Kihon y Gensoku del Hakko-ryu, hai delles lleiciones qu'inclúin obviamente conceutos como:
Dempués del Yondan (4u Dan) el sistema torna a usar l’antiguu sistema Menkyo de llicencies de los koryu. L'estudiante tien que ser convidáu por Okuyama a entrenar con él los conxuntos de téuniques del Menkyo; pa llograr la invitación l’estudiante tien que tener referencies d'un Shihan con bona reputación nel Hombu. En recibiendo la invitación, l'estudiante ha viaxar a Xapón y vivir un tiempu cola familia Okuyama, y entós recibe l'entrenamientu de Menkyo.
El Hakko-ryu gobiérnase d'una forma patriarcal. El sistema Hakko-ryu Jujutsu y la terapia Koho Shiatsu pertenecen ensembre a la familia Okuyama. Okuyama tien l'autoridá total, aconseyáu si acasu polos Shihan veteranos y los conceyos, pero la so pallabra ye definitiva. El Hakko-ryu rique llealtá total, nun se pue estudiar otru arte marcial al mesmu tiempu, solamente Hakko-ryu; a los qu'estudien otra cosa mándenlos marchar. Pa dalgunos esta ye una regla difícil de cumplir, pero especialmente pa los non xaponeses, y produxo la espulsión de munchos a lo llargo de los años. Solamente hai unes poques persones fuera de Xapón que tán a bones col hombu y tán reconocíos como llexítimos Shihan y maestros. Un exemplu d'una rama non reconocida ye l'Hakko Denshin Ryu. Okuyama afirma que "Dalgunos igual usen la pallabra "Hakko" na denomación de los sos sistemes. Les partes interesaes tán avisaes de que munchos nun tienen rellación col Hakkoryu. El deséu de llexitimación de tal afiliación ensin l'acompañamientu d'entrenamientu, esfuercios, sacrificiu, responsabilidaes, llendes y cargues qu'esixe ser un miembru auténticu, ye lo que pasa de verdá colos que nunca tuvieron entrenamientu o afiliación dalos col Hakkoryu.” 
El fundador del Shorinji Kempo, Doshin So (宗道臣, 1911–1980) foi estudiante d’Hakkoryu un tiempu, anque al paecer nun completó’l deprendimientu.
Royal Society
La Royal Society of London for Improving Natural Knowledge (n'asturianu "Real Sociedá de Londres pal Avance de la Ciencia Natural") ye la más antigua sociedá científica del Reinu Xuníu y una de les más antigües d'Europa. Aunque se vien considerando l'añu 1660 como'l de la so fundación, años anantes yá existía un grupu de científicos que s'aconceyaba con cierta periodicidá. Mantién estreches rellaciones cola Academia Real Irlandesa fundada en 1782, mientres que la Real Sociedad d'Edimburgu, fundada en 1783, mantiense como una institución escocesa independiente. Magar ser una institución privada y independiente fai les veces d'Academia Nacional de Ciencies en Reinu Xuníu y ye miembru del Conseyu Científicu Británicu formáu en 2000.
En 2011 foi premiada col Premiu Príncipe d'Asturies de Comunicación y Humanidaes.
El Presidente de la Real Sociedá (PRS) ye elexíu ente la comunidá científica de la Mancomunidá Británica de Naciones pa un mandatu de cinco años. El Presidente actual, dende'l 1 d'avientu de 2005, ye l'astrónomu Martin Rees.
Varios científicos famosos tuvieron involucraos na so fundación o participaron na so historia. El primer grupo incluye a:
Lingua Franca Nova
La Lingua Franca Nova (o elefen) ye una llingua artificial creada pol doctor C. George Boeree de la Universidá de Shippensburg, en Pensilvania. Básase nel francés, l'italianu, el portugués, l'español y el catalán. Tien una ortografía fonética y escríbese per aciu 21 lletres del alfabetu llatín, anque tamién puede escribise con lletres del alfabetu cirílicu.
Trentismu
El trentismu foi una corriente ideolóxica y sobre too un movimiento que se dio dientro d'un sector reformista de la organización anarcosindicalista CNT, que defendía una fase de preparación unos años enantes del entamu de la revolución social, arriendes d' una cierta desmitificación de lo "revolucionario" y que s'enfrentaba con otra tendencia más radical del sindicatu representada pol sector "faísta". 
Recibe'l so nome d'un documentu llamáu "Manifiestu de los Trenta". Llamaos n'ocasiones "posibilistes", "moderaos" o "reformistes", ente los "trentistes" tuvieron anarquistes como Ángel Pestaña, Juan López Sánchez o Juan Peiró.
Les postures del trentismu yeren compartíes pola mayoría de los militantes de la CNT de Xixón (que yera la ciudá con mayor presencia ácrata d'Asturies), qu'opinaben que los radicales teníen una postura d'enfrentamientu abiertu. Magar esti posicionamientu los xixoneses negáronse a provocar una escisión na CNT.
Tour de Francia
El Tour de Francia (en francés y oficialmente: Tour de France) ye una competición ciclista por etapes apostada a lo llargo de la xeografía francesa y otros países del so entornu mientres tres selmanes nel mes de xunetu.
Celébrase añalmente dende 1903, namái interrumpía dende 1915 a 1918 por causa de la Primera Guerra Mundial y dende 1940 hasta 1946 por cuenta de la Segunda Guerra Mundial.
El Tour de Francia foi galardonáu col Premiu Príncipe d'Asturies de los Deportes nel añu 2003.
Federación Anarquista Ibérica
La Federación Anarquista Ibérica (FAI) ye una organización fundada en 1927 na playa d'El Saler, Valencia, como continuación de dos organizaciones anarquistes, la portuguesa, Unión Anarquista Portuguesa y la española Federación Nacional de Grupos Anarquistas de España, teniendo d'esta forma un ámbitu d'actuación ibéricu. Anguaño la organización forma parte de la Internacional de Federaciones Anarquistes.
Dende la so fundación hasta la llegada de la dictadura franquista xuega un papel importante nel movimientu obreru español, sobre manera a través de la denominada trabazón con la CNT, ye dicir la presencia d'elementos "faístes" na organización anarcosindicalista. La intención yera que'l sindicatu nun s'alloñase de los postulaos de l'acracia. D'esta miente, na década de 1930 el sector "faísta" de la CNT opúsose al "trentista".
La so organización tuvo sofitada sobre grupos pequeños d'afinidá anarquista d'activistes autónomos. La FAI permaneció como una organización secreta y illegalizada, incluso depués del reconocimientu de la so existencia dos años depués de la so formación. La so naturaleza oculta fia difícil xulgar la estensión numbérica de los sos miembros. Estímase que los miembros de la FAI xusto anantes de la Guerra Civil Española rondaba ente los 5.000 y 30.000. La cantidá de miembros medró notablemente a lo llargo de los primeros meses de la guerra. 
La FAI foi tácticamente revolucionaria, con aciones qu'incluyíen dende los robos de bancos pa l'adquisición de fondos, la costitución de biblioteques populares a la organización de güelgues xenerales. Sofitó esfuerzos en contra de la dictadura de Rivera y la monarquía, y en 1936, contribuyó al establecimientu del Frente Popular a cambio de la lliberación de los numberosos presos llibertarios. Depués del alzamientu franquista, les organizaciones anarquistes entamaron a cooperar col gobiernu republicanu, non ensin contestación. A la vez puxó activamente pola Revolución Social Española de 1936 na que veía llevaos a la praxis les sos idees ácrates (colectivizaciones de tierres y industries, municipalismu llibertariu, etc.), aunque ello llevó a la par casos de represión na retaguardia republicana por parte de faístes (ante la oposición de destacaos militantes cenetistes) non sólo contra simpatizantes del facismu, sinon incluso contra republicanos moderaos, pequeños propietarios o la Ilesia.
A lo llargo de la dictadura franquista continuó clandestinamente, actuando xunto a les otres organizaciones y grupos del movimientu llibertariu español y depués de la llegada de la democracia fórmense grupos en varies localidaes que duren hasta anguaño, aceptando los postulaos ácrates clásicos, la so negativa a rexistrase llegalmente como asociación y manteniendo la independencia económica de cualquier istitución. Sofita habitualmente les actividaes del anarcosindicato CNT-AIT y mantién rellaciones d'afinidá col mesmu, formando'l llamáu movimientu llibertariu históricu.
Aikikai
Aikikai ye la escuela orixinal del Aikido. Diríxela dende Xapón la Fundación Aikikai, y el so cabezaleru ye’l Doshu (heriede familiar del fundador del Aikido). A nivel mundial ta representada pola Federación Internacional d’Aikido.
La Fundación Aikikai (財団法人合気会, Zaidan Hōjin Aikikai) ye la organización orixinal del Aikido. Funciona como una sociedá anónima en Xapón dende 1940. Ta dirixida pol Doshu, el socesor actual del fundador del Aikido. El "Kai" (会) del nome significa simplemente xunta o club.
La Fundación Aikikai dirixe’l Hombu dojo, tamién llamáu Sede Central Mundial del Aikido. Dacuando llámenlu Aikikai Hombu pa estremalu de les sedes centrales d’organizaciones d’aikido más tardíes. Ta asitiáu en Tokyo. El términu "hombu" pue a veces usase llibremente a respeutive de los instructores de rangu cimeru del Hombu dojo, o de la mesma Fundación Aikikai.
La Fundación Aikikai tamién lleva un dojo satélite, l’históricu Iwama dojo n’Ibaraki (unos 100 Km al nordeste de Tokyo).
La Fundación Aikikai unvia de cutiu instructores per tou Xapón. Tamién tien la xera de dar, pa tol mundu, certificaos de grau y títulos d’instructor llexitimaos pol Doshu.
Doshu (道主, Dōshu) tórnase lliteralmente a “Maestru de la Vía”. Ye’l títulu que representa al cabezaleru del Aikikai. (Anque’l mesmu términu podría usase como títulu n’otres disciplines, en xaponés el so significáu más común ye específicu de la Fundación Aikikai.)
El sistema de que l’heriede d’una escuela d’artes marciales sía’l primer fíu del cabezaleru (yá sía natural o adoptáu a estos efeutos) yera común nos "koryu" (escueles tradicionales), y denómase "iemoto". Otres artes usen davezu’l títulu Soke pal cabezaleru.
Ye d’esperar qu’a Moriteru lu soceda como Doshu’ fíu, Mitsuteru Ueshiba (nacíu en 1980), al que llamen de momentu "Waka (若) Sensei".
L’Hombu dojo de Tokyo ye la sede central del Aikikai. Oficialmente denómase Sede Central Mundial del Aikido y alminístrala ensembre la Fundación Aikikai. A veces llámenlu Aikikai Hombu pa estremalu de les sedes centrales d’organizaciones posteriores d’aikido. Hombu (本部 "honbu") ya una pallabra común que significa "sede central".
L'Hombu dojo cuenta con unos 30 instructores, la mayoría de rangu “Shihan”. Ente ellos tán el Doshu y Hiroshi Tada, 9u dan. 
La direición del Hombu dojo ye Wakamatsu-cho, Shinjuku, Tokyo, Xapón (endenantes distritu Ushigome de Shinjuku.)
El dojo abriólu’l fundador del Aikido n’abril de 1931. De primeres llamábase Kobukan Dojo (“dojo de la casa del guerreru imperial”), pero llamóse "Hombu Dojo" dempués de la Segunda Guerra Mundial.
En 1967 la estructura orixinal en madera d’un pisu sustituyóse por un edificiu modernu de cinco pisos con 250 esteres de tatami d’entrenamientu en total. La principal área d’entrenamientu ye de 100 tatami (170 m). Hai otres dos árees d’entrenamientu, usaes davezu pa clases de principiantes, clases pa neños, pa muyeres, o pa seminarios ("gakko") suxetos a inscripción per tiempu llendáu.
Hai clases los siete díes de la selmana. Les clases normales y pa principiantes tán abiertes a tolos prauticantes d’Aikido que sían miembros del Aikikai.
Tamién hai un piñu d’estudiantes que viven nel dojo como parte del programa d’”uchi-deshi” (alumnos internos.)
Dientro de Xapón hai aproximao otres 1.800 sales d’entrenamientu afiliaes al Hombu. Tán auníes na Federación d’Aikido de Tou Xapón.
Fuera d’allí hai unes 100 organizaciones foranes d’aikido reconocíes pol Hombu, que son en principiu organizaciones nacionales d’aikido que representen caúna munchos dojos y estudiantes. Los graos de los estudiantes nestes organizaciones tán llexitimaos a costa fecha pol Hombu (que tien procedimientos pa los exámenes y recomendaciones de graos d’aikido y títulos d’instructor, lo qu’en principiu asegura daqué xuntura internacional y val pa prevenir qu’instructores locales farfantones esaxeren los sos rangos.) Sicasí, reconocimientos aparte, tolos grupos estranxeros d’aikido son orgánicamente independientes de la Fundación Aikikai.
A los estudiantes de los dojos reconocíos del mundu enteru dan-yos en xunto, de manera informal, el nome coleutivu d’escuela Aikikai d’Aikido, masque esta “escuela” nun ye una organización oficial. La so téunica d’aikido pue denomase estilu aikikai, anque esto paez abarcar un espectru más ampliu d’estilos técnicos que les escueles d’aikido más tardíes y minoritaries.
La Federación Internacional d’Aikido (IAF, poles sigles n’inglés) ye la principal organización mundial d’aikido. Ye una organización qu’acueye organizaciones miembru de más de 40 naciones (por casu la Federación d’Aikido de Tou Xapón ye miembru). Tolos miembros han tar reconocíos pol Hombu, asina que la IAF solamente representa la escuela Aikikai. La IAF ye nominalmente una organización democrática, pero resérvase un papel especial pal Doshu y pa la xunta d’instructores veteranos al envís de protexer la integridá "téunica y moral" del aikido. Actualmente la IAF almite solamente una organización miembru por país y da a cada miembru un votu igual (a semeyanza de les Naciones Xuníes, lo que nun supón necesariamente una representación igual pa cada estudiante d’Aikikai).
La IAF fai la demostración del aikido nos Xuegos Mundiales (non olímpicos pero patrocinaos pol Comité Olímpicu Internacional), y representa al aikido nel mundu. La IAF tamién organiza’l Congresu Internacional d’Aikido cada cuatro años, facilitando l’entrenamientu conxuntu d’estudiantes d’aikido de distintos países, que comparten les enseñances de los maestros d’aikido más veteranos del mundu, y tamién ye una canal pa la comunicación oficial col Hombu.
La IAF formóse en 1976. El presidente de la IAF dende 1996 ye Peter Goldsbury, tamién profesor de mitoloxía comparada na Universidá d’Hiroshima. Goldsbury espubliza mui bien dellos artículos sobre aikido na AikiWeb. L’anterior presidente foi Giorgio Veneri.
L’Aikikai nun ye propiamente un estilu d’aikido sinón qu’abarca dellos estilos téunicos. Esti fechu esplícase polo variao de la primer xeneración d’instructores, que tenía caún la so propia interpretación del arte, arriendes d’otres influyencies. Inda asina, l’Aikikai descríbese davezu como un estilu al comparalu coles organizaciones d’aikido dixebraes. L’Aikikai suel describise como’l más tradicional; hai que tener en cuenta que permaneció lleal a la familia Ueshiba y, poro, llámenlu a veces Ueshiba Aikido. Caltién munchos aspectos que valoraba Morihei Ueshiba, como’l sistema d’entrenamientu non-competitivu (al aviesu del desendolcu de Kenji Tomiki). Sicasí nun se centra tanto n’interpretaciones espirituales en comparanza cola Sociedá Ki.
L’estilu propiu de Morihei Ueshiba evolucionó por demás a lo llargo de la so vida. Les téuniques d’"aikibudo" qu’enseñaba enantes de la guerra taben polo xeneral más cerca del aikijujutsu mientres que de la qu’avieyaba diba dando-y más importancia a la téunica fluyida, y esto nun dexa de reflexase na xente del aikido qu’estudió nes distintes époques. Nel Yoshinkan, fundáu por Gozo Shioda, ponse l’énfasis na forma correuta más que na fluyidez y el “timing” contribúi a la so imaxe como un estilu más "duru" que l’Aikikai. Seiseki Abe dixo: "No que se refier al Aikido que [O'Sensei] prauticaba nos sos últimos años, hasta les rapacines, los vieyos y los neños podíen facelu. Esto constitúi una gran diferencia. Supongo que vos paez una diferencia no intenso o estricto del entrenamientu. Enantes de la guerra, había intensidá y téunica fuerte, al aviesu de les téuniques que fortalecen a los nuesos compañeros como pasa agora."
Piénsase polo xeneral que les armes algamen más importancia nel estilu Iwama, pero esti estilu cuasi vien ser un sub-estilu del Aikikai. Kazuo Chiba dicía que l’estilu d’entrenamientu nel Hombu concentrábase menos nel rigor físicu per aciu de la demografía: "Un bon númberu de miembros del Iwama Dojo yeren llabradores de la zona, trabayadores duros qu’echaben el día pa los eros. Teníen güesos fuertes y una gran fortaleza física, combinada con un peculiar calter local conocíu como “Mito kishitsu”, una castra de chapeta cercana a la valentía.
Esta yera dafechu una cultura abondo distinta de la del Hombu Dojo en Tokyo. Al tar na capital del Xapón, los miembros del Hombu yeren oficinistes, intelectuales, empresarios, políticos y estudiantes universitarios."
Giuseppe Fanelli
Giuseppe Fanelli (Nápoles, 13 d'ochobre de 1827 – Nocera Inferiore, 5 de xineru de 1877) foi un arquitectu y inxenieru anarquista italianu, tamién francmasón. De xoven foi un firme partidariu de la unificación italiana, lluchando escontra los austriacos colos piamontesos na guerra de 1848-1849 y el 1860-1861 na Espedición de los Mil de Giuseppe Garibaldi.
Foi diputáu los años 1865-1867 y 1867-1870 del grupu creáu polos seguidores de Mikhail Bakunin en Nápoles en 1860-1867. Depués d'asistir con esti grupu a los primeros congresos de la Lliga de la Paz y de la Llibertá en Xinebra (1867) y Berna (1868), nesti últimu foi unu de los fundadores de la bakuninista Alianza de la Democracia Socialista y adhiriose a la Primera Internacional. Visitó España ente ochobre del 1868 y febreru de 1869, ayudando a la creación de la seción española de la Internacional, introducíu y acompañáu polos republicanos federales Garrido, Orense, Guisasola y Rubaudonadeu, y consiguió constituir los primeros grupos d'obreros internacionalistes en Madrid (dirixíos por Mora, Borrel, Anselmo Lorenzo) y en Barcelona (dirixíos por Josep Lluís Pellicer, Rafael Farga i Pellicer y Josep Rubaudonadeu), pero creando una confusión ente los estatutos y los oxetivos de l'Alianza y los de l'AIT. Dizse que les sos idees fueron tresmitíes a los obreros de Madrid mediante señes y l'ayuda ocasional d'un trabayador que conocía'l francés, puesto que Fanelli nun falaba español y hubo d'emplear tal llingua pa esparder los ideales anarquistes. Los ideales qu'entendieron los obreros que lu escuchaben pasaron a ser llamaos "La Idea".
Posteriormente asistío al congresu de la fración anarquista de la Internacional en Saint-Imier de setiembre de 1872. Morrió de tuberculosis l'añu 1877.
Eleiciones a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies de 2011
Les eleiciones autonómiques d'Asturies de 2011 celebráronse el domingu 22 de mayu de 2011 con un censu de 987.013 votantes llamaos a escoyer los 45 diputaos de la Xunta Xeneral nes trés circunscripciones eleutorales nes que se xebra la comunidá autónoma asturiana. Tres de la so celebración, con una participación del 67,15% (605.730 votantes), se conforma la octava llexislatura de la Xunta Xeneral dende les primeres eleiciones democrátiques dende 1983.
7 Región de Murcia
7 Región de Murcia (n'asturianu "7 Rexón de Murcia") o 7RM ye la televisión pública autonómica de la Rexón de Murcia. Pertenez al Ente Públicu Radiotelevisión de la Región de Murcia, que ta constituyíu poles sociedaes públiques Onda Regional de Murcia y Televisión Autonómica de Murcia, S.A. (TAM, S.A.), responsables de les operaciones de les sos operaciones de radio y televisión. Ta integrada na Federación d'Organismos de Radio y Televisión Autonómiques (FORTA).
La sede central asítiase na ciudá de Murcia y cuenta con delegaciones en Cartagena, Lorca, Yecla y Madrid. El centru de producciones alcuéntrase nel Centru Integráu de Tresportes de Murcia, na pedanía de Sangonera la Verde.
Entamó les sos emisiones en prebes n'analóxicu el 14 d'abril de 2006 cola tresmisión en directu de les procesiones de Selmana Santa de les ciudaes de Murcia, Cartagena y Lorca. A finales del mes de xunu de 2006, 7RM entamó les emisiones tamién por TDT, al pie d'otres televisiones autonómiques de calter priváu (Canal 6, Televisión Murciana y Popular TV).
Anguaño emite programes informativos, debates, tresmisiones de la lliga de Primer División, Ssegunda División y Lliga de Campeones, asina como partíos de Segunda B de los equipos e la rexón. Pola televisión murciana pasaron tamién rostros conocíos del panorama televisivu español como Antonio Hidalgo ("Los 7 magníficos"), Irma Soriano ("Así es la vida con Irma Soriano") y Carlos Sobera ("Como si fuera ayer").
Dende agostu de 2009 cuenta con una segunda canal n'alta definición nomáu 7RM HD. Emite pa tola rexón al traviés del canal 29 de TDT. Esta señal convirtiola na cuarta cadena de televisión del Estáu español n'emitir con tecnoloxía HD.
FORTA
La Federación d'Organismos de Radio y Televisión Autonómicos (FORTA) ye una asociación ensin ánimu d'arriquecimientu qu'asocia a organismos y entidaes de derechu públicu creaos poles lleis de los respeutivos Parlamentos Autonómicos pa la xestión direuta de los servicios públicos de Radiodifusión y Televisión nes diferentes Comunidaes Autónomes del Estáu español.
Foi creose el 5 d'abril de 1989. Anguaño, apigura 12 entes públicos de radio y televisión de les comunidaes autónomes d'España. Estremadura ye la única Comunidá Autónoma que pese a cuntar con un ente públicu de comunicación, la Corporación Extremeña de Medios Audiovisuales, ta fuera de la FORTA, que tampocu inclúi los entes de les Ciudaes Autónomes de Ceuta y Melilla: Radio Televisión de Ceuta e Información Municipal de Melilla. 
De les 17 comunidaes autónomes d'España namás hai 4 qu'entovía nun cuenten con nenguna canal. Son: Cantabria, La Rioxa, Castiella y Llión y Navarra, si bien les cuatro disponen d'ún o varios canales autonómicos privaos.
Confederación Nacional del Trabayu
La Confederación Nacional del Trabayu, CNT ("Confederación Nacional del Trabajo", en castellanu), ye una central sindical de cadarma confederal d'ideoloxía anarcosindicalista, fundada nel Salón de les Belles Artes de Barcelona el 30 d'ochobre de 1910. Va ser el mayor sindicatu obreru d'España y anguaño ye la principal organización anarquista del país, y la única anarcosindicalista adherida a l'Asociación Internacional de Trabayadores.
Fundada en 1910 en Barcelona a partir de grupos organizaos alredor del sindicatu Solidaridad Obrera, recoyó'l testigu del espíritu del movimientu anarquista español que se traza dende la creación de la Federación de Trabayadores de la Rexón Española, organización que sucedió a la seción española de la Primera Internacional.
Con un significativu legáu históricu y cultural, la CNT continúa güei participando nel movimientu obreru español y asturianu sofitándose nos principios de l'autoxestión, el federalismu y l'ayuda mutua.
Los anicios de la Confederacion Nacional del Trabayu, CNT, hai que buscalos nel desarrollu del movimientu obreru en Cataluña a lo llargo del sieglu XIX. Na primera mitá d'esti sieglu entama a espardese l'asociacionismu obreru y entamen les primeres rebeliones por medio de güelgues y la destrución de maquinaria y fábriques (ludismu), pa lluchar escontra la esplotación obrera. Hacia 1830 va a crease l"'Associació de Teixidors de Barcelona", primera asociación obrera organizada n'España. El primer Congresu Obreru va a tener llugar en Barcelona l'añu 1870, y l'añu siguiente yá se debatía nel parlamentu español "La Internacional". En 1890 los trabayadores organicen por primera vez n'España'l Primeru de mayu
El 17 de febreru de 1902 va a convocase en Barcelona la primera güelga xeneral revolucionaria. Unos meses anantes entamara a funcionar l'anarquista Escuela Moderna de Francisco Ferrer y Guardia.
El movimientu anarquista español nun tenía una organización nacional estable nos sos primeros años. Existió un consenso xeneral dientro del anarquismu a principios del sieglu XX de qu'una nueva organización llaboral nacional se necesitaba pa traer coherencia y fuerza al movimientu. Esta situación enmarcábase dientro del procesu natural de la revolución industrial. A lo llargo de la restauración borbónica, a los partíos tradicionales y dinásticos representaos por Cánovas del Castillo y Práxedes Mateo Sagasta, el movimientu obreru emerxente xunióse alredor del PSOE como fuerza política y de la UXT como sindicatu obreru. Nun faltaben tampoco los movimientos republicanos y con más acentu demócrata que parte de la nueva burguesía sofitaba.
El pesu del sindicalismu revolucionariu de los primeros años procedía de les tesis de los redactores de Solidaridad Obrera José Prat y Ricardo Mella, procedentes del anarcosindicalismu, pero que creíen nos preceptos básicos de la llucha sindicalista revolucionaria.
Asina, la CNT nació hacia l'año 1910 en Barcelona nun congresu del sindicatu catalán Solidaridad Obrera col oxetivu de costituir una fuerza relevante opositora al sindicatu mayoritariu n'aquella dómina, la socialista UXT y ""entainar la emancipación económica de la clase trabayadora a través de la espropiación revolucionaria de la burguesía..."". La CNT entamó siendo pequeña, con alredor de 30.000 miembros a través de varios sindicatos y otres confederaciones. 
Alfredo Pérez Rubalcaba
Alfredo Pérez Rubalcaba, (28 de xunetu de 1951, Solares (Cantabria), ye un políticu español, miembru del Partido Socialista Obrero Español (PSOE) (n'asturianu, "Partíu Socialista Obreru Español"). Anguaño ye vicepresidente del Gobiernu d'España, ministru d'Interior y voceru del Gobiernu. El 27 de mayu de 2011 foi propuestu pol presidente del Gobiernu español, José Luis Rodríguez Zapatero, como candidatu a la so sucesión dientro del partíu socialista.
Fíu d'un aviador subleváu nel golpe d'Estáu del 17 y el 18 de xunetu de 1936 y nietu de republicanos, estudió nel colexu Nuestra Señora del Pilar, en Madrid. Depues entamó los estudios de llicenciáu en Ciences Químiques na Universidá Complutense de Madrid, especializándose en química orgánica y bioquímica.
Doctorose nel añu 1978. Tres años enantes, nos campeonatos nacionales universitarios, marcaba un bon resultáu al percorrer 100 metros en 10,9 segundos, baxo los colores de la sección d'atletismu del Celta de Vigo.
Profesor titular de química orgánica nel departamentu del mesmu nome na Universidá Complutense de Madrid, trabayó tamién na universidá alemana de Constance y la Universidá de Montpellier, en Francia. El so trabayu d'investigación dientro'l campu de la química orgánice ta sobretoo centráu nos mecanismo de reacción, publicando hasta una trentena d'artículos en delles revistes científiques.
Entra na función pública en avientu de 1982, convirtiéndose en director de la conseyería técnica del secretariu d'Estáu al cargu de la Enseñanza cimera y de la Investigación. Ocupa esta plaza hasta'l so nomamientu como director xeneral de les Enseñances universitaries, en mayu de 1985.
Entra nel Partíu Socialista Obreru Español (PSOE) nel añu 1974. Entama a trabayar na Federación Socialista Madrilana (FSM), pasando dempués al senu de les comisiones de la Enseñanza y de la Investigación, tanto nel partíu como nel so grupu parlamentariu. El 25 de setiembre de 1986 empecipia la so carrera política como secretariu xeneral d'Educación del ministeriu d'Educación y Ciencia. Posteriormente, el 29 de xuentu de 1988 será nomáu secretariu d'Estáu.
Entra nel ministeriu d'Educación y Ciencia cola baxa por dimisión de Francisco Fernández Ordóñez, tomando posesión del cargu el 24 de xunu de 1992. Elexíu diputáu por Toledo nes eleiciones xenerales de 1993, en xunetu va ser nomáu ministru de la Presidencia y voceru del Gobiernu español. El so llabor más destacáu nesti periodu será la negación de cualesquier rellación ente'l gobiernu socialista de Felipe González y los Grupos Antiterroristes de Lliberación (GAL).
Dempués de les eleiciones xenerales de 1996, marcaes pola victoria del popular José María Aznar, foi elexíu diputáu pola Comunidá de Madrid. Nesti tiempu desempeña'l cargu de voceru del grupu socialista na comisión parllamentaria de la Ciencia y la Tecnoloxía. Llegáu xunu de 1997, entra na comisión federal del partíu, baxo proposición del nuevu secretariu xeneral, Joaquín Almunia.
Nesi sen, Rubalcaba será responsable de la estaya de Comunicación y será ún de los principales responsables de les discusiones col gobiernu conservador español al rodiu de la tregua de 1999 de la banda terrorista ETA. Cola llegada de José Luis Rodríguez Zapatero a la xefatura del partíu socialista nel añu 2000, conviértese en miembru del comité federal
Ye elexíu en 2004 como responsable de la estratexia electoral del PSOE con motivu de les eleiciones xenerales de 14 de marzu, siendo consideráu como ún de los artífices de l'ésitu del partíu. El 13 de marzu, dos díes dempués de los atentaos del 11 de marzu en Madrid, mostrose mui críticu col gobiernu conservador de José María Aznar, que nun se presentaba a la reelección, por atribuir l'atentáu a la banda terrorista ETA, declarando en rueda de prensa que "Los españoles merecen un gobiernu que nun-yos mienta". Na xornada electoral del 14 de marzu, el partíu socialista gana les eleiciones col 42,6% de los votos y 164 diputaos d'un total de 350, quedando derrotáu el PP de Mariano Rajoy.
El 7 d'abril de 2006, Alfredo Pérez Rubalcaba entra de nuevu nel gobiernu del Estáu como ministru d'Interior. Nesti puestu ye l'encargáu d'un nuevu alto'l fueu proclamáu polos terroristes vascos y que ruempi col atentáu nel aeropuertu de Madrid-Barajas.
Col segundu procesu de reordenamientu ministerial lleváu a cabu pol presidente Zapatero na so segunda llexisllatura n'ochobre de 2010, recupera les funciones de vicepresidente y voceru del Gobiernu español. 
El 2 d'abril de 2011, José Luís Rodríguez Zapatero anuncia que nun va presentase de nuevu a la reelección y llama a la convocatoria d'eleiciones primaries dientro'l partíu socialista pa elexir al que va ser el so sucesor. Tres la renuncia de Carme Chacón, ministra de Defensa, a concurrir como candidata al lliderar el partíu dientro d'esti procesu, el 27 de mayu de 2011, Alfredo Pérez Rubalcaba ye designáu pol presidente del Gobiernu como'l candidatu de la dirección pa esti procesu de primaries que va cellebrase nel prósimu mes de xunu.
TV3 (Viasat)
TV3 ye'l nome comercial emplegáu por Viasat en Escandinavia, los países bálticos y Eslovenia. Viasat ye parte del grupu suecu de comunicación Modern Times Group. La primer señal de TV3 foi llanzada nel día d'Añu Nuevu de 1987, finando col monopoliu televisivu del mercáu escandinavu.
Anguaño TV3 emite seis señales diferentes pa Escandinavia y los países bálticos, cauna delles enfotada nos programes d'entretenimientu y documentales producíos nes llingues propies de cada país. Tolos canales son emitíos dende West Drayton, Middlesex nel Reinu Xuníu, lo que-y permite evitar les restrictives normatives fixaes no que respecta a la emisión de publicidá, especialmente nos mercaos escandinavos, con llexisllación mui restrictiva no que cinca a la emisión d'anuncios durante la programación dirixía específicamente a neños.
A lo cabero, hebo namái una mesma señal de TV3 pa tolos países escandinados. Llueu se llanzaron señales propies pa Dinamarca y Noruega, quedando una señal de TV3 pa cada país. Na década de los noventa, TV3 espándese nel mercáu Bálticu. Anque les últimes canales de Viasat nun tan agrupaes baxo'l nome TV3, sí caltienen el modelu televisivu de la so matriz.
Canales col conceptu TV3:
Górnik Zabrze
El Górnik Zabrze ye un club de fútbol de la ciudá de Zabrze, en Polonia. Foi fundau en 1948 y n'actualidá xuega na Ekstraklasa.
V 2009 (serie de televisión)
V ye una serie de televisión de ciencia ficción emitida pola estadoxunidense ABC durante dos temporaes, ente'l 3 de payares de 2009 al 15 de marzu de 2011. N'Asturies emitióla TPA.
Ye un "remake" de V, creada pol productor Kenneth Johnson. Cunta la hestoria dende la llegada a la Tierra d'un especie alieníxena tecnolóxicamente avanzada y pacífica, pero qu'en realidá tien motivos siniestros. El repartu de "V" ta compuestu por Morena Baccarin, Lourdes Benedicto, Morris Chestnut, Joel Gretsch, Logan Huffman, Charles Mesure, Elizabeth Mitchell, Laura Vandervoort y Scott Wolf. L'equipu de producción exceutiva ta formáu por Scott Rosenbaum, Yves Simoneau, Scott Peters, y Jace Hall. La serie foi producida por The Scott Peters Company, HDFilms y la Warner Bros. Television. 
El 13 de mayu de 2011, ABC anuncia la cancelación de "V".
Xigantes naves estraterrestres apaecen sobre les 29 mayores ciudaes del mundiu y Anna (Morena Baccarin), la guapa y carismática llíder de los Visitantes, declara la so llegada en son de paz. Los Visitantes dicen precisar una pequeña cantidá de recursos de la Tierra pa poder continuar el so viaxe, a cambiu de lo que dexaran parte de la so avanzada tecnoloxía. Un grupu pequeñu d'humanos entama a duldar de la benevolencia de los Visitantes. Esti grupu va ser investigáu pola axente del FBI Erica Evans (Elizabeth Mitchell) que fina por descubrir que los estraterrestres, reptiles cubiertos d'una piel humano artificial, llevan años infiltraos na vida del planeta. Erica va xunise al movimientu de resistencia escontra la ocupación de los visitantes xunto a Ryan (Morris Chestnut), un visitante d'una cédula dormida qu'entama a sintir emociones humanes y lluchará escontra de la so especie pa salvar la humanidá.
Depués de la cancelación anunciada pola cadena d'emisión ABC en mayu de 2011, entamó una campaña ente los fans de la serie baxo'l nome de "Project Alice", que tien l'oxetivu d'algamar la renovación de la ficción n'otra canal.
Kaunas
Kaunas ye la segunda ciudá más grande de Lituania. Con 400.000 habitantes, Kaunas ye famosa pol so cascu históricu. Asítiase na confluencia de los ríos Neman y Neris, nel centru'l país. Con un 93% de lituanos, ye la ciudá con mayor porcentaxe de persones de nacionalidá llocal de toles repúbliques báltiques. Anguaño, Kaunas tien más lituanos que Vilnius y más lituanos que letones y estonios hai en Riga y Tallinn respectivamente.
La ciudá de Kaunas cuenta con una importante rede d'autobuses y trolebuses que conecten tolos puntos de la ciudá y l'aeropuertu. Anguaño cuenta con 16 llinies de trolebús y 34 d'autobús, amás de con una rede importante de minibuses. Kaunas cuenta con ún de los mayores puertos fluviales de los estaos bálticos. La ciudad ta situada nel centru de Lituania, lo que ye mui significativu en materia de trsporte. L'aeropuertu internacional de Kaunas soporta un tráficu de 300.000 viaxeros, asina como 100.000 tonelaes de mercancía al añu.
Kaunas ye'l hogar del club de baloncestu Žalgiris, ún de los más fuertes d'Europa. La ciudá ye tabién llugar d'orixe de munches estrelles internacionales del mundiu del baloncestu, ente elles Arvydas Sabonis,Valdemaras Chomicius, Šarūnas Marčiulionis, Žydrūnas Ilgauskas y Šarūnas Jasikevičius. L'estadiu principal de la ciudá ye'l "S.Dariaus ir S.Gireno Sporto Centras", que tien capacidá pa unes 9.000 persones), y que ye amás l'estadiu onde xuega l'equipu lituanu de fútbol FBK Kaunas.
Juan Negrín
Juan Negrín López, nacíu en Les Palmes de Gran Canaria'l 3 de febreru de 1889 morrió en París el 12 de payares de 1956. Foi un fisiólogu y políticu español. Catedráticu de Fisioloxía, como eminente investigador nesti ámbitu llegó a ser consideráu precursor de bioquímica. Maestru, ente otros, de los profesores Severo Ochoa (galardáu col premiu Nobel de Fisioloxía y Medicina) y Grande Covián. Foi presidente del Gobernu de la Segunda República Española ente los años 1937-1945.
Nomáu ministru de Facienda en setiembre de 1936 nel gobiernu de Largo Caballero.
Miembru del PSOE, depués de la dimisión de Largo Caballero en mayu de 1937 el presidente de la República, Manuel Azaña nomolu presidente del Gobiernu, cola esperanza de fortalecer el poder central frente a sindicatos y anarquistes, axuntándose cola burguesía y les clases medies, poniendo asina fin al movimientu revolucionariu y creando una economía de guerra. Too esto cola intención d'enlazar el conflictu español cola Segunda Guerra Mundial, que creía inminente, anque la robla del pactu de Múnich fizo escaecer toa esperanza d'ayuda esterior.
Convenció a Azaña pa qu'autorizase l'envíu de parte del tesoru del Bancu d'España a Moscú col fin de poder pagar l'armamentu que la República-y marcó a la Xunión Soviética, qu'esixía el pagu por adelantáu. Esta fonte yera la única alternatival viable ante la negativa de les potencies democrátiques a vender armes a España, amparándose na política del "Pactu de non intervención", del que tamién formaben parte, paradóxicamente, Alemaña e Italia, principales subministradores d'armamentu del bandu subleváu.
Cola caída de Cataluña en manes sublevaes, propunxo na reunión de les Cortes en Figueres (Cataluña) la rendición cola so condición de respetu a les vides de los perdedores, pero al nun poder sacar adelante esti oxetivu treslladose en febreru de 1939 a la zona centro cola intención de llograr la evacuación col mesmu ésitu col que se fizo en Cataluña. Poro embargu, la rebelión de Segismundo Casado frustró esti últimu plan.
Presidente del Gobiernu de la República nel exiliu hasta 1945, organizó'l SERE col enfotu d'ayudar a los exiliados
Radio Euskadi
Radio Euskadi ye la principal emisora de radio d'Euskadi perteneciente al Grupu EiTB (Euskal Irrati Telebita - Radio Televisión Vasca), l'ente públicu de comunicación dependiente del gobiernu vascu.
Asítiase en Bilbao formando parte de les instalaciones principales que'l Grupu EiTB inauguró n'atril de 2007 nos pabellones 7 y 8 de la antigua Feria de Muestres de la capital vizcaina, compartiendo espaciu con tolos demás medios del grupu. La acual Radio Euskadi ye frutu de la refundación que vivió nel añu 1983, al amparu del Estatutu d'Autonomía de Guernica.
El 31 d'avientu de 2008 la sede del Grupu EITB en Bilbao, onde s'asitia Radio Euskadi, sufrió a les 11 de la mañana un atentáu mediante una furgoneta cargada con una bomba. Una hora enantes de la detonación, un comunicante en nome d'ETA da avisu de la mesma a los bomberos de Bilbao.
Antigües instalaciones de Radio Euskadi na Gran Vía de Bilbao
En 2004 la emisora algamó 259.000 oyentes. A partir d'ehí les cifres fueron descendiendo y, según el resumen xeneral del EGM en marzu de 2010, la audiencia quedaba nos 182.000 oyentes.
Radio Euskadi caltién una programación comercial na que s'inxerta publicidá. Da principal atención a los programes informativos y d'actualidá asina como a los deportes. Na so parrilla destaquen los siguientes programes:
Final Lliga de Campeones de la UEFA 2010-2011
American Broadcasting Company
American Broadcasting Company (ABC) ye una cadena de televisión de los Estaos Xuníos. Ñaz nel añu 1943 de la rede de radio NBC Blue. ABC ye propiedá de The Walt Disney Company y ye parte del grupu Disney-ABC Television. La so primer emisión produzse en 1948. 
Tien sede nel Upper West Side de Manhattan na ciudá de Nueva York, anque les oficines de programación asitiense en Burbank, California xuntu a los estudios de The Walt Disney.
Wii U
La Wii U ye'l nome de la nueva videoconsola qu'asoleya Nintendo en 2012 y qu'asodez a la Wii d'anguaño.
Foi presentada na Expo E3 de Los Angeles el 7 de xunu de 2011.
Ú pue ver per Streaming l'amuesa del proyeutu y la charra de Nintendo
Natalia Verbeke
Natalia Carolina Verbeke Leiva (Buenos Aires, 23 de febreru de 1975), ye una actriz arxentina nacionalizada española.
Protestes de mayu de 2011 n'España
Les protestes de mayu de 2011 n'España, llamaes per dellos medios españoles Movimientu 15-M ya Indignaos, y Spanish revolution nos internacionales, son una serie de protestes ciudadanes bonales xeneraes nes redes sociales y escurríes pola plataforma civil y dixital ¡Democracia Real Yá!, que llogró primeramente'l sofitu de más de 200 pequeñes asociaciones. Entamaron el 15 de mayu de 2011 con una convocatoria en 58 ciudaes españoles.
José Luis García Rúa
José Luis García Rúa (Xixón, 31 d'agostu de 1923; Granada, 6 de xineru de 2017). Filósofu anarquista. Militante de la Confederación Nacional del Trabayu de la que foi Secretariu Xeneral.
Foi catedráticu eméritu de la Universidá de Granada.
Unu de los proyectos más interesantes de García Rúa foi l'Academia de la calle Cura Sama que se convirtió nun ñeru de la llucha antifranquista en Xixón.
En 1996, un ensamu de persones creó una asociación en Xixón a la que-y dan el nome d'Aula Popular José Luis García Rúa. El so oxetivu cimeru ye continuar los entamos culturales de tipu popular de García Rúa con proyectos como la sociedá Gesto o la escuela obrera de la calle Cura Sama. Pa ello l'Aula marcóse'l retu de promover tantes actividaes d'espardimientu cultural como fuera posible.
Dende entós l'Aula vien entamando añalmente la Selmana del Aula Popular García Rúa, aconceyando en Xixón a una buena riestra de xente alrodiu d'estremaes actividaes culturales (conferencies, conciertos, representaciones teatrales, llectures poétiques, ...).
L'Aula cuenta col sofitu de sociedaes como l'Atenéu Obreru de Xixón, la Sociedá Cultural Xixonesa, Radio Kras y Sestaferia.
- De los matices del interés existencial romano hasta el siglo I de Cristo (Salamanca, 1955).
- Los matices de la interiorización en la historia helénica (Madrid, 1956).
- Sobre animus/anima en un testu de Séneca (Madrid, 1956).
- Política y pedagogía liberadora (Madrid, 1974).
- El sentido de la interioridad en Séneca (contribución al estudio del concepto de "modernidad") (Granada, 1976).
- Las ideas socialistas en Feuerbach (1985).
- El Sentido de la Naturaleza en Epicuro (1996).
- Mis Ciudades: Xixón (1993), Salamanca (2006).
- Reflexiones para la acción (3 tomos). Editorial FAL (Madrid, 2008).
Leonard Cohen
Leonard Norman Cohen (Montreal, 21 de setiembre de 1934; 10 de payares de 2016) foi un poeta, novelista y cantante canadianu. En xunu de 2011 foi galardonáu col Premiu Príncipe d'Asturies de les Lletres
Leonard Cohen nació nel somantu d'una familia xudía de clase media d'ascendencia lituana en Montreal y medró en Westmount. So padre, Nathan Cohen, yera propietariou d'una tienda de corte y confeción y morrió cuando Leonard tenía nueve años d'edá. Según la tradición familiar, los Cohen descienden de los Kohanim. "Fui queríu como un mesíes", contó Cohen a Richard Golstein en 1967, "y decíenme que descendía d'Aarón" ("cohen" significa "sacerdote" n'hebreo). Na so adolescencia aprendió guitarra; formará más sero un grupu d'inspiración country-folk, los Buckskin Boys.
CNT Congresu de Valencia
CNT Congresu de Valencia, CNT Renovada o simplemente CNT (eliminando les sigles de l'AIT) fueron los nomes colos que se denominó en distintes dómines varios procesos d'escisión del sindicatu d'orientación llibertaria CNT-AIT. Foi CNT Congresu de Valencia una escisión minoritaria producida nel Congreso de la CNT-AIT de la Casa de CampU en 1979. Esta escisión xunióse a otra, muncho más importante, producida depués del Congresu de Barcelona y Torrejón a través del denomináu Congresu d'Unificación, celebráu en Madrid en 1984, y foi conocida, a partir d'entós, como CNT Renovada o simplemente CNT, hasta que n'abril de 1989 un xuez, en respuesta a una denuncia puesta ante los tribunales por CNT-AIT, consideró ilexítima la forma na que se convocara'l citáu congresu. 
N'Asturies, unu de los militantes del "cenetismu" históricu más destacaos como yera Ramón Álvarez Palomo formaría parte d'esta nueva organización escindida de la CNT.
Grand Slam
Col nome de Grand Slam podemos referinos a un llogru en varios deportes:
Royal Bank of Scotland
El Royal Bank of Scotland (en Gaélicu escocés Banca Rìoghail na h-Alba, n'asturianu Bancu Real d'Escocia), ye una de les filiales de banca minorista del Royal Bank of Scotland Group qu'opera en tol Reinu Xuníu. Tien unes 700 sucursales, principalmente n'Escocia, anque tamién les tien en munchos pueblos y ciudaes grandes d'Inglaterra y Gales.
AS-228
La carretera AS-228 ye una carretera que pertenez a la rede local de carreteres de primer orde d'Asturies que va de Trubia (Uviéu) al Puertu Ventana (Teberga) pasando per Trubia, San Andrés, Proaza, Caranga y Teberga.
Al llegar al Puertu Ventana la carretera pasa a llamase LE-481, yá que pertenez a la provincia de Llión.
Camales
Camales ye una aldea de la parroquia uvieina de Trubia, n'Asturies, España.
Ta a 13 km d'Uviéu, na fastera sur del monte Lloe. Llégase a ella pela carretera OV-2, que ñaz nel quilómetru 14 na AS-313. Per debaxu del pueblu alcuéntrense terrenos pa cultivos.
Cuenta con una población de 7 persones, 4 homes y 3 muyeres (INE 2016).
Lloe
El Lloe ye un monte asitiáu nel conceyu d'Uviéu (Asturies, España). Tien una altura de 482 metros sobre'l nivel del mar. Na so cima tien un vértiz xeodésicu, col númberu 2850. 
Riañu
Riañu ("Riaño" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Llangréu. Asitiada na zona noroccidental del mesmu, llenda col conceyu de Siero al norte, col d'Uviéu al este, cola parroquia llangreana de La Venta al sur y coles de Lada y Barros al este. La so parte urbana conforma'l distritu de Riañu, ún de los seis qu'integren la ciudá de Llangréu, capital del conceyu. Amás del polígonu, del que hemos falar dempués, pertenecen a la parroquia les caseríes de 
Barripiés, Bovia, La Cabaña, El Campanal, La Riera y L'Azorera; les aldees de Vaoto, Los Campones, Cataldonce, El Corro, La Cuesta'l Viso, La Fernosa, Llodero, La Paerna, La Piñera, La Rionda, Los Sotos, La Tabierna, El Tarroneru, Viesques, El Viso, y Zanceo y los llugares de Candaneo, Frieres, Peñarrubia y Villa. La estensión de la parroquia, que la so ilesia ta dedicada a San Martín, ye de 11,23 km², y la so población, escluyíos los habitantes del distritu urbanu, qu'apaecen nes estadístiques axuntaos a los de los otros distritos, ye de 436 habitantes (INE, 2010).
El polígonu residencial de Riañu entamó a proyectase en 1965 como un polígonu de viviendes obreres que permitieran vivir a la xente nun entornu más llimpiu que La Felguera, daquella enforma contaminada. Magar que la urbanización de la zona fízose d'aquella, l'entamu del declive industrial retrasó la construcción de viviendes hasta 1972. Nos primeros años ficiéronse unes 1.200, y delles más nos años vinientes. La traza del polígonu, el primeru d'Asturies con esa estructura, correspuéndese col modelu conocíu como "open planning", con torres individualizaes y bloques abiertos arrodiaos de xardinos, too ello con un planu xeneral radial. Los servicios, inesistentes a lo primero, foron creándose al pasar del tiempu, gracies sobre too a les protestes continues de los vecinos. Nelli ta l'Hospital Valle del Nalón, que da serviciu al área sanitaria VIII, que comprende tolos conceyos de la cuenca alta del Nalón. A la so vera hai tamién tres polígonos industriales, oficialmente conocíos como Riañu I, II y III.
Decámetru cúbicu
El decámetru cúbicu (Dm o dam) ye una unidá de volume. Correspuende al volume d'un cubu de diez metros de llau. Ye'l primer múltiplu del metru cúbicu, y equival a un megallitru (un millón de llitros).
La Piñera
Col nome de LaPiñera podemos referinos a :
Iviernu demográficu
L'Iviernu demográficu ye un fenómenu caracterizáu por un avieyamientu de la población y una cayida de la tasa de fecundidá o númberu de neños por muyer. 
Pravia (dixebra)
Col nome de Pravia podemos referinos a:
Universidá del Bío-Bío
La Universidá del Bío-Bío (UBB) ye una universidá publica chilena. Tien 8.977 estudiantes. Anguaño la universidá tien 6 facultaes e algunos institutos d'investigación. Foi fundada en Concepción nel añu 1988 pol xunión de instituciones estatales.
Gustave Lefrançais
Adolphe Gustave Lefrançois llamáu Gustave Lefrançais (Angers, Maine-et-Loire, 30 de xineru de 1826; París, 16 de mayu de 1901) foi un personaxe de la Comuna de París.
Les sos idees revolucionaries piesllen-y les puertes de la enseñanza pública. Alumnu de la Escuela Normal de Profesores de Versalles, nun obtién puestu. Les diferentes escueles "llibres" onde intenta enseñar despídenlu rápidamente. En 1848, faise de l'Association des instituteurs et institutrices socialistes, lo que-y val ser condergáu a tres meses de prisión y dos años residencia xixilada. En 1851 prohíbese-y enseñar. Pasa un tiempu en Londres ente 1852 y 1853 depués del golpe d'estáu de Napoleón III. Depués conviértese nunu de los opositores parisinos al Segundu Imperiu.
Depués de la proclamación de la República'l 4 de setiembre de 1870, ye elexíu como delegáu al Comité Centra Republicanu. Participa na insurreción del 31 d'ochobre de 1870 contra'l Gobiernu de la Defensa Nacional. Arrestáu, ye deteníu hasta la so absolución en febreru de 1871. 
El 26 de marzu de 1871, ye elexíu al Conseyu de la Comuna. Ye miembru de la comisión executiva hasta'l 3 d'abril, depués de la de Trabayu y de la de Intercambios, y finalmente de la de Finances (21 d'abril). Vota escontra la creación del Comité de Salú Pública. A lo llargo de la Selmana Sangrienta combate sobre les barricaes y consigue refuxase en Xinebra. Ye condergáu en rebeldía pol Conseyu de Guerra. 
Faise de la "Fédération jurassienne" de tendencia bakuninista. Collabora con diversos periódicos de signu anarquista, asoleya l"'Étude sur le mouvement communaliste de Paris en 1871", conviértese nunu de los collaboradores d'Eliseo Reclus. Torna a Francia depués de l'amnistía de 1880. Enantes de morrer exerció la profesión de contable. 
Eugène Pottier dedicó-y'l so poema "La Internacional" al que musicó en 1888 Pierre Degeyter.
Matilde Camus
Matilde Camus (Santander, 26 de setiembre de 1919- 28 d'abril de 2012) foi una poeta española.
Élisée Reclus
Jacques Élisée Reclus (Sainte-Foy-la-Grande, Gironde, 15 de marzu de 1830 - Torhout, Bélxica, 4 de xunetu de 1905), foi un xeógrafu, militante y pensador anarquista francés.
So padre Jacques Reclus, nacíu en 1796, yera pastor calvinista (primeramente remuneráu pol Estáu, y depués independiente) y foi tamién dellos años profesor nel colexu protestante de Sainte-Foy-la-Grande. El pastor tuvo, cola so muyer Zéline Trigant (nacida en 1805), diecisiete fíos (de los que tres nun sobreviviríen al nacimientu). Ente los hermanos d'Élisée : Élie Reclus mui vinculáu a Élisée, Onésime Reclus (1837-1916), Armand Reclus (1843-1927) y Paul Reclus (1847-1914).
L'ideal anarquista ye lo que meyor define a Reclus en primer llugar. Redactará una buena riestra d'artículos, pronunciará numberoses conferencies sobre'l tema y participa en congresos d'organizaciones obreres (especialmente l'AIT, Lliga de la Paz y de la Llibertá) nes que s'atopa con otros revolucionarios llibertarios (Bakunin, Kropotkin, Dumartheray, Jean Grave, James Guillaume, Max Nettlau). Desarrolla les sos idees en varios cartafueyos ("le développement de la liberté dans le monde", "Évolution et révolution", "La peine de mort"). Anguaño los movimientos anarquistes y llibertarios tovía se reclamen herederos d'él.
Los Niseiros
Los Niseiros ye una casería de la parroquia de Castañeo'l Monte, nel conceyu asturianu de Santo Adriano, n'España.
Alcuéntrase a 469 metros sobre'l nivel del mar, nel camín que lleva a les antigües mines de fierro de la Fábrica d'armes de Trubia, que tuvieron funcionando ente los sieglos XVIII y XX.
El Cabezu (Santo Adriano)
El Cabezu ye una casería de la parroquia de Castañeo'l Monte, nel conceyu asturianu de Santo Adriano, n'España.
Alcuéntrase a unos 4 km de la capital del conceyu y en 2001 sólo tenía 1 habitante (una muyer).
Llavares
Col nome de Lavares podemos referinos a:
Llavares (Santo Adriano)
Llavares ("Lavares" n'español) ye un llugar y una parroquia del conceyu asturianu de Santo Adriano, n'España.
Les 47 persones qu'habiten na parroquia repártense ente'l llugar de Llavares, con 42 y la casería de Cotomonteros con 5. 
Cotomonteros
Cotomonteros ye una casería de la parroquia asturiana de Llavares, nel conceyu de Santo Adriano, n'España.
Tuñón
Tuñón ye un llugar y una parroquia del conceyu asturianu de Santo Adriano. Llenda al oeste con Castañeo'l Monte, al sur con Villanueva, al sureste con Pedroveya (Quirós), al este con Peñerúes (Morcín) y Llavares y al norte con Puerto, Caces, Pintoria y Trubia, toes elles d'Uviéu.
Les 66 persones qu'habiten na parroquia repártense ente les poblaciones de Busecu, Les Carangues, La Casina, La Collecha, Las Curuxas, Dosango, Peñoba, La Rodada, Sabadíe, Tenebréu, Tuñón y La Veiga.
El llugar de Tuñón tien 25 habitantes y alcuéntrase a a unos 2,7 km de la capital del conceyu, a la que se llega pela carretera AS-228.
Tenebréu
Tenebréuye una aldea de la parroquia asturiana de Tuñón, nel conceyu de Santo Adriano (España).
Asítiase a unos 375 metros d'altitú sobre'l nivel del mar y en 2011 tenía 4 habitantes. Ta a unos dos quilómetros y mediu de la capital, Villanueva y llégase a ella pel desvíu de L'Arquera (AS-360), que sal de la AS-228 a la altura de Las Xanas.
Pierre Joseph Proudhon
Pierre-Joseph Proudhon (Besançon, 15 de xineru de 1809; Passy, 19 de xineru de 1865), foi un polemista, periodista, economista, filósofu y sociólogu. Él foi el primeru en calificase como anarquista. A él pertenéz la famosa frase « La propriedá ye un robul » (n'ocasiones atribuída por error a Brissot de Warville que figura na so memoria "Qu'est-ce que la propriété ? ou Recherche sur le principe du Droit et du Gouvernement", la so primer obra mayor, asoleyada en 1840.
Nel somantu de l'Asociación Internacional de los trabayadores (Primera Internacional), hubo una escisión ente los anarquistes de Bakunin y los de Proudhon. Los mutualistes proudhonianos pensaben que la propriedá colectiva yera indeseable y que la revolucin social podía tener llugar pacificamente.
Proudhon na so obra "Système des contradictions économiques", publicada en 1846, da una explicación de la sociedá fundada sobre la existencia de realidaes contradictories. Asina la propriedá manifiesta la desigualdá, pero ye l'oxetu mesmu de la llibertá, el maquinismu aumenta la productividá pero destruye al artesanáu y somete al asalariáu, "in fine" la llibertá ye a la vez indispensable y causa de la desigualdá. 
Nel so llibru "Les Confessions d’un révolutionnaire pour servir à l’histoire de la révolution de février", Proudhon escribe ente otres coses la famosa frase « L'anarquía ye l'orden ensin el poder ». 
Malgrat de Mar
Malgrat de Mar ye un conceyu, na comarca catalana del Maresme, na provincia de Barcelona, en la Comunidá autónoma de Cataluña. Tien una población de 18.596 vecinos (en 2010) y una superficie de 8,82 km². Sitúase al este de la provincia. El ríu Tordera trescurre pel municipiu. El so xentiliciu ye "malgratenc" (malgratense, en castellanu). 
La ciudá ye un importante destín turísticu. Sobre too poles sos playes. El monumentu más importante ye la ilesia. La Ilesia parroquial de San Nicolás ye un un edificiu d'estilu neoclásicu, del sieglu XVIII. Además Malgrat de Mar tien bien de parques i xardinos.
Llenda colos conceyos de Blanes, al este, Palafolls, al norte, Santa Susanna, al oeste, y el Mar Mediterraneu al sur.
Autopistes A-7 y C-32 y carretera N-II. En tren, Malgrat de Mar tien comunicaciones diaries con Barcelona, Mataró y Blanes. Dista unos 65 quilómetros de Barcelona.
Busecu
Col nome de Busecu podemos referinos a:
Barcia
Col nome de Barcia podemos referinos a:
Busecu (Santo Adriano)
Busecu ye una aldea de la parroquia asturiana de Tuñón, nel conceyu de Santo Adriano (España).
Asítiase a unos 450-470 metros d'altitú sobre'l nivel del mar y tien 10 habitantes. Ta a unos cinco quilómetros de la capital, Villanueva y llégase a ella pela RA-1.
Les Carangues
Les Carangues ye una aldea de la parroquia asturiana de Tuñón, nel conceyu de Santo Adriano (España).
Asítiase a unos 430-500 metros d'altitú sobre'l nivel del mar y tien 15 habitantes. Ta a unos cuatro quilómetros de la capital, Villanueva.
Decrecimientu
El decrecimientu ye una corriente de pensamientu económicu, políticu y social, que tien como idea principal l'amenorgamientu, de forma controlada y progresiva, de la producción, al envís de permediar la rellación ente los seres humanos y la natura. 
Esta teoría nació na década de los 70 de la mano de Georgescu-Roegen, un matemáticu y economista que sentó les bases de dicha teoría. Los sos estudios sobre bioeconomía sirviéron-y pa escribir "The Entropy law and the Economic Process", llibru fundamental de los decrecentistes. La so tesis principal ye que la reflexón sobre los oxetivos de la economía (yá seya esta d'orientación clásica, keynesiana o marxista), ye dicir la ciencia económica nel so sentíu más ampliu, fuelga dende los sos raigaños sobre lo impensao del so propiu fundamentu: la materialidá de lo esistente. La economía, denomada según la mesma etimoloxía griega del términu como "ciencia de les lleis del llugar", astráese dafechu de la realidá; la cualidá finita de la natura. La ciencia económica, dende los sos entamos, asítiase na vía inmaterial estremando por completu la materialidá ecolóxica. La realidá talamente pensada polos economistes ye fundamentalmente una realidá social y económico.
Serge Latouche, economista y oxetor del actual modelu económicu, proclamóse líder d'esti movimientu. Ta en contra de la crecedera y asina lo espresa coles sos propies pallabres:
Pa Latouche, el decrecimientu nun ye un conceutu, ye un simple eslogan mediáticu creáu pa escandalexar, pa crear impautu. La situación na que ta'l planeta ye bien esmolecedor, y l'oxetivu nun ye tomar midíes pa dir amenorgando'l consumu a llargu plazu, sinón buscar una solución yá, porque'l problema yá ta ente nós. L'economista diz qu'énte esti panorama, naide fai nada, principalmente los qu'ostenten el poder. Los políticos falen d'afaer les materies primeres y amenorgar los niveles de contaminación y depués dicten lleis que permiten l'usu indiscrimináu de pesticides, deforestaciones, o xeneren la guerra del petroleu. 
Amás afirma: 
Los partidarios del decrecimientu proponen un amenorgamientu del consumu y la producción controlao y racional, dexando respetar el clima, los ecosistemes y los mesmos seres humanos. Esta transición fadríase per aciu de l'aplicación d'unos principios más afayadizos pa una situación de recursos llendaos:
1. Escala amenorgada
2. Relocalización
3. Eficiencia
4. Cooperación
5. Autoproducción
6. Durabilidá
7. Sobriedá
Al cabu y al fin, apuesten pola llamada simplicidá voluntaria: una forma de vida que los sos siguidores escueyen de forma consciente por motivos ecolóxicos, espirituales o de salú. La finalidá ye llevar una vida que nun tenga como oxetivu'l dineru y la riqueza. Esisten dellos tipos de grupos que creen nesta forma de vida, ente ellos: los Menonites, Amish y Cuáqueros, qu'actúen conscientemente p'amenorgar los sos deseos de mercar servicios o coses, y d'esta manera, el so deséu de vender el so tiempu por dineru. Unos empleguen el so vagar extra qu'esto xenera, ayudando a la so familia o a otros d'una forma voluntaria. Otros empléguenlu n'alimentar la so propia vida, por casu, realizando actividaes creatives como: arte, artesaníes, o otra actividá, o a cencielles dedicándose a pasar el tiempu con amigos o solos n'actividaes d'ociu. Pero d'otra manera dalgunes d'estes persones que creen na simplicidá voluntaria, faenlo por convencimientu, porque refuguen el modelu de trabayu de la sociedá actual.
Una de les lluches qu'entama Latouche ye contra'l conceutu de desendolcu sostenible, terminu acuñáu na Cume de la Tierra de Río de Janeiro en 1992. Esta batalla ta sofitada pol restu d'economistes a favor de la teoría del decrecimientu, la máxima que proponen ye: "vivir meyor con menos". Los motivos que lleven a criticar esti modelu ye que'l mediu ambiente ye imposible de caltener ensin amenorgar la producción económica que sedría la responsable del amenorgamientu de los recursos naturales y la destrucción del mediu que xenera. El términu tamién cuestiona la capacidá del modelu de vida modernu pa producir bienestar. La sociedá de la crecedera nun ye sostenible, una crecedera infinita ye incompatible con un planeta finito, y entá ye más cuando ésti nun ye reciclable.
Según munchos ecoloxistes, el desendolcu sostenible pasó a convertise nun argumentu qu'utilicen los gobiernos y les mesmes multinacionales p'amosar que tienen en cuenta los efeutos medioambientales a la de tomar decisiones, de forma que se tresformó nuna mázcara p'aparentar un respetu inesistente, o siquier insuficiente col entornu. Unu de los exemplos más claros sería'l Protocolu de Kyoto.
Otru de los argumentos nes que se sofita esti movimientu, pa defender los sos postulaos ye'l de les bases ye la buelga ecolóxica. Esta ye una midida indicadora de la demanda humana que se fai de los ecosistemes del planeta poniéndola en rellación cola capacidá ecolóxica de la Tierra de refaer los sos recursos. Representa l'área d'aire o agua ecolóxicamente granibles (cultivos, camperes, montes o ecosistemes acuáticos) necesarios pa xenerar los recursos necesarios y amás p'asimilar les borrafes producíes per cada población determinada d'alcuerdu a la so manera de vida n'específicu, de forma indefinida. L'oxetivu primordial de calcular les buelgues ecolóxiques, consiste n'evaluar l'impautu sobre'l planeta d'una determinada manera o forma de vida y, comparalu cola biocapacidá del planeta.
La carga global a la que sometemos al planeta ta anguaño un 35% percima de lo que la naturaleza puede danos, tan solo'l 20 % de la población del planeta consume'l 85% de los recursos naturales.
Bucieḷḷo
Bucieḷḷo ye un llugar de la parroquia de Caborana nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Cantiquín (Caborana)
El Cantiquín ye un llugar de la parroquia de Caborana nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Los Coḷḷaos
Los Coḷḷaos ye una casería de la parroquia de Caborana nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Comenencia
Comenencia ye una casería de la parroquia de Caborana nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Estrada
Estrada ye un llugar de la parroquia de Caborana nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Pinga
La Pinga ye una casería de la parroquia de Caborana nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Primayor
La Primayor ye una casería de la parroquia de Caborana nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Sinariego
Sinariego ye una casería de la parroquia de Caborana nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Legalidá
Legalidá ye un llugar de la parroquia de Caborana nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Quintu Legalidá
El Quintu Legalidá ye un llugar de la parroquia de Caborana nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Terceru Legalidá
El Terceru Legalidá ye un llugar de la parroquia de Caborana nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Yanalamata
Yanalamata ye una casería de la parroquia de Caborana nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Tarancón
El Tarancón ye un llugar de la parroquia de Caborana nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Teyera (Ayer)
La Teyera ye un llugar de les parroquies de Caborana y Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
L'Albergue
L'Albergue ye un llugar de la parroquia de Caborana nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Casavieya
La Casavieya ye un llugar de la parroquia de Caborana nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Los Cuarteles de la Guardia Civil
Los Cuarteles de la Guardia Civil ye un llugar de la parroquia de Caborana nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Los Cuarteles Nuevos
Los Cuarteles Nuevos ye un llugar de la parroquia de Caborana nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Los Cuarteles del Segundu
Los Cuarteles del Segundu ye un llugar de la parroquia de Caborana nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Los Cuarteles de Tabla
Los Cuarteles de Tabla ye un llugar de la parroquia de Caborana nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Los Cuarteles Vieyos
Los Cuarteles Vieyos ye un llugar de la parroquia de Caborana nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Montecurru
Montecurru ye un llugar de la parroquia de Caborana nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Segundu Legalidá
El Segundu Legalidá ye un llugar de la parroquia de Caborana nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Terceru
El Terceru ye un llugar de la parroquia de Caborana nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Los Tres Caminos
Los Tres Caminos ye un llugar de la parroquia de Caborana nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Turca
La Turca ye un llugar de la parroquia de Caborana nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Paraya
La Paraya ye una casería de la parroquia de Casomera nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Ruayer
Ruayer ye una casería de la parroquia de Casomera nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Rumañón
Rumañón ye una casería de la parroquia de Casomera nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Viḷḷar (Ayer)
Viḷḷar ye una casería de les parroquies de Casomera, Murias y Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. La so población allúgase en Murias, onde viven 9 persones.
Yananzanes
Yananzanes ye una casería de la parroquia de Casomera nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Casarón
El Casarón ye un llugar de la parroquia de Casomera nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Cuḷḷá las Piedras
Cuḷḷá las Piedras ye un llugar de la parroquia de Casomera nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Felgueras
Felgueras ye un llugar de la parroquia de Casomera nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Foceya
Foceya ye un llugar de la parroquia de Casomera nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Goxal
El Goxal ye un llugar de la parroquia de Casomera nel conceyu asturianu d'Ayer. 
L'Intrueyo
L'Intrueyo ye un llugar de la parroquia de Casomera nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Moradieḷḷa
La Moradieḷḷa ye un llugar de la parroquia de Casomera nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Los Morriondos
Los Morriondos ye un llugar de la parroquia de Casomera nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Vao
El Vao ye un llugar de la parroquia de Casomera nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Vescayana
Vescayana ye un llugar de la parroquia de Casomera nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Barraca (Ayer)
La Barraca ye un llugar de les parroquies de Cuergo, Morea y Serrapio nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Fabarín
El Fabarín ye un llugar de la parroquia de Cuergo nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Fragua
La Fragua ye un llugar de la parroquia de Cuergo nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Quentu (Cuergo)
El Quentu ye un llugar de la parroquia de Cuergo nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Valdeberruga
Valdeberruga ye un llugar de la parroquia de Cuergo nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Sorribas
Sorribas pue facer referencia a: 
Sorribas (Ayer)
Sorribas ye un llugar de la parroquia de Ḷḷamas nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Carpienzo
Carpienzo ye un llugar de la parroquia de Ḷḷamas nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Carmen Moriyón Entrialgo
Carmen Moriyón Entrialgo (Xixón, 1 de xineru de 1967) ye una médica y política española. Encabezó la llista del partíu FAC a l'alcaldía de Xixón nes Elecciones Municipales españoles del 2011, llogrando 9 conceyales, y convirtióse na primer alcaldesa non socialista de Xixón gracies al apoyu del Partido Popular na so investidura.
Carmen Moriyón Entrialgo estudió en Colexu de la Inmaculada (promoción de 1984) y ye llicenciada en Medicina y Ciruxía pola Universidá d'Uviéu (promoción de 1990), y especialista en Mastoloxía pola Universidá Autónoma de Madrid (2001). Exerce como oncóloga nel Hospital de Cabueñes, onde ye responsable de la unidá de cáncer de mama.
Agrupación Serrana Independiente
Agrupación Serrana Independiente (ASI) ye un grupu de presonas que constituyenon una candidatura a las elleiciones municipales cellebraes en España el 22 de mayu de 2011, pa'l municipiu salmantinu de Santibáñez de la Sierra, inscrita nel rexistru de la Xunta Ellectoral de Zona de Béyar.
Formada por Francisco Aguadero Fernández, José Carlos Martín Sánchez, Francisco Javier Martín Maíllo y Eloy Nieto Panchuelo, la Agrupación Serrana Independiente (ASI) obtuvu la mayoría absoluta nel Conceyu de Santibáñez de la Sierra, con 95 votos ya'l 52,78 % de los sufraxos, frente a los 51 votos ya'l 28,33 % pa'l PP y los 31 votos ya¡l 17,22 % de sofitu ellectoral pa'l PSOE.
Estos resultaos traduxénonse, pol sistema ellectoral de llistas abiertas vixente nos municipios de menos de 250 habitantes (grupu nel que Santibáñez de la Sierra alcuéntrase actualmente, al cuntar con 233 habitantes en 2010), na elleición de 4 conceyales integrantes de la Agrupación Serrana Independiente por 1 conceyal de los qu'apresentábanse baixu las sieglas del Partíu Popular y que, curiosamente, nun yera'l tiesta de llista. El Partíu Socialista Obreiru Español nun obtuvu arrepresentación nel Conceyu serranu.
La nueche del 11 de xunu de 2011, tras un día dedicáu a l'arrecoyida de zreizas pola parte de la mayoría de los habitantes del pueblu, constituyose'l Conceyu de Santibáñez de la Sierra pa la llegislatura 2011-2015, siendu nomáu Francisco Aguadero Fernández, de la Agrupación Serrana Independiente, nuevu alcalde de Santibáñez de la Sierra.
Cueva Son Doong
La Cueva Son Doong ye una cueva del parque nacional Phong Nha-Ke Bang de la provincia de Quang Binh, Vietnam. Ta asitiáu a 500 km de Hanoi, 50 km al norte de Đồng Hới. La cueva Son Doong tien un llargor de 6,5 km con un ríu soterrañu. 
España (dixebra)
El términu España pue facer referencia a:
Los Bustios
Los Bustios ye una casería de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Cabanieḷḷes
Cabanieḷḷes ye una Casería de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Cabanón
El Cabanón ye una casería de les parroquies de Morea (con 4 habitantes, Nembra (con 3) y Piñeres (deshabitada) nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Casanueva
La Casanueva ye una aldea de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Cascayera
La Cascayera ye una aldea de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Caseta (Morea)
La Caseta ye una casería de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Conforcá
La Conforcá ye una aldea de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Cortina
La Cortina ye una aldea y una casería de les parroquies de Morea y Piñeres respeutivamente, nel conceyu asturianu d'Ayer. 
L'Entrebú
L'Entrebú ye una casería de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Felguerosa
La Felguerosa ye una casería de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Felguerúa (Morea)
Felguerúa ye una aldea de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Floría (Morea)
La Floría ye una casería de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Fontona (Morea)
La Fontona ye una casería de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Güeria
Güeria ye un llugar de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Ḷḷavayos
Ḷḷavayos ye una aldea de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Maravilla
La Maravilla ye una aldea de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Morea Riba
Morea Riba ye un llugar de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Naveo
Naveo ye una casería de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
L'Oyanco
L'Oyanco ye un llugar de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Quentu la Silla
El Quentu la Silla ye una casería de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Questru
El Questru ye un llugar de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Rasón
El Rasón ye una casería de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Rayán
Rayán ye una casería de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Riondo
Riondo ye una casería de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Rumiá
La Rumiá ye una casería de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Santu Tomás (Morea)
Santu Tomás ye una casería de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Los Torneros (Morea)
Los Torneros ye'l nome que reciben dos caseríes distintes de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Valdevero
Valdevero ye una casería de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Vaḷḷe (Ayer)
El Vaḷḷe ye una casería de les parroquies de Morea y Peḷḷuno nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Viḷḷanueva
Viḷḷanueva ye un llugar de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Xagual
Xagual ye una casería de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Les Yanes (Morea)
Les Yanes ye una aldea de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Yandemieres
Yandemieres ye una casería de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Arnoste
Arnoste ye una casería de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Omeo
Omeo ye una aldea de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Pedreo
Pedreo ye una casería de les parroquies de Morea y Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Pontón del Vaḷḷe
El Pontón del Vaḷḷe ye una aldea de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Campa (Ayer)
La Campa ye un llugar de les parroquies de Morea y Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Campera
Campera ye un llugar de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Cian
Cian ye un llugar de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Les Colomines (Morea)
Les Colomines ye un llugar de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Cruz
La Cruz pue facer referencia a:
La Cuaña
La Cuaña ye un llugar de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Cuesta la Infestal
La Cuesta la Infestal ye un llugar de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Los Eros
Los Eros ye una casería de les parroquies de Morea y Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. Nesta última parroquia ye onde reside'l so únicu habitante.
España (Ayer)
España ye un llugar de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Les Ferraes
Les Ferraes ye un llugar de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Ḷḷinariega
La Ḷḷinariega ye un llugar de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Pueblín
El Pueblín ye un llugar de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Quempu la Ilesia
El Quempu la Ilesia ye un llugar de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Revoltona
La Revoltona ye un llugar de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Roza (Ayer)
La Roza ye un llugar y una casería de les parroquies de Morea y Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
San Roque
San Roque ye un llugar de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Sotiello (Ayer)
Sotiello ye un llugar de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Tablera
La Tablera ye un llugar de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Vaná
La Vaná ye un llugar de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Viñona
La Viñona ye un llugar de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Yaneza
La Yaneza ye un llugar de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Cruz (Ayer)
La Cruz ye un llugar de la parroquia de Morea nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Casina (Santo Adriano)
La Casina ye una casería de la parroquia asturiana de Tuñón, nel conceyu de Santo Adriano (España).
Asítiase a unos 190-200 metros d'altitú sobre'l nivel del mar y tien 1 habitante. Ta a unos 2,7 quilómetros de la capital, Villanueva.
Dosango
Dosango ye un llugar de la parroquia asturiana de Tuñón, nel conceyu de Santo Adriano (España).
Asítiase ente los 600 y los 640 metros d'altitú sobre'l nivel del mar y tien 9 habitantes. Ta a unos seis quilómetros de la capital, Villanueva.
Arancés
Arancés ye un pueblu de la parroquia d'El Puertu nel conceyu asturianu de Castrillón. 
Las Chabolas
Las Chabolas ye un pueblu de la parroquia d'El Puertu nel conceyu asturianu de Castrillón. 
La Llonguera
La Llonguera ye un llugar de la parroquia d'El Puertu nel conceyu asturianu de Castrillón. 
Las Vallinas
Las Vallinas ye un pueblu de la parroquia d'El Puertu nel conceyu asturianu de Castrillón. 
El Molín de Mata
El Molín de Mata ye un llugar de la parroquia d'El Puertu nel conceyu asturianu de Castrillón. 
La Casona (Castrillón)
La Casona ye un llugar de la parroquia d'El Puertu nel conceyu asturianu de Castrillón. 
El Cepéu
El Cepéu ye un llugar de la parroquia d'El Puertu nel conceyu asturianu de Castrillón. 
El Cotiquín
El Cotiquín ye un llugar de la parroquia d'El Puertu nel conceyu asturianu de Castrillón. 
La Cruz (Castrillón)
La Cruz ye un llugar de la parroquia d'El Puertu nel conceyu asturianu de Castrillón. 
La Envidia
La Envidia ye un llugar de la parroquia d'El Puertu nel conceyu asturianu de Castrillón. 
La Friera
La Friera ye un llugar de la parroquia d'El Puertu nel conceyu asturianu de Castrillón. 
La Melandrera
La Melandrera ye un llugar de la parroquia d'El Puertu nel conceyu asturianu de Castrillón. 
La Mina
La Mina ye un llugar de la parroquia d'El Puertu nel conceyu asturianu de Castrillón. 
El Molín d'Adrianu
El Molín d'Adrianu ye un llugar de la parroquia d'El Puertu nel conceyu asturianu de Castrillón. 
La Romana
La Romana ye un llugar de la parroquia d'El Puertu nel conceyu asturianu de Castrillón. 
Viniella
Viniella ye un llugar de la parroquia d'El Puertu nel conceyu asturianu de Castrillón. 
La Viña (El Puertu)
La Viña ye un llugar de la parroquia d'El Puertu nel conceyu asturianu de Castrillón. 
El Barru
El Barru ye un llugar de la parroquia d'El Puertu nel conceyu asturianu de Castrillón. 
Santibanes de Murias
Santibanes de Murias ye un llugar de la parroquia de Murias nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Vaḷḷebréu
El Vaḷḷebréu ye un llugar de la parroquia de Murias nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Samiguel
Samiguel pue facer referencia a:
La Casona
Col nome de La Casona podemos facer referencia a:
Arnizo (Nembra)
Arnizo ye una casería de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Campueta
La Campueta ye una casería de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Carrera (Nembra)
La Carrera ye una casería de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Corralá
La Corralá ye una casería de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Fistieḷḷa
La Fistieḷḷa ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Fresnadieḷḷo
Fresnadieḷḷo ye una casería de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Les Fureres
Les Fureres ye una casería de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Güertomuro
Güertomuro ye una casería de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
L'Omeal
L'Omeal ye una casería de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Pasaúriu
El Pasaúriu ye una casería de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Pumardongo (Nembra)
Pumardongo ye una casería de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Ruea
Ruea ye una casería de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Samiguel (Ayer)
Samiguel ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Los Tornos
Los Tornos ye una casería de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Campón
El Campón ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Carbayiru
El Carbayiru ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Casar (Ayer)
El Casar ye un llugar perteneciente a les parroquies de Nembra y Serrapio nel conceyu asturianu d'Ayer. Alcuéntrase a 4 quilómetros de Cabanaquinta y a 490 m d'altitú. En 2013, la so población -allugada por completu en Serrapio- yera de 7 habitantes.
La Casona (Ayer)
La Casona ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Corraón
El Corraón ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Los Corros
Los Corros ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Crespa
La Crespa ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
L'Entreḷḷéu
L'Entreḷḷéu ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
L'Almerín
L'Almerín ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Cabanina
La Cabanina ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Fresneo (Nembra)
Fresneo ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Furu
El Furu ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Gotera
La Gotera ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Ḷḷamarga
La Ḷḷamarga ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Les Ḷḷamarrubies
Les Ḷḷamarrubies ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Ḷḷera (Nembra)
La Ḷḷera ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Mediaviḷḷa
Mediaviḷḷa ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
L'Otero (Ayer)
L'Otero ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Perasente
Perasente ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Quempu (Nembra)
El Quempu ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Quentu'l Pasaúriu
El Quentu'l Pasaúriu ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Quintana (Nembra)
La Quintana ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Soyano
El Soyano ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Los Sucos
Los Sucos ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Sutu
El Sutu ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Traslasierra
Traslasierra ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Yano
El Yano ye un llugar de la parroquia de Nembra nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Sabadíe
Sabadíe ye una casería de la parroquia asturiana de Tuñón, nel conceyu de Santo Adriano (España).
Asítiase ente los 230 y los 240 metros d'altitú sobre'l nivel del mar y tien 1 habitante. Ta a unos 3,7 quilómetros de la capital, Villanueva.
Las Curuxas
Las Curuxas ye una casería de la parroquia asturiana de Tuñón, nel conceyu de Santo Adriano (España).
Asítiase a unos 200 metros d'altitú sobre'l nivel del mar y ta deshabitada. Ta a unos 3 quilómetros de la capital, Villanueva.
La Collecha
La Collecha ye una casería de la parroquia asturiana de Tuñón, nel conceyu de Santo Adriano (España).
Asítiase a unos 360 metros d'altitú sobre'l nivel del mar y ta deshabitada. Ta a unos 3 quilómetros de la capital, Villanueva.
Peñoba
Peñoba ye una casería de la parroquia asturiana de Tuñón, nel conceyu de Santo Adriano (España).
Asítiase a unos 180 metros d'altitú sobre'l nivel del mar y ta deshabitada. Ta a unos 4 quilómetros de la capital, Villanueva.
La Rodada (Tuñón)
La Rodada ye una casería de la parroquia asturiana de Tuñón, nel conceyu de Santo Adriano (España).
Asítiase a unos 450 metros d'altitú sobre'l nivel del mar y ta deshabitada. Ta a unos 5 quilómetros de la capital, Villanueva.
La Rodada
Col nome de La Rodada podemos facer referencia a:
La Veiga
La Veiga (Vega el Rey en castellanu) ye una casería de la parroquia asturiana de Tuñón, nel conceyu de Santo Adriano (España).
Asítiase a unos 133 metros d'altitú sobre'l nivel del mar y ta deshabitada. Ta a unos 5 quilómetros de la capital, Villanueva.
Villanueva (Santo Adriano)
Villanueva ye un llugar y una parroquia del conceyu asturianu de Santo Adriano, n'España, del que ye la capital. Llenda al norte con Castañeo'l Monte y Tuñón, al sureste con Pedroveya (Quirós), al sur con Samartín y Proaza y al sureste con Llinares. 
Les 106 persones qu'habiten na parroquia faenlo toes nel llugar de Villanueva, que ta a unos 24 quilómetros d'Uviéu, la capital d'Asturies. 
Barriu (Teberga)
Barriu ye una aldea y una parroquia del conceyu asturianu de Teberga, n'España. 
Les 30 persones qu'habiten na parroquia repártense ente la aldea de Barriu (19) y la de Cuña (11). 
L'aldea de Barriu alcuéntrase a uno 7,9 quilómetros de La Plaza, la capital del conceyu.
Gil Parrondo
Entamó la so carrera con Luis Pérez Espinosa, col que llegó a collaborar nuna trentena de películes. Tamién participa en películes estauxunidenses como "Doctor Zhivago", "Patton" y "Nicolás y Alejandra" (con estes dos últimes algamó dos Premios Óscar).
Carrea
Carrea ye un llugar y una parroquia del conceyu asturianu de Teberga, n'España. 
Les 54 persones qu'habiten na parroquia repártense ente'l llugar Carrea (27) y el de Sobreviḷḷa (27). Tamién topamos na parroquia los sitios conocíos como Berrueñu, La Mata y Oreḷḷeiru.
El llugar de Carrea alcuéntrase a unos 5 quilómetros de La Plaza, la capital del conceyu.
Alianza Obrera
Alianza Obrera foi un acuerdu d'aición revolucionaria proclamáu na Segunda República Española depués de la victoria ellectoral del la CEDA ("Confederación Española de Dereches Autónomes") en 1933. L'entamu surdió del "Bloc Obrer i Camperol" (Bloque Obrero y Campesino), al que se xunieron el PSOE, la UXT, Unió Socialista de Catalunya, Esquerra Republicana, POUM y la Unió de Rabassaires, aunque esta última abandonó l'alianza más sero. La CNT y el PCE (Partido Comunista de España) decidieron nun formar parte de l'Alianza.
Espardióse a lo llargo de tol territoriu de la República, afitándose en 1934 y adquiriendo especial fuerza n'Asturies, onde s'amestó la federeación rexonal de la CNT. En setiembre d'esi añu, el Partíu Comunista, que la criticara nun principiu, decidió participar na Alianza.
L"'Alianza Obrera" foi'l motor de la Revolución d'Ochobre n'Asturies.
Clarence Clemons
Clarence Clemons (Norfolk, Virginia, Estaos Xuníos, 11 de xineru de 1942 - 18 de xunu de 2011, Florida, Estaos Xuníos), recibía'l nomatu de Big Man foi un músicu estaunidense. Conocíu principalmente por ser el saxofonista de la "E Street Band", polos sos discos en solitario y por collaboraciones con importantes figures musicales.
Veneranda Fernández
Veneranda Fernández Muñiz (Felechosa, Ayer, 24 d'abril de 1932) ye una cantante asturiana de tonada.
De familia campesina entama la so participación nel mundu de los concursos de tonada presentándose nel añu 1948 al del diariu Región, algamando'l segundu premiu, ganando esi mesmu añu'l concursu "Valle de Piloña".
La so dedicación a la familia allóñala de la canción asturiana, polo que la so carrera ye bien curtia. Magar d'ello actuó en dellos Centros Asturianos d'Europa.
Paz Fernández Felgueroso
Paz Fernández Felgueroso (Xixón, 28 de setiembre de 1937) ye una política asturiana, del PSOE y foi alcaldesa de la so ciudá dende 1999 hasta 2011.
Estudió Asistencia Social en Xixón y Derechu na Universidá d'Uviéu. Ente 1965 y 1967 exerció como profesora na Escuela d'Asistentes Sociales de Xixón. Más sero, tamién exercería como abogada, trabayu qu'alternaría col desempeñu de diferentes funciones tanto de carácter técnicu como políticu a lo llargo más de tres décaes. 
Ocupó diverses responsabilidaes nos gobiernos socialistes na década de 1980:
Llista de Conseyeros d'Industria del Principáu d'Asturies
Conseyeros d'Industria del Principáu d'Asturies:
Federación Socialista Asturiana
La Federación Socialista Asturiana (FSA-PSOE) ye una organización política de corte socialdemócrata que constitúi la federación asturiana del Partíu Socialista Obreru Español.
Tres la creación del PSOE'l 2 de mayu de 1879, dirán entamándose grupos socialistes nes principales llocalidaes asturianes. D'esta manera surde en 1891 l'agrupación llocal de Xixón a la que sigue la d'Uviéu en 1892 y les de Mieres y Sama (Llangréu) en 1897. Ente los años 1899 y 1901 el socialismu enraigona n'Asturies y finalmente'l 27 de xineru de 1901 celébrase nel Centru Obreru d'Uviéu'l Congresu fundacional de la Federación Socialista Asturiana del Partíu Socialista Obreru Español (FSA-PSOE). Manuel Vigil Montoto ye escoyíu presidente del primer Comité Provincial.
En 1934, la FSA formó parte de l'alianza obrera formalizada na UHP y tuvo acordies col pautu suscritu ente'l sindicatu socialista UXT y la Confederación Rexonal del Trabayu d'Asturies, Llión y Palencia de la organización anarcosindicalista CNT. La UHP —a la que se-y diríen sumando depués otres organizaciones obreres— tuvo una importancia significativa na Revolución de 1934.
Mientres la Guerra Civil Española'l socialista Belarmino Tomás va presidir el Conseyu Interprovincial d'Asturies y Llión, tresformáu depués en Conseyu Soberanu d'Asturies y Llión.
Tres el franquismu y cola denomada Transición Española, la FSA repon el protagonismu. Nesa dómina Felipe González va dar un un mitín nel estadiu d'El Molinón de Xixón al qu'asisten 25.000 persones.
La FSA consegurirá algamar la Presidencia del Principáu en 1983 con Pedro de Silva Cienfuegos-Jovellanos. En 1991 asocéde-y Juan Luis Rodríguez Vigil Rubio, quien en presentando la dimisión pol escándalu del Petromocho va ser sustituyíu por Antonio Trevín Lombán en 1993. Tres una llexislatura na oposición, la FSA consigue en 1999 de la mano Vicente Álvarez Areces aportar de nuevu al gobiernu autonómicu.
Llista d'alcaldes de Cangas del Narcea
Alcaldes de Cangas del Narcea dende 1979:
Daido Juku
Daido Juku (大道塾, Daidō Juku) ye la organización que dirixe l’arte marcial del Kudo (空道, Kūdō), fundada nel 1981 por Takashi Azuma. Azuma, antiguu campeón de Kárate Kyokushin, dexó la organización del Kyokushinkai pa crear el Daido Juku na ciudá xaponesa de Sendai, al norte d’Honshu
La estrena pública del Daido Juku foi en 1981 nos Campeonatos d'Hokutoki Karate, o Hokutoki a cencielles. Denomáu primeramente Kakuto Karate Daidojuku (格闘空手大道塾, Kakutō Karate Daidōjuku: "Daidojuku Kárate de Combate"), el nome del estilu cambióse en visu a la reconocencia de les sos téuniques úniques y heterodoxes como un arte marcial amestáu. En 2001, nuna rueda de prensa oficial dada pol fundador y presidente del Daido Juku, Takashi Azuma, renomó esti arte como Kudo. Esta nueva denomación dio al "Kudo" la oportunidá de convertise nun deporte xaponés budo cola mesma categoría oficial que’l Yudu, Aikido o Kendo. "Kudo" y "Daido Juku" son marques rexistraes pa tol mundu y tolos sos instructores y xefes de sucursal tán certificaos pola Federación Internacional de Kudo (KIF, poles sos sigles n’inglés.)
Actualmente Azuma ye cinturón negru 8u Dan pol Kyokushin Budokai, dau pol Shihan Jon Bluming, y 8u Dan en Daido Juku, dau pola xunta direutiva del Daido Juku.
Daido Juku tórnase lliteralmente a "Escuela de la Gran Vía". Amiesta téuniques que daquella nun taben presentes nos estilos de kárate a contautu plenu. Al ser Azuma cinturón negru tercer Dan de Yudu y cuartu Dan de Kyokushinkai, yera consciente del potencial qu’ello tenía pa un arte marcial híbridu. La disciplina nun había tar torgada poles llendes d’un estilu únicu sinón que diba usar téuniques de distintes artes marciales, sobre too, de la qu’apaeció a primeros de los 80, el Yudu y el Kárate. A finales de los 80 y primeros de los 90 l’estilu escomenzó a incorporar delles téuniques del muay thai, boxéu, jujutsu, sambo, llucha de sumisión y otres artes marciales, esbillando bien cada téunica pa usala nel estilu Daido Juku. Ún de los oxetivos principales del Daido Juku yera la creación d’un estilu de llucha adautable y realista ensin comprometer la seguridá. Azuma creó asina un estilu qu’incorporaba tanto téuniques ofensives como defensives incluyendo puñetazos a la cabeza, coldazos, cabezazos, valtos del yudu, llaves del jujutsu y otres téuniques de llucha tanto en pie como en suelu.
Los competidores de Daido Juku lleven un “kudogi” oficial (el cuerpu y mangues de la chaqueta, neto que’l judogi de texíu cenciellu, tán fechos d’una sola pieza de texíu, non como’l karategi tradicional, u les mangues van cosíes al cuerpu). Esti diseñu del kudogi failu ideal pa téuniques de proyeición y agarre. En competición tamién s’usen proteutor xenital, guarda bucal, encaños de manes homologaos, y guantes y cascu (“SuperSafe”) homologaos de Kudo. Los guantes son del estilu de los de MMA, que cubren la moñeca, el revés del puñu y los deos hasta’l segundu nudiellu. El cascu SuperSafe ye un cascu únicu d’espluma desendolcáu pol Hanshi Masayuki Hisataka pal sistema de combate Koshiki prauticáu polos karateques de Shorinjiryu al envís de protexese de mancadures na cara y traumatismos na cabeza. Esti cascu permite a los lluchadores de Daido Juku solmenar puñetazos y coldazos a la cara, lo que ta torgao nes principales variantes de Kyokushinkai. 
Fuera de los círculos del Daido Juku esti cascu conozse en chancia como "cascu espacial." Na siguiente cita, el Jukucho (fundador y presidente del Daido Juku) Azuma refierse al cascu talu: “Llama-ylu como demonios queráis: cascu espacial, careta de buzu, lo que sía… esto ye Kudo, esto ye Daido Juku.” (Jukucho ri)
Chun Kuk Do
Chun Kuk Do (CKD) ye un arte marcial híbridu americanu de raigañu coreanu. Fundáu nel 1990 pol renomáu actor Chuck Norris, el CKD evolucionó del tangsudo combinando elementos de dellos estilos de llucha diferentes. 
Dempués d'usar distintos nomes incluyendo'l d'American Tang Soo Do, Chuck Norris Karate System, y Chuck Norris System, el nome actual foi adoptáu en 1990. "Chun Kuk Do" ye una espresión coreana que se traduz llibremente por "La Vía Universal." 
L'arte evolucionó del entrenamientu orixinal de Chuck Norris nel Tang Soo Do Moo Duk Kwan, un estilu coreanu conocíu principalmente poles téuniques de patada. Norris entrenó dempués n'otros estilos con dalgunos de los instructores más respetaos nos Estaos Xuníos; ente ellos los maestros de shotokan Tsutomu Ohshima y Hidetaka Nishiyama, el maestru de Shito-ryu Fumio Demura, el fundador del Kenpo Kárate Americanu Ed Parker, l'espertu en yudu Gene LeBell, y la familia Machado, famosos lluchadores de Jiu-Jitsu brasileñu.
Tolos branos la UFAF (Federación d’Artes de Llucha Xuníes) celebra un congresu d'entrenamientu y el campeonatu mundial de Chun Kuk Do en Las Vegas, Nevada.
Moráu
Naranxa/Azul
Azul 8u
Azul 7u
Azul 6u
Azul 5u
Verde 4u
Bermeyu 3u
Bermeyu 2u
Bermeyu 1u
Negru 1u y siguientes (Chuck Norris ye 10u Dan)
Neto que la mayoría de les artes marciales tradicionales, el Chun Kuk Do inclúi la práutica de formes (kata). La mayoría de les formes del sistema tán sacaes del Tangsudo, pero hai tamién dos formes de la organización UFAF, y una d'armes.
Hai unes 90 escueles afiliaes nos Estaos Xuníos, Méxicu, Noruega y Paraguái. Actualmente l'arte ta medrando en Sudamérica y Europa, y ye d'esperar que la llista de países onde ta representáu'l CKD xorreza a curtiu plazu. La UFAF tamién tien miembros individuales per tol mundu que tán nel exércitu o viviendo n'otros países, incluyendo Corea del Sur.
Aramanti
Aramanti ye una aldea de la parroquia de Narzana, nel conceyu asturianu de Sariegu. 
Alcuéntrase a unos 2,5 km de Vega, la capital del conceyu y tien 55 habitantes (INE 2010).
Barbechu
Barbechu ye un llugar de la parroquia de Narzana, nel conceyu asturianu de Sariegu. Tien 91 habitantes (INE 2010).
Canal
Canal ye una aldea de la parroquia de Narzana, nel conceyu asturianu de Sariegu. 
Alcuéntrase a 1,5 km de Vega, la capital del conceyu y tien 76 habitantes (INE 2010).
Castañera (Narzana)
Castañera ye una aldea de la parroquia de Narzana, nel conceyu asturianu de Sariegu. 
Alcuéntrase a 1,5 km de Vega, la capital del conceyu y tien 35 habitantes (INE 2010).
Miares
Miares ("Miyares" en castellanu) ye una aldea de la parroquia de Narzana, nel conceyu asturianu de Sariegu. Tien 57 habitantes (INE 2010).
La Rimá
La Rimá ("La Rimada" en castellanu) ye una aldea de la parroquia de Narzana, nel conceyu asturianu de Sariegu. 
Alcuéntrase a 4,5 km de Vega, la capital del conceyu y tien 42 habitantes (INE 2010) que se reparten ente los barrios de La Rimá Riba, La Rimá'l Medio y La Rimá Baxo.
Villar (Narzana)
Villar ye una aldea de la parroquia de Narzana, nel conceyu asturianu de Sariegu. 
Alcuéntrase a 1,5 km de Vega, la capital del conceyu y tien 43 habitantes (INE 2010). 
Castañera
Col nome de Castañera podemos referinos a:
Villar
Col nome de Villar podemos referinos a:
Acéu
Acéu ("Acebo" en castellanu) ye una aldea de la parroquia de San Román, nel conceyu asturianu de Sariegu. 
Alcuéntrase a unos 5 km de Vega, la capital del conceyu y tien una población de 27 habitantes (INE, 2010).
Valvidares
Valvidares ye una aldea de la parroquia de San Román, nel conceyu asturianu de Sariegu. 
Alcuéntrase a unos 4,2 km de Vega, la capital del conceyu y tien una población de 23 habitantes (INE, 2010).
Figares (San Román)
Figares ye una aldea de la parroquia de San Román, nel conceyu asturianu de Sariegu. 
Alcuéntrase a unos 4,2 km de Vega, la capital del conceyu y tien una población de 20 habitantes (INE, 2010).
Figares
Col nome de Figares podemos referinos a:
Berros
Berros ye una casería de la parroquia de Santiago, nel conceyu asturianu de Sariegu. 
Alcuéntrase a unos 2,5km de Vega, la capital del conceyu y tien una población de 4 habitantes (INE, 2010).
La Carcavá
La Carcavá ("Carcabada" en castellanu) ye una casería de la parroquia de Santiago, nel conceyu asturianu de Sariegu. 
Alcuéntrase a 1,7 km de Vega, la capital del conceyu y tien una población de 86 habitantes (INE, 2010).
La Cuesta (Santiago)
La Cuesta ye un llugar de la parroquia de Santiago, nel conceyu asturianu de Sariegu. 
Alcuéntrase a 1,5 km de Vega, la capital del conceyu y tien una población de 98 habitantes (INE, 2010).
Leonides Fernández
Leonides Fernández Iglesias (Olloniego, 1920) ye una cantante asturiana de tonada.
Pedrosa
Pedrosa ye un llugar de la parroquia de Santiago, nel conceyu asturianu de Sariegu. 
Alcuéntrase a unos 2 km de Vega, la capital del conceyu y tien una población de 102 habitantes (INE, 2010).
Santianes (Sariegu)
Santianes ye un llugar de la parroquia de Santiago, nel conceyu asturianu de Sariegu. 
Alcuéntrase a 1,2 km de Vega, la capital del conceyu y tien una población de 109 habitantes (INE, 2010).
El Rebollal (Sariegu)
El Rebollal ("El Rebollar" en castellanu) ye una casería de la parroquia de Santiago, nel conceyu asturianu de Sariegu. 
Alcuéntrase a unos 2,5 km de Vega, la capital del conceyu y tien una población de 3 habitantes (INE, 2010).
Moral
Moral ye un llugar de la parroquia de Santiago, nel conceyu asturianu de Sariegu. 
Tien una población de 66 habitantes (INE, 2010).
Llamasanti
Llamasanti ("La Masanti" en castellanu) ye una aldea de la parroquia de Santiago, nel conceyu asturianu de Sariegu. 
Alcuéntrase a unos 2,2 km de Vega, la capital del conceyu y tien una población de 95 habitantes (INE, 2010).
Ñora (Santiago)
Ñora ("Nora" en castellanu) ye un llugar de la parroquia de Santiago, nel conceyu asturianu de Sariegu. 
Alcuéntrase a unos 2 km de Vega, la capital del conceyu y tien una población de 23 habitantes (INE, 2010).
Ñora
Col nome de Ñora podemos referinos a:
La Carrera
Col nome de La Carrera podemos referinos a:
La Cuesta
Col nome de La Cuesta podemos referinos a:
Vega (Sariegu)
Vega ye un llugar de la parroquia de Santiago, nel conceyu asturianu de Sariegu, del que ye la capital. 
Alcuéntrase a unos 26 km d'Uviéu, la capital d'Asturies y tien una población de 124 habitantes (INE, 2010).
Oaxaca
Oaxaca ye un estáu de Méxicu. 
El censu de población de Méxicu de 2010 diz qu'Oaxaca tenía 3.801.962 habitantes.
Manuel Alonso Díaz
Manuel Alonso Díaz , conocíu col nomatu d"'El Panaderu", foi un cantante asturianu de tonada.
"El Panaderu" tien grabaciones acompañáu a la gaita por "Colás el Formigueru" (Odeón, 1928). 
Cantó na Coral Vetusta y na "Agrupación Coral e Instrumental Ovetense", dende 1928 llamada Orfeón Ovetense, onde acompañó a Cuchichi y Claverol, compartiendo escenariu con «Los Cuatro Ases» -Cuchichi, Botón, Miranda y Claverol-, "Quin el Pescador" y otros intérpretes de sonadía naquel tiempu.
Sanshou
Sanshou (散手, sǎnshǒu: “manes llibres”) o Sanda (散打, sǎndǎ: “combate llibre” o “combate ensin torgues”) ye un sistema chinu de defensa personal a mano vacía y un deporte de combate. Nun se considera como un estilu independiente, sinón como una de les dos costeres del entrenamientu de les artes marciales chines, davezu enseñada xuntamente col entrenamientu de los "taolu" (formes). Sicasí, como parte del desarrollu del wushu deportivu, el gobiernu de la República Popular China vieno desendolcando un programa estándar pal sanshou. Ye precisamente a esti programa estándar al que s’aplica davezu’l términu "Sanshou".
Esti programa desendolcóse dende les esperiencies de los militares chinos na distancia cuerpu a cuerpu y nel combate a mano vacía cola basa de les artes marciales chines tradicionales. Ye un programa xenéricu que s’estrema en distintes formes, al desendolcar el gobiernu chinu una versión civil pa la defensa personal y como deporte.
El programa xenéricu prauticáu nes escueles modernes de wushu compónse de dellos estilos de combate de les artes marciales tradicionales chines, pero que sobre too se basen na eficacia científica. El Sanshou compónse d’aplicaciones de les artes marciales chines incluyendo la mayoría de los aspeutos del combate, como golpes o agarres, anque cuando’l Sanshou se desarrolló como deporte punxéronse torgues por razones de seguridá asina como pa promovelu como deporte non violentu. Por exemplu nun se permite golpiar detrás de la cabeza, na columna o nos xenitales, y suspéndese’l combate cuando ún de los lluchadores cai al suelu. Ensin embargu munches escueles, lo mesmo tradicionales que modernes, prautíquenlu como un sistema al contautu ensin torgues, y solamente adauten l’entrenamientu a les regles de la competición enantes del tornéu. Los torneos de Sanshou son una de les disciplines reconocíes pola Federación Internacional de Wushu.
Pa la hestoria de les competiciones de Sanshou quedaron los combates llibres o lei tai onde nun había regles. Ensin embargu’l sanshou desendolcóse como alcuentru competitivu tamién nel exércitu, onde estos combates teníen llugar davezu ente los soldaos pa probar y prauticar los conocimientos, téuniques y habilidá nel combate llibre. Foron desendolcándose regles, y adoptándose l’usu de proteiciones, guantes, etc. Orixinalmente usábalu’l Kuomintang na primer academia militar moderna en Whampoa nos años 1920. Más tarde tamién lu adoptó como métodu l’Exércitu Popular de Lliberación de China.
Pue considerase’l Sanshou como una síntesis de téuniques de llucha tradicionales chines dientro d’un sistema más amorfu, y davezu enséñense al empar los estilos chinos tradicionales con téuniques, teoría y métodos d’entrenamientu del Sanshou que deriven d’ellos. El Sanshou pon l’énfasis n’habilidá pal combate real.
Como sistema de defensa personal ensin armes y de combate cuerpu a cuerpu, el Sanshou inclúi "ti" (pataes), "da" (puñetazos), "shuai" (Shuai Jiao), y "na" (Chin Na). Como deporte’l Sanshou da mui bien d’importancia a les proyeiciones. Una de les sos téuniques más conocíes ye la "kick catch", que ye cuando unu patia y l’otru gárra-y la pierna y de secute failu cayer mientres ta sofitáu nuna pierna.
Como deporte’l Sanshou prautícase en torneos, davezu xunto a pruebes de taolu nes competiciones de wushu. Por razones de seguridá, delles téuniques de la versión de defensa personal, como coldazos, estrangulamientos y llaves a les articulaciones tan torgaes nos torneos. Los competidores pueden ganar por KO (fuera de combate) o por puntos, que se ganen por golpes que cuten nel cuerpu o la cabeza, por proyeutar al contrariu o, cuando la competición se fai nuna plataforma “lei tai” elevada, por sacalu de la plataforma. A los lluchadores namái los dexen tar garraos unos pocos segundos. Si nun suelten l’agarre, y nengún llogra proyectar al oponente nel tiempu acutáu, l’árbitru dixébralos. 
Nos Estaos Xuníos, les competiciones tienen llugar en “rings” de boxéu o na plataforma elevada "lei tai". Los lluchadores "amateur" lleven equipamientu proteutor. Nesti "Sanshou amateur" valen les pataes, puñetazos y proyeiciones. Les regles del llamáu "San Da" tamién permiten rodiyazos al cuerpu. Una competición que tien llugar en China, llamada "Rei del Sanda", faise nun ring asemeyáu al de boxéu en diseñu, pero más grande. Como profesionales, nun lleven equipamientu proteutor sacante los guantes, proteutor xenital y protector bucal, y permítense los rodiyazos (inclusive a la cabeza) arriendes de les pataes, puñetazos y proyeiciones.
Dalgunos lluchadores de Sanshou tienen participao en torneos de llucha del tipu del K-1 y Shoot Boxing. Suelen tener ésitu, especialmente en competiciones de Shoot Boxing, que ye más paecíu al Sanshou. Por aciu de les regles de la competición de kickboxing, los lluchadores de Sanshou tan arreyaos por más torgues de lo avezao. Los competidores más famosos de la principal organización de competiciones de MMA, l’Art of War Fighting Championship, cuasi siempre suelen venir del wushu. 
El Sanshou tiense visto en munches competiciones d’estilu contra estilu. Davezu’l Muay Thai opónse al Sanshou, neto que’l Kárate, el Kickboxing y el Taekwondo.
Magar que nun ye tan frecuente, dellos prauticantes de Sanshou tienen participao tamién nes competiciones de MMA retresmitíes nos Estaos Xuníos.
Ente los lluchadores chinos de Sanshou de nomadía tán Yuan Yubao, Bao Li Gao y Liu Hailong, tamién conocíu como ""El Conquistador del Muay Thai"" desque venciera a munchos de los meyores lluchadores de Muay Thai. 
Ente los lluchadores de Sanshou más conocíos nos Estaos Xuníos tán el campeón de la IKF (Federación Internacional de Kickboxing y antiguu campeón de los pesos medios de Strikeforce, Cung Le; Jason Yee, Rudi Ott, Marvin Perry, y Max Chen. Otros lluchadores con base de Sanshou que participaron en MMA son por exemplu KJ Noons, James Fanshier, Patrick Barry, y el lluchador d’UFC Zhang Tie Quan.
Muslim Salihov, el campeón rusu del mundu y d’Europa, venció a cuatro de los meyores lluchadores chinos de distintes categoríes de pesu, incluyendo al campeón chinu de la categoría de más de 90 kg, y convertióse nel primer non chinu en reclamar el títulu de "Rei del Sanda ".
Mu ren zhuang
El Muk Yan Jong (chinu 木人樁, pinyin: "mù rén zhuāng", cantonés: "muk yan jong", lliteralmente “poste d’home de madera”) o Moñecu de madera (“wooden dummy” n’inglés), ye una arbía usada pal entrenamientu de les artes marciales chines. Vencéyase al arte marcial del Wing Chun y a otros estilos sureños de kung fu. Anque ta de suyo que se fixeren tradicionalmente de madera, anguaño estos moñecos tamién se faen de materiales modernos como aceru y plásticu.
El moñecu de madera del Wing Chun ye la forma más popular d’esta arbía. El moñecu del Wing Chun lleva encuallaos unos “brazos” y una “pierna” diseñaos pa entrenar al tiempu les habilidaes de llucha y el chi. El moñecu d’Hong Kong ye una versión d’esti montada nuna paré y colgando de dos llistones de madera que trespasen el poste. Les versiones más antigües del moñecu de madera del Wing Chun taben espetaes en suelu. El diseñu modernu ye obra de Yip Man n’Hong Kong, al envís d’adautalu a les necesidaes de vivir nun pisu. La versión del "muk yan jong" del Wing Chun tien tres brazos y una pierna, representando’l cuerpu d’un adversariu en delles postures, y les llinies de fuercia que pueden surdir del cuerpu. Los llistones onde va montáu’l "muk yan jong" tienen una elasticidá asemeyada a la reaición involuntaria d’un adversariu humanu, y permite al prauticante entrenase absorbiendo enerxía dende la so postura. Por mor d’esta elasticidá, esti tipu de moñecu ta consideráu un moñecu “vivu”, mientres que la versión más antigua del moñecu, que nun va colingada, llámase davezu moñecu “muertu”.
Bruce Lee, que fuera estudiante de Yip Man, tamién fixo y camudó un moñecu de madera del Wing Chun pal so conceutu de les artes marciales que llamó Jeet Kune Do, tayándo-y un “pescuezu” camudáu y encuallándo-y una pierna de metal. Hai que tener en cuenta que munchos de los principios del Wing Chun son tamién centrales nel Jeet Kune Do. 
El Ching Jong (moñecu contrapesáu) tien una orientación distinta de los brazos, más adautada a los movimientos de brazu del estilu Choy Li Fut. Nesta versión, l’únicu brazu superior, que sal reutu dende’l frente, muévese p’arriba y p’abaxo, tradicionalmente ancláu con una cuerda y con un pesu (d’ehí’l nome), y modernamente ancláu con un muelle na parte d’atrás. Amás los dos brazos a media altura diverxen haza fuera nuna "V", y lleva tamién un brazu más baxu que pue sustituise pola pierna del moñecu tradicional del Wing Chun. Na parte d’alantre y a los llaos lleva tamién saquinos d’arena, usaos p’acondicionar la mano y los deos, como si fuera un makiwara.
El sui sau jong (moñecu de romper la mano) lleva un brazu que taraminga alredor al nivel del costazu, del que cuelguen saquinos d’arena, asina como un brazu como si fuera un rotor enriba, al nivel de la cabeza. Los brazos tán coordinaos de forma qu’al golpiar el brazu que taraminga produzse la rotación del “helicópteru” y viceversa. El propósitu principal d’esti moñecu ye entrenar reaiciones rápides pa los contrataques.
Al aviesu d’otros moñecos, el Ma Jong (moñecu caballu) ye un moñecu movible.
La forma xeneral del moñecu ye un caballu, col cuerpu principal d’un troncu pesáu con dos montures, una alta delantre y una baxa detrás. Caúna lleva un travesañu horizontal perpendicular al troncu, con un mecanismu de muelle conectáu a les ruedes. Cuando lu empuxen p’atrás, el moñecu caballu carga p’alantre, forciando a los estudiantes a controlar el moñecu per aciu de postures acionaes. Amás, como los dos brazos horizontales xiren entrellazaos, esto tamién entrena la coordinación y la velocidá.
Ente otros moñecos usaos nel in Choy Li Fut tán el "qiang bao zhuang" (墻包樁) (sacu d’arena montáu na paré), "sha bao zhuang" (沙包樁) (una combinación d’un sacu d’arena pesáu conectáu a otros dos al llau por un sistema de polees), y otros moñecos mecánicos.
Pepe'l Pantuxu de Sama
José Santos (Sama, 1900; 1953) foi un cantante asturianu de tonada, conocíu artísticamente col nomatu de Pepe'l Pantuxu de Sama.
Krabi krabong
El Krabi krabong ye un arte marcial tailandés basáu nel manexu d’armes. Ta mui rellacionáu con otros estilos de llucha del sureste d’Asia, como’l silat (Filipines, Indonesia, Malasia), el banshay (Myanmar) y el bokator (Camboya). Los miembros del cuerpu de guardies reales del actual rei Bhumibol Adulyadej (Rama IX) tienen fama de ser grandes espertos en krabi krabong.
El nome del sistema refierse a les sos armes principales, sobre too la espada curva ("krabi") y el palu ("krabong"). Davezu remánense dos espaes al empar. El krabi krabong ensin armes emplega pataes, golpes a puntos de presión, llaves a les articulaciones, agarres y valtos. 
Ente les armes del krabi krabong tán les siguientes:
El Krabi krabong desendolcáronlu los antiguos guerreros siameses pa la llucha nel campu batalla. Pue que lu usaren xuntamente col muay boran, pero nun ta claro si dambes artes se desendolcaren xuntes o independientemente. Los afayos arqueolóxicos y les dances tradicionales dan testimoniu de les milenta armes qu’alcuando s’usaren en Tailandia. Dalgunes yá nun s’atopen nes artes marciales llariegues actuales, por casu’l "kris" (daga), "hawk" (llanza), "trisun" (traenta), "daab" (espada reuta) y "vajra" (blagu ritual de puñu). Estes armes, el so diseñu y la danza de preludiu a la guerra nel krabi krabong amuesen resclavos de nicios indios combinaos con carauterístiques chines. Los sabios del sur de la India, los santones, los colonos y los mercadeles influyeron especialmente na evolución de la cultura Thai y les artes marciales. L’estilu tamil silambam de llucha con palos tuvo gran importancia na hestoria de los munchos sistemes de llucha del sureste d’Asia. Nel periodu colonial, el silambam llegó a ser más común nel sureste d’Asia que na India, onde lu torgaron los gobernantes británicos.
Los elefantes yeren una parte central de los exércitos de Siam. Davezu montábenlos guerreros d’altu rangu como xenerales o miembros de la familia real. El krabi krabong avezaben prauticalu los “mahout” o entrenadores d’elefantes de palaciu. A llombos d’un elefante, los arqueros podíen llanzar fleches contra los enemigos que quedaben per debaxo o, si’l guerreru remanaba una piértiga, engarrase en combate con otru guerreru montáu. De magar s’introduxo la pólvora nel sieglu XVI, los elefantes sirvíen de tanques con cañones montaos enriba’l llombu. Les pates yeren el puntu feble de los elefantes de guerra, asina que teníen qu’escoltalos hasta cuatro soldaos a pie. 
Anguaño organícense recreaciones d’aquelles batalles por executantes que suelen pertenecer a families qu’entrenen elefantes dende tiempos del reinu Ayutthaya. En Tailandia los mahouts son davezu descendientes de khmeres y entá pronuncien les órdenes a los elefantes nel antiguu dialectu khmer de Kalae. Poro, ye probable qu’esi entrenamientu d’elefantes fora importáu a Tailandia dende Camboya, y que’l krabi krabong tenga dalguna influyencia camboyana, escurque de la dómina de la invasión d’Angkor pol reinu Ayutthaya. Anque los mahouts modernos nun prautiquen artes marciales, el so heriedu pue vese tovía na vistimienta de los prauticantes de krabi krabong.
Cuando’l comerciu indochinu llegó a Xapón, pequeñes comunidaes de xaponeses asitiáronse y entamaron a mercadexar pela rexón. Dempués de la Batalla de Sekigahara nel 1600, munchos de los perdedores colaron pa Siam. Otros fixéronse pirates o mercadeles autorizaos que llegaben nos barcos del Sellu Bermeyu. Los xaponeses fuxeron del reinu Ayutthaya dempués de que los birmanos lu invadieron nel 1767, pero dexaron la so influyencia nes artes de llucha llocales. Munches de les téuniques, postures, armes y valtos del krabi krabong son asemeyaos a los que s’atopen nel jujutsu y en delles artes xaponeses d’armes.
En Tailandia, como n’otros países del sur y sureste d’Asia, los monxos facíen de maestros pa la so comunidá llocal. Los rapacinos yeren unviaos a los templos onde, al tiempu qu’estudiaben Budismu, deprendíen materies que diben de les llingües a l'astroloxía. Ún d’esos establecimientos yera’l Templu Buddhaisawan n’Ayutthaya, onde los monxos deprendíen l’arte de la espada a los sos estudiantes. L’orixe d’estos monxos ye desconocíu, pero créyese que vinieren del reinu de Lanna nel norte de Tailandia. El modernu Institutu Buddhai Swan del Arte de la Espada foi dirixíu por Sumai Mesamana hasta la so muerte en 1998. El so fíu Pramote Mesamana principió a entrenar en krabi krabong a los 6 años. Acordies con esti últimu, l’arte tresmitióse na so familia de padres a fíos yá dende’l periodu Ayutthaya. Güei lleva l’Asociación Buddhai Swan Krabi Krabong en Lad Prao.
La Vaḷḷina
La Vaḷḷina ye un llugar de les parroquies de Cabanaquinta y Peḷḷuno nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Entepenes
Entepenes ye una casería de la parroquia de Peḷḷuno nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Cueves
Cueves ye una casería de la parroquia de Peḷḷuno nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Pendu la Tabla
El Pendu la Tabla ye una casería de la parroquia de Peḷḷuno nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Barrobaxo
El Barrobaxo ye un llugar de la parroquia de Peḷḷuno nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Barrocima
El Barrocima ye un llugar de la parroquia de Peḷḷuno nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Barrosa
La Barrosa ye un llugar de la parroquia de Peḷḷuno nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Bárzana
La Bárzana ye un llugar de la parroquia de Peḷḷuno nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Les Bolgueres
Les Bolgueres ye una casería de la parroquia de Peḷḷuno nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Cabenu
El Cabenu ye un llugar de la parroquia de Peḷḷuno nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Casabaxo
La Casabaxo ye un llugar de la parroquia de Peḷḷuno nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Cascaya
La Cascaya ye un llugar de la parroquia de Peḷḷuno nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Castiiḷḷu
El Castiiḷḷu ye un llugar de la parroquia de Peḷḷuno nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Coḷḷéu
El Coḷḷéu ye un llugar de la parroquia de Peḷḷuno nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Cueves de Baxo
Cueves de Baxo ye un llugar de la parroquia de Peḷḷuno nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Cueves de Cima
Cueves de Cima ye un llugar de la parroquia de Peḷḷuno nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Yenu
El Yenu ye un llugar de la parroquia de Peḷḷuno nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Cuevas (Ayer)
Cuevas ye un llugar de la parroquia d'El Pino nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Los Coḷḷaínos
Los Coḷḷaínos ye una casería de la parroquia d'El Pino nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Roseco
Roseco ye una casería de la parroquia d'El Pino nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Rufrío
Rufrío ye un llugar de la parroquia d'El Pino nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Fielato
El Fielato ye un llugar de la parroquia d'El Pino nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Raya
La Raya ye un llugar de la parroquia d'El Pino nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Pola Vieya
La Pola Vieya ye un llugar de la parroquia d'El Pino nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Beyo (Piñeres)
Beyo ye una casería de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Carrocera
Carrocera ye una casería de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Casares (Ayer)
Casares ye una casería de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Castandieḷḷo
Castandieḷḷo ye una aldea de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Castieḷḷo
Castieḷḷo ye una casería de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Corigos
Corigos ye un llugar de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Puertu (Castrillón)
El Puertu ("Santa María del Mar/El Puertu" oficialmente) ye una parroquia del conceyu asturianu de Castrillón. Tien una población de 467 habitantes (INE 2009) en 261 viviendes. Ocupa una estensión de 2,38 km².
Allúgase na zona centro-norte del conceyu. Llenda al norte col mar Cantábricu; al este, cola parroquia de Samartín de L'Aspra; al sur, coles parroquies de Samartín de L'Aspra y Santiagu'l Monte; y al este, cola parroquia de Naveces.
Esta pequeña parroquia, caltién un equilibriu ente les actividaes más tradicionales, como l'agricultura y la ganadería, y un cada vuelta con más puxu'l turismu, apoyáu por un bultable númberu de servicios d'hostelería y agospiamientu. A ello ayuda tamién la cercanía al Aeropuertu d'Asturies.
La sablera del mesmu nome tien 200 metros y un gran valir paisaxísticu, sicasí l'acumuladura de carbón nel ancón, da-y al sable un color escuru. La Islla de la Lladrona alcuéntrase nes proximidaes de la citada sablera.
Mientres los primeros años de la década de los 90 esta población foi una de les zones d'Asturies nes que recalaba gran parte de la mocedá asturiano nes nueches y fines de selmana del branu, con chigres y discoteques emblemátiques asitiaes na mesma sablera.
La parroquia ta formada poles siguientes poblaciones y llugares:
Ablaña
Ablaña ye un pueblu del conceyu de Mieres asitiáu a orielles del ríu Caudal, ente dellos pueblos (Les Quintanes, La Pereda, Cardeo, La Escombrera, La Malatería, La Faidosa, La Barrera y Llanu La Cuba), ente los cordales de La Meruxiega y de Siana. Ye atravesáu pela MI-1, y delles víes ferroviaries y ta na boca del regatu de Nicolasa. Dista 3 km de la capital del Conceyu.
Wing Chun
El Wing Chun (詠春, pinyin: yǒng chūn, “cantar de primavera”), romanizáu tamién como Ving Tsun o "Wing Tsun" como formes más esitoses d’ente les munches que se-y tienen dao (y escritu delles veces colos caráuteres 永春, "primavera eterna") ye un arte marcial chinu y una forma de defensa personal qu’emplega tanto los golpes como los agarres y ta especializáu nel combate cuerpu a cuerpu.
Los caráuteres alternativos 永春 "primavera eterna" tán venceyaos tamién a otres artes marciales del sur de China, como’l Jee Shim Weng Chun Kung-fu (Yong Chun) y la Grulla Blanca Weng Chun (Yong Chun). 
Les menciones más tempranes del Wing Chun daten del periodu de Leung Jan (1826—1901).
La lleenda más conocida, popularizada por Yip Man, refierse a una moza llamada Yim Wing Chun, pela dómina que siguió a la destrucción pol gobiernu Qing del templu Shaolin del Sur y templos asociaos. Dempués de refugar la ufierta de casoriu del señor de la guerra llocal, esti díxo-y que solo zallaba si ella yera quien a vencelu nun combate d’artes marciales. Wing Chun pidió-y a una monxa budista llamada Ng Mui, una de les sobrevivientes de Shaolin, que-y deprendiera boxéu. El so estilu, inda ensin nome, llogró que Yim Wing Chun venciera al señor de la guerra. Más tarde casóse con Leung Bac-Chou y deprendió-y l’estilu, al qu’él punxo’l nome d’ella.
Como’l sistema se desendolcó demientres la resistencia Shaolin y Ming a la Dinastía Qing, foron munches les llendes sobre’l creador del Wing Chun sopelexaes al envís de tracamundiar al enemigu, incluyendo la hestoria de Yim Wing Chun. Quiciabes esto esplique por qué naide foi quien a determinar con tientu’l creador o creadores del Wing Chun.
Los ocho principios del Wing Chun creen un sistema de defensa agresiva que consiste n’adautase darréu a los movimientos, la fuercia y la forma de lluchar d’un atacante. Estos principios son cenciellos enforma. Sicasí riquen d’años de práutica con un enseñante espertu tanto de les formes del Wing Chun, como del Luk Sao, del Chi Sao y sobre too del Go Sao, en visu a facer que’l cuerpu asimile reflexos condicionaos y seya a aplicar l’arte en situaciones reales.
Según Keith R. Kernspecht son los siguientes:
Avanzar cubiertos haza l’oxetivu ye’l principiu básicu. Si l’adversariu nun ta bien cubiertu pola so propia guardia, será golpiáu de secute nos muérganos vitales.
Si l’atacante tenta de reaicionar, nun hai que dexar pasar la oportunidá de francer y organizar un contrataque. Hai que s’apegar a él como un guante y, ensin dexa-y tiempu pa zallar y organizase, siguir atacándolu.
Normalmente un atacante ye físicamente más fuerte que la so víctima, y por ello nel Wing Chun s’entrena pa sacar lo meyor de nueso sobre fuercies que nos son superiores. El Chi sao apriende simplemente a "esvaciase" cuando un ataque ye demasiao fuerte, y a reaicionar cambiando’l propiu ángulu y la propia posición a respeutive l’adversariu.
Inclusive si un ataque de nueso ye refugáu, hai tiempu hasta’l que-y sigue. El Chi sao entrena los reflexos pa sentir nel actu cualesquier "buecu" na defensa del adversariu y p’aprovechalu darréu, ensin atetuyar.
Hai que tar relaxaos, ensin tensión, pa movese con fluyidez y reaicionar a les aiciones del atacante. Suponiendo que nun podemos ganar l’amarraza colos músculos, la nuesa propia fuercia nun tien que convertise nun frenu, sinón que tenemos que dexar la musculatura relaxada, pa podese mover de la manera más continua y rápida posible.
Esto ta bien esplicao nel tercer principiu de combate. Cuando un atacante tenta d’usar la fuercia pa imponese, nun hai qu’opone-y una fuercia asemeyada, sinón qu’hai que dir al vaciu de fuercia del ataque y usala darréu escontra d’él (como reza’l principiu siguiente).
Pola práutica se sabe que, per aciu d’absorber la fuercia del adversariu, el nuesu contrataque tien munchu más puxu, porque pierde la so enerxía nes nueses estremidaes que son como muelles que tán comprimíos y que, poro, son a devolver esa enerxía xusto cuando son lliberaos.
Arriendes de los ocho principios esisten otros tamién fundamentales: 
Dalgunos d’estos principios encaxen mutuamente. Dependiendo de la escuela d’orixe, dellos principios pueden caltenese y otros non, o pue que dalgunos tean conceutualmente comprendíos n’otros. Quiciabes los más conocíos, aceutaos y usaos son los tres primeros (Llinia central, Simultaneidá d’ataque y defensa, Pina).
Mirándolu de cerca, lo carauterístico del estilu son los principios. Estes "pautes" tienen na práutica del Wing Chun el mesmu valir que la correición de les téuniques. Nel Wing Chun nun pue haber téuniques ensin principios.
Polo xeneral les formes del Wing Chun son 6, polo menos na corriente de Yip Man (qu’en realidá tamién inclúi otres, como la forma de piernes). 
Les primeres tres apriéndense a mano vacía, la cuarta sobre’l moñecu de madera, la quinta cola piértiga, y la sesta colos llamaos “cuchiellos de caparina”.
Acordies cola escuela Leung Ting Wing Tsun son les siguientes, colos nomes emplegaos pola escuela y les sos derivaciones:
Como yá se dixo Yip Man enseñaba tamién la forma de piernes:
Pue sentise de cutiu que s’enseñen otres formes como les que faen usu del "Qigong"; por casu:
Cueva Thien Duong
La Cueva Thien Duong ye una cueva del parque nacional Phong Nha-Ke Bang de la provincia de Quang Binh, Vietnam. Ta asitiáu a 500 km de Hanoi, 60 km al norte de Đồng Hới. La cueva Thien Duong tien un llargor de 31 km con un ríu soterrañu. 
Buenaventura Durruti
José Buenaventura Durruti Dumange (Lleón, 14 de xunetu de 1896 – Madrid, 20 de payares de 1936) foi un anarquista español.
Buenaventura Durruti naz en Lleón, siendo'l segundu de los ocho fíos del matrimoniu ente Santiago Durruti, un trabayador ferroviariu, y Anastasia Dumange. Santa Ana, el barriu onde vive dende neñu, ye un llugar modestu, de cases pequeñes y vieyes habitaes polos obreros de la ciudá. Hasta los ocho años d'edá asiste a la escuela de la calle de la Misericordia. 
Como consecuencia de la güelga de curtidores de Lleón en 1903, que se prollongó por nueve meses, la familia de Buenaventura Durruti vese económicamente apurada, polo que Durruti pasa a la modesta escuela de Ricardo Fanjul. A los catorce años abandona los estudios y faise mecánicu baxo la tutela de Melchor Martínez, un socialista que tenía en Lleón cierta fama de revolucionariu. A lo llargo de dos años, Melchor Martínez enseña-y tolo que sabe sobre mecánica y socialismu; cuando nun tien más qu'aprender, Durruti treslládase al taller d'Antonio Mijé y especialízase nel montaxe de llavadores mecániques pa llavar los minerales sacaos de les mines.
En 1912, siendo mecánicu, afíliase por influencia de so padre y de Melchor Martínez a la Unión de Metalúrxicos, asociación adscrita a la Unión Xeneral de Trabayadores, pero bien ceo dexa de sentise identificáu colo que considera un socialismu moderáu. Depués d'abandonar el trabayu de mecánicu, Durruti trabaya como montador de llavaderos de carbón, nel pueblu de Matallana de Torío; cuando la instalación d'unu de los llavaderos envuélvese nuna riña colos obreros, que buscaben la destitución d'unu de los inxenieros d'aquella empresa. L'inxenieru ye despedíu y Durruti, al tornar a Lleón, dase cuenta de que la Guardia Civil lu vixila.
Participó na güelga xeneral revolucionaria de 1917 como militante de la Unión Xeneral de Trabayadores, de la que sería espulsáu por defender posiciones revolucionaries. Treslladóse en 1920 a Barcelona, onde s'afilió a la CNT. En 1922 formó xunto con Joan García Oliver, Francisco Ascaso y Ricardo Sanz el grupu «Los Solidarios», col que perpetró un atracu al "Banco de España" de Xixón en 1923. Tamién se-y imputó l'asesinatu del cardenal Juan Soldevila y Romero, unu de los principales financiadores n'Aragón de los comandos de pistoleros blancos de la patronal, qu'asesinaben a militantes obreros destacaos. Tuvo que fuxir a Arxentina y depués a Chile, onde, xunto a compañeros anarquistes, lleva a cabu'l primer asaltu nesi país. L'atracu ye parte d'una campaña pa xuntar recursos col envís de lliberar a compañeros que s'atopaben en delles cárceles d'España. Continuó depués el so pasu per otros países llatinoamericanos y europeos. En Francia ye encarceláu xunto a Francisco Ascaso y Gregorio Jover pola so participación nes actividaes revolucionaries n'España, polo qu'entama una gran campaña internacional a favor de la so amnistía que concluye cola lliberación de los 3 presos anarquistes.
En 1931 tornó a España, y integróse nel sector "faísta" (próximo a la FAI) de la CNT —belixerante cola II República— y tomó parte nes insurreciones de Figols 1932 y 1933. Lo que llevó al gobiernu republicanu a deportalu, como presu preventivu xunto a otros anarcosindicalistes a Guinea Ecuatorial y Canaries, nel barcu mercante Buenos Aires.
Al españar la Guerra Civil en 1936 foi unu de los principales protagonistes de los sucesos revolucionarios de xunetu, formando parte del grupo «Nosotros» (sucesores de «Los Solidarios») y de la dirección ena la defensa de la ciudá de Barcelona, onde morrió'l so compañeru de tola vida Francisco Ascaso nos enfrentamientos urbanos colos sublevados. El 20 de xunetu, yá derrotáu el llevantamientu en Barcelona y siendo la CNT la dueña de la situación, sobre manera depués d'apoderase del parque d'Artillería de San Andrés, los sos principales dirixentes tuvieron una entrevista col presidente de la Generalitat catalana, Lluís Companys. Nuna segunda entrevista al día siguiente, depués del plenu de Federaciones locales de la CNT, Durruti xunto con otros de los principales militantes de la CNT propusieron nomar un Comité Central de Milicies Antifascistes de Cataluña, siendo aceptao por les restantes organizaciones. Esti comité (formáu por llibertarios, republicanos nacionalistes y marxistes) convirtióse nel verdaderu poder en Cataluña, ratificando la Generalitat posteriormente lo que se decidía. Cansáu de les disputes internes, y el desgaste debiíu al hechu d'alcontrase nuna guerra civil, del Comité de Milicies Antifascistes (de la que yera xefe del departamentu de tresportes), decidió pasar al frente col bandu republicanu, entamando por lliberar de los sublevaos Zaragoza, otru gran nucleu urbanu anarquista depués de Barcelona. Formóse entós la famosa Columna Durruti, que tomó rumbu a Zaragoza.
A la columna paez ser que se-y negó'l suministru d'armes, artillería, etcétera, por parte de los axentes comunistes, polo que tuvo que conformase con tomar tolos pueblos per onde pasaba. Nellos los campesinos víanse llibres pa facer la revolución: los terratenientes yeren espropiaos de les sos tierres, que yeren colectivizaes, abolíase la propiedá privada y instaurábase'l comunismu llibertariu. En payares d'aquel añu marchó a Madrid cola so columna a contener la ofensiva de les tropes sublevaes.
Hacia la una de la tarde del 19 de payares de 1936 (en plena Batalla de la Ciudá Universitaria de Madrid), menos de dos hores depués de ser entrevistáu pal noticiariu filmáu del PCUS, Durruti ye feríu nel pechu por una bala d'estraña procedencia; en grave estáu, llévenlu al Hotel Ritz, sée del hospital de sangre de les milicies catalanes, onde muerre al día siguiente a les cuatro de la mañana. L'autopsia reveló que la muerte de Durruti debiérase a los destrozos causaos por una bala calibre nueve llargo, que-y caltrió pel tórax y lesionó importantes vísceres. El so cuerpu foi entregáu a los servicios especializaos del Conceyu de Madrid pa ser sometíu a un procesu d'embalsamamientu, yá que sería treslladáu y enterráu en Barcelona.La so muerte ye ocultada a la población col fin d'evitar desánimos.
La muerte de Durruti ocurrió n'oscures circunstancies qu'afalaron l'aparición de delles hipótesis pa esplicala. Según la CNT, escuetamente foi una «"bala fascista"». Les emisores de radio de la zona nacional atribuyeron el fechu a los comunistes, qu'a la so vez aseguraron que l'atentáu fuera obra del trotskismu o hasta polos mesmos anarquistes debido al enfrentamientu de Durruti cola so propia dirección. Díxose tamién que foi víctima d'unos lladrones qu'él mesmu intentaba detener. Tamién s'asegura que foi un disparu salido de la so propia arma: dellos afirmen que se-y cayó'l so fusil ametrallador, aunque otros aseguren que Durruti sólo portaba un Colt 45.
Wing Tsun
El Wing Tsun (詠春) ye un sistema de defensa personal dientro de les artes marciales chines, que deriva del Wing Chun según la llinia marcada por Leung Ting.
La organización que dirixe l’estilu a nivel internacional ye l’Asociación Internacional de WingTsun (IWTA), presidida por Leung Ting, que tien rexistrada la marca WingTsun (ensin l’espaciu). La romanización Wing Tsun foi escoyida por Leung Ting pa estremalu d’otros estilos de Wing Chun.
El principal oxetivu del Wing Tsun (acurtiáu WT davezu) ye ser un sistema realista de defensa personal. El WT nun pon l’acentu nes “téuniques” de combate, sinón que se sofita nos principios de combate y nos principios enerxéticos, principios toos ellos qu’han siguise tol tiempu.
La idea central ye que, baxo presión, ye imposible reconocer visualmente la direición y velocidá exautes d’un ataque y tomar una decisión consciente a respeutive la manera eficaz de reaicionar, precisamente nel tiempu percurtiu que se tien enantes de que l’ataque del adversariu faiga contautu. Pela cueta, hai que contratacar darréu d’una manera bien direuta y segura y enfotase nos reflexos pa determinar cómo reaicionar si l’ataque del oponente sigue siendo un problema. El Chi Sao, o “manes pegañoses” entrena a los estudiantes pa retrucar usando los reflexos a la velocidá, fuercia y direición d’un ataque, basándose na información táctil, que’l cerebru humanu procesa muncho más rápido que la información visual.
La diferencia principal ente’l Wing Tsun y otros estilos de Wing Chun ye’l métodu d’enseñanza del WT. El creador del estilu Leung Ting desendolcó’l sistema pa que fuera más fácil d’aprender y enseñar en comparanza colos estilos más tradicionales de Wing Chun. Esta idea enantóla dempués Keith Kernspecht n’Alemaña al introducir munches de les formes específiques del WT (como les de pierna). En comparanza con otros estilos el WT tien un programa d’enseñanza muncho más modernu y académicu.
Como deriváu del Wing Chun, el Wing Tsun comparte muncho de la mesma hestoria. La dixebra llega dempués de la muerte de Yip Man, cuando’l so alumnu Leung Ting decide enseñar lo qu’aprendiera del so maestru d’una forma muncho más direuta que la que se siguía tradicionalmente nel Wing Chun.
El principiu d’enseñanza direuta foi enantáu por Keith Kernspecht n’Alemaña, y el so programa ye’l que más s’enseña güei. Arriendes de crear dalgunes de les formes modernes, Kernspecht tamién desendolcó una versión más práutica y aplicable de delles téuniques de WT, llamada en xunto “BlitzDefence”, enfocada na defensa contra un atacante d’estilu occidental tradicional y en finar la engarrada lo más rápido posible, amenorgando’l dañu de cualesquier parte implicada. Tres organizar l’Asociación WingTsun, Kernspecht aidó a esparder l’estilo pel mundu occidental.
El llinax oficial del Wing Tsun, hasta Leung Ting, ye como sigue:
Ng Mui(五梅)
Los ocho principios del Wing Tsun formen un sistema de defensa personal agresiva que nos permite adautanos nel actu al tamañu, fuercia y estilu de llucha d’un atacante. Hai munches formes d’espresar los principios, pola mor de que son simples de manera. Pero lleva años prauticar les formes y el chi sao con un instructor espertu pa entrenar el cuerpu al envís de que siga los principios automáticamente y pa pescanciar les sos aplicaciones en situaciones concretes.
L’entrenamientu del Wing Tsun básase en desarrollar los reflexos. Esti entrenamientu consta de distintes formes, masque hai munches que s’aprienden namái cuando l’artista marcial pasa de los niveles d’estudiante.
El programa Lat Sao ye particular de la rama europea del estilu d’enseñar Wing Tsun de Leung Ting; les otres rames de Wing Chun, incluyendo la rama d’Hong Kong de la organización de Leung Ting, polo xeneral progresen d’una manera más tradicional dende les formes al entrenamientu del Chi Sao pal combate llibre. Lat Sao tórnase aproximao a entrenamientu de les "manes que bancien" o "manes que cayen".
El Lat Sao ye un exerciciu de sensibilidá p’algamar respuestes automátiques específiques de chi sao. Anque pue asemeyar un combate, nun hai que lu tracamundiar col combate llibre. El Lat Sao ye un xuegu, onde un compañeru xuega’l papel d’atacante y l’otru’l de defensor. Entrambos cambien los papeles davezu, o dempués d’un númberu fixu d’ataques. Si unu nun ta sollerte, o si’l profesor nun esplica l’exerciciu correutamente, l’entrenamientu llega a acelerase y a volvese competitivu; si pasa esto, los estudiantes escaecen dafechu l’oxetu del exerciciu. El Lat Sao nun va de cutir al otru, sinón de llanza-y ataques pa que pueda entrenar los contrataques. Según el compañeru va ameyorando, los ataques pueden ser pasu ente pasu más difíciles de responder faciéndolos más rápidos o más apotaos. Sicasí en cuantes se llogra que l’ataque llegue siempre hai que dir baxándolu otra vuelta, en visu a que’l defensor pueda identificar el so error o “furacu” na defensa.
El Lat Sao pue ser tanto beneficiosu como dañible si nun se prautica con conocimientu de los sos beneficios y riesgos. Polo xeneral los beneficios vense nun estilu más téunicu y más apotáu, pola mor de qu’al estudiante-y lleva xera probar les sos llendes y atopar los sos errores. Un beneficiu secundariu ye un mayor enfotu del estudiante y un menor choque cuando s’enfrenta per primer vez a los programes de combate llibre. Los riesgos tán na escesiva dependencia de patrones deprendíos n’exercicios y na execución mecánica de memoria, en cuenta de sentir la presión del oponente y reaicionar a ello. Ye beneficioso enfrentar a los estudiantes con soluciones inesperaes a problemes que plantega’l Lat Sao, como exerciciu y pa demostrar que cada exerciciu de Lat Sao solo ye una de les munches soluciones posibles a un problema dau. Un bon exerciciu ye tamién pidir a un estudiante que resuelva problemes de Lat Sao usando téuniques recién aprendíes en cada programa; inclusive si les soluciones qu’atopen nun funcionen, el vezu de pescudar el problema dende diferentes ángulos y nun tener el Lat Sao como daqué escritu en piedra aidarálos a esquitar los riesgos.
L’estilu alemán de Lat Sao nos años 1990 y primeros de los 2000 usóse muncho n’Europa y América. Nel Lat Sao alemán los oponentes tenten de facer una secuencia más llarga y complexa desendolcándola col tiempu. Nel Lat Sao chinu l’acentu ponse más nun ataque potente realista, colo que la secuencia polo xeneral termina con dos o tres golpes.
Nun Lat Sao más avanzáu los dos oponentes enfréntense y tenten entrambos d’algamar la mano cimera, permitiendo que les sos reaiciones de Chi Sao se produzan.
El Chi Sao (黐手) o "manes pegañoses" ye’l conxuntu d’exercicios usáu pa desendolcar reflexos automáticos de combate. Naz direutamente de los principios fundamentales del Wing Tsun. Nel Chi Sao, dambos tienen que caltener presión haza alantre, apegase pa prevenir que la presión del oponente pase y golpie, ceder cuando l’oponente ataca con una fuercia superior al equilibriu de les dos, y siguir cuando s’abre una vía p’avanzar. El fluxu d’ataque y contrataque nel Chi Sao va alternando, y en realidá pue ser mui rápidu. Sicasí’l Chi Sao ye un exerciciu d’entrenamientu en pareya, non un exerciciu de combate llibre, y nun hai que lu tracamundiar con ello. El propósitu del Chi Sao ye entrenar los reflexos que permiten al cuerpu pescanciar lo que fai l’otru, y reaicionar automáticamente a ello.
Les formes básiques del Wing Tsun estúdiense nos graos d’estudiante, con más esixencia d’aplicación y téunica nes formes cimeres. El propósitu del Wing Tsun ye ser una forma "redundante", u la enseñanza va desendolcando movimientos y reaiciones previamente deprendíes pa permitir rápidamente un mayor entendimientu de la materia. Cada lladriyu d’esi edificiu igual nun se compriende dafechu cuando s’enseña (anque sí tenía que comprendese dientro de les llendes de la esplicación en cada nivel), pero l’entrenamientu del principiu va actuar como base pal entrenamientu nos niveles cimeros.
El Siu Nim Tao o ""forma de la pequeña idea"" del Wing Tsun introduz una forma de pierna metanes los movimientos de manes tradicionales. El propósitu ye dar a les piernes la mesma base que los movimientos de manes dan a los brazos.
El nome de la forma significa brazos “ponte” o “que busquen”. Céntrase en pontiar la distancia ente unu mesmu y l’otru, esviando los sos ataques. Carauterízase por un patrón de defensa-contrataque un-dos. Nel Chum Kiu, cuando tas a puntu de ceder al ataque del otru, úseslu como una ponte pa entrar y contratacar.
El Biu Tze (llit. "deos dardu") carauterízase pol usu de téuniques de mano abierta (en cuenta de los golpes a puñu zarráu), y d’ehí’l nome. La forma apriende cómo pasar les defenses del contrariu si les sos reaiciones de Chum Kiu son lo bastante acionaes como pa nun atopar un error na so defensa del que sacar ventaya. Tamién apriende cómo recobrar y crear una nueva llinia central una vez que se pierde, y por eso a veces dizse que ye un conxuntu de “téuniques d’emerxencia”. El Biu Tze añade movimientos de tol troncu a les téuniques de brazu y pierna de les formes Siu Nim Tao y Chum Kiu, anque (como coles otres formes) dellos movimientos del Biu Tze apriéndense nos graos d’estudiante de WT, construyendo’l so sistema d’enseñanza "redundante".
"Muk Yan Jong" significa lliteralmente ""poste de persona de madera"", y s’emplega pa sustituyir a un compañeru imaxinariu col que prauticar. Pero nun ye la semeya exauta d’una persona, sinón una representación de la fuercia y enerxía d’una persona.
Na forma del moñecu de madera, el prauticante ataca y contrataca en munchos planos y direiciones. Onde’l Chum Kiu ataca y defende en llinia, y el Biu Tze pasa sobre les defenses del oponente dende diferentes ángulos, el Moñecu de Madera céntrase n’atacar dende munchos ángulos a un tiempu, moviéndose alredor del oponente. Por exemplu un ataque de moñecu de madera pue incluyir a la vez una patada a la rodiya, tirar con un brazu y cutir col otru. Esto ye perdifícil de contratacar, porque les defenses tamién tienen que ser simultánees a los tres ataques. Pese a ello, l’entrenamientu en moñecu de madera inda ye útil munchu enantes de que l’estudiante pueda aplicar realmente los principios, porque ayuda a la precisión y depura les téuniques de nivel más baxu.
Conocida formalmente como forma de "Palu de Seis Puntos y Mediu" esta ye la penúltima forma del sistema. Esta forma contién una montonera de trabayu de pasos y entrenamientu de la precisión. Ye tamién un abona xera, yá que tratar d’apotar cola punta d’una piértiga de 2,7 m. nun círculu de 51 mm. rique muncha precisión y fuercia de tol cuerpu. D’esta miente, anque l’usu d’esta arma ye raru, entrenala ameyora en xeneral el puxu y precisión de la téunica.
Traducida como Sable d’Ocho Cortes, esta ye la forma cabera del sistema.
La organización que dirixe a nivel global el Wing Tsun, la International WingTsun Association (IWTA), presidida por Leung Ting, tien la sede n’Hong Kong. La IWTA tien escueles en más de 60 países, y ta perespardida pel mundu occidental. N’Europa hai anguaño más de 2.000 escueles de Wing Tsun, la mayoría n’Alemaña y países vecinos. Con más de 1.000.000 de prauticantes en tol mundu, la IWTA ye güei una de les organizaciones d’artes marciales más grandes del mundu. Esta medría débese principalmente al alumnu avanzáu alemán de Leung Ting, Keith R. Kernspecht. La sede de la EWTO (European WingTsun Organization), onde’l Wing Tsun s’enseña tolos díes más de seis hores al día, allegase en Langenzell, Alemaña.
Chi Sao
Chi Sao (黐手, pinyin: "chīshǒu", cantonés: "chi1sau2") o “manes pegañoses” denoma un principiu fundamental del "Wing Chun" y un conxuntu de téuniques. 
El propósitu del "chi sao" ye desendolcar reflexos sensoriales en respuesta a la presión exercida pol adversariu, al envís d’”apegase” a él y crear una abertura pa golpiar. Na forma de "wing chun" que s’enseña n’occidente, el "chi sao" ye polo xeneral un exerciciu d’entrenamientu, consideráu como un xuegu de reflexos. Pa otres rames del "wing chun", el "chi sao" ye una forma compuesta d’encadenamientos concretos.
El "chi sao" prautícase ente dos compañeros que caltienen el contautu de los sos antebrazos de la que faen delles téuniques, entrenándose mutuamente en percibir nel otru los cambeos de presión, d’intención, y los posibles ángulos d’ataque. Esti desarrollu de la sensibilidá aida al prauticante a atacar y contratacar de forma más rápida y precisa, coles téuniques más acionaes. Pero nun hai que confundir "chi sao" con una práutica de combate llibre, masque los sos principios pueden aplicase en combate.
En delles llinies (Yip Man, Jiu Wan), los prauticantes primerizos introdúcense nel "chi sao" con encadenamientos con un solu brazu denomaos "dan chi sao" (单黐手).
"Chi sao" refierse tamién a luk sao (双黐手, pinyin:"shuāng chī shǒ"), un exerciciu u dos compañeros encadenen defenses y ataques coles manes. Entrambos calquen y “xiren” los antebrazos contra los del contrariu, al envís d’apreciar la fuercia de los ataques, probar la resistencia y atopar posibles abertures. Esti exerciciu enséñase de manera diferente según les rames del "wing chun".
El chi gerk (黐脚, pinyin: "chījiǎo") o “piernes pegañoses” ye una téunica d’entrenamientu asemeyada al "chi sao" pal trabayu de les piernes.
Lua (arte marcial)
Kapu Ku'ialua, Kuialua o simplemente Lua, ye un antiguu arte marcial hawaiianu especializáu na rotura de güesos, que fai sobre too usu de llaves a les articulaciones, proyeiciones, remanamientu de puntos de presión, golpes, delles armes tradicionales, estratexa militar, guerra na mar, asina como d'armes de fueu introducíes polos europeos.
El nome del arte vien de "Ku'ialua", que significa lliteralmente dos golpes. Esi foi'l nome que se dio al dios hawaiianu d'esti arte marcial.
Polo xeneral solamente a les persones venceyaes a los "Ali'i" (nobleza), como los guerreros profesionales, guardies, y les mesmes families reales, se-yos deprendía Ku'ialua. Ensin embargu en tiempu de guerra tamién a los "Maka'ainana" (plebeyos) deprendíen-yos los movimientos y funciones básicos del arte marcial. 
Los antiguos guerreros d'esti arte cubríense con una fina capa d'aceite de cocu y tosquilábense tol pelo'l cuerpu al envís de poder esmucise y evitar que los garraren en batalla. La denomación de los maestros de Lua, "olohe", significa lliteralmente "ensin pelo".
La forma moderna d'esti arte axustóse pa cuadrar colos tiempos actuales; sicasí l'espíritu tradicional del arte caltiénse intautu. Les armes usaes polos nativos del Archipiélagu de Hawaii pue que fueren el centru l'arte allá una vezona, porque dizse que'l lluchador que pierde les armes tien que recurrir a les soluciones a mano vacía del Ku'ialua. 
Ente los métodos d'entrenamientu tán atrapar la llanza, entrenase nes foles y centrase nel "mana" o fuercia vital. Esta enerxía descríbese de forma asemeyada al chi o ki de les artes marciales chines o xaponeses. Fáense exercicios pa concentrar esta enerxía, bastante paecíos al exerciciu del chi kung.
Tui shou
Tui shou (chinu tradicional: 推手; pinyin: tuī shǒu; Wade-Giles: t'ui shou), ye un términu chinu que pue tornase a "manes qu’emburrien" y que se refier a un tipu d’exercitamientu de movimientos marciales prauticáu en pareya.
Esta denomación ye común a distintos estilos d’artes marciales internes o “neijia” (chinu tradicional:內家; pinyin: nèi jiā), como’l Pa Kua Chang ("Baguazhang"), Hsing-I Chuan ("Xingyiquan"), Tai Chi Chuan ("Taijiquan") y I Chuan ("Yiquan").
Prautícase ente dos persones, qu’alternen los papeles d’atacante y de defensor. Cuando ún ye Yang l’otru ye Yin, sollertes a tresformase nel inversu per aciu de movimientos circulares.
Nel casu del Tai Chi Chuan, por exemplu, la forma desarrolla la parte física y mental, mientres que’l Tui shou enseña la capacidá de ceder, tanto física como mentalmente. L’oxetivu ye desendolcar la capacidá d’apegase y ceder, que solamente se consigue per mediu del ameyoramientu de la sensibilidá. La persona que cede, al tar baxo l’aplicación d’una fuercia, pue facer usu d’esta contra’l que l’aplicó. Precisamente esta ye una máxima de les artes marciales: usar la fuercia del adversariu contra él mesmu.
Pa ser quien realmente a desendolcar la téunica del Tui shou, hai que tener en cuenta dellos elementos:
Richard Felton Outcault
Richard Felton Outcault (Lancaster, Ohio, 14 de xineru de 1863; Flushing, Nueva York; 25 de setiembre de 1928) foi guionista y dibuxante d'historietes asina como pintor estadunidense. Outcault foi'l creador de la serie "The Yellow Kid" ("El rapaz amariellu"), a partir de la que nació y se desarrolló la historieta y la tira cómica tal y como les conocemos anguaño.
Outcault entamó la so carrera como ilustrador técnicu de Thomas A. Edison y como dibuxante humorísticu pa les revistes "Judge " y "Life". 
Bien ceo firmó pal "New York World" de Joseph Pulitzer y nel so suplementu dominical a color llamaáu "World" entamó, el 5 de mayu de 1895, la serie de megaviñetes cómiques "Hogan's Alley" que presentaba a un neñu de los suburbios y sobre la so camisa apaecíen los testos. A partir del 5 de xineru de 1896, esta camisa foi colloreada, a modu d'esperimentu, con un color particularmente abegosu por aquel tiempu: l'amariellu; d'esta manera la espresión popular "Yellow Kid" acabó por pasar dende'l públicu hasta'l títulu xeneral de la serie.
Cuando n'ochobre de 1896 pasó a trabayar pal "New York Journal" de William Randolph Hearst, rival de Pulitzer, "The Yellow Kid" entamó a apaecer como una sucesión de viñetes en llugar d'una sola. Esto, que Outcault llevó a cabu por iniciativa del propiu Hearst ye considerao por munchos teóricos el verdaderu momentu del nacimientu de la historieta.
En 1897 volvió a cambiar de periódicu, creando pal "New York Herald", les series "Poor Li'l Mose" (1901) y "Buster Brown" (1902-1905). Ésta última continuaríala en "New York American" dende 1906 hasta 1920. 
Kuk Sool Won
El Kuk Sool Won (국술원) ye un sistema coreanu d’artes marciales fundáu por Suh In-Hyuk (Kuk Sa Nim o Gran Maestru) en 1958. El nome "Kuk Sool Won" tórnase a "Asociación Nacional d’Artes Marciales" y, magar que s’encurtia a “Kuk Sool”, la denomación "kuk sool" / "guk sul" (국술; 國術) emplégase tamién pa denomar artes marciales coreanes asemeyaes desendolcaes primero o pela mesma dómina que se formó’l Kuk Sool Won. Anguaño’l Kuk Sool Won enséñase en tol mundu, y al tar fundáu como un sistema d’artes marciales y non como un simple estilu d’artes marciales, el Kuk Sool Won nun se considera venceyáu a una única disciplina. Quier ser un estudiu de conxuntu de toles artes marciales coreanes. Dende’l puntu de vista de la filosofía d’In Hyuk Suh, el sistema quier "integrar y esplorar tol espectru de les artes marciales asiátiques esistentes, téuniques d’educación física, desarrollu mental y entrenamientu d’armes."
L’estudiu del Kuk Sool inclúi tamién munches téuniques surdíes modernamente, como la defensa contra les armes de fueu y la improvisación d’armes. El Kuk Sool tien munches facetes, y prautícase pa la defensa personal, salú, educación física, competición, entretenimientu y propósitos estéticos.
Nel Kuk Sool amiéstense munchos "estilos" distintos. Sicasí inda tien delles carauterístiques propies que lu estremen d’otres martes marciales tradicionales. Son típiques les sos postures baxes y los movimientos fluyíos y curiosos. Ponse muncho l’acentu tamién nes llaves a les articulaciones y na presión de puntos. El Kuk Sool tamién se describe como un estilu duru y suave, qu’inclúi golpes duros y potentes arriendes de movimientos suaves y circulares.
Un aspeutu clave del Kuk Sool xira al rodiu de la teoría del "You Won Hwa". La traducción lliteral sedría "Harmonía del Círculu d’Agua". La primer parte, “you” o “cuerpu” (agua), simboliza tanto adautabilidá y suavidá como puxu. La segunda parte, “won” (círculu), suxer qu’hai un círculu personal al rodiu de caún de nosotros, y que tenemos que tar siempre activos y sollertes pa refugar l’agresión. Son típicos los movimientos circulares del Kuk Sool pa esviar los ataques. La tercer parte, “hwa” (harmonía o compañerismu), representa’l deséu d’algamar l’harmonía ente mente y cuerpu. Na práutica esto llógrase per aciu de la repetición. La idea ye combinar estos tres aspeutos y usalos pa gobernar tolos movimientos del prauticante.
Ente otros, el Kuk Sool cuenta colos siguientes conxuntos de téuniques:
En cada grau, a los artistes marciales de Kuk Sool ríquen-yos saber una o más formes a mano vacía o "hyung". Estes formes execútense en solitario. Cada forma tien un aspeutu xeneral que guía’l so significáu, que pue dir dende l'equilibriu y el movimientu llinial a la preparación y práutica pa una forma de cuchiellu. En llogrando l’estudiante’l cintu negru, ye introducíu a les formes d’armes en solitario. Estes son asemeyaes a les de mano vacía, nun siendo qu’incorporen un arma.
Tamién al nivel de cinturón negru o per encima, l’estudiante pue deprender formes d’armes en pareya, o formes de combate. Estes fáense con dos persones nuna riestra prefixada de pruebes. Al principiu caltiénse’l cuidáu pa deprender la forma y nun mancar al compañeru, pero’l verdaderu dominiu demuéstrase (ente otres coses) pola velocidá y el contautu plenos.
Amás toles formes tienen cinco principios guía que gobiernen caún una parte específica del cuerpu y contienen una regla o pauta PRINCIPAL y otra “secundaria”:
El Kuk Sool divide sistemáticamente los principios aplicaos de les artes marciales en téuniques organizaes en conxuntos. Cada nivel de cinturón tien ún o más conxuntos que se pide que sepa’l prauticante enantes de siguir avanzando. El númberu de téuniques de cada conxuntu pue tar ente seis y más de venti, y ordénense y agrúpense por principios. Por exemplu, hai un conxuntu de téuniques de proyección, y tamién un conxuntu de téuniques de contra-proyeición.
Los conxuntos de téuniques tamién se dividen en niveles de dominiu, con dellos conxuntos de grau altu que son asemeyaos a los de grau baxu, pero con un métodu d’aplicación más difícil y/o precisu. Les téuniques concretes prautíquense con ún o más compañeros dende una postura prefixada. La mayoría de les téuniques finen cola aplicación correuta d’una llave articular, estrangulamientu, golpe, proyeición, o una combinación d’ellos. Pa que sían eficaces, les téuniques de Kuk Sool hai que les facer con velocidá, exautitú y control.
L’Asociación Mundial Kuk Sool organiza oficialmente munchos torneos anuales nos Estaos Xuníos, Corea y Reinu Xuníu. Estos torneos amuesen distintos aspeutos del Kuk Sool y pueden incluyir tamién una demostración o una ceremonia de promoción de cintu. Nos Estaos Xuníos los prauticantes de Kuk Sool pueden competir en formes a mano vacía, formes d’armes, téuniques, combate y rompimientu de tables.
Nestes categoríes los competidores son xulgaos nuna escala de 10 puntos, por tres xueces que sumen les sos puntuaciones pa decidir el ganador. En formes, el competidor tien que facer la forma del so nivel de cintu anterior. Por exemplu un cinturón marrón tien que facer la forma que deprendió de cinturón bermeyu. Neto pa les téuniques, onde’l competidor tien que facer tres téuniques de cada conxuntu del so currículum de grau anterior.
Nel rompimientu de tables xúlguense téunica y potencia. Cada competidor ruempe la mesma cantidá de tables, na mesma posición acordies cola so altura, coles mesmes téuniques. Los rompimientos tán pensaos pa que sía abegoso enantar les puntuaciones del competidor, y davezu los competidores nun completen tolos rompimientos.
Les regles de combate del Kuk Sool Won puen variar de tornéu a tornéu, inclusive acordies al grupu d’edá.
En xeneral el combate nel Kuk Sool Won ta basáu en puntos y nel contautu llixeru o nel non contautu. Los combates son de tres minutos, y el que tien más puntos al final gana. El combate acaba tamién si un competidor algama 5 o más puntos perriba l’otru. Permítense golpes al pechu, costaos, pescuezu y cabeza. Tán torgaos los golpes al llombu o detrás de la cabeza. Tórgase’l contautu escesivu, que pue producir avisos, descuentos de puntos y descalificaciones. Puntúase d’esta miente:
Arriendes d’apotar al puntu, el lluchador tien qu’amosar claramente la téunica y que la executa con exautitú y fuercia. Los puntos decídelos un xuez central, y dos llaterales. Tienen que tar d’alcuerdu nel puntu dos de los tres xueces pa que cuente. En cualquier momentu un xuez pue parar el combate y pidir una decisión de los xueces sobre un puntu. Los lluchadores entamen nel centru l’área, separtaos unos 3 pies, y tornen ende si un xuez pide decisión, si asocede una penalización o si un competidor sal del área.
El principiu coreanu de “dae ryuhn bub” guía’l combate de Kuk Sool Won:
Sibpalki
Sibpalki (십팔기: “Dieciocho Téuniques”) ye un términu utilizáu a respeutive les artes marciales coreanes prauticaes pola Dinastía Joseon (1392 - 1910).
En pasando les invasiones xaponeses, el Rei Sungjo (1567-1608) ordenó a Han Kyo, ún de los sos xenerales, que consultara a los soldaos de la Dinastía Ming que teníen esperiencia na guerra contra los xaponeses. Han Kyo axuntó seis métodos de llucha, que foron recoyíos nel Muye Jebo, publicáu nel añu 1599. El so orixe ta nun manual chinu denomáu Jixiao Xinshu (en coreanu Ki Hyo Shin Su; en xaponés Ki Ko Shin Sho: "Nuevu Llibru de Métodos Efeutivos") escritu pol xeneral chinu Qi Jiguang.
Nel añu 1749, nel reináu del Rei Youngjo (1724-1776), el Príncipe Sado amestó otros doce estilos a los anteriores seis (ente los que tán 4 escueles de Kenjutsu xaponés), sumando dieciocho métodos en xunto. Estos foron recoyíos nel Muye Shinbo, publicáu nel añu 1759. Ye asina como surde’l términu Sibpalki.
L’orixe del Kwon Bup (권법; chinu Quan Fa 拳法; xaponés Kenpo, lliteralmente "métodu de boxéu") alcuéntrase nel anteriormente mentáu Jixiao Xinshu. L’estilu podría ser Taizu Chang Quan. L’autor albidra qu’esti tipu d’entrenamientu tien pocu valir pa les batalles a gran escala, pero que ye granible pa entrenar la flexibilidá del cuerpu, los reflexos, velocidá de les manes, capacidá de saltu, etc.. El Xeneral Qi menta sistemes clásicos de boxéu chinu como’l Boxéu del Monu, Garra d’Águila y Palu de Shaolin.
Hai actualmente un grupu de persones, dirixíes pol Maestru Kim, Young Ho, nel llabor de revivir les artes marciales documentaes nel Muyedobotongji, faciendo por exemplu demostraciones en Suwon, na Fortaleza Hwaseong. Esti proyeutu ta sofitáu pol Ministeriu de Cultura y Turismu y la Federación de Centros Culturales de Corea.
El Gran Maestru Im, Dong Kyu ye’l fundador de Gyung Dang, una organización que revive los métodos del Muyedobotongji pero ensin les habilidaes ecuestres. Im diz que consiguió una copia del Muyedobotongji cuando foi encarceláu como prisioneru políticu nos años 1970. El so equipu de demostraciones actúa per tol mundu dende l’añu 1994.
Esta ye la llista de 24 téuniques que prautica esti grupu:
L’Asociación Coreana de Sib Pal Ki ta presidida por Kwang Suk Kim. Nacíu en 1936, cuando la ocupación xaponesa, Kim diz que lu criaren nunca comunidá taoísta nos montes de Corea, au recibió entrenamientu en Sibpalki, medicina oriental y Qigong. Actualmente tien espublizaos cuatro llibros sobre artes marciales.
Los miembros de l’Asociación faen davezu exhibiciones nel Palaciu Gyeongbokgung, tanto de téuniques coles armes enantes mentaes como de téuniques a mano vacía. L’Asociación Coreana de Sib Pal Ki cuenta con munchos ximnasios y grupos d’entrenamientu en diferentes llugares de Corea. 
El representante principal de l’asociación n’España ye Sung Seol, cinturón negru 7u Dan y alumnu de Kwang Suk Kim. El maestru Seol tamién ye Maestru Entrenador Nacional de Wu Shu, reconocíu pola Real Federación Española de Yudu y Deportes Asociaos.
Dende primeros de los años 1970 ta n’Arxentina’l Gran Maestru Yoo Soo Nam, heriede del estilu Ion By Ryu (“Escuela de los Secretos de l’Andolina”). Según él, hasta l’añu 1552 esistíen 56 téuniques de llucha en Corea, que foron acurtiaes a dieciocho por orde del Emperador. Esta versión nun ta acordies colo recoyío nel Muyedobotongji, darréu que’l términu Sibpalki foi utilizáu per primer vez pol Príncipe Sado nel Muye Shinbo (1759). El maestru Yoo foi graduáu como 9u Dan nel añu 1966 pola Lliga Internacional de Sipalki, integrada por miembros de les families y alumnos de so padre.
L’estilu tien 15 métodos con armes y 3 ensin elles. Estos últimos son defensa personal (Ho Sin Sul), combate (Kwon Bop) y meditación (Shim Bop). Les bases d’esti estilu estrémense dafechu de les documentaes nos antiguos manuales militares coreanos. En realidá tien mui bien de semeyances con estilos modernos derivaos del Hapkido, como’l [[Hwarangdo] y el [[Kuk Sool Won]], y nenguna colos estilos de llucha chinos nos que se basa’l Sibpalki.
[[Categoría:Artes marciales de Corea]]
Francombat
El francombat ye un arte marcial francés, asemeyáu al jujutsu y creáu nel añu 1988 por Alain Basset y Dominique Dumolin. Esti arte marcial básase na estratexa y na comprensión del cuerpu humanu. Los instructores lleven ropa bermeyo y los otros estudiantes llévenlo verde. 
El francombat prautícase nel sur de Francia. Pueden atopase escueles d’esti arte en París, Burdeos y Montpellier.
Según les persones que lu prautiquen, la eficacia nel combate depende de tres factores: bona forma física, conocimientu de les téuniques y de la estratexa, y bon control del estrés. L’entrenamientu del francombat básase en: 
Pancraciu
El pancraciu (del griegu παγκράτιον, pankration, pan: too y kratos: fuercia, “toles fuercies”; llatín "Pancratium") ye una forma violenta de llucha qu’apaeció l' 648 aC na 33 olimpiada, como una combinación de llucha y boxéu, convertiéndose nún de los deportes más populares nos Xuegos de l’antigua Grecia. Permitíase de too: golpes, mordiscos, pataes, estrangulamientos, meter los deos nos güeyos; esto ye, cualesquier forma de mancar al adversariu. El combate terminaba cuando ún de los lluchadores abandonaba; de cutiu entrambos, ganador y perdedor, acababen con una oreya tayada, dalgún miembru toyíu o, como poco, col cuerpu bien frayáu. A vegaes la llucha finaba cola muerte d’ún de los combatientes. 
Taba consideráu ún de los exercicios más duros y abegosos pola violencia que riquía; poro, nun se prauticaba muncho nel ximnasiu. Considerábase perxudicial pa la salú y a los rapazos dexábenlos prauticalu camudáu pa que fuera menos duru.
N’Esparta’l "pankration" foi torgáu, pasando’l nome a toa llucha non controlada nin regulada. 
El pancraciu introdúxose nes olimpiaes dende la númberu 33, pero yá esistía enantes magar que nun algamara desendolcu abondu. El so aniciu taría na llucha ente dos persones propia de les tribus ensin civilizar, y primero apaeció n’Esparta. La lleenda convierte nel so inventor a Teséu na so llucha contra’l Minotauru. El mesmu Hércules foi supuestamente campeón de pancraciu.
Tres la so introducción nes olimpiaes el pancraciu estendióse a otros xuegos per toa Grecia. Na época del Imperiu Romanu llegó a Italia. Pa rapazos introdúxose na edición 145 de les olimpiaes, y el primer ganador foi Faédimus de Troas. Apaecen tamién ganadores de los Xuegos Píticos (Olaides de Tebas el primeru conocíu, olimpiada 108) y de los Xuegos Ístmicos (onde nun apaez el pancraciu pa rapazos hasta’l tiempu de Domicianu masque ensin dulda yá se prauticaba enantes).
Filóstratu consideraba’l pancraciu como’l más guapu de tolos xuegos atléticos, yá que prestaba ver xuntos el boxéu y la llucha nuna mesma exhibición. 
En Roma’l pankration apeas per primera vegada nunos xuegos organizaos por Calígula y fíxose mui popular. Inda yera un espectáculu na dómina de Xustinianu I.
A los que prauticaben esti deporte llamábenlos "pancratistae" (pancratistes)
La Maragatería
La Maragatería ye una comarca de la provincia de Lleón (comunidá autónoma de Castiella y Lleón, España) qu'axunta varies subcomarques que son l'Alta y la Baxa Maragatería y dientro d'éstas ta la vieya zona de la Somoza.
Ḷḷaciana
Ḷḷaciana (o Tsaciana como nome tradicional en patsuezu) ye una comarca tradicional hestórica allugada na Provincia de Llión (comunidá autónoma de Castiella y Llión, España).
La llingua predominante ye'l castellán, que coesiste con una variante del asturllionés: el patsuezu, que ye caracterizáu pola palatalización de la -l- inicial llatina nel alófono africáu sordu denomináu popularmente como "che vaqueira", tradicionalmente representada coles grafíes "ts". Magar tar en peligru de desapaición, son diverses les iniciatives que se realicen pa revitalizar la fala tradicional de la zona, como pueden ser la so presencia en pregones de fiestes locales (Pregón de les fiestes de Vil.lablinu al cargu de la escritora Emilce Núñez) y fomentu per parte del Conceyu y el miembru de la Academia de la Llingua Asturiana, Roberto González-Quevedo, con cursos eventuales. 
Na provincia de Llión, el conceyu estiéndese a caballu ente les comarcas de Umaña, El Bierzu y Babia. Ye una tierra de montes serrapatosos semaos de mines y esplotaciones carboníferes a minería a cielu abiertu. Los ríos d'esta aguada flúin yá con dirección al Océanu Atlánticu, en dirección contraria a los de les vecines Babia y Omaña. El principal fluxu ye'l ríu Sil.
La comarca de Ḷḷaciana ta integrada pol conceyu de Viḷḷablinu (pueblos de Viḷḷablinu, Cagüaḷḷes d'Abaxu, Viḷḷaseca de Ḷḷaciana, Cagüalles d'Arriba, Viḷḷaxere, Riuscuru, Sousas, Robles de Ḷḷaciana, Rabanal d'Abaxu, Rabanal d'Arriba, Ḷḷamas de Ḷḷaciana, Ouraḷḷu, Ḷḷumaxu y Viḷḷare de Santiagu).
Comarca eminentemente minera cutida anguaño pola crisis abierta del sector, vese empuesta a la busca d'alternatives económiques de futuru. Ye see de les empreses Coto Minero Cantábrico o Hijos de Baldomero García.
Series de población dende 1996. Cifres oficiales de la Revisión añal del Padrón municipal a 1 de xineru de cada añu.
1) Nel añu 1997, nun se realizó revisión padronal 
2) Les cifres de 1996 tán referíes a 1 de mayu y les demás a 1 de xineru.
Fonte: Institutu Nacional d'Estadística 
Dalgunos de los platos más típicos de Ḷḷaciana son el caldu de berzas o pote ḷḷacianiego, el choscu o botillo, el ḷḷeite migau (lleche migada con pan de fogaza de centenu) y l'empanada del país. De la repostería destaquen los fixuelus en forma d'espiral, típicos del occidente.
Las Oumañas
Las Oumañas ye un conceyu de la provincia de Lleón, Comunidá Autónoma de Castiella y Lleón, España. Tien un área de 32,49 km² con una población de 331 habitantes (INE 2007) y una densidá de 10,19 hab/km².
Metafonía vocálica
Metafonía vocálica ye'l nome que recibe'l fechu de zarrar la vocal principal d'una pallabra cuando éste termina en -u o en -i.
Esti fenómenu de pronunciación ta presente en:
Exemplos
Niten Ichi Ryu
Niten Ichi Ryu (二天一流, llibremente “Escuela de la estratexa de dos cielos nunu”) ye’l koryu (escuela antigua) de kenjutsu creáu por Miyamoto Musashi (1584-1645), bastante popularizáu y sopelexáu a traviés de llibros y películes.
Anque nun se pueda afirmar con seguranza, créyese que l’estilu creáu por Musashi sufrió delles influyencies, incluyendo l’estilu creáu por so padre, Shinmen Munisai Hirata, llamáu Tori Ryu. Esti estilu utilizaba un arma llamada "jutte", una especie de porra con forquetu, anque con camudamientos propios del estilu. Sicasí nun se pue pescudar de cierto si esiste esta conexón, porque esti estilu desanicióse poques xeneraciones después de Munisai.
Inda mozu, Musashi creó otru estilu llamáu Enmei Ryu, que contenía la base de lo qu’había ser col tiempu’l so estilu definitivu, el Niten Ichi Ryu. Esti estilu, prauticáu hasta güei, creólu Musashi al final de la so vida y representa la totalidá de les sos enseñances. Delles persones prauticaron l’estilu daquella, pero considérase que’l llinax pasó ensembre a tres persones: Terao Magonojô, Terao Kyumanosuke y Furuhashi Sôzaemon.
Col pasu’l tiempu surdieron rames denomaes llinaxes. Asina y too’l llinax oficial del estilu considérase que ye l’heredáu por Santo Hikozaemon, que caltuvo vivu y inalteriáu’l llinax de Terao Kyumanosuke.
La llinia principal del Niten Ichi Ryu, llamada Seito, represéntenla anguaño tres maestros: Yoshimoti Kiyoshi (12u socesor), Iwami Toshio y Chin Kin (11os socesores). Esto esplícase d’esta miente:
Nel 2003 el 10u Soke, Imai Massayuke, decidió tener tres socesores de 11ª xeneración. Foron escoyíos Kiyonaga Fumiya (fíu del 9u Soke), Chin Kin (de Taiwán, un discípulu del 8u Soke) y Iwami Toshio. Nel 2004 Kiyonaga Fumiya morrió. Yoshimoti Kiyoshi foi nomáu heriede de so. El maestru Yoshimoti ye fíu del Shihan de la novena xeneración Gosho Motoharu, el más importante maestru anguaño na llinia de Yoshimoti Sensei.
Les téuniques más conocíes del estilu Niten Ichi Ryu, llamaes de Seiho, son les prauticaes a dos espaes. Pero l’estilu nun se basa solamente na téunica a dos espaes, sinón que tien armes con carauterístiques propies. Los bokutos, espaes de madera, estrémense de los que s’usen nel kendo modernu. Fáense según el bokuto orixinal fechu pol fundador, y esisten hasta güei.
L’estilu compriende les siguientes téuniques:
- Sassen
- Hasso Hidari
- Hasso Migi
- Uke Nagashi Hidari
- Uke Nagashi Migi
- Moji Gamae
- Haritsuke
- Nagashi Uchi
- Tora Buri
- Kazuki
- Aisen Uchidome
- Amashi Uchi
- Chudan
- Uke Nagashi
- Hari Tsuke
- Aisen
- Jodan
- Gedan
- Hidari Waki Gamae
- Migi Waki Gamae
Amás esisten les enseñances "Kuden" (enseñanza oral), malpenes conocíes polos prauticantes más avanzaos.
De menor a mayor, algamaes d’estaya:
1- "Shoden": llévenla los que dominen los kates de Tachi.
2- "Chuden": llévenla los que dominen los kates de Kodachi.
3- "Okuden": llévenla los que dominen los kates de dos espaes.
4- "Menkyo": llévenla los que dominen los kates de Bo (palu llargu).
5- "Menkyo Kaiden": llévenla los que dominen tolos kates del estilu y tienen una fonda comprensión filosófica del Camín y de les enseñances del fundador.
Patada baxa
La patada baxa, más conocida nos deportes de combate cola denomación inglesa de low-kick, ye una téunica de pierna utilizada en dellos tipos de boxéu con pies y puños (Boxéu birmanu, Kick-boxing y Muay Thai) y en delles artes marciales, que consiste en solmenar una patada al miembru inferior (muslu o pantorría) del adversariu. Dependiendo de los reglamentos deportivos, pue solmenase al esterior y/o al interior de la pierna, inclusive cola caniella.
Nel combate a contautu plenu (el llamáu "K.O. system") permítese debilitar la capacidá de los miembros inferiores del otru en visu a que nun sía a usar les piernes, ello ye l’amenorgamientu de la maña, la estabilidá y la movilidá.
En cuantes a cutir nes piernes, los boxeos del sureste asiáticu (boxéu birmanu, boxéu laosianu, boxéu thai y boxéu vietnamita) comparten l’usu de distintes pataes. Atopamos: 
Nel kick-boxing (sía americanu o xaponés) esti tipu de pataes inclúi solamente la “circular” o la “semicircular” acordies al reglamentu internacional. Amás nos combates por títulos profesionales, hai federaciones internacionales qu’autoricen les pataes direutes.
Na codificación téunica del Boxéu Francés o Savate, la espresión “coup de pied bas” refierse a una patada diferente. El “coup de pied bas” de golpe o de barríu ye una téunica de tipu equilibráu llanzando la pierna dende’l carril, y que pue algamar oxetivos perbaxo la rodiya. Autorícense amás otres formes de golpiar el miembru inferior cola condición de que respeten el principiu de golpada (sobre too l’”agrupamientu carauterísticu” enantes de golpiar). El “fouetté bas” (circular cola rodiya) correspuéndese aproximao col "low-kick" circular de les otres disciplines.
K-1
K-1 ye una marca rexistrada pa la promoción de torneos de deportes de combate (básicamente Kickboxing) con sede en Tokyo, Xapón. Los torneos de K-1, arriendes del Kickboxing, combinen téuniques estrayíes de dellos deportes y artes marciales como Muay Thai, Kárate, Taekwondo, Savate o Boxéu ente otres. El K-1 foi creáu por Kazuyoshi Ishii, que fundara en 1980 la organización Seidokaikan Kárate na ciudá d’Osaka. La Seidokaikan Kárate organizó mui bien dellos combates contra otres escueles d’artes marciales, usando regles basaes nes del Kyokushin Knockdown, anque foron adulces adaptándoles a les del kickboxing. En 1993 Kazuyoshi Ishii funda la organización K-1, y nesi añu celébrase’l K-1 Grand Prix nel Estadiu Yoyogi.
Anguaño la organización de K-1 llévala’l "Fighting and Entertainment Group" (FEG) de Xapón, y l’entamu más importante ye’l K-1 World Grand Prix.
Cada combate ye a tres asaltos y cada asaltu dura tres minutos. El combate pue terminar por K.O., K.O. téunicu, decisión del xuráu o descalificación. Tanto l’árbitru como’l médicu del ring tienen autoridá dafechu pa parar el combate. Esti síguenlu tres xueces que puntúen según un sistema de diez puntos, recibiendo los diez el ganador de cada asaltu, mientres que’l perdedor recibe nueve o menos. Si se produz l’empate, dambos lluchadores reciben diez puntos. 
Si hai empate al cabu de los tres asaltos, les puntuaciones de los xueces desapúntense y dexen de contar pa otru asaltu estra de tres minutos de duración; el xuráu puntuará otra vuelta l’asaltu estra. Si dempués d’esta nueva ronda inda hai empate, los xueces decidirán un ganador basándose nel trescurrir de tol combate, teniendo en cuenta hasta la diferencia más pequeña. Un combate sólo pue terminar n’empate téunicu si entrambos lluchadores cayen al empar y nun son a llevantase, o nel casu de mancadures accidentales nos últimos momentos del combate. El procedimientu obligatoriu de cuenta ye hasta ocho.
Les siguientes aiciones considérense faltes nel K-1:
Radiación infrabermeyo
La radiación infrabermeya, radiación térmico o radiación IB ye un tipu de radiación electromagnéticu de mayor llargor d'onda que la lluz visible, poro menor que la de les microondes. Consecuentemente, tien menor frecuencia que la lluz visible y mayor que les microondes. El so rangu de llargores d'onda va dende unos 0,7 fasta los 100 micrómetros. La radiación infrabermeya ye emitida por cualesquier cuerpu que la so temperatura sía mayor que 0 Kelvin, esto ye, −273,15 graos Celsius (cero absolutu).
Los infrabermeyos puense categorizar en:
La materia, pola so caracterización enerxética emite radiación. Polo xeneral, el llargor d'onda onde un cuerpu emite'l máximu de radiación ye inversamente proporcional a la temperatura d'ésti (Llei de Wien). D'esta miente la mayoría de los oxetos a temperatures cotidianes tienen el so máximu d'emisión nel infrabermeyu. Los seres vivos, cuantimás los mamíferos, emiten una gran proporción de radiación na parte del espectru infrabermeyu, por cuenta del so calor corporal.
La potencia emitida en forma de calor por un cuerpu humanu, por casu, pue llograse fácilmente a partir de la superficie de la so piel (unos 2 metros cuadraos) y la so temperatura corporal (unos 37ºC, ye dicir 310ºK), per mediu de la Llei de Stefan-Boltzmann, y resulta ser d'alredor de 1000 vatios.
Esto ta íntimamente rellacionáu cola llamada "sensación térmica", según la cual podemos sintir fríu o calor independientemente de la temperatura ambiental, en función de la radiación que recibimos (por casu del sol o otros cuerpos calientes mas cercanos): Si recibimos mas de los 1000 vatios qu'emitimos, vamos tener calor, y si recibimos menos, vamos tener fríu. En dambos casos la temperatura del nuesu cuerpu ye constante (37ºC) y la del aire que nos arrodia tamién. La sensación térmica, por tanto, solo tien que ver cola cantidá de radiación (polo xeneral infrabermeya) que recibimos y el so balance cola qu'emitimos costantemente como cuerpos calientes que somos.
Los infrabermeyos foron afayaos en 1800 por William Herschel, un astrónomu inglés d'orixe alemán. Herschel asitió un termómetru de mercuriu nel espectru llográu por un prisma de cristal col fin de midir el calor emitíu per cada color. Afayó que'l calor yera más fuerte al llau del colloráu del espectru y reparó qu'ellí nun hebía lluz. Esta ye la primer esperiencia qu'amuesa que'l calor pue tresmitise por una forma invisible de lluz. Herschel nomó a esta radiación "rayos calóricos", denominación bastante popular a lo llargo del sieglu XIX que, finalmente, foi dando pasu al más modernu de radiación infrabermeyu.
Los primeros detectores de radiación infrabermeyu yeren bolómetros, preseos que capten la radiación pol aumentu de temperatura producíu nun detector absorbente.
Escudu de Llaviana
El conceyu de Llaviana, nin tien llegalizáu'l so emblema conceyeru anque lu utiliza de cutio en tolos sos documentos.
Esti escudu foi inventáu por heraldistes, utilizando los escudos d'armes de la familia de Lleón, que tienen una grande semeyanza colos de Lñeón, l'Imperiu Alemán, Francia y Castiella, que decidieron ser copiaos pos podíen aludir a les cuatro cases de Lleón, Castiella, Austria, y Borbón que darréu rixeron el reinu d'España. Poniendo en mediu l'escudu d'Asturies y les armes de los fonduxes asturianos de los Quirós y Álvarez de les Asturies. L'escudu es curtiáu, pero'l primer cuartel ta cuartiáu.
Estos cuatro cuarteles son les armes de la familia Lleón. Nel centru del cuartiáu la Cruz de la Victoria d'oru.
Nel segundu curtiáu:
Bandera de Llaviana
La bandera de Llaviana (Asturies), ye rectangular de dimensiones 2:3. La so única color ye l'azul, nún tonu escuru, col escudu del conceyu centráu.
Alcalde de Llaviana
Alcaldes de Llaviana de magar 1979:
[[Categoría:Alcaldes d'Asturies|Llaviana]]
[[Categoría:Llaviana|Alcaldes]]
[[Categoría:Política d'España|Alcaldes de Llaviana]]
[[Categoría:Llistes]]
Los Barreros (Llaviana)
Los Barreros ("Barredos" en castellanu) ye, dende'l puntu de vista alministrativu, una población de la parroquia llavianesa de Tiraña. Sicasí, y dende'l puntu de vista eclesiásticu, forma dende 1959 una parroquia separtada, consagrada a San Xosé. Nella se comprenden, amás del llugar homónimu, habitáu por 1,584 persones (INE, 2010), les caseríes de Casacavá (8 habitantes), La Cagüernia (3 habitantes), La Brañueta (5 habitantes), L'Abedul, El Nesprón y El Palacio, el pueblu de Sayeo (24 habitantes) y una ermita dedicada a los Mártires San Cosme y San Damián.
El llugar de Los Barreros, que tenía malpenes 200 habitantes al entamar el sieglu XX, vio medrar enforma la so población al ponese n'esplotación el pozu Barredos (1906), la mina Rimoria y el pozu Carrio (1950). La so población alcanzó'l nivel cimeru en 1970, cuando tenía 2.592 habitantes. Bien d'ellos vivieron y entá viven na barriada de "San Xosé Obreru" (anguaño barriada "11 de mayu") y na barriada "Tiraña".
Tiraña
Tiraña ye una parroquia del conceyu asturianu de Llaviana. Ocupa la fastera noroccidental del conceyu, y llenda: al norte col conceyu de Bimenes, al este con Nava y les parroquies del El Condao y La Pola, al sur cola parroquia de Carrio y al oeste col conceyu de Samartín del Rei Aurelio. Comprende alministrativamente'l territoriu de dos parroquies eclesiástiques: la de San Xosé de Los Barreros y la de San Pedro. De la primer d'elles, de la so población y de los pueblos y llugares que comprende, fálase na páxina correspondiente. 
La parroquia alministrativa tien una estensión de 19,8 km² de la cuenca del ríu homónimu. La población de la parroquia eclesiástica ye de 324 habitantes (INE, 2010), que se reparten ente los llugares de L'Arbeya, La Barrera, Bustió, Les Cabañes, El Campu, El Campurru, Carbayal, Los Cardos, La Casarriba, La Casorra, La Cerezal, Condueñu, Costante, Cortina, El Cuetu, El Fabariegu, La Facuriella, La Faya los Llobos, El Forno, Gamonal, La Gatera, Grandiella, L'Agüeria Riba, L'Agüeria Baxo, Lloro, La Moral, L'Ordaliegu, Paniceres, El Paréu, El Patarín, La Peruyal, El Rebollal, Recortina, San Pedro, Los Veneros, El Valliquín, Villarín, L'Azorea Baxo, L'Azorea Cima, El Caleyón, La Cantera, El Colláu, La Corcia, Llanacéu, El Pláganu y La Vaúga.
Los sos habitantes son nomaos cuyarapos, como se recueye nel cantar que vien darréu:
"Cuyarapos de Tiraña,"
"emprestainos la cuyar,"
"pa dir a comer fariñes"
"a la Campa Corturial."
El Condao
El Condao ("El Condado" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Llaviana. Ta asitiada na fastera nororiental del conceyu, y llenda: al norte col conceyu de Bimenes, al noreste col de Piloña, al este col de Sobrescobiu, al sur y suroeste cola parroquia llavianesa de Llorío, al oeste cola de La Pola y al noroeste cola de Tiraña. Ta consagrada a San Esteban y tien una estensión de 17,68 km². La so población, de 643 habitantes (INE, 2011), ta repartida ente'l llugar homónimu (469 habitantes) y les aldees y caseríes de L'Aldea, Boroñes, La Ferrera y La Xerra.
Ente'l patrimoniu d'esta parroquia cueye destacar el denomáu Torruxón, cuyu orixe ye romanu magar que foi reconstruyíu delles vegaes, y la casona de los Menéndez, en L'Aldea.
El pueblu d'El Condao foi escoyíu «pueblu más guapu d'Asturies» nel añu 1969.
Entrialgo
Entrialgo (derogado "Entralgo" en 2008) ye una parroquia del conceyu asturianu de Llaviana. Ta allugada na zona centruoccidental del conceyu, y llenda: al norte cola parroquia de La Pola, al sur cola de Villoria, al este cola de Llorío y al oeste col conceyu de Samartín del Rei Aurelio. Tien una estensión de 6,87 km² y una población (INE, 2010) de 251 habitantes. Éstos repártense ente les siguientes aldees: Canzana, Entrialgo, El Meruxalín, La Peruyal, La Boza, Mardana y Los Cuarteles.
Masiela Lusha
Masiela Lusha (23 d'ochobre de 1985, Los Angeles, California) ye una actriz d'Estaos Uníos.
La Pola Llaviana
La Pola Llaviana ("Pola de Laviana" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Llaviana. Ta asitiada na zona centruseptentrional del conceyu, y llenda: al norte y noroeste cola parroquia de Tiraña, al este cola d'El Condao, al sureste cola de Llorío, al sur cola d'Entrialgo y al oeste col conceyu de Samartín del Rei Aurelio. Tien, nos sos 9,8 km², una población de 9.106 habitantes (INE, 2011). Los más d'ellos (8.880 persones) viven na villa de La Pola, capital del conceyu. El restu d'ellos repártense ente los llugares de El Cantu Baxo, El Cantu Riba, La Carba, Casapapiu, La Castañal, El Castrillón, El Felguerón, Les Llanes, Lloreo, La Ortigosa, Pielgos, La Piniella, Les Portielles, La Quinta Norte, La Quinta, La Rasa, La Robellá, El Rebollusu, La Sartera, Sospelái, Valdelesabeyes de Baxo, La Carba les Llanes, La Chalana, L'Horrón de Riba, Llancuervu, El Llosón, L'Umines, L'Otero, El Pandu, El Robledal, Solavelea, La Traviesa, Valdelesabeyes de Riba y El Vallebregón.
La villa de La Pola, centru comercial y de servicios del Altu Nalón, ta asitiada nes terraces fluviales de la xuntura de los ríos La Pontona y Nalón. 
Villoria (Llaviana)
Villoria ye una parroquia del conceyu asturianu de Llaviana. De 30,9 km² d'estensión, asítiase na fastera suroriental del conceyu y llenda: al norte cola parroquia d'Entrialgo, al sur cola de Tolivia y el conceyu d'Ayer, al este con Llorío, al oeste con Mieres y al noroeste con Samartín del Rei Aurelio. La so población (INE, 2011) ye de 1.071 habitantes, que se reparten ente'l pueblu homónimu y los llugares d'Arbín, Les Bories, Braña Riba, Bustiello, El Cabu, Campumayáu, El Cerezaliru, La Caúcia, Corián, La Correoria, El Corazal, El Fabariegu, Febreru, Fechaladrona, Los Fornos, Grandiella, Grandón, El Meruxal, Les Mestres, Migalpiri, La Paraína, Piedresnegres, La Pumará, Les Quintanes, La Reondina, Reondo, Rosil, San Pedro, Solano Baxo, Tablazo, El Tendiyón, Los Tornos, Valdelafaya, Viscozá, Braña Baxo, Solano Cima, La Llosagra y El Llosón. 
El llugar de Villoria, nel que viven 601 persones afáyase a 340 metros d'altitú y ta a unos 4 kilómetros de La Pola Llaviana.
Jogo do pau
El jogo do pau ye un tipu de combate o arte marcial tradicional gallega y portuguesa.
En munches sociedaes la espada desendolcóse como un arma a la qu’atribuíen un calter sagráu, polo que solamente podíen llevala y emplegala los guerreros nobles. El pueblu tenía torgao usala, asina que víase obligáu a perfeicionar métodos de combate alternativos, coles manes desnúes o con ferramientes o arbíes de les xeres cotidianes, como asocedió por exemplu n’Okinawa col kobudo, qu’inclúi téuniques d’usar foces, palos, mayales que s’usaben como un martiellu, etc. Con esti arsenal los paisanos o los pescadores podíen enfrentase si yera necesario escontra los arguyosos invasores samuráis, que diben armaos con katanes y otres armes de guerra. Tamién en Portugal el pueblu desendolcó un sistema de combate usando como arma’l cayáu qu’acompañaba per dayures, hasta hai bien poco, a pastores y a llabradores. Esti sistema llegó a conocese pol nome de Jogo do Pau (Xuegu del Palu), nun teniendo equí la pallabra “jogo”’l sen de “trebeyu”, sinón el de “téunica” o “manexu”. 
Yá bien entráu’l sieglu XX tovía yeren frecuentes per tou Portugal, pero sobre too pel norte’l país, y en Galicia los combates de palu en feries y romeríes. Nestes amarraces participaben a veces aldees enteres, y otres les lluches yeren individuales, o d’un “jogador” contra dellos. Yera la dómina de los “puxadores” (nome que se daba a los xugadores del norte) y de los “varredores de feiras” (xugadores de nomadía que viaxaben per feries y romeríes desafiando a otros, probando asina’l so valor al ganalos a toos). Mestre Monteiro, natural de la rexón de Fafe, cuenta que pela dómina de la mocedá de so padre había dos pueblos qu’avezaben dir en domingu a la mesma capiya, llevando cada home o mozu, como yera tradicional, la so vara, de tal mou que cuando s’arrodiyaben en misa víense tolos palos en posición vertical saliendo perriba les cabeces. Acabante la ceremonia yera frecuente que na plaza cercana s’engarraren los rapazos d’entrambes aldees, entamándose por cualesquier pequeña razón (un requiloriu a una mozuca de l’aldea vecina, los celos d’un amante traicionáu, un alderique pola vecera’l riegu…) que s’iguaba a palos. Pero de nenguna manera yera un combate ensin regles. Había un códigu éticu que torgaba a los lluchadores solmenar a un home que nun llevara palu o que tuviera en suelu. Inda se cuenten pelos círculos d’aficionaos histories antigües como la de “Manilha”, qu’acabante vencer y desarmar a tres atacantes que lu arrodiaren, tiró’l palu al suelu. O la d’un xugador perafechiscu d’Oporto llamáu Carvalho, tratante de ganáu, que na feria del 26 n’Angeja, cerca d’Aveiro, foi quien a aguantar solu contra un grupu que lu atacó, hasta que zarapicó y cayó al suelu, y tando asina’l meyor xugador de los rivales pasóse al so llau, preparáu pa defendelu, diciéndo-yos a los collacios que’l que quixera solmená-y al valiente cayíu tenía que lluchar primero con él. Tamién na lliteratura podemos atopar hestories sobre’l jogo do pau, sobre too n’autores como Aquilino Ribeiro y Miguel Torga. 
Dende los años 1930 el jogo do pau escomenzó a perder importancia. Los motivos son variaos: l’aición de les autoridaes policiales, que pa evitar lluches sangrientes acabaron torgando l’usu de los palos nos recintos de les feries; la emigración de munchos homes pa los medios urbanos o pal estranxeru; o la xeneralización del usu d’armes de fueu, que fixo innecesariu’l deprendimientu llargu y abegosu d’esta téunica pa la defensa personal. 
En Lisboa, sobre too dende’l sieglu XIX, prauticábase un estilu propiu, desendolcáu nos patios de la capital y en clubes como l’Atenéu Comercial de Lisboa y el Real Ximnasiu (que más tarde se convertió nel Ginásio Clube Português) onde tovía güei s’enseña l’arte. Surden dos grandes escueles, estremaes téunicamente y basaes en factores histórico-sociales: la Escuela del Norte y la Escuela de Lisboa (tamién prauticada nel Ribatejo y n’Estremadura). Esta última desarrolló un refileru d’anovaciones téuniques y pasó a dar menos importancia al combate contra dellos adversarios. El jogo do pau alcuéntrase nel Sport Algés y Dafundo en Lisboa.
A llargo la hestoria del jogo do pau foron munchos los mestres de sonadía nes diferentes rexones del país; ente ellos: Mestre António Nunes Caçador, Mestre Frederico Hopffer, Mestre Júlio Hopffer, Mestre Joaquim Baú, Mestres Calado Campos, padre y fíu, Mestre Chula, Mestre Custódio Neves, Mestre Pedro Ferreira, Mestre Elias Gameiro, Mestre Nuno Russo, Mestre Manuel Monteiro, ente munchos otros.
El nome de Mestre Pedro Ferreira (1915–1996) rescampla pel so estraordinariu desenrollu téunicu lleváu a cabu per aciu de combinar les Escueles del Norte y de Lisboa, de les que yera fondu conocedor. Los sos discípulos foron munchos de los actuales maestros n’activo. Xugó’l palu tola so vida, siendo consideráu ún de los más destacaos xugadores hasta la so muerte. Foi maestru del Ateneu Comercial de Lisboa, tresmitiendo nos sos últimos años esa responsabilidá a Mestre Manuel Monteiro, socesor d’él. 
El Jogo do Pau entamó un procesu d’organización a nivel nacional cola fundación en 1977, afalada pol Mestre Pedro Ferreira, de l’Asociación Portuguesa de Jogo do Pau. Les distintes escueles y clubes organícense anguaño nuna estructura representativa, la Federación Portuguesa de Jogo do Pau. Como prueba de la calidá téunica d’esti sistema, hai que mentar que nos campeonatos abiertos de lluches con palu llargu realizaos en Francia na década de los 1980 cola presencia de sistemes de combate del Xapón, Francia y otres naciones, los jogadores do pau portugueses quedaron campeones absolutos, ganando tolos combates onde participaron.
José María Arguedas
José María Arguedas, foi un escritor peruanu.
Buddy Richard
Ricardo Roberto Toro Lavín (21 de setiembre de 1943, Graneros, Chile), conocíu como Buddy Richard ye un cantante chilenu.
Comunión Tradicionalista Carlista
Comunión Tradicionalista Carlista (CTC) ye una organización política española, fundada en 1986 nel ""Congresu d'Unidá Carlista"" entamáu en San Lorenzo de El Escorial, nel que s'amestaron diversos grupos carlistes que se dixebraren del Partíu Carlista debío a que nun aceptaben la so evolución ideolóxica hacia posiciones d'esquierda, concretaes na nomada ""vía carlista hacia'l socialismu autoxestionariu"" de Carlos Hugo de Borbón-Parma.
Los partíos políticos que participaren na so fundación foron Unión Carlista, Comunión Tradicionalista (1975) y Comunión Católico Monárquica (1977).
Toma'l nome del partíu políticu del carlismu nos años 1930, Comunión Tradicionalista.
Soo Bahk Do
Soo Bahk Do ye’l nome del arte marcial fundáu y enseñáu pol Kwan Jang Nim Hwang Kee, el so socesor Hwang Hyun Chul (conocíu como H.C. Hwang), y los instructores certificaos poles organizaciones miembros de la Organización Mundial Moo Duk Kwan.
El maestru Hwang Kee combinó les artes coreanes llariegues de defensa personal (Soo Bahk Ki y Tae Kyun) con otros principios de combate (Kung Fu chinu del Norte y del Sur) y referencies morales como la filosofía del Do (Tao), No Ja (Lao Tzu) y Kong Ja (Confuciu), no que se conoz anguaño como Soo Bahk Do (Tangsudo) Moo Duk Kwan. Al desendolcar l’arte marcial, Hwang Kee basóse muncho nun testu antiguu, el "Muye Dobo Tongji" ("Manual Completu Ilustráu de les Artes Marciales de l’Antigua Corea." 
Hwang Kee creó’l Moo Duk Kwan el 9 de payares de 1945. Primero foi afaláu a estudiar les artes marciales en 1921, cuando tenía unos siete años. Taba nuna aldea vecina nun festival tradicional llamáu "Dan O", onde había tiru con arcu, llucha y munchos otros festexos. Tando Kee esfrutando del festival, un grupu de siete u ocho homes engarráronse con otru. De sópitu atacaron toos al home que taba solu, qu’entós principió a esquitar y a contratacar colos pies, quedando nuna puerta pa poder enfrentase a unu de cada vez, llegando a vencer a tol grupu. Esta habilidá pa defendese contra dellos atacantes ablucó a Hwang Kee que nesi momentu supo que quería deprender artes marciales.
Hwang Kee estudió dellos años y pescudó munches fontes. Hai quien diz que lu reconocieron como maestru a los 22 años. En mayu de 1935 Hwang Kee entamó a trabayar pa la compañía coreana de ferrocarriles, lo que-y permitió viaxar. En mayu de 1936 conoció a un maestru chinu de Kung Fu llamáu Yang, Kuk Jin, col qu’entrenó hasta 1946. Daquella China taba pasando pela revolución comunista. L’entrenamientu consistía en Seh Bop (postures), Bo Bop (pasos), Ryun Bop (acondicionamientu) y Hyung (formes) coles sos aplicaciones. El 9 de payares de 1945 Hwang Kee fundó’l Moo Duk Kwan, que tien como ideal básicu’l desarrollu de los sos prauticantes. Individuos fuertes en cuerpu y n’espíritu faen comunidaes fuertes, y comunidaes fuertes faen naciones fuertes; les naciones fuertes y pacífiques faen un mundu fuerte y en paz. En 1957 descubrió nel Muye Dobo Tongji’l Soo Bahk, un verdaderu arte marcial coreanu. Kee desendolcó’l sistema Soo Bahk pa que s’estudiara per aciu del Moo Duk Kwan. Escoyó’l nome Soo Bahk Do, deriváu de Soo Bahk Ki, téunica de golpiar coles manes, y de Soo Bahk Hee, danza de golpiar coles manes, qu’asoleyaba’l Muye Dobo Tongji. En 1960 l’Asociación Coreana de Soo Bahk Do almitióse y rexistróse oficialmente nel gobiernu de Corea como arte marcial tradicional coreanu.
Pa la práutica nel dojang úsase un dobok asemeyáu al karategi xaponés, que lleva a la izquierda del pechu l’escudu de la escuela. Ye de color blancu, simbolizando la pureza.
Dende cinturón verde (6u kup) la solapa ye del mesmu color que’l cinturón. Esto ye, dende’l 3er kup ye bermeyu hasta’l 1er kup, y nos danes el cintu y la solapa son azul marino, non negru como n’otres artes marciales. Esto ye porque Hwang Kee caltenía qu’un prauticante nun algama nunca la perfeición, el conocimientu dafechu d’un estilu y, poro, el so cinturón nun pue ser negru dafechu.
Hai 10 kups o gups (cinturones de colores):
Dempués de los kups, vienen los danes:
De primer a tercer dan los prauticantes/instructores son denomaos "Kyo Sa (Nim)" (instructor); dende’l cuartu dan, "Sa Bom (Nim)" (modelu/exemplu). El “Nim” ye una partícula de respetu que dediquen a la persona nomada los que tienen un rangu menor. A un estudiante avanzáu que nun sía instructor llámenlu "Sam Be (Nim)". 
El significáu de los colores de los cintos ye netu al de los colores del escudu.
L’escudu del estilu ta formáu pola figura d’un puñu derechu doráu (dacuando anaranxáu) vistu de frente, arrodiáu a los llaos por dos cañes de lloréu, con 14 fueyes y 6 frutos encarnaos caúna.
Embaxo’l puñu alcuéntrase un pergamín o cinta en color azul marino colos kanjis Su - Mu - Bahk. 
Fueyes: 14 a cada llau representen les 14 provincies de Corea y tamién la paz. La simetría representa l’harmonía.
6 Frutos encarnaos: los cinco continentes au se prautica anguaño’l Su Bahk Do - Mu Duk Kwan; y la Lluna o voluntá de facelu llegar a toles partes.
pergamín: alude al conocimientu.
Caráuteres: Soo: mano; Mu: lo marcial; Bahk: golpe. El “Mu” interpónse metanos el golpe de mano, “Soo Bahk”, pa recordanos que non solo hai qu’aprender a lluchar, sinón a decidir cuándo facelo.
Los colores del escudu:
Blancu: iviernu (pureza, la nieve onde nun hai nada escrito.)
Anaranxáu: ye la transición ente l’iviernu y la primavera.
Verde: primavera (esporpolle.)
Bermeyu: branu (fueu, fuercia, enerxía, cabeza activa.)
Azul: seronda (madurez, collecha, agua como símbolu de sabiduría.)
Nesti arte marcial la denomación de téuniques, posiciones, formes, etc. faise en coreanu.
En coreanu "hyongs", les formes son secuencies de movimientos (ataques, bloqueos y exercicios de respiración nes más avanzaes) qu’imiten un combate real contra dellos oponentes.
Kicho significa “básico”. Sicasí esta forma tamién pue definise como “vientu o aliendu divín”, en realidá una idea d’orixe bíblicu que representa la forma primera de la creación de too per aciu un “soplu” de la divinidá, al ser estes formes les primeres en llegar a la conocencia del estudiante de Soo Bahk Do.
Creaes pol Maestru Itosu. Significa “calma y seguridá”; la calma fai referencia al equilibriu internu de la persona, y represéntase por una balanza nos caráuteres kanji. La seguridá refierse al llar como llugar seguru (la casa y la muyer-madre nos kanjis).
Creaes pol Gran Maestru Hwang Kee. Significa “siete estrelles”; refierse a la séptima estrella de la constelación d’El Carru, la estrella del Norte que guiaba antiguamente a pastores y viaxeros cuando volaben perdíos, y nortiaben cola estrella del Norte. La motivación de les formes Chil Song ye guiar na sienda al prauticante de Mu Do, afalando’l so desenrollu como como artista marcial.
Creaes pol Gran Maestru Hwang Kee. Significa “sestu", "el númberu 6" o "los 6 elementos”. Estes formes estráyense del Llibru de les Artes de Guerra Coreanes, el Muyei Dobo Tongi.
Significa “puerta grande” y simboliza un ingresu pergrande a la conocencia marcial a traviés d’estes formes.
Créyese que’l creador foi Jang Song Kye (fundador del Kang Yu Ryu). El nome orixinal d’estes formes ye Neh Bo Jin, que significa “avanzar dando pasos haza dientro” y l’usu equivocáu de la so pronunciación causó qu’anguaño se-yos llame Naihanchi.
Creador desconocíu. Significa “avanzar y zallar” y el nome fai referencia a Pal Weh (8 direiciones). Tamién se creye qu’antaño esti nome denomaba filosóficamente una llucha a muerte ensin testigos no fondero la viesca.
Creador desconocíu. Significa “ave sobro una pata” o “garra na piedra” y refierse a una cigüeña d’estes traces carauterizada pola gracia y la fachenda. 
Significa “abrazando la lluna”.
Creador desconocíu. Significa “diez manes”. La demostración téunica d’esta forma ye lenta, poderosa y pesada.
Llámase asina n’honor a un misioneru chinu del mesmu nome, qu’introduxo esta forma.
Significa “agarrar y tirar”
Creada por Wang Shu, significa “pequeñu páxaru salvaxe”. La so téunica ye activa, llixera y rápida.
Créyese que’l creador foi Jang Sam Bong (fundador del Tae Kuk Kwon). El nome de la forma rellaciónase coles trece influyencies básiques, a la so vez basaes en principios del Tae Kuk Kwon.
Significa “martiellu que bancia”.
La defensa personal ("ho sin sul") del estilu tien agarres a les moñeques por parte del atacante de diferentes formes, y contra-téuniques por parte del defensor. Nel programa d’estudiu hai 27 secuencies predeterminaes de defensa personal.
Diagmina Noval
Diagmina Noval Antuña (Llantero, Samartín del Rei Aurelio, 8 de mayu de 1942) ye una cantante asturiana de tonada.
Foi'l so maridu'l que la animó a presentase a concursos de canción asturiana. Ente los concursos que tien conquistao tán los de Piedrasblancas, L'Entregu, El Campu, Blimea, Xixón o Candás.
Nel añu 1973 grabó'l so primer discu col sellu Columbia, acompañada por otru cantante de dilatáu historial, Alfredo Canga. Más sero, en 1977, grabaríen un nuevu discu, nesti casu col sellu Dial Discos. Destaquen nestes grabaciones les canciones dialogaes interpretaes polos dos cantantes. Nel añu 2010 el Conceyu de Samartín del Rei Aurelio asoleyó un discu ("Hai una lletra cantada") nel que participen 25 cantantes nacíos nel propiu conceyu, ente los que taba Diagmina Noval.
Diagmina tamién exerció de maestra coles nueves xeneraciones de la tonada destacando como alumna de so Anabel Santiago.
Body Combat
El Body Combat ye un tipu d'aeróbic coreografiáu basáu nes artes marciales y con un fin d’entrenamientu cardiovascular. Creáu en 1998, forma parte del conceutu "Body Training System" de la empresa Les Mills.
El Body Combat nútrese de delles artes marciales, davezu:
Anque los exercicios tean basaos en movimientos estrayíos d’estes disciplines, el Body Combat nun ye un arte marcial en sigo mesmu. Asina y too un entrenamientu regular permite conocer delles téuniques de defensa personal y algamar enfotu.
Según Les Mills, lo mesmo que’l Body Attack el Body Combat ye un exerciciu cardiovascular esixente, que permite ameyorar la condición mental y l’enfotu. Tamién permite aumentar la densidá de los güesos.
Poro, los sos beneficios son físicos y psíquicos al empar. D'un llau, el body combat combina un trabayu de fortalecimientu muscular con una aición cardiovascular. Tamién permite fortalecer la velocidá y l’axilidá.
Dende un puntu de vista psicolóxicu, al aviesu de delles artes marciales que necesiten un deprendimientu llargu, el body combat ye sobre too lúdicu, lo que permite canalizar l’agresividá y amenorgar l’estrés.
Tienen la misión de concebir y d’enseñar les coreografíes (anovaes cada tres meses). Asoleyáu en 1999, el Body Combat tuvo como primeros direutores de programa a Nathaniel Leivas y a la so muyer Gabriela, llamaos Nath & Gab. Con un estilu más bien flexible, dirixeron el programa hasta’l 2004, cuando foron sustituyíos polos actuales direutores Dan Cohen y la so muyer Rachael Newsham, llamaos Dan & Rache. El so estilu bramente téunicu y la so escoyeta de músiques rápides y rítmiques contribuyeron a facer del Body Combat una actividá bien popular nos ximnasios de tol mundu.
L’eleváu grau de téunica de les clases implica, pa los prauticantes regulares, un verdaderu dominiu de dellos movimientos d’artes marciales, siendo los más importantes:
Hai que tener en cuenta tamién qu’una gran mayoría d’instructores de Body Combat son titulares de cinturones negros d’una o más artes marciales, como’l kárate, el taekwondo, el full contact y el kick-boxing.
Body Combat y artes marciales tán polo tanto ciñidamente venceyaes, pero nun se tracamundien. En teoría un maestru d’artes marciales ye quien pa ser instructor de Body Combat. Pero los prauticantes tienen que s’entrenar davezu al envís de dominar dellos movimientos.
Body Pump
El Body Pump ye un tipu d’acondicionamientu físicu empobináu al fortalecimientu muscular completu, con música y coreografiáu, que forma parte del conceutu "Body Training System" creáu pola empresa Les Mills en 1991, responsable de clases d’acondicionamientu físicu en más de 10.500 clubes deportivos y ximnasios de tol mundu. El body pump ye la clas d’acondicionamientu físicu más asemeyada al “body building” o culturismu.
Dirixida por un monitor, una clas de body pump dura unos 55 minutos. Hai tamién un formatu de clas de 45 minutos que quita los exercicios dedicaos a los bíceps y tríceps. 
Los prauticantes usen peses de diferente tamañu, bien soles o, más davezu, fixaes a una barra d’halterofilia; un “step” (escalón) d'aeróbic y un tapiz de ximnasia. La carga de pesu varia según los exercicios, según faigan intervenir un grupu muscular potente como’l de los muslos o, pela cueta, músculos pequeños como los de los brazos. Por supuesto depende tamién de les capacidaes musculares del prauticante.
L’oxetivu del body pump ye desendolcar l’endurecimientu muscular a traviés de munches repeticiones, por oposición al trabayu de fuercia pura u se busca agrandar la masa muscular. Esti oxetivu esplica en parte que les muyeres representen el 70% de los alumnos nes clases. El body pump fai trabayar tol cuerpu.
La clas de body pump tien llugar con música; cada canción fai trabayar un grupu muscular, siempre nel mesmu orde. Los movimientos tán coreografiaos y siguen el ritmu de la música. Les coreografíes duren un trimestre y son concebíes en Nueva Zelanda y esportaes de siguío al mundu enteru. Los monitores pueden mecer canciones antigües coles nueves, pero tienen que siguir les conseñes xenerales, sobre too a respeutive l’orde de los exercicios acordies a los grupos musculares solicitaos.
Una de les carauterístiques d’una clas de body pump ye l’ambiente musical que permite tresformar un trabayu muscular nuna sesión más prestosa. Les canciones duren ente cuatro y seis minutos y básense davezu en cachos de rock modernu o de pop-rock remezclaes pa la ocasión al envís de cuadrar meyor col ritmu y velocidá de los exercicios y al corte en bloque de 32 pasos.
La clas de body pump, d’unos 55 minutos, compónse de 10 canciones, de les qu’ocho faen trabayar un grupu muscular diferente, a les que s’amiesten una canción previa de calentamientu y una canción final d’estiramientu.
Como ye posible variar la dificultá según los pesos emplegaos, el body pump ye vidable pa los non deportistes o pa persones que tienen sobrepesu. La clase desaconséyase pa les persones que carecen de tendinitis.
El body pump permite al prauticante remocicar la figura y afinar la masa muscular. Permite desaniciar una parte de la masa muscular graso per aciu de mui bien de repeticiones nun periodu de cuatro a seis minutos por grupu muscular. El consumu calóricu ye importante.
Según Les Mills, una clas de body pump consume hasta 600 kcal y tien distintos beneficios como l’ameyoramientu de la condición física xeneral y de la fuercia. Esculpe los músculos y aporta una sensación de llogru.
Magar que los movimientos son fáciles y d’asimilación cenciella, ye fundamental facelos bien y garrar el pesu acionáu en visu a nun mancase. Los programadores encamienten un reposu d’un día ente dos sesiones.
Les muyeres son mayoría nes clases, lo qu’amuesa que’l body pump ye un tipu d’acondicionamientu físicu dafechu anque pueda plasmar la utilización d’una barra d’halterofilia.
Fondos
Los fondos son un exerciciu poliarticular de musculación destináu principalmente a desendolcar la fuercia y el volume de los tríceps, de los pectorales y de los costazos (deltoides anterior). Esti exerciciu tamién fai intervenir en menor midida los dorsales, los trapecios, los deltoides llaterales y posteriores, y los abdominales.
Pueden facese de dos maneres diferentes:
El prauticante colócase ente dos barres paraleles, garra con dambes manes y úpase estirando los brazos. Calteniendo les piernes cruciaes al envís d’evitar un movimientu de valumbu, dobla los brazos calteniendo siempre los antebrazos perpendiculares a la barra y al suelu. Llueu úpase otra vuelta, calteniendo los antebrazos inmóviles. Si l’atleta inclina un poco’l troncu haza alantre nel exerciciu, ye’l fexe baxeru del músculu pectoral mayor el que ye solicitáu.
El prauticante garra una de les barres, les manes coles palmes p’abaxo y la barra detrás d’él.. Llueu posa los pies na barra paralela, quedando asina’l troncu nel vaciu. Dempués baxa lentamente’l cuerpu haza’l suelu, pero ensin tocalu. Per aciu de la fuercia los tríceps, úpase hasta la posición primera. Esti tipu d’execución namái solicita los tríceps.
Los fondos fáense davezu nes barres, siendo les manes del prauticante les qu’aguanten tol pesu. P’añader resistencia, pueden usase pesos como un cintu llastráu, un chalecu pesáu, o llevando una mochila con pesos dientro. Tamién se pue caltener una pesa ente les rodíes o los todiyos. Pa quitar resistencia, pue usase una máquina de fondos o de llevantamientos asistíos, lo qu’al poner contrapesu amenorga la fuercia necesaria pa que’l prauticante llevante’l so cuerpu. Tamién pueden usase bandes de resistencia enganchaes a les plantes de los pies p’aidar cuando falla la fuercia pa facer correutamente’l fondu. Si nun se tien esti equipamientu, pue facese una variante más llixera de los fondos llamada “fondos en bancu”.
Colóquense les manes nun bancu direutamente baxo los costazos. Les piernes queden reutes y horizontales; los pies pósense n’otru bancu delantre’l prauticante. Esta variante entrena los músculos de la parte alta del cuerpu de forma asemeyada, anque non exauta, a la de los fondos normales, amenorgando bastante’l pesu total que tien que llevantar el prauticante. Esti exerciciu tamién pue facese nel borde d’un sofá, el mesáu de la cocina o cualesquier otra superficie que sofite al llevantador.
Planches
Les planches o flexones son un tipu d’exerciciu físicu realizáu en posición inclinada, cara abaxo, llevantando’l cuerpu solamente cola aida de los brazos, baxando otra vuelta al suelu de forma controlada y asina socesivamente. 
L’oxetivu del exerciciu ye desarrollar los músculos pectorales y los tríceps, anque benefíciense tamién los deltoides, el serratu anterior, el coracobraquial y la resistencia anaeróbica. Ye un exerciciu fundamental pal entrenamientu nos ximnasios y especialmente pal entrenamientu militar.
Una variante del exerciciu consiste en facelu contra una paré. Cuanto más lloñe tean los pies de la paré, más abegosa ye la realización y, poro, más esixencia muscular hai. Otru cambéu qu’amenorga la dificultá del exerciciu consiste en cincar coles rodiyes en suelu, en cuenta de colos deos de los pies.
Les planches avecen facese tamién como una prueba d’aptitú, como un pequeñu castigu físicu de circunstancies, p’amosar les habilidaes físiques o como una demostración de sumisión.
Munches veces vense otres variantes desavezaes, feches con un aquel de competir; por exemplu flexones nel barru, la nieve o la tierra, col envís de que l’exerciciu sía más abegosu, o facelu inda más difícil, como pone-y al prauticante un pie o un pesu enriba’l llombu (escurque con sanciones si se pierde l’equilibriu), o facer l’exerciciu con encontu nos nudiellos, non emplegar tolos deos (anque siempre’l pulgar), llevantando una de les piernes, llevantar d’un blincu dando palmes enantes de cayer, facelu solamente con un brazu…
Bandera de Mieres
La bandera de Mieres (Asturies) ye rectangular, de proporciones 2:3 (ancho:llargo). Divídese en trés franxes horizontales. Blanca la superior, azul la central, y mariella la inferior. La franxa blanca tien un anchu de la metá del anchu de la bandera, y les otres dos, d'un cuartu. Nel cantón lleva l'escudu de Mieres. Les sos colores son les del escudu. Na bandera, el blanco simboliza la paz y ye la color de los Marqueses de Camposagráu. L'azul simboliza'l cielu, les agües del ríu Caudal, y la mar onde desemboca. El mariellu simboliza la riqueza del suelu del conceyu.
La bandera adoptada foi la ganadora d'un concursu d'ideés abiertu a tolos ciudadanos convocaáu pol Ayuntamientu. El diseñu escoyíu pol xuráu foi presentáu por Mario Ruiz Gutierrez, de la Sociedá Española de Vesiloloxía.
Escudu de Mieres
L'Escudu de Mieres foi aprobáu pola Direición Xeneral d'Alministración llocal, dependiente del ministeriu de la Gobernación, el 29 d'avientu de 1964. BOE 81, de 05/04/1965
Escudu curtiáu. Na partición superior, sobre campu de plata, les armes de la familia Bernaldo de Quirós: dos llaves d'azur enllazaes polos aniellos, con trés lluneles en cada flancu y trés flores de lis. Na partición inferior, maza y martiellu d'azur y plata allugaos n'aspa, rueda dentada d'azur y ondes d'agua na punta, too ello sobre campu d'oru. Al timbre, corona real zarrada.
"Los Qui­roses tráin por armes seyes lluneles colloraos en campu blan­cu, trés en cada parte, que son venti y cuatro medies llunes, que manifiesten venti y cuatro banderes que se ganaron a los moros n'aquelli tiempu polos d'esti apellíu trayendo cada Bandera la so media lluna. Los Bernaldos dos llaves azules nel mediu, con trés flores de lis d'oru, les dos d'elles tie­nen en mediu les llaves, y la otra enriba en mediu d'elles."
La partición inferior simboliza'l ríu Caudal, que treviesa'l conceyu, y les dos principales actividaees del conceyu, la minería y la industria.
Llista d'Alcaldes de Mieres
Alcaldes de Mieres de magar 1979:
Llista d'Alcaldes de Llanera
Alcaldes de Llanera de magar 1979:
[[Categoría:Alcaldes d'Asturies|Llanera]]
[[Categoría:Llanera|Alcaldes]]
[[Categoría:Política d'España|Alcaldes de Llanera]]
Escudu de Llanera
Ye un escudu utilizáu pol Ayuntamientu asturianu de Llanera pero ensin sanción llegal, ta llabráu na fachada de la Casa Consistorial. Como otros munchos conceyos esti escudu foi inventáu por Octavio Bellmunt y Fermín Canella pa illustrar la so obra "Asturias".
Llucha grecorromana
La llucha grecorromana ye un deporte nel cual cada participante intenta ganar al so rival con llaves y proyecciones utilizando solo la parte cimera del cuerpu. L'oxetivu consiste en ganar el combate faciendo cayer al adversariu al suelu y calteniendo los sos dos costazos fixos sobre'l tapiz o ganando por puntuación por aciu la valoración de les técniques y acciones consiguíes sobre l'adversariu. Ta prohibíu l'usu activu de les piernes nel ataque, según atacar les piernes del rival.
La llucha grecorromana al pie de la llucha llibre olímpica y a la so variante femenina, la llucha femenina denominar lluches olímpiques yá que tán presentes nos Xuegos Olímpicos.
La llucha ye un deporte bien practicáu dende l'antigüedá. En 1848, un francés de nome Exbrayat, antiguu soldáu de Napoleón, que tenía una barraca de feria, instituye la norma de nun realizar preses per debaxo de la cintura. Ésti erá l'orixe de la Llucha grecorromana (llamada entós "Llucha Francesa" o "Llucha a manos planes"). L'italianu Basilio Bartoli foi'l que-y punxo'l nome de Grecorromana.
Cuando los Xuegos Olímpicos rehicieron la so apaición n'Atenes nos primeros Xuegos Olímpicos de la era moderna en 1896, consideróse importante que la llucha fuera incluyida dende un puntu de vista históricu de tala forma que volvióse unu de los elementos centrales de los Xuegos. La llucha grecorromana percibíase como la verdadera reencarnación de la llucha griega y la llucha romana de l'Antigüedá y foi la que tuvo presente nesa primer olimpiada.
La llucha llibre almitir nos Xuegos olímpicos na sesión del COI celebrada en París en 1901. Les primeres pruebes olímpiques tuvieron llugar nos Xuegos Olímpicos de branu de 1904 a Saint Louis nos Estaos Xuníos. El oficiales olímpicos decidieron añedir esta nueva disciplina, de pasáu verdaderamente menos ricu y menos noble que l'anterior pero gociando d'una enorme sonadíasobremanera, en Gran Bretaña y a los Estaos Xuníos, que yera una de les atracciones estrelles de les verbenas y feries del sieglu XIX, una forma d'entretenimientu profesional. Al igual que la llucha grecorromana, cuenta dende entós ente les grandes disciplines de los Xuegos Olímpicos.
En 1912, en Suecia, creóse la FILA (Federación Internacional de Lluches Acomuñaes) que ye l'organismu internacional que dirixe esti deporte. Na actualidá, la Federación Rusa apodera en lluchasobremanera en grecorromana, pero ye apoderada per Estaos Xuníos en llucha llibre. A la fila de los países d'ónde salen lluchadores de nivel internacional figuren Irán, Turquía y Mongolia, país onde la llucha ye'l deporte nacional. Pa los Xuegos Olímpicos de Sídney en 2000, modificóse'l programa de llucha. Dende 1972, la llucha estremar en diez categoríes de pesu nos dos estilos. Nos Xuegos de Sídney, presentáronse solamente ocho categoríes de pesu en cada estilu. Los pesos tamién camudaron llixeramente y suprimióse la categoría más llixera, llamada comúnmente pesu semimosca a cencielles.
L'amenorgamientu del númberu de categoríes de 10 a 7 en LL y en GR dexó la introducción de la llucha femenina con cuatro categoríes de pesu nos Xuegos Olímpicos d'Atenes en 2004, anque nos campeonatos del mundu, al igual que les demás categoríes, apuéstense 7 pesos.
Diecisiete países compartieron les medayes de llucha llibre a los Xuegos Olímpicos de 1996 en Atlanta. Fueron 15 en Sídney y 17 n'Atenes.
La llucha apuéstase sobre un tapiz cuadráu de 12x12 metros estremáu en dos zones. La superficie de combate ye un círculu de 9 m de diámetru estremáu de la mesma en dos zones, la zona central de llucha, de color mariellu, que ye un círculu de 7 m de diámetru; y la zona de pasividá, corona esterior a la zona central de 1 m d'anchor y color coloráu; la superficie de protección ye la área entendida ente la superficie de combate y la llende del tapiz.
En cada combate, el cuerpu arbitral ta compuestu por 3 xueces o árbitros. L'árbitru dirixe y puntúa el combate dende l'interior del tapiz, dirixiéndose directamente a'l lluchadores. El xuez, dende l'esterior y sentáu nuna siella, repara l'acción y puntúa les acciones independientemente del árbitru. El xefe de tapiz, dende la mesa principal, coordina les decisiones tomaes pol árbitru y el xuez, y nel casu de que nun coincidan toma partíu por unu o por otru para, d'esta forma, llograr la puntuación definitiva.
Cada combate ta estremáu en 3 periodos independientes de 2 minutos cada unu, con un descansu ente ellos de 30 segundos. 
A diferencia de la modalidá de Llibre, en Llucha Grecorromana cada periodu estremar en 3 partes. Una primer parte d'un minutu onde'l lluchadores empiecen de pies, y dos partes de 30 segundos caúna, onde cada lluchador empieza nuna posición ordenada en suelu.
La posición ordenada de grecorromana, amás de la posición xeneral de castigu común a toles modalidaes, ye la siguiente:
Cuando s'acaba'l primer minutu, el lluchador que va ganando (según los criterios de victoria del combate) tien derechu a garrar primeru. En casu d'empate a cero hai sortéu d'una moneda pa ganar dichu derechu. Poro, el lluchador que va perdiendo poner a 4 puntos (2 manos y 2 rodíes nel suelu), y el lluchador que garra facer con agarre de cintura al aviesu (ver imaxe). Cuando rematen los 30 segundos, camúdense les posiciones y el lluchador que nun había agarráu, facer entós. El lluchador que garra tien la obligación de marcar dalgún puntu, sinón facer ye penalizáu con un puntu él. Polo tanto nun esiste prórroga.
Esisten principalmente dos formes de ganar un combate:
Esisten delles formes de ganar un periodu:
Les acciones realizaes polos lluchadores pueden ser puntuaes pol cuerpu arbitral con 1, 2, 3 o 5 puntos.
1 puntu:
2 puntos:
3 puntos:
5 puntos:
Amonestaciones:
El sistema de competición utilizáu ye'l d'eliminación directa con repesca p'aquel lluchadores que perdieren contra dalgún de los finalistes.
Va Esistir, por tanto, dos terceros, que van ser el ganadores de repescar, y dos quintos, el perdedores. La clasificación a partir del séptimu realízase, atendiendo a los siguientes criterios, por esti orde: mayor númberu de puntos de clasificación, mayor númberu de tocaos, mayor númberu de victories por superioridá, mayor númberu de periodos ganaos por superioridá, mayor númberu de puntos marcaos, menor númberu de puntos recibíos.
Los puntos de clasificación son puntos otorgaos a cada lluchador dempués del combate, en relación al tipu de victoria o derrota:
Nel casu de que'l númberu de lluchadores d'una categoría sía inferior a seis, entós va emplegase el sistema de competición nórdicu”, esto ye, toos contra toos, y la clasificación va realizase atendiendo de primeres al númberu de victories, y dempués a los criterios enantes descritos.
Na llucha grecorromana ta prohibíu garrar al adversariu per debaxo de los cadriles o apertar coles piernes, lo mesmo que tolos emburriones, presiones o llevantamientos per contactu de les piernes sobre una parte del cuerpu del adversariu, tán totalmente prohibíos. En llucha grecorromana, contrariamente a la llucha llibre, hai qu'acompañar al adversariu al suelu y de quedar en contactu con él por que la acción sía puntuada.
Tán prohibíes les técniques numberaes de siguío:
Acción: Requerimientu que fai l'árbitru por qu'unu o los dos lluchadores sían más activos.
Árbitru: Oficial que dirixe'l combate sobre'l tapiz.
Atención: Avisu que fai l'árbitru a un lluchador antes de amonestarlo.
Brazu esmartiello: movimientu pol cual un lluchador proxecta al so adversariu sobre'l so costazu teniéndolo coyíu del brazu.
Cintura en ponte: Movimientu al traviés del cual un lluchador voltia en suelu al so rival pasando él pola posición de ponte. Rusa.
Círculu central: pequenu círculu de 1 metro de diámetru asitiáu nel centru del tapiz de llucha.
Clinch: Posición d'agarre ordenáu. En grecorromana, un lluchador asitiar a 4 puntos (2 manos y dos rodilla), y el lluchador que garra facer con agarre de cintura al aviesu (ver imaxe). En Llucha Llibre, posición inicial de la prórroga, con agarre de dambes manos alredor de la corval del rival.
Encruz de todíos: Acción por aciu la cual un lluchador bloquia les piernes del so rival nel suelu y facer xirar sobre'l so llombu.
Descalificación: Eliminación d'un lluchador d'un combate por infringir les riegles.
Entrada a una pierna: Acción pola cual un lluchador al avanzar agacháu ye capaz de garrar una pierna. En plural si'l so oxetivu ye garrar los dos.
Xefe de tapiz: Oficial responsable d'un tapiz. Decide ente unu y otru en casu de desalcuerdu ente l'árbitru y el xuez.
Xuez: Oficial que garrasti al árbitru y axudica los puntos a'l lluchadores mientres el combate.
Llevantada: Acción pola cual un lluchador llevanta al so rival.
Liana: Movimientu nel cual un lluchador sirvir de les sos piernes pa voltiar al adversariu. Tisoria.
Pasada tras: Acción pola cual un lluchador controla por detrás al so rival nel suelu. Vale un puntu.
Posición: Voz con que se dirixe l'árbitru a un lluchador por qu'adopte la posición correcta d'entamu.
Posición d'agarre ordenáu: En grecorromana, un lluchador asitiar a 4 puntos (2 manos y dos rodilla nel suelu), y el lluchador que garra facer con agarre de cintura al aviesu (ver imaxe). En Llucha Llibre, posición inicial de la prórroga, con agarre de dambes manos alredor de la corval del rival
Posición de castigu: Posición consecuencia d'una irregularidá en suelu, na cual un lluchador asitiar a 4 puntos (2 manos y dos rodilla, formando les articulaciones 90º con respectu al cuerpu o'l suelu) y el rival asitia les palmes de la mano nes sos omoplatos. Puesta a tierra ordenada.
Presa de gran amplitú: Proyección na cual el centru de gravedá del adversariu ye cimeru al del lluchador que proxecta.
Ponte: Posición narquiada qu'adopta un lluchador de llombu al tapiz, pa evitar qu'el so llombu toque'l tapiz.
Puesta a tierra: Llevar al adversariu al suelu.
Puesta a tierra ordenada: Posición consecuencia d'una irregularidá en suelu, na cual un lluchador asitiar a 4 puntos (2 manos y dos rodilla) y el rival asitia les palmes de la mano nes sos omoplatos. Posición de castigu. Tamién puede significar la posición d'agarre ordenáu en grecorromana.
Puntos de clasificación: Puntos otorgaos dempués del combate en relación a la resultancia final.
Puntos técnicos: Puntos marcaos mientres el combate.
Rondes de calificación: Rondes efectuaes col fin de consiguir el númberu ideal de lluchadores pa empezar la eliminación directa.
Rusa: Movimientu al traviés del cual un lluchador voltia en suelu al so rival pasando él pola posición de ponte. Cintura en ponte.
Superioridá técnica: Nun combate cuando se ganen dos periodos por superioridá técnica. Nun periodu cuando se gana por más de 6 puntos de diferencia, dos técniques de 3 puntos o una técnica de 5 puntos.
Superficie de protección: Zona entendida ente la zona de pasividá y la llende del tapiz que'l so oxetivu ye protexer a'l lluchadores de posibles mancadures.
Suplé: Acción na cual un lluchador por aciu un agarre al cuerpu del adversariu, proxectar percima d'él al arquiar escontra tras.
Tackle: Acción d'entrada a les piernes na cual faise un movimientu llateral de barríu coles manos con cuenta de baltar al contrariu.
Tiempu: Acabóse'l tiempu.
Tisoria: Movimientu nel cual un lluchador sirvir de les sos piernes pa voltiar al adversariu. Liana.
Tocáu: Control del rival que consigue caltener los dos omoplatos d'ésti pegaos al tapiz. Esta acción pal combate y apurre la victoria.
Zona de pasividá: Corona de 1 m d'ancha esterior a la superficie central de llucha, ya interior a la superficie de protección. Sirve p'avisar a'l lluchadores que les llendes tán cerca.
Shuai jiao
El Shuai jiao (摔跤, 摔角; Pinyin: shuāijiāo; Wade-Giles: shuai chiao) ye un antiguu estilu de llucha tradicional aniciáu en China hai más de cuatro mil años. Con téuniques de proyeición y valtos siguíes de golpes traumáticos, ye ún de los sistemes del wushu. El términu emplégase tamién en China pa denomar práutiques modernes de llucha.
La pallabra "shuai," 摔, tórnase a "valtar", mientres que "jiao" podía ser ún d’estos dos caráuteres: el primeru y más antiguu, 角, tornáu a "cuernos", y el segundu y más recién, 跤, tornáu a "llucha o zancadiella". Shuai jiao, poro, significa o bien "valtar truñando", o "valtar lluchando coles piernes".
L’antigua traducción de "cuernos" vien quiciabes del usu d’un antiguu cascu con cuernos, anque tamién pue interpretase con un aquel de competición xabaz, animalizada. Esta traducción más figurativa lleva a una posible tercer traducción del términu shuai jiao que significaría "competir valtando".
Diz la lleenda que’l Shuai jiao creólu Huangdi, más conocíu como l’"emperador mariellu", que lu traxo hai más de cuatro mil años dende Mongolia y lu usó pa que’l so exércitu s’enfrentara a los soldaos d’una fuercia rebelde dirixida por Chi You. Xurdió del "jiao di" (Wade-Giles: "chiao ti"), una antigua llucha onde los guerreros combatíen cuerpu a cuerpu n’amarraces d’agarres y valtos. Tradicionalmente los guerreros usaben un cascu con cuernos afilaos colos que truñaben al contrariu. Munches veces les lluches causaben la muerte de los lluchadores.
Como tolos sistemes de llucha china yera de primeres una llucha abondo popular, y los sos combates nun teníen regles concretes. Dende finales del sieglu XIX introduxéronse regles pa la competición deportiva. Anguaño ye ún de los deportes de competición más prauticaos en China.
El Shuai jiao pue dividise nos siguientes estilos:
Estilu de Pequín (北京) - Esti ye n’esencia’l llinax del estilu Manchu Buku que prauticaba Shan Pu Ying (善扑营, lliteralmente Unidá Esperta en Llucha), de la brigada de guardies imperiales. La carauterística principal de so ye l’usu de les piernes pa patiar y desequilibrar a los oponentes, y l’usu de llaves de brazu.
Estilu de Tianjin (天津) – Esti ye’l llinax del Shuai jiao de la Dinastía Ming mecíu col Manchu Buku (布庫). La carauterística principal ye l’usu de les piernes pa patiar y desequilibrar, y l’usu de los antebrazos pa bloquiar y golpiar.
Estilu de Baoding (保定) – A esti llinax llámenlu Kuai Jiao (快跤) o "Llucha rápida". La carauterística principal ye l’aplicación rápida de la téunica. Tamién se carauteriza pola adautación del Shaolin Quan de Ping Jingyi, un famosu maestru de Shuai jiao que deprendiera l’estilu Shaolin de la familia Meng del Condáu Nanguan magar que yera un musulmán Hui.
Los tres estilos anteriores son llamaos a veces Shuai jiao Estilu Hebei (河北) o cenciellamente Shuai jiao. Los lluchadores lleven una chaqueta llamada Da Lian.
Estilu de Shanxi (山西) – Esti ye’l llinax del Shuai jiao de la Dinastía Song. Prautícase principalmente nos condaos ente la ciudá minera de Datong, nel norte de Shanxi, y la capital provincial de Taiyuan nel Shanxi central. La carauterística principal son les téuniques d’enganchar coles piernes. Tradicionalmente los lluchadores solamente lleven pantalones axustaos hasta l’altor de la rodiya .
Estilu Mongol (蒙古) – Ye’l llinax de la llucha mongola.
Estilu de Xinjiang (新疆) – Esti ye’l llinax de dellos estilos túrquicos. La carauterística principal son les téuniques de cintura.
Shuriken
Un shuriken (xaponés 手裏剣; lliteralmente: "espada escondida na mano") ye un arma disimulada tradicional del Xapón usada davezu p’arrefundir, y a veces pa pinchar o p’acuchellar. Son fueyes afilaes que se caltienen na mano, feches d’una variedá d’elementos cotidianos como aguyes, clavos y cuchiellos, asina como monedes, arandeles y otres llámines planes de metal.
N’Occidente los shuriken conócense davezu como "estrelles llanzables ", "estrelles ninja" o (equivocadamente) "estrelles chines", magar que tuvieron munches formes y diseños diferentes a lo llargo’l tiempu. Les principales variedaes de shuriken son el "bo shuriken" (棒手裏剣, bastón shuriken) y el "hira shuriken" (平手裏剣, shuriken planu) o "shaken" (車剣, tamién lleío "kurumaken", rueda shuriken).
Los shuriken yeren funcionaben sobre too como suplementu de les armes más habituales nel arsenal d’un guerreru, como’l katana (espada) o’l yari (llanza), anque davezu xugaben un papel táuticu que dependía de los llances de la batalla. L’arte de remanar el shuriken llámase shurikenjutsu, y enseñábase sobre too como materia secundaria del currículum d’artes marciales de munches escueles famoses, como la Yagyu Shinkage-ryu, Tenshin Shoden Katori Shinto-ryu, Itto-ryu, Kukishin-ryu y Togakure-ryu. 
Bastonucu cilíndricu, angular o planu d’estremaos formatos.
Llámina plana con más de trés puntes, normalmente hasta ocho. N’Occidente conócense como "estrelles ninja". Nel Xapón antiguu usábense muncho, pa distrayer a los enemigos, darréu que cuando les arrefundíen, pol reflexu de la lluz, podíen facer que’l contrariu se desconcentrara. Usábense tamién p’apotar en dalguna parte del cuerpu, causando daños o la muerte. Los ninja tamién emplegaben dalgunos velenos nes sos llámines, pa que n’alcanzando al adversariu’l velenu entrara na so circulación sanguínea, torgándo-y la llucha y sacando ventaya sobre él.
Artur Balder
Artur Balder (Alicante, España, 14 d'agostu de 1974) ye un escritor y cineasta estauxunidense d'aniciu español. 
Ye autor de delles obres de gran ésitu, destaca sobro too nel campu de la novela.
Treslladose empezando los años 90 a Valencia pa entamar los estudios d'Hestoria, Filoloxía Xermánica y Periodismu, amás de seguir la so formación musical nel conservatoriu de la ciudá. Siendo ellí onde entamó a trabayar como redactor de cultura nel diariu "Las Provincias". Collaboró como críticu lliterariu de música clásica en revistes especializaes dedicaes al Palau la Música de Valencia.
Poco depués principió los estudios na escuela Belles Artes de la Universidá Politécnica de Valencia, que diba dexalos ensin terminar. En cuenta d'ello participó en delles esposiciones de pintura en Valencia. En setiembre del añu 2004 publicóse la so primer obra lliteraria, "La Piedra del Monarca", una novela empobinada al públicu infantil y mozu d'ambiente fantásticu na Edá Media. De resultes del so éxitu adquirióla y retiróla del mercáu Random House Mondadori S.A. volviendo reeditala nel 2011 .
Nel añu 2008 emigró pa los Estaos Xuníos, asentándose na ciudá de Nueva York. Dende esi momentu la so producción lliteraria completóse con estudios de cine y producción, procesu formación que diba acabase nel añu 2010 cola realización de dos documentales sobre la emigración española a la ciudá de Nueva York, Little Spain y cuentos de la cai 14, asina como'l biopic dedicáu a la obra del pintor español José Manuel Ciria, vecín del cineasta y tamién afincáu nel West Village de la metrópolis norteamericana dende l'añu 2005.
Artur Balder ye autor de bien de llibros pal públicu adolescente, editaos y distribuyíos por Random House n'España y Sudamérica. Les sos sagues de ficción hestórica, pueblicaes por Edhasa, tán inspiraes n'héroes xermanos como Arminiu nel tiempu la Roma Antiguo, o nel duque saxón Widukind, que fue'l cabezaleru d'una rebelión n'alta Edá Media escontra del emperador Carlomagno. Los sos llibros tradúcense de vezu a dellos idiomes, ente otros: holandés, italianu, frances, rumanu.
Nel 2010 escribió y dirixó'l primer documental sobre Little Spain. Balder vivió nel edificiu que la Spanis Benevolent Society tién na cai 14 de Manhattan por más d'un añu como artista residente. A lo llargo tou esti tiempu atopó na cai 14 archivos indéditos que fueron a enseñar por primer vez la evolución de les cais de Little Spain dende'l so aniciu, a lo llargo más d'un sieglu d'hestoria en Manhattan. Esti documental revela la hestoria hasta agora nun conocida pla gran públicu de la presencia española na ciudá de Nueva York, asina como la so cumnidá asentada na redolada del oeste de la cai 14, no que-y dicen Little Spain. L'archivu axuntáu amuesa más de 450 semeyes y 150 documentos escoyíos qu'enxamás teníen sío enseñaos públicamente. Esti archivu presenta por primer vegada la hestoria del barriu español de Manhattan a lo llargo del sieglu XX .
La pelícual dedico-yla a Federico García Lorca, y inclúi versos de la so obra Poesta en Nueva York.
Rōnin
Un ronin (xaponés 浪人: "rōnin", tamién trescrito "rounin") yera un samurái ensin amu o señor na dómina del Xapón feudal (1185–1868). Un samurái llega tar ensin amu per aciu de la muerte d’esti, o por perder el favor o mercé del so amu.
Nel usu modernu, el términu aplícase tamién pa describir un emplegáu que tan nuna situación "ente patronos " o un bachiller qu’inda nun almitieron na universidá.
La pallabra "ronin" significa lliteralmente "home fola". El términu anició nos periodos Nara y Heian, cuando se refería a un siervu qu’afuxera o desertara de les tierres del so amu. Daquella principió a usase pa un samurái que perdiera al so señor. (D’ehí’l términu "home fola", qu’ilustra a unu que ta socialmente al debalu.)
Según el Bushido Shoshinshu (el Códigu de los Samuráis), supónse qu’un samurái tien que cometer oibara seppuku (tamién "hara kiri", suicidiu ritual) al perder al so señor. El que nun quería honrar el códigu diba "a lo suyo", lo que significaba pasar per una gran vergoña. Lo indeseable del estatus de ronin debíase sobre too a la discriminación impuesta polos otros samuráis y polos daimyos (señores feudales).
Como samuráis regulares, los ronin llevaben les dos espaes (daisho). Tamién usaben una variedá d’otres armes. Dalgunos ronin, normalmente si taben ensin cuartos, llevaben un “bo” (palu d’ente 1,50 y 1,80 m) o un “jo” (palu más pequeñu o cayáu d’ente 1 y 1,50 m), o usaben un “yumi” (arcu). La mayoría de les armes reflexaben el ryu o escuela de bujutsu de la que veníen si yeren estudiantes.
Nel periodu Edo, col ríxidu sistema de clases y lleis del shogunáu, el númberu de ronin agrandóse de manera. La confiscación de feudos baxo’l gobiernu del tercer shogun Tokugawa, Tokugawa Iemitsu, produxo un aumentu enforma grande de los ronin. Nos periodos anteriores, los samuráis podíen movese fácil ente señores y hasta ente ocupaciones. Tamién podíen casase ente clases. Pero nel periodu Edo los samuráis foron llendaos, y sobre too torgáron-yos poder emplegase con otru amu ensin primero tener el permisu del postreru. Amás los samuráis de nivel baxu, davezu probes y ensin poder escoyer, yeren forciaos a colar o a escapar de los sos señores.
Nos periodos Kamakura y Muromachi, cuando los guerreros se quedaben coles tierres qu’ocupaben, un ronin yera un guerreru que perdiera les sos tierres. Nestos periodos, como davezu había per tol Xapón guerres a pequeña escala, los daimyos necesitaben enantar los sos exércitos, asina que los ronin teníen oportunidaes de sirvir a nuevos señores. Tamién había ronin que se xuntaben en bandes, dedicándose a los robos y a les refrontaes.
Especialmente nel periodu Sengoku, los daimyo necesitaben más homes d’armes, y inclusive cuando un señor morría, un ronin podía sirvir a un nuevu amu. Al aviesu del posterior periodu Edo, los llazos ente señor y samurái yeren floxos, y dellos samuráis que nun taben satisfechos col tratu dexaben a los sos amos y buscaben nuevos señores. Munchos guerreros sirvíen a un señor tres otru, y dalgunos inclusive llegaben a daimyo. Por exemplu, Todo Takatora sirvió a diez señores. Amás la división del pueblu en clases inda nun se produxera, asina que yera posible cambiar la ocupación d’unu de guerreru a mercadel o a llabrador, o al contrario. Saito Dosan yera un mercadel qu’ascendió pelos rangos de guerreru hasta llegar a daimyo.
Cuando Toyotomi Hideyoshi foi auniendo poco a poco fasteres del país cada vez más grandes, los daimyo atoparon innecesario atropar más soldaos. Dempués, la Batalla de Sekigahara (1600) resultó na confiscación o reducción de los feudos de munchos daimyo del bandu perdedor; poro, munchos samuráis convertiéronse en ronin. Hasta cien mil ronin xuntáronse a Toyotomi Hideyori pa lluchar nel sitiu d’Osaka. Nos años de paz que siguieron yá nun yera tan necesario caltener caros exércitos permanentes, y munchos ronin sobrevivientes tornaron a la llabranza o a la ciudá. Unos pocos, como Yamada Nagamasa, foron en cata d’aventures pel estranxeru como mercenarios. Pero la mayoría vivieron como ronin na probitú. Baxo’l tercer shogun Tokugawa, Tokugawa Iemitsu, el so númberu taba cerca del mediu millón.
De primeres, el shogunáu víalos como un peligru, y echábalos de les ciudaes o llendaba los barrios onde podíen vivir. Tamién-yos torgaben sirvir a nuevos amos. Viendo que como ronin teníen cada vez menos opciones, auniéronse nel Llevantamientu Keian (1651). Esto obligó al shogunáu a reconsiderar la so política. Afloxó les torgues sobre l’heriedu de los daimyo, resultando en menos confiscaciones de feudos, lo que permitió a los ronin xuntase a nuevos señores.
Ente los ronin de más nomadía tán Miyamoto Musashi, el famosu espadachín, y los Cuarenta y siete Ronin.
Al nun tener l’estatus o'l poder de los samuráis con emplegu, los ronin teníen davezu mala fama, y el grupu yera oxetu de mofla o de sátira. Nun yera deseable ser un ronin, porque significaba nun tener ingresos.
Como exemplu de la vergoña que sentíen los samuráis que se convertíen en ronin, Algernon Bertram Freeman-Mitford, Lord Redesdale, contó qu’un ronin se matara na sepultura de los Cuarenta y siete Ronin. Dexó una nota que dicía que tentara d’entrar al serviciu de los daimyo del señoríu Choshu, pero que fuera refugáu. Nun queriendo sirvir a otru amu, y anoxando ser un ronin, decidió matase.
Per otru llau, el famosu escritor del sieglu XVIII, Kyokutei Bakin, renunció a la so llealtá a Matsudaira Nobunari, al serviciu del que’l padre samurái de Bakin dexara tola so vida. Bakin convertióse voluntariamente en ronin, y col tiempu dedicóse a escribir llibros (munchos con tema samurái).
Daimyo
Daimyo (xaponés 大名, daimyō) ye un términu xenéricu a respeutive los poderosos señores territoriales del antiguu Xapón, que gobernaben la mayor parte del país dende les sos posesiones llariegues, hereditaries y enforma grandes. En dichu términu, ""dai"" (大) significa lliteralmente "grande"; y ""myō"" vien de myōden (名田), col significáu de país particular.
Solamente subordinaos al shogun, los daimyo yeren los gobernantes feudales más poderosos de la hestoria de Xapón dende’l sieglu X a mediaos del sieglu XIX.
El términu "daimyo" úsase a veces a respeutive los cabezaleros d’aquellos clanes, a los que tamién llamaben "señores". Davezu, anque non siempre, yera d’estos señores de la guerra d’ente los que remanecía un shogun o d’ente los que s’escoyía un rexente.
Dende los "shugo" (gobernadores provinciales) del periodu Muromachi, pasando pel periodu Sengoku, hasta los daimyo del periodu Edo, el rangu tuvo una hestoria llarga y variada.
Sicasí enantes del periodu Muromachi emplegábase más el títulu de "myōden" (名田) pa denomar los grandes propietarios de señoríos. Entós estos foron dividíos en "kokushu" (国主, gobernador d’una provincia polo menos), ryōshu (領主, gobernador d’un territoriu menos importante), y "jōshu" (城主, gobernadores de castiellos). Estos daimyo llibraben guerres continues col envís d’enantar los sos territorios. Nel sieglu XV, gracies a los pilancos qu’empatanaron el país, munchos "shugo" (守護) arramplaron con tierres y tomaron el títulu de "shugo-daimyō" (守護大名), construyendo castiellos pa defendese de les ambiciones espansionistes de los sos vecinos. Solamente foron pacificaos dempués de la batalla de Sekigahara, en 1600. 
Nel periodu Edo, el términu daimyo aplicábase a unos doscientos príncipes o grandes señores de "han" (feudu) con un ingresu anual igual o superior a diez mil "koku" (unos 2.700 m3) d’arroz. Los que teníen ingresos menores denomábense "shōmyō" (小名, “pequeñu nome”). 
Los daimyo pertenecíen a delles categoríes:
Los daimyo, masque con della autonomía, taben asina y too suxetos a delles regles particulares, la mayor parte codificaes nel Buke Shohatto, y teníen que siguir la llei de les cases guerreres (武家, "buke"). Ente otres obligaciones, teníen la de caltener una residencia na corte d’Edo, vivir nella ún de cada dos años (o seis meses por añu) y cuando colaben pal "han" (feudu o señoríu) dexar como rehenes a la so familia y vasallos. Esti sistema yera’l “sankin kotai” ("presencia alterna"). El viaxe del daimyo a Edo pa rindir homenax al "shogun" llamábase "daimyō gyōretsu" (大名行列), esto ye la “procesión de los señores”. Esto facíase al envís d’agrandar el control políticu y fiscal qu’Edo exercía sobre los daimyo.
Dende 1639 yá nun teníen permisu pa construyir castiellos y barcos de gran calume, teníen que pechar contribuciones obligatories pa trabayos públicos como la construcción de carreteres, y teníen d’asegurase de que’l cristianismu nun s’asitiara nos sos territorios. Controlábense muncho les muestres de puxu militar de los daimyo.
Trestornaos por estos controles, y davezu en mala situación económica per aciu de coses como’l "sankin kotai," el sofitu forciáu de los trabayos públicos y los gastos estravagantes, munchos daimyo rebalbiaron contra’l shogunáu Tokugawa na Restauración Meiji. Al añu siguiente de la restauración, en 1869, los daimyo alliniaos col nuevu réxime, xunto colos "kuge," (cortesanos del emperador), formaron una nueva aristocracia xaponesa, los "kazoku." Dellos daimyo foron nomaos gobernadores de les sos provincies (daquella llamaes 藩, "han"), pero en 1871 toles "han" foron desaniciaes y el territoriu del Xapón dividióse en prefeutures (県, "ken"). Los antiguos daimyo convertiéronse entós en pensionistes del gobiernu, obligaos a vivir en Tokyo.
Imi Lichtenfeld
Imi Lichtenfeld, tamién conocíu pol so nome hebraicu Imi Sde-Or, ye’l fundador del sistema de defensa personal Krav Maga. Nació’l 26 de mayu de 1910 en Budapest (Hungría), crióse en Bratislava (actual Eslovaquia), y morrió en Netanya (Israel), el 9 de xineru de 1998. 
El padre d’Imi, Samuel Lichtenfeld, yera inspeutor xefe de la policía de Bratislava y fuera endenantes acróbata de circu. Por aficionamientu, y tamién polo que consideraba esixencies del so trabayu, Samuel Lichtenfeld entamó a deprender a los sos subordinaos movimientos de defensa personal nel ximnasiu de so, l’Hércules. Col tiempu Imi había desendolcar estos movimientos, basaos sobre too na llucha y nel boxéu, creando más tarde’l Krav Maga. Imi Lichtenfeld compitió en torneos nacionales y internacionales de boxéu y de llucha, llegando a ser campeón y miembru del equipu nacional de llucha del so país (daquella Checoslovaquia).
Na Segunda Guerra Mundial los nazis asesinaron a tola familia d’Imi. Tovía mozu, Imi organizara la resistencia de los xudíos contra los grupos antisemites y fascistes llariegos en Bratislava, deprendiendo a defendese a los sos compatriotes. Más tarde xuntóse a la “lexón checa” del exércitu británicu y siguió lluchando contra los alemanes. Acabante la guerra coló pa Palestina y principió a enseñar téuniques de defensa personal primero a los paramilitares xudíos y llueu al exércitu israelín recién formáu, asina como téuniques de llucha con cuchiellos y con palos. Dende la creación del estáu d’Israel foi instructor xefe d’educación física y de defensa personal de les Fuercies de Defensa d’Israel. Nesos años el sistema llegó a tener un nome: Krav Maga (“Combate cuerpu a cuerpu”).
En 1964 dexó l’exércitu israelín y entamó a adautar el Krav Maga a les necesidaes de los civiles. Pruyía-y enseñar a defendese a cualesquier persona que tuviera qu’enfrentase a un ataque con un mínimu de riesgu y de daños.
Anque tovía siguió sirviendo de conseyeru y instructor de Krav Maga pal exércitu y otres fuercies de seguridá, pa esparder entá más el so métodu estableció dos centros privaos d’entrenamientu en Tel Aviv y en Netanya, onde vivía. Adoptó’l sistema de cinturones pa estructurar la enseñanza y asegurar una progresión rápida con total seguranza.
En 1972 principió la primer promoción d’instructores destinada a los civiles nel Institutu Wingate. Dende entós el métodu llegó a mui bien dellos civiles.
En 1978 Imi creó l’Asociación Israelina de Krav Maga pa esparder el métodu y tresmitir los sos valores. Foi presidente d’ella hasta’l fin de los sos díes.
Hasta los sos díes postreros, Imi siguió desendolcando les téuniques del Krav Maga y los sos conceutos. Supervisaba personalmente a los graos más altos de Krav Maga y pasaba tiempu colos instructores. Controlaba los progresos y los ésitos de los sos alumnos, cautivándolos cola so personalidá única y el so fondu sentíu del humor, y tresmitiéndo-yos el so conocimientu y conseyu.
Muséu de Belles Artes d'Asturies
El Muséu de Belles Artes d'Asturies ta asitiáu nel Palaciu de Velarde, la Casa de Oviedo-Portal y la Casa de Solís-Carbajal nes calles de la Rúa y Santa Ana d'Uviéu. 
Foi inauguráu'l 19 de mayu de 1980 a partir de la colección d'arte propiedá de l'antigua Diputación Provincial d'Uviéu, anguaño depende de la Conseyería de Cultura del Principáu d'Asturies y ye sufragáu con fondos del Principáu y del Conceyu d'Uviéu.
El Muséu anguaño cuenta con un fondu d'ente 8 y 10.000 pieces inventariaes, aunque realmente sólo s'espongan ente 350-400 al públicu. Contién pintures d'artistes españoles -destacando los asturianos- y extranxeros (destacando la pintura italiana y flamenca), arriendes d'ello tien escultures, fotografías y oxetos de vidrio y loza. 
El proyectu d'ampliación del Muséu corrió a cargu del Arquitectu Francisco Beloqui Mangado. 
Kumite
El Kumite (xaponés 組手, llit. “alcuentru de manes”) ye, xunto col Kihon y el Kata, ún de los componentes del entrenamientu del Kárate; en xeneral el términu pue tornase a combate, masque nel kárate modernu ye una forma de competición y una parte más del entrenamientu, dividiéndose en delles modalidaes con fines pedagóxicos. Tampoco nun foi siempre parte de les clases, porque antiguamente los maestros atalantaben que yera arriesgáu prauticalu ensin qu’hubiera un peligru real pa la vida o la integridá física del karateca. 
En xeneral esisten tres tipos d’entrenamientu del combate: "jyu kumite" (自由組手), o combate llibre controláu; "shiai kumite" (試合組手), combate de competición, semillibre, con más o menos control de los golpes dependiendo del reglamentu; y "yakusoku kumite" (約束組手), combate combináu.
El combate combináu tien denomaciones estremaes según l’estilu de kárate. Por exemplu nel estilu Shotokan llámase "kihon kumite" (基本組手) y tien les siguientes variantes:
Combate con regles oficiales y tiempu fixos, ye la modalidá emplegada nes competiciones. Según qué organización promueva’l tornéu, varien la cuenta y valoración de les téuniques, siendo les más comunes "shobu ippon", "shobu ippon han" y "nihon": unu, unu y mediu y dos puntos respeutivamente.
Nel reglamentu de competición de la WKF (Federación Mundial de Kárate), el kumite faise a los puntos, contando más les pataes que los puñetazos. El combate tien llugar nuna zona llendada por una franxa que nun pue ser trespasada por nengún competidor, yá que, si un participante sal d’ella, recibe "jogai" (falta de categoría 2).
Los puntos danse d’esta miente:
Nes competiciones tán torgaos los golpes per debaxo la cintura, asina como l’emplegu de coldos y rodiyes, o cualesquier otra téunica que los xueces atalanten peligrosa. L’usu d’una téunica torgada supón una alvertencia y dempués (o inclusive darréu) sanciones. Si se reincide néstes, ye l’adversariu’l que recibe puntos. Trés sanciones de categoría 1 impliquen la eliminación por "hansoku".
Esisten tamién otros tipos de puntuación venceyaos a estilos concretos (por exemplu al Kyokushinkai) o reglamentos específicos n’escueles non afiliaes a la WKF.
Ye’l combate llibre d’entrenamientu, ensin regles, con usu llibre de tou tipu de téunica, tanto de brazos como de piernes, llaves, proyeiciones, estrangulamientos, etc., anque esto último varia d’escuela a escuela, inclusive de maestru a maestru. Sicasí los prauticantes han caltener siempre’l respetu pol compañeru y curiar que los golpes nun puedan mancalu, darréu que la finalidá ye desarrollar les habilidaes nel arte y non vencer al otru.
Tien una variante llamada "jyu ippon kumite" (自由一本組手), que ye un combate semillibre a un únicu golpe, col envís de favorecer el desarrollu de vivencies corporales en situaciones de llucha real y asina preparar el cuerpu y la mente pa elles.
Antaño nos estilos tradicionales, en situaciones de combate real per aciu d’un desafíu personal o de la práutica del “dojo yaburi” (desafíu al dojo per parte d’otra escuela), esa llucha recibía la denomación de "jissen kumite" (実戦組手). Poro, nun ye una forma d’entrenamientu.
Atemi
Atemi (当て身) ye un términu que nes artes marciales xaponeses designa los golpes al cuerpu, normalmente por oposición a otres téuniques como “kansetsu waza” (llaves a les articulaciones), “shime waza” (estrangulamientos), téuniques d’agarre y proyeiciones. Los atemi pueden solmenase con cualesquier parte del cuerpu propiu a cualesquier parte del cuerpu del adversariu. Pueden emplegar la percusión o bien la fuercia ”suave”. Un arte marcial típicu qu’aveza emplegar l’"atemi" de percusión ye’l Kárate. L’allugamientu de los nervios y de los puntos de presión, tal como s’usa en dellos métodos d’acupresión, tamién suel ser un factor d’escoyeta de los oxetivos pal atemi(ver kyusho).
Hai golpes a partes vitales del cuerpu que pueden matar o incapacitar al contrariu: nel plexu solar, nes vidayes, xusto embaxo la nariz, nos güeyos, nos xenitales, o embaxo la caxada. Les artes marciales tradicionales de Xapón (antecesores del yudu, jujutsu y aikido) nun prautiquen davezu l’atemi, darréu que se supón que s’usaben nel campu batalla contra enemigos revistíos d’armadura. Sicasí hai delles esceiciones.
En sigo mesmos los atemi pueden ser téuniques completes, pero tamién úsense muncho pa romper un instante l’equilibriu del contrariu (ver kuzushi) o resolver. Esti ye por casu l’usu que suel dase al atemi n’aikido.) Un golpe dolorosu, pero non mortal, a un área como los güeyos, cara, o dalguna parte feble del abdome, pue abrir camín pa una téunica más dañible, como una proyeición o una llave a les articulaciones. Inclusive si’l golpe nun apota, pue distrayer al adversariu, qu’instintivamente pue abangar el cuerpu (por exemplu esparabanando la cabeza p’atrás por un golpe a la cara) perdiendo asina l’equilibriu.
El desenrollu de les téuniques d’atemi surde de la evolución de les artes marciales xaponeses, mayormente’l jujutsu. Los primeros estilos de jujutsu de la Era Sengoku foron creaos como forma de combate ensin armes por samuráis que perdíen les armes en plenu campu batalla. El propósitu del jujutsu yera desarmar al enemigu y usar el so propiu arma escontra d’él. D’esta miente los golpes al cuerpu taben llendaos, porque la supuesta víctima llevaba de xuru una armadura completa. Ensin embargu nos estilos tardíos de jujutsu del periodu Edo los golpes a mano vacía al cuerpu llegaron a xeneralizase cuando les engarraes militares a gran estacala entamaron a arralar. Esto significaba que l’oponente del prauticante de jujutsu nun avezaba llevar armadura, y los puntos vitales que formen l’enquiz del atemi-waza quedaben más albentestate. Asina que l’atemi escomenzó a xugar un papel central nes téuniques mortales y de convencimientu ensin armes.
Proyeición (artes marciales)
Proyeición ye un términu emplegáu nes artes marciales pa una téunica d’agarre qu’implica desequilibrar o llevantar a un adversariu, valtándolu de secute, que nes artes marciales xaponeses recibe la denomación de "nage-waza" (投げ技, "téunica de proyeición"). Davezu les proyeiciones impliquen un movimientu de xiru onde’l que fai la proyeición pierde darréu’l contautu col otru y, en cayendo esti, sigue equilibráu y sofitáu nos propios pies, anque a veces a una proyeición pue siguir una téunica d’agarre en suelu, forciada o elixida, onde la persona que fai la proyeición nun pierde’l contautu col adversariu, sinón que tenta de controlalu y inmovilizalu. Tamién hai téuniques de proyeición que reciben el nome de proyeiciones en sacrificiu (捨身技 "sutemi waza": "téunica de sacrificiu"), qu’impliquen ponese nuna posición potencialmente de desventaya, echándose al suelu por casu, pa al tiempu executar una proyeición aprovechando’l desequilibriu.
La mayor parte de les téuniques de defensa del aikido terminen en proyeición, esto ye, tienen la finalidá d’alloñar al contrariu ensin por ello provoca-y daños importantes. Exemplos: 
Les aplicaciones práutiques (bunkai) de los "kates" de Kárate son munches y enforma variaes, hasta’l puntu de que de dalgunes d’elles lleguen a estrayese mui bien de proyeiciones propies del kárate, como por exemplu nos "kates" Heian shodan y Tekki shodan del estilu Shotokan. Esti ye un aspeutu más común nes escueles tradicionales.
El maestru Gichin Funakoshi, arriendes de les téuniques de barríu ("ashi barai"), rellacionó les siguientes:
Nel currículum del yudu, los "nage waza" dixébrense en dos categoríes: les téuniques de pie y les de sacrificiu.
Esti primer conxuntu ye’l de les proyeiciones aplicaes tando de pie. Los "tachi waza" (立ち技) subdivídanse en:
El grupu de los "sutemi waza" (捨身技) son les téuniques de proyeición con sacrificiu, esto ye, cuando’l lluchador cede al so equilibriu y sofitu col envís de valtar al contrariu. Subdivídese en:
Llucha canaria
La llucha canaria ye un deporte de llucha tradicional de les Islles Canaries (España).
Carauterízase pola habilidá p’aprovechar la fuercia del contrariu y pola nobleza. Consiste básicamente en desequilibrar al adversariu al envís de que toque'l suelu con cualesquier parte del cuerpu sacantes los pies. Pa desiguar la estabilidá del rival empléguense distintes mañes, pero nun se permite la llucha en suelu como ocurre con otres modalidaes, nin nenguna clas de llaves a les articulaciones o d’estrangulamientos.
Pa entamar la llucha, tando dambos lluchadores nel centru’l “terrero” (terrén) choquen les manes en señal d’amistá, nobleza y tradición. Principien l’agarre asitiándose frente a frente y caún engancha cola manzorga’l borde la pernera derecha del otru. Abanguen el cuerpu haza alantre dende la cintura, hasta fincar dambos costazos derechos, a la mesma altura. De secute ponen los brazos derechos en posición vertical, xunten les palmes de les manes y báxenles hasta tocar el suelu coles puntes de los deos. En validando l’árbitru esta secuencia, da la señal d’escomienzu de l’agarrada faciendo sonar el xiplu.
La llucha tien llugar dientro un ronchu, que pue ser de sable, tierra o otros materiales, denomáu “terrero”, con dos círculos concéntricos qu’han midir como poco 15 y 17 metros de diámetru respeutivamente. Nél enfréntense los dos lluchadores agarraos tentando de valtase.
Enantes de la conquista castellana los “guanches”, aboríxenes de les distintes islles, nun teníen malpenes contautu ente ellos, desendolcándose esti tipu de llucha en cada islla con regles estremaes. Poro, la llucha debió surdir primero nel norte d’África, acompañando más tarde a los primeros pobladores canarios a la so llegada. Sábese que nel norte d’África esisten lluches asemeyaes, emparentaes quiciabes cola llucha que los antiguos canarios prauticaben nes islles. La llucha ye ún de los heriedos más importantes que dexó’l pueblu aborixe a los actuales canarios. Cronistes y escribanos de la conquista de Canaries pola Corona de Castiella falen de la llucha como una de les carauterístiques más destacaes de la población llariego.
Fray Espinosa, ún d’estos primeros historiadores, que tuvo en Tenerife cuando inda había guanches, confirma la esistencia de la llucha aborixe. Tamién tuvieron datos sobre ella Torriani, Abreu y Galindo, Antonio de Viena, José Viera y Clavijo. etc.
Los especialistes y historiadores de la Llucha canaria dividieron la so evolución en tres etapes:
Na llucha canaria una maña ye un movimientu o conxuntu de movimientos col envís de valtar al contrariu ensin golpialu. Pa ello pueden utilizase piernes, brazos y movimientos del cuerpu, siempre que se respeten les regles establecíes. Les mañes pueden dividise en tres grupos:
Consisten n’agarrase a dalguna parte del cuerpu del contrariu tentando de valtalu llevantándolu y faciendo que pierda l’equilibriu. Exemplos d’estes mañes son: "cogida de muslo", "cogida de tobillo", "cogida de corva", "cucharón", "sacón" ("de aire", "de camisa" y "de sobaco") y la cadera.
Consisten en bloquiar el movimientu de dalguna parte del cuerpu del contrariu, tanto colos brazos como coles piernes, en visu a desestabilizalu y llevalu al sable ensin llegar al estrangulamientu o a la llave articular. Dalgunos exemplos son: “toque por dentro”, “toque para atrás”, “toque por fuera”, “garabato”, “traspiés”, “pardelera” o “burra”.
Consisten en mover el cuerpu pa esviar l’aición del contrariu y, cola mesma fuercia d’él, desestabilizalu. Dellos exemplos son: “desvío”, “tronchada”, “toque por dentro”, “vacío” o “perro”.
Keikogi
Keikogi (稽古着: “ropa d’entrenamientu”) o dogi (道着, dōgi: “ropa pa la Vía”) ye un términu usáu nes artes marciales modernes del Xapón pa denomar la vistimienta que s’emplega nes clases. El prototipu d’esta especie d’uniforme foi desarrolláu por Jigoro Kano y adoptóse pa la práutica del yudu dende 1907, del karatedo nos años 1920, del Aikido nos años 1930, y asina socesivamente dende entós n’otros budos como’l kendo o’l ninjutsu y otres artes marciales más modernes, inclusive non xaponeses. 
Davezu’l keikogi compónse de trés elementos: una chaqueta ensin botones, denomada uwagi; un pantalón, denomáu zubon, y el cinturón, denomáu obi. En dellos casos inclúyese l’usu del hakama, una especie de falda-pantalón llarga y plisada. El nome y delles carauterístiques del keikogi varien dependiendo del arte marcial. Polo xeneral el color ye blancu nel "uwagi" y nel "zubon", siendo’l color del "obi" diferente munches veces, indicando’l nivel o grau del prauticante.
Ente los keikogis qu’avecen recibir nomes particulares tán:
La chaqueta d’entrenamientu ye onde se noten más diferencies ente les artes marciales que la empleguen. Nel Yudu y na mayor parte de los estilos de Jujutsu ta fecha na parte cimera con algodón anuedao en cada cruz, lo que-y da muncha resistencia pero tamién más rixidez, y tien una costura horizontal na parte de delantre sacantes les mangues, asina como un faldón de tela más fino na parte baxera. En Kárate y Aikido polo xeneral ye d’algodón más fino, nun tien la costura frontal pero sí les mangues curties o cosíes pa dar mayor movilidá y pesar menos. En Kendo’l kendogi ye llivianu, y les mangues son davezu muncho más anches pan un torgar el movimientu de los brazos, lo que suel obligar a arremangales usando’l gordón del sable.
La forma de vistilu cambia d’homes a muyeres: tradicionalmente nel casu de los homes la solapa izquierda va penriba la derecha, y al aviesu nel casu les muyeres. Esta forma de tapar una solapa cola otra ye escurque heriedu de la época feudal, onde los samurái llevaben la katana nel llau izquierdu. Si pasaren el llau izquierdu penriba’l derechu, ye fácil que la empuñadura enganchara na solapa derecha, lo que podía significar la muerte énte un adversariu rápidu. Asina mesmo, tapando la solapa derecha cola izquierda pue escondese un “tanto” (cuchiellu) per dientro, que pue desenvainase darréu metiendo la mandrecha. Davezu’l keikogi lleva una etiqueta cola marca na parte baxera de la solapa izquierda.
El cinturón del keikogi faise d’una sola pieza de tela plegada delles veces a lo llargo. Tradicionalmente ponse dando dos vueltes a la cintura y átase delantre con un nudu especial bien apertáu a unos trés centímetros perbaxo l’embeligru del que lu lleva.
El color del obi en dalgunos estilos ta venceyáu al nivel de deprendimientu y al desarrollu del arte marcial nel prauticante. Tanto los colores como los graos varien según artes, federaciones y estilos. 
VIII Gala de Tonada Asturiana de Nueva
La VIII Gala de Tonada Asturiana de Nueva, celebróse na localidá llanisca de Nueva'l día 29 de xunetu de 2011. Nella tomaron parte los cantadores Celestino Rozada, Marisa Valle Roso y Lorena Corripio, actuando como gaiteru Óscar Fernández González. Tamién contó cola actuación del monologuista Carlos Alba, "Cellero".
Nel trescursu d'esta edición fízose-y un homenaxe a Javier Díaz Fernández (Javier el d'Arroes), a los cantantes de tonada Panín Solarana y Esteban Verdeja, que representen el futuru del xéneru y al veteranu cantante local Aquilino de Dios Bulnes.
Ḥanói
Ḥanói; en vietnamita: "Hà Nội") ye la capital de Vietnam. Tien una población estimada de 3.145.300 d'habitantes (en 2005). Anteriormente foi la capital de Vietnam del Norte ente 1954 y 1976. La ciudá asítiase na oriella derecha del ríu Colloráu. La so industria incluye la fabricación de ferramientes, productos químicos y artesaníes.
Foi fundada pol rei Ly Thai To en 1010, y el so nome varía a lo llargo de los sieglos : "Kecho", "Dai La", "Thang Long", "Dong Kinh" (del chinu "dong jing", que significa «capital del Este»), que foi llatinizada en "Tonkín". El nome de Tonkín designa anguaño la provincia qu'arrodia la ciudá, ye dicir el Norte del Vietnam actual.
Foi centru alministrativu de China baxo'l sistema colonial qu'esti país estableció a partir de la dinastía Han. Hanoi foi ocupada polos franceses en 1873 y entamó una tresformación urbanística de corte ocidental. Asinamismo, convirtióse na capital de la Indochina francesa en 1887.
La ciudá foi ocupada polos xaponeses en 1940 y foi lliberada en 1945 por China, convirtiéndose en sede del gobiernu vietnamita. De 1946 a 1954, foi escenariu de una gran llucha ente los franceses y los vietnamites cuando los primeros intentaron retomar el so control d'esti país. Al fracasu d'esti intentu, la ciudá convirtióse na capital de Vietnam del Norte. 
Demientres la Guerra de Vietnam, la ciudá sufrió varios bombardeos lo que destruyó los sos puentes y víes férrees, aislandola aunque estos daños fueron rápidamente iguaos. Depués del final de la guerra, la ciudá convirtióse na capital del Estáu cuando Vietnam del Norte y Vietnam del Sur se convirtieron nun solu país el 2 de xunetu de 1976.
Melchor García Sampedro
Melchor García Sampedro tamién conocíu como San Melchor de Quirós (Ḷḷindes, 28 d'abril de 1821 - Nam-Dinh, Vietnam, 28 de xunetu de 1858) foi un obispu dominicu y el primer santu asturianu.
Nació nel llugar de Cortes, parroquia de Ḷḷindes, (Quirós), el 28 d'abril de 1821, siendo bautizáu al día siguiente na ilesia parroquial de San Esteban de Cienfuegos. La so neñez trescurre nos pueblos de Cortes y Arroxo a onde se tresllada la so familia.
En 1835 estudia Filosofía y Teoloxía na Universidá d'Uviéu. Nomáu pol Cabildu catedraliciu profesor del colexu diocesanu San Xosé, dexa la docencia y ingresa na Orden de Santu Domingo, con intención de ser misioneru nel Oriente, tomando los hábitos nel conventu d'Ocaña (Toledo), el 16 d'agostu de 1845.
Ordenáu sacerdote n'avientu de 1847 en Madrid, embarca en Cádiz na fragata Victoria'l 7 de marzu de 1848 y llega a Manila (Filipines), el so primer destín, el 25 de xunetu del mesmu añu. Nomáu llector de Filosofía nel colexu de Santu Tomás de la capital filipina, sólo lu desempeña hasta'l mes d'ochobre del citáu añu, embarcando entós rumbu a Macáu con destín a les misiones de Tung-Kin o Tonkín (Vietnam), onde llega en febreru de 1849. Allí tuvo estudiando la so cultura y dedicáu al serviciu pastoral.
Daes les sos notables cualidaes pal ministeriu y el gobiernu, bien ceo ye eleváu al serviciu de vicariu del grupu de misioneros, y el 16 de setiembre de 1855 l'obispu P. Sanjurjo conságralu obispu de Tricomía en Bui-Chu.
En perfecta armonía col so proyectu ministerial, entrégase al cuidao, formación y santificación de los fieles, dando con ello ocasión a ser públicamente conocíu y perseguíu pol emperador Tu Duc que decretara escontra los cristianos. 
Depués de ser executáu monseñor Sanjurjo, García Sampedro, el so sucesor, ye deteníu'l 8 de xunetu de 1858 en Kieu-Lao y conducíu cargáu de cadenes a Nam-Dinh, capital de la provincia, onde lu someten a tormentos, tortures y tentaciones. Pero nun reniega de la so fe, polo que ye despedazáu públicamente'l día 28 del mesmu mes y añu.
Repatriaos trenta años depués los sos restos a Uviéu, onde se celebren solemnes honres fúnebres el 28 y 29 d'abril de 1889, son treslladaos a la capiella del Rei Castu de la catedral.
El papa Píu XII decláralu beatu'l 29 d'abril de 1951, depués d'un procesu de beatificación que tuvo llargu tiempu paráu y foi promovíu, cuasi un sieglo depués de la so muerte, pol maestru xeneral de la Orden, frai Manuel Suárez. Finalmente, ye proclamáu santu, xunto con otros mártires del Vietnam, el día 19 de xunetu de 1988 pol papa Xuan Pablu II.
Nel añu 1895, el poeta asturianu Teodoro Cuesta asoleyó la obra "El Protomártir asturiano Fr. Melchor García Sampedro", que sería reeditada pola Academia de la Llingua Asturiana en 1988 na coleción Llibrería facsimilar col númberu 3.
Copa del Rei de fútbol 2011-12
La Copa del Rei 2011-12 (oficialmente'l Campeonatu d'España 2011-12 o Copa de la S. M. el Rei 2011-12) ye una competición de fútbol que va xugase n'España ente'l 31 d'agostu de 2011 y el 20/25 de mayu de 2012, dependiendo de si dalgún de los finalistes ta clasificáu pa la final de la UEFA Champions League del 19 de mayu de 2012. El ganador del tornéu va a clasificase pa la fase de grupos de la UEFA Europe League 2012-13. El Real Madrid defiende'l títulu de campeón.
Según les normes de la RFEF, van xugar la competición un total de 84 equipos:
Toos estos equipos, dividiéronse en cinco grupos (A, B, C, D y E):
Participaron nella los dieciocho clubes del grupu A y dieciocho de los ventiséis equipos del grupu B, pasando los otros ocho equipos direutamente a la segunda ronda. El sortéu foi siguiendo criterios de prosimidá xeográfica, según los grupos fechos pa la competición de Segunda División B. Por cada empareyamientu xugóse un partíu, nel campu del equipu que salió primero nel sortéu. Los perdedores de cada empareyamientu, pasaron a xugar la Copa Real Federación Española de Fútbol.
Equipos que pasen direutamente a la segunda ronda: Alcalá, Cádiz, Sant Andreu, San Roque de Lepe, Albacete Balompié, Roquetas, Orihuela y Alavés.
Xugáronla, de manera dixebrada, los dieciocho ganadores de la ronda anterior más los ocho equipos clasificaos direutamente; y los venti equipos que formen el grupu C. Por cada empareyamientu xugóse un partíu, nel campu del equipu que salió primero nel sortéu.
Van xugala, de manera dixebrada, los trece ganadores de la ronda anterior que vienen de los grupos A y B (clasificándose ún direutamente pa 1/16 de final); y los diez equipos ganadores de la ronda anterior que vienen del grupu C. Por cada empareyamientu xuégase un partíu, nel campu del equipu que salga primero nel sortéu.
Equipu que pasa directamente a dieciseisavos de final del tornéu: R. Oviedo.
Nesta ronda xúnense los equipos de Primera División de la temporada 2011-12 (grupos D y E) y xuéguenla tamién los doce equipos que lleguen de la tercer ronda (seis ganadores de los grupos A y B, un clasificáu direutu d'ún d'estos dos grupos y cinco ganadores del grupu C). Los empareyamientos fáense tamién en dos grupos dixebraos:
Nesta ronda xugáronse dos partíos pa caún de los empareyamientos. L'orde de los partíos respetó'l xugar primero nel campu del equipu de categoría más baxa. Nel casu d'equipos de la mesma categoría, xugóse primero nel campu del equipo que saliera primero nel sortéu.
El 13 d'avientu de 2011, día programáu pal partíu d'ida, había competición de la Lliga Europa de la UEFA. Poro, los equipos que taben xugando les dos competiciones adelantaron el so partíu al 8 d'avientu de 2011. Amás, coincidió que nesa mesma fecha'l F.C. Barcelona taba xugando'l Mundial de Clubes de la FIFA. El so partíu foi primero programáu pal 17 de payares de 2011, pero al coincidir esi día un partíu de la seleición española, la fecha cambióse otra vuelta y decidióse xugar finalmente'l 9 de payares de 2011.
Colos equipos ganadores de los empareyamientos de los dos grupos de la ronda anterior, rifáronse los cruces d'octavos de final. Nesta ronda, xugóse primero nel campu del equipu de categoría más baxa, o nel campu del equipu que primero salió nel sortéu, pal casu d'equipos de la mesma categoría. A partir de la ronda d'octavos de final, el sortéu foi puru.
La final xugóse a partíu únicu, nun campu neutral escoyíu pola RFEF. 
L'equipu ganador tendrá drechu a participar na Lliga Europa de la UEFA de la temporada 2012-13 y na Supercopa d'esa mesma temporada contra'l ganador de la lliga.
Radio Galega
Radio Galega (RG) ye'l nome comercial de la radio pública de Galicia. Ta integrada na Corporación de Radiotelevisión de Galicia, que inclúi, amás, a la Televisión de Galicia (TVG). Entamó les sos emisiones en prebes el 24 de febreru de 1985, dando comienzu a les sos emisiones regulares un mes más tarde, el 29 de marzu del mesmu añu. Dende mediaos de 2009 ta dirixía pola periodista Rosa Martínez, sustituta nel cargu del tamién periodista Virxilio Costas.
Cola aprobación de la Llei de creación de la CRTVG nel Parlamentu de Galicia l'11 de xunetu de 1984, escomiencen les obres na Casa de la Radio, cola remodelación del vieyu edificiu sede de la residencia del gobernador militar.
Radio Galega entama les sos emisiones en prebes el domingu 24 de febreru de 1985, coincidiendo col aniversariu del ñacimientu de la poetisa Rosalía de Castro. La programación regular llega un mes dempués, en marzu de 1985, emitiendo dende entós de forma ininterrumpida les 24 hores del día en llingua gallega.
El programa "Fío directo" foi'l primeru de los realizaos polos servicios informativos de la emisora.
Nel entamu, taba presentáu por Pedro Revaldería, pero na so tercera emisión pasó a ser dirixíu y presentáu por Xosé María Fernández Pazos, quién lu dirixó hasta ochobre de 1985, fecha na que entamó a coordinar los informativos del fin de selmana. Foi sustituyíu po Xan Docampo.
"Fio directo" emitíase inicialmente los llunes de 7 a 8 de la tarde, y, nel mes del so arranque, amplió la so emisión a martes y miércoles. El programa cuntaba con un invitáu distintu cada día a quién los oyentes-y facíen entruges por teléfonu.
La marcha de Xosé Luís Blanco Campaña como director de la Televisión de Galicia nesa época traxo como responsable a Xerardo Rodríguez. La compañía camudo'l so nome por "Radio Autonómica Galega" emplegando l'indicativu "a radio nacional de Galicia".
El 15 de xunetu de 1987 Radio Galega inaugura la so segunda delegación territorial nel eidificiu "El Moderno" de Vigo.
El primer anunciu de la Radio Galega foi emitíu a les 10.30 de la mañana del 7 d'ochobre de 1990. Foi l'anunciu de "Lotería La Favorita" de La Coruña.
La Radio Galega ye la única emisora de Galicia con cobertura na totalidá del territoriu. Emite la so señal por satélite pa Europa (dende'l 24 d'avientu de 1998) y América (dende'l 22 de febreru de 1999).
Amás, Radio Galega foi la tercera emisora de España y una de les primeres en toa Europa en poder sintise en direutu al traviés de la rede. Foi'l 20 d'agostu de 1996.
Na segunda ola del EGM na temporada 2002-2003, Radio Galega asitiosa como la segunda emisora preferida polos gallegos, cuntado con una media de 142.000 oyentes.
Na actualidá cuenta con dos cadenes qu'emiten de forma convencional: Radio Galega, con una programación de calter xeneralista e íntegramente en llingua galega, y la radiofórmula musical Radio Galega Música. No que cinca a la emisión pola rede y TDT, amás de les cadenes enantes citaes, CRTVG produz dende'l 17 de mayu de 2004 Son Galicia Radio, centrada na emisión de música en gallegu.
Juan Carlos Moreno Cabrera
Juan Carlos Moreno Cabrera, nacíu en Madrid en 1956, ye un filólogu español concienciáu cola diversidá llingüística del Estáu y como talu denunciante del centralismu y nacionalismu llingüísticu español.
Ye caderalgu de Llingüística Xeneral na Universidá Autónoma de Madrid. Espublizó dellos artículos sobre la situación de la diversidá llingüística mundial y formó parte del comité científicu del ""Informe sobre les Llingües del Mundu"" pola Unesco. Destaca pola so posición política n'oposición cara l'usu de la llingua castellana nos territorios billingües nel Estáu.
Televisión de Galicia
La Televisión de Galicia, tamién llamada A Galega, ye una canal de televisión gallega que forma parte de la Corporación de Radiotelevisión de Galicia (CRTVG) xunto cola Radio Galega. Tien les sos instalaciones centrales en San Marcos, na parroquia de Bando, nel conceyu de Santiago de Compostela.
Nel mes de xineru del añu 2009 la TVG convirtióse en líder de les cadenes autonómiques per primer vegada na so hestoria, anque foi ente 1988 y 1990 cuando algamó les mayores cifres d'audiencia de la so hestoria.
Los trabayos de construcción de la so sede entamaron n'ochobre de 1984. La direición xeneral de medios de comunicación tuvo de crear una rede de reemisores pa poder tresmitir. Les emisiones escomenzaren a les 19:30 del 24 de xunetu de 1985, cola tresmisión en direutu de la inauguración de los estudios y cola tresmisión pela nueche de los actos del Día del Apóstol en Santiago de Compostela. El 25 de xunetu emitió la so primer película, el curtiumetraxe "Mamasunción" de Chano Piñeiro. Nos meses siguientes continuó les emisiones en pruebes hasta'l 1 de setiembre, cuando comenzare la programación regular, con 39 hores d'emisión a la selmana. Anguaño, emite 168 hores a la selmana, con un 70% de programación propia.
El 31 d'avientu de 1996 la canal Galeusca TV, de la que tamién formaben parte ETB y TV3 entama les sos emisiones regulares p'América vía satélite. El 17 de mayu del añu siguiente TVG entamó les sos emisiones pola rede. Dende la desapaición de Galeusca TV, TVG emite la so señal de Galicia TV América por satélite y Galicia TV Europa pa España y Europa por satélite y cable
La TVG ye miembru de la FORTA, qu'asoleya a les diferentes televisiones autonómiques del Estáu español.
Anque'l llanzamientu de la segunda canal (G2) taba previstu pal 25 de xunetu de 2008, nun entamó les sos emisiones hasta'l 2 de febreru de 2009, dempués de fracasar l'intentu de llanzamientu n'ochobre de 2008.
Anguaño, la segunda canal emite de llunes a vienres bloques de programación pa neños de 13.45 a 15.30 y de 18.00 a 20.30, dedicando'l restu del tiempu a la emisión de la programación de la canal internacional Galicia TV América.
IB3 Televisió
Televisió de les Illes Balears, SA (IB3 Televisió) , n'asturianu "Televisión de les Islles Baleares, S.A.", ye una empresa pública perteneciente al grupu "Ens Públic de Radiotelevisió de les Illes Balears" (EPRTVIB), n'asturianu "Ente públicu de la Radiotelevisión de les Islles Baleares", dedicada a la producción y emisión de televisión. Foi creada, xuntu al Ente y la radio, IB3 Ràdio, mediante la llei 7/85del 22 de mayu de 1985, el 26 de marzu de 2004.
La televisión autonómica de les Islles Baleares arrancó, en fase de prebes, el día de la "Diada" de les Islles, el 1 de marzu de 2005; poro los informativos nun comenzaron hasta mayu de 2005. Entamó les sos emisiones regulares el 5 de setiembre de 2005.
Entamó baxo la direición de María Umbert con una programación billingüe en catalán para informativos, series y programes de producción propia, y español pa películes y series estranxeres. Dende ochobre de 2007 y baxo la direición de Antoni Martorell, llévase a cabu un cambiu na so programación, quedando namái en catalán.
IB3 ye miembru de la FORTA. Tien los sos estudios centrales nel polígonu de Son Bugadelles, en Calvià, un municipiu de la islla de Mallorca, muy cercanu a la so capital, Palma de Mallorca. Los estudios de la radio asítiense en Palma de Mallorca. Dispón tamién de delegaciones nes islles de Menorca, Ibiza y Formentera, asina como en Madrid.
El día 2 de marzu de 2009, IB3 entamó a emitir na TDT de Cataluña, una versión d'IB3, a medio camín entre IB3 ya IBSat.
Anguaño, tamien ufre cobertura al traviés de la televisión por satélite (IBSat) ya Internet.
Evolución de la cuota de pantalla mensual, según les mediciones d'audiencia ellaboraos por TN Sofres. Los datos d'audiencia refiérense únicamente al territoriu de las Islles Baleares.
IB3 Ràdio
Ràdio de les Illes Balears, SA (IB3 Ràdio) , n'asturianu "Radio de les Islles Baleares, S.A.", ye una empresa pública propiedá del grupu de comunicación "Ens Públic de Radiotelevisió de les Illes Balears" (EPRTVIB), n'asturianu "Ente públicu de la Radiotelevisión de les Islles Baleares", dedicada al producción y emisión de radio. Naz, xuntu al Ente y a la televisión, IB3 Televisió, mediante la llei 7/85del 22 de mayu de 1985, el 26 de marzu de 2004.
Estes son les frecuencies d'emisión al traviés de la FM nes Islles Baleares: 
Emite tamién al traviés de la rede en www.ib3noticies.com
Ens Públic de Radiotelevisió de les Illes Balears
L'Ens Públic de Radiotelevisió de les Illes Balears (EPRTVIB) (n'asturianu, Ente Públicu de Radiotelevisión de les Islles Baleares) ye una entidá pública de les Islles Baleares creada'l 26 de marzu de 2004. Encárgase de la xestión de les sociedaes Televisió de les Illes Balears formada polas canales IB3 Televisió ya IB3 Sat y la Ràdio de les Illes Balears, n'emisión baxo'l nome d'IB3 Ràdio.
Compañía de Radio-Televisión de Galicia
La CRTVG ye un ente público con titularidá xurídica propia creáu pol Parllamentu de Galicia nel añu 1984 col oxetivu de poner en funcionamientu, xestionar y esplotar los medios de comunicación públicos de Galicia. Pa tal fin, asina como pa contribuyir a la normalización llingüística y cohesión social del territoriu gallegu, creáronse les sociedaes anónimes Televisión de Galicia S.A. y Radio Galega S.A. que cola so señal emiten pa tol territoriu de la comunidá.
El primer gobiernu gallegu xurdíu de les eleiciones autonómiques de 1981 taba dividíu ente la constitución d'un mediu públicu gallegu, qu'entre otres coses trabayaría pa la normalización social de la llingua gallega, o l'apoyu económicu a medios privaos pal desendolcu d'este llabor. El conseyeru de Presidencia, Xosé Luís Barreiro Rivas, foi'l principal impulsor de la CRTVG, frente al vicepresidente José Manuel Romay Beccaría, partidariu de la opción privada. Cuando Romay Beccaria dexó'l Gobiernu gallegu, Barreiro comenzó a trabayar na Llei de Radio y Televisión que culminaría cola creación de la CRTVG, anque cola oposición d'un seutor de AP y d'un seutor del PSOE. Namái os nacionalistas do BNPG-PSG y EG taben totalmente d'alcuerdo cola creación del ente. Finalmente, el 11 de xunetu de 1984 foi aprobada la Llei de Creación de la Compañía de Radiotelevisión de Galicia
La TVG ya la Radio Galega entamaren les sos emisiones en 1985, convirtiéndose esta última nel primer mediu radiofónicu n'emitir en llingua gallega la totalidá de la so programación.
Na actualidá, CRTVG xestiona les cadenes de radio Radio Galega, Radio Galega Música y Son Galicia Radio (DAB e TDT) y les canales de televisión TVG, tvG2, TVG Europa y TVG América, emitiendo les dos últimes por satélite. Además, TVG América emite tamién por TDT, metanes la canal tvG2 lo fia únicamente por TDT.
El so Conseyu d'Alministración ta compuestu por doce miembros elexíos para cada llexisllatura pol Parllamentu de Galicia ente persones de acreditáu prestixiu profesional. La so misión ye centrase en velar pol cumplimiento de lo dispuesto na Llei de Creación de la Corporación, asina como n'aprobar aquelles materies qu'aposienten les directrices de funcionamientu de la entidá pública, como son la so programación, la memoria añal o el cuadru de personal y les normes reguladores d'emisión de publicidá.
La TVG y la Radio Galega cuenten con un conseyu asesor, que nun tien competencies decisories, sinón asesores. Ta compuestu por representantes ellexíos ente los trabayadores, xestores de los servicios públicos, representantes de l'Alministración Autónoma, el Conseyu de la Cultura Gallega, les universidades, el Parllamentu y les diputaciones provinciales.
La Direición Xeneral ye'l muérganu universal que tien la responsabilidá executiva. Ye nomáu pol Gobiernu de Galicia pa cada llexisllatura. Les sos funciones son les de xestionar l'ente, asina como les sos sociedaes. Pa ello, cunta con un equipu téunicu, alministrativu y xurídicu enmarcáu na estructura de la Compañía. De la Direición Xeneral depeden tamién la Direición de Comunicación y Rellaciones Esternes.
Friends
Friends ye una serie de televisión estaoxunidense aniciada y producida por Marta Kauffman y David Crane. Emitióse por primer vez el 22 de setiembre de 1994 pola cadena NBC y remató'l 6 de mayu de 2004. Trata sobre la vida d'un grupu d'amigos -Rachel, Ross, Chandler, Joey, Monica y Phoebe- qu'ania en Manhattan, Nueva York. Asoceden tanto bonos como malos momentos pero con una crítica cómica a los temes más trascendentales de l'actualidá. Darréu del éxitu nel so país, entamó la so difusión por tol mundu con semeyaos restultaos.
La serie ta compuesta de diez temporaes d'unos 24 capítulos, salvo la cabera, que tuvo 18 capítulos. Una vez rematada rodóse "Joey", un "spin off" sobre la vida del personaxe homónimo en Los Ángeles. Tamién tuvo un pequeñu "crossover" cola serie "Mad About You", cuando Jamie y Lisa entren a Central Perk trafulcando a Phoebe Buffay cola so hermana ximielga Ursula.
Nos contratos orixinales, cada ún de los seyes protagonistes tenía un salariu de 22.500 dólares USA, por cada episodiu de la primer temporada y d'ente 20000 y 40000 por cada episodiu de la segunda temporada. Enantes de facer les negociaciones con Warner Bros sobre cual sería'l so salariu na tercer temporada, el grupu d'actores decició que'l pagu sería esactamente'l mesmu pa toos, Warner Bros nun taba d'alcuerdu ya que prefería qu'a cada personaxe de la serie se-y pagara diferente, pero los actores dixeron que queríen que los trataren por igual a toos. Los protagonistes recibieron 75000 dólares na tercer temporada, 85000 na cuarta, 100000 na quinta y 125000 na sesta temporada. El salariu foi de 750000 na séptima y outava temporaes y 1 millón por episodiu de la novena y décima temporaes.
La hestoria entama con cuatro amigos (Chandler, Monica, Phoebe y Joey) charrando nuna cafetería llamada Central Perk. A midida que pasa l'entamu del capítulu apaez el quinto personaxe (Ross) y posteriormente la sesta (Rachel). Esti alcuentru dientro de la cafetería afita l'entamu d'una comecia basada na amistá, los trunfos y las cayidas, l'amor, el pasáu y el futuru d'un grupu d'amigos na ciudá de Nueva York.
Rachel acaba d'abandonar nel altar al que diba ser so esposu y afuyió de la so vida de nena rica pa entrar nun mundu onde deberá facese cargu de les sos propies necesidaes, esquerando l'encontu de la so única amiga na ciudá, Monica. Decide quedar nel so apartamentu y entamar una vida normal. Ross, que siempres tuviera namorado d'ella, atopa una nueva oportunidá de conquistala dempués del so matrimoniu fallíu con Carol. El so intentu nun ye en vanu; sicasí, ente entamos y frayadures, Ross y Rachel tendrán qu'esperar diez años pa tar xuntos definitivamente, pasando poles sos vides dos frayadures, una reconciliación, una boda, un divorciu y una fía llamada Emma.
Magar tar latente tola serie l'amor ente Ross y Rachel, nun roba protagonismu al verdaderu sentíu desenfrenáu de la serie onde cada unu puede presentar un matiz completu de cites, novialgos y matrimonios. Otra pareya que sí foi quien a concretar d'una manera más rápida la so rellación foron Chandler y Monica quienes tres tener pasao desengaños y amores frayaos atoparon que la pareya perfeuta yeren ellos mesmos y dempués d'un tiempu esondiendo la so rellación, a la fin esta asoleyó, llegándose a casar na séptima temporada.
El toque más puramente humorísticu apórtanlo Phoebe y Joey quienes na serie dexen atolenar munches vegaes que podría xurdir un romance ente ellos y inclusive hai casos onde Phoebe diz qu'acabaríen xuntos. A la fin esto nun asocede, Phoebe acaba felizmente casada con Mike Hannigan y Joey marcha a Hollywood a facer el so suañu de tornase nuna estrella de verdá.
La primer temporada foi grabada nel Stage 5 en Warner Bros. Studios en Burbank, California. L'opening de la serie foi filmao nuna fonte en Warner Bros. Ranch a les 4:00 am. Nel entamu de la segunda temporada, la producción mudóse al Stage 24, que foi renomao como "The Friends Stage" dempués de la fin de la serie. La grabación de la serie entamó nel branu de 1994 delantre d'una audiencia en vivu, a la que se-y dio un resume de la serie pa familiarizase colos seyes protagonistes; contrataron a un comediante qu'entretenía a l'audiencia ente tomes. Cada episodiu con 22 minutos de duración, tardaba seyes hores en grabase, -el doble de lo qu'avagaba cualesquier comedia- por aciu, cimeramente, de les reescritures del guión.
Anque los productores siempres quixeron aprovechar el llugar onde vivíen los personaxes, "Friends" nunca nun se grabó en Nueva York. Cuntóse que grabar n'esteriores faría l'espisodiu menos cómicu y que l'audiencia yera una parte importante de la serie. El set tenía que ser abondo grande pa les cámeres, iluminación y "pa que l'audiencia supiera qué taba pasando". La fin de la cuarta temporada foi grabao en Londres porque los productores yeren conscientes de la popularidá de la serie nel Reinu Xuníu Les escenes foron grabaes nun estudiu con tres audiencies, cada una integrada por 500 persones. Ésta foi la mayor audiencia durante tola serie. La fin de la 5ª temporada, afitada en Las Vegas, foi grabada en Warner Bros. Studios.
El cantar de la serie ye "I'll Be There For You", compuesta especialmente pa la serie por Michael Skloff y Allee Willis y interpretada pol grupu The Rembrandts. Munchos fans tuvieron que mercar l'álbum enteru de la banda porque nun entamu el cantar nun taba asoleyáu en single. Un añu más sero -en 1995- el single editóse y algamó'l primer puestu nes llistes britániques y el puestu númberu 17 nel ranking de Billboard n'EEUU.
Amás d'esta tema, sonaron dellos cantares durante la serie.
La serie tien llugar na ciudá de Nueva York con salides a: Barbados, Londres, playes, Las Vegas, Tulsa, etc.
Nél pasaron momentos inolvidables Chandler, Joey. Una vez Rachel y Monica perdieron el so apartamentu nuna apuesta, camudándo-ylu colos mozos. A la fin Joey y Chandler tornan al so apartamentu como recompensa a Rachel y Monica pol besu que se dan ente elles. Pero cuando Chandler y Monica foron a vivir xuntos l'apartamentu quedó-ylu Joey. Otros inquilinos foron Eddie, cuando Joey foi un tiempu a vivir solu, Janine (Elle Macpherson) y Rachel, quien nes caberes temporaes vivió con Joey. Nél vivieron toos, pues Phoebe pasó dalgunos díes con Joey cuando na sesta temporada se quemó'l pisu que compartía con Rachel, y Ross vivió ellí cuando al desapartase d'Emily, quedó ensin apartamentu.
Quiciabes sía l'apartamentu más conocío porque ehí pasen la mayor parte de los episodios. Nél vivió siempres Monica, pero tuvo como ñeres de pisu tanto a Rachel como a Phoebe. Nes caberes temporaes viven ella y Chandler. Nel caberu episodiu, Monica espeya que dempués de diez años de guardar el secretu, que Ross tamién vivió ellí cola so güela cuando quería ser beillarín. Y ye nesi episodiu cuando se decatan de que toos vivieron ehí dalguna vegada. Y ye que Monica nun vivió siempres ehí sinón que durante unos episodios Joey y Chandler y-ganaron el pisu a Monica y Rachel nuna apuesta y se mudaron ellí pero dempués de dellos díes lo recuperaron.
Nél tuvieron viviendo xuntas Phoebe y Rachel. Nun ye un decoráu que s'use muncho na serie pero si hubo dellos capítulos nos que pasó muncha acción nel so interior, como cuando Phoebe tien que decidir si quedar con Mike Hannigan o con David. Na sesta temporada, cuando Phoebe acepta vivir con Rachel, accidentalmente esta postrera dexa prendida la so plancha pal pelu, Phoebe decátase de que Rachel prefier vivir con Joey. Eso provoca que Phoebe-y regale una serie de coses a Joey que fagan que Rachel tenga miéu o se moleste, pa volver a vivir con Phoebe Pero tien l'efeutu contrariu, dau qu'a Rachel-y presten les coses de Phoebe. Rachel fina decatándose de lo que ta asocediendo y decide mudase otra vegada con Phoebe. Cuando van ver l'apartamentu, descubren que lso bomberos esbarrumbaron la paré qu'estremaba los dos cuartos onde Phoebe y Rachel dormíen. A Phoebe gústa-y y como escusa pa que Rachel nun viva ellí faló col espíritu de so güela, que, según ella, y-decía que quede sola.
Al entamu de la serie, Ross alcuéntrase organizando'l so apartamentu de solteru, n'outra parte de Nueva York. Dempués de divorciase d'Emily camuda de fogar, llegando asina al apartamentu del "Ugly Naked Guy" ("home feu desnudu"), el que consigue, precisamente, desnudándose. Equí Ross tuvo momentos estelares como cuando xusto dempués de mudase descubre que Monica y Chandler tán xuntos al velos al traviés de la ventana, o cuando semeya tar con so fíu Ben y se-y cae la tiesta-calabaza d'ésti. A la fin de la serie viven nél Ross y Rachel.
Esta cafetería ye tamién un llugar de conceyu imprescindible en tolos capítulos se la serie. Ye atendida por Gunther, ente otros camareros. Ellí trabayaron durante un tiempu como camareros Green y, posteriormente, Joey.
La mayoría de los llugares d'esteriores qu'apaecen na serie tán asitiaos nun barriu de Nueva York llamáu Greenwich Village. Los neoyorquinos llamen a esti barriu familiarmente "The Village", y ye que al entamu yera eso, sólo un pueblu, y tovía güei se nota esi orixe nel trazáu de les sos cais, con pequeños caleyos y patios axardinaos. Ye un barriu bohemiu con inclín gay d'escritores y artistes, tamién lu visiten muncho los mozos, per aciu de la cercanía de la Universidá de Nueva York. Anímase polas nueches con cafés qu'abres hasta altes hores de la mañana y clubes musicales.
Tres la fin de la serie los rumores entamaron a aprucir d'una película de "Friends", anque too resultó ser falso. Los rumores d'una película remanecieron dempués de la película Sex and the City en 2008 que resultó ser un éxito na taquilla. "The Daily Telegraph" informó en xunetu de 2008 que los miembros cimeros alcordaran protagonizar el proyeutu que'l rodaxe diba entamar nos vinientes 18 meses. Una fonte dixo que "Jennifer, Courteney ye el resto de los actores naguan repitir los sos papeles nes circunstancies afayadices". Cuando se-y entrugó sobre la película, Kudrow dixo que nun yera consciente de las conversas, pero espresó'l so interés na idega. Sicasí, el direutor de publicidá de Warner Bros, dixo que "nun hai nada de verdá na hestoria" y la vocera de Matthew Perry agregó que "nun pasa ndada nesti sen, polo que'l rumor ye falsu.
El 27 de setiembre de 2009 el tabloide "News of the World" afirmó que James Michael Tyler, quien interpretó a Gunther en "Friends", dixo que la película "definitivamente" se fará, pa un llanzamientu en 2011. Jennifer Aniston, Courtney Cox y Lisa Kudrow mentaron que la película yera una "espiculación". Kudrow y Cox informaron a la "Associated Press" en xineru de 2010 que nunca foran contactadas por Crane y Kauffman pa facer una versión cinematográfica de la serie. Sicasí, Kudrow, Cox y Aniston dixeron que taben dispuestes a facer un conceyu d'Aición de Gracies.
Jennifer Aniston
Jennifer Joanna Aniston (nacida'l 11 de febreru de 1969) ye una actriz norteamericana, direutora de cine y productora. Gano la reconocencia mundial na década de 1990 por interpretar a Rachel Green na serie cómica de televisión "Friends", un papel que-y fexo ganar un Premiu Emmy, un Premiu Globu d'Oru y un Premiu del Sindicatu d'Actores.
Aniston tamién esfrutó d'una exitosa carrera nel cine, apruciendo en delles producciones de Hollywood. Ganó allabances de la crítica poles sos interpretaciones en películes independientes como "She's the One" (1996), "Office Space" (1999), "The Good Girl" (2002) y "Friends with Money" (2006). Tuvo los sos mayores éxitos comerciales coles películes "Bruce Almighty" (2003), "Along Came Polly" (2004), "The Break-Up" (2006), "Marley & Me" (2008), y "He's Just Not That Into You" (2009).
Jennifer Aniston nació'l 11 de febreru de 1969 en California y medró na ciudá de Nueva York. Ye fía del actor John Aniston, nacíu Yannis Anastassakis y de l'actriz Nancy Dow. El pá d'Aniston ye greco-americanu, ya que nació na islla de Creta, en Grecia, mientres que so ma nació en Nueva York, descendiente d'ingleses y escoceses. Aniston tien dos mediu hermanos, John Melick y Alex Aniston. So padrín yera l'actor Telly Savalas, el meyor amigu de so pá. Vivió en Grecia un añu cuando yera nena con so familia y más sero tornaron a Nueva York. So pa actuó nes telenoveles "Days of Our Lives", "Love of Life" y "Search for Tomorrow". Aniston foi a la escuela Rudolf Steiner y graduóse na secundaria de Manhattan Fiorello H. LaGuardia High School of Music & Art and Performing Arts. Trabayó en producciones de pocu valir, tales como "For Dear Life" y "Dancing on Checker's Grave". Mientres esti tiempu, trabayó en dellos emplegos a tiempu parcial, incluyendo como teleoperadora y como mensaxera. En 1989 mudóse a Los Angeles, California.
Aniston mudóse a Hollywood, Los Angeles, California, y foi aceptada nel so primer papel de televisión en 1990, protagonizando na serie "Molloy" y na película de televisión "Camp Cucamonga". Tamién co-protagonizó en "Ferris Bueller", una adaptación a la televisión de la éxitosa película de 1986 "Ferris Bueller's Day Off". La serie, sicasí, foi rápidamente cancelada. Aniston llueu apaeció en dos programes de televisión cómicos, "The Edge" y "Muddling Through", "Herman's Head" y "Burke's Law". Dempués d'una serie de shows cancelaos, xunto cola so apaición nuna película de mieu de 1992, "Leprechaun", Aniston consideró renunciar a l'actuación.
Los planes d'Aniston camudaron, dempués de facer l'audición pa "Friends", una comedia que se fexo pa debutar en NBC en 1994-1995. Los productores del programa nun entamu queríen a Aniston pa facer l'audición pal papel de Monica Geller, pero Courteney Cox foi considerada meyor. Poro, Aniston foi escoyida como Rachel Green. Tamién se-y ufrió un llugar como actriz en "Saturday Night Live", pero lu refugó para tar en "Friends". Interpretó'l personaxe de Rachel dende 1994 hasta que'l programa remató en 2004.
El programa foi éxitosu y Aniston, xunto colos sos compañeros de repartu, ganó una reputación en tol mundu ente los telespectadores. Aniston recibió un salariu d'un millón de dólares por episodiu poles dos caberes temporaes de "Friends", como tamién cinco nominaciones al Emmy (dos por Actriz de Repartu, trés por Actriz Cimera), incluyendo un premiu por Meyor Actriz nuna Serie de Comedia]]. Acordies col Llibru Guinness (2005), Aniston (xunto coles sos co-protagonistes femenines) convirtióse na actriz meyor pagada de tolos tiempos col cheque de pagu de $1 millón por episodiu pola décima temporada de "Friends".
En 2007, Aniston protagonizó nun episodiu de la serie de Courteney Cox "Dirt", interpretando al rival de Arquette, Tina Harrod. Aniston apaeció nel tercer episodiu de la Temporada 3 de "30 Rock" de NBC interpretando a la compañera d'habitación de Liz Lemon quien xingla a Jack Donaghy. El 16 de xunetu de 2009, Aniston recibió una nominación al Emmy por Meyor Actriz Convidada nuna Serie de Comedia pol so papel en "30 Rock".
Aniston foi estrella convidada na Temporada 2 del estrenu de temporada de "Cougar Town", interpretando a una psiquiatra.
Mientres aprucía en "Friends", Jennifer tamién entamó a tener papeles nel cine. Fexo'l so estrenu nel cine en "Leprechaun" en 1992 que fue esamináu con crítiques negatives, pero foi un éxitu comercial y ganó un seguimientu de cultu. Tres un paréntesis en cuatro años dende'l cine, Aniston tornó a trabayar nel cine en 1996, cuando interpretó los papeles secundarios nes películes independientes "Dream for an Insomniac" y "She's the One" xunto con Edward Burns y Cameron Diaz. El primer papel protagonista d'Aniston foi na película "Picture Perfect" (1997), na qu'actuó xunta Kevin Bacon y Jay Mohr. Mientres que la película recibió crítiques desemeyaes, el rendimientu de Aniston foi más bien recibíu, con munchos críticos encamentando que tenía presencia na pantalla.
Mientres la segunda mitá de la década de 1990, protagonizó en delles películes como la película romántica "'Til There Was You" (1997) con Dylan McDermott y Sarah Jessica Parker, "The Thin Pink Line" (1998), la película animada "The Iron Giant" (1999), y la comedia aclamada "Office Space" (1999). Ganó allabances de la crítica pola so interpretación en "The Object of My Affection" (1998), una comedia-drama sobre una muyer que se namora d'un home gay (interpretáu por Paul Rudd), y na película de baxu presupuestu de 2002 "The Good Girl", interpretando a una caxera con pocu xeitu nun pequeñu pueblu. La postrer película estrenóse en pocos cines - menos de 700 en total - teniendo $14M na taquilla d'Estaos Xuníos.
El mayor éxitu de taquilla d'Aniston hasta la fecha foi pola so apaición na película de 2003 "Bruce Almighty", na qu'interpretó a la novia del personaxe de Jim Carrey. Aniston llueu protagonizó na película de 2004 "Along Came Polly", xunta Ben Stiller. No cabero de 2005, Aniston remaneció en dos películes de grandes estudios, "Derailed" y "Rumor Has It...".
En 2006 Aniston aprució na película de baxu presupuestu "Friends with Money", que foi estrenada nel Festival de Cine de Sundance y tuvo un cutriu llanzamientu. La siguiente película d'Aniston, "The Break-Up", foi asoleyada el 2 de xunu y pañó aproximadamente 39.17 millones de dólares mientres la so primer fin de selmana, magar les crítiques poco entusiastes. En 2006 Aniston dirixó una sala d'emerxencies d'un curtiometraxe llamáu "Room 10", protagonizáu por Robin Wright y Kris Kristofferson. Aniston notó que taba inspirada en dirixir pola actriz Gwyneth Paltrow, quien tamién dirixó un curtiometraxe en 2006.
El 25 d'avientu de 2008, "Marley & Me", en qu'Aniston foi protagonista xunta Owen Wilson, foi asoleyada. Fixó un récord de ventas de 14.75 millones d'euros n'entraes nel día de Navidá. Ganó un total de 51.7 millones de dólares mientres la fin de selmana de cuatro díes y tuvo nel númberu 1 na taquilla, una posición que se caltuvo mientres dos selmanes. El total en tol mundu foi de 242.717.113 millones de dólares. La so siguiente película "He's Just Not That Into You", onde yera protagonista xunta Ben Affleck, estrenóse en febreru de 2009. La película consiguió 27.5 millones de dólares, allugándose nel númberu 1 na taquilla na so primer fin de selmana. Mientres la película recibió critiques, Aniston, xunto con Affleck, Ginnifer Goodwin y Jennifer Connelly, son emponderaos abondo polos críticos de la película.
En marzu de 2010, Aniston llanzó "The Bounty Hunter", que co-protagonizó xunta Gerald Butler. Mientres la película recibió crítiques sarcástiques de los críticos, foi un éxitu modestu na taquilla, ganando más de 130 millones de dólares en tol mundu. Una calecida recepción de taquilla recibió "The Switch", co-protagonizada con Jason Bateman. L'estrenu de la película na fin de selmana de "The Hollywood Reporter" dexó 8.4 millones de dólares. La película recibió crítiques estremaes, col llugar Metacritic dándo-y 13 de 30 crítiques emitiendo un veredictu positivu.
"Just Go With It", con Adam Sandler, asoleyose la fin de selmana del Día de San Valentín en 2011. La hestoria ye sobre un ciruxano plásticu, interpretáu por Sandler, quien-y pide a la so xefe d'oficina, interpretada por Aniston, facese pasar pola so esposa p'amosar la so honestidá a la so moza novia, interpretada por Brooklyn Decker, dempués de tene-y dicho que ta casáu pa evitar comprometese con ella. Nicole Kidman tamién apruz na película como una antigua rival del personaxe d'Aniston.
Aniston tamíen s'ameció a Colin Farrell, Jason Bateman, Charlie Day y Jamie Foxx nuna película cómica entitulada "Horrible Bosses", dirixida por Seth Gordon. La película fala d'un tríu d'emplegaos que faen un complot p'asesinar a los sos supervisores. Aniston interpreta a ún de los xefes, una dentista sexualmente agresiva que xingla al personaxe de Charlie Day. Aniston firmó pa protagonizar en "Wanderlust" con Paul Rudd, con quien protagonizó la película de 1998 "The Object of My Affection". El guión, que foi mercáu por Universal Pictures, foi escritu por Rudd, Ken Marino y David Wain col postreru tamién dirixendo la película y será producida por Judd Apatow. La película cunta la hestoria d'una pareya casada que s'amestan a una comuna dempués de perder el dineru y decidir que la vida moderna nun ye pa ellos.
Aniston tien aprucío en dellos anuncios comerciales y vídeos musicales. En 1996 tuvo nel vídeu musical de Tom Petty and The Heartbreakers pa "Walls". En 2001 tuvo nel vídeu musical de Melissa Etheridge, "I Want To Be In Love". Foi escoyida nel anunciu de Heineken que foi llueu canceláu por problemes de marca. Aniston tamién tuvo n'anuncios pa L'Oréal. En 1994 Microsoft convidó a Aniston, xunto col so ñeru de llabor Matthew Perry, a grabar un anunciu promocional de 30 minutos pal so nuevu sistema operativu Windows 95.
Xunto con Brad Pitt y Brad Grey, CEO de Paramount Pictures, Aniston fundó la compañía productora Plan B Entertainment en 2002, anque ella y Grey se retiraron en 2005. En 2008, ella y la so ñera Kristin Hahn aniciaron la compañía productora Echo Films.
Dende 2007 trabayó nuna campaña publicitaria pa la bebida SmartWater. Aniston trabayó más d'un añu nun nuevu perfume, que foi asoleyáu el 21 de xunetu de 2010 en Harrods en Londres. Los planes orixinales pidieron que'l perfume se llamara "Lolavie" por Jennifer Aniston, pero pa evitar tracamundios con un perfume que tenía un nome semeyáu, el nome foi camudáu a simplemente "Jennifer Aniston".
Aniston salió col so ñeru de televisión Charlie Schlatter en 1990 y mientres pocu tiempu salió col músicu Adam Duritz en 1995. Dende 1995 hasta 1998 tuvo venceyada románticamente col actor Tate Donovan.
En mayu de 1998 entamó a salir col actor Brad Pitt. Casáronse'l 29 de xunetu de 2000, nuna boda privada en Malibú. Por unos años el so matrimoniu foi consideráu un éxitu estrañu en Hollywood. Sicasí, la pareya anunción la so dixebra'l 6 de xineru de 2005. Pitt y Aniston foron vistos xuntos en públicu dempués d'anunciar la so dixebra, inclusive na folixa de cumpleaños del númberu 36 d'Aniston, y los amigos de la pareya declariaron que se taben reconciliando. Aniston, sicasí, solicitó'l divorciu'l 25 de marzu de 2005, que remató'l 2 d'ochobre de 2005. Mientres esti tiempu hebo espiculaciones nos medios sobre la supuesta infidelidá de Pitt cola so compañera de trabayu de "Sr. y Sra. Smith", Angelina Jolie.
Nos meses siguientes, la reacción del públicu hacia'l divorciu aprució na prensa. La hestoria tornóse en primer planu de los medios como "Entertainment Tonight" y "Access Hollywood" y fexo primer páxina en revistes sensacionalistes por munchos años, continuando hasta anguaño. Apaecieron camisetas de 'Team Aniston' y 'Team Jolie'.
Anistón espeyó que'l so divorciu la emburrió a esquerar a so ma, Nancy, de quien tuviera desapartada cuasi una década. Alloñáronse nun entamu cuando Nancy faló sobre so fía nun show de televisión y llueu escribió un llibru entituláu "From Mother and Daughter to Friends: A Memoir" (1999). Aniston tamién dixo que taba estragada pola muerta del que foi'l so terapeuta mientres munchu tiempu, y cuyo llabor l'aidó a que la so dixebra de Pitt fora muncho más fácil. Aniston dixo que la so rellación con Pitt, de la que nun s'arrepiente, foron "siete años mui intensos xuntos" y que "foi una rellación fermosa y abegosa".
Dempués del so divorciu, Anistón entamó una rellación col actor Vince Vaughn, con quien protagonizó "The Break-Up". Publicáronse problemes na rellación en setiembre de 2006, a lo que siguió una dixebra confirmada n'avientu d'esi añu. Salió col modelu británicu Paul Sculfor mientres dellos meses en 2007. En febreru de 2008 entamó a salir col músicu John Mayer. La pareya dixebróse n'agostu, pero volvieron a axuntase n'ochobre enantes de desapartase de nuevu en marzu de 2009.
Ye la madrina de Coco Riley Arquette, la fía de los sos amigos los actores Courteney Cox y David Arquette. En 2007 "Forbes" nominó a Aniston col top 10 de les muyeres más bayuroses del mundu del entretenimientu y camentó'l valor del so capital en 110 millones de dólares.
Tien una rellación col actor, direutor y guionista norteamericanu Justin Theroux.
"Forbes" numberó a Aniston como la décima muyer más bayurosa na industria del entretenimientu nel añu 2007. Tamién tuvo incluyida nel Top 10 de salarios de la revista "The Holywood Reporter" en 2006. Acordies con "Forbes", n'ochobre de 2007, Aniston foi la cara afamada más vendida na industria del entretenimientu. Tamién foi la actriz más rentable de Hollywood. Aniston tuvo na llista 100 de "Forbes", basada en "ganancies y fama", cada añu dende'l 2001, llegando a la cima nel 2003. Nel 2008 "Forbes´" albidró les ganancies d'Aniston en 27 millones de dólares. Apaeció na llista añal de "People" de Les Más Fermoses cada añu dende 1995 y tuvo nel númberu unu nel 2004. En 2006 Aniston tuvo na llista de les Persones Meyor Vestíes. Foi titular de les 100 Muyeres Más Sexys dende 1996, allugándose nel númberu 81 en 2010, nel 24 en 2009 y nel 27 nel 2008. En 2011, "The Telegraph" informó de les estayes del cuerpu más esqueraes de los bayurosos y afamaos espeyaes por dos ciruxanos plásticos que fixeron una encuesta ente los sos pacientes p'aniciar la semeya d'una muyer perfeuta. Baxo la categoría de la forma de cuerpu más esquerada Aniston foi votada nel top trés xunto con Gisele Bündchen y Penélope Cruz.
Anque a Aniston nun-y gustaba'l peináu que tuvo mientres los sos dos primeros años en "Friends", tovía sigue gustando muncho ente les muyeres.
Globu d'Oru
Premios SAG
Premios Emmy
Renault
Renault (IPA: ) ye un fabricante francés d'automóviles, vehículos comerciales y automóviles de carreres.
Nun amecer con Renault Trucks, empresa dedicada al aniciu de vehículos industriales, llixeros y pesaos.
Renault foi fundada en 1898 por Louis Renault (1877–1944), pioneru de la industria automovilística y del taylorismu en Francia, xunto colos sos hermanos Marcel y Fernand, y el so armador de la dómina Francois Pefaure (1870 - 1956), baxo'l nome de Renault Frères. La muerte de Marcel Renault en 1903 na carrera París-Madrid, y la de Fernand Renault en 1907, dexó la sociedá en manos de Louis Renault, y el so nome camudó a "Société des Automobiles Renault".
Los sos taxis tuvieron muncho éxitu y, na I Guerra Mundial, Renault anició tamién munición, aviones y vehículos militares como'l carru de combate Renault FT-17. Los taxis Renault de París xugaron un papel cimeru nel tresporte de tropes na guerra, sobre manera na batalla del Marne.
Ente les dos guerres mundiales, Louis Renault caltuvo a flote la empresa espardiendo la producción. Amás d'automóviles, aniciaba camiones, maquinaria agrícola y industrial, y motores d'aviación. La fábrica de Billancourt, que medrara hasta las 67 hectáreas (invadiendo terrenos en Boulogne-Billancourt, y la Islla Séguin dafechu) llegó a cuntar con 3000 emplegaos enantes de la crisis del 29.
Renault foi un escenariu fonderu nes revueltes obreres de 1936, nes que, amás d'una xuba salarial, se llegó a la reconocencia de les organizaciones sindicales, el drechu a les vacaciones pagaes, la firma d'un conveniu colectivu y la merma de la xera como forma de lluchar escontra'l desemplegu.
Na II Guerra Muundial, les factoríes de Renault aniciaron material pal exércitu nazi alemán, polo que, posteriormente, Louis foi prindáu tres la lliberación de Francia en 1944 y morrió en prisión enantes de tener aviao la so defensa. Tola empresa pasó a ser propiedá del gobiernu francés polo que Renault se tornó nuna empresa pública nomada Régie Nationale des Usines Renault.
En Méxicu Renault entamó a comercializase aprosimadamente na fin de los años 50. Posteriormente firmó un contratu cola empresa Mixta Dina, aniciando la empresa Dina-Renault, qu'armaba dellos vehículos y aportaba refacciones nes facilidaes d'aniciu de Ciudá Sahagún, nel estáu de Fidalgu. Sicasí, la devaluación pola que pasó'l país en 1981 amenorgó la capacidá de la marca. Intentóse por tolos preseos remediar la crisis, pero foi abegosu, polo qu'abandonó'l mercáu mexicanu en 1986, anque se continuó col aniciu de motores pa esportación na Planta "Rimex" de Gómez Palacio, Durango, pa otros modelos n'otres fasteres del mundu, hasta 1997. el regresu de la marca llegaría de la mano de Nissan, quien fexo alianza con esta marca, tornándola nel añu 2000 acompañada d'alcuerdos de fabricación, lo que derivó nos modelos Renault Scenic y el Nissan Platna, esti postrero solo un Renault Clio Symbol rediseñáu.
De 1979 a 1987, Renault tuvo la mayor parte d'American Motors Corporation (AMC) que posteriormente foi vendida a Chrysler Corporation en marzu de 1987.
En 1986 el gobiernu francés plantegóse la so privatización y en 1996 Renault ya taba parcialmente privatizada.
En xineru de 2001 Renault vendió la so estaya industrial ("Renault Véhicules Industriels") a AB Volvo (nun tracamundiar con Volvo Cars), que la renomó como Renault Trucks (camiones Renault) en 2002.
Renault compitió como constructor na Fórmula 1 dende 1977 a 1985, dómina na que desendolcó y inxirió los motores equipaos con turbo nesa disciplina, y, de nuevu, dende 2002 hasta anguaño. Nos años en que Renault nun compitió como constructor, dedicóse a apurrir motores a dellos equipos consiguiendo bultables éxitos con Benetton y Williams F1. Nos años noventa y en 2005 y 2006 ganó'l mundial de constructores.
Anguaño'l gobiernu francés tien el 15,7% de la empresa. Renault ye una empresa privada que foi dirixida por Louis Schweitzer ente 1992 y 2005, momentu en que foi releváu pol brasilanu Carlos Ghosn, enantes direutor de Nissan. Un pequeñu porcentaxe (1,2%) sigue perteneciendo a la familia Pefaure (cimeramente allugada n'Arxentina).
Renault tien una participación del 44,4% en Nissan (con drechu a votu). Nissan tien al tiempu el 15% de les acciones de Renault (ensin drechu a votu). Renault y Nissan formen anguaño "l'alianza", que s'estrema d'otres amestadures ente empreses del sector en que los dos miembros tienen el compromisu de caltener la so independecia. Pa la fin de 2001 ya se confirmó la dixebra de l'alianza.
Renault ye propietaria amás de Renault Samsung Motors y de Dacia, afitando les trés el "Grupo Renault".
Pola so parte, tien una minoría d'acciones de Volvo Group (20% d'acciones) controlando a "Volvo Trucks", mientres que la estaya d'automóviles de pasaxeros de Volvo, que foi subsidiaria de Ford Motor Company, pertenez dende 2010 a la empresa china Geely Automobile.
Renault tien fábriques:
A estes fábriques habría qu'añedir les plantes de Renault Samsung Motors en Corea del Sur, y les de Nissan n'España y Méxicu, ya que dalgunes anicien dalgunos vehículos de Renault pa determinaos mercaos.
Amás recientemente Renault féxose col control del 25% de les acciones del fabricante rusu Autovaz, qu'anicia coches baxo la marca Lada.
Renault enantó la so gama de vehículos qu'anguaño son quienes a usar bioetanol E85 tres inxerir les versiones adaptaes a esti combustible de los modelos Modus, Grand Modus y Kangoo. Anguaño, los modelos de la empresa gala que pueden afalar con bioetanol son el Clio Rip Curl 1.2 de 75 caballos E85 y el Mégane 2 Estate de 16 válvulas. Esta gama enantóse cola llegada de los nuevos Modus y Grand Modus 1.2 de 75 caballos E85 y el Kangoo 1.6 de 105 caballos E85.
Renault-Nissan ta presente nel PHEV Research Center.
El Gobiernu español y Renault alcuerden aniciara un grupu de trabayu pa puxar el coche elléctricu n'España. Esti grupu de trabayu, llideráu pol próximu presidente de Renault n'España, Jean Pierre Laurent y pola secretaria xeneral d'Industria, Teresa Santero, tendrá como fin diseñar "tolos preseos necesarios pa que'l coche elléctricu sía una realidá ceo n'España". El grupu, que tamién tará integraáu pola Xunta de Castiella y Llión, deberá tener redactao en febreru les sos conclusiones y el plan de trabayu futuru de Renault n'España.
Esti proyeuto aidará a consiguir l'oxetivu fincáu por Miguel Sebastián d'un millón d'automóviles too-elléctricos y híbridos elléctricos pal 2014, na so mayoría d'aniciu españo. "Eso son trés nueves plantes de automóviles a tope pa ello", según el Ministro español d'Industria. Esti oxetivu forma parte del nuevu Plan d'Activación del Aforru y la Eficiencia Enerxética, col que s'escorrexa amenorgar la dependencia del petróleo.
PlayStation 3
PlayStation 3 (conocida tamién como PS3) ye la tercer videoconsola de sobremesa aniciada por sony Computer Entertainment y la socesora de la PlayStation 2 como parte de la marca PlayStation. La PlayStation 3 compite anguaño escontra la Xbox 360 de Microsoft y la Wii de Nintendo como parte de les videoconsoles de séptima xeneración.
Una característica bultable qu'estrema a la PlayStation 3 de les so predecesores ye'l so serviciu amecíu de videoxuegos en llinia, la PlayStation Network, lo que contrasta cola anterior política de Sony d'esfotar nos desenrrolladores de xuegos pa xugar en llinia. Otres carauterístiques importantes de la consola son les sos capacidaes sólides de multimedia, la conectividá cola PlayStation Portable y el so cimeru formatu de discu ópticu d'alta definición, Blu-ray Disc, como'l so cimeru preséu d'almacenamientu. La PS3 tamién da soporte al Blu-ray perfil 2.0, gracies a ello puédese interactuar de manera online con conteníos extras de películes y xuegos.
La PlayStatioin 3 foi asoleyada el 11 de payares de 2006 en Xapón, el 17 de payares de 2006 en Norteamérica, y el 23 de marzu de 2007 n'Europa y Australia. Dos variantes taben disponibles nel momentu del so llanzamientu: un modelu básicu con 20 GM de discu duru SATA 2,5" y un modelu profesional con discu duru de 60 GB y delles carauterístiques adicionales como doble númberu de puertos USB y retrocompatibilidá con xuegos de la so antecesora PlayStation 2. El modelu de 20 GB nun foi comercializáu n'Europa y Australia. Dende entós, a tolos modelos fixéron-yos delles revisiones nel so hardware p'amenorgar el coste d'aniciu y el preciu venta.
Sony asoleyó oficialmente la PlayStation 3 pal públicu en 16 de mayu de 2005, durante la conferencia E3 de 2005. Nun llevaron una versión funcional del sistema per aciu de curties d'ellectricidá y problemes de hardware, nin nel Tokyo Game Show de setiembre de 2005, anque se fixeron demostraciones (como del xuegu ) amosando en dambos eventos el kit de desendolcu de software. Tamién s'amosaron secuencias de videu afitadas nes especificaciones albidraes. Sicasí, posteriormente espeyóse que les demostraciones de xuegos nun taben furrulando en tiempu real sobre la máquina y utilizaron estremaos trucos de "post-producción".
Planeóse nun entamu que tuviera dos puertos HDMI, trés puertos Ethernet y seyes puertos USB, anque na E3 esto foi amenorgáu a un puertu HDMI, un puertu Ethernet y cuatro USB pa encurtiar costes de fabricación.
Tamién se dio anuncia de que habría dos configuraciones de la consola, de 60 GB y 20 GB, costando respectivamente 599€/599$ y 499€/499$. Díxose ´que'l modelu de 60 GB sería l'únicu de los dos que tendría HDMI, WiFi y un acabáu en cromu na parte del llector Blu-ray. La fecha de llanzamientu foi albidrada pal 11 de payares de 2006 en Xapón y pal 17 de payares de 2006 en Norteamérica y Europa.
El 6 de setiembre de 2006 Sony anunció que'l llanzamientu de PlayStation 3 n'Europa y Oceanía sería atrasiáu hasta marzu de 2007 per aciu de la falta de diodos pal llector de Blu-ray.
El 22 de setiembre de 2006, nel Tokyo Game Show, Sony anunció qu'incluiría un puertu HDMI nel sistema 20 GB pero non el WiFi y l'acabáu en cromu. Tamién dixo que'l preciu de llanzamientu de los modelos de 20 GB xaponeses sería amenorgáu más del 20%. Durante l'actu, Sony presentó 27 videoxuegos pa PS3 aviaos pa furrular na versión final del "hardware".
Ken Kutaragi, ex-responsable de la estaya de videoxuegos de Sony, camentáu'l pá de la PlayStation, albidró-y una vida de diez años a la PlayStation 3: "Queremos que los nuesos productos tengan un ciclo de vida de diez años, ye esa la razón de la so gran potencia, dalgo que ya amosamos con PlayStation. Poro, PlayStation 3 espérase qu'avague diez años nel mercáu, si esti respuende bien". Ken Kuratagi dio esta rempuesta cuando foi entrugáu pola PS4: "Nun pueo espicular sobre cuándo podríamos sacar una nueva consola dempués de PlayStation 3. Pero'l mio mensaxe ye que cuando formas parte de la familia de productos PlayStation, tórnaste nun miembru de la gran familia Sony".
Nel Tokyo Game Show de 2006 diose anuncia por primer vegada que'l modelu de 20 GB de PlayStation 3 cuntaría col HDMI necesariu pa usar 1080p y con una merma de preciu en Xapón averada a los 10.000 yenes, qu'equivalen a unos 80 euros, mientres que n'Estaos Xuníos y Europa nun se faría cambeu nel preciu inicial.
La PlayStation 3 (entós llamada PLAYSTATION 3) salió al mercáu el 11 de payares de 2006 en Xapón. Según Media Create vendiéronse 81.639 sistemes de PS3 en 24 hores durante la so introducción en Xapón.
Poco dempués del so llanzamientu en Xapón, la PS3 foi puesta nel mercáu en Norteamérica el 17 de payares de 2006. Presentáronse dalgunos informes de violencia en tornu a la lliberación de la PS3, dalgunes persones usaron armes pa la obtención d'una consola.
El 24 de xineru de 2007 Sony dio anuncia de que la PlayStation 3 saldría a la venta'l 23 de marzu de 2007 n'Europa, Australia, Oriente Mediu, Sudamérica, África y Nueva Zelanda. El sistema vendió cerca de 600.000 unidaes nos dos primeros díes. El 7 de marzu de 2007 la PlayStation 3 de 60 GB púnxose a la venta en Singapur con un preciu de 799 dólares. La consola foi llanzada en Corea del Sur el 16 de xunu de 2007 nuna sola versión equipada con discu duru de 80 GB y IPTV. Más sero las ventas fóronse ralentizando, por aciu, en parte, del so eleváu preciu, motiváu ente otres coses pola inclusión del llector Blu-ray.
El modelu de 20 GB namás foi distibuyío n'Estaos Xuníos, onde ya se dexó d'aniciar per aciu de les sos baxes ventes, po lo que nun llegó a Europa. El modelu inclúi un discu duru SATA 2,5 " de 20 GB y amás, un conector HDMI 1.3 qu'enantes se podía atopar solo nel modelu estándar.
Amás de toles carauterístiques del modelu de 20 GB, el modelu de 60 GB tien un Wi-Fi IEEE 802.11 b/g internu, dellos llectores de tarxetas de memoria (SD/MultiMediaCard, CompactFlash Type I/Type II, Microdrive, Memory Stick/PRO/Duo), y un acabáu en cromu. En términos de hardware, el modelu de 80 GB asoleyáu en Corea del Sur ye idénticu al modelu de 60 GB lliberáu nes fasteres PAL, salvo la diferencia de tamañu de discu duru. Igual qu'el de Corea del Sur y los modelos europeos, en Norteamérica'l modelu de 80 GB tampoco tien el CPU "Emotion Engine" utilizáu na PlayStation 2. Sicasí, tovía caltién el "sintetizador gráficu" GPU. Por aciu de la retirada del "Emotion Engine", el nivel de compatibilidá amenorgó. Los modelos de 40 GB, 80 GB y 160 GB, namás disponen de dos puertos USB enverde los cuatro puertos disponibles n'otros modelos, tamién prescinden del llector de tarxetes flash, soporte SACD o cualesquier compatibilidá colos xuegos de PlayStation 2.
Por mor d'espiculaciones o rumores d'un modelu "Slim", Sony dio anuncia oficialmente de la "PlayStation 3 Slim" el 18 d'agostu de 2009 na conferencia de prensa de la Sony Gamescom. La PS3 Slim ye un 33% más pequeña, un 36% más llixera (ye decir que les sos dimensiones amenorgaron a 290 mm d'alty y anchu, y 65 mm de grosor, y el so peso amenorgó a 3,2 kg) y el so consumu d'enerxía ye menor en comparanza colos modelos anteriores. Amás dispón d'un discu duru de 120 GB (más sero saldría otru modelu con 320 GB) y presenta les mismes carauterístiques y funciones de los modelos anteriores PS3, ye decir: llector de Blue-Ray, dos puertos USB, Wi-Fi, Bluetooth y HDMI. El so preciu nel mercáu européu foi de 299 euros y salió a la venta'l 1 de setiembre de 2009. Col llanzamientu de la "PlayStation 3 Slim" tamién se dio anuncia per aciu d'un comunicáu de prensa na páxina SCEI del cambiu de nome de "PLAYSTATION 3" a "PlayStation 3" y un nuevu logu "PS3".
La PlayStation 3 tien una forma convexa del so llau izquierdu cuando ta na posición vertical y tien un guapu acabáu negru col logotipu de PlayStation 3 nel llau izquierdu. El diseñador de la carcasa Teivu Goto dixo que la fonte d'inspiración del logotipu foi el logu de la película Spider-Man, producida por Sony Pictures, lo cual Ken Kutaragi s'enfotó n'emplegar dicha fonte de lletra nel logu.
La PlayStation 3 tien una ranura slot-in onde s'inxerten los discos, nesta parte ye onde s'alluga'l llector ópticu Blu-Ray cuya velocidá de carga ye 2x, la unidá ye compabible con estremaos formatos de discos: DVD, CD, SACD, Blu-ray, ente otros soportes ópticos. Tolos modelos de la PS3 tienen discos duros SATA 2,5.
La consola usa un microprocesador central diseñáu por IBM y Toshiba col nome de Cell. Ta conformao por siete núcleos conocíos como "Synergistic Processing Elements" (davezu abreviáu SPE) y cuerre a una velocidá de 3,2 GHz con 256 GFLOPS de poder. El procesador gráficu foi diseñao por Nvidia col nome de RSX (basáu na GeForce 7800 GTX) del que pueden salir resoluciones de 480i, 576i SD hasta 1080p HD, amás dispón de 256 MB de memoria XDR y 256 MB de memoria vídiu GDDR3 pal RSX.
El sistema tien Bluetooth 2.0, Wi-Fi, Ethernet, USB 2.0 y HDMI.
La consola tien dellos accesorios como'l controlador Sixaxis, Dualshock 3 y Move, tecláu, auriculares, cable HDMI, sintonizador/grabador de TDT PlayTV y la cámara web "PlayStation Eye", compatibilidá con PlayStation Move (control de movimientu y control de navegación). Los accesorios de PlayStation 2 son compatibles con PlayStation 3 pola mor de la conservación de la so arquiteutura. El mandu tamién tien un sensor de movimientu.
Seleición masculina de fútbol d'El Salvador
La Selección masculina de fútbol d'El Salvador ye l'equipu que representa a El Salvador nesti deporte. Contrólala la Federación Salvadoreña de Fútbol. 
Bandera de Villaviciosa
La bandera de Villaviciosa ye rectangular, d'un llargu equivalente a 3/2 l'anchu. El pañu ye de collor púrpura, y lleva'l carauterísticu escudu del conceyu nel centru.
El so orixe, al igual qu'asocede col escudu, débese a l'adopción per parte del conceyu de los símbolos de Carlos I, que desembarcó n'Asturies en 1517 na costa de Villaviciosa. Magar, la bandera imperial de Carlos I ostentaba'l blasón sobre un pañu mariellu, non púrpura.
Escudu de Villaviciosa
L'escudu del conceyu asturianu de Villaviciosa preséntase acuarteláu en forma de cruz.
Arrodia a tol escudu'l collar d'oru de la orde del toisón, acoláu a un áigla de dos cabeces de la que surmonta una corona imperial.
A dambos llaos del áigla contemplamos dos columnes coles llendes "Plus (na diestra) Ultra (na siniestra)".
Toa esta representación tien el so orixe cola arrivada del emperador Carlos I a la Villa, basándose nuna supuesta concesión al conceyu de les armes imperiales per parte de Carlos I. L'escudu representa les armes qu'ésti emplegaba en 1520, trés años dempués del so pasu pela zona. 
Organización territorial de la República Popular China
El primer nivel de sodivisión del territoriu nacional chinu ye'l de les provincies. Tienen esta categoría 22 territorios (amás de Taiwán, cuya independencia inxamás foi reconocida pola República Popular, que cuenta que ye parte del so territoriu). Hai, amás, cuatro municipalidaes, cinco rexones autónomes y dos rexones alministratives especiales.
Les rexones autónomes, con rangu alministrativu equivalente al de la provincia, foron creaes p'acoyer a les cinco minoríes étniques más importantes del país: los tibetanos, los uigures, los mongoles, los hui y los zhuang. Les municipalidaes comprenden les árees metropolitanes de cuatro de les más importantes ciudaes chines: Pequín, Shanghai, Tianjin y Chongqing. Tamién tienen un rangu alministrativu equivalente al de les provincies, pero son alministraes directamente pol gobiernu central. En cuanto al estatus de rexón alministrativa especial, foi creáu p'acoyer alministrativamente les antigües colonies europees de Hong Kong y Macau. Estos territorios caltienen un sistema económicu y xudicial propiu, amás de moneda y bandera propios, dominiu propiu d'Internet...
Les llendes de les provincies chines, sacante les del noreste, quedaron determinaos na dómina de les dinastíes Yuan, Ming o Qing. Eviten adrede, bien de veces, coincidir coles llendes culturales o xeográfiques propies de la zona, una y bones son el reflexu de la política conocida como "separación de dientes de perru" (chino: 犬牙交错, pinyin: quǎnyájiāocuò), desarrollada pol gobiernu imperial pa desaniciar del territoriu tentaciones de separatismu o de consolidación de señoríos feudales. Sicasí, col tiempu algamaron un papel cultural importante, y la xente identifícase col so llugar de nacencia.
El llistáu completu de los territorios con rangu alministrativu provincial ye'l que vien darréu:
El segundu nivel de sodivisión alministrativa del territoriu, perbaxu del provincial, ye'l de les prefectures. Esi nivel comprende delles figures xurídiques distintes; destaca, dientro d'elles, la de ciudá con rangu de prefectura, que ye ensin dubia la más abundante y la única na mayoría de les provincies chines. Sólo trés de les provincies (Yunnan, Guizhou y Qinghai) y les rexones autónomes del Tibet y Xinjiang tienen más de dos tipos d'entidaes distintes d'esti nivel.
Pal 31 d'avientu de 2005 había na China 333 entidaes d'esti rangu alministrativu:
Taranus
Taranus ye un grupu de folk metal d'Asturies, que canta n'asturianu, bretón ya italianu.
Anque la formación d’anguañu ye de 2009, Taranus ñaz de les ensuañaciones de dellos rapazos nel añu 1994 enfotaos en facer un amiestu ente la musica de Llan de Cubel y Manowar…daqué percomplicao n'aquella Asturies pa unos guaḥes de 16 años.
Dempues de partcipar en delles formaciones de toa triba (La Gueta La Runa, Xana Escura, Lloreu, The Crying Hounds, Amuesa Folk, Oi! N'Ast, etc…). ChusMa y Carballo deciden refundar la idea original 15 años dempués.
Pero la realidá asturiana golpea de nuevu al grupu, dellos de los miembros orixinales anque n’activu na musica tan lloñe del llar (Balears, Canaries y Galiza).
Los pilancos son superaos con sangre nuevo, Diego Martino (ex-Agonía) y Pindy (ex- Brenga Astur).
Cola nueva formación se fain cantares con igües enflenciaes por grupos tan estremaos como My Dying Bride, Sick Of It All o In Extremo, pero n’asturianu.
La musica de Taranus viaxa a Galiza, Burgos y gran parte d’Asturies, participando en dellos festivales de Rock, Folk o revindicaciones sociales.
Nel añu 2009 Taranus participa nel discu compartiu COMA II de grupos noveles patrocinau pol aytu. Xixón.
Nel añu 2010 Taranus gana el premiu al grupu mas orixinal nel concursu del “AHA”. Nesi mesmu añu participen nel recopilatoriu en direutu “Republicastur” xunto con Boikot, Fe de Ratas, Skontra, Desakato y Sambre.
Durante'l branu de 2011, entama una nuea domina pa Taranus cola incorporación de la sopranu Susana Mortem. Durante esi mesmu branu Taranus algama 400 espectadores durante un de los sos conciertos nel ciclu de “los conciertos del palaciu”.
N'avientu de 2012 espublizen lo que ye'l so primer trabayu, grabau nos estudios Bunker de Llanera. Coles collaboraciones de Ramón Lage y Alberto Rionda d'Avalanch.
Cola so participación el documental "Los colores del Viento" queden nominaos a meyor banda sonora de documental nos premios AMAS.
En febreru de 2013 queden esbillaos pa la final del Premiu al meyor cantar n'asturianu 2013, siendo escoyíos ganadores na gala celebrada nel teatru de la Universidá Llaboral de Xixón el 1 de marzu col cantar «Ensin ti».
Voltaire
François Marie Arouet, más conocíu como Voltaire (París, 21 de payares de 1694 – ibídem, 30 de mayu de 1778) foi un escritor, historiador, filósofu y abogáu francés que figura como ún de los principales representantes de la Ilustración, un periodu qu'enfatizó'l poder de la razón humana, de la ciencia ya el respetu pa la humanidá. En 1746 Voltaire foi escoyíu miembru de l'Academia Francesa.
Serra da Estrela
La Serra da Estrela (n'asturianu, Sierra de la Estrella) ye una cadena montañosa de la sierra onde s'algamen les mayores cotes d'altitú de Portugal Continental, constituyendo la segunda montaña más alta de Portugal (namái superada pola Montaña'l Picu, nes Islles Azores). Ye parte d'una cordillera mayor nomada Sistema Central, nel subsistema designáu como sistema montañosu Montejunto-Estrela. La Serra da Estrela ta integrada nel Parque Natural de la Serra da Estrela, que dempués de la so designación como espaciu protexíu el 16 de xunetu de 1976, convirtióse na mayor área protexida en territoriu portugués.
Oklahoma City
Oklahoma City ye la capital del estáu d'Oklahoma (Estaos Xuníos). Ye la más grande d'elli, y centru alministrativu del condáu homónimu. La ciudá, que s'estiende tamién per tierres de los condaos de Canadian, Cleveland y Pottawatomie, ye, colos sos 580.000 habitantes estimaos (U.S. Census Bureau, 2010) la 31ª mayor d'Estaos Xuníos. La so área metropolitana tien una población estimada de 1.252.987, y l'área estadística combinada Oklahoma City-Shawnee, que la inclúi, ye'l llar de 1.322.249 persones. 
Con ún de los mayores mercaos de ganáu del mundu, la so economía básase principalmente na estracción del petróleu y el gas de la zona. La ciudá ta allugada enriba d'un xacimientu de petroleu, anguaño n'esplotación. Ye, tamién, centru alministrativu del estáu y sé de delles instituciones federales.
Radiotelevisión Valenciana
Radiotelevisió Valenciana (RTVV) ye un ente de la "Generalitat Valenciana" encargáu de la emisión de la televisión y radio públiques de la Comunidá Valenciana (España). Ye miembru de la Federación d'Organismos de Radio y Televisión Autonómiques, muérganu qu'agrupa a toles cadenes autonómiques públiques del Estáu español, cola esceición de la Canal Estremadura.
La Llei de Creación de la Radiotelevisión Valenciana foi aprobada poles Cortes Valencianes el 4 de xunetu de 1984 y en marzu de 1988 constituyose'l Conseyu d'Alministración. Un mes dempués foi nomáu primer Direutor Xeneral del Ente RTVV pol Conseyu de la "Generalitat Valenciana".
L'artículo 11, c) de la Llei 7/1984 de la "Generalitat Valenciana" de 4 de xunetu, pola que se crea RTVV, establez les normes internes de furrulamientu al traviés de la Normativa desendolcada pola Direición Xeneral.
La Llei de Creación establez la xestión de los servicios de Radio y Televisión al traviés de dos empreses públiques en forma de sociedaes anónimes, Televisió Autonòmica Valenciana S.A. y Ràdio Autonomia Valenciana S.A. 
Magar que trátase de dos sociedaes distintes, dependen del mesmu muérganu, siendo esti l'ente RTVV, el capital ye esclusivamente aportáu pola "Generalitat Valenciana", d'alcuerdu con dicha Llei.
Entamó les sos emisiones en prebes el 2 de setiembre de 1989 de la mano de Xelo Miralles, y les regulares el 9 d'ochobre (día de la Comunidá Valenciana) del mesmu añu con Diego Braguinsky na pantalla.
Prieiru
Prieiru ye una parroquia del conceyu asturianu de Salas. Tien una población de 93 habitantes y ocupa una extensión de 6.07 km². El so templu parroquial ta dedicáu a San Cristóbal
Ta asitiada nun valle a unos 15 km al sur del mar Cantábricu. Llenda al sur col monte del Visu, al este col Picu Picorios, al norte cola serrería de Mallecina y Las Corradas, y al oeste cola fastera de La Espina. 
Siguiendo al profesor Xosé Lluis García Arias, Prieiru deriva de la espresión *PER AREUM, ye dicir "xunto al eiru".
D'ente les persones nacíes en Prieiru podemos destacar a:
Ramón García Tuero
Ramón García Tuero (1864 - 1932), más conocíu como'l Gaiteru Lliberdón, foi un de los gaiteros más nomaos d'Asturies, siendo'l primer gaiteru asturianu que graba un discu.
Ñaz el 16 de febreru de 1864 n'Arroes, Villaviciosa, según datos recoyíos por "Javier el d'Arroes" nel ""Molín del Matu"", confirmáu cola lletra d'una de les sos canciones.
Prestába-y tocar flautes o xiblates feches de castañu con una navaya. Los sos pas viendo la so soltura, enxeniu y dotes pa la música, compráron-y una gaita que so los años setenta del sieglu XIX, costara-yos seis pesetes. Con ella apienza a despuntar nos pueblos de la zona d'Arroes.
Nel añu 1890 casóse con María Caravera, en Lliberdón, pueblu que-y daría la so fama internacional.
La marca de sidra "El Hórreo" de Colunga llevólu a Xixón a la Exposición Regional; y foi con otra marca, "El Gaitero", en 1889, a la "Exposición Universal de París", onde algamó un ésitu estraordinariu. D'ellí coló pa Berlín, a Londres y tornó p'Asturies como triunfador indiscutible.
De les munches actuaciones que fixo destaquen les de Madrid, Méxicu, Cuba y Sevilla, en 1908, y en Santander y Xixón en 1909.
Foi tamién músicu titular de l'agrupación "La Infiesta".
El diariu "Informaciones", de Madrid, con motivu de la muerte del Gaiteru Lliberdón (21 d'ochobre de 1932 na Quintana d'Arriba - Lliberdón) dio la noticia na portá cola leyenda:
Cola so muerte dexó d'esistir el gaiteru, metá xuglar, metá poeta, el más universal ente los gaiteros y cantantes d"'Asturianá", d'Asturies.
Planet of the Apes (película de 1968)
El planeta de los simios ye una película distópica estaoxunidense de 1968, del xéneru ciencia ficción. Dirixida por Franklin J. Schaffner, protagonizada por Charlton Heston, Roddy McDowall, Kim Hunter, Maurice Evans y Linda Harrison nos papeles cimeros. Basada na novela homónima de Pierre Boulle.
En 1974, cuatro astronautes -coronel George Taylor (Charlton Heston), Landon (Robert Gunner), Dodge (Jeff Burton) y Stewart (Dianne Stanley, que nun apruz nos créditos)- alcuéntranse n'hibernación cuando la so nave espacial aterriza y s'estrella nun llagu nun planeta desconocíu dempués d'un viaxe de 18 meses a velocidaes averaes a la de la lluz. Al espertar, los astronautes descubren que, pola mor d'una perda d'aire, l'equipu d'animación de la pilotu Stewart falló y afáyenla muerta, disecada. La nave ta fundiéndose nel llagu, poro, aguantan a fuxir. Enantes de marchar de la nave, Taylor decátase de que, según los cálculos de la computadora, anguaño ye 3978. Esto taba albidrao, porque mientres la tripulación avieyó namái 18 meses, pal planeta Tierra pasaron 2006 años (contaos dende'l llanzamientu, en 1972) per aciu de la dilatación del tiempu de la relatividá d'Einstein.
Los trés homes crucian el llagu nuna llancha inflable. Al llegar a la oriella, Dodge fai un esame del suelu del planeta y mienta que'l planeta ye quien a agospiar vida.
Asina y too, los trés astronautes echen a andar pol desiertu, y poco a poco atopen vida vexetal. Nel borde del desiertu afayen un oasis y deciden dir a nadar, ensin facer casu d'unes estrañes figures semeyaes a espantaxos. Mientres nadan, les sos ropes son robaes. Salen a la gueta de los lladrones, hasta qu'atopen les ropes esfarrapaes y los sos suministros saquiaos. Los lladrones son un grupu d'humanos primitivos silentes (que s'afayen saquiando un campu de maíz).
Nu intre, goriles vestíos cuerren a caballu pol campu de maíz, con armes de fueu, trampes y redes, qu'empleguen pa prender a tolos humanos que pueden y matar a los que non. Mientres fuxen, Dodge ye asesinao, Landon queda inconsciente y Taylor recibe un disparu na gorxa. Los goriles lleven a Taylor a la Ciudá Simiu, onde dos científicos chimpancés -la psicóloga d'animales Zira (Kim Hunter) y el ciruxano Galen (Wright King) sálven-y la vida. Al espertar, Taylor -zarráu nuna xaula con una fermosa moza a la que dempués llamará Nova (Linda Harrison)- descubre que la so firida na gorxa lo enmudeció. Zira esamínalu y Taylor intenta falar pero nun ye quién.
Los humanos, inclusive Taylor, son llevaos hasta otra xaula albentestate. Taylor intenta llamar l'atención de Zira y el so noviu Cornelius (n'España Aurelio) y escribe el so nome nel suelu, pero dambos anician una charra col doctor Zaius y nun-y faen casu. Entós, la muyer que taba xunta Taylor borra'l nome del suelu y elli desapártala violentamente entamando una engarrada. Poro, llévenlos otra vuelta a les xaules interiores, y Zaius borra'l restu del nome cola so cachaba. Dientro del llaboratoriu Zira torna a afalar a Taylor pa que fale y esti quíta-y un bolígrafu con un papel y escribe'l so nome, causando'l plasmu de Zira, que ordena que lu lleven a so casa pa estudialu. Ellí Zira y Cornelius abluquen cuando Taylor-yos esplica con un avión de papel que llegó al so mundu volando. Cornelius retrúca-y qu'eso ye un "imposible científico" y entós llega Zaius y reprócha-y a Cornelius qu'anecie con llegar otra vegada a la fastera prohibida y desanicia l'avión de papel que fexo Taylor, ordenando a los soldaos que tornen a Taylor al llaboratoriu.
Nel llaboratoriu ún de los simios mienta que Taylor será castrao por orde de Zaius y este ye quién a fuxir, pero los simios cútienlu y préndenlu con una rede. Cuando van llevantalu ye quién a falar, berrando: "Quiten sus hediondas patas de mi cuerpo malditos animales asquerosos" causando'l plasmu de tolos simios.
Taylor ye treslladao a la so xaula y ellí axúntase cola muyer a la que-y punxera el nome de Nova y trata de deprendela a falar, pero Taylor ye llevao al Conseyu Simiu y ye acusao porl Conseyu al mandu de Zaius. Ellí intenta demostrar qu'esiste otru home como elli que puede falar y que ye'l so collaciu, pero cuando-y lu amuesen decátase de que foi operao del celebru y Taylor maldiz a Zaius y tornan a zarralu na so xaula. Nun caberu intentu, Zaius llévalu a so casa y píde-y que-y asoleye el so orixe y que-y amuese la tribu a la que pertenez, pero por más esplicaciones que Taylor-y da, Zaius nun lu creye.
Cornelius y Zira valen a fuxir a Taylor xunta Nova y caminen hasta la fastera prohibida. Ellí Zaius algámalos y nuna cueva descubren una muñeca humana que fala. Los soldaos descubren el llugar y Taylor cueye como rehén a Zaius. Esti reprócha-y la maldá del home, y Taylor retrúca-y: "Aun no me responde doctor, ¿un planeta donde el simio evolucionó del hombre? tiene que haber una respuesta". Entós Zaius respuende: "No busques esa respuesta Taylor por que no te va a gustar lo que encuentres"; Taylor despídese de Cornelius y Zira y estos agradécen-y demostrar que teníen la razón nos sos postulaos científicos. Zira entrúga-y a Zaius: "¿Qué encontrará Doctor Zaius?" y esti respuende: "Su destino".
Taylor percuerre con Nova la oriella del mar y cuando empobina la so mirada al frente descubre les ruines de la Estatua de la Llibertá y les ruines de Nueva York fundíes nel mar; y abluca y berra murniu: "Dios mío he vuelto, he retornado a mi hogar, estuve este tiempo en mi hogar ... así que al fin, lograron hacerlo, malditos lo han destruido, malditos, malditos ..."
La película foi nominada a los premios de l'Academia de les Artes y les Ciencies Cinematográfiques de Hollywood nes categoríes de y .
Ganó un premiu honoríficu pola calidá del maquillaxe (en 1969 nun esistía nos premios Óscar). El maquillaxe supunxera'l 17% del total del presupuestu.
L'éxitu d'esti llargometraxe llevó al aniciu de delles secueles y precueles, una serie de televisión finada na so primer temporada y otra de dibuxos animaos (más paecida a la novela de Pierre Boulle, "La planète des singes") nes décades de 1960 y 1970.
Les secueles, foron:
Y dos series de televisión:
En 2001, Tim Burton dirixó una nueva versión llamada "El planeta de los simios" con una rellectura de la novela baxo la so manera d'atolenala. Onde más s'estrema de la película orixinal ye en la movilidá de los simios; en que nun aprucen los personaxes principales de la película orixinal (Zira, Cornelius, el Dr. Zaius y Taylor) y en que los humanos son quién a falar.
En 2011 estrenóse "Rise of the Planet of the Apes" ("El origen del planeta de los simios" n'España) del direutor Rupert Wyatt y con James Franco, Freida Pinto, John Lithgow y Andy Serkis nel repartu. Acordies con 20th Century Fox, artísticamente ye una nueva versión de la hestoria y nun tien venceyu cola saga.
El 11 de xunetu de 2014 asoleyó "Dawn of the Planet of the Apes" ("El amanecer del planeta de los simios" n'España) del direutor Matt Reeves y con Gary Oldman, Jason Clarke, Keri Rusell y Kodi Smit-McPhee nel papel d'humanos; y con Andy Serkis (Cesar), Toby Kebbell (Coba), Karin Konoval (Maurice) como simios. Esta ye la secuela de "Rise of the Planet of the Apes" de 2011.
Charlton Heston
John Charles Carter (Evanston, Illinois, 4 d'ochobre de 1923 - Beverly Hills, 5 d'abril de 2008), conocíu artísticamente como Charlton Heston, foi un consagráu y prolíficu actor del "cine clásicu" estaunidense ganador del premiu Óscar, mundialmente afamáu poles sos interpretaciones nel cine del xéneru épicu dando vida a personaxes bíblicos, como Moisés (en "Los diez mandamientos") y el ficticiu Judah Ben-Hur (en "Ben-Hur").
Tamién interpretó a Rodrigo Díaz de Vivar en "El Cid". La so carrera inclúi "Sed de mal" d'Orson Welles y el papel del coronel Taylor na clásica saga de ciencia ficción (1968 y 1970) "El planeta de los simios".
Nació n'Evanston nel estáu d'Illinois como John Charles Carter. So pá trabayaba nun molín de pan y él yera l'únicu fíu. Cuando tovía yera nenu, sos pas tresladáronse a una fastera rural de Michigan, onde Heston pasaba llargues hores lleendo y actuando pa sí mesmu.
Enantes de cumplir los 10 años, los pas de Heston divorciáronse y el quedó con so ma. Unos años más sero, ella casó con un home llamáu Chester Heston, apellíu que más alantre Heston utilizaría como nome artísticu. La nueva familia marchó a Chicago, onde Heston foi al colexu. Participó nes funciones teatrales de la escuela con tan bon resultáu, que tuvo en 1942 una beca pa estudiar na escuela d'arte dramáticu de la Universidá del Noroeste, n'Evanston, especializándose nel teatru shakesperiegu. Durante la so estancia na universidá tuvo la ocasión d'intervenir nuna obra teatral filmada por un ñeru en 16mm. Más sero el mesmu grupu filmó una segunda obra, tamién en 16 mm.
En 1944 casó con una estudiante d'arte dramáticu de la universidá y nel mesmu añu foi llamáu a files, foi destinao a les islles Aleutianes y sirvió na Fuercia Aérea. Participó na guerra y volvió trés años dempués. Al so regresu, la so esposa y él marcharon a Nueva York, onde trabayaron como modelos. El so deseyu yera actuar nel teatru, pero al nun poder facelo en Nueva York, foron a Asheville, en Carolina del Norte, y fixéronse cargu del teatru llocal como xestores y actores. En 1947 tornaron a Nueva York y esta vegada Heston recibió una ufierta pa intervenir na obra "Antoniu y Cleopatra" nun teatru Broadway. Heston tuvo éxitu y consiguió nueves ufiertes, tamién pa la televisión, mediu nel que fexo delles interpretaciones que tuvieron tamién una bona acoyida.
Heston cuidó entós que llegara'l momentu de treslladase a Hollywood.
El so xeitu fotoxénicu, la remestura de modestia y dignidá y la so poderosa presencia física y seriedá, diéron-y gran credibilidá nes actuaciones y abriéron-y les puertes del mediu hollywodwense siendo contratao pola Paramount Pictures.
La so primer película profesional foi "Dark City" en 1950, cola que llamó l'atención de los profesionales del cine. El so primer éxitu importante túvolo dos años más sero col papel de direutor de circu n"'El mayor espectáculo del mundo" y convirtióse nuna gran estrella del cine interpretando a Moisés en "Los diez mandamientos", en 1956. Nos años siguientes, Heston actuó en delles grandes películes épiques, ente otres "Ben-Hur", "El Cid", "55 días en Pekín]]", "Khartoum" y "el tormento y el éxtasis", dalgunes d'elles cola producción de Samuel Bronston y rodaes n'España. Pol so trabayu en "Ben-Hur" ganó en 1960 el premiu Óscar al meyor actor principal.
Heston siempre lluchó por intervenir nes decisiones al respective de las películes nes que participaba. Asina, por exemplu, aguyó en 1958 a los estudios Universal pa que fora Orson Welles quien lo dirixera en "Touch of Evil" ("Sed de mal"), y dizse qu'aidó a financiar la fin del rodaxe. En 1965 enfrentóse a los productores de "Major Dundee", cuando queríen interferir na direición del so direutor Sam Peckinpah.
Una hábil escoyeta de papeles permitió-y allargar la carrera a una edá madura, ensin llimitase a una imaxe de galán. A fines de los años sesenta y nos años setenta caltúvose en primer llinia con películes de ciencia ficción como "El último hombre vivo" (1971) y "El planeta de los simios", saga (1968-1973) que se tornó nun clásicu del xéneru. Heston tamién participaría (curtiamente) nel "remake" dirixíu en 2001 por Tim Burton. Convirtióse nun rostru avezáu nel cine de castátrofes: protagonizó "Aeropuerto 75" y en "Terremoto" tuvo por pareya a Ava Gardner.
Pola so película "Soylent Green" ("Cuando el destino nos alcance"), Heston ganóse les simpatíes de collectivos mozos ecoloxistes. Ente 1966 y 1971 foi presidente de l'Asociación d'Actores de Cine.
Nos años 70-90, Heston caltuvo'l so "estatus" d'estrella como "secundario de luxu" en superproducciones como "Los tres mosqueteros" (onde interpretó al Cardenal Richelieu) y "Mentiras arriesgadas". Trabayó tamién en televisión, en series como "Los Colby" y "Dinastía" interpretando'l papel de Jason Colby, y onde compartió protagonismu con la mítica Barbara Stanwyck. Ya nos 90 grabó "Camino de Santiago" n'España.
Heston foi mui conocío tamién por tener sío presidente ente 1998 y 2003 de la National Rifle Association (Asociación Nacional del Rifle), dede la que defendió ardientemente'l drechu a la llibre posesión d'armes de fuegu n'Estaos Xuníos. El direutor de cine Michael Moore entrevistó a Heston nel so documental "Bowling for Columbine", onde s'aborda la tema de la Masacre del istitutu Columbine nel Condáu de Jefferson (Colorado) en 1999. Dempués de la masacre, Heston dirixera un mitin de la NRA xustamente nesi condáu, magar les autoridaes y los familiares de les víctimes-y pidieran que nun lo fixera. Heston, desoyendo los pedíos, decidió facer el mitin de toes formes, polo que dalgunos interpretaron el so xacer como una provocación.
En 2002 Charlton Heston anunció que padecía una demencia dexenerativa semeyada a la enfermedá d'Alzheimer y retiróse de la vida pública.
Heston, quien escribió dellos llibros autobiográficos, finó a los 84 años na so residencia de Beverly Hills el 5 d'abril de 2008, acompañáu pola so esposa Lydia, a la que conoció na universidá y con quien tuvo casao 64 años. El matrimoñu tuvo un fíu que ye actor, Fraser Heston y una fía.
Volkswagen
Volkswagen (en alemán "automóvil del pueblu") ye un fabricante d'automóviles con sede en Wolfsburgu, Alemaña. Forma parte del Grupu Volkswagen, mayor fabricante d'automóviles d'Europa.
El Grupu Volkswagen, con sede en Wolfsburg, ye ún de los grupos llíderes d'automoción del mundu. nel añu 2009 el grupu enantó'l númberu d'entregues de vehículos a los sos clientes a 6,34 millones de coches (2008: 6,26 millones). El Grupu ta formao por nueve marques procedentes de siete países europeos: Volkswagen, Audi, SEAT, Škoda, Volkswagen Vehículos Comerciales, Bentley, Bugatti, Lamborghini y Scania. El grupu trabaya en 61 plantes d'aniciu en quince países europeos y en más de seyes países n'América, Asia y África, cuntando en tol mundu con unos 370000 emplegaos aniciando unos 26000 vehículos o venceyaos en servicios arreyaos colos productos del grupu. El Grupu Volkswagen vende los sos vehículos en más de 153 países.
El nome Volkswagen débese a que nos años 1930 surdió n'Alemaña'l proyeutu d'aniciar un automóvil que fora accesible pa un gran númberu de persones.
Cuando Adolf Hitler llega al poder en 1933 decide poner en marcha un plan d'afaladura de la industria del automóvil, col envís d'emburriar les sos fábriques y faceles más competitives frente a les ingleses y les franceses. D'esta miente llánzase un concursu a los empresarios pa la concesión del aniciu del nomáu "automóvil del pueblu" (Volks Wagen).
Ferdinand Porsche foi l'encargáu de llevar a cabu el proyeutu cuya fin yera aniciar un vehículu cenciellu y baratu que pudiera tar al algame de la mayoría de los alemanos.
Hitler tenía l'inclín d'aniciar la fábrica más grande d'Europa pal aniciu del automóvil del pueblu. Poro, yera requisitu tener accesu a una vía fluvial navegable. Tamién yera necesaria una central eléctrica propia, qu'abasteciera tanto a la fábrica como a la nueva ciudá. Hitler escoyó'l pueblu de Fallersleben, nes orielles de la canal de Mittelland. El llugar formaba parte dende'l sieglu XVI del Condáu de Schloss Wolfsburg, propiedá del conde von Schulenburg. Según les idees de Hitler, la fábrica debía tener la so propia ciudá arreyada a la mesma, p'aniar a los trabayadores y les sos families.
El nome escoyíu por Hitler pal automóvil foi Kdf-Wagen ("Kraft durch Freude:" "fuercia al traviés de l'allegría") y la ciudá, Kdf-Stadt. Sicasí, nin na fábrica nin en toda Alemaña naide nun emplegó otru nome que nun fora'l de Volkswagen pa referise al Escarabayu. El nome Kdf-Wagen sólo foi utilizao nos catálogos y polos militares nazis.
El partíu nazi apurrió a Ferdinand Porsche la infraestructura necesara pal aniciu de la que sería más sero la fábrica encargada del proyeutu. Pa la realización del proyeutu, fundóse la nueva ciudá'l 26 de mayu de 1938. La ceremonia de tan importante acontecimientu pal réxime nazi, esqueraba claramente pasmar al pueblu alemán, un pueblu que s'amosaba esfotáu col so dirixente. Más de 70000 persones llegaes de tolos requexos d'Alemaña foron a la ceremonia. Llóxicamente, Ferdinand Porsche tuvo presente xunta los xenerales nazis y el mesmu Führer. Nesa ceremonia, Hitler xubió a bordo d'un Kdf-Wagen descapotable afaláu por Ferdinand Porsche.
Col envís de financiar too esti proyeutu d'aportar al pueblu alemán d'un automóvil de baxo coste, el gobiernu alemán atalantó un sistema nel que los aforradores que naguarna tener un Volkswagen (automóvil del pueblu), aportaben 5 marcos selmanalmente. Asina axuntáronse alreor de 286 millones de marcos. Nenguna d'estes persones recibió'l so Kdf-Wagen, ya que los proyeutos militares monopolizaben l'atención del país tres l'entamu de la Segunda Guerra Mundial en setiembre de 1939. La fábrica de Fallersleben empobinóse al aniciu militar y dempués de 6 años de guerra, el dinero del Kdf-Wagen foi requisao polos rusos en conceptu de reparaciones de guerra.
Principiada la guerra, la fábrica tornóse n'oxetivu militar, magar el propiu Hitler-y albidró a Porsche: "La fábrica nun tendrá importancia estratéxica" en nidia referencia al esclusivu aniciu del Kdf civil y la victoria rellámpagu que se tendría cola Blitzkrieg. Non entamaes les hostilidaes la planta pasó a la órbita del Ministeriu d'Armamentos y de la Luftwaffe. D'esta miente, amás de los ya conocíos "Kdf", "Kübelwagen", y "Schwimmwagen", aniciáronse ellí ales y fuselaxes pal Schnellbomber Junkers Ju-88, motores BMW 801 D pal caza Focke-Wulf Fw 190, granaes de mano, mines y aprosimadamente un millón y mediu de calefactores pa les tropes en Rusia. Igualmente, de magar setiembre de 1943, aniciáronse tamién les bombes voladores Fieseler Fi 103, conocíes como V-1 ("Vergeltungswaffe 1: "arma de represalia n 1").
Los aliaos dieron prioridá a los ataques a la planta de Kdf en razón de la so contribución al esfuercio bélicu enemigu. Años enantes, pola so parte, espertos de la Luftwaffe (Fuercia Aérea Alemana) encamentaren la so prudente dispersión nes viesques averaes. Sicasí, hasta'l momentu mesmu de les primeres incursiones nun se tomara la más mínima precaución nesi sentíu.
Al tiempu de les primeres incursiones n'abril de 1944 tovía se carecía de camuflaxe, defensa antiaérea y abellugos soterráneos pa los trabayadores. L'enemigu podía ver fácilmente la masiva mole rectangular a un llau del Mittellandkanal.
El 8 d'abril de 1944 cincuenta y seyes bombardeos descargaron ellí 146 tonelaes de bombes incendiaries y d'alto poder d'españíu. Anque nun se causaron grandes daños materiales, trece persones morrieron y cuarenta resultaron firidas. Trés selmanes dempués, un Boeing B-17 ensin tripulación, estrellóse nos techos del Hall 1 de la planta ocasionando graves estrozos en toa esa área. A ello siguiéron-y otros trés importantes raides: el 20 de xunu, 137 Fortaleces Volantes llanzaron 500 tonelaes de bombes incendiaries y d'alto poder d'españíu. D'estes aprosimadamente 582 fixeron blanco na fábrica causando la muerte de ventisiete trabayadores y firidas a noventa y trés más. Nueve díes dempués, sesenta y cinco aviones atacaron con 826 bombes, matando a 14 persones y dañando bultablemente a la planta, ciudá y barraques de prisioneros. A lo cabero, el 5 d'agostu, ochenta y cinco "Liberator" dexaron caer 300 tonelaes de bombes d'alto poder d'españíu, consiguiendo unos 300 aciertos na planta d'aniciu, cocines, barraques y cais. Morrieron 7 persones y 27 foron firíes. Toles incursiones fixéronse de nueche según la modalidá operativa de la Octava Fuercia Aérea Estaoxunidense.
El 10 d'abril de 1945, tropes estaoxunidenses dirixeron el so avance en direición a la ciudá del Volkswagen. Sicasí nun llegaron a entrar nella pues nun conocíen la so esistencia. La ciudá yera nueva abondo y nun figuraba tovía nos sos más recientes mapes. El 18 d'abril tomaron posesión de la fábrica y ciudá dellos tanques Sherman sofitaos por doscientos soldaos estaoxunidenses.
Los estaoxunidenses teníen l'inclín d'estrozar y dempués desaniciar tola fábrica pola mor de la so connotación nazi. Decatáu l'inspector-xefe de la planta, Rudolf Brörmann, opúnxose-yos testonamente evitando la planeada demolición nos meses de primavera y branu de 1945. La so xestión nesa citada época, foi escaecida pola hestoria oficial de la "Volkswagenwerk". Asina entós, el 25 de mayu, cola venia estaoxunidense, desenguedeyóse rebautizar a l'antigua "Stadt des Kdf-Wagen" col nome de Wolfsburgu, tomáu del castiellu vecín de Von Schulemburg.
El 28 de mayu Rudolf Brörmann foi puestu na función de direutor executivu de la planta. Pa fines d'esi mesmu mes aniciáranse manualmente 110 Kübelwagen con piezas que sobraben
Hitler nunca llegó a ver el so Kdf-Wagen salir de les llinies de producción. Cola fin de la guerra, Ferdinand Porsche foi encarcelaáu pola so venceyadura col réxime nazi y los ingleses tomaron el control de la factoría. El 27 d'avientu entamó l'aniciu en serie del escarabayu.
Anque los sos primeros pasos entamaron enantes de la Segunda Guerra Mundial, nun foi hasta los años cincuenta cuando l'Escarabayu se torna nun vehículu de gran aceptación social tanto n'Europa como n'América. En 1955 salió de la fábrica l'exemplar un millón y en 1972 l'Escarabayu, como ya se conocía en tol mundu, superó'l record d'unidaes aniciaes d'un automóvil, que tenía Ford col so modelu "T", al algamar la cifra de 15007034 Volkswagen aniciaos.
En 1978 l'Escarabayu dexó d'aniciase n'Alemaña al baxar la demanda na mayoría de los países, ya qu'apaecieran nel mercáu mundial automóviles equivalentes pero de diseño y teunoloxía muncho más actuales. Siguió aniciándose, sicasí, en Brasil hasta 1985, reinxiriéndose naquel país por mandáu presidencial en 1993, descontinuándose en 1996. En Méxicu l'aniciu del Volkswagen Sedán continuó de forma ininterrumpida hasta 30 de xunu de 2003, cuando s'anicia'l caberu Volkswagen Sedán Última Edición, el cual portaba equipamientu distintivu. La cabera unidá aniciada afáyase nel Muséu de Volkswagen en Wolfsburgu y otru d'estos naguaos exemplares foi regalao al Papa Xuan Pablu II por un grupu de concesionarios de la marca en México.
Volkswagen nun quedó atrás na evolución de los automóviles y presentó en 1974 el Golf, qu'aína tuvo un gran éxitu. Volkswagen foi enantando pasu ente pasu la so gama de modelos, abandonando l'anterior política de modelu únicu. Asina foi incorporando en primer llugar el Passat en 1973, un poco enantes que'l Golf y darréu el Polo y el Lupo, modelos más pequeños. En 1998 apruz el New Beetle, qu'ufre un diseñu basáu nel antiguu Escarabayu, pero dafechu modernizáu, igual que la teunoloxía. Esti automóvil ta empobinao cimeramente al mercáu estaoxunidense, onde sigue habiendo un gran númberu de conductores nostálxicos del Escarabayu. L'apaición d'esti modelu, amecida a una merma de la demanda tamién nos países llatinoamericanos, lleva nel añu 2003 al pieslle del aniciu del clásicu "Vocho" en México. Enantes salieran otros modelos nuevos, como'l Phaeton, buque insignia de la marca, el Touran, un monovolume se siete places, y el Touareg, un touterrén de luxu pa usu en ciudá, carretera y en terrenos difíciles.
Nel añu 2002 Volkswagen apurrió cuasi 5000000 vehículos. El númberu d'emplegaos y trabayadores foi de 325000. La so participación nel mercáu mundial foi del 12,1%. Tamién en 2002 y dempués de 28 años en aniciándose, el Golf superó en ventes al llexendariu Escarabayu.
Wolfsburg ye anguaño la sede cimera del Grupu Volkswagen. L'escudu d'armes de la ciudá (qu'ente 1951 y 1963 apaecería nes versiones d'esportación de los Volkswagen), foi diseñao por un dibuxante apellidáu Kern. Componíenlu la figura del tradicional castiellu de dos torres y puerta llevadiza con un estilizáu llobu nes almenes. Nel so vértice unes llinies ondulaes simbolizaben el Mittellandkanal.
Volkswagen anició nos postreros años en Dresde una fábrica dafechu nueva, de cristal, que permite a los visitantes ver en detalle tol procesu d'aniciu. En Wolfsburg edificó la Ciudá del Automóvil, un conxuntu d'edificios empobinaos al públicu, nos que se pueden ver esposiciones sobre la hestoria de la compañía y sobre'l mundu del automóvil, y na que los mercadores pueden recoyer personalmente los sos automóviles Volkswagen.
En 1994 Vw sorteó la crisis debida a una baxa demanda aplicando un modelu nel que los emplegaos alcordaron cola patronal amenorgar la xera y los salarios nun 20%. El resultáu inmediatu foi que llograron salvase 20000 puestos de trabayu. Sicasí nos postreros años la medida amosóse contraproducente.
De momentu, Volkswagen anunció que mercará un 19,9 % de participaciones na xaponesa Suzuki por un total de 1700 millones d'euros (unos 2500 millones de dólares), colo que postiará bultablemente la so posición n'Asia.
Grupu Volkswagen
El Grupu Volkswagen ye un fabricante d'automóviles alemán y una de les mayores empreses mundiales na estaya de l'automoción. El so cimeru mercáu ye la Unión Europea y ye propietariu de les marques: Audi (Alemaña), Bentley (Reinu Xuníu), Bugatti (Francia), Lamborghini (Italia), SEAT (España), Škoda (República Checa), y Volkswagen (Alemaña), xunto con Scania (camiones y autobuses) y Volkswagen Vehículos Comerciales. El grupu ta nun momentu d'espardimientu y recientemente firmó una alianza col fabricante asiáticu Suzuki per aciu d'un intercambiu accionarial, mercando'l 19,9 % de les sos acciones. Posteriormente mercó un 90,1 % d'Italdesign Giugiaro.
Volkswagen foi fundada en 1937 como una empresa pública pola entós Alemaña nazi pa vender el Volkswagen Beetle. Dempués de la Segunda Guerra Mundial en 1945, l'Exércitu Británicu tomó'l control de la fábrica estrozada poles bombes y reanudó l'aniciu del Beetle durante los difíciles años de la postguerra a los qu'Alemaña tuvo qu'enfrentase. En 1948 el gobiernu británicu tornó la empresa al estáu alemán, que foi xestionáu pol ex-xefe d'Opel Heinrich Nordhoff.
En 1960, de magar la emisión d'acciones de parte del gobiernu federal alemán na empresa nel mercáu de valores alemán, el so nome tornóse en Volkswagenwerk Aktiengesellschaft (Aktiengesellschaft, abreviáu AG, equival a Sociedá Anónima). El nome camudó a VOLKSWAGEN AG el 4 de xunetu de 1985, pa espeyar la creciente diversificación mundial de la empresa dende la so sede central y fábrica cimera, la "Volkswagenwerk" en Wolfsburg, Alemaña.
La corporación agora usa esti nome o ocasionalmente "Grupu Volkswagen" en mercaos de llingua non alemana. El grupu automovilísticu Volkswagen superó a la firma Toyota como mayor fabricante de coches del mundu en términos d'aniciu, según un estudiu fechu pola empresa d'analís económicu Global Insight.
Les cifres falen por si soles: el grupu Volkswagen anició 4,4 millones d'unidaes durante los nueve primeros meses del añu 2009. Mientres, Toyota anició 4 millones de vehículos.
La marca estaoxunidense Ford allugóse como'l tercer fabricante mundiial de coches con un total de 3,7 millones d'unidaes aniciaes, asitiándose xusto por delantre de General Motors, que fabricó 3,6 millones d'automóviles. Nos nueve primeros meses del añu, VW enantó un 34% les ventes, hasta llegar a les 622853 unidaes. Los llanzamientos del nuevu Golf y el Polo, qu'enantaron les ventes un 54,1 y un 56,2% respectivamente aidaron a allugar al Grupu no más alto de la llista de fabricantes d'automóviles.
Esti aumentu d'aniciu de VW forma parte de la estratexa del grupu alemán, qu'albidrara tornase nel mayor fabricante de vehículos hacia l'añu 2018. A la fin, l'éxitu européu de la marca superó las xingladuras más esperanzadores.
Nes postreres décades Volkswagen foi añediendo al so grupu otros fabricantes d'automóviles. El primeru foi Audi, que se desendolcó pola mor de la so pertenencia al grupu, y que s'allugó como competidor de los fabricantes d'automóviles Mercedes-Benz y BMW. Más sero Volkswagen mercó'l fabricante español SEAT, asitiando la marca na estaya deportiva en competencia colos automóviles de la italiana Fiat Group. El tercer fabricante inxiríu foi Škoda, cuyos modelos taríen empobinaos cimeramente a los nuevos mercaos d'Europa del Este.
Disponer de cuatro compañíes d'automóviles de consumu dio-y a Volkswagen non sólo una facturación bultable, sinón tamién la posibilidá de racionalizar l'aniciu y d'amenorgar costes. Volkswagen aprovechó esta oportunidá y entamó a montar modelos semeyaos de les cuatro marques n'idéntiques plataformes, preséu nel que foi pioneru na industria mundial del automóvil.
Más recientemente Volkswagen mercó otros fabricantes d'automóviles como Bentley, Lamborghini y Bugatti que, anque tienen series d'aniciu pequeñas, complementen la gama de modelos del grupu na estaya de deportivos de luxu.
N'ochobre de 2005, Porsche mercó un 18,53% del negociu. Y en xunetu enantaron la propiedá a un poco más dle 25%. Esto foi supuestamente fechu pa evitar una OPA foriata, según informes de prensa. Sicasí, munchos comentaristes argumentaron qu'esta compra afier bien na estratexa que tien Porsche. En 2009 Porsche quería mercar el 75% de les acciones del Grupu Volkswagen, siendo asina accionista mayoritario de Volkswagen AG o Grupu VW. A la fin el 7 d'avientu de 2009 diose anuncia de que yera Volkswagen la que tenía l'inclín de mercar Porsche y non al revés.
La operación d'adquisición supunxo un gran endeudamientu pal fabricante de deportivos. Posteriormente, pola mor d'estes dificultaes financieres, asoleyóse un alcuerdu oficial según el cual sería Porsche la que podría ser mercada por Volkswagen, pa formar parte del grupu. Albidrábase qeu Volkswagen tendría enantao la so participación en Porsche AG hasta'l 42% a finales de 2010, per aciu de la compra d'accioines de las familias Porsche y Piëch. En 2011 finaría l'amecedura de Porsche nel Grupu Volkswagen. Nun s'informó de les cifres de la operación, anque'l comunicáu sí especificaba que'l Grupu seguiría negociando col Emiratu de Qatar la compra d'acciones de Volkswagen. Volkswagen indicó que la marca Porsche caltendría independencia dafechu nel desendolcu de los sos productos. D'esta miente cuntábase que les marques intergrantes del Grupu Volkswagen aniciaríen un total de 6,4 millones de vehículos añales, con una plantilla de más de 400000 trabayadores en tol mundu.
Les acciones de propiedá de Volkswagen AG distribúinse de la siguiente manera:
Espaciu históricu Frente del Nalón
L'Espaciu Históricu Frente del Nalón (Espacio Histórico Frente del Nalón en castellán) ye una actuación de revalorización históricu-patrimonial rellacionada coles posiciones defensives establecíes mientres la guerra civil española nel centru d'Asturies. Ocupa l'ámbitu xeográficu de les sierres de Bufarán y Pedrozu (o Pedrosu) que llinda los conceyos de Candamo y Les Regueres. Ente setiembre de 1936 y ochobre de 1937 el llugar foi un enclave de gran valor estratéxicu, especialmente la so llende meridional que formaba una cuña qu'estremaba dos frentes, el conocíu como "pasiellu de Grau" (o d'Uviéu), al Este, y el mesmu frente del Nalón, al oeste, que-y da'l nome, y siguía dende les estribaciones de la sierra'l calce baxu del ríu hasta la so desaguada.
Les sierres de Bufarán y Pedrozu constitúin unu de los principales cordales prelitorales del centru d'Asturies. Nellas llevóse a cabu la postrera ofensiva republicana nel Norte, que tuvo llugar el 1 d'agostu de 1937, y dexó sobre'l campu de batalla más de seiscientos muertos nuna sola xornada, tou un exemplu de la traxedia humana que supón un enfrentamientu bélicu. Al valor rememorativo d'estos fechos, que permaneció grabáu na memoria de la zona, xúnese l'estraordinariu legáu de infraestructures militares que quedaron abandonaes al rematar la batalla y que fueron oxetu de recuperación y puesta en valor: cárcoves de too tipu y función, abrigos de combate y descansu, allugamientos p'armes automátiques (ñeiros), casamates d'artillería, pozos fusileros, observatorios...
Tou este patrimoniu dio pie al desenvolvimientu del proyectu, col que se recuperaron unes obres que permanecieron abondes décades sumías nel abandonu, impulsáu pol G.D.R. Camín Real de la Mesa, cuntando col asesoramientu integral ya altruista de l'Asociación pa la Recuerpación de l'Arquitectura Militar Asturiana 1936-1937 (ARAMA 36/37).
BMW
BMW (sigles en alemán de: Bayerische Motoren Werke, «Fábriques bávares de motores») ye un fabricante alemán d'automóviles de gama alta y motocicletes, que la so see atopar en Múnich. Los sos subsidiarias son Mini, Rolls-Royce, y BMW Bank. BMW ye'l líder mundial en vientes ente los fabricantes de gama alta, compite principalmente con Audi, Volvo, Lexus y Mercedes-Benz, ente otros vehículos de gama alta.
El predecesor de BMW foi la empresa Rapp Motorenwerke GmbH, fundada en 1913 por Karl Rapp. Camudaron el nome n'abril de 1917, en primer llugar a BMW GmbH (sociedá llindada) pa terminar en BMW AG, un añu más tarde tres la so conversión en sociedá anónima. El inxenieru Max Friz destacó na nueva empresa por desenvolver en 1917 un motor d'avión d'alta compresión, gracies a lo cual pudo amenorgase la perda de prestaciones nos altores. Esta innovación tuvo tal aceptación que BMW recibió un pidíu de 2.000 motores per parte de l'alministración del exércitu prusianon. El 17 de xunu de 1919 algamóse'l récord d'altor de 9.760 metros con un BMW IIIa. El final de la Primer Guerra Mundial y el Tratáu de Versalles paeció ser la fase final de la empresa, una y bones el tratáu prohibía la fabricación mientres 5 años de motores d'avión, entós daquella l'únicu productu de BMW. En 1922 Camillo Castiglioni, accionista principal de la compañía abandonó la empresa pa dise a Bayerische Flugzeugwerke AG (BFW), llevándose tamién los derechos de la marca BMW.
La empresa BFW yera orixinaria de la empresa Gustav-Otto-Flugzeugwerk, que fundara'l 7 de marzu de 1916 Gustav Otto, fíu de Nikolaus August Otto, inventor del motor de combustión. El 7 de marzu de 1916 considérase, na descripción de la hestoria de la empresa, como fecha oficial de fundación de BMW. Cola salida de Castiglioni los Bayerische Flugzeugwerke (BFW) dexaríen llugar a BMW. La empresa que se llamara hasta entós BMW paso a llamase Süddeutsche Bremsen-AG y dempués Knorr-Bremse, empresa industrial d'importancia nel sector de los frenos.
El conocíu logotipu blancu y azul de BMW crear en 1917, cuando la empresa entá se dedicaba a la fabricación de motores d'avión y simboliza la bandera del Estáu Llibre de Baviera (simbolizaba una hélice en movimientu sobre un cielu azul, imaxe que foi utilizada pola empresa pa una campaña publicitaria de 1929).
Concebida sobre'l papel a lo llargo de 1922, la primer motocicleta BMW R 32 causa auténticu raxón mientres la so presentación na Esposición de Berlín de 1923. Col fin d'ameyorar la refrigeración per aire, l'Inxenieru Xefe Max Friz asitia'l motor planu de forma tresversal nun xasis de doble tubu y la potencia tresmítese directamente a la rueda al traviés d'una exa de cardán: un principiu de diseñu que se sigue utilizando nes motocicletes de BMW anguaño.
A partir de 1924 volvieron producise motores d'avión. El Schienenzeppelin fabricáu en 1930 foi propulsado con un motor BMW.
En 1928, BMW mercó la empresa Automobilwerk Eisenach, el fabricante del pequeñu automóvil DIXI, convirtiéndose asina en fabricante d'automóviles. El 22 de marzu de 1929 BMW produció'l so primera automóvil en serie en Eisenach, nel land alemán de Turingia. El modelu denominóse 3/15 PS, o tamién DA 2, y foi fabricáu so llicencia del británicu Austin Seven. El vehículu se ensambló en Berlín con una carrocería de la empresa Ambi-Budd, que recordara al Rosengart, tamién fabricáu con una llicencia de Austin. En 1932 llegaría'l primera "auténticu" BMW denomináu AM1 (del acrónimo " Automobilkonstruktion München Nr. 1", al español "Construcción d'automóvil Múnich Nr. 1"). El AM1 yera un vehículu de mayor tamañu y técnica más avanzada qu'el DIXI, por casu, válvulas controlaes dende enriba, frenus nos cuatro ruedas, exa pendular delanteru. El primer vehículu de nueva construcción llevada a cabu íntegramente polos mesmos técnicos de BMW foi'l "303", llanzáu en 1933. Foi obra de Fritz Fiedler (1899–1972) y taba forníu con un motor de 6 cilindros y 1,2 llitros de capacidá.
Por cuenta de l'ampliación de la construcción de motores de avión a partir de 1933, la división de vehículos y motocicletes pasó a ser un negociu menor. A pesar d'ello, se los modelos llanzaos na dómina, el"326" (1935), el "327" (1937) y el roadster deportivu "328" llanzáu en 1936, fueron populares. El BMW 326 tuvo en producción ente los años 1936 y 1941, les sos característiques y un preciu fayadizu (5.500 RM) fíxo-y algamar un ésitu de vientes. Llegaron a producise 16.000 unidaes nel períodu. Tenía formes bien arrondaes, y na parte trasera yera notable la presencia marcada de la rueda de repuestu nel maleteru. El xasis construyíu con llargueros perimetrales dexaba que la carrocería nun fuera alta al dexar asitiar los asientos dientro del perímetru. Antes del empiezu de la Segunda Guerra Mundial BMW fabricaba'l "327", un automóvil ampliu y luxosu, y el "328", un deportivu descapotable. Dambos modelos taben forníos con un motor de 2 llitros y fueron bien avanzaos na so dómina.
El "328" destacó non solo pola so construcción sinón tamién polos numberosos ésitos nos circuito de carreres, ente ellos la Mille Miglia celebrada n'Italia en 1940. Esti modelu consolidó la imaxe de BMW como fabricante de modelos deportivos, que perdurara tres la Segunda Guerra Mundial. En Gran Bretaña foi tan popular que se comercializó nel so mercáu so llicencia de BMW por Frazer-Nash, empresa que dende 1934 venía importando motores de BMW pa los sos propios modelos.
Les vientes de la empresa allá por 1933 xubieron a 32,5 millones de Reichsmark (RM), pa llegar a los 280 millones de RM en 1939. La fabricación de motores d'avión per parte de la nueva subsidiaria "BMW Flugmotorenbau GmbH" tenía llugar nes fábricas nueves "BMW Flugmotorenfabrik Allach GmbH" y "BMW Flugmotorenfabrik Eisenach GmbH". En 1939 la fabricación de motores d'avión contribuyó a la resultancia con nada menos que 190 millones de RM de les vientes. Cola compra de la fábrica de motores de Siemens en Brandeburgo en 1939, que pasaríen a denominase „BMW Flugmotorenwerke Brandenburg GmbH“, y cola fundación de „Niederbarnimer Flugmotorenwerke GmbH“ xuntu coles fábriques de motores d'avión de focker dr. Vlll y focker wulf en 1941, BMW siguió la so espansión nel sector de los motores d'avión hasta llegar al 90 % de les vientes de la empresa. En 1944 la empresa algamó unes vientes de 750 millones de RM en vientes y 56.000 emplegaos, de los cualos aprosimao la metá yeren trabayadores a encomalo.
BMW sirvir de grandes cantidaes de trabayadores forzosos y de presos con base nel campu de concentración de Dachau pa la producción de motores d'avión na planta de Allach (Planta II).
El motor d'avión BMW 801 foi unu de los más importantes de la industria alemano; cuntaba con 1.467 kW (2.000 CV) y yera un motor doble BMW 801. Instalóse, ente otros modelos, nos aeroplanos Focke-Wulf Fw 190 y Junkers Ju 88. Otros motores d'avión de la casa BMW fueron el BMW 132, BMW 802 y el BMW 803. Nes plantes más tradicionales de BMW fabricó'l „Wehrmachtsgespann“ (una motocicleta pesada con sidecar pa la Wehrmacht), y ente 1937 y 1942 l'automóvil 325. Finalmente tuvieron que producir un vehículu llixeru individual según los requisitos de la Wehrmacht de les mesmes característiques que los fabricaos por Stoewer y Hanomag.
En 1945 la tradicional planta en Múnich taba casi totalmente destruyida, y la planta Automobilwerk Eisenach taba ocupada polos soviéticos (al traviés de la R.D.A.). Debíu al fechu de que toles ferramientes de producción atopar na planta de Eisenach, darréu dempués de la guerra la empresa taba en condiciones de siguir produciendo los mesmos modelos qu'antes de la guerra so la marca "BMW". Cuidao que BMW en Múnich nun taba dispuestu a que se produxeren vehículos so la so marca ensin tener control dalgunu sobre la producción, en 1951 consiguieron nes cortes prohibir a la fábrica de Eisenach que produxeren vehículos sol nome "BMW". Los productos de la fábrica de Eisenach fabricáronse entós sol nome "EMW". La empresa pasó a denominase Volkseigener Betrieb (VEB) en 1952. El modelu Wartburg foi fabricáu neses instalaciones.
Hasta entós nunca se produxeren automóviles na planta de Múnich, amás la planta foi afarada poles bombes aliaes. BMW consiguió caltenese a flote gracies a la fabricación de motocicletes, olles y frenus. Con anterioridá, la empresa inglesa Bristol Aeroplane Company inspeccionara la fábrica de BMW y llevárase los planos de los modelos producíos antes de la guerra. Al cabu d'un tiempu, la nueva subsidiaria de la empresa inglesa, Bristol Cars, empecipió la fabricación del so modelu 400, que resultó ser prácticamente idénticu al "BMW 327", incluyendo'l famosu frontal en forma de "doble riñón".
Por mandatu de les fuerces d'ocupación aliaes, BMW nun pudo fabricar vehículos mientres 3 años dempués de la guerra. Foi finalmente en 1951 cuando consiguió producise'l primer vehículu de la posguerra, debíu. Foi'l BMW 501, un modelu de luxu primeramente con motores de 6 cilindros, y darréu de 8 cilindros en V. Esti modelu llueu se ganaría'l llamatu de "Barockengel" (del alemán, "Ángel del barrocu") pola so allargada carrocería. La producción d'esti vehículu yera tan costosa que BMW perdía aprosimao 4.000 DM per cada exemplar vendíu. La situación agravóse por cuenta de les cayíes de vientes de motocicletes a mediaos de los años 1950. Tampoco'l míticu mini vehículu "Isetta", llanzáu en 1955 so llicencia del consorciu italianu ISO, pudo desaniciar la crisis económica de la empresa.
Dempués d'abasnar perdes importantes nos años fiscales 1958 y 1959, tuvo llugar una dramática xunta d'accionistes el 9 d'avientu de 1959. Tanto los conseyeros como los miembros del conseyu de supervisores, dambos escoyíos pol Deutsche Bank, fixeron una ufierta pa la vienta de BMW a Daimler-Benz AG (igualmente col Deutsche Bank como accionista mayoritariu) y los pequeños accionistas fueron casi quitaos. El destín de BMW paecía selláu, cuidao que el Deutsche Bank, gracies a dereches de votu pola custodia d'acciones, representaba aprosimao la metá de les participaciones. Pero les coses salieron d'otra forma: un frente d'oposición, representando a la plantiya y al comité d'empresa, a los concesionarius de BMW y los pequeños accionistas, consiguieron refugar l'alquisición. Pa inclinar la balanza cuntaron cola ayuda del empresariu del carbón Erich Nold y del abogáu Dr. Friedrich Mathern. Pa ello bastó-yos el 10 % de los votos. De fechu les cuentes de resultancies yeren erróneos, yá que se contabilizaron los costos nel añu pal desenvolvimientu del nuevu modelu 700. D'esta forma pudo evitase la compra.
BMW consiguió permanecer independiente, pero siguía faltando urxentemente un modelu pa la clase media. Pero, pal so desenvolvimientu precisar d'un dineru que nun había. Ye entós cuando surde la figura del empresariu Herbert Quandt, quien se declarara dispuestu a inyectar dineru por aciu una ampliación de capital, posterior a un amenorgamientu de capital. D'esta forma consiguió aumentar la so participación na compañía hasta'l 60 %, a cuenta de los bancos que perdieron la so influencia en BMW. Gracies a esta operación, y a la vienta de la planta de turbinas en Allach, BMW consiguió los medios económicos necesarios pal desenvolvimientu d'un nuevu modelu pa la clase media. La idea yera crear un modelu con calter sedán con un motor bicilindrico de motocicleta , pa cubrir d'esta forma'l buecu que dexara nel mercáu'l modelu "Isabella", por cuenta de la quiebra del fabricante Borgward.
En 1962 presentóse'l nuevu BMW 1500, un vehículu de la "Nueva Categoría", que, tres delles dificultaes iniciales, tuvo una gran acoyida coles sos versiones BMW 1800 y BMW 2000, consolidáu tamién colos ésitos collechaos na competición de Tourenwagen. La recuperación definitiva de BMW llegó en 1966 col modelu BMW Y114 ("1602","1802","2002"/"2002tii").
En 1967 adquirió la empresa "Hans Glas GmbH" emplazada en Dingolfing, cerca de Múnich, pa tresformase nun centru de producción de BMW. Dalgunos de los vehículos de Glas fueron producíos mientres un tiempu so la marca "BMW-Glas" col logo de BMW. Cuando estos modelos fueron reemplazaos por otros, dexar d'usar el nome Glas.
El BMW Y3 "2500", presentáu en 1968, denomináu darréu tamién "2800", "3,0 SI" sosprendió a los profesionales del sector pol so silenciosu motor y pola so potencia.
Ente los años 1970-1993 Eberhard von Kuenheim desempeñó'l cargu de conseyeru delegáu. Mientres el so presidencia multiplicaron les vientes por 18, gracies a la introducción de diverses llínees de nuevos modelos, hasta los 28 billones de marcos. La producción d'automóviles cuadruplicóse y la de motocicletes triplicóse. Tamién la cantidá d'emplegaos creció de 23.000 hasta los 71.000. Tamién se crearon nuevos centros de producción n'Alemaña (Ratisbona, Spandau), Austria, Suráfrica y nos Estaos Xuníos (Spartanburg).
En 1973 inauguróse'l "Cuatro Cilindro", un edificiu de nueva construcción cola forma de cuatro cilindro de motor, asitiáu xuntu a al Ciudá Olímpica de Múnich, creáu pol arquiteutu austriacu Karl Schwanzer, pa convertise nel edificiu alministrativu principal de la empresa. En 1990 inauguróse'l "Forschungs- und Innovationszentrum" (FIZ) (al español, "Centru d'Investigación ya Innovación"), la "Fábrica d'Idees" de BMW con más de 6000 emplegaos.
A empiezos de los años 90 creyer en BMW que la única forma de permanecer nel mercáu yera como fabricante en masa. Por esti motivu buscóse aumentar la capacidá de producción adquiriendo en 1994 el fabricante inglés Rover Group (Rover, MG y Land Rover). Esta decisión demostró ser desafortunada, y de graves consecuencies económiques. La compra algamó un monto de 9 mil millones de marcos y costó-y el puestu a Bernd Pischetsrieder, que tuvo qu'abandonar la empresa.
Dende'l principiu'l trabayu col grupu Rover foi problemáticu. La gama de productos desenvueltes en "joint venture" con Honda resultó ser anticuada y pocu curiosa. Tamién l'acabáu de los vehículos dexaba que deseyar. Por cuenta de el so tradicional diseñu y a la reputación de Rover, les cifres de vientes que s'esperaben nunca fueron algamaes. Amás, hubo una competencia interna ente Land Rover y la nueva gama de vehículos touterrén de BMW (primeramente'l X5). Les perdes que rexistró Rover viéronse agravaes pola devaluación d'un 30 % de la llibra esterlina respectu al marcu alemán ente 1994 y 2000.
Por estos motivos BMW decidió echar el frenu, concretamente en 2000, rematando'l proyectu Rover. Rover y MG foi vendíu por una suma simbólica de 10 llibres esterlinas a 4 inversores británicos, el Phoenix Venture Holdings.
El 17 de marzu de 2000, La marca Land Rover vender por un preciu considerable al constructor americanu Ford. Namá Mini, permaneció en manos de BMW.
BMW foi introduciendo pasu ente pasu modelos de nuevu diseñu, centraos nes llamaes "Serie 3", "Serie 5" y "Serie 7". Tamién introdució cola denominación "Z1" un modelu deportivu con carroceríes cupé y descapotable, que na actualidá evolucionó escontra trés modelos distintes, el "Z3", que foi sustituyíu darréu pol "Z4", y el "Z8", esti postreru de gran luxu. Nel ámbitu de los automóviles, BMW desenvolvió tamién vehículos touterréns, el primeru d'ellos foi'l "X5" (1999), de gran tamañu y luxu, siguíu pol "X3" (2003), con dimensiones más amenorgaes que'l X5, y apocayá, BMW llanzó un SAC ("Sport Activity Coupe", clasificación fecha pola mesma BMW), llamáu X6, esti vehículu cunta col altor, tamañu de neumáticos y demás característiques d'un touterrén, pero con proporciones y diseñu más cercanos a un deportivu. Colos sos desenvolvimientos y meyores constantes, BMW ye unu de los fabricantes mundiales d'automóviles pioneros na aplicación de la más moderna tecnoloxía y electrónica a los sos vehículos.
BMW nun abandonó la so vocación poles motocicletes y fabrica anguaño una gama amplia, qu'inclúi motos de carretera d'alta y media cilindrada, según motos touterrén. Nos últimos años presentó tamién un scooter totalmente innovador, el "C1", que dispon d'una estructura sólida percima de la cabeza del conductor y de un petrina de seguridá, lo cual dexa prescindir del cascu. L'ésitu d'esti scooter ye inda dudosu, pero'l so desenvolvimientu demuestra una vegada más que BMW ruempe barreres cuando se trata d'anovar.
En xunetu de 2007 Husqvarna foi adquirida pol grupu BMW por un monto de 93 millones d'euros. La división de motocicletes de BMW, "BMW Motorrad" caltuvo dende entós la independencia de la empresa. El desenvolvimientu, les vientes y la producción caltuviéronse en Varese. Nel añu 2013 Husqvarna foi vendida a Stefan Pierer (director executivu de KTM), concretamente a la so empresa Pierer Industrie AG.
Les siguientes persones fueron presidentes del conseyu d'alministración de Bayerische Motoren Werke AG a lo llargo de la hestoria:
La hestoria de la división d'automóviles de BMW empezó en 1928 cola compra de la empresa automovilística VEB Automobilwerk Eisenach per parte de Bayerische Motoren Werke AG. En 1929 BMW produció'l "BMW 3/15 PS", el so primera automóvil so llicencia de "Austin Seven" na acabante adquirir fábrica en Eisenach. Otros modelos conocíos antes de la Segunda Guerra Mundial fueron, ente otros, el "BMW 315", el "BMW 319", el "BMW 326" y el "BMW 328". Mientres la Segunda Guerra Mundial (concretamente dende 1941) nun se fabricaron automóviles.
Tres la guerra, y tres dellos retrasos, en 1951 empieza la producción, esta vegada en Múnich, del "BMW 501". Mientres los años 50 fabricáronse amás los modelos 503, 507" y el " 3200 CS (conocíu como cupé Bertone)". Estos vehículos de gran pesu yeren técnicamente avanzaos, pero tamién relativamente caros y nun se vendieron munches unidaes. El primera gran ésitu de vientes fueron los vehículos d'amenorgáu tamañu: el "600, el 700" y el famosu "Isetta".
Na fábrica de Eisenach, no qu'antes yera la República Democrática Alemana, siguieron produciéndose vehículos col logo de BMW hasta 1951], y dempués so la insinia EMW de Automobilwerk Eisenach. Concretamente'l modelu "BMW/EMW 327" y el BMW/EMW 3403, de nueva creación. Esti postreru ensin los típicos "reñones" de BMW. A partir de 1956 producióse'l Wartburg.
Cola introducción de la, entós daquella denominada, "Nueva Clase" en 1961 empezar a utilizar la cilindrada del motor como denominación de los distintos modelos, anque en dellos casos aisllaos (como'l "BMW Y3") en llitros en llugar de centímetros cúbicos. Esta práctica caltener cola serie 02 hasta la introducción del "BMW 520" en 1972. Dempués de 1972 tolos modelos clasificar nes distintes clases.
La nueva denominación de los vehículos ta compuesta na so primer cifra pol modelu y nos dos siguientes pola cilindrada. El primer modelu qu'usó esta nomenclatura, el "BMW 520", yera un vehículu de la Serie 5 con 2,0 llitros de cilindrada. De cutiu usáronse distintes lletres como por casu "i" de "Inyección" (para motor d'inyección motores d'inyección) o "l" pa los vehículos con una mayor distancia ente les ruedes. Anguaño BMW yá nun produz motores con carburador y la "i" usar pa los motor de gasolina motor de gasolina de cada serie. La lletra "d" usar pa los motores diésel, la "C" pa los cupés o descapotable y la "x" pa los 4x4, que BMW denomina XDrive.
Dende la presentación del "520" la nomenclatura de BMW componer de les cifres "3", "5" y "7" pa denominar a la clase media-baxa (más tarde clase media), "clase media-alta" y "clase alta" colos dos cifres subsiguientes según la cilindrada. Los modelos cupés denomináronse "6", y darréu tamién "8". Los roadster y derivaos cupés deportivos se engloban na clase Z.
En 2004 amontóse l'espectru cola Serie "1", un vehículu compactu. Relativamente nuevos son los touterréns, que se denominen cola lletra "X". Hasta agora son 3 los modelos d'esta clase: el "X3", el "X5" y el "X6", y en 2009 llanzóse'l X1.
Especialmente esitosa foi la serie 3, concretamente'l modelu Y30 dende 1982 con aprox. 2,3 millones de vehículos, y tamién la serie 7 presentada en 1986, concretamente'l modelu Y32, que se llanzara per primer vegada con un motor de 12 cilindros en "V". Los modelos 325y y 525y recibieron el sufixu "y" de "eta" (η), la lletra griega que s'utiliza en física pa representar el rendimientu enerxéticu. El motor eta construyóse de tala forma que faía posible un consumu amenorgáu a baxes revoluciones pero con un momentu par alto, pero ensin les característiques propies que s'esperen d'un BMW. Por ello les cifres de vientes d'estos dos modelos fueron modestes.
Los modelos X de BMW son los touterréns, n'inglés "Sports Utility Vehicle" (SUV; en BMW denominar "SAV" de "Sports Activity Vehicle") de BMW. En 1999 BMW amplió la so gama de modelos col X5 (denomináu Y53), que, al igual qu'el Z3 fabricar na planta de BMW en Spartanburg (Estaos Xuníos), y taba principalmente concebíu pal mercáu norteamericanu. Dos años antes presentó Mercedes-Benz la Clase M collechando un gran ésitu. El ML sirvir d'un marcu en forma d'escalera, ente que'l X5 disponía qu'una carrocería que soportaba'l so propiu pesu. El X5, con tracción a los cuatro ruedes de serie, un dinámicu diseñu, y motorizaciones de 6 y 8 cilindro gasolina y 6 cilindros en llínea diésel convirtióse llueu n'unu de los modelos SUV más populares tamién n'Europa. En 2002 comercializóse una versión de corte deportivu, el 4.6is, con 8 cilindros y 347 CV. Esti modelu desenvolvióse primeramente cola empresa Alpina. En 2003 remocicar con dellos cambeos menores de diseñu na parte frontera y con motorizaciones más potentes. El 4.6is dio pasu al 4.8is con 360 CV. Amás fornióse al vehículu col nuevu sistema de tracción "XDrive", que parte de forma variable la propulsión ente les exes y que trabaya xuntu col DSC. En 2007 llegó'l primer sucesor del Y53: El BMW Y70. Esti modelu, de mayor tamañu qu'el so predecesor, ufierta (opcional) hasta 7 places, gracies a una tercer fila d'asientos. Con esta opción consiguióse alloñar esti modelu del X3 y al empar ponese al par cola Clase M de Mercés que yá ufiertara esti equipamientu.
En 2004 salió al mercáu una variante más compacta del X5, el BMW X3. Les motorizaciones llindar a 3 variantes de gasolina (4 y 6 cilindros) y 3 diésel (igualmente 4 y 6 cilindros) con una cilindrada máxima de 3 llitros, incluyendo'l diésel "twin alterio" con 286 CV. Al igual que'l restu de touterréns de BMW ta forníu con xDrive. El X3 fabricar en Graz (Austria). El BMW X3 aportó a el touterrén más vendíu n'Alemaña.
En 2008 amplióse la familia con otru modelu, el X6, que s'asitió percima del X5. El X6 ye un conceutu nuevu que combina les característiques d'un touterrén col diseñu d'un cupé, destináu principalmente pal mercáu americanu.
L'últimu llanzamientu d'esta familia foi'l BMW X1, el más pequenu de la gama basáu na Serie 1.
La familia de modelos‚ "Z" inclúi en BMW los cupés deportivos. El primer modelu d'esta familia foi'l Z1. El Z1 salió al mercáu en 1989, y ganó atención gracies al mecanismu pa somorguiar les puertes dientro de la carrocería. El so altu preciu y el so estrechu habitáculo fixeron d'él un modelu esclusivu.
En 1996 siguió-y el Z3, que sería'l primer modelu que solo se fabricaría na planta norteamericana de Spartanburg. Taba disponible en motores de 4 y 6 cilindros y basábase, dende'l puntu de vista tecnolóxicu na serie 3 (BMW Y36). Presentaba coles mesmes un diseñu con influencies retro al estilu del 507. El Z3 coupé que se comercializara en 1998 emplegó'l nuevu conceutu "Shooting Brake". Dambes versiones taben disponibles en versión M con un motor de 6 cilindros en llínea de 321 CV (darréu de 325 PS) de potencia.
Ente 1999 y 2003 fabricóse l'esclusivu Z8, popular pola so apaición na película de James Bond "The World Is Not Enough". Tamién esti modelu tenía elementos retro similares a los del 507. El so tren de rodaxe basar en componentes de les series 5 y 7 y el so motor, de 4,9 llitros y 8 cilindros en V con 400 CV, traer del M5 (Y39). Por cuenta de el so eleváu preciu cuntaba colos postreros extras, pero'l control de la capota yera daqué complicáu d'usar, y l'únicu cambéu disponible, manual de 6 marches, restólu veceru nos EE. UU. El Z8 fabricar na planta matriz de Múnich de forma manual (que non na llínea d'ensamblaxe). Dexó de fabricase en 2003.
En 2003 llegó'l Z4 como sucesor del Z3. Esti modelu asitióse percima del Z3, con un modernu diseñu y primeramente namá con motor de 6 cilindros. Tuvo que lluchar nel mercáu con otros vehículos más económicos como'l Mazda MX-5, el Mercedes SLK con capota metálica y el Porsche Boxster. En 2006 retocóse'l diseñu y dalgunos de los extras. El modelu más altu, el Z4 3.0si, cuntaba con una potencia de 265 CV. Tamién se llanzó una versión cupé como sucesor del Z3 cupé: el Z4 cupé. Tamién se comercializaron versiones M del Y4 y del Y4 cupé, propulsadas con un motor proveniente del M3 (Y46) de 3,2 llitros de capacidá y 343 CV.
Los modelos "M" de la gama deportiva son desenvueltos pola empresa BMW M GmbH, filial de BMW participada al 100 %. Anguaño ufiértense les variantes M:
Los modelos M5 y M6 cunten con motores de 507 CV (373 kW). La velocidá llindóse a 250 km/h (como nel restu de modelos de BMW). Los modelos M3 y M6 tienen un techu de fibra de carbonu, menguando asina'l pesu, según el centru de gravedá ensin comprometer la estabilidá.
BMW ufierta pa tolos modelos M la posibilidá d'escoyer de forma personalizada distintos colores o combinaciones d'éstos, ye lo que se denomina "BMW Individual", esclusivu pa los modelos M.
Hasta la fecha llanzáronse los siguientes modelos:
Segmentu B
Segmentu D
Segmente Y *
BMW 326 (1936–1941) (15936 unidaes)
Segmentu F
Modelos X
BMW X6 - Touterrén deportivu del segmentu Y
Modelos Z
Modelos M
Estos son los llanzamientos de nuevos modelos confirmaos por BMW o pola prensa especializada:
Dende 1923, BMW produció motocicletas. Con unes vientes d'en redol a 100.000 unidaes añales, BMW ye la mayor de gran cilindrada d'Europa.
Yá la primer motocicleta de BMW, la BMW R 32, desenvuelta por Max Friz y Martin Stolle, disponía del principiu fundamental, aplicáu entá anguaño, d'un xasis de doble tubu con motor boxer y propulsión articulada ("Kardanantrieb").
Nel cursu del so desenvolvimientu, la empresa introdució numberosos elementos pocu convencionales, en parte desenvueltos pola mesma BMW, como'l ABS, el paralever, el telelever o la suspensión neumática.
Puede dicise que l'intentu de BMW d'enfusar nel prósperu terrén de les baxes cilindraes de 125 cc por aciu el bien meditáu modelu de scooter C 125 foi un fracasu; la producción suspender al cabu de pocos años, por cuenta de la falta d'ésitu comercial.
Hasta va dellos años, les motos yeren, comparativamente, motocicletes pesaes que'l so rendimientu taba bien per debaxo de lo técnicamente realizable. Al contrariu que les grandes productores xaponeses, cada nueva xeneración BMW yera más pesada. En 2005, por aciu la presentación de la R 1200 GS, BMW introdució la nueva orientación de la so gama de modelos. La motocicleta enduro para llargos percorríos ("Reiseenduro") 1200 GS pesa, comparada cola so predecesora, la R 1150 GS, unos 30 kg menos (pesu en secu) y superar en rendimientu en 15 CV. Tamién les nueves apaiciones que siguieron yeren llanzamientos más «rigorosos», frente a los modelos más bien conservadores de los años 1990.
Pa poder subsistir frente a les grandes productores xaponeses y crear nuevos grupos de veceros, en 2006 apaeció la K 1200 R. Nel momentu de la so apaición, ésta yera la motocicleta Naked más potente del mercáu. La serie predecesora (K 1200...) entá tenía un motor de cuatro cilindro en serie con cigoñal montáu longitudinalmente y con, como muncho, 130 CV. Abandonóse'l pocu convencional conceutu con desventaxes a favor d'un motor de cuatro cilindro en llínea llixeramente inclinaos palantre con cigoñal tresversal y más de 160 CV.
F800 (2006 - 2008)
Amás de vender automóviles y motocicletes, BMW tamién fabrica motores pa otres empreses. Ente éstes cabo destacar Wiesmann (motores y sistemes de propulsión de tolos modelos), Morgan Motor Company (Motor de combustión de 8 cilindros en V y componentes del sistema propulsor pal modelu Aero 8) y Siemens (4 cilindros en llínea y 8 en V pal tranvía Combino Duo). Los motores boxer de les motocicletes vender al fabricante alemán de vehículos pesaos Rosenbauer International AG, concretamente'l modelu "Fox".
Otros veceros fueron la empresa automovilística Opel (motor diésel de 6 cilindros en llínea pal modelu Omega), Land Rover (motor diésel de 8 cilindros en V pal modelu Range Rover), Rolls-Royce (motor de combustión de 12 cilindros), según Kaelble y Magirus (pa camiones y vehículos pesaos).
BMW comercializa bicicletes desque rematara la Segunda Guerra Mundial. La primera patente d'un cuadru de bicicleta data de 1950. Nos años 1990 BMW desenvolvió una serie de bicicletes plegables, especialmente diseñaes pa les necesidaes de los veceros d'automóviles de BMW. En 2005 presentóse una nueva xeneración de bicicletes. Los modelos cubríen un ampliu espectru con componentes habituales del mercáu. Esta nueva xeneración consiguió una serie de reconocencies internacionales, ente los que caben destacar el rede dot design award, el iF Design Award y el Premiu al Meyor Diseñu de la República Federal Alemana. La vienta realízase al traviés de la rede de concesionarios de BMW, según en comercios especializaos escoyíos.
Los modelos BMW estremar no que concierne al nome comercial según el so modelu, cubicaje del motor y otres característiques (por casu - 325iX). El primer díxitu referir al modelu o serie, los dos díxitos siguientes referir al cubicaje del motor (non siempres representen la cilindrada esacta, por casu, 320i Y46 a partir de 2001 yera un motor L6 con 2.200cc), y les lletres referir a una traza diferenciador, tipu de xasis, o característiques del coche o motor. (i = inyección, X = tracción a los cuatro ruedes).
Sicasí, antes de estandarizar sobre les designaciones de les series a mediaos de los años 1970, BMW principalmente usó'l cubicaje del motor p'asignar los sos modelos. L'exemplu más notable ye'l 2002. Series usaes:
BMW usó númberos y lletres múltiples mientres los años, pero nun yeren siempres consecuentes na so aplicación sacante nel usu del modelu como'l primer númberu. Asina, hai munches esceiciones a les onde'l nome modelo puede nun concordar esactamente coles característiques del coche. Amás, la última lletra A 'Automáticu' o 'C' (convertible o descapotable) pue ser añedida al modelu; éstos, sicasí, nun apaecen sacante en dalgunos de los modelos automáticos más vieyos. La llista siguiente tien esplicaciones parciales de dalgunos de los calteres usaos.
Les esceiciones a les designaciones estándares dar en:
BMW, de xemes en cuando, fai coches fora de les series espuestes. Estos son polo xeneral autos deportivos, descapotables o coches especializaos. Los exemplos son el Isetta (un pequeñu "coche de ciudá" con un motor de motocicleta), el M1 (el M orixinal), el Z1 (namá n'Europa), autos deportivos ensin capota Z3, Z8 y el coche eléctricu Y1.
BMW namá esporta versiones llindaes d'estos coches a los EEXX. N'Europa son posibles munches más variaciones, inclusive con motores más pequenos como por casu los 316.
Cuando la lletra 'L' sustitúi'l númberu de la serie (L6, L7, etc) ye porque identifica'l vehículu como una variante de Luxu, con más piel y detalles interiores especiales. El L7 ta basáu nel Y23 y nel Y38, y el L6 nel Y24.
Los vehículos 'X' y 'Z' van tener 'i' o 'si' detrás del númberu qu'identifica la capacidá del motor (espresáu en llitros). Les lletres 'si' (por casu: X3 3.0si) identifiquen un vehículu forníu col 'paquete deportivu' y 'inyección de carburante'. Los vehículos 'X' y 'Z' que solo tienen la lletra 'i' (por casu: X3 3.0i) identifiquen un vehículu con 'inyección de carburante' pero ensin 'paquete deportivu'.
Dientro de BMW, al igual que fai la prensa especializada, utilízase un sistema de denominación unequívoca pa faer referencia a un modelu determináu. Por casu, la serie 3 sedán comercializada ente 1990 y 2000, dende'l puntu de vista tecnolóxicu, ye un vehículu dafechu distintu al modelu actual, pa estremalos denominar BMW Y36 y BMW Y90, respectivamente.
BMW empecipió les sos operaciones en Suráfrica en 1970, concretamente na localidá de Rosslyn, cerca de Pretoria. BMW adquirió la compañía en 1973 pa pasar a ser BMW Suráfrica, la primera subsidaria 100 % propiedá de BMW establecida fora d'Alemaña.
En contraposición cola folada de desvinculaciones de les plantes de producción en Suráfrica nos años 80 que llevaren a cabo compañíes como Ford o GM, BMW caltuvo les sos operaciones naquella dómina.
Rematáu'l "apartheid" en 1994, y col descensu de los impuestos arancelarios pa la importación de mercancíes, BMW dexó de fabricar les Series 5 z 7 pa concentrase na fabricación de la serie 3, principalmente pa la so esportación. Los mercaos a los que se destinen los vehículos d'esta planta son mercaos onde'l sentíu de circulación ye l'esquierdu: Xapón, Australia, Nueva Zelanda, Reinu Uníu, Singapur y Hong Kong, según en países subsaharianos. Dende 1997, BMW Suráfrica produz tamién vehículos pal sentíu de circulación derechu: Taiwán, Estaos Xuníos, Irán, según Suramérica.
Ye posible identificar los vehículos fabricaos en Suráfrica per mediu del númberu de VIN qu'empieza con "NC0".
BMW Manufacturing Co, asitiada en Spartanburg (Carolina del Sur), ye la única planta de producción de BMW nel continente americanu. Fabricó, n'esclusiva, el modelu X5 y, dende empiezos del 2008, tamién el X6. A partir de finales de 2010 tamién se va fabricar el nuevu modelu X3.
En mayu de 2004 BMW abrió una factoría en Shenyang, al nordés de China, a manera de joint venture cola empresa local Brilliance China Autu. La planta cunta con capacidá pa fabricar 30.000 vehículos de les series 3 y 5 al añu.
BMW establecer en 2006 en Gurgaon (na Rexón de la Capital Nacional), pero nun sería hasta empiezos de 2007 que s'estableciera una planta completa de producción cola última tecnoloxía pa la fabricación de les series 3 y 5 en Chennai. La inversión inicial foi de mil millones de rupias indies.
BMW cunta con comunidaes de fans partíes pel mundu. N'Estaos Xuníos, por casu, cada añu dende 1999 los entusiastes concentrar en Santa Barbara (California) pa participar na denominada “Bimmerfest” (“Bimmer” ye'l llamatu norteamericanu de BMW”). Tratar d'una de les concentraciones d'una marca más multitudinaries de los Estaos Xuníos. En 2006 algamóse la cifra de 3000 asistentes y más de 1000 vehículo BMW. N'España esisten dellos clubes, como por casu el BMW Club Y30-Y21, adscritu al International Council of BMW Clubes, y que celebra una xunta añal y delles rexonales al añu.
Ente 2001 y 2005 BMW llevó a cabu una campaña publicitaria sobre una páxina d'Internet amosando modelos deportivos en situaciones estremes. Estos vídeos siguen gociando anguaño de popularidá demostrando ser una campaña publicitaria d'algame.
Matrix
Matrix ye una triloxía de películes de ciencia ficción escrites y dirixíes polos Hermanos Wachowski y protagonizaes por Keanu Reeves, Laurence Fishburne, Carrie-Anne Moss y Hugo Weaving. Fórmase por "The Matrix", "The Matrix Reloaded" y "The Matrix Revolutions"; les dos postreres foron rodaes al tiempu pero estrenaes con un tiempu de diferencia, aprovechando l'éxitu de la primera. Amás, la serie de curtiumetraxes "Animatrix" amuesa más material, sirviendo al tiempu d'enllace ente la primera y les otres dos películes, y de tresfondu pa la triloxía, desplicando por exemplu, l'orixe y el deesendolcu de la guerra ente la humanidá y les sos creaciones.
La saga convirtióse nun referente na ciencia ficción, y dalgunes de les sos escenes de llucha y desafíu de les lleis naturales foron semeyaes tanto n'otres películes como en trabayos d'aficionaos y fanáticos, pasando a ser un elementu de la cultura popular.
La película plantega que nel futuru, cuasi tolos seres humanos foron esclavizaos, tres una dura guerra, poles máquines y les intelixencies artificiales aniciaes. Estes tiénenlos en suspensión y coles sos mentes amecíes a una simulación social que representa la fin del sieglu XX, "Matrix". Los seres humanos son usaos poles máquines pa consiguir enerxía, y los pocos humanos descendientes de los que nun cayeron nes redes de los robots o que foron lliberaos de "Matrix". viven na ciudá Zion. Dende ellí, una pequeña flota de naves abállase pol sosuelu, entrando de miente clandestina a "Matrix" y tratando de lliberar cada vegada a más persones amecíes, esquerando a aquellos que barrunten que dalgo nun ye correutu nel ilusoriu mundu nel que viven. Dalgunos de los capitanes d'estes naves, como Morfeo (Laurence Fishburne), creyen qu'hai dalguién en "Matrix" que ye "L'elexíu", la persona qu'acabará cola guerra, coles máquines, según una antigua profecía. Morfeo fíxase en Neo (Keanu Reeves), un pirata informáticu que vive allancáu en "Matrix" ensin sabelo, cuidando qu'él puede ser "L'elexíu".
Neo ye lliberao per aciu de l'acción de Trinity (Carrie-Anne Moss), miembru de la tripulación de Morfeo, pero al tiempu ye perseguío por unos programes de "Matrix", "los axentes", llideraos por Smith (Hugo Weaving), que quieren acceder a los ordenadores de Zion pola mor de la traición d'otru subordináu de Morfeo, Cypher. Los axentes consiguen prindar a Morfeo y Neo ye forciao a rescatalu arriesgando la so vida. A la fin de la primer película Neo espéyase como "L'elexíu" y acaba con "Smith".
Nes siguientes entregues, l'acción dixébrase ente la realidá, onde las máquinas deciden atacar direutamente Zion, y el mundu virtual, onde Smith ta infectando Matrix como un virus.
Zero One o 01 ye la ciudá onde tán les máquines dotaes d'intelixencia artificial. Foi fundada dempués del destierru del mundu humanu. Ta allugada n'Oriente Mediu, la cuna de la civilización humana. 01 entamó a prosperar rápido, el so mercáu medraba colos sos productos de calidá, dexando atrás a los productos manufacturaos polos humanos. Esto produciría una gran recesión na economía humana, fechu que provocó enveya y enoyu de los grandes llíderes. Asina foi como 01 entamó a ser acosada, recibiendo embargos y bloqueos. Hasta que la situación se desbordó y principió los ataques militares. Animatrix mienta esto como'l "Segundo Renacimientu".
Foi asina como 01 entamó a espardese y conquistar territorios humanos cuasi ensin resistencia. Durante'l curtiu "El Segundu Renacimientu", d'Animatrix, amuésase como foi nel so entamu y dempués tórnase a amosar en "The Matrix Revolutions", cuando Neo y Trinity se dirixen a ella. Ta defendida por una bona barrera prácticamente infranqueable de máquines de combate xigantesques y centineles apostaos en tierra que s'activaron cuando la "Logos" s'averaba.
Según el filósofu William Irvin: "Matrix" ye la película más filosófica que se tenga fecho nunca, cada pasu del so vetixinosu argumentu puede amecese con dalgún problema filosóficu. Si'l mundu que conocemos nun ye más qu'un suañu virtual nuesu, ¿torna eso al suañu en realidá? Si tuviéramos la posibilidá de salir d'esi mundu suañáu pa tornar a otru más real pero menos pretosu -tomar la pastilla roxa- ¿sería un fracasu moral nun facelo? ¿Por qué los seres humanos son más valederos qu'eventuales futuros mecanismos ellectrónicos intelixentes? ¿Puede vivir la mente ensin el cuerpu o'l cuerpu ensin la mente?".
Brad Pitt
William Bradley Pitt, conocíu como Brad Pitt (18 d'avientu de 1963, Shawnee, Oklahoma), ye un actor y productor de cine norteamericanu varies veces nomináu a los Premios Óscar y a los premios Globu d'Oru. Tamién tien sío descrito como ún de los homes más atractivos del mundu, polo que tien recibío muncha atención de los medios.
Pitt entamó la so carrera como actor al aprucir como convidáu en programes de televisión, ente los cuales s'inclúi un papel na novela de CBS "Dallas", en 1987. Más sero, tuvo reconocencia de la prensa cola interpretación del "cowboy" autoestopista que seduz al personaxe de Geena Davis na película de 1991 "Thelma & Louise". Los primeros papeles protagonistes de Pitt en producciones d'altu presupuestu foron "A River Runs Through It" (1992) y "Interview with the Vampire", (1994). Tamién participó xunto con Anthony Hopkins nel drama de 1994 "Legends of the fall", papel que-y fexo obtener la so primer nominación a los premios Globu d'Oru. En 1995 recibió allabancies de la crítica poles sos interpretaciones nel filme de suspense "Se7en" y nel de ciencia ficción "Doce monos", siendo esta postrera la que-y fexo ganar un Globu d'Oru na estaya de "meyor actor de repartu" y una nominación al premiu Óscar. Cuatro años más sero, en 1999, protagonizó l'éxitu de cultu "Fight Club", y poco dempués actuó nel exitosu filme "Ocean's Eleven" (2001) nel papel de Rusty Ryan y lo mesmu nes sos secueles, "Ocean's Twelve" (2004) y "Ocean's Thirteen" (2007). Los sos mayores éxitos a nivel comercial tienen sío "Troya (2004) y "Mr. & Mrs. Smith" (2005). Pitt recibió la so segunda nominación al premiu de l'Academia pol so papel protagonista na película de 2008 "The Curious Case of Benjamin Button".
Tres una rellación cola actriz Gwyneth Paltrow, Pitt tuvo casau con Jennifer Aniston mientres cinco años. Sicasí, dempués entamó a convivir con Angelina Jolie, siendo esta una rellación que tuvo muncha fama. Tienen seyes fíos: Maddox, Zahara, Pax, Shiloh, Knox y Vivienne. Dende qu'entamó la so rellación con Jolie, involucróse en munches causes sociales nos Estaos Xuníos y a nivel internacional. Pitt tien una compañía de producción llamada "Plan B Entertainment", ente cuyos trabayos se cuenten la ganadora del Óscar a la meyor película, "The Departed" (2007).
Fíu de Jane Etta -cuyo apellíu de soltera yera Hillhouse-, secretaria d'una escuela secundaria y de William Alvin Pitt, dueñu d'una compañía fabricante de camiones, l'actor nació en Shawnee, Oklahoma. Sicasí, xunta sos hermanos Doug (1966) y Julie neal (1969) en Springfield, Missouri, llugar au la familia se mudó tres la so nacencia.
Pitt asistió a la Kickapoo High School, onde foi miembru de los equipos de golf, tenis y natación. Tamién participaba nos clubes escolinos Key y Forensics, n'alderiques y musicales. Tres la so graduación inxirió na Universidá de Missouri en 1982, especializándose en periodismu y publicidá. Como miembru de la fraternidá de Sigma Chi participó en munchos eventos de la organización. A midida que la so graduación s'averaba, vía como los sos amigos atopaben trabayu, pero Pitt nun se sentía aviao pa ello. Según les sos propies palabres, prestába-y el cine, al que camentaba como "un estragal hacia mundos estremaos", y como les películes nun se facíen en Missouri, decidió dir onde se filmaben. Dos selmanes enantes de recibir el so diploma, Pitt dexó la universidá y marchó a Los Angeles, onde dio clases de teatru y tuvo dellos trabayos.
Mientres lluchaba por asitiar en Los Angeles, Pitt dio iclases de teatru col británicu Roy London. Tuvo dellos trabayos temporales, trabayó como xofer y más sero vistióse como la mascota d'el Pitu Llocu pa pagar les sos llecciones de teatru.
La carrera de Pitt nes pantalles entamó en 1987, con papeles ensin figurar nos créditos de les películes "No way out", "No Man's Land" y "Less Than Zero". El so debut na televisión llegó en payares del mesmu añu, cuando se presentó como convidáu na comedia de situación de la cadena ABC "Growing Pains". Aprució en cuatro episodios de la novela de CBS "Dallas" ente avientu de 1987 y febreru de 1988 nel papel de Randy, el noviu de Charlie Wade -interpretada por Shalane McCall-. Pitt describió'l personaxe como "un noviu babayu que queda apilancáu na paya". Sobre les sos escenes con McCall, l'actor más sero mentó: "yera xabaz, porque nunca enantes nos atopáramos". Tiempu dempués, en 1988, presentóse como convidáu nel drama policiacu "Comandu Especial" de la cadena Fox
Nel mesmu añu, Pitt tuvo'l so primer papel protagonista nun llargometraxe, cola producción yugoslavu-estaoxunidense "The Dark Side of the Sun". N'ella, l'actor interpreta a un mozu estaoxunidense lleváu a Europa pola so familia pa curar les sos problemes na piel. Sicasí, el film nun s'estrenó esi añu per aciu del españíu de la Guerra Croata d'Independencia y atrasóse hasta 1997, cuasi una década dempués. Pitt tamién actuó en dos películes más en 1989, la primera consistía nun papel de repartu na comedia "Happy together" y la segunda nun papel cimeru na película de mieu "Cutting Class". Esta postrera foi la primer película na que trabayó Pitt y que s'amosó nes sales de cines. Lluegu fexo más presentaciones como convidáu nes series de televisión "Head of the Class", "Freddy's Nightmares", "Thirtysomething" y, por segunda vegada, en "Growing Pains".
Tamién, Pitt interpretó a Billy Canton, un drogadictu que s'aprovechaba d'una moza -Juliette Lewis- na película de televisión de 1990 de NBC "Too Young to Die?", la hestoria d'una rapaza, de la que s'abusó sexualmente, que ye condergada a muerte por asesinatu. Ken Tucker, críticu d"'Entertainmente Weekly" dixo que "Pitt ye un canalla magníficu nel so papel de noviu matón, al mirar alreor como un John Cougar Mellencamp malu, realmente apavora". Nel mesmu añu, Pitt coprotagonizó'l drama de Fox "Glory Days", y interpretó un papel de repartu na película televisiva de HBO "The Image". La so siguiente presentación foi na película de 1991 "Across the Tracks", onde Pitt interpretó a Joe Maloney, un corredor d'escuela secundaria con un hermanu delincuente -Richy Schroder-.
Tres dellos años d'interpretar papeles de repartu y frecuentes apaiciones en televisión como convidáu, Pitt tuvo gran reconocencia pola so actuación na película de 1991 "Thelma & Louise". Fexo de J.D., el noviu lladrón de Thelma -Geena Davis- y cuntóse la escena romántica con ella como'l momentu que definió a Pitt como "sex symbol".
Dempués de "Thelma & Louise" aprució na película de 1991 "Johnny Suede", un film de baxu presupuestu sobre un aspirante a estrella de rock, y llueu en "Cool World" de 1992, anque denguna de les dos contribuyó a la so carrera ya que nun recibieron reseñas favoratibles nin numberosos espectadores. Pitt fexo'l papel de Paul McLean na película biográfica de 1992 "A River Runs Through It", dirixida por Robert Redford. De la so interpretación díxose qu'amosó que Pitt podía ser más que "un bon home con sombreru de "cowboy"", anque él admitió que se sintió aguyáu mientres el rodaxe. Pitt mentó que camentaba que yera una de les sos "actuaciones más sonces". Estrañóse de que terminara por ser una de les películes poles que recibió "muncha atención de los medios". Pitt cuidó que'l so progresu se debía a trabayar con actores tan bonos. Acomparó el trabayu con Redfor con xugar al tenis: "cuando xuegas con dalguién meyor que tú, entós la to forma de xugar meyora".
En 1993 Pitt trabayó otra vegada con Juliette Lewis na película "Kalifornia". Ellí fexo d'Early Grace, un asesinu en serie y noviu del personaxe de Lewis. Sobre la so actuación, Peter Travers de la revista "Rolling Ston" dixo que camentaba que yera "sobresaliente". Pitt tamién encalcó nuna curtia apaición na película de cultu "True Romance", onde interpretó al personaxe Floyd. Nesi mesmu añu ganó un premiu apurríu pola National Association of Theatre owners na estaya de "estrella masculina del mañana".
En 1994 Pitt fexo del vampiru Louis de Pointe du Lac na adaptación cinematográfica de la novela d'Anne Rice "Interview with the Vampire". El papel del vampiru del sieglu XVIII supunxo que Pitt pasara munches hores maquillándose pa tener la carauterística piel blanca aesgaya; amás tuvo qu'usar llentes de contautu verdes y caniles de vampiru pa completar el so aspeutu. Los sos ñeros d'elencu incluyeron a Kirsten Dunst, Tom Cruise, Christian Slater y Antonio Banderas. Anque tuvo dos premios MTV Movie en 1995 pol papel, la so interpretación recibió crítiques negatives. Según "Dallas Observer", "Brad Pitt ye una importante parte del problema".
En 1994, tres asoleyase "Interview with the Vampire", Pitt protagonizó "Legends of the Fall", una película allugada nes cuatro primeres décades del sieglu XX. L'actor fexo de Tristan Ludlow, fíu del coronel William Ludlow -Anthony Hopkins- y recibió la so primer nominación a los premios Globu d'Oru na estaya de "meyor actor". Aidan Quinn y Henry Thomas interpretaron a los hermanos del personaxe de Pitt. Anque la película anició opiniones polarizaes, munchos críticos emponderaron l'actuación de Pitt. Janet Maslin de "New York Times" afirmó que "la remestura diverxente d'actuación y actitú de Pitt furrula [faciendo] tal perfección de robacorazones que ye una vergoña que la superficialidá de la película se cruce nel so camín". Al tiempu, "Deseret News" mentó que'l film postiaría la reputacón de Pitt como actor cimeru.
En 1995, Pitt protagonizó, xunta Morgan Freeman y Gwyneth Paltrow, el film de suspense "Se7en", onde fai'l personaxe d'un detective qu'esquera a un asesinu en serie -interpretáu por Kevin Spacey-. L'actor dixo que yera una bona película y que'l papel espardiría los sos horizontes. Amás, espresó'l deseyu d'alloñase d'esta "cosa de "neñu guapu" y interpretar a "dalguién con defectos". La so actuación foi bien recibida pola crítica. "Variety" dixo que foi la meyor de Pitt y encalcó la so habilidá de coyer un "trabayu determináu, con determín y creíble" al protagonizar al detective. "Se7en" atropó 327 millones de dólares nes taquilles.
En 1995 Pitt tuvo un papel de repartu como Jeffrey Goines nel llargometraxe de ciencia ficción "12 Monkeys", dirixida por Terry Gilliam. La película recibió, en xeneral, crítiques positives, y empónderose a Pitt en particular. Janet Maslin de "New York Times" calificó la so actuación como "intensa y perturbadora" y encalcó la "interpretación qu'alloria" de Pitt, pa rematar que "enllena a Jeffrey con un estrañu manetismu que lluegu se torna importante a lo llargo de la película". Ganó un Globu d'Oru al "meyor actor de repartu" por dicha película. Tamién recibió la so primer nominación al Óscar na mesma estaya.
Nel añu siguiente, tuvo un papel nel drama "Sleepers" basáu na novela homónima de Lorenzo Carcaterra. Tres el so estrenu, el film recibió crítiques estremaes. En 1997, Pitt trabayó xunta Harrison Ford, al facer d'un terrorista del IRA, Rory Devany en "The Devil's Own", la primera de munches películes nes que Pitt utilizó un acentu irlandés. La opinión de la crítica tuvo dixebrada en cuantes a la so aprosimación: "San Francisco Chronicle" escribió que "Pitt atopa'l tonu afayadizu d'ambigüedá moral, pero a vegaes el so acentu irlandés ye tan teal que ye abegosu atolenar lo que diz". Otra miente, una periodista de "The Charleston Gazette" cuntó que'l so acentu meyoraba mientres el trescursu de la película. Magar pañó 140 millones de dólares en tol mundu, recibió crítiques negatives. Esi mesmu añu tuvo'l papel cimeru, como l'alpinista austriacu Heinrich Harrer, na película de Jean-Jacques Annaud "Seven Years in Tibet". Tuvo qu'entrenar mientres meses pa poder llevar a cabu'l papel, ya que supunxo un gran desafíu pol nivel d'alpinismu que se facía falta. Poro,esguiló en California y nos Alpes xunto con David Thewlis. Pola mor de la tema de nacionalismu tibetanu de la película, el gobiernu chinu prohibió-y a Pitt entrar nel país pa siempre. La película tuvo sobretoo crítiques negatives y consideróse una desilusión.
En 1998, Pitt protagonizó la película "Meet Joe Black", onde fexo de la Muerte, la cual aniaba nel cuerpu d'un mozu pa saber cómo yera ser humanu. La película dio-y a Pitt otra oportunidá de trabayar col actor galés Anthony Hopkins, con quien trabayara enantes en "Legends of the Fall". La película recibió estremaes crítiques y a munchos nun-yos gustó la interpretación de Pitt. Según Mick LaSalle, de "San Francisco Chronicle", Pitt nun foi quien a "facer creyer al públicu que conocía tolos secretos de la muerte y la eternidá.
En 1999 foi Tyler Durden, un mozu intransixente y carismáticu en "Fight Club", l'adaptación cinematográfica de la novela homónima de Chuck Palahniuk, baxo la direición de David Fincher. Pa interpretar el papel, Pitt dio llecciones de boxéu y taekwondo. Amás permitió que-y foran abayaes dalgunes pieces dentales frontales, que foron restauraes cuando remató la filmación. Mientres la promoción de "Fight Club" Pitt dixo que la fin de la película nun yera necesariamente treslladar les agresiones hacia otra persona, sinon "tener una esperiencia y poner a preba a ún mesmu". "Fight Club" estrenóse nel [[Festival Internacional de Cine de Venecia de 1999 y, magar tuvo crítiques de toda triba, la so actuación personal foi allabanciada. [[Paul Clinton]], de [[CNN]], encalcó la natura arriesgada pero exitosa de la película, mientres que los críticos de "Variety" mentaron la capacidá de Pitt pa ser "xenial y carismáticu" y dixeron que "escurque, foi quien a encalcar el so físicu de manera más dinámica que nel so clásicu papel en "Thelma and Louise"". Magar la recaudación na taquilla nun foi tan bona como s'esperaba, "Fight Club" convirtióse nuna [[Película de cultu]] dempués d'asoleyase en DVD nel añu 2000.
Nel añu 2000, dempués de "Fight Club", Pitt interpretó a un boxeador xitanu irlandés d'acentu soncemente abegosu d'atolenar en "[[Snatch]]", una película de gángsteres dirixida por [[Guy Ritchie]]. Dellos especialistes criticaron negativamente a "Snatch", pero la mayoría encalcó la actuación de Pitt. Mick LaSalle, del "San Francisco Chronicle", dixo que Pitt foi "el candidatu perfeutu pa interpretar a un irlandes con un acentu tan marcáu que nin siquiera los británicos son quienes a atolenalu", y añedió que, enantes de "Snatch", "taba arreyao a papeles serios, pero recientemente pudo adaptase a papeles propios de la comedia negra y que necesiten estroversión". Pola so parte, [[Amy Taubin]], de "[[The Village Voice]]", dixo que "Pitt tuvo la so másima espresión cómica nun papel d'una sola llinia d'humor".
Al añu siguiente, Pitt foi protagonista na [[comedia romántica]] "[[The Mexican]]" xunta [[Julia Roberts]]. La película recibió crítiques estremaes pero foi un éxitu na taquilla. El so siguiente papel foi en "[[Spy Game]]", un "[[thriller (xéneru)|thriller]]" asitiáu na dómina de la [[Guera Fría]], qu'atropó 143 millones de dólares. Pitt fexo de Tom Bishop, un operariu de la Estaya d'Actividaes Especiales de la [[CIA]], cuyo tutor ye'l personaxe de [[Robert Redford]]. Los críticos esfrutaron de la película, anque-yos abultó que nin Pitt nin Redford amestaron "emocionalmente cola audiencia". El 22 de payares de 2001, Pitt participó como estrella convidada nun episodiu de la octava temporada de la serie televisiva "[[Friends]]", onde interpretó a Will, un antiguu ñeru d'escuela de [[Rachel Green]] -[[Jennifer Aniston]], so esposa nesi momentu-. Esta actuación valió-y una nominación a los premios [[Premios Primetime Emmy]] na estaya de "meyor estrella convidada nuna serie de comedia". N'avientu de 2001, Pitt interpretó a [[Rusty Ryan]] na película "[[Ocean's Eleven (película de 2001O]]", un "remake" de la [[Ocean's Eleven (película de 1960|versión orixinal de 1960]]. Xunta él tuvieron dellos actores de primer nivel, como [[George Clooney]], [[Matt Damon]], [[Andy García]] y [[Julia Roberts]]. Emponderada pola crítica, "Ocean's Eleven" foi un éxitu en taquilla y pañó 450 millones de dólares en tol mundu.
En febreru de 2002, Pitt aprució en dos episodios de la serie cómica de [[MTV]] "[[Jackass]]", onde corrió poles cais de [[Los Angeles]] con dellos ñeros disfrazáu de gorila, y organizó'l so propiu secuestru n'otru episodiu. Esi mesmu añu, Pitt tuvo un papel secundariu nel debut como direutor de George Clooney, "[[Confessions of a Dangerous Mind]]". Fexo'l so primer trabayu como actor de voz en 2003, cuando emprestó la so voz al protagonista de la película animada de [[DreamWorks]] "[[Sinbad: Legend of the Seven Seas]]", y, más sero, foi la voz de Patch Boomhauer nun episodiu de la serie animada "[[King of the Hill]].
Pitt tuvo dos papeles importantes en 2004 al interpretar a [[Aquiles]] en "[[Troya (película)|Troya]]", cuya trama ta basada na obra griega "[[Ilíada]]". Amás fexo otra vegada de Rusty Ryan en "[[Ocean's Twelve]]", la continuación d"'Ocean's Eleven". Na producción de "Troya", pa interpretar a Aquiles pasó seyes meses d'entrenamientu con espaes, y mancóse nel [[tendón d'Aquiles]], polo que la producción s'atrasó delles selmanes. Con una pañadura mundial de 497 millones de dólares, "Troya" ye'l mayor éxitu de taquilla de Pitt en tola so trayeutoria como actor. En cuantes a les crítiques, [[Stephen Hunter]] de "[[The Washington Times]]", mentó que Pitt foi quien a encalcar tovía con un papel esixente. Otra miente, "Ocean's Twelve" consiguió 362 millones de dolares en tol mundu, mientres que'l llabor de Pitt y Clooney foi camentada por Paul Clinton, de la cadena [[CNN]], como "la meyor química masculina dende [[Paul Newman]] y [[Robert Redfor]]" refiriéndose a les películes "[[Butch Cassidy and the Sundance Kid]]" y "[[The Sting]]".
En 2005, Pitt protagonizó la comedia d'acción "[[Mr. y Mrs. Smith]]", dirixida por [[Doug Liman]]. Na película, una aburrida pareya descubre que dambos son asesinos a sueldu cuya misión ye matase l'ún al otro. Lo que más encalcó la crítica foi la química ente Pitt y [[Angelina Jolie]], quien fexo de jane Smith, la esposa del personaxe de Pitt. "[[Star Tribune]]" definióla como "termonuclear". "Mr. y Mrs. Smith" atropó 478 millones de dólares en tol mundu y convirtióse nún de los mayores éxitos de 2005.
El siguiente llargometraxe protagonizáu por Pitt foi'l drama "[[Babel (película)|Babel]]", dirixida por [[Alejandro González Iñárritu]] y protagonizada tamién por [[Cate Blanchett]], en 2006. L'actuación de Pitt gustó a la crítica. Más sero, l'actor dixo qu'aceptar esi papel fora una de las mayores decisiones de la so carrera. La película estrenóse nuna presentación especial mientres el [[Festival de Cannes|Festival Internacional de Cine de Cannes de 2006]] y más sero nel [[Festival Internacional de Cine de Toronto]] el mesmu añu. Recibió siete nominaciones a los premios Óscar y Globu d'Oru, y tuvo'l Globu d'Oru a la "meyor película dramática"; pola so parte, Pitt tuvo nominao pal Globu d'Oru al "meyor actor de repartu".
En 2007, Pitt fexo por tercer vegada de Rusty Ryan n"'[[Ocean's Thirteen]]". Anque nun recaudó tantes perres como les dos primeres películes, pañó 311 millones de dólares en tol mundu. El so siguiente papel cinematográficu foi nel drama "[[western]]" de 2007 "[[The Assassination of Jeesse James by the Coward Robert Ford]]", adaptáu de la novela homónima de 1983 escrita por [[Ron Hansen]], onde interpretó al afamáu bandidu [[Jesse James]]. Dirixida por [[Andrew Dominik]] y producida por "Plan B", la compañía de Pitt, la película estrenóse nel [[Festival Internacional de Cine de Venecia de 2007]]. Según [[Lewis Beale]] del "[[Film Journal International]]", Pitt fexo un papel "tenebrosu y carismáticu" y aportó-y la [[Copa Volpi]] nel mesmu festival. Anque l'actor asistió al festival pa promocionar la película, tuvo que marachar ceo tres sofrir un ataque d'un fanáticu que se-y averó ente los guardaespaldes. A la fin recibió'l premiu un añu más sero, nel [[Festival Internacional de Cine de Venecia de 2008|festival de 2008]].
La siguiente apaición de Pitt nel cine foi na comedia negra de 2008 "[[Burn After Reading]]", la so primer collaboración colos [[hermanos Coen]]. La película gustó-y a los críticos: "[[The Guardian]]" describióla como "un campeón de boxeu: de movimientu rápidu, muncha actitú y col determín de dar un güelpe mortal en cuantes pueda", y encalcaron l'actuación de Pitt como una de les más sandungueres. Más sero, foi elexío pa facer de Benjamin Button, el protagonista de la película de 2008 "[[The Curious Case of Benjamin Button]]", dirixida por [[David Fincher]]. La película ye una versión soncemente adaptada del cuentu curtiu homónimu de 1921 escrito por [[F. Scott Fitzgerald]]. La hestoria trata sobre un home que naz vieyu y va remocicando según pasa'l tiempu, y, según [[Michael Sragow]] de "[[The Baltimore Sun]]", l'actuación "sensata" de Pitt tornó a "Benjamin Button" nuna "obra mayestra ensin tiempu". Esti trabayu sirvió-y pa la so primer nominación a los [[Premios SAG]], amás de la so cuarta nominación a los Globos d'Oru y la segunda a los Óscar, toos na estaya de "meyor actor". La película, pola so parte, recibió trece nominaciones a los premios Óscar y pañó 329 millones de dólares a nivel mundial.
Dende 2008, los trabayos de Pitt inclúin un papel protagonista en "[[Inglourious Basterds]]", dirixida por [[Quentin Tarantino]] y estrenada n'agostu de 2009 nuna presentación especial mientres el [[Festival Internacional de Cine de Cannes de 2009]]. L'actor fexo de Teniente Aldo Raine, un lluchador norteamericanu de la resistencia escontra los [[nazis]] en Francia mientres la Segunda Guerra Mundial. La película foi otru éxitu en taquilla: consiguió 311 millones de dólares en tol mundu y les crítiques foron nan so mayoría positives. "Inglourious Basterds" recibió bien de premios y nominaciones, ente les que s'incluyeron ocho nominaciones a los Óscar y siete a los [[MTV Movie Awards]], ente les que taba una nominación na estaya de Meyor actor pa Pitt. Foi la voz del superhéroe Metro Man nel llargometraxe animáu de 2010 "[[Megamind]]".
La prósima película de Pitt será'l drama de [[Terrence Malick]] "[[The Tree of Life]]", protagonizáu xunta [[Sean Penn]]. Amás firmó un contratu pa facer el personaxe d'un esplorador británicu qu'esquera una misteriosa civilización amazónica en "[[Lost City of Z]]", basada nel llibru homónimu de [[David Grann]].
A fines de la década de 1980 y mientres la década de 1990, Pitt tuvo venceyao sentimentalmente con munches estrelles de cine, incluyendo a [[Robin Givens]] -de "[[Head of the Class]]"-, [[Jill Schoelen]] -de "[[Cutting Class]]"-, [[Juliette Lewis]] -de "Too Young to Die?" y "Kalifornia"-, quien con selce años yera diez años menor qu'él cuando entamaron a salir, y [[Gwyneth Paltrow]] -"[[Se7en]]", con quien tuvo un compromisu con muncha repercusión nos medios. Pitt tamién salió coles actrices [[Sinitta]] y [[Thandie Newton]].
Pitt conoció a l'actriz de "[[Friends]]" [[Jennifer Aniston]] en 1998 y casóse con ella nuna ceremonia privada en [[Malibú (Califorña)|Malibú]]'l 29 de xunetu de 2000. La pareya seguróse de que'l casamientu sería priváu contratando a un cientu de guardias pa qu'allancaren cualesquier intentu d'invasión por parte de periodistes; namái una semeya foi asoleyada. Poco dempués del casamientu, Pitt demandó a la empresa Damiani International, quienes fixeren el so aniellu de boda, por vender répliques del so modelu de diseñu escluvivu, llamáu "Brad y Jennifer". Baxo l'alcuerdu algamáu en xineru de 2002, Pitt diseñaría xoyería pa Damiani y Aniston modelaríala, asina, la compañía dexaría de vender les copies.
Magar el matrimoñu foi considerau mientres años como un éxitu en Hollywood, entamó a haber rumores de problemes nel matrimoñu, y Pitt dio anuncia de la dixebra'l 7 de xineru de 2005. Mientres el matrimoñu de Pitt y Aniston sumía, él y l'actriz [[Angelina Jolie]] principiaron a vese venceyaos nun tracamundiu mediáticu nel que Jolie yera davezu nomada como "la otra muyer", de resultes del so trabayu en "Mr. & Mrs. Smith". Ente Jolie y Pitt refugaben les acusaciones d'adulteriu, les espiculaciones continuaron mientres 2004 y 2005. Nuna entrevista con Ann Curry en xunu de 2005, Jolie desplicaba: "nun me perdonaría tar con un home casáu, cuando mio pá engañó a mio ma. Nun podría mirame al espeyu cada mañana si fixera eso. Nun me gustaría un home que fora quien a engañar a la so esposa".
Nel entamu de 2005, el conceptu de "matrimoñu con problemes" inspiró a Pitt a acomuñar col fotógrafu [[Steven Klein]] pa una sesión de semeyes entitulada "Felicidá doméstica" pa la revista "W". Les tomes amosaben a Pitt y a Jolie como una pareya casada con fíos, ambientaos en 1963. Pitt espresó'l so deseyu d'amosar la realidá d'una manera más evidente y dura, pero amosando a una pareya feliz. "Nun sabes qué ye lo que ta mal", dixo, "porque'l matrimoñu ye cenciellamente dalgo polo que firmaste". Pola so parte, Aniston, más sero, mentó la toma de semeyes como la evidencia de que "la so conciencia y la so sensibilidá desapaecieran". Aniston firmó'l divorciu'l [[25 de marzu]] de [[2005]], que remató'l [[2 d'ochobre]] del mesmu añu na [[Corte Superior de Los Angeles]].
[[Archivu:Angelina Jolie Brad Pitt Cannes.jpg|right|thumb|250px|Brad Pitt con [[Angelina Jolie]].]]
Un més dempués de qu'Anistón firmó'l divorciu, n'abril de 2005, aprució nos medios una serie de semeyes que confirmó los rumores d'una rellación ente Brad Pitt y l'actriz [[Angelina Jolie]]. Les semeyes, que foren vendíes en 500000 dólares, amuesen a Pitt Jolie y a so fíu Maddox nuna playa en [[Kenia]]. Mientres el branu la pareya foi vista xunta cada vegada con más frecuencia, y la prensa entamó a llamala "[[Brangelina]]". Dos meses más sero, en xunetu, asoleyó un artículu mui divulgáu, onde s'amosó a Pitt y a Jolie posando como pareya.
En xunetu de 2005, Pitt acompañó a Jolie a [[Etiopía]] onde ella adoptó a so segunda fía, una neña de seyes meses llamada Zahara; más sero Jolie dixo qu'ella y Pitt tomaren xuntos la decisión d'adoptala. N'avientu de 2005, confirmóse que Pitt taba tratando d'adoptar llegalmente a los dos fíos de Jolie, y per aciu de los requisitos llegales, nos anuncios clasificaos nel periódicu de Los Angeles "Daily Commerce", diose anuncia del pidimentu de cambio d'apellíu. El [[19 de xineru]] de [[2006]], un xuez de Califorña aprobó'l pidimentu, y los apellíos llegales de los neños foron camudaos formalmente a "Jolie-Pitt".
El 11 de xineru de 2006, Jolie confirmó a la revista "[[People]]" que taba embarazada. El [[27 de mayu]] de [[2006]], Jolie dio a lluz a so fía, Shiloh Nouvel Jolie-Pitt en [[Swakopmund]], [[Namibia]], por [[cesárea]]. Pitt confirmó que so fía tendría pasaporte namibiu y Jolie decidió ufrir les primeres semeyes de Shiloh al traviés del distibuidor [[Getty Images]], enverde permiti-y a los periodistes vender semeyes clandestines a precios mui altos. "People" pagó más de 4,1 millones de dólares polos drechos n'Estaos Xuníos, mientres que la revista británica "[[Hello!]]" tuvo los drechos internacionales por aprosimadamente 3,5 millones de dólares; los drechos totales algamaron un total de 10 millones en tol mundu, tornándose na imaxe d'un afamáu más cara de la hestoria. Toles ganancies foron donaes a una organización de caridá por Jolie y Pitt. [[Madame Tussauds]] en [[Nueva York]] anició una figura de cera de Shiloh, de dos meses d'edá; foi la primer neña en ser semeyada en cera por esti muséu. N'ochobre del mesmu añu, mientres una entrevista con "[[Esquire]]", Pitt afirmó que se casaría con Jolie cuando toos en Estaos Xuníos pudieren facelo de manera llegal.
El 15 de marzu de 2007, Jolie adoptó un neñu de trés años d'edá de [[Vietnam]], Pax Thien Jolie-Pitt. Pola mor de que l'orfanatu nun dexaba adoptar a pareya que nun tuvieran casaes, Jolie adoptó a Pax como ma soltera y Pitt lluegu adoptó al neñu como so fíu n'Estaos Xuníos.
Tres que n'entrevistes y artículos nos medios internacionales s'encamentó que Jolie tuviera embarazada otra vegada, l'actriz foi a la entrega de los premios Independent Spirit con un vestíu aferíu, confirmando indireutamente los rumores. "People" asoleyó un artículu nel que se confirmó l'embarazu. En mayu de 2008, Jolie confirmó nel programa "Today" qu'esperaben ximielgos. El 12 de xunetu de 2008 Pitt tornóse en pá otra vegada, d'una neña llamada Vivienne Marcheline y un neñu llamáu Knox Léon. Amás, aidó na cesárea y el mélicu qu'atendió a l'actriz, Michael Sussman, dixo que "Brad Pitt tuvo mui emocionáu mientres l'allumamientu". En febreru de 2010, Pitt y Jolie demandaron a la publicación [[sensacionalismu|sensacionalista]] británica "[[News of the World]]" por difundur que la pareya se taba dixebrando.
La familia dixebra'l tiempu ente [[Los Angeles]] y [[Nueva Orleans]]. Nuna entrevista con "[[The Times-Picayune]]", ente se filmaba "[[The Curious Case of Benjamin Button]]", Pitt dixo: "nun soi quien a saber porqué se nos dexa vivir una vida tan normal -en Nueva Orleans-. Vivir nel [[French Quarter]] ye mui bonu pa nós. Tenemos un aniciu de lo que ye una verdadera vida familiar. La xente foi mui, mui amable con nós. Si tamos nel muelle de nueso, la xente pasa por ellí y díznos "hola". Llueu siguen el so camín".
En marzu de 2009, cuando l'actor se vio col presidente [[Barack Obama]] pa coordinar un proyeutu venceyáu cola recostrucción de la ciudá, espardióse l'anuncia de que Brad Pitt ye'l primu novenu del presidente. Dambos tan emparentaos per aciu d'un antepasáu llamáu Edwin Hickman, un policía del estáu de [[Virxinia]] que finó en 1769.
[[Categoría:Actores norteamericanos|Pitt]]
Rogelio Suárez
Rogelio Suárez ye un cantante asturianu de tonada.
Nos años 2005 y 2007 figuró ente les meyores voces del añu nel Memorial Silvino Argüelles.
Xunto con Anabel Santiago algamó'l premiu nel concursu de tonada "Valle del Caudal" de 2006 .
Tien grabaos dos discos: "Rocordando vieyos tiempos" (cola Sociedad Fonográfica Asturiana) y "Soy de la villa moscona" (2007).
Quin el Pescador
Enrique Cienfuegos Martínez, más conocíu artísticamente como Quin el Pescador (Uviéu, 3 d'ochobre de 1893; 7 de setiembre de 1952), foi un cantante asturianu de tonada.
Entraría a formar parte del Orfeón Ovetense nel tiempu nel qu'esta formación taba dirixida por Ignacio Ruíz de la Peña. Participó en numberosos festivales y grabó discos nos que dexó rexistráu'l so repertoriu. Nel añu 1922 algamó'l tercer premiu nel Festival del Folklore Asturiano entamáu por Eduardo Martínez Torner.
Quin tuvo un fíu que tamién se dedicó ocasionalmente a la tonada, llegando a grabar un discu, Cuando yo llindaba cabres, y que se presentaba col nomatu de "Quin el Pescador, Fíu".
Guantes de boxéu
Los guantes de boxéu son guantes acolchaos colos que los boxeadores protexen les manes nos combates. El términu refierse tamién a los guantes que s’usen pa entrenar, magar qu’estos son distintos de los de competición. Los guantes de boxéu modernos diseñáronse pa protexer les manes del lluchador de la que golpia (al aviesu de los antiguos “cestus”, que taben pensaos como arma), masque anguaño esisten guantes especiales pa la competición, pal entrenamientu del combate y pa otros tipos d’entrenamientu, como’l de sacu. L’usu de los guantes de boxéu modernos previén la mayoría de les mancadures superficiales na cara, pero nun amenorga’l riesgu de dañu cerebral pa los participantes, y pue inclusive agrandalu al facilitar que se solmenen mocaes más grandes ensin mancase les manes.
L’usu de proteiciones de manes nos torneos deportivos de llucha conozse dende polo menos l’antigua Grecia. Nel sieglu II, Clemente d’Alexandría creyía que l’inventor de los guantes de boxéu fuera’l míticu Amicus, fíu de Poseidón y rei de los bébrices d’Anatolia. Sicasí los guantes y el mesmu deporte yeren daquella bien diferentes del boxéu modernu. Na antigua Grecia avezaben a lliar tires de cueru alredor de les manes pa protexese. Esto foi l’orixe del “cestus” de los gladiadores de la dómina romana, qu’amestaba metal a los guantes pa facer más dañu. L’usu del cestus torgóse haza’l 50 e.C., y l’emperador Arcadiu torgó’l boxéu nel 393 dC.
El boxéu remaneció n’Inglaterra haza’l sieglu XVII. Facíense bien dellos alcuentros colos nudiellos desnudos, ensin reglamentu anterior a les regles del London Prize Ring, anque dacuando llevábense guantes. Los guantes foron obligaos poles regles del Marqués de Queensberry, espublizaes nel 1867. De resultes foi menguando la popularidá de los combates a mano llimpia, qu’anguaño chinquen la illegalidá en dellos países.
L’aniciu del guante acolcháu modernu débese a Jack Broughton, que creó una forma de guante de boxéu (los llamaos “mufflers”) nel sieglu XIX.
Los guantes de boxéu pueden ser d’estilos y pesos distintos, y davezu pónense sobro encaños de manes qu’aiden a estabilizar la zona’l puñu énte mancadures como la típica francedura del quintu metacarpu del boxeador. Los guantes rápidos son manoples relativamente llixeres de vinilu o cueru diseñaes principalmente pa protexer les manes del deportista contra arrascuños y mancadures de la que fai “trabayu de sacu” perllixeru, como’l de “punching bag” sobre basa. Los guantes de sacu tán acolchaos pa protexer al deportista contra la práutica progresiva de golpiar otros sacos cada vez más pesaos; son los más recomendaos polos entrenadores pal entrenamientu, sobre too pa los deportistes que nun faen combate. Los guantes de sparring tán pensaos pa protexer a dambos deportistes de la que prautiquen combate. Los guantes de combate profesionales tamién tán pensaos pa protexer a los deportistes, pero polo xeneral tán menos acolchaos. Los guantes de sparring pueden tener un pesu que va de les 14 a les 20 onces, mentanto los guantes de sacu y los guantes de combate amatéur y profesional van de les 8 a les 10 onces. Pa la competición los guantes átense y séllense con esparadrapu enantes del combate. Entós l’esparadrapu fírmalu un miembru autorizáu de la organización p’asegurar que nun se desigua a querer. Sicasí los guantes d’entrenamientu empleguen davezu velcru en cuenta de gordones al envís de que los deportistes puedan ponelos y quitalos más fácilmente.
Los guantes modernos de boxéu entamaron a aprucir a finales de los años 1990. Los más de diez años de diseños y pruebes por dalgunos de los mayores fabricantes y figures del boxéu aidaron a crear un equipamientu seguru y duraderu. Los guantes de boxéu modernos inclúin una teunoloxía de maya poroso pa la palma arriendes de velcru y cueru cosío ensembre, dalgunos con amortiguación suspendida y acolcháu reforzáu pal boxeador. Nel Reinu Xuníu síguese a l’AIBA (Asociación Internacional de Boxéu Amatéur) p’aprobar el nuevu diseñu de guantes incluyendo les categoríes de pesu de 12 onces y de 14 y 16 onces col envís de que coincidan col grosor y resistencia del cueru que los boxeadores pueden usar nos combates.
Los guantes que s’usen nel boxéu amatéur son davezu bermeyos o azules, con un “área de puntuación” blanca p’aidar a los xueces a comprobar y dar más fácilmente los puntos. Los pesos más comunes pa los guantes nos Estaos Xuníos son 16, 12 y 8 onces. Munchos deportistes entrenen con guantes más pesaos que los qu’usen en competición en visu a agrandar la resistencia.
La rellación de los guantes coles lesiones que se producen metanes un combate ye asuntu d’alderique. Na dómina de los combates a mano llimpia cutir na cabeza yera menos avezao pola mor del riesgu de daños na mano del boxeador. Los guantes amenorguen la cantidá de cortes producíos, pero investigaciones de l’Asociación Médica Británica afiten que los guantes nun reducen les lesiones cerebrales y hasta pue que les aumenten, darréu que la principal causa de dañu ye l’aceleración y desaceleración de la cabeza, y los lluchadores que lleven guantes pueden pegar más fuerte na cabeza. Los guantes pue qu’amenorguen la posibilidá de lesiones oculares, especialmente si nun tienen pulgar, pero tamién boxeadores que lleven guantes modernos cadecen de resgones y desprendimientos de retina. Un estudiu estensu estimó’l riesgu de muerte nel boxéu a mano llimpia en 14.000 muertes por millón de participantes. Esto ye 184 veces más muertes por millón que nel boxéu profesional modernu, que tien 76 muertes por millón de participantes (según el mesmu estudiu). 
Hai que se decatar de que los datos del númberu de combates y muertes de la dómina del boxéu a mano llimpia nun son completos, y asina mesmo hai munches diferencies nes regles y nos cuidaos médicos. Los combates de boxéu colos nudiellos desnudos solíen tener llugar hasta qu’ún de los lluchadores nun yera pa siguir, con asaltos qu’a vegaes duraben hores, y dalgunos lluchadores morríen dempués de que los llevaren al vilu vilu pal so rincón en visu a que volvieren a la llucha cuando d’otramiente de xuru que nun siguíen. Les regles del London Prize Ring especificaron más tarde qu’un lluchador tenía que "caminar hasta la so esquina ensin ayuda o perdía’l combate”. Les regles del combate a mano llimpia tamién permitíen los agarres y los valtos, y dalgunes muertes producíense per aciu de que’l lluchador pegaba cola cabeza nuna piedra o borde.
Los guantes MMA o “guantes de grappling” colos deos abiertos, que s’empleguen davezu nos combates d’artes marciales mestes, nun son guantes de boxéu propiamente. Asemeyaos a los "guantes de kempo" con refuerzu de moñeca, pulgar zarráu y nudiellos resgaos, popularizaos en 1973 pola película "Operación Dragón" de Bruce Lee, fornen con daqué acolcháu al que los lleva, pero dexen los deos llibres pa maniobres complexes de llucha y “grappling”, como’l combate cuerpu a cuerpu, que son illegales nel deporte del boxéu modernu.
Román Prieto
Roman Jesús Prieto Martínez (1928 - 1999) natural de Boo (Morea, Asturies), foi un cantador de cancion asturiana residente en Carabanzo (L.lena).
Ganó'l concursu de "Rumbo a la Gloria" un programa de radio de los años 60. Viaxó cola compañía de la canción asturiana, con xente como Pepín de la Rumiá o Diamantina Rodríguez, a varios paises que contaben nes sos poblaciones con centros asturianos.
Sparring
El sparring ye una forma d’entrenamientu común a munches artes marciales. Anque la so forma exauta varia, ye n’esencia una forma de combate relativamente llibre, con abondes regles, vezos o alcuerdos al envís de torgar al máximo les lesiones. Por estensión llámase dacuando al alderique argumental "sparring verbal".
La naturaleza física del sparring varia cola naturaleza de les habilidaes que se quieren desendolcar; el sparring nun arte de golpiar como’l Chun Kuk Do entama davezu colos prauticantes en llaos opuestos de la zona de combate y dase un puntu por golpiar nel área afayadiza y una falta por facelo nun área torgada o por salir de la zona. El sparring nun arte de llucha como’l yudu pue entamar colos deportistes garrándose y terminar si se dixebren. 
La organización de los combates de sparring tamién varia; si los participantes se conocen y se lleven bien pue basta-yos namái con prauticar, ensin regles, árbitru o cronómetru. Si los que lo faen son estraños, hai dalguna tensión emocional o’l sparring se ta evaluando, pue ser acionao introducir regles formales y qu’un artista marcial con esperiencia supervise o arbitre’l combate.
En delles escueles déxase entamar col sparring de la que se principia nelles, cola sida de que los estudiantes tienen que deprender cómo enfrentase a un adversariu rápidu, potente y decidíu. N’otres escueles pue pidise a los estudiantes qu’esperen unos meses por razones de seguridá, o por mor de que tienen primero que deprender les habilidaes que supuestamente van tener qu’emplegar na so práutica del sparring.
El papel educativu del sparring ye suxetu de dalgún alderique. Nos combates de sparring hai que tomar dalgunes midíes de proteición de los participantes. Estes pueden incluyir equipamientu proteutor, torgar delles téuniques y árees puntuables, combatir despacio o a una velocidá fixada, torgar delles formes d’engañu, o munches otres posibilidaes. Estes precauciones pueden resultar en cambeos na naturaleza de les habilidaes que se quieren deprender. Por exemplu, si unu fai siempre sparring llevando guantes acolchaos pesaos, pue enfotase en téuniques que na realidá tienen el riesgu de romper los güesos de la mano. Munches escueles reconocen esti pilancu, pero asina y too valoren el sparring porque obliga al estudiante a improvisar, a pensar baxo presión, y a tener controlaes les emociones. 
Tamién s’alderica’l nivel de contautu: un contautu más sonce pue resultar en menos lesiones, pero’l contautu duru pue preparar meyor a los prauticantes pa la competición o pa la defensa personal. En dellos estilos deportivos, como Sanda, Taekwondo, Muay Thai, Kárate Kyokushinkai, Kendo y Artes marciales mestes, faise sparring a contautu plenu.
El sparring tien nomes y formes diferentes según les escueles. Delles escueles prefieren nun llamalu sparring, porque creyen que’l de so ye d’una castra estremada de lo que davezu se llama sparring.
Copa del Mundu de Rugbi 2011
La Copa del Mundu de Rugbi 2011 ye la sétima edición de la Copa del Mundu de Rugbi, una competición internacional cuatriañal qu'entamó en 1987. Ye la tercera fase final d'esti tornéu que se xuega n'Oceanía. La International Rugby Board (IRB) escoyó Nueva Zelanda como sede del tornéu por delantre d'El Xapón y Sudáfrica nel so conceyu del 17 de payares de 2005 en Dublín.
Esti tornéu va a ser el mayor eventu deportivu que tuviera llugar en Nueva Zelanda, penriba de la Copa del Mundu de Rugbi de 1987, de la Copa del Mundu de Cricket de 1992 y de la Copa del América de 2003. Los organizadores esperen 95.000 visitantes que viaxen al país pal eventu.
El calendariu de partíos espárdese per siete selmanes, entamando'l 9 de setiembre de 2011. La final va a xugase nel estadiu Eden Park d'Auckland el domingu 23 d'ochobre de 2011, fecha escoyía por ser esa una fin de selmana llarga (el llunes 24 d'ochobre ye'l Día del Trabayu en Nueva Zelanda).
Anque falóse de que'l númberu d'equipos participantes diba a reducise a 16, el 30 de payares de 2007 la IRB fizo anuncia de que'l tornéu de 2011 diba a cuntar con 20 equipos: doce clasificaos por ser los tres primeros de cada grupu de la Copa del Mundu de 2007 y los otros ocho d'alcuerdu con torneos rexonales. Como resultes, los participantes del tornéu de 2007 y 2011 estrémense solo nun equipu, de manera tala que Rusia sustituye a Portugal.
Nueva Zelanda organizó n'andecha con Australia la primer Copa del Mundu de Rugbi en 1987, y diba facer lo mesmo cola de 2003 fasta que una falta d'alcuerdu dexó a Australia como l'únicu organizador. Les crítiques que dudaben de que Nueva Zelanda tuviera les infraestructures pa dá-y abeyugu a un tornéu d'esti tamañu ficieron que la candidatura incluyera planes p'agrandar Eden Park y otros estadios, aidando asina a que la candidatura fuera comercialmente vidable.
De les tres candidatures, El Xapón yera la que paecía cuntar con más posibilidaes de ganar, porque creyíase que yera'l deséu de la IRB llevar el tornéu fuera de los países con mayor tradición no tocante al rugbi como Nueva Zelanda o Sudáfrica. La candidatura d'El Xapón significaba cellebrar el tornéu n'Asia por primer vegada y amás, los estadios del Mundial de fútbol de 2002 facíen que nun se necesitaren nueves infraestructures. Por embargu, El Xapón tevo qu'esperar fasta 2009, cuando se-y concedió la organización de la Copa del Mundu de Rugbi de 2019.
La candidatura sudafricana, encabezada pol antiguu capitán François Pienaar, tenía un sofitu bien fondu del so gobiernu. El país organizara con gran ésitu'l campeonatu de 1995, pero nel mundu de rugbi había l'enfotu de que la Copa del Mundu de Rugbi diba vese clisada pol Mundial de fútbol del 2010.
La candidatura de la New Zealand Rugby Union (d'aquella New Zealand Rugby Football Union) foi sofitada pol gobiernu neuzelandés, al traviés del so primer ministru, y polos xugadores d'anguaño, representaos pol capitán de los All Blacks. En resultando la candidatura elexida, la NZRFU espublizó la so deceición pol votu en contra de los representantes australianos. Los representantes sudafricanos anunciaron que, una vez que la so candidatura foi eliminada del procesu, dieron el so votu a Nueva Zelanda, n'agradecimientu pol sentimientu antiapartheid que'l so pueblu demostrara na visita del equipu de rugbi nacional nel añu 1981.
Veinti equipos can competir na Copa del Mundu de 2011. Los doce que vienen darréu, clasificáronse por quedar ente los tres primeros de caún de los grupos de la Copa del Mundu de 2007:
Los otros ocho, clasificáronse nos torneos rexonales de clasificación:
Esta va ser la primer vez que Rusia participe nuna Copa del Mundu. El resto de países, yá participaron nel tornéu n'ediciones anteriores.
El balón oficial de la Copa del Mundo de 2011 será fabricado por Gilbert solo pal tornéu y va llamase "«Virtuo»". La so presentación oficial foi n'Auckland nel mes de mayu de 2011.
Escoyéronse trece estadios pa cellebrar nellos los partíos. Siete fueron remocicaos pa la competición. L'Estadiu AMI de Christchurch foi declaráu non adecuáu nel mes de marzu, dempués del terremotu que sufrió Nueva Zelanda'l 22 de febreru de 2011.
Na primer fase o fase de grupos, participen los 20 equipos del tornéu, y divídense en cuatro grupos de cinco equipos caún. Nos grupos, cada equipu xuega un partíu escontra caún de los otros equipos del mesmu grupu. Caún de los equipos gana cuatro puntos por victoria, dos por empate y nengún por derrota. Amás, recibe un puntu más l'equipu que fae cuatro o más ensayos nun partíu y el que pierde por siete puntos o menos. Una vez xugaos tolos partíos de cada grupu, los dos primeros equipos de caún pasen a la fase d'eliminatories.
Monesteriu de Sant Jeroni de Cotalba
El Monesteriu de Sant Jeroni de Cotalba (ast. "San Xeromu de Cotalba") ye un templu católicu que s'alcuentra na población d'Alfauir, na provincia de València, Comunidá Valenciana. 
Ye un edificiu conventual fundáu nel añu 1388. El so estilu arquiteutónicu ye góticu, renacentista y barrocu. Ye ún de los monesterios más singulares y destacaos de la Comunidá Valenciana.
Mate
El Mate (del quechua "mati", que significa ‘vasu’ o recipiente pa beber; en portugués llámase "chimarrão" -‘cimarrón’- y en guaraní llámase "ka'ay", siendo "ka'a:" ‘yerba’, y "y:" ‘agua’) ye un ferviatu preparáu con fueyes de yerba mate "(Ílex paraguaiensis)", planta orixinaria de les cuenques de los ríos Paraná, Paraguái y el cursu superior del Uruguái-.
Estes plantes previamente ensugaes, curtiaes y molíes formen la yerba mate, que tien tastu amargo por mor de los taninos de les sos fueyes. Ello ye qu'hai quienes-yos presta endulzar un poco'l mate con azucre, miel o endulzante non calóricu. L'esplume que se xenera al «cebar» débese a los glicósidu que la yerba mate contién.
Yera consumío dende la época precolombina ente los pueblos orixinarios guaraníes (y por influyencia d'esto, tamién lo facíen otros grupos que rializaben comerciu colos guaraníes, como los querandíes, los pampes antiguos, tobes, etc.).
Foi adoptáu rápidamente polos colonizadores castellanos, y quedó como parte del raigañu cultural n'Arxentina, Bolivia, Brasil, Chile, Paraguái y Uruguái, países u se consume mayoritariamente.
En Chile foi consumíu con frecuencia hasta'l sieglu XIX, cuando foi reemplazáu na mayor parte del país pol té, a costafecha de la influyencia británica. El so consumu continúa pero a menor escala; ye habitual en zones rurales del centru y sur del país, nel pueblu mapuche y na patagonia chilena onde la so popularidá ye mui alta. Inclusive se llevantó un monumentu al mate na ciudá de Coyhaique.
En Bolivia consúmese de cutio na zona del Gran Chaco bolivianu. Fuera de la so zona d'orixe, hai poco convirtióse nún ferviatu mui popular en Siria, onde parez ser que foi llevao por emigrantes que vivieron n'Arxentina y regresaron al so país.
Como asocede col té, el café o'l chicolate, el mate poseye un efeutu estimulante debío a la mateína (sinónimu de la cafeína) que contién. Sicasí, la mínima proporción que se toma d'esta sustancia (más alló de que'l mate contenga poca mateína), pol fechu de tomalu cola mesma yerba moyao n'agua delles veces, y ente delles persones -si se toma en grupu- fae que'l mate nun seya adictivo, a diferencia del café. Poro, el fechu de que la xente tome mate, ye un fechu de costume (cuasi como'l de llavase la cara al llevantar) y non d'adicción (como munchos puen llegar a pensar). Aproximadamente, pa qu'una persona tome la mesma cafeína qu'hai nuna taza estándar de café (que yá de por sí ye mínima) debe tomar dos cebadures distintes (cambiar dos veces la yerba completamente), en trés llitros d'agua, nún mate de tamañu medianu, y beber toa esta cantidá de ferviatu una persona sóla (y na mayor brevedá de tiempu posible).l
Amás améstase-y un efeutu, que ye compensao pol altu consumu d'agua que se realiza cuando se matea, resultando asina un ferviatu depurador y ―al poseyer antioxidantes― preservador del organismu. Como los otros ferviatos mentaos, el mate tien cierta acidez, razón pola que munches veces se-y añaden ―n'escases proporciones― otres yerbes (dixestives, reguladores de la función hepática, sedantes, etc.) que son a neutralizar l'acidez como tamién compensar el llixeru efeutu estimulante de la cafeína.
Polo común estrémase'l recipiente llamáu "porongo" del llamáu «mate» por ser el primeru de mayores dimensiones y de boca ancha. Anque s'obtienen normalmente del porongu "(Lagenaria siceraria)", una cucurbitácea cuyu frutu tien una corteya fuerte y lleñosa apta pa ser usada como recipiente, dende tiempos coloniales rializárense mates de plata, cuernu vacunu (guampa), porzolana, vidru o madera (en xeneral quebrachu o palu santu) o cazuña de güe llabrada.
Al aportar los conquistadores a estes tierres, notaron que los nativos prauticaben el ritual de xuntase a beber un ferviatu a los que los guaraníes llamaben "ca'á iguá". Esta espresión remanez de los vocablos guaraníes "ka'á" (yerba) y "ý" (agua) y "guá" (procedencia), lo que se pue traducir como ‘agua de yerba’.
La espresión «mate», naz del vocablu quechua "matí", que significa calabaza (el recipiente pa beber mate suel ser fechu de calabaza). El mesmu tomábase al traviés d'una cañina denomada "tacuarí", en cuyu postreru allugábase una semiente agüecada que facía les veces de filtru.
Por estensión, los conquistadores denomaron d'esti xeitu al ferviatu ellaborao a partir de la yerba "(Ílex paraguayensis)".
Los conquistadores que víen a los nativos tomalu, teníen la creyencia de que'l mate yera una «yerba del degorriu» por desconocer la so práutica. Sosteníen amás que yera una bébora de folgazanes, yá que los nativos dedicaben delles hores por día a esti ritu.
El mate s'orixinó como un ritu de los nativos guaraníes nel territoriu que güei ocupa'l Paraguái y les provincies arxentines de Misiones y Corrientes, los guaraníes sepultaben los restos de los sos seres queríos y nesi mesmu llugar llantaben yerba mate, llueu que la planta crecía, collechábenla y la tomaben en «rueda» coles sos families de la mesma manera que se rializa anguaño. Los nativos guaraníes rializaben estos ritos porque creyíen que d'esa manera l'espíritu de los sos seres ellí enterraos diben medrar cola planta de yerba mate y pasar al traviés del mate al so cuerpu y permanecer con ellos. Tamién solíen plantar onde enterraben a los sos parientes distintos tipos de vexetales comestibles porque creyíen qu'asina crecía meyor la planta.
Los castellanos adicaron qu'a los guaraníes, el mate los fortificaba pal trabayu y en casu de necesidá-yos servía d'alimentu. Haza 1714, el so usu enanchárase a Bolivia y Chile. Los ingleses de Chile (que s'ocupaben de la trata d'esclavos trayíos d'África) vieron que tamién beneficiaba a los negros, prebáronlo y lleváronlo a Londres, u foi mui bien recibíu. Inclusive se pensó en reemplazar el tradicional usu del té por esta bébora, ya que yera más provechosa y inclusive más barata; pero como les misiones xesuítiques del Paraguäi yeren el so únicu productor, y el comerciu del té-yos reportaba tan bones ganancies, desechose la idea.
Según l'antropólogu Daniel Vidart, el mate ye daqué más qu'una bébora. Ye una tradición que vence los vezos aisllacionistes del criollu y empareya les clases sociales... y al traviés de los tiempos, ye'l mate quien fexoo la rueda d'amigos, y non la rueda quien truxo al mate. Y non solo eso, tamién ye un símbolu pa tou aquel que s'alloña del so país natal (Paraguái, Uruguái, Arxentina, Chile, Brasil y Bolivia) y alcuentra n'él una alcordanza y un enllaz cola so tierra.
Pa preparar un mate cebáu échase la yerba nún recipiente llamáu mate o calabaza, hasta les trés cuartes partes del mesmu. Llueu tapécese cola mano, colócase haza abaxo y ximiélgase (esto fae que les partícules más fines queden na parte cimera, y nun empetren la bombilla). Colócase nuevamente boca arriba y añádese-y un poco d'agua tebio o frío cerca de l'arba. L'agua debe tar a una temperatura cercano a 90 °C (enantes del puntu d'ebullición). Déxase posar dalgunos segundos (hasta qu'absuerba l'agua) y termínase d'enllenar con agua caliente, hasta aproximadamente 7 u 8 mm de l'arba. Lleu d'un o dos minutos, colócase la bombilla tapeciéndo-y la boca cola dea y presionando firmemente hasta'l fondu.
El tomar mate, convirtióse nún vezu social que rialízase munches veces en conxuntu. Ye dicir, que delles persones comparten el mesmu mate, enllenándolu dafechu pa cada bebedor, onde ún d'ellos oficia de "cebador". Esti cebador ye l'encargáu d'enllenar el mate y, a mou de rolda, pasalu al siguiente bebedor.
Tamién ye un vezu mui común endulzalu. Esto puee facese de dos maneres: una d'elles ye mecer l'endulzante col agua, colo cualo llógrase un tastu homoxeneu; y la otra ye amestar l'endulzante ente cebada y cebada.
Los recipientes de calabaza o de madera débense "curar" enntes d'usase, pa que nun tresmitan a la bébora tastos estraños, anque'l "curado" del mate prollóngase per tola so vida útil como recipiente («el mate se cura cebando»). Pa facelo déxase'l mate preparáu per un tiempu enantes d'usase pela primer vegada, xeneralmente ente 24 hores a 5 díes.
L'actu de agregar agua al ferviatu denómase «cebar mate». Nun se debe moyar tola yerba. Primero débese echar l'agua cerca de la bombilla y llueu dir moyando'l restu. Dalgunos pa cebar encusten un poco la yerba como pa dexar un fuexu pa echar ellí l'agua de xeitu que seya menos amarga y que nun pasen pela bombilla restos de yerba mate.
«Matear», ye dicir, tomar mate en "rondas de mate", ye toa una ceremonia con un específicu llinguaxe, anque ―como en tou llinguaxe― puen dase variaciones según el contestu y la rexón.
Anque n'Arxentina y Uruguái ye común la frase «un mate no se le niega a nadie», verase que tala espresión nun ye absoluta.
""Ensillar"" el mate ye l'actu de saca-y daqué de yerba usao (non too) y amestá-y un poco de yerba nuevo. Con esto pescánciase que'l mate caltenga'l tastu un poco más de tiempu (si ye qu'ún nun quier volver a preparalu).
El mate anicial que s'entrega primeramente a una persona nuna rolda de mate ye llamáu "mate del sonso" (zonzo = fatu) ya que se considera a talu mate como demasiao fuerte y inda ensin el tastu o "bouquet" afayadizo, xeneralmente tómalu'l cebador mesmu, o se lu descarta. En Paraguái, al descartar el primer mate, ye común dicir que ta reserváu a Santu Tomás faciendo referencia al fenómenu pel que la yerba absuerbe l'agua anicial, como si dalgún espíritu tuviéralu consumiendo.
N'Arxentina, Bolivia, Brasil, el sur de Chile, Paraguái y Uruguái, nun se-y agradez al cebador cada mate. Cuando una persona diz «gracias» nel intre de devolver el mate al cebador, quier dicir que yá nun siguirá tomando.
Ye grave ofensa que nuna rolda de mate'l cebador (o la cebadora, ya qu'en delles rexones si hai una muyer, suel ser la distribuidora del ferviatu) omita o "puentee" a daquién, tala persona omitida o "ninguneada" o "puenteada" o "castigada una vuelta" nel llinguaxe del mate ye considerada como totalmente despreciada. (En grande parte del campu arcentín y uruguayu, acostúmase a que cebe'l mate'l propietariu del mesmu, y non necesariamente la muyer. Considérase ofensivo cebar mates ayenos ensin permisu).
Llámase "mate largo", "alargar el mate" o "dormir el mate" cuando daquién retién per un tiempu relativamente prollongáu'l mate enantes d'entregalu a la persona que ta cebando. Otru usu que se-y da a esta frase ye pa indicar que'l mate tien poca yerba y muncha agua. En Paraguái y Arxentina suel facese la chancia de dicir «Largá el mate, que no es micrófono», pa indica-y a ún que ya retuvo'l mate en manes per un bon tiempu y qu'entaine en terminalu pa siguir la rolda. N'Arxentina suelse entrugar: «¿Qué, le estás enseñando a hablar?». N'Uruguái dizse a la persona que ta «conversando o durmiendo el mate». Pola contra, si el mate ye demasiao curtiu (porque tien muncha yerba) suelse dicir que ye "corto como patada de chancho".
Antiguamente, si la muyer ufría a daquién un mate caliente ―anque non ferviente― o dulce solía entendese qu'esa muyer taba demostrando amor. Otres formes d'espresar el deseyu foi o ye (en delles zones caltiénse en puxu) l'endulzar el mate (en momentos o situaciones en que se bebe amargu), o amestá-y ingredientes como'l abeyera.
Ye l'últimu mate que se-y ceba a una persona enantes de marchar del llugar du ta la rolda. «Del estribo» por aquello de subise al caballu: yera l'últimu, enantes de subise al caballu y colar.
En delles partes del Conu Sur prefiérese beber el mate ensin endulzalu como lo faen ayuri n'Arxentina y Uruguái. A ésta aición en Brasil y grande parte d'Arxentina dízse-y «cimarrón», atalántase por esto al mate non endulzáu. Munches persones camienten que'l mate debe ser tomáu d'esta forma, considerando al mate dulce (seya pol agregáu d'azucre o de dalgún otru endulzante) como una especie de profanación. "Cimarrón" yera'l nome que se daba antiguamente nel campo al ganáu xabaz, especialmente, al caballu, que taba tan arreyáu al gauchu.
Ye consideráu polos tradicionalistes como un mate falsu, y la diferencia consiste en qu'en cada cebada s'incorpora azucre a gustu del bebedor; tamién s'usa cuando na rolda hai neños presentes. Esta forma de preparación ta mui espardida n'Arxentina, ente los habitantes de la provincia de Santiago del Estero y, anque non tanto, de Buenos Aires y la so arredolada. Tamién denómaselu «mate entrerriano» pola costume enrraigonada n'Provincia d'Entre Ríos d'amestá-y azucre al mate. Esta costume remanez de los inmigrantes, tanto los provenientes d'Alemaña, como nes importantes colonies xudíes d'esa provincia llegaos de los países del este d'Europa, ente quienes tamién se da esa costume; estos tomaben el mate agregando un pequeñu tarrón d'azucre (que dalgunos colocaben direutamente na boca), p'apagar un poco'l tastu amargo del ferviellu. La costume espardió, anque sustituyendo xeneralmente'l tarrón d'azucre por cullaraes de la mesma sustancia. En Chile, esta forma de preparación del mate eta espardida mayoritariamente en zones rurales.
Nel mate dulce tamién suelen amestase edulcorantes artificiales, tanto por problemes de salú como la diabetes, como por problemes d'estética, anque como endulzante alternativu ye preferible la natural "ka'á je'é" que ye una de les yerbes (que s'usen pa preparar tolos mates nel Paraguái) que se-y amesta pa dar un toque dulzón "(Stevia rebaudiana)". En Perú ta espardíu en zones rurales, y prepárase con coca o dulce estilu té con rodaxes pequeñes de llimón o naranxa.
La calabaza, onde se bebe mate cimarrón, enxamás nun s'usa pa consumir mate dulce, ya que'l tastu del azucre perxudica la so posterior utilización pa un "amargo", dizse que "estropea el sabor" del mate. En Chile, los recipientes pa tomar el mate, son llamaos namái mates, y son, tradicionalmente, de plata. Nos sieglos anteriores, "l'aristocracia criolla" llucía mates fechos d'oru, con incrustes de xoyes precioses.
Quienes acostumen a tomar mate amargu suelen considerar que'l dulce nun es mate.
Un datu graciosu: n'Uruguái suel dicise que los homes que tomen mate dulce son colpaos poles sos muyeres, una vieya creyencia pa desprestixar a esti mate, polo que ye mui difícil ver un home tomar esti mate (polo menos en públicu); mentes que na muyer ye mui común.
La diferencia col mate amargu ye qu'en cuenta de cebar con agua, faese con lleche y azucre. Esta variante tien la desventaya de nun poder llimpiar fácilmente la bombilla y el mate, por ello suelen utilizase unos distintos a los de les variantes tradicionales. Nel Paraguái, tamién s'aveza a cebar mate dulce de lleche caliente, cambiando la yerba por cocu arrallao, o poner primeramente yerba, y sobre ella cocu arrallao.
Ye posible adicionar otras yerbes ("yuyos") al ferviatu (tanto al agua con que se ceba'l mate como direutamente a la yerba mate) pa dá-y un tastu diferente o con fines melecinales. Ye común amestalu con yerbes con propiedaes dixestives o sedatives, por exemplu: coca, nielda, poléu, abeyera, menta, "roderu", incayuyu, té de burru, axenxu, carquexa, anís, etc.
Nel Paraguái esta bébora consúmese cuásique nún 90% con yerbes o yuyos melecinales nativos de la rexón, que los indíxenes guaraníes yá conocíen y utilizaben. La variedá de yerbes adicionaes ye amplia, abarganando anís, axenxu, semientes de llinu, boldu, manzaniella, "jaguareté ka'a", fueyes d'ocaliptu, fueyes de menta, suico, siempre vive, azafrán, caña brava, "pynó guzú rapó", doradiella, "urusu he’ê", borraxa, llimón sutíl, malva, "jate’i ka’a" y otres.
El mate de té, ye consideráu otra variante del mate dulce; esti mate nun se rializa con yerba mate y ye mui común na Provincia d'Entre Ríos y mui popular ente los neños y mogotes. Como'l so nome indica, prepárase con té (negro xeneralmente) y llimón como ingredientes principales; nun s'usa la calabaza del mate, sinón dalgún recipiente asemeyáu a una taza (ya qu'esti mate al ser dulce y con té derrotaría'l tastu del "cimarrón"), lo que tienen en común ye que sí s'utiliza bombilla. Opcionalmente puédense amestar una grande variedá d'ingredientes siendo populares dalgunos "yuyos" o yerbes como, por exemplu, menta, cedrón, boldo, texa, manzaniella. Tamién ye popular amestar dalgunos otros aditivos como corteyes de naranxa o rodaxes d'esta mesma fruta, trozos de mazana, cocu arrallao (Influyencia paraguaya), o inclusive hai quienes gusten d'amestá-y corteya de banana (Influyencia brasilera), ente otros. Una vuelta seleicionaos los ingredientes y colocaos na taza échase l'agua caliente acompañando cada cebada d'azucre (o dalgún edulcorante si se prefier). Ye tradición pa esti tipu de mate'l tomalu nos "pigazos" pel iviernu, debío a que l'agua ye un poco más caliente que'l mate tradicional (ente 80º y 90º) y debío tamién a les propiedaes dixestives del té con llimón y de los "yuyos" normalmente utilizaos.
El mesmu nun guarda nenguna rellación cola yerba mate. Lo que sí tien en común ye'l compartilu, l'agua caliente y la bombilla.
Nel Paraguái asina como nel nordeste arxentín ye frecuente que s'amientes zume de naranxa, pomelu u otros cítricos, corteya de naranxa o llimón y, inclusive, café. Nel noroeste arxentín, anque predomina'l consumu de mate cimarrón, en ciertes ocasiones rialízase'l llamáu "yerbiao", que consiste n'añader golispiu (xeneralmente caña quemao) al mate. Anguaño pue comprase yerba mate saborizao con naranxa, llimón, etc..
Hasta entamos del sieglu XX yera frecuente ente los gauchos añader unes gotes de xinebra al cimarrón. La xinebra ―delles llamao "chinchibirria"*― fixérase común nel actual territoriu arxentín y uruguayu pola mor de les masives y barates importaciones de xinebra dende los Países Baxos yá a fines del sieglu XVII. N'Arxentina, entóncenes, conozse como mate cimarrón al que tien daqué de ginebra ente cada cebada. En Chile añádense pingues de golispiu o piscu pa preparar el llamáu "mate con punta".
Considérase que facilita l'endelgazar consumir en ferviatu una mestura de yerba mate con cochayuyu o cachiyuyu, cedrón, roderu, hisopu, peperina, poléu, menta o ocle fucus.
Anque ye la principal nos países del Ríu de la Plata, el mate nun ye la única bebida a base de yerba mate.
El tereré (pallabra d'orixe guaraní) ye una bebida tradicional, d'ampliu consumu nel Paraguái, el Noreste arxentín y la Mesopotamia(Entre Ríos,Corrientes, Formosa,Misiones y Chaco).
Una forma de tereré, consistente nuna mestura d'agua bien frío con yerba mate, remedios refrescantes naturales (yerbes melecinales) y xelu. Como yerbes suelen emplegase la menta "(Mentha arvensis)", el cedrón "(Aloysia triphylla)", menta peperino, de llimón, y otres, como el kokú "(Allophylus edulis)" y el roderu.
La otra forma de tereré consite en poner nún recipiente de metal 3 deos d'altura de yerba mate y xelu. Preparar nuna Zapica o Termu zume de tastos diferentes Naranxa, Llima, Llimón con abondoso xelu y cebalu.
La yerba mate ye puesto en maceración n'agua frío y proporciona una bebida agradable pol so efeutu refrescante, especialmente en xornaes con altes temperatures, evitando asina los inconvenientes del mate fervíu (cocíu). Esta modalidá ye tamién utilizada, na región Pampiana d'Arxentina.
El mate cocíu ("chá mate", en portugués) ye un ferviatu. La yerba mate fiérvese n'agua, cuélase y se sirve nuna taza. Ye una bebida que reemplaza al café nel almuerzu o la merienda. Consúmese n'Arxentina, Brasil, Paraguái y Uruguái. Delles empreses ufren yerba mate envasao en bolsines, semeyantes a les de té, asina como mate cocíu en forma soluble.
Pel sieglu XX en diverses ocasiones dalgunes empreses ellaboraron bien de bebíes gaseoses basaes na yerba mate, anque hasta'l momentu l'ésitu foi poco significativo. La primer marca que llanzció'l sabor mate n'Arxentina foi "Gaseosas Ricky" nos años 1960. Otres marques foron "Che Mate", que San Isidro Refrescos presentó en 2002, y "Harlem mate", cuyu tastu yera a mate llaváu, fríu y con gas. En payares de 2003 Coca-Cola Arxentina llanció la marca "Nativa", na qu'invirtió cuatro millones de pesos (1,4 millones de dólares de Los Estaos Xuníos d'América). "Nativa" nun algamó los oxetivos comerciales previstos (vender unos cuatro millones de llitros al añu) y foi retirada del mercáu.
La desplicación más probable de la poca aceutación d'estes bebíes débese, quiciás, al fechu de que se llograra imponer como gaseoses estimulantes les llamaes "coles" y en cuantes al mate la población del Conu Sur foi de gustos tradicionalistes. 
En dellos cafés de París y en Brasil úfrese mate cocíu fríu en recipientes desechables. En francés denómase "maté".
Nos años 1950 en Río de Janeiro una de les bebíes más populares yera'l mate cocíu xeláu, preparáu en forma casera y comercializáu por vendedores ambulantes nes playes. El popularmente conocío "té brasileño" escomenzó a ser producío en forma industrial. La primer empresa en facelo foi Leāo Junior S. A., qu'introduxo nel mercáu'l productu "Matte Leāo pronto para beber". Güei la empresa ellabora'l so productu n'envases de 0,3, 0,34, 0,5 y 1,5 llitros en distintes versiones de sabores: natural, llimón, piescu, mazana y diet.
En 2009 el CADE (Conseyu Alministrativu de Defensa Económica), la división antimonopoliu del Ministeriu de Xusticia de Brasil, aprobó la compra de Leāo Junior S. A. per parte de la empresa Coca-Cola. El procesu d'adquisión escomenzara en marzu de 2007. La fusión foi aprobada a condición de que Coca-Cola cediera la so participación na empresa BPW, consorciu con Nestlé fabricante de la marca de tés fríos "Nestea".
El mate foi lleváu a Siria por árabes que vivieron munchos años n'Arxentina y retornaron al so país d'orixe pel sieglu XX. Llevaren tamién la costume d'amestar azucre al mate. Asina, nel sur de Siria, na rexón de Daraa, asina como nel Norte, en Latakia, ye mui popular la inxestión del mate, pero d'una forma distinta a como se consume nel Conu Sur. Utilicen un pequeñu vasu de vidru (de los que s'usen tamién pal té) con yerba mate hasta la metá y una pequeña bombilla. Nun comparten el vasu. Pa cada bebedor debe haber un vasu distintu (esta ye una grande diferencia con respeutu a la tradición del mate en Sudamérica, onde en xeneral el mate ye compartíu).
Carguen agua caliente y una cullaradina d'azucre y revuélvenlo. La caldera d'agua caliente ta disponible nel centru de la mesa. Cada vez qu'anueven l'agua afieren una nueva cullaradina d'azucre. La yerba ye fácilmente atopao nes despenses de Daraa, y son, mayoritariamente, de'orixe arxentín y paraguayu, con etiquetáu n'árabe.
El fabricante brasileñu de cerveces DaDo Bier llanció al mercáu la primer cerveza con yerba mate, baxo la denomación comercial Ilex. Amás de yerba mate, contién llúpulu, agua mineral, formientos y un blend de maltes. Poseye una collor verdosa, baxa formentadura y una graduación alcohólica media (7º).
La forma de preparación del mate foi transmitida polos guaraníes a los colonizadores castellanos y portugueses (en portugués terminose llamando "chimarrão"). Col trescursu del tiempu foi adoptáu como bebida tradicional de los pobladores de Paraguái, Arxentina, Uruguái, parte de Brasil y de Bolivia, llegando a espardese'l so consumu hasta Chile. Demientres el sieglu XIX yera común qu'en Chile'l mate se preparara col "palito" de la yerba mate, lo cualo facía una pequeña diferencia nel mate consumíu por los chilenos.
Anguaño'l mate sigue siendo un ferviatu de grande sonadía en cuasi tolos países mencionaos, sobremanera n'Arxentina y Uruguái, teniendo la particularidá de que ye bebíu diariamente por grande parte de la población. N'Uruguái ye usual ver que consumilu na cai, mentes s'espera'l tresporte (inclusive dientro del mesmu de forma non permitida) o simplemente mentes se camina al trabayu. Nun ye estraño apaniguardar en dalgunos programes de televisión a dalgún conductor col so termu y mate de la que rializa'l so llabor. N'Arxentina ye mui común tomar mate nos viaxes; al empar, ye común ver a laxente tomando mate en places o parques. Cueye aclarar que'l mate n'Arxentina y Uruguái nun suel ser una bebida de consumu individual, sinón que ye costume compartilu ente conocíos. Nestos dos países el mate forma parte de l'actividá cotidiana en munchos fogares y, en dellos casos, n'oficines, onde ye mui común ver a profesionales trabayando frente a les sos computadores col termu y el mate acompañando la so actividá. Ye poles sos carauterístiques y pol so baxo costu la bebida por antonomasia del estudiante universitariu nestos dos países. El paraguayu mediu ta consume de tuio yerba mate. Tómalu caliente de mañana enantes del almuerzu. Y dempués del almuerzu hasta la hora de la comida tómalu en forma de tereré. Dempués del pigazu, el tereré continúa, normalemnte interrumpíu pola merienda, y en díes de muncha calor sigue hasta la cena.
En Chile, de magar el sieglu XX, el consumu del té y el café dexaron a nivel urbanu en segundu o tercer planu la costume de beber mate; presentándose nesti país grande parte del so consumu nes zones rurales. Magar, el so consumu aduz per parte de la mocedá chileno, especialmente universitario, debío a la rellación esistente con Arxentina y Uruguái. Per otra parte ye más común beber mate nel sur de Chile, que na zona norte de dichu país, y ye mui popular sobre too na Rexón d'Aysén, na zona próxima a Coyhaique. Tamién el mate ye una bebida mui común y mui popular ente los presos o población carcelaria de tou Chile.
El mate poseye una cacía especial: el recipiente principal (el "mate" o "porongo"), la bombilla, la pava y ―añadíu de magar el sieglu XX― el termu. A esti conxuntu súmase de cutio un ensamble portátil (cuasi siempre constituyíu principalmente con metal) qu'axunta dos recipientes: la "yerbera" (ye dicir, el recipiente n'onde se deposita la yerba pa cebar el mate) y l'azucrera pal mate dulce.
Inclusive la "pava", usada n'Arxentina, cola cuala se calez y vierte l'agua pal mate suel ser especial. Esti recipiente ye llamáu metafóricamente "pava" n'Arxentina porque la so silueta remembra a un pavu. Ye mui semeyante a una tetera, anque'l picu tien una muesca que facilita'l vertíu con un chorru finu del agua caliente dientro de los recipientes. Inclusive esisten bandexes especiales con moldures p'acomodar la cacía precitao y el platu nel cualu se coloquen galletines o "factures" coles que tradicionalmente s'acompaña'l mate.
Los uruguayos consumen al añu 400 millones de llitros de mate (a razón d'un llitru d'agua cada 80 gramos de yerba) nún mercáu qu'importa 32 millones de kilos al añu y factura cerca de US$ 90 millones. El consumu de mate supera inclusive al de toles marques de refrescos xuntes que, según datos de la consultora Id Retail, venden al añu cerca de 290 millones de llitros.
Nun importa la edá nin el nivel socioeconómicu, tampoco la hora del día nin el llugar; el consumu de mate n'Uruguái foi quien a curtiar tresversalmente a la sociedá y el productu ye escoyíu güei por ocho de cada diez uruguayos, siendo'l país el mayor consumidor de mate tocántenes a la so cantidá d'habitantes.
El mate ye un escelente tónicu y depurativu, lo segundo pol so calter diurético. La so capacidá diurética desplica una "paradoxa" de la "dieta gaucha" hasta entamos del sieglu XX: hasta entóncenes los habitantes de les zonas rurales del Conu Sur solíen tener una dieta hiperproteínica ensin aparente contrabalancéu, lo cualo provocara –nel más benignu de los casos– una elevadísima concentración d'urea que se reflexaría rápidamente n'afeiciones imposibilitantes como la gota. Por embargu, la diuresis que se llograba pol eleváu consumu de mate contrapesaba los escesos d'una dieta hiperproteica. El mate, per otra parte, poseye escelentes antioxidantes. Según les conclusiones d'un estudiu lleváu a cabu n'Estaos Xuníos, el consumu de mate pue amenorgar el colesterol LDL o colesterol "malo", al empar qu'afala al aumentu de colesterol HDL o colesterol "bono". La investigación afirma que'l mate tien propiedaes qu'inducen l'actividá d'importantes enzimes antioxidantes nel organismu; una de les más importantes ye la paraoxonasa-1, qu'aída a retirar el colesterol malo y tien efeutos cardioprotectores. Tamién apuerta'l mate (especialmente si ye bebíu per aciu del "cebado" con bombilla) elevaos niveles de xantines y hasta dolce beneficiosos polifenoles ente los cualos destaquen el ácidu clorogénico y la quercitina.
Otra carauterística (güei cuasi anecdótica) foi bastante fortuita: los combatientes criollos o gauchos pela Guerra de la Independencia obteníen la mayor parte del agua al traviés del consumu de ferviatos y decoctos de mate, d'esti xeitu l'agua yera purificao de grande parte de les bacteries y posibles parásitos; los europeos (castellanos y mercenarios) que solíen considerar al mate como daqué "bárbaru" o "primitivu" bebíen les agües ensin el necesariu caldeáu, polo cualo contrayíen con frecuencia parasitosis.
Polo anterior adícase que'l mate ye una bebida beneficiosa namáis contraindicada en casos de personalidaes mui ansioses, carecientes d'insomniu o de dalgunes disfunciones renales severes.
Como s'obsercara recientemente col café, el mate favorez l'atención y con ello les actividaes intelectuales. Resulta asinamesmo un bon antidepresivu; a diferencia del café bebíu n'esceso, el mate nun ye adictivu, y nun se rexistraron casos d'insomniu debíos a esti; lo cualo débese a que'l mate se bebe bien dilíu n'agua y -xeneralmente- ente delles persones, y qu'amás de too esto, el mate contién muncha menos cafeína que'l té, el café, el guaraná, el cacao, etc. Tamién, podría influyir qu'esti ye consumíu preferentemente na franxa horaria que va dende la mañana ceo hasta la tarde (hasta les 9 de la nueche, aproximadamente). Per otra parte la diuresis que provoca'l mate elimina rápidamente los catabolitu d'alcaloides de la cafeína al mesmu tiempu que depura al organismu de toxinus.
Un estudiu previu d'Uruguái informó d'un aumentu del riesgu de cáncanu de vexiga arreyaos al beber de la yerba mate de forma escesiva, cosa bastante frecuente en munchos uruguayos. Tamién se suxere que'l consumu de mate pueda llegar a ser un factor de riesgu pal cáncanu d'esófagu, si se bebe a puntu d'ebullición, debío a l'alta temperatura del agua que -col paso del tiempu- pue llegar a mancar la mucosa esofágica paulatinamente.
* 
Kihon
Kihon (基本) ye un términu xaponés que significa "bases" o "fundamentos." Emplégase a respeutive de les téuniques básiques que s’enseñen y prautiquen como contéu de la mayoría de les artes marciales xaponeses. 
Prauticar y llegar a dominar el kihon ye un requisitu esencial del entrenamientu avanzáu, y inclúi la práutica de la postura y respiración correutes de la que se prautiquen bases como guardies, golpes de mano y puñetazos, pataes o bloqueos, pero tamién inclúi "kates" representativos de base.
El kihon nun ye solamente entrenar les téuniques, sinón afalar nel estudiante l’espíritu y actitú correctos tol tiempu. 
Les téuniques de kihon tienen que se prauticar davezu, de cutiu en cada sesión d’entrenamientu. Considérense fundamentales en visu a dominar y ameyorar tolos movimientos más complexos. El kihon de les artes marciales pue considerase como un asemeyu de les téuniques básiques de, por exemplu, el baloncestu. Los xugadores profesionales de la NBA nunca dexen de prauticar recates, pases, tiros llibres, mates, etc. col envís de caltener y perfeicionar les habilidaes más complexes que s’usen nun partíu de baloncestu.
Los estilos de kárate estrémense enforma tocántenes al énfasis que ponen nel kihon. El kihon pue prauticase como "exercicios de pista", onde la mesma téunica o combinación repítese una y otra vez de la que los estudiantes avancen y reculen pela pista. L’entrenamientu xaponés de kihon ye célebre polos llargos periodos d’entrenamientu. Albídrase que con esti estilu de práutica les téuniques calistren na memoria muscular del karateca.
Dellos estilos empleguen el "kihon kata" p’aprender a los primerizos. Amás el kihon pue tomar la forma d’exercicios preparaos por pareyes onde dos estudiantes van alternándose na execución d’una téunica. Equí combínase la repetición col entrenamientu de la distancia. Distintos tipos de diana pa puños y piernes, como sacos, escudos o moñecos, úsense polo xeneral en niveles más avanzaos del entrenamientu del kihon al envís de fortalecer los músculos, los güesos y la piel. Ente los exemplos de dianes tradicionales pa golpiar tán los makiwara, entre munchos otros.
Dellos estilos cuenten con un pequeñu conxuntu de téuniques básiques que se prautiquen nes clases de contino. Otros pela cueta pueden tener distintos refileros de téuniques que van prauticándose caún d’ellos solamente cada par de meses.
Nel aikido tamién hai sistemes distintos de kihon según los estilos. Nel estilu Iwama’l kihon tiende a facese dende un potente agarre estáticu, mientres que’l kihon del Shodokan entama coles dos persones separtaes por una distancia fixa. En tolos casos el papel de dambos participantes ta definíu dafechu. Nel Aikido Yoshinkan tamién se-y da la mayor importancia a les téuniques de kihon. 
Nel kendo hai distintos sistemes de kihon. Dos d’esos sistemes son el "Dai Ichi Kihon" (kihon grande unu) y el "Dai Ni Kihon" (kihon grande dos) desendolcaos poles fuercies policiales de Xapón.
Nel 2005 la Federación de Kendo de Tou Xapón presentó la nueva metodoloxía "Bokuto Ni Yoru Kendo Kihon-waza Keiko-ho". El propósitu de tala metodoloxía yera desendolcar una forma d’entrenamientu que pudiera incluyise na práutica estándar del kendo colos siguientes oxetivos:
Nel kyudo los "kihon" tán formaos poles postures básiques "shisae" y polos movimientos básicos "doza" necesarios pa la disciplina. Estes bases son asimilaes pol prauticante al envís d’algamar una actitú xusta de la que prautica.
Guampa
Guampa (d'un términu en quechua pa "cuernu").
Na mayor parte del Conu Sur (Paraguái, cuasi toa Arxentina, Rio Grande do Sul y zones rurales d'Uruguái y Chile), entiéndese como guampa al cuernu, n'especial al vacunu.
Tamién asina al recipiente utilizáu pa preparar mate, cuando ésti ta fechu utilizando un cuernu vacunu o bovín en xeneral .
Yerbomatófonu
El yerbomatófonu ye un estrumentu musical "informal" (non ortodoxu), el so orixe remóntase presumiblemente a cultures aborígenes del Ríu de la Plata, recriáu nos años 1960 pol luthier de Buenos Aires Carlos Iraldi (28 de xineru de 1930 - 16 d'avientu de 1995) pal conxuntu humorísticu d'estrumentos informales Les Luthiers. Ta formáu por calabaces de mate cortadas por la mitad, lijadas y ensambladas. Al soplar y cantar por su abertura el sonido se amplifica y distorsiona de manera muy particular. Anguaño escomenzó a ser utilizáu principalmente n'Arxentina y Uruguái.
Tamién ye conocíu como yerbomatófono d'amore.
Bōgu
Bōgu (防具, “equipu proteutor”) ye’l términu xaponés que denoma’l conxuntu de proteiciones usaes sobre too pa la práutica del Kendo, pero tamién n’otres artes marciales xaponeses onde se prautica de cutiu’l “shiai” (competición) con armes acionaes pal contautu plenu, como nel Jukendo, nel Naginatajutsu o nel Sojutsu, o mesmo n’otres a mano vacía, como’l Nihon Kempo. 
La forma del "bōgu" ta inspirada nos "yoroi", les armadures de los samuráis. Ye una evolución d’elles qu’apruz nel sieglu XVIII.
El "bōgu" compónse de:
Estos elementos tán arreyaos al cuerpu polos "himo" (gordones). El “men” ta fixáu con un noyu detrás de la cabeza. El prauticante ponlu n’acabante colocase na cabeza’l "tenugi", que val pa ensugar el sudu y que nun pase pa los güeyos. El “do” átase en tres puntos: dos a nivel de los costazos y otru más a nivel del renaz. Los "himo" de los "kote" nun tienen que tar nin mui apertaos nin mui floxos, al envís de dexar les moñeques llibres y amortiguar los golpes. El "tare" anóyase sobre la solapa interior de la chaqueta, darréu que’l noyu ha ser invisible. Vistir y llevar el "bōgu" son elementos esenciales na etiqueta del kendo.
Arriendes de protexer, estes pieces, quitando’l "tare", formen el blancu (o "datotsu-bui") onde tien que golpiar el "shinai". D’esta miente’l "bōgu" permite que’l combatiente solmene un golpe ensin riesgu de mancar al otru, al tiempu que lu protexe de los malos golpes.
Los "bōgu" suelen fabricase en Xapón, Corea, República Popular China y Taiwán.
Pal "men" :
Pa los "kote"
Pal "dō" :
Pal "tare"
Pueden amestase pieces de cueru sobro l’algodón. Tradicionalmente’l cueru utilizao ye de gamu o de corzu, pero anguaño alcuéntrase tamién de vaca o en materiales sintéticos.
Un "bōgu" pesa ente 6 y 8 quilos.
La calidá d’un "bōgu" depende de trés factores: los materiales utilizaos, l’intervalu del pespunte y el nivel del artesanu. Hai dos grandes families de calidaes de "bōgu" :
Makiwara
El makiwara (巻藁: “paya enrollao”) ye una arbía usada pal entrenamientu en delles artes marciales xaponeses, principalmente nel Kárate. 
La forma más conocida del makiwara (ver foto) ye un poste planu o tabla de madera fincada en terrén y tradicionalmente forrada na parte cimera con rollu de paya, que s’usa como arbía d’entrenamientu en dellos estilos tradicionales de Kárate, onde ye una forma d’hojo undo, esto ye, un métodu complementariu d’acondicionamientu físicu. Créyese que’l so orixe bilta na islla d’Okinawa.
Los prauticantes de kárate empleguen el "makiwara" pa entrenar les téuniques d’atemi con mano y pierna, siendo nesti sen asemeyáu al sacu de boxéu. Pese a que pue emplegase pa entrenar téuniques variaes de percusión, el fin principal del entrenamientu en "makiwara" ye’l desendolcu de golpes apotaos (“atemi waza”), asina como promover l'acondicionamientu físicu y mental del karateca per aciu de la resistencia esperimentada nel momentu del impautu del golpe. Un golpe feble, por casu, será devueltu aumentáu pol "makiwara" si’l prauticante nun ta nuna postura acionada pa resistir la enerxía del ataque.
Asina y too hai qu’usar siempre’l "makiwara" con cuidáu y con prudencia, darréu que l’usu incorreutu por escesu o desconocimientu pue dañar les articulaciones, polo que se desaconseya’l so usu pa persones menores de dieciséis años o con problemes óseos.
Esta arbía ye peramañosa, y pue utilizase pa entrenar golpes a curtia y llarga distancia, puñetazos, pataes, coldazos y rodiyazos. Nos estilos d’Okinawa piénsase amás que l’entrenamientu ye más eficaz si los movimientos s’executen dende distintos ángulos y munches veces al día, y dalgunos maestros atalanten qu’hai prauticar de cincuenta a cien veces con cada miembru. Ello ye porque dende un puntu de vista práuticu l’entrenamientu regular acondiciona l’organismu faciendo que la respiración, la noción de la distancia y l’absorción del impautu se conviertan n’instintivos.
El tipu más común consiste nun simple poste de 2,10 a 2,40 m., llantáu en terrén de forma que quede a l’altura los costazos aproximao. El poste va endelgazando d’abaxo arriba hasta quedar de 1 cm. de gordor no cimero. Tradicionalmente átase nesta parte un rollu de paya d’arroz (巻 maki "rollu" + 藁 wara "paya") con cuerda pa formar la superficie de golpiar. Sicasí tamién va bien la cinta adesivo y el rellenu de goma-espluma, y duren más albentestate.
Esti ye’l tipu de makiwara qu’usen los principiantes, masque tamién los usen los espertos pal so entrenamientu diariu de la velocidá. Los makiwara llandios colóquense davezu a un ángulu oblicuu respeuto a la vertical, de forma qu’un puñetazu mediu enderéchalos hasta la posición vertical.
Desque’l prauticante ta avezáu al usu del makiwara llandiu, suel complementar l’entrenamientu nel makiwara ríxidu pa trabayar la potencia. El makiwara ríxidu faise poniendo la madera a un ángulu pequeñu respeuto a la vertical. L’entrenamientu mediu consiste en golpiar pa emburriar el makiwara a la posición vertical, a 90 graos del suelu.
El shuri makiwara ye una tabla plana midida pa que llegue a l’altura del esternón del instructor. Úsase pa entrenar los golpes a distancia curtia.
El naha makiwara tamién ye una tabla plana, pero midida pa que quede un poco más baxa que’l shuri makiwara. Ye’l makiwara usáu tradicionalmente polos prauticantes de Goju-ryu, qu’avecen entrenar en posiciones baxes como “shiko dachi”. 
L’ude makiwara estrémase en que ye redondu per toles cares. Esto permite al prauticante usar sobre él una variedá de golpes y pataes que nun pueden solmenase sobre tables planes. 
"Makiwara" ye tamién el nome de la rolla de paya utilizada en Kyudo pa entrenar el tiru.
Ye un mañizu de paya d’arroz escarmenao, fuertemente arreyao con cuerdes feches tamién de paya d’arroz. Tien un diámetru de 45 cm y una fondura de 60 cm. Colócase a 1,50 metros del suelu, a l’altura los costazos aproximao. 
Ts
El dígrafu Ts ye una combinación de les lletres "t" y "s" que representa'l soníu /ts/. Ye una consonante africada alveolar sorda, y el so nome ye'l simple de te ese. Ye un dígrafu que s'usa solo pa representar principalmente la realización dialectal de ch, y cal nun la confudir cola ḷḷ ("elle vaqueira") magar esti dígrafu s'usó tradicionalmente pa representala; equival a:
Yy
El dígrafu Yy ye la duplicación de la lletra "y" pa representar el soníu /kʸ/. (AFI [ɟ͡ʝ]) Ye una consonante africada mediopalatal semisorda, y el so nome ye'l simple de ye doble. Ye un dígrafu que s'usa solo pa representar la realización dialectal de y.
Esta realización apaez na zona occidental del asturianu, en zones de los conceyos de Valdés, Tinéu y Villayón principalmente, y equival a:
Shinai
El shinai (竹刀) ye l’arma principal utilizada na práutica del kendo. Compónse de cuatro llámines de bambú (o de materiales sintéticos como la fibra de carbonu) suxetes por pieces de cueru. Emplégase pal entrenamientu pola so flexibilidá y gran resistencia a los impautos. Pa los kates usase’l "bokken".
El "shinai" apruz ensin dulda alredor del sieglu XVII. Esti arma d’entrenamientu diseñóse al envís de permitir combates d’entrenamientu realistes, lo que nun ye posible col "bokken", el sable de madera macizo. Combináu col usu del "bogu", la utilización del "shinai" permite un entrenamientu a velocidá y contautu reales ensin riesgu de dañu corporal pa los prauticantes.
Llevó sieglos hasta que la práutica del "kenjutsu" (antepasáu del kendo modernu) con "shinai" sustituyó al entrenamientu tradicional a traviés de los kates nes distintes escueles de sable de Xapón. Mui bien delles escueles de sable foron pasu ente pasu reconociendo que p’adeprender daveres la esencia del combate ye necesario que los lluchadores s’equipen con "bogu" y empleguen el "shinai" al envís d’avezase al baruyu que resulta d’un entrenamientu coraxosu y ensin torgues.
El "shinai" “clásicu” (en bambú) compónse de 4 llámines de bambú ("take") suxetes por 2 pieces de cueru de gamu, una en cada estremidá, arreyaes ente elles por un gordón ("tsuru").
La pieza del cabu ("kensen") del "shinai" representa la punta’l sable, y llámase "sakigawa". Ta fixada al "tsuru", qu’al caltener auníes les llámines de "take" que formen l’arma materializa la parte contraria al cortu de la llámina del sable. Davezu’l "sakigawa" recubre una pequeña pieza de plásticu llamada "sakigomu", que val pa evitar que les estremidaes de les llámines de bambú s’enganchen.
La "tsukagawa" ye’l mangu de cueru que fai d’empuñadura del "shinai".
Ente’l "sakigawa" y la "tsuka", un gordón de cueru, el "nakayui" o "nakajime", asegura la xuntura de les llámines. Polo xeneral colócase nel primer terciu de la llonxitú del "shinai".
La tensión del "tsuru" asegúrase por un sistema de noyos ("komono") lligáu a un gordón de cueru arreyáu al "tsukagawa" ("kawahimo").
La guardia faise con una pieza redonda de cueru o de plásticu de 9 cm de diámetru máximu, que davezu va suxeta sobre la "tsuka" per aciu d’una arandela en cueru o plásticu, el "tsuba dome".
De primeres el "shinai" faíase namái per mediu d’amestar les llámines d’una caña de bambú ("take") fendida en cuatro a lo llargo. Ensin embargu la práutica del kendo pue llegar a ser mui esgastante pal bambú que se va poco a poco desiguando y estropiando col usu. La empresa xaponesa Hasegawa patentó un "shinai" fechu de llámines realizaes en fibra de carbonu. La duración del "shinai" de carbonu ye mayor que la del "shinai" tradicional de bambú, amás de que’l "shinai" de carbonu precisa de menor mantenimientu.
La Federación Xaponesa de Kendo (ZNKR) homologó y autorizó esti arma pa les competiciones y torneos.
Per otra parte, atalantando que la producción y construcción fuera de Xapón de "shinai" a baxu costu podía ser peligrosa, la cámara de comerciu xaponesa de materiales pa les artes marciales (Zen Nihon Budogu Shokokai) creó una etiqueta de calidá pa los "shinai" de bambú. Esta etiqueta garantiza que los "shinai" que la lleven tán fechos de bambú calidable según los métodos tradicionales. La etiqueta ye una pegatina que se pon sobre’l "shinai", coles sigles SSP (Shinai Safety Promotion).
La llargor total del "shinai" esprésase n’unidaes de midida tradicionales xaponeses: el "shaku" (qu’equival a unos 30,3 cm) y el "sun" (unos 3,03 cm). Un "shinai" 39 ye un "shinai" de 3 "shaku" y 9 "sun", esto ye: 3 x 30,3 + 9 x 3,03 = 118,6 cm.
La llargor, el pesu del "shinai" (ensin la "tsuba"), y el diámetru del "sakigawa" son oxetu d’una reglamentación que fixa llendes según la edá y el sexu de los prauticantes.
Na téunica a dos sables ("nito"), aplícase una reglamentación particular.
Un shinai tien que ser a encaxar golpes violentos. Poro, hai que lu curiar enforma enantes y dempués de cada entrenamientu. 
El mantenimientu del shinai ye un elementu importante de la etiqueta que se sigue nel kendo.
Un shinai de bambú nun tien que presentar nenguna estiella o regalla que faigan peligrar la so integridá. Pa un shinai de carbonu hai que comprobar que la capa esterior nun ta dañada y que les fibres de carbonu nun s’esgayen.
Per otru llau’l tsuru tien que tar siempre tensu al envís d’evitar que’l sagigawa se mueva lliberando los llistones, que podríen entós travesar la careta enrexada del “men” del compañeru. El nakayui tamién tien que tar siempre apertáu pa caltener xuntos los llistones. Magar que los shinai nun son toos de la mesma calidá, un mantenimientu curiosu allarga enforma la so duración. 
Por razones de seguridá, los shinai son oxetu d’un control sistemáticu y obligatoriu enantes de cada competición. Tou shinai que presente la menor falta o que nun tea conforme coles normes ye sistemáticamente refugáu.
Bibiana Sánchez
Bibiana Sánchez García (Llaviana) ye una cantante asturiana de tonada.
El so primer trunfu dientro de los concursos de canción asturiana foi nel de Ruturbiu (Mieres), nel añu 1998, dientro del apartáu de tonada moza.
Xunto con otros cantantes grabó pa Publicaciones Ámbitu (2003), el discu "Cantares de Mina".
Nel añu 2004 foi selecionada como una de les meyores voces de tonada dientro del Memorial Silvino Argüelles.
Manuel Gandoy
Manuel Gandoy Zapico (L'Agüeria, Urbiés, Mieres, 1935 - Lleón, 9 de marzu de 1974) foi un cantante asturianu de tonada.
La voz de Manuel Gandoy apagóse bien ceo, a la edá de 39 años, nun acidente de coche, cuando yá se convirtiera nun artista de reconocida sonadía dientro del panorama de la canción asturiana. En palabres de Juanín de Mieres, recoyíes por Ismael González Arias, Gandoy yera unu de los cantadores que meyor-y dio al "punteru arriba", indicando con ello la so capacidá p'adaptase a la gaita "grillera".
El mesmu añu de la so muerte saliera el so discu "Canciones asturianes", acompañáu a la gaita por Lluis d'Arnizo, con cantares como "Adiós conceyu d'Ayer", "Al pasar L'Agüeria, madre", "Voi pa Llanes", ... Tamién grabaría un discu tituláu "Asturias patria querida" xunto con Pepín de La Rumiá, Diamantina Rodríguez o Nori Redondo, interpretando'l tema "Piqué al candao".
Octavio Bellmunt
Octavio Bellmunt y Traver (Avilés, 23 de marzu de 1845; Xixón, 8 d'ochobre de 1910), foi un médicu, escritor y músicu asturianu.
Foi na so ciudá natal onde entamó los sos estudios, treslladándose más sero a Uviéu pa continuar faciento el bachilleratu. Una vez algamada la titulación de Bachiller marchó a Madrid a estudiar medicina (so padre, Antonio Bellmunt Carme, yera médicu titular n'Avilés). Acabó la carrera finalmente na Facultá de Medicina de Barcelona. Más sero fizo estudios de medicina na Universidá d'Edimburgu, algamando'l grau de doctor. Cuando regresó a España tomó parte na Primera Guerra Carlista, al llau de los "Isabelinos", sirviendo como médicu nel cuerpu espedicionariu británicu qu'entró en guerra p'ayudar a la Corona. Finalmente asítiase en Xixón, ciudá na qu'abrió una clínica.
Foi profesor nel Institutu Xovellanos, miembru de la Sociedad Antropológica de Madrid, institutu médicu de Barcelona y de l'Academia de Medicina Pública y Hixene Profesional de París. 
Ente más otres distinciones recibió la de la Real Academia de la Historia, de la Real Academia de Belles Artes de San Fernando y de la de Medicina
Ruta l'Alba
La Ruta l'Alba ye una senda perteneciente al conceyu de Sobrescobiu n'Asturies y incluyíu nel Llugar d'Importancia Comunitaria de Redes.
Sigue'l percorríu de la vieya pista minera del "Camín de Llaímo" de 7 km q'al empar ye fiel al calce del ríu Alba, ríu del que toma la ruta'l so nome. La ruta l'Alba principia en Soto (Sobrescobiu) xunto a un llavaderu y treviesa les "Foces de Llaímo" nel monte del mesmu nome y termina na "Cruz de los Ríos" n'u, en mediu de la vega, hai un antiguu refuxu de caza. 
Esta ruta ta catalogada como un Monumentu Natural, Zona de Especial Proteición pa les Aves homónima y incluyíu na Reserva de la Biosfera de Redes pola so fauna qu'inclúi: como flora representativa: fayes, texes, texos y fediscos, asina como mofos y lliques y como fauna: llóndrigues, águiles reales, miruellos acuáticos y truches.
Escudu de Vilanova d'Ozcos
L'escudu del conceyu asturianu de Vilanova d'Ozcos, n'usu ensin sanción llegal nin alcuerdu de la so corporación, toma'l so formato de la obra "Asturias" de Bellmunt y Canella, quienes recueyen coses representatives del conceyu.
Diagonalmente y d'arriba abaxo, adicamos una banda xaquelada de plata y gules, viendo na porción inferior una cruz y una mitra.
Al timbre la corona real, abierta. 
Escudu d'Eilao
L'escudu d'Eilao nun tien sanción llegal, pero ye utilizáu dende hai tiempu. Trátase del escudu inventáu por Octavio Bellmunt y Fermín Canella na so obra "Asturias".
Los dos primeros cuarteles representen l'antigua pertenencia d'Eilao a la obispalía, d'ehí la Cruz de los Ánxeles y el castiellu col águila que ye l'escudu de Castropol onde tevo incluyíu. Los otros dos cuarteles pretenden ser les armes del fonduxe d'Eilao, que se representen de cutiu nún únicu cuartel, anque nesti casu se representen en dos cuarteles diferentes.
Asina'l so escudu ye cuartiáu en cruz timbráu con corona real del Príncipe d'Asturies. 
Coneyu furón
El Coneyu furón ye una subespecie de coneyu européu "(Oryctolagus cuniculus"), propia d'Asturies.
Son pequeños y redondos, puen algamar hasta los 3,5 kg. Son de collor pardo-lleonada. Los machos estrémense de les femes pola tiesta, al tenela más ancha y gruesa.
Antiguamene se criaba nes cortes cuando estes nun teníen pisu de formigón, estos facíen furacos en suelu pa facer les sos madrigueres, d'ehí el so nome. Aliméntábase fundamentalmente de los burbizos del ganáu. La so carne yera aprovechao como complementu nel consumu familiar.
Candomblé
Candomblé ye una relixón panteísta onde s'adoren los orixás. Siendo d'orixe totémica y familiar, ye una de les relixones afro-brasileñes practicaes principalmente nel Brasil, pol llamáu pueblu del santu, pero tamién n'otros países como Uruguay, Arxentina, Venezuela, Colombia, Panamá, México, Alemaña, Italia, Portugal y España.
Viriato
Viriato (? – 139 e.C.) foi unu de los cabezaleros de la tribu lusitana que lluchó escontra los romanos na Península Ibérica.
Cuando la máquina va
Cuando la máquina va ye una tonada asturiana, de les clasificaes como braves, bien popular nos diferentes concursos y que, nuna de les sos versiones diz asina:
"Cuando la máquina va
del Meruxal a Mardana
va'l mio Pachín pa la siega
cantando la soberana.
A la una, a les dos,
a les tres de la mañana
va'l mio galán pa la siega
cantando la soberana."
El primer cantante que dexó grabáu esti cantar foi Miranda, nel añu 1930, pal sellu Regal y reeditada en varies ocasiones. Más sero sería rexistrada tamién por El Tordín de Frieres (1965); Josefina Argüelles (1968), acompañada a la gaita por Eduardo'l de Sabina; Pepín de La Rumiá (1973), Felipe de Carrocera (1981), Gerardo Orviz o Sergio Agüeros, dientro del CD colectivu "Cantares de Mina".
Real Club Deportivo Carabanchel
El Real Club Deportivo Carabanchel ye una entidá deportiva de Madrid (España).
Concursos de Tonada 2011
Escandonada
Escandonada ye'l nome col que se conoció'l llevantamientu realista lleváu a cabu por Salvador Escandón y Antayo nel mes d'ochobre de 1822 cuando diba desterráu a Puebla de Sanabria. Al poco foi capturáu y lleváu a la cárcel de Cangues d'Onís pa, más sero, ser conducíu a Uviéu'l 4 de payares, en compañía de los sos fíos mayores, José María y Juan. En 1823 foi treslladáu a La Coruña onde lu tiraron a la mar cuando taba a puntu d'entrar na ciudá.
Hubo una segunda escandonada na que foi protagonista'l se fíu pequeñu, Benito Escandón y Lue, que tuvo llugar el 18 d'ochobre de 1833 en La Pola (Siero), al glayíu de "¡Viva Carlos V!. Foi secundáu pol cura Ramón Argüelles y dellos voluntarios, siendo la partida d'unos cuarenta miembros.
Dellos autores señalen que Benito Escandón foi deteníu en Lleón, siendo posteriormente fusiláu; otros mantienen que se retiró a Navarra
Castru de Pendia
El Castru de Pendia ye un recintu amuralláu asitiáu nel conceyu de Bual. Foi escaváu nos años cuarenta del sieglu XX por Antonio García y Bellido y Juan Uría Ríu, responsables tamién de les escavaciones arqueolóxiques que se ficieron nel castru de Coaña, y foi declaráu Monumentu'l 26 de xineru de 1981. El castru ye d'aniciu indíxena y tuvo ocupáu ente los sieglos IV y I enantes de la nuestra era, na Edá del Fierro.
Les ruines del pobláu asítiense sobre un pequeñu promontoriu rocosu al llau d'unu de los meandros formaos pol ríu Pendia, y pue llegase a elles dende'l pueblu de Pendia, per un estrenchu senderu que dexa a al izquierda’l fosu defensivu qu'aislaba l'asentamientu del restu del cordal. 
A la ubicación topográfica d'esti pobláu hai qu'amestar la desproporción ente les sos potentes fortificaciones y el menguáu recintu que protexíen, nel que, arriendes d'ello, apaecen xunto a un pequeñu grupu de cabanes (una docena), dos saunes castreñes asemeyaes a les descubiertes nel castru de Coaña. Supónse qu'un complexu defensivu de tal envergadura respondía a la necesidá de facer seguru pa los sos habitantes un emplazamientu vulnerable.
No tocante a la so fundación, varies pieces de gran antigüedá dan idea d'un primer establecimientu prerromanu que, más sero, en dómina romana (sieglos I y II d.C.), sería integráu nun recintu fortificáu mayor. Ye probable tamién qu'hubiese asentamientos tardorromanos y altomedievales.
Josefina Argüelles
Josefina Argüelles Fernández (Vegaotos, Mieres, 16 de setiembre de 1947), conocida artísticamente como "La Calandría de Vegaotos", ye una cantante asturiana de tonada.
Cali
Cali (oficialmente Santiago de Cali) ye una de les ciudaes más grandes de Colombia y la capital del Valle del Cauca. Ta asitiada nel suroccidente del país y tien una superficie de 564 km². Ellí viven cerca de 2,119,908 habitantes (2005).
A la salida del Sella
A la salida del Sella ye una tonada asturiana de les consideraes como arrieres. La so lletra diz:
"A la salida del Sella"
"punxeme a pasar la barra"
"y una neña que me vio"
"de sentimientu lloraba"
Esti cantar foi grabáu por bien de cantadores. Una rellación d'estes grabaciones en discu ye la que vien darréu:
Región
El diariu Región foi un periódicu que s'editó n'Asturies anguaño despaecíu.
La primer edición del periódicu asoleyóse'l día 24 de xunetu de 1923 fundáu por Bernardo Aza y González-Escalada. Ente los primeros miembros del conseyu d'alministración atopábase Ricardo Vázquez-Prada Blanco que llegó a ser el so más importante director al tar nel cargu a lo llargo de trés décades. El periódicu entamó'l so camín dende los talleres asitiaos na calle de Melquiades Álvarez d'Uviéu siendo un periódicu de llinia tradicional católica. 
Nel tiempu de la Segunda República Española pasa a ser el portavos de la corriente de la derecha asturiana y al españíu de la Guerra Civil Española tresllada los sos talleres a L.luarca
En 1960 treslládase a la cai Fray Ceferino, tamién n'Uviéu, aprovechando modernizar la maquinaria.
El 30 de payares de 1983 debido a los problemes económicos nos que taba inmersu'l diariu dende facía dellos años asoleyó'l so últimu exemplar.
Juan Antonio Cebrián
Juan Antonio Cebrián Zúñiga (Albacete, 30 de payares de 1965 – Madrid, 20 d'ochobre de 2007) foi un periodista, escritor y locutor de radio español. La so obra lliteraria y los programes de radio realizaos, especialmente "Turno de Noche" y "La Rosa de los Vientos", foron la so principal fonte d'éxitu y reconocencia.
Yera conocíu sobre too polos sos programes de radio, como "La red", "Azul y verde" y "Turno de Noche". Na so última etapa 1997-2007 dirixó y presentó'l programa de radio "La Rosa de los Vientos", na emisora española Onda Cero. Contó con dos máster en comunicación y realización de programes. Foi fundador y director de la revista "La Rosa de los Vientos" y participó en publicaciones como "Arqueología", "Muy Interesante", "Enigmas del hombre y del universo" y "Más Allá de la Ciencia". Colaboró col magazine dominical del diariu "El Mundo" y cola revista "Historia de Iberia Vieja". Amás, foi director de la coleición lliteraria "Breve historia" d'ediciones Nowtilus.
La tarde del sábadu 20 d'ochobre de 2007, Juan Antonio Cebrián finó d'un ataque al corazón repentín a la edá de 41 años. Poco depués, Onda Cero emitió'l comunicáu de la so muerte a la hora qu'hubiere entamar el programa de "La Rosa de los Vientos". Na madrugada del domingu al llunes, los sos collacios realizaron un programa especial de "La Rosa de los Vientos" como homenax a Juan Antonio, onde intervinieron varios colaboradores y oyentes. El 23 d'ochobre foi enterráu nel cementeriu de Pozuelo de Alarcón (Madrid). El 29 de payares oficióse una misa pol alma de Juan Antonio na Ilesia de San Manuel y San Benito de Madrid, au acudieron familiares, amigos, collacios y siguidores del fináu.
En xineru de 2008 propúnxose la candidatura de Juan Antonio Cebrián a la "Medaya d'Oru de Castiella-La Mancha al méritu cultural".
El 23 d'avientu de 2008 el conceyu d'Albacete decidió otorgar en sesión plenaria'l nome d'una nueva cai a Juan A. Cebrián. Esta cai ta asitiada na parte nueva de la ciudá xunto a El Corte Inglés.
Nos últimos años de la so vida, "Juan Antonio Cebrián" escribió un gran númberu de llibros, dalgunos d'ellos convirtiéronse en éxitos notables de ventes a nivel nacional, publicándose varies ediciones. Les sos principales obres son:
A lo llargo de la so trayeutoria profesional, Juan Antonio Cebrián foi distinguíu con varios premios:
Con too, según les sos propies pallabres, ún de los logros que más-y enarguyecíen yera la llealtá profesada polos sos llectores y oyentes a lo llargo los años.
D'ente los diversos homenaxes n'honor al presentador fináu destaca la creación d'una viesca col so nome, dende una iniciativa surdida nun foru del programa. Lo qu'escomenzó como una coleuta de fondos pal unvéu d'un ramu flores a Onda Cero acabó, gracies a la numberosa participación de los oyentes, na puesta en marcha del proyeutu Viesca Cebrián. Cuidóse qu'una viesca yera lo que más simbolizaba'l trabayu que realizare Cebrián dende facía yá más de diez años sobre l'ecoloxismu. Cola colaboración de la organización ecoloxista ADENA,el día 1 de marzu de 2008 apenzóse a plantar la viesca en Riba de Saelices, zona especialmente afectada nel devastador fueu sofríu na provincia de Guadalajara, nel que morrieron once persones.
Tres la so muerte, Juan Antonio foi propuestu a la Medaya d'oru de Castiella-La Mancha al méritu cultural. Por embargu, el premiu nun-y foi concedíu. 
Nel branu de 2008 naz l"'Asociación Cultural Juan Antonio Cebrián" (ACJAC), con trés oxetivos claros:
Testu estrayíu de la web de l'Asociación:
"L'Asociación naz coles ganes de xuntar les nuestres manes nun nuevu proyeutu y d'alcontramos nún de los munchos rumbos que marca la nuestra querida Rosa de los Vientos. Esta vegada los vientos alisios soplen nesta direición con forma y fondu d'Asociación Cultural porque la inmensa cultura qu'inculcó Juan Antonio en tolo sos programes, actos y obres siempre sedrá la proa y la bandera que marque esi rumbu." 
Club Deportivo Atlético Baleares
Atlético Baleares ye'l nome pol que se conoz a un club de fútbol de Palma de Mallorca (Islles Baleares, España). Fundárese en 1920 y anguaño xuega en Segunda División B, Grupo 3.
El Atlético Baleares disputa los partíos como equipu local nel Estadiu Balear. Inauguróse en 1960. Tien un aforu de 18.000 llocalidaes, les dimensiones del terrenu de xuegu son 102 x 67 metros y ye de titularidá privada.
Nuakxot
La ciudá de Nouakchott (tamién "Nuakxot" ; n'árabe نواكشوط, "Nawākšūṭ") ye la capital y mayor ciudá de Mauritania. Tien una población estimada de . Ye una de les ciudaes más grandes del Sáḥara. Ye'l centru alministrativu y económicu de Mauritania.
Nouakchott ta hermanada coles ciudaes que vienen darréu:
Tarzan of the Apes
Tarzan of the Apes ("Tarzán de los monos") ye una novela escrita por Edgar Rice Burroughs, la primera d'una riestra de llibros sobre'l personaxe que de Tarzán. Foi primeramente asoleyáu nel pulp magazine "All-Story Magazine" n'ochobre de 1912; la primer edición en llibru foi publicada en 1914. El personaxe foi tan popular que Burroughs continuó la serie a lo llargo de los años cuarenta con dos docenes de secueles. 
La novela cuenta la historia de John Clayton, fíu de Lord Greystoke John Clayton, y Alice Rutherford, una pareya d'ingleses abandonaos na selva de la costa occidental d'África Ecuatorial. El neñu foi adoptáu pola mona Kala depués de que morrieren so padre y so madre(asesinaos pol xabaz rei de los monos Kerchak), Clayton ye llamáu "Tarzán" ("Piel Blanca" na llingua de los "Mangani") y criáu na inoracia de la so herencia humana.
La novela de Burroughs foi la base de varies películes. Les dos primeres fueron mudes has "Tarzan of the Apes" (1918) y "The Romance of Tarzan" (1918), les dos protagonizaes por Elmo Lincoln como Tarzán, sofitaes na primera y segunda parte de la novela, respeutivamente. La siguiente y más famosa adaptación foi "Tarzan the Ape Man" (1932), que protagonizara Johnny Weissmuller, que protagonizó otres once películes de Tarzán. Clayton foi sustituidu por Harry Holt. Ficiéronse otres dos películes, "Tarzan, the Ape Man" (1959), cola actuación de Denny Miller, y "Tarzan, the Ape Man" (1981), con Miles O'Keeffe como Tarzan y Bo Derek como Jane. Tres adaptaciones más fueron feches hasta'l momentu; "Greystoke - The Legend of Tarzan, Lord of the Apes" (1984), una película protagonizada por Christopher Lambert que ye más fiel al llibru, "Tarzan of the Apes" (1999), una película de dibuxos animaos fecha direutamente pa vidio, y "Tarzan" (1999), una película animada de Disney Tony Goldwyn poniendo voz a Tarzán na versión orixinal.
Delles noveles de Tarzán más escrites por Burroughs tamién fueron adaptaes pa la pantalla, y numberes películes adicionales de Tarzán fueron feches ensin más conexión colos sos escritos que'l personaxe. 
El llibru foi adaptáu al cómic en munches ocasiones, tanto en tires cómiques como en tebeos. La tira foi llevada a cabu por Hal Foster. Les meyores adaptaciones al cómic fueron les de "Gold Key Comics" en "Tarzan" no. 155 (guion de Gaylord DuBois, dibuxos de Russ Manning), fecháu en setiembre de 1966, DC Comics en "Tarzan" nos. 207-210, fechaos en abril-xunetu de 1972, y Marvel en "Tarzan Super Special" no. 1. Probablemente la más prestixosa versión en cómic foi l'adaptación de Burne Hogarth en 1972.
Rafael Correa
Rafael Vicente Correa Delgado (Guayaquil,Ecuador, 6 d'abril de 1963) ye un políticu ecuatorianu, cabezaleru del Movimiento PAIS, 53 presidente de Ecuador dende'l 15 de xineru de 2007.
Algamó la presidencia de Ecuador tres de les eleiciones presidenciales del 26 de payares de 2006.
Burne Hogarth
Burne Hogarth (Chicago, 25 d'avientu de 1911 - París, 28 de xineru de 1996) foi un autor de cómics estauxunidense, conocíu principalmente pol so trabayu pioneru col personaxe de Tarzán nes tires de prensa. Arriendes d'ilustrador, foi profesor de dibuxu y d'historia del arte, escritor y teóricu.
En 1936 llegó-y la so gran oportunidá al ser elexíu sucesor de Harold Foster al frente de la páxina dominical de "Tarzán", de "United Feature Syndicate", que realizaría a lo llargo de doce años, de 1937 a 1945, y de 1947 a 1950; la interrupción debióse al so trabayu n'otra serie, "Drago", les aventures d'un gauchu na Pampa arxentina, que tuvo una vida curtia. En 1948, tamién pa "United Feature Syndicate", creó la so única serie humorística, "Miracle Jones".
Manta Ray
Manta Ray foi un grupu de rock asturianu, axuntáu en Xixón nel añu 1992. Foi ún de los más relevantes endientro del llamáu "Xixón Sound". Ente los sos miembros formó como guitarrista Nacho Vegas, que desamecióse de la xunteta'n 1999 p'aniciar la so carrera en solitú.
El 28 de febreru de 2008 anunciaren el so xebramientu a traviés dun comunicáu oficial:
Undershakers
Undershakers foi un quintetu de pop y rock enteramente femenín nacíu en setiembre de 1994 en Xixón.
Mar Álvarez (Guitarra)
Alicia Álvarez (Baxu)
Cristina Gutiérrez (Batería)
Sandra Tocino (voz)
Lara González (muérganu Hammond B3)
En 1995 ganaren el II Concursu de Rock Universitariu Ciudá d’Uviéu, y tres d’ello graben un EP con 4 cancios publicaos como "Undershakers" col sellu Subterfuge Records. Debíu a la bona acoyía, en 1996 publicaren el so primer LP, tituláu "Nightshow". Nel 1997 saquen el mini-LP "Sola" onde’l so estilu vase deslligando del xéneru anicial de música de los años 60 pa sacar un añu sero l’álbume "Vudú". En 1999 editen el so discu caberu "Perfidia" y amás participen na banda sonora de la película Shaky Carmine.
Mientres los 90 fueren ún de los grupos más populares del pop alternativu del Estáu Español agrupáu baxo l’alcuñu del "Xixón Sound". Entamaren cantando n’inglés (tolos temes del so primer álbume yeren composiciones n’inglés) y llueu del so segundu trabayu mecieren temes n’inglés y en castellanu.
L’esfaimientu del grupu tuvo que ver direutamente con un cambéu nel estilu de la música. Sigún les pallabres que les integrantes del grupu comentaren en entrevistes a los medios, apenzaren a iguar canciones tan distintes que ya "nun yeren de Undershakers, yeren otra cosa".
DISCU 1
DISCU 2
Wikipedia n'inglés
La Wikipedia n'inglés ye la edición de Wikipedia n'inglés. Entamo'l 15 de xineru de 2001, a fecha de 13 de xunetu de 2012 tien más de 4 millones d'artículos, faciendo'l númberu 1 nel ranking de toles Wikipedies.
Daniel Shechtman
Daniel Shechtman (Tel Aviv, 24 de xineru de 1941), ye un científicu israelín. "Profesor Philip Tobias de Ciencies de Materiales" del Technion-Instituto Tecnolóxicu Israelín, n'asociación col Llaboratoriu Ames del Departamentu d'Enerxía de los Estaos Xuníos, y profesor de Ciencies de Materiales de la Universidá del Estáu d'Iowa de Ciencia y Tecnoloxía. En 1982 descubrió la fase icosaédrica, qu'abre un nuevu campu pa los cristales cuasiperiódicos. 
En 2011 foi reconocíu col Premiu Nobel de Química.
Lady Gaga
Stefani Joanne Angelina Germanotta (Nueva York, Estaos Xuníos, 28 de marzu de 1986), más conocida pol so nome artísticu, Lady Gaga, ye una cantante, compositora, productora, baillarina, activista y diseñadora de moda estaunidense. Tamién dedicó parte de la so vida a l'actuación y la filantropía. Nacida y criada na ciudá de Nueva York, estudió na escuela Convent of the Sacred Heart y asistió per un tiempu curtiu a la Tisch School of the Arts, perteneciente a la Universidá de Nueva York, hasta qu'abandonó los sos estudios pa enfocase na so carrera musical. Foi según aprució na escena del rock nel Lower East Side de Manhattan y robló un contratu con Streamline Records escontra fines de 2007. Na dómina en que trabayaba como compositora pa esa discográfica, la so voz llamó l'atención del artista Akon, quien la fixo roblar un contratu con Kon Live Distribution.
Lady Gaga adquirió fama como artista tres el llanzamientu del so álbum debú, The Fame (2008), qu'inclúi los senciellos «Just Dance» y «Poker Face». El discu tuvo ésitu comercial —llegó al primer llugar en numberoses llistes d'ésitos— y bones crítiques. N'empezando la so xira The Fame Ball Tour, llanzó'l EP The Fame Monster (2009), que contién los cantares «Bad Romance», «Telephone» y «Alejandro». El so ésitu dexó a la cantante realizar la so xira d'ocho meses de duración Monster Ball Tour, que se considera como una de les series de conciertos con mayores ingresos económicos xeneraos na hestoria de la industria musical. El so siguiente álbum, Born This Way (2011), llegó al primer llugar de delles llistes de vientes y contién senciellos como «Born This Way», «Judas», «The Edge of Glory» y «Yoü and I». El so tercer álbum d'estudiu, ARTPOP, ta previstu pa ser llanzáu en 2013.
Influyida por David Bowie, Michael Jackson y Queen, Lady Gaga ye reconocida pol so sentíu estéticu cambiante y estravagante respecto la so música, la moda, les presentaciones en directu y los videos musicales. Escontra ochobre de 2011, vendiera aprosimao veintitrés millones de copies d'álbumes y 64 de senciellos, de los cualos dalgunos fueron los más vendíos nel mundu. Les reconocencies que recibió inclúin cinco premios Grammy y trelce MTV Video Music Awards. Figuró consecutivamente como «artista del añu» na revista Billboard y nel cuartu puestu de la llista de VH1 de les Cien muyeres más grandes de la música», según n'otres llistes ellaboraes pola revista Forbes y Time, onde la consideren coles mesmes como una de les persones más influyentes del mundu. Llanzó'l so propiu arume comercial llamáu Fame. Más allá de la so carrera como artista, Gaga tamién se dedica a causes humanitaries y al activismu en favor de la comunidá LGBT.
Thomas Tranströmer
Tomas Tranströmer ye un sicólogu, escritor, poeta y traductor suecu. En 2011 foi reconocíu col Premiu Nobel de Lliteratura, "porque a traviés de les sos imáxenes condensaes y tresllúcides permítenos l'accesu a la realidá".
Tranströmer fizo la enseñanza secundaria na Escuela "Södra Latin" n'Estocolmu y graduóse en Psicoloxía, Historia de la Lliteratura y Historia de les Relixones na universidá d'Estocolmu en 1956. Entamó a escribir a los trece años, asoleyando la so primera colección de poemes, "17 dikter" (Diecisiete poemes) en 1954. La so antoloxía más reciente, "Den stora gåtan" (Gran enigma), foi editada en 2004. Tamién publicó una autobiografía curtia, "Minnena ser mig" (Les acordances me miren – Visión de la memoria), en 1993.
Stukas
Stukas foi una xunteta de música Rock y Pop entamada’n Sama en 1961.
Los sos componentes orixinales fueren José Miguel García (voz), César Valdés (baxu), Manolito Antuña (guitarra solista), Enrique Álvarez (guitarra rítmica) y José Luis Menéndez (Batería). 
Daquella ganaren concursos como "Rumbo a la Gloria" d’Uviéu. En 1975 el grupu queda integráu por José Ramón Ordóñez (voz y armónica), Félix Sánchez (baxu), Carlos Martagón (guitarra), Lito Ferreira (tecláu), José Luis Fernández (batería) y Adolfo Altable (saxofón). 
Ye nel 1981 cuando editen el so primer trabayu "Hazañas Bélicas", que vendió 15,000 copies en namás un mes, y que foi darréu versionada por Undershakers. Nel añu viniente vuelven a grabar un nueu LP, "De Rebaja". Collechen munchu éxitu n’Asturies, autuando per tol Estáu, y en delles vegaes na TVE. La xunteta foi camudando los sos componentes col pasar del tiempu.
En 1997 dellos artistes, ente ellos Los Berrones y Víctor Manuel, editen un discu tributu a Stukas y se-yos condece la "Medalla de Oro" del conceyu de Llangréu. 
En 2004 la xunteta taba compuesta por José Ramón Ordóñez (voz y armónica), Chus Rodríguez (baxu), Adrián Ordóñez (batería), Iván Menéndez (guitarra eléctrica y tecláu) y Nacho Nistal (guitarra eléctrica).
Los Archiduques
Los Archiduques fueren el principal conxuntu asturianu de Rock na década de los 60, igüáu en Grau en 1963.
Pesie a que fixeren discos per interesantes, los Archiduques pasaren a la historia de la música del Estáu Español por abellugar nes sos files a Tino Casal qu’axuntóse al grupu en 1967.
En 1963 seyes músicos mozos de Grau dan los sos primeros pasos. Bien ceo algamen convertise nel conxuntu más solicitáu del país y nun-yos falten actuaciones per toda Asturies.
En 1965 algamen trescender la Cordalera ya interesar al sellu Columbia col que graben el so primer EP: “Le Ciel, le Soleil et la Mer / Nunca Digas Adiós / Escucha mi Canción / Fui al Cristu” (Columbia, 1965). Un disco enllenu balaes y con un instrumental más o menos llariegu na so cuarta pista. Poco dempués sacarán un segundu discu dalgo más evolucionáu que’l anterior.
El verdaderu cambéu va llegar por casualidá. En 1967 viaxen a Madrid para grabar un nueu discu, pero el cantante afáyase gravemente enfermu. Nel momentu caberu llamen a un mozu d’Uviéu, José Celestino -Tino Casal- que daquella tenía diecisiete años y cantaba nos Zafiros Negros. Tanto yos gusta que ye ficháu de sópitu. El single en cuestión ye: “No le Ames / Lamento de Gaitas” (Columbia, 1967) y convertirase nel más reconocíu de tola so carrera. 
N’esi momentu otros componentes del grupu son: Armando Pelayo (muérganu), Pedro Bastarrica (batería), Tony (guitarra de punteu), Claudio (guitarra rítmica) y Tito (baxu).
El discu nun ye un gran éxitu, pero óise abondo pa que Los Archiduques seyan riquíos fuera del país, asitiándose’n Madrid mientres 1968 y autuando davezu na capital del Estáu. Nesi añu apaéz un nueu cenciellu: “Dimensión en Sol Mayor / Quiero Volar muy Alto” nel que’l grupu apúntase a la psicodelia imperante. 
El discu nun recibiere bones crítiques el grupu torna a Asturies decepcionaos. Daquella versionaben nos direutos dellos cancios de los hermanos Ryan, ente elles “Eloise”, que abondos años sero sedría ún de los grandes éxitos de Tino como solista.
Los Archiduques mantiénense n’activu hasta 1971 nel que la marcha de Tino acabaría por esfacer el grupu. Amás de Tino Casal, l’único que siguió metíu de llenu nes xeres musicales foi Pedro, que armó los estudios Eolo y dirixió les primeres grabaciones de Ilegales.
1965 Le Ciel, le Soleil, la Mer / Nunca Digas Adiós / Escucha mi Canción / Fui al Cristu. Los Archiduques. Columbia.
1966 Si mi Padre Fuese Rey / Un Día / Nunca más / Te He Perdido. Los Archiduques. Columbia. 
1967 No le Ames / Lamento de Gaitas. Los Archiduques. Columbia.
1968 Dimensión en Sol Mayor / Quiero Volar muy Alto. Los Archiduques. Columbia
1970 La Princesa y El Juglar / Linda. Los Archiduques. Columbia. 
1982 Lamento de Gaitas / María Luisa. Los Archiduques Sociedad. Fonográfica 
Asturiana
La edá de la razón
La edá de la razón: una investigación sobre la verdadera y fabulosa teoloxía ("The Age of Reason: Being an Investigation of True and Fabulous Theology") ye un tratáu deísta, escritu pol radical inglés y revolucionariu estaunidense del sieglu XVIII Thomas Paine, que critica a la relixón institucionalizada y niega la infalibilidá bíblica. Publicáu en trés partes en 1794, 1795 y 1807, goció de gran ésitu nos Estaos Xuníos, onde causó un resurdimientu deísta de curtia duración; sicasí, el públicu británicu recibir con hostilidá por medrana a la crecedera del radicalismu políticu por cuenta de la Revolución francesa. La edá de la razón contién argumentos deístes comunes; por casu, pon de relieve la corrupción de la Ilesia cristiana y critica el so enfotu n'adquirir poder políticu. Paine aboga pola razón en llugar de la revelación, lo que lu conduz a refugar los milagros y a ver la Biblia como una simple obra lliteraria y non como un testu inspiráu pola divinidá. La edá de la razón nun ye un testu atéu, pos promueve la relixón natural y aboga por un Dios creador.
Benito Lue y Riega
Benito Lué y Riega (n. Llastres, Colunga, 1753 – † San Fernando, Provincia de Buenos Aires, 1812), eclesiásticu asturianu, obispu de Buenos Aires na fas cabera de la Colonización española n'América. Foi un notoriu opositor a la Revolución de mayu de 1810 y al procesu d'independencia arxentina, sofitando'l bandu realista.
Na mocedá foi oficial d'exércitu, pero en enviudando garró la carrera eclesiástica. Estudió teolonía'n Santiago de Compostela y foi deán de la catedral de Lugo.
El Conseyu d'Indies propúnxolu al rey pa ocupar la sée de Buenos Aires y el 9 de agostu de 1802 foi nomáu obispu d'esa ciudá pol Papa Píu VII. 
Aportó a Montevidéu'l 30 de marzu de 1803 y a Buenos Aires el 22 d'abril. El 29 de mayu de 1803 foi consagráu en Córdoba pol obispu Ángel Mariano Moscoso.
Na Revolución de Mayu de 1810 defendió la tesis de que'l Virreinatu del Ríu de la Plata yera una colonia d'España. Mantúvose n'una postura firmemente llegalista, sofitando la xura del Conseyu de Rexencia. Cuando los patriotes quixeren contradecilu, contestó-yos qu'elli nun fuere llamáu a reñer, sinón a dicir llibremente la so opinión. Curiosamente, tolos eclesiásticos que votaren dempués d'elli fixérenlo a favor de la Revolución de Mayu.
Non opuso nenguna resistencia, de pallabra nin de fechu, a la Primer Xunta, y acató en públicu al nueu gobiernu. Un mes sero quixo entamar una xira pastoral, pero la Xunta torgó-ylo, camentando que'n realidá rondaba fuxir a Montevidéu, ónde la Xunta nun yera reconocida. En xunetu torgóse-y falar en públicu y confesar a los fieles. Pero siguió siendo l'obispu, y nun apertó a los sacerdotes de la diócesis escontra la Xunta. El Primer Triunviratu desterrólu al pueblu de San Fernando, al norte de Buenos Aires.
En marzu de 1812, dellos personaxes que yeren poco menos que los sos enemigos, festexaren el so cabudañu con una cena na quinta de San Fernando ónde vivía. Amaneció muertu, casi de xuru envenenáu pol Archidiáconu Ramírez, acérrimu partidariu de la Revolución. El 24 d'esi mesmu mes recibió sepultura nel Panteón soterráneu de la Catedral.
Alikovo
Alikovo (en rusu: Аликово; en chuvasio: Элĕк, Ėlek) ye una localidá rural (según la división alministrativa rusa, un selo), qu'amás ye'l centru alministrativu del distritu de Alikovo, allugáu na República autónoma de Chuvasia, Rusia, qué s'atopa de 67 kilómetros a sur de Cheboksary.
La mayoría de los habitantes d'esta localidá ye d'etnia chuvasia. Les infraestructures del pobláu inclúin un centru de cultura, un teatru, una biblioteca, clíniques médiques y delles tiendes.
El clima del pobláu ye continental, con iviernos fríos y llongures y branos templaos. La temperatura medio de xineru ye de -12,9 °C; la temperatura medio de xunetu ye 18,3 °C. La temperatura mínimo rexistrada ye -44 °C y el principiu -37 °C. Les precipitaciones añales medies son d'a 552 milímetros.
Martín Alonso de Lastres
Martín Alonso de Lastres (16?? - Llastres (Colunga) - 16?? Córdoba) 
Escritor y noble asturianu, caballeru de la orde d’Alcántara que vivió na seguna metada del sieglu XVIII. Ye’l autor conocíu de la obra ‘’Memorial genealógico de la casa de Pinedo. Córdoba 1695’’.
Teresa Robledo Colunga
Teresa Robledo Colunga (Llastres 17?? - ???)
Relixosa nacía'n Llastres que foi monxa clarisa en Lleón. Fundó la escuela parroquial de neños na so villa de nacencia, aportó los fondos pa la construcción de la pernomada torre del Reló de Llastres en 1751, y fizo obres de caridá pa les doncelles probes y güérfanes del pueblu.
El so nome foi recoyíu por Fermín Canella na monografía dedicada al Conceyu de Colunga de la so obra "Asturias. T. III. Xixón 1900."'
Alonso del Río
Alonso del Río (15?? - Llastres (Colunga) - ???) 
Marín y militar asturianu nacíu en Llastres que foi almirante de la mar en 1561. Nun se sabe más de la so biografía, qu'esti datu qu'apurre Fermín Canella na monografía de Colunga del so llibru ’’Asturias. T-III. Xixón. 1900’’
Alonso Victorero
Alonso Victorero (25 de marzu de 1708 Llastres, Colunga - 1777 Madrid).
Relixosu y escritor asturianu del sieglu XVIII. Entamó los sos estudios na Universidá d'Uviéu. El 4 d'abril de 1725 ingresó nel Colexu Mayor de S. Pelayo de Salamanca, onde ingresa na Orde de San Agustín. En 1763 ye ellexíu padre provincial de la provincia de Castiella, y en 1775 ye Ministru Xeneral de la Orde n'España y les Indies.
Escribió delles cartes pastorales escontra de la espulsión de los xesuites d'España, que fueren emprentaes en Valladolid. Tamién traduxo del llatín les ordenances del xeneral peruanu Vázquez sobre les mesmes causes.
Juan Antonio Suárez Victorero y Robledo
Juan Antonio Suárez Victorero y Robledo (n. 5 de marzu de 1774 Llastres, Colunga - † 1857 Uviéu) 
Militar lliberal y escritor asturianu que vivió ente los sieglos XVIII y XIX. En Llastres fizo los 
estudios elementales. Treslladóse a la Universidá d’Uviéu, onde algamó el grau de bachiller na Facultá de Filosofía y llueu na Facultá de Xurisprudencia onde suspendió el so aprendizaxe’n lleis pa pa correr l’aventura d’emigrar a América. Pasó a Lima, col so tíu José Robledo, que yera ellí coronel y direutor del Tribunal de Minería. Acabante’l sieglu XVIII tornó a España, en viaxe al curiáu dun gran caudal pal Tesoru. 
Allugóse entós na so villa de nacencia, y demientres dos décades pocu sábese de la so vida. Nesa dómina participó nel movimientu lliberal nacíu cola francesada, y dedicose a estudios de calter históricu y económicu, ensiendo miembru distinguíu de la Sociedá Económica d’Amigos del País d’Uviéu.
Cola revolución constitucionalista aniciada por Rafael del Riego’n xineru de 1820 axuntóse a esta causa, ensiendo ascendíu al grau de coronel. Collaboró nel periódicu que dirixía’n Madrid el dempués xeneral Evaristo Fernández San Miguel col títulu de "El Espectador" y quiciés n’otres publicaciones.
Al surdir la reaición absolutista de Fernandu VII en 1823, Suárez Victorero pasó a ser perseguíu, y como “íntimu collaciu del Divín Argüelles“ y partidariu como élli de les idées lliberales, corrió tamién la suerte de fuxir d‘España, 
Emigró entós de nueu a Lima, onde alcontró la proteición y l’abellugu del so tíu maternu José Robledo, que entá vivía nel país.
Col morrer de Fernandu VII tornó a España y allugóse’n Uviéu dedicándose con mayor enfotu a les lletres. Collaboró col periódicu "El Asturiano" (1836) y, años sero (1851-54), col "Fomento de Asturias". Collaboró amás nel Diccionario... de Pascual Madoz, con noticies xeográfiques ya históriques de los pueblos asitiaos nel términu de la Villa. 
Morrió n'Úviéu nel añu 1857. Condecoráu col títulu de Caballeru de la Orde del Santu Sepulcru de Xerusalén.
Suyes son les obres titulaes: "Observaciones sobre muelles, pesquerías y otras materias", "Lucero de la libertad", "Historia de la villa de Lastres y Descripción geográfico-histórica del concejo de Colunga en el Principado de Asturias".
Oi! N'Ast
Oi! N'Ast foi un grupu de música asturianu, perteneciente al movimientu skinhead (música Oi!) y con lletres mayoritariamente n'asturianu. Tuvo activu ente los años 1999 y 2006.
El Quexanu
José Suárez Suárez, El Quexanu (San Cloyo, Uviéu, 20 de setiembre de 1929) foi un cantante asturianu de tonada.
El nomatu vino-y de so padre que yera natural de Quexu (Les Regueres).
A José llegó-y la fama depués d'algamar el segundu premiu nel concursu "Rumbo a la Gloria" nel añu 1959 al que-y siguieron primeros premios en concursos de Turón, Riosa, Trubia, L.luarca, Tinéu y otros. Solía acompañalu a la gaita'l "Gaiterín de San Claudio"
La cruz reds
La Cruz Reds ye el xoven grupu d'animadores del Unión Club de Ciares. El grupu formóse nel añu 2010. Dempués de que'l grupu Ceares Boys desapaeciera, dalgunos rapazos decidiéronse a crear esti nuevu grupu d'animadores. El nome vien del nome del campu del Unión Club de Ciares, La Cruz, y del color bermeyu de la camiseta club. Anguaño, La Cruz Reds ta formáu por unos 30 miembros, con una media d'unos 17 años d'edá.
El grupu n'actualidá ta inactivu debiu a problemes deribaos de les ideoloxies politiques d'algunos dellos 
Cuatro Torres Business Area
Cuatro Torres Business Area ye un complexu de rascacielos de Madrid (España) construyíu ente 2005 y 2009.
José Ramón Morán Huergo
José Ramón Morán Huergo, conocíu artísticamente como Morán (Xixón, 27 de mayu de 1912 - ¿?) foi un cantante asturianu de tonada
Morán entamó la so formación musical dientro del Orfeón Xixonés, pasando con posterioridá a la Compañía Asturiana onde tamién fadría d'actor. Formó igualmente parte del Cuartetu Vocal Asturianu, xunto con Luis Farina, José Palacios y Godofredo Kiercheben.
Foi reconocíu especialmente pola so interpretación de "xoverines" o "xoveres", una variante de la canción asturiana propia de la parroquia xixonesa de Xove.
Formó parte d'una importante xeneración de cantadores de tonada como Silvino Argüelles, José Requejo, José Noriega o Luis Rodríguez García "El Ruiseñor de Carreño".
Erupción d'El Fierro de 2011
La erupción volcánica d'El Fierro d'ochobre de 2011 ye una erupción volcánica somarina asocedida na islla d'El Fierro, nel archipiélagu canariu, n'España. Dende mediaos de xunetu del mesmu añu veníen produciéndose temblones per tola islla, anque mientres los primeros meses tratábense de sismos de pequeña intensidá que bazcuyaben ente 1.5 y 3 na escala Richter. Sicasí, yá en septiembre empezaron a sentise pola población al intensificase dichos sismos, siendo'l de mayor intensidá'l de 4.3 na escala Richter sentíu'l día 8 d'ochobre a les 20:34 de la tarde. El 10 d'ochobre a les 6:02 de la mañana, hora local, los aparatos de midida del Institutu Xeográficu Nacional revelaron el tremor producíu pol fluxu de magma en dalgún puntu mar adientro a 5 kilómetros de la mariña y a 900 metros de fondura. Tratar de la primer erupción volcánica producida n'España dende l'añu 1971, cuando'l volcán Teneguía, na isla de La Palma, tamién en Canaries, espertó la so actividá.
Hasta'l momentu solu hubo pequenos desprendimientos na isla, y por precuru sacupóse a la población más cercana, anque entá nun se pudiera percibir la erupción salir del mar. El 11 d'ochobre reparóse que la erupción tenía dos focos, unu a dos milles náutiques (3,7 kilómetros) y 750 metros de fondura, y otru a 1,5 milles (2,8 kilómetros) y 500 metros sol mar, dambos al suroeste de La Restinga.
L'orixe d'El Fierro ta acomuñáu a la so actividá volcánica. La isla formóse de resultes d'una abombadura del mantu, que condució finalmente al frayatu de la corteza, por onde surdió'l magma. El procesu empecipiáu fai 100 millones d'años nun remató entá, y el Picu de Malpaso, el más eleváu d'El Fierro con 1.500 metros d'altor, sigui creciendo a día de güei a base d'erupciones volcániques. Les columnes de basaltu qu'antaño fueron columnes de magma líquidu, atópense agora por tola isla. Agora créese que la lava podría remanecer nel océanu.
La erupción submarina nun pudo detectase per aciu columnes nin per aciu salíes esternes nun primer momentu, anque'l día 12 d'ochobre yá empezaron a percibise llurdios verdes y golor a azufre. Les úniques midíes al respective son los datos de los sismógrafos que midieron señales de movimientu de magma en dalgún puntu a 10 kilómetros de la mariña de la isla. El 11 d'ochobre'l Conseyu de Ministros prohibe'l saléu nel Mar de los Aselos, al sur de la isla. La nueche del 11 al 12 caltiénse sacupada La Restinga.
Conceyu Abiertu
Conceyu Abiertu ("CA") ye una plataforma política de cálter asturianu, municipalista y d'izquierda presente en dellos conceyos d'Asturies. 
Conceyu Abiertu foi fundáu a lo cabero de 2010 a iniciativa de xente tanto viniente de organizaciones polítiques, sindicales, sociales y de mocedá d'Asturies como Andecha Astur, Darréu, Corriente Sindical d'Izquierda o Fai! Asturies, como independientes. L'oxetivu de la formación d'esta plataforma foi la necesidá d'una xuntura de los estremaos ámbitos de la izquierda asturiana al rodiu de los conceyos y dende la base pol estancamientu que taba sofriendo esi movimientu políticu. Presentose oficialmente ente la sociedá asturiano y la prensa el 19 de Xineru de 2011 nel Salón d'Actos de la Biblioteca Xovellanos de Xixón.
Conceyu Abiertu participó per primer vegada nes eleiciones asturianes del 22 de mayu, tanto con una candidatura nacional, que nun foi quien a sacar representantes, como con candidatures a nivel de conceyu. En Xixón, la candidatura integrose na coalición eleutoral Conceyu d'Unidá Popular de Xixón (CUPX), xunta Izquierda Anticapitalista, Frente de la Izquierda ya independientes.
Algamose un representante en Noreña, Pablo Perez Fonseca.
Conceyu Abiertu podía definise como una organización municipalista, asturiana y d'izquierda. Los sos finxos básicos foron marcaos nel Manifiestu Fundacional presentáu ente la sociedá el 19 de Xineru en Xixón. Resumiéronse los sos finxos en 6 puntos.
Conceyu Abiertu carauterízase como una organización non centralizada y asamblearia, siguiendo'l modelu de les Candidatures d'Unidá Popular (CUP) catalanes, furrulando el conceyu nacional como un elementu federativu y unificador. Anguaño, tien presencia en diez conceyos asturianos.
Xuacu'l de Sama
Joaquín Martínez González, conocíu artísticamente como Xuacu'l de Sama (Uviéu, 10 de mayu de 1900; Llangréu, 18 d'avientu de 1935), foi un cantante de tonada.
Xuacu nació en El Campón, nel Cristu les Cadenes, n'Uviéu; aunque de bien neñu la so familia se treslladó a vivir a Sama, llugar nel que casaría, con Concepción Menéndez, a la edá de venti años, el 10 d'abril de 1920. Continuó'l negociu de so padre, canteru, por más que, pasu ente pasu, diría algamando sonadía como cantante lo que lu llevó a ingresar nel Coro Santiaguín. La so voz yera la de barítonu baxu.
En 1929 múdase a Ciañu y abandona'l so oficiu de canteru pa ser representante d'una camisería inglesa n'Uviéu. El propiu Ovidio González Díaz "Gondi", lu considera como'l meyor cantante d'Asturies. El 22 de payares de 1935 los sos amigos ofrecen-y un homenaxe a nel Salón París de La Felguera. El 18 d'avientu d'esi mesmu añu muerre en so casa de Torre de Baxo, Llangréu. 
"Viva la xente minera", "L'aire m'apagó la vela", "Tos padres y los míos", "Les barandielles del puente" o "Atravesando pinares", son dellos de los sos cantares colos qu'algamó gran sonadía.
Agustín de Pedrayes
Agustín Bernardo de Pedrayes y Foyo (28 d'agostu de 1744, Llastres, Colunga - 26 de febreru de 1815, Madrid) foi un matemáticu asturiano.
Agustín Bernardo de Pedrayes y Foyo nació en Llastres (Colunga) el día 28 d'agostu de 1744, y morrió en Madrid el 26 de febreru de 1815. Estudió les primeres lletres en Llastres baxo la direición de so padre y les Humanidaes na villa de Colunga. El 18 de mayu de 1758 con catorce años salió pa Santiago de Compostela col apoyu de so tíu maternu, el flaire Bernardo Foyo, onde cursó Filosofía, Teoloxía y Lleis na so universidá llogrando'l graduáu en 1762.
En 1777 asoleya un métodu de resolución d'ecuaciones.
El 17 d'abril de 1798 publícase na Gaceta de Madrid un concursu abiertu pa la resolución d'un problema matemáticu. Pedrayes resulta ganador en solitario del concursu siendo convidáu a París.
En 1799 participa xunto a Gabriel Císcar nel congresu entamáu en París pa la regularización del sistema de midida y pesu, aniciu del sistema métricu decimal. 
Uviéu en reconocimientu a la figura bautizó una cai nel so honor baxo la denomación de "«Matemático Pedrayes»", el 26 de febreru de 1925.
Molinicos
Molinicos (Albacete), ye una ciudá española na comunidá autónoma de Castiella-La Mancha.
El Pininista
El Pininista foi una revista asturiana de cómic creada nel añu 1961, que tenía como personaxe principal a Pinín, que creara'l dibuxante naviegu Alfonso Iglesias. La publicación yera de balde y regalábala la empresa Chocolates La Cibeles a los socios del "Club Pinín" al que pertenecíen cientos de neños y neñes asturianos.
La revista sobrevivió, con dellos cambios de formatu, hasta l'añu 1967.
Adelina Baragaño
Adelina González Baragaño (Tuiya, Llangréu, 1939) ye una cantante asturiana de tonada.
Dende bien moza, con quince años, entamó a cantar y a participar nos concursos de tonada y alzándose con primeros premios en delles ocasiones. La so voz de referencia ye la de "La Busdonga" y la so tonada favorita ye "Viva la xente minera" .
La Estrella de Gijón
La Estrella de Gijón foi'l nome comercial d'una fábrica de cerveza que, nel añu 1893, s'asitió nel barriu xixionés de Santolaya y pertenecía a la sociedá comanditaria de "Suardíaz y Bachmaier".
Fabricó diversos tipos de cerveza (de mesa, especial, extra, doble bok y morena bok), agua de "seltz" y gasioses. La maquinaria empleada procedía d'Alemaña y nel so aniciu constaba de tres xeneradores de vapor, tres máquines pa preparar el xelu, de comprensión y expansión del amoniaco y una pal ácidu carbónicu y un dinamu pa xenerar electricidá.
La empresa tuvo activa hasta los años setenta del sieglu XX.
Pequeña coleción d'etiquetes de la cervecera
Imáxenes y publicidá de la empresa
Howard Gardner
Howard Gardner (Scranton, Estaos Xuníos, 11 de xunetu 1943) ye un sicólogu, investigador y profesor de la Universidá de Harvard, conocíu nel ámbitu científicu poles sos investigaciones nel análisis de les capacidaes cognitives y por formular la teoría de les intelixencies múltiples.
Howard nació en Scranton, Pensilvania en 1943, poco depués que la so familia emigrase d'Alemaña a Estaos Xuníos, fuxendo del réxime nazi. Ye conocíu nel ambiente de la educación pola so teoría de les intelixencies múltiples, sofitada en que cada persona tien, polo menos, ocho intelixencies o habilidaes cognoscitives (musical, cinético-corporal, lóxico-matemática, llingüística, espacial, interpersonal, intrapersonal y naturista). Estudió na Universidá de Harvard, onde s'orientó hacia la sicoloxía y la neurosicoloxía. Les sos llinies d'investigación centráronse nel análisis de les capacidaes cognitives en menores y adultos, a partir de la que se formuló la teoría de les 'intelieencias múltiples' ("Frames of Mind", 1983). 
Foi investigador de la Universidá de Harvard y depués d'años d'estudiu punxo en xaque tol sistema d'educación escolar en EE. XX..
Gardner ye codirector del "Proyectu Zero" na Escuela Superior d'Educación de Harvard, onde arriendes d'ello ye profesor d'educación y de sicoloxía, y tamién profesor de Neuroloxía na Facultá de Medicina de la Universidá de Boston.
En 1983 presentó la so teoría nel llibru "Frames of Mind: The Theory of Multiple Intelligences" y, en 1990, foi'l primer estauunidense que recibió'l Premiu d'Educación Grawmeyer de la Universidá de Louisville. Nél, critica la idea de la existencia d'una sola intelixencia, a través de les pruebes sicométriques.
Ta en posesión d'una ventena de distinciones ‘honoris causa’ por universidades como les de Camilo José Cela, Tel Aviv, Princeton, McGill, etc. El xuráu de la Fundación Príncipe d'Asturies dio-y el Premiu Príncipe d'Asturies de Ciencies Sociales 
OpenStreetMap
OpenStreetMap (tamién conocíu como OSM) ye un proyeutu collaborativu pa crear mapes llibres y editables. 
Los mapes créense emplegando información xeográfica capturada con dispositivos GPS móviles, ortofotografíes y otres fontes llibres. Esta cartografía, mesmo les imáxenes creaes como los datos vectoriales almacenaos na so base de datos, distribúyense baxo llicencia Open Database License.
OSM
L'acrónimu OSM pue referise a:
Elías Masaveu Rivell
Elías Masaveu Rivell (Castellar del Vallés, 30 d'ochobre de 1847; Uviéu, 21 d'ochobre de 1924) foi un empresariu catalán, que realizó cuasi tola so actividá n'Asturies, siendo'l principal impulsor de l'actividá industrial cementera nel Principáu y una de les principales figures históriques del Grupu Masaveu.
A los trece años treslladóse a Uviéu pa trabayar nel comerciu de teles de la cai Cimadevilla, propiedá de so tíu Pedro Masaveu Rovira.
A finales del sieglo XIX, coincidiendo col desarrollu urbanísticu d'Asturies, funda en Tudela Veguín la Sociedad Anónima Tudela Veguín, entamando la novedosa fabricación de cementos artificiales nel Principáu. 
Higinio Fernández
Higinio Fernández Suárez (Caneiro, Valdés, 6 d'ochobre de 1988) ye un ciclista profesional asturianu
Debutó en 2010 col equipu Caja Rural, al que pertenez enanguaño. Anque se defiende bien en tolos aspeutos del ciclismu, Higinio destaca sobremanera como escalador.
Participó en dos mundiales "junior" y dos Tours del Porvenir. L'añu 2012, al non atopar equipu profesional decide recalificase como "amateur", corriendo con un equipu navarru, Lizarte. La temporada 2014 fichó pol "Team Ecuador"
Moshchena
Moshchena en (ucraniano: Мощена) ye una villa de Ucraína, Óblast de Volyn. En 2010 tenía una población de 581 habitantes.
Germán García
Germán García (Uviéu, 23 de payares de 1970) ye un ilustrador y dibuxante asturianu de cómic.
Germán García estudió Diseñu gráficu na Escuela d'Artes Aplicaes y Oficios Artísticos d'Uviéu, especializándose n'ilustración. El so primer trabayu ("Hogar, dulce hogar") vio la lluz na revista xixonesa El Wendigo, en 1992. Depués de ganar los premios al meyor cómic na Selmana Negra (1991, 1992) y el Premiu Urriellu (1993), autoeditóse (dientro de la cooperativa "Cactus Comics") los cuatro números de "La Quimera Verde" (1993). 
En 1995 publicó dos series: "Trop", n'"El Gomeru" (Trabe Ed.) y, yá a nivel nacional, "Botas y Tacos" n'"El Víbora" (La Cúpula).
Nomináu como meyor autor revelación nel Salón Internacional de Cómic de Barcelona en 1996, entamó al añu siguiente la so serie más conocida, col personaxe femenín "Tess Tinieblas". Depués de siete entregues abandonóla pa dar el saltu al mercáu americanu, onde debutó en marzu de 1998 col númberu 78 de "Cable", escritu por Joe Casey. Allí llegó depués de contactar, nel añu 1997, con Steve Rude nel marcu del festival del cómic d'Avilés Depués de dibuxar dellos númberos de "X-Men" y "Action Comics", abandonó'l mundu del cómic.
Regina Duarte
Regina Blois Duarte (Franca, 5 de febreru de 1947) ye una actriz brasilana.
Sombreru de teya
Un sombreru de teya o teya ye un sombreru semicircular con ala ancha y arondiada usáu pol cleru católicu. N'Italia recibe'l nome de sombreru saturnu porque la so forma recuerda a la del planeta anilláu Saturnu.
La teya faise de cualquier piel o fieltru de castor y fórrase con seda blanca. A diferencia de munchos otros artículos del traxe eclesiásticu, nun responde a ningún propósitu ceremonial, siendo sobre too un artículu prácticu, usáu na vida privada (el galeru yera un sombreru ceremonial d'ala ancha, en desusu dende 1969 salvo n'heráldica eclesiástica). L'usu d'esti sombreru ye optativu, pero nunca s'usa nos servicios relixosos. 
Los clérigos que lu utilicen pueden llevalu adornáu con pequeñes borles acordonaes sobre l'ala, en númberu y color equivalente al del galeru heráldicu propiu del so escalafón na xerarquía (negru pa presbíteros y diáconos, verde pa los obispos y arzobispos, púrpura pa los prelaos, encarnáu pa los cardenales, doráu pal Papa).
Anguaño, ye infrecuente velu fuera de la ciudá de Roma, aunque foi absolutamente popular n'otros países con una población mayoritariamente católica a partir del sieglu XVII hasta alredor de 1970. Na ciudá d'Uviéu foi corriente ver al padre Luciano López García-Jove, "D. Luciano", pasear pela ciudá col sombreru de teya y mantéu prácticamente hasta la so muerte en 1992.
Recientemente, el papa Benitu XVI apaeció en público col típicu sombreru Saturnu de color encarnáu, que n'ocasiones más lúdiques ye blancu.
Türk Telekom Arena
L'Estadiu Türk Telekom Arena o Ali Sami Yen Spor Kompleksi ye un estadiu multiusos nel barriu de Galata, de la ciudá d'Estanbul, Turquía. Anguaño acoye los partíos como local del Galatasaray, que ye tamién el propietariu de la cortil. L'estadiu inaugúrase en 2011. La capacidá del estadiu pa partíos UEFA ye de 52.652 espectadores, toos ellos sentaos.
Rita Hayworth
Rita Hayworth (ye'l nome artísticu de "Margarita Carmen Cansino"; Nueva York, 17 d'ochobre de 1918; Nueva York, 14 de mayu de 1987) foi una actriz estauxunidense. 
Capa pluvial
La capa pluvial ye la que lleven los sacerdotes o diáconos nos actos de cultu divín que lleva capiellu o escudu na espalda. La capa pluvial tien el so aniciu na romana "lacerna", cola que se confundía hasta'l puntu de servir nun primer momentu les propies capes de príncipes o magnates que depués s'ofrecíen al cultu. Como esta prenda entamó a llevase nes procesiones, fuera de los templos y s'empleó pa protexese de la lluvia y del fríu, llamóse-y "pluvial" n'Italia, nome que se conservó hasta anguaño nel llinguaxe eclesiásticu. 
La capa pluvial entamó a utilizaase na liturxa por sacerdotes y cantores nel sieglu X y servía non sólo nes procesiones sinon tamién pa dellos actos del coru y otres ceremonies. Dende'l sieglu XI tuvo siempre la mesma forma qu'anguaño variando tan sólo'l capuchón y les bandes o tires delanteres. Estes consistíen nos primeros sieglos nuna orla estrecha pero dende'l sieglu XIII ésta enánchase notablemente, admitiendo bordaos con imaxinería convirtiéndose asina mesmo'l broche metálicu o fíbula que dende los anicios sirvió paa zarrar la capa nel pechu n'elegante adornu. No tocante al capuchón de que taben dotaes les primeres capes, malpenes si llegó a servir pal so oxetu más allá del sieglu XI pues nel XII yera más bien una pieza decorativa y nel XIII convirtióse nun pañu triangular colocáu na parte superior de la espalda para tresformase nuna especie d'escudu dende'l sieglu XIV. Esti escudu va agrandando sucesivamente hasta que yá bien entráu'l sieglu XVI arróndiase y acaba por invadir la rexón central del vestíu. En tou momentu a lo llargo de la historia, suel adornarse con flecos y bordaos. 
Delles capes tienen ricos bordaos en tola estensión de la prenda, los cuales, si daten de los sieglos XIII al XVI, contienen imaxinería dispuesta dientro de pequeños círculos o en zones concéntricas. D'ente esta clase de pieces, nes que se suprime xeneralmente l'escudu, destaquen les ingleses de los sieglos XIII y XIV, conocíes col nome d' "opus anglicum". 
El conteníu d'esti artículu incorpora material d' "Arqueología y bellas artes", de 1922, de Francisco Naval y Ayerbe, que ta nel dominiu públicu.
Cultu Politeísta Hispanu-Romanu
El Cultu Politeísta Hispanu-Romanu (CPHR) ye una confesión relixosa actual, que tien como fin practicar un cultu a los dioses veneraos na antigua Hispania romana. Esta restauración del CULTVS DEORVM nel contestu de la Península Ibérica, intenta ser fiel a los conceutos principales de la relixón politeísta de los antoguos hispanos romanos, anque s'afixo a la llegalidá y sensibilidá vixentes n'España, como cualesquier otra confesión.
Estos movimientos apaecieron nel sieglu XIX nos países del norte y oeste d'Europa, mirando les tradiciones céltico y xermano, convirtiéndose en asatrús o odinistas y neodruidistas, siendo discutible qu'el neodruidismo sía una reconstrucción del druidismo históricu. Va unes décades y movimientu reconstruccionista del politeísmu llegó a los países bálticos, eslavos, Grecia ya Italia. El CPHR identifícase principalmente col politeísmu grecorromanu pero intenta recuperar la relixón sincrética qu'hubo na península Ibérica y nel sur de Francia ente la relixón romana y la de los pueblos prerromanos que fueron romanizados.
San Pedro de la Paz
San Pedro de la Paz ye una ciudá en Chile. D'acuerdu col INE, la ciudá tenía una población de 80.447 habitantes y tien una superficie de 112,5 km nel añu 2002.
Muceta
La muceta ye una prenda curtia, que llega hasta los codos y con botones na parte delantera. Úsela los prelaos enriba del roquete. Pa los obispos non cardenales ye morada. Dependiendo de la diócesis, los canónigos utilicen muceta morada o negra. Pa los cardenales es encarnada. El papa usa una muceta color granate de seda nos meses de branu, y una de terciopelo encarnáu ribeteada d'armiñu blancu nos meses d'inviernu. Esta última cayó en desusu depués de Pablu VI, pero Benitu XVI tornó a usala. Tamién usa la muceta pascual que ye de seda de damasco ribeteada de pelo blanco y ye usada malpenes a lo llargo del tiempu de la Pascua.
La muceta tamién forma parte del traxe académicu -xunto a la toga, el birrete, guantes y aniellu-, variando el so color según los estudios universitarios (encarnao:derecho; amariello: medicina; celeste: humanidaes; verde: veterinaria, etc.).
Bonete
Recibe'l nome de bonete una especie de toca o gorra de seda, rasu o terciopelo negru que se ponen na cabeza los eclesiásticos y antiguamente, los colexales y graduaos. 
Esisten diferentes tipos de bonetes. 
Dellos relixosos como los premonstratenses y abades de delles congregaciones usen bonete blancu.
L'escritor asturianu Antonio Balvidares Argüelles (1751 - 1792) na so composición "El entierro del canónigo Reguero" fai referencia al bonete d'esta miente:
"Los callóndrigos venín
"cadún per la so filera
"vestidos de mantellina
"y la capa d'estameña,
"gorrote de cuatro picos
"y encaxes a la francesa"
Santiagu
Santiagu ye la ciudá más grande y capital d'Chile. Tien una superficie de 641 km² y eillí viven cerca de 5.428.590 habitantes (2002).
Foi fondada pol conquistador español Pedro de Valdivia nel 12 de febreru de 1541.
 Paxina oficial de Santiago
Valparaíso
Valparaíso ye ciudá de Chile. Tien una superficie de 402 km² y eillí viven cerca de 278.000 habitantes.
 Paxina oficial de Valparaíso
Mariana Ximenes
Mariana Ximenes do Prado Nuzzi (São Paulo, 26 d'abril de 1981) ye una actriz brasilana.
Martín de Porres
Martín de Porres y Velásquez ,conocíu como San Martín de Porres, foi un monxu dominicu d'orixe limenu. 
San Martín de Porres ñaz en Lima el 9 d'avientu de 1579. Yeren so padre y so madre Juan de Porres, y Ana Velásquez. Tuvieron una fía y un fíu.
Morrió en Lima el 3 de payares de 1639, . Canonizólu Xuan XXIII el 6 de mayu de 1962. Cellébrase la so fiesta'l 3 de payares. Como santu atribúyense-y dellos milagros.
P.M.
P.M. (Suiza, 1947) ye l'seudónimu emplegáu por un autor y filólogu, d'identidá desconocida. Ye conocíu pola so utopía anarquista y anticapitalista bolo'bolo, espublizada en 1983. El sentíu d'estes iniciales consiste en que son les más frecuentes nel llistín telefónicu suizu. Son escrites normalmente en minúscula ("p.m.").
Bolo'bolo
Bolo'bolo ye un ensayu del suizu P.M. sobre ecoloxía política, d'influyencia anarquista, escritu en 1983.
L'autor, dientro d'un estilu dacuando irónicu o satíricu, esplica cómo la raza humana vése influyida pola xigantesca ya inesorable "Máquina de Trabayu Planetaria" (MTP) que, alimentándose de la esistencia de los sos esclavos humanos, va llevar a la humanidá a la so perdición (cataclismu ecolóxicu). Esta máquina ye una parábola del sistema capitalista.
Según l'autor, la salvación pasa per una nueva organización de la sociedá, abandonando l'esquema clásicu de "llar, casaos y dos fíos" por una estructura en bolu, una especie de comunidá autosuficiente. Un bolu formaríase a lo más por 500 persones aprosimadamende y podría tener el tamañu d'una gran casa, d'un pueblu o d'un barriu. Dellos bolos podríen acomuñar pa formar unidaes de collaboración de la talla d'un conceyu, d'una ciudá o inclusive d'una megalópolis. El conceutu de bolu nun dexa de recordar al d'ecoaldea.
P.M. tamién creó un embrión de llingua construyida, l'asa'pili, que sirve pa describir los sos conceutos y añedir un toque inda más utópicu.
Vitacura
Vitacura ye una ciudá en Chile. La ciudá tenía una población de 81.499 habitantes y tien una superficie de 28,3 km (INE 2002).
Las Condes
Las Condes ye una ciudá en Chile. La ciudá tenía una población de 249.893 habitantes y tien una superficie de 99 km (INE 2002).
Lo Barnechea
Lo Barnechea ye una ciudá en Chile. La ciudá tenía una población de 74.749 habitantes y tien una superficie de 1024 km (INE 2002).
San Fabián
San Fabián ye una ciudá y comuna en Chile. La ciudá tenía una población de 3.646 habitantes y tien una superficie de 1568,3 km (INE 2002).
San Carlos (Chile)
San Carlos ye una ciudá y comuna en Chile. La ciudá tenía una población de 50.088 habitantes y tien una superficie de 874 km (INE 2002).
Chillán
Chillán ye una ciudá y comuna en Chile. La ciudá tenía una población de 161.953 habitantes y tien una superficie de 511 km (INE 2002).
Escapulariu
Un escapulariu ye una pieza de tela parte del hábitu de delles congregaciones relixoses católiques, masculines y femenines (carmelites, trinitarios, mercedarios, dominicos, etc). Consiste nuna tira con una abertura per onde se mete la cabeza y que cuelga sobre'l pechu y la espalda, colingando de los costazos (en llatín, "scapula") Ye parte del traxe de faena usáu polos monxos benedictinos ente otros y ye símbolu del xugu de Cristu. 
Los terciarios de les estremaes órdenes relixoses suelen llevar debaxo de la ropa ordinaria un escapulariu más pequeñu qu'asemeya al de los miembros de la respectiva orden primera. El so escapulariu ye de dos pieces pequeñes de tela xuníes por cintes en color café.
Los más conocíos son el de la Virxe del Carmen (marrón), de la Pasión (encarnáu), de la Inmaculada (azul), de la Trinidá (blancu), de la Virxe Dolorosa (negru),Tercera Orden de Nuestra Señora de la Mercé (blancu) y de la Santísima Virxe (verde).
Pretenden recordar a los que los lleven los deberes y ideales de la orden correspondiente.
Solidéu
El solidéu (del llatín "soli Deo", a solo Dios) ye un casquete de seda que lleven el papa, los obispos y dellos eclesiásticos pa cubrise la cabeza. Sólo lu quiten "ante Dios", ye dicir, ante'l Santísimu Sagramentu, o na Misa dende'l prefaciu hasta depués de la comunión. Los obispos y cardenales quítenlu en presencia del papa como símbolu de respetu, como'l que se quita'l sombreru al saludar a otra persona.
Erróneamente piénsase que los cardenales, usen el solidéu y les sos vestimentes color moráu, yá que na antigüedá, l'encarnáu yera color únicu del papa, pero esto ye un error, yá que son los obispos los qu'usen el color moráu y los cardenales usen el solidéu y les sos vestimentes encarnaes, simbólicamente esi color ye signu de que tán dispuestos a dar la so vida pola Ilesia católica.
Esisten solideos de color negru, solo lu usa un abá o un preláu, pero esti tipu de solidéu cayó en desusu depués de la reforma a la liturxa nel Conceyu Vaticanu II.
En Francia, baxo la Tercera República, fuertemente anticlerical, un slogan popular frecuente foi "À bas la calotte" ("Abaxo'l solidéu"), empleáu pa denunciar la influencia de la relixón sobre la vida pública.
El nome del solidéu dicen que provién de les palabres llatines “soli Deo”, (sólo a Dios).
Nun s'emplea sólo nes celebraciones, sinon tamién fuera. Demientres la eucaristía quítase al entamar el prefaciu de la plegaria eucarística pa volver a ponelu depués de la comunión. Fai honor asina al so nome de “soli Deo”, “sólo ante Dios” se quita.
Pilar Sánchez Vicente
Pilar Sánchez Vicente (Xixón, 11 de payares de 1961) ye una documentalista y escritora asturiana.
Pilar ye llicenciada en xeografía y historia pola Universidá d'Uviéu. Fizo la so memoria de llicenciatura sobre "La condición xurídica de la muyer na Edá Media". Ye autora de "Breve historia de Asturias" (Ayalga, 1986; VTP, 2006, ésta última n'asturianu). Arriendes d'esto, cuenta con numberoses publicaciones sobre documentación, turismu y mocedá. Igualmente, foi guionista y presentadora de varios programas de TVE Asturies. 
La so primera incursión na novela foi con una trama d'emociones y intriga: "Comadres" (KRK, 2001). La so segunda obra, "Gontrodo, la hija de la luna" (KRK, 2005), ye una novela histórica desarrollada na Asturies del sieglu XII. En mayu del 2008 presentó la so tercer novela, "La diosa contra Roma", publicada por Roca Editorial. La última obra asoleyada (2010) ye "Operación Drácula", la primer incursión de l'autora nel xéneru negru, y céntrase nes mafies rumanes dientro del mundu de la prostitución.
Ignacio Churruca
José Ignacio Churruca Sistiaga (San Sebastián, España, 28 de xineru de 1949) ye un ex futbolista español. Xugó d'estremu izquierdu col Sporting de Xixón, Athletic Club y Hércules Club de Fútbol; y foi 16 veces internacional cola seleción española.
Iñaki Churruca xugó trés temporaes nel Club Deportivo Zarautz xuvenil. Darréu fichó pol Real Sporting de Xixón onde tuvo media temporada de la 1967/68 cedíu nel Club Deportivo Ensidesa. Nel Sporting tuvo once temporaes, hasta que posteriormente pasó al Athletic Club y yá nos años 1980 fichó pol Hércules Club de Fútbol. Colos os equipos de Xixón, Bilbao y Alicante acumuló más de 420 partidos en Primera División. Depués del Hércules fichó pol Club de Fútbol Lorca Deportiva en Segunda División "B", onde xugó la temporada 1982/83 y a mitá de la 1983/84, el 6 d'avientu de 1983 marchó a media temporada. Foi internacional asolutu con España en 16 encuentros, tamién foi internacional sub-23 en 2 ocasiones. Xugó un partíu cola Selección de fútbol del País Vascu. También entrenó a dalgún qu'otru equipu como a la Peña Deportiva Santa Eulalia que clasificó pa la promoción d'ascensu a Segunda "B" na temporada 2001/02. Anguaño ta retiráu y residía en Cádiz, anque ta acabante de treslladase a vivir al conceyu de Sariegu.
Llagar Buznego
El Llagar Buznego ta asitiáu na localidá asturiana d'Arroes en Villaviciosa.
Trátase d'una empresa fundada en 1932.
Papa Xuan XXIII
San Xuan XXIII (llatín: "Ioannes PP. XXIII"), Angelo Giuseppe Roncalli (n. Sotto il Monte, provincia de Bérgamo, Lombardía, Italia, 25 de payares de 1881 - † Ciudá del Vaticanu, 3 de xunu de 1963), foi'l papa númberu 261 de la Ilesia Católica ente 1958 y 1963.
Nel so largu llabor apostólicu ocupó numberosos cargos críticos. Como obispu titular d'Areopoli y, más sero, de Mesembria, exerció como visitador apostólicu en Bulgaria dende 1925, depués como delegáu apostólicu na mesma Bulgaria dende 1931. Foi designáu delegáu apostólicu en Turquía y Grecia dende 1935, cargu que desempeñó a lo llargo de la mayor parte de la Segunda Guerra Mundial. A fines de 1944 foi designáu nunciu apostólicu en Francia, onde permaneció hasta 1953. Elixíu cardenal nesi añu, exerció como patriarca de Venecia hasta'l cónclave d'ochobre de 1958. Como pontífiz romanu, tuvo un pontificáu relativamente breve, pero bien intensu.
En 2014 foi canonizáu pol papa Franciscu, cabo'l tamién papa Xuan Pablu II
Carrio
Carrio ye una parroquia del conceyu asturianu de Llaviana. Asítiase na fastera occidental del conceyu y tien una estensión de 2,43 km² d'estensión. Los sos 125 habitantes (INE, 2010), que son denomaos "cordoveyos", repártense ente'l pueblu homónimu y los llugares y caseríes de La Brañueta, Les Llinariegues, Sarambiello, La Corcia, L'Estelleru y La Reguerina.
La parroquia de Santa María de Carrio, que se dixebró de la d'Entrialgo a finales del sieglu XVIII , yera totalmente agrícola nel tiempu nel que Madoz espublizó'l so Diccionariu, alredor de 1850. Sicasí, en 1890 el paisaxe entamó a camudar cuando la empresa Coto Musel abre la primer mina de la parroquia, que se caltuvo abierta hasta 1972. L'actividá minera ta representada anguaño pol pozu Carrio.
Avalanch
Avalanch ye un grupu asturianu de heavy metal. El fundador, líder, y guitarrista ye Alberto Rionda (Uviéu, 2 de setiembre de 1972).
Achal Prabhala
Achal Prabhala ye un escritor, activista ya investigador indiu que vive anguaño en Bangalore, Karnataka. Ye conocíu sobre too a partir del so trabayu sobre los derechos de propiedá intelectual nos ámbitos de la medicina y del conocimientu. Tamién ye un miembru del conseyu d'alministración del Centru pa Internet y la Sociedá (n'inglés: Centre for Internet and Society) y del Advisory board de la Fundación Wikimedia.
Jesús Castro
Jesús Antonio Castro González, (Uviéu, 23 de xineru de 1951 - Pechón, Cantabria, 26 de xunetu de 1993), conocíu deportivamente como Castro, foi un futbolista que xugó como porteru nel Sporting de Xixón, y yera hermanu del tamién xugador Quini. Falleció nuna sablera cántabra cuando trataba de salvar a dos neños que se taben afogando.
Castro entamó la so trayectoria como xuvenil nel Bosco-Ensidesa, pa pasar en 1967 al Sporting, onde debutaría en Primera División el 13 de setiembre de 1970 nel Estadiu de Balaídos escontra'l Celta de Vigo, que ganó por 2:0. Disputó col Sporting 13 temporaes na máxima categoría, disputando 316 partidos y siendo titular en todes menos en dos. Xugó tamién dos finales de Copa del Rei, en 1981 y 1982, que'l so equipu perdió, 1:3 ante'l FC Barcelona y 1:2 ante'l Real Madrid, respectivamente. La so última temporada foi la 1983-84, na que xugó sólo 4 partíos.
El 26 de xunetu de 1993 encontrábase na sablera de la localidá cántabra de Pechón cuando se tiró al agua pa rescatar a dos neños ingleses que se taben afogando, cosa que consiguió, pero perdió la vida afogáu.
Amable González Abin
Amable Luis González Abín (Nueva, Llanes, 24 d'agostu de 1862; Piñeres de Pría, 21 de marzu de 1911) foi un escritor en llingua asturiana, autor entre otres obres de JUEYINAS DEL MIO GÜERTÍN, colección en prosa y versu en bable de Llanes.
Con 14 años emigró a Cuba a instancies del so hermanu Claudio, propietariu d'un comerciu en L'Habana. A los 20 años ingresa nel Batallón nº 6 de Voluntarios de L'Habana, causando baxa por cumplimientu n'ochobre de 1887. Regresa a España y entama los sos estudios nel Institutu d'Uviéu, recibiendo'l títulu de bachiller en 1891. Continúa entós los sos estudios en Madrid, y viaxa a Francia pa perfeccionar el francés. Recibe la llicenciatura en Filosofía y Lletres en 1894.
De 1896 a 1901 ye profesor de Comerciu y francés del Colexo de la Encarnación de Llanes. Támién formó parte del profesoráu del Colexu de Sta. María de Cardosu.
Ente los sos munchos trabayos tan el métodu de llectura pa Appleton & Co. de Nueva York, la reforma del Tratáu de Física Esperimental de P.Ortiz y el Compendiu Gramáticu de Bello. Collaboró en varios periódicos y revistes, n'especial con El Oriente de Asturias y El Pueblo.
Casáu con Emilia Platas Pontigo y padre de seis fíos, morrió en Piñeres de Pría (Llanes) el 21 de marzu de 1911 a los 48 años d'edá.
Economía d'Uruguái
La economía d'Uruguái ye'l resultáu de la combinación de los recursos naturales del país con una población altamente alfabetizada, una estructura empresarial diversificada y una fuerte presencia del Estáu. 
Si bien históricamente la producción tuvo basada na agropecuaria, nes últimes décades el pesu d'otros sectores de la economía creció considerablemente. En 2009 les actividaes primaries representaben l'8,6% del productu interior brutu, les industries manufactureres el 13,9%, el comerciu el 14,5%, la construcción el 7,3%, el tresporte el 7,5% y otres actividaes el restante 48,2%. 
Los ganaos ovín y bovín son los más importantes. Carne, llana, cueru y otros subproductos constituyeron siempres les principales esportaciones. La producción de ganáu ovín concéntrase nel norte del país, nos departamentos d'Artigas y Salto anque, en menor midida, alcuéntrase nel restu del país. El ganáu bovín alcuéntrase per tol territoriu, con mas predominiu nel sur del país. 
De menor relevancia a nivel históricu, pero n'esponencial desenrollu pa la economía son los cultivos agrícoles, ente ellos, el trigu, l'arroz y la soya.
Los recursos minerales son escasos, pero la industria medró gracies a les importaciones de combustibles y materies primeres. Nel norte del país (Artigas) desenróllase la estracción d'ágates y amatistes, con gran potencialidá de da-y valir agregáu a la so esportación. La eventual esplotación de fierro na zona de Valentines podría cambiar enforma l'actividá, pero'l proyeutu Aratirí entá nun foi aprobáu polos múltiples cuestionamientos de que foi oxetu.
La principal industria ye l'alimenticia (5,8% del PIB), siguida pola fabricación de madera y productos de madera, papel y productos del papel (2,3% del PIB) y la industria química (1,5% del PIB). Una industria que creció a finales del sieglu XX y principios del XXI ye la del software, la que ta efectuando esitoses esportaciones non tradicionales.
La rede de comunicaciones ye bona y el turismu crez rápidamente. El turismu y los servicios financieros constitúin importantes recursos económicos.
Al empar que n'otros países de la rexón, nos años 1990 aplicáronse polítiques d'apertura económica (Mercosur) y de reforma del Estáu. 
Tradicionalmente, Uruguái tamién tien elevaos niveles d'educación, bientar social y curiáu de la salú. L'Uruguái asítiase nel puestu númberu 46 alcuerdu col IDH espublizáu pol PNUD nel 2007 con datos referíos al añu 2005.
Uruguái conocióse como la "Suiza d'América", ente otres razones, pola tradicional presencia de numberosos bancos. 
Foi particularmente fuerte la crisis bancaria de 2002 n'Uruguái; pero l'Estáu uruguayu sofitó la devolución de depósitos a l'amplia mayoría de los aforradores, y respetóse la moneda orixinal de los depósitos; polo tanto, a la llarga la plaza financiera uruguaya recuperó la confianza del públicu. Significó tamién el final de l'hasta entóncenes habitual costume del Estáu uruguayu d'asistir a los bancos quebraos, y instrumentóse un seguru de depósitos bancarios con cobertoria parcial.
Ye de destacar la esistencia del secretu bancariu nel sistema financieru. Si bien en 2010, el Parllamentu estudió'l so llevantamientu parcial.
La Bolsa de Valores de Montevideo suel tener una operativa discreta. Esisten otros tipos d'instrumentos d'inversión, como los fideicomisos.
Trrs décadrs de proteccionismu y intervencionismu estatal, el llamáu "Neobatllismu", del que'l presidente Luis Batlle Berres foi'l más insigne representante, nos años 1970, en plena dictadura cívico-militar, el ministru Alejandro Végh Villegas implementó una lliberalización de la economía, de la que los efeutos entá se faen sentir: el país abrió los sos mercaos de capitales, dolarizóse la economía, desreguláronse los salarios, promoviéronse les esportaciones non tradicionales y crecieron les importaciones.
Dende llueu, hebo altibaxos; otru ministru de la dictadura, Valentín Arismendi, implementó un sistema de paridá cambiaria conocíu popularmente como "la tablita"; a fines de 1982 féxose insostenible, y se disparó la cotización del dólar norteamericanu, lo qu'ocasionó una severa crisis económica y deterioru salarial. Tres la restauración democrática en 1985 tentóse sopiar los efeutos d'esta política, per aciu de la llamada "flotación sucia", y tratóse de recuperar la capacidá alquisitiva de los salarios al traviés de convocatories a conseyos de salarios.
L'aniciu de los años 1990 baxo'l gobiernu del Partíu Nacional con Luis Alberto Lacalle llevóse a cabu polítiques económiques que güei llamaríemos "neolliberales" qu'implicó una marcada reorientación del desenrollu y una aceleración del crecimientu económicu hasta 1998. Per un llau planteóse l'apertura unilateral, ye dicir, tocántenes a terceros países y marcó'l procesu d'integración rexonal del Mercosur. Pel otru tratóse de privatizar y desregular los mercaos (dexóse de convocar los conseyos de salarios). Al mesmu tiempu instauróse un programa d'estabilización basáu nel ancla cambiaria. La conxunción d'esos factores xeneró una apreciación de la moneda uruguaya respeutu al dólar y una tendencia al déficit comercial provocáu por una fuerte espansión de les importaciones. El patrón de crecimientu xeneráu na década de los noventa nun pescanció superar debilidaes estructurales del sistema financieru, ello ye, nun meyoró la eficiencia de los bancos nin públicos nin privados y l'asignación de créitos nun se realizó d'un xeitu eficiente. Asistióse a un fenómenu de burbuya financiera. 
Tres la crisis bancaria de 2002 nel gobiernu de Jorge Batlle Ibañez el país tuvo un repunte nos sos indicadores económicos; pero al mesmu tiempu, hai un estendíu fenómenu de fragmentación social y económica cola mayor crisis financiera al entamu y económica-social nel so conxuntu como nunca sofrió enantes el país, alloñáu de la tendencia histórica a una sociedá hiper-integradora. Foi dempués el gobiernu del "Frente Amplio" quien volvió a convocar los conseyos de salarios na pescuda d'una redistribución de poder alquisitivu; tameién implementó planes sociales d'aída, del que'l so efeutu a llargu plazu tovía ta por vese.
L'impuestu que más recalda ye l'IVA. Apocayá n'Uruguái ta en puxu l'Impuestu a la Renta.
Uruguái avérase a la declaración de grau inversor tocántenes de la so débida esterna.
Dende la crisis de les hipoteques subprime en 2008, Uruguái viose sometíu a periódicos sacudones onde se pón a prueba la fortaleza de la so economía. 
Na segunda metá de 2011, y a costafecha de la crisis del techu de delda d'Estaos Xuníos, de les que les sos consecuencies tovía tán por sentise, Uruguái prepárase p'afrontar un axuste del gastu y coordínense aiciones con autoridaees económiques de países de la rexón.
Llorío
Llorío ("Lorío" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Llaviana. Ta asitiada na fastera suroriental del conceyu, y llenda: al norte cola parroquia d'El Condao, al sur y al oeste cola de Villoria, al oeste tamién cola de Entrialgo y al noroeste cola de Llaviana. Tien una estensión de 27,37 km² y una población (INE, 2010) de 756 habitantes. Éstos repártense ente'l pueblu de Llorío, asitiáu nuna zona llana xunta la boca de la riega Solapeña nel ríu Nalón (143 habitantes), y los llugares de L'Acebal, La Cabaña, Ciargüelo, La Fomermeya, Iguanzo, La Llera, Muñera, Pando, Payandi, El Puente d'Arcu, Ribota, Soto, La Canterona y La Curuxera.
Gerardo Iglesias
Gerardo Iglesias Argüelles (29 de xunu de 1945; La Cerezal, Mieres) ye un políticu asturianu retiráu.
En 1950, siendo neñu, foi testigu de la tortura brutal de so padre, deteníu pola Guardia Civil por sofitar a los Maquis. 
Mineru de profesión, entamó a militar nel Partido Comunista de España (PCE) con malpenes 16 años, en 1961. Poles sos actividaes polítiques y sindicales (participó na organización de Comisiones Obreres) foi encarceláu en repetíes ocasiones a lo llargo de la dictadura de Francisco Franco.
En 1962, con motivu de la gran güelga minera asturiana ("La güelgona"), foi deteníu por primera vez. Al siguiente añu foi elexíu miembru del Comité Rexonal del Partido Comunista de Asturias.
En 1966 Iglesias foi deteníu con otros miembros de la Coordinadora Provincial de CCOO y condergáu a cuatro años y seis meses de prisión. En 1973 foi elexíu miembru del Comité Central del PCE. Deteníu nuevamente, tuvo que cumplir otru añu de cárcel.
Iglesias lideró constantemente lluches en favor de la meyora de vida pa los mineros, utilizando'l so cargu nel partíu pa presionar al gobiernu. Les autoridaes civiles sabíen que'l pozu "Tres Amigos" (el más importante de la zona), en Mieres, concentraba a la cúpula dirixente del comunismu asturianu, con Gerardo Iglesias al frente. En tal sentíu, los voceros oficiales desestimaben la llucha sindical por acusara de "llucha d'intereses privaos".
Depués de l'Asamblea Xeneral de CCOO entamada en Barcelona en 1976 foi elexíu primer Secretariu Xeneral de CCOO d'Asturies. La III Conferencia Rexonal del PCE d'Asturies tamién lu elixe como Secretariu Xeneral, en 1978. Esti mesmu añu ye reelexíu como miembru del Comité Central del PCE nel IX Congresu del mesmu y pasa a formar parte del Comité Executivu. Presidió el X Congreso del PCE entamáu en 1981, depués de defender les tesis carrillistes y enfrentase colos denominaos "renovadores", que depués del Congresu acabaron siendo espulsados o abandonando voluntariamente la organización. 
En payares de 1982, depués de la dimisión de Santiago Carrillo, foi elexíu Secretariu Xeneral del PCE y xira nun entamu hacia tesis averaes a les de los "renovadores" recientemente represaliaos. Por esta última razón acabó enfrentáu al sector eurocomunista de Carrillo hasta la espulsión d'esti últimu en 1985. 
En 1986 participó na creación d'Izquierda Xunida de la que foi elexíu Coordinador Xeneral. Nes elecciones xenerales de 1986 foi elexíu diputáu por Madrid. Paralelamente impulsó'l procesu d' "Unidá de los Comunistes" col PCPE d'Ignacio Gallego y el PCOE d'Enrique Líster, estableciendo una mayor proximidad con Moscú depués del abandonu progresivu del eurocomunismu carrillista.
En 1988, nel XII Congresu del PCE, Gerardo Iglesias renunció a tolos sos cargos y Julio Anguita foi designáu nuevu Secretariu Xeneral del PCE, que tamién lu sustituiría na dirección d'IU al añu siguiente.
Aunque recibió en 1990 una propuesta pa presentase nuevamente a les elecciones autonómiques, nun aceptó y dexó definitivamente la política. Reincorporaríase al so antiguu puestu na mina, hasta que por mor d'una enfermedá tuvo que se retirar.
En setiembre de 2011 Gerardo Iglesias asoleyó'l so primer llibru, "Por qué estorba la memoria", editáu por Madera Noruega Editores. Nél, Iglesias fai un recorríu pela historia de los maquis n'Asturies nel periodu que va de la Guerra Civil y hasta que muerre l'últimu de los guerrilleros acosáu nel monte. Son 22 relatos reales y desgarradores sobre los maquis asturianos y les sos familes y un alegatu contra l'escaecimientu nel que nun falten crítiques a los dirixentes del PCE entós nel exiliu nin a los políticos d'anguaño.
Cabezón
Cabezón ye una parroquia del conceyu asturianu de Ḷḷena.Asítiase na fastera centruoriental del conceyu, y llenda: al noroeste cola parroquia de Las Puentes, al noreste cola de Parana, al sur cola de Payares, y al este y sureste cola provincia de Lleón. Tien una estensión de 12,11 km² y una población (INE, 2010) de 26 habitantes, que tán repartíos pelos núcleos de población que vienen darréu: Cabezón, La Muela, Naveo, La Romía Baxo y La Romía Riba.
Campumanes
Campumanes ("Campomanes" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Ḷḷena. Ta allugada na zona central del conceyu, y llenda: al norte cola parroquia de Castieḷḷo, al sur cola de Sotieḷḷo, al sureste cola d'Erías, al este cola de Casorvía y al oeste cola de Zurea. Tien una estensión de 8,79 km² y una población (INE, 2010) de 756 habitantes. Nella s'inclúin los 623 del pueblu homónimu, centru económicu y de servicios de la rodiada.
La parroquia, consagrada a Nuestra Señora de les Nieves, comprende los núcleos de población que vienen darréu: Campumanes, La Caseta'l Rublín, La Caseta los Sierros, El Coḷḷeu, Corneyana, Cuturresu, La Envarniega, L'Escobal, Ferreras, El Moclín, Montalegre, La Nozala, Las Pegas, La Rasa Baxo, El Reúndu, Río, La Rúa, Salas, Tiós y La Torre.
Carabanzo
Carabanzo ye una parroquia del conceyu asturianu de Ḷḷena. Los sos 2,92 km² d'estensión ocupen el requexu nororiental del conceyu. Llenda al norte col conceyu de Mieres, al este y sureste col d'Ayer y, pol oeste y suroeste, cola parroquia de Viḷḷayana. Tien una población de 216 habitantes (INE, 2010), que viven toos ellos nel pueblu homónimu, únicu núcleu habitáu de la parroquia.
Casorvía
Casorvía ("Casorvida" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Ḷḷena. Asítiase na zona central del conceyu, tien una estensión de 4,64 km² y llenda: al norte cola parroquia de Felgueras, al sur y suroeste cola d'Erías, al este cola de Congostinas y al oeste cola de Campumanes. La so población, que ta repartida ente los llugares d'El Carril, La Caseta, Casorvía, Malveo y La Pandieḷḷa, ye de 74 habitantes (INE, 2010).
Castieḷḷo (Ḷḷena)
Castieḷḷo ("Castiello" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Ḷḷena. Asitiada na zona centruoccidental del conceyu, tien una estensión de 11,51 km² y llenda: al norte y al oeste cola parroquia de La Pola, al sur cola de Campumanes, al sureste cola de Felgueras y al este cola de Columbieḷḷo. Tien una población (INE, 2010) de 407 habitantes, que se reparten ente los llugares de Ablano, La Casería, El Casitu, El Coveyu, Corravieya, La Cueva, Mamorana, Otero, La Rasa Riba, Ronzón, Sorribas, La Vega'l Ciigu y La Vega'l Rei.
Columbieḷḷo
Columbieḷḷo ("Columbiello" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Ḷḷena. Asítiase na fastera noroccidental del conceyu y llenda: al norte cola parroquia La Pola, al oeste cola de Castieḷḷo, al sur cola de Felgueras y al este col conceyu d'Ayer. Tien una estensión de 7,88 km², asitiaos na vera derecha del ríu Ḷḷena, y una población (INE, 2010) de 105 habitantes. Comprende los núcleos de población que vienen darréu: La Cobertoria, Columbieḷḷo, El Piridiiḷḷu, La Puente y El Sotón.
Apaxco
Apaxco ye un municipiu al norte del Estáu de Méxicu, en Méxicu. Llenda colos municipios mexicanos de Tequixquiac, Huehuetoca, Hueypoxtla y con Atotonilco de Tula nel estáu d'Hidalgo. La so área ye de 68.34 km², y la población de 28.080 habitantes. La capital municipal ye Apaxco de Ocampo, la segunda población ye Santa María Apaxco, cunta cola Colonia Juárez, la ranchería de Pérez de Galeana y la facienda de Teña.
Apaxco identifícase col nome en náhuatl de Apatzco (cfr. náhuatl actual Apatztli (cuencu, y el sufixu de llugar -co). El so actual nome provién del náhuatl que significa "llugar onde escurren agues".
Congostinas
Congostinas ye una parroquia del conceyu asturianu de Ḷḷena. Asitiada na fastera centruoriental del conceyu, tien una estensión de 10,9 km² y una población (INE, 2010) de 17 habitantes. Doce d'elles viven nel pueblu homónimu y les otres cinco nel llugar de Ḷḷinares. La parroquia llenda: al noroeste cola parroquia de Felgueras, al norte y oeste col conceyu d'Ayer, al sureste cola parroquia de Parana, al sur cola de Las Puentes, al suroeste cola d'Erías y al oeste cola de Casorvía.
Chanos de Somerón
Chanos de Somerón ("Llanos de Somerón" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Ḷḷena. Ocupa 4,04 km² de la zona centrumeridional del conceyu, y llenda: al norte cola parroquia de Las Puentes, al este cola de Payares, al sur cola de Samiguel del Río y al oeste cola de Teyeo. Los sos 39 habitantes (INE, 2010) viven nel pueblu homónimu, asitiáu nuna llanada perriba de la vera izquierda'l ríu Valgrande. Los habitantes d'esti pueblu, que foi nombráu "Pueblu más guapu d'Asturies" en 1968, son nomaos papariqueros o paparicos.
El pueblu ye llanu enforma; tantu, que hai bien de dicires que falen d'ello. Pueden citase, ente más otros, aquellos que dicen que...
"En Chanos, como ye tan chano,"
"picha l'agua hasta la rodicha."
"toda'l agua picha na ería'l Calechano."
El pueblu ye perfamosu pelos arbeyos que nelli se recueyen entá güei. Como diz el dichu popular: "Pa vainas, Payares, y pa arbeyos, Chanos".
Palaciu de los Menéndez Pola
El palaciu de la familia Pola asítiase na contorna de la illesia parroquial de Santa María de Lluanco y ta declaráu como Bien d'Interés Cultural con categoría de Monumentu'l 2 de mayu de 1991.
Construyíu pelos sieglos XVII y XVIII, constitúi la meyor amuesa d'arquitectura nobiliaria d'esta villa y, según Germán Ramallo Asensio ún de los más fermosos exemplos de l'arquitectura civil asturiana "«pola perfeuta interrellación qu'esiste ente adautación al tipu tradicional, aceutación de normes populares y, por últimu, supeditación al estilu barrocu»". Pela so parte, Juan C. Soto Boullosa , añade a estos aspeutos "«el so valir testimonial, espresivu d'un tipu de vivienda que recueye na so proyeición arquiteutónica la necesidá de distinción específica d'una nobleza consciente de la so importancia como clas social. Nesti sen, la so rellación cola illesia inmediata ye significativa, como tamién lo ye l'atopase coles pequeñes construcciones que s'allinien al otru llau de la cai»".
La edificación estructúrase en planta rectangular en tornu a un pequeñu y cuadráu patiu central –arrodiáu de corredores sosteníos por columnes toscanes de piedra– y dos torres que flanqueén la fachada principal. Cuenta con dos pisos nel cuerpu central y trés nes torres.
La fachada principal, pola contra, recibe un ricu tratamientu decorativu. Orientada a la cai, fusiona soluciones populares, como los salientes aleros, el corredor de la torre esquierda y los guardillones sobre la cubierta del cuerpu central, con elementos barrocos como la distinguida puerta d'accesu, con dintel sobre pilastres de fuste acanaláu, y los trés balcones de saliente voladizu asitiaos sobre ella, a los que flanqueén dos escudos d'armes: el de la derecha coles de la familia Menéndez de la Pola, y el de la esquierda coles de los Pola, Valdés y Fernández Quevedo de Heres, ente otres.
Marcelino García Alonso
Marcelino García Alonso (* Uviéu, 27 de xunu de 1971). Foi un ciclista asturianu, profesional ente 1994 y 2003, cuyos mayores éxitos deportivos algamólos na Vuelta a Andalucía, prueba na qu'obtuvo'l trunfu absolutu na edición de 1998 y nel Criterium Internacional qu'algamaría en 1997.
Papa Calistu I
El papa Calistu I, o San Calistu, (* Roma, ha. 155 – † 222), ye'l pontífiz númberu 16 de la Ilesia católica, reinando de 217 a 222.
Nació esclavu nel somantu d'una familia d'aniciu griegu, que na so llingua'l so nome significa "el más guapu" ("kallistos"), y nun abrazó'l cristianismu hasta la edá adulta. Como alministrador de los bienes d'un altu funcionariu del emperador Cómodo llamáu Carpóforu, tamién cristianu, viose implicáu nuna malversación de fondos que-y valió ser condergáu a trabayos forzaos nes mines d'azufre de Cerdeña; allí permaneció a lo llargo de tres años hasta que, alredor del 190, llogró ser lliberáu gracies a la intercesión de Marcia, una concubina del emperador Cómodo.
Depués de la so lliberación, el papa Víctor I destinólu a Antium otorgándo-y una pensión; allí vivió hasta'l so treslláu a Roma reclamáu pol papa Ceferín, que faciéndolu secretariu personal de so lu nomó diáconu y alministrador del cementeriu cristianu na Vía Appia, que depués se conocería como les catacumbes de San Calistu, y nel que s'enterraron tolos papes que gobernaron la Ilesia a lo llargo del sieglu III, escepto él mesmu.
A la muerte de Ceferín, Calistu ye elexíu como'l so socesor. La circunstancia de ser un esclavu lliberáu nun yera un impidimentu pa ser elexíu papa hasta que Lleón I el Magnu, nel sieglu V, asina lo dispunxo.
Balandrán
El balandrán ye una prenda d'abrigu, talar, con un capuchón de quita y pon. 
Trátase d'una prenda que visten dellos eclesiásticos sobre la sotana. Sobrepuestu al balandrán llévase una esclavina que puede ser de dos tipos: llisa o d' "esperteyu" (por unes nervadures qu'asemeyen a les ales d'esti mamíferu).
L'escritor asturianu Antonio Balvidares Argüelles (1751 - 1792) na so composición "Las exequias de Carlos III en Oviedo" fai referencia al balandrán d'esta miente:
"Tantu amén y tantu oremus;
"pero féxoyos callar
"un señor gordetu y seriu:
"cura de la Catedral,
"(debía ser á lo q'entiendo),
"vestidu de balandrán
"con esclavina al pescuezu"
Isidoro Acevedo
Isidoro Acevedo (Lluanco, 2 de xineru de 1867 - Moscú, 1952) yera'l nome qu'usaba Isidoro Rodríguez González, históricu comunista asturianu que participó na fundación del Partíu Comunista d'España. 
Entamó a trabayar como aprendiz de tipógrafu a los 13 años en Madrid, onde se treslladara cola so familia trés años anantes. En 1898 marchó a trabayar a Santander, onde algamó'l cargu de presidente de la Federación Socialista. Debido a que tenía un gran protagonismu dientro del partíu foi llamáu por los socialistes de Bilbao pa dirixir el diariu "La Lucha de Clases". Foi encarceláu varies veces debido a dellos de los sos artículos. 
En 1914 tornó a Asturies, en donde dirixó "La Aurora Social". Foi deteníu en 1917 pola so participación na güelga revolucionaria d'aquel añu. En 1921, como delegáu de la Federación Socialista Asturiana participó nel congresu socialista de Madrid. Allí, xunto a otros partidarios de la III Internacional, fundó'l Partíu Comunista Español. 
Depués de fundar la publicación "La Aurora Roja" y viaxar a Rusia como representante del PCE nos congresos de la III Internacional pronunció diverses conferencies por tola xeografía Española. Frutu d'estes esperiencias ye'l llibru «"Impresiones de un viaje a Rusia"», asoleyáu n'Uviéu en 1923. Tamién publicó una novela d'ambiente mineru en 1930, llamada «"Los topos"», asoleyada en Madrid, na que criticaba a Manuel Llaneza, líder mineru socialista. 
Cola llegada al poder de Miguel Primo de Rivera ye encarceláu unos meses y torna a Madrid. 
Depués de la Guerra Civil exilióse en Rusia. Allí morrió en 1952.
Maximiliano Arboleya
Maximiliano Arboleya Martínez (Llaviana, 9 d'ochobre de 1870 - Meres, Siero 19 de xineru de 1951) sacerdote y sociólogu asturianu.
Maximiliano yera fíu de Marcelino Arboleya oficial del Rexistru de la Propiedá de La Pola (Llaviana) y Amalia Martínez Vigil, hermana de Ramón Martínez Vigil que foi obispu d'Uviéu. En 1878 morrió so padre quedando so madre viuda casándose con Francisco Fernández Fueyo, viudu d'una hermana de so.
Estudia na so Llaviana natal hasta los catorce años, en 1884 ingresa nel seminariu d'Uviéu y darréu ye enviáu con una beca a Roma pa estudiar nel Pontificiu Colexu Español. N'Italia algama la llicenciatura en Teoloxía pola Universidá Gregoriana y el doctoráu pol Pontificiu Seminariu de San Apolinar.
Torna d'Italia y afitando la so residencia n'Uviéu onde exerce de profesor nel seminariu y en 1898 algama la plaza de callóndrigu de la catedral d'Uviéu.
Hacia 1900 funda la Lliga de Defensa Eclesiástica y ye nomáu secretariu de la comisión qu'entamaba les peregrinaciones a Lourdes.
En 1923 l'obispu Juan Bautista Luis y Pérez nómalu deán de la catedral d'Uviéu. 
Muerre en Meres, pueblu nel que taba residiendo, el 19 de xineru de 1951
Una de les sos facetes más relevantes foi la so actividá periodística y sindical rellacionada col so llabor nel mundu de la prensa. Miembru y seguidor de la doctrina social de la ilesia que tenía'l so máximo esponente na encíclica Rerum Novarum del Papa León XIII funda y collabora con diversos periódicos. Asina funda "El Zurriago Social" o "Justicia Social" y collabora col diariu El Carbayón enfrentándose a diferentes personalidaes de la so dómina poles sos idees tales como Manuel Vigil Montoto.
Para castañes, Tremañes
Para castañes, Tremañes ye'l títulu d'una tonada que foi grabada por bien de cantadores. La lletra admite variantes nos nomes de los pueblos y villes citaos, pero una de les versiones, recoyida por Ismael González Arias na so obra "Historia de la música asturiana" diz asina:
"Para castañes, Tremañes,
"para carbayos, Lloreo,
"pero, para buenes moces,
"viva Sama de Llangreo".
Esti cantar foi grabáu, ente más otros, por Xuacu'l de Sama (1930); "La Busdonga" (1931); Josefina Argüelles (1969); Gerardo Orviz (1969); Manuel Gandoy (1974); José Noriega (1975); Armando Montes (1975); Avelino Fernández Corte (1977 y 1981), Marcelino Fernández, "El Manquín" (1977); José Fernández, "El Tordín" (1981); Orestes Menéndez; Luis Estrada (1984); o José Manuel Robledo, "Lolo'l de Cabranes".
Arrhenius
Svante August Arrhenius foi un científicu (orixinalmente físicu y más sero químicu) y profesor suecu qu'algamó'l Premiu Nobel de Química de 1903 pola so contribución al desarrollu de la química colos sos experimentos nel campu de la disociación electrolítica.
Svante August Arrhenius nació'l 19 de febreru de 1859 na ciudá de Vik, asitiada nel condáu de Sogn og Fjordane. So padre y so madre fueron Svante Gustav y Carlonia Thunberg Arrhenius. 
Los sos allegaos llamábenlu "el curciu" na so mocedá, yá que debío a un accidente a temprana edá tuvo problemes pa caminar hasta los 20 años. Usaba zapatos con plataforma que disimulaben esa condición.
En 1884 Arrhenius desarrolló la teoría de la esistencia del ión, ya predichu por Michael Faraday en 1830, a través de la electrólisis.
Siendo estudiante, cuando preparaba'l doctoráu na universidá d'Uppsala, investigó les propiedaes conductores de les disoluciones electrolítiques, que formuló na so tesis doctoral. La so teoría afirma que nes disoluciones electrolítiques, los compuestos químicos disueltos disóciense n'iones, manteniendo la hipótesis de que'l grau de disociación aumenta col grau de dilución de la disolución, que resultó ser cierta sólo pa los electrolitos débiles. Creyendo qu'esta teoría yera errónea, aprobaron-y la tesis cola mínima calificación posible. Esta teoría foi oxetu de munchos ataques, especialmente por lord Kelvin, viéndose sofitada por Jacobus Van't Hoff, en cuyu llaboratoriu trabayara como becariu estranxeru (1886-1890), y por Wilhelm Ostwald.
Cubrenes
Cubrenes ye una casería de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
L'Escuyu
L'Escuyu ye un llugar de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Ḷḷagar
Ḷḷagar ye un llugar de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Ḷḷongalendo
Ḷḷongalendo ye una casería de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Ḷḷameres
Ḷḷameres ye una casería de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Misiegos
Misiegos ye un llugar de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Palacio
Col nome d'El Palacio podemos referinos a:
El Palacio (Ayer)
El Palacio ye una casería de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Pandiiḷḷu (Piñeres)
El Pandiiḷḷu ye una casería de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Puiblu
El Puiblu ye un llugar de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
San Antonio
San Antonio ye una casería de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Les Tercies
Les Tercies ye una casería de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Valdediós
Valdediós ye un llugar de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Vegalatorre
Vegalatorre ye una casería de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Vegueḷḷina
La Vegueḷḷina ye un llugar de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Venta (Piñeres)
La Venta ye una casería de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
L'Acebal
L'Acebal ye un llugar de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Arteos
Arteos ye una casería de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Les Barroses
Les Barroses ye una casería de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Braña (Ayer)
La Braña ye un llugar de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Caburnu (Piñeres)
El Caburnu ye un llugar de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Cambrosio
Cambrosio ye una casería de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Cantera (Piñeres)
La Cantera ye una casería de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Casares de Baxo
Casares de Baxo ye un llugar de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Casares de Riba
Casares de Riba ye un llugar de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Casiḷḷina (Piñeres)
La Casiḷḷina ye una casería de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Cuesta (Ayer)
La Cuesta ye un llugar de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Cueva
La Cueva ye un llugar de les parroquies de Piñeres y Vega nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Fresnaza
Fresnaza ye una casería de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Signifer
El signifer yera, nes unidades d'infantería del exércitu romanu un suboficial encargáu de llevar el "signum" o enseña de cada centuria.
La so categoría yera la de "miles principalis" y yera escoyíu pol so valor, dominiu del oficiu militar y honradez. Ello ye que tamién se-y encomendaba la custodia de la caxa d'aforros de la so centuria, que, xunida a les del restu de les centuries, custodiábase nel "aedes" o capiella de los "principia" del campamentu de la unidá, capiella na que s'atopaben los estandartes de cada llexón o cohorte auxiliar cuando nun salíen les tropes a campu.
Dientro de cada centuria, el "signifer" dependía del "centurio" al traviés del "optio". Podía ascender a "optio" o bien, nes llexones a "aquilifer" o portador del "aquila", la principal enseña de la unidá, o a "imaginifer", portador del retratu del emperador, y nes unidaes auxiliares a "vexillarius" o portador del "vexillum" o bandera de la unidá.
Los "signiferes" namás desapaecieron cola disolución del exércitu romanu, nel sieglu V n'occidente, y baxo Xustinianu n'oriente.
Un "signifer" utilizaba un equipu asemeyáu al d'otros soldaos, mas estremábase d'ellos en dalgunos detáis, y asina'l so equipu nel Altu Imperiu constaba de:
Cohors quinquagenaria peditata
La cohors quinquagenaria yera una unidá auxiliar del exércitu romanu imperial compuesta por soldaos que nun disponíen de la ciudadanía romana. Estes unidaes fueron creaes pa completar les deficiencies de les llexones del exércitu imperial, formaes cuasi esclusivamente por infantería pesada, introduciendo unidaes d'infantería llixera y especilizaes, como arqueros o flonderos.
Taba formada por 480 soldaos d'infantería dividíos en seyes centuries d'ochenta homes a les órdenes de dellos "centuriones", asistíos caún por un "optio" o llugarteniente, un "tesserarius" o subofial d'intelixencia y un "signifer" o portaestandarte. Cada centuria dixebrábase en diez pelotones d'ocho soldaos, llamaos "contubernium".
La unidá taba mandada por un "Praefectus cohortis" nomáu pol emperador d'ente los miembros del "ordo ecuester", qu'asina aniciaba'l primer escalón de la so carrera militar.
Les "cohortes quinquagenariae peditatae" fueron asignaes a entamos del Imperiu a llexones concretes, pero dende Claudiu y, especialmente, de magar Vespasianu emprimaron a ser asitiaes nos "limes" del Imperiu en bases permanentes, llamaes "castellum cohortis". Estos teníen forma rectangular, ocupando entes 0,8 y 1,2 ha, con cuatro puertes. Nel centru allugábase'l cuartel general o "principia", que contenía la capiella de los "signa" o estandartes, la caxa de la unidá y les oficines. A los llaos del "principia" llevantaben el "praetorium" o residencia del prefeutu de la unidá, los "horrea" o horros/almacenes y seyes edificios de barracones.
Na parte esterior del "castellum" solía llevantase una instalación termal. Xunto a la mesma, poco a poco, diben formándose una "vicus" o aldea civil.
A partir de Vespasianu, formáronse "Cohortes milliariae peditatae", especialmente d'arqueros, formaes por 800 soldaos encuadraos en 10 centuries d'ochenta infantes, y dirixíes por "tribunus cohortis milliariae", miembru tamién del "ordo equester".
Non toles "cohortes" auxiliares taben formaes por non ciudadanos, ya qu'en distintes époques, especialmente baxo Augustu, reclutáronse unidaes de ciudadanos romanos, que recibíen el títulu de "Voluntariorum", "Italica", "Campana" o "Campestris", y que siempres taben armaes y vestíes de la mesma manera que los llexonarios y dirixíes por un "Tribunus Cohortis" ecuestre.
Les unidaes auxiliares de non ciudadanos podíen recibir como premiu por dalguna aición de combate meritoria'l títulu de "civium romanorum" qu'otorgaba a los sos homes la ciudadanía enantes del so llicenciamientu y-yos permitía vestir del mesmu xeitu que los llexonarios.
Les reformes militares de Dioclecianu y Constantín I a entamos del sieglu IV tresformaron sustancialmente estes unidaes, que, si bien caltuvieron los sos nomes, vieron reducíos los sos efeutivos hasta los 200 soldaos y, en xeneral, fueron integraes nos exércitos fronterizos de tipu "limitanei", con un nivel d'entrenamientu y efeutividá reducíos.
Cohors I Asturum
La Cohors I Asturum foi una unidá auxiliar del exércitu imperial romanu del tipu "cohors quinquagenaria peditata".
Foi reclutada nel sieglu I ente'l pueblu recién conquistáu de los ástures. Tiense constancia d'ella nel añu 106 en "Noricum", onde permanez hasta'l baxu imperiu.
Cohors V Asturum
La Cohors V Asturum foi una unidá auxiliar del exércitu imperial romanu del tipu "cohors quinquagenaria peditata".
Foi creada nel sieglu I, formada con miembros del recién conquistáu pueblu de los ástures. Tuvo acuartelada na Xermania Inferior, na actual Grimlinghausen, Alemaña.
Pintaius, ástur tresmontanu de "Castello Intercata", sirvió como "signifer" d'esta unidá. La so estela afayóse prieto de l'actual Bonn.
Cohors VI Asturum
La Cohors VI Asturum foi una unidá auxiliar del exércitu imperial romanu del tipu "cohors quinquagenaria peditata".
Foi reclutada nel sieglu I ente'l pueblu recién conquistáu de los ástures. Tiense constancia d'ella nel añu 70 na Xermania Inferior na guerra escontra los bátavos.
Sábese que Pompeyo Faventino foi prefeutu d'esta cohorte:
Cohors I Asturum et Gallaecorum
La Cohors I Asturum et Gallacorum foi una unidá auxiliar del exércitu imperial romanu del tipu "cohors quinquagenaria peditata".
Foi reclutada nel mandatu d'Augustu ente'l pueblu recién conquistáu de los ástures y ente los galaicos. Recibió instrucción nel campamentu de la llexón VI Victrix, o quiciás cola X Gemina, siendo con posteroridá destinada a Xermania.
Con anterioridá al añu 57 sábese que pasa a Mauritania y forma parte del exércitu d'ocupación. Posteriormente nel añu 60 pasa a Illiria onde permanez hasta l'añu 90 en que torna a Mauritania Tingitana. Acantonada n'Aïn Schokur, al norte de "Volubilis", piérdese cualquier niciu d'ella a finales del sieglu III.
D'esta unidá alcontróse la tumba d'un soldáu procedente de Flaventia.
Por estremaes inscripciones conócense los nomes de 6 de los sos comandantes, que cronolóxicamente son:
en territoriu norteafricanu]
Cohors II Asturum et Gallaecorum
La Cohors II Asturum et Gallaecorum foi una unidá auxiliar del exércitu imperial romanu del tipu "cohors quinquagenaria peditata".
Foi reclutada nel sieglu I ente'l pueblu recién conquistáu de los ástures y'l de los galaicos. Posiblemente foi destinada como guarnición del "limes" en Panonia Inferior nel añu 80. Ta documentada la so presencia en Recia nos años 106 y 107. Desconozse'l so final.
Muries (Piñeres)
Muries ye una casería de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Pasaolrío
Pasaolrío ye un llugar de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Perea
Perea ye una casería de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Pruvía (Piñeres)
La Pruvía ye una casería de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
El Ribeyu
El Ribeyu ye un llugar de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Rucastieḷḷo
Rucastieḷḷo ye una casería de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Los Solares
Los Solares ye un llugar de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Viesca
La Viesca ye una casería de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Coḷḷanzo
Coḷḷanzo ye un llugar de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Fuente (Piñeres)
La Fuente ye un llugar de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Yanos
Yanos ye un llugar de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
La Casa la Vega
La Casa la Vega ye un llugar de les parroquies de Piñeres y Santibanes de la Fuente nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Valdevenero
Valdevenero ye un llugar de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer. 
Valentín Paz-Andrade
Valentín Paz-Andrade (Pontevedra, 23 d'abril de 1898 — Vigo, 19 de mayu de 1987) foi un abogáu, políticu y escritor gallegu.
Dedicóse-y el Dia das Letras Galegas, en 2012.
Bovia
Bovia ye una parroquia del conceyu asturianu d'Onís. Nomada tamién "Cuartu Riba", ocupa la fastera central y meridional del conceyu. Tien una estensión de 46,05 km², y llenda: al norte coles parroquies d'Onís y La Robellada; al sur col conceyu llionés de Valdeón, al este col conceyu de Cabrales y al oeste col de Cangues d'Onís. La so población (INE, 2013) ye de 116 habitantes, que tán repartíos ente los llugares de Bovia Baxu, Bovia Riba, Demués y Gamonéu.
La so ilesia parroquial, dedicada a Nuestra Señora del Buen Suceso, ye un edificiu del sieglu XVIII que s'asitia ente los llugares de Bovia Riba y Demués.
Onís (parroquia)
Onís ye una parroquia del conceyu asturianu d'Onís. Ocupa, colos sos 14,84 km² d'estensión, la fastera noroccidental del conceyu, y llenda: al norte col conceyu de Llanes, al oeste col de Cangues d'Onís, al este cola parroquia de La Robellada y al sur cola de Bovia. Compriende la villa de Benia, capital del conceyu, y los llugares d'Avín, El Castru, Los Menores, Pandellavandes, Silviella, Talaveru y Villar. La so población (INE, 2013) ye de 507 habitantes; los más d'ellos viven en Benia (231 habitantes) y Avín (116 habitantes).
La Robellada
La Robellada ye una parroquia del conceyu asturianu d'Onís. Tien una estensión de 14,53 km² de la fastera nororiental del conceyu, y una población (INE, 2013) de 161 habitantes, que se reparten ente los llugares d'El Pedrosu y La Robellada.
Illesia de Santolaya de Benia
La illesia de Santolaya de Benia llevántase nel marxe esquierda del ríu Güeña, na amplia vega que forma ésti al trevesar la capital del conceyu d'Onís, Benia.
Alcuéntrase na arboleya del campu de la illesia, al que s'accede dende la carretera xeneral y de cais que la comuniquen col restu del pueblu. La referencia documental más antigua d'esta illesia alcuéntrase nel famosu "Testamentum regis Ordoni", del 857, consideráu como falsu pola xeneralidá crítica diplomática; y na "Nómina de les illesies del obispáu d'Uviéu" vuelve a citase la de "Santolaya d'Onís". Trátase d'un templu de considerables dimensiones que, pesie a sofrir grandes reformes, conserva interesantes elementos de la so fábrica medieval.
L'esterior amuesa una suma de volúmenes gradiaos que revelen la distribución en planta. Consta d'una nave atayada por un cruceru, cubiertu a mayor altor, al que s'abren dos capielles llaterales de les que la del norte desorella esteriormente por dos contrafuertes de sillar.
La cabecera, cuadrada, destaca n'alzáu sobre los dos cuerpos que la flanqueén, alliniaos en planta col testeru. Un cabildru porticáu en forma de "U" protexe les muries norte, sur y oeste, atayáu al altor de la portada occidental por dos arcos apuntaos con dovelrs de piedra visto dispuestos tresversalmente. Ta cobiertu a una agua con armadura de madera y ábrese al norte y oeste nuna arquería apuntada encalada de fechura moderna, que se sustitúi nel lladral sur por un cenciellu murete zarráu con una reya. Percuerren esta muria dos contrafuertes y, nel estremu del pórticu, una puerta de mediu puntu de potentes sillares comunica cola capiella sur. 
Bien próximu a esti llau del templu alcuéntrase'l recintu cementerial nel que se caltién una llábana del sieglu XVII, del que'l so allugamientu primitivu taría nel interior de la illesia. En 1897, gracies a una donación, irguióse la gran torre del campanariu, adosada al imagronte, de seición cuadrada y trés pisos, abierta con una puerta apuntada na so parte inferior pa dar accesu a la portada occidental, que remata nún arcu corvu. Los caneciellos calteníos nos bistechos de nave remiten al orixe tardorrománicu, pero ensin dulda, l'elementu mas interesante del esterior ye la so magnífica portada norte (única nel Oriente d'Asturies), gótica y posiblemente del sieglu XIV. Ésta, enmarcada por panal de sillar y daqué en resalte con respectu al muriu de la nave, presenta una estructura abocinada, consiguida per aciu la multiplicación d'archivoltes llixeramente apuntaes, acovecíes por un guardapolvus. Les archivoltes posen en trés columnes de fuste llisu a cada llau, dispuestes ente codiyos, nes que les sos bases presenten una estructura tueru piramidal, sacante los dos interiores que son de tipu toscanu. La única decoración de la portada concéntrase nos capiteles corríos de seición poligonal, qu'amuesen un frisu de pámpanes en relieve. Éstos presenten restos de policromía acoloratada qu'atestigüen la esistencia de decoración pictórica nesta zona del templu. Cabe destacar la magnífica puerta de madera que zarra esta entrada principal, colos sos cuarterones decoraos con talles que, pol so estilu y repertoriu, permiten datala n'época barroca. L'interior de la illesia caltién les proporciones y estructures gótiques, magar que s'aprecien les reformes llevaes a cabu n'etapes posteriores. Laa nave estrémase en trés tramos cobiertos con bóveda de cañón encalada y desorellaos por potentes pilastres adosaes a les muries, de que los sos capiteles prismáticos arrinquen arcos fachones apuntaos.
Nel tramu occidental allúgase la tribuna de madera tallao. Les muries de la nave, percorríos por una llinia d'imposta horizontal, articúlase al traviés de trés arcos ciegos de mediu puntu, que descansen en pilastres complexes. Esta parte del templu foi modificada a principios de sieglu XVIII, sustituyéndose la primitiva bóveda gótica pola actual, na que los sos dos arcos fachones más occidentales amuesen entá'l despiece de doveles planes, a diferencia del arcu que da pasu al cruceru, nel que la so lluz da l'anchor de la nave orixinal. Esti espaciu previu al santuariu caltién la so traza medieval, bien atestiguada pola bóveda estrellada que l"oc ubre", na que la so complexidá remite a un góticu tardíu. Nella, los puntos d'interseición de los nervios decórense con cinco claves nes que s'inscriben estrelles de seyes puntes, sacante nuna, ornada con una cruz dientro d'un rombu. Los fexes de nervios descansen nún muriu qu'emboca la cabecera; sobre dos espodaes semicolumnes que presenten interesantes capiteles esculpíos con relieves: dos pavos reales encaraos y dos grandes fueyes nel llau del evanxeliu y de la epístola, respeutivamente. Na zona opuesta a la cabecera, los nervios de la bóveda descansen en mensulielles que formen un cuerpu únicu colos capiteles corríos del arcu toral, que rematen en trés fexes de columnes adosaes, nes que les sos bases asemeyaen a les de la portada norte. El capitel del evanxeliu ta decoráu con dos lleones encaraos con cabeza humana, y'l de la epístola representa un lleón pasante del que de los sos focicos sal una parra con fueyes y un recímanu con uves. A esti cruceru amestóse a finales del sieglu XVI dos capielles llaterales abiertes al traviés de dellos arcos de mediu puntu qu'arrinquen de pilastres con bases prismátiques y impostes gradiaes.
Asturies ConBici
Asturies ConBici ye una Asociación de ciclistes urbanos y cicloturistes d'alforxes. Naz de la fusión de les asociaciones de defensa de la bici n'Asturies Tronchacadenas y Asturies Pedalia, llevada a cabu'l 19 d'ochobre de 2007. El so ámbitu d'actuación principal ye'l Principáu d'Asturies. Asturies ConBici ye miembru de ConBici, (Coordinadora ibérica pa la promoción de la bicicleta y la defensa de los intereses de los y les ciclistes) qu'axunta a 54 asociaciones y colectivos ciclistes n'España.
L'asociación tien como principales oxetivos la promoción de la bicicleta como mediu de tresporte, la defensa de los intereses de los usuarios de la bici, actuar como voceru de los usuarios de la bici énte les autoridaes asturianes d'ambitu municipal y autonómicu, y promover l'usu de la bicicleta pa salíes y escursiones non competitives, el cicloturismu d'alforxes como forma alternativa de viaxe y esfrute de la naturaleza, y el cicloturismu cultural y recreativu.
Páxina web de Asturies ConBici
Monesteriu de San Pedro de Villanueva
El Monesteriu de San Pedro de Villanueva ta asitiáu na parroquia de Villanueva, nel conceyu de Cangues d'Onís.
Perteneciente a la orden de los Benedictinos, ta consideráu como unu de los exemplos d'arquitectura románica más importantes d'Asturies.
La primera construción eclesiástica atribuise a la dómina d'Alfonsu I, xenru de don Pelayu. D'esta construción prerrománica nun se conserva anguaño ningún tipu de restos, conservándose sólo les construcciones romániques y barroques.
Nel sieglu XII paso de ser ilesia a monesteriu.
A finales del sieglu XX, fízose una remodelación del vieyu conventu benedictín convirtiéndolu en Parador Nacional de Turismu, siendo inauguráu'l 8 de xunetu de 1998.
La ilesia d'una sola nave ye xunto col monesteriu unu de los exemplos más importantes del románicu asturianu. Al entamu la planta de la ilesia constaba de tres naves pero depués de la reforma que tuvo llugar en 1775 pasó a tener sólo una.
Conserva tres ábsides románicos construidos en sillar.
Accédese a la ilesia atravesando una torre-pórticu de 1689 con una portada d'accesu de finales del sieglu XII. Tien cuatro archivoltes de mediu puntu, con decoración floral y xeométrica, sofitándose sobre otros tantos pares de columnes. Los capiteles son interesantes y representen escenes nes que la temática amorosa y la caza son protagonistes (tradicionalmente dizse que amuesen la despedida del rei Favila de la so muyer anantes de partir de caza). Tien otres dos puertes d'entrada una ciega y la otra que da accesu a la capiella de San Miguel.
A los pies de la ilesia perviven los restos del claustru románicu primitivu de finales del sieglu XII. Esti claustru foi sustituyíu na reforma que tuvo llugar ente los años 1674-1694 pol actual claustru barrocu.
El monesterio foi abandonáu en 1835 depués de la desamortización de Mendizábal quedando la ilesia activa como ilesia parroquial.
Bibliografía de H. P. Lovecraft
Llista de les obres lliteraries espublizaes pol escritor estauxunidense de terror Howard Phillips Lovecraft. La crítica considera que'l núcleu central de los «mitos de Cthulhu» formenlu ocho rellatos, les obres mayores de Lovecraft.
Zhuang
Los Zhuang (Chinu: 壮族/壯族; Pinyin: Zhuàngzú) son ún de los 56 grupos étnicos oficialmente reconocíos pol gobiernu de la República Popular China. La so población aprosimada nel año 2010 yera d'unes 18.540.000 persones qu'habiten principalmente na Rexón autónoma Zhuang de Guangxi y nes provincies de Yunnan y Guangdong.
Juan Barjola
Juan Galea Barjola foi un pintor estremeñu (Torre de Miguel Sesmero, Badajoz, 19 de setiembre de 1919 - Madrid, 21 d'avientu de 2004). Perteneciente a la corriente del espresionismu representativu, ye ún de los pintores estremeños de mayor importancia na segunda metá del sieglu XX, destacando na so pintura'l componente moral, que recueye n'imáxenes les convulsiones que se producen na sociedá española del so tiempu con un gran dominiu de la collor y del xestu.
Los sos primeros estudios artísticos realízalos al entrar con 17 años na Escuela d'Artes y Oficios de Badajoz, pasando más tarde a la de Madrid. Fexo lod sos estudios na Escuela de Bellrs Artes de San Fernando, trabayó como tallista, vendió los sos primeros dibuxos hasta que, en 1957 fexo la so primer esposición na Galería Abril de Madrid.
En 1960 obtién una beca d'estudiu de la Fundación Juan March que-y permite viaxar a París y Bélxica. En 1963 los críticos distínguen-y la Medaya d'Oru Eugenio D'Ors y espón nes sales de la Direición Xeneral de Belles Artes. Na Esposición Nacional de 1968 obtién el PremiouNacional de Dibuxu.
Posteriormente espón en sales como l'Atenéu de Madrid, Galería Altamira (Uviéu), Bienal de São Paulo, Muséu de Belles Artes de Bilbo, Galería Biosca (Madrid).
En 1985 obtuvo'l Premiu Nacional d'Artes Plástiques.
Destaquen les sos donaciones que se materialicen en 1988 na inauguración en Xixón del muséu qu'axunta gran parte de la so obra y otra donación a Estremadura.
Barjola señala de la so obra que tien dos componentes principales "Un mundo soñado", "El palpito que vivimos", y, otres, "El mundo onírico, El soñado".
La llitografía ye una estaya del arte en que realizó una de les obres mayestres del sieglu XX: Tauromaquia. Formada por una coleición de 20 llitografíes en collores estampaes a mano inspiraes en versos de Rafael Alberti y editaes por Rafael Casariego (ediciones d'Arte y Bibliofilia) en 1970.
Museos con coleiciones de Juan Barjola:
Muñón Cimiru
Muñón Cimiru ("Muñón Cimero" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Ḷḷena. Ocupa'l so estremu noroccidental, y llenda: al norte colos conceyos de Riosa y Mieres, al este cola parroquia de Viḷḷayana, al sureste cola de Muñón Fondiru, al sur cola de La Pola y al oeste otra vuelta col conceyu de Riosa. La so estensión ye de 9,28 km², y viven nella (INE, 2010) 100 persones, que se reparten ente'l llugar homónimu y los de La Culquera Baxu, La Culquera Riba, Los Fueyos, La Ilesia, La Maerá, La Maramuniz, La Muela, Pelái, Reconcos, Santu Medero, La Soterraña, El Trechuru, El Venceyal y La Bildosa. 
Muñón Fondiru
Muñón Fondiru ("Muñón Fondero" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Ḷḷena. Asitiada na fastera noroccidental del conceyu, tien una estensión de 4,2 km² y llenda al noroeste cola parroquia de Muñón Cimiru y al nordeste cola de Viḷḷayana. El restu de la so estensión ta arrodiada por tierres de la parroquia de La Pola. La so población, que se reparte ente'l pueblu homónimu (142 habitantes) y les caseríes de El Vayo, Brañaḷḷamosa, El Cortijo y Torneros, ye de 160 habitantes (INE, 2010).
Según recueye Luciano Castañón, los habitantes del pueblu son nomaos "marmechirus" pola abundancia de marmichus (membrillos) que hai nelli.
Parana
Parana ye una parroquia del conceyu asturianu de Ḷḷena. Ocupa l'estremu centruoriental del conceyu, y llenda: al este, nordeste y sureste col conceyu d'Ayer, al suroeste cola parroquia de Cabezón, al oeste cola de Las Puentes y al noroeste cola de Congostinas. Tien una estensión de 23,33 km² y una población (INE, 2010) de 40 habitantes. Estos repártense ente'l pueblu homónimu (38 habitantes) y les caseríes de Santandrés, que tien dos habitantes, y les de Navidiiḷḷu, La Polea y Viḷḷar, anguaño deshabitaes.
El pueblu de Parana ta dividíu en dos barrios, Ḷḷugar de Riba y Ḷḷugar de Baxu, que arrodien al nucleu de La Casona, un caserón que ye nomáu tamién L'Hospital, porque cuenten que nelli hebo un albergue pa los caminantes que baxaben de los altos de Pendilla o de los de Payares. El calter principal d'esta casona queda perafitáu cola esistencia d'otru topónimu, Solaviḷḷa, que fala, xunto cola etimoloxía del nome del pueblu, de que'l llugar quiciabes fora, en tiempos, una "villa".
Payares (parroquia)
Payares ("Pajares" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Ḷḷena. Ocupa l'estremu suroriental del conceyu, y llenda: al sur y el este cola provincia de Llión, al oeste coles parroquies de Samiguel del Río y Chanos de Somerón y al norte y noreste cola parroquia de Cabezón. Tien una estensión de 43,62 km² y una población (INE, 2010) de 145 habitantes. Los más d'ellos, 116, viven nel pueblu homónimu, y los otros repártense ente los llugares de El Brañiḷḷin, La Campa, Floracebos, La Malvea, El Nocíu, La Estación, La Pedrosa, Santa Marina y Viḷḷar. 
El pueblu de Payares, pola so condición de llugar de pasu obligáu nel camín que lleva a Castiella dende'l centru d'Asturies, ye nomáu en bien de dicires y cantares. Recoyeremos equí, ente los munchos que cita Luciano Castañón, los dos que vienen darréu:
"Cuando las tres Marías" (que son trés estrelles) "van al paliru, salen las de Payares al filandiru."
"En Payares non te pares, en la Romía nin de noche nin de día." 
Los payariegos, según se recueye nel llibru citáu, son denomaos "bainas".
Piñera (Ḷḷena)
Piñera ye una parroquia del conceyu asturianu de Ḷḷena. Asítiase nel centru del conceyu, y llenda: al norte cola parroquia de Sotieḷḷo, al noreste cola d'Erías, al este cola de Las Puentes, al sureste cola de Chanos de Somerón, al sur cola de Teyeo y al oeste cola de Xomezana. Tien una estensión de 7,78 km² y una población de 57 habitantes (INE, 2010). Estos repártense ente los llugares de Carraluz (20 habitantes), Piñera Baxo (33 habitantes) y Piñera Riba (4 habitantes).
Hai dellos cantares que fain referencia a los "reniegos" o "conceyones", que asina son conocíos los habitantes de Piñera, y a les xentes de Carraluz. Apuntamos equí dos d'ellos:
"Los mozos de Carraluz"
"son pocos y valen menos,"
"hay que llevalos a Faro"
"y cambialos por tarreños."
"Los mocinos de Piñera"
"gastan muncho ringo rango,"
"un pañuelo en cada bolso"
"y la moquita pingando."
Perrunilla
Les perrunilles son un tipu de dulce de repostería tradicional, típicu de dalgunes llocalidaes salmantines y estremeñes. Carauterízase por ser una pasta de testura seca y áspra. Cuando s'inxer suel esfacese na boca. Dependiendo de la zona suelen ellaborase con ingredientes y disposiciones estremaes, por regla xeneral son rondes. Delles considérense "dulces conventuales" ellaboraos por monxes.
Los sos ingredientes principales son la mantega de gochu, güevu, fariña, azucre, delles aceite, canela, llimón, almendres y aguardiente. Estos ingredientes mécense ellaborando una masa (asemeyada a la del pan) de la que se tomen porciones y s'ellaboren les perrunilles. Tres esta operación enfórnense a unos 200ºC per una media hora. Les perrunilles poseyen una collor marrón debío a este procesu d'arroxáu. N'Estremadura suelen ellaborales con formes ovalaes. Cada pasta suel tener unos cincuenta gramos de pesu de media. Antiguamente solíen acompañar al chicolate. 
Sacatrapos
El sacatrapu ye un dulce típicu de la Selmana Santa, típicu de Salamanca, Valencia o Andalucía y d'otres zones del centru y sur de la peninsular, ellaboráu con masa de fariña, fritu n'aceite de oliva y pasáu per azucre o, según les zones, per miel.
Ye típicu nel sur de Salamanca endolcar de masa una caña y ponela a fritir, resultando la so forma asemeyada a un gadeyu. N'Andalucía, a la masa suel dase-y sabor con sésamu. El so tamañu y forma son variables y destaquen los ellaboraos en Medina Sidonia, Cádiz, Chiclana de la Frontera, Sanlúcar de Barrameda, Rota, y otres poblaciones de dicha provincia, asina como los ellaboraos en Vélez de Benaudalla na provincia de Granada. Nel restu d'Andalucía consúmense per tol añu.
Ye tamién mui popular en delles zones de Castiella, como en Toledo onde ye ún de los dulces más típicos de la Selmana Santa.
Marañuela
La Marañuela ye un dulce típicu asturianu compuestu principalmente de fariña, azucre, güevu y mantega. Trátase d'un dulce carauterísticu de Candás y Lluanco. Suel ellaborase'l domingu de Pascua y úfrese ente familiares. Ye popular el "Festival de la Marañuela".
La marañuela ellabórase en forma d'espiral, la denomada «galleta de marañuela», o en forma entrellazada, el «bollu de marañuela». Delles con forma d'estrella de cuatro picos, denomáu por esta razón, en ciertes ocasiones como: "bollu de cuernos". Suelse sirvise como almuerzu y ye vezu que los más mozos entamen sirviéndose los cuatro picos, xeneralmente los más tostaos y cruxentes. Suel preparase'l domingu de Pascua, y nesta ocasión los padrinos correspuenden col afiyáu ufriéndo-y la palma que-y entregaren el día de Ramos.
Esiste una variedá de marañuela conocida como Marañuela d'Avilés, que ye una especie de pan dulce. Dambos dulces denómense del mesmu mou pero son distintos dafechu. 
Hueypoxtla (conceyu)
Hueypoxtla ye un municipiu al norte del Estáu de Méxicu, en Méxicu. Llenda colos municipios mexicanos de Tequixquiac, Zumpango y Apaxco; y con Ajacuba, San Agustín Tlaxiaca, Tolcayuca, Zapotlán de Juárez y Tizayuca nel estáu d'Hidalgo. La so área ye de 120.34 km², y la población de 544.080 habitantes. La capital municipal ye Hueypoxtla, la segunda población ye Santa María Ajoloapan.
Hueypoxtla identifícase col nome en náhuatl de Hueyipochtlan (cfr. náhuatl actual Hueyipochtli ("grande mercader") y el sufixu de llugar de -tlan). El so actual nome provién del náhuatl que significa "llugar de grandes mercaderes".
Rancagua
Rancagua ye una ciudá en Chile. La ciudá tenía una población de 212.696 habitantes y tien una superficie de 260 km (INE, añu 2005).
Temuco
Temuco ye una ciudá en Chile. La ciudá tenía una población de 245.347 habitantes y tien una superficie de 464 km (INE 2002).
Valdivia
Valdivia ye una ciudá en Chile. La ciudá tenía una población de 140.559 habitantes y tien una superficie de 1.015,6 km (INE 2002).
Puerto Montt
Puerto Montt ye una ciudá en Chile. La ciudá tenía una población de 175.938 habitantes y tien una superficie de 1.673 km (INE 2002).
La Serena (Chile)
La Serena ye una ciudá en Chile. La ciudá tenía una población de 160.148 habitantes y tien una superficie de 1.893 km (INE 2002).
Toluca (conceyu)
Toluca ye un municipiu al oriente del Estáu de Méxicu, en Méxicu y ye la capital del estáu. Llenda colos municipios mexicanos de Zinacantepec, Almoloya de Juárez, Metepec, Calimaya, Otzolotepec, Lerma y Temoaya. La so área ye de 108.34 km², y la población de 4.428.080 habitantes. La capital municipal ye Toluca de Lerdo, la segunda población ye Calixtlahuaca.
Toluca identifícase col nome en náhuatl de Tollocan (cfr. náhuatl actual Tolloh (Dios Tolloh, y el sufixu de llugar -can). El so actual nome provién del náhuatl que significa "llugar onde ta'l dios Tolloh".
Arrea, carreteru
Arrea, carreteru ye una tonada asturiana, habitual ente los cantantes del xéneru. Una de les versiones diz asina:
Arrea, carreteru,
mira que llueve.
Yo del pasu nun salgo
y anque m'anegue
platera
la mula coronela,
pulida
tu me saques del barru
siempre la meyor mula
la traigo al carru.
Cuatro hores llevamos
de mal camino,
yá los machos se cansen,
s'acabó'l vino,
veremos
si los machos son malos
o buenos
o si los mayorales
gasten salero.
Ente los cantadores que la grabaron en discu figuren: Botón (1918 y 1927); Juanín de Mieres(1930); José Morán (1962); José Fernández, "El Tordín de Frieres" (1965); Manuel A. Trabanco con "Los Xustos" (1967); Roberto Morado (1971); Gerardo Orvíz (1975); Jorge Tuya (1979) o "El Che de Cabaños" (1981).
Chatarrona
"Chatarrona" ye un proyectu de la productora Ámbitu nel campu del audiovisual n’asturianu. Trátase de la primer serie que se fai nel nuestru idioma y ye una comedia gris, urbana y contemporánea, que cuenta la historia de dos amigos nuna situación desesperada: tán nuna casa d’emprestao y nun tienen ingresos. Nesti escenariu, ún d’ellos decide poner un anunciu p’almitir estudiantes d’asturianu como güéspedes. Y ehí arranca la trama d’esta mini webserie —de momentu estrenóse con tres minicapítulos— protagonizada por Masokhna Diop, Pedro Durán, Juana Marrón y Alberto Rodríguez, con guión d’Alberto Suárez. "Chatarrona" tien muncho de retratu social d’Asturies y rescampla los contrastes que xenera la crisis económica. "Chatarrona" esplota un humor tan nuestro como único en mundu. Estrenada'l martes 13 d'avientu del 2011, la serie convirtióse en tou un éxitu, algamando nos primeros díes que s'emitió pel portal YouTube 3.000 visites.
Chuso y Esteban son mui amigos y viven nun pisu propiedá de los padres de Chuso que yá nun usen porque compraron un pisu meyor. Al ser de la familia, nun paguen renta: namás los gastos. Chuso y Esteban tán al paru y yá nun tienen derechu a prestaciones económiques, así que Chuso decide que la meyor manera de sacar perres ye poner un anunciu pa garrar inquilinos que quieran compartir pisu y aprender un idioma de pasu, l’asturianu. Un negociu basáu nos típicos programes internacionales, pero aplicáu a Asturies.
Chuso ta mui ilusionáu pero Esteban ye mui escépticu col «presuntu negociu». Esteban ta mui deprimíu desque perdió’l trabayu, la vida regalada que llevaba como presentador estrella na televisión, la fama y l'almiración de los telespectadores. Esteban vive pendiente d’una llamada de teléfonu del so axente que lu devuelva a los platós y a los prime-time. Por fin, l’anunciu de Chuso tien efectu y dos persones interesaes nel tratu lleguen a la so casa y a les sos vides: Carolina y Malik.
Carolina, depués de rodar per media Europa, volvió a Asturies hai menos d’un añu y quier aprender asturianu bien –un poco yá lo entiende, porque ye fía d’asturiana– porque-y parez bien triste dominar cuatro idiomes y nun facer lo mesmo cola llingua materna. Carolina trabaya dende casa programando páxines web y tamién facía trabayos de manager. Pero lo que más-y gusta a Carolina ye’l mundu del espectáculu, el teatru, poder llegar a ser actriz.
Malik tamién quier aprender asturianu –tamién sabe un poco porque trabaya nuna sidrería–, pero quier sabelo bien porque quier optar a meyores oportunidaes llaborales nel Principáu. Malik tien más hermanos viviendo n’España y n’Europa pero tien los pas en Senegal.
Eva Wilma
Eva Wilma Riefle (São Paulo, 14 d'avientu de 1933) ye una actriz brasilana.
Dicires
Dicires foi un programa que s'emitió pela canal A7. Tratábase d'un diccionariu audiovisual del asturianu que constaba de 120 microespacios con una duración d'ente 20 y 40 segundos, lo que permitía la repetición del programa cinco veces al día. El programa estrenóse en marzu del 2011 y emitióse nestos horarios: enantes de , a les 09:45; enantes de la primer edición de TPA Noticias, que principia a les 14.00; enantes del programa Conexión Asturias, a les 18:00; enantes de la segunda edición de "TPA Noticias", que principa a les 20.30; y enantes de la tercer edición de "TPA Noticias", que s'emite a les 00.30.
Dicires yera una producción de TPA en collaboración con Ediciones Trabe y contó col asesoramientu llingüísticu del escritor Antón García y la realización de Juan Tizón y Sofía Castañón. Cada programa incluyía esbilla de términos propios del asturianu y del gallego-asturianu. Les palabres incluyíes taben escrites y pronunciaes n'asturianu y traducíes, al final de cada espaciu, al castellanu, inglés, árabe, rusu y chinu. Na parte final de cada episodiu delles cares pronunciaben nes sos llingües la palabra asturiana a la que se refería'l spot.
Esta serie taba realizada n'alta definición y tenía un formatu reconocible qu'incluyía delles propuestes estilístiques onde cada palabra definíase con una imaxe, una aición, un soníu, un diálogu, una suxerencia poética o una música. A la hora d'ilustrar les pallabres, combinábense imáxenes de dellos ambientes d'Asturies grabaes espesamente pa la serie: rural y urbanu, mineru y marineru, y mozu y adultu. Amás, l'espaciu quería apartase de los paisaxes típicos asturianos y potenciar la imaxe actual y moderna del país.
Mirasturies, el pasáu recién
"Mirasturies, el pasáu recién" ye un espaciu documental de la Televisión del Principáu d’Asturies (TPA) que s'estrenó en xunetu del 2010. Trátase d' una serie de documentales de la Productora de Programes del Principáu doblaos al asturianu que percuerren la historia, el territoriu, la naturaleza, l’arte y les tradiciones del país en 50 capítulos. L’espaciu emítese los llunes y vienres a les 9.30 hores.
Batura
"Batura" ye un un microespaciu cultural n’asturianu presentáu por Vanessa Gutiérrez y que s'emite pela RPA. 'horariu del espaciu ye de llunes a vienres a les 16.00, 17:00 y 18:00 con una duración de tres minutos caún. Los conteníos preséntense de forma monográfica a lo llargo de la selmana, de manera que se puean siguir de manera independiente o rellacionaos ente sí.
A la fin de la selmana conoceráse'l llugar d’Asturies nel qu’asoceden tolos temes trataos. Vanessa Gutiérrez planteará un xuegu al oyente pa qu’adivine cuála ye la ciudá o'l pueblu onde finalmente crúcense toles informaciones.
L'espaciu temes de la cultura popular y de diferentes manifestaciones artístiques: cine, lliteratura, pintura, música y arquitectura, ente otros. La gastronomía, la ciencia, la etnografía, la xeopolítica y la sociedá de diferentes llugares del mundu tamién tendrán llugar nesti espaciu.
Iniciativa pol Asturianu
Iniciativa pol Asturianu ye un coleutivu creáu en 2011 que trabaya pola normalización del idioma asturianu y pol reconocimientu de los drechos llingüísticos de los sos falantes.
L'ámbitu de trabayu de la organización ye l'actual territoriu de la comunidá autónoma d'Asturies, anque trabaya al traviés de la collaboración con otres organizaciones del dominiu llingüísticu asturlleonés nos territorios onde l'asturianu o asturlleonés ye llingua propia.
Esta asociación busca espacios de normalidá pa la llingua asturiana, al traviés d'acciones concretes que-y permita llegar a alcuerdos con entidaes de tou tipu que supongan afitar l'usu del asturianu n'ámbitos nuevos. Asinamesmo procura consensos y alcuerdos sobre l'usu del idioma, pero tamién fai usu de campañes reivindicatives nes situaciones nes que ye necesario.
Camín de cantares
"Camín de cantares" foi una serie documental que s'emitió pela A7. Estrenáu en mayu del 2006, l’espaciu producíu por Ámbitu Audiovisual y conducíu por Xosé Antón Fernández ‘Ambás’, baxo la direición de Ramón Lluis Bande, llegó algamar medies d’audiencia del 30,2%, consiguiendo cuotes de share namás superaes poles retresmisiones de partíos del Sporting de Xixón . Al poco d'acabar esti programa, TPA estrenó Camín, espaciu que sigue la llinia marcada pol so antecesor.
A lo llargo de cuatro años, l'espaciu tuvo seis temporaes -en total 78 capítulos-. La cadena autonómica emitía'l programa tolos sábados, de 13:00 a 13:30, y lo redifundía los xueves de 9:00 a 9:30 y de 15:00 a 15:30. Anguaño, l'espaciu sigue emitiéndose en redifusión tolos sábados y domingos a les 15.00 hores.
N'avientu del 2010, la Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana entregó'l Pegoyu, el gallardón positivu de los Premios Andrés Solar, a esti espaciu 
Nel espaciu, Xosé Ambás percuerre'l territoriu asturianu p'amosar la tradición oral y la so diversidá llingüística. Sicasí, esti programa llegó a grabar capítulos en tierres llioneses, zamoranes y mirandeses, en Portugal, convirtiéndose en toa una radiografía del dominiu llingüísticu del asturllionés. 
Esta serie documental, inspirada nel Archivu de la Tradición Oral, quier contribuír a preservar y tresmitir la herencia cultural de los asturianos. L'espaciu tien tres partes diferenciaes: entrevista, recoyida de material y reellaboración contemporánea.
La mayor parte de los protagonistes de la entrevista son muyeres mayores de 70 años que rellaten les sos esperiencies y dibuxen la historia de la muyer del mundu rural asturianu nel sieglu XX. Xosé Ambás perecuerre con elles el pueblu y nel interior de la so casa fain alcordanza de dichos, cantares y música tradicional.
La última sección consiste na interpretación contemporánea de la música popular. Tolos capítulos de "Camín de cantares" ciérrense cola grabación nun estudiu de dalgún de los cantares y sones interpretaos pola protagonista.
Camín
"Camín" ye un espaciu documental n'asturianu estrenáu pela A7 el sábadu 28 de mayu del 2011 a las 13.00 hores. El programa ye la continuación de Camín de cantares. L'espaciu, al igual que'l so antecesor, ta presentáu por Xosé Antón Fernández "Ambás" y dirixíu por Ramón Lluís Bande. Sicasí, la producción pasó d'Ambitu Audiovisual a la Productora de Programes del Principáu y De la Piedra Producciones.
L'espaciu continúa y amplía la propuesta de "Camín de cantares" de los cuatro años anteriores. La serie propón, nos trece capítulos de la primer temporada, un viaxe per Asturies p'averase a les manifestaciones más enraigonaes de la cultura popular. Asina, recueye los oficios, arquitectura popular, tradiciones, bailles, etcétera. La serie avera tamién a los espectadores asturianos el trabayu de los cunqueiros, goxeros, madreñeros, teitadores y el procesu d'elaboración del pan d'escanda, ente otros temes, xuntu cola música tradicional, los
cantares y estremaes manifestaciones de la cultura oral, que son l'alma del programa.
Cada capítulu cuenta con dellos invitados qu'afonden nos estremaos conteníos. Los temes musicales de la serie van ser les asturianaes, los cantares pa la danza, los romances, los cuentos y un repertoriu ampliu de pandereta. Asina, la serie quier realizar un retratu axustáu de les formes de vida que perviven na Asturies rural. Amás, Ambás percuerre tol territoriu del país p'amosar la bayura del idioma asturianu, dalgo que yá caracterizaba a "Camín de cantares".
El faru d'Iyán
El faru d'Iyán ("Salty's Lighthouse" na versión orixinal) ye una serie de dibuxos animaos pa neños pequeños, producida por Sunbow Entertainment y TLC en 1997 n'asociación col Bank Street College of Education de Nueva York. El programa fala d'un neñu llamáu Iyán que xuega y deprende colos sos collacios nun faru máxicu. Amás de les aventures animaes d'Iyán y los sos amigos, la serie utiliza secuencies d'aición en vivo pa diferentes segmentos. 40 episodios foron producíos pa esta serie. Otra manera, l'espaciu pasó a la hestoria de la televisión asturiana al convertise na primer serie de dibuxos animaos -y el primer programa de ficción- doblada al asturianu.
La versión na nuesa llingua emitióse nel añu 2002 per TeleAsturias. La serie foi traducida del orixinal inglés "Salty's Lighthouse" por un equipu lideráu pol periodista y escritor Xosé María Vega cola ayuda de l'Academia de la Llingua Asturiana. La cadena emitió la serie tolos vienres a les 20:45h, repitiéndola los sábados a les 15:30 hores. La torna de la serie tuvo de facese en Madrid (anque con voces asturianes) por falta de medios técnicos.
La presentación publica foi'l 20 de payares del 2002 nuna de les sales de los cines Yelmo Cineplex d'Uviéu. Nel actu participaron representantes de l'Alministración -el doblaxe contó con una ayuda de la Conseyería de Cultura- y proyectáronse cuatro episodios de diez minutos de la serie. "El faru d'Iyán" taba llamada a convertise na primer serie qu'ayude a ver como normal ver la televisión n'asturianu. La mesma canal qu'empobinó'l proyeutu taba enfotada nella y tenía pensao enanchar campu faciendo más series, falándose incluso de facer na cadena una estaya de doblaxe con un calter estable. Sicasí, un cambiu na dirección de la cadena dexó la serie nun casu aislláu de doblaxe n'asturianu.
Conflictu llingüísticu
El conflictu llingüísticu pue surdir en sociedaes, siendo mui frecuentes a lo llargo de la xeografía de un país y constitúin l'oxetu d'estudiu d'estremaes rellaciones coles ciencies sociales. Tien llugar cuando dos o más grupos llingüísticos diferenciaos entren en contautu, pudiéndose sopelexar varies interpretaciones sobro les consecuencies d'esa situación.
Frente a la situación estable o estática del contautu de llingües, qu'ufre'l modelu de diglosia, nes situaciones de conflictu llingüísticu dos (o más) grupos llingüísticos constitúin comunidaes con intereses antagónicos nos que les llingües respeutives suelen vese como elementos en competencia.
Según dalgunos modelos de conflictu llingüísticu, el contautu de llingües siempres implica una situación de desequilibriu na qu'ún de los grupos llingüísticos ye dominante y l'otru o otros tán dominaos o oprimíos. Pa dellos autores, esta ye una situación dinámica, non determinista nin irreversible, sinón más bien desplicable atendiendo a condicionamientos sociales, nes situaciones conflictives caben delles posibles soluciones que van dende la desapaición por sustitución de la llingua dominada a la superación de la situación de desaxuste pente medies d'un procesu de recuperación del estatus, del capital simbólicu y del valir comunicativu de la llingua dominada.
Pieces
"Pieces" ye un programa d'A7 que s'emite tolos xueves a les 23:45 hores. Trátase d'una revista audiovisual de cultura asturiana, dirixíu por Ramón Lluís Bande y presentada por Vanessa Gutiérrez. L'oxetivu del espaciu ye averar a los espectadores l'estáu actual de la cultura asturiana con una visión más innovadora en cuanto al llinguaxe, la edición y la producción de los conteníos. 
La música, el teatru, la lliteratura, la fotografía, la creación audiovisual y la música tradicional (gaita, baille y tonada) son les principales manifestaciones creatives qu'inclúi "Pieces". El programa recueye amás una variedá grande de xéneros periodísticos como'l reportaxe, la entrevista, la noticia y la opinión, ente otros.
TPA produz esti espaciu en collaboración con De la Piedra Producciones. La televisión autonómica emitió'l primer espaciu d'este programa'l 31 de marzu de 2007 tando producíu por Ámbitu Audiovisual y, dende entós, ofreció más de 150 capítulos.
Sones
"Sones" ye un programa de Televisión del Principáu d'Asturies que s'emite los domingos a les 22.30 hores. Especializáu en canción y música asturiana, l'espaciu ta dirixíu por Ismael González Arias y presentáu por Sonia Fidalgo y Esther Fonseca, amás ye ún de los programes de más éxitu d'A7. 
El programa nació como espaciu selmanal depués del éxitu de la tresmisión en directo de delles gales de tonada pela TPA, como la del Memorial Silvino Argüelles , o les del Concursu de Folclore Ciudá d'Uviéu, que se retresmitía en diferíu los domingos cada quince díes n'horariu de tarde. Por eso, la canal decidió testar l'éxitu d'un proma asina en prime-time, polos que'l 8 de setiembre de 2009 emitió'l primer "Sones" dende la Universidá Llaboral de Xixón, una gala que foi presentada por Sonia Fidalgo y Fernando Valle Roso . 
L'audiencia del programa fixo qu'a les poques selmanes "Sones" se convirtiera nun programa-contenedor selmanal qu'incluía gales de música tradicional asturiana realizaes per tola xeografía del país, yá foren entamaes pola propia TPA o polos Conceyos onde se realizaben. Amás, la TPA confió nesti espaciu pa facer un especial que despidiera l'añu 2010 y diera entrada al añu nuevu . Otra manera, nel 2011 "Sones" emitió un especial pa celebrar el Día d'Asturies.
L'espaciu lleva emitíos más de 100 programes y a lo llargo de dos años, pasaron per esti espaciu dedicáu a la música asturiana 500 interpretes que fixeron más de 2.000 actuaciones.
1 SONES Campeones Laboral 8 set 2009
2 SONES Festival Morcín 4 och 2009
3 SONES Memorial Silvino Argüelles Mieres 11 och 2009
4 SONES Homenaxe a Tomás de La Güeria 18 och 2009
5 SONES Homenaxe al Tordín de Frieres 25 och 2009
6 SONES Coros Siero 1 pay 2009
7 SONES Espectáculu Torner 8 pay 2009
8 SONES Coros Villaviciosa 15 pay 2009
9 SONES Homenaxe a Baldomero Fernández 22 avi 2009
10 SONES Día Grande de la Canción Ayerana 29 avi 2009
11 SONES Canción Marinera de Candás 6 avi 2009
12 SONES Campeones del Cuenca del Caudal 13 avi 2009
13 SONES Premios de la Crítica de la RPA 20 avi 2009
14 SONES Festival de Navidá 27 avi 2009
15 SONES Filarmónica 5ª Eliminatoria 3 xin 2010
16 SONES Cuenca Caudal Semifinal Femenina 10 ene 2010
17 SONES Cuenca Caudal Semifinal Masculina 17 xin 2010
18 SONES Tonada Soberana 24 xin 2010
19 SONES Filarmónica 6ª Eliminatoria 31 xin 2010
20 SONES Filarmónica 7ª Eliminatoria 7 feb 2010
21 SONES Filarmónica 1ª Semifinal 14 feb 2010
22 SONES Cuenca Caudal Final 28 feb 2010
23 SONES Filarmónica 2ª Semifinal 7 mar 2010
24 SONES Cuenca Caudal Final Autor y Mozos 14 mar 2010
25 SONES Filarmónica 3ª Semifinal 21 mar 2010
26 SONES Voces de Muyer Filarmónica 28 mar 2010
27 SONES Filarmónica 4ª Semifinal 4 abr 2010
28 SONES Festival de Suarías 11 abr 2010
29 SONES Filarmónica 5ª Semifinal 18 abr 2010
30 SONES Gala de la Lírica Asturiana 25 abr 2010
31 SONES Filarmónica 1ª Final 2 may 2010
32 SONES Filarmónica 2ª Final 9 may 2010
33 SONES Villaviciosa Hermosa 16 may 2010
34 SONES Filarmónica 3ª Final 23 may 2010
35 SONES Día de Jabier d’Arroes 30 may 2010
36 SONES Filarmónica 4ª Final 6 xun 2010
37 SONES Alcuentru Tonada Bimenes 13 xunu 2010
38 SONES Filarmónica Entrega Premios 20 xunu 2010
39 SONES Música Tradicional L.lena 27 xunu 2010
40 SONES 2010 Antoloxía Tonada L’Entregu 4 xune 2010
41 SONES Festival de Suarías II 11 xune 2010
42 SONES Sones de Cangas del Narcea 18 xune 2010
43 SONES Alcuentru Coral La Sidra y la Mar 25 xune 2010
44 SONES Noches del Castillo de Valencia de Don Juan 1 ago 2010
45 SONES Yá suena la gaita Xixón 12 sept 2010
46 SONES Festival La Probe Morcín 19 sept 2010
47 SONES Memorial Silvino Argüelles Mieres 26 sept 2010
48 SONES 90 Cumpleaños Diamantina Mieres 3 och 2010
49 SONES Campeones Concursu Cuanca del Caudal 10 och 2010
50 SONES Festival de la Vendimia de Cangas 17 och 2010
51 SONES Filarmónica Presentación 24 och 2010
52 SONES Comarca Sidra Villaviciosa 1 Final 31 och 2010
53 SONES Filarmónica 1ª Eliminatoria 7 pay 2010
54 SONES Comarca Sidra Villaviciosa 14 Final 31 och 2010
55 SONES Filarmónica 2ª Eliminatoria 21 pay 2010
S6 SONES Conceyo de Cantares d’A Caridá 28 pay 2010
57 SONES Encuentros Corales 5 avi 2010
58 SONES Filarmónica 3ª Eliminatoria 12 avi 2010
59 SONES Homenaxe a Eduardo’l de Sabina Ribeseya 19 avi 2010
60 SONES III Premios Crítica RPA 26 avi 2010
61 SONES Añu Nuevu Llastres 31 avi 2010 y 1 xin 2011
62 SONES Navidá Coral Sariegu 1 xin 2011
63 SONES Filarmónica 4ª Eliminatoria 9 xin 2011
64 SONES Mieres Cuenca Caudal Femenina 16 xin 2011
65 SONES Filarmónica 5ª Eliminatoria 23 xin 2011
66 SONES Mieres Cuenca Caudal Masculina 30 xin 2011
67 SONES Filarmónica 6ª Eliminatoria 6 feb 2011
68 SONES Mieres Cuenca Caudal Final 13 feb 2011
69 SONES Filarmónica 7ª Eliminatoria 20 feb 2011
70 SONES Mieres Cuenca Caudal Mozos 27 feb 2011
71 SONES Filarmónica 1ª Semifinal 6 mar 2011
72 SONES Filarmónica 2ª Semifinal 13 mar 2011
73 SONES Filarmónica 3ª Semifinal 20 mar 2011
74 SONES Filarmónica 4ª Semifinal 27 mar 2011
75 SONES Filarmónica 5ª Semifinal 3 abr 2011
76 SONES Filarmónica 1ª Final 10 abr 2011
77 SONES Filarmónica 2ª Final 17 abr 2011
78 SONES Filarmónica 3ª Final 24 abr 2011
79 SONES Filarmónica 4ª Final 1 may 2011
80 SONES Mieres Cuenca Cauldal Ayeranes 8 may 2011
81 SONES Festival de Mieres 15 may 2011
82 SONES Campoamor Entrega de Premios 29 may 2011
83 SONES Festival de Castrillón 5 xun 2011
84 SONES Llangréu Homenaxe Patricia Miriam 12 xun 2011
85 SONES Festival Canción de les Mines La Nueva 19 xun 2011
86 SONES La Sidra y el Mar Sariegu 26 xun 2011
87 SONES Campeones de L'Entregu 3 xune 2011
El Cuélebre y l'home l'espaciu
"El Cuélebre y l'home l'espaciu" ye l’adaptación del cuentu homónimu d'Enrique Carballeira. Trátase d'un curtiometraxe animáu realizáu nel 2004 que supunxo la primer y cuasi única esperiencia hasta’l momentu d'animación realizada n'asturianu. Esti espaciu foi emitíu per Oviedo Televisión.
La marcha d'echase
"La marcha d’echase" ye un vidiu musical pa echar a los neños a dormir, que se m’emite toles nueches en Canal 10 dende hai dellos años. Trátase d'una producción d'animación fecha pola empresa xixonesa Graficos Animación, protagonizada polos personaxes de la mitoloxía asturiana y que tien como fondu un cantar interpretáu por Anabel Santiago.
Asturias aquí
"Asturias aquí" foi un espaciu que s'emitió per TVE-Asturies y onde se produxo'l nacimientu de la televisión n'asturianu. N’abril de 1984, Carlos Rubiera principió una sección sobre llingua y cultura asturianes dientro del programa, que s’emitía ente la una y les dos del mediudía, durando la seición de Rubiera alredor de la metá del tiempu del mesmu. 
En total, Carlos Rubiera, escribió y presentó 92 espacios de divulgación, con periodicidá selmanal y formatu de magacín. La esperiencia tuvo'l so puntu final en setiembre de 1986.
Antonio Medio
Antonio Medio (Xixón, 1911 - 30 d'agostu de 1977) foi un actor y barítonu asturianu, conocíu como'l "barítonu de la voz de fierro".
La mayor sonadía de Medio vino-y de la mano de la canción llírica, pero tamién participó en dos películes de la productora Asturias Films de Jesús Rubiera: "Jandro" y "El puente de la paz". Tamién formó parte de la compañía teatral de Mary Carrillo. Depués de participar na revista "Aprendiz de marido", con Lina Morgan y Quique Camoiras, tornó a Asturies onde trabayó xunto a Rosario Trabanco entamando festivales nes principales villes del Principáu.
Antonio Medio grabó una buena riestra de discos de zarzueles dando-y especial sonadía'l tema "Las campanas de Madrid", romanza d' "Un día de primavera" del maestru Jesús Romo, con llibretu de los hermanos Fernández Shaw. Tamién formó parte del coro Los Farapepes del que formaba parte José González Cristóbal, "El Presi".
L'escritor asturianu Luis Aurelio dedicó-y un sonetu:
"D'esa canción del mar, que ye un mermullu
"cuando duermen les foles en la playa
"y la lluna, selín, les besa y calla
"Poniendo mimu al cariciosu arrullu.
"D'esa canción, que ye retu d'orgullu
"cuando embiste'l cantil, y en blanca malla
"engüelve, empuxa, estira, rompe, estalla
" con un brío que sólo pue ser suyu,
"ansí la voz de Antonio, que un bon día 
"deprendió la llición que-i ofrecía
"el mar del so Xixón..., pregoneru,
"dio, per uquier, tesoros del so arte;
"y per ello, se sabe en cualquier parte
"que Medio ye tenor de cuerpu enteru.
Tarcísio Filho
Tarcísio Soares Magalhães Filho (São Paulo, 22 d'agostu de 1964) ye un actor brasilanu.
Alfredo Ignacio Álvarez Menéndez
Alfredo Ignacio Álvarez Menéndez (Xixón, 1958) ye profesor titular del área de Llingua Española na Universidá d'Uviéu y imparte delles asignatures rellacionaes cola formación de profesores pa la enseñanza d’español como llingua estranxera. Foi director xeneral de Política Llingüística del Gobiernu del Principáu d'Asturies presidíu por Francisco Álvarez-Cascos. Amás, punxo clase d’asturianu nel Títulu d’Especialista en Filoloxía Asturiana nes primeres ediciones del títulu propiu. Tamién como docente, tuvo involucráu en Cursos de Doctoráu d’Asturianu impartiendo ún sobre’l Neutru de Materia que se dio va pocos años.
Alfredo I. Álvarez Menéndez que pasó a ocupar el cargu que desempeñara n’anterior llexislatura Consuelo Vega, tien publicaos dellos trabayos y estudios en torno a la llingua asturiana. Nel cursu 1981-82 publicó n’Archivum, revista de la Facultá de Filoloxía de la Universidá d’Uviéu, l’artículu «Y por YOS: un caso de neutralización morfológica en asturiano», anque va ser na década de los noventa cuando atopemos la mayor producción d’estudios asturianísticos per parte del profesor. 
Foi ún de los supervisiones llingüísticos, en representación de la Universidá, de Propostas de normas ortográficas del galego-asturiano, normes qu’inda tán vixentes. En 1997 publica, xunto a la tamién profesora universitaria Virginia Gil Amate, "Teatro de la emigración asturiana en Cuba. Aproximación lingüística y literaria a la Biblioteca «Francisco de Paula Coronado»". Nesi mesmu añu ye coautor con Fernando Cuetos y José Ramón Alameda del Diccionariu de frecuencies léxiques del asturianu publicáu pola Academia de la Llingua Asturiana. 
Del productivu añu 1997 tamién ye la coautoría y edición del llibru , onde analiza les carauterístiques llingüístiques del autor astur-cubanu. Asinamesmo, collaboró cola Academia de la Llingua Asturiana na redacción de la Gramática de la llingua asturiana de la que tamién son coautores Ramón d'Andrés, Xosé Lluis García Arias y Ana Cano. Del mesmu añu que la Gramática ye l’artículu «Sobre el llamado “neutro de materia” y los sincretismos morfológicos», que forma parte de los estudios ofrecíos a la memoria de Cristóbal Rodríguez Alonso.
Aparte de la so carrera docente y investigadora, Álvarez Menéndez foi subdirector del departamentu de Filoloxía Española ente los años 1993 y 1998, y director del Centru d’Enseñanza d’Español pa Estranxeros de la Universidá d’Uviéu ente 1999 y 2008, periodu nel que tamién foi responsable del Centru Examinador Oficial de los Exámenes DELE del Institutu Cervantes.
Premiu al Meyor Cantar
El Premiu al Meyor Cantar nació nel añu 2007 como reconocimientu del Gobiernu del Principáu d'Asturies a la creación musical en llingua asturiana o gallego-asturianu. Acordies coles bases, puen optar a esti gallardón les canciones con lletra n’asturianu o gallego-asturianu que se comercializaran ente’l 1 de xineru y el 31 d’avientu del añu anterior a la convocatoria, una y buenes sían obres
musicales de creación orixinal.
Un xuráu formáu por espertos en música y llingua asturiana escueye a los cinco finalistes, que van actuar en directo na gala que se celebra con motivu del Día Internacional de la Llingua Materna. La Gala d’Entrega del Premiu suel retresmitise en directo pela Televisión del Principáu d’Asturies (TPA). L’actu suel emprimar a les 19.00 hores nel Auditoriu de la Casa de la Cultura “Teodoro Cuesta”, de
Mieres del Camín. L'espectáculu inclúi la actuación del grupu ganador de l'anterior edición y ciárrase cola interpretación del cantar ganador.
Dende 2009, el galladornáu col Premiu al Mayor Cantar conviértese automáticamente nel representante asturianu nel festival Liet international.
El grupu ganador recibe como premiu una escultura creada pola artista María Jesús Rodríguez, que lleva por títulu “La Payarina ” (aluminiu, oleu y barniz. 18x18x4cm) y que tien un valor estimáu nel circuitu artísticu de más de dos mil euros. 
Verdasca
Verdasca surde en xineru de 2006 de la xuntanza d’un grupu de músicos mozos procedentes de la Escuela Municipal de Música de Llanera y la Banda de Gaites La Raitana. Basen el so repertoriu na reellaboración de música tradicional asturiana, aunque tamién igüen composiciones nueves. Una de les principales carauterístiques del grupu ye la mocedá de los sos componentes.
Nel 2010 espublicen el so primer discu, D’abéu, que contó cola producción musical de Lisardo Prieto y onde desendolquen una propuesta musical basada nun folk d’instrumentación acústica.
Fala Non Caduca
Fala Non Caduca naz a primeros de 2007 de la inquietú que sintieron dellos componentes de bandes moces asturianes pola esploración de posibilidaes sonores nueves. Fala Non Caduca etiqueta’l so propiu soníu como “Mecigayu son”, al recoyer influencies ska, rock, funk, reggae, hip-hop, metal... amestaes con un claru componente identitariu asturianu y con presencia de la gaita nes sos composiciones. Amás, fai gala de la so actitú comprometía y reivindicativa pa cola situación de la llingua asturiana, los conflictos llaborales o la defensa del mediu ambiente. Fala Non Caduca llama nos sos cantares a actuar pa camudar les situaciones adverses. Depués de participar en dellos recopilatorios y trabayos colectivos, en 2010 publicaron el discu "Tiempu de Povisa".
Escudu d'Onís
L'escudu del conceyu asturianu d'Onís divídese en dos cuartos: 
Esti escudu foi inventáu por Octavio Bellmunt y Fermín Canella pa illustrar la so obra "Asturias", nun teniendo reconocida sanción llegal.
Llista d'Alcaldes d'Onís
Alcaldes d'Onís de magar 1979:
Tarnobrzeg
Tarnobrzeg ye una ciudá de 48.049 habitantes (2014) en Polonia, dientro del Voivodatu de Subcarpacia. Ye capital de conceyu na provincia de Subcarpacia. Enantes taba na Voivodina de Tarnobrzeg (1975-1998). 
Les ciudaes hermanaes con Varsovia son: 
Jean Cocteau
Jean Maurice Eugène Clément Cocteau (Maisons-Laffitte, Yvelines, Francia, 5 de xunetu de 1889 – Milly-la-Forêt, Essonne, Francia, 11 d'ochobre de 1963), foi un poeta, dramaturgu, novelista, pintor, diseñador y cineasta francés, consideráu unu de los artistas franceses más influyentes del Sieglu XX. Tamién yera conocíu pola so homosexualidá, la cual foi notoria a lo llargo de la so carrera artistica.
José Augusto Branco
José Augusto Branco (Manaus, 7 de xineru de 1942) ye un actor brasilanu.
Norma Blum
Norma Blum (Río de Janeiro, 11 d'ochobre de 1939) ye una actriz brasilana.
Xipa Guasú
La Xipa Guasú tamién llamada chipa guasú, ye un pastel de maíz cocíu al fornu ("tatacua" en guaraní), y constitúi una de les 70 variedaes identificaes de xipa, comida orixinaria de los guaranís, y polo tanto, típica del Paraguái y del Noreste arxentín (zones qu'heriedaron munches coses de la cultura guaraní).
La “xipa guasú” debe'l so nome a la conxunción de dos vocablos. El primeru, "“xipa”", que xenéricamente noma a un conxuntu de pasteles d'estremaos tipos que tienen al maíz como base de preparación y que faen parte del denomáu "“tyra”", términu guaraní que sirve pa denomar tou alimentu que se consume p'acompañar al “mate cocío”, el lleche o'l café, o que simplemente prepárase pa s'usar de complementu d'otros platos. El segundu de los vocablos qu'intervienen na formación del nome, “guasú”, significa en guaraní “grande”, de que s'albidra que la “chipa guasú” ye, de dalgún xeitu, la más grande de les xipes.
Empléguense na preparación de la “xipa guasú” cebolles medianes, agua, sal fino, grasa de gochu o mantega vexetal, güevos, quesu fresco, lleche y maíz (panoya tierna de maíz).
Prepárense les cebolles nún sartén con una pizquina d'aceite y sal, y déxase enfriar. Mázase la grasa (o mantega vexetal, o bien, tamién pue utilizase aceite) hasta que quede blanco y esplumoso y amiéstense ún a ún los güevos y'l quesu esfaraguyao, ensin dexar de mazar la mestura. Amiéstase la cebolla, l'agua d'ésta y'l maíz rallao o pasaos per máquina de moler (tamién puen llicuase o procesar), y'l lleche.
Cocínase en fornu, llixeramente caliente (a 200 °C) per una hora y media, o hasta que, al pinchalo, ésta salga seco.
Otra variable de “xipa guasú” pue preparase ensin güevos, nesi casu se añadiráse más lleche.
Según dalgunos estudiosos de la historia social del Paraguái, tola gastronomía popular paraguaya que se solidifica como pequeña industria familiar llueu de la Guerra del Paraguái escontra la Triple Alianza (Arxentina, Brasil y Uruguái, ente 1864 y 1870), ye mui contundente en conteníu calóricu pos la situación que sobrevieno nel país llueu del xenocidiu que significó esi gran conflictu bélicu fexo que los alimentos escasearen, por esa razón tola cocina paraguaya tien altu conteníu proteicu atendiendo al fechu de que les comíes diaries yeren escases.
Bandera de Carreño
La bandera de Carreño (Asturies), ye rectangular. Ye enforma paecida a la bandera conceyera de Xixón. Ye d'un llargu igual a trés medios el so ancho, blanca, con un ribete bermeyu d'un anchu equivalente a un quintu del de la bandera. Lleva l'escudu d'armes del Ayuntamientu nel centru.
Tien el so orixe na conseña delegada a la provincia marítima de Xixón por Real Orde de 30 de xunetu de 1845, qu'indicaba les ""conseñes que deben llargar nel tope mayor los buques mercantes de les diferentes provincies marítimes españoles, al mesmu tiempu qu'arbolen nel picu'l pabellón nacional, pa estremase unos d'otros na mar y a la vista de los puertos"".
Escudu de Carreño
L'Escudu de Carreño, a diferencia d'otros conceyos, l'ayuntamiento solicitó al Gobernador Civil de la Provincia una concesión pa poder usar y timbrar les sos comunicaciones oficiales con un sellu. Autorización qu'obtién en 1866.
El conceyu emplegara como armes, les propies de fonduxe d'igual nome, orixinarios de la villa de Candás.
El so escudu ta formáu por un águila d'oru coles pates posaes en dos ruedes de carru, na exa dos flores de lis. La bordura tien ocho aspes d'oro. Al timbre, corona real, zarrada. 
Llista d'Alcaldes de Carreño
Alcaldes de Carreño dende 1979:
Toponimia asturiana
Una de les reivindicaciones del movimientu asturianista políticu y cultural ye'l recobramientu de la toponimia tradicional asturiana. D'esta mientre, dende la fundación de Conceyu Bable, en 1974, y de la Academia de la Llingua Asturiana, en 1981, ficiéronse estudios abondo sobre esta materia.
A nivel alministrativu, la Conseyería de Cultura del Principáu d'Asturies creó la Xunta Asesora de Toponimia en 1985, y encargó-y un estudiu pormenorizáu de los topónimos tradicionales d'Asturies. Dempués de dos años de trabayu, asoleyóse una rellación de nomes de llugar que, por embargu, nun recibió sanción llegal denguna. Polo demás, esti trabayu contenía múltiples errores y, tres la so espublización, la Xunta de Toponimia disolvióse.
La situación nun camudó hasta la promulgación de la Lley autonómica 1/1998 d'Usu y Promoción del Bable/Asturianu, a valir anguaño. El so artículu 15.1 establez:
En cumplimientu d'esti mandatu llegal, el Conseyu de Gobiernu del Principáu d'Asturies aprobó dos decretos que desendolcaben la Lley d'Usu en materia de toponimia: El Decreto 38/2002, por el que se regula la Xunta Asesora de Toponimia del Principáu d'Asturies, y el Decreto 98/2002, por el que se establece el procedimiento de recuperación y fijación de la toponimia asturiana.
El procesu de recobramientu de la toponimia tradicional, qu'inda nun finara, escomenzó oficialmente el mes de xunu del añu 2004, cuando se constituyó la Xunta Asesora de Toponimia del Principáu d'Asturies. De secute, los conceyos de Carreño y El Franco fueron los primeros en solicitar la restauración de la so toponimia tradicional, siendo seguidos por numerosos conceyos. A fecha d'avientu de 2011, la Xunta de Toponimia actuara en 63 de los 78 municipios asturianos, y se aprobáronse 49 decretos d'oficialidá de la toponimia tradicional (véase ).
Nestos decretos fáise oficial la toponimia tradicional asturiana, que fuera sustituyía poles diferentes alministraciones con poder n'Asturies y qu'apurrieron nomes casteyanizaos, la mayor parte de les veces, frutu del caprichu del autor. Solo n'aquellos casos onde les formes casteyanizaes tienen dalgún raigañu popular, establécense los dos topónimos como oficiales.
Decretos d'oficialización de la toponimia tradicional asturiana
Xunta Asesora de Toponimia del Principáu d'Asturies
La Xunta Asesora de Toponimia del Principáu d'Asturies ye un órganu colexáu consultivu y asesor de l'Alministración del Principáu d'Asturias pal cumplimientu de les xeres que tenga encomendaes d'investigación y normalización de los topónimos asturianos. (Artículu 1 del Decretu 38/2002, del 4 d'abril, pol que se regula la Xunta)
Surde al rodiu de la Llei 1/1998, de 23 de marzu, d'Usu y Promoción del Bable/Asturianu, qu'espón, nel so artículu 16, la necesidá d'un órganu consultivu, que-y correspuenda, ente otres funciones, el dictamen previu a la determinación, pol Conseyu de Gobiernu, de los topónimos de la Comunidá Autónoma.
La Xunta Asesora de Toponimia del Principáu d'Asturies vieno a sustituyir a l'anterior Xunta de Toponimia,
regulada pol Decretu 62/98 del 29 d'ochobre (BOPA n.263 del 13 de payares de 1998) y modificada pol Decretu 38/2002 del 4 d'abril (BOPA n.90 del 19 d'abril de 2002). 
La Xunta de Toponimia 1998-2002 ñaz como consecuencia de la Llei d'Usu del Bable/Asturianu, col cometíu d'estudiar la toponimia asturiana y ""favorecer la normalización de topónimos respetando los usos llingüísticos de la rexón"". Furrulaba mediante dos órganos: un Plenu (con funciones informatives, emitía los informes pertinentes y proponía midides d'aición) y una Comisión Permanente (col llabor del estudiu de la toponimia na documentación esistente y sobre'l tarrén y la de responder consultes). Ensin embargo, los resultaos fueron imperceptibles, porque la Llei d'Usu del Bable Asturianu malpenes se punxera en marcha hasta'l 2002.
Anantes del 98, taba en vigor la Llei Orgánica, de 30 d'avientu, del Estatutu d'Autonomía p'Asturies, que prevía la defensa y la difusión de la llingua y la cultura asturianes. Por ella, la Conseyería de Cultura creya la primer Xunta de Toponimia nel añu 1985, con una cadarma paecía a la de 1998-2002, anque con competencies solamente consultives, que se fueron ampliando o amenorgando sigún distintos decretos, pero con escasa repercusión del so trabayu.
La Presidencia tará en manes del titular de la Direición Xeneral que-y competa en materia cultural (el Direutor Xeneral de Política Llingüística anguaño). Tien la potestá d'incorporar a la Xunta a persones especializaes en temes a alderique o estudiu, de forma transitoria y consultiva.
Los seis vocales queden repartíos de la siguiente forma:
• Un miembru de l'Academia de la Llingua Asturiana, designáu pola institución.
• Un profesor en representación de la Universidá d'Uviéu, nomáu pol órgano competente d'esta.
• Un miembru del RIDEA, designáu por este.
• Dos espertos de prestixu na materia, nominaos pol titular de la Conseyería d'Educación y Cultura.
• El Titular de Direición Xeneral competente en materia de cooperación llocal(la Direutora Xeneral d'Alministración Llocal).
La Secretaría dirá pal titular del Serviciu qu'algame les competencies de promoción o enseñanza del bable/asturianu (Xefa del Serviciu de Política Lingüística). Anque tien voz, nun tendrá votu dientro la Xunta.
La composición ye la que sigue:
L'Artículu 3 del Decretu 38/2002, del 4 d'abril fala de les funciones de la Xunta Asesora de la Toponimia, que son, fundamentalmente, cuatro:
Resultante de les funciones estipulaes nel Decretu de regulación de la Xunta Asesora de la Toponimia del Principáu d'Asturies, esta articula la so llabor al rodiu de tres oxetivos fundamentales:
A la Xunta Asesora de Toponimia correspuénde-y el llabor de proponer les formes toponómiques que'l Conseyu de Gobiernu convertirá n'oficiales, al traviés d'una resolución de la Conseyería de Cultura, Comunicación Social y Turismu. D'esta mientre, los topónimos apaecíos nos dictámenes y nel nomenclátor apurríos pola Xunta Asesora de Toponimia queden filolóxicamente validaos y propónense como les formes oficiales a tolos efeutos (anque dempués puean correxise mediante alegaciones argumentaes y documentaes)
Por validez oficial entiéndese'l reconocimientu por parte de les Alministraciones de la denominación propuesta pola Xunta Asesora de Toponimia, de manera que la forma autóctona del topónimu reconozse como la denominación propia y correuta en documentos alministrativos, logotipos institucionales, mapes, rexistros, indicadores, rótulos, comunicaciones internes y externes, etc. 
Son previsibles dos situaciones básiques:
El reconocimientu de la denominación oficial afeuta al ámbitu del Principáu d'Asturies. Convídase a establecer los pertinentes convenios coles Alministraciones centrales, cola fin d'algamar el so reconocimientu nel ámbitu l'Estáu, y coles Alministraciones llocales, pa promover y esparder la toponimia tradicional nel so territoriu.
"Reglamento Toponimia", La Nueva España, martes 31 d'agostu de 2010
Nueva composición pal 2012
Roquete
L'usu del roquete quedó dende'l sieglu XIII pa los obispos y pa dellos callondrigos siendo'l sobrepelliz propiu de tolos clérigos. El roquete parez que yá s'utilizaba nel sieglu IX pero'l so nome actual deriváu del llatín "roccus" o del alemán "rock" (hábitu) nun s'entama a usar hasta'l sieglu XIII. Nel sieglu XX, el roquete ye d'usu común nes celebraciones llitúrxiques nos ministros relixosos seyan ordenaos o ten en víes de selo. Los obispos, presbíteros y diáconos úsenlos según del derechu. Los seminaristes y los acólitos tamién lu usen. 
Existen dos tipos: 
El Papa, los cardenales y los obispos úsenlu debaxo de la muceta.
El conteníu d'esti artículu incorpora material d' "Arqueología y bellas artes", de 1922, de Francisco Naval y Ayerbe, que s'alcuentra nel dominiu públicu.
Armando Felgueroso
Armando Felgueroso ye un actor de teatru y monologuista asturianu.
Inicia la so carrera artística a la temprana edá de 9 años, en 1973, embaxo les directrices y enseñances de José Luis Cueto Arias, "Pin el Cuetu", quien, amás de dirixilu, escribe-y los sos primeros monólogos. 
Dos años más tarde, xúntase al cuadru escénicu del grupu folklóricu "Atapecer", creáu pola collaboración de Cueto y "La Mariñana", sitiu onde s'aposienta hasta la desapaición del mesmo nel añu 85, interpretando diálogos y obres de teatru de "Pachín de Melás" y del mesmu "Pin el Cuetu" y acompañando too ello col so llabor monologuista como "Min de les Pieces", que lu llevará a ganar premios en diferentes concursos, como'l d'Avilés, la muestra "Ciudad de Oviedo", el de la "Universidá Popular de Xixón" y el de "Mercaplana", qu'algama dos vegaes.
Tres la creación de la Sociedad Artística Popular, nel añu 1986, entra na Xunta Direutiva, pa que lu nomen bien llueu direutor artísticu y coordinador d'actividaes.
Acabante 1987, súmase al elencu de la Compañía Asturiana de Comedias, participando hasta anguaño nos montaxes del grupu, tanto como actor como responsable d'illuminación y, dende 2007, como axudante de direición.
En mayu de 1991, fúndase l'AICA (Asociación d'Intérpretes de la Canción Asturiana), formando parte d'ella tamién casi dende la so fundación, sofitando dende dientro la dignificación del monólogu asturianu y guetando siempre pola participación en certámenes de costumbrismu, como'l Salón de Teatru Costumbrista de Candás o'l de Piedrasblancas, ente otros.
Per otru llau, collabora en dos curtiumetraxes asturianos a principios de los años 90: "Xicu'l toperu", de Gonzalo Tapia y Paisaxe con figura, d'Arturo Castro. 
Nel añu 2000, escomienza el so camín televisivu nel programa "La Gran Manzana" de Teleasturias, onde dará vida al intrépidu reporteru "James Corigos" durante tres años y mediu. 
Más recientemente rueda, embaxo la direición de Juan José Campanella, la serie de televisión "Vientos de agua" y participa nel rodaxe de la película "Oviedo Express", de Gonzálo Suárez.
Zanzíbar
Zanzíbar (n'árabe زنجبار "Zanjibār") ye una rexón semiautónoma de Tanzania, nel África oriental. Abarca l'archipiélagu homónimu, que ta allugáu a unos 25-50 km de la plataforma continental africana, y qu'inclúi una montonera d'islles. Les más d'elles son pequeñes, destacando pol so tamañu les de Pemba y Unguja. La cabera, conocida tamién como Zanzíbar, ye la mayor d'elles. Asitiada a 36 km de la costa de Tanzania, a seis graos al sur del ecuador, tien un llargor de 107 km y un anchor de 32, con una estensión de 2.461 km². Ye una islla llanera, con un altor másimu de 120 m sobro'l nivel de la mar.
Comerciantes árabes y portugueses conocen la zona dende cuantayá, magar que nos caberos sieglos l'archipiélagu tuvo domináu polos sultanes d'Omán (sieglos XVIII y XIX). Dempués, en 1890, Gran Bretaña estableció un protectoráu. Cola descolonización formose, en avientu de 1963, un sultanatu, que foi sustituyíu al mes siguiente, tres un golpe d'estáu, por una república. Esta axuntose a Tanganika n'abril de 1964, y xuntes formaron una nueva república, nomada república de Tanzania, n'ochobre del mesmu añu. La capital del archipiélagu, Zanzibar City, ta asitiada na islla d'Unguja, y tien un centru históricu, nomáu "Stone Town", que ye patrimoniu de la humanidá.
Les principales industries del archipiélagu son el cultivu d'especies (clavu, nuez moscada, canela y pimienta) y de la rafia (una fibra testil), y tamién el turismu. El sector industrial ye perpequeñu, con pequeñes industries dedicaes a la producción de manufactures d'alimentación, cigarrillos y zapatos.
Magar que les islles lleven 20.000 años habitaes, la era histórica, "sensu stricto", entama cuando les islles se convirtieron nuna base pa los comerciantes que viaxaben ente Arabia, India y África. Unguja-yos ufría un puertu abellugáu y fácilmente defendible y asina, magar que l'archipiélagu producía poques coses de valir, los árabes asentáronse no qu'anguaño ye Zanzibar City pa comerciar dende ella cola faza costera oriental d'África. Establecieron guarniciones nes islles del archipiélagu y construyeron la que foi la primer mezquita en tou l'hemisferiu sur.
El primer européu qu'aportó a les islles, en 1498, foi el portugués Vasco da Gama. En 1503 los portugueses ocuparon les islles, faciendo d'Unguja el centru de les sos operaciones nel África oriental. Siguió siéndolo hasta 1698, cuando foron ocupaes polos sultanes d'Omán, que les gobernaron al traviés de gobernadores especiales. Los portugueses recuperáronles brevemente alredor de 1728, pero perdiéronles otra vuelta, yá definitivamente. A primeros del sieglu XIX el sultán Sa'id ibn Sultan tresfirió allí la capital del so sultanatu pa caltener meyor el control de les sos posesiones nel territoriu continental del África oriental. Sa'id, que ganaba perres por cada esclavu negru vendíu en Zanzibar con destín a Arabia, prosperó gracies a eso y a la esplotación del marfil y el cobre. Y magar que fizo prosperar la islla al entamar el cultivu de la planta del clavu, esto fizo tamién que los europeos garraran interés na zona.
El sultanatu de Zanzíbar, que foi la base de partida de les esploraciones de Burton, Speke (1856) y Stanley (1886-1887), quedó desiguida embaxu'l control políticu de Gran Bretaña. El primer pasu foi la llegada al consuláu (1866) de John Kirk, que firmó en 1873 un acuerdu col sultán Barjhash pa finar col tráficu d'esclavos. Topose, sicasí, con problemas pola penetración alemana, dende 1870, na zona. Los alemanes ficiéronse col control de la economía del sultanatu, y dempués entamaron a influyir na política d'esti estableciendo un protectoráu y autorizando a Karl Peters a qu'esplorara el territoriu continental que pertenecía al sultanatu y a que firmara, en nome de la "Compañía pa la colonización alemana" ("Gesellschaft für Deutsche Kolonisation, GfdK") qu'elli mesmu fundara, trataos de protectoráu coles tribus indíxenes del continente. 
Lo que podía acabar siendo un conflictu ente ingleses y alemanes evitose repartiendo los territorios continentales que dominaba'l sultán de Zanzibar ente les potencies europees. La Sociedá Alemana del África oriental recibió lo que sería Tanganika (l'actual Tanzania continental), la British East Africa Company lo qu'anguaño ye Kenia (1886) y Italia lo que dempués foi la Somalia italiana (1889). El sultanatu, tres el repartu, quedó reducíu a les islles de Zanzíbar (Unguja) y Pemba, a la faza costera continental ente'l cabu Delgado y la desembocadura del ríu Tana, y a dellos puertos (Mogadishu, Kismayu...) con un traspaís de diez milles. La perda de soberanía del sultanatu encumó col establecimientu d'un protectoráu británicu el 4 de payares de 1890; pa compensar a Alemania diose-y la faza costera continental qu'entá controlaba'l sultán, que vio como les sos tierres quedaben reducíes a les islles.
Tres morrer el sultán Hammad ibn Tuwaini, en 1896, el so hermanu Jalid proclamose sultán. Pero les tropes britániques depusiéronlu y colocaron nel poder a Hammmad ibn Muhammad, que desiguida reconoció otra vuelta el protectoráu. En 1926 creose un conseyu del protectoráu, con un conseyu executivu y otru llexislativu, y en 1960 Gran Bretaña reconoció una constitución pal territoriu. En xineru del añu siguiente cellebráronse les primeres eleiciones pal conseyu llexislativu, nes que tuvieron la mayoría'l Partíu Afro-Shirazi y el Partíu Nacionalista de Zanzibar. En xunu de 1963 concedióse-y l'autonomía al territoriu, y n'avientu d'esi añu la independencia dientro la Commonwealth. 
Les engarradielles internes, provocaes por tensiones raciales (ente la minoría árabe y los negros bantúes), sociales (los mayores terratenientes yeren árabes) y polítiques (el Partíu Nacionalista, conservador, aliose col sultán y l'aristocracia swahili escontra'l Partíu Afro-Shirazi) acabaron nuna revuelta en xineru de 1964. Los rebeldes, dirixíos pol Partíu Afro-Shirazi y pol Partíu Umma, comunista, derrocaron al sultán y proclamaron la República de Zanzíbar y Pemba. El presidente d'ella foi Abeid A. Karume, cabezaleru del Partíu Afro-Shirazi, col cabezaleru del Partíu Umma, Abdulrahman Muhammad Babu, como ministru del interior. Esti gobiernu robló l'acta de xuntura ente Zanzíbar y Tanganika n'abril de 1964. A resultas d'ella el 30 d'ochobre ñació la República de Tanzania, con Julius Nyerere como primer presidente. Tres d'ella la xestión de los asuntos llocales quedó nes manes del presidente de la rexón, mentanto que les custiones de política esterior llevábense dende la nueva capital, Dar es Salaam.
Nel archipiélagu entamó una persecución de los partidarios de Babu, lo que dexó al Partíu Afro-Shirazi, entós dirixíu por Aboud Jumbe, col control total de l'alministración de la rexón. Esti fundió'l so partíu col Tanganyika African National Union; de la xuntura d'ellos surdió, el 5 de febreru de 1977, el Chama Cha Mapinduzi, del que Jumbe foi vicepresidente. Esti partíu dirixe la política del archipiélagu cásique ensin oposición pesie a la formación, en 1992, del Civic United Front, d'ideoloxía lliberal.
El presidente del Gobiernu Revolucionariu de Zanzíbar (que ye como se-y llama al gobiernu de la rexón) ye, dende'l 1 de payares de 2010, Ali Mohamed Shein.
Atlacomulco
Atlacomulco ye un municipiu al norte del Estáu de Méxicu, en Méxicu. Llenda colos municipios mexicanos de Acambay, Temascalcingo, Jocotitlán y con Timilpan. La so área ye de 238.34 km², y la población de 77.831 habitantes. La capital municipal ye Atlacomulco de Fabela, la segunda población ye Toxi.
Atlacomulco identifícase col nome en náhuatl de Atlacomolco (cfr. náhuatl actual Atlacomolli (pozu, y el sufixu de llugar -co). El so actual nome provién del náhuatl que significa "llugar de pozos".
Tlalnepantla de Baz
Tlalnepantla de Baz ye un municipiu al centru del Estáu de Méxicu, en Méxicu. Llenda colos municipios mexicanos de Atizapan de Zaragoza, Tultitlán, Cuautitlán Izcalli y con Ecatepec de Morelos. La so área ye de 238.34 km², y la población de 77.831 habitantes. La capital municipal ye Tlanepantla, la segunda población ye Tequesquinahuac.
Tlalnepantla identifícase col nome en náhuatl de Tlalnepantlah (cfr. náhuatl actual Tlalli (terra, y el sufixu de llugar -nepantlah). El so actual nome provién del náhuatl que significa "llugar al centro de la terra".
Ecatepec de Morelos
Ecatepec de Morelos ye un municipiu al centru del Estáu de Méxicu, en Méxicu. Llenda colos municipios mexicanos de Tecamac, Nezahualcoyotl, Coacalco de Berriozabal y con Tlalnepantla de Baz. La so área ye de 238.34 km², y la población de 77.831 habitantes. La capital municipal ye San Cristóbal Ecatepec, la segunda población ye Jalostoc.
Ecatepec de Morelos identifícase col nome en náhuatl de Ehecatepec (cfr. náhuatl actual Ehecatl (aire o vientu, y el sufixu de llugar -tepec). El so actual nome provién del náhuatl que significa "llugar al monte del vientu".
Amecameca
Amecameca ye un municipiu al norte del Estáu de Méxicu, en Méxicu. Llenda colos municipios mexicanos de Petlaoxtoc, Tlalmanalco, Chalco y con Ayapango. La so área ye de 238.34 km², y la población de 77.831 habitantes. La capital municipal ye Atlacomulco de Fabela, la segunda población ye Toxi.
Amecameca identifícase col nome en náhuatl de Amaquehmecan (cfr. náhuatl actual Amatl (papel, y el sufixu de llugar -co). El so actual nome provién del náhuatl que significa "llugar donde se face papel".
Quesu de Porrúa
El quesu de Porrúa ye un tipu de quesu blandio que s'ellabora nel oriente d'Asturies.
Ellabórase nel llugar y parroquia de Porrúa, nel conceyu de Llanes, allugáu nel postreru oriental d'Asturies. Ye un territoriu de clima oceánicu, con temperatures fresques y precipitaciones abondoses que favorecen la presencia de paciones.
Produzse normalmente con lleche d'oveya (abril-agostu), anque si la época del añu lo impide emplégase lleche de vaca. La so ellaboración parte de lleche pasteurizao, amiéstase-y formientu y cuando llega a 35ºC añádese'l cuayu industrial y en media hora tenemos la cuayada. Cúrtiase al tamañu de garbanzos y se-y quita'l sueru. Pásase a moldos de plásticu pa tener el quesu fresco, qu'hai que consumir de secute dao a que tien una vida d'unos 3-5 díes, a los demás trozos se-y quita'l sueru y se coloca en moldos de plásticu con furacos dexándolos ellí unes 12 hores pa quitar el sueru que pueda quedar y se vayan prensando, pasáu'l tiempu dáse-yos la vuelta y se dexen otres 12 hores. Llueu pasen a la salmoria otres 12 hores y yá pasen a maduración a 25ºC valtiándolos tolos díes per 3 selmanes. 
Ye un quesu duna collor mariella, de consistencia firme con dalgunos furacos, la corteya ye escura pudiendo apaecer dalgo de mofu. El so conteníu grasu ye mediu (45%) y la so forma ye cilíndrica y de poco pesu (unos 300gr).
Pal so consumu encamiéntase curtiar el quesu en dos metaes y llueu en triángulos pequeños. El quesu fresco ye ideal p'almuerzos, con aonchoes, ensalaes, postres, etc, ya que nun contién sal. El quesu curao ye pa comelo como aperitivu o en tables de quesu,
P'acompañar con bébores, nel casu de los Porrúa de cabra son comenientes los vinos tintos seles y pa los frescos o de vaca encamiéntase sidra y vinos blancos o rosaos.
Esiste una variedá de los quesos de Porrúa denomada Quesos de Truenu, por tar ellaboraos en momentos de truena con descargues llétriques. Esti fenómenu atmosféricu perxudica al lleche cuando ta cuayando y polo tanto altera'l procesu. Les pieces resultantes tienen un tastu amargu a humedá y inclusive a tierra, polo que nun se suel comercializar.
Quesu de Pría
El quesu de Pría ye un tipu de quesu que s'ellabora nel oriente d'Asturies.
Ellabórase esclusivamente na parroquia llanisca de Pría, nos llugares de Belmonte, Garaña, Llames, La Pesa, Piñeres, Silviella y Villanueva. Ye una zona costera y de clima oceánicu, con temperatures seles y precipitaciones abondoses que propicia l'apaición de paciones.
Utilízase lleche pasteurizao de vaca, a la que se-y amiesta ñata de lleche d'oveya. Calezse a 30 ºC con cuayu natural, marciando dempués d'una media hora. Llueu, cúrtiase la cuayada resultante y se vuelve a recalentar (35 ºC) pa que la grana gane en consistencia. Entós, introdúcese nos moldos y se caltién presando 24 hores, pa darréu salalo en salmoria.
Tres oriar, déxase na cámara de maduración ente ún y dos meses. Sedrá entós cuando se realice'l fumáu, realizando por ficción de maderes de carbayu (principalmente) y de fayes, que poseyen poca combustión. Al tar el fumu xenerao n'anovamientu continuu, evítase que los compuestos nocivos perxudiquen al quesu, que pola contra ganará en sabor y arume.
Trátase d'un quesu semiblandio, de forma cilíndrica y llaterales redondos. La so pasta ye de consistencia firme, de collor blanco-mariella. y presenta dellos güeyos de pequeñu tamañu. Tien dos tamaños estándar; un d'ente 500 y 800 gr y el mayor, de 1,5 o 2 kilogramos. Tien una corteya dura y nidia y de collor parda. Tien un tastu sele, con un carauterísticu golor a fumu.
Muela (horru)
Una muela ye una pieza cuadra o circular de piedra con forma de rueda de molín o plana y emplégase pa que los roedores nun xuban pel pegollu hasta l'horru.
Cuando oigo sonar la gaita
Cuando oigo sonar la gaita, tamién llamada Cuando oigo tocar la gaita, ye una tonada asturiana. Una de les versiones diz asina:
Cuando oigo tocar la gaita
y oigo tocar el punteru
acuérdome d'aquellos tiempos
de cuando yera pequeñu,
que llegaba mio pá pa casa
descolgaba la gaita, 
ponía'l fuelle aquí,
el punteru aquí
soplaba y sonaba así.
D'ente los cantadores de tonada que la grabaron en discu atópense: Miranda, 1927 (siguida de "Soi de Llangréu" ); Lauro Menéndez, 1929; Manolo San Claudio, 1969; Juanín de Mieres, 1975; o Diagmina Noval y Alfredo Canga , 1978 y 1991.
Héctor Pérez Iglesias
Héctor Pérez Iglesias (Arlós, Llanera, 1978) ye un escritor asturianu y llicenciaú n’Historia pola Universidá d'Uviéu. 
Depués d'asoleyar el llibru "Las tardes baldías" en castellanu (KRK, 2004; Premiu Asturias Joven de Poesía 2003), publicó "Prisión de náufragu" (Trabe, 2006), "L'amarga cazumbre" (Trabe, 2008; Premiu Nené Losada Rico de Poesía 2006), "Como crecieres tu" (Trabe, 2008; Premiu Teodoro Cuesta de poesía 2007), "Desinencies" (Ámbitu, 2009), "Lo peor del bon tiempu" (Trabe, 2010; Premiu Fernán Coronas de Poesía 2009). Algamó los premios Elvira Castañón de Poesía 2009 pola obra "Aquella xente nunca sabía aú llevaben les carreteres xunta les que vivíen" (Trabe, 2011) y Llorienzu Novo Mier de l'Academia de la Llingua Asturiana 2011 pola obra "La mano vacía". Nel añu 2012 gana'l XV Concursu de Cuentos pola Oficialidá col testu tituláu "Puertes abiertes"
Arriendes d'ello tien asoleyao obra en revistes como Formientu.
Norino' l Gaiteru
Norino' l Gaiteru, (El Carbu, Sotrondio, Samartín del Rei Aurelio, 17 de setiembre de 1917 - Sotrondio, Samartín del Rei Aurelio, 24 de setiembre de 2011) foi'l nomatu col que se conocía a Honorino García, gaiteru de Sotrondio.
Blas Honorino García Fernández, nació'l diecisiete de setiembre de 1917, n'El Carbu, Sotrondio, conceyu de Samartín del Rei Aurelio. Norino venía de raza de gaiteros: so pa, Leandro García Rodríguez, "Leandrón" (1885-1947), facía gaites (hubiere deprendío con Manuel Ablanedo, "Manolín de la Carrera") amás de tocales y foi mayestru de los sos fíos Arturo y Belarmino. Pero magar que tenía en casa quién-y deprendiere y instrumentu pa ello, la cosa foi que Norino emprincipió solu a tocar.
Inda con nueve años, echóse p'alantre y na romería de Blimea, atrevióse a pedí-y la gaita al gaiteru "Marcelo l'Avicucu" pa tocar dellos cantarinos de la dómina que yá sabía. La novedá del rapacín gaiteru espardióse pela fiesta y llegó a oyíos del pá, que se presentó aende mui llueu y mandó-y tocar. Norino echó la gaita al costazu, contando que'l pá diba regañalu, pero n'acabando de tocar, dixo-y: "Fiyu, mañana perfáigote una gaita" Y esa foi la primer gaita que tuvo.
Naquella dómina, pel branu, yera costume dir la mocedá los domingos a La Campeta a baillar fasta l'atapecer, y llevánbenlu a él y al tamboriteru "Guillermo de Cabañesnueves". Nun ganaba gran cosa: nos díes meyores, marchaba pa casa con tres riales que-y pagaben a escote y que repartía col tamboriteru.
Monica Iozzi
Monica Iozzi de Castro (Ribeirão Preto, 2 de payares de 1981) ye una actriz brasilana.
Francisco el tamboriteiru
Francisco, el tamboriteiru, (1914-1990) foi'l nomatu cono que se conocía a Francisco Rodríguez García, tamboriteiru de Ḷḷarón ya La Vilieḷḷa (Cangas del Narcea).
Nacíu en 1914, "cuando la Gran Guerra", como a él-ḷḷy gustaba dicir, morríu na seronda de 1990 nun desgraciáu accidente de tráficu. Francisco yera home de muitos oficios, albañil ya carpinteiru sobre tou, ya entendíu en tolos temas de la cultural tradicional que supo tresmitir a toos aqueḷḷos que con esi interés s'acercaron a la sua casa.
Pero lo d'él yera la "xipla". Podemos dicir que Francisco nacíu pa ser "tamboriteiru" (instrumentista de xipla ya tambor). Cuando tenía diez anos probóu cona gaita, pero nun-ḷḷy gustóu, anque chegóu a tocala dalgo. Al outru anu dixo que quería deprender a tocar la xipla ya'l tambor ya asina foi como empicipióu la principal dedicación de la sua vida ya pola que foi apreciáu ya conocíu.
Los ḷḷunes pela mañana marchaba cono puesto ya pouco más hasta Tormaleo n'Ibias, "un montón de kilómetros pol monte" ya quedaba aḷḷí tola selmana deprendiendo a tocar con Francisco Rellán ("El Tiu Vitán"), el sou "maestru", como a él-ḷḷy gustaba llama-ḷḷy. Al acabar la selmana volvía pal sou pueblu ya'l ḷḷunes outra vuelta pa Tormaleo, aspáu por deprender a tocar la xipla. Ya asina tuvo un tiempu hasta que deprendíu lo que-ḷḷy faía falta. Ḷḷou practicaba mientras taba de pregueiru pol monte ya, al cabu, acabóu convirtiéndose nuna auténtica figura na comarca suroccidental asturiana ya'l noroccidente de Ḷḷeón, que comprende'l sur del conceichu de Cangas del Narcea, Degaña, la montaña d'Ibias ya'l Vaḷḷe de Fornieḷḷa.
La xipla ía una flauta de madera con bisel que nun tien ḷḷingüeta na embocadura. Presenta tres furacos nel outru estremu, dous por riba ya unu por baxu ya tien una ḷḷargura de dous palmos, unos 41 cm. Ía enforma asemechada a outras flautas como la maragata, el "pito" zamoranu, la "gaita" charra ou'l "txistu" vascu. Nun esisten constructores anguanu n'Asturias ya las que se tocan son del tipu maragatu ou bercianu de la parte de Ḷḷeón. El sou ámbitu xeográficu no suroccidente asturianu vien a coincidir cono de "La Danza".
L'instrumentista toca cona manu izquierda la xipla ya cona outra marca'l ritmu cono tambor, colocándolu de mediu ḷḷau por d'arriba la cintura.
Según esplica'l profesor Dámaso Ledesma, la xipla saca cuatro notas, que "quinteando", dan una escala diatónica ayudada conos armónicos 2, 3 ya 4 de la nota fundamental.
Aunque los últimos tambores conocíos usaos por tamboriteiros como Francisco ou Domingo d'El Reboḷḷal son de tipu redoblante con chaves metálicas pa tensalos, los que tocaban outros tamboriteiros anteiores, como Rufino ya'l "Tíu Vitán", yeran d'estilu tradicional, de diferentes tamaños ya tensáu de cuerda.
El Xarreru La Cuesta
Enrique Mariño López, más conocíu como'l Xarreru La Cuesta, ñació'n Fitoria (Uviéu) nel añu 1887 y morrió en 1959.
Deprendió a tocar la gaita con Manuel Álvarez - pá d'Antón de Cogollu -, gaiteru y afamáu constructor de gaites.
Alternó trabayos na so casería con otros como mayador de sidra (les serondes)
Fixo actuaciones fora d'Asturies, en Madrid.
Acracio Bartolomé
Acracio Bartolomé Díaz (Xixón, avientu de 1901; Marsella, Francia, 15 d'abril de 1978) foi un intelectual y destacáu militante anarquista.
Acracio medró nun ambiente anarquista yá que so padre y so madre compartíen esta ideoloxía llibertaria. La so formación foi fundamentalmente autodidacta compatibilizando la llectura d'autories teóricos del anarquismu y de los clásicos de la lliteratura social y autores españoles, complementando esta formación cola aportada polos sos compañeros de la fábrica de vidrios "La Industria", onde entamaría a trabayar con once años y na escuela del maestru anarquista xixonés Eleuterio Quintanilla.
Incorporaríase a la CNT y yá nel añu 1923, depués del trunfu de la dictadura de Primo de Rivera yá yera unu de los militantes más señalaos de la organización, entrando, arriendes d'esto, a formar parte de la Federación Anarquista Ibérica, FAI, por más que marcaría distancies coles aciones violentes que llevaba a cabu la citada Federación.
Lo mesmo qu'otros trentistes, Acracio nun creía na revolución entamada por un grupu minoritariu sinon de l'ación de les mases.
Tamién llegó a dirixir el periódicu Solidaridad, de la Confederación Rexonal d'Asturies, Lleón y Palencia. Como otros militantes del anarquismu asturianu sufriría persecución pasando periodos encarceláu y exiliándose en Francia al finalizar la Guerra Civil Española dende onde continuó cola so actividá militante y onde morrería depués d'una llarga enfermedá.
El cielu por asaltu
Fitoria
Fitoria ye un llugar del conceyu y la parroquia d'Uviéu, n'Asturies, asitiá na falda'l Naranco a 1,9 km de la capital del conceyu. Tien 155 habitantes (INE 2008). Na so contorna, según José Manuel González, en Archivum, t. XVI, 1966, foi reconocíu, el 16 de mayu de 1964, el castru La Cogolla. Nomaes son les sos fiestes, llamaes de San Antoniu, y cellébrense'l primer fin de selmana del mes de xunetu.
Agapito Pombo Salgado
Agapito Pombo Salgado (1900 - 1978), más conocíu por "Agapito", foi un gaiteru gallegu afincáu'n Caborana (Ayer).
Agapito ñació n'As Encrucilladas, aldea de la parroquia de San Salvador de Toldaos – Triacastela (Llugo). Quedó güérfanu con 10 años tando'l cargu, en primer llugar de los sos güelos Andrea Agustina y José, y una tía llamá Castora,; más alantre failo'l so tíu José, que vivía'n Viveiro.
José, fixo'n viaxe d'adelantáu con Agapito p'atopar trabayu por tierres asturianes; alcontráronlu n'una empresa minera'n Morea, onde s'allugaron de posaeros n'una vivienda na Casanueva, barriu de Morea.
Casóse'n 1921 con Marselinda González González (Carmen) (1900- 1979) y asítiense na zona minera de Caborana (Ayer) fixando la so residencia na casa que Josefa, madre de Marselinda fixo na Reguera. D'este casamientu ñacieron 7 fíos, quedando angüañu un.
A últimos de los años cuarenta Agapito trabayaba como tratorista na empresa minera Hullera Española. Yera un trabajador incansable cuando munchos ids facía xorná doble tresportando vagones d'escombru que salíen del Pozo San Jorge faste les escombreres. Una nueche que llovió medró'l ríu llevando l'escombru y dexó la vía'l descubiertu; n'un de los viaxes Agapito nun arreparó na situación y baxó roando'l río col trator y les vagonetes; un golpe cola palanca'l cambiu de marches del trator rompió-y un güesu de la cadera; tres varies operaciones nel sanatoriu de Bustiello y más tardi n'Uviéu dexáronlu con una minusvalía qu'arrastró'l restu la so vida obligándo-y a llevar un alza nel so zapetu de seis centímetros.
Xubílase nel 60, y teniendo más vagar la so vida camuda. Si enantes acompangaba la so llabor na empresa minera con la fabricación de madreñes pa los mineros y abondes igües pa los vecinos, agora garra la so gaita que ya tocaba de guaje na so tierra natal y ingresa nos coros y danzas de la Sección Femenina de Morea. 
A la par se aníciase na construcción de gaites, primero nel so taller vieyu fasta la so destrucción por un encendiu nel añu 1970 y llueu nel nueu. Raru yera'l día que'n so taller de la Reguera nun salieren los acordes de las gaites, ya fuese como ensayu, preba de gaites nueves o con collacios. La so enfermeá de la glaucoma na vista, asina como varies apoplexíes sucesives finaron cola so vida n'Ochobre de 1978.
En 1995 y a títulu póstumu faise-y un homenax nel teatru Campoamor d'Uviéu pol so trabayu en favor del folclore astur. Foron collaboraores los Escelentísimos Ayuntamientos d'Uviéu y Ayer, Asociación de Ames de Casa de Caborana, y vieyos componentes del grupu de Coros y Danzas de la Sección Femenina de Moreda.
biografía d'Agapito cuntá pol so fíu, José Manuel Pombo González.
Cecea
Cecea ("Ceceda" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Nava. De 15,81 km² d'estensión, asítiase na fastera centru-oriental del conceyu y llenda: al norte col conceyu de Cabranes; al este y sureste col de Piloña; al oeste y suroeste cola parroquia de Tresali; y al noroeste cola de Cuenya. La so población, de 505 habitantes (INE, 2012) repártese ente'l llugar de Ceceda/Cecea (211 habitantes), cabeza d'esta parroquia consagrada a Samiguel, y los de Carancos, La Cuesta, La Cueva, La Faya, Fresnadiellu, Grandiella, Sienra y La Vega.
D'ente'l so patrimoniu artísticu destaquen la ilesia parroquial de Samiguel, la capiella Santa Llucía (sieglos XVII y XVIII) y la so ponte medieval.
Cuenya
Cuenya ye una parroquia del conceyu asturianu de Nava. Ocupa 11,36 km² de la fastera septentrional del conceyu, y llenda: al norte col conceyu de Villaviciosa; al noreste y este col de Cabranes; al sureste cola parroquia de Cecea; al sur cola de Tresali; al oeste cola de Nava; y al noroeste col conceyu de Sariegu. La so población, de 293 habitantes, repártese ente'l llugar homónimu y los de Cesa, Pruneda/Purnea y Verdera.
El so atractivu más importante ye la ilesia parroquial de San Andrés, asitiada en Cuenya. Ye una construcción historicista llevantada, a finales del sieglu XIX, coles perres de Bernardino Nozaleda, arzobispu de Manila, que yera natural de la parroquia. L'interior de la ilesia foi incendiáu demientres la Guerra Civil y restauráu dempués, de forma que lo único que se caltién del so mobiliariu orixinal ye la imaxe de San Andrés Apóstol.
Nava (parroquia)
Nava ye una parroquia del conceyu homónimu, n'Asturies. Compriende 35,99 km² d'estensión, que formen una faza de terrenu que dixebra'l conceyu pela metá, percorriéndolu de norte a sur. Llenda al norte col conceyu de Sariegu y al sur colos de Llaviana y Piloña, mentantu que comparte la so llende oriental coles parroquies de Cuenya y Tresali y la occidental coles d'El Remediu y Priandi. 
Tien una población (INE, 2012) de 4.021 habitantes. Los más d'ellos (2.279) viven na villa homónima, capital del conceyu, y el restu repártense ente los llugares de Basoréu, Buyeres, Castañera, Cezosu, Fuentesanta/H.uentesanta, Gamonéu, Grátila, Llames de Riba, Llames de Baxo, Oméu, Orizón, Ovín, Pandu, Paraes, Piloñeta, La Polenava, Pozucorderu, Quintana, Vega, Vegadali, Vegalloba, Villa, Villabona y Viobes.
Priandi
Priandi ye una parroquia del conceyu asturianu de Nava. Ocupa 10,95 km² de la fastera occidental del conceyu, y llenda: al norte cola parroquia de d'El Remediu, al noreste, este y sureste cola de Nava y al oeste cola conceyu de Bimenes. El so estremu meridional tien llende tamién col conceyu de Llaviana. La so población, de 182 habitantes (INE, 2012) repártese ente los llugares de Buruyosa, Campanal, Cañal, Carbayal, El Caspiu, Llaméu, La Puente, Roíles, Traveséu y Priandi/Lloréu.
Tresali
Tresali ye una parroquia del conceyu asturianu de Nava. Estiéndese per 11,26 km² de la fastera central del conceyu, y llenda: al norte cola parroquia de Cuenya, al este cola de Cecea, al sur col conceyu de Piloña y al oeste cola parroquia de Nava. Tien una población (INE, 2012) de 263 habitantes, repartíos ente los llugares de La Cabaña, Los Campones, La Corba, L'Empalme, La Maera, Monga, Tresali, La Vega, La Bilortera y El Cabañón.
Ástura. Nuevos cartafueyos d'Asturies
Ástura. Nuevos cartafueyos d'Asturies foi una revista que se dedicaba a asoleyar artículos y estudios sobre la cultura y la rialidá asturiana en distintes estayes: xeoloxía, bioloxía, arte, historia, llingüística, etnografía, ... qu'entamó a publicase nel añu 1983 n'Uviéu.
El conseyu de redación na so primer etapa taba formáu por xente vinculada a la Universidá d'Uviéu como Javier Álvarez Pulgar, Miguel Ángel de Blas Cortina, José Miguel Caso González, José Antonio Fernández-Castañón, Xosé Lluis García Arias, Carlos Lastra López, Alberto Marcos Vallaure, Emilio Marcos Vallaure, Francisco Quirós Linares, Álvaro Ruiz de la Peña Solar y Juan Ignacio Ruiz de la Peña Solar.
Llegaron a asoleyase un total d'once númberos, l'últimu d'ellos nel añu 2001
Maudilinio Bernardo Baizán
Nacíu en Ḷḷamas parroquia del conceyu asturiana d'Ayer, políticu d'idees lliberales y d'izquierdes y presidente del Comité d'Abastos de Ayer na guerra) foi'l cabezaleru del PCE nel conceyu d'Ayer y Caudal. Fugáu 22 meses en el monte,foi encarceláu na postguerra, pero foi asueltu llueu ensin cargos pol réxime franquista gracies a la mediación de vecinos al constatar la so oposición a los Conseyos de Guerra.
Bandera de Nava
La bandera de Nava (Asturies) ye rectangular, de proporciones 2:3 (anchu:llargu). Divídese en dos franxes verticales. La cercana al asta, d'un terciu del llargu de la bandera, tien quince cuadraos, ocho mariellos y siete de veros. La franxa del batiente ye encarnada, con seyes flores de pumar, blanques col estame mariellu, formando un círculu. La parte flanquiada de mariellu y veros representa a los Siñores de Nava (fonduxe Álvarez de les Asturies), mentes que'l círculu de flores de pumar ye un símbolu de la importancia d'esti árbol nel conceyu, que destaca pola producción de sidra. L'autor del diseñu foi Eduardo Panizo Gómez, de la Sociedá Española de Vexiloloxía.
Escudu de Nava
L'escudu del conceyu asturianu de Nava foi aprobáu'l 9 de payares de 1996. Tien el so orixe nel blasón utilizáu por Octavio Bellmunt y Fermín Canella na so obra "Asturias".
Al timbre corona real, zarrada. 
Pimiango
Pimiango ye un llugar de la parroquia de Colombres nel conceyu de Ribedeva, n'Asturies.
Cuenta con una población de 121 habitantes (67 muyeres y 54 homes) en 2006.
Destaquen les pintures rupestres de la Cueva del Pindal, les ruines del monesteriu de Tina o los restos de les mines de cobre de Tina, con una antigüedá de 4.500 años.
Antiguamente'l pobláu de Pimiango asitiábase en "Las Baxuras", per Ḥaerín, dedicándose principalmente a la pesca en simples llanches tanto pel ríu como pela mar. Ente los sieglos XVI y XVII tevo llugar una galerna esceicional qu'acabó con tola flota pesquera de Pimiango, afogando a los sos tripulantes. Los supervivientes, cuasi toos muyeres, fixeron la promesa de nun tornar pescar na mar. En delantre, l'oficiu de zapateru ambulante exercíu polos homes del llugar ocuparía y ayudaría a sostener la economía familiar. Estos zapateros idearon una xíriga, la mansolea, pa nun ser entendíos polos estraños.
Importante pa estos zapateros foi l'abondosa presencia d'alceos pela zona, ya qu'usaben la so corteya pa obtener los taninos colos que curtíen el cueru na fabricación de calzáu.
Recaréu
Recaréu I (559-601) foi un rei del reinu visigodu d'Hispania, Septimania y Galicia dende 586 hasta la so muerte en Toledo en payares del añu 601. El so reináu foi el de la conversión de los visigodos, col so rei a la cabeza, dende l'arrianismu, que yera la relixón oficial del reinu visigodu, al catolicismu en 587.
Recaréu yera'l fíu más pequeñu del rei Leovixildu y la so primer muyer, Teodosia. Como so padre, tenía la capital del so reinu en Toledo y, como ellí y los demás nobles godos, yera arrianu; los sos súbditos hispanorromanos, por embargu, yeren católicos. Influyíu pol obispu católicu Leandro de Sevilla el fíu mayor y heriede de Leovixildu, Hermenexildu, convirtióse a esta fe y rebelose escontra so pa, fracasando nel intentu. El obispu foi esiliáu pol so sofitu al rebelde.
A la muerte de Leovixildu, el 21 d'abril de 586, Leandro tardó poco en volver a Toledo. Demientres, Recaréu, que tenía sío asociáu por so pa al tronu con elli dende 581, foi aclamáu como rei ensin oposición pola nobleza visigoda. En xineru de 587 renunció a la so fe arriana, y la mayoría de los nobles y eclesiásticos arrianos de la corte ficieron lo mesmo. Hubo, sicasí, delles revueltes, especialmente en Septimania, la provincia más septentrional del reinu, p'arriba los Pirineos. El cabezaleru la revuelta ellí yera l'obispu arrianu Athaloc, que tenía fama ente los cátolicos de ser poco menos qu'un segundu Arrio. Ente los cabezaleros de la revuelta estaben tamién los condes Granista y Wildigern, que pidieron ayuda a Guntram de Borgoña, que vio la oportunidá d'aumentar el so reinu y unvió-yos al "dux" Desiderius. Sicasí, les tropes de Recaréu derrotaron a los sulevaos, matando inclusu al mesmu Desiderius.
Tamién hubo una sulevación nel oeste, en Lusitania. L'obispu arrianu de Mérida, Sunna, y'l conde Seggo, rebeláronse, pero foron derrotaos pol gobernador ("dux Lusitaniae") Claudius, que desterró al obispu, mentantu que'l conde retiróse a Galicia.. Entá hebo una tercera conspiración, en 588. La reina vilba Goiswintha y l'obispu arrianu Uldila conspiraben pa solevase, pero foron descubiertos y l'obispu foi desterráu.
El Tercer Conciliu de Toledo, organizáu por Leandro en nome del rei en mayu de 589 afitó la conversión del reinu. L'axuración pública del rei, lleída de viva voz por un notario, tien una claridá espositiva y amuesa un conocimientu teolóxicu tan fondu que sospechase que foi escrito pa elli, quiciás por Leandro. Esti tamién dio'l sermón de cierre del conciliu, una homilía sobro'l triunfu que representaba pa la Ilesia la conversión de los godos al que Isidoro, hermanu de Leandro, cita nes sos obres como "Homilia de triumpho ecclesiae ob conversionem Gothorum" y qu'entá se conserva. Leandro y los sos obispos entamaron darréu el proceso de xunificación relixosa del reinu, obligando a los xudíos a convertise y persiguiendo como herexes a los arrianos que quedaben. La historiografía católica pon la culpa d'estes persecuciones nos reis, y el so alcance verdaderu ye motivu de discusión ente los historiadores.
Les noticies sobro'l restu del reináu de Recaréu son escases. Xuan de Biclaro, contemporáneu del rei, finaliza'l so rellatu col Tercer Conciliu de Toledo. Isidoro, pela so banda, fai allabancia del so bon gobiernu, so clemencia y la so xenerosidá, afalagos habituales pa falar de los reis y que mos dicen, poro, poco de la realidá de su reináu. Persabemos, sicasí, que devolvió delles propiedaes que foran confiscaes por so pa, y que fundó munches ilesies y monasterios. El papa Gregoriu I escribió-y en agostu de 599 p'allabar la so conversión y pa pidí-y que forciara la de los sos súbditos; regaló-y tamién un cachu de la Vera Cruz, dellos fragmentos de les cadenes de San Pedru y pelo de San Xuan Bautista.
Augüeira
El ríu Augüeira naz na sierra Garganta xunta Penacova en Vilanova d'Ozcos. Llueu de percorrer esti Conceyu, amás de Grandas de Salime recibe les agües del regatu Abio. Xúncese al Navia cabu'l llugar de Pelorde nel Conceyu de Pezós.
Abio
El Abio ye un regatu que llueu de cruzar el Conceyu de Pezós d'oeste a este xúncese al ríu Augüeira.
Monarquía Parllamentaria
La monarquía parllamentaria ye'l sistema políticu, común en munches democracies occidentales del momentu, nel que'l rei exerce la función de Xefe del Estáu baxo'l control del poder Llexislativu (Parllamentu) y del poder Executivu (Gobiernu). 
Na mayoría de les monarquíes parllamentaries actuales l'autonomía y poderes del monarca tán mui llimitaos y recortaos, pudiendo'l Parllamentu en cualesquier momentu tomar decisiones qu'obliguen al so cumplimientu per parte'l Rei. Les excepciones a estes llimitaciones xeneralizaes son pures reminiscencies históriques que mantiénense por tradición en delles monarquíes más antigües, magar que normalmente refiérense a temes de poca trascendencia pa la vida política del país. La toma efectiva de decisiones mantiénse nel Gobiernu y nes distintes cámares de representación parllamentaria, que nuna monarquía parllamentaria son consideraos los depositarios de la soberanía popular.
Pue considerase la Monarquía Parllamentaria como una evolución hestóriqua (dende la perspectiva democrática), del conceutu de Monarquia Constitucional, na que'l Monarca tovía retenía, constitucionalmente, diverses funciones de trascendencia (como nomar al Primer Ministru, o disolver el Parllamentu).
Monarquía parllamentaria
Na mayoría de les monarquíes parllamentaries actuales l'autonomía y poderes del monarca tán mui llimitaos y recortaos, pudiendo'l Parllamentu en cualesquier momentu tomar decisiones qu'obliguen al so cumplimientu per parte'l Rei. Les excepciones a estes llimitaciones xeneralizéss son pures reminiscencies hestóriques que se mantienen por tradición en delles monarquíes más antigües, magar que normalmente refiérense a temes de poca trascendencia pa la vida política del país. La toma efectiva de decisiones mantiénse nel Gobiernu y nes distintes cámares de representación parllamentaria, que nuna monarquía parllamentaria son consideraos los depositarios de la soberanía popular.
Villa Alemana
Villa Alemana ye una ciudá en Chile. La ciudá tenía una población de 122.806 habitantes y tien una superficie de 97 km (INE 2002).
Pucón
Pucón ye una ciudá en Chile. La ciudá tenía una población de 21.107 habitantes y tien una superficie de 1.249 km (INE 2002).
Algarrobo (Chile)
Algarrobo ye una ciudá en Chile. La ciudá tenía una población de 10.519 habitantes y tien una superficie de 176 km (INE 2002).
Reñaca
Reñaca ye una playa en la ciudá de Viña del Mar, Chile. 
Stop Online Piracy Act
La Stop Online Piracy Act ("Llei de Anti-Pirateria Online"), tamién conocida col acrónimu inglés SOPA ye un proyectu de llei de la Cámara de Representantes (Senáu) de los Estaos Xuníos d'América por iniciativa del senador Lamar Smith y d'un grupu bipartitu con doce representates. Esti proyectu de llei amplía los medios llegales pa que los propietarios de derechos d'autor puedan restrinxir el tráficu que vulnere estos derechos d'autor, asina como falsificaciones .
Esti proyectu ta siendo obxectu de discusión ente los sos defensores y los sos detractores. Los sos ponentes afirmen que protexiendo'l mercáu de la propiedá intelectual y la so industria xeneraríense un aumentu de l'actividá económica asina como la creación d'emplegu.
. Los sos detractores aleguen que ye una violación de la Primera Enmienda, amás d'una forma de censura y que perxudicaría la Internet, amenazando la llibertá d'espresión. 
Ente los principales opositores tán les principales empreses que funcionen na Rede como ye'l casu de Facebook, Twitter, Google, Yahoo!, LinkedIn, Mozilla, Wikimedia, Zynga, Amazon, eBay, Reddit y 9GAG. Tamién hai organizaciones de defensa de los derechos humanos como Reporteros ensin Fronteres o Human Rights Watch mantienen la so oposición.
La empresa de rexistru de dominios Go Daddy apoyaba inicialmente la propuesta, pero la reacción de los sos clientes fexo que reconsiderare'l so posicionamientu. La comunidá de la Wikipedia tamién debatió sobre que posición tomar en rellación a SOPA, en SOPA_initiative/Action.
Miembros de l'alministración del presidente estaunidense Barack Obama asoleyaron na Rede un anunciu nel que decíen que nun apoyaben esta llei porque reducía la llibertá d'espresión, aumentaba'l riesgu de ciber-seguridá y rompía cola cinámica d'innovación na Internet global.
Los defensores d'esti proyectu son los mayores grupos y empreses que dependen nel so modelu de negociu de los derechos d'autor: Motion Picture Association of America, Recording Industry Association of America, Sony Pictures Entertainment, Time Warner, ente otres. 
Parque do Ibirapuera
Parque do Ibirapuera ye un de los parques más grandes y más famosus de São Paulo, Brasil.
El Bustiu
El Bustiu ye un llugar y una parroquia del conceyu de Villaviciosa, n'Asturies.
Carda
Carda ye un llugar y una parroquia del conceyu de Villaviciosa, n'Asturies.
Veneranda Manzano
Maestra dende 1915 trabaya en Bueres, Casu. Depués de casase en 1918 treslládase a Cuba onde reside a lo llargo de casi diez años. En 1928 intégrase nel sindicatu de la enseñanza de la UXT. En 1930 participa na creación del Círculu Republicanu de Llanes. En 1931, enantes de la proclamación de la República, ingresa nel PSOE, pasando a presidir l'Agrupación Socialista de Llanes.
Nes eleciones senerales de 1933 foi una de les cinco diputades elexíes xunto a les tamién socialistes María Lejárraga, Margarita Nelken y Matilde de la Torre, y Francisca Bohigas, de la CEDA. 
Detenida el 13 de payares depués de la revolución d'ochobre de 1934, foi puesta en llibertá a los pocos díes.
Demientres la Guerra Civil foi directora de Colonies Infantiles del Ministeriu d'Instrucción Pública. Tres la caída del Norte, yá en Cataluña, afíliase, n'abril de 1938, a l'Agrupación de Socialistes Asturianos, en Barcelona. Nesta dómina ocupa'l cargu de vocal del Tribunal d'Espionaxe en Castellón.
Exiliada y ciega establecióse en Méxicu. En 1946 a Juan Negrín y a otros 35 correlixonarios, ente los que s'atopaba Veneranda, retiráron-yos el carné. Nel 37 Congresu Federal del PSOE, entamáu en Madrid en xunetu de 2008, aprobóse una Resolución que los reintegraba a la disciplina del Partíu, a títulu postumu y a tolos efeutos. Un añu depués, el 24 d'ochobre de 2009, fízose entrega de los carnés nun actu entamáu na sede del PSOE, recoyendo'l suyu'l so fíu Ramón García Manzano, muertu apocayá en Burdeos el 7 d'ochobre de 2010 cuando visitaba a la so fía (el residia en México dende 1939 como so madre). En 1947 ingresó nel Partíu Comunista d'España. Regresó a España en 1977. 
El 6 de xunu de 1989 foi nomada "Fía Adoptiva de la Ciudá d'Uviéu" pol entós alcalde Antonio Masip Hidalgo.
Careñes
Careñes ye una parroquia del conceyu de Villaviciosa, n'Asturies.
Castiellu (Villaviciosa)
Castiellu ye una parroquia del conceyu de Villaviciosa, n'Asturies.
Cazanes
Cazanes ye un llugar y una parroquia del conceyu de Villaviciosa, n'Asturies.
Celada
Celada ye un llugar y una parroquia del conceyu de Villaviciosa, n'Asturies.
Coru ye un llugar y una parroquia del conceyu de Villaviciosa, n'Asturies.
Fuentes
Fuentes ye una parroquia del conceyu de Villaviciosa, n'Asturies.
Grases
Grases ye un llugar y una parroquia del conceyu de Villaviciosa, n'Asturies.
Llugás
Llugás ye una parroquia del conceyu de Villaviciosa, n'Asturies.
La Madalena
La Madalena (o "La Malena") ye un llugar y una parroquia del conceyu de Villaviciosa, n'Asturies.
Miravalles
Miravalles ye una parroquia del conceyu de Villaviciosa, n'Asturies.
Niévares
Niévares (o "Ñévares") ye un llugar y una parroquia del conceyu de Villaviciosa, n'Asturies.
Oles
Oles ye un llugar y una parroquia del conceyu de Villaviciosa, n'Asturies.
Pion
Pion ye una parroquia del conceyu de Villaviciosa, n'Asturies.
Priesca
Priesca ye una parroquia del conceyu de Villaviciosa, n'Asturies.
Pueyes
Pueyes ye un llugar y una parroquia de conceyu de Villaviciosa, n'Asturies.
Quintes
Quintes ye una parroquia del conceyu de Villaviciosa, n'Asturies.
Rales (Villaviciosa)
Rales ye un llugar y una parroquia del conceyu de Villaviciosa, n'Asturies
Rozaes
Rozaes ye una parroquia del conceyu de Villaviciosa, n'Asturies.
Samartín de Vallés
Samartín de Vallés ye una parroquia del conceyu de Villaviciosa, n'Asturies.
Samartín del Mar
Samartín del Mar ye una parroquia del conceyu de Villaviciosa, n'Asturies.
San Xusto (Villaviciosa)
San Xusto (tamién, "San Xustu Sariegumuertu") ye una parroquia del conceyu de Villaviciosa, n'Asturies.
Santoxenia
Santoxenia ye un llugar y una parroquia del conceyu de Villaviciosa, n'Asturies.
Ambás (San Pedru Ambás)
Ambás ye un llugar de la parroquia de San Pedru Ambás, nel conceyu asturianu de Villaviciosa.
Nelli viven 27 persones y s'alcuentra a unos 200 metros d'altitú sobre'l nivel del mar, a 6 km de la capital del conceyu. Les cases tan a los dos llaos de la carretera AS-113 y la so principal fiesta ye'l día de San Pedru.
D'Ambás sal una carretera que lleva al Monesteriu de Valdediós.
Tornón
Tornón ye una parroquia del conceyu de Villaviciosa, n'Asturies.
Valdebárcena
Valdebárcena ye un llugar y una parroquia del conceyu de Villaviciosa, n'Asturies.
Villaverde (Villaviciosa)
Villaverde ye una parroquia del conceyu de Villaviciosa, n'Asturies.
Las Puentes
Las Puentes ye una parroquia del conceyu asturianu de Ḷḷena. Ta allugada na fastera centruoriental del conceyu, y llenda: al norte cola de Congostinas, al NO cola d'Erías, al oeste cola de Xomezana, al sur cola de Chanos de Somerón y al este coles de Cabezón y Parana. La so parroquia, consagrada a San Martín, tien una estensión de 8,38 km² y una población (INE, 2010) de 71 habitantes. Estos viven nel llugar homónimu y nos de Gueḷḷes, Fresneo y Fierros.
Samiguel del Río
Samiguel del Río ("San Miguel del Río" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Ḷḷena. Estiéndese per 1,93 km² de la cuenca superior del ríu Valgrande, que ñaz nel so territoriu, na fastera más meridional del conceyu. Llenda al este y el sur cola parroquia de Payares, cola de Teyeo al oeste y cola de Chanos de Somerón al norte, y comprende namái el llugar de Samiguel, nel que viven los sos 26 habitantes (INE, 2010).
Sotieḷḷo
Sotieḷḷo ("Sotiello" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Ḷḷena.Asitiada na zona central del conceyu, el so territoriu llenda col de la parroquia de Campumanes al norte, col de Erías al este y noreste, col de Xomezana al sur y col de Zurea al oeste. Tien una estensión de 4,64 km² y una población (INE, 2010) de 73 habitantes. Magar que nel nomenclátor del conceyu apaez tamién Alceo, va pa diez años que tolos sos habitantes tán empadronaos nel llugar homónimu.
Teyeo
Teyeo ("Telledo" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Ḷḷena. Ocupa un cachu grande (37,26 km²) de la fastera más meridional del conceyu, y llenda: al sur con tierres de Llión, al oeste cola parroquia de Tuíza, al norte coles de Piñera y Xomezana y al este coles de Chanos de Somerón y Samiguel del Río. Tien una población (INE, 2010) de 129 habitantes, que se reparten ente'l llugar homónimu y los d'Armá, Arnón, La Cortina, La Cruz, Ḷḷandicuandia, Los Pontones, Reconcos, Rospaso y Traslacruz.
Salines (Castrillón)
Salinas ye un llugar y una parroquia del conceyu de Castrillón, n'Asturies. Cuenta con una población de 4.517 habitantes (INE 2009) en 2.623 viviendes. Ocupa una estensión de 3,77 km².
Salinas ye tamién una villa balnearia y ye la segunda llocalidá más poblada del conceyu, per detrás de la so capital, Piedrasblancas (L'Aspra), de la que dista 2 km.
La parroquia llinda al norte cola mar Cantábrica, al este, colos conceyos de Gozón y Avilés; al sur col d'Avilés; y al oeste, cola parroquia] de L'Aspra.
Dispón d'una de les playes más estenses d'Asturies, tanto dixebrada en trés : Salinas propiamente dicha, L'Espartal y San Xuan. Salinas acueye'l Muséu d'Ancles Philippe Cousteau, onde pel so entornu s'alcuentra'l monumentu a Philipe Cousteau, obra de Vicente Menéndez-Santarúa Prendes.
La so historia remóntase a la presencia romana nel cercanu castru de Raíces, reconstruyíu na época medieval por Alfonsu III denomáu entóncenes como castiellu de Gauzón. La historia cuenta que nesti castiellu se realizó la Cruz de la Victoria, emblema heráldicu d'Asturies qu'anguaño se guarda na Catedral d'Uviéu. En xunetu de 2005 aniciáronse escavaciones arqueolóxiques pa la so recuperación.
El desenrollu de Salinas ta venceyáu enforma a la implantación y actividá de la Real Compañía Asturiana de Mines, güei denomada Asturiana de Zinc y asina como al Real Club Náuticu. Esti últimu surdió por iniciativa de delles families d'Uviéu y Madrid que pasaben tradicionalmente les sos vacaciones en Salinas. La so primer sede social foi un edificiu de madera construyíu en 1916. La ubicación caltuviérase pesie a los años trescurríos desque Manuel Álvarez-Buylla inaugurara aquel edificiu. En 2005 anicióse la construcción del tercer edificiu qu'acueye a esta institución.
Salinas cuenta con cuatro parques onde los más pequeños puen xugar: "El parque de la Deva", de creación recién, ye'l más visitáu poles families y cuenta con bones instalaciones. El ríu Raíces continúa'l cursu paralelamente al parque haxa la ría d'Avilés. Otru d'ellos, asitiáu cerca de la playa y conocíu como "Los Patos" por tener un estanque onde antiguamente vivíen patos, dispón de bar pero non de xuegos pa neños. El terceru ye'l parque Piñole que dispón de parada d'autobús y alcuéntrase na cai del mesmu nome. Por último, na cai Ramón y Cajal, xunto al parvulariu y les antigües escueles, esiste otru pequeñu parque pa recréu.
Salinas ta conceutada con Avilés por autobuses urbanos. ALSA tamién para en Salinas en delles rutes, ente elles a Madrid y A Coruña. Amás, cuenta con un apeaderu na llinia de FEVE Ferrol-Xixón complementáu col serviciu suburbanu de FEVE ente Xixón o Uviéu y Cuideiru.
La Pontecastru
La Pontecastru ye un pueblín de la parroquia Tuña nel conceyu Tinéu. Ta asitiáu nel valle del ríu Xinistaza. Les sos principales actividaes son la ganadería y l´agricultura.
Tuíza
Tuíza ("Tuiza" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Ḷḷena. De 23,32 km² d'estensión, ocupa l'estremu suroccidental del conceyu. Llenda al sur y el oeste cola provincia de Llión, al norte col conceyu de Quirós, al noreste cola parroquia ḷḷeniza de Xomezana y al este y sureste cola de Teyeo. Tien una población (INE, 2010) de 53 habitantes, que tán repartíos ente los llugares d'El Quempu, Tuíza Baxo y Tuíza Riba.
Viḷḷayana
Viḷḷayana ("Villallana" en castellanu)según la toponimia oficial (Decretu 74/2005 de 7 de xuneto (BOPA 26-VII-2005)) ye una parroquia del conceyu asturianu de Ḷḷena. Asitiada na fastera más septentrional del conceyu, tien una estensión de 11,31 km² y llenda: al norte col conceyu de Mieres, al este cola parroquia de Carabanzo, al sureste col conceyu d'Ayer, al sur cola parroquia de La Pola y al oeste cola de Muñón Cimiru, ye la tercer población del conceyu de L.lena, depués de La Pola y Campumanes.
La opinión común xeneralizada ye que'l topónimu procede del axetivu llatinu plana (lisa, llana). Aunque parez más correcta la relación con “villa iuliana”, pola condición de población asentada na continuidá de la Via Romana de La Carisa, sedría por tanto una villa dedicada a la familia de los emperadores romanos.
La parroquia tuvo gran importancia nel Camín de Santiago, los nomes de los caserones denoten la condición de pasu como L´Hospitalón, L´Alberguería, El Portalón, La Venta, La Casa Postes. Toos ellos casi desapaecíos o mui modificaos pero que recuerden la so función hospitalaria. Tenía ún de los hospitales de pelegrinos más antiguos de la ruta xacobea per Asturies, la datación más antigua de la que se tien constancia fai referencia al añu 1619, el hospital llegó a tener más de sesenta censos impuestos, manteniéndolos polo menos hasta'l 1833.
El primer director foi l'inxenieru de mines D. Adriano Paillete, el fierro importábase de Vizcaya y hasta de Suecia, l'óxidu colloráu sacábase de les mines de L'Aramo y Teyeo, el combustible pa los fornos conseguíase casi al pie de la fábrica, carbón de “La Estrepitosa”. Los productos d'esta fábrica consiguieron medalla d'oru na Exposición Española del 1850 y medalla de plata na Exposición Universal de Londres del 1851. En plena producción y fama cambió de dueñu, pasando a la Sociedá Hullera y Metalúrxica Asturiana (Llangreo) lo que propició un descensu tanto de producción como de calidá. Pa frenar el deterioru trespasóse a D. Numa Guilhou, gran expertu nestos negocios pero que nun consiguió evitar el pieslle nel 1871.
La teyera de Vil.layana
Vil.layana figura tristemente na historia ferroviaria asturiana por ún de los accidentes más graves del ferrocarril asturianu. El 10 d'abril del 1950 l'Expresu Madrid-Xixón salióse de la vía sobre les cases del Auxiliu Social ( dábase esti serviciu al acabar la guerra nuna d'elles). La cifra de muertos y feríos tratóse de mantener oculto, énte la sospecha d'un posible atentáu, yá que nos vagones viaxaben delles personalidaes. Nel sitiu del accidente contabilizáronse 18 fallecíos y más de setenta feríos (dellos, finaron nos díes posteriores).
Hospital de nuestra señora de l'Alberguería: construíu nel s. XVI, yera ún de los más antiguos y importantes del Camín de Santiago pola antigüedá y polos bienes. Nel 1897 D. Juan Menéndez Pidal escribía: “Los pelegrinos llegaben a la puesta de sol, recibíen cena y cama y a la mañana almuerzu cenciellu al siguir el camín. La obra-pía extendía tamién l'acción benéfica a otros fines, teniendo vaques de lleche y xugos de bueis p'ayudar a los vecinos probes que nun tuviesen ganáu propiu o en coomuña”.
Capilla del Cristu del Amparu: incluida nel Inventariu de Padremuñu Cultural d'Asturies. Apaez mencionada nel 1645 con ocasión de la visita del canónicu de la catedral d'Uviéu al Hospital de Vil.layana. De mano, contaba con una imaxe de Nuestra Señora que se sustituyó a mediaos del S. XVII pol del Santu Cristu de la Misericordia. Nel añu 1950 la capilla convirtióse n'ilesia parroquial.
Iglesia de Samartino- Na actualidá ye un edificiu con reformes importantes nel sieglu XIX sobre un edificiu n'esencia románico. Con planta de cruz llatina y cabecera semicircular. Nel añu 1698 Gerónimo de Villa, mayestru dorador y pintor d'Uviéu, pintó y doró dos retablos collaterales, de los que se conserven delles partes integrae nos retablos actuales.
Fuente de Vil.layana- Frente a la ilesia parroquial ye de fundición con decoraciones de cabeces d'animales.
La parroquia de Vil.layana, según el nomenclátor del 2009, ta formada polos siguientes pueblos:
Na actualidá (2016)na marxe del ríu alcuéntrase'l polígonu industrial con dos empreses importantes asentaes:
El Zinc5, pa la producción de bovines y chapes de zinc
Y yá dende fai años una gasolinera en dambos dos sentíos de circulación de l'Autovía Ruta de la Plata|autovía A-66|autovía A-66
1. Volver p'arriba↑ Ayuntamiento de Lena (Ḷḷena)/Ayuntamiento de Lena «Ayuntamiento de Lena»]. Consultado el 21/04/2016.
2. Volver arriba↑ «Lena en el tiempo- José Antonio Vega». Consultado el 21/04/2016.
3. Volver arriba↑ Camino de Santiago Primitivo «El Camino de Santiago Primitivo». Consultado el 21/04/2016.
4. Volver arriba↑ «Primer libro de Alejandro Fernández». Consultado el 21/04/2016.
• Actividad minera e industrial en Lena : siglos XIX y XX / [Cristina Fernández Bustamante ; presentación, Ramón Argüelles ; prólogo, Javier Fernández López]. -- [La Pola, Lena] : Cristina Fernández Bustamante, [2015] ([La Pola, Lena] : Gráficas Lena
• La ruta jacobea en Asturias / Alberto Montero Prieto. ISBN 84-604-7323-
Xomezana
Xomezana ("Jomezana" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Ḷḷena. Estiéndese per 18,57 km² de la fastera centruoccidental del conceyu, y llenda: al norte coles parroquies de Zurea y Sotieḷḷo, al noreste cola d'Erías, al este cola de Las Puentes, al sureste cola de Chanos de Somerón, al sur cola de Teyeo, al suroeste cola de Tuíza y al oeste col conceyu de Quirós. Los sos 153 habitantes (INE, 2010) repártense ente los llugares d'Espineo, Xomezana Baxo, Xomezana Riba, Las Monas y Viḷḷarín. 
Zurea
Zurea ("Zureda" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Ḷḷena. Asitiada na zona centruoccidental del conceyu, tien una estensión de 12,92 km² y llenda: al norte cola parroquia de La Pola, al sur cola de Xomezana, al este coles de Campumanes y Sotieḷḷo y al oeste col conceyu de Quirós. La so población, de 159 habitantes (INE, 2010), ta repartida ente los llugares de Vaḷḷe y Zurea.
Spyro: Year of the Dragon
Spyro: Year of the Dragon (n'asturianu: "Spyro: L'Añu del Dragón", llamáu asina pel añu zodiacal chinu, celebráu nel 2000) ye'l tercer videoxuegu de la serie "Spyro the Dragon", desenvueltu por Insomniac Games, siendo tamién l'últimu títulu de la serie publicáu pa la videoconsola PlayStation. Llanzóse'l 11 d'ochobre de 2000 en Norteamérica, el 25 d'ochobre nel Reinu Xuníu y el 10 de payares nel restu d'Europa.
El xuegu describe les heroiques aventures del dragón Spyro, que tendrá de recuperar los 150 güevos máxicos robaos pola malvada Bruxa, al traviés de trenta y siete niveles distintos. En comparanza coles sos anteriores entregues, introdúcense meyores gráfiques, musicales y coles mesmes nuevos personaxes y pequenos "puzzles".
"Year of the Dragon" recibió crítiques positives y tuvo ésitu comercial tres la so publicación. Los críticos valoraron el so ambiente gráfico y musical y coles mesmes los sos minixuegos. Dempués del so estrenu, el xuegu vendió más de dos millones de copies nos Estaos Xuníos, y por cuenta del so ésitu comercial, Sony decidió publicar el títulu nel so bazar PlayStation Network el 14 d'ochobre de 2009.
Spyro: Year of the Dragon empezó a ser desenvueltu a finales de 1999 pola empresa estaunidense Insomniac Games, y rematóse en septiembre de 2000. El proyectu tuvo so la dirección de Ted Price, diseñador de "Ratchet & Clank" y "". Pal so diseñu, inspirar en dellos títulos, incluyendo "Doom" y "Crash Bandicoot". 
Ente les nueves carauterístiques peneraes enantes de la salida del xuegu taba l'"Autu Challenge Tuning", que'l director executivu de Insomniac, Ted Price, describió como "inventáu pa nivelar la curva de dificultá de xuegu pa'l xugadores de distintes capacidaes". Los niveles son muncho más llargos que los de "", polo qu'hubo qu'añedir nueves árees; pa evitar el tracamundiu de los xugadores sobre ónde dir dempués, estes árees fueron diseñaes pa cargase por separáu de los mundos principales. Ted Price afirmó que les criatures añedíes yeren un métodu pa faer el xuegu más risonderu y variáu, en llugar d'añedir a cencielles movimientos pa Spyro. El xuegu foi nomáu "Year of the Dragon" n'alusión al añu zodiacal chinu, festexáu en 2000.
Nuna entrevista col sitiu web GameSpot, Ted Price afirmó que les nueves criatures del títulu diben "da-y vida", per otra parte, Spyro nun diba ser clisáu na hestoria. Nes meyores de les publicaciones de IGN y GameSpot señalaron que los gráficos fueren ameyoraos, y qu'había munches criatures y llugares nuevos. Publicáronse versiones de prueba de los minixuegus, y IGN señaló qu'ufiertaben la complexidá abonda pa sofitar la manera de xuegu simple. Mentanto, el diseñadores decidieron ameyorar la protección contra piratería implementada nos títulos anteriores. La protección ayudó a evitar que los hackers frayaren el xuegu hasta dos meses dempués de la so publicación.
La versión en PlayStation de "Year of the Dragon" publicóse'l 11 d'ochobre de 2000 nos Estaos Xuníos, el 25 d'ochobre de 2000 nel Reinu Xuníu y el 10 de payares de 2000 nel restu d'Europa. La versión distribuyida en PlayStation Network foi puesta a la vienta'l 14 de mayu de 2009. Pela so parte, la versión pa la videoconsola portátil PlayStation Portable foi estrenada'l 14 de mayu de 2009 nos Estaos Xuníos.
L'aventura empieza na tierra de los dragones, onde Spyro y los sos parientes tán celebrando l'Añu del Dragón" ("Year of the Dragon"), un eventu qu'asocede cada dolce años cuando'l campu enllenar de güevos de dragón. Mientres la celebración, una misteriosa chica coneyu invade los Reinos del Dragón con un exércitu de criatures llamaes Rhynocs, quien roben tolos güevos de dragón pa lleva-y los a la Bruxa, que los esvalixa a lo llargo de dellos mundos. La moza misteriosa abre un portal a reinos qu'una vegada habitaron los dragones: Amaneceres Primaverales, Xardín del Mediudía, Llagu del Atapecer y Monte de Medianueche. Dempués de lo socedío, los dragones adultos intenten aportar pol portal abiertu ensin ésitu dalgunu, polo que deciden que Spyro, Sparx y Cazador son los únicos lo suficientemente pequenos como pa pasar por él. Asina, los trés embarcar nuna aventura pa recuperar los 150 güevos a lo llargo de los Reinos Escaecíos.
Los Reinos Escaecíos tópense gobernaos pola Bruxa y el so exércitu de Rhynocs; namái queden unes poques criatures que lluchen contra'l so gobiernu. Mientres l'aventura, Spyro consigue l'ayuda de los sos habitantes pa llograr rescatar los güevos robaos. Sheila, una de los sos habitantes, esplícalu lo asocedío nel pasáu, narrándo-y tamién la forma en que se perdiera la maxa nel Reinu. Mentanto, la misteriosa moza coneyu, Bianca, alcuéntrase falando cola Bruxa, y ésta revéla-y que non ansía a los ñácaros dragones en sí, sinón que precisa les sos nales pa faer un esconxuru que-y brinde la inmortalidá. Cuando Spyro llega al últimu mundu, Bianca, yá consciente de la maldá de la so maestra y al empar namorada de Cazador, traiciona a la Bruxa y xúnese a Spyro.
Dempués de que Spyro consigue la mayoría de los güevos, Bianca ábre-y la puerta al xoril de la Bruxa, a la que gana tres una gran batalla. Al concluyir, celébrase esta victoria a lo llargo y anchu de los Reinos Escaecíos. Sicasí, la Bruxa sobrevive a la so primer batalla con Spyro y tien el postreru de los güevos de dragón. La batalla final llevar a cabu nel espaciu esterior, con naves espaciales. Spyro llogra vencela definitivamente y recupera l'últimu güevu, salvando asina a los dragones de la estinción.
Spyro ye'l protagonista del xuegu, un pequenu dragón violeta que puede volar y incinerar a los sos enemigos. Ye ayudáu pol so meyor amigu Sparx, una libélula, que la so xera principal ye midir la salú del xugador y ayudar a colectar xemes; Sparx puede ser controláu en ciertos niveles. Otru ayudante ye Cazador, encargar d'enseñar al xugador la mecánica del xuegu y puede ser utilizáu en delles misiones. A lo llargo del xuegu, apaecen otros protagonistes: Sheila el canguru, Sarxentu Byrd el pingüín, Bentley el Yeti, y l'Axente 9, el monu espacial. 
La principal antagonista del xuegu ye la Bruxa, una tirana que gobierna los Reinos Escaecíos coles sos tropes. La Bruxa ye ayudada pol so aprendiz Bianca, una nueva conejita encapuchada qu'intenta atrabancar a Spyro na so misión. Mientres la trama, Bianca namorar de Cazador y conviértese nun pervalible aliáu en contra de la Bruxa.
Year of the Dragon caltién les carauterístiques xenerales presentes n'episodios anteriores de la serie Spyro. El protagonista principal, el dragón Spyro, tien de percorrer dellos escenarios p'atopar los güevos máxicos del dragón. Al completar los oxetivos de cada misión, Spyro recibe cierta bonificación o pagu que ye crucial de cara a la busca. Los mundos de Spyro tán conectaos ente sigo per "mundos base" o "centros", grandes mundos que contienen puertes a otros munchos niveles. Pa pasar al siguiente mundu base, el personaxe tien de completar cinco mundo, recoyer un ciertu númberu de güevos y ganar a un xefe. El xugadores nun precisen recoyer tolos güevos pa completar la parte principal del xuegu o aportar a nuevos niveles; ello ye que dellos güevos namái pueden atopase volviendo al mundu darréu. Les xemes tán esvalixaes a lo llargo de los mundos, escondíes en caxes y tarros. Estes son usaes pa sobornar a un osu llamáu Ricachón, col propósitu de lliberar a criatures prindaes y activar meyores (como pontes) qu'ayuden al progresu de Spyro al traviés de los distintos niveles. Les xemes, xuntu col númberu de güevos recoyíos, conformen el porcentaxe de xuegu completáu.
Mientres la mayor parte del xuegu, el xugador controla a Spyro. La salú de Spyro midir pola so compañera, una libélula llamada Sparx, quien camuda de color y finalmente sume cuando Spyro recibe dañu. Si'l xugador pierde a Sparx, el siguiente golpe causará-y la perda d'una vida y el reinicio dende l'últimu puntu de control. Pa refaer a Sparx, Spyro puede alimentase d'una pequena vida montesa conocida como fodder (carne). Amás, el protagonista tien delles habilidaes, qu'inclúin entamar, cuspir fueu, dar cabezaes, nadar y buciar, que pueden ser utilizaes pa esquizar y combatir a una gran variedá d'enemigos, munchos de los cualos son saurópsidos llamaes Rhynocs; dellos enemigos solo son vulnerables a ciertos movimientos. Amás, Spyro puede travesar "puertes de poder" que-y dan habilidá especiales por un tiempu llindáu.
"Year of the Dragon" introduz otros personaxes controlables amás de Spyro, conocíos como "critters" (n'inglés americanu coloquial: bichu), que son desbloquiaos gradualmente a midida que avánzase de nivel. Los critters pueden ser atopaos nun nivel bloquiáu una vegada que son lliberaos por Ricachón. Darréu, el xugador utiliza a estos personaxes en partes especiales de los niveles. Cada mundu base contién un submundo que ye xugáu dafechu por un personaxe distintu de Spyro. Hai un total de siete personaje afechiscos, y toos ellos tienen les sos propies habilidaes especiales. Sheila el Canguru, por casu, puede dar dobles saltos, ente que'l Sarxentu Byrd ta armáu con lanzacohetes y puede volar indefinidamente.
Amás de la misión primordial d'atopar güevos de dragón, esisten minixuegos extras, que tán dixebraos de los niveles en zones más pequeñes. Dalgunos de los minixuegus tán basaos en "" y fueron darréu ameyoraos pa "Year of the Dragon", ente qu'otros tán creaos especialmente pa esti xuegu. Estos minixuegus tán protagonizaos por Spyro o polos otros personaxes jugables, ya inclúin competiciones de deportes como'l skateboarding, el boxéu, o l'automovilismu, según rompecabeces y exercicios de tiru. Tolos minijuegos compensen al xugador con un güevu en siendo remataos esitosamente.
L'encargáu de la música foi Stewart Copeland, exbaterista de la banda de rock The Police. Dempués de la so salida del grupu en 1984, Copeland trabayó en delles composiciones musicales cinematográfiques, y nes bandes sonores de los anteriores videoxuegos de la serie Spyro. Ted Price calificó a la música de Copeland pa la tercer entrega como'l so meyor trabayu hasta la fecha. Nuna entrevista, Copeland esplicó que'l procesu creativu pa escribir la música pa la serie Spyro siempres empezaba xugando los niveles, pa sentir "l'atmósfera" de cada mundu. Tamién comentó que'l desafíu na composición de música de videoxuegos yera crear música que pudiera ser interesante d'escuchar y añedir a la xugabilidad; lo que fixo foi añedir harmoníes y llinies de baxu más complexes, polo que la música paecería fresca pa'l xugadores entá dempués d'escuchala repitíes vegaes. El músicu complementó la capacidá técnica del formatu de discu compactu de la PlayStation y el so soporte d'audiu d'alta calidá; nun había restricciones técniques que llindaren la incorporación del soníu que se riquir. Copeland grabó pieces d'orquesta completes pa fanfarries adicionales pa cuando el factor visual esixera un soníu más espansivu, pero usó melodíes con más ritmos y percusión pa los momentos de "alta enerxía" nel videoxuegu.
A la so salida, Year of the Dragon atropó reacciones positives de la crítica, recibiendo un "ranking" promediu del 91% en Game Rankings, y una puntuación asemeyada basada en 15 analís en Metacritic. Acordies con GameRankings, "Year of the Dragon" ocupa'l decimocuartu puestu na llista de videoxuegos pa PlayStation meyores puntuaos. El xuegu vendió más de dos millones d'unidaes n'Estaos Xuníos.