GameSpot señaló qu'anque "Year of the Dragon" nun introducía cambeos importantes al respective de los sos predecesores, la combinación de nuevos personaxes afechiscos, unos gráficos más detallaos y la variedá de minixuegus, diéron-y un mayor valor pa la so alquisición. IGN allabó la llamada del xuegu a toles edaes y los niveles esmerados, según la posibilidá d'usar dellos personaxes. Game Revolution pensaba qu'ente que la premisa del xuegu en sí yera a cencielles una repetición de los títulos anteriores, la hestoria que se desenvuelve en realidá ta perfectamente enxareyada y ye bien entretenida. Per otra parte, GamePro señaló que l'habilidá del videoxuegu pa camudar automáticamente la dificultá en situaciones d'atascu yera una característica escelente. Kevin Rice ,de "Next Generation Magazine", apurrió unu de los analises más positivos nel que declaró que l'altu nivel de diseñu, los controles intuitivos y los gráficos escelentes fixeron del títulu'l meyor xuegu de la serie "Spyro" hasta la fecha, y posiblemente el meyor xuegu de PlayStation polo xeneral. Al respective de les crítiques hispanes, Meristation allabó la potencia del motor gráficu del videoxuegu y les novedaes introducíes por Insomniac Games.
La música de Stewart Copeland foi mayoritariamente bien recibida, anque hubo críticos qu'espresaron un fuerte desalcuerdu cola opinión xeneral. Publicaciones como PSXExtreme declararon que la música contribuyía a l'atmósfera de los mundos, y AllGame comentó con entusiasmu que la resultancia de Insomniac cola música yera ponderatible nos sos xuegos, y que esto paecía ameyorar la esperiencia. Joseph Parazen, de Game Revolution, declaró que la música de fondu sonaba idéntica a tolos otros videoxuegos de plataformes d'acción en 3D de dibuxos animaos a los que xugara. Otros puntos emponderaos fueron l'actuación de voz y el desenvolvimientu del personaxe. Ente les amenorgaes quexes, amás de la hestoria, figura la cámara, que podría ser malo de controlar y resultar n'ataques inxustificaos per parte de los enemigos. Delles publicaciones oxetaron que'l videoxuegu ye bien paecíu a los sos predecesores, con argumentu y oxetivos asemeyaos.
A pesar de la respuesta positiva recibida, "Year of the Dragon" foi l'últimu videoxuegu de la serie desenvueltu por Insomniac Games. Nuna entrevista, Ted Price comentó que la empresa dexó de desenvolver la serie porque nun podíen faer nada nuevo col personaxe, y, dempués de cinco años de desenvolvimientu en series individuales, queríen faer daqué distinta. Sicasí, diverses empreses siguieron col desenvolvimientu de la serie "Spyro", destacando ente elles Equinox Dixital Entertainment, Eurocom, Krome Studios, Étranges Libellules y Tantalus Media. El siguiente videoxuegu de la serie foi "", desenvueltu por Equinox pa la videoconsola PlayStation 2.
El Fomento de Asturias
El Fomento de Asturias foi un periódicu asoleyáu n'Uviéu ente los años 1851 y 1854 y nel que figuraba'l subtítulu "periódico de intereses morales y materiales, noticias y anuncios".
Taba compuestu de dos fueyes de tamañu foliu y yera'l so propietariu y editor Benito González. El director de la publicación yera Lázaro Ralero.
Arriendes d'esmolecese pola problemática asturiana tenía estayes titulaes "Revista Extranjera", "Crónica Interior" y "Sección Científica", dedicando la última fueya a publicidá. Vía la lluz los martes, xueves y sábados.
Carnavalada de Oviedo
Carnavalada de Oviedo "(Antroxu d'Uviéu)" ye un oleu sobre llenzu realizáu en 1930 y perteneciente a la serie de "Mascaradas", carauterístiques que'l pintor Evaristo Valle fexo dende 1915 hasta'l final de la so vida.
Nelli amuésense una serie de personaxes mazcaraos que baillen dientro d'un espaciu urbanu, l'Uviéu de principios del sieglu XX. Evaristo xenera los volúmenes con cencielles manches de collor. Del mesmu xeitu crea una sensación de movimientu xugando con distintos tonos de mariellu, roxu esllíu, azules y blancos. Por mor de la fuerte influyencia de Goya les figures nidies, asina como los edificios o los rostros malapenes s'aprecien.
L'emplegu de la llinia sinuosa, dinámica y curva que contribúi a potenciar la sensación de movimientu, asina como'l rescamplu de los zapatos o los pantalones fainos pensar na influyencia de Paul Gauguin y Edgar Degas, autores colos que coincidiría na so estancia de cuatro años en París.
El paisaxe tien delles traces cubistes, son volúmenes arquiteutónicos mui definíos y compautos, xugando d'esti mou cola prespeutiva al traviés de la disposición en primeros y segundos planos. Acolúmbrase una torre, que s'albidra como la torre de la Catedral d'Uviéu. Los montes del fondu de la obra identifíquense como'l Monte'l Naranco y la sierra L'Aramo.
Armada de Chile
La Armada de Chile ye un cuerpu militar chileno. Foi fondada nel añu 1818. Les sos principales bases tán en Valparaíso, Talcahuano, Punta Arenas, Iquique y Puerto Montt.
La patrona de l'Armada Chilena ye la "Stella Maris" (Estrella del mar), protectora y guardiana de les xentes de mar. 
"Brazas a ceñir" ye'l Himnu de la Armada Chilena.
 Páxina oficial de la Armada de Chile
Palaciu de los Bernaldo de Quirós
El Palaciu de los Bernaldo de Quirós ye una casa solariega del sieglu XVIII, remocicada sigún los gustos románticos de finales del XIX, que s'alcuentra nel barriu d'Otero de la parroquia de Carrió, nel conceyu de Carreño. Llevántase sobre un turruxón medieval que valía pa guardar el camín y el pasu pela ría d'Aboño.
L'INE establez El Palacio como entidá de población deshabitada, dándo-y la referencia 33 014 040900. 
L'edificiu ye d'estilo eclécticu, pola ornamentación qu'amuesa dellos estilos arquitectónicos na fachada y l'interior, muy del gustu del Romanticismu imperante en 1880 (añu cuando se remocicó, de manera más qu probatible, cola participación del arquitectu xixonés Manuel del Busto). 
La construcción presenta una planta rectangular, con una capiella, sacralizada baxo l'advocación de Santa Clementina, axunta pel llau Norte, tamién de planta rectangular.
El palaciu tien cuatro altures, comunicaes per una escalera de madera, bien conservada:
A la vivienda éntrase pela fachada Este subiendo de escalinata qu'acaba nun porche col teyáu sofitáu por dos columnes de fierro fundío. Enriba la puerta, alcontrábense dos escudos: ún, de la familia Bernaldo de Quirós (cola lleenda "Dempués de Dios, la Casa de Quirós"; l'otru de la familia Cienfuegos-Xovellanos, parientes de los señores de la casa. Los escudos quitáronse nel añu 1995 por decisión de la familia y llevaos, probablemente, a una finca de la so propiedá n'Infiestu. 
Les fachaes presenten una distribución regular de vanos con moldures de piedra artificial, remataos con cornisa, na planta baja, y inspiración clasicista, na planta principal. Nos llaterales de la capiella ábrense unes ventanes pareaes neogótiques. El desván allúmase con vanos horizontales bien estrechos abiertos, nes fachaes llargues, y con dos balcones, a los llaos curtios.
La capiella'l palaciu consagróse a la Santa Clementina, por alcontrase'l cuerpu incorruptu de la santa ellí, dempués de qu'el Cardenal Cienfuegos lu trayera de Roma. En 1896, por razones testamentarias, Doña Pilar Bernaldo de Quirós treslladolu a la Ilesia de Santa María de Lluanco, d'onde desapaeció en 1936.
Foi cerrada definitivamente el 23 de xunetu de 1995.
La finca, onde s'asitia'l palaciu, tien una estensión d'unos 70.000 m2, rodiada d'una muria de mampostería, esistiendo dos entraes, una pol llau Este y otra pol Oeste. 
El magníficu xardín, diseñáu sigún los modelos románticos ingleses, presenta una gran bayura botánica, con praos y árboles singulares, como un pinu centenariu retratáu nun cuadru pol pintor Nicanor Piñole. A la so drecha, caltiénse una pequeña viesca d'estraordinaria diversidá faunísitca.
Dientro la finca incluinse dellos edificios auxiliares: la casa los caseros, los establos y el garaxe de carruaxes y l'antiguu palomar de base circular. Amás, pue sumase al conxuntu'l Molín de Pielgo, asitiáu en Llamera y averáu al calce del ríu Reconco, que valía pa xenerar la lluz pal edificiu. Toos estos edificios alcuéntrense nun llacerante estáu de ruina.
El solar onde se construyó el palaciu taba ocupáu por una construcción defensiva medieval. La configuración actual correspuende a los caberos años del sieglu XIX. Ensin embargu, edifícase nel XVIII, como propiedá del Conde de Peñalba, pasando años dempués a manes de la familia Bernaldo de Quirós.
Dempués de delles operaciones bancaries y mercantiles en 1989, la finca fue mercada pola empresa Hidroeléctrica del Cantábrico, y posteriormente en 1999, pasó a ser propiedá de la empresa Cementos Tudela Veguín, posiblemente Fundación Masaveu, actual propietaria de la finca y l'edificiu, que lu caltién deshabitáu y n'estáu de ruina. 
La última moradora del palaciu foi Dª. Magdalena Bernaldo de Quirós y Sela, nieta de Carlos Bernaldo de Quirós y María Canga Argüelles. 
El palaciu ta catalogáu como Bien del Patrimoniu Cultural del Principáu d'Asturies, cola ficha númberu 51 del conceyu de Carreño.
Vase pela carretera AS-239, Lluanco-Xixón, tomando la manzorga nel puntu quilométricu 10,400, tómase la manzorga y llégase a la puerta Este, dempués de pasar el barriu d'El Cantu San Xuan. 
Hai dos entraes al interior la finca:
Teodoro José Tirado García
Teodoro José Tirado García, (16 de xunetu de 1985, Madrid), conocíu como Teo Tirado, ye un futbolista español que xuega nel Club Deportivo Ebro de la Segunda División B d'España.
Clara Zetkin
Clara Josephine Zetkin (5 de xunetu de 1857, Saxonia, Alemaña - 20 de xunu de 1933, Moscú, Rusia), foi una política y revolucionaria del socialismu alemánalemán. ye conocíu cimeramente pol la lucha de les derechos de les muyeres y la creación del Día Internacional de la Muyer.
Bandera de Tinéu
La bandera de Tinéu (Asturies) ye rectangular, d'un llargu equivalente a 3/2 l'anchu. La tela ye de collor encarnada, y lleva, al empar que'l so escudu, un lleón rampante mariellu nel centru.
Escudu de Tinéu
L'escudu del conceyu asturianu de Tinéu preséntase de forma acuartelada, presentando la singularidá de que nel mediu apaez un escudu nel que s'aprecia un lleón d'oru n'atención al antiguu condáu de Cangas y Tinéu.
La timbre la corona, condal.
Anguaño alcuéntrase n'usu ensin sanción llegal, nin alcuerdu conceyeru adoptáu en dichu sentíu. Foi inventáu por Octavio Bellmunt y Fermín Canella pa illustrar la so obra ""Asturias"".
Tornéu de les Seis Naciones 2012
El Tornéu de les Seis Naciones 2012 de rugbi, o tamién denomáu 2012 RBS 6 Nations pol patrociniu del Bank of Scotland, sedrá la decimotercer edición d'esti tornéu nel formatu de Seis Naciones. La principal novedá d'esta edición foi la incorporación del Stadio Olimpico de Roma como sede pa los partíos como llocal de la seleición italiana, por mor de les obres d'ameyoramientu nel Stadio Flaminio de Roma. El tornéu entamó'l 4 de febreru y finó'l 17 de marzu de 2012.
Aboño (Carrió)
Aboño ye un entidá de población de la parroquia de Carrió, en Carreño.
L'INE establez qu'Aboño ye una aldega de 26 habitantes (13 homes y 13 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 040101. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 5,60 km. Tien una altitú máxima de 60 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2010 contaba con 49 viviendes, 24 principales y 25 non principales. 
La llinia F4 "Xixón-Cuideiru" de FEVE tien apeaderu n'Aboño.
L'orixen del topónimu Aboño alcuéntrase ente aquellos xeneraos polos correspondientes masculinos surdío dende un antropónimu cenciellu (nome de persona) o dende ún axetiváu y en concordancia cola cosa poseyída (FUNDUS...):
Aboño: APONIUS / ABONIUS.
El so territoriu taba definíu pola desembocadura del ríu Aboñu, que-y da nome. Nesta ría alcuéntrense anguaño dos importantes estructures que determinen dafechu'l paisaxe: la Central Térmica d'Aboño, de la empresa Hidrocantánbrico, y la Cementera Tudela Veguín. Amás, l'ampliación del puertu xixonés d'El Musel espardióse pela vertiente occidental del Cabu Torres pa la creyación del Parque de Carbones d'El Musel. Esta actividá industrial fizo d'Aboño un llugar tremendamente contamináu.
Esta ría remata na playa d'Aboño.
Central Térmica d'Aboño
Central termoeléctrica convencional de 921,7 MW, asitiada nel valle del ríu Aboño, nel llugar d'Aboño, Carreño, na vertiente occidental del Cabu Torres. Alcuéntrase a 8km de Xixón y a 2 Km. del puertu d'El Musel.
Pertenez a la empresa de llectriciá Hidrocantábrico (EDP-HC Energia).
Dambas unidades puen usar varios combustibles a la vez, tanto sólidos como llíquidos y gaseosos. Como carbón consumen hulla nacional ya importaáu; el fueloil ye'l "pesáu nº 2 de CAMPSA"; los gases son d'altu fornu y de batería de coque, escedentes de la siderurxica Arcelor Mittal.
La primera fase (ABOÑO-1), en serviciu dende'l 15 de marzu de 1974, ye una unidá monobloque de 365,5 MW, del tipu "semi-intemperie", con turbina de 3 cuerpos con 42 escalonamientos y 7 estracciones de vapor, en ciclu de Hirn a 166 bar y 538ºC con recalentamientu intermediu y con presión final de 0.058 bar.
El Xenerador de Vapor ye del fabricante Foster Wheeler y el Grupu Termoalimentador de Brown Boveri.
La segunda fase (ABOÑO-2), en serviciu dende'l 23 de setiembre de 1985, ye una unidá monobloque de 556,2 MW, del tipu "semi-intemperie", con turbina de 4 cuerpos con 38 escalonamientos y 8 estracciones de vapor, en ciclu de Hirn a 166 bar y 538ºC con recalentamientu intermediu y con presión final de 0,043 bar. 
EDP-HC Energía, Centrales térmiques
Playa d'Aboño
La Playa d'Aboño alcuéntrase na parroquia de Carrió, nel conceyu de Carreño.
Esta playa yera mui afayaíza pa los xixones de la parte occidental del conceyu. Pero cola puesta en serviciu de la Central Térmica d'Aboño na marxe drecha de la desembocadura'l ríu, escomenzó'l so declive, pola contaminación del agua y l'atmósfera y los escesivos ruios. Amás, hai que contar la instalación prósima d'una cementera y del Parque de Carbones d'El Musel.
El calentamientu granible de les agües del ríu Aboño, que forma'l sableru, aprovechaes pa templarla central, tamién finó cola explotación pesquera del entornu.
Cuando la baxamar, xúnese colos sableros de Peña María y, al traviés d'esti, col de Xibares.
Vivir Asturias
Otero (Carrió)
Otero ye una entidá de población de la parroquia de Carrió, en Carreño.
L'INE establez qu'Otero ye una llugar de 33 habitantes (17 homes y 16 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 040800. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 5,50 km. Tien una altitú máxima de 45 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2010 contaba con 19 viviendes, 17 principales y 2 non principales. 
Sobre'l topónimu Otero, díznos Xosé Lluis García Arias que 
La ilesia parroquial de San Llorienzu de Carrió, asítiase nesti barriu d'Otero, amás del palaciu de los Bernaldo de Quirós, que s'alcuentra n'estáu ruinosu. Tamién ye un edificiu destacable d'Otero'l palombar de Casa Rodrigo.
Playa de Xibares
La Playa de Xibares alcuéntrase na parroquia d'Albandi, nel conceyu Carreño.
La playa de Xibares ye la más occidental d'una ensenada con dos sableros, alcontrándose averada a la urbanización de Xibares. La otra parte nómase playa de Peña María, que suel ser frecuentada por naturistes. Cuando la baxamar, xúntense dambes y, amás, cola d'Aboño.
Pesia a que l'oleaxe ye moderáu, hai corrientes en determinaes zones que la faen especialmente peligrosa. 
Equí, iníciase una senda costera que llega hasta la ría de Aboño.
Páxina queplaya.es
Tenczynek
Tenczynek ye una villa del Sur de Polonia. Ye capital de conceyu na provincia de Małopolska y en 2009 tenía una población de 3436 habitantes.
Rudawa
Rudawa ye una villa del Sur de Polonia. Ye capital de conceyu na provincia de Małopolska y en 2009 tenía una población de 2436 habitantes.
Rudno
Rudno ye una villa del Sur de Polonia. Ye capital de conceyu na provincia de Małopolska y en 2009 tenía una población de 475 habitantes.
Młoszowa
Młoszowa ye una villa del Sur de Polonia. Ye capital de conceyu na provincia de Małopolska y en 2009 tenía una población de 2350 habitantes.
Talcahuano
Talcahuano ye una ciudá en Chile.
La Baragaña (Prevera)
La Baragaña ye una entidá de población de la parroquia de Prevera, en Carreño.
L'INE establez que La Baragaña ye una casería de 35 habitantes (18 homes y 17 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 080100. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 7 km. Tien una altitú máxima de 80 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2010 contaba con 16 viviendes, 13 principales y 3 non principales. 
Escribe Xosé Lluis García Arias:
La Barquera (Prevera)
La Barquera ye una entidá de población de la parroquia de Prevera, en Carreño.
L'INE establez que La Barquera ye una casería de 7 habitantes (2 homes y 5 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 080200. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 6,80 km. Tien una altitú máxima de 30 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2010 contaba con 3 viviendes, 3 principales y 0 non principales. 
Escribe Xosé Lluis García Arias al falar de los topónimos rellacionaos con "La Barca":
Barreres (Prevera)
Barreres ye una entidá de población dividía ente les parroquies de Prevera (a la que se refieres esti artículu), Priendes y Albandi, en Carreño.
L'INE establez que Barreres ye una casería de 11 habitantes (5 homes y 6 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 080300. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 7 km. Tien una altitú máxima de 20 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2010 contaba con 6 viviendes, 4 principales y 2 non principales. 
Sigún Xosé Lluis García Arias, esti topónimu ye un abundativu de la pallabra indoeuropea "var" (agua):
La Cuesta (Prevera)
La Cuesta ye una entidá de población de la parroquia de Prevera, en Carreño.
L'INE establez que La Cuesta ye una aldega de 31 habitantes (14 homes y 17 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 080400. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 6,90 km. Tien una altitú máxima de 30 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2010 contaba con 12 viviendes, 12 principales y 0 non principales. 
"Una de les pallabres más usaes tómala del llatín COSTAM (EM) que significando orixinariamente ‘costiella, llau’ pasó a aplicase metafóricamente a un accidente del terrén. Amás de los múltiples barrios, praos, tierres, etc. que llevan esti nome (244 p. 61), nos nuestros pueblos apaez del siguiente mou:
La Cuesta (Am, Vv, Xx, Cñ, Go, Si, Sg, Na, Bi, Mi, Ri), Les Cuestes (Uv, Llg, Mi), La Cuesta Llago (Mi), La Cuesta d’Arriba (Llv), La Cuesta’l Cestu (Ce), La Cuesta Frieres (Llg), La Cuesta los Valles (Llv), La Cuesta Naval (Llg), Cuestallonga (Ti), Les Cuestes de Lloreo (Mi), Les Cuestes de Baíña (Mi), Costayones (Uv), Costabil (Mi), Costadarcu (Llg), La Costa’l Visu (Llg).
L'Empalme (Prevera)
L'Empalme ye una entidá de población de la parroquia de Prevera, en Carreño.
L'INE establez que L'Empalme ye una casería de 9 habitantes (4 homes y 5 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 080500. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 6 km. Tien una altitú máxima de 61 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2010 contaba con 12 viviendes, 4 principales y 8 non principales. 
Xosé Lluis García Arias desplica asina la etimoloxía d'esti nome:
Mazaneda (Prevera)
Manzaneda ye una entidá de población de la parroquia de Prevera, en Carreño.
L'INE establez que Manzaneda ye una casería de 10 habitantes (3 homes y 7 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 080600. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 7 km. Tien una altitú máxima de 28 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2010 contaba con 7 viviendes, 4 principales y 3 non principales. 
Xosé Lluis García Arias mete la etimoloxía d'esti topónimu dieentro de los relaicionaos cola mazana:
El Monte (Prevera)
El Monte ye una entidá de población de la parroquia de Prevera, en Carreño.
L'INE establez que El Monte ye una casería de 4 habitantes (3 homes y 1 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 080700. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 7,20 km. Tien una altitú máxima de 100 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2010 contaba con 6 viviendes, 3 principales y 3 non principales. 
Xosé Lluis García Arias diz:
Muniello (Prevera)
Muniello ye una entidá de población de la parroquia de Prevera, en Carreño.
L'INE establez que Muniello ye una casería de 4 habitantes (2 homes y 2 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 080800. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 7,20 km. Tien una altitú máxima de 50 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2010 contaba con 11 viviendes, 1 principales y 10 non principales. 
Diz Xosé Lluis García Arias (anque nun fala del nome de Carreño, pero sí de ún de Gozón y otru d'Uviéu):
Reconco (Prevera)
Reconco ye una entidá de población de la parroquia de Prevera, en Carreño.
L'INE establez que Reconco ye una casería de 13 habitantes (7 homes y 6 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 080900. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 7,10 km. Tien una altitú máxima de 20 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2010 contaba con 9 viviendes, 5 principales y 4 non principales. 
Xosé Lluis García Arias, al falar de Cuaña, tamién comenta:
El Riigu (Prevera)
El Riigu ye una entidá de población de la parroquia de Prevera, en Carreño.
L'INE establez que El Riigu ye una casería de 8 habitantes (5 homes y 3 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 081000. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 7 km. Tien una altitú máxima de 20 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2010 contaba con 7 viviendes,3 principales y 4 non principales. 
Diz Xosé Lluis García Arias:
El Valle (Prevera)
El Valle ye una entidá de población de la parroquia de Prevera, en Carreño.
L'INE establez que El Valle ye una casería de 28 habitantes (14 homes y 14 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 081100. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 6,90 km. Tien una altitú máxima de 50 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2010 contaba con 5 viviendes, 5 principales y 0 non principales. 
Xosé Lluis García Arias refiérse a esti topónimu de la siguiente mena:
Xelaz (Prevera)
Xelaz ye una entidá de población de la parroquia de Prevera, en Carreño.
L'INE establez que Xelaz ye una aldega de 32 habitantes (17 homes y 15 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 081200. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 7 km. Tien una altitú máxima de 66 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2010 contaba con 21 viviendes, 15 principales y 6 non principales. 
Sigún Xosé Lluis García Arias, Xelaz vien d'un xenetivu de la segunda declinación, -ASIUS / -ASII (o asimilaos):
Esta bolera de bolu batiente alcuéntrase averada al establecimientu hosteleru "Casa Jenaro", see de la "Peña Bolística Casa Jenaro".
Esta fuente asítiase nesti barriu.
Llista d'árboles d'Asturies
Darréu preséntase una llista de los árboles d'Asturies por categoríes y ordenaes alfabéticamente pol so nome llatín:
Aciculiperennifolies
Aciculicaducifolies
Marcescentes
Planicaducifolies
Planierennifolies
Barreres (Priendes)
Barreres ye una entidá de población dividía ente les parroquies de Priendes (a la que se refieres esti artículu), Prevera y Albandi, en Carreño.
L'INE establez que Barreres ye una casería deshabitada. El so códigu de referencia ye 33 014 100200. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 4,20 km. Tien una altitú máxima de 80 m sobre'l nivel del mar.
Barreres
Barreres ye una entidá de población dividía ente les parroquies d'Albandi (a la que se refier esti artículu), Priendes y Prevera, en Carreño.
L'INE establez que Barreres ye una casería de 9 habitantes (3 homes y 6 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 010100. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 4 km. Tien una altitú máxima de 20 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 3 viviendes, les 3 principales. 
Bárzana (Priendes)
Bárzana ye una entidá de población de la parroquia de Priendes, en Carreño.
L'INE establez que Bárzana ye una casería de 10 habitantes (6 homes y 4 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 100100. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 4,30 km. Tien una altitú máxima de 80 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2010 contaba con 3 viviendes, 3 principales y 3 non principales. 
Diz Xosé Lluis García Arias en referencia al topónimu Bárzana:
El Cabo
El Cabo ye una entidá de población de la parroquia de Priendes, en Carreño.
L'INE establez qu'El Cabo ye una añdega de 48 habitantes (24 homes y 24 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 100300. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 4,50 km. Tien una altitú máxima de 65 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2010 contaba con 21 viviendes, 15 principales y 6 non principales. 
El Cantu
El Cantu ye una entidá de población de la parroquia de Priendes, en Carreño.
L'INE establez qu'El Cantu ye una añdega de 17 habitantes (9 homes y 8 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 100500. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 4,20 km. Tien una altitú máxima de 50 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2010 contaba con 6 viviendes, 5 principales y 1 non principal. 
Xosé Lluis García Arias fala d'esti topónimu de la siguiente mena:
La Ermita del Santu Ánxel de la Guarda, llocalizada nel barriu d'El Cantu, tien dientro un retablu coles imáxenes de San Melchor y del Santu Ánxel de la Guarda, patrón de la parroquia. Estes escultures fueron feches dempués de la Guerra Civil Española al amburar les anteriores, de les que solo quedó un brazu del Santu Ánxel de la Guardia (recoyíu y conservá por Andrés Loché y María Guardado, vecinos del barriu).
Falmuria
Falmuria ye una entidá de población de la parroquia de Priendes, en Carreño.
L'INE establez que Falmuria ye una añdega de 1 habitante (1 muyer). El so códigu de referencia ye 33 014 100600. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 4,10 km. Tien una altitú máxima de 80 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2010 contaba con 2 viviendes, 1 principal y 1 non principal. 
Direición: Albandi, 9
Códigu Postal: 33438 - Prendes 
Presidente: Victor Menéndez Fernández
Corréu llectrónicu: aspefa@f-apia.com
Teléfonu: 985 88 76 29 
La Pesgana
La Pesgana ye una entidá de población de la parroquia de Priendes, en Carreño.
L'INE establez que La Pesgana ye una aldega de 8 habitantes (6 homes y 2 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 100600. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 4 km. Tien una altitú máxima de 70 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 4 viviendes, toes principales. 
La construcción que s'atopa anguaño foi inaugurada en xunetu de 1999 pol entós obispu d'Uviéu, Gabino Díaz Merchán. L'antigua d'esta advocación, que taba al llau'l cementeriu, tuvo qu'esbarrumbase porque taba pa cayer por causa los argayos a raiz del desmonte fechu pa facer el poligono industrial de Falmuria.En laiglesia vieya taba enterrau el Marques de Santiago a los pies del altar, y posiblemente e dia de hoy te enterrau nel mesmu llugar.
La historia de la propiedá d'esta finca fue mui movida: llevantada por Manuel Prendes, a la so vuelta d'América, a finales de sieglu XIX, tuvo que vendela al arruinase al so xenru Manuel Antonio González del Valle y Sarandeses en 1913; esti matrimoniu usábala como residencia de branu, hasta qu'establez la so residencia estable cuando españa la [Guerra Civil Española]. Anguaño la Quinta de Chor pertenez a la familia Suárez, los caseros antaño, dende que la mercaren el 11 d'abril de 1983; y la so finca, d'unos 40.000 m², ta dividía en dos parceles: una, propiedá d'Alfredo Suárez Gutiérrez, onde s'atopa la quinta; la otra, d'Eloína Martínez Martínez, onde taba la casa de los caseros.
Pinzales
Pinzales ye una entidá de población de la parroquia de Priendes, en Carreño.
L'INE establez que Pinzales ye una casería de 3 habitantes (1 homes y 2 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 100800. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 4,20 km. Tien una altitú máxima de 137 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2010 contaba con 8 viviendes, 7 principales y 1 non principal. 
De Xosé Lluis García Arias alcontramos:
El Polleo
El Polleo ye una entidá de población de la parroquia de Priendes, en Carreño.
L'INE establez qu'El Polleo ye una casería de 16 habitantes (6 homes y 10 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 100900. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 4,30 km. Tien una altitú máxima de 137 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2010 contaba con 3 viviendes, 2 principales y 1 non principal. 
El Riistru
El Riistru ye una entidá de población de la parroquia de Priendes, en Carreño.
L'INE establez qu'El Riistru ye una casería de 9 habitantes (4 homes y 5 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 100900. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 4,50 km. Tien una altitú máxima de 80 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2010 contaba con 9 viviendes, 4 principales y 5 non principal. 
San Pablo (Priendes)
San Pablo ye una entidá de población de la parroquia de Priendes, en Carreño.
L'INE establez que San Pablo ye una casería de deshabitada. El so códigu de referencia ye 33 014 101100. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 4,10 km. Tien una altitú máxima de 166 m sobre'l nivel del mar.
Llagar Arsenio
El Llagar Arsenio ta asitiáu na localidá asturiana de Deva nel conceyu de Xixón.
El llagar entama la so andadura con una pequeña producción pa consumu familiar pasando colos años a aumentar la so producción.
Trátase d'una empresa fundada en 1930.
Alberto Varillas
Alberto Fernández Varillas, Berto Varillas, "ye unu de los principales músicos del panorama de la gaita y la música tradicional y folk asturiana."
Nacíu en Xixón (Asturies) en 1969, empecipia con 10 años na música tradicional asturiana, aprendiendo a tocar el tambor col gaiteru y tamborileru Pepe Blanco. De so padre, Alberto Fernández Velasco, recibe la tradición de la gaita asturiana -la so gran pasión-, y con él da los sos primeros pasos col instrumentu… Al añu viniente, col maestru gaiteru Xuacu Amieva, recibe clases de técnica instrumental y de l'aplicación de metodoloxíes nueves pal so estudiu.
Empecipia llueu una brillosa etapa de competiciones, nes modalidaes de gaiteru solista o de gaita y tambor, ganando la mayoría de los certámenes de gaita celebraos n'Asturies a lo llargo de la década de los años 80. Empieza asina un periodu d'estudiu sobre la gaita de forma autodidacta, que combina colos estudios de música nel conservatoriu y nos que toma como referencies directes a prestixosos gaiteros de la dómina. Recibe, clases maxistrales de dalgunos d'ellos, como José Antonio García Suárez "El Gaiteru Veriña", José García Tejón Fariñas y bien especialmente, de José Remis Ovalle “Gaiteru Mayor d'Asturies y d'España”, pol que siempre sintió una especial almiración artística.
 Son años nos que s'integra como gaiteru n'estremaes agrupaciones folclóriques de baille tradicional, dientro y fuera d'Asturies, como Los Mariñanes, Aires d'Asturies, Alitar, Los Collacios, Los Xustos -toos ellos de Xixón-; San Félix, de Valdesoto; El Nocéu, de Trubia; o Reija, de La Felguera; ente otros.
Coles mesmes, actúa como gaiteru acompañante de tonada en munches romeríes, festivales y concursos, ente los que destaca la so participación como gaiteru oficial del Concursu de Canción Asturiana de Xixón dende 1989. La so vinculación cola tonada rescampla nes sos numberoses grabaciones al par de la mayoría de los principales cantantes d'esti xéneru. A lo llargo de la primer década del dos mil recibió'l Premiu del Memorial Silvino Argüelles al Meyor Gaiteru Acompañante de Tonada, siendo'l gaiteru que mayor númberu de vegaes recibió esti galardón, el más prestixosu de la música asturiana tradicional.
En 1988 proclámase vencedor del Troféu McCallan nel Festival Intercélticu de Lorient, tres una reñida competición col gallegu Carlos Núñez y los asturianos José Ángel Hevia y José Manuel Tejedor, convirtiéndose d'esta forma, nel tercer gaiteru en consiguir esti premiu p'Asturies, depués de Xuacu Amieva y de Vicente Prado "El Pravianu".
Esi mesmu añu entama'l so llabor docente impartiendo clases de gaita y tambor en Trubia, Sariegu y Xixón, siendo ún de los primeros maestros de gaita n'introducir una metodoloxía específica pal estudiu d'estos instrumentos, meciéndolo con otres fórmules más tradicionales d'enseñanza. Colos sos alumnos de Xixón fundaría la Banda de Gaites Noega. Darréu, participa na fundación de la Banda de Gaites La Salle, de la Felguera, y la Banda de Gaites Alitar, de Bruxeles.
Nel añu 1990 collabora con dalgunos de los principales gaiteros de la nueva xeneración na creación de la primer asociación d'intérpretes y simpatizantes del istrumentu, a la que se denominó Conceyu de Gaiteros d’Asturies, -del que sería presidente ente los años 1994 y 1997-. Un añu más tarde, recibe de l'administración rexonal la acreditación de Maestru Gaiteru, tres superar les pruebes de capacitación nel Conservatorio Superior de Música Eduardo Martínez Torner d'Uviéu.
En 1993, participa como gaiteru solista nun eventu que marca un primero y un dempués pa la hestoria de la gaita asturiana, siendo la primer vegada que l'instrumentu protagoniza una pieza sinfónica, acompañáu pola Orquesta Sinfónica del Principáu d'Asturies -OSPA-, y baxo la batuta del maestru Antón García Abril. La ocasión yera entá más especial por coincidir cola estrena de la gaita cromática, prototipu instrumental creáu pol artesanu Alberto Fernández Velasco.  
 Esti instrumentu únicu, en manos de Berto Varillas, protagoniza'l discu "Día de Fiesta n'Asturies", rescamplando les peramplies posibilidaes musicales de la gaita cromática, o acompañáu pola citada orquesta sinfónica y una agrupación coral como'l Coro de Amigos de la Ópera d'Asturies. Esta grabación recueye una memorable versión del himnu d'Asturies, de Leoncio Diéguez Marcos, pa orquesta, coru y gaita. 
 En 1996 estrena nel Teatru Campoamor d'Uviéu, otra vuelta xunta la OSPA y con ocasión del Conciertu del Día d'Asturies, la obra del compositor asturianu Manuel Fernández Avello, "Tres variaciones sobre un tema de gaita", obra que tamién se recueye nel discu "Día de Fiesta n'Asturies".
Dos años más tarde, l'estrenu de l'adaptación sinfónica de la obra "La Nueche Celta", del compositor Ramón Prada, ufierta una nueva ocasión pa esfrutar de la combinación d'instrumentos sinfónicos y tradicionales, con protagonismu especial de la gaita asturiana. "La Nueche Celta" convirtióse nel cumal de la presencia d'Asturies como rexón convidada y protagonista de la edición del Festival Intercélticu de Lorient de 1998, con un conciertu qu'entá munchos recuerden y nel que la gaita asturiana cautivó a les delegaciones presentes de la mano de Berto Varillas. Esti conciertu repitiríase nel Teatru Campoamor d'Uviéu con ocasión del Día d'Asturies de 1998 y nel Teatru Xovellanos de Xixón, en marzu de 1999.
En 1998 intégrase na Asturiana Mining Company, grupu que lidera xuntu al músicu norteamericanu afincáu n'Asturies, Michael Lee Wolfe, y nel que compaxina les facetes de gaiteru y cantante. Una de les sos collaboraciones foi la participación na grabación de la BSO de la película “Pídele cuentas al Rey”, ópera prima del director asturianu José Antonio Quirós, na que s'inclúi tamién “La Trova del Mineru”, tema principal del discu "Patrimoniu" de l'Asturiana Mining Company, (2000). Dos años dempués, con músicos d'esta formación y col nome d'Ástura, saca'l discu “Tradición”.
 En 2004 participa al par d'Anabel Santiago y el grupu Ástura, na grabación de "Torner" (proyectu realizáu coincidiendo col 50 aniversariu de la muerte del pernomáu músicu y folklorista Eduardo Martínez Torner).
Apocayá, participó na grabación de la BSO de la última película de José Antonio Quirós, "Cenices del Cielu". Nella interpreta'l tema tradicional "Que m'escurez", grabáu nel CD Torner, que termina siendo'l tema más reconocible de la película.
 Na actualidá, compaxina la so faceta de profesor, (na Escuela de Música de la Mancomunidá Cinco Villes y l'Escuela Municipal de Música de Salas, nel Aula de Música Tradicional de l'Agrupación Folklórica Teixo-Manolo Quirós y nel aula de Música Tradicional de la Banda de Gaites Noega, de Xixón), cola faceta d'artista, collaborando en grupos de folk como los citaos con anterioridá, cola Orquesta Sinfónica del Principáu d'Asturies n'ocasiones puntuales, y de productor musical.
Como productor entama dende l'añu 2003 espectáculos musicales pal Teatru Xovellanos de Xixón, con temátiques rellacionaes cola música tradicional asturiana: "Buscando’l norte" (2003); "Nel Camín" (2004); "Sones de Danza" (2005); "Un añu en Xixón" (2006); "Alborá en Xixón: Homenaxe a Manolo Quirós" (2007); "1808: Cantares de la Francesada" (2008); "Xixón con Xota" (2009); y "Yá suena la gaita: homenaxe a José Remis Ovalle" (2010).
 Nel añu 2012, al mandu de l'Asturiana Mining Company, gana'l Premiu al Meyor Cantar 2012, col cantar "Si nun conoces Val.louta", de Macu González, del so cd "Sones por Berto Velasco". Darréu, col mesmu cantar, representó a Asturies nel festival Liet Internacional, llogrando'l Premiu del Públicu.
Islles Vírxenes d'Estaos Xuníos
Les Islles Vírxenes d'Estaos Xuníos son un piñu d’isllaes asitiaes nel Caribe, dependientes d’Estaos Xuníos d’América. Estes islles son parte del archipélagu de les Islles Vírxenes; y acueye cuatro islles principales (Saint Thomas, Saint John, Saint Croix y Water Island) amás de delles islles menores. Les Islles Vírxenes de los Estaos Xuníos tán incluyíes na llista de les Naciones Xuníes de territorios non autónomos. Ye l’únicu territoriu norteamericanu onde se conduz pela izquierda.
Les Islles Vírxenes tuvieren habitaes por delles grées indíxenes, especialmente los ciboney, los caribes y los arawaks. El navegante Cristóbal Colón columbró estes islles en 1493 mientres el so segundu viaxe, y llamóles asina n’honor de Santa Úrsula y les so vírxenes. Nos trescientos años siguientes, l’alministración destes islles recayó en dellos colonizadores europeos: España, o Reinu Xuníu, los Países Baxos, Francia, la Orde de Malta y Dinamarca.
La Compaña Danesa de les Indies Occidentales llegó a la islla de Saint Thomas en 1672 y a Saint John en 1694. En 1733, los daneses compraren la islla de Saint Croix a los franceses. En 1754, les islles convertiérense nuna colonia del Reinu, llamada "Jomfruøerne". La colleta da caña d'azucre por esclavos dirixó la economía de les islles nos sieglos XVIII y XIX, hasta l'abolición de la esclavitú decretada pol gobernador Peter von Scholten, el 3 de xunetu de 1848.
Mientres la guerra de submarínos na Primer Guerra Mundial, Estaos Xuníos, temiendo una posible captura de les Islles por cuenta d'Alemaña pa usales como base naval, presionó al Reinu de Dinamarca para que-y vendiere'l territoriu. Temiendo que si Alemaña invadiere Dinamarca, Estaos Xuníos conquistaría les islles, el país nórdicu aceptó la ufierta. El 17 de xineru de 1917, Estaos Xuníos compró el territoriu de les Indies Occidentales Daneses por 25 millones de dólares, garrando posesión el 31 de marzu. En 1927, Estaos Xuníos decretó la ciudadanía a tolos habitantes de les islles.
Les Islles Vírxenes d’Estaos Xuníos son un territoriu organizáu non amestáu a Estaos Xuníos d’América. Magar que son cidadanus estaunidenses, non pueden votar nes eleiciones presidenciales d’Estaos Xuníos.
Los principales partidos políticos son el Partíu Demócrata de les Islles Vírxenes, el Movimientu de Ciudadanos Independentes y el Partíu Republicanu de les Islles Vírxenes.
Nel ámbitu nacional, escueyen un Representante al Congresu de los Estaos Xuníos de les Islles Vírxenes d’Estaos Xuníos como dellegáu al Congresu d’Estaos Xuníos. Con tou, el dellegáu ellixíu nun tien derechu a votu nel Congresu.
Nel ámbitu territorial, quince senadores - siete del distritu de Saint Croix, siete del distritu de Saint Thomas y Saint John, y un senador que ha ser residente de Saint John - son ellixíos por un tiempu de dos años a la Llexislatura unicameral de les Islles Vírxenes. Les islles ellixeren un Gobernador de les Islles Vírxenes d’Estaos Xuníos cada cuatro años dende 1970. Enantes los gobernadores yeren escoyíos pol Presidente de los Estaos Xuníos.
Les islles tienen un Tribunal de Distritu y un Tribunal Superior. Los xueces son escoyíos pol Presidente y el Gobernador respeutivamente. El Congreso d’Estaos Xuníos organizó dellos referendos llocales p’aidar nel autodetermín de les islles. Mesmo que Puerto Rico, los residentes tuvieren la escoyeta de la independencia, "statu quo", o la escoyeta de ser Estáu; con tou, estes medíes fallaren, lo que fizo que sigan col status autual.
Nun hay una xebra política de primer orde establecía pol gobiernu; pero hay tres islles de segundu orde: Saint Croix, Saint John y Saint Thomas.
Les Islles Vírxenes d’Estaos Xuníos tán allugaes ente’l Mar Caribe y l’Océanu Atlánticu, a 80,5 km al este de Puertu Ricu. El territoriu inclúi cuatro islles principales: "Saint Thomas", "Saint John", "Saint Croix" y Water Island, asina como un garapiellu de pequeñes islles.
Son conocíes poles sos playes d’arena blanco (Magens Bay y Truk Bay) y los sos puertos estratéxicos, incluíndo Charlotte Amalie y Christiansted. Munches de les islles son d’orixe volcánicu y montesu. El finxu más altu ye Crown Mountain (474m) en Saint Thomas. Saint Croix, la más grande de les islles, alcuéntrase al sur y tien un terrén planu. El Serviciu Nacional de Parques poseye más de la metada de la islla de Saint John, al redor de tola islla Hassel, y delles árees de roncheles de coral.
Les islles atópense na llende de la Placa Norteamericana y la Placa del Caribe. Ocurren fenómenos naturales como terremotos, furacánes y tsunamis.
El turismu ye l’actividá económica primaria. Reciben davezu dos millones de visitantes por añu. El seutor manufactureru ufre depuración de petroleu, textiles, elleutrónica, destilación de ron, farmacéutica, y plantes d’ensamblaxe de reloxes. L’agricultura ye probe lo que fai que l’alimentu seya importáu. Los negocios internacionales y servicios financeiros son reducidos pero tán volviéndose nun componente’n crecemientu de la economía. Una de les refineríes de petroleu más grande del mundiu tá allugada’n Saint Croix.
Les islles tán sometíes a tones tropicales y furacanes. Va poco, los furacanes Hugo en 1989 y Marilyn en 1995 produxeren perimportantes daños económicos.
La mayoría de la población ye d’orixe africanu (80%). Hai tamién blancos estadunidenses e europeos (15%), asina como una pequeña población puertorriqueña (5%).
A población de cultu cristianu protestante ye la mayoritaria, destacándo les Ilesia Bautista (42%) y la Ilesia Episcopal (17%). Ente les minoríes relixoses la Ilesia Católica ye la más importante (34%).
L’idioma oficial, más estendíu ye l’inglés, qu’algama al 80% de la población. D’otru llau l’idioma español ye falao pol alredor del 15% (inmigrantes de Puerto Rico y la República Dominicana). Hay amás inmigrantes de les islles de Dominica y Saint Lucia que falen llingües criolles derivaes del francés. Muncha población fala tamién una llingüa criolla viniente del inglés.
Fai frontera marítima, al este, coles Islles Vírxenes Britániques y al oeste, con Puertu Ricu. Les principales islles, allende "Saint Croix", son "Saint John" e "Saint Thomas".
Saint John (Islles Vírxenes)
Saint John ye la más pequeña de les tres islles principales de les Islles Vírxenes Americanes, un territoriu non incorporáu de los Estaos Xuníos d’América. Ta allugada nel Mar Caribe, a cuatro milles al este de Saint Thomas, aú s'alluga la capital del territoriu, Charlotte Amalie, y a cuatro milles al sur de Tortola, nes Islles Vírxenes Britániques. Tien una estensión de 50,8 km² y una población de 4.170 habitantes (U.S. Census Bureau, 2010). La islla carez d'aeropuertu, asína que’l accesu tién que facese'n barcu. Hai serviciu por ferry con frecuencia horaria dende Saint Thomas y diaria dende Tortola; hai tamién servicios regulares dende Virgin Gorda, Jost Van Dyke y Anegada. El 60% del territoriu de la islla forma parte del Parque Nacional de les Islles Vírxenes.
Los primeros habitantes de la islla foron pobladores arawak qu'aportaron a ella dende la zona costera de Colombia y Venezuela alredor del añu 300. Permanecieron nella hasta'l 1300, cuando foron espulsaos polos caribe (pueblu)|caribe.
El primer européu que vio l'archipiélagu foi Cristóbal Colón demientres el so segundu viaxe al Nuevu Mundu en 1493. Denomó al grupu de isllas como les "Once mil vírxenes", n'honor de la fiesta de Santa Úrsula y les 11.00 vírxenes que foron martirizadas con ella. 
Nun hebo, por embargu, europeos viviendo na islla hasta que foi ocupada pola Compañía Danesa de les Indies Occidentales. Foron, posiblemente, ellos los que-y dieron el so nome actual (Sankt Jan en danés) a la islla. La corona danesa tomó'l control de la colonia, formada por esta islla, la de Saint Thomas y la de Saint Croix, en 1754. Entamaron a desarrollarse grandes plantaciones d'azúcar, y con ellas aportaron munchos esclavos. Na islla ocurrió una de les primeres revueltes importantes d'esclavos; en 1733, akwamu orixinarios de la Costa del Oru tomaron el control de la islla por seis meses. Los daneses, cola ayuda de soldaos franceses llegaos de la Martinica, consiguieron derrotalos. Primero que los franceses los pañaran más d'una docena d'homes y muyeres suicidáronse. La proporción d'esclavos na población total de la islla en 1775 respecto a los daneses yera de 5 a 1, y a ellos hai que sumar a los indíxenes caribe y arawak, que foron esclavizaos al puntu de quedar cuasimente desaniciaos. La esclavitú foi abolida definitivamente na islla el 3 de xunetu de 1848.
En 1917 los Estaos Xuníos compráron-y les islles a Dinamarca por 25 millones de dólares col oxetivu d'establecer una base naval pa prevenir los intentos d'espansión alemana n'América. Amás d'ello, reconocieron la reivindicación danesa de la soberanía de Groenlandia, qu'Estaos Xuníos tamién reclamaba pa sigo. Les Indies occidentales daneses convirtiéronse nes Islles Vírxenes Americanes, un territorio non incorporáu de los Estaos Xuníos. Los sos ciudadanos son ciudadanos estaunidenses, magar que nun pueden votar nes elecciones presidenciales y tienen representantes nel congresu con voz pero ensin capacidá de votu. Esto, sicasí, ta impugnáu nos tribunales, y los que defenden el derechu de los ciudadanos a tener presencia nel Congresu y a elixir al presidente aleguen que ye un casu de discriminación racial. Afirmen que'l Congresu de 1917, con tolos sos miembros de raza blanca, refugó dá-yos estos derechos porque yeren un territoriu con una gran mayoría de ciudadanos de raza distinta a la blanca. Nostante dende 1972 los ciudadanos escueyen al so propiu gobernador, y tienen un gran nivel d'autonomía, con un parllamentu de 15 miembros que representen a les trés islles.
En 1956 Laurance Rockefeller donó la mayoría de les tierres que comprara na islla al Serviciu de Parques Nacionales de los Estaos Xuníos cola condición de que ficieran un espaciu natural protexíu. El parque nacional cubre alredor del 60% de la superficie de la islla de Saint John, incluyendo bona parte de la llinia de costa y los arrecifes coralinos. La protección estendiose en 2001 cola creación del Monumentu Nacional del Arrecife Coralinu de les Islles Vírxenes.
Saint John sodivídese nos siguientes sodistritos (ente paréntesis la so población según el censu de 2010):
Los residentes de les islles elixen cada cuatro años un parllamentu de 15 delegaos que deciden la mayoría de les cuestiones relatives al gobiernu de les islles. Siete d'ellos son de Saint Croix, otros siete de Saint Thomas y Saint John y el décimoquintu, elexíu a mayores, tien que ser residente en Saint John. Amás de a ellos, los residentes elixen tamién un gobernador pa un mandatu de cuatro años. Saint John nun tien un gobiernu propiu, magar que'l gobernador designa un alministrador pa la islla. Esta figura, sin poder real, actúa como conseyeru del gobernador y como'l so voceru pa desplicar a la población les polítiques de so.
Cruz Bay tien convertíose na principal de la ciudá de la islla dende que'l serviciu de ferry dende Saint Thomas ye la principal ruta d'entrada a la islla. Anantes d'eso Coral Bay yera'l centru de l'actividá económica de la islla, porque'l so puertu natural servía d'abellugu a los veleros, que teníen amás una ruta de navegación percómoda hasta les Islles Vírxenes Britániques. 
Les agües qu'arrodien la islla son xixilaes pola Guardia Costera de los Estaos Xuníos, con patrulleres que tienen la base en Miami y San Xuan de Puertu Ricu.
La principal exportación de la islla foi, por sieglos, la caña d'azúcar, producida en grandes cantidaes gracies al trabayu de mano d'obra esclava indíxena y africana. Esa industria, nostante, desapaeció en cuantes que se-y dio a los esclavos la llibertá, y la economía de la islla anguaño ta completamente volcada nel turismu y los servicios turísticos.
Saint John ye perconocida pola so belleza natural y la guapura les sos playes, porque les restricciones a la construcción impidieron que tea tan urbanizada y alteriada pola actividá humana como les otres dos islles del archipiélagu. Saint John ye un destinu turísticu, mui solicitáu pa correr la noviada, y tien dos grandes centros turísticos y una playa considerada como una de les diez más guapes del mundu. Ye tamién la más esclusiva y cara de les islles del archipiélagu, lo que la fai destinu favoritu de xente rica; tantu que-y punxeron el nomatu de la "Beverly Hills del Caribe". Cruz Bay, na costa occidental, ye'l principal puertu. A ella aporten los ferrys y nella concéntrense la mayoría de los servicios turísticos: alquileres de coches, restauranes... y les trés principales zones de compres de la islla: Mongoose Junction, el Marketplace y Wharfside Village. Coral Bay, na costa oriental, ye la otra ciudá de la islla, muncho más pequeña y con menos actividá comercial.
Dos tercios de la islla tán incluyíos nel parque nacional, qu'inclúi, na costa norte, dalguns de les playes más guapes del Caribe. La más espectacular y conocida ye Trunk Bay, qu'apaez davezu nes llistes de les diez playes más guapes del mundu que fain dalgunes de les más importantes revistes de viaxes del mundu. La playa, como toles del parque nacional, son d'accesu llibre pa tol mundu. El restu de la costa de la islla, sobre too nes fasteres septentrional y oriental, ye de propiedá privada. Hai dos zones de cámping nes playes de Maho Bay y Cinnamon Bay, y cartelos identificativos de la flora y la fauna que puede alcontrase nos arrecifes de coral. Les playes del sur de la islla son mayormente pedreros, mui xabaces y de difícil accesu. 
La temporada alta pal turismu va del final d'ochobre hasta xunu, cuando se cellebra el Festival de San Xuan. Los meses de veranu, percalurosos, son los menos utilizaos pa visitar la islla.
Saint Thomas (Islles Vírxenes)
Saint Thomas ye una islla asitiada nel Mar Caribe. Ye la principal islla de les Islles Vírxenes de los Estaos Xuníos, tamien conocíes Islles Vírxenes Americanes y nella asítiase la principal ciudá, Charlotte Amalie. 
Columbrada en 1493 por Cristobal Colón, la presencia de Dinamarca establecióse'n 1666, controlando tola islla en 1672 por parte de la Compañía Danesa de les Indies Occidentales. La colleta de la caña d'azucre convirtióse na principal actividá económica, utilizando principalmente man d'obra esclavo. 
En 1685, el comerciu d'esclavos foi domináu pola Compañía Americana de Brandenburgu, estableciendo ún de los llugares de venda d'esclavos más grande del mundu. En 1961, el principal asitiamientu foi renomáu como Charlotte Amalie n'honor a la esposa del rei Cristián V, y foi llueu declaráu como "puertu llibre" pol rei Federicu V. 
Nos entamos del sieglu XIX, el comerciu del azucre entro nun periodu de decadencia per aciu de la competencia de los Estaos Xuníos y el desaniciu provocáu por la bayura de furacanes. En 1848, foi abolida la esclavitú, causando un enantu na demanda de man d'obra agrícola. 
L'asitiamientu estratéxicu de la islla llevó a que nos años 1860, los Estaos Xuníos cuidaren comprar la islla, dalgo que namás asocedió en 1917. Tres la Segunda Guerra Mundial y l'embargu impuestu a Cuba, Saint Thomas convirtióse nun llugar de importancia turística, magar del desaniciu provocáu por dellos furacanes en 1989 y 1995. 
Water Island
Water Island ye la cuarta y más recientemente adquirida de les Islles Vírxenes Americanes, col status de Territoriu Dependente de los Estaos Xuníos. Alcuéntrase asitiada nel mar Caribe. Esta islla ye d'orixe volcánicu y alcuéntrase a 1 km al sur de la islla de Saint Thomas. Ta comunicada con Saint Thomas a traviés d'un serviciu regular de ferry que anicia en Crown Bay nun percorríu dunos 10 minutos. 
Con 2,6 km cuadraos, Water Island ye la más pequeña de les Islles Vírxenes Americanes. Alministrativamente forma parte del subdistritu de Saint Thomas. Trátase d'una islla residencial, con una población de 161 habitantes (sigún censu del añu 2000), y nengún establecimientu comercial importante. Delles de les cases de Water Island fueren acaldaes pa turistes y visitantes. Les principales atraiciones de la islla son les playes, especialmente Honeymoon Beach, los vieyos llantenes de caña d'azucre y Fort Segarra, un fuerte soterrañu construyíu polos Estaos Xuníos mientres la Segunda Guerra Mundial. La pica norte de la islla ye una comunidá privada, Sprat Bay Estates, estendida fasta la playa de Sprat Bay. Toles playes son d’usu públicu. 
Los primeros habitantes coñocíos de Water Island yeren indios tahínos, que vivíen na islla demientres el sieglu XV. Water Island recibió’l so nome de los esploradores europeos debíu a la existencia de delles fontes naturales d’agua potable. Munches islles de les Antilles carecíen de fontes, asína que Water Island yera una posa afayaíza pa los pirates. 
La Compañía danesa de les Indies Occidentales y Guinea reclamare la propiedá de la islla alrodiu de 1769. Demientres el sieglu XVIII y entamos del XIX la islla yera propiedá de dellos negros lliberaos y mulatos que cultivaben algodón y criaben ganáu. En 1905 la islla foi vendida a la Compañía Danesa de les Indies Orientales que la mantuvo en 1917 cuando los compraren el restu de les Indies Daneses Occidentales. 
En 1944 los Estaos Xuníos compraren Water Island pa protexer la base de somarinos de Saint Thomas mientres la Segunda Guerra Mundial. Ente 1944 y 1950 la islla tuvo baxo la supervisión del Departamentu de Defensa de los Estaos Xuníos. La División de Guerra Química del Exércitu alquirió dellos terrenos de Water Island para probar armes químiques como l'axente naranxa. En 1950 la islla pasó al Departamentu d'Interior, que la allogó a dellos residentes civiles. 
El control de Water Island foi tresferíu del gobiernu federal al gobiernu territorial de les Isllas Virxes Americanes el 12 d'avientu de 1996, faciendo d'ella la "Última Virxe". No cabero de la década de 1990, el Departamentu d'Interior entamó a tresferir les propiedades gobernamentales de la islla a los residentes. Nel añu 2005 el gobiernu de les Islles Vírxenes anunció planes pal desendolcu de Water Island y enantar la construción de viviendes.
Stock de Cok
Stock de Cok (en francés Coke en stock), ye'l decimonovenu álbum de "Les aventures de Tintín", escrites y dibuxaes pol historietista belga Hergé. Asoleyóse en francés en 1958. 
"Stock de Cok" ye la primera aventura de Tintín qu'integra a un gran númberu de personaxes d'anteriores entregues: el Xeneral Alcázar ("La oreja rota") los personaxes del ficticiu país del Khemed ("Oro negro"), Rastapopoulos ("Los cigarros del faraón"), Dawson ("El loto azul"), Allan Thompson ("El cangrejo de las pinzas de oro" y "Los cigarros del faraón"), y el Dr Müller ("La islla prieta").
Asoleyáu pola editorial Aína, nel añu 1988, "Stock de Cok" (ISBN 84-261-2330-9) foi vertíu al asturianu. El grafismu de los diálogos foi fechu por Ástur Paredes y la torna por X. A. González Riaño y X.I. Llope.
"Stock de Cok" foi criticáu pol so esterotipáo de los africanos, tanto en fachenda como en comportamientu; aunque oviamente de buen-corazón, los personaxes negros son mostraos como infantiles y simples.
Les Arenes (Perlora)
Les Arenes ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que Les Arenes ye una casería de 32 habitantes (14 homes y 18 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 070100. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 2 km. Tien una altitú máxima de 50 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 13 viviendes, 8 principales y 5 non principales. 
L'Arquiella (Perlora)
L'Arquiella ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que L'Arquiella ye una casería de 25 habitantes (13 homes y 13 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 070200. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 2 km. Tien una altitú máxima de 125 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2010 contaba con 9 viviendes, toes principales. 
Diz Xosé Lluis García Arias al respeutu L'Arquiella:
La Bermeya (Perlora)
La Bermeya ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que La Bermeya ye una casería de 8 habitantes (3 homes y 5 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 070300. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 4,50 km. Tien una altitú máxima de 50 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2010 contaba con 3 viviendes, toes principales. 
Cuenta Xosé Lluis García Arias nel so trabayu sobre toponimia:
La Braña (Perlora)
La Braña ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que La Braña ye un llugar de 20 habitantes (11 homes y 9 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 070400. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 2,50 km. Tien una altitú máxima de 60 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2010 contaba con 8 viviendes, toes principales. 
Desplica Xosé Lluis García Arias de "braña":
La Calabrina (Perlora)
La Calabrina ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que La Calabrina ye una casería de 8 habitantes (6 homes y 2 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 070500. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 4,50 km. Tien una altitú máxima de 120 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2010 contaba con 2 viviendes, toes principales. 
El Caliyu (Perlora)
El Caliyu ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que La Caliyu ye una casería deshabitada dende'l 2008. El so códigu de referencia ye 33 014 070600. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 4,50 km. Tien una altitú máxima de 70 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 2 viviendes, toes principales. 
Desplica Xosé Lluis García Arias:
Campanal (Perlora)
Campanal ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que Campanal ye una casería con 12 habitantes (5 homes y 7 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 070700. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 2,50 km. Tien una altitú máxima de 71 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 3 viviendes, toes principales. 
Xosé Lluis García Arias nun ufierta desplicación dala pal términu "Campanal".
El Campu la Iglesia (Perlora)
El Barrio la Iglesia ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño. Tamién se-y da'l nome d'El Campu la Iglesia.
L'INE establez que El Barrio la Iglesia ye una casería con 33 habitantes (17 homes y 16 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 072200. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 2 km. Tien una altitú máxima de 20 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 12 viviendes, 11 principales y 1 non principal. 
Xosé Lluis García Arias, cuando fala na estaya "Campos", diz:
El Cantu (Perlora)
El Cantu ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño. 
L'INE establez que El Cantu ye una casería con 25 habitantes (12 homes y 13 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 070800. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 4,50 km. Pal añu 2001 contaba con 12 viviendes, 11 principales y 1 non principal. 
El Castru (Perlora)
El Castru ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que El Castru ye una casería de 10 habitantes (4 homes y 6 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 070900. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 2 km. Tien una altitú máxima de 98 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2010 contaba con 5 viviendes, toes principales. 
Xosé Lluis García Arias fala asina dientro la desplicación del términu "Castru":
Colloto (Perlora)
Colloto ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que Colloto ye una casería de 4 habitantes (2 homes y 2 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 071100. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 4,90 km. Tien una altitú máxima de 110 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 3 viviendes, toes principales. 
Xosé Lluis García Arias fala, dientro la estaya "Altu, Oteru", lo siguiente:
El Corredor (Perlora)
El Corredor ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que El Corredor ye una casería de 7 habitantes (2 homes y 5 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 071200. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 4,50 km. Tien una altitú máxima de 20 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 3 viviendes, toes principales. 
El Cuitu (Perlora)
El Cuitu ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que El Cuitu ye una casería de 6 habitantes (4 homes y 2 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 071300. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 1,20 km. Tien una altitú máxima de 63 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 5 viviendes, toes principales. 
Xosé Lluis García Arias nun fala direutamente d'esti topónimu, pero si desplica otros iguales al falar de "Cuetu":
El Cuto (Perlora)
El Cuto ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que El Cuto ye una casería de 38 habitantes (19 homes y 19 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 071400. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 1,50 km. Tien una altitú máxima de 40 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 19 viviendes, toes principales. 
Xosé Lluis García Arias nun se refier a dengún "El Cuto", nel so trabayu, pero sí fala d'un "El Cutu" nel conceyu Carreño, dándo-y esta desplicación:
Dormón
Dormón ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que Dormón ye una aldega de 39 habitantes (19 homes y 20 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 071500. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 2,50 km. Tien una altitú máxima de 93 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 15 viviendes, toes principales. 
Xosé Lluis García Arias nun ufierta denguna desplicación so l'orixe del nome d'esa aldega.
La Espasa (Perlora)
La Espasa ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que La Espasa ye una aldega de 21 habitantes (11 homes y 10 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 071600. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 1,10 km. Tien una altitú máxima de 30 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 21 viviendes, 11 d'elles principales. 
Diz Xosé Lluis García Arias al resputu:
A to ventana
A to ventana ye'l títulu d'una tonada que foi grabada por bien de cantadores. La lletra recoyida por Ismael González Arias na so obra "Historia de la música asturiana diz asina:
"A to ventana,
"asoméme a to ventana
"por ver qué tabes faciendo.
"Tabes faciendo
"fariñes nuna madreña,
"vaya muyer de gobiernu".
Esti cantar foi grabáu por dellos cantadores, ente ellos: Miranda, (1930); La Busdonga, (1931); Laudelino García Palicio, (1965); "Pepín de La Rumiá", (1970); Manuel Gandoy, (1974); José Fernández, "El Tordín de Frieres", (1975); Vicente Díaz, (1976); Avelino Fernández Corte, (1977) y (1981) o Ignacio Apaolaza, (1979).
La Estación (Perlora)
La Estación ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que La Estación ye una casería de 13 habitantes (5 homes y 8 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 071700. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 1,20 km. Tien una altitú máxima de 93 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 5 viviendes, 4 principales y 1 non principal. 
Xosé Lluis García Arias, na estaya referente a "El Tocote", comenta:
La Estaquera (Perlora)
La Estaquera ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que La Estaquera ye una casería de 52 habitantes (25 homes y 27 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 071800. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 1,20 km. Tien una altitú máxima de 29 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 25 viviendes, toes elles principales. 
Desplica Xosé Lluis García Arias, al falar de "La Estaca":
La Ferrián (Perlora)
La Ferrián ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que La Ferrián ye una casería de 9 habitantes (4 homes y 5 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 071900. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 4 km. Pal añu 2001 contaba con 3 viviendes, 2 principales y 1 non principal. 
La Formiga (Perlora)
La Formiga ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que La Formiga ye una casería de 10 habitantes (6 homes y 4 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 072000. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 1 km. Tien una altitú máxima de 90 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 9 viviendes, 6 principales y 3 non principal. 
Fala Xosé Lluis García Arias:
Asitiáu nel Monte Fuxa, allégase pola Ruta Pintoresca, que discurre dedne la Subida San Roque, en Candás, hasta Perán.
Friera (Perlora)
Friera ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que Friera ye una casería de 3 habitantes (1 homes y 2 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 072100. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 2,10 km. Tien una altitú máxima de 50 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 2 viviendes, dambes principales. 
Escribe Xosé Lluis García Arias, na estaya "Fríes", lo siguiente:
El Monte (Perlora)
El Monte ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que El Monte ye una casería de 26 habitantes (12 homes y 14 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 072300. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 1,70 km. Tien una altitú máxima de 140 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 7 viviendes principales. 
La Nozalera (Perlora)
La Nonzalera ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que La Nonzalera ye una casería de 70 habitantes (37 homes y 33 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 072500. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 1,20 km. Tien una altitú máxima de 58 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 35 viviendes, 25 principales y 10 non principales. 
Xosé Lluis García Arias fala asina al referise al "Nocéu":
Esta casa data del añu 1893, y fue construyía pa la familia Arrinda, que la vendería poco dempués.
El 15 de xunu de 1968, mercáronla Mª Jesús Prendes y Moisés Suárez, pa convertila nun establecimientu hosteleru que, anguaño, tien dos estrelles y pertenez a un grupu hosteleru con dellos negocios na zona.
Noval (Perlora)
Noval ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que Noval ye una aldega de 25 habitantes (10 homes y 15 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 072400. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 1,50 km. Tien una altitú máxima de 55 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 6 viviendes principales. 
Xosé Lluis García Arias desplica'l topónimu d'esta forma, amestándo-y l'artículu "la":
La Pedrera (Perlora)
La Pedrera ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que La Pedrera ye una casería de 29 habitantes (11 homes y 18 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 072600. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 1,30 km. Tien una altitú máxima de 20 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 13 viviendes, 9 principales y 4 non principales. 
Xosé Lluis García Arias dedica una estaya a esti términu:
Perán (Perlora)
Perán ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que Perán ye una casería de 95 habitantes (46 homes y 49 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 072700. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 1 km. Tien una altitú máxima de 14 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 103 viviendes, 45 principales y 58 non principal. 
Xosé Lluis García Arias fala d'esti topónimu al estudiar "Los topónimos acabaos n'-án" que "puen ser resultáu d'un sufixu axetivador n'-ANEM, o restu d'antropónimos n'acusativu d'una declinación n'-a(n) -anis.[...]"
El Perecil (Perlora)
El Perecil ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que El Perecil ye una casería de 11 habitantes (6 homes y 5 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 072800. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 2 km. Tien una altitú máxima de 25 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 5 viviendes principales. 
Xosé Lluis García Arias nun ufierta denguna rempuesta al orixen d'esti topónimu, pero sí que pue acercase a un deriváu del llatín PETRAM, porque s'alcuentren formes asemeyaes nel so estudiu.
Ponteo (Perlora)
Ponteo ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que Ponteo ye una casería de 15 habitantes (9 homes y 6 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 072900. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 3,50 km. Tien una altitú máxima de 122 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 6 viviendes principales. 
Xosé Lluis García Arias refiérse a esti topónimu al falar de "La Puente":
El Prau (Perlora)
El Prau ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que El Prau ye una casería de 8 habitantes (4 homes y 4 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 073000. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 1,30 km. Tien una altitú máxima de 40 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 3 viviendes, toes principales. 
La Residencia (Perlora)
La Residencia ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que La Residencia ye un llugar d'1 habitante (muyer). El so códigu de referencia ye 33 014 071000. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 1,50 km. Tien una altitú máxima de 40 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 226 viviendes, 3 principales y 223 non principal. 
La Rodada (Perlora)
La Rodada ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que La Rodada ye una casería de 9 habitantes (5 homes y 4 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 073100. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 1,30 km. Tien una altitú máxima de 60 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 3 viviendes principales. 
Rodiles (Perlora)
Rodiles ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que Rodiles ye una casería de 11 habitantes (3 homes y 8 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 073200. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 2 km. Tien una altitú máxima de 120 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 2 viviendes, dambes principales. 
Xosé Lluis García Arias, al falar de "Ruedes", diz:
La Rotella (Perlora)
La Rotella ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que La Rotella ye una casería deshabitada dende l'añu 2004. El so códigu de referencia ye 33 014 073300. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 1,70 km. Tien una altitú máxima de 82 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 1 vivienda principal. 
Xosé Lluis García Arias desplica'l so orixen cuando fala de "La Roza":
El Salguiru (Perlora)
El Salguiru ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que El Salguiru ye una aldega de 13 habitantes (4 homes y 9 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 073400. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 2,50 km. Tien una altitú máxima de 12 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 4 viviendes, toes principales. 
Xosé Lluis García Arias na estaya "La Salguera", diz:
La Sierra (Perlora)
La Sierra ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que La Sierra ye una aldega de 4 habitantes (2 homes y 2 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 073500. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 4,50 km. Tien una altitú máxima de 110 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 2 viviendes principales. 
Xosé Lluis García Arias diznos, al falar de "La Sierra":
La Torre (Perlora)
La Torre ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que La Torre ye una casería de 10 habitantes (5 homes y 5 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 073600. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 1,50 km. Tien una altitú máxima de 20 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 5 viviendes, 4 principales y 1 non principal. 
Xosé Lluis García Arias desplica asina l'orixen del términu:
La Xabina (Perlora)
La Xabina ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que La Xabina ye una casería de 4 habitantes (1 homes y 3 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 073700. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 2 km. Tien una altitú máxima de 80 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 2 viviendes principales. 
Xosé Lluis García Arias desplica esti topónimu asina:
Yabio (Perlora)
Yabio ("Yavio" en castellanu) ye una entidá de población de la parroquia de Perlora, en Carreño.
L'INE establez que Yabio ye un llugar de 23 habitantes (13 homes y 10 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 073800. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 2,50 km. Tien una altitú máxima de 40 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 12 viviendes principales. 
Xosé Lluis García Arias fala d'esti términu na estaya "Topónimos continuadores de antropónimos".
Asitiada nel númberu 1 del barriu, la casa data de 1934 y fue obra d'Ángel Rodríguez pa la familia Pérez, qu'inda ye la propietaria.
Puebla de Zaragoza
Puebla de Zaragoza ye la capital del estáu mexicanu de Puebla. Ta situada nel centru del estáu, a 184 km al oriente de Ciudá de Méxicu. En 2005 tenía una población de 1.663.667 habitantes y l'área metropolitana de la ciudá, qu'incluyía otros conceyos, tien una población total de 952.529. 
Monterrey
Monterrey ye la capital del estáu mexicanu de Nuevo León. Ta situada nel centru del estáu al norte del país. En 2005 tenía una población de 1.663.667 habitantes y l'área metropolitana de la ciudá, qu'incluyía otros conceyos, tien una población total de 952.529. 
Guadalajara (Méxicu)
Guadalajara ye la capital del estáu mexicanu de Jalisco. Ta situada nel centru del estáu al occidente del país. En 2005 tenía una población de 2.663.667 habitantes y l'área metropolitana de la ciudá, qu'incluyía otros conceyos, tien una población total de 952.529. 
Apaxco de Ocampo
Apaxco de Ocampo ye una ciudá al norte del Estáu de Méxicu, en Méxicu y cabecera del municipiu homónimu. Llenda colas ciudaes mexicanas de Santiago Tequixquiac, Santa María Apaxco, Santa María Ajoloapan y con Atotonilco de Tula nel estáu d'Hidalgo. Y la población de 18.080 habitantes.
Anastacia
Anastacia Lyn Newkirk (Chicago, 17 de setiembre de 1968) conocida simplemente como Anastacia, ye una cantante y compositora estauxunidense. El so carauterísticu y peculiar timbre vocal fízola internacionalmente conocida nel mundu de la música.
Angol
Angol ye una ciudá y comuna en Chile. La ciudá tenía una población de 53.996 habitantes y tien una superficie de 1.194 km (INE 2002).
Francisco Javier Fernández Conde
Francisco Javier Fernández Conde (1937, Piarnu, Castrillón) ye un historiador y sacerdote católicu asturianu.
Ye doctor n'historia de la Ilesia pola Universidá Gregoriana de Roma, y n'historia pola Universidá d'Uviéu, onde ye profesor eméritu. Ye asinamesmo párrocu de seis congregaciones asitiaes nel conceyu de Candamu. Comprometíu con idees d'izquierdes, favoreció, nos años setenta, como rector del Seminariu (foilo ente 1972 y 1978), les actividaes de los grupos d'oposición al franquismu.
Ye Académicu de Númberu de l'Academia de la Llingua Asturiana.
La so obra versa, principalmente, sobre historia de la relixosidá n'España, destacando nella una monumental triloxía titulada "La religiosidad medieval en España", de la que l'últimu tomu foi asoleyáu en 2011. 
Gaspar García Laviana
Gaspar García Laviana (Samartín del Rei Aurelio,1941 - † 11 d'avientu de 1978), conocíu como Comandante Martín, foi un sacerdote y guerrilleru asturianu que lluchó xunto a los sandinistes nicaraguanos.
Nació en 1941 nel pueblu de Les Roces, cerca de L'Agueria de Carrocera (conceyu de Samartín del Rei Aurelio), emigrando posteriormente al cercanu pueblu mineru de Tuilla (conceyu de Llangréu). Estudió bachilleratu en Valladolid y Filosofía y Teoloxía en Logroño, onde s'ordenó sacerdote na orden del Sagráu Corazón. Celebra la so primera misa nel añu 1966 na parroquia del so pueblu natal. Posteriormente, treslládase a Madrid onde terminó un cursín de socioloxía. Aquí mesmo fizo compatible'l so llabor sacerdotal, na parroquia de San Federico, col trabayu d'obreu nuna carpintería del barriu. A lo llargo de los tres años que permaneció en Madrid trabayó muncho cola mocedá y con grupos de sacerdotes obreros, nun afán d'implicase cristianamente na marcha social y política del país.
En 1969 marchó a Nicaragua pa trabayar como misioneru en Tola. Allí trabayó colos campesinos locales tomando contactu intensamente coles dificultaes qu'afrontaben a diario. Con frecuencia visitaba a los enfermos, siendo llamáu munches veces ante la falta de medios médicos a disposición de los campesinos. Criticó duramente la práctica del secuestru de les moces que posteriormente yeren obligaes a exercer la prostitución, secuestros que yeren amparaos pol exércitu del dictador Somoza.
García Laviana expresó'l so desacuerdu na opresión de los campesinos probes y la so marxinación na sociedá en varios poemes que fueron publicaos como una colección en 1979 les "Canciones de Amor y Guerra"; siendo ésti'l primer llibru asoleyáu pol Ministeriu de Cultura del gobiernu sandinista.
Como resultáu de toles sos crítiques y les sos denuncies ante la corrupción y la inxusticia del réximen somocista, foi acusáu de ser simpatizante comunista. En 1977 García Laviana recibía amenaces telefóniques y yera seguíu por axentes de Somoza pa comprobar les sos actividaes. Actividaes que consistíaen n'ayudar a los sandinistes actuando como corréu, transportando xente y, principalmente, educando a los campesinos pa que fueren capaces de comprender la situación na que s'atopaben por sí mesmos.
Esti cura asturianu taba influenciáu pol espíritu de la Teoloxía de la Lliberación que ponía en llugar preferencial l'acción pastoral a los probes. Finalmente acabó tomando les armes al entender qu'un cambiu políticu pacíficu nun ayudaría a esaniciar les terribles necesidaes que veía tolos días en Nicaragua. Taba decepcionáu cola xerarquía nicaragüense, que falló nel so discursu a favor de los probes y oprimíos. Aunque nunca perdonó la violencia, vio nella l'únicu mediu pa que los probes de Nicaragua fueren lliberaos de la so opresión.
Gaspar García Laviana morrió'l 11 d'avientu de 1978 en combate dirixiendo la columna “Benjamín Zeledón”. D'él dicíase que yera “el primeru n'entrar en combate y l'últimu en retirase”.
Hualqui
Hualqui ye una ciudá en Chile. La ciudá tenía una población de 20.660 habitantes y tien una superficie de 531 km (INE 2002).
Cuna
Cuna ("Valdecuna" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Mieres. Allugada na zona centruoccidental del conceyu, tien una estensión de 5,26 km² y una población (INE, 2012) de 449 habitantes. La parroquia, consagrada a Santa María, llenda: al norte cola parroquia de Siana; al noreste cola de Mieres Extrarradio; al este cola de Santuyano; al sur cola de Uxo; y al oeste cola de Gaḷḷegos, cola que conforma'l Vaḷḷe de Cuna. Comprende los núcleos de población que vienen darréu: El Coxal, La Caseta, Xinales, Insierto, El Ḷḷerón, Paxío, El Pedroso, El Praón, La Tazá, Valcenera, Cuna, El Vaḷḷitu/El Valletu, Viade, Viesca, Viḷḷamartín, La Viña, Casaviedra y Sobrobio.
Figareo
Figareo ("Figaredo" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Mieres. Allugada na zona meridional del conceyu, llenda al norte cola parroquia de Santuyano, al este cola de Turón, al sur cola de Santa Cruz y el conceyu d'Ayer, y al oeste cola parroquia d'Uxo. 
Tien 6,17 km² d'estensión, que correspuenden a l'área urbana de los barrios que formen la parroquia, y una población (INE, 2012) de 2.330 habitantes. Estos repartense ente los núcleos de población d'Agualestro, L'Aproceúriu, Arriondo, Cauxal, Cortina, La Cuesta, Cutiellos, Felguerúa, Figareo, La Formiguera, La Llavandera, Nandieḷḷo, La Pena, La Pena'l Padrún, Peñule, Pumarín, El Quemaeru, Repipe, La Riquela, Santa Marina, Sarabia, Sobrelesvegues, Vegapiqueros, Vegalafonte, Los Cuarteles y Villadominica.
Eugenia Martínez Vallejo
Eugenia Martínez Vallejo yera una de les persones con defeutos físicos o psíquicos que formaben una pequeña corte al rodiu de los infantes d'España. A Eugenia, hiperobesa, conocíasela en concretu como La Monstrua. 
Por embargu, el papel d'estes persones en palaciu yera con frecuencia estraordinariamente valiosu. Bucábaselos como compañía de los infantes, porque la so estatura los aproximaba a ellos, dábase-yos confianza como nenos que yeren. Pero la so edá proporcionaba a los xóvenes príncipes esi profesor continuu o esa dama de confianza qu'aseguraba'l so cuidáu constante, amás de la so diversión. 
Davezu los infantes, al facese adultos, conservaben xunto a ellos a estos amigos d'infancia, como'l casu d'Isabel Clara Eugenia, la fía de Felipe II, que se retrató de cutiu cola so bufona particular y que lloró como naide la so muerte. Esti retratu foi amás realizáu por ún de los más estimaos pintores del rei, Juan Carreño de Miranda, que la tomó como modelu delles veces. Carreño retrató la vida de la Corte de Carlos II como nengún otru pintor fixera, amosando la debilidá d'esi rei al que llamaben "fechizáu". Tanto'l tema, l'emplegu de seres humanos diferentes, pintorescos, como la realización pictórica de la obra falen del Barrocu, una época sensual y collorista, na que lo estraño yera singularmente apreciao.
Favila (pintor)
Amado González Hevia (Grau, 1954) ye un pintor y escultor asturianu conocíu baxo'l nomatu de Favila.
Amado ye'l segundu fíu del escultor Amado González Fernández. Entama nel estudiu del arte especializándose nel dibuxu. En 1966 treslládase a Avilés onde cursa estudios na escuela d'artes y oficios. Darréu inscríbese na academia de Vicente Santarúa.
En 1975 treslládase a Valencia pa estudiar en Belles Artes na facultá de San Carlos. En 1980 finaliza los sos estudios tornando nuevamente a Avilés pa dar clase de pintura na escuela d'artes y oficios de la villa. Ye profesor d'enseñanza secundaria por oposición.
Eneida
La Eneida ye un poema épicu escritu n'hexámetros dactílicos por Virxiliu nel sieglu I e.C. (ente 29 e.C. y 19 e.C.). Tien 9.896 versos, que s'iguaron en 12 llibros. 
El poema cuenta coses sobre la hestoria y de les peregrinaciones d'Enees, que fuxe dempués de la cayida de la ciudá de Troya.
Virxiliu ellabora una reescritura, más qu'una continuación, de los poemes homéricos y coloca la fundación de Roma como un acontecimientu ocurríu a la manera de los llexendarios mitos griegos.
Enees, príncipe de Dardania, fuxe de Troya cuando la ciudá foi tomada pol exércitu aquéu. Ente la so xente, van con él el so padre (Anquises) y el so fíu (Ascaniu). Énte'l tracamundiu de la fuga Enees pierde a Creúsa, polo que torna y llámala pente les ruines de la ciudá. Esta faise presente en forma d'apaición y píde-y que nun arrame más llárimes por ella, yá qu'el destín asignó-y otra consorte de sangre real (La Eneida, Llibru II).
Xuno, esposa de Xúpiter, rensiosa inda con tola castra troyana, trata d'esviar la flota de supervivientes del so destín inevitable: Italia.
Les pelegrinaciones d'Enees duren siete años, hasta que, llegáu'l postreru, ye acoyíu nel reinu emerxente de Cartago, gobernáu por Dido (llamada tamién Elisa de Tiru). Por un ardid de Venus y Cupido, Dido namórase perdidamente d'Enees y, tres la partida d'ésti por orde de Xúpiter, quítase la vida arrenegando antes a tola estirpe viniente d'Enees y clamando pol surdimientu d'un héroe vengador: d'esta forma, créase'l cuadru que xustifica la eterna enemistá ente dos pueblos hermanos, el de Cartago y el de Roma, que conduciría a les guerres púniques.
De camín a Italia, a Eneas apaézse-y l'alma del so padre Anquises y píde-y que vaya a velu al Avernu: Enees acepta y, acompañáu de la Sibila de Cumas, percuerre los reinos de Plutón, y Anquises amuésa-y tola gloria y la pómpara de la so futura estirpe: los romanos.
Llegaos por fin los troyanos a Italia, el rei llatinu recíbelos pacíficamente, y, recordando qu'una antigua profecía dicía que la so fía Lavinia casaríase con un estranxeru, decide aliase con Enees y da-y a Lavinia por esposa.
Trastornáu poles Erinies, Turno, rei de los rútulos y primu y pretendiente de Lavinia, declara la guerra a Enees. Los dos exércitos adquieren aliaos y enfréntense fieramente, ayudaos los troyanos por Venus y los rútulos por Xuno, ensin qu'intervenga Xúpiter. Prodúcense muertes en dambos bandos y, finalmente, Enees mata a Turno.
Xuno, sabedora del gloriosu destín qu'aguarda a los troyanos, pos van haber de fundar l'Imperiu Romanu, intenta torgar que lleguen a Italia. Pa ello, pide a Eolu que se valga de los sos vientos para faer naufragar a los fuxitivos, y a cambéu ufiérta-y por esposa a una de les ninfes del so propiu séquitu: Deyopea (Δηιόπεια), la de cuerpu más formosu. Eolu, anque nun aceuta'l sobornu, sí apuerta a ayudar a Xuno, y los troyanos terminen esvalixándose nel mar. Al sabelo Neptunu, tómaselo como una inxuria, una y bones el mar ye'l so dominiu, y ayuda a los troyanos a llegar a les sableres de Llibia, pero nun lleguen toos xuntos, sinón en dos grupos separtaos pola nube.
Mentanto, Venus, madre d'Enees, preséntase cola forma d'una virxe espartana y con un aspeutu de cazadora bien paecíu tamién al de la diosa Diana, ya infórmalos de que les tierres au tán son de la reina Dido. Pigmalión, hermanu de Dido, fixera matar a Siqueo, tíu de dambos y maríu d'ella. Dido fuxó, mercó unes tierres y fundó ellí una ciudá.
Enees dirixóse a la ciudá y, cuando arribó, ve a los compañeros de los que-yos dixebrara'l mar. Llegaos a esa tierra, pidiéron-y a la reina hospitalidá y que los ayudare a buscar al so caudiellu. Al presentase ésti, Dido acuéyelu xuntu col restu de los troyanos.
Col enfotu de que Dido trate bien a Enees, Venus pide al so fíu Cupido que tome la forma del so sobrín maternu Ascaniu. Suplántalu ya infunda na reina l'amor pol troyanu, y Cupido accede. Venus adormilitia al so nietu Ascaniu y llévalu a Idalion, llugar de cultu d'ella.
Tal como-y pidió so madre, Cupido infunde en Dido un apasionáu amor por Enees y, maternal, por Ascaniu, al que suplanta él mesmu. Pero Dido xuró al so maríu nun volver casase.
Los llibros II ya III son relatos dientro del relatu. Enees, a pidimientu de Dido, cunta la cayida y el saquéu de Troya (Llibru II) y les moliciones sufiertes por él mesmu y pola so xente dende esi acontecimientu (Llibru III).
El troyanu cuenta fechos casi inmediatos a los que se refieren nel final de la "Ilíada". El relatu que fai Enees de tomar de Troya abrir col episodiu del caballu: Ulises, xuntu con otros soldaos griegos, despintar nun caballu de madera "alto como un monte" ("encamentar montis equum"), ente que'l restu de les tropes griegues despintar na isla de Ténedos, frente a Troya. Los troyanos, ignorando l'engañu, entienden que los griegos fuxeron y faen entrar el caballu na so ciudá. Piensen que se trata d'una ufrienda a los dioses, a pesar de les alvertencies de Laocoonte, que ye muertu colos sos dos fíos por dos bisarmes marinos. Llegada la nueche, Ulises y los sos homes salen del caballu y abren les puertes de la ciudá por qu'entren los demás griegos, y ente toos someten a Troya al fueu y al terror. Nel momentu del asaltu, a Enees apaézse-y en suaños Héctor, anúncia-y el fin de Troya y mándalu que salve a los Penates y que fuxa.
Los ruios del combate terminen per espertar a Enees, que, viendo la so ciudá en llapaes y a mercé de los griegos, decide de primeres lluchar colos sos compañeros hasta la muerte. Visita'l palaciu del rei Príamo y contempla la muerte del fíu d'ésti, Polites, a manos de Pirro, que depués degüella a Príamo.
En mediu del caos, Enees ve a Helena y, llenu de roxura, disponer a castigar a la culpable de la guerra. Venus, madre de Enees, apaézse-y y mánda-y contener se: los verdaderos culpables son los dioses, non Helena. Depués, Venus manda a Enees que busque a la so familia y a los dioses Penates. Enees busca y atopa al so padre Anquises y al so fíu Ascanio. En principiu, Anquises aguantar a partir, hasta qu'un presaxu divín convencer. Escapen entós de la ciudá en llapaes. Habiendo perdíu de vista a la so muyer, Creúsa, que foi estremada por Venus y depués foi una víctima más de la matanza, Enees torna a Troya en busca d'ella. Finalmente, en apaeciéndose-y la solombra de Creúsa y se-y reveláu por ella qu'el so destín ye la fundación de Roma, Enees vuelve colos suyos pela rodiada de Troya, y ellí prepara lo necesario pa la partida.
Eneas fuxe colos suyos a la ciudá de los tracios, que yeren los sos amigos. Desembarcando ellí, Eneas quier cumplir la so intención de fundar la nueva ciudá nesa tierra. Para encender la foguera sacrificial, tomen cañes d'un parrotal, y éstes empiecen a sangrar. Eneas tópase frente al túmulu de Polidoro, y les cañes son les llances qu'emplegó Poliméstor para matalo. Una voz suena dende l'interior del túmulu: ye la de la solombra de Polidoro, qu'alvierte a los troyanos de que'l rei de Tracia ta a favor de los griegos. Los viaxeros deciden entós abandonar esi llugar contamináu.
Eneas y la so xente van entós a la corte del rei Anio, en Delos. Ellí lleguen a saber polos oráculos de Apolo que van haber de buscar a la Madre Antigua ("antiqua mater") y fundar una nueva ciudá ellí onde vivieron los sos antepasaos, dende onde les sos xeneraciones vinientes van ser les úniques dominadores del mundu. Anquises piensa que l'oráculu referir a Creta, el llugar de cultu de la diosa Cibeles y la tierra onde nació'l so antepasáu Xúpiter, y ellí diríxense. Llegaos a la isla, fundan la ciudá de Pérgamo.
Ye plenu branu, sobrevien una fuerte seca y muerren homes y besties. Anquises pide a Eneas que vuelva consultar l'oráculu de Apolo, anque nun va faer falta, pos a Eneas van apaecése-y en suaños los Penates, mandaos por Apolo. Por ellos va saber de la rensía del dios supremu, que nun se-yos dexa quedase y que les tierres aludíes pol oráculu de Apolo son les de Italia o'l Llaciu. Anquises recuerda qu'ellí nació'l so antepasáu Dárdano, y deciden viaxar a esos llugares.
Los fuxitivos facer a la mar, y van haber de soportar una nube de trés díes. Al cuartu día, ente les isles del Mar Xónicu, lleguen a les llamaes Estrófades (Στροφάδες). Desembarquen n'una d'elles y ellí atopen fataos ensin vixilancia, de reses pequenos y grandes. Ufierten con delles d'elles sacrificios a Xúpiter y empiecen el festexu. Les arpías acosar volando pol campamentu y suelten los sos deyecciones na carne. Eneas prepára-yos xuna emboscada que tien ésitu, y al consiguir escapar les criatures, xuna d'elles, Celeno, agora al troyanu que, cuando lleguen a la tierra que tán buscando, van haber de pasar fame nella.
Los viaxeros abandonen les Estrófades, saleen dempués abargana de Ítaca, la isla de Ulises, unu de los sos peores enemigos, y acaben aportando a la sablera de Accio. Ellí celebren unos xuegos, y dexen nel templu de Apolo l'escudu de Abas, el capitán d'una de les naves.
Más palantre, Eneas enterar de qu'un fíu de Príamo, Héleno, que se casó con Andrómaca, vilba d'Héctor que dempués de la muerte del héroe troyanu fuera concubina de Pirro, reina en Butrinto, xuna ciudá cercana, y ellí diríxense los troyanos. Lleguen a Butrinto a principios del iviernu, y ven que ye xuna retruque de Troya. Yá acoyíos, Héleno prediz a Eneas que va llegar a Italia, pero que pa entrar nella va tener que sufrir un pocu, pos ellí habiten griegos. Diz-y que tien de curiase tamién de Escila y de Caribdis, y aconséyalu que implore al "numen" de Juno y qu'atienda al oráculu de la Sibila de Cumas.
Siguiendo'l so viaxe, los troyanos pasen al pie de los Montes Ceraunios. Antes de dirixise a Trinacia, ufierten sacrificios a Juno y a Minerva. Yá abargana de la mariña de Trinacia, columbren el penachu del Etna.
Yá nel Estrechu de Mesina, por intentar evitar a Escila, casi acaben abrasaos por Caribdis, pero'l remolín de la bestia impulsar mar adientro, y asina, perdíos, apuerten a les mariñes de los cíclopes. Ellí atópense con un griegu abandonáu por Ulises y los sos homes: Aqueménides (Ἀχαιμενίδης), que-yos pide que lo lleven con él y aconséya-yos escapar llueu. Los cíclopes se aprestan a atacalos, pero nun lleguen a algamar.
Escapando de los cíclopes, Aqueménides va conducir a los troyanos a Trinacia. Pasen por Ortigia, y depués pol puertu de Drépano, onde muerre Anquises.
Cola relación d'estos fechos, Eneas termina de cuntar la hestoria a la so anfitriona.
La reina Dido, por influxu de Cupido, namorar del troyanu Eneas, que se ta agospiando na so casa, en Cartago. La reina decide compartir los sos sentimientos cola so hermana Ana. Cúntalu que sufre un dilema, yá que se namoró del héroe troyanu, pero sigue respetando la memoria de Siqueo, el so anterior home, muertu por fraticidio (asesináu pol so hermanu). El so hermana animar a siguir alantre col so amor, yá que en tol tiempu que tuviera viuda, refugara a munchos pretendientes. Al sabelo Juno, decide aliase con Venus para consiguir que Eneas namórese de la mesma de Dido, col enfotu de esviar la ruta d'ésti escontra'l reinu prometíu de Roma, faciendo que se quedara en Cartago (Llibia), xuntu a Dido para siempres. Venus acepta la complicidá de Juno y escurren un plan por que dambos, solos, peracaben l'himenéu.
Eneas y Dido salen de caza. Nel intre de la mesma, les dioses manden una gran nube. Eneas y Dido queden abelugaos n'una cueva, onde se lleva a cabu'l plan de la diosa, col que xunen los sos dos pueblos.
Actúa la Fama (el rumor), y la noticia del matrimoniu llega a Iarbas, rei de Numibia, y pretendiente refugáu de Dido. Ésti, enfurecido, clamia a Xúpiter que nun dexe que Eneas quedar neses tierres con Dido, yá que foi él quien-y venció los terrenes a la reina por que reconstruyera la ciudá. Al sabelo Xúpiter, tarreciendo que Eneas detenga'l so viaxe, unvia a Mercuriu por que recuerde al troyanu qu'el so destín ye fundar Roma. Eneas y Dido yá tán faciendo construyir una gran ciudá cuando llega Mercuriu a da-y el mensaxe. El troyanu nun sabe cómo dici-y lo a la reina, polo que decide mandar a Sergesto, Seresto y Mnesteo que preparen la flota con sigilo y secretismu. Pero vuelve actuar la Fama, y Dido enterar de lo que ta asocediendo. Cuando va reprochá-ylo y a clamia-y que se quede a Eneas, ésti nun da'l so brazu a torcer, yá que se defende falándo-y del so futuru, decidíu polos dioses. Dido nun ta conforme col enfotu de Eneas, pero dexa la so partida. Namá pide a el so hermana que la convenza por que zarpen con vientu favorable y en meyores condiciones meteorolóxiques.
El dolor que lu causa a Dido la partida de Eneas fai que plantege suicidase se, yá que nun quier nin volvese a casar colos antiguos pretendientes nin siguir a l'armada troyana para ganalos. Escurre un plan secretu con ayuda d'una sacerdotisa esperta en temes d'amor, pero engaña a la so hermana por que crea que nun hai peligru pola so vida, sinón poles pertenencies de Eneas.
Mercuriu vuelve visitar a Eneas en suañu y entaína la so ida, yá que lu alvierte de consecuencies aciages que puede tener. Eneas fai-y casu y, metanes la nueche, espierta a los sos soldaos y parten darréu.
Cuando Dido entérase, empieza entós el so plan. Fai xuna gran pira con oxetos de Eneas, arrodiada toa d'altares y sacrificios. Xubir a ella y clávase xuna espada sol pechu, espada regalada por Eneas. Nel so discursu de muerte, clama por un vengador.
Polos sos berros y los de les doncelles, la so hermana allega y ver morrebunda. Xube a la pira y llaméntase de que-y despintara el so planes. Dido sigue amorrentando mientra el so hermana sostener nos sos brazos llavando la so ferida. Juno se apiada d'ella y manda a Iris a cortar el pelo rubio que xune a les persones cola vida. Asina, faciendo'l trabayu de Proserpina (Perséfone, esposa de Plutón, soberanu de los Infiernos), Iris cumple col encargu de Juno y Dido muerre ente los brazos de la so hermana. Nel so abordaxe del despecho femenín, ye unu de los capítulos más intensos y conmovedores de la obra.
Cóctel molotov
Un cóctel molotov o bomba molotov ye una bomba qu'ambura, de fabricación llariega cuyo envís, más que l'españar, ye l'espardimientu de los llíquidos inflamables que contién. Esti preséu ta fechu d'una mestura de ciertos produtos qu'amburen (por ejemplu gasolina) con aceite de motor o serrín nun recipiente de cristal; clasifícase-y ente les bombes termobáriques de baxa intensidá.
El nome y emplegu d'esti preséu esplosivu, recoñoz el so orixe na Guerra d'Iviernu (magar que tamién s'usó primer na Guerra'l Chaco, Guerra Civil Española y la Segunda Guerra Mundial). Daquella Viacheslav Mólotov (Comisariu'l Pueblu pa los Asuntos Esteriores de la Xunión Soviética), comunicó per radio a la población finlandesa endurante la guerra, que l'exércitu rusu nun taba bombardeando sinón unviando xinta. Sarcásticamente, los fineses entamaron nomar a les bombes soviétiques «canastres de xinta Molotov». L'exércitu finlandés declaró que si «Molotov ponía la xinta, ellos pondríen los cócteles».2
Nos modelos clásicos, un rodillu o peazu tela nel focicu la botella sirve como mecha. Inflamase la mecha y llánzase. Al frayase'l cristal, el conteníu espárdese a la vegada qu'entra en contautu cola llamparida y s'ambura. L'aceite de motor fai que la gasolina s'axunte a cualquier superficie.
Nos cócteles d'impautu, en llugar de mecha, úsase ácedu sulfúricu ya hidróxidu de potasiu. Al llanzase la bomba, el cristal fráyase y lácedu entra en contautu cola potasa xenerando una brengosa reaición esotérmica (aumentu la temperatura), que fai inflamar el combustible. Amás de los daños pol fueu, añádese'l dañu corrosivu del ácedu. Otra calterística de la bomba d'ácedu ye que nos enfrentamientos nuecherniegos nun floca el posicionamientu'l llanzaor.
Emplegóse principalmente nos conflitos urbanos, dada la so fácil ellaboración y baxo coste. Tamién úsase nes manifestaciones o motines en dellos países escontra la policía antidisturbios. Tevo gran ésitu como arma antitanque, usándose nun entamu endurante la Guerra Civil Española, amás del so efeutu pa la moral de les tropes enemigues.
Achdé
Achdé, ye'l nomatu artísticu de Hervé Darmenton (Lyon, 30 de xunetu de 1961), guionista y dibuxante de cómic francés. El so seudónimu vien de les sos iniciales, H-D, a imitación d'otros dibuxantes como Hergé, Jijé, Jidéhem…
Anantes de convertise en dibuxante, Achdé trabayó como manipulador n'electrorradioloxía, pero abandonó esta carrera pa consagrase al dibuxu en 1985. Collaboró entós en dellos fanzinos, y autopublicó'l so primer trabayu, "Destins croisés" en 1988. Ficha pola editorial Dargaud en 1991 y crea delles nueves series, solu o acompañáu, como "Fort Braillard", "Woker" (que trata d'un Tarzán interplanetariu), y Doc Véto. En 1993, asoleya la serie humorística "C.R.S = Détresse".
Depués de la muerte de Morris en 2001, encargóse de la xera de continuar la serie Lucky Luke en collaboración con Laurent Gerra. Declaró entós, « Pa mi eso foi un suañu de la neñez; cuando yera pequeñu, Lucky Luke yera'l mio héroe favoritu, y cuando fui mozu quise convertime en dibusante ».
Rosa Parks
Rosa Louise McCailey (4 de febreru de 1913 - 24 d'ochobre de 2005) foi una figura importante del Movimientu polos Derechos Civiles nos Estaos Xuníos, principalmente porque se negara a cede-y l'asientu nel autobús a un blancu y movese darréu a la parte d'atrás del vehículu nel Sur de los Estaos Xuníos en 1955. L'aición concluyó col so encarcelamientu y aveza a considerase el fechu que tizó l'esporpolle del Movimientu polos Derechos Civiles. 
Énte l'encarcelamientu de Rosa Parks, Martin Luther King, d'aquella pastor baptista relativamente desconocíu, empobinó les protestes a la empresa d'autobuses públicos de Montgomery, lo que llevó a les autoridaes a terminar les práctiques de segregación racial nos autobuses. Magar esti socesu entamaríense más protestes contra les práctiques de segregación, principalmente del Sur del país.
El Llano Béisbol Club
El Llano Béisbol Club ye un equipu de béisbol de Xixón (Asturies) perteneciente a la Lliga Nacional d'España de béisbol, onde compite na Primer División A. El so nome vien de la denominación del Colexu Públicu El Llano, onde estudiaben la mayoría de los sos fundadores, nel popular barriu de Xixón del mesmu nome (El Llano), onde nació'l club. 
El club foi fundáu en 1986 por dellos amantes d'esti deporte, ascendiendo'l so equipu absolutu rápidamente a la másima categoría del béisbol n'España. Poco a poco foi incorporando categoríes inferiores, y na actualidá tien equipos alevines, infantiles, cadetes y xuveniles. Tuvo tamién unu de sófbol.
En 2002 l'equipu ascendió a "División d'Honor", depués de proclamase campeón de "Primer División", sofitáu pol xugador Jon Lauderdale, que provinía de la Universidá de San José (California) y caltúvose na másima categoría fasta 2010, temporada na que descendió de "División de Honor" a "Primer División". En 2008 algamaron grandes victories contra equipos como'l Club de béisbol y softbol Sant Boi, clasificáronse como cuartos na lliga másima y ganaron l'únicu títulu nacional qu'ostenta na actualidá, la Copa'l Rei de Béisbol. Nesi mesmu añu foi consideráu por Mister Baseball, un portal dedicáu al béisbol européu como ún de los 50 meyores equipos d'esti deporte nel continente, ostentando la posición 24.
Tres d'una temporada en Primer División A, en 2011, l'equipu tornó a División d'Honor en 2012 fasta 2014. Tres de pasar por problemes económicos qu'acarrearon la baxada de nivel de xuegu del equipu, el club decidió baxar de categoría voluntariamente.
Los Diablos ye un equipu de veteranos y d'alitamientu de los mozos valores del primer equipu que compitió ente 1994 y 2003 y que foi reactiváu nos caberos años. Filial d'El Llano, xugó la Lliga Asturiana de béisbol fasta fai unos años asina como la difunta Lliga Asturgallega de Béisbol en 2001.
Organización Internacional de la Francofonía
La Organización Internacional de la Francofonía ("La Francophonie") ye una organización internacional qu'axunta a estaos que tienen na francofonía un elementu de xuntura cultural. La so sé central ta en París, y el so secretariu xeneral ye'l senegalés Abdou Diouf.
Foi fundada el 20 de marzu de 1970 en Niamey (Níxer) pol enfotu que punxeron nello dellos xefes d'estáu de países africanos que tienen el francés como la so llingua oficial. Los que puxaron más por facela foron los presidentes Habib Bourguiba (Tunicia), Norodom Sihanouk (Camboya), Hamani Diori (Níxer), Charles Hélou (El Líbanu) y Léopold Sédar Senghor (Senegal).
Anguaño ta formada por setenta países (56 miembros y 14 observadores) qu'agrupen a 870 millones d'habitantes. Namái doscientos d'ellos falan francés, pero eso nun ye un pilancu pal desarrollu de l'asociación, que se dedica a la promoción d'esa llingua pero tamién a la promoción de los valores humanistes venceyaos a ella al traviés de programes educativos, culturales o de difusión de los valores democráticos.
Tocántes a la so estructura, la organización tien representación permanente ante la Xunión Africana y la Comisión Económica de les Naciones Xuníes pa África (n'Addis Abeba), ante la Xunión Europea (en Bruxeles) y ante les Naciones Xuníes (en Nueva York y Xinebra). De les sos actividaes nos diferentes países encárguense trés oficines rexonales y dos antenes rexonales. Les primeres son: la del África occidental, que la so sé ta en Lomé (Togo); la del África central y l'Océanu Índicu, que tien la so sé en Libreville (Gabón); y la de la rexón Asia-Pacíficu, que tien la so sé en Hanoi (Vietnam). Les antenes rexonales pa Europa y América tán, respectivamente, en Bucarest (Rumanía) y Port-au-Prince (Haití).
Les llinies d'actuación de la organización márquense nes reuniones de xefes d'estáu y gobiernu que se celebren cada dos años y nes conferencies de ministros. Hai tamién un muérganu consultivu, l'Asamblea Parllamentaria de la Francofonía. El muérganu executivu ye la Comisión Permanente, dirixida pol Secretariu Xeneral, que dirixe cinco axencies internacionales con un presupuestu conxuntu de 230 millones d'euros:
Cadena Báltica
Conozse como Cadena Báltica (n'estoniu, "Balti kett", en letón "Baltijas ceļš", en lituanu "Baltijos kelias") a la filera humana que formaren más d'un millón de persones a lo llargo de más de 600 kilómetros que a les siete de la tarde hora local del 23 d'agostu de 1989 crució les trés repúbliques báltiques (Estonia, Letonia y Lituania) pasando poles sos capitales (Tallinn, Riga y Vilnius, respectivamente). 
La manifestación entamóse pa llamar l'atención de la opinión pública mundial sobre'l destín común que sufrieren les trés repúbliques. Ello ye que celebróse coincidiendo col cincuentenariu de la firma del alcuerdu secretu conocíu como Pactu Molotov-Ribbentrop, pol que la Unión Soviética y la Alemaña nazi estremábense esferes d'influencia na Europa del Este, y que llevó a la ocupación per parte de los soviéticos de los trés países.
Al amparu de la glásnost y la perestroika, les manifestaciones caleyeres xorrecíen nes diverses capitales, creciendo en popularidá y asistencia. Les primeres, de 1986, axuntaben namái pequeñes cantidaes de xente. Darréu, yá en 1987 masives manifestaciones fueron prohibíes poles autoridaes, saldándose con numberosos arrestos. Un añu más tarde y per primer vegada, les protestes fueron aprobaes poles autoridaes y desenvolviéndose d'una manera pacífica. 
Una selmana enantes de la Cadena Báltica, la XRSS almitiera la esistencia del protocolu secretu Molotov-Ribbentrop, pero siguía aportunando en que los trés estaos xuntárense voluntariamente a la Unión Soviética. Un par de díes antes, 170 miembros del movimientu lituanu "Sajūdis" (que llograra 36 de los 42 escaños nes recientes elecciones al Conseyu Supremu de Lituania) aprobaron con namás cinco abstenciones una declaración pidiendo ""una república lituana, soberana ya independiente, non sometida al sistema lexislativu de la XRSS"."
La filera foi permitida polos Partíos Comunistes de cada unu de los trés estaos, y organizóse con precuru de que nun hubiera güecos nos más de 600 kilómetros que dixebren Vilnius de Tallinn (pasando por Riga). En munchos pueblos y ciudaes designáronse determinaes árees a cubrir; tamién s'entamó'l tresporte n'autobuses gratuitos p'aquellos que nun teníen otru mediu al so alcance. Los manifestantes xunieron les sos manes de mientres 15 minutos a les siete de la tarde hora local (16:00 GMT). Pela radio y al traviés de programes especiales coordinábense los esfuerzos. Más tarde el mesmu día, tuvieron llugar diverses concentraciones y protestes pacífiques. En Vilnius, 40.000 manifestantes concentráronse na plaza de la Catedral, con veles enceses y cantares tradicionales y el mesmu himnu nacional "Tautiška giesmė". N'otros llugares los párrocos arengaron a les mases o fixeron sonar les campanes de les ilesies. Nuna de les protestes más espectaculares, los líderes de los Frentes Populares d'Estonia y Letonia axuntáronse na frontera ente dambes repúbliques pa celebrar un funeral simbólicu, nel que se prendió fueu al símbolu utilizáu pa denunciar la dominación soviética apautada colos nazis: una cruz gamada nel centru d'una estrella colorada. Tamién se declaró día festivu n'Estonia. 
La protesta foi dafechu pacífica. Sicasí, los manifestantes fueron represaliaos, en dellos casos de manera física. Tantu Erich Honecker dende la Alemaña del Este como Nicolae Ceaușescu dende Rumanía ufiertaron sofitu militar a la Unión Soviética si decidía utilizar la fuerza pa torgar la manifestación. Na Plaza Pushkin de Moscú emplegárense unidaes antidisturbios pa refugar a unos cuantos cientos de persones, axuntaes nuna demostración de simpatía pa cola protesta báltica. L'axencia de noticies soviética TASS informó de que 75 persones fueren deteníes por alteración del orde públicu, vandalismu y otros delitos. Unos 13.000 manifestantes axuntáronse coles mesmes en Moldavia, que tamién fuera afectada pol pactu xermanu-soviéticu de non agresión. 
Sobre'l númberu de participantes na Cadena Báltica, les estimaciones varien sustancialmente. L'axencia Reuters informó a otru día de que 700.000 estonios, 500.000 letones y 1.000.000 de lituanos tomaren parte na protesta. Eses cifres superaben enforma les estimaciones previes, que calcularen a lo más 1.500.000 de manifestantes. La población total de los trés estaos nesi momentu yera d'unos ocho millones de persones. Les cifres oficiales ufiertaes pola Unión Soviética al traviés de TASS afirmaben que namás 300.000 estonios y cerca de 500.000 lituanos secundaren la protesta, ensin que se realizara una estimación oficial de participantes en Letonia.
La filera humana simbolizó la solidaridá ente los trés países bálticos na llucha por una mayor autonomía y una eventual independencia de dichos territorios. Ayudó a establecer la idea de les trés "repúbliques hermanes" y promovió la cooperación ente elles dende esi día. Darréu dellos políticos suxurieron la idea de presentar conxuntamente una candidatura pa entamar unos Xuegos Olímpicos de branu ente los trés repúbliques. Per otru llau, la protesta esbozó les llinies maestres de les futures manifestaciones: masives y pacífiques. Finalmente, ayudó a atraer a les protestes a aquéllos qu'entá yeren escépticos o tarrecíen les persecuciones soviétiques.
L'11 de marzu de 1990 Lituania conviértese nel primer estáu soviéticu en declarar la so independencia. Dos años dempués de la protesta, la independencia de los trés Estaos Bálticos yá fuera reconocida per munchos países occidentales. 
La Cadena Báltica ta reconocida pol Llibru Guinness de los Récords como la filera humana más llarga que s'entamó nunca. El llibru de los récord lituanu la recueye tamién como l'atascu de tráficu más llargu: de mientres un par d'hores, 100 kilómetros de l'autopista Vilnius-Kaunas permanecieron encaboxaos. Darréu entamáronse fileres humanes similares en munchos países d'Europa del Este y rexones de la XRSS.
 Galería virtual de la páxina del Gobiernu de Lituania 
Juan Robledo
Juan Robledo Iglesias (La Llera, Villaviciosa) ye un cantante asturianu de tonada.
Juan ye un participante habitual nos concursos entamaos a lo llargo de la xeografía asturiana y en 2011 foi reconocíu como una de les meyores voces del añu dientro del Memorial Silvino Argüelles. Dalgunu de los sos canteres son "Playina la de Xixón", "Viva'l Puertu de Payares", "Yá ta espigando'l maiz", "Pa villes, Villaviciosa", ...
Dialectu Castellanu de Chile
El castellanu de Chile ye un dialeutu deriváu del castellanu español. Tien influencia del castellanu rioplatense, quechua, mapudungún, castellanu andinu y castellanu de Chiloé.
Universidá San Sebastián
La Universidá San Sebastián (USS) ye una universidá privada chilena. Tinía unos 16.000 estudiantes nel 2009. Anguaño la universidá tien 12 facultaes. Foi fundada en Concepción nel añu 1989.
Roller derby
Roller derby ye un deporte de contautu nel que dos equipos de cinco persones patinen nuna mesma direición per una pista circular o ovalada. El xuegu desenvuélvese nuna serie de turnos (nomaos 'jams') nos que cada equipu designa un xugador ('jammer') encargáu de puntuar pal so equipu, palo que tien que superar na pista a tolos patinadores del equipu contrariu. Cada equipu tien que tentar d'aidar al so 'jammer' nesa xera, al tiempu que torga al del equipu contrariu, polo que cada equipu xuega'l mesmu tiempu al ataque y en defensa.
L'orixe del "Roller derby" allúgase nos maratones de patinaxe sobre ruedes en pista de la década de 1930 nos Estaos Xuníos. Leo Seltzer y Damon Runyon apurrieron la primera evolución nel reglamentu pa incrementar la competitividá neses carreres, daqué que-y apurrió cierta popularidá al xuegu. Sicasí, nos años vinientes el xuegu derivaría nuna mena d'espectáculu nel que primaben los elementos teatrales sobre la competición deportiva.
Esa deformación acabaría a entamos del sieglu XXI cola actualización d'esti deporte. El xuegu caltién elementos teatrales, como l'usu de nomatos agresivos o uniformes llamativos por parte de los equipos, pero eliminóse la 'dramaturxa' con ganadores predeterminaos y competencies coreografiaes.
El "Roller derby" modernu ye un deporte internacional domináu por equipos femeninos, magar que ta medrando el númberu d'equipos masculinos o mixtos, y ta en consideración la so entrada nos Xuegos Olímpicos de 2020 como deporte d'exhibición. 
Les lligues modernes d'esti deporte caltienen unos componentes éticos mui fuertes qu'amiesten deporte con elementos de la subcultura punk, la estética camp y del feminismu.
Alfredo Canga
Alfredo Canga (L'Artosa, Samartín del Rei Aurelio, 1942) ye un cantante asturianu de tonada.
Alfredo entamó a presentase a concursos de canción asturiana en 1970, faciéndose aquel añu colos primeros premios nel concursu de Rondera (Llangréu) y San Vicente (Samartín del Rei Aurelio). Darréu, en 1973 grabaría'l so primer discu con Diagmina Noval con canciones dialogaes; repitiendo la esperiencia años más sero. Tamién ganó'l Concursu de Tonada del diariu El Comercio, en 1977.
Arriendes de cantar tonada, Alfredo Canga ye autor de delles lletres, asina como maestru de nueves xeneraciones como los hermanos Marisa y Fernando Valle Roso.
Ilesia de San Xuan el Real
La Ilesia de San Xuan el Real (conocida popularmente como la Catedral del Ensanche) asítiase na ciudá asturiana d'Uviéu concretamente ente les cais "Campoamor, Doctor Casal" y "Melquiades Alvarez".
D'estilu neorrománicu, trátase d'un de los templos historicistes más representativos d'Asturies. La so construcción aníciase en 1912 nún solar que fuera ocupáu por otra ilesia, demolida en 1882, con diseñu del arquiteutu Luis Bellido siendo finalizada en 1915. Esti arquiteutu recibiera una distinción honorífica na "Esposición Xeneral de Belles Artes" de 1906. Reemplazó a otra, d'igual adoración, valtada en 1882 y asitiada na que continúa siendo "Cai de San Xuan".
Presenta planta de cruz llatina, transeptu espaciosu, capielles llaterales y cúpula d'escomanaes dimensiones, elevada sobre pechines y recubierta esternamente con cerámica brillante de collor bermeyu. L'esterior, atrautivu pola so variedá policromática (particularmente, la piedra rosa nel frente) y la bayura de volúmenes, ufre espléndida fachada, con dos torres-campanariu cuadraes custodiando un acentuáu fastial nel que s'abre la portada neorrománica y un ventanal de gran tamañu.
Nel interior, destaquen les columnes de gran atrautivu ornamental; les vidreres modernistes (1914), encomendaes a José Maumejean; los cuatro grandes frescos de la cúpula y los trés ábsides, debíos a Félix Granda; los altares, escultures y confesionarios ideaos por esti artista y salíos del so taller; la pila bautismal, en mármol blanco, con trabayu en relieve de Cipriano Folgueras Doiztúa; o la capiella de Les Ánimes, nel llau izquierdu. Del antiguu templu parroquial proceden escelentes imáxenes: un Crucificáu, dieciochescu; Xesús Cautivu, obra d'Antonio Borja, más otres barroques del XVIII, como l'Éstasis de San Antonio o La Dolorosa.
El 16 d'ochobre de 1923 celebróse nesta ilesia la boda de Francisco Franco con Carmen Polo, siendo padrinos el rei Alfonsu XIII, representáu pol xeneral Antonio Olsada qu'ostentaba'l cargu de gobernador militar d'Asturies y Pilar Martínez-Valdés, tía de la novia. Asinamesmo, la única fía del matrimoniu, Carmen Franco y Polo, foi bautizada nesti mesmu templu.
Palaciu de Camposagrado (Uviéu)
El Palaciu de Camposagrado asítiase na ciudá asturiana d'Uviéu. Anguaño ye la sede del Tribunal Superior de Xusticia d'Asturies. Foi declaráu Bien d'Interés Cultural, con categoría de Monumentu, el 26 de mayu de 1943.
A finales del sieglu XVII, la familia de los Bernaldos de Quirós acomete un programa de reformes en toles sos casones familiares. D'esti mou, el marqués de Camposagrado –José Manuel Bernaldo de Quirós-, en 1698, acometió la reforma de los vieyos edificios que la familia tenía n'Uviéu prollongándose les obres más de 50 años. Nún principiu, encargáronse les obres a los arquiteutos Pedro Fernández Lorenzana y Domingo Suárez Solar anque finalmente refugóse'l so proyeutu. En 1719 plantegóse llevantar un edificiu de nueva planta a cargu d'otru arquiteutu, Francisco de la Riva Ladrón de Guevara (1686-1741), el de mayor prestixu na ciudá, que finalmente namás pudo irguir los cimientos y dalgunes zones de la parte baxa del palaciu, onde s'aprecien clares similitúes col Palaciu del duque del Parque. En 1744, Pedro Antonio Menéndez d'Ambás ocupóse de finalizar les obres nel segundu pisu, respetando mayoritariamente'l proyeutu de Francisco de la Riva si bien remocicó'l pisu inferior y el patiu. En 1752 el palaciu yá taba termináu anque la obra de fierro entá s'allargaría unos años más.
Trátase d'un edificiu carente de planta cuadrada organizáu en tornu a un patiu interior, tipoloxía típica del palaciu urbanu. Les sos cuatro fachaes realizaes en muries de mampostería revestíos por sillería arenisca y con corneyales decoraes col almogadilláu tradicional.
Na fachada sur abríase una puerta, qu'anguaño yá nun se conserva, que daba al xardín priváu col que cuntaba l'edificiu. Esta fachada y la norte tienen una ornamentación más cenciella en comparanza coles principales, orientaes haza la Plaza Porlier y haza la Cai San Juan.
Una llinia d'imposta separta les dos plantas del edificiu si bien, l'inferior, estructúrase en dos pisos claramente diferenciaos pola morfoloxía de sos vanos: el llagar, con tragalluces abocinaos con remate mestilliniu, y l'entesuelu con ventanes enmarcaes por moldures d'oreyes. Igualmente, la puerta d'accesu tamién cuenta con grandes moldures d'oreyes y ta enmarcada por dos semicolumnes estriaes. Esti pisu inferior ye d'estilu barrocu mentus que'l superior yá presenta dellos elementos neoclásicos: pareyes de pilastres xóniques separten los balcones que presenta una moldura partida con una cara masculina o femenina central. Sobre'l balcón de la cai central alcuéntrase l'escudu familiar.
Na cubierta, a cuatro agües, destaca'l gran aleru, qu'amás foi aumentáu en reformes posteriores, y qu'introduz un toque rexonalista. L'aleru, con trés files de caneciyos, tien remate en frontón conváu onde va integráu l'escudu familiar.
Nel patiu interior, trés arcos carpaneles, sobre columnes toscanes, ábrense a cada llau. Arcaes que se repetíen na cruxía esti del piso superior, abierta pa dar lluz a la escalera monumental allugada nesta zona. El restu de les cruxíes taben zarraes.
Sofrió una quema na revolución d'ochobre de 1934 y, nos años 40 del sieglu pasáu, l'arquiteutu Enrique Rodríguez Bustelo ocupóse de la so reforma remocicando'l pisu superior que quedó abiertu nos sos cuatro llaos.
Fanny Ann
Fannyann Viola Eddy (1974– 29 de setiembre de 2004) foi una activista polos derechos de les minoríes sexuales nel so país de nacencia, Sierra Lleona y en too África. En 2002 fundara l'Asociación de Gais y Lesbianes de Sierra Lleona, la primera del so país.
Nel marcu del so activismu, contautó con dellos organismos internacionales, y n'abril de 2004 afaló con un discursu nel llar de les Naciones Xuníes en Xinebra la "Resolución de Brasil" sobre derechos humanos y minoríes sexuales.
El 29 de setiembre de 2004, Eddy foi violada y asesinada por un grupu d'homes qu'asaltaron la oficina de la so asociación en Freetown, nun crime consideráu de motivación homófoba.
Xulia
La Xulia ("Coris julis"), o tamién carabinera, ye un pexe teleósteu de la familia Labridae, del suborde de los Acantopterigios, caracterizáu polos dobles llabios carnosos que cubren los sos quexales. Ye de forma oblonga, ta revistíu d'escames y la so carne ye bastante apreciada. Puede atopase nos fondos d'escasa fondura nel mar Mediterraneu, onde ye bien común, y nes mariñes del este del océanu Atlánticu, dende Escocia hasta Gabón, incluyendo les mariñes de les islles Canaries. Puede midir hasta 25 cm de llargor, presenta una coloración bien viva y, cuando percibe peligru, o mientres la nueche, sotérrase nel sable.
La fema ye más pequeña que'l machu, con colores más apagaos y menos brillosos, teniendo'l machu maduru una banda llonxitudinal color naranxa.
Dependiendo de la zona d'orixe presenta dos coloraciones: Los exemplares mediterráneos presenten una llinia horizontal llamativa de forma horizontal y de color naranxa, el banduyu claru próximu al blancu y el llombu color verde azuláu. Los exemplares atlánticos amuesen una llinia en zigzag más difusa y la zona caudal más escura. 
Scorpaena porcus (tiñosu venenosu)
Tiñosu venenosu,
Seleición de fútbol de Cantabria
La Seleición cántabra de fútbol ye l'equipu que representa a Cantabria en fútbol.
Seleición Norte
Seleición Cantábrica
Seleición Cántabra
XV Concursu de Tonada Cuenca del Caudal
El concursu de tonada Cuenca del Caudal, entamáu pola Asociación Cultural Güeria de San Xuan y la conceyalía de Cultura de Mieres, tuvo na so edición decimoquinta un total de 60 participantes en toles categoríes, resultando vencedores los cantadores que vienen darréu
Concursos de Tonada 2012
Parque Natural del Texu Internacional
El Parque Natural del Texu Internacional (en castellanu Parque Natural del Tajo Internacional o en portugués Parque Natural do Tejo Internacional, PNTI) ye la nomenclatura utilizada pa nomar a dos espacios naturales protexíos de 'carauterístiques idéntiques pero con distinta xestión. Ún na provincia de Cáceres, Comunidá Autónoma d'Estremadura, España y otru nel Distritu de Castelo Branco, Rexón Norte, Portugal. 
El cursu fluvial del ríu Texu que sirve de frontera natural ente España y Portugal, dixebra una zona de carauterístiques bien asemeyaes ente dambos países. El Texu ye al empar l'elementu común y nexu d'unión de tol territoriu que s'estiende llinealmente a lo llargo de más de 60 km.
Como productu estrella cuntamos anguaño col barcu turísticu del Texu internacional, "El Balcón del Tajo", del que la so esplotación s'encarga la empresa Factor Ocio. Ye una embarcación monocascu con capacidá pa 80 persones, repartíes en 16 asientos al aire llibre sobre la cubierta superior y 64 places a techu na principal. Esti barcu cunta guíes especializaos y intérpretes de la natura pa dar a conocer el Parque Natural del Texu Internacional y la so doyura ambiental a los usuarios.
El barcu turísticu cubre dos rutes dende l'atracaderu d'Herrera de Alcántara. Una sedrá hasta la presa de Cedillo, de 22 kilómetros aproximadamente y dos hores de duración; y otra ruta agües arriba hasta la Fuente de La Geregosa en Santiago de Alcántara, con alredor 23 kilómetros y otres dos horas de duración.
Les tarifes pa esfrutar del ""Balcón del Tajo"" oscilen ente los 15 euros por adultu hasta los ocho euros pa grupos. Los neños de cero a cuatro años viaxarán de baldre y tamién hai descuentos pa menores, mayores y estudiantes. Tola información sobro'l proyeutu y reserves pue consultase na páxina so web
La orografía dominante pecuñarízase por una escasa altitú y por un paisaxe de perfil allombáu, nun esisten cordales d'importancia, únicamente destaquen, en la zona sur de la comarca, l'apaición de les estribaciones más occidentales de la Sierra de San Pedro con altitúes qmáximas en tornu a los 600 m.s.n.m., asina como na parte norte, coincidiendo col términu municipal de Zarza la Mayor la Sierra de la Garrapata. El paisaxe sí ta carauterizáu poles fuertes pindidures que produxo'l drenaxe de la principal arteria fluvial de la provincia de Cáceres, el ríu Texu, xenerando'l típicu paisaxe de ribera. Por mor a la intrincada orografía y a les fuertes pindidures que torgaron l'aprovechamientu agrícola d'estos espacios llogróse caltener una importante biodiversidá y una densidá de fauna que xeneró l'atención y proteición actual d'esti espaciu.
En cuantes a la hidrografía de la zona, los principales ríos son el Texu, Sever, Salor y Erxes. Esiste un ampliu númberu de pantanos, con un volume muy variáu d'agua embalsao, destaquen el pantanu d'Alcántara, el de mayor tamañu de la provincia, asina como'l de Cedillo. La variabilidá de les precipitaciones na comarca fai necesario almacenar agua pa garantizar el consumu humanu.
El parque natural del Tajo Internacional destaca mas pola gran doyura y variedá botánica de les sos formaciones vecetales que por cuntar con numberoses especies de flora rara o amenazada. Alcuéntrase nuna auténtica encruceyada de caminos, na que xorrecen flores d'oríxenes estremaos, llegándose en dalgunos sitios a cuasi cuarenta especies ente árboles y arbustos. Los ríos amuesen una escomanada bayura botánica de los sebraños. Las denses manches vexetales cambien de collor pela seronda colos frutos y coles espectaculares formes d'orquidies, narcisos o espadañes.
Los endemismos son les especies de mayor valir que se puen atopar nel Parque, destacando l'impresionante serapia verde, orquídea en peligru d'estinción d'una collor verde pálida que-y fai pasar desapercibida. Otres especies como l'anubreru con fueyes en forma d'aguya con dos bandes blances nel fexe o l'enguelgue con dos ales, apaecen de forma puntual o dispersa a lo llargo de tol parque.
Tamién puen destacase pola so guapura delles de les especies esclusives de la Península Ibérica, como la boca d'esquirpión propies de las paredes de granitu, la llingua de bue , la melagria, o narcisos como'l pálidu o'l fernandesii.
Delles rareces de calter atlánticu tán presentes de manera muy esporádica na zona mas húmeda del parque, gracies a la so marcada influyencia atlántica. Trátase del carbayu, el fresnu o la carnívora flor de rosada.
Tocántenes a los invertebraos, podemos atopar al gúia cuasi estintu zancarru autóctonu del ríu Sever, onde se llocalicen les últimes colonies n'Estremadura. Lo que sí podemos encontrar son poblaciones de pamparielles d'ambientes mediterráneos, asina como especies d'odonatos.
La construcción de la presa de Cedillo nos años 70 representó un duru güelpe para les especies piscícoles del ríu Texu. Les especies que necesitaben de la mar desapaecieron, como l'anguila o la llamprea, mentes que n'agües fondes introduxérons especies depredadores norteamericanes y centroeuropees con fines deportivos. Los afluentes d'agües poco fondes sirvieron de refuxu pa los pexes autóctonos del Texu; el barbu, la boga del Texu, el calandín, la paluca , toos ellos esclusivos de la Península Ibérica.
Xunto a los grandes herbívoros mas fáciles d'observar como'l venáu y el xabalín destaquen los pequeños carnívoros ente los que podemos encontrar el melandru, la llóndriga, la fuina, la xineta, o l'algaire. Ente les especies más pequeñas destaquen el grupu de los esperteyos con catorce especies , ente les que sobresal l'esperteyu de ferradura y un escasu endemismu ibéricu; el ratuveru de Cabrera.
Nada menos que trelce especies d'anfibios y diecinueve de reptiles pueblen el Parque Natural de los que cuatro d'anfibios y trés de reptiles son eaclusivos de la Península Ibérica. Destaca pola so importancia bioxeográfica la presencia de dos endemismos ibéricos el llagartu verdinegru y la xaronca patillarga, nel ríu Sever.
En cuantes a les aves destaques les poblaciones d'águila imperial ibérica, águila perdicera y águila real. También se reproducen equí trés de las cuatro especies d'uites ibériques destacando la importante población de zapiquera y el notable incrementu de la población d'utre negra. Destaca tamién el coruxón y la cigüeña negra.
Según datos del caberu padrón d'habitantes, la comarca ta constituyida por un total de 15.453 habitantes, distribuyíos porcentualmente en gran midida en trés centros de población principales; Valencia de Alcántara, Brozas y Alcántara, el restu de los municipios tienen menos de 1.000 habitantes, a esceición de Zarza la Mayor.
En términos xenerales tolos conceyos perdieron más del 40% de la población cola que cuntaben al entamos del sieglu pasáu, en dellos casos estremos lleguen a superar el 60%. Nos caberos años esiste un estancamientu de les cifres totales de población, como consecuencia del avieyamientu xeneral de la población y les baxes tasas de natalidá cabe esperar que nos próximos años el volume total de población sigua cayendo, más acentuadamente nos conceyos menos dinámicos con menos de 1000 habitantes anguaño.
Les actividaes económiques predominantes son diverses, asina como'l pesu específicu de cauna d'elles nos distintos conceyos. Como cabe esperar nún espaciu nel que namás esiste un conceyu qu'exerce ciertu pesu funcional, Valencia de Alcántara, y que podría calificase como centru comarcal, anque los conceyos del postreru superior del área escapen a esta influyencia, l'actividá tradicional qu'ocupaba a la mayor parte de la población activa ocupada yera l'agricultura, por embargu, como asocedió nel restu del espaciu provincial, diversificárase haza la construcción y los servicios.
L'agricultura y ganadería ocupen nos conceyos de Carbajo, Cedillo, Herrera de Alcántara, Herreruela, Membrío, Salorino y Zarza la Mayor, a más del 30% de los activos, nun se diversificaron les actividaes económiques y ye onde mayores perdes demográfiques hebo.
En xeneral la mayor parte de les entidaees cuenten con amplísimos términos municipales lo que permite siguir calteniendo, güei, dalgunes actividaes agrícoles y ganaderes qu'imprimen ciertu dinamismu nel mercáu llaboral y emplegu temporal a lo llargo del añu. Anguaño los cultivos más comunes na comarca son l'olivar, los cereales d'iviernu, trigu, avena, etc. Amás l'altramuz y garbanzos son dellos de los cultivos qu'ocupen un númberu abondo eleváu d'hectaries. El porcentaxe más eleváu de los distintos términos municipales dedícase a paciones y forestal, la representación de los cultivos ye mui escasa en términos xenerales.
La industria ye poco representativa, d'ámbitu llocal, sacantes la derivada de la producción y tresformación del corchu y dalguna otra dispersa. Pola contra, la construcción vieno a diversificar les actividaes económiques na zona y absorvió a un volume destacáu d'efeutivos que fueron espulsaos del sector agrariu. 
Nel sector servicios engloba güei un destacáu númberu d'empreses y trabayadores na comarca, más acentuáu nos conceyos de mayor población, como son Valencia de Alcántara, Brozas y Alcántara, que exercen el grau de “centros funcionales” y que tienen mayor diversificación de les actividaes económiques.
Cuenta con una bona rede de carreteres y de ferrocarril al traviés d'una llinia que comunica Cáceres con Lisboa. Hai que dicir que'l fluxu de trenes ye escasu y polo tanto'l serviciu pa viaxeros ye poco afayadizu, anque podría convertise nún bon mediu de tresporte, muncho más caltenible que'l realizáu al traviés de les carreteres.
Caudal Deportivu de Mieres
El Caudal Deportivu de Mieres ye un club de fútbol d'Asturies, de la ciudá de Mieres del Camín. Foi fundáu en 1918 y xuega na Segunda División B. El Caudal ye 'l club de España con más campeonatos de Tercera División, ya que fíxose campeón en 15 vegaes, tres más que los sos perseguidores el Club Deportivu Eldense y el Club Deportivu Atléticu Baleares.
El Caudal Deportivu xuega los sos partíos como llocal nel estadiu Hermanos Antuña, que fai homenaxe a dos fundadores del equipu. Tien una capacidá pa 2.960 persones sentaes. Ta asitiáu na villa de Mieres del Camín y tien una superficie de yerba artificial.
El Caudal Deportivu de Mieres aparte de cuntar col equipu xeneral, tamién tien un equipu en 1ª rexonal, que 'l so oxetivu ye xubir l' equipu a rexonal preferente, tamién tien un equipu en lliga nacional, que xubiere na temporada 2009/2010. Y tamién cunta con categoríes de hasta pre-benxamines pasando por xuveniles, cadetes, alevines y benxamines.
http://www.lapreferente.com/index.php?comp=2526&ccaa=3&IDequipo=4376 (en castellán)
Judy Garland
Judy Garland (10 de xunu de 1922 - 22 de xunu de 1969) ye'l nome artísticu de "Frances Ethel Gumm", actriz estaunidense ñacida en Grand Rapids, Minnesota. 
En 1999 l"'American Film Institute" nomóla como la séptima meyor estrella femenina de los primeros cien años del cine norteamericanu.
Puertu Nuevu
Puertu Nuevu (tamién conocida como Hogbonou y Adjacé) ye una ciudá de Benín, capital del Dahomey francés demientres la época colonial y del país dende la so independencia. El so conceyu (commune) comprende una estensión de 110 km² y tenía, nel 2002, una población de 223.552 habitantes.
Porto-Novo ye un puertu na bahía homónima, que ye parte del golfu de Guinea, nel estremu suroriental del país. Ye la segunda ciudá mayor del país, y, magar que ye la so capital, la ciudá de Cotonou ye mayor y más importante dende'l puntu de vista cultural y políticu, una y bones ellí ta la sé del gobiernu.
La contorna de la ciudá produz aceite de palma, algodón y kapok. Na bahía ú s'asienta la ciudá sácase, dende la década de 1990, bien de petroleu, que ye anguaño una de los principales productos d'esportación del país.
El reinu de Porto-Novo yera, primero de la llegada de los portugueses, tributaria del reinu yoruba d'Oyo; entá viven bien de yorubas na ciudá anguaño. La ciudá foi fundada, seique, na segunda mitá del sieglu XVI pol lexendariu rei Te-Agdanlin de Allada. El so nome vién-y del portugués, y deriva del so calter de puertu pal comerciu d'esclavos. 
En 1863 los británicos, que teníen intereses comerciales en Nixeria, bombardearon la ciudá, lo que convenció al reinu de Porto-Novo de la necesidá de pidir protección a Francia. El vecín reinu d'Abomey opúsose a la presencia francesa na rexón, y españó la guerra ente los dos reinos. En 1883 Porto-Novo foi incorporáu a la colonia francesa de Dahomey, de la que se convirtió en capital en 1900. Los reis de Porto-Novo siguieron mandando na ciudá, oficial y extraoficialmente, hasta que morrió'l rei caberu, Alohinto Gbeffa, en 1976. Dende 1908 el rei tenía'l títulu oficial de "Chef supérieur".
La ciudá recibió bien d'inmigrantes afrobrasileños que, una y bones algamaron la llibertá en Brasil, volvieron pa África. A resultes d'ello hai muncha influencia de la gastronomía y la arquitectura na vida cultural de la ciudá.
Ente los edificios de la ciudá rescamplen, ente más otros, los que vienen darréu:
Teatru Campoamor
El Teatru Campoamor ye un teatru fundáu en 1892 asitiáu na Cai Pelayo, na ciudá asturiana d'Uviéu.
El Teatro Campoamor nació n'Uviéu como rempuesta a un marcu pa representar óperes y funciones teatrales por mor de la naciente burguesía económica qu'escomenzaba a xorrecer na capital. Hasta entóncenes les funciones representábense nel Teatru del Fontán, al llau de la plaza del mesmu nome y que güei ye la Biblioteca d'Asturies "Ramón Pérez de Ayala".
Allugóse nos terrenos del conventu de Santa Clara, detrás de la cai Uría que foi proyeutada un par de décades anteriores. Nel añu 1876 preséntase'l proyeutu de construcción del teatru que s'inauguró al públicu en 1892 con una representación de la obra de Los Hugonotes. A propuesta del escritor y entóncenes conceyal Leopoldo Alas «Clarín», foi bautizáu col apellíu del llustre asturianu Ramón de Campoamor, quien nun pudo asistir a la inauguración, a la que mandó a so hermanu y como actu d'agradecimientu col pueblu uvieín unvió mil pesetes pal repartu ente los probes de la ciudá, repartiendo'l conceyu'l dineru ente les cuatro parroquies esistentes a razón de 250 pesetes por cauna.
El primer remocique importante asocede nel añu 1916 con una reestructuración del interior y una ampliación del aforu. Na Revolución de 1934 el teatru suore grandes daños quedando reducíu a escombrios y namás se caltién en pie la fachada principal. Tres acabar la guerra civil aníciase la construcción y anovamientu del teatru que vuelve abrir les sos puertes en setiembre de 1948 cola ópera Manón.
Anguaño, tres conocer delles obres de modernización téunica a lo llargo de les dos últimes décades, el teatro sigue funcionando a plenu rendimientu, y dientro de los munchos actos que se celebren nelli ha destacase la temporada d'ópera d'Uviéu, l'actu oficial del Día de les Lletres Asturianes y la ceremonia d'entrega de los premios Príncipe d'Asturies.
Tracktor Bowling
Tracktor Bowling ye un grupu de música rusu, con raigañu rock, xurdíu en Moscú en 1996.
Cotonou
Cotonou ye la mayor ciudá de Benín. Magar que la capital oficial ye Porto-Novo, Cotonou ye la capital económica del país y sede del so gobiernu, amás de ser, per aciu del so puertu, del so aeropuertu internacional y de les sos conexones per tren, el principal ñudu de comunicaciones del país. Oficialmente la so población yera, en 2006, de 761.137 persones; nostante, delles estimaciones estraoficiales xuben la cifra a 1.200.000 habitantes. La ciudá, asitiada nel suroeste del país, ente'l océanu Atlánticu y el llagu Nokoué, sigue medrando enforma, principalmente haza l'oeste.
El nome de la ciudá quier dicir, na llingua fon, "desembocadura del ríu la muerte". Al entamar el sieglu XIX Cotonou (nomáu d'aquella Kotonou) yera un pueblín de pescadores que taba embaxo l'autoridá del reinu de Dahomey. En 1851 los franceses roblaron un tratáu col rei de Dahomey Ghezo pol que se-yos permitía establecer una factoría comercial en Cotonou. Demientres el reináu del siguiente rei, Glele (1858-89), el territoriu foi cedíu a Francia por un tratáu firmáu el 19 de mayu de 1868. En 1883 l'Armada francesa ocupó la ciudá pa prevenir un intentu inglés de conquistar la zona. Pesie a los intentos del fíu de Glele, Behanzin, de denunciar el tratáu que firmara so padre, nun foi quien a convencer a los franceses. De magar la ciudá foi medrando enforma hasta convertise nel mayor puertu de la rexón.
Cotonou ta asitiada na franxa costera que hai ente'l llagu Nokoué y l'océanu Atlánticu. La ciudá ta partida en dos por un canal, nomada llaguna de Cotonou, escaváu polos franceses en 1855. La ciudá ye, tamién, el llugar nel que'l ríu Oueme desemboca nel océanu.
Esa situación-y permite tener ún de los mayores puertos del África occidental. Na ciudá ta tamién l'aeropuertu internacional Cadjehoun, que comunica la ciudá coles otres ciudaes importantes del país y con otres ciudaes africanes, amás de con París y Bruxeles. La ciudá ye, tamién, puntu de salida d'un ferrocarril que percorre'l país de sur a norte, dende Cotonou hasta Parakou, y ye tamién el centru d'un ñudu de carreteres que la comuniquen colos países vecinos.
Cotonou ye, pola so situación y infraestructures, ún de los principales centros comerciales del África occidental, especialmente dende que en 2002 españó la guerra civil en Costa del Marfil. La so capital, Abidjan, perdió bien del tráficu comercial que tenía, que coló pa Cotonou. Pel so puertu entren mercancíes pal país, pero tamién pa los países de la zona que nun tienen salida al mar: Malí, Burkina Faso y Níxer. Ye, amás, la capital económica de Benín: nella tienen la so sé les principales empreses y bancos del país, y na so rodiada alcontramos dos terceres partes de toles industries del país. Sicasí, na ciudá ta perestendida la corrupción y hai bien de comerciu illegal, principalmente cola vecina Nixeria.
Ente la industria de la ciudá rescampla la de fabricación d'aceite de palma, cementu, texíos y bebides. Hai, tamién, serreríes, y plataformes marines, cerca la ciudá, de les que se saca petroleu. Esti, xunto cola bauxita y el fierro, son dalgunes de les principales esportaciones del país. La ciudá ye, tamién, un centru importante del comerciu de coches, una y bones hai grandes esplanaes nes que se venden coches de marques europees. Va tiempu na ciudá montábense inclusu dellos coches de la marca Citroën, como'l 2CV.
Gran Concepción
La Gran Concepción ye un área metropolitana de Chile, alredor de Concepción, la capital de la rexón del Biobío.
Tien una población de 1.100.000 habitantes (2010), una superficie de 221,15 km², con densidá de población de 4.705 hab/km².
Policarpo Herrero Vázquez
Policarpo Herrero Vázquez (Villafranca del Bierzo, Lleón el 11 de xineru de 1843 - 12 de setiembre de 1929) foi un empresariu fíu d'Ignacio Herrero Buj y fundador del Banco Herrero.
Primer fíu del empresariu Ignacio Herrero Buj, fundador xunto cola familia Jover de la Sociedá Herrero y Compañía y más llueu d'Herrero Hermanos.
Foi conseyeru de la Sociedá Carbonífera Santa Ana y darréu de Duro Felguera asina como otres empreses asturianes. En 1911 fundó'l Banco Herrero.
En 1929 muerre dexando al fíu Ignacio Herrero de Collantes na xerencia de los negocios familiares. 
Ríu Ereba
El ríu Ereba naz en Picupardu, nel conceyu Llanes, y llueu de correr ente 5 y 10 km y travesar el llugar de Nueva, muerre nel Cantábricu, na playa de Cuevas.
Nacencia: Picupardu.
Acabu: Playa de Cuevas.
Llongura: 5-10 km.
Ríu Carrandi
El ríu Carrandi naz na Sierra'l Sueve, nel conceyu Colunga, y llueu de correr ente 5 y 10 km y travesar los llugares de Carrandi y Gobiendes, muerre na playa de la Espasa, que xebra Colunga del conceyu vecín de Caravia.
Nacencia: Sierra del Sueve.
Acabu: Playa de la Espasa.
Ríu Tol
El ríu Tol naz en Penadecabras, nel conceyu de Tapia, y llueu de correr ente 5 y 10 km y travesar los llugares de Serantes y Tol, muerre nel conceyu de Castropol, ente Punta del Campón y la sablera del Sareyo.
Nacencia: Penadecabras.
Acabu: Ente Punta del Campón y la sablera del Sareyo.
Ríu La Pregona
El ríu La Pregona naz en Campullungu, nel conceyu Carreño, y llueu de correr ente 5 y 10 km y travesar Candás muerre na playa'l pueblu.
Nacencia: Campullungu.
Acabu: Candás.
Ríu Vío
El ríu Vío naz na Sierra de Vara, nel conceyu de El Franco, y llueu de correr ente 5 y 10 km y travesar A Caridá, muerre na Lleitavida.
Nacencia: Sierra de Vara.
Acabu: Lleitavida.
Ríu Porcía
El ríu Porcía naz na Sierra de la Bobia, nel conceyu Castropol, y llueu de correr ente 15 y 20 km y travesar los llugares de Porcía (El Franco), Campos y Salave (Tapia) y Monteavaro (Castropol) muerre na playa de Porcía.
Dellos de los sos afuentes son río del Mazo, el río Cabo, el río del Valle, el río del Gandal y el río del Arco.
Nacencia: Sierra de la Bobia.
Acabu: Playa de Porcía.
Llongura: 15-20 km.
Ríu Colunga
El ríu Colunga naz en El Cuetu, nel conceyu Colunga, y llueu de correr ente 10 y 15 km, muerre ente la Peña'l Quesu y playa de la Griega.
Nacencia: El Cuetu.
Acabu: Ente la Peña'l Quesu y playa de la Griega.
Llongura: 10-15 km.
Ríu Uncín
El ríu Uncín naz na Piedrasmalas, nel conceyu Cuideiru, y llueu de correr ente 10 y 15 km y travesar el llugar de Artéu en Samartín de Lluiña muerre na Concha Artéu. Son afluentes de só el ríu Ferrera, ríu de Baxu y el riegu d'Abangu.
Nacencia: Piedrasmalas.
Acabu: Concha Artéu.
Ríu Burdores
El ríu Burdores naz na Peruya Arispol, nel conceyu Gozón, y llueu de correr de menos 5 km muerre en Tenreru xunta la Playa de Verdiciu.
Nacencia: La Peruya Arispol.
Acabu: Playa de Verdicio.
Llongura: 5 km.
Ríu Purón
El ríu Purón naz na Sierra del Cuera, nel conceyu Llanes, y llueu de correr 5 km y travesar el llugar de Purón, muerre n'El Bocal. Ye afluente de so, el ríu Barbalín.
Nacencia: Sierra del Cuera.
Acabu: El Bocal.
Ríu Cabu
El ríu Cabu naz nel Picu Parandiella, nel conceyu Cuideiru, y llueu de correr ente 10 y 15 km y travesar el llugar de Busmarzu (Valdés), muerre na playa de Vaḷḷouta en (Cuideiru).
Nacencia: Picu Parandiella.
Rexón del Biobío
La Rexón del Biobío ye una rexón administrativa de Chile. Llenda coles provincies de Concepción, Ñuble, Biobío y Arauco. Concepción ye la capital de la rexón. Tien una superficie de 37.069 km² (2002) y tien una población de 2.036.443 habitantes (data de 2010). 
Archidiócesis de Concepción
L'Archidiócesis d'Concepción (latín: "Archidioecesis Sanctissimae Conceptionis") ye una de les archidiócesis de Chile. Foi diócesis hasta qu'en 1939 foi elevada al rangu d'archidiócesis. El so arzobispu ye Fernando Chomalí, y l'arzobispu eméritu ye Antonio Moreno Casamitjana.
El Fuerte
El Fuerte la Casona ye un pozu salmoneru del ríu Narcea.
Euskal Irrati Telebista
Euskal Irrati Telebista o EITB, ye la Radio Televisión Vasca. L'Ente públicu, de derechu priváu, foi creáu pol Gobiernu vascu lehendakari Carlos Garaikoetxea en 1982 cola misión de producir y emitir programes de radio y televisión, que contribuyeren a la normalización de la llingua vasca. Ye la empresa pública responsable de la radio y la televisión de la comunidá autónoma del País Vascu.
Na so creación, foi asitiada nel municipiu vizcaína d'Iurreta, cuando l'anteilesia taba anexionada a la villa de Durango. Dende'l branu de 2007 tien la so sede na capital vizcaína, en Bilbao, más concretamente nel paséu de Capuchinos, antigua Feria de Muestres.
Anguaño ye un ente compuestu por un grupu d'empresas formáu por:
Ye la empresa matriz na que s'engloban los servicios comunes de tol Grupu. Ubicase na sede de Bilbao, nel edificio Bami que formaba parte de la antigua Feria Internacional de Muestres de la ciudá.
ETB tien corresponsalíes en Vitoria, Bayona, Pamplona, Barcelona, Madrid, París, Londres, Berlín, Nueva York, Oriente Mediu, Bruxeles y China. Las instalaciones son totalmente dixitales y tienen un altu grau d'informatización tando conectaes les sedes de Bilbao, Vitoria, San Sebastián, Pamplona y Bayona mediante fibra óptica.
Caltién cinco canales de radio:
Con sede en Vitoria, trátase d'una emisora adquirida pol Gobierno Vasco para construyir el Grupo EiTB. Emite en castellanu pa la provincia d'Álava. Ta integrada na estructura d'Euskadi Irratia.
Sinéad O'Connor
Sinéad Marie Bernadette O'Connor o simplemente Sinéad O'Connor (pronunciación: [ʃɪˈneɪd oʊˈkɒnər]) ye una cantante y compositora irlandesa qu'empezó a tener nomadía dende finales de la década de 1980 col so discu debut "The Lion and the Cobra". O'Connor llogró un ésitu mundial en 1990 cola versión de la canción de Prince "Nothing Compares 2 U".
Dende entóncenes, a la par que facía la so carrera musical, foi parte de delles polémiques, por mor de les sos opiniones y fechos, como por exemplu la so ordenación como sacerdotesa magar ser una muyer de tradición cristiano católica, y les sos fuertes opiniones esplícites sobre la relixón organizada, los drechos de la muyer, la guerra y los abusos infantiles.
Amás de nueve discos, el so trabayu inclúi abondosos singles, canciones pa películes, collaboraciones con otros artistes y apaiciones en conciertos benéficos.
Sinéad O'Connor nació en Glenageary nel condáu de Dublín y llamáronla asina por Sinéad de Valera, la muyer del presidente irlandés Éamon de Valera y madre del médicu qu'aidó na so nacencia, y por Santa Bernadette de Lourdes. Ye la tercera de cinco hermanos, siendo estos Joseph, Eimear, John, and Eoin O'Connor. El primeru, Joseph O'Connor, ye novelista.
Los sos pas son Sean O'Connor, un inxenieru estructural que se convirtió llueu n'abogáu y presidente del "Divorce Action Group" ("Grupu d'Aición de Divorciu"), y Marie O'Connor. La pareya casó mozo y tuvieron una rellación problemática, separtándose cuando Sinéad tenía ocho años. Los trés fíos más grandes marcharon pa cola madre, au O'Connor diz que sufrieron abusos físicos frecuentes. La so canción "Fire on Babylon" trata sobre los efeutos que tuvo l'abusu infantil nella, y enfótase constantemente na defensa de los neños maltrataos. Los esfuerzos de Sean O'Connor p'asegurase la custodia de los fíos nun país que negaba davezu la custodia al proxenitor masculín y prohibía'l divorciu, motivó-y p'algamar la presidencia del "Divorce Action Group" y convertise en voceru destacáu. Llegó a aldericar inclusive cola so muyer sobro'l tema nun programa de radio.
En 1979, O'Connor dexó la madre y marchó vivir pa col padre y la so nueva muyer. Sicasí, a los 15 años, por mor de furtos en tiendes y de deserción escolar, lleváronla a ingresar per dieciocho meses nun reformatoriu, nel Centru de Formación Grianán, unu de los Magdalene Asylum, escueles dirixíes poles Hermanes de Nuestra Señora de la Caridá. Foi ellí onde medró na escritura y na música, anque frustrada pola conformidá impuesta. Ellí, los estudiantes maquileros yeren llevaos dormir al sanatoriu llenderu, una esperiencia sobre la que más llueu diría que «Yo nunca nun esperimenté –y probablemente más nunca esperimentaré- una medrana tala nin horror nin agonía sobre más nada». 
Ún de los voluntarios nel Grianán yera la hermana de Paul Byrne, batería de la banda In Tua Nua, qu'ascuchó a O'Connor cantar "Evergreen", canción de Barbra Streisand. Grabó una canción con ellos titulada "Take My Hand" pero decidieron que nun podía xunise a la banda porque yera mui moza (daquella, 15 años).
En 1983, el so padre mandóla al Newtown School, un internáu esclusivu cuáqueru en Waterford, colexu con una atmósfera más permisiva que'l Grianán. Cola aida y el puxu del Joseph Falvey, el so profesor de llingua irlandesa, grabó una maqueta de cuatro canciones, con dos canciones versionaes y les otres dos propies d'ella, qu'apaeceríen nel so primer discu.
Por un anunciu qu'inxertó na revista "Hot Press", a mediaos de 1984, pudo conocer a Colm Farrely. Xuntos atroparon más xente y formaron una banda nomada Ton Ton Macoute . La banda treslladóse a Waterford per pocu tiempu, mientres O'Connor estudiaba nel colexu Newtown, pero abandonólu ensiguida y siguiólos hasta Dublín, onde les sos actuaciones recibieron crítiques positives. L'interés de Farrelly poles músiques del mundu inspiró'l son de la banda, anque la mayoría del so públicu piensa que'l rasgu más destacáu d'ellos yera la manera de cantar de Sinéad O'Connor y la so presencia nel escenariu.
El 10 de febreru de 1985 muerre n'accidente de coche la madre d'O'Connor, fechu que la dexa enforma cuitada magar la so rellación tirante. Llueu d'esto dexa la banda, que permaneció xunida magar les declaraciones contraries d'O'Connor n'entrevistes posteriores, y treslladóse pa Londres.
Los díes d'O'Connor como cantante en Ton Ton Macoute llamó l'atención de la industria discográfica, y foi contratada finalmente por Ensign Records. Tuvo como manager a Fachtna O'Ceallaigh, antiguu director de Mother Records, discográfica creada por U2. Xusto depués de ser contratada, O'Connor embarcóse nel so primer gran trabayu, que foi poner voz na canción "Heroine", escrita xunto al guitarrista de U2, The Edge, pa la banda sonora de la película "Captive". O'Ceallaigh, que fore despidíu por U2 por quexase d'ellos nuna entrevista, tenía'l vezu de ser enforma francu nos sos puntos de vista sobre la música o política, vezu qu'adoptaría tamién O'Connor; asina, la irlandesa defendió les aiciones del IRA Provisional, y dixo que la música de U2 yera "grandona". Mas sero desdíxose de los comentarios sobre l'IRA diciendo que taben basaos en tontaes, y que ella yera "bien moza p'atalantar afayadizamente la difícil situación d'Irlanda del Norte".
Les coses yeren tamién polémiques nel estudiu. Sinéad empareyóse col veteranu productor Mick Glossop, del que se burllaría públicamnete más tarde. Teníen diferentes visiones sobre'l so discu debut y les grabaciones feches foron refugaes depués de cuatro meses de trabayu. Demientres quedó embaranzada de John Reynolds, el so batería (que marchó tocar a la banda Transvision Vamp). Por mor sobre too de la llabia d'O'Ceallaigh, la discográfica permitió qu'O'Connor produciera'l so propiu álbum, magar daquella tuviere 20 años y tuviere embaranzada de siete meses.
"The Lion and the Cobra" nun foi recibíu mui bien pola corriente dominante de la música pop, pero l'álbum llegó a ser discu d'oru y foi nominada nos Grammy (Meyor voz femenina de rock). El single "Mandinka" foi tou un ésitu nes radios universitaries de los Estaos Xuníos, y "I Want Your (Hands on Me)" tuvo tamién una bona acoyida tanto nos ambientes universitarios como urbanos col remix fechu pol raperu MC Lyte. Na so primer apaición na televisión norteamericana, O'Connor cantó "Mandinka" nel programa "Late Night with David Letterman", en 1988. La canción "Troy" publicóse tamién como single nel Reinu Xuníu y n'Irlanda. Un remix disco d'ésta convertiríase nun hit dance perimportante nos EXA en 2002.
Los dos primeros discos d'O'Connor ("The Lion and the Cobra", de 1987, y "I Do Not Want What I Haven't Got", de 1990) llamaron enforma l'atención y consiguió munches crítiques positives. Afalagóse la so voz y les sos canciones orixinales. Emponderóse tamién el so aspeutu: la so cabeza afaitada como seña d'identidá, davezu con una espresión enfadada, y vistida a vegaes con ropa poco corriente nin atopadizo.
En 1989 O'Connor xuntóse con Matt Johnson, líder del grupo The The, como vocalista invitada nel álbum "Mind Bomb", faciendo un dúu en "Kingdom of Rain".
Nel álbum "I Do Not Want What I Haven't Got" apaez el so ésitu internacional "Nothing Compares 2 U", una versión de la canción escrita por Prince y grabada y producida orixinalmente pola banda d'ésti, The Family. La canción taba sofitada amás pol vídeo antolóxicu fechu por John Maybury, que consistía práuticamente nun planu de la cara de Sinéad cantando la canción, y se convirtió nun ésitu a nivel mundial, algamando'l númberu 1 en bien de países. N'Irlanda algamó'l primer puestu en xunetu de 1990 y caltendríase per once selmanes; ye l'ochenu single más esitosu de la década. Tevo un ésitu asemeyáu nel Reinu Xuníu, fincándose nel númberu 1 per cuatro selmanes, y n'Alemaña per once. N'Australia algamó'l númberu 1 nel Top 100. Tamién consiguió'l puestu númberu 1 nel Billboard Hot 100 nos Estaos Xuníos. Sinéad foi nominada pa dellos Grammy, como'l de meyor discu del añu y el de meyor voz pop femenina. Finalmente ganó'l Grammy al meyor álbum de música alternativa, anque boicotió la entrega del premiu.
Hanck Shocklee, miembru del grupu Public Enemy, fixo un maxisingle col siguiente single del discu, "The Emperor's New Clothes", que se xuntó col funk célticu de la canción "I Am Stretched On Your Grave". Anterior pero incluyida en "I Do Not Want What I Haven't Got" foi "Jump in the River", qu'apaeciera orixinalmente na banda sonora de "Married to the Mob"; la versión maxisingle incluyía un remix fechu por Karen Finley. Tamién en 1990, O'Connor participó en "Hush-a-Bye Baby", una pequeña cinta independiente irlandesa rodada en Derry y dirixida por Margo Harkin.
En 1990 participó xunto a otros munchos artistes invitaos nel espectáculu masivu The Wall, organizáu en Berlín por Roger Waters, exmiembru de Pink Floyd. (En 1996 sedría invitada de nuevo en "Broken China", álbum en solitariu de Richard Wright, tamién del grupu Pink Floyd). En 1991, la so realización de la canción d'Elton John "Sacrifice" foi emponderada como ún de los meyores trabayos nel discu tributu "Two Rooms: Celebrating the Songs of Elton John & Bernie Taupin".
En 1990, participó nel álbum benéficu pol SIDA "Red Hot + Blue" n'homenax a Cole Porter, con una versión de la canción "You Do Something to Me", discu producíu por la Red Hot Organization. En 1998, collaboraría con esta organización otra vegada, coproduciendo y actuando nel "Red Hot + Rhapsody". "Red Hot + Blue" siguió al asoleyamientu de "Am I Not Your Girl?", un álbum coles balades y les canciones d'estilu pop primitivu que sintiera demientres medraba. Tamién en 1992, participó nel discu "Us" de Peter Gabriel, poniendo los coros nes canciones "Come Talk To Me" y "Blood of Eden".
Tamién en 1990, foi criticada tres d'anunciar que nun actuaría si enantes de los sos conciertos se ponía l'himnu nacional norteamericanu. Frank Sinatra amenazóla con «patia-y el culu». Depués de recibir cuatro nominaciones a los Grammy, retiró'l so nome de la participación. 
Depués de nueve años viviendo ente Londres y Los Ángeles, O'Connor tornó pa la so ciudá natal de Dublín a finales de 1992, pa vivir cerca de la so hermana y poder centrase na educación del so fíu Jake, que tenía daquella seis años. Nos meses vinientes dedicóse al Bel Canto asistiendo nel conservatoiru Parnell col profesor Frank Merriman. Nuna entrevista concedida al "The Guardian", publicada'l 3 de mayu de 1993, dixo que les llecciones de cantu de Merriman foran la sola terapia que recibía, describiendo a Merriman como «el maestru más increyible del universu».
Participa na banda sonora de la película de 1993 "In the Name of the Father", cola canción "You Made Me the Thief of Your Heart", con bien de contribuciones de Bono, líder de U2.
El so discu de 1994 "Universal Mother", más convencional, nun llogró devolve-y la popularidá ente'l públicu. Tuvo de xira col festival Lollapalooza en 1995, pero tuvo de dexalu al quedar embaranzada. En 1997 publica un discu de duración menor, "Golpel Oak", con canciones con arreglos acústicos. Como col anterior discu, nun recuperó la nomadía anterior.
En 1994 apaeció en "", tamién conocío como "Daltrey Sings Townshend". Foi un concierto de dos nueches de duración nel Carnegie Hall, producíu por Roger Daltrey, del grupu The Who, pa celebrar el so cincuentenu cumpleaños. Asoleyóse un CD y un vídeo VHS del conciertu en 1994, siguíos d'un DVD en 1998.
O'Connor apaeció na película de 1997 "The Butcher Boy", de Neil Jordan, nel papel de la Virxe María.
Nel añu 2000 asoleya'l so nuevu discu, "Faith and Courage", col single "No Man's Woman", y qu'inclúi contribuciones de Wyclef Jean, del grupu Fugees, y de Dave Steward de Eurythmics. Na viéspora del so saoleyamientu, Sinéad declaróse lesbiana, anque más llueu se desdixo d'esa declaración.
El so álbum "Sean-Nós Nua", de 2002, marca un cambéu na so interpretación, o nes sos pallabres, "una desaxeración" de canciones tradicionales irlandeses, incluyendo delles cantaes n'irlandés. En "Sean-Nós Nua", versionó una conocida canción tradicional canadiana, "Peggy Gordon", interpretada como una canción d'amor lesbianu más que heterosexual. Nel documental "Song of Hearts Desire", declaró que la inspiración pa la canción fore una amiga lesbiana que la cantara llamentando la pérdiga de so compañera.
En 2003 contribuyó nel discu homenax a Dolly Parton, "Just Because I'm a Woman", con una versión de la canción "Dagger Through the Heart". Esi mesmu añu, espubliza'l discu doble "She Who Dwells in the Secret Place of the Most High Shall Abide Under the Shadow of the Almighty". L'álbum contién un primer discu con maquetes y canciones anteriores nun grabaes enantes, y un segundu con grabaciones en direutu de conciertos. Xusto depués del asoleyamientu'l discu, dio anuncia que se retiraba de la música. En 2005 asoleya l'álbum "Collaborations", au recopila les canciones grabaes con otros artistes como foron Peter Gabriel, Massive Attack, Jah Wobble, Terry Hall, Moby, Bomb The Bass, The Edge, U2, y The The.
A la fin viose que'l so retiru fore pa pocu tiempu, depués d'un periodu curtiu d'inactividá y un ataque de fibromialxa – O'Connor declaró nuna entrevista nel magazine "Harp" qu'ella numái quixo dexar de facer música pop-rock, y que depués de tratar la so fibromialxa, decidió probar con otra mena d'estilos. El discu d'estilu reggae "Throw Down Your Arms" apaeció a la fin de 2005, y foi acoyíu favorablemente pol públicu. Basóse na cultura y estilu de vida rastafari, darréu que pasare un tiempu en Xamaica en 2004. Actuó en payares nel programa televisivu irlandés "The Late Late Show" cola canción "Throw Down Your Arms". 
En payares de 2006, O'Connor tocó siete canciones del que sedría'l so nuevu álbum, "Theology", nel The Sugra Club en Dublín. Trenta fans tuvieron la oportunidá de ganar entraes p'asistir xunto colos críticos musicales. L'actuación asoleyóse en 2008 nun pack CD/DVD col nome de "Live at the Sugar Club", y namái pudo mercase dende la so páxina web.
O'Connor xubió na so páxina web oficial dos canciones del so álbum "Theology" pa poder ser baxaes de baldre: "If You Had a Vineyard" y "Jeremiah (Something Beautiful)". El discu publicóse en xunu de 2007, y foi una coleición de canciones espirituales rastafaris, tanto orixinales como de versiones. El primer single del álbum, el clásicu "I Don't Know How to Love Him" de Tim Rice y Andrew Lloyd Webber, sacáralu'l 30 d'abril. Pa promover el nuevu trabayu, O'Connor fixo una gran xira per Europa y América del Norte. Tamién collaboró nel nuevu discu d'Ian Brown, "The World Is Yours", con dos canciones, incluyendo'l single antiguerra "Illegal Attacks".
En xineru de 2010, O'Connor fixo un dúu cola cantante de rhythm and blues Mary J. Blige, producíu por Ali Shaheed Muhammad, antiguu miembru d'A Tribe Called Quest, cola canción "This Is To Mother You". La recaldación de les ventes donáranse a la organización GEMS (Girls Educational and Mentoring Services).
O'Connor dio anuncia de que taba trabayando nun nuevu proyeutu, nomáu "Home", pa ser grabáu a principios de 2012. El 10 d'ochobre de 2011, O'Connor anunció que la data pal nuevu trabayu, agora llamáu "How About I Be Me (And You Be You)?", sedría'l 20 de febreru de 2012., entamando col single "The Wolf is Getting Married".
La canción "Lay Your Head Down", escrita por Brian Byrne y Glenn Close y cantada por O'Connor pa la banda sonora de la película "Albert Nobbs", foi nominada na categoría de Meyor Canción Orixinal nos premios Golden Globe.
El 3 d'ochobre de 1992, O'Connor participó nel programa televisivu norteamericanu "Saturday Night Live" como artista invitada. Fixo una versión a cappella de la canción "War" de Bob Marley, tentando de facela una protesta contra los escándalos d'abusos sexuales de la Ilesia Católica, camudando la pallabra ""racism"" (racismu) de la lletra orixinal pola espresión ""child abuse"" (abusu infantil). Presentó entóncenes una semeya del papa Xuan Paulu II énte la cámara mientres pronunciaba la pallabra ""evil"" (malváu), y depués d'ello la rompió mentes dicía «Fight the real enemy» (Llucha contra'l verdaderu enemigu), llanciando pa escontra la cámara los cachos de la foto.
El programa nun sabía de les intenciones d'O'Connor, darréu que nos ensayos apaecía con una semeya d'un neñu refuxáu. Rick Ludwin, vicepresidente de la NBC del programa, recuerda qu'al ver l'aición d'O'Connor, «lliteralmente salté de la siella». Paula Pell, guionista del programa, recuerda'l personal del control aldericando sobre apartar les cámares de la cantante. El públicu quedó en silenciu, nin xibló nin aplaudió; Lorne Michaels, productora executiva, recuerda que'l públicu presente clisó. Michaels, qu'ordenara nun usar el "lletreru d'aplaudir", describió l'incidente como que yera «en cierta midida, una traición», pero sicasí que tamién yera «una manifestación seria de les sos creyencies».
L'actu d'O'Connor viose a nivel nacional, que foi calificáu de "HOLY TERROR" (santu horror) na portada del periódicu "New York Daily News". La canal NBC recibió'l domingu siguiente más de cincocientes llamaes y otres 400 el llunes, toes elles criticando severo a O'Connor; La canal recibió 4.400 llamaes en total. La NBC nun foi, como se creyó, multada pola Federal Communications Commission (FCC – Comisión Federal de Telecomunicaciones) por mor de l'actuación de Sinéad O'Connor; la FCC nun tien competencia énte manifestaciones calificaes como blasfemia. La NBC nun suprimió pa esa nueche l'actuación na retresmisión en diferío pa la Costa Oeste, pero nes repeticiones posteriores del show usó'l material del ensayu xeneral. El 24 d'abril de 2010, MSNBC emitió la versión en direuto na entrevista con O'Connor nel programa "The Rachel Maddow Show". En 1993 Sinéad espublizó una carta pública nel "The Irish Times" pidiendo a la xente que pararen de fastidiala col tema.
Como parte de la disculpa del "Saturday Night Live", nel monólogu inicial del programa de la siguiente selmana, el presentador de turnu Joe Pesci apaeció cola semeya, esplicando que la apegara. Pesci tamién dixo que si fore'l so show, «daría-y un sopapu».
Nuna entrevista en 2002 nel mediu "Salon", cuando se-y entrugó si cambiaría daqué de l'apaición nel SNL, Sinéad respondió que «¡coño, non!» In 2010, TV Guide Network listed the incident at No. 24 on their list of "25 Biggest TV Blunders".
Na apaición posterior de Madonna nel "Saturday Night Live" (nuna emisión presentada nesti casu por Harvey Keitel), depués de cantar "Bad Girl", apaeció amosando una semeya de Joey Buttafuoco y rompióla diciendo les pallabres "fight the real enemy". Madonna tamién atacara duramente na prensa a O'Connor pol incidente, diciendo nel "Irish Times": «Cuido qu'hai maneres meyores de manifestar les idees que romper una semeya que significa muncho pa otra xente». Añedió que «si ta contra la Ilesia Católica y tien un problema con ésta, creyo que tendría de falalo». El periódicu "The New York Times" calificó esto como "rocea profesional" y dixo «Depués de que la propia Madonna apaeciera entraxetada, apareyada, atotada y esnuda del too pa promover el so álbum "Erotica" y el so llibru "Sex", ye O'Connor la que se llevó l'atención con una fotografía d'un home vistíu dafechu. El valtamientu que sufre O'Connor amuesa que picó la sensibilidá». Bob Guccione, Jr., nuna editorial de la revista "SPIN" nel añu 1993, mostróse categóricu na defensa d'O'Connor, escribiendo «...Madonna atacóla xabazmente na prensa, lóxicamente pa dar mayor publicidá al so propiu llibru "Sex" y nuevu álbum "Erotica"... Pero cuando l'actuación polémica de Sinéad amenazó con quitar della atención sobre la inminete espublización de "Sex", Madonna afayadizamente atopóse cola relixón de nueves...»
En payares de 1991, un añu enantes del incidente, O'Connor dexó afitao nel Spin Magazine: «Madonna ye de xuru'l mayor modelu de conducta pa les muyeres nos Estaos Xuníos. Per un llau, hai una muyer que la xente pon como una muyer que llucha polos drechos de les muyeres. Una muyer que groseramente dixo que yo paecía reñer con una segadora y que yera lo mesmo de sexy qu'una persiana veneciana. Y per otru llau hai una muyer qu'Estaos Xuníos pon como defensora de les muyeres qu'humilda a otra muyer...»
Dos selmanes depués de l'apaición nel "Saturday Night Live", taba previsto que cantara "I Believe in You" nel conciertu tributu pol 30 aniversariu de Bob Dylan nel Madison Square Garden. Yá nel escenariu, recibió una mecedura d'aplausos y xiblíos. Mentes duraben estos últimos, Kris Kristofferson díxo-y que nun se dexara «valtar por esos fíos de puta», al que-y retrucó «nun toi valtiada». " El ruíu tornosé finalamente tan fuerte qu'O'Connor vio que nun podría comenzar cola so canción programada. Pidió-y al teclista que parara y que xubiera'l volume del micrófonu, y nel intre berró pal públicu una glayida versión improvisada del "War". Esta vegada interpretó la canción parándose xusto depués de la parte na que la lletra fala del abusu infantil, enfatizando'l fechu de la so anterior aición. Depués miró duro pal públicu per un momentu y baxó del escenariu. Kristofferson tentó d'acallentala mientres ésta lloraba.
EL 24 d'agostu de 1990, taba programáu qu'O'Connor actuara nel pel entóncenes "Garden State Arts Center" (agora "PNC Bank Arts Center") en Holmdel (New Jersey, EXA). El vezu del llocal yera poner l'himnu nacional de los Estaos Xuníos enantes de les actuaciones. O'Connor, que declarara que nun sabía d'esti vezu hasta poco enantes de qu'emprimara'l conciertu, refugó continuar si l'himnu yera puestu. Los responsables del llocal consintiéron en nun poner l'himnu, y asina O'Connor pudo actuar, anque posteriormente la vetaron pa siempres.
O'Connor dixo que tenía la costume de que nun se tocara l'himnu de dal país enantes de los sos conciertos, basándose en que los himnos foron escritos y redactaos normalmente en guerres y adoptaos por llinguatos nacionalistes. Sinéad señaló que nun quixo faltar al respetu, pero añedió que «nun diba salir al escenariu depués del himnu d'un país que censura los artistes. Ye hipócrita y racista».
L'incidente provocó titulares sensacionalistes, y O'Connor foi blancu de crítiques. Les sos canciones foron vetaes en delles radios.
En xineru de 1995, O'Connor taba enforma interesada nel coloquiu televisivu sobre l'abusu infantil y la Ilesia Católica que se taba faciendo nel programa coloquiu británicu "After Dark", y llamó per teléfonu pidiendo si podía participar. Unviáron-y un taxi an casa. El periódicu de baldre "Evening Standard" de Londres escribió depués qu'«After Dark fixo una breve reapaición la pasada nueche del sábadu cuando, fiel a la so imprevisible costume, Sinéad O'Connor apaeció nel plató diez minutos enantes del pieslle». La presentadora Helena Kennedy describió l'acontecimientu:
Mientres que'l so afaitáu de cabeza yera inicialmente una afirmación contra les postures tradicionales sobre la muyer, años más tarde O'Connor dixo qu'apenzara a dexar crecer el pelo, pero que cuando la xente empezó a confundila con Enya, volvió afaitalo. «Nun me siento ser yo mesma ensin el pelo afaitao. Mesmo cuando seya vieya, siguiré faciéndolo.»
Casó per cuatro veces. El so primer matrimoniu foi col productor de músca John Reynolds, que coprodució bien de los sos discos, incluyendo "Universal Mother". Tuvieron un fíu. Separtáronse d'una manera amistosa y Reynolds siguió trabayando como'l so productor y batería.
El so segundu matrimoniu foi col periodista Nicholas Sommerlad en 2001. Ente'l 2006 y principios de 2007 ella tuvo una rellación con Frank Bonadio, padre del so cuartu fíu. O'Connor almitió nel "Irish Daily Mirror" que se separara d'ésti na fin de selmana del 17 de febreru de 2007 mentando dificultaes ente Bonadio y la ex d'elli, la cantante Mary Coughlan.
El cuartu matrimoniu foi con Barry Herridge, un terapeutairlandés, al que conoció per internet. Casaron el 9 d'avientu de 2011 en Las Vegas (EXA), pero diecisiete díes más tarde dio anuncia na so páxina web que'l matrimoniu terminara, afirmando que «viviemos xuntos numái siete díes». La selmana siguiente, el 3 de xineru de 2012, O'Connor espublizó una riestra d'anuncies n'internet diciendo que la pareya taba xunta de nueves.
Nuna entrevista pa la revista Curve nel añu 2000, O'Connor comentó: «Soi boyera... magar nun fui mui abierta sobre esto y la mayor parte de mio vida salí con tíos porque nun taba mui d'alcuerdu con ser una pericona. Pero en realidá soi boyera.» Sicasí, llueu nuna entrevista nel "The Independent", espunxo que «cuido que taba compensando dafechu declarándome lesbiana. Nun foi una maniobra publicitaria. Tentaba de facer sentir meyor a otra persona. Y provocóme llueu mancadures. Nun toi nel armariu en casu dalu». Nun artículu y nel programa de la RTÉ (Radio Televisión Irlandesa) "Ryan Confidential", emitíu el 29 de mayu de 2003), espunxo qu'anque la mayoría de les sos rellaciones sexuales tuvieren sío con homes, ella tuviera trés rellaciones con muyeres. Nel númberu de mayu de 2005 de la revista "Entertainment Weekly", Sinéad mentó que «Soi per trés cuartes partes heterosexual, y un cuartu d'homosexual. Inclínome un pocoñín más polos tipos peludos.».
Na emisión del 4 d'ochobre de 2007 del programa "The Oprah Winfrey Show", O'Connor reveló que diba cuatro años que-y diagnosticaran trestornu bipolar, y que tentó de suicidase'l día del so trentenotercer aniversariu, l'8 d'avientu de 1999.
A finales de la década de 1990 Michael Cox, obispu de la Ilesia Católica Ortodoxa y Apostólica Irlandesa (un grupu católico-independiente que nun ta en comunión cola Ilesia Católica Apostólica Romana), ordenó sacerdotesa a O'Connor. La Ilesia Católica considera la ordenación femenina tanto inválida como imposible, y reafirma que'l qu'ordene muyeres sedrá escomulgáu. L'obispu Cox contactara con Sinéad llueu de ver la so apaición nel programa "Late Late Show" de la RTÉ, nel que dixera al presentador, Gay Byrne, que de nun ser cantante agora, gustaría ser sacerdotesa católica. Depués de la so ordenación, tomó'l nome de "Madre Bernadette Mary". 
En xunetu de 2007, nuna entrevista pa la revista "Christianity Today", O'Connor mentó que se consideraba a sigo mesma como cristiana y que creyía nes doctrines principales del cristianismu como la trinidá y Xesucristu. Dicía que «Cuido que Dios salva a toos magar quieran o non ser salvaos. Entós, cuando morremos, vamos pa casa... Cuido que Dios nun xulga naide.Elli quier a toos por igual.» Tamién afirmó la so creyencia nel panteísmu, atalantando l'universu físicu como un cuerpu con "enexía" divino. Nuna entrevista pa "Salon.com", d'ochobre de 2002, reconoció que la so fe cristiana-y daba la fuercia pa siguir viviendo y asina poder superar los abusos sufríos de cuando neña.
El 26 de marzu de 2010, O'Connor apaeció nel programa de la CNN "Anderson Cooper 360°", pa falar ensembre sobre los escándalos sexuales de la Ilesia Católica n'Irlanda. El 28 de marzu de 2010, fixo una columna d'opinión pal númberu dominical del "Washington Post" au escribió sobre los escándalos d'abusos sexuales na Ilesia Católica, y de la so dómina nel Magdalene Assylum cuando yera adolescente. Escribió un artículu pal númberu del 17 de xunetu de 2011 del periódicu "Sunday Independent" en respuesta al escándalu d'abusos sexuales na diócesis de Cloyne, nel que describía al Vaticanu como «"un ñeru de degorrios"». Escribía que caldría establecer otra ilesia porque «Cristu ta siendo asesináu por mentirosos» nel Vaticanu.
Antonio Tabucchi
Antonio Tabucchi (Vecchiano, provincia de Pisa, 24 de setiembre de 1943 - Lisboa, 25 de marzu de 2012) foi un escritor italianu, profesor de Llingua y Lliteratura Portugueses na Universidá de Siena.
Fondamente enamoráu de Portugal, foi'l meyor conocedor, críticu y traductor italianu del escritor portugués Fernando Pessoa. Tabucchi conoció la obra de Pessoa nos años sesenta, na Sorbona, fascinábalu de tal forma qu'al tornar a Italia acudió a clases de portugués pa pescanciar meyor al poeta.
Los sos llibros fueron traducíos en dieciocho países. Xunto a María José de Lancastre, la so muyer, traduxo al italianu munches de les obres de Pessoa. Escribió, arriendes d'ello, un llibru d'ensayos y una comedia teatral sobre él.
Algamó'l premiu francés "Médicis étranger" pola so novela "Notturno Indiano", y el premio Campiello por "Sostiene Pereira".
Dellos de los sos llibros más conocíoos son "Notturno Indiano", "Piccoli equivoci senza importanza", "Un baule pieno di gente", "Gli ultimi tre giorni di Fernando Pessoa", "Sostiene Pereira", "La testa perduta di Damasceno Monteiro" y "Si sta facendo sempre più tardi". Varios de los sos llibros fueron llevaos al cine, entre los que destaca "Sostiene Pereira", donde Marcello Mastroianni fai una de les sos últimes interpretaciones, en 1995, sólo un añu anantes del so fallecimientu.
En 2004 recibió n'España'l Premiu Francisco Cerecedo de periodismu.
Bermiego
Bermiego ye una de les trece parroquies del conceyu asturianu de Quirós.
La parroquia de Bermiego asítiase na fastera septentrional del conceyu de Quirós. Llenda cola parroquia de Pedroveya al norte, colos conceyos de Morcín y Riosa al noreste, cola parroquia de Salceo al sureste, cola parroquia de Casares al sur, cola de Las Agüeras al oeste y col conceyu de Proaza al noroeste.
Alcuéntrase a una distancia media de Bárzana, la capital del conceyu, de 6'90 km.
Llégase a Bermiego pola carretera AS-229, tomando la carretera QU-6, que sube hasta'l llugar de Bermiego.
El códigu postal ye'l 33118.
Tien una superficie de 9,76 km², muy pindia: 8,42 km² tan por enriba de los 800 metros d'altitú y 7,55 km² tienen un desnivel mayor del 20%.
En 2011 vivíen na parroquia 75 persones, 38 homes y 37 muyeres.
Tien dos entidaes de población:
Xosé Lluis García Arias, na so obra "Toponimia Asturiana" (espublizada na rede pol diariu "La Nueva España"), nun ufierta denguna desplicación sobre l'orixe del nome de la parroquia.
Pola so parte, Josefina Álvarez Viejo, en "Toponimia 19. Quirós (1)", de l'Academia de la Llingua Asturiana, dedicao al estudiu de la toponimia mayor y menos de la parroquia de Bermiego, tampoco mos da mayor información al respeutu.
El caseríu del llugar de Bermiego tien exemplos bien interesantes d'arquitectura tradicional asturiana con cortes de piedra, un llavaderu, fuentes, molinos y cases con corredor.
El Reboḷḷo de Bermiego, alcuéntrase nel centru del llugar, averáu a la capiella San Antonio.
Bermiego (Bermiego)
Bermiego ye la entidá de población que-y da nome a la parroquia de Bermiego, en Quirós.
L'INE establez que Bermiego ye una llugar de 70 habitantes (36 homes y 34 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 035 040100. 
Alcuéntrase a una distancia de Bárzana, capital del conceyu, de 8 km. Tien una altitú máxima de 750 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 78 viviendes, 42 principales y 36 non principales. 
Carrexa (Bermiego)
Carrexa ye una entidá de población de la parroquia de Bermiego, en Quirós.
L'INE establez que Carrexa ye una casería de 5 habitantes (2 homes y 3 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 035 040200. 
Alcuéntrase a una distancia de Bárzana, capital del conceyu, de 5,80 km. Tien una altitú máxima de 670 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 4 viviendes, 2 principales y 2 non principales. 
Diz Xosé Lluis García Arias en referencia al topónimu Carrexa:
Hans Christian Andersen
Hans Christian Andersen (Odense, 2 d'abril de 1805 - Copenhague, 4 d'agostu de 1875) foi un poeta y escritor danés, autor de munchos cuentos de fades que se convirtieren yá en clásicos de la lliteratura universal, como "El coríu feu", "El traxe nuevu del emperador", "La Reina de les Nieves", "La Serenina", "Pulgarcita", "El soldadín de plomu" o "La princesa l'arbeyu". 
Ta consideráu como ún de los protagonistes del Sieglu d'Oru de la lliteratura danesa.
Hans Christian Andersen nació na llocalidá danesa d'Odense, el día 2 d'abril de 1805.
So pá, nomáu tamién Hans Andersen (1782-1816), yera un zapateru y lliteratu ensin recursos económicos, aunque ye probable que la so familia tuviera rellaciones d'estaya comercial o llaboral cola familia real danesa (lo que fadría que'l propiu rei Frederick VI s'interesara pola educación del mozu Hans). So ma yera Anne Marie Andersdatter (ca. 1775-1833), una llavandera alcohólica, que sirviera d'inspiración al llabor del fíu durante tola so vida (dedicaos a ella va ser "La vendedora de fósforos"). La precariedá de la situación económica familiar fai que Hans tenga que dir a una "escuela pa probes" y que, años más tarde, tenga que dexalo pa trabayar d'aprendiz d'un texedor, primero, y d'un xastre, dempués. Va ser so pá quien-y pase'l gustu pola lliteratura, al traviés de les comedies de Holberg.
Ensin embargu, Andersen nunca tuvo arguyosu de la so familia de nacencia y cuéntase cómo, cuando va inaugurar el muséu na so casa natal, refúgalo comentando que "yo nun naciere nuna choza" ("jeg er ikke født i sådan en rønne") 
Con 14 años, muerre'l pá y marcha pa Copenhague. Hans destaca n'Odense, tanto nel coru la ilesia como nel propiu teatru, pola so voz de soprano y acéutenlu nel Det kgl. Teaters Syngeskole (Real Teatru Escuela de Canto) danés al llegar a la capital. Por embargu, la voz camúda-y bien llueu y despídenlu. Sedrá nesti momentu cuando, por conseyu d'Edvard Collin, un compañeru del coru que lu estimaba como poeta, Hans escomience a tomar en serio'l so llabor lliterariu. Pa ello contará col patronazgu de delles personalidaes del momentu: el señor Siboni, director del Det kgl. Teaters Syngeskole, que-y costeará estudios de cantu y d'alemán; el señor Jonas Collin, director del Det kgl. Teater (Teatru Real), pá d'Edvard, unvíalu a la Escuela de Gramática Slagelse, siendo'l supervisor de los sos tutores y cubriendo-y tolos gastos; el baillarín C. Dahlén, pol cual estudiará na Hofteatrets Danseskole (Escuela de Danza Hofteatrets); y el propiu rei Frederick VI, que-y concederá la beca ”vorde en nyttig borger" ("en favor del ciudadanu útil"), ayuda que xestionará Collin.
Dempués de varios llibretos dramáticos que-y fueron rechazaos polos teatros daneses, Hans Cristian Andersen consigue que'l "Kjøbenhavnsposten"-y espublice'l poema "Det døende Barn" ("El neñu moribundu"), el día 25 de setiembre de 1827. Va ser l'impulsu definitivu. Dende ehí, tolos sos escritos algamarán l'ésitu, como l'obteníu col relatu "En Fodreise fra Holmens Canal til East Point på Amager" ("Caminata dende'l canal de Holden hasta la Punta Este d'Amager"). 
Nesi intre, Andersen namórase de Riborg, la hermana del so compañeru de facultá Christian Voigt. Por embargu, ella prométese con otru home y Hans cai nuna fondera depresión que lu llevara a idegar suicidase. La nota de suicidiu acompañaralu tola so vida nuna pequeña bolsa de cueru, y va ser alcontrada dempués de la so muerte. Hans nun va retomar la idea de casase nunca más, pesie a caltener contautos con delles muyeres perconocíes (Henriette Wulff, fía d'un comandante de la marina; Sophie Ørsted, fía del descubridor del ellectromagnetismu Hans Christian Ørsted; o Jenny Lind, cantante a la que bautizó como "el ruiseñor suecu". Esti celibatu valió p'argumentar la lleenda de la homosexualidá del escritor.
1831 va ser un añu especial na so vida. Per un llau, espublízase'l primer llibru de so de poemes; per otru, el rei otorga-y una ayuda pa que viaxe al estranxeru. Dende esi momentu, Hans va convertise nun viaxeru empederníu, percorriendo buena parte de la xeografía europea y conociendo a les personalidaes lliteraries y polítiques más importantes de la dómina. Esti primer viaxe llevaralu a Alemania, Suiza y Roma y a conocer al poeta Chamisso.
En 1835, asoleya la so primer novela, "Improvisatoren" ("L'Improvisador"), y los primera entrega de los sos "Eventyr", cuentos de fades.
Amiesta les espublizaciones de les sos noveles y obres dramátiques con más viaxes, qu'acabarán por ser espeyaos en llibros de viaxes: "En Digters Bazar" ("Un poeta nel bazar"), de 1842, onde fala del so viaxe al Mediterrániu oriental; "Et Besøg i Portugal 1866" ("Un viaxe a Portugal 1866") y "I Spanien" ("En España"), onde cuenta la so estancia na Península Ibérica y Marruecos a principios de la década de los 60; "I Sverieg" ("En Suecia"), falando de los sos numberosos viaxes a Escandinavia.
Equí alcontramos una estaya política dientro les motivaciones artístiques d'Andersen: el so profundu sentimientu escandinavu. Mientres la so estancia en Suecia en 1837 déxase influyir pol sentimientu penescandinavu de la sociedá sueca del momentu y comprométese a escribir un poema que valga d'hermanamientu pa los pueblos suecu, noruegu y danés. El poema "Jeg er en Skandinav" ("Soi un escandinavu") va ver la lluz en xunetu de 1837, como lletra pa un himnu que s'asoleyará en 1840 con música d'Otto Lindblat . Tamién ye l'autor del himnu oficiosu de Dinamarca, "I Danmark er jeg født" ("Dinamarca onde yo naciere").
Una de les pasiones d'Anderser yera la de sirvir de modelu fotográficu, polo qu'esisten numberosos retratos del autor, casi siempre n'espacios abiertos y cola mirada ausente, mui al gustu del romanticismu de la dómina. Pero, amás del gocie estéticu, usaba estes semeyes como postales pa los sos collacios mientres los sos viaxes y como tarxetes de visita.
Ricu y famosu, Hans Christian Andersen morrería mientres dormía na casa de la familia Melchior en Copenhague, a la edá de 70 años. Los sos restos descansen nel Assistens Kirkegård (Cementeriu d'Asistentes) de la capital danesa.
El Correo
El Correo, enantes conocíu como El Correo Español-El Pueblo Vasco, ye un periódicu de pagu de la mañana con sede en Bilbao. Pertenez al Grupo Vocento. Consta de diez ediciones rexonales, seis d'elles na provincia de Vizcaya: Vizcaya, Margen Izquierda, Margen Derecha, Duranguesado, Costa, Nervión-Ibaizábal, Álava, Miranda de Ebro, Guipúzcoa y La Rioja. Edítase fundamentalmente en llingua española, anque inclúi tamién artículos y suplementos en euskera.
Foi fundáu'l 1 de mayu de 1910 polos hermanos Fernando, Gabriel y Emilio Ybarra y de la Revilla baxo'l nombre de "El Pueblo Vasco". Nel tiempu de la gobierno republicano foi interveníu'l 17 de xunetu de 1936, retomando la so actividá el 6 de xunetu de 1937 tres la ocupación franquista de Bilbao. Nesi día, apareció "El Correo Español", dependiente de la Falange Española Tradicionalista y de las JONS, periódicu col que se fusionó el 13 d'abril de 1938.
Dende la década de 1970, "El Correo" foi oxetivu de les aiciones d'ETA, sufriendo atentaos escontra les sos instalaciones en delles ocasiones, incluyíos los asesinatos de los sos direutivos Javier de Ybarra y Bergé y Santiago Oleaga en 1977 y 2001, respeutivamente. 
Ye'l periódicu más lleíu nes provincies de Vizcaya y Álava, superando'l 60% de cuota de mercáu en 2007. Según datos de la Oficina de Xustificación de la Difusión, cuenta con una tirada de 137.725 exemplares diarios. Asina, ye'l sétimu periódicu de pagu d'información xeneral más lleío d'España, con 520.000 llectores al día.
Holberg
Ludvig Holberg, baron de Holberg (3 d'avientu de 1684, Bergen, Noruega, - 28 de xineru de 1754, Copenhague, Dinamarca) fue un dramaturgu, historiador y ensayista danés de la Illustración, consideráu'l pá de la lliteratura danesa y noruega.
Ludwig Holberg nació na llocalidá noruega de Bergen el 3 d'avientu de 1684, de la que'l país taba embaxo'l dominiu la Corona danesa. Yera'l sestu y benxamín de los hermanos. Los sos pas morrieron cuando yera pequeñu. Primero'l pá, Christian Nielsen Holberg, cuando tenía un añu d'edá, dexando una granible propiedá, que quedó emprobecida dempués d'un gran fueu qu'amburó munchos edificios de gran valir. Por embargo, pa cuando fallez, en 1695, la má déxa-yos a Ludvig y a los sos hermanos una pequeña fortuna pa caún. 
Güérfanu, con once años d'edá, marcha pa casa'l so tíu Peder Lim, que lu manda a estudiar llatín y lu prepara pa ser soldáu. El so primu Otto Munthe adóptalu y, dempués de pasar nes montañes un tiempu, la familia decide que torne pa Bergen pa que siga la so instrucción xunto al so tíu.
En 1702 quema la ciudá de Bergen y cola pa Copenhague col envís d'iniciar los sos estudios universitarios de Teoloxía. Esta carrera nun-y interesaba muncho, pero conformábase con algamar una "attestats", o seya, una especie de llicenciatura; con esta titulación diba poder exercer como sacerdote o d'abogáu (nun s'establez la carrera de Drechu en Dinamarca hasta l'añu 1736). Faltu de perres, vuelve pa Noruega a trabayar como tutor nuna casa noble en Voss. Yá con recursos, torna en 1704 a Copenhague pa finar los sos estudios y completar los sos conocimientos autodidactes d'hestoria, lleis y idiomes foriatos, convirtiéndose nun espertu n'inglés, francés ya italianu.
Entra entós a trabayar como tutor na casa del doctor Smith, vice-obispu de Bergen, paisanu mui illustrau y viaxáu. Los sos escritos permitirán-y a Holberg tener una primera toma de contautu colos itinerarios de viaxes del momentu que, dempués d'aforrar unos 60 táleros, se llanzará a descubrir.
Nun primer viaxe, partirá hasta Holanda y el norte de Francia, pero cai enfermu y, ensin dineru, marcha a pie dende Aix-la-Chapelle p'hacia Amsterdam y volver a Noruega. Pero, por vergoña, nun sube hasta Bergen, sinon que queda en Christianssand (anguaño Kristiansand) onde dará clases de francés.
Cuando la primavera de 1706, marcha pa Oxford, onde estudiará dos años, anque nun seya nunca aceutáu pola universidá, trabayando como profesor de flauta y de vigulín pa pagar les clases. Va ser equí, motiváu poles impresionantes biblioteques, que va alcontrar la vena lliteraria.
De vuelta a Copenhague, en 1709, escomenzó a dar clases de metafísica na universidá con ciertu ésitu d'asistencia, pero con ganacies insuficientes. D'esta miente, aceuta acompañar a un caballeru ricu nun viaxe al norte d'Alemania; ellí impartirá clases nes ciudaes de Leipzig, Halle y Hamburgu.
En 1710, toma un puestu de profesor na Escuela Borch. Esti momentu d'estabilidá va ser importante porque-y permitirá escribir la so primer obra "Introduction til de fornemste Europæiske Rigers Historier" ("Una introducción a la historia de las naciones de Europa"), espublizada l'añu siguiente. La repercusión de la obra fizo que tuviera la oportunidá de conseguir una audiencia col rei Frederick IV, a quien-y fizo entrega de dos ensayos sobre los reis Christian IV y Frederick III. Quedó'l rei tan entusiasmáu que-y lo agradeció ufiertándo-y'l títulu de profesor de retórica y llatín y una beca de 100 táleros pa que viaxare. Énte esta nueva oportunidá, Holberg inició en 1714 un viaxe a Italia al traviés de los Países Baxos y Francia, que duró dos años.
Los siguientes dos años fueron mui duros, porque vivió n'estrema probitú, mientres trataba d'espublizar "Morals Kierne eller Introduction til Naturens og Folke-Rettens Kundskab" ("El noyu de la moral o Introducción al Drechu Natural y Popular"). Esta obra valdrá-y p'algamar la cátedra de metafísica na universidá de Copenhague. En 1720 sedrá promocionáu a la "siella lucrativa de la elocuencia pública", cargu que-y daba accesu a un puestu nel consistoriu. Equí terminen los problemes económicos de Holberg.
Esti buen momentu espeyaráse nos sos escritos, que se tornen más satíricos, creyando una clase completamente nueva dientro de la lliteratura humorística danesa, embaxo'l pseudónimu de Hans Mikkelsen. Asina apaez, ente 1719 y 1720, "Peder Paars", una epopeya "serio-cómica" que satirizaba les costumes del momentu y que-y traxo a Holberg tantu ésitu como problemes: delles personalidaes importantes del país diéronse por aludíes y amenazaron al autor, que recibió l'ayuda del conde Danneskjold y, desmpués, la proteición del mesmu rei.
En 1721, Holberg tomó la direición del primer teatru danés, construyíu esi añu en Grönnegade, Copenhague. En setiembre del añu siguiente, programó L'Avaru, de Moliere, nuna versión tornada al danés, lo que rompía cola costume de representar les obres teatrales en francés o n'alemán. Viendo l'aceutación del públicu y de la crítica, Holberg decidió dedicase a la creyación d'una comedia danesa. La primera d'eses pieces fue "Den Politiske Kandestøber" ("El caldereru convertíu en políticu"), que triunfó. Ente 1721 y 1727, Holberg estrenaría ná menos que 25 comedies, dalgunes d'elles consideraes obres mayestres, como, por exemplu, "Den Vægelsindede" ("L'indecisu"), "Henrich og Pernille" ("Henrik y Pernille"), "Jeppe paa Bjerget eller den forvandlede Bonde" ("Jeppe el Montañés o'l campesinu trasformáu"), El politicastro, "Erasmus Montanus eller Rasmus Berg" ("Erasmu Montanus o Rasmus Berg") y "Barselstuen" ("Sala de maternidá"). Pesie al xeniu dramáticu y al ésitu de públicu, el teatru tuvo que zarrar por problemas económicos. Nun últimu intentu pa salir del problema, y viendo que nun recibía ayudes de naide, compuso la satírica "Den Danske Comoedies Liigbegængelse" ("Funeral pola comedia danesa"). 
En 1728 prodúzse un gran fueu na ciudá de Copenhague, que dirá siguíu por un aumentu de la probtú del país y d'un clima de puritanismu promovíu pol nuevu rei Christian VI, que chocaba escontra l'humor de les comedies de Holberg. Esti, entós, decide poner fin a la so obra teatral pa centrase en temes más científicos.
Ensin embargu, el rei muerre en 1747 y el so sucesor, Frederick V reabrió'l teatru, nomando a Holberg direutor del mesmu y otorgándo-y'l títiu de Barón de Holberg. L'autor volvió a escribir comedies, amás d'espublizar cinco volúmenes d'escritos espistolares, pero denguna d'estes obres algamó'l valir de les anteriores.
Holberg morría ricu, noble y cola reputación no más alto. La muerte alcontrólu encamáu na so casa de Copenhague, dende agostu de 1753, el 28 de xineru de 1754. Nunca nun se casó y nun tuvo fíos, polo que donó tolos sos bienes a la Universidá de Sorö, en Zelanda, llocalidá onde s'alcuentra enterráu.
8madrid
8madrid ye una canal española televisión llocal de caráuter autonómicu, qu'emite nel territoriu de la Comunidá de Madrid. Pertenez a "Televisión Digital Madrid", grupu xestionáu pol presidente del Atlético de Madrid, Enrique Cerezo.
La Comunidá de Madrid concedió en 2005, mediante concursu públicu, 10 llicencies de caráuter llocal a la empresa "Televisión Digital Madrid SLU" xestionada por Enrique Cerezo, pertenecientes a les demarcaciones de Madrid, Alcalá de Henares, Alcobendas,Parla, Aranjuez, Collado Villalba, Fuenlabrada, Móstoles, Pozuelo de Alarcón, San Martín de Valdeiglesias y Soto del Real. Estes demarcaciones cubren la totalidá de la provincia.
La cadena entamó les sos emisiones en marzu de 2006 na demarcación de Madrid.
La ufierta de 8madrid TV ta centrada nel cine nacional ya internacional, ya que la productora cinematográfica d'Enrique Cerezo cuenta con un catálogu de más de 3.000 películes. La cadena emite cine ensin cortes publicitarios nun 80%.
El resto de la programación de la canal ta compuesta por series (Calor tropical, Daniel Boone, Los Roldán), debuxos animaos ("Las auténticas aventuras del Profesor Thompson", programes de cocina ("Para comerte mejor"), amás de telenoveles (Rebeca), y cine eróticu na franxa de madrugada.
N'abril de 2008, 8madrid robla un alcuerdu con CRN pa la producción de los informativos llocales, baxo la denominación CRN Madrid. Esta colaboración caltúvose hasta l'entamu del añu 2010, cuando la canal decidió producir los sos propios informativos.
CRN
CRN (Canal Regional de Noticias), ye una cadena de televisión de difusión n'abierto n'España. La so parrilla ta conformada por boletines y programes informativos.
Nació na llocalidá de Ciudad Real, Castiella-La Mancha. Nesi momentu, les sos sigles yeren l'acrónimu de (Ciudad Real Noticies), nome que camudó al estendese por Andalucía, cola compra de parte d'Onda Giralda.
Nes concesiones de TDT, n'Andalucía, Green Publicidad y Medios (del mesmu propietarie) fízose con 28 llicencies, que sumaes a les 7 d'Onda Giralda, y otres 7 d'empresas asociaes, faen de CRN el canal llocal con mayor cobertoria na TDT andaluza. Cobertoria que ye total nes provincies de Cádiz, Huelva y Jaén, casi total en Sevilla onde solo-y falta llicencia na demarcación d'Utrera, y más reducida nes provincies d'Almería, onde tienen 2 licencias (Ejido y Nijar) nes 5 demarcaciones, Córdoba con 7 (Córdoba, Lucena, Montilla, Palma Río, Priego Córdoba, Puente Genil y Montoro) sobre 11 y Granada con 2 (Granada y Motril) sobre 8, a las que suma una llicencia autonómica en Castiella-La Mancha.
N'abril de 2008, CRN robla un alcuerdu pa la produición de los programes informativos de la canal madrileña 8madrid, disponible na totalidá de la Comunidá de Madrid. CRN Madrid emitía 6 boletinos diarios d'información nacional y rexonal, hasta'l fin de l'alcuerdu nel añu 2010.
N'iviernu de 2009, CRN-Sevilla cesa definitivamente les sos emisiones, como consecuencia d'un embargu xudicial decretáu por impagu a la so plantilla de trabayadores y a la Tesorería Xeneral de la Seguridá Social.
Domingo Díaz de Mera dexa'l proyectu nesi puntu, cediéndo-y'l control íntegru al so sociu, Ignacio Barco.
En xineru de 2010, CRN Casteilla-La Mancha zarra tamién les sos delegaciones en Guadalajara, Cuenca y Albacete y tresllada el centru de produición a Ciudad Real desde Toledo, que queda convertía nuna mera delegación. Toos los sos trabayadores foron despedíos y la delegación de Toledo reducía al mínimu. CRN dexa tres de sí un regueru d'impagos y perxuicios, oculta tres un entramáu d'empreses.
El 30 de xunu de 2011 la canal CRN cesa les sos emisiones, dende'l 16 de xunu de 2011 na TDT de Castiella La Mancha.
Palaciu de Gobiendes
El palaciu de Gobiendes (o "Goviendes") ta asitiáu nel conceyu asturianu de Colunga, na Parroquia de Gobiendes.
Partió d'una torre medieval, pertenecía a la Mitra uvieína hasta que Felipe II, lu vendió a Gonzalo Ruiz de Junco. L'edificiu foi ampliándose.
Anguaño tien dos alas perpendiculares, la so fachada principal tien una puerta central con saeteres nel bajo y balcones enrasaos nel primer pisu col escudu. A un lateral améstase-y la capiella con bóveda de cañón y comunica col edificiu a través del coru.
Casa señorial del Cotu Xurisdiccional de Carrandi, asitiáu en Gobiendes, Colunga. Perteneció a la Ilesia y Obispu d'Uviéu, dende los entamos del sieglu X, en que'l Rei Ordoñu II de Llión dona a éstos el Monesteriu de Santiago de Gobiendes, el “Castellum de Obalia” y el territoriu que conformaría el citáu cotu, como cuenta'l "Llibru de los Testamentos", Cartulariu del sieglu XII, conserváu na Catedral d'Uviéu.
Cueva d'El Pozu'l Ramu
La Cueva d'El Pozu'l Ramu ye una cueva con pintures prehistóriques dende'l 22000 hasta'l 10000 primero de Cristu. Allugada en Ribeseya, Asturies. 
Descrubrióse en 1968 pol grupu d'espeleoloxía Torreblanca, ente los que taba Celestino Bustillo, al que llamaben "«Tito Bustillo»". Díes depués "Tito" fina nun accidente de monte y nel so honor ponen-y el so nome a esta cueva. Inclúise na llista del Patrimoniu de la Humanidá de la Unesco dende xunetu de 2008, como «Cueva d'Altamira y arte rupestre paleolíticu del Norte d'España» (n'inglés, "Cave of Altamira and Paleolithic Cave Art of Northern Spain").
Radio del Principáu d'Asturies
La Radio del Principáu d'Asturies (RPA) ye una emisora de radio autonómica del Principáu d'Asturies. Ye la radio del "Ente Públicu de Comunicación del Principáu d'Asturies" y de la Radiotelevisión del Principáu d'Asturies (RTPA). Entamó les sos emisiones en prebes a mediaos del añu 2006 y de forma regular dende'l 21 d'avientu de 2007 a les 8:00 col espaciu informativu ""El día como viene"", que taba presentáu pola periodista asturiana Xana Iglesias. Dende esi momentu, fueron incorporándose nuevos espacios, siendo la so parrilla modificada en delles ocasiones.
La RPA cuenta con dellos programes de diferentes categoríes:
Amás de boletinos horarios ente les 6 y les 12 de la nueche, los sos espacios informativos compleméntense con varios informativos:
RPA emite cuatro magazines:
Virxiliu
Publiu Virxiliu Marón ("Andes", actual "Virgilio", cerca de Mantua, na Rexón X, "Venetia", güei Lombardía italiana, 15 d'ochobre de 70 e.C. – "Brundisium", actual Brindisi, 21 de setiembre de 19 e.C.), más conocíu pol so "nome", Virxiliu, foi un poeta romanu, autor de la Eneida, les Bucóliques y les Xeórxiques. Na obra de Dante Alighieri, "La Divina Comedia", apaez como'l so guía al traviés del Infiernu y del Purgatoriu.
Formáu nes escueles de Mantua, Cremona, Milán, Roma y Nápoles, caltúvose siempres en contactu colos círculos culturales más notables. Estudió filosofía, matemátiques y retórica, ya interesóse pola astroloxía, medicina, zooloxía y botánica. D'una primer etapa influyíu pol epicureísmu, evolucionó escontra un platonismu místicu, polo que la so producción considérase una de les más perfectes síntesis de les corrientes espirituales de Roma.
Foi'l creador d'una grandiosa obra na que s'amuesa como un fiel reflexu del home de la so dómina, coles sos ilusiones y los sos sufrimientos, al traviés d'una forma de gran perfección estilística.
Fíu de llabradores, Virxiliu nació en "Andes", actual Virgilio, una aldega próxima a Mantua, na rexón italiana de "Venetia et Histria". Recibió una esmerada educación y pudo estudiar retórica y poesía gracies a la proteición del políticu Cayu Mecenes (d'ésti provién el términu "mecenes" aplicáu a quien protexen y aguiyen les artes). Los sos primeros años pasólos na so ciudá natal, pero al llegar a l'adolescencia treslladóse a Cremona, Milán y Roma pa completar la so formación. En Roma introdúxose nel círculu de los "poetae novi". A esta dómina pertenecen les sos primeres composiciones poétiques, recoyíes so la denominación d'Apéndiz Virxilianu.
Foi a Nápoles nel 48 e.C. pa estudiar col maestru epicúreu Sirón. Daquella españó la guerra civil tres l'asesinatu de César, lo qu'afectó a Virxiliu, quien inclusive vio apeligrar el so patrimoniu. Pasó gran parte de la so vida en Nápoles y Nola. Foi amigu del poeta Horaciu y d'Octaviu, dende primero que ésti convirtiérase nel emperador Augustu.
Ente l'añu 42 e.C. y el 39 e.C. escribió les "Églogues" o "Bucóliques", que dexen entever los deseos de pacificación de Virxiliu nunos poemes qu'aponderen la vida pastoril, a imitación de los "Idilios" del poeta griegu Teócritu. Magar qu'estilizados y idealizadores de los personaxes llabradores, inclúin referencies a fechos y persones del so tiempu. Na famosa égloga IV, cántase la llegada d'un neñu que va traer una nueva edá dorada a Roma. La cultura posterior atopó equí un vaticiniu de la nacencia de Cristu.
Ente'l 36 e.C. y el 29 e.C., compunxo, a instancia de Mecenes, les "Xeórxiques", poema que ye un tratáu de l'agricultura, destináu a proclamar la necesidá de restablecer el mundu llabrador tradicional n'Italia.
A partir del añu 29 e.C., empecipia la composición de la so obra más ambiciosa, la "Eneida", que la so redacción ocupólu mentanto once años, un poema en doce llibros que rellata les peripecies del troyanu Enees dende la so fuga de Troya hasta la so victoria militar n'Italia. La intención evidente de la obra yera la de dotar d'una épica a la so patria, y venceyar la so cultura cola tradición griega. Enees lleva al so padre Anquises sobre los sos costazos y el so fíu Ascaniu de la mano. En Cartagu, na mariña d'África, namórase d'él la reina Dido, que suicídase tres la partida del héroe. N'Italia, Enees vence a Vez, rei de rútulos. El fíu d'Enees, Ascaniu, funda Alba Longa, ciudá que más tarde convertiríase en Roma. Según Virxiliu, los romanos yeren descendientes d'Ascaniu, y polo tanto del propiu Enees. L'estilu de la obra ye más refináu qu'el de los cantares griegos nos que s'inspiró.
Había yá escrito la "Eneida", cuando fexo un viaxe per Asia Menor y Grecia, col fin de constatar la información qu'entornara nel so poema más famosu. N'Atenes atopóse con Augustu y tornó con él a Italia, yá enfermu. A la so llegada a Brindisi, pidió al emperador enantes de morrer que destruyera la "Eneida". Augustu opúnxose rotundamente y nun cumplió'l pidimientu, pa gloria de la lliteratura llatina.
Nuna fase posterior, añediéronse entá a esta colección: 
El perfectu versu de Virxiliu foi emponderáu y consideráu exemplar tantu ente los sos coetaneos como na Edá Media, el Renacimientu, y siguientes, de la que la "Eneida" yera espeñicada como un tratáu de filosofía y política, cuando non considerada la obra d'un vidente. L'esfuerzu de los renacentistes por xunir el cristianismu cola cultura clásica atopó en Virxiliu la so principal referencia.
Dante tomó la so figura como unu de los personaxes principales de la so obra la "Divina Comedia"; representa la Razón, y ayuda a Dante a travesar l'infiernu y el purgatoriu. Per otra parte, Hermann Broch, na so novela "La muerte de Virxiliu", narra los sos últimos díes.
LibreOffice
LibreOffice ye una suite ofimática llibre y gratuita, compatible con Microsoft Windows, Mac y GNU/Linux. Cuenta con un procesador de testu ("Writer"), un editor de fueya de cálculu ("Calc"), un creador de presentaciones ("Impress"), un Sistema de xestión de bases de datos ("Base"), un editor de gráficos vectoriales ("Draw"), y un editor de fórmules matemátiques (Math).
LibreOffice ta fechu pola fundación The Document Foundation y ye una "bifurcación" o "fork" de la suite OpenOffice.org, dende ochobre de 2010. Ta disponible so la llicencia GNU Lesser Xeneral Public License. La compra de Sun Microsystems (líder del desenvolvimientu d'OpenOffice.org) por Oracle foi'l desencadenante d'esta bifurcación por cuenta de la orientación dada por Oracle al proyeutu.
La versión de LibreOffice 3.3 tuvo 1,3 millones de descargues. Ye la suite ofimática predeterminada en Debian (versión testing), Ubuntu, openSUSE, Fedora y Mageia
Arriendes d'escribir los documentos en formatu estándar ISO (el formatu predetermináu pa los documentos de testu ye OpenDocument), LibreOffice dexa tamién importar y esportar documentos en dellos formatos adicionales como por exemplu los de Microsoft Office, Rich Text Format (.rtf), ficheru de testu planu (.txt), Office Open XML y OpenOffice.org XML, Microsoft Works y WordPerfect. Amás, pue esportar documentos directamente a los formatos PDF y SWF). LibreOffice tamién cunta cola capacidá d'importar documentos en mou de «namái llectura» nos formatos "Unified Office Format", "Data Interchange Format" y los formatos propios de Lotus 1-2-3, ente otros.
LibreOffice ta disponible nes plataformes de los siguientes sistemes operativos: Microsoft Windows, distribuciones de GNU/Linux (Ubuntu, Debian, Fedora, OpenSuse..) y Mac OS X. De la mesma, pue executase nes arquitectures x86 y x86-64.
LibreOffice inclúi les siguientes aplicaciones:
LibreOffice pue usase ensin dificultaes colos manuales, les estensiones, les plantíes de documentos, les macros, los foros d'ayuda y d'alderique d'OpenOffice.
Como cualquier programa informáticu, y darréu del tamañu d'esti proyeutu, siempre esisten xeres pendientes y munches d'elles, de fácil realización. Dalgunes son triviales y otres necesiten de mayor conocimientu. Hai tamién otres que nun necesiten saber de programación, como introducir meyores na documentación o nes ayudes al usuariu, desenvolver plantíes de documentos, facer traducciones, ameyorar gráficos, atopar fallos y facer suxerencies, ente otres.
El 28 de setiembre de 2010, dellos miembros del proyectu OpenOffice.org formaron un grupu nuevu denomáu The Document Foundation, espublizando una "bifurcación" d'OpenOffice.org a la que denomaron LibreOffice. La bifurcación féxose énte'l temor de qu'Oracle Corporation, dempués de mercar a Sun Microsystems, anterior patrocinador d'OpenOffice.org, descontinuara la suite, como fixo con OpenSolaris. Esperábase que'l nome «LibreOffice» fore provisional, darréu qu'Oracle taba convidada a convertise en miembru de The Document Foundation y pidióse-y que donara la marca OpenOffice.org al proyeutu
Oracle, en cuenta d'ello, refugó'l proyeutu y desixó que tolos miembros del direutoriu d'OpenOffice.org arreyaos arrenunciaren, alegando un conflictu d'intereses. A finales d'ochobre de 2010, 33 voluntarios alemanes, non arreyaos col desendolcu, dexaron OpenOffice.org y treslladáronse a The Document Foundation pa sofitar a LibreOffice.
The Document Foundation recibió sofitu de parte de l'antigua comunidá d'OpenOffice.org, incluyendo a les empreses Novell, Red Hat, Canonical y Google. L'oxetivu ye producir una suite ofimática independiente de cualquier fornidor, compatible col formatu de ficheru OpenDocument (norma ISO) y ensin nenguna obligación d'atribución de l'autoría del códigu a Sun o Oracle. N'abril de 2011 Oracle anunció qu'abandonaba OpenOffice, cediéndolu a la Apache Software Foundation.
Nel momentu xurdió'l proyectu Go-oo, que yera una versión fecha a partir d'OpenOffice.org con dellos cambeos y xestionada por Novell y otres empreses y usada como base en casi toles distribuciones de GNU/Linux. Sicasí, el Proyectu Go-oo descontinuóse a favor de LibreOffice y les meyores qu'esti proyeutu fizo agora tán fundíes en LibreOffice. Coles mesmes, esperábase qu'otros proyectos se xunieren tamién a LibreOffice.
'The Document Foundation' ta enfotada en llanzar nueves versiones de LibreOffice a un ritmu d'una cada seis meses, y a alliniase, col tiempu, col calendariu d'espublización de nueves versiones en marzu y setiembre de la mayoría del ecosistema del software llibre, como Ubuntu. Ún de los oxetivos de los desendolcadores de LibreOffice ye'l desaniciu de códigu ensin usar, como señaló Michael Meeks, miembru del direutoriu de 'The Document Foundation' y, enantes desendolcador d'OpenOffice.org. Dende setiembre hasta avientu de 2011 desanicióse más de la metá del códigu fonte de la suite.
La primer versión de LibreOffice foi la 3.3 Beta 1, qu'espublizóse'l 28 de setiembre de 2010, el mesmu día que s'anunció la creación de la Document Foundation. Por cuenta de que The Document Foundation considera a LibreOffice como la continuación d'OpenOffice.org, LibreOffice usó'l mesmu númberu de versión qu'OpenOffice.org nesi momentu. Esta versión de prueba tuvo basada na versión beta de pruebes de OpenOffice.org 3.3, pero desaniciando les referencies al nome, los iconos, les marques y demás rellaciones con talu software. El primer oxetivu del proyeutu yera llograr la separtación d'esta bifurcación del tueru d'OpenOffice.org a partir de la reorganización de los ficheros. Darréu espublizáronse les versiones Beta 2 y Beta 3, esta postrera'l 18 de payares de 2010. Depués espublizáronse cuatro "release candidates".
La primer versión estable foi la 3.3.0, espublizada'l 25 de xineru de 2011.
El plan al mediu plazu ye independizar la suite LibreOffice de les interfaces de programación d'aplicaciones de Java y del códigu que pueda ser consideráu propiedá d'Oracle, y a partir d'ehí, incorporar nueves ferramientes. Mentanto la primer selmana de desendolcu, 27 voluntarios unviaron un total de 80 contribuciones de códigu.
LibreOffice 3.3 tien delles carauterístiques que nun esisten n'OpenOffice.org 3.3. Estes carauterístiques son pocu probables que seyan adoutaes n'OpenOffice.org por cuenta de la orientación y les polítiques d'asignación de derechos d'autoría acutaos d'Oracle. Estes carauterístiques úniques de LibreOffice inclúin:
Na evaluación de la versión de LibreOffice 3.3.0 estable fecha'l mesmu día del so llanzamientu, Ryan Paul de Ars Technica escribió que «introduz un númberu de nueves y significatives carauterístiques y hai meyores nes aplicaciones incluyíes. Les nueves carauterístiques incluyíes en LibreOffice 3.3 ameyoren el conxuntu de carauterístiques, la usabilidá, y la interoperabilidá con otros formatos de suites d'oficina. Por exemplu, tien sofitu ameyoráu pa importar documentos provenientes de Lotus Word Pro y Microsoft Works. Otra nueva carauterística clave ye l'habilidá pa importar y editar gráficos en formatu SVG en LibreOffice Draw».
La cabera versión d'esta rama ye la 3.3.4, espublizada'l 17 d'abril de 2011.
La primer versión en fase beta de LibreOffice 3.4 espublizóse'l 15 d'abril de 2011.La primer versión estable foi la 3.4.0, asoleyada'l 3 de xunu de 2011.
Les nueves carauterístiques y meyores de la versión 3.4 respeutu de la versión 3.3 inclúin:
La primer versión beta de LibreOffice 3.5 díose a conocer el 18 d'avientu de 2011. El 21 d'avientu d'esi mesmu añu, anuncióse por The Document Foundation nel so blogue, la primer "Bug Hunting Session" (caza de fallos) de LibreOffice 3.5 tuvo llugar el 28 y 29 del mesmu mes, na que s'atoparon más de 70 fallos, o "bugs". Pola mor del ésitu d'esta primer sesión, The Document Foundation anunció la segunda "Bug Hunting Session" pal 21 y 22 de xineru de 2012, au se punxo a prueba la primera "release candidate".
Debian
Debian o Proyeutu Debian (n'inglés "Debian Project" ) ye una comunidá ensamada por desendolcadores y usuarios, que caltién un sistema operativu GNU basáu en software llibre. El sistema alcuéntrase precompiláu, empaquetáu y nun formatu "deb" pa múltiples arquiteutures de computador y pa dellos núcleos.
Nació como un apueste por dixebrar nes sos versiones el software llibre del software non llibre. El modelu de desendolcu del proyeutu ye ayenu a motivos empresariales o comerciales, y llévase alantre polos mesmos usuarios, magar que cunta col sofitu de delles empreses en forma d'infraestructures. Debian nun viende direutamente'l so software, sinón que ponlu a disposición de cualesquiera n'Internet, y dexa a persones o empreses distribuyilu comercialmente mentanto se respete la so llicencia.
La comunidá de desendolcadores del proyeutu cunta cola representación de "Software in the Public Interest", una organización ensin ánimu de llucru que da cobertoria llegal a dellos proyeutos de software llibre.
La primer adautación del sistema Debian, siendo tamién la más desendolcada, ye Debian GNU/Linux, basada nel nucleu Linux, y como siempre utilizando ferramientes de GNU. Esisten tamién otres adautaciones con diversos núcleos: Hurd (Debian GNU/Hurd); NetBSD (Debian GNU/NetBSD) y FreeBSD (Debian GNU/kFreeBSD).
El sistema Operativu Debian, tien versión en llingua asturiana.
Henrik Ibsen
Henrik Ibsen (20 de marzu de 1828, Skrien, Noruega - 23 de mayu de 1906, Christiania -anguaño Oslo-, Noruega) foi un poeta, dramaturgu y direutor de teatru noruegu. Considéraselu ún de los principales dramaturgos contemporáneos pol so llabor de modernización de temes y situaciones y pola introducción del xéneru del "drama en prosa". Forma parte del grupu lliterariu "Dei fire store" (en noruegu, "los cuatro grandes" de la lliteratura noruega), xunto a Bjørnstjerne Bjørnson, Alexander Kielland y Jonas Lie.
La crítica lliteraria defiende la consideración xeneralizada de qu'Ibsen ye'l "poeta dramáticu más profundu dende Shakespeare". La so influyencia foi almitida por escritores tan reconocíos como George Bernard Shaw, Oscard Wilde, James Joyce y Eugene O'Neill.
Ibsen escribió toles sos obres siguiendo l'estándar danés, puesto que yera considerada llingua culta nel so país mientres el sieglu XIX, cuando s'alcontraba xuníu a Suecia. La mayor parte de los sos escritos fueron asoleyaos poles editoriales daneses ISIS Boghandels y Gyldendal. 
Henrik Ibsen nació'l 20 de marzu de 1828 na llocalidá de Skrien, nel condáu noruegu de Telemark. Foi'l primeru de los cinco fíos del matrimoniu ente Knud Ibsen, comerciante descendiente d'una familia de capitanes de barcu daneses, y Marichen Ibsen, fía del armador Andreas Altenburg. Estos primeros años sedrán de tranquilidá y felicidá dientro d'una familia amante del arte y con unos proxenitores tan bien llevaos que yera, sigún pallabres del propiu Ibsen, "strange, almost incestuous marriage" ("estraña, casi un matriomiu incestuosu") . Cuando tien siete años, el negociu del pá quiebra y vénse obligaos a subastar toles sos posesiones en Skrien y a colar pa la granxa Venstøp. L'amargor del pá acaba n'alcoholismu, camudando a una angustiosa y tensa situación familiar, onde la má sacrifícase por sacar los fíos alantre. Estos primeros años van sirvir d'inspiración al Ibsen escritor, onde van ser recurrentes les rellaiciones interpersonales llimites, la inseguridá económica, los ambientes rurales y semirurales y, sobre too, una gran consideración y sensibilidá pa coles muyeres.
A los quince años, Henrik tien que dexar la escuela y entra d'aprendiz nuna farmacia de Grimstad. Aprovecha esos años pa escribir les sos primeres obres de teatru. Con 18 años, dexa embarazada a una sirvienta de la casa y, anque nunca nun reconocerá al fíu, habrá mantenelu económicamente hasta que llegue a l'adolescencia.
En 1850 asoleya el so primer drama, "Catilina", gracies al sofitu de dellos amigos, embaxo'l pseudónimu Brynjolf Bjarme. Ye un fracasu de ventes y la producción usarase como papel d'envolver. Esi mesmu añu, marcha pa Christiania pa intentar acceder a la universidá, cola idea d'estudiar medicina, pero nun supera la mayor parte los esámenes y acaba por abandonar. Pero ellí entama l'amistá con Aasmund Vinje y Paul Botten-Hansen y inicien la espublización d'una revista satírica al mou de la danesa "Corsaren": Ibsen escribirá crítiques lliteraries y fadrá les illustraciones. El so trabayu nun pasa desapercibíu y contrátenlu d'otres revistes y periódicos pa que faiga les crítiques de los espectáculos de la ciudá. Estos contautos favorecerán que la so segunda obra "Kæmpehøien" ("El túmulu del héroe") s'estrene nel Christiania Theater, el 26 de setiembre. Agora sí algama l'esitu y el violinista Ole Bull, cofundador del Det norske Theater i Bergen (Teatru Noruegu de Bergen), contratarálu como autor dramáticu en plantiya.
El teatru financiará-y un viaxe d'estudios a Copenhague y Dresde, pa qu'algamara conocimientos de direición d'escena. Equí alcuéntrase l'orixe d'una de les principales carauterístiques de teatru ibsenianu: les sos llargues y detallaes acotaciones. Mientres los seis años que pasó en Bergen escribió cinco obres: "Sancthansnatten" ("Nueche de San Xuan"), 1852; "Gildet paa Solhoug" ("La Fiesta de Solhoug"), 1855; "Fru Inger til Østeraad" ("Señora Inger"), 1857; "Olaf Liljekrans", 1857; y "Hærmændene paa Helgeland" ("Los vikingos en Helgeland"), 1858. 
En Bergen conocerá a Susana Daaé Thoresen y casaráse con ella el 28 de xunetu de 1858. Esi añu torna a Christiania cola intención d'algamar un empléu meyor sufragáu nel Kristiania norske Theater (Teatru noruegu de Christiania), pero, dempués de munches dificultaes, quiebra en 1862. Fueron unos momentos mui difíciles pa la pareya, con un fíu pequeñu (Sigurd, nacíu n'avientu de 1859, qu'habrá ser futuru primer ministru noruegu). 
Fartu de problemes económicos y frustráu pola actitú de los sos compatriotes, Ibsen marcha de Noruega en 1864, nun auto-esiliu que duraría 27 años. Durante estos años, Ibsen vivió en Roma (1864-1868), Dresde (1868-1875), Múnich (1875-1878) y otra vuelta Roma (1878-1885) y Múnich (1885-1891).
Nel so primer periodu en Roma, escribe "Brand" (1866) y "Peer Gynt" (1867), asoleyaos n'Escandinavia pola editorial danesa ISIS Boghandels, del so collaciu Frederik Hegel. "Brand" va ser el so primer ésitu nel mercáu del llibru nórdicu. Con "Peer Gynt", que se trata d'un drama satíricu en prosa, fechu pa lleer más que pa ser representáu (más tarde lu adaptará a la escena, con música de Edvar Grieg ), ruempe cola tendencia mitolóxica ya historicista del teatru nacional noruegu de la dómina.
L'ésitu emburrió a Ibsen pa escomenzar l'estudiu de lo qu'el denominó "drama d'idegues": introducir les sos propies idees filosófiques, mui alcordes coles nueves tendencies descrites por Søren Kierkegaard. En 1873 y en Dresde escribe "Kejser og Galilæer" ("L'emperador y Galileo"), onde recrea la vida del emperador Xulianu l'Apóstata, y que ye exemplu d'esperimentación n'esti camín esistencialista, que va escontra les costumes pruducies pola sociedá cristiana. 
Pa Ibsen va ser la so obra maestra, anque la crítica considera de forma xeneralizada que la xenialidá del noruegu va venir poles sos drames sociales, qu'escribirá nos siguientes años ente Roma y Múnich, porque nelles pon pates pa enriba, cola so crítica satírica y el so esmolecimientu polos sentimientos de los personaxes, les carauterístiques temátiques ya argumentales nun solo del teatru noruegu, tamién del teatru universal de la dómina. Nos sos drames contemporáneos trátense temes centrales y polémicos na sociedá actual: el papel de les muyeres nel matrimoniu y na sociedá, la hipocresía moral y l'abusu de poder que sufren les persones en toles estayes de la vida pública (el comerciu, la política, la ilesia y los medios de comunicación...), la rellaición ente la verdá y la moral, la llibertá y el deber, la minoría y la mayoría, los intereses medioambientales énte los económicos, l'incestu, la eutanasia, etc. A esta estaya pertenecen "Samfundets Støtter" ("Los pilares de la sociedá"), "Et Dukkehjem" ("Casa de muñeques"), "Gengangere" ("Les pantasmes"), "En Folkefiende" ("Un enemigu del pueblu"), "Vildanden" ("El coríu xabaz"), "Rosmersholm" ("La Casa de Rosmer"), "Fruen fra Havet" ("La dama del mar") y "Hedda Gabler".
En 1891, Ibsen regresa a Noruega. Nun alcuentra'l mesmu país que dexare, si non a una población crítica consigo mesma y agradecía al so trabayu, hasta'l puntu de que se-y concediera la másima condecoración del país, la Cruz de San Olav. En Christiania, escribirá los sos últimos drames, marcaos por un fonderu simbolismu y un aire de señaldá, que falen de los pesares d'unos paisanos vieyos, onde bien se pue espeyar el caráuter del propiu Ibsen del momentu. "Bygmester Solness" ("El Maestru Constructor"), "Lille Eyolf" ("El pequeño Eyolf"), "John Gabriel Borkman" y "Naar vi døde vågner" ("Cuando despertamos los muertos") son les sos últimes obres.
Ibsen morrerá'l 23 de mayu de 1906, na so casa d'Arbins Gade en Christiania, dempués d'unos años de mala salú, víctima de continuos ataques cerebrovasculares. Sobre la so muerte, cuéntase que'l dia anterior, una enfermera que lu cuidaba dába-y un parte a un visitante, argumentando que s'alcontraba muncho meyor dempués del últimu ataque; Ibsen, desde la so cama respondió "Tvertimod!" ("¡Por el contrario!"), siendo estes les sos últimes pallabres. Ibsen ta enterráu en Var Frelsers gravlund ("Cementeriu del Nuestru Salvador"), nel centru d'Oslo. 
Fedora (distribución Linux)
Fedora (AFI: /fəˈdɔrə/) ye una distribución Linux pa propósitos xenerales basada en RPM, que se carauteriza por ser un sistema estable, y caltiénse gracies a una Comunidá internacional d'inxenieros, diseñadores gráficos y usuarios qu'informen de fallos y prueben nueves teunoloxíes. Cuenta col sofitu y la promoción de Red Hat.
El proyeutu nun busca sólo incluyir software llibre y de "códigu abiertu", sinón ser el líder nesi ámbitu teunolóxicu. Daqué qu'hai que solliñar ye que los desendolcadores de Fedora prefieren facer cambeos nes fontes orixinales en cuenta d'aplicar los parches específicos na so distribución, d'esti mou, asegúrase que los anovamientos tean disponibles pa toles variantes de GNU/Linux. "Max Spevack" nuna entrevista afirmó que: "Falar de Fedora ye falar del rápidu progresu del software llibre y de códigu abiertu." Mentanto les sos primeres 6 versiones, denomóse "Fedora Core", darréu que namái incluyía los paquetes más importantes del sistema operativu. La última versión ye Fedora 16, asoleyada el 8 de payares de 2011.
De acuerdo a DistroWatch, Fedora ye la tercer distribución de GNU/Linux más popular, per darrera de Linux Mint y Ubuntu.
Fedora tien versión en llingua asturiana.
Nucleu (informática)
N'informática, un nucleu o kernel (de la raíz xermánica Kern) ye un software que constitúi la parte más importante del sistema operativu. Ye'l principal responsable de facilitar a los distintos programes l'accesu seguru al hardware de la computadora o en forma básica, ye l'encargáu de xestionar recursos, a traviés de servicios de llamada al sistema. Como hai munchos programes y l'accesu al hardware ye llimitáu, tamién s'encarga de decidir qué programa va poder facer usu d'un preséu de hardware y durante cuántu tiempu, lo que se conoz como multiplexáu. Acceder al hardware direutamente pue ser daveres complexo, polo que los núcleos davezu implementen una serie d'abstracciones del hardware. Esto permite anubrir la complexidá, y proporciona una interfaz llimpia y uniforme al hardware soxacente, lo que facilita'l so usu al programador.
Hai cuatro grandes tipos de núcleos:
The Document Foundation
The Document Foundation ye una organización de software de códigu abiertu. Creóse por miembros de la comunidá de la suite ofimática OpenOffice.org pa remanar y desendolcar una bifurcación ("fork") denomada LibreOffice
. la meta ye producir una suite ofimática independiente del vendedor con sofitu pa ODF y ensin dengún requisitu d'asignación de derechos d'autor. Esto ta en contraste con OpenOffice.org, que requier que los desendolcadores-y asignen los derechos de autor a Oracle.
Dei fire store(Los cuatro grandes)
Dei fire store (Los cuatro grandes) ye un término qu'utilizó la editorial danesa Gyldendal pa faer más atractiva la comercialización de los sos cuatro autores noruegos de cabecera: Bjørnstjerne Bjørnson, Alexander Kielland, Jonas Lie y de Henrik Ibsen. 
El conceutu apaez enantes de la Primer Guerra Mundial, colo independencia de Noruega y la búsqueda de referentes. Pero va ser al rodiu l'añu 1920 cuando lu escomience usar Gyldendal.
Algamó ésitu porque, en cierta medida, los cuatro pertenecíen a la mesma generación y yeran figures influyentes dientro la lliteratura escandinava realista del últimu terciu del sieglu XIX y sirvió pa remitise a la edá d'oru d'esta lliteratura. De toes formes, el so usu ye controvertíu, porque dexa de llau otros autores non menos importantes de la mesma xeneración, como Amalie Skram.
Peer Gynt
Peer Gynt ye un poema dramáticu de Henrik Ibsen, escritu en Roma en 1867 y estrenáu como una obra de teatru nel Christiania Theater (Teatru Christiania) en Christiania (Oslo), el 24 de febreru de 1876, con música de Edvard Grieg. 
Escrita en danés, por embargu, "Peer Gynt" ye la obra teatral noruega más famosa de tolos tiempos, pol so dominiu de la llingua, pola psicoloxía complexa de los personaxes y pola rica simboloxía, anque tien una aición de fácil accesu, combinando la poesía cola sátira social, les escenes realistes coles surrealistes. 
La historia, que tien como escenariu principal una comunidá agrícola de Noruega mientres la década de 1800, y la descripción del personaxe principal, Peer (grande) Gynt (mentirosu), ayudaron a conformar l'arquetipu de la cultura tradicional noruega y la percepción del pueblo Noruegu de sí mesmo y del "típicu noruegu", amás de poner por escrito la pasión nacional polos viaxes.
"Peer Gynt" ye un poema dramáticu en cinco actos, escritu orixinalmente pa ser lleíu, polo que se camuda en cada escena d'escenariu. Na versión teatral de 1867, Ibsen simplifica la bayura escénográfica.
Peer Gynt ye'l fíu del campesinu Jon Gynt, que gastara la so fortuna en bebida y muyeres y tuviere que marchar del pueblu, abandonando a la muyer, Aase, que quier pal fíu una vida cómoda ufiertada pol trabayu na granxa. Ensin embargu, Peer ye un soñador, un poeta fanfarrón que, pesie a tener más de vente años, índa anda pensando y creyendo en cuentos de fades. Esti calter vese nes primeres escenes, onde Peer-y cuenta a la so má les xornaes de caza de renos que tuviere, d'una forma tan fantasiosa que solo consigue'l despreciu de la má, que taba pendiente de que pidiera la mano d'Ingrid, la fía d'un ricu granxeru que nun lu esperó y tá casándose con otru pretendiente. Peer, enfadáu, allégase a la boda y fai burlla de tolos convidaos, hasta qu'escomienza a facé-y güellos a Solveig, d'una familia recién llegada, a quien invita a baillar. Pero ella niégase, porque'l pá de so nun la dexa escarmentáu pola reputación de Peer. Cuando marcha, los convidaos escomiencen a beber y entós dánse cuenta de que falten Peer y la novia.
Resulta qu'Ingrid marcha con elli por voluntá propia, pero, cuando l'alcuentren diz que fuera secuestrada, polo que Peer ye condergáu al destierru y vese obligáu a tirase al monte. La so má, Solveig y el pá d'ella van a la so gueta. Na so fuxida, Peer atopa tres matrones de trolls y pasa con elles la nueche, acabando resacosu y mareáu, hasta que cai de cabeza escontra una roca, perdiendo'l conocimientu. Entós, escomenzará a suañar cola fía d'un rei troll, que lu lleva a la corte pa casase con elli; el rei ufiérta-y la posibilidá de convertise nun troll, pero Peer refuga nel últimu intre y el rei enfádase con elli porque diz que dexara preñada a la fía, cosa que Peer niega. Cuando escomienza a fuxir de nuevo, despierta en brazos de Helga, hermana de Solveig, a quie-y da un botón de plata pa que nun s'escaeza d'él.
Peer vive un tiempu escondíu nel monte. Un día apaez la so amada Solveig pa quedase con elli por voluntá propia. Peer ye feliz y decide intentar que Solveig lo seya al so llau. Pero, al entrar na cabaña, alcuéntrase con una vieya que lleva un neñu coxu de la mano, al paecer, el so fíu-troll, y maldízlu porque, al tener el neñu, ta forzada a recordar la so vergoña tolos díes. Entós Peer, siente una voz fantasmal, el Bøyg, y atemorizáu, despídese de Solveig y marcha pal pueblu, a tiempu de llegar al funeral de la so má. Doloríu, marcha a l'aventura.
Cuenta les aventures de Peer nel estranxeru. Dueñu d'un negociu turbiu na costa de Marruecos, cuenta a los sos amigos les sos peripecies como misioneru y tratante d'esclavos. Pero esos amigos nun son tal y roben-y les perres, dexándolu tiráu na oriella'l mar. Entós, una tribu llocal créyelu un profeta y, aprovechando l'intre, Peer trata de namorar a la fía'l xefe, que lu refuga. Marcha entós como hestoriador a Exitu, a onde llega dempués d'atravesar el desiertu, pa despertar, dempués de soñar con Memnon y la Esfinxe, nun manicomiu, onde, dempués de conversar con dellos internos, ye aclamáu como emperador por descifrar el misteriu de la Esfinxe.
Peer vuelve de vieyu a casa nun barcu, acompañáu d'un estrañu pasaxeru que ta faciendo tratos cola tripulación pa faer usu de los cuerpos si muerren, y poder investigar con ellos ónde s'alcuentra l'orixe de los suaños. Peer asústase del paisanu y llánzase pela borda, xusto a tiempu de que'l barcu naufrague. Ensin perres y vieyu, naide lu reconoz, y asiste al funeral d'un campesín y a una subasta (na granxa onde la boda d'Ingrid del primer actu). Nel camín, alcuéntrase cola pantasma la má, que-y fai pensar nes coses que dexó ensin faer. Finalmente, crúciase con En knappestøper (el moldeador de botones) que vien a buscalu pa que-y entregue l'ánima, pa fundila xunto a otres que salieren defectuoses, a menos qu'alcuentre a dalguien que puea dicir d'elli que dalguna vegada foi "sí mesmu". Peer contesta que siempre lo fue y píde-y un tiempu p'alcontrar a esi dalguien que-y lo demuestre. Nesa gueta, atopa al rei troll, pero esti diz que siempre se comportara como un troll, non como un home. El moldeador de botones da-y una nueva oportunidá y preséntase entós un home delgáu, que ye'l diañu, que-y comenta que nunca nun fizo ná serio de malo, polo que nin siquiera tien una llista colos sos pecaos. El moldeador de botones quier marchar cola so alma, pero, entós, sienten la voz de Solveig, que canta ensin reconocer a Peer. Esti entrúga-y ónde Peer Gynt fuera como tuviera ser. Y ella respuende-y: "Na mio fe, na mio esperanza, nel mi amor". Peer, col ánima salvada, glaya pa dir cola má, que lu abraza mientres Solveig-y canta una canción de cuna.
Luis Salas Riaño fizo la torna al asturianu del "Peer Gynt" en 1991, dientro d'una coleición de testos clásicos asoleyada pola editorial Llibros del Pexe.
Descubrimientu d'América
La espresión descubrimientu d'América úsase davezu pa referise a l'arribada a América d'un grupu espedicionariu español que, representando a los Reis Católicos, partió dende'l Puertu de Palos, comandáu por Cristóbal Colón, y aportó'l vienres 12 d'ochobre de 1492 a una islla denomada Guanahaní. Los viaxes de los portugueses a India siguiendo la mariña Africana significaron un estímulu pa otros navegantes europeos que creíen que yera dable aportar a les rexones del Asia oriental navegando escontra l'oeste. Cristóbal Colón yera partidariu d'esta hipótesis. Sofitáu pola monarquía española, entamó un viaxe d'esploración que lu llevó a les costes americanes en 1492. Cristóbal Colón creía qu'aportara al continente asiáticu, denomáu polos europeos Indies y morrió ensin saber qu'arribara a un continente desconocíu polos europeos.
La espresión «descubrimientu d'América» pa referise a l'arribada de Colón al continente americanu, criticóse en dellos sectores, cultures y estudiosos, dando llugar a un enantáu y apasionáu alderique. Nesti artículu adóutase como significáu del términu, tolos viaxes fechos por Colón a América, l'alcuentru de los españoles coles cultures americanes qu'habitaben eses tierres, asina como les rellaciones y conflictos inmediatos ente indíxenes y españoles qu'esi alcuentru fexo.
Trátase d'ún de los momentos cumes de la hestoria universal porque significó l'alcuentru de dos mundos humanos que se desenvolvieren independientemente, ensin qu'unu conociera la esistencia del otru
Nel artículu estrémase nidiamente l'actu mesmu del descubrimientu», atalantáu como una riestra de viaxes que fixeron los primeros españoles qu'aportaron a América y la so dimensión d'alcuentru ente cultures, del posterior procesu históricu conocíu como conquista d'América que los europeos fexeron de siguío. Les consecuencies d'esti alcuentru ente dos mundos foron dramátiques pa los nativos americanos, llegando a producise la muerte de millones de persones (guerres, esclavitú y, sobremanera, enfermedaes) y la desapaición de cultures.
Colonización Europea d'América
La Colonización europea d'América entamó a finales del sieglu XV dempués de que Cristóbal Colón, aportara en 1492 col sofitu de la Corona de Castiella. A partir d'ehí, l'Imperiu español, l'Imperiu portugués, y dende empiezos del sieglu XVII'l Imperiu Británicu (1607), Francia (1608) y los Países Baxos (1625), conquistaron y colonizaron una gran parte del territoriu americanu, somorguiando a los sos pobladores nativos.
L'Imperiu español y l'Imperiu portugués foron los primeros en facer la conquista, y asitiáronse principalmente nel sur de Norteamérica, sur de michi, Centroamérica y na área andina de Suramérica (imperios Azteca y Inca, respectivamente). España foi la potencia que mayor presencia colonial impunxo n'América. Nel Caribe, dominó sobremanera Cuba, La Española, Puertu Ricu, Xamaica, incluyendo a la península de Florida dientro de les sos posesiones caribeñes. Dende los asentamientos antillanos, tomó posesión pola fuercia de los grandes estaos esistentes n'América nesi momentu: n'América del Norte llegó a apoderase del Imperiu azteca, nel actual Méxicu, estableciéndose nes sos ciudaes, arriendes de dominar a tlaxcalteques, tarascos, mixteques y zapoteques.
A partir d'ehí remanó una gran parte d'América Central, dominando a les poblaciones de llingua maya, a los pipiles, los niquiranos y los pueblos de fala ngäbe de Veragua, (Panamá). Dende Panamá entamó la conquista de la zona andina de América del Sur hasta la zona central de l'actual Chile. Coles mesmes, en busca de la Sierra de la Plata y les tierres del Rei Blanco, fundáronse ciudaes nel estuariu de la Plata y sobre les marxes de los ríos Paraná y Paraguay, siendo la más importante d'elles; Asunción.
Portugal apropióse de la mayor parte de la franxa costera atlántica de partir norte d'América del Sur, que más sero aniciaría l'Estáu de Brasil.
Francia ocupó l'actual Guayana Francesa en Suramérica (entá sol so dominiu), Louisiana nel Golfu de México, delles islles del Caribe, y la rexón canadiense de Quebec.
Holanda afitó colonies en Norteamérica (Nueva Amsterdam que denpués sedría Nueva York), norte d'América del Sur (Guyana holandesa güei Surinam) y dellos asentamientos n'islles caribeñes (Antilles Neerlandeses y Aruba).
Radio Televisión Madrid
L'Ente Público Radio Televisión Madrid ye una empresa pública de radiodifusión dependiente de la Comunidá de Madrid (España). Les sos estayes d'actividá son: l'ámbitu televisivu, cola producción de de les canales Telemadrid, laOtra y Telemadrid Sat, la señal de televisión internacional de la compañía; y l'ámbitu radiofónicu, cola emisora de FM Onda Madrid. Ye miembro de la FORTA dende la so creación. Entamó les emisiones el 2 de mayu, día de la rexón madrilana, del añu 1989.
N'abril de 1984 Joaquín Leguina, presidente de la Comunidá de Madrid, propón la creación del Ente Público de Radiotelevisión Madrid col enfotu d'inicar les emisiones d'una canal autonómica asemeyada a les d'otres comunidaes autónomes como Cataluña (Televisió de Cataluña) o el País Vascu (EiTB). Tras un intentsu debate ente los grupos que formaben parte de la cámara madrilana, el 30 de xunu d'esi mesmu añu naz l'Ente públicu mediante la Llei 13/1984.
El 19 de febreru de 1985 entama les sos emisioines la so señal de radio "Onda Madrid", qu'emite al traviés del 101.3 FM y que regulariza les emisiones el 1 de marzu. Poro, nun foi hasta 1987 cuando l"'Ente Público Radio Televisión Madrid TM-3" al traviés del direutor en funciones, Jorge Martínez Reverte, propón la creación d'una canal autonómica de televisión, acoyéndose a lo dipuestu na Llei de la Tercer Canal. Tres dellos debates ente los cuatro grupos que formaban parte del Conseyu d'Alministración, el 11 d'abril de 1988 Radiotelevisión Madrid elixe, mediante alcuerdu ente PSOE y Alianza Popular, a Miguel Ángel Aguilar, n'aquel momentu direutor de l'axencia EFE, como Presidente. Tres renunciar al cargu, elíxose como nuevu presidente a Javier García Fernández.
El cargu de Direutor Xeneral quedó vacante. Dempué sdel rechazu por parte de CDS a Antonio Martín Benítez, el 29 d'ochobre de 1988 propúnxose a Pedro Erquicia, que será elexíu por unanimidá.
El 13 d'abril de 1989, Radio Televisión Madrid entamó a emitir una carta d'axuste al traviés de la canal 51 del UHF. El 2 de mayu de 1989, fecha del día oficial de la Comunidá de Madrid, Telemadrid entama les emisiones en periodo de prebes a les 17.45 hores, cola emisión d'una pieza de presentaicón de la cadena, una corrida de toros de la Feria de San Isidro, y la película Ben-Hur. Les emisiones regulares llegaron el 2 d'ochobre del mesmu añu con un saludu del rei d'España, Juan Carlos I, y cola puesta en marcha del "Telenoticias", nome de los servicios informativos dirixíos por por Fermín Bocos y presentaos por Hilario Pino.
"Fonte: Presupuestos y cuentes añales de RTVM; AIMC (Resume Xeneral EGM: Añu móvil febreru - payares); TNS - Sofres AM (Boletín Mensual d'Audiencia de Medios)"
Nel añu 2006, la deuda acumulada pola empresa yera de 100 millones d'euros.
Televisión:
- Telemadrid
- laOtra
- Telemadrid Sat
Radio:
- Onda Madrid
Sacru Imperiu Romanu Xermánicu
El Sacru Imperiu Romanu Xermánicu (n'alemán: "Heiliges Römisches Reich" y en llatín: "Sacrum Romanum Imperium", y tamién conocíu, pa estremalu del Reich Alemán de 1871, como'l "Primer Reich" o "Imperiu antiguu"), foi una agrupación política multiétnica formada na Europa Central que se desarrolló na Alta Edá Media y pervivió hasta la so disolución en 1806. El so cabezaleru yera'l Emperador Romanu Xermánicu, y dende 962 estendiose per Alemaña, pero tamién por otros territorios (Italia, Bohemia, Borgoña...).
El nome del cargu deriva de la pretensión de los gobernantes medievales de siguir cola tradición del Imperiu carolinxu, que había recuperáu, pa conservar pa sigo'l prestixu del antiguu Imperiu romanu, el títulu d'emperador romanu nel Occidente medieval. L'axetivu «sacru» nun foi empleáu hasta'l reináu de Federicu I Barbarroxa (emperador dende 1157), qu'entamó a emplegalu pa llexitimar la esistencia del imperiu como resultáu de la voluntá divina. La primer mención al "Sacrum Imperium" documéntase en 1157, mentantu qu'el nome "Sacrum Romanum Imperium" remóntase a 1184 y foi utilizáu de forma definitiva dende 1254. El complementu "Nationis Germanicæ" añedióse-y al nome nel sieglu XV.
L'imperiu formose en 962, embaxu la dinastía saxona, a partir de l'antigua Francia Oriental, una de les trés partes nes que se dividió l'Imperiu carolinxu. Dende la so creación el Sacru Imperiu foi la estructura política que dominó la Europa central hasta la so disolución en 1806, magar que con llendes percambiantes a lo llargo la so hestoria. Nel momentu de la so mayor estensión comprendía cuasi tol territoriu d'Europa central, arriendes de parte de la Europa del sur. En tiempos de Carlos V incluyía, amás del territoriu de Holstein, Bohemia, Moravia y Silesia. Pel sur estendíase hasta Carniola, na costa del mar Adriáticu; pel oeste incluyía'l condáu llibre de Borgoña (el Francu Condáu) y Saboya (esceutu Xénova), Lombardía y Toscana n'Italia. Tamién taben integraos nelli la mayor parte de los Países Baxos, esceutu Artois, y les tierres de Flandes asitiaes al oeste del ríu Escalda.
El cargu yera electivu, magar que avezó a ser controláu por dinastíes. Los príncipes electores alemanes, los más nobles d'ente los nobles del imperiu, elexíen a ún d'ente ellos como "Rey de los Romanos", y esti -hasta que nel sieglu XVI el vezu cayó en desusu - yera dempués coronáu pol papa.
Pol so calter supranacional el Sacru Imperiu nun se tresformó nunca nún estáu-nación modernu, sinón que caltuvu un gobiernu monárquicu y una tradición imperial estamental.Yera una institución que garantizaba la estabilidá política y la resolución pacífica de los conflictos, protexendo a los súbditos escontra l'arbitrariedá señorial y a los estamentos más baxos frente al poder escesivu de los estamentos altos o del propiu imperiu. Tamién exercía una función pacificadora nel sistema de potencies europees. Por embargu, pola so estructura, dende la Edá Moderna foi incapaz d'empezar guerres ofensives pa espardir el so poder o'l so territoriu, y dende mediaos del sieglu XVIII yá nun foi quién a protexer a los sos miembros de les polítiques espansionistes de los sos territorios vecinos, internos o esternos al imperiu; esto llevolu a la decayencia. Les guerres napoleóniques, y l'establecimientu per culpa d'elles de la Confederación del Rin, amosaron la debilidá del Sacru Imperiu, que desapaeció'l 6 d'agostu de 1806 cuando'l emperador Franciscu II, tres de ser derrotáu por Napoleón Bonaparte renunció a la corona del Sacru Imperiu pa convirtise namái n'emperador d'Austria.
Anniu Rufu
Anniu Rufu (en llatín: "Annius Rufus") foi un políticu y oficial de caballería romanu, socesor de Marcu Ambíbulu como prefeutu de la provincia romana de la Xudea, en 12 d.C.. El so mandatu aparentemente asocedió ensin incidente nengún dignu de rellevancia, yá que l'únicu eventu que l'historiador xudaico-romano Flavio Josefo rellata a lo llargo del so periodu nel poder foi la muerte del primer emperador romanu, Augustu, en Roma, nel añu 14 d.C..
El socesor de Rufu foi Valeriu Gratu, en 15 d.C..
Prefeutu romanu
El prefeutu (del llatín "praefectus" y "praeficere", ye dicir, tar delantre de) yera un oficial del Imperiu romanu y de la República romana. Les sos atribuciones abarcaron tanto l'ámbitu militar como'l civil. El cargu tenía un rangu variable y normalmente yera ocupáu por una persona procedente del orde ecuestre. Nel ámbitu civil, el prefeutu nun yera un maxistráu, sinón un sostitutu del mesmu.
Gramaticalmente, nun entamu'l términu "praefectus" apaez calificáu con espresiones bien en casu dativu (asina "praefectus praetorio") bien en xenitivu. Más alantre, impondráse'l xenitivu.
El prefeutu de Roma o prefeutu de la ciudá (del llatín "praefectus urbis") asumía na Roma antigua les funciones del rei n'ausencia d'éste. Más llueu fizo lo mesmo coles funciones consulares, hasta que misión tala pasó a los pretores.
Xudea
Xudea foi un antiguu reinu y provincia romana, formáu a partir del reinu de Xudá y allugáu nos actuales Israel (al sur) y Palestina (la faza de Gaza).
Xuliu César Xermánicu
Nerón Claudiu Drusu (Roma, 24 de mayu de 15 e.C.. - Antioquía, 10 d'ochobre de 19 dC.), dende'l 27 de xunu de 4 dC, Xuliu César Claudianu, noble y militar romanu que gobernó y pacificó la provincia de Xermania, obteniendo'l nomatu de Xermánicu, col que foi universalmente conocíu, pola mor de les sos victories.
Foi sobrín del emperador Tiberiu, padre de Calígula y hermanu de Claudiu, que-y sucederíen nel tronu ente los años 14 y 54 de la nuesa dómina.
L'Alto Aboño
L'Alto Aboño ye un entidá de población de la parroquia de Carrió, en Carreño.
L'INE establez que L'Alto Aboño ye una casería de 3 habitantes (2 homes y 1 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 040200. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 6,10 km. Tien una altitú máxima de 60 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 5 viviendes, 3 principales y 2 non principales. 
Xosé Lluis García Arias nun fala direutamente del términu, pero desplica en dos estayes direferentes los sos componentes.
Por un llau, desplica l'orixe y l'usu d'"Alto":
Por otru, l'orixen del topónimu Aboño alcuéntrase ente aquellos xeneraos polos correspondientes masculinos surdío dende un antropónimu cenciellu (nome de persona) o dende ún axetiváu y en concordancia cola cosa poseyída (FUNDUS...):
Nel 2007, modifícase'l "Plan de Utilización de Espacios Portarios (PUESP) de El Musel", pol que se permite'l desmonte de 32 hectáries costeres, con una cota de 70 metros sobre'l nivel del mar, pa usar nes obres d'ampliación del puertu como rellenu. Terrenos de la parroquia de Carrió y ubicaos nesti llugar, anque'l desmonte tamién afectare seriamente a la llindante urbanización de Xibares, perteneciente a la parroquia d'Albandi. Les xeres escomiencen darréu y lleven por delantre llavaderos, estatues y parques (como'l del Monumentu a "La Chata", la Infanta Isabel Francisca de Borbón y Borbón, de 1915) y dellos edificios qu'hubieron ser espropiaos.
Dende'l primer momentu, l'Asociación de Vecinos de Xivares "El Tranqueru" protestó y el Defensor del Pueblu emitió un dictamen a favor de los vecinos que provocó la intervención del Ayuntamientu de Carreño mediante un recursu a l'Audiencia Nacional, que falló definitivamente'l 9 de febreru de 2011 paralizando'l desmonte.
El Bandín
El Bandín ye un entidá de población de la parroquia de Carrió, en Carreño.
L'INE establez qu'El Bandín ye una casería de 19 habitantes (12 homes y 7 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 040300. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 5,40 km. Tien una altitú máxima de 10 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 9 viviendes, 8 principales y 1 non principales. 
Xosé Lluis García Arias desplica l'orixe d'esti topónimu al falar de los antropónimos llatinos finaos n'-IN(U)/-INI:
El Cantu San Xuan
El Cantu San Xuan ye un entidá de población de la parroquia de Carrió, en Carreño.
L'INE establez qu'El Cantu San Xuan ye una casería de 7 habitantes (4 homes y 3 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 040400. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 5,20 km. Tien una altitú máxima de 81 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 3 viviendes principales. 
Xosé Lluis García Arias refiérse a "El Cantu", en Carreño, cuando fala, precisamente, d'esti términu:
Les Cruciades
Les Cruciades ye un entidá de población de la parroquia de Carrió, en Carreño.
L'INE establez que Les Cruciades ye una casería de 3 habitantes (1 homes y 2 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 040500. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 5,50 km. Tien una altitú máxima de 16 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 4 viviendes, 1 principal y 3 non principales. 
Respeutu a Les Cruciades diz Xosé Lluis García Arias, na estaya de Les Cruces:
La Cuesta Carrió
La Cuesta Carrió ye un entidá de población de la parroquia de Carrió, en Carreño.
L'INE establez que La Cuesta Carrió ye una casería de 12 habitantes (4 homes y 8 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 040600. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 5,40 km. Tien una altitú máxima de 46 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 6 viviendes principales. 
Xosé Lluis García Arias argumenta, al respeutu del términu La Cuesta:
Y al falar de los topónimos acabaos n'-ón, alcuéntrase desplicación pa Carrió:
Llamera (Carrió)
Llamera ye un entidá de población de la parroquia de Carrió, en Carreño.
L'INE establez que Llamera ye una aldega de 11 habitantes (5 homes y 6 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 040700. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 5,20 km. Tien una altitú máxima de 40 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 4 viviendes principales. 
Diz Xosé Lluis García Arias al respeutu de Llamera:
La Peruyera
La Peruyera ye un entidá de población de la parroquia de Carrió, en Carreño.
L'INE establez que La Peruyera ye una casería de 4 habitantes (1 homes y 3 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 041000. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 5 km. Tien una altitú máxima de 8 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 4 viviendes, 3 principales y 1 non principal. 
Xosé Lluis García Arias, al falar del términu La Peral, diz:
El Regueru
El Regueru ye un entidá de población de la parroquia de Carrió, en Carreño.
L'INE establez qu'El Regueru ye una casería de 4 habitantes (1 homes y 3 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 041000. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 5,50 km. Tien una altitú máxima de 20 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 2 viviendes principales. 
Xosé Lluis García Arias nun fala direutamente d'EL Regueru de la parroquia de Carrió, anque desplica, nel apartáu dedicáu a Les Regueres, lo siguiente: 
Xermánicu
El términu Xermánciu pue facer referencia a:
La Sabarriona
La Sabarriona ye un entidá de población de la parroquia de Carrió, en Carreño.
L'INE establez que La Sabarriona ye una casería de 16 habitantes (6 homes y 10 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 041200. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 5,30 km. Tien una altitú máxima de 70 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 21 viviendes, 10 principales y 11 non principal. 
Xosé Lluis García Arias nun ufre denguna desplicación al orixe del toponimu "La Sabarriona. 
Xermania
El términu Xermania pue facer referencia a:
Década del 720 e.C.
Sieglu: Sieglu IX e.C. - Sieglu VIII e.C. - Sieglu VII e.C.)
Xermania (personificación)
Xermania ye la personificación de la nación alemana. Davezu, asóciase col Romanticismu y les Revoluciones de 1848, pesie a que la figura usóse más sero pola Alemaña Imperial. Suel representase blandiendo la "Joyeuse", la espada de Carlomagnu, y n'ocasiones tamién la corona imperial del Sacru Imperiu Romanu. Polo xeneral lleva puesta una armadura con un escudu d'estilu medieval y tien una llarga melena de color rubiu roxizu. Nel escudu suel apaecer la imaxe d'ún águila prieta sobre un campo doráu.
N'imáxenes anteriores a 1871, suel portar la bandera prieta, bermeya y dorada, como la del actual estáu alemán. Pel contrariu, n'imáxenes posteriores a 1871, lleva la prieta, blanco y bermeya del Imperiu Alemán.
Década del 710 e.C.
Xermania Magna
La denomada Xermania Magna foi una provincia romana de poca duración, afitada por César Augustu, que les sos llendes llegaben hasta'l ríu "Albis", actual Elba.
Dempués, foi el nome que-y dieron los romanos a una rexón centroeuropea, equivalente a grandes rasgos cola actual Alemaña, poblada por pueblos xermanos.
Tácitu diz que'l nome de "xermanu" llevábenlu inicialmente los tungrios y que dempués, el nome enantóse al conxuntu de pueblos. Pero otros autores dicen que xermanu foi el nome dau en llatín a les tribus y pueblos xermánicos, al igual que se falaba de galos y celtes. Los historiadores modernos inclínense pola segunda opción.
Década del 730 e.C.
Década del 740 e.C.
Década del 750 e.C.
Década del 760 e.C.
Ilustración
La Ilustración foi una época histórica y un movimientu cultural ya intelectual européu –especialmente en Francia ya Inglaterra–que se desenvolvió dende fines del sieglu XVII hasta l'entamu de la Revolución francesa, magar qu'en dalgunos países prolongóse durante los primeros años del sieglu XIX. Denomóse asina, pola so declarada finalidá de disipar les tiniebles de la humanidá per duana de les lluces de la razón. El sieglu XVIII conozse, por esti motivu, como'l Sieglu de les Lluces.
Los pensadores de la Ilustración sosteníen que la razón humana podía combatir la inorancia, la superstición y la tiranía, y construyir un mundu meyor. La Ilustración tuvo una gran influencia n'aspeutos económicos, políticos y sociales de la dómina. La espresión estética d'esti movimientu inteleutual denomóse Neoclasicismu.
500 e.C.
501 e.C.
502 e.C.
Década del 700 e.C.
Imperiu británicu
L'Imperiu británicu comprendió los dominios, colonies, protectoraos y otros territorios gobernaos o alministraos pol Reinu Xuníu ente los sieglos XIX y XX.
Mientres les primeres décades del sieglu XX, l'Imperiu británicu tomaba una población de cerca de 458 millones de persones y unos 31.700.000 km², lo que significaba aprosimadamente una cuarta parte de la población mundial y una quinta parte de les tierres emerxíes.
El picu puramente dichu desendolcóse mentanto unos 100 años (el denomáu sieglu imperial desenvueltu ente 1815 y 1914), al traviés d'una serie de fases d'espansión rellacionaes col comerciu, la colonización y la conquista, arriendes de periodos d'actividá diplomática. Probablemente, el puntu de máxima puxanza imperial pue asitiase ente 1890 y 1920. L'Imperiu facilitó la estensión de la teunoloxía, el comerciu, la llingua y el gobiernu británicos por tol mundu. La hexemonía imperial contribuyó al espectacular xorrecimientu económicu del Reinu Xuníu y al pesu de los sos intereses nel escenariu mundial. Na actualidá, países que son potencies mundiales o d'una gran importancia política mundial, son herederos del imperiu británicu: Estaos Xuníos, India, Canadá, Australia, Sudáfrica o Nueva Zelanda.
El primeru n'usar la espresión «Imperiu británicu» foi'l doctor John Dee, astrólogu, alquimista y matemáticu de la reina Sabela I d'Inglaterra, 1558-1603.
Revolución industrial
La Revolución industrial foi un periodu históricu comprendíu ente la segunda metá del sieglu XVIII y principios del XIX, nel que Gran Bretaña de primeres, y el restu d'Europa continental dempués, sufren el mayor conxuntu de tresformamientos socioeconómicos, tecnolóxicos y culturales de la hestoria de la humanidá, dende'l neolíticu.
La economía basada nel trabayu manual trocóse por otra dominada pola industria y la manufactura. La Revolución entamó cola mecanización de les industries testiles y el desenvolvimientu de los procesos del fierro. La espansión del comerciu tuvo favorecida pola meyora de les rutes de tresportes y darréu pola nacencia del ferrocarril. Les innovaciones teunolóxiques más importantes foron la máquina de xau y la denomada "Spinning Jenny", una potente máquina rellacionada cola industria testil. Estes nueves máquines favorecieron enormes medríes na capacidá de producción. La producción y desenvolvimientu de nuevos modelos de maquinaria nes dos primeres décades del sieglu XIX facilitó la manufactura n'otres industries y espoxigó tamién la so producción.
Asina ye que na Revolución industrial auméntase la cantidá de productos y amenorga'l tiempu nel qu'estos se faen, dando pasu a la producción en serie, yá que se simplifiquen xeres complexes, en delles operaciones cencielles que pue facer cualquier obreru ensin necesidá de que seya mano d'obra cualificada, y d'esta miente baxar costos en producción y alzar la cantidá d'unidaes producíes sol mesmu costu fixu.
Métodu anticonceutivu
Métodu anticonceutivu o métodu contraceutivu ye aquel que torga o amenorga significativamente les posibilidaes d'una fecundación en muyeres fértiles que caltienen rellaciones sexuales de calter heterosexual. Los métodos anticonceutivos contribúin decisivamente en tomar de decisiones sobre'l control de la natalidá -númberu de fíos que se deseyen o non, tener-, y la prevención d'embaranzos non deseyaos y embaranzos n'adolescentes.
Los métodos que s'alministren dempués de tener rellaciones sexuales denómense anticonceutivos d'emerxencia.
Internet Message Access Protocol
Internet Message Access Protocol, o'l so acrónimu IMAP, ye un protocolu de rede d'accesu a mensaxes electrónicos almacenaos nun sirvidor. Por aciu d'IMAP pue tenese accesu al corréu electrónicu dende cualquier equipu que tenga una conexón a Internet. IMAP tien delles ventayes sobre POP, que ye l'otru protocolu emplegáu pa llograr corréu dende un sirvidor. Por exemplu, ye posible especificar en IMAP carpetes del llau sirvidor. Per otru llau, ye más complexu que POP yá que dexa visualizar los mensaxes de manera remota y non descargando los mensaxes como lo fai POP.
Post Office Protocol
N'informática úsase'l Post Office Protocol (POP3, "Protocolu de la oficina de corréu") en veceros llocales de corréu pa obtener los mensaxes de corréu-e almacenaos nun sirvidor remotu. Ye un protocolu de nivel d'aplicación nel Modelu OSI.
Les versiones del protocolu POP (informalmente conocíu como POP1) y POP2 fixéronse obsoletes por cuenta de les caberes versiones de POP3. Polo xeneral cuando falamos del términu POP, referímonos a POP3 dientro del contestu de protocolos de corréu electrónicu.
POP3 ta diseñáu pa recibir corréu, non pa unvialu; a los usuarios con conexones intermitentes o bien lentes, (tales como les conexones por módem), permíte-yos descargar el so corréu electrónicu mientres tienen conexón y revisalu darréu, inclusive tando desconeutaos. Hai de dicir que la mayoría de los veceros de corréu inclúin la opción de dexar los mensaxes nel sirvidor, de mou tal que, un veceru qu'utilice POP3 conéutase, obtién tolos mensaxes, almacénalos nel ordenador del usuariu como mensaxes nuevos, desanícialos del sirvidor y finalmente desconéutase. En contraste, el protocolu IMAP permite los moos d'operación "coneutáu" y "desconeutáu".
Los veceros de corréu electrónicu qu'utilicen IMAP permiten polo xeneral los mensaxes nel sirvidor hasta que l'usuariu los desanicia direutamente. Esto y otros factores faen que la operación d'IMAP permita a múltiples veceros aportar al mesmu buzón de corréu. La mayoría de los veceros de corréu electrónicu soporten POP3 ó IMAP; sicasí, sólo unos cuantos fornidores d'internet ufierten IMAP como valor amestáu de los sos servicios.
Internet Protocol
Internet Protocol (n'asturianu "Protocolu d'Internet") o IP ye un protocolu non orientáu a conexón, usáu tanto pol orixe como pol destín pa la comunicación de datos, a traviés d'una rede de paquetes conmutaos non fiable y de meyor entrega posible ensin garantíes.
Los datos nuna rede basada n'IP únviense en bloques conocíos como paquetes o datagrames (nel protocolu IP estos términos avecen a usase indistintamente). En particular, n'IP nun se precisa denguna configuración enantes de qu'un equipu intente unviar paquetes a otru col que nun se comunicó enantes.
GNU Aspell
GNU Aspell, xeneralmente denomáu a cencielles "Aspell" ye un corrector ortográficu de software llibre diseñáu pa reemplazar a Ispell. Ye'l correutor ortográficu estándar pal sistema de software GNU. Tamién compila pa otros sistemes operativos tipu Unix y Windows. El programa principal ta llicenciáu so la GNU Lesser Xeneral Public License (GNU LGPL), y la documentación so la "GNU Free Documentation License" (GNU FDL). Hai diccionarios disponibles pa GNU Aspell en más de 70 llingües, ente elles la llingua asturiana. El caltenedor principal ye "Kevin Atkinson".
Hunspell
Hunspell ye un correutor ortográficu y un analizador morfolóxicu diseñáu pa llingües con una morfoloxía rica, complexa formación de pallabres compuestes, o con una codificación de caráuteres distinta del ASCII de 8 bits, diseñáu nun principiu pal idioma húngaru.
Hunspell ta basáu en MySpell y ye compatible con versiones anteriores de diccionarios de MySpell. Mientres MySpell usa la codificación de caráuteres ASCII de 8 bits, Hunspell pue usar diccionarios con codificación UTF-8.
Hunspell ye'l correutor ortográficu de:
MySpell
MySpell yera'l correutor ortográficu por defeutu d'OpenOffice.org "Writer", parte de la suite d'oficina llibre OpenOffice.org
MySpell sustituyóse por Hunspell n'OpenOffice.org y en Mozilla Firefox pola so superior capacidá de remanar dalgunes llingües complexes como'l húngaru, sicasí, entá sigui siendo interesante pola llicencia BSD, que pue resultar más interesante pa desendolcadores comerciales, especialmente en conxuntu cola llicencia menos restrictiva d'Apache OpenOffice.org
Caicorrida
Caicorrida ye una entidá de población de la parroquia d'Albandi, en Carreño.
L'INE establez que Caicorrida ye una aldega de 42 habitantes (17 homes y 25 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 010200. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 3,60 km. Tien una altitú máxima de 89 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 23 viviendes, 19 principales y 4 non principales. 
Xosé Lluis García Arias al estudiar los términos "La Calle y la cai", diz:
Calera
Calera ye una entidá de población de la parroquia d'Albandi, en Carreño.
L'INE establez que Calera ye un llugar de 91 habitantes (41 homes y 50 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 010300 . 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 3,40 km. Tien una altitú máxima de 113 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 30 viviendes, 25 principales y 5 non principales. 
Xosé Lluis García Ariasdiz respeuto a "Calera":
El Monte Calera
El Monte Calera ye una entidá de población de la parroquia d'Albandi, en Carreño.
L'INE establez qu'El Monte Calera ye un llugar de 21 habitantes (9 homes y 12 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 010600 . 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 3,40 km. Tien una altitú máxima de 124 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 4 viviendes principales. 
Xosé Lluis García Arias fala asina na estaya "El Monte":
Respeuto a "Calera" diz:
El Convento
El Convento ye una entidá de población de la parroquia d'Albandi, en Carreño.
L'INE establez qu'El Convento ye una casería de 5 habitantes (3 homes y 2 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 010400 . 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 3,60 km. Tien una altitú máxima de 33 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 4 viviendes principales. 
Xosé Lluis García Arias fala de los topónimos rellaicionaos col cultu cristianu y ehí alcuéntrase lo siguiente:
La Granda (Albandi)
La Granda ye una entidá de población de la parroquia d'Albandi, en Carreño.
L'INE establez que La Granda ye una casería de 143 habitantes (64 homes y 79 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 010500 . 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 3,80 km. Tien una altitú máxima de 56 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 118 viviendes, 70 principales y 48 non principales. 
Nel so trabayu toponímicu, Xosé Lluis García Arias desplica lo siguiente sobre'l términu "Granda":
El Monte Morís
El Monte Morís ye una entidá de población de la parroquia d'Albandi, en Carreño.
L'INE establez qu'El Monte Morís ye una aldega de 90 habitantes (40 homes y 50 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 010700 . 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 3,30 km. Tien una altitú máxima de 119 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 53 viviendes, 34 principales y 19 non principales. 
Al falar de los xenitivos n'-ICI, -RICI, apaez la desplicación del "Morís":
Direición: Monte Morís, 8
Códigu Postal: 33492 - Albandi
Presidente: Aníbal Rodríguez Rodríguez
Páxina Web: http://www.aldeasdigitales.com/
Teléfonu: 651 69 75 89
Dientro l'asociación esistió'l Grupu de Baille "Esfoyaza", que naciera en payares del añu 1992, anque lleva unos años inactivu.
Direición: Barriu Monte Morís, 1 - B
Presidenta: Mª Luzdivina Suárez Sánchez
Teléfonos: 699 43 75 61/985 89 48 16
La Peruyal (Albandi)
La Peruyal ye una entidá de población de la parroquia d'Albandi, en Carreño.
L'INE establez que La Peruyal ye una casería de 5 habitantes (3 homes y 2 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 010800 . 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 3,90 km. Tien una altitú máxima de 8 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 2 viviendes principales. 
La Rica
La Rica ye una entidá de población de la parroquia d'Albandi, en Carreño.
L'INE establez que La Rica ye una casería de 27 habitantes (11 homes y 16 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 010900 . 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 3,50 km. Tien una altitú máxima de 90 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 9 viviendes, 6 principales y 3 non principales. 
Xosé Lluis García Arias nun fai referencia dala a esti topónimu na so obra.
Fue destruyía el 10 d'abril de 1936, nel trescursu d'enfrentamientos previos al iniciu la Guerra Civil Española, siendo l'Arcipreste de Carreño y rexidor de la parroquia D. Rosendo Mazuelas Arada. Los vecinos de la parroquia aconceyáronse el mesmu 20 de mayu y decidieron faer la construcción n'andecha. Inaugurose ensin denguna solmenidá nel añu 1940.
Dientro alcuéntrense les imáxenes de la Virxen de Santa Rita y de San Antón.
La Xana
La Xana ye una entidá de población de la parroquia d'Albandi, en Carreño.
L'INE establez que La Xana ye una casería de 7 habitantes (3 homes y 4 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 011000 . 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 3,50 km. Tien una altitú máxima de 70 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 5 viviendes, 3 principales y 2 non principales. 
Xosé Lluis García Arias fálamos d'esti términu de la siguiente forma:
Xibares
Xibares ye una entidá de población de la parroquia d'Albandi, en Carreño.
L'INE establez que Xibares ye una urbanización de 202 habitantes (107 homes y 95 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 011100 . 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 4,60 km. Tien una altitú máxima de 60 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 224 viviendes, 43 principales y 181 non principales. 
Del trabayu toponímicu de Xosé Lluis García Arias nun atopamos denguna referencia al términu Xibares.
Direición: Llocal Social Urb. Playa de Xibares - s/n
Códigu Postal: 33492 - Xibares
Presidenta: Rosa Álvarez Álvarez
Páxina Web: http://www.telecable.es/personales/zampazampa/xivares/tranqueru.htm
Teléfonu: 985 16 96 24
GNU Lesser General Public License
Llicencia Pública Xeneral Amenorgada de GNU, o más conocida pol so nome n'inglés G"NU Lesser Xeneral Public License" (enantes "GNU Library Xeneral Public License" o "Llicencia Pública Xeneral pa Biblioteques de GNU"), o a cencielles pol so acrónimu del inglés GNU LGPL ye una llicencia de software fecha pola Free Software Foundation. Los contratos de llicencia de la mayor parte del software tán diseñaos pa xugar cola so llibertá de compartir y modificar dichu software. En contraste, la GNU Xeneral Public License pretende garantizar la so llibertá de compartir y modificar el software ""llibre"", esto ye p'asegurar que'l software ye llibre pa tolos sos usuarios. Esta llicencia pública xeneral aplícase a la mayoría del software de la FSF o Free Software Foundation ("Fundación pal software llibre") y a cualesquier otru programa de software que los sos autores asina lu afiten. Dellos otros programes de software de la Free Software Foundation tán cubiertos pola ""LGPL Lesser Xeneral Public License"" ("Llicencia pública xeneral amenorgada"), que pue aplicase a los sos programes tamién.
Repartición d'África
El Repartu o repartición d'África, tamién denomáu la disputa por África o la carrera por África, foi la proliferación de los reclamos europeos sobre'l territoriu africanu mientres el periodu del Nuevu Imperialismu, ente la década de 1880 y l'empiezu de la Primer Guerra Mundial, qu'involucró principalmente a les naciones de Francia, Alemaña y el Reinu Xuníu, anque tamién participaron Italia, Portugal, Bélxica y España.
Falar de la denomada "disputa por África" ye siguir un alderique de más d'un sieglu d'antigüedá. La segunda metá del sieglu XIX, nel añu 1877, vio la trensición del imperialismu informal" qu'exercía control al traviés de la influencia militar y de la dominación económica a aquél de dominiu directu. Los intentos pa mediar la competencia imperial, talos como la Conferencia de Berlín (1884 - 1885) ente'l Reinu Xuníu, Francia y Alemaña nun pudieron establecer definitivamente los reclamos de caúna de les potencies arreyaes. Estes disputes sobre África tuvieron ente los principales factores qu'aniciaron la Primer Guerra Mundial.
Aix (mitoloxía)
Aix ye una cabra mitolóxica que dio la lleche pa dar de mamar a Zeus mientres esti taba escondíu en Creta. En delles lleendes tracamúndiase a la mesma Amaltea, nodriza de Zeus cola cabra "Aix".
Ematión
Ematión, rei d'Arabia o Etiopía, ye un personaxe de la mitoloxía griega. Ematión yera fíu de Titono y Eos.
Morrió a manes d'Heracles n'intentando lluchar escontra él. Heracles dió-y el reinu al hermanu d'Ematión, Memnón.
Telemidae
Telemidae o los "telémidos" son una familia d'arañes araneomorfes, que formen parte de la superfamilia de los leptonetoideos (leptonetoidea), xunto colos leptonétidos y Oquirocerátidos.
Cola información recoyida hasta'l 31 d'avientu de 2011, Telemidae cuenta con 7 xéneros y 70 especies:
Década del 770 e.C.
Lou Lamoriello
Louis "Lou Lamoriello" (21 d'ochobre de 1942, Providence, Rhode Island) ye'l presidente y el xerente xeneral de los New Jersey Devils de la NHL. Tuvo colos "Devils" dende 1987, polo que ye'l xerente xeneral que más tiempu tuvo nun equipu dientro de la lliga NHL. Él xugó una parte clave na negociación del establecimientu del bloque de la NHL na temporada 2004-05, qu'irónicamente pue faer más dañu que bien al so propiu equipu.
Thustra
Thustra ye un planeta ficticiu del universu "La guerra de les galaxes", con diversa vexetación sobre un tarrén daqué grebiu. Los sos habitantes, los sephi, yeren una especie centenaria con aspeutu élficu, engurriaos, altos, humanoides y con unos güeyos ensin neñina de color prietu.
Nel universu de ficción de la obra, los "sephi" vivieron en paz por milenios dientro de la República galáctica edificando monumentales ciudaes con xardinos, palacios, cases baxes, rascacielos, estatues, aveníes, arcos. Estos taben gobernaos por un rei. Nes Guerres Clon dixebráronse de la República ensin dar motivu dalgún. Pesie a too, el senador, Navi, prosiguió en Coruscant alegando que la decisión de dixebrase fuera namái del rei, Alaric.
Los Maestros Jedi Tyr (un gand) y Tyffix (un weequay) foron unviaos colos sos padawans y un exércitu clon al planeta.
Dambos foron asesinaos y Yoda, collaciu del rei, viaxó a tomar el mandu y a axustar. A la fin afayóse una conspiración pa faer que la República causara baxes civiles qu'estropiaren la so reputación. El rei y el senador xuniéronse a la Confederación de Sistemes Independientes.
Evacuóse Thustra con un padawan muertu y el mesmu rei ensin vida. Les ciudaes principales acabaron en llapaes y el senador deteníu. Thustra, sicasí, nun reconoció abiertamente ser parte de la Confederación.
Laukiz
Laukiz (n'euskera, que se pronuncia como "lauquis") ye un conceyu de la provincia de Bizkaia, nel País Vascu).
Trátase d'un conceyu de 1.056 habitantes (INE 2008) allugáu 15 km al norte de Bilbao.
Ye la llocalidá natal del poeta en llingua vasca, Esteban Urkiaga "Lauaxeta".
Década del 780 e.C.
Weyer (Baxu Rin)
Weyer ye una llocalidá y comuña francesa, asitiada nel departamentu francés del Baxu Rin na rexón d'Alsacia.
Halirrotio
Halirrotio, personaxe de la mitoloxía griega, fíu de Poseidón y de la ninfa Éurite. La so lleenda rellaciónase col orixe del nome del Areópagu d'Atenes. Diz el mitu qu'intentó violar a Alcipe, fía d'Ares y Aglauro, polo que'l dios de la guerra dio-y muerte. Poseidón citó al asesín del so fíu énte un tribunal divín que s'axuntó na llomba que dende entós denomóse Areópagu (llomba d'Ares).
Islla de Quíos
La islla de Quíos (en griegu antiguu "Χίος", "Khíos"; en griegu modernu "Χίος", "Jíos") ye una islla griega nel mar Exéu asitiada próxima a la mariña de Turquía. Ye un conocíu puntu turísticu pola so hestoria, paisaxes y bon clima.
Tien una superficie de 842,29 km² (ensin incluyir islles y castros próximos), con 53 817 habitantes (2005). Los sos principales productos d'esportación son les aceitunes, los figos y el vinu. La capital ye la ciudá de Quíos.
Alministrativamente, la islla forma parte de la periferia d'Exéu Septentrional, na homónima unidá periférica de Quíos (xuntu cola islla de Psara).
Nguyễn Huệ
Nguyễn Huệ (1752 - 16 de setiembre de 1792), tamién conocíu como Emperador Quang Trung (光中皇帝; "Quang Trung Hoàng đế" ), foi un xeneral y segundu emperador de Vietnam perteneciente a la dinastía Tay Son. Nació en Bình Định en 1753 y morrió en Phú Xuân el 16 de setiembre de 1792. Xunificó Vietnam dempués de más de 300 años de división ente les families de Nguyen y de Trinh.
Nguyễn Huệ xunto colos sos dos hermanos, Nhac y Lu yeren conocíos en Viet Nam como "los trés hermanos Tay Son", y conduxeron la famosa Rebelín Tay Son, qu'empezó en 1770. Nesta revuelta, Nguyễn Huệ conquistó'l Viet Nam y derrocó a la Dinastía Lê y dos cases rivales que teníen el poder real nel país, los Nguyen nel sur y Trinh nel norte.
Androfobia
En psiquiatría, la androfobia ye una fobia que produz un anormal y persistente mieu a los varones. Nun tien de tracamundiase cola misantropía (odiu a los humanos) nin la misandria (odiu a los varones). Les posibles causes d'esta patoloxía puen tener orixe nun eventu traumáticu n'edá temprana con un home o un neñu.
Misandria
La misandria ye un fenómenu psicolóxicu rellacionáu col añoriciu o tarrecimientu a los varones. Nun tien de tracamundiase cola androfobia.
El términu remanez del griegu "miseín" (μισεǐν, "tarrecimientu") y "andros" (άνδρός, "home").
Ye l'equivalente a "misoxinia" (‘odiu a la muyer’), pero nun hai de tracamundiar esti términu con androfobia, darréu que "fobos" en griegu significa ‘fobia, mieu’, mentanto que "miseín" significa ‘odiu’.
Magar que nun ye exautamente "odiu escontra tolos homes", sinón, como'l perfeutu opuestu de la misoxinia, ye refugu escontra la pareya, pensáu seique como bonu pa otres muyeres, pero non pa una mesma.
Clint Eastwood
Clinton Eastwood Jr. (31 de mayu de 1930, San Francisco, California, Estaos Xuníos) ye un actor, direutor de cine, productor cinematográficu, guionista, músicu y compositor d'Estaos Xuníos.
Foi galardonáu con cinco premios Óscar, un premiu Irving G. Thalberg, cinco premios Globu d'Oru, un premiu "Screen Actors Guild Award" y cinco premios "People's Choice Awards" amás d'otros numberosos premios internacionales. La so dilatada carrera cinematográfica estiéndese dende 1955 a l'actualidá.
Parque Nacional Islles Piper
Islles Piper ye un parque nacional en Queensland (Australia), allugáu a 1977 km al noroeste de Brisbane.
Revolución rusa
El términu Revolución rusa comprende tolos socesos que llevaron de manera espontánea al derrocamientu del réxime zarista y a la instauración preparada de siguío, d'otru leninista, ente febreru y ochobre de 1917. En gran midida inducida pola Primer Guerra Mundial, 
La Revolución rusa foi un acontecimientu decisivu y fundador del "curtiu sieglu XX" abiertu pol españíu del macroconflictu européu en 1914 y zarráu en 1991 cola cayida de la Unión Soviética. Oxetu de simpatíes y d'inmenses esperances por unos (Jules Romains describióla como "la gran lluz nel Este" y François Furet como "l'encantu universal d'ochobre"), tamién foi oxetu de severes crítiques, de mieos y d'odios viscerales. Sigui siendo ún de los acontecimientos más estudiaos y más apasionadamente aldericaos de la hestoria contemporánea.
Conquista cristiana de la Península Ibérica
Denómase Reconquista o "Conquista Cristiana de la Península Ibérica" al procesu históricu nel que los reinos cristianos de la Península Ibérica buscaron el control peninsular en poder del dominiu musulmán. Esti procesu tuvo llugar ente los años 722 (fecha probable de la rebelión de Pelayu) y 1492 (final del Reinu nazarí de Granada).
El términu "Reconquista" ye'l que más s'usó pa referise al procesu d'estensión a los dominios de Castiella y otros reinos cristianos peninsulares escontra'l sur, pero ye un términu mediatizáu ideolóxicamente, darréu qu'alude al deséu de recuperación d'una "integridá nacional", nuna dómina na que nun esistía nin la idea d'España como nación, nin siquiera la propia idea de "nación". El sentíu propiu del procesu nun yera más que'l de recuperación de los territorios baxo dominiu musulmán pa la cristiandá, lo mesmo que se falaba de "Reconquista" nel casu de les Cruzaes.
Según dellos académicos, el términu ye históricamente inesautu, darréu que los reinos cristianos que «reconquistaron» el territoriu peninsular constituyéronse con posterioridá a la invasión islámica, a pesar de los intentos de delles d'estes monarquíes por presentase como herederes direutes del antiguu reinu visigodu. Trataríase más bien d'un enfotu de llexitimación política d'estos reinos, que considerábense herederos y descendientes reales de los visigodos, y tamién l'intentu de los reinos cristianos (especialmente Castiella) de xustificar les sos conquistes, al considerase herederos de sangre de los godos. 
Sicasí, al-Andalus ye tan heredero de la Hispania visigoda como Asturies: los cabezaleros árabes, acompañaos de mercenarios bereberes, nun traíen nenguna civilización ñueva, porque l'islam (ensin cuntar la llingua árabe y la relixón, que sí que vienen d'Arabia) nun esistía tovía; igual que Roma como la coñocemos nun esiste dafechu fasta'll sieglu I, l'islam fórmase adulces dende'l sieglu VII fasta'l XI, como una evolución de les distintes cultures qu'había: la grecorromana nel Mediterraneu Oriental, la romana nel occidental, y la persa n'Irán-Iraq. D'esta miente, al-Andalus sedría una Hispania Romano-Visigoda evolucionando, tresformada pola influencia oriental (sobre too la d'Iran ya Iraq) y poles mesmes creaciones surdíes dientro d'al-Andalus. Aparte, Asturies, que yera una rexón perprimitiva, ye heredera "menor" de la Hispania Romano-Visigoda, pero non como al-Andalus, porque les sos principales influencies según avancen los sieglos vendríen de Francia, Italia y un pocu d'al-Andalus. Asina ye que, xunto con "reconquista", puen utilizase los términos "guerres relixoses" o "conquista cristiana".
Psiquiatría
La psiquiatría (del griegu "psiqué", alma, y "iatréia", sanamientu) ye la especialidá médica dedicada al estudiu de la enfermedá mental coles mires de prevenir, evaluar, diagnosticar, tratar y rehabilitar a les persones con trestornos mentales y asegurar l'autonomía y l'adautación del individuu a les condiciones de la so esistencia.
Sexismu
Denómase sexismu o xenerismu a la discriminación de persones d'un sexu en contraposición al otru.
El sexismu pue xeneralizase como un subtipu d'esencialismu y pue particionase como formáu por sexismu escontra'l sexu femenín, escontra'l sexu masculín, escontra los intersexuales (hermafrodites y pseudohermafrodites) y escontra los transexuales (masculinos y femeninos). Cada tipu de sexismu tien la so propia hestoria y forma d'intolerancia.
Les creencies sexistes, como una especie d'esencialismu, sostienen que los individuos puen entendese o xulgase basándose a cencielles nes carauterístiques del grupu al que pertenecen: nesti casu, al so grupu sexual, masculín o femenín. Esto asume que tolos individuos «encaxen» na categoría de «masculinos» o «femeninos» y nun tien en cuenta a les persones intersexuales que nacen con carauterístiques sexuales de dambos grupos. Tamién asume carauterístiques homoxénees pa tolos varones del grupu masculín» y toles muyeres del femenín», ensin tener en cuenta les enormes diferencies que puedan dase dientro d'ellos. Hai tamién varones XX y muyeres XY que son xenéticamente d'un sexu pero desenvolvieron les carauterístiques sexuales del otru na etapa fetal.
Ciertes formes de discriminación sexual son illegales en munchos países, pero casi toos tienen lleis qu'otorguen derechos, privilexos o responsabilidaes especiales a ún o otru sexu.
Varón
Home o Varón ye'l mou como s'identifica a les persones que pertenecen al sexu masculín. La pallabra “varón” designa biolóxicamente al “machu” humanu, pero esta cabera espresión pue ser peyorativa y reservada a les especies animal y vexetal, mentanto el varón acútase pal home como especie. 
La pallabra «home» tien un mayor abanicu de conceutos y polo mesmo la pallabra «varón» úsase cuando quier facese una distinción sexual cola «muyer». Munches vegaes la pallabra «home» usase pa varones qu'algamaron la so edá adulta, mentanto que la pallabra «varón» nun tien en cuenta la edá. La pallabra «varón» n'asturianu remanez del llatín "vir" que traduz lliteralmente «viga»: el varón yera pa los romanos «la viga que sofita la casa».
Muyer
Muyer (del llatín "mulier, -eris") ye la persona del sexu femenín. Muyer tamién remite a distinciones de xéneru de calter cultural y social atribuyíes a la muyer asina como a les diferencies sexuales y biolóxiques de la fema na especie humana frente al machu. Muyer fai referencia a lo femenino y nel aspeutu reivindicativu a la igualdá de derechos defendida pol feminismu.
La Cespedera (Quimarán)
La Cespedera ye una entidá de población de la parroquia de Quimarán, en Carreño.
L'INE establez que La Cespedera ye una aldega de 38 habitantes (17 homes y 22 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 050100. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 6,70 km. Tien una altitú máxima de 70 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 16 viviendes, 13 principales y 3 non principales. 
Diz Xosé Lluis García Arias, respeutu al términu:
El Fondo (Quimarán)
El Fondo ye una entidá de población de la parroquia de Quimarán, en Carreño.
L'INE establez qu'El Fondo ye un llugar de 97 habitantes (44 homes y 53 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 050200. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 6,50 km. Tien una altitú máxima de 73 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 41 viviendes, 34 principales y 7 non principales. 
Al falar de "Fondos",Xosé Lluis García Arias, diz:
Ye'l sitiu onde se cellebra la romería de Los Remedios, por alcontrase nella la imaxe de la Nuestra Señora de los Remedios, patrona de Carreño y de los campesinos y marineros, que fuera canonizada pol Papa Xuan XIII, el 24 de setiembre de 1959, viniendo na so representación el cardenal Tardini. Dende entós, esta advocación tien la mesma categoría que la Virxen de Cuadonga.
Tres son los molinos que podemos atopar dientro'l barriu: el molín del Estanco, propiedá de Pepe'l del Estanco, que mercara ún del sieglu XVIII de Les Mariñes (Villaviciosa) pa reconstruyilu nel añu 2000; el molín de Casa Caseta, que s'alcuentra nesa casería; y los restos del molín de Segunda.
Nesti llugar asítiase'l llavaderu de Guillermo, onde la carretera pa Serín.
Mazaneda (Quimarán)
Mazaneda ye una entidá de población de la parroquia de Quimarán, en Carreño.
L'INE establez que Mazaneda ye un llugar de 16 habitantes (10 homes y 6 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 050300. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 5,90 km. Tien una altitú máxima de 28 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 6 viviendes, 5 principales y 1 non principal. 
El Monte (Quimarán)
El Monte ye una entidá de población de la parroquia de Quimarán, en Carreño.
L'INE establez qu'El Monte ye una casería de 3 habitantes (1 homes y 2 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 050400. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 5 km. Tien una altitú máxima de 140 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 4 viviendes, 3 principales y 1 non principal. 
Naves (Quimarán)
Naves ye una entidá de población de la parroquia de Quimarán, en Carreño.
L'INE establez que Naves ye una casería de 14 habitantes (6 homes y 8 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 050500. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 5,20 km. Tien una altitú máxima de 89 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 6 viviendes, 5 principales y 1 non principal. 
Cita Xosé Lluis García Arias, cuando desplica'l términu "Nava", lo siguiente:
La Rebollada (Quimarán)
La Rebollada ye una entidá de población de la parroquia de Quimarán, en Carreño.
L'INE establez que La Rebollada ye un llugar de 158 habitantes (84 homes y 74 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 050600. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 5 km. Tien una altitú máxima de 70 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 83 viviendes, 62 principales y 21 non principales. 
Fala Xosé Lluis García Arias, na estaya "Robléu, Carbayéu, Rebollada":
Esta casona del númberu 54, ye'l solar de la familia García-Alas, y ye conocía con esti nome al pasar nella llargues estancies y los braneos l'escritor Leopoldo Alas"Clarín". La Quinta fue reedificada pol so fíu Adolfo en 1911 sobre los cimientos de la vieya casona o Palacio de los Señores de Alas.
La fonte'l Cellero ta mui vinculada a la familia Alas, tando nún de los estremos de la Quinta de Clarín. Ye fonte, llavaderu, esclariaderu y bebederu. 
Tamién en La Rebollada ta la fonte los Rosales.
San Pablo (Quimarán)
San Pablo ye una entidá de población de la parroquia de Quimarán, en Carreño.
L'INE establez que San Pablo ye una casería de 1 habitante (1 muyer). El so códigu de referencia ye 33 014 050800. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 5,90 km. Tien una altitú máxima de 166 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 5 viviendes, toes non principales. 
Esti ye un claru haxiotopónu, procedente la capiella de San Pablo, asitiada antaño nel monte Areo. Colos restos de la capiella, construyóse la ermita de la Nuestra Señora de Los Remedios.
Villar (Quimarán)
Villar ye una entidá de población de la parroquia de Quimarán, en Carreño.
L'INE establez que Villar ye un llugar de 30 habitantes (15 homes y 15 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 050800. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 6 km. Tien una altitú máxima de 98 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 18 viviendes, 12 principales y 6 non principales. 
Xosé Lluis García Arias, al falar de "Villar", diz:
Averada al palaciu, alcuéntrase la fonte del Nolo o fonte Villar, datada nel sieglu XVII. 
El Carbayón d'Uviéu
El Carbayón (aumentativu de carbayu) ye'l nome que recibe un carbayu centenariu que s'asitiaba na Cai Uría d'Uviéu, n'Asturies. Esti árbol, debío al so porte y tamañu, foi de gran importancia simbólica pa la ciudá, y dio llugar al xentiliciu oficiosu de los uvieínos, llamaos tamién "carbayones" por esti árbol.
Una de les razones argüíes pa la so tronza foi el so estáu avanzáu de corrupción por mor del coroyu, cosa que se comprobó como cierta una vuelta tronzáu. Esti fechu impidió la so datación esauta anque se-y supunxeron unos 500 años d'edá.
Afayábase nel postreru inferior del Campu de San Franciscu, llugar de recréu y paséu de los uvieínos a lo llargo de los años. En 1874 construyérase la estación de tren a una distancia de 1 km del centru de la ciudá y se proyeutó un vial pa coneutalos. Esti proyeutu tradúxose nes cais actuales d'Uría, abierta nel mesmu añu, y de Fruela, abierta en 1880, que bordiaben el postreru inferior del Campu de San Franciscu dexando aislláu al Carbayón del restu del Campu, torgando la circulación pela cai Uría.
El 15 de setiembre de 1879 aconceyó l'ayuntamientu d'Uviéu para discutir qué facer col árbol, tres l'informe del xardineru del conceyu favoratible de la tronza. Los conceyales dividíense en dos grupos opuestos: los progresistes, favoratibles a la tronza, y los conservadores, contrarios a ella.
Tres dos votaciones nules, na tercera, la comisión de «paseos y arboledes» votó a favor de la tronza por catorce votos a nueve. L'Ayuntamiento sacó a subasta el valtamientu del árbol y foi otorgáu pol montante de 192 pesetes. El 2 d'ochobre de 1879 féxose efeutiva la tronza.
Nesos díes creóse'l semanariu primeru y llueu diariu El Carbayón, nel que na so primer edición remembró a El Carbayón con esti poema en castellanu:
En marzu de 1959 l'Ayuntamientu d'Uviéu instaló una placa conmemorativa nel llugar en que s'irguía'l Carbayón, al entamu de la Cai Uría na so acera derecha, na que pue lleese:
Unos años antes, en 1950, llantóse un nuevu carbayu nos xardinos del Teatru Campoamor, conocíu popularmente como El Carbayín, en tornu al cualu allugóse un cercu con una inscripción que diz: 
Diariu El Carbayón
El Carbayón foi un diariu que s'editó n'Uviéu dende finales del sieglu XX hasta l'añu 1936.
El Carbayón anició la so tirada n'Uviéu'l 5 d'ochobre de 1879, tres el polémicu valtamientu del carbayón centenariu que torgaba l'ensanche de la cai Uría, qu'unía la zona antigua de la ciudá cola estación de ferrocarril.
Al principiu concibióse como selmanariu, recibiendo'l subtítulu de «Periódico de intereses morales y materiales»; más tarde foi espublizáu como biselmanariu pa tornar poco dempués como diariu, siendo'l periódicu más importante d'Uviéu tres poco tiempu de salir a la venta. El so primer direutor foi Rogelio Jove y Bravo, y ente los sos redautores y collaboradores cuntábense persones tan illustres como Fermín Canella Secades, Rafael Sarandeses, Maximiliano Arboleya, quien sedría tamién direutor del diariu en delles ocasiones, y Clarín. Sustituyó'l so subtítulu decimonónicu pol de «Diario asturiano de la mañana» y más tarde adoptó'l de «Decano de la Prensa de Oviedo». En 1910 absorbió al diariu "La Opinión" y en 1921 a "El Pueblo Astur".
Otros direutores del periódicu fueron: Marcelino Trapiello, Mariano Sánchez Roca, Gonzalo Merás y Navia-Osorio, José Díaz Sarri, Juan Antonio Cabezas, Eduardo Quiñones y Segundo López del Camino. Asoleyóse per más de mediu sieglu, cesando al aniciase la guerra civil, el 18 de xunetu de 1936.
Jorge Uría: "Las transformaciones de El Carbayón. De diario conservador a órgano del catolicismo social", en J. Uría (coord.) "Historia de la prensa en Asturias. I Nace el cuarto poder. La prensa en Asturias hasta la Primera Guerra Mundial", Uviéu, Asociación de la Prensa d'Uviéu, 2004, pp. 241-279 [84-609-0061-4].
Víctor Rodríguez Infiesta: "Socialización política y prensa de masas. El proceso de la opinión pública en Asturias, 1898-1923", Uviéu, Real Institutu d'Estudios Asturianos, 2007 [ISBN 978-84-87212-54-3].
Carbayón
El términu Carbayón pue facer referencia les coses siguientes:
Carbayón (dulce)
Los carbayones son un pastel típicu asturianu, más concretamente d'Uviéu. Estos almendraos tomen el so nome d'un vieyu carbayu centenariu que s'alcontraba nel centru d'Uviéu, y fueron inventaos pola famosa pastelería Camilo de Blas en 1924, pa la Feria de Muestres de Xixón. Trátense, en cierta midida, d'una versión sofisticada de los vieyos bartolos d'almendra que se faen n'Asturies dende cuantayá. Na confitería Camilo de Blas de Lleón, onde tamién faen estos pasteles, el bañu de yema ye muncho mayor que l'emplegáu n'Asturies.
Consiste nuna masa de masa foyada en trés pliegos rellena d'una mestura de güevu, almendra molío, coñac o vinu dulce y azucre, básicamente, y cubierta d'un almibre fecho a base d'agua, zusmiu de llimón, azucre y canela.
Ha molese l'almendra pa mecelo dempués con igual cantidá d'azucre, un poco más o menos, añadiéndo-y dos güevos enteros y trés yemes, asina como un poco de vinu dulce y ralladura de llimón; too ello mezse bien y col preparáu van rellenándose pequeños moldos de madalenes forraos previamente de masa foyada. Métense en fornu hasta doralos.
Mentras se cuecen, prepárase un almibre, con cuatro cullaraes d'azucre y seyes d'agua; si s'oleya, arúmase con una caña de canela. Pónense trés yemes nun cazu, mécense cola ayuda d'una cullara de madera y se-yos va amestando, poco a poco, l'almibre templáu; avérase dempués al llume y cuezse unos momentos hasta qu'espesen llixeramente.
Prepárase un almibre fuerte con seyes cullaraes d'azucre y seyes d'agua, y daqué de zusmu de llimón; quítase del llume y se bate con un tenedor hasta que se ponga blanco, cubriendo darréu con esti bañu los pasteles; si s'endurez l'almibre, calezse de vuelta con unes gotes d'agua.
V. Alperi y Sofía Fernández: La Cocina Asturiana (2 tomos), edit. La Voz de Asturias S.A. (Llugones, Siero, 1995)
Casa de conceyu d'Uviéu
La Casa de conceyu d'Uviéu foi proyeutada en 1622 pol arquiteutu Juan de Naveda.
A principios del sieglu XII, debío al pleitu socesoriu ente la reina de Castiella Doña Pega y el so segundu esposu Alfonsu I d'Aragón, alcontrábase la provincia asturiense en situación caótica. Debío a la ayuda prestada pola Ilesia uvieina a la so causa, Doña Pega otorgó en 1112 tou Uviéu a San Salvador. D'esta donación sedría artífice l'Obispu Don Pelayu, quien dao que la inestabilidá entá esistía convocó un conceyu na ciudá nel añu 1115 con dellos representantes de distintos conceyos. En 1145 el conceyu vióse reforzáu cola confirmación del Fueru de Safagún per parte de Alfonsu VII, conservándose la versión romance que del Fueru realizó Fernandu IV en 1295. Les disposiciones forales establecíen el cargu de merín, que debía recayer siempres nún vecín de la ciudá y namás podía ser cambiáu pol monarca. Los vecinos yeren vasallos del monarca, estableciéndose la inviolabilidá del domiciliu, la exención del serviciu d'armes y de dar agospiu y alimentu, sacante al rei, asina como la igualdá énte la llei penal de los magnates y vecinos nos sos pleitos propios. El fueru tamién llibraba de les cargues señoriales a los nuevos avecindaos na ciudá, asina como del pagu de portalgos dende la mar hasta Lleón.
Orixinariamente concentrábase l'Ayuntamientu nel adriu de la Ilesia de San Tirso, pa pasar dempués a la sede actual, la casa de conceyu asitiada sobre la "Puerta de Cimavilla" y qu'aprovecha como soporte la vieya muralla y que foi proyeutada por Juan de Naveda en 1622, data d'aniciu d'unes obres peracabaes en 1671. En 1780 reformóse por Francisco Pruneda.
Colos Decretos de Nueva Planta de 1717 y la formación de la Real Audiencia uniformícense les estructures conceyeres. Los cargos conceyeros sedrán acaparaos pola nobleza, reforzándose'l poder de les oligarquíes llocales. Carlos III reforzará'l centralismu en 1766 con reformes nel réxime llocal, acaparando l'Estáu competencies qu'anteriormente correspondíen al conceyu.
Nel sieglu XIX foi parte fundamental nos cambios políticos d'España: el so xuez José María García del Busto foi ún de los principales cabezaleros de la resistencia frente a la invasión napoleónica. Asinamesmo, el 23 de setiembre de 1812 l'Ayuntamientu d'Uviéu convirtióse en constitucional según lo establecío na Constitución de Cádiz, siendo'l propiu ayuntamientu carbayón ún de los primeros n'eliminar los señoríos o drechu de los señores a nomar los cargos conceyeros y la unificación de los sistemes de provisión común, estableciéndose asina la eleición democrática de los Ayuntamientos. Na alcordanza de los socesos de 1808, na Casa de conceyu atópense delles llábanes conmemoratives del alzamientu uvieín de 1808 escontra los franceses.
L'Ayuntamientu sufrió graves estrozos na Guerra Civil, dientro de lo que foi una destrucción xeneralizada de barrios enteros d'Uviéu. Por mor de la situación de ruina, Uviéu entró dientro del "Servicio de Regiones Devastadas". Asina, l'edificiu del conceyu foi remocicáu col amiestu de nuevos elementos, como la torre que güei destaca sobre'l resto del edificiu, pol arquiteutu Gabriel de la Torriente en 1940.
Quesu d'Urbiés
El quesu d'Urbiés ye un tipu de quesu que s'ellabora artesanalmente n'Asturies.
El so nome provién de l'aldea d'Urbiés, na parroquia de Santa María, a unos 12 kilómetros de la capital del conceyu de Mieres. Tamién s'ellabora n'otres llocalidaes como Turón, Proaza, Quirós, Ḷḷena, Teberga y Somiedu.
Utilízase lleche entero de vaca, ensin añader cuayu nin formientu. Asina'l lleche coagula por acidificación, procesu que dura ente cuatro y cinco díes, nos que se va desnatando siempre que seya posible. Una vez coagulada, la masa s'introduz en pequeños sacos de tela.
El procesu de maduración dura ente seis y nueve meses, a lo llargo d'esti hai que remover la pasta con frecuencia pa que'l mofu que se forma na superficie s'esparda homoxéneamente. al final, una vez que madura, treslládase esa masa nun recipiente. En dellos casos échase-y dalgún tipu d'aguardiente pa que tenga una mayor untuosidá.
Trátase d'un quesu blandio, untuoso y ensin materia graso ya que se retira nel procesu de coagulación. Nun tiene forma definida porque adopta la del recipiente en que se faiga. Tampoco nun tien corteya, presenta una pasta blandio y cremoso, con un fuerte aruma. El so sabor tamién ye fuerte, siendo'l quesu más picante de tolos que se producen n'Asturies.
Debío a la so consistencia pastosa úfrese en tarreñes de barru.
Los estremaos nomes que puede tener esti quesu vienen del sacu en que s'introduciera la pasta. Por exemplu, el llamáu "quesu de vexiga" failo en vexigues d'animal. Arriendes d'eso, esta variedá tien la particularidá de qu'empleguen el llamáu "culiestru", que ye'l lleche de vaca producío al segundu día del partu, utilizao na primer cuayada, amestando lleche normal nes cuayes posteriores. Esta variante prautícase entá nos conceyos de Ḷḷena y Quirós.
Otra variante que se prautica en Teberga y Proaza, consiste n'añader a la masa, nel últimu amasáu, dalgo de aguardiente de caña o a falta d'esti daqué de ron o de güisqui.
Una variante prauticada en Proaza, Teberga y Somiedu, consiste n'amestar al quesu ya formentao un poco de mantega fresco dirritío meciéndolo pa homoxeneizar bien la masa. Esti amiestu provoca l'amarelláu de la masa amás de quedar un sabor más sele. Nesti casu hay que tener especial procuru ya que la mantega pue ranciase rápidamente faciendo más fuerte'l sabor.
Hoxaldre
L'hoxaldre ye una masa cruxente trayío a Europa polos árabes, anque'l so orixe ye anterior, pudiendo alcontrase referencies a pastes y mases foyaes na Grecia y Roma clásiques. Ellabórase con fariña, mantega o margarina), agua y sal. Ye cruxente y la so testura ye ún de los sos grandes atrautivos.
Pa consiguir la testura final prepárase una masa de fariña, agua y sal y s'estiende. Sobre ella estiéndese la grasa que s'emplegue y se pliega delles veces. La repetición d'esta operación fai que vayan quedando fines llámines impermeabilizaes pola grasa emplegao. Estes retienen el vapor que se xenera col agua de la masa pela cocción y diches llámines sepártense como les fueyes d'un llibru.
L'hoxaldre "real" o "verdadero" ye'l que lleva igual cantidá de materia graso y fariña pa la so ellaboración. Magar, el "trés cuartos" utiliza, como diz el so nome, trés cuartes partes de materia graso por cada una entera de fariña, mentes que'l "mediu hoxaldre" ye'l que lleva 500 g de manteca por kg de fariña.
L'hoxaldre ye denomáu "francés" o "direuto" cuando la masa envuelve al empastie (materia grasa), "inverso" o "invertío" cuando l'empastie envuelve a la masa, y "rápido" cuando la masa ye una sola na que pela so ellaboración tolos ingredientes fueron uníos dende l'entamu.
L'orixe del hoxaldre alcuéntrase na repostería medieval nes zones baxo influyencia árabe, anque'l so orixe ye probablemente anterior, pudiendo atopase referencies clásiques a pastes de repostería foyaes en Grecia y Roma (Petroniu). Pasteles foyaos dulces o salaos realícense na Península Ibérica con anterioridá al sieglu XVII (ver 'El Buscón' de Francisco de Quevedo, escritu en 1604). Nel so orixe, cada fueya, mui delgada, facíase por separtao y, untaes de grasa, uníense, tal como se sigue daciendo en platos como la pastela marroquina.
La modalidá francesa del hoxaldre foi creada pol pintor impresionista Claude Gelée, nacíu nel añu 1600 en Louréne, Francia. Amás de pintar, trabayaba pa un mayestru pasteleru, quien-y suxirió aplicar el so inxeniu artísticu innatu na cocina. Claude treslladóse a Roma, onde escomenzó a ser conocíu col nomatu "Le Lorrain" (de Louréne), pol so pueblu natal. Un día nel so trabayu decidió inventar un pan especial pa so padre que taba enfermu y, indiferente a los conseyos de los sos superiores, enciarró un cachu de mantega dientro del bollu de masa, que dempués sedría cocináu. El resultáu foi un ésitu, anque'l famosu hoxaldre se perfeccionaría dempués de que Claude suprimiera la llelda y aplicara la téunica del plegáu y alternáu de masa y materia graso, pa una meyor dixebra de les llámines de masa na cocción.
Posteriormente otru pasteleru de gran sonadía, el francés Marie Antoine Carême establez el númberu de dobleces que debe llevar pa una dixebra afayadiza de les fueyes. Tamién ye'l creador del vol-au-vent, un pastelín d'hoxaldre agüecáu pa ser rellenáu a gustu.
Hai una versión mui interesante que nun hai que descartar. Dizse qu'en Francia, nuna famosa panadería, trabayaba un ayudante nuna masa que-y encargó'l xefe panaderu. A esti ayudante se-y escaeció poner la grasa na masa, y cuando se decató la masa yá taba amasao ensin grasa. Preocupáu por que'l xefe panaderu-y reñera, estendió la masa, púnxo-y nel centru la grasa y-y dio delles dobleces a la pasta estendiéndolo cada vuelta más. Al final llegó'l xefe panaderu y fexo lo sos pancinos como siempres. Al ver que la masa s'elevaba d'una manera uniforme y facía delles camaes ente sí como un llibru, sosprendíu llamó al so ayudante. Al desplicar l'ayudante lo qu'asocediera, el xefe lu abrazó y felicitó pola nueva masa que creara. Pasaos dalgunos años esta masa foi perfeicionándose y salieron variantes que son la mesma masa con diferente cantidá de grasa y dobleces.
L'usu más antiguu pue que fuera la "bstela" árabe (o pastela) que ha dio na península los pasteles, que tradicionalmente yeren siempres d'hoxaldre, con rellenos variaos.
Anguaño empléguense tanto en platos salaos, como'l volován (vol-au-vent), que da pie a rellenalu de munchos productos; como en postres y dulces como'l milfueyes. Esisten numberoses variedaes, tanto dulces como salaes, munches d'elles típiques d'una llocalidá en concretu, como les corbates, miguelitos, pantortielles, sacristanes, rosquielles y polques.
Anque'l términu "hoxaldre" s'emplega pa referise a la variedá seca y cruxente, hai delles mases foyaes que s'empleguen por exemplu pa ellaborar los cruasanes, les bayonese, o les palmeres.
Wilco
Wilco ye una banda de rock alternativu de Chicago, Illinois, Estaos Xuníos, formada en 1994 polos miembros restantes de la banda de "country" alternativu Uncle Tupelo pocu dempués de la marcha del cantante Jay Farrar. La formación de Wilco sufrió diversos cambeos dende la so formación, con namái'l vocalista/compositor Jeff Tweedy y el baxista John Stirratt como miembros fixos dende l'entamu. Dende principios de 2004, el restu de la banda consta del guitarrista Nels Cline, los multiinstrumentistes Pat Sansone y Mikael Jorgensen, y la batería Glenn Kotche. Llanzaron al mercáu siete discos d'estudiu, un álbum en direutu y tres collaboraciones: dos con Billy Bragg y unu con The Minus 5.
La música de Wilco inspiróse nuna amplia gama d'artistes y estilos, ente ellos Bill Fay y Television, arriendes de sirvir d'influencia pa delles otres bandes de rock alternativu. Nel so álbum debú A.M. (1995), siguieron l'estilu "country" alternativu de Uncle Tupelo, ente que nos sos posteriores discos esploraron aspeutos más esperimentales, tocando estilos como'l rock alternativu y el pop más clásicu.
Tetraplexa
La tetraplexa o cuadriplexa ye un síntoma pol que se produz paralís total o parcial en brazos y piernes causada por un dañu na médula espinal, específicamente en dalguna de les vértebres cervicales. En raros casos, por cuenta d'una rehabilitación intensiva, pue recuperase daqué de movimientu, como nel casu del actor Christopher Reeve.
Quesu de Rozagás
El quesu de Rozagás ye un quesu ellaboráu nel pueblu de Rozagás (Peñamellera Alta), asitiáu a unos 6 Km de la capital del conceyu, Alles.
Tómase la lleche de vaca crudo, oveya y cabra. Mécense toes y caliéntase hasta los 25/30 °C. Déxase cuayar y una vez obtenida la cuayada introduzse nos moldes y déxase madurecer a lo llargo de dos meses como mínimo.
Ye un quesu duru, cilídricu, de gran tamaño pues les pieces van dende los tres kilos a los cinco. L'interior o pasta ye blando, de color que va del blancu al azuláu. La corteza ye blanda y resbaladiza.
Clas obrera
Clas obrera o proletariáu designa al conxuntu de trabayadores que, dende la revolucion industrial, aporten básicamente'l factor trabayu na producción y a cambiu reciben un salariu o contraprestación económica, ensin ser propietarios individuales de los medios de producción. El términu contraponse a clas capitalista o sector social qu'atropa'l capital.
Nun sen sociolóxicu más vagu y al empar más acutáu tamién s'entiende por "clas obrera", el grupu de trabayadores industriales, asalariaos. Diferenciase-y d'otros grupos de trabayadores como los llabradores, los esclavos, los trabayadores autónomos o los emplegaos de servicios. Esti significáu del términu ye equivalente al términu inglés de "«blue collar workers»" (trabayadores de pescuezu azul).
El términu "clas obrera" empezó a utilizase n'asturianu mientres la segunda metada del sieglu XIX como traducción de la espresión inglesa ""working class"" (clas trabayadora) qu'alquirió importancia nos primeres escritos sociu-económicos de Karl Marx y Federico Engels. Sociólogos posteriores redefinieron el términu usándolu con sentíos llixeramente distintos que permaneció n'usu hasta los nuesos díes, magar qu'evolucionando nos sos matices y xeneralidá del usu. 
Vaya semanita
Vaya semanita ye un programa d'humor emitíu na segunda canal d'Euskal Telebista y producíu por Pausoka. El programa estrenose n'ETB 2 en setiembre de 2003. 
Dende'l so estrenu, convirtióse nun de los programes de mayor ésitu n'Euskadi. Ye tamién conocíu n'otres partes d'España gracies a les continues menciones en programes de zapping y la difusión al traviés de canales a nivel nacional.
Nel añu 2005, los productores del espaciu vendieron los derechos d'autor a Telecinco pa que crease una versión propia, que pasaría a nomase "Agitación + IVA". A finales de 2009, estrenose en Cuatro la versión nacional del programa, "Vaya tropa". 
L'espaciu emítese tamién al traviés de diverses canales de TDT: La Siete (últimes temporaes) y MTV España (primeres temporaes); en plataformas de pagu, Paramount Comedy. Tamién foi emitíu pola desapaecía Veo7.
Dempués de ocho años n'emisión y a dada la baxada d'audiencia rexistrada nel últimu añu, ETB llegó a plantease la idea de cancelar el programa. Finalmente, decidiose por renovar el formatu, prescindiendo de casi tol repartu d'actores, para dái pasu a "Vaya Semanita. Cambio Radical", onde destaca principalmente l'ausencia de plató y onde tomen únicamente relevancia los sketches.
Tratáu de Llagos
El Tratáu de Llagos, robláu el 28 de mayu de 1975 na ciudá de Llagos (Nixeria), foi el que dio orixe a la Comunidá Económica d'Estaos del África Occidental (ECOWAS), col envís de promover la cooperación ya integración de los estaos que la formen al traviés de la creación d'una xunión económica y monetaria que favoreza el xorrecimientu económicu y el desenvolvimientu n'África Occidental.
– suspendíu de la Comunidá dende'l güelpe d'estáu de 2008
– suspendíu de la Comunidá dende la crisis constitucional nixerina de 2009
– suspendíu de la Comunidá dende les eleiciones de 2010
Skanderborg
Skanderborg ye una ciudá nel este de la península de Jutlandia, Dinamarca, a 25 km al suroeste de la ciudá de Aarhus. En 2012, la ciudá cunta 18.347 habitantes. Ye la see alministrativa del conceyu de Skanderborg, dientro de la rexón de Jutlandia Central.
L'orixe de l'actual ciudá de Skanderborg foi una pequena localidá rural llamada "Skanderup" o "Scandthorp", que'l so nome provien de "Skandi": nome de varón, y el sufixu antiguu "-torp", con significáu de "aldega" o "pobláu". Nel sieglu XII, en tiempos de Valdemar el Grande, nel llugar llevantó un castiellu llamáu Skanderborg, que terminó per dar -y nome a la localidá. El sufixu "-borg" significa "castiellu"
El castiellu de Skanderborg foi ampliáu extensivamente por Federico II nel sieglu XVI, y aportó a nel so momentu unu de los castiellos más prominentes de Dinamarca. Sirvió de see d'el gobernadores del rei y como unu de los llugares favoritos de la corte real hasta'l sieglu XVII.
Skanderborg creció gracies al castiellu, y en 1583 recibió privilexos de ciudá comercial ("købstad"), pero la so economía yera realmente pequena, dependiente de l'artesanía y un insignificante comerciu. Tres les guerres contra Suecia, el castiellu cayó en desgracia y abasnó a la pequena localidá. Magar que dos feries comerciales añales fueron treslladaes dende Ry, establecióse una guarnición de caballería en 1718 y en 1828 creóse nuevamente la provincia de Skanderborg, la economía de Skanderborg tardó n'espuntar. Pa principios del sieglu XIX, anque caltenía'l so privilexu de ciudá comercial, Skanderborg paecía más una localidá rural.
La industria llegó a Skanderborg, como a la mayor parte del país, na segunda metá del sieglu XIX. La inauguración del ferrocarril de Jutlandia ("Jyske længdebane") impulsó la economía y per ende la crecedera de la ciudá. Les sos industria más significativu producíen maquinaría y material de fierro. Magar tou, Skanderborg permaneció a la solombra de la so vecina Aarhus, y dellos de los sos habitantes trabayaben nesta postrera.
Na década de 1960 la industria algamó'l so tope na economía de la ciudá, y esa mesma década empezó a espuntar el sector servicio, coles mesmes que s'algamar la cifra de 11.500 habitantes. Nesta dómina la manufactura de ropa foi la principal industria. En 1970 Skanderborg perdió'l so papel alministrativu al sumir la provincia homónima y quedar integrada na nueva provincia de Aarhus.
Tres un llixeru retrocesu na década de 1970, Skanderborg siguió la so crecedera engullendo los poblaos cercanos, pero coles mesmes empúnxose cada vez a ser un suburbio de Aarhus, sobremanera cola creación de la "Østjyske Motorvej" (autovía de Jutlandia oriental). Ente que la industria pasa dende entós por una franca regresión, el comerciu amontóse significativamente. Cola reforma municipal de 2007, la ciudá cobró nuevamente cierta importancia al ser escoyida see del nuevu conceyu de Skanderborg.
OLPC
OLPC (del inglés "One Laptop Per Child", n'español "Un portátil por neñu"), ye'l nome d'un proyeutu centráu na distribución d'un PC fabricáu col propósitu d'apurrir a cualquier neñu del mundu conocencia y accesu a la teunoloxía de la información como formes modernes d'educación. El proyeutu cuenta col sofitu y collaboración de Google, AMD, Red Hat, News Corp, Brightstar Corp y otres empreses.
El portátil ta basáu nuna plataforma GNU/Linux, y ye eficiente nel usu de la enerxía, de mou que con un preséu mecánicu de tipu manivela pue xenerar abonda enerxía pal so funcionamientu. Un preséu de coneutividá inalámbrica dexa que los aparatos se coneuten ente ellos y tamién a Internet dende cualquier sitiu. Estos portátiles van vendese primeramente a los gobiernos y van dase a los neños nes escueles sol principiu: "un ordenador pa cada neñu".
"El portátil de 100 dólares", como se conoz en términos coloquiales, a fecha d'avientu de 2007 vendíase n'Estaos Xuníos por pareyes por 199.5$ cada ún nel programa G1G1 ("Get One Give One", "Merca ún, dona otru"), y tamién al traviés de la so canal de venta, pa la que se diseñó, la compra por gobiernos de países en desenvolvimientu.
El OLPC desendólcase pola organización "«One Laptop Per Child»". La OLPC ye una organización ensin ánimu d'arriquecimientu con se en Delaware, creada por catedráticos del Llaboratoriu de Multimedia del MIT pa diseñar, fabricar y distribuyir estos ordenadores portátiles.
A esti ordenador portátil XO tamién se-y conoz como "La máquina verde". Los promotores del proyeutu quieren dexar claro que nun ye un productu creáu pa vender (en principiu), sinón que ye, enantes que nada, un proyeutu educativu.
Visnuismu
Nel marcu del hinduismu, el vaisnavismu (davezu como visnuismu) ye una antigua relixón monoteísta, que'l so dios principal ye Visnú o Krisná.
El vaisnavismu contrapónse a los otros dos credos principales del hinduismu:
Tamién s'opón a la doctrina aduaita vedanta (los "gñanis", qu'estudien al Brahman impersonal).
El términu "vaisnava" como ‘adorador de Visnú’ utilízase namái nel sur de la India. Nel restu del país (y nel restu del mundu), el términu pasó a significar ‘devotu de Krisná’ (Ello ye que tendría d'utilizase'l términu “krisnaíta” o “krisnaísta”).
Quesu de Xinestosu
El quesu de Xinestosu o Queisu-i Xinistosu ye unu de los quesos tradicionales ellaboraos n'Asturies. 
Esti quesu antiguamente de cabra y oveya fabrícase anguaño con lleche de vaca. 
La lleche acabante de catar sálase y améstase-y el cuayu. Depués de cuayar córtase y métese nos moldes. Pasados tres díes rectifícase de sal y amásase la pasta resultante. Una vez amasao prénsase llateralmente a lo llargo d'otros trés díes. Una vez acabáu'l prensáu ponse a curar nun ambiente secu de tres a cuatro selmanes.
La produción d'esti quesu anguaño ta casi desaparecida si bien dende instancies oficiales ta tratanse de da-y un nuevu puxu. La so produción remóntase a la treshumancia que se facía na zona hacia Castiella y Extremadura que traíen los moldes d'espartu colos que se prensaba'l quesu. Taba ellaboráu polos pastores cola lleche de les sos oveyes y cabres.
Ye un quesu grasu y semiblandu de forma tronconiforme colos llaterales cóncavos de tamañu inferior al kilo. L'interior ye blanco amarillento y la corteza ye amarillo claro. 
La zona d'ellaboración d'esti quesu reduzse cuasi esclusivamente al pueblu de Xinestosu nel conceyu de Cangas del Narcea.
Goy
Goy (n'hebréu גוי) ye una palabra treslliterada del hebréu que significa lliteralmente «nación». Históricamente y hasta anguaño utilizóse como sinónimu de «non xudíu», asemeyáu al términu actual de «foriatu», «estranxeru». 
El primer usu rexistráu de "goy" –en plural "goyim"– apaez nel Pentateucu en Bereshit/Xénesis 10:5, en referencia a naciones ayenes a Israel, onde se promete a Abraham que los sos descendientes van formar un "goy gadol". Esta pallabra o los sos derivaos úsase en 550 ocasiones nel Tanaj (Biblia hebrea).
Pa los xudíos, tolos "goyim" son descendientes de Noé y los sos fíos, y p'agradar a Dios tienen de siguir los siete preceutos de les naciones.
Visnú
Visnú ye un dios hindú:
Cerámica de Faro
La cerámica de Faro ye un tipu de cerámica que se fabrica nel pueblu de Faro, na parroquia uvieina de Llimanes, asitiada a 4 km de la capital asturiana. Alcuéntrase a 300-500 metros d'altitú, sobre'l monte La Grandota, una posible fortificación medieval.
El terrén sobre'l que s'asienta'l pueblu de Faro ta constituyíu por arcielles del Cretácicu y el Terciariu, muy valioses pa esta industria artesanal.
Ta confirmada arqueolóxicamente la producción alfarera nesti pueblu data d'enantes del sieglu XI, gracies a la escavación realizada por Suárez Saro a finales de los ochenta. Alcontráronse cerca de 9.000 fragmentos na zona d"'El Cantu'l Rei", y en cada desmonte del terrén, bien pa l'ampliación de la carretera, bien pa la construcción de dalgún edificiu, salen a la lluz numberosos fragmentos de cerámica, tanto medieval como moderna, y inclusive fornos.
Na diplomática medieval asturiana menciónase bien de veces a Faro. Nel sieglu XII lleemos estes pallabres:
La primer referencia a la industria alfarera de Faro data d'entamos del sieglu XVI (1519). Nunos archivos con papeles de cuentes conservaos nel Archivu Capitular d'Uviéu apaez:
El catastru del Marqués de la Ensenada da noticia de 72 alfareros, lo qu'evidencia la importancia de Faro nesta industria y la so productividá. También ye interesante qu'en Faro se fabrique cacía vidriao, con esmalte blanco estannífero dende finales del sieglu XIII, dalgo poco frecuente nel norte peninsular. 
Nel sieglu XVIII escomienza un fenómenu importante pa la industria alfarera: la difusión de la cerámica de Faro. Los alfareros empiecen a treslladase al oriente d'Asturies a la busca de nuevos mercaos, fundándose alfareríes en La Pola Siero, Cecea, Piloña, Cangues d'Onís, Oviu (Llanes) o La Franca (Ribeseya). En Cangues d'Onís ye onde l'asentamientu tuvo más fuercia. Otres llocalidaes onde s'asentaron alfareros procedentes de Faro son Villaviciosa y Tapia.
Nos caberos años del sieglu XIX y principios del XX, les nueves industries provocaron una crisis que la llevaron al borde de la estinción. 
El tipu de rueda que s'utilizaba en Faro hasta'l sieglu XX yera la "baxa" o "de mano", hasta que José Vega ("Lito") introduz el tornu de pie. Con esti avance llogra un aumentu de producción.
El fornu usáu ye'l fornu "de descubiertu". Consta de dos partes: la cámara de cocción, onde s'apilen les pieces, y una caldera na que s'introduz el combustible, nesti casu rozu.
Una vuelta enllenu'l fornu con pieces de cerámica, tapezse la parte superior con tapinos. Colócase la tierra haza l'interior y s'aprovechen los trozos de teyes rotes pa formar lo que va sedrá la chimenea.
Un datu sobre la importancia de Faro ye la esistencia de mercaos nos que se distribuyía combustible p'abastecer a tolos alfareros, nos que se vendíen dellos provenientes de los montes del Naranco.
En Faro se producen dos tipos de cerámica. Una de barru collor parda escura, delles cuasi negra, con fustaxe metálico. Esta collor s'obtién con una mestura de trés barros y l'alta temperatura del fornu. Les pieces que se producen son pal usu domésticu, ye dicir, contenedores de llíquidos y alimentos: el barbón, la penada, la zapica de sidra, la quesera... Otres pieces realícense pa cocinar alimentos, por exemplu, la cazuela, con estremaos tamaños y una o dos ases.
L'otru tipu de cerámica ye la esmaltada en blanco y con decoraciones en verde, mariellu, marrón y azul. Los motivos decorativos que se realicen son xeométricos y naturalistes (vexetales y animales, destacando "la páxara", que es la representación d'un ave comiéndose a un pexe). Les formes que se trabayen son platos, escudielles, botiyos, xarru, el gallu y la pita, botíes o baceníes.
Anguaño esta tradición se conserva gracies al enfotu de José Vega Gutiérrez ("Selito") fíu de "Lito", y los so sobrinos Nacho y Vanesa Artime Vega. Dende Faro, y pa caltener esta tradición, tán trabayando llinies de productos empobinaos a la construcción (cenefes, revestimientos interiores y esteriores), amás de programes de formación pa dar a conocer les téuniques d'alfarería tradicionales.
N'avientu de 2011 presentóse al Plenu del Conceyu d'Uviéu un proyeutu d'escuela-taller llamáu "Uviéu. Tradición y innovación" aprováu col votu favorable de tolos grupos. Tamién la Xunta Xeneral, aprobó una proposición non de llei en favor del proyeutu.
Esta escuela-taller diba un periodu de formación de trés años, con xornaes d'ocho hores diaries. El so oxetivu yera promocionar el patrimoniu cultural y históricu del conceyu calteniendo oficios como'l de puchereru, vinculáu a la cultura ceramista de la población de Faro. Por embargu, n'abril de 2012 la Conceyalía d'Emplegu del Conceyu d'Uviéu renunció a esti proyeutu porque según el so paecer el taller "«nun cumple los requisitos necesarios en materia de prevención de riesgos llaborales.»"
Adorable
Adorable foi una banda británica de principios de los noventa compuesta por:
Formada en 1991 en Coventry, Inglaterra, Adorable foi una efímera agrupación con dos discos aclamaos pola crítica y el públicu pero ensin la reconocencia masiva y económica que merecíen. Probablemente la razón debióse a qu'Adorable atopábase nel momentu equivocáu, ye dicir debaxo de la fola del nuevu swingin london, el brit pop nel so meyor momentu (Oasis, Blur, Suede)
Magar yeren de Coventry, lo qu'implica que podía identificáse-yos coles bandes d'esi circuitu ("Slowdive, Lush, Ride"), el so soníu Shoegaze yera más deriváu al rock de guitarres que caracterizó'l primer discu d'Oasis, "Definitively Maybe".
Depués de dos bonos discos, el sellu "Creation" abandonólos en 1994 poles baxes ventes y la banda llamentablemente, dexó d'esistir. 
Bardaguera
Bardagera pue referise a:
Weldon Spring (Missouri)
Weldon Spring ye una ciudá allugada nel condáu de St. Charles nel estáu estauxunidense de Misuri. Nel Censu de 2010 tenía una población de 5443 habitantes y una densidá poblacional de 275,32 persones por km². 
Weldon Spring alcuéntrase allugada nes coordenaes . Según la Oficina del Censu de los Estaos Xuníos, Weldon Spring tien una superficie total de 19.77 km², de la cual 19.44 km² correspuenden a tierra firme y (1.66%) 0.33 km² ye agua.
Según el censu de 2010, había 5443 persones morando en Weldon Spring. La densidá de población yera de 275,32 hab./km². De los 5443 habitantes, Weldon Spring taba compuestu por un 95.54% de persones de raza blanca, el 1.38% yeren afroamericanos, el 0.09% amerindios, el 1.93% asiáticos, el 0.31% yeren d'otres races y el 0.75% pertenecíen a dos o más races. Del total de la población el 0.96% yeren hispanos o llatinos de cualquier raza.
Basílica de la Dorada de Toulouse
La ilesia de La Dorada (n'idioma francés "Notre-Dame de la Daurade" o "Sainte-Marie de la Daurade") ye una basílica católica de la ciudá francesa de Toulouse (departamentu del Altu Garona). Alcuéntrase asitiada na vera este del ríu Garona xuntu al edificiu de Belles Artes y el muelle de La Dorada. 
Trátase d'un edificiu relativamente modernu construyíu ente 1764 y 1883 pa sustituyir l'antigua ilesia románica qu'amenaciaba ruina. Sicasí, el llugar qu'ocupa foi dedicáu al cultu dende la dómina romana y enantes d'allugase la primer ilesia cristiana foi un templu consagráu a Apolo. De fechu la basílica acovez una de les reliquies cristianes más antigües de la ciudá, la "Vierge Noire".
Esisten dellos centenares censaos de virxes negres (la mayor parte d'orixe románicu y alcontraes na cuenca occidental del Mediterraneu). Una d'elles ye la Virxe Negra de la Dorada, a la que l'edificiu debe'l so nome primixeniu ("Santa María de Toulouse") anque dempués denomaríase-y "Daurade" (de ""Deaurata"") polos mosaicos cubiertos d'oru que contenía.
Esta estatua de madera ye bien venerada polos tolosanos (en particular poles muyeres encintes) magar que la orixinal del sieglu X foi robada nel XIV y la so sustituta quemada na plaza del Capitoliu mientres la Revolución francesa de 1799. L'actual talla data de 1807.
Banshee (dixebra)
El términu Banshee pue referise a:
Banshee (reproductor multimedia)
Banshee ye un reproductor d'audiu pa sistemes operativos Linux y Apple Mac VOS X. Desendólcase usando Mono y Gtk#. Amás usa la plataforma multimedia GStreamer pa reproducir, codificar y decodificar formatos tales como Ogg, MP3 y otros. 
Banshee pue reproducir ya importar CD d'audio y reproducir y sincronizar la coleición con iPod. Adicionalmente, ye capaz d'unviar los cantares reproducíos pa compartir gustos musicales en Last.fm, asina como la posibilidá d'escuchar la radio d'esti serviciu. Tamién soporta calificación de cantares (d'una a cinco estrelles), reproducción de videu (magar qu'esti escarez munches opciones, como la de subtítulos), descarga y reproducción de podcasts, radios y la descarga automática de carátules. Soporta estensiones, que dexen da-y otres funciones, como por casu buscar la lletra d'un cantar. Otra carauterística ye la posibilidá de crear llistes de reproducción, tantu estátiques como intelixentes. Banshee distribúise baxo los términos de la llicencia MIT.
Banshee considérase software multiplataforma, teniendo versiones oficiales pa GNU/Linux (estables), Mac VOS X (beta) y Microsoft Windows (alfa).
Esiste versión en llingua asturiana
República d'Obreros y Campesinos d'Asturies
La República d'Obreros y Campesinos d'Asturies (delles, tamién denomada como República Socialista d'Asturies) foi'l réxime políticu que s'organizó na parte central d'Asturies nel periodu que comprende dende'l 5 d'ochobre de 1934, data na qu'anició la Revolución d'Asturies, al 18 d'ochobre d'esi mesmu añu, data na que los trabayadores asturianos rindiéronse al exércitu de la República Española, baxo'l gobiernu de los Radicales d'Lerroux y la CEDA.
Nel contestu de la Segunda República Española, n'ochobre de 1934 el partíu conservador CEDA entró a formar parte del gobiernu radical republicanu baxo la presidencia d'Alejandro Lerroux. Pa numberosos sectores de la izquierda española ello suponía'l primer pasu pal establecimientu d'un gobiernu facista n'España, dao que la CEDA nun se declaraba fiel a la República y la dialéutica del so cabezaleru, José María Gil-Robles, yera mui asemeyada a la de los fascismos europeos.
En toa España preparáronse estremaes aiciones en rempuesta a esti desasosiegu, anque n'Asturies la rempuesta obrera diba alganzar el grau d'auténtica rebelión. Ésta preparóse cuidadosamente per toa Asturies, col cuartel xeneral de la mesma n'Uviéu, a la postre capital asturiana. Los mineros taben bien organizaos pa cuando la mañana del 5 d'ochobre de 1934 escomenzó ésta: Cuntaben con numberoses armes, dinamita y con comités conxuntos de trabayadores pa dirixir les sos actividaes. Haza les ocho y media d'esi día proclamóse dende'l balcón del Ayuntamientu d'Uviéu la "República Socialista".
Tres la proclamación de la República Socialista, tomó'l poder un Comité Revolucionariu qu'exerció'l poder políticu de la zona controlada polos revolucionarios, llegando a esistir hasta trés comités colos sos respeutivos presidentes:
Foi proclamáu n'Uviéu pol comité revolucionariu compuestu poles distintes fuercies de l'Alianza Obrera qu'apoyaba y preparaba la revolución. Les fábriques d'armes (especialmente la de Trubia) fueron tomaes y se punxeron a producir día y nueche, mentres se llegó a constituyir un "Exércitu Roxu" qu'algamó cifres de 30.000 efeutivos.
La revolución asturiana vióse práuticamente abandonada pol restu del movimientu obreru n'España, polo que'l gobiernu de Madrid pudo reprimila fácilmente. Nos momentos finales de la revolución, Belarmino Tomás fadría un llamáu a los obreros y mineros pa poner fin a la llucha:
Tres la derrota militar y la rendición énte'l xeneral Franco desapaecía esti Estáu de curtia duración.
L'Alto la Ilesia
L'Alto la Ilesia ye una entidá de población de la parroquia de El Pieloro, en Carreño.
L'INE establez que L'Alto la Ilesia ye una aldega de 34 habitantes (19 homes y 15 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 090100 . 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 4 km. Tien una altitú máxima de 120 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 16 viviendes principales. 
Xosé Lluis García Ariasfala de delles fórmules relatives al cultu cristianu que s'apliquen a la toponimia asturiana, ente elles, les que falen del términu "Ilesia" y tamién, na estaya "Altu, Oteru" refiérse direutamente a esti topónimu:
Los Caleros
Los Caleros ye una entidá de población de la parroquia de El Pieloro, en Carreño.
L'INE establez que Los Caleros ye una casería de 9 habitantes (5 homes y 4 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 090300 . 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 3,50 km. Tien una altitú máxima de 135 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 1 vivienda principal. 
Xosé Lluis García Ariasdiz respeuto a "Los Caleros":
El Cellero
El Cellero ye una entidá de población de la parroquia de El Pieloro, en Carreño.
L'INE establez que El Cellero ye una aldega de 3 habitantes (2 homes y 1 muyer). El so códigu de referencia ye 33 014 090400 . 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 5 km. Tien una altitú máxima de 141 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 1 vivienda principal. 
La Espeñada
La Espeñada ye una entidá de población de la parroquia de El Pieloro, en Carreño.
L'INE establez que La Espeñada ye una aldega de 4 habitantes (3 homes y 1 muyer). El so códigu de referencia ye 33 014 090500 . 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 3,40 km. Tien una altitú máxima de 110 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 1 vivienda principal. 
Xosé Lluis García Arias nun escribe ná al respeutu d'esti topónimu.
La Estación (El Pieloro)
La Estación ye una entidá de población de la parroquia de El Pieloro, en Carreño.
L'INE establez que La Estación ye un llugar de 8 habitantes (6 homes y 2 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 090600 . 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 4,30 km. Tien una altitú máxima de 93 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 4 viviendes principales. 
Llaneces
Llaneces ye una entidá de población de la parroquia de El Pieloro, en Carreño.
L'INE establez que Llaneces ye una casería de 14 habitantes (7 homes y 7 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 090700 . 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 3,30 km. Tien una altitú máxima de 122 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 4 viviendes principales. 
Desplica Xosé Lluis García Arias el topónimu asina:
El Llano (El Pieloro)
El Llano ye una entidá de población de la parroquia de El Pieloro, en Carreño.
L'INE establez qu'El Llano ye una casería de 22 habitantes (9 homes y 13 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 090800 . 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 4,30 km. Tien una altitú máxima de 117 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 6 viviendes principales. 
Escribe Xosé Lluis García Arias, al falar de "Llanera, Llanes":
El Raitán
El Raitán ye una entidá de población de la parroquia de El Pieloro, en Carreño.
L'INE establez que El Raitán ye una casería de 42 habitantes (20 homes y 22 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 090700 . 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 3 km. Tien una altitú máxima de 130 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 14 viviendes principales. 
Anque ye probatible que se refiera al nome del páxaru, Xosé Lluis García Arias nun diz ná al respeutu.
El Rendaliego
El Rendaliego ye una entidá de población de la parroquia de El Pieloro, en Carreño.
L'INE establez qu'El Rendaliego ye un llugar de 41 habitantes (18 homes y 23 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 091000 . 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 4 km. Tien una altitú máxima de 65 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 14 viviendes principales. 
Xosé Lluis García Arias nun ufierta dengún tipu de desplicación pa esti topónimu.
San Zabornín (El Pieloro)
San Zabornín ye una entidá de población de la parroquia de El Pieloro, en Carreño.
L'INE establez que San Zabornín ye un llugar de 20 habitantes (11 homes y 9 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 091200 . 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 4,30 km. Tien una altitú máxima de 90 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 4 viviendes principales. 
Escribe Xosé Lluis García Arias, fala de los nomes de llugar derivaos de nomes de santos y desplica:
Asitiada nesti barriu, data del sieglu XVI. Dende l'añu 40, fuera chigre-tienda, hasta que morrió nos 80 l'últimu habitante, José Ramón Suárez, pa de l'actual propietaria de la casa Mª Luisa Suárez Suárez.
Esta fonte y llavaderu tien una estructura en forma de "L" y el cañu nel vértiz, tando rematada por un frontón. Tien cuatro llavaderes y un pilón que, tal vez, usárase como bebederu 
La Xunca
La Xunca ye una entidá de población de la parroquia de El Pieloro, en Carreño.
L'INE establez que La Xunca ye una casería de 14 habitantes (10 homes y 4 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 091100 . 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 3,50 km. Tien una altitú máxima de 60 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 4 viviendes principales. 
Xosé Lluis García Arias desplica esti topónimu al falar de "La Xuncar":
Llista de movimientos autonomistes ya independentistes n'África
Seición continental de la "Llista de movimientos autonomistes ya independentistes".
Organización de Naciones y Pueblos Non Representaos
La Organización de Naciones y Pueblos Non Representaos (conocida n'inglés como Unrepresented Nations and Peoples Organization o pola sigla UNPO) ye una organización internacional formada por poblaciones indíxenes, minoríes y territorios non soberanos o ocupaos. Foi fundada en 1991 en L'Haya, Países Baxos, por 15 Pueblos y Naciones al envís d'afalar un espaciu internacional de diálogu. Participa tamién na resolución pacífica de conflictos qu'afecten a los sos miembros.
La UNPO ye un miembru activo en delles instancies internacionales, como la Comisión de Derechos Humanos de la ONX. 
La non violencia, la democracia, l'autodetermín, l'ambientalismu y los derechos humanos son los cinco principios centrales de la organización.
La que vien darréu ye la llista de 47 miembros de la páxina "Nations & People" del sitiu web de la UNPO (n'avientu de 2011), incluyendo la organización afiliada que representa a cada miembru y la data en que caún entró na UNPO. (los miembros orixinales n'azul):
Fueron miembros, pero algamaron llueu la so independencia y reconocencia nes Naciones Xuníes:
Círculu (dixebra)
El términu "círculu" pue referise a:
Servando Ovies
Servando José Florentino Ovies Rodríguez (Avilés, 21 de febreru de 1876; Océanu Atlánticu, 15 d'abril de 1912) foi un comerciante asturianu que morrió nel naufraxu del Titanic.
Servando emigró a Cuba y algamó fortuna como comerciante, siendo xerente de la empresa "El Palacio de Cristal", de L'Habana, fundada por asturianos.
Depués d'un viaxe a Asturies a ver a la so familia, Servando torna a Cuba a bordu del "Titanic", embarcando nel puertu de Cherbourg. Depués del naufraxu el so cuerpu foi rescatáu y enterráu nel cementeriu de Halifax (Nueva Escocia, Canadá), por más qu'investigaciones recientes cuestionen que'l cuerpu enterráu ellí seya'l de Servando. Piénsase que la so familia identificó'l calabre como recursu pa facilitar dellos temes burocráticos relativos al cobru del seguru.
AS-14
La carretera AS-14 ye una carretera que pertenez a la rede rexonal de carreteres d'Asturies que va de Grandas de Salime a Pontelinfiernu (Tubongu, Cangas del Narcea) pasando peles poblaciones de Berducedo, Puertu del Palu y La Puela
Pirámide
Una pirámide ye un poliedru llimitáu por una base. cares, que son triángulos coincidentes nun puntu denomáu ápiz.
L'ápiz o cúspide tamién se denoma "vértiz de la pirámide", magar qu'una pirámide tien más vértices, tantos como'l númberu de polígonos que la llimiten.
Puntu cardinal
Los puntos cardinales son les cuatro direcciones derivaes del movimientu de rotación terrestre que conformen un sistema de referencia cartesianu pa representar la orientación nun mapa o na mesma superficie terrestre. Estos puntos cardinales son: l'Este, que vien señaláu pol llugar averáu onde sale'l sol cada día; l'Oeste, el puntu indicáu pol ocasu o aséu del sol nel so movimientu aparente, y si consideramos a la llinia Este-Oeste como la exa de les ascises nun sistema de coordenaes xeográfiques, la exa de les ordenaes taría descrita pela llinia Norte–Sur. Esta composición xenera cuatro ángulos de noventa graos que al empar, divídense poles bisectrices, xenerando Noroeste, Suroeste, Nordeste y Sureste. Repitiendo la mesma operación, llógrase la Rosa de los vientos que lleva usándose en navegación dende sieglos ancestrales 
La palabra "cardinal" remanez del nome llatín «"cardu"», qu'identificaba, nes ciudaes romanes, a la cai trazada d'este a oeste y que pasaba pel centru de la ciudá. Esto significa que l'únicu puntu braeramente cardinal, siquier dende'l puntu de vista etimolóxicu, tendría de ser el Norte y en menor grau, el Sur. Por eso s'usa la espresión «d'una importancia cardinal» cuando quier resaltase esa importancia. De los puntos cardinales, ye'l Norte'l qu'identifica la direición de la orientación polo que suel dicise en sen figuráu qu'una persona «perdió'l so norte» cuando s'atopa desnortiada o perdió'l so aldu. 
Conócense tamién los puntos cardinales como les cuatro direcciones o puntos principales de la brúxula, que son:
Los nomes de los puntos cardinales son d'orixe xermánicu ("Nordri" = Norte, "Sudri" = Sur, "Austri" = Este y "Vestri" =oeste la Mitoloxía escandinava) ya incorporáronse nuna dómina rellativamente recién al asturianu y al restu de les llingües derivaes del llatín. Enantes, los nomes de los puntos cardinales yeren: 
El términu Mediudía o Meudía tamién se refier a la rexón meridional d'un país nel Hemisferiu Norte, especialmente n'Italia ("Mezzogiorno") y en Francia ("Midi"), precisamente porque estes rexones allúguense escontra'l llau au s'atopa'l sol al mediudía con rellación al restu del país.
Bloque de la Izquierda Asturiana
El Bloque de la Izquierda Asturiana (BIA) foi una coalición nacionalista d'izquierdes formada por Izquierda Asturiana (IAS), Izquierda Nacionaliega d'Asturies (INA) y el Partíu Comunista de los Pueblos d'España (PCPE). Tres dellos fracasos eleutorales, desfízose en 2002.
Militantes d'Izquierda Nacionaliega d'Asturies (INA) ya independientes, en 2003, creen el Bloque por Asturies, que se presentó a les Eleiciones a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies de 2003 en coalición con Izquierda Xunida d'Asturies. Per otru llau, en 2007, IAS xunto con otres formaciones, creó UNIDÁ. D'otra miente, el PCPE volvió a operar pola so cuenta.
Nes Eleiciones a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies de 1999 llogró unos escasos 1.366 votos (0,22% del total), quedando mui lloñe del diputáu.
Nes Eleiciones xenerales del 2000 namái tuvo 1.085 votos (0,17% del total). Poro, depués, la coalición desfízose.
"Tolos resultaos eleutorales recoyíos nesti artículu tienen como fonte d'información la SADEI." 
Los Barreros
Col nome de Los Barreros podemos referinos a:
Pumardongo
Col nome de Pumardongo podemos referinos a:
Izquierda Nacionaliega d'Asturies
Izquierda Nacionaliega d'Asturies (INA) foi un partíu políticu nacionalista asturianu d'izquierda formáu'l 18 d'ochobre de 1997, por militantes espulsaos d'Andecha Astur. Definíase como "organización política d'izquierda, asturiana, internacionalista, democrática y solidaria." 
En 1999 xúntase a los partíos Izquierda Asturiana (IAS) y Partíu Comunista de los Pueblos d'España (PCPE) pa formar la coalición: Bloque de la Izquierda Asturiana (BIA) que se disuelve en 2002. INA, darréu, crearía'l Bloque por Asturies y, en 2003, preséntase en coalición con Izquierda Xunida d'Asturies.
Concursu de Tonada de La Nueva (XVIII Edición)
Depués de dellos meses de competición, la proclamación de vencedores de la XVIII edición del Concursu de Tonada de La Nueva (Llangréu), que tuvo llugar el 15 d'abril de 2012, dio llugar al siguiente palmarés:
• Campeón categoría masculina: Andrés Cueli
• Campeona categoría femenina: Marisa Valle Roso
• Premiu del públicu categoría masculina: Eloy López
• Campeón de canción minera categoría masculina: Fernando Entrialgo Vega
• Campeona de canción minera categoría femenina: Marisa Valle Roso
• Campeón de canción minera categoría xuvenil: Isaac Sierra
• Campeón de canción ayerana: Luis Andrés Collado
• Campeón de canción al emigrante: Rosi Fernández Torre
• Campeón categoría mocedá: Esteban Verdeja
• Campeón categoría aficionaos: Isaac Sierra Longo
• Campeón de Gaiteros: Rubén Alba
Grifu (dixebra)
El términu "grifu" pue facer referencia a:
Eleiciones a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies de 1983
Les eleiciones a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies de 1983, fueron les primeres eleiciones d'Asturies en democracia. Fueron el 8 de mayu de 1983 y ganóles por mayoría absoluta'l PSOE. Darréu, invistióse a Pedro de Silva Cienfuegos-Jovellanos como presidente d'Asturies, socediendo a Rafael Fernández Álvarez, qu'ocupaba'l cargu dende l'aprobación del Estatutu d'Autonomía en 1982.
Eleiciones a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies de 1987
Les eleiciones a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies de 1987 celebráronse'l 10 de xunu. Resultó vencedor, de nuevo, el PSOE, anque nesta ocasión con 6 escaños menos. Alianza Popular, anteriormente dientro de Coalición Popular, tamién baxó d'escaños, nesti caso 1. Estos 7 escaños, más unu que tamién perdió'l PCA, agora baxo'l nome d'Izquierda Xunida, fueron a parar a Centru Democrático y Social. Pedro de Silva repitió mandatu al frente del Gobiernu d'Asturies.
Eleiciones a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies de 1991
Les eleiciones a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies de 1991 celebráronse'l 26 de mayu. Ye de rescamplar, qu'anque medró'l númberu d'eleutores, el de votantes descendió, polo que que supunxo la participación más baxa de la hestoria, hasta la fecha. 
Los dos principales partíos aumentaron el númberu d'escaños, volviendo a salir vencedores los socialistes, con Juan Luis Rodríguez Vigil a la cabeza. Izquierda Xunida aumentó tamién los sos representantes na Xunta Xeneral, que per primer vegada contó cola presencia d'un diputáu asturianista, Xuan Xosé Sánchez Vicente, del Partíu Asturianista (PAS), como representante de la Coalición Asturiana. El gran perdedor de les eleiciones foi'l CDS, que pasó de tener 8 representantes a namái 2. 
Eleiciones a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies de 1995
Les eleiciones a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies de 1995 celebráronse'l 28 de mayu. Magar que Rodríguez Vigil tuvo que dimitir en 1993 por mor del escándalo del petromochu'l PSOE escosó la llexislatura. Sergio Marqués, del Partíu Popular, socedió a Antonio Trevín, que coyera les riendes del Gobiernu d'Asturies depués de la dimisión del so compañeru de partíu. Per primer vegada n'Asturies nun venció'l PSOE. El CDS, al igual que nel restu del estáu, vio como perdía la so representación política na Xunta Xeneral. 
Les diferencies de criteriu ente parte del Gobierno de Sergio Marqués y los dirixentes asturianos y españoles del PP (especialmente Francisco Álvarez-Cascos) ficieron que Sergio Marqués decidiere romper les rellaciones col so partíu, y el 2 d'avientu de 1998 fundó la Unión Renovadora Asturiana (URAS). Continuó alantre col so gobiernu, en minoría, pa concurrir más llueu como cabezaleru de la URAS nes eleiciones de 1999.
Andrés Cueli
Andrés Cueli Robledo (Villaviciosa) ye un cantante asturianu de tonada.
Andrés participa habitualmente nos concursos de canción asturiana entamaos a lo llargo del Principáu consiguiendo puestos notables. Nel añu 2012 alzóse col primer premiu del Concursu de Tonada de La Nueva, añu nel que quedó terceru nel XV Concursu de Tonada Cuenca del Caudal.
Esti mesmu añu 2012 recibió'l Premiu de la Crítica RPA a la Meyor Voz del Añu. Y al añu siguiente, 2013 algamaría'l premiu del Concursu de Tonada de La Nueva, Ciudá d'Uviéu y Cuenca del Caudal. En 2014 fadríase col títulu de campeón nel concursu de La Nueva.
Eleiciones a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies de 1999
Les elecciones a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies de 1999 celebráronse'l 13 de xunu. Tres l'abandonu per parte de Sergio Marqués del PP en 1998 pa formar la Unión Renovadora Asturiana, ésti presentóse a les eleiciones por dichu partíu. Por cuenta d'esto, el PP vio como pasaba de 21 escaños a namái 15, recuperando de nuevu'l PSOE el gobiernu, por mayoría absoluta. La nueva formación del ex presidente, la URAS, consiguió 3 escaños, el mesmu númberu qu'Izquierda Xunida, que perdió otros 3. 
Casa asturiana
Denómase casa asturiana a un conxuntu de construcciones tradicionales propies d'Asturies y referíes tanto al espaciu dedicáu a vivienda como a la casería, la unidá d'esplotación y producción agropecuaria. L'elementu central de la casería ta constituyíu pola vivienda familiar, qu'evolucionará d'estremaes soluciones formales a lo llargo del territoriu asturianu acordies con factores de tipu ecolóxicu (xeología, altor, orientación y topografía de los asitiamientos), factores cronolóxicos, tradición cultural y capacidá económica de los sos habitantes (factor esti últimu que va cuntar abondo nel diseñu y magnitú de les construcciones y nel inxertu d'elementos d'estilu nel mediu rural). Del amiestu de toes estes variables surde una bayurosa tipoloxía que va, dende l'arcaica casa redonda (onde nun mesmu espaciu conviven la xente y el so armentíu [ún de los hábitats más antiguos d'Europa, que tien el so aniciu nes carauterístiques viviendes de planta ronda de los castros de la Edá del Fierro]) y el so desendolcu, hasta les cases de corredor ente almanques, treslláu de modelos urbanos documentaos nes ciudaes y poles asturianes de los sieglos XV y XVI, o les casones d'influxu barrocu, propies de campesinos acomodaos.
Delles, la casa redonda ye conocida como "teitu" o "payoza" n'alusión al material de cubierta, la paya. Ye tamién denomada corte o payeru, atendiendo a la función que desempeña.
Anguaño alcuéntase próxima a la so estinción y güei nun esisten cases habitaes d'esti tipu. Constátase'l so usu n'Ibias y Cangas del Narcea pa cumplir la función de payar o cuadra. Deriva de la casa castreña, pero con unes midíes más amplies, en tornu a los diez metros de diámetru. La descripción que fai Hans Friedrich Gadow, naturalista alemán que viaxó per Asturies en 1895, d'una braña del conceyu de Ḷḷena con unes cabañes circulares construyíes dafechu de materia vexetal, ye la siguiente:
Tamién Fritz Krüger describe nel conceyu de Cangas del Narcea en 1927 les cases circulares:
La casa del occidente asturianu ta unificada baxo la cubierta de llábana de pizarra. Esti material estiéndese dende los ríos Caneiru y Narcea hasta llegar al conxuntu del occidente. Un modelu relativamente abondosu ye la casa de dos altures de planta rectangular y cubierta a cuatro agües, que cuenta con accesu per una escalera de piedra, o patín, adosada a la so fachada. Nos modelos más elementales la planta superior acueye dos pieces: la cocina de mayor tamañu y el cuartu, separtaos por un pequeñu vestíbulu o pasiellu. La cocina dispón de llar baxu y el fornu. Na planta inferior asítiase la corte. Complétase cola tenada, en forma de bloque integrada nel edificiu, na planta primera, separtada por una muria de fábrica y asitiada sobre la cuadra, sobre too nel área de monte mediu y altu. Nel de monte mediu y la marina la tenada suel constituyise como edificiu propiu.
Esti tipu elemental de casa con patín complétase col corredor. Ye mui frecuente que se ciarre, en parte o dafechu inclusive, con un atabal colocáu verticalmente, creando un cuartu qu'amplía la casa. Úsase como almacén o dormitoriu pel branu.
La llamada casa mariñana identifícas col centru d'Asturies. Exemplos d'esta arquitectura estiéndense pelos conceyos de Xixón, Villaviciosa, Carreño, Gozón, Les Regueres, Llanera, Uviéu, Siero y Noreña.
La casa organízase nuna planta rectangular, dotada d'una cubierta de teya cerámica a dos agües, desenrollándose nuna única altura. El bloque fundamental constitúyenlu la cocina y la corte separtaes por un muru de piedra, cuntando con accesu direutu dende'l portal. El portal ye un espaciu protexíu del clima templáu y húmedu, onde se descarga la paya o otros llabores.
Esti espaciu abiertu y centráu na fachada ta conformáu por dos cuerpos llaterales, qu'acueyen un cuartu axuntáu al cuerpu básicu y con accesu dende'l portal. Estos espacios empléguense como dormitorios, alternando'l so usu col d'almacén o llar. Nel primer casu dótaselu d'un suelu d'entabláu de madera, separtando les estancies de la humedá del suelu.
La cocina cunta con un llar baxu, sobre'l que se colocaba'l sardo d'ablanu usáu como secaderu de castañes. Acompáñalu'l fornu, qu'asoma la so forma redonda de la fachada trasera.
Presenta una planta que tiende al rectángulu desenrollada nun únicu pisu, destinada a vivienda y cuadra, con aprovechamientu del espaciu baxo-cubierta pa desván y payar. Estes cases se llocalícense en zones onde les precipitaciones son abondoses y les temperatures baxes, lo que determina'l so hermetismu, evidente nel so volume compautu, constituyíu por un bloque cúbicu cubiertu con pizarra o teya a dos o trés agües. 
Nel interior apaecen namás dos espacios claramente diferenciaos, separtaos por un muru maestru y con accesos distintos: cocina-desván y cuadra-payar. Utilízase como vestíbulu, comedor, sala y dormitoriu, siendo amás un espaciu social y llaboral; dende ella, per aciu d'una escalera de mano y al traviés d'una trampiella accédese al desván.
Esti tipu de casa foi descrita por Benjamín Menéndez y s'asitia xeográficamente ente los cabos de Vidíu y Bustiu, anque tamién apaecen en casos puntuales en parroquies del interior de los conceyos de Valdés y Cuideiru. Trátase d'una evolución n'altura de la casa terrena de gran singularidá. D'esta ampliación llocalícense enriba de la cuadra cuartos nuevos destinaos a sala y dormitorios
Los parámentos esteriores suelen revocase con morteru, pudiendo cubrir toles fachaes o llimitase a la principal. Les dimensiones medies de planta suelen tar ente 11,80 m y 6,86 m.
Propia de los paisaxes de monte y valles interiores. Partiendo de les condiciones orográfiques del terrén, esti tipu de solución arquitectónica adáptase a les pendientes distribuyéndose en dos niveles: el pisu superior destináu a vivienda y la inferior a corte y otres dependencies. El pisu baxu ye siempre inferior en superficie al aprovechar el desnivel, y dacuando ta semiescaváu, utilizando la propia roca del terrén como cercamientu en dalguna de les sos paredes.
Tien una planta rectangular con cubierta xeneralmente a trés agües. Como asocede na casa terrena, trátase d'un tipu propiu de les escases posibilidaes económiques. En cuantes a las dimensiones estudiáronse cases de turria dende 12,5 por 10 metros, hasta los 6 por 5,75 metros, en cualesquier casu los metros cuadraos superen a los de la "casa terrena", cuntando con unos 75 m2 aproximadamente. Esta tipoloxía pue vese entá nes brañes vaqueres de Somiedu, Salas, Tinéu o Valdés.
Denomada d'esta manera por tener un tamañu curiosu, axuntando nesti volume la vivienda, la corte y los espacios d'almacenamientu, y pola so estructura cúbica y hermetismu, con poques ventanes, lo que-y brinda un fustaxe pesáu y macizu. Trátase de la solución arquitectónica tradicional nes caseríes d'una bonanza económica, típica de los conceyos d'El Franco, Tapia y Navia, anque tamién apaecen con una serie de tresformaciones en Bual y Ayande.
Distribúyese en dos plantes y un sobráu, con cubierta de "ḷḷousas" apiramidada y rematada en cumal. La entrada principal asítiase nel llateral sur o nel este y da accesu a la entrada, d'ehí parte la escalera que comunica col pisu cimeru. N'ocasiones esta entrada yera utilizada tamién pol ganáu p'acceder a la corte.
Nel pisu d'arriba hai un elementu distribuidor que ye'l pasiellu, per un llau da entrada a la sala que ye una estancia utilizada tamién pa ensugar distintos productos y realización de xuntes de trabayu y ociu como files, esfoyaces... Per otra banda tán los cuartos de durmir. D'equí tamién sal una escalera estrencha pa xubir al sobráu que s'usaba como almacén de productos y trasteru. En cuantes a les midíes d'esti tipu de casa podemos establecer una media de 14 metros por 12, lo qu'implica una superficie d'utilización muncho mayor que nes citaes anteriormente.
La pallabra "casía" correspuende al diminutivu de "casa" en gallego-asturianu ya que ye mui carauterísticu del área costera del postreru más occidental d'Asturies. Presenta una planta rectangular y dimensiones reducíes distribuyida en dos plantes y baxo cubierta. El sobráu alcuéntrase bien allumáu con una dos dos ventanes nel vértiz de los espigos y dos ventanines o "fornelos" neas fachaes llaterales. Los muros constrúyense de pizarra y/o cuarcita y nel casu d'Ortigueira (Cuaña), apaez el típicu contraste escuru de la mampostería colos revoques de los vanos en blanco y la carpintería de madera pintao en color verde. Pa la cubierta, aprovéchase'l material de la zona siendo la pizarra en "ḷḷousas" que se presenta a dos agües. La planta baxa distribúyese en cocina, almacén y espaciu distribuidor que da accesu al pisu superior onde s'afaya una zona d'uso común o sala y dende ella se pue pasar a los dormitorios y al sobráu.
Les sos dimensiones son reducíes y nunca nun superen los 8,50 metros pel llau más llargu. Lo más frecuente ye que tenga unos 80 m2 de superficie.
Socialmente rellaciónase con families d'escasa capacidá económica y pue cuntar con edificaciones auxiliares pa gallineru, cubil... Polo xeneral nun poseyen horru o cabazu, y son poques les que tienen cuadra esterior.
Nel portal realícense actividaes rellacionaes colos trabayos domésticos, con meyor illuminación y menos estrecheces que nel interior de la vivienda, siendo tamién el llugar onde los díes de lluvia desendolquen los llabores artesanales o complementarios de la xera agropecuaria; por ello ye común la esistencia d'un bancu de piedra o madera nesti espaciu.
Son cases mui frecuentes en cuasi toa Asturies, preferentemente en zones del interior, n'asentamientos de valles o a media lladera. Construyida con mampostería pizarrosa, arenisca o caliza, la so cubierta ye xeneralmente a dos a trés agües. Tendente a un desenrollu en planta rectangular, la llocalización de la fachada principal nel llau mayor o menor del rectángulu determina dos disposiciones del portal: central o n'ángulu.
L'emplazamientu del portal nel centru de la fachada o nún ángulu determina la so funcionalidá; nel primer casu asume más protagonismu como elementu distribuidor, ya qu'a elli s'abren les puertes de la vivienda a los servicios adegaños; nesti casu, increméntase'l so calter d'estancia, ya que namás queda rellacionáu colos espacios de vivienda. Común a dambes alternatives ye la so característica d'espaciu intermediu, llímite ente l'espaciu interior y l'esterior.
El papel distributivu d'esti tipu de vivienda modifícase asinamesmo d'alcuerdu coles carauterístiques del portal. Si ésti s'afaya nel centru, la disposición interior ye asemeyada na esbillada na "casa mariñana", anque varía la llocalización de les entraes a los distintos espacios. En casu de que el portal s'alcuentre nún ángulu, la distribución interna ye asemeyada a la "casa terrena", sacante nel crecimientu en planta y en volume que correspuenden al portal y el cuartu que configura ún de los sos llaterales.
El portalón conviértese n'elementu proteutor del espaciu esterior inmediatu a la fachada, y se prollonga dende'l faldón de la cubierta. La so función ye resguardar l'espaciu d'accesu a la corte, tenda y vivienda y se presta al depósitu de preseos de llabranza y sirve davezu d'abeyu al gallineru.
El corredor o galería abierta torniada en madera, representa en toa Asturies un elementu mui popular dende'l sieglu XVIII. Concebíu como una derivación cenciella de les solanes coles que taben dotaes les antigües casones, el corredor, pola so llocalización (orientación sur o este), pola so factura y la so amplitú d'alternatives, cumple una gran variedá de servicios a la vivienda: facilita lluz y calor cuando nun existen zarraos nelli, siendo un elementu favoratible cuando se convierte ún o más espacios como prollongación de la funcionalidá de la casa.
Dende finales del sieglu pasáu, empezó a ser habitual la instalación d'un retrete nun llateral del corredor, pa nun tener que salir albentestate, a cualaquier hora del día o de la nueche. Dellos de los servicios qu'ufre'l corredor a la casa aldeana son: llugar onde asoleyar les ristres de maíz y onde se aireen y maduren otros productos de la collecha del añu como cebolles, ayos y fabes, y onde se tiende a ensugar, resguardada de les frecuentes lluvies, la ropa de la última bogada.
En referencia a la so conformación y sistemes de base, les clases de corredor más corrientes n'Asturies podríen clasificase como de "corredor voláu", "corredor ente muries", "corredor de cortafueos" y "corredor ente dos cuerpos".
Nel sieglu XIX los corredores zárrense con cristales formando galeríes, principalmente nes villes marineres. El piesllu de los vieyos corredores supunxo una meyora pal usu del espaciu, ya qu'aprovechaba meyor la lluz y la calor del sol.
Nun esiste gran diferencia ente la diferencia ente la vivienda de los pescadores asturianos y la del restu de les xentes de mar pertenecientes al llitoral cantábricu. A lo llargo de la costa identificáronse una serie de tipos básicos.
L'asentamientu de los núcleos marineros produzse al pie d'un puertu o llugar d'atraque protexíu, cola tendencia a l'agrupación pola llimitación del territoriu más cercanu a la mar. Y polo tanto al crecimientu n'altura debío a la espaciu restrinxíu. Les fachaes suelen tener collores vives, ya que se solíen pintar colos restos de pintura de les barques marineres.
La planta ye normalmente rectangular, reduciéndose al mínimo les dependencies agropecuaries, llimitaes a la corte. Estes dependencies auxiliares s'asiten nel nivel inferior, permitiendo, debío al desnivel de los asentamientos, que la cocina y el comedor, llocalizaos nel nivel superior, tengan accesu dende la cai. L'accesu a esta planta realízase por una pequeña entrada. N'otros casos accédese dende'l nivel inferior, dexando una entrada más amplia onde acoyer el carru coles redes, y arrincando d'ellí la escalera. Déxase la corte na parte trasera o inclusive llega a desapaecer. Les sales y dormitorios xuben a la segunda y tercer planta, dotándose d'un ampliu desván, que pue presentar foyacos na fachada. Esti espaciu ye'l trasteru xeneral de la casa, almacén de productos, secaderu y tendederu. Esta organización interna vertical consérvase na gran mayoría de los núcleos marineros, que presenten normalmente un calter urbanu. Les sos cubiertes son normalmente a dos agües, siendo a trés o cuatro agües en soluciones de corneyal o aislaes.
Les fachaes son normalmente nidies, encalaes, marcando les impostes, A finales del sieglu XVIII puen apaecer balcones verticales que nun sobresalen de la fachada. En núcleos como Castropol o Ḷḷuarca son frecuentes los torruxones observatorios coronando les cubiertes de ciertes ecases, de carpintería acristalada, teniendo formes poligonales y cubiertas piramidales. Na costa central y oriental afayamos un bon númberu de cases con corredor. En Tazones podemos atopar exemplos d'esti tipu, col corredor ocupando tol frente de la casa. Los corredores en Cuideiru céntrense en dalgunos edificios que s'abren a les cais principales. Ye frecuente la so conversión en cuerpos zarraos volaos, p'ampliar el reducíu espaciu de las plantes. N'otros llugares estos cuerpos volaos convirtiéronse en galeríes acristalaes, como n'Avilés.
Esta arquiteutura arréyase cola repatriación de persones y de capitales producida tres el "desastre de 1898" y que fadrá llegar el cosmopolitismu hasta'l requexu más llonxanu d'Asturies. El fechu de que pesie a la industrialización Asturies seya ún de los territorios con mayor índiz d'emigración dende mediaos del sieglu XIX, fai que l'interés d'esti fenómenu esceda con muncho de la simple anéudota.
L'indianu solía ser fíu de families campesines habitante de los territorios más probes del país, que mui temprana edá yera unviáu a América pa facer fortuna. El regresu del emigrante y la so inserción inmediata na burguesía llocal, fadrá qu'asuma y participe de los ideales cosmopolites d'aquella.
L'arquitectura indiana llocalízase con mayor densidá nos conceyos orientales y occidentales d'Asturies. Como conxuntos d'interés destaquen: Ḷḷuarca, Navia y Ayande al oeste; Cuideiru y Muros del Nalón, hacia'l centru, y Llanes nel este.
Anque heba pie a ciertes particularidaes zonales, toos ellos desenrollarán carauterístiques comunes y, de mou especial, les viviendes unifamiliares o palacetes d'indianos. Faen gala d'un exotismu colorista, con una escalinata d'accesu, una torre nún de los sos llaos y l'entornu de xardinos, nos que destaca la omnipresente palmera, que-yos recuerda'l tiempu vivíu n'ultramar.
Izquierda Xunida d'Asturies
Izquierda Xunida d'Asturies (oficialmente: "Izquierda Unida-Izquierda Xunida d'Asturies", IU-IX) ye la federación asturiana de la coalición política estatal Izquierda Xunida n'Asturies.
Partíu Popular d'Asturies
El Partíu Popular d'Asturies (oficialmente en castellanu: "Partido Popular", PP o "PP de Asturias") ye la delegación asturiana del Partíu Popular y fundóse en 1989 col nacimientu del partíu, heriede d'Alianza Popular.
La Granda
Col nome de La Granda podemos referinos a:
La Sierra
Col nome de La Sierra podemos referinos a :
La Venta
Col nome de La Venta podemos referinos a:
Lliga Asturiana
Lliga Asturiana (oficialmente en castellanu: "Liga Asturiana", "L.A.") foi un partíu políticu nacionalista asturianu formáu en 1993. Ente los sos fundadores taben l'empresariu José Suárez Arias-Cachero, acabante d'abandonar Unidá Nacionalista Asturiana (UNA), tres el francimientu de la Coalición Asturiana.
Presentóse a les Eleiciones a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies de 1995 algamando un resultáu bien probetayu de 1.959 votos, el 0,3% del total. 
Nes Eleiciones a Conceyu, que se celebraron al empar, consiguió 647 votos (el 6,09% del total) n'Ayer lo que-y dio representación, con un conceyal: Alfredo Pérez Argüelles. Nel conxuntu d'Asturies, tuvo 2.497 votos (el 0,39% del total). 
Compromisu por Asturies
Compromisu por Asturies ye una federación de partíos, formada nun congresu constituyente'l 23 de xunu de 2012. Defínese como un movimientu políticu asturianista d'esquierdes, abiertu a delles sensibilidaes d'esquierdes, asturianistes y ecoloxistes.
Tien el so orixe na coalición eleutoral formada pol Bloque por Asturies y Unidá Nacionalista Asturiana, pa les Eleiciones a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies de 2011, onde yá usaren esi nome. La coalición ampliaríase, pa les Eleiciones a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies de 2012, con Los Verdes-Grupo Verde emplegando'l nome de Bloque por Asturies-Unidá Nacionalista-Los Verdes-Grupo Verde: Compromisu por Asturies.
Air Japan
Air Japan fundóse como World Air Network el 29 de xunu de 1990 y convirtióse na aerollinia charter d'ANA, pero encaboxó les sos operaciones en setiembre de 1995. En 2000, World Air Network, rebautizóse como Air Japan y retomó los sos vuelos en 2001, siendo'l so primer vuelu, el d'Osaka a Seúl, Corea del Sur.
Air Japan opera a los siguientes destinos (en xunetu de 2009):
Hong Kong
Toles rutes de pasaxeros tán en códigu compartíu con All Nippon Airways y operen con una variante de llibrea d'ANA.
La flota d'Air Japan consiste de les siguientes aeronaves (a 30 d'avientu de 2009):
The Duellists
The Duellists ("Los duelistes" n'asturianu) ye una película del direutor Ridley Scott premiada como «meyor ópera prima» nel Festival de Cannes del añu 1977. Ta protagonizada por Harvey Keitel y Keith Carradine.
El guión ye una adautación de la novela "The duel", de Joseph Conrad. Cunta la hestoria de dos oficiales del exércitu de Napoleón que se baten nuna serie de duelos salvaxes por honor. Tou entama con un incidente de poca importancia, pero adulces alimenta una rivalidá de proporciones insospechaes que termina enfrentando a dambos homes a lo llargo de 15 años.
"Los duelistes" destacó pola so gran calidá visual. La llume y la fotografía tomen un papel bien importante nesta obra.
Eleiciones a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies de 2003
Les Eleiciones a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies de 2003 celebráronse'l 25 de mayu de 2003 resultando vencedor, de nuevo, el PSOE y repitiendo al frente del Gobiernu Vicente Álvarez Areces, anque esta vegada tuvo que formar gobierno en colligamientu con IU-BA. URAS, perdió tolos sos diputaos y el PP recuperó gran parte de la so fuercia, al pasar de los 15 nes anteriores eleiciones a los 19 d'estes. 
Moscu de Sidón
Moscu de Sidón (h. sieglu XIV e.C.), sabiu y pensador d'orixe feniciu. Puede consideráse-y semillexendariu, darréu que son desaxeradamente escasos (cásique nulos, non yá en cantidá de fontes, sinón tamién en cantidá d'información) los datos y referencies que sobre él aportaron hasta los nuesos díes.
La so vida asítiase, acordies colos pocos datos de que se dispón, en tiempos anteriores a la guerra de Troya (asocedida aprosimadamente h.-1270/-1180).
Tanto'l filósofu, historiador y xeógrafu griegu Estrabón de Ponto (h.-64/-58 - h 19/25) como'l médicu y filósofu escépticu (pirrónicu) Sestu Empíricu (o Sestu "el" Empíricu) (sieglos II ya III), atribúyen-y el ser el primeru en concebir el pensamientu atomista (o corpuscular) y, poro, la creación del atomismu; sentando d'esta manera na so persona, l'orixe de la filosofía atomista aprosimadamente un mileniu enantes de los filósofos presocráticos denominaos "físicos", como los pluralistes Anaxágoras de Clazomene (h-500 - h-428) y Empédocles d'Acragas (h-493/-490 - h-433/-430) o inclusive de Leucipu (d'Abdera, de Mileto, de Melos, de Clazomene o d'Elea) (s.-V), maestru del filósofu Demócritu d'Abdera (h.-470/-460 – h.-370-360), siendo estos dos últimos quien son davezu consideraos como los padres del atomismu griegu.
Radio y Televisión de Andalucía
La Radio y Televisión de Andalucía (RTVA), ye un ente públicu de comunicación d'ámbitu autonómicu d'Andalucía. Ye miembro de la FORTA.
Materialízase en 1988 cola puesta en furrulamientu de Canal Sur Radio. Un añu dempues, el 28 de febreru de 1989, coincidiendo col día d'Andalucía, entamen les emisiones de Canal Sur Televisión y posteriormente, el 5 de xunu de 1998, la segunda canal de televisión, Canal 2 Andalucía. Coincidiendo col so aniversariu, esta segunda señal camudó'l so nome en xunu de 2008 pasando a nomase Canal Sur 2.
Amás de Canal Sur Radio, tien otres emisores radiofóniques como Radio Andalucía Información, qu'emite noticies de forma ininterrumpida y Canal Fiesta Radio, dirixida al públicu más xoven cola emisión de música les 24 hores del día. Dende'l 28 de febreru de 1997, ufre un serviciu de Teletestu difundíu al traviés de los tres canales de televisión colos que cuenta.
El 1998 crea la Fundación Audiovisual d'Andalucía col enfotu de promover la industria audiovisual de l'autonomia.
Castilla-La Mancha Media
Radiotelevisión Castilla-La Mancha ye l'ente públicu de comunicación de radio y televisión autonómicu de Castiella-La Mancha. Foi creáu decretu de las Cortes rexonales el 26 de mayu de 2000. El so direutor ye Ignacio Villa.
El 30 de mayu de 2001 anició les sos emisiones RCM (Radio Castilla-La Mancha) y el 13 d'avientu de 2001 entamó les sos emisiones regulares la canal de televisión CMT (Castilla-La Mancha TV). 
El 9 de febreru de 2009 entamó la emisión de la segunda canal de Castilla-La Mancha Televisión, conocíu como CMT 2, tanto únicamente disponible en dixital. Cola llegada de Nacho Villa a la direición de l'Ente Públicu y l'oxetivu de reducir costos, esta segunda señal despaeció el 15 d'avientu de 2011.
La RTVCM asítiase na ciudá de Toledo, onde tien los sos estudios centrales.
Radiotelevisión Castilla-La Mancha ye, dende la so fundación, miembro de la FORTA.
Ambás (Ambás)
Ambás ye una entidá de población de la parroquia d'Ambás, en Carreño.
L'INE establez qu'Ambás ye un llugar de 57 habitantes (30 homes y 27 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 020100. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 7,50 km. Tien una altitú máxima de 140 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 26 viviendes, 21 principales y 5 non principales. 
Güerno (Ambás)
Güerno ye una entidá de población de la parroquia d'Ambás, en Carreño.
L'INE establez que Güerno ye un llugar de 51 habitantes (26 homes y 25 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 020200. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 8 km. Tien una altitú máxima de 140 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 28 viviendes, 22 principales y 6 non principales. 
Xosé Lluis García Arias entiende qu'esti topónimu ye un continuador d'un antropónimu:
Ye un edificiu singular n'esti tipu d'edificaciones escolares, porque presenta un solu cuerpu y un únicu llocal d'enseñanza, averáu al cual tá la casa'l mayestru. La fachada ta rematada por un campanariu. 
Esti conxuntu tá compuestu por tres inmuebles nel barriu:
La finca onde s'alcuentra ye'l númberu 1 del barriu. Anguaño, los restos tan cubiertos de vexetación. El castru paez pertenecer a un asentamientu de la Edá del Fierru.
Ye un turruxón medieval del que solo se conserven dos parés, los llaos Oeste y Norte, presentando esti últimu delles saeteras. Anguaño, estos restos formen parte d'un tendayu de la Casa Escopeta, númberu 16 del barriu. 
Dientro la colleición d'esti tipu de construcciones que presenta la parroquia d'Ambás, destaca'l llavaderu de la Reguera. Datáu en 1872. Tien seis piedres de llavar cubiertes por un teyáu a dos agües, un bebederu y una fonte de dos caños. Tamién s'alcuentra nel barriu la fonte El Caleyón, de 1897, con una piedra tallada en forma de tiesta lleón enriba'l cañu.
El Monticu (Ambás)
El Monticu ye una entidá de población de la parroquia d'Ambás, en Carreño.
L'INE establez qu'El Monticu ye un llugar de 91 habitantes (43 homes y 48 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 020300. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 8,50 km. Tien una altitú máxima de 120 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 41 viviendes, 33 principales y 8 non principales. 
Diz Xosé Lluis García Arias, al falar de "Monte":
El Rodil (Ambás)
El Rodil ye una entidá de población de la parroquia d'Ambás, en Carreño.
L'INE establez qu'El Rodil ye una aldega de 18 habitantes (7 homes y 11 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 020400. 
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 8,20 km. Tien una altitú máxima de 120 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 6 viviendes, 5 principales y 1 non principales. 
Anque Xosé Lluis García Arias nun ufre denguna desplicación pa esti términu en concreto, paez que se pue estender a la estaya "Ruedes", onde inclúi "Rodiles". Asina: 
Conciertu pola Oficialidá
El Conciertu pola Oficialidá ye un conciertu reivindicativu organizáu pola "Xunta Moza", estaya de mocedá de la Xunta Pola Defensa de la Llingua Asturiana, col fin de reclamar la oficialidá pal asturianu. Vien celebrándose dende 1989 en distintos llugares de la xeografía asturiana. 
Xurde
Xurde ye un nome de varón n'asturianu. La variante femenina ye Xurdina. 
Valdez
El Municipio Valdez, ye 1 de los 15 municipios que formen l'estáu venezolanu de Sucre. Tien 4 parroquies de les 54 esistentes en tou l'estáu oriental, y la so capital ye la ciudá de Güiria.
Güiria fundóse como pueblu de misión el 8 d'avientu de 1767, por Fraires Capuchinos.
Imaxe especular
Una imaxe especular ye la xenerada per aciu la reflexón de la lluz nuna superficie especular, au los rayos incidentes se reflexen con un ángulu igual al d'incidencia (dambos tomaos con respeutu a la perpendicular al planu nesi puntu).
La reflexón Especular produzse cuando un rayu de lluz incide sobre una superficie pulida (espeyu), esti camuda la so direición ensin camudar el mediu per onde se propaga. Ye entós cuando dicimos que'l rayu de lluz refléxase.
Lleis:
Cuando un rayu de lluz incide sobre una superficie ¡Non Pulida!, los rayos nun se reflexen en cualquier direición, ye dicir difúndense. Esto pue producise, por exemplu, na madera.
Reflexón
El términu reflexón puede tener distintos significaos:
Oscar Wisting
Oscar Adolf Wisting (Larvik, Noruega, 6 de xunu de 1871 - 5 d'avientu de 1936) foi un esplorador polar noruegu. Xunto con Roald Amundsen foi'l primeru en tar nos dos polos, nel Polu Sur en 1911 y nel Polu Norte en 1926. 
En 1909, tando trabayando nun astilleru, Roald Amundsen propuso-y que lu acompañase na so próxima expedición la Polu Norte. Amundsen más sero cambió los sos planes en secreto. Wisting foi al llugar onde taba atracáu'l barcu de la espedición creyendo que diben al Polu Norte, foi allí onde s'enteró que diben al sur pa intentar llegar al polu enantes que Robert Falcon Scott. 
El 14 d'avientu de 1911 xunto con Amundsen, Helmer Hanssen, Olav Bjaaland y Sverre Hassel, Wisting plantó la bandera noruega nel Polu Sur xeográficu, siendo los primeros esploradores en llegar allí.
Dende 1918 a 1925 foi'l primer oficial a bordu del "Maud", barcu col que Roald Amundsen intentó cruzar pel Pasu del Noreste. De 1923 a 1925, más o menos, Wisting actuó como xefe de la expedición, depués de qu'Amundsen l'abandonase pa entamar una espedición que sobrevolase'l Polu Norte.
En 1926 Wisting participó na espedición qu'entamó Amundsen pa sobrevolar el Polu Norte. Col dirixible Norge algamaron el polu'l 12 de mayu de 1926. Los tres esploradores qu'afirmaron tener llegao allí con anterioridá fueron Frederick Cook en 1908, Robert Peary en 1909, y Richard Evelyn Byrd, aunque existe debate sobre la certeza o precisión de delles d'eses esploraciones, Wisting, depués de llegar al Polu Norte, convirtíose a la par con Amundsen, na primera persona que tuviera nos dos polos.
Más sero escribió sobre los sos años con Amundsen un llibru asoleyáu en 1930 y que tituló "16 aar med Roald Amundsen", (1930) (16 años con Roald Amundsen). 
Nos años siguientes, Oscar Wisting trabayó activamente nos preparativos y construcción de la "casa Fram" n'Oslo, un muséu construidu pa guardar y esponer el barcu polar "Fram". El 5 d'avientu de 1936, Wisting foi atopáu muertu, como consecuencia d'un ataque al corazón, nel so vieyu xegón a bordu del "Fram", pocos díes enantes de celebrase el 25º aniversariu de la exitosa espedición al Polu Sur.
Radio Televisión Canaria
La Radio Televisión Canaria (RTVC) ye un ente públicu autonómicu de televisión y radio dependiente del Gobiernu de Canaries. La so sede principal asítiase na ciudá de Santa Cruz de Tenerife.
L'ente ye xestionáu por dos empreses públiques: "Televisión Pública Canaria, S.A." (TPC, S.A.) y "Radio Pública Canaria, S.A." (RPC, S.A.)
El domiciliu social y sede principal asítiase en Santa Cruz de Tenerife, anque dispón de dos sedes y dos centros de produición, unu en Santa Cruz de Tenerife y otru en Les Palmes de Gran Canaria. Amás tien delegaciones nel restu del archipiélagu, asina como en Madrid.
Restauración Meiji
La describe una cadena d'eventos que llevaron a un cambéu na estructura político y social de Xapón nel periodu entendíu de 1866 a 1869, un periodu de cuatro añso qu'abarca parte del periodu Edo (tamién denomináu Shogunato Tokugawa tardíu) y l'empiezu de la Era Meiji.
La restauración Meiji "Bakumatsu non Dōran" (fin del réxime del "shōgun") foi la cayida del réxime despóticu nel Xapón. Esti réxime yera bien paecíu al feudalismu européu, l'emperador (que se creía yera descendiente de los dioses) nun tenía'l poder real sinón que dependía del "daimyō" (señor feudal o hacendáu de families importantes) más importante. Esti titulábase "shōgun", que ye'l mayor rangu qu'un daimyō podía llograr. Por eso, el réxime políticu denomábase shogunatu o "bakufu". Agora bien, Xapón hasta 1853 llevaba aislláu del restu del mundu económica y políticamente (sacante con China y Holanda). Nesta fecha llega una flota armada norteamericana (al mandu del Comodoro Perry) que tenía como propósitu demandar un tratáu de comerciu. Esti fechu conozse tamién como "Kuro-fune raikō" (arribada de los barcos prietos). Al nun tener Xapón una armada pa face-y frente tuvo qu'aceutar el tratáu, evidenciando lo débil que yera'l país.
Esta revolución tuvo una particularidá única na hestoria; la mesma clase dominante (l'aristocracia) foi la que vio la necesidá de cambéu y d'arrenunciar a los sos derechos especiales. Por eso taben estremaos en dos bandos: los "Ishin shishi" y los partidarios del shogunatu. Los terratenientes ("daimyō") que taben en contra del shogunatu llideraron el "Ishin shish"i. Ente ellos destaquen trés dirixentes, el denomáu "Ishin sanketsu" (el triunviratu "Ishin"), que los sos integrantes yeren Toshimichi Okubo, "Saigō Takamori" y Kogoro Katsura.
Los partidarios del shogunatu cuntaben con distintes fuerces pa enfrentase a estos revolucionarios; ente ellos el Shinsengumi (una fuercia paramilitar-policial asitiada en Kyoto). En 1867, el movimientu revolucionariu llograra una meyora decisiva y l'emperador Meiji (que nun tenía poder real) dicta la orde d'esllir el bakufu (shogunatu). Pero'l shōgun Tokugawa Yoshinobu resistióse a dexar el poder en manos del "Ishin shishi" y en 1868 españen cinco batalles más, denomaes les Guerres Boshin, n'orde cronolóxicu son estes: Toba-Fushimi, Monte Ueno, Nagoaka, Aizu y Hakodate. 
Darréu, los samuráis tres los radicales cambeos realizaos pol emperador, rebélase escontra esti, formando un exércitu que'l so enemigu va ser l'emperador, al abolir los privilexos de la clase samurái, los contrincantes fueron el recién fundáu cuerpu de policía, formáu en gran parte por samuráis que se punxeron al serviciu del emperador y samuráis de los clanes vencedores nes Guerres Boshin: Satsuma y Chozu. 
Los resultaos de les cinco guerres foron determinantes y el "shōgun" convocó a conseyu al "ishin" "Saigō Takamori", nel que tuvo presente'l xefe de marina shogunal, Katsu Kaishū. El resultáu d'esti conseyu foi la rindición del shogunatu.
Carl Anton Larsen
Carl Anton Larsen (Østre Halsen, Noruega 27 d'agostu de 1860; Mar de Ross 8 d'avientu de 1924) foi un esplorador antárticu y balleneru noruegu y el fundador de Grytviken na isla Georgia del Sur. La barrera de xelu Larsen foi nomada asina nel so honor.
Larsen abandonó la escuela a la edá de 14 años pa xunise a so padre como marín, algamando a los 20 años la so llicencia de navegante. Tamién na so mocedá, gracies a tener vivío n'Inglaterra, y a apreciar la importancia de los idiomes, deprendió inglés y español de manera autodidacta.
Larsen empobinó una espedición a l'Antártida, al mandu del barcu "Jason", de 1892 a 1894. En 1893 convirtióse na primer persona n'esquiar na Antártida. En 1895 yera capitán d'un barcu balleneru. Más sero capitaneó'l barcu "Antarctic", como parte de la Espedición Antártica Sueca de 1901-1904 dirixida por Otto Nordenskjöld. A lo llargo d'esa misión dellos de los miembros de la so tripulación invernaron por 10 meses na Isla Cerru Neváu, y depués el so barcu quedó atrapáu polos xelos, él y la so tripulación esperaron l'inviernu (1903) na Isla Paulet, sobreviviendo de pingüinos y foques hasta ser rescataos pol barcu arxentín ARA "Corbeta Uruguay".
Depués de permanecer n'Arxentina, con capitanes arxentinos, fundó la primer corporación ballenera antártica, la "Compañía Arxentina de Pesca", y en 1910, adoptó la ciudadanía británica xunto cola so familia.
Guerra civil rusa
La Guerra Civil Rusa foi un conflictu armáu múltiple que tuvo llugar ente 1917 y 1923 nel territoriu del disueltu Imperiu rusu, ente'l nuevu gobiernu bolxevique y el so Exércitu Bermeyu, nel poder dende la Revolución d'ochobre de 1917, y de la otra banda, los militares del ex-exércitu zarista y opositores al bolxevismu, arrexuntaos nel denomináu Movimientu Blancu, d'ideoloxía zarista y ortodoxa.
Dambos bandos tuvieron aliaos temporales, l'Exércitu Bermeyu, davezu con izquierdistes y grupos revolucionarios, y les fuerces del Exércitu Blancu con munchos exércitos estranxeros (Estaos Xuníos, Xapón, Francia, Imperiu Británicu). El sofitu de potencies occidentales na guerra denomóse Intervención Aliada en Rusia.
Otros nacionalistes y grupos políticos rexonales tamién participaron na guerra, incluyíos los nacionalistes ucraínos del Exércitu Verde, los anarquistes ucraínos del Exércitu Negru y les Guardies Prietes, y señores de la guerra como Roman Ungern von Sternberg.
Los enfrentamientos más intensos tuvieron llugar dende 1918 hasta 1920. Les grandes operaciones militares, finaron el 25 d'ochobre de 1922, cuando l'Exércitu Bermeyu ocupó Vladivostok, ocupáu enantes pol Gobiernu Priamur provisional. L'últimu enclave de les Fuerces Blanques foi'l distritu Ayano-Maysky, na mariña del Pacíficu, onde'l xeneral Anatoly Pepelyayev nun capituló hasta'l 17 de xunu de 1923.
Flor
La flor ye la estructura reproductiva característica de les plantes llamaes espermatofites o fanerógames. La función d'una flor ye producir semiente a través de la reproducción sexual. Pa les plantes, les granes son la próxima xeneración, y sirven como'l principal mediu a través del cual les especies se perpetúen y s'arrobinen. 
Toles espermatofites tienen flores que producirán grana, pero la organización interna de la flor ye bien distinta nos dos principales grupos de espermatofites: ximnospermes vivientes y anxiospermes. 
El grupu de les anxiospermes, con más de 250.000 especies, ye un llinaxe evolutivamente esitosu que conforma la mayor parte de la flora terrestre esistente. La flor d'anxiosperma ye'l calter definitoriu del grupu y ye, probablemente, un factor clave nel so éxitu evolutivu. Ye una estructura complexa, que'l so plan organizacional caltiénse en casi tolos miembros del grupu, y que presenta una descomanada diversidá na morfoloxía y fisioloxía de toes y cada una de les pieces que la componen. La base xenética y adautativa de tal diversidá ta empezando a entendese en fondura, asina como tamién el so orixe, que data del Cretácicu inferior, y la so posterior evolución n'estrecha interrelación colos animales que s'encarguen de tresportar los gametos. 
Con independencia de los aspeutos señalaos, la flor ye un oxetu importante pa los seres humanos. A traviés de la hestoria y de les distintes cultures, la flor siempres tuvo un llugar nes sociedaes humanes, yá sía pola so guapura intrínseca o pol so simbolismu. Ello ye que cultivamos especies por que nos aprovan flores dende fai más de 5.000 años y, anguaño, esi arte tresformóse nuna industria en continua espansión: la floricultura. 
Flor (dixebra)
El terminu Flor pue referise a:
Bergantín Endurance
L'Endurance "(resistencia)" foi'l buque ruempexelos nel que se llevó a cabu en 1914 la Espedición Imperial Trans-Antártica, tamién conocida como la "Espedición Endurance", entamada por Sir Ernest Shackleton. Construyíu en 1912 en Sandefjord, Noruega, fundióse trés años depués, atrapáu poles plaques de xelu del Mar de Weddel, n'Antártida.
L'Endurance, nun principiu botáu col nome de "Polaris" (epónimu de Polaris, la Estrella Polar), foi diseñáu por Ole Aanderud Larsen y construyíu nel astilleru de Framnæs, en Sandefjord, Noruega. Construyóse baxo la supervisión del maestru constructor de naves de madera Christian Jacobsen, conocíu pola so insistencia en trabayar con emplegaos esperimentaos na navegación asina como espertos constructores de naves.
L'Endurance, que partió del puertu de Londres el 1 d'agostu de 1914 al mandu de Frank Worsley, medía 144 pies (43,9 m) d'eslora, 25 pies (7,6 m) de manga y un pesu de 356 tonelaes. Aunque'l so cascu negru paecía asemeyáu al d'otres naves d'un tamañu comparable, foi diseñáu pa perdurar en condiciones estremes de clima polar. Cada xunta y cruz asegurada encaxaben pa da-y mayor fuerza. La so quilla taba ensamada por cuatro pieces de carbayu macizu, una enriba la otra, dando-y un grosor de 7 pies y 1 pulgada (2,159 metros), mientres los sos llaos medíen ente 2,5 pies (60,96 cm) y 18 pulgaes (45,72 cm) de grosor, col doble de marcos de lo normal, teniendo éstos el doble de grosor. Construyóse con tables de carbayu y abetu noruegu de más de mediu pie (15,24 cm) de grosor, enfundaos en palu santu, una madera notablemente dura y resistente. Al so arcu, puntu onde entraría en contautu col xelu, diose-y especial atención. Cada llistón féxose d'un únicu carbayu, escoyíu pola so forma, de mou que la so cadarma natural concordase cola curva del diseñu de la nave. Una vez situaes xuntes, las pieces teníen un grosor de 4 pies con 4 pulgaes (1.3208 m).
Guerra de Corea
La Guerra de Corea foi una guerra ente Corea del Sur, sofitada pola Organización de les Naciones Xuníes (ONU), y Corea del Norte, sofitada pola República Popular China, con ayuda de material militar de la Xunión Soviética. La guerra foi el resultáu de la división de Corea por un alcuerdu de los victoriosos Aliaos de la Segunda Guerra Mundial tres la conclusión de la Guerra del Pacíficu a la fin de la Segunda Guerra Mundial. La península de Corea permaneciera ocupada por Xapón dende 1910 hasta'l final de la Segunda Guerra Mundial. Tres la rindición incondicional del Imperiu del Xapón, los estaunidenses dixebraron la península pol Paralelu 38, el norte del cual quedó ocupáu por tropes soviétiques y el sur por tropes estaunidenses. 
El fracasu de la celebración d'eleiciones llibres en tola península en 1948 acentuó la división ente dambes partes, y el norte afitó un gobiernu comunista. El paralelu convirtióse inda más nuna frontera política ente dambes Corees. Anque les negociaciones pa la reunificación siguieron nos meses anteriores a la guerra, la tensión intensificóse con amarraces tresfronterices ya incursiones nel Paralelu 38. La xuba de tensión dexeneró nuna guerra abierta cuando Corea del Norte invadió Corea del Sur el 25 de xunu de 1950, no que suponía'l primer conflictu armáu seriu de la Guerra fría. 
Les Naciones Xuníes, y particularmente los Estaos Xuníos, foron n'ayuda de Corea del Sur pa repeler la invasión, pero en namái dos meses el defensores foron emburriaos al "Perímetru Pusan", un área pequeña nel estremu sur de la península, enantes de que detuvieren a los norcoreanos. Una rápida contraofensiva de les Naciones Xuníes devolvió a los norcoreanos más allá del Paralelu 38, casi hasta'l ríu Yalu, y entós entró nel conflictu la República Popular China del llau del Norte. Los chinos llanzaron una ofensiva que forzó a les Naciones Xuníes a volver al otru llau del Paralelu 38, pa lo que la Unión Soviética ayudó con material militar a los exércitos chinu y norcoreanu. En 1953 la guerra cesó con un armisticiu que restauró la frontera ente les Corees cerca del Paralelu 38 y creó la Zona desmilitarizada de Corea, una franxa de 4 km d'anchor ente dambos países. Anguaño, siguen asocediendo rebrotes de llucha de xemes en cuando. 
Coles dos Corees auspiciaes por potencies estranxeres, la Guerra de Corea foi una guerra subsidiaria. Dende'l puntu de vista de la ciencia militar, combinó estratexes y táutiques de la Primera y la Segunda guerres mundiales: empezó con una campaña móvil de rápidos ataques d'infantería siguíos por incursiones de bombardeos aéreos, pero convirtióse nuna guerra estática de trincheres dende xunetu de 1951.
Guerra d'Afganistán (1978-1992)
En 1978, tuvo llugar la Revolución de Saur, que fixo d'Afganistán un Estáu socialista gobernáu pol Partíu Democráticu Popular d'Afganistán (PDPA). El gobiernu d'Estaos Xuníos empecipió la «Operación Ciclón», nel contestu de la Guerra fría, p'ayudar (con armes, financiamientu, etc.) a los fundamentalistes islámicos, autodenomaos muyahidinos, quien tamién recibieron sofitu de yihaidistes estranxeros. En 1979, la grave situación política del gobiernu afganistanu fixo que'l Conseyu Revolucionariu viera satisfechu'l so pidimientu d'un continxente militar del Exércitu Soviéticu. En 1989 terminó la intervención soviética nel conflictu, pero la República d'Afganistán siguió lluchando contra los muyahidinos hasta 1992, cuando la disolución de la XRSS provocó'l colapsu económicu del país y los fundamentalistes pudieron afitar l'Estáu Islámicu d'Afganistán.
Corporación Aragonesa de Radio y Televisión
La Corporación Aragonesa de Radio y Televisión ("CARTV") ye l'ente públicu de radiotelevisión d'Aragón. Ye la sociedá propietaria tantu d'Aragón Radio como d'Aragón Televisión.
El llogotipu de CARTV ta basáu nuna "A" colorada y mariella inclinada, sobre un fondo de color gris. Esti llogotipu ye'l que sirve de base a los d'Aragón Radio y d'Aragón Televisión, que namái camuden el color del fondu.
La so canal de televisión entamó les sos emisiones nel añu 2006. Dende'l so nacimientu, emite una programación de calter xeneralista basada nos programes de serviciu públicu, los informativos y tresmisiones deportives, asina como na produición d'espacios documentales y d'entretenimientu.
Radiotelevisión de la Región de Murcia
La Radiotelevisión de la Región de Murcia ye un organismu públicu de la Rexón de Murcia, encargáu de la radio autonómica (Onda Regional de Murcia) y dende la selmana santa de 2006, de la televisión autonómica, 7 Región de Murcia.
Programa Apollo
El Programa Apolo empezó en xunetu de 1960 cuando la NASA anunció un proyeutu, continuación de les misiones Mercury, que tendría como oxetivu'l sobrevuelu tripuláu del nuesu satélite natural p'alcontrar una zona afayadiza con vistes a un eventual allunizaxe d'astronautes; cumpliríase asina'l vieyu suañu del viaxe a la Lluna por parte del ser humanu. Pero los planes iniciales viéronse modificaos en 1961 col anunciu del presidente John F. Kennedy d'unviar y depositar un home na Lluna, y traelu de vuelta a salvo, enantes que rematara la década. La meta algamóse con 17 meses de sobra cuando'l 20 de xunetu de 1969 Neil Armstrong y Edwin Buzz Aldrin a bordu de la Apolo XI allunizaron nel Mar de la Tranquilidá. Esti finxu históricu retresmitióse a tol planeta dende les instalaciones del Observatoriu Parkes (Australia).
Primeramente'l paséu llunar diba retresmitise a partir de la señal qu'aportara a la estación de siguimientu de "Goldstone" (California, Estaos Xuníos), perteneciente a la Rede del Espaciu Fondu, pero énte la mala recepción de la señal optóse por usar la señal de la estación Honeysuckle Creek, cercana a Canberra (Australia). Ésta retresmitió los primeros minutos del paséu llunar, tres los que la señal del Observatoriu Parkes usóse de nuevu, demientres el restu del paséu llunar. Les instalaciones del MDSCC en "Carbayeda de Chavela" (Madrid, España) tamién pertenecientes a la Rede del Espaciu Fondu, sirvieron de sofitu mientres tol viaxe d'ida y vuelta.
El Proyeutu "Apollo" foi unu de los trunfos más importantes de la teunoloxía moderna. Seis misiones llograron posase sobre la superficie llunar (Apolo 11, 12, 14, 15, 16 y 17) con un solu fallu: la misión Apolo 13 nun pudo concretar la so meta pola esplosión del tanque d'osíxenu líquidu del módulu de serviciu, pero la tripulación tornó a salvo. Previamente a les misiones con descensu proyeutáu a la superficie de la Lluna, probáronse los sistemes de vuelu en dellos llanzamientos automáticos
(ver Apolo 2, 3, 4, 5 y 6 ), y dempués hubo dos pruebes tripulaes n'órbita terrestre (Apolo 7 y 9), y dos misiones namái orbitales (ensin allunizaxe) a la Lluna (Apolo 8 y 10). En 1973, una vegada rematáu'l programa llunar, usáronse trés naves Apolo pa unviar tripulaciones a la estación espacial Skylab (misiones SL-2, SL-3 y SL-4) y en 1975 llanzóse la última nave Apolo, pa la misión Apolo-Soyuz.
Otra de les novedaes d'esti programa foi la implementación d'un sistema d'alcuentru y acople con otra nave n'órbita llunar, bautizáu "Llunar Orbit Rendezvous" o "LOR" («Alcuentru d'Órbita Llunar»), que fuera escurríu por John C. Houbolt, un inxenieru espacial de la NASA. Pesie a los riesgos qu'implicaba'l so usu, el LOR dexó a la NASA trocar el descomanáu cohete «NOVA» orixinalmente planeáu pa esta mena de misiones, lo que significó un importante aforru de dineru.
Rita Guedes
Rita de Cássia de Sousa Guedes (Catanduva, 2 de xineru de 1972) ye una actriz brasilana.
Adolfo Suárez
Adolfo Suárez González (Cebreros, Ávila, 25 de setiembre de 1932 – Madrid, 23 de marzu de 2014) foi un abogáu y políticu español. Foi presidente del Gobiernu d'España ente 1976 y 1981, siendo'l primer presidente democráticu tres la dictadura del xeneral Franco. Por los sos servicios al país, el rei Xuan Carlos I concedió-y el ducáu de Suárez, con grandeza d'España, y ye caballeru de la Orde del Toisón d'Oru.
Llicenciáu en Drechu pola Universidá de Salamanca y doctoráu pola Universidá Complutense de Madrid, ocupó diferentes cargos dientro de les estructures del réxime franquista de la mano de Fernando Herrero Tejedor.
En 1958, pasa a formar parte de la «Secretaría Xeneral del Movimentu» ascendiendo, en 1961, a Cabeza del Gabinete Téunicu del Sosecretariu Xeneral, procurador en Cortes pola provincia d'Ávila en 1967 y gobernador civil de Segovia'l 1968. En 1969 desígnenlu Direutor Xeneral de Radio Televisión Española, onde yá ocupara otros cargos ente 1964 y 1968, permaneciendo nel cargu hasta a 1973.
N'abril de 1975, nuevamente de la mano d'Herrero Tejedor, ye nomáu Sosecretariu Xeneral del Movimientu. El 11 d'avientu de 1975, depués de morrer Herrero Tejedor nun accidente d'automóvil, Adolfo Suárez ye nomáu ministru Secretariu Xeneral del Movimientu, cargu nel que permanez nel primer gabinete de Carlos Arias Navarro, formáu depués de la muerte de Franco en payares de 1975.
Cuando en xunetu de 1976 el rei Xuan Carlos I encargó-y la formación de gobiernu y el consiguiente desmontaxe de les estructures franquistes, Suárez yera un desconocíu pa una gran mayoría del pueblu español. Sicasí, a los sos 43 años, con non poques dificultaes, va aglutinar a un grupu de políticos de la so xeneración que llegaren a les convicciones democrátiques pa diversos caminos. Va saber reunir, xunto a falanxistes "conversos" como él, a socialdemócrates, lliberales, democristianos, ente otros.
Nesta xera tuvo l'ayuda de Torcuato Fernández Miranda, qu'algamó l'autoliquidación de les Cortes franquistes y sacar alantre la Llei pa la Reforma Política, y cola del teniente xeneral Manuel Gutiérrez Mellado, encargáu de tranquilizar y controlar, tanto como fuere posible, a les otres esferes militares, compuestes na so mayor parte por militares que participaren na Guerra Civil Española y, poro, proclives al réxime franquista.
El 15 de xunu de 1977, por primer vegada n'España dende 1936, van celebrase eleicions xenerales llibres. Adolfo Suárez foi'l ganador de les mesmes, encabezando un conglomeráu de formaciones de dereches, aglutinaes entornu de la so persona, baxo les sigles UCD (Unión de Centru Democráticu). Les Cortes surdíes d'aquelles eleiciones, convertíes en constituyentes, van aprovar la Constitución, confirmada depués en referendu'l 6 d'avientu de 1978.
El 3 de marzu de 1979, Adolfo Suárez ganaba per segunda vegada unes eleiciones xenerales, y entamaba'l so tercer mandatu como presidente del Gobiernu. Foi una etapa de gobiernu enllena de dificultaes polítiques, sociales y económiques, que lu van conducir, depués de les tensiones nel so propiu partíu, a presentar la so dimisión el 29 de xineru de 1981. Nel so mensaxe al estáu va afirmar: 
Poco depués de la so dimisión va crear, xunto a otros exdirixentes de la UCD, el partíu Centru Democráticu y Social (CDS), col que se va presentar a les eleiciones del 28 d'ochobre de 1982, siendo elixíu diputáu por Madrid. Va revalidar el so escañu en 1986 y 1989, pero en 1991 dimite como Presidente del CDS depués de la crisis d'esti partíu qu'abandonó la principal escena política.
En 1996 se-y concede'l "Premiu Príncipe d'Asturies de la Concordia" pola so importante contribución a la transición española a la democracia.
Mesmo la so esposa, Amparo Illana Elórtegui, como la so fía mayor, Marian Suárez Illana, carecieron y finalmente, morrieron de cáncer (Amparo en 2001 y Marian en 2004). La so fía Sonsoles Suárez, presentadora de televisión, tamién tien carecío cáncer. Suárez tien otros tres fíos: Adolfo Suárez Illana, que foi candidatu del Partido Popular a la presidencia de la Comunidá Autónoma de Castiella-La Mancha en 2003, Laura y Javier.
Precisamente'l so fíu Adolfo nuna entrevista pal programa "Las Cerezas" de Televisión Española emitida'l 31 de mayu de 2005, fizo público que l'expresidente Suárez tenía una demencia senil dexenerativa, o alzheimer, dende'l 2003, y que nin siquiera recordaba tener sío presidente del gobiernu y nun reconocía a naide, respondiendo namái a estímulos afectivos. Probablemente la traxedia familiar vivida cola so muyer y fíes influyeron negativamente nel desendolcu de la so malura.
Al 2005, dende'l programa "Protagonistas" de Luis del Olmo (Punto Radio) se-y fizo un homenaxe al que se sumaron Suárez Illana, Santiago Carrillo, y los siguientes cuatro Presidentes del Gobiernu.
El 21 de marzu de 2014, el so fíu Adolfo anunció que l'estáu de salú de so padre empeorare por mor d'una neumonía y que'l «desenllaz yera inminente», dando a conocer que taba hospitalizáu dende va unos díes. Dos díes depués, el 23 de marzu, morrió en Madrid, a los 81 años d'edá.
Onda Regional de Murcia
Onda Regional de Murcia ye una emisora de radio pública española qu'emite na Comunidad Autónoma de la Rexón de Murcia. Entamó les sos emisiones el 6 de payares de 1990, coincidiendo cola cellebración del Día de la Constitución. Ta xestionada pol ente Radiotelevisión de la Región de Murcia.
La señal d'Onda Regional de Murcia distribúyese al traviés de les siguientes frecuencies de FM:
Cunta con una segunda canal dedicada a la emisión de música les 24 hores del día: OR MUSICA (105.9 FM)
Además, las emisiones de Onda Regional y OR Musica tamién pueden escucharse por toda la región de Murcia en digital, por TDT radio, Canal 29 o 60 (según zona).
Diputáu
Diputáu o Diputada ye la persona integrante d'una Cámara de Diputaos, Asamblea Nacional, Asamblea Llexislativa o Cámara de Representantes y, polo xeneral, d'un Parllamentu, que la so llabor ye aldericar y aprobar les lleis que reglamentarán la conducta d'una sociedá dada. Nos países bicamerales, davezu integren la cámara baxa, mentanto que la cámara alta ta integrada polos Senadores. 
Guerra de Vietnam
La Guerra de Vietnam (Chiến tranh Việt Nam en vietnamín) denomada tamién Segunda Guerra d'Indochina, foi un conflictu bélicu qu'enfrentó ente 1964 y 1975 a la República de Vietnam, o Vietnam del Sur, sofitada principalmente polos Estaos Xuníos, escontra la República Democrática de Vietnam, o Vietnam del Norte, sofitada pol bloque comunista, nel contestu xeneral de la Guerra fría. Tres el fin de la guerra, col armisticiu ente'l sur y el norte, la guerra de Vietnam quedó marcada na hestoria como la primer derrota de los Estaos Xuníos nuna guerra.
Les faiciones nel conflictu foron, per un llau la República Democrática de Vietnam col sofitu de movimientos guerrilleros norvietnamines como'l Viet Cong o "Frente de Lliberación Nacional" ("NLF", poles sos sigles n'inglés) y de suministros soviéticos y chinos. Pel otru llau, la República de Vietnam col sofitu militar y loxísticu de los Estaos Xuníos. N'ayuda de los norteamericanos tamién participaron tropes de combate d'Australia, Corea del Sur, Filipines, Nueva Zelanda y Tailandia. Otros países como Alemaña, Irán, Marruecos, Reinu Xuníu y Suiza contribuyeron con suministros materiales y equipamientu médicu. Unviáronse continxentes testimoniales en sofitu de los Estaos Xuníos, dende Taiwán y España, que movilizó a un amenorgáu grupu de médicos militares en misión sanitaria.
La guerra destacó por trescurrir ensin la formación de les tradicionales llinies de frente, sacante les que s'establecíen alredor de los perímetros de les bases o campos militares, de mou que les operaciones asocedieron en zones non dellimitaes, abondando les misiones de guerra de guerrilles o de "busca y destrucción", xuntu con aiciones de sabotaxe nes retaguardies de les árees urbanes, l'usu de la fuerza aéreo pa bombardeos masivos y l'emplegu estensivu d'axentes y armes químiques, constituyendo estes últimes operaciones violaciones de diverses convenciones internacionales de guerra que prohiben l'usu d'armes químiques y biolóxiques. 
La cobertoria del conflictu fecha pelos medios de comunicación dexó la denuncia de les frecuentes violaciones y abusos de los derechos humanos fechos polos dos bandos, pero autores como Luciano Garibaldi afirmen qu'atrayíen muncho más l'atención, les feches por Estaos Xuníos, alimentando asina la creciente oposición de la opinión pública occidental escontra la intervención norteamericana.
Énte la contestación y división de la sociedá norteamericana, los alcuerdos de paz de París en 1973 supunxeron la retirada de les tropes norteamericanes y el cese de la so intervención direuta, pero nun llograron poner fin al conflictu. Ésti siguió hasta que, en 1975, tres tomar Saigón, forzóse la rendición incondicional de les tropes survietnamines y l'unificación del país, sol control del gobiernu comunista de Vietnam del Norte, col nome de la República Socialista de Vietnam, el 2 de xunetu de 1976. 
Un datu específicu que-y amiesta estremada crudeza ya infamia al conflictu ye'l respigante númberu de víctimes civiles. Según datos d'organismos internacionales y en xunto col gobiernu de Hanoi, pa 1975, la guerra tenía provocada la muerte d'ente 3,8 y 5,7 millones de persones, la mayoría d'elles civiles, y graves daños medioambientales. Estes enormes cifres de muerte marquen a la guerra de Vietnam como "quiciabes" el conflictu más sangrín dempués de la Segunda Guerra Mundial.
Pa los Estaos Xuníos, el conflictu resultó ser la confrontación más llarga na que se vieron envueltos. Surdió'l sentimientu de derrota o Síndrome de Vietnam en munchos ciudadanos, lo que se reflexó nel mundu cultural y l'industria cinematográfico, según nun repliegue de la política esterior hasta la eleición de Ronald Reagan en 1980. El preciu de la guerra en vides pa los Estaos Xuníos foi de 58.159 muertes y 1.700 desapaecíos.
Les tensiones de la guerra fría finalmente acabaron nuna guerra abierta en Vietnam. De primeres, los Estaos Xuníos apurriéron-y al sur ayuda militar solamente. Pero mientres la década de los sesenta empezaron a unviar soldaos, y esti númberu aportó a más de mediu millón enantes de concluyir la década. 
Autovía Industrial
L'AS-II o Autovía Industrial ye una autovía que s'alcuentra nel Principáu d'Asturies. Entró en serviciu'l 13 de mayu de 2007, circulando per ella más de 36.000 vehículos el primer día.
L'AS-II nació como un desdoblamientu de la carretera AS-18, siendo yá ésta una meyora de l'antigua carretera ente Uviéu y Xixón. Nómase Autovía Industrial porque permite una meyor comunicación de los grandes polígonos industriales del área central d'Asturies.
Don Quixote de la Mancha
El Quixote ye'l llibru más conocíu de los qu'escribió Miguel de Cervantes Saavedra.
Editóse nel añu 1605, y ye güei la obra en castellanu más traducida a toles llingües del mundu.
La novela tien dos partes, una que se publicó en 1605 col nome d"'El ingenioso hidalgo don Quijote de la Mancha" y otra del añu 1615 "El ingenioso caballero don Quijote de la Mancha".
Existe una versión íntegra dEl Quixote" en llingua asturiana, traducida pol doctor en filoloxía pola Universidá d'Uviéu Pablo Suárez García en 2010, depositada nel «Museo Cervantino de El Toboso» en xunu de 2014, y que ta a disposición de los visitantes d'esti muséu. Magar que la obra nun s'editó inicialmente por falta de fondos, l'Academia de la Llingua Asturiana amosóse perinteresada na so edición. El 21 d'abril de 2015, la obra vio la lluz na so versión traducida n'asturianu pola editorial Laria con gran acoyida social na sede del RIDEA. 
Per otra parte, la escritora asturiana Esther García López espublizó en 2005 una escoyeta de testos d'El Quixote, titulada "Aventures del Quixote" que foi editada por Madú ya ilustrada pol dibuxante Neto. Amás, Pedro Llanza Alfonso publicó en 2004 y con VTP, "El Caballeru de la Murnia Figura", una obra de teatru basada nos testos del clásicu castellán.
Gilgamesh
Gilgamesh o Gilgamés, tamién conocíu como Istubar, ye un personaxe llexendariu de la mitoloxía sumeria. Según el documentu llamáu llista Real Sumeria, foi'l quintu rei d'Uruk haza l'añu 2650 e.C.. y protagonista del "Poema de Gilgamesh", tamién denomada "La Epopeya de Gilgamesh" na que se cunten les sos aventures y gueta de la inmortalidá xunto al so amigu Enkidu. A Enkidu creólu Aruru por pidimientu de Anu qu'oyía les quexes de la xente sobre Gilgamesh y ésta díxo-y a Aruru que creara un ser tan fuerte como Gilgamesh, fíu de la diosa Ninsun y un sacerdote denomáu Lillah. Gilgamesh, al enterase de la esistencia d'Enkidu, unvió a una prostituta sagrada llamada Shamhat, que pasó seis díes y siete noche amoreciendo con Enkidu pa convence-y de que yera meyor una vida sabio y social qu'una vida de soledá y brutalidá nel monte.
La mitoloxía cunta que Gilgamesh foi un rei déspota que reinó en Babilonia na ciudá d'Uruk (actual Warqa, n'Iraq). Na Biblia faise referencia a esta ciudá col nome d"'Erech". Fonéticamente, la so evolución pue dar el nome a Iraq.
Según la llista de reis de sumeria, el padre de Gilgamesh y predecesor nel tronu foi Lugalbanda. La lleenda dicía, amás, que la so madre yera la diosa Ninsun. A Gilgamesh asocedió-y nel tronu'l so fíu Ur-Nungal, que gobernó mientres 30 años.
Odisea
La Odisea (en griegu: Ὀδύσσεια, "Ódýsseia") ye un poema épicu griegu compuestu por 24 cantares, atribuyíu al poeta griegu Homero. Créese que s'escribió nel sieglu VIII e.C.., nos asentamientos que Grecia tenía na mariña oeste del Asia Menor (actual Turquía asiática). Según otros autores, la Odisea completóse nel sieglu VII e.C.. a partir de poemes que namái describíen partes de la obra actual. Orixinalmente escribióse no que se denomó "dialectu homéricu". Cunta la vuelta a casa del héroe griegu Odiseo (Ulises en llatín) tres la Guerra de Troya. Odiseo tarda veinte años en tornar a la islla d'Ítaca, au tenía'l títulu de rei, periodu mientres el que'l so fíu Telémaco y la so esposa Penélope tienen de tolerar nel so palaciu a los pretendientes que busquen casala (darréu que yá creíen muertu a Odiseo), al empar que gastaben los bienes de la familia. 
La meyor arma d'Odiseo ye la so "mētis" o astucia. Gracies a la so intelixencia —amás de l'ayuda provista por Palas Atenea, fía de Zeus Cronida— ye quien a escapar de los continuos problemes a los que tien d'enfrentase por caprichu de los dioses. Pa esto, camienta delles artimañes, bien seyan físiques —como por exemplu amarutándose— o con coraxoses y engañosos discursos de los que se sirvi p'algamar los sos oxetivos.
El poema ye, al pie de la Ilíada, ún de los primeros testos de la épica grecollatina y por tantu, de la lliteratura occidental. Créese que'l poema orixinal tresmitióse per vía oral mientres sieglos por aedos que recitaben el poema de memoria, alteriándolu consciente o inconscientemente. La epopeya tresmitióse en dialectos per tola antigua Grecia. Yá nel sieglu IX e.C.., cola recién apaición del alfabetu, tantu la "Odisea" como la "Ilíada" pudieron ser les primeres obres en trescribise, magar que la mayoría de la crítica inclínase por datales nel sieglu VIII e.C.. El testu homéricu más antiguu que conocemos ye la versión d'Aristarco de Samotracia (sieglu II e.C..). El poema ta escritu usando una métrica denomada hexámetru dactílicu. Cada llinia de la Odisea orixinal taba formada por seis unidaes o "pies", siendo cada pie dáctilu o espondéu. Los primeros cinco pies yeren dáctilos y el postreru podía ser un espondéu o bien un troquéu. Los distintos pies van separtaos por cesures o poses.
La poesía (del griegu "ποίησις" 'creación' < "ποιέω" 'crear') ye un xéneru lliterariu. Tamién ye encuadrable como una «modalidá testual» (esto ye, como un tipu de testu). Ye frecuente, anguaño, utilizar el términu «poesía» como sinónimu de poesía llírica o de «llírica», anque, dende un puntu de vista históricu y cultural, esta ye un subxéneru o subtipu de la poesía.
Hamlet
La traxedia de Hamlet, Príncipe de Dinamarca (títulu orixinal n'inglés: "The Tragedy of Hamlet, Prince of Denmark"), o a cencielles Hamlet, ye probablemente la pieza teatral más famosa de la cultura occidental y una de les obres lliteraries qu'anició mayor númberu de comentarios críticos. Hamlet, traxedia escrita pol dramaturgu inglés William Shakespeare, foi probablemente compuesta ente 1599 y 1601. La obra trescurre en Dinamarca y rellata cómo'l príncipe Hamlet lleva a cabu la so vengación sobre'l so tíu Claudiu. La vengación motívase en que Claudiu asesinó al padre de Hamlet, el rei, y ostenta la corona usurpada según el matrimoniu con Xertrudis, madre de Hamlet. La obra trázase vívidamente alredor de la llocura, tantu real como asonsañada, y el trescursu del fondu dolor a la roxura descomanada. Amás, esplora los temes de la traición, la vengación, l'incestu y la corrupción moral.
Brahma
Nel marcu del hinduismu, Brahmā (lliteralmente ‘evolución’ o ‘desenvolvimientu’ n'idioma sánscritu) ye'l dios creador del universu y miembru de la Tri-murti (‘trés formes’), la tríada conformada por Brahmá (dios creador), Visnú (dios preservador) y Shivá (dios destructor).
Según un mitu pocu espublizáu, los trés dioses surdieron del güevu cósmicu puestu pola diosa Ammavaru.
Otru mitu más modernu, d'orixe visnuista (de los adoradores del dios Visnú), Brahmá surdió d'una flor de lotu que llexaba nel océanu del embelicu de Vishnú durmiente (que xenera la esistencia del universu nos sos suaños).
Brahmá ye'l maríu de Sáraswati (la diosa de la conocencia) y de Savitrī (la fía del dios de Sol, Vivasuán o Savitrá), tamién denomada Gaiatrí (‘la cantada’; ún de los mantres más importantes del hinduismu). Sicasí, siendo'l Creador, tolos sos fíos son "mana-putra" o fíos de la mente, indicando la so nacencia de la mente de Brahmá y non del so cuerpu.
Brahmá interfier dacuando nos asuntos de los dioses, y entá más raramente nos de los mortales. Él obligó al divos Soma (el dios de la Lluna) a devolver a Alifaz al so home Brijáspati (el "gurú" de los semidioses). Ye consideráu'l padre de Dharma (el dios de la relixón) y d'Atri. Brahmá vive en Brahmapura, una ciudá asitiada na cume del mitolóxicu monte Meru (asitiáu en metada del universu).
Tal como se dixo, Brahmá ye un axente del Brahman (el Ser supremu o Ser absolutu del hinduismu).
Nunca se volvió oxetu d'adoración: n'India namái hai dos templos dedicaos a él.
Brahmá represéntase tradicionalmente con cuatro cabeces de barbes blanques (símbolu de la sabiduría), cuatro brazos y piel colorao (o mariella, más modernamente). Cada boca recita ún de los cuatro "Vedás". Les manos sostienen un recipiente d'agua usáu pa crear la vida, un "yapa-mala" (collar de cuentes) usáu pa llevar el rexistru del tiempu del universu, el testu de los "Vedás" escritos en papel (un anacronismu, una y bones los llibros son más modernos), y un "padma" (flor de lotu).
Va montáu sobre un cisne, Jansa, col que vuela pel universu. Esti Jansa nun tien de tracamundiase cola encarnación de Vishnú en forma de cisne, tamién denomáu Hamsa.
Hinduismu
L'hinduismu ye una tradición relixosa de la India.
En sánscritu conozse como "sanātana dharma" (‘relixón eterna’) o "vaidika dharma" (‘deber védicu’). Ye la tercer relixón más estendida, con más de novecientos millones de fieles, tres el cristianismu y el islamismu.
Orixinariamente la pallabra remanez del idioma persa "hindú", que yera la manera na que los perses pronunciaben el nome del ríu Sindhu (n'asturianu, el ríu Indo, que d'antiguu yera la frontera d'Indostán). La pallabra n'asturianu remanez del francés "hindou".
Denómase «hinduista» a la persona que prautica dalguna de les relixones del hinduismu, pero tamién designa a quien forma parte d'esa mesma cultura.
El fechu de que la mayoría de la población de la India profese l'hinduismu, xunto col deséu d'evitar l'ambigüedá del xentiliciu "indiu" (usáu tamién pa designar a los aboríxenes del continente americanu) esplica que práuticamente dende la so introducción al asturianu ―nel postreru terciu del sieglu XIX― s'usare tamién la palabra "hindú" pa designar a los naturales de la India.
Esti usu estensivu d'hindú ye almitible en contestos nos que nun esista riesgu de tracamundiu col so sentíu puramente relixosu. Xeneralmente tiéndese a usar el términu «hindú» ya «hinduista» nel so sentíu de creyente na relixón hinduista, y «indiu» como ciudadanu de la República de la India (Anque esto xenera tracamundiu colos pueblos orixinarios d'América, que se denomen tamién «indios»).
Shivá
Nel marcu del hinduismu, Shivá (शिवः Śivá, ‘auspiciosu’) ye'l dios destructor na Tri-murti (‘trés-formes’, la Trinidá hindú) xuntu a Brahmá (dios creador) y a Visnú (dios preservador).
Nel shivaísmu (o relixón śaiva o śaivita) la deidá principal ye "Shivá-Rudra", y na que Brahma y Visnú considérense dioses menores.
Na relixón védica más antigua, la única deidá destructora yera "Rudra" (‘tarrecible’), pero depués nel hinduismu avezaron a da-y a esi dios el nome eufemísticu de "Shivá", ‘auspiciosu’ (del mesmu mou que na Grecia clásica a les "Roxures" terminó en denomáse-yos Euménides, ‘"les Gracies"’).
Na so calidá de destructor, dacuando llámase-y Kāla (‘prietu’), y ye entós identificáu col tiempu, anque la so función destructiva activa ye entós asignada a la so esposa sol nome de Kali. Como deidá de la reproducción (concomitante a la destrucción), el símbolu de Shivá ye un monolitu de piedra o de mármol denomáu "lingam".
Agnosticismu
L'agnosticismu (del griegu α- "a-", ensin + γνώσις "gnōsis", conocencia) ye aquella postura filosófica o personal que, a grandes trazes, considera inaccesible pal ser humanu toa conocencia de lo divino y de lo que tresciende o va más allá de lo esperimentao. L'agnosticismu ye una doctrina basada n'observaciones y esperiencies, y polo tanto declara como inaccesible tou fenómenu qu'escape de la esperimentación o reproducibilidá. N'otres pallabres, pa un agnósticu, el "valor de verdá" de ciertes afirmaciones (particularmente les metafísiques respeutu a la teoloxía, el "más allá", la esistencia de Dios, dioses, deidaes, o una realidá última) ye incognoscible o, dependiendo de la variante d'agnosticismu, imposible d'alquirir la so conocencia darréu de la naturaleza suxetiva de la esperiencia.
Ateísmu
L'ateísmu ye, nun sentíu ampliu, la non creencia en dioses, deidaes o otros "seres sobrenaturales". Nun sentíu más estrictu, l'ateísmu ye la posición que sostién la inesistencia de deidaes. Dalgunos defínenlo como una doctrina o posición que refuga'l teísmu, que na so forma más xeneral ye la creencia na esistencia de, siquier, una deidá o dios. 
Nun sentíu ampliu podría incluyise dientro de la definición d'ateísmu, tantu les persones atees, quienes espliciten la non-esistencia de dioses, como aquelles que, ensin creer na so esistencia, nun tienen evidencia nin convencimientu pal so refutación. Nun sentíu estrictu esclúyense a estos postreros, denominaos agnósticos, de la definición d'ateos. Los agnósticos refuguen reconocese como ateos o ateístes yá que consideren "inaccesible al entendimientu humanu toa conocencia de lo divino y de lo que tresciende la esperiencia" o a cencielles irrelevante.
Mancala
Llámase mancala (o manqala, palabra árabe que significa "movederu") a una familia de xuegu de tableru fundamentalmente africanos y tamién asiáticos que comparten una serie de carauterístiques comunes:
Dientro d'estes carauterístiques xenerales esisten numberoses regles que definen otros tantos xuegos. 
Humanismu
L'humanismu ye un movimientu intelectual, filosóficu y cultural européu estrechamente arrayáu al Renacimientu que'l so orixe asitióse nel sieglu XIV na península Itálica (especialmente en Florencia, Roma y Venecia) en personalidaes como Dante Alighieri, Francesco Petrarca y Giovanni Boccaccio. Busquen l'Antigüedá Clásica y retoma l'antiguu humanismu griegu del sieglu d'oru y caltién la so hexemonía en bona parte d'Europa hasta fines del sieglu XVI, cuando se foi tresformando y diversificando a mercé de los cambeos espirituales provocaos pola evolución social ya ideolóxica d'Europa, fundamentalmente al coludir colos principios defendíos poles reformes (luterana, calvinista, anglicana.), la Contrarreforma católica, la Ilustración y la Revolución francesa del sieglu XVIII. El movimientu, fundamentalmente ideolóxicu, tuvo asina mesmu una estética impresa paralela, plasmada, por exemplu, en nueves formes de lletra, como la redonda conocida como "Lletra humanística", evolución de les lletres Fraktur tardogótiques desenvuelta na redolada de los humanistes florentinos como Poggio Bracciolini y de la cancillería papal en Roma, que vieno sustituyir per aciu la imprenta a la lletra gótica medieval.
Vuelta a Asturies 2012
La 56ª edición de la Vuelta a Asturies (oficialmente Vuelta Asturies Julio Álvarez "Mendo") disputóse ente'l 27 y el 29 d'abril de 2012, con 4 etapes (con un doble sector), entamando n'Uviéu y con final en La Cuesta'l Naranco.
Participaron 15 equipos. Los 2 equipos españoles de categoría UCI ProTour (Movistar Team y Euskaltel-Euskadi); los 2 de categoría Profesional Continental (Andalucía y Caja Rural); los 2 de categoría Continental (Burgos BH-Castilla y León y Orbea Continental); y la Selección Española. No tocante a representación extranxera, tarán 8 equipos: el Profesional Continental francés del Cofidis, le Crédit en Ligne; y los equipos Continentales del Efapel-Glassdrive, EPM-UNE, Onda-Boavista, Carmin-Prio, Lokosphinx y Gios Deyser-Leon Kastro; y la Selección Arxentina. Formando asina un pelotón de 110 ciclistes, con 8 corredores cada equipu (escepto la Selección Arxentina que saldrá con 6).
Entidá subnacional
Entidá subnacional ye un términu xenéricu pa designar les divisiones territoriales que tienen los Estaos soberanos en cualquier nivel, davezu, con calter políticu-alministrativu, anque tamién pueden sirvir pa efectos militares, eclesiásticos, xudiciales o otros.
Una entidá subnacional normalmente supón un gobiernu o una alministración llocal qu'inclúi diverses llocalidaes, contornes, conceyos o provincies con un ciertu grau d'autonomía, nun númberu variable de materies. 
El términu pue ser confusu, yá que n'estaos que nun son un Estáu nación pue asoceder que les entidaes subnacionales seyan, en realidá, "naciones".
Les entidaes subnacionales son un conceutu distintu al de les árees dependientes, una y bones les primeres formen parte del nucleu del respectivu Estáu. 
Dalgunos de los nomes de les entidaes subnacionales son:
Premios al Meyor Blogue n'Asturianu
Los Premios al Meyor Blogue n'Asturianu fueron unos gallardones entamaos del añu 2009 al 2011, como iniciativa de los blogueros de "TrayasgayA" qu'organizaron les distintes votaciones al meyor blogue del añu anterior nesti idioma. 
Celebróse una entrega de premios, el 20 de febreru de 2010, na Casa los Alberti de Ciañu (Llangréu). 
Celebróse una entrega de premios, el 12 de febreru de 2011, na Casa Cultura de La Pola Siero.
Premios L'Horru del Carbayedo de Microrrellatu N'Asturianu
Los Premios L'Horru del Carbayedo de Microrrellatu N'Asturianu, convóquense con motivu de les Fiestes de San Roque n'Avilés, al envís d'alitar la creación lliteraria nesti idioma. 
Tán organizaos pola Asociación de Vecinos "El Hórreo del Carbayedo", en collaboración cola Estaya de Normalización llingüística del Conceyu d'Avilés.
Nos años primeros del concursu, esistía namái un ganador y dellos finalistes. Dende l'añu 2011, consiste nun primer y segundu premiu:
Ingmar Bergman
Ingmar Bergman , guionista y direutor de teatru y cine suecu. Consideráu unu de los direutores de cine clave de la segunda metada del sieglu XX, pa munchos, el más importante de la cinematografía mundial.
Segundu fíu d'un pastor luteranu, Erik, y de Karin Åkerblom nació n'Uppsala. El mundu metafísicu de la relixón influyó tantu na so niñez como na so adolescencia; la so educación tuvo basada nos conceutos luteranos de pecáu, confesión, castigu, perdón y redención. «"Casi toa la nuesa educación tuvo basada en conceutos como pecáu, confesión, castigu, perdón y misericordia, factores concretos nes rellaciones ente padres y fíos, y con Dios», escribe nes sos memories. Munches de les sos obres tán inspiraes neses rellaciones. «Los castigos yeren daqué dafechu natural, daqué qu'enxamás se cuestionaba. Dacuando, yeren rápidos y cenciellos como bofetaes y azotes nes nalgues, pero tamién podíen adoptar formes bien sofisticaes, perfeicionaes a lo llargo de xeneraciones"».
Akira Kurosawa
Stanley Kubrick
Stanley Kubrick (Nueva York, Estaos Xuníos, 26 de xunetu de 1928 – Harpenden, Hertfordshire, Reinu Xuníu, 7 de marzu de 1999) foi un fotógrafu, direutor de cine, guionista y productor norteamericanu. Consideráu por munchos ún de los más influyentes cineastes del sieglu XX. Destacó tanto pola so precisión téunica como pola gran estilización de les sos cintes y el so marcáu simbolismu. Fizo trece películes, ente les que s'atopen dellos clásicos del cine, como "Lolita", "Dr. Strangelove", "", "A Clockwork Orange", "The Shining", "Full Metal Jacket" y "Spartacus".
Walt Disney
Walter Elias Disney (n. Chicago, Illinois; 5 d'avientu de 1901 – f. Burbank, California; 15 d'avientu de 1966), foi un productor, direutor, guionista y animador estauxunidense. Foi'l fundador, xunto col so hermanu Roy O. Disney, de The Walt Disney Company, empresa que xenera unos ingresos añales de 30.000 millones de dólares, y el principal cabezaleru d'un estilu inconfundible de películes de dibuxos animaos.
Dames
Les dames ye un xuegu de mesa pa dos contrincantes. El xuegu consiste en mover les pieces en diagonal al traviés de los cuadros prietos d'un tableru de axedrez col enfotu de prindar (comer) les pieces del contrariu saltando percima d'elles.
Topáronse nueves evidencies d'un xuegu asemeyáu del antiguu Exiptu nos primeros sieglos "enantes de la era común". El so orixe exipciu allúgase hasta'l 1600 e.C.. Esta idea foi refutada pol holandés Govert Westerveld col so llibru de 2004.
Tamién hai constancia arqueolóxica d'un tipu de pieces estremaes en dos colores que pudieron usase pa xugar a les dames y qu'asitiaríen el xuegu na antigua Persia. Estes idees refutáronse afechiscamente pol historiador del xuegu de dames, l'holandés Govert Westerveld.
La opinión xeneralizada ye que les dames surdieron de xugar nun tableru d'axedrez, el xuegu del alquerque (asemeyáu al trés en raya). Tanto les dames como l'alquerque, teníen doce pieces por xugador. 
Nun esiste consensu nel llugar d'orixe, magar que xeneralmente asítiase ente España y Francia. Dellos escritores como Harold James Ruthven Murray creen que l'orixe de les dames data del 1100 de la era común, probablemente del sur de Francia. Al paecer, el xuegu viaxó dende Valencia (España) a Provenza (Francia). Govert Westerveld refuta esta hipótesis y axusta la fecha en 1495 en Valencia.
Nel añu 1100 el xuegu denomábase "ferses", el nome que se-y daba a la reina nel axedrez nesos tiempos. Indicar que les pieces nes dames muévense como lo facía la reina nel axedrez de la dómina. El nuevu movimientu qu'introduxo esti xuegu foi l'habilidá de saltar sobre les pieces del contrariu y prindales. Nesi momentu'l xuegu pasó a ser conocíu como "fierges". Estes teoríes foron refutaes por Govert Westerveld y José Antonio Garzón Roger que consideren que'l xuegu de les dames, ye un inventu español del añu 1495 atribuyíu al xudeuconversu "Francesch Vicent" de Valencia.
Formientu, númberu 1
El númberu 1 de la revista lliteraria Formientu asoleyóse n'ochobre de 2006 col envís de "dar voz" a los escritores más mozos. Los autores de Formientu son los ñacíos dende 1977 hasta 1988. La revista ta ilustrada por xente mozo como Raquel Prieto (Llangréu, 1987), Xurde Comerón (Mieres, 1987) y sobremanera Eduardo Portela (San Xuan; Puertu Ricu, 1982), cola idea de dar a conocer a los nuevos artistes asturianos y la so obra.
Llibru
Un llibru (del llatín "liber, libri", 'membrana' o 'corteya d'árbol') ye una obra impresa, manuscrita o pintada nuna serie de fueyes de papel, pergamín, vitela o otru material, xuníes per un sitiu (esto ye, encuadernaes) y protexíes con tapes, tamién denomaes cubiertes.
Según la definición de la Unesco, un llibru tien de tener 49 o más páxines (25 fueyes o más).
Tamién se llama "llibru" a una obra de gran estensión publicada en dellos llibros, llamaos "tomos" o "volúmenes". Otres vegaes tamién se denoma "llibru" a caúna de les partes d'una obra, anque físicamente se publiquen toes nun mesmu volume.
Árbol
Un árbol ye una planta perenne, de táramu de madera, que se ramifica a ciertu altor del suelu. El términu fai referencia davezu a aquelles plantes que la so altor supera un determináu llímite, distinta según les fontes, 2 metros, 3 metros, 5 metros o los 6m na so madurez. Arriendes, producen cañes secundaries nueves cada añu que parten d'un únicu fuste o tueru, con claru dominiu apical dando llugar a una nueva copa separtada del suelu. Dellos autores establecen un mínimu de 10 cm de diámetru nel tueru (el llargor de la circunferencia sería de 30 cm ). Les plantes maderices que nun axunten estes carauterístiques por tener dellos tueros, o son de pequeñu tamañu, considérense parrotales.
Arbustu
Denómase arbustu, "parrotal" a una planta maderiza de ciertu porte cuando, a diferencia de lo que ye propiu d'un árbol, nun s'ergue sobre un solu tueru o fuste, sinón que se ramifica dende la mesma base. Los arbustos puen tener dellos metros d'altor.
Non toles plantes maderices ramificaes dende la base merecen ser denomaes arbustos; por casu, los tomillos ("Thymus") o los espliegos ("Lavandula") son matos maderizos o, como se diz tamién, subarbustos. Términos como "árbol", "parrotal" o "matu" describen biotipos na llingua común y son más o menos equivalentes d'otros técnicos; los equivalentes botánicos pa esti conceutu estender ente los términos caméfitu, nanofanerófitu y microfanerófitu.
Papel
El papel ye una fueya delgada fecha con pastia de fibres vexetales que se muelen, ablánquiense, esllíense n'agua, ensúguense, y darréu endurécense; a la magaya de celulosa, de normal, amiéstense-y sustances como'l polipropilenu o'l polietilenu col fin d'apurri-y delles carauterístiques. Les fibres tán apetiguñaes per aciu d'enllaces per ponte d'hidróxenu. Tamién se denomina papel, fueya, o foliu, a la so forma más común como llámina delgada.
Nel Antiguu Exiptu escribíase sobre papiru (d'onde remanez la pallabra "papel"), que llográbase a partir del táramu d'una planta bien abondosa nes riberes del ríu Nilu (Cyperus papyrus). N'Europa, mientres la Edá Media, utilizóse'l pergamín que consistía en pelleyes de cabra o de carneru curtíes, preparaes pa recibir la tinta, que por desgracia yera bastante costosu, lo que causó qu'a partir del sieglu VIII popularizárase la infausta costume de desaniciar los testos de los pergaminos pa reescribir sobre ellos (dando llugar a los palimpsestos) perdiéndose d'esta manera una cantidá inestimable d'obres.
Los chinos yá fabricaben papel a partir de les borrafes de la seda, la paya d'arroz, y el cáñamu, ya inclusive del algodón. Considérase tradicionalmente que'l primer procesu de fabricación del papel desendolcóse pol eunucu "Cai Lun", conseyeru del emperador He de Han, nel sieglu II. Mientres unos 500 años, l'arte de la fabricación de papel tuvo llimitáu a China; nel añu 610 introdúxose en Xapón, y alredor del 750 n'Asia central. La conocencia tresmitióse a los árabes, quien de la mesma, lleváronlu a les que güei son España y Sicilia nel sieglu X. La ellaboración de papel estendióse a Francia que lu producía usando llinu dende'l sieglu XII.
Conocencia
La conocencia suel entendese como:
Nun esiste una única definición de "Conocencia". Sicasí esisten munches perspectives dende les que pue considerase la conocencia, siendo un problema históricu de la reflexón filosófica y de la ciencia la considerancia de la so función y encontu.
El Príncipe
El Príncipe (nel orixinal en italianu: "Il Principe") ye un tratáu de doctrina política escritu por Nicolás Maquiavelo en 1513 mientres s'atopaba confináu en San Casciano pola acusación de conspirar en contra de los Médici. Foi dedicáu a Lorenzu II de Médici, duque de Urbino, en respuesta a dicha acusación, a manera de regalu.
Trátase ensin dulda de la so obra con más sonadía, aquella pola cual nació'l sustantivu "maquiavelismu" y l'axetivu maquiavélicu". A pesar del usu despreciatible que se-y confier al términu, "maquiavélicu" nun ye otra cosa sinón una obra dotada d'una gran conocencia de la psique humana, un enorme sentíu común y enforma pragmatismu. Tanto ye asina, que munchos homes de negocios y políticos han extrapolado dalgunes de les sos idees.
Esti llibru na actualidá tien total vixencia, siempres entendiendo y afaciendo los conceutos a los nuevos tiempos (por casu, nun vas esaniciar a un fíu d'un principe rival, pero si puedes apostrar del cargu a'l siguidores de los tos adversarios políticos...)
Príncipe (dixebra)
La pallabra príncipe o Príncipe pue referise a:
Colás Maquiavelu
Nicolás Maquiavelo (en italianu Niccolò di Bernardo dei Machiavelli) (Florencia, 3 de mayu de 1469 - ib., 21 de xunu de 1527) foi un diplomáticu, funcionariu públicu, filósofu políticu y escritor italianu. Asinamesmo, foi una figura relevante del Renacimientu italianu. En 1513 espublizó'l so tratáu de doctrina política tituláu «"El Príncipe"». 
Nicolás Maquiavelo nació nel pequeñu pueblu de San Casciano in Val di Pesa, a unos quince kilómetros de Florencia el 3 de mayu de 1469, fíu de Bernardo Machiavelli (abogáu perteneciente a una aprobetada rama d'una antigua familia influyente de Florencia) y de Bartolomea di Stefano Nelli, dambos de families cultes y d'oríxenes nobiliarios pero con pocos recursos por causa de les deldes del padre.
Ente 1494 y 1512 Maquiavelo tuvo al cargu d'una oficina pública. Viaxó a delles cortes en Francia, Alemaña y otres ciudaes-estáu italianes en misiones diplomátiques. En 1512 foi encarceláu por un curtiu periodu en Florencia, y dempués exiliáu y despacháu a San Casciano. Morrió en Florencia en 1527, au lu enterraron na Basílica de Santa Cruz.
La República
La República (en griegu, Πολιτεία "Politeia", de "polis", que significa 'ciudá-estáu') ye la más conocida ya influyente obra de Platón, el compendiu de les idees que conformen la so filosofía. Escrita en forma de diálogu ente Sócrates y otros personaxes, como discípulos o parientes del propiu Sócrates, encadármase en diez llibros, magar que la transición ente ellos nun correspuende necesariamente con cambeos nos temes de discutiniu. Nesta obra, el tema que s'alderica primeramente ye'l de la naturaleza de la xusticia. El discutiniu deriva escontra'l tema de cuál sería la meyor filosofía y organización del Estáu, de tala forma qu'ésti fuera perfectu, ideal. Pa ello, Platón fai que Sócrates opine sobre la forma d'educar a los homes mientres instrúi a los demás contertulios. Les idees clave según l'autor, son la importancia de la educación de los guerreros pa la posterior defensa del Estáu, la obligación moral d'exercer la xusticia y, finalmente, declara abiertamente que la república —según el modelu establecíu nesta obra, bien distintu del sentíu modernu que s'asigna a la pallabra república— ye la meyor opción pa entamar un Estáu.
Según paez, el Llibru I escribióse con anterioridá a tolos demás, seique alredor del 395 e.C.. Otru bloque, formáu polos Llibros II, III ya IV, taría escritu escontra'l 390 e.C.., enantes del primer viaxe de Platón a Sicilia. El tercer bloque qu'inclúi los Llibros V al X, ye, ensin dulda, enforma posterior, darréu que los escribió Platón dempués d'esi primer viaxe a Sicilia, pero primero que'l segundu; probablemente escontra'l 370 e.C..
Ali
Ali pue referise a:
Aniceto Sela Sampil
Aniceto Sela Sampil (Santullano, Mieres, 13 de setiembre de 1863 - Uviéu, 1935) foi un xurista asturianu, rector de la Universidá d'Uviéu, miembru del Grupu d'Uviéu, y padre del tamién xurista Luis Sela Sampil.
Estudió Derechu na Universidá d'Uviéu, doctorándose n'Internacional na Central de Madrid. Foi designáu profesor de la Institución Llibre d'Enseñanza. En 1888 algamó plaza de catedráticu de Derechu Internacional Públicu y Priváu, na Universidá de Valencia. Treslladóse a la d'Uviéu, na que se xubiló en 1933. Foi rector de la mesma en 1900, secretariu de la so Xunta d'Estensión Universitaria dende 1898. Representó a la universidá asturiana nel Congresu Pedagóxicu Hispanoamericanu de Madrid y nos conceyos universitarios de Valencia, n'ochobre de 1902, y presidió la de Barcelona, en 1905. Foi director xeneral d'Enseñanza Primaria en 1919. En 1911 foi elexíu asociáu del Institutu de Derechu Internacional, y en 1921 miembru del mesmu. Presidió densde 1929 l'Asociación Francisco de Vitoria. Collaboró na "Enciclopedia jurídica Seix" y nel "Boletín de la Institución Libre de Enseñanza". 
En 1919 pronunció en Burdeos la conferencia: "Concepción Arenal et le droit de la guerre", en Madrid: "La Sociedad de las Naciones", y en 1929: "Vitoria y los medios d'adquirir la soberanía territorial". Realizó unos brillantes comentarios al "Rapport sur les mandats internationaux", de Henri Rolin. Tamién tradució del alemán el manual de Neumann "Derecho Internacional Público Moderno". Foi maestru de notables discípulos, como Camilo Barcia Trelles, Adolfo Miaja de la Muela, el so fíu Luis Sela Sampil o César G.F. Castañón. Nel Boletín de la Institución Llibre d'Enseñanza asoleyó: "Los procedimientos d'enseñanza en la Facultad de Derecho de la Universidad de Oviedo", "Derecho Internacional Público y Derecho Internacional Privado", "La misión moral de la Universidad", etc. Dellos de los sos postulaos fueron revolucionarios pal so tiempu. El so pacifismu tuvo mui influidu pol pensamientu de Concepción Arenal. Foi hermanu del escritor Inocencio Sela Sampil.
Omar
Omar, Ómar o Umar ye un nome árabe masculín (n'árabe, عمر‎ ʿUmar). Significa n'árabe "llonxevu". 
Moisés
Moisés ye un personaxe del xudaísmu, el cristianismu, el islam y la fe bahá'í.
Según la "Torá" xudía (l"'Antiguu Testamentu" cristianu) yera fíu d'Amram y la so esposa Iojebed. Descríbise como l'home encamentáu pol dios Hashem (Yahvé o Jehová) pa lliberar al pueblu hebréu de la esclavitú n'Exiptu y como'l so máximu profeta y llexislador.
Nun esisten datos históricos qu'enconten la esistencia real de Moisés, darréu que toles referencies a él son bien posteriores, cuando yá se formara'l xudaísmu.
Discu compautu
El discu compautu (conocíu popularmente como CD poles sigles n'inglés de "Compact Disc") ye un soporte dixital ópticu utilizáu p'almacenar cualquier tipu d'información (audiu, imaxes, videu, documentos y otros datos). Magar qu'esisten otros soportes, anguaño sigui siendo'l mediu físicu preferíu pa la distribución d'audiu.
Los CD estándar tienen un diámetru de 12 centímetros y puen almacenar hasta 80 minutos d'audiu (o 700 MB de datos). Los MiniCD tienen 8 cm y úsense pa la distribución de cenciellos y de controladores guardando hasta 24 minutos d'audiu o 214 MB de datos.
Esta teunoloxía foi más tarde espandida y adautada pal almacenamientu de datos (CD-ROM), de videu (VCD y SVCD), la grabación doméstica (CD-R y CD-RW) y l'almacenamientu de datos mistos (CD-i), "Photo CD", y "CD EXTRA".
El discu compactu sigui gociando de popularidá nel mundu actual. Nel añu 2007 vendiéronse 200 millones de CD nel mundu.
Shintoísmu
Shintoísmu ye'l nome de la relixón orixinal, nativa de Xapón. Inclúi l'adoración de los "kami" o espíritos de la naturaleza. Dellos "kami" son llocales y son conocíos como espíritus o xenios d'un llugar en particular, pero otros representen oxetos naturales mayores y procesos, por exemplu, "Amaterasu", la diosa del Sol. 
Anguaño'l shintoísmu constitúi la primer relixón con mayor númberu de fieles de Xapón. El númberu de prauticantes varia dende los 108 millones (84% de la población en 2003) que tienen práutiques y/o influencies shintoístes, hasta los 4 millones (3,3%) que lu prautiquen regularmente ya identifíquense cola forma oficial del "shinto".
El términu "shinto" refierse a les actividaes desenvueltes polos xaponeses pa venerar a toles deidaes del cielu y la tierra; el so orixe remóntase a los anicios del Xapón.
Ye considerada la relixón orixinaria de Xapón, un cultu popular que pue describise como una forma sofisticada d'animismu naturalista con veneración a los antepasaos, fondamente identificada cola cultura xaponesa.
Les relixones orixinaries de dellos países asiáticos caltienen patrones similares, como en China, Xapón y Corea con respeutu a los elementos de cultu a los antepasaos. Esto débese a que los sos conceutos parten de que l'alma o esencia tamién permanez amestada al cuerpu dempués de la muerte o pue permanecer cerca d'él, y seique pueda volver como demoniu o pantasma pa faer dañu a los humanos si nun se-y presenten ufriendes y una cierta veneración. 
Estos conceutos amiéstense íntimamente col tipu de vida aniciada al traviés del trabayu llabrador del pueblu, una y bones Xapón tuvo esplotáu por colonos venceyaos, que vivieron en dependencia de les fuerces de la natura y ciclos de les estaciones, sobre los que considerábase que podía influyise de manera beneficiosa remanándolos per aciu la maxa y el ritu. 
Los humanos, deseosos d'algamar la posesión de la fuerza máxico causante de rendimientos granibles cola naturaleza, escurrieron una serie de práutiques que se faen per mediu d'un chamán y postreramente polos emperadores.
Sikhismu
El sikhismu o sikhi (de "Sikh", que significa discípulu o aprendiz) ye una relixón monoteísta orixinada nel sur d'Asia nel sieglu XV. Les creyencies fundamentales de so inclúin la fe nún Dios Creador, la igualdá y xunidá de toa la raza humana, la prestación de axuda altruista al otru, la llucha pola xusticia social y la búsqueda d'una vida llevada con honestidá, tanto no que cinca al comportamientu como a la forma d'obtener los medios de subsistencia, en familia. El sikhismu básase nes enseñances espirituales de Guru Nanak, el primer gurú, y los diez gurús socesivos. Con 25 millones de fieles en tol mundu, el sikhismu ye una relixón india espardida de magar la so fundación per tol planeta. 
Un sikh ye un discípulu del gurú. La filosofía sikh recueye l'absoluta necesidá de qu'un individuu seya siempres guiáu por un gurú pa que pueda progresar nel camín espiritual que lu ha llevar al conocimientu divinu. Tres de la muerte del décimu gurú, Guru Gobind Singh, el llibru Guru Granth Sahib convirtiose na personificación del gurú eternu y impersonal, y les pallabres recoyides nelli sirven como guía espiritual pa los fieles sikhs.
El sikhismu considera que la vida espiritual y la secular tán interconectaes. Guru Nanak estableció'l sistema del Langar, o cocina comunitaria, pa amosar la necesidá de compartir y de qu'hubiera igualdá ente toes les persones. Los sikhs tamién creen que toes les tradiciones relixoses son igualmente válides y capaces d'allumar a los sos seguidores; poro, rechacen la práctica del proselitismu, y tamién la pretensión de cualisquier relixón de tener el monopoliu de la Verdá Absoluta. Guru Nanak predicaba la necesidá de compartir colos otros, de ganase honradamente la vida ensin abusar de nenguén y de meditar sobre los nomes de Dios. Pa elli, vivir una vida "activa, creativa y práctica" de "sinceridá, fidelidá, autocontrol y pureza" ye daqué que ta perriba n'importancia de la verdá metafísica, y el home ideal ye'l que "establez una xunión con Dios, conoz la so Voluntá y comportase acordies con Ella". Guru Hargobind, el sestu gurú, dexó afitao que lo espiritual (Piri) y lo políticu/temporal (Miri) coesisten.
El sikhismu recibió, nos sos oríxenes, la influyencia del movimientu Bhakti, y dempués foi espardiéndose nuna dómina na que la rexón taba dominada pol Imperiu mogol. Dos de los gurús sikhs, Guru Arjan y Guru Tegh Bahadur, foron torturaos y asesinaos polos mogoles tres de refugar convertise al Islam. La persecución relixosa polos musulmanes orixinó la creación de la Khalsa (los "puros"), la comunidá de tolos sikhs iniciaos, un movimientu que trabaya pa poder practicar la relixón en llibertá. Espérase d'un sikh qu'encarne las cualidaes d'un santu-soldáu, que controle los nomaos "cinco lladrones", les mayores debilidaes de la condición humana que pueden llegar a robá-y el alma (lluxuria, ira, avaricia, ignorancia y soberbia) y que las faga afuxir practicando les nomaes "cinco virtúes" (sinceridá, compasión, contención, disciplina y contemplación). 
Aragón TV
Aragón TV (enantes conocía como "Aragón Televisión") ye la marca comercial baxo la qu'opera "Televisión Autonómica de Aragón, S.A." y la primer canal de la televisión autonómica pública aragonesa. Ta xestionáu pola "Corporación Aragonesa de Radio y Televisión" (CARTV), l'ente pública de radio y televisión de la Comunidá Autónoma d'Aragón.
El llogotipu d'Aragón TV consiste nuna "A" inclinada colorada y mariella, sobre un fondu prietu. Esti llogotipu ye similar al d'Aragón Radio y al de la CARTV, variando namái nel color del fondu.
Aragón TV entamó les sos emisiones en prebes en payares de 2005. El 22 d'esi mesmu mes, sustituyó la carta d'axuste por un ciclu d'imáxenes d'Aragón. El 4 de marzu de 2006 realizó la so primer tresmisión de fútbol: Real Zaragoza - FC Barcelona. Al finar l'encuentru, tornó a la fase en prebes.
Les emisiones oficiales d'Aragón TV entamaron el 21 d'abril de 2006, en vísperes de la cellebración del día d'Aragón (23 d'abril), siendo ún de los primeros programes una gala especial de presentación.
En 2009, convirtióse na primer canal de televisión d'España n'emitir parte de la so programación en formatu panorámicu. Tamién foi la primera en cuntar con una canal n'alta definición (HD).
Por otru lláu, el Gobiernu d'Aragón zarró un alcuerdu cola Generalitat de Cataluña pa que les emisiones d'Aragón TV puedan vese en parte del territoriu catalán. Asina, dende'l 30 d'abril de 2010, ye posible sintonizar Aragón TV (incluida la canal HD y la señal d'Aragón Radio) na ciudá de a. Tamién ta previsto de que les sos señales puedan vese en Navarra y en Castiella-La Mancha si llegase a roblar un alcuerdu colos gobiernos de les respeutives comunidaes autónomes.
Aragón Radio
Aragón Radio ye la marca comercial de la "Radio Autonómica de Aragón S.A.", la radio pública d'Aragón y que forma parte de la "Corporación Aragonesa de Radio y Televisión" (CARTV).
El llogotipu d'Aragón Radio ta compuestu por una "A" inclinada, colorada y mariella, sobre un fondu azul. Esti llogotipu ye similar al d'Aragón TV y al de CARTV, variando namái nel color del fondu.
Aragón Radio entamó les emisiones en periodu de prebes el 28 d'agostu de 2005, coincidiendo cola disputa del partíu de fútbol ente l'Atlético de Madrid y el Real Zaragoza. Les emisiones regulares nun escomenzaron hasta'l 1 d'ochobre de 2005.
Aragón Radio cunta con una canal n'Internet, Aragón Radio 2. La so programación ta basada na música y el deporte, anque tamién emite espacios d'información y actualidá.
La Casina
La Casina pue facer referencie a dellos llugares:
El Molinón
El Molinón pue facer referencie a dellos llugares:
El Casar
El Casar pue facer referencia a dellos llugares:
Taoísmu
El taoísmu ye una tradición filosófica y relixosa que lleva más de dos milenios exerciendo la so influencia nos pueblos del Estremu Oriente.
La palabra "tao" 道 (o "dao", dependiendo de la romanización que s'use), suel traducise por vía’ o ‘camín’, magar que tien innumberables matices na filosofía y les relixones populares chines. La trescripción en pinyin ye "dao", y la pronunciación más averada ye /tao/.
El taoísmu filosóficu desendólcase a partir de los escritos de Laozi y Zhuangzi. Según la lleenda china, Laozi vivió mientres el sieglu VI e.C. y tradicionalmente dátase sieglu la redacción del "Dàodéjing", anque según delles investigaciones actuales ye abondo posterior.
La esencia de la filosofía taoísta alcuéntrase nel "Daodejing" (el llibru de la vía y el poder, o del camín y la virtú).
El taoísmu relixosu fúndase nel sieglu III e.C., pero nun se convirtió nun movimientu relixosu organizáu hasta'l sieglu II
L'oxetivu fundamental de los taoístes ye algamar la inmortalidá, magar, dacuando nun s'entiende esta lliteralmente, sinón como llonxevidá en plenitú. De la mesma manera, dicíase que les persones que vivíen n'harmonía cola naturaleza yeren inmortales. Laozi foi divinizáu como dios taoísta ―un inmortal―, encabezando un enorme panteón d'héroes folclóricos, xenerales famosos y sabios, tolos cualos algamaron la inmortalidá. Sicasí, l'antigua forma del taoísmu yera la d'una corriente filosófica y non una relixón, polo que los antiguos pensadores interpretaben por "inmortalidá" el fechu d'autosuperación del propiu ser en comunidá col entornu, lo qu'implica buscar la superación y el progresu personal y colectivu, acordies cola mutación constante qu'enseña'l taoísmu.
Darréu, el taoísmu entemecióse con elementos del confucianismu, el budismu y la relixón tradicional china. La forma concreta de relixón taoísta que se llevó a Taiwán fai unos 300 años ye típica d'esta tradición. La carauterística más distintiva de la práctica actual ye l'adoración de los antepasaos, xuntu coles deidaes taoístes, lo qu'amuesa'l claru elementu tradicionalista del confucianismu y el cultu relixosu de les creencies mítiques d'Asia, que dambes nun yeren válides pa los antiguos pensadores taoístes como Chuang Tsé.
Electromagnetismu
L'electromagnetismu ye una rama de la física qu'estudia y unifica los fenómenos eléctricos y magnéticos nuna sola teoría, que los sos fundamentos definiéronse por Michael Faraday y formuláronse per primer vegada de manera completa por James Clerk Maxwell. La formulación consiste en cuatro ecuaciones diferenciales vectoriales que rellacionen el campu eléctricu, el campu magnéticu y les sos respeutives fontes materiales (corriente eléctrica, polarización eléctrica y polarización magnética), conocíes como ecuaciones de Maxwell.
L'electromagnetismu ye una teoría de campos; esto ye, les esplicaciones y predicciones qu'apurre básense en magnitúes físiques vectoriales o tensoriales dependientes de la posición nel espaciu y del tiempu. L'electromagnetismu describe los fenómenos físicos macroscópicos nos cualos intervienen cargues eléctriques en reposu y en movimientu, usando pa ello campos eléctricos y magnéticos y los sos efectos sobre les sustancies sólides, líquides y gaseoses. Por ser una teoría macroscópica, esto ye, aplicable namái a un númberu bien grande de partícules y a distancies grandes respeutu de les dimensiones d'estes, l'electromagnetismu nun describe los fenómenos atómicu y molecular, pa los que ye necesariu usar la mecánica cuántica.
L'electromagnetismu consideráu como fuerza, ye una de les cuatro fuerces fundamentales del universu anguaño conocíu.
Coalición de la Izquierda Radical
La Coalición de la Izquierda Radical (en griegu: "Συνασπισμός Ριζοσπαστικής Αριστεράς" "Synaspismós Rizospastikís Aristerás"), conocida davezu pola so abreviatura griega ΣΥΡΙΖΑ ("SÝRIZA"), ye una coalición de partíos políticos d'izquierda en Grecia. El so líder parllamentariu ye Alexis Tsipras, presidente de Synaspismos, el mayor de los partíos que formen la coalición.
Amás de militantes independientes, anguaño, la coalición ta formada polos siguientes partíos (n'orde alfabéticu):
Vudú
El vudú ye una relixón que s'anició a partir de les creencies que teníen los pueblos que foron treslladaos como esclavos dende'l África Occidental, del contautu d'estes creencies cola relixón cristiana propia de los países a onde los llevaron esclavizaos, y ye posible que tea influyíu parcialmente por supervivencies del politeísmu célticu. Trátase d'una variante teísta d'un sistema animista, provistu d'un fuerte componente máxicu. Pola so vinculación direuta cola cosmoloxía y los sistemes de creencies neolíticos, el so estudiu resulta de gran interés nel campu de la paleoantropoloxía. El vudú cúntase ente les relixones más antigües del mundu, ente'l politeísmu y el monoteísmu.
El tráficu d'esclavos escontra América fexo un fuerte fenómenu de sincretismu ente esta complexa y bien esquematizada relixón y les creencies cristianes, asina como coles relixones natives de los llugares au se tresportó a los esclavos. D'equí xurdiría'l vudú haitianu y un gran númberu de derivativos: la Riegla de Ocha o Santería en Cuba, la Santería en República Dominicana, el Candomblé, la Umbanda y Kimbanda en Brasil, según les manifestaciones africanistes en Puerto Rico y los demás países del área del Caribe, etcétera. Dalgunos d'estos derivativos aportaron a Europa en décades recién, sobremanera de la mano d'emigrantes retornaos.
El vudú foi un fuerte referente pa la cultura popular, por cuenta de la atribuyida capacidá de los "bokor" pa resucitar a los muertos y facelos trabayar nel so provechu (zombis), asina como la de provocar la muerte a voluntá. D'igual interés popular resultaron otros elementos folclóricos como los "moñecos de vudú", que son una especie de pequeños fetiches con forma humanoide fabricaos con diversos materiales, que créese que tán venceyaos al espíritu d'una determinada persona.
Ye frecuente atopar referencies na lliteratura o nel cine nel qu'estos fetiches úsense en rituales de maxa negro, nos cualos clávense aguyes al moñecu en dalgún llugar del cuerpu o aplícase-y dalgúna mena de martiriu, y asina la persona venceyada va sufrir dalgún mal o una maldición. Esiste una amplia lliteratura y filmografía al respeutive, que frecuentemente tiende a deformar y demonizar esti conxuntu de práutiques relixoses.
Polo xeneral, nel vudú considérase qu'esiste una entidá sobrenatural última, lladenomada de diverses maneres, siendo les más habituales Bondye, términu deriváu del francés "bon Dieu" (bon Dios) o Mawu (n'ocasiones fai referencia a una pareya, Mawu y Lisá), rexente del mundu sobrenatural, pero ésta ye inaccesible y permanez ayena al mundu de los humanos, polo que la comunicación con esi mundu sobrenatural hai de perfacese al traviés de los numberosos loas (el Barón Samedi, la Mamen Brigitte, Damballa, etc), entidaes tamién sobrenaturales qu'actúen como deidaes intermediaries y que conformen de fechu la exa central del vudú, teniendo cada unu d'ellos una personalidá distinto y múltiple maneres de ser allabaos (por cantares, bailles, símbolos rituales y otros)
Zoroastrismu
El zoroastrismu, pol nome del so fundador, o mazdeísmu, pol nome de la so deidá, ye la denominación de la relixón y filosofía basada nes enseñances del profeta y reformador iranín Zoroastro (Zarathustra), que reconocen como divinidá a Ahura Mazda, consideráu por Zoroastro como l'únicu ceador increado de too.
El términu "zoroastrismo" ye una construcción moderna que, según el Diccionariu Oxford, apaeció en primer llugar en 1874 en "Principios de filoloxía comparada" de Archibald Sayce. La primer referencia a Zoroastro n'Occidente ye atribuyida a Thomas Browne, quien de volao se refier a él nel so llibru creáu por si mesmu "Religio Medici" (1642).
El términu "mazdeísmo" probablemente derive de "Mazdayasna", una espresión compuesta del avéstico que combina l'últimu elementu del nome Ahura Mazda y la palabra avéstica "yasna", que significa "devoción". El rei persa, Ciro el Grande, yera siguidor d'esa relixón.
Nos oríxenes, el zoroastrismo preséntase como una reforma de la relixón practicada por tribus de llingua iranina que s'instalaron en Turquestán occidental ente l'II y l'I mileniu a. C. Estes tribus taben estrechamente amestaes colos indoarios, los qu'apurrieron el sánscritu y toles sos llingües derivaes na India del Norte, a partir del añu 1700 a. C. Estos pueblos constitúin a la familia indo-aria.
La comparanza del zoroastrismo cola relixón india ye útil pa entender la so nacencia. Estos dos relixones teníen un dios llamáu Mitra polos indios y Mithra polos iranios, que signifiquen el sol o'l dios del sol.
Evolucionó de manera bien diverxente nestos dos pueblos. Ente los indios, según François Cornillot, especialista del "Rig-veda" y del "Avesta", el Mitra orixinal biforcar en tres dioses, Mitra, Ariamán y Váruna. Ente los iranios, esti dios guardó sicasí la so unidá. Dios soberanu, yera'l fíu de Ahura Mazda, que paez ser el Cielu.
Los zoroástricos esforciar por esaniciar el cultu de Mithra en provechu del de Ahura Mazda, xustificando'l nome de mazdeísmo dáu dacuando a la so relixón. La Persia antigua, so la dinastía de los aqueménidas, nun yera verdaderamente mazdeísta: veneraba tantu a Mithra como Ahura Mazda. Los griegos consideraben a esti postreru como equivalente a Zeus, el so dios celeste.
Según Heródoto (I, 131), el costume de los perses «ye xubir sobre los montes más altos pa ufierta-y sacrificios a Zeus, y dan el so nome a tola estensión del cielu». Heródoto en Los nueve llibros de la hestoria inclúi una descripción de la sociedá iranina, que tien dellos elementos reconocibles del zoroastrismo, incluyida la esposición de los muertos. Según Heródoto (I-101), los magos yeren una de los seis tribus de la Media. Paecen ser la casta sacerdotal de la güei conocida como zurvanismo, caña del zoroastrismo que tenía una gran influencia na corte de los emperadores medos.
Tocantes a Mithra, taba estrechamente emparentáu col Sol.
Hai que reparar que'l términu ahura yera tamién conocíu polos indios, que lo pronunciaben asura. Son los iranios quien tresformaron la "s" orixinal nuna "h". Nos pasaxes más antiguos del "Rig-veda" (el testu más antiguu de la India, de mediaos del II mileniu a. C.), la palabra "asura" representa al Ser supremu, como ente los iranios. Más tarde, camudando de sentíu, aplicar a los antidioses, los demonios.
El cultu de *sauma yera común ente los indios y los iranios. Esti términu convertir en "soma" pa los primeres y en haoma pa los segundos. Esta bébora alucinógena puede ser fecha con efedra. Pensando que-yos dexaba a los dioses caltener la so inmortalidá, ufiertar nos sos sacrificios. Los mesmos participantes beber y aportaben al mundu divín, a una "inmortalidá provisional". En wakhí (una llingua iranina falada al este de Afganistán), la efedra ye llamada "yimïk", términu que podría provenir de "*haumaka". Según el "Rig-veda", l'elementu de base del "soma" podría ser una cogorda, una sustitución que s'esplica pol fechu de que na India nun hai efedra.
Nel actual Turkmenistán meridional (antigua Margiana), l'arqueólogu rusu Viktor Sarianidi buscó les ruines d'un edificiu llamáu Togolok-21. Tratar d'un templu onde se practicaba'l cultu del fueu y onde se preparar el haoma. Esti edificiu formaba parte d'una cultura bactro-margiana (Margu), fechada del 2200 al 1700 a. C., que s'estendía al este hasta la Bactriana, a lo llargo del cursu del Amu-Daria.
Sobremanera'l territoriu d'esta cultura, atópense amuletos con representaciones de llucha ente culiebres y dragones que teníen una actitú claramente agresiva, con güeyos enormes y una boca grande abierta. Yera una representación primitiva de la llucha ente la lluz y les tiniebles, ente la vida y la muerte, que caracterizaba la relixón indoirania y que'l zoroastrismo caltendría.
Paez que la cultura bactro-margiana fuera más bien indoaria. Tamién contenía un "substrato" cultural non indoeuropéu difícil de concretar, como lo prueba'l mesmu fechu de la construcción de los templos: los verdaderos indoiranios prefirieron enforma tiempu los santuarios al campu.
Siguiendo la unificación de los imperios Persa y Medo en 550 a. C., Ciro II y más tarde el so fíu Cambises II amenorgaron el poder de los magi. En 522 a. C., los magi remontáronse y reclamaron el tronu al traviés d'una persona. L'usurpador, pretendiendo ser el fíu menor de Ciro, Esmerdis, llegó al poder pocu dempués.
El pseudo-Esmerdis (de nome real Gaumata), gobernó mientres siete meses, antes de ser destronáu por Darío I en 521 a. C. Los magi, anque escorríos, siguieron esistiendo, y un añu tres la muerte del pseudo-Esmerdis, un segundu pseudo-Esmerdis (de nome Vahyazdāta) intentó un golpe d'estáu, que fracasó.
La cuestión de si Ciro II yera zoroastrista ta suxeta a alderique. Sía que non influyó-y hasta'l puntu de nun imponer una relixón en Persia y dexar a los xudíus cautivos volver a Canaán cuando los perses tomaron Babilonia en 539 a. C. Desconozse si Darío I, anque verdaderamente devotu de Ahura Mazda, yera un siguidor de les enseñances de Zoroastro.
Darío I y los sos sucesores amosaron la so devoción a Ahura Mazda n'inscripciones, dexando a les relixones coesistir. Foi mientres el períodu aqueménida cuando'l zoroastrismo adquirió pesu, y dellos testos zoroastristas (que güei son parte del compendiu del Avesta) son atribuyíos a esti períodu, anque probablemente nesta dómina permanecíen en forma de relatu oral.
Nos últimos momentos d'esta dinastía, empiecen a integrase divinidaes y conceutos divinos de les relixones protoindoiranias ente'l siguidores del zoroastrismo, hasta establecese un cultu a ellos nel calendariu relixosu. Sicasí, dichos elementos son ayenos a la relixón del zoroastrismo.
Casi nada se sabe del estatus del zoroastrismo so los imperios seléucida y partu, que gobernaron Persia tres la invasión d'Alejandro Magno en 330 a. C.
Una forma de zoroastrismo foi aparentemente la relixón principal na Armenia precristiana, o siquier foi prominente ellí. Los perses fixeron intentos de promover la relixón ellí.
Con anterioridá al sieglu XI, el zoroastrismo llegara al norte de China al traviés de la Ruta de la Seda, llogrando estatus oficial en delles zones de China. Ruines de templos zoroastristas fueron atopaes en Kaifeng y Zhenjiang, y según dellos intelectuales permanecieron hasta 1130. Sía que non, la influencia del zoroastrismo puede apreciase nel budismu, especialmente nel simbolismu de la lluz.
La relixón qu'asocedió al zoroastrismo en Persia tuvo marcadamente influyida por ésti. Los sacerdotes iranios nunca llograron baltar les enseñances de Zoroastro, pero resucitaron l'antigua adoración de Mitra, y el mitraísmo espublizar a lo llargo y a lo ancho del Llevante y d'otres rexones mediterránees, siendo mientres ciertu tiempu contemporaneu tantu del xudaísmu como del cristianismu.
Nel sieglu VII, la dinastía sasánida foi derrocada polos árabes. Anque dalgunos de los postreros gobernantes escorrieren el cultu zoroastrista, primeramente los zoroastristas fueron incluyíos como Xente del Llibru y dexárase la so práctica llibremente. Hubo un lentu pero permanente movimientu de población en Persia escontra l'islam. La nobleza y les persones de la ciudá fueron los primeres en convertise. L'islam estendióse más amodo ente'l llabradores. Munchos zoroastristas coláronse, ente ellos dellos grupos que s'establecieron na India, onde se-yos aceptaba. A estos llámase-yos parsis y son más de cien mil. Nos sieglos siguientes el zoroastrismo volvió gradualmente a la so forma orixinal monoteísta, ensin elementos politeístes.
El númberu de zoroastristas amenorgóse significativamente nos últimos sieglos, pero la relixón sigue viva y dinámica. La mayor parte de siguidores d'esta relixón atopar na India ya Irán. Tamién hai unos 10.000 parsis en Pakistán y unos 2500 parsis en Sri Lanka. Son una comunidá bien próspera dedicada al comerciu, a l'alministración y a los oficios lliberales, pero'l so númberu ye cada vez menor. Esiste un bon númberu d'asociaciones en delles partes del mundu .
El zoroastrismo tien una importancia única na hestoria de les relixones por causa de los sos enllaces coles tradiciones occidental abrahámica y oriental dhármica.
Dellos creenque les enseñances de Zoroastro llegaron a dexar la so buelga nel xudaísmu. Estes alviértense na angelología, la creencia nun estáu futuru de premios y castigos, la inmortalidá de l'alma y el xuiciu final. Tou ello forma parte fundamental del esquema zoroastriano. Adicionalmente, la figura de Satanás, originalmente sirviente de Dios, asignáu a Él como El so fiscal, vieno asemeyase a la de Ahriman, l'enemigu de Ahura Mazda (Divos), cada vez más. Tamién, la figura del Mesíes, que primeramente yera un Rei futuru d'Israel que salvaría al so pueblu de la opresión, evolucionó, en Isaías, por casu, nun Salvador universal bien similar al Saoshyant persa (iranín). Otros puntos de comparanza ente Persia (Irán) ya Israel inclúin la doctrina de los milenios, l'Últimu Xuiciu, el llibru celestial nel que s'inscriben les acciones humanes, la Resurrección, el tresformamientu final de la tierra, el Paraísu na tierra o nel Cielu, l'Infiernu, etc.
Dellos estudiosos (Boyce, 1987; Black and Rowley, 1987; Duchesne-Guillemin, 1988) creen qu'un bon númberu d'elementos de la escatoloxía, soteriología, angelología y demonología del xudaísmu -una inflúi clave nel cristianismu-, tien el so orixe nel zoroastrismo, y foi tresferida al xudaísmu mientres la cautividá babilónica y ser persa. Con tou, esisten diferencies nos sistemes de creencies.
Según Mary Boyce, «el zoroastrismo ye la más antigua de toles relixones de credo revelaes, y tuvo probablemente más influencia, directa o indirectamente, que cualesquier otru cultu individual» (Boyce, 1979, pág. 1). El zoroastrismo foi propuestu como la fonte de los aspeutos pos-Torá más importantes del pensamientu relixosu xudíu, que remaneció mientres la cautividá babilónica.
Pa munchu investigadores, nel zoroastrismo apuntar por primer vegada dellos importantes conceutos pa otres relixones posteriores como'l de cielu vs infiernu; el Día de Xuiciu Final o la diferencia ente ánxeles y demonio, esto ye, son los introductores del dualismu nel ámbitu de les relixones.
Idioma:
Nos actos relixosos y colección de testos sagraos del Zoroastrismo úsase'l Dialectu gatha o Idioma avéstico.
El zoroastrismo formóse alredor de 1600-1200 a. C. (dependiendo de les fontes usaes) na rexón noroeste de Irán (Persia) pol profeta Zaratustra (Zoroastro), que les sos enseñances fueron transcritas no que se conoz como'l Avesta. Dizse qu'el zoroastrismo ye una de les primeres relixones monoteístes del mundu, anque puede considerase al zoroastrismo como un henoteísmo, la creencia na esistencia d'un dios principal pero que nun ye l'únicu qu'esiste. Ye un términu acuñáu pol orientalista Max Müller (1823-1900) (del griegu xen. segaos, que significa "unu" y theós, "dios"). La divinidá especialmente venerada asume les cualidaes de divinidá suprema. Representa un intentu d'unificación, so l'adoración d'un dios supremu, de les relixones politeístes comunes naquellos tiempos y por tantu caltien traces de dambes corrientes (monu y politeístes). El zoroastrismo exerció una clara influencia n'otres relixones como'l xudaísmu, el cristianismu y l'islam.
Ahura Mazda ye'l so dios principal. Los zoroastristas veneren el fueu eterno, símbolu divín. Zaratustra pedricaba un dualismu basáu na batalla ente'l Bien y el Mal, la Lluz y les Tiniebles. El principiu de Zaratustra ye qu'esiste un espíritu Spenta Mainyu, identificáu darréu como Ahura Mazda o Ormuz, y un espíritu malváu Angra Mainyu asimiláu a Ahriman, opuestos representando'l día y la nueche, la vida y la muerte. Estos espíritos coesisten en cada unu de los seres vivientes.
El "Avesta" ye la colección de testos sagraos del zoroastrismo. Anque dalgunos de los testos son bien antiguos, el compendiu conocíu anguaño ye, esencialmente, la resultancia d'una redacción que se cree realizar mientres el reináu de Sapor II (309-379). Sicasí, dende entós perdiéronse partes importantes, especialmente dempués de la cayida del Imperiu persa, cuando'l zoroastrismo ye sustituyíu pol islam. La copia más antigua de los testos data de 1288.
La parte más antigua del "Avesta" ―el testu sagráu de los zoroástricos― ta constituyida por himnos, los Gatha, considérase que fueron tresmitíos oralmente mientres sieglos antes de tomar la forma escrita y que pudieron ser compuestos por el mesmu Zaratustra. Apaez claramente como un sacerdote. Ahura Mazda daría-y la misión d'anovar l'antigua relixón, confirmándose como l'únicu dios del Bien, la encarnación de la Lluz, de la Vida y de la Verdá. Zaratustra conderga'l cultu del haoma y, ente otros, el sacrificiu del Toru que ye l'animal más sagráu reconocíu por Zaratustra; Ahura Mazda yera inmortal por sigo mesmu, ensin la práctica de los sacrificios sangrientos.
Esanicia la condición divina del fueu, pa faelo un símbolu concretu de la Lluz. En delantre el fueu nun se venera como un dios, sinón como un aspeutu principal de Ahura Mazda.
Los Gāthā falen de les relaciones ente Ahura Mazdā y seis categoríes divines llamaes les Amesha Spenta, Inmortales Benéficos. Nos primeros testos del "Avesta", son clasificaos como "Amesha Spenta" y darréu personifíquense como arcánxeles. Son:
Bien cercanu a Vohu Manō, atópase Spenta Mainyu, l'espíritu benéficu, opuestu a Angra Mainyu, l'espíritu malváu, encarnación de les tiniebles y la muerte. Más qu'enemigos, estos dos espíritos son ximielgos.
Los Gāthā tán compuestos probablemente nuna dómina pre-aqueménida, antes del sieglu IV a. C.
Mientres la era aqueménida (648–330 a. C.) el zoroastrismo desenvuelve los conceutos astractos de cielu, infiernu, xuiciu personal y xuiciu final, que solo taben aludíos nos Gathas.
Les otres partes del "Avesta" son claramente posteriores a los Gāthā. Particularmente los himnos denominaos Yasht, onde se ve'l resurdir del panteón que quixera esaniciar Zaratustra. Son la fonte d'información más importante sobre la mitoloxía irania. A pesar de la so contradicción los Gāthā y los testos del "Avesta recién" son veneraos de la mesma forma pol zoroastrismo.
Ye central nel zoroastrismo la énfasis na elección moral, de la vida como batalla por averase o alloñar del bien. Según los Gatha, les persones son llibres y seres responsables. La predestinación ye refugada. Los humanos son responsables de la so situación, y tienen d'actuar pa camudala. El pagu, el castigu o la felicidá, depende de cómo les persones vivan la so vida. El bien transpira d'aquellos qu'actúen correchamente, y los qu'actúen mal se dirixen escontra la so ruina moral. La moral zoroastrista resumir na frase "bonos pensamientos, bones palabres, bonos actos" ("Humata", "Hukhta", "Hvarshta" en avéstico y "Pendar-y Nik", "Goftar-y Nik", "Kerdar-y Nik" en persa modernu).
Esperen al salvador Saosyant, cuando llegue'l final de los tiempos producirá la resurrección de tolos muertos. Les almes tendrán de cruciar una ponte (Chivat), y van ser xulgaes polos sos pensamientos, palabres y actos, esti xuiciu nun ye final una y bones cuando'l mal ye esaniciáu, toles almes axúntense, polo tanto la salvación ye universal.
Los preceptos principales son:
Na actualidá encaren una grave crisis interna, por cuenta del bracéu ente los sacerdotes ortodoxos y los mozos modernistes. Aquellos aportunen na práctica funeraria de los antepasaos y pallo caltienen nel cuetu Malabar ―el sector residencial más esclusivu de Bombay―, una construcción de piedra gris llamada la Torre del Silenciu. Ellí son llevaos los parsis que muerren. Los cadabres de neños, muyeres y homes deposítense sobre lloses de piedra y queden espuestos a la voracidad de xigantescos utres. Les aves de rampiña arrínquen-yos la carne y en curtiu plazu dexen namá los güesos de la cadarma. Entós el Sol xamuscar y, en siendo semipulverizados los restos, refundiar a un pozu habilitáu no fondero de la Torre. Dende ellí, impulsaos per agua corriente, lleguen al mar. Los mozos parsis atopen qu'esta ceremonia, que data de munchos sieglos, tien de sumir. Dalgunos tarrecen que con ello suma la relixón mesma.
Zoroastru
Zoroastro (en griegu: Ζωροάστρης, Zōroastrēs) o Zarathustra (n'avésticu: Zaraθoštra), na nuesa llingua Zaratustra ye'l nome del profeta fundador del mazdeísmu (o zoroastrismu).
Hai discrepancies sobre'l llugar de nacencia de Zoroastro. Según delles corrientes nació en Rhages (cerca de Tehran, n'Irán), según otres n'Afganistán o Kazakhstán.
Otres fontes argumenten que Zaratustra ye más bien un títulu dau a una serie de maestros (hasta cuatro), más que'l nome d'unu concretu d'ellos, y que l'home al que solemos referinos como Zoroastro sería'l postreru de la serie. Por aciu cálculos indireutos sobre vagues referencies a otros personaxes coetáneos o posteriores, envalórase que nació ente'l principiu del primer mileniu e.C. y el sieglu VI e.C..
La Casa Baxo
La Casa Baxo pue facer referencia a dellos llugares:
La Casa Baxo (Ayer)
La Casa Baxo ye una casería de la parroquia de Serrapio y Serrapio nel conceyu asturianu d'Ayer. Alcuéntrase a 2 quilómetros de Cabanaquinta, a 420 metros d'altitú y comunicada pola carretera AS-112. En 2011, la so población yera de 6 habitantes.
Ta regada poles agües del ríu Uriés, polo qua lo llargo de los años construyéronse dellos molinos fariñeros qu'anguaño tán abandonaos.
Lamellaria ophione
Lamellaria ophione ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Velutinidae.
Alcuéntrase en Nueva Zelanda.
Scissurella fairchildi
Scissurella fairchildi ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Scissurellidae.
Alberto Brenes Córdoba
Alberto Brenes Córdoba foi un xurista costarricanu. Fíu de Federico Fernández Oreamuno y María Jesús Brenes Córdoba. Casó con María Quesada Acuña.
Mientres munchos años, foi profesor na Escuela de Derechu y llegó a ser el más eminente tratadista del Derechu Civil costarricanu. Publicó, ente otres, les obres "Tratado de las personas", "Tratado de los contratos", "Tratado de los bienes" y "Tratado de las obligaciones", asina como "Historia del Derecho". 
Foi secretariu de la comisión que redactó el Códigu Civil de Costa Rica y el Códigu de Procedimientos Civiles de 1888 y Subsecretariu de "Rellaciones Esteriores" y carteres anexes en 1889. Coles mesmes, en delles oportunidaes foi Maxistráu de la Sala de Casación de la Corte Suprema de Xusticia de Costa Rica. 
L'Asamblea Llexislativa de Costa Rica declarólu Beneméritu de la Patria.
Centru d'Investigación Llatinoamérica Europa
La Fundación CILAE (n'asturianu: Centru d'Investigación Llatinoamérica Europa) ye una institución independiente y ensin ánimu d'arriquecimientu, dedicada a promover el desenvolvimientu económicu, políticu y social de los países en víes de desenvolvimientu y mercaos emerxentes, con especial énfasis en Llatinoamérica.
CILAE, estructurada como un think tank, tien la so sé en Madrid, España, y foi fundada por Juan José Almagro, Javier Díaz Cassou ya Ignacio Fiestas en 2002. La fundación centra'l so trabayu, a traviés d'espublizaciones, conferencies y actividaes, en sirvir de ponte ente'l mundu académicu y la realidá social, col fin de buscar soluciones innovadores a los problemes d'América Llatina y la meyora de les rellaciones transatlántiques.
Croissan'Wich
Un Croissan'Wich (presentáu en 1983) ye unu de los tantos sándwiches d'almuerzu vendíos pol restorán de comida rápida Burger King.
El Croissan'Wich, un acrónimu de les pallabres "croissant" y "sándwich", introdúxose en 1983, como parte d'una espansión de menú y como intentu d'estremar la llinia d'almuerzu de Burger King con McDonald's na composición.
Nos Estaos Xuníos, el Croissan'Wich estándar consiste nuna hamburguesa de salchicha, güevos, y quesu mariellu nun cruasán.
Anatemnus orlites orlites
Anatemnus orlites orlites ye una subespecie d'arácnidu del orde Pseudoscorpionida de la familia Atemnidae.
Alcuéntrase nel sudeste d'Asia.
Acanthocreagris granulata
Acanthocreagris granulata ye una especie d'arácnidu del orde Pseudoscorpionida de la familia Neobisiidae.
Alcuéntrase n'España.
Paratemnoides ellingseni
Paratemnoides ellingseni ye una especie d'arácnidu del orde Pseudoscorpionida de la familia Atemnidae.
Alcuéntrase nel centru y sur d'África.
Paracheiridium vachoni
Paracheiridium vachoni ye una especie d'arácnidu del orde Pseudoscorpionida de la familia Pseudochiridiidae.
Alcuéntrase en Madagascar.
Pseudogarypus minor
Pseudogarypus minor ye una especie extinta d'arácnidu del orde Pseudoscorpionida de la familia Pseudogarypidae.
Atopáu nel ámbare bálticu.
Santiago Maior (Alandroal)
Santiago Maior ye una "freguesia" portuguesa del "conceyu" d'Alandroal, con 113,02 km² d'área y 2557 habitantes (2001). Densidá de población: 22,6 hab/km².
Carnota (Alenquer)
Carnota ye una "freguesia" portuguesa del conceyu d'Alenquer, con 18,03 km² de área y 1 695 habitantes (2001). Densidá de población: 94,0 hab/km².
Muséu Numismáticu d'Atenes
El Muséu Numismáticu d'Atenes (en griegu: "Νομισματικό Μουσείο Αθηνών") ta asitiáu na casa de Heinrich Schliemann, diseñada pol arquiteutu alemán Ernst Ziller. Presenta una coleición de dellos periodos dende la antigüedá hasta l'actualidá.
Amás de la coleición de la casa, hai una biblioteca sobre l'alcuñu de monedes (12.500 llibros), archivos y un llaboratoriu priváu pa la clasificación y caltenimientu de les monedes históriques.
Bolongongo
Llenda al norte col conceyu de Quitexe; al este col d'Ambaca; al sur col de Quiculungo y al oeste col de Banga.
Esti conceyu arrexunta dos comuñes:
Argo (dixebra)
Argo pue facer referencia a:
Abarema longipedunculata
Abarema longipedunculata ye una especie de lleguminosa na familia Fabaceae. Ye una especie endémica de Venezuela.
Compresor d'hidróxenu
Un compresor d'hidróxenu ye un aparatu qu'aumenta la presión del hidróxenu amenorgando'l so volume. La compresión del gas d'hidróxenu aumenta naturalmente la so temperatura por cuenta de la llei de los volúmenes de Louis Joseph Gay-Lussac. Los compresores d'hidróxenu tán rellacionaos colos compresores de gas darréu que dambos aumenten la presión nun gas.
Métodu direutu
El Métodu direutu d'enseñanza de llingües estranxeres, tamién conocíu como "métodu natural", parte del principiu de enseñar l'idioma per aciu del usu esclusivu de la llingua estudiada. Afitose n'Alemaña y Francia a entamos del sieglu XX. Ente los sos teóricos más importantes hai de solliñar al llingüista danés Otto Jespersen.
Save
Save ye una villa, y tamién ún de los dos puestos alministrativos que formen el distritu de Govuro na provincia d'Inhambane na zona meridional de Mozambique al sur de les provincies de Manica y de Gaza , rexón ribereña del Océanu Índicu al este de la provincia de Gaza.
Puestu alministrativu ("posto administrativo") con una una población de 14.462 habitantes. Formáu por cuatro llocalidaes: Save, Sede y les aldegues de Jofane, Luído y Machacame.
Códigu Postal 080302.
EuroProp International
EuroProp International, formada en 2002, l'EPI Europrop International GmbH (EPI) ye responsable d'apurrir el motor TP400 a los sos veceros de Airbus Military. Les sos xeres inclúin el desenvolvimientu del motor, tipu de certificación, el serviciu al veceru, marketing, logística y reparación.
EPI GmbH tien la so see en Munich, Alemaña y una oficina d'enllaz en Madrid, España, cerca de los sos veceros, Airbus Military. La oficina de Madrid encargar del día a día y ye onde los equipos de ingeniería, programes y operaciones, comercial y de sofitu logístico integráu (ILS) trabayen n'estrecha colaboración.
La compañía ye una colaboración multinacional de los cuatro principales fabricantes de motores n'Europa. Los accionistes de EPI son ITP (16 per cientu de participación), MTU Aero Engines (28 per cientu de participación), Snecma (28 per cientu de participación) y Rolls-Royce (28 per cientu de participación).
Jacky Ido
Jacky Ido (Uagadugú, 14 de mayu de 1977) ye un actor y músicu francés, nacíu en Burkina Fasu. En 2005 protagonizó el filme alemán "Die weißy Massai" ("La masai blanca"), sobre una novela de Corinne Hofmann) y en 2009 interpretó al proyeicionista Marcel en "Inglourious Basterds", de Quentin Tarantino. Escribió y dirixó'l curtiumetraxe "Descente" (2005), rodáu en París, au mora anguaño.
Como músicu, dedicóse al rap y al hip-hop.
Coo yuu
Coo yuu ye un término mixteco pa denominar les terrazas. Lliteralmente puede traducise como "llamba-bordu". El desenvolvimientu d'esta tecnoloxía en La Mixteca obedez a la escasez de tierres planes, aptes pal cultivu o pa la vivienda. Pa la formación d'un "coo yuu" se construía un dique de mampostería o de piedres apiladas na falda d'un cuetu. Estos diques permitían recuperar el suelu arrastráu pola erosión pa formar espacios planos que sirvieron pa cultivar o pa la construcción. Los "coo yuu" requerían un caltenimientu constante pa caltener la calidá del suelu agrícola. El sistema caltener na actualidá en dellos sitios de La Mixteca, como'l valle de Nochixtlán.
Raúl Ramos Calles
Raúl Ramos Calles , foi un siquiatra y escritor venezolanu .Como siquiatra foi unu de los más reconocíos nel país, en 1938 gracies a la obtención de la Medaya d'Oru, y cola so respeutiva beca viaxó a perfeccionar los sos estudios de siquiatría en Nueva York, onde'l mesmu año fai un estudiu de postgráu nel Utica State Hospital y nel New York State Psiquiatrie Institute.
También dirixó l'Hospital Psiquiátricu de Caracas, foi profesor de Neuroloxía y Psiquiatría na UCV, participó como miembru fundador de la Federación Mundial de la Salú, güei Organización Mundial de la Salú y la Sociedá Venezolana de Psiquiatría. Como escritor editó ente otros "Viéndese o arriéndase un monstruu" y "Los personaxes de Gallegos al traviés del psicoanálisis" y como políticu desempeñó'l cargu de diputáu y Gobernador del Estáu Miranda.
Jabaco
Jabaco ye un llinguaxe de programación freeware pa la máquina virtual Java. Dexa programar emplegando la sintaxis de Visual Basic 6 magar qu'implementa tamién la posibilidá de programación empobinada a oxetos.
El compilador Jabaco ye una aplicación Java que xenera a partir del códigu fonte Jabaco (Visual Basic 6) "bytecodes" executables pola máquina virtual Java, ya inclúi un entornu integráu de desenvolvimientu (IDE), y un depurador de códigu.
Chalcides polylepis
"Chalcides polylepis" ye un escínquidu (reptil) endémicu de Marruecos y del Sáhara Occidental.
Alcuéntrase en montes y parrotales de tipu mediterraneu, zones rocoses, mariñes arenoses y pacionales. Magar que se desconoz la so tendencia poblacional, pue tar amenazáu pola intensificación agrícola y la urbanización costera.
José Ávalos de Mendoza
José Ávalos de Mendoza (1672 - 1722) foi Gobernador de la Provincia del Paraguái en 1705. Foi designáu interinamente al cargu, gobernando escasos meses, asocediólu Sebastián Félix de Mendiola.
Arteria hemorroidal superior
L'arteria rectal superior, tradicionalmente hemorroidal superior (TA: "arteria rectalis superior") ye una arteria qu'anicia como rama terminal de l'arteria mesentérica inferior.
Presenta de la mesma dos rames terminales, una derecha y otra esquierda.
Distribuise nel rectu.
Foghat (álbum)
Foghat (1972) ye'l primer álbum de Foghat. Los sos miembros, toquen "Hard Rock", "Boogie Rock" y "Blues Rock", el productor d'esti álbum ye Dave Edmunds.
Hesperelaea
Hesperelaea ye un xéneru monotípicu de plantes perteneciente a la familia Oleaceae. La so única especie: "Hesperelaea palmeri" A.Gray, Proc. Amer. Acad. Arts 11: 83 (1876), ye orixinaria de la Islla de Guadalupe. 
Crocidura latona
Crocidura latona ye una especie de musaraña de la familia de los soricidae.
Ye endémica de la República Democrática d'El Congu .
The Oxford Book of Modern Science Writing
The Oxford Book of Modern Science Writing ye una antoloxía de testos científicos d'alta sonadía, dispuestos y presentaos por Richard Dawkins, profesor de la Oxford. Publicáu per primer vegada en marzu de 2008, contién 83 escritos sobre munchos temes y de una gran variedá d'autores, que la so extensión varía d'una a ocho páxines, aprosimao. Toes los artículos son de fecha posterior a 1900, ya inclúin poesía, anécdotes y cavilgues filosófiques xenerales.
Torsö
Torsö ye la islla más grande del llagu Vänern. Torsö atopar nel conceyu de Mariestad. Torsö ta formáu por dos islles, Torsö y Fåxelö, pero alredor del año 1930 l'agua ente los dos foi bombiáu y l'anterior llechu marín agora úsase pa la crecedera de les colleches. 
Torsö tien alredor de 550 families que viven allí mientres tol año, y multiplícase por trés nos branos. 
Kalāpa
Según les lleendes budistes, Kalāpa (‘atáu, mañizu, gaviella atao’) ye la mítica ciudá capital del reinu de Shambhala (seique en dalgún llugar de Tíbet o de Caxmir).
Ellí, el rei Kulika reina sentáu nun tronu de lleones. Dizse que Kalapa ye una perguapa ciudá, con xardinos de sándalu que contienen un gran mándala tridimensional de "kala chakrá" fechu pol rei Suchandra. 
Esti rei vieno dende'l norte de Caxmir, y desarrolló la práctica del "kalachakrá", que deprendió del propiu Buda (sieglu e.C..) en Dhania Kataka.
Onchan
Onchan (pronunciáu "onk-an", en manés "Kione Droghad"), ye un pueblu na parroquia d'Onchan na islla de Man. Alcuéntrase al norte de la bahía de Douglas. Magar qeu por razones alministratives considérase un pueblu, tien la segunda población más grande de la islla (9.172 habitantes), namái dempués de Douglas, ciudá cola qu'ensama una conurbación.
El nome de la islla en manés, significa "estremu de la ponte".
Kriffy y McNiffy
Kriffy y McNiffy ("Kriffy and McNiffy") ye una serie de Cartoon Network que s'emitió dende'l 4 d'agostu de 1991 al 20 de setiembre de 2002. Estrenáronse 8 temporaes, con 13 episodios caúna. 
La serie foi creada por Krum Powersdën pa Hanna-Barbera. Nél actuaron guionistes como Jack Lantern (escribió dos de la primera, trés de la segunda, y la mayoría de la tercera), Gendy Tartakovsky (namái un episodiu) y Tom Kenny (foi'l guionista del segundu episodiu y doblador de voz de Krifffy).
Voz: Tom Kenny
Voz: Hank Azaria
Carrera Urbana de Carabanchel Caurca
La Carrera Urbana de Carabanchel, tamién conocida como Caurca, ye una carrera de 10 Km que se celebra nes primeres fines de selmana del mes de xunu dientro de la Selmana del Deporte de Carabanchel. La Carrera Urbana de Carabanchel ye un eventu deportivu consolidáu y de referencia na axenda de los atletes de Madrid. El 20 de xunu de 2010 tuvo llugar la XX edición d'esta carrera.
Parte de l'avenida de Porto al altor del bingu, plaza Elíptica, dende allí baxa hasta Marqués de Vadillo pela cai Antonio Leyva, dende Marqués de Vadillo xube Xeneral Ricardos, pasando per Urgel, Porto, El Palaciu Vistalegre (este ye'l tramu de la carrera con mayor desnivel por cuenta de la cuesta de Xeneral Ricardos), Muñoz Grandes, Glorieta del Ejército, Nuesa señora de Fatima, Eugenia de Montijo, avenida de los Poblaos, (Hotel Vía Lusitana) cai Secoya, Aguacate, avenida del Euru, avenida de los Poblaos y el final na moderna Vía Lusitana, el paséu marítimu de Carabanchel.
Jorge Badía Romero
Jorge o Jordi Badía Romero (Barcelona, 11 de payares de 1938 - 23 de febreru de 1984) foi un dibuxante d'historietes español, hermanu del tamién dibuxante Enrique Badía Romero con quien formó equipu n'ocasiones como Hnos. Badía. También usó otres firmes como Jorge B. Gálvez y Jobaro.
Col so hermanu, collabora na revista "Alex" (1955) y la serie "Kit Carson" (Editorial Clíper, 1958). 
Darréu destina la so producción al estranxeru, al traviés d'axencies como Selecciones Ilustraes de Josep Toutain: Historietas románticas para Fleetway y de terror para Warren Publishing, "The Super Cats" para D.C. Thomson, Tarzán, etc.
Faylan
El so nome artísticu tuvo a cargu del compositor Noriyasu Agematsu. Ye cariñosamente llamada Feinyan polos sos fans.
Llanzó un single en 2007 col sellu Hobirecords, enanates que fuera reclutada por Lantis. El so single de debú con Lantis foi "Mind as Judgement" en 2009. Dende entós, tolos sos CDs son espublizaos con Lantis. En 2010 espublicó el so álbum debú tituláu "Polaris"
Eleiciones a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies de 2012
Les Eleiciones a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies de 2012 celebráronse el domingu 25 de Marzu de 2012, siendo adelantraes pol Presidente del Principáu, Francisco Álvarez Cascos, seis meses dempués del so nomamientu. La causa principal foi la incapacidá del so gobiernu pa llegar a alcuerdos y, asina, aprobar los Presupuestos Rexonales de 2012. La participación foi del 55,92%, la más baxa de la hestoria d'Asturies, debíu, sobremanera, al cansanciu acumuláu de los eleutores pola foliada clase política y los efeutos de la grave crisis económica de los años caberos.
El PSOE ganó les eleiciones con 16 diputaos, FAC algamó 13, PP 10, IX 5 y UPyD 1, entrando estos últimos na Cámara per primer vegada na so hestoria. Pero estes resultancies nun fueron les definitives yá que l'escrutiniu del votu emigrante pol Occidente quitó un escañu a Foru, pasando ésti al PSOE por tan solo 52 votos de diferencia. La repartición d'escaños foi, entós, de PSOE 17, FAC 12, PP 10, IX 5 y UPyD 1, produciéndose un empate ente la derecha y l'esquierda, teniendo la llave del Gobiernu Ignacio Priendes (UPyD).
El discutiniu nun acabó equí yá que FAC denunció, primero a la Xunta Eleutoral Central y darréu al Tribunal Superior de Xusticia d'Asturies, que 332 votos nun pasaren pola correspondiente embaxada pidiendo, asina, la so nulidá.
El vienres 27 d'Abril de 2012, minutos enantes de la eleición del Presidente de la Xunta Xeneral, el TSXA dictaminó que teníen de repitise les eleiciones del votu emigrante pol Occidente nun periodu de 3 meses, quedando anuláu l'escañu en liza, constituyéndose la Xunta con 44 diputaos y non con 45 de los que consta.
Tres el tracamundiu inicial, los representantes de los partíos axuntáronse y pautaron que toos tuvieren representación na Xunta, quedándose la Presidencia Pedro Sanjurjo, FSA-PSOE.
El PSOE ya IX recurrieron la sentencia del TSXA al Tribunal Constitucional. Ésti l'anuló y dio-y, a la fin, l'escañu al PSOE.
El 23 de Mayu, Javier Fernández Fernández (PSOE) foi investíu como'l VIII Presidente del Principáu d'Asturies, socediendo a Francisco Álvarez Cascos (FAC).
Pedro Sanjurjo
Pedro Sanjurjo González (A Veiga, 1958) ye un políticu asturianu y l'actual Presidente de la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies.
Afilióse al PSOE en 1974. Foi conceyal pel Conceyu de Xixón dende 1999 fasta 2011. 
Ye hermanu de Jesús Sanjurjo, primer secretariu xeneral de la FSA na Democracia.
Toshiro Mifune
Hidráulica
La Hidráulica ye una rama de la Física ya Inxeniería que trata del estudiu de les propiedaes de los Fluyíos.
Xeoteunia
La Xeoteunia o Inxeniería Xeotéunica ye aquella parte de la Inxeniería civil ya Inxeniería minera que trata del estudiu de les rellaciones ente les construiciones y el terrén.
Los inxenieros xeotéunicos investiguen el suelu y les roques per debaxo la superficie pa determinar les sos propiedaes y diseñar les cimentaciones pa estructures como edificios, pontes, centrales hidroeléctriques, estabilizar turries, construyir túneles y carreteres, etc.
L'inxenieru checu Karl von Terzaghi ye consideráu como'l padre de la Xeoteunia.
Inxeniería civil
La Inxeniería Civil ye la parte de la Inxeniería qu'aplica les conocencies de física, química, cálculu, xeografía y xeoloxía a la ellaboración d'infraestructures, obres hidráuliques y de tresporte. La denominación "civil" se debe a la so diferenciación de la inxeniería militar.
Pogonomys mollipilosus
Pogonomys mollipilosus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Nueva Guinea y Australia na selva tropical de Queensland.
Llar titular d'Itálica
El Llar titular d'Itálica ye una Diócesis titular católica española.
La Diócesis d'Itálica creóse nel 350 y desanicióse nel 715, pa crear darréu'l "Llar Episcopal titular d'Itálica".
Diego Muñiz Lovelace
Diego Muñiz Lovelace (Xixón, 6 d'abril de 1951) ye un diplomáticu español, dende'l 6 de payares de 2010, embaxador d'España en Dinamarca, sustituyendo a Melitón Cardona Torres.
Llicenciáu en Derechu, ingresó en 1977 na Carrera Diplomática. Tuvo destináu nes representaciones diplomátiques españoles en Suecia y Dinamarca. Foi subdireutor xeneral d'Emigración y Participación na Dirección Xeneral d'Asuntos Consulares y Cónsul Xeneral d'España n'Hendaya y n'Amberes. En 1996 pasó a desempeñar la Segunda Xefatura na Embaxada d'España en Portugal y en 2001 la Segunda Xefatura na Embaxada de España en Méxicu. De mayu de 2004 a 2010 foi direutor xeneral del Serviciu Esterior.
Sphodromantis lagrecai
Sphodromantis lagrecai ye una especie de mantis de la familia Mantidae.
Alcuéntrase en Kenia, Uganda y Tanzania.
Miomantis togana
Miomantis togana ye una especie de mantis de la familia Mantidae.
Alcuéntrase en Costa de Marfil, Ghana, Guinea, Camerún y Togu.
Miomantis milmilena
Miomantis milmilena ye una especie de mantis de la familia Mantidae.
Alcuéntrase n'Etiopía, Camerún Somalia y Togu.
Acontista multicolor
Acontista multicolor ye una especie de mantis de la familia Acanthopidae.
Alcuéntrase n'Arxentina, Chile, Colombia, Nicaragua, Uruguái, Venezuela, Guadalupe y Trinidad.
Raión de Rozdilna
El raion de Rozdilna (ucraín: Роздільнянський район) ye un distritu del oblast de Odesa n'Ucraína. El so centru alministrativu ye la ciudá de Rozdilna. La población del distritu en 2014 yera de 58.070. Según el censu d'Ucraína de 2001, la población yera 78% ucraína, 14% rusa, 5% moldava, 1% búlgara y 1% bielorrusa.
La ciudá de Lymanske y la llocalidá de Kuchurhan tán allugaos na parte este del distritu, faciendo llende cola rexón fronteriza moldava de Transnistria.
Helogale
Helogale o Mangosta nana ye un xéneru de dos especies de mamíferos carnívoros. Dambes son les especies más pequeñes de mangosta y son endémiques d'África. Son especies sociales y diurnes, y por cuenta del pequeñu tamañu son especies vulnerables a los depredadores.
R. Scott Dunbar
R. Scott Dunbar ye un astrónomo d'Estaos Xuníos qu'intervieno nel descubrimientu d'ocho asteroides.
Dunbar descubrió, en solitariu, el asteroide (3551) Verenia. Foi'l co-descubridor, xuntu a Eleanor F. Helin, de seis asteroides: (3360) Syrinx, (6065) 1987 OC, (6435) Daveross, (7163) 1984 DB, 1983 LB, y 1983 LC. Dunbar tamién co-descubrió (3362) Khufu xuntu a Maria A. Barucci. L'asteroide (3718) Dunbar, afayáu por Y. F. Helin y Schelte J. Bus, ye llamáu así nel so honor.
Cyrtomychus
Cyrtomychus, ye un xéneru de coleópteros polífagos. Ye orixinariu de Seixeles. 
Contién les siguientes especies:
Premiu Fröhlich
El Premiu Fröhlich de la Sociedá Matemática de Londres otorgar nos añpáresvos na memoria de Albrecht Fröhlich. El premiu otorgar por un trabayu orixinal ya innovador bien en cualquier caña de les matemáticas. Acordies con la normativa ye galardonáu col premiu "a un matemático que tien menos de 25 años (equivalente a tiempu completu) de la participación en matemáticas a nivel de post-doctoráu, lo que dexa interrupciones na continuidá, o que nel dictame del Comité de Premios ta nuna fase equivalente na so carrera."
Sociedá Matemática de Londres, Premios
Vinu (color)
El color "vinu" ye un matiz escuru del color bermeyu. Esti tonu ye una representación del color del vinu tinto comercial. El primer usu rexistráu del vinu como un nome de color foi en 1705. El vinu ye un color popular pa les camises de los homes y les bluses de les muyeres.
La fonte d'esti color ye:
ISCC-NBS Diccionariu de nomes de colores (1955) - color Amuesa de Vinu (amuesa de color #16).
Presa de Valeira
La Presa de Valeira alcuéntrase nel ríu Duero, al so pasu pel conceyu de São João da Pesqueira, nel distritu de Viseu, Portugal. 
Ancystropus
Ancystropus ye un "xéneru ácaros" perteneciente a la familia Spinturnicidae.
"Ancystropus" 
Los caberos díes d'Emmanuel Kant
Los últimos días de Emmanuel Kant cuntaos por Ernesto Teodoro Amadeo Hoffmann ye una obra de teatru d'Alfonso Sastre, escrita en 1985 y estrenada en 1990.
La obra recueye'l pensamientu del filósofu alemán Emmanuel Kant per aciu de la recreación de los sos caberos días de vida, narraos como un cuentu pol escritor de la mesma nacionalidá Ernst Theodor Amadeus Hoffmann.
Sebastián Rodríguez
Sebastian Rodriguez (16 d'agostu de 1992 , Montevidéu) ye un futbolista uruguayu.
Casquete nórdicu
El casquete nórdicu (Nordkalotten en suecu y noruegu y Pohjoiskalotti en finés) ye una rexón xeográfica que correspuende a la parte de Fenoscandia que ta al norte del círculu polar árticu. Inclúi polo tanto la totalidá de les rexones de Troms och Finnmark en Noruega y parte les siguientes rexones alministratives Norrbotten en Suecia, Laponia finlandesa, República de Carelia y el Óblast de Múrmansk, estos dos últimos en Rusia. Abarca gran parte de Laponia. 
Referéndum constitucional d'Osetia del Sur en 2011
El Referéndum d'Osetia del Sur de 2011 llevaseá a cabu n'Osetia del Sur el 13 de payares de 2011. El referéndum taba programáu orixinalmente pal 11 de setiembre de 2011, pero'l 12 d'agostu tomóse la decisión de retardalu. El referéndum agora coincidirá coles elecciones presidenciales d'esti añu.
El referéndum consiste en entrugar a los votantes la entruga: ""¿Está d'alcuerdu en qu'el osetiu y el rusu deberían ser les llingües nacionales de Osetia del Sur?""
Na actualidá, la primera sección del artículu cuartu de la Constitución establez que l'osetiu ye l'idioma nacional n'Osetia del Sur, ente que'l rusu (xuntu con Osetia y, en dellos casos, Xeorxa) ye'l idioma oficial de los órganos de gobiernu, l'alministración estatal y la autonomía llocal.
Boulengeromyrus knoepffleri
Boulengeromyrus knoepffleri ye una especie de pexe elefante na familia Mormyridae, constituyéndose nel únicu miembru del so xéneru. Pue atopase nos ríos Ivindo y Ntem, dambos presentes en Gabón y Camerún respeutivamente. Pue algamar un tamañu averáu de 41 cm.
Himnu al templu de Kesh
El Himnu al templu de Kesh ye una composición lírica sumeria que la so versión más antigua se halló en Abu Salabikh. Esisten copies datables ocho sieglos más tarde, en époco paleobabilonia.
El testu de Abu Salabikh, del periodu protodinástico, foi atopáu por arqueólogos alemanes xuntu con otres tablillas en 1963, y ye una de les obres escrites más antigües de la humanidá, honor que comparte coles "Instrucciones de Shurupak", una de que les sos versiones tamién se encontró allí. Ye'l testu consideráu más importantes ente los topaos nes ruines.
Elephantulus intufi
Elephantulus intufi ye una especie de musaraña elefante na familia Macroscelididae. Alcuéntrase n'Angola, Botsuana, Namibia y Sudáfrica. Los sos hábitats naturales son carbes seques sotropicales o tropicales y los desiertos caldios. 
Ochthoeca jelskii
El pitaxu de jelski (Ochthoeca jelskii) ye una especie d'ave na familia "Tyrannidae". 
Alcuéntrase n'Ecuador y Perú. El so hábitat natural son los montes montanos húmedos subtropicales o tropicales.
Kankabchén
El términu Cancabchén, Kancabchén o Kankabchén pue faer referencia a:
Acnodon
Acnodon ye un xéneru de pexes de la familia Characidae nativos d'agües continentales d'América del Sur. Anguaño inclúi a trés especies.
L (clase de complexidá)
En teoría de la complexidá computacional, la clase de complexidá L (LSPACE o espaciu logarítmico determinista) ye'l conxuntu de los problemes de decisión que pueden ser resueltos n'espaciu "log(n)" (ensin cuntar el tamaño de la entrada), onde "n" ye'l tamaño de la entrada, por una máquina de Turing determinista tal que la solución si esiste ye única. La clase L está contenida en NL y está contenida puramente en PSPACE. Como NL tamién está contenida puramente en PSPACE, conclúyese que na relación
"formula_1"
"P" ye distintu de "NP" o bien "NP" ye distintu de "PSPACE", pero nun se sabe cual de los dos inclusiones ye propia.
Xusticia Nacional
Xusticia Nacional foi un partíu político peruanu de ideoloxía lliberal fundáu por Jaime Salinas, quien postuló pol partíu a la Presidencia de la República nes elecciones xenerales del Perú de 2006, onde llogró 0.449% de los votos emitíos.
Na actualidá'l partíu nun s'atopa inscritu nel Xuráu Nacional d'Elecciones, polo cual nun ye oficialmente consideráu un partíu político y nun puede participar en nenguna elección.
Estadiu Doce de Octubre
El Estadiu Doce de Octubre ta allugáu nel barriu Doce de Octubre, de la ciudá de Tuluá (Valle del Cauca), Colombia. Foi inauguráu en 1967 y tien capacidá pa 16.000 espectadores. Anguaño'l Cortuluá, equipu de la segunda división colombiana apuesta los sos xuegos de llocal nesti estadiu.
Jean Petit
Jean Petit foi un pedagogu, sociólogu y psicólogu que, ente munchos ámbitos, destacó pola implicación y l'apasionamientu na enseñanza de les llingües minorizaes en Francia. Defendió especialmente l'alsacianu, cola publicación d'un bon puñáu de llibros y artículos y, inclusive, fizo pidimientos al primer ministru francés Lionel Jospin, nesti sen nel añu 2002. 
Foi profesor de la Universidá de Reims, y profesor invitáu permanente na Universidá de Constanza. 
Los últimos años de la so vida vivió nel sur de Francia, concretamente en Sant Andreu de Sureda (contorna del Vallespir), onde participaba nos movimientos en defensa del catalán. Tamién intervieno, davezu, nel alderique públicu sobre l'enseñu nesta rexón. 
Sharara Central Complex
Central Complex, complexu petrolífero allugáu nel desiertu de Murzuq, a 800 km al sur de Trípoli (Libia).
Construyíu pola compañía francesa Total, l'austriaca OMV y la hispanoargentina Repsol YPF, l'oxetivu d'esti oasis artificial ye qu'allugar a'l trabayadores qu'esquicen, desenvuelven y producen el petrólleo del campu'l Sharara, bloque NC-115 de la región de Murzuq, onde non existía infraestructura industrial de ningún tipu.
Central Complex ye un claru exemplu d'alcontradizu aislamientu, onde un equipu de más de 200
persones trabaya día y nueche estremáu del mundu por que la extracción so la árida pandu saharianu de más de 200.000 barriles de petrólleo diarios nun se detenga.
JavaBB
JavaBB ye un proyeutu de xestor de foros en Java basáu nel conocíu Proyeutu de PhpBB, desenvueltu por un grupu de programadores brasileños.
After Dark
After Dark ye un famosu dúu suecu de Drag Quens, formáu por Christer Lindarw y Lasse Flinckman. El grupu fundóse en 1976, al empar que tamién abrieron, con Roger Jönsson, el so propiu Club n'Estocolmu, llamáu "After Dark Club". Los sos primeros éxitos llegaron un pocu más sero, nel añu 1980. Dende esi momentu fixeron numberosos ""drag shows"" y foron parte importante de la cultura gai de Suecia. El dúu tamién tuvo éxitu internacional, actuando en Las Vegas.
La Dolce Vita ye'l momentu culminante de la so carrera y la so participación nel Melodifestivalen 2004, l'eventu cultural más importante de Suecia, amás de ser la preseleición sueca pal Festival d'Eurovisión. Participaron cola canción "La Dolce Vita" y quedaron en tercera posición. El single de la canción foi un éxitu comercial en Suecia
Homoloxía
Homoloxía pue referise a:
Okinawa
Okinawa pue referise a:
Radio Castilla-La Mancha
Radio Castilla-La Mancha (RCM) ye la emisora de radio autonómica de Castiella-La Mancha.
Foi creada por decretu de les Cortes rexonales el 26 de mayu de 2000, y el 30 de mayu de 2001 entamó les sos emisiones regulares. Los sos estudios centrales asítiense na ciudá de Toledo. Angüaño, el so direutor ye Guillermo Vila, que sustituyó a José Luis Bravo y a Alfonso García, el primer direutor de la emisora nos sos inicios.
Xuntu con Castilla-La Mancha Televisión (CMT) formen l'ente públicu Radiotelevisión de Castilla–La Mancha.
Dende'l 3 de febreru de 2009 Radio Castilla-La Mancha emite na TDT en tol territoriu de Castiella-La Mancha
Pue sentise en tola rexón y n'amplies zones llimítrofe como Madrid, parte de Castiella y Llión (provincies d'Ávila y Soria), la Comunidá Valenciana, Estremadura, Andalucía, Rexón de Murcia y Aragón. 
Dende los sos inicios y hasta ochobre de 2011, la programación basose na fórmula musical, informativos y programes temáticos. 
Na so primera etapa, amás de la fórmula musical y los informativos, emitiéronse otros programes temáticos que foron desapaeciendo de la parrilla: 'En clave de Mujer', 'Planeando', 'MIX RCM', ente otros.
Hasta setiembre de 2007, les 24 horas de programación en direutu. Nesa fecha, la fórmula musical quedó completamente automatizada, con llocuciones y presentaciones pregrabaes. Este llabor foi realizáu por José Ramón Pardo, excompañeru y collaciu del exdirector del Ente Públicu RTVCM, Jordi García Candau, al traviés de la so empresa RamaLama Music, que xestionaba n'esclusiva los temes musicales que s'emitíen en Radio Castilla-La Mancha, siendo na mayoría coples, pasodobles y música popular española de los años 50 y 60. 
Caltuviéronse en direutu los boletinos horarios, informativos, un espaciu deportivu diariu, seis programes musicales y dos programes monográficos. 
Los Servicios Informativos tan dirixíos pol direutor de la emisora, Guillermo Vila. 
PRINCIPALES ESPACIOS DE RADIO CASTILLA-LA MANCHA 
Nel últimu Estudiu Xeneral de Medios (EGM, nes sos sigles n'español), espublizáu n'abril de 2012, Radio Castilla-La Mancha cunta con 60.000 oyentes, un 28,2% menos de l'audiencia que rexistró una oleada enantes, en payares de 2011, cuando algamó los 70.000.
'En Camisa de Once Varas': 39.000 oyentes.
'La crónica de las 2': 15.000 oyentes.
'El Pasacalles': 13.000 oyentes.
'A la Vuelta de la Esquina': 23.000 oyentes.
'CLM en juego': 30.000 pela mañana y 23.000 
pela tarde.
PROVINCIA DE ALBACETE
Alcalá de Júcar 103.8, 
Liétor 96.7, 
Alcaraz 93.3, 
Molinicos 104.9, 
Almansa 102.6, 
Montealegre del Castillo 89.6, 
Bienservida 99.4, 
Nerpio 89.6, 
Bogarra 92.8, 
Ossa de Montiel 93.0, 
Caudete 106.7, 
Riopar 105.9, 
Albacete - Chinchilla 104.0, 
Socovos 100.5, 
Hellín 102.4, 
Villarrobledo 101.7, 
Letur 99.2, 
Yeste 98.4, 
Lezuza 100.8 
PROVINCIA DE CIUDAD REAL
Agudo 90.5, 
Horcajo de los Montes 89.9, 
Aldea del Rey 98.9, 
Los Cortijos 91.2, 
Almadén 87.6, 
Piedrabuena 98.2, 
Ciudá Real 102.5, 
Puebla Don Rodrigo 93.4, 
Fuencaliente 94.0, 
Puertollano 103.4, 
Herencia Navajo 96.8, 
Valdepeñas 98.6
PROVINCIA DE CUENCA
Almarcha 103.0, 
Priego 94.9, 
Carboneras de Guadazón 90.5, 
Sisante 95.7, 
Cuenca 101.6, 
Tarancón 103.7, 
Huete 98.2, 
Valverde de Júcar 87.9, 
Landete 93.3, 
Villanueva de la Jara 97.8, 
Mira 88.3, 
Villar de Domingo García 90.5 
PROVINCIA DE GUADALAJARA
Albalate de Zorite 97.7, 
Pastrana 103.3, 
Bustares 105.6, 
Romanones 103.0, 
Cifuentes 100.0, 
Rueda de la Sierra 91.1,
Guadalajara 91.3, 
Sacedón 97.8, 
Molina de Aragón 105.8, 
Sigüenza 103.3, 
Mondéjar 88.4, 
Trijueque 88.8, 
PROVINCIA DE TOLEDO
Mora 105.8,
Toledo 91.9,
San Pablo de Los Montes 100.6,
Illescas - Ugena 103.0,
Sevilleja de La Jara 95.6,
Urda 98.4,
Talavera de La Reina 101.5
Tamién pue sentise al traviés d'internet na so páxina web www.rtvcm.es.
Micrococca
Micrococca ye un xéneru de plantes con flores perteneciente a la familia Euphorbiaceae. Tien 14 especies natives de les rexones tropicales d'África, Madagascar y Asia.
Laguna Grande (Bolivia)
La llaguna Grande ye un cuerpu de agua o llaguna al sur de Bolivia, allugada nel departamentu de Tarija y al sur de la llaguna Tajzara, a un altor de 3.638 m, dientro del Parque Natural Ferruchenía de Aguaragüé. Tien unes dimensiones de 4,56 kilómetros de llongura por 3 kilómetros d'anchu, una superficie de 6,7 kilómetros cuadraos de superficie y un perímetro costeru de 16,4 kilómetros. 
Unu de los sos mayores curiosos son los sos dunes de arena blanca asitiaes al sureste con una superficie cercana a los 4 kilómetros cuadraos.
Everett Peck
Everett Peck ye un dibuxante, caricaturista y animador estaunidense, meyor conocíu por ser el creador de Duckman.
Los sos dibuxos publicáronse en The New Yorker, Playboy y Time, asina como tamién en llibros, historietes y pósters de películes. Coles mesmes, tuvo exhibiciones en Tokyo, Los Angeles, Nueva York y Washington D.C. Peck creó'l personaxe Duckman pa historietes, y en 1994 se lo convirtió nuna serie animada que tresmitióse mientres cuatro años por "USA Network".
Anguaño, Peck ta trabayando na serie Squirrel Boy, (El neñu esguil), que debutó nos Estaos Xuníos el 14 de xunetu de 2006 en Cartoon Network. Delles ilustraciones de so compiláronse nel llibru "It's Not My Fault" (ISBN 1-59617-461-7).
Área censal de Valdez–Cordova
L'Área Censal de Valdez-Cordova ye una de les 11 árees censales del borough non entamáu d'Alaska, Estaos Xuníos. La Oficina del Censu d'Estaos Xuníos considera a les áreas censales del borought non entamáu al mesmu nivel que los condaos de los restantes estaos, anque nun tienen un poder alministrativu que los represente. Tien un área de 104.115 km², una población de 10.195 habitantes y una densidá demográfica d'alredor de 0,1 hab/km².
Laurie Warder
Laurie Warder (n. 23 d'ochobre de 1962 en Sydney, Australia) ye un ex-xugador de tenis que conquistó 12 títulos de dobles, incluyendo unu de Grand Slam.
Aurea mediocritas
Aurea mediocritas o Doráu términu mediu, especialmente dientro de la filosofía d'Horacio fai referencia al intentu d'algamar un deseyáu puntu mediu ente los estremos o un estáu ideal nel que nun afecten l'escesu y la virtú, sinón la xusta midida de dambos. Ta rellacionáu col hedonismu epicureista basáu en conformase colo que se tien y nun dexase llevar poles emociones desproporcionaes. Apaez como tema poéticu per primer vegada n'Horacio, en "Odes" II 10.
Pal pensamientu filosofía griega griegu foi esta "mediocritas" un atributu de la guapura.
Factor de coagulación XII
El factor de Hageman ye una proteína plasmática perteneciente al grupu de los factores de coagulación. Recibe'l nome sistemáticu de factor XII. Ye una enzima (númberu Y 3.4.21.38) de la clase de les serines proteases o serines endopeptidases.
Forma parte de la casacada de la coagulación activando'l factor XI y la precalikreina. 
El xen del factor XII alcuéntrase nel brazu llargu del 5º cromosoma (5q33-qter).
Duboisia
Duboisia ye un xéneru de plantes con flores perteneciente a la subfamilia Nicotianoideae, incluyida na familia de les solanacees (Solanaceae). Entiende ocho especies natives d'Australia.
Grammosolen
Grammosolen ye un xéneru de plantes con flores perteneciente a la subfamilia Nicotianoideae, incluyida na familia de les solanácees (Solanaceae). Comprende dos especies natives d'Australia.
Asociación Española de Pediatría d'Atención Primaria
L'Asociación Española de Pediatría de Atención Primaria (AEPap) constitúyese como una Federación d'Asociaciones de Pediatres que trabayen n'Atención Primaria, de carácter científicu y profesional, ensin fines codalosos y que se rixe polo establecío na Llei Orgánica 1/2002 de 22 de marzu, reguladora del derechu d'asociación y demás normes complementaries.
La Asociación Española de Pediatría de Atención Primaria entámase como Federación d'Asociaciones integrada poles distintes Asociaciones y Sociedaes Federaes y podrá federase de la mesma con otres Asociaciones o Federaciones d'oxetivos y funciones análogas. Na actualidá, la AEPap ye una Sección de la Asociación Española de Pediatría (AEP).
Monnieria
Monnieria ye un xéneru con seis especies de plantes de flores perteneciente a la familia Rutaceae. 
Nodens (Mitos de Cthulhu)
Nodens Ye un personaxe de ficción de los Mitos de Cthulhu, creación de Howard Phillips Lovecraft.
Nodens paez ser una de les poques entidaes de los Mitos que nun resulta abiertamente contrariu a la humanidá.
Suel tomar l'apariencia d'un humanu vieyu y de barba gris. Ye habitual que s'apaeza montando nun carruaxe formáu por una enorme concha marina tirada por seres propios de lleendes humanes o criatures estraterrestres. 
N'ocasiones, ayudó a humanos acosaos por Nyarlathotep o dalgunu de los Primixenios. 
Lovecraft menta a Nodens n'obres como "La estraña casa de la borrina", "En busca de la ciudá del sol poniente" o "La ventana na bufarda".
Juan Álvarez de Caldas
Juan Álvarez de Caldas (Les Caldes, 1542 - 19 de setiembre de 1615) relixosu español que llegó a ser obispu de Uviéu y Ávila.
El 12 de xineru de 1605 foi nomáu obispu d'Uviéu puestu nel que se caltién hasta 1612 nel treslladóse a Ávila al ser nomáu'l 14 de setiembre de 1612 obispu d'Ávila.
Fina'l 19 de setiembre de 1615.
Byul
Byul (별) ye una cantante de K-Pop nacida'l 22 d'ochobre de 1983 en Seosan, Chungcheong del Sur, Corea del Sur. Realizó los sos estudios na Universidá de Dong Guk. Foi un descubrimientu de Park Jin Young, cabeza de JYP Entertainment, cuando tuvo la oportunidá de cantar pa élli mientres un axuntamientu colos sos fans.
Tripolina
La Tripolina ye un asientu plegable de campaña, con estructura de madera y cubierta de lona, qu'utilizaba'l ejército inglés nel sieglu XIX.
El famosu BKF tuvo inspirada na Tripolina. 
La Tripolina foi patentada por un constructor inglés en 1877 y depués bautizada "tripolina" por "Trípoli" la capital de la Libia italiana, al fabricala en serie na década del 30 del sieglu XX. Está fechu de 10 pieces de madera, xuníes por elementos de metal articuláu, y una funda de tela, o cueru en versiones posteriores.
Ocotea raimondii
Ocotea raimondii ye una especie de planta con flor de familia de les Lauraceae. 
Ye endémica de Perú, y ta amenazada por perda d'hábitat; onde esta especie arbórea yera conocida hasta 2001 solamente de Cajamarca, recoyida nos montes montanos de la so vertiente oriental. Depués rexístrase nel departamentu de San Martín, suxuriendo qu'esistan otres subpoblaciones aisllaes. 
Mitsubishi Endeavor
El Mitsubishi Endeavor ye un automóvil touterrén del segmentu D fechu pol fabricante xaponés Mitsubishi Motors dende l'añu 2003. Ye un cinco puertes con xasis monocascu (el mesmu del Mitsubishi Galant) desenvueltu específicamente pal mercáu d'América del Norte. Los sos principales competidores son el Honda Pilot, el Nissan Pathfinder y el Toyota Highlander.
El Endeavor tien una caxa de cambeos automática de cuatro coles, y úfrese con tracción delantera o a les cuatro ruedes. El so motor ye un gasolina V6 de 3.8 llitros de cilindrada con cuatro válvulaes por cilindru que desenvuelve 218 ó 228 CV de potencia máximo.
Roupala pinnata
Roupala pinnata ye una especie de planta con flor na familia de les Proteaceae. Ye endémica de Perú. 
Boerlagea
Boerlagea ye un géneru monotípicu de plantes con flores pertenecientes a la familia Melastomataceae. La so única especie ye: "Boerlagea grandifolia" El xéneru foi descritu por Célestin Alfred Cogniaux y publicáu en "Handleiding tot de Kennis der Flora van Nederlandsch Indië 1: 505, 522", nel añu 1890.
Robert Feulgen
Robert Feulgen (2 de setiembre de 1884 - 24 d'ochobre de 1955) foi un químicu y profesor alemán que, en 1914, desarrolló un métodu de tinción (teñalloriáu) d'ADN (agora conocida como la tinción de Feulgen) y que tamién afayaron que l'ADN atopar nos cromosomes.
Kevin Thaw
Kevin Thaw (1967) ye un alpinista inglés.
Thaw xubió les rutes más notables y amestáu munches primeres esguilaes desque comenzó nel Distritu de los Picos (Peak District) nel so Gran Bretaña natal. Depués se trasladó a California y hasta la fecha viaxó estensamente por Yosemite, El Capitán, la Patagonia arxentina, Alaska, les Montañas Predreses canadienses, los Alpes y el Himalaya, onde fixo cume nel Everest pela cara norte en xunu de 2007. También ye autor de diversos artículos y publicaciones referentes a la esguilada y l'alpinismu.
Héctor Ostúa
Hector Ostúa (nacíu en 1946) ye un ex xugador de fútbol y direutor téunicu arxentín.
Ostúa comenzó la so carrera nos años 60, y destacóse como xugador del Club Atlético Lanús ente 1967 y 1970, época dorada nel club.
En 1990 Ostúa convirtóse en direutor téunicu del Club Atlético Temperley, gracies a él, llegaron a Primer "B" Nacional nes temporaes 1995/1996 y 1998/1999. Darréu, Ostúa foi entrenador del club San Martín en Burzaco.
Ostúa vive anguaño en San José.
Ctenolepis
Ctenolepsis ye un xéneru con cuatro especies de plantes con flores perteneciente a la familia Cucurbitaceae.
Leptaleum
Leptaleum ye un xéneru de fanerógames perteneciente a la la familia Brassicaceae. Comprende trés especies. 
Hoshi Ryokan
Hoshi Ryokan ye un Ryokan (agospiamientu tradicional xaponés) na área Awazu Onsen de Komatsu, dientro de la Prefectura de Ishikawa, en Xapón. Puede agospiar hasta 450 persones en 100 habitaciones.
Fundáu nel añu 718, figura nel Llibru Guinness de los récords como l'hotel más antiguu del mundu, y, tres la lliquidación de Kongō Gumi en 2006, tamién la empresa con mayor tiempu d'actividá.
Hoshi Ryokan siempres foi una empresa familiar, asitiándose en mayu de 2007 na cuadraxésimu sesta xeneración tres 1289 años d'esplotación continua.
Herminium ophioglossoides
Herminium ophioglossoides ye una especie d'orquídea terrestre perteneciente a la familia Orchidaceae endémica de Sichuan y Yunnan en China.
Hōjō Ujimasa
Fundación Griega pa la Cultura
La Fundación Griega pa la Cultura (en griegu: "Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού") ye un centru cultural y educativu, asitiáu n'Atenes, col oxetivu de promover la llingua griega y la cultura griega. Creóse en 1992. 
Tien centros en Odesa, Alexandría, Berlín, Londres, Moscú, Viena, Bruxeles, Washington, y Pequín (Beijing).
En 2008, inauguráronse centros d'esta institución en Melbourne, Trieste, Belgráu, Bucarest, Tirana y Sofía.
Leoncio de Trípoli
Leoncio de Trípoli foi un soldáu romanu, mártir del cristianismu. Ye consideráu santu; el so festividá celebra'l 18 de xunu.
Se convirtió al cristianismu nel sieglu I, probablemente en Roma mientres la predicación de San Pedro y San Pablo en Italia, o mientres la so estancia nel Próximo Oriente, onde foi destináu como soldáu.
Leoncio foi fechu prisioneru en Trípoli, na región de Fenicia, perteneciente al Imperiu romanu, mientres una de les primeres persecuciones contra los cristianos, al descubrise el so condición de cristianu. Foi torturáu y martirizado na cárcel.
Nicolás Montañez
Nicolás de San Luis Montañez foi un guerreru mexicanu del sieglu XVI, nacíu en Tula.
Descendía de los reis tolteques y yera pariente bien cercanu de Moctezuma II. Alióse a los conquistadores y desempeñó un gran papel. Carlos V nomólu cacique de la ciudá de Tula y capitán xeneral pa que pacificare'l país de los chichimeces y otomises, nomamientos que xunto col de caballeru de Santiago fueron daos pola propia mano del virrei Luis de Velasco en 1551.
Después d'axuntar un pequeñu exércitu foi con él al alcuentru del cacique chichimeca Maxorro, al que consiguió ganar y facer prisioneru. Nun se sabe que tomara parte en nengún fechu posterior, yá que dalgún tiempu más tarde Valerio de la Cruz desempeñaba'l mesmu cargu que Montañez, que morrió en Méxicu y foi soterráu'l conventu de San Francisco.
Paloma Villegas
Paloma Villegas (Ciudad de Méxicu, 1951) ye una escritora mexicana.
Estudió llingua y lliteratures hispániques na Facultá de Filosofía y Lletres de la Universidá Nacional Autónoma de Méxicu. Foi profesora de la Universidá Autónoma Metropolitana. Miembru del conseyu editorial de "Cuadernos Políticos". Miembru de la "Editorial Era" dende 1988. Collaboró en diverses revistes y suplementos culturales exerciendo la crítica lliteraria. Premiu Sor Juana Inés de la Cruz 2005 por "Agosto y fuga". Tradució numberosos llibros en Méxicu y España.
Heinrich Stölzel
Heinrich Stölzel (7 de setiembre de 1777 – 16 de febreru de 1844) foi un trompista alemán que desarrolló dalgunes de les primeres válvules pa los preseos de vientu metal. 
La primer válvula pa los preseos de vientu-metal, conocida como válvula Stölzel, foi inventada por él en 1814 y continuó desenvolviendo dellos diseños, dalgunos d'ellos conxuntamente con otros inventores de preseos musicales.
Stölzel nació en Schneeberg, Saxonia y morrió en Berlín.
Mañanas
Mañanas ye'l segundu corte del discu homónimu de la banda arxentina de Hardcore melódicu Shaila.
Milla cúbica
La milla cúbica ye una unidá de volume equivalente al volume d'un cubu d'una milla de llau. La so abreviatura ye el mio³ o cu el mio.
1 milla cúbica equival a:
Polygonanthus
Polygonanthus ye un xéneru de plantes con dos especies perteneciente a la familia Anisophylleaceae.. 
Toboso
Toboso ye un conceyu de Cuarta Clase de la provincia en Negros Occidental, Filipines. Acordies col censu del 2000, tien una población de 40,712 en 8,060 llares. El alcalde ye Evelio Valencia.
Toboso ta políticamente subdividíu en 9 barangays.
Elizabeth Schön
Elizabeth Schön nació en Caracas, Venezuela en 1921 y falleció en 2007. Foi una poeta, dramaturga y ensayista. Premiu Municipal de Poesía (1971) Premiu Nacional de Lliteratura 1994. 
Shaun Donovan
Shaun Donovan, (n. el 24 de xineru, 1966) ye l'actual Secretariu d'Urbanismu de Estaos Xuníos. 
Enantes de desempeñar esti cargu foi Direutor del Departamentu de la Vivienda, Preservación y Desenvolvimientu de la Ciudá de Nueva York. El 13 d'avientu de 2008, nel so discursu radial selmanal nacional, l'entós presidente electu, Barack Obama anunció que nomará a Donovan al so gabinete. Foi confirmáu pol Senáu de los EE.XX. a través de consentimientu unánime el 22 de xineru de 2009 y juró el cargu'l 26 de xineru de 2009.
Gran Premiu de la Mariña Normanda
El Gran Premiu de la Mariña Normanda (en francés: Grand Prix de la Côte Normande ) yera una carrera ciclista profesional d'una sola etapa que se disputó ente los años 1978 y 1983 na mariña de Normandía, en Francia.
La prueba foi llargamente apoderada por ciclistes franceses. Nengún corredor pudo imponese en más d'una ocasión.
Naide
El termino Naide, pue referise a:
Cruz del Privilexu
La Cruz del Privilexu ye una cruz medieval tallada en plata y cristal de roca nel sieglu XV por Mateo Danyo. La Cruz se conservó mientres munchos años na Ilesia de Santa María la Mayor, pa pasar más tarde a la Colexata de San Patriciu, y dende ahí a la Ilesia de San Mateo onde se caltién anguaño.
El 7 de xunu de 1488 el Rei Fernando'l Católico juró ante esta cruz caltener y protexer los fueros de la ciudá de Lorca, así como caltener a ésta siempres xunida a la Corona, al empiezu de la so estancia na ciudá pa preparar les campañas definitives que remataron cola conquista del Reinu de Granada.
Espurio Furio Medulino
Espuriu Furiu Medulinu (en llatín "Spurius Furius Medullinus") SP. Furius SP. F. L. n. Medulinu, hermanu del tribunu consular Luciu Furiu Medulinu, foi tribunu militar con poderes consulares nel año 378 e.C.. Condució la guerra escontra los volscos d'Antium.
Bembe
Atiesta al norte cola provincia de Zaire (provincia)|Zaire, conceyos de M'Banza Kongo y de y Cuimba; 
al este colos conceyos de Damba, de Mucaba y de Songo; 
al sur col de Ambuíla; 
y al oeste cola provincia de Zaire, conceyos N´Zeto y de Tomboco.
Esti conceyu arrexunta tres comunes:
Meti
Puestu alministrativu ("posto alministrativu") con una población de 17 841 habitantes y formáu por dos llocalidaes: Meti y l'aldega de Naquessa.
Códigu Postal 30502.
Asitiada a 73 msnm.
Roc d'Enfer
Roc d'Enfer, ye una montaña de Haute-Savoie, nel macizu de Chablais, nes comuñes de Saint-Jean-d'Aulps y Côte-d'Arbroz, Francia, que remata a 2 243,9 metros. Enantes yera llamáu Monte Maudit. 
El so nome nun ye usurpáu, que ye un llugar relativamente peligrosu, y hai cada año n'accidentes, dacuando mortales. Esto reflexa la geografía del llugar: -y Roc d'Enfer ye bien cascayosu camín, la cuesta ye empinada y estrecha. Cuando'l clima ye húmedo, les roques vuélvense bien resbaloses, lo cual aumenta'l riesgu de destornillar. Per otra parte, mientres una nube ye un área qu'atrai a tol rayu. Por último, el llugar ye bien popular colos Vipers. Tou esto esplica y xustifica el so nome. 
Al adoptar una actitú prudente y responsable, -y Roc d'Enfer fai delles observaciones interesantes: aves rapazos, cabres y oveyes, non hasta'l puntu de vista sobre diverses montañas de la contorna
Mariona Quadrada
Mariona Quadrada (Reus (Tarragona), 1956) ye una escritora y cocinera española.
Se licenció en filoloxía catalana en 1979 pola Universidá de Barcelona. En 1984 creó la escuela de cocina Taller de Cuina Mariona Quadrada en Reus y, de magar, dedícase a la docencia culinaria. En 1996 presentó la ponencia «El Paisatge de Secà» nel ámbito del 2º Congresu Catalán de la Cocina. 
Publicó más de cuarenta llibros de cocina, participó en múltiples proyectos pa instituciones, programes de radiu, televisión y escribe artículos pa diverses publicaciones. Los sos últimos llibros publicaos son "Peix, marisc i bacallà, un regal de l'aigua"(Cossetània, 2006) y "Amanides, el frescor de la terra" (Cossetània, 2008).
Rifferswil
Rifferswil ye una comuña suiza del cantón de Zúrich, allugada nel distritu de Affoltern. Linda al oeste y norte cola comuña de Mettmenstetten, al nordés con Aeugst am Albis, al este con Hausen am Albis, y al sur con Kappel am Albis.
Xéneru (bioloxía)
En Taxonomía, el xéneru ye una categoría taxonómica que s'alluga ente la familia y la especie; asina, un xéneru ye un grupu d'organismos que de la mesma pue estremase en delles especies (esisten dellos xéneros que son monoespecíficos, esto ye, contienen una sola especie).
Al igual qu'asocede con otros niveles, na taxonomía de los seres vivos, y por cuenta de la enorme dificultá a la hora de clasificar ciertes especies, dellos xéneros pueden xuntase en Superxéneros; y tamién los individuos d'un xéneru puen ensamase en Subxéneros. Estos, de la mesma, puen ensamase en Infraxéneros. Na siguiente tabla, marcáronse los niveles o categoríes obligatorios de mayor a menor.
Carpeta d'usuariu
La carpeta d'usuariu ye un direutoriu específicu asignáu pol sistema operativu, onde un usuariu almacena de forma independiente los sos ficheros personales. Na actualidá, la carpeta d'usuariu tien nel so interior delles carpetes ente les que podemos atopar: "documentos", "música", "videos" y "descargues".
Dependiendo del sistema operativu, la organización de la carpeta d'usuariu pue variar. Por exemplu, en Windows 95/98 la carpeta "Los mios documentos" yera la carpeta d'usuariu y contenía tolos ficheros ensin distinción. En versiones de recién de Microsoft Windows, Mac OS X y Linux, la carpeta "Los mios documentos" ye una subcarpeta de la carpeta d'usuariu que namái contién ficheros de suites d'oficina como Microsoft Office o Libreoffice.org.
Lamone
Lamone ye una comuña suiza del cantón del Tesinu, asitiada nel distritu de Lugano, círculo de Vezia. Llenda al norte cola comuña de Torricella-Taverne, al este con Origlio, al sureste con Cureglia, al sur con Cadempino, al suroeste con Manno, y al oeste con Gravesano y Bedanu.
Orde de la calavera
La orde de la calavera ye una orde creada primeramente pa dames y caballeros y, a partir del so restablecimiento en 1709, puramente femenina. 
Foi fundada en 1652 por Silvius I. Nimrod, duque de Wurtemberg en Silesia. Habiéndose casi escastáu a la fin del mesmu sieglu del so creación, la nieta del fundador, la duquesa Lucía Isabel, la restableció para señores en 1709. Nos estatutos d'esta orde de señores, mirábase más que al llinaxe la vida exemplar de les dames a les que se prohíbe toa clase de xuegos, fiestes públicas y traxes magníficos. Nel capítulo xeneral añal multar a la dama que había faltáu en daqué a la riegla y l'importe d'estes multes partir a los probes el día del Vienres Santu: la divisa qu'estrema a les dames ye la de la orde, que consiste nuna calavera de oru pindiu d'un llazu de cinta negra. Alredor de la calavera lléese, "Memento mori".
"Diccionariu universal d'hestoria y de geografía." 1853. Lucas Alamán, Manuel Orozco y Berra
Maddox Jolie Pitt
Maddox Jolie-Pitt ye'l fíu d'Angelina Jolie y Brad Pitt.
El nome que recibió al nacer foi'l de "Rath Vibol" pero nel añu 2002 foi adoptáu por Angelina Jolie, que-y dió'l nome de Maddox Chivian Thornton Jolie. So padre, Brad Pitt, adoptólu años después cuando casó cola actriz. L'apellativu cariñosu qu'usen los sos más allegaos ye Madd.
L'adopción de Maddox Jolie Pitt fízose depués de la visita d'Angelina Jolie al orfanatu de Battambang, mientres rosaba la película Tomb Raider
Maddox Jolie-Pitt ye'l primoxénitu de la familia. Los sos hermanos son Pax Jolie-Pitt, Zahara Jolie-Pitt, Shiloh Jolie-Pitt, Knox Jolie-Pitt, y Vivienne Jolie-Pitt.
En 2006 los sos padres crearon la Maddox Jolie-Pitt Foundation, una organización cola que pretende ayudar a los neños. Angelina Jolie y Brad Pitt donaron un millón de dólares caún pa entamar el proyeutu.
El rey de las finanzas
El rey de las finanzas ye una película española empobinada y escrita por Ramón Torrado en 1944.
Un timador de mal pelo se les ingenia pa cubir a unos empresarios candongueros, que s'escapen de les sos muyeres una vegada per selmana,lo qu'empieza como un xuegu, convertir en extorsión y así consigue entablar contactu cola alta sociedá, consiguiendo namorar así a una rica heredera cubana, cola que finalmente consigue casase.
Atalaia
Atalaia pue referise a:
Codificación predictiva adautativa
En sistemes de procesamientu dixital de voz procesáu de voz, úsase partiendo de la idea de que la voz puede modelase como una combinación llineal de p amueses anteriores más una señal d'erru, 
qu'utiliza un sistema de muestréu d'un nivel o de niveles múltiples nel que se prediz el valor de señal a cada poco de muestréu d'alcuerdu a una función llineal de los valores pasaos los señal cuantizado.
El APC ta rellacionada col sistema de codificación Linear predictive coding (codificación predictiva llineal)]] (LPC), en que dambes utilicen predictores adaptativos. Sicasí, la APC utiliza menos coeficientes de predicción, polo que rique una mayor velocidá de muestreo que la LPC.
Callulops robustus
Callulops robustus ye una especie d'anfibiu de la familia Microhylidae.
Alcuéntrase n'Indonesia y Papúa Nueva Guinea.. 
Gastrophryne olivacea
Gastrophryne olivacea ye una especie d'anfibiu de la familia Microhylidae.
Alcuéntrase n'Estaos Xuníos y Méxicu.
Alcuéntrase amenazada d'estinción pola perda del so hábitat natural.
Bûcheron
El Bûcheron (dacuando Boucheron, Bucherone, Boucherond o Bucherondin) ye un quesu de cabra orixinariu del Valle del Loira (Francia). Semicuráu, con un periodu de maduración de 5 a 10 selmanes, el Bûcheron produzse en tueros curtios que se corten en rodaxes pa vendeles en tiendes d'alimentación.
El Bûcheron tien una pastia de color marfil con una corteya ablancazada. La so testura ye tienra pero firme. Cuando ye nuevu, esti quesu tien un sabor nidio que se fai más fuerte cuando avieya. La testura faise más ensuga al curase, siendo la testura en boca del centru trupo y magrizo, cola miga disolviéndose sobre la llingua, mientres la seición cercana a la corteya ye casi cremosa y pue resultar pegañosa a temperatura ambiente. Ye un quesu bono pa ensalaes o aperitivu sobre pan, "crackers" y uves.
Achatinella lila
Achatinella lila ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Achatinellidae nel orde de los Stylommatophora.
Ye endémica de los Estaos Xuníos.
Phoxim
foxim ye un ectoparasitida, usáu en acaros.
Phoxim O-(2-cianobencilidenamino)-O,O-dietiltiofosfato ye un insecticida organofosforado que ye producíu pola compañia Bayer, un análogo dimetil éster. Na Union europea'l so usu ye llindáu. Esta prohibíu nes colleches na European Union dende 2007.
Helminthoglypta callistoderma
Helminthoglypta callistoderma ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Helminthoglyptidae nel orde de los Stylommatophora.
Ye endémica d'Estaos Xuníos.
Leandro López
Leandro López (n. 3 de payares de 1982; Buenos Aires, Arxentina) ye un actor de televisión arxentín. Reconocíu por intepretar a "Guille" na serie infantil Amigovios.
Amnicola cora
Amnicola cora ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Hydrobiidae nel orde de los Mesogastropoda.
El so hábitat natural son: los ríos.
Alcuéntrase amenazada d'estinción pola perda del so hábitat natural
Urtica incisa
Urtica incisa, ortiga arbustiva, ye una especie de planta herbácea perennifolia orixinaria de los montes lluviosos del sudoeste de Australia.
Ye un parrotal coles fueyes triangulares y opuestes de 5-12 cm de llargor, colos márgenes serraos.
Los aboríxenes comen les fueyes después de cocibnarlas ente piedres calientes. Considérase un vexetal prestosu que los colonos usaron pa faer un tónico pa "depurar el sangre".
Entella delalandi
Entella delalandi ye una especie de mantis de la familia Mantidae.
Alcuéntrase en Namibia, Tanzania, Zimbabue y Provincia del Cabu (Sudáfrica).
Plistospilota guineensis
Plistospilota guineensis ye una especie de mantis de la familia Mantidae.
Alcuéntrase en Costa de Marfil, Ghana, Guinea y Liberia.
Miomantis semialata
Miomantis semialata ye una especie de mantis de la familia Mantidae.
Alcuéntrase en Suazilandia, Tanzania, Zimbabue. La Provincia del Cabu y Natal en (Sudáfrica).
Amorphoscelis orientalis
Amorphoscelis orientalis ye una especie de mantis de la familia Amorphoscelidae.
Alcuéntrase en Kenia, Somalia y Tanzania.
Xiscónides
Los Giscónidas fueron miembros d'una familia rica en Cartago. Ellos provienen d'un pueblu d'África: Giscón.
Esta familia tuvo dellos personaxes importantes, incluyendo:
Sociedá Estaunidense d'Alministración Pública
La Sociedá Estaunidense de Alministración Pública (n'inglés "American Society for Public Administration", "ASPA") ye una asociación de membresía nos Estaos Xuníos el patrociniu de conferencies y la prestación de servicios profesionales principalmente p'aquellos qu'estudien la aplicación de polítiques de gobiernu, alministración pública, y, en menor midida, los programes de la sociedá civil. La so conferencia añal ye un aconceyamientu importante pa los na burocracia y otres temes de la administración pública, tales como la presupuestación y la teoría de presupuestu, planificación estratéxica del gobiernu, la xestión del personal, y temes rellacionaes.
Aequorea
Aequorea ye un xéneru perteneciente a la familia Aequoreidae. 
Puerto Colombia (Guainía)
Puerto Colombia ye un correximientu colombianu del departamentu de Guainía, nel este del país. Llenda pel norte cola capital departamental, Inírida, y con Cacahual, al sur con Pana Pana, Brasil y San Felipe, y al este con Venezuela.
Vireo brevipennis
Vireo brevipennis, ye una especie d'ave paseriforme, perteneciente a la familia Vireonidae, del xéneru "Vireo". Distribúise per Méxicu.
Vireo hypochryseus
Vireo hypochryseus ye una especie d'ave paseriforme, perteneciente a la familia Vireonidae, del xéneru "Vireo". Distribúise per Méxicu.
Granos de café cubiertos de chocolate
Los granos de café cubiertos de chocolate son dulces fechos con granos de café turráu cubiertu con dalgún tipu de chocolate: chocolate negru, chocolate con lleche, o inclusive chocolate blancu. Polo xeneral son llixeramente duces, especialmente'l tipu de chocolate escuru, y los granos de café intensos amargos puen ser apolmonantes pa los non bebedores de café.
Al igual que tolos productos de chocolate, son ricos en grases enchíes, y dende qu'l so ingrediente principal son los granos de café, son bien altos en cafeína: por casu, Shock-A-Lots tien cerca de 300 miligramos de cafeína por toma. Sicasí, tamién contienen antioxidantes y ciertes vitamines, polo que pueden ser beneficiosos cuando se consume con moderación.
Ideobisium puertoricense puertoricense
Ideobisium puertoricense puertoricense ye una subespecie d'arácnidu del orde Pseudoscorpionida de la familia Syarinidae.
Atopada en República Dominicana y Puertu Ricu.
Dilipa
Dilipa ye un xéneru de lepidópteros perteneciente a la familia Nymphalidae. Ye orixinariu del este d'Asia.
Trachyuropoda dicarinatasimilis
Trachyuropoda dicarinatasimilis ye una especie d'arácnidu del orde Mesostigmata de la familia Trachyuropodidae.
Alcuéntrase en Perú.
Agries hewitsonius
Agries hewitsonius , ye una especie de lepidóptero perteneciente a la familia Nymphalidae. Ye orixinaria de Sudamérica. 
Picu Samelar
El picu Samelar ye una montaña de Cantabria (España) asitiada nos Picos d'Europa. Tien 2.237 msnm, una prominencia de 73 y una relevancia del 39,90%. Tá separada del picu de San Carlos (2.214 msnm) por un ampliu colláu llamáu tamién de San Carlos.
Cushma
El cushma ye un vistíu d'una sola pieza usáu polos indios asháninca del Amazones peruanu y brasileñu, n'América. Ye una prenda que'l so llargu va dende'l pescuezu hasta'l talón, diferenciándose la prenda masculina de la femenina na forma del pescuezu. La "cushma" masculina termina en punta o triángulu nel so pechu, mientres que na femenina la forma del pescuezu ye ovalada, pa facilitar sacar el senu a la de la lactancia.
La "cushma" fabrícase con filo d'algodón, anque anguaño tamién fabrícase de tocuyo, tiñéndola en diversos colores.
Padres de la Fe
Miembros d'una congregación relixosa nacida de la fusión, en 1799, de la Sociedá de Sagráu Corazón y la Sociedá de la Fe de Jesús. La primera foi fundada en 1794 en Louvain pol abá Éléonor de Tournély, y la segunda en Roma en 1797 por Nicolas Paccanari. Tanto una como la otra tenían como meta retomar col mesmu espíritu y más o menos colos mesmos reglamentos, la obra de la Compañía de Jesús, suprimida por Clemente XIV en 1773.
La Sociedá de Padres de la Fe se implementó rápidamente en dellos países d'Europa. En Francia, so la dirección del padre Joseph Varin, la sociedá abrió colexos en Lyon (en 1801, pero esti foi cerráu casi darréu por órdenes de Fouché), en Amiens (1802), en Belley (1803). Los Padres de la Fe empezaron a ser denunciaos como «xesuites amarutaos», y la so sociedá foi eslleida por un decretu imperial el 22 de xineru de 1804, decreto que la so ejecución nun será verdaderamente efectiva sinón a partir de 1807, año en qu'empieza'l so dispersión y entrada a la clandestinidá.
Campeonatu de primera División 1932 de la AFAP (Arxentina)
El Campeonatu de primera División 1932 de la AFAP foi'l 52º tornéu de la Primera División Amateur del fútbol arxentín. Disputóse ente'l 20 de marzu de 1932 y el 28 de xineru de 1933. Consagróse Río León per primer vegada Sportivo Barracas, que sumó 47 puntos, y superó a Colegiales y Barracas Central, dambos con 42. Xugóse un sistema de toos contra toos. Nel tornéu incluyéronse 17 equipos.
Tabla de posiciones final
1º Sportivo Barracas (47)
2º Barracas Central (42)
3º Colegiales (42)
4º Defensores de Belgrano (38)
5º All Boys (37)
6º Almagro (35)
7º El Porvenir (32)
8º Estudiantes (Buenos Aires) (30)
9º Banfield (30)
10º Excursionistas (30)
11º Liberal Argentino (28)
12º Estudiantil Porteño (27)
13º Argentino de Quilmes (26)
14º Argentino de Temperley (26)
15º Nueva Chicago (25)
16º Sportivo Buenos Aires (25)
17º Sportivo Palermo (24)
Rioleón: Sportivo Barracas (1º título global)
Referencies:
Arxentina 1932 en RSSSF
Fengxian
Foengxián (en chinu: 奉贤 区, pinyin:Fèngxián qū) Ye un distritu de la ciudá de Shanghai, República Popular China. El so área ye de 704,68 km y la so población ye de 1.083.400 (2010). Ye famosa polos sos resorts y sableres.
Nanqiao (南桥) ye una ciudá de la más importante nel distritu de Fengxián. Aquí podemos atopar llugares interesantes como'l templu de San Nu (三女祠,el templu de les tres muyeres). Mientres la Dinastía Zhou, les trés fíes del rei de Wu colgáronse en cuenta de dexase prindar polos soldaos del rei de Yue. 
Arroyo Lechiguana
El regueru Lechiguana ye un cursu fluvial uruguayu que traviesa'l departamentu de Cuetu Llargu. Naz na Sierra de Aceguá, cerca del límite con Brasil y desagua nel río Negro en percorriendo alredor de 27 km.
María de Trebisonda
María de Trebisonda (en griegu: Θεοδώρα Μεγάλη Κομνηνή) foi la fía de Basiliu, emperador de Trebisonda, ya Irene de Trebisonda. Ella foi la hermana de Teodora, Alexu y Xuan, después emperador Alexu III. N'agostu de 1352 casóse con Kutlu beg, l'emir de los turcos Amitiotai (los turcomanos d'Amida). El so matrimoniu foi parte d'una política de matrimonios mistos ente les princeses de Trebisonda con gobernantes estranxeros, especialmente colos emires musulmanes, implementáu por Alexu III col fin de garantizar la integridá territorial del imperiu per mediu de la diplomacia.
Después del so matrimoniu, dizse que María visitó dos veces Trebisonda, el 22 d'agostu de 1358 y el 14 de xunetu de 1365, acompañada pol so maríu. Nel so última visita, los dos fueron honraos por Alexu III. Nun hai más evidencia sobre ella después d'eso.
Non Man's Land (dixebra)
El títulu puede facer referencia a Non Man's Land:
Hiderigami
Acordies con una cita de Bencao Gangmu y la enciclopedia Wakan Sansai Zue nel periodu Edo, l'Hiderigami tien ente sesenta hasta noventa centímetros de llargu, con güeyos na parte cimera de la so cabeza, y muévese rápidamente como'l vientu. Sekien Toriyama nel Konjaku Gazu Zoku Hyakki (la ilustración de Cien degorrios del presente y del pasáu), conózse-y como o y dibúxase como una bestia con un brazu y un güeyu.
En China, esiste la mesma entidá y denómase-y Batsu (魃).
Arthropteris
Arthropteris ye un xéneru de felechos perteneciente a la familia Tectariaceae.
Phylloscartes gualaquizae
La Moscareta ecuatoriana (Phylloscartes gualaquizae) ye una especie d'ave na familia "Tyrannidae". 
Alcuéntrase n'Ecuador y Perú. El so hábitat natural son los montes húmedos subtropicales o tropicales.
Darwin Cubillán
Darwin Harrikson Cubillán Salom , ye un ex xugador de béisbol como Pitcher de Relevu.
Orixinalmente robláu como axente llibre polos Yankees en 1993, Cubillán xugó nes grandes lligues de béisbol pa los Toronto Blue Jays (2000), Rangers de Texas (2000), Expos de Montreal (2001) y Orioles de Baltimore (2004. Na carrera de la temporada trés, Cubillán compiló un récord de 1-0 con 54 ponchados y un 6,85 ERA.
Cubillán jugó en Xapón pa los Hanshin Tigers de la Lliga Central, Nippon Professional Baseball (compradores) dende 2005 hasta 2007. Jugó usando'l so nome "Darwin", porque'l so último nome Cubillán suena "Kubi yan" (クビやん) que significa "Él ye despidíu, nun ye él?" nel dialectu de Kansai de Xapón, y "Darwin" tien la mesma ortografía como l'apellíu d'un naturalista inglés Charles Darwin. En 2008, firmó col SK Wyverns en Corea del Sur, pero foi lliberáu mientres la temporada.
Plants of the Coast of Coromandel
Plants of the Coast of Coromandel, (abreviáu Pl. Coromandel), ye un llibru con ilustraciones y descripciones botániques que foi escritu pol médicu y botánicu escocés, llamáu'l "padre de la Botánica de la India"; William Roxburgh y publicáu en trés volúmenes nos años 1795-1820.
Faru de Camarinal
El Faru de Camarinal alcuéntrase en Zahara de los Atunes (Andalucía, España).
Dende él sal una caleya qu'aporta hasta la Sablera de Bolonia
Construyóse sobre una torre almenara del sieglu XVI ya inauguróse en 1989. 
Hraudung
Hraudung ye'l nome de dellos personaxes llexendarios qu'apaecen en diverses fontes lliteraries y sagues nórdiques.
Nel poema "Grímnismál" de la "Edá poética", yera un rei humanu padre de Geirröd el jotun y güelu d'Agnar.
En nome Hraudung tamién apaez en "Skáldskaparmál" de la "Edá prosaica", primero como jotun y depués tamién como un rei del mar.
Bijdragen tot de flora van Nederlandsch Indië
Bijdragen tot de flora van Nederlandsch Indie (Contribuciones a la flora de les Indies Holandeses), (resumíu Bijdr. Fl. Ned. Ind.), ye un llibru con ilustraciones y descripciones botánique que foi escritu pol naturalista, botánicu alemán-holandés; Carl Ludwig Blume que foi publicáu en 17 partes nos años 1825-1827.
Raúl Gómez
Raúl Gómez García (Santa Coloma de Gramanet, Barcelona, 3 de setiembre de 1982) ye un actor y humorista español. Tien desempeñao la función de reporteru en programes como "Channel nº4" y "Caya quien caya". Dende agostu de 2011 collabora en "Otra movida", emitíu en Neox.
Roxura
La roxura, rabia , enoxu o roxura ye una emoción que s'espresa al traviés del rensía o de la irritabilidá. Los efectos físicos de la roxura inclúin aumentu del ritmu cardiacu, de la presión sanguínea y de los niveles de adrenalina y noradrenalina. Dalgunos ven la roxura como parte de la respuesta cerebral d'atacar o fuxir d'una amenaza o dañu percibíos. La roxura vuélvese'l sentimientu predominante nel comportamientu, cognitivamente, y fisiológicamente cuando una persona fai la decisión consciente de tomar acción pa detener darréu'l comportamientu amenazante d'otra fuerza esterno. La roxura puede tener munches consecuencies físicu y mental.
Les espresiones esternes de la roxura pueden atopase na espresión facial, llinguaxe corporal, respuestes fisiolóxiques, y ,en momentos, n'actos públicos d'agresión. Humanos y animales por casu faen fuertes soníos, intenten trate físicamente más grandes que l'agresor o l'oponente, amosar los dientes, y mirase fijamente. La roxura ye un patrón de comportamientu diseñáu p'alvertir a agresores por que paren el so comportamientu amenazante. Escasamente asocede un fregáu físicu ensin una previa espresión de roxura d'a lo menos unu de los participantes. Mientres la mayoría de los qu'esperimenten roxura espliquen la so espertar como una resultancia de "lo que los pasó a ellos," los psicólogos apunten qu'una persona enfadosa puede fácilmente tar equivocada porque la roxura causa una perda na capacidá d'autu-monitorearse y na observación oxetiva.
Psicólogos antiguos ven la roxura como una emoción primordial, natural, y madura esperimentada por tolos humanos n'ocasiones, y como daqué que tien valor funcional pa sobrevivir. La roxura puede movilizar recursos psicolóxicos pa una acción correutiva. La roxura incontrolao puede, sicasí, afectar negativamente personal o socialmente la calidá de vida. Mientres munchos filósofos y escritores alvirtieron sobre los ataques de roxura bonal y desafranaos, hubo desalcuerdu sobre'l valor intrínsecu de la roxura. El trepar cola roxura foi tratáu nos escritos de los más tempranos escritores hasta los tiempos modernos. Los psicólogos modernos, en contraste a los más tempranos, han tamién señaláu los posibles efectos dañibles de la supresión de la roxura. Manifestaciones de roxura pueden ser usaes como una estratexa de manipulación mental pa influyir socialmente.
La roxura ye vista como una forma de reacción y respuesta de evolución pa dexar a la xente enfrentase con amenaces. Tres tipo de roxura son reconocíos polos psicólogu: la primer forma de roxura, llamada “roxura precipitao y repentino” por Joseph Butler, un obispu del sieglu VIII, ta conectada al impulsu de autopreservación. Ye compartida por humanos y animales y asocede cuando tán acoradaos o atrapaos. El segundu tipu de roxura ye llamada “roxura estable ya intencional” y ye una reacción a una percepción de dañu o tratu inxustu por otros de manera malintencionada. Estos dos formes de roxura son “episódiques”. El tercer tipu de roxura ye, sicasí, recurrente y ta rellacionada más coles traces de calter que colos instintos o pensamientos. Irritabilidá, rensía y actitúes de mala educación son exemplos de roxura.
Potencialmente, la roxura puede movilizar recursos psicolóxicos y determinación pa impulsar la corrección de conductes equivocaes, la promoción de xusticia social, la comunicación de los sentimientos negativos y l'arreglu d'agravios. Coles mesmes, puede facilitar la paciencia. Per otru llau, la roxura puede ser destructiva cuando nun atopa la so salida apropiada na espresión. Na so forma fuerte mengua la capacidá pa procesar información y p'exercer el control cognitivu de la conducta. Una persona enoxada puede perder la so oxetividá, la empatía, la prudencia o la considerancia y puede causar dañu a otros. Hai una clara distinción ente la roxura y l'agresión (verbal o física, directa o indirecta), inclusive a pesar de que s'inflúin mutuamente. Ente que la roxura puede activar l'agresión o aumentar la so probabilidá o intensidá, nun ye nin necesaria nin una condición abonda pa l'agresión.
Na sociedá moderna, la roxura ye vista como una respuesta inmadura o incivilizada a la frustración, l'amenaza, violación o perda. Otra manera, caltener la sele ante una prevocación considérase almirable. Esti condicionamientu puede causar espresiones desavenientes de roxura como los españíos de violencia incontrolada, la roxura mal empobinao o la represión de tolos sentimientos cuando estos, en teoría, seríen una respuesta fayadiza a la situación. La roxura que ta costantemente "embotellada" puede conducir a la persistencia de los pensamientos o acciones violentes, les velees y los síntomes, inclusive físicos. La roxura tamién puede agravar enfermedaes de salú mental, problemes como la depresión clínica. La roxura puede avivar les llapaes de la paranoya y el prexuiciu, inclusive en condiciones normales y situaciones cotidianes.
La xente tiende a espresar la so roxura pasivo o agresiva al traviés del comportamientu d'atacar o fuxir. Na roxura pasivo o "de fuxida", la respuesta ye la represión y la negación del comportamientu agresivu. Sicasí, la roxura agresivo caracterizar pol comportamientu agresivu, que ta acomuñáu cola respuesta de "atacar", según l'usu de la fuerza físico y verbal, a los abusos y mancar a otros.
Les palabres roxura y rabia imaxináronse tar n'estremos opuestos d'un continuu emocional, una leve irritación y molestia nun estremu y la rabia, o roxura asesino nel otru, los dos tán indisolublemente venceyaes nel idioma inglés con una referencia a la otra na mayoría de les definiciones del diccionariu. Apocayá, (2008 Sue Parker Hall) desafió esta idea, que conceptualiza la roxura como una emoción positiva, pura y constructiva, que siempres ye respetuosa de los demás, namá utilizada pa protexese a sigo mesmu en dimensiones física, emocional, intelectual y espiritual nes relaciones. Ella sostien que la roxura aniciar a una edá ente los 18 meses a 3 años con cuenta d'apurrir la motivación y l'enerxía pa la etapa de individualización del desenvolvimientu en qu'un neñu empieza a dixebrase de los sos cuidadores y afirmar les sos diferencies. La roxura surde nel momentu mesmu que'l pensamientu desenvuélvese, poro, siempres ye posible aportar a les capacidaes cognitives y sentir roxura, coles mesmes.
Parker Hall (2008) propón que nun ye la roxura lo problemático, sinón la rabia, un fenómenu totalmente distintu; la rabia se conceptualiza como preverbal, precognitiva, el mecanismu de defensa psicolóxicu que s'anicia na primer infancia como una respuesta al trauma sufiertu cuando la redolada del neñu nun respuende a les sos necesidaes. La rabia ye interpretada como un intentu de pidir ayuda d'un neñu qu'esperimenta'l terror y que la so supervivencia mesma sentir en peligru. El neñu nun puede remanar les emociones apolmonantes que s'activen y precisen un cuidador que s'afaiga a ellos, pa evaluar con precisión cuálos son les sos necesidaes, los reconforte y asele. Si reciben el sofitu abondu d'esta manera, los neños terminen per aprender a procesar les sos propies emociones. Los problemes de rabia se conceptualizan como "la incapacidá de procesar les emociones o esperiencies de la vida" (ibid), yá sía porque la capacidá de regular les emociones (Schore, 1994) nun foi abondo desenvuelta (el más común) o porque se perdió temporalmente por cuenta de un trauma más recién. La rabia ye entendida como "un montón de sentimientos tratando de salir d'una vegada" (Harvey, 2004) o primen les emociones ensin estremar, que s'arramen cuando un acontecimientu de la vida nun puede ser procesáu, nun importa lo trivial, pon más tensión nel organismu de lo que puede soportar.
La ellaboración de la rabia d'esa manera tien implicaciones pal trabayu terapéuticu con persones con tales dificultaes. Si la rabia ye aceptada como preverbal, como fenómenu precognitivo (y la mayoría de los pacientes describir coloquialmente como "perder el filo") deduzse que les estratexes cognitives, los compromisos de provocar un comportamientu distintu, o programes educativos (les formes más comunes de les intervenciones nel Reinu Uníu na actualidá) son contraindicados. Parker Hall propón una relación terapéutica empática pa sofitar a los pacientes a desenvolver o recuperar la so capacidá organísmica (Rogers, 1951) o a procesar los sos de cutiu ensame de traumas (eventos de la vida ensin procesar). Esti enfoque ye una crítica a les intervenciones dominantes de la rabia nel Reinu Uníu, incluyendo la llibertá condicional, la prisión y los modelos de la psicoloxía, que argumenta, nun s'ocupa de la rabia nun nivel abondu.
L'enfadu puede ser d'unu de los dos tipos principales: roxura pasivo y roxura agresivo.
Estos dos tipos de cólera tienen dellos síntomes característicos:
La roxura pasivo puede espresase de les siguientes maneres:
Los síntomes de roxura agresivo son:
Según la Ilesia católica ye unu de los siete pecaos capitales del ser humanu. Puede ser roxura contra los demás, afigurada por aciu l'asesinatu, o roxura contra unu mesmu, executada por aciu el suicidiu. De dambes formes ye condergada pol catolicismu, una y bones el castigu hai de dexase en manos de Dios.
Na "Divina comedia" de Dante Alighieri ocupen el séptimu círculu del infiernu, xixiláu pol Minotauru y estremáu por trés círculos llenos de piedra y arrodiaos per un gran ríu de sangre. A partir d'esti espaciu cada círculu empieza a tener divisiones qu'alluguen una pena en particular, por casu los espíritos malditos que tán estremaos en trés: los violentos, los inxuriosos y los usureros. Primer cortil del séptimu círculu: Los violentos. El so supliciu: el Minotauru. El centauru Neso pasa a Dante al traviés del Flegetón. Segunda cortil del séptimu círculu: Los violentos contra sigo mesmos: los suicides, los disipadores. Tercer cortil del séptimu círculu: Los violentos contra Dios, contra la naturaleza y contra la Sociedá. Nel Purgatoriu ocupen la tercer repisa.
Nel islam, la roxura considérase como amuesa de debilidá. Mahoma dixo, 
Nel budismu defínese como: "ser incapaz de soportar l'oxetu o la intención de causar dañu al oxetu”. Considérase como un iñerizu con una desaxeración más fuerte, y numbérase como unu de los cinco torgues. Ye una idea falsa común que los santos espirituales nunca sufren roxura. Esto nun ye verdá: inclusive'l Dalái Lama, el gurú espiritual de monxos tibetanos, enóxase. Sicasí, hai una diferencia; de cutiu una persona espiritual ye consciente de la emoción y de la manera na que puede ser remanada. Asina, en respuesta a la entruga: "¿Ye la roxura aceptable nel budismu?" El Dalái Lama contestó:
Factores comunes que pueden predisponer a daquién a tener roxura son: aballa, fame, sufrimientu, frustración sexual, recuperación d'una ferida, l'usu de drogues y cambeos hormonales.
A la fin del sieglu XIX, Sigmund Freud, el padre del psicoanálisis, argumentó que los individuos nacen con un innatu sentíu del amor, pero que la roxura y l'hostilidá lleguen cuando la necesidá d'amor nun ye satisfecha o ye atayada. Un sieglu dempués, esti puntu de vista foi criticáu pola Sociedá Psicolóxica Estadounidense y pola Asociación Antropolóxica estadounidense. Esta postrera concluyó, en 1988, que'l ser humanu nun ta genéticamente predispuestu a la roxura nin a la violencia, y que la violencia nun puede ser científicamente rellacionada col procesu natural de evolución.
Antonio Manso Maldonado
Antonio Manso Maldonado entamó la so carrera militar como soldáu hasta llograr el diploma de mariscal de campu. Tomó posesión de la presidencia de la Real Audiencia de Nueva Granada en mayu de 1724. Na so alministración unvió misioneros dominicos a Barinas y Pedraza, y xesuites a los llanos Orientales; fixo volver a entamar la explotación de les mines d'esmeraldes con esclavos negros; mandó reparar delles ilesies en distintos llugares de la so xurisdicción; y preocupóse pola reducción pacífica de los indios andaquíye. P'amontar les rentes reales propunxo la venta de tierres baldíes y del estancu de aguardiente de caña. Según l'oidor Martínez Malu, quien fixo'l xuiciu de residencia, mientres el gobiernu de Mansu hubo una "xeneral carestía de carne y veles". Por cuenta de quebrantos de salú pidió llicencia pa tornar a España. En febreru de 1731 emprendió el regresu a la península; el gobiernu quedó en manos de l'Audiencia.
Stuyvesant Town (Manhattan)
Stuyvesant Town o Peter Cooper Village ye un gran proyectu residencial que s'inició en 1947 nel baxu Manhattan. Ye una colección d'edificios d'apartamentos construyíos con lladriyos dende la Primer Avenida hasta l'Avenida C ente les cais 14 y 20. Ta arrodiada pol East River al este, Gramercy Park al oeste, el East Village (o Alphabet City) al Sur, y Kips Bay al norte. 
Xaronca (xuegu)
El xuegu de la xaronca n'Asturies, xuegu de sapu (en Perú y Arxentina), tiru al sapu (en Bolivia) o a cencielles sapu (en Colombia), o ""Juego de la rana"" (n'España y Chile), ye un xuegu de llanzamientu de precisión múltiple, onde s'intenta introducir un determináu númberu de fiches o discos de fierro ("texos" n'Asturies) o de bronce (en Perú y Arxentina) nos múltiples furacos qu'esisten na mesa de la xaronca. Dalgunos d'ellos tienen obstáculos qu'enzanquen la precisión del llanzamientu. Les partíes suélense celebrar a diez tiraes.
Santiago Arévalo
Santiago Arévalo, ye alcalde de Enguera, conceyu de Valencia (España) dende'l 3 de xunetu de 1999. Nació en Enguera (Valencia) el 11 de marzu de 1966. Foi conceyal del Conceyu de Enguera en 1995 y candidatu a la alcaldía en 1999 pol Partíu Popular (PP). Consiguió el trunfu por mayoría absoluta tres venti años de gobiernu socialista.
Nel so gestión municipal caben destacar los llogros siguientes: Construcción del Nuevu Centru de Salú "Doctor Rafael Romeu", construcción del nuevu Institutu de Enseñanza Secundaria, Plan integral de riego, Muséu Arqueológico Municipal, nueva rotonda d'entrada, así como la entrega de llibros de testu gratuitos pa los ninñvos en enseñanza obligatoria y la puesta en marcha de la guardería municipal, ente otros.
A principios de 2006 yera miembru electu del Comité Executivu Provincial del PP y Presidente Comarcal en La Canal de Navarrés.
Sedna d'Irlanda
Sedna ye'l nome de dos reis mitolóxicos d'Irlanda.
El primeru ye fíu de Airtri y bisnietu de Eber Finn. Según los Añales de los Cuatro Maestros, reinó ente 1358 e.C. y 1353 e.C., pero la "Hestoria d'Irlanda" de Geoffrey Keating alluga'l so reináu ente 980 e.C. y 975 e.C.
El segundu, fíu de Breisrigh, ye moteyáu "de los salarios", yá que foi'l primer rei en pagar a los sos soldaos. Socedió a Fionn mac Brátha y precedió a Simeon Breac. El so reináu duró de 930 e.C. a 910 e.C. (Añales de los Cuatro Maestros) o de 705 e.C. a 685 e.C. (Hestoria d'Irlanda).
Seekport
Seekport ye un buscador d'Internet. Fundóse a finales de 2003 y ta presente n'Alemaña, España, Francia, Italia y Reinu Xuníu.
La empresa creóse n'avientu de 2003 y ta activa dende xineru de 2004. 
Según el so direutor, Dirk Lammerskötter, la intención de la so empresa nun ye la de competir colos portales clásicos, yá que'l so guetador empresta especial atención a la llocalización xeográfica concreta. Les resultancies ufiertaes pol portal apaecen ordenaos en función de la llingua escoyida. Asina, adauta la resultancia de la gueta al contestu del país dende'l que se fai. Por exemplu, nel casu d'España, ufierta documentos en castellán, gallegu, catalán y euskera.
Arriendes, tamién incorpora guetador de noticies, blogues, referencies, imáxenes y productos. L'usuariu tamién pue echar una güeyada a les resultancies de busca per aciu d'una ventana de previsualización de la web de cada resultancia.
Norbert Jacques
Norbert Jacques, escritor y guionista de cine luxemburgués, (1880 - 1954)
Nacíu'l 6 de xunu de 1880 n'Eisch; † 16 de mayu de 1954 en Koblenz.
Ye famosu por escribir el best-seller "Dr. Mabuse" (1921), novela que'l direutor austriacu Fritz Lang pasara al cine al añu siguiente. Escribió tola so obra n'alemán.
Dionisio Galparsoro
Dionisio Galparsoro Martínez, tamién conocíu como Dioni Galparsoro, ye un ciclista español nacíu'l 13 d'agostu de 1978 na llocalidá guipuzcoana d'Ataun (España).
Debutó como profesional nel 2003 col equipu Euskaltel-Euskadi.
Ruta Nacional A007 (Arxentina)
La Ruta Nacional A007 "Mar Arxentín" ó Avenida de Circunvalación de la ciudá de Santa Fe, Decretu Nº 2084/1980; percuerre de norte a sur, polos valles d'inundación de los ríos Saláu y Paraná, circunvalando la ciudá de Santa Fe. 
740 e.C.
Androgeo
Na mitoloxía griega, Androgeo yera'l fíu de Minos y de Pasífae. Yera un atleta sobresaliente en tolos exercicios. Llegó a Atenes pa participar nos xuegos y venció a tolos sos competidores.
Envidiosu, Exéu, rei d'Atenes y padre putativu de Teseo, invitólu a que fora a matar al toru de Maratón. El mozu aceptó pero foi muertu pola bestia. Por causa d'ello, Minos invadió l'Ática y, en venciendo na guerra, impunxo a Atenes en tributu al so fíu, siete mozos y siete moces que debían ser inmolaos cada nueve años al Minotauru del llaberintu de Creta.
El boxitracio
El boxitracio ye un animal ficticiu y personaxe de dibuxos animaos que formó parte de la serie de televisión Hijitus (1967-1974).
El so orixe posiblemente esté emparentáu col fechu que ye un canguru y a los canguros encántalos boxear, de allí lo de "boxi".
El so característico cantar yera "tere que tetere que te, ua ua ua"
Nació d'un güevu que encontró Hijitus nun barcu naufrago, quien lo tuvo que guarar nes "sables radiotivas" de la isla de los boxitracios. Llevar al zoológico, pa ser esibíu, tal como se ve na serie de TV de Hijitus. Nun episodiu, el boxitracio carezse y pa curase tuvo que beber les agües termales d'un volcan. Finalmente foi a la so isla natal pa combatir a los enemigos naturales de los Boxitracios, los "aguilostros" .
ver hestoria nesti aventures-de-hijitus-boxitracio-vs.html
Steven Drozd
Steven Gregory Drozd, nació'l 11 de xunu, 1969 en Houston, Texas. Ye multiinstrumentista y compositor pa The Flaming Lips. Ye'l fíu del músicu de polca Vernon Drozd y crióse en Houston con tres hermanos y una hermana. Col so trabayu con "The Flaming Lips" contribuyó a delles grabaciones d'otros artistes incluyendo les d'Elliot Smith, Steve Burns y Jay Farrar.
Xunióse a The Flaming Lips en 1991 como baterista pero casi aína empezó a contribuyir con otros preseos nos álbumes; talo como'l pianu y el "lap steel". En 1996 el guitarrista Ronald Jones abandonó la banda y, por cuenta d'esto, la intrincación de Drozd nel grupu aumentó; yá que Drozd comenzó a tocar casi tolos preseos nel estudiu.
Houyet
Houyet ye un conceyu belga de la provincia de Namur.
A 1 de xunetu de 2004, la población yera de 4.456 habitantes (2.194 varones y 2.262 muyeres). 
Ciergnon, Finnevaux, Hulsonniaux, Mesnil-Eglise, Mesnil-Saint-Blaise, Ceis, Custinne, Hour y Wanlin.
Buque de carga xeneral
El buque de carga xeneral ta cayendo práuticamente en desusu; utilízase en dalgunes rexones d'África y países en desenvolvimientu, nos que les estaciones portuaries quedáronse nel tiempu, y nun pudieron anovase a la nueva dómina de los buques portacontenedores. 
El buque de carga xeneral adautóse coles sos bodegues a productos forestales, siderúrxicos o cargues masives que fai antieconómicu l'emplegu de contenedores.
Anguaño, les bodegues de los buques de carga xeneral tienden a construyise de forma prismática pa facilitar les operaciones de carga, descarga y estiba desaniciando los espacios fora de boca escotilla que retrasen la operación d'arrumaxe y trincáu.
Navíu de permisu
El navíu de permisu yera un permisu concedíu pola corona española a Inglaterra tres la robla del tratáu d'Utrecht. Esti permisu autorizaba a Inglaterra a unviar un barcu al añu con una capacidá de carga de 500 tonelaes a les colonies españoles americanes pa comerciar con éstes. 
Esta concesión aprovechóse polos británicos pa exercer un contrabandu al recargar el barcu con xéneros nuevos n'alta mar provenientes de Xamaica y volver a puertu pa intercambiar estes mercancíes.
Si Suriyawongse
Somdet Chao Phraya Borom Maha, Si Suriyawongse (en tailandés สมเด็จเจ้าพระยา บรมมหาศรีสุริยวงศ์), foi un importante personaxe del sieglu XIX nel Reinu de Tailandia y rexente mientres cuatro años en nome del rei menor d'edá, Chulalongkorn.
Recibió una amplia formación. Foi Ministru del Interior mientres el reináu de Mongkut. A la muerte d'esti en 1868, Chulalongkorn convirtióse en rei, pero por cuenta de la so curtia edá, Si Suriyawongse resultó nomáu rexente hasta 1873.
Prebostazgo
Prebostazzgo (Prévôté, en francés), (destacamentu de policía asignáu, en tiempu de guerra, a una unidá). Foi mientres el Antiguu Régimen el primer grau de la xusticia real. Apaecíos nel sieglu XI los prebostazgos yeren denominaos de distintes maneres según la región: vizcondaos en Normandía, veguerías en Provenza, judicaturas o bailías nel Sur. Les persones encargaes de los prebostazgos yeren, en principiu, bien poques, los prebostazgos fuéronse ampliando na Edá Media y comprendían a los conseyeros, llugartenientes y procuradores reales. Nos prebostazgos xulgábense, de normal, tolos casos civil y criminal del so administración, sacante los casos reales (lesa-maxestá, falsificación monetaria, herejía, disturbios públicos…) así como aquellos que concernían a la nobleza, y a los privilexaos, que yeren sometíos a les xurisdicciones señoriales. 
En Bélgica el prebostazgo hacía referencia a la policía militar de les Fuerces Belgues en Alemaña.
Preboste
Serni
Nel universu imaxinariu de Tolkien El Ríu Serni ye un ríu del sur de Gondor, unu de los cinco que formen la rexón del Lebennin, ñaz nes Ered Nimrais y entorna les sos agües al suroeste pa xunise al Gilrain y xuntos desagüen nel Mar frente a la islla de Tolfalas. Na so xunión col Gilrain alcuéntrase la ciudá de Linhir.
Aparentemente'l so nome deriva del Sindarin "Sarn", raíz SAR; que significa "quixarros", "pedregullo"; yá que la so desaguada taba bloquiada de quixarros “(...)"los barcos que s'averaben al Anduin y empobinaben a Pelargir diben pel llau este de Tol Falas y coyíen el pasu marín fechu polos numenóreanos en mediu del Delta del Anduin"...”
Partido Liberal Español
El Partíu Lliberal Español foi un partíu políticu español de la derecha lliberal creáu por Ángel López-Montero en 1976 cómo asociación política col nome de Agrupación Lliberal Democrática y rexistráu como partíu en 1977. Centraba'l so programa nel fomentu de la iniciativa personal y a dereches a la propiedá personal.
Rebstein
Rebstein ye una comuña suiza del cantón de Sankt Gallen, nel distritu de Rheintal. Llenda al norte cola comuña de Reute (AR), al este con Balgach, al sur con Oberriet, y al oeste con Marbach.
Sulfonamida
Una sulfonamida ye una sustanza química en que la so composición entren el azufre, el oxígeno y el nitrógeno, que forma'l núcleo de la molécula de les sulfamides.
Pueden describise como amides del ácido sulfonico(o besilico).
Una molécula de cloruru de bencensulfonio reacciona con amoniacu, una amina primaria o una amina secundaria en presencia de ácido sulfúricu pa dar "sulfonamidas" non sustituyíes, monu y di sustituyíes.
C6H6 + ClSO2OH -> C6H5SO2Cl
C6H5SO2Cl + H2SO4 + NH3 -> C6H5SO2NH2
C6H5SO2Cl + H2SO4 + R-NH2 -> C6H5SO2NH-R
C6H5SO2Cl + H2SO4 + R-NH-R' -> C6H5SO2NH-R R'
Bolsa d'Estocolmu
La Bolsa de valores d'Estocolmu, asitiada n'Estocolmu (Suecia) y fundada en 1863, ye'l principal mercáu de valores de los países nórdicos. Foi adquirida por OMX en 1998, y en 2003 les sos operaciones fundiéronse coles de la Bolsa de Helsinki. Enantes de la introducción del sistema d'intercambiu electrónicu, el 1 de xunu de 1990, el comerciu facíase nel parqué del edificiu de la bolsa d'Estocolmu. El so principal índiz ye'l OMX-S30.
Bernd das Brot
Bernd das Brot: (Bernd el Pan) ye una estrella de la canal infantil alemana KIKA ("Kinder Kanal").
Bernd ye un pan de molde engafuráu y depresivu, de pequeños brazos y humor cáusticu. Nos sketches o entremeses que protagoniza suel tar acompañáu polos sos amigos Briegel el parrotal, conocíu polos sos inxeniosos inventos y "Chilli" la oveya, la hiperactiva del grupu.
En 2004, la serie recibió el premiu de la televisión alemana "Adolf-Grimme"
La edad de la peseta
La edad de la peseta ye una película dirixida por Pavel Giroud. Ganó en 2007 el premiu India Catalina a meyor película nel Festival Internacional de Cine de Cartagena
Formica (plásticu)
La formica ye un material plástico. Foi inventada en 1912 por Daniel J. O'Conor y Herbert A. Faber mientres trabayaben en Westinghouse. Orixinalmente concebir como un aislante eléctrico como sustitutu de la mica (d'ahí el nome). Una vegada qu'escoyeron el nome abandonaron Westinghouse pa formar la so propia compañía en 1913.
Nos años siguientes formica manufacturó aislamientos xuntu con otros productos como compuestos fenólicos, desenvolviendo la so gama clásica de superficies laminadas dende finales de los años 1920. Mientres la Segunda Guerra Mundial manufacturó hélices de avión de madera trescalaes en plástico. Después de la guerra'l so usu técnico decayó hasta cesar en 1970 en favor de los laminados decorativos.
Tabayones de Purakaunui
Los tabayones de Purakaunui son un sistema de cascaes del ríu Purakaunui, alcontráu en The Catlins, Islla Sur, Nueva Zelanda. Ye ún de los paisaxes más conocíos de la zona sur del país.
Los tabayones atópense a 17 km hacia'l suroeste de la ciudá d'Owaka, a cinco kilómetros de la desaguada del ríu nel océanu Pacíficu. 
Distritu de Chepén
El Distritu peruanu de Chepén ye l'unu de los 4 distritos de la Provincia de Chepén, allugada nel Departamentu de La Llibertá, perteneciente a la Región La Llibertá, Perú.
Ye la segunda ciudá más importante de La Llibertá, centru de producción arrocera nos Valles de Chepén y Jequetepeque, y un activu movimientu comercial coles vecines Guadalupe y San Pedro de Lloc, y tamién cola región Lambayeque. Tien fábricas de tintes industriales, y producción primaria d'alimentos.
Foi creada por Llei'l 18 d'Abril de 1935, ocupa una superficie de 287.34 Km2 a un altor de 130 m.s.n.m, según el censu del año 2005 tien una población de 44,228 habitantes.
Los sos platos típicos son el cabritu, chirimpico, cebiche y entestáu.
Trudy Bellinger
Trudy Bellinger ye una famosa ya importante direutora de videoclips y publicidá del Reinu Xuníu.
Trudy Bellinger nació en Londres, Reinu Xuníu y convirtióse nuna d'el productores y direutores de videoclips y teatru más importantes del Reinu Xuníu. Na música, consiguió trabayar con importantes grupos y cantantes de la escena musical inglesa, como Sophie Ellis-Bextor o Girls Aloud, ente otros.
Valley (Alemaña)
Valley ye unu de los 15 conceyos, que xunto coles ciudaes de Miesbach y Tegernsee integren el distritu de Miesbach, n'Alta Baviera (Alemaña), na región de los Alpes.
Rexón del Sahel
La Rexón del Sahel ye una de les 13 rexones alministratives de Burkina Fasu. Constituyida'l 2 de xunetu de 2001, tien una población de 837,420 habitantes (2002). La capital de la zona ye Dori. Cuatro provincies conformen la rexón: Oudalan, Sénon, Soum y Yagha.
Muerte al amanecer
Muerte al amanecer ye una película peruana de 1977 que narra les caberes hores de vida d'un condergáu a morrer fusiláu, por violación y asesinatu d'un neñu. Ta basada nuna hestoria de la vida real, sobre'l famosu casu del "Monstru d'Armendariz".
PDP-8
El PDP-8 (Programmed Data Processor - 8), creáu por "Digital Equipment Corporation" (DEC) n'abril de 1965, foi la primer minicomputadora comercialmente exitosa, con más de 50.000 unidaes vendíes.
Hai otres operaciones lóxiques implementaes per aciu de macros. Por exemplu pa implementar una OR el códigu sedría'l viniente:
Los llinguaxes soportaos por PDP-8 fueron el Basic, Focal 71, y Fortran II/IV.
Deodato Guinaccia
Deodato Guinaccia foi un pintor italianu de la escuela napolitana, activu principalmente en Mesina. Nacíu en Nápoles, vivió na segunda metá del sieglu XVI. 
Guinaccia foi discíapolazo favoritu en Mesina de Polidoro de Caravaggio que les sos obres terminó al fallecimientu de éste, ente otres, la "La Natividá" de la ilesia d'Altu-Bastu, considerada como unu de los sos meyores cuadros. 
Les composiciones orixinales de Guinaccia recuerden l'estilu del so maestru. D'elles, una de los meyores ye una "Transfiguración" que pintó pa la ilesia de San Salvador de Greci. 
Fundó una escuela de la cual salieron bien bonos discípulos que mientres algún tiempu caltuvieron en Sicilia el bon gustu de la escuela romana que había sío allí importada pol maestru de Guinaccia. 
Inestabilidá
Inestabilidá pue referise:
Komokiacea
Komokiacea ye un pequeño grupu de protistes ameboides, davezu clasificáu como foraminíferos, anque esto ye cuestionable. Formen seudópodos ramificaos colos que recueyen comida y detritus, que más tarde cementarán pa formar una testa ramificada, con múltiples abertures, pero ensin verdaderos compartimientos. Tiénense alcontrao principalmente n'ambientes marinos fondos, magar qu'entá son poco conocíos.
Omécourt
El so población nel censu de 1999 yera de 149 habitantes.
Está integrada na "Communauté de communes de la Picardie Vierte ".
Movimientu Revolucionariu 13 de Noviembre
El Movimientu Revolucionariu 13 de Payares ye una organización de esquierda guerrillera de Guatemala. Foi fundáu en 1960 por un grupu d'oficiales disidentes, y llideráu pol Subteniente Luis Turcio Llima, y los Tenientes Marco Antonio Yon Sosa y Luis Trejo Esquivel. En 1961 formó les Fuerces Armaes Rebeldes.
El nome de la organización toma parte del nome de la rebelión fallida 13 de Payares na cual tuvieron arreyáu nesta rebelión. Esta organización llevantóse n'armes escontra'l presidente Xeneral ya Inxenieru Miguel Ydígoras Fuentes, poles sos desaciertes polítiques económiques, que solo beneficiaren a los más ricos. Esti movimientu empencipió nel departamentu d'Izabal y Zacapa.
Doctrina Calvo
La Doctrina Calvo, denominada así pol so autor, Carlos Calvo, ye una doctrina llatinoamericana de Derechu internacional qu'establez que, quien viven nun país estranxeru tienen de realizar los sos demandes, reclamaciones y quexes sometiéndose a la jurisdicción de los tribunales locales, evitando recurrir a les presiones diplomáticas o intervenciones armaes del so propiu Estáu o gobiernu. Foi recoyida en delles constituciones llatinoamericanes.
Esta doctrina dacuando ye confundida cola doctrina Drago, debida al tamién xurista arxentín Luis María Drago, qu'establez una aplicación más acutada del mesmu principiu. Calvo xustificaba la so tesis señalando que yera necesariu torgar que los países más poderosos interfirieren na jurisdicción de los más débiles.
Ashley
Ashley ye un nome d'orixe inglés, deriváu de les palabres anglosaxones 'æsc' (fresnu) y 'lēah' (prau). Escribir en delles maneres: Ashlie, Ashlee, Ashleigh, Ashliegh, Ashlaie, etc.
puede referise a:
Confederation of European New Federations
La Confederación Europea de Nueves Federaciones (CENF) ye una organización que ta trabayando n' aportar al organismu gobernante de la NF-Board pa Europa, y con al respective de ello, representará a los equipos Non FIFA nel continente. La CENF ta anguaño nes etapes finales de la so discusión d'esti puntu cola NF-Board.
La CENF será la segunda confederación de la NF-Board. El Conseyu Suramericanu de Nueves Federaciones (CSANF) foi la primera. La CENF llegará a ser llueu una organización oficial. Anguaño tien nueve miembros.
La CENF contactó con munches Federaciones de Fútbol Europees que nun pertenecen a la FIFA. Les Federaciones de Gozu y Valonia amosaron yá'l so interés en convertise en miembros. La NF-Board ayudará a CENF en dar la bienvenida a les asociaciones europees miembros anguaño de la NF-Board a esti proyectu.
L'oxetivu de la CENF ye federar Federaciones Europees de Fútbol que nun pertenezan a la FIFA y entamar partíos ente estes Federaciones de Fútbol.
Rabasa
Rabasa ye un barriu de la ciudá d'Alicante (España). Llenda al norte col barriu de Divina Pastora; al este colos barrios de Ciudá Jardín y Virxe del Remediu; al sur col barriu de Tómbola; y al oeste col barriu Polígonu de San Blas. 
Según el Padrón Municipal de 2010, cuenta con una población de 3.050 habitantes.
Nel barriu de Rabasa alcuéntrase la sede del Mandu d'Operaciones Especiales del Exércitu de Tierra Español.
Monumentu natural Llaguna de Les Marites
La llaguna de les Marites ye un espaciu natural allugáu nel mariniegu suroriental de la planicie costera de la islla de Margarita, Venezuela. Foi declarada parque nacional el 27 de febreru de 1974. Tien una extensión de 3.674 hectárees, una altitú de 40 msnm y una temperatura media de 26° C, con agües hipersalines. La so vexetación ta compuesta por gran cantidá d'albuferes y manglares. Na mariña la vexetación ye xerófila. La so fauna ta compuesta d'especies piscícoles como'l lebranche, el xurel, la llisa y el camarón blancu; tamién arredolen la zona especies avícoles como'l pelícanu, cotúes y diverses garces.
Yuan Shu
Yuan Shu (袁術/袁术; nome chinu: Gonglu 公路) (? – 199) foi un caudiellu que sirvió mientres la Dinastía Han tardía y la dómina de los Tres Reinos de China.
Yuan (袁夫人), fía, nome personal desconocíu, convirtióse en concubina de Sun Quan.
Biao (楊彪), hermanu políticu
Vollègues
Vollègues (n'alemán "Villuge") ye una comuña suiza del cantón del Valais, alcontrada nel distritu d'Entremont. Llenda al norte cola comuña de Saxon, al este con Bagnes, al sur con Sembrancher y Bovernier, y al oeste con Martigny y Charrat.
Couratari asterophora
Couratari asterophora ye una especie botánica de planta lleñosa na familia de les Lecythidaceae.
Ye endémica de Brasil. Ta amenazada por perda d'hábitat.
Neue Deutsche Welle
Neue Deutsche Welle (NDW, "nueva fola alemana") ye'l nome d'un movimientu musical surdíu en Alemaña ente 1976 y mediaos de los años '80.
Musicalmente derivaba del "punk rock" y el "new wave" y la totalidá de les sos lletres taben cantaes en idioma alemán, daqué novedosu na époco, pos inclusive n'Alemaña los cantantes internacionales escribían en inglés. Dellos artistes de la NDW algamaron el éxito internacional, como Nena cola canción protesta "99 Luftballons", Peter Schilling con "Major Tom (völlig losgelöst)" y Trio con "Da da da".
Parrilla de salida
La parrilla de salida ye'l llugar señaláu nel que s'asitien los competidores nun circuitu de carreres enantes d'empezar una carrera. La parrilla de salida ta asitiada enantes de la línea de salida del circuitu y ta compuesta por distintos líneas.
Los participantes asitiar en distintes files según un orde establecíu primeramente. L'orde na parrilla de salida de normal ye establecíu por entrenamientos o pola vuelta de calificación, anteriores al día de la carrera. Les files nun son paraleles a la línea de salida sinón diagonales. Nuna línea de la parrilla pueden asitiase dellos pilotos, dependiendo de la competición pa variará el núpixín, por casu en Fórmula 1 son dos, en Moto GP son trés, y nos Campeonatu del mundu de motociclismu mundiales de motociclismu de 125 cm³ y de Moto 2 son cuatro.
Rodels
Rodels (en romanche "Roten") yera una comuña suiza del cantón de los Grisones, nel distritu d'Hinterrhein, círculu de Domleschg. Llendaba al norte cola comuña de Paspels, al este con Almens, al sur con Pratval, y al occidente con Cazis.
El 1 de xineru de 2015 xuntose coles comuñes d'Almens, Paspels, Pratval y Tomils pa formar Domleschg.
Pratval
Pratval yera una comuña suiza del cantón de los Grisones, nel distritu d'Hinterrhein, círculu de Domleschg. Llendaba al norte cola comuña de Rodels, al este con Almens, al sur con Fürstenau, y al oeste con Cazis.
El 1 de xineru de 2015 xuntose coles comuñes d'Almens, Paspels, Rodels y Tomils pa formar Domleschg.
Christian Otto Mohr
Christian Otto Mohr (Wesselburen, 8 d'ochobre de 1835 - Dresde, 2 d'ochobre de 1918) foi un inxenieru civil alemán, un de los de mayor sonadía del sieglu XIX.
Nel añu 1874, formalizó, la fasta entós solo intuitiva, idea d'una estructura hiperestática.
Foi un entusiasta de les ferramientes gráfiques y desenvolvió un métodu pa representar visualmente tensiones nes trés direiciones, propuestu enantes por Carl Culmann. 
En 1882, desenvolvió'l métodu gráficu en dos dimensiones pal analís de tensión, nomáu'l Círculu de Mohr y lu usó pa proponer la nueva teoría de resistencia de materiales basada nel esfuerzu cortante.
Retiróse en 1900 y morrió en Dresde en 1918.
Dasistoma
Dasistoma ye un xéneru con 22 especies de plantes de flores perteneciente a la familia Scrophulariaceae.
Epixiphium
Epixiphium ye un xéneru con dos especies de plantes con flores perteneciente a la familia Scrophulariaceae. 
Hypelate
Hypelate ye un xéneru con siete especies de plantes de flores perteneciente a la familia Sapindaceae. 
Les floreres
Les floreres o La primavera ye un cuadru pintáu por Francisco de Goya y Lucientes. Pertenez a la serie destinada al comedor del Príncipe d'Asturies, del palaciu d'El Pardo en Madrid xuntu con "La nevada", "La vendimia" y "La era".
Foi pintáu ente 1786 y 1787. Ye un ólleo sobre llenzu de dimensiones 277 x 192 cm. Alcuéntrase nel Muséu del Prau de Madrid.
El cuadru amuesa una escena campestre na qu'una florera arrodillada so una rosal ufierta una flor a una muyer. Tres elles, un home amuesa un coneyu y pide silenciu. Una ninña con un ramu de flores tira de la mano de la muyer. Al fondu a la izquierda, somorguiada nun paisaxe montañosu, vese una ilesia. 
Cordyla
Cordyla ye un xéneru de plantes con flores con 54 especies perteneciente a la familia Fabaceae.
Trochetiopsis
Trochetiopsis ye un género botánico de llantes con flores con trés especies perteneciente a la familia de les Malvaceae. 
Loa (vudú)
Na religión vudú, denominar Apondera a los espíritus que sirven como intermediarios ente los homes y Bondye, el rexente del mundu sobrenatural. Presenten ciertes semeyances colos ángeles del Cristianismu, pero a diferencia d'estos, sírvese-yos. Cada unu tien una personalidá distinta y múltiples maneres de ser allabaos (por cantares, bailles, símbolos rituales y otros) 
Esisten 4 families principales de Lloes:
Francis van Aarsens
Baron Francis van Aerssen foi un diplomáticu de Países Baxos nacíu en 1572 y muertu en 1641 que tomó parte en Francia de les negociaciones qu'acabaron cola tregua de dolce años ente España y les Provincies Xuníes. Foi embaxador en Francia y en Inglaterra y escribió unes interesantes "Memories".
El cardenal Richelieu afirmaba que namái conoció trés políticos de valía que fueron Oxenstiern, canciller de Suecia, Viscardi, canciller de Monferrato y Francisco van Aarsens.
Un nietu de Francisco van Arsens escribió en 1655 un interesante llibru impresu na capital de Francia tituláu "Viaxe por España".
Emilio López
Emilio López (n. 23 de xunetu de 1988 en La Plata) ye un xugador de fútbol que milita anguaño nel Club Atlético Boca Juniors. 
Debutó oficialmente na primera de Boca Juniors el día 23 de marzu de 2007 nun partíu escontra Vélez Sarfield reemplazando a Ricardo Noir a los 23 minutos del segundu tiempu col dosal númberu 10. Nesi mesmu partíu anotó un gol de tiru llibre, dándole la victoria al so equipu. 
Xuega de volante ofensivu. Recibió ufiertes de clubes europeos bien importantes, como del Barcelona Fútbol Club, Real Madrid y del Manchester United.
Sanwa Denshi
Sanwa Denshi Corporation, Limited (xaponés: 三和電子, サンワでんし "Sanwa Denshi") ye una de les productores líderes de partes d'arcade xaponeses; par exemple, joysticks, boutons, Monnayeurs, etc. Les sos partes sont altamente envaloraes pola comunidá de xuegos de llucha pola so durabilidá y el so desempeñu fiable.
Sativa
Sativa, ye una palabra llatina que significa "cultivada".
Badea d'Alacant
La badea d'Alacant (en valencianu "Badia d'Alacant"), tamién denomada como Golfu d'Alacant en dellos mapes oficiales, ye una badea de la provincia d'Alacant (España). Alcuéntrase llendada pol cabu de l'Horta al norte y pol cabu de Santa Pola al sur. La so mariña, que tien un llargor cimeru a los 25 km, percuerre parcialmente los términos municipales d'Alacant, Elx y Santa Pola. El nucleu urbanu d'Alacant y el so puertu tán asitiaos frente a la badea.
L'uomo che ama
L'home qu'ama (L'uomo che ama) ye una película de 2008, segundu llargumetraxe de la directora Maria Sole Tognazzi. La película, que'l so rodaxe comenzó en febreru de 2008, desenvuélvese nel Llagu d'Orta y en Turín, describe la vida de Roberto, un farmacéuticu d'unos cuarenta años y les sos rellaciones col trabayu, la familia y les muyeres.
El 22 d'ochobre de 2008 la película inauguró'l Festival Internacional de Cine de Roma.
La banda sonora ta dafechu dirixida por Carmen Consoli. La película empecipió a proyeutase nes sales italianes a partir del 24 d'ochobre de 2008.
Armonía (dixebra)
Armonía puede faer referencia a los siguientes artículos: 
Carretera del Norte de Fuerteventura
La Carretera del Norte de Fuerteventura o FV-1, ye la que conecta la capital majorera (Puertu del Rosario) col conceyu de La Oliva. Anguañ ta estudiándose la posibilidá de qu'esta carretera se convierta nuna autovía, yá qu'hubo una crecimientu moderáu de la población majorera.
Carretera del Sur de Fuerteventura
Antiprotozoariu
Un antiprotozoariu ye un axente (polo xeneral una melecina) indicáu pal tratamientu de parásitos protozoarios. Dalgunos de los más usaos na medicina humana y veterinaria son: la furazolidona, el melarsoprol, el metronidazol, la paromomicina y el tinidazol. Les enfermedaes causaes por protozoarios son más difíciles de tratar que les bacterianes, y la mayoría de los antiprotozoarios son axentes tóxicos pa les célules del hospedador.
USS Cheyenne
USS "Cheyenne", foi'l nome recibíu por cinco buques de l'Armada estaunidense n'honor a la ciudá de Cheyenne (Wyoming), más ún que nunca se concluyó.
Oreophrynella cryptica
Oreophrynella cryptica ye una especie d'anfibiu de la familia Bufonidae.
Ye endémica de Venezuela.
El so hábitat natural son los montes secos.
Dictyandra
Dictyandra ye un xéneru con dos especies de plantes fanerógames perteneciente a la familia de les rubiácees. 
Marcolino Mocu
Marcolino Mocu (nacíu en 1953) foi'l primer ministru de Angola ente'l 2 d'avientu de 1992 y el 3 de xunu de 1996. Mocu foi sacáu del so posición pol presidente José Eduardo do Santos. Do Santos eliminó tol gabinete xuntu col gobernador del bancu central nun intentu de ser vistu decisivu. 
Mocu foi miembru del Movimientu Popular pa la Liberación d'Angola, partíu del presidente, que había estáu nel poder hasta 1991, poco primero de que Mocu convertir en primer ministru. En xunetu de 1996, Mocu se convirtió en secretariu executivu de la Comunidá de Países de Llingua Portuguesa, una nueva organización internacional formada por Portugal y les sos antigües colonies, incluyendo Angola. El so término como secretariu executivu terminó en 2000.
1. "¨Do something¨ The Economist" (Londres); 8 de xunu de 1996, páx. 45
National Airways Gabon
National Airways Gabon foi una compañía aérea con base en Libreville, Gabón que facía vuelos de pasaxeros. Fundóse y entamó a operar en 2002. Nel añu 2009 pasó a denomase Nationale Regionale Transport.
En xineru de 2005 la flota de National Airways Gabon incluyía:
Galgenen
Galgenen ye una comuña suiza del cantón de Schwyz, nel distritu de March. Llenda al noroeste cola comuña de Lachen, al nordés con Wangen, al este con Schübelbach, al sur con Vorderthal, y al oeste con Altendorf.
Phyllomedusa araguari
Phyllomedusa araguari ye una especie d'anfibiu de la familia Hylidae.
Ye endémica de Brasil.
Los sos hábitats naturales inclúin montes tropicales o subtropicales secos y a baxa altitú, sabanes seques y zones primeramente montiegues agora bien degradaes.
Ta amenazada d'estinción pola destrucción del so hábitat natural.
Hiplus
Hiplus ye una empresa que tien el únicu sistema de calzáu procedente d'Estaos Xuníos, patentáu y fabricáu n'España por "Calzaos Fernando García, S.L." La empresa fundóse nel añu 1989 y ye una de les poques empreses n'España dedicaes a la fabricación d'esti tipu de calzáu.
El sistema componse d'un zapatu fechu con una bigornia especial, que lleva dientro una cuña y una plantiya que, xuntu col tacón, pue aumentar l'altor de 6 a 10 cm. dependiendo del modelu. La plantiya pue utilizase pa llograr anchos especiales, medios númberos y sustituyise por plantíes ortopédiques.
Husqvarna
Recardãye
Recardãye ye una "" portuguesa del "concelho" d'Águeda, con 7,72 km² d'área y 3.321 habitantes (2001). Densidá de población: 430,2 hab/km².
Michigan Stadium
El Michigan Stadium ye un estadiu de fútbol americanu de la Universidá de Míchigan, allugáu en Ann Arbor, Míchigan, Estaos Xuníos. Construyóse nel año 1927 por un costo de 950.000$. Ye l'estadiu más grande de los Estaos Xuníos dexando atrás al Beaver Stadium y el cuartu más grande del mundu. El Michigan Stadium tien una capacidá de 109.901 espectadores, depués d'una ampliación del so aforu en 2010. L'asistencia puede ampliase, la máxima rexistrada foi de 112.118 nel año 2003. Nesti estadiu fai de local el Michigan Wolverines, equipu de Fútbol americanu de la National Collegiate Athletic Association.
Actividá (dixebra)
Bolaño
El bolañu yera un proyeutil esféricu de piedra, toscamente llabrao, que llanzaben les primitives pieces d'artillería: les bombardes, les bombardetes y los pedreros. 
Xeneralmente facíense de piedra calcáreo, en Castiella yera envalorada la de Tordesilles. Tamién se facíen de piedra berroqueña, pero lo avezao yera emplegar el material qu'apurríen les canteres próximes a la plaza fuerte sitiada.
Taben llabraes a picu y dempués clasificábense con un "molde fierro" o calibrador.
A midida que foi creciendo'l diámetru de les bombardes, el pesu de les bolaños que disparaben aumentó. El calibre de los pedreros nun algamó les dimensiones del de les bombardes, y el de les bombardetas foi enforma menor; por consiguiente'l pesu de les sos bolaños yera tamién menor.
Atenodoro de Rodes
Atenodoro de Rodes foi un escultor griegu de Rodes. Yera fíu y discípulu d'Agesandro. Conxuntamente col so padre y con Polidoro de Rodes executó'l famosu conxuntu de Laocoonte y los sos fíos, obra capital de la escultura helenística, y que s'atopa güei día nos Museos Vaticanos.
Lotería de la Florida
La Lotería de la Florida (Florida Lottery) ye la lotería del estáu de Florida, nos Estaos Xuníos. La lotería tien la so see en Tallahassee. Los xuegos qu'entama la Lotería de la Florida inclúin Florida Powerball, Florida Lotto, Mega M$ney, Fantasy 5, Play4, y Ca$h3. La lotería transfirió más de $1.28 millones USD al Fondu Fideicomisario de la Educación nel año fiscal de 2008-2009.
Abstracción
Col términu abstracción podemos referinos a:
Gombloh
Gombloh (nacíu en Jombang, Xava Oriental, el 14 de xunetu de 1948 - fináu en Surabaya, Java Oriental, el 9 de xineru de 1988), foi un cantante d'Indonesia. Nacíu sol nome orixinal de Soemarsono Soedjarwoto en Jombang.
Emmanuel Nadingar
Emmanuel Nadingar (1951) ye un políticu chadianu que foi Primer Ministru de Chad dende'l 5 de marzu de 2010 al 21 de xineru de 2013. Sustituyó a Youssouf Saleh Abbas, que taba siendo acusáu de corrupción. Nadingar foi Ministru de Descentralización y ye miembru del Movimientu Patriótico de Salvación, partíu del Presidente Idriss Déby.. En xineru de 2013 Nadingar dimitió del so cargu sustituyólu Djimrangar Dadnadji.
Dong-Min Lim
Dong-Min Lim (Seúl, Corea del Sur, 14 d'abril de 1980) ye un destacáu pianista clásico d'orixe surcoreano, que ganó numberoses reconocencies internacionales poles sos interpretaciones.
Estudió nel Conservatorio de Moscú, en Rusia; na Universidá de Hanóver en Alemaña y nel Mannes College The New School for Music de Nueva York, Estaos Xuníos.
Xabier Quiroga
Xabier Quiroga Díaz (O Saviñao, 9 de mayu de 1961) ye un escritor español en llingua gallega.
Llicenciáu en Filoloxía gallega, ye profesor de Llingua y lliteratura gallega nen el IES Laxeiro de Lalín. La so primer novela, "Atuado na Braña", foi finalista del Premiu Xerais en 2001. En 2009 recibió el «Premiu de la Crítica» de narrativa en llingua gallega por "O cabu do mundu".
Vicente Tomé Prieto
Vicente Tomé Prieto , ganaderu de profesión, foi un políticu lliberal español, primer presidente del Partíu Provincial Agrariu de Zamora y alcalde de la ciudá de Zamora dende ochobre de 1934, mientres la II República.
Venceyáu dende bien nuevu al sindicalismu católico agrariu, en 1918 representó a la Federación de Sindicatos Agrarios Católicos de Zamora na Asamblea de Llabradores axuntada en marzu d'esi mesmu añu na ciudá de Valladolid.
Nes elecciones del 19 de payares de 1933 llogró un acta de diputáu a Cortes pola provincia de Zamora al llograr la so candidatura 75.604 votos, siendo polo tanto unu de los dos diputaos (l'otru foi José María Cid Ruiz Zorrilla) del Partíu Provincial Agrariu qu'algamó representación en Madrid naquelles elecciones.
Alexandru (xeneral etoliu)
Alexandru (n'antiguu griegu: "Ἀλέξανδρος") d'Etolia, aliáu con Dorimaco tomó posesión de la ciudá d'Egira n'Acaya mientres la Guerra social en 220 e.C. Pero'l comportamientu d'Alexandru y los sos aliaos foi faltante y rapaz, polo que los habitantes de la ciudá remontaron pa espulsar a la guarnición etolia. Na llucha contra los rebeldes Alexandru resultó muertu.
Oberglatt
Oberglatt ye una comuña suiza del cantón de Zúrich, nel distritu de Dielsdorf. Llenda al norte coles comuñes d'Höri y Bachenbülach, al este con Winkel, al sureste con Rümlang, al suroeste y oeste con Niederhasli, y al noroeste con Niederglatt.
Vucherens
Vucherens ye una comuña suiza del cantón de Vaud, asitiada nel distritu de Broye-Vully. Llenda al norte cola comuña de Syens, al este con Vulliens, al sur con Carrouge, al oeste con Ropraz, y al noroeste con Hermenches.
La comuña fixo parte hasta'l 31 d'avientu de 2007 del distritu de Moudon, círculo de Moudon.
Megaelosia bocainensis
Megaelosia bocainensis ye una especie de raniales de la familia Leptodactylidae.
Adenomera diptyx
Adenomera diptyx ye una especie de rániales de la familia Leptodactylidae.
Alcuéntrase n'Arxentina, Bolivia, Paraguái y, posiblemente, Brasil.
Leptodactylus myersi
Leptodactylus myersi ye una especie de raniales de la familia Leptodactylidae.
Alcuéntrase en Brasil, la Guayana Francesa, Surinam y, posiblemente, na Guyana.
Telmatobius gigas
Telmatobius gigas ye una especie d'anfibios de la familia Leptodactylidae.
Alcuéntrase en Bolivia.
Alsodes gargola
Alsodes gargola ye una especie d'anfibiu de la familia Leptodactylidae.
Alcuéntrase n'Arxentina y posiblemente en Chile.
Callulops comptus
Callulops comptus ye una especie d'anfibiu de la familia Microhylidae.
Alcuéntrase en Papúa Nueva Guinea.
Brazalete antiestáticu
Un Brazalete antiestáticu o pulsera antiestática consiste nuna cinta con un velcro p'afitala na muñeca conectada a un cable de toma de tierra que dexa descargar cualesquier acumulación de electricidá estática nel cuerpu d'un operariu d'equipos sensibles.
El brazalete lleva una resistencia de 1 MOhm, conectada en serie pa llindar la corriente de cortucircuitu, protexendo al usuariu si tocar cualquier aparatu o componente conectaos a la rede eléctrica.
Baishan
Baishan () ye una ciudá-prefectura na provincia de Jilin, República Popular China. Llinda al norte cola Ciudá Jilin, al sur con Corea del Norte, al oeste con Tonghua y al este con Yanbian. El so área ye de 7.473.73 km² y la so población ye de 1.299.238 habitantes.
La ciudá prefectura de Baishan estrémase en 2 distritos, 1 ciudá, 2 condaos y 1 condáu autónomu.
Microtus oregoni
Microtus oregoni ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Canadá y Estaos Xuníos. 
Métodu ideográmicu
El métodu ideográmicu foi una téunica desenvuelta por Ezra Pound que-y permitía a la poesía trabayar con conteníos astractos a traviés d'imáxenes concretes. Esta idea taba basada na llectura de Pound del trabayu d'Ernest Fenollosa. 
Pound da una curtia cuenta d'ello nel so llibru "The ABC of Reading" (1934), au desplica la so interpretación de los caráuteres chinos, col exemplu del ideograma 'Esti' (東) siendo esencialmente una superposición de los calteres 'árbol' (木) y 'sol' (日); esto ye, una imaxe del sol enredao nes cañes d'un árbol, suxiriendo un amanecer (qu'asocede nel este). Depués, él suxier cómo, con un sistema onde los conceutos tán construyíos a partir d'instancies concretes, el (astractu) conceutu de 'colloráu' pue presentase xuntando les (concretes) imáxenes de:
Medionidus simpsonianus
Medionidus simpsonianus ye una especie de moluscu bivalvu de la familia Unionidae.
El so hábitat natural son los ríos.
Neophaedusa spelaeonis
Neophaedusa spelaeonis ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Clausiliidae nel orde de los Stylommatophora.
Ye endémica del Xapón.
Hiperestaticidá
Na estática, una estructura ye hiperestática o estáticamente indeterminada cuando ta n'equilibriu pero les ecuaciones de la estática resulten insuficientes pa determinar toles fuercies internes o les reacciones. (Aquella estructura que tea n'equilibriu y nun seya hiperestática ye isostática).
Esisten diverses formes de hiperestaticidá:
Círculu de Mohr
La Circunferencia de Mohr (nomáu incorreutamente Círculu de Mohr, yá que nun se trabaya con un área sinón col perímetru) ye una téunica usada n'inxeniería y xeofísica pa representar gráficamente un tensor simétricu (de 2x2 o de 3x3) y calcular con ella momentos d'inercia, deformaciones y tensiones, adautando los mesmos a les carauterístiques d'una circunferencia (radiu, centru, etc). Tamién ye posible'l cálculu del esfuerzu cortante máximu absolutu y la deformación máxima absoluta.
Esti métodu foi desenvueltu nel añu 1882 pol inxenieru civil alemán Christian Otto Mohr (1835-1918).
Camín de Santiago (dixebra)
El camín de Santiago pué ser:
Viena
Viena (en alemán: Wien [viːn]) ye la capital d'Austria y ún de los sos nueve estaos federaos (Bundesland Wien). Ye una ciudá asitiada a les veres del Danubiu, nel valle de los Montes de Viena, al pie de les primeres estribaciones de los Alpes.
Tien una población de 1.714.142 habitantes (2011), siendo la mayor ciudá d'Austria. La so área metropolitana cuenta con 2,4 millones d'habitantes, población asemeyada a la de la ciudá en 1914.
L'idioma oficial ye l'alemán.
La ciudá tien una llarga hestoria, yá que ye una de les más antigües capitales d'Europa, polo que cunta con un importante patrimoniu artísticu. Nel sieglu XIX foi una de les grandes capitales musicales del Mundu y a principios del sieglu XX meca de la filosofía y l'alderique políticu d'Occidente, asina como un de los principales centros culturales mundiales.
Efeutu Foehn
L'efeutu Foehn o efeutu Föhn (nome alemán tomáu d'un carauterísticu vientu del norte los Alpes) produzse en relieves montascosos cuando una masa d'aire templáu y húmedu ye forzada a xubir pa salvar esa torga. Esto fai que'l vapor d'agua esfrézase y sufra un procesu de condensación o sublimación inversa bastiándose nes fasteres de barloventu u se formen nubes y agües orográfiques. Cuando esto asocede esiste un fuerte contraste climáticu ente diches fasteres, con una gran humedá y lluvies nes de barloventu, y les de sotaventu nes que'l tiempu ta esteno y la temperatura aumenta pol procesu de compresión adiabática. Esti procesu ta motiváu porque l'aire yá seco y templáu baxa rápido pela fastera, calezse a midida qu'aumenta la presión al baxar y con una humedá por demás escaso. L'efeutu Foehn ye'l procesu descritu nes fasteres de sotaventu y resulta ser un vientu secu y bien caliente.
Con muncha frecuencia, tola humedá procedente de les fasteres de barloventu nun se convierte en nubes y agua, sinón que gran parte d'eses nubes pasa escontra'l llau de sotaventu, onde s'esparnen con un procesu totalmente inversu al qu'asocedió en barloventu. N'efeutu, les nubes orográfiques que baxen pel llau de sotaventu calécense y sumen al llegar a ciertu altor cuando se supera la temperatura del puntu de rosada. Fórmase, asina, un tipu de nubes estables que formen una especie de "techu" nel que los contrastes de temperatura pueden ser bien fuertes con una variación d'altor bien escasu.
N'Asturies y na zona occidental de Cantabria l'efeutu Foehn ye conocíu como "l'airín de les castañes" y ye de componente Suroeste. El so nome vien de qu'esti fenómenu ye bien común na Seronda, u entamen a cayer les castañes, anque puede dase a lo llargo de tol añu.
Barloventu
El conceutu de barloventu referíu a les fasteres d'un monte o cordal, ye la fastera que recibe direutamente los vientos húmedos procedentes del mar. Pol efeutu Foëhn, les nubes cargaes d'humedá al atopase cola barrera física, nun movimientu ascendente esfrécense y descarguen en forma de lluvia nesa fastera (lluvia orográfica), en contraposición a la fastera de sotaventu u los vientos descendentes, yá ensin humedá, van algamando mayor temperatura a midida que baxen.
Sotaventu
Sotaventu ye lo contrario a barloventu, esto ye, aquella fastera que ta nel llau opuestu a la direición del vientu.
Lager
Lager ye un tipu de cerveza con un sabor intensu que se sirve frío, carauterizao por formentar en condiciones más lentes emplegando lleldes especiales, conocíes como lleldes de formientu baxu, y que nes últimes partes del procesu son almacenaes en llagares (o "lagered" - d'ehí'l so nome) per un periodu en condiciones de baxa temperatura col oxetu de llimpiar les partícules residuales y estabilizar los sabores. Los exemplos más populares de cerveza de tipu "lager" son los pale lagers, conocíes tamién como "largers".
Nel sieglu XIX los cerveceros bávaros emplegaben los suétanos, les cueves y los llagares "p'almacenar" (lagern) la so cerveza, facíenlo asina pa que nestos llugares frescos y de temperatura mui estable fuera madurando la cerveza poco a poco. A la cerveza obtenío d'esti xeitu, denomáronla “Lagerbier”, del alemán "lagern" (“almacenar”). Los cerveceros bávaros utilizaron una llelda orixinario de la Patagonia, "Saccharomyces eubayanus", que ye capaz de madurar la cerveza n'ambientes fríos. La diferencia más evidente cola cerveza inglés (Ale) ye la temperatura de formientu y la posición onde formienta la cerveza qu'emplega lelda de formientu baxu.
Nel periodu 1820-1830, un cerveceru denomáu Gabriel Sedlmayr II el mozu, nacíu nuna familia que rexentaba dende había tiempu la cervecería Spaten Brewery en Baviera fexo una xira per Europa pa meyorar los sos conocimientos sobro la ellaboración de la cerveza. Al volver a so tierra empezó a utilizar lrs enseñanaces deprendíes y ellaboró una cerveza "lager" más estable y consistente. A pesar d'ello la cerveza "lager" de Baviera ye diferente debío a la dureza de l'agua emplegao nel procesu d'ellaboración.
La nueva receta emplegada polos cerveceros de Baviera foi espardiéndose per toa Europa, en particular l'amigu de Sedlmayr Anton Dreher ideó nueves téuniques de lager pa meyorar les cerveces de Viennesas ente'l periodu comprendíu ente 1840–1841. L'agua de Viena permitía l'usu de maltes más llixeres dando llugar a una coloración final de la cerveza ámbare-roxu.
Na so difusión, la nueva receta llegó a Bohemia, onde la receta foi meyorada. Nel añu 1842, na ciudá de Pilsen, un cerveceru de 29 años llamáu Josef Groll tentó facer una versión de la receta de lager emplegando una malta diferente amás d'emplegar un agua llocal, el resultáu foi una cerveza más con un sabor más sele que la variedá de Múnich o inclusive que la de Viena: la cerveza resultante yera muncho más dorao y de tonos brillantes . A esti nuevu tipu de cerveza denomóselo como Pilsener o "Pilsner" y tuvo un gran ésitu, divulgándose rápidamente a lo llargo de tolos países d'Europa.
La cerveza de tipu Pilsener ye xeneralmente una bébora de color brillante y con carbonatación relativamente alta, con un fuerte sabor a llúpulu y que suel tener un conteníu alcohólicu ente los 4-5%. La marca Pilsner Urquell ("Original Pilsener") ye l'exemplu más prototípicu d'una cerveza de tipu pilsner. Güei, la mayoría de les cerveces del tipu pale lagers tán basaes en cerveces de tipu Pilsner.
Antal Dreher, el Rei de la cerveza haza 1850 desenrolló'l "lager", n'húngaru ""ászokolt sör"" con teunoloxía de fabricación, qu'en Kőbánya, dempués tamién implantó na industria cerveza húngara. En 1924 la Fábrica Cerveza Dreher introduxo la marca ""Arany Ászok"", que fabricaben hasta 1948. Cuarenta años dempués empiecen fabricar de nuevu la cerveza "Ászok" en 1989.
Llista de movimientos autonomistes ya independentistes n'América
Seición continental de la "Llista de movimientos autonomistes y independentistes"
Ver tamién: Neo-confederate movement
Llista de movimientos autonomistes ya independentistes n'Asia
Seición continental de la "Llista de movimientos autonomistes y independentistes".
"Ver tamién: Insurgent groups in Northeast India"
Alfred Nobel
Alfred Bernhard Nobel // (Estocolmu, 21 d'ochobre de 1833 – San Remu, 10 d'avientu de 1896) foi un inventor y químicu suecu. Fíxose famosu pola invención de la dinamita y polos premios que lleven el so nome.
Nobel
Col términu Nobel podemos referinos a:
Estocolmu
Estocolmu ye la capital de Suecia.
La ciudá d'Estocolmu ye, alministrativamente, un conceyu de la provincia d'Estocolmu, con una población de 1.372.565 habitantes (2011), 2 millones na so área metropolitana. 
Estocolmu ye de cutiu conocida pola so guapura, los sos edificios y arquitectura, la so agua llimpio y abierto y los sos numberosos parques, xardinos y canales. Delles vegaes, ye nomada la "Venecia'l Norte".
Como capital del Estáu, Estocolmu ye la see del Gobiernu, el Parlamentu (Riksdag), el Tribunal Supremu de Xusticia (Hōgsta Domstolen). Alluga tambíén el Palaciu de Drottningholm, residencia oficial y despachu del xefe d'Estáu, el rei Carlos XVI Gustavo de Suecia.
Filu
El filu (phylum, plural phyla), tueru o tipu d'organización ye una categoría taxonómica asitiada ente'l Reinu y la Clas, y usada nel reinu animal, reinu protistes y dominiu bacteries. En Botánica (reinu Plantae), emplégase'l términu división en cuenta de filu, siendo dambos términos equivalentes.
Al igual qu'asocede con otros niveles na taxonomía de los seres vivos, y por cuenta de la necesidá de que les clasificaciones reflexen cola mayor fidelidá posible la filoxenia, dellos filos puen xuntase en superfilos, y los individuos d'un filu puen organizase en subfilos (y estos, de la mesma, n'infrafilos).
Niveles de clasificación (de xeneral a concretu): 
Filu (dixebra)
Filu pue referise a:
División (bioloxía)
En taxonomía, división ye una categoría taxonómica que ta ente'l Reinu y la Clas, y utilízase pa subdividir el Reinu Vexetal y tamién el Reinu Fungos. Pal Reinu Animal y el Reinu Protista utilízase'l términu Filu, que ye equivalente.
Les divisiones principales nel Reinu Vexetal afítense siguiendo l'orde evolutivu, que según los últimos estudios realizaos correspondería (d'anteriores a ulteriores na escala evolutiva) a:
Les anxioespermes son les plantes florecientes qu'agora dominen el mundu de les plantes (El 80% de toles plantes vasculares son anxiospermes
Clas (bioloxía)
En bioloxía, la clas ye una categoría taxonómica asitiada ente'l filu o división y l'orde.
En plantes, los nomes de les clases tienen de llevar el sufixu "-opsida" (Magnoliopsida); n'algues, les clases tienen d'acabar en "-phyceae" (Chlorophyceae) y en fungos han de terminar en "-mycetes" (Agaricomycetes).
La subclas, tamién lleva sufixos concretos en plantes ("-idae", como Rosidae), algues ("-phycidae") y fungos ("-mycetidae").
N'animales y bacteries nun hai obligación d'un sufixu concretu pa denomar les clases nin les subclases (Mammalia, Insecta o Cephalopoda; Bacilli o Mollicutes).
Si la clasificación lo requier puen entepolase nueves categoríes ente la clas y el filu, siendo la más usada la "superclase". De la mesma, puen entepolase categoríes ente la clas y l'orde, usándose con frecuencia la subclas y la infraclas.
Orde (bioloxía)
En bioloxía, l'orde ye la categoría taxonómica allugada ente la Clas y la Familia. En zooloxía, ye una de les categoríes taxonómiques d'usu obligatoriu, según el Códigu Internacional de Nomenclatura Zoolóxica. En taxonomía antigua yera sinónimu de familia.
Ente la clas y l'orde empléguense categoríes intermedies si la clasificación d'un determináu organismu lo requier; asinamesmo, ente l'orde y la familia, puen usase delles subdivisiones. Les más usaes son:
Familia (bioloxía)
En Bioloxía, la familia ye una unidá sistemática y una categoría taxonómica asitiada ente'l orde y el xéneru; o ente la superfamilia y la subfamilia si tuvieren descrites. 
Al igual qu'asocede con otros niveles (categoríes) na taxonomía de los seres vivos, y por cuenta de la enorme dificultá a la hora de clasificar ciertes especies, delles families pueden xuntase en superfamilies, y los individuos d'una familia puen entamase en subfamilies (y estos, de la mesma, en infrafamilies).
La familia ye la categoría taxonómica más importante depués de les de xéneru y especie.
Los detalles exautos de la nomenclatura formal dependen de los "Códigos de Nomenclatura" (manuales que gobiernen la nomenclatura biolóxica).
Familia (dixebra)
La pallabra Familia pue facer referencia a dellos artículos na Wikipedia:
Dinamita
La dinamita ye un esplosivu compuestu por nitroglicerina en forma de tierra d'infusorios.
Ye un amiestu abuxáu y aceitosu al tautu, considerada un esplosivu potente (comparáu cola pólvora, el fulminato de mercuriu y otros esplosivos débiles).
La dinamita ye un amiestu con un cuerpu bien poderosu compuestu de nitroglicerina llíquida y dióxidu de siliciu. Esti productu convirtióse nun esplosivu bien peligroso y foi altamente acutáu; por esta mesma razón el gobiernu solo dexa'l so usu pa esplotaciones mineres y baltadera d'edificios y construcción. Otros usos son la fabricación de bombes, armes, pólvora ya inclusive úsase na pesca illegal. 
La dinamita foi creada en 1.866 y patentada en 1867 por Alfred Nobel. Munchos gobiernos entamaron a ponese desalcuerdu con Nobel yá que el so productu fuera mal usáu como, por exemplu, pa faer la guerra.
“N'homenaxe a la so pasión a la lliteratura y al so interés foi reconocíu y n'homenaxe a él creáronse los premio Nobel”
San Remu
San Remu o Sanremu (Sanremo n'italianu y Sanremu na llingua ligur) ye una ciudá de 57.047 habitantes (censu de 2011) asitiada na mariña mediterránea de Liguria Occidental, na zona noroeste d'Italia, sobre'l golfu de Xénova.
San Remu, que ye un destacáu centru turísticu, ye conocíu pol so mercáu de flores y el so puertu pesqueru. Ente los sos monumentos destaca la catedral de San Siro, construyida nel sieglu XIII. Cada año, acueye un festival de cantares melódicos conocíu como Festival del Cantar de San Remu y el Rally de San Remu, una carrera d'automovilismu que formaba parte del Campeonatu Mundial de Rally enantes de ser camudáu pol Rally de Cerdeña. Ye, amás, la llegada de la clásica carrera ciclista Milán-San Remu, prueba de la Copa'l Mundu de ciclismu. Añalmente, tamién se celebra l'eventu del EPT de San Remu, u los meyores xugadores de póquer del mundu dan cita nel so casino.
Del 19 al 26 d'abril de 1920 San Remu foi see de la conferencia aliada tres la Primer Guerra Mundial. Ye, amás, la ciudá na que morrió Ignacio Manuel Altamirano en 1893 y Alfred Nobel en 1896, y u se suicidó en 1967 el cantante Luigi Tenco. Ye de destacar qu'en San Remu escuéyense les flores pal Conciertu d'Añu Nuevu de Viena que tien llugar cada 1 de xineru nel famosu Musikverein de Viena.
Liguria
Liguria ("Ligùria" en llingua ligur) ye una rexón de la Italia noroccidental de 1.615.951 habitantes, que llenda con Francia y coles rexones italianes del Piamonte, Emilia-Romaña y la Toscana. La so capital ye Xénova, y comprende les provincies (d'oeste a este) de Imperia, Savona, Xénova y La Spezia. La rexón Ligur forma parte de la "Eurorrexón" Alpes-Mediterraneu.
Asitiada ente les cadenes montascoses de los Alpes y de los Apeninos y el mar, la rexón considérase convencionalmente subdividida en dos partes delimitadas aprosimao pola capital: la Riviera de Poniente y la Riviera de Llevante.
Imperia
Imperia ye una ciudá italiana d'unos cuarenta mil habitantes, na rexón de Liguria, capital de la provincia homónima.
Imperia formar cola unión de dos antigües ciudaes: Porto Maurizio y Oneglia, dixebraes pel ríu Impero (= imperiu), pol cual la ciudá recibe'l so nome.
Conocíu pol fuerte establecimientu d'empreses frutícolas y dotáu d'un allegáu puestu turísticu, que s'amonta sobremanera na estación braniza, esta industria dexa importantes recursos económicos a la ciudá.
El conceyu de Imperia crear nel añu 1923 pola anexón de los conceyos de Puerto Mauricio, Oneglia y otros menores. 
Puerto Mauricio, al poniente del Impero, recoyíu sobre una elevación protexíu del mar, sobre la esquierda de la desaguada del Caramagna, y espándese sobre'l cabu costeru. Tien una vocación prevalentemente turística, ye entrevesgada y pintoresca y taba amestada a Xénova yá nel sieglu XIII.
Oneglia, nel llevante, sicasí, estiéndese sobre la esquierda de la desaguada de la riega Impero, centrándose en redol a la Plaza Dante, dende la cual empiecen dalgunes de les principales cais de la ciudá. 
Nel añu 2006 confiérse-y a la ciudá la Bandera Azul, pola calidá de los servicios del puertu turísticu (“Imperia Mar”).
El conceyu de Imperia constitúyese'l 21 d'ochobre de 1923 por orde de Benitu Mussolini, por aciu l'anexón de 11 ciudaes.
Crear d'esta manera un conceyu compuestu por una pluralidá de centros habitaos. La capital afitar en Puerto Mauricio.
Nos dos centros más importantes que lo componen “Puerto Mauricio y Oneglia”, atópense inda los signos d'un pasáu que vio dambes localidaes independientes una d'otra: dos places cíviques, dos iglesia principales y trés santos patronos*: San Mauricio Mártir por Puertu Mauricio, San Juan Bautista por Oneglia, coles sos fiestes patronales en períodos distintos del añu y San Leonardo de Puerto Mauricio que foi'l santu escoyíu cuando la creación de Imperia.
Imperia, sicasí les dimensiones amenorgaes, siempres foi una ciudá de viviega escena política y cultural. La ciudá espresa preferencies electorales centristes.
En Oneglia tuvieron lugar huelga y manifestaciones mientres el bienio coloráu y la ciudá vio nacer a munchos combatientes partisanos ente los cualos ta Felice Cascione autor del himnu Fischia il vento, y les escueles ciudadanes nun fueron inmunes al fenómenu de los movimientos estudiantiles.
En puerto Mauricio, atopa see un centru social de los más antiguos d'Italia: ""La talpa y l´orologio"" ( El topu y el reló) n'actividá primero como centru de documentación, y dende fines de los años 1980 hasta agora como llugar d'acoyida.
El conceyu dotáu de delles estaciones de la rede Ferroviaria italiana, les principales de les cualos tán en Imperia, Puerto Mauricio y Imperia Oneglia, respectivamente allugaes nos barrios homónimos.
En Imperia fálase prevalentemente la llingua ligur, anque nel sector noroeste del distritu (na Terra Brigasca, los Altos Valles del Tanaro y na comuña de Auriveta nel Val Roia) falar con fuerte influxu occitanu na so variante dialectal llamada brigasca que ye pela so parte un subdialeutu del dialectu occitanu provenzal.
El 18 de mayu de 1998 la 2º etapa del Xiru d'Italia 1998, conclúi en Imperia cola victoria del español Angel Edo Alsina.
El conceyu tien un equipu de fútbol “O.S. Imperia 1923”, el so mayor rival ye l'equipu Sanremense.
L'equipu consiguió la promoción de serie “D” nel 2006. Los otros equipos competitivos son “Riviera dei Fiori” y el “Pontedasso Calciu” que se fundieron pa ser competitivos y poder consiguir superar a L’Imperia.
Ligur (dixebra)
El términu ligur puede referise a:
Venecianu
El venecianu o vénetu ye una llingua romance falada por 2.210.000 persones aproximadamente. La mayor parte de los sos falantes alcuéntrense na rexón de Véneto, nel nordeste de Italia.
Mecánica
La Mecánica (griegu: "Μηχανική" y de llatín: "mechanìca" o arte de construyir una máquina) ye la rama de la Física qu'estudia l'estáu de reposu o movimientu d'un cuerpu y la so variación a lo llargo del tiempu, baxo la aición de fuercies. El so estudiu va dende l'analís del puntu material, pasando pol sólidu ríxidu y fasta'l mediu continuu.
Hai trés categoríes principales: Mecánica clásica, Mecánica relativista y Mecánica cuántica.
La Mecánica Clásica subdivídese, polo xeneral, n'Estática (estudiu del cuerpu n'equilibriu, esto ye, les sumes de fuercies y de momentos son nules) y Dinámica (estudiu del movimientu de un cuerpu).
El Berrón
El Berrón ye una localidá perteneciente a la parroquia de La Carrera, nel conceyu asturianu de Siero. La so población ye de 3.315 habitantes.
El precio del cielo
El Precio del Cielo foi una telenovela mexicana producida por Telesistema Mexicanu y la empresa Colgate-Palmolive dirixida en 1959 por Rafael Banquells.
Entamó les sos tresmisiones el 13 d'agostu de 1959 y finó'l día 12 d'ochobre de 1959 nel horariu de les 6:30PM pel Canal 4 de Telesistema Mexicano.
Bokermannohyla vulcaniae
Bokermannohyla vulcaniae ye una especie d'anfibiu de la familia Hylidae. Ye endémica de Brasil.
Los sos hábitats naturales son les zones rocoses cercanes a corrientes intermitentes d'agua.
Lucena (Filipines)
Lucena ye una ciudá de Filipines y capital de la Provincia de Quezón na islla de Lluzón cerca de la bahía de Tayabas y Manila. Ye'l nuedu ferroviariu principal y de carreteres, arriendes ye tamién un centru comercial pa tola rexón agrícola na que s'alluga, principalmente de productos alimenticios como pexe, arroz y trigu. En 1990 la población yera d'unos 150.620 habitantes. Fundáronla los conquistadores españoles, a nome de la ciudá de Lucena n'España.
İzmir Halkapınar Sport Hall
İzmir Halkapınar Sport Hall ye un pabellón multiusos asitiáu nel barriu de Halkapınar d'Esmirna, Turquía. Tien una capacidá pa 10.000 espectadores.
La so construcción entamó n'avientu de 2004 y entró en funcionamientu en xunu de 2005. Nél celebráronse competiciones de ximnasia, baloncestu, voleibol y esgrima. En 2006 acoyó los Campeonatos d'Europa d'Esgrima.
Foi una de les sedes del Campeonatu del Mundu de baloncestu de 2010 y del Campeonatu Européu de Voleibol Masculín de 2009 
Foru (Eritrea)
Foru (en tigriña: ፎሮ) ye una llocalidá allugada na zona Semenawi Keyih Bahri d'Eritrea. Trátase d'una pequeña ciudá cerca de la mariña, que foi construyida na confluencia de los ríos Haddas, Aligide y Comaile. Na década de los años 60, la zona experimentó un crecimientu agrícola importante nes enllanaes aluviales.
A unos 6 kilómetros al este de Foru, alcuéntrase'l xacimientu arqueolóxicu d'Adulis, el principal puertu del antiguu Reinu d'Aksum.
José de los Santos Marquina
José de los Santos Marquina, foi un militar y políticu venezolanu, unu de los próceres de la Independencia de Venezuela. 
Fíu d'Alonso Marquina y María Antonia Maldonado, Marquina apaez incorporáu nel Ejército de la Campaña Almirable n'ochobre de 1813, cuando éste tenía 15 años d'edá, probablemente so la influencia de Simón Bolívar nel so pasu por Tabay. Darréu luchó como subteniente al llau del Llibertador na Batalla de Ayacucho. Marquina permaneció lleal a Bolívar y después de 15 años regresó a Mérida siendo Capitán del Ejército de la Gran Colombia. Marquina foi'l primer alcalde de Tabay y murió años más tarde na probeza. El Municipio Santos Marquina foi nomáu n'honor del prócer.
Samartín d'Alvitu
São Martinho de Alvito ye una freguesía portuguesa del conceyu de Barcelos, con 1,20 km² de superficie y 379 habitantes (2001). Densidá de población: 315,8 hab/km².
Calophylleae
Litoria micromembrana
Litoria micromembrana ("Nodugl Treefrog") ye una especie d'anfibiu anuru del xéneru "Litoria", de la familia Hylidae. Ye especie orixinaria de Nueva Guinea Occidental (Indonesia) y Papúa Nueva Guinea.
Onofre Pelechá
Onofre Pelechá foi un presbíteru y astrónomu español d'últimos del sieglu XVI y principios del XVII, nacíu en Valencia.
Foi caderalgu d'astroloxía n'aquella Universidá y tuvo fama de ser bien atináu nes sos predicciones meteorolóxiques.
Parque nacional Krka
El parque nacional Krka, ta allugáu en Croacia y recibe el so nome del Río Krka.
El parque atopar nel centru de Dalmacia cerca de Miljevac y a un par de Kilómetros de la ciudá Šibenik.
Se consagró como parque nacional nel año 1985 y ye conocíu pol so gran cantidá de tabayones y cascaes.
La represa hidroeléctrica de Jaruga ye la segunda más antigua del mundu y la primera en Europa, fundada'l 28 d'agostu de 1895, sólo trés días después de la represa hidroeléctrica del Niagara.
Juan Tronconi
Juan Tronconi ye un pequeño paraxe rural del partíu de Roque Pérez, Provincia de Buenos Aires, Arxentina.
Alcuéntrase a 16 km al SE de la ciudá de Roque Pérez a través d'un camín rural.
Foi considerada como población rural esvalixada nel censu de 2001 del INDEC.
EnviTec Biogas
EnviTec Biogas cubre tola cadena de suministru pa la producción de biogás. A día de güei EnviTec ta presente en 15 países d'Europa ya India. 
En 2010, EnviTec Biogas consiguió un volume de negociu de 148 millones d'euros. Güei en día trabayen en EnviTec aprosimao 416 persones en tol mundu.
Fritessaus
Fritessaus ye una mueyu típica de la cocina holandesa y belga que s'emplega como condimento de les pataques frites (denominaes "frites"). La so testura y elaboración ye similar a la mahonesa pero ellaborada con un conteníu graso d'un 25% menos.
Nestos países suelse sirvir les pataques frites en puestos caleyeros y locales especializaos, presentar nun conu de papel onde'l consumidor puede escoyer el mueyu que más convénga-y. El mueyu más popular ye'l "fritessaus", que presenta una testura bien similar a la mahonesa a pesar de tener un conteníu graso menor, estremar de ésta nun sabor más ácido. 
Colosteus
Colosteus ye un xéneru de tetrápodos dientro de la familia Colosteidae que vivió mientres el periodu carboníferu. Tenía un cuerpu allargáu y serpentiforme con miembros delgaos. El cuerpu taba cubiertu por escames. Colosteus ye ún de los colosteideos del Pensilvaniense (Carboníferu Superior) d'Ohio. Midía cerca de 1 metru de llargor.
Jozef Slagveer
Joseph Hubert Maria Slagveer (Totness, 25 de xineru de 1940 - Paramaribo, 8 d'avientu de 1982) ye un periodista de Surinam. Ye unu de los quince opositores al régimen de Desi Bouterse que fueron asesinaos mientres los Asesinatos d'avientu. 
Slagveer nació en Totness (distritu de Coronie) nel senu d'una familia católica. El so padre queria qu'el so fíu convertir nun escritor, ente que la so madre tenia esperances que s'incorporara a les files de la ilesia. Slagveer concurrió a la escuela St. Anthony y l'escuela Secundaria en Paramaribo. Depués Slagveer viajó a los Paises Baxos pa estudiar periodismu na Free University en Amsterdam. En 1967, torna a Surinam. 
M-girls
M-Girls (Chinu: 四个女生) ye un grupu musical femenín de Malasia integráu por trés miembros que se formó alredor del 2001, los sos principales llanzamientos musicales son los álbums del Año Nuevu Chinu pa la comunidá china de Malasia. El so último discu foi llanzáu'l 23 d'avientu del 2009. El grupu orixinalmente tuvo integráu por Crystal Ong Shir Ching (王雪晶), Angeline Khoo Yen Nee (小妮妮), Queenzy Cheng Koon Si (庄群施) y Cassandra Chin Yan Zi (金燕子) quien dexo'l grupu nel 2005 pa siguir los sos estudios. Los sos discos vendiéronse en Singapur, Indonesia y China. Nel 2011 Crystal y Angeline sacaron un nuevu álbum del Año Nuevu Chinu xuntu con Nick Chung (钟盛忠). El grupu foi nomáu 三大皇牌 (Pinyin: San Da Huang Pai). Ellos llancen el álbum el 29 de payares del 2010. El álbum ye llamáu 舞动春天 (Baille de Primavera).
Cycloramphus mirandaribeiroi
Cycloramphus mirandaribeiroi ye una especie de raniales de la familia Leptodactylidae.
Alcuéntrase en Brasil.
Estadiu Calixto García Íñiguez
El Estadiu Calixto García Íñiguez, allugáu na provincia Holguín, Cuba, ye la see oficial del equipu de béisbol Holguín, perteneciente a la primera división del béisbol aficionáu de Cuba.
Se realizó el 10 de febreru de 1979, ente los equipos de Villa Clara y Holguín, con victoria pa los primeres con marcador de 1 carrera por 0. La victoria correspondió al llanzador Nivaldo Pérez mientres la derrota -y correspondió a Rafael Castillo.
El Calixto García Íñiguez sirvió como una de les sedes de la Copa Mundial de Béisbol realizada en 2003. También realizáronse aquí topes d'equipos cubanos con selecciones como les d'Estaos Xuníos (1980 y 1982) y xugadores profesionales mexicanos (2002).
Leptodactylus fragilis
Leptodactylus fragilis ye una especie de raniales de la familia Leptodactylidae.
Alcuéntrase ente'l sur de Texas y Colombia y Venezuela.
Choerophryne allisoni
Choerophryne allisoni ye una especie d'anfibiu de la familia Microhylidae.
Alcuéntrase en Papúa Nueva Guinea
Scutiger bhutanensis
Scutiger bhutanensis ye una especie d'anfibios de la familia Megophryidae.
Alcuéntrase en Bután.
Heleioporus barycragus
Heleioporus barycragus ye una especie d'anfibiu de la familia Limnodynastidae.
Alcuéntrase n'Australia.
Alticola montosa
Alticola montosa ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái n'India y Pakistán. 
Peromyscus nasutus
Peromyscus nasutus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Méxicu y los Estaos Xuníos.
Discipline
Discipline puede referise a:
Ursins
Ursins ye una comuña suiza del cantón de Vaud, asitiada nel distritu de Xura-Nord vaudois. Llenda al norte cola comuña de Pomy, al nordeste con Cronay, al sureste con Orzens, al suroeste con Essertines-sur-Yverdon, y al oeste con Valeyres-sous-Ursins.
La comuña formó parte hasta'l 31 d'avientu de 2007 del distritu de Yverdon, círculu de Belmont-sur-Yverdon.
Sinezona laqueus
Sinezona laqueus ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Scissurellidae. 
Reflectopallium delli
Reflectopallium delli ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Athoracophoridae.
Manuel Castro Fernández
Manuel Castro Fernández, inventor español. Ceador, en 1959, del radiolocalizador d'aviones. 
En xunu de 1957, la revista "Blanco y negru" dedicaba un artículu al radiolocalizador destacando sobre los sistemes anteriores localizador el so posible utilización en cualquier puntu del globu, yá que yera sensible a toa clase de señales. La pantalla admitía mapes d'escala variable, lo que permitía utilizar en cada momentu la carta más conveniente. El manexu del radiolocallzador non podía ser más senciellu: una vegada encendíu l'equipu, aparecían na pantalla del indicador dos puntos lluminosos, unu colloráu y otru verde, que per mediu d'unos mandos llaterales podían ser movíos en toes direcciones, hasta fae-yos coincidir nel mapa coles dos estaciones o radiofaros escoyíos. 
Compsomantis tumidiceps
Alcuéntrase en Xava, Lombok, les islles Filipines, Sumatra, Sumba y Timor.
Hernandialina
Hernandialina ye un alcaloide dibenzoquinolínicu. Esti compuestu aisllóse de la corteza del árbol "Hernandia ovigera" (Hernandiaceae). Lleváronse a cau estudios qu'atoparon que la hernandalina tien actividá hipotensiva. formula_1°
Ponte de Son Espases
La Ponte de Son Espases ye anguaño la ponte más llarga de Mallorca, colos sos 280 metros de llargor y los sos dos carriles, coneuta la mesma carretera Ma-1110 col hospital universitariu de Son Espases.
La ponte, qu'entamó a construyise en 2009 acabó en 2010 cola comprobación de pesu, al asitiase 18 camiones col pesu de 38 tonelaes cada unu. En total 684.000 quilos de pesu, colos que la Ponte de Son Espases llogró'l veredictu final, que la carauterizó como la más llarga de Mallorca.
Pseudomantis
Pseudomantis, ye un xéneru de les mantis, de la familia Mantidae, del orde Mantodea. Ye orixinariu de Australia.
Ferreirós (Villa de Cruces)
Ferreirós (San Ginés), ye una de les 28 parroquies del conceyu español de Villa de Cruces, na provincia gallega de Pontevedra. Está allugáu nun valle cercanu a les veres del río Ulla.
Nel año 2011 cuntaba con una población empadronada de 74 habitantes.
La población actual dedícase principalmente a l'agricultura y la ganadería. Ye importante tamién la gestión forestal de los sos montes.
Fríða Áslaug Sigurðardóttir
Fríða Áslaug Sigurðardóttir (Hornstrandir, 11 d'avientu de 1940-Reykiavik, 7 de mayu de 2010) cuentista y novelista islandesa.
Empezó la so carrera lliteraria en 1980 y foi galardonada col Premiu Lliterariu d'Islandia en 1990 y el Premiu de Lliteratura del Conseyu Nórdico en 1992
Sayornis
Sayornis, ye un xéneru de aves paseriformes perteneciente a la familia Tyrannidae. Ye orixinariu de Sudamérica.
"Sayornis saya", mosqueru llaneru
Pseudotyrannochthonius undecimclavatus undecimclavatus
Pseudotyrannochthonius undecimclavatus undecimclavatus ye una subespecie d'arácnidu del orde Pseudoscorpionida de la familia Chthoniidae.
Alcuéntrase en Xapón.
José Enrique Guarnizo
José Enrique Guarnizo ye un periodista colombianu, nacíu'l 15 de setiembre de 1980. Ganador del Premiu Internacional de Periodismu Rei de España, en 2011. Trabaya pal diariu "El Colombianu", de la ciudá colombiana de Medellín.
http://www.efe.com/premio/rey/principal.asp?opcion=9&seccion=96&idioma=ESPANOL
http://el-nacional.com/www/site/p_conteníu.php?q=nodo/183979/Mundu/El-colombianu-Jos%C3%A9-Enrique-Guarnizo-gana-el Premiu-Rei-de-Espa%C3%B1a-de-Prensa
http://www.semana.com/noticies-nacion/periodista-colombianu-jose-enrique-guarnizo-gano-premio-rei-espana/151624.aspx
http://www.elcolombiano.com/BancoConocimiento/P/periodista_jose_guarnizo_de_el_colombianu_gano_premio_rei_de_espana/periodista_jose_guarnizo_de_el_colombianu_gano_premio_rei_de_espana.asp
Antennequesoma
Planodiscus burchelli
Planodiscus burchelli ye una especie d'arácnidu del orde Mesostigmata de la familia Uropodidae.
Alcuéntrase en Guatemala y Brasil.
Hestina mena
Hestina mena ye un xéneru de lepidópteros perteneciente a la familia Nymphalidae. Ye orixinariu del sur de China y Myanmar.
Les canesbes aliméntense de "Celtis sinensis". 
Alcuéntrase nel sur de China y en Myanmar
Royal Xibraltar Regiment
La Royal Gibraltar Regiment ye la fuerza de defensa doméstica del territoriu en disputa de Xibraltar, consistente nun único batallón de infantería, compuestu de les siguientes unidaes: 
Cuartel Xeneral 
Compañía B (regulares) 
Compañía G (regulares) 
Compañía I (voluntarios) 
Esti regimento tien el so título real por cuenta de que curia'l palaciu de Buckingham.
Miroslava
Miroslava (en búlgaro: Мирослава) foi una de les fíes del zar Samuel de Bulgaria y Kosara de Bulgaria. La princesa Miroslava enamoróse del noble bizantín cautivu Ashot Taronites, que yera d'orixe armeniu, y amenazó con suicidase si non se -y permitía casase con él. Samuel accedió y nomó a Ashot gobernador de Dirraquio.
Darréu Ashot púnxose en contactu colos bizantinos locales y l'influyente Xuan Criselio, el suegru de Samuel. Ashot y Miroslava abordaron unu de los barcos bizantinos que sitiaren la ciudá y fuxeron a Constantinopla. En Constantinopla, l'Emperador Basilio II concedió a Ashot el títulu de "patrikios" y Miroslava foi honrada col título de "zoste patrikia" (Dama n'espera).
Monastria similis
Monastria similis ye una especie de insectu blatodeo de la familia Blaberidae, subfamilia Blaberinae.
Pueden atopase en Arxentina y Brasil.
"Monastria similis" tamién foi identificada como:
Mike Heidorn
Mike Heidorn, nacíu en 1967 en Belleville, Illinois ye l'antiguu batería y miembru fundador de les bandes de country alternativu Uncle Tupelo y Son Volt. Heidorn tamién tocó con The Primitives, el precursores de Uncle Tupelo y la banda Coffee Creek xuntu a Jay Farrar y Jeff Tweedy de Uncle Tupelo y Brian Henneman de The Bottle Rockets. Heidorn se casó y abandonó Uncle Tupelo pocu después de la grabación del so tercer discu, March 16–20, 1992. Después de la rotura del grupu, Heidorn volvió a xunise a Farrar pa la primera formación de Son Volt, anque non stuvo arreyáu na reforma de la banda de 2005 y yá nun exerz como músico profesional.
Coccophagus acanthosceles
Coccophagus acanthosceles ye una avispina perteneciente a la familia Aphelinidae. Alcuéntrase nel sur d'Asia.
Ye un parasitoide de cochinielles de la familia Coccidae ente les que s'inclúin "Saissetia formicarii" y otros miembros del xéneru "Lecanium".
Shevchenko
Shevchenko (Шевче́нко) pue ser un topónimo o bien un apellíu. Puede referise a:
Día de les barricaes (1648)
El día de les barricaes de 1648 fai referencia a la sublevación que estalló en París el 26 d'agostu d'esi añu. El pueblu de París, noxáu pola detención de Potier de Blancmesnil y Pierre Broussel, conseyeros del Parllamentu de París, llevantó más de seiscientes barricaes na ciudá. Esti incidente considérase l'entamu de la Fronda. 
Al día siguiente, por cuenta de la presión popular, punxero en llibertá a los dos líderes
Tawfik Abu al-Huda
Tawfik Abu al-Huda (n'árabe: توفيق ابو الهدى, tamién conocíu como Pachá Tawfik Abú-al-Huda) foi Primer Ministru del Emiratu de Tresxordania dende'l 28 de setiembre de 1938 hasta'l 15 d'ochobre de 1944 y del 28 d'avientu de 1947 al 12 d'abril de 1950. Darréu foi tamién Primer Ministru de Xordania dende'l 25 de xunetu de 1951 a 1953, y, finalmente, a partir del 4 de mayu de 1954 hasta'l 30 de mayu de 1955. Mientres el so último mandatu como primer ministru, trató de consolidar el poder del rei Hussein per aciu la celebración de les eleiciones parlamentaries que munchos acusaron de ser fraudulentes. Tuvo casáu cola hermana del banqueru otomanu n'Amman. Suicidóse en 1956.
Jiménez-Milles
La palabra Jiménez-Milles fai referencia a dellos personaxes:
CMP kinasa
La CMP kinasa (EC 2.7.4.25) ye una enzima que cataliza les siguientes reacciones:
La citidina monofosfato kinasa procariota fosforila específicamente citidina monofosfato o deoxicitidina monofosfato, usando ATP como donante preferente del grupu fosforilo. A diferencia de la citidilato kinasa, una enzima eucariota que fosforila uridina monofosfato (UMP) y citidina monofosfato con eficiencia similar, la enzima procariota fosforila UMP a bien baxa velocidá. Esta función ye realizada polos procariotas a través de la UMP kinasa. La CMP kinasa fosforila CMP y dCMP cola mesma eficiencia.
Elephantulus myurus
Elephantulus myurus ye una especie de musaraña elefante na familia Macroscelididae. Alcuéntrase en Botsuana, Mozambique, Sudáfrica y Zimbabue. El so hábitat natural son les árees subtropicales o tropicales de tierres baxes y de zones predreses.
Vladimir Gennadievich Chrshanovski
Vladimir Gennadievich Chrshanovski (translitera al ucraín Володимир Геннадійович Хржановськiй ( 1912 - 1985 ) foi un botánicu, y esplorador ucraín soviéticu.
Suleiman Cassamo
Suleiman Cassamo (2 de payares de 1962, Marracuene) escritor y profesor de Mozambique.
Estudió Inxeniería mecánica y ye miembru de la Associação dos Escritores Moçambicanos.
Publicó en "Charrua", "Gazeta d'Artes y Lletres", "Ecu", "Forxa" y "Notícias".
Linji
Línjì Yìxuán (臨済義玄; Wade-Giles: "Lin-chi I-hsüan"; xaponés: Rinzai Gigen) (? - 866) foi'l fundador d'una escuela de Budismu Zen que lleva'l so nome (Rinzai Zen). La enseñanza de Rinzai taba caracterizada por alcuentros duros (harsh) colos estudiantes, coles mires de llegar al momentu d'iluminación (satori) per aciu puñetazos, pataes, bofetaes, etc. Los sos sermones fueron recoyíos nel Lin-chi lu (chinu; xaponés: Rinzai Roku) (Record de Lin-chi) polos sos estudiantes.
Rumicolca
Rumicolca yera la puerta del este al valle de Cuzco, nel Perú. 
Les construcciones daten probablemente de la época de la civilización Tiahuanaco-Huari y fueron darréu revistíes con piedres llabraes y pulíes nel tiempu de los Incas.
Rumicolca sirvió como una garita de control. Esta construcción alcuéntrase a 31 km al sudeste de Cuzco, cerca de Piquillacta, en cantu de la carretera Cusco-Puno.
Delles piedres nos llaos interiores de la puerta tienen misterioses bárabos que tamién apaecen en Písac y n'otros monumentos incaicos. Según "Víctor Angles" trátase d'una forma d'escritura ideográfica.
Mv
mv ye un comandu de Unix usáu pa mover o renombrar archivos o direutorios del sistema d'archivos. L'archivu orixinal ye borráu y el crea un nuevu archivu col mesmu conteníu, el nome puede ser distintu o puede ser el mesmu. En casu de que s'use na mesma ruta col nome del archivu y otru nome solo camudara'l nome del archivu.
mv provién de la palabra "movy" que significa mover en Inglés.
Híbrida (circuitu)
En radio frecuencies llámase híbrida, a un circuitu de cuatro puertes, numberaes 1, 2, 3 y 4, de cuenta que la potencia incidente por 1 partir ente les puertes 2 y 3, de normal a partes iguales, quedando la 4 aisllada. Les híbridas caracterizar pola relación de fase ente les puertes 2 y 3. Así tenemos híbridas de 90°, de 180°, etc. Esisten diverses realizaciones en distintes tecnologías, según la frecuencia de trabayu: en guía d'ondes, microstrip y bobines. 
Na sección teléfono describir en detalle la "híbrida telefónica", atélite inventu del sieglu XIX que dexa tresmitir les señales correspondientes a una conversación telefónica utilizando un solu par de filos de cobre (la línea telefónica). La híbrida telefónica orixinal ye un tresformador multibobinas que dexa que la señal que se xenera nel micrófono inyéctese preferentemente a la línea y la señal que llega pola línea dirixir al auricular
Zenón
Zenón pue referise a:
Guerra del Pacíficu (desambiguación)
Guerra del Pacíficu pue referise a los siguientes conflictos armaos:
El Salam Maritime Transport
El Salam Maritime Transport ye un operador de ferrys Exipciu que nel añu 2006 tenía una flota de quince barcos nel Mar Roxu faciendo rutes ente los puertos d'Exiptu, Arabia Saudita y Xordania. La compañía ye la más grande d'Exiptu nel sector del tresporte por barcu, con unes cifres d'un millón de pasaxeros tresportaos al añu.
El Salam foi noticia nel añu 2006 después de qu'ún de los sos ferrys, el "Al-Salam Boccaccio 98", fundiera'l 2 de febreru nel Mar Roxu, faciendo la ruta Duba-Safaga, d'Arabia Saudita y Exiptu, respectivamente.
Corcesca
La corcesca ye una variante de la partesana de moharra fuerte que les sos "oreyetes", cuchielles (o gabitos) a los llaos en forma de traenta formen un ángulu y son de mayor marca. La voz provién del francés "corcesque". 
Les franceses ya ingleses estrémense de les partesanes poles cuchielles llargues en forma de traenta, que si son gabitos denóminense "ranseur", y si son llances de moharra tridentina entren na familia de les partesanes.
La corcesca ye "otra" de les armes denominaes d'"oficiales" o "parada"; esto ye, nun foi emplegada nin desenvuelta pa la guerra. Nos sos oríxenes esta arma trató de representar la ""flor de lliriu"" francesa por ser una arma de tropes y guardies de l'aristocracia. El so emplegu centróse mientres el sieglu XVI.
Si en llugar de traenta tien una forma de "moharra" con gaxartes o gabitos curvaos escontra'l suelu, denómase-y roncona.
Meyoría de la muerte
Meyoría de la muerte: término médico.
El término fai referencia a una pseudomejora que se produz pocu tiempu primero que una persona morrebunda fine. Ye bien engañosa y en munchos casos llega a asorar sobremanera a los allegaos d'esta persona o inclusive a quien la atienden, yá que consideren esta meyoría como una recuperación d'un procesu agónico. 
Coles meyores de la medicina, retárdase más la muerte y puede valorase meyor esti fenómeno n'enfermos terminales, pero pocu conocer d'esta meyoría anque se sabe que tamién presentar otros animales, sicasí nun falten hipótesis científicas, relixoses o místico-filosóficas pa esplicala, como la de que sería una última toma de energía pa llevala al más allá o un último intentu del cuerpu pa vivir o pa preparar o preparar para lo que se-y avera. El so manifestación ye además bien variada.
Escudu d'Indiana
El escudu de Indiana ye l'emblema oficial d'esti estáu; pasó por delles revisiones desque la región formaba parte del Territoriu del Noroeste. El diseño actual foi estandarizado pola Asamblea Xeneral d'Indiana en 1963. Amuesa un -yñador que corta un sicomoru, mientres un bisonte americanu cuerre en primer término y el sol poner al fondu. Les fueyes del árbol estatal, el tulípero, figuren nel diseño del cantu.
Carl McCoy
Carl McCoy (nacíu'l 18 de xineru de 1963 en Lambeth, Londres) ye'l cantante de la banda de rock góticu británica Fields of the Nephilim. La banda formóse en 1984 y grabó'l so primer LP, "Dawnrazor", en 1987, dempués de sacar dellos cenciellos.
La banda fexo dos LP más, "The Nephilim" y "Elizium", mas un álbum grabáu en direutu y dellos singles enantes de dixebrase en 1991.
Tres la separación, McCoy formó Nefilim. En 1996 sacaron el so álbum "Zoon", de soníu más industrial y death metal que los sos antiguos trabayos.
Nel añu 2005, McCoy, col nome de "Fields of the Nephilim" grabó un álbum nuevu denomáu "Mourning sun," onde nengún de los miembros orixinales de la banda fai actu de presencia.
McCoy apaez na película Hardware (Richard Stanley, 1990) interpretando al Nómada. Nel filme tamién apaecen Iggy Pop y Lemmy de Motörhead.
Tscheppach
Tscheppach ye una comuña suiza del cantón de Solothurn, asitiada nel distritu de Bucheggberg. Llenda al norte coles comuñes de Leuzigen (cantón de Berna) y Lüterkofen-Ichertswil, al este con Brügglen, al sur con Mühledorf, y al oeste con Hessigkofen y Bibern.
Herbert Flam
Herbert Flam (7 de payares de 1928 - 25 de payares de 1980) foi un xugador de tenis de los Estaos Xuníos recordáu por haber algamáu la final del US National Singles Championships en 1950 y del Campeonatu Francés en 1957.
Tetrasílabu
Denomínase tetrasílabu al versu de cuatro silabes.
Na Edá Media apaez de cutiu nes "coples caudates", por casu na profecía de Casandra de la "Hestoria troyana". Tamién ye frecuente'l so usu combináu con versos octosílabos nes coples de pies quebráu, por casu nel "Llibru de bon amor" y, más tarde, nes Coples de Jorge Manrique. 
Na poesía dieciochesca utilízase por primera vez como versu independiente en delles de les "Fábuldes" d'Iriarte («La Pega y la mona») y nes lletres de delles tonadilles.
Nel Romanticismu úsase de nuevo como versu independiente: Zorrilla en «La carrera» de "La leyenda de Alhamar" y Espronceda emplégalu a la fin del "Estudiante de Salamanca" y en parte de la "Canción del Pirata":
Los modernistes tamién lu cultiven, especialmente Rubén Darío y Manuel Machado.
Ugli
L'ugli ye un tipu de fruta cítrico, híbridu ente la mandarina ("Citrus reticulata") y una de les dos frutes conocíes como pomelu: "Citrus × paradisi" y "Citrus maxima". El so sabor aseméyase más a la mandarina. Ye bien xugoso y ye fácil de pulgar.
Thomas Winklhofer
Thomas Winklhofer (*Seekirchen am Wallersee, Salzburgu, Austria, 30 d'avientu de 1970), futbolista austriacu. Xuega de defensa y el so primer equipu foi FC Wacker Tirol.
Foi internacional cola Seleición de fútbol d'Austria, xugó 25 partíos internacionales.
Tebosa
Tebosa ye una freguesía portuguesa perteneciente al conceyu de Braga. Tien un área de 2,66 km² y una población total de 1.096 habitantes (2001). La densidá poblacional xube a 412,0 hab/km².
Wilham de Waddington
Wilham de Waddington foi un poeta anglu-normandu del sieglu XIII.
Wilham de Waddington ye l'autor del "Manuel des pechiez" [Manual de los pecaos], una obra didáctica d'unos 1.200 octosílabos rimados redactada ente 1250 y 1270 na que numbera les faltes de los laicos a los elementos esenciales de la moral relixosa pola manera de confesase. Esta obra foi traducida pocu después por Robert de Brunne al inglés col título de "Handlyng Synne" (1303).
Tagetes tenuifolia
Tagetes tenuifolia ye una especie añal de la familia de les dalies (Asteraceae).
Jordan Simpson
Jordan Simpson (28 d'agostu de 1985, Sydney), ye un futbolista australianu. Xuega de volante y'l so primer equipu foi'l Blacktown City Demons FC.
Foi internacional cola Selección de fútbol d'Australia Sub-20.
Vladímir Fok
Vladímir Aleksándrovich Fok o Fock (en rusu: Владимир Александрович Фoк) (22 d'avientu de 1898 – 27 d'avientu de 1974) foi un físico soviético que fixo importantes contribuciones en mecánica cuántica y en teoría cuántica de campos.
Les sos contribuciones más importantes están rellacionaes cola física cuántica, nos campos de la óptica, gravitación y sobremanera la física atómica, dónde ye conocíu por desenvolver el métou autoconsistente de Hartree-Fock.
George Oster
George Oster trabaya na modelización teórica de sistemes biolóxicos en tolos niveles de complexidá, dende la dinámica de poblaciones hasta la propulsión de les bacteries. 
Portar
Porta (en corsu A Porta) ye una comuña y población de Francia, na región de Córcega, departamentu de Alta Córcega.
El so población nel censu de 1999 yera de 196 habitantes.
Derechos personales
Derechos personales, derechos de creitu o créditos son los que namái puen reclamase de ciertes persones, que por un fechu de so o la sola disposición de la llei contrayeron les "obligaciones correlatives”. 
Tase frente a un derechu distintu a los derechos reales na so estructura; mientres lo que carauteriza al derechu real ye una rellación "suxetu-oxetu", a los derechos personales carauterízalos una rellación ente suxetos.
El derechu creditoriu o personal, ta dotáu de menos eficacia porque namái permite que l'acreedor persiga'l pagu de la delda del propiu obligáu. D'esto síguese que'l derechu real ye de carácter absolutu Erga omnes y el personal relativu.
Son siempres temporales, magar que puen llegar a tener una llarga duración. El trescursu del tiempu tien la virtú de faer adquirir derechos reales, al pasu que ye factor d'estinción de los derechos personales.
Ungnadia
Ungnadia ye un xéneru con trés especies de plantes de flores perteneciente a la familia Sapindaceae. 
Calyptocarpus
Calyptocarpus ye un xéneru de plantes con flores perteneciente a la familia Asteraceae. Tien diez especies
Fondmetal
Fondmetal ye una marca de motores deportivos que modifica motores Ford. Foi'l motor de Minardi en 2000. Non solamente dio motores a la escudería italiana cola que non consiguió puntos, foi tamién un equipu de Fórmula 1 en 1991 y 1992. Como equipu, nun llogró puntos.
L'equipu ingresó a la Fórmula 1 después de mercar l'equipu Osella en 1990, se había xeneráu una gran mira sobre l'equipu una y bones tenía motor propiu, sicasí'l pasu foi desastrosu y l'equipu cerró les puertes en 1991
Pa la Temporada 2000 de Fórmula 1 la compañía Ford había ocupáu'l cupu pa la utilización de motores Cosworth, así que Fondmetal preparó motores nuevamente pa Minardi llogrando dos octavos puestos con Marc Xené y Gastón Mazzacane
ChristieBooks
ChristieBooks ye una casa de llibros de corte anarquista que tuvo distintos nomes a lo llargo de la so esistencia.
Fundada por Stuart Christie y Albert Meltzer como "Cienfuegos Press", funciono dende 1974 hasta 1982. Publico una amplia gama de material, como "Cienfuegos Press Anarchist Review", una revisión añal sobre l'anarquismu nel mundu, como tamién el revesosu "resistance handbook Towards A Citizens' Militia" ("manual de resistencia escontra una milicia ciudadana").
Foi reemplazada por "Refracte Publications" (1982), "The Meltzer Press" (1996), "Christiebooks" y "Christiebooks.com". En 2008 ChristieBooks lanzó l'una canal de videos por Internet na cuenta de Brightcove.tv, con un archivu de más de 300 videos y películas.
Oberflachs
Oberflachs yera una comuña suiza del cantón d'Argovia, allugada nel distritu de Brugg. Llendaba al norte cola comuña de Schinznach-Dorf, al este con Veltheim, al sur con Auenstein, y al oeste con Thalheim.
En 2014 fusionose cola comuña de Schinznach-Dorf pa dar llugar a la comuña de Schinznach.
Manzanil
El Manzanil ye un río formáu poles nacencies de La Cueva, La Presa y La Cadena, naz al pie de la Sierra de Loxa al este de la localidá de Loxa (provincia de Granada), nun gargüelu onde güei esiste una presa. Caudalosu, ricu en pesca de bordallos y cámbaros, riega un bon cachu de vega y se despeña nel Genil, formando la llamada Cola del Caballu nos Infiernos Altos.
Reinu de Breifne
El Reinu de Bréifne, tamién conocíu como Breffny, Brefnie, o Brenny qu'en irlandés significa montañosu, foi'l territoriu tradicional d'un grupo tribal de Irlanda conocíu como los Oí Briúin Bréifne. Incluía los modernos condaos irlandeses de Leitrim y parte del El Condao de Caven una zona que toma la moderna diócesis de Kilmore. Mientres el so apoxéu nel sieglu XII, cuando Tighearnán Ua Ruairc (Tiernan O'Rourke) foi'l rei de Bréifne, se extendió dende Kells, nel El Condao de Meath, hasta Drumcliffe, nel El Condao de Sligo.
Hamelieae
Hamelieae ye una tribu de plantes perteneciente a la familia Rubiaceae.
New York World
El New York World foi un periódico que se publicó en Nueva York dende 1860 hasta 1931. Desempeñó un papel importante na hestoria de los periódicos y la historieta estaunidense.
Foi mercáu por Joseph Pulitzer en 1883. En 1890 Pulitzer construyó el New York World Building, l'edificiu d'oficines más alto nel mundu hasta esos momentos. Foi baltáu en 1955 pa dar pasu a un nuevu enfoque al Ponte de Brooklyn.
El primera crucigrama publicáu na hestoria apareció nesti periódico el 21 d'avientu de 1913.
La Laguna (Polaciones)
La Laguna ye una llocalidá del conceyu de Polaciones (Cantabria, España). Nel año 2008 cuntaba con una población de 18 habitantes (INE). Alcuéntrase en partir norte del conceyu, nada más pasar el banzáu de la Cohilla, a la vera de la carretera La Lastra-Polaciones (CA-281). Celebra la fiesta de San Antolín el día 2 de setiembre, con una feria d'añu de ganáu vacunu.
Riederalp
Riederalp ye una comuña suiza del cantón del Valais, allugada nel distritu de Raruña oriental. Linda al oeste y al norte cola comuña de Naters, al este con Betten y Mörel-Filet, y al sur con Termen y Bitsch.
Devin Bowen
Devin Bowen (n. 18 de mayu, 1972 en Newport Beach, California, Estaos Xuníos) ye un ex-xugador de tenis de los Estaos Xuníos d'América. Especializóse en dobles, llogrando'l títulu en 5 finales na modalidá y algamando'l so meyor ranking en 2003 cuando foi N 39 del mundu en dobles.
Chris Wilson
Christopher Ryan Wilson (nació 5 de mayu de 1981 en Provo, Utah) ye'l baterista de la banda The Summer Obsession. Chris ye oficialmente de la banda Good Charlotte, pero dejó en 2005 por razones personales de salú. Apocayá, Chris actuó como doble en munchos de los shows MxPx's como Yuri Ruley esta buscando al so pequeña fía bebe
Akurgal
Akurgal foi un rei de la ciudá sumeria de Lagash que vivió escontra'l sieglu XXVI e.C. (periodu Dinásticu Arcaicu). Foi socesor d'Ur-Nanshe y asocedíu pol so fíu, Eannatum.
Mientres el so reináu, la ciudá de Lagash reanudó les sos hostilidaes contra Umma. Considérase posible que morriera en combate.
Distritu de Peć
El distritu de Peć ye ún de los siete distritos nos que ta subdividida la provincia serbia de Kosovo. Peć parte coles Repúbliques de Montenegro y Serbia. La capital del distritu ye la ciudá de Peć, magar que'l distritu ta conformáu por dos conceyos más.
El Distritu de Peć nun tuvo grandes cambeos sacantes la segregación de Dechani y Dakovica pa la creación del Distritu de Dakovica y la parte suroriental de Klina pa crear el "Conceyu de Malisevo" que fai parte del Distritu de Prizren.
Pholidia
Pholidia ye un xéneru con 18 especies de plantes de flores perteneciente a la familia Scrophulariaceae. 
Herpestis
Herpestis ye un xéneru con 133 especies de plantes de flores perteneciente a la familia Scrophulariaceae. 
Scoparia
Scoparia ye un xéneru con 31 especies de plantes de flores perteneciente a la familia Scrophulariaceae. 
Lupinus bolivianus
Lupinus bolivianus ye una especie de planta con flor, lleguminosa, na familia de les Fabaceae.
Ye endémica de Bolivia.
Mazana (dixebra)
La pallabra mazana, puede facer referencia a:
Chaetocalyx
Chaetocalyx ye un xéneru de planta con flores con 40 especies perteneciente a la familia Fabaceae. Ye orixinariu d'América.
Jesús Zafra G.
Jesús Zafra G. (Chinantla, Puebla, Méxicu; 25 de xineru de 1864 - Puebla, Puebla; 9 de payares de 1936) foi político y abogáu mexicanu.
Jesús Zafra G. nació el 25 de xineru de 1864 en Chinantla,Acatlán, Puebla. Estudió nel Colexu del Estáu de Puebla. Se dedicó a la política llegando a ocupar cargos públicos ente los que destaquen el de diputáu pa la XXI Llexislatura del Congresu del Estáu de Puebla en 1912, presidente municipal de Puebla en delles ocasiones, senador ente 1920 y 1924, diputáu federal pa la XXIX Llexislatura del Congresu de la Unión y Gobernador interín del estáu de Puebla. Murió el 9 de payares de 1936 na ciudá de Puebla, Puebla.
Zuccagnia
Zuccagnia ye un xéneru de plantes con flores con siete especies perteneciente a la familia Fabaceae.
Psidium rostratum
Psidium rostratum ye una especie de planta con flor na familia de les Myrtaceae. 
Ye endémica del departamentu de Baltes, Perú onde s'atopa nos montes costeros. 
Behnia
Behnia ye un xéneru de plantes perteneciente a la familia de les agavacees. Contién una única especie: "Behnia reticulata" Durand & Schinz.
Ernesto Cavallini
Ernesto Cavallini (Milán, 1807 — Milán,1874), foi un clarinetista y compositor italianu.
Recorrió los principales países d'Europa, siendo bien aplaudíu pol so talentu y maraviyosa técnica. Foi integrante de la orquesta A elía Scala de Milán y en 1852 treslladóse a San Petersburgu, como profesor de clarinete nel Conservatorio y to­caba, además, na capiya real y nel teatru imperial. Al tornar a la so patria en 1867, llogró'l puestu de profesor de clarinete na so ciudá natal. Compunxo pal so preséu gran númberu de pieces que se dis­tinguen pola so elegancia y corrección, ente les que figuren: variaciones, conciertos, fantasías y caprichos que destaquen ente tolos del so grau. 
Bryan Ward-Perkins
Bryan Ward-Perkins ye un arqueólogu ya historiador del Imperiu romanu tardío y de la primera Edá Media, que trabaya especialmente nel periodu de transición ente los dos etapes, un campu d'especialidá conocíu tamién como Antigüedá tardío. Anguaño enseña nel Trinity College de la Universidá d'Oxford.
Emilio Salgado
Coronel Emilio Salgado foi un militar mexicanu que participó na Revolución mexicana. Nació en Meoqui, Chihuahua. En 1911 incorporóse a les fuerces Maderistes en Ojinaga, Chihuahua, so les órdenes de Felipe Chacón. Participó na Batalla de Mulatu. Al trunfu maderista foi nomáu xefe d'un cuerpu de rurales en Chihuahua col grau de Coronel, sicasí, morrió poco depués nel so pueblu natal en febreru de 1912. 
Microlepidium
Microlepidium ye un xéneru de fanerógames perteneciente a la la familia Brassicaceae. Fórmenla trés especies. 
Château Olivier
Château Olivier ye una finca productora de vinu na re´xón vinícola de Burdeos en Francia y, dientro d'ella, na AOC Pessac-Léognan de Graves. Foi clasificada ente los primeros crus de vinu tinto y blancu secu na Clasificación del vinu de Graves de 1953 y 1959. La bodega y los viñedos atópense al sur de la ciudá de Burdeos, na comuña de Léognan. 
Arriendes del so tintu y el so blancu secu "Grand vin" la finca tamién produz el segundu vinu La Seigneurie d'Olivier du Chateau Olivier.
Marwar
Marwar (मारवाड़) ye una rexón del sudoeste del Rayastán, un estáu de la India. Tien parte del desiertu de Thar. La pallabra "Marwar" vien del sánscritu 'Maruwat' que significa 'Rexón de muerte'.
La rexón inclúi los distritos actuales de Barmer, Jalor, Jodhpur, Nagaur y Pali. Llenda al norte cola rexón de Jangladesh, al nordeste con Dhundhar, al este con Ajmer, al sudeste con Mewar, al sur con Godwar, al sudoeste con Sind, y l'oeste con Jaisalmer.
Billete de cincuenta dólares estaunidenses
El Billete de cincuenta dólares estaunidenses (50 $) caracterízase pola imaxe del Presidente de los EE.XX. Ulysses S. Grant que n'actualidá figura nel anversu, mientres que nel aviesu apaez el Capitoliu de los Estaos Xuníos. Tolos billetes de 50 dólares emítelos la Reserva Federal.
La Oficina de Grabáu y Impresión estima la "vida media" d'un billete de 50 dólares en circulación nunos 55 meses primero que se sustituya, darréu de la gastadura. Aprosimao'l 5% de tolos billetes ye de 50 $. Apúrrense pola Reserva Federal a los Bancos en precintos de papel de color marrón.
Un billete de cincuenta dólares suel denomase "Grant" pola semeya d"'Ulysses S. Grant" nel billete.
Los días del pasado
España, 1945. Juana (Pepa Flores) ye una maestra a la que-y conceden una plaza nun pueblu del norte, bien lloñe de la so tierra, Andalucía. Va hasta ellí cola esperanza d'atopar al so noviu, Antonio (Antonio Gades), que ta escondíu nos montes, colos maquis. 
"1978" Premiu a la Meyor Interpretación Femenina nel Festival de Karlovy Vary pa Pepa Flores.
Fernand Courty
Formó parte del observatoriu de Burdeos dende'l momentu del so fundación en 1880 por Georges Rayet y trabajó como ayudante de astrónomu, cargu que llogró'l 1 de xineru de 1903. 
Descubrió 2 asteroides, Burdigala y Aquitania, en 1894. También fixo delles observaciones meteorolóxiques.
Los Chicles
Los Chicles, banda de rock que se formó en Tucumán, Arxentina en 1995.
Integrar Patriciu García (guitarra, voz), Gerardo Cúneo (baxu, voz), Matias Lazzo (guitarra), Juan Carlos Thouvier (batería) y Martin Villa (samples y programación).
Les sos influencies taben ente'l pop de los 60 (The Beatles, The Beach Boys), el shoegazing (My Bloody Valentine) y l'así llamada Movida Sónica de principios de los 90 n'Arxentina, y el Italo Discu.
En 1997 editaron el so primera álbum independiente "Argh!Burp!Prrr!" en formatu cassette. Nesi año abrieron shows de Attaque 77 y L'Otru Yo en Cementu. En 1999, editaron el so segundu discu "Dementa" y el siguiente, el so tercer y último discu, "Los Chicles" nel que conseguían un escelente nivel de composición y un soníu característico tres el reemplazu del baterista Thouvier pol programador de sintetizadores Martín Villa. Los Chicles dixebrar en 2002 dexando ensin editar un discu doble.
Ríu Preto da Eva
El ríu Preto da Eva ye un curtiu ríu amazónicu brasileñu, un afluente de la marxe norte (esquierda) del ríu Amazones. Escurre integramente nel tao d'Amazones.
El ríu Preto da Eva ye un curtiu ríu qu'escurre pol conceyu brasileñu del mesmu nome, Rio Preto da Eva (5.813,2 km² y 22.629 hab. en 2007). Desagua ente'l ríu Negru y el ríu Urubu.
Paleta de gochu
La paleta o paletiya ye'l nome xenéricu del productu llográu de les pates delanteres (o "anca", "pernil", "pierna") del gochu, saláu en crudu y curáu de forma natural. Presenta'l mesmu procesu de elaboración qu'el xamón.
Magar la paleta y el xamón d'un mesmu gochu presenten un sabor bien paecíu, ye cierto qu'ente dambos hai detalles sutiles que los estremen: asina, la paleta suel ser más aromática y el so sabor llixeramente más duce, anque non por ello pueda dicise qu'el xamón tenga meyor sabor.
Además magar la paleta ibérica pesa ente 4 y 6 quilos y parte d'ellos ye güesu, el xamón ibéricu pesa ente 6 y 9,5 quilos con menor proporción de güesu, y esto fai que la paleta sía más económica.
Ésta ye la diferencia que se traduz más directamente nel preciu, yá que presenta un menor rendimientu comparáu col xamón ibéricu, y pa compensalo rebáxase-y el preciu.
Arthroleptis hematogaster
Arthroleptis hematogaster ye una especie d'anfibiu de la familia Arthroleptidae.
Ye endémica de la República Democrática d'El Congu.
El so hábitat natural son los montanos secos tropicales o subtropicales.
Sharon L. Lechter
Sharon L. Lechter ( ye una muyer de negocios y una contadora de la Universidá Estatal de Florida, ye una contadora bien prestixosa; se graduó como una de los meyores de la so clase.
Sharon L. Lechter escribió siquier siete llibros en coautoría con Robert Kiyosaki dientro del proxecto Padre Ricu (""rich dái""). Foi un miembru activu del "Coopers & Lybrand", que s'atopa ente los ocho despachos de contadores más importantes de la Unión Americana. Ye esposa de Michael Lechter y madre de tres fíos.
También ye direutora de la Fundación pa la Cultura Financiera (""Foundation for Financial Literacy"").
Crack the shutters
"Crack the Shutters" ye'l segundu senciellu del álbum "A Hundred Million Suns" de la banda de rock alternativu Snow Patrol.
Sinis
Sinis (Σίνις) na mitoloxía era un xigante de fuerza extraodinaria, fíu de Poseidón. Moteyábase-y "el doblador de pinos", porque tenía'l costume doblar pinos y arreyar ente ellos a los viaxeros que prindaba; depués soltaba violentamente los árboles, estazando así a los sos víctimas.
Sinis foi unu de los bandíos muertos por Teseo a lo llargo del istmu de Corinto, cuando se dirigía a Atenes dende Trecén pa ser reconocíu pol so padre Exéu.
Sinis tenía una fía, Perigune, que se había despintáu nuna plantación de espárragos cuando Teseo daba muerte al so padre. Depués Perigune se unió al héruca, concibiendo a Melanipo. Melanipo, el so fíu Yoxo y los sos descendientes amosaron especial devoción polos espárragos, yá que a ellos debían la vida de la so antepasada.
Pablo Camarena
Gral. Pablo Camarena foi un militar mexicanu que participó na Revolución mexicana. Llegó a xeneral brigadier. Primero foi constitucionalista, pero depués foi gobernador convencionista del estáu de Guanajuato. 
Distritu de Kabarole
Kabarole ye un distritu del occidente d'Uganda. La capital ye la ciudá de Fort Portal. Los residentes del Fort Portal son principalmente del grupu étnicu Batooro, pero'l distritu tien cultures y xente diversu, tal como los Bakiga. El distritu de Kabarole yera orixinalmente enforma más grande y taba compuestu de Kamwenge, de Kyenjojo y Kabarole.
Tien 1.844,25 km² de superficie y, según cifres del censu realizáu nel año 2002, una población d'un total de 359.180 habitantes, dando llugar a una densidá de 194,8 pobladores por cada quilómetru cuadráu.
Manucodia
El género Manucodia formar delles especies de aves del paraíso mesmes de les selves del norte d'Australia, Nueva Guinea ya islles axacentes.
Pedostibes maculatus
Pedostibes maculatus ye una especie d'anfibios de la familia Bufonidae.
Ye endémica de Malasia.
El so hábitat natural inclúi montes secos tropicales o subtropicales, montanos secos y ríos.
Rhinella nicefori
Rhinella nicefori ye una especie d'anfibios de la familia Bufonidae endémica de Colombia.
El so hábitat natural son les praderíes tropicales o sotropicales a gran altitú. Ta amenazada d'estinción.
A-7000
La carretera autonómica A-7000 ye un tramu vieyu de la N-321 que comunica los municipios de Málaga y Colmenar al so pasu pel Parque Natural Montes de Málaga. El so llargor ye de 31 kilómetros. Pertenez a la Rede Complementaria de Carreteres de la Xunta d'Andalucía.
Aero Tropical
Aero Tropical foi una aerollínia con bas en Angola fundada en 1996 y desaniciada'n 1999.
El 27 de febreru de 1996 un Antonov An-12 (matriculáu ER-ACE) estreldóse per aciu la baxa visibilidá, cabo l'aeropuertu de Lucapa. Morrieren les ocho persones que diben en vuelu.
Elena Burke
La "Señora Sentimientu" como se la conociera en vida, foi la meyor cantante del movimientu Filin (feeling) que tuvo Cuba. Enantes de incursionar como solista perteneció a agrupaciones afamaes como los Cuartetos de Facundo Rivera, Orlando de la Rosa y el famosísimu Cuarteto de Aida, onde compartió con otros trés xigantes de la canción cubana como son Omara Portuondo, Moraima Ensugada y Haydéy Portuondo.
Foi famosa pola so habilidá y tendencia a interpretar "a capella" y nos ambientes más elegantes y íntimos de la nueche habanera, pero en non poques ocasiones fízose acompañar d'orquestes como la Aragón o les dirixíes polos maestros González Mantici o Ibrahim Urbino.
Fina en 2002 víctima del SIDA. Yera la madre de Malena Burke y güela de Lena, tamién cantantes cubanes bien conocíes.
Joëlle Ursull
Joëlle Ursull ye una cantante francesa, nació en Guadalupe, el 9 payares 1960, que representó a Francia nel Festival de la Canción de Eurovisión 1990, consiguiendo un segundu llugar con "White and Black Blues".
Flying Leathernecks
Flying Leathernecks ye un llargumetraxe bélicu d'orixe estaunidense. Dirixíu por Nicholas Ray y estrenáu en 1951.
Base aérea El Pato
La Base Aérea El Pato ye una base militar de la ciudá de Baltara (Departamentu de Piura) alministrada pola Fuerza Aérea del Perú. Construyóla la "International Petroleum Company", una importante compañía petrolera d'Estaos Xuníos, como un aeródromu priváu de serviciu llocal ya internacional que funcionó ente los años 40 y 60 del sieglu XX.
En 1968, n'aportando'l golpe militar que derrocó al presidente Fernando Belaúnde, perpetráu pol dictador Juan Velasco Alvarado, espulsóse de Baltara a la empresa estaunidense y esos xacimientos petrolíferos pasaron a manos del Estáu Peruanu. De magar, Baltara al igual que l'aeródromu entró en franca decadencia.
Ensalada de pitu
La Ensalada de pitu ye una ensalada na que l'ingrediente principal ye la carne de pollu que foi primeramente fervida y espeñicada. En delles ocasiones amiéstense pataques, y cenahories cocíes y cortaes en "brunoise" (cuadrinos) y arbeyos. Tamién s'amiesta mazana por que de un tastu acedu. Íguase con mahonesa (mayonesa), sal, pimienta y un toque de mostaza. Ye una alternativa a la tradicional ensalada de pita, sirvida en Venezuela como platu nadaliegu.
Esta ensalada forma parte de l'afamada Reina Pepiada (ye una "arepa" rellena con esta ensalada y coronada con rules d'aguacate).
Cossourado (Barcelos)
Cossourado ye una freguesía portuguesa del conceyu de Barcelos, con 6,41km² de área y 927 habitantes (2001). Densidá de población: 144,6 hab/km².
El presidente de la "xunta de freguesía" ye Paulo Jorge Gonçalves Esteves.
Vestiaria (Alcobaça)
Vestiaria ye una freguesía portuguesa del conceyu d'Alcobaça, con 6,31 km² de área y 1262 habitantes (2001). Densidá de población: 200,0 hab/km².
Capiya Althof
La capiya d'Althof d'estilu gótico báltico foi construyida en 1200. Atopar nuna elevación en cantu del este d'Althof, un barriu de la ciudá de Bad Doberan, na comunidá autónoma alemana de Mecklemburgu-Pomerania Occidental.
Nos sieglos XVII y XVIII servía de casa de fornu. El 9 d'agostu de 1822 un rayu cayó al edificiu. El mesmu año'l Gran Duque Frederico Franciscu II ordeó la reconstrucción. Nos años 1886-88 l'arquiteutu alemán Gotthilf Ludwig Möckel dio-y el so aspeutu actual. Dende entós de nuevu tenían lugar servicio relixosos.
Por cuenta de peligru d'esbarrumbamientu la capiya ta zarrada dende primavera 2009 y ta en construcción. N'avientu de 2009 tarán terminaes les obres de saneamientu del techu y de la bóveda y volver a entamarán los servicios relixosos.
Estación d'Algorta
Algorta ye una estación de Metro Bilbao soterrada, asitiada nel barriu d'Algorta, términu municipal de Guecho.
La so tarifa correspuende a la zona 2. 
Chang Tsai
Chang Tsai o Zhang Zai (1020 - 1077) foi un filósofo y cosmólogu chinu. 
Ye unu de los co-fundadores del neoconfucianismo. Según la doctrina d'esti filósofo, tou lo qu'esiste nel universu componse de primera materia, "tsi", que tien la propiedá de movimientu y reposu. La naturaleza ye la raíz y da orixe a la razón.
Thomas Brussig
Thomas Brussig (nacíu en 1965 en Berlín) ye un escritor alemán. Brussig estudió socioloxía y dramaturxa. También utiliza'l pseudónimo Cordt Berneburger. Realizáronse dos películas basaes na so obra: "Helden wie wir" y "Sonnenallee".
Toles noveles de Brussig publicaes hasta 2004 traten de la República Democrática Alemana en tonu satíricu:
Radar (dixebra)
Radar ye un sistema qu'usa ondes de radio.
Radar tamién pue referise a:
Limnonectes acanthi
Limnonectes acanthi ye una especie d'anfibiu anuru del xéneru Limnonectes de la familia Dicroglossidae. Orixinaria de Philippines.
Litoria chloronota
Litoria chloronota ("Arfak Mountain Tree Frog") ye una especie d'anfibiu anuru del xéneru "Litoria", de la familia Hylidae. Ye especie orixinaria de Nueva Guinea Occidental (Indonesia).
Alua
Muséu d'Arte de Miami
El Muséu d'Arte de Miami o Miami Art Museum (MAM) (oficialmente Pérez Art Museum Miami, PAMM) ta asitiáu nel centru de Miami.
Foi fundáu en 1996 como sucesor del "Center for the Fine Arts" - nel so momentu dedicáu a la exhibición d'esposiciones itininerantes - en 101 West Flagler Street sobre la "Miami Cultural Plaza" xunto al "Historical Museum of Southern Florida" y la Biblioteca central d'El Condáu de Miami-Dade.
Nel añu 2012 treslládase al "Parque del Bicentenariu" frente a la Bahía Biscayne a una nueva sée diseñada polos arquiteutos Herzog & de Meuron xunto al Miami Science Museum.
Almirez (picu)
El picu Almirez, con 2.519 msnm, ye'l segundu picu más altu de la Sierra Nevada almeriense y segundu tamién n'altor de la provincia d'Almería, tres el Chullo, nel mesmu cordal. Enclávase asina, nel Parque Nacional de Sierra Nevada.
El so accesu más cenciellu ye dende'l sur, xubiendo dende Laujar de Andarax y pasando polos abellugos de Monterrey y El Cerecillo. La cara norte, más escarpada, ye accesible dende Fiñana, previu pasu pel abellugu d'Ubeire.
Mocumbi
Mocumbi ye una villa y tamién unu de los dos puestos alministrativos que formen el distritu d'Inharrime na provincia d'Inhambane na zona meridional de Mozambique, al sur de les provincies de Manica y de Gaza. Rexón ribereña del Océanu Índicu, al este de la provincia de Gaza.
Puestu alministrativu ("posto alministrativu") con una extensión superficial de km² y una población de 26 091 habitantes. Formáu por trés llocalidaes: Mocumbi y les aldegues de Mahalamba y de Nhapadiane.
Códigu Postal 080502.
Cancelada
Cancelada ye una güeria que s'alluga ente los conceyos de Estepona y San Pedro Alcántara, na provincia de Málaga.
Trátase d'un llugar pequeñu y non bien conocíu na Mariña del Sol.
Anguaño alcuéntrase nun estáu d'espoxigue continuu económicu, en númberu de viviendes y población.
Esta güeria cuenta con una Ilesia llamada "Purísimo Corazón de María" y ye la única en España onde llévase a cabu la adoración perpetua. 
Nesta Barriada esisten dos feches bien destacaes nes qu'axunten a tolos habitantes na so celebración:
-La Romería de San Isidro Llabrador, celebrada'l 1 de Mayu.
-La Feria, celebrada n'Agostu y con una duración de 4 días.
http://www.pueblos-espana.org/andalucia/malaga/cancelada/
Earl Hebner
Earl William Hebner (n. en Richmond, Virxinia, el 17 de mayu de 1949) ye un árbitru de llucha llibre profesional, quien anguaño trabaya pa la Total Nonstop Action Wrestling. Ye l'hermanu ximielgu de Dave Hebner. Foi árbitro principal de la WWE/F y desempeñó el mesmu rol en Raw, ente'l 2002 y el 2005. Como árbitru principal Hebner desempeñó esti llabor na mayoría de los eventos principales mientres tuvo na empresa (1998-2005). Tamién ye conocíu por ser el «referi» que validó la victoria de Shawn Michaels por órdenes de Mr. McMahon nel Survivor Series (1997) o tamién conocíu como'l Montreal Screwjob. 
Lena Christensen
Lena Christensen (En tailandés: ลีน่า คริสเต็นเซ็นต์) , ye una actriz, cantante y presentadora de televisión tailandesa. En 2004, robló contratu coles empreses producturas como "Thai filme", "SARS Wars" y "Oxide Pang's The Tesseract". Arriendes actuó en filmes como Shreyas Talpade de Bombay a Bangkok. El so programa de televisión que tresmitía yera sobre los aeróbicos. Sacó'l so primer álbum discograficu, llamáu "Lena Body Beats", y con él llogró los premios GMM Grammy.
Festival de Nápoles
El Festival de Nápoles (tamién conocíu como Festival de la Canción Napolitana, n'italianu: Festival della Canzone Napoletana) ye un concursu de cantar que se celebra en Nápoles. Se creó en 1952, en 1953 non se celebró y a partir de 1954 y hasta 1971 se repitió añalmente en Nápoles. Esta primer etapa (la de mayor prestíu) terminó con gran polémica, debíu al enfrentamientu ente la organización y munchu autores que protestaben pol xiru escontra lo comercial del concursu, nel que se había acabáu refugando l'estilu de les cantares napolitanos tradicionales. Darréu (en 1981 y, después, a partir de 1998) intentóse recuperar el Festival, ensin algamar el éxito popular d'alceño. 
Koopie Koo
, en español: Koopatricia; ye la novia de Koops nel videoxuegu Mario Bros.
Ella apaez en . Koopie Koo dir en contra de Koops pa xunise al equipu de Mario y de dir al castiellu de Hooktail a matalo y vengar al so padre: Koopley. Ella ama Koops ensin importar lo que tenga que probar pa superase siempres. Ella adorar a pesar del fechu de que él ye débil pero Koops quier camudar y convertise nun héruca. Ella apuerta a la so salida pal viaxe. Después de que Koops torna a Petalburg con Mario, ella espera que Koops torne al so llar como un Koopa más determináu. Ella pue ser bien sobreprotectora dacuando.
Majorica
Majorica ye una empresa española que crea y comercializa moda principalmente a base de perlles y materiales nobles.
Eduard Hugo Heusch creó la empresa a finales del sieglu XIX na llocalidá de Manacor, na islla de Mallorca, España.
Les perlles de Majorica, de fama internacional, ellabórense siguiendo un procedimientu secretu que nun trescendió a día de güei. Majorica ye'l fabricante de perlles más antiguu de la hestoria.
Juan José Gómez (militar)
Gral. Juan José Gómez foi un militar mexicanu que participó na Revolución mexicana. Foi un xeneral de la tribu yaqui. Se rebeló en distintes ocasiones tantu contra'l gobiernu federal como coles autoridaes estatales. Luchó contra Victoriano Güerta so les órdenes de Álvaro Obregón y foi representáu na Convención de Aguascalientes en payares de 1914 por Manuel Ceballos. 
Wilson Goode
Wilson Goode (19 d'agostu de 1938-¿) nacíu en Carolina del Norte, foi'l primer alcalde afroaméricano de Filadelfia y, además un destacáu policía de la MOVE. También foi un activista de la comisión de xerentes públicos y el direutor xerente de la ciudá de Filadelfia. Nel so mandatu, predixo a Ed Rendell y sucedió a William J. Green III. Apocayá foi galardonáu col Premiu Purpose, un premiu de $ 100,000 otorgáu a individuos escepcionales, más de 60 años que están trabayando pa resolver problemes sociales críticos.
Mientres les elecciones primaries de 1982, Green decidió nun buscar la reelección cuando la so esposa, Patricia, taba embarazada del so fíu menor. Goode saltó a la carrera y derrotó al ex alcalde de L. Frank Rizzo, nuna elección primaria de polarización racial. Goode ganó les elecciones xenerales al l'ex recaldador de Philadelphia Stock Exchange Presidente John Egan, el candidatu del Partíu Republicanu.
Koichi Nakamura
Koichi Nakamura (中村 光一, Nakamura Kōichi) (nacíu'l 16 d'agostu de 1964) ye un diseñador de videoxuegos xaponés. Maravía na programación, Nakamura entamó a ganar fama nel institutu. En 1982 participó nel concursu de programación nacional de la empresa de videoxuegos Enix y llogró'l primer puestu col so xuegu "Door Door". En 1984 fundó la empresa de videoxuegos Chunsoft.
Missa in honorem Ssmae Trinitatis
La Missa in honorem SSmae Trinitatis (embrivíu: Missa Trinitatis; en español, "Misa n'honor de la Santítorca Trinidá" y "Misa de la Trinidá") en do mayor, K. 167, ye una misa, escrita por Wolfgang Amadeus Mozart en 1773.
La misa foi compuesta pa la festividá de la Santítorca Trinidá, según les indicaciones del Hieronymus von Colloredo, a la sazón príncipe-arzobispu de Salzburgu, quien afirmaba qu'inclusive una solemne misa mayor non debía devasar los cuarenta y cinco minutos de duración. Poro, la Misa de la Trinidá sería una híbrida ente la "missa brevis" (pola so escasa llargor y duración) y la "missa solemnis" (pola presencia de trompetes na instrumentación). Nel so composición, Mozart evitó inclusive les aries para voces solistes.
Raúl Candal
Raul Candal (* 1953, Buenos Aires, Arxentina) ye un baillarín y maestru de baille arxentín que foi primer baillarín del Teatro Colón de Buenos Aires hasta 1994.
Formáu como ximnasta nel Club Gimnasia y Esgrima de Buenos Aires, comenzó los sos estudios de danza a los 16 años con Enrique Lommi, Alexander Minz, Maria Ruanova, Olga Ferri y Wasil Tupin nel "Institutu Cimeru de Danza del Teatru Colón".
Se retiró con "Onegin" en 1994 y dirixió el Ballet del Teatru Colón. Ye docente y maestru de baille.
Rabella de Faria
Rabella M. de Faria (Paramaribo, 1960) ye una política y muyer de negocios nativa de Surinam. Dende abril del 2002 hasta xineru del 2004 en representación del partíu Leefbaar Rotterdam desempeñó como Conceyal de Seguridá y Salú de Rotterdam. 
Carrera nel ámbitu de los negocios 
Rabella de Faria cursó estudios d'Alministración d'Empreses, y inxenieria civil. Nos Países Baxos trabayó nos consulaos de Kuwait y de Tailandia y l'Embaxada de Sudán. En 1992 convirtióse'n dueña y direutora de la aerollinia Faravia. 
Foi directora de la Fundación de Negocios del Aeropuertu de Rotterdam y del Círculu VNO-NCW de Totterdam, Presidente del Club Erasmus d'Alderique y kringlid the riverbank Judge de la Cámara de Comerciu. En 1994 recibió la distinción como Entrepreneur del aeropuertu de Rotterdam. Nel añu 2001 foi ellexida "muyer de negocios de raza negra del añu". 
Nel Bradley
Rich Enel (Nel) Franklin Bradley (Paramaribo, 7 d'abril de 1931 - Commewijne, 28 d'avientu de 1986) foi un periodista y escritor de Surinam. Publicó una colección d'hestories y poemes: "Obia a non'f joe non spit na' ini" (""Ocúpate de los tos problemes"", 1968). El llibru ye especialmente relevante pola atención explícita a una serie de temes que foron tabú mientres munchos años: bonu, luku, wisti y winti (creencies y rituales de la religión criolla y de la maxa negro). El llibru alcuéntrase escritu en neerlandés-surinamés ya ilústrense la sabiduría de los Odo (proverbios).
Vía mesocortical
La vía mesocortical ye una ruta de neurones que conecta al área ventral tegmental a la corteza cerebralsobremanera a nivel del lóbulo fronteru. Ye una de les principales vías dopaminérgicas a nivel cerebral y ye esencial na función cognitiva esencial. Créese que está íntimamente acomuñada nes respuestes rellacionaes a la motivación y emociones. Cuando hai trestornos na vía mesocortical apaecen psicosis tales como les que se ven nel deterioru cognitivu de la esquizofrenia. Esta vía está bien rellacionada cola vía mesolímbica, la vía de la gratificación emocional.
Ríu Azufre
El río Azufre ye un río asitiáu nel altiplanu de la Región chilena de Arica y Parinacota, cercanu a la frontera peruana. Correspuende a un tributariu del río Lluta. Nes zones altes del río Azufre preséntense roques volcánicas del periodu miocenu. El so nome deber al altu conteníu de azufre, recursu esplotáu por empreses mineres (Ancara, Tacora, Chapiquiña y Vilque) nel pasáu n'abarganarías del volcán Tacora y, en 2010, non bien trabayáu.
Latitude:-17.83667
Longitude:-69.70833
Latitude (DMS):17° 50' 12 S
Longitude (DMS):69° 42' 30 W
Acrusminus
Acrusminus foi un obispu visigodu de la ciudá de Begastri, antigua ciudá episcopal asitiada nel «Cabezo Roenas», (en Cehegín, Murcia), de finales del sieglu VI, ye un pequeñu cabezu de planta ovalada que la so visu amesetada alcuéntrase abarganada por una sólida muralla de sillares, torreada y na que se conocen hasta agora dos de les sos puertes. Dalgunos de los afayos más interesantes realizaos nesti xacimientu, así como na so redolada, pueden contemplase nel Muséu Arqueológico de Cehegín.
Esti obispu asistió a los concilios de Toledo,(dieciocho concilios celebraos en Toledo ente l'año 397 y el 702, y salvo el primeru, asocedieron mientres la dominación visigoda de la Península Ibérica). Nel tercer añu del so pontificáu consagró una basilica del so sede episcopal n'honor de San Vicente (un clérigu español, diáconu de san Valero de Zaragoza. Foi prindáu y torturáu por Diocleciano, polo que la Ilesia venéralu como mártir).
Uperoleia littlejohni
Uperoleia littlejohni ye una especie d'anfibios de la familia Myobatrachidae.
Gerbillus muriculus
Gerbillus muriculus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase principalmente nel oeste de Sudán. 
Tarache idella
Tarache idella ye una especie de poliya perteneciente a la familia Noctuidae. Alcuéntrase n'Arizona y Texas.
Tien un valumbu de 24-27 mm. Los adultos tán nel aire en Setiembre.
See titular de Bigastro
La See titular de Bigastro ye una Diócesis titular católica.
Achatinella juncea
Achatinella juncea foi una especie de moluscu gasterópodu de la familia Achatinellidae nel orde de los Stylommatophora.
Foi endémica de los Estaos Xuníos.
Achatinella taeniolata
Achatinella taeniolata ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Achatinellidae nel orde de los Stylommatophora.
Ancylus regularis
Ancylus regularis ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Arionidae nel orde de los Basommatophora.
Ye endémica d'Etiopía.
Chamalychaeus yanoshigehumii
Chamalychaeus yanoshigehumii ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Alycaeidae nel orde de los Stylommatophora.
Cyathopoma randalana
Cyathopoma randalana ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Cyclophoridae nel orde de los Mesogastropoda.
Ye endémica de Madagascar.
El so hábitat natural son: Montes secos tropicales o subtropicales.
Liarea turriculata partula
Liarea turriculata partula ye una subespecie de moluscu gasterópodu de la familia Pupinidae. 
Joseph Ebuya
Joseph Ebuya (20 de xunu de 1987, Baragoi, Kenia) ye un atleta especializáu nos 5000 metros y que foi vencedor del Campeonatu Mundial de Campu a Través en 2010.
Lissotestella consobrina
Lissotestella consobrina ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Liotiidae. 
Syrnolopsis lacustris
Syrnolopsis lacustris ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Thiaridae nel orde de los Mesogastropoda.
Alcuéntrase en República Democrática d'El Congu Tanzania y Zambia.
El so hábitat natural son: llagos d'agua duce.
Buccinulum vittatum
Buccinulum vittatum ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Buccinidae. Mide unos 25 mm de llargor.
History of the Church
Hestoria de la Ilesia ("History of the Church" n'inglés) ye la hestoria de los primeres años del Movimientu de los Santos de los Últimos Días mientres la vida del so fundador, Joseph Smith, Jr. Ta compuesta principalmente polos ecritos de Joseph Smith Jr. y interpolaciones y comentarios de los secretarios de Smith, escribes y, después de la muerte de Smith, historiadores de La Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Días. La hestoria foi escrita ente 1839 y 1856. Una parte foi publicada en "Times and Seasons" y n'otros periódicos de la Ilesia. Foi asoleyada más llueu en 1902 con estenses anotaciones y editaes por B.H. Roberts como parte d'una serie de siete volúmenes col títulu d"'Hestoria de la Ilesia de Xesucristo de los Santos de los Últimos Días".
Prohierodula laticollis
Prohierodula laticollis ye una especie de mantis de la familia Mantidae.
Alcuéntrase en Gabón, Camerún, El Congu y na República Centroafricana.
Llaguna del Santu Cristu
La llaguna del Santu Cristu ye'l nome d'un cuerpu d'agua d'orixe glaciar nel Estáu de Mérida, allugáu a 3900 msnm y ye la llaguna de montaña más grande de Venezuela. Un paisaxe de la llaguna y les montañas que lu arrodien están afiguraos nel diseño posterior del billete de 50 bolívares venezolanos. La llaguna del Santu Cristu ta allugáu nel páramu de Santu Cristu con accesu dende'l pueblu de Gavidia, a unos 30 km de distancia.
Amorphoscelis abyssinica
Amorphoscelis abyssinica ye una especie de mantis de la familia Amorphoscelidae.
Alcuéntrase n'Etiopía, Somalia y Tanzania.
Llagos de Monticolo
Los llagos de Monticolo (; ) son dos llagos nel conceyu d'Eppan en Tirol del Sur, Italia.
Malene Espensen
Malene Espensen ye una modelu erótica danesa nacida en 1981 en Copenhague (Dinamarca).
Unos años depués de qu'ella naciera na capital danesa, foi vivise a pecarña ciudá de Aalborg. Sicasí, ella vive agora en Londres (Inglatera).
De magar, ella apaeció regurarmente nes revistes masculines británicas como por casu "FHM" o Loaded así como nes ediciones especiales de Playboy.
Ella ganó el concursu de fotografia en bikini del tamién periódico inglés "The Sunday Star".
Chiya Fujino
Chiya Fujino (xaponés: 藤野千夜, Fukuoka, 27 de febreru de 1962) escritora xaponesa gallardonada con numberosos premios como'l Premiu Akutagawa.
Estudió na Universidá de Chiba y foi editora de manga.
Nes sos noveles utiliza la so condición de transexual pa describir personaxes estraños con humor y sutilidá. 
225, 2002 
Pomatostomus isidorei
Pomatostomus isidorei, ye una especie d'ave Passeriformes, perteneciente a la familia Pomatostomidae, del xéneru Pomatostomus.
Thinoseius
Thinoseius ye un xéneru de ácaros perteneciente a la familia Eviphididae.
"Thinoseius" 
Rotundabaloghia monterredondoensis
Rotundabaloghia monterredondoensis ye una especie d'arácnidu del orde Mesostigmata de la familia Uropodidae.
Alcuéntrase en Colombia.
El delitu
El delitu ye una obra de teatru de Luis Fernández Ardavín y Federico García Sanchiz, estrenada en 1915.
Amparo y Miguel son compañeros de trabayu y namórense. Magar les reticencies d'ella, medrosa de qu'el so escuru pasáu retorne p'acoradala, terminen contrayendo matrimoniu y tienen un fíu. Pero esi pasáu termina por asomase. Amparo yá taba casada con un delincuente encarceláu al que nunca amó y qu'apaez n'escena con intención de recuperala. Ella confiesa a Miguel el so pecáu y ye condergada pola xusticia por delitu de bigamia. Miguel, acoradáu, acaba cola vida del so rival.
Shapish
El Shapish ye una danza guerrera folclórica del Perú.
Esta danza ye aniciara del pueblu de Chupaca. Satirizar a los aventureros españoles que visitaron a una selva en busca de "El Doráu", después de ser ganaos pola inclemencia de la naturaleza, retornen los vistíos de los nativos cola cara coloriada pol castigu del calor y con enormes sarapullaos pola picazón de bichos.
Esta danza puede apreciase en tou la so rellumanza na ciudá de Chupaca mientres los días dende'l 3 al 8 de mayu de cada año.
Tien trés partes definíes:
Cash
Cash pue facer referencia a:
Galago nyasae
El gállagu de Malawi (Galago nyasae) ye una especie de primate estrepsirrino perteneciente a la familia Galagidae. Habita al sur de Malaui y na región fronteriza de Mozambique.
Lucma
Lucma puede referise a:
Gustavo Suárez
Gustavo Suárez (30 de mayu de 1967, Montevidéu) ye un músico uruguayu sesionista de Lito Nebbia, Los Gatos y Mariano Otero, ente otros.
Gustavo Suárez nació en Montevidéu en 1967 pero educose'n Buenos Aires. La so madre, Mariana Jimenez d'ascendencia italiana foi una música de jazz xitanu na década de 1940. El so pa yera militar.
En 1985 graduose nel Colexu Nacional de Buenos Aires y entamó una carrera como músicu de jazz, formando paralelamente'l grupu Che Botija con unos compañeros universitarios y'l grupu To Walk Around.
Marquesáu de Vivanco
El Marquesáu de Vivanco ye un título nobiliariu español creáu'l 1 de setiembre de 1791 mientres el reináu de Carlos IV, a favor d'Antonio de Vivanco. 
Oljovski
El término Oljovski () puede referise a:
Finn
El nome Finn puede referise a:
Bill Still
William T. "Bill" Still, nacíu'l 20 de xineru de 1948, ye un periodista norteamericanu, productor de cine y autor. Él foi conocíu como un reformista monetaria a través de les películas The "Money Masters" y The "Secret of Oz", y el llibru "Nun more national debt", que se centren nel sistema monetaria d'EE.XX. y la necesidá de la reforma. The Secret of Oz foi galardonáu como Meyor Documental nel Festival Beloit International Filme Festival. Enantes de les elecciones presidenciales de 2012, espresó la so interés de representar el Partíu Llibertariu (Libertarian Party).
Cine Gran Vía
El Cine Gran Vía ye un local d'ociu allugáu na Gran Vía de Madrid. Atopábase allugáu en númberu 66 de la Gran Vía (nel tercer tramu). Esti cine se inauguró nel año 1948 cola emisión de la película espñfola titualda "El rei de les finances" una película dirixida por Ramón Torrado en 1944. El cine cierra la so actividá nel año 2004, siendo aprobáu pol conceyu de Madrid en 2007 qu'el so local convertir nun Centru Comercial. L'edificiu foi edificáu nel solar del antiguu mercáu de los Mostenses.
Iridopelma zorodes
Iridopelma zorodes ye una especie de araña que pertenez a la familia "Theraphosidae" (tarántulas).
Esperando el milagro
Esperando el milagro, "Maxisimple" de Las Pelotas, editóse a mediaos del 2002, como adelantu de lo que sería la octava placa de la banda, que lleva por títulu "Esperando el milagro". Ésta contó cola producción artística de Sebastián Schachtel, foi presentada oficialmente en Obras y tuvo al tema "Será" como gran hit radial. Esi mesmu añu integraron la grilla de la primera edición del Quilmes Rock.
Llibru d'estilu
Un llibru d'estilu ye una guía compuesta per conxuntu de criterios preceptuado pa ser utilizaos polos redactores de periódicos o otres organizaciones que tamién publiquen testos. La implementación d'un llibru d'estilu dexa que publicar siguiendo una uniformidá d'estilu. 
Munchos llibros d'estilu son revisaos periódicamente p'afaese a los cambeos a usos y convenciones más actualizaos. 
Los llibros d'estilu establecen riegles tales como l'usu de la tipografía y la ortografía. El principal oxetivu ye dotar a la publicación d'unos criterios homogéneos y consistentes a lo llargo de les distintes partes de la publicación y del tiempu. Son normes pa'l redactores de la publicación.
Prescriptivismo lingüístico
Seminariu de Málaga
El Seminariu Diocesanu ye un edificiu históricu de la ciudá de Málaga, qu'alluga a rapazos que quieren ser cures, que'l so nome oficial ye'l de Seminariu Conciliar Diocesanu de San Sebastián y Santu Tomás de Aquino.
D'estilu rexonalista y neomudéjar, foi diseñado por Fernando Guerrero Strachan jnto a otros arquiteutos y construyíu ente 1921 y 1924.
VA Software
VA Software Corporation (NASDAQ: LNUX), d'antiguo VA Linux Systems, ye la ceadora de OSDN (Open Source Development Network), Rede de Desenvolvimientu de código abiertu. OSDN arrexunta páginas webs como Slashdot, FreshMeat, NewsForge y SourceForge.
A pesar d'utilizar un pretencioso LNUX como identificador de cotización en bolsa, la empresa nada tien que ver col sistema operativu GNU/Linux, o'l padre del kernel de Linux, Linus Torvalds.
Creada en 1993, VA Linux tien la so base en Fremont, California. El so denominación foi camudada a VA Software en 2001 por problemes coles patentes sobre'l nome de Linux, qu'el so ceador Linus Torvalds tien rexistráu.
Dalgunos cunten que VA Software estremóse de los sos principios orixinales basaos n'idees de software llibre, lo que-y deparó numberoses críticas dientro del sector.
Jan Smithers
Jan Smithers (3 de xunetu de 1949) ye una actriz estadonidense. Ye conocida sobremanera pola serie "WKRP in Cincinnati".
Smithers creció en Woodland Hills (California). Interpretó'l papel de Bailey Quarters na serie "WKRP in Cincinnati". Diose a conocer como adolescente, cuando apareció en Newsweek, nuna motocicleta. Como resultancia, realizó dellos trabayos nel mundu de la moda mientres proseguía los sos estudios d'arte. 
Como adolescente, tuvo implicada nun accidente de coche que-y dejó un repulgu permanente nel so cazu, cuando trató d'evitar otru coche, esviando y golpeándose con un poste del teléfono. Esti repulgu costó-y dellos papeles, y según ella mesma, faila sintise insegura alrodiu de la so apariencia.
Ente 1987 y 1995 casóse col axente James Brolin, col que tuvo una fía. Agora, retirada, Smithers vive anguaño en Halifax, Nueva Escocia, Canadá. 
Yugo Amaryl
Yugo Amaryl ye un personaxe de ciencia ficción qu'apaez na Saga de la Fundación d'Isaac Asimov.
Yugo Amaryl foi un matemáticu orixinariu del planeta Trántor, del Sector de Dahl. Na so estancia en Dahl mientres La Fuxida, Hari Seldon alcontróse fortuitamente con Yugo, que trabayaba como "calorero" (un trabayu consideráu como de la clas baxa y por tantu despreciáu), y atopó nél la brillantez necesaria pa llevar a cau'l proyectu de la psicohistoria. Nesi momentu alcordóse que Yugo se formara pa trabayar en talu proyeutu. Darréu convirtióse nel principal contribuyente a la creación de la que sería la meyor ferramienta pal análisis psicohistóricu: el primera radiante. Tamién foi él quién se decató de les cualidaes especiales que presentaba Wanda Seldon, nieta de Hari Seldon, que tresformaríen la forma d'encarar el proyectu psicohistóricu a partir d'esi entós.
SDSL
Symmetric Dixital Subscriber Line (SDSL). La tecnoloxía SDSL ye una variante de la DSL y trátase d'una línea simétrica permanente con velocidaes xustamente d'hasta 2.048 kbps. 
SDSL ye una forma de serviciu de la línea del suscriptor Dixital (DSL) qu'apurre xustamente igual anchu de banda pa xubida y baxada de datos y xustamente tresferencies directes. SDSL yera una de les formes más tempranes de DSL pa nun riquir líneas telefónicas múltiples.
También Conocíu Como: Línea Simétrica Del Suscriptor Dixital, Dsl Single-line.
Hasta que les compañías adsl nun ufierten datos reales sobre la velocidá de baxada, el so costu ye relativamente mas caru que la conexión ADSL y nun dexa usase simultáneamente con una conexión telefónica .
Moa Martinson
Helga Maria Swartz , más conocida como Moa Martinson, foi una escritora sueca.
Publicó veinte noveles sobre la dura vida cotidiana de la muyer na industria y nel campu. Destaca'l so trilogía autobiográfica "Mor gifter sig" (Mamá
cásase), 1936, "Kyrkbröllop" ("Boda na ilesia") y "Kungens rosor" ("Les roses del rei"), 1939, que yeren solicitaes por coles de llectores nes biblioteques públicas.
En 1929 se casó col escritor suecu Harry Martinson, Premiu Nobel de Lliteratura en 1974, del que se divorció oficialmente en 1940.
Makisu
Un ye una estera enrollable de bambú y algodón usáu na preparación d'alimentos. Son comúnmente más usaos pa faer una clase de sushi endolcáu llamáu , pero son usaos tamién pa dar formes a tortielles, a esmucir l'escesu de líquido nes comíes.
Usualmente son de 25×25 cm, anque puede variar. Hai dos variaciones, una con tires de bambú delgaes y otra gruesa. Los espertos consideren que la estera gruesa ye más versátil, ente que'l delgáu ye diseñado especialmente pa makizushi.
Después d'usase, un makisu tien de ser ensugáu al aire pa evitar la crecedera d'hongos y bacteries. Dalgunos cocinen tamién cubriendo'l makisu con una cubierta plástica qu'amenorga la llimpieza después del so usu.
Monitor de matriz pasiva
Les pantalles de cristal líquido apaecieron en 1971 en preseos como calculadores, relós dixitales y otros.
Tán formaes por dos filtros polarizantes con fileres de cristales líquidos alliniaos perpendicularmente; aplicando una corriente eléctrico a los filtros consíguese que la lluz pase o non dependiendo de que lo dexe o non el segundu filtru. Si entrepólense trés filtros adicionales de colores básicos (colloráu, verde, azul), llógrense pantalles que reproducen imáxenes en color. Ésta ye la base de les pantalles DSTN, o de matriz pasiva, que s'emplegaron n'ordenadores portátiles y otros preseos móviles, porque teníen ventayes frente a les pantalles de tubu de rayos catódicos (TRC o CRT), emplegaes nel monitores de televisión y n'ordenadores o ordenadores de sobremesa. Al escarecer de tubu, les pantalles DSTN yeren dafechu planes, enforma más delgaes, consumíen menos enerxía y teníen menos emisiones radiactives, pero la calidá del color yera peor y el so preciu enforma más eleváu.
Operación Plumbat
La Operación Plumbat foi una operación fecha pol Mossad en 1968 coles mires de consiguir el material qu'Israel precisaba pa construyir armes nucleares.
El cargueru alemán "Sheersberg A" desapaeció xuntu col so cargamentu de 200 tonelaes d'óxidu d'uraniu. Cuando'l cargueru reapaeció nun puertu de Turquía, el cargamentu sumiera; tresfiriérase a otru barcu israelín n'alta mar.
El términu "plumbat" remanez del inglés, y fai referencia a los contenedores de plombu que s'usen pa tresportar los materiales radioactivos.
Julia Valenzuela Cuéllar
Julia Valenzuela Cuéllar ye una política peruana. Postuló a la Segunda Vicepresidencia por Alianza pal Progresu nes elecciones xenerales del Perú de 2006. Encabezó la llista al Congresu de la República del Perú del so partíu pero non logró ser escoyida.
Nel 2000 foi electa como Congresista por Perú Posible y nel 2001 foi reelecta pero renunció nel 2003 a Perú Posible, polo que dejó de sofitar el régimen de Alejandro Toledo Manrique.
Nes elecciones xenerales del Perú de 2006 postuló ensin éxito al Congresu de la República por Alianza pal Progresu y nes elecciones xenerales del Perú de 2011 postuló nuevamente, esta vegada por Alianza pol Gran Cambéu, y tampoco foi electa.
Provincia de Bururi
La Provincia de Bururi, ye una de les diecisiete provincies de Burundi. Cubre un área de 2.465 km² y alluga una población de 493.000 persones. La capital ye Bururi.
Professional Adventure Writing System
PAWS o Professional Adventure Writing System (tamién denomináu PAW, acrónimo de Professional Adventure Writer) ye un programa que dexa la creación de xuegos del tipu aventura conversacional.
Foi creáu por Tim Gilberts y Graeme Yeandle, basáu nun sistema de creación d'aventures conversacionales anterior llamáu The Quill. PAW foi publicáu por Gilsoft en 1986. En 1989 Aventures AD publicó una versión traducida y afecha al español.
Norma imperativa
En derechu considérase norma imperativa a aquella norma Xurídica que tien un conteníu del que los suxetos xurídicos nun puen prescindir, de manera que la regulación normativa que se faiga de la materia tendrá completa validez independientemente de la voluntá del individuu.
El conceutu de norma imperativa se contrapone al de norma dispositiva, porque nesti último supuestu, la norma y el so conteníu tan supeditaes de primeres de autonomía de la voluntá, y la so aplicación ta llindada a los supuestos nos que los suxetos nun regulen les sos relaciones en sentíu distintu al dictáu pola norma dispositiva.
Ye'l tipu de norma predominante sobremanera nel derechu público. Quepe añadir que la mayor parte de les normes de los distintos ordenamientos jurídicos tienen carácter imperativu, anque esiste un mayor marxe pa la autonomía de la voluntá nel derechu priváu.
Cantón d'Holguín
Cantón d'Holguín. Sedición asocedida n'Holguín, Cuba, empecipiada'l 17 de setiembre de 1877, protagonizada por José Enrique Collazo.
Mientres el desenvolvimientu de la mesma autoproclamóse presidente y declaró a la ciudá d'Holguín Cantón independiente y territoriu fuera del control de la República n'Armes. Esta sedición surdió de resultes de la influyencia negativa provocada pola Sedición de Santa Rita, creando d'esta miente más contradicciones dientro de la República, y facilitando'l trabayu al mandu español nos sos llabores de paz. A esta insubordinación acoyéronse xefes militares como'l Tte. Coronel Limbano Sánchez y otros importantes xefes del depertamentu oriental. Esti fechu constituyía un desacatamientu total de la disciplina militar y de respetu a la dirección del entós Presidente Tomás Estrada Palma, minando aínda más la baxa moral con que combatíen les tropes mambises. El Cantón caltúvose en pie hasta que'l 9 de febreru cuando capituló a les autoridaes españoles per mediu de les bases que se taben tratando pal Pautu del Zanjón.
La Periquera
La Periquera ye unu de los símbolos de la ciudá cubana de Holguín, asitiada na cai Frexes 198, ente Llibertá y Macio, frente al parque Calixto García, d'antiguo la Plaza d'Armes. Nos sos oríxenes foi un almacén, depués y por un llargu tiempu Casa de Gobiernu (o como reza na so entrada Casa Consistorial) y testigu, ya inclusive protagonista, de diversos fechos históricos de la ciudá de Holguín. Anguaño ye un muséu d'hestoria.
El nome col cual conozse (Periquera) remóntase, según la hestoria popular al sitiu realizáu a Holguín , cuando los voluntarios de les tropes españoles usando los sos uniformes coloraos, dalgunos con cintes marielles y coloraes zarrar nesta cortil p'aguantar al ataque de los mambises, a lo que los revolucionarios glayaron pericos ( por cuenta d'el colores del uniforme) por que salieren a combatir. A partir d'esi momentu conocióse como La Periquera, nome que caltién nos nuesos días.
Luz de Tavira
Lluz de Tavira ye una freguesía portuguesa del conceyu de Tavira, tien 31,53 km² de área y 3.778 habitantes (2001). Densidá: 119,8 hab/km².
Foi alzada a villa ("vila", en portugués) el 12 de xunetu de 2001, camudando'l so nome de "Lluz", a "Lluz de Tavira".
Taanit Bejorot
Taanit bejorot (Hebréu: תענית בכורות, "Ta'anit B'khorot" o תענית בכורים, "Ta'anit B'khorim") L'ayunu de los primoxénitos ye un ayunu que los varones xudíos mayores de trece años faen mientres tol periodu diurnu de la viéspora de la festividá xudía de "Pésaj" en señal de gratitú.
Según cuenta la Biblia, Dios castigó a los primoxénitos exipcios pola negativa del Faraón de dexar salir al pueblu xudíu d'Exiptu, pasando por altu a los primoxénitos xudíos.
Cai xeneralmente nel decimocuartu día de Nisán, del calendariu hebréu. Astención de la inxesta d'alimentos a la que tán obligaos los primoxénitos, na viéspora de Pesakh, remembrando la última de les diez plagues. Puen dexar de facer la norma, al participar nuna "seudat mitzvá", festín que se fai cuando se remata l'estudiu d'un llibru del Talmud.
Tierra colorao
La Tierra colorada ye un tipu de suelu bastante fértil, caracterizáu por ser la resultancia de la descomposición de roques d'orixe arenito-basáltico (derrames volcánicos). El so principal característica ye'l so color coloráu inconfundible, por cuenta de la presencia de minerales de laterita, especialmente'l fierro.
Alcuéntrase clasificáu, nel Soil Taxonomy, nel orde de los oxisoles: suelos coloraos, de clima tropical húmedo, bien llavaos y con una estructura de suelu débil en bloques. 
Na Arxentina toma la totalidá de la provincia de Misiones, y la región nordés de la provincia de Provincia de Corrientes Corrientes.
Nel Brasil, esi tipu de suelu apaez nel interior del estáu de São Paulo, sur de Mines Gerais y al norte de Paraná.
Terra rosa
Bomba de combustible
Una bomba de combustible ye un dispositivu que-y apurre al fluyíu de trabayu o combustible la energía necesaria pa movese a través del carburador para depués entrar na válvula d'admisión onde darréu pasa al cilindru.
Les presiones coles que trabaya la bomba dependen en gran midida del tipu de motor que se tenga. Así, cuanta más potencia precise un motor, mayor cantidá de cilindros harán falta, polo que se precisará una bomba de mayor potencia.
La bomba de combustible ye la responsable de subministrar el combustible al restu del sistema hasta llegar al motor, pa ello, jala el combustible del tanque per mediu d'una serie aspes nun conductu y impulsar escontra la linea d'alimentación en dirección al motor. El combustible ye impulsáu con una presión d'ente 3 y 5.8 chigres(43-84PSI), por eso la bomba de combustible considerar de baxa presión.
Şalgam
El Şalgam suyu (lliteralmente, "zusmiu de nabu") ye una bébora non alcohólica bien popular nel sur de Turquía, que provién de la ciudá d'Adana. Anque'l so nome turcu lliteralmente signifique "zusmiu de nabu", ello ye que'l zusmiu ye un escabeche de cenadories, fuertemente saláu, sazonáu y condimentáu con una especie de nabu aromáticu llamáu "çelem", y lleldáu en barriles. Tradicionalmente sírvese en frío en vasos grandes, con llargues rebanaes de cenadories calteníes n'escabeche, llamaes "dene". Xusto enantes de bebelo se-y amiesta pimentón duce caliente. Ye una bébora popular pa acompañar los tradicionales kebabs.
El şalgam de cutiu sírvese con un llicor anisao llamao rakı, non combinao, sinón en vasos separaos. Popularmente créese que sirve pa curar la matinada; sicasí, el consumu escesivu de şalgam la bébora ye una razón pal aumentu de los gases intestinales.
Ipiaú
Ipiaú, ciudá del estáu brasileñu de Bahia, tierra del escritor Euclides Neto. Ta allugada a 353 kilómetros de Salvador de Bahía.
Parroquia de Saint George (Antigua y Barbuda)
Saint George ye una parroquia d'Antigua y Barbuda na islla d'Antigua. Tien 24,41 km² y una población de 6.673 habitantes según el censu de 2001. Inclúi Long Island y les llocalidaes de Barnes Hill, Carlisle, Fitches Creek, Osbourn, Pigotts, New Winthorpes, Gunthorpes, Sía View Farm y Paynters.
Lactona sesquiterpénica
Les lactonas sesquiterpénicas son un tipu de compuestu químicu terpenoide presente en dalgunos taxones de plantes. Son conocíes principalmente nes Asteraceae (onde son diverses y taxonómicamente útiles, Seaman 1982) pero tamién están presentes nunes poques families más, como Apiaceae, Magnoliaceae y Lauraceae.
Scotty Robertson
Scotty Robertson (nacíu en Fort Smith, 1 de febreru de 1930 y muertu en Ruston el 18 d'agostu de 2011) foi un entrenador de baloncestu estaunidense que dirigió a tres equipos de la NBA. Foi'l primera técnico de New Orleans Jazz (agora Utah Jazz), y darréu entrenó a Chicago Bulls y Detroit Pistons.
Dende 1964 hasta 1974 foi l'entrenador del equipu masculín de baloncestu de la Universidá de Louisiana Tech.
Marmoleo
El marmoleo ye la cantidá de grasa entreverada dientro de la carne y reparar principalmente nel área del güeyu de costiella nuna corte fechu ente les costielles duodévisu y decimotercer. El marmoleo ye'l principal factor a tomar en cuenta pol consumidor pa determinar la calidá de la carne. Mientres el nivel de marmoleo sía mayor, la carne será de mayor calidá, cuidao que ésta tendrá meyor sabor y será más jugosa. El Marmoleo, sicasí ye tamién acomuñáu por consumidores n'otros países como un factor de riesgu pa la salú.
La correcta determinación del marmoleo por métoos electrónicos depende en gran midida de la determinación de la contorna del longissimus dorsi. Determinar la contorna complícase cuando nun esiste una clara delimitación d'esti músculo por líneas de grasa intermuscular. Esti problema rique técnicas sofisticaes de procesamientu de imáxenes.
Béroul
Béroul foi un poeta normandu del sieglu XII, autor del poema Tristán, una versión en llingua normanda de la lleenda de Tristán ya Isolda, del que se caltienen un ciertu númberu de fragmentos (aprosimao 3000 versos). Ye la representación más temprana de la tan denomada versión "vulgar" de la lleenda. Eilhart von Oberge escribió un tratamientu n'alemán y munchos de los episodios de Béroul que nun apaecen na reaparición en prosa de tristán de Tomás de Bretaña.
Pico da Pedra
Picu da Pedra ye una freguesía portuguesa perteneciente al conceyu de Ribeira Grande, asitiáu na Islla de São Miguel, Rexón Autónoma d'Azores. Tien un área de 6,56 km² y una población total de 2 426 habitantes (2001). La densidá poblacional xube a 369,8 hab/km². Alcuéntrase a una llatitú de 37°43' N y un llargor 25°37' O, a 340 msnm.
Dix-Huit Montagnes
Dix-Huit Montagnes (o Montagnes) ye una de les 19 rexones de Costa de Marfil. La capital de la rexón ye Man. La rexón tien una superficie de 16.600 km² y la so población algama 1.125.800 habitantes según una estimación del añu 2002.
Cohors I Lemavorum civium romanorum
La Cohors I Lemavorum civium romanorum ye una unidá auxiliar del ejército imperial romanu del tipu "cohors quinquagenaria peditata".
La cohorte foi reclutada baxu Vespasiano o Domicianu d'ente los "Lemavi", un pueblu galaicu del "conventus bracaraugustanus" na provincia "Tarraconensis".
Foi unviada darréu a la Mauretania Tingitana, onde ta documentada en diplomes militares de los años 88, 109, 114-117, 122, 129-132, 131, 133-134, 156-157, 151-160, 161, y 180-190, y foi acuartelada en Sala (Marruecos).
La unidá ganó los epítetos "civium romanorum" en fecha temprana y debió combatir contra los "mauri" baxu Antonino Pío y Marco Aurelio hasta'l so posible destrucción en époco de Cómanera.
J.M. ROLDÁN HERVÁS. "Hispania y el ejército romanu. Contribución a la hestoria social de la España Antigua", Salamanca, 1974. ISBN 978-84-600-6015-4.
Boechera crandallii
Boechera crandallii (Crandall's Rockcress) ye una especie de planta de flores perteneciente a la familia Brassicaceae que s'atopa en Colorado ( EE.XX.), onde crez en graveres de piedra caliar y estayes cascayoses, de cutiu ente parrotales. 
La época de la so floración ye nel mes de xunu. Según recuentos del cromosoma de Rollins (1941 y 1966) el "B. crandalli" identificóse como un diploide con n=7 que se reproduz probablemente de manera sexual.
Dendrofories
Les dendroforias yeren unes fiestes que se celebraben en Grecia, principalmente n'honor de Dionisos y de Deméter, anque se extendían a otres divinidaes como Apolo, Hécate, les Muses, Silvano y toes aquelles que figuraben nos misterios.
Consistían en llevar en procesión los árboles consagraos a les respectives divinidaes, siendo dalgunos d'ellos probablemente imaxe o representación del dios veneráu.
Les de Demeter se referían especialmente al mitu de la diosa con Atis, y cuando el so cultu pasó a Roma, efectuábense'l 22 de marzu, y na procesión que se hacía dende'l Capitoliu hasta'l templu de Ceres, llevábase un pinu que debía ser cortáu en primavera afatáu con cintes de llana blanco, n'alcordanza de qu'el cadáver de Atis había sío envolubráu pola fía del rei Midas con cinta d'esta clase. 
Les dendroforias yeren igualmente mesmes del cultu a Dionisos, por ser, como Demeter, dios de la vida vexetal, además de protector de la vide y de tolos árboles.
Cyanochen cyanopterus
La oca d'esnales azules (Cyanochen cyanopterus) ye una especie d'ave anseriforme de la familia Anatidae endémica d'Etiopía, la única del xéneru "Cyanochen".
Llanos de San Juan
Llanos de San Juan ye'l nome d'una región natural del estáu de Puebla, nel centru empobine de Méxicu. Toma'l so nome de la población de San Juan de los Llanos, conocida anguaño como Llibres, nel oriente del estáu. Los llanos de San Juan formen parte del cayente noroeste del Citlaltépetl o Picu de Orizaba, y trátase d'un pequeño bolsón onde existió una llaguna llamada Totolcingo, qu'anguaño sóser visible en tiempu d'agua. Por cuenta de la presencia de la llaguna, los llanos tienen un altu salín qu'enzanca'l so aprovechamientu agrícola. Esta situación nun ye única en México: la desecación del antiguu vasu del llagu de Texcoco nel Valle de México tamién dexó una estensa zona prácticamente deasértica.
L'altor de los Llanos de San Juan degola por bien pocu los 2000 metros de altitú. Nesta región atópense poblaciones como la citada Ciudá de Llibres y Oriental.
Justin Germain Casimir de Selves
Justin de Selves (1848-1934) foi un abogáu, militar, altu funcionariu y políticu francés, qu'ocupó los cargos de Ministru d'Asuntos Esteriores y del Interior, asina como'l de Presidente del Senáu.
Estadiu Luis Rodríguez Olmo
LEstadiu Luis Rodríguez Olmo ye un estadiu multiusu allugáu na localidá d'Arecibo, na islla de Puertu Ricu, usáu frecuentemente pa practicar béisbol y tien una capacidá averada p'allugar a unes 9.500 persones, tien grama natural y ye sede del equipu profesional puertorricanu Lobos de Arecibo.
Sindicatu Únicu de Trabayadores de la Educación
El Sindicatu Únicu de Trabayadores de la Educación (SUTE) foi la instancia sindicial chilena qu'axuntó a tolos sindicatos y asociaciones gremiales del profesoráu y personal paradocente de la educación ente 1970-1973. Foi desfechu tres el golpe militar de 1973 y sustituyíu pol Colexu de Profesores de Chile en 1974.
Creáu a partir de la FEDECH (Federación d'Educadores de Chile, 1944) al alcordar los sos integrantes fundise nuna sola organización y reemplazala pol SUTE. Aconceyó la so Asamblea Constituyente en xunetu de 1970 y el so Ier Congresu Nacional (avientu de 1971). El so Vicepresidente Mario Astorga foi nomáu ministru de Educación nel primer gabinete del Presidente Salvador Allende en 1970.
El SUTE foi un de los promotores de la Escuela Nacional Unificada (ENU).
Aiko
Aiko ye un nome femenín xaponés. Tien delles etimoloxíes y escritures tales como 愛子 ("neñu amáu"), 旭子 ("neñu del sol naciente"), 姶娘 ("neña de bona suerte"), etc. Aiko ye tamién un nome masculín d'Escandinavia, especialmente del norte d'Alemaña y una variante del nome Eike o Ekke.
Withania
Withania ye un género de plantes de la familia de les solanacees (Solanaceae). Entiende 10 especies natives de les Islles Canaries, África y Nepal. 
D'ente les especies que contién, destaca la "Withania somnifera", conocida como bufera o ashwagandha.
Otres especies:
Christian Horner
Christian Horner (nacíu en Leamington Spa, Reinu Xuníu el 16 de payares de 1973), ye un ex piloto inglés d'automovilismu, que participó delles vegaes en Fórmula 3000 y ye el fundador de Amburen International. Inició la so carrera como piloto automovilístico en 1994, nel Campeonatu de Gran Bretaña de Fórmula 3 y participó nel campeonatu Fórmula 3000 en 1997.
Anguaño ye'l direutor del equipu Red Bull de Fórmula 1.
Reinu de Sukhothai
Sukhothai foi un antiguu reinu del centro-norte de Tailandia.
Foi fundáu a mediaos del sieglu XIII cuando un gobernante local thai acaudilló una revuelta en contra del dominiu Khmer. Existió sólo como un pequeño poder rexonal hasta'l so tercer gobernador, Ramkhamhaeng, heredando'l reinu cerca del año 1279. Él extendió el so poder escontra'l sur sobre la Península de Malaca, escontra l'oeste al interior de lo que güei ye Myanmar (Birmania) y al nordés nel actual Laos. Al so fallecimientu en 1298 el reinu comenzó a perder poder y en 1438 foi absorbíu pol reinu de Ayutthaya.
Conferencia Internacional de Donantes pa la Reconstrucción d'Iraq
Conferencia Internacional de Donantes pa la Reconstrucción de Iraq: reunión internacional celebrada los días 23 y 24 de mayu de 2003 en Madrid.
Los oxetivos d'esta conferencia, inaugurada pol Secretariu Xeneral de la ONU, Kofi Annan, yeren:
Participaron nel eventu más de 70 países; y allegaron además a esta cita: la Federación Internacional de Sociedaes de la Cruz Roja y de la Media Lluna Colorada, una delegación iraquí encabezada pol presidente del Conseyu de Gobiernu Provisional Ayad Alaui y Paul Bremmer, Alministrador de la Coalición qu'ocupa Iraq.
Sablera Lanikai
La Sablera Lanikai ye una sablera allugada en Lanikai, na mariña esti de Oahu, Hawaii. Esta sablera, con sólo 800 metros de llargu, ye considerada una de les meyores sableres del mundu. Allegante a esta sablera atopa un barriu de clase alta, y por cuenta de esto ye accsesible sólo a través de caminos públicos. Nun hai estacionamientos, baños, dueches nin guardavidas.
Mientres los días de selmana la sablera ye bien solitaria, pero nes fines de selmana y mientres la temporada turística alta ye visitada por ensames. Lanikai ye un llugar bien popular pa sesiones fotográficas, polo que suelen trate modelos renombraes y fotógrafos.
Cayo Julio Julo (decemviro)
Cayo Julio Julo (en latín "Gaius Iulius Iullus"), foi un senador, político y militar romanu y miembru del primera decemvirato, 451 e.C., y ye señaláu como un exemplu de moderación de los primeres decemviros. 
Julio, sicasí, tuvo que xulgar, ante la comitia centuriata, a P. Sestio, un home de rangu patriciu, en que la so casa se había atopáu'l cadáver d'una persona asesinada. (Liv. iii. 33; Cic. Ii de Rep. 36; Dionisio. X. 56; Diod. Xii. 23.). 
Cayo Julio vuelve mentase en 449 e.C., como unu de los trés consulares que fueron unviaos pol Senáu a los plebeyos, cuando se había alzáu n'armes en contra del segundu decemvirato, acampando nel monte Aventino. (Liv. iii. 50).
Retinopexia
La retinopexia neumática ye un procedimientu quirúrgico pa correxir el desprendimientu de retina. 
La retina ye la capa más interna ya importante del güeyu, yá que nella forma la imaxe y de allí tresmitir al celebru.
Esti procedimientu consiste n'inyectar una pequeña cantidá d'un gas específico, por casu perfluorohexano, dientro de la cuévanu vítrea. La burbuya de gas llexa nel interior del güeyu, prime sobre l'esgarriu de la retina, aplanándolo contra la paré del güeyu y evitando qu'aumente de tamaño.
Tres la intervención ye necesariu caltener la cabeza nuna posición determinada mientres dellos días por que'l gas cumpla'l so función. Encamiéntase que mientres unes selmanes el paciente nun allegue a llugares de gran altor sobre'l nivel del mar nin realice viaxes en avión, pos la disminución de la presión atmosférica puede producir la expansión de la burbuya, lo cual causa entueyos.
Pasaes unes selmanes el gas eslleir espontáneamente y la retina queda sellada
Las Cárcobas
Las Cárcobas ye una llocalidá del conceyu de Laredo (Cantabria), España. Nel añu 2008 cuntaba con una población de 24 habitantes (INE). La llocalidá alcuéntrase a 38 metros d'altitú sobre'l nivel del mar y a 1,5 km de la capital municipal, Laredo.
Alexander Courage
Alexander Courage (10 d'avientu de 1919 – 15 de mayu de 2008) ye un veteranu compositor de bandes sonores norteamericanu famosu por -ente otres coses-, ser el ceador del tema musical de la serie orixinal Star Trek. Se diplomó na "Eastman School of Music" en 1941, y llueu se convirtió n'unu de los más prestixosos orquestadores de Hollywood, anque como compositor en solitariu nunca foi consideráu unu de los grandes.
En 1987 fixo la música de Superman pal filme "Superman IV".
Kirta
Kirta foi un rei llexendariu, al que s'atribúi la fundación de la dinastía de Mitani. Supuestamente reinó nel sieglu XVI e.C.
Escarecer d'inscripciones sobre'l so reináu. Un relatu épicu nuna tablilla de Ugarit narra de forma novelada la hestoria de la so vida:
Una vegada muertos tolos sos fíos y la so esposa, el rei tuvo un sueño, nel que se-y apareció el dios creador, que-y instruyó pa pidir ayuda a Baal, dios de l'agua, pa lo cual ,emprendió una expedición con cuenta de consiguir una nueva esposa. Nel camín, encontró un santuariu de la diosa Asherah, a la que prometió ufiertar una estatua d'oru, si atopaba esposa.
Kirta encontró esposa, cola que tuvo dellos fíos, pero olvidó la so promesa a la diosa, que-y castigó con una enfermedá. Mientres la mesma, el so fíu mayor trató de derroca-y, pero él -y lanzó una maldición, momentu nel qu'acaba'l testu.
Parastrephia
Parastrephia ye un género botánico de llantes con flores de la familia de les Asteraceae. Está presente en Perú, Bolivia, Chile, Arxentina.
Chomelia
Chomelia ye un xéneru con 162 especies de plantes con flores perteneciente a la familia Rubiaceae. 
Prometheum
Prometheum ye un xéneru con ocho especies de plantes de flores perteneciente a la familia Crassulaceae. 
Hanya Holm
Hanya Holm, de nacencia Johanna Eckert (3 de marzu de 1893, Worms - 3 de payares de 1992, Nueva York) foi una coreógrafa estaunidense d'orixe alemán.
Después de faer los sos pininos en Alemaña, trabayó pal institutu de Mary Wigman en Dresde, desempeñándose como baillarina, profesora y dempués comodireutora. En 1931 punxo una sucursal de la Wigman school en Nueva York, a la que-y cambió'l nome en 1936 pol de "Hanya Holm Studio". Arriendes de participar n'obres de la so compañía, coordinó musicales como My Fair Lady de 1956 y Camelot de 1960. Adicionalmente la so coreografía de Kiss Me, Kate en 1948, foi la primera en llograr los derechos de propiedá intelectual.
Reynaldo Parks
Reynaldo Parks Pérez ye un futbolista costarricanu qu'anguaño xuega de defensa pa l'Asociación Deportiva San Carlos. Nació'l 4 d'avientu de 1974. Xugó pa distintos equipos en Cost Rica, Méxicu y Guatemala. Jugó pal Equipu Limón y el Club Sport Herediano en Costa Rica. Depués marchó xugar al Club Social y Deportivu Municipal en Guatemala y depués a los Jaguares de Colima, filial de los Tecos de la UAG na Primer división mexicana, equipu col que depués xugaría. Parks foi parte clave de la Selección de fútbol de Costa Rica na Copa d'Oru de la CONCACAF 2002 y na Copa Mundial de Fútbol de 2002, na que tuvo como Capitán. También xugó pa la Universidad de Costa Rica na temporada 2007-2008.
Lygeeae
Lygeeae ye una tribu de yerbas de la familia Poaceae. Tien un solu xéneru.
Colonia (familia)
Los Colonia fueron una familia d'arquiteutos y escultores d'orixe alemán que trabayaron en Castiella (principalmente en Burgos) nos sieglos XV y XVI. Los sos miembros más importantes fueron:
Harmsiopanax
Harmsiopanax ye un xéneru de fanerógames perteneciente a la familia Araliaceae, qu'abarca trés especies.
Philautus mooreorum
Philautus mooreorum ye una especie de xaronca qu'habita en Sri Lanka.
Esta especie alcuéntrase amenazada d'estinción por cuenta de la destrucción del so hábitat natural.
Philautus wynaadensis
Philautus wynaadensis ye una especie de xaronca qu'habita n'India.
Hyperolius protchei
Hyperolius protchei ye una especie d'anfibiu de la familia Hyperoliidae.
Ye endémica d'Angola.
El so hábitat natural inclúi ríos, marismes d'agua duce y corrientes intermitentes d'agua duce.
Afrixalus lindholmi
Afrixalus lindholmi ye una especie d'anfibiu de la familia Hyperoliidae.
Ye endémica de Camerún.
El so hábitat natural inclúi marismes d'agua duce y corrientes intermitentes d'agua duce.
Baronia (Anacardiaceae)
Baronia ye un xéneru botánicu de plantes con una especie, perteneciente a la familia de les anacardiácees. 
Tapirira
Tapirira ye un xéneru de plantes con 36 especies, perteneciente a la familia de les anacardiácees.
Capa córnea
La capa córnea ye la capa más esterna de la epidermis. Tien una configuración física en capes de célules que contienen queratina y una cohesión regular ente elles mesmes. Además de sobrevivir un tiempu determináu na superficie de la epidermis (capa más esterna de la piel), esta capa córnea ye amás un factor de protección pa la piel en forma de película plana y una vegada qu'estes célules perdieron la so estructura vital, son célules muertes que terminen desprendiéndose per aciu de la esfoliación yá que por cuenta de que superaron la so etapa de maduración tomen forma plana y dixébrense de la capa en forma d'escames.
Pelophryne api
Pelophryne api ye una especie d'anfibiu de la familia Bufonidae.
Alcuéntrase en Malasia y dablemente en Brunéi.
El so hábitat natural inclúi montes secos tropicales o sotropicales, montanos secos y marismes intermitentes d'agua duce.
ŽP ŠPORT Podbrezová
El ŽP ŠPORT Podbrezová ye un club de fútbol eslovacu de la ciudá de Podbrezová. Foi fundáu en 1920.
Aeropuertu Internacional de Bukhará
L'Aeropuertu Internacional de Bukhará ye un aeropuertu allugáu en Bukhará, Uzbequistán.
Chris Avery
Chris Avery (nacíu'l 21 de setiembre de 1975 en Grenada, Mississippi) ye xugador profesional de fútbol americanu. Anguaño ye axente llibre. Xugó nes posiciones de fullback y linebacker na Sable Football League. Jugó pal equipu de fútbol americanu universitariu de Kentucky State University.
A lo llargo de la so carrera deportiva xugó pa los equipos Norfolk Nighthawks, Dallas Cowboys, Barcelona Dragons, Grand Rapids Rampage y Kansas City Brigade.
El 9 de payares de 2007 cásase cola so prometida Ellen Pompeo, actriz protagonista de la serie Anatomia de Grey, y anguaño esperen el primera hij@ frutu d'esti matrimoniu.
Paolo Bailetti
Paolo Bailetti ye un ciclista profesional italianu nacíu'l 15 de xunetu de 1980 na localidá de Somma Lombardu (Italia).
Debúó como profesional l'año 2005 col equipu italianu Androni Giocattoli-3C Casalinghi.
El so meyor actuación como profesional foi la segunda plaza nuna etapa del Brixia Tour de 2007, solamente superáu por Davide Rebellin.
Scinax curicica
Scinax curicica ye una especie d'anfibios de la familia Hylidae. Ye endémica de Brasil.
Los sos hábitats naturales inclúin praderíes a gran altitú, ríos intermitentes y marismes intermitentes de agua duce.
Minihof-Liebau
Minihof-Liebau (Húngaru: Liba Eslovenu:Suhi mlin) ye una ciudá alcontrada nel Distritu de Jennersdorf, estáu de Burgenland, Austria.
Wanda Capodaglio
Wanda Capodaglio (1 de xineru de 1889, Asti, Italia - 30 d'agostu de 1980, Sopra, Toscana, Italia) foi una actriz de teatru, cine y televisión italiana.
Debúó en 1915 con Irma Gramatica y Piero Campa, con quien se casó y formó la so familia. Fixo teatru de repertoriu, recordándosela en "La casa de Bernarda Alba" y "Extraño interludiu", de Eugene O'Neill.
Nel conservatorio Silvio D'Amico formó a actores como Vittorio Gassman, Tinu Buazzelli, Gian Maria Volontè, Giancarlo Sbragia, Monica Vitti y Rossella Falk.
En televisión trabajó en "Piccole donne" ("Muyerines") en 1955, nuna telenovela basada nel llibru "Jane Eyre" en 1957, y en "David Copperfield" en 1965.
Puertu de San Isidro
El Puertu de San Isidro (Puertu Braña n'Asturianu ) ye un pasu de montaña qu'algama una cota máxima de 1.520 msnm, y que xune les provincies de Llión y Asturies (España) a través de la carretera LE-331 - AS-253, travesando la Cordal Cantábrica.
Silvio Horta
Silvio Horta, nacíu en 1974, ye un escritor y productor estauxunidense conocíu sobremanera por afaer pal público d'Estaos Xuníos la telenovela "Yo soi Betty, la fea", "Ugly Betty", de la que ye guionista y productor executivu.
Silvio nació en Miami, Florida. Foi un popular dramaturgu y intérprete nel institutu, nel que se graduó en 1992.
Escribió numberosos guiones como "Even Exchange" y "The Furies" (col ceador de Nip/Tuck, Ryan Murphy). Enantes de Ugly Betty, Horta escribió el guion de la famosa "Lleenda Urbana".
Silvio foi tamién el ceador de la serie de curtia vida Jake 2.0 (con Christopher Gorham, que después sería unu de los protagonistes de Ugly Betty) and The Chronicle: News From The Edge. En 2007, ganó un Globu d'Oru pol so trabayu en Ugly Betty.
Ye abiertamente homosexual, y salió del armariu ante la so familia a los diecinueve años.
Muséu de la Guerra d'Atenes
El Muséu de la Guerra d'Atenes (en griegu: "Πολεμικό Μουσείο") foi creáu'l 18 de xunetu de 1975. Tien armes de diverses époques, principalmente de les Fuerces Armaes de Grecia, anque tamién hai dalgunes d'otros países. 
El Muséu tien anexos n'otres ciudaes de Grecia: Nauplia (1988), La Canea (1995), Trípoli (1997) y Tesalónica (2000).
Emilio Rodríguez Ayuso
Emilio Rodríguez Ayuso (1845-1891), foi un arquiteutu español activu a finales del sieglu XIX, consideráu como'l primera impulsor d'estilu neomudéjar, por cuenta del so proyectu de la sumida plaza de toros de Goya, construyida en Madrid en 1874 y baltada en 1934 nel recintu qu'ocupa anguaño'l palaciu de deportes. Esti edificiu sirvió de inspiración pa munches otros cosos taurinos posteriores. Otra de les sos obres más conocíes son les Escuela Aguirre, de 1884, asitiaes tamién en Madrid. Otra espléndida obra ye'l palacete del marqués de Núñez que data d'ente 1878 y 1880 o'l daqué posterior del duque de Anglada, baltáu en 1970.
Tien dedicada una cai nesta mesma ciudá, nel barriu de Canillejas.
Lola Boa
Lola Boa ye un personaxe principal de la serie animada Brandy & Mr Whiskers. 
Ye una boa de color rosa con rayes de color moráu, de cutiu, ye la voz de la razón ente los amigos de Brandy. Magar de cutiu tien grandes idees, dacuando cree que la so Brandy idees nun son demasiáu brillantes y Brandy secretamente creyer. Lola casi siempres se quexa de los mamiferos por que ye la única que del so tipu de alimentación ye tragar y estrumir rucadores qu'entá están todavía vivos. Sicasí, Lola sigue siendo unu de los meyores amigues de Brandy Harrington y que de normal l'ayuda a cabu cuando les coses pónense difíciles, anque Brandy cree que la naturaleza dacuando ye demasiáu duru pa ella, inclusive tolerar. Una quexa que tamién esmolez-y a Lola ye'l fechu de que, ye una culiebra, nun tien brazos o piernes. Nel episodiu “ Vecín Incómanera ” Lola de la profesión paez ser como una enfermera. Ella esta namorada de Ed según basáu nel episodiu “Amor casi imposible”. Tien 20 años.
Pensamientu racional
Pensamientu racional puede referise a:
Fonte Ablana
Fonte Ablana ye una ermita romana católica en Serra Sant'Abbondio, na región de Les Marques (Italia).
Construyida a finales del primer mileniu cristianu, abáía en 1325, foi alzada a Basílica pol Papa Juan Pablu II, que la visitó en 1982 pa concluyir les celebraciones del milenariu.
Inspiró a Dante Alighieri, que probablemente foi'l so huésped, y que mencionó al Monesteriu nel cantar XXI del Paraíso, nel so Divina Comedia.
Ithkuil
Ithkuil ye una llingua construyida inventada por John Quexada ente los años 1978 y 2004. Ye un amiestu d'una llingua "a priori" y una llingua lógica diseñada pa espresar un nuevu nivel del pensamientu humanu. Quexada amosó qu'en Ithkuil puede elucidase un mensaxe de la mente con menos palabres que n'idiomes naturales. El Ithkuil tien una gramática, fonoloxía, y ortografía riquítorca, incluyendo un sistema d'escritura de 3.600 calteres. Nun sabe naide, poques gracies, esta llingua totalmente. En 2007 Quexada creó l'idioma «Ilaksh» después de recibir quexes de delles persones quien dixeron que la pronunciación del Ithkuil yera demasiada complicada.
Arteries capsulares superiores
Les arteries capsulares superiores o arteries suprarrenales superiores (TA: "arteriae suprarenales superiores") son arteries qu'anicien na arteria diafragmática inferior. Nun presenten rames.
Distribuise na glándula suprarrenal.
Abel (Buenos Aires)
Abel ye un pequeñu paraxe rural del partíu de Pehuajó, Provincia de Buenos Aires, Arxentina.
Allugáu al norte de la ciudá de Pehuajó, distante 35 km.
Nel censu del 2001 del INDEC foi considerada población rural esvalixada.
José Luis Ortega
José Luis Ortega Naranxal, conocíu como'l "Llocu", ye un caballeru chilenu de rodiu. Ye unu de los caballeros más talentosos de l'actualidá y representa a la Asociación Los Andes.
Clasificó a numberoses serie de campeones del Campeonatu Nacional de Rodiu de los últimos años y figuró en munches d'elles, llogrando correr el cuartu animal y algamar el segundu llugar en 2010 al pie del so sobrín Jorge Ortega. Ye unu de los favoritos de la afición pol espectáculu que brinda, nel sentíu de buscar les atayaes "grandes" arriesgándose al máximo en cada presentación. En marzu de 2010 ganó el Clasificatorio de Los Andes, la so ciudá natal y se llevó una gran celebración pol público local.
Cornelio Cueves
Cornelio Cuevas foi un futbolista mexicanu. Cornelio, foi ún de los primeros representantes de la seleición de fútbol de México, participando nos xuegos amistosos de 1934. Vistió la camiseta de Club de Fútbol México. 
Exelearning
Exelearning ye un programa tipu open source (recursos llibres o gratuitos); una creación de aplicación que dexa a profesores y académicos la publicación de conteníos didácticos en soportes informáticos (CD, memories USB, na web), ensin necesidá de ser nin convertise n'espertos en HTML o XML.
Los recursos creaos en eXelearning pueden esportase en formatos de paquete de conteníu de IMS, SCORM 1.2 o IMS Common Cartridge o como simple páginas web independientes.
eXelearning creció gracies a la eCollaboration del fondu La Comisión de Nueva Zelanda Gobiernu terciariu educación y foi dirixíu pola Universidá de Auckland, La Universidá de tecnoloxía de Auckland y Politécnica de Tairawhiti. Más tarde, foi sofitada pola Educación de CORE, una organización educativa en Nueva Zelanda ensin ánimo d'arriquecimientu pa la investigación y desenvolvimientu educacional. También foi ayudáu descomanadamente por un grupu global de participantes y collaboradores. (esta información basar en datos de www.exelearning.org)
Judy Herrera
Judy Herrera ye una actriz d'Estaos Xuníos. Ella estudió drama en AMDA en Nueva York.
Letícia Medina
Letícia Carota Medina (Volta Redonda, 12 de mayu de 1997) ye una actriz brasilana. Letícia entamó a ser conocida cuando fixo parte de la novela "Prova d'Amor" (Prueba d'Amor) de Tiago Santiago.
Hylodes regius
Hylodes regius ye una especie de raniales de la familia Leptodactylidae.
Phyllonastes heyeri
Phyllonastes heyeri ye una especie de raniales de la familia Leptodactylidae.
Alcuéntrase en Perú y Ecuador.
2004. Phyllonastes heyeri. 2006 IUCN Rede List of Threatened Species.
Arborimus albipes
Arborimus albipes ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase sólo nos Estaos Xuníos.
Membrana bacteriana esterna
La membrana bacteriana esterna refierse al esterior de les membranes de bacteries Gram-negatives, cloroplastos o mitocondries. Úsase pa caltener la forma del organelu conteníu dientro de la so estructura, y actúa como barrera escontra ciertos peligros.
La membrana esterna de les bacteries Gram-negatives tien una estructura inusual. El prospeutu esternu de la membrana toma un complexu lipopolisacáridu que la so porción de líquido actúa como endotoxina. Si la endotoxina s'incorpora al sistema circulatoriu causa una reaición tóxica cola víctima que sufre una medría de la temperatura y la frecuencia de respiración y baxa la so tensión arterial. Esto puede conducir a un choque endotóxicu, que puede ser fatal.
Achatinella juddii
Achatinella juddii foi una especie de moluscu gasterópodu de la familia Achatinellidae nel orde de los Stylommatophora.
Achatinella sowerbyana
Achatinella sowerbyana ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Achatinellidae nel orde de los Stylommatophora.
Cleopatra guillemei
Cleopatra guillemei ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Thiaridae nel orde de los Mesogastropoda.
Alcuéntrase en Burundi, Kenia Tanzania y posiblemente, Uganda.
El so hábitat natural son los llagos d'agua duce.
Philine angasi
Philine angasi ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Philinidae.
Pseudostagmatoptera infuscata
Pseudostagmatoptera infuscata ye una especie de mantis de la familia Mantidae. Ye'l único miembru del xéneru monotípicu Pseudostagmatoptera.
Alcuéntrase en Gabón, Camerún y El Congu.
Creobroter apicalis
Creobroter apicalis ye una especie de mantis de la familia Hymenopodidae.
Alcuéntrase na India, Nepal, Bangladex, China y Xava.
Oryzorictes
Oryzorictes ye un xéneru de mamíferos afrosorícidos de la familia Tenrecidae conocíos vulgarmente como tenrecs de los arrozales. Son propios de Madagascar.
Describiéronse les siguientes especies:
Hirundo nigrorufa
L' andarina negrirrufa (Hirundo nigrorufa) ye una especie d'ave de la familia Hirundinidae. Alcuéntrase n'Angola, República Democrática d'El Congu y Zambia. El so estáu de conservación entá nun ye esmolecedor.
Inmigración dominicana en México
Un númberu considerable de ciudadanos dominicanos d'esti país transiten por México nel so migración escontra los EEXX. Esiste tamién una comunidá de la comunidá dominicana residente en México. Según el censu del año 2000, había 850 dominicanos morando en México. Ente ellos beisbolistas d'equipos profesionales mexicanos.
Fonte: Táiísticas históriques de México 2009
Eugerygone rubra
Eugerygone, ye un xéneru monotípicu de Aves Passeriformes de la familia de los Petroicidae, el so única especie denominar Eugerygone rubra .
Ye una especie d'ave que s'alcuentra en Nueva Guinea. 
Mesolaelaps
Mesolaelaps ye un xéneru de ácaros perteneciente a la familia Laelapidae.
Euphaedra (Euphaedrana) canui
Euphaedra (Euphaedrana) canui, ye una especie de Lepidoptera, de la familia Nymphalidae, subfamilia Limenitidinae, tribu Adoliadini, pertenez al xéneru Euphaedra, subxéneru (Euphaedrana).
Esta especie de caparina, alcuéntrase distribuyida n'África central.
Ilesia del Sagrariu (Granada)
La Ilesia del Sagrariu ye una ilesia de Granada, asitiada na plaza de les Pasiegues. Foi construyida en 1704 y alcuéntrase adosada a la catedral de Granada, ocupando tamién el so correspondiente parte de l'antigua mezquita aljama de la ciudá, qu'allugaba en 1526 la Catedral granadina, a que la so puerta fueron recibíos Carlos V y Isabel de Portugal polos canónigos y dignidaes catedralicies. Tres les ceremonia de Acción de Gracies siguieron hasta la Alhambra.
Tien planta de cruz griega, guardando nel so interior interesantes cuadros de los sieglos XV y XVI y una sensacional pila bautismal del Renacimientu. La portada tien dos cuerpos, l'inferior con un arcu de mediu puntu que sirve d'accesu al espaciu sagráu, flanqueado por dos tales columnes. El superior presenta tamién les columnes llaterales y tres hornacines nel espaciu central, estructura rematada con un frontón curvu.
Egor Silin
Egor Silin ye un ciclista profesional rusu.
Foi medaya de bronce na prueba de ruta del Campeonatu Mundial de Ciclismu en Ruta de 2009, celebráu en Mendrisio (Suiza), solamente superáu por Romain Sicard y Carlos Betancur.
Debutó como profesional l'añu 2010 col equipu rusu del ProTour Katusha y dempués de dos temporaes xunióse a les files del Astana Pro Team.
El Tornu (caserío)
El Tornu (de Pereda), ye una población con categoría de caserío perteneciente al conceyu de Grau, na provincia d'Asturies y la Comunidá Autónoma del Principáu d'Asturies (España), con una población que varió ente 11 y 8 habitantes ente l'añu 2000 y el 2006.
El Tornu allúgase na ribera del ríu Vega, empobináu al sur, a 200-210 m d'altitú. TA a 11 km de la capital; llégase pola AS-311, esviándose en San Pedro pela Gr-4, que nes sos márxenes asiéntense les edificaciones que conformen la entidá.
Les poblaciones más cercanes son: Mediavilla, que ta namái a 1,4 Km; Castañéu (1,9 Km) y Murias (1,9 Km).
Ivan Bijelić
Ivan Bijelić (15 de xineru de 1991, Rijeka, Croacia) ye un futbolista croata que xuega como delanteru nel HNK Rijeka de la Prva HNL de Croacia. 
Izabela Trojanowska
Izabela Trojanowska (nacida'l 22 d'Abril de 1955 in Olsztyn) ye una cantante Polaca y además actriz de cine, formada cola banda popular polaca Budka Suflera y Gazeta Wyborcza.
1.^ Euru Pop Music - Poland, 
2.^ "Trojanowska się przypomina", Gazeta Wyborcza, consultáu'l 20.07.2011
3.^ Archiwum Polskiego Rocka, 
http://www.youtube.com/watch?v=ZpmrlAlQJRs
Tōrō
Linda Gamble
Linda Gamble (Pittsburgh, Pensilvania, 11 de setiembre de 1939) ye una modelu estaunidense que foi playmate d'abril 1960 de la revista playboy, y darréu foi escoyida la 1961.
Castiellu de Maceda
El Castiellu de Maceda (en gallegu:"Castelo de Maceda"), tamién conocíu como la Fortaleza de Maceda, ye un castiellu asitiáu nel conceyu de Maceda (provincia d'Ourense, España). Esta edificación ta considerada dende l'añu 1994 como un Bien d'Interés Cultural dientro del catálogu de monumentos del patrimoniu históricu d'España.
Link: The Faces of Evil
Link: The Faces of Evil ye un videoxuegu creáu por Phillips col permisu de Nintendo pal CD-i.
El xugador controla a Link, quién tien de ganar a les malvaes fuerces de Ganon, rescatar a la Princesa Zelda y convertise nel héruca de "Koridai". Atópense trés áreas disponibles al empecipiar el xuegu, accesibles a través del mapa de Gwonam. El xugador puede accesar a les áreas nel mapa moviendo'l cursor qu'hai en pantalla y primiendo un botón.
Gwonam, quién aida a Link nel xuegu, diz-y a Link que nun hai tiempu que perder, y que la so espada tien de ser abonda. Por tal motivu, el xugador solamente cunta con una espada y un escudu al entamu del xuegu.
Hermann Schweppenhäuser
Hermann Schweppenhäuser (Frankfurt, 12 de marzu de 1928; Deutch Evern, 8 d'abril de 2015) foi un filósofu alemán, profesor eméritu de Filosofía de la Universidá Johann Wolfgang Goethe de Frankfurt, y coeditor, con Rolf Tiedemann, de les "Obres completes" de Walter Benjamin.
Foi miembru, xunto con Horkheimer y Adorno, de la segunda xeneración de la Escuela de Frankfurt, y participó nel famosu "Gruppenexperiment".
Ilesia de San Andrés (Chatún)
La ilesia de San Andrés ye un edificiu de cultu católico allugáu nel término municipal de la villa de Cuéllar, dientro de los límites de la localidá de Chatún, na provincia de Segovia, comunidá autónoma de Castiella y -yón.
Trátase d'un edificiu originariamente románico, arte del qu'aún caltién parte de la so estructura, anque sufrió una profusa reforma barroca. Y un templu d'una sola nave y dispon d'un espodáu campanariu. Nel so interior destaca'l artesonado de factura mudéjar que cubre la nave y coru del edificiu, datáu nel sieglu XV.
Está dedicada a San Andrés apóstol, patrón de la localidá.
Hortus Ripulensis
Hortus Ripulensis, (embrivíu Hortus Ripul.), ye un llibru con descripciones botániques escritu por Luigi Aloysius Colla y publicáu nel añu 1824 col nome de "Hortus Ripulensis seu enumeratio plantarum quae ripulis coluntu / additis stirpium rariorum, vel nondum satis cognitarum, aut forte novarum notis, descriptionibus, et iconibus. Augustae Taruinorum".
Alvimiantha
Alvimiantha ye un xéneru monotípicu de parrotal perteneciente a la familia Rhamnaceae. La so única especie: "Alvimiantha tricamerata" Grey-Wilson, ye orixinaria de Brasil.
"Alvimiantha tricamerata" foi descrita por Grey-Wilson y publicada en "Bradea 2: 288", nel añu 1978.
Zehra Çırak
Zehra Çırak (1960, Estambul) ye una escritora turcu-alemana. 
Coló pa Alemaña cola so familia a los trés años y dende 1982 vive en Berlín. Entamó a publicar en "Flugfänger". 
Corrado Gini
Corrado Gini (Motta di Livenza, 23 de mayu de 1884 - Roma, 13 de marzu de 1965) foi un táiístico, demógrafo y sociólogu italianu que desarrolló el coeficiente de Gini, una midida de la desigualdá nos ingresos nuna sociedá. Gini foi tamién un influyente teóricu fascista y ideólogo que escribió "Les bases científicas del fascismu" en 1927.
Citrus ichangensis x Citrus reticulata var. austera
El sabor ye paecíu al de la toronxa, pero tracamúndiase col de la mandarina; sicasí ye raru que se coma la fruta. Úsase comúnmente como infusión, del mesmu mou que s'usa'l limón. La cáscara úsase como arreglu nes salses. El yuzu úsase tamién pa faer mermelaes y duces. "Yuzukosho", (lliteralmente yuzu y pimienta), ye un mueyu picante fechu con cáscara de yuzu verde y pimienta verde. 
Bañase con yuzu nel Toji (solsticiu d'iviernu) ye una costume popular.
Palaciu de Velarde (Uviéu)
El Palaciu de Velarde d'Uviéu ye un palaciu d'estilu barrocu fecháu nel añu 1765 y obra del arquitectu candasín Reguera, ún de los más destacaos arquitectos asturianos de tolos tiempos. La edificación taba destinada a D. Pedro Velarde, rexidor d'Uviéu (Asturies, España).
D'esta edificación destaquen sobremanera la so fachada principal a la cai Santa Ana, el xardín y el so patiu interior de sección cuadrada con dos arcos per cada llau suxetos por columnes toscanes. Tien además una escalera d'estilu imperial que da pasu a la galería del primer pisu dende la que se llega al corredor que s'abre sobre'l patiu inferior.
TV Brasil
TV Brasil ye una cadena internacional de televisión pública del gobiernu brasileñu. Entró en funciones nel segundu semestre del 2005.
TV Brasil busca asitiase n'América del Sur, por ello un 80% de la programación ye en castellán.
Les primeres tresmisiones piloto fueron efectuaes mientres el V Foru Social Mundial realizáu en Porto Allegre ente 26 y 31 de xineru de 2005. Fueron 90 hores en total. Compuestu de 12 hores diaries d'entrevistes, alderiques, noticiarios y eventos en vivu en castellán.
Puertu d'Envalira
El Puertu d'Envalira ye'l puertu de monte con carretera más altu de los Pirineos, con 2.409 metros d'altor sobre'l nivel del mar, asitiáu n'Andorra ente les llocalidaes de Soldeu y Pas de la Casa y l'únicu accesu dende Andorra hacia Francia.
El puertu d'Envalira ta abiertu práuticamente tol añu, sacante qu'heba nevaes bayuroses, y dende'l 29 de setiembre de 2002 esiste tamién un túnel de peaxe a 2.000 metros d'altor y con 2.860 metros de llargor qu'evita les zones más curvaes y peligroses del puertu.
Llagu Pyhäjärvi
El Llagu Pyhäjärvi alcontráu nel sur de Finlandia. Anque'l nome del llagu significa "llagu sagráu" en finlandés modernu, probablemente'l so significáu orixinal yera "llagu nel cantu". El Llagu Pyhäjärvi tien froma de lletra "C", coles ciudaes de Tampere y Nokia en partir norte, y la ciudá de Hämeenlinna en partir sur. 
El llagu ye alimentáu pel agua que cuerra a través de los rápidos Tammerkoski nel centru de la ciudá de Tampere. Por causa de los rápidos, el agua nel Llagu Pyhäjärvi ye más cálida y rica en ozonu que nel Llagu Näsijärvi, alcontráu al norte. Como un efectu d'esto, la vida nesti llagu ye más rica, pero tamién l'agua esta más contaminada.
Xuana I
El nome de Xuana I identifica a delles reines y pretendientes al tronu:
Multibanda
En telecomunicaciones, los términos multibanda, doble banda , tribanda , cuatribanda y pentabanda faen referencia a un dispositivu (sobremanera un teléfono móllaín) que soporta múltiples radio-bandes de frecuencia utilizaes en comunicaciones. Nel casu de móllainos, el so propósito ye'l de sofitar la itinerancia ente los distintos países / rexones que la so infraestructura nun pueda soportar los servicios móllainos nel mesmu rangu de frecuencies.
Un teléfono tribanda, conocíu tamién como trimodo, ye un dispositivu que soporta les bandes GSM de 900/1800/1900 MHz (usualmente vendíos en Europa Asia y África), o les bandes de 850/1800/1900MHz (usaes en América). Dellos países usen distintes bandes de frecuencies pa les sos redes móllainos, y un teléfono tribanda puede ser usáu en cualesquier d'estes. Un teléfono de cuatro bandes ufierta mayor cobertoria.
Manual de procedimientos
El manual de procedimientos contién una descripción precisa de cómo tienen de desenvolvese les actividaes de cada empresa. Hai de ser un documentu internu, del que se debe rexistrar y controlar les copies que de los mesmos realícense. A la de enllantar, por casu una ISO, ésta esixe 4 procedimientos obligatorios como son:
de la documentación.
Complementando al manual de procedimientos, están les instrucciones de trabayu que completen o detallen los procedimientos, yá que s'utilicen pa documentar procesos específicos.
Otres normes, como son les normes qu'esixen distintos procedimientos en función del sector nel que se esté enllantando; Axencies de Viaxes, Hoteles, Oficines de Información Turística, Convention Bureau, etc., yá que esiste una norma específica pa cada unu de los sectores; en contraposición tenemos la norma ISO que ye igual pa toles empreses que quieran enllantala, sía como quier la so actividá.
José Manuel de Vadillo
José Manuel de Vadillo (Cádiz, ? - Ibídem, 1858). Político y escritor español
Foi alcalde de Cádiz, Conseyeru d'Estáu y Secretariu (ministru) del Despachu de la Gobernación y de Ultramar (5 d'agostu de 1822 - 7 de mayu de 1823), además, ocupó el cargu de Secretariu d'Estáu de forma interina ente'l 25 d'abril y el 7 de mayu de 1823. Darréu, foi Senador pola provincia de Jaén ente 1837 y 1838.
También foi Presidente de l'Academia de Belles Artes de Cádiz y de la Sociedá de Económica d'Amigos del País. Legó a la Biblioteca Provincial 8.500 volúmenes.
ISO 3166-2:MX
Los códigos ISO 3166-2 para Méxicu tomen los 31 Estaos y el Distritu Federal. La primer parte ye'l código MX de la ISO 3166-1 pa México, la segunda parte ye alfabética, de tres carácter.
Casa Corrino
Casa Imperial Corrino o Casa Corrino ye una familia noble ficticia de la serie de noveles de Dune, del escritor d'Estaos Xuníos Frank Herbert. L'antigua casa Butler (que dio nome a la Yihad Butleriana), camuda'l so nome tres el último enfrentamientu, la Batalla de Corrin, en que los humanos llograron vencer a les máquinas que los esclavizaban. El xefe de la Casa Corrino yera coles mesmes l'Emperador del Universu Conocíu, qu'ocupaba'l llamáu Tronu del -yón d'Oru. El so guardia personal yeren los Sardaukar.
Les restantes Grandes Cases rendían tributu, como Emperador, a la Casa Corrino.
El último de los Corrino muerre a manos d'un Falador Pez por orde del Divos Emperador Letu II
Ibn Yuzayy
Muḥammad ibn Muḥammad ibn Aḥmad ibn ʿAbd Allāh ibn Yáḥyà ibn Yūsuf ibn ʿAbd ar-Raḥmān ibn Ŷuzayy al-Kalbī al-Garnāṭī (en árabe, محمد بن محمد بن أحمد بن عبد الله بن يحيى بن يوسف بن عبد الرحمن بن جزي الكلبي الغرناطي) foi un intelectual andalusí, nacíu en Granada en 1321 y fináu en Fez el 25 d'ochobre de 1357. Foi poeta, historiador y xurista y ye conocíu tamién por escribir la "Rihla" o crónica de viaxes de Ibn Battuta al dictáu de éste. 
Clarisse McClellan
Clarisse McClellan ye'l nome d'un personaxe de la novela "Fahrenheit 451" creáu por Ray Bradbury, que correspuende con una rapaza de 17 años qu'apaez de primeres del llibru. Ella representa un conflictu pal personaxe principal Guy Montag. Ella representa la individualidá, el llibre pensamientu y el arte. Cuando se conocen, ella nun lu empresta atención a les construcciones y a les riegles de la sociedá. Nes conversaciones ente ella y Guy, ella retar a mirar el mundu de manera distinta. Son les sos idees y el so comportamientu lo que finalmente lleven a Guy Montag a dar el llombu a la sociedá y les idees en redol a él. El personaxe sume tempranamente y dase a conocer que murió, puede llegase a pensar qu'a manos del gobiernu por ser una pensadora, o por casualidá. El llector puede tomar les sos propies conclusiones.
Enrique Jiménez González
Enrique Jiménez González, (Madrid, 1908 - 1957), foi un matemático español.
Doctoráu en Ciencies esactes na Universidá Central de Madrid, foi profesor de aritmética, álgebra, geometría añalítica y cálculo infinitesimal n'escueles cimeres, así como de ciencies nos Institutos de Segunda Enseñanza. Yera catedrático na so universidá cuando tuvo que salir de España a raíz del esiliu republicanu al acabar la Guerra Civil, y en México desempeñó funciones igualmente destacaes, como direutor del Instituto Luis Vives. Dio a conocer estudios sobre la teoría de les sustituciones y los sistemes polares; ampliación y complementu de matemáticas, Geometría añalítica y Geometría descriptiva. Jiménez murió en 1957, mesmu año nel que expiró Ricardo Vinós Santos.
Revista Mía
La Revista Mía ye una publicación selmanal de España destinada al público femenín, habiendo llegáu a más de 1000 ediciones. Ye publicada por G y J España Ediciones, S.L.
Ente les secciones qu'entiende la Revista Mía davezu destaca'l consultoriu psicológico pol Dr. Bernabé Tienru Jiménez, el consultoriu jurídico d'Isabel Martín y el dossier de medicina de Carlos Armiño. 
La revista Mía amplió la so ufierta a'l llectores con otres publicaciones como "Guapura mía", "Horóscopo Mía" y otra dedicada al mundu de la psicoloxía.
 Hola bonos dias' 
solo quixera faer una consulta!
tengo problemes de bellos enquistados na cara interna de les
zanques,y encamentáronme persones de la mio alredor qu'utilice guantes 
de clina que asi evitara que me salgan duviesos.
quixera saber si ye ciertu o hai daqué mas que pueda faer.
llevo 11años con esto y toi cansada.munches gracies.
Flor de Pasión
Flor de Pasión ye un programa radiofónico de Radio 3 (Radio Nacional de España - RNE) dedicáu a la música pop, cuantimás a la de les décadas de 1950 y 60. Empobináu por Juan de Pablos, na actualidá emitir de llunes a vienres de 21:00 a 22:00.
Anguaño, les sintonías del programa son:
Ferreira Gomes
Llenda colos conceyos de Pracuúba y Tartarugalzinho al norte, Cutias al este, Macapá al sudeste, Porto Grande al sudoeste y Ferrucha do Navio al noroeste.
Debye
El debye (símbolu: D) ye una unidá de momentu dipolar eléctricu. Nun pertenez al SI nin al Sistema CGS, y ye igual a 10 statcoulomb centímetru o 3,33564 culombiu metru. Dióse-y nome n'honor al físicu Peter Debye.
El "debye" sigue utilizándose na física atómico y la química. Esto débese a que los momentos dipolares eléctricos d'átomos y molécules son típicamente del orde de la «unidá atómica pel momentu dipolar eléctricu» (radiu de Bohr por carga elemental), que val unos 2,54 D, ente que les unidaes del SI son incómodamente grandes nun siendo que se amiesten prefixos a dambes unidaes (ex., 2,54 D = 8,47 fC·fm).
Partíu Llaborista Nacional (Brasil)
El Partíu Llaborista Nacional, en portugués "Partíu Trabalhista Nacional", ye un pequeño partíu político de Brasil. Se fundó en 1945 y foi prohibíu mientres la dictadura militar en 1965. Foi refundado el 2 d'ochobre de 1997 siendo'l so código electoral el 19.
Nes elecciones lexislatives del 2006 cosechó el 0,2% de los votos, nun pudiendo consiguir ningún diputáu.
Greppen
Greppen ye una comuña suiza del cantón de Lucerna, nel distritu de Lucerna, na ribera cimera del llagu de los Cuatro Cantones. Llenda al norte y al este cola comuña de Küssnacht am Rigi (SZ), al sur con Weggis, y al oeste con Meggen.
Preonzo
Preonzo ye una comuña suiza del cantón del Tesinu, nel distritu de Bellinzona, círculo del Tesinu. Llenda al norte coles comuñes de Moleno y Lodrino, al este con Cresciano y Claro, al sur con Gnosca, Gorduno y Monte Carasso, y al occidente con Cugnasco-Gerra, Vogorno y Lavertezzo.
Fresnosa
Fresnosa ye un pueblu de Piloña (Principáu d'Asturies) perteneciente a la parroquies de Anayo cuenta con 18 habitantes a tan solo 15 km de Villaviciosa y a 4 km de Torazu premiu PRINCIPE DE ASTURIES2008. Allugáu cerca de la Sierra del Sueve, famosa polos sos caballos asturcones. Güei en díal pueblu tien una casa rural, llamada "Casa Fresnosa" y están rehabilitando otra pa usu tamién rural.
Chicory Tip
Chicory Tip yera una banda pop británica, integrada por Peter Hewson (voz), Rick Foster (guitarra), Barry Mayger (baxu), Brian Shearer (percusión) y Rod Cloutt (guitarra, tecláu).
El grupu se formó cerca de 1969, y firmó contratu con CBS Records. Los sos primeros cantares nun tuvieron enforma éxito, hasta ""Escuse Me Baby"", en 1971. La tema más popular de la banda foi la canción ""Son of my Father"", de 1972. Esta tema foi'l más popular de Reinu Xuníu mientres tres selmanes mientres esi año. Otros éxitos relativos posteriores fueron los cantares ""What's Your Name"", y ""Good Grief Christina"". La banda continuó unos pocos años más, hasta que se separó en 1975.
Fo-Hi
La Fo-Hi ye una bisarma de la mitoloxía china con gran talentu organizador que se representa con cabeza de güe y cuerpu de dragón.
La so nacencia foi una maravía, yá que se pasiaba pela vera del ríu Fo-hi la fía d'un señor llamáu Hoa-Sse, cuando posó'l pie na buelga d'un grande home; trescalada n'estremu viose arrodiada d'una gran rellumada y trescurríos dolce años, al cuartu día de la dévisu lluna a medianueche dio a lluz a Fo-Hi.
A él débense los ocho primeros símbolos "kua", primeros signos gráficos de los chinos, análogos pola so cencellez y combinaciones a los elementos de la escritura cuneiforme d'Asiria.
A Fo-Hi atribúyese-y el "I-King". Tamién estableció dellos ministerios por que curiaren de los distintos ramos de les alministraciones, llamándose dragón ocultu al encargáu de formar el calendariu. Instituyó'l matrimoniu, interesóse pola astronomía, inventó armes de madera y fabricó una llira de 27 cuerdes de seda que, pulsiaes por él, despedíen soníos celestiales.
Laguna Victoria
La laguna Victoria ye una llaguna amazónica de Bolivia allugada al esti del departamentu del Beni, na provincia Iténez, atopar a un altor de 201 msnm. Esta llaguna caracterizar por tener dellos brazos d'agua que s'enfusen na trupa selva amazónica, tien unes dimensiones de 16 km de llongura por 3,5 km d'anchu y una superficie de 25 km².
Alcuéntrase conectada coles llagunes de Porfia y Colorada al sur, per mediu del río Negru.
La llaguna tien un perímetro costeru de 52 kilómetros.
Ș
Ș ș ("ese con coma") ye la lletra del alfabetu rumanu usada pa representar el fonema post-alveolar fricativu sordu («"x"» asturiana).
Esta lletra nun apaecía nes primeres versiones d'Unicode, polo que ş (ese con cedilla) ocupó'l so llugar nos testos dixitales escritos en rumanu, hasta ser introducida a partir d'Unicode 3.0 a pidimientu del Organismu Rumanu d'Estandarización Nacional, pero la mayoría de los computadores todavía nun tienen los tipos compatibles con esti carácter. Esta ye la razón pola que cásique tolos testos en rumanu aínda usen ş (ese con cedilla) o mesmo una simple ese, magar la recomendación de camudar la cedilla por coma.
Distritu de Casma
El Distritu de Casma ye unu de los cuatro distritos de la Provincia de Casma, allugada nel Departamentu d'Ancash, perteneciente a la Región Ancash, nel Perú. La ciudá del mesmu nome ye la capital de la provincia.
Infoasistido (análisis de testos)
El análisis infoasistido de testos ye'l análisis de testos asistíu por ordenador, que dexa describir un testu tantu dende'l puntu de vista de los sos conteníos (o la distribución de los mesmos nos sos distintos "segmentos") como dende'l puntu de vista de la "enunciación" (quién diz qué).
Históricamente los primeros desenvolvimientos del análisis infoasistido de testos coinciden col planteamientu táiístico léxico (Charles Muller, "Táiística lingüística", esp. 1973), dende onde avanza escontra acercamientos progresivamente centraos nel "conteníu", como'l análisis factorial de correspondencies (Jean-Paul Benzécri et al., "L'analyse des donnéye", 1980-1982), o nos componentes semánticos.
Estos desenvolvimientos son esponente de la aparición d'una nueva "informática de testu", terrén interdisciplinariu de integración ente la informática y les ciencies del llinguaxe nel que entroncan los distintos planteamientos metodológicos de la familia del análisis infoasistido de testos.
Cazadores de lluz
Cazadores de lluz ye una novela de Nicolás Casariego publicada en 2005 y finalista de los premios Nadal d'esi mesmu año. El título del llibru fai referencia a los güeyos, los nuesos "cazadores de lluz".
La novela se sitúa nun futuru nebuloso nel que la sociedá está totalmente encegolada pola imaxe y el consumu desenfrenáu. El protagonista de la novela ye Mallick, un inxenieru de vientes que vive nun mundu acromático, esto ye, nun estrema ente'l colores.
A midida que trescurre la novela, preséntensenos aspeutos d'esi futuru, tales como la ambigüedá sexual, el control del gobiernu per parte de les grandes corporaciones o'l despreciu del mundu rural por ser zones de "comerciu cero". 
Tolos personaxes paecen despintar segundes intenciones cuando traten con Mallick, y la mayoria d'ellos realmente facer. Mallick ye'l peracabo home real nun mundu de consumidores potenciales, onde nada importen los sentimientos o les emociones que nun se puedan mercar o vender.
Lopo Homem
Lopo Homem foi un eminente cartógrafo y cosmógrafo portugués del sieglu XVI. 
La obra más antigua conocida d'esti cartógrafo ye un planisferiu, afayáu en Londres en 1930. En Florencia esiste otru de los sos planisferios, fecháu en 1554; y na Biblioteca Nacional de Lisboa tamién caltiénse una carta marítima (qu'antes de 1910 alcuéntrase en Paço das Necessidades, y que pertenecía al rei Carlos I de Portugal). Esti trabayu ye atribuyíu al cartógrafo lusitanu por Armando Cortesão, que dedica a Lopo Homem una estensa sección na so obra Cartografia y cartógrafos portugueses dos séculos XV y XVI.
Guillermo Méndez Carranza
Emil Guillermo Méndez Carranza (10 d'avientu de 1980) conocíu artísticamente como Billy Méndez, ye un músico, compositor, productor y más conocíu pol so colaboración nel grupu Motel. Fíu del compositor mexicanu Guillermo Méndez Guiú y la cantante y compositora mexico-neoyorkina Paulyna Carraz.
Na so infancia participó na Telenovela "El güelu y yo" a llau de Gael García y Ludwika Paleta dándole vida a "Billy", un ninño que se xuntaba colos malos d'historiar pero en si non cumplía col perfil, polo que nel trayectu de la hestoria camuda. 
También collaboró na composición y producción pa otros cantantes, ente otros, Benny Ibarra, La nueva banda y RBD. Sicasí la so popularidá más vultable dar a raíz del so participación como guitarrista del grupu Motel.
Escudeiros
Escudeiros ye una freguesía portuguesa perteneciente al conceyu de Braga. Tien un área de 3,88 km² y una población total de 1 050 habitantes (2001). La densidá poblacional xube a 270,6 hab/km².
Detarium
Detarium ye un xéneru de plantes con flores de la familia Fabaceae que contién tres especies de árboles nativos de les selves del oeste d'África.
El xéneru produz la madera que ye sustitutu de la caoba. El frutu ye comestible.
Enric Arbós y Canyelles
Enric o Enrique Arbós y Canyelles (Palma de Mallorca, 1926 - 1976), músicu y lliteratu, d'ideoloxía mallorquinista, cofundador de la revista Ponent, cuadernos lliterarios. Discípulu de Jaume Mas Porcel. Como compositor ye autor, ente otres obres, d'una "Misa n'honor del Santísimu Cristu de Santa Cruz" y d'una "Berceuse". Como escritor, arriendes d'artículos y narraciones, ye autor d'un "Triptic" poéticu y d'un opúsculu de poesía tituláu "Girassols al vent".
Costa de Reyes
Costa de Reyes ye una localidá del Departamentu Tinogasta, nel oeste de la provincia arxentina de Catamarca.
La Mesada
La Mesada ye una localidá de la provincia arxentina de Catamarca, dientro del Departamentu Andalgalá.
Cuenta con . Forma un aglomeramiento xuntu coles localidaes de Aconquija, El Llenderu y Alto de les Xuntes con una población de lo que representa una medría del 15,7% frente a los del censu anterior.
JeOS
JeOS (pronunciada como ""juice"" - zusmiu n'inglés) ye el Zumo que Macio se toma cada manana para el boseo l'abreviatura pal conceutu Just Enough Operating System (Namái lo Necesario d'un Sistema Operativu) que s'utiliza en software d'aplicaciones. JeOS nun ye un Sistema operativu en sí, sinón más bien, refierse a una versión amenorgada d'un sistema operativu pa satisfaer específicamente les necesidaes d'una aplicación en particular. 
Nel contestu de software d'aplicaciones, JeOS inclúi solamente les partes del sistema operativu (polo xeneral Linux) requeríes pa executar l'aplicación y dalgún otru componente de terceros ("third-party") conteníu n'aplicación. Esti sistema operativu adautáu fai que l'aplicación seya más eficiente, más segura y dexa un meyor rindimientu que si l'aplicación s'executare nun sistema operativu normal de propósitos xenerales.
1,001 Things Everyone Should Know About Science
1,001 Things Everyone Should Know About Science (n'asturianu: "1001 coses que tol mundu habría saber sobre ciencia") ye un llibru de divulgación científica del físicu James Trefil que se carauteriza por ser una llista de párrafos numberaos nos que desglosa la mínima información d'una afirmación científica a manera de pequeña "cápsula". Poro, nun sigue un filu conductor relacional y epistolar, sinón que pue lleese por artículos independientes. Con esto l'autor pretende averar los fechos científicos a toos aquellos que nun tean familiarizaos col llinguaxe y l'argumentación constructiva científica. El llibru además ta estremáu nes distintes disciplines científiques.
Ta empobináu al públicu xeneral y tamién ye útil p'aquellos qu'entamen a estudiar ciencia na etapa educativa de secundaria yá que munchos de los fechos científicos que s'amuesen nel llibru abórdense nes distintes asignatures de ciencies como bioloxía, física, etc.
Obispillo
El obispillo ye la parte de la anatomía de les aves darréu cimera a lo cabero. La coloración del plumaxe d'esta zona ye una característica bien útil na qu'afitase pa estremar ente especies, o ente sexos d'una mesma especie. Coles nales plegaes esta zona queda oculta.
Evolutivamente, la aparición del obispillo ta xunida a la del pigóstilo y les plumes rectrices.
Unteriberg
Unteriberg ye una comuña suiza del cantón de Schwyz, alcontrada nel distritu de Schwyz. Llenda al norte cola comuña de Einsiedeln, al este con Innerthal, al sureste con Muotathal, y al sur y oeste con Oberiberg.
Benjamin R. Tillman
Benjamin Ryan Tillman (11 d'agostu de 1847, El Condao de Edgefield, Carolina del Sur - 3 de xunetu de 1918, Washington D.C.) foi un político d'Estaos Xuníos.
Trabajó como llabrador y nos años 1880 foi voceru d'el llabradores blancos probes. Como gobernador (1890–1894), introdució reformes populistes qu'espandieron la enseñanza pública, treslladaron la carga fiscal a los ricos y regularon les vías férreas.
También respaldó el decretu de les lleis de Jim Crow y consideró al linchamiento como una midida aceptable de cumplimientu de la llei. Nel Senáu de los Estaos Xuníos (1895–1918), exigió la reforma agraria. Los sos embates sobre los sos oponentes ganáron-y el llamatu de "Pitchfork Ben" (la forca Ben).
Dischisma
Dischisma ye un xéneru con 17 especies de plantes de flores perteneciente a la familia Scrophulariaceae. 
Pseudoselago
Pseudoselago ye un xéneru con 27 especies de plantes de flores perteneciente a la familia Scrophulariaceae. 
Craterostigma
Craterostigma ye un xéneru con 28 especies de plantes de flores perteneciente a la familia Scrophulariaceae.
Condáu de Gallia
El condáu de Gallia ye unu de los 88 condaos del Estáu estaunidense de Ohio. La see del condáu ye Gallipolis, y la so mayor ciudá ye Gallipolis. El condáu tien un área de 1.220 km² (los cualos 6 km² están cubiertos per agua), la población de 31.069 habitantes, y la densidá de población ye de 26 hab/km² (según censu nacional de 2000). Esti condáu foi fundáu en 1803.
Notothixos
Notothixos ye un xéneru con 14 especies de plantes de flores perteneciente a la familia Santalaceae, enantes clasificada dientro de la familia Viscaceae. 
Raputia
Raputia ye un xéneru con 21 especies de plantes de flores perteneciente a la familia Rutaceae. 
Batesia
Batesia ye un xéneru de planta de flores con dos especies perteneciente a la familia Fabaceae.
Amphitoma
Amphitoma ye un xéneru monotípicu de planta con flores pertenecientes a la familia Melastomataceae. La so única especie ye: "Amphitoma flavescens" Gleason. El xéneru foi descritu por Henry Allan Gleason y espublizáu en " Bulletin of the Torrey Botanical Club 52: 378" nel añu 1925.
Cla Akechi
El foi una cla japonés emparentáu col cla Toki que prosperó mientres finales del período Sengoku de la hestoria de Japón. Los Akechi fueron vasallos del los Toki hasta que éstos cayeron frente al cla Saitō en 1540.
La cla logró espolletar sol lideralgu de Oda Nobunaga, sicasí, mientres l'año de 1582 Akechi Mitsuhide traicionó a Nobunaga nel conocíu “Incidente de Honnōji” onde lo obligó a cometer "seppuku". Mitsuhide entamaba quedase col poder y les tierres del clan Oda pero foi asesináu 2 selmanes después a manos de Toyotomi Hideyoshi mientres la Batalla de Yamazaki. La cla Akechi sufrió entós un gran cayente.
Echinopsis klingleriana
Echinopsis klingleriana ye una especie botánica de plantes na familia de les Cactaceae. Ye endémica de Santa Cruz en Bolivia. Ye una especie rara na vida montesa.
Ye una planta perenne carnosa, globosa de color verde, armada d'escayos y coles flores de color blancu.
Castiellu de Rastignac
El Castiellu de Rastignac ("Château de Rastignac" en francés) foi construyíu ente 1812 y 1817 pol arquiteutu Mathurin Salat en La Bachellerie, na Dordoña, Francia.
Ye famosu pola so paecencia cola Casa Blanca, habiendo persones que consideren que la fachada norte del edificiu americanu ye un plaxu arquiteutónicu del "Château" de Rastignac.
Hai restos d'un castiellu llamáu "Hospitium de Rastinhaco" que data de 1483. 
En 1572, el castiellu foi quemáu tres la condena de los sos propietarios.
El 30 de marzu de 1944, el castiellu foi quemáu poles tropes alemanes a raíz d'una operación de represalies en contra de la Resistencia. 
En 1952, el castiellu foi restauráu pol arquiteutu Froidevaux.
Papilionini
Los papilioninos (Papilionini) son una tribu de lepidópteros ditrisios de la familia Papilionidae.
Estremar por tener el marxe posterior de les nales posteriores de los machos en curva descendente (plegáu). Munches de les bárabos paecer al escrementu d'aves. Los adultos son comestibles pa les aves.
Sporophila cinnamomea
El capuchín corona gris ("Sporophila cinnamomea") ye una especie de pájaro suramericanu de la familia Emberizidae autóctono de les praderíes y pampes d'Uruguái, Arxentina, Paraguay y el sur de Brasil.
José March
La so primer obra paez ser "Ensinónimos de la llingua castellana, adición a les obres publicaes por J. López de la Güerta y Santiago Jonama" (Barcelona, 1834). Presidió la Diputación de Lleida en 1836 y foi nomáu académicu correspondiente de la de Bones lletres de Barcelona por Girona (1844). Foi gobernador civil de Murcia. Escribió una "Hestoria de la Marina Real Española dende'l descubrimientu de les Amériques hasta'l combate de Trafalgar" (1854) y una "Hestoria de la revolución de Francia dende l'año 1787 hasta 1815 formada en vista de cuantes publicáronse en Francia" en seis volúmenes. También tradució en compendiu "El Xeniu del Cristianismu, o Guapures de la Relijión Cristiana" de François René de Chateaubriand (Barcelona: Imp. de C. y J. Mayol, 1842).
El viaxe de Teo (llibru)
El viaxe de Teo ye un llibru de l'autora francesa Catherine Clément. Narra'l viaxe alredor del mundu d'esti adolescente francés, al que-y diagnostiquen una enfermedá incurable, xuntu col so tía Marthe que-y va presentando per mediu de destacaos personaxes de les mesmes, el mundu de les relixones. Pa Teo criáu por unos padres intelectuales laicistes franceses que lu caltuvieron nuna fonda ignorancia relixosa esti viaxe supon una fonda revelación al poder dir comprobando de primera esquito los principios filosóficos que sofiten les principales relixones del planeta.
Estameña (texíu)
La estameña yera una especie de texíu de llana, senciellu y ordinariu (del latín "staminea", de estame, por ser d'estame la urdimbre y trama d'esta tela)
"..los sos estameñas, los sos paños vastos y sayalos, ..toos fabricar n'Asturies" (Xovellanos)
cola correa :El
to escapulario, les tos toques
Bibliografía complementaria
Nestes obres apaez la palabra estameña:
Rhacophorus bisacculus
Rhacophorus bisacculus ye una especie de xaronca qu'habita en Camboya, India, Tailandia y, posiblemente, tamién en Laos y Myanmar.
Esta especie ta en peligru d'estinción pola perda del so hábitat natural.
Buergeria oxycephalus
Buergeria oxycephalus ye una especie de xaronca qu'habita en China.
Esta especie alcuéntrase n'peligru d'estinción pola perda del so hábitat natural.
USS Oregon
USS "Oregon", foi'l nome utilizáu por cuatro buques de la Armada de los Estaos Xuníos n'honor al territoriu de Oregón o al trigésimo tercer estáu.
Un buque de la Armada de los Estaos Confederaos recibió el nome CSS "Oregon".
Andrew To
Andrew To (En Chinu:"陶君行"; *1966) ye un miembru del conseyu del distritu de Wong Tai Ensin, Hong Kong. Ye tamién el secretariu xeneral de la Lliga de los Socialdemócrates. La so muyer, Jackie Hung, ye líder del Frente polos Drechos Humanos y Comisión de Paz y Xusticia de Diócesis Católica de Hong Kong.
Yera un miembru activu de los representantes de los estudiantes de Hong Kong mientres les Protestes de la Plaza de Tian'anmen de 1989, y foi a Pekín pa xunise a la fuelga. En 1991, foi elixíu miembru del conseyu pol so distritu. Hasta 2005, foi la persona más elixía más moza nesi puestu.
Foi miembru del Partíu Democráticu ente 1994 y 2000, pa pasar a La Frontera. Taba na mesma llista qu'Albert Cheng na eleición llexislativa de Hong Kong de 2004. Chang ganó un escañu mentes que To perdiólu.
1977 (canción)
"1977" ye una canción del grupu punk The Clash escrita en 1977. Alcuéntrase na cara B del senciellu White Riot. La canción ta influyida pol discu "Two Sevens Clash" del grupu de reggae Culture sobre les predicciones d'un gran caos el 7 de xunetu de 1977. Usa una imaxe apocalíptica, enllena de paraos y disturbios. La llinia del coru "Non Elvis, Beatles, o The Rolling Stones en 1977 ("Non más Elvis, Beatles o Rolling Stones en 1977")", tresmítenos el mensaxe de qu'el rock antiguu yá perdió la so relevancia ante la fola punk. A la fin de la canción nómase añu por añu dende 1977 hasta 1984, añu inferíu de la novela de George Orwell, onde termina abruptamente..
Euleria
Euleria ye un xéneru de plantes, perteneciente a la familia de les anacardiacees. El so única especie: "Euleria tetramera" Urb., ye orixinaria de Cuba.
"Euleria tetramera" describióse por Ignatz Urban y espublizóse en "Repertorium Specierum Novarum Regni Vegetabilis 21: 66",nel año 1925.
Palgaht Mani Iyer
Palghat T.S. Mani Iyer (1912 - 1981) foi unu de los principales ejecutantes de mridanga nel campu de la música carnática y el primera ejecutante d'esti preséu en ganar los premios "Sangeetha Kalanidhi" y "Padmabhushan".
Estudió con Palghat Subba Iyer, Kalpathy Viswanatha Iyer yThanjavur Vaidanatha Iyer. Acompañó a Chembai Vaidanatha Bagavathar y grandes artistes de la so era. Foi gurú de ejecutantes de mridangam como Palghat R. Raghu, Palghat Suresh y Umayalpuram K. Sivaraman. Mani Iyer non sóllevar magistralmente el tiempu, sinón que foi'l pioneru en acompañar el fraseo musical, reproduciendo nel tambor toos les sotileces y complexidaes rítmicas de la composición musical. 
Hinojosa
Hinojosa pue referise a:
Tsutsui Sadatsugu
A la muerte de Junkei en 1584, foi reasitiáu por Toyotomi Hideyoshi a la provincia de Iga, onde construyó el Castillo Iga Ueno. Nel año 1600 participó mientres la batalla de Sekigahara en sofitu a Tokugawa Ieyasu en contra de les tropes de Ishida Mitsunari, onde combatió a Uesugi Kagekatsu. 
En 1608 foi removíu del gobiernu so acusaciones de mala administración y el castiellu foi-y vencíu a Tōdō Takatora.
Central eléctrica del Navallar
La Central eléctrica del Navallar foi inaugurada en 1900. Siendo la primera en suministrar energía hidroeléctrica a Madrid, España. Xuntu cola presa del Banzáu de Santillana, la base p'abastecer de energía eléctrica a Colmenar Viejo (inaugúrase l'allumáu público en Colmenar el 7 de payares de 1901). Abastecer d'un saltu d'agua d'unos 100 metros alimentáu por una tubería (primeramente taba formada por 4 tubos) de 8 km de llargor que'l so orixe ta na presa del banzáu de Santillana. El “Plan Integral d'Aprovechamientu del Recursu Hidroeléctrico”
del Canal d'Isabel II se inició en 1989 cola modernización d'esta central, que na actualidá sigue emprestando serviciu.
El so inauguración en 1900 supunxo l'abandonu de los molinos y batanes que s'atopaben a lo llargo del calce del río, una y bones esta central posibilitó la instalación de molinos eléctricos que podían ser construyíos llueñe del río y más próximos a los núcleos de población.
Euphorbia glochidiata
Euphorbia glochidiata , ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les euforbiácees. 
Ye endémica de Somalia, Kenia y Etiopía.
Ye una pequeña planta columnar suculenta y espinosa.
Subak hwachae
El subak hwachae ye una variedá de "hwachae" (ponche de fruta tradicional coreanu) fechu con sandía. El "hwachae" consúmese más llargamente pel branu en toa Corea, resultando bonu pa enfrescase cuando fai calor. La sandía córtase pela metada y con un sacaboles sácase la carne. La cáscara güeca rellénase coles boles de melón, el so zusmiu, otres frutes y xelu.
Estación d'hidróxenu
Una estación d'hidróxenu ye una estación de serviciu o almacenamientu pal hidróxenu, usualmente alcontrada a les veres de carreteres y/o autopistes. Los vehículos d'hidróxenu úsenlu como combustible de distintes maneres, incluyendo en caxelles de combustible o direutamente por combustión. Estu súrtese por quilogramu a traviés d'un surtidor d'hidróxenu.
Keka
keka ye una interfaz gráfica d'usuariu pa Mac OS X de p7zip, la versión en terminal de 7-Zip pa UNIX. 
Mandelbrodt
El mandelbrodt o mandelbrot ye un postre rellacionáu colos xudíos del este d'Europa. Significa lliteralmente «pan d'almendra», magar puede faese tamién con otros ingredientes (cuando s'empleguen nueces, suel llamase pan "k'mish"). Con frecuencia, pero non siempres, enfórnase dos vegaes de mou asemeyáu al "biscotti" italianu, y suel dáse-y forma de rebanada, que se corta como'l pan duro. N'Ucraína denómase "kamishbrot".
El so orixe exautu desconozse, asina como la so rellación xenérica col "biscotti", términu puramente xenéricu que significa a cencielles ‘galleta’.
El "mandelbrodt" ye una galleta más sustanciosa qu'el "biscotti" normal. Sigue siendo llixeru y cruxente, pero non tanto como'l "biscotti".
Oreophryne unicolor
Oreophryne unicolor ye una especie d'anfibiu anuru del xéneru "Oreophryne", de la familia Microhylidae. Orixinaria de Nueva Guinea Occidental (Indonesia).
Cophixalus tetzlaffi
Cophixalus tetzlaffi ye una especie d'anfibiu anuru del xéneru Cophixalus de la familia Microhylidae. Orixinaria de Nueva Guinea Occidental (Indonesia).
Banco de Castilla
El Banco de Castilla foi unu de los bancos rexonales, filial del Banco Popular Español y absorbíu integralmente pola so matriz, por decisión del conseyu d'administración del 25 de setiembre de 2008, con trés otres filiales rexonales Banco de Crédito Balear, Banco de Galicia y Banco de Vasconia.
En 2008, el Banco de Castilla cuntaba con unes 280 sucursales allugaes principalmente en Castiella y Lleón y en menor midida nes provincies de Cáceres, Cantabria, Guadalajara, Madrid y Toledo.
Judge made law
Judge made law ye una expresión jurídica orixinaria del derechu anglosajón, y del ámbito del common law, que lliteralmente podría traducise como ""el xuez fai la llei"", y quier significar que nel asuntu, o nel casu, al que va referida, nun esiste civil law (llei escrita), nin tampoco case law (xurisprudencia o precedente xudicial), que dexen poder prevese les determinaciones que serán tomaes, pol xuez o tribunal, a la de resolver la cuestión sometida al so xuiciu.
Nel ámbito del derechu continental européu, de raíz romanu-germánica, sistema jurídico éste imperante coles mesmes en América, naquellos países de llingua hispanu-portuguesa y francesa, suel entendese referíu tamién con esti brocardo, a aquelles situaciones conflictives nes cualos un casu non se pueder resolver "en derechu" sinón "en equidad", esto ye, nun se dispon de, o non puede unviase a, nenguna disposición presistente de llei, o de xurisprudencia, establecíes con anterioridá.
Cayu Sulpiciu Patérculu
Cayu Sulpiciu Patérculu (en llatín, "Gaius Sulpicius Paterculus") cónsul nel añu 258 e.C. con A. Atiliu Calatinu na primer guerra púnica. 
Llogró Sicilia como la so provincia, xunto col so colega Atiliu, pero esti últimu tomó la conducción de la guerra, poro, dellos autores méntenlu a él como'l únicu comandante en Sicilia. 
Maniakis
El Maniakis ye una pieza parte de la indumentaria bizantina. Ye una suerte de collar anchu y ricamente decoráu en base de perlles, piedres precioses y toa clase de detalles fechos n'oru. Yera comumente portáu poles emperatrices y dames de l'alta aristocracia bizantines.
Academia Chilena de Medicina
L'Academia Chilena de Medicina foi creada en 1964, a través de la mesma llei que dio orixe al Institutu de Chile. 
Constitúi una corporación autónoma nel so organización y funciones y el so patrimoniu ta integráu polos fondos que lu asigne añalmente'l Conseyu del Institutu; por donaciones d'instituciones públiques o privaes, nacionales o estranxeres; por heriedos, legaos o otres acciones que la beneficien y poles sos rentes propies.
Confórmanla médicos conocíos tantu nel progresu de les ciencies médicas como de la salú pública y que son consideraos polos sos pares como eminentes nes especialidaes que representen al interior de l'Academia.
Rodolfo Armes Merín, Secretariu *
José Adolfo Rodríguez Portales, Ayalgueru
Proteína A
La proteína A ye una proteína de superficie que s'atopa na paré celular de "Staphylococcus aureus" y que ye quien a reconocer molécules de la matriz estracelular. 
Ye llargamente usada en bioquímica pola so capacidá de reconocencia d'anticuerpos, especialmente IgG. Interaiciona cola cadena pesada y xúnese a la rexón Fc. La so función biolóxica sedría que, nel sueru sanguineu, xune los anticuerpos nel sen opuestu al esperáu, lo que dificultaría la opsonización y la fagocitosis.
Platymantis macrops
Platymantis macrops ye una especie d'anfibiu de la familia Ranidae.
Alcuéntrase en Papúa Nueva Guinea. 
Alticola roylei
Alticola roylei ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en China y la India. 
Arborimus longicaudus
Arborimus longicaudus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái nos Estaos Xuníos d'América.
Ensame Socialista Astur
El Ensame Socialista Astur (ESA) ye un partíu nacionalista asturianu qu'entamó a furrular fai 35 años. Esti partíu diz de si mesmo que ye socialista nacionaliegu y dixebriegu. 
Ensame gueta amestar tolos partíos nacionalistas d'Asturies pa facer un bloque que seya capaz d'algamar una posición privilexiada na Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies. El partíu ye crítico colos demás partíos asturianistas por diverses razones, con unión asturianista por primar la unidá de España ente el particularismu astur, con UNA por dexar a partíos rexonales ensin poder pautando con otros nacionales, y con Andecha Astur por marxinal.
Ensame nun tien resultaos elleutorales ya que, diz, nun va presentase a las elleuciones fasta qu'algame un respaldo popular pergrande.
Castilla-La Mancha Televisión
Castilla-La Mancha Televisión (CMT) ye una canal de televisión autonómica de Castiella-La Mancha, la cuarta más vista nesi territoriu.
La so sede central asítiase na ciudá de Toledo. Cunta con seis delegaciones na región:Albacete, Ciudad Real, Cuenca, Guadalajara, Puertollano y Talavera de la Reina. 
RTVCM tiene tamién una delegación en Madrid, y dos corresponsalíes, una en Nueva York y otra en Bruxeles.
Anguaño, CMT ta disponible na TDT en tol territoriu de Castiella-La Mancha, como tamién Radio Castilla-La Mancha (RCM), que dende'l 3 de febreru de 2011 pue recibise tamién por TDT.
Esta ye la evolución mensual de les sos audiencies, según les mediciones d'audiencia ellaboraos n'España por TNS. En negrita, los meses nos que foi líder d'audiencia.
!width="35px"|Añu
!width="60px"|Xineru
!width="60px"|Febreru
!width="60px"|Marzu
!width="60px"|Abril
!width="60px"|Mayu
!width="60px"|Xunu
!width="60px"|Xunetu
!width="60px"|Agostu
!width="60px"|Setiembre
!width="60px"|Ochobre
!width="60px"|Payares
!width="60px"|Avientu
!width="60px"|Media añal
Al entamar les emisiones fízolo con un logotipu armónicu coles sigles de CMT de la siguiente manera:
-La C y la M taben xuníes de color gris.
-La T en blancu taba incluyida nun recuadru coloráu.
Embaxo'l llogotipu podía lleese "Castilla-la Mancha televisión"
En 2007, Castilla-la Mancha TV camuda la so imaxe eliminando la C y la M y dexando namái'l recuadru cola T, allargándolu un pocu y retayando'l testu d'embaxo a "Castilla-La Mancha".
En setiembre de 2011, entama un cambiu d'imaxe que terminaría'l 3 d'ochobre. El logotipu convive nesti tiempu con otru coloráu, nesti casu circular, acompañáu del lema "Tamos cambiando".
El 3 d'ochobre de 2011, termina'l cambiu d'imaxe. Dende esi día, el logotipu ye'l qu'entró'l mes anterior por con una T dientro del círculu.
Dende'l so entamu y hasta 2010, la canal emplegó'l siguiente eslogan comercial: Castilla-la Mancha Televisión, La Nuestra 
Col iniciu de la temporada 2010/2011 camudaron l'eslogan pol de: Exclusivamente para ti
Yá na temporada 2011/2012, tornó a cambiar pol de: Estamos cambiando
Choeradodis laticollis
Choeradodis laticollis ye una especie de mantis de la familia Mantidae.
Alcuéntrase en Brasil, Ecuador, Guayana, Colombia, Perú y Surinam.
Ligaria brevicollis brevicollis
Ligaria brevicollis brevicollis ye una subespecie de mantis de la familia Mantidae.
Alcuéntrase en Mozambique, Zimbabue y Transvaal (Sudáfrica).
Jacky Wu
Jacky Wu Zongxian (chinu tradicional: 吳宗憲; chinu: 吴宗宪, pinyin: Zōngxiàn Wu, Wade-Giles: Wu Tsung-hsien, Tainan, 26 de setiembre de 1962) ye un cantante, actor y presentador de televisión taiwanés, tamién apodaddo como Gue Xian (宪哥, lliteralmente hermanu Xian). El so programa que condice llámase Guess Guess Guess, un programa de variedaes na que foi unu de los más populares del so país.
Jacky Wu anguaño ye unu de los artistes más populares de Taiwan, y unu de los más ricos personaxes de la serie na nación. Conocíu pol so humor brillosu, de cutiu ye oxetu de chismes y centru de páginas de tabloides. Nun futuru próximo, Wu espera salir de la carrera de la televisión gracies a la suma acumulada de dineru, y de retirase pa siguir cola so vida privada.
Catasigerpes toganus
Catasigerpes toganus ye una especie de mantis de la familia Hymenopodidae.
Alcuéntrase en Ghana, Guinea, Nixeria y Togu. 
Apiu Claudiu Pulcru (cónsul 38 e.C.)
Apiu Claudiu Pulcru (en llatín, "Appius Claudius C. f. Ap. n. Pulcher") foi un maxistráu romanu.
Fíu de Gayu Claudiu Pulcru, pretor en 56 e.C., foi adoptáu pol so tíu Apiu Claudiu Pulcru, cónsul en 54 e.C., camudando'l so nome orixinal de Cayu por Apiu.
Tres la muerte del so tíu Publiu Clodiu Pulcru, en 51 e.C. foi unu de los acusadores de Titu Aniu Papianu Milón.
En 50 e.C. encargóse de llevar a la Galia les dos lexones que Pompeyu ganara a Xuliu César.
Foi cónsul en 38 e.C. xunto con "Gayu Norbanu Flacu".
Roberto Ojeda
ROBERTO OJEDA CAMPANA.- Cusco, 1º de Julio de 1895, estudió nel seminariu de San Antonio y na facultá de Lletres de la Universidá San Antonio Abá. En 1923 llogró resonante éxito internacional como direutor musical de la misión peruana d'arte incaico que visitó los países de Bolivia, Arxentina y Uruguay.
Compunxo y captó mas de 300 pieces musicales d'estilu andín y ente les sos principales composiciones puédense señalar:
- Inti Raymi (escala pentatónica)
- La llantadera
- Texedores
- Flor andina
- Tres cantos a Tupac Amaru
- Llueñe de ti (marinera)
- Danza de la fonda
- Danza de la flecha
Ojeda compunxo y captó 96 yaravíye, marineres, dances y huaynos de música cusqueña. Compunxo así mesmu un himnu a Micaela Bastíes y un himnu a Túpac Amaru. Débese-y tamién la música del himnu al Cusco, compuesta en 1944. Ensin dulda el mas prolífico compositor cusqueño de música andina. También ye autor de la música pa dellos famosos drames en quechua como:
- Oscollo
- Yawar wak`ak
- Mancu II y Choque Illa.
Institutu Santa Maria Chillán
L'Institutu Santa María ye un colexu allugáu na ciudá de Chillán, Chile. Fundáu en 1939 por relixoses alemanes, forma parte d'una rede global de colexos Marianos, fundaos por Mary Ward sol nome de Institutu de la Bonaventurada Virxe María en 1609.
Nos sos empiezos como colexu priváu, acogía sólo a ninñas. Poseía sales de clases y un internáu pensáu pa les estudiantes que provenían de zones rurales aledañas a la ciudá.
La so hestoria continúa ensin mayores cambeos hasta 1998, año nel que la dirección del colexu decide aceptar a ninñvos varones nes sos aules. Los ninñingrésenvos sólo al primer nivel de enseñanza básica aquél año.
L'año 2001, el colexu pasa de ser particular pagu (priváu) a particular subvencionáu, lo que significó menguar los sos valores y empezar a recibir subvenciones de parte del gobiernu chilenu.
Anguaño, el colexu tien más de 1100 alumnos, y más de 30 cursos distribuyíos en 14 niveles dende prebásica hasta enseñanza media.
· Sitio web del colexu
Peneothello cyanus
Peneothello cyanus, ye una especie d'ave Passeriformes, perteneciente a la familia Petroicidae, del xéneru Peneothello.
Grosselfingen
Catherine Arlove
Catherine Arlove (nacida'l 5 de febreru de 1971 en Malvern, Victoria) ye una yuduka australiana que representó a Australia tamién n'otres disciplines deportives como en llucha llibre y compitió a nivel nacional en ciclismu. Arlove ganó diez medayes d'oru nel Campeonatu Australianu de Nacional de Yudu.
Compitió nos Xuegos Olímpicos de Sydney 2000, Atenes 2004 y Beijing 2008, col so meyor resultáu ocupando'l quintu llugar na categoría de 63 kg nos Xuegos d'Atenes. También compitió na tercer temporada de Gladiadores, ocupando'l segundu llugar por detrás de Marissa Huettner.
Turtur afer
Turtur afer, ye una especie d'ave columbiforme perteneciente a la familia Columbidae. Ye orixinaria d'África.
Uroobovella flagelligerformis
Uroobovella flagelligerformis ye una especie d'arácnidu del orde Mesostigmata de la familia Urodinychidae.
Alcuéntrase en Nueva Escocia (Canadá).
Uroobovella kneissli
Uroobovella kneissli ye una especie d'arácnidu del orde Mesostigmata de la familia Urodinychidae.
Alcuéntrase n'Alemaña y Rumania.
Centrouropoda pelekymorpha
Centrouropoda pelekymorpha ye una especie d'arácnidu del orde Mesostigmata de la familia Uropodidae.
Alcuéntrase na República Centroafricana.
José María Murguía y Galardi
José María Murguía y Galardi ye un político, militar y escritor de la independencia de México.
José María Murguía y Galardi naz en Oaxaca, México, nel año 1758. Nun se sabe la fecha esacta de la so muerte.
Foi un político, militar y escritor de la independencia de México, nomáu intendente de la provincia de Oaxaca debíu la llegada de les tropes de Morelos.
Yera sobremanera l'encargáu de recoyer los impuestos y de que la administración del gobiernu independiente nun tuviera ningún problema. 
Foi primer presidente del Congresu de Chilpancingo, intendente Xeneral y de Faciendes en Oaxaca, diputáu a les Cortes de 1820 y gobernador de Oaxaca.
Mientres el so gobiernu y gestión promulgáronse'l “Acta Constitutiva de la Federación” y lo más importante, la “Constitución Xeneral de 1824”.
Nun hai qu'escaecer que tamién yera escritor, amás de político, polo qu'una de les sos obres más representatives foi "Apuntamientos Táiísticos de la Provincia de Oaxaca".
Faxa eclesiástica
Son de distintos colores dependiendo de la jerarquía. 
Clérigos por jerarquía: 
Loxa Fútbol Club
"Loxa Fútbol Club" ye un equipu profesional de fútbol de la ciudá de Loxa, Ecuador. Foi fundáu'l 22 de xineru de 1998. El so estadiu ye'l Reina del Cisne y tien una capacidá d'alredor de 15000 persones. Se desempeña na Segunda Categoría del Campeonatu Ecuatorianu de Fútbol.
Está afiliáu a la Asociación de Fútbol Non Aficionáo de Loxa.
Julio Enrique Moreno
Agriornis murinus
Agriornis murinus ye una especie d'ave de la familia Tyrannidae. Alcuéntrase n'Arxentina, Bolivia, Paraguái y Uruguái. El so hábitat natural son les carbes seques tropicales o subtropicales. Nun ta amenazáu.
Mattia De Sciglio
Mattia De Sciglio ye un futbolista italianu, xuega na posición de defensa pal A. C. Milan d'Italia.
N'amosando un bon nivel nes categorías inferiores del A. C. Milan , llogro debutar col primer equipu nun alcuentru de UEFA Champions League, onde'l Milan empato a 2 frente al FC Viktoria Plzen.
Catania (dixebra)
Regueru Guayabos
El regueru Guayabos ye un cursu d'agua uruguayu que traviesa'l departamentu de Salto perteneciente a la cuenca hidrográfica del Río de la Plata.
Yeghipatrush
Yeghipatrush (, tamién romanizado como Eghipatrush; hasta 1945, Tanjrlu y Tamdzhirlu, ente 1945-1992, Mravyan y Mrravyan) ye un conceyu de la provincia d'Aragatsotn, n'Armenia. Mientres el período soviético, foi renombráu n'honor a Askanaz Mravyan, comisariu de cultura comunista. Tienen una ilesia de los sieglos X-XIII, la ilesia de Surb Astvatsatsin. Unos 100 metros más allá de la ilesia hai un campusantu con basílica del sieglu V.
En 2001 tenía 739 habitantes.
Gartenflora
Gartenflora, (embrivíu Gartenflora), foi una revista ilustrada con descripciones botániques que foi editada n'Alemaña. Publicáronse 87 númberos nos años 1852-1938; n.s., 1938-1940, col nome de "Gartenflora. Monatschrift für deutsche und schweizerische Garten und Blumenkunde Herausgegeben von E. Regel. Erlangen".
3317 Paris
Paris.- Asteroide nᵁ. 3317 de la serie "(1984 KF)", afayáu por Carolyn Spellmann Shoemaker y Eugene M. Shoemaker (1928-1997), el 26 de mayu de 1984 dende'l Monte Palomar
Nomáu por ún de los numberosos fíos de Príamo, rei de Troya. Consideráu polos dioses como l'home más fermosu na Tierra. Menelao, rei de Esparta, diera muerte a Anteo, amigu de Paris, y ésti, pa vengase, decidió raptar a (101) Helena, la muyer más guapa y esposa de Menelao, a la que llevó a Troya, desencadenando la guerra ente griegos y troyanos. Tuvo con Helena cinco fíos. Morrió a manes de "Filotectes", que tenía les fleches d'Heracles.-
Remismundo
Remismundo (? - 469), rei de los suevos de Gallaecia (459-469).
Accedió al tronu tres la muerte del so padre, el rei Maldras. Destronáu por Frumariu, luchó contra este y contra Requimundo hasta 463, año nel que recuperó la so corona. Se casó con una visigoda y pasó a ser fíu d'armes de Teodoricu II. Se convirtió al arrianismu en 465. En 467 (tres l'asesinatu de Teodoricu II a manos del so hermanu Euricu) escala Conímbriga. Ocupa Lisboa en 468, apoderando así Coímbra y Egitania. Tres la so muerte empieza nel reinu suevu un periodu escuru del qu'apenes hai datos fiables.
Kuwait nos Xuegos Olímpicos
Kuwait nos Xuegos Olímpicos ta representada pol Comité Olímpicu de Kuwait. 
Puerto San José
[[Imaxe:Puertu Quetzal at dawn.jpg|thumb|right|250px|Imaxe de Puertu Quetza
Puerto San Joséye una ciudá que pertenez al conceyu de [[San José (Escuintla)|San José]] na mariña del [[Océanu Pacífico]] de [[Guatemala]], nel departamentu d'[[Escuintla (departamentu)|Escuintla]]. Contién alredor de 20.000 persones, convirtiéndose nel mayor llugar a lo llargo de la mariña del Pacífico de Guatemala. Yera'l puertu del Pacífico de Guatemala, pero foi reemplazáu nel [[Sieglu XX|sieglu XX]] pol [[Puertu Quetzal]], a pocos kilómetros al este de la ciudá. El complexu de Puertu Quetzal ye'l principal empleador na ciudá. La industria turística local abastez en gran parte pa fines de selmana dende la [[Ciudá de Guatemala|ciudá de Guatemala]]. L'aeropuertu de San José foi anováu apocayá y agora ye l'aeropuertu alternu oficial de [[Guatemala]].
[[Categoría:Puertos de Guatemala]]
[[Categoría:Puertos de Escuintla]]
Paru
Paru puede referise a: 
Concepción (Perú)
Concepción ye una ciudá peruana, capital de la Provincia de Concepción na Región Junín, en plenu Valle del Mantaro, a 22 km al nord oeste de la ciudá de Huancayo.
Foi fundada por Francisco Pizarro el 8 d'avientu de 1536 col nome de "La Purítorca Concepción de Llámpara" (Llámpara yera'l nome indígena del llugar).
La capital ye llamada "Dos veces heroica" pola participación de les Heroínas Toledo na llucha mientres la independencia del Perú y pol combate del 9 y 10 de xunetu de 1882 mientres la Campaña de la Breña en la guerra del Pacífico.
Dankmar Adler
Dankmar Adler, (3 de xunetu de 1844 – 16 d'abril de 1900) nació n'Alemaña y morrió en Chicago, Illinois. Adler yera un arquiteutu xudíu y un inxenieru civil que, col so sociu Louis Sullivan, diseñó munchos edificios inclusive'l "Chicago Stock Exchange Building" y l"'Auditorium Building". La firma d'Adler y Sullivan yera instrumental en reedificar Chicago después del gran fueu y yera'l líder na escuela de Chicago de l'arquiteutura. 
Amás de los sos propios llogros con edificios y rascacielos, entrenó a Frank Lloyd Wright.
Piedra de lluna
La piedra de lluna ye una variedá de la adularia, perteneciente al grupu de los feldespatos, que los sos meyores exemplares vienen de Ceilán, pero con presencia tamién nes cayueles cristalines de los Alpes y el Vesubio. La piedra de lluna tien munches aplicaciones en joyería.
Col mesmu nome alúdese tamién a diverses variedaes de minerales feldespatos, el más emplegáu en joyería ye la oligoclasa —de composición química casi igual a la de albita—, qu'apolazada en carbujón emplégase como xema semipreciosa.
También ye llamada selenita.
El feldespatu ye una piedra bien utilizada na joyería por cuenta de que nun ye costosa nin difícil de topar. 
Universidá Concordia Texas
La Universidá Concordia Texas ye una de los diez universidaes luteranes de los Estaos Xuníos que componen el Sistema Universitariu Concordia y ta afiliada a la Ilesia Luterana Sínodo de Misuri. Está asitiada nel centru de la capital del estáu de Texas, n'Austin, una ciudá con más de 30 per cientu d'hispanofalantes y a 600 milles de Méxicu.
La universidá compite na División III de la NCAA, na conferencia American Southwest Conference. Ufierta munchos deportes incluyendo fútbol, baseball, baloncestu, tenis, y golf. Tolos equipos deportivos son conocíos como los Tornaos.
Nowy Sącz
Nowy Sącz - ye una ciudá nel sudeste de Polonia de 84.268 habitantes (2005), asitiada anguaño na Voivodia de Pequeña Polonia.
Pasivu esixente
El Pasivu esixente ye'l conxuntu de partíes contables que recueyen la financiación llograda pola empresa per aciu entidaes ayenes. 
Puede ser de dos tipos:
De normal los periodos son d'un año.
El Pasivu esixente forma parte de la estructura financiera de la empresa, nel sentíu de que constitúi la manera en que dicha empresa llogra financiación. Forma parte de la estructura financiera tamién el netu patrimonial o fondos propios.
APC
Les sigles APC puen facer referencia a:
Diariu de navegación
El Llibru de Navegación o Diariu de Navegación ("log book" en inglés) ye'l llibru nel qu'el capitán d'un buque tien de faer constar cuantos sucesos relevantes asocedan al buque mientres la navegación. Tien De ser foliado y selláu, con nota espresiva del núpixín de folios que contién, y robláu pola autoridá competente.
En él anótense –además de los datos rellacionaos cola navegación, extraídos del cuadiernu de bitácora– les averías que sufra'l buque nel so cascu, máquinas, apareyos y pertrechos, así como los desperfectos y averías de la carga.
También habrán d'anotase nel Diariu los testamentos y actes de Rexistru Civil autorizaos pol Capitán; correcciones y midíes disciplinaries impuestes pol mesmu; delitos cometíos o descubiertos a bordu; y, polo xeneral, cuantos acaecimientos sobrevengan mientres el viaxe.
Carrascal de Cocejón
Carrascal de Cocejón ye una caseríu del conceyu de Luena (Cantabria, España) y perteneciente a la llocalidá de Resconorio. Nel añu 2008 cuntaba con una población de 24 habitantes (INE). Alcuéntrase a 680 metros d'altitú sobre'l nivel del mar, y a 4,5 km de la capital municipal, San Miguel de Luena. Celebra les sos fiestes el 6 de xunu, día del Sagráu Corazón. La principal actividá económica ye la ganadería.
Ríu Candín
El Río Candín ye un ríu curtiu del Principáu d'Asturies (España). Pasa pel pueblu de Tiuya y per La Felguera, pa desaguar nel ríu Nalón nesta última llocalidá. 
De vieyo utilizábase pa llavar el carbón de los pozos mineros del Candín, en La Felguera, polo que llegó a llamase «el río puercu». Anguaño'l ríu pasa La Felguera enriáu soterrániamente.
Reunión n'Altos de Mompié
La Reunión nel Altu de Mompié foi un socesu asocedíu en Oriente, Cuba, el 3 de mayu de 1958 precisamente tres el fracasu de la Fuelga del 9 d'abril, allí fueron analizaos pola Dirección Nacional del Movimientu 26 de xunetu, na Sierra Maestra, nun llugar conocíu por L'Altu de Mompié.
Imata Kabua
Imata Kabua (nacíu'l 20 de mayu de 1943) foi Presidente de les Islles Marshall dende'l 14 de xineru de 1997 al 10 de xineru del 2000.
Veyrier
Veyrier ye una comuña suiza del cantón de Xinebra. Llenda al norte coles comuñes de Xinebra, Chêne-Bougeries y Thônex, al este con Bossey (FRA-74), Étrembières (FRA-74) y Gaillard (FRA-74), al sur con Troinex, y al oeste con Plan-les-Ouates y Carouge.
Lynne Kresge
Lynne Kresge ye un personaxe de ficción de la serie de televisión 24. Kresge ta interpretada pola actriz d'Estaos Xuníos nomada al Premiu Emmy, Michelle Forbes. El personaxe de Lynne ye introducíu na segunda temporada de la serie.
Lynne Kresge, Llicenciada en ciencies políticas, foi nomada pol Presidente de los Estaos Xuníos David Palmer la so conseyera personal na Casa Blanca por cuenta de la so alta capacidá en política esterior y control de crisis.
Guerra Civil del Congo
La referencia a la Guerra Civil del Congo puede ser a:
Wilhelm Bungert
Wilhelm Bungert (n. 1 d'abril de 1939 en Mannheim, Alemaña) ye un ex tenista alemán reconocíu por ser finalista del tornéu de Wimbledon en 1967.
Planu costeru
En geografía, un planu costeru ye un área de gran anchu, poca vida y axacente a la mariña del mar, que s'atopa dixebrada del interior por otres características xeográficas.
Unu de los planos costeros más grandes del mundu atopar na parte occidental de Sudamérica. 
El planu costeru suroriental de Norte América ye notable pola so diversidá de especies. El planu costeru del Golfu de Norte América estender al norte dende'l golfu de México a lo llargo del baxu río Mississippi hasta'l río Ohio, que ta a una distancia d'unos 800 km. 
Mientres el período cretácico, el área central de Estaos Xuníos taba cubierta per un mar pocu fondu, que desapareció al remanecer el terrén. Topar nel oeste de Kansas grandes fósiles d'aves acuáticas, llamaes "Hesperornis" y "Ichthyornis", lo qu'indica qu'esti mar poseía bayura de pexes.
El planu costeru que va a lo llargo del cursu baxu del río Mississippi puede tar acomuñáu con esti mar, que existió fai 100 millones d'años.
Conceição (Ribeira Grande)
Conceição ye una freguesía portuguesa perteneciente al conceyu de Ribeira Grande, asitiáu na Islla de São Miguel, Rexón Autónoma d'Azores. Tien un área de 12,74 km² y una población total de 1 797 habitantes (2001). La densidá poblacional xube a 141,1 hab/km². Alcuéntrase a una llatitú de 37º N y un llargor 25º O, a 7 msnm.
Rémo Meyer
Foi internacional cola Selección de fútbol de Suiza, xugó 5 partíos internacionales.
Solanum viarum
Ye un parrotal perenne de Brasil y Arxentina con escayos en tarmu y fueyes. La fruta ye una baya col tamaño d'una pelota de golf y tien el color d'una sandía. Ye una especie invasora nos estaos costeros de Estaos Xuníos
Braunauer Rundschau
La Braunauer Rundschau ye una de les 14 ediciones rexonales de la edición Oberösterreichische Rundschau y esiste dende 1881. 
La Braunauer Rundschau publícase tolos xueves con una tirada de 19.000 unidaes y algama aproximadamente'l 80 por cientu de los llares del distritu de Braunau am Inn. La edición gratuita del domingu algama más del 90 por cientu de los llares del distritu con una tirada de 31.520 unidaes. La Braunauer Rundschau reporta además sobre'l distritu vecín Salzburgu er Flachgau y sobre los conceyos bávaros a lo llargo de los ríos Inn y Salzach. Amás de la impresión del periódicu, la edición rexonal ye producida dafechu en Braunau. Monika Raschhofer ye la directora de la redacción.
Mika
Mika puede referise a:
Mika tamién ye un nome masculín común en Finlandia:
Mika tamién ye un nome femenín común en Japón:
Rexón Hauts-Bassins
La Rexón Hauts-Bassins, ye una de les 13 rexones alministratives de Burkina Fasu. Foi creada'l 2 de xunetu del 2001 y tien una población de 1.232.891 habitantes (2002). La capital de la demarcación ye Bobu Dioulasso. Trés provincies integren la región - Houet, Kénédougou y Tuy.
Greytown (Nicaragua)
Antiguu puertu llibre inglés, conocíu como San Juan de Nicaragua, onde habitaron distintos comunidaes europees y aristócratas.
En 1538 atopar sol dominiu español, representáu por Rodrigo Contreras.
Mientres la dominación española San Juan se destacó pola so puxanza comercial, lo que permitió que nel año de 1796 denominárase-y Puertu llibre, coles mesmes prerrogativas que gociaben naquella époco los puertos de Omoa en Hondures y de Santu Tomás de Castiella en Guatemala.
El 1 de xineru de 1848 el ingleses ocupen militarmente'l vieyu San Juan, puerta de la posible canal interoceánico. Poco enantes el Rei Misquito "George Augustus Frederic II" -y había camudáu'l nome a San Juan por "Greytown" n'homenaxe al entós gobernador de Xamaica Sir Charles Grey.
Greytown se convirtió na práctica nun Puertu Llibre col so propiu gobernador local y con representaciones diplomáticas de dellos países. 
Mingle
Mingle ye un sitiu web, qu'ufierta los servicios d'una rede social, construyíu cola plataforma Adobe Flax. Propiedá de la empresa Ideavity y orixinalmente llanzáu en portugués, Mingle ye d'accesu de baldre y nun tien publicidá. Agora ta disponible n'inglés, castellanu y italianu.
Pa entrar a Mingle ye necesariu ser convidáu. La invitación podrá ser unviada por cualesquier usuariu del Mingle o ser llograda per aciu rexistru.
Gustave Guillaume
Gustave Guillaume (París, 1883- íd., 1960) foi un llingüista Francés
Autodidacta, la suerte fizo que s'alcontrara en 1909 con Antoine Meillet, que lu animó na busca de nueves víes dientro de la llingüística.
La principal contribución de Guillaume foi la ellaboración de la "teoría del psicosistema", más conocida como guillaumismu y considerada equivalente a la disciplina de la psicollingüística nos sos entamos. Tamién se la conoció como psicomecánica y ye seique la teoría llingüística francesa con más vocación d'internacionalidá.
Juan Cueto Ibáñez
Juan Cueto Ibáñez, militar español perteneciente al Cuerpu de Carabineros que luchó na guerra civil española a favor de la República.
Al españar la guerra en xunetu de 1936 ta destináu col rangu de teniente coronel na Casa Militar del Presidente de la República, Manuel Azaña.
Escontra'l 10 d'ochobre de 1936 llega a Bilbao, onde se fai cargu del batallón Azaña hasta finales d'ochobre, cuando esti batallón cola a Asturies. 
Na ofensiva sobre Villarreal de Álava (del 30 de payares al 23 d'avientu) faise cargu de la 2º columna qu'ataca al oeste d'esti pueblu. La so mala actuación fai que sía sustituyíu'l 10 d'avientu por Vidal, quedando en Bilbao y ensin destín. 
Permanez nel Frente Norte, y cuando en 1937 los rebeldes están apunto de tomar Bilbao, asígnase-y, escontra'l día 16 de xunu y yá col rangu de coronel, un sector de la ciudá pa defendela. El 19 de xunu cayó Bilbao.
Oroix
El so población nel censu de 1999 yera de 122 habitantes.
Non ta integrada en nenguna "Communauté de communes".
Santa Cruz (Catamarca)
Santa Cruz ye una llocalidá del Departamentu Abargane Viejo, na provincia de Catamarca, Arxentina.
Cuenta con , lo que representa una medría del 11% frente a los del censu anterior.
Cuetu la Junciana
El Cuetu La Junciana, Cuetu de los Llambriales Mariellos o Cuetu del Diablu ta asitiáu nel macizu oriental de los Picos d'Europa o Ándara. Tien una altitú de 2267 metros.
Función de pérdida
En táiística, teoría de la decisión y economía, una función de pérdida ye una función que rellaciona un eventu (técnicamente un elementu d'un espaciu de muestreo) con un núpixín real que representa'l costu económicu asociáu col eventu.
Les funciones de pérdida en economía esprésense de normal en términos monetarios. Por casu:
Son posibles otres midíes del costu, por casu mortalidá o morbilidad nel campu de la salú pública o ingeniería de seguridá.
Les funciones de pérdida son complementaries de les funciones d'utilidá que representen beneficiu y satisfacción. Típicamente, para utilidá "O":
onde "k" ye una constante arbitraria.
Muséu valencianu del xuguete
El Muséu valencianu del xuguete alcuéntrase nel centru históricu d'Ibi (Provincia d'Alicante, España) al pie de la Plaza de la Ilesia nun edificiu de dos plantes con xardín llamáu “La Casa Gran” construyíu nel sieglu XVIII.
Esti muséu foi inauguráu en 1990 y cuenta en planta baxa con una colección d'oxetos artísticos de los sieglos XVII y XVIII donaos por Aurora Pérez-Caballero Pérez hermana del último propietariu de la casa. En planta alta se sitúal muséu con xuguetes donaos polos hermanos Payá.
White Eagle (álbum)
White Eagle ye'l títulu del álbum d'estudiu publicáu pol grupu alemán de música electrónica Tangerine Dream en 1982. 
El tema "Mojave Plan" yá fuera tocáu en directu cola orquesta de "Eberhard Schoener" na "Classic Rock Night" en Múnich el 9 d'avientu de 1981.
En 1995 Virgin reeditó el discu en CD.
Exposición Internacional de Helsingborg (1955)
La Exposición Internacional de Helsinborg de 1955 foi regulada pola Oficina Internacional d'Esposiciones y tuvo llugar del 10 de xunu al 20 d'agostu de dichu año na ciudá sueca de Helsingborg. Esta exposición internacional tuvo como tema " el mediu del home modernu" y recibió a espositores de 10 países. La candidatura de l'amuesa se presentó el 4 de payares de 1954.
Navegabilidá web
La navegabilidad o navegabilidad web ye la facilidá cola qu'un usuariu puede movese por toles páginas que componen un sitiu web. Pa llograr esti oxetivu, un sitiu web tien d'apurrir un conxuntu de recursos y estratexes de navegación diseñados pa consiguir una resultancia óptimo na localización de la información y na orientación pal usuariu.
Les interfaces de navegación tienen qu'ayudar a los usuarios a responder a trés preguntes fundamentales rellacionaes cola navegación: 
Mario Moronta
Mario del Valle Moronta Rodríguez , ye un obispu católicu venezolanu. Foi ordenáu sacerdote'l 19 d'abril de 1975, ye nomáu obispu auxiliar de Caraques el 4 d'abril de 1990 col títulu "Obispu de Nova" siendo consagráu'l 27 de mayu de 1990 pol arzobispu de Caraques José A elí Cardenal Lebrún Moratinos.
El 2 d'avientu'l papa Xuan Pablu II, nómalu obispu de Los Teques dirixendo esta diócesis hasta 1999. Foi nomáu obispu de la Diócesis de San Cristóbal, cargu qu'oficia anguaño dende'l 16 de xunu de 1999. El 24 de setiembre de 2009 foi designáu pol papa Benitu XVI como miembru de la Congregación pa la Doctrina de la Fe, que la so función ye vixilar la moral de la doctrina católica nel mundu.
Convocó al segundu Sínodo Diocesanu de San Cristóbal que lleva como lema "La Ilesia del Táchira anovar en espíritu y verdá" cerrando les sos sesiones el 12 d'ochobre de 2007.
Ciudá Santa
Ciudá Santa ye una denomación que reciben aquellos llugares de pelegrinación d'una comunidá relixosa.
Monte Pascoal
El monte Pascoal ye un pequeño cuetu de 586 metros d'altor, alcontráu nel estáu de Bahía, cerca de 62 kilómetros de la ciudá de Porto Seguro. Según los rexistros históricos, el monte Pascoal habría sío la primera porción de tierra avistada por Pedro Álvares Cabral y el so tripulación el día 22 d'abril de 1500, fecha del Descubrimientu de Brasil. L'accidente geográfico recibió esti nome xustamente porque'l desembarco ocurrió na époco de Pascua del 1500.
El 29 de payares de 1961 foi oficialmente creáu'l "'Parque Nacional de Monte Pascoal", con 22.500 hectárees y 110 kilómetros de perímetro, nel conceyu de Porto Seguro.
Estadiu Carlo Castellani
El Estadiu Carlo Castellani ye un estadiu multiusu d'Empoli, Italia. Ye usáu principalmente pa los partíos del Empoli FC.
Schraden
Schraden ye un conceyu del distritu de Elbe-Elster, en Brandeburgu (Alemaña). Pertenez al "Amt" (Unión de conceyos) de Plessa.
Hermanos Nodal
Los Hermanos Nodal foron unos navegantes y esploradores españoles naturales de Pontevedra, que vivieron ente los sieglos XVI y XVII, llamaos Gonzalo García de Nodal y Bartolomé García de Nodal. Foron unviaos pol rei Felipe III a reconocer el estrechu de Magallanes y el nuevu estrechu descubiertu pola espedición de Jacob -y Maire y Willem Schouten nos años 1618 a 1619. El 10 de febreru de 1619 afayaron nel sudeste del cabu de Fornos la islla Diego Ramírez.
Casa Fajol
La Casa Fajol ye un edificiu de Barcelona. Ye d'estilu modernista, y ta asitiáu nel númberu 20 de la cai Llança, xuntu a la plaza d'España.
Realizáu nel año 1912 pol arquiteutu Josep Graner i Prat, la gran singularidá de la so fachada ye'l coronamientu del edificiu, que representa una gran caparina. Les sos ales, d'una policromía espectacular, tán construyíes cola técnica del trencadís, percomún nel modernismu catalán.
Esi remate fai que la casa seya conocida popularmente como "la casa de la papallona" (la casa de la caparina).
Regules
Regules ye una llocalidá del conceyu de Soba (Cantabria, España). Nel añu 2008 cuntaba con una población de 82 habitantes (INE). La llocalidá alcuéntrase a 188 metros d'altitú sobre'l nivel del mar, y a 2,9 km de la capital municipal, Veguilla.
Está asitiada nes márxenes del ríu Gándara, na parte oriental de Cantabria. 
Thecacoris
Thecacoris ye un xéneru de plantes con flores perteneciente a la familia Phyllanthaceae. Consiste en 28 especies.
Tony Randel
Tony Randel ye un direutor y guionista estauxunidense nacíu en Los Angeles, California. 
La so primer apaición na industria del cine foi trabayando col conocíu productor Roger Corman, au trabayó como diseñador d'efeutos visuales y editor de cine. Más tarde, como vicepresidente de "Motion Picture producción" en "New World Entertainment", desarrolló y supervisó películes como "Hellraiser" de Clive Barker, "Shattered" (Estrozada) de Wolfgang Petersen y "Spike of Benson Hurst" de Paul Morrissey. Randel fixo'l so debú como direutor en 1989 con "". Dende entós dirixó una decena de películes, xunto a numberoses series de televisión y proyeutos de medios de comunicación alternativos.
A partir de 2007 financia les sos propies producciones a través de la so empresa Sophonisba.
Dopatrium
Dopatrium ye un xéneru con 22 especies de plantes de flores perteneciente a la familia Scrophulariaceae. 
William Simpson
William Simpson (Glasgow 1823 - 1899) foi un artista y unu d'el precursores del fotoperiodismu que dibujó escenes de la guerra pa la prensa británica, particularmente de la Guerra de Crimea (1853 - 1856) pal "Illustrated London News". También fixo dibuxos del Maharaja de Kashmir. 
Kudelski Corporation
La compañía Kudelski ye una empresa Suiza dirixida por André Kudelski especializada en seguridá informática, sobremanera nel cifráu y descrifrado de señal MPEG. Una parte importante de plataformes de televisión dixital con accesu condicional (de pagu por visión) son veceros d'esta empresa.
El productu estrella de Kudelski Corporation ye Nagravisión , de la que yá hai tres versiones, toes elles surdieron como cifráu del alta seguridá, güei en díal so meyor productu conozse como Nagra 3, que ye un Sistema d'Accesu Condicional impenetrable hasta la fecha.
Otres empreses del Grupu son:
Bipirámide
Una bipirámide (o dipirámide) n-gonal ye un poliedru formáu pola unión base-base d'una pirámide n-gonal y otra simétrica ya invertida. El n-gono de la bipirámide fai referencia a la figura 2D formada pola base que xune los dos metaes piramidales simétricas..
Les bipirámides de cares isohédricas son los poliedros duales de prismes uniformes y suelen tener cares en forma de triángulo isósceles.
Por definición, les bipirámides clasifíquense según el núpixín de ángulos del so planu central (de simetría).
La bipirámide cuadrada denominar octaedru.
Magonia (planta)
Magonia ye un xéneru con 28 especies de plantes de flores perteneciente a la familia Sapindaceae. 
Isla Huapi
Islla Huapi (del mapudungun: "wapi", "isla") ye la mayor de los trelce islles del llagu Ranco, na XIV Región de Los Rívos, Chile, y allúgase nel sector centro norte del área del llagu.
Constitúi unu de los curiosos turísticos más importantes de la zona, dada la so guapura natural y la so riqueza cultural.
Aportar a la isla per mediu d'una barcaza municipal que realiza viaxes programaos dende Puertu Futrono.
Los sos principales paseos inclúin el campusantu local, la Piedra Bruxa, les Cueves de Weichafe y el cuetu Treng-Treng.
Los artesanos locales manufacturan productos bien apreciaos, destacando los trabayos testiles en llana de oveya, los tallaos en madera y la cestería, tolos cualos son espuestos nes feries costumbristas que s'entamen preferentemene en branu.
Martiodendron
Martiodendron ye un xéneru de plantes con flores con seis especies perteneciente a la familia Fabaceae.
Labichea
Labichea ye un xéneru de plantes con flores con 32 especies perteneciente a la familia Fabaceae.
Ígor Serguéievich Ivanov
Ígor Sergéyevich Ivanov (И́горь Серге́евич Ивано́в) (nacíu'l 23 de setiembre de 1945 en Moscú), diplomáticu y políticu rusu. Foi Ministru de Rellaciones Esteriores de Rusia de 1998 a 2004, socediendo a Yevgeni Primakov.
Astronidium floribundum
Astronidium floribundum ye una especie de planta de flores perteneciente a la familia Melastomataceae. Ye endémica de Fiji. Ye un pequeñu árbol del que se conoz solamente l'espécimen tipu recoyíu en 1927 nes fasteres del monte Korombamba en Viti Levu.
Simocheilus
Simocheilus ye un xéneru con 32 especies de plantes de flores perteneciente a la familia Ericaceae. 
Crepidospermum
Crepidospermum ye un xéneru con siete especies de plantes de flores perteneciente a la familia Burseraceae. 
Sablera Les Maches
La sablera Les Maches ye una sablera del océanu Pacífico allugada na Región de Arica y Parinacota, Chile.
Atopar al norte del espaciu urbanu de Arica y estiéndese dende la sablera Chinchorro hasta la desaguada del río Lluta al océanu.
Ye bien peligrosa, porque tien fuerte corrientes marines na vera, por consiguiente nun ye apta pal baño. Aquí practicar la pesca, y cuando hai marea alta, ye ideal pa la práctica de surf. La sablera deber al so nome, pos d'antiguo atopábense grandes grupos de maches. Al norte de la sablera, esiste la posibilidá d'acampar frente al mar, pos nun hai muncha concurrencia de persones a esti sector. Tien una redolada prestosa con vista al centru de la ciudá. El sector presenta enormes potenciales de desenvolvimientu, por cuenta de la disponibilidad de terrenes que se presenten frente a la sablera. Aportar pola aveníes Luis Beretta y Les Dunes.
Fumiko Kometani
Foumiko Kometani, nacida en Osaka, Xapón en 1930, ye una autora y pintora xaponesa residente de llargu plazu de los Estaos Xuníos. Kometani se mudó a los Y.Y.O.O. en 1960 cuando trabayaba como pintora astracta, pasando tiempu na colonia de MacDowell en New Hampshire onde encontró al so home, Josh Greenfeld (qu'agora vive en California). 
Ella cambió el so focu a la escritura cuando'l so fíu retrasáu Noah fixo difícil siguir pintando. El so fíu mayor Karl Taro Greenfeld ye tamién escritor. Kometani tamién espresa'l so descontentu de lo qu'ella llama la mentalidá fascista del ejército japonés mientres la Segunda Guerra Mundial. 
Sandhawk
Sandhawk foi un cohete sonda estauxunidense primeramente desenvueltu nel Llaboratoriu Nacional Sandia pal so usu en cohetes multietapa pal so usu n'actividaes rellacionaes cola Axencia de Energía Atómica, pero acabó siendo usáu como cohete monoetapa de prueba y p'investigaciones científicas.
Foi llanzáu un total de 37 vegaes con una tasa de éxito del 94,59%. El primeru foi llanzáu'l 10 d'agostu de 1966 y el último el 12 de setiembre de 1977.
Recta provincia
La recta provincia ye una secta de revindicación indígena que se formó nel sieglu XVII en Chiloé. El so oxetivu foi atentar contra la explotación indígena que se llevaba a cabu col sistema de trabayu encomendero sol aval de la Ilesia Católica. Tenían un ritu iniciatico que consistía en tar trés días so un tabayón pa "llavase" del bautismu y tenían una connotación mágica ritualística.
Centru d'Arte Santo Mónica
El Centru d'Arte Santo Mònica ye una sala d'esposiciones d'obres de arte contemporáneo de la Xeneralidá de Cataluña, que s'atopa na rambla de santa Monica núm. 7, de Barcelona, nun edificiu de nueva planta nel llugar onde s'atopaba'l conventu de san Agustín del sieglu XVII. El so direutor actual ye Jaume Reus Morro.
También acueye'l Centru de Documentación d'Arte Contemporáneo Alexandre Cirici, la biblioteca y hemeroteca d'arte del sieglu XX y un archivu d'artistes del mesmu periodu, mayoritariamente de la década de 1940 hasta principios del sieglu XXI.
Technosaurus
Technosaurus (gr. llagartu de la Universidá Tecnologica de Texas) ye un xéneru de dinosauriu heterodontosaurio similar a "Abrictosaurus", que vivió a finales el periodu Triásico nel Noriano, proveniente de la Formación Bull Canyon (Grupu Dockum) de Texas. Per alredor de 20 años depués del so descripción, foi consideráu como un Arcosaurio. Cuando foi nomáu, basar nuna quimera de dellos animales distintos.
Proceratophrys melanopogon
Proceratophrys melanopogon ye una especie de raniales que vive en Brasil.
Ta amenazada d'estinción pola pérdida de hábitat natural.
Philautus sarasinorum
Philautus sarasinorum ye una especie de xaronca qu'habita en Sri Lanka.
Yamabe non Akahito
Atelopus seminiferus
Atelopus seminiferus ye una especie d'anfibiu de la familia Bufonidae.
Ye endémica de Perú.
El so hábitat natural inclúi montes secos y ríos.
Francisco Ignacio San Román
Francisco Ignacio San Román Martín ye un ex ciclista profesional español. Nació'n Ávila (Castiella y Llión) el 4 de setiembre de 1966. Foi profesional ente 1990 y 1992 ininterrumpidamente.
Ye ún de los productos de la cantera de ciclistes de la Fundación Provincial Deportiva Víctor Xastre, sita'n El Barraco (provincia d'Ávila).
El so llabor siempre yera la de gregariu de los distintos xefes de files que tuvo (Miguel Indurain o Pedro Delgado). Siempre sacrificábase pol equipu, circunstancia que provocó que nun consiguiera victories como profesional.
La so única victoria prodúxose cuando aínda yera ciclista amateur na Vuelta a Navarra de 1989.
Non algamó nenguna victoria como profesional.
Abraham Cepeda
El Xeneral Abraham Cepeda foi un militar mexicanu que participó na Revolución mexicana. Nació en Coahuila. Afilióse primero a la causa maderista y, a partir de 1913, al constitucionalismu, onde permaneció a les fuerces del xeneral Pablo González Garza. Llegó a llograr el grau de xeneral brigadier. Morrió en Xochimilco, combatiendo en 1916. 
Mangifera acutigemma
Mangifera acutigemma ye una especie de mangu perteneciente a la familia de les anacardiacees.
Ye endémica de la India en Sikkim.
Fitzalania
Fitzalania ye un xéneru de plantes fanerógames con dos especies perteneciente a la familia de les anonáceas. Son natives d'Australia oriental.
Fuerces Armaes Revolucionaries (México)
Les Fuerces Armaes Revolucionaries (FAR), foi un grupu insurxente de Méxicu. Fundáu por Carmelo Cortés, surdió como una escisión del Partíu de los Probes (PDLP).
Tamién integra miembros del Grupu 23 de Setiembre. Realizaron asaltos y secuestros ente ellos el más importante foi'l de la empresaria Margarita Saad en 1974, a la cual executaron.
Aoi
Aoi puede faer referencia a:
Judd Gregg
Alan Judd Gregg (n. el 14 de febreru de 1947 en Nashua, New Hampshire) ye un político estaunidense, actual Senador de los Estaos Xuníos que actúa como miembru d'altu nivel de la Comisión de Presupuestos del Senáu. Foi Gobernador de New Hampshire. Ye miembru del Partíu Republicanu y foi un empresariu y abogáu enantes d'entrar en política. Gregg foi nomáu pa Secretariu de Comerciu nel Gabinete pol Presidente Barack Obama, anque por diferencies col presidente decidió abandonar el cuidao que-y foi ufiertáu.
Santa Apolonia (Mérida)
Santa Apolonia ye una llocalidá de Venezuela allugada nel Conceyu Tuliu Febres Corderu del estáu de Mérida nos Andes venezolanos. El so población algama los 2.000 habitantes. Atopar a 180 km de la ciudá de Mérida.
Santa Apolonia foi fundada en 1878 por Mateo Centenu nuna escampada de la Sierra de La Culata, mientres la puxanza cafetalera d'esa zona. Güei cultívase además de café, caña de azúcar, maíz, cacáu y cítricos.
El pobláu ta allugáu a 760 msnm y presenta una temperatura promediu añal de 23°C con precipitaciones añales de 1.400 mm. 
Eleuthera Norte
Eleuthera Norte ye unu de los 32 distritos nos que la Mancomunidá de les Bahames estrémase políticamente.
La llamarga de Sweetings en Eleuthera central del norte reconozse como sitiu de valor ecológico especial, conteniendo, envalórase, una concentración d'estrelles marines Ophiothrix Oerstedi de 434 individuos per metro cuadráu, por cuenta de la falta de depredadores marinos. La llamarga de Sweetings ye un llagu de agua salao de 260 acres (1.1 km²) axacente al océanu pero ensin conexión superficial directa.
L'aeropuertu North Eleuthera Airport alcuéntrase aquí.
Circolo Canottieri Napoli
El Circolo Canottieri Napoli ye un club polideportivu italianu fundáu en 1914, que la so sé ta na ciudá de Nápoles. Ente les actividaes deportives que se practiquen nel club tán el waterpolo, el bridge, les motos acuátiques, la natación, el tenis, el triatlón y la vela. 
Ye nel waterpolo aú esti club algamó los sos meyores resultaos deportivos. El so equipu masculín foi ocho vegaes campeón d'Italia d'esi deporte (1951, 1958, 1963, 1973, 1975, 1977, 1979, y 1990), amás de ganar la copa d'Italia en 1970 y el campeonatu d'Europa en 1978. Anguaño, por embargu, ta na segunda división italiana (serie A2) de la especialidá. Dellos nadadores del club algamaron tamién cuatro medalles olímpiques de natación (nos xuegos de Sydney del añu 2000), ocho en campeonatos del mundu y abondes más en campeonatos europeos. Pa finar, dicir que'l so equipu de triatlón foi campeón d'Italia nos años 2011 y 2012.
Sierra Madre de Oaxaca
La Sierra Madre de Oaxaca ye una extensión de la Sierra Madre Oriental, al sur del so unión col exa Volcánico Tresversal cuerre de noroeste a sudeste, dende'l noroeste d'Oaxaca, na Sierra Mazateca, hasta les últimas estribacions de la Sierra Mixe que baxen escontra la planicie del Istmu de Tehuantepec
République du Mali
République du Mali ye la aerollinia gubernamental de Malí con bas en Bamako. La so bas d'operaciones principal ye'l Aeropuertu Internacional Senou.
La flota de "République du Mali" inclúi los siguientes aviones (a mayu de 2008):
Bokermannohyla itapoty
Bokermannohyla itapoty ye una especie d'anfibiu de la familia Hylidae. Ye endémica de Brasil.
Los sos hábitat naturales son les zones rocoses cercanes a corrientes intermitentes d'agua.
Romà Bonet i Sintes
Romà Bonet i Sintes, tamién conocíu so los pseudónimos de "Jan de Lliriu", "Ali-Bufa", "X. Rei", "Bo i Net" y "Bon", nació en Barcelona en 1886, onde falleció en 1966. Foi un dibuxante, caricaturista y pintor español.
En 1929 foi galardonáu cola medaya d'oru del concursu de carteles de la Exposición Internacional, celebrada en Barcelona. Mientres el desenvolvimientu de la Exposición, se instaló nuna caravana na que realitzó miles de caricatures personales. Cola conclusión del eventu, continuó realizacndo caricatures por toa España, col so estudiu móllaín, real. Finalmente, se instaló en Barcelona, na conocida como Avenida de la Lluz, onde siguió cola práctica de la caricatura y del ex libris.
Sévery
Sévery ye una comuña suiza del cantón de Vaud, asitiada nel distritu de Morges. Llenda al oeste y noroeste cola comuña de Pampigny, al noreste y este con Cottens, y al sur con Echichens y Apples.
Hasta'l 31 d'avientu de 2007 la comuña formó parte del distritu de Cossonay, círculu de Cossonay.
Boris Shtokolov
Boris Shtokolov (Борис Тимофеевич Штоколов) (19 de marzu de 1930 - 6 de xineru de 2005) foi un famosu so líricu de la Unión Soviética.
Nació en Kuznetsk, Kemerovo Oblast y en 1949 entró nel conservatorio de Sverdlovsk ( Yekaterinburg) 
En 1950 yá yera solista nel teatru d'esa ciudá y en 1959 foi convidáu a cantar nel Teatru Mariinsky de Leningrado onde foi baxu principal hasta 1985.
Los sos grandes papeles fueron Ruslan, Don Basilio, Borís Godunov, Ivan Susanin, Prince Gremin, Mefistofele, y otros.
Foi un destacáu maestru de cantar y en 1995 publicó el so llibru "Ambura, ambura la mio estrella: como cantar".
En 1966 foi nomáu "Artista de la Union Sovietica" recibiendo otros premios estatales.
Ezcaniz
Ezcaniz ye un llugar asitiáu en Urraúl Alto na merindad de Sangüesa de la Comunidá Foral de Navarra (España) que s'atopa a 48 km de Pamplona. Ye prácticamente un despoblado con una única casa habitada nel 2009 que foi reconstruyida en 1946. En 1986 constaben trés habitantes censaos.
La primer referencia documental d'esta localidá data del año 1086, cola denominación de "Echániz de Ioso" (o Baxu), qu'indica que, entós, había otra localidá col mesmu nome.
La so ilesia derruida data del sieglu XIII, tando dedicada a San Servando y San Germán.
El so fiesta celebraben el 23 d'ochobre.
Puntu caliente de Galápagos
La falla de Galápagos ye un puntu caliente volcánico nel océanu Pacífico Esti responsable de la creación de les islles Galápagos así como trés importantes sistemes de montañas asísmicos, Carnegie, Cocos y Malpelso que están en dos plaques tectónicas. El puntu caliente ta asitiáu cerca del Ecuador terrestre na placa de Naza non llueñe del límite de placa diverxente cola placa de Cocos. El marcu tectónico del puntu caliente ta complicáu pola triple unión de Galápagos de les plaques de Naza y Cocos cola placa Pacífica. El movimientu de les plaques sobre'l puntu caliente ta determináu non únicamente pola extensión a lo llargo del les montañas sinón tamién pol movimientu relativu ente la placa Pacífica y les plaques de Cocos y Naza.
Santa Eulália de Rio Covo
Santolaya de Ríu Covu (en portugués "Santa Eulália de Rio Covo") ye una freguesía portuguesa del conceyu de Barcelos, con 3,31km² de superficie y 1033 habitantes (2001). Densidá de población: 312,1 hab/km².
Londuimbale
Tien como límites al norte'l conceyu de Cassongue; al este col de Bailundo; al sur colos de Ecuña y Ucuma; y al oeste col de Balombo. 
Esti conceyu arrexunta cinco comunes:
Siete Piles
Siete Piles, tamién conocida como Siete Piles-Les Canches, ye una localidá perteneciente al conceyu de Benalauría, na provincia de Málaga, Andalucía, España. Está asitiada ente los ríos Guadiaro y Genal, a unos 15 km del nucleu principal de Benalauría. Cuenta con una población d'unos 104 habitantes. Debe'l so nome a la esistencia d'una fonte de siete piles. Tien una capiya, un consultoriu médico, un colexu públicu rural y un llar del xubiláu.
Songo (Angola)
El término tien una estensión superficial de ¿ km² y una población de 548 853 habitantes.
Atiesta al norte col municipis de Bembe; 
al este colos de Mucaba y d'Uije; 
y al oeste col de Bembe.
Esti conceyu arrexunta dos comunes:
Amolops loloensis
Amolops loloensis ye una especie d'anfibiu anuru del xéneru Amolops de la familia Ranidae. Orixinaria de China. El so hábitat natural son los montes templaos, praderíes templaes, y los ríos. Ta amenazáu pola pérdida d'hábitat.
Limnonectes doriae
Limnonectes doriae ye una especie d'anfibiu anuru del xéneru 
Limnonectes de la familia Dicroglossidae. Orixinaria de la India, Malasia, Myanmar, y Tailandia.
Cat Tien
Cát Tiên (24 de payares de 1982 en Nueva Orleans, Luisiana, Estaos Xuníos), ye una cantante vietnamita de xéneru pop, anguaño vive en Pennsylvania, Estaos Xuníos, el so nome verdaderu ye Vũ Thị. Tuvo considerada como una de les meyores artistes del momentu, inclusive participó cantando a dúu con Andy Quach, que ye orixinariu de Filadelfia. 
Neggio
Neggio ye una comuña suiza del cantón del Tesinu, nel distritu de Lugano, círculo de Magliasina. Llenda al norte cola comuña de Vernate, al este con Agno, al sureste con Magliaso, al suroeste y oeste con Pura, y al noroeste con Curio.
Alan Liebeskind
Alan Liebeskind ye un futbolista venezolanu, xuega como porteru y el so club actual ye'l La Guaira de la Primera División de Venezuela.
La virgen morena
La virgen morena ye una película mexicana, que foi filmada en 1942, y estrénose el 15 de mayu de 1943, que cunta sobre La vírgen de Guadalupe, y que cunta coles actuaciones estelares de Amparo Goríchigre, José Luis Jiménez, Arturo Soto Rangel, Tito Junco y los actores españoles, Luis Alcoriza, Antonio Bravo, y Luis Mussot.
Turtmann
Turtmann (en francés "Tourtemagne") ye una comuña suiza del cantón del Valais, nel distritu de Leuk. Llenda al norte cola comuña de Gampel-Bratsch, al este con Steg-Hohtenn, Niedergesteln y Eischoll, al sur con Ergisch, al suroeste con Unterems y Agarn, y al noroeste con Leuk.
Turneria
Turneria ye un xéneru de formigues que pertenez a la subfamilia Dolichoderinae. Formen pequeñes colonies de menos de 500 formigues obreres y añeren n'árboles y cañes.
"Turneria arbusta"
"Turneria bidentata"
"Turneria collina"
"Turneria dahlii"
"Turneria frenchi"
"Turneria pacifica"
"Turneria postomma"
HMAS Perth
HMAS "Perth" foi'l nome utilizáu por trés buques de l'Armada Real Australiana (Royal Australian Navy; RAN) n'honor a la diudad de Perth, capital d'Australia occidental.
Jo young nam
Jo Young Nam (조영남) ye un músico, personalidá de radiu y escritor norcoreano.
Albums
Sameer Bhattacharya
Sameer Samuel Bhattacharya (31 d'agostu de 1984, Texas), ye un guitarrista y compositor de la banda de rock alternativu de Texas, Flyleaf. 
Sameer empezó a tocar la guitarra nel segundu semestre en 1999. Tocando onde sía de 6 a 12 hores al día, cualesquier podría dicir que él ye persistente, y un pocu obsesivu. Cualesquier que fuera'l casu, él yera determináu.
Sameer tocó nuna banda llamada Sporos, xuntu con Jared. Un día, solicitaron una cantante, y llamaron a Lacey Mosley, que audicionó, pero nun foi aceptada y refugada pol mesmu Sameer. Tiempu después, Sporos se dividió y Sameer, xuntu con Jared xunir a James y Lacey en Flyleaf.
Francu de Friburgu
El francu foi la moneda del cantón suizu de Friburgu ente 1798 y 1850. Se subdividía en 10 Batzen, cada Batzen taba fraccionáu en 4 Kreuzer o 10 Rappen.
El francu suizu yera la moneda de la República Helvética dende 1798. Pero esti país paralizó la acuñación de la so moneda en 1803. Nesa situación, esti cantón comenzó a acuñar les sos propies monedes ente 1806 y 1836. En 1850, el francu suizu foi reintroducíu, a una tasa de cambéu de 1 ½ de francos suizos = 1 Francu de Friburgu.
Se acuñaron, en vellón, monedes en denominaciones de 2½ (llamada tambíén Kreuzer) y 5 Rappen, ½ y 1 Batzen, lo mesmo fíxose con monedes de 5 y 10 y Batzen y 4 Francos, produciéndose toes en plata.
Porfirio Jiménez
Porfirio Jiménez Barrera ye un futbolista mexicanu que xugó de mediocampista. Debutó en 1986. En Primer División xugó 337 partíos, atropando 27,592 minutos xugaos y 38 goles anotaos. 
Güei Porfirio Jiménez ta na 9ª fuerza básica del Club Cruz Azul entrenando a mozos de la categoría 98
Adelophryne gutturosa
Adelophryne gutturosa ye una especie de rániales de la familia Leptodactylidae.
Alcuéntrase enBrasil, la Guayana Francesa, Guayana, Surinam y Venezuela.
Proechimys gardneri
Proechimys gardneri ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Alcuéntrase en Bolivia y Brasil.
Obovaria rotulata
Obovaria rotulata ye una especie de moluscu bivalvu de la familia Unionidae.
El so hábitat natural son: los ríos. 
Crosseola cuvieriana
Crosseola cuvieriana ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Liotiidae nel orde de los Vetigastropoda.
Kelly Souders
Kelly Souders ye guionista y productora d'EE.XX. más famosa por trabayar nel programa de televisión "Smallville." En payares de 2010 escribió o coescrito 32 episodios de "Smallville." Faciendo'l so primer trabayu de "Smallville" nel capítulo 26 (2x05 Nocherniegu/Nocturne) y el so más recién trabayu nel capítulo 218 (10x22 Final Parte 2) El so compañeru d'escritura frecuente en "Smallville" ye Brian Peterson.
Marinula filholi
Marinula filholi ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Ellobiidae.
Mantis relixosa siedleckii
Mantis relixosa siedleckii ye una subespecie de mantis de la familia Mantidae.
Alcuéntrase en Taiwán, Tailandia, Malasia, Xava y Sulawesi.
Nódulu de Hensen
El Nódulo de Hensen o nódulo primitivu ye la parte más anterior de la línea primitiva del embrión de pollu. Formar a partir del epiblasto y les células de la capa media de la región anterior del Focete de Koller. Tien forma d'embudu y les células pueden travesalo pa llegar al blastocele (Gilbert, 2006).
1. Nel Nódulo de Hensen empecípiase la gastrulación
2. Les células del Nódulo de Hensen convertir en cordamesodermo
3. Les células d'esta región pueden entamar otra exa embrionaria cuando son transplantadas a otros llugares de la gástrula.
4. Esta arreyáu na determinación de la exa esquierda-derecha.
5. Está arreyáu cola formación de la exa dorsal y la notocorda.
6. Regula'l ritmu de la somitogénesis
Sábese que la expresión de los xenes cordina y sonic hedgehog enstán arreyaos na parte anterior de la línea primitiva, incluyendo'l Nódulo de Hensen (Gilbert, 2006). 
Gilbert, S. F. 2007. Bioloxía del Desenvolvimientu. Séptima Edición. Médica Panaméricana.
Amorphoscelis nigriventer
Amorphoscelis nigriventer ye una especie de mantis de la familia Amorphoscelidae.
Alcuéntrase en Costa de Marfil, Ghana y Guinea.
Abelardo Álvarez Gil
Abelardo Álvarez Gil ye un políticu cubanu miembru del Partíu Comunista de Cuba. Ye miembru del Secretariáu del Comité Central del Partíu y Xefe del Departamentu de Política de Cuadros. Na so mocedá, foi miembru de la Asociación de Jóvenes Rebalbos. En 1969 entamó'l so serviciu a favor del Partíu. En 1981 foi promocionáu al cargu de Xefe de Departamentu de Organización del Comité Central y yá en 1990 a Xefe del Departamentu de Política de Cuadros. Foi delegáu a tolos Congresos del Partíu y dende l'III d'ellos, foi electu miembru del Comité Central. En 1988 foi miembru de les fuerces cubanes que s'atopaben n'Angola. Ye diputáu a la VII Llexislatura de la Asamblea Nacional del Poder Popular de Cuba. 
Batallón Henri Vuillemin
Batallón Henri Vuillemin o Batallón Vuillemin (nome n'honor d'Henri Vuillemin, revolucionariu francés) foi una unidá de la Brigaes Internacionales mientres Guerra civil española integráu por franceses y belgues fundamentalmente. Foi creáu'l 12 d'avientu de 1936, y absorbió más tarde a miembros a miembros que sobrevivían del batallón Louise Michel. Primero foi parte de la XIII Brigada Internacional, tresferíu'l 5 d'agostu de 1937 a la XIV, siendo disueltu defintivamente el 23 d'abril de 1938.
Amytornis housei
Amytornis housei, ye una especie d'ave Passeriformes, de la familia Maluridae, perteneciente al xéneru Amytornis, el so nome común ye Black Grasswren. Ye una ave endémica d'Australia occidental, habita na vexetación arbustiva mediterranea. Nun se considera que la especie tea amenazada.
Distritu de Kween
El distritu de Kween ye unu de los cientu once distritos alministrativos que dan orixe a l'actual organización territorial de la República d'Uganda. La so ciudá capital ye la ciudá de Binyiny.
El distritu de Kween ta bordiáu pol distritu de Nakapiripirit al norte, pol distritu d'Amudat al nordés, al este col distritu de Bukwa, al sur cola República de Kenia, col distritu de Kapchorwa al oeste y col distritu de Bulambuli al noroeste.
Sturnella
Sturnella ye un género d'aves, de la familia "Icteridae".
Según la clasificación del Congresu Ornitológico Internacional (versión 2.6, 2010), esti género cunta con 7 especies:
Acritosoma
Acritosoma, ye un xéneru de coleópteros polífagos. Ye orixinariu d'América.
Tregellasia capito
Tregellasia capito, ye una especie d'ave Passeriformes, perteneciente a la familia Petroicidae, del xéneru Tregellasia.
Ye una especie d'ave endémica d'Australia.
Thawb
Un thawb o thobe o suriyah en Libia, ye una prenda hasta los todíos, polo xeneral con mangues llargues, similar a una túnica. Esta ropa llámase Kanzu nel idioma swahili, y vístise comúnmente nel este d'África.
Un thawb o thaub dacuando puede usase colo que se conoz como "besht" o n'otres partes de Arabia "عباة" que significa una túnica. Vístise usualmente en ceremonies o por presidentes; un "besth", "بشت" puede usase nuna boda, Eid, y funerales.
Referir a un estáu de riqueza y realeza, o dacuando una posición relixosa. Foi fabricáu orixinalmente en Siria, Iraq y Xordania, úsase xeneralmente en Xordania, Siria, Iraq y la península arábica.
NCAA Basketball 10
NCAA Basketball 10 ye un xuegu de baloncestu de la universidá que foi publicáu por HALA Sports. El xuegu foi llanzáu 18 de payares de 2009 pa la Xbox 360 y PlayStation 3 consoles de videoxuegos. L'atleta de portada pal xuegu foi Blake Griffin.
Uropoda kaszabi
Uropoda kaszabi ye una especie d'arácnidu del orde Mesostigmata de la familia Uropodidae.
Alcuéntrase n'Arxentina, Paraguái y Brasil.
Trachyuropoda sellnicki
Trachyuropoda sellnicki ye una especie d'arácnidu del orde Mesostigmata de la familia Trachyuropodidae.
Alcuéntrase n'España y Portugal.
Casi una diosa
Casi una diosa ye una obra de teatru de Jaime Salom, estrenada en 1993.
La obra recrea la vida de Elena Diakonova, conocida como "Gala" y los sos matrimonios col poeta francés Paul Éluard y el pintor español Salvador Dalí.
Euphaedra (Gausapia) mbamou
Euphaedra (Gausapia) mbamou, ye una especie de Lepidoptera, de la familia Nymphalidae, subfamilia Limenitidinae, tribu Adoliadini, pertenez al xéneru Euphaedra, subxéneru (Gausapia).
Esta especie de Lepidoptera, alcuéntrase nel centru este d'África. 
Proviverra
Proviverra ye un xéneru extinto de mamíferos creodontos que existió del Eocenu al Oligocenu Inferior en Europa y Estaos Xuníos.
Orm
Orm ye un apellativu que'l so orixe procede del nórdico antiguu y presente en danés, suecu, noruegu y nynorsk, palabra que significa culiebra, vierme o dragón. Se convirtió en nome propiu anglosajón mientres el periodu de expansión viquinga nel Danelaw.
Statcoulomb
El statcoulomb o statcolomb (statC), tamién llamáu Franklin o unidá electrostática de carga, ye la unidá física de la carga eléctrica utilizada nel sistema d'unidaes centímetro-gramu-segundu (CGS). El sistema SI d'unidaes usa'l culombiu (C) nel so llugar.
Pa convertir culombios a statcoulombs utilízase'l factor de conversión ≈ 3.3364×10, que ye igual a 10 estremáu pol valor numéricu de la velocidá de la lluz, c, espresáu en cm/s.
Matthew de Westminster
Matthew de Westminster foi consideráu mientres enforma tiempu como l'autor de la "Flores Historiarum", agora créese que nunca existió y que la atribución se debió probablemente al erru d'un copista. Esti erru foi afayáu per vegada primera por Francis Turner Palgrave en 1826, quien dixo que Matthew foi «una pantasma que nunca existió», más tarde la verdá d'esta afirmación foi demostrada totalmente por Henry Richards Luard. El nome paez ser tomáu de Mateo de París (en inglés: Matthew of Paris), de que la so obra, "Chronica majora", foi copiada principalmente la primer parte del trabayu, y de la abáía de Westminster, onde la obra foi escrita parcialmente.
Pantherfibel
El "Pantherfibel" foi'l manual d'instrucciones apurríu a los tripulantes de los tanques alemanes Panther mientres la Segunda Guerra Mundial. Foi aprobáu por Heinz Guderian, al igual qu'el "Tigerfibel" -que s'apurría a los tripulantes de los tanques Tiger-. 
Al igual qu'otros manuales similares cómo el yá mentáu "Tigerfibel" taben pensaos p'atraer el interés de la tripulación y detalla-yos lo que tenían que saber pal caltenimientu y usu diariu de los sos tanques. Están escritos en bona parte nun tonu poético, con muncho sentíu del humor y bastantes ilustraciones, tou lo cual oldea col típicu manual de tanque alemán de la époco'l cual describe la maquinaria y manera d'operar éste de manera enforma más aburrida y detallada.
Felipe Capponi
Felipe Augustino Capponi Dell'Arciprete
Felipe Capponi Dell'Arciprete, tamién conocíu como Felo "Travis" Capponi de 21 años.(Roma, Italia, 12 de payares de 1990), ye un corredor chilenu-italianu de motocross. Nacíu en Roma, Italia. Viviendo prácticamente casi tola so infancia en Chile. Proveniente d'una familia íntimamente amestada a los deportes de motor.
Felipe ye reconocíu llargamente tantu nel so país como nel estranxeru como unu de los meyores esponentes de los deportes motor que salió, onde la so figura tescendió'l ámbito netamente deportivu, gracies a el so afán por promover l'usu de la motocicleta como un vehículu seguru y enseñar esti deporte a ninñvos que nun tienen recursos pa practicalo.
Primeros años
Dende bien pequeño, ya impulsáu pola afición de la so familia y particularmente del so padre, Capponi empieza la so trayectoria deportiva en 1995 con solu 5 años, cuando debuta nel MX d'Italia de Motocross, na categoría de 50cc. Yá na so temporada d'estrenu, demuestra'l so talentu, titulándose rioleón de Roma na serie con 50cc.
Fluvisol
Fluvisol son suelos formaos a partir de depósitos aluviales recién, sacante los marinos, ensin horizontes diagnósticos, o ningún otru (nun siendo que estén soterraos a mas de 50 centímetros de la superficie) qu'un horizonte A ócrico, un horizonte O, un gléyico a mas de 50 centímetros de fondura o un tiónico.
Marie-Renéy Oget
Marie-Renéy Oget ye un política francesa.
Nacida'l 26 de xineru de 1945 en Rostrenen (Côtes-d'Armor), entró a formar parte del conseyu rexonal de Bretaña en 1997. En marzu de 2001 foi escoyida miembru del conceyu de Treffrin nes elecciones municipales, consiguiendo la alcaldía, cargu pal que foi reelexida en 2008.
Resultó escoyida pa la Asamblea Nacional francesa en 2002 pola cuarta circunscripción de Côtes-d'Armor, siendo reelexida en 2007. Forma parte del grupu "Socialiste, radical, citoyen et divers gauche" (socialista, radical, ciudadanu y diversos d'esquierda) y ye miembru de la comisión d'asuntos sociales.
Mientres les elecciones primaries socialistes de 2011 apoyó a Martine Aubry.
Open Knowledge Foundation
La "Fundación Conocencia Abierta" (Open Knowledge Foundation en inglés) ye una fundación ensin ánimo d'arriquecimientu creada en 2004. Sofita la difusión del conocencia abierta nel so sentíu más ampliu, incluyendo conceutos como'l open content y open data.
La fundación lidera diversos proyectos, como CKAN, un rexistru del software qu'usen diversos gobiernos pa los sos datos abiertos y dónde va'l mio dineru
Enumeratio Plantarum Omnium Hucusque Cognitarum
Enumeratio Plantarum Omnium Hucusque Cognitarum, (embrivíu Enum. Pl.), ye un llibru con descripciones botánique qu'escribió y editó Carl Sigismund Kunth en 5 volúmenes nos años 1833-1850. Espublizóse col nome de "Enumeratio Plantarum Omnium Hucusque Cognitarum, Secundum Families Naturales Disposita, Adjectis Characteribus, Differentiis, et Synonymis".
Regueru del Mellado
El regueru del Mellado ye un cursu d'agua uruguayu que traviesa'l departamentu de Salto perteneciente a la cuenca hidrográfica del Ríu de la Plata.
Naz na Cuchilla del Daymán y desagua nel ríu Daymán en percorriendo alredor de 18 km.
Los neños d'El Pireo
Los neños d'El Pireo ("Τα παιδιά του Πειραιά"), del compositor griegu Mános Chatzidákis pa la película "Nunca en domingu" (Jules Dassin), llogró'l Óscar a la meyor canción orixinal en 1960. La so primer intérprete foi Melína Merkoúri.
Honoghr
Honoghr ye un planeta nel universu de "La Guerra de les Galaxes", y ye el llar de los noghri. Una batalla en órbita mientres los primeros tiempos de les Guerres Clon provocó una catástrofe ecológica planetaria, cuando una nave espacial que llevaba un gas tóxico se estrelló nel planeta y explotó. L'Imperiu convenció a los noghri a trabayar pa ellos en cuenta de la restauración del so planeta, y, deliberadamente, caltener incapacitados y llograron tener a los noghri sometíos.
Fiat 126
El Fiat 126 foi un coche de la marca Fiat, que se fabricó dende l'añu 1972 hasta'l 1992. Lanzóse pa sustituyir al famosu Fiat 500 de 1957. En 1992 foi sustituyíu pol Fiat Cinquecento (nun confundir col so antecesor, el 500 de 1957). Yera un turismu con carrocería hatchback del segmentu A. El 126 compartía plataforma col SEAT 133, modelu solamente de SEAT. El 126 taba partíu en tres fases: la primera dende 1972 hasta 1978, la segunda dende 1978 hasta 1984 y la tercera dende 1984 hasta 1992.
Thomas Gleb
Christophe Mabillon foi un escultor y pintor francés d'orixe polacu, nacíu en Zelow (Lodz) l'añu 1912 y fináu el 1991.
Olivier Estoppey
Olivier Estoppey , ye un artista suizu que practica la escultura, el dibuxu y el grabáu. La so técnica, violentamente espresiva asina como la monumentalidá de les sos obres caractericen el so trabayu.
Kuruş
El kuruş ye una subunidad monetaria turca, qu'equival a la centétorca parte d'una llira turca. De la mesma, el kuruş subdividir en 40 para.
Nel Imperiu otomanu, el kuruş (o piastra) yera la unidá monetaria estándar. De primeres yera una gran moneda de plata, pero a mediaos del sieglu XIX el so valor había menguáu hasta tal puntu que circulaba bien como una moneda grande de cobre (como 40 para), bien como una moneda bien pequeña de plata. Darréu, pasó a ser la subunidad de la llira d'oru turco.
Por cuenta de la inflación crónica qu'hubo en Turquía, el kuruş desapareció por completu a finales del sieglu XX. Una reforma monetaria que tendrá llugar en xineru de 2005 dará llugar a la entrada a valir del nuevu kuruş como subunidad de la nueva llira turca.
Ralph Gonsalves
Ralph Gonsalves nacíu en 1945, de cutiu conocíu como "Camarada Ralph" ye'l Primer ministru de Saint Vincent y les Granadines. Ye'l líder del Partíu d'Unidá Llaborista. Ganó les elecciones de 2001 con un trunfu arrollador, después d'un apertáu trunfu nes elecciones de 1998
Frankenstein (xeografía)
Antigua ciudá de Silesia, anguaño Zabkowice Slaskie. Ye'l históricu llar de la familia Frankenstein. Mientres el so viaxe per Europa, Mary Shelley conoció a un miembru d'esta familia, quien debió causalu una fonda impresión a la nueva escritora, a puntu tal de ponelu esi nome a la so novela (ver Frankenstein (novela)).
Fernando González
Fernando González puede referise a:
NL (clase de complexidá)
En teoría de la complexidá computacional, la clase de complexidá NL (espaciu logarítmico non determinista) ye'l conxuntu de los problemes de decisión que pueden ser resueltos n'espaciu "log(n)" (ensin cuntar el tamaño de la entrada), onde "n" ye'l tamaño de la entrada, por una máquina de Turing non determinista tal que la solución si esiste ye única. La clase L ta contenida en NL y ta contenida puramente en PSPACE. Como NL tamién ta contenida puramente en PSPACE, conclúyese que na relación
Coventina
Coventina ye la diosa celta de les agües. Representa la bayura y la fecundidá.
Foi adorada nel sur de Francia, na provincia de Lugo y bien especialmente nel norte d'Inglaterra. 
Nesta última zona, concretamente en Carrawburgh, condáu de Northumberland, alcuéntrase un templu nel so honor, asitiáu na muralla d'Adrianu, au s'atoparon gran cantidá de restos arqueolóxicos como monedes, piedres, aniellos, cristalería y cerámiques. Ye por ello que se cree qu'esti llugar tuvo d'abandonase a finales del sieglu IV, probablemente por cuenta d'un edictu antipaganu del emperador romanu Teodosiu I.
Louis Sachar
Sachar ,Louis (East Meadow, Nueva York, 1954), escritor estauxunidense especializáu en lliteratura xuvenil. La so obra más conocida ye "Holes" ("Fuexos"), un relatu d'intriga y ficción, con ciertu grau de denuncia social (abandonáu depués pola novela d'aventures de corte casi mágico), sobre un campamentu de castigu que los sos direutores esploten a los ninñvos p'atopar una antigua ayalga oculta nel llugar. En castellán traducióse tamién "Hai un mozu nel baño de les moces", nueva historia sobre un ninño inadautáu, esta vegada na so escuela.
Richard Sainct
Richard Sainct (nacíu'l 14 d'abril de 1970 en Saint-Affrique, Aveyron - fináu'l 29 de setiembre de 2004) foi un pilotu de rallies francés
Sainct principia la so carrera como pilotu de motocross, algamando'l títulu de campeón de Francia nel añu 1989. El siguiente añu participa nel Rally del Atlas y nel añu 1991 participa por vez primera nel Rally Dakar. Al nun alcontrar un patrocinador, nun vuelve fasta l'añu 1995, yá como pilotu profesional, venciendo nesa competición en trés ocasiones (dos veces con BMW y una con KTM).
Finó por causa d'un accidente, al caer mientres la 1ª especial de la 4ª etapa del Rally de los Faraones, n'Exiptu l'añu 2004.
El Trigal
Sector de la Ciudá de Valencia (Estáu Carabobo,Venezuela),allugáu al Nordés de la Parroquia Urbana San José, ta entendíu por siete (7) urbanizaciones:
Nesti Sector habiten siquier 10.000 persones. Nesti sector, nes inmediciones del Parque Trigal (Trigal Centro), alcuéntrase allugada la "Quinta Carabobo", que ye la residencia oficial del Gobernador del Estáu Carabobo. Los sos 7 Urbanizaciones cunten colos elementos básicos d'una comunidá, como lo son: escueles, supermercaos, centros asistenciales, ente otros.
Anguaño hai una expansión habitacional que, nun futuru bien cercanu, podría significar la ampliación de los sos habitantes y per ende la diversificación d'actividaes comerciales o económiques na comunidá
Además, según los últimos resultaos electorales, el so población ye nel so mayoría opositora al régimen socialista d'Hugo Chavez.
Sándwich Barros Luco
El Folles Luco ye un sándwich que lleva carne a plánchalo y quesu caliente, que se viende nos locales de comida rápida y restoranes de Chile. El so nome deber al presidente Ramón Folles Luco, quién yera un veceru recurrente de la Confitería Torres en Santiago. Solicitaba con frecuencia esti amiestu especialmente fechu pa él, que depués se popularizó ente los comensales y nel restu del país.
Ilesia de Santa María de Sion
La Ilesia de Santa María de Sion alcuéntrase n'Aksum (Etiopía), y pertenez al Patriarcáu Coptu d'Etiopía unu de los patriarcaos de la Ilesia Copta. Ye nesta Basílica onde según la tradición cúriase'l Arca de l'Alianza, que supuestamente foi depositada allí por Menelik I, fíu de Salomón y la reina de Saba.
Oleg Chuzhda
Oleg Chuzhda ye un ciclista ucraín nacíu'l 8 de mayu de 1985.
Debúó como profesional l'año 2006 col equipu Comunidad Valenciana. Un año después ganó el Campeonatu d'Ucrania sub-23 Contrarreló.
Cuadrafónicu
Dizse qu'un sistema de soníu ye cuadrafónico cuando esti tien cuatro canales discretos de información d'audiu. Creaos cerca de los años 70, estos sistemes fueron una de les primeres propuestes de vienta nos sistemes de múltiples canales. Precursor de los sistemes de cine en casa 5.1, ente otros, esti sistema ye usualmente utilizáu n'audiu automotriz.
Dellos formatos compatibles con audiu cuadrafónico fueron:
Campu de Les Milles
El Campu de Les Milles (en francés "Camp deas Milles") foi un campu de concentración asitiáu nel departamentu de Bouches-du-Rhône, abiertu en setiembre de 1939 nel edificiu d'una vieya fábrica de teyes.
En principiu, sirvió como campu d'internamientu pa los residentes alemanes en Francia, colo cual compartieron encierre auténticos nazis y exiliaos alemanes, munchos d'ellos xudíos. Ente los internos, hasta 1940 atopábense conocíos artistes, como Max Ernst, Lion Feuchtwanger, Hans Bellmer, Robert Liebknecht, Ferdinand Springer y Wolls.
Después, el gobiernu de Vichy utilizó'l campu pa internar a los xudíos enantes d'apurrilos a les autoridaes nazis. N'agostu de 1942 produciéronse deportaciones de neños dende esti campu.
Información (en francés) sobre'l Campu de Les Milles
Okada Izō
El personaxe Udo Jin-y de la serie de manga Rurouni Kenshin foi orixinalmente basáu en Okada, pero l'autor almite que'l personaxe se terminó convirtiendo en daqué contrariu a él.
Cory Lidle
Cory Fulton Lidle (22 de marzu de 1972 – 11 d'ochobre de 2006) foi un "pitcher" diestru de les Grandes Lligues de Béisbol. Xugó pa siete equipos distintos na so carrera de nueve temporaes, siendo'l so últimu equipu los New York Yankees. Solo cuatro días depués de que la temporada acabara, Lidle resultó muertu a los sos 34 años d'edá cuando l'avioneta que pilotaba se estrelló nun edificiu residencial de Nueva York.
Pires do Rio
Pires do Rio ye un conceyu de Brasil, asitiáu al sureste del estáu de Goiás. Alcuéntrase a 145 quilómetros de la capital del estáu Goiânia.
Edwin B. Presta
Edwin B. Presta (*1891 - ), hispanista d'Estaos Xuníos.
Se dedicó a estudiar el Sieglu d'Oru y dellos aspeutos de la baxa Edá Media. En 1923 publicó el so llibru "María de Zayas"; en 1924, en colaboración con C. C. Ayeri, el volume "Un viaxe por España". Nel so "Manual elemental de novelística española. Esquisa históricu de la novela curtia y el cuentu mientres el sieglu d'oru con tables cronológico-descriptives de la novelística dende los oríxenes hasta 1700" (Madrid: Biblioteca Española de Divulgación Científica El soárez, 1926), cuestiona per vegada primera la presunta vinculación total de la novela cortesana o narrativa curtia española a la italiana, yá que ésta densedólcase como género distintu ente que en España desenvuélvese con interferencies didácticas, satíriques, pastoriles y picaresques. El so llabor culminó, tres una serie de artículos preparatorios, na edición del "Amáiís de Gaula" (Zaragoza, 1508) qu'empecipia en 1959 y conclúi en 1969 (Madrid: CSIC, cuatro vols.).
Menuet antique
Menuet antique ("Minué antiguu" en francés) ye una obra pa pianu solo compuesta por Maurice Ravel. La versión orixinal pa pianu foi escrita en 1895 y la orquestación del compositor en 1929. Ravel escribió la obra como tributu a Emmanuel Chabrier, quien gentilmente acogió les sos primeres composiciones y -y ayudó a establecer el so reputación musical.
La versión pa pianu foi estrenada'l 18 d'abril de 1898 por Ricardo Viñye, amigu llargu tiempu del compositor quien -y dedicó la obra. Viñye ofreció además los estrenos d'otres composiciones de Ravel. La versión orquestal foi oída en público per primer vegada'l 1 de xineru de 1930.
La forma de minué remanez n'otres obres de Ravel, tales como'l movimientu central del so "Sonatina" y el quintu de "-y Tombeau de Couperin".
Tony Garnier (arquiteutu)
Tony Garnier (Lyon, 13 d'agostu de 1869 - Roquefort-la-Bédoule, 19 de xineru de 1948) foi un arquiteutu y urbanista francés.
Foi alumnu de la École des Beaux-Arts y llogró el Gran Prix de Roma. En 1904 presentó el so proyectu urbanístico de «ciudá industrial» pa 35.000 habitantes, na línea de les utopías socialistes, mas nun tuvo éxito, polo que se estableció en Lyon onde llevo a cabu una serie de grandioses obres públicas que nun se terminaron de realizar debíu al españíu de la Primer Guerra Mundial.
Escudu de Cerro Largo
L'Escudu de Cerro Largo foi aprobáu en 1936, y el so ceador foi'l melense José Monegal. Dichu escudu ta estremáu en tres cuarteles: unu que correspuende a la metá cimera, y los otros dos a caúna de les metaes de la parte inferior. La línea de división horizontal presenta una faxa con decoración nativa, ente que la vertical contién una cruz, un lleón, un castiellu, otru lleón y otra cruz.
El cuartel cimeru azul presenta un sol con 16 rayos (8 apuntiaos como llances y 8 ondulantes como llapaes), que ta sobre'l Cerro Largo, que ye signu de fortaleza. El cuartel inferior izquierdu representa al Virrei del Ríu de la Plata, Pedro de Melo de Portugal y Villena, quien ordeno la creación de la ciudá capital de Melo. El restante cuartel contién armes utilizaes polos charrúes.
AviaSelva
AviaSelva, ye una aerollínia del Perú con bas nel Aeropuertu Internacional Coronel FAP Francisco Ensugada Vignetta, en Iquitos. Opera vuelos interrexonales en Perú y Colombia.
Unión Carlista
Unión Carlista foi un partíu políticu español fundáu en 1978. Taba promovíu pola Rexencia Nacional y Carlista de Estella, creada en 1958, la cual refugaba'l franquismu dende una orientación tradicionalista. 
En 1986 formó xunto con otros partíos políticos la Comunión Tradicionalista Carlista.
Peace Orchestra
Peace Orchestra ye un proyectu musical solista del productor discográfico y DJ vienés Peter Kruder, integrante del duo Kruder y Dorfmeister.
Peace Orchestra ye además el título del álbum grabáu por Kruder cola etiqueta Peace Orchestra. La tema más conocíu del mesmu ye "Who Am I", que foi usáu na serie de curtios animaos The Animatrix.
Pablo Nacach
Pablo Nacach, escritor nacíu en Buenos Aires (Arxentina) en 1969. Ye doctor en Filosofía pola Universidá de Barcelona y llicenciáu en socioloxía pola Universidá de Buenos Aires.
Anguaño vive en Madrid y ente les sos actividaes profesionales pueden citase impartir cursos d'Humanidaes na Universidad Carlos III de Madrid, trabayar como editor pa prestixoses editoriales y collaborar con diversos medios de comunicación como'l suplementu "Cultura/s" de La Vanguardia, les revistes Letras Libres y Revista de Libros, la Cadena Ser, RAC1 y TV3. 
Antonio Cermeño
Antonio Cermeño Coloso ye un boxeador retiráu de Venezuela que foi campeón de los pesos super gallu y pluma de l'Asociación Mundial de Boxéu.
Kokugaku
Kokugaku (Kyūjitai: 國學 Shinjitai: 国学; lit. Estudiu nacional de xapanoloxía) foi una corriente intelectual que refugaba l'estudiu de los testos budistes y chinos y favorecía la investigación filolófica de los clásicos xaponeses. La pallabra 'Kokugaku' tradúxose como “Estudios nativos” y foi una rempuesta al Neoconfucianismu sinocéntricu. Refuguen l'estoicismu del confucianismu y valora la cultura xaponesa anterior al confucianismu.
Los kokugaku, partiendo de la lliteratura antigua xaponesa y del sintoísmu, aboguen pola torna a una supuesta edá dorada de la cultura y sociedá xaponeses. Recurren a la poesía xaponesa antigua emplegando la puxanza del feudalismu (a mediaos del sieglu XII) y otros llogros culturales p'amosar la “emoción” de Xapón.
Bolsa de Bucarest
La Bolsa de Bucarest (en rumanu, "Bursa de Valori București") fundóse en 1882. Zarró ente 1916 y 1919 por mor de la Primer Guerra Mundial y volvió a zarrase en 1945 tres la formación de la República Socialista de Rumanía. Tres la cayida del gobiernu comunista, la bolsa reabrióse'l 21 d'abril de 1995. 
Ye la bolsa de valores más importante de Rumanía.
En 2005 foi combinada cola bolsa electrónica de tipu NASDAQ, el Rasdaq qu'operaba hasta entós nel país.
La so cooperación cola Bolsa de Viena ye bien intensa.
São Pedro d'Este
São Pedro d'Esti ye una freguesía portuguesa perteneciente al conceyu de Braga. Tien un área de 4,09 km² y una población total de 1 806 habitantes (2001). La densidá poblacional xube a 441,6 hab/km².
[[Categoría:Freguesíes de Portugal]
Nenad Vanic
Nenad Vanić(30 d'agostu de 1970, Prishtina, Kosovo, Serbia)ye un exfutbolista serbiu qu'entamó nel FK Bežanija. Xugo n'equipos como'l Gent, Albacete Balompié y FK Crvena Zvezda.
También juco col Estrella Colorada de Belgrado ya inclusive llegó a xugar una eliminatoria de Recopa frente al F.C. Barcelona nel Nou Camp. Depués se marchó a la Vojvodina de Novi Sad, club del que llegó al Albacete Balompié después de participar na ronda preliminar de la UEFA.
Ye unu d'el xugadores del este que más admiración levantó n'Albacete, non sólo polos sos grandes condiciones futbolísticas, sinón tamién pol so prestosu carácter y la so facilidá p'aprender el castellán a estazón. L'ayuda de Vasiljevic -y resultó fundamental pa integrase con rapidez tantu na plantiya como na ciudá.
Na so primer temporada cayó mancáu nel partíu de liga ante la O.D. Les Palmes polo que tuvo que pasar pol quirófano pa ser interveníu d'un frayatu de meniscu.
Premio Federico García Lorca
El Premio Federico García Lorca ye un premiu de poesía que vien convocándose dende los años setenta pola Universidá de Granada y la Fundación Federico García Lorca. 
Llograron esti premiu, ente otros, presgiosos autores y autores como Luis García Montero, Álvaro Salvador, Antonio Jiménez Millán, Aurora Luque, José Luis Lópexe Bretonos, Rafael Espeyu, Juan Carlos Abril, Daniel Rodríguez Moya, Andrés Neuman, Ramón Repiso, Miguel Ángel Mazanes, Ventura Camacho, Fernando Valverde, Blanca Varela y María Victoria Atencia García etc. El llibru ganador publicar nel serviciu de publicaciones de la Universidá de Granada
Fior di latte
El Fior di latte ye un quesu frescu ellaboráu enteru con lleche de vaca. Llograr de forma bien similar a la Mozzarella y ye bien frecuente en Campania y en Apulia.. 
Trátase d'un quesu con testura bien cremosa que puede bazcuyar ente 14-15% de conteníu proteínico, un 62-65% d'agua (tien un altu conteníu húmedo) y un 49% de conteníu graso. Comer por riegla xeneral fresquísimo, a ser posible de la producción del mesmu día. Cuanto más pasa'l tiempu desque se produció va volviéndose "stracchinado" (pastosu). Comercializar en boles arrondaes de distintos pesos, por casu, la "Polpeta" pesa 200 g, el "Bocconcino" 15 g y la "Perlla" 9 g.
La conservación ye delicada yá que tien de tar ente los 6 y 8 ºC y nun debe so ningún aspeutu conxelase. 
Ye unu de los ingredientes principales de la famosa pizza napolitana "pizza margherita".
También utilizar pa la realización de xelaos y ensalaes.
Mengrai
Mengrai o Mangrai (1239-1317) foi'l fundador del reinu Lanna nel norte de Tailandia.
Nacíu en Chiang Saen, yera fíu del gobernante local Lao Meng y la Princesa Ua Ming Chommuong, de la etnia Dai, de Chiang Rung, Yunnan. En 1259 Mengrai sucedió al so padre. En 1262 fundó la ciudá de Chiang Rai como nueva capital. El reinu creció rápidamente escontra'l sur gracies a les aliances militares y a la conquista de territorios vecinos. En 1281 derrotó al reinu Mon de Haripunchai, anexionándose Lamphun. En 1287 Mengrai firmó la paz col Rei Ramkhamhaeng el Grande del reinu Sukhothai, gobernante de Phayao. En 1296 cambió la capital a la nueva ciudá de Chiang Mai. Falleció en 1317.
Fulneck (escuela)
La escuela Fulneck ye una escuela privada y internáu asitiada nel Asentamientu Moraviano de Fulneck en Pudsey, Leeds, Inglaterra. Apurre educación para ninñvos con edaes entendíes ente los 3 y los 18 años.
En 1753 y 1755, The Boys and Girls Schools fueron abiertes pola ilesia de los Moravianos. En 1994 los dos escueles xunir nuna. Anguaño les Cases comuñales de los Hermanos y Hermanes son tamién parte de la escuela.
Cozzano
Cozzano (n'idioma corsu Cuzzà) ye una comuña y población de Francia, na rexón de Córcega, departamentu de Córcega del Sur.
El so población nel censu de 2007 yera de 258 habitantes.
Sorbollano
Sorbollano ye una comuña y población de Francia, na rexón de Córcega, departamentu de Córcega del Sur.
El so población, nel censu de 1999, yera de 69 habitantes.
Fienda (mineraloxía)
El fienda ye cada unu de los espacios vacívos que queden ente los nuedos d'una rede cristalina, así como tamién l'espaciu buecu ente los granos d'una roca.
L'espaciu que queda llibre ente les mallas de los cristales midi sólo unos cuantos angstroms. Sicasí, ye lo suficientemente grande como por que puedan introducise nellos los átomos extraños que constitúin les impurezes de los cristales. La mayoría de les vegaes éstan consisten en óxidos metálicos que son los que confieren color a los cristales: les munches variedaes que presenta'l cuarzu, por casu, son la resultancia d'otres tantes impureces agospiaes nes fiendes de les sos mallas cristalines.
SIESTA
SIESTA (Spanish Initiative for Electronic Simulations with Thousands of Atoms) ye un métodu orixinal y una implementación de software pa efectuar cálculos de estructura electrónica y simulaciones de dinámica molecular "ab initio" para molécules y sólidos.
Usa un códigu de teoría del funcional de la densidá que prediz les propiedaes d'una agrupación d'átomos. Ente tales propiedaes atópense la estructura de bandes Kohn-Sham, la densidá electrónica y les poblaciones de Mulliken.
Sommereux
El so población nel censu de 1999 yera de 408 habitantes.
Ronald Smith
Ronald Bertram Smith (3 de xineru de 1922 –- 27 de mayu de 2004).
Pianista de música clásica Inglés, compositor y profesor nacíu en Londres.
Basó la so obra na música del Romanticismu, cuantimás sobre la obra de Charles-Valentin Alkan de quien escribió una biografía. 
Na actualidá, esisten un gran núpixín de les sos composiciones disponibles a la vienta, principalmente los sos trabayos sobre la obra de Alkan y delles grabaciones escelentes de Chopin Op 10 y 15. 
Smith impartió clase de pianu mientres años en The King's School (Canterbury), contó con alumnos pernomaos como Freddy Kempf.
Smith murió en Saltwood, Kent.
Abruka
Abruka ye una islla perteneciente a Estonia. La islla alcuéntrase nel Golfu de Riga, nel Mar Bálticu, a 6 km al sur de Saaremaa. La islla ocupa una superficie de 8,8 km² y alluga una población de 34 habitantes (2004). La islla pertenez al conceyu ("vald") de Kaarma y a la provincia de Saaremaa. 
A lo llargo de los sieglos, la islla formó parte de diverses potencies de la zona, como Dinamarca, Suecia, Alemaña y Rusia.
La islla alluga un puertu. La población local vive principalmente del turismu y la pesca.
Centru Deportivu El mioécimo da Xibla
El Centru Deportivu El mioécimo da Xibla (en portugués "Centru Esportivo El mioécimo da Xibla") ye un complexu deportivu allugáu en Río de Janeiro, Brasil. 
Foi inauguráu en 1997, pertenez a la Prefectura de Río de Janeiro y ye consideráu'l complexu deportivu más grande que sía alministráu por una Prefectura en tol país. El gimanasio lleva por nome "Algodão" n'honor al basquebolista Zeny de Azevedo consideráu unu de los meyores de Brasil. Tien un área de construcción de 64.000 m² (metros cuadraos) con capacidá p'allugar 3.835 espectadores nel ximnasiu y 1.953 nel estadiu.
Foi reformáu especialmente pa los Xuegos Panamericanos de 2007 p'allugar les disciplines de fútbol, karate, squash y patinaxe. Además foi l'escenariu más alloñáu de la Villa Olímpica nos Xuegos Panamericanos a unos 40 km de percorríu.
Amaury Veray
Amaury Veray Torregrosa foi pianista, profesor de música, musicólogu y unu de los compositores más famosos de Puertu Ricu. Considéraselu unu de los fundadores del nacionalismu musical portorricanu.
Nació en Yauco en 1922. Músicu y compositor, estudió música na Academia de Santa Cecilia en Roma y nel Conservatoriu de Nueva Inglaterra. Trabajó pal Institutu de Cultura Portorricana, pa la División d'Educación de La Comunidá y como profesor de música de la Universidá Católica de Ponce y el Conservatoriu de Música de Puertu Ricu. Foi un estudiosu de la hestoria de la música portorricana y escribió ensayos y monografíes sobre dichu tema. Na so obra musical figuren tamién ballets y música llixera como "La carreta", "María Soledad", pero ye más notable pol so famosu Villancico Yaucano. Publicó llibros tales como "Manuel Gregorio Tavárez", "Soledad y plenitud" (1960) y "La misión social de la danza de Juan Morel Campos".
El pelele
El pelele (1791 - 1792) ye un cartón pa tapiz de Francisco de Goya (267 x 160 cm), unu de los qu'executa pa tapices destinaos al gabinete del rei Carlos III de España de El Escorial. Trátase d'una escena popular. Pertenez al último periodu de Goya como pintor de cartones pa tapices.
Cuatro mayes mantean a un pelele, símbolo del sexu masculino, y riéndose. Representaría así a les muyeres como burladoras de los homes. Ye un cuadru de ejecución rápida. El colores son lluminosos. L'estilu ye polo xeneral, elegante y llixeru, mesmu del sieglu XVIII. 
Manual de Oslo
Referir a la publicación de la OCDE (Organización pa la Cooperación y el Desenvolvimientu Económicu) col título "Medición de les Actividaes Científicas y Tecnológicas. Directrices propuestes pa percanciar ya interpretar datos de la innovación tecnológica: Manual Oslo", en 1997. 
El Manual de Oslo ye un referente importante pal análisis y recopilación de datos en materia de innovación tecnológica, además d'una fonte básica pa realizar estudios rellacionaos col conxuntu d'actividaes que dan llugar a la innovación tecnológica, los sos algames, los tipos de innovación y l'impactu de les innovaciones nel desempeño de les organizaciones, contribuyendo a la implantación d'una cultura tecnológica en desenvolvimientu constante.
Serjania
Serjania ye un xéneru de plantes de la familia de les sapindacees. Contién 323 especies
Norma Patricia Galeano
Norma Patricia Galeano foi una dirixente estudiantil colombiana. Estudiante de ciencies sociales na Universidá del Tolima y miembru de la Mocedá Comunista Colombiana, JUCO. Foi asesinada'l 7 de setiembre de 1994 nel campus de la Universidá del Tolima, en Ibagué, por efectivos del Ejército que dispararon contra la so integridá. Na so memoria la JUCO instituyó la Orde que lleva'l so nome pa la militante más destacada, así mesmu l'edificiu 32 de la Universidá del Tolima foi renombráu nel so honor. l'asesinatu de norma entá sigue impune.
Franz von Sickingen
Franz von Sickingen foi un caballeru imperial del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu. Nació'l 2 de marzu de 1481 nel castiellu d'Ebernburg en Bad Kreuznach y morrió'l 7 de mayu de 1523 nel castiellu de Nanstein, en Landstuhl. 
Foi un xefe de la nobleza renana y suaba. Partidariu de la reforma protestante, lluchó pola secularización de los bienes de la ilesia y lideró la llamada "revuelta de los caballeros" nel Sacru Imperiu Romanu Xermánicu. Morrió por cuenta de les graves firíes sufríes nel sitiu del so castiellu de Nanstein pola coalición de príncipes dirixida ente otros por Lluis V del Palatináu y Felipe I d'Hesse.
Sobriu
Sobriu ye una comuña suiza del cantón del Tesinu, nel distritu de Leventina, círculu de Giornico. Llenda al noroeste cola comuña de Cavagnago, al nordés con Acquarossa, al este con Ludiano y Semione, al sureste con Bodio y al suroeste con Giornico.
Gil
Gil ye:
Además GIL ye la sigla de:
Shastasauridae
Los shastasáuridos (Shastasauridae) son una familia d'ictiosaurios que vivieron dende'l Triásicu Inferior hasta'l Triásicu Superior, no que güei ye Asia, Norteamérica y Europa.
Nelson Rodríguez Leyva
Nelson Rodríguez Leyva (n. La Provincia de Agua Clara, 16 de xunetu de 1943 - m. L'Habana, 1971) foi un novelista cubanu.
Rodríguez Leyva llegó a publicar namái un llibru, el conxuntu de cuentos El regalu, asoleyáu en 1964 col encontu de Virgilio Piñyera. En 1971, tres un intentu fracasáu de secuestrar un avión de les llinies aérees de Cuba nun vuelu doméstico pa poder escapar del país, foi fusiláu na fortaleza habanera de La Cabaña y la so obra foi destruyida y torgada. Reinaldo Arenas menta a Rodríguez Leyva y el so destín nun capítulo llamáu Mi generación de la so obra "Enantes que anochezca" y tamién dedíca-y un capítulu aparte, cuntando la hestoria enantes mentada dende'l so puntu de vista.
Lleis de Extranjería y Sedición
Les Lleis sobre Estranxeros y Sedición (en inglés: "Alíen and Sedition Acts") fueron un conxuntu de cuatro lleies aprobaes pol Congresu de los Estaos Xuníos en 1798, en previsión d'una guerra con Francia.
Los decretos, fechos rápidamente a raíz del casu XYZ, punxéronlu límites a los estranxeros y cohibieron a la crítica de la prensa escontra'l gobiernu. Estos apuntaben escontra los inmigrantes franceses ya irlandeses, incrementándoles el período d'espera pa llograr la naturalización y autorizaben la expulsión de foráneos que fueren consideraos peligrosos.
Anque les Lleis sobre Estranxeros y Sedición fueron adverses para Thomas Jefferson y otros, ayudaron a impulsar a Jefferson escontra la presidencia. Dalgunes fueron derogaes y otres expiraron en 1802.
Aceite d'ocalitu
L'aceite d'ocalitu o eucaliptol (1,8-cineol) obtiénse de les fueyes de les diverses especies d'ocalitu. 
Líquidu miscible con alcohol, el so golor va ente'l de la menta y el de la trementina. Utilízase en perfumería, medicina y pa la flotación de minerales. Alcuéntrase en munchos productos, ungüentos y llinimentos, inhaladores pa solliviar la conxestión nasal, melecines pal dolor nes enxives, boca y gargüelu y enxagües bucales.
Propiedaes fisicu - químiques
Cid Campeador (Buenos Aires)
Nel barriu de Caballín de la Ciudá de Buenos Aires, alcuéntrase un monumentu dedicáu a Rodrigo Díaz de Vivar, fidalgu y guerreru castellán del S.XI, más conocíu como'l Cid Campeador.
Ye una de los puntos más característicos d'esa zona de la ciudá. 
Atopar na intersección de les aveníes Gaona, San Martín, Ángel Gallardo, Dr. Honorio Pueyrredón y Díaz Vélez.
La escultura de mármol y bronce, ye obra de Anna Hyatt Huntington, artista norteamericana (1876 - 1973).
Foi inaugurada n'ochobre de 1935.
Los Llaos
Los Llaos ye una llocalidá del conceyu de San Vicente de la Barquera (Cantabria, España). Queda a unos 3 quilómetros al nordés de la capital municipal. Nel añu 2008 cuntaba con una población de 146 habitantes (INE), de los que sólo 3 residíen nel nucleu urbanu y los otros 143 tremaos. El pueblu ta asitiáu a una altitú de 25 metros sobre'l nivel del mar, xuntu al Cabu de Oyambre, dende'l cual vense los arenales de Oyambre y Merón.
Klingon Language Institute
El Klingon Language Institute (KLI, Institutu de la Llingua Klingon) ye una organización qu'ayuda a enseñar y aprender el idioma klingon, una llingua construyida creada pa la franquicia "Star Trek". Nel show, los klingons son unes raza alíenígena procedente del planeta Qo'nos (Kronos).
Índiz de Burgdöfer
El índice de Burgdöfer ye una representación gráfica emplegada en demografía pal estudiu de poblaciones. Esti índice compara los porcentaxes de población nel grupu de población ente los 5 y los 14 años col de los mayores de 45 y menores de 64 años. Cuando'l primer grupu ye más numberosu (porcentualmente mayor) la población considérase nuevu; cuando dambos grupos son aprosimao iguales falar d'una población madura y si el grupu de 5 a 14 ye menor, considérase que se trata d'una población avieyada. La representacíón gráfica suel faese per aciu dos rectángulos proporcionales a dambos grupos, asemeyáu a una pirámide de población, pero sólo con esos dos tramos d'edá. Esto simplifica l'estudiu de grandes bases de datos poblacionales.
Sierra A, Doreste JL. Demografía y salú pública. Demografía estática. En: Gil P. Medicina Preventiva y Salú Pública. Barcelona: Masson-Salvat; 1991.
Achetaria
Achetaria ye un xéneru con 14 especies de plantes de flores perteneciente a la familia Scrophulariaceae. Dellos espertos clasifíquenla na familia Plantaginaceae.
Gambelia
Gambelia ye un xéneru con 19 especies de plantes de flores perteneciente a la familia Scrophulariaceae. 
Seymeria
Seymeria ye un xéneru con 34 especies de plantes de flores perteneciente a la familia Scrophulariaceae.
Majidea
Majidea ye un xéneru con cinco especies de plantes de flores perteneciente a la familia Sapindaceae. 
Pancovia
Pancovia ye un xéneru con 25 especies de plantes de flores perteneciente a la familia Sapindaceae. 
Premiu Martín Codax
El premiu taba patrocináu pol conceyu de Vigo y les universidaes de Santiago de Compostela, Vigo y A Coruña. Les obres premiaes foron editaes pola Editorial Galaxia dientro de la so colección "Dombate".
Makanrushi
Makanrushi (en rusu, Маканруши) ye una islla rusa nel archipiélagu de les Kuriles. Tien una superficie de 49 km². Pertenez al grupu de les Kuriles septentrionales. 
Al sureste atopa la isla Onekotan, dixebrada pol estrechu d'Evreinov. 
La islla de Makanrushi atopar ente les coordenaes xeográficas siguientes:
Al sureste atopa la islla Onekotan, dixebrada pol estrechu d'Evreinov. 
Alministrativamente ye controlada pol Óblast de Sakhalin.
Oreoloma
Oreoloma ye un xéneru de fanerógames perteneciente a la la familia Brassicaceae. Entiende cuatro especies. 
Mara Scherzinger
Mara Scherzinger, actriz alemana nacida'l 23 de setiembre de 1989 en Saig un pequeño pueblu cerca de Titisee-Neustadt.
El so éxito llegó cola película "Liebe und Verlangen", na que desempeñal papel de Torchy una solmenada y xavaz nuevu.
Adquirió un gran éxito internacional gracies a el so papel na serie australiana "Blue Water High" interpretando a Anna Peterson. 
El gatu negru (dixebra)
El términu El gatu negru pue referise a:
Ilesia de San Pedro (Con)
La ilesia de San Pedru ye una ilesia del conceyu asturianu de Cangues d'Onís. Asítiada nel llugar de Mestas, ye'l templu parroquial de de la parroquia de Con.
La ilesia ye un exemplu del románicu rural tan abondoso n'Asturies. La so construcción remóntase quiciás al sieglu XIII, mentantu que había ser nel sieglu XV o XVI cuando se-y añediera la cabecera y se abriera o reformara la puerta de los pies del templu. Nel sieglu XVIII abriéronse los arcos de la cabecera y pintose la bóveda. La cabera restauración ye de 1989.
El templu, de tipu románicu popular como yá se dixera, ye de nave única rectangular cubierta con estructura de madera, y tien una cabecera cuadrada cubierta con bóveda de cruceru. Destaquen del conxuntu les dos portaes romániques y l'arcu de trunfu. La puerta occidental ye d'arcu apuntáu ensin decoración, mentantu que la meridional, d'arcu de mediu puntu, tien una decoración de taqueáu. El arcu de trunfu ye de mediu puntu dobláu, y apoya nuna columna a cada llau, que los sos capiteles tán decoraos con piñes (la de la izquierda) y boles (la de la derecha).
Les pintures de la bóveda recueyen figures vexetales, xeométriques y heráldiques. Son ún de los elementos singulares de la ilesia, una y bones son perpocos los templos rurales decoraos con pintures murales. La so autoría atribúyese-y a una escuela popular de pintura qu'hebo nel oriente d'Asturies a finales del sieglu XVIII.
Alberto Ferrera Carrillo
Alberto Ferrera Carrillo ye un políticu y maestru mexicanu. Nació en Colima, Colima el 2 de marzu de 1920. Foi rector de la Universidá de Colima del 13 d'ochobre de 1973 al 2 d'ochobre de 1979, fecha en qu'asocedió la so muerte. Mientres la so xestión, la Federación d'Estudiantes Colimenses puxó por que'l titular de la rectoría fuera d'estraición universitaria dafechu, lo que lu ayudó decididamente. El 29 de xunu de 1979, el Lic. Ferrera Carrillo solicitó llicencia pa dixebrase de la rectoría por motivos de salú y delegóse la responsabilidá en favor del Lic. Humberto Silva Ochoa. Ferrera Carrillo, nun regresó a la rectoría yá que morrió'l 2 d'ochobre de 1979. 
Criocerinae
Los criocerinos (Criocerinae) son una subfamilia de coleópteros de la familia de los crisomélidos. Delles especies, como "Crioceris asparagi" son una plaga pa los espárragos.
Cdc25
Cdc25 ye una enzima que, según la bioloxía celular y molecular, participa na regulación y coordinación del ciclu de división celular. Ye una fosfatasa que participa na activación del complexu CDK1/CycB, tamién conocíu como MPF ("Maduration promoter factor"). Esta activación ye necesaria pa que la célula entre na fase de mitosis dende la fase G2.
Cdc25 actúa esaniciando residuos fosforilaos de treonina y tirosina, lo cual ye riquíu pa la activación de MPF. Actívase por fosforilación mediada por CAK (CDK-activating kinase) y/o MPF.
Zapatera (volcán)
Zapatera ye un volcán n'escudu asitiáu en partir sur de Nicaragua. Forma Isla Zapatera nel llagu Nicaragua. Isla Zapatera entiende una de les 78 áreas protexíes de Nicaragua.
Philautus bunitus
Philautus bunitus ye una especie de xaronca qu'habita nel oeste de Borneo, ente los 640 y 1800 msnm.
Philautus ocularis
Philautus ocularis ye una especie de xaronca qu'habita en Sri Lanka.
Hyperolius fasciatus
Hyperolius fasciatus ye una especie d'anfibiu de la familia Hyperoliidae.
Palauli
Palauli ye un distritu del Reinu de Samoa, con una población (según les cifres del censu del año 2001) de 8.984 habitantes. Consiste en dos secciones separaes nel sector meridional de Savai'i. La ciudá capital ye Vailoa i Palauli Samoa.
El título supremu d'esti distritu ye Lilomaiava, que se confier na capital de Vailoa, Palauli. Como parte del procesu de la elección, Vailoa tien de consultar con Safotu (Gaga'emauga). Safotu ye basar norteña del título de Lilomaiava en Savai'i.
Lilomaiava llevó el título de Malietoa en Upolu, por cuenta de que Lilomaiava después de ganar a la Monarquía de Tonga nun desafío. Malietoa significa "fuerza y valor" en tongano.
Andy White
Andy White (1930 — ) ye un baterista d'estudiu escocés de los años 50 y 60, conocíu por haber tocáu'l primera single de The Beatles, ""Love Me Do"" en llugar de Ringo Starr. Grabó además con artistes tales como Billy Fury, Marlene Dietrich, Herman's Hermits y Tom Jones.
Podiu (arquitectura)
N'arquitectura llámase podiu a un pedestal que construían los antiguos alredor de los templos. 
Los podios se construían nos templos en que non se quería o non se podía faer gradas más que nel frente d'onde taba la entrada. Esti podiu yera necesariu pa precaver el peligru de bastiase polos intercolumnios les xentes qu'andaben pol pórtico, enantes y después de los sacrificios, principalmente por dalgunos que la so área tenía diez o doce graes de elevación.
"Esti artículu contién material del diccionariu enciclopédico popular ilustráu Salvat de los años 1906 a 1914 que s'atopa nel dominiu público."
Movimientu del Pueblu Barranqueño de Ribayos en Portugal
El Movimientu del Pueblu Barranqueño de Ribayos en Portugal ye un partíu político portugués alcontráu na villa de Ribayos.
Esti partíu foi creáu'l 2 de febreru de 2002 na villa de Ribayos.
La principal línea de actuación del partíu centrar nel estudiu de la llingua y la cultura de Ribayos, así como la llucha pola oficialización de la llingua barranqueña en dicha villa.
Puesto Sey
Puestu Sey, tamién conocida como Sey, ye una pequeña llocalidá del departamentu Susques, na Provincia de Jujuy, Arxentina.
Alcuéntrase na puna jujeña, cerca de les llendes cola provincia de Salta.
Cuenta con , lo que representa una medría del 100% frente a los del censu anterior.
Römer
El Römer ye un edificiu medieval en Fráncfort del Meno, ye unu de los monumentos más importantes de la ciudá. Foi'l so conceyu mientres seicientos años. El "Haus Römer" ye en realidá l'edificiu central d'un conxuntu de trés asitiaos na plaza de "Römerberg". El 11 de marzu de 1405 la familia comerciante de Römer la vendió xuntu con un segundu edificiu, "Goldener Schwan", al conceyu de la ciudá. El "Römer" nun ye un muséu, sinón que s'usa con distintes finalidaes, por casu como una oficina de rexistru civil. Güei en día, inclúi un complexu de nueve edificios. 
Rosa Catá
Rosa Catá foi una de les primeres actrices del cine sonoru arxentín debutando nel año 1933 cola película Dancing dando empiezu a una llarga carrera fílmica dientro del género musical, onde acompañó a los grandes cantantes del momentu como Amanda Ledesma y tamién fixo una pequeña incursión nel género del sainete criollu na película "Chingolo" del año 1940 xuntu a Luis Sandrini. Llogró la so mayor puxanza dientro del periodu de la década d'oru, ente 1940 y 1950.
Magic Juanpere
Magic Juanpere (en inglés llamáu Magic JohnPeter del francés Gianpierre) ye un personaxe de ficción de cómic creáu en 1989 por Jaume Ries Puig un gran escritor nel so époco , como pequeña viñeta nel diariu catalán Avui (editáu cada domingu como entretenimientu xuvenil, pero tamién infantil.).
Nos primeres cómics el superhéruca ganó gran popularidá cola so primer obra de tres tomos "les vacaciones de Magic" que fueron tou un éxito. La hestoria yera unes pequeñas viñetes nes qu'al pie de la so esposa Coia y los sos fíos Pablo y Javier diba de vacaciones y yeren secuestraos pol ejército encabezáu por Latin Aguamala, quien depués se fai amigu del protagonista cuando atopen al so fíu Javier y Medusilla xuntos.
El segundu cómic basar nes aventures pel mundu de los videoxuegos de Magic, pero nun pudo ser rematada pola vienta de los derechos a una empresa xaponesa y española'l día 21 d'ochobre de 1995.Que la so empresa vendió los derechos a unos mozos portugueses que dende pequeñvos habían siguíu les hestories de Magic Juanpere.
Christos Callow
Christos Callow nació n'Atenes en 1955. Estudió música vocal nel Conservatoriu Nacional d'Atenes y el teatru na Escuela de Drama Katselis. En 1979 actuó como l'Arzobispu Ansnan en Xesucristo Superstar. Callow apaeció en numberoses series de televisión incluyida la producción de Granada Television de Lord Elgin. En 1990 foi escoyíu pa representar a Grecia nel Festival de la Canción de Eurovisión 1990 en Zagreb cola canción "Horis Skopo" (Ensin Finalidá). La canción acabó 19ª de 22 paises.
Saltarol
El saltarol ("desert hopper" en inglés) ye un cascoxu ficticiu qu'apaez na serie Futuru Selvaxe.
El saltarol brinca a través del desiertu a velocidaes cimeres a les humanes: de 3 a 4 saltos por s. El aire de los pulmones puede circular con normalidá inclcuyendo cuando salta, polo que'l suministru de oxígeno ye abondu por que toa esta actividá pueda faese.
Qu'un cascoxu terrestre salte paez pocu facederu, pero inclusive en tiempos recién, los cascoxos marinos pueden saltar sobre'l so pie muscular. El saltarol ye aprosimao del tamaño d'un coneyu, y el so piel gruesa y dura cáscara previen la pérdida de mugor. El so concha llarga permediar, yá que a lo llargo del la mesma atopen pares de lúpulos, que-y dexen saltar.
Remaufens
Remaufens ye una comuña suiza del cantón de Friburgu, asitiada nel distritu de Veveyse. Llenda al norte coles comuñes d'Ecoteaux (VD) y Maracon (VD), al este con Châtel-Saint-Denis, al sureste con Corsier-sur-Vevey (VD), y al oeste con Attalens.
Avire (cráter)
Avire ye un cráter d'impactu del planeta Marte asitiáu a -40.8° Norte y 159.9° Oeste (-40.5° Norte y 200.1° Este). La colisión causó una abertura de 6,5 quilómetros de diámetru na superficie del cuadrángulu MC-24 del planeta. El nome foi aprobáu'l 16 d'abril de 2008 pola Unión Astronómica Internacional n'honor a la localidá d'Avire, (Vanuatu).
Santa Leocádia de Tamel
Santa Leocádia de Tamel ye una freguesía portuguesa del conceyu de Barcelos, con 4,60 km² de superficie y 768 habitantes (2001). Densidá de población: 167,0 hab/km².
Prazeres de Aljubarrota
Prazeres de Aljubarrota ye una freguesía portuguesa del conceyu d'Alcobaça, con 25,72 km² de área y 3 711 habitantes (2001). Densidá de población: 144,3 hab/km².
Carex demissa
La cárice mariella (Carex demissa) ye una especie perenne de planta herbal perteneciente a la familia Cyperaceae. 
Fácilmente estremable poles sos espigues femenines ovales con utrículos patentes de color verde-amarellentáu. Frecuente nos tremedales.
Praos pantanosos.
Alcuéntrase n'Europa.
Arteria gastroepiploica derecha
L'arteria gastroepiploica derecha, arteria gástrica inferior derecha o arteria gastro-omental derecha (TA: "arteria gastroepiploica dextra") ye una arteria qu'anicia como rama terminal de l'arteria gastroduodenal.
Sigue'l cantu inferior del píloru y darréu'l de la combadura mayor del estómagu na so parte derecha, asina como l"'epiplón mayor".
Fuerte de la Encarnación
El Fuerte de la Encarnación nel río Repocura foi construyíu en 1666 por Juan Ignacio de la Carrera Yturgoyen un antepasáu de José Miguel Carrera, so les órdenes del Gobernador de Chile Francisco de Meneses Brito. Foi destruyida mientres un ataque mapuche en 1694 y foi reconstruyíu por Tomás Marín de Poveda con una misión relixosa cercana n'avientu del mesmu año. Estos fueron destruyíos na rebelión mapuche de 1723 Reconstruyida de nuevu como Fuerte Repucura pol gobernador Antonio de Guill y Gonzaga de 1764, que foi destruyíu por última vegada nel Llevantamientu mapuche de 1766.
El probe Enrique
El probe Enrique, n'alemán Der Arme Heinrich ye un poema narrativu n'alto alemán mediu escritu por Hartmann von Aue probablemente na década de 1190. Foi la segunda de les últimas obres épiques de Hartman. El poema combina los esquemes de la narrativa cortés y relixosa pa cuntanos la hestoria d'un noble caballeru que foi probáu por Dios cola llepra, y sólo pue ser curáu cola sangre del corazón d'una virxe que se sacrifique d'acordies pola so salvación.
Limnonectes magnus
La xaronca xigante filipina (Limnonectes magnus) ye una especie d'anfibiu anuru de la familia Dicroglossidae.
Ye orixinaria de Célebes y Filipines.
Scaloppine
Los scaloppine (plural y diminutivu de "scaloppa", ‘escalope’, esto ye, filete finu) son un platu italianu consistentes en filetes finos, davezu de carne de xata tenral (anque tamién pueden ser de pollu), enharinados, salteados y depués calecíos y sirvíos con un mueyu de tomate o vieno, o bien en "piccata", con un mueyu de alcaparras y limón. Prepárase tamién na italo-americana.
Arteria tiroidea superior
L'arteria tiroidea superior (TA: "arteria thyroidea superior") ye una arteria que s'anicia como rama collateral de l'arteria carótida esterna.
Rames collaterales:
Rames terminales:
Distribúise na la llarinxe, la farinxe, los músculos del hioides y la glándula tiroides.
Ernie Eves
L'Honorable Ernest Lawrence "Ernie" Eves (nacíu'l 17 de xunu de 1946) foi un políticu ontarianu. Él ye'l primer Ucraino-canadianu n'aportar a Primer ministru d'Ontario, el 23u, del 15 d'abril de 2002 a 23 d'ochobre de 2003.
Gastronomía de Tanzania
La Gastronomía de Tanzania caracterízase pola presencia de pexe nes zones costeres y de carne nel interior. Les preparaciones suelen ser sencielles con cuenta de destaque la frescura de los productos utilizaos. 
exóticas:
tires de carne de corderu, acompañadas de verduras y mueyos fuertes con arroz
perca, *
pez tigre *
pexe loru *
bacaláu
langosta de Zanzíchigre *
orca *
langostinos 
Les ensalaes suélense ellaborar con frutes tropicales: mangu, papaya, cocu, plátano y piña. También utilícense estes mesmes frutes pero cocinaes como acompañamiento de la carne o'l pexe. 
Harungana
Harungana) ye un xéneru de planta perteneciente a la familia Hypericaceae . Ye orixinaria d'África tropical (incluyendo Madagascar) y Mauriciu.
Rubén Guerrero
Rubén Guerrero (16 d'ochobre de 1980) ye un periodista deportivu autor de 'Ganador', la biografía de Esteban Vigo con prólogo de Tomás Guasch. Corresponsal en Xerez de MARCA dende 2006, ye redactor de Información Xerez y Viva Xerez, así como collaborador de Cadena COPE. Foi corresponsal de El Periódico de Catalunya y trabayó en Localia Televisión, Cadena SER y Cadena Dial.
http://www.cope.es/xerez-emisores
Callulops kopsteini
Callulops kopsteini ye una especie d'anfibiu de la familia Microhylidae.
Alcuéntrase n'Indonesia.
Platymantis cheesmanae
Platymantis cheesmanae ye una especie d'anfibiu de la familia Ranidae.
Alcuéntrase n'Indonesia. 
Calia y simenza
La calia e simenza ye un alimentu típicu consumíu en toa Sicilia con ocasión de les fiestes patronales (como la de Santa Ágata en Catania o de Santa Rosalía en Palermo) o otros eventos de gran relevancia, polo xeneral nes fiestes de barriu y nes procesiones de branu ya iviernu. La "calia" prepárase turrando (en sicilianu "caliannu") garbanzos. La "simenza", sicasí, estráise de les granes de calabaza seques, que se someten a la mesma preparación que la "calia". 
Polo xeneral, "calia y simenza" xíntase en compañía mientres les procesiones o a cencielles caminando peles cais de la ciudá. Viéndese por vendedores ambulantes que trésnenla nel mesmu puestu, una y bones ta más bona caliente y cruxente.
Hyalinobatrachium petersi
Hyalinobatrachium petersi ye una especie d'anfibiu de la familia Centrolenidae.
Alcuéntrase n'Ecuador. 
Ta amenazada d'estinción pola perda del so hábitat natural.
Cláusula (lógica)
En lógica matemática, una cláusula ye una disyunción de lliterales. En cálculo proposicional, de normal escríbense de la forma:
onde cada formula_2, con formula_3 ye un lliteral.
Análogamente, llámase cláusula conxuntiva a una conjunción de lliterales:
Gerbilliscus inclusus
Gerbilliscus inclusus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Mozambique, Tanzania y Zimbabue.
El so hábitat natural son: sabanes llentes.
Achatinella byronii
Achatinella byronii ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Achatinellidae nel orde de los Stylommatophora.
Acontista mexicana
Acontista mexicana ye una especie de mantis de la familia Acanthopidae.
Alcuéntrase en Brasil, Costa Rica, Guatemala, Méxicu, Nicaragua y Panamá.
Palaciu de San Calixto
El Palaciu de San Calixto ye un pequeño palaciu en Roma y una de les Propiedaes estraterritoriales de la Santa See. El Palaciu atopar na "Piazza di San Calisto", una de les áreas de la Santa See regulada pol Tratáu de Letrán robláu en 1929 col Reinu d'Italia. Como tal, tien estatutu d'extra territorialidad.
El Palaciu San Calixto foi nomáu n'honor del Papa Calixtu I y ye agora'l llar de:
En 1990, el Palaciu foi asitiáu nel rexistru de Patrimonios de la Humanidá de la UNESCO.
Deltamys kempi
El ratón de yerba kemp (Deltamys kempi), ye una especie de rucador de la familia Cricetidae. Ye la única especie del género Deltamys. Alcuéntrase en Arxentina, Brasil y Uruguái.
Tarachomantis
Tarachomantis, ye un xéneru de les mantis, de la familia Mantidae, del orde Mantodea. Ye orixinaria d'África.
Luminiţa Dinu-Huţupan
Luminiţa Dinu-Huţupan (nació el 6 de payares de 1971, en Piatra Neamţ) ye una ex-xugadora rumana de balonmano femenín. Ye considerada una lleenda del balonmano femenín mundial.
En xineru del 2011, Dinu foi votada polos aficionaos como'l meyor porteru de la hestoria del balonmano femenín, nuna encuesta online entamada pola Federación Internacional de Balonmano. Foi votada por más de 7000 persones, lo que significa casi 94% del núpixín total de votos. 
Uropoda similiargasiformis
Uropoda similiargasiformis ye una especie d'arácnidu del orde Mesostigmata de la familia Uropodidae.
Alcuéntrase la República Democrática d'El Congu.
Base de radares
Les bases de radares pa preseos GPS son ficheros de testu que contienen coordenaes (llatitú, llonxitú) y otres informaciones y ayuden avisando al usuariu de la llocalización de los mesmos. Estes bases puen contener distintos tipos de radares (fixos, móviles, en semáforos) y otros puntos como semáforos, puestos de policía, etc.
Les bases de radares tán popularizándose nos últimos tiempos como l'únicu mou d'evitar les multes por radar ensin infrinxir la llei, darréu qu'una base de radar nun ye un deteutor de radar (prohibíu por llei).
Compatibles con dispositivos GPS o PDAs y smartphones, esisten versiones pagues y de baldre, pudiendo ser collaboratives, onde los mesmos usuariu collaboren, amestando puntos, desaniciando, votando, etc..
Un exemplu de base collaborativa podemos atopar nel proyectu brasileñu Hunteradar.
Euphaedra vulnerata
Euphaedra vulnerata, ye una especie de caparina, de la familia Nymphalidae, subfamilia Limenitidinae, tribu Adoliadini. Hai duldes tocante a la so adscripción a un subxéneru "Incertae sedis".
Esta especie de lepidoptera distribúise per Camerún, (África).
Okel
L'okel o okela ye una pallabra árabe que significa almacén, depósitu y aplícase a les posaes exipcies y a los llugares onde faen parada les caravanes.
Ye análogu a lo que los turcos y perses denominaben "caravanserail". L"'okel" ye al empar bazar, almacén , taller y agospiu onde s'abelluguen los viaxeros, especialmente los mercaderes. Los "okels" son bien numberosos n'El Cairu y nes principales ciudaes d'Exiptu. L'arquiteutu francés Drevet, por encargu del virrei d'Exiptu, construyó un "okel" nel Campu de Marte de París, por cuenta de la Esposición Universal de París de 1867. La so decoración ta tomada de diversos "okels" d'Arsuan. En mediu del edificiu hai un patiu con fonte y letrines y ta arrodiáu de pórticos, baxo los que s'abren les puertes de les tiendes y almacenes y nel superior tán les habitaciones.
Ilesia de San Juan Bautista (Campu de Cuéllar)
La ilesia de San Juan Bautista ye un edificiu de cultu católico allugáu nel término municipal de la villa de Cuéllar, dientro de los límites de la localidá de Campu de Cuéllar, na provincia de Segovia, comunidá autónoma de Castiella y -yón, de la que ye ilesia parroquial.
Foi construyida n'arte mudéjar y profusamente reformada nel sieglu XVI siguiendo les corrientes artísticas de la époco, anque nel so interior perdura un artesonado octogonal policromado correspondiente a la so primitiva fábrica, siendo unu de los aspeutos más destacables del templu.
Conserva nel so interior una variada colección de pieces de plata, ente les que s'atopa la cruz parroquial, realizada en Valladolid pol artífice Pedro Álvarez nel año 1657.
Tetramerorhinus
Tetramerorhinus ye un género extinto de mamífero litopterno que vivió nel Miocenu en Sudamérica.
Sosuelu
El sosuelu, o sustrato, ye la capa de suelu debaxo de la capa superficial del suelu na superficie de la tierra. El sosuelu puede incluyir sustances como la magre y/o arena, que sóser parcialmente desglosadas ​​por aire, lluz solar, agua, vientu, etc, pa producir suelu verdaderu. Debaxo del sosuelu ta el sustrato, que puede ser predresu, de sedimentos o depósitos yólicos, en gran midida afectaos por factores formadores de suelu activu nel sosuelu. 
Dumuzid, el pescador
Dumuzid, "el pescador," orixinalmente de Kuara en Sumeria, foi'l tercer rei na primera Dinastía de Uruk, y el predecesor de Gilgamesh, d'alcuerdu a la llista de reis de Sumeria. La llista de los reis tamién afirma que él capturó ensin ayuda a Mebaragesi, gobernador de Kish, y afirma que él gobernó en Uruk mientres 100 años - muncho menos que los 1200 años qu'atribúi al so predecesor, Lugalbanda, "el pastor".
Puede haber cierta confusión nes primeres composiciones sumeries ente esta figura y la de "Dumuzid, el pastor", quién llamen el rei de Uruk, y quien apaez como una deidá (Tammuz) n'obres posteriores. Sicasí, la llista de reis sumerios diz que Dumuzid, el pastor gobernó enantes de la indundación, y en Bad-tibira, non en Uruk.
Cordal submarín de Carnegie
La Cordal submarín de Carnegie ye una dorsal asísmica allugada nel océanu Pacífico ente les mariñes de Ecuador y les islles Galápagos. 
El cordal de Carnegie ye d'orixe volcánico y ye resultáu del movimientu de la placa de Naza por subre el puntu caliente
de Galápagos, el mesmu que güei en día xenera'l volcanismo nes islles Galápagos. N'otres palabres a midida que los antiguos volcanes de Galápagos alloñar del puntu caliente que ye la so fonte de magma la erosión amenorgar d'altor formando una cadena submarina de volcanes extintos.
Dmitri Yanishevski
Dmitri Erástovich Yanishevski (rusu: Дми́трий Эра́стович Янише́вский) (5 de febreru de 1875, Kazán - 22 d'avientu de 1944, Leningrado) foi un xeobotánicu soviético/rusu. Trabayó nel institutu de Botánica na Academia de Ciencies de la XRSS de 1932 a 1944. Foi'l primeru en clasificar la subespecie de Cannabis sativa - Cannabis ruderalis.
A otros idiomes el so nome trescríbese tamién como "Dmitrij Y. Janischewsky" ("Janisch.").
Cuadriella (danza)
La cuadriella (del francés quadrille) ye un tipu de danza de salón, heredera de l'antigua contradanza francesa del sieglu XVIII, que tuvo de moda dende principios del sieglu XIX hasta la Primer Guerra Mundial. Realizar por cuatro baillarinos en pareyes nuna formación en forma de cuadráu. Ye un precursor de la "Square dancie" tradicional. También ye un estilu de música.
Monte Amida (Chūbu)
El ye una elevación de 2805 metros asitiada na rexón de Chūbu, Nagano, Xapón. Ye una de les ocho cumes que conformen el cordal del Monte Yatsugatake.
Mäntyniemi
Mäntyniemi ("Talludden" en suecu) ye la residencia oficial del presidente de Finlandia, asitiada nel barriu de Meilahti, Helsinki. La residencia foi diseñada polos arquiteutos Raili y Reima Pietilä. Se terminó de construyir en 1993. Desque Mauno Koivisto camudar a la residencia, toos el presidentes de Finlandia hasta la fecha vivieron en Mäntyniemi.
Burgruine Starhemberg
Burgruine Starhemberg ye un fortín asitiáu en Baxa Austria, Austria.
Regueru Mataojito
El regueru Mataojito ye un cursu d'agua uruguayu que traviesa'l departamentu de Salto perteneciente a la cuenca hidrográfica del Ríu de la Plata.
Naz na Cuchilla de Haedo y desagua nel regueru Mataojo Grande en percorriendo alredor de 15 km.
Meteņi
Los Meteņi, tamién llamaos "Budēļo diena", "Vastlāvji", "Lastavāgu diena", "Miesmeti", "Miezmežo diena", "Aizgavēnis", "Pīrāgu diena", son les fiestes paganes letones que celebren l'iviernu, la espera de la primavera y pretenden asegurar la bona collecha nel próximo año. 
D'antiguo Meterņi tenía llugar en plenu iviernu ente'l solsticiu d'iviernu y el equinocciu primaveral. El final de la temporada de Meterņi coincide col El mioércoles de Ceniza, día nel cual empieza la Cuaresma católica.
Les tradiciones más comunes de Meterņi son dir mazcaraos (lo que se denomina “ķekatas” o “budēļi”, por eso la fiesta llámase tamién "Budēļo diena"): la xente pon les máscaras tradicionales, sale a la cai, canta y bailla, visita los unos a los otros. También la fiesta ye pa esfrutar l'iviernu, pos parte dela celebración consiste en tirase en trinéu, faer batalles de boles de nieve y encender un gran fueu pa calecer.
Juan Pretel
Estufa
Estufa tien distintes acepciones:
Muséu Louisiana d'arte moderno
El muséu Louisiana d'arte moderno ta asitiáu na mariña norte de la isla de Zelanda, cerca de Copenhague, Dinamarca, no qu'antes yera un parque. Foi fundáu en 1958 por Knud W. Jensen como una institución pública independiente.
Unu de los sos puntos clave ye que combina les amueses d'arte moderno cola arquitectura del muséu y el paisaxe alredor, encontrándose munches de les escultures al campu, así como la so situación estratéxica al pie de la mariña, dende onde puede vese Suecia a la otra vera.
Apoenzima
La apoenzima ye la parte proteica d'una holoenzima, esto ye, una enzima que nun pue llevar a cabu la so aición catalítica desprovista de los cofautores necesarios, yá seyan iones metálicos (Fe, Cu, Mg, etc.) o orgánicos, que de la mesma pue ser una coenzima o un grupu prostéticu, dependiendo de la fuercia de los sos enllaces cola apoenzima. La apoenzima ye, porp, catalíticamente inactiva, hasta que se-y xune'l cofautor afayadizu.
Región de la Selva
La Región de la Selva ye una subregión turística de la provincia de Misiones, Arxentina.
Muséu "Imáxenes de la Selva" - Puertu Iguazú 
Saltu Central - San Antonio * 
Muséu Cacique Bonifacio Maidana - San Pedro * 
Saltu Alegría - Tobuna 
Parque Nacional Three Islands
Three Islands ye un parque nacional en Queensland (Australia), allugáu a 129 km al noroeste de Brisbane. Ta formáu por islles montiegues al sudoeste del Cabu Flattery. Representen un importante sitiu de proteición pa les aves marines. 
Formen parte de la Gran Barrera de Coral, declarada pola Unesco Patrimoniu de la Humanidá n'Australia.
Gastropnir
Na mitoloxía nórdica Gastropnir yera unu de los llares de los xigantes, que costantemente taben en guerra colos dioses nórdicos, dende la tierra de Jötunheim. Nel poema "Fjölsvinnsmál" que forma parte de "Svipdagsmál" na "Edda poética" rellátase que ye allí onde vive giganta Menglöð.
Mohamed Boualem Khouni
Mohamed Boualem Khouni. (Beokhalfa Tizi Ouzou, Arxelia, 15 de marzu de 1969). Ciudadanu arxelín, perteneciente al Grupu Salafista pa la Predicación y el Combate, antiguu integrante del Grupu Islámicu Armáu que foi deteníu'l 25 de setiembre de 2001 a petición del gobiernu belga en Almería acusáu de pertenencia a una organización terrorista y preparación d'atentaos en Italia. Darréu, en mayu de 2002 foi puestu la llibertá pola Audiencia Nacional de España en siendo retirada la petición de extradición y nun atopase nicios de delitu en España. Más tarde foi deteníu por orde de la mesma Audiencia en Canals, provincia de Valencia en payares de 2004 por pertenencia a un grupu terrorista y tar en procesu de preparación d'atentaos en España, siendo aldericada'l so participación nos que se cometieron en Madrid en 2004.
Lajeado (Río Grande do Sul)
Lajeado ye un conceyu brasileño del estáu de Rio Grande do Sul.
Alcuéntrase allugáu a una llatitú de 29º28'00" Sur y un llargor de 51º58'00" Oeste, tando a un altor de 46 metros sobre'l nivel del mar. El so población envalorada pal año 2004 yera de 67.557 habitantes.
Ocupa una superficie de 90,14 km². Una de les características de la ciudá ye que s'atopa a veres del río Taquari, que la estrema de la ciudá d'Estrela.
Lucífago Rofacale
Lucifago Rofacale (tamién conocíu como Lucífago de Rafaquele) ye supuestamente unu de los demonios mayores, en concretu, ye'l conde y primer ministru del infiernu según el Grimorio del Papa Honorio III. Trátase d'un rei de los demonios que ta encargáu del gobiernu del Infiernu por orde de Lucifer. El nome "Lucifago" provién de dos palabres llatines; "lux" (lluz), y "fugio" (fuxir), otorgando al nome'l significáu de ""quien fuxe de la lluz"" o ""quien adora l'ausencia de lluz"". Rofacale, pela so parte, ye un anagrama pa Focalor, el nome d'otru demoniu. Según la lleenda, sóasumir un cuerpu de nueche y odia la lluz. Ente los sos munchos deberes están la pena de la enfermedá y la deformidá, la creación de terremotos, y de la destrucción de deidaes sagraes. Los sos poderes estendieron en total les ayalgues de la tierra.
Kaarlo Bergbom
Kaarlo Bergbom (2 d'ochobre de 1843 - 17 de xineru de 1906) foi un director de teatru finlandés. Foi'l fundador del Teatru Nacional Finlandés, la primera compañía de teatru en finlandés. Anque non escribió munches obres, ye responsable d'introducir a dellos dramaturgos finlandeses como Minna Canth, y tamién de les traducciones al finlandés de les obres de William Shakespeare y otros escritores estranxeros. 
Arriendes d'ello, Bergbom fundó la revista "Kirjallinen Kuukausilehti".
Gausfredu III
Gausfredu III del Rosellón (?-1164), conde del Rosellón (1113-1164). 
Fíu de Xerardu I y herederu del condáu del Rosellón a la muerte d'este. 
Caltuvo disputes colos sos vecinos, los Trencavel, vizcondes de Béziers. Per otra parte siguirá la coordialidá col condáu d'Empúries, empecipiada pol so güelu Guislabertu II, cola robla los años 1121 y 1155 de convenios nos que se reconocían los derechos mutuos. 
Se casó con Ermengarda de Beziers, fía de Bernardu Ató, vizconde de Beziers y Albi. D'esta unión nació Xerardu II del Rosellón, últimu conde privativu del Rosellón. 
Bram Moolenaar
Bram Moolenaar (1961) ye un miembru activu de la comunidá del software de código abiertu. Ye l'autor de Vim, un editor de testu bien conocíu ente los desarrolladores y usuarios de software llibre.
También ye:
Bram vive nos Países Baxos.
Blood Canticle
Blood Canticle ye la última crónica vampírica de la escritora d'Estaos Xuníos d'América Anne Rice.
Fálanos de como Lestat de Lioncourt entabla amistá cola neófita Mona Mayfair y Quinn Blackwood. Nesta hestoria, el protagonista de "The Vampire Lestat" cunta la so ficticia amistá col Papa, los pormenores de la so relación cola familia del Santuariu y el so recién namoramientu cola doctora Rowan Mayfair.
Nesta novela remata la fusión ente les cróniques vampíriques y les de les bruxes de Mayfair, empezada en "Merrick", onde Merrick Mayfair ye convertida en Vampiru y siguida darréu en "Blackwood Farm", onde se convierte a Mona Mayfair, de quién ta namorada Quinn Blackwood.
Alcalá de Cagayán
Alcalá ye un conceyu filipín de la provincia de Cagayán. Según el censu de 2000, tien 33.997 habitantes en 7.025 cases.
Alcalá estrémase políticamente a 25 barangayes.
Alcalinidá
La basicidá o alcalinidá ye la capacidá acidoneutralizante d'una sustancia química en solución acuoso. Esta alcalinidá d'una sustancia esprésase n'equivalentes de base por llitru o nel so equivalente de carbonatu cálcicu.
Por cuenta de que l'alcalinidá de la mayoría de les agües naturales ta compuesta casi íntegramente de iones de bicarbonatu y de carbonatu, les determinaciones d'alcalinidá puen dar estimaciones exautes de les concentraciones d'estos iones.
L'alcalinidá ye la midida de la capacidá tampón d'una disolución acuoso, o lo que ye lo mesmo, la capacidá d'esta pa caltener el so pH estable frente a l'adición d'un ácidu o una base.
Enrique Sostoa Ibáñez
Almirante español nacíu en San Fernando (Cádiz) en 1842 y fináu en 1915.
Como capitán de navío tuvo al mandu dende 1897 del arsenal de Cavite y foi segundu xefe del apostadero de Filipines, onde vivió los momentos de la destrucción de la escuadra del almirante Montojo, sufriendo tamién l'intensu bombardéu que causó la total destrucción del arsenal. 
Procesáu a la so vuelta a España como víctima propiciatoria de los "desastres del 98", la so causa foi sobreseída, siendo nomáu xefe del estáu mayor del departamentu de San Fernando, y más tarde xefe de la jurisdicción de Marina na Corte.
Tienhoven
Tienhoven () ye un pobláu nos Países Baxos, na provincia de Holanda Meridional, que pertenez al conceyu de Zederik. Atopar a alredor de 10 km al suroeste de Ijsselstein.
La zona táiística Tienhoven, que tamién puede incluyir el campu circundante, tien una población d'alredor de 230 habitantes.
Pañu de cocina
El paño de cocina, mantel de cocina o repasador ye un instrumentu de cocina utilizáu pa llimpiar superficies nes que s'arramaren líquidos o alimentos, pa poder garrar aquellos instrumentos con un calor escesivo puestos sobre la cocina, o pa ensugar la cacía. Suel tar ellaboráu de algodón y los motivos de decoración suelen ser cuadraos, rayes o rombos. 
Pueden tener una función d'ensugáu na elaboración de ciertos platos tales como la pasta, o na preparación de dellos pexes. Coles mesmes, puede emplegase como filtru de soluciones aguacientes na cocina, como fervinchos y sopes.
Cueva de La Estación
Cueva de La Estación ye una surxencia semiactiva que s'atopa na llocalidá de Quijas del conceyu de Reocín en Cantabria (España). La cueva ta al llau de la estación de FEVE del pueblu, que se topa na base d'un cuetu caliar collindante al ríu Saja. Tien un tamañu non bien ampliu, con parés magrices y con galeríes que s'interseicionen.
Anque nun tien un xacimientu arqueolóxicu reconocíu, el cuévanu cunta con delles pintures d'arte rupestre. Hai una gran sala que tien grabaos de tipu "macarroni", ente los qu'identifíquense figures como un caballu y otres que son signos ensin descifrar. Pol so estilu perteneceríen a la dómina Auriñaciense o Gravetiense.
Anguaño la cueva ta xestionada pola «Consejería de Cultura, Turismo y Deporte de Cantabria». Ta zarrada al públicu xeneral, y namái se dexa entrar a especialistes.
Distritu de Langley (Colombia Británica)
El Distritu de Langley, ye un distritu municipal del Distritu Rexonal del Gran Vancouver, Colombia Británica. Alcuéntrase al este de la Ciudá de Surrey, ta allugáu al sur del ríu Fraser y enconta al sur cola frontera d'Estaos Xuníos.
Tien una superficie de 316 Km², estimóse una población de 120,000 habitantes para 2005.
Foi incorporáu'l 26 d'abril de 1873.
Pilar Cañada
Pilar Cañada (nacida'l 2 d'ochobre de 1935 en Cedillo de la Torre, Segovia) ye una presentadora de TV española.
Treslladóse bien ceo a Madrid cola so familia, y en 1961 ingresó en Televisión española. Nesta cadena, a lo llargo de los años 60 y 70, consolidóse como la cara más emblemática de les conocíes como "llocutores de continuidá", que la so función yera la d'avanzar a los telespectadores la programación prevista na so pantalla nes siguientes hores.
Arriendes d'ello presentó tamién l'espaciu "Tele-club" (1966-1967), xunto con Antolín García y Alfredo Amestoy, "TVE es noticia" (1967-1968), con José Luis Uribarri, "Fin de semana" (1969) o "|Siempre en domingo" (1972) con Juan Antonio Fernández Abajo.
En cine, participó na película "El Padre Coplillas" (1968), con Juanito Valderrama y Dolores Abril.
Randolph (Utah)
Randolph ye un pueblu del condáu de Rich, nel estáu de Utah, Estaos Xuníos. Según el censu de 2000 la ciudá tenía una población de 483 habitantes. Ye la capital del condáu de Rich. 
Randolph tien el mayor porcentage del país de xente que votó por George W. Bush nes elecciones presidenciales de 2005, con un 95.6%.
Según la oficina del censu d'Estaos Xuníos, la ciudá tien una superficie total de 2,7 km². Nun tien superficie cubierta d'agua.
El Mojón (Santiago del Esteru)
El Mojón ye una población allugada nel departamentu Pellegrini de la provincia de Santiago del Esteru que cuenta con una población de 1105 habitantes, tien una altitú de 327 metros sobre'l nivel del mar.
Datos d'El Mojón
Paz de Hubertusburgo
La Paz de Hubertusburgu foi roblada ente Austria, Prusia y Sajonia el 15 de febreru de 1763. Xuntu al Tratáu de París robláu'l 10 de febreru, marca'l final de la Guerra de los Siete Añvos.
El Tratáu de Hubertusburgu confirmó a Silesia como posesión prusiana y convirtió a Prusia en potencia europea sol reináu de Federicu II'l Grande.
Dehlingen
Dehlingen ye una localidá y comuña francesa, asitiada nel departamentu del So Rin na región de Alsacia.
Pagasas
Pagasas o Págases ("Pagasae", griegu Παγασαί "Pagasai") foi una ciudá de Magnesia en Tesalia al norte de la bahía de Pagasas ("Paguesêtikos kolpos", "Pagasaeus Sinus"). Pagasas ye'l puertu d'onde supuestamente salió Jasón col barcu Argos. Pasó a Macedonia después de la derrota de Onomarco. Los sos habitantes hubieron de dexar la ciudá pa instalase en Demetrias, cuando esta ciudá foi fundada en 290 e.C., pero después de la conquista romana foi restaurada y se convirtió nuna ciudá importante. En tiempos de Estrabón yera'l puertu de Feres y una de les principales ciudaes de Tesalia.
Les sos ruines están cerca de la moderna Volos.
Satoru Akahori
DRAKON
DRAKON ye un llinguaxe de programación algorítmico visual escurríu pal proyectu espacial soviético del tresbordador Buran. El so desenvolvimientu, empecipiáu en 1986, foi dirixíu por Vladimir Parondzhanov. L'oxetivu yera reemplazar los varios llinguaxes especializaos, como PROL2, DIPOL y LAKS usaos hasta entós nel proyectu Buran, por un único sistema xeneral.
El trabayu finalizó en 1998 (5 años después de que'l proyectu Buran fuera oficialmente canceláu), col desenvolvimientu d'un sistema de programación llamáu ""Grafit-Floks"".
Estopor
Estopor ye un mecanismu entrepoláu ente'l cabrestante de l'ancla y el escobén con cuenta d'evitar el movimientu de la cadena.
La acción del estopor forma parte del trincado a son de mar de les ancles en navegación, evitando que por efectu d'un fuerte cabecio les mesmes muévanse de los sos agospiamientos.
Mientres el tiempu de fondio, la acción del estopor evita que la fuerza exercida pola cadena, especialmente mientres fuertes vientos o corrientes, actúy directamente sobre'l cabrestante.
El estopor actúa como traba por simple obstáculu nel camín llibre de la cadena. 
Esisten dellos diseñvos, de mordazas (sistema por compresión) remanaes por un torniellu sinfín, o de gravedá (sistema de guillotina), como'l que s'amuesa na fotografía: una pesada pieza de fundición que se dexa sofitar sobre los eslabones y que ye bloquiada poles mesmes quexaes y los pasadores del sistema.
Gradiente adiabático
El gradiente adiabático ye la variación de temperatura qu'esperimenten les mases de aire en movimientu vertical. Si nun se produz condensación na masa d'aire denominar secu, y ye de -10 °C aprosimao por cada 1000m de elevación. (-1 °C/100m) Cuando s'entiesta'l vapor d'agua (gradiente adiabático enchíu) ye de -5 °C por cada 1000 m (-0.5 °C/100m) aprosimao.Nel aire enchíu la liberación de calor latente de condensacion compénsa-y 5 °C al procesu. GAS ye'l Gradiente Adiabàtico Secu(non enchíu) y GAN ye'l Gradiente Adiabàtico Nublu (o enchíu).
Holoplancton
L'holoplancton o plancton permanente ta formáu por organismos (autótrofos y heterótrofos) que mientres tol so ciclu vital formen parte de la comunidá planctónica.
Pertenecen al holoplancton tolos grupos presentes nel mediu marín, sacante poríferos o Esponxarios (esponxes), briozoarios y foronídeos. Así, nel holoplancton 
atópense:
Rubén Enrique Romano
Ruben Enrique Romano Scasso (1925, Salto - 2005, Montevidéu). Escritor, pintor y críticu uruguayu de cine y teatru.
Descendiente d'inmigrantes italianos, con estudios de Derechu na Universidá de la República, se desempeñó en Montevidéu en diverses actividaes culturales, faciendo mientres años crítica de cine y teatru nel Selmanariu "El Sol" del Partíu Socialista uruguayu y el Selmanariu "Marcha", dambos de Montevidéu.
"22 Cuentos fantásticos de la ciudad, la oficina y el campo" 
Rouille
La rouille (en francés, "ferruñu") ye una mueyu de la cocina provenzal (Francia), derivada de la mahonesa. Contién básicamente aceite d'oliva, miga de pan o pataca, ayu, pimentón y dacuando azafrán. El pimentón y el azafrán confiéren-y un color similar al ferruñu, d'ahí el so nome en francés. Denominar dacuando mahonesa provenzal. La "rouille" sirvir cola bullabesa (sopa de pexe), y acompaña platos de pexe, de mariscos y de pulpu. 
Alano de la Roca
Frai Alano de la Roca, tamién conocíu como Alano de Rupe, Alanus de Rupe, o pol so nome en francés, Alain de La Roche, foi un dominicu bretón del sieglu XV. Consideráu como'l primer gran divulgador del usu devocional del Santu Rosariu, denomáu entós ""Psalteriu de la Virxe"". 
Nació al rodiu de 1425 en Bretaña y ingresó na Orde de Predicadores a los 22 años. Foi conocíu popularmente por ciertes apaiciones y visiones y como predicador del Rosariu y la so espiritualidá. Fomentó l'asociacionismu de seglares en redol del Rosariu, fundando cofradíes, onde imponía'l rezu diariu de 150 avemaríes.
Morrió -yá veneráu como beatu- el 8 de setiembre de 1475 en Zwolle, precisamente'l día en que fuera alzada pol Papa la primera Cofradía del Rosariu en Colonia, fundada por Jacobo Sprenger. Ellí foi soterráu y nel so honor llevantóse un mausoléu.
Pterostemonaceae
Pterostemonaceae ye una familia de plantes fanerógames del orde Saxifragales con un único xéneru, "Pterostemon" y 4 especies.
Oberiberg
Oberiberg ye una comuña suiza del cantón de Schwyz, nel distritu de Schwyz. Llenda al norte coles comuñes d'Alpthal y Einsiedeln, al este con Unteriberg, al sur con Muotathal, y al oeste con Illgau y Schwyz.
Calophyllum insularum
Calophyllum insularum ye una especie botánica de fanerógama na familia de les clusiácees.
Ye endémica d'Indonesia.
Exposición Internacional de Turín (1961)
La Esposición Internacional de Turín de 1961 tuvo regulada pola Oficina Internacional d'Esposiciones y tuvo llugar del 1 de mayu al 31 d'ochobre de tal añu na ciudá italiana de Turín. La esposición tuvo como tema la celebración del centenariu de la Unificación italiana. Tuvo una superficie de 30 hectárees y construyóse nel marxe esquierdu del ríu Po, al so pasu pela ciudá.
Síndrome de tríada d'atleta femenina
La tríada d'atleta femenina ye una combinación de trés distintos deasórdenes que comúnmente afecten a atletes femenines: 
Mauisaurus
Mauisaurus ("reptil de Maui") ye un xéneru representáu por un única especie de plesiosauroide elasmosáurido, que vivió nel Cretácico cimeru, no que güei ye Maui.
Agatea
Agatea ye un xéneru de plantes con flores perteneciente a la familia Violaceae. Comprende nueve especies.
Santa Victoria
Santa Victoria pue facer referencia a:
Distritu de Prishtina
Distritu de Prishtina ye unu de los siete distritos de la provincia serbia de Kosovo, ye tamién unu de los mayores y más poblaos, nel so área esta alcontrada la capital, el distritu allugar na zona centro-oriental de la provincia, llindando al este con Serbia central, los conceyos del distritu son siete.
Erinus
Erinus ye un xéneru con 33 especies de plantes con flores perteneciente a la familia Scrophulariaceae. 
Chytranthus
Chytranthus ye un xéneru con seis especies de plantes de flores perteneciente a la familia Sapindaceae. 
Evanxeliu social
El Evanxeliu social ye un movimientu orgánico ya intelectual del Protestantismu Cristianu que foi bien prominente a finales del sieglu XIX y a principios del sieglu XX. Los principios del Evanxeliu Social continúan inspirando anovaos movimientos como Cristianos Contra la Probeza. El movimientu aplica principios cristianos a problemes sociales, especialmente la probeza, inequidad, alcoholismu, crime, tensiones raciales, mala hixene, escueles probes y peligru de guerra.
Teológicamente, dalgunos consideren al Evanxeliu Social como post-milenarista, cuidao que ello implica que la Segunda Venida non podría asoceder mientres la humanidá nun se llibrara de los sos demonios sociales. Nel so mayor parte, refuguen al teoloxía pre-milenarista (que predomina al sur de los EE.XX.), d'alcuerdu a la cuál la Segunda Venida ye inminente, y que los cristianos pueden usar los sos energías en preparar pa ello en llugar d'intentar acabar coles lacras de la sociedá. Los líderes del Evanxeliu Social fueron predominantemente lliberales no político y lo teológico.
Lazarux
Lazarux tien instalaes y configuraes les siguientes aplicaciones d'accesibilidá que s'añaden a les que trai Ubuntu por omisión:
Oreopanax raimondii
Oreopanax raimondii ye una especie de planta con flor na familia de les Araliaceae. 
Ye endémica de Perú. Tien amenaza por destrucción de hábitat.
Agave huachucaensis
Agave huachucaensis ye un sinónimu d"'Agave huachucensis" Baker y "Agave parryi" var. "huachucensis" ye una especie de planta "suculenta" o "crasa" perteneciente a la familia de les agavácees. Conózse como "Huachuca Agave".
Son natives d'Arizona onde s'atopen en Huachuca Mountains n'altores de 1550-2480 msnm. 
Taxonomy for "Agave huachucensis" Baker from the USDA Germplasm Resources Information Network. 
D2cs
El D2cs ye un programa, que xuntu a PvPGN, sirven pa crear un servidor de xuegos de Blizzard. Esti programa ye usáu únicamente pol Diañu II,los demás xuegos de Blizzard nun precisen d'esti programa. El so función consiste en soportar los personaxes creaos nel xuegu, y alministralos cada unu na cuenta correspondiente. Nos sos "logs" pueden apreciase los movimientos con respectu al personaxe, yá sía creación, eliminación o bien cuando'l mesmu ingresa nuna partida de xuegu.
El so configuración consiste en 2 archivos de extensión .conf. El primer archivu ye'l D2cs.conf nel cual ye necesariu modificar el nome del realm(reinu), onde por defectu s'atopa "D2CS". También nesti archivu ye necesariu modificar les IP que s'atopen nel mesmu. Nesti archivu tamién ye posible configurar la cantidá de personaxes aceptaos por cuenta d'usuariu, la posibilidá de creación de personaxes nuevos, los datos sobre'l personaxe (Expansión o non expansión), etc.
Mollugo
Mollugo ye'l nome botánico d'un género de plantes de flores con 112 especies que pertenez a la familia Molluginaceae.
Haematocarpus
Haematocarpus ye un xéneru con cinco especies de plantes de flores perteneciente a la familia Menispermaceae. Alcuéntrase nel sur y sudeste d'Asia.
Jesper Just
Jesper Just (12 de xunu de 1974 - Copenhague) ye un artista danés. Ye llicenciáu pola Real Academia de Belles Artes de Dinamarca (1997 - 2003)
Jean Charles Grenier
Jean Charles Marie Grenier (1808-1875) foi un naturalista, botánicu, zoólogu, y profesor, francés. Tiénense 498 rexistros de les sos identificaciones y publicaciones d'especies nueves, la mayoría con Dominique Alexandre Godron.
Thuspeinanta
Thuspeinanta ye un xéneru con dos especies de plantes con flores perteneciente a la familia Lamiaceae. ye orixinariu del oeste d'Asia hasta Pakistán.
Costera (xéneru)
Costera ye un xéneru con 10 especies de plantes de flores perteneciente a la familia Ericaceae. 
Oliver Howard
Oliver Otis Howard (8 de payares de 1830 - 26 d'ochobre de 1909) foi un xeneral de la unión del ejército d'Estaos Xuníos, mientres la Guerra de Secesión. Tuvo la mala fama de ser comandante d'un batallón que sufrió dos ganes humillantes en Chancellorsville y Gettysburg. Sicasí, recuperó el so reputación mientres el so lideralgu de tropes na frente occidental de la guerra, onde sirvió como comandante del ejército.
Foi instrumental na fundación de la Universidá Howard en Washington DC.
Llevantamientu d'Esclavos de Berbice
Llevantamientu d'Esclavos de Berbice ye una de les más célebres revueltes d'esclavos mientres la época colonial de Guyana, so mandu holandés en Berbice, una de les colonies.
El llevantamientu comenzó en febreru de 1763 y duró hasta 1764.
La revolución comenzó na plantación Magdalenenberg, nel río Truecu. Los esclavos remontaos protestaron polos duros ya inhumanos tratamientos y tomaron puestu control de tola región. Como plantación tres plantaciones cayó so control de los esclavos, los colonos europeos fuxeron llueu del llugar. Tan sólo la metá de los colonos blancos permanecieron nos sos sitios.
La revuelta taba dirixida por Cuffy, quien ye na actualidá consideráu héruca nacional en Guyana. Más de 2.500 esclavos llograron poner en peligru'l control européu sobre la Guayana, pero problemes que surdieron ente los revolucionarios debilitaron el so coordinación y llueu fueron derrotaos ante la insistencia de les tropes que-yos atacaron dende les vecines colonies franceses y británicas.
Lyrocarpa
Lyrocarpa ye un xéneru de fanerógames perteneciente a la la familia Brassicaceae. Fórmenlu cuatro especies. 
Château Latour-Martillac
Château Latour-Martillac ye una finca productora de vinu na región vinícola de Burdeos en Francia y, dientro d'ella, na AOC Pessac-Léognan de Graves. Se incluyó na Clasificación del vinu de Graves de 1953. La bodega y los viñedos atopar na parte central de Graves, na comuña de Martillac. Enantes se llamó Château La Tour-Martillac y tamién conocida como Kressmann La Tour.
El viñedo toma 42 hectárees de les que 33 dedicar a variedaes de vinu tinto y 9 hai a blancu. La finca tamién produz un segundu vinu llamáu Lagrave Martillac dende 1986, y un blancu secu dende 1990.
Henry Bone
Henry Bone (1755 - 1834) foi un pintor nacíu en Truro, Inglaterra, especializáu nel usu del esmalte. Primero que los sos méritos d'artistes foren conocíos pol públicu, emplegábenlu los xoyeros de Londres pa que fexera pequeños diseños n'esmalte. 
En 1800, la guapura de les sos pieces atraxo la atención de la Real Academia, na que se-y almitió como acomuñáu, y darréu como académicu en 1811. Hasta 1831 fizo munches pieces formoses de tamañu, enforma mayores que les que había fecho n'Inglaterra; ente elles, les 85 semeyes de Xabela I d'Inglaterra son les obres más almiraes.
Tuvo dos fíos: Henry Pierce Bone y Robert Trewick Bone.
Melville
El término Melville puede referise a:
Dangui
El dangui ye un tipu de prenda cimera pa les muyeres vistíes col hanbok, el paxellu tradicional coreanu, que s'usó pa ocasiones ceremoniales mientres la Dinastía Joseon. Anguaño úsase como un simple traxe oficial o nacional pa ceremonies, mientres que les muyeres de la corte usábenlu a diariu como prenda de vistir.
Rhacophorus variabilis
Rhacophorus variabilis ye una especie de xaronca qu'habita na India.
Atelopus galactogaster
Atelopus galactogaster ye una especie d'anfibiu de la familia Bufonidae.
Ye endémica de Colombia.
El so hábitat natural son los monte secos.
Fujiwara non Chikako
Foi dama d'honor del Retiráu Emperador Go-Saga. Participó en dellos concursos de waka en 1256, 1265 y 1278. Dalgunos de los sos poemes fueron incluyíos na antoloxía imperial "Shokugosen Wakashū", y un total de 35 poemes incluyéronse neses antoloxíes.
San Pedro Sacatepéquez (Guatemala)
Atopar a aprosimao a 22.5 km de la ciudá de Guatemala, siguiendo la calzada San Juan, escontra l'occidente. Tien unes maraviyoses vistes sobre'l valle de Guatemala y les montañas del norte. Ye, además, un importante centru agrícola, con un 93 per cientu de población indígena. N'este años (2009), los estudiantes del Seminariu Integrador de la Llicenciatura de Administración d'Empreses, Universidá De San Carlos de Guatemala, realizarán un estudiu respecto d'empreses lugareñas.
Claudio Miranda
Claudio Miranda (n. 1964) ye un direutor de fotografía chilenu, nomáu a los Premios Óscar, ye conocíu por trabayar en películas como Tron Legacy y col direutor David Fincher en L'interesáu casu de Benjamin Button, nomáu pola academia "Óscar a la meyor fotografía" y el Premiu de la Sociedá americana de fotografía. Anque Claudio Miranda nació en Chile lleva la mayor parte de la so vida viviendo en Estaos Xuníos
Distritu d'Apac
Apac ye un distritu d'Uganda allugáu al norte del país. Como otros distritos d'Uganda, el so nome ye igual al de la so ciudá capital. Yera la llocalización de les tropes del Exércitu de Resistencia del Señor.
Billie Lee Turner
Billie Llee Turner ( * 1925 -) ye un botánicu, esplorador estauxunidense. Trabayó estensamente sobre la flora de Méxicu.
Tien más de 2.100 rexistros IPNI de les sos identificaciones y clasificaciones de nueves especies y variedes, les que publica davezu en : " Biol. Chem. Comp.; Phytologia; Sida, Bot. Misc.; Southwest. Nat.; Lundellia; Bol. Soc. Argent. Bot.; Madroño; Syst. Bot.; Wrightia"
Direutor de videos musicales
Un direutor de videos musicales ye un direutor de cine que s'especializa en crear curtiumetraxes empuestos por una determinada canción. Éstos llámense videos musicales y úsense como ferramienta promocional para senciellos de música popular. Los primeres videos de música solían ser realizaos por direutores de cine y televisión. Yá nos años 1990, esti tipu de videos se transformó nun campu más especializáu.
Ente'l direutores de videos musicales más renombraos están: los estaunidenses Dave Meyers, Spike Jonze, Joseph Kahn, Wayne Isham, Hype Williams y David Fincher; los británicos Chris Cunningham, Nigel Dick, Sophie Muller y Jake Nava; y el franceses Michel Gondry y Jean-Baptiste Mondino.
Wat Zien Ik!?
Wat Zien Ik!? ("Delicies holandeses" n'España) ye una película dirixida por Paul Verhoeven. La película narra les peripecies de dos prostitutes d'Amsterdam, basándose en dos llibros escritos por Albert Mol.
Hypsiboas goianus
Hypsiboas goianus ye una especie d'anfibiu de la familia Hylidae. Ye endémica de Brasil. Los sos hábitats naturales inclúin sabanes seques, zones de parrotales, y ríos.
Mark Consuelos
Mark Andrew Consuelos (Zaragoza, España, 30 de marzu de 1971), ye un actor estaunidense, de padres mexicanos.
Bien llueu se trasladó a vivir a Lebanon, Illinois y Tampa, Florida nos Estaos Xuníos. Aprendió inglés de ninño, viendo la televisión estaunidense. Estudió nes Universidaes de Notre Dame y South Florida, llogrando un título en Marketing nesta última.
La so carrera centróse fundamentalmente na televisión estaunidense, apaeciendo nes series "Sía Quest DSV", "Fortune Hunter" y "All My Children", na década de los 90. Apaeció tamién en delles películas como: "The Great Raid" (2005), "My Super Ex-Girlfriend" (2006), etcétera.
Mozu Bélgica
Mozu Bélgica (en francés, "La Jeune Belgique") foi una sociedá y movimientu lliterariu valón que publicó la revista lliteraria en francés "La Jeune Belgique" ente 1881 y 1897. La sociedá foi fundada pol poeta belga Max Waller. A la revista contribuyeron ente otros Georges Rodenbach, Eugène Demolder, Émile Verhaeren, Maurice Maeterlinck, Albert Giraud, Georges Eekhoud, Camille Lemonnier y Auguste Jennart.
Cuenques de Colombia
El río Madalena ye'l más importante de Colombia; escurre escontra'l norte ente los cordales Oriental y Central, cruciando prácticamente tol país, y desagua nel mar Caribe cerca de la ciudá de Barranquilla, después d'un cursu d'aprosimao 1.540 km. El río Cauca tamién ye un importante cursu fluvial y mediu de comunicación; flúi escontra'l norte ente los cordales Central y Occidental, y xúnese col Madalena unos 320 km enantes de llegar al mar Caribe. Al oeste del cordal Occidental cuerre'l río Atrato, que crucia la selva húmeda del Pacífico, siendo la principal vía de tresporte na región, y desagua nel golfu de Urabá, nel mar Caribe. A la cuenca occidental o del Pacífico pertenecen, ente otros, los rívos San Juan (propuestu como ruta fluvial a xunir col Atrato pa una vía Atlántico-Pacífico) y Patía, que forma la depresión del Patía al cruciar el cordal Occidental enantes de desaguar nel Pacífico. El Putumayo y el Caquetá escurren pol sureste del país y desagüen na Amazones.
Montferrier (volcán)
Ye un volcán de la comuña de Montferrier, nel departamentu de Mediodía-Pirineos. Asitiáu al N de la capital de la comuña. Son los restos d'una caldera volcánica que puede apreciase bárbaro. Nel centru de la caldera, asítiase dellos pueblos. Esta compuestu de peridotita. Les sos coordenaes son: 42.905610° 1.790824°
Birrwil
Birrwil ye una comuña suiza del cantón d'Argovia, nel distritu de Kulm. Llenda al norte coles comuñes de Leutwil y Boniswil, al este con Meisterschwanden, al sur con Beinwil am See y Reinach, y al oeste con Zetzwil.
Reginald Cattermole
Reginald Cattermole ye un personaxe ficticiu de la saga de ficción Harry Potter, creáu pola escritora J.K. Rowling.
Funcionariu del Ministeriu de Maxa trabaya nel Departamentu de Caltenimientu Mágico. Está casáu con Mary Cattermole y tien tres fíos. Ron Weasley se transformó en él pa pasar desapercibíu nel Ministeriu. Físicamente ye pequeño y tien aspeutu de hurón. Paez esmolecíu.
L'actor Steffan Rhodri ye quien interpreta a Reg Cattermole en "Harry Potter y les reliquies de la muerte.
Mutación demanial
La "mutación demanial" puede ser:
La Llei contempla tamién la figura de la mutación por imposición de afectaciones secundaries, que podría dase cuando nun mesmu inmueble alleguen dos usos: unu público, por un organismu tamién público; y otru priváu, por servicios de explotación mercantil anexos.
Denez Prigent
Denez Prigent (nacíu'l 17 de febreru de 1966) ye un cantante francés natural de Santec, en Finistère. Denez grabó 5 discos y tamién dos dúos con Llisa Gerrard.
La primer canción del álbum "Irvi" ye "Gortoz A Ran" grabáu xunto con Lisa Gerrard y a pidimientu del direutor de cine Ridley Scott , usóse nel filme "Black Hawk Down".
Scincosaurus
Scincosaurus ye un xéneru extinto de lepospóndilos (pertenecientes al grupu Nectridea) que vivieron a finales del período Carbonífero no que güei ye la República Checa y Francia.
San Vitorino Mártir
San Vitorino foi, según la tradición, ciudadanu romanu, hermanu de San Cloyo que yera Alcaide de los presos y tío de San Sinforiano, que convirtiéronse a la fe cristiana influyíos poles predicaciones y milagros de San Sebastián. Lo prendió en Roma Fabiano, prefeutu de la ciudá, quien lo condenó a morrer llanzáu al mar atáu con grandes peses. Rescatáu'l so cuerpu polos cristianos foi soterráu nes catacumbes de San Sebastián.
Nos primeros documentos históricos estudiaos, referíos a la solicitú y autorización pal so proclamación como patrón de la entós villa de Arévalo, el nome utilizáu ye Santu Bitorino. Darréu, y sobremanera a partir de finales del sieglu XIX, el nome que s'utiliza ye yá con "V" y entrepólase una "c" quedando'l nome como Victorino, más acorde col perfil ""triunfal"" que la religión católica va enllantando.
Limnonectes microdiscus
Limnonectes microdiscus ye una especie d'anfibiu anuru del xéneru Limnonectes de la familia Dicroglossidae.
Ye endémica de Xava y l'estremu sur de Sumatra.
Larde
Puestu alministrativu ("posto alministrativu") con una población de 32 854 habitantes y formáu por una sola localidá: Larde.
Códigu Postal 31203.
Asitiada a nivel del mar na mariña del Océanu Índicu.
Enrique Mapelli Raggio
Enrique Mapelli Raggio (Málaga, 1881), foi un pintor y político español, alcalde de Málaga mientres un mes y mediu del año 1917. Forma parte de la escuela malagueña de pintura, bien activa mientres finales del sieglu XIX y los primeres años del sieglu XX. La so obra ye de carácter costumbrista. Nella amuesa sobremanera escenes y personaxes rellacionaos con Cártama.
Villarepos
Villarepos (n'alemán "Ruppertswil") ye una comuña suiza del cantón de Friburgu, asitiada nel distritu de See/Lac. Llenda al norte coles comuñes de Faoug (cantón de Vaud) y Clavaleyres (cantón de Berna), al nordés con Courgevaux, al este con Courlevon y Wallenried, al sur con Misery-Courtion, y al oeste con Avenches (cantón de Vaud).
Condáu de Pradería
El Condáu de Pradería ye un título nobiliariu español concedíu'l 18 de xunetu de 1949 a título póstumo a favor de Víctor Pradería y Larumbe, figura relevante del partíu tradicionalista, orador y políticu, que foi fusiláu a empiezos de la Guerra Civil Española.
En campu de azur, tres león d'oru, coronaos del mesmu metal y bien ordenaos.
Erich Anderson
Erich Anderson ye un actor, dacuando acreditáu como "Y. Erich Anderson", quien protagonizó papeles nel cine y la televisión. Ye conocíu pol so primer papel na película d'horror de 1984 "" como Rob Dier. Tamién actuó na película de 1988 Bat 21 y nel drama de 2002 "Unfaithful".
Les apaiciones en televisión d'Anderson incluyeron la serie "Second Chances" como Bruce Christianson, de trenta y picu como Billy Sidel, y "Felicity" como'l padre de la protagonista. Coles mesmes, fizo d'estrella convidada en "Melrose Place" como Courtney Thorne-Smith, psiquiatra.
Fixo apaiciones en shows de televisión como "Murder", "She Wrote", "", "" na temporada 5 episodiu "Conundrum" como Comandante Keiran MacDuff y "Boomtown" como DA Ben Fisher.
Chiropterotriton cracens
Chiropterotriton cracens ye una especie de sacavera na familia Plethodontidae.
Ye endémica de Méxicu.
Asociación Olímpica Británica
L'Asociación Olímpica Británica (poles sos sigles n'inglés BOA) ye'l Comité Olímpicu Nacional del Reinu Xuníu. Ye la organización deportiva más grande del Reinu Xuníu, que supervisa ensin fines d'arriquecimientu tola actividá deportiva, y refiérense a ella tolos deportes olímpicos practicaos nel país, y tien la responsabilidá del cuidáu y la preparación de la delegación británica nos Xuegos Olímpicos. Coordina la rellación con delles organizaciones deportives internacionales.
R12
R12, R-12 o R.12 pueden referise a:
Courtepin
Courtepin (en alemán "Curtepy") ye una comuña suiza del cantón de Friburgu, asitiada nel distritu de See/Lac. Linda al nordés cola comuña de Gurmels, al sureste con Barberêche, al suroeste con Misery-Courtion, y al noroeste con Wallenried.
Proteína G (Streptococcus)
La proteína G ye una proteína de superficie con capacidá de unión a inmunoglobulinas qu'espresen bacteries Streptococcus de los grupos C y G. La unión producir col dominiu Fc de los anticuerpos. También presenta unión a seroalbúmina.
Pol so peculiar capacidá, ye usada na industria biotecnológica para purificar anticuerpos. Nesti casu, esanicióse-y el so dominiu de unión a albumina, que podría contaminar el purificado.
Nototriton stuarti
Nototriton stuarti ye una especie de sacaveres na familia Plethodontidae.
Ye endémica de Guatemala.
El so hábitat natural son montes húmedos tropicales o subtropicales a baxa altitú.
Bolitoglossa hiemalis
Bolitoglossa hiemalis ye una especie de sacaveres na familia Plethodontidae.
El so hábitat natural son les praderíes tropicales o subtropicales a gran altitú.
Callulops humicola
Callulops humicola ye una especie d'anfibiu de la familia Microhylidae.
Barygenys parvula
Barygenys parvula ye una especie d'anfibiu de la familia Microhylidae.
Pawo
Nel budismu Vajrayana, Pawo (Wylie: "dpa' bo"; lliteralmente "mozu valiente") traducíu comi "héruca" o "guerreru". Dependiendo del contestu, puede referise al ideal del prauticante Vajrayana, a persones vives (onde dacuando s'emplega como honorífico o como parte d'un nome), a figures llexendaries o míticos del pasáu, o a seres puramente espirituales.
"Pawo" ye una traducción de los términos en sánscrito "daka" y "vira", con un significáu similar.
Polo xeneral los pawos son descriptos en pareyes con khandros, les sos contrapartes femenines.
El concepta desempeña un papel central nel Shambhala terma del Chögyam Trungpa, onde "pawo" ye traducíu como "guerreru". 
Paa robertingeri
Paa robertingeri ye una especie d'anfibios de la familia Ranidae.
Alcuéntrase en China. 
Alcuéntrase amenazada d'estinción pola pérdida del so hábitat natural.
Lüliang
Lüliang (en chinu: 吕梁市,pinyin: Lǚlíang shì). Ye una ciudá-prefectura na provincia de Shanxi, República Popular de China. Linda al norte con Shuozhou,al sur con Linfen,al oeste con Yulin y al este cola Jinzhong. El so area ye de 21,143 km2 y el so población ye de 3.500.000.
La ciudá prefectura de Jinzhong alministra 1 distritu, 1 ciudá y 9 conndados. 
http://www.travelchinaguide.com/cityguides/shanxi/lvliang/
Petaurista xanthotis
Petaurista xanthotis ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Ye endémica de China y Laos
Thrichomys apereoides
Thrichomys apereoides ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Alcuéntrase en Bolivia, Brasil y Paraguái
Familia de colisión
En astronomía, una familia de colisión o familia colisional ye un grupu d'oxetos que se piensa que tienen un orixe común frutu d'un eventu de colisión. Tienen polo tanto asemeyaes composiciones, albedos, órbitas y otres características físicas y orbitales.
Están ente les families colisionales o sospechoses de selo, numberoses families d'asteroides, la mayor parte de les llunes irregulares de los planetes esteriores, la Tierra y la so Lluna, y los planetes nanos Plutón, Eris, Haumea y les sos llunes.
Pteropus pelewensis
Pteropus pelewensis ye una especie de murciéllagu de la familia Pteropodidae.
Atopar nes Islles Paláu.
Quadrula asperata
Quadrula asperata ye una especie de moluscu bivalvu de la familia Unionidae.
Achatinella fulgens
Achatinella fulgens ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Achatinellidae nel orde de los Stylommatophora.
Bulimulus saeronius
Bulimulus saeronius ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Orthalicidae nel orde de los Stylommatophora.
Ye endémica d'Ecuador. 
Epitonium perplexum
Epitonium perplexum ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Epitoniidae. 
Alcuéntrase n'agües pocu fondes de Nueva Zelanda, Australia y l'Archipiélagu de Hawaii.
Sinezona brevis
Sinezona brevis ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Scissurellidae. 
Thoristella oppressa
Thoristella oppressa ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Trochidae. 
Oscar Alegre
Oscar Allegre nacíu n'Arxentina, con mas de 45 películas rodaes.
Dalgunes de los sos películas:
Fonte: CineNacional.com
Melanoides nodicincta
Melanoides nodicincta ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Thiaridae nel orde de los Mesogastropoda.
Ye endémica de Malaui.
El so hábitat natural son: llagos d'agua duce. 
Paramantis victoriana
Paramantis victoriana ye una especie de mantis de la familia Mantidae.
Alcuéntrase n'Angola, El Congu, Camerún, Tanzania, Uganda y Ruwenzori.
Blepharodes cornutus
Blepharodes cornutus ye una especie de mantis de la familia Empusidae.
Alcuéntrase n'Etiopía, Somalia, Kenia y Sudán.
Hynobius amjiensis
La sacavera oriental d'Amji (Hynobius amjiensis), ye una especie d'anfibiu caudáu de la familia Hynobiidae. Ye endémica de China. El so hábitat natural son les biesques templaes y los ríos y marismes.
Sara Lidman
Sara Lidman , foi una escritora sueca galardonada col Premiu de Lliteratura del Conseyu Nórdicu en 1980.
Nes sos noveles, solía tratar temes como la marginalidad y la reivindicación de derechos. El so usu innovador del llinguaxe ta fuertemente influyíu poles diferencies dialectales y el llinguaxe de la Biblia.
Xolmis coronatus
La monxina coronada, Xolmis coronatus, ye una especie d'ave paseriforme perteneciente a la familia Tyrannidae.
Alcuéntrase n'Arxentina, Bolivia, Brasil, Paraguái, y Uruguái. El so hábitat natural son les carbes seques sotropicales o tropicales.
Tánger (obra de teatru)
Tánger ye una obra de teatru en tres actos de Joaquín Calvo Sotelo, estrenada nel Teatro Infanta Isabel, de Madrid el 13 d'avientu de 1945.
La comedia céntrase nes peripecies de Lily una muyer que se creía vilba y se rencuentra sorpresivamente col so home, al que se diera por muertu nun naufraxu. Les situaciones infortunaes y cómiques que s'asoceden acentúense pol desfile de personaxes estrafalarios que pueblen la escena, incluyendo'l nuevu pretendiente de la dama. Ella decide viaxar colos dos homes a Tánger pa decidir finalmente'l so destín.
Gregory Tyree Boyce
Gregory Tyree Boyce (nacíu'l 5 d'avientu de 1989) ye un actor americanu que fixo la so primer apaición conocida na película Tapecer. Pasó gran parte de la so infancia nel sur de California. 
K30 TV
K30 TV ye una canal de televisión con llicencia pa emitir pola TDT, dada pola Xunta d'Estremadura pa televisión local en la rexón. Esta canal enantes llamada Canal 30 Cáceres, emitía na televisión analóxica en dicha ciudá. Al dar el pasu a la TDT camudó la so imaxe corporativa pa pasar a llamase K30 TV.
Anguaño emite nes principales localidaes de la rexón estremeña, que son Cáceres, Mérida y Don Benitu y llueu tamién en Plasencia y Almendralejo. Onde nun va poder emitir ye en Badajoz onde nun tien llicencia pa ello.
La canal ufierta l'espaciu informativu "Informativu K30 TV" y los programes "Analís", "El Perfil", "La Encuesta", "Asociaos", "Ninja Warrior", "Españoles Ensin Fronteres" , "Voces Blanques" y documentales del mundu animal. Tocantes a cine emite peliculas antigües. Tamién emite les series de dibuxos animaos Detective Conan, Lupan y Gintama. 
Aladdin (dixebra)
Aladdin puede referise a:
Alianza Nacional Tamil
L'Alianza Nacional Tamil (del nome n'inglés "Tamil National Alliance") ye una alianza política tamil cingalesa en Sri Lanka. Foi formada como una axuntadura de partíos tamiles moderaos según dellos grupos rebalbos d'antaño. Participó nes eleociones dende 2001.
L'alianza orixinalmente sofitó l'autodetermín d'un estáu autónomu pa los tamiles de la islla, pero arrenunció a la demanda d'un estáu independiente nel 2010, argumentando que yera tiempu d'aceptar una llei rexonal.
Euxeniu de Trebisonda
San Euxeniu (en griegu: Άγιος Ευγένιος) foi martirizáu baxo Dioclecianu a partir d'ehí desenvolvióse un cultu dedicáu a él en Trebisonda. Euxeniu xunto a los mártires San Cándidu, Valeriano y Aquila foron escorríos «mientres el reináu de Dioclecianu (284-305) y Maximianu (305-311)» sol líder militar Lycius. Ellos fueron cutíos y quemaos. Los gobernantes Comnenos del Imperiu de Trebisonda adoptaron al santu como patronu del so país. La so imaxe apaez con frecuencia nes monedes trapisondesas. El cultu y pelegrinación nunca se desenvolvió más allá de les fronteres de Trebisonda, anque Alexu III construyó'l monesteriu de Dionisiu nel Monte Athos en 1374.
Due diligence
El términu «Due diligence» emplegar pa dellos conceutos qu'impliquen la investigación d'una empresa o persona previa a la firma d'un contratu o una llei con cierta . Puede tratase d'una obligación llegal, pero'l términu comúnmente ye más aplicable a investigaciones voluntaries. Un exemplu habitual de due diligency en delles industries ye'l procesu pol cual un comprador potencial evalúa una empresa oxetivu o los sos activos de cara a una adquisición.
La traducción lliteral vien ser 'dilixencies debíes'. La traducción llibre más apropiada sería auditoría. 
Lex Calpurnia
La lex Calpurnia foi una llei romana establecida en 149 e.C.Creada de resultes del abusu d'un gobernador na Lusitania, dictaminaba que les acusaciones por malversación de fondos contra'l gobernadores seríen presidíes por un pretor pelegrín y un xuráu procedentes de la orde senatorial.
Este ye'l primer exemplu d'un tribunal permanente, que nun imponía nenguna pena pública, pero sí la condena por daños y perxuicios. El so nome deriva de la Gens Calpurnia, familia impulsora de la lexislación romana.
Emund Eriksson
Emund Eriksson (tamién "Edmund", ?- 970?), foi un caudiellu viquingu y semi-llexendariu rei de Suecia. Según Adán de Bremen, yera aliáu del rei Harald Blåtand de Dinamarca. Adán de Bremen namái menta a Ericu'l Victoriosu como socesor del tronu suecu, ensin citar el parentescu con Emund. Pudo ser hermanu de Björn III, que dalgunes sagues nórdiques nomen como padre d'Ericu. Nun yera estrañu ente los pueblos xermánicos compartir el gobiernu en diarquía, y dos hermanos compartieron los poderes del reinu.
Turgut Özatay
Turgut Özatay (30 d'avientu de 1927 - 26 de xunu de 2002) foi un actor turcu de cine. Apaeció en 225 películes ente 1952 y 1998. Protagonizó en "The Broken Pots", qu'entró al Festival Internacional de Cine de Berlín númberu 11.
Cuerpos de Mallory
En patoloxía, los cuerpos de Mallory o hialina alcohólica son acumuladures eosinófíles topaes nos hepatocitos de persones que sufren d'enfermedaes hepátiques como hepatitis alcohólica, cirrosis hepática de Laennec o la enfermedá de Wilson. Na mayoría de los casos suxure dañu hepáticu alcohólicu. Contienen filamentos entemedios (filamentos de citoqueratina).
Castiellu de Thy-le-Château
El Castiellu de Thy-le-Château ye un castiellu medieval asitiáu en Namur (Bélxica). Orixinalmente construyíu nel sieglu XII, sirvió como fortaleza militar de delles cases nobles hasta la Revolución Francesa, cuando cayó en deterioru. 
El castiellu foi restauráu exitosamente en 1939. 
Burgruine Aggstein
Burgruine Aggstein ye un castiellu asitiáu en Distritu de Melk, Austria.
Nicholas Marcellus Hentz
Nicholas Marcellus Hentz, (Hentz), foi un aracnólogu Estaunidense, orixinariu francés, nacíu'l 25 de xunetu de 1797 en Versalles y fináu el 4 de payares de 1856 en Marianna en Florida.
Fíu d'un abogáu y políticu, Hentz empezó a estudiar medicina en París, pero'l so padre, tres la cayida de Napoleón en 1816, exilióse y treslladóse a Estaos Xuníos. El profesor Hentz tuvo camudando de cutiu de ciudá mientres tola so vida.
Ye ún de los primeros a concentrase nel estudiu de les arañes d'esti país lo que-y dexó describir un gran númberu d'especies nueves.
Operación Catalyst
Operación Catalyst, foi una operación australina que la so operación foi la d'apurrir seguridá en Iraq ya instruyir a los soldaos iraquinos pa garantizar la seguridá en suelu iraquín de cualquier amenaza enemiga mientres la denominada Guerra d'Iraq.
En 2005 Australia esplegó un grupu de combate na provincia sureña de Al Muthanna el cual treslladóse en 2006 a la provincia de Dhi Qar sol nome de Operation Catalyst. Esti grupu de combate tenia como misiones apurrir seguridá según realizar llabores d'entrenamientu de les fuerces de seguridá iraquies. En 2008 les fuerces australianes punxeron fin a les sos misiones de seguridá y dieron entamu a la retirada de les tropes esistentes en dichu pais, retirada que concluyó en 2009, quedando nel pais tan solo'l destacamentu de seguridá (SECDET) de la embaxada australiana n'Iraq.
Tarreza: Operation Catalyst - Iraq
Y.164
La Y.164 ye un encamientu de la UIT (Unión Internacional de Telecomunicaciones) qu'asigna a cada país un códigu numbéricu (códigu de país) usáu pa les llamaes internacionales.
Y.164 ye'l nome del documentu qu'especifica'l formatu, la estructura y la xerarquía alministrativa de los númberos telefónicos. La UIT concede códigos de país a les naciones con soberanía y l'alministración de los númberos de teléfonu de cada país efectuar el regulador del país correspondiente. Un númberu Y.164 ta compuestu pol códigu de país, códigu de zona o ciudá y un númberu telefónicu. Sicasí, en dellos países, la marcación dientro d'una zona o d'una ciudá puede ser embrivida, ensin necesidá de tener que marcar el códigu de zona o ciudá.
Midlands (Zimbabue)
Midlands ye una provincia de Zimbabue. Tien una superficie de 49.166 km² y una población averada de 1,5 millones en 2002. La so capital ye la ciudá de Gweru.
La provincia de Midlans dixébrase en 8 distritos:
Kultaranta
Kultaranta (en finés), o Gullranda (en suecu), ye'l nome de la residencia de branu del Presidente de Finlandia. Ta asitiada en Naantali (Nådendal), nel suroeste de Finlandia.
Kultaranta, atopar nuna finca d'hectárees. La casa ta construyida en granitu, el complexu inclúi munchos otros edificios, invenaderos y un parque.
George Koltanowsky
George Koltanowsky (Koltanoswki) (17 de setiembre de 1903 - 2000) foi un axedrecista belga.
Nel añu 1937 consiguió la meyor marca en partíes d'axedrez simultánees xugaes a ciegues al enfrentase n'Edimburgu contra 34 xugadores cola resultancia (a favor de "Kolty") de +24 =10 -0.
Tamién consiguió la meyor marca de simultánees (nesti casu viendo los tableros) al enfrentase en 1949 a 271 xugadores.
Amás simultaneó el so títulu de campeón d'axedrez de Bélxica col oficiu de vendedor de sombreros pa señores.
Movimientu Popular Democráticu Xuníu
El Movimientu Popular Democráticu Xuníu, "People's United Democratic Movement" (PUDEMO) en inglés o "Insika Yenkhululeko Yemaswati" en swazi, ye un partíu d'esquierdes opuestu al réxime de Suazilandia.
En 1992 llogró'l so llegalización tres los cambeos políticos en Swazilandia y les enganíes de llibertá del pueblu swazi. Pero nes últimes elecciones lexislatives del 21 d'ochobre de 2003 namái pudieron ser escoyíos aquellos non rellacionaos con nengún partíu políticu.
Carolines Altes
Carolines Altes ye un barriu de la ciudá d'Alicante (España). Llenda al norte colos barrios de Sidi Ifni-Nou Alacant y Garbinet; al este col barriu del Pla del Bon Repós; al sur col barriu de Carolines Baxes; y al oeste colos barrios de Pandiella y Campoamor. Esti barriu y'l de Carolines Baxes conócense de forma conxunta como Carolines. Según el censu de 2006, cuenta con 19.235 habitantes (9.274 homes y 9.961 muyeres), convirtiéndose asina nel barriu más pobláu de la ciudá.
Nombre de Jesús (Costa Rica)
Nombre de Jesús foi una ciudá de la provincia de Costa Rica, fundada por Pero Afán de Ribera y Gómez el 6 de marzu de 1571. Atopábase na vega del ríu Coto, güei Grande de Térraba, a cinco llegues del pueblu indíxena de Coto y a diez del Océanu Pacíficu. Dientro de la so xurisdicción, que s'estendía hasta'l mar Caribe, taben los llugares denominaos Pococí, Aoyaque, Tariaca, Moyagua, Morore, Cirore, Mohoruboru, Cabeaza, Ara y Cicues, Teribí y Quequexque, Cuxerindicagua, Arariba, Zeburín, Baxca y Bioro, Coto, Boruca, Cía, Uriaba, Xarixaba, Yabo, Duarca, Tarima, Tabiquirí, Cabra y la so tierra, Bericala, Orexuxa y otros pueblos. 
La ciudá foi abandonada polos sos vecinos en 1572.
MaxDB
MaxDB ye un sistema d'alministración de bases de datos adquiríu pola compañía SAP pa usase como un repositorio de datos pa les aplicaciones de SAP. Dende la so alquisición foi nomáu SapDB y, darréu, renombráu a MaxDB por MySQL AB. Enantes de SapDB, la base de datos pasó por otros nomes. Orixinalmente, llamábase Adabas D, una base de datos pre-relacional.
MaxDB foi lliberáu dende la versión SapDB 7.2 y ye d'usu de baldre n'ambientes non SAP. De resultes de la so alquisición per parte de MySQL AB, MaxDB ta so llicencia GPL y les interfaces de programación tán so llicencia LGPL.
Dende la versión 7.5 d'equí p'arriba SapDB foi adquiríu por MySQL AB, la mesma compañía que desenvuelve la base de datos de códigu abiertu MySQL, anque'l desenvolvimientu inda ta al cargu de SAP AG.
Disertación
La disertación ye una presentación de tipu oral de dalguna persona sobre una tema específica, xeneralmente sofitada per medios gráficos, auditivos o visuales. Ye común na enseñanza secundaria y utilízase como métodu de autoformación del estudiante sobre la tema específica designáu pa disertar, asi mesmu debe realizar con anticipación una investigación previa. Magar puede haber variantes, lo más común ye que na disertación una persona fale sobre la tema a una asamblea o a la so clase sofitándose nos medios gráficos o audiovisuales que llevó consigo pa realizar la so presentación. Na educación secundaria critícase-y el fechu de ser un esquema ríxido y poco motivante d'entrega d'información. Tamién ye conocíu como un discursu argumentativo o esposición.
http://buscon.rae.es/draeI/SrvltConsulta?TIPU_BUS=3&LEMA=disertación
DRAE
1. Acción y efectu de disertar.
2. Escritu, llección o conferencia en que se diserta.
Jaberg
Jaberg ye una comuña suiza del cantón de Berna, asitiada nel distritu de Berna-Mittelland. Llenda al norte cola comuña de Wichtrach, al este con Kiesen, al sur con Uttigen, y al oeste con Kirchdorf.
Hasta'l 31 d'avientu de 2009 taba asitiada nel distritu de Seftigen.
Hemicriptófitu
Hemicriptófitu ye un neoloxismu inventáu en 1904 pol botánicu danés C. Raunkiaer, qu'alcuñólu del griegu. Lliteralmente quier dicir "planta medio escondida": "hemikryptofyte" [hēmi- ἡμι- gr. 'mitad', 'semi-' + krypt(o)- κρυπτός gr. 'escondío' + phyt(o)- φυτόν gr. 'vexetal'].
Hemicriptófitos, ye la denominación que se da a cualquier forma vexetal perenne en que muerre añalmente la parte aérea y les sos yemes ivernantes (d'estación seca o desfavorable), quédense más o menos al ras del nivel de la tierra del suelu, au davezu tán resguardaes por fueyes proteutores o tán cubiertes parcialmente pola abrigadas por hojas protectoras o son parcialmente cubiertas por la foyarasca o l'humus de la superficie. Una especie hemicriptófita característica ye'l sabugu menor, Sambucus ebulus.
Nel sistema de Raunkiær, denómase "Hemicriptófitu" a les plantes yerbales viviegues, siquier biañales, que les sos yemes de reemplazu subsisten a flor del suelu de distintes formes, por examplu en forma de rosetón:
Métrica hebraica
La métrica o arte d'iguar versos de la poesía escrita na tradición cultural hebraica ye abondo distinta de la occidental nes sos distintes variantes (métrica rítmica, métrica aliterativa xermánica etc.). 
En cuenta de fundase nel númberu de sílabes o duración del versu, nel so ritmu, na repetición de determinaos patrones de sílabes llargues y curties, na rima o na alliteración, fundar nel paralelismu semánticu: nel versu, constituyíu por dos clauses socesives, dicir na segunda lo mesmo que na primer pero de forma distinta, con otra imaxe. 
Esti procedimientu podía complicase con distintes variantes: paralelismu de sintagmes progresivos, paralelismu encontáu na antítesis (afirmar na segunda cláusula lo contrario de lo dicho na primera), etc.
Nesta métrica paralelística hebrea tán compuestos el "llibru de los Salmos", el "Cantar de Cantar" y la mayor parte de los "Profetes" y el "Llibru de Xob".
La industria d'Holocaustu
La industria del Holocaustu: la esplotación del sufrimientu de los xudíos ye un llibru escritu por Norman Finkelstein nel cual describe la "industria" que ta esplotando la memoria del holocaustu xudíu. Amás d'asegurar que dicha industria banaliza la cultura xudía y la so relixón, según la hestoria xeneral del holocaustu.
Wikipedia en bretón
La Wikipedia en Bretón ye la versión de Wikipedia nesi idioma.
En febreru de 2010 ye la 52º Wikipedia pol so númberu d'artículos, y cuenta con 31.847 entraes.
Xeroglíficu (ociu)
Un xeroglíficu ye un tipu de cosadiella lóxica gráfica. Ye un pasatiempu que consiste n'afayar una pallabra o frase a partir d'una serie d'imáxenes o signos dispuestos nun recuadru. Los signos pueden consistir en lletres, númberos, notes musicales, etc. y pa la construcción de la frase ye relevante tantu'l so significáu como la posición relativa ente ellos. Xeneralmente, el resolvimientu constitúi la rempuesta a un enunciáu dau.
Muséu del Grabáu de Goya
El Muséu del Grabáu de Goya asitiáu nel llugar de nacencia de Francisco de Goya, en Fuendetodos (Zaragoza) inaugurose nel añu 1989. Nel so interior pueden vese les cuatro series de grabaos de Goya:
Les trés plantes del muséu atópense a escasos metros de la casa del autor. El muséu y l'alquisición de los cuatro series de grabaos fueron posibles gracies a la collaboración de particulares y artistes.
Pastoricia
Pastoricia ye la caña de la ganadería que correspuende especialmente a la cría d'animales que riquen alzada de pasturas.
Más puramente la pastoricia fai referencia a la cría de "ganáu menor" (caprino y ovín ya inclusive auquénido) que riquen el "llendo", cría na que s'esixen relativamente pocos requisitos y curiaos yá que los ganaos son dedicaos a atender les necesidaes de subsistencia humana, nesti casu la pastoricia ye una ganadería (xeneralmente estensiva) de subsistencia y, na actualidá, suel efectuase en territorios "marxinales"; por casu n'ambientes montascosos o de vexetación xerófila o, directamente, en semidesiertos.
Frecuentemente (dáu'l volume cárneo de los animales dedicaos a la pastoricia) l'oxetivu principal d'esta practica agropecuaria ye'l llogru de proteínes al traviés de los derivaos lácteos pa la alimentación humana, y el llogru de fibres testiles animales (llana, vellón) pa la vestimienta.
Derayd
Esta d'obra de CLAMP foi publicada por Shinkigensha en 1989. Al paecer publicar nun tomu autoconclusivo amás de ser el primer manga de CLAMP comercialmente publicáu.
El comic foi publicáu sol nome de la colección Gokigen Comics.
Kenichi, un mozu normal, estudiante de preparatoria y miembru d'un club de kendō del so institutu, camina de regresu a la so casa cuando ve que ¡la lluna partir en dos! Xusto, dempués asocede un terremotu que dexa en ruines a Tokyo. Kenichi perdió la conocencia, pero enantes algamó a escuchar una voz femenina diciendo qu'él yera la "llave" p'acabar colos demonios nel "Mundu Ximielgu".
Cuando despierta, atopar nun mundu paralelu d'espaes y bruxeríes, onde va conocer a la pequeña fada Bessy y a un mozu espadachín llamáu Ledan. En faciéndose amigos van tener que lluchar pa salvar a dambos mundos de los demonios, amás d'entamar la busca de dos oxetos sagraos que necitan pa salvar a dambos mundos.
Descarga la manga de Derayd
Power chord
El power chord (n'español lliteral "acorde de poder"), tamién llamaos "quintes vacíes", musicalmente son tonos d'un acorde que tán formaos pola "fundamental" o tónica (nota que da nome al acorde), el so quinta y en dellos casos, la so octava. Estos acordes son recurrentes principalmente n'estilos de musica
actuales, como'l rock, el punk y nel heavy metal. Suélense usar bien frecuentemente con guitarra eléctrica aburuyada.
Kirsten Vangsness
Kirsten Vangsness, nació'l 7 de xunetu de 1972. Actriz estaunidense. Anguaño ta apaeciendo na serie de televisión Mentes Criminales, el drama criminalístico de la cadena CBS. 
El so rol ye'l técnicu en tecnoloxíes del comandu central de la BAU (Unidá d'Analís de Conducta), del FBI, Penelope García.
En 2009 cásase cola so novia Melanie Goldstein.
Peñuelas
Peñuelas puede referise a:
En Chile
N'España
En México
En Puerto Rico
Islla Billano
Islla Billano ("Billano Uhartea" en vascu; "Islla del Flaire" n'asturianu) ye una islla española asitiada en Górliz (Vizcaya) frente al Cabu Billano (que tien un faru). El nome vien de la so forma vista dende la mar, qu'asemeya a un grupu de flaires cubiertos polos capiellos de los sos vezos.
Ye una islla inhóspita y de tan solo 1'8 hectárees. Ye bien conocida pola so característica forma de dragón recostáu. La so única vexetación ye una tenue capa herbal. Na zona del faru de cabu Billano puede visitase un antiguu destacamentu d'artillería de mariña qu'entá caltién unu de los sos cañones y una serie de galeríes soterránees (que comuniquen les bateríes cola direición de tiru) asitiada na fastera del cantil al altor de la llinterna del faru.
Billano ye amás un escelente llugar pa practicar el somarinismu, na so cara Este llancó una embarcación que tresportaba balastru, que los sos restos tán espardíos pol llechu marín. La islla remanez d'un fondu d'unos 20 m.
Paul McGuigan (músicu)
Paul McGuigan (9 de mayu de 1971, Mánchester), meyor conocíu pol so llamatu, Guigsy, foi'l primera baxista d'Oasis. La so carrera cola banda tomó dende 1991 hasta 1999.
A fines de la década de 1980, "Guigsy" creó una banda colos sos amigos: Paul "Bonehead" Arthurs (en guitarra), Tony McCarroll (batería) y Chris Hutton (cantante principal). La banda tuvo por nome "The Rain". Cuando Hutton retirar del grupu, "Guigsy" convidó a un amigu de la so escuela, Liam Gallagher, a que se xuniera a la banda, que propunxo camudar el nome de la banda pol de Oasis. Depués tamién se xuniría Noel Gallagher ,l'hermanu de Liam.
Plaza del Ave María
La Plaza de l'Ave María ye una plaza de finales del sieglu XIX asitiada nel El Puertu de Santa María.
Enantes llamada Plaza de San Francisco, pola so cercanía al conventu homónimu. Na plaza ta'l Colexu de San Luis Gonzaga, destacáu edificiu inauguráu nel mesmu añu de construcción de la plaza, 1895, que la so fachada principal ta ocupada anguaño por dependencies culturales oficiales, anque'l famosu colexu (nél estudiaron, ente otros, Juan Ramón Jiménez, Rafael Alberti o Fernando Villalón) sigui esistiendo con otra entrada. Tamién pueden atopase bodegues del sieglu XIX, testimoniu de la importancia de la industria vitivinícola portuense. 
Nesta plaza ajardinada, remocicada nos años ochenta del sieglu XX, esiste un pequeñu monumentu a la escritora romántica venceyada a esta ciudá andaluza, Fernán Caballero.
Saas-Grund
Saas-Grund ye una comuña suiza del cantón del Valais, alcontrada nel distritu de Visp. Llenda al norte cola comuña de Saas-Balen, al este con Simplon, al sur con Saas-Almagell, y al oeste con Saas-Fee y Saas Balen.
Chippewa de Sault Sainte Marie
Chippewa de Sault Sainte Marie ye'l nome que recibe la mayor parte del pueblu chippewa que vive nel estáu de Míchigan. Tradicionalmente vivieron en condiciones miserables hasta qu'en 1972 unviaron una delegación a Washington pa llograr la reconocencia federal. Mercaron tierres y en 1975 aprobaron una constitución propia (aquel día representaba una comunidá de cerca de 30.000 persones), en 1984 formaron la Reserva india de Grand Traverse colos ottawa, siendo reconocida pol gobiernu federal el 21 de setiembre de 1994.
Anguaño gran parte de la población vive na zona septentrional de la península del llagu Míchigan y bastantes d'ellos trabayen nos seis casinos de Kewadin y Greektown, próximos a Detroit.
Jesús del Nero
Jesús del Nero ye un ciclista español nacíu'l 16 de marzu de 1982 en Chinchón (Madrid).
Fixo'l so debú como como profesional nel añu 2005 col equipu Orbea. Anguaño cuerre pal equipu Team NetApp.
Heterodoncia
El términu anatómicu heterodoncia fai referencia a los animales que tienen más d'una morfoloxía dental.
Por exemplu, los mamíferos tienen xeneralmente incisivos, caninos, premolares y molares. La presencia de dentición heterodonta revela un ciertu grau d'especialización de la especie nos vezos d'alimentación o caza. La dentición homodonta ye l'estáu plesiomórficu pa los vertebraos, y ye común nos elasmobranquios, los anfibios, y la mayoría de reptiles. Ente los Sauropsida atopamos casos ocasionales de heterodontia, en delles formes de pterosaurios, llagartos y dinosaurios, por exemplu.
Andinophryne
Andinophryne ye un xéneru de la familia de los bufónidos con solu trés especies de sapos mesmes de los Andes. 
David Serrano Vílchez
David Serrano foi un xugador de bádminton de España (11 d'ochobre de 1968 Granada - ) .
Participó nos Xuegos Olímpicos de Barcelona 1992 nes modalidaes d'individual masculín y dobles mistos, tamién al pie de Esther Sanz, y en dambes pruebes foi esaniciáu en 1/32 de final.
Dempués de retirase como xugador, entró a formar parte na organigrama de la Federación Española de Bádminton
Bassemberg
Bassemberg ye una localidá y comuña francesa, asitiada nel departamentu del So Rin na rexón de Alsacia.
Khalifa Keita
Khalifa Keita foi'l cuartu mansa del Imperiu de Mali. Rixó l'imperiu namái per un añu dende 1274 hasta'l so asesinatu en 1275.
Khalifa or Khalifah foi un neñu adoptáu del llexendariu Sundiata Keïta. Igual que Mansa Wati primero que él , Khalifa foi en realidá'l fíu d'un xeneral imperial de Sundiata. Khalifa foi alzáu a la corte real y y engarró na destructiva guerra con Wati dempués de la muerte de Mansa Wali en 1270. 
Khalifa foi derrotáu y forzáu a colar al esiliu mientres Mansa Wati gobernó imcompetentemente mientres 4 años. Dempués de la muerte de Wati, Khalifa peléo el tronu. El so gobiernu ye recordáu como unu de los peores de tolos emperadores. Les lleendes dicen que Khalifa esguilaba al teyáu del so palaciu pa disparar fleches de fueu los traseúntes por deporte.
El so comportamientu intolerable foi termináu pol G'bara imperial o Gran Asamblea . Mansa Khalifa foi asesináu y reemplazáu pol hermanu mayor de Sundjata , Manding Bory alies Abubakari I.
Mire de Tibãye
Mire de Tibãye ye una freguesía portuguesa perteneciente al conceyu de Braga. Tien una área de 5,07 km² y una población total de 2 389 habitantes (2001). La densidá poblacional xube a 471,2 hab/km².
São Vicente (Braga)
São Vicente ye una freguesía portuguesa perteneciente al conceyu de Braga. Tien una área de 2,55 km² y una población total de 13.236 habitantes (2011). La densidá poblacional xube a 5.200 hab/km².
Castiellu de Montealegre de Campos
El Castiellu de Montealegre de Campos alcuéntrase na localidá de Montealegre de Campos, provincia de Valladolid, España.
Alcuéntrase en Montealegre de Campos, separtáu del nucleu del pueblu. Formes cuadraes y altos murios. Acolúmbrase dende Tierra de Campos y dende los Montes Torozos. Pueden vese los castiellos d'Ampudia, Torremormojón, Belmonte...
Construyóse nel sieglu XIII, y los sos altos murios enxamás se conquistaron. Nos años 60 rodóse parte de la película "El Cid" con Charlton Heston. Nel sieglu XXI'l castiellu anovóse y restauróse pola Fundación del Patrimoniu, abiertu al públicu como Centru d'Interpretación de la Edá Media y de los castiellos.
Cynoglossum borbonicum
Cynoglossum borbonicum , ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les "boraginácees".
Ye una planta endémica amenazada, non protexida, na islla de La Reunión, nel sur-oeste del Océanu Índicu. Alcuéntrase sobremanera nos campos de lapilli Plaine deas Sables, nel Macizu del Piton de la Fournaise. El so floriamientu ye ente payares y xineru.
Atherurus
Atherurus ye un xéneru de royedores histricomorfos de la familia Hystricidae conocíos vulgarmente como puercuspinos de cola grande.
Los sos cuerpos son llargos con forma d'aguarón. Aliméntense de la vexetación, pero tamién d'inseutos y carroña. Viven en grupos d'ente 6 y 8 animales. El récord de llonxevidá d'un animal cautivu foi de casi 23 años.
Gobernación d'Abyan
La gobernación de Abyan (en árabe: أبين), ye unu de los estaos de Yemen. La rexón de Abyan foi históricamente parte del sultanatu Fadhli. Foi unu de los centros operativos del grupu terrorista Exércitu islámicu de Adén-Abyan.
Chijo
Chijo ye una llocalidá que s'alluga a pocos kilómetros al oriente de Cariquima, na Rexón de Tarapacá, Chile. Ta asitiáu na Comuña de Colchane.
Ye un pequeñu pobláu de cases con techu de paya bravo y una pequena ilesia que data del Sieglu XVIII. Nes sos terraces cultívense la quinoa, fabones y marmiellos, amás del típicu plantíu de papes.
HSBC Arena (Rio de Janeiro)
El HSBC Arena, enantes "Arena Olímpica do Rio" en portugués, ye un ximnasiu allugáu dientro del Complexu Deportivu Ciudá de los Deportes y del Autódromu Internacional Nelson Piquet en Rio de Janeiro, Brasil.
Inauguróse en 2007 p'allugar les competiciones de baloncestu y ximnasia artística de los Xuegos Panamericanos, con una capacidá de 15.000 persones. Cerca d'ella alcuéntrase'l Parque Acuáticu María Lenk y el Velódromu de la Barra.
Gonolobinae
Gonolobinae ye una subtribu de plantes de flores perteneciente a la familia Apocynaceae (orde Gentianales). Esta subtribu tien los siguientes xéneros.
Camanongue
Camanongue, en portugués "Kamanongue", ye una comuña y tamién un conceyu ("Concelho de Camanongue") de la provincia de Moxico, nel este d'Angola, rexón fronteriza cola República Democrática d'El Congu y con Zambia. 
Llinda al norte cola provincia de Lunda del Sur, conceyu de Dala; al este col de Lumeje; al sur col de Léua; y al oeste col de Moxico.
Esti conceyu arrexunta una única comuña:
Alojzov
Alojzov ye una llocalidá del Distritu de Prostějov, Rexón d'Olomouc na República Checa y tien cerca de 230 habitantes.
Otomana
Una otomana ye un tipu de sofá que tien xeneralmente cabeza pero nun parte posterior, anque dacuando nun tien nin lo uno nin lo otro. 
La otomana puede tener terminaciones cuadraes o semicirculares, y polo xeneral ye lo que llamen los tapiceros "relleno escedente" esto ye, que nun hai madera visible. Pertenez al mesmu tipu de mueble qu'el diván d'ende'l nome que vien del so orixe oriental. La otomana foi unu de los muebles luxosos qu'Europa importó del este nel sieglu XVIII; la primer mención que s'atopó d'ella ye en Francia en 1729. Nel cursu d'una xeneración fixo camín en cada gabinete, pero paez orixinalmente ser muncho más grande que na actualidá. La palabra tamién s'aplica a un taburete pequeñu cubiertu con alfombra, bordáu o artesanía con abalorios.
Sokoto
Sokoto ye una ciudá del noroeste de Nixeria que cunta con una población de 601.893 habitantes (2007). Ta allugada a lo llargo del ríu Sokoto nuna tradicional ruta de caravanes que lleva al norte al traviés del Sáhara. Foi la capital del imperiu Fulani.
Anguaño, Sokoto ye un importante centru comercial de agricultura y curtido. Ye un sitiu de pelegrinaxe onde hai delles mezquites, un palaciu de sultán y la tumba de Usman dan Fodio y otros santuarios sagraos. La Universidá Usman dan Fodio fundar en 1975.
Idiomes de Panamá
En Panamá úsense 19 llingües, la llingua predominante y oficial ye l'Español que tien 20.100.000 falantes. Hai 128.000 mil falantes de Ngäbere, 268.000 falantes d'Inglés, 57.000 falantes del idioma kuna, 15.000 falantes del árabe, 10.000 falantes de Emberá norteño, 6.000 falantes del dialectu del chinu hakka.
Hai 3.000 falantes de Woun Meu y teribe, 2.500 falantes de Buglere, 1.200 falantes de xaponés, 3,000 del francés. 5,000 del Patois (Patwa, ó Patúa)
El dialectu del chinu, yue (cantonés), y les llingües yídis oriental, hebréu y coreanu tamién se falen pero los sos númberos nun se conocen. El alfabetismo ye ente'l 87 y 88%.
Intercambiador Uwajimasakashizu
El ye un intercambiador de la Ruta Uwajima que s'atopa nel distritu de la Ciudá de Uwajima de la Prefectura de Ehime. 
Ye un intercambiador parcial que namái dexa entrar pa dirixise escontra'l Intercambiador Uwajimaminami. Complementar col Intercambiador Uwajimaasahi, allugáu más al norte.
Escudu de la Ciudá de São Paulo
El Escudu d'armes de la ciudá de São Paulo ta formáu por un escudu con un brazu empuñando la bandera de la Cruz de la Orde de Cristu (símbolu de la Orde de Cristu) usada polos navegantes portugueses simbolizando la fe cristiana. Sobre'l mesmu, hai una corona, tamién una alusión al gobiernu lusitanu. Les bandes tán afataos por tarmu de café. La espresión "Non dvcor dvco" significa "Nun soi conducíu, conduzo", y valoriza la independencia de les acciones desenvueltes pela ciudá y el so papel de lideranza nel Estáu de São Paulo y Brasil. 
Foi oficializáu'l 8 de marzu de 1917 y rediseñado pa correxir una falla en términos normativos internacionales d'heráldica, a pidíu del alcalde Jânio Quadros en 1986, y foi instituyíu'l 6 de marzu de 1987.
José Verduzco Bejarano
Coronel José Verduzco Bejarano foi un militar, sacerdote católicu mexicanu que participó na Guerra Cristera. El Coronel José Verduzco Bejarano nació en Zapotitlan de Vadillo, Jalisco nel añu de 1918. Asistió a les firmes de paz col gobiernu y sofitu la candidatura al gobiernu mexicanu de José Vasconcelos al igual qu'el Gral. Carlos Bouquet Carranza, al tratar de llegar a un arreglu con Vasconcelos d'utilizar la fuerza militar de los cristeros pa respetar la so supuesta victoria electoral. Dempués de la guerra volvióse sacerdote y canónigu. Foi fundador de la Caxa Popular ""La Providencia"" y condecoráu con Nota Gloriadora pol Gobiernu del Estáu de Colima pola so destacada llabor social. Foi rector del seminariu del 22 d'ochobre de 1951 al 23 d'ochobre de 1954 y Vicariu Xeneral de la Diócesis de Colima.
Finó en Comala, Colima, Méxicu, el 29 de xunetu de 1999
Magre de Kimmeridge
Los depósitos de magre de Kimmeridge constitúin posiblemente la unidá de roques más importante en toa Europa dende'l puntu de vista económicu, siendo la mayor fonte de roques utilizada na construcción de los campos del mar del Norte pa la estracción d'hidrocarburos. Toma'l so nome de la localidá de Kimmeridge, nel codado de Dorset, Inglaterra, onde s'atopa espuesta.
Formar a partir de depósitos sedimentarios del periodu xurásicu y puede ser atopada a lo llargo de Inglaterra, nuna franxa que s'estiende dende Dorset en dirección noreste hasta Anglia Oriental.
Los cimientos del Humber Bridge tópense dientro de depósitos de magre de Kimmeridge sol estuariu del Humber.
Dorset ye'l llugar onde esti magre ye más conocida, por cuenta de que ellí los sos depósitos formen parte de la Mariña Xurásica, declarada Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco.
Zona Centro-Sur de São Paulo
La Rexón Centro-Sur de São Paulo (en portugués "Região Centru-Sul de São Paulo") ye una rexón alministrativa establecida pol gobiernu municipal de la ciudá de São Paulo, tomando les subprefecturas de Santu Amaro, Vila Mariana y Jabaquara. Acordies col censu de 2000, tien una población de 731.758 habitantes y una renta media por habitante de R$ 3.388,50., siendo la rexón de mayor renta per capita de la ciudá.
Pradería de Saddleworth
La pradería de Saddleworth ye una zona de pandoriales asitiada nel cordal de los Peninos nel norte de Inglaterra ente Holmfirth y Greenfield nel Gran Manchester.
La zona ta estremada ente'l Metropolitan Borough of Oldham y el Metropolitan Borough of Kirklees, nel condáu inglés de Gran Manchester y West Yorkshire respectivamente.
Ésta pradería adquirió fama internacional, por ser el llugar onde los asesín en serie asesinos en serie Ian Brady y Myra Hindley escoyeron pa soterrar a gran parte de les sos víctimes. Por cuenta de eso, los sos crímenes son conocíos en Gran Bretaña como los "Moors Murders" (Asesinatos del Pandorial). El cuerpu d'una de les víctimes de dambos, Keith Bennett, nunca foi atopáu. Dambos dixeron que lo soterraron cerca d'un regueru, pero sicasí, nun saben dicir ónde esactamente.
Cirilo Serna
El Xeneral Cirilo Serna foi un militar mexicanu que participó na Revolución mexicana. Foi xeneral de les fuerces zapatistes incorporáu a la división del xeneral Everardo González. Foi prindáu por fuerces carrancistes cuando ésti curiaba la plaza de Santa Ana Clacotelco yá que Crisanto Quintero Encarnación, antiguu zapatista, foi'l so guía y traicionándolu llevólu coles fuerces enemigues. De primeres fueron fusilaos los sos trés capitanes, José Saldívar, David López y Marcelino Pérez. Serna foi lleváu a Tierra Blanca y ende foi interrogáu por segunda vegada. Morrió'l 30 de mayu de 1918 al nun querer negociar con fuerces carrancistes nel puntu de Tierra Blanca. 
Saint Andrew
Col nome de Saint Andrew o Saint Andrews podemos referinos a:
Cremaspora
Cremaspora ye un xéneru con 16 especies de plantes con flores perteneciente a la familia Rubiaceae. Ye l'únicu xéneru de la tribu Cremasporeae na subfamilia Ixoroideae.
Oreopanax stenophyllus
Oreopanax stenophyllus ye una especie de planta con flor na familia de les Araliaceae. 
Ye endémica de Perú, y tien amenaza de perda d'hábitat. 
Leo P. Kadanoff
Lleo Kadanoff (Nueva York 14 de xineru de 1937) ye un profesor emeritus de física na Universidá de Chicago y l'actual Presidente de la American Physical Society (APS). Ye conocíu llargamente poles sos contribuciones a la física estadística, teoría del caos, y un teóricu de la Física de la materia entestada. 
En reconocencia al so trabayu, ganó'l Premiu Buckley de la American Physical Society (1977), el Premiu Wolf en Física (1980), en 1989 la Medaya Boltzmann de la IUPAP, nel 2006 la Medaya Lorentz, la National Medal of Science.
Comisaría Xeneral d'Información
La Comisaría Xeneral d'Información (CGI) ye un organismu de la Dirección Axunta Operativa (DAO) dientro del Cuerpu Nacional de Policía y encárgase de la captación, procesamientu y distribución de tola información recoyida pa les Fuerces y Cuerpos de Seguridá.
Los Alcuerdos del Conseyu de Ministros de 28.11.1986 y 16.02.1996 otorguen el calter de Secretu a la estructura, organización, medios y procedimientos operativos específicos de los Servicios d'información, según les sos fontes y cuantes informaciones o datos puedan revelales.
Fonte Web oficial Direccion Xeneral de la Policia. www.policia.es
Themistoclesia
Themistoclesia ye un xéneru con 43 especies de plantes de flores perteneciente a la familia Ericaceae. 
Antonio Sánchez García
Antonio Sánchez García ye un ex ciclista profesional español. Nació en Madrid el 1 d'ochobre de 1970. Foi profesional ente 1991 y 1996 ininterrumpidamente.
El so llabor siempres yera la de gregariu de los distintos xefes de files que tuvo. Siempres se sacrificaba pol equipu, circunstancia que provocó que nun consiguiera victories nel campu profesional.
La so meyor actuación como profesional foi'l tercer puestu nuna etapa de la Volta a Cataluña de 1994.
Cymatocarpus
Cymatocarpus ye un xéneru con cuatro especies de plantes pertenecientes a la familia Brassicaceae. 
Martín Triana
Xeneral Martín Triana Guzmán foi un militar mexicanu con idealismu villista que participó na Revolución mexicana. Nació en Zacatecas. Empecipiar na Revolución mexicana en 1910, combatiendo nel estáu de Durango. En 1913 y 1914 lluchó contra Victoriano Güerta, teniendo como centru d'operaciones la rexón de San Juan de Guadalupe. Destacóse como unu de los principales xefes de la División del Norte, pero dempués pasóse al llau de los constitucionalistas, onde collaboró col xeneral Álvaro Obregón na Batalla de Celaya; tamién participó nes batalles de Llión y Trinidá, toes elles a mediaos de 1915. En 1916 algamó'l grau de xeneral de brigada. Morrió na Ciudá de México en 1934. 
El mio fracasu personal
El mio Fracasu Personal ye'l primer álbum d'Astrud. 
L'álbum ta formáu por dolce cantares, toes escrites y compuestes por Manolo Martínez, sacante la octava, "Baillando", una versión del tema homónimu del grupu Paradisio, que se convirtió nel primer single d'El mio Fracasu personal.
Como interés puede resultar interesante comentar que, nel llibretu qu'acompañaba'l discu, los cantares apaecíen con un títulu notablemente distintu al que podía lleese na contraportada del discu; asina por casu el primer cantar, "Esto tendría d'acabase equí", apaez nel llibretu como "Somos lo peor". Nel llibretu, amás, nun apaecen dos canciones: El mio Fracasu personal ( qu'a pesar de dar títulu al discu, foi grabada casi mediu añu primero que'l restu de cantares, en xunetu de 1998 ) y la yá citada Baillando.
Komusō
Un yera un monxu méndigu de la secta Fuke del budismu Zen. Polo xeneral caracterízase-yos por utilizar una canasta de paya na cabeza como una manifestación de l'ausencia d'ego y tocando la "shakuhachi" (una flauta xaponesa) utilizada para meditar.
Los "komusō" practicaben el "suizen", un tipu de meditación na que namái tocaben pieces nel "shakuhagi" denomaes "honkyoku", 
Por cuenta de la so vestimienta, los ninja amarutábense de "komusō" pa pasar desapercibíos.
Galtonia candicans
El xacintu de sudáfrica (Galtonia candicans) ye una especie de la familia de les asparagácees. Mide hasta 1,2 m d'altor, con fueyes carnoses verdegrisácees y tarmos erectos qu'ostenten espigues laxes d'hasta 30 flores colgantes, acampanaes y blanques dacuando matizaes o marcaes de verde. Broten dende unes seis selmanes , dende mediaos de branu.
Felipe Ilabaca
Felipe Ilabaca González,(Santiago de Chile, 7 de mayu de 1974) tamién llamáu "Felo Ilabaca" o "Kvcita" ye un músicu de Chile. Ye'l baxista, voz y corista y de forma ocasional vocalista de la banda de funk-rock chilena "Chancho en Piedra". Compunxo munchos cantares nel grupu como "Guachperry", "Da la Claridá a El nuesu Sol", "Hestories d'Amor y Condón", ente otres. Ye l'hermanu del mediu ente cuatro.
Rhacophorus achantharrhena
Rhacophorus achantharrhena ye una especie de xaronques qu'habiten n'Indonesia.
Philautus annandalii
Philautus annandalii ye una especie de xaronca qu'habita en India, Nepal y, posiblemente, tamién en Bután, China y Myanmar.
Philautus asankai
Philautus asankai ye una especie de xaronca qu'habita en Sri Lanka.
Esta especie alcuéntrase amenazada d'estinción por cuenta de la destrucción de la so hábitat natural.
Philautus decoris
Philautus decoris ye una especie de xaronca qu'habita en Sri Lanka.
Islla Palm
La Isla Palm (en inglés:"Palm Island"), nes Granadines ye una pequeña isla a una milla de la isla de la Unión, y namái accesible por barcu. Tien una superficie de 135 hectárees (0,55 km2) y tien cinco sableres.
Orixinalmente conocida como la isla de Prune (n'inglés:"Prune Island"), Isla Palm, llogró'l so nome actual cuando los antiguos propietarios, el fináu "John Caldwell" ( Johnny Coconuts) o "Johnny Cocos" y la so esposa Mary (María), llantaron cientos de cocoteros, produciendo'l tresformamientu del desiertu y los banzaos infestaos esistentes na isla enantes a ser un territoriu cubiertu de palmes.
Na isla anguaño hai un Resort turísticu y una ventena de residencies privaes.
Regueru Itay
El regueru Itay ye un calce hídricu del Departamentu Central y la capital de la República del Paraguái. El so naciente ta asitiada nes planicies del Ybytypanemá (nes llombes de Asunción) y la so desaguada nel ríu Paraguái per mediu del "riacho San Francisco". 
Esti regueru tien un percorríu d'aprosimao 35 kilómetros y sirve como llende natural de les xurisdicciones de los conceyos de Asunción y Luque, Luque y Mariano Roque Alonso, y Llimpiu y Mariano Roque Alonso. Tamién este mesmu calce alcuéntrase arrodiáu por llanos o terrenes baxos los cualos crean serios inconvenientes nos barrios y compañíes del Gran Asunción en momentos de muncha agua por enchir.
De primeres del s. XXI, empezaron los trabayos d'alcantarelláu de dichu regueru per parte del Ministeriu d'Obres Públiques y Comunicaciones con cuenta de solucionar los problemes que causen enchir d'este'l cuál benefició a los conceyos de Asunción, Fernando de la Mora, y Luque.
Gainesville
El topónimu Gainesville puede faer referencia a dellos llugares d'Estaos Xuníos:
Fernand Rigaux
Fernand Rigaux foi un astrónomu belga que trabayó nel Real Observatoriu de Bélxica en Uccle, Bélxica. En 1951, foi co-descubridor del cometa periódicu 49P/Arend-Rigaux col so colega Sylvain Arend. Fernand Rigaux tamién afayó otros asteroides.
Ichpuchtli
Ichpuchtli ye una diosa mexica, una forma alternativa de referise a Xochiquétzal. Esta forma ye la patrona del amor, el matrimoniu, les flores, l'arte, la música, les muyeres, la maxa, el texíu, la fertilidá, el sexu, el filáu, el cambéu. Ichpuchtli tamién ye la patrona de les prostitutes sagraes, y otros oficios de naturaleza similar. 
Les flores de cempasúchil tán consagraes a ella. Solía invocase a Ichpuchtli pa llograr guapura, sensualidá, pa poder sobrevivir en casu de peligru, pa faer manualidades, llograr la fertilidá, el partu, bona collecha, la danza, la música, el cantar, la recuperación dempués d'un desastre, la yerbolera, la llibertá sexual, pa falar d'amor, llograr un bon texíu, placer sexual, erotismu, y llograr matrimonios estables. Plumes, margarites, y pequeños azulexos cola so imaxe yeren la meyor ufrienda pa Ichpuchtli.
Tillman Thomas
Tillman Thomas Joseph (nacíu'l 13 de xunu de 1945) ye un políticu de Granada, Primer Ministru de Granada de 2008 a 2013 y líder del Congresu Democráticu Nacional (NDC).
Thomas nació nel Hermitage, de San Patriciu. Foi encarceláu pol Primer Ministru Maurice Bishop mientres dos años. Ganó les eleiciones en 2002.
Henri Chantavoine
Henri Chantavoine (6 d'agostu de 1850 - 25 d'agostu de 1918) foi un escritor francés.
Chantavoine nació en Montpellier y estudió na Escuela Normal Superior de Francia. En completando los sos estudios treslladóse en 1876 al Lycée Charlemagne de París, y darréu exerció como profesor de retórica nel Lycée Henri IV y como "maître de conférences" na École Normale de Sèvres. Tuvo acomuñáu a la "Nouvelle Revue" dende la so fundación en 1879, y xunióse al "Journal deas débats" en 1884. 
Ente los sos poemes atópense "Poèmes sincères" (1877), "Satires contemporaines" (1881), "Ad memoriam" (1884) y "Au fil deas jours" (1889).
Bokermannohyla oxente
Bokermannohyla oxente ye una especie d'anfibiu de la familia Hylidae. Ye endémica de Brasil.
Kongnamul
El kongnamul ye un términu de la cocina coreana qu'alude a un "banchan" (acompañamientu) aliñado ellaboráu con biltos de soya. Tamién ye un términu pa dichos biltos en coreanu. Ye unu de los "banchan" más comunes, amás d'un ingrediente básicu del "bibimbap".
Dempués de retirar el raigaños y la piel de les granes, los biltos cuécense, esmúcense y se condimentan con aceite de sésamu, mueyu de soya, cebolleta picada, granes de sésamu, ayu y un toque de guindilla molida.
Los biltos de soya tamién son l'ingrediente principal nel "kongnamulbap" (biltos sobre arroz), la "kongnamulguk" (sopa de biltos) y de xacíu el "kongnamulgukbap" (arroz en sopa de biltos).
Arreyaşehir
Arreyaşehir ye un distritu d'Istambul, Turquía, asitiáu na parte anatolia de la ciudá. Cuenta con una población de 351.046 habitantes (2008).
Machón
Llámase machón al pilastra de piedra, de sillería o de lladriyu que se llabra a ralos nes parés de mampostería pa fortificales. 
== Tipoloxía estremen los siguientes tipos de machón:
"Diccionariu d'arquitectura civil." Benitu Bails. 1802
Callithrix emiliae
El tití de Snethlage (Callithrix emiliae) ye un primate de la familia Cebidae.
Foi clasificada como una subespecie de Micu argentatus denominándola Callithrix argentata emiliae que ye bien asemeyada, sacante pol color que tiende a marrón. Análisis recientes d'ADN molecular clasificaron a esti exemplar n'otra especie.
http://www.bucknell.edu
Conferencies Gifford
Les llecciones o conferencies Gifford fueron establecíos por Adam Lord Gifford (1820-1887), senador de la Escuela Cimera de Xusticia de Escocia. El propósitu del legáu de Lord Gifford pa les universidaes d'Edimburgu, Glasgow, Aberdeen y St. Andrews foi patrocinar unes conferencies pa "promover y espublizar l'estudiu de la Teoloxía Natural nel sentíu ampliu del términu —n'otres palabres, la conocencia de Dios" . 
Dende la primer conferencia en 1888, los docentes Gifford fueron reconocíos como pensadores prominentes nos sos respectivos campos. Ente los munchos profesores cúntense Hannah Arendt, Niels Bohr, Étienne Gilson, Werner Heisenberg, William James, Max Mueller, Iris Murdoch, Reinhold Niebuhr, Albert Schweitzer, Alfred North Whitehead, Charles Taylor y Robert Merrihew Adams.
Kol Oud Tof Trio
Kol Oud Tof Trio ye un grupu musical israelín de música del Mediu Oriente. El so nome significa en idioma hebréu "Voz, Oud, Tambor", los preseos musicales nos cualos básase la so música. Los integrantes son Esti Kenan-Ofri, una sopranu nacida en Italia; Armand Sabach, conocíu intérprete de oud especializáu en música árabe, y el percusionista Oren Fried. 
Na so música, ellos entemecen poesía relixosa xudía en hebréu, baqqashot y cantares tradicionales propios de la cultura sefardina en haketía y en idioma árabe.
Cophixalus cheesmanae
Cophixalus cheesmanae ye una especie d'anfibiu anuru del xéneru Cophixalus de la familia Microhylidae. Orixinaria de Papúa Nueva Guinea.
Cophixalus infacetus
Cophixalus infacetus ("Inelegant Frog") ye una especie d'anfibiu anuru del xéneru Cophixalus, de la familia Microhylidae. Ye especie orixinaria d'Australia.
Mazue
Puestu alministrativu ("posto alministrativu") con una población de 46 373 habitantes y formáu por una sola localidá: Mieze.
Códigu Postal 30904.
Asitiáu a 188 msnm.
Ríu Selviejo
El ríu Selviejo ye un cursu fluvial de Cantabria (España) perteneciente a la cuenca hidrográfica del Pas. Naz na Sierra del Escudu y tien un llargor de 3,757 kilómetros, trescurriendo pol términu municipal de Luena con una rimada media de 10,4º. Xunir al Pas en La Ponte Luena.
Comparte'l nome cola pequeña localidá de Selviejo, escurriendo'l so calce ente montes de carbayos, fayes, nozales y ablanars. Destaquen les construcciones típiques pasiegues (cabanes pasiegues).
Grand Street (Manhattan)
Grand Street ye una cai del Lower East Side de Manhattan, en Nueva York. Escurre paralela a "Delancey Street" y estiéndese dende Little Italy al East River. El Cooperative Village abarca diverses mazanes nel estremu este de la cai, cerca del Williamsburg Bridge. Ente otros edificios célebres de la ciudá, alcuéntrase'l "cuartel xeneral" de la New York City Police Department, o tamién la Bialystoker Synagogue. La hestoria de "Grand Street" ta bien venceyada a la de la comunidá xudía, lo qu'esplica que la mayoría de los grandes comercios del Lower East Side alministraos por xudíos tean asitiaos en "Grand Street".
Buckten
Buckten ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, capital del distritu de Sissach. Llenda al norte coles comuñes de Wittinsburg y Rümlingen, al este con Häfelfingen, al sur con Läufelfingen, y al oeste con Känerkinden.
Elsau
Elsau ye una comuña suiza del cantón de Zúrich, asitiada nel distritu de Winterthur. Llenda al norte cola comuña de Wiesendangen, al nordés con Bertschikon y Elgg, al sureste con Hofstetten bei Elgg, al sur con Schlatt, y al oeste con Winterthur.
Truttikon
Truttikon ye una comuña suiza del cantón de Zúrich, nel distritu d'Andelfingen. Llenda al norte coles comuñes del cantón de Turgovia de Schlatt y Basadingen-Schlattingen; al este con Waltalingen; al sur y suroeste con Ossingen; y al oeste con Trüllikon.
Leonard Siffleet
William Ellis (Bill) Newton (14 de xineru de 1916-24 d'ochobre de 1943) foi un comandu d'Australia de la Segunda Guerra Mundial. Nació en Gunnedah, New South Wales, Unvió a la Unidá M Especial del Departamentu de Reconocencia de Servicios, Siffleet taba nuna misión en Papua Nueva Guinea, cuando él y dos compañeros fueron prindaos por miembros de tribus partidistes y apurríu a'l xaponeses. Los trés homes fueron entrugaos, torturaos y darréu degollaos. Una fotografía de la execución inminente Siffleet convertir nuna imaxe perdurable de la guerra, y la so identidá confundir de cutiu cola d'otros militares que sufrieron un destín similarsobremanera, el Teniente William Ellis Newton.
Réalités
Réalités (1946 - 1979) foi una revista mensual francesa creada tres la segunda guerra mundial y sumida en 1979 al fundise cola revista "Spectacle du pulgue". La so estructura combinaba artículos sobre política y economía con reportaxes culturales y turísticos.
Foi fundada en febreru de 1946 por Jean-Philippe Charbonnier tuvo como redactor xefe a Alfred Max so la dirección artística de Albert Gilou. Esta revista ilustrada exerció influencia ente 1950 y 1970, perteneciendo a un modelu periodísticu de comunicación que foi sustituyíu pola televisión. 
Monolitu de Pokotia
Anguaño'l monolitu esta allugáu nel Muséu de metales preciosos na cai Jaén, en La Paz.
El investigadores Bernardo Biados y Freddy Pládanu estudiaron les inscripciones que s'atopen na parte frontera y na parte dorsal del monolitu. Les inscripciones fueron interpretaes pol epigrafista estaunidense Clide Winters como escritura pictográfico proto-sumeriana.
Les declaraciones de Clide Winters causaron dellos discutinios nel mundu arqueolóxicu. En particular dalgunos arqueólogos tradicionales declararon que foi imposible polos Sumerios viaxar hasta l'actual Bolivia.
Miglieglia
Miglieglia ye una comuña suiza del cantón del Tesinu, nel distritu de Lugano, círculu de Breno. Llenda al norte cola comuña d'Altu Malcantone, al sureste con Aranno, al sur con Novaggio, y al noroeste con Dumenza (IT-VA) y Curiglia con Monteviasco (IT-VA).
Kyopolou
El kyopolou (cirílicu: Кьопоолу, del turcu "köpekoğlu", ‘bastardu’) ye un popular "relish" búlgaru fechu principalmente de berenxena asada y ayu. Dacuando añedir tamién pimientu. El "kyopolou" puede tomase untáu en pan, como condimento o como ensalada.
Ye un aperitivo de berenxena típicu de Bulgaria. Ye popular nos Balcanes en distintes variantes y nomes (como "ajvar" en Serbia).
Clay Cassius Silva
Clay Cassius Silva ye un futbolista brasileñu. 
En Méxicu, vistió la camiseta de los Leones Negros de la Universidá de Guadalajara, nes temporaes 1991-1992 y 1992-1993, onde anotó en 5 ocasiones en 44 partíos. 
Varanodon
Varanodon ye un xéneru de pelicosaurios de la familia Varanopidae. Los fósiles afayaos na formación Chickasha Oklahoma daten del Roadiano Mediu y Kunguriano Ceo del periodu Pérmico. Media ente 1,2 a 1,4 metros de llargor.
Luís Macía González
Luís Macía González (Medellín, 28 d'ochobre de 1906 - Bogotá, 13 de mayu de 2000) foi un famosu tenor colombianu.
Nació en Medellín el 28 d'ochobre de 1906 y morrió en Bogotá el 13 de mayu de 2000. La so obra quedó grabada gracies a Hernán Restrepo Duque, quien fixo una escoyeta de grabaciones radiofóniques en 1950.
Luís estudió nel Conservatorio Nacional de Música de Bogotá y na Academia Real de Bruxeles. Ente los años 1939 y 1941 tuvo n'Estaos Xuníos. Volvió a Bogotá y dedicóse a la enseñanza. Ente los sos alumnos tán Carmiña Gallu, Marina Tafur, Martha Senn y Alejandro Ramírez ente otros.
Dactyliophora
Dactyliophora ye un xéneru de parrotal con 8 especies pertenecientes a la familia Loranthaceae. 
R. Visweswaran
R. Visweswaran (1944 - 2007, India) foi un intérprete de música clásica de la India, y maestru master del santur. 
Visweswaran perteneció a una familia de músicos, y foi el sobrín de G.N. Balasubramaniam. Foi entrenáu pa tocar música clásica indostaní nel santoor por Pandit Shivkumar Sharma. Actuó nel Reinu Xuníu, Alemaña, Francia, Italia, Austria, Suiza, Malasia, Singapur, Fiji, Estaos Xuníos, Australia y el Mediu Oriente. Foi un artista de "All India Radio".
Tetrao urogallus lonnbergi
Tetrao urogallus lonnbergi ye una subespecie de la familia Tetraonidae nel orde de los Galliformes. 
Atopar na Península de Kola.
Brocchinia acuminata
Brocchinia acuminata ye una especie del xéneru "Brocchinia". Esta especie ye nativa de Venezuela.
Cycloramphus semipalmatus
Cycloramphus semipalmatus ye una especie de ránidos de la familia Leptodactylidae.
Phyllonastes ritarasquinae
Phyllonastes ritarasquinae ye una especie de ránidos de la familia Leptodactylidae.
Discodeles malukuna
Discodeles malukuna ye una especie d'anfibios de la familia Ranidae.
Atopar nes Islles Salomón. 
Micrixalus narainensis
Micrixalus narainensis ye una especie d'anfibios de la familia Ranidae.
Atopar na India.
Notaden nichollsi
Notaden nichollsi ye una especie d'anfibios de la familia Limnodynastidae.
Alcuéntrase Australia.
Cleopatra exarata
Cleopatra exarata ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Thiaridae nel orde de los Mesogastropoda.
Alcuéntrase en Kenia.
El so hábitat natural son: ríos
Alcuéntrase amenazada d'estinción pola perda de la so hábitat natural.
Anceya terebriformis
Anceya terebriformis ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Thiaridae nel orde de los Mesogastropoda.
Alcuéntrase en Burundi, República Democrática d'El Congu y Tanzania.
Buccinulum linea linea
Buccinulum linea linea ye una subespecie de moluscu gasterópodu de la familia Buccinidae.
Alcuéntrase namás en Nueva Zelanda, incluyendo les Islles Chatham.
Litaneutria minor
Litaneutria minor ye una especie de mantis de la familia Mantidae.
Alcuéntrase n'Arizona, Colorado, Florida, Nebraska, Texas, Columbia Británica (Estaos Xuníos) y Méxicu.
Galinthias meruensis
Galinthias meruensis ye una especie de mantis de la familia Hymenopodidae.
Alcuéntrase en Kenia, Tanzania, Malaui y Somalia.
Parasphendale
Parasphendale ye un xéneru de mantodeos perteneciente a la familia Mantidae. Ye orixinariu d'África.
Entiende les siguientes especies:
Premislao II de Polonia
Premislao II de Polonia (en polacu: "Przemysł II") (14 d'ochobre de 1257 - 8 de febreru 1296) foi Duque de Cracovia 1290-1291 y rei de Polonia ente los años 1295 y 1296. Foi'l primer rei polacu con títulu hereditariu. A partir de la so eleición, Polonia xube al rangu de reinu.
Heterostraci
Los heterostráceos (Heterostraci, "escales diverses") ye un extinto clase de vertebraos agnatos que vivió primordialmente en mares y ambientes estuarios. Presentar mientres el Siluriano, y sacante mientres el Devoniano. Esti últimu grupu de los heterostráceos muertos fora del acontecimientu de la estinción a finales del periodu Devónicu.
Hylophilus olivaceus
Hylophilus olivaceus, ye una especie d'ave Passeriformes, perteneciente a la familia Vireonidae, del xéneru Hylophilus.
Ye una especie que s'alcuentra en Ecuador y nel Perú.
Estrella variable FK Comae Berenices
Les estrelles variables FK Comae Berenices son un tipu de variables que la so fluctuación de rellumu ye de namái unes décimes de magnitú.
Son xigantes de tipu espectral G y K que rotan a gran velocidá y que la so superficie tien un rellumu non uniforme.
El periodu de variación nestes variables correspuende a el so periodu de rotación, pudiendo tamién ser sistemes binarios espectroscópicos.
Ye posible qu'estes estrelles representen una etapa posterior na evolución d'un sistema binariu con una envolvedura común, onde los dos núcleos yá se fundieron.
FK Comae Berenices —prototipu de la clase—, 31 Comae Berenices (LS Comae Berenices), 28 Monocerotis (V645 Monocerotis) y UZ Librae son exemplos d'esti tipu de variables.
Rotundabaloghia australibaloghia
Rotundabaloghia australibaloghia ye una especie d'arácnidu del orde Mesostigmata de la familia Uropodidae.
Trachyuropoda hirschmanni
Trachyuropoda hirschmanni ye una especie d'arácnidu del orde Mesostigmata de la familia Trachyuropodidae.
Atopar nos territorios qu'antes se llamaben Checoslovaquia.
Pueblo Nuevo de la Sierra
Pueblu Nuevu de la Sierra ye un pueblu allugáu na Sierra de San Luis, Estáu Falcón, Venezuela. Pertenez al conceyu Petit. Allugáu na parte más baxa de la sierra, tien una altitú que va dende 495 msnm (na entrada) hasta los 530 msnm.
Enantes de ser llamáu Pueblu Nuevu, esistía un caserío llamáu Pasu del Mediu, que taba ente los ríos Hueque y San Pablo. Mientres la hambruna na península de Paraguaná en 1912, llegaron unes cuantes families d'allá buscando empezar una nueva vida, establecer nel caserío, construyeron les sos cases, y fueron tantes que s'empezó a llamar Pueblu Nuevu. El "de la Sierra" amestar pa estremalo de Pueblu Nuevu de Paraguaná.
Esti pueblu tien temperatures de 25 ºC na nueche y 28 ºC nel día. Enantes del amanecer enllenar de los cúmulos baxos en forma de neblina hasta'l puntu d'esaniciar la visibilidá a escasos metros.
Cardiocrinum giganteum
Cardiocrinum giganteum, ye la especie más grande de plantes de lliriu. Pue crecer hasta los 3,5 metros d'altor. Alcuéntrase nel Himalaya.
Escina
La escina, ye una saponina o flebotónico fitoterápico estrayíu de la planta "Aesculus hippocastanum" (castañal d'Indies). Como otros rutósidos y bioflavonoides, ye una saponina que presenta actividá antiedematosa y antiexudativa con una leve acción sobre'l tonu del músculu llisu de la paré venosa. Xuntu cola esculina, rutina y hesperidina integra los rutósidos flavonoides de frecuente empléu. Pola so acción sobre venes y capilares mengua la hiperpermeabilidad vascular, lo qu'ameyora la hemodinamia y amenorga l'edema de los miembros inferiores nos pacientes con varices.
La escina ye una saponina grasa con acción hemolítica, de la cual esisten dos variedaes, l'alfa y la beta-escina. 
Manuel Maurozomes
Manuel Maurozomes (en griegu: Μανουήλ Μαυροζώμης) foi un noble bizantín de la familia aristocrática de los Maurozomes. Mientres el reináu de los Ánxeles foi un dignatariu de la corte bizantina. Collaboró estrechamente col sultán selyúcida Kaikosru I, de quien tamién foi un familiar. Dempués de la conquista de Constantinopla polos cruzaos (1204) Maurozomes trató d'establecer una hexemonía independiente nes rexones de Laodicea y Chonai. Tamién ye conocíu como emir Comneno.
Universidá Chukyo
La ye una universidá privada allugada na prefectura d'Aichi, Xapón. Fundose en 1956 y tien campus nes ciudaes de Nagoya y Toyota. Anguaño tien 11 facultaes.
Stefano Gross
Stefano Gross nació'l 4 de setiembre de 1986 en Bolzano (Italia), ye un esquiador que tien 2 podiums na Copa del Mundu d'Esquí Alpín.
Trachinus
Trachinus ye un xéneru de pexes perciformes de la familia Trachinidae.
== Especies reconocen les siguientes especies:
Cobre (I)
El cobre (I) o Cu ye un estáu d'oxidación nel que s'atopa'l cobre en dellos compuestos químicos. Nun s'atopa como catión llibre en mediu aguacientu por cuenta del so calter altamente reductor que favorez la so oxidación a cobre (II); la formación de complexu de coordinación complexos de coordinación con diversos aniones como cianuru (CN) o cloruru (Cl), dexa'l so estabilización en solución aguacienta. 
Dalgunos de los compuestos nos que s'atopa son:
Abraham Bristow
Abraham Bristow foi un balleneru y cazador de foques británicu recordáu por haber afayáu n'agostu de 1806 les islles Auckland. Ta documentado qu'empezó la so carrera en 1797.
Luis María Marín Ruco
Luis María Marín Ruco (1946, Tudela - Navarra) ye un escritor español natural de Navarra.
Paxe d'escoba
Paxe d'escoba ye una voz marítima que designa nes embarcaciones a los rapazos encargaos de la so llimpieza. 
En toa embarcación en proporción al so porte diben paxes d'escoba, esto ye, que si la embarcación yera pequeña, diben pocos y si yera grande, munchos. Cada paxe taba provistu d'una escoba y la so principal obligación consistía en barrer y tener llimpiu de basura'l navío. Ente toos ellos escoyía'l Contramaestre unu que fuera arremente y nomábalu "Capitán de paxes", que la so incumbencia yera faer que tolos demás paxes allegaren a la so obligación con prontitud y taba la cabeza d'ellos. 
Ente les diverses clases de marinería, la inferior yera la de paxe d'escoba, que pelo normal se daba a rapazos pequeños. De paxes d'escoba xubíen a grumetes, de grumetes a marineros, de marineros
a artilleros de mar, etc.
"Diccionariu castellanu, 1788
Ruth Aspöck
Ruth Aspöck ( Salzburgu, 7 de febreru de 1947) escritora alemana afincada en Viena.
Estudió arte dramático y filoloxía xermánica en Viena y Linz y viaxó per países como Cuba pa terminar la so formación. Ye la fundadora de la revista vienesa femenina "Auf".
[[Categoría:Escritores del sieglu XXI]
[[Categoría:Escritores d'Austria]]
[[Categoría:Escritores d'Alemaña]]
[[Categoría:Escritores n'alemán]]
Dyson Racing
Dyson Racing ye un equipu de autos deportivos con base en Poughkeepsie, New York nos Estaos Xuníos.
Esti fundar por Rob Dyson en 1974, l'equipu ye unu de los mas antiguos y unu de los mas esitosos ente los privaos. Al traviés de los años, compitió en IMSA GTO y GTP, SCCA Trans-Am, Grand-Am y CART. Rob Dyson retiróse de les operaciones y llevo el control al so fíu Chris.
Mientres el 2009 l'equipu compitió en LMP2 de la American -y Mans Series con un Lola Mazda B08/80 con Chris Dyson, Butch Leitzinger, Guy Smith y Marín Franchitti como pilotos.
El 2011 actualizaron los sos Lola entrando como LMP1. L'autu nº16 foi remanáu por Guy Smith y Chris Dyson, ellos ganaron el campeonatu en LMP1 en Llaguna Seca, Monterrey.
El 2012 l'equipu inscribir pa competir nes 24 hores de -y Mans, con do Lola B12/60 entrando na categoría LMP1, retirar por motivos financieros. 
Morse
El términu MORSE fai referencia a:
Grupu vinilu
Un vinilu ye una molécula orgánica que contién un grupu vinilu.
Esti radical xúnese pol so estremu llibre a un un grupu funcional como por casu un hidrocarburu o un halóxenu.
Con frecuencia llámase vinilu al polímeru policloruro de vinilu (PVC), que se llogra por polimerización del monómero cloruru de vinilu (CH=CHCl).
Rexón báltica
La Rexón Báltica ye'l conxuntu de países que colindan, nel norte (oriella norte) y centru (oriella sur) d'Europa, col mar Bálticu: Suecia, Noruega y Finlandia al norte; Estonia, Letonia, Lituania y Rusia al este; Polonia, Alemaña y Dinamarca al sur. Nun confundir colos términos países bálticos o estaos bálticos que de normal s'apliquen con exclusividad a Estonia, Letonia y Lituania.
Mazana (unidá de superficie)
La mazana, como midida de superficie, ye un área correspondiente a un cuadráu de 100 vares, ye dicir 10 000v² (10 mil vares cuadraes). La vara, midida española, corresponde a 0,836 metros, elevando al cuadrado tala igualdá equival a 1 vara² = 0.698896 metros². La mazana (10 000v²), poro, ye d'una superficie equivalente a 6 988,96m² ó 0,698896 ha; pa fines de cálculu úsase 1 mz = 0,70 ha.
Mientres la fundación de les ciudaes españoles n'Hispanoamérica, les construcciones alzábense dientro de cuadraos de 100 vares per llau; en cada llau, obviamente, dexábase espaciu pa una cai; a esti espaciu ye lo que se-y denomó "mazana" (nótese que ye'l mesmu conceutu y la mesma midida que la mazana como midida de superficie agraria). 
Coloquialmente, como una reminiscencia colonial llámase mazana a la área llendada por cuatro cais ensin importar el llargor de les cais nin la figura qu'éstes faigan.
Sierra de la Alfaguara
La Sierra de la Alfaguara, perteneciente al términu municipal de Alfacar, forma parte del Parque Natural Sierra de Huétor, na provincia de Granada, España.
Por ella naz y flúi el ríu Darro, que desagua nel Genil nel interior de la ciudá de Granada. Dientro de la sierra atopa'l "Arboretum La Alfaguara", con una zona d'ociu axunta.
El Parque Natural de la Sierra de Huétor tien una estensión de 12.428 hectárees y entienden les localidaes de Alfacar, Cogollo Vega, Beas de Granada, Abrasa, Nívar, Víznar y Huétor Santillán, siendo esti postreru'l conceyu que-y da nome por cuenta de que ye el que más terrenal tien del parque.
Matrah
Matrah o Mutrah ye una ciudá d'unos 150.000 habitantes na gobernación de Masqat, en Omán. Enantes del descubrimientu de petroleu yeren el centru del comerciu n'Omán. Ye entá un centru comercial como unu de los puertos marítimos más grandes de la rexón. Ente dellos suburbios inclúyense Souq Matrah, un bazar tradicional y Sour Al-Lawatiah, una pequeña comunidá de cases arrodiaes por una vieya muralla. En dambos llaos de l'antigua ciudá hai unos fuertes de folla construyíu polos portugueses cuando invadieron Omán nel sieglu XVI. Son llamaos Al-jalalee y A el-meerani.
Tableru de xuegu
Conozse como tableru a la superficie, xeneralmente cuadrada o rectangular, que s'utiliza en diversos marcando posiciones pa les pieces o fiches del xuegu, indicando movimientos posibles dientro del so reglamentu o interaccionando de cualesquier otra manera cola so sistema de xuegu. Nun tien de confundir se, pos, col más simple tapete, que la so mera función ye la protección de la mesa o les pieces ensin formar parte d'o interferir cola mecánica del xuegu.
Esisten dellos tipos de juego sobre tableru: con fiches como les Dames o'l Backgammon, con pieces como'l Axedrez, y mistos como'l Monopoly.
Un tableru de xuegu específicu ye'l damero, usáu pa xuegos como les Dames o'l Axedrez
Muela
Como muela denominar:
Daihao meizhoubao
Daihao meizhoubao (n'inglés The Puma Action, Codename Cougar o Operation Cougar) ye una película china dirixida en collaboración por Yang Fengliang y Zhang Yimou.
Cirene (mitoloxía)
Na mitoloxía griega, Cirene yera la fía de Hipseo, rei de los lápites, que la enxendró al tiempu que a la ninfa Clidánope.
Cirene arrenunció a los llabores propios de les muyeres y llevó una vida xabaz, xixilando los fataos del so pa nes viesques del Pindo. Una vegada tuvo que lluchar escontra un lleón, y venciólu. Esta fazaña llamó l'atención del dios Apolu que, namoráu d'ella, secuestrola y llevola pal norte de Libia. Ellí fundó la ciudá de Cirene nel so honor. Del so amor nació un fíu, que-y llamaron Aristeu.
Guillermo de Poitiers (cronista)
Guillermo de Poitiers (h. 1020-1090), cronista normandu, nacíu en -yos Préaux, cerca de Pont-Audemer, que pertenecía a una influyente familia normanda. Dempués de ser soldáu, estudió en Poitiers y en volviendo a Normandía, pasó a ser el capellán del duque Guillermo (Guillermo'l Conquistador) y archidiácono de Lisieux. 
Orderico Vital escribe una curtia biografía sobre él na so "Hestoria ecclesiastica".
Escribió una vida del duque Guillermo, "Xesta Guillelmi II ducs Normannorum", con una detallada descripción de la conquista normanda de Inglaterra, la batalla de Hastings (1066) y les sos consecuencies.
Salar d'Empexa
El salar de Empexa ye un depósitu de sal de Bolivia allugáu nel departamentu de Potosí, nel altiplanu. Esti salar ye la resultancia de la evaporación de l'agua d'un gran llagu interior llamáu Minchin el cual tamién dexó'l gran salar de Uyuni y el llagu Poopó, el sal más puro del salar atopar nel so centru esta zona tien unes dimensiones de 26,9 km de llongura por 10,3 km d'anchu y una superficie de 138 km², polo xeneral el salar de Empexa tien una superficie de 483 km² incluyíos los 191 km² de sala pura, presenta unes dimensiones de 50 km de llongura por 30 km d'anchu.
Pedro de Vargas
Pedro de Vargas nació en Córdoba (España) en 1553. En Lima aprendió la pintura, dempués ingresó a la orde Xesuita. A partir de 1577 foi discípulu y collaborador de Bernardo Bitti tantu en Llima como nel Cusco, frutu de la cual realizáronse los retablos principales de la Ilesia de San Pedro de Lima y unu de los retablos de la Ilesia de la Compañía de Cusco, dambes obres perdíes.
Ye probable que dexara obra nel Cusco qu'entá nun son identificaes. En 1591 treslladóse a Quito y pinta la so "Inmaculada con San Luis Gonzaga y San Estanislao de Kotska" que güei s'atopa na sala capitular de la Compañía de Quito y que, según Mesa y Gisbert, ta falsamente atribuyida a Angelino Medoro.
Vargas ye unu de los pioneros na técnica del brocateado na Escuela cuzqueña de pintura.
Selmanariu Alba
Selmanariu ALBA ye una publicación selmanal española editada pol Grupu Intereconomía dende ochobre de 2004, d'inspiración católica y conservadora. Dende una perspectiva familiar, enceta los diversos aspeutos de l'actualidá: economía, cultura, educación, sociedá, comunicación, ociu y tiempu llibre…
El so direutor, dende setiembre de 2009, ye Gonzalo Pandiella y la subdireutora ye Rosa Cuervas-Mons. Ente'l so collaboradores habituales hai periodistes y escritores del espectru conservador católicu como: Kiko Méndez-Monesteriu, Miguel Aranguren, Luis Losada, Enrique García-Máiquez, Carlos Esteban, Ignacio Peyró, Ramón Pi, Pepe Álvarez de les Asturies, Fernando Paz, José Ramón Folles, José María Ballester, Óscar Molina, Javier Torres o José Antonio Fúster. 
Manuel María de Peralta y López de la Corrolada
Manuel María de Peralta y López de la Corrolada, políticu costarricanu, firmante del Acta d'Independencia de Costa Rica.
Nació en Cartago, Costa Rica. Los sos padres fueron José María de Peralta y La Vega y Ana Benita de Nava López de la Corrolada. Casó en Cartago con Paula Fajardo y Echavarría.
Desempeñó cargos municipales en Cartago. Tuvo presente'l 29 d'ochobre de 1821 na sesión del Conceyu de Cartago na que se redactó'l Acta d'Independencia de Costa Rica y foi unu de los sos firmantes.
Estremóse como partidariu de l'anexón de Costa Rica al Imperiu Mexicanu. Foi miembru de la Diputación de Costa Rica presidida por Rafael Francisco Osejo, qu'asumió'l poder el 20 de marzu de 1823 y foi derrocada pol golpe monárquicu del 29 d'esi mes.
Darréu foi Diputáu. Participó na guerra civil de 1835 o Guerra de la Lliga y por cuenta de ello hubo d'abandonar Costa Rica y marchar al esiliu. Morrió en Nicaragua en 1837.
Diego Jiménez de Ayllón
Diego Jiménez de Ayllón (Arcos de la Frontera, 1530 - 1590) foi un militar, escritor y poeta renacentista español del sieglu XVI. 
Rescampló na campaña del Adriáticu y na guerra d'Alemaña. Foi rexidor de la so ciudá natal. La so epopeya culta n'octaves reales "Los famosos y heroicos hechos del invencible y esforzado caballero, honra y flor de las Españas, el Cid Ruy Díaz de Bivar, colos de otros varones ilustres dellas no menos dignos de fama y memorable recordación", ta considerada como la primer publicación d'un poeta gaditanu en castellanu. Tamién editó unos "Sonetos a illustres varones de éste felicísimo y catholico exército", publicaos en 1959.
Sylvia Nasar
Sylvia Nasar (nacida en 1947 en Baviera) ye una periodista y escritora qu'exerz en Estaos Xuníos d'orixe árabe.
En Una mente maraviyosa rellata la vida de John Forbes Nash, novela ganadora del Premiu National Book Critics Circle Award y finalista del Premiu Pulitzer. Na actualidá escribe un llibru tituláu "Gran Pursuit".
Ex reportera económica pal New York Times, apocayá recibió'l Knight Chair in Business Journalism na Universidá de Columbia.
Carl Jacobi
Carl Richard Jacobi (10 de xunetu de 1908 – 25 d'agostu de 1997). Cuentista estaunidense, escribió cuentos de los xéneros d'horror, fantasía y ciencia-ficción pa les revistes pulp de la so dómina.
Jacobi nació en Minnesota en 1908 y vivió ellí tola so vida. Cursó estudios na Universidá del Estáu dende 1927 hasta 1930. Ellí empecipió la so carrera d'escritor nes publicaciones universitaries. Jacobi morrió'l 25 d'agostu de 1997.
Santo María Tomatlán
Santo María Tomatlán ye unu de los dieciséis pueblos orixinarios de la delegación de Iztapalapa, en Méxicu.
Lo que fai famosu y representativu ye la so gran celebración de Antroxu que ye una de les más coloridas y representatives de tola delegación.
Tamién ye llamativa la so conmemoración de la Selmana Santa. Hasta va dellos años afatábase la cai con cañes d'árboles y con palmes, lo que-y daba sensación de frescura entá siendo temporada calorosa. Sicasí, el Domingu de Resurrección ye'l día más sobresaliente polos sos bellu adornos nel pisu de la cai principal (Prósperu García), fechos d'aserrín pintáu, alfalfa y pétalos de flores.
Declaración de Cornwall
La Declaración o Carta de Cornwall ye un manifiestu de defensa de la Creación robláu por xudíos, católicos y protestantes de forma non oficial (esto ye, ensin comprometer a les autoridaes lexítimes de les sos respectives confesiones). 
Nella recueyen los principios qu'animen a los creyentes del xudaísmu y el cristianismu a defender la Naturaleza como creación de Dios, afirmando la so condición de teofanía pero col fin de sirvir al Home, que tien de curiala y respetala. El términu qu'utiliza la Carta pa describir la relación del Home cola Naturaleza ye'l de "mayordomía" (stewardship)
El Barcenal
El Barcenal ye una llocalidá del conceyu de San Vicente de la Barquera (Cantabria, España). Queda a unos 7 kilómetros al sur de la capital municipal. El Barcenal, nel añu 2008, cuntaba con una población de 36 habitantes (INE). El pueblu ta asitiáu a un altor de 300 metros sobre'l nivel del mar.
Luminova
Luminova ye'l nome comercial dau a un un productu luminiscente, non radioactivu, formáu por cristales de óxidu d'aluminiu, utilizáu en reloxería p'allumar la esfera del reló n'ausencia de lluz. La empresa que comercializa'l productu ye la xaponesa Nemoto & Co. Ltd.
El principiu de funcionamientu basar n'escitar los electrones del postreru nivel d'enerxía de los átomos a un nivel cimeru, per mediu de los fotones de la lluz, yá sía solar o artificial. Esos electrones que s'atopen nun nivel cimeru, tres la escitación, vuelven al nivel orixinal emitiendo un fotón. D'esta manera'l material escitáu con lluz, emite lluz al ser asitiáu na escuridá. Al nun producise nenguna reacción química la vida útil d'esti material ye indefinida. Tan solo'l contactu enllargáu con agua fai-y perder les sos cualidaes fotoluminiscentes.
Rede Europea de Conocencia Urbano
La Rede Europea de Conocencia Urbano ("European Urban Knowledge Network", EUKN, n'inglés) creóse como resultáu d'un alcuerdu ente los ministros europeos sobre polítiques urbanes que tuvo llugar en Róterdam en 2004, basada na esperiencia del programa URBACT pero con una mayor amplitú y algame. Nesta rede participen quince países europeos, la Comisión Europea, EUROCITIES y el mesmu Programa URBACT.
La rede EUKN tien como principal oxetivu faer efeutivu'l necesariu intercambiu de conocencia válida y estandarizáu en toa Europa sobre temes urbanes, estructuráu acordies con una taxonomía que toma aspeutos como les polítiques de vivienda, urbanismu, mediu ambiente urbanu, usu del suelu, desenvolvimientu sostenible, accesibilidá, movilidá, seguridá o economía urbano; too ello estremao en cuatro grandes bloques: práutiques, polítiques, redes ya investigación.
Torcuato Tárrago y Mateos
Torcuato Tárrago y Mateos (Guadix, Granada, 1822 - Madrid, 1889), periodista, escritor y músicu español.
Compunxo innumberables folletinos, según noveles históriques pocu o nada documentaes y llibros de viaxes. Como periodista escribió en "El Independiente" y fundó "El Eco de Occidente" en Granada col so paisanu Pedro Antonio de Alarcón; tamién dirixó "La Verdad" (1860) y "El Popular" en Madrid; dalgunes de les sos obres siguen reeditándose, como "Historia de un sombrero blanco" o "A doce mil pies de altura". Dacuando toma como modelu a Julio Verne. Conocía perbién el mundu eslavu, lo qu'aprovecha p'ambientar ende dalgunes de les sos obres, y foi'l primeru n'escribir un cuentu sobre la Guerra d'Independencia de Bulgaria.
Dragon Ball Z: Shin Butōdean
Hai importantes diferencies ente dambos xuegos, anque dambos cunten colos mesmos personaxes. La principal diferencia recai nel apartáu gráficu y na jugabilidad, más asemeyada a la de los xuegos de la serie pa la plataforma Super Nintendo.
Concilios de Zaragoza
Conócense trés concilios o sínodos en Zaragoza:
Angra Pequena
Angra Pequena ("ancón pequeñu" en portugués), foi una área costera amenorgada en África del Sudoeste. Descubierta en 1487 pol esplorador portugués Bartolomeu Dias, foi convertida nun puestu de negocios pol comerciante alemán Adolf Lüderitz en 1883 quién la renombró como Lüderitz. Ante'l convencimientu de que Gran Bretaña taba por reclamar la zona como un protectoráu, el Canciller Otto von Bismarck, col encamientu de Lüderitz, proclamó un Protectoráu Alemán sobre'l puestu y l'área circundante'l 7 d'agostu de 1884. La localidá entós tresformóse na base pa la conquista alemana de los que sería'l África del Sudoeste Alemana, güei conocida como Namibia.
Sami lule
Lule sami (Lule sami: "Julevsáme") ye una llingua sami de la subfamilia ugrofinesa falada en Laponia alredor de Luleå en Suecia y na provincia de Nordland en Noruega. Escríbese usando una ortografía romana oficial. L'idioma haise estandarizado dende 1983 y foi cultiváu con muncha llucha y ésitu. Usar por unes 2.000 persones.
Llaguna Coruto
La llaguna Coruto o Caruta ye una llaguna boliviana de agua duce alto-andina asitiada al sur del departamentu de Potosí al sur del país, cerca a la Reserva Nacional de Fauna Andina Eduardo Abaroa, atopar na zona de la Puna. Presenta un clima secu, tien unes dimensiones máximes de 5,30 km de llongura por 4,9 km d'anchu y una superficie esacta de 15,8 km², atopar a un altor de 4.525 msnm, ye una de les llagunes más grandes de la zona atopar a 25 km de la llaguna Kalina.
Nagana
La nagana o n'gana (en zulú, equivalente a "tar ablayáu o alicayíu") ye'l nome que se da a una mena de tripanosomiasis qu'afeuta a los animales vertebraos. La enfermedá produzse por delles especies y subespecies del xéneru "Trypanosoma" y namái se detectó n'África. Ye l'equivalente nos animales a la enfermedá del suañu.
La enfermedá n'animales domésticos, y sobre manera en ganáu, ye una torga importante nel desenvolvimientu económicu de les árees rurales afeutaes.
Los animales puen ser agospiadores del patóxenu humanu, sobre manera de "Trypanosoma brucei rhodesiense". Los animales domésticos y selvaxes son, por ello, importantes reservorios de parásitos. Los animales puen ser infectaos tamién por "Trypanosoma brucei gambiense": sicasí, el rol epidemiolóxicu precisu d'estos reservorios nun ta bien nidiu. Esta enfermedá mata a los animales.
Francesco Nucara
Francesco Nucara (Regio de Calabria 3 d'abril de 1940) ye un políticu italianu, actual secretariu nacional del Partíu Republicanu Italianu (PRI).
Foi escoyíu diputáu per trés llexislatures, de 1983 a 1994, siempres dientro de les fileres del PRI. Tamién foi viceministru de mediu ambiente mientres el gobiernu de Silvio Berlusconi. Per otru llau, nes fileres del PRI, al que s'afilió en 1963, foi ente otros cargos secretariu rexonal de Calabria y secretariu d'organización a nivel nacional. Nel 2001 resultó escoyíu secretariu nacional sustituyendo a Giorgio La Malfa y dende entós reforzó l'alianza de los republicanos cola Casa de les Llibertaes de Berlusconi.
Paulo Ricardo
Islles Solís
Les Islles Solís tán allugaes nel Ríu de la Plata a unos 6 km al sudoeste de la Islla Martín García y próxima a la Islla Oyarvide y a les Isla Lucía, toes pertenecientes a la República Arxentina.
Esta isla ye de recién formación, productu de la sedimentación del Ríu de la Plata. Dichos sedimentos provienen principalmente del ríu Paraná y en menor midida del ríu Uruguay. La carga sedimentaria ye d'unes 79.800.000 t añales, de les que un 10% correspuende a carga de fondu, compuesta por arena y llimu, y un 90% a material en suspensión, compuestu por magre.
Información sobre saléu
María Josefa Massanés
María Josefa Massanés y Dalmau (Tarragona, 1811 - Barcelona, 1887), poeta y escritora catalana del Romanticismu. La so biografía foi escrita por Dolors Monserdá de Maciá ("Biografía de Na María Josepa Massanés y Dalmau", 1915), gran almiradora de la so obra.
Editorial Universitaria
Editorial Universitaria ye una empresa editorial chilena fundada en 1947 mientres el rectoráu de Don Juvenal Hernández Xaque pa "editar y espublizar el pensamientu cultural, académicu y educacional al traviés del llibru, al serviciu de les universidaes y la sociedá chilena" foi conformada con apurras de la Universidá de Chile y d'accionistes particulares.
Na so llarga esistencia la Editorial encargóse de publicar y espublizar obres de destacaos artistes, de dellos Premiu Nobel, Premios Nacionales ya importantes personalidaes del quefer chileno y mundial.
Bandera de Nunavut
La bandera de Nunavut foi proclamada'l 1 d'abril de 1999 na mesma fecha en que surdía esti territoriu autónomu del Canadá.
Tal bandera ta compuesta pol símbolu central que representa a un inukshuk (un finxu usáu polos inuit) en color coloráu, a cada llau d'esti símbolu allúguense dos campos, el del llau del estil ye mariellu ente que l'esterior ye blancu y tien una estrella azul na so esquina cimera, trátase de la "Niqirtsuituq" (La Estrella Polar) que nesta bandera significa la guía qu'ufierten los vieyos de la comunidá inuit.
Minamoto non Muneyuki
São Paio de Merelim
São Paio de Merelim ye una freguesía portuguesa perteneciente al conceyu de Braga. Tien una área de 2,39 km² y una población total de 2 365 habitantes (2001). La densidá poblacional xube a 989,5 hab/km².
Samy-Oyame Mawene
Samy-Oyame Mawene (*Cayen, Francia, 12 de payares de 1984), futbolista francés. Xuega de volante y el so primer equipu foi SM Cayen.
Nicholas Liverpool
Nicholas Joseph Orville Liverpool (nacíu en 1934) ye un políticu de Dominica. Foi Presidente de Dominica dende'l 2 d'ochobre de 2003 hasta'l 17 de setiembre de 2012.
Empalme (gastronomía)
El empalme ye un platillo típicu del Valle de les Salinas, nel estáu Nuevu Llión, nun se tien allugáu exactamene el llugar d'orixe de los empalmes, créese que foi nos conceyos de Salinas Victoria o Xeneral Zuazua.
Un empalme son dos tortielles con frijoles y mueyu. Llámase-y asina yá que al preparar, ponse primero una tortiella (a la cual úntase-y mantega de puercu per dambos llaos), enriba d'ella frijoles refritos y mueyu y dempués otra tortiella enriba de los frijoles (tamién untada con mantega de puercu).
El mueyu del empalme tien un sabor peculiar y prepárase con oriéganu, chile y tomate.
24601
24601 ye'l númberu de presu de Jean Valjean, el personaxe protagonista de la novela "Los miserables" de Víctor Hugo. Esti númberu utilizóse tamién en delles creaciones artístiques, sobremanera series de televisión, como homenaxe o referencia a la popular obra.
Eduardo Gutiérrez
Eduardo Gutiérrez (15 de xunetu de 1851 — 2 d'agostu de 1889) foi un escritor arxentín que se destacar poles sos obres de conteníu histórico costumbrista y gauchesco.
La so novela más imortante foi "Juan Moreira" que foi escrita nel añu 1880. Esta obra adquirió gran popularidá y foi llevada al circu criollu, el teatru, el cine y la historieta.
Ente los sos otros llibros notables figuren "Formiga Negra", "Santos Vega" y "Juan Pescuezu". 
Marignana
Marignana ye una comuña y población de Francia, na rexón de Córcega, departamentu de Córcega del Sur.
La so población, nel censu de 1999, yera de 101 habitantes.
George Villiers
George Villiers puede referise a:
Ayuda esterior
L'ayuda esterior ye l'ayuda económica que los países desarrollaos ufierten a otros países con un nivel económicu inferior (países sodesarrollaos o emerxentes) por diversos motivos, normalmente fomentar la industrialización y el desenvolvimientu del país destinatariu de l'ayuda.
Anque l'ayuda esterior oficialmente distribúise como forma d'ayudar a la economía del destinatariu, criticóse la esistencia d'otres razones de distinta índole que busquen el beneficiu del propiu país qu'unvia'l capital. Ente esos motivos puen citase motivos políticos y militares, arriendes d'económicos (crear nuevos mercaos pa les esportaciones propies).
Valdehuesa
Pueblu perteneciente al términu municipal de Boñar (provincia de Llión, asitiáu al noroeste de España).
Tien una población de 25 habitantes, 13 homes y 12 muyeres (INE 2009).
Valdehuesa ta allugada al nordés de la provincia de Llión, a unos 57 km de la capital lleonesa y a 7 km de la Villa de Boñar.
La so ilesia parroquial foi reedificada en 1.899 gracies a los bonos oficios de Don Celedonio Pereda, fíu del pueblu, que foi vicariu capitular de Llión. Ta dedicáu a Santiago Apóstol n'honor del cual celébrense fiestes patronales.
Anguaño Valdehuesa ye un llugar turistico por escelencia, gracies en gran parte al deporte de la esguilada.
Las Tejas
Les Teyes ye una localidá del Departamentu Abargane Viejo, na provincia de Catamarca, Arxentina.
Cuenta con , lo que representa una marcada medría del 93,75% frente a los del censu anterior.
Hollywood Boulevard (programa)
Hollywood Boulevard ye un magacín selmanal de la canal Sony TV en España y AXN en Portugal, sobre los mundos del cine, TV, moda y música. El programa ye presentáu por Ainhoa Arbizu y Vanesa Rubio, y en Portugal pola periodista Liliana Nieves.
El programa ye selmanal, a partir de les 21:30 y trata la vida de los famosos de Hollywood, faciendo un percorríu pol paséu de les estrelles (Hollywood Boulevard) toles selmanes y cuntándonos de manera más cercana como ye la vida de los actores y direutores más importantes de la ciudá quiciabes más importante del séptimu arte.
"Hollywood Boulevard" ye'l primer programa de producción propia de la canal Sony TV n'España. Fai parte de los programes de la canal conjuntamente con "Insert Coin", presentáu por Estela Giménez.
En "Hollywood Boulevard" yá s'entrevistó a:
Tubería preaislada
La tubería preaislada ye aquella que se suministra col aislante térmicu incorporáu. Davezu ye utilizada en sistemes de tuberíes que tán soterraos y que riquen la mínima perda de calor. Úsase en países nórdicos pa les redes d'agua de calefacción entraes.
Harpochilus
Harpochilus ye un xéneru de fanerógames perteneciente a la familia Acanthaceae. 
El xéneru tien 3 especies herbales.
Correximientu de Chirripó
El Correximientu de Chirripó foi una unidá alministrativa hestórica del reinu de Guatemala, establecida a principios del sieglu XVII na rexón denominada Tierra Adientro, al sudeste de la provincia de Costa Rica. La so cabecera foi'l pueblu de San Mateo de Chirripó.
Nun se conoz la nómina d'el correxidores de Chirripó. En 1632 yera correxidor Bartolomé de Enciso Hita, en 1634 l'alférez Antonio de Amabíscar, en 1642 foi nomáu pal cargu don Félix de Trujillo y Mendoza, vecín de la ciudá de Santiago de Guatemala, en 1649 yera correxidor don Fernando de Salazar y Peralta y en 1650 Baltasar de Rosales. El postreru titular foi posiblemente l'Ayudante Juan de Morales Miranda, a quien se menta como "nomáu Correxidor del partíu de San Mateo de Chirripó" nuna escritura otorgada en Cartago, Costa Rica, el 17 de setiembre de 1659.
El Correximientu de Chirripó foi suprimíu en 1660 y el so territoriu quedó amestáu a la provincia de Costa Rica.
Aluin
Aluin ye un personaxe ficticiu que forma parte del "legendarium" creáu pol escritor británicu J.R.R Tolkien y qu'apaez nos primeros testos escritos sobre ésti, más concretamente en "The Book of Lost Tales". Ye un ainu, «el Tiempu», consideráu como'l más antiguu de toos ellos y que permanez al pie de dios supremu Ilúvatar fuera de Eä. 
Aluin apaez solamente nomáu polos sos fíos, Danuin, Ranuin y Fanuin, nuna de les histories de "The Book of Lost Tales I", nel capítulu «The Hiding of Valinor». Los sos fíos trazaron los cursos que siguen los barcos del Sol y de la Lluna y con ello sometieron a toles coses a les atadures del tiempu y al cambéu. 
J.R.R Tolkien refugaría más tarde esta hestoria pa establecer la qu'apaez en "The Silmarillion", onde'l tiempu empezó a trescurrir cuando los ainur entraron per primer vegada n'Eä.
Arrowtown
Arrowtown, la ciudá de la Fiebre del Oru ye un pueblu de 1.689 persones(censu de 2001)na provincia de Otago, en Nueva Zelanda, a 21 kilómetros al nordés de Queenstown, surdíu de la Fiebre del Oru en Nueva Zelanda de finales del sieglu XIX (1862) cuando Jack Tewa, un pastor que trabayaba pa William Rees conocíu como Jack el Maorín, atopó oru nel ríu Arrow.
Na actualidá dedicar al turismu. Calteniendo un típicu barriu de dicha dómina con cerca de 60 edificios protexíos, cuantimás la cai Buckingham onde s'atopen la mayoría d'ellos. Nesta mesma cai destaca'l Muséu del Barriu de Llagos.
D'últimes destacar les cabanes y la tienda asitiaes nel encruz del ríu Arrow y Bush Creek, que pertenecieron a la población china que s'asitió nesti llugar a partir de 1866, estrayyendo'l oru con batees onde a los europeos nun los compensaba'l trabayu.
Albuginaceae
Albuginaceae ye una familia d'oomicotes protistes, pero tovía munches descripciones trátenla como grupu de funxi. 
L'únicu xéneru d'esta familia ye "Albugo". Los miembros d'esi xéneru son responsables de daños menores y mayores a una variedá de plantes útiles, causando condiciones de llurdios blancos. La taxonomía d'esta familia ye entá indeterminada.
Ganzo
Ganzo ye una llocalidá del conceyu de Torrelavega (Cantabria, España). La llocalidá ta a una altitú de 20 metros sobre'l nivel del mar, y a una distancia de 2,2 kilómetros de la capital municipal, Torrelavega. Nel añu 2008 Ganzo cuntaba con una población de 1.034 habitantes (INE) La so patrona ye la Virxe del Carmen que celebra les sos fiestes el 16 de xunetu.
Unagi (película de 1997)
Estrenada'l 24 de mayu de 1997.
Francisco María de Baviera
Francisco María Leopoldo (10 d'ochobre de 1875 — 25 de xunu de 1957), príncipe de Baviera, foi miembru de la casa de Wittelsbach.
Nacíu nel castiellu de Leutstetten, Francisco yera'l tercer fíu del rei Luis III de Baviera y de la so esposa, la arquiduquesa María Teresa d'Austria-Esti. 
El 8 de xunetu de 1912, Francisco contraxo matrimoniu cola princesa Isabel Antonia Leonor Natalia Clementina de la Croÿ (1890-1982), nel castiellu de Weilburg.
El so cuerpu atopar na Catedral de San Miguel de Munique.
Fā
Fā foi'l 16 y penúltimu emperador de la Dinastía Xia de China. Tamién recibiría'l nome de "Houjin" (后敬). Mientres la celebración inaugural de coronación, tolos sos vasallos xuntáronse nel so palaciu, nuna gran fiesta. Arriendes d'él lo único qu'atopamos nes fontes sobre'l so reináu ye la enunciación d'un cataclismu, un terremotu qu'asocedió cerca de la Monte Tai (泰山) en Shandong.
Stenomeris
Stenomeris ye un xéneru botánicu de plantes con flores perteneciente a la familia Dioscoreaceae que consiste en cinco especies. 
Juan Martínez
Juan Martínez puede referise a:
Lasiochlamys
Lasiochlamys ye un xéneru con trelce especies de plantes de flores perteneciente a la familia Salicaceae. 
Nemesia
Nemesia ye un xéneru con una especies de plantes de flores perteneciente a la familia Scrophulariaceae. 
Deinbollia
Deinbollia ye un xéneru con 59 especies de parrotals perteneciente a la familia Sapindaceae. 
Vuadens
Vuadens (n'alemán "Wüadingen" y "Wüdingen") ye una comuña suiza del cantón de Friburgu, asitiada nel distritu de Gruyère. Llenda al oeste y al noroeste cola comuña de Vaulruz, al nordés con Riaz y Echarlens, al este y sur con Bulli, y al estremu suroeste con Gruyères. 
Tableau économique
El "Tableau Économique" de François Quesnay describe un modelu pa la economía de les naciones según el cual la sociedá estremar en tres clases: propietarios de la tierra (aristócrates, altu cleru), trabayadores maneros (artesanos, mercaderes), y trabayadores granibles (llabradores, ganaderos, pescadores). Esti modelu preve un fluxu de mercancíes con un esquema basáu na circulación sanguínea. Trátase d'un equilibriu económicu estacionariu, zarráu, nel cual nun esiste distinción ente factores granibles y bienes producíos. La importancia d'esta obra anicia en que ye'l primer intentu de esquematizar el funcionamientu d'un sistema económicu. Amás, espón dalgunos de los principios más importantes de la fisiocracia.
Cándido Donato Padua
El Coronel Cándido Donato Padua foi un militar mexicanu que participó na Revolución mexicana. Nació nel cantón d'Acayucan, Veracruz. Afilióse al Partíu Lliberal Mexicanu, fundando, xunto con Enrique Novoa y otros, el Club Lliberal de Chinameca. En 1906 participó na rebelión d'Acayucan, encabezada por Hilario C. Salas. En 1910 incorpórase a les fuerces maderistes; algamó'l grau de coronel. Escribió la obra "Movimiento revolucionario en Acayucan en 1906". 
Pachycladon
Pachycladon ye un xéneru de fanerógames perteneciente a la la familia Brassicaceae. Entiende cuatro especies. 
Panorama Towers
Les Torres Panorama ye un complexu residencial en Les Vegues, Nevada. Anguaño les torres Panorama I ya II tán completaes y l'III ta casi por terminar, y l'IV entá nun empezar la so construcción. El complexu foi diseñáu polos arquiteutos Klai Juba.
La torre Panorama I foi completada en 2006. Tien 33 pisos 128 metros (420 pies) d'altor. La torre Panorama II foi completada en 2007, tamién con 33 pisos y 128 metros d'altor. Les torres tán nel puestu 25 de los edificios más altu en Les Vegues.
Panorama Tower III ta casi por terminar y va inaugurase nel 2009. Voi Tener 147 metros (483 pies) d'altor y 43 pisos.
Panorama Tower IV ye una propuesta. Si constrúyese tendría 44 pisos y 168 metros (550 pies) d'altor.
Aratinga rubritorquis
El pericu de gargüelu coloráu (Aratinga rubritorquis) ye una especie d'ave de la familia de los loros (Psittacidae) endémica de les selves centroamericanes. Namái vive en llibertá en Guatemala, Hondures, Nicaragua y El Salvador.
Cypselomorphae
Los cipselomorfos (Cypselomorphae) son un cladu d'aves qu'inclúi les families Caprimulgidae y Nyctibiidae y a los ordes Apodiformes y Aegotheliformes.
Pelmatellina
Los pelmatelinos (Pelmatellina) son una tribu de coleópteros adéfagos perteneciente a la familia Carabidae. 
Tien los siguientes xéneros:
Cyathea mexicana
Cyathea mexicana ye un felechu arborescente considerada especie endémica, alcontrándose namái na rexón nororiente del Estáu de Puebla en Méxicu. Por especie endémica entiéndese a una especie que crez namái nesa zona.
Anguaño esta planta ta protexida poles autoridáes, yá que ye una especie que s'atopa en peligru d'estinción por cuenta de la tala irracional na zona.
Dorcadionini
Los dorcadioninos (Dorcadionini) son una tribu de coleópteros crisomeloideos de la familia Cerambycidae.
Entiende los siguientes xéneros:
Požega
Požega ye una ciudá de Croacia, pertenez a la rexón xeográfica de Eslavonia. Ye'l centru alministrativu del condáu de Požega-Eslavonia. Požega tenía una población de 28.201 persones (censu de 2001).
Ribera Alta de Navarra
La Ribera Alta de Navarra ye una contorna xeográfica y una zona (según Zonificación Navarra 2000) de la Comunidá Foral de Navarra (España), que ta compuesta poles poblaciones más septentrionales de la Ribera de Navarra. Son conceyos pertenecientes a les merindades de Estella, de Olite y Tudela. La zona estremar en dos subzonas: Ribera Arga-Aragón y Ribera del Altu Ebro.
Formen parte los siguientes conceyos:
Philautus carinensis
Philautus carinensis ye una especie de xaronca qu'habita en Myanmar, Tailandia y Vietnam. Alcuéntrase amenazada d'estinción por cuenta de la destrucción de la so hábitat natural.
Lenin in memoriam
Lenin in memoriam () ye una serie de sellos postales rusos conmemorativos al fallecimientu del lider de la XRSS, basada nuna imaxe de Iván Dubásov. Inclúi cuatro valores. Darréu en 1924 foi falsificada en Italia.
Fittipaldi F5
El Fittipaldi F5 yera un coche de Fórmula 1 que competía na temporada 1977 de Fórmula 1. Foi pilotáu polos pilotos brasileños Emerson Fittipaldi y Ingo Hoffmann. El motor yera un Ford Cosworth, col cual l'equipu consiguió tres puntos na temporada. El coche foi modificáu hasta'l modelu F5A, que foi utilizáu na Temporada 1978 de Fórmula 1 y parte de la Temporada 1979 de Fórmula 1. Fittipaldi yera l'únicu pilotu del coche na temporada de 1978. Al añu siguiente xunióse Alex Ribeiro al mientres parte de la temporada de 1979. El coche que-y asocedió foi'l Fittipaldi F6A.
Adele Anthony
Adele Anthony (1 d'ochobre de 1973) ye una violinista australiana-estauxunidense. Asistió a la Escuela Primaria de Dernancourt, al sur d'Australia. Estudió violín na Universidá d'Adelaida y na Escuela Juilliard.
A los 13 años d'edá, Anthony foi la ganadora más moza del Concursu Instrumental y Vocal ABC, interpretando'l "Conciertu pa violín" de Jean Sibelius, cola Orquesta Sinfónica de Queensland. Ente les sos grabaciones inclúyense'l "Conciertu pa violín y orquesta" de Philip Glass (Naxos Records) y "Tabula rasa", d'Arvo Pärt, al llau de Gil Shaham y la Orquesta Sinfónica de Gotemburgu, so la dirección de Neeme Järvi (Deutsche Grammophon).
Bourrignon
Bourrignon (n'alemán "Bürkis") ye una comuña suiza del cantón del Xura, nel distritu de Delémont. Llenda al norte cola comuña de Pleigne, al este con Delémont, al sur con Develier y Boécourt, y al oeste con La Baroche.
Aeropuertu de Powell River
El Aeropuertu de Powell River (n'inglés: "Powell River Airport") ta allugáu axacente a Powell River, Columbia Británica, Canadá.
Sarfannguit
Sarfannguit (d'antiguo Sarfannguaq o Sarfánguaq) ye una localidá na municipalidá de Qeqqata, al centro-oeste de Groenlandia. Tien una población de 127 habitantes (en 2005). Allugar a 66°54′N 52°52′O y foi fundada en 1843.
MAZ-7917
El MAZ-7912/MAZ-7917 (en rusu: МАЗ-7912/МАЗ-7917) ye un vehículu del exércitu rusu (enantes nes files del Exércitu Bermeyu). Trátase d'un camión militar 14x12 diseñáu y desenvueltu por MAZ, planta d'automóviles de Minsk, Bielorrusia. 
Foi desenvueltu pal usu primariu d'un misil ICBM Topol RT-2PM (15Zh58) dispuestu nun únicu llanzador. 
El 7912 tuvo una fabricación similar a la del 547А MAZ, sacante los sos siete exes, en llugar de 6. 
A mediaos de 1980, el 7912 actualizóse a 7917 - l'aumentu del so llargor por 1 m (3,3 pies) y les cabines de la tripulación similares a les del MAZ-7916. 
Anguaño, la variante 8-exes (MZKT-79921) utillizase col misil Tópol M. 
Predicación verbal
Una predicación verbal (por opisición a una predicación nominal) ye la que describe un procesu o eventu pa les que son pertinentes les categoríes de tiempu o aspeutu.
Les predicaciones nominales realizar per aciu verbos copulativos o siemplemente per aciu yuxtaposición:
Munches llingües del mundu escarecen de verbos copulativos, polo que la predicación nominal esprésase namái per aciu yuxtaposición:
Heriberto Navarrete
Mayor Heriberto Navarrete foi un sacerdote xesuita. Lluchó na guerra cristera enantes d'ordenar sacerdote y ye autor del llibru de memories: "Por Dios y Por La Patria" ed Jus. 
Nació en Etzatlan Jalisco el 16 de marzu de 1903. Dende 1910 vivió en Guadalajara. En 1920 ingresó a la ACJM (Asociación Católica de la Mocedá Mexicana) siendo amigu cercanu del Lic Anacleto González Flores. 
Secretariu Xeneral de la "O" (Union Popular en Jalisco) ye fechu prisioneru en México'l 2 d'abril de 1927 y deportáu a les Islles Marias hasta finales del mes de xunetu d'esi añu. Incorporar a les files de los católicos insurrectos en septiembre de 1927 hasta xunetu de 1929 foi asistente del Xeneral Enrique Gorostieta Velarde. Esi añu integrar a la vida civil na ciudá de México, por conseyu d'un Xeneral nel so natal Guadalajara, que de quedase a vivir ende, sería executáu en vengación por xente cercana al Gobiernu de Cais. El día 2 d'ochobre de 1933, ingresó a la Compañía de Jesus y pronunció votos perpetuos el 3 d'ochobre de 1935.
Neocolectivismo
Llámase neocolectivismo a una doctrina apangada del colectivismu arrobinada pol belga Vandervelde y el francés Juan Jaurés con cuenta de captar l'adhesión d'el llabradores y los pequeños industriales. 
Según el neocolectivismo, l'apropiación colectiva nun ye necesaria dende'l puntu de vista del interés social más que naquelles cañes de la industria en que la concentración de capitales fixo sumir la pequeña propiedá fundada nel trabayu. Poro, el colectivismu nun va ser integral hasta'l día en que la industria y el comerciu en pequeña escala suman por completu.
"Esti artículu contién material del diccionariu enciclopédicu popular ilustráu Salvat de los años 1906 a 1914 que s'atopa nel dominiu públicu."
Michael Dillon
Michael Dillon (n. 1947) ye un botánicu d'Estaos Xuníos. 
Michael O.Dillon desenvuelve la so actividá científica nel Field Museum of Natural History de Chicago. Ye editor del proyectu Internet "ABIS".
La so especialidá ye la sistemática de Solanaceae, como tamién la evolución y especiación de les formaciones de llombes chilenu-peruana. Amás ye editor de "Flora Neotropica".
Rollu de plátanu
El rollu de plátanu ye un pastel chinu presente en Hong Kong, y dacuando en barrios chinos estranxeros. Ye un pastel blandu fechu con arroz glutinosu, que los sos ingredientes pueden variar un pocu dependiendo d'onde se merque. Los rollos tienen sabor a vainilla y forma de tubu, llixeramente mayor qu'el furabollos d'un adultu, polo que recuerda a un plátanu. Dacuando puede tener un rellenu de canela, y otres unu consistente nun plátanu bien maduru (pero ensin echar a perder) cortáu finu. Otra vegaes puede usase la más tradicional pasta de xudía colorada.
Suscévaz
Suscévaz ye una comuña suiza del cantón de Vaud, asitiada nel distritu de Xura-Nord vaudois. Llenda al norte cola comuña de Villars-sous-Champvent, al nordés con Chamblon, al este con Treycovagnes, al sur con Ependes, al suroeste y oeste con Mathod, y al noroeste con Champvent.
La comuña formó parte hasta'l 31 d'avientu de 2007 del distritu de Yverdon, círculu de Champvent.
Happy hour
La Happy hour ("hora feliz" en castellán) ye una estratexa de márketing per parte de dalgunos chigres, pubs y discoteques de dellos países del mundu, nel que s'ufierten bebíes mientres momentos concretos a un preciu más baratu.
La primer referencia que se tien d'un "happy hour" en chigrees apaez nos periódicos de 4 de xunetu de 1961..
Güei día puede esfrutase d'un Happy Hour distintu tolos miércoles en Walrus.
Stefano delle Chiaje
Stefano Delle Chiaje ( * 1794 – 1860) foi un zoólogu, botánicu, anatomista y médicu italianu.
Delle Chiaje foi curador del Muséu de Nápoles.
Derbi Antorcha
La Derbi antorcha 49 ye un modelu de motocicleta de la marca Derbi, qu'empezó a fabricase nel añu 1965.
Foi una motocicleta mítica, de la que se fabricaríen más de 500.000 unidaes en toles sos versiones totales. La so producción acaba escontra 1980.
En 1977 apaez el Derbi Antorcha Super 49, que va sustituyir a l'Antorcha y tres ella una llarga llista de variantes d'esti modelu:
Super 
Les principales variaciones afeuten a: carrocería, depósitu de combustible distintu, un carenado sobre'l motor, cadena trasera totalmente enllanca, y muelles traseros al aire y cromaos. 
Historia de Derbi
Imbuho
Imbuho ye una villa y tamién unu de los puestos alministrativos que formen el distritu de Mueda na provincia de Cabo Delgado, al nordeste de Mozambique, rexón fronteriza con Tanzania, ente les provincies de Niassa y de Nampula, rexón costera nel Océanu Índicu.
Puestu alministrativu ("posto alministrativu") a 551 msnm asitiáu al este del distritu na llende colos de Nangade, Mocimboa y Muidumbe.
Namialo
Puestu alministrativu ("posto alministrativu") con una población de 44 539 habitantes y formáu por una sola localidá: Namialo.
Códigu Postal 30703.
Asitiada a 157 msnm.
Muite
Puestu alministrativu ("posto alministrativu") con una población de 25 894 habitantes y formáu por trés llocalidaes: Muite y les aldegues de Napai y Ratane.
Códigu Postal 30803.
Asitiáu a 399 msnm.
San Salvador de Palazuelo
San Salvador De Palazuelo ye una llocalidá del conceyu de Cernadilla, asitiada na contorna de Sanabria y Carballeda, na provincia de Zamora, perteneciente a la comunidá autónoma de Castiella y Llión, (España).
La so fiesta ye'l 6 d'agostu, día nel que se diz una misa. 
La so patrona ye Santa Lucía que se celebra'l 13 d'avientu, día nel que los vecinos del pueblu y d'otros pueblos de contorna diríxense a la ermita y allí fáense una misa y una comida.
Nieve David
Nieve David ye un xacimientu del Epipaleolítico ceo asitiáu al pie de la fastera oeste del monte de Montecarmelo, al norte de Israel. Tuvo habitáu n'etapa más recién del Epipaleolítico tempranu, sobre'l 15000-13000 e.C. 
Güei, el xacimientu atopar a 1 km de la mariña del Mediterraneu, pero a la fin del Pleistocenu asitiar a unos 10-13 km de la vera, nuna amplia enllanada. Atopábase, poro, nuna zona de transición ente dos zones ecolóxiques, colos Valles Secos Estacionales del macizu caliar de Montecarmelo al este, y l'enllanada costera Mediterránea al oeste. Tal localización, con accesu a dos fuentes ecolóxiques completes foi favorecedor pa munches comunidaes Epipaleolíticas y Neolítiques.
Ermita de Santa Anastasia (Tolva)
La ermita de Santa Anastasia ye una ermita del conceyu de Tolva (Huesca), en España del sieglu XVII, construyida en piedra n'estilu popular.
Paez qu'esta ermita yá taba de pies enantes de la primer metá del sieglu XVII, cuidao que l'añu 1641 constaba como hospital y en 1715 consta una renta de 15 llibres y l'obligación de dicir 112 mises. En 1758 foi creada la confrería de Santa Anastasia de los Mozos» (solteros) y en 1826 consta otra de los «Casaos». Por estes feches debía d'haber una casa p'acoyer a los probes, enfermos y vagamundos. 
vuelve citase como hospital en 1840. Por estes feches tenía una renta de 100 sueldos y un maestru de primeres lletres que daba clases por un sueldu de 1000 reales.
Trinil
Trinil ye un xacimientu paleontropológico nos depósitos fluviales del ríu Solu (provincia de Java Oriental, Indonesia), foi escaváu pol médicu y anatomista holandés Eugène Dubois a finales del sieglu XIX.
Nesti llugar fueron atopaos la calota de Trinil 2 (más conocida como Pitecántropu I) y un fémur (Trinil 1), los dos fósiles tienen alredor de 500.000 años d'antigüedá. La morfoloxía primitiva del craneo y l'aspeutu modernu del fémur llevaron a Dubois en 1894 a nomar una nueva especie humana fósil, "Pithecantropus erectus" (Home-monu erecto).
Arbor
Arbor ye una publicación periódica bimestral que publica artículos orixinales sobre temes variaos rellacionaos cola ciencia, el pensamientu y la cultura. Fundada en 1944, ye una de les revistes científiques publicaes pol Conseyu Cimeru d'Investigaciones Científiques de mayor antigüedá y dilatada andadura. Publica fundamental, anque non puramente, en castellanu dende estaos de la cuestión y estudios de casos hasta puestes al día en temes d'interés científicu, sociolóxicu y cultural. 
La revista alcuéntrase indexada en Web of Science (Thomson-ISI) A&HCI y SSCI y SCOPUS.
Rusholme
Rusholme ye un barriu de Manchester, nel Noroeste d'Inglaterra con una población de 14.422.
Ye consideráu como una de los llugares más peligrosos de Manchester, xunto con Longsight, Hulme, Moss Side, and Old Trafford. Toos esos llugares sufrieron un gran problema con un aumentu na cultura de bandes. Sicasí, incidentes de crime menguaron nos últimos años.
 (n'inglés)
Zoe Karbonopsina
Zoe Karbonopsina (886-911) (griegu:Ζωή Καρβωνοψίνα, Zoe Karbōnopsína) foi una de la dinastía macedónica, esposa de Llión VI.
Sobrevivió dempués el so home. La so cara apaez en delles monedes emitíes pol so fíu Constantín VII Porfiroxénitu.
Serena Daolio
Serena Daolio (21 de xunu de 1972 en Capri, Italia) ye un sopranu italianu.
Dempués de diplomase nel conservatoriu "Arrigo Boito" en Parma, Daolio terminó los sos estudios cola ayuda de Virginia Zeani y ganó'l primer premiu nes competiciones Masini y Zandonai.
Tuvo'l so debú en La Traviata col papel protagonista y ganó la competición "Primo Palcascenico" en Cesena.
Ganó, amás, el premiu Bruson en 2004 que foi apurríu por Renato Bruson personalmente y en 2005 Daolio ganó'l premiu Francisco Viñes en Barcelona.
La so actuación en "Pagliacci", dirixida por Giancarlo del Monaco, que foi representada nel Teatru Real de Madrid en 2007, foi la so actuación más significante.
Eleición llexislativa de Francia (1842)
Les elecciones lexislatives de Francia de 1842 realizáronse'l 9 de xunetu de 1842.
Chuan
Los chuanes (en idioma francés: "Les Chouanes") fueron los insurxentes realistes que combatieron al norte del Loira, en Bretaña, Maine, Normandía y el sur d'Anjou (y amás nos departamentos de Aveyron y Lozère) mientres la Chuanería.
Nun hai que confundir ente chuanes y vandeanos, éstos postreros combatientes de sur del Loira; sicasí, tantu unos como otros afirmaben conformar el "Exércitu Católicu y Real".
González (Cesar)
González ye un conceyu de Colombia, asitiáu nel departamentu de Cesar, al nordeste del país. Llenda col departamentu de Norte de Santander sacante pol suroeste por onde llenda col conceyu de Ríu d'Oru.
Corporación Eléctrica Nacional
Corpoelec (Corporación Eléctrica Nacional) ye una sociedá anónima gubernamental encargada del sector eléctricu de la República Bolivariana de Venezuela. Forma parte del Ministeriu del Poder Popular pa la Enerxía y Petroleu. Orixinalmente taba estremada n'empreses rexonales unificaes, darréu, a partir de la entrada en vixencia del Decretu-Llei N 5.330.
Nototriton gamezi
Nototriton gamezi ye una especie de sacavera na familia Plethodontidae. Ye endémica de Costa Rica.
El so hábitat natural son les zones de monte pembaxo la llinia d'arboláu de climes tropicales o subtropicales.
Breviceps montanus
Breviceps montanus ye una especie d'anfibios de la familia Microhylidae.
Alcuéntrase en Sudáfrica.
Ptychadena ingeri
Ptychadena ingeri ye una especie d'anfibios de la familia Ranidae.
Alcuéntrase en República Democrática d'El Congu y, posiblemente, en Sudán. 
Alticola semicanus
Alticola semicanus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái en Mongolia. 
Peromyscus melanotis
Peromyscus melanotis ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase en Méxicu y en Arizona nos Estaos Xuníos. 
Amphicyclotulus perplexus
Amphicyclotulus perplexus ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Neocyclotidae nel orde de los Mesogastropoda.
Ye endémica de Guadalupe.
Ctenophila salaziensis
Ctenophila salaziensis ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Euconulidae nel orde de los Stylommatophora.
Ye endémicu de la islla Xunta. 
Aguardiente d'Ojén
L'Aguardiente d'Ojén yera un tipu d'aguardiente duce y anisao fabricáu dende'l sieglu XIX con uves procedentes del conceyu de malagueñu d'Ojén, España. 
Empezó a producise en 1830, nuna destilería fundada por Pedro Morales, y adulces el so renome foi esparciéndose per España y l'estranxeru. El nome d'Ojén llegó a utilizase como una denominación xenérica p'aguardiente duce calidable. La plaga de la filoxera no cabero'l sieglu afaró los viñeos de la zona. La destilería zarró en 1920. 
L'Aguardiente de Ojén ye mentáu en "La Colmena" de Camilo José Cela y apaez nel "Bodegón español" de Picasso. Na actualidá llámase Ojén a un llicor anisao comercializao n'Estaos Xuníos y fabricáu en Jerez de la Frontera
Allelon Ruggiero
Allelon Ruggiero ye un actor d'Estaos Xuníos d'América que'l so primer papel foi interpretando a Steven Meeks na película de Peter Weir de 1989 "Dead Poets Society". Asistió a la "Philadelphia High School For The Creative And Performing Arts". 
Iván Gil-Ortega
Iván Gil-Ortega (Madrid, 1977) ye un baillarín español. Desarrollóse nos sos entamos profesionalmente en Cataluña, na escuela de Joan Magrinyá y el Liceu de Barcelona. Más tarde treslladóse a la so ciudá natal, onde estudió na academia de Carmen Roche, rematando la so formación na Escuela del Ballet de Stuttgart, ingresando con Marcia Haydée.
Precisamente col Ballet de Stuttgart debutó en 1995, y foi baillarín principal de la mesma dende 2001 hasta 2007, pasó pol ballet de la Staatsoper Unter dean Atiesten, ya incorporóse, tamién como baillarín primeru, nel Het Nationale Ballet d'Amsterdam. Nos últimos años trabayó "freelance" en distintes compañíes de danza de tol mundu.
Tartegnin
Tartegnin ye una comuña suiza del cantón de Vaud, asitiada nel distritu de Nyon. Llenda al norte y este cola comuña de Essertines-sur-Rolle, al sureste con Rolle, y al sur y oeste con Gilly.
La comuña fixo parte hasta'l 31 d'avientu de 2007 del distritu de Rolle, círculu de Gilly.
Métodos de solución d'ecuaciones nuna variable
Los métodos de solución d'ecuaciones nuna variable son aquellos que dexen resolver el problema plantegáu de la forma:
onde esta espresión interprétase como "atopar los ceros de la ecuación". Esisten distintos métodos pa llograr esti oxetivu. Caso toos usen como soporte'l Teorema de Bolzano pal métodu de busca. Dientro de los distintos grupos podemos destacar 4 tipos de métodos:
Los métodos gráficos dexen realizar un analís de la función que se deseya trabayar, pero non pueden considerase como una ferramienta preciso pal cálculu d'un raigañu. Dientro de les sos carauterístiques tiénense:
Eduardo de Navascués y del Ríu
Eduardo de Navascués y del Ríu, historiador y poeta español del sieglu XIX.
Bien pocu sábese sobre él, sacantes perteneció al cuerpu d'archiveros y bibliotecarios. Fixo un gran trabayu eruditu sobre Álvaro de Bazán, Marqués de Santa Cruz, y editó dos poemes épicos sobre les sos fazañes d'el escritores del Sieglu d'Oru Gaspar García de Alarcón y Baltasar del Fierro. Tamién compunxo delles poesíes llíriques en llatín y castellán, y collaboró en "La Moda Elegante Ilustrada" ente otres revistes.
Myzomela boiei
Myzomela boiei, ye una especie d'ave Passeriformes, perteneciente a la familia Meliphagidae, del xéneru Myzomela.
Ye una especie d'ave endémica que s'alcuentra n'Indonesia.
Helene Christaller
Helene Christaller (nacida "Helene Heyer", 1872-1953) foi una escritora alemana.
Casóse en 1890 col pastor Erdmann Gottreich Christaller y vivieron enforma tiempu en Calw, na Selva negra.
Rhacochelifer corcyrensis corcyrensis
Rhacochelifer corcyrensis corcyrensis ye una subespecie d'arácnidu del orde Pseudoscorpionida de la familia Cheliferidae.
Alcuéntrase en Grecia, Israel y en Italia.
Magnitú de les ondes de cuerpu
La magnitú de les ondes de cuerpu (formula_1) ye una forma de determinar el tamañu d'un terremotu usando l'amplitú de la onda de presión inicial pa calcular la magnitú. La onda P ye un tipu d'onda de cuerpu que ye capaz de viaxar al traviés de la tierra a una velocidá d'alredor de 5 a 8 km/s, y ye la primera onda d'un terremotu que llega a un sismómetro. Por cuenta de esto, el cálculu de la magnitú de les ondes de cuerpu puede ser el métodu más rápidu pa la determinación del tamañu d'un terremotu que tea a una gran distancia del sismómetro.
Les llimitaciones nel métodu de cálculu significa que la magnitú de les ondes de cuerpu encher en redol a 6-6,5 formula_1; esto ye, esta magnitú caltién igual inclusive cuando la magnitú pel momento pue ser mayor.
Euphaedra (Xypetana) jacqueshecqui
Euphaedra (Xypetana) jacqueshecqui, ye una especie de Lepidoptera, de la familia Nymphalidae, subfamilia Limenitidinae, tribu Adoliadini, pertenez al xéneru Euphaedra, soxéneru (Xypetana).
Esta especie de Lepidoptera y les subespecies alcuéntrase na República Democrática d'El Congu (África).
Diploptera minor
Diploptera minor ye una especie de insectu blatodeo de la familia Blaberidae, subfamilia Diplopterinae.
Pueden atopase en Filipines.
"Diploptera minor" tamién foi identificada como:
Papa Joe Chevalier
Armand "Papa Joe"Chevalier (12 de setiembre de 1948 - 3 de xunu de 2011) foi un presentador de radiu de deportes de Les Vegues, Nevada. El so programa, "The Papa Joe Show", yera escucháu en Sporting News Radio hasta 2005. Papa Joe tenía curtia intervenciones na sindicación independiente, en Lifestyle Talk Radio Network, y Sports Byline USA. 
Óttar M. Norðfjörð
Óttar M. Norðfjörð (nacíu en 1980) ye un escritor islandés de novela negra y poesía. Estudió filosofía nes universidaes de Islandia y Aberdeen. La so obra publicóse n'holandés, alemán y español.
Allotoca
Allotoca ye un xéneru de pexes de la familia goodeidae, ye endémica de Méxicu central.
Inclúi les siguientes especies:
Palaciu de Don Gutierre de Cárdenes (Ocaña)
El Palaciu de los Cárdenes, igualmente conocíos como los duques de Fríes, xuníu a la Plaza Mayor y la Fonte Grande, son los declaraos monumentos d'interés históricu na villa de Ocaña (Toledo). Foi edificáu nel sieglu XVI y el so estilu evidencia componentes de transición del Góticu al Renacimientu.
La planta de la edificación s'estructura na contorna d'un patiu cuadrangular al que s'afayen galeríes nos sos cuatro costaos. La fachada ye de corte góticu y ta integrada por un pórticu adintelado planu zarráu por dos columnes ochavadas. Los murios esteriores son de mampostería de doble verdugada mentanto que nel interior utilízase tapial, lladriyu y yelsu. Esiste un conxuntu d'artesonados planos policromados.
Ethias Arena
El Ethias Arena ye unu de los recintos multiusos más ampliu de Hasselt, Bélxica. Usase pa conciertos musicales, eventos deportivos (tenis, ciclismu indoor, saltu, etc) y otros grandes eventos. L'estadiu abrió les sos puertes en 2004 y tien una capacidá de 21.600 persones. Ye una parte de la Grenslandhallen y tien una superficie de 13.600 metros cuadraos (44.619 pies cuadraos).
El 26 de payares, acoyó'l Festival del Cantar d'Eurovisión Junior 2005.
Páxina oficial del estadiu (en francés).
Thamnophilus murinus
El batará murinos ("Thamnophilus murinus") ye una especie d'ave de la familia de les Thamnophilidae.
Puede atopase en Bolivia, Brazil, Colombia, Ecuador, Guyana Francesa, Guyana, Perú, Suriname, y Venezuela. El so hábitat natural son los montes húmedos subtropicales o tropicales de tierres baxes.
Leonard S. Coleman, Jr.
Leonard S. Coleman, Jr. (n. Newark, New Jersey, 17 de febreru de 1949) foi'l postreru presidente non-honorariu de la Lliga Nacional de Béisbol Profesional norteamericana() dende l'añu 1994 hasta 1999, cuando'l cargu foi esaniciáu pola Lliga Mayor de Béisbol (). Anguaño desempéñase en diverses xuntes directives empresariales, ente les que s'atopen H. J. Heinz Company, the Omnicom Group, Cendant Corporation, Aramark, Churchill Downs y Electronic Arts.
Capnocytophaga canimorsus
El Capnocytophaga canimorsus ye una bacteria Gram negativa que causa una enfermedá zoonótica, especialmente en pacientes ensin páxara. La bacteria ye parte de la flora normal de les xinxives de perros y gatos. La enfermedá causada por "C. canimorsus" cursa con sepsis potencialmente fulminante per asociación a cuayamientu intravascular espardíu.
Polo xeneral el tratamientu ye posible con antibióticos y l'alministración de proteína C o plasmaféresis en casos más severos.
Archipéndula
L'Archipéndula (denomada tamién como Archipendulum) ye un inclinómetru primitivu que s'emplegó polos arquitectos constructores de les pirámides d'Exiptu (el so usu foi reportáu por Johann Heinrich Alsted y Leon Battista Alberti). Ye un precursor del nivel de burbuya ellaboráu de madera y con forma d'escuadra (ye dicir, de triángulu isósceles). Del so vértiz más agudu cai una cuerda con una plomada nel so estremu qu'indica, per aciu d'una escala con meridiana marcada en bastidor entemediu, la verticalidá. 
Wembley
Wembley ye un barriu del noroeste de Londres (Inglaterra), parte del conceyu de Brent. Nél alcuéntrense l'actual Estadiu de Wembley, construyíu sobre l'allugamientu del míticu anterior, y el Wembley Arena. D'antiguo parte de la parroquia de Harrow on the Hill nel condáu de Middlesex, Wembley formó una parroquia civil dixebrada en 1894 ya incorporóse a Londres como conceyu propiu en 1937.
Escabino
La posición de Escabino en distintos momentos y llugares, tuvo dellos significaos:
Panorama Mesdag
El "Panorama Mesdag" ye una pintura cilíndrica de Hendrik Willem Mesdag, famosu pintor de la escuela de La Faya. La imaxe mide más de 14 metros d'altu y 120 metros de circunferencia.
Amuesa una vista del mar, les dunes y el pueblu de Scheveningen. Ye'l panorama más antiguu del mundu, y caltiénse dende'l sieglu XIX nel so allugamientu orixinal nun muséu de La Faya. La sensación de realidá que provoca la imaxe de 360 graos de Scheveningen en 1881 ye impresionante.
Dominikus Böhm
Dominikus Böhm (Jettingen, 23 d'ochobre de 1880 - Colonia, 6 d'agostu de 1955), foi un arquiteutu alemán.
Estudió na Technische Hochschul en Stuttgart con Theodor Fischer enantes d'establecese pola so cuenta en Colonia en 1903. Dio clases na Kunstgewerbeschule en Offenbach del Meno y trabayó nel exércitu mientres la Primer Guerra Mundial.
Ogg Writ
OggWrit ye un códec de testu diseñador pal formatu de contenedor Ogg.
Foi primeramente diseñáu p'amestar subtítulos para videos Ogg Theora, pero tamién resulta preséu pa ensertar lletres de cantares con Ogg Vorbis, trescripciones con Ogg Speex y munchos otros usos onde fai falta combinar testu con audiu y video.
A diferencia d'otros formatos de subtítulos que van n'archivos separaos del conteníu audiu/video, OggWrit entemez los fluxos d'audiu o videu de forma que sían empaquetados nun namái archivu y el so diseñu facilita la so estensión con nueves carauterístiques.
Gobiernu y política de Gambia
La vixente Constitución de Gambia foi aprobada, tres referéndum, el 16 de xineru de 1997, dempués de qu'un golpe d'estáu en 1994 eslleiera'l Parlamentu y derogara la Constitución de 1970. edison rocks
Gambia ye una República presidencialista non democrática. El Presidente de la República ye escoyíu por sufraxu universal pa un periodu de cinco años. El poder lexislativu mora na Asamblea Nacional compuesta por cuarenta y ocho miembros, de los que 43 son escoyíos por sufraxu universal, y cinco escoyer el Presidente de la República.
El poder executivu ta estremáu ente'l Xefe del Estáu y el Presidente del Gobiernu, nomáu pola Asamblea ente una terna escoyida pol Presidente de la República.
El poder xudicial articúlase en redol al Tribunal Supremu que s'entama administrativamente según el modelu francés.
Cp (Unix)
cp ye una orde d'Unix usada pa copiar ficheros o direutorios del sistema de ficheros. 
cp vien de la pallabra "copy" que significa copiar n'Inglés.
La orde equivalente en DOS ye: copy.
crea'l ficheru file2 que ye una copia idéntica del ficheru file1
Copia'l ficheru file1 a la carpeta /usr/nome cp
Copia'l direutoriu unu dientro del direutoriu Anix col mesmu nome cp
Copia'l direutoriu unu dientro del direutoriu Anix camudándo-y nome a trés
Ona Grauer
Ona Grauer ye una actriz canadiense nacida en Méxicu conocida sobremanera por interpretar el papel de Ayiana nes series de ciencia-ficción de televisión "Stargate SG-1" y "Stargate Atlantis". 
Ryōji Arai
Ryôji Arai (Yamagata, 1956) ye un ilustrador xaponés. 
Estudió arte na Nippon University ya ilustró álbumes de delles clases: llibros pequeños pa neños, llibros ilustraos na tradición del nonsense (humor absurdo y xirigonza burllona, polo xeneral bien intencional y de riqueza formal), cuentos de faes y poesía. N'ocasiones escribe los sos propios testos. Como tantos ilustradores, tamién trabaya na publicidá, la prensa y la escenografía teatral.
Llogró abondosos premios, tanto en Xapón como internacionales. Ente estos postreros destaquen el premiu especial de la feria de Bolonia en 1999, por "Nazo nazo non tabi" ("Viaxe de cosadielles"), xunto con Chihiro Ishizu; y el premiu Memorial Astrid Lindgren en 2005. 
Lospalos
Lospalos (dacuando escrita equivocadamente "Los Palos") ye una ciudá de Timor Oriental, 248 km al este de Díli, la capital del país. Tien 28.000 habitantes y ye la capital del distritu de Lautem.
Lospalos ye la ciudá natal del líder guerrilleru independentista timorés Nino Konis Santana (1959-1998).
En ciertes publicaciones internacionales, la ciudá sale identificada col nome pseudo-español de "Los Palos", lo cual ye erroneu. El nome correctu en portugués y en tetun ye Lospalos, que deriva del vocablu fataluco "Lohoasupala". Nun esiste relación dalguna ente'l nome d'esta ciudá timoresa y la llingua española.
Obsesión (película de 1974)
Nino, un adolescente ta namoráu de Luci, que ye la hermana del so meyor amigu. El so amigu, mayor qu'él se burlla, yá que ye demasiáu nuevu pa la so hermana. Nino atopa consuelu en Angelines, una moza de dieciséis años acabante llegar a la ciudá y que trabaya na so casa como sirvienta.
Esta película supon el debú cinematográficu de l'actriz Victoria Abril.
Guxanu (planta)
Denominar guxanu a diverses especies de plantes herbales presentes na Península Ibérica de la familia de les crucíferas. "Eruca vesicaria" var. "sativa" ye cultivada na rexón mediterránea pa ensalada y en diversos países asiáticos, como Irán o la India, poles sos granes ("jamba" o "taramira"). Tamién se llama guxanu (guxanu marítimu) a "Cakile marítima", una yerba que crez nes sableres europees. Otra crucífera a la que se-y puede aplicar ye "Arabidopsis thaliana", una especie bien utilizada na investigación biolóxica y la primer planta de la que se secuenció'l xenoma completu.
Rúcula
Terrorcore
Terrorcore (o a cencielles Terror), orixinal de los Países Baxos, ye'l nome que se-y da a la música d'estilos rápidos del hardcore.
Estrémase del speedcore poniendo como llende la estructura del “doble bombu” amás de la suciedá y soníos terroríficos. El so principal característica ye que s'aburuyen los leads o hoovers y úsense munches disonancies. Tocantes a el so soníu "brutal" esta dau pola distorsión del kick, malo de llograr ensin qu'estroce los otros soníos, polo que rique de cierta habilidá. Pueden atopase temes d'ente 120 y 800 bpm. 
Dellos Productores de Terrorcore son: Noisekick, DJ Plague, Earfist, S.R.B., Bonehead & Prince Ov Darkness, Akira, Screameclauz, Valencia Terror Corps, Drokz, Da Bitchen' y Imil.
Gas d'envasáu
Un gas de envasado ye un gas usáu pa envasar materiales que pueden deteriorase en atmósfera modificada. Xeneralmente son gases inertes, o d'un tipu específicu que protexa'l productu envasado.
Pa envasar comida empléguense dellos gases aprobaos (los sos númberos Y indicar ente paréntesis):
Dellos tipos específicos de gas pa envasado son los propelentes:
Lliga Jujeña de Fútbol
La Lliga Jujeña de Fútbol ye una de les y ye la entidá qu'arrexunta a los equipos de fútbol de la Provincia de Jujuy, Arxentina.
.museum
.museum ye un dominiu d'Internet xenéricu de nivel cimeru utilizáu puramente por museos, asociaciones de museos y miembros individuales d'oficios rellacionaos colos mesmos. 
El dominiu .museum entró al Domain Name System el 20 d'ochobre de 2001, y foi el primer dominiu Dominiu d'Internet patrocináu de nivel cimeru que s'instituyó por aiciones de la ICANN.
Los rexistros procésense por rexistradores acreditaos.
Inkerman
Inkerman ye un pueblu de Crimea, Ucraína. Ta asitiáu 5 km al este de Sebastopol, na desaguada del ríu Chernaya. Alministrativamente, Inkerman pertenez al conceyu de Sebastopol, nun formando parte de la República Autónoma de Crimea. 
Nes proximidaes d'esta llocalidá desenvolvióse una memorable batalla de la guerra de Crimea que pasó a los añales militares como la Batalla d'Inkerman.
A.Y.I.O.O. (álbum)
A.Y.I.O.O. ye un álbum de la banda de hip hop polaca SiStars. Ye'l tercer álbum de la so discografía, y el so segundu álbum d'estudiu. Asoleyóse'l 26 de setiembre de 2005. Esta producción llogró llanzar la carrera del grupu a niveles nuevos, y consagrar a SiStars como una de les bandes polaques más populares.
Joaquín Angulo
Joaquín angulo foi un abogáu y políticu mexicanu. Foi nomáu diputáu local en 1846, gobernador constitucional de Jalisco de 1848 a 1852, y senador. Foi parte del Supremu Tribunal de Xusticia y gobernador sustitutu en 1855. En 1857, el votu popular llevó-y a la Suprema Corte de Xusticia.
En 1846 solicitó a la población el so sofitu pa caltener al exércitu, nel contestu de la guerra contra Estaos Xuníos declarada esi mesmu añu, pa evitar que la corbeta estaunidense "Cyane", con un un gran númberu de soldaos nella, pudiera desembarcar nel puertu de San Blas (Nayarit).
LyricWiki
LyricWiki.org ye un sitio web qu'alluga lletres de canciones. Ye un wiki qu'utiliza'l software MediaWiki, el mesmu que Wikipedia. Ocupa'l llugar númberu 12 de les wikis más llargues.
El sitiu foi creáu n'abril de 2006 y nesi mesmu mes ganó'l premiu al sitiu "DreamHost" del mes. A fecha de setiembre de 2008 el sitiu contién alredor de 690.000 páxines.
Cozonac
El "Cozonac" ye un pastel tradicional de la Gastronomía rumana y búlgara. Prepárase na Selmana Santa, (en Rumania), pa una serie mas grande de fiestes relixoses.
Los ingredientes principales son güevu, mantequilla, farina y lleche. La masa suel tresnase nuna gran trenza y decórase con nueces picaes, granes d'amapola o azucre. Munches vegaes amiesten güevos pintaos a manera decorativa. 
Suel preparase de forma casera, anque ye bien llaborioso, anguaño comercializáronse y puen consiguise en cualquier panadería o tienda d'alimentación. Ente les munches variedaes de "Kozunak", destaquen los que lleven rellenu de mermelada, los de nueces o los de rellenu de chicolate. 
Ladir
Ladir ye una comuña suiza del cantón de los Grisones, asitiada nel distritu de Surselva, círculu de Ilanz/da la Foppa. Llenda al norte coles comuñes de Schnaus y Falera, al este con Schluein, y al sur y oeste con Ruschein.
Llibru de cocina
El llibru de cocina (tamién recetario) ye una colección de recetes de cocina ellaboraes por un cocineru famosu que suel esponer dellos trucos culinariu y distintu esperiencies personales. Unu de los más antiguos en llingua europea distinta del llatín ye'l "Llibre de Sent Soví", del que se caltién un manuscritu de 1313 o enantes, pudiendo ser de 1024. Tamién hai otros, como l'escritu por Guillaume Tirel (1326 - 1395) mientres la Gastronomía de la Edá Media, que'l so alies foi "Taillevent". 
Emilio Oxté Tah
Emilio Oxte Tah ye un políticu mexicanu, miembru del Partíu Revolucionariu Institucional. Foi'l primer Presidente Municipal de Lázaro Cárdenes y Diputáu Federal a la L Llexislatura de 1976 a 1979 en representación del II Distritu Electoral Federal de Quintana Ruco.
Dempués d'exercer la so carrera política, dedicóse a la docencia na Escuela Primaria Urbana Federal Gabino Barreda na cabecera del Conceyu de Lázaro Cárdenes, Kantunilkin; llabor que desempeñó con gran altruísmu y entrega. Adicionalmente tamién exerció como director de la mesma.
Abd al-Jabbar
'Abd al-Jabbar, 'Abd al-Jabbar al-HamaJani al-Asadabadi, Abu 'l-Hasan, (935-1025) foi un teólogu Mu'tazili, siguidor de la escuela de la Shafi'i. vivió en Baghdad, hasta que foi convidáu a Ray en 978 (367 según el calendariu musulmán) por Ibn 'Abbad, un gran partidariu de la Mu'tazilah. Foi nomáu cadí de la provincia. A la muerte de Ibn 'Abbad foi arrestáu pol gobernante, Fakhr al-Dawla, por un sutil comentariu sobre Ibn 'Abbad. Morrió en 1025.
El so “summa” de teoloxía especulativa, la Mughni, presentaba'l pensamientu de la Mu'tazilah so los dos aguaes de la unidá de Dios (tawhid) y la so xusticia (adl). Adució que la separación Ash'ari ente'l discursu eternu de Dios y les palabres del Corán faíen el deséu de dios incognoscible.
Oberuzwil
Oberuzwil ye una comuña suiza del cantón de Sankt Gallen, allugada nel distritu de Wil. Llenda al norte cola comuña de Uzwil, al este con Oberbüren y Flawil, al sur con Degersheim y Lütisburg, y al occidente con Jonschwil.
Cirsium canum
Cirsium canum ye una especie de planta de flores perteneciente a la familia Asteraceae.
Ye una planta perenne col tarmu de cuatro ales y les fueyes espinoses de color verde, llanceolaes, brillantes con cantos espinosos. Les flores de color violeta son tubulares en forma de cardos terminales. Los frutos son miriguanos.
José Rolón
José Paulino Rolón Alcaraz (Zapotlán el Grande, Jalisco, 1876 — Méxicu, D.F., 1945), foi un compositor, direutor d'orquesta y profesor de música mexicanu 
Estudió en París con Mozkowski y más tarde con Paul Dukas y Nadia Boulanger. Al so regresu en Méxicu foi profesor de composición nel Conservatorio Nacional de Música. Compunxo una sinfonía, poemes sinfónicos (de los cualos Cuauhtémoc y Zapotlán son los más interesantes, por incluyir materiales mexicanos autóctonos, según por una efectiva orquestación), un "Conciertu pa pianu y orquesta", un "Cuartetu de cuerdes" d'escelente factura contrapuntística y numberoses pieces pa pianu y cantares.
Androlepsia
L'androlepsia (del griegu "andro", home y "lepsia" coyer, atacar), na antigua llei griega, yera un vezu n'Atenes pol que si un ciudadanu d'esta ciudá yera asesináu nel estranxeru (fuera de la ciudá) y el so asesín nun yera entregáu, los familiares de la víctima podíen detener hasta a tres ciudadanos de la ciudá a la que'l criminal pertenecía. Estos rehenes calteníense hasta que l'asesín yera entregáu. En casu de nun selo, podíen llegar a ser asesinaos en cuenta d'él.
Esta mesma llei aplicábenla los romanos y llamábenla "clarigatio".
Fulgencio Berdugo
Fulgencio Berdugo Cabrera (Barranquilla, Colombia, 14 de xunu de 1918 - Barranquilla, 3 de febreru del 2003) foi un futbolista colombianu.
Xugó como profesional de fútbol nel Junior de Barranquilla dende la década de 1940 hasta los años 50. Participó na Copa América de 1945, marcando un gran gol ante l'equipu de Bolivia, dándo-y un empate a la so selección. Tamién participo na Copa América de 1947.
En 1946 integró la primera Selección Colombia que ganó la Medaya d'oru de los V Xuegos Centroamericanos y del Caribe.
Xugó como profesional na isla de Cuba escontra la década de los 50 y foi unu de los primeros xugadores colombianos destacaos como futbolista nel esterior. Xugó al llau de grandes xugadores brasileños y nacionales na dómina dorada del fútbol colombiano.
Sook-Yin Lee
Sook-Yin Lee ye una música, direutora de cine y actriz canadieana d'orixe chinu nacida en Vancouver. Famosa ente los medios de comunicación de Canadá, compón cantares, escribe guiones, ye cuentacuentos, pinta y collabora na radio del so país.
Gringo Gazette
El Gringo Gazette (en castellanu: "La Gaceta del Gringo") ye un diariu o periódicu en inglés empobináu a les comunidaes estaunidenses expatriadas en Baxa California y Baxa California Sur, Méxicu. 
Publicar dende'l 2001 y la mayor parte de les sos contribuidores son estaunidenses residentes en Méxicu o estaunidenses con un segundu llar en Méxicu. La mayor parte d'el suscriptores o llectores d'esti periódicu son estaunidenses asitiaos en San Felipe, La Paz y Cabo San Lucas.
Iniciativa de la Cuenca del Caribe
La Iniciativa de la Cuenca del Caribe o ICC, ye un programa económicu que surdió arriendes de la Llei estauxunidense pa la Recuperación Económica de la Cuenca del Caribe de 1983, contién midíes arancelaries y de comerciu, col fin de dar un impulsu a la economía rexonal per aciu llevar a cero los aranceles a los productos de los países beneficiaos. La iniciativa alcuéntrase en vixencia dende'l 1 de xineru de 1984 y ye revalidáu dacuando a voluntá del país que lu otorga.
Los productos afectaos pola ICC (provenientes de Centroamérica y les Islles del Caribe), gocien d'entrada llibre d'impuestos a Estaos Xuníos. Una vegada el productu ingresó, ésti vese sometíu a tolos impuestos federales internos.
Daphnopsis
Daphnopsis ye un xéneru botánicu con 104 especies de plantes de flores perteneciente a la familia Thymelaeaceae.
La Barraquera (San José de Ocoa)
La Barraquera ye un distritu municipal del conceyu de San José de Ocoa de la provincia San José de Ocoa.
Según el Censu de Población y Vivienda de 2002, el distritu municipal tien una población total de 4,882, de los cualos 2,662 yeren homes y 2,220 muyeres. La población urbana del conceyu yera de 29.64%.
La principal actividá económica del conceyu ye l'agrícola.
Gazeta do Rio de Janeiro
La Gaceta de Ríu de Janeiro (en portugués: Gazeta do Rio de Janeiro), fundada'l 10 de setiembre de 1808, foi'l primera periódicu impresu en Brasil, nos talleres del Diariu Oficial, en Ríu de Janeiro.
Publicáu dos veces per selmana, yera um Diariu Oficial y contenía, basicamente, comunicaos y disposiciones del gobiernu. El so editor yera "Frai Tibúrcio José da Rocha".
Tamién publicaba informes sobre política internacional, cuantimás, la realidá europea mientres les Guerres Napoleóniques y l'inestabilidá de les colonies americanes de España. 
La ríxida censura impuesta pola Corona portuguesa garantizaba'l filtru de les noticies torgando la divulgación de temes rellacionaes col lliberalismu en política. 
A partir del 29 d'avientu de 1821 pasó a denominase a cencielles Gazeta do Rio. Tresformar en 1823, nel Diariu del Gobiernu.
Gy (Xinebra)
Gy ye una comuña suiza del cantón de Xinebra. Llenda al norte coles comuñes de Machilly (FR-74) y Veigy-Foncenex (FR-74), al sureste y sur con Jussy, y al oeste con Corsier y Meinier.
Chéserex
Chéserex ye una comuña suiza del cantón de Vaud, asitiada nel distritu de Nyon. Llenda al norte cola comuña de Gingins, al este con Grens, al sur con Borex y Crassier y al oeste con La Rippe.
La comuña fixo parte hasta'l 31 d'avientu de 2007 del círculu de Gingis.
Les agües invadieron la mio alma
Les agües anubrieron la mio alma (en xaponés 洪水はわが魂に及び "Kōzui wa waga tamashii nin oyobi") ye una novela curtia escrita en 1973 del escritor xaponés Kenzaburō Ōy, ganador del Premiu Nobel de Lliteratura en 1994. Ta incluyida nel llibru de relatos "Dinos cómo sobrevivir a la nuesa llocura" (1966). 
El so protagonista ye un escritor de mediana edá que vive col so fíu deficiente mental y plantégase ciertes duldes y razones pa la vida. 
El tema presenta semeyances con otres obres del autor, como "Una cuestión personal" (1964) y "¡Espertái, oh mozos de la nueva era!" (1983), que céntrense nel so fíu, y nesta busca desplícase'l sen de la so propia esistencia.
Tabernaemontaneae
Tabernaemontaneae ye una tribu de la subfamilia Rauvolfioideae perteneciente a la familia Apocynaceae. Entiende 17 xéneros.
"Ambelania" - "Callichilia" - "Calocrater" - "Carvalhoa" - "Crioceras" - "Macoubea" - "Molongum" - "Mucoa" - "Neocouma" - "Rhigospira" - "Schizozygia" - "Spongiosperma" - "Stemmadenia" - "Tabernaemontana" - "Tabernanthe" - "Voacanga" - "Woytkowskia"
Cardamine bulbosa
Cardamine bulbosa ye una especie de planta de flores perteneciente a la familia Brassicaceae, nativa del este de Norteamérica onde crez en suelos llentos y suelos de biesques con gran humedá.
Ye una planta herbal perenne que floria a la fin de la primavera o principios del branu. Les sos flores blanques prodúcense na picota la xamasca.
Puertu de Palombera
El Puertu de Palombera ye un puertu de monte de 1ª categoría asitiáu en Cantabria (España). Pol puertu escurre la carretera CA-280 que corona a 1260 metros. Esta vía, sirve de conexón ente'l Valle de Cabuérniga y Campoo siendo les localidaes de Saja y Sotu les primeres que s'atopa a cada llau respectivamente. 
Noisegrind
El noisegrind o grindcore noise, ye un subxéneru del grindcore como munchos otros, con un estilu musical más pesáu, violentu y (frecuentemente) con un conteníu musical que puede ser políticu, social o obscenu. Caracterizar poles sos temes curties y desaxeradamente ruiusos.
Esti estilu musical (anque la mayoría de los sos intérpretes diz que nun ye música) foi creáu a finales de los 80s. Una de les bandes más emblemátiques d'esti estilu ye Añal Cunt, que se caracteriza poles sos voces agudes y lletres ofensives escontra otros personaxes.
Xeneralmente cuando se fala de noise faise referencia al ruiu (en poques palabres, música desagradable al oido). Munches d'estes bandes nun tienen una base musical, les lletres nun dexen de llamar l'atención ya inclusive delles bandes nun disponen d'un baxista, como ye'l casu de Añal Cunt.
Spekkoek
Spekkoek ye un pastel Indonesiu-Holandés. El dulce foi ellaboráu mientres el periodu de colonización nes indies orientales holandeses. Probablemente'l so orixe sía un pastel holandés ellaboráu colos ingredientes locales d'Indonesia.
El nome del pastel provién de la so característica estructura en capes bi-coloriaes que recuerda al beicon(lliteralmente puede traducise como "pastel de bacon"). Esta estructura en capes de dos colories consiguir con un amiestu de mases que se van apilando consecutivamente, faciendo que la so preparación sía un procesu ellaboráu.
Kujō Yukiie
Ocupó la posición de kanpaku del Emperador Go-Yōzei y del Emperador Go-Mizunoo ente 1608 y 1612, y nuevamente foi kanpaku del Emperador Go-Mizunoo ente 1619 y 1623.
Contraxo matrimoniu con Toyotomi Sadako, fía de Toyotomi Hidekatsu y fía adoptiva de Tokugawa Hidetada. Tuvieron dellos fíos como son Nijō Yasumichi y Kujō Michifusa.
Alta traición
L'alta traición ye un delitu que consiste en cometer un actu d'estrema desllealtá contra un país o contra'l so xefe d'Estáu. Los exemplos d'alta traición más conocíos son: participar nuna guerra contra'l so propiu país, intentar un Golpe d'Estáu ya intentar asesinar al xefe d'Estáu del so propiu país.
Na hestoria del Derechu inglés, estrémase l'alta traición del "petty treason", que consiste xeneralmente nel asesinatu d'un amu pol so criáu. Esto considerábase como un crime más grave que l'asesinatu.
Na constitución d'Estaos Xuníos d'América, «traición» toma'l sentíu d"'alta traición".
Lobelia siphilitica
La Lobelia azul (Lobelia siphilitica) ye una especie de planta de flores perteneciente a la familia Campanulaceae. Nativa del este d'Estaos Xuníos.
Ye una planta herbal perenne qu'algama los 100 cm d'altor que vive n'árees húmedes. Produz una espiga de flores zigomorfes a finales del branu. Son bien apreciaes como planta ornamental.
Santa Olalla (Valdeolea)
Santa Olalla ye una llocalidá del conceyu de Valdeolea (Cantabria, España). Nel añu 2008 cuntaba con una población de 6 habitantes (INE). La localidá atopar a 960 metros d'altitú sobre'l nivel del mar, y a 7,6 kilómetros de la capital municipal, Mataporquera. Cabo destacar que s'atopa nel cursu del ríu Camesa, afluente del ríu Pisuerga.
Comuña I: Norte
La Comuña I: Norte ye una comuña de la Ciudá de Bucaramanga, en Colombia.
La comuña alcuéntrase formada polos barrios: La Rosal, Coloriaos, Café Madrid, Les Hamaques, Altos del Kennedy, Kennedy, Balcones del Kennedy, Les Foles, Villa Rosa (sectores I, II ya III), Omagá (sectores I ya II), Minutu de Dios, Tejar Norte (sectores I ya II), Miramar, Miradores del Kennedy, El Pablón (Villa Lina, La Torre, Villa Patricia, Sector Don Juan, Pablón Altu y Baxu). Asentamientos: Barriu Nuevu, Divín Neñu, 13 de xunu, Altos del Progresu, María Paz.
Y por les urbanizaciones: Colseguros Norte, Rosa Alta. 
La comuña unu tien fama de ser la zona mas peligrosa de Bucaramanga , anque a finales de 2007 empezar a ver muncha prosperidá a nivel económicu y social.
Cunta la Comuña # 1 col Hospital Local del Norte pa l'atención en salú de la comunidá y dellos centros de salú .
Peplidium
Peplidium ye un xéneru con siete especies de plantes de flores perteneciente a la familia Scrophulariaceae. 
Rhamphicarpa
Rhamphicarpa ye un xéneru con 25 especies de plantes de flores perteneciente a la familia Scrophulariaceae. 
Toussaint Dubreuil
Toussaint Dubreuil (c. París, 1561 - 1602) foi un pintor francés, acomuñáu (dende 1594) cola segunda Escuela de Fontainebleau (xuntu colos artistes Martin Fréminet y Ambroise Dubois). Les sos obres d'estilu manierista, munches de les cualos perdiéronse, siguen nel usu de formes bien allargaes y ondulantes, con composiciones atarraquitaes, que recuerden les de la obra de Francesco Primaticcio (c. 1505-1570). Munchos de les temes del Dubreuil inclúin escenes mitolóxiques y escenes de les obres de ficción d'escritores como'l italianu Torquato Tasso, el clásicu griegu Heliodoro de Emesa y el poeta francés Pierre de Ronsard.
Llagunoa
Llagunoa ye un xéneru con seis especies de plantes de flores perteneciente a la familia Sapindaceae. 
Pappea
Pappea ye un xéneru con cinco especies de plantes de flores perteneciente a la familia Sapindaceae. 
Leptomeria
Leptomeria ye un xéneru con 33 especies de plantes de flores perteneciente a la familia Santalaceae.
Osyridocarpos
Osyridocarpos o Osyridicarpos ye un xéneru con dos especies de plantes de flores perteneciente a la familia Santalaceae. 
Strophostyles
Strophostyles ye un xéneru de plantes con flores con ocho especies perteneciente a la familia Fabaceae.
Arabis kennedyae
Arabis kennedyae ye una especie de planta de flores perteneciente a la familia Brassicaceae. Ye endémica de Xipre, siendo'l so hábitat natural los matos mediterráneos. Ta tratada como en peligru d'estinción por perda d'hábitat.
James Pryde
James Pryde (Edimburgu, 30 de marzu de 1866-24 de febreru de 1941) foi un artista británicu que trabayó principalmente n'obra gráfica.
La so hermana Mabel casó con William Nicholson en 1893, dempués de que los dos se conocieren mientres taben estudiando. Formaron l'asociación "Beggarstaff Brothers", que duró namái hasta alredor de 1900, esplotando xilografíes en particular nun innovador diseñu de cartelos. 
Más tarde, trabayó en litografíes. En 1930 diseñó los escenarios pal "Otelo" de Paul Robeson nel Teatru Savoy.
Thomas Martin
Thomas Martin ye un paleontólogu alemán destacáu nel campu de la mamaloxía. Ello ye, que ye'l direutor de la seición de mamaloxía nel Forschungsinstitut Senckenberg en Frankfurt del Meno. Ye caderalgu en paleontoloxía y profesor na Universidá de Bonn, Alemaña. Suel encargase d'analizar los últimos descubrimientos de mamíferos prehistóricos, como por casu "Castorocauda lutrasimilis".
Thomas Martin describió los siguientes xéneros y especies:
Euclea
Euclea ye un xéneru con 60 especies de plantes de flores perteneciente a la familia Ebenaceae. 
Sphenotoma
Sphenotoma ye un xéneru con nueve especies de plantes de flores perteneciente a la familia Ericaceae. 
Catharine Beecher
Catharine Esther Beecher (6 de setiembre de 1800, East Hampton - 12 de mayu de 1878, Elmira, Nueva York) foi una educadora d'Estaos Xuníos que moldió y popularizó un movimientu conservador con fines glorificantes del rol de la muyer nel entornu familiar.
Yera la fía del ministru y activista Lyman Beecher y hermana de la conocida escritora Harriet Beecher Stowe y de Henry Ward Beecher. Catharine ayudó a fundar el Hartford Female Seminary en 1823 y otres organizaciones consagraes a la educación femenina. La so popular obra de 1841 "A Treatise on Domestic Economy for the Use of Young Ladies at Home and at School", sirvió pa estandarizar les costumes del llar reforzando la creyencia de que'l llugar apropiáu pa una muyer yera la casa.
Pura sangre
Pura sangre puede referise a:
Johann Stadler
Johann Stadler (1755 - 1804) foi un clarinetista de la Orquesta de Viena.
Johann foi particularmente conocíu polos sos dúos de clarinete y corno di bassetto col so hermanu, Anton. Ente otros, ocupó'l puestu de primer clarinettista na Orquesta de Viena. Sicasí, la so fama viose clisada por esta postrera por cuenta de los estrechos venceyos que caltuvo con Mozart.
Johann foi masón. Inscritu na mesma logia que Mozart, ciertes pieces pa dellos clarinetes (como los "Divertimenti" K 439) fueron probablemente compuestes pa un grupu de clarinetistes ente los que s'atopaben él, son hermanu, Vincent Springer y Anton David. Pero al contrariu qu'el so hermanu, nun ye conocíu na actualidá poles pieces que gandes compositores dedicáronlu.
Condáu de Cass
La denominación Condáu de Cass pue faer referencia a distintos condaos de los Estaos Xuníos:
Osteolepiformes
Los osteolepiformes (Osteolepiformes) son un orde de pexes sarcopterigios qu'apaecieron mientres el Devónicu. Contién cinco families.
Rhacophorus calcadensis
Rhacophorus calcadensis ye una especie de xaronques qu'habiten na India.
Sant Salvador de Toló
Sant Salvador de Toló ye una pedanía del conceyu de Gavet de la Conca (Pallars Jussà), asitiáu na aguada esquierda del valle de Conques, al pie de la Serra de La Campaneta na provincia de Lleida, comunidá autónoma de Cataluña, España.
De la so ilesia parroquial (San Salvador) depende la de San Vicente de Toló, antigua matriz. El llugar dependía del castiellu de Toló, perteneciente al vizcondáu de Vilamur. Foi conceyu independiente hasta 1970. L'antiguu términu entendía los poblaos y les masías de Mas de Guillem, Merea, Perolet, Castellnou, Toló o San Vicente de Toló, Matu-solanu, la Ferrería, Presquiró, y l'Hostal Roi (o Roig). Entiende entá la casa y de Ilesia de la Virxe del Bon Reposu y el deshabitado Montllor.
Philautus silvaticus
Philautus silvaticus ye una especie de xaronques qu'habiten en Sri Lanka.
Bipedidae
Bipedidae ye una familia endémica de Méxicu del orde Amphisbaenia que tien namái un xéneru ("Bipes"), que del mesmu tien tres especies: "B. canaliculatus", "B. biporus" y "B. tridactylus". Tráatase de los únicos amphisbaenidos con pates del mundu.
Esta familia namái s'atopa en Méxicu. Los sos exemplares caven y viven en túneles pequeños.
Ilion Animation Studios
Ilion Animation Studios ye un estudiu d'animación español, afincáu na localidá madrilana de Las Rozas de Madrid. Foi fundáu nel añu 2002 polos fundadores de la empresa de videoxuegos Pyro Studios.
El so primer proyectu Planet 51, ye la mayor producción cinematográfica que se realizó n'España hasta l'actualidá. El so estrenu foi'l 27 de payares de 2009 n'España.
Sorindeia
Sorindeia ye un xéneru de plantes con 83 especies, perteneciente a la familia de les anacardiacees. 
Athroismeae
Athroismeae ye una tribu perteneciente a la subfamilia Asteroideae de la familia Asteraceae. Tien los siguientes xéneros.
Juan Carlos Murúa
Juan Carlos Murúa ex futbolista de Racing Club, Arxentinos Juniors y Platense y ex técnicu de fútbol. Xugó 239 partíos y convirtió 1 gol.
Foi direutor técnicu de dellos equipos de fútbol: Ente ellos Ximnasia y Esgrima La Plata.
Gustavo Larrea
Wilson Gustavo Larrea Carrera (nacíu'l 3 de xunetu de 1956 en Quitu) ye un políticu ecuatorianu d'orientación socialista. Foi fundador de la coalición izquierdista Alianza PAIS y ex ministru de Seguridá Interna y Esterna del Ecuador mientres la presidencia de Rafael Correa.
Phạm Phú Quốc
El Teniente Phạm Phú Quốc (1935-1965) foi un aviador de la Fuerza Aérea de la República de Vietnam, formáu en Francia, conocíu por ser unu de los dos pilotos rebalbos (xuntu con Nguyen Van Cu) que llevaron a cabu'l Bombardéu del Palaciu de la Independencia de Vietnam del Sur el 27 de febreru de 1962, que'l so oxetivu yera asesinar al presidente Ngo Dinh Diem y la so familia inmediata, que yeren tamién el so asesores políticos. 
El so plan fracasó, y foi encarceláu hasta 1963, en que se produció l'asesinatu de Diem. Tres el golpe foi lliberáu y restablecíu nel so rangu. 
En 1965, foi ablayáu mientres un bombardéu sobre Vietnam del Norte. El popular cantautor Pham Duy escribió un cantar nel so homenaxe, titulada ""Huyền Sử Ca Một Người Mang Tên Quốc"" (""Epopeya d'un home llamáu Quoc"").
Giuseppe Avanzi
Giuseppe Avanzi (Ferrara, 30 d'agostu de 1645 (?) - 29 de mayu de 1718) foi un pintor italianu del periodu barrocu, activu principalmente en Ferrara. Formóse con Cattaneo en Ferrara. Foi un prolíficu pintor de llenzos relixosos na so ciudá natal, ente elles pa la Certosa (Cartuxa) de Ferrara y l'ilesia de la Madonna della Pieta. 
Fiesta del campu
La fiesta del campu ye una xornada gastronómica celebrada en Benamargosa, provincia de Málaga, España. El so principal protagonista son los productos del ecolóxicos locales y la dieta mediterránea. Ta declarada Fiesta de Singularidá Turísticu Provincial.
Ente los platos que pueden tastiase puede atopase el batíu de aguacate, la ensaladilla cateta, el denomináu zoque o 'limón pera', los tomates 'cherry', los dureces, el ayu-bacaláu y la paella. 
Ewige Richtung
El Ewige Richtung foi un tratáu de paz y alianza de los Acht Orte de la Antigua Confederación Suiza col Duque Segismundo d'Austria. Con esti tratáu dio fin a la guerra qu'enfrentaba a la casa de Habsburgu cola Antigua Confederación Suiza dende 1291.
El rei Luis XI de Francia foi escoyíu mediador ente dambes partes. Les negociaciones, que tuvieron llugar en Constanza. La primer versión terminar de redactar el 30 de marzu de 1474, pero hubo qu'esperar hasta principios de 1475 por que se ratificara la versión definitiva.
Faso Airways
Faso Airways ye una compañía aérea con base en Uagadugú, Burkina Fasu. Foi fundada en 2000 y fai vuelos chárter a África, Europa y Oriente Mediu. 
La flota de Faso Airways inclúi los siguientes aviones (en febreru de 2010):
Euphorbia opuntioides
Euphorbia opuntioides , ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les euforbiacees. 
Ye endémica de Angola. 
Ye una especie ensundiosa con tarmu carnosu espinosu con ciatios terminales.
Hubertus Brandenburg
Hubertus Brandenburg , foi'l obispu católicu eméritu d'Estocolmu. 
Brandeburg nació n'Osnabrück, Alemaña. Foi ordenáu sacerdote n'Osnabrück el 20 d'avientu de 1952. El 12 d'avientu de 1974, foi nomáu pol Papa Pablu VI como Obispu auxiliar d'Osnabrück. El 21 de payares de 1977, foi nomáu Obispu d'Estocolmu. Dimitió en 1998, y asocediólu l'obispu Anders Arborelius. 
Foi miembru de K.D.St.V. Sauerlandia Münster, una fraternidá católica estudiante que pertenez a la Cartellverband der Deutschen Katholischen Studentenverbindungen.
Radisson SAS Royal Hotel
Radisson SAS Royal Hotel ye un hotel de cinco estrelles con 270 habitaciones asitiáu en Copenhague, capital de Dinamarca. L'arquiteutu y diseñador danés Arne Jacobsen diseñar por orde de la compañía aérea escandinava Scandinavian Airlines System (SAS) ente 1956 y 1960. Jacobsen curió hasta'l más mínimu detalle del proyectu mientres la construcción. Dalgunos de los proyectos de mueble como los sillones el cisne y güevu, son consideraos como clásicos del diseñu.
Scinax flavidus
Scinax flavidus ye una especie d'anfibios de la familia Hylidae.
Habita en Colombia y Venezuela.
Los sos hábitats naturales inclúin montanos secos, xardinos rurales, zones primeramente montiegues agora bien degradaes, estanques, canales y diques.
Clarmont
Clarmont ye una comuña suiza del cantón de Vaud, asitiada nel distritu de Morges. Llenda al norte y este cola comuña d'Echichens, al sureste con Vaux-sur-Morges, al suroeste con Reverolle y al oeste con Apples.
Hasta'l 31 d'avientu de 2007 la comuña formó parte del distritu de Morges, círculu de Colombier.
Brunegg
Brunegg ye una comuña suiza del cantón d'Argovia, allugada nel distritu de Lenzburg. Llenda al norte cola comuña de Birr, al nordés con Birrhard, al sureste con Mägenwil, al sur con Othmarsingen, y al oeste con Möriken-Wildegg.
Pereiro de Palhacana
Pereiro de Palhacana ye una freguesía portuguesa del conceyu d'Alenquer, con 9,12 km² d'área y 591 habitantes (2001). Densidá de población: 64,8 hab/km².
N'Zeto
Esti conceyu arrexunta cuatro comunes:.
Dnevnik (República de Macedonia)
Dnevnik ("Дневник") ye un periódicu de la República de Macedonia con see en Skopje. La so publicación ye diaria, quitando los domingos. La primer edición de Dnevnik foi publicada'l 20 de marzu de 1996. Dende entós caltuvo una tirada diaria de 55.000 exemplares.
El fundadores d'esti diariu fueron Mile Jovanovski, Branislav Geroski y Aleksandar Damovski. El xefe de redacción ye anguaño (a fecha de 2009) ye Sasho Kokalanov.
Litoria multicolor
The Multi-coloured Treefrog (o multi-colored frog), Litoria multicolor, ye una especie d'anfibiu anuru del xéneru Litoria de la familia Hylidae. Orixinaria de Nueva Guinea Occidental (Indonesia).
Pasus3
Tríu de comediantes Colombianos, fundáu'l 4 de xunetu de 2001, dedicáu a faer shows de Comedia cola técnica de la Stand-Up comedy. El so estilu únicu de trés comediantes simultános facer destacar dientro del mundu de la comedia.
Anguaño ta integráu por Aníbal Baeza, Juan Bonaventura y Julián Beltrán. Siempres se destacaron pola so orixinalidá n'estilu, conteníu y creatividá. El so show más importante hasta la fecha ye Wachendó, el show; un espectáculu nel que nos falen sobre una característica del ser humanu: la patanería, guachada, ordinariez o mala educación. A estes persones maleducaes vulgarmente conózse-yos como "guaches" (en Colombia); "tierruos" (En Venezuela); patanes (N'Ecuador); Nacos (en México). Un show de 100 minutos llenu d'humor nos que Pasus3 esplíquennos cómo, cuándo, onde y porqué dacuando volvemos "Guaches".
Pasus3, al pie de Andrés López, crearon la serie animada "Wachendó", basada na idea orixinal de Pasus3 del arte marcial "Wachendó" (Marca rexistrada a nome de Pasus3 Ltda)
Ernst Marischka
Dende 1915 hasta 1962 dirixó 29 películes, ente les que destaquen:
Carl Unverricht
Carl Unverricht ( * 1809 - 1883 ) foi un botánicu alemán, que trabayó na familia Araceae.
Lockheed Have Blue
El Lockheed Have Blue foi'l nome en clave pa un prototipu del programa stealth de la Lockheed que precedió a la producción del proyectu del avión furtivu F-117 Nighthawk. Diseñáu polos Programes de Desenvolvimientu Avanzáu de la Lockheed, agora Programes de Desenvolvimientu Avanzáu de la Lockheed Martin, más conocida como Skunk Works, Have Blue foi desenvueltu na secreta base Área 51, cerca de Rachel (Nevada). Have Blue foi la primer aeronave de nala fixa diseñada dende una perspectiva de inxeniería eléctrica (en llugar d'una aerodinámica). Les formes y los ángulos con matices de l'aeronave fueron diseñaes pa esviar les ondes electromagnétiques, amenorgando asina en gran midida la so identificación nel radar.
Mariamna (fía d'Herodes Agripa I)
Mariamna (nacida ente los años 34-35 y finada dempués del añu 65) foi la segunda fía del rei Herodes Agripa I de judea y la so esposa Cipros.
Yera la fía menor de Herodes Agripa y la so esposa, Cipros o Kypros III. Foi prometida pol so padre a Cayo Julio Arquelao Antíoco Epífanes, primer fíu del rei Antíocu IV de Comagene, pero'l so matrimoniu nun se llevó a efectu hasta la muerte del so padre. Nesi momentu cuntaba con 10 años. El so hermanu, Agripa II fixo efectivu'l casoriu nel momentu que foi proclamáu tetrarca en redol a los años 49-50. D'esti matrimoniu nació una fía, de nome Berenice. Nel añu 65 divorciar pa casase con Demetrio, un noble xudíu, y treslladase a Alexandría. D'esti matrimoniu nació un fíu, Agripino
Ischoklad
El ischoklad (‘chicolate xeláu’, "eiskonfekt" n'alemán) ye un carambelu popular orixinariu d'Alemaña, y en Suecia, nesti postreru, como llambionada navidiega sueca.
Los sos principales ingredientes son el chicolate y l'aceite de cocu, que'l so puntu de fusión ta ente 20 y 23°C. El nome del 'xeláu' alude a la sensación de que'l dulce derrítese fácilmente gracies al aceite de cocu y da una sensación de frescor na boca cuando la enerxía calórica absuérbese. En dellos casos amiéstase glucosa o mentol, qu'amonten esta sensación de fríu.
Ron Underwood
Ron Underwood (* 6 de payares de 1953 en Glendale, California) ye un direutor de cine estauxunidense.
Underwood empezó la so carrera como asistente de dirección direutor televisivu. En 1989 rodó "Tremors", la so primer película, pero sería con "City Slickers" cuando saltara a la fama.
En 2003 foi nomáu al Premiu Golden Raspberry como'l peor direutor pola so película "The Adventures of Pluto Nash".
Vena cística
La vena cística (TA: "vena cystica") ye una pequeña vena que devuelve la sangre de la visícula biliar escontra la "caña derecha" de la vena porta, pel interior de la sustanza hepática.
Acompaña al conductu cístico.
Númberu difusu
Un númberu difusu ye una estensión d'un númberu regular nel sentíu que nun se refier a un únicu valor sinón a un conxuntu de posibles valores, que varien con un "pesu" ente 0 y 1, llamáu función miembro. Un númberu difusu ye asina un casu especial de conxuntu difusu convexu. Según la lóxica difusa ye una estensión de la lóxica booleana (que namái utiliza valores 0 y 1, puramente), los númberos difusos son una estensión de los númberos reales. Los cálculos con númberos difusos dexen la incorporación de incertidume en parámetros, propiedaes, xeometría, condiciones iniciales, etc.
Tutorial de lóxica difusa "(n'inglés)"
Blansko
Blansko ye un pueblu na rexón de Moravia del Sur de la República Checa. Blansko ye'l mayor de los pueblos nel distritu de Blansko.
Blansko miéntase per primer vegada en 1141 como asentamientu d'un castiellu, el pueblu entama a desendolcase escontra'l 1277. Con posterioridá a 1766 perteneció a la familia Salm, qu'apadrinaron numberosos artesanos y científicos, incluyíu Josef Dobrovský.
Anguaño Blansko agospia delles fábriques, ente les que s'alcuentren plantes químiques y de materiales de construcción. El pueblu ye conocíu pola so proximidá al karst de Moravia.
Karen (Kenia)
Karen ye un suburbiu de Nairobi, en Kenia. Alcuéntrase al suroeste del centru de la ciudá.
El suburbiu toma'l so nome de l'autora Karen Blixen, escritora danesa de la novela "Memories d'África", que la so granxa-finca ocupaba'l terrenal sobre'l cual construyóse depués el suburbiu, y que los sos residentes son, na so mayoría, de procedencia europea. 
Llinia Tectónica Media Xaponesa
, tamién llamada Llinia Tectónica Media (LTM o MTL poles sos sigles n'inglés), ye'l sistema de falles más llargu de Xapón. Ta conectada cola Llinia Tectónica de Itoigawa-Shizuoka, representada con llinies azules nel mapa, y cola fossa magna, área marcada en rosa. 
La LTM empieza, d'este a oeste, cerca de la prefectura d'Ibaraki, percuerre la parte central de la islla Honshū hasta cerca de Nagoya, pasando pola badea de Mikawa, au traviesa'l mar interior de Seto dende la canal Kii y l'estrechu de Naruto escontra Shikoku, a lo llargo de la península de Sadamisaki y la canal Bungo. Finalmente pasa pol estrechu de Hōyo hasta la islla Kyūshū.
Suffolk (oveya)
Suffolk ye una raza de ovíns de cara negra, orixinaria de Inglaterra, ye una raza multiproposito, criaes pola so carne y pola llana, esta raza llograr con cruciar de la raza Southdown y Norfolk Horn.
Los carneros tán en rangu de 110 a 160 kg, el pesu de les femes varien dende los 80 a los 110 kg. Los vellones de llana considerar de tipu mediu con un diámetru de fibra de 25,5 a 33 micrones, la llargor de la mecha ye de 50 a 90 mm.
Hylodes ornatus
Hylodes ornatus ye una especie de ránidos de la familia Leptodactylidae.
Hylodes otavioi
Hylodes otavioi ye una especie de ránidos de la familia Leptodactylidae.
Picu Anetu
L'Anetu ye'l picu más eleváu de los Pirineos, con una altitú de 3.404 msnm. Alcuéntrase asitiáu nel Parque Natural Posets-Maladeta, nel conceyu de Benasque, provincia de Huesca, comunidá autónoma d'Aragón, n'España.
Forma parte del macizu de la Maladeta y, asitiáu nel valle de Benasque, ta constituyíu per tarrenes paleozoicos de naturaleza granítica y materiales mesozoicos. Na so cara norte, a partir de los 2.810 m aprosimao, afáyase'l mayor glaciar de los Pirineos, con unes 100 ha de superficie. Ta, al igual que munchos nel mundu, en franca regresión de resultes del cambéu climáticu. Calcúlase que nos caberos 100 años perdió más de la metada de la so superficie, y que en 30 o 40 años pue llegar a sumir.
Arthur Edward Waite
Arthur Edward Waite (2 d'ochobre de 1857 - 19 de mayu de 1942), ocultista estauxunidense, co-creador de la cubierta de Taró conocida como Rider-Waite.
Waite creció en Inglaterra onde se xunió a la Hermética Orde del Alba Dorada en 1891, y tamién en 1902 incorporar a la sociedá de Rosacruces. L'Alba Dorada sufrió continuos conflictos internos hasta 1914, añu en que de casualidá Waite alloñar d'ésta, pa depués formar la hermandá de la Cruz Rosa, que nun tien de ser confundida colos Rosacruces.
Andrés Cabrejas Molina
Andrés Cabrejas Molina, (Villarejo Sobrehuerta, Cuenca, 30 de payares de 1681 - † Jaén, 4 de setiembre de 1746). Foi obispu de Jaén
Mientres esti tiempu terminó la sillería del coru de la Catedral de Jaén. Nel centru de la crestería pue vese'l so escudu talláu.
Cámper
Tradicionalmente yera la marca alemana Volkswagen, en comuña cola tamién alemana Westfalia que fabricaba l'adautación pa camudar la furgoneta en vehículu-vivienda, al tar más introducía nesti mercáu.
Lotan
Lotan, Lothan o Lawtan ye un dragón o culiebra marina de siete cabeces de los mitos d'Ugarit (etimolóxicamente la culiebra de Law o Lot). Lotan ye la octava mascota del dios Yaw o seique Yaw mesmu, que tamién foi conocíu como Yam (mar) o Nahar (ríu); l'océanu cósmicu del mitu; ye de cutiu conocíu como un gran regueru. Ye l'análogu hebréu de Leviatán (culiebra de Levi). Representa la destrucción masivo de los océanos, hinchentes y l'iviernu. Vive nun palaciu nel mar y lluecha con Baal Hadad que lo esparde. 
Lotan o Lotanu foi tamién el nome dau polos exipcios al pueblu, tamién conocíu como los Renetu, y ye cognáu cola hestoria de Lot, el sobrín d'Abraham, que tuvo por fía a la madre de los Moabites y Amonites de la Biblia.
Notarikon
Una especie de acrónimo, notarikon (Hebréu: נוטריקון) ye un métodu pa escoyer una palabra usando caúna de les sos iniciales (Hebréu: ראשי תיבות) o les sos lletres finales (Hebréu: סופי תיבות) pa formar otra palabra, formando una oración o idea distinta. Otres variaciones son utilizar les primeres y peracabes lletres, o los dos lletres entemedies d'una palabra, etc. pa formar otra palabra. La palabra "notarikon" referir al llatín "notarius", significa "escritura a curtia mano".
Notarikon ye unu de los trés antiguos métodos cabalisticos, los otros dos son gematría y temurah, usaos polos Cabalistes pa reordenar palabres y oraciones na Biblia y derivar nun sustrato esotéricu y un más fondu significáu espiritual de les palabres. Notarikon tamién foi usáu na protociencia Alquimia.
Begnins
Begnins ye una comuña suiza del cantón de Vaud, asitiada nel distritu de Nyon. Llenda al norte coles comuñes de Les Vaud y Burtigny, al este con Luins, al sur con Gland, al suroeste con Vich, y al oeste con Bassins.
La comuña fixo parte hasta'l 31 d'avientu de 2007 del círculu de Begnins.
Areias de Vilar
Areias de Vilar ye una freguesía portuguesa del conceyu de Barcelos, con 6,04 km² d'área y 1 457 habitantes (2001). Con densidá de 241,2 hab/km².
Hieraciinae
Hieraciinae ye una subtribu de la tribu Cichorieae de plantes con flores perteneciente a la familia Asteraceae, subfamilia Cichorioideae colos siguientes xéneros.
Primer llei de la xeografía
La primer llei de la xeografía, o principiu de autocorrelación espacial, foi formuláu pol xeógrafu Waldo Tobler d'esta forma:
Esta observación encaxar nel modelu de la gravedá de la distribución de viaxes o na llei de la demanda, qu'indica que les interacciones ente los llugares son inversamente proporcionales al costu del percorríu ente ellos. Tamién se rellaciona coles idees de la llei de Isaac Newton sobre la gravitación universal y vien ser un conceutu similar al de dependencia espacial que constitúi la base de la geoestadística.
Llende K/T
El nome provién de "K", abreviatura aplicada al periodu Cretácicu (n'alemán "Kreide") y "T", abreviatura de normal aplicada al periodu Terciariu (n'alemán "Tertiär").
Considérase que la llende K/T marca'l final de la era Mesozoica y l'empiezu de la era Cenozoica.
Según la hipótesis Alvarez, esta llende corresponder col impactu d'un oxetu estraterrestre que provocó la Estinción masiva del Cretácicu Terciariu
Euphorbia albipollinifera
Euphorbia albipollinifera ye una especie de fanerógama perteneciente a la familia Euphorbiaceae. 
Ye endémica de Sudáfrica. 
Ye una planta suculenta propia d'árees seques, siendo la especie con forma d'aguamala menos conocida d'esti xéneru. 
Life
Life puede referise a:
Rob Affuso
Rob Affuso (Robert James Affuso, 1 de marzu de 1963, Nueva York, Estaos Xuníos) ye un baterista estaunidense de Hard rock/Heavy metal.
Rob ye meyor conocíu por haber sío parte de l'agrupación Skid Row. Affuso permaneció na banda hasta la rotura de l'alliniación orixinal, en 1996, na que tamién dexó l'agrupación el vocalista Sebastian Bach, depués de conflictos internos, especialmente con Rachel Bolan (baxista) y Dave Sabo (guitarrista).
Affuso anguaño ye'l baterista de la banda "Soulsystem". Tamién fixo parte de l'agrupación "Ozone Monday", con dalgunos de los sos antiguos compañeros en Skid Row.
Xantolis
Xantolis ye un xéneru con 37 especies de plantes perteneciente a la familia de les sapotacees. 
Condáu de Hocking
El condáu de Hocking ye unu de los 88 condaos del Estáu estaunidense de Ohio. La see del condáu ye Logan, y la so mayor ciudá ye Logan. El condáu tien una área de 1.097 km² (los cualos 2 km² tán cubiertos per agua), la población de 28.241 habitantes, y la densidá de población ye de 27 hab/km² (según censu nacional de 2000). Esti condáu foi fundáu'l 1 de marzu de 1818.
Antonio Armijo
Antonio Armijo foi un esplorador y comerciante español y descubridor del valle en que güei ta la ciudá de Las Vegas. Armijo dirixía un grupu de comerciantes, que siguíen un vieyu camín español dende Santa Fe, de la que buscaben atayos. Siguiendo un tributariu del ríu Colorado llegaron al valle en 1829. Nesa dómina, en delles árees baxes del valle de Las Vegas, esistíen manantiales que creaben estenses árees verdes qu'oldeaben col desiertu que les arrodiaba; d'ende'l nome de "Las Vegas". 
Estos descubrimientos crearon una nueva ruta comercial ente Nuevu México y Los Angeles, llamada en inglés "The Old Spanish Trail".
A Day Before Tomorrow
A Day Before Tomorrow ye un documental de la banda finlandesa Nightwish.
Correspuende a un bonus del DVD End of an Era, llanzáu en xunu de 2006. Mientres el documental, pue vese lo asocedío nos 15 díes previos al gran show que tuvo llugar nel Hartwall Areena. Adicionalmente, pue escuchase la versión orquestal de Kuolema Tekee Taiteilijan.
Nesti documental pue vese a la banda enantes de dar el so conciertu de fin de xira del discu Once. El documental presenta los 3 llugares au la banda tocó enantes del "Magno Show" nel Hartwall Areena de Helsinki.
Los llugares que la banda visitó son:
Ciudá de México, São Paulo y Porto Allegre Brasil, n'América, al tornar a europa, amuésense escenes en Holanda y en Finlandia.
Rod Smallwood
Rod Smallwood ye un representante de heavy metal. Anguaño ye'l representante de la banda Iron Maiden. Smallwood tamién foi unu d'el fundadores en 1976 de Smallwood-Taylor Enterprises, güei Sanctuary Group, que ye una de les compañíes más grande de producción musical. Dicha empresa tomó'l nome depués de la edición del cantar «Sanctuary», de Iron Maiden. El so compañeru de negocios ye Andy Taylor, al que conoció nel Trinity College, en Cambridge.
Enantes de ser representante de Iron Maiden, Smallwood trabayó con Steve Harley & Cockney Rebel. El B-side de Iron Maiden, «Sheriff of Huddersfield», foi escritu pela banda refiriéndose a Rod Smallwood, y foi llanzáu nel single de 1986 «Wasted years». 
Ramorinoa
Ramorinoa ye un xéneru monotípicu de plantes con flores perteneciente a la familia Fabaceae. La so única especie: "Ramorinoa girolae" Speg., ye orixinaria d'Arxentina. 
Ye un parrotal perennifolio trupu con un estratu cimeru zarráu y maderizu qu'algama hasta 5 m d'altor.
Abadía de Boyle
L'Abadía de Boyle (n'inglés "Boyle Abbey" y n'irlandés "Mainistir na Búille") ye una abadía cisterciense allugada en Boyle, nel condáu de Roscommon n'Irlanda.
L'abadía fundóse en 1161 por unos monxos provenientes de l'abadía de Mellifont. El monesteriu aguantó les invasiones anglonormandes ya irlandeses según la supresión de los monesterios n'Irlanda en 1539.
Ta declaráu monumentu nacional.
Moullava
Moullava ye un xéneru de planta de flores con una especies perteneciente a la familia Fabaceae.
Aegiphila skutchii
Aegiphila skutchii ye una especie de plantes con flores perteneciente a la familia Lamiaceae. Afáyase en Guatemala, Hondures, y Méxicu. 
Son árboles que xorrecen en viesques llentes y altores medios.
Lone Aagesen
Lone Aagesen (1967) ye una botánica danesa.
Trabayó nel Institutu Botánicu de Gothersgade, na Universidá de Copenhague dende onde se treslladó a Arxentina, al Institutu de Botánica Darwinion, San Isidro (Buenos Aires).
Classic Fighters
Classic Fighters ye una Exhibición de vuelu biañal que se celebra en Blenheim, Nueva Zelanda. Celébrase davezu nos primeres compases de la primavera. La idiosincrasia de Classic Fighters pretende desmarcase de l'habitual nesti tipu d'eventos, pos el so principal curiosu ye qu'el pilotaje de los aviones ta enfocáu a faer "representaciones teatrales", recreando batalles aérees hestóriques -dientro d'esti marcu, la Primer Guerra Mundial ye la que suel llevar el protagonismu-.
Serie 309 de Renfe
La serie 309 de Renfe ye un conxuntu de 20 llocomotores diésel-hidráuliques de 590 kW de potencia y una velocidá máxima de 50 km/h fabricaes ente 1986 y 1987 por M.T.M. Usada pa maniobres, delles unidaes atópense apartaes y tán anguaño asignaes a ADIF.
Chaunostoma
Chaunostoma ye un xéneru monotípicu de plantes con flores perteneciente a la familia Lamiaceae. La so única especie: "Chaunostoma mecistandrum" Donn.Sm., ye orixinaria de Méxicu en Chiapas y Guatemala. 
Shiashkotan
Shiashkotan (en rusu, Шиашкотан, y en xaponés, "Shasukotan") ye una islla rusa nel archipiélagu de les Kuriles. Tien una superficie de 122 km². Pertenez al grupu de les Kuriles septentrionales. 
La isla de Shiashkotan atopar ente les coordenaes xeográfiques siguientes:
934 msnm.
Al nordeste atopa la islla Kharimkotan, dixebrada pol estrechu de Severgin, y al noroeste la islla Ekarma. L'estrechu de Kruzenstern dixebra la islla del grupu de les Kuriles centrales.
Ricardo Gutiérrez Abascal
Ricardo Gutiérrez Abascal (Bilbao- 1888, Méxicu - 1963) conocíu como Juan de la Encina foi un críticu d'arte español.
Nació en Bilbao, y educóse en Alemaña. En 1931 foi nomáu direutor del Muséu d'Arte Moderno de Madrid. Se exilió en Méxicu en 1939. Ye autor de "Los Maestros del Arte Moderno", "Julio Antonio" (1920), "Victorio Machu" (1926), y "Retablu de la Pintura Moderna" (1953). Utilizó davezu'l seudónimu de "Juan de la Encina". 
Co-fundador el 11 de febreru de 1933 de la Asociación d'Amigos de la Unión Soviética, creada nunos tiempos en que la derecha sostenía un tonu condenatorio en relación a los relatos sobre les conquistes y los problemes del socialismu na XRSS. Morrió en Méxicu. 
Vikram Seth
Vikram Seth nació en Calcuta en 1952. Estudió política, economía y filosofía n'Oxford, y na Universidá de Stanford, California, trabayó nuna tesis sobro la demografía de la China rural. Escribió llibros de distintos xéneros, toos ellos aclamaos pola crítica: una novela en versu, "The Golden Gate", dellos volúmenes de poesía, ente los que se cunten "The Humble Administrator's Garden" y "All You Who Sleep Tonight", un llibru de viaxes, "Dende'l llagu del cielu", y fábules, "Beasty Tales". Cola so novela "Un bon partíu" algamó un gran ésitu internacional de llectores y crítiques. "Una música constante" y "Dos vides" son les sos últimes noveles.
Scytale
Scytale ye un personaxe de la saga de noveles de ciencia ficción Dune, de Frank Herbert. Apaez en El Mesíes de Dune, Herexes de Dune y Casa Capitular Dune.
En "El Mesíes de Dune" ye un danzarina cara tleilaxu implicáu nes conxures contra l'emperador Paul Atreides (Muad'Dib). En "Herexes de Dune" torna como ghola maestru tleilaxu , unu de los nueve miembros del conseyu de Waff. Finalmente, en "Casa Capitular Dune" ye'l postreru maestru tleilaxu, sobreviviente del ataque de les Honoradas Matres, refuxáu-prisioneru de la Hermandá Bene Gesserit.
De la saga orixinal de Frank Herbert:
Niner Bikes
Niner Bikes ye una empresa que se dedica a la construcción de bicicletes. Ta asitiada en North Hollywood, California. Puramente fabrica bicicletes de monte llamaes 29¨ o "Two Niner" pola dimensión de les sos ruedes, xustamente de 29 pulgaes. Constrúi bicicletes de gama alta, feches en tubaciones d'aluminiu 7005, Scandium GX2 y aceru Reynolds 853. La compañía fundóla Chris Sugai y Steve Domahidy a mediaos del añu 2005.
Constrúi modelos de cuadru ríxidu y de doble amortiguación. Los nomes de les sos bicicletes son bien suxestivos y llamen l'atención como: R.I.P.9 (Roll in Peace), Y.M.D.9 (Eat my Dust), S.I.R.9 (Steel is Real), etc. Que van de la mano cola conseña: "La Gran Revolución". Onde proclamen abiertamente que les bicicletes "aro" 29 van dominar l'escenariu de les bicicletes de monte en pocos años. 
Mohamed Abdellahi Ould Oudaa
Mohamed Abdellahi Ould Oudaa (Aleg, 27 de febreru de 1967) ye un políticu y inxenieru mauritanu, Ministru de Minería ya Industria.
Cursó los estudios d'Inxenieru Electromecánicu na Escuela Nacional de la Industria Minero en Rabar, realizando los cursos de formación práctica en Italia. Hai desarrolado el so llabor profesional na Sociedá Nacional Industrial y Minera onde foi xerente técnicu y na empresa privada mauritana, "La Générale Deas Eaux et de L'Energie", que dirixió dende 2002.
Dende'l 31 d'agostu de 2008 ye Ministru de Minería ya Industria nel gobierno baxu control militar surdíu tres el golpe d'Estáu d'esi mesmu añu, con Mulay Uld Mohamed Laghdaf como Primer Ministru.
Hylaspini
Los hilaspinos (Hylaspini) son una tribu de coleópteros de la familia de los crisomélidos.
HMS Howe
Cuatro buques de la Royal Navy británica recibieron el nome HMS "Howe", en memoria del almirante Richard Howe, primer conde Howe, otru buque mas, tuvo propuestu col citáu nome, pero foi canceláu:
Amietophrynus buchneri
Amietophrynus buchneri ye una especie d'anfibiu de la familia Bufonidae.
Habita n'Angola, El Congu y posiblemente na República Democrática d'El Congu.
Gravity
Gravity puede refererirse a:
Queenstown
Queenstown ye'l nome de dellos llugares del mundu, ente los que s'inclúin los siguientes:
Joseph Meli
Joseph ("Joe") Meli (nacíu'l 20 de marzu de 1956 en Lethbridge, Alberta) ye un ex yudoca canadiense que participó nos Xuegos Olímpicos de Montreal de 1976, nos de Los Angeles de 1984 y nos de Seúl de 1988 representando al so país natal. Amás, nos Xuegos Panamericanos de 1979 celebraos en San Xuan (Puertu Ricu), ganó una meritoria medaya de bronce.
Francisco Javier Cedena
Francisco Javier Cedena Martínez (* Madrid, 13 de marzu de 1954). Foi un ciclista español, profesional ente 1977 y 1982, que los sos mayores ésitos deportivos llograr na Vuelta a España, onde consiguiría 1 victoria d'etapa y la clasificación por puntos na edición de 1981. Según la so victoria nel Campeonatu d'España de categoría junior en 1972.
Anamã
Anamã ye un conceyu de Brasil, allugáu nel estáu d'Amazones. Asitiáu a 90 msnm, la so estensión ye de 2.004 Km²; con una población envalorada en 8.483 habitantes (nel 2008), la so densidá ye de 4,23 hab./Km². Alcuéntrase a 129 Km de la capital, Manaos. Dixebróse en 1981, celebrando les sos primeres eleiciones municipales en 1982.
Reposición
Una reposición o repetición ye una nueva emisión d'un conteníu radial o televisivu yá emitíu con anterioridá. Pueden tener llugar con episodios individuales o con temporaes o programes completos. De normal una canal televisiva emplega reposiciones pa enllenar buecos na so programación, en función de la so costo accesible, anque tamién esisten canales de cable que se dediquen esclusiva o principalmente a la reposición de programes antiguos. 
Dellos televidentes consideren a les reposiciones como daqué positivu, yá que dexen ver conteníos que nun pudieron ver nes sos primeres emisiones (yá sía por cuestiones personales o por ignorar la esistencia del programa), o bien esfrutar nuevamente un programa vistu con anterioridá. Los críticos de les reposiciones considerar una forma facilista de les canales televisives de consiguir bones midíes de rating ensin comprometese cola creación de conteníos propios.
Oficios divinos
Por oficios divinos (en llatín, "officium divinium", "deber divín") entiéndese les oraciones, cantars y lletaníes non sacramentales emplegaos pola Ilesia católica coles mires de santificar determináu momentu diariu.Fueron aniciaos nel sieglu IV, onde se rezaba y lleíense párrafos de la Biblia. Más tarde, diches oraciones fueron arrexuntaes nun llibru llamáu Breviariu, que foi sustituído pol Llibru de les Hores gracies al Conciliu Vaticanu II, que'l so rezu facer obligatoriu pa determinaos grupos de sacerdotes y monxes en 1918. Los oficios divinos son nueve en total.
Riviera Ligure
Riviera Ligure ye una indicación xeográfica italiana con denominación d'orixe protexía pa los aceites d'oliva virxes extra que, axuntando les carauterístiques definíes nel so reglamentu, cumplieren con tolos requisitos esixíos nel mesmu. 
La zona de producción de los aceites d'oliva amparaos pola Denominación d'Orixe Riviera Ligure ta constituyida per terrenes allugaos na rexón de Liguria.
Dependiendo de la variedá utilizada estrémense tres zones:
Sofia Jannok
Sofia Jannok cantante sueca que canta principalmente en llingua sámi, especializada en yoik.
Sharur
Sarur (azerbaixanu: Şərur) ye unu de los cincuenta y nueve rayones d'Azerbaixán. Alcuéntrase nel exclave de la República Autónoma de Najicheván. La ciudá capital ye la ciudá de Şərur.
Tien una superficie de 708 kilómetros cuadraos, que son el llar d'una población compuesta por unes 97.900 persones. Poro, la densidá poblacional alzar a la cifra de los 138,3 habitantes per cada kilómetru cuadráu d'esti rayón.
Giulio Cesara Vanini
Giulio Cesara Vanini foi un inteleutual renacentista italianu quemáu pol organismu de la inquisición en Toulouse en 1619 por esponer idees consideraes herétiques, como que l'home baxa del monu; y poner en dulda la inmortalidá del alma.
Firmeza
Dancia de cortexo de pareya suelta ya independiente, de movimientos vivos, baillar con castañetas y pasu básicu, na 1º allugamientu.
Mayapax
El mayapax ye un tipu de música de la península de Yucatán, Méxicu interpretáu por agrupaciones que caltienen en distintu grau elementos mayes y españoles; adquier calteres particulares nel arreglu musical y na función de la música dientro de les comunidaes. 
El mayapax escúchase nos díes de celebración, cada son tien un momentu de presentación establecíu pola tradición. 
Jorge Cevallos
Jorge Cevallos (nacio Xineru 23, 1988) ye un futbolista Ecuatorianu qu'anguaño xuega pal Barcelona SC.
El so posicion ye de Volante de Marca y na primer etapa del 2009 foi'l consentíu del ex DT Benitu Floro.
Foi unu de los tantu elementos xuveniles del proyectu de Eduardo Maruri y Benitu Floro denomináu La Renovacion.
Qu
QU o Qu fai referencia a:
Qu, un apellíu chinu. Ente otros, ye l'apellíu de:
Emmendingen
Emmendingen ye una ciudá de Alemaña, nel distritu de Emmendingen, na rexón alministrativa de Freiburg, tao de Baden-Württemberg.
Imaxes de Emmendingen
Carl Hauptmann
Carl Ferdinand Max Hauptmann , escritor alemán del Naturalismu, hermanu mayor del tamién escritor y más conocíu Gerhart Hauptmann. 
Educar nel Realschule de Breslau y na Universidá de Jena, onde estudió Física y Filosofía con Haeckel. Foi dempués pupilu de Richard Avenarius y August Forel en Zúrich y la so primer obra, "La metafísica na moderna fisioloxía" (1893), lleva impresa la so influencia. Volvió a Silesia por 1890 y consagróse a la lliteratura, publicando gran númberu de drames, noveles (como "Mathilde", 1902) y poemes. El so teatru antemanar a formular del Espresionismu.
Simó Gómez Polo
Simó Gómez Polo (Barcelona, 1845- Barcelona, 1880), pintor de la escuela catalana. Estudió pintura en Barcelona xunto al pintor Eusebi Planes y más llueu con Couture en París. La so producción denota la gran influyencia qu'exerció sobre él la obra de los grandes maestros españoles como Velázquez, Murillo, o José de Ribera, amás de los pintores flamencos y holandeses. La so obra tenía un enclín escontra'l realismu, que nun pudo terminar de desenvolver pola so temprana muerte.
Nueva Mambone
Nueva Mambone ye una villa sede del distritu de Govuro o tamién unu de los dos puestos alministrativos. Pertenez a la provincia d'Inhambane, asitiada na zona meridional de Mozambique al sur de les provincies de Manica y de Gaza , rexón riberana del Océanu Índicu al este de la provincia de Gaza.
Puestu alministrativu ("posto alministrativu") con una estensión superficial de km² y una población de 22 641 habitantes. Formáu por trés localidaes: Nueva Mambone y les aldegues de Pande y Mambone.
Códigu Postal 080301.
Formatu contenedor de metadatos
Un Formatu contenedor de metadatos ye un formatu pa entamar datos referentes a un archivu dientro d'él. Ye habitual en formato multimedia como semeyes y audiu.
El formatu Exif ye un formatu estandar pa incluyir en fotos dato técnicos de tomar (obturación, usu del flax, apertura de la diafragma, fecha, etc). Tamién pueden incluyise notes y disponer de forma estandar una manera d'incluyir datos de GPS.
Hai cámares que disponen de GPS, pero si nun se dispon d'él puédese incluyir de forma cómoda llevando un GPS enriba y darréu cuadrando los horarios de les semeyes y les localizaciones del GPS a esa hora.
Nos MP3 ye estandar el formatu DÍI3, qu'inclúi información del númberu de pista, autor, títulu del cantar, álbum, etc. Tamién puede utilizase pa los podcast. Ye posible tamién ensertar una minifoto de la carátula.
Batalla de Rovirans
Batalla de Rovirans foi una batalla llevada a cabu nel añu 992 (otres fontes dicen que 985) na que llucharon lon exércitos invasores de Almanzor y l'exércitu condal de Borrell II.
Según les cróniques de la dómina, Barcelona cayó sol xugu musulmán nos últimos años del sieglu X anque los Condaos Catalanes nun se rindieron ensin lluchar. Una de les acciones béliques d'esta invasión foi la batalla de Rovirans (delles cróniques asitiar cerca de de l'actual Tarrasa). 
Borrell II pereció na batalla y les fuerces cristianes fueron ganaes.
Partíu Nueva Unión
El Partíu Nueva Unión (PUN) (en inglés "New Union Party") ye un partíu políticu pequeñu nos Estaos Xuníos. Formóse orixinalmente en 1974 como los unionistes Nuevu, dellos de los cualos fueren miembros de la Sección de Minneapolis del Partíu Socialista Llaborista d'América (SLP). Como asocede con munches salíes d'esti tipu dende la década de 1920, alegaron SLP convirtiérase en burocráticu y autoritariu na so estructura interna de los partíos. N'agostu de 1980, los unionistes Nueva fundíu cola Lliga pa la Reconstrucción Socialista (LSR) y dos grupos más pequeños y proclamó el "Nuevu Partíu de la Unión". Nesi añu, Nueva Unionista editor Jeff Miller corrió para Congresu de los Estaos Xuníos nel quintu distritu de Minnesota, la votación foi del 1,4% del total de votos.
Cloud Gate
La Cloud Gate (n'inglés: “"Puerta de la nube"”) ye una escultura pública del artista indo-británicu Anish Kapoor, ye la pieza central de la Plaza AT&T nel Millennium Park en Chicago, Illinois, Estaos Xuníos. Foi construyida ente 2004 y 2006. Compuestu por 168 plaques d'aceru inoxidable soldaos ente sigo, nel so esterior ta apolazáu polo que nun tien cordures visibles. Trátase d'una escultura de 10 m × 20 m × 13 m, y pesa 98 tonelaes.
Coloquialmente nómase la The Bean ("La Faba"), pos la so forma recuerda a la d'esta llegume.
Litoria pygmaea
Litoria pygmaea ("Geelvink Pygmy Treefrog") ye una especie d'anfibiu anuru del xéneru "Litoria", de la familia Hylidae. Ye especie orixinaria de Nueva Guinea Occidental (Indonesia) y de Papúa Nueva Guinea.
Dittingen
Dittingen ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Laufen. Llenda al norte cola comuña de Metzerlen-Mariastein (cantón de Solothurn), al este con Blauen y Zwingen, al sur con Laufen, y al oeste con Röschenz.
Oedipina stuarti
Oedipina stuarti ye una especie de sacaveres na familia Plethodontidae.
Ye endémica d'Hondures.
El so hábitat natural son los montes tropicales o sotropicales secos, les redolaes soterrañes y los karsts.
Rivadeneyra
Los términos Rivadeneyra y Ribadeneyra (tamién escritos como Ribanedeira o Rivanedeira) en Wikipedia faen referencia a:
Ríu Bustablado
El ríu Bustablado ye un cursu fluvial de Cantabria (España) perteneciente a la cuenca hidrográfica del ríu Asón, al cual aflúi. Tien un llargor de 7,220 kilómetros, con una pendiente media de 3,7º. Atraviesa praderíes llenes d'árboles autóctonos y pequeñes cabanes pal ganáu, travesando los barrios del pueblu del so nome, Bustablado.
Recibe les agües de numberoses cavidaes de la zona.
Cystodiaceae
Cystodium ye un xéneru monotípicu de felechu, únicu miembru de la familia Cystodiaceae. La so única especie: "Cystodium sorbifolium" (Sm.) J.Sm. ye orixinaria de Bornéu y Papúa Nueva Guinea. Describióse por John Smith (botánicu) y espublizáu en "Xenera Filicum t. 96. 1841. 
Aneides vagrans
Aneides vagrans ye una especie de sacavera na familia Plethodontidae.
Habita en Canadá y los Estaos Xuníos.
Ta amenazada d'estinción por cuenta de la destrucción del so hábitat.
Hylodes sazima
Hylodes sazima ye una especie de ránidos de la familia Leptodactylidae.
Leptodactylus colombiensis
Leptodactylus colombiensis ye una especie de ránidos de la familia Leptodactylidae.
Alcuéntrase en Colombia y Venezuela.
Amnirana galamensis
Amnirana galamensis ye una especie d'anfibiu de la familia Ranidae.
Alcuéntrase nel África subsaḥariano.
Neobatrachus kunapalari
Neobatrachus kunapalari ye una especie d'anfibiu de la familia Limnodynastidae.
Proedromys bedfordi
Proedromys bedfordi ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Alcuéntrase namái en China. 
Perognathus inornatus
Perognathus inornatus ye una especie de royedor de la familia Heteromyidae.
Ye endémica de California nos Estaos Xuníos. 
Xunión de Transilvania con Rumanía
La Xunión de Transilvania con Rumanía, o la Gran Xunión, declaróse l'1 d'avientu de 1918 pol aconceyamientu de los delegaos d'etnia rumana celebrada n'Alba Iulia.
El día nacional de Rumanía, el Día de la Gran Xunión, que ye l'1 d'avientu, festexa esti socesu. La festividá establecióse depués de la Revolución rumana, y recuerda non solo la unificación de Transilvania, sinón tamién la de les rexones de Banat, Basarabia y Bucovina al Reinu de Rumanía. Estes otres rexones xuniéranse al Reinu de Rumanía más ceo per 1918, y la xunión de Transilvania a Rumanía da fin d'esti mou a la unificación de tol territoriu.
Alba Iulia foi escoyida pol Conseyu Central Nacional Rumanu, que tenía la sede n'Arad por dos razones: l'1 de payares de 1599 Mihai Viteazul escontra la so entrada trunfadora n'Alba Iulia depués de la primer xunión de Rumanía con Transilvania, cuando Alba Iulia foi la capital; y la segunda razón ye porque equí los revolucionarios Horea y Cloşca foron executaos cola rueda.
Bothriembryon praecelcus
Bothriembryon praecelcus ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Orthalicidae nel orde de los Stylommatophora.
Ye endémicu d'Australia. 
Lissotestella tryphenensis
Lavigera coronata
Lavigera coronata ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Thiaridae nel orde de los Mesogastropoda.
Alcuéntrase en República Democrática d'El Congu y Tanzania.
Tanganyicia rufofilosa
Tanganyicia rufofilosa ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Thiaridae nel orde de los Mesogastropoda.
Alcuéntrase en Burundi República Democrática d'El Congu Tanzania y Zambia.
Bellamya jeffreysi
Bellamya jeffreysi ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Viviparidae nel orde de los Mesogastropoda.
Alcuéntrase en Malaui y Mozambique.
Bolma recens
Bolma recens ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Turbinidae.
Alcuéntrase n'agües fondes nel Océanu Pacíficu, al norte de Nueva Zelanda.
Yiyang
Yiyáng () ye una ciudá-prefectura na provincia de Hunan, República Popular de China . Asitiada nes veres del ríu Zi. llinda al norte con Changde, al sur con Loudi, al oeste con Huaihua y al este con Yueyang. La so área ye de 12.325 km² y la so población ye de 4.500.000 habitantes.
La ciudá prefectura de Yiyáng alministra 2 distritos, 1 ciudad nivel conceyu y 3 condaos.
Galepsus damaranus orientalis
Galepsus damaranus orientalis ye una subespecie de mantis de la familia Tarachodidae.
Alcuéntrase en Namibia, Zimbabue y Transvaal en (Sudáfrica).
Zouza radiosa
Zouza radiosa ye una especie de mantis de la familia Hymenopodidae.
Alcuéntrase en Botsuana, Mozambique, Namibia, Zambia y Zimbabue.
Acanthops erosula
Acanthops erosula ye una especie de mantis de la familia Acanthopidae.
Alcuéntrase en Bolivia, Brasil, Costa Rica, Guayana Francesa y Perú.
Anommatinae
Anommatinae ye una subfamilia de coleópteros polífagos.
Negromantis
Negromantis, ye un xéneru de mantis (insectos del orde "Mantodea") que cunta coles siguientes especies. Ye orixinariu d'África.
Eopsaltria xeorxana
Eopsaltria xeorxana, ye una especie d'ave Passeriformes, perteneciente a la familia Petroicidae, del xéneru Eopsaltria.
Ye una especie d'ave endémica de Australia.
Charlotte Aïssé
Charlotte-Élisabeth Aïcha foi una escritora francesa nacida nel Cáucasu conocida sobremanera pola so correspondencia con Madame Calandrini publicada en 1787.
Yera fía d'un militar cherquesu y con cuatro años el conde de Ferriol, embaxador de Constantinopla llévala a París, onde foi bien célebre pola so guapura y les sos aventures. 
José Teixidor y Barceló
José Teixidor y Barceló ye un músicu y compositor español nacíu en Serós, Lleida en 1750 y fináu en 1811.
En Madrid, foi organista del conventu de les Descalces Reales y de la Real Capiya na qu'ingresó como vicemaestro.
Sertitympanum
Sertitympanum ye un xéneru de ácaros perteneciente a la familia Ameroseiidae.
"Sertitympanum" 
El Periòdic d'Andorra
El Periòdic d'Andorra (en español:"El Periódicu d'Andorra") ye un periódicu d'información xeneral de pagu y de distribución mañanera, editáu nel Principáu d'Andorra y que se fundó'l 3 de febreru de 1997 como mediu de comunicación escritu. Tien una tirada averada de 10.000 exemplares diarios. Tien la so redacción na avenida Fiter i Rosell númberu 4, edificiu La Torre d'Escaldies-Engordany. Esti rotativu vender de manera conxunta con "El Periódicu de Catalunya", mediu que se distribúi por tol territoriu español y viende unos 172.000 exemplares diarios. Pertenez a Andorrana de Publicacions y caltién una estrecha relación con Grupu Zeta.
Estudiu de suelos
Un estudiu de suelos dexa dar a conocer les carauterístiques físiques y mecániques del suelu, ye dicir la composición de los elementos nes capes de fondura, según el tipu de cimentación más acorde cola obra a construyir y los asentamientos de la estructura en relación al pesu que va soportar. 
Esta investigación que fai parte de la inxeniería civil ye clave na realización d'una obra pa determinar si'l terrén ye aptu pa llevar a cabu la construcción d'un inmueble o otru tipu d'intervención.  
Metamorfomago
Nel mundu máxicu de Harry Potter, un Metamorfomago, ye un magu o una bruxa cola capacidá de camudar d'aspeutu. Esta habilidá foi creada pola escritora JK Rowling y apaeció per primer vegada na película Harry Potter y La Orde del Fénix.
"Un Metamorfomago ye un magu que tien la capacidá innata de tresformar totalmente la so apariencia, por casu, de blancu a negru, de mozu a vieyu, de guapu a feu, etcétera", dixo JK Rowling. Un metamorfomago puede camudar solo una parte del so cuerpu, non necesariamente tol cuerpu. Un metamorfomago estremar d'un animago porque un metamorfomago puede tresformase no que deseya, puede camudar la edá, el sexu... sicasí un animago solo puede tresformase nun animal concretu.
Dominion Bond Rating Service
Dominion Bond Rating Service (DBRS) ye una axencia de calificación de riesgu basada en Toronto, Canadá.
Fundar en 1976. Ye l'axencia de rating mas grande de Canadá. 
Ye una de les 10 axencies reconocíes nos Estaos Xuníos anque enforma mas pequeña que los trés grandes Moody's, Standard & Poor's y Fitch Ratings. 
Tien estatus de "External Credit Assessment Institution" (ECAI) concedíu pol Bancu Central Européu.Llista de fontes d'evaluación de creitu del Eurosystem (BCE)
Nota: la versión inicial d'esta páxina fixo'l 12 de xunetu de 2011 sobre la base de la información na versión de la wikipedia n'inglés con una referencia adicional al sitio web del Bancu Central Européu 
Dag Haraldsson
Dag Haraldsson (906 - 1006) príncipe de Noruega nel sieglu X, fíu d'Harald I y Åshild, fía del caudiellu viquingu Ring Dagsson. Foi jarl d'Hedmark y Gudbrandsdal.
Academia de farmacoloxía
L'Academia de Farmacoloxía (ESM-IPN) de Méxicu, ye una entidá académica que forma parte de la Escuela superior de medicina del «Instituto Politécnico Nacional de Méxicu».
Númberu total d'alumnos: 580
Grupos de teoría y llaboratoriu: 18 (13 matutinos y 5 vespertinos)
El abuelo (película de 1925)
El abuelo ye una película española de cine mudu, rodada en 1925 y dirixida por José Buchs. Foi producida por Filme Llinares. Ye la primer adaptación cinematográfica de la obra homónima del escritor Benito Pérez Galdós. Darréu, tantu Román Viñoly Barreto, como Rafael Gil y José Luis Garci rodaron nueves versiones.
Na so repartida la película cunta colos actores: Modesto Rivas, Doris Wilton, Celia Escuderu, Arturo de la Riva, María Comendador, Ana de Leyva y Alejandro Navarro.
Fiel a la obra na que se basa, El abuelo, cuenta la hestoria de Don Rodrigo de Aresta y Potestad, conde d'Albrit, qu'en pasando dellos años nel Perú torna a España pa tratar de recuperar unes mines d'oru que pertenecieron a la so familia.
Isoka
Isoka ye una localidá de Zambia, capital del distritu homónimu, asitiada na provincia del Norte, non llueñe de la frontera con Tanzania.
Con namái 6.832 habitantes en 1980, Isoka cuntaba en 2010 con 17.628.
Maynard II
Maynard II, nacíu nel sieglu X y fináu el 15 de xunetu de 1009, perteneciente a la Orde Benedictina de Normandía, foi'l segundu abá de Monte Saint-Michel dende'l 991 hasta'l 1009, tamién exerció como abá de l'abadía de Abadía de Saint-Sauveur de Redon.
A la muerte del so predecesor Maynard I, mientres el so funeral, nel que tuvo presente'l Duque de Normandía Ricardu II, decidióse que tenía d'escoyese un nuevu pastor pal monesteriu.
Eucheira
Eucheira ye un xéneru monotípicu de caparines perteneciente a la familia Pieridae. La so única especie: "Eucheira socialis" , ye orixinaria de Méxicu.
Carmen Pereira
Carmen Pereira (1937- ) ye una política de Guinea-Bisáu. Foi mientres tres díes presidenta de Guinea-Bisáu en 1984, convirtiéndose na primer muyer n'ocupar un cargu de tal magnitú n'África y la única de Guinea-Bisáu.
Carmen yera fía d'ún de los pocos abogaos africanos qu'emigraren a la Guinea Portuguesa. Casóse xoven y tantu ella como'l so home participaron na guerra pola independencia de Portugal, qu'abrió un ciclu de descolonización n'África ente 1958-61 escontra'l dominiu européu.
Castiellu d'Ambras
El Castiellu d'Ambras ye un fortín alcontráu n'Innsbruck, Austria.
Bienes muebles
Los bienes muebles, por oposición a los bienes inmuebles, son toos aquellos bienes personales depositaos en estancies que son tresportables, pero qu'unu nun suel llevar consigo. Esto inclúi, pero nun se llinda, a los elementos decorativos d'una vivienda.
icies (llavaos, baldoses, llábanos, etc) ente que éstes si son consideraes muebles pal Derechu penal (por casu, pueden efectivamente ser oxetu de furtu).
Diego López
Diego López pue facer referencia a:
Concháu
El conchado ye un procesu de refinación de la pasta básico de chocolate per mediu del cual ameyórase y harmoniza el so sabor y faise posible'l so fluidez.
Primeramente les conches yeren baciques de piedra nes que'l chocolate remover con frecuencia mientres dellos díes a una temperatura d'alredor de 30°C. Les actuales rotorconchas realicen el procesu de refinamientu en poques hores y remanen delles tonelaes. Nuna primer fase, conchado secu, amenórgase la mugor de la pasta a menos del 1%, esaníciense los principios amargosos non deseables y una fina película de manteca de cacáu estiéndese sobre les partícules sólides.
Dempués de delles hores añedir mantega de cacáu, se licua la pasta y sométese a un conchado más intensu, conchado líquidu, pa llograr una pasta más homoxéneo. Dempués de delles hores amiéstase más mantega de cacáu según tamién lecitina como emulgente, lo que fai que la pasta de chocolate adquiera la fluidez necesaria pa vertila nos moldes.
Hack (informática)
Un hack (lliteralmente n'inglés retayar) ye la palabra utilizada en determinaos sectores de les tecnoloxíes pa denominar a los pequeños cambeos, reconfiguraciones o reprogramaciones que se-y pueden faer a un programa, máquina o sistema en formes ensin facilitar pol propietariu, alministrador de sistema alministrador o diseñador d'este. Los cambeos pueden ameyorar o alteriar el so funcionamientu, particularmente si tratar d'una solución creativa o pocu convencional a un problema.
D'esta palabra derivaron otres como hacker.
Seguridá ontolóxica
Seguridá ontolóxica ye un términu utilizáu pola filosofía, socioloxía y xeografía, qu'espresa una autonomía de gobiernu corporal dientro de rutines predecibles, esto ye, del grau de seguridá que tien el ser en situaciones de la vida cotidiana, lo que xenera un sentimientu d'enfotu n'otros pola seguridá en sí mesmu.
Esta seguridá ontolóxica puede perdese o debilitar, cuando apaez el sentimientu de sentise una especie d'estranxeru nel llugar onde s'habita, acompañáu de medrana a la continuidá de la rutina.
En xeografía, la seguridá ontolóxica ta rellacionáu cola diferenciación de "espaciu" y "llugar". El "espaciu" ye lo definío por coordenaes de tipu cartesianu, ensin nenguna significación real pal individuu, onde nun esiste inseguridá ontolóxica, cosa que ye distinta nel "llugar" posesor de sentimientos, nel que'l ser sí desenvuelve una rutina y una seguridá ontolóxica.
Prostodoncia
La prostodoncia o "prótesis dental" ye aquella caña de la odontoloxía que s'encarga de devolver la función, anatomía, fonación y estética alteriaes del aparatu estomatognático de resultes de la perda d'unu o más dientes. Estes prótesis pueden ser prótesis fixes como una ponte, o prótesis removibles si pueden quitar y tamién pueden ser parciales o completes según si entienden un llindáu númberu de dientes o tola arcada respectivamente.
La prostodoncia ye un artificiu que'l so oxetivu ye restituyir la función masticatoria, estabilidá na relación oclusal, fonética y l'estética. esta pue tar cementada, atornellada o mecánicamente xunida a un diente natural, a una pilastra enllantada o a un diente n'estáu de raigañu, pudiendo reemplazar una sola pieza o múltiples pieces hasta la totalidá de les arcaes dentales.
La prostodoncia estremar en fixa y removible al empar que se ramifica en total y parcial.
Prolagus corsicanus
La pika corsa (Prolagus corsicanus) ye una especie extinta de mamíferu lagomorfo de la familia Prolagidae. Foi una pika nativa de la isla mediterránea de Córcega hasta la so estinción a finales del sieglu XVII o principios del sieglu XVIII.
Na cercana isla de Cerdeña esistía otra pika bien similar, bautizada como "Prolagus sardus". Güei día créese qu'en realidá ambes yeren una única especie.
Mistral
Mistral puede aludir a:
(L9013): Primero de los buques construyíos de la citada clase.
Parque Nacional Bongil Bongil
El Parque Nacional Bongil Bongil ye un parque nacional en Nueva Gales del Sur (Australia), allugáu a 427 km al nordés de Sydney.
El parque inclúi sableres n'estáu natural, impresionantes escenarios costeros, tierres húmedes, selva húmeda costera ya impresionantes estuarios. Les sableres son utilizaes nuna gran estensión poles aves marines p'añerar.
Los visitantes pueden realizar actividaes de percorríu de los montes y los estuarios pueden ser saleaos en canoes. Puede reparase una gran variedá de les aves protexíes del parque.
Mundolsheim
Mundolsheim ye una comuña de Francia del departamentu de So Rin (Bas-Rhin), na rexón de Alsacia. Foma parte de la Comunidá urbana d'Estrasburgu.
El gran Meaulnes
El gran Meaulnes (Le Grand Meaulnes) ye la única novela escrita por Alain-Fournier en 1913 na que se rellata la hestoria de Augustín Meaulnes buscando'l so amor perdíu. Respondiendo a esquemes romanticistas, el protagonista impulsivu, temerariu y heroicu llánzase escontra lo desconocío pa recuperar el mundu misteriosu y inalcanzable que dixebra la infancia y la adultez.
En 1967 foi lleváu al cine por Jean-Gabriel Albicocco. En 2006 estrenóse la nueva versión cinematográfica d'esti llibru, cola actuación del cantante francés Jean-Baptiste Maunier y la actriz francesa Clémence Poésy.
Horeca
HORECA ye'l acrónimo formáu pola concatenación de les palabres Hotel/Restorán/Café. Ye un términu aniciáu nos Países Baxos que s'estendió a otros países europeos, especialmente al traviés de les multinacionales.
Cuidao que HORECA traducióse al inglés utilizando la palabra "catering", dellos hispanofalantes confunden los términos orixinales del acrónimo holandés.
Pa más información rellacionada a la Canal HORECA, puede dirixise a AECOC.
Colutoriu
Un colutoriu (Del llatín, "colluere", llavar) ye una forma farmacéutica tipu solución aguacienta mafosa usada pal tratamientu tópicu d'afecciones bucales (estomatitis, xinxivitis, piorrea, etc). Aplícase con pinceles o espátules xeneralmente incorporaes nel tapón.
Un colutoriu puede ser astrinxente, emoliente o calmante y antisépticu.
Estrémase d'un enxagüe bucal y d'un gargarismu solo pola so mafa, yá que ye más trupu al incorporar un xelificante p'aumentar l'adherencia a la mucosa bucal, amás d'edulcorantes non carioxénicos y axentes pa caltener el pH neutru. Sicasí, un colutoriu mas esleíu puede sirvir tamién pa faer buches y usalo igual qu'un gargarismu o enxagüe bucal.
Úsense preparaos comerciales o maxistrales. 
Delá
Delá ( ? - v 894), conde d'Empúries (862-894).
Yera fíu del conde Suñer I d'Empúries. A la muerte d'este nel 862 foi designáu herederu al pie del so hermanu, Suñer II d'Empúries. Al pie de él intentó ocupar el condáu de Girona pero'l so primu Wifredo el Velloso torgar.
Casar con una supuesta fía de Sunifredu I, Sixilona de Barcelona, cola que tuvo dos fíos:
Viamão
Viamão ye un conceyu brasileñu del estáu de Río Grande do Sul.
La so población nel añu 2010 yera de 239.384 habitantes. Ocupa una superficie de 1.494,3 km².
El conceyu atóopase a veres del ríu Guaíba y la Llaguna de los Coríos.
Caja de Crédito Agrario
La Caxa de Creitu Agrícola, creada'l 11 d'agostu de 1926, foi una entidá de fomentu y creitu agrariu estatal chilena. Dexó d'esistir en 1953 al fundise xuntu con otres instituciones financieres públiques similares nel Bancu del Estáu de Chile.
Creada según los términos de la Llei N° 4.074 de 1926 como sociedá anónima de propiedá mayoritaria de la Caxa de Creitu Hipotecariu. Foi creada como una institución de fomentu de la producción agropecuaria.
Pol DFL N° 221 de 1932 entámase como entidá autónoma y rellacionada col Estáu per mediu del Ministeriu d'Agricultura. La so propiedá y capital pertenecía mayoritariamente al fiscu. Les sos utilidaes líquides pasaben a ser parte de los fondos de reserva. Pola Llei N° 8.143 del 11 d'agostu de 1945 dexó de ser una sociedá anónima asumiendo'l Fiscu la totalidá de la so propiedá.
Mesa (llinguaxe de programación)
Mesa ye un llinguaxe de programación empobináu a oxetos desenvueltu por un grupu d'investigadores de Xerox PARC a finales de la década de 1970. Soporta programación multifilu.
Bol Chatak
Bol Chatak ye un personaxe de ficción de "la Guerra de les Galaxes".
Bol Chatak yera una "Zabrak Jedi", que lluchó nes Guerres Clon. Afitóse nel planeta Murkhana col so Padawan Olee Starstone y el so compañeru, el caballeru Jedi Ruquen Shryne cuando l'Emperador Palpatine dio la Orde 66.
Pa llograr escapar fora d'esti planeta y, con dalguna esperanza de recoyer información sobre porqué los soldaos se volvieran escontra so, los trés Jedi desficiéronse de los sos traxes y adoutaron traxes de mercenarios. Pero foron arrestaos y tuvieron cautivos con cientos de mercenarios. Darth Vader aportó al planeta, xusto cuando taben siendo preparaos pa ser llevaos a una prisión planetaria.
Nesi momentu, Bol Chatak empuña'l so sable laser pa lluchar escontra'l Sith. Chatak llucha con elegancia y habilidá, mientres que la téunica de Darth Vader yera probe (entá ta avezándose'l so nuevu cuerpu a la so armadura de metal). Con too y con eso, Vader llogra degollar a Chatak ensin compasión, dempués de corta-y el brazu.
Principiu d'oxetividá material
El principiu d'oxetividá material afirma que pa un mediu continuu cualesquier l'estáu tensional ye independiente del sistema de coordenaes escoyíu pa midilo. Un material pal cual cumplir la última igualdá de invariancia llámase material oxetivo.
El principiu puede espresara matemáticamente pa cualquier sólidu deformable: si llamamos t("x",n) a la tensión nun puntu "x", midida según la normal n al planu π, entós si R ye cualesquier matriz d'una rotación alredor del puntu "x" tien de cumplise que:
Tolos materiales físicamente realistes tienen de cumplir el principiu d'oxetividá material. Esta condición d'oxetividá material intervien como una de les premises del teorema de Rivlin-Ericksen sobre ecuaciones constitutives de materiales isótropos.
Domiciu Marsu
Domitius Marsus, Domiciu Marsu, poeta romanu de dómina augustea, compañeru de Virxiliu y Tibulu, contemporaneu d'Horaciu. Pol so cognomen deduzse que yera d'orixe marsu.
Sobrevivió a Tibulu, pero nun llegó a los tiempos d'Ovidiu. Miembru del círculu de Mecenes y protexíu por él, l'orador Rabiriu Fabiu allúgalu ente los cultivadores de la epopeya, y al paecer compunxo una, "Amazonis". Compunxo tamién epigrames funerarios y gloriadores, y tamién satíricos y sobre l'actualidá política, como los que compiló nuna obra titulada "Cicuta" que lleó y almiró Marcu Valeriu Marcial, el so principal siguidor y asonsañador. Compunxo un tratáu en prosa, "De urbanitate", que cita Quintilianu. Dedicó un epitafiu a Albiu Tibulu.
Corte Imperial de Kyoto
La Corte Imperial de Kyoto foi'l gobiernu nominal de Xapón dende 794 hasta 1868, a empiezos de la yera Meiji, onde la Corte foi treslladada a Tokyo y foi integráu a la Restauración Meiji.
Cuando Minamoto non Yoritomo creó'l shogunato en 1185, el verdaderu poder tuvo en manos de los shōgun, que teníen fregadures colos Emperadores de Xapón y que duraría hasta 1868. Enantes d'eso'l poder político pertenecía a la clase aristócrata, culta y con gran influencia china, que tomaba partíu por unu o otru miembru de la familia imperial, y en delles dómines yeren quien verdaderamente gobernaben Xapón.
Julián Medina
Xeneral Julián C. Medina (1895-1922) foi un militar mexicanu con idealismu villista que aportó a Gobernador interín de Jalisco. Nació en Hostotipaquillo, Jalisco, en 1895. Perteneció a les fuerces del xeneral Francisco Villa, quién lo nomó gobernador interín del so estáu, del 17 d'avientu de 1914 al 17 d'abril de 1915, yá que ye nesi añu cuando pierde la Ciudá de Guadalajara poles fuerces del Xeneral Francisco Murguía, y a pesar de l'ayuda de Rodolfo Fierro y Calixto Contreras. Yá enantes tomara la ciudá con ésitu en 1914 xuntu a Rafael Buelna. Foi delegáu de la Convención de Aguascalientes n'ochobre de 1914, y el 31 d'esi mes votó pol retiru de Venustiano Carranza como Primer Xefe. 
Lliga de fútbol d'Arrecifes
La Lliga de fútbol d'Arrecifes ye una amiesta rexonal de fútbol na Provincia de Buenos Aires na República Arxentina con sede en Saavedra 180 de la ciudá d'Arrefices.
1ra Division
4ta Division
Joan Mas
Joan Mas i Ramon (Barcelona, 1934 - ) ye un pintor y dibuxante postimpresionista español.
Joan Mas estudió dibuxu na escuela d'artes y oficios de Barcelona. Darréu treslladóse a París, onde estudió pintura nel taller del profesor Roger Chastel na École nationale supérieure des beaux-arts de París. De magar, espunxo la so obra en diversos países d'Europa (España, Francia, Italia...) y n'Estaos Xuníos.
La so obra parte d'un postimpresionismo con influencies del cubismu, el arte astracto y la nueva figuración. Alloñar de los dogmes convencionales de la pintura de paisaxes, pa dar vida a un llinguaxe notablemente personal.
Pepe Murillo
José Eduardo Murillo Mendisabal más conocíu pol llamatu Pepe Murillo, ye un cantante y presentador de televisión bolivianu de música folclórica. Ente la década de los años 60', 70' y 80' foi parte del grupu Los caminantes quien ye'l fundador, xuntu a Carlos Palenque nel charango y Percy Bellido. Años más tarde dixébrase'l grupu y llánzase como solista componiendo con isntrumentos típicos como'l charango, zampoña, pianu y string, cola so voz.
Anguaño trabaya na cadena de televisión R.T.P., nun programa llamada La tribuna llibre del pueblu que consiste n'ayuda social a los más precisaos, tocantes a la música nun la hai dexáu yá que sigue cantando en festivales en dellos conciertos dientro de la cultura boliviana.
Terrugem (Sintra)
Terrugem ye una freguesía portuguesa del conceyu de Sintra, con una área de 23,31 kilómetros cuadraos y una población de . La densidá ye de 198,1 hab/km² y el patrón de la parroquia ye San Xuan degolláu.
Vandœuvres
Vandœuvres ye una comuña suiza del cantón de Xinebra. Llenda al norte cola comuña de Collonge-Bellerive, al nordés con Choulex, al sur con Thônex, Chêne-Bourg y Chêne-Bougeries, y al oeste con Cologny.
Oliveira
Oliveira fai referencia a:
Fundación Isidoro Acevedo
La Fundación Isidoro Acevedo ye una institución cultural del Partíu Comunista d'Asturies creada en 1982 sol nome del hestóricu dirixente del movimientu obreru asturianu.
Esta fundación sería constituída a propuesta de David Ruiz, catedráticu d'hestoria contemporanea na Universidá d'Uviéu, y tendría per primer Presidente a José María Laso Prieto, que dexaría unos once mil volumen de la so biblioteca particular pa dotar a la mentada institución del que constitúi'l so principal patrimoniu. Dicha biblioteca, sita nuna sala de la see del Partíu Comunista d'Asturies n'Uviéu, cuenta con una sección de marxismu que, nel momentu de la puesta en marcha de la fundación, sería considerada pol mentáu David Ruiz como "la meyor d'España". Destaca tamién nella, la so sección d'hestoria militar. 
José Joaquín Araiza
José Joaquín Araiza Muñoz (nacíu'l 23 de marzu de 1900- fináu'l 27 de setiembre de 1971). Foi un Gran Maestru Internacional de axedrez mexicanu.
En 1926, Araiza foi 2º, detrás de Carlos Torre, en Ciudá de México. 
En 1928, foi 12º-14º en La Faya nel Campeonatu Mundial d'aficionaos; Max Euwe ganó).
En 1930, foi 11º en Remo San (Alexander Alekhine ganó). 
En 1930, foi 8º en Prestosu (Savielly Tartakower ganó).
En 1932, foi 11º en Pasadena (Alekhine ganó). 
En 1932, foi 3º, detrás de Alekhine y Isaac Kashdan, en Ciudá de México.
En 1934, foi 8º en Chicago (Samuel Reshevsky y Reuben Fine ganó).
En 1934, foi 13º en Siracusa (Samuel Reshevsky ganó).
En 1934/35, foi 4º en Ciudá de México, detrás de la Multa, Herman Steiner y Arthur Dake.
En 1945, foi 9º-10º en Hollywood (Samuel Reshevsky ganó).
Chorrera
Llámase chorrera nel traxe de golilla al adornu de qu'escolgaba la venera que se poníen los caballeros de vezu en díes de gala.
La chorrera baxaba dende'l pescuezu de la golilla hasta más embaxo del pechu en llugar de cinta y componíase d'un llazu grande enriba y sucesivamente d'otros más pequeños hasta xunise con venerar. Les chorreras guarnir de delles piedres precioses.
De la mesma, la chorrera ye un animal bastante amistosu qu'habita nes grebes tierres venezolanes de Cthualapua.
Arrieritos
Arrieritos ye una compañía española de danza fundada en 1996, que funde nos sos trabayos flamencu y danza contemporáneo. El nucleu de la compañía ta compuestu por seis baillarinos-coreógrafos: Teresa Nieto, Florencio Campo, Tacha González, Patricia Torrero, Elena Santonja y Kelian Jiménez. La compañía basar nel mezu de distintos estilos, tantu musicales como coreográficos y crea cada espectáculu de mou colectivu.
La compañía estrenó los espectáculos "Arrieritos somos..." (1996), "Ande yo caliente..." (1997), "Todos los gatos son pardos" (1999), "Despacio y solitos" (2000), "Diario de un abrigo" (2001), "Tablaos, fiestas y saraos" (2002), ""Entablao"" (2003), "Oh sólo mío" (2004) y 13 rosas (2006). Por esta obra ganó dos Premios Max, a la meyor coreografía y meyor espectáculu de danza.
Minamoto non Mitsunaka
Mitsunaka retirar a Tada na Provincia Settsu, y conózse-y dacuando como Tada Manjū. Una de les subfamilies del cla Minamoto llegó asina tamién a ser conocida como Tada.
Mitsunaka apaez nel anime "Otogi Zoshi", xuntu con versiones ficticies d'otres figures históriques.
Parque Carrasco
Parque Carrasco ye un antiguu balneariu y actual suburbio capitalín próximu a Carrasco (del que ye estensión), qu'agora integra la Ciudá de la Mariña y allúgase ente l'avenida Giannattasio y la mariña del Ríu de la Plata. Ye una área en rápida espansión demográfica como "ciudad dormitorio" nel marcu de la zona metropolitana de Montevideo. Integra la Ciudá de la Mariña dende la so creación por llei en 1994. 
Nel periodu intercensal 1985-1996 la so población creció 50% y siguió aumentando dende entós. Ye una zona residencial pa clases media y media alta, y la so arquitectura suel ser amplia y alcontradiza. Atopar so xurisdicción del conceyu de Canelones.
Hasta la década de 1970, en qu'empezó a formalizase la rápida crecedera poblacional, foi un tradicional y apacible balneariu. Emplazado al sur del parque Franklin Delano Roosevelt, na so redolada funciona l'hotel y centru de conferencies Hostería del Llagu.
Epidermophyton
Epidermophyton ye un xéneru d'hongos causantes de micosis superficiales y cutanees, incluyendo a "Y. floccosum", causal de la "Tinea corporis" (tiña), "Tinea cruris", "Tinea pedis" (pie d'atleta), y onicomicosis o "Tinea unguium", una infección fúngica del llechu de la uña.
Eduardo Fernández (políticu colombianu)
Eduardo Fernándes Foi gobernador del departamentu del Meta, Colombia ente'l 7 de setiembre de 1991 y el 1 de xineru de 1992, el peracabo gobernador de la Meta escoyíu por decretu presidencial, pos la constitución Colombiana de 1991 axusto que los siguientes goberdanores y alcaldes serien elegídos por votación popular.
Gabino Durán
El Coronel Gabino Durán foi un militar México|mexicanu que participó na Revolución del so país. Nació alredor de 1880. D'orixe chihuahuense. Foi partidariu de Francisco I. Madero y xunióse al villismu en 1913, nel qu'algamó'l grau de Coronel. La so zona d'operaciones fueron los Distritos d'Andrés del Río y Arteaga en Chihuahua, onde tuvo mandu políticu y militar; emitió billetes y prindó propiedaes pa sostener los gastos de guerra contra Venustiano Carranza. Foi refundiáu de Del Río pol Xeneral Luis Herrera Cano, y coló a Sinaloa, a ponese a les ordes del xefe Juan M. Banderas. Morrió nel combate del Mezquite, distritu d'El Fuerte, en payares de 1915. 
La Gloria
El términu La Gloria puede referise a:
 La guapura d'El so Espíritu va tar ellí, porque Él va tar ellí. Nuevamente, la guapura d'El so Espíritu (o la esencia de Quien Ye Él) ye La so “gloria.”
Droma
La Droma foi, na mitoloxía nórdica, la segunda cadena creada polos "Æsir", al envís d'aparar al gran llobu "Fenrir", depués de qu'ésti frañera la primer cadena, "Leding".
Los dioses, al comprobar la fuercia de la bestia, decidieron crear una cadena más fuerte que la primera, pa probar si con ésta podríen detener a "Fenrir". El llobu aceptó'l desafíu, bien confiáu, y dexó a los dioses pone-y la segunda cadena. Como nel primer intentu, "Fenrir" nun tuvo más que tirar de la cadena depués de ponela, pa rompela.
Por cuenta de esto, los dioses, al ver que les atadures normales nun podríen caltener al llobu zarráu, ordenaron a los nanos crear una cuerda, irrompible pa naide: "Gleipnir".
Pandaceae
Pandaceae ye una familia botánica con 4 xéneros con 28 especies. Naturales del oeste d'África y sudeste d'Asia.
El molín de Dedham
El molín de Dedham (Dedham Mill) ye un cuadru del pintor románticu británicu John Constable. Ta datáu en 1820. Trátase d'un oliu sobre tela que mide 53,7 centímetros d'altu por 76,2 centímetros d'anchu. Anguaño caltiénse nel Victoria and Albert Museum de Londres, Reinu Xuníu.
Constable pintó esti molín, que perteneció al so padre, el molineru Golden Constable, en trés causes, ente 1818 y 1820. El mesmu pintor trabayó ellí mientres el so niñez.
Lluc (revista)
Lluc ye una publicación bimestral en idioma catalán editada por Obra Cultural Balear (OCB), de 1974 a 1987. La etapa más influyente de la revista toma los años de la evolución política española, dende l'apertura del franquismu hasta los primeros años de réxime democráticu.
La revista, originariamente fundada en 1921 y en formatu billingüe por Missioners dels Sagrats Cors, contenía artículos de apologética, de piedá ya instrucción relixosa con otros d'hestoria, de ciencia, de poesía y de crónica del santuariu de Lluc, centru espiritual de Mallorca.
Dende 1974 la revista, entá calteniendo la titularidá orixinal, ye alministrada por OCB que la convierte nun vehículu de comunicación cultural y social faciéndose ecu en sentíu progresista de les distintes fases que s'asocedieron mientres la Transición Española. En 1987 ruémpese l'alcuerdu, volviendo Lluc a ser editada pola Congregación propietaria de la cabecera.
Troy Sanders
Troy Sanders ye'l baxista y unu de los vocalistas de la banda de groove metal Mastodon.
Sanders introducir nel mundu de la música robándo-y el baxu al so hermanu mayor. A pesar de ser un baxu pa zurdos y ser diestru Troy, aprendió a tocar hasta que consiguió un baxu propiu. Cita como les sos máximes influencies a Cliff Burton de Metallica, a Gene Simmons de Kiss y a Phil Lynott de Thin Lizzy. Per otra parte, el so estilu vocal asemeyar al del vocalista de Neurosis, Dave Edwardson, incluyendo berros guturales, característica qu'utilizó especialmente nos primeros trabayos de Mastodon. Nos dos últimu puede reparase una manera más clara de cantar, anque ensin escaecese de los sos entamos. 
El so hermanu Darren ye'l técnicu de baxu de la banda, ente que'l so otru hermanu, Kyle, ye tamién baxista, de la banda Bloodsimple.
Donnerskirchen
Donnerskirchen ye una ciudá del Distritu d'Eisenstadt-Umgebung, nel estáu de Burgenland, Austria.
EAROM
EAROM (Electrically Alterable Read Only Memory; memoria de namái llectura, alterable eléctricamente). Estes bórrense eléctricamente, per aciu impulsos siempres idénticos pa toles celdes de memoria. Ye importante reparar que les HALA-ROM, por cuenta que'l so tiempu de llectura y escritura difieren bastante (un milisegundo pa la escritura y un microsegundo pa la llectura), namái s'utilicen cuando basta con memorizar un númberu amenorgáu de parámetros de xemes en cuando pero con poca frecuencia. Pa terminar vamos falar de la tecnoloxía de fabricación de les ROM. Nes ROM y nes PROM suelse utilizar la técnica bipolar que ye más rápida, y que sobremanera, dexa la compatibilidá de les ROM y de les PROM a nivel de pins. Nes EPROM, RPROM y HALA-ROM utilízase la tecnoloxía MOS (pa la EAROM,en concretu utilízase la MNOS).
Honorio
El nome romanu Honorio puede referise a:
Salces (Hermandad de Campoo de Suso)
Salces ye una llocalidá del conceyu cántabru de la Hermandad de Campoo de Suso, en España. Cuntaba con una población de 229 habitantes nel añu 2008, según el INE. Ta a 920 msnm y falta 5 kilómetros de la capital municipal. Pasa por esta población el ríu Ebro, formando parte Salces del Coto Fontibre, trucheru.
Del so patrimoniu destaca la ilesia de San Miguel Arcánxel ye del sieglu XVII, con retablos. Hai dos pontes antiguos.
Sarga
Sarga puede designar:
Drosanthemopsis
Drosanthemopsis ye un xéneru con una especies de plantes de flores perteneciente a la familia Aizoaceae. 
Ta consideráu un sinónimu del xéneru "Jacobsenia.
Domingo Aramburú
Domingo Aramburú (1843 - 1902), abogáu, políticu y periodista uruguayu.
Estudió lleis na Universidá de la República, egresando en 1866.
Nel periodu que siguió a la finalización de la Guerra Grande, participó nel movimientu llamáu Política de Fusión. Aportó a unu de los más destacaos dirixentes del Partíu Constitucional.
Activu periodista, escribió col seudónimu de ""Bizantynus"".
Nel campu pedagóxicu, presidió la Sociedá d'Amigos de la Educación Popular nos periodos 1882-1883 y 1885-1886.
Hemimeris
Hemimeris ye un xéneru con 28 especies de plantes de flores perteneciente a la familia Scrophulariaceae. 
Orthocarpus
Orthocarpus ye un xéneru con 63 especies de plantes de flores perteneciente a la familia Scrophulariaceae.
Monumentu a José Celestino Mutis
El gaditano José Celestino Mutis y Bosio, bautizáu na Parroquia de Santa Cruz, llogró crease una xusta fama universal, polos sos estudios de Botánica. 
Con motivu del segundu centenariu de la so nacencia, Cádiz inauguró-y un monumentu. Pensóse que'l meyor sitiu p'asitialo sería precisamente ente plantes, una y bones éstes fueren siempres la so obsesión. La idea foi aceptada y, por ello, tópase allugáu nun parterre del primer cachu del Paséu de les Palmeres del Parque Xenovés. El descubrimientu de la efixe, despinta tres la bandera nacional, tuvo llugar el día 6 d'abril de 1932, pol cónsul colombianu, a quien l'alcalde de la ciudá venciera tal honor.
Boerhavia
Boerhavia ye un xéneru con 105 especies de plantes de flores perteneciente a la familia Nyctaginaceae. 
Serie 441 de Renfe
La serie 441 de RENFE yera un conxuntu de 9 unidaes de automotores eléctricos (Motor-Remolque con cabina) de Renfe (España) recepcionada ente 1977 y 1979 y destinada a cercaníes de Bilbao. Fabricaes por CAF y Westinghouse Española, disponíen d'alimentación yera de 1500 V en corriente continua y cuatro motores alimentaos por pantógrafos.
Richard Ames
Richard Ames ye un personaxe ficticiu de la serie de videoxuegos Metal Gear.
Richard Ames foi un axente del FBI operativu mientres l'incidente de Big Shell. Tuvo casáu con Nastasha Romanenko, pero'l matrimoniu nun duró enforma.
Cuando los miembros de Dead Cell secuestraron el complexu de Big Shell en este foi tomáu como rehén xuntu col presidente James Johnson. Raiden tenía como oxetivu rescatar al presidente y dirixióse a la sala de conferencies deonde atopábase Ames xuntu con tolos rehenes. Ames utilizaba un marcapasos y foi según Raiden contactó con él usando un micrófonu direccional. Ames esplicólu onde s'atopaba'l presidente y por que lo precisaben. Sicasí, pocu dempués llegó Revolver Ocelot y desveló la so verdadera identidá. Cola desactivación de les nanomáquina a Ames paróse-y el marcapasos y morrió d'un ataque al corazón. Ames yera una de les poques persones que conocíen el Arsenal Gear y a Los Patriots.
Pharnaceum
Pharnaceum ye'l nome botánicu d'un xéneru de plantes de flores con 80 especies que pertenez a la familia Molluginaceae.
Acceso Barcelona B-24
L'Autovía B-24 ye un accesu a la ciudá de Barcelona dende la ciudá de Vallirana. 
La B-24 ye'l tramu final de la Autovía del Mediterraneu A-7 renombráu asina a la entrada de Barcelona
La B-24 entama nel enllaz 598B de l'Autovía A-2 al altor de Pallejá y remata en Vallirana onde enllaza pel momento cola N-340 y nun futuru cola Autovía A-7 cuando tea totalmente desdoblada.
Macropodium
Macropodium ye un xéneru de fanerógames perteneciente a la la familia Brassicaceae. Ta formáu por trés especies. 
Juan Manuel Couder
Juan Manuel Couder (Valladolid, 23 d'ochobre de 1934- Madrid, 18 de mayu de 1999), foi un tenista español. Vencedor del Campeonatu d'España de Tenis nos años 1955, 1956, 1965 y 1966. Finalista del Troféu Conde de Godó en 1963. Formó parte del Equipu de Copa Davis d'España, interviniendo en 17 eliminatories ente 1956 y 1965, nes que xugó un total de 32 partíos (26 individuales y 6 dobles).
Cedrón d'Alexandría
San Cedrón d'Alexandría, foi'l cuartu obispu d'esta ciudá del añu 96 al 106, mientres el gobiernu del emperador Traxano. Según Eusebio de Cesarea, él foi unu de los bautizaos por San Marcos n'Alexandría y foi martirizáu'l 21 de Paoni o Baona, esto ye, el 15 de xunu del añu 106 d.C. Ye veneráu como santu na Ilesia Copta
Valle de Broto
El Valle de Broto atopar na aguada sur de los Pirineos, na contorna aragonesa de Sobrarbe, tando percorríu de norte a sur pol ríu Llabra. El so capitalidad ostentar la villa de Broto, que-y da nome.
El so cabecera formar de la mesma otros dos abarganes, perpendiculares al de Broto: Zerbillonar y Ordesa. Dambos son fronterizos col valle francés de Gavarnie, ente que los sos puertos destaca'l de Bujaruelo.
Les localidaes que formen parte del valle son:
Modelu análogu
En ciencia, un modelu análogu (dacuando llamáu analóxicu o tamién modelu físicu prácticu) ye una representación material d'un oxetu o un procesu pa entender meyor el so orixe, formación o funcionamientu. Ye usáu en ciencia ya inxeniería pa validar les hipótesis y aproximamientos que formen un modelu conceptual de ciertu procesu o oxetu per aciu el cálculu numbéricu. La validación produzse cuando'l modelu análogu ye capaz de reproducir el conxuntu d'observaciones consideráu.
Un exemplu de modelu análogu son les simulaciones de deformación tectónica de la corteza terrestre que se realicen con caxes de sable estruyíes per aciu pistones de accionamiento manual o servo-asistíos (adosaos a motores).
Nautilus clarkanus
Nautilus clarkanus ye una especie extinta de moluscu cefalópodu de la familia Nautilidae que vivió mientres el Carboníferu Inferior. Afayáronse especímenes fósiles na formación Spergen Hill Limestone de Indiana. "N. clarkanus" foi arrexuntáu nun taxón únicu, xuntu con otres especies extintas, basándose nos calteres compartíos de les sos conches. 
El Golf
Col nome d'El Golf podemos referinos a:
Crecedera irruptivo
Crecedera irruptivo, dacuando llamada crecedera malthusiano, ye un patrón de crecedera definida por esplosiones de crecedera y subsecuentes cayíes abruptas de la población, o muerte masiva. Ye una estensión del modelu de crecedera malthusiano y puede asoceder cuando les poblaciones devasen la capacidá de porte pa la so especie nel ambiente dao, un fenómenu típicamente acomuñáu coles especies con estratexa r. Les poblaciones qu'esiben crecedera irruptivo nun s'estabilicen alredor de la so capacidá de porte, lo que ye una característica de crecedera loxística y ye común a les especies con estratexa k. L'escedente poblacional va enchir el so territoriu habitual aniciando una migración eruptiva unidireccional, ensin regresu posterior.
Dominiu de Kuwana
El 
Partíu Nacionalista Lleonés
El Partíu Nacionalista Lleonés (PNL) foi un partíu políticu d'ámbitu lleonés, calter lleonesista y anguaño inactivu.
Foi unu de los primeros partíos lleonesista de la provincia de Llión, tando n'activu mientres la primer parte de la década de 1980 (foi inscritu nel en payares de 1984) y primeros años de la de 1990 Foi creáu por Javier Aguayo Blanco
Sébastien Joly
Sébastien Joly ye un ciclista profesional francés. Nació en Tournon el 25 de xunu de 1979. Ye profesional dende 2000 ininterrumpidamente.
Dodecaedru aumentáu
En xeometría, el dodecaedru aumentáu ye unu de los sólidos de Johnson ("J").
Los 92 sólidos de Johnson fueron nomaos y descritos por Norman Johnson en 1966.
Matthew Umali
Matthew Umali , tamién llamáu Mateo Umali, ye un cantante y actor filipín.
Empezó la so actuación nel so primer añu como estudiante nel San Beda College en Mendiola. Audicionó pa participar na cadena televisiva de ABS-CBN na busca de talentos en 1998. Un añu y mediu más tarde, convertir n'unu de los miembros del "Círculu Estrella Llote 8". Ye consideráu como'l meyor artísta na telenovela "Saan Ka Hombre Naroroon".
Estudió na Escuela de Aquino en San Juan y San Beda College-Manila. Anguaño ta inscritu nel Licéu de la Universidá de Filipines, na Facultá de Derechu y ye activista nes obres de caridá al traviés del so Centru d'Aprendizaxe Ilang Ilang en Payatas p'ayudar a los neños a recibir una educación en Payatas.
Llibru de Regles
El Llibru de Regles ye una de les insinies fundamentales que porten les Confreríes y Hermandaes de Selmana Santa n'España nos sos desfiles penitenciales.
Consiste nun llibru coles regles o estatutos de la Hermandá que suel portar un hermanu devasáu por otros dos que porten faroles o vares. Suel asitiase nel tramu del cortexu correspondiente al titular principal de la Confrería. Esta insinia representa la ereición canónica de la Confrería. D'antiguo emplegábase tamién pa demostrar l'antigüedá de la mesma; en casu d'atopase dos hermandaes nun mesmu percorríu podía probase cuál yera la más antigua pa decidir quién tenía prioridá pa siguir el so itinerariu. El Llibru de Regles ta ricamente enllibráu y decoráu nel so esterior con plata o dalgún otru metal repuxáu.
David Santsalvador
David Santsalvador (Niza, Francia, 1909 - Frente del Ebro, 1938), que'l so nome real foi Desiré Santsalvador, foi un dibuxante catalán.
Asiduo al Círculu Artísticu de Sant Lluc (dende 1930), dedicar al dibuxu profesionalmente dende 1932. Formó parte d'un grupu denomináu "Associació dels Idealistes Pràctics", y collaboró como ilustrador de prensa en delles publicaciones, con un estilu sintético y preciso ("La Humanitat", "L'Instant", "El Noticieru Universal", "Solidaridá Obrera", "Orales", "Clarisme", "Nova Ibèria", "La Rambla", ...). Fixo una amplia galería de dibuxos de personaxes catalanes de la so dómina, al carboncillo, que non desdice de series asemeyaes anteriores como les de Ramon Cases o Ferran Calicó. El gruesu de los sos dibuxos caltener na Biblioteca de Cataluña.
Movilizáu pola Guerra Civil, morrió en frente.
Lluïsa SALA: "David Santsalvador, dibuixant (1909-1938)", Biblioteca de Cataluña, Barcelona 1997.
Ebersecken
Ebersecken ye una comuña suiza del cantón de Lucerna, asitiada nel distritu de Willisau. Llenda al norte y al este coles comuñes de Grossdietwil, Reiden y Altishofen, al nordés con Nebikon, al este y sureste con Schötz, al sur con Ohmstal, Fischbach y Zell, y al oeste con Grossdietwil y Altbüron.
Gommiswald
Gommiswald ye una comuña suiza del cantón de Sankt Gallen, allugada nel distritu de See-Gaster. Llenda al oeste y norte cola comuña de Ernetschwil, al nordés con Wattwil y Ebnat-Kappel, al este con Rieden y al sur con Kaltbrunn.
Rieden
Rieden ye una comuña suiza del cantón de Sankt Gallen, allugada nel distritu de See-Gaster. Llenda al norte cola comuña de Gommiswald, al este con Ebnat-Kappel, y al sur y oeste con Kaltbrunn.
Bassins
Bassins ye una comuña suiza del cantón de Vaud, asitiada nel distritu de Nyon. Llenda al norte cola comuña de Les Vaud, al sureste con Begnins, al sur con Vich, al oeste con Arzier, y al noroeste con Les Chenit y Marchissy.
Ümraniye
Ümraniye ye un distritu de Istambul, Turquía, asitiáu na parte anatolia de la ciudá. Cuenta con una población de .
Jimmy Carruthers
James ""Jimmy"" William Carruthers (5 de xunetu de 1929 en Paddington, Nueva Gales del Sur – 15 d'agostu de 1990, Sydney, Nueva Gales del Sur) foi un boxeador australianu, campeón mundial de la categoría peso gallu. D'un total de 25 engarradielles apostaes ganó 21 (13 d'elles por KO) y perdió 4.
Ganó'l titulo Australian Bantamweight en 1951, el British Commonwealth en 1952, y foi premiáu pola Asociación Mundial de Boxéu como'l Campeón Mundial de Pesu Gallu. Carruthers convertir nel primer Campeón Mundial australianu universalmente conocíu. Retiróse'l 16 de mayu de 1954. 
Finó en 1990 tres una llarga batalla contra'l cáncer de pulmón y la enfermedá de Parkinson. Foi introducíu al "World Boxing Hall of Fame" en Los Angeles en 1995.
Corrane
Puestu alministrativu ("posto alministrativu") con una población de 50 322 habitantes y formáu por trés localidaes : Corrane y les aldegues de Mecua 1 y Mecua 2.
Códigu Postal 30702.
Asitiada a 174 msnm.
Muatua
Puestu alministrativu ("posto alministrativu") con una población de 33 559 habitantes y formáu por una sola llocalidá: Muatua.
Códigu Postal 31104.
Asitiáu a 83 msnm, nes proximidaes d'Angoche.
Arcu d'Alexandru Severu
L'Arcu d'Alexandru Severu, ye anguaño los restos d'una estructura que formaben un arcu triunfal dedicáu al emperador romanu Alexandru Severu nel xacimientu arqueolóxicu de Dougga en Tunicia.
Atopábase cercanu al templu de Juno Caelestis y tamién cerca d'una de les cisternes de Dougga, la d'Aïn El Hammam. Construyóse nel sieglu III, hacia'l 230. L'arcu de cuatro metros d'abertura, ta sosteníu por dos pies decoraos con forniques rectangulares pocu fondes, entá se caltién en bon estáu pero la parte cimera alcuéntrase deteriorada. Tuvo realizáu como agradecimientu al emperador polos privilexos concedíos a la ciudá.
Rosa Lobato de Faria
Rosa Maria de Bettencourt Rodrigues Lobato de Faria (20 d'abril de 1932 - 2 de febreru de 2010) foi una escritora y actriz portuguesa.
Fía d'un oficial de Marina, Rosa Lobato de Faria creció ente Lisboa y Alpalhão, nel Alentejo. Tuvo casada con Joaquim Figueiredo Magalhãye, editor lliterariu, fináu'l 26 de payares de 2008.
Participó en munches series televisives. (1987 - "Cobardias", 1988 - "A Mala de Cartão", 1992 - "Crónica do Tempo", 1992 - "Vos Melhores Anos", 1987 - "Humor de Perdição", 1990 - "Nem" o "Pai Morre Nem a Xente Almoça", 2002 - "A Minha Sogra é uma Bruxa", 2006 - "Aqui Não Há Quem Viva" 1982 - "Vila Faia", 1983 - "Origens", 2004 - "Só Gosto de Ti", 2005 - "Ninguém como El to"). 
Península de Araya
La península de Araya ye una península asitiada al este de la mariña caribeña de Venezuela, nel estáu Sucre. La población d'Araya ta asitiada nel so estremu más occidental. Araya ye greba y seca, ye amás mundialmente famosa poles sos salines y tien un gran potencial turísticu gracies a les sos formoses sableres y a l'antigua fortaleza española allugada a veres de les sos sableres.
Araya foi l'escenariu del galardonáu documental "Araya" (1959) de la cineasta Margot Benacerraf.
Sinfonía n.º 14 (Shostakóvich)
La Sinfonía nº 14, Op.135 de Dmitri Shostakóvich, penúltima contribución al xéneru del compositor, foi compuesta en 1969. Ye la sinfonía más atípica de Shostakóvich; en realidá ye un ciclu d'once canciones pa solistes y orquesta de cámara sobre poesíes d'Apollinaire, García Lorca, Küchelbecker y Rilke en redol a la muerte, na llinia de les Cantares y dances de la muerte de Mussorgsky. L'estilu de la música yá ye dafechu representativu de la so última etapa.
Los 2 Españoles
Los 2 Españoles ye un dúo musical español de la contorna de Benavente. En España fueron populares nos años 70 del sieglu XX.
Los 2 Españoles ye un dúo que naz al albur del ésitu collecháu nos 60 por El Dúo Dinámicu, pero que'l so estilu desmarcar abondo d'éstos y aseméyase más al de solistes como Fary o delles temes de Manolo Escobar.
Dende setiembre de 2008 el so cantar "Vive Deportivamente" ye la sintonía que da pasu a la conxusta deportiva enmarcada nel programa de televisión Punto Pelota de Intereconomía. L'ésitu d'esti programa deportivu tres l'apagón analóxicu devolvió a Los 2 Españoles a l'actualidá.
Julio Colomer Vidal
Julio Colomer Vidal (1901 - Valencia, 19 d'agostu de 1936) foi Abogáu del Estáu y políticu valencianu. 
Trabayó como abogáu en Valencia y militó na Derecha Rexonal Valenciana (DRV). Nes elecciones xenerales d'España de 1936 foi escoyíu diputáu pola provincia de Valencia pola VENZA. Foi asesináu en Valencia el 19 d'agostu de 1936 al empiezu de la guerra civil española, el mesmu día que l'industrial Vicent Noguera Bonora.
Eugenia Balcells
Eugenia Balcells (Barcelona, 1942) ye una artista visual de Cataluña, España.
Diplomada en Arquitectura Técnica, los sos empiezos artísticos nos años setenta tuvieron amestaos al arte conceptual catalán y a la crítica sociolóxica, la sociedá de consumu y los medios de comunicación. Pionera del videu y de la instalación n'España, Eugenia Balcells caracterizóse pola creación d'estructures llumíniques, de construcciones simbóliques, definiendo la lluz como exa central de tol so trabayu, anque en cada momentu tuvo implicada cola realidá social y personal de la so redolada vital. En febreru de 2010 foi-y otorgada la Medaya d'Oru al Méritu de les Belles Artes pol Conseyu de Ministros d'España.
SR1 Europawelle
SR1 Europawelle ye la emisora de la SR especializada en formatu adultu contemporaneu, que naz el 2 de xineru de 1964, siendo la primer emisora d'esta cadena afiliada a la ARD. Nos sos entamos yera una emisora de corte fuertemente informativu, pero cola llegada de SR2 Kulturradio y SR3 Saarlandwellw convertir nuna emisora xeneralista, con espacios de noticies y música.
Bombina microdeladigitora
El sapu Bombina microdeladigitora ye una especie de la familia Bombinatoridae. Alcuéntrase en China y en Vietnam. El so hábitat natural son los montes templaos, banzaos, marismes d'agua duce. Ta amenazáu pola perda del so hábitat.
Considérase sinónimu de "Bombina maxima" (Stuart, Hoffmann, Chanson, Cox, Berridge, Ramani, and Young, 2008).
Karen Susman
Karen Hantze Susman (San Diego, California, Estaos Xuníos, 11 d'avientu de 1942) ye una ex-tenista estaunidense.
La puxanza d'el so carrera deportiva algamar en 1962 al vencer na final individual de. Campeonatu de Wimbledon, a Věra Suková.
Love Story (novela)
Love Story ye una novela romántica de 1970 del escritor estaunidense Erich Segal. Los oríxenes del llibru fueron d'un guion escritu primeramente por Segal y foi darréu aprobáu pa la producción d'una película de Paramount Pictures. Paramount pidió que Segal afaer la hestoria en forma de la novela como una vista previa de les clases pa la película. La novela foi llanzada'l 14 de febreru de 1970, el Día de San Valentín. Delles partes de la hestoria apareciron orixinalmente nel Ladies Home Journal. Love Story convertir na obra más vendida de la ficción de la década de los 70 nos Estaos Xuníos, y foi traducíu a más de 20 idiomes. Una remortina, La hestoria de Oliver, publicar en 1977. La película (del mesmu nome que'l llibru) foi llanzáu'l 16 d'avientu de 1970.
Novela filosófica
La ficción filosófica referir a les obres de ficción onde una parte significativa del trabayu ta dedicáu al discutiniu de cuestiones que suelen encetase faciendo usu de la filosofía discursiva. Esti tipu de material puede incluyir temes como la función y el papel de la sociedá, el propósitu de la vida, la ética o la moral, el papel del arte na vida humana y el rol de la esperiencia o la razón nel desenvolvimientu de la conocencia. Coles mesmes, a esti xéneru pertenecen les llamaes «noveles d'idees», incluyendo una proporción significativa de xéneros como la ciencia-ficción, la ficción utópica y distópica y el Bildungsroman. El "modus operandi" suel faer usu de primeres d'una hestoria normal aquel día empezar a cencielles a esplicar les partes difíciles o escures de la vida humana.
Cronay
Cronay ye una comuña suiza del cantón de Vaud, nel distritu de Xura-Nord vaudois. Llenda al norte cola comuña de Cuarny, al nordeste con Yvonand, al este y sureste con Donneloye, al suroeste con Orzens y Ursins, y al oeste con Pomy.
Adem Demaçi
Adem Demaçi ye un políticu y defensor de los derechos humanos nacíu en Prishtina, Kosovo en 1936.
Críticu col réxime comunista de Tito y defensor nes sos obres y discursos de los derechos elementales de la comunidá albanesa en Kosovo foi encarceláu en numberoses ocasiones llegando a pasar 28 años de la so vida en cárceles yugoslaves. 
En 1991 foi gallardonáu col Premiu Sakharov otorgáu pol Parllamentu Européu en defensa de la Llibertá de Conciencia.
Demaçi foi más apocayá (1998/1999) el representante políticu del UÇK, permaneciendo en Kosovo a lo llargo de tola guerra. Na actualidá sigue arreyáu a la política kosovar abogando siempre pol xebramientu de Kosovo de Serbia.
Gabbiella balovalensis
Gabbiella balovalensis ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Bithyniidae nel orde de los Mesogastropoda.
Alcuéntrase en Malaui y Zambia.
Mathematische Annalen
El Mathematische Annalen (embrivíu como Math. Ann. o Math. Annal.) ye una revista científica matemática alemana publicada por Springer Science+Business Media. Foi fundada en 1868 por Alfred Clebsch y Carl Neumann. 
Los editores posteriores inclúin a Felix Klein, David Hilbert, Otto Blumenthal, Erich Hecke, Heinrich Behnke, Hans Grauert, Heinz Bauer, Herbert Amann, Jean-Pierre Bourguignon y Wolfgang Lück.
Malarinia calcopercula
Malarinia calcopercula ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Diplommatinidae nel orde de los Mesogastropoda.
Bythiospeum cisterciensorum
Bythiospeum cisterciensorum ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Hydrobiidae nel orde de los Mesogastropoda.
Ye endémicu d'Austria.
Jarl Ottar
Jarl Ottar o Ottar Jarl (?-970) foi un caudiellu viquingu, jarl gauta de Götaland que se menta na "Heimskringla" (Óláfs saga Tryggvasonar") y na "saga Jomsvikinga".
La "saga Jomsvikinga" cita a Ottar como güelu maternu de Palnatoke, el llexendariu héroe viquingu, primer caudiellu de los Jomsvikings.
Na "Heimskringla", Snorri Sturluson esplica que Haakon Sigurdsson asesinó a Jarl Ottar mientres un ataque del rei danés Harald Blåtand a Götaland.
Pingliang
Pingliang (en chinu: 平凉市, pinyin: "Píngliàng shì"). Ye una ciudá-prefectura na provincia de Gansu, República Popular China. A una distancia averada de 280 kilómetros de la capital provincial. Llinda al norte con Ningxia, al sur cola provincia de Shaanxi, al oeste con Dingxi y al este con Qingyang. La so área ye de 11.325 km2 y la so población ye de 2.240.000.
La ciudá prefectura de Pingliang estrémase en 1 distritu y 6 condaos.
La piedra que era Cristo
La piedra que yera Cristu ye'l décimu llibru y la so última novela del escritor venezolanu Miguel Oteru Xibla. Publicada por editorial Plaza & Janés en 1985.
«La piedra que yera Cristu». La novela recuenta la vida de Xesús de Nazaret con perspectiva novedosa, camudando los elementos históricos como l'ambiente y les paráboles.
Oteru describe como l'anunciu y llegada de Xesús camudaron la vida de los habitantes del Mediu Oriente y narra el descubrimientu espiritual de figures como Juan El Bautista. Al camudar la fonderada, Oteru enfocar nos personaxes pa esquizar la so dimensión humana.
Idioma lipán
El idioma lipán —tamién conocíu como apache lipán— ye una llingua atabascana que podría tar extinta. En 1982 reportóse la esistencia de dos falantes d'esti idioma na Reserva Apache Mescalero (Nuevu México). El territoriu onde se faló lipán tomaba sectores de Nuevu México, Texas (Estaos Xuníos) y Coahuila (Méxicu).
Coalición pan-verde
La Coalición pan-verde (en chinu: 泛綠聯盟), tamién llamáu'l Grupu pan-verde ye una alianza política de la República de China —comúnmente llamada Taiwán— que ta conformada pol Partíu Democráticu Progresista, la Unión Solidaria per Taiwán y el Partíu pola Independencia de Taiwán. El nome deber a'l colores del Partíu Democráticu Progresista, que orixinalmente adoptó'l verde, en parte, porque tien un venceyu col movimientu ecoloxista. En contraste cola Coalición pan-azul, la coalición pan-verde ta a favor de la independencia de Taiwán y en contra de la reunificacion con China. Sicasí los miembros de les coaliciones moderaron la so política col fin de llograr mayor cantidá de votos.
Gustav Sennholz
Gustav Sennholz ( 1850 - 1895 ) foi un arquiteutu, botánicu, y horticultor austriacu, que diseñó notables xardinos y parques, como'l de Viena, de 15 hai.
Zdeňka Vávrová
Zdeňka Vávrová (* 1945) ye una astrónoma checa.
Co-afayó'l cometa periódicu "134P/Kowal-Vávrová". Ella reparar como un asteroide, que recibió la designación provisional 1983 JG, ensin llegar a ver la coma de la cometa. Darréu, imaxes tomaes por Charles Thomas Kowal amosaron una coma y l'asteroide convertir nuna cometa.
Ella tamién afayó 115 asteroides, y l'asteroide (3364) Zdenka recibe esi nome nel so homenaxe. (n'inglés)
Myzomela blasii
Myzomela blasii, ye una especie d'ave Passeriformes, perteneciente a la familia Meliphagidae, del xéneru Myzomela.
Ye una especie d'ave endémica que s'alcuentra n'Indonesia (Seram, Boano, Ambon, y nes islles Molucas).
Azuragrion granti
Azuragrion granti ye una especie d'odonatu perteneciente a la familia Coenagrionidae. Ye endémica de Yemen. El so hábitat natural son los ríos, corrientes intermitentes d'agua duce, los llagos d'agua duce, banzaos y estanques . Ta considerada en peligru d'estinción pola perda d'hábitat.
Gomphodontosuchus
Gomphodontosuchus s un Xéneru (bioloxía) extinto de sinápsidos qu'esistió no qu'anguaño ye Brasil.
La única especie descrita ye "Gomphodontosuchus Brasiliensis", topada en 1928 por Friedrich von Huene na formación Santa María, nel geoparque Paleorrota, Brasil.
Acanthiza inornata
Acanthiza inornata ye una especie d'ave de la familia Pardalotidae. Ye endémica d'Australia. El so hábitat natural son el tipu de vexetación arbustiva del mediterraneu. Nun s'alcuetra amenazada.
Ecofilia
La ecofilia ye una virtú que per aciu la so práutica, ún identifica'l derechu de los demás y defende'l de so, tien la fuerza p'aguantar y tien control de los sos impulsos, ye quien a reconocer el valor de les coses y tratales d'alcuerdu a esi valor. Cuando trátase de persones, decátase de que curiar la naturaleza ye derechu y obligación de so y failo tou por amor.
La ecofilia ye l'usu responsable y el caltenimientu del mediu ambiente. La naturaleza demuestra'l so poder al traviés de los ciclos colos que regula la so evolución. Son exemplos, el ciclu de l'agua, el ciclu de la fotosíntesis, el de les esplosiones estelares, o l'importante repitir de la nacencia, el crecimientu, la reproducción y la muerte de los seres vivos. Cada unu empecipia un movimientu qu'aporta a la so plenitú y zárrase pa dar orixe a unu nuevu, cola tendencia a la meyora continua. Tamién no moral, los individuos cubrimos ciclos constantes y permanentes nos que la llibertá madura ya inclínase espiralmente pa llevar a la felicidá humana.
Pandorial (Costa Rica)
Pandorial ye'l distritu númberu once del cantón de Pérez Zeledón, San José. El so principal centru de población ye San Ramón Sur, allugáu a unos 13 kilómetros al norte del centru de San Isidro, ye un distritu na so mayor parte rural.
Coordenaes xeográfiques: 09°25'00” LAT.N./ 84°44'10” LONG.O. 
Área: 206,89 km2 
Población: 4511 habitantes
Les sos principales actividaes son l'agricultura y el cultivu del café, dándose tamién la llantadera de caña dulce, polo que podemos atopar dellos molinos pa la fruta qu'entá fabriquen la tapa de dulce. Nos poblaos altos dase la llantadera de mora y la producción llechera.
Poblaos: Pedregosito, Providencia, San Ramón Sur, Matasanos, San Ramón Norte, San Miguel, Berlín, Valencia, La Ese, Santa Eduviges, Santo Tomás, Los Ángeles, La Lyra, La Hortensia, El Jardín, División (Parte).
Cortes de Segovia
Cortes de Segovia ye la denominación historiográfica de les xuntes de les Cortes de Castiella que tuvieron llugar na ciudá de Segovia.
Les más importantes fueron:
Rimush d'Asiria
Rimush, rei d'Asiria hacia 1730-1727 e.C., quiciabes hacia'l 1733 e.C. y per un curtiu espaciu de tiempu de meses. 
El so nome, condergáu ya incompletu, apaez a la fin d'una de les dinastía d'una de les llistes alternatives de reis d'Asiria. Según esta llista, ente esti rei, que'l so nome paez que sería Rimush, y el so predecesor Mut-ashkur tendríen de gobernar 29 años. Nun se-y menta na llista tradicional lo que fai pensar qu'el so reináu foi relativamente curtiu. El siguiente rei foi Asinum, que yera nietu de Shamshiadad I y Rimush sedría bisnietu d'esti rei, seique fíu de Mut-ashkur. Ye bien posible que Rimush morriera dempués d'un curtiu reináu (tan curtiu que nin incluyóse nes llistes) ensin descendencia o como muncho con descendientes menores, y asocedería-y el que sería l'hermanascu de Mut-ashkur, Asinum.
Þorbjörn skakkaskáld
Þorbjörn skakkaskáld («escaldiu de skakki») foi un escaldiu d'Islandia nel sieglu XII. "Skáldatal" menta que foi poeta de la corte del jarl de Lade Erling Skakke y los reis Magnus V y Sverre I de Noruega.
Ye autor d"'Erlingsdrápa" («"drápa" d'Erling») escontra 1170, pero namái caltuviéronse tres estrofes del poema nes sagues reales: "Heimskringla" y "Hulda-Hrokkinskinna". 
UK Dancie Chart
El UK Dancie Chart ye un gráficu publicáu por The Official Charts Company de les vientes nes tiendes de discos y descargues dixitales. Anque'l Chart nun recibe nenguna salida n'antena de la radio o la televisión, la gráfica puede vese na BBC Radio 1 y puede vese nel sitiu web The Official Charts Company.
Les descargues dixitales convertir en elegibles nel Dancie Album y Singles Chart en xunu de 2009: Enantes d'eso, los vinilos y les vientes de discos compactos fueron compiladas nel gráficu.
Danciar Singles y llistes d'ésitos contienen 40 posiciones.
Petrochelidon rufigula
L'Andarina de gargüelu coloráu (Petrochelidon rufigula), conocida tamién como «andarina de gargüelu coloráu del cantil», ye una especie dientro de la familia Hirundinidae. Alcuéntrase n'Angola, El Congu, Gabón y Zambia.
Predestinacionismo
Predestinacionismo ye la herexía de los "predestinadores" o "predestinacianos". 
Estos sosteníen que Divos predestinaba necesariamente a los homes, sía a la gloria o al infiernu, de cuenta que los escoyíos taben na necesidá de ser salvaos y al contrariu, los feltronos, na de ser condergaos ensin dependencia del so albedríu. 
Esti erru espardíu enantes ente dalgunos y condergáu dempués por munchos Concilius foi sosteníu por Llucíu nel sieglu V: dempués siguiéronlu "Gotbescalc" nel IX y Wiclef y Juan Hus nel XIV. Ente los protestantes, hai una postura asemeyada o idéntica y dicen de resultes dien que ye en devanéu obrar bien o mal pos salvanos o nun depende de sola la predestinación, ensin mira, nin respetu a les obres, cosa evidentemente contraria a la Escritura, Concilios y Santos Padres.
"Diccionariu castellanu", 1788
Orquesta Sinfónica de Carmel
La Orquesta Sinfónica de Carmel ye una orquesta sinfónica de América del Norte con see en Carmel, Indiana. En febreru de 2011, la Orquesta Sinfónica de Carmelo ye residente del Palladium at the Center for the Performing Arts, en Carmel,Indiana
La Orquesta Sinfónica de Carmelo celebro la so 35 aniversariu a finales de la temporada 2010-11, y sirvió de cutio la zona dende la so fundación en 1975. La Sinfónica d'El Carmelo ye una organización ensin fines d'arriquecimientu artes con una orquesta de 85 miembros. La Orquesta Sinfónica de Carmelo ta compuestu por músicos profesionales y capacitaos formalmente.
La sinfonía toca a más de 50.000 aficionaos a la música al añu nos conciertos y grandes eventos de la comunidá, tales como CarmelFest en Carmel, Indiana, la Feria de les Artes Penrod en Indianápolis, Indiana, y un conciertu de branu al campu na Mallow Bargersville, Indiana.
Enterocito
Los enterocitos son célules epiteliales del intestín encargaes d'absorber diverses molécules alimenticies y tresportales al interior del cuerpu humanu. Atópense nel intestín delgáu, intestín gruesu y nel colon. Les microvellosidaes del polu apical aumenten l'área pa la dixestión y el tresporte de molécules dende'l lumen intestinal. Estes célules tienen tamién una función secretora. Tienen una organización polarizada; estrémase una zona apical empobinada escontra'l lumen del intestín y una zona basal, au s'atopen los vasos sanguineos.
Codex Alimentarius Austriacus
El Codex Alimentarius Austriacus foi establecíu en 1891 pola comisión comercial austriaca del Imperiu austrohúngaru como un grupu d'estándares y descripciones describiendo una gran variedá d'alimentos y productos alimenticios.
El códice consta de tres volumen, que fueron remataos ente 1910 y 1917 por O. Dafert. Usábase comúnmente como una referencia por munchos tribunales nel mundu xermánicu pa determinar la identidá y calidá d'alimentos específicos. Nun foi integráu nes lleis austríacas sobre alimentación hasta 1975. 
Nel so tiempu, foi un trabayu exemplar alrodiu de los alimentos. Como tal, convertir nel modelu del posterior Codex Alimentarius Europeus que foi'l precursor del Codex Alimentarius. Esti postreru ye l'actual codex internacional p'alimentos ellaboráu colaborativamente nel marcu de la FAO y la OMS.
Kienersrüti
Kienersrüti yera una comuña suiza del cantón de Berna, asitiada nel distritu de Thun. Llendaba al norte cola comuña de Kirchdorf, al este con Uttigen, al sur con Uetendorf, y al oeste con Noflen. 
El 1 de xineru de 2014 fusionose na comuña d'Uttigen.
Ohma-D'un
Ohma-D'un ye una lluna ficticia del universu de "la Guerra de les Galaxes".
Ohma-D'un ye una de los trés llunes del planeta Naboo. El so terrén ye pantanosu, polo que ye conocida como la "Lluna d'Agua". Poco dempués de la batalla de Naboo foi colonizada por gungans, que fundaron ellí la ciudá "Nuevu Otoh Gunga". Tamién s'establecieron nella humanos, edificando mines de especias.
Mientres les Guerres Clon la Jedi Escura Asajj Ventress y el comandante Durge conquistar, asesinando a casi tolos gungans con un virus y tomando como prisioneros a los supervivientes. Pretendíen utilizar el satélite pa llanzar un ataque bacteriolóxicu a Naboo.
Los Maestros Jedi Glaive y Obi-Wan Kenobi, y los sos respectivos padawans (Zule Xiss y Anakin Skywalker) comandaron a un grupu de soldaos clon y a un comandu clon de reconocencia avanzada llamáu Alpha-17. Namái sobrevivieron Kenobi, los padawans y Alpha, pero l'amenaza separatista foi espulsada.
Sylvia Bataille
Sylvie Maklès conocida artísticamente como Sylvia Bataille (n'ocasiones escritu Silvia Bataille o Sylvie Bataille). (*París; 1 de payares de 1908 - ídem; 23 d'avientu de 1993), actriz teatral y cinematográfica francesa. 
De la estensa carrera cinematográfica de Sylvia Maklès (qu'usaba l'apellíu del so primer home cuando figuraba nes interpretaciones), destácase'l so papel protagónista nel célebre filme "Xune partie de campagne" ("Una salida al campu") (1936), dirixida por Jean Renoir.
Sylvie Maklès tuvo con Lacan dos fíos: Judith Lacan (una de les principales continuadores de la obra del so padre) y Laurence Lacan.
Planta d'enerxía nuclear Saxton
La Saxton nuclear facility, asitiada nel El Condao de Bedford, Pensilvania empezó a funcionar en payares de 1961 y cerró en mayu de 1972. Tenía una potencia neta de salida de 23,5 MW térmicos, y les sos finalidaes fueron básicamente la investigación de dellos aspeutos de la tecnoloxía del reactor nuclear y la formación del personal. Los propietarios y operadores yeren Saxton Nuclear Esperimental Corp (SNEC) y GPU Nuclear. La planta foi desinstalada y, en payares de 2005 la NRC apurrió l'allugamientu pa un usu ensin restricciones.
(n'inglés):
CFML
CFML ye la estensión de la páxina del Sirvidor de Macromedia Macromedia ColdFusion. El nome vien del acrónimu de " ColdFusion Markup Language".
Hai que pagar por usalu como ASP y nun ye de llibre distribución.
Ye un llinguaxe de script basáu n'etiquetes que soporta la creación de páxines web dinámiques y accesu a base de datos nuna redolada de sirvidor. Nel llinguaxe, les etiquetes ColdFusion son encuallaes en documentu HTML. Los archivos creaos con CFML tienen la estensión .cfm.
AIGLX
AIGLX ("Accelerated Indirect GLX"), del inglés, "GLX indirectu aceleráu", ye un proyeutu llibre empecipiáu por Red Hat y la comunidá de Fedora Linux pa dexar aceleración indireuta GLX, capacidá de render en X.Org y drivers DRI. Brínda-yos un renderizáu fechu dafechu por hardware a los veceros remotos de X, sobro'l protocolu GLX. El AIGLX ufierta un bon rendimientu nel usu de xestores de composición de ventanos OpenGL, talos como Compiz.
Chulak
Chulak ye un planeta del universu ficticiu de Stargate, arboláu y templáu con dos soles. Ye'l mundu de los Jaffa y ta sol dominiu del Goa'uld Apophis.
Ye unu de los pocos mundos que tien canesbes Goa'uld a esgaya y cuenta con una gran cantidá de monxos Jaffa, que practiquen los rituales d'implantación y diverses ceremonies espirituales. Esti planeta sirve de prisión pa los güéspedes que prinda Apophis y amás ta fuertemente armáu.
La cultura y l'arquitectura Jaffa son bien similares a les de los griegos y romanos de la Tierra del pasáu. Nuna Dimensión Alternativa que viaxó Daniel Jackson, el SGC unvió una bomba nuclear Mark V que destruyó'l Stargate de Chulak, la ciudá y la so contorna, matando a tolos jaffa, incluyida la familia del Teal'c Alternativu.
América Arias
América Arias, importante collaboradora de la causa independentista de los cubanos, nació en Sancti Spíritus, provincia de Santa Clara, Cuba. Proveniente d'una familia distinguío y acomodao.
Casóse a edá temprana con José Miguel Gómez, que yera Comandante del Exércitu Llibertador y protagonista de la Guerra de los Diez Años.
América guardaba nel so pechu'l sentimientu independentista legáu de la so familia, sentimientu que'l so maríu foi amontando col pasar de los años. Llegáu'l momentu del entamu de la Guerra Chiquita, el so maríu llevó a cabu'l so alzamientu y convertida América na so auxiliar, yera confidente de los cubanos alzaos, emprestando pervalibles y variaos servicios a los cubanos que lluchaben pola independencia.
Al terminar la guerra y restablecida la paz, pudo ver al so maríu ocupar el cargu de presidente de la República na primera quincena del sieglu XX. América morrió años más tarde en L'Habana, siendo'l so decesu motivu de duelu pal pueblu de la capital.
Mostachón
El Mostachón de Utrera, ye un tipu de bizcuechu esplanáu típicu de la ciudá sevillana de Utrera.
Consiste nuna masa pastoso que se cocina, sobre un papel d'estraza, en fornu de lleña. El so ingredientes son farina, miel, güevos, azucre y canela. 
Huzzia I
Huzzia I, rei de los hitites, asocedió a Ammuna y gobernó mientres un periodu estimáu de 5 años.
Les fontes disponibles al rodiu d'Huzzia nun esclarien la so rellación con Ammuna, pero sí'l fechu de que tuvo qu'asesinar a dos homes, "Titti" y "Hantili". Mentanto que dellos espertos postulen qu'Huzzia ye un fíu menor d'Ammuna, y que mató a dos de los sos hermanos p'aportar al tronu, otros creen que Huzzia ye l'hermanu de la esposa de Telebino, ún de los fíos d'Ammuna.
Al poco tiempu d'aportar al tronu, Huzzia perdió'l poder a manos d'una rebelión encabezada pol so cuñáu Telebino, que lu desterró y asumió'l tronu.
Ruta Nacional 114 (Arxentina)
La Ruta Nacional 114 yera'l nome que tenía enantes de 1980 la carretera pavimentada de 23,4 km nel Departamentu Santo Tomé, nel este de la Provincia de Corrientes, República Arxentina, que xune l'empalme cola antigua Ruta Provincial 40 (agora Ruta Nacional 14) a 4 km de Santo Tomé y l'antigua Ruta Nacional 14 (actual Ruta Provincial 40).
Por aciu el Decretu Nacional 1595 del añu 1979 esti camín pasó a ser parte de la Ruta Nacional 14, ente los km 685 y 709. 
La ruta nun pasa por nenguna población.
Nissan Stadium
El Nissan Stadium ye un estadiu de fútbol americanu na ciudá de Nashville (Tennessee), Estaos Xuníos.
Bubalus bubalis carabanesis
El carabao, kalabaw en tagalu, o búfalu d'agua (Bubalus bubalus carabanesis) ye una subespecie doméstica del búfalu asiáticu ("Bubalus bubalis"). Animal típicu de Filipines, ye l'animal símbolu del país y tamién de Guam, islla onde estos animales fueron llevaos nel sieglu XVII polos españoles.
Pölsa
Pölsa ye un platu tradicional de la cocina sueca, trátase d'un platu fechu con coraes bien asemeyáu a los haggis escoceses y los scrapple. 
Los principales ingredientes son carne picao de xata, fégadu, corazón, cebolles, y granos de centenu, too ello bien entemecíu nuna pasta a la que se-y amiesten especies tales como pimienta prieto y meyorana. Sírvese xeneralmente con pataques frites, colinabu, remolacha y acompáñase de güevu fritu.
Nos países del norte d'Europa tracamúndiase xeneralmente cola salchicha noruega y danesa denomada pølsa por cuenta de la so semeyanza na pronunciación, pero dambos platos nun tienen un res que ver y la so composición ye dafechu distinta.
Menara Telekom
El rascacielos Menara Telekom asitiar en Kuala Lumpur, capital de Malasia. Ye un edificiu d'oficines, con 1.6 millones de pies cuadraos, 55 pisos d'altor y construyíu pa representar un biltu de bambú que lo convierte nuna señal única de Malasia. Tien 310 metros d'altor, y nun se-y puede confundir como solo otra torre de la ciudá de Kuala Lumpur. Ye la oficina central corporativa de Malasia Telekom dende'l 2001. 
Diseñáu por Hiijas Kasturi, y construyíu ente 1998 y 2001.
Birkenwald
Birkenwald ye una localidá y comuña francesa, asitiada nel departamentu del So Rin na rexón de Alsacia.
Propergol líquidu
Un propergol líquidu ye un tipu de carburante que los sos componentes presentar en forma líquida. Al igual que los demás propergoles, el propergol líquidu ye una fonte d'enerxía termoquímica que davezu s'utiliza en determinaos vehículos aéreos, principalmente n'aviones y cohetes, como mediu de propulsión. A diferencia de los propergoles sólidos, una vegada que s'empecipió la combustión del mesmu, el procesu de reacción termoquímica puede regulase o detenese per mediu de válvules de regulación sobre los inyectores.
Los propergoles líquidos clasificar en:
- Propergoles líquidos monopropelentes. Son los que tán constituyíos esencialmente por monu-ergoles, como por casu l'óxidu d'etilenu (CHO), o como'l nitrometano (CHNON).
- Propergoles líquidos bipropelentes. Son los que tán constituyíos por un oxidante como por casu el Osíxenu líquido, y un combustible como por casu el Hidróxenu líquidu o tamién conocíu como Hidróxenu metálicu.
Sé (Porto)
Sé ye una freguesía portuguesa perteneciente al conceyu de Porto. Tien una área de 0,48 km² y una población total de 4 751habitantes (2001). La densidá poblacional xube a 9 897,9 hab/km².
AC Camerfirma
AC Camerfirma ye l'autoridá de certificación de les Cámares de Comerciu españoles, qu'amás, dexa actuar so una marca cameral común, ampliando asina'l so ámbitu de validez.
Primeramente, el proyectu de Camerfirma surde impulsáu pol Conseyu Cimeru de les Cámares de Comercio Industria y Saléu d'España pa dotar de seguridá a les comunicaciones telemátiques realizaes nel ámbitu empresarial.
San Martín de Valvení
San Martín de Valvení ye una localidá de la provincia de Valladolid, Castiella y Llión, España.
Irschenberg
Irschenberg ye unu de los 15 conceyos, que xunto coles ciudaes de Miesbach y Tegernsee integren el distritu de Miesbach, n'Alta Baviera, na rexón de los Alpes, n'Alemaña.
Tamins
Tamins (en romanche "Tumein") ye una comuña suiza del cantón de los Grisones, asitiada nel distritu d'Imboden, círculu de Trins. Llenda al norte cola comuña de Pfäfers (cantón de Sankt Gallen), al este con Felsberg, al sur con Domat/Ems y Bonaduz y al oeste con Trin.
Chayaguan
La cortil de Chayaguan ye una zona allugada nel Cantón Pallatanga na Provincia de Chimborazo (Ecuador).
Atopar a un altor xeográficu de 1265 metros sobre'l nivel del mar, ye una cortil qu'acueye a 90 habitantes, la so xente dedicar a la producción de granos y frutes pa comercializales nes grandes ciudaes del país, una de les frutes que tien más acoyida nel mercáu ye la mora la cual ye cultivada nesta cortil.
Les fiestes del patrón del cortil celebren el 25 d'avientu de cada añu. El patrón de Chayaguan ye'l Neñu Jesús y cada añu realiza una procesión nel so honor.
Tamién se celebren otres fiestes nel 10 d'agostu onde se realicen distintes actividaes deportives como los clásicos partíos de fútbol ente los equipos de Quito, Guayaquil, Riobamba, Bucay. Tamién se fai la elección de la señorita Lluz d'América y na nueche realicen bailles hasta la madrugada.
Intereses
Una de les sos zones más allegaes ye'l "pelotero", sobremanera mientres les fiestes
Saugeot
La so población nel censu de 1999 yera de 59 habitantes.
Ta integrada na "Communauté de communes du Pays des Lacs ".
Gavin Glinton
Gavin Glinton (*Islla Gran Turca, Islles Turques y Caicos, 1 de marzu de 1979) ye un futbolista d'islles Turques y Caicos que xuega na posición de delanteru. El so primer equipu foi Los Angeles Galaxy y l'últimu'l Nam Dinh F.C. na V.League 1.
Foi internacional cola Selección de fútbol de les Islles Turques y Caicos, xugó 4 partíos y anotó 3 goles.
San Juan de Nieva (Avilés)
San Juan de Nieva ye un llugar de la parroquia asturiana de Llaviana, nel conceyu d'Avilés. Ye la única población de la mesma, y polo tanto la so capital. Tien una población de .
San Blas-Santu Domingo
San Blas-Santu Domingo, más conocíu namái como San Blas, ye un barriu de la ciudá d'Alicante (España). Llenda al este colos barrios de Campoamor, Mercáu y Enanche Diputación; al sur col barriu d'Alipark; y al oeste col Polígonu San Blas. Según el censu de 2006, cuenta con 9.282 habitantes (4.407 homes y 4.875 muyeres).
Senots
La so población nel censu de 1999 yera de 275 habitantes.
Ta integrada na "Communauté de communes du Vexin Thelle".
Natalia Molchanova
"Natalia Molchanova" (Молчанова Наталья Вадимовна), nació'l 8 de mayu de 1962 en Rusia.
Ye una reconocida deportista y prauticante del bucéu a pulmón llibre o apnea y ye l'actual presidente de la federación rusa de apnea. Tien, hasta agora, 12 medayes d'oru individual y dos medayes d'oru por equipos del Campeonatu Mundial de Apnea.
Ente los records mundiales de Natalia atópense: 
Aldea Escolar
L'Aldea Escolar (tamién conocida como Los Rabiones) ye un paraxe arxentín del Departamentu Futaleufú, na Provincia del Chubut.
Contaba con , lo que representa una medría del 92,3% frente a los del censu anterior.
Euryapsida
Los euriápsidos (Euryapsida) son un grupu polifilético de saurópsidos (reptiles) que se caractericen por presentar una única fuesa temporal o fenestra sobre'l güesu postorbital; los sinápsidos tamién tienen una sola fenestra, pero asitiada na rexón inferior del postorbital.
Dellos llinaxes ensin rellacionar evolutivamente algamaron la condición euriápsida de manera independiente; ente ellos incluyéronse exemplos de grandes reptiles de la Yera Mesozoica, como los plesiosaurios, ictiosaurios y placodontes.
Nennigkofen
Nennigkofen ye una comuña suiza del cantón de Solothurn, asitiada nel distritu de Bucheggberg. Llenda al norte cola comuña de Selzach, al este con Lüsslingen, al sur con Lüterkofen-Ichertswil, y al oeste con Leuzigen (BE).
Elginerpeton
Elginerpeton ye un xéneru representáu por una única especie de tetrápodu que vivió nel Devónicu, no que güei ye Escocia. 
Esposición Internacional de Plovdiv (1981)
La Esposición Internacional de Plovdiv de 1981, regulada pola Oficina Internacional d'Esposiciones, tuvo llugar del 14 de xunu al 12 de xunetu de tal añu na ciudá búlgara de Plovdiv. La esposición tuvo como tema "la caza, la pesca y l'home na sociedá". Tuvo una superficie de 51 hectárees. La candidatura de l'amuesa presentóse'l 12 de xunu de 1980.
Concursu real
En derechu penal, conozse como concursu real a la pluralidá d'actos nuna mesma sentencia. Nel concursu real, cuando un axente, buscando una determinada resultancia, executa diverses acciones, caúna d'elles un distintu tipu penal, les penes de cada unu d'estos delitos pueden unificase.
Por casu: un lladrón decide robar un bancu. Mientres escapa, enfrentar con un policía, al que-y quita la vida. El lladrón cometió a lo menos dos tipos penales: el robu y l'homicidiu. Yá nel xuiciu penal, pa efectos de simplicidá procesal, faise un solu xuiciu onde se-y imputen dambos delitos, formando asina un concursu real.
El concursu real tien dos particularidaes:
Lobelia monostachya
Lobelia monostachya ye una especie de planta de flores perteneciente a la familia Campanulaceae. Ye endémica de Estaos Xuníos. El so hábitat natural son los carbes secos de rexones tropicales y subtropicales. ta tratada en peligru d'estinción por perda d'hábitat. 
Tübach
Tübach ye una comuña suiza del cantón de Sankt Gallen, nel distritu de Rorschach. Llenda al norte cola comuña d'Horn (cantón de Turgovia), al sureste con Goldach, y al suroeste con Mörschwil y con Steinach.
Fujitaka Kinomoto
Fujitaka Kinomoto(1958-?) ye un personaxe del manga y anime "Cardcaptor Sakura". Ye'l padre de Sakura y Tōyá.
Nel anime, conoció a la so esposa "Nadeshiko" cuando ella cayó-y enriba dende un árbol al intentar devolver a un páxaru al so nial. Tuvo problemes cola familia d'ella, especialmente con Sonomi, yá que cuando se casaron ella tenía namái 16 años y él yera un maestru nuevu que s'acababa de graduar na universidá.
Nel anime ye profesor de la Universidá de Tomoeda. Siempres ta bien feliz porque al morrer la so esposa, prometiólu que non lloraria tres la so muerte. Ye arqueólogu y tien una bona condición física, amás de ser un bon cocineru.
Nel manga afayar que ye una metá de Clow Reed. Nel tomu 49, al despidir a "Sakura", atopa al so llau a "Nadeshiko", pa la so sorpresa. Ella abrazar, diciéndo-y que yá se lo esplicaría más tarde.Tien 40 años en Sakura Card Captors.
Agustí Duran i Sanpere
Agustí Duren i Sanpere (Cervera, 1887 - Barcelona, 29 d'abril de 1975) foi un historiador, archiveru y arqueólogu español.
Llicenciáu en Lletres y doctor en Derechu, dende 1912 collaboró col Serviciu d'Investigaciones Arqueolóxiques. En 1917 incorporóse y entamó l'Archivu Municipal de Barcelona, la Oficina d'Investigaciones y Publicaciones y el Archivu Históricu de Barcelona. Hasta 1957 dirixó l'Institutu d'Hestoria de Barcelona. Miembru de la Real Academia de Bones Lletres de Barcelona ("Reial Acadèmia de Bones Lletres de Barcelona") dende 1924, la que presidó ente los años 1961 y 1963. Miembru del Institutu d'Estudios Catalanes ("Institut d'Estudis Catalans") y de la Real Academia de Belles Artes de Sant Jordi ("Reial Acadèmia Catalana de Belles Arts de Sant Jordi"). Foi l'organizador del Muséu Etnolóxicu de Cervera.
Deherainia
Deherainia ye un xéneru de plantes con flores perteneciente a la familia Theophrastaceae. Entiende 5 especies.
Glumicalyx
Glumicalyx ye un xéneru con siete especies de plantes de flores perteneciente a la familia Scrophulariaceae. 
Lagotis
Lagotis ye un xéneru con 45 especies de plantes de flores perteneciente a la familia Scrophulariaceae. 
PWI Girl Wrestler of the Year
El PWI Girl Wrestler of the Year Award o PWI Premiu Lluchadora del añu, foi una reconocencia apurrida ente 1972 y 1976 pola revista de llucha llibre profesional "Pro Wrestling Illustrated", que premia a la meyor lluchadora profesional del añu, según los llectores de la revista.
Synclisia
Synclisia ye un xéneru con seis especies de plantes de flores perteneciente a la familia Menispermaceae. Nativu de Madagascar.
Dirhamphis
Dirhamphis ye un xéneru con dos especies perteneciente a la familia Malvaceae. Ye orixinariu de Méxicu y Suramérica. 
Describióse por Antonio Krapovickas y espublizóse en "Darwiniana 16(1-2): 223", nel añu 1970.  La especie tipu ye "Dirhamphis balansae" Krapov.
Samuel Nathaniel Behrman
Samuel Nathaniel Behrman (9 de xunu de 1893, Worcester, Massachusetts - 9 de setiembre de 1973, Nueva York) foi un dramaturgu estauxunidense.
Trabayó en periódicos y revistes de Nueva York y estudió drama na Universidá de Harvard. La so obra primera esitosa foi la comedia "The Second Man" de 1927, siguida de la popular "Meteor" de 1929, "Brief Moment" de 1931 y "Biography" de 1932. Ente les sos más contundentes puestes n'escena, atópense "Rain from Heaven" de 1934 y "Nun Time for Comedy" de 1939.
Hora 25 (programa de televisión)
Hora 25 ye un programa de televisión cultural chilenu tresmitíu dende 2006 por TVN, conducíu por Augusto Góngora y Diana Massis. El programa cunta cola participación de Camilo Marks, como críticu lliterariu; Albert Tidy, quien percuerre Santiago, pa opinar de l'arquitectura de la ciudá.
Sínfisis
Sínfisis ye, en anatomía, el nome que recibe un tipu d'anfiartrosis o articulación cartilaxinosa, na que se presenta un discu de fibrocartílago interpuestu ente les superficies articulares. Los movimientos son llindaos y tienen poca amplitú al actuar individualmente. Cuando munches sínfisis actúen en xunto aproven d'absorción de fuerces de choque, flexibilidá y fuerza.
Synstemon
Synstemon ye un xéneru de fanerógames perteneciente a la la familia Brassicaceae. Entiende cuatro especies. 
Ablondu Festo
Ablondu Festo(lat: "Rufius Festus") foi un historiador romanu, funcionariu de la corte ("magister memoriae") y procónsul d'África sol imperiu de Flavio Valente. Escribió un "Breviarium rerum gestarum populi Romani ", compendiu de la hestoria de Roma dende los sos oríxenes a 364.
La obra ye la primera n'analizar la formación del Imperiu tres les socesives alquisiciones de territorios provinciales na esfera d'influyencia romana. D'ella, escrita con ocasión de la campaña escontra los sasánides, caltiénse más o menos la metá.
Henry Colburn
Henry Colburn (1784/5 - 16 d'agostu de 1855), foi un publicante británicu. Llogró la so esperiencia inicial como vendedor de llibros en Londres nel establecimientu de W. Earle, Albemarle Street, y darréu como asistente na Llibrería de Morgan, Conduit Street, de la cual volvióse propietariu en 1816.
Treslladóse darréu a "New Burlington Street", onde s'estableció como publicante, pasando la llibrería de "Conduit Street" a Messrs Saunders & Otley. En 1814 fundó la "New Monthly Magacín", de la cual fueron editores, en diversos momentos, Thomas Campbell, Bulwer Lytton, Theodore Hook y Harrison Ainsworth.
Ducula latrans
La dúcula lladradora (Ducula latrans) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae reinal de les selves de les islles Fiji. Nun se conocen subespecies.
Peter Jansen Wester
Peter Jansen Wester ( * 1877- 1931) foi un botánicu y agrónomu d'Estaos Xuníos. Trabayó viviegamente cola familia de los cítricos Rutaceae.
Per munchos años foi direutor de la "Estación Esperimental del USDA en Filipines, y un espertu nes spp. de mangu (xéneru "Mangifera"), suxuriendo la so hibridación.
Tamién foi xenetista del "Llaboratoriu subtropical" del USDA en Miami.
Esti autor publicaba les sos identificaciones y clasificaciones de nueves especies en "Philipp. Agric. Rev."
Oskar Merikanto
Frans Oskar Merikanto (Helsinki, 5 d'agostu de 1868 — Oitti, Hausjärvi, 17 de febreru de 1924) foi un compositor finlandés. 
Organista en Helsinki dende 1892 y direutor de la orquesta Opera finlandés de 1911 a 1922, integráu por cantares, obres pa pianu, órganu, música incidental y tres óperes.
El so fíu tamién foi compositor Aarre Merikanto.
Leptopelis broadleyi
Leptopelis broadleyi ye una especie de anfibiu de la familia Arthroleptidae.
Habita en Malaui, Mozambique y Zimbabue.
El so hábitat natural inclúi sabanes húmedes, xardines rurales y zones primeramente montiegues bien degradaes.
Editorial Linkgua
Linkgua ye una editorial, fundada en 2002 polos editores Marta Muñoz y Radamés Molina.
El catálogu de Linkgua tien hasta la fecha más de 1200 títulos sobremanera de títulos clásicos escritos en castellán.
Les sos colecciones son "Diferencies", conformada por llibros sobre conflictos culturales, políticos y relixosos, ente los sos autores cabo destacar a Miguel de Cervantes Saavedra, María de Zayas y Sotomayor, Juan Francisco Pumar y José Rizal, "Éxtasis" (poesía, con un catálogu formáu por autores como San Juan de la Cruz, Fray Luis de Llión, César Vallina, Rubén Darío y José Martí, "Memories" y "Viaxes", que ta formada por llibros de viaxes y tien autores como Cristóbal Colón, Hernán Cortés y Francisco de Miranda. 
Linkgua publica los títulos más consagraos, al pie de toos aquellos que fueren descatalogados o escluyíos del mercáu actual.
Monjurosuchidae
Los monxurosúqidos (Monjurosuchidae) son una familia de diápsidos arcosauromorfos coristoderos que vivieron a mediaos del periodu Cretácicu, ente'l Hauterivianu al Aptianu, haI aprosimao 130 a 120 millones d'años. Los sos Fósiles atópense en China. El nome propúnxolu Endo en 1940.
Bushy Park
El Bushy Park ye'l segundu parque más grande de los Parques Reales de Londres. Alcuéntrase nel condáu de Richmond upon Thames nel suroeste de Londres, cerca de Kingston upon Thames, Teddington y el parque de Hampton Court, parte del palaciu de Hampton Court.
La mayor parte d'esti parque de 450 hectárees ye de llibre accesu al públicu, anque hai árees zarraes que dexen caltener la vida montesa de la zona. Les menaes de venaos selvaxes son unu de los curiosos del parque.
Sitio oficial de los Parques Reales de Londres
Ariel Magnus
Ariel Magnus ye un novelista arxentín, descendiente d'inmigrantes alemanes. Nació en 1975, en Buenos Aires. Estudió becáu pola fundación "Friedrich Ebert Stiftung" lliteratura española y filosofía n'Alemaña, país onde vivió ente los años 1999 y 2005. Amás del so llabor como autor, Magnus collaboró cola revistes "SoHo" y "Gatopardo", y el suplementu "Radar" de Página/12. Anguaño collabora col suplementu "El Ángel" de "La Reforma" (México) y dacuando cola revista cultural "La muger de mi vida" y el diariu "Die Tageszeitung" ("Taz") d'Alemaña.
Discutiniu
Un discutiniu ye un discursu (monólogu por una persona) o una conversación (diálogu ente dos o màs persones) pa intercambiar puntos de vista, ponencies y crítiques sobre un tema propuestu a alderique. Davezu los grupos tienen idees o visiones contrapuestes.
Pa reforzar ya ilustrar el plantegamientu del problema dacuando suel recurrise a preseos d'ayuda mientres la formulación d'un discutiniu.
Aeropuertu de Mogilev
L'Aeropuertu de Mogilev ye un aeropuertu qu'atiende a Mogilev, Bielorrusia.
Assur-nirari IV
Assur-nirari IV foi un rei asiriu (1018 e.C. - 1013 e.C.) fíu y socesor de Salmanasar II.
Según la "Llista d'epónimos", Assur-nirari reinó mientres seis años, nos que creóse'l sistema cronolóxicu de los limu. Nun tenemos noticies del so reináu, que se desenvolvió nuna dómina escura pa la monarquía asiria, arrequexada nes sos bases pola acometida aramea.
Assur-nirari IV perdió'l tronu a manos del so tíu, el rei Assur-rabi II.
São Veríssimo de Tamel
São Veríssimo de Tamel ye una freguesía portuguesa del conceyu de Barcelos, con 3,80 km² de superficie y 3115 habitantes (2001). Densidá de población: 819,7 hab/km².
Alpedriz
Alpedriz ye una "freguesía" portuguesa del "conceyu" d'Alcobaça, con 15,50 km² d'área y 849 habitantes (2001). Densidá de población: 54,8 hab/km².
Martinganza
Martinganza ye una freguesía portuguesa del conceyu d'Alcobaza, con 8,92 km² d'área y 1 039 habitantes (2001). Densidá de población: 116,5 hab/km².
Lucala
Esti conceyu arrexunta una sola comuñes:
Lubalo
Atiesta al norte colos conceyos de Caungula y de Cuílo; 
al este cola provincia de Lunda del Sur, conceyu de Saurimo y col Lucapa nesta provincia; 
al sur tamién la provincia de Lunda del Sur, conceyu de Cacolo; 
y al oeste colos de Capenda-Camulemba y de Cuango.
Hideki Sahara
Hideki Sahara, nacíu (15 de mayu de 1978 en Yokohama), ye un futbolista xaponés que xuega pal Kawasaki Frontale.
Federico Vahey Alba
Federico Vahey Alba (Vélez-Málaga, 11 de payares de 1807-Madrid,19 de setiembre de 1856) foi un xuez y maxistráu español.
Abogáu dende 1832. Nomáu Correxidor de la ciudá de Alhama de Granada en 1834. Xuez interín de primera Instancia en Xerez de la Frontera, el 23 de xunu de 1839. Dende 1847 foi fiscal togáu del Tribunal Mayor de Cuentes.
Ministru de Gracia y Xusticia dende'l 14 d'ochobre de 1852 al 9 d'abril de 1853. Depués foi Conseyeru Real.
Casáu con Ana Bryan Livermore, hermana d'obispu Tomás Bryan Livermore. Nun tuvieron fíos.
Kozmino
Kozmino ye un puertu de Rusia a veres del mar de Xapón, alcontráu nes proximidaes de la ciudá de Nakhodka, cerca de la frontera con China y Corea del Norte, .
Kozmino ye'l puntu terminal del oleoductu "Liberia Oriental- Océanu Pacifico". Cola inauguración de la so terminal petrolera'l 28 d'avientu de 2009, el puertu de Kozmino convertir nel tercer puertu petroleru más importante de Rusia.
Hans Krüger
Hans Krüger, que'l so nome completu ye Hans Ananda Krüger López, ye un músicu y productor musical español.
Realizó cientos de producciones pa grupos musicales como Delorean, Twelve Dolls, Half Foot Outside, Pretty Becky, Polock, Me and the bees, Los Ginkas, Radiofunkens, Brian Hunt, Templeton, El Xingadoriu Asesín, Kioto, The Foralettes o Antiguaybarbuda ente munchos dende los sos propios estudios Estudios Montreal (allugaos en Subiza, Navarra) como n'ayenos editando los sos trabayos realizaos en decenes de sellos discográficos como Mushroom Pillow, Matador Records, True Phanter Sounds, Subterfuge, Modular Records, Underhill Records o Llimbu Starr ente otros.
Benito Artigas Arpón
Benito Artigas Arpón (Soria 1881 - México 195?) Periodista. 
Direutor de "Tierra" (Soria) y redactor de "La Voz" y "El Sol" (Madrid 1930) y "ABC" (1936?1939).Diputáu del Partíu Republicanu Radical Socialista por Soria en 1931 y en 1936 por Unión Republicana, de la que foi presidente del Conseyu Nacional. Exiliáu en Francia y México. Editó y dirixió la revista "España" (Perpiñán) y collaboró en "Hoy" (México). Autor, ente otres, de les obres: «El binomio Prieto?Lorenzo Pardo y las obras públicas: una mala política» (1933), "Los republicanos españoles en el momentode decidirse el porvenir de los pueblos" (1945) y "De la tragedia de España: crónica general de la guerra civil" (1936?1939) (obra póstuma editada en 1978).
El mandatu
El mandatu ye una novela del filósofu, escritor, periodista y guionista cinematográficu arxentín José Pablo Feinmann, publicada en 2000.
Sirvir a la patria o sirvir al padre. O nun sirvir. La esterilidá como respuesta a una demanda ensin amor. La dictadura como conderga a un país ensin llibertá. L'autor llogra travesar nesta novela la dimensión privao y público del mandatu perversu d'una paternidá forzada.
La hestoria empieza en 1928, cola asunción del segundu mandatu de Hipólito Yrigoyen como presidente de la república. Los protagonistes son Pedro Graeff y el so fíu Leandro, xente poderoso nun pueblu llamáu Venáu Doráu, animal acobiciáu por Pedro como troféu vital.
Leandro, esixíu pol so padre pa brinda-y un nietu y asina asegurar la descendencia, alvierte la so imposibilidá de tener fíos y allega a un amigu pa remediar la situación. Pero esta hestoria familiar d'obsesiones, heriedos y desobediencias va dir revelando una trama mayor: la d'una sociedá a puntu de quebrase, la d'una nación ensin destín.
Bigoli
Los bigoli son un tipu de pasta llarga, paecíos a espaguetis gruesos, orixinarios del Vénetu y presentes na Lombardía oriental. Ellaborar con farina de trigu, agua y sal.
La característica principal d'esta pasta ye la so rugosidad, que-y dexa retener mueyos y condimentos. Esta peculiaridá consiguir col métodu de preparación, qu'emplega una prensa con forma tradicional.
Esisten delles variantes d'esta pasta, que se llogren camudando'l tipu de farina, por casu pola de trigu sarracenu (pa llograr "bigoli" escuros), o añedir güevu. Los "bigoli" sirvir con acompañantes tradicionales, especialmente bigoli con coríu patu, mueyu o sardina.
Xerente
Xerentes son un pueblu indíxena qu'habiten na marxe derecha del Ríu Tocantins, cerca de la ciudá de Tocantínia, nel estáu brasileñu de Tocantins.
Falen la llingua Akuwen, pertenecientes a la Macro-Gê llingüística. Son espertos na artesanía de trenzao. Cola llana de babasú y seda de buriti, producen paxos, bolsos, tapetes y adornos pal cuerpu.
Mordhau
Mordhau, o alternativamente Mordstreich o Mordschlag (lliteralmente del alemán "golpe asesín"), dientro de la escuela de esgrima xermánica ye'l términu utilizáu pa describir la técnica per aciu la cual se blande la espada invertida, con dambes manos tomando la fueya, y cutir al oponente col pomo o la guarda, esencialmente utilizando la espada como un mazu o un esmartiello. El "Mordhau" usábase principalmente en combate con armadures, anque puede usase pa sosprender al oponente en combate cercanu. 
Barba de dragón
La barba de dragón ye un tipu de algodón d'azucre tradicional chinu. Dizse que foi inventáu pol emperador fai unos 2000 años. Consiste en munches febres bien fines d'azucre, lo que-y da l'apariencia y consistencia d'una barba fina, como la del dragón (d'ende'l so nome).
Abitón
Nuna embarcación, abitón xeneralmente dizse de cualesquier maderu en que s'ensobien ciertos cabos y que según la fortaleza d'éstos, ye más o menos robustu o fuerte. 
Pero en cierto técnicu, namái se da esti nome a cualesquier de los maderos asitiaos verticalmente al pie de los palos con oxetu d'ensobiar los escofines de les gavies. Los qu'estienden el so significáu según el primer casu, incluyíu nesta denominación, non yá los mentaos, sinón los barraganetes de les bordes del castiellu, los guindastes y les maniguetes o cornamuses clavaes nes amuraes cerca de cubierta para les escotes, etc.
Rabidosaurus
Rabidosaurus ye un xéneru extinto de terápsidos dicinodontes (reptiles mamiferoides) representáu por una única especie de que vivió nel Triásicu.
Mázcara de Majora
Na manga d'esti xuegu cúntase que Majora yera un demoniu al que toos buscaben asesinar pa quedase cola so armadura. Foi un día cuando llega un mozu, diciéndo-y Majora a esti que si tamién venía intentar matalo, respondiendo que non, que namái venía pa tocar un cantar. Foi entós que'l mozu empieza a tocar un cantar en 3 díes que lu pon a dormir; el mozu saca una mázcara qu'él mesmu talló pa zarrar a la bestia dientro d'ella. 
Juan José Sánchez Pescador
Juan José Sánchez Pescador foi un arquitectu español famosu por realizar trabayos arquitectóniques en diversos llugares de Madrid (en calidá d'arquiteutu municipal) nel sieglu XIX. Dende 1840 exerció como Arquiteutu Mayor de les Obres de la Villa. 
Ente les obres más conocíes alcuéntrase la Casa Corderu nel añu 1842 allugada na Puerta del Sol que finalmente sería propiedá del maragatu Santiago Alonso Corderu. Realizó informes arquitectónicos sobre les cais del centru. Dedicar a la renovación del Palaciu del Conde de Superunda pal so propietariu'l Marqués de Santa Cruz. Foi unu de los arquiteutos (xuntu con Curio Teodoro Moreno) apurrió'l diseñu inicial pa unificar la construcción de tolos edificios qu'arrodiaben la Plaza Mayor de Madrid en 1839. Fixo diseños preliminares del Mataderu Municipal de Madrid. Foi l'arquiteutu dedicáu a la reordenación de la Cuesta de la Vega (1847-1849).
Winkel
Winkel ye una comuña suiza del cantón de Zúrich, asitiada nel distritu de Bülach. Llenda al norte cola comuña de Bachenbülach, al nordés con Bülach, al este con Embrach y Lufingen, al sur con Kloten, y al oeste con Rümlang y Oberglatt.
Forum Mall (México)
El Forum Culiacan ye un centru comercial asitiáu nel centru de Culiacán, Sinaloa, Méxicu. 
Ye un complexu de dos pisos que inclúi tiendes de ropa, una tienda de mascotes, un food court, y un cine. Ente les tiendes afáyense Liverpool, Sears, Coppel, C&A, Sanborns, Mixup, Zara, Sexy jeans, +Kota (Pet Shop), MMCinemas, Office Max, Bershka, Nine West, TOUS, Levi's, Hugo Boss, Lacoste, Starbucks, Burger King, Pizzeta, McDonald's, The Italian Coffee, Subway, Pull and Bear, Oysho, Via Italy, Mario Ramos, Shasa, Stanza, Game Planet, L'Occitane, Dockers y una tienda onde los neños pueden xugar.
Anguaño, el Forum Culiacán ta n'espansión, un nueu hotel, pista de xelu y nueves tiendes adicionales qu'aniciaren el so abrimientu nos entamos de 2009. 
Catedral de la Santa Cruz (Lusaka)
La Catedral de la Santa Cruz ye'l principal templu anglicanu de Lusaka, capital de Zambia. Ta asitiada nel barriu de "Ridgeway". Foi diseñada por Dick Hope, quien ganó en concursu, y contsruida por Reeler (Reg) y Morris Hope ente 1960 y 1970. Tuvo n'usu dende 1962, anque'l suelu nun foi completáu hasta l'añu siguiente y l'edificiu nun se consagró hasta'l 28 d'agostu de 1970. Trátase d'un edificiu funcionalista.
Mar i muntanya
'Mar i muntanya (espresión del catalán que significa Mar y monte) ye una categoría de platos típicos de la cocina catalana que combina'l conceutu d'ingredientes típicos del monte (xeneralmente carne que puede dir dende salchicha, hasta carne de caza) colos ingredientes típicos del mar (xeneralmente pexe o mariscu). Exemplos de platos so esti conceutu culinariu son por casu el "pollastre amb llagosta" (pollu y llagosta), el "pollastre amb escamarlans" (pollu y cigalas), "arròs mar i muntanya" con carne y mariscu. 
Phrynopus cophites
Phrynopus cophites ye una especie de ránidos de la familia Leptodactylidae.
Telmatobius simonsi
Telmatobius simonsi ye una especie d'anfibios de la familia Leptodactylidae.
Breviceps adspersus
Breviceps adspersus ye una especie d'anfibios de la familia Microhylidae.
Angola, Botsuana, Mozambique, Namibia, Sudáfrica, Suazilandia, Zambia y Zimbabue.
Dipodillus rupicola
Dipodillus rupicola ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Alcuéntrase en Malí.
El so hábitat natural son: sabanes grebes, y zones predregoses.
Partíu de Gormaz
El Partíu de Gormaz yera unu de los más amenorgaos de la Estremadura Castellana. Entendía diez aldees y trés despoblados: 
Y los despoblados de Fuenterrey, San Cibrián y Torrevides. 
Esta comunidá foi de realengo, pero yá nel Catastru del Ancón figura como señoríu del Marqués de Camarasa, Conde de Rivadavia, Capo, Ricla y Amarante. El so marcu xeográficu permaneció casi inalteráu hasta la lliquidación de los señorios en 1833. Solo Fresnu pasó a ser villa exenta so señoríu nel 1628 y Brías, col so estatus especial, tamién dexó de pertenecer a los dos alfoces de Berlanga y Gormaz, algamando'l villazgo.
Achatinella apexfulva
Achatinella apexfulva ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Achatinellidae nel orde de los Stylommatophora.
Ye endémica de Hawai.
Cytora annectens
Cytora annectens ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Pupinidae. 
Mantis relixosa bey-bienkoi
Mantis relixosa bey-bienkoi ye una subespecie de mantis de la familia Mantidae.
Alcuéntrase en Kazakhstán, Tajikistán, Mongolia y Siberia.
2,3-dimetil-2-pentenu
El 2,3-dimetil-2-pentenu ye un alquenu de cadena ramificada con fórmula molecular CH.
Ailuroedus
Ailuroedus, ye un xéneru d'Ave Passeriformes de la familia de los Ptilonorhynchidae, tien tres especies reconocíes científicamente.Les especies alcuéntrense en Nueva Guinea y Australia.
Quesu payoyo
El Quesu Payoyo ye un quesu producíu con lleche de cabra payoya na Sierra de Grazalema (Andalucía, España)
Realícense quesos de distintu tipu: frescu, curáu, y emborrado en romeru, salváu y otres yerbes.
El quesu ayudó a desenvolver una pequeña industria respetuoso cola redolada y sostenible na Sierra de Cádiz.
Árbol -mm
-mm pa los desarrolladores en Linux ye una versión del códigu fonte del kernel caltenida por Andrew Morton
Códigu nuevu y esperimental foi usáu p'abrir camín nes versiones 2.6.x-mm de la construcción del kernel.
Históricamente'l -mm enfocar na parte d'alministración de memoria nel kernel (mm poles sos sigles n'inglés)
L'árbol -mm foi sobrecargado d'actualizaciones faciendo bien dificultoses les sos pruebes y polo tanto nun mensaxe Andrew Morton declaró que yá nun diba funcionar el so proyectu.
Euphaedra (Xypetana) pervaga
Euphaedra (Xypetana) pervaga, ye una especie de Lepidoptera, de la familia Nymphalidae, subfamilia Limenitidinae, tribu Adoliadini, pertenez al xéneru Euphaedra, subxéneru (Xypetana).
Esta especie de Lepidoptera y les subespecies alcuéntrase n'África central. 
Nélson Filippe Oliveira
Nélson Filippe Oliveira ye un ciclista portugués nacíu'l 6 de marzu de 1989 en Vilarinho do Bairro (Distritu de Aveiro). 
Debutó como profesional col equipu Xacobeo Galicia nel añu 2010 en consiguiendo bien bones resultancies en categoríes inferiores, como'l segundu puestu nel Campeonatu del Mundu de Contrarreló Sub-23 de 2009.
En 2011 fichó pol Team RadioShack, nel que permanez na actualidá.
Arborícola
Arborícola ye un axetivu utilizáu en bioloxía pa calificar a un animal que vive nos árboles. 
Tolos montes cuntaron siempres con animales viviendo nellos. Estos animales tienen adautaciones que-yos dexen vivir y movese nos árboles. El tetrápodu más antiguu que se conoz con adautaciones especializaes pa xubir a los árboles foi "Suminia", un sinápsidu del Pérmicu superior, hai aproximao 260 millones d'años.
William Clarke
William Clarke ye un ciclista profesional australianu, nacíu'l 11 d'abril de 1985.
Debutó como profesional de primer nivel col equipu Ag2r-La Mondiale a finales del 2010 fichando al añu siguiente pol Leopard Trek y pasando al equipu Champion System Pro Cycling Team nel 2012. Magar yá corriera enantes con dellos humildes equipos profesionales del so país.
Deleornis
Carinatogecko
Carinatogecko, ye un xéneru de reptiles escamosos pertenecientes a la familia Gekkonidae. Introducióse apocayá na clasificación (1981). Contién los gecos que s'atopen en Irán y de Iraq.
Greg Holmes
Greg Holmes (29 d'agostu de 1963, Covina, Estaos Xuníos) ye un xugador de tenis con nacionalidá americana. Na so carrera conquistó un tornéu a nivel ATP, la so meyor posición foi Nº22 en febreru de 1985.
Regueru de la Guardia Vieja
El regueru de la Guardia Vieja ye un cursu d'agua uruguayu que traviesa'l departamentu de Flores perteneciente a la cuenca hidrográfica del Ríu de la Plata.
Sinagoga Maisel
La sinagoga Maisel foi construyida ente 1590 y 1592 gracies a el financiamientu del daquella Alcalde de Josefov, Mordecai Maisel, quien amás financió la estensa reconstrucción del ghetto en estilu renacentista. Foi llevantada por Josef Wahl y Juda Goldsmied de Herz. L'edificiu orixinal foi afectáu seriamente pol fueu en 1689 y depués restauráu en estilu barrocu. Finalmente, foi anovada en estilu neogóticu según el proyectu del Prof. A. Grotte en 1893– 1905. Tou lo que quedó de l'antigua disposición renacentista fueron los trés naves de la sala central cola galería pa les muyeres nel pisu cimeru. La Sinagoga Maisel úsase anguaño como sala d'esposición y depósitu del Muséu Xudíu.
Mangabei
El términu mangabey puede referise a trés xéneros distintos de cercopithecidae o monos del vieyu mundu. Creyóse que "Lophocebus" y "Cercocebus" taben bien rellacionaos filogenéticamente, tantu que se clasificaron nun namái xéneru. Sicasí les especies de "Lophocebus" tán muncho más cerca de los babuinos del xéneru "Papio", ente que "Cercocebus" tán más próximes al Mandril. Especies de "Rungwecebus" fueron afayaes apocayá.
Los trés xéneros de mangabeis son:
Regueru Ceballos
El regueru Ceballos ye un cursu d'agua uruguayu que traviesa'l departamentu d'Artigas perteneciente a la cuenca hidrográfica del Ríu de la Plata.
Naz na Cuchilla de Belén y desagua nel ríu Arapey Chico en percorriendo alredor de 25 km.
Alice Barry
Alice Barry ye una actriz britanica nacida en 1946.
El so primer papel televisivu foi na serie "Clocking Off" interpretando a Peggy Hargreaves,tamién apaeció nes series "Peter Kay's Phoenix Nights" y "Bob & Rose" y tuvo un rol menor na serie de comedia "Linda Green" y na serie dramatica "The Royal". Ye conocida por apaecer na serie Shameless emitida por Channel 4.
Ocrepeira branta
Ocrepeira branta, ye una especie d'araña de la familia Araneidae.
Ye una especie que se distribúi por Xamaica.
Estes arañes varien enforma en color, forma y tamañu, miden ente 2 a 30 mm, tienen ocho ojos dispuestos en dos files horizontales, los machos son xeneralmente más pequeños que les femes y comúnmente escarecen de la coloración llamativa. 
Ocrepeira camaca
Ocrepeira camaca, ye una especie d'araña de la familia Araneidae.
Ye una especie que se distribúi por Brasil.
Ustilaginomycetidae
Ustilaginomycetidae ye una subclase de hongos, clase Ustilaginomycetes, división Basidiomycota. Entiende 33 xéneros "teleomórficos" y unu "anamórfico".
8992 Magnanimidá
Magnanimidad "(Magnanimity)".- Asteroide nᵁ 8992 de la serie "(1980 TE )". Descubiertu'l 14 d'ochobre de 1980 dende Nankín, "China" pol Observatoriu del Monte Púrpura ().
Nomáu asina, con motivu del actu terrorista del 11 de setiembre de 2001 sobre les Torres Ximielgues de Nueva York; el Comité de la IAU pa Nomenclatura de Pequenos Cuerpos, alcordó denomar a trés planetes menores con nomes que representen dalgún de los valores humanos más básicos y universales, y que foron afayaos n'Observatorios de trés continentes, y que tien como intención positiva establecer l'tarrecible traxedia qu'asocedió nun cuartu.
Distritu de Neuburg-Schrobenhausen
Neuburg-Schrobenhausen ye ún de los 71 distritos en que ta estremáu alministrativamente l'Estáu federáu alemán de Baviera.
Estrechu del Madalena
El Estrechu del Madalena ye un paisaxe de gran guapura natural asitiáu a pocos kilómetros de distancia de la zona urbana del Conceyu de San Agustín, Departamentu del Huila, en Colombia.
Preséntase cuando'l ríu Madalena vese obligáu a amenorgase pa pasar ente les roques que formen una canal de 1,70 metros d'anchu; arrodiáu de roques, ríos, montes, tupia vexetación y na ribera de grandes piedres sirviendo de marcu al caudal d'agua llimpio color verde.
a solu diez minutos del conceyu y per una carretera en bon estáu llegamos a esta formosa paraxa que dexa sosprendíu al visitante, puédese si quier saltase el maxestosu Rio Grande de la Madalena, al fondu acolumbren dos cuetos colosales.
Antonio Muñoz
Antonio Muñoz pue referise a:
Stettlen
Stettlen ye una comuña suiza del cantón de Berna, asitiada nel distritu de Berna-Mittelland. Llenda al norte cola comuña de Bolligen, al este y sur con Vechigen, y al oeste con Muri bei Bern y Ostermundigen.
Hasta'l 31 d'avientu de 2009 taba asitiada nel distritu de Berna.
Elecciones de Baden-Wurtemberg (1996)
Les elecciones de Baden-Wurtemberg del 2001 dieron la victoria de nuevu a la CDU (como mientres tou esti periodu democráticu).
Los lliberales del FDP casi se doblaron, mientres nacionalistes y socialdemócrates baxaron.
Los Republicanos, un partíu asitiáu a la derecha de la CDU, baxó: pasando de ser la 3ª a ser la 5ª fuerza político.
Les resultancies fueron:
Provincia de Kirundo
La Provincia de Kirundo, ye una de les diecisiete provincies de Burundi. Cubre una área de 1.703km² y alluga una población de 602.000 persones. La capital ye Kirundo.
Henry Conover
(Henry) Boardman Conover (18 de xineru de 1892 - 5 de mayu de 1950) yera soldáu americanu y ornitólogu aficionáu. 
Conover nació en Chicago y estudió en Sheffield la Escuela Científica de Yale. Tenía interés na hestoria natural dende una edá temprana. Viaxó a Venezuela con Wilfred Hudson Osgood nun viaxe de recoyida d'especies pal Muséu de Campu d'Hestoria Natural de Chicago en 1920. Percorrieron América del Sur en 1922, Chile y Arxentina. En 1926 Conover viaxó a África Oriental. 
Conover donó la so colección de especímenes pervalibles al Muséu del Campu. Fixo un gran númberu de contribuciones a Carl Edward Hellmayr en "The Catalogue of Birds of the Americas".
Constância (freguesia)
Constância ye una freguesía portuguesa del conceyu de Constância, con 8,76 km² d'área y 880 habitantes (2001). Densidá: 100,4 hab/km².
Mitsuyo Maeda
Mitsuyo Maeda (18 de payares de 1878 - 28 de payares de 1941), yera un maestru de Jujutsu y yudu xaponés, fué coles mesmes conocíu como'l "conde Koma" en Brasil, anque'l so llamatu ganar en España tres dellos combates en 1908. Foi'l maestru de Carlos y de Hélio Gracie, quien más palantre sería'l ceador del Gracie Jujitsu o Jujitsu brasileñu. Empecipió amás nel Kōdōkan la llamada "Revolución del Ne waza" o de la llucha nel suelu.
Cabo destacar que non yá enseño Jiu Jitsu a los Gracie , tamién lo enseño a más persones en Brasil. Maeda viaxara per Europa, demostrando la eficacia del Jiu Jitsu, en dellos retos. Anque perdió contra un campeón de llucha greco romana d'orixe rusu col que habia gran diferencia de pesu.
Relixón ḥawaiana
La relixón h.awaiana ye una forma de la mitoloxía polinesia que siguíen d'antiguo los habitantes de les Islles Hawái.
Componer de cuatro "dioses h.awaianos" principales, qu'esistíen enantes de la creación del mundu: Lono, Ku, Kane y Kanaloa.
Más información:
Había munchos otros dioses y dioses que formaben parte de la relixón h.awaiana, de los que los anteriores son namái unos pocos.
Menú
Menú, puede significar sía que non una elección que tien que faer una persona ente un conxuntu de posibilidaes.
Beinheim
Beinheim ye una localidá y comuña francesa, asitiada nel departamentu del So Rin na rexón de Alsacia.
Hiperosmia
La Hiperosmia ye un trestornu nerviosu que supon l'aumentu esaxeráu de la sensibilidá escontra los golores. 
Posibles causes:
Inclusive, dacuando, a cencielles por tener fame puede desencadenase un ataque de Hiperosmia, probablemente de cuando los humanos vivíamos en cueves y l'olfatu ayudábanos a atopar comida. 
Estes persones pueden tener problemes bien graves en redolaes sociales, pola mor del fuerte impactu olfativu que-yos supon dellos golores. 
Menos los embaranzos y les enfermedaes que pueden tratase y asina correxise, pel momento nun esiste nengún tratamientu, anque delles persones hiperósmicas aseguren que fumar ayúdalos a amortiguar la so capacidá olfativa.
San Germán (Buenos Aires)
San Germán ye una llocalidá del sur de la Provincia de Buenos Aires, Arxentina, perteneciente al partíu de Puan. La mesma cuenta con una Delegación municipal domiciliada en Rivadavia.
Cuenta con , lo que representa un descensu del 7,1 % frente a los del censu anterior.
Marcela Bravo de Saravia
Marcela María Nolberta Bravo de Saravia y Iturrizara, (Lima, Perú, 1678 - Santiago de Chile, 12 de marzu de 1752), II Marquesa de Picar, foi una aristócrata y encomendera chilena.
Marcela Bravo de Saravia foi encomendera de Pullally (facienda que la so mariña ye Papudo), Illapel y Llopeo. Foi la única muyer en tener el títulu de marqués de Picar por derechu propiu.
Fía de Jerónimo Bravo de Saravia y Henestrosa, correxidor de Paucarolla en Perú y de Catalina de Irarrázabal y Gómez del Castillo.
Wu Jie
Wu Jie (nacíu n'ochobre de 1963) ye un pilotu chinu escoyíu pal programa espacial Shenzhou. 
Nació en Zhengzhou, provincia de Henan, China. 
En 1987 graduar nel Colexu d'Inxeniería People's Liberation Army Air Force (PLAAF) y darréu nel Colexu de Vuelu PLAAF, atropando más de 1.100 hores de vuelu.
En payares de 1996, él y Li Qinglong, empecipiaron el so entrenamientu nel Centru Gagarin d'entrenamientu de cosmonautes de Rusia, instrucción que s'enllargó mientres un añu, tres lo que tornaron a China, integrando'l primer grupu de taikonautas pal vuelu de la "Shenzhou 5" y la "Shenzhou 6".
Oasis Force
Oasis Force foi'l nome emplegáu pol exércitu británicu pa una serie d'unidaes especiales que variaron tocantes a la so composición, cantidá y estructura orgánica, y que la so fundamental caraterística yera tar formaes por tropes non europees nin canadienses. 
Participó en casi tolos enfrentamientos ente británicos y les fuerces italoalemanas nel Norte d'África de 1940 a 1943, pero de forma bien especial a partir de la Operación Crusader, momentu nel que taben formaes pol Grupu de Brigaes indies y el 6° Reximientu Blindáu sudafricanu, según dellos destacamentos Sikhs. N'otres ocasiones, formaron parte de la mesma la 31. División (hindú), según 3ra. Brigada Motorizada y la 252. Brigada Acorazada, dambes compuestes por tropa hindú.
Brigadier H.W. Wynter: "Special Forces in the Desert War, 1940-1943" Ed. Public Records Office 
Chionanthus pygmaeus
Chionanthus pygmaeus ye una especie fanerógama perteneciente a la familia Oleaceae. Ye nativa del sur de Florida.
Ye un árbol pequeñu endémicu de les zones costeres de Florida onde'l vientu atropa'l sable y que por causes naturales tienen fueu una vegada cada 20-30 años. Esta especie depende del fueu pa espolletar, darréu que precisa suelos abiertos nos parrotales. Tien flores blanques.
Ciudad del Sol
Ciudad del Sol ye una película arxentina empobinada por Carlos Galettini, escrita por Luisa Irene Ickowicz y protagonizada por Darío Grandinetti, Nicolás Voi Caber y Xazmín Stuart. Foi estrenada'l 23 d'ochobre de 2003.
Manuela ye una estudiante de 23 años que, ante'l sorpresivu suicidiu de la so madre, decide desentrañar el misteriu que lu llevó a tomar tal decisión.
sol Ficha en Cine Nacional
Saint-Paul
Col nome de Saint-Paul podemos referinos a: 
Pueblo Nuevo (Buenos Aires)
Pueblo Nuevo ye una llocalidá del Partíu de Laprida, Provincia de Buenos Aires, Arxentina.
Cuenta con , lo que representa una marcada medría del 310% frente a los del censu anterior
Velódromu de la Barra
El Velódromu de la Barra (en portugués "Velódromu da Barra") ye una pista alcontrada dientro del Complexu Deportivu Ciudá de los Deportes nel Autódromo Internacional Nelson Piquet de Ríu de Janeiro, Brasil.
Foi inauguráu'l 11 de xunetu de 2007 poco primero de realizase los Xuegos Panamericanos competición pa la cual foi construyida. Presenta una pista de madera de pinu siberianu y tien capacidá pa 1.500 espectadores. Una vegada terminaos los xuegos va ser alministráu pola Confederación Brasileña de Ciclismu.
Eremalche
Eremalche ye un xéneru de planta con flores perteneciente a la familia Malvaceae. Son endémiques de los desiertos del sudoeste d'Estaos Xuníos. 
Ipheion
Ipheion ye un xéneru de llantes herbales, perennes y bulboses perteneciente a la familia Allioideae de les amarilidacees. Entiende 28 especies distribuídas n'América. 
Ye consideráu un sinónimu del xéneru "Tristagma.
Karpás
Karpas ye unu de los rituales de la Pascua del Séder. Refierse a l'aición de remoyar una verdura nuna salmoria o un líquidu y depués inxerilu. Les verduras pueden ser pataques, apiu, perexil, rábanos y otros. El líquidu puede ser cualesquier de los siete que se considera puru pola llei xudía, anque los más comunes son la salmoria y el vinagre. La idea de la salmoria ye simbolizar les llárimes de los esclavos xudíos que vertíen al sufrir penalidaes nel atiguu Exiptu. Los vexetales simbolicen la venida de la primavera. La karpas faise al empiezu del Séder, xusto cuando se remueyen les capes de Xosé en sangre polos sos hermanos, la palabra Karpas significa n'hebréu "vistíu".
Dolichosuchus
Dolichosuchus ("cocodrilu llargu") ye un xéneru de dinosauriu terópodo celofísido, consideráu como "nomen dubium". El fósil (que consiste nun únicu güesu de la pierna) afayóse en Alemaña n'estratos del Triásicu. Por cuenta de auqe la descripción nun ye del tou clara y al escasu material fósil, el xéneru ye considarado "nomen dubium".
Niederlenz
Niederlenz ye una comuña suiza del cantón d'Argovia, allugada nel distritu de Lenzburg. Llenda al norte cola comuña de Möriken-Wildegg, al este y sur con Lenzburg, y al oeste con Rupperswil.
Henicophaps
Henicophaps ye un xéneru d'aves columbiformes de la familia Columbidae que namái inclúi a dos especies de palombes tropicales reinales de Nueva Guinea y Nueva Bretaña.
Conócense dos especies de "Henicophaps":
Gens Didia
La gens Didia foi un nomen (ver Nomes romanos) de la antigua Roma; 
la familia yera d'orixe plebeyu. Ente los sos miembros tuvieron:
Tamién rellacionaos:
Juan Alfredo Oropeza Garnica
Juan Alfredo Oropeza Garnica ye un militar mexicanu con grau de xeneral que creó'l FX-05 Xiuhcoatl xuntu col xeneral José Antonio Íztiga Landeros.
El Fusil FX-05 foi creáu pola Industria Militar Mexicana, nesi entós a cargu del xeneral Juan Alfredo Oropeza Garnica quién dirixió les ordes pa la so creación y quien oficialmente presentó'l fusil nel desfile militar del 16 de setiembre de 2006. El FX-05 anguaño ta n'operaciones polos cuerpos especiales del exércitu como lu son les Fuerces Especiales, Fusileros Paracaidistes y el Grupu Aeromóvil de Fuerces Especiales.
Desempeñó'l cargu de comandante de la VIII Rexón Militar en Ixcotel, Oaxaca. El xeneral Juan Alfredo Oropeza Garnica pasó a situación de retiru'l día 30 d'abril de 2008.
Tensión (Mecánica)
En Física ya Inxeniería, llamase tensión a la fuercia por unidá d'área na redolada d'un puntu material sobre una superficie real o imaxinaria d'un mediu continuu. L'anterior definición aplicase tantu a fuercies puntuales como fuercies distribuyíes, uniformemente o non, qu'actúen sobre una superficie.
Si se considera un cuerpu sometíu a un sistema fuercies y momentos de fuercia, puede reparase l'aición de les tensiones mecániques si se imaxina un corte mediante un planu imaxinariu "π" qu'estreme'l cuerpu en dos partes. Para que cada parte tuviera n'equilibriu mecánicu, sobre la superficie de corte de caúna de les partes debería reestablecese la interacción qu'exercía la otra parte'l cuerpu. Asina, sobre cada elementu diferencial de la superficie ("dS"), tien d'actuar una fuerza elementa("dF"), a partir de la cual definese un vector tensión ("t") como la resultancia de dividir dicha fuercia elemental ente la superficie del elementu.
Esti vector tensión depende del estáu tensional internu del cuerpu, de les coordenaes del puntu escoyíu y del vector unitariu normal al planu π ("n"). Puede probase que "t" y "n" tán rellacionaos por una aplicación llineal T o campu tensorial llamáu tensor tensión:
La "tensión", en mecánica, espresase n'unidaes de presión, esto ye, fuercia dividida ente'l área. Nel Sistema Internacional, la unidá de tensión ye'l pascal (1 Pa = 1 N/m²). Sicasí, n'inxeniería tamién ye avezada espresarla notres unidaes como kp/cm² o kp/mm², u «kp» ye kilopondiu o kilogramu-fuercia.
Si consideramos un puntu concretu d'un sólidu deformable sometíu a tensión y escuéyese una corte mediante un planu imaxinariu qu'estreme al sólidu en dos, queda definíu un vector tensión "t que depende del estáu tensional internu del cuerpu, de les coordenaes del puntu escoyíu y del vector unitariu normal n" al planu π definida mediante'l tensor tensión:
Usualmente, esi vector puede descomponese en dos componentes que físicamente producen efeutos distintos según el material sía más dúctil o más fráxil. Eses dos componentes llámense componentes intrínseques del vector tensión respeuto al planu π y llámense tensión normal o perpendicular al planu y tensión tanxencial o rasante al planu, estes componentes vienen daes por:
Análogamente, cuando esisten dos sólidos en contautu y esamínense les tensiones ente dos puntos de los dos sólidos, puede faese la descomposición anterior de la tensión de contactu según el planu tanxente a les superficies de dambos sólidos. Nesi casu, la tensión normal tien que ver cola presión perpendicular a la superficie y la tensión tanxencial tien que ver coles fuercies de resfregón ente dambos.
Tensión
En Física, el términu tensión pue ser:
En Ciencies de la salú:
En Medicina:
En Música:
Endemismu
Endemismu ye un términu utilizáu en bioloxía pa indicar que la distribución d'un taxón ta llindáu a un ámbitu xeográficu amenorgáu, non atopándose de mou natural en nenguna otra parte del mundu. Por ello, cuando s'indica qu'una especie ye endémica de cierta rexón, significa que namái ye posible atopala de mou natural nesi llugar.
L'endemismu pue considerase dientro d'un abanicu bien ampliu d'escales xeográfiques: asina, un organismu pue ser reinal d'una cume de monte o un llagu, d'una cordal o un sistema fluvial, d'una islla, d'un país o inclusive d'un continente. De normal el conceutu aplícase a especies, pero tamién pue usase pa otros taxones como subespecies, variedaes, xéneros, families, etc.
Estática
El términu Estática pue referise a:
Estática (mecánica)
La Estática ye la rama de la Mecánica Clásica qu'analiza les cargues (fuercia, par / momentu) y estudia l'equilibriu de fuercies nos sistemes físicos n'equilibriu estáticu, esto ye, nun estáu nel que les posiciones relatives de los subsistemes nun varíen col tiempu. La primer llei de Newton implica que la rede de la fuercia y el par netu (tamién conocíu como momentu de fuercia) de cada organismu nel sistema ye igual a cero. D'esta llimitación puen derivase cantidaes como la carga o la presión. La rede de fuercies d'igual a cero conozse como la "primer condición d'equilibriu", y el par netu igual a cero conozse como la "segunda condición d'equilibriu".
La estática apurre, mediante l'emplegu de la mecánica del sólidu ríxidu, solución a los problemes denominaos isostáticos. Nestos problemes, ye abondu plantegar les condiciones básiques d'equilibriu, que son:
Pal resolvimientu de problemes hiperestáticos (aquellos nos que l'equilibriu pue algamase con distintes combinaciones d'esfuerzos) ye necesariu considerar ecuaciones de compatibilidá. Diches ecuaciones adicionales de compatibilidá llogranse per aciu la introducción de deformaciones y tensiones internes asociaes a les deformaciones mediante los métodos de la mecánica de sólidos deformables, que ye una ampliación de la mecánica del sólidu ríxidu que, amás, da cuenta de la deformabilidad de los sólidos y los sos efeutos internos.
Sicasí, cuando esisten fuercies con puntos d'aplicación distintos ye necesario determinar el puntu d'aplicación de la fuerza resultante. Pa fuercies non paraleles esto pue faese sumando les fuercies dos a dos. Pa ello, considerase que dos de les fuercies tracen rectes enllargando les fuercies en dambos sentíos y buscando la so intersección. Esa intersección va ser un puntu de camín de la fuercia suma de las dos. De siguío, se substituyen les dos fuercies por una única fuercia vectorial suma de les dos anteriores aplicada nel puntu d'intersección. Esto repitise "n-1" vegaes pa un sistema de "n" fuercies y llógrase'l puntu de camín de la resultante.
Esti algoritmu pue ser bastante pesáu pa un númberu de fuercies eleváu. Amás, cuando delles de les fuerces son paraleles pue nun funcionar. Pa faer más rápidu'l cálculu del puntu de pasu, pue usase, nel casu de fuercies coplanares, el métodu del polígonu funicular, que ye computacionalmente más rápidu y aplicable tamién al casu de que toles fuercies sían paraleles (y, por tantu, les sos rectes d'aición, ensin puntos d'intersección).
Ún de los principales oxetivos de la estática ye'l llogru d'esfuerzos cortantes, fuerza normal, de torción y momentu flector a lo llargo d'una pieza, que pue ser dende una viga d'una ponte, les pilastres d'un rascacielos,etc.
La so importancia mora en qu'una vegada trazaos les diagrames y llograes les sos ecuaciones, pue decidise'l material col que se va construyir, les dimensiones que tendrá de tener, llendes pa un usu seguru, etc., per aciu un analís de materiales. Por tanto, resulta d'aplicación n'inxeniería estructural, inxeniería mecánica, construcción, siempres que quiera construyise una estructura fixa. Pal analís d'una estructura en movimientu ye necesariu considerar l'aceleración de les partes y les fuercies resultantes.
Mecánica Clásica
La Mecánica Clásica ye una formulación de la Mecánica pa describir mediante lleis el comportamientu de cuerpos físicos macroscópicos en reposu y a velocidaes pequeñes comparaes cola velocidá de la lluz.
Esisten delles formulaciones distintes, en mecánica clásica, pa describir un mesmu fenómenu natural que, independientemente de los aspeutos formal y metodolóxicu qu'utilicen, lleguen a la mesma conclusión.
Gremial
Llámase gremial al pañu cuadráu del mesmu color que los ornamentos que se ponía sobre les rodilles l'obispu cuando taba sentáu al celebrar de pontifical. Anguaño, los obispos sólo lu usen con un sentíu prácticu: al usar oliu sagráu (p. ex. n'ordenaciones) tando sentaos, pa nun s'empuercar la casulla.
El gremial que güei ye privativu de los obispos, tamién foi utilizáu polos sacerdotes mos sieglos XIII y XIV y consistía nun pañu rectangular de llinu o seda según los casos. Dende'l sieglu XIV, llevóse nes procesiones pol sacerdote y los sos dos ministros, diáconu y subdiáconu a manera de frontal d'altar, llamándose entós "delantal procesional", tovía utilizáu en dellos llugares y reflexáu n'abondes pintures y relieves.
El conteníu d'esti artículu incorpora material d' "Arqueología y bellas artes", de 1922, de Francisco Naval y Ayerbe, que s'atopa nel dominiu públicu.
Estructura isostática
Una estructura ye isóstática cuando ta n'equilibriu estable y les ecuaciones clásiques de la Estática son suficientes pal determín de toles fuercies interiores o reacciones, esto ye, les sumes de fuercies y de momentos tienen de ser cero.
Aquella estructura que nun seya isostática ye hiperestática.
Momentu de fuercia
Na mecánica newtoniana, denomínase momentu d'una fuercia (respeutu d'un puntu dáu) a una magnitú (pseudo)vectorial, llograda como productu vectorial del vector de posición del puntu d'aplicación de la fuercia con respuctu al puntu al cual tómase'l momentu pela fuercia, n´esi orde. Tamién se-y noma momentu dinámicu, cenciellamente momentu ya, inclusive, par.
El momentu d'una fuercia F aplicada nun puntu P respeutu a un puntu O vien dau pol productu vectorial del vector formula_1 pol vector fuercia, esto ye: 
\mathbf{r} \times \mathbf{F} \,
Pela propia definición del productu vectorial, el momentu M, ye un vector perpendicular al planu determináu polos vectores F y r.
La definición de momentu s'aplica a otres magnitúes vectoriales. Asina, por casu, el momentu de la cantidá de movimientu o momentu llinial, P, ye'l momentu cinéticu o momentu angular, L, definíu como:
\mathbf{r} \times \mathbf{p}
Mecánica vectorial
La mecánica vectorial o mecánica newtoniana ye una formulación específica de la mecánica clásica qu'estudia'l movimientu de partícules y sólidos nun espaciu euclídeo tridimensional. Anque la teoría pue ser xeneralizada, la formulación básica de la mesma se fai en sistemes de referencia inerciales u les ecuaciones básiques del movimientu amenorgar a les Lleis de Newton, n'honor a Isaac Newton, quien fixo contribuciones fundamentales a esta teoría.
La mecánica ye la parte la física qu'estudia'l movimientu. Subidividese'n:
La mecánica newtoniana ye afecha pa describir eventos físicos de la esperiencia diaria, esto ye, a eventos qu'asoceden a velocidaes bien menores que la velocidá de la lluz, y tienen escala macroscópica. Nel casu de sistemes con velocidaes próximes a la velocidá de la lluz tenemos d'allegar a la mecánica relativista.
Velocidá de la lluz
La velocidá de la lluz nel vacíu ye, por definición, una constante universal que'l so valor ye 299.792.458 m/s o, aprosimao, 186.282,4 millas/s. Suel averase a 3·10 m/s, esto ye, 9,46·10 m/añu; la segunda cifra ye la usada pa definir al intervalu nomáu añu lluz. 
El so símbolu ye'l calter c (del llatín "celéritās", n'asturianu celeridá o rapidez). Tamién ye conocida como la constante d'Einstein.
La rapidez al traviés d'un mediu que nun sía'l "vacíu" depende de la so permitividad llétrica, de la so permeabilidá magnética y d'otres carauterístiques electromagnétiques. En medios materiales, esta velocidá ye inferior a "c" y queda codificada nel índiz de refraición. En cambeos del vacíu más sutiles, como espacios curvos, efeutu Casimir, poblaciones térmiques o presencia de campos esternos, la velocidá de la lluz depende de la densidá d'enerxía d'esi vacíu.
Dinámica (mecánica)
La dinámica ye la parte de la física que describe la evolución nel tiempu d'un sistema físicu en relación coles causes que provoquen los cambeos d'estáu físicu y/o estáu de movimientu. L'oxetivu de la dinámica ye describir los factores capaces de producir alteraciones d'un sistema físicu, cuantificarlos y plantegar ecuaciones de movimientu o ecuaciones d'evolución pa dichu sistema d'operación.
L'estudiu de la dinámica ye prominente nos sistemes mecánicos (clásicos, relativistes o cuánticos), pero tamién na termodinámica y electrodinámica. Nesti artículu describen los aspeutos principales de la dinámica en sistemes mecánicos, y acútase pa otros artículos l'estudiu de la dinámica en sistemes non mecánicos.
N'otros ámbitos científicos, como la economía o la bioloxía, tamién ye común falar de dinámica nun sentíu similar al de la física, pa referise a les carauterístiques de la evolución a lo llargo del tiempu del estáu d'un determináu sistema.
Cinemática
La cinemática (del griegu: "κινεω", "kineo", movimientu) ye la rama de la mecánica clásica qu'estudia les lleis del movimientu (cambeos de posición) de los cuerpos, ensin tomar en cuenta les causes que la producen, llindándose esencialmente, al estudiu de la trayeutoria en función del tiempu. L'aceleración ye'l ritmu con que camuda la so rapidez (módulu de la velocidá). La rapidez y l'aceleración son les dos principales cantidaes que describen cómo camuda la so posición en función del tiempu.
Mecánica analítica
La mecánica analítica ye una formulación astracta y xeneral de la mecánica, que dexa l'usu n'igualdá de condiciones de sistemes inerciales o non inerciales ensin que, a diferencia de les lleis de Newton, la forma básica de les ecuaciones de movimientu camude. Dellos autores identifiquen la mecánica analítica cola teórica. Otros consideren que la traza determinante ye considerar la esposición y plantegamientu de la mesma en términos de coordenaes xeneralizaes.
Lo carauterístico de la formulación de la mecánica analítica ye que, a diferencia de la mecánica newtoniana, tómense como fundamentu primeru principios xenerales diferenciales ya integrales y, que a partir d'estos principios, llógrense analíticamente les ecuaciones de movimientu. La esposición de los principios xenerales, la deducción a partir d'ellos de les ecuaciones diferenciales de movimientu y los métodos d'integración d'éstes, constitúi'l conteníu principal de la mecánica analítica.
La mecánica analítica tien, básicamente, dos formulaciones: la formulación lagrangiana y la formulación hamiltoniana. Les dos describen el mesmu fenómenu natural, independientemente d'aspeutos formales y metodolóxicos, y lleguen a les mesmes conclusiones. La formulación lagrangiana ta más empobinada a una utilidá práutica y la hamiltoniana ye aparente pa una formulación teórica.
Salmonidae
Salmoninae ye una subfamila de pexes de la familia Salmonidae, qu'inclúi a les truches, los salmones y los salvelinos. 
Mecánica del sólidu ríxidu
La mecánica del sólidu ríxidu ye aquella qu'estudia'l movimientu y equilibriu de sólidos materiales ignorando les sos deformaciones. Trátase, por tanto, d'un modelu matemáticu preséu pa estudiar una parte de la mecánica de sólidos, yá que tolos sólidos reales son deformables. Entiendese por sólidu ríxidu un conxuntu de puntos del espaciu que se mueven de tal manera que nun s'alterien les distancies ente ellos, sía como quier la fuercia actuante (matemáticamente, el movimientu d'un sólidu ríxidu vien dau por un grupu uniparamétricu d'isometríes).
Deformación
La deformación ye'l cambéu nel tamañu o forma d'un cuerpu por cuenta d'esfuerzos internos producíos por una o más fuercies aplicaes sobre'l mesmu o l'escurrimientu de dilatación térmica.
La magnitú más simple pa midir la deformación ye, lo que n'inxeniería se noma deformación axial o deformación unitaria que la so definición ye'l cambéu de llonxitú per unidá de llargor:
U formula_1 ye'l llargor o llonxitú inicial de la zona n'estudiu y formula_2 la llonxitú final o deformada. Ye útil pa espresar los cambeos de llonxitú d'un cable o un prisma mecánicu.
Na Mecánica de sólidos deformables la deformación pue tener llugar según diverses maneres y en diverses direiciones y puede, amás, provocar aburuyes na forma'l cuerpu. Neses condiciones, la deformación d'un cuerpu puede carauterizase por un tensor (más exautamente un campu tensorial) de la forma:
Tantu pa la "deformación unitaria" como pal tensor deformación puede descomponese'l valor de la deformación en:
77
78
Zhang Heng, científicu chinu.
Lui Qing, príncipe chinu de la dinastía Hen.
80
81
82
Alf layla wa-layla
Les mil y una nueches (n'árabe, ألف ليلة وليلة Alf layla wa-layla —lliteralmente ‘mil nueches y una nueche’—; en persa, هزار و یک شب, Faiār-o yac shab) ye una célebre escoyeta de cuentos árabes del Oriente Mediu medieval qu'utiliza la técnica del relatu enmarcáu o "mise en abyme". El nucleu d'estes hestories ta formáu por un antiguu llibru persa denomáu "Hazâr afsâna" (‘los mil mitos’, en persa هزارافسانه). El compilador y traductor d'estes hestories al árabe ye, supuestamente, el cuentista Abu abd-Allah Muhammed el-Gahshigar, que vivió nel sieglu IX. La hestoria principal sobre Scheherezade, que sirve de marcu a los demás relatos, paez ser amestada nel sieglu XIV. La primer compilación arábiga moderna, ellaborada con materiales exipcios, publicóse n'El Cairu en 1835.
Causó gran impactu n'Occidente nel sieglu XIX, una dómina na que les metrópolis impulsaben les espediciones ya investigaciones xeográfiques y de cultures exótiques. Magar que "Les mil y una nueches" traduzse per primer vegada en 1704, esa primer versión al francés, d'Antoine Galland, yera una adautación, un testu espurgáu de los adulterios y fechos de sangre qu'abonden nel llibru. Una de les traducciones qu'algamó popularidá foi la de Richard Francis Burton, diplomáticu, militar, esplorador y eruditu de la cultura africana. 
Compuestu por trés grupos de relatos, el llibru describe de mou fantásticu y daqué aburuyao la India, Persia, Siria, China y Exiptu. Pel añu 899, los relatos, tresmitíos oralmente, xuntáronse en ciclos. Camiéntase que munches de les hestories recoyéronse orixinariamente de la tradición de Persia (anguaño Irán), Iraq, Afganistán, Tajikistán y Uzbequistán y compilaes más alantre, incluyendo hestories d'otros autores.
El llibru adautóse munches vegaes pa usu de neños y adolescentes en tolos países d'Occidente. Xeneralmente, escoyéronse pal so espardimientu los relatos nos que prevalecen les aventures y la fantasía. Per otra parte, narradores occidentales impautaos pol llibru asonsañaron la so estructura de relatos engarzaos. L'escocés Robert Louis Stevenson ye autor de "Les nueves nueches árabes", qu'en realidá son una escoyeta de relatos estraños allugaos en Londres.
Son relatos que surden unu del otru, esto ye, al cuntase unu de sópitu surde otru y esi otru crea otru cuentu hasta que termina'l primeru, como caxes zarraes n'otres caxes. Nel primeru, cúntase que'l sultán Shahriar decátase de que la so muyer traiciónalu, y mátala. Creyendo que toles muyeres son igual d'infieles ordena a la so visir consigui-y una esposa cada día, dalguna fía de los sos cortesanos, y dempués ordenaría matala pela mañana. Esti horrible designiu fráñese por "Sherezade", fía del visir. Ella entama un plan y llévalu a cau: úfrese como esposa del sultán y la primer nueche llogra sosprender al rei cuntándo-y un cuentu. El sultán entusiásmase col cuentu, pero la rapaza ataya'l relatu enantes del alborecer y promete el final pa la nueche siguiente. Asina, mentanto mil nueches. A la fin, ella da a lluz a trés fíos y dempués de mil nueches y una, el sultán conmúta-y la pena y viven felices (colo que se zarra la primer hestoria, la de la mesma "Sherezade"). 
Les hestories son bien distintes, inclúin cuentos, hestories d'amor o tantu tráxiques como cómiques, poemes, parodies y lleendes relixoses musulmanes. Dalgunes de les hestories más famoses de Sherezade circulen na cultura occidental traducíes como "Aladín y la llámpara maraviyosa", "Simbad el marín" y "Alí Babá y los cuarenta lladrones"; sicasí, Aladín y Alí Babá amestáronse a la compilación nel sieglu XVIII de la mano d'Antoine Galland, que les escuchó de forma oral d'un cuentista d'Alepo en Siria. En munches hestories represéntense a xenios, espíritos fantásticos, magos y llugares llexendarios que s'entemecen con persones y llugares reales; l'históricu califa Harun al-Raschid ye un protagonista usual. Dacuando, dalgún personaxe nos cuentos de Sherezade entama a cunta-y a otros personaxes una hestoria propia, y esa hestoria pue incluyir otra hestoria dientro d'ella, lo que resulta nuna testura narrativa xerárquica.
La primer versión europea (y la primer edición impresa) foi una traducción al francés (1704 - 1717) d'Antoine Galland d'una compilación anterior que s'escribiera n'árabe. Esti llibru, "Les Mille et xune nuits, contes árabes traduits en français" (en 12 volúmenes) probablemente incluyía relatos que conocía'l traductor, pero que nun taben incluyíos na compilación árabe. La compilación árabe "Alf Layla" (Mil noche), aniciaes cerca del 850, foi probablemente traducida, al empar d'una versión anterior persa llamada "Hazar Afsanah" (Mil leyenda) pero quiciabes s'anició na India. El nome actual "Alf Layla wa-Layla" (lliteralmente "Mil nueches y una nueche") paez apaecer na Edá Media y espresa la idea d'un númberu tresfinitu yá que 1000 representa la infinidá conceutual ente los grupos matemáticos árabes. 
La obra ta ensamada por una coleición de relatos que se piensa son tradicionales de Persia, Arabia y la India. Dellos elementos apaecen tamién na Odisea. 
Quiciabes la traducción más conocida polos angloparlantes ye la de Richard Francis Burton, espublizada sol títulu de "The Book of the Thousand Nights and a Night" ("Llibru de les Mil Nueches y una Nueche"). A diferencia d'otres ediciones, la so traducción de 16 volúmenes nun s'adulteró. Pesie a espublizase na Dómina Victoriana, contenía tolos matices eróticos del material orixinal. Les versiones más recién y más llexibles son les del doctor francés J. C. Mardrus, traducida al inglés por Powys Mathers, y, particularmente una importante edición basada nel manuscritu siriu del sieglu XIV na "Bibliotheque Nationale", compiláu n'árabe por Muhsin Mahde y tornáu al inglés por Husain Haddawy, considerada la más precisa y elegante de toes hasta la data.
Hai un llibru d'estructura asemeyada a "El llibru de les mil y una nueches": "El manuscritu atopáu en Zaragoza", de Jan Potocki, un noble polacu de finales del sieglu XVIII que viaxó a Oriente a la gueta busca d'una copia orixinal del "Llibru de les mil y una nueches", pero enxamás l'atopó. Dempués de tornar a Europa, escribió la so obra maestra, un llibru con dellos niveles de narración. 
En 2001, René R. Khawam espublizó una traducción novedosa na que desanicia relatos que considera ayenos a la tradición primitiva (dalgunos bien conocíos como'l ciclu de Simbad), recuperó dalgunos que se refugaren y presentó otros recuperaos. 
En 1974, el direutor italianu Pier Paolo Pasolini fexo una adautación cinematográfica sobre la obra.
Música clásica
El términu música clásica apaez per primer vegada nel "Oxford English Dictionary" en 1836 y señala les composiciones europees más destacaes del sieglu anterior. Ye'l nome habitual de la música culta, académica, docta y otros. Na hestoria de la música y la musicoloxía, ye la música del clasicismu o periodu clásicu (1750-1820); pero en sentíu popular y de muncha aceptación en mediu escritu, asina lo recueye la RAE, ye la música de tradición culta; les sos primeres lluces n'Europa asítiense aprosimao en 1450. Esiste una espresión que toma casi tolos periodos pa definir la so dómina de mayor rellumanza: periodu de la práctica común.
La música clásica ye una tradición musical escrita, caltenida al traviés de la notación musical, distintu mediu a la tresmisión oral o por grabaciones. Magar hai diferencies ente les execuciones particulares una obra de música clásica busca tescender cualquier interpretación musical d'ella. L'usu de la notación musical ye un métodu efectivu pa tresmitir la música especialmente cultivada, cuidao que la música escrita contién les indicaciones técniques pa interpretar la obra. Sicasí, la partitura usualmente nun contién instrucciones esplícites sobre cómo interpretar la obra, amás de direcciones de dinámica y tiempu; esto queda a discreción de los ejecutantes, quien tán y la so educación musical, la so conocencia del llinguaxe de la obra y el cuerpu acumuláu de práctica d'execución histórica.
La música clásica surdió tomando elementos d'otres tradiciones musicales: la música de l'Antigua Grecia, la música de l'Antigua Roma (sobremanera poles sos contribuciones teóriques) y la música de la Ilesia católica (principalmente'l cantar gregoriano). Los finxos que definieron el so aldu, sicasí, foi'l descubrimientu y posterior desenvolvimientu de la polifonía, según el posterior desenvolvimientu de la harmonía, la revolución musical conocida como'l Ars nova y l'evolución de la notación musical, amás del estudiu de la estética musical. Cola era de los descubrimientos qu'empezó nel sieglu XV y posterior colonialismu, la música clásica llegó a otros continentes y sufrió una síntesis coles tradiciones musicales de los nuevos territorios. Atopamos espresiones de la música clásica n'Estaos Xuníos (p.ej. Charles Ives), Llatinoamérica (p.ej. Alberto Ginastera, Heitor Villa-Llobos, José Ángel Montero), Asia (p.ej. Tōru Takemitsu, Tan Dun), África y Oceanía, pero que tán conectaes a la música clásica de tradición europea.
La música culta ta fecha puramente pa ser oyida, a diferencia d'otres músiques axuntes a otres formes d'entretenimientu (la música de cine ye executada dacuando en sales de conciertu). Los conciertos de música clásica suelen tener una atmósfera solemne, espérase que'l públicu tea en silenciu pa evitar distrayer al músicu y los oyentes. Los intérpretes d'ordinariu visten de manera formal, una práctica vista como un xestu de respetu pa la música y el públicu; y tampoco interactúan directamente o bromien col públicu. Llectures privaes de música de cámara pueden tener llugar n'ocasiones doméstiques más informales.
Como nes belles artes, la música clásica aspira a comunicar una cualidá trascendental de la emoción, qu'espresa daqué universal alrodiu de la condición humana. Magar la espresión emocional nun ye una propiedá esclusiva de la música clásica, esta fonda esploración na emoción dexa que la meyor música clásica algame lo que foi denomináu lo «sublime» nel arte. Munchos exemplos pueden citase pa demostrar esto. Por exemplu, la musicalización del poema de Friedrich Schiller ""Oda a l'Allegría"" na "Novena sinfonía" de Beethoven, que suel interpretase n'actos d'independencia nacional o de celebración, como aquella famosa ocasión en que la dirixió Leonard Bernstein pa celebrar la cayida del Muriu de Berlín, y la tradición xaponesa de tocala pa celebrar l'Añu Nuevu. Sicasí, otru compositores, como Iannis Xenakis, argumenten que l'efectu emocional de la música nos oyentes ye arbitrariu y que, poro, la complexidá oxetiva o'l conteníu d'información de la pieza ye lo supremo.
A lo llargo de la hestoria, los padres aseguráronse que los sos fíos y familiares fueren instruyíos na música culta dende bien temprana edá. Una esperiencia musical temprana daba les bases pa un estudiu seriu posterior. P'aquellos que deseyaben ser ejecutantes, cualquier preséu ye prácticamente imposible d'aprender a nivel profesional si, o siquier un preséu similar, nun yeren aprendíos dende la infancia. Dellos padres buscaben la enseñanza musical por razones sociales o nun esfuerzu por imparti-yos un preséu sentíu del autu-disciplina; les llecciones paecen amosar tamién una medría nel desempeñu académicu. Dalgunos consideren que la conocencia de les obres de la música clásica ye parte d'una bona cultura xeneral.
El compositores clásicos aspiren imbuyir a la so música d'una relación bien fonda ente'l so conteníu afeutivo (emocional), y los medios colos que lo llogra. Munches de les obres clásiques más emponderaes faen usu del desenvolvimientu musical, el procesu pol qu'un xerme, idea o motivu musical ye repitíu en distintos contestos, o alteriaos de tal manera que la mente del oyente, conscientemente o non, compara les distintes versiones. Los xéneros clásicos de la forma sonata y la fuga empleguen rigorosamente formes de desenvolvimientu musical. (Ver tamién Hestoria de formar sonata). Xeneralmente, les obres de música clásica amuesen una gran complexidá musical gracies al usu que fai'l compositor del desenvolvimientu, modulación (cambeos de tonalidá), variación primero que la esacta repetición, frases musicales que non siempres tienen el mesmu llargor, contrapuntu, polifonía y una harmonía sofisticada. Amás, munches obres clásiques bastante llargues (de 30 minutos a 3 hores) son construyíes a partir de xerarquíes d'unidaes más pequeñes: les frases, los periodos, les secciones y los movimientos. El analís schenkeriano ye una caña de la música qu'intenta estremar estos niveles estructurales.
La so tresmisión escrita, xuntu cola veneración dada a ciertes obres clásiques, llevó a la mira de qu'el ejecutante va tocar la obra talmente que va realizar en detalle les intenciones orixinales del compositor. Poro, les esviaciones de les instrucciones del compositor dacuando son condergaes como falles completes étiques. Mientres el sieglu XIX, los detalles qu'el compositores asitiaben nes sos partitures fueron amontándose. Asina vemos un opuestu refugo-almiración polos ejecutantes qu'ufierten nueves «interpretaciones» de la obra d'un compositor, y nun ye desconocíu qu'un compositor pída-y al intérprete una meyor realización de les sos intenciones orixinales que la qu'él mesmu pudo llograr. D'esta miente, los ejecutantes de música clásica algamen de cutiu reputaciones bien altes pola so musicalidá, anque ellos mesmos nun compongan. Otra consecuencia de la primacía de la partitura escrita del compositor ye que la improvisación xuega una menor presencia, en marcáu contraste con otres tradiciones como'l jazz, onde la improvisación ye básica. La improvisación na música clásica yera muncho más frecuente nel Barrocu que nel sieglu XIX y sieglu XX, y apocayá la interpretación d'aquella música por músicos clásicos modernos foi arriquecida pol resurdimientu d'antigües práctiques improvisatorias. Mientres el periodu clásicu, Mozart y Beethoven improvisaben dacuando les cadencies de les sos conciertos para pianu (y animaben a otros a faer lo mesmo), pero tamién tendíen a dar cadenzas escrites por qu'otros solistes pudieren usales.
La música culta siempres foi influyida por, o tomó material, de la música popular. Los exemplos inclúin música ocasional, como l'usu por Brahms de cantares estudiantiles pa la bébora na so Obertura pa un Festival Académicu, xéneros ejemplificados pola Ópera de los trés centavos de Kurt Weill y l'influencia del jazz na música de compositores d'entamos y mediaos del sieglu XX, como Maurice Ravel. Ciertu compositores clásicos posmodernos y postminimalistas reconocen la so delda cola música popular. Tamién hai munchos exemplos d'influencia nel otru sentíu, incluyendo cantares populares basaes en música clásica, l'usu que se fixo del Canon de Pachelbel dende los años 1970, el fenómenu del "musical crossover", nel que los músicos clásicos adquieren gran ésitu nel terrén de la música popular (un notable exemplu ye les series de grabaciones "Hooked on Classics" feches pola Orquestal Filarmónica Real a entamos de los años 1980). Ello ye que puede argumentase que'l xéneru completu de la música de cine pue ser considerada parte d'esta influencia, cuidao que brinda a la música orquestal a vastos públicos de cinemeros que d'otra manera nun escucharíen asemeyada música (sicasí, la mayoría escuchar inconscientemente). Compositores de música clásica fixeron usu de la música folclórica (música creáu por músicos autodidactes, la mayoría d'una pura tradición
oral). Dalgunos facer con una ideoloxía nacionalista esplícita, otros a cencielles esplotar como parte del so material temático. Vease: Música clásica y la música folclórica. Dellos fragmentos de música clásica son frecuentemente usaos comercialmente (esto ye, na publicidá o como parte de les bandes sonores de películes d'entretenimientu). Na publicidá televisivo, dellos pasaxes orquestales poderosos o rítmicos convirtiéronse en clixés, partiularmente l'entamu "O Fortuna" de "Carmina Burana" de Carl Orff (pa efectos terroríficos). Otros exemplos del mesmu xéneru'l "Dies Irae" del "Réquiem" de Verdi y selecciones "Rodiu" de AaronCopland. Similarmente, nes películes de cutiu recúrrese a pasaxes clixés de música clásica pa representar el refinamientu o la opulencia: probablemente la obres más escuchada nesta categoría ye "Eine Kleine Nachtmusik" de Mozart.
Dende la antigua Grecia (no que fai a música occidental) esisten formes de notación musical. Sicasí, ye a partir de la música de la Edá Media (principalmente cantar gregoriano) que s'empieza a emplegar el sistema de notación musical qu'evolucionaría al actual. Nel Renacimientu cristalizó coles traces más o menos definitives con que lo conocemos güei, anque -como tou llinguaxe- foi variando según les necesidaes espresives de los usuarios.
El sistema basar en dos exes: unu horizontal, que representa gráficamente'l trescurrir del tiempu, y otru vertical que representa gráficamente la altor del soníu. Los altores lleer en relación a un pentagrama (un conxuntu de cinco llinies horizontales) que al empiezu tien una «clave» que tien la función d'atribuyir a una de les llinies del pentagrama una determinada nota musical. Nun pentagrama encabezáu pola clave de Sol en segunda llinia nós vamos lleer como sol el soníu que s'escribe na segunda llinia (cuntando dende embaxo), como la'l soníu que s'escribe nel espaciu ente la segunda y la tercer llinies, como si'l soníu na tercer llinia, etc. Pa los soníos que queden fora de la clave escríbense llinies adicionales. Les claves más usaes son les de Do en tercer llinia (clave que toma como referencia al Do de 261,63 Hz, el Do central del pianu), la de Sol en segunda (que se refier al Sol que ta una quinta percima del Do central), y la de Fa en cuarta (referida al Fa que ta una quinta per debaxo del Do central).
El discursu musical ta estremáu n'unidaes iguales de tiempu llamaes compases: cada llinia vertical que traviesa'l pentagrama marca'l final d'un compás y l'empiezu del siguiente. Al empiezu del pentagrama va haber una fracción con dos númberos; el númberu de riba indica la cantidá de tiempos que tien cada compás; el númberu de baxo indícanos cuál va ser la unidá de tiempu.
Pa escribir les duraciones utiliza un sistema de figures musicales: la redonda (representada como un círculu blancu), la blanca (un círculu blancu con un palito vertical llamáu plica), la negra (igual que la blanca pero con un círculu negru), la corchea (igual que la negra pero con un palito horizontal qu'empieza na punta de la plica), la semicorchea (igual que la corchea pero con dos palitos horizontales), etc. Caúna vale la metá de la so antecesora: la blanca val la metá qu'una redonda y el doble qu'una negra, etc.
Les figures son duraciones relatives; pa saber qué figura ye la unidá de tiempu en determinada partitura, tenemos d'afitanos nel númberu inferior de la indicación del compás: si ye 1, cada redonda va corresponder a un tiempu; si ye 2, cada blanca va corresponder a un tiempu; si ye 4, cada tiempu va ser representáu por una negra, etc.. Asina, una partitura encabezada por un 3/4 va tar estremada en compases nos qu'entren trés negres (o seis corchees, o una negra y cuatro corchees, etc.); un compás de 4/8 va tener cuatro tiempos, cada unu d'ellos representaos por una corchea, etc..
Pa representar los silencios, el sistema tien otros signos que representen un silenciu de redonda, de blanca, etc..
Como se ve, les duraciones tán establecíes según una relación binaria (doble o metá), lo que nun preve la subdivisión por trés, que va ser indicada con «tresillos». Cuando se deseya qu'a una nota o silenciu amiéstese-y la metá de la so duración, asítiase-y un puntu a la derecha (puntillo). Cuando se deseya que la nota dure, amás del so valor, otru determináu valor, escríbense dos notes y xunir per mediu d'una llinia narquiada llamada lligadura d'allongamientu.
Polo xeneral, les incapacidaes del sistema son iguaes apelando a palabres escrites más o menos convencionales, xeneralmente en italianu. Asina, por casu, les intensidaes indicar per aciu l'usu d'una f ("forte", fuerte) o una p ("pianu", nidiu), o delles efes y pes xuntes. La velocidá de los pulsos o "tempo" indicar con palabres al empiezu de la partitura que son, n'orde de velocidá: "llargu", "lentu", "adaxu", "moderato", "andante", "allegro", "empresto".
La música clásica y la música popular tamién s'estremen polos preseos qu'utilicen. Los preseos usaos na práctica común de la música clásica fueron inventaos enantes de la metá del sieglu XIX (la mayoría muncho primero), y codificados nos sieglos XVIII y XIX. Consisten nos preseos qu'atopamos na orquesta sinfónica, al pie de otros pocos preseos solistes (como'l pianu, el clavicémbalu y el órganu). Los preseos electrónicos, como la guitarra eléctrica y el violín eléctricu, xueguen un papel predominante na música popular, pero de fechu nun tienen nengunu na música clásica enantes del sieglu XX, y namái apaecen dacuando na música clásica del sieglu XX y sieglu XXI. Tanto los músicos populares como los clásicos esperimentaron nes últimes décades con preseos eléctricos, como'l sintetizador, con técniques electróniques y dixitales, como l'usu de soníos sampleados o xeneraos por computador, y el soníu de preseos otres cultures, como'l gamelan. Ye importante notar que tolos preseos baxos nun esistíen enantes del Renacimientu. Na música medieval, los preseos taben estremaos en dos categoríes: preseos fuertes pa usar n'esteriores o na Ilesia, y preseos más nidios pa usu n'interiores. Munchos de los preseos que son acomuñaos güei cola música popular tuvieron un papel importante na música clásica antigua, tales como la gaita, la vihuela, la zanfonía y otros preseos de vientu. Per otru llau, la guitarra acústica, acomuñada a la música popular, empezó a ganar preponderancia na música clásica a lo llargo de los sieglos XIX y XX. La voz humana ye tamién un preséu musical privilexáu de la música clásica, anque tamién ye usáu na música popular. Diversos xéneros utilicen les voces, soles o bien con acompañamientu instrumental: la ópera, la música coral y el lied.
Ente que el "temperamentu igual" foi gradualmente aceptáu como'l sistema de afinación nel sieglu XVIII, otros tipos de temperamentu, d'orixe históricu, empléguense de cutiu na música de periodos anteriores al Barrocu tardíu; "La clave bien temperado" de Johann Sebastian Bach ye utilizáu como referencia temporal pa indicar l'empiezu d'esi cambéu de temperamentu. Por exemplu, la música de la Renacencia inglesa acostumar a executar col temperamentu mediu.
Esiste un sistema de división de la hestoria de la composición de la música clásica en distintos periodos que ye llargamente aceptáu. Les feches son xeneralizaciones, una y bones los periodos sobrepónense unos a otros. Delles voces autorizaes subdividen los periodos, la fecha o'l xéneru. Sicasí, tien de notase qu'estes categoríes son arbitraries; por casu, l'usu del contrapuntu y la fuga, que ye considerada una característica del Barrocu, foi siguíu por Mozart, a quien se considera un compositor clásicu, y por Beethoven, a quien
de normal se-y describe como en mediu del periodu clásicu y románticu; y tamién por Brahms, quien ye clasificáu como románticu. D'alcuerdu a esti sistema, les principales divisiones son:
ABBA
ABBA (tamién ᗅᗺᗷᗅ) foi un grupu suecu de Música pop, formáu por Benny Andersson, Anni-Frid «Frida» Lyngstad, Björn Ulvaeus y Agnetha Fältskog. 
El nome «ABBA» ye un acrónimo formáu poles primeres lletres del nome de cada miembru (Agnetha, Björn, Benny, Anni-Frid). 
El cuartetu formóse n'Estocolmu en 1972, pero'l so accesu a la fama asocedió dempués de trunfar nel Festival d'Eurovisión 1974. 
De magar, ABBA ganó popularidá internacional emplegando melodíes pegadices, lletres simples y el so soníu propiu, caracterizáu poles harmoníes de les voces femenines y el "wall of sound", un efectu musical creáu pol productor Phil Spector. 
Björn y Agnetha contraxeron matrimonio meses enantes de la formación del cuartetu, ente que Benny y Frida fixeron lo propio en 1978; los cuatro treparon coles sos obligaciones artístiques coles mesmes que s'ocupaben de les sos nueves families. 
Les sos grabaciones tuvieron un impactu comercial que los llevó a convertise nos artistes más esitosos de la so compañía discográfica, Polydor, y a ser el grupu con más vientes nos años 1970.
ABBA foi'l primer grupu Pop européu continental n'esperimentar l'ésitu en países de fala inglesa fuera d'Europa, principalmente Australia, Nueva Zelanda, Sudáfrica, Canadá y en menor midida Estaos Xuníos. 
Sicasí, nel visu de la so popularidá, dambos matrimonios eslleiéronse y estos cambeos refléxense na so música, al escribir lletres más fondes con un estilu musical distintu. 
El grupu esperimentó un gradual descensu comercial y finalmente los cuatro decidieron dixebrase. El cuartetu realizó la so última apaición como ABBA n'avientu de 1982, anque los cuatro apaecieron xuntos en 2008.
Buddy Holly
Charles Hardin Holley meyor conocíu como Buddy Holly (Lubbock, Texas, 7 de setiembre de 1936 - Clear Lake, Iowa, 3 de febreru de 1959) foi un compositor y cantante estauxunidense, consideráu anguaño como unu de los más destacaos pioneros y ceadores del rock and roll a mediaos de la década de 1950. Holly foi descritu pol críticu Bruce Eder como: «la fuerza creativo más influyente nel tempranu rock and roll».
Magar mientres la so curtia trayectoria de cinco años solo algamó a publicar tres álbumes d'estudiu, la so innovación y sobresaliente obra musical sirvieron d'inspiraron y foi la influencia de munchos músicos posteriores como The Beatles, The Hollies, The Beach Boys, The Rolling Stones, Don McLean y Bob Dylan, ente otros, amás d'exercer una fonda influencia na música popular.
Foi unu de los primeros artistes qu'ingresaron nel Salón de la Fama del Rock and Roll en 1986, depués de Chuck Berry, James Brown, Ray Charles, Sam Cooke, Fats Domino y The Everly Brothers. Nel 2004 la revista "Rolling Stones" asitió al músicu nel puestu n.º 13 na so llista "The 100 Greatest Artists of All Time".
La revista "Rolling Stones" asitió al músicu nel puestu n.º 48 na so llista "The 100 Greatest Singers of All Time" 
Charles Hardin Holley nació'l 7 de setiembre de 1936 en Lubbock, Texas, Estaos Xuníos. 
Foi unu de los cuatro fíos del matrimoniu de Lawrence y Ella. La familia Holley camudárase escontra Lubbock pa consiguir trabayu na industria algodonero. El padre de la familia tuvo dellos trabayos, carpinteru, cocineru y xastre. A principios de la década de 1950 fundó una pequeña empresa constructora con capital aforrando. Nesa empresa familiar trabayaron los sos cuatro fíos. La familia Holley tenía una gran devoción por interpretar y escuchar música, sobremanera por xéneros como'l blues, folk y country. 
El pequeñu Charles aprendió a bien temprana edá a tocar el violín, el banjo, la mandolina, el pianu y la guitarra. La so habilidá vocal desenvolvióse gracies a una competencia de cantar, tou esto asocedía cuando solo yera un neñu de cinco años. Precisamente a esa edá, trió per primer vegada un escenariu, cantando al pie de los sos hermanos Larry y Travis (de dieciséis y catorce años respeutivamente), el cantar "Down the River of Memories", nesti concursu los hermanos ganaron cinco dólares.
Cuando Holly empezó a asistir al institutu educativu J.T. Hutchinson Junior High School, entablo amistá con Bob Montgomery. Ellos teníen de mancomún xéneros como'l country y el blues, desvelar por delles nueches pa escuchar emisores que tresmitíen cantares de los xéneros que-yos gustaba. En 1953 Holly y Montgomery empezaron a tocar nes fiestes de los institutos.
El primer rexistru conocíu de Holly, producir en 1949 y foi una versión del cantar "My Two Timin' Woman" nun grabador d'alambre, emprestáu por un amigu que trabayaba nuna tienda de música. 
Tres años más tarde, él xuntu a Bob Montgomery rexistraron los cantares "I'll Just Pretend" y "Take These Shackles from my Heart", otra vegada na mesma casa y nun grabador d'alambre, pero esta vegada con Montgomery na mandolina. Más tarde estes grabaciones pasaron a discos d'acetato. La primer grabación de Holly, sumada a estos dos y otros rexistros más, pueden escuchase nel primer discu del "box set" "".
Empezó a tocar al pie de Jack Neal en septiembre 1953, na radio KDAV en Lubbock, ciudá natal de Holly. La pasa discos Hipockets Duncan ufiertaba a los músicos locales tocar pa la radio en vivu. Asina mientres el "The Sunday Party" el dúo Buddy y Jack interpretaron les sos grabaciones "I Saw the Moon cry Last Night" y "I Heard the Lord Callin' for me", más tarde estes grabaciones rexistrar en discos de acetato en payares de 1953, naquelles grabaciones Neal canta y toca la guitarra y Holly toca la guitarra de ritmu. Duncan suxuriólos que buscaren un baxista, en dicha busca contacten a Larry Welborn. Al poco tiempu, en 1954 Jack Neal cásase, él ye reemplazáu por Bob Montgomery, formándose asina'l dúo de Buddy y Bob. Mientres los años subsecuentes Buddy tuvo en distintes bandes, amás de llevar a cabo concierto pa escueles, fiestes d'adolescentes, eventos de la ilesia, y tresmisiones en vivu pa publicidaes de la KDAV.
Por 1954 Buddy Holly, Bob Montgomery y Larry Trio visitaron l'estudiu Nesman Recording Studios en Wichita Falls. Ente 1954 y 1955 volvieron grabar, pero esta vegada la formación tuvo integrada por: Holly, Montgomery, Trio, Allison, Don Guess y Sonny Curtis. Realizaron cinco sesiones nesi mesmu estudiu de Wichita Falls, grabando los cantares "I Gambled my Heart", "Flower of my Heart", "Soft Presta in my Heart", "Door to my Heart" y "Gotta Get You Near me Blues". El 7 de xunu de 1955, volvió al estudiu, pero solamente con Montgomery y Trio, grabaron "You and I Are Through" (posiblemente fuera rexistrada col enfotu de incluyila nel llau B de dalgún senciellu), y "Down the Line", esti últimu cantar foi la primer composición ente Norman Petty, Holly y Montgomery. En xunetu grabaron "Baby Let's Play House", tamién xestaron una nueva versión de "Down the Line". Depués volvieron al estudiu pa grabar los cantares de Curtis, "I Gambled My Heart", "I'll Miss My Heart", "This Bottle" y un cantar de Don Guess "Queen of the Ballroom". Les últimes dos cantares permanecen in-edites. Anque "Queen of the Ballroom" apaeció apocayá "Not Fade Away: The Complete Studio Recordings and More" de 2008.
Nun principiu l'interés de Holly y Montgomery dirixir escontra la música country, pero esi interés duró hasta que vieron per primer vegada actuar en directu a Elvis Presley na so ciudá nel añu 1955. Cuando termino'l show, Holly dirixióse directu al camarín de Presley y fíxose amigu d'él. Gracies a esta amistá, Presley convidó al dúo por que fueren los sos músicos teloneros. Buddy Holly y Bob Montgomery telonearon a Presley el 13 de febreru nel Fair Park Coliseum en Lubbock. Actuaron nun espectáculu nel mesmu sitio'l 14 d'ochobre, Holly toco con Bob Montgomery y Larry Welborn pa Bill Haley y Jimmy Snow. El 15 d'ochobre volvieron tocar pa Presley, nesta oportunidá nel Fair Park Coliseum. Holly, Montgomery y Welborn fueron les cabeces de cartelu pa Marty Robbins na Fair Park Coliseum. Más tarde tamién tocaren para Carl Perkins y Johnny Cash.
Como'l tríu Holly, Bob y Larry realizaben espectáculos en tola área de Lubbock, Nashville, un cazatalentos de Decca, llamáu Eddie Crandall allegó a unu de los conciertos, y llamó-y l'atención lo qu'escuchó. Pidió al grupu que-y unviara unos deamos. Ellos rápido grabaron n'en dalgún momentu de la última metá del añu 1955 nos estudios de Nesman en Wichita Falls, unos acetatos coles temes "Baby Won't You Come out Tonight" (conocíu como "Moonlight Baby"), "Don't come Back Knockin'", "I Guess I was Just a Fool" y "Love Me", na seión tuvieron Holly, Don Guess y Jerry Allison. Fueron presentaos a Decca, los executivos quedaron bien impresionaos y pidieron al grupu roblar contratu. El sellu taba buscando un rival pa Presley.
Sicasí'l tríu rompióse, una y bones Larry Trio nun podía viaxar porque s'atopaba cursando la escuela. En busca d'un reemplazu, Holly traxo al contrabajista Joe B. Mauldin. Holly mercó'l so Fender Stratocaster por aprosimao unos 600 dólares. Nashville quería que los sos músicos de sesión tomaren parte nes grabaciones, y pidió a Holly que nun tocara la so guitarra. D'esta forma, Grady Martin tocó la guitarra rítmica, Sonny la guitarra líder, Don Guess el baxu, y Doug Kirkham la batería, y asina rexistraron los cantares "Love Me", "Don't Come Back Knockin'", "Blue Days, Black Nights" y "Midnight Shift", ente les 7 y 10 de la mañana, na sesión de grabación del 26 de xineru de 1956, so la producción de Owen Bradley. La sesión producir nun tirante ambiente, una y bones el grupu nun tenía llibertá total nel estudiu. Los rapazos nun s'atoparon satisfechos col productu final. Sicasí editaron "Blue Days, Black Nights" el primera senciellu, el 16 d'abril de 1956, axústase que nunos meses algamó a vender 19.000 copies. El contratu roblar por febreru de 1956. Cuando s'escribió l'apellíu del artista, ensin intención, pasaron per alto la 'y' en Holley, quedando como Buddy Holly, él decidió adoptar esti como se nome artísticu.
El 22 de xunetu de 1956 grabaron los cantares: "Rock Around with Ollie Vee", "Changing all Those Changes", "Girl on my Mind", "Ting-A-Ling" y una versión de "That'll Be The Day". Owen Bradley consideró que "That'll Be The Day" yera'l peor cantar qu'escuchara, y de resultes, nenguna de los cantares d'aquella sesión fueron publicaes. Decidieron probar con un postreru y tercer intentu, volviendo'l 15 de payares de 1956 pa rexistrar "Rock Around with Ollie Vee", "Modern Don Juan" y "You Are My One Desire". Unos noventa díes enantes d'estes últimes grabaciones, Holly, Sonny y Don viaxaron 90 milles al Oeste de Lubbock pa ver a Norman Petty, en Clovis, Nuevu México, amás de la llibertá qu'implicaría grabar con él, tamién yera convenientemente económicu: Petty cobraba por cantar y non per hora grabada. El 22 de xineru de 1957 Decca unvió una carta a Holly, na cual comunícolu qu'el so contratu expiraría el 26 de xineru del añu cursante, y que'l sellu nun tenía deseos de renovarselo. Holly robló un alcuerdu'l 16 de mayu de 1957 con Bob Thiele, pa la vienta de los masters de los cantares "Words of Love" y "Mailman Bring me nun More Blues" al sellu Coral. Depués, l'artista roblo distintos contratos con dos cases disqueras: n'unu editaría los sos trabayos col nome de The Crickets per aciu el sellu Brunswick, y nel segundu, los rexistros emitir pol nome de Buddy Holly col sellu Coral. 
De regresu a Lubbock, la so ciudá d'orixe, Holly formó un nuevu grupu llamáu The Crickets, xuntu colos sos amigos Jerry Allison (batería), Joe Malduin (contrabaxu) y Nikki Sullivan (guitarra rítmica). El cantar que taba en proyectu "That'll Be The Day", taba inspirada nuna frase que'l personaxe interpretáu por John Wayne repite insistentemente na película "Centauros del desiertu".
Dende'l 24 de febreru de 1956 hasta'l 10 de setiembre de 1958, Buddy Holly y The Crickets grabaron los sos cantares más populares, nel estudiu de Clovis, Nuevu México: de febreru a abril del añu 1956 grabáronse "Baby Won't You Come Out Tonight", "I Guess I Was Just A Fool", "It's Not My Fault", "I'm Gonna Set My Foot Down", "Changin' All Those Changes", Rock-A-Bye Rock" y "Because I Love You", d'avientu a febreru "Brown Eyed Handsome Man" y "Bo Diddley". Los díes 24 y 25 de febreru del añu 1957 grabóse l'ésitu "That'll Be The Day" xuntu al llau B d'esi senciellu "I'm Lookin' For Someone To Love", la sesión cuntó con Holly en voz y guitarra líder, Larry Welborn nel baxu, Allison na batería y Niki Sullivan, Gary Tollett y Ramona Tollett nos coros. El 25 de mayu de 1957 grabáronse dos canciones destacables, "Not Fade Away" y "Everyday", nes cualos se connota la meyora musical de Holly, la instrumentación incluyo l'usu d'una caxa de cartón y golpes na rodía como percusión, amás d'a inclusión d'una celesta, un preséu inusual nel mundu del rock. Meses más tarde, del 29 de xunu al 1 de xunetu grabáronse les temes "Peggy Sue", "Oh Boy!" y "Listen To Me". El 8 d'abril de 1958 grabaron "Words of Love", una de los sos cantares más populares.
Dempués de les males vientes de los senciellos "Blue Days, Black Nights" y "Modern Don Juan", el 27 de mayu de 1957 Brunswick Records (un sellu subsidiario de Decca), llanzó'l senciellu "That'll Be The Day", que acreditar a The Crickets por que Holly nun tuviera problemes pol contratu qu'esistía con Decca (anque más tarde esti fechu -y acarraría problemes llegales), nesti momentu incorporar na banda a Joe Moulding pa tocar el contrabaxu en reemplazu de Larry Welborn. El senciellu foi bien esitosu, llegó al númberu unu nos Estaos Xuníos y nel Reinu Xuníu tamién, ganáu fama nesi país, amás nel Cashbox llegó al puestu númberu trés per venti selmanes. Unos meses más tarde, el grupu foi a tocar esti cantar xuntu con "Peggy Sue" nel "The Ed Sullivan Show", el 1 d'avientu d'esi mesmu añu. Gracies a los contactos de Petty, Coral Records (empresa filial de Decca), contrató a Buddy Holly & The Crickets. El cantar "That'll Be The Day" propulsó definitivamente a Holly y a la so banda al ésitu.
Nuna oportunidá, mientres una xira pol Reinu Xuníu, Buddy Holly dixo:
Más tarde publicáronse los senciellos "Peggy Sue"/"Everyday" y "Oh Boy!"/"Not Fade Away", los senciellos llograron llograr ésitu, llegando a los puestos n.º 3 y n.º 10 respectivamente, pero nel Reinu Xuníu "Oh Boy!" tuvo una meyor recepción, llegando al puestu n.º 3. 
Holly llogró encurtiar la división racial qu'había nel rock and roll, mientres Elvis faía que la música negra fuera más aceptable pal públicu blancu, Holly llamaba l'atención del publico negru, llegó a persuadir a una audiencia (toa de negros), cuando él al pie de The Crickets tocaron nel Teatru Apollo, Nueva York, del 16 a 22 d'agostu de 1956.
La banda embarcar en numberoses xires mientres les cualos, gracies a la so simpatía, al so estravertíu calter texanu y tamién gracies a los nuevos senciellos "Words of Love", "Maybe Baby", "Not fade away", "Peggy Sue", "Everyday", "Rave on", "It's so easy" y "Oh Boy", trabaron amistá con munchos de los sos colegues más significativos, como Chuck Berry con quién solía xugar a les cartes; Little Richard, qu'apreciaba la sensibilidá y xeniu del mozu texanu; Eddie Cochran, al que Buddy almiraba pol so talentu como guitarrista; pero de toles estrelles coles que tuvo amistá, The Everly Brothers fueron quien se tresformaron nos sos meyores amigos.
Na seronda de 1958, acreditáu por Coral Records, Buddy Holly publicó un nuevu álbum, el so primer álbum solista y el segundu de la so carrera, llamáu "Buddy Holly", tamién fuera publicáu otru álbum xuntu con The Crickets, "The "Chirping" Crickets", una y bones Buddy roblara con The Crickets y como solista tamién. N'agostu d'esi mesmu añu, Buddy cásase cola venezolana María Elena Santiago y adulces foise alloñando de los sos compañeros y de Norman Petty. A finales d'añu dixebróse definitivamente de The Crickets. Camudar a Nueva York, onde-y preguntar a Dick Jacobs si podía escribir música pa cantala al pie de la orquesta, a lo que Jacobs respondío positivamente. Rápido Holly escribió música y al pie de la orquesta, grabaron nel Pythian Temple Studio les temes "True Love Ways", "Moondreams", "Raining in my Heart" y "It Doesn't Matter Anymore", esta postrera grabar nuna sola toma. Na sesión atopábense Peggy Sue y Paul Anka. Editóse'l senciellu "It Doesn't Matter Anymore"/"Raining in my Heart", que aprovió d'un nuevu númberu unu nel Reinu Xuníu.
Buddy Holly atopar con problemes económicos, y yá dixebráu de The Crickets, decidió xunise a la xira Winter Dancie Party, que consistía nuna serie de conciertos alredor de veinticuatro ciudaes, mientres namái tres selmanes, xuntu a Ritchie Valens, Dion and the Belmonts y The Big Bopper. Los músicos atopábense acompañaos pol grupu Waylon Jennings, el guitarrista Tommy Allsup y Carl Bunch na batería. 
N'actuando en Clear Lake, Iowa, Holly con cansanciu acumuláu, decidió arrendar una avioneta yá que la calefacción del autobús rompiérase y faía enforma fríu esi día (unos -30ºc), y amás pa tener más tiempu pa dormir. Pero nin les baxes temperatures, nin la calefacción estropiada del autobús, fueron les causantes de la so muerte. Sí lo foi'l mozu ya inespertu pilotu que pilotaba l'avioneta, Roger Peterson. El so avión tenía la capacidá pa trés pasaxeros (cuatro cuntandos'l pilotu), que teníen que pagar 36 dólares pal viaxe. Entós una vegada rematáu'l conciertu, l'avioneta desapegó de Clear Lake, a la una de la madrugada, dos hores y media más tarde, denuncióse la desapaición del avión. Nesi avión, Holly taba acompañáu por Ritchie Valens y The Big Bopper. Nesa mesma mañana, atopar nun campu de maíz un avión totalmente estrozáu, alredor d'esi avión atoparon los tres cuerpos de los músicos, salieren despidíos pola gran choque del avión contra'l suelu del campu morriendo instantáneamente, na cabina atopó'l cadabre del pilotu, él nun fuera despidíu pol avión.
Asina terminaba la carrera de Buddy Holly, quién más tarde se convertiría n'unu de los músicos más influyentes de la hestoria del rock.
La muerte de Holly, Ritchie Valens y Big Bopper -traxedia conocida como "El día que morrió la música"- causó un gran impactu na so dómina. Les dramátiques fotografíes del accidente dieron la vuelta al mundu, Elvis Presley unvió una telegrama de condolencia dende Alemaña; al so entierru allegaron numberosos artistes y "disc jockeys" del momentu; el so féretro foi lleváu polos sos antiguos compañeru de The Crickets y por Phil y Don Everly; Eddie Cochran grabó una versión del cantar "Three stars" n'honor de los sos collacios muertos, amás, la so muerte significó'l postreru gran golpe que recibió'l rock and roll.
La música de Buddy Holly foi bien innovadora pal so momentu. Abandonó'l rockabilly, que fuera la so influencia primaria y arriqueció notablemente'l llinguaxe de la música popular del so tiempu. Utilizó preseos pocu avezaos nel rock & roll, como la celesta (na tema "Everyday"), o les percusiones llatines. Foi un guitarrista influyente, tantu cola guitarra solista como cola rítmica, especialmente en cantares como "Peggy Sue" y "Not Fade Away". Anque la mayoría de los sos cantares reproducen los esquemes habituales d'aquellos años, escribió tamién lletres más sofisticaes. Munchos de los sos cantares tienen melodíes y harmoníes bastante más complexes que lo que se fixera hasta'l momentu. 
Les actuaciones en vivu de Buddy Holly & The Crickets, xeneraben un soníu emocionante y envolvente, Allison foi un baterista con muncho maxín y contribuyó a la composición de cantares colos sos colegues, ente que Joe B. Mauldin y Niki Sullivan siempres daben ritmos bien sólidos, con igual entusiasmo que nes grabaciones.
Mientres el periodu de 1957 a 1958 Buddy Holly y The Crickets encadenaron una sucesión de senciellos que más tarde seríen históricos, que convertir nunos de los artistes más populares del so tiempu: "Peggy Sue", "Oh Boy!", "Not Fade Away", "Everyday", "Rave on", "Maybe baby" y "It's so Easy", son dalgunos de los más de venti senciellos qu'asitiaron nel Top 100 a entrambos llaos del Océanu Atlánticu, y dalgunos más esitosos nel Reinu Xuníu que nos Estaos Xuníos.
Ente los sos rivales, Bill Haley foi quién estableció'l rock & roll, Elvis Presley amiesto la sexualidá y Chuck Berry amiesto raigaños del blues xuntu con dalgunos de los puntos más finos de la so sexualidá. Nuna carrera que duró dende la primavera de 1957 hasta l'iviernu de 1959 (menos tiempu del que tuvo Elvis nel exércitu), Holly convertir na fuerza creativo más influyente del rock & roll.
Buddy Holly foi una de les primeres grandes estrelles pop d'aquella dómina. Foi'l primera artista de la so dómina que, ensin arrenunciar al so patrimoniu cultural como'l country y xeneracional rock and roll, marcó un estilu nel que primaben la melodía y los arreglos sobre'l ritmu. Aquel esquema clásicu, metódicamente repitíu por millones de bandes de rock de tol mundu de magar, el cual consta de dos guitarres, baxu y batería, foi establecíu y popularizáu por The Crickets. Amás, foi un precursor nel campu de la fusión de les orquestes colos preseos amplificaos, y na introducción nel rock de soníos pocu habituales.
Buddy Holly y la banda esperimentaron colos sos cantares, utilizando trucos de volume y otres técniques desconocíes hasta'l momentu, de cuenta que'l llanzamientu de "Peggy Sue", aprovechara la clase de cambeos del volume y el timbre na guitarra que polo xeneral yera utilizada pa grabaciones instrumentales; coles mesmes "Words of Love" yera unu de los exemplos acertaos más tempranos de voz doble-rastrexada nel rock and roll, que The Beatles, sobremanera, utilizaron na década de 1960.
Buddy Holly tuvo una gran influencia sobre los grupos británicos qu'empezaron la so carrera a empiezos de los años 60. D'él tomaron el so nome The Beatles, una y bones Beatles significa n'inglés daqué según "escarabayos" ye una referencia/homenaxe a The "Crickets", qu'inglés ye grillos. Sábese que John Lennon tenía influencies del músicu texanu. Tamién se sabe que George Harrison aprendió a tocar la guitarra cola so madre y los discos de The Crickets, y de fechu ellos grabaron la so propia versión de "Words of Love", que alcuéntrase nel so álbum "Beatles for Sale", como tamién The Rolling Stones que grabaron la so versión de "Not Fade Away", esta utilizar en dellos conciertos como cantar d'apertura del show. Tamién l'otru beatle, Paul McCartney ye fan de Buddy y amás propietariu de los derechos del catalogo enteru de los sos cantares. y ente 1978 y 1986 entamó añalmente "The Buddy Holly week", produció y narro el documental "The real Buddy Holly story" en 1982. En realidá puede afirmase con rotundidá que, en mayor o menor grau, dende los The Kinks hasta los The Who pasando por The Animals, la solombra de Buddy Holly entamaba sobre cualquier grupu inglés del periodu 1963-1966.
El tráxicu accidente aereu en que Holly perdió la vida inspiró a Don McLean pa escribir, en 1971, el so popular cantar "American Pie", en que se refier al día del accidente como "El día que morrió la música" ("The Day That Music Died").
A principios de la década de 1970, apaeció un interesáu grupu llamáu The Modern Lovers que'l so cantante, Jonathan Ritchman, un singular tipu que destilaba inocencia y cencellez peruquier, revelóse como unu de los sos más fervorosos siguidores. Pa finales d'esta década, la música de Holly foi un modelu invocáu por grandes nomes de la "new wave", como Elvis Costello, nel Reinu Xuníu, y Marshall Crenshaw, n'Estaos Xuníos (quien interpretó a Holly na película "La Bamba", de 1987), quien, al igual que los ximielgos Craig de The Proclaimers, inclusive asonsañaron la so imaxe personal. 
El primera senciellu del grupu Rush de 1973, foi'l cantar "Not Fade Away", segunda tema del primer álbum.
Inclusive tamién nel punk, Buddy Holly tuvo la so influencia, y esta ye bien vultable en munches temes de The Clash, que'l so líder Joe Strummer siempres se declaró incondicional del so trabayu.
En 1978 Blondie grabó un cantar de Buddy Holly (I´m Gonna Love You Too) el cuál foi llanzáu como single promocional del so álbum "Llínees Paraleles".
En 1994, el grupu estaunidense Weezer dedicólu a Buddy una cantar incluyida nel so álbum debú homónimu, convirtiéndose n'unu de les temes referenciales de la banda.
El cantar de Radiohead, "True Love Waits" tamién fai referencia al cantar "True Love Ways".
En 1978 producióse'l filme "The Buddy Holly Story", protagonizáu por Gary Busey y Charlie Martin Smith.
La película empieza desque Holly yera un estudiante de Lubbock hasta la so tráxica muerte. Nesta película pueden escuchase los cantares: "Oh Boy!", "That'll Be The Day", "Peggy Sue" y "Not Fade Away".
Entá asina, como productu cinematográficu, la película ta realizada cola abonda calidá por que en los Premiu Óscar de 1979, recibiera tres nominaciones (actor, soníu y banda sonora), y ganara unu, el de banda sonora, amás d'un premiu BAFTA, el premiu de la crítica y una nominación al Globu d'Oru (en toos estos casos na persona de Gary Busey).
Sicasí, el discutiniu porque la película defiera con al respective de delles coses na hestoria de Buddy Holly, sirvio pa llevar a Paul McCartney, a producir el documental "The Real Buddy Holly Story". Esti documental fala de los sos entamos, con al respective de l'anterior película, esti doumental narra historiar époques enantes de los sos empiezos, tamién tien detalles de la vida privada de Holly. Tien entevistes con Paul McCartney y Tommy Allsup.
Na película de 1987 "La Bamba" que trata sobre la vida de Ritchie Valens Holly ye interpretáu por Marshall Crenshaw.
Elvis Presley
Elvis Aaron Presley (Tupelo, 1935 - Memphis, 1977), conocíu como Elvis Presley, o a cencielles: Elvis, foi un notable cantante, actor y showman estaunidense.
Presley ye consideráu unu de los cantantes estaunidenses más populares del sieglu XX, y unu de los iconos culturales más emblemáticos del so país.
Faise referencia a él frecuentemente como «el Rei del Rock and Roll» o a cencielles, «el Rei».
Nació en Tupelo, Misisipi, pero cuando tenía 13 años camudóse al pie de la so familia a Memphis, Tennessee onde, en 1954, empezó la so carrera artística cuando Sam Phillips, el dueñu de Sun Records, vio nél la manera d'espandir la música afroamericana. 
Acompañáu pol guitarrista Scotty Moore y el contrabaxista Bill Black, Elvis foi unu de los ceadores del "Rockabilly", un estilu de tempo rápido impulsáu por un constante ritmu que consiste nuna fusión de Música Country y Rhythm and Blues.
En llegando a un alcuerdu col que foi'l so apoderáu mientres casi dos décades, el "Coronel" Tom Parker, la compañía discográfica RCA Records consiguió un contratu pa espublizar la so música. 
El primer senciellu con esta empresa, «Heartbreak Hotel», publicáu en xineru de 1956, convirtióse nun ésitu númberu unu. 
Llueu, tres les sos apaiciones nos medios, Elvis Presley convirtióse na figura principal del popular soníu del primitivu Rock and Roll, con una serie de presentaciones televisives y ésitos que llegaron al visu de les llistes de vientes. 
Les sos interpretaciones llenes d'enerxía, y el so estilu desinhibido volvióse descomanadamente popular y revesosu. Meses dempués, en payares d'esi mesmu añu, llevó a cabu'l so debú cinematográficu cola película "Love Me Tender".
Reclutáu pal serviciu militar en 1958, volvió a entamar la so carrera artística dos años más tarde, llegando parte del so material a algamar mayor ésitu comercial dende entós. 
Elvis dio pocos conciertos, sicasí, na década de los 60, empuestu por Parker, dio en dedicase a filmar películes pa Hollywood y grabar bandes sonores, munches d'elles despreciaes pola crítica musical. 
En 1968, tres siete años alloñáu de los escenarios, Presley volvió realizar presentaciones en directu nun especial de televisión que dio llugar a una amplia serie de conciertos en Las Vegas, Nevada, y tamién a delles xires musicales.
En 1973 protagonizó'l primer conciertu teletransmitido d'ámbitu mundial vía satélite, "Aloha from Hawaii", vistu por unos 1.500 millones de persones. 
Presley ye consideráu como una de les figures más importantes de la cultura popular del sieglu XX. Tenía una voz versátil y un inusual ésitu en munchos xéneros, ente ellos el Country, el Pop, les balaes, el Gospel y el Blues. 
El director de televisión Steve Binder, quien nun yera un fanáticu de la música de Presley enantes de ver l'especial del regresu de 1968, informó: «soi totalmente hetero y tengo que dici-yos que, te deteníes a miralo yá fores home o muyer. Él tenía esa bona pinta. Y si nun sabíes que yera una superestrella, nun había nenguna diferencia; si entrabes a l'habitación, sabíase que daquién especial taba na to presencia».
L'estilu de la so actuación, tantu como la so guapura física, foi'l responsable de la imaxe erotizada de Presley. En 1970, el críticu George Melly describiólo como «el maestru de la sorrisa sexual, tratando a la so guitarra como si fuera falu y moza».
Ente que Presley foi comercializáu como un iconu de la heterosexualidá, dellos críticos culturales argumentaron que la so imaxe yera ambigua. 
En 1956, l'atención qu'Estaos Xuníos-y emprestó a Presley tresformó'l campu de la música pop, y tuvo un gran efectu nel ámbitu más ampliu de la cultura popular.
Col so orixe mestizu, afirmáu reiteradamente por Presley, el Rock and Roll ocupó una posición central na cultura estaunidense y facilitó una nueva aceptación y reconocencia de la cultura negra.
Nesti sentíu, Little Richard dixo de Presley: «foi un integrador. Elvis foi una bendición. Nun dexaben pasar la música negra, pero él abrió la puerta pa la música negra».
Al Green mentó: «[Elvis] Rompió'l xelu pa toos nós».
Presley tamién demostró l'enorme algame de les celebridaes na era de la comunicación: a los 21 años d'edá, dempués d'un añu de la so primer apaición na televisión estaunidense, yera una de les persones más famoses del mundu.
La imaxe y la voz de Presley son reconocíes alredor del mundu; nos sondeos y encuestes, ye reconocíu como unu de los artistes más importantes de la Música Pop, y unu de los más influyentes ente los estaunidenses: Bob Dylan describió la so sensación dempués d'escuchar per primer vegada a Presley como «acabando de salir de la cárcel».
Pa dalgunos, non yá considérense los llogros de Presley, sinón tamién los sos fallos, pos añeden más elementos al so legáu, como nesta descripción de Greil Marcus:
«Elvis Presley ye una figura suprema na vida estaunidense, la so presencia, nun importa qué banal o predecible foi, nun puede tener nenguna comparanza real.
El rangu cultural de la so música amplióse hasta'l puntu onde inclúin non yá los ésitos del momentu, sinón tamién los recitales patrióticos, el Gospel y el Country puru, y el Blues realmente puercu... Elvis remaneció como un gran artista, un gran rockeru, un gran provisor de "schlock", un personaxe de gran corazón, un gran pelmazo, un gran símbolu de potencia, un gran comicastro, una gran persona prestosa y, sí, un gran estaunidense».
Instrumentu de percusión
Un preséu de percusión ye un tipu de preséu musical que'l so soníu aniciar al ser cutíu o solmenáu. Ye, quiciabes, la forma más antigua de preséu musical.
La percusión estremar pola variedá de timbres que ye capaz de producir y pola so facilidá d'adaptación con otros preseos musicales. Cabo destacar que puede llograse una gran variedá de soníos según les baquetes o mazos que s'usen pa cutir dalgunos de los preseos de percusión.
Un preséu de percusión puede ser usáu pa crear patrones de ritmos (batería, tam-tam ente otros) o bien pa emitir notes musicales (xilófonu).
Suel acompañar a otros col fin de crear y caltener el ritmu. 
Los preseos de percusión pueden clasificase en dos categoríes según la afinación: 
Nes orquestes suelse estremar ente:
Según otru criteriu, pueden clasificase en tres categoríes que son:
Esta clasificación tampoco ye estricta, por casu, la pandereta ye un membranófono y un idiófono porque tien dambos, na piel y nos cascabeles.
Carauterístiques
Instrumentu de vientu
Los preseos de vientu o aerófonos son una familia de preseos musicales que producen el soníu pola vibración de la columna d'aire nel so interior, ensin necesidá de cuerdes o membranes.
Un preséu de vientu puede consistir n'unu o dellos tubos. Dientro del tubu forma una columna d'aire,que'l músicu fai cimblar soplando al traviés d'una boquilla o una llingüeta asitiada na estremidá de dichu tubu. Nel casu del acordión y el armonio, la respiración del ejecutante ye reemplazada por un fuelle de distintos tipos.
La escala de distintes altores (notes) llógrase:
Estos métodos combinar nos preseos, por casu: La trompeta tien pistones qu'añeden ases al tubu, pero con frecuencia hai una llave especial que funciona como la vara d'un trombón. Amás, pa cada posición de los pistones llógrase una serie d'harmónicos bien estensa. Esto fai que les mesmes notes puedan producise (con llixeres diferencies) según un métodu o otru, como un númberu d'harmónicu distintu variando tamién la posición de los pistones. La elección d'una combinación en particular depende del soníu esactu que se busca y tamién de la comodidá que dexe executar un determináu pasaxe más o menos fácilmente.
Soplar cola boca pa producir un soníu leve nidiu o agudu dependiendo de la resonacia o de la fuerza cola que se sopla.
Los preseos de vientu pueden clasificase en 3 categoríes:
1- Preseos de metal o «metales» son llamaos asina porque'l soníu producir la persona que la toca. Tamién son llamaos preseos col piquín porque tienen una boquilla característica na so embocadura.
2- Preseos de madera o «maderes» son llamaos asina porque'l soníu producir el preséu. Dellos preseos de madera actual utilicen resines plástiques, en parte o na so totalidá, anque los preseos profesionales se manufacturan íntegramente con madera o metal.
3- Órganu: Ye una categoría na que se suel encuadrar namái al órganu, anque podríen incluyise nella preseos como'l Organito o otros yá inesistentes na actualidá como'l Calíope o'l Hydraulis.
Dellos preseos, anque fechos de metal, clasificar en preseos de madera por cuenta de dos razones:
1- Porque nel so orixe yeren fechos madera, como'l casu de la flauta traversa.
2- Porque anque son na so mayoría de metal la caña o llingüeta ye de madera como'l casu del saxofón.
La clasificación formal más estendida ye la de Curt Sachs y Erich von Hornbostel, de 1914. Los preseos de vientu tán denominaos como "aerófonos" y subdivídense nos siguientes grupos:
Carauterístiques vibratories de los preseos de vientu:
A) Tou preséu de vientu ta provistu d'un dispositivu especial que pon en vibración l'aire que se insufla.
B) Na mayoría de preseos tal dispositivu va acomuñáu a un tubu, l'aire interior del mesmu cimbla al comunicáse-y les vibraciones del aire insuflado.
C) Los dispositivos emplegaos pa llograr la vibración del aire que se insufla son:
C.1) Dispositivos de boca, esto consiste nuna abertura. Puede ser biselada y llateral (exemplu: flauta). Elementos esenciales son: una conducción qu'enría l'aire y oblíga-y a salir por una ranura estrecha denominada lluz. Un cantu afiliáu bien próximu a la ranura que produz la vibración del aire al quebrase ésta contra aquel.
a) simple llibre: Exemplu: armonia y acordión. Esta tapa unes abertures daqué mayores qu'ella polo que tien un movimientu escontra dientro y pa escontra fora de la mesma.
b) simple batiente: Tapa una abertura daqué menor qu'ella, y por tantu topeta colos cantos de dicha abertura en cada movimientu vibratoriu.
c) llingüeta doble: Consta de 2 llámines separaes ente sigo lo suficiente pa poder cimblar. L'aire insuflado fai cimblar la llingüeta o les llingüetes. Esta vibración abre y cierra alternativamente'l pasu del aire, lo que da llugar a la so vibración.
C.3) Dispositivu col piquín: boquilla: pequeñu recipiente de forma curvillinia contra'l qu'apierta'l ejercitante los sos llabios casi zarraos qu'actúen como si fueren llingüetes. Da llugar a la vibración del aire insuflado, y de resultes a la del esistente nel interior del tubu. (Hai 2 vibraciones)
D) Los tubos a los cualos van acomuñaos los dispositivos descritos son, según los preseos: rectangular, cónicu, cilíndricu, o con parte cónica y cilíndrica.
Y) Los tubos pueden ser abiertos o zarraos. La diferencia ye que los primeres tienen llibre'l pasu del aire pel estremu opuestu al de la so entrada, y los segundos tener tapada. Tal diferencia inflúi en dellos aspeutos del so sistema vibratoriu.
Xiblatu
Esisten dellos tipos de xiblatos, dende los pequeños como los de la policía o los usaos nos deportes, a unos muncho más grandes, de vapor, que s'usen nes llocomotores o nos barcos. Estos tipos de xiblatos nun son consideraos "musicales", pero esisten versiones que sí lo son.
Hai xiblatos d'alta frecuencia, que son prácticamente inaudibles a los humanos, mas dellos animales, como los perros, pueden oyelos.
Ente los tipos de xiblatos atópense:
Ente los tipos de xiblatos, alcuéntrase'l tipu que asemeya el soníu d'otru oxetu o de dalgún animal, como pueden ser los xiblatos que suenen como tren o como un coríu, denominaos genéricamente como reclamos.
Esisten munchos tipos de xiblatos, atopamos dende los pequeños xiblatos de plásticu o baquelita qu'usen los axentes de tránsitu pa entamar el fluxu vial de les ciudaes, la policía pa xenerar señales sonores sobre dalguna incidencia y nos deportes principalmente pa árbitros de fútbol. Tamién atopamos xiblatos más grandes como'l de los trenes, que son xiblatos de vapor diseñaos específicamente pal so usu nel locomotores y barcos. Anque los xiblatos tienen una característica musical, los xiblatos xeneralmente nun se consideren como "musicales" nel sentíu de nun ser capaces de tocar una melodía. Sicasí, esisten dellos preseos como la Calíope que si ye considerada preséu musical yá que tien la capacidá de producir una serie de xiblíos, por separáu de cada unos de los sos xiblatos, remanaos por vapor, tamién los xiblatos Pea utilizar nel jazz y la música llatina como un preséu de percusión, los neños suelen utilizar dalgunos como un preséu musical de xuguete. 
El xiblatu actúa al faer que'l fluxu nidio d'aire, sía estremáu por una fueya delgada afilada, dacuando llamáu fipple, creando un remolín aturbolináu que fai que l'aire xenerando una vibración al amestar una cámara de resonancia a la base, produzse'l xiblíu. Puede ser sintonizado a una nota particular. El llargor de la cámara de normal define la frecuencia de la resonancia. Un xiblatu puede contener una bola pequeña, xeneralmente llamáu “l'arbeyu”, que xira nel interior de la cámara cilíndrica, creando un efectu de vibración, lo cual fai que s'amplifique'l soníu. 
Dacuando, los xiblíos non intencionales pueden apaecese; por casu unu bien común ye'l techu abiertu d'un vehículu o los cantos: l'aire que pasa sobre la parte cimera del vehículu puede, en ciertes velocidaes, topetar col cantu posterior del techu, creando una frecuencia bien baxa o xiblíu que resona nel interior del coche zarráu. Cuidao que la frecuencia del soníu ye infrasónicas, alredor de 4 Hz, l'efectu ye bien incómodu pa los ocupantes, que sienten les vibraciones en llugar d'escuchales. Estes frecuencies baxes pueden provocar estomagaes, dolor de cabeza, desorientación y maréu. L'efectu puede ser suprimíu pola apertura d'una ventana llateral a unos cuantos centímetros. Un Xiblatu subsónicu haise desenvolvimientu pa usase como arma, al crear deliberadamente una sensación de molición nun enemigu.
Instrumentu de cuerda
Los preseos de cuerda o cordófonos son preseos musicales que producen soníos per mediu de les vibraciones d'una o más cuerdes, que la so vibración resona na caxa de resonancia que tienen. Estes cuerdes tán enterriaes ente dos puntos del preséu y fáense sonar pulsiando, estregando o percutiendo la cuerda.
Na orquesta clásica, llámase cuerdes al conxuntu de preseos de cuerda estregada formáu polos grupos de violinos (de normal estremaos en violinos primeros y segundos), violes, violonchelos y contrabaxos. Lo mesmo asocede cola orquesta de cuerdes, que ta conformada polos mesmos preseos. De forma similar falar d'un tríu, cuartetu o quintetu de cuerdes, cuando se trata d'agrupaciones de violín, viola y violonchelu; 2 violinos, viola y violonchelu; o 2 violinos, viola, violonchelu y contrabaxu respectivamente.
Pertenecen a esti grupu los preseos de los que se llogra'l so soníu al traviés d'un arcu (xeneralmente col arcu fechu de madera, que ye la zona de sujección, y un conxuntu de goches de clina enterriaes por cuenta de que suxetar a los dos estremos del arcu y coles que s'estreguen les cuerdes, anque tamién esiste una técnica de "pellizcar" la cuerda, llamada pizzicato).
Exemplos de preseos de cuerdes estregaes: 
La zanfoña nun ye un preséu d'arcu, pos anque nella les cuerdes fáense sonar por frotamiento, ésti nun se realiza con un arcu, sinón con una rueda.
A esti grupu pertenecen los preseos en que les cuerdes pulsiar colos deos, coles uñes o con un plectro o puntilla suxetáu ente los deos, que suel ser de plásticu (anque tamién esisten exemplares de madera).
Ye importante resaltar equí'l particular casu del contrabaxu, que ye un preséu que participa tantu de la condición de preséu de cuerda estregada como de la de preséu de cuerda pulsiada, pos nel rockabilly y nel jazz suel utilizase polo xeneral d'esta última forma. Nesta enciclopedia virtual dicir na entrada pal contrabaxu: "El so soníu producir pola vibración de les cuerdes al ser estregaes con un arcu, anque puede tamién producise pulsiándoles coles yemes de los deos, a la manera del baxu eléctrica o'l tololoche, técnica que recibe'l nome de pizzicato o plizcu". Un bon exemplu claru de la interpretación simultanea d'esti preséu pulsiando y estregando les sos cuerdes ye la execución que d'él fai'l cubanu Israel López "Cachao" na so interpretación a dúu con Bebo Valdés de la tonada "La Comparsa", na cinta "Calle cincuenta y cuatro", del español Fernando Trueba. Un gran contrabajista na actualidá ye Charlie Haden y enantes ser Charles Mingus.
Exemplos de preseos de cuerdes pulsiaes: 
Los preseos d'esti grupu son de cuerdes que se cuten o percuten (xeneralmente con unos pequeños macillos). 
Pueden ser d'una caxa pa llograr amplitú de soníu, o ensin ésta, como'l címbalu con mazos o'l kayagum. 
Exemplos de preseos de cuerdes percutidas: 
Pianu
El pianu (palabra qu'en italianu significa «nidiu», y nesti casu ye apócope del términu orixinal, «pianoforte», que faía referencia a los sos matices nidio y fuerte) ye un preséu musical clasificáu como preséu de tecláu de cuerdes percutidas pol sistema de clasificación tradicional, y según la clasificación de Hornbostel-Sachs ye un cordófono simple. El músicu que toca'l pianu recibe'l nome de pianista.
Ta compuestu por una caxa de resonancia, a la que s'amestó un tecláu, per aciu el cual se percuten les cuerdes de aceru con macillos forraos de fieltru, produciendo'l soníu. Les vibraciones tresmítense al traviés de los pontes a la tabla harmónica, que los amplifica. Ta formáu por un arpa cromática de cuerdes múltiples, remanada por un mecanismu de percusión indirecta, a la que se-y añedieron apagadores. Foi inventáu en redol al añu 1700 pol paduano Bartolomeo Cristofori. Ente'l so antecesores atopen preseos como la cítula, el monocordio, el dulcémele, el clavicordiu y el clavecín. 
A lo llargo de la hestoria esistieron distintos tipos de pianos, pero los más comunes son el pianu de cola y el pianu vertical o de paré. La afinación del pianu ye un factor primordial na acústica del pianu acústica del preséu y realízase modificando la tensión de les cuerdes de manera que éstes cimblen nes frecuencies fayadices. 
Na música occidental, el pianu puede utilizase pa la interpretación solista, pa la música de cámara, pal acompañamientu, p'ayudar a componer y p'ensayar. Les primeres composiciones específiques pa esti preséu surdieron alredor del añu 1732; ente elles destaquen les 12 sonates pa pianu de Lodovico Giustini titulaes "Sonate da cimbalo di pianu y forte detto volgarmente di martelletti". De magar, munchos fueron los Orixe del términu ==
La palabra pianu» deriva del nome orixinal en italianu del preséu, "pianoforte" ("pianu": «nidiu» y "forte": «fuerte»), asignáu pol so primer constructor, Bartolomeo Cristofori: "clavicémbalo col pianu y forte" (lliteralmente «clavecín con [soníu] nidiu y fuerte»). Esto refierse a la capacidá del pianu pa producir soníos con distintos intensidaes, dependiendo del pesu que se-y aplica a les tecles. Esta característica estremar de los sos predecesores, que namái podíen producir un únicu volume.
El funcionamientu básicu del mecanismu d'un pianu ye'l siguiente: cuando una tecla ye pulsiada, la palanca que ta asitiada nel estremu opuestu álzase y el macillo acomuñáu a ella ponse en movimientu en dirección a la cuerda que ye lliberada pol apagador xustu enantes de la percusión. Tres el golpe del macillo a la cuerda produz el soníu y darréu ésti cai hasta ser recoyíu pola grapa, tamién conocida como atrape, a una distancia averada de 2 centímetros. Al llevantar la tecla, ésta llibera'l conxuntu de palanques del escape y el macillo vuelve tar disponible pa volver tocar la cuerda. Si retiramos la presión por completu, tol sistema vuelve al so estáu inicial de reposu nel qu'el apagador tien la misión primordial d'atayar el soníu.
La caxa de resonancia, tamién denominada mueble, ye la cortil zarrada del pianu, que tien la finalidá d'amplificar o modular el soníu. Ye una parte primordial del pianu, yá que, amás d'amplificar y modular el soníu, ye un factor decisivu nel timbre del preséu, siendo importante la calidá de la madera cola que ta fabricada, el númberu de pieces coles que tea construyida y la so estructura. 
La caxa ta formada por una tapa cimera, una tapa inferior, denominada tabla harmónica, y una faxa», que ye una sección de madera que xune dambes tapes, con formes curvadas per aciu un procesu de prensado con calor. Nel interior atopa'l bastidor, que ye una estructura de refuerzu de les tapes y sirve pa controlar la vibración, y el alma.
La tabla harmónica ta compuesta pola tabla puramente felicidá, les barres harmóniques, les pontes de soníu y los barrajes. La tabla harmónica asítiase debaxo y detrás de les cuerdes del pianu. Ye una superficie de madera laminada que varia d'espesura, dende'l centru a los llaos, a lo llargo de la so superficie. Puede dir de los 12 a los 15 milímetros dependiendo de la midida del preséu y el criteriu del fabricante. La tabla ta formada por una serie de llistones d'ente 10 y 15 centímetros d'anchor xuníos ente sigo per aciu cola. Ye l'auténticu elementu de resonancia del preséu y la so función ye amplificar el soníu producíu poles cuerdes, que de la mesma ye tresmitíu a les mesmes al traviés del ponte tonal.
La calidá y homoxeneidá de la madera cola que ta fabricada la tabla harmónica ye de suma importancia. Nun pianu de cola modernu, sueli tar construyida xeneralmente en madera de abetu y tien una espesura de 8 milímetros, el doble de la d'un "pianoforte". Úsase la madera del abetu pa la fabricación de la tabla harmónica del pianu y d'otros preseos porque tien el meyor coeficiente ente resistencia mecánica, que dexa soportar la enorme presión de les cuerdes, y llixereza, que favorez la captación de les vibraciones más sutiles de les cuerdes. La tabla harmónica tien una llixera combadura d'unos 18 metros de radio, difícilmente apreciable a la primer vista, que contribúi a que la tabla aguante la presión de les cuerdes y coles mesmes amóntese considerablemente la resonancia del preséu.
Les barres harmóniques son un conxuntu de llistones que tán fabricaos col mesmu material que la tabla harmónica, xeneralmente abetu, que tán xuníos a la tabla per aciu cola per debaxo de la mesma. La so encoladura ye en sentíu perpendicular a la veta de la tabla pa faer uniforme la rixidez del conxuntu. La cantidá de barres harmóniques varia ente 8 y 14, en función de la midida del preséu, y les sos dimensiones son de dos centímetros d'altu por dos de llargu aprosimao. Les barres más llargues atópense asitiaes nel centru de la tabla y tienen una grosez mayor, ente que les más curties asitiar nos estremos y son más delgaes.
Los pontes de soníu van encoladures nel centru de la tabla y na parte cimera de la mesma. Sirven pa tresmitir la vibración de les cuerdes a la tabla harmónica. La so forma ye debida a la disposición de les cuerdes sobre ella y a que ye necesariu que'l llargor d'éstes amóntese dende les notes más agudes a les más graves.
Los barrajes son la estructura básica del pianu y la so finalidá ye la de soportar tolos sos elementos. Asítiense debaxo de la tabla harmónica, a la que van xuntaos per aciu cola. D'ellos dependen tantu la solidez como la duración nel tiempu del preséu y apurren estabilidá frente a posibles cambeos climáticos, tensiones internes, agresiones esternes o cualesquier otru tipu de deformación.
La tapa cimera de la caxa tien una doble función: cerrar el mueble y proxectar el soníu escontra'l públicu. Esta tapa puede asitiase en diverses posiciones según la potencia riquida. Nel casu de realizar una actuación como solista, la tapa tien de tar allugada na so posición más alta. Sicasí, si ta interpretándose una obra acompañando a otros preseos, la tapa tien de permanecer nel so allugamientu más baxu.
El bastidor ye un armazón de barres delgaes que suelen ser de fierro. Nel cordal, asitiáu nel so estremu posterior, afáense les cuerdes, y nel clavijero, asitiáu nel frontal, tán les clavíes de afinación. Alredor d'éstes endólcase l'otru estremu de la cuerda. Ye necesariu afinar correchamente cada cuerda. Esto consíguese enroscando l'estremu final de caúna d'elles nuna exa ensertada nel clavijero, llogrando un tonu más agudu o grave según el sentíu de xiru.
Les cuerdes son l'elementu vibratoriu qu'anicia'l soníu nel pianu. Son segmentos formaos por un material flexible que permanecen en tensión de cuenta que puedan cimblar llibremente, ensin entorpecimiento que provoque una distorsión de la onda acústica. La tensión de les 224 cuerdes puede llegar a algamar del orde de les 15 a 20 tonelaes-fuerza y depende proporcionalmente de les dimensiones del preséu. 
Los bordones son les cuerdes de mayor llargor y pertenecen al rexistru grave estremu del preséu. Hai una única cuerda por tecla y tán fabricaes en aceru, con un conteníu del 1% de carbonu, y entorchadas con filos de cobre. Esti entorcháu tien la misión d'añedir ciertu pesu y homoxeneidá na vibración de cuenta que la cuerda algame l'altor sonoru deseyada, mientres la caltién lo suficientemente delgada y flexible pa tocar. Nel rexistru grave asítiense dos cuerdes por tecla afinaes al unísonu y nel rexistru agudu, trés. Les cuerdes pal rexistru agudu tán fabricaes puramente con aceru. El llargor y grosez mengua proporcionalmente dende'l rexistru grave, cuerdes más llargues y grueses, hasta'l rexistru agudu, de menor grosez y llargor. El llargor de les cuerdes más graves incide proporcionalmente nes dimensiones esteriores del preséu. Poro, un mayor llargor de les cuerdes implica una mayor cola del pianu, lo qu'amonta la calidá de soníu. Asocede lo mesmo col altor de la caxa del pianu de paré.
La fabricación d'una cuerda pa pianu realizar per aciu un procesu de trefilado, que consiste nel amenorgamientu de la sección d'una cuerda de diámetru gruesu y faela pasar al traviés d'un furu cónicu cubicáu practicáu nun discu de material más duro que la cuerda. Tres dichu procesu llógrase una cuerda con un diámetru esactamente cubicáu. Al iterar esti procesu con furacos cada vegada más pequeños llógrense otres tantes cuerdes con dos talos calibres.
D'antiguo, el alambre de latón se trefilaba al traviés de discos d'aceru. Les cuerdes d'aceru actual se trefilan al traviés de discos de materiales más duros que l'aceru, como'l diamante o'l rubí. Esti procedimientu foi inventáu en 1819 por Brockedon nel Reinu Xuníu y sigue siendo usáu na fabricación de cuerdes pa los pianos modernos.
Prácticamente tolos pianos modernos tienen 88 tecles, 36 negres y 52 blanques. El númberu de tecles nos teclaos amontóse col tiempu. Nel sieglu XVIII los clavecines teníen pocu más de 61 tecles (hasta cinco octaves), ente que la mayoría de los pianos fabricaos dende 1870 teníen 88 tecles. 
Los pianos modernos tienen un rexistru de siete octaves y una tercera menor; esto ye, dende "la" hasta "do". Sicasí, munchos pianos tienen un rexistru de siete octaves (85 tecles); esto ye, dende "la" hasta "la" y dellos fabricantes amplíen el so rexistru escontra dalgún de los dos estremos, l'agudu o'l grave. Por exemplu, un pianu Bösendorfer 225 tien 92 tecles y un Bösendorfer 290 Imperial tien 97. Los órganos xeneralmente tienen 61 tecles per «manual» (parte del órganu que se toca coles manos). 
El pesu de les tecles ye un factor bien importante del tecláu d'un pianu. Nun pianu acústicu (de cola o vertical), el pesu de les tecles ta directamente rellacionáu col mecanismu de percusión del macillo, que cute la cuerda dientro de la caxa de resonancia. Nun pianu electrónicu la sensación de pesu que tien llugar nos pianos acústicos ye reproducida per aciu un mecanismu de martiellu debaxo de cada tecla.
Un pianu modernu tien tres pedales. A principios del sieglu XX, los pianos teníen tan solo el pedal de resonancia y el pedal "«una corda»". Pero en dómines anteriores esperimentóse enforma, con rexistros de laúd, fagó y otros efectos inclusive más estravagantes, nun siendo raru atopar pianos antiguos con más de cuatro pedales. Beethoven tuvo un pianu Érard con 4 pedales, unu d'ellos partíu, lo que faía un total de 5.
Nun pianu de cola modernu los trés pedales denominar respectivamente unicordio, tonal y de resonancia. 
La disposición nun pianu vertical ye llixeramente distintu. El pedal d'aproximamientu alcuéntrase a la izquierda, pero nesti casu difier del pianu de cola. Al pulsialo, el mecanismu avera los macillos a les cuerdes, colo que, a menor distancia pa percutir, menor aceleración al pulsiar la tecla, colo que cenciellamente s'amenorga'l volume sonoro. Al ser triáu'l pedal sordina, asitiáu nel centru, interponse una tela ente los macillos y les cuerdes, lo qu'amenorga descomanadamente'l soníu y dexa tocar el pianu ensin fadiar a otres persones. Y, finalmente, el pedal derechu ye'l de resonancia, l'únicu que ye común a los dos tipos de pianu. Nos verticales, el so funcionamientu ye esactamente'l mesmu.
Al igual que munches otres invenciones, el pianu foi fabricáu a partir d'otros preseos anteriores. El preséu musical de cuerda más antiguu qu'empecipia la llinia evolutiva del pianu ye la cítula, un preséu orixinariu d'África y del sudeste d'Asia que se remonta a la Edá del Bronce (alredor del añu 3000 e.C.). La cítula yera un conxuntu de cuerdes tirantes dispuestes sobre una tabla que se faíen cimblar per aciu los deos, les uñes o dalgún otru oxetu punchante. 
El monocordio foi un preséu posterior a la cítula, pero tenía leves variaciones al respective de ésta. Taba construyíu con una única cuerda muncho más llarga que les cuerdes que s'emplegaben na cítula, que cimblaba sobre una pequeña caxa de resonancia de madera. Esti preséu foi utilizáu por dellos matemáticos a lo llargo de la hestoria pa realizar los sos estudios, como'l griegu Pitágoras, que realizó los sos estudios sobre les relaciones ente los intervalos musicales, y Euclides, que basó la xeometría euclidiana nes divisiones d'esti preséu.
Más tarde inventóse'l salteriu, un preséu construyíu sobre los principios de la cítula pero con una forma trapezoidal en función de los distintos llargores de les sos cuerdes. La tabla trapezoidal del salteriu, muncho más tarde, dio pasu al diseñu de los primeres clavecines. Pretendía atopase dalgún tipu de mecanismu que fixera que les cuerdes nun tuvieren en contactu colos deos.
Fixéronse bastantes esperimentos, y unu d'ellos foi'l clavicordiu, un preséu que cimblaba per aciu un pequeñu clavu o una aguya metálica que yera remanada al traviés d'unes tecles que faíen mover l'aguya o clavu por que cimblara la cuerda. Dempués de la creación del clavicordiu nació la clave, estremáu del clavicordiu porque pa faer cimblar les cuerdes utilizaba un plectro o la punta de les plumes de les aves.
Los primeros preseos de cuerda percutida fueron los dulcémeles que procedíen del santur, un preséu musical tradicional persa. Mientres la Edá Media, hubo dellos intentos pa crear instrumento de tecláu con cuerdes percutidas. El primeru d'ellos foi la zanfonía, que tien orixe inciertu. Del sieglu XIV son les primeres referencies al Escaque, preséu pocu conocíu que'l so mecanismu (descritu nun manuscritu de Henri Arnault de Zwolle) podría antemanar el del pianu. Nel sieglu XVII, los mecanismos de preseos de tecláu como'l clavicordiu y el clavecín yeren bien conocíos. Nun clavicordiu les cuerdes son cutíes poles tanxentes, ente que nun clavecín son primíes por plumes de gansu. Sieglos de trabayu sobre'l mecanismu de la clavesobremanera, amosaron los medios más eficaces pa construyir la caxa de resonancia, el ponte y el tecláu.
La invención del pianu modernu acreditar a Bartolomeo Cristofori, de Padua, perteneciente entós daquella a la República de Venecia (Italia), que foi contratáu pol príncipe Fernandu II de Médici como conservador de preseos. Foi un espertu fabricante de clavicémbalos y foi según pudo familiarizase coles técniques de fabricación de preseos de cuerda con tecláu. Nun se sabe con exactitú la fecha na que Cristofori construyó'l primera pianu pero nun inventariu fechu polos sos mecenes, la familia Médici, indícase la esistencia d'un pianu nel añu 1700.
Como preséu de cuerda con tecláu, el pianu ye similar al clavicordiu, dende'l puntu de vista organológico, y al clavecín, en términos estéticu-musicales. Estos trés preseos estremar nos sos mecanismos de producción del soníu. Nun clavecín, les cuerdes son pulsiaes por plectros. Nun clavicordiu, les cuerdes son percutidas por pequeñu escayos de metal (tanxentes) que siguen en contactu cola cuerda hasta que se dexa de primir la tecla. Nun pianu, les tecles son percutidas por macillos, que rebotan darréu dexando a la cuerda cimblar llibremente.
El gran ésitu de Cristofori foi topar la solución, ensin exemplos previos, al problema fundamental mecánicu del diseñu del pianu: el macillo de madera cubiertu de cueru tenía de cutir la cuerda, pero nun permanecer en contactu con ella porque amortiguaba el soníu, como asocedía coles tanxentes que se calteníen en contactu coles cuerdes del clavicordiu. Per otra parte, el macillo tenía de volver a la so posición de descansu ensin rebotar violentamente y, a ser posible, tenía de dexar repitir una nota rápido. El mecanismu de percusión de Cristofori sirvió como modelu pa los numberosos enfoques distintos pa les acciones de pianu posteriores. Magar los primeros preseos de Cristofori facer con cuerdes delgaes y fueron muncho más silenciosos que'l pianu modernu, en comparanza col clavicordiu (l'únicu preséu de tecláu anterior capaz de controlar mínimamente los matices dinámicos al traviés del tecláu) fueron considerablemente más fuertes y podíen caltener meyor la potencia del soníu.
El pianu nun tenía un soníu estridente y metálico como'l clavicordiu o la clave, sinón que yera un soníu muncho más nidiu y sosteníu. Amás, los macillos taben dotaos d'un sistema d'escape per aciu el cual yera posible variar tantu'l volume como'l tonu del soníu. Con él amontábase notablemente la capacidá espresiva musical del preséu, yá que amás de producir un determináu soníu siempres al mesmu volume y tonu, como asocedía colos preseos antecesores, yera posible producir soníos con más o menos volume qu'otros y producir una bien llixera variación tonal. Tou esto dependía de la forma d'executar el tecláu del pianu: con movimientos rápidos y sópitos de les tecles producíen soníos de gran volume y brillosos; y con movimientos lentos y apangaos xenerábense soníos de menor volume y con un tonu más duce.
Cristofori llamar "gravicembalo col pianu y forte". Esti nome faía referencia a la capacidá del preséu de producir soníos con distintos intensidaes, dependiendo de la presión exercida sobre les tecles: si apertabes fuerte'l soníu yera mayor y si apertabes más selemente'l soníu yera menor; d'equí vien el nome que lu punxo primariamente, "pianoforte" (deriváu del italianu: "pianu": nidiu y "forte": fuerte). Cristofori construyó cerca d'una ventena de pianos a lo llargo de la so vida, de los que namái se caltienen trés, el más antiguu de los cualos alcuéntrase nel Muséu Metropolitanu d'Arte de Nueva York y data de 1720.
El nuevu preséu construyíu por Cristofori caltúvose relativamente desconocíu hasta qu'el escritor italianu Francesco Scipione escribió un entusiasta artículu sobre'l pianu en 1711, incluyendo una diagrama del so mecanismu. Esti artículu foi distribuyíu llargamente y la mayor parte de la siguiente xeneración de fabricantes de pianos empecipió'l so trabayu por cuenta de la so llectura. Unu d'estos fabricantes foi Gottfried Silbermann, más conocíu como fabricante de órganos, que tenía'l so taller en Freiberg (Sajonia, Alemaña). Los pianos de Silbermann son prácticamente copies directes del pianu inventáu por Cristofori pero con una importante adición: Silbermann inventó'l precursor del pedal de resonancia modernu, qu'alzaba tolos apagadores de les cuerdes al empar.
Escontra 1726 Cristofori introdució nos sos pianos el sistema "una corda" que daba al intérprete la posibilidá, per aciu un comandu especial, de mover el mecanismu talmente que cada macillo cutiera sobre una cantidá de cuerdes menor de lo habitual pa llograr un soníu bien nidiu. Esti mecanismu sigue calteniéndose nos pianos modernos actuales y el "una corda" dexa qu'el macillo del pianu cuta sobre una única cuerda de cada grupu. Les primeres composiciones específiques pa pianos apaecieron alredor de 1732, ente les que destaquen les 12 sonates pa pianu de Lodovico Giustini titulaes "Sonate da cimbalo di pianu y forte detto volgarmente di martelletti".
Silbermann amosó a Johann Sebastian Bach unu de los sos primeros preseos na década de 1730, pero a Bach nun-y gustaba esi preséu, alegando que les octaves cimeres yeren demasiáu nidios pa dexar un completu rexistru dinámicu, lo que-y ganó cierta hostilidá con Silbermann. Al paecer les crítiques fueron atendíes y en 1747 Bach dio la so aprobación al preséu ya inclusive actuó como axente na vienta de pianos fabricaos por Silbermann.
Dende'l taller de Gottfried Silbermann desenvolviéronse les famoses escueles de fabricación de pianos: la Escuela inglesa» que surdió a partir de dos discípulos de Silbermann, llamaos Johannes Zumpe y Americus Backers, qu'emigraron a Londres, onde desenvolvieron un pianu que tenía'l mesmu mecanismu qu'el de Cristofori anque con notables cambeos, que más tarde sería denomináu «mecanismu inglés»; y l'Escuela alemana», surdida a partir d'otru discípulu de Silbermann llamáu Johann Andreas Stein, que realizó otros cambeos al mecanismu orixinal d'un diseñador llamáu Schroter, denomináu «mecanismu alemán o vienés».
Dende los primeros pianos del italianu Cristofori hasta los pianos actuales, hai munches meyores y meyores que se producieron, pero'l conceutu y l'idea fundamental pa la so construcción siguen siendo les mesmes. Optimizáronse materiales pa llograr una meyor calidá de soníu, aumentóse pasu ente pasu el númberu de notes p'ampliar la capacidá musical del preséu y ameyoróse el diseñu pa llograr un meyor rendimientu. Sicasí, el conceutu fundamental de "pianoforte" como un preséu capaz de llograr soníos fuertes y nidios sigue siendo'l mesmu.
L'apoxéu de la fabricación de pianos tuvo llugar a finales del sieglu XVIII na escuela de Viena, qu'incluyó a fabricantes como'l mentáu Johann Andreas Stein (que trabayó en Augsburgu, Alemaña) y el vieneses Nannette Streicher (fía de Stein) y Anton Walter. Los pianos d'estilu vienés fueron construyíos con marcos de madera, dos cuerdes pa cada nota y macillos cubiertos de cueru. Dalgunos d'estos pianos d'estilu vienés teníen un coloríu opuestu al de los pianos modernos: les tecles naturales yeren negres y les accidentales blanques. Wolfgang Amadeus Mozart compunxo los sos concierto y sonates para ellos ya inclusive se fabricaron retruques pal so usu n'interpretaciones de música antigua. Los pianos de la dómina de Mozart teníen un tonu más nidiu y claro que los pianos modernos o los pianos ingleses, con potencia caltenida. El términu "pianoforte" utilízase de cutiu pa estremar los pianos del sieglu XVIII de los pianos posteriores.
Ente los años 1760 a 1830 la fabricación de pianos tuvo una gran espansión y sufrió grandes cambeos. Esta revolución foi una respuesta a la preferencia de los 
En 1762 Henry Walsh realizó'l primera conciertu pa pianu en tola hestoria en Dublín (Irlanda). El diseñador de pianos francés Sébastien Érard construyó en 1776 el pianu rectangular, que yera una variante especial del pianu de cola. En 1773 publicáronse les sonates pa pianu Opus 2 de Muzio Clementi, que pretendíen utilizar al máximu los recursos del pianu. En 1775 construyir en Filadelfia el primer pianu en Estaos Xuníos y en 1795 fabrícase'l primer pianu vertical en Londres, diseñáu por William Stodart. Pascal Taskin tamién fabricó dellos pianos ente los años 1786 y 1790.
Les primeres meyores tecnolóxiques fueron en gran midida gracies a la empresa inglesa Broadwood, que yá tenía reputación pol tonu rescamplante y poderosu de los sos clavecines. Broadwood construyó preseos que fueron progresivamente más grandes, más fuertes y más puxantemente construyíos. Unviaron dos pianos a Joseph Haydn y Ludwig van Beethoven y foi la primer empresa de fabricación de pianos con una gama de más de cinco octaves: cinco octaves y una quinta nel añu 1790, seis octaves de 1810 (Beethoven utilizó les notes amestaes nes sos obres posteriores), y siete octaves de 1820. Los fabricantes vieneses tamién siguieron estos enclinos, sicasí los dos escueles de pianu utilizaron distintes acciones: el mecanismu de Broadwood yera más robustu y el de los preseos de Viena yera más sensible.
En 1808, Sébastien Érard patentó un mecanismu de simple repetición ya incorporó la grapa, una pieza que dexaba a les cuerdes permanecer nel so llugar esactu dempués de ser cutíes polos macillos. Dos años más tarde, en 1810, diseñó'l mecanismu de pedales del pianu modernu. Na década de 1820, la fábrica de pianos de Érard en París pasó a ser el centru de la innovación no referente al mecanismu del pianu. En 1822 introdució'l so mecanismu de doble repetición, que dexaba una gran velocidá de repetición al pulsiar les tecles del pianu, inclusive si la tecla entá nun algamara la so máxima posición vertical, y facilitaba una rápida execución. Cuando esta invención fíxose pública, na so forma revisada por Henri Herz, el mecanismu de doble repetición convirtióse pasu ente pasu nun elementu estándar nel mecanismu de los pianos de cola y forma parte de tolos pianos de cola modernos.
Una de les principales innovaciones técniques qu'ayudaron a crear el soníu del pianu modernu ye l'usu del fierro fundíu. Tamién el llamáu «marcu», el fierro fundíu que s'asitia sobre la caxa de resonancia, que sirve como principal baluarte contra la fuerza exercida pola tensión de les cuerdes. L'aumentu de la integridá estructural del fierro fundíu dexó l'usu de cuerdes más grueses, más tirantes y más numberoses, en llugar de les cuerdes de latón que s'emplegaben hasta entós, que yeren más blandes y nun soportaben tensiones tan altes. Darréu usáronse cuerdes de aceru, más fuertes que les de fierro y que dexaben una tensión entá mayor. Nun pianu de cola modernu'l total de la tensión de les cuerdes puede averase a les 20 tonelaes-fuerza. La pieza simple de fierro fundíu foi patentada en 1825 en Boston por Alpheus Babcock, combinando la gabita del marcu (creáu en 1821 y reclamáu por Broadwood en nome de Samuel Hervé) y la barra de resistencia (creada por Thom y Allen en 1820, pero tamién reclamada por Broadwood y Érard). Más tarde, Babcock para Chickering & Mackays, empresa que patentó'l primer marcu de fierro de los pianos de cola en 1843. Los fabricantes europeos de pianos prefirieron los marcos de fierro fundíu hasta que principios del sieglu XX, fecha en que'l sistema estaunidense foi dafechu adoptáu.
Incluyéronse otres innovaciones nel mecanismu del pianu, como l'usu de fieltru nos macillos en llugar d'anubrilos con cueru. Estos macillos de fieltru fueron emplegaos per primer vegada por Jean-Henri Pape en 1826. Al ser un material más consistente, dexaba mayores rexistros dinámicos como'l pesu del macillo y l'aumentu de la tensión de les cuerdes. Otres importantes innovaciones técniques d'esta dómina inclúin cambeos na forma de fabricación de les cuerdes, como l'usu d'un coru» de trés cuerdes en llugar de dos pa toles cuerdes, sacante para les de les notes inferiores; y l'usu de distintos métodos d'enterriando. Col métodu d'enterriáu "over string", tamién llamáu "cross-stringing", les cuerdes asitiar en manera superpuesta inclinada verticalmente, con pontes de dos altures na caxa de resonancia en llugar de namái unu. Esto dexa cuerdes mayores, pero non necesariamente más llargues, pa encaxar dientro del pianu. L'enterriando "over string" foi inventáu por Jean-Henri Pape mientres la década de 1820 y foi patentáu pal so usu nos pianos de cola n'Estaos Xuníos por Henry Steinway Jr. en 1859.
A lo llargo del sieglu XIX fundáronse numberoses compañíes de fabricación de pianos. En 1828, Ignaz Bösendorfer fundó la suya en Austria y el 1853 supunxo un finxu no que se refier a formación de fábriques de pianos, una y bones l'alemán Heinrich Engelhard Steinweg emigró a Estaos Xuníos y fundó en Nueva York la fábrica Steinway & Sons; Julius Blüthner fundó la so compañía en Leipzig y Carl Bechstein fixo lo propio en Berlín.
En 1863 Steinway & Sons diseñaron y fabricaron el pianu vertical modernu con cuerdes cruzaes y una única tabla harmónica y en 1874 perfeccionaron el pedal tonal o "sostenuto", inventáu en 1844 por Jean Louis Boisselot, que dexaba un rexistru más ampliu. Esi mesmu añu, Julius Blüthner patentó'l "sistema aliquot", qu'incorporaba a cada grupu de trés cuerdes una cuarta adicional más elevada p'amontar la resonancia de les mesmes y que nun yera percutida pol macillo, sinón que cimblaba en simpatía. En 1880 Steinway & Sons abrió una sucursal en Hamburgu, lo qu'amontó la competencia nel mercáu européu con Bechstein y Blüthner. 
Un pianu de cola ye un tipu de pianu nel que les cuerdes y la caxa de resonancia alcuéntrase en posición horizontal. Los pianos de cola tienen una tapa cimera que puede abrir, de manera que los soníos producíos poles cuerdes salen al esterior ensin barreres de nengún tipu. 
El so tamañu puede variar dependiendo del fabricante y tipu de pianu de cola fabricáu, pero suelen bazcuyar ente los siguientes valores:
Toles fábriques de pianos producen pianos escepcionales "artcase". Dalgunos namái tienen decoraciones o cambeos espectaculares de los pianos ordinarios como pies trabayaos, marquetería, pintura o revestimiento. Otros son cambeos radicales como'l Pegasus de Schimmel o M. Liminal diseñáu por NYT Line y fabricáu por Fazioli.
El pianu vertical caracterizar por tener les cuerdes, los macillos y la caxa de resonancia en posición vertical, perpendicular al pisu.
De manera xeneral pueden estremase ente cuatro tipos distintos dependiendo del so tamañu:
El pianu electrónicu ye una invención del sieglu XX. Tien la mesma apariencia del pianu. La diferencia ye que'l soníu provién de medios de síntesis electrónica. Amás, puede reproducir el soníu de distintos preseos y munches vegaes incorpora cantares y ritmos predeterminados. 
Los ritmos que vienen incorporaos sirven pa tocar los acordes con una sola tecla en distintos estilos. Dalgunes tienen tou un sistema educativu, como'l Yamaha Education System, el sistema d'aprendizaxe de Casio o'l DoReMi de Roland. Con estos sistemes educativos pueden aprendese cantares, porque'l sistema indica la tecla a primir. Pueden practicase fragmentos de cantar, inclusive. Dellos modelos traen incorporáu un metrónomu pa poder sincronizar esactamente cola velocidá de la melodía.
L'intérprete puede guardar cantares tocaos por él mesmu, pa volver escuchales dempués. Tamién puede grabar la melodía pa cada mano independientemente. Hai variedaes que son sensibles al tactu, esto ye, detecten la fuerza con que son primíes les tecles, como nun pianu real y actúen arriendes d'ello, reproduciendo'l soníu con mayor o menor fuerza, según el casu.
Esisten teclaos electrónicos que cunten con una pantalla LCD na que puede apreciase el pentagrama, la nota primida (nun tecláu dibuxáu) y los cantares. Tienen accesorios opcionales como'l pedal y el cable pa conectase con un ordenador y pueden tresferise cantares al traviés del mesmu. Tamién pueden unviase cantares dende'l tecláu escontra'l computador per mediu d'un software d'autoría de MIDI ("MIDI authoring"). Otros accesorios son el atril p'asitiala y la base pa les partitures.
La calidá del so soníu nun ye la mesma d'un pianu normal y la fuerza con que se toquen les tecles tamién ye distinta, anque'l so preciu ye enforma menor.
El pianu de xuguete foi inventáu por Albert Schoenhut en 1872 y empezó a ser fabricáu a finales del sieglu XIX. Ye utilizáu en ciertes obres de la música contemporanea, como por casu nes interpretaciones de les obres de John Cage por Margaret Leng Tan, según por ciertos artistes populares tales como Pascal Comelade y Pascal Ayerbe.
En 1863, Henri Fourneaux inventó la pianola que ye un pianu que reproduz de forma automática, usando dispositivos neumáticos, les notes escrites nun rollu furáu ensin necesidá d'un pianista. Un equivalente modernu a la pianola ye'l sistema Yamaha Disklavier qu'usa solenoides y archivos MIDI en llugar de los dispositivos neumáticos y los rollos furaos. El pianu silenciosu, que dexa qu'un pianu normal sía usáu como un preséu dixital, ye un inventu recién pero fíxose bien popular.
Irving Berlin utilizó pa componer con más facilidá un preséu llamáu pianu trespositor, creáu en 1801 por Edward Ryley. Esti preséu podía camudar de tonalidá al remanar una palanca asitiada debaxo del tecláu. Unu de los pianos utilizaos por Berlin atopar nel Smithsonian Museum. Na mayor parte de la so carrera, Berlin namái supo utilizar les tecles negres del pianu pero con esti pianu modificáu nun tuvo llimitaciones cola tecla de "fa".
El pianu preparáu ye un inventu relativamente recién, que ye usáu na música contemporanea. Esti preséu ye un pianu de cola normal al asitiáronse-y oxetos nel so interior p'alteriar el so soníu o que recibió dalgún tipu de cambéu nel so mecanismu. Les partitures de les obres pa pianos preparaos de cutiu instrúin al pianista sobre cómo ensertar pequeñes pieces de cauchu o metal, como torniellos o arandeles, en mediu les cuerdes. Estos elementos añedíos amenorguen el soníu de les cuerdes o crean soníos pocu corrientes por cuenta de la alteración de la vibración de les mesmes.
El pianu xirafa o piramidal ye un pianu de cola, creáu en 1735, cola caxa de resonancia en posición vertical escontra riba, perpendicular al tecláu. El so nome vien-y de la semeyanza que guarda la so decoración, compuesta por una voluta formada pola intersección del llau curvu col llau rectu, con una xirafa. L'oxetivu d'asitiar la caxa en forma vertical yera amenorgar el volume del mueble del preséu pero teníen l'inconveniente de ser demasiáu altos. Esti problema solucionóse baxando la caxa hasta'l suelu y cruciando les cuerdes por qu'ocuparen menos espaciu.
El pianu rectangular ye un tipu de pianu que tien les cuerdes horizontales dispuestes en diagonal al traviés de la caxa de resonancia rectangular percima de los martiellos y col tecláu fitu nel llau llargu. El pianu con pedales ye un tipu de pianu qu'inclúi un pedalier, habilitando'l rexistru grave pa ser interpretáu colos pies al igual qu'un órganu común.
Un pianu modernu ta construyíu con distintes clases de madera. Pal armazón sobre'l que s'asientan les cuerdes usa madera de carbayu, abetu, haya o nozal. Pal mecanismu de percusión, la madera utilizada sueli ser de peral, cormal, carpino o pládanu. El tecláu fabricar con madera de tilal y pal chapado esterior del preséu empleguen maderes exótiques. 
El marcu que constitúi la cadarma del pianu fabricar con aceru fundíu d'una sola pieza y los cantos con fierro forxáu o aceru. Les cuerdes tán construyíes con alambre d'aceru entorcháu o envueltu nun alambre de cobre enroscáu pa los bordones. Amás emplégase ébanu p'anubrir les tecles negres y marfil pa les blanques y piel de búfalo y pañu pal mecanismu. Los macillos tán fabricaos con fieltru.
La afinación del pianu consiste en realizar el cambéu de la tensión de les cuerdes de manera tal qu'éstes cimblen nes frecuencies fayadices. Asina se llogra que la música resultante sía prestosa al escuchu según los cánones de la música occidental. Esta xera ye realizada por persones especializaes llamaes «técnicos afinadores de pianos». 
El procesu de afinación consiste en que l'afinador, valiéndose d'un diapasón, afina los trés cuerdes que correspuenden al "la" a una frecuencia de 440 Hz (La 440) . 
Dende la dómina de Pitágoras hasta'l sieglu XVII, los músicos afinaben los sos preseos ayudar cola serie harmónica. Esto faía que namái se pudiera tocar na tonalidá básica que s'utilizara p'afinar el preséu (probablemente nun había una tonalidá fixa, yá que nun s'utilizaben diapasones pa unificar la afinación).
Nel sieglu XVIII los fabricantes de clavecines aplicaron una manera d'afinar los teclaos, similar a la desenvuelta por Bartolomé Ramos de Pareya p'afinar preseos con trastes, que dexaba tocar obres modulando a cualquier tonalidá ensin tener que reaxustar la afinación. Llamar «bon temperamentu». Aprovechando esta nueva característica, Bach compunxo una obra qu'amosaba un preludiu y fuga por caúna de les 24 tonalidaes posibles llamada "La clave bien temperado".
Dende principios del sieglu XX los pianos, como tolos preseos de afinación variable, afinar col temperamentu igual. L'afinador sabe cuánta «desafinación» (cuánto batimiento o golpeteo rítmicu xeneráu pola falta de unísonu) tien qu'amesta-y a cada tonu por que'l pianu quede afináu con temperamentu igual.
Munches obres, célebres na so versión pa orquesta, fueron escrites primeramente pal pianu. Dellos exemplos son les "Dances húngares" de Johannes Brahms, "Cuadros d'una esposición" de Modest Músorgski, "Gimnopedias" de Erik Satie o "Cantar de primavera" de Felix Mendelssohn-Bartholdy.
A la inversa, munches obres del repertoriu clásicu fueron transcritas pal pianu como, por casu, les trescripciones que realizó Franz Liszt de les sinfoníes de Ludwig van Beethoven o les fantasíes sobre temes d'óperes. El pianu ye bien utilizáu en música d'acompañamientu de la voz en coros, lieder y melodíes. Tamién ye utilizáu en música de cámara, a dúu con otru preséu, que suel ser el violín o la flauta, en tríos, cuartetos o quintetos con pianu.
El pianu ye'l preséu pedagóxicu por excelencia porque ye un preséu polifónicu, polirítmico y de simple usu, relativamente baratu y abondo sonoru. Por ello ye utilizáu na mayoría de les clases de solféu de les escueles de música y los conservatorios como'l preséu principal del pedagogu.
Les formes musicales pal pianu variaron en cada dómina. Nel periodu barrocu, que'l so repertoriu primeramente taba previstu pa clavecín o otros preseos en tecláu, principalmente compunxéronse obres con formes nacíes de bailles y formes contrapuntísticas como la partita, la suite, la fuga, la tocata, el pasacalle, la sonata, la gavota o les variaciones. Na dómina clásica, les formes predominantes fueron la sonata, la fantasía, la bagatela y otres formes aristocrátiques.
Na música romántica, amás de la sonata, apaecen formes más llibres y d'oríxenes diversos como'l nocherniegu, el impromptu, el scherzo, la balada, la fantasía, la mazurca, el valse, la rapsodia o'l preludiu. Esta dómina va ver tamién la nacencia del conciertu pa pianu na so forma moderna, xeneralmente una pieza que precisa un dominiu completu del preséu.
Nel periodu barrocu hubo munchos 
Nel clasicismu destaquen les obres pa pianu de c
El pianu foi un preséu representativu del romanticismu musical, non yá nel ámbitu musical sinón tamién nel técnicu yá que gracies a les meyores llograes gracies a la Revolución industrial el so mecanismu foi ameyoráu sustancialmente. De la mesma forma qu'el capitalismu influyó na manera d'organización xerárquicu de les cadenes de producción, el pianu utilizóse como ferramienta pa consiguir la espresión musical y como ayuda a la composición. En dichu periodu hubo importantes compositores como Son 
pocos el compositores 
Na música contemporanea 
El pianu ye unu de los preseos más utilizáu en música clásica occidental. Munchu compositores tamién son pianistes y utilicen el pianu como preséu de composición. Los direutor d'orquesta direutores d'orquesta tienen de cutiu formación como pianistes.
El pianu ye emplegáu tamién de normal n'otros xéneros musicales, tales como'l jazz (jazz pianu), el blues o'l ragtime, según el tango y la mueyu.
Tamién s'emplega'l pianu, anque en menor midida, nel rock and roll, usáu por Jerry Lee Lewis, por casu; el rock, con Queen, Pink Floyd y Lynyrd Skynyrd, ente otros; el blues, con figures como The Blues Brothers; el rock n'español con intérpretes como Charly García y Fito Páez, y en ciertes corrientes pop, con grupos como ABBA. Sicasí y cada vegada más de cutiu ye reemplazáu pol sintetizador o'l tecláu electrónicu. Nel sieglu XXI, ciertos grupos como Keane, desterraron l'usu de la guitarra en provechu del pianu nel xéneru musical conocíu como pianu rock.
Un pianista profesional puede actuar en solitariu, tocar con una orquesta o otra agrupación musical o tocar en compañía de cantante o otros preseos. Na música occidental esisten munchos estilos de música onde se toca'l pianu. Consecuentemente, los pianistes tienen una amplia variedá de formes y estilos a escoyer, incluyendo jazz, música clásica y tou tipu de música popular.
Los pianistes clásicos solíen empezar la so carrera musical tocando'l pianu dende edaes bien tempranes, inclusive a los trés años. Nos sieglos XVIII y XIX, el compositores solíen interpretar les sos propies obres, como ye'l casu de Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven, Frédéric Chopin, Franz Liszt, Félix Mendelssohn-Bartholdy, Carl Maria von Weber, Charles-Valentin Alkan y Johannes Brahms ente otros. La pianista alemana Clara Schumann interpretaba les obres del so maríu Robert Schumann.
El rusu Anton Rubinstein destacó a finales del sieglu XIX como compositor ya intérprete, al igual qu'el so compatriota Aleksandr Skriabin. A principios del sieglu XX munchos pianistes realizaron interpretaciones por Europa Occidental y Estaos Xuníos, ente los que destaquen los polacos Ignacy Jan Paderewski, Józef Hofmann y Arthur Rubinstein, los españoles Isaac Albéniz, Enrique Granados y Manuel de Falla, según el italianu Ferruccio Busoni o'l suizu Alfred Cortot.
Nel que periodu ente la Primer y Segunda Guerra Mundial destacaron percima del restu'l compositor ya intérprete rusu Sergéi Rajmáninov, el austriacu Artur Schnabel, la inglesa Myra Hess, el alemanes Walter Gieseking y Wilhelm Kempff, los españoles José Cubiles, Ricardo Viñas y la brasileña Guiomar Novaes. En 1945, pasada la Segunda Guerra Mundial, apaecieron pianistes soviéticos como Sergéi Prokófiev y Dmitri Shostakóvich, Emil Gilels y Sviatoslav Richter. El chilenu Claudio Arrau destacar por ser maestru nun ampliu repertoriu. Al pie de ellos sobresalieron l'intérprete y pedagogu checu Rudolf Serkin, el virtuosu soviéticu Vladimir Horowitz y el españoles Rafael Orozco y Alicia de Larrocha. En dicha dómina amás destacaron l'anglo-austriacu Alfred Brendel, protagonista dellos discutinios estéticos pol so enfoque musicolóxicu, el canadiense Glenn Gould, que grabó la obra de Bach, los norteamericanos Van Cliburn y Murray Perahia, el soviéticu Vladímir Áshkenazi, y los arxentinos Daniel Barenboim y Martha Argerich. A finales del sieglu XX y empiezos del XXI, la calidá técnica foi n'aumentu, lo que favoreció la proliferación de concursos internacionales que sirvieron como plataforma a artistes nuevos.
El ragtime, estilu musical de finales del sieglu XIX, ye consideráu'l precursor del jazz. La popularización del ragtime asocedió ente los años 1895 a 1915 aprosimao y los pianistes y compositores clásicos más destacaos de dicha dómina fueron Scott Joplin, James Scott y Joseph Lamb. Otros músicos, como Jelly Roll Morton y James P. Johnson, sirvieron de transición ente'l ragtime y el jazz. El mentáu James P. Johnson foi'l primer pianista importante del barriu de Harlem y destacó pol usu del pianu como preséu d'acompañamientu nel jazz. El barriu de Harlem, asitiáu en Manhattan, foi mientres la década de 1920 el centru del florecimientu de la cultura negra, conocíu como Renacimientu de Harlem, y un llugar de confluencia de numberosos pianistes de jazz, que tocaben según l'estilu denomináu "stride pianu". Dichu estilu consistía n'alternar permanentemente una nota tocada nel baxu nos tiempos nones y un acorde tocáu nos pares.
Nesa dómina tamién destacó Earl Hines, pola so novedosa aportación de ritmos y acentos y l'influencia qu'exerció nos pianistes coetaneos, y Fats Waller. Na década de 1930, dientro del estilu "swing", fíxose famosu Art Tatum pol so virtuosismu y la creatividá de les sos interpretaciones. Munchos consideráron-y el «meyor pianista de jazz de la hestoria». Nesa dómina tamién destacó Count Basie, qu'incluyó nel jazz elementos del swing y el blues, y Fletcher Henderson. L'estilu "bebop" del pianu, surde na década de los 40 por invención de Thelonious Monk y otros músicos. En dichu estilu destacó Bud Powell como una de les figures principales y ceador d'escuela nel jazz modernu.
Bill Evans perteneció al xéneru "hard bop" y revolucionó el xéneru del tríu de pianu nel jazz tal que se conocía hasta entós, yá que enantes el pianu apoderaba y dirixía la música y el contrabaxu y la batería marcaben el ritmu y él camudó esta forma de concebir la música pa dar igual importancia a los trés preseos del tríu, pudiendo desempeñar el papel de direutor del conxuntu cualesquier d'ellos. Nesa dómina, Milt Buckner incorporó a la música de jazz pa pianu gran cantidá d'elementos de la música clásica europea dende Johann Sebastian Bach hasta Darius Milhaud. Nel estilu "jazz rock", que surdió a empiezos de los años 1970, destaca Chick Corea, líder del grupu "Return to Forever". McCoy Tyner ye la figura más destacada del "mainstream jazz" anque s'averó a una amplia variedá d'estilos jazzísticos a lo llargo de la so carrera como'l jazz progresivu, jazz modal y hard bop, ente otros. El so estilu influyó a numberosos pianistes, ente los que s'inclúi la estaunidense Joanne Brackeen. Otros pianistes de jazz destacaos son Geri Allen, Ray Charles, Nat King Cole, Duke Ellington, Egberto Gismonti, Herbie Hancock, Ahmad Jamal, Keith Jarrett, Norah Jones, Diana Krall, Tete Montoliu, Oscar Peterson, Michel Camilo, Enrique Villegas y Michel Petrucciani.
A lo llargo del sieglu XIX fundáronse numberoses empreses de fabricación de pianos. En 1828, Ignaz Bösendorfer fundó la suya en Austria, La hestoria de Grotrian-Steinweg remontar a 1835 cuando la fábrica Steinweg foi creada por Heinrich Engelhard Steinweg (más tarde conocíu como Henry Steinway dempués d'emigrar a los EE.XX., onde fundó Steinway & Sons ), el checu Antonín Petrof fundó en 1864 la fábrica de pianos Petrof, como tamién, na mesma dómina, Julius Blüthner y Carl Bechstein faen lo propio en Leipzig y Berlín respectivamente.
Na actualidá, les compañíes de fabricación de pianos más destacaes alcuéntrase en Estaos Xuníos (Steinway & Sons,Baldwin y Chickering and Sons ente otros), en Alemaña (como Blüthner, Grotrian - Steinweg y Bechstein , en Austria (Bösendorfer), en República Checa (Petrof) y en Xapón (Yamaha y Kawai).
Ante'l creciente aumentu de los costos de producción, munchos fabricantes treslladaron la producción de los sos modelos de serie económica a países nos que la mano d'obra ye más barata, como China o Indonesia. Otros simplificaron el diseñu esterior del preséu y suprimieron prácticamente cualquier adornu.
Otres compañíes destacaes son Broadwood, la compañía de fabricación más antigua del mundu y fundada en 1783; les franceses Érard y Pleyel, la italiana Fazioli, les cheques Weinbach o Scholze y la coreana Young Chang y la compañíes de pianos de xuguete Schoenhut.
El pianu ye un preséu fundamental na música clásica europea, el jazz y otros xéneros musicales occidentales, según nel cine y la televisión. Gran númberu de compositores fueron habilidosos pianistes porque'l tecláu del pianu ufierta un mediu senciellu pa la interacción complexa melódica y harmónica. El pianu de cutiu foi una ferramienta pa la composición.
La hestoria social del pianu ye la hestoria del papel del preséu na sociedá. Desque s'inventó'l pianu a finales del sieglu XVII, el so usu foise xeneralizando na sociedá occidental de finales del sieglu XVIII y sigue siendo llargamente interpretáu nos sieglos XX y empiezos del XXI. Nel sieglu XVIII, el pianu y la muyer tuvieron bien amestaos, hasta'l puntu de que se tenía bien en cuenta si la moza tenía estudios de pianu a la de formalizar un matrimoniu. El pianu siempres foi un preséu descomanadamente costosu y nos sos entamos, namái l'alta burguesía y la aristocracia podíen dexase mercar unu. Col pasu del tiempu y la medría del nivel de vida per parte de dellos sectores de la sociedá, el pianu convertir nun preséu con preciu más accesible y nun elementu fundamental d'entretenimientu dientro de los llares. El so usu xeneralizáu empezó a menguar a partir de la invención d'aparatos mecánicos y electrónicos como la [[zamfóña el [[fonógrafu]] y la [[Radio (mediu de comunicación)|radio]].
[[Categoría:Pianu| ]]
[[Categoría:Preseos de cuerda percutida]]
[[Categoría:Preseos de tecláu]]
Intestín gordu
El intestín gruesu ye la penúltima porción del tubu dixestivu, formada pol ciegu, el colon, el rectu y el canal añal. El intestín delgáu xunir al intestín gruesu nel abdome inferior derechu al traviés de la válvula ileocecal. L'intestín gruesu ye un tubu muscular d'aprosimao un metro y mediu de llargu. La primer parte del intestín gruesu llámase ciegu. L'intestín gruesu sigui absorbiendo agua y nutrientes minerales de los alimentos y sirve como área d'almacenamientu de les fieces.
L'intestín gruesu procede embriológicamente de la parte del rusti intestinal primitiva que sufre menor númberu de flexuras. Al completar l'intestín un xiru positivu de 270° (contrariu a les aguyes del reló) en redol a la exa de la arteria mesentérica cimera, l'empiezu del intestín gruesu atopar na fuesa iliaca derecha. Teniendo en cuenta qu'esiste un puntu fixu (la cloaca primitiva que darréu va aniciar l'anu), el percorríu que fai l'intestín primitivu dibuxa perfectamente'l futuru marco cólicu del adultu. El marcu cólicu encuadra les ases yeyunales y ileales, que tienen situación inframesocólica.
Tres unes 32 hores dende la ingesta, l'alimentu llega al intestín gruesu onde yá nun ye procesáu nesta última etapa de la dixestión. L'intestín gruesu llindar a absorber les vitamines que son lliberaes poles bacteries qu'habiten nel colon y l'agua. Tamién amacera les fieces, y almacena la materia fecal nel rectu hasta que ye espulsada al traviés del anu.
Topográficamente empieza l'intestín gruesu na papila ileal, nel ciegu, que ye l'apéndiz primitivu. El ciegu ye intraperitoneal, según l'apéndiz vermiforme. El colon ascendente adosar a la paré posterior y faise secundariamente retroperitoneal. Na base del fégadu, el colon camuda de dirección na flexura cólica derecha y faise colon transverso, qu'escolga con un llargor variable, xuníu a la paré abdominal posterior pol mesocolon transverso. Vuelve camudar de dirección na flexura cólica esquierda, y pasa a colon descendente
Nel colon predominen les bacteries comensales que sinteticen vitamina K y acedu fólico como:
La flora del intestín gruesu collabora na conversión del almidón y los sos derivaos a d-glucosa por que ésta sía absorbida, nel procesu llibera metanu CH4 (en forma gaseosa), que absuérbese en función a les necesidaes fisiolóxiques como cadenes d'ácidos grasos.
La parte derecha del intestín gruesu recibe cañes de l'arteria mesentérica cimera. A partir de la metá del colon transverso, la parte esquierda recibe cañes de la arteria mesentérica inferior, 1) arteria cólica esquierda; 2) arteries sigmoideas; 3) la caña terminal ye l'arteria rectal superior. Les cañes de la mesentérica cimera ya inferior se anastomosan nel colon transverso. Les venes lleven un cursu análogu al de les arteries y van confluyir na vena mesentérica inferior, que se xune a la esplénica y mesentérica cimera pa formar la vena porta hepática.
toos desagüen na vena porta
Nun presenta glándules, nin vellosidaes nin plegues circulares. Presenta, na túnica serosa, evaginaciones. Una evaginación llena de texíu adiposo constitúi un apéndiz omental.
Nel intestín gruesu hai una gran cantidá de exocrinocitos caliciformes. Les poblaciones celulares epiteliales son les mesmes del intestín tenue.
Ye doble, con un sistema intrínsecu y unu estrínsecu El
sistema nerviosu intrínsecu: contién les porciones correspondientes del Plexo Entérico, que formen parte del sistema nerviosu entérico, que ta constituyíu por:
L'intestín gruesu puede esquizase por aciu:
Les malformaciones d'esta porción del intestín, pueden ser:
Anomalíes de los mesenterios, como la hernia retrocólica. 
Anomalíes de la paré abdominal, onde la más común ye'l onfalocele. 
Anomalíes del conductu onfalomesénterico, como'l divertículo ileall.
Defectos na rotación, como'l colon esquierdu (distinta posición a la común).
Atresies, estenosis y duplicaciones que pueden asoceder en cualesquier de los segmentos del intestín y que caltienen los patrones yá estudiaos.
Detállense de siguío dellos exemplos les citaes malformaciones:
La lluz del duodenu se oblitera mientres el segundu mes del desenvolvimientu pa recanalizarse dempués, si esti fenómenu nun se produz de manera correcta pueden apaecer malformaciones. 
Si la lluz non se recanaliza, persiste una obstrucción total, entós preséntase una atresia. 
De les malformaciones intestinales una de les más frecuentes ye'l onfalocele, producíu cuando nun tornen les ases al cuévanu abdominal. Na hernia pueden atopase amás del intestín, el fégadu y el cuayu, cubiertos pol amnios a esto denominar gastrosquisis. Esta malformación acompáñase frecuentemente de defectos cardiacos y alteraciones cromosómicas; nestos casos, xeneralmente ye incompatible cola vida.
Otru defectu de la paré abdominal ye la gastrosquisis; la mesma ye una hernia directa de les ases intestinales nel cuévanu amnióticu; na cual les coraes nun tán cubiertes por peritonéu nin por amnios, lo que puede causa-yos dañu al tar en contactu directu col líquidu amniótico.
Fégadu
El fégadu, ye la más avolumada de les coraes y una de les más importantes pola so actividá metabólica. Ye un órganu glandular al que s'axudica funciones bien importantes, tales como la síntesis de proteínes plasmáticas, función desintoxicante, almacenaxe de vitamines y glucóxenu, amás de secreción de bilis, ente otres. Tamién ye'l responsable d'esaniciar de la sangre les sustances que puedan resultar nocives pal organismu, convirtiéndoles en inocuas; ta presente nel ser humanu, y puédese-y topar en vertebraos y dalgunes otres especies inferiores.
El fégadu alcontrar en casi la totalidá de la rexón del hipocondrio derechu, l'epigastriu (nun devasa la llende del reborde costal, salvu nun cuadru de hepatomegalia) y una porción del hipocondrio esquierdu, enllenando l'espaciu de la cúpula diafragmática, onde puede algamar hasta la quinta costiella, y rellaciónase col corazón al traviés del centru frénico, a la izquierda de la vena cava inferior. Estos trés rexones formen parte de la rexón toracoabdominal, la rexón entemedia ente'l tórax y el cuévanu abdominal puramente felicidá. El fégadu asitiáu debaxo de la diafragma entiende trés compartimientos peritoneales, llámense: compartimiento subfrénico derechu o hepáticu, compartimiento subfrénico esquierdu o esplénico, y compartimiento mediu o celiaco. 
Ta estremáu en cuatro lóbulos:
Clínicamente, y quirúrgicamente sobremanera, emplégase'l conceutu de segmentu hepáticu, basándose nes divisiones arteriales y nel fechu de qu'haya poques anastomosis ente segmentos. Si miramos pola cara anterosuperior del fégadu, podemos estremar de derecha a esquierda un segmentu posterior, nel cantu del llau derechu, siguíu d'un segmentu anterior, un segmentu medial y un segmentu llateral que forma la llende esquierda.
El fégadu rellaciónase principalmente con estructures asitiaes al llau esquierdu del abdome, munches de les cualos dexen una impresión na cara inferior del lóbulu derechu del fégadu.
Asina, tenemos de tras a delantre la "impresión cólica", la "impresión duodenal", pegada a la fuesa cística, y la "impresión renal", menos marcada. Na cara inferior del lóbulu esquierdu tán la "impresión gástrica" y la escotadura del esófagu, nel cantu posterior. El fégadu tamién se rellaciona anatómicamente col diafragma y col corazón.
La base del fégadu da entrada al hilio hepáticu, que nun ye sinón la zona d'entrada de la vena porta, la arteria hepática y la salida del conductu hepáticu. El omento (epiplón) menor (fitu nuna prominencia de la cara inferior denominada "tubérculu omental") reviste'l fondu de los riegos de la base del fégadu (riegu del lligamentu venosu, riegu del lligamentu redondu) y algama el cantu posterior de la cara inferior, onde'l peritonéu que lo anubre pasa a revistir el diafragma y la paré posterior, formando'l lligamentu hepatorrenal. Per delantre, el peritonéu reviste la cara diafragmática hasta la so llende cimera, onde salta a revistir la cara abdominal de la diafragma. Ente los dos repliegues de peritonéu que salten de la superficie del fégadu a la diafragma, queda entendida la cara desnuda del fégadu, zona na que'l peritonéu nun anubre la cápsula hepática. Per esta zona la cava inferior rellacionar col fégadu y recibe les venes hepátiques.
Na cara diafragmática alcuéntrase'l lligamentu falciforme, que estiéndese hasta algamar la zona umbilical. Pol so cantu llibre cuerre'l lligamentu redondu del fégadu (restos de la vena umbilical embrionaria). Esti restu de la vena umbilical xunir a les venes subcutánees periumbilicales qu'irradien dende'l embelicu, que drenan na vena iliaca esterna y finalmente na cava inferior. En casos patolóxicos con hipertensión portal estes venes dilátense, dando llugar al fenómenu de la cabeza d'Aguamala.
El lligamentu falciforme pue ser consideráu como'l restu del mesogastrio ventral (na porción ensin desenvolver del septum transversum pola invasión embrionaria del biltu duodenal) que s'estiende pol mesogastrio ventral y que contribúi a la formación del fégadu. Esti lligamentu, al llegar a la parte posterior de la cara diafragmática del fégadu, estremar en dos fueyes, dando llugar al lligamentu coronariu (llende cimera de la área desnuda del fégadu). Caúna d'estes fueyes dirixir escontra cada unu de los cantos derechu y esquierdu del fégadu, onde se xune a la fueya peritoneal de la cara visceral del fégadu, que se reflexa sobre la diafragma, formando los lligamentos triangulares derechu y esquierdu (ésti últimu más definíu que'l derechu).
La estructura del fégadu va siguir les divisiones de la vena portal. Tres la división de ramos segmentarios, les cañes de la vena porta, acompañaes de les de l'arteria hepática y de les divisiones de los conductos hepáticos, atópense xuntes nel espaciu porta (vena interlobulillar, arteria interlobulillar y conductillos interlobulillares).
La circulación hepática ye de naturaleza centrípeta y ta formada pol sistema porta y la arteria hepática. El sistema porta constitúi'l 70-75 per cientu del fluxu sanguíneo (15 ml/min) y contién sangre pocu osixenada y rica en nutrientes proveniente del tracto gastrointestinal y del cuayu. La circulación xeneral depende de l'arteria hepática, caña del tueru celiacu que contién el sangre osixenada (regación nutricia).
Cada espaciu porta atopar na confluencia de los lobulillos hepáticos, que son formaciones más o menos hexagonales de célules hepátiques y que tien nel centru la vena centrolobulillar, que la so confluencia da llugar a les venes hepátiques, que finalmente drenan na vena cava inferior. Poro, el sangre rico en nutrientes de l'absorción intestinal (vena porta) y en osíxenu (arteria hepática) entemecer nos sinusoides hepáticos (espacios ente hepatocitos), pa metabolizarlos y sintetizar les sales biliares. Fenómenos infeiciosos, tóxicos y inflamatorios, ente otros, desestructuran los lobulillos hepáticos y los espacios porta, conduciendo a la hipertensión portal porque atrabanquen el fluxu sanguíneo.
Nos últimos estudios alrodiu de los componentes del fégadu atopóse qu'ésti tien la capacidá de producir gastrina y ayudar al estómagu nel vaciamiento gástricu, yá que tien un citocromo llamáu AS*57. Esti órganu ye'l principal productor de la urea, la que darréu ye escretada nos reñones.
El drenaxe linfáticu del fégadu cuerre al cargu de vasos que desagüen na vena cava inferior o nos ganglios hepáticos que siguen el percorríu inversu de la arteria hepática.
El fégadu recibe nervios del plexo celiaco, de los nervios neumogástrico esquierdu y derechu y tamién del frénico derechu, per mediu del plexo diafragmático. L'apurra nerviosu tamién-y vien del plexo celiacu que inerva al hepáticu, amiestu de fibres simpátiques y parasimpátiques. Estos nervios lleguen al fégadu al pie de l'arteria hepática.
El fégadu ye un órganu o corada presente nos vertebraos y en dalgunos otros animales; y ye, al empar, la glándula más avolumada de l'anatomía y una de les más importantes tocantes a l'actividá metabólica del organismu. Desempeña funciones úniques y vitales como la síntesis de proteínes plasmáticas, función desintoxicante, almacena vitamines, glucóxenu, ente otros pal bon funcionamientu de les defenses, etcétera. Amás, ye'l responsable d'esaniciar d'el sangre les sustances que pueden resultar nocives pal organismu, tresformándoles n'otres inocuas.
El fégadu desempeña múltiples funciones nel organismu como son:
El texíu hepático ye un texíu estable. Presenta una gran capacidá de rexeneración en respuesta a estímulos esternos, como manques o proceso tumorales. Sicasí, les mancadures cróniques como'l alcoholismu y les infecciones hepátiques impliquen una perda constante y enllargao del parénquima, ensin la proliferación compensatoria necesaria. Arriendes d'ello, el parénquima hepáticu ye reemplazáu por texíu fibroso y acúmulos de grasa, produciendo asina cirrosis.
El parénquima hepáticu ta formáu por:
Los carecimientos del fégadu son:
Pulmón
Los pulmones humanos son estructures anatomoclínicas (EAC) d'orixe embrionariu endodérmico, pertenecientes al aparatu respiratoriu, allugar na caxa torácica, delimitando a entrambos llaos el mediastino, les sos dimensiones varien, el pulmón derechu ye daqué más grande qu'el so homólogu esquierdu (debíu al espaciu ocupáu pol corazón), tienen trés cares; mediastínica, costal y diafragmática, lo irrigan les arteries bronquiales, y les arteries pulmonares lléven-y sangre pa la so oxixenación. 
Los pulmones son los órganos nos cualos la sangre recibi osíxenu dende l'aire y de la mesma el sangre esprender de dióxidu de carbonu el cual pasa al aire. Esti intercambiu, producir per aciu l'espardimientu del osíxenu y el dióxidu de carbonu ente'l sangre y los alvéolos que formen los pulmones.
La función de los pulmones ye realizar l'intercambiu gaseosu col sangre, por ello los alvéolos tán n'estrechu contactu con capilares. Nos alvéolos produzse'l pasu d'osíxenu dende l'aire a'l sangre y el pasu de dióxidu de carbonu dende'l sangre al aire. Esti pasu producir pola diferencia de presiones parciales d'osíxenu y dióxidu de carbonu (espardimientu simple) ente'l sangre y los alvéolos.
Los pulmones tienen una función respiratoria y otra non respiratoria:
El pulmón de mamíferu ta constituyíu por ensame de sacos axacentes llenos d'aire denominaos alvéolos. Tópense interconectaos unos con otros polos llamaos poros de Kohn, que dexen un movimientu del aire colateral, importante pa la distribución del gas. Los conductos aéreos del pulmón, que nun intervienen na función respiratoria, tán formaos por cartílagu y músculu llisu. L'epiteliu ye ciliáu y secreta un mucus que xube pol conductu respiratoriu y caltién tol sistema llimpiu.
El procesu de respiración nos pulmones asocede travesando los gases una barrera d'espardimientu constituyíu nos mamíferos por una película superficial aguacienta, les célules epiteliales que formen la paré del alvéolo, la capa intersticial, les célules endoteliales de los capilares sanguíneos, l'afigura y la membrana del eritrocito que capta o suelta'l gas.
Esisten distintos tipos de célules nel epiteliu respiratoriu. Asina, les célules tipu I son les más abondoses, formen la paré ente dos alvéolos y tienen un núcleu arrequexáu nun estremu. Les célules de tipu II son menos abondosos, y caracterícense principalmente pola presencia d'un cuerpu llaminar nel so interior, amás tienen vellosidaes na so superficie; son célules productores de surfactantes. Los surfactantes son complexos lipoprotéicos qu'apurren tensión superficial bien baxa na interfase líquidu-agua, amenorgando asina'l trabayu necesariu pal estiramientu de la paré pulmonar pol amenorgamientu de la tensión, y previniendo de la mesma el colapsu de los alvéolos.
Les célules de tipu III son menos abondosos y tienen gran cantidá de mitocondrias y ribete en cepiyu. Esisten amás nel epiteliu respiratoriu macrófagos alveolares.
El sistema arterial que irriga a los pulmones (arteries pulmonares y les sos ramificaciones) sigue un trayectu paralelu al de les víes respiratories, ente que'l sistema venosu ye más variable y puede disponese en distintos trayectos. Nel pulmón derechu la vena pulmonar cimera drena los lóbulos cimero y medio, y la vena pulmonar inferior drena al lóbulu inferior. Nel pulmón esquierdu cada vena pulmonar drena al lóbulu del so mesmu nome. Hai que tener en cuenta que la circulación pulmonar presenta una peculiaridá con respectu al restu de la circulación sistémica, cuidao que les arteries pulmonares apurren sangre poco osixenada dende'l ventrículu derechu, ente que les venes pulmonares, tres l'intercambiu gaseosu nos alvéolos, apurren sangre osixenada escontra l'aurícula esquierda.
Pueden presentase dende la nacencia (como'l secuestru broncopulmonar), desenvolvese a lo llargo de la vida o en sufriendo una ferida. Les causes más comunes son la inhalación de gases, fumu, polvu y sustances químiques. Ente les mancadures pulmonares destaquen les de calter inflamatorio, secundaries a un xerme infectivo. Delles enfermedaes destacables son:
Les neumoníes y bronconeumoníes fueron mientres munchos sieglos la causa de mortalidá más importante ente neños y vieyos, apaeciendo yá d'entrada como entueyu d'otra enfermedá. Na actualidá son un problema bien grave estadísticamente, y gran parte de la mortalidá senil deber a ello. Les bronconeumoníes, la tuberculosis y el cáncer de pulmón son les enfermedaes pulmonares más destacaes.
Los distintos niveles de percusión nun paciente con enfermedá de les víes respiratories baxes amuesen l'estáu de patoloxía del paciente onde * 
N:0 ta dafechu sanu, nun hai patoloxía
Cabo destacar qu'hai que valorar al paciente, y ésti puede xubir o baxar de nivel d'alcuerdu a la so evolución o exacerbación nel cuadru patolóxicu del diagnósticu
El tresplante de pulmón ye una de les postreres alternatives en casu d'una insuficiencia pulmonar. El pulmón donante llograr d'una persona declarada con muerte cerebral, pero que permaneza con soporte vital. Los texíos tienen de ser lo más compatible posible por que nun haya refugu.
Los "pulmones" de los invertebraos nun son homólogos de los pulmones de los vertebraos, cuidao que tán araña de mar]], escorpión marín) y los gasterópodus pulmonados (cascoxu) onde ye'l cuévanu paleal la que xuega'l rol de pulmón, comunicando col esterior por un pequeñu furu llamáu pneumostoma. De manera xeneral, los pulmones dexen la respiración nun mediu aereu, evitando la deshidratación.
El pulmón de los vertebraos tien el so orixe embriolóxicu nun repliegue del esófagu. Polo cual ta formáu del endodermo, dobláu secundariamente del mesodermo pa la vascularización. 
Tolos cordaos tienen en dalgún momentu del so ciclu vital la "farinxe furada" (faringotremia o hendiduras branquiales)que surdió nos procordados como un mecanismu d'alimentación por filtración. El sistema funciona al introducir agua con partícules alimenticies, que queden xuntaes a la paré de la farinxe por secreciones mucoses, ente que l'agua vuelve salir poles hendiduras faríngeas. Al pasar los protovertebrados d'un sistema de vida filtrador a otru depredador, la farinxe modificóse como un aparatu d'alimentación muscular, al traviés del cual podía bombiase agua espandiendo y contrayendo el cuévanu. Nos pexes heredóse esta farinxe furada pero yá nun s'utiliza p'alimentase y los tabiques faríngeos asitiar nes branquies.
Nel mundu animal, los pulmones son estructures especialmente afeches al mediu terrestre y a la respiración aérea. La so función ye almacenar aire pa poder penerar y absorber l'osíxenu del aire. La mayoría de pulmones presenten unos tabiques o septos que producen una mayor superficie d'intercambiu gaseosu y una mayor eficiencia. Los pexes de respiración branquial, gasten un 20% d'enerxía n'alendar ente qu'aves y mamíferos solo'l 2%. Hai que faer constar que'l metabolismu d'aves y mamíferos ye enforma mayor, precisando alimentase muncho más de cutiu.
Pexes y anfibios. Realicen l'intercambiu gaseosu pola piel, pulmones y la bucofaringe. Los pexes pulmonados presenten un únicu pulmón y los anfibios dos pulmones pequeños y tienen a cencielles forma de sacu, polo que nun son bien eficientes. Según les especies y el so grau evolutivu, varien dende unos sacos simples de parés llises, nos urodelos, a los estremaos en delles cámares de los anuros. Estos pulmones tienen una serie de cámares que se llamen "faveolos". Introducen l'aire nos pulmones por sobrepresión lo que-yos estrema d'aves, mamíferos y reptiles que lu faen por depresión. Con tou, la piel ye'l principal órganu respiratoriu por cuenta de la so gran superficie y a que-yos dexa alendar de forma parcial mientres permanez húmeda o s'atopen somorguiaos. Les cucharapes d'anfibiu, por cuenta de la so vida acuática, tienen 3 pares de branquies que sobresalen del cuerpu.
En tolos reptiles la respiración ye pulmonar. Los sos pulmones presenten tabiques o septos, qu'ufierten una mayor superficie d'intercambiu gaseosu y mayor eficiencia. La superficie total d'intercambiu gaseosu ta bien aumentada al respective de los anfibios. Les culiebres (ofidios), tienen el pulmón derechu allargáu y funcional y el pulmón esquierdu atrofiáu. Les tortúes marines, amás de respiración pulmonar, tienen respiración cloacal, pola so cloaca vascularizada tomen el O disueltu na agua.
Les aves utilicen los sos dos pequeños pulmones como fuelles que insuflan l'aire nos mesmos (por depresión) y a los sacos aéreos. Estos sacos aéreos son grandes bolses llenes d'aire y conectaes colos pulmones. Los sacos aéreos tán partíos ente les coraes del animal ya inclusive s'enllarguen per dientro de los güesos. La paré de los sacos nun ta vascularizada polo que nun ye ende onde se produz l'intercambiu, ésti namái se da nos pulmones, pero en cierta cantidá, l'aire osixenáu espublizar pol cuerpu, como asocede n'aves y mamíferos pola piel. Los pulmones avícoles nun tienen nin alvéolos nin faveolos sinón una serie de tubos paralelos ente sigo llamaos "parabronquios". La eficacia pulmonar ye enforma mayor que nel restu d'animales por cuenta de que'l fluxu d'aire ye unidireccional y nun queda un volume d'aire residual. Cada ciclu consta de dos inhalaciones y dos espiraciones. Los sacos aéreos tán conectaos a los pulmones de tala forma que sobre'l 75% del aire inspiráu pasa de llongura por éstos y flúi directamente escontra los sacos posteriores. que sirven como reservorio d'aire fresco. Al espirar esti aire fresco de los sacos posteriores ye enriáu polos pulmones y recoyíu nos sacos aéreos anteriores. D'éstos flúi directamente al esterior. La ventaya de tal disposición ye que polos pulmones siempres ta pasando aire osixenáu, tantu na espiración como y l'inspiración. L'aire esneldáu ye lleváu pol gorgoberu a los bronquios, y de ende a los pulmones, onde s'atopen los parabronquios, con capilares pa la hematosis, que realicen l'intercambiu gaseosu na inspiración y tafaríu. Los sacos aéreos actúen tamién como refrigerantes, menguando'l calor escesivo del cuerpu. A nivel de la división del gorgoberu, nos bronquios atopa un órganu fonador llamáu siringe, que realiza la función del cantar.
Tolos mamíferos, incluyíos los acuáticos, son de respiración pulmonar. Caracterizar por tener dos pulmones bien desenvueltos y estremaos en lóbulos. Los pulmones agospiar nel cuévanu pleural, llindaos pol diafragma, que ye un músculu que cola so distensión y contracción, realiza la entrada y salida de gases. Les víes respiratories son el gorgoberu que s'encrucia en dos bronquios cada unu escontra un pulmón. Estos sígense encruciando en bronquiolos y termina nos alvéolos, nel restu d'animales llámense faveolos. L'intercambiu de gases (hematosis) realizar nos alvéolos. Los alvéolos son sacos ciegos que tán arrodiaos de capilares sanguíneos. La emisión de soníos ye posible pola presencia de cuerdes vocales na larinxe. Ente un mamíferu y un anfibiu d'igual tamañu'l primeru tien 10 vegaes más superficie pulmonar.
mentira
Sistema nerviosu
El sistema nerviosu ye una rede de texíos d'orixe ectodérmico nos animales diblásticos y triblásticos que la so unidá básica son les neurones. La so función primordial ye la de captar y procesar rápido les señales exerciendo control y coordinación sobre los demás órganos pa llograr una oportuna y eficaz interacción col mediu ambiente cambiante. Esta rapidez de respuestes qu'apurre la presencia del sistema nerviosu diferencia a la mayoría de los animales (eumetazoa) d'otros seres pluricelulares de respuesta motil lenta que nun lo tener como los vexetales, hongos, mohos o algues.
Cabo mentar que tamién esisten grupos d'animales (parazoa y mesozoa) como los poríferos, placozoos y mesozoos que nun tienen sistema nerviosu porque los sos texíos nun algamar la mesma diferenciación que consiguen los demás animales yá sía porque les sos dimensiones o estilos de vida son simples, arcaicos, de baxos requerimientos o de tipu parasitario.
Les neurones son célules especializaes, que la so función ye coordinar les acciones de los animales per mediu de señales químiques y eléctriques unviaes d'un estremu al otru del organismu.
Pal so estudiu dende'l puntu de vista anatómicu'l sistema nerviosu estremóse en central y periféricu, sicasí p'afondar la so conocencia dende'l puntu de vista funcional suel estremase en somáticu y autónomu. 
Otra manera d'estudialo y dende un puntu de vista más incluyente, tomando la mayoría d'animales, ye siguiendo la estructura funcional de los reflexos estableciéndose la división ente sistema nerviosu sensitivu o aferente, encargáu d'incorporar la información dende'l receptores, en sistema d'asociación, encargáu d'almacenar ya integrar la información, y en sistema motor o eferente, que lleva la información de salida escontra los efectores.
El arcu reflexu ye la unidá básica de l'actividá nerviosa integrada y podría considerase como'l circuitu primordial del cual partieron el restu de les estructures nervioses. Esti circuitu pasó de tar constituyíu por una sola neurona multifuncional nos diblásticos a dos tipos de neurones nel restu de los animales llamaes aferentes y eferentes. Na midida que se fueron amestando intermediarios ente estos dos grupos de neurones col pasu del tiempu evolutivu, como interneuronas y circuitos de mayor plasticidad, el sistema nerviosu foi amosando un fenómenu de concentración en rexones estratéxiques dando pie a la formación del sistema nerviosu central, siendo la cefalización la traza más acabada d'esti fenómenu.
Pa optimizar la tresmisión de señales esisten midíes como la redundancia, que consiste na creación de víes alternes que lleven parte de la mesma información garantizando la so llegada a pesar de daños que puedan asoceder. La mielinización de los axones na mayoría de los vertebraos y en dellos invertebraos como anélidos y crustáceos ye otra midida de optimización. Esti tipu de recubrimientu amonta la rapidez de les señales y mengua el calibre de los axones aforrando espaciu y enerxía.
Otra característica importante ye la presencia de metamerización del sistema nerviosu, esto ye, aquella condición onde se repara una subdivisión de les estructures corporales n'unidaes que se repiten con carauterístiques determinaes. Los trés grupos que principalmente amuesen esta cualidá son los artrópodos, anélidos y cordaos.
El sistema nerviosu componer de dellos elementos celulares como texíos de sosten o caltenimientu llamaos neuroglía, un sistema vascular especializáu y les neurones que son célules que s'atopen conectaes ente sigo de manera complexa y que tienen la propiedá de xenerar, arrobinar, codificar y conducir señales per mediu de gradientes electroquímicos (electrolitos) a nivel de membrana axonal y de neurotransmisores a nivel de sinapsis y receptores.
Les célules gliales (conocíes tamién genéricamente como glía o neuroglía) son célules nodriza del sistema nerviosu que desempeñen, de forma principal, la función de soporte y protección de les neurones. Nos humanos clasificar según el so localización o pola so morfoloxía y función. Les diverses célules de la neuroglia constitúin más de la metá del volume del sistema nerviosu de los vertebraos. Les neurones nun pueden funcionar n'ausencia de les céluas gliales.
Según el so allugamientu dientro del sistema nerviosu yá sía central o periféricu, les célules gliales clasificar en dos grandes grupos. Les célules que constitúin la glía central son los astrocitos, oligodendrocitos, célules ependimarias y les célules de la microglía, y suelen atopase nel celebru, cerebelu, tueru cerebral y migollu espinal. Les célules que constitúin la glía periférica son les célules de Schwann, célules capsulares y les célules de Müller. De normal atópense a lo llargo de tol sistema nerviosu periféricu.
Pola so morfoloxía o función, ente les célules gliales estrémense les "célules macrogliales" (astrocitos, oligodendrocitos ), "les célules microgliales" (ente'l 10 y el 15% de la glía) y les "célules ependimarias".
Les partes anatómiques d'estes célules estremar en cuerpu celular neuronal o soma, axones o cilindroejes y les dendrites. 
En base a la división morfolóxica ente les distintes partes anatómiques de les neurones y les sos distintes formes d'organización clasificar en cuatro variedaes: 
Les neurones clasifíquense tamién en tres grupos xenerales según la so función:
Estes señales arrobínense al traviés de propiedaes de la so membrana plasmática, al igual que munches célules, pero nesti casu ta modificada pa tener la capacidá de ser una Excitabilidad neuronal membrana escitable en sentíu unidireccional controlando'l movimientu al traviés d'ella d'iones disueltos dende les sos proximidaes pa xenerar lo que se conoz como potencial d'acción. 
Per mediu de sinapsis les neurones conectar ente sigo, colos músculos Unión neuromuscular|placa neuromuscular, con glándules y con pequeños vasos sanguíneos. Utilicen na mayoría de los casos neurotransmisores unviando una gran variedá de señales dientro del texíu nervioso y col restu de los texíos, coordinando asina múltiples funciones.
Anque les esponxes escarecen de sistema nerviosu afayóse qu'estes yá cuntaben colos lladriyos xenéticos que más tarde dieron llugar al mesmu. Esto ye, munchos de los componentes xenéticos que dan llugar a les sinapsis nervioses tán presentes nes esponxes, esto tres la evidencia demostrada pola secuenciación del xenoma de la esponxa Amphimedon queenslandica.
Per otru llau un estudiu xenéticu realizáu por Casey Dunn nel añu 2008 considerar nun nodo a los triblásticos y n'otru nodo a cnidarios y poríferos dientro d'un gran grupu hermano de los ctenóforos de forma que mientres la evolución les esponxes amosaron una serie de reversiones escontra la simplicidá, lo qu'implicaría que'l sistema nerviosu inventóse una sola vegada si l'antepasáu metazoo común foi más complexu o hasta en trés causes si esi antepasáu fuera más simple nuna suerte de converxencia evolutiva ente ctenóforos, cnidarios y triblásticos.
Nos animales triblásticos o billaterales, un grupu monofiléticu, esisten dos tipos de planes corporales llamaos protóstomos y deuteróstomos que tienen de la mesma tres tipos de disposiciones del sistema nerviosu siendo éstos los cicloneuros, los hiponeuros y los epineuros.
Los animales diblásticos o radiaos, una agrupación parafilética que engloba tantu cnidarios como a ctenóforos, de normal cunten con una rede de plexos subectodérmicos ensin un centru nerviosu aparente, pero delles especies yá presenten entestaos nerviosos nun fenómenu que s'entiende como'l primer intentu evolutivu pa conformar un sistema nerviosu central. Delles disposiciones d'estos entestaos, como los aníos nerviosos nes aguamales, recuerden enclinos posteriores vistes nos cicloneuros.
Los animales protóstomos, que son triblásticos, como los platelmintos, nemátodos, moluscos, anélidos y artrópodos cunten con un sistema nerviosu hiponeuro, ye dicir ye un sistema formáu por ganglios cerebrales y gordones nerviosos ventrales. Los ganglios que formen el celebru asítiense alredor del esófagu, con conectivos periesofágicos que los xunen a les cadenes nervioses que percuerren ventralmente el cuerpu del animal, en posición inferior respectu al tubu dixestivu. Tal modelu de plan corporal queda dispuestu d'esa forma cuando na gástrula socede un procesu embriolóxicu llamáu gastrorrafia. 
Los animales deuteróstomos, que son triblásticos, estremar en dos grupos según la so simetría, radial o billateral, o la disposición del so sistema nerviosu, cicloneuros o epineuros. Dientro de los cicloneuros atópense los equinodermos (de simetría radial) y los hemicordados. El centru nerviosu ye un aníu asitiáu alredor de la boca (subectodérmico o subepidérmico). Dientro del grupu de los epineuros atópense los urocordados, los cefalocordados y los vertebraos na que presenten un gordón nerviosu buecu y tubular, dosal al tubu dixestivu. A partir d'esti gordón, n'animales más complexos, desenvuélvese'l encéfalu y la migollu espinal. Tales modelos de planes corporales queden dispuestos d'esa forma cuando na gástrula soceden unos procesos embriolóxicos llamaos isoquilia nos cicloneuros o nototenia nel casu de los epineuros. 
En 2012 confirmóse que les célules nervioses que conformen una piel neural» que motea la probóscide y el collar nos hemicordados son espresaes polos mesmos xenes emplegaos na conformanza del mesencéfalo y el rombencéfalo de los vertebraos. Esto dio idea de la evolución del neuroectodermo n'otros deuterostomos asocedíu enantes del fenómenu de neurulación en cefalocordados y vertebraos.
Anatómicamente, el sistema nerviosu de los seres humanos arrexuntar en distintos órganos, que conformen estaciones por onde pasen les víes neurales. Asina, con fines d'estudiu, pueden arrexuntase estos órganos, según el so allugamientu, en dos partes: sistema nerviosu central y sistema nerviosu periféricu.
Una división menos anatómica pero ye la más funcional, ye la qu'estrema al sistema nerviosu d'alcuerdu al rol que cumplen les distintes víes neurales, ensin importar si éstes percuerren parte del sistema nerviosu central o'l periféricu:
Cabo mentar que les neurones de dambos sistemes (somáticu y autónomu) pueden llegar o salir de los mesmos órganos si ye qu'éstos tienen funciones voluntaries ya involuntaries (y, ello ye que estos órganos son la mayoría). En dellos testos considérase que'l sistema nerviosu autónomu ye una subdivisión del sistema nerviosu periféricu, pero esto ye incorrectu yá que, nel so percorríu, delles neurones del sistema nerviosu autónomu pueden pasar tantu pol sistema nerviosu central como pol periféricu, lo cual asocede tamién nel sistema nerviosu somáticu. La división ente sistema nerviosu central y periféricu tien solamente fines anatómicos.
Los principales grupos de melecines utilizaes nel sistema nerviosu son:
Cerebru
El celebru (del llatín "cerebrum") ye un órganu del sistema nerviosu ricu en neurones con funciones especializaes, alcontráu nel encéfalu de los animales vertebraos y la mayoría de los invertebraos. Nel restu, denominar al principal órganu gangliu o conxuntu de ganglios. 
La esistencia de primordios cerebrales allúgase, siquier, na llamada "esplosión cámbrica" cuando se reparen moluscos y viermes que, amás d'un sistema nerviosu periféricu y difusu distribuyíu nuna simetría radial, tienen un conxuntu de ganglios neurales que rixen delles actividaes del organismu d'estos animales primitivos; nos verme, peripatos, artrópodos y procordados reparar l'entamu de la "cerebración", esto ye, l'entamu de la organización d'un conxuntu de ganglios nerviosos rectores que sirven de interfaz coordinadora ente l'interior del cuerpu del animal y l'esterior del mesmu.
L'allugamientu cefálica de nenguna manera foi al azar: nos primitivos viermes, artrópodos y procordados con cuerpu longilíneo y de simetría billateral (la mesma que caltién el "Homo sapiens"), el sistema nerviosu central allugar na parte anterior o delantrera yá que ye (por casu, nun vierme) la primer parte n'entrar nun intensu contactu col mediu ambiente; de la mesma, histológicamente puede reparase un nexu inicial (embrional) ente les célules dérmiques y les nervioses del celebru, una y bones les neurones seríen mutaes y evolucionaes per aciu una gran especialización de célules dérmiques. Al tomar postura arguta, animales como los primates pasen a tener el sistema nerviosu central (y el so parte principal: el celebru) yá non na parte delantera del so cuerpu, sinón nel so parte cimeru (en dambos casos: la so cabeza). Tamién ye esplicable filogenéticamente la corticalización, esto ye, l'apaición y desenvolvimientu del córtex cerebral a partir del sistema límbico, y el so progresivu desenvolvimientu n'árees d'arquitectura neuronal cada vegada más complexes.
Esti desenvolvimientu filogénetico puede percibise ontogenéticamente en cada embrión d'animal cordáu al reparar la llamada "recapitulación de Häckel". La estructura precursora del sistema nerviosu ye'l tubu neural, una estructura qu'apaez na parte esterna de los embriones en fase d'esploración reticular gástrula. Esti tubu, a lo llargo de la embriogénesis sufre una serie de cambeos que dan llugar a la estructura madura. El primeru d'ellos ye l'apaición de tres expansiones, tres vesícules: el encéfalu anterior, el encéfalu mediu y el encéfalu posterior; el so cuévanu, enllena de líquidu, ye precursora de los ventrículos cerebrales. Dempués, estos trés visícules dan llugar a cinco que, na so ganancia de complexidá, sufren una serie de plegamientos que faen que la estructura nun sía yá llineal.
El celebru ye l'órganu mayor del sistema nerviosu central y el centru de control pa tol cuerpu, tantu actividaes voluntaries como actividaes involuntaries. Tamién ye responsable de la complexidá del pensamientu, memoria, emociones y llinguaxe.
Nos vertebraos el celebru alcuéntrase allugáu na cabeza, protexíu pol craniu y en cercaníes de los aparatos sensoriales primarios de visión, oyíu, olfatu, gustu y sentíu del equilibriu.
Los celebros son por demás complexos. La complexidá d'esti órganu remanez pola naturaleza de la unidá que nutre'l so funcionamientu: la neurona. Estes comuníquense ente sigo per mediu de llargues fibres protoplasmáticas llamaes axones, que tresmiten trenes de pulsos de señales denominaos potencial d'acción potenciales d'acción a partes distantes del celebru o del cuerpu depositándoles en célules receptores específiques.
La función biolóxica más importante que realiza'l celebru ye alministrar los recursos enerxéticos de los que dispon l'animal pa fomentar comportamientos basaos na economía de la so supervivencia. En base a esto remanecen comportamientos que promueven, lo que nós denominamos 'bienestar', pero que l'animal cenciellamente repara como l'acción menos costosa que-y dexa siguir viviendo'l so presente.
Los celebros controlen el comportamientu activando músculos, o produciendo la secreción de químicos tales como hormones. Entá organismos unicelulares pueden ser capaces de llograr información del so mediu ambiente y actuar en respuesta a ello.
Les esponxes que nun tener un sistema nerviosu central, son capaces de coordinar les contracciones de los sos cuerpos y hasta la so locomoción.
Nel casu de los vertebraos, l'escayu dorsal contién los circuitos neuronales capaces de xenerar respuestes reflexes y patrones motores simples tales como los necesarios pa nadar o caminar. Sicasí, el comportamientu sofisticáu basáu nel procesamientu de señales sensitorias complexes rique de les capacidaes d'integración d'información con que cunta un celebru centralizáu.
Nel celebru de los cordaos identifíquense les siguientes rexones:
La tresmisión de la información dientro del celebru según los sos aferencias producir per aciu l'actividá de sustances denominaes neurotransmisores, sustances capaces de provocar la tresmisión del impulsu nerviosu. Estos neurotransmisores recibir nes dendrites y emítense nos axones. El celebru usa la enerxía bioquímica procedente del metabolismu celular como desencadenante de les reacciones neurona-yos.
Cada neurona pertenez a una rexón metabólica encargada de compensar el defectu o escesu de cargues n'otres neurones. Puede dicise que'l procesu completóse cuando la rexón afectada dexa de ser activa. Cuando l'activación d'una rexón tien de resultes l'activación d'otra distinta, puede dicise qu'ente dambes rexones hubo un intercambiu biomolecular. Toos les resultancies y reacciones desencadenantes son tresmitíos por neurotransmisores, y l'algame de dicha reacción puede ser inmediata (afecta directamente a otres neurones pertenecientes a la mesma rexón de procesu), local (afecta a otra rexón de procesu ayena a la inicial) y/o global (afecta a tol sistema nerviosu).
Dada la naturaleza de la electricidá nel celebru, conviénose en llamalo bioelectricidad. El comportamientu de la electricidá ye esencialmente igual tantu nun conductor de cobre como nos axones neuronales, magar lo que porta la carga dientro del sistema nerviosu ye lo que fai distintu'l funcionamientu ente dambos sistemes de conducción eléctrica. Nel casu del sistema nerviosu, portar el neurotransmisor.
Un neurotransmisor ye una molécula n'estáu de transición, con déficit o superávit de cargues. Esti estáu de transición da-y un tiempu máximu d'estabilidá d'unes cuantes vibraciones moleculares. Mientres esi tiempu, la molécula hai d'acoplase al receptor postsináptico fayadizu, casu contrariu degrada y queda como borrafa nel líquidu cefalorraquídeo. Los astrocitos encargar de llimpiar dichu fluyíu d'estes refugayes, dexando que les futures neurotransmisiones nun se vean interferíes.
L'escosamientu somáticu de la neurona socede nel momentu que les producciones de visícules con neurotransmisores ye inferior a les visícules presinápticas usaes, llegando a esistir potenciales d'acción pero ensin haber visícules disponibles pa siguir col procesu. Estos casos danse bien frecuentemente nos procesos d'aprendizaxe, onde la neurona hai d'invertir un altu costu en neurotransmisores por que pueda esistir una recepción óptima por dalguna dendrita cercana y especializada en procesar esa información. Los potenciales d'acción ensin tresmitir, producen iones de calciu nel mediu, enchiéndolo d'esti ion que ye capaz de facilitar la conducción eléctrica. Alzaos los índices d'esti ion, el potencial eléctricu tien mayor probabilidá de dar el saltu a una dendrita cercana, y per aciu les fuerces electrostáticas, ameyorar la cercanía ente axón-dendrita, menguando la resistencia y los iones de calciu necesarios nel mediu cefalorraquídeo.
D'esta miente, l'esquema de funcionamientu sería'l siguiente: la neurona A demanda paquete d'enerxía, la neurona B recibe l'estímulu. La neurona B procesa paquete d'enerxía, la neurona B emite paquete d'enerxía con carga eléctrica. El paquete ye tresmitíu pol cuerpu del axón gracies al recubrimientu lipídico de mielina, y ye lleváu hasta la dendrita de la neurona A que tien por costume recibir esi tipu de paquetes. El triaxón de la neurona B llibera'l paquete y la neurona A descomponer y asina sucesivamente.
A pesar del gran númberu de especies animales nos que puede atopase celebru, hai un gran númberu de carauterístiques comunes na so configuración celular, estructural y funcional. A nivel celular, el celebru componer de dos clases de célules: les neurones y les célules gliales. Cabo destacar que les célules gliales tienen una bayura diez veces cimera a la de les neurones; amás, los sos tipos, diversos, realicen funciones de sosten estructural, metabólicu, d'aislamientu y de modulación de la crecedera o desenvolvimientu. Les neurones conectar ente sigo pa formar circuitos neuronales similares (pero non idénticos) a los circuitos eléctricos sintéticos. El celebru estremar en secciones separaes espacialmente, composicionalmente y en munchos casos, funcionalmente. Nos mamíferos, estes partes son el telencéfalo, el diencéfalo, el cerebelu y el tueru del encéfalu. Estes secciones pueden estremase de la mesma en hemisferios, lóbulos, corteza, árees, etc.
La característica que define'l potencial de les neurones ye que, a diferencia de la glía, son capaces d'unviar señales a llargues distancies. Esta tresmisión realízase al traviés de la so axón, un tipu de neurita llargu y delgáu; la señal recibir otra neurona al traviés de cualesquier de les sos dendrites. La base física de la tresmisión del impulsu nerviosu ye electroquímica: al traviés de la membrana plasmática de les neurones produz un fluxu selectivo d'iones que provoca l'espardimientu nun namái sentíu d'una diferencia de potencial, que la so guarda y frecuencia tresporta la información. Agora bien, esti potencial d'acción puede tresmitise d'una neurona a otra per aciu una sinapsis eléctrica (esto ye, dexando que la diferencia de potencial viaxe como nun circuitu convencional) o, de forma muncho más común, per aciu uniones especializaes denominaes sinapsis. Una neurona típica tien unos miles de sinapsis, magar dellos tipos tienen un númberu enforma menor. D'esta miente, cuando un impulsu nerviosu llega al botón sinápticu (el fin del axón), produzse la lliberación de neurotransmisores específicos que tresporten la señal a la dendrita de la neurona siguiente, quien, de la mesma, tresmite la señal per aciu un potencial d'acción y asina sucesivamente. La recepción del neurotransmisor realízase al traviés de receptores bioquímicos que s'atopen na membrana de la célula receptora. Esta célula receptora sueli ser una neurona nel celebru, pero cuando'l axón sale del sistema nerviosu central la so diana suel ser una fibra muscular, una célula d'una glándula o cualesquier otra célula efectora. Agora bien, nel casu de que se trate de que la célula aceptora atopar nel sistema nerviosu central, ésta puede actuar como una neurona activadora (esto ye, qu'amonta la señal excitatoria que recibió) o bien inhibidora (esto ye, que mengua la frecuencia de los potenciales d'acción cuando tresmite la so señal).
Tocantes a masa cerebral, los axones son los sos componente mayoritariu. En dellos casos los axones de grupos de neurones siguen tractos conxuntos. N'otros, cada axón ta recubiertu de múltiples capes de membrana denominada mielina y que ye producida por célules gliales. D'esta miente, falar de sustanza gris como aquélla rica en somas neuronales y de sustanza blanco como la parte rica en axones (esto ye, fibres nervioses). 
A nivel d'estructura histolóxica, les preparaciones de celebru realícense comúnmente con tinciones argénticas (esto ye, qu'empleguen sales de plata como'l cromato de plata), como les desenvueltes por Camilo Golgi y Santiago Ramón y Cajal. Cuidao que el texíu cortical tien una gran bayura de somas neuronales y la tinción argéntica namái tiñe una fracción de les célules presentes, estes técniques dexaron l'estudiu de tipos celulares concretos. Sicasí, la bayura de interconexiones ente neurones dio llugar a distintes hipótesis sobre la organización del celebru, como la que suxuría que les neurones yeren una rede en continuu (sostenida por Camilo Golgi) y como la qu'indicaba que les neurones yeren entes individuales (suxurida por Cajal, que resultó ser correcta y que recibe'l nome de doctrina de la neurona).
El telencéfalo ye la parte más avolumada del celebru humanu. Cubre pela parte dorsal al cerebelu, tando separáu d'él pola tienda del mesmu. Ta estremáu pola cisura interhemisférica en dos hemisferios xuníos ente sigo poles comisuras interhemisféricas y tienen nel so interior los ventrículos llaterales como cuévanu ependimaria. Cada hemisferiu tien delles cisuras que lo subdividen en lóbulos:
Amás de estos cuatro lóbulos bien conocíos porque comparten los nomes de los 4 güesos de la boveda craneana podemos atopar tres lóbulos mas (unu internu y dos inferiores) los cualos son:
Entá cuando dambos hemisferios humanos son opuestos, nun son la imaxe xeométrica invertida unu del otru. Dende un puntu de vista puramente morfolóxicu son asimétricos. Esta asimetría depende d'una pauta de espresión xénica tamién asimétrica mientres el desenvolvimientu embrionariu del individuu, y nun ta presente en parientes cercanos na filoxenia al humanu como pue ser el chimpancé. Por esta razón, l'estudiu d'impresiones craniales d'antepasaos del xéneru "Homo" tien ente los sos oxetivos determinar la presencia o non d'asimetría nel telencéfalo, cuidao que ye una traza d'aumentu de la especialización, d'una capacidá cognitiva más complexa.
Les diferencies funcionales ente hemisferios son mínimes y namái en delles poques árees pudiéronse atopar diferencies tocantes a funcionamientu, esistiendo esceiciones en persones que nun se repararon diferencies. La diferencia de competencies ente los dos hemisferios cerebrales paez ser esclusiva del ser humanu. Díxose qu'el llinguaxe y la lóxica (les árees anguaño más conocíes especializaes nel llinguaxe son la Broca y la de Wernicke, anque al faer un procesu llingüísticu ye probable que tol celebru tea arreyáu -casi de xuru les árees de la memoria participen nel procesu del llinguaxe-, les árees de Broca y de Wernicke atopar na mayoría de los individuos nel hemisferiu esquierdu; pela so parte les árees más arreyaes na lóxica y actividaes intelectuales allúguense principalmente nel córtex prefrontal, teniendo quiciabes les árees temporales esquierdes gran importancia pa procesos d'analises y síntesis como los que dexen faer cálculos matemáticos) estes árees doten al individuu de mayor capacidá d'adaptación al mediu, pero con procesos d'aprendizaxe muncho más dilataos, y como tal más dependientes de los sos proxenitores mientres la etapa de cría.
El celebru procesa la información sensorial, controla y coordina el movimientu, el comportamientu y puede llegar a dar prioridá a les funciones corporales homeostátiques, como los llatíos del corazón, la presión sanguínea, el balance de fluyíos y la temperatura corporal. Sicasí, l'encargáu de llevar el procesu automáticu ye'l bulbu raquídeo. El celebru ye responsable de la cognición, les emociones, la memoria y el aprendizaxe.
La capacidá de procesamientu y almacenamientu d'un celebru humanu estándar supera entá a los meyores ordenadores anguaño .
Dellos científicos tienen la creencia qu'un celebru que realice una mayor cantidá de sinapsis puede desenvolver mayor intelixencia qu'unu con menor desenvolvimientu neuronal.
Hasta nun fai munchos años, pensábase que'l celebru tenía zones esclusives de funcionamientu hasta que per mediu de imagenoloxía pudo determinase que cuando se realiza una función, el celebru actúa de manera asemeyada a una orquesta sinfónica interactuando delles árees ente sigo. Amás pudo establecese que cuando una área cerebral non especializada, ye estropiada, otra área puede realizar un reemplazu parcial de les sos funciones.
Nos lóbulos parietales desenvuélvese'l sistema emocional y el sistema valorativo. El sistema emocional ta anque compromete a tol celebru-y en retro-alimentación, a tol cuerpu del individuu- allúgase principalmente na área bastante arcaica llamada sistema límbico, dientro del sistema límbico les 2 amígdalas cerebrales (asitiaes caúna detrás del güeyu, a una fondura d'aprosimao 5 cm), se focalizan les emociones básiques (medrana, agresión, prestar) que tenemos y que damos cuando daqué o daquién interfier na actividá que tea faciendo nel esterior. Per otra parte ta'l sistema valorativo, este ye la relación qu'esiste ente los lóbulos prefrontales (que como'l so nome indicar ta tras de la frente) y les amígdalas cerebrales, esa relación "física" llámase hipocampu.
La percepción sonora de la fala producir nel xiru de Heschl, nos hemisferios derechu y esquierdu. Eses informaciones tresferir al área de Wernicke y al lóbulu parietal inferior, que reconocen la segmentación fonemática de escuchar y, xuntu cola corteza prefrontal, interpreten esos soníos. Pa identificar el significáu, oldeen esa información cola contenida en delles árees del lóbulu temporal.
La área de Wernicke, encargada de la decodificación de lo oyío y de la preparación de posibles respuestes, da pasu dempués a la área de Broca, na que s'activa'l accionamiento de los músculos fonadores p'asegurar la producción de soníos articulaos, lo que tien llugar na área motora primaria, d'onde parten les ordes a los músculos fonadores.
El celebru humanu adultu, en condiciones normales, puede xenerar nueves neurones. Estes nueves célules producir nel hipocampu, rexón rellacionada cola memoria y l'aprendizaxe. Les célules madre, orixe d'eses neurones, pueden constituyir asina una reserva potencial pa la rexeneración neuronal d'un sistema nerviosu estropiáu. 
Sicasí, la capacidá rexenerativa del celebru ye escasa, en comparanza con otros texíos del organismu. Esto debe a la escasez d'eses célules madre nel conxuntu del sistema nerviosu central y a la inhibición de la diferenciación neuronal por factores microambientales.
Recién estudios apunten escontra nueves llinies d'investigación, que básense na observación de celebros que sufrieron traumas y nel que s'atoparon neurones onde tuviera d'haber texíu cicatrizal. Ello apunta a que, dáu'l casu de precisar les rexones estropiaes, les célules gliales debidamente aguiyaes poles célules T o timocitos, pudieren recibir la información que codifique un cambéu na so estructura; llegando a tresformase nuna neurona.
Tres grupos d'animales, con delles esceiciones, tienen celebros notablemente complexos: los artrópodos (por casu, los insectos y los crustáceos), los cefalópodos (pulpos, calamares y moluscos similares) y los craniados (vertebraos principalmente). El celebru de los artrópodos y los cefalópodos surde dende un par de nervios paralelos que s'estienden a lo llargo del cuerpu del animal. El celebru de los artrópodos tien grandes "lóbulos ópticos" por detrás de cada güeyu pal procesáu visual y un celebru central con tres divisiones.
Nos insectos, el celebru puede estremase en cuatro partes: los "lóbulos ópticos", qu'alcontraos tres los güeyos, procesen los estímulos visuales; el "protocerebro", que respuende al olfatu; el "deutocerebro", que recibe la información d'el receptores táctil de la cabeza y les antenes; y el "tritocerebro".
Nos cefalópodos, el celebru estremar en dos regiones separaes pol esófagu del animal y conectaes por un par de lóbulos. Reciben el nome de "masa supraesofágica" y "masa subesofágica".
El celebru de los craniados desenvolver dende la sección anterior d'un únicu tubu nerviosu dorsal, que más tarde se convierte na migollu espinal, depués el migollu espinal (siempres evolutiva y filogenétiamente) habría veccionado (usando la terminoloxía de Piaget o evolucionáu complejificándose y tresformándose sucesivamente nel ponte de Varolio y el tueru encefálicu; yá nos pexes y, principalmente, nos tetrápodos primitivos (anfibios, reptiles) surdiría'l "celebru límbico" (sistema límbico). Los craniados tienen el celebru protexíu polos güesos del neurocráneo. Los vertebraos caracterizar pol aumentu de la complexidá del córtex cerebral a midida que xúbese polos árboles filogenético y evolutivu. El gran númberu de circunvoluciones qu'apaecen nel celebru de los mamíferos ye característicu d'animales con celebros avanzaos. Estes convoluciones surdieron de la evolución p'apurrir más área superficial (con más materia gris) al celebru: el volume caltién constante al empar qu'aumenta'l númberu de neurones. Por ello, ye la superficie, y non el volume (absolutu nin relativu), lo que condiciona'l nivel d'intelixencia d'una especie. Ésti ye un erru bien común que tien de ser teníu en cuenta. Sicasí, si comparáramos dos celebros de la mesma especie podríamos averar qu'hai más posibilidaes que'l celebru más grande de los dos tenga una mayor superficie, anque tampoco esto ye definitoriu de la cualidá intelectiva cognitiva sinón que se considera como factor clave pa mayores capacidaes intelectives y cognitives a la "arquitectura" del celebru: por casu los "Homo neanderthalensis" podíen tener celebros tan avolumaos o más que los del "Homo sapiens" actual pero l'arquitectura cortical de los sos celebros taba más dedicada a controlar les sos fuertes musculatures ente que nos Homo sapiens les árees corticales más desenvueltes allugar nes zones dedicaes al llinguaxe simbólicu y les árees prefrontales y frontales -n'especial del hemisferiu esquierdu- onde se realicen les síntesis que dan per resultáu procesos ellaboraos de reflexón, cognición y intelección.
El celebru, xuntu col corazón, ye unu de los dos órganos más importantes del cuerpu humanu. Una perda de funcionalidad de dalgún d'estos dos órganos lleva a la muerte. Per otru llau, los daños nel celebru causen perdes de transacción neuroquímica, enzancando la espresión de traces del comportamientu precisaos de intelixencia, memoria y control del cuerpu. Na mayor parte de los casos, estos daños suelen debese a inflamaciones, edemes, o impactos na cabeza. Los accidentes cerebrovasculares producíos pol bloquéu de vasos sanguíneos del celebru son tamién una causa importante de muerte y dañu cerebral.
Otros problemes cerebrales pueden clasificase meyor como enfermedaes que como daños. Les enfermedaes neurodegenerativas como la enfermedá d'Alzheimer, la enfermedá de Parkinson, la esclerosis llateral amiotrófica y la enfermedá de Huntington tán causaes pola muerte gradual de neurones individuales y anguaño namái pueden tratase los sos síntomes. Les enfermedaes mentales como la depresión clínica, la esquizofrenia, el desorde bipolar tienen una base biolóxica teórica nel celebru y suelen tratase con terapia psiquiátrica.
Delles enfermedaes infeicioses qu'afecten al celebru vienen causaes por virus o bacteries. La infección de les meninxes puede llevar a una meninxitis. La encefalopatía esponxiforme bovina, tamién conocida como'l "mal de les vaques lloques", ye una enfermedá mortal ente'l ganáu y acomúñase a priones. Coles mesmes, verificóse que la esclerosis múltiple, la enfermedá de Parkinson y la enfermedá de Lyme, según la encefalopatía y la encefalomielitis, tienen causes virales o bacterianes.
Dellos desordes del celebru son conxénitos. La enfermedá de Tay-Sachs, el síndrome X fráxil, el síndrome deleción 22q13, el síndrome de Down y el síndrome de Tourette tán acomuñaos a erros xenéticos o cromosómicos.
Esiste l'enclín a comparar al celebru colos conductos electrónicos del home. Nun se debe faer, pos se suel cayer en demagoxa ya inclusive, falacias argumentales. Nun esiste base científica que llogre demostrar ensin marxe d'erru que los datos de les comparances sían fiables al 100%, polo qu'esos estudios son estimación per comparanza ente conceutos equivalentes. Magar les equivalencies pueden llegar a satisfaer los requerimientos de ciertos científicos, ellos mesmos reconocen les sos llendes a la d'entender el funcionamientu esactu del celebru.
Nun pasáu, la euforia de los inxenieros polos llogros tecnolóxicos, lleváronlos a comparar los procesos cerebrales colos electrónicos, estableciendo equivalencies. Sicasí, los intereses económicos d'empreses valir d'esos estudios pa los sos fines comerciales. Asina, estos estudios siempres salen de la mano de dalgún ente priváu, ensin una concordanza con dalguna universidá de prestíu que respuenda por eses resultancies. Tenemos el casu de la típica comparanza qu'esiste ente les memories d'ordenadores, lo mesmo que de otros métodos de retener información, y la capacidá rememorativa del celebru humanu. La compañía Llaboratorios de Tecnoloxía Avanzada de la Corporación RCA ufierta estes comparances, según publicáronse na revista “Business Week”: Por eso, con tola tecnoloxía humana esistente, el celebru humanu inda tien una capacidá 10 vegaes mayor que lo que ta almacenáu nos Archivos Nacionales d'Estaos Xuníos, 500 vegaes mayor qu'un sistema de memoria d'un ordenador avanzáu y 10.000 vegaes mayor que lo que ta rexistráu na “Encyclopedia Britannica.”
A diferencia d'el ordenadores "(lo que ta en blancu permanez en blancu)" el celebru nun pierde'l tiempu nin esbardia les supuestes rexones 'non usaes'. Dada la so gran capacidá d'optimizar la enerxía, les neurones siempres interaccionan pa evitar un costo mayor, polo que les rexones 'non usaes' pasen a convertise en rexones pocu optimizaes. Una neurona ensin usar ye más costosa de caltener que cuando esta conéctase a un treme sinápticu. Por ello, cuando una neurona queda aisllada del restu, el so enclín ye a morrer, y non a quedar en blancu.
D'esto esprende los comportamientos interesaos de les persones cuando han d'incorporar nuevos enllaces a los sos esquemes sinápticos. Por exemplu, tratar de faer entender a una abuelita el funcionamientu d'un caxeru automáticu pue ser desesperante, les sos facultaes mentales tán acostumaes a tratar con persones, la so optimización sináptica ta afecha a persones, non con máquines; camudar tola inercia cerebral d'un vieyu que basó la so esperiencia bancaria a la comunicación humana, ye bien costosu, l'enclín siempres va ser a dir a lo conocío. Agora pongamos a un neñu de 5 años frente a una máquina, suponiendo que na so curtia vida solo xugara con xuguetes tradicionales, el neñu llueu va aprender a entendese col constructo electrónicu.
Nel funcionamientu d'un ordenador nun se dexa'l cambéu d'el tremes electrónicos, por ser Hardware. La gran ventaya del celebru frente a un ordenador, nun ye la capacidá d'almacenamientu nin de procesu d'información, sinón la d'adaptación y constante busca de la optimización de la enerxía pol cambéu del so propiu 'Hardware'.
Nel campu de la intelixencia artificial esiste una paradoxa denominada paradoxa de Moravec. Esta dicta que, de forma antiintuitiva, el pensamientu razonáu humanu rique de poca computación, ente que les habilidaes sensorial y motor, non conscientes y compartíes con otros munchos animales, riquen de grandes esfuerzos computacionales. Esti principiu foi postuláu por Hans Moravec y otros na década de los 80. Como Moravec dixo: «ye fácil comparativamente consiguir que los ordenadores amuesen capacidaes similares a les d'un humanu adultu en tests d'intelixencia, y difícil o imposible llograr que tengan les habilidaes perceptives y motrices d'un ñácaru d'un añu».
La neurocidad ye'l procesu de cambéu de la organización neuronal del celebru a resultes de la esperiencia. El conceutu sofitar na capacidá de cambéu de l'actividá de les neurones, y como tal describióse pol neurocientíficu polacu Jerzy Konorski. La capacidá de modificar el númberu de sinapsis, de conexión neurona-neurona, o inclusive del númberu de célules, da llugar a la neuroplasticidad. Históricamente, la neurociencia concebía mientres el sieglu XX un esquema estáticu de les estructures más antigües del celebru lo mesmo que de la neocorteza. Sicasí, güei día sábese que les conexones cerebrales varien a lo llargo de la vida del adultu, según ye tamién posible la xeneración de nueves neurones n'árees rellacionaes cola xestión de la memoria (hipocampu, xiru dentáu). Esti dinamismu en delles árees del celebru del adultu respuende a estímulos esternos, ya inclusive algama a otres partes del encéfalu como'l cerebelu.
D'alcuerdu a les conocencies científiques de la neuroplasticidad, los procesos mentales (el fechu de pensar, d'aprender) son capaces d'alteriar la pauta d'activación cerebral nes árees neocorticales. Asina, el celebru nun ye una estructura inmutable, sinón que respuende a la esperiencia vital del individuu. Esti cambéu nel paradigma de la neurociencia foi definíu pol psiquiatra canadiense Norman Doidge como «unu de los descubrimientos más estraordinarios del sieglu XX»
Sistema sensorial
El sistema sensorial ye parte del sistema nerviosu, responsable de procesar la información sensorial. El sistema sensorial ta formáu por receptores sensoriales y partes del celebru arreyaes na recepción sensorial. Los principales sistemes sensoriales son: la vista, el oyíu, el tactu, el gustu y el olfatu. 
El campu receptivo ye la parte específica del mundu a la qu'un órganu y unes determinaes célules del receptor respuenden. Por exemplu, el campu receptivo d'un güeyu ye la parte del mundu qu'ésti puede ver.
Cada estímulu tien cuatro aspectos: tipu (modalidá), intensidá, localización, y duración. Ciertu receptores son sensibles a ciertos tipos d'estímulos (por casu, diversos mecanoreceptores respuenden lo meyor posible a diverses clases d'estímulos al tactu. El receptores unvien impulsos siguiendo ciertu patrones pa unviar la información sobre la intensidá d'un estímulu (por casu, un soníu ruidosu). La localización del receptor va ser lo que va dar la información al celebru sobre la localización del estímulu (por casu, aguiyar un mecanoreceptor nun deu va unviar la información al celebru sobre esi deu). La duración del estímulu (cuánto tiempu dura) ye tresportada hasta'l receptores.
Una célula receptora sensitiva ta especializada pa tresformar la enerxía del estímulu nuna señal nerviosa.
Podría ser una neurona o otra célula que exita a una neurona sensitiva per mediu d'una comunicación sináptica. Éstes célules tán especializaes pa detectar una única clase d'estímulu.
Un estímulu ye una forma d'enerxía proveniente del esterior capaz d'espertar una respuesta sensitiva. Ésti tipu d'enerxía puede ser de diversos tipos, yá sía química (quimiorreceptores), mecánica (mecanorreceptores) o electromagnética (fotorreceptores).
Les célules receptores sensitives formen, n'organismos multicelulares, distintos texíos que s'entamen en órganos sensitivos.
Les célules receptores pueden estremase en dos grandes grupos: los interorreceptores y los exterorreceptores. Los primeres respuenden a estímulos nel interior del organismu y los segundos respuenden a estímulos esternos y ayenos.
Son estructures especializaes pa la recepción d'un tipu d'enerxía específica. Contienen receptores similares y texíu non nervioso.
Dizse que los órganos de los sentíos tienen "modalidá sensitiva" y "cualidá sensitiva". La modalidá fai referencia a los distintos estímulos que somos capaces de detectar (lluz, soníu, golor, gustu, etc.) y la cualidá a, dientro d'una estimulación, estremar patrones (LLUZ: distintos colores; Golor: distintos golores, etc.).
La información sensitiva, viaxa en forma de potenciales d'acción d'igual amplitú pero de frecuencia variable y namái son discriminaes nel celebru. 
El celebru nun determina'l tipu d'estímulu porque toos lleguen como potenciales d'acción, sinón al traviés d'onde llegó'l potencial. Cualquier actividá que llegue de los fotorreceptores se decodificará nel centru de la visión como lluz; si, por dalgún motivu, llegara al centru del oyíu, interpretaríase como soníu.
Pa evitar "males interpretaciones", los órganos sensitivos tán forníos con sistemes qu'aisllen a los sos receptores del contactu con otru tipu d'enerxía estimulante. Asina, cuando recibimos un golpe nun güeyu, vemos estrelles.
Consta de cinco pasos:
1)Absorción: Tien De absorbese la enerxía estimulante.
2)Transducción: La enerxía tien de convertise nun eventu eléctricu.
3)Amplificación: Un estímulu bien débil puede desencadenar una potencial d'acción intensu.
4)Integración y diseminación: El potencial tien d'arrobinase escontra'l sitiu onde s'empecipia l'impulsu. Los potenciales del receptor empecipiaos en distintos sitios de la célula receptora pueden sumase y xenerar un impulsu mayor.
5)Codificación y tresmisión: El receptores converten l'estímulu nuna serie de potenciales d'acción qu'apurren información sobre la intensidá y propiedaes temporales del estímulu.
=== Potencial del receptor produz ante la despolarización graduada d'un receptor en respuesta a un estímulu. Arrobinar en forma pasiva dende les dendrites, pasando pol soma, hasta'l segmentu inicial del axón. Nesti últimu sitiu desencadena, por xenerar una despolarización , l'apertura de canales de sodiu dependientes de voltaxe que van xenerar un potencial d'acción.
Sistema auditivu
El sistema auditivu ye'l conxuntu de órganus que faen posible'l sentíu del oyíu nun ser vivu, esto ye, facultar pa ser sensible a los soníos.
El procesu de l'audición implica que se conjuguen dos tipos de procesos: 
Oyíu
El oyíu conforma los muérganos d'equilibriu y audición. Tamién se-y denomina órganu vestibulococlear dientro del estudiu de la medicina. 
Ye un órganu que s'atopa bien desenvueltu, principalmente en mamíferos inferiores terrestres y acuáticos, tal ye'l casu de los félidos y los grandes cetaceos onde, gracies a la so evolución fisioanatómica, se han hiperdesarrolláu los mecanorreceptocitos especializaos en destacar el sentíu d'equilibriu y audición en perfecta harmonía. Nel casu del ser humanu esta evolución nun ta tan desenvuelta. 
En xunto l'estudiu histoanatómico del oyíu estremar en trés partes, oyíu esternu, 
oyíu mediu y oyíu internu.
Componse nel so orixe pol pabellón auricular y el conductu auditivu esterior y de la maxana interiofica 
El pabellón auricular ta nuna base de cartílagu elásticu recubiertu por piel blando, dicha piel tien abondoses glándules sebacees, denominaes como vellosidá del tragu, y nel so parte medial tien na arquitectura ósea. Fibres de músculu estriáu que se comuniquen col conductu auditivu esternu, dándo-y firmeza y sofitu; según cierta capacidá de movimientos nel ser humanu. Nel oyíu animal puede apreciase dientro del estudiu del órganu vestibulococlear de los mamíferos terrestres a los músculos estremismos de la oreya.
El conductu auditivu esternu estender dende dichu pabellón escontra'l tímpanu. Dichu meato o conductu mide nun promediu d'alredor de 2.5 cm de llongura nel ser humanu, y puede midir hasta 7 cm n'otros mamíferos. Ta compuestu de cartílagu elásticu, texíu óseo y piel blando. Tamién se presenten vellosidaes del tragu que son verdaderamente más abondosos en suxetos masculinos. Xusto na piel alcuéntrense glándules ceruminosas, que son una especie de glándules sudorípares apocrinas, siendo les responsables de la producción de ceruyu, que tien por funciones protexer al cuévanu ótica d'axentes estraños, como'l polvu, axentes parásitos, axentes bederres y de ciertos axentes bacterianos; y evitar la maceración de la piel blando de dichu meato o conductu.
Apréciense dientro del so edificiu anatómicu: el cuévanu timpánica, la membrana timpánica, los osteocillos óticos (huesecillos del oyíu), senos y celdes mastoideos, según la tuba faríngea o faringotimpánica (antes denominada "Trompa de Eustaquio").
Dientro de la cuévanu timpánica tómase un senu irregular apináu d'aire, esti elementu llega dende la nasofaringe per mediu de la tuba faringotimpánica, y encárgase de dar acople a la estructura intratimpánica, lo mesmo que de sirvir de mediu de tresporte de frecuencies acústiques. El cuévanu timpánica ta recubierta por mucosa y una lámina epitelial de tipu planu simple nel so parte posterior, pero nel anterior apréciase un epiteliu de tipu cilíndricu ciliáu pseudoestratificado con célules caliciformes.
La membrana timpánica ye d'aspeutu tresparente y dixebra al cuévanu timpánica del meato auditivu esternu. Tien una estructura ovaloide con un diámetru promediu d'alredor de 1 cm. A la membrana timpánica estúdiense-y dos porciones; la "Pars Tensis" o porción estriada y la "Pars Laxus" o porción laxa. Componer de trés capes:
Los osteocillos óticos son cuatro diminutos güesos denominaos pol so arquitectura anatómica col nome del Martelus "(martiellu)", el Anvilus "(incla)", el Lenticulens "(lenticular)", y el Estribalis "(estribu)". L'estribu ye'l güesu más pequeñu del cuerpu humanu. Éstos conformen una cadena que s'estiende dende la membrana timpánica hasta la ventana ovaloide. Los osteocillos tán compuestos por texíu óseo compactu y cartílagu hialino. La función de los osteocillos óticos y la membrana timpánica ye'l tresformamientu de ondes sonores que viaxen per mediu del aire nel cuévanu timpánica a ondes sóniques que viaxen per mediu del líquidu perilinfático del oyíu internu. Cuando les ondes sonores enfusen l'oyíu mediu, el martiellu cute a la incla y este cute al estribu darréu, faciendo comunicación ente estos 3 huesecillos; dempués d'esti procesu'l soníu pasa pola ventana oval y la ventana circular.
La tuba faringotimpánica o trompa de Eustaquio mide nel ser humanu d'edá adulta unos 4 cm de promediu. Componer d'una porción ósea y otra cartilaxinosa, tien una llámina epitelial compuesta por epiteliu nasofaríngeo o epiteliu cilíndricu ciliáu pseudoestratificado con abondoses célules caliciformes. Sirve pa igualar la presión a entrambos llaos del tímpanu.
Tamién denomináu labyrinthus, estrémase de la mesma en labyrinthus osseus "(óseu)" y labyrinthus captivus "(membranosu)." Nel "labyrinthus osseus" los conductillos semicirculares pertenecen al órganu propiu del equilibriu, ente que la "coclearis" o caracola pertenez al órganu de l'audición. El "labyrinthus osseus" contién un líquidu linfático denomináu "perilinfa" que ta alcontráu nel espaciu perilinfático.
El "labyrinthus captivus" subdividir en "labyrinthus vestibularis" y "labyrinthus coclearis". El "labyrinthus vestibularis" inclúi los estatoconios denominaos utriculus y saculus alcontraos nos conductillos semicirculares óseos vos. El "labyrinthus coclearis" ta formáu pol conductillo coclearis allugáu na cóclea ósea. L'Órganu de Corti allugar nel conductillo coclearis y ye denomináu l'órganu receptor de l'audición y propiocepción.
Esisten tamién les canales semicirculares ,son trés tubitos narquiaos en semicírculos, enllantaos nel antepar y asitiaos en trés planos rectangulares, según los trés dimensiones del espaciu. Les canales semicirculares dannos la noción del espaciu y, poro, contribúin al caltenimientu del equilibriu de la cabeza y del cuerpu.
Dempués atopamos el cascoxu o cóclea ye un sistema de tubos endolcaos, con tres tubos distintos, unu al llau del otru denominaos rampla vestibular, rampla media y rampla timpánica. La rampla vestibular y media tán dixebraes ente sigo pola membrana vestibular (M.V.), la rampla timpánica y la rampla media tán dixebraes pola membrana basilar (M.B.). Na superficie de la membrana basilar tópase una estructura, l'órganu de Corti, que contién una serie de célules mecánicamente sensibles, les célules ciliaes. La rampla vestibular y la rampla timpánica atópense llenes de perilinfa, ésta ye rica en Na y probe en proteínes. La rampla media contién endolinfa la cual ye rica en proteínes y contién sobremanera K. La rampla vestibular rellacionar cola ventana oval per aciu l'antepar y la rampla timpánica parte con la ventana redonda. Dambos conductos comuniquen abiertamente nel vértiz del cascoxu o helicotrema. Les célules ciliaes sosteníes poles célules de Deiters tán dispuestes angularmente y colos sos estremos algamen la membrana tectoria de tipu xelatinosu y que ta estendida sobre les célules ciliaes.
La membrana vestibular ye tan delgada, que nun enzanca'l pasu de les vibraciones sonores dende la rampla vestibular a la rampla media. Polo tanto tocantes a tresmisión del soníu, la rampla vestibular y media considérense como una única cámara. La importancia de la membrana vestibular depende de que caltenga la endolinfa na rampla media necesaria pal normal funcionamientu de les célules ciliaes.
Ye l'órganu fundamental de la propiocepción del procesu auditivu polo xeneral. Ye tamién nomáu como órganu de la spira o órganu espiral cuidao que s'atopa en tol percorríu del conductu coclear, alcontráu nel oyíu internu. Ta conformáu por un epiteliu engrosáu de carauterístiques demasiáu complexes, imposibles de definir inclusive baxu microscopía electrónica, pero puede sintetizase el so estudiu en dos fuentes celulares:
El líquidu linfático alcontráu en mediu del túnel de Corti y del espaciu de Nuel denominar cortilinfa (endolinfa), de funciones acústicu-receptores.
L'oyíu internu ta inervado pol NC VIII, denomináu "Nerviu Vestibulococlear" ó "Vestibulococlearis". La so regación ta favorecida pola arteria auditiva interna, caña de l'arteria cerebelosa inferior.
Sistema olfativu
El sistema olfativu, o aparatu de la olfación, ye'l sistema sensorial utilizáu pa detectar los golores. Esti sistema ye con frecuencia consideráu, xuntu col sistema gustativu, como los sentíos químicu-sensoriales, una y bones dambos converten les señales químiques en percepción.
El sistema olfativu tien dellos propósitos:
Pa llevar a cabu estes funciones, el sistema utiliza munches zones cerebrales. Les representaciones golioses pueden tar codificadas nun espaciu (un patrón de neurones activaes nuna cierta rexón cerebral correspuenden al golor), tiempu (un patrón d'impulsos nerviosos llevaos a cabu por múltiples neurones correspuenden al golor) o la combinación de los dos. Los científicos alderiquen si'l códigu olorífero ye principalmente temporal o espacial.
La parte esterna del sistema olfatorio, esto ye, la ñariz, tien una forma triángulu piramidal. Na parte cimera, a nivel de les ceyes, ta'l riegu nasopalpebral; más embaxo, el nasogeniano, hasta llegar a les narinas, onde s'atopa'l riegu nasolabial, enriba del furu bucal. La so composición ye más bien óseocartilaginosa mucosa.
El sistema olfativu nel ser humanu ta formáu por: ñariz, fueses nasales, mucosa nasal o pituitaria y cuévanos amiestes. Amás componer delles zones cerebrales. Dalgunes de les estructures implicaes nél son:
Ye irrigado pola arteria esfenopalatina, ramos ascendentes frontales, y les sos venes son la facial anterior y la maxilar interna.
Estos dos científicos d'Estaos Xuníoss ganaron el en 2004 pol so trabayu nel sistema olfativu.
El so afayu más relevante nesta investigación mora na organización del sistema olfativu. El celebru combina los datos de dellos receptores olfativos formando un "patrón" que ye "reconocíu" como un arume distintivo. Esti mecanismu de tantéu, aciertu o erru del celebru humanu probablemente repitir en tola so organización, dende la formación d'idees a los mecanismos de los sentíos. Podría, acorde con estos descubrimientos, definise la noción de "intuición" como un mecanismu primariu del celebru que s'aplica a tol so funcionamientu.
Sistema somatosensorial
El sistema somatosensorial entiende un complexu organismu consistente en centros de recepción y procesu, que la so función ye producir modalidaes d'estímulu tales como'l tactu, la temperatura, la propiocepción (posición del cuerpu) y la nocicepción (dolor). El receptores sensoriales actúen na piel, el epiteliu, el músculu esqueléticu, los güesos y articulaciones, órganos internos y el sistema cardiovascular. Ente que el tactu ye consideráu unu de los cinco sentíos tradicionales, la impresión del tactu ta formada por delles modalidaes. En medicina, el términu coloquial "tactu" ye usualmente reemplazáu por "sentíos somáticos", al envís de reflexar en forma apoderada la variedá de mecanismos arreyaos. 
El sistema reacciona a los estímulos usando distintos receptores: termoreceptores, mecanoreceptores y quemoreceptores. La tresmisión d'información dende'l receptores pasa per vía de los nervios sensoriales al traviés de tractos nel migollu espinal y nel celebru. 
En resume, el sistema actívase cuando una neurona sensorial ye impulsada por dalgún estímulu específicu, como'l calor; esta neurona pasa a una área del celebru especialmente atribuyida a la área del cuerpu que recibió l'estímulu. El mapeo de la superficie corporal nel celebru denominar homúnculo y ye esencial na creación de la imaxe corporal.
El sistema somatosensorial estiéndese al traviés de toles rexones importantes del cuerpu del mamíferu (y otros vertebraos). Componer de receptores sensoriales y neurones sensoriales (aferentes) na periferia (piel, músculu y órganos), hasta neurones más fondes dientro del sistema nerviosu central.
Un percorríu somatosensorial polo xeneral consta de tres neurones sensitives: primaria, secundaria y terciaria. 
Na periferia, el sistema somatosensorial detecta dellos estímulos per mediu d'el receptores sensoriales, por casu, los mecanoreceptores que detecten la sensación de tactu y los nociceptores que detecten el dolor. La información sensorial (tactu, dolor, temperatura, etc.) ye entós tresmitida al sistema nerviosu central per mediu de les neurones aferentes. Esisten distintos tipos d'éstes, que varien en tamañu, estructura y propiedaes. Xeneralmente esiste una correlación ente'l tipu de modalidá sensorial detectada y el tipu de neurona aferente arreyada. Por exemplu, neurones lentes, delgaes, non mielinizadas conducen el dolor, en cuantes que neurones rápides, grueses y mielinizadas conducen el tactu superficial.
Na migollu espinal, el sistema somatosensorial inclúi conductos ascendentes dende'l cuerpu escontra'l celebru. El xiru postcentral na corteza cerebral constitúi un destín primordial como receptor sensorial . Escontra él proxéctense les neurones de la vía dorsal-lemniscal medial y la vía espinotalámica . Alviértase que numberoses víes somatosensoriales inclúin sinapsis tantu nel tálamu como na formación reticular enantes de llegar a la corteza. Otres víes ascendentes, particularmente aquelles arreyaes nel control de la postura son proxectaes escontra'l cerebelu . Estes inclúin los tractos espinocerebelosos ventral y dosal . Otru destín importante de neurones somatosensoriales aferentes qu'entren nel migollu espinal son aquelles neurones arreyaes nos reflexos segmentales .
La área somatosensorial primaria na corteza humana alcontrar nel xiru postcentral del lóbulu parietal. Aquella constitúi la área de recepción sensorial principal del tactu. Al igual qu'otres árees sensoriales, esiste un mapa que reflexa l'espaciu sensorial de la zona, llamáu homúnculo. Pa la corteza somatosensorial primaria, correspuende'l homúnculo sensorial. Árees d'esta parte del celebru humanu representen ciertes rexones del cuerpu, dependiendo del nivel d'importancia d'entrada somatosensorial. Por exemplu, esiste una gran rexón de la corteza dedicada a la sensación nes manos, ente que al llombu correspuende un área considerablemente menor (ver imaxe). 
Como datu interesante, un estudiu reveló que la corteza somatosensorial resultó ser un 21% más gruesa en 24 individuos que carecíen migraña, contra un 12% n'individuos de control, anque entá desconozse'l significáu de tal diferencia. Coles mesmes, la información somatosensorial arreyada na propriocepción y la postura proxectar escontra una parte dafechu distinta del celebru, el cerebelu.
El procesu de «somatosensación» empecipiar cola activación d'un receptor físicu. Esti receptores somatosensoriales xacen na piel, órganos y músculos. La estructura d'esti receptores ye bien similar en tolos casos, consistiendo en terminaciones nervioses llibres o almacenaes en cápsules especiales. Pueden ser activaes por movimientu (mecanoreceptor), presión (mecanoreceptor), estímulos químicos (quemoreceptor), y/o temperatura. L'activación tamién surde per mediu de vibraciones xeneraes por fregadures, p.ej un deu percorriendo una superficie. D'esta forma podemos sentir aquelles testures delicaes nes cualos la escala espacial ye menor a 200 µm. Tales vibraciones son del orde de 250Hz, lo cual constitúi la sensibilidá de frecuencia óptima nos corpúsculos de Pacini. En cada casu, el principiu xeneral d'activación ye similar; l'estímulu causa depolarización nel estremu del nerviu y depués una acción potencial ye empecipiada. En tantu ésta (usualmente) viaxa dende adientro escontra'l migollu espinal.
La nueva área d'investigación denominada tecnoloxía háptica puede apurrir sensación de tactu en redolaes reales y virtuales. Esta nueva disciplina empezó a aprovir idees cruciales no que concierne a capacidá de tactu.
Sistema endocrín
El sistema endocrín o endócrino tamién llamáu sistema de glándules de secreción interna ye'l conxuntu d'órganos que segreguen un tipu de sustancies llamaes hormones, que son lliberaes a la riega sanguínea y regulen les funciones del cuerpu. Ye un sistema de señales similar al del sistema nerviosu, pero nesti casu, en llugar d'utilizar impulsos eléctricos a distancia, funciona puramente per mediu de sustances (señales químiques). Les hormones regulen munches funciones nos organismos, incluyendo ente otres el estáu d'ánimu, el crecedera, la función de los texíos y el metabolismu , por célules especializaes y glándules endocrines. Actúa como una rede de comunicación celular que respuende a los estímulos lliberando hormones y ye l'encargáu de diverses funciones metabóliques del organismu.
El sistema endocrín ta constituyíu por una serie de glándules carentes de ductos. Un conxuntu de glándules que s'unvien señales químiques mutuamente son conocíes como un "exa"; un exemplu ye'l exa hipotalámico-hipofisario-adrenal. Les glándules más representatives del sistema endocrín son la hipófisis, la tiroides y la suprarrenal. Les glándules endocrines polo xeneral comparten carauterístiques comunes como la falta de conductos, alta regación sanguínea y la presencia de vacuoles intracelulares qu'almacenen les hormones. Esto oldea coles glándules exocrinas como les salivales y les del tracto gastrointestinal que tienen escasa regación y tienen un conductu o lliberen les sustances a un cuévanu. 
Amás de les glándules endocrines especializaes pa tal fin, esisten otros órganos como'l reñón, fégadu, corazón y les gónades, que tien una función endocrina secundaria. Por exemplu el reñón segrega hormones endocrines como la eritropoyetina y la renina.
Les hormones son sustances químiques producíes por célules especializaes alcontraes nes glándules endocrines. Básicamente funcionen como mensaxeros químicos que tresporten información d'una célula a otra. Polo xeneral son lliberaos directamente dientro de la riega sanguínea, soles (biodisponibles) o acomuñaes a ciertes proteínes (qu'estienden la so vida media) y faen el so efectu en determinaos órganos o texíos a distancia d'onde se sintetizaron, d'ende que les glándules que les producen sían llamaes endocrines ("endo" dientro). Les hormones pueden actuar sobre la mesma célula que la sintetiza (acción autocrina) o sobre célules allegantes (acción paracrina) interviniendo nel desenvolvimientu celular. 
Les glándules endocrines producen y secretan dellos tipos d'hormones:
Corazón
El corazón o corazu ye'l órganu principal del aparatu circulatoriu. Ye un órganu musculoso y cónico asitiáu na cuévanu torácicu. Funciona como una bomba, impulsando la sangre a tol cuerpu. El so tamañu ye un pocu mayor que'l puñu del so portador . El corazón ta estremáu en cuatro cámares o cuévanos: dos cimeros, llamaes aurícula derecha (atriu derechu) y aurícula esquierda (atriu esquierdu), y dos inferiores, llamaes ventrículu derechu y ventrículu esquierdu. El corazón ye un órganu muscular autocontrolado, una bomba aspirante y impelente, formáu por dos bombes en paralelu que trabayen al unísonu pa propulsar la sangre escontra tolos órganos del cuerpu. Les aurícules son cámares de recepción, qu'unvien el sangre que reciben escontra los ventrículos, que funcionen como cámares d'espulsión.
El corazón derechu recibe sangre poco osixenada dende:
La vena cava inferior y la vena cava superior arramen el sangre poco osixenada na aurícula derecha. Esta trespasar al ventrículu derechu al traviés de la válvula tricúspide, y dende equí impúlsase escontra los pulmones al traviés de les arteries pulmonares, dixebraes del ventrículu derechu pola válvula pulmonar.
Una vegada que s'osixena al so pasu polos pulmones, el sangre vuelve al corazón esquierdu al traviés de les venes pulmonares, entrando na aurícula esquierda. D'equí pasa al ventrículu esquierdu, dixebráu de l'aurícula esquierda pola válvula mitral. Dende'l ventrículu esquierdu, el sangre ye propulsada escontra la arteria aorta al traviés de la válvula aórtica, p'apurrir osíxenu a tolos texíos del organismu. Una vegada que los distintos órganos captaron l'osíxenu d'el sangre arterial, el sangre probe n'osíxenu entra nel sistema venosu y retorna al corazón derechu.
El corazón impulsa'l sangre per aciu los movimientos de sístole (auricular y ventricular) y diástole.
Denominar sístole a la contracción del corazón (yá sía d'una aurícula o d'un ventrículu) pa espulsar el sangre escontra los texíos.
Un ciclu cardiacu ta formáu por una fase de relaxación y enllenáu ventricular (diástole) siguida d'una fase contracción y vaciáu ventricular (sístole). Cuando s'utiliza un estetoscopiu, pueden estremase dos ruios:
El términu "cardiacu" fai referencia al corazón en griegu: καρδια "kardia".
El corazón ye un órganu musculosu buecu que la so función ye bombiar el sangre al traviés de los vasos sanguíneos del organismu. Asitiar na parte inferior del mediastino mediu onde ta arrodiáu por una membrana fibrosa gruesa llamada pericardiu. Esta envueltu laxamente pol sacu pericárdico que ye un sacu seroso de doble paré que zarra al corazón. El pericardiu esta formáu por un capa Parietal y una capa visceral. Arrodiando a la capa de pericardiu parietal ta la fibrosa, formáu por texíu conectivu y adiposu.
La capa serosa del pericardiu interior secreta líquidu pericárdico que lubrica la superficie del corazón, p'aisllalo y evitar el resfregón mecánicu que sufre mientres la contracción. Les capes fibroses esternes protexer y dixebren.
El corazón componer de tres tipos de músculu cardiacu principalmente: 
Estos puédense arrexuntar en dos grupos, músculos de la contracción y músculos de la escitación. A los músculos de la contracción atópense-yos: músculu auricular y músculu ventricular; a los músculos de la escitación alcuéntrase: fibres musculares excitadoras y conductores especializaes.
El corazón alcontrar na parte inferior del mediastino mediu, ente'l segundu y quintu espaciu intercostal, esquierdu.
El corazón ta asitiáu de forma oblicua: aprosimao dos tercios a la izquierda del planu mediu y un terciu a la derecha. El corazón tien forma d'una pirámide inclinada col vértiz nel suelu” en sentíu anterior esquierdu; la base, opuesta a la punta, en sentíu posterior y 3 llaos: la cara diafragmática, sobre la que fuelga la pirámide, la cara esternocostal, anterior y la cara pulmonar escontra la esquierda.
De dientro a fora'l corazón presenta les siguientes capes:
El corazón estremar en cuatro cámares o cuévanos cardiacos, dos cimeros atrios o aurícules y dos inferiores o ventrículos. Los atrios reciben el sangre del sistema venosu, pasen a los ventrículos y dende ende salen a la circulación arterial. L'atriu derechu y el ventrículu derechu formen el corazón derechu. Recibe'l sangre que provién de tol cuerpu, que desagua nel atriu derechu al traviés de les venes caves, cimera ya inferior. 
L'atriu esquierdu y el ventrículu esquierdu formen el corazón esquierdu. Recibe'l sangre de la circulación pulmonar, que desagua al traviés de los cuatro venes pulmonares a la porción cimera de l'aurícula esquierda. Esti sangre ta osixenada y provién de los pulmones. El ventrículu esquierdu unviar pola arteria aorta pa distribuyila por tol organismu.
El texíu que dixebra'l corazón derechu del esquierdu denominar septo o tabique. Funcionalmente, estremar en dos partes non separaes: la cimera o "tabique interauricular", y l'inferior o tabique interventricular. Esti postreru ye especialmente importante, yá que por él escurre'l fascículu de His, que dexa llevar l'impulsu eléctricu a les partes más baxes del corazón.
Les válvules cardiaques son les estructures que dixebren unos cuévanos d'otres, evitando qu'esista refluxu retrógradu. Tán asitiaes en redol a los "furos atrioventriculares" (o aurículo-ventriculares) y ente los ventrículos y les arteries de salida. Son les siguientes cuatro:
Gracies al estudiu del médicu valencianu Francisco Torrent y Guasp púdose conocer meyor, la formación (en términos evolutivos), y funcionamientu a nivel mecánicu del corazón. El doctor Torrent y Guasp afayó, gracies a les sos investigaciones, que la parte ventricular del corazón yera una banda con continuidá muscular que se replegaba sobre ella mesma en forma de hélice mientres el desenvolvimientu embrionariu, esto ye, que'l corazón ye un músculu "endolcáu sobre si mesmu"
El músculu cardiacu ye miogénico. Esto quier dicir que, a diferencia del músculu esqueléticu, que precisa d'un estímulu consciente o reflexu, el músculu cardiacu escitar a sigo mesmu. Les contracciones rítmiques prodúcense bonalmente, según la so frecuencia puede ser afectada poles influencia nervioses o hormona-yos, como'l exerciciu físicu o la percepción d'un peligru.
La estimulación del corazón ta coordinada pol sistema nerviosu autónomu, tantu per parte del sistema nerviosu simpáticu (aumentando'l ritmu y fuerza de contracción) como del parasimpáticu (amenorga'l ritmu y fuerza cardiacos). 
La secuencia de les contracciones ye producida pola despolarización (inversión de la polaridá eléctrica de la membrana debíu al pasu d'iones activos al traviés d'ella) del nodo sinusal o "nodo de Keith-Flack" (nodus sinuatrialis), asitiáu na paré cimera de l'aurícula derecha. La corriente eléctrica producida, del orde del microampere, tresmitir a lo llargo de les aurícules y pasa a los ventrículos pol nodo auriculoventricular (nodo AV o de "Aschoff-Tawara") asitiáu na unión ente los dos ventrículos, formáu por fibres especializaes. El nodo AV sirve pa penerar l'actividá demasiáu rápida de les aurícules. Del nodo AV tresmítese la corriente al fascículu de His, que la distribúi a los dos ventrículos, terminando como rede de Purkinje.
Esti sistema de conducción eléctricu esplica la regularidá del ritmu cardiacu y asegura la coordinación de les contracciones auriculoventriculares.
Esta actividá eléctrica pue ser analizada con electrodos asitiaos na superficie de la piel, llamándose a esta prueba electrocardiograma, ECG o EKG.
Les célules cardiaques deriven nel embrión de dos territorios distinos de poblaciones celulares llamaos "campos cardiacos. El ventrículu esquierdu deriva del primer campu, en cuantes que'l derechu deriva del segundu. Mientres enforma tiempu atopóse que les célules musculares cardiaques del segundu campu teníen marcadores que lu asitiaben como un deriváu del quexal inferior. Trabayos d'investigación realizaos nel tunicado "Ciona intestinalis" amuesen que les célules cardiaques tamién producen célules musculares del sifón atrial, cuidao que tienen los marcadores "Islet" y "Tbx1/10". El trabayu conclúi que n'antepasáu común de tunicados y vertebraos teníen precursores totipotenciales del músculu cardiofaríngeo, que derivaríen nel segundu campu cardiaco por relocalización.
"El corazón de les criatures ye la fundación de la vida, el principiu de too del sol del microcosmos, onde tola vexetación depende, de la puxanza y la fuerza del fluxu" William Harvey (1628)
Allugamientu
El sistema circulatoriu ye'l primer sistema funcional del embrión d'un vertebráu amnionata en desenvolvimientu, el corazón ye'l primer órganu que funciona nesti embrión. La formación d'esti presentar pola elevación de los dos capes de la fueya esplácnica del mesodermo llateral, ye dicir la capa esplacnica dorsal y la capa esplacnica ventral. (Scott, 2006 ) 
L'orixe de la formación del corazón empieza na llinia primitiva del embrión amniota, alredor del nodo de Hensen (Coles, 2000). El so orixe parte por un tipu de célules conocíes como les célules cardiogénicas del mesodermo, estremar en dos grupos:
- Especificación de les célules cardiaques precursores: La especificación de les célules cardiaques precursores, alcuéntrase inducida por dos cascaes de señalización que son BMP y FGF. Estos dos rutes tán allugaes nel endodermo posterior y solo funcionen si remueve'l endodermo anterior primeramente. La señal que previen del endodermo aguiya factores de trescripción como'l BMP 2 (Nascone, 1995), dexando d'esta manera la especificación de les célules cardiaques en: célules endocárdicas y endoteliales, célules auriculares miocárdicas y célules ventriculares miocárdicas. Dando llugar al texíu endocárdico, miocárdico, les aurícules y los ventrículos. Posterior a la especificación empieza la migración 
- Migración de les célules cardiaques precursores: La migración empieza ente'l endodermo y l'ectodermo, allugando'l corazón nel mediu del organismu amniota. Asumir que'l direccionamientu ye causáu pol intestín anterior y ye impulsáu por un gradiente de fibroquistina que dexa'l movimientu de les célules de la rexón anterior a la posterior. Esti procesu tien que ser reguláu con alta precisión yá que dexa la formación d'un corazón sanu y en bon tao Si esti procesu nun ye'l fayadizu. Reportáronse mutantes como'l cardia bifada , ye dicir dos corazones n'organismu como pollu y mure (DeHaan, 1959) 
Formación del les exes antero posterior y dominóes cardiacos
La formación de les exes antero-posteriores son los que van dexar que l'organismu presente un sistema de sangre osixenada y sangre ensin osixenar, ye dicir va llevar al ingresu y l'espulsión d'el sangre dientro del órganu, formando les víes de conducción, arteries y les venes y de esta manera dirixiendo la entrada y salida d'el sangre pa realizar el tresporte. Comprobóse esti fenómenu per aciu RA sintetasa (Marcos S. Simõye-Mariña, 2005) 
Diferenciación:
La diferenciación de les célules cardiaques esta espresada por dos xenes fundamentales, estos son la espresión de GATA4 y NKx 2-5, per mediu d'estos dos factores de trescripción son activaes les cascaes moleculares que codifican el BMP Y el FGF pa realizar la migración de les célules y de esta manera llogra la formación de los texíos cardiacu como lo son l'endocardiu'l miocardiu y el pericardiu.
Los ventrículos y les aurícules son desenvueltos darréu y estrémense pola espresión de BMP 10 nel mediu del órganu. Depués esti empobinar al llau dorsal y ventral según llegando a la formación de l'aurícula derecha, aurícula esquierda (anterior), ventrículu derechu y ventrículu esquierdu (posterior). Según la cantidá de sangre bombiada o recibida la concentración de BMP camuda siendo más grande nel ventrículu esquierdu y más pequeñu na aurícula derecha. La dirección ye brindada pola familia de xenes Tbx los cualos empobinen l'allugamientu de les cámares. Lindando l'espaciu que caúna d'estes tien d'ocupar (Jorge L. Sepulveda, 1998) 
Plegaje y formación:
Anque la formación de les cámares yá s'atopa determinada poles families de xenes enantes nomaes, el corazón nos sos primeros estadios ye un tabique vertical. Presentar en mamíferos cercanu a los 21 díes de desenvolvimientu, na parte más anterior del tabique allúgase'l sacu aórtico na parte más posterior allúguense les venes vitelines, depués de dos selmanes'l tubu cardiacu sufre una inversión d'esta manera les venes vitelines allúguense debaxo del sacu aórtico dando orixe a les aurícules, el sacu aórtico da orixe a l'aorta, les arteries coronaries y l'arteria pulmonar y d'últimes el texíu allugáu nel mediu del tubu da orixe a los ventrículos dempués de los 33 díes de desenvolvimientu los cuatro cámares cardiaques atópense definíes y l'órganu llate dende esti estadiu hasta'l desenvolvimientu del adultu. (Linask, 2003)
L'orixe del corazón y del restu del aparatu circulatoriu esta dau pola diferenciación del mesénquima productu de la fueya esplácnica del mesodermo llateral, la diferenciación d'estes célules mesenquimáticas da orixe a hemangioblastos los cualos pueden estremase en:
la forma mas primitiva del corazón ye una estructura conocida como rusti cardiaca, esta asa cardiaca consta de 4 partes en sentíu caudo-cranial:
pa da-y la forma correcta al corazón, l'asa cardiaca realiza dos pliegues a nivel del bulbu arterial y de l'aurícula primitiva de la siguiente forma:
esti plegamientu fai que l'aurícula primitiva quede percima del ventrículu y el senu venosu na parte posterior del corazón ente l'aurícula y el ventrículu, de la mesma fai que la porción proximal del bulbu arterial quede a nivel del ventrículu primitivu
na cuarta selmana de vida intrauterina asoceden cuatro procesos de tabicación interna del corazón, formando definitivamente dambos ventrículos y aurícules, y de la mesma estremando l'arteria pulmonar de l'aorta, estos procesos son los siguientes:
Les almadines dorsal y ventral, crecen mas rápido que les llaterales polo cual xúnense y formen un tabique conocíu como "Septum Entemediu", la crecedera de les almadines llaterales dexa amenorgar la lluz de los furos auriculo-ventriculares formaos.
Tabicación Interventricular: el tabique resultante d'esti procesu tien una porción caudal muscular y una porción cranial membranosa, la porción muscular formar pol pisu de los ventrículos, la porción membranosa formar por texíu conectivu productu del tabique muscular y el "Septum Entemediu".
Coles, y. a. (2000). Conotruncal myocardium arises from a secondary heart field. Development .
DeHaan, R. L. (1959). Cardia bifida and the development of pacemaker function in the early chick heart. Developmental Biology .
Jorge L. Sepulveda, y. a. (1998). GATA-4 and Nkx-2.5 Coactivate Nkx-2 DNA Binding Targets: Role for Regulating Early Cardiac Gene Expression.
Linask, K. K. (2003). Regulation of heart morphology: Current molecular and cellular perspectives on the coordinated emergence of cardiac form and function. birth defects research .
Marcos S. Simõye-Mariña, M. V. (2005). The evolutionary origin of cardiac chambers.
Nascone, M. (1995). Anterior Endoderm Is Sufficient to Rescue Foregut Apoptosis and Heart Tube Morphogenesis in an Embryo Lacking Retinoic Acid.
Scott, G. F. (2006 ). Developmental biology. Sinauuer Asosociates, Inc.
Piel
La piel ye'l mayor órganu del cuerpu humanu, o animal. Ocupa aprosimao 2 m², y la so espesura varia ente los 0,5 mm (nos párpagos) a los 4 mm (nel talón). El so pesu averáu ye de 5 kg. Actúa como barrera protectora qu'aislla al organismu del mediu que lu arrodia, protexéndolo y contribuyendo a caltener íntegres les sos estructures, de la qu'actúa como sistema de comunicación cola redolada, y ésti varia en cada especie. Anatómicamente tómase como referencia les midíes estándar dientro de la piel humana. Tamién ye conocíu como sistema tegumentario.
La bioloxía estudia trés capes principales que, de superficie a fondura, son:
y *la hipodermis.
En medicina, en histoanatómico y dermológico, a fines prácticos estúdiense dos de les capes; la epidermis y la dermis. De la piel dependen ciertes estructures llamaes anexos cutaneos, como son los pelos, les uñes, les glándules sebacees y les sudorípares.
Ta compuesta de corpúsculos: de Meissner (Georg Meissner) presentes nel tactu de piel ensin pelos, palmes, plantes, yema de los deos, llabios, punta de la llingua, tetos, glande y clítoris (tactu fino); de Krause, que xeneren la sensación de fríu; de Paccini que dan la sensación de presión; de Ruffini, que rexistren el calor y de Merckel, el tactu superficial.
La piel puede sufrir de delles enfermedaes distintes, denominaes dermatitis, como la seborrea. Éstes son estudiaes poles disciplines de la dermatoloxía y la patoloxía, principalmente.
Nel ser humanu, la piel del varón produz más secreción sebácea que la de la muyer por cuenta de la mayor cantidá d'andróxenos (hormona sexual masculina) que produz el varón. De resultes, la piel masculino ye más gruesa y grasa que la femenina.
La estructura xeneral histolóxica ta compuesta por:
Esisten dos tipos de piel:
La piel dientro del estudiu embriolóxicu:
La bioloxía estudia a la piel y estrémalo en 3 porciones:
Ente que en corrientes médiques, como la histoanatomía y dermatoloxía estudiar en 3 estratos:
Ta compuestu por: epidermis, dermis, texíu subcutáneo, y fascia fonda.
La epidermis componer na so mayoría por queratinocitos, que s'atopen segmentados nel estratu puño, amás d'un factor importante que son los melanocitos o tamién llamaos como los pigmentocitos, que dan la pigmentación a la piel y que s'atopen xustamente sobre l'estratu germinativo. Na piel pueden apreciase baxu cortes histolóxicos célules de Langerhans y linfocitos, que s'encarguen de dar protección inmunolóxica, amás de topar a los mecanorreceptocitos o célules de Merckel.
Les célules que migren dende l'estratu germinativo tarden en descamarse alredor de 4 selmanes. Esto depende de la raza y xéneru, según tamién de la especie cuando s'estudia en animales. Cabo dicir que la mayoría de mamíferos comparte estes carauterístiques estratales. Si la descamación ta por menor de 2 selmanes y por mayor de 4 considérase-y patolóxicu, y puede debese a alteraciones conxénites.
Una de les funciones vitales de la piel ye'l de cubrir tol cuerpu, ye esti órganu l'encargáu de la protección del cuerpu, respiración, pasaxe de la lluz, reconocencia de patóxenos, etc.
La tinción especial emplegada nes técniques histolóxiques, ye la de hematoxilina y eosina. Pal estudiu de la epidermis a mayores traces ríquense estudios de microscopía electrónica. Otra tinción baxu microscopia óptica non bien avezada ye la[tinción de Matoltsy y Parakkal.
La dermis ye una capa fonda de texíu conxuntivo na cual tiénense la peculiaridá de la bayura de les fibres de coláxenu y elástiques que se disponen de forma paralela y que-y dan a la piel la consistencia y elasticidá característica del órganu. Histológicamente estremar en 2 capes:
Na dermis topen los siguientes componentes:
La dermis ye 20-30 vegaes más gruesa que la epidermis.Nella atopen los anexos cutaneos, que son de dos tipos:
·córneos (pelos y uñes);
·glandulares (glándules sebacees y sudorípares)
Ye un estratu de la piel qu'esta compuestu de texíu conxuntivo laxo y adiposu, lo cual da-y funciones a la piel de regulación térmica y de movimientu al traviés del cuerpu como'l que se ve cuando espurrimos la piel del nuesu antebrazu escontra riba, si nun tuviera estos tipos de texíos sería imposible movela.
Los componentes propios qu'integren al texíu subcutáneo son:
La fascia fonda ye una capa de texíu conxuntivo bien trupa y entamada que reviste a les estructures internes como los músculos, nos cualos crea compartimientos por que la so espansión intrínseca nun s'arrobine más de lo qu'ella dexa y asina estruya a les venes.
Los trés estratos mas interrelacionaos de la piel son la epidermis, la dermis y el texíu subcutáneo, que se rellacionen al traviés de les estructures que contienen. Les estructures coles que se rellacionen son:
Glándules sebacees, músculos erectores del pelo y folículos pilosos:
Les glándules sebacees rellacionen los estratos epidermis y dermis al traviés de la función que realicen cuando'l folículo piloso, ye movíu pol músculu erector del pelo qu'estrúi al empar la glándula sebácea que suelta la so secreción oleosa al esterior de la o epidermis.
Morfoloxía de la piel o macro estructura ye lo que vemos a güeyu. A güeyu paez llisa y llena, pero en realidá presenta plegues, riegos, Hendiduras y pequeñes salientes.
a) Plegues y riegos: Mas menos acentuaos , tán siempres presentes en tolos individuos sobre la cara dorsal de ciertes articulaciones, inclusive cuando estos tán n'estensión completa o tán n'articulaciones completes. Exemplu: coldos, rodíes, deos, muñeques, etc.
b) Arrugues: pueden ser provocaes yá se por contracción muscular, por cuenta de un movimientu o por disposiciones estructurales de la piel. Exemplu: plegues de les articulaciones.
c) Poros cutaneos: Son el furu esternu de la canal de salida de la glándula sudorípara y sebácea, pero esti postreru tien de ser estremáu pol nome de "Ostium flicular".
Dientro del deterioru de la piel ta lo que se llama l'avieyamientu cutaneu prematuru por cuenta de factores internos y esternos.
El deterioru de la piel que se produz por causes naturales presentar en forma d'arrugues.
Les arrugues son causaes por alteraciones físicu-químiques que trai al avieyamientu de la piel. A midida que pasa'l tiempu, piérdense, gradualmente, tres elementos importantes pa la piel:
Otra manera, el sol, el fumu del tabacu y de la contaminación, pueden acelerar tamién el procesu.
Les quemadures de piel riquen un estudiu más ampliu una y bones los protocolos médicos consideren grandes quemaos a los pacientes a partir d'un 10% de piel afectada por quemadures fondes y del 20% de superficiales, tantu unos como otros riquiríen ingresu hospitalariu nuna unidá especial. Anque esisten técniques de piel cultivada que dexen autotrasplantes o autoinjerto, pa quemadures en sitios bien visibles o que provoquen ciertu refugu y pueden provocar pal paciente problemes psicolóxicos.
Reproducción
La reproducción ye un procesu biolóxicu que dexa la creación de nuevos organismos, siendo una característica común de toles formes de vida conocíes. Los dos modalidaes básiques de reproducción arrexuntar en dos tipos, que reciben los nomes de asexual o vexetativa y de sexual o xenerativa. 
Una de les carauterístiques fundamentales de los seres vivos ye la capacidá de autoconstruirse; la otra, ye la de autoperpetuarse, esto ye, la de producir seres asemeyaos a ellos.
Les estratexes y estructures qu'empleguen los seres vivos pa cumplir cola función de reproducción son diverses. Asina, ye posible atopar especies con reproducción sexual que producen una enorme cantidá de güevos, como la mayoría de los pexes, col fin d'asegurase de que dalgunos lleguen a adultos. Otres especies, como'l albatros la patagónia o la ballena franca del sur, xeneren una única cría per cada etapa reproductiva, a la que curien intensamente por llargos periodos de tiempu, esto mengua les posibilidaes de muerte y aumenta les probabilidaes de continuidá de la especie. Ciertos pexes, como los pixinos tropicales, camuden de sexu rápido; pueden portase como machos fecundando los güevos de les femes o como femes depositando güevos por qu'otru machu fecundar.
Munches plantes, amás de reproducise sexualmente, reprodúcense asexualmente per aciu biltos, tarmos rastreros, raigaños soterraños, etc. Dalgunos organismos pueden refaer partes perdíes del cuerpu, como les estrelles de mar, y otros estrémense asexualmente numberoses vegaes aniciando una gran cantidá de descendientes.
El procesu de la replicación de los seres vivos, llamáu reproducción, ye una de les sos carauterístiques más importantes. Crea organismos nuevos, que pueden reemplazar a los que s'estropiaren o morrieren. Esisten dos tipos básicos:
La reproducción asexual ta rellacionada col mecanismu de división mitótica. Caracterizar pola presencia d'un únicu proxenitor, el qu'en parte o na so totalidá estrémase y anicia unu o más individuos con idéntica información xenética. Nesti tipu de reproducción nun intervienen célules sexuales o gametos, y casi nun esisten diferencies ente'l proxenitores y los sos descendientes, les ocasionales diferencies son causaes por mutaciones.
Na reproducción asexual un solu organismu ye capaz d'aniciar otros individuos nuevos, que son copies esactes del proxenitor dende'l puntu de vista xenéticu. Un claru exemplu de reproducción asexual ye la división de les bacteries en dos célules fíes, que son genéticamente idéntiques. Polo xeneral, ye la formación d'un nuevu individuu a partir de célules maternes, ensin qu'esista meiosis, formación de gametos o fecundación. Nun hai, poro, intercambiu de material xenético (ADN). El ser vivu progenitado respeta les carauterístiques y cualidaes de los sos proxenitores.
Na reproducción sexual la información xenética de los descendientes ta conformada pol apurra xenéticu de dambos proxenitores per aciu la fusión de les célules sexuales o gametos; esto ye, la reproducción sexual ye fonte de variabilidá xenética.
La reproducción sexual rique la intervención d'un cromosoma, xenera tantu gametos masculinos como femeninos o dos individuos, siendo de sexos distintos, o tamién hermafrodites. Los descendientes producíos como resultáu d'esti procesu biolóxicu, van ser frutu de la combinación del ADN de dambos proxenitores y, por tanto, van ser xenéticamente distintos a ellos. Esta forma de reproducción ye la más frecuente nos organismos complexos. Nesti tipu de reproducción participen dos célules haploides aniciaes por meiosis, los gametos, que se van xunir mientres la fecundación.
Esta clase de reproducción dar ente dos individuos de distintu sexu (home y muyer). La reproducción humana emplega la fecundación interna y el so ésitu depende de l'acción coordinada de les hormones, el sistema nerviosu y el sistema reproductivu. Les gónades son los órganos sexuales que producen los gametos. 
El ser humanu presenta sexos separaos, polo tanto ye dioico. Amás ye un mamíferu, vivíparu, y presenta fecundación interna.
El aparatu reproductor masculín ta formáu por:
El aparatu reproductor femenín ta formáu por:
Dempués de la fecundación del güevu o óvulu, llamáu nesi momentu cigotu preséntase una serie de divisiones mitóticas, nel llamáu desenvolvimientu embrionariu, rematando cola formación del embrión. 
L'embrión presenta trés capes xerminales, llamaes ectodermo, endodermo y mesodermo de les cualos van aniciase los distintos órganos del cuerpu.
Respiración
Por respiración entiéndese xeneralmente a la entrada d'osíxenu al cuerpu d'un ser vivu y la salida de dióxidu de carbonu. O al procesu metabólicu de respiración celular, indispensable pa la vida de los organismos aeróbicos. Gracies a la respiración podemos tener enerxía y llogramos llevar a cabu la nuesa alimentación y la nuesa vida diaria d'una manera fayadiza.
Según los distintos hábitats, los distintos seres vivos aeróbicos desenvolvieron distintos sistemes d'intercambiu de gases: cutaneu, traqueal, branquial, pulmonar. Consiste nun intercambiu gaseosu osmótico (o por espardimientu) col so mediu ambiente nel que se capta osíxenu, necesariu pa la respiración celular, y refúgase dióxidu de carbonu, como subproductu del metabolismu enerxéticu y vapor d'agua.
Plantes y animales, lo mesmo qu'otros organismos de metabolismu equivalente, rellacionar a nivel macroecológico pola dinámica qu'esiste ente respiración y fotosíntesis. Na respiración empleguen l'osíxenu del aire, que de la mesma ye un productu de la fotosíntesis oxigénica, y refúgase dióxidu de carbonu; na fotosíntesis utiliza'l dióxidu de carbonu y produzse l'osíxenu, necesariu depués pa la respiración aeróbica.
La reacción química global de la respiración ye la siguiente:
C H O + 6O → 6CO + 6HO + enerxía (ATP)
La respiración nun ye solamente una actividá de los pulmones. Tol organismu alienda al traviés del pulmón. Quien prinda'l osíxenu y quien espulsa l'anhídridu carbónico ye tol organismu. Los sos miles de millones de célules peracaben osíxenu incansablemente pa lliberar de los azucres la enerxía necesaria ya indispensable pa realizar les sos actividaes.
La respiración humana consta básicamente de los siguientes procesos: 
Nel procesu de inhalación, llevamos osíxenu a'l sangre y espulsamos l'aire col dióxidu de carbonu indeseado. Na respiración, tamién, llevamos consigo una gran cantidá d'elementos contaminantes y polvu, pero la ñariz cunta con una serie de filamentos que sirven de filtru pa retener aquellos de mayor tamañu. D'ende, que s'encamienta realizar el procesu de respiración pela ñariz. La boca nun cunta con estos filtros y en concencia nun ta preparada pa retener esi tipu de partícules nocives para nuesa salú.
La inspiración o inhalación ye'l procesu pol cual entra aire, específicamente l'osíxenu dende un mediu esterior escontra l'interior d'un organismu (pulmones). La comunicación de los pulmones col esterior realizar por mediu del gorgoberu.
Esti procesu ye realizáu cola intervención de la diafragma y l'ampliación del tórax cola contribución de los músculos intercostales esternos, esternocleidomastoideos, serratos anteriores y escalenos na respiración forzada.
Esti procesu llevar a cabu gracies a la diferencia de presiones tales como la presión pleural (presión del líquidu interpleural), alveolar (presión del aire allugáu nel interior de los alveolos) y transpulmonar (distinta presión esistente ente l'interior y esterior de los pulmones).
El tafaríu o espiración ye'l fenómenu opuestu a la inspiración, mientres el cual l'aire que s'atopa nos pulmones sale d'éstos esaniciando'l dióxidu de carbonu. Ye una fase pasiva de la respiración, porque'l tórax se retrae y mengüen tolos sos diámetros, ensin intervención de la contracción muscular, volviendo reponer el tórax la so forma primitiva. Los músculos puestos en xuegu, al dilatase'l tórax, relaxar nesta fase; les costielles vuelven a la so posición inicial según la diafragma.
Llámase respiración tisular al intercambiu gaseosu que se produz ente la sangre y los distintos texíos del cuerpu. El sangre osixenada nos pulmones llega a arrodiar a les célules de los distintos texíos tresportada polos capilares de la arteria aorta. Nesi puntu produz la respiración tisular, que ye un procesu d'intercambiu:
El sangre carboxigenada ye tresportada de regresu polos capilares venosos hasta les venes caves, y de éstes al corazón, pa ser unviada nuevamente a los pulmones.
Dixestión
La dixestión ye'l procesu de tresformamientu de los alimentos, primeramente inxeríos, en sustances más sencielles pa ser absorbíos. La dixestión asocede tantu nos organismos pluricelulares como nes célules, (ver dixestión intracelular). Nesti procesu participen distintos tipos d'enzimes.
El sistema o aparatu dixestivu, ye bien importante na dixestión yá que los organismos heterótrofos dependen de fontes esternes de materies primeres y enerxía pa crecedera, caltenimientu y funcionamientu. L'alimentu emplegar pa xenerar y reparar texíosy llogru d'enerxía. Los organismos autótrofos (les plantes, organismos fotosintéticos), otra manera, capten la enerxía llumínica y tresformar en enerxía química, aplicable polos animales.
En cada pasu de la conversión enerxética d'un nivel a otru hai una perda de materia y enerxía aplicable acomuñada a la mantención de texíos y tamién a la degradación del alimentu en partícules más pequeñes, que dempués se van reconstituyir en molécules tisulares más complexes.
Tamién ye'l procesu en que los alimentos al pasar pol sistema dixestivu son tresformaos en nutrientes y minerales que precisa'l nuesu cuerpu.
La dixestión nos animales y delles plantes, asocede a niveles multicelular, celular y subcelular. Esti procesu llevar a cabu nel aparatu dixestivu, tracto gastrointestinal o canal alimentario. L'aparatu dixestivu, como un tou ye un tubu con un solu sentíu, con órganos accesorios como'l fégadu, la visícula biliar y el entrellenzu, qu'asisten nel procesu químicu arreyáu na dixestión. La dixestión, usualmente ta estremada en procesos mecánicos, p'amenorgar el tamañu de los alimentos y nuna acción química p'amenorgar adicionalmente el tamañu de les partícules y preparar pa l'absorción. Na mayoría de los vertebraos, la dixestión ye un procesu de delles etapes nel sistema dixestivu, siguiendo a la ingestión de la materia primo, casi siempres otros organismos. El procesu de ingestión, usualmente arreya dalgún tipu de procesamientu mecánicu o químicu. La dixestión ta estremada en cuatro procesos separaos:
Non solo los animales dixeren comida. Dalgunes plantes carnívores prinden otros organismos, xeneralmente animales invertebraos y dixerir químicamente. Los fungos tamién dixeren con muncha eficacia materia orgánico.
Nos vertebraos, la dixestión empecipiar cola ingestión o la entrada d'alimentu pola boca y sigue nel aparatu dixestivu, asocediendo dos tipos de fenómenos, que pueden modificar.
Producen el tresformamientu de los alimentos formaos por molécules complexes en molécules más sencielles que son fácilmente absorbibles pol intestín. Asina los hidrato de carbonu convertir en monosacáridos como la glucosa, les grases romper en ácidos grasos y glicerina, y les proteínes tresformar en aminoácidos. Les reacciones químiques más importantes na dixestión son les de hidrólisis, favorecíes por enzimes que contienen los zusmios dixestivos.
Nos humanos, la dixestión empieza nel cuévanu oral, onde los alimentos son mazcaos. La cuspia ye secretada na boca, en grandes cantidaes (1-1,5L/d) por trés pares de glándules salivales (parótida, submaxilar y sollingual) y ye entemecida pola llingua, cola comida mazcada. 
Hai dos tipos de cuspia: una ye una secreción aguacienta, delgada y el so propósitu ye amugar la comida. La otra ye una secreción mucosa, trupa, que contién les enzimes ptialina o amilasa salival que hidroliza l'almidón y la lisozima que desagafa les posibles bacteries infeicioses; actúa como llubricante y causa que les partícules d'alimentu calténganse pegaes unes a otres formando un bolu.
La cuspia sirve pa llimpiar el cuévanu oral y amugar l'alimentu y amás contién enzimes dixestives tales como la amilasa salival, que ayuda na degradación química de los polisacáridos, tales como'l almidón, en disacáridos tales como la maltosa. Tamién contién mucina, una glicoproteína la cual ayuda a allandiar los alimentos nel bolu.
Al tragar, trespórtase la comida mazcada hasta l'esófagu, pasando al traviés de la orofaringe y la hipofaringe. El mecanismu pa tragar ye coordináu pel centru de tragáu nel migollu espinal. El reflexu inicial ye empecipiáu por receptores de tactu na farinxe cuando'l bolus d'alimentos ye emburriáu hasta la parte de tras de la boca.
L'esófagu, un tubu muscular delgáu, d'aprosimao 20 cm de llargu, empieza na farinxe, pasa al traviés del tórax y el diafragma y termina nel cardias del estómagu. La paré del esófagu, tien dos capes de músculu llisu, que formen una capa continua dende l'esófagu hasta'l rectu y contráense amodo por llargos periodos de tiempu. La capa interna de músculos esta iguada de forma circular nuna serie d'aníos descendentes, ente que la capa esterna esta iguada longitudinalmente. Al empiezu del esófagu, hai una solapa de texíu llamada epiglotis, que se cierra pol procesu de tragáu, pa prevenir que la comida ente a la gorgoberu. La comida mazcada, ye emburriada al traviés del esófagu hasta l'estómagu, poles contracciones peristálticas d'estos músculos.
La comida llega al estómagu, dempués de pasar al traviés del esófagu y superar l'esfínter llamáu cardias. Nel estómagu, la comida ye degradada adicionalmente y minuciosamente entemecida col ácidu gástrico y les enzimes dixestives que degraden les proteínes nel so gran midida pepsina. L'ácidu por sigo mesmu, nun degrada les molécules d'alimentu, más bien l'ácidu apurre un pH óptimo pa la reacción de la enzima pepsina. Les célules parietales del estómagu, tamién secretan una glicoproteína llamada factor intrínsecu, que dexa l'absorción de vitamina B12. Otres molécules pequeñes, tales como'l alcohol son absorbíes nel estómagu pasando al traviés de la membrana y entrando al sistema circulatoriu directamente. Una corte transverso de la canal alimentario, revela cuatro capes distintes y bien desenvueltes, llamaes serosa, capa muscular, submucosa y mucosa.
Dempués de ser procesaos nel estómagu, los alimentos pasen al intestín delgáu al traviés del esfínter pilóricu. La mayor parte de la dixestión y absorción asocede equí cuando'l quimo entra al duodenu. Equí ye entemecíu adicionalmente con trés líquidos distintos:
1. Bilis, que emulsifica les grases pa dexar la so absorción, neutraliza'l quimo y ye usada pa escretar productos de refugaya tales como la bilirrubina y los ácidos biliares. Sicasí nun ye una enzima.
2. Zusmiu pancreático. El zusmiu pancreático ye la secreción exocrina del entrellenzu, secretada polos acinos pancreáticos y arramada per aciu el conductu pancreáticu nel colédoco y de ende a la segunda porción del duodenu. Este intervien na dixestión de tolos principios inmediatos(carbohidratos, lípidos, proteínes y acedos nucleicos). El zusmiu pancreático ta integráu por un componente aguacientu arramáu pola acción de la secretina y un componente enzimáticu que ye arramáu en forma inactiva, gracies a l'acción de la colecistoquinina en respuesta a la presencia d'acidez y presencia del quimo duodenal.
El zusmiu pancreático componer d'agua, sales minerales, bicarbonatu de sodiu (que neutraliza l'acidez del quimo torgando que les célules intestinales puedan resultar estropiaes) y diverses enzimes: proteasas (que degraden proteínes: tripsina, quimiotripsina y carboxipeptidasa), amilasa pancreática (que dixer almidones), nucleasas (Desoxirribonucleasas y Ribonucleasas) y lipasas (lipasa pancreática). Una persona sana secreta de 1.2 a 1.5 llitros de zusmiu pancreático. El pH d'ésti ye de 7.1 a 8.0, esto debe a la necesidá de compensar l'acidez del quimo y dexar l'acción enzimática, y actúa a una temperatura averada de 25 a 37º celsius.
3. Enzimes intestinales de la mucosa alcalina. Estes inclúin: maltasa, lactasa, sacarasa, pa procesar los azucres; tripsina y quimiotripsina tamién son amestaes nel intestín delgáu. L'absorción de la mayoría de los nutrientes realizar nel intestín delgáu. Cuando'l nivel de ácidez camuda nel intestín, más enzimes son activaes pa romper la estructura molecular de los diversos nutrientes de manera que puedan absorbese nos sistemes circulatorio y linfático. Los nutrientes pasen al traviés de la paré del intestín delgáu, que contién pequeñes estructures asemeyaes a deos llamaes vellosidaes, caúna de les cualos ta cubierta por estructures entá más pequeñes, paecíes a pelos, llamaes microvellosidaes. El sangre qu'absorbió los nutrientes, ye llevada al traviés de la vena porta hepática hasta'l fégadu, pal so filtración, remoción de toxines y procesamientu de los nutrientes. 
L'intestín delgáu y el restu del tracto dixestivu realiza la peristalsis pa tresportar los alimentos dende l'estómagu hasta'l rectu y dexar a la comida ser entemecida colos zusmios dixestivos y ser absorbida. Los músculos circular y llonxitudinal son músculos antagonistes, cuando unu contráise l'otru reláxase. Cuando los músculos circulares contráense, el lumen faise más angostu y llargu y la comida ye estrumida y emburriada escontra alantre. Cuando los músculos llonxitudinales contráense, los músculos circulares reláxense y l'intestín dilátase y vuélvese más ampliu y curtiu pa dexar que los alimentos entren. Dempués que los alimentos pasaron al traviés del intestín delgáu, la comida entra nel intestín gruesu. L'intestín gruesu mide aprosimao 1,5 metros de llargu, con trés partes: el ciegu, na unión col intestín delgáu, el colon y el rectu. El colon tien cuatro partes: el colon ascendente, el colon transverso, el colon descendente y el colon sigmoide. L'intestín gruesu, absuerbe agua del bolus y almacena les fieces hasta qu'estes puedan ser defecadas. Los productos alimenticios que nun pueden dir al traviés de les vellosidaes, tales como la celulosa (fibra dietaria), son entemecíos con otros productos de refugaya del organismu y constitúin les fieces.
Absuerbe l'agua y atropa les refugayes.
Los carbohidratos son formaos en plantes en crecedera y son atopaos en granos, vexetales de fueyes y otres plantes comestibles. Tán formaos por polihidroxialdehidos o polihidroxiacetonas. Les plantes formen cadenes de carbohidratos, mientres la so crecedera atrapando carbonu de la atmósfera, primeramente dióxidu de carbonu (CO2). Esti carbonu ye almacenáu dientro de la planta, xuntu con agua (H2O), pa formar un almidón complexo que contién una combinación de carbonu-hidróxenu-osíxenu nuna proporción fixa de 1:2:1 respectivamente. Les plantes con un altu conteníu de azucre y l'azucre de mesa representa una estructura menos complexa y son llamaos disacáridos o dos molécules d'azucre enllazaes. Una vegada que la dixestión de cualesquier d'estes formes de carbohidratos ta completa, la resultancia ye una estructura d'azucre simple, un monosacárido. Estos monosacáridos, pueden ser absorbíos escontra'l sangre y usaos poles célules pa producir el compuestu d'enerxía adenosin trifosfato (ATP). El sistema dixestivu, empieza mientres el procesu de degradación de los polisacáridos na boca al traviés de la introducción de la amilasa, una enzima dixestiva na cuspia. L'altu conteníu acedo del estómagu, inhibe l'actividá de la enzima, polo que la dixestión de los carbohidratos suspender nel estómagu. Al dise balerando nel intestín delgáu, el potencial d'hidróxenu (pH) camuda dramáticamente dende un ácidu fuerte hasta un conteníu alcalino. L'entrellenzu secreta bicarbonatu pa neutralizar l'acedu proveniente del estómagu y el mucus secretado nel texíu anubriendo l'intestín, ye alcalín, lo cual promueve l'actividá dixestiva de les enzimes. La amilasa esta presente nel intestín delgáu y trabaya con otres enzimes pa completar la degradación de los carbohidratos hasta monosacáridos los cualos son absorbíos escontra los capilares alredor de les vellosidaes.
Los nutrientes nel sangre, son tresportaos hasta'l fégadu vía'l circuitu porta hepáticu, onde la dixestión final de los hiposincraticos ye llevada a cabu. El fégadu, llevada a cabu la dixestión de los carbohidratos en respuesta a les hormones insulina y glucagón. A midida que los niveles d'azucre nel sangre álcense dempués de la dixestión d'una comida, l'entrellenzu secreta insulina, faciendo que'l fégadu tresforme la glucosa en glucóxenu, que ye almacenáu nel fégadu, texíu adiposo y músculu, previniendo la hiperglucemia. Unes poques hores dempués de la comida, la glucosa sanguínea va cayer por cuenta de la actividá muscular, entós l'entrellenzu secretará glucagón el cual causa que'l glucóxenu sía convertíu en glucosa pa prevenir la hipoglucemia. 
Nota: "nomes terminaos nel sufixu osa, usualmente indiquen un azucre, tal como la lactosa. Los nomes de les enzimes usualmente empecipiar col del sustrato que degraden. Por casu: la maltosa, un disacárido, ye degradáu pola enzima maltasa (pol procesu d'hidrólisis), resultando en dos molécules de glucosa, un monosacárido."
La presencia de grases nel intestín delgáu, produz hormones les cualos aguiyen la lliberación de lipasa pol entrellenzu y bilis de la visícula biliar. La lipasa, degrada la grasa en monoglicéridos y ácidos grasos. La bilis emulsifica los ácidos grasos de manera que puedan ser fácilmente absorbíos. Los ácidos grasos de cadena curtia y mediana, son absorbíos directamente dientro de sangrar vía los capilares del intestín delgáu y viaxen al traviés de la vena porta tal como lo faen otros nutrientes. Sicasí, los ácidos grasos de cadena llarga, son demasiáu llongures pa ser lliberaos directamente dientro de los pequeños capilares intestinales. En cuenta de esto, son absorbíos dientro de les parés de les vellosidaes del intestín y reemsamblados otra vegada como triacilglicéridos. Los triacilglicéridos son recubiertos con colesterol y proteínes dientro d'un componente llamáu quilomicron. Dientro de la vellosidá, el quilomicron entra a los capilares linfáticos, que fúndense nun vasu linfáticu mayor. Son tresportaos vía'l sistema linfáticu y el conductu torácicu hasta una localización cerca del corazón (onde les arteries y les venes son más grandes). El conductu torácicu balera los quilomicrones na riega sanguínea vía la vena subclavia esquierda. Nesti puntu, los quilomicrones pueden tresportar los triacilglicéridos hasta onde los precisen.
Una característica fascinante del aparatu dixestivu ye que contién los sos propios reguladores. Les principales hormones que controlen les funciones del aparatu dixestivu prodúcense y lliberen a partir de célules de la mucosa del estómagu y del intestín delgáu. Estes hormones pasen a'l sangre que riega l'aparatu dixestivu, van hasta'l corazón, circulen poles arteries y tornen al aparatu dixestivu, onde aguiyen la producción de los zusmios dixestivos y provoquen el movimientu de los órganos.
Les hormones que controlen la dixestión son la gastrina, la secretina y la colecistoquinina.
Dixestión: Procesu químicu complexu nel qu'enzimes especiales, catalizan la degradación de grandes molécules, n'otres más simples que son lo suficientemente pequeñes pa travesar fácilmente les membranes de les célules ya incorporase a los texíos.
Tolos procesos de dixestión impliquen hidrólisis: usu d'agua pa romper los enllaces, de manera que el H+ xunir a unu de les borrafes y l'OH- al otru.
La enerxía lliberada mientres la hidrólisis nel tubu dixestivu namái puede ser utilizada como calor. Por esta razón non se hidrolizan los enllaces más enerxéticos (sentíu adaptativu) asina, mientres la dixestión solo llibérase una pequeña parte de la enerxía contenida na molécula.
La mayor parte de la enerxía ta contenida nes borrafes individuales dende los cualos, darréu ye lliberada. 
El material dixeríu pasa del tubu dixestivu a la riega sanguínea o a la linfa pol procesu d'absorción.
L'asimilación produzse dempués, cuando d'el sangre pasar a los texíos.
Los nutrientes son sustances que sirven como fonte d'enerxía metabólica y de materies primeres pa la crecedera, arreglu y xénesis de texíos corporales.
Los animales tienen necesidaes nutricionales concretes bien distintes dependiendo de la especie y nuna mesma especie varien según la composición xenética, talla, composición corporal, actividá, sexu y estáu sexual (fema encinta o non).
Por que un animal tea nun estáu nutricional equilibráu tien de tener o llograr:
El balance enerxéticu rique que la entrada d'enerxía sía igual a la enerxía riquida pa la mantención y arreglu de los texíos, y pal trabayu metabólicu, más la producción de calor corporal si correspuende.
La dixestión ye l'amenorgamientu del alimentu a molécules pequeñes, capaces d'incorporase al metabolismu celular. Esto procesu realizar les llamaes enzimes dixestives. La dixestión puede ser estracelular o intracelular, según realícese fuera o dientro de les célules. La dixestión estracelular pue ser de la mesma interna o esterna, según que l'alimentu tea dientro del organismu, nel llamáu aparatu dixestivu, o fora d'él, como asocede, por casu, nes arañes, qu'arramen les sos enzimes dixestives sobre les sos preses pa depués podeles inxerir per aciu succión.
La dixestión ye un procesu complexu, que ye controláu por diversu factores. El pH xuega un papel crucial nel funcionamientu normal del tracto dixestivu. Na boca, farinxe y esófagu, el pH ye típicamente, de 6-8, ácidu bien débil. La cuspia controla'l pH nesta rexón, del tracto dixestivu. La amilasa salival, ta contenida na cuspia y empecipia la degradación de los carbohidratos hasta monosacáridos. La mayoría de les enzimes dixestives son sensibles al pH y nun van funcionar nun ambiente con baxu pH, como'l del estómagu. El pH baxu (per debaxo de 5), indica un ácidu fuerte, ente que un pH altu (mayor que 8), indica una base fuerte; sicasí, la concentración del ácidu y la base, tamién xueguen un papel.
El pH nel estómagu ye bien acedu y inhibe la degradación de los carbohidratos mientres tán ellí. El conteníu acedo fuerte del estómagu, aprove dos beneficios, dambos ayudando a la degradación de les proteínes, pa una degradación adicional nel intestín delgáu, según, apurriendo inmunidá non específica, retardando o esaniciando dellos patóxenos.
Nel intestín delgáu, el duodenu aprove'l balance cítricu del pH p'activar les enzimes dixestives.
El fégadu secreta bilis nel duodenu pa neutralizar les condiciones acídicas del estómagu. Tamién el conductu pancreáticu, balerar nel duodenu, amestando bicarbonatu pa neutralizar el quimo acedu, creando un ambiente neutro. El texíu mucosal del intestín delgáu, ye alcalín, creando un pH d'aprosimao 8,5 dexando d'esta manera l'absorción nun ambiente alcalino nidiu.
Fotosíntesis
La fotosíntesis (del griegu antiguu: "φώτο" ["semeya"], "lluz", y "σύνθεσις" ["síntesis"], "unión") ye la conversión de materia inorgánico en materia orgánico gracies a la enerxía qu'apurre la lluz. Nesti procesu la enerxía lluminosa tresformar en enerxía química estable, siendo l'adenosín trifosfatu (ATP) la primer molécula na que queda almacenada esa enerxía química. Con posterioridá, l'ATP úsase pa sintetizar molécules orgániques de mayor estabilidá. Amás, ha de tenese en cuenta que la vida nel nuesu planeta caltiénse fundamentalmente gracies a la fotosíntesis que fai l'ocle, nel mediu acuáticu, y les plantes, nel mediu terrestre, que tienen la capacidá de sintetizar materia orgánico (imprescindible pa la constitución de los seres vivos) partiendo de la lluz y la materia inorgánico. Ello ye que cada añu los organismos fotosintetizadores afiten en forma de materia orgánico en redol a 100.000 millones de tonelaes de carbonu ()
Los orgánulos citoplasmáticos encargaos de la realización de la fotosíntesis son los cloroplastos, unes estructures polimorfes y de color verde (esta coloración ye debida a la presencia del pigmentu clorofila) mesmes de les célules vexetales. Nel interior d'estos orgánulos tópase una cámara que contién un mediu internu llamáu estroma, qu'alluga diversos componentes, ente los que cabe destacar enzimes encargaes del tresformamientu del dióxidu de carbonu en materia orgánico y unos sáculos estrapaos denominaos tilacoides o lameles, que la so membrana contién pigmentos fotosintéticos. En permedios, una célula foliar tien ente cincuenta y sesenta cloroplasto nel so interior.
Los organismos que tienen la capacidá de llevar a cabu la fotosíntesis son llamaos fotoautótrofoss (otra nomenclatura posible ye la de autótrofos, pero tien de tenese en cuenta que so esta denominación tamién se engloban aquelles bacteries que realicen la quimiosíntesis) y afiten el CO atmosféricu. Na actualidá estrémense dos tipos de procesos fotosintéticos, que son la fotosíntesis oxigénica y la fotosíntesis anoxigénica. La primera de les modalidaes ye la mesma de les plantes cimeres, les algues y les cianobacterias, onde'l dador d'electrones ye l'agua y, de resultes, esprender osíxenu. Ente que la segunda, tamién conocida col nome de fotosíntesis bacteriana, realizar les bacteries purpúreas y bacteria verde del azufre verde del azufre, nes qu'en dador d'electrones ye'l sulfuru d'hidróxenu, y consecuentemente, l'elementu químicu lliberáu nun va ser osíxenu sinón azufre, que puede ser atropáu nel interior de la bacteria, o nel so defectu, espulsáu a l'agua.
A empiezos del añu 2009, publicóse un artículu na revista "Nature Geoscience" nel que científicos norteamericanos daben a conocer l'afayu de pequenos cristales de hematita (en Cratón de Pilbara, nel noroeste de Australia), un mineral de fierro que data de la dómina del eón Arcaicu, demostrando la esistencia d'agua rico n'osíxenu y consecuentemente, d'organismos fotosintetizadores capaces de producilo. Gracies al estudiu realizáu, llegóse a la conclusión de la esistencia de fotosíntesis oxigénica y de la oxixenación de l'atmósfera y de los océanos fai más de 3.460 millones d'años, según tamién se deduz la esistencia d'un númberu considerable d'organismos capaces de llevar a cabu la fotosíntesis pa osixenar la masa d'agua mentada, anque namái fora de manera ocasional.
Yá na Antigua Grecia, el filósofu Aristóteles propunxo una hipótesis que suxuría que la lluz solar taba directamente rellacionada col desenvolvimientu d'el color verde de les fueyes de les plantes, pero esta idea nun tescendió na so dómina, quedando apostrada a un segundu planu. Ello ye que nun volvió ser recuperada hasta'l sieglu XVII, cuando'l consideráu padre de la fisioloxía vexetal, Stephen Hales, fixo mención a la citada hipótesis aristotélica. Amás de retomar esti supuestu, el mesmu Hales afirmó que l'aire qu'enfusaba per mediu de les fueyes nos vexetales, yera emplegáu por éstos como fonte d'alimentu. 
Mientres el sieglu XVIII empezaron a surdir trabayos que rellacionaben les incipientes conocencies de la Química colos de la Bioloxía. Na década de 1770, el clérigu inglés Joseph Priestley (a quien se-y atribúi'l descubrimientu del O) estableció la producción de osíxenu polos vexetales reconociendo que'l procesu yera, de forma aparente, l'inversu de la respiración animal, que consumía tal elementu químicu. Foi Priestley quien acuñó la espresión de "aire deflogisticado" pa referise a aquel que contién osíxenu y que provién de los procesos vexetales, según tamién foi él quien afayó la emisión de dióxidu de carbonu per parte de les plantes mientres los periodos de clarixa, anque en nengún momentu llogró interpretar estes resultancies. 
Nel añu 1778, el médicu holandés Jan Ingenhousz dirixió numberosos esperimentos dedicaos al estudiu de la producción d'osíxenu poles plantes (munches vegaes ayudar d'un eudiómetro), mientres s'atopaba de vacaciones en Inglaterra, pa publicar al añu siguiente toos aquellos afayos que realizara mientres l'intre de la so investigación nel llibru tituláu "Experiments upon Vegetables". Dalgunos de los sos mayores llogros fueron el descubrimientu de que les plantes, al igual qu'asocedía colos animales, viciaben l'aire tanto na lluz como na escuridá; que cuando los vexetales yeren allumaos con lluz solar, la lliberación d'aire cargao con osíxenu entepasaba al que se consumía y la demostración que manifestaba que por que se produxera'l desprendimientu fotosintéticu d'osíxenu riquir de lluz solar. Tamién concluyó que la fotosíntesis nun podía ser llevada a cabu en cualesquier parte de la planta, como nos raigaños o nes flores, sinón que namái se realizaba nes partes verdes d'ésta. Como médicu que yera, Jan Ingenhousz aplicó les sos nueves conocencies al campu de la medicina y del bienestar humano, polo que tamién encamentó sacar a les plantes de les cases mientres la nueches pa prevenir posibles intoxicaciones. 
Na mesma llinia d'el autores anteriores, Jean Senebier, xinebrín, realiza nuevos esperimentos qu'establecen la necesidá de la lluz por que se produza l'asimilación de dióxidu de carbonu y el desprendimientu d'osíxenu. Tamién establez, qu'entá en condiciones de llume, si nun se suministra CO, nun se rexistra desprendimientu d'osíxenu. J. Senebier sicasí opinaba, en contra de les teoríes desenvolver y confirmar más palantre, que la fonte de dióxidu de carbonu pa la planta provenía de l'agua y non del aire.
Otru autor suizu, Th. de Saussure, demostraría esperimentalmente que l'aumentu de biomasa depende de la fixación de dióxidu de carbonu (que puede ser tomáu directamente del aire poles fueyes) y de l'agua. Tamién realiza estudios sobre la respiración en plantes y conclúi que, xuntu cola emisión de dióxidu de carbonu, hai una perda d'agua y una xeneración de calor. Finalmente, de Saussure describe la necesidá de la nutrición mineral de les plantes.
El químicu alemán J. von Liebig, ye unu de los grandes promotores tantu de la conocencia actual sobre química orgánica, como sobre fisioloxía vexetal, imponiendo'l puntu de vista de los organismos como entidaes compuestes por productos químicos y l'importancia de les reacciones químiques nos procesos vitales. Confirma les teoríes espuestes primeramente por de Saussure, matizando que magar la fonte de carbonu procede del CO atmosféricu, el restu de los nutrientes provién del suelu. 
La denominación como clorofila de los pigmentos fotosintéticos foi acuñada por Pelletier y Caventou a empiezos del sieglu XIX. Dutrochet, describe la entrada de CO na planta al traviés de los estomes y determina que solo les célules que contienen clorofila son productores d'osíxenu. H. von Mohl, más tarde, acomuñaría la presencia de almidón cola de clorofila y describiría la estructura de los estomas. Sachs, de la mesma, rellacionó la presencia de clorofila con cuerpos subcelulares que pueden allongar y estremar, según que la formación d'almidón ta acomuñada col llume y que esta sustanza sume n'escuridá o cuando los estomas son ocluidos. A Sachs débese la formulación de la ecuación básica de la fotosíntesis: 
Andreas Franz Wilhelm Schimper daría'l nome de cloroplastos a los cuerpos coloriaos de Sachs y describiría los aspeutos básicos de la so estructura, tal como podía detectase con microscopía óptica. Nel postreru terciu del sieglu XIX asocederíen los esfuerzos por establecer les propiedaes físicu-químiques de les clorofiles y empiécense a estudiar los aspeutos ecofisiológicos de la fotosíntesis.
En 1905, Frederick Frost Blackman midió la velocidá a la que se produz la fotosíntesis en distintes condiciones. Nun primer momentu centrar en reparar como variaba la tasa de fotosíntesis modificando la intensidá llumínica, apreciando que cuando la planta yera sometida a una lluz tenue que la so intensidá dir amontando hasta convertise en moderada, aumentaba la tasa fotosintética, pero cuando s'algamar intensidaes mayores nun se producía un aumentu adicional. Con posterioridá investigó l'efectu combináu de la lluz y de la temperatura sobre la fotosíntesis, de cuenta que llogró les siguientes resultancies: magar, en condiciones de lluz tenue un aumentu na temperatura nun tenía repercusión dalguna sobre'l procesu fotosintéticu, cuando la intensidá lluz y los graos aumentaben la tasa de fotosíntesis si qu'esperimentaba una variación positiva. Finalmente, cuando la temperatura superaba los 30 °C, la fotosíntesis ralentizar hasta que se sobrevenía'l cesamiento del procesu.
Por cuenta de les resultancies llograes, Blackman plantegó que na fotosíntesis coesistíen dos factores limitantes, que yeren la intensidá llumínica y la temperatura. 
Na década de 1920, Cornelius Bernardus van Niel propunxo, n'estudiando a les bacteries fotosintétiques del azufre, que l'osíxenu lliberáu na fotosíntesis provenía de l'agua y non del dióxidu de carbonu, estrayyéndose que l'hidróxenu emplegáu pa la síntesis de glucosa venía de la fotólisis de l'agua que fuera absorbida pola planta. Pero esta hipótesis nun se confirmó hasta'l añu 1941, tres les investigaciones realizaes por Samuel Ruben y Martin Kamen con agua con osíxenu pesao y una alga verde ("Chlorella").
En 1937, Robert Hill llogró demostrar que los cloroplastos son capaces de producir osíxenu n'ausencia de dióxidu de carbonu, siendo esti descubrimientu unu de los primeros nicios de que la fonte d'electrones nes reacciones de la fase clara de la fotosíntesis ye l'agua. Anque cabo destacar que Hill, nel so esperimentu "in vitro" emplegó un aceptor d'electrones artificial. D'estos estudios derivóse la conocida con nome de Reacción de Hill, definida como la fotoreducción d'un aceptor artificial d'electrones polos hidróxenos de l'agua, con lliberación d'osíxenu.
Na década de 1940, el químicu norteamericanu Melvin Calvin empecipió los sos estudios ya investigaciones sobre la fotosíntesis, que-y valieron el Premiu Nobel de Química de 1961. Gracies a l'aplicación del carbonu 14 radioactivu detectó la secuencia de reacciones químiques xeneraes poles plantes al tresformar dióxidu de carbonu gaseoso y agua n'osíxenu ya hidratos de carbonu, lo que na actualidá conozse como ciclu de Calvin.
Un personaxe clave nel estudiu de la fotosíntesis foi'l fisiólogu vexetal Daniel Arnon. A pesar de que realizó descubrimientos botánicos de notable importancia (demostró qu'el vanadiu y el molibdenu yeren micronutrientes absorbíos por algues y plantes, respectivamente, y qu'interveníen na crecedera de les mesmes), ye principalmente conocíu polos sos trabayos empobinaos de cara a la fotosíntesis. Foi en 1954, cuando los sos colegues y él emplegaron componentes de les fueyes de les espinaques pa llevar a cabu la fotosíntesis n'ausencia total de célules pa esplicar como éstes asimilen el dióxidu de carbonu y cómo formen ATP. 
Nel añu 1982, los químicos alemanes Johann Deisenhofer, Hartmut Michel y Robert Huber analizaron el centru de reacción fotosintéticu de les bacteria "Rhodopseudomonas viridis", y pa determinar la estructura de los cristales del complexu proteicu utilizaron la cristalografía de rayos X. Sicasí, esta técnica resultó descomanadamente complexa pa estudiar la proteína mentada y Michel tuvo qu'escurrir un métodu espacial que dexaba la cristalografía de proteínes de membrana.
Cuando Michel consiguió les amueses cristalines perfectes que riquía'l so analís, el so compañeru d'investigación desendolcó los métodos matemáticos para interpreten el patrón de rayos X llográu. Aplicando estes ecuaciones, los químicos llograron identificar la estructura completa del centru de reacción fotosintética, compuestu por cuatro subunidades de proteínes y de 10.000 átomos. Per mediu d'esta estructura, tuvieron la oportunidá con detalle del procesu de la fotosíntesis, siendo la primer vegada que se concretó la estructura tridimensional de dicha proteína.
De toles célules eucariotes, namái les fotosintétiques presenten cloroplastos, unos orgánulos qu'usen la enerxía solar pa impulsar la formación de ATP y NADPH, compuestos utilizaos con posterioridá pal ensamblaxe d'azucres y otros compuestos orgánicos. Al igual que les mitocondrias, cunten col so propiu ADN y posiblemente aniciárense como bacteries simbiótiques intracelulares (Teoría endosimbiótica).
Nes célules meristemáticas atópense proplastos, que nun tienen nin membrana interna, nin clorofila, nin ciertes enzimes riquíos pa llevar a cabu la fotosíntesis. En anxospermes y gimnospermes el desenvolvimientu de los cloroplastos ye desencadenáu pola lluz, cuidao que so llume xenérense los enzimes nel interior del proplasto o s'estrayen del citosol, apaecen los pigmentos encargaos de l'absorción llumínica y prodúcense con gran rapidez les membranes, dando llugar a los grana y les lamelas del estroma.
A pesar de que les granes suelen granar nel suelu ensin lluz, los cloroplastos son una clase de orgánulos que puramente se desenvuelven cuando'l renuevu queda espuestu a la lluz. Si la grana grana n'ausencia de lluz, los proplastos estremar en etioplastos, qu'alluguen una agrupación tubular semicristalina de membrana llamada cuerpu prolamelar. En cuenta de clorofila, estos etioplastos tienen un pigmentu de color verde-amarellentáu que constitúi'l precursor de la mesma: ye la denominada protoclorofila.
Dempués de tar por un pequenu intervalu de tiempu espuestos a la lluz, los etioplastos estrémense tresformándose los cuerpos prolamelares en tilacoides y lamelas del estroma, y la protoclorofila, en clorofila. El caltenimientu de la estructura de los cloroplastos ta directamente venceyada a la lluz, de cuenta que si en dalgún momentu éstos pasen a tar en clarixa siguida puede desencadenase que los cloroplastos vuelvan convertise en etioplastos.
Amás, los cloroplastos pueden convertise en cromoplastos, como asocede nes fueyes mientres el seronda o a lo llargo del procesu de maduración de los frutos (procesu reversible en determinaes ocasiones). Coles mesmes, los amiloplastos (contenedores d'almidón) pueden tresformase en cloroplastos, fechu qu'esplica'l fenómenu pol cual los raigaños adquieren tonos verdosos al tar en contactu cola lluz solar.
Estremar por ser unes estructures polimorfes de color verde, siendo la coloración que presenten consecuencia directa de la presencia del pigmentu clorofila nel so interior. Amás, presenten una envolvedura formada por una doble membrana qu'escarez de clorofila y colesterol: una membrana plastidial esterna y una membrana plastidial interna. 
Nes plantes cimeres, la forma que con mayor frecuencia presenten los cloroplastos ye la de discu lenticular, anque tamién esisten dalgunos d'aspeutu ovoidal o esféricu. Con al respective del so númberu, puede dicise qu'en redol a cuarenta y cincuenta cloroplasto coesisten, de media, nuna célula d'una fueya; y esisten unos 500.000 cloroplastos per milímetru cuadráu de superficie foliar. Nun asocede lo mesmo ente les algues, pos los cloroplastos d'éstes nun s'atopen tan determinaos nin en númberu nin en forma. Por exemplu, na alga "Spirogyra" namái esisten dos cloroplastos con forma de cinta n'espiral, y na alga "Chlamydomonas", namái hai unu de grandes dimensiones.
Nel interior y delimitado por una membrana plastidial interna, allúgase una cámara qu'alluga un mediu internu con un eleváu númberu de componentes (ADN plastidial, circular y de doble hélice, plastorribosomas, enzimes ya inclusiones de granos d'almidón y les inclusiones lipídicas); ye lo que se conoz pol nome de estroma. Somorguiáu nel atopen una gran cantidá de sáculos denominaos tilacoides, que contienen pigmentos fotosintéticos na so membrana tilacoidal (que la so cuévanu interior llámase lumen o espaciu tilacoidal). Los tilacoides pueden atopase partíos por tol estroma (tilacoides del estroma), o bien, pueden ser pequenos, tener forma discoidal y atopase apilados aniciando unos montones, denominaos grana (tilacoides de grana). Ye na membrana de granar onde s'alluguen los sistemes enzimáticos encargaos de captar la enerxía lluminosa, llevar a cabu'l tresporte d'electrones y sintetizar ATP.
La más importante función realizada polos cloroplastos ye la fotosíntesis, procesu na que la materia inorgánico ye tresformada en materia orgánico (fase escura) emplegando la enerxía bioquímica (ATP) llograda per mediu de la enerxía solar, al traviés de los pigmentos fotosintéticos y la cadena tresportadora d'electrones de los tilacoides (fase lluminosa). Otres víes metabóliques de vital importancia que se realicen nel estroma, son la biosíntesis de proteínes y la replicación del ADN.
La enerxía lluminosa qu'absuerbe la clorofila tresmitir a los electrones esternos de la molécula, que escapen de la mesma y producen una especie de corriente eléctrica nel interior del cloroplastu al incorporase a la cadena de tresporte d'electrones. Esta enerxía puede ser emplegada na síntesis de ATP per aciu la fotofosforilación, y na síntesis de NADPH. Dambos compuestos son necesarios pa la siguiente fase o Ciclu de Calvin, onde se van sintetizar los primeros azucres que van sirvir pa la producción de sacarosa y almidón. Los electrones que dexen les clorofiles son repuestos per aciu la oxidación del HO, procesu nel cual xenérase l'O que les plantes lliberen a l'atmósfera.
Esisten dos variantes de fotofosforilación: acíclica y cíclica, según el tránsitu que sigan los electrones al traviés de los fotosistemas. Les consecuencies de siguir un tipu o otru finquen principalmente na producción o non de NADPH y na lliberación o non d'O.
El procesu de la fase lluminosa, supuestu pa dos electrones, ye'l siguiente:
Los fotones inciden sobre'l fotosistema II, escitando y lliberando dos electrones, que pasen al primera aceptor d'electrones, la feofitina. Los electrones reponer el primera dador d'electrones, el dador Z, colos electrones procedentes de la fotólisis de l'agua nel interior del tilacoide (la molécula d'agua estremar en 2H + 2y + 1/2O). Los protones de la fotólisis atropar nel interior del tilacoide, y l'osíxenu ye lliberáu.
Los electrones pasen a una cadena de tresporte d'electrones, que va invertir la so enerxía lliberada na síntesis de ATP. ¿Cómo? La teoría quimioosmótica esplicar de la siguiente manera: los electrones son vencíos a les plastoquinones, que capten tamién dos protones del estroma. Los electrones y los protones pasen al complexu de citocromos bf, que bombia los protones al interior del tilacoide. Consíguese asina una gran concentración de protones nel tilacoide (ente éstos y los resultantes de la fotólisis de l'agua), que se compensa tornando al estroma al traviés de les proteínes ATP-sintasas, qu'inverten la enerxía del pasu de los protones en sintetizar ATP. La síntesis de ATP na fase fotoquímica denominar fotofosforilación.
Los electrones de los citocromos pasen a la plastocianina, que los dexa de la mesma al fotosistema I. Cola enerxía de la lluz, los electrones son de nuevu lliberaos y captaos pol aceptor A. D'ende pasen al traviés d'una serie de filoquinones hasta llegar a la ferredoxina. Ésta molécula vencer a la enzima NADP-reductasa, que capta tamién dos protones del estroma. Colos dos protones y los dos electrones, amenorga un NADP en NADPH + H.
El balance final ye: per cada molécula d'agua (y per cada cuatro fotones) fórmense media molécula d'osíxenu, 1,3 molécules de ATP, y un NADPH + H.
Na fase lluminosa o fotoquímica cíclica intervien de forma esclusiva'l fotosistema I, xenerándose un fluxu o ciclu d'electrones qu'en cada vuelta da llugar a síntesis de ATP. Al nun intervenir el fotosistema II, nun hai fotólisis de l'agua y, poro, nun se produz l'amenorgamientu del NADP nin s'esprende osíxenu (anoxigénica). Namái llógrase ATP.
L'oxetivu que tien la fase cíclica tratada ye'l d'iguar el déficit de ATP llográu na fase acíclica pa poder encarar la fase escura posterior.
Cuando s'alluma con lluz de llargor d'onda cimera a 680 nm (lo que se llama "colloráu alloñáu") namái se produz el procesu cíclicu. Al incidir los fotones sobre'l fotosistema I, la clorofila P700 llibera los electrones que lleguen a la ferredoxina, que dexar a un citocromo bf y ésti a la plastoquinona (PQ), que capta dos protones y pasa a (PQH). La plastoquinona amenorgada dexa los dos electrones al citocromo bf, darréu a la plastocianina y de vuelta al fotosistema I. Esti fluxu d'electrones produz una diferencia de potencial nel tilacoide que fai qu'entren protones al interior. Darréu van salir al estroma pola ATP-sintetasa fosforilando ADP en ATP. De forma que namái va producise ATP nesta fase.
Na fase escura, que tien llugar na matriz o estroma de los cloroplastos, tantu la enerxía en forma de ATP como'l NADPH que se llogró na fase fotoquímica usar pa sintetizar materia orgánico per mediu de sustances inorgániques. La fonte de carbonu emplegada ye'l dióxidu de carbonu, ente que como fonte de nitróxenu utilicen los nitratos y nitritos, y como fonte d'azufre, los sulfatos. Esta fase llámase escura, yá que suel ser realizada na escuridá de la nueche.
En primer llugar produzse la fixación del dióxidu de carbonu. Nel estroma del cloroplastu, el dióxidu de carbonu atmosférico xunir a la pentosa ribulosa-1,5-bisfosfato, gracies a la enzima RuBisCO, y anicia un compuestu inestable de seis carbono, que se descompon en dos molécules d'ácidu-3-fosfoglicérico. Tratar de molécules constituyíes por trés átomos de carbonu, polo que les plantes que siguen esta vía metabólica llámense C3. Magar, munches especies vexetales tropicales que crecen en zones desérticas, modifiquen el ciclu de tal manera que'l primer productu fotosintéticu nun ye una molécula de tres átomo de carbonu, sinón de cuatro (un ácidu dicarboxílico), constituyéndose un métodu alternativu denomináu vía de la C4, al igual qu'esti tipu de plantes.
Con posterioridá produz l'amenorgamientu del dióxidu de carbonu fito. Per mediu del consumu de ATP y del NADPH llograos na fase lluminosa, l'ácidu 3-fosfoglicérico amenorgar a gliceraldehído 3-fosfatu. Ésti puede siguir dos víes, consistiendo la primera d'elles en refaer la ribulosa 1-5-difosfato (la mayor parte del productu invertir nesto) o bien, sirvir pa realizar otru tipu de biosíntesis: el que se queda nel estroma del cloroplastu empieza la síntesis d'aminoácidos, ácidos grasos y almidón. El que pasa al citosol anicia la glucosa y la fructosa, que al combinase xeneren la sacarosa (azucre característico de la cazumbre) per aciu un procesu paecíu a la glucólisis en sentíu inversu.
La rexeneración de la ribulosa-1,5-difosfato llevar a cabu a partir del gliceraldehído 3-fosfatu, per mediu d'un procesu complexu onde s'asoceden compuestos de cuatro, cinco y siete carbono, asemeyáu a ciclu de les pentosas fosfatu en sentíu inversu (nel ciclu de Calvin, per cada molécula de dióxidu de carbonu que s'incorpora ríquense dos de NADPH y trés de ATP).
Nun primer momentu, los iones nitratu amenorgar a iones nitrito pola enzima nitratu reductasa, riquir el consumu d'un NADPH. Más tarde, los nitritos amenorgar a amoniaco gracies, nuevamente, a la enzima nitratu reductasa y volviéndose a gastar un NADPH. Finalmente, el amoniacu que se llogró y que ye nocivu pa la planta, ye captáu con rapidez pol ácidu α-cetoglutárico aniciándose'l acedu glutámico (reacción catalizada pola enzima glutamato sintetasa), a partir del cual los átomos de nitróxenu pueden pasar en forma de grupu amino a otros cetoácidos y producir nuevos aminoácidos. 
Sicasí, delles bacteries pertenecientes a lo xéneros "Azotobacter", "Clostridium" y "Rhizobium" y determinaes cianobacterias ("Anabaena" y "Nostoc") tienen la capacidá d'aprovechar el nitróxenu atmosféricu, tresformando les molécules d'esti elementu químicu n'amoniacu per aciu el procesu llamada fixación del nitróxenu. Ye por ello polo qu'estos organismos reciben el nome de fijadores de nitróxenu.
Esti procesu, qu'implica'l zarru de los estomas de les fueyes como midida preventiva ante la posible perda d'agua, sobreviense cuando l'ambiente ye templáu y secu. Ye entós cuando l'osíxenu xeneráu nel procesu fotosintéticu empieza a algamar altes concentraciones.
Cuando esiste abondosu dióxidu de carbonu, la enzima RuBisCO (por aciu la so actividá como carboxilasa) introduz el compuestu químicu nel ciclu de Calvin con gran eficacia. Pero cuando la concentración de dióxidu de carbonu na fueya ye considerablemente inferior en comparanza a la d'osíxenu, la mesma enzima ye la encargada de catalizar la reacción de la RuBisCO col osíxenu (por aciu la so actividá como oxigenasa), en llugar del dióxidu de carbonu. Esta reacción ye considerada la primer fase del procesu fotorrespiratorio, nel que los glúcidos aferruñar a dióxidu de carbonu y agua en presencia de lluz. Amás, esti procesu supon una perda enerxética notable al nun xenerase nin NADH nin ATP (principal traza que lo estrema de la respiración mitocondrial).
Cuando una molécula de RuBisCO reacciona con una d'osíxenu, aníciase una molécula d'acedu fosfoglicerico y otra d'acedu fosfoglicólico, que prontamente se hidroliza a ácidu glicólico. Esti postreru sale de los cloroplastos pa darréu introducise nos peroxisomas (orgánulos qu'alluguen enzimes oxidativos), llugar nel que vuelve reaccionar con osíxenu pa producir acedu glioxílico y peróxido d'hidróxenu (l'acción de la enzima catalasa catalizará la descomposición d'esti compuestu químicu n'osíxenu y agua). Sicasí l'ácidu glioxílico tresformar en glicina, aminoácidu que se trespasa a la mitocondrias pa formase una molécula de serina a partir de dos d'ácidu glioxílico (esti procesu trai la lliberación d'una molécula de dióxidu de carbonu).
Nos vexetales mesmes de les zones con clima tropical, onde la fotorrespiración podría revistir un problema de notable gravedá, preséntase un procesu distintu pa captar el dióxidu de carbonu. Nestes plantes estremen dos variedaes de cloroplastos: esisten unos que se topen na célules internes, allegantes a los vasos conductores de les fueyes, y otros que tán nes célules del parénquima clorofílicu periféricu, lo que se llama mesófilo. Ye nesti últimu tipu de cloroplastu nel que se produz la fixación del dióxidu de carbonu. La molécula aceptora d'esti compuestu químicu ye l'ácidu fosfoenolpirúvico (PEPA), y l'enzima qu'actúa ye la fosfoenolpiruvato carboxilasa, que nun se ve afectada por una alta concentración d'osíxenu.
Partiendo del ácidu fosfoenolpirúvico y del dióxidu de carbonu xenérase l'ácidu oxalacético, constituyíu por cuatro carbonos (ye d'equí d'onde provién el nome de plantes C4). El susodichu ácidu tresformar en málico, y esti al traviés de los plasmodesmos, pasa a los cloroplastos propios de les célules internes. Nestos llibera'l dióxidu de carbonu, que va ser aptu pa prosiguir el ciclu de Calvin. Por cuenta de ello, nestes plantes nun se produz nengún tipu d'alteración por cuenta de la respiración.
La sigla CAM ye emplegada como abreviación de la equívoca espresión inglesa "Crassulacean Acidic Metabolism", que puede ser traducida al español como metabolismu acedu de les Crasulácees. Esta denominación acuñóse cuidao que nun principiu esti mecanismu namái foi atribuyíu a les plantes pertenecientes a esta familia, esto ye, a les Crasulácees. Sicasí, na actualidá conocer a delles especies de plantes CAM, que pertenecen a distintes families de plantes grueses o ensundioses (Crassulaceae, Cactaceae, Euphorbiaceae, Aizoaceae son tan solo dellos exemplos). Por norma xeneral, les plantes CAM son vexetales orixinarios de zones con unes condiciones climátiques desérticas o subdesérticas, que s'atopen sometíes a un intensu llume, a altes temperatures y a un déficit hídricu permanente. Pueden ser numberaes munches peculiaridaes d'estes plantes, como que'l texíu fotosintético ye homoxéneu, siendo apreciable amás la inesistencia de vaina estremada y de clorénquima en empalizada.
Como foi mentáu, les plantes CAM alcuéntrase perfectamente afeches a les condiciones de aridez estremes, polo que resulta lóxicu que los sos estomas abrir mientres la nueche, pa evitar na midida de lo posible la perda d'agua per trespiración, afitando dióxidu de carbonu n'escuridá por una reacción de carboxilación de PEP catalizada por PEP carboxilasa nel citosol. Como resultancia produz la formación de oxalacetato y malato que ye almacenáu na vacuola, sobreviniéndose una acidificación nocherniega de la fueya. El malato almacenáu na vacuola ye lliberáu mientres el día mientres los estomas permanecen zarraos, siendo lleváu al cloroplastu. Una vegada nel orgánulo mentáu, el malato ye descarboxilado pola enzima málico NADP dependiente y el dióxidu de carbonu que s'esprende ye afitáu nel ciclu de Calvin. L'ácidu pirúvico conviértese nuevamente n'azucres, pa finalmente convertise n'almidón. La fixación y amenorgamientu del carbonu nes plantes CAM presenta unos requerimientos enerxéticos, en términos de ATP, mayores que nes plantes C3 y C4; el so rendimientu fotosintéticu por unidá de tiempu ye menor y la so crecedera ye más lentu. De resultes de l'adaptación d'estes plantes a les sos hábitats estremos, los mecanismos que regulen l'equilibriu ente trespiración y fotosíntesis tán empuestos fuertemente escontra la minimización de les perdes d'agua, asegurando asina la supervivencia nel mediu desértico, anque a cuenta de una menor productividá.
Tamién se tien constancia de la esistencia de plantes que tienen la capacidá d'afaer el so metabolismu a les condiciones ambientales de cuenta que pueden presentar un ciclu CAM de calter adaptativu, esto ye, anque se porten como C3 pueden inducir el ciclu CAM cuando tán sometíes a ciertes circunstancies. Son les denominaes CAM facultatives, siendo exemplu representativu d'elles la "Mesembryanthemum crystallinum", que realiza ciclu C3 en condiciones normales de non estrés, pero camuda a ciclu CAM en respuesta a situaciones de estrés.
Na antena, que tamién puede apaecer nomada como LHC (abreviatura del inglés "Light Harvesting Complex"), predominen los pigmentos fotosintéticos sobre les proteínes. Ello ye que esisten ente doscientes y cuatrocientes molécules de pigmentos d'antena de dellos tipos y tan solo dos proteínes intermembranales. Sicasí, l'antena escarez de pigmento diana. 
Nel centru de reacción, mentáu en delles ocasiones como CC (abreviatura del inglés "Core Complex"), les proteínes predominen sobre los pigmentos. Nel centru de reacción ye onde ta'l pigmentu diana, el primera aceptor d'electrones y el primera dador d'electrones. En términu xenerales, puede dicise qu'esiste una molécula de pigmento diana, unes cuantes de pigmentos non diana, una de primer dador d'electrones y una de primer aceptor. Mientres esisten ente dos y cuatro proteínes de membrana.
Los pigmentos fotosintéticos son lípidos que s'hayan xuníos a proteínes presentes en delles membranes plasmáticas, y que se caractericen por presentar alternanza d'enllaces senciellos con enllaces dobles. Esto rellaciónase cola so capacidá d'aprovechamientu de la lluz pa empecipiar reacciones químiques, y con tener color propiu. Nes plantes atopen les clorofiles y los carotenoides; nes cianobacterias y les algues coloraes tamién esiste ficocianina y ficoeritrina; y finalmente, nes bacteries fotosintétiques ta la bacterioclorofila.
La clorofila ta formada por un aníu porfirínico con un átomu de magnesiu nel centru, acomuñáu a un metanol y a un fitol (monoalcohol de compuestu de venti carbonos). De resultes, confórmase una molécula de calter anfipático, onde la porfirina actúa como polu hidrófilo y el fitol como polu lipófilo. Estrémense dos variedad de clorofila: la clorofila a, qu'alluga un grupu metilu nel tercer carbonu porfirínico y qu'absuerbe lluz de llargor d'onda cercana a 630 nm, y la clorofila b, que contién un grupu formilo y qu'absuerbe a 660 nm.
Los carotenoides son isoprenoides y absuerben lluz de 440 nm, pudiendo ser de dos clases: los carotenos, que son de color coloráu, y les xantófiles, derivaos osixenaos de los nomaos enantes, que son de color amarellentáu. Les ficocianinas y les ficoeritrinas, de color azul y coloráu respectivamente, son lípidos que s'hayan acomuñar a proteínes aniciando les ficobiliproteínas.
Cuando incide un fotón sobre un electrón d'un pigmentu fotosintéticu d'antena, l'electrón capta la enerxía del fotón y xube a posiciones más alloñaes del núcleu atómicu. Nel supuestu casu de que'l pigmentu tuviera aislláu, al baxar al nivel inicial, la enerxía captada lliberar en forma de calor o de radiación de mayor llargor d'onda (fluorescencia). Sicasí, al esistir diversos tipos de pigmentos bien próximos, la enerxía d'escitación captada por un determináu pigmentu puede tresferise a otru al que s'induz l'estáu d'escitación. Esti fenómenu produzse gracies a un estáu de resonancia ente la molécula dadora relaxada y la aceptora. Pa ello precísase que l'espectru d'emisión del primeru coincida, siquier en parte, col d'absorción del segundu. Los excitones tresfiérense siempres escontra los pigmentos qu'absuerben a mayor llargor d'onda, siguiendo'l procesu hasta algamar el pigmentu fotosintéticu diana.
Por aciu la comprobación esperimental, los científicos llegaron a la conclusión de que la temperatura, la concentración de determinaos gases nel aire (tales como dióxidu de carbonu y osíxenu), la intensidá lluminosa y la escasez de agua son aquellos factores qu'intervienen aumentando o menguando'l rendimientu fotosintéticu d'un vexetal.
Les bacteries namái son posesores de fotosistemas I, de manera que al escarecer de fotosistemas II nun tán capacitaes pa usar a l'agua como dador d'electrones (nun hai fotólisis de l'agua), y arriendes d'ello, nun producen osíxenu al realizar la fotosíntesis. En función de la molécula qu'empleguen como dador d'electrones y el llugar nel qu'atropen los sos productos, ye posible estremar tres tipo de bacteries fotosintétiques: les sulfobacterias purpúreas caracterizar por emplegar sulfuru d'hidróxenu (HS) como dador d'electrones y por atropar l'azufre en gránulos d'azufre nel so interior; les sulfobacterias verdes tamién utilicen al sulfuru d'hidróxenu, pero a diferencia de les purpúreas nun atropen azufre nel so interior; y finalmente, les bacteries verdes carentes d'azufre usen materia orgánico, tal como acedu láctico, como apurridora d'electrones.
Nes bacteries purpúreas, los fotosistemas I tán presentes na membrana plasmática, ente que nes bacteries verdes, estos atópense na membrana de ciertos orgánulos especiales. Los pigmentos fotosintéticos tán constituyíos poles bacterioclorofiles "a", "b", "c", "d" y "y", según tamién polos carotenos; per otra parte, lo más frecuente ye que la molécula diana sía la denominada P890.
Al igual qu'asocede na fotosíntesis oxigénica, esiste tantu una fase dependiente de lluz como una independiente de lluz, estremándose na primera un tresporte d'electrones acíclico y otru cíclicu. Mientres nel cíclicu namái llógrase ATP, nel acíclico amenórgase'l NAD a NADH, que darréu ye emplegáu pal amenorgamientu del CO ,NON, ente otros. El NADH tamién puede ser llográu en ausenca de lluz, gracies al ATP procedente del procesu cíclicu.
Anguaño, esiste un gran númberu de proyectos químicos destinaos a la reproducción artificial de la fotosíntesis, col enfotu de poder prindar enerxía solar a gran escala nun futuru non bien alloñáu. A pesar de qu'inda non se consiguió sintetizar una molécula artificial capaz de perdurar polarizada mientres el tiempu necesariu pa reaccionar de forma útil con otra molécules, les perspectives son prometedores y los científicos son optimistes.
Dende va cuatro décades, nel ambiente científico estendióse l'interés pola creación de sistemes artificiales qu'asonsañen a la fotosíntesis. Con frecuencia, lo que se fai ye reemplazar a la clorofila por una axuntadura de compuestos químicos, yá sían orgánicos o inorgánicos, que tienen la capacidá de captar la lluz. Sicasí, desconozse lo que se debe de faer colos electrones lliberaos nel procesu fotosintéticu.
Nel añu 1981 foi fabricáu'l primer cloroplastu de calter artificial, que s'atopaba constituyíu por un amiestu de compuestos orgánicos sintéticos rellacionaos cola clorofila y que, al allumase, tenía la capacidá de llevar a cabu la reacción de fotólisis de l'agua, xenerando hidróxenu y osíxenu en tao gas. El tamañu físicu del cloroplastu artificial yera enforma mayor en comparanza col de los cloroplastos naturales, y amás, la so eficacia de conversión d'enerxía llumínica en química yera notablemente inferior. Esti primer esperimentu foi tou un finxu y supunxo el primer pasu escontra la construcción d'un dispositivu fotosintéticu llográu artificialmente que funcionara.
En 1998, l'equipu de Thomas Moore, profesor de química del Centru de Bioenergía y Fotosíntesis de la Universidá Estatal de Arizona, decidió incorporar al cloroplastu artificial desenvueltu años antes, una visícula arrodiada d'una cubierta asemeyada a les membranes de los cloroplastos naturales. Nella topaben les clorofiles trataes sintéticamente, xuntu con otros compuestos que s'añedir col enfotu de xenerar una acumuladura d'iones H na parte interna de la membrana. Pero'l fechu más destacable del esperimentu foi la incorporación de la enzima ATP-sintetasa, principal responsable del aprovechamientu del desequilibriu na concentración de H pa producir ATP. Con estos cambeos, Moore consiguió un comportamientu similar al de los cloroplastos reales, sintetizando ATP a partir d'enerxía solar, pero con un númberu más amenorgáu de componentes que la cadena fotosintética natural. Tal foi la repercusión del esperimentu, que na actualidá siguen esquizándose les sos aplicaciones práctiques.
En 1999, científicos norteamericanos xunieron químicamente cuatro molécules de clorofila, dando llugar a una cadena pola que podíen circular los electrones y en que'l so remate, atopábase una bola de fullereno C60. N'incidiendo la lluz nel sistema, los electrones emitíos yeren tresportaos hasta la bola de "buckminsterfullereno" que se quedaba cargada eléctricamente y caltenía estable la so carga. Pero'l principal defectu d'esti imaxinativu proyectu ye que los científicos que lu lideraben desconocíen la posible aplicación del fullereno cargáu que se llograra per mediu del procesu mentáu.
Les célules de Grätzel son dispositivos fotovoltaicos de dióxidu de titaniu nanoestructurado sensitivizado con colorante, que los sos mecanismos pa la tresferencia electrónica caracterizar por ser paecíos a los que se producen na planta mientres el procesu fotosintéticu. Ello ye que el colorante, que puede ser de naturaleza sintética o natural, dexa l'empléu de la clorofila pa esti tipu de dispositivos.
A pesar de que yá en 1972, l'alemán Helmunt Tributsch creara célules solares fotoelectroquímicas sensitivizadas con colorante, con capacidá pa producir electricidá, usando electrodos trupos convencionales. Los desenvolvimientos con electrodos d'óxidos sensitivizados xeneraron eficiencies próximes al 2,5% llindaes pola amenorgada superficie fotoactiva d'estos electrodos.
La principal torga d'esti proyectu ye'l so eficiencia, que s'asitia en redol al 11% nun llaboratoriu, pero si se extrapola a un nivel industrial mengua de forma vultable. Ye por ello polo qu'investigadores de tol mundu (dellos exemplos son el grupu de trabayu encabezáu pol Michael Grätzel en Lausanne o los científicos de la Universidad Pablo de Olavide) trabayen p'amontar la eficiencia, según p'afayar configuraciones alternatives y más práctiques.
A pesar de que la so introducción nel mercáu ye inda bien llindada, yá esisten empreses como la australiana Sustainable Technologies International que nel añu 2001, y tres un programa de desenvolvimientu qu'algamó'l costu de doce millones de dólares, enllantó de forma pionera una planta de producción a gran escala de célules solares de titaniu sensitivizado.
El 31 d'agostu del 2001 publicóse'l la revista Science, un artículu nel que se recoyía la resultancia d'un esperimentu realizáu por unos investigadores del Institutu Tecnolóxicu de Massachussets, consistente en llograr hidróxenu per mediu de disoluciones d'ácidu clorhídrico, usando como catalizador un compuestu orgánicu de naturaleza sintética contenedor d'átomos de rodio como centru activu.
El fechu de que la rexeneración del catalizador de rodio nun sía perfecta, obliga a tener que reabastecerlo cada ciertu periodu pa caltener la reacción, polo que na actualidá sigue investigándose pa llograr el catalizador que meyor se adecue.
Embaranzu
El embaranzu, preñadura o enxitu, ye'l periodu que trescurre ente la implantación nel úteru del óvulu fecundáu y el momentu del partu tocantes a los significativos cambeos fisiolóxicos, metabólicos ya inclusive morfolóxicos que se producen na muyer empuestos a protexer, nutrir y dexar el desenvolvimientu del fetu, como la interrupción de los ciclo menstruales, o l'aumentu del tamañu de les mames pa preparar la lactancia. El términu xestación fai referencia a los procesos fisiolóxicos de crecedera y desenvolvimientu del fetu nel interior del úteru maternu. En teoría, la xestación ye del fetu y l'embaranzu ye de la muyer, anque na práctica munches persones utilicen dambos términos como sinónimos.
Na especie humana les xestaciones suelen ser úniques, anque pueden producise embaranzos múltiples. L'aplicación de técniques de reproducción asistida ta faciendo aumentar la incidencia d'embaranzos múltiples nos países desenvueltos.
L'embaranzu humanu dura unes 40 selmanes dende'l primer día de la última menstruación o 38 dende la fecundación (aprosimao unos 9 meses). El primer trimestre ye'l momentu de mayor riesgu de albuertu bonal; l'entamu del tercer trimestre considérase'l puntu de viabilidá del fetu (aquel a partir del cual puede sobrevivir extraútero ensin soporte médicu).
En 2007 el "Comité d'Aspeutos Éticos de la Reproducción Humana y la Salú de les Muyeres" de la Federación Internacional de Xinecoloxía y Obstetricia (FIGO) definió al embaranzu como la parte del procesu de la reproducción humana qu'empieza cola implantación del conceptus na muyer. L'embaranzu empecipiar nel momentu de la nidación y termina col partu. La definición llegal del embaranzu sigue a la definición médica: pa la Organización Mundial de la Salú (OMS) l'embaranzu empieza cuando termina la implantación, que ye'l procesu qu'empieza cuando se xunta'l blastocito a la paré del úteru (unos 5 o 6 díes dempués de la fecundación). Entós el blastocito traviesa'l endometriu uterín ya invade el estroma. El procesu d'implantación remata cuando'l defectu na superficie del epiteliu ciérrase y complétase el procesu de nidación, empezando entós l'embaranzu. Esto asocede ente los díes 12 a 16 tres la fecundación.
Denominar embaranzu ectópico o extrauterino al que se produz fora del úteru, por una implantación anómala del óvulu fecundáu (davezu en dalguna de los dos trompes de Falopio) y con muncha menos frecuencia nel cuévanu peritoneal (embaranzu abdominal) y otros sitios.
L'embaranzu produzse cuando un espermatozoide algama y traviesa la membrana celular del óvulu, fundiéndose los núcleos y compartiendo dambos la so dotación xenética pa dar llugar a una célula güevu o cigotu, nun procesu denomináu fecundación. La multiplicación celular del cigotu va dar llugar al embrión, de que'l so desenvolvimientu deriva l'individuu adultu.
La embrioloxía ye la parte de la medicina qu'estudia'l complexu procesu de desenvolvimientu embrionariu dende'l momentu de la fecundación hasta la formación del fetu, que ye como se denomina al organismu resultante d'esti desenvolvimientu cuando entá nun tuvo llugar el partu.
Dientro del úteru, el fetu ta llexando nel líquidu amniótico, y de la mesma el líquidu y el fetu tán envolubraos nel sacu amnióticu, que ta adosáu al úteru. Nel pescuezu del úteru, fórmase un tapón de mucosidad trupa mientres l'embaranzu pa enzancar l'ingresu de microorganismos que provoquen infección intrauterina. Esti tapón va ser espulsáu mientres l'entamu del trabayu de partu.
Mientres permanez dientro, el cigotu, embrión o fetu llogra nutrientes y osíxenu y esanicia les refugayes del so metabolismu al traviés de la llibradura. La llibradura ta fondiada a la paré interna del úteru y ta xunida al fetu pol gordón umbilical. La espulsión de la llibradura tres el partu denominar allumamientu.
Mientres el primer trimestre'l riesgu de albuertu ye mayor (muerte natural del embrión o fetu). Esto tien mayor incidencia n'embaranzos consiguíos per aciu fecundación "in vitro", una y bones l'embrión enllantáu podría dexar de desenvolvese por fallos nos cromosomes heredaos de los gametos de los sos proxenitores.
El tercer trimestre marca'l principiu de la viabilidá —aprosimao dempués de la selmana 25— que quier dicir que'l fetu podría llegar a sobrevivir d'asoceder un partu prematuru, partu normal o cesárea. 
Los cálculos pa determinar la fecha probable del partu realícense usando la fecha de la última menstruación o por correlación qu'envaloren la edá gestacional per aciu una ecografía. La mayoría de les nacencies asoceden ente la selmana 37 y 42 dempués del día de la última menstruación y solo el 5% de muyeres dan a lluz el día esactu de la fecha probable de partu calculada pol so profesional de salú. 
Usando la fecha de la última menstruación, añedir siete díes y réstase-y tres meses, dando la fecha probable de partu. Asina, una fecha segura d'última menstruación del 26 de payares de 2007, va producir una fecha probable de partu pal 3 de setiembre de 2008 -úsase l'añu siguiente al añu de la última riegla. Si la fecha de la última menstruación cai nos primeros dos meses, caltiénse l'añu en cursu, en tolos demás meses, úsase l'añu subsiguiente. Asina, una fecha segura d'última menstruación del 12 de xineru de 2008, produz una fecha probable de partu pal 19 d'ochobre de 2008 -l'añu caltiénse.
El principiu del embaranzu puede ser detectáu de distintes maneres, incluyendo delles pruebes d'embaranzu que detecten hormones xeneraes pola llibradura acabante formar. Pruebes clíniques d'orina y de sangre detecten l'embaranzu dende los 6 a 10 díes dempués de la concepción. Les pruebes d'embaranzu caseres son pruebes d'orina personales, que de normal nun pueden detectar un embaranzu sinón hasta 12-15 díes dempués de la fecundación. Dambos tipos de prueba solamente pueden detectar si la muyer ta o non embarazada, pero non la fecha d'entamu del embaranzu.
Seique'l primer signu presuntivo del embaranzu sía la amenorrea o ausencia del periodu menstrual. Por cuenta de que puede asoceder amenorrea por causes distintes a un embaranzu, non siempres ye tomada en cuenta, especialmente si la muyer nun tien ciclos regulares. Sicasí, pueden presentase dellos signos más que, al pie de la amenorrea suxuren un embaranzu, como son: la hipersensibilidad nos tetos, mareos, vultures matutines, somnolencia, alteración na percepción de golores, y deseos intensos de ciertos tipos d'alimentos (antoxos). Esto puedes notar a partir del segundu al tercer mes de la concepción.
Otru signu de barruntu del embaranzu ye'l cansanciu, caracterizada por astenia, debilidá y somnolencia. Anque delles muyeres sienten anovada enerxía, la mayoría confesaríen sentir intensa fatiga. Dalgunes afirmen quedase dormíes a cualquier hora del día, dacuando al poco de salir de la cama, y otres aseguren sentir tal somnolencia na sobremesa. Otres sienten cansanciu pronunciáu al llegar la nueche. Felicidá aballa ye de cutiu incontrolable y esixe el suañu. Nunca s'atopó una esplicación a esti estrañu deséu de dormir. Ye un síntoma frecuente nos primeros meses del embaranzu y créese que ye un efectu de la elevada producción de progesterona. Esta hormona ye un sedante pa los seres humanos, con fuertes efectos tranquilizantes ya hipnóticos. Nes etapes posteriores preséntase otru tipu de fatiga debida a cencielles a cansanciu corporal, pero escasamente asocede nel primer trimestre del embaranzu.
Al cabu de dos selmanes d'asocedida la fecundación notará l'ausencia de menstruación. El cese de la menstruación nuna muyer sana n'edá reproductiva y sexualmente activa, qu'hasta entós tuvo un ciclu menstrual regular y predecibles, ye un signu bien suxestivu del embaranzu. Ye un signu sospechosu del embaranzu denomináu "amenorrea" y nun ye esclusivu de la xestación. Amás del embaranzu son causes de la amenorrea enfermedáes físiques (dalgunes de cierta gravedá, como tumores del ovariu, trestornos de la glándula tiroides y munches otres), un choque bien fuerte, anorexa, l'efectu d'un viaxe n'avión, una operación, estrés o la ansiedá pueden retrasar la menstruación. 
N'ocasiones, dempués de la concepción, reparar unu o dos episodios de hemorraxa uterina qu'asemeyen la menstruación y confundir con ella. Ye denomináu signu de Long-Evans y ye más frecuente en multíparas qu'en primigestas.
El cambéu nel gustu y la preferencia por ciertos alimentos puede ser unu de los primeros signos. Ye común el refugu a ciertos alimentos, bebíes y golores como'l fumu de los pitos. De cutiu descríbese un sabor metálico na boca que fai variar el gustu polos alimentos. Créese que los antoxos deber al aumentu de los niveles hormonales; dacuando esperiméntense na segunda metá del ciclu menstrual pol mesmu motivu. Nun satisfaiga antoxos con alimentos d'altu conteníu calóricu, que'l so poder nutritivu sía baxu.
A midida que estiéndese l'úteru, prime la bixiga. Por tanto, ésta trata d'espulsar pequeñes cantidaes d'orina, y munches muyeres sienten deseos frecuentes de mexar dende la primer selmana tres la concepción; quiciabes precisen dir al cuartu de bañu cada hora. Esto tamién se debe al efeuto de la progesterona, yá que ye un potente relaxante de músculu llisu, (que ye'l músculu del cual ta formáu la bixiga, l'úteru y otros órganos) lo cual sirve pa manterner al úteru en reposu hasta'l momentu del partu. Sacantes sienta ardor o dolor al mexar, nun ye necesariu que consulte al médicu. Escontra les 12 selmanes, el tamañu del úteru va aumentar, de cuenta que va xubir y va salir del cuévanu pelviana. Esto va amenorgar la presión sobre la bixiga y la frecuencia de la micción polo que la bixiga dir escontra un llau.
Asocede conxestión y turgencia nos senos debíu al factor hormonal y l'apaición del calostro. Puede apaecer n'etapes precoces de la xestación pol aumentu de la prolactina, ente otres hormones. Les areoles vuélvense más sensibles y hiperpigmentadas.
Esiste una hiperpigmentación de ciertes árees de la piel mientres l'embaranzu. Apaecen tamién en delles embarazaes estríes abdominales y a nivel de les mames. N'otres pacientes nota l'apaición de cloasmes a nivel de la piel de la cara. Estes hiperpigmentaciones pueden presentase con usu d'anticonceutivos orales y n'enfermedaes del coláxenu, ente que les estríes son tamién un signu nel síndrome de Cushing.
De resultes del aumentu na vascularización de la natura y el pescuezu del úteru mientres l'embaranzu pol efectu vascularizante de la progesterona, nótase que la mucosa d'estes estructures volver d'un color violeta. A esti cambéu azuláu de la mucosa vaxinal y del pescuezu del úteru conocer como'l "signu de Chadwick - Jacquemier".
Son signos y síntomes fundamentalmente característicos del embaranzu qu'apurren un altu nivel de probabilidá al diagnósticu del embaranzu.
La presencia de la hormona gonadotropina coriónica humana (hCG) nel afigura maternu y la so escreción pola orina son la base de los estudios hormonales del embaranzu. La producción d'esta hormona pol sincitiotrofoblasto empieza bien ceo nel embaranzu. Les pruebes sensibles pueden detectar a la hormona hCG nel afigura maternu o na orina 9 o 10 díes dempués de la ovulación. Esta hormona ye la base de la mayoría de les pruebes d'embaranzu, anque pueden usar técniques distintes, como'l radioinmunoensayo, anticuerpos monoclonales, inmunofluorescencia y les pruebes caseres qu'usen el principiu de hemaglutinación. Otres hormones qu'aumenten col embaranzu inclúin a los estróxenos, cuantimás el estriol, y la progesterona.
Polo xeneral, escontra los dolce selmanes de la xestación faise posible apalpar l'úteru percima de la sínfisis púbica o monte de venus. Dende esi momentu, l'úteru sigue aumentando gradualmente hasta'l final del embaranzu. L'aumentu del tamañu abdominal puede tamién debese a otres causes qu'esclúin al embaranzu, como son los miomes uterinos, tumores d'ovariu, ascitis, etc.
A partir de los ocho selmanes de la xestación la presión del productu de la xestación fai que s'ocupen los fondos de sacu que se formen na unión de la natura colos llaos del pescuezu uterín. De cuenta que se percibe nel tactu vaxinal, la forma arrondada y turgente del úteru al esquizar los llaos fondos del pescuezu uterín.
A partir de la sesta a octava selmana del embaranzu, mientres l'exame bimanual del úteru siéntese blandiu por demás, pastosu y elásticu—n'especial l'istmu del úteru— en contraste cola durez y firmeza del pescuezu uterín.
Al realizar la esploración física del úteru, cuantimás si la implantación del embrión asocedió cercanu a unu de los furos de les trompes de Falopio, percíbese una asimetría con prominencia escontra'l cuernu uterín que sostien la implantación. Ye un signu que puede reparase tamién col usu d'anticonceutivos orales.
Rellacionáu con cambeos del pescuezu uterín, que vuélvese blandiu col embaranzu a diferencia de la so consistencia dura n'estaos non gestacionales. Faise l'analoxía de sentir el pescuezu uterín como tocar los llabios bucales, en cuenta de sentilo de normal como sería'l tocase la punta de la ñariz.
Dempués de la selmana 17 de xestación, percíbense leves contracciones uterines, endurecer por momentos cola cuenta de facilitar un meyor fluxu sanguíneo escontra la llibradura, l'endometriu y el fetu. Estes contracciones caracterícense porque tomen tol úteru, empezando na parte cimera y estendiéndose gradualmente escontra baxo y tienden a ayudar a que l'úteru creza. Estrémase de les contracciones de partu porque suelen ser ensin dolor ya irregulares.
Mientres la segunda metá del embaranzu, ente'l cuartu y quintu mes puede apalpar partes fetales al traviés del tactu vaxinal. Cuando l'esaminador emburria llevemente'l fondu de sacu qu'arrodia al pescuezu uterín puede apreciar la separación del fetu del so deu y el regresu del mesmu a la so posición inicial en contactu col deu del esaminador. Ye un signu qu'en rares ocasiones puede sentise en tumores avolumaos del ovariu concomitante con ascitis.
Aprosimao a partir del quintu mes del embaranzu ye posible pa un esaminador esperimentáu sentir les partes fetales al traviés de la paré abdominal materna, maniobra que ye más esitosa escontra'l términu del embaranzu. Partes similares pueden ser bultables ante tumores intraabdominales, delles miomes subserosos pueden, por casu, llegar a tener el mesmu tamañu y consistencia que la cabeza fetal, causando erros nel diagnósticu.
Los signos positivos de certidume d'un embaranzu consisten en poder demostrar ensin erru la presencia d'estructures embrionaries per aciu ultrasoníu y otres imaxes radiolóxiques.
La identificación de pulsaciones cardiaques fetales separaes y distintes de les de la madre asegura'l diagnósticu del embaranzu. Puede auscultase l'actividá cardiaca fetal con un estetoscopiu o un fetoscopio especial o con una ecografía Doppler. El llatíu cardiacu fetal ye rápido—ente 120 y 160 llatíos per minutu—y puede ser identificáu con exactitú a partir de la selmana 19 y 20, sacante en muyeres grueses nes que s'enzanca escuchar el focu fetal.
== Factores de riesgu Diversu factores aumenten la posibilidá de qu'una muyer tenga un embaranzu de riesgu:
Hai embaranzos que, polos sos especiales circunstancies, riquen un cuidu y un siguimientu específicu. Nellos pueden surdir entueyos o problemes imprevistos que tienen de ser atendíos puesta y profesionalmente pa evitar asitiar a la madre o al ñácaru en situación de riesgu.
La nutrición de la muyer enantes, mientres y dempués del embaranzu ye fundamental pa tener neños sanos. Los requerimientos de nutrientes aumenten considerablemente mientres l'embaranzu y la lactancia. Una muyer que llega desnutrida o se desnutre nel embaranzu puede tener entueyos mientres este y el partu. Según posibilidaes de tener un fíu de baxu pesu al nacer (menor a 2,500 g). Estos neños tien más posibilidaes de:
infecciones y morrer (el riesgu aumenta cuanto menor sía'l pesu del nacíu).
El 40% de muyeres en países en víes de desenvolvimientu tien un partu enantes de cumplir 20 años. Bien pocos d'estos embaranzos son entamaos o deseyaos poles adolescentes. Munches d'elles son forzaes poles presiones sociales a tener matrimonios tempranos y embaranzos tempranos, o son resultáu d'adolescentes a les que se-yos negó llibre accesu a anticonceutivos. L'embaranzu n'adolescentes puede tener consecuencies adverses pa la salú tantu de curtiu plazu como de llargu plazu. Nel curtiu plazu la resultancia del embaranzu va ser bien probablemente desfavorable. Una razón ye biomédica. La neña adolescente embarazada ye más propensa a sufrir toxemia d'embaranzu y desproporción cefalo-coxal cuando los güesos de la maxana nun se desenvolvieron dafechu. y tien más probabilidaes de tener un ñácaru con baxu pesu de nacencia. Otru tipu de consecuencies al llargu plazu son les fístules obstétricas, qu'a consecuencia del trabayu de partu enllargáu o apexáu, ye un furu ente la natura y la bixiga o'l rectu, lo cual causa que la muyer careza de incontinencia crónica. Esti carecimientu afecta a más de dos millones de neñes y muyeres en tol mundu y envalórase que cada añu amestar ente 50.000 y 100.000 nuevos casos.
Les embarazaes adolescentes tienen mayor posibilidá de tener desnutrición y de dar a lluz a fíos con baxu pesu. Por motivos físicos y sociales:
Estos peligros pueden procurase alvirtiendo a neñes y adolescentes de los riesgos del embaranzu y esplicando los distintos métodos anticonceutivos. Amás deber reparar y aconseyar si tán embarazaes.
L'estáu de anemia yá esistente nun ye torga pal embaranzu: un 20% de les muyeres pueden tar daqué anémiques enantes de concebir. La forma más común de anemia deber a la perda de sangre mientres la menstruación, y ye una anemia por defectu de fierro (cuando'l nivel de hemoglobina ye inferior a 12,8 g/100 ml de sangre). Enantes de concebir sería conveniente consultar al médicu, quien va poder correxir fácilmente la anemia por defectu de fierro con un tratamientu específicu. Tamién va poder aumentar la ingestión d'alimentos ricos en fierro.
Enantes de les 24 selmanes, una hemorraxa vaxinal puede desaguar en albuertu. Dempués, el fetu considérase vidable, ye dicir que podría sobrevivir fora del úteru maternu. La hemorraxa tres les 24 selmanes conozse como hemorraxa preparto, y los dos causes principales vienen de la llibradura.
Si la llibradura esprender del úteru, va producise hemorraxa. El sangre atropar hasta arramase pol pescuezu del úteru, y va acompañáu de dolor intensu y contracciones uterines. Considérase una urxencia obstétrica, yá que pon en peligru la vida tantu de la madre como la del fetu y solo en casos bien especiales nun termina en cesárea d'urxencia.
Cuando la llibradura ta xuntada a la parte inferior de la paré del úteru, denominar llibradura previa. Si alcuéntrase total o parcialmente sobre'l pescuezu uterín, puede resultar peligrosa mientres el partu, al provocar hemorraxa y atayar la circulación sanguínea del fetu. El problema detectar con ultrasoníu. Si produz hemorraxa, van ingresar nel hospital y el neñu va nacer per aciu cesárea.
Si la embarazada tien diabetes mellitus tien d'asegurase de tener so control la so situación enantes de quedase embarazada, por que les posibilidaes de tener un fíu sanu y un partu normal sían lo más altes posibles. Ye probable que precise una mayor cantidá de insulina mientres l'embaranzu polo cual tien de realizase un siguimientu médicu estrictu, pal siguimientu del bienestar fetal, monitoreo de los niveles de glicemia y manexu dietéticu.
Hai muyeres a quien se-yos diagnostica diabetes mellitus gestacional, un tipu de diabetes que se desenvuelve namái mientres l'embaranzu y que suel sumir pocu dempués del partu. Los riesgos d'esti tipu de diabetes son menores y raramente precísase insulina; con amenorgar la ingesta d'azucre suel ser abondu.
L'entueyu principal nos fíos de madres con diabetes gestacional ye la macrosomía fetal (neños con pesu mayor de 4 quilos)
El "embaranzu ectópico" desenvuélvese fora del úteru, polo xeneral nuna de les trompes de Falopio, pero puede ser tamién nos ovarios, nel pescuezu uterín, o n'órganos intraabdominales. Puede provocar dolor abdominal pola crecedera del embrión na trompa o por una hemorraxa abdominal interna. Desgraciadamente, ye difícil diagnosticar un embaranzu ectópico ya inda hai muyeres que muerren de resultes d'ello. Hai una serie de condicionantes que favorecen l'aumentu de riesgu de carecer embaranzos ectópicos. Ente ellos, una hestoria anterior d'infección coxal, l'usu d'un dispositivu intrauterino contraceptivo (anque non la espiral de Mirena) y un embaranzu ectópico previu. Les muyeres qu'axunten dalgunu de los condicionantes referíos son controlaes de momentu nun centru maternal p'asegurase de que'l desenvolvimientu del embaranzu ye normal. L'embaranzu ectópico ten de ser tratáu per aciu ciruxía o con un fármacu. Les operaciones consisten en ciruxía laparoscópica o abierta, dependiendo de les circunstancies y de les condiciones de la madre, y suelen traer la extirpación de la trompa afectada. Suelen causar un amenorgamientu de la fertilidá.
La mayoría de les muyeres con problemes cardiolóxicos lleven un embaranzu perfectu, anque dacuando tengan de recurrir a los antibióticos pa protexer les sos arteries nel momentu de dar a lluz. Si carez dalguna cardiopatía importante, el cardiólogu va encargar de comunicá-ylo. Les muyeres con marcapasos, un tresplante de corazón y otra operación coronaria pueden llevar un embaranzu seguro y normal. Les que presenten anormalidaes musculares tienen de consultalo enantes de quedase embarazaes.
Hipertensión gestacional, ye l'apaición de hipertensión percima de 140/90 mmHg, nuna gestante ensin diagnósticu previu, dempués de les 20 selmanes d'embaranzu. Si esiste hipertensión previa al embaranzu, rique chequeo médicu y tratamiento enantes de la xestación. Posiblemente rica cambéu de fármacos y un siguimientu de la función renal. Col siguimientu fayadizu ye facederu tener un embaranzu y porto normales. Si mientres l'embaranzu desenvuelve hipertensión gestacional, puede riquir tratamientu ambulatoriu o hospitalariu, dependiendo de la severidá. N'ocasiones ríquese adelantrar el partu, per aciu inducción o cesárea, pa prevenir entueyos pa la madre y el fetu. Un aumentu de la presión arterial a la fin del embaranzu puede ser síntoma de preeclampsia, una afección que potencialmente amenacia la vida de la gestante y el naciellu.
La muyer embarazada atopar nun estáu hipervolémico crónicu. El volume d'agua corporal total amóntase debíu al aumentu de la retención de sal y agua polos riñonos. Esta mayor cantidá d'agua causa dilución d'el sangre, lo qu'esplicaría la anemia fisiolóxica propia del embaranzu que persiste mientres tol embaranzu.
L'aumentu del volume sanguíneo causa un aumentu nel gastu cardiacu, el volume urinario y el pesu maternu. L'acción de la ciertes prostaglandines causa broncodilatación y aumentu na frecuencia respiratoria. A nivel renal vese un leve amenorgamientu na depuración de creatinina, y otros metabolitos.
El pesu de la madre mientres l'embaranzu aumenta por cuenta del pesu del fetu, el pesu del líquidu amniótico, llibradura y membranes ovulares, la medría del tamañu del úteru, la retención de líquidos maternos y l'inevitable depósitu de grasa en texíos maternos. El metabolismu de la madre tamién amonta mientres l'embaranzu.
La frecuencia cardiaca amonta hasta un promediu de 90 llatíos per minutu. La tensión arterial caltiénse constante o de cutiu llevemente menguada. La resistencia venosa aumenta, cuantimás per debaxo de la cintura gestante. El corazón tiende a aumentar de tamañu, condición llamada hipertrofia ventricular especialmente esquierda y sume a les poques selmanes dempués del allumamientu. La presencia circulante de prostaglandinas causa vasodilatación n'oposición a los vasoconstrictores fisiolóxicos angiotensina y noradrenalina, cuantimás porque la angiotensina II aumenta pa caltener la presión arterial normal. La hipertensión y l'apaición de edema son polo xeneral signos d'alarma nel embaranzu. 
La tasa o índiz de peneráu glomerular y la perfusión del reñón aumenten por cuenta del aumentu del gastu cardiacu y la vasodilatación renal. Ello causa un leve aumentu de los valores de creatinina en sangre per amenorgamientu del aclaramiento de creatinina ya igualmente de nitróxenu ureico. L'amenorgamientu de la presión parcial de dióxidu de carbonu nel sangre materno causa un aumentu na escreción renal de bicarbonatu.
Desenvuelvo del fetu mes a mes:
Vida
El términu vida , dende'l puntu de vista de la bioloxía, fai alusión a aquello qu'estrema a los reinos animal, vexetal, hongos, protistas, arquies y bacteries del restu de realidaes naturales. Implica les capacidaes de nacer, crecer, reproducise y morrer, y, a lo llargo de socesives xeneraciones, evolucionar.
Científicamente, podría definise como la capacidá d'alministrar los recursos internos d'un ser físicu de forma afecha a los cambeos producíos nel so medio, ensin qu'esista una correspondencia directa de causa y efectu ente'l ser qu'alministra los recursos y el cambéu introducíu nel mediu por esi ser, sinón una asíntota d'aproximamientu al ideal establecíu por dichu ser, ideal que nunca llega a la so consecución completa pola dinámica del mediu.
Toma una serie de conceutos del ser humanu y la so redolada rellacionaos, directa o indirectamente, cola esistencia.
En términos científicos, y pa la física y otres ciencies allegaes, la vida fai referencia a la duración de les coses o al so procesu d'evolución (vida media, "ciclu vital de les estrelles").
En bioloxía, considérase la condición interna esencial que categoriza, tantu poles sos semeyances como diferencies, a los seres vivos. Polo xeneral, ye l'estáu entemediu ente'l nacencia y la muerte. Dende un puntu de vista bioquímicu, la vida puede definise como un estáu o calter especial de la materia algamáu por estructures moleculares específiques, con capacidá pa desenvolvese, caltenese nun ambiente, reconocer y responder a estímulos y reproducise dexando la continuidá. Diches estructures biomoleculares establecen un rangu d'estabilidá que dexa que la vida sía siguida, dinámica y finalmente evolutiva. Con éses los seres vivos estremar de los seres inertes por un conxuntu de carauterístiques, siendo les más importantes la organización molecular, la reproducción, la evolución y el manexu non bonal de la so enerxía interna.
Na medicina, esisten distintes interpretaciones científiques sobre'l momentu determináu nel qu'empieza a esistir la "vida humana", según les distintes perspectives filosófiques, relixoses, culturales, y según los imperativos llegales. Pa dalgunos, la vida esiste desque se fecunda'l óvulu; pa otros, desque yá nun ye posible legalmente el albuertu, hasta'l cese irreversible de l'actividá cerebral o "muerte cerebral". Defínese tamién la vida vexetativa como un conxuntu de funciones involuntaries nervioses y hormonales que adecuan el mediu internu por que el organismu respuenda nes meyores circunstancies a les condiciones del mediu esternu, funciones que paecen tar rexíes pol hipotálamo y l'exa hipotálamo-hipofisario.
En cosmoloxía, entá nun se conoz nin se sabe si va ser posible conocer la esistencia de vida n'otros llugares del Universu distintos de la Tierra, pero científicos como'l yá difuntu divulgador Carl Sagan piensen que, probabilísticamente falando, y teniendo en cuenta les condiciones necesaries pa la vida tal como la conocemos, el cosmos ye tan inmensu que se fai "necesaria" la esistencia de, inclusive, civilizaciones avanzaes n'otros planetes. La ecuación de Drake ye un intentu d'estimación inicial del númberu de civilizaciones esistentes fora de la Tierra. Una serie de proyectos científicos, los proyectos SETI, tán dedicaos a la busca de vida intelixente estraterrestre. Per otra parte, la recién teoría de supercuerdas lleva, ente otres conclusiones, a la posible esistencia de "infinitos" universos paralelos en parte de los cualos esistiríen mundos con vida idénticos al que conocemos, según tamién, n'otros universos, mundos con variaciones respecto al nuesu dende sutiles hasta totales, dientro d'un enorme —anque finito— abanicu de posibilidaes.
Dende la perspectiva de la psicoloxía, la vida ye un sentimientu apreciativo poles interacciones del ego col medio, y, por reacción a dichu sentimientu, la llucha por sostener la so homeostasis n'estáu preferente.
Dende una perspectiva filosófica, puede encetase dende distintes maneres de conceptualización: objetivismo (Edmund Husserl), dualidá alma-cuerpu (Platón, Refugues, Max Scheller, Ludwig Klages), mente y celebru (Henri Bergson), vida y ser (Héctor Delfor Mandrioni), y la fenomenoloxía de la conocencia y la aprehensión (Nicolai Hartmann). El conceutu de "vida" o esistencia, indixebrable del de "muerte" o "inesistencia", y la so trescendencia, fueron y son distintes nos distintos llugares y dómines de la hestoria de la humanidá. La importancia primordial de la vida pal ser humanu inflúi nel llinguaxe, de forma que son numberosos los distintos usos y espresiones que contienen esti términu.
Pa la mayoría de les religión, la vida presenta connotaciones espirituales y trascendentales.
Inespecífica:
Filosófica:
Relixosa cristiana:
O bien:
Relixosa budista:
Fisiolóxica:
Pero tales funciones nun son del tou determinantes. Por exemplu, ciertes bacteries quimiosintéticas anaerobies estrictes nun realicen la respiración. Anguaño esta definición nun s'afai correchamente y, a pesar de la so popularidá inicial, foi yá refugada.
Metabólica:
Tamién foi refugada por nun poder incluyir oxetos vivos tales como les granes, les espores, o bacteries encapsuladas n'estáu de llatencia. Y tamién por definir como vivos entidaes tales como'l fueu.
Bioquímica:
Xenética:
Una vegada más, tal definición nun ye aceptada por munchos biólogos yá que inclúi los virus dientro del grupu de los seres vivos y podría nun futuru introducir dalgún virus informáticu polimórfico qu'incluyera dalgún tipu de rutina avanzada d'evolución darwiniana. De xacíu naide diría que tal programa d'ordenador fuera un sistema vivu.
Termodinámica:
Esta definición, quiciabes la meyor y más completa, naz de la nueva y meyor comprensión del Universu que se tuvo nesti últimu sieglu. Basar nel segundu principiu de la termodinámica, que diz que la entropía o desorde d'un sistema aislláu siempres aumenta.
L'aumentu d'orde nun sistema vivu nun incumpliría'l citáu principiu termodinámicu, yá que al nun ser un sistema aislláu tal medría llógrase siempres por cuenta d'una medría d'entropía total del Universu. Con éses la vida formaría parte tamién de los llamaos sistemes complexos. (vease complexidá biolóxica)
Tradicionalmente la vida foi un conceutu astractu y, por tanto, difusu y de mala definición. Por esto solía definir en contraposición a la "non vida" o lo inerte, especialmente aludiendo a les propiedaes diferenciadoras. Lo que más confundía yeren les estructures víriques, que nun comparten toles propiedaes más comunes del restu de les estructures vives. Coles mesmes tampoco taba clara la frontera ente la vida y la muerte, faciendo difícil determinar cuándo socedía esactamente ésta última.
Dada'l tracamundiu a la de definir la vida, optar por faelo en función de les resultancies llograes tres el desenvolvimientu completu del ADN, y non respectu al potencial mesmu d'esa molécula, talmente que estableciéronse delles carauterístiques comunes:
Estes carauterístiques apuntaben a una definición de vida tan simple que dexaba incluyir como seres vivos, por casu, a los cristales minerales, que crecen, respuenden al mediu, reprodúcense y de xacíu peracaben enerxía al crecer y arrobinase. Faíase necesariu, pos, buscar otres carauterístiques propies de la vida más allá de les puramente intuitives.
La definición universal de vida plantegábase como daqué abondo más complexu y difícil. Ufiertábense distintes definiciones, y yera cuestión de gustu dar por bona una o otra, como s'esprende de la sección Definiciones de vida. Sía que non, el conceutu de vida siguió una evolución paralela a la de la ciencia que se dedica al so estudiu, la bioloxía.
Definir en bioloxía como viva la estructura molecular autoorganizada capaz d'intercambiar enerxía y materia cola redolada cola cuenta de automantenerse, anovase y finalmente reproducise.
La manifestación evidente de lo anterior amosar en forma de vida. Esta manifestación se singulariza del restu del ecosistema por un conxuntu de propiedaes carauterístiques, comunes y relatives a ciertos sistemes materiales, a los que se denominen seres vivos.
Un ser vivu consiste na conxunción de distintos sistemes capaces d'integrase pola conveniencia relativa al aforru en recursos que supon l'asociación. Los sistemes por separáu precisen un apurra esternu y xeneren una refugaya. La refugaya d'un sistema sirve pa l'alimentación del otru (reciclaje). Dicha integración dexa que l'organismu (el conxuntu de tolos sistemes integraos) pueda soportar el desorde inherente al enclín natural de cada sistema por separáu a desorganizar la información. El desorde xenera una necesidá, manifestándolo per aciu molécules cargaes, aminoácidos o cadenes de proteínes. Diches cargues ponen de manifiestu les propiedaes inherentes del sistema, y que'l sistema 'vecín' interaccionará apurriendo como refugaya, lo que l'otru precisa como materia primo. D'esta forma llógrase y procesa de forma sostenida nel tiempu los materiales y enerxía, que se tresfieren afechiscamente por cualesquier de los sistemes capaces de tresmitir dicha información. La resultancia final embrive la entropía interna del sistema vivu, precisando d'apurra esternu por que'l procesu non decaiga.
L'enclín al desorde ye la resultancia de la gastadura natural acomuñáu a les interacciones. Como 'remediu' l'organismu reacciona al traviés del desenvolvimientu y la evolución, procesos dependientes de la esistencia d'una canal de tresferencia y/o transacción de cargues (que pal casu de la vida na tierra, se compila na información xenética), que nutren d'información a tol sistema.
El desenvolvimientu esponencial de la tecnoloxía llevó apocayá al científicu Raymond Kurzweil a afirmar nel so llibru "La era de les máquines espirituales" que si, según el so pronósticu, a lo llargo del sieglu XXI fuera posible la creación d'ordenadores más sofisticaos qu'el nuesu propiu celebru, conscientes y capaces d'agospiar el nuesu estáu neuronal, dando asina llugar a una copia virtual o real ya inmortal de nós mesmos, el conceutu d'intelixencia, de consciencia, y de vida, tescenderíen probablemente a la bioloxía.
Lo vivo ye l'estáu característicu de la biomasa, manifestándose en forma d'organismos uni o pluricelulares. Les propiedaes comunes a los organismos conocíos que s'atopen na Tierra (plantes, animales, fungi, protistes, archaea y bacteria) son qu'ellos tán basaos nel carbonu y el agua, son conxuntos celulares con organizaciones complexes, capaces de caltener y sostener xuntu col mediu que los arrodia, el procesu homeostáticu que-yos dexa responder a estímulos, reproducise y, al traviés de procesos de selección natural, afaese en xeneraciones socesives.
Na bioloxía, considérase vivu lo que tenga les carauterístiques:
Una entidá coles propiedaes indicaes primeramente considerar un organismu.
A pesar de que nun puede indicase con precisión, la evidencia suxure que la vida na Tierra esistió por aprosimao 3700 millones d'años
Tolos seres vivos sobre la cara de la Tierra realicen trés funciones básiques, esto ye, relación, nutrición y reproducción. Escluyir d'esta definición a los virus pos nun son capaces de realizar los trés, namái rellaciónense, sicasí, realicen toes una vegada qu'infecten a la célula oxetivu y son capaces de manipoliar la so maquinaria celular.
Una estructura viva ye una disposición d'elementos químicos, dispuestos de tala forma que, nel so estáu más estable, puede asemeyase a un 'esquema enerxéticu' a la espera de ser 'lleíu'. Ye nesi momentu cuando s'espresen les reacciones necesaries pa llograr homeostasis. Dicha estructura, qu'entiende un organismu, ye la base sobre la que pueden establecese les estructures materiales vives.
L'acción de 'lleer', nun ye otra que l'eventu que desencadena les reacciones necesaries pa poner en marcha'l programa xenéticu, unidá na que s'entiesta'l 'esquema enerxéticu'.
Nun ye vida cualesquier otra estructura del tipu que sía (anque contenga ADN o ARN) incapaz d'establecer un equilibriu homeostáticu (virus, viriones, priones, célules canceríxenes o cualesquier otra forma de reproducción que nun sía capaz de manifestar una forma estable retroalimentaria sostenible col mediu, y provoque el colapsu termodinámicu). Asina, puede concluyise qu'una célula ta viva, pos tien una regulación homeostática relativa a ella mesma, pero si nun pertenez a un organismu homeostáticu, nun forma parte d'un organismu vivu, consume recursos y pon en peligru la sostenibilidá del mediu nel cual manifiéstase.
La esistencia de vida, y concretamente la vida terrestre, puede definise con más especificidá indicando, ente otres coses, que los seres vivos son sistemes químicos que'l so fundamentu son cadenes d'átomos de carbonu riques en hidróxenu (amenorgaes), que se distribúin en compartimientos llenos de disoluciones aguacientu y separaos por membranes funcionalmente asimétriques que la so zona interior ye hidrófoba; esos compartimientos constitúin célules o formen parte d'elles, que aníciense por división de célules anteriores, y déxase asina'l crecedera y tamién la reproducción de los individuos. Los sistemes vivos nun formen un sistema continuu, zarráu y herméticu, sinón un ensame de sistemes discretos, que llamamos organismos.
L'estudiu de la vida llámase bioloxía y los biólogos son los qu'estudien les sos propiedaes. Tres l'estudiu per parte d'éstos, faise evidente que toa reacción bioquímica capaz d'establecer una estructura homeostática que desenvuelva la función metabólica, puede definir como materia vivo orgánica o organismu, compartiendo delles carauterístiques comunes, productu de la selección natural:
La vida arrexuntar en diversos niveles estructurales jerarquizados. Asina se sabe que la unión de célules pueden dar llugar a un texíu y l'unión d'éstos dan llugar a un órganu que cumple una función específica y particular, como'l casu del corazón o l'estómagu. D'esta forma los diversos niveles de jerarquización de la vida arrexuntar hasta formar un organismu o ser vivu, éstos al arrexuntase siendo d'una mesma especie formen una población y el conxuntu de poblaciones de diverses especies qu'habiten nun biotopu dau formen una comunidá.
Nun esiste un únicu modelu pal orixe de la vida, sicasí la mayoría de los modelos científicos actuales aceptaos basar nos siguientes descubrimientos, que son llistaos nel orde nel cual fueron postulaos:
Esisten munches hipótesis distintes sobre'l camín que pudo tomar l'orixe de la vida pa pasar dende molécules orgániques simples hasta constituyir protocélules y metabolismos diversos. Munchos modelos cayen dientro de la categoría "xenes primeru" o la categoría "metabolismu primeru", sicasí l'enclín actual ye l'apaición de modelos híbridos que nun cayen en nenguna de les categoríes anteriores.
Les estructures moleculares esenciales pa la vida, formáronse y desenvolvieron por apaecer nun preecosistema qu'asina lo dexó, nel so estáu prebiótico. L'orixe de la vida ye la resultancia termodinámica del acoplamientu de distintos átomos nun mediu que fomentó l'apaición de molécules más complexes, pos termodinámicamente falando yera lo más óptimo.
Ufiertando un baxu potencial enerxéticu (una molécula de adenina nun ye físicamente reactiva, ye estable nel tiempu, y poca utilidá tien nuna central eléctrica o nuna reacción de fusión nuclear), pero altu potencial bioenergético (debidamente acoplada a una molécula de ribosa, forma un reactivu bioquímicu bien potente), favorecieron l'apaición d'otres propiedaes, que remanecieron pola bayura d'eses molécules.
Según el mediu diba camudando, les estructures tamién la faíen, estableciendo un procesu evolutivu basáu nuna función retroalimentada. La bayura de biomasa, fomentó l'agudez de ciertes propiedaes, que n'otres circunstancies pasaríen desapercibíes, tales como la hidrofobicidad, ósmosis, catálisis, permeabilidá, etc. La semeyanza y simetría de ciertes propiedaes de ciertos elementos, xeneraron barreres de potencial per diferencia de densidá; dichu mediu aislláu, variaba col tiempu y los materiales xeneraos nel interior, desetabilizaban felicidá barrera: N'ocasiones, cierta parte d'esa barrera de potencial, debilitar en ciertes partes, dexando la entrada de nuevos elementos (propiedaes electrolítiques). Pol simple acoplamientu por cuenta de les distintes propiedaes de densidá de los elementos, les disposiciones de los aminoácidos empezaron a formar estructures más sólides, definiendo una clara membrana compuesta de proteínes y remaneciendo una nueva propiedá: La permeabilidá selectiva.
Según el mediu contuviera más o menos materia orgánico, les combinaciones moleculares daríen combinaciones más complexes y con mayor potencial bioquímicu. El primer microorganismu qu'apaeciera apurriría al mediu les refugayes orgániques que nun precisara, según la so propia estructura. Floriando esti primer microorganismu, abriría'l abaníco de posibilidaes entá más.
L'alimentu ye la principal fonte d'evolución de los seres vivos. Ello ye que si la vida tien la forma que tien ye porque ye sostenible dende un puntu de vista termodinámicu. Les formes de vida que s'alimenten d'estructures vives, apurren al so sistema información de como ser energéticamente más adaptables.
La fonte d'alimentu ye'l principal resorte de selección natural. Asina s'establez el ciclu retroalimentario de la siguiente manera: Les estructures moleculares apurren al mediu estructures orgániques homeostátiques, de la mesma estes estructures precisen enerxía pa caltenese actives y son coles mesmes un apurra de variabilidá a la redolada que los arrodia. Polo que la evolución nun fuera posible de nun esistir tantu un puntu d'entamu biomolecular, como estructures homeostátiques qu'apurran al mediu más información de cómo ser termodinámicamente óptimo. Tou esti procesu ye sostenible gracies al apurra enerxéticu de la estrella más cercana, el sol, y pola disipación d'esa enerxía nel fríu espaciu, establezse un ciclu físicu y posiblemente (como ye'l casu de la Tierra) biolóxicu.
El 20 de mayu de 2010 un artículu na revista "Science" anunciaba lo que probablemente constituya con total propiedá la creación de "vida sintética" per primer vegada na hestoria. Un equipu de científicos del Institutu J. Craig Venter acreditaba'l descubrimientu.
Concretamente, informar del diseñu, síntesis y ensamblaxe del xenoma de 1,08 millones de pares de bases de "Mycoplasma mycoides" JCVI-syn1.0 partiendo de la información digitalizada de secuenciar xenómica y de la so tresplante a una célula recipiente correspondiente a un espécime de "Mycoplasma capricolum" pa crear célules de "Mycoplasma mycoides" controlaes namái pol cromosoma sintéticu.
Informábase amás de que l'únicu ADN presente nes célules creaes yera la secuencia sintética diseñada, incluyendo secuencies «de filigrana» según borraos de xenes y polimorfismos, y mutaciones adquiríes mientres el procesu de construcción de la célula, que amosaba les propiedaes fenotípicas esperaes, amás de signos de vida propia como la autorreplicación continua.
Pa deducir el tipu de vida que pueda esistir n'otros planetes, tendrá de reparase l'apurra enerxéticu de la estrella más cercana, pos, si ye demasiáu, la enerxía apurrida al planeta va ser tan intensa que va faer imposible establecer molécules biológicamente estables; si ye escasa, les formes de vida quiciabes nun se desenvuelvan más qu'a nivel bacterianu. Les condiciones físiques del planeta pueden influyir na cantidá d'enerxía que llega de la estrella a la so superficie, y van establecer los calces de la evolución biolóxica, pos de floriar esti tipu d'actividá, va ser capaz d'influyir nel mediu, afaese al mesmu y tresformalo. Namái hai de cumplir el requisitu termodinámicu: sostenibilidá ente l'apurra y la disipación enerxética. De xuru, el so esquema biomolecular va ser la resultancia de les condiciones físiques que la han condicionáu. Asina, de forma paralela a la evolución, la selección natural ye la función que dexa'l desenvolvimientu sostenible de la vida nel planeta.
"Esiste una hipótesis entá non demostrada que matiza la definición termodinámica de la vida", y defendida por Lynn Margulis. Ésta considera la vida como un sistema complexu que surde so condiciones iniciales favorables, y que localmente acelera la conversión enerxética ente, nel nuesu casu, el calor del Sol y el fríu espaciu. La llarga vida media d'una estrella dexa qu'esti sistema vivu evolucione a niveles cada vegada más complexos, cuidao que el sistema perpetuar per aciu material xenético de copia imperfecta (definición bioquímica) y de dalguna forma ye escoyida siempres la copia más eficiente (definición xenética) siendo ésta la más favorable termodinámicamente.
Esta interpretación nun sirve pa definir meyor qué ye la vida, pero complementa la visión termodinámica con un porqué. Non yá lo vivo tiende a aumentar l'orde ensin una ayuda material esterna, sinón qu'amás esti aumentu del orde ye perfectamente lóxicu col enclín al desorde xeneral, porque para ello utilízase costantemente enerxía. En parte, da una vuelta al enfoque y un ser vivu pasa de ser el qu'utiliza la enerxía pa vivir al que vive pa utilizar la enerxía. Lo que nos lleva a la definición del principiu.
Pa les religión monoteístes, la vida ye la unión del alma y del cuerpu, de forma que s'estrema ente "la vida del cuerpu", que ye mortal, y "la vida de l'alma", que ye eterna. Nel casu del cristianismu, a los animales que creó Dios llámase-yos "«seres vivientes... tou ser viviente»". La palabra hebrea qu'equí se tradució como «ser» ye "«nefesh»", que tamién se traduz como «alma». Según acepta la comunidá creyente, "esiste vida dempués de la muerte, denominada vida eterna", términu qu'apaez na Biblia. Cuando daquién fina, dicir con frecuencia que "pasó a meyor vida", espresión qu'anguaño s'usa tamién como eufemismu de la muerte y de forma desligada de la espiritualidá. Según les corrientes creacionistes, la vida foi creada de forma instantánea por Dios. Nel Xénesis, por casu, dizse que tola vida foi creada por Dios de primeres de los tiempos, ente'l tercer y sestu día de la Creación.
Pal budismu, la vida ye cada unu de los estaos de reencarnación de los seres nel "samsara". El conceutu de "alma" nun esiste nesta relixón. Esiste, nel so llugar, una enerxía metafísica imperecedera y cambiante denominada "karma".
Águila
Águila ye'l nome dau a les mayores aves depredadores. Les diverses especies y subespecies d'águiles pueden atopase en casi cualesquier parte del planeta sacante na Antártida. Son miembros de les aves de presa, del orde de Accipitriformes, (o Falconiformes acorde a una clasificación anterior), familia Accipitridae, subfamilia Buteoninae. Pertenecen a dellos xéneros, que tán suxetos a una reclasificación más fayadiza cuidao que los espertos nun lleguen a una opinión consensuada. Les águiles caracterícense principalmente pol so gran tamañu, constitución robusta y cabeza y picu pesaos.
Como toles aves de presa, les águiles tienen un picu grande, poderosu y apuntiáu pa esprender la carne de la so presa. Cunten tamién con tarsos y garres poderoses. Llama tamién l'atención la fuerza de les águiles, que-yos permite alzar en vuelu a preses muncho más pesaes qu'elles. Amás tienen una vista desaxeradamente aguda que-yos dexa visualizar potenciales preses a distancia, por casu l'águila real tien dos puntos focales nos sos güeyos, unu pa mirar de frente y otru p'alcontrar la mirada escontra les bandes achisbando a la distancia.
Les águiles fueron utilizaes por munchos pueblos como símbolu nacional y especialmente símbolu imperial, amosando tantu poderíu como guapura. Del Imperiu romanu ye que, polo xeneral, otros estaos tomaron la forma más avezada del emblema con una águila; el Imperiu bizantín apurrió'l símbolu del águila bicéfala.
L'águila yera sinónimu de poder pa munchos pueblos antiguos como los Mochica del antiguu Perú, mayes y azteques. 
L'águila constituyó'l símbolu de la maxestá y de la victoria a lo llargo de la hestoria. 
Nel llinguax hieroglíficu designaba les ciudaes de Heliópolis, Emeso, Antioquía y Tiru. Los perses y los epirenses tomáronla los primeros por insinia militar y darréu foi l'emblema de la república romana y de los emperadores d'Oriente y d'Occidente. L'águila yera una figura que se ponía como atributu nos capiteles de los templos de Xúpiter.
L'águila ye una figura heráldica natural femenina emplegada dende les Cruzaes.
Resultante del águila romana, restituyida por Carlomagno, apuerta'l símbolu del imperiu y gana una segunda cabeza al momentu de la fusión ente l'Imperiu d'Oriente y l'Imperiu d'Occidente.
La concurrencia col lleón ye bien significativa, y puede usase pa marcar supremacía: ella puede reinar les mesmes zones que'l lleón, ente que'l postreru nun tien nengún poder nos aires, que se vuelve automáticamente un mundu cimeru.
L'águila bicéfala ye un símbolu presente na iconografía y heráldica de delles cultures indo-europees y mesoamericanas. N'Europa, procede de l'águila bicéfala hitita, llegando a la Edá Media occidental al traviés de Bizanciu.
L'águila de San Xuan, como símbolu del evanxelista, conviértese n'heráldica nuna parte importante de dellos blasones. Nun tien de confundise cola águila imperial qu'apaez n'otros munchos como los de los Austrias españoles o los zares de Rusia que deriven del escudu de los emperadores bizantinos. El más conocíu de los diseños de l'Águila de San Xuan ye'l qu'incorporó Isabel la Católica como soporte al escudu de los Reis Católicos.
L'águila tamién figuraba como símbolu de les lexones romanes. Nel segundu consuláu de Cayo Mario (104 a. C.) los símbolos d'animales cuadrúpedos déxase de llau como estandartes, calteniéndose namái l'águila ("Aquila"). Taba fecha de plata o bronce, con nales estendíes, pero probablemente yera de tamañu pequenu, puesto que'l portador del estandarte (signifer) baxo Xulio César dizse qu'en circunstancies de peligru arrincaba la águila d'el so poste y ocultábala ente los pliegues de la so faxa.
Colos emperadores posteriores l'águila llevábase, como asocedió mientres munchos sieglos, cola lexón, llamándose por ello dacuando la lexón a cencielles "aquila".
En alquimia, la águila tien el siguiente significáu: 
"Águila celeste": especie de panacea o remediu contra tolos males. Ye una preparación de mercuriu reducíu a esencia.
Tamién reciben el nome d'águiles les siguientes especies:
Mosca
Mosca ye'l nome vulgar dau a numberoses especies d'inseutos, especialmente a les pertenecientes al orde de los dípteros (Diptera). De xuru, les mosques siguieron al home dende la prehistoria y son, poro, unos de los insectos más enraigonaos nel imaxinariu popular.
El términu "mosca" ye bien vagu y ye difícil precisar qué especies s'inclúin so esta denominación. La definición dada pola Academia de la Llingua Asturiana, diz: ""Inseutu dípteru de cuerpu negru, cabeza ancha, güeyos saltones y boca en forma de trompa que chupa los alimentos"." 
Seya que non, les especies que pertenecen a la familia de la mosca común (Muscidae) son claramente mosques pal vulgu; delles especies de families próximes, como Calliphoridae o Sarcophagidae, reciben más bien el nome de moscardos, dáu'l so gran tamañu, el so cuerpu peludu y el runfíu más grave del so aletéu. Otros dípteros reciben nomes concretos, como los tabanes y los mosquitos.
Esisten dellos grupos d'insectos que reciben el nome vulgar de "mosques" ensin selo. Les "mosques" porta-sierra son himenópteros (del mesmu orde que les abeyes, aviespes y formigues); les "mosques" de mayu son efemerópteros; les "mosques" de les piedres son plecópteros; les "mosques" escorpión son mecópteros; les "mosques" blanques son hemípteros; la "mosca" d"'España" ye un coleópteru; les "mosques" de tierra son mosquitos, etc.
Les mosques típiques (Muscidae y families próximes), como tolos dípteros, tienen un cuerpu estremáu en tres rexones o tagmes; cabeza, tórax y abdome; tienen güeyos compuestos per miles de facetes sensibles a la lluz individualmente que llimpien costantemente estregando les sos pates, y pieces bucales afeches pa zucar, llamber o furar; nenguna mosca ye a morder o mazcar, pero munches especies piquen y zuquen sangre; namái tienen dos nales, les nales posteriores tán amenorgaes a unes estructures llamaes halterios o balancinos qu'actúen como órganos estabilizadores del desplazamientu.
Tienen el cuerpu cubiertu por numberoses sedes sensoriales coles que pueden saborguiar, goler y sentir. Les sedes de les pieces bucales y de les pates úsenles pa saborguiar; les mosques saborguien lo que tríen; si tríen daqué sabroso, baxen la boca y vuelven probar.
El so ciclu de vida ye holometábolu, esto ye, asocédense de cuatro fases morfolóxiques: el güevu, la canesba o caresa, pupa, y l'adultu. Delles especies completen esti ciclu nunos pocos díes; otres, n'unu o dos meses. Pero polo xeneral la vida promediu d'una mosca ye de 15 a 25 díes. Sicasí, non toles mosques ponen güevos. Delles especies son ovovivípares, los güevos eclosionen nel interior de la madre, de mou que les críes salen al esterior yá en forma de careses.
Viven na basura y en sitios nos qu'heba materia fecal d'animales. Los animales muertos atraen a les mosques a les poques hores de morrer. La mayoría de les mosques son diurnes.
Les mosques formen parte de casi tolos ecosistemes, en tolos hábitats terrestres. Les consecuencies de la so presencia nel mediu ambiente y na sociedá humana son d'importancia escepcional.
La terapia llarval, tamién conocida como terapia de canesbes o terapia de viermes, ye la introducción intencional per parte d'un profesional médicu de canesbes, o careses vives y esterilizaes de mosca en feríes non cicatrizantes d'animales y humanos, col propósitu de llimpiar seleutivamente los texíos necróticos de la mesma y promover el sanáu.
Usáronse de cutiu les mosques na mitoloxía y lliteratura pa representar a axentes de muerte y deterioru, como la cuarta plaga Bíblica d'Exiptu. Retratáronse como les malvaes (por casu, na mitoloxía griega, Myiagros yera un dios qu'estornaba les mosques mientres los sacrificios a Zeus y Atena, y Zeus unvió a una mosca a morder el caballu Pegasus que causa Bellerophon pa retirase a la Tierra cuando él lu intentó montar pa Montar l'Olimpu).
Sicasí, en delles cultures la connotación nun ye tan negativa (por casu, na relixón de Navajo tradicional, la Mosca Grande ye un espíritu importante).
La mosca, como símbolu de valor indomable, insistencia y tenacidá frente al conflictu, yera'l mayor galardón militar na cultura exipcia, la más alta distinción concedida pol faraón a los sos valientes. El faraón Ahmose condecoró nuna bella ceremonia a la so madre, Ahhotep, con un collar con trés grandes mosques d'oru, de 9 cm d'altor. Nenguna otra reina d'Exiptu recibió esta condecoración militar. Ahmosis reconocía asina que la inspiradora de la guerra de lliberación fuera Ahhotep; yera la so forma de reconocer los grandes esfuerzos y sacrificios a los que se sometiera esta reina, que dióse a la causa de lliberar a Exiptu del xugu de los hicsos.
Los habitantes de Cirene ufiertaben sacrificios al dios Acoro por que los llibrara d'estos inseutos. Los acarnanios veneraben a les mosques y los naturales d'Accaron ufiertaben inciensu a la divinidá que les cazaba. Los griegos teníen asina mesmu'l so dios Cazamosques (Myiagros). Eliano diz que les mosques retirábense por sigo soles nos xuegos olímpicos y pasaben a la otra parte del ríu Alfeo. Nel templu d'Apolo, n'Accio, cuando s'averaba la fiesta, inmolábase un toru a les mosques que, una vegada saciaes, retirábense.
El demoniu Belcebú recibe'l nome de "el señor de les mosques", por cuenta de un xuegu de palabres que convirtió al dios cananéu "Ba'al Zebûl" (lliteralmente "el señor príncipe") en "Baal Zabut" ("el señor de les mosques").
En Roma, había un templu, el d'Hércules vencedor nel que nun entraben enxamás les mosques por más qu'aquel héroe nun pudiera enxamás estornales yá que, según Teófilu y Paracelso, nin el mesmu Xúpiter tien esti poder. Les mosques allegaben a miríades a los sacrificios de Molloch y los xudíos consideraben de feliz agüeru que nun se viera enxamás una mosca nel templu de Salomón.
El poema d'Emily Dickinson diz ""yo oyí'l runfíu d'una mosca cuando morría"" fai la referencia a les mosques nel contestu de la muerte. Otramiente, nel arte y ficción, úsense tamién principalmente les mosques pa introducir elementos d'horror o una sensación de suciedá; un exemplu de lo anterior ye una película de ciencia ficción de 1958 llamada "La mosca" (nueva versión en La mosca) na que se reparaba a un científicu intercambiar partes del so cuerpu (ADN) por fuerza colos d'una mosca. L'habilidá de mosques d'enferronase a casi cualquier superficie tamién inspiró'l títulu d'Home Mosca pa persones con habilidaes d'esguiláu y paracaidismu nos edificios.
Les mosques son unu de los símbolos personales del poeta Antonio Machado; nel so poema ""Les mosques"" retratar como animalucos revoltosos y entrañables que remembren la infancia del poeta y nun tien respetu nin polos "párpagos de los muertos".
Investigadores en Estaos Xuníos afayaron qu'estos inseutos deben la so habilidá pa escapar al fechu de que cunten un sofisticáu sistema de defensa que los fai antemanase a los movimientos del so atacante. Per duana d'avanzaos métodos, estos científicos afayaron qu'una mosca ye a mover les sos pates traseres y asitiales xusto na posición aparente pa entamar el vuelu col fin de fuxir. Cunten tamién que son a faer esto y non necesariamente cumplilo, esto ye, si finalmente l'atacante nun ataca a la mosca, vuelven a la so posición normal. Tamién son capaces d'usar esti sistema mientres realicen otres aiciones. La investigación corrió a cargu del profesor Michael Dickinson.
En xineru de 2011 espublizóse na revista Proceedings of the Royal Society l'artículu “Escontra un conceutu científicu de la voluntá llibre como una traza biolóxica: aiciones bonales y toma de decisiones nos invertebraos” nel qu'afírmase qu'hasta les mosques de la fruta manifiesten de dalguna manera una conducta con llibre albedríu. El so autor, Björn Brembs, afirma que'l comportamientu de les mosques, anque nun ye dafechu llibre, nun ta dafechu constreñíu. El trabayu apurre evidencia llograda de celebros de mosques, celebros considerablemente más pequeños que'l nuesu, pero que sicasí paecen tar dotaos de flexibilidá en tomar de decisiones. El científicu atrévese a señalar que la capacidá d'escoyer ente distintes opciones de comportamientu, inclusive na ausencia de diferencies nel mediu ambiente, sedría una capacidá común a la mayoría de los celebros, si non de toos, polo que los animales más simples nun seríen autómates totalmente predecibles.
Monu
Monu ye un términu non taxonómicu que designa a un ampliu conxuntu de primates simiiformes.
Los términos monu y simiu son sinónimos, pero na xíriga zoolóxica suel estremase ente dambos por influencia del inglés, idioma nel que los términos equivalentes "monkey" y "ape" tienen distintu significáu. Asina, en dicha xíriga científica, los monos actuales entenderíen a los "Platyrrhini" (monos del Nuevu Mundu), y a los "Cercopithecoidea" (monos del Vieyu Mundu) pero non los primates hominoides más cercanos al home como'l orangután, el gorila, el chimpancé y los gibones, que seríen simios. A diferencia d'éstos, los monos tienen polo xeneral cola, tienen una cadarma más primitiva y son más pequeños. Esti usu de la palabra "simiu" como traducción de la palabra inglesa "ape", acutada a los primates ensin cola, ye erróneu, y nun correspuende al castellán. Encamentar pa esti usu la palabra hominoideo.
Bacteria
Les bacteries son microorganismos unicelulares que presenten un tamañu d'unos pocos micrómetros (ente 0,5 y 5 μm, polo xeneral) y diverses formes incluyendo esferes (cocos), barres (bacilos) y hélices (espirilos). Les bacteries son procariotes y a diferencia de les célules eucariotes (d'animales, plantes, fungos, etc.), nun tienen el núcleu definíu nin presenten, polo xeneral, orgánulos membranosos internos. Xeneralmente tienen una paré celular compuesta por peptidoglicano. Munches bacteries disponen de flaxelos o d'otros sistemes de desplazamientu y son móviles. Del estudiu de les bacteries encárgase la bacterioloxía que forma parte de la microbioloxía. 
Les bacteries son los organismos más abondosos del planeta. Son ubicues, atópanse en tolos hábitats terrestres y acuáticos; creciendo hasta nos más estremos como nos manantiales d'agües calientes y acedes, en refugayes radioactives, nes fondures tantu del mar como de la corteza terrestre. Delles bacteries puen inclusive sobrevivir nes condiciones estremes del espaciu esterior. Créese que puen atopase en redol a 40 millones de célules bacterianes nun gramu de tierra y un millón de célules bacterianes nun milillitru d'agua dulce. En total, calcúlase qu'hai aprosimao 5×10 bacteries nel mundu. 
Les bacteries son imprescindibles pal reciclaxe de los elementos, pos munchos pasos importantes de los ciclos bioxeoquímicos dependen d'éstes. Un exemplu importante ye'l fixación del nitróxenu atmosféricu. Sicasí, solamente la metá de los filos conocíos de bacteries tienen especies que puen cultivase nel llaboratoriu, polo qu'una gran parte (suponse que cerca del 90%) de les especies de bacteries esistentes inda nun foi descrita.
Nel cuerpu humanu hai aprosimao diez vegaes más célules bacterianes que célules humanes, con una gran cantidá de bacteries na piel y nel tracto dixestivu. Anque l'efectu protector del sistema inmunitario fai que la gran mayoría d'estes bacteries sían inofensives o beneficioses, delles bacteries patóxenes puen causar enfermedaes infeicioses, incluyendo cólera, sífilis, llepra, tifus, difteria, escarlatina, etc. Les enfermedaes bacterianes mortales más comunes son les infeiciones respiratories, con una mortalidá namái pa la tuberculosis de cerca de dos millones de persones al añu. 
En tol mundu utilícense antibióticoss pa tratar les infeiciones bacterianes. Los antibióticos son efectivos contra les bacteries yá qu'inhiben la formación de la paré celular o detienen otros procesos del so ciclu de vida. Tamién s'usen estensamente na agricultura y la ganadería n'ausencia d'enfermedá, lo que causa que se tea xeneralizando la resistencia de les bacteries a los antibióticos. Na industria les bacteries son importantes en procesos tales como'l tratamientu d'agües residuales, na producción de quesu, yogur, mantega, vinagre, etc., y na fabricación de medicines y d'otros productos químicos. 
Anque'l términu bacteria incluyía tradicionalmente a tolos procariotes, anguaño la taxonomía y la nomenclatura científica estrémase en dos grupos. Estos dominios evolutivos denomínense Bacteria y Archaea (arquies). La división xustifícase nes grandes diferencies que presenten dambos grupos a nivel bioquímicu y n'aspeutos estructurales.
La esistencia de microorganismos foi conxeturada a finales de la Edá Media. Nel "Canon de medicina" (1020), Abū A elī ibn Sīnā (Avicenna) plantegaba que les secreciones corporales taben contaminaes por "ensame de cuerpos estraños infeiciosos" primero que una persona cayera enferma, pero nun llegó a identificar a estos cuerpos como la primer causa de les enfermedaes. Cuando la peste negra (peste bubónica) algamó al-Ándalus nel sieglu XIV, Ibn Khatima y Ibn al-Jatib escribieron que les enfermedaes infeicioses yeren causaes por entidaes contaxoses qu'enfusaben nel cuerpu humanu. Estes idees sobre l'andada como causa de delles enfermedaes volviose bien popular mientres el Renacimientu, sobremanera al traviés de los escritos de Girolamo Fracastoro.
Les primeres bacteries fueron reparaes por Anton van Leeuwenhoek en 1683 usando un microscopiu de lente simple diseñáu por él mesmu. Primeramente denominar "animalículos" y publicó les sos observaciones nuna serie de cartes qu'unvió a la Royal Society. El nome de "bacteria" foi introducíu más tarde, en 1828, por Ehrenberg. Deriva del griegu βακτήριον -α, "bacterion -a", que significa "cayáu pequenu".
Louis Pasteur demostró en 1859 que los procesos de fermentadura yeren causaos pola crecedera de microorganismos, y que dichu crecedera nun yera por cuenta de la xeneración bonal, como suponíase hasta entós. (Nin los lleldos, nin los mohos, nin los fongos, organismos de normal acomuñaos a estos procesos de fermentadura, son bacteries). Pasteur, al igual qu'el so contemporaneu y colega Robert Koch, foi ún de los primeros defensores de la "teoría xerminal de les enfermedaes infeicioses". Robert Koch foi pioneru na microbioloxía médica, trabayando con distintes enfermedaes infeicioses, como la roxura, l'ántrax y la tuberculosis. Koch llogró probar la "teoría xerminal de les enfermedaes infeicioses" tres les sos investigaciones en tuberculosis, siendo por ello galardonáu col premiu , nel añu 1905. Estableció lo que se denominó dende entós los postulaos de Koch, per aciu los cualos se estandarizaban una serie de criterios esperimentales pa demostrar si un organismu yera o non el causante d'una determinada enfermedá. Estos postulaos siguen utilizándose anguaño.
Anque a finales del sieglu XIX yá se sabía que les bacteries yeren causa d'ensame d'enfermedaes, nun esistíen tratamientos antibacterianos pa combatiles. Foi yá en 1910 cuando Paul Ehrlich desenvolvió'l primer antibióticu, per mediu d'unos colorantes capaces de tiñir y matar selectivamente a les espiroquetes de la especie "Treponema pallidum", la bacteria causante de la sífilis. Erlich recibió'l premiu Nobel en 1908 polos sos trabayos nel campu de la inmunoloxía y por ser pioneru nel usu de tintes y colorantes pa detectar ya identificar bacteries, base fundamental de les posteriores tinción de Gram y de Ziehl Neelsen.
Una gran meyora nel estudiu de les bacteries foi'l descubrimientu realizáu por Carl Woese en 1977, de que les arquies presenten una llinia evolutiva distinta a la de les bacteries. Esta nueva taxonomía filoxenética básase na secuenciación del ARN ribosómico 16S y estremaba a los procariotes en dos grupos evolutivos distintos, nun sistema de tres dominios: Arquia, Bacteria y Eukarya.
Los seres vivos estrémense anguaño en tres dominios: bacteries (Bacteria), arquies (Archaea) y eucariontes (Eukarya). Nos dominios Archaea y Bacteria inclúyense los organismos procariotes, esto ye, aquellos que les sos célules nun tienen un núcleu celular estremáu, ente que nel dominiu Eukarya inclúyense les formes de vida más conocíes y complexes (protistes, animales, fungos y plantes). 
El términu ""bacteria"" aplicóse tradicionalmente a tolos microorganismos procariotes. Sicasí, la filoxenia molecular pudo demostrar que los microorganismos procariotes estrémense en dos dominios, orixinalmente denominaos "Eubacteria" y "Archaebacteria", y agora renombraos como "Bacteria" y "Archaea", qu'evolucionaron independientemente dende un ancestru común. Estos dos dominios, xunto col dominiu Eukarya, constitúin la base del sistema de tres dominios, qu'anguaño ye'l sistema de clasificación más llargamente utilizáu en bacterioloxía.
El términu Mónera, anguaño en desusu, na antigua clasificación de los cinco reinos significaba lo mesmo que procariota, y asina sigue siendo usáu en munchos manuales y llibros de testu.
Los antepasaos de los procariotes modernos fueron los primeros organismos (les primeres célules) que se desenvolvieron sobre la tierra, fai unos 3.800-4.000 millones años. Durante cerca de 3.000 millones d'años más, tolos organismos siguieron siendo microscópicos, siendo probablemente bacteries y arquies les formes de vida dominantes. Anque esisten fósiles bacterianos, por casu los estromatolitos, al nun caltener la so morfoloxía distintiva nun puen emplegase pa estudiar la hestoria de la evolución bacteriana, o l'orixe d'una especie bacteriana en particular. Sicasí, les secuencies xenétiques sí pueden utilizase pa reconstruyir la filoxenia de los seres vivos, y estos estudios suxuren qu'arquies y eucariontes tán más rellacionaos ente sí que coles bacteries. 
Na actualidá alderícase si los primeros procariotes fueron bacteries o arquies. Dellos investigadores piensen que Bacteria ye'l dominiu más antiguu con Archaea y Eukarya derivando a partir d'él, mientres qu'otros consideren que'l dominiu más antiguu ye Archaea. Propúnxose que l'ancestru común más recién de bacteries y arquies podría ser un hipertermófilu que vivió ente 2.500 y 3.200 millones d'años tras. Sicasí, otros científicos sostienen que tanto Archaea como Eukarya son relativamente recientes (de fai unos 900 millones d'años) y qu'evolucionaron a partir d'una bacteria Gram-positiva (probablemente una Actinobacteria), que per aciu la sustitución de la paré bacteriana de peptidoglicanu por otra de glicoproteína daría llugar a un organismu Neomura.
Les bacteries tamién tuvieron implicaes na segunda gran diverxencia evolutiva, la que dixebró Archaea d'Eukarya. Considérase que les mitocondries de los eucariontes vienen de la endosimbiosis d'una proteobacteria alfa. Nesti casu, l'antepasáu de los eucariontes, que posiblemente taba rellacionáu con arquiar (l'organismu Neomura), inxirió una proteobacteria que, al escapar a la dixestión, desenvolvióse na citoplasma y dio llugar a les mitocondries. Éstes puédense atopar en tolos eucariontes, anque dacuando en formes bien amenorgaes, como nos protistes amitocondriales. Dempués, y independientemente, una segunda endosimbiosis per parte de dalgún eucarionte mitocondrial con una cianobacteria condució a la formación de los cloroplastos d'algues y plantes. Conócense inclusive dellos grupos d'algues que s'aniciaron claramente d'acontecimientos posteriores d'endosimbiosis per parte d'eucariotes heterótrofos que, n'inxiriendo algues eucariotes, convertiéronse en plastos de segunda xeneración.
Les bacteries presenten una amplia variedá de tamaños y formes. La mayoría presenten un tamañu diez vegaes menor qu'el de les célules eucariotes, esto ye, ente 0,5 y 5 μm. Sicasí, delles especies como "Thiomargarita namibiensis" y "Epulopiscium fishelsoni" lleguen a algamar los 0,5 mm, lo cual fáceles visibles al güeyu desnudu. Nel otru estremu atópense bacteries más pequeñes conocíes, ente les que ye importante destacar les pertenecientes al xéneru "Mycoplasma", que lleguen a midir solo 0,3 μm, esto ye, tan pequeñes como los virus más grandes. 
La forma de les bacteries ye bien variada y, de cutiu, una mesma especie adopta distintos tipos morfolóxicos, lo que conozse como pleomorfismo. De toes formes, podemos estremar tres tipos fundamentales de bacteries:
Delles especies presenten inclusive formes tetraédriques o cúbiques. Esta amplia variedá de formes ye determinada n'última instancia pola composición de la paré celular y el citoesqueleto, siendo de vital importancia, yá que pue influyir na capacidá de la bacteria p'adquirir nutrientes, xunise a superficies o movese en presencia d'estímulos.
De siguío cítense distintes especies con diversos patrones d'asociación:
Les bacteries presenten la capacidá de fondiase a determinaes superficies y formar un agregáu celular en forma de capa denomináu biopelícula o biofilme, que puen tener una grosez que va dende unos pocos micrómetros hasta mediu metru. Estes biopelícules puen rexuntar diverses especies bacterianes, amás de protistes y arquies, y caracterícense por formar un conglomeráu de célules y componentes estracelulares, algamando asina un nivel mayor d'organización o estructura secundaria denominada "microcolonia", al traviés de la cual esisten ensame de canales que faciliten l'espardimientu de nutrientes. N'ambientes naturales tales como'l suelu o la superficie de les plantes, la mayor parte de les bacteries atópense fondiaes a les superficies en forma de biopelícules. Diches biopelícules tienen de ser teníes en cuenta nes infecciones bacterianes cróniques y nos implantes médicos, debíu a que les bacteries que formen estes estructures son muncho más difíciles d'esraizar que les bacteries individuales.
A lo último, ye importante destacar un tipu de morfoloxía más complexa entá, observable en dellos microorganismos del grupu de les mixobacteries. Cuando estes bacteries atópense nun mediu escasu n'aminoácidos son capaces de detectar a les célules d'alredor nun procesu conocíu como "quorum sensing", nel cual toles célules migren escontra les demás y amiéstense, dando llugar a cuerpos granibles que puen algamar los 0,5 mm de llargor y contener unes 100.000 célules. Una vegada formada dicha estructura les bacteries son capaces de llevar a cabu distintas funciones, esto ye, estrémense, algamando asina un ciertu nivel d'organización pluricelular. Por exemplu, ente una y diez célules migren a la parte cimera del cuerpu granible y, una vegada ellí, estrémense pa dar llugar a un tipu de célules latentes denominaes "mixospores", que son más resistentes a la desecación y, polo xeneral, a condiciones ambientales adverses.
Les bacteries son organismos relativamente senciellos. Les sos dimensiones son bien amenorgaes, unos 2 μm d'anchu por 7-8 μm de llargor na forma cilíndrica (bacilu) de tamañu mediu; anque son bien frecuentes les especies de 0,5-1,5 μm. 
Escarecen d'un núcleu delimitado por una membrana anque presenten un nucleoide, una estructura elemental que contién una gran molécula circular de ADN. El citoplasma escarez de orgánulos delimitados por membranes y de les formaciones protoplasmáticas propies de les célules eucariotes. Na citoplasma pueden apreciase plásmidos, pequeñes molécules circulares d'ADN que coesisten col nucleoide, contienen xenes y son comúnmente usaos poles bacteries na conxugación. La citoplasma tamién contién vacuoles (gránulos que contienen sustances de reserva) y ribosomes (utilizaos na síntesis de proteínes).
Una membrana citoplasmática compuesta de lípidos arrodia la citoplasma y, al igual que les célules de les plantes, la mayoría tien una paré celular, que nesti casu ta compuesta por peptidoglicano (mureína). Delles bacteries, amás, presenten una segunda membrana lipídica (membrana esterna) arrodiando a la paré celular. L'espaciu entendíu ente la membrana citoplasmática y la paré celular (o la membrana esterna si esta esiste) denominar espaciu periplásmico. Delles bacteries presenten una cápsula y otres son capaces de desenvolvese como endospores, estaos latentes capaces d'aguantar condiciones estremes. Ente les formaciones esteriores propies de la célula bacteriana destaquen los flaxelos y los pili.
La membrana citoplasmática bacteriana tien una estructura similar a la de plantes y animales. Ye una bicapa lipídica compuesta fundamentalmente de fosfolípidos na que s'enserten molécules de proteines. Nes bacteries realiza numberoses funciones ente les que s'inclúin les d'barrera osmótica, tresporte, biosíntesis, transducción d'enerxía, centru de replicación d'ADN y puntu d'anclaxe pa los flaxelos. A diferencia de les membranes eucariótiques, xeneralmente nun contién esteroles (son esceiciones micoplasmes y dalgunes protobacteries), anque puede contener componentes similares denominaos hopanoides.
Munches importantes reaiciones bioquímiques que tienen llugar nes célules prodúcense pola esistencia d'gradientes de concentración a entrambos llaos d'una membrana. Esti gradiente crea una diferencia de potencial análoga a la d'una batería eléctrica y dexa a la célula, por casu, el tresporte d'electrones y el llogru d'enerxía. L'ausencia de membranes internes nes bacteries significa qu'estes reaiciones tienen que producise al traviés de la mesma membrana citoplasmática, ente la citoplasma y el espaciu periplásmico.
Cuidao que les bacteries son procariotes nun tienen orgánulos citoplasmáticos delimitaos por membranes y por ello presenten poques estructures intracelulares. Escarecen de núcleu celular, mitocondries, cloroplastos y de los otros orgánulos presentes nes célules eucariotes, tales como l'aparatu de Golgi y el retículu endoplasmáticu. Como esceición, delles bacteries contienen estructures intracelulares arrodiaes por membranes que puen considerase primitivos orgánulos. Exemplos son los tilacoides de les cianobacteries, los compartimientos que contienen amonio monooxigenasa en Nitrosomonadaceae y diverses estructures en Planctomycetes.
Como tolos organismos vivos, les bacteries contienen ribosomes pa la síntesis de proteínes, pero éstos son distintos a los d'eucariotes y arquies. La estructura de los ribosomes d'arquies y bacteries ye similar, pos dambos son de tipu 70S ente que los ribosomes eucariotes son de tipu 80S. Sicasí, la mayoría de les proteínes ribosomiales, factores de traducción y ARNt arqueanos son más paecíos a los eucarióticos qu'a los bacterianos. 
Munches bacteries presenten vacuoles, gránulos intracelulares pal almacenaxe de sustances, como por casu glucóxenu, polifosfatos, azufre o polihidroxialcanoatos. Ciertes especies bacterianes fotosintétiques, tales como les cianobacterias, producen visícules internes de gas qu'utilicen pa regular la so flotabilidá y asina algamar la fondura con intensidá de lluz óptima y/o unos niveles de nutrientes óptimos. Otres estructures presentes en ciertes especies son los carboxisomes (que contienen enzimes pa la fixación de carbonu) y los magnetosomes (pa la orientación magnética).
Les bacteries nun tienen un núcleu delimitáu per membranes. El material xenéticu ta entamáu nun únicu cromosoma asitiáu na citoplasma, dientro d'un cuerpu irregular denomináu nucleoide. La mayoría de los cromosomes bacterianos son circulares, magar esisten dellos exemplos de cromosomes llineales, por casu, "Borrelia burgdorferi". El nucleoide contién el cromosoma xunto coles proteínes acomuñaes y ARN. L'orde Planctomycetes ye una esceición, pos una membrana arrodia'l so nucleoide y tien delles estructures celulares delimitaes per membranes.
Enantes pensábase que les célules procariotes nun teníen citoesqueleto, pero dende entós atopáronse homólogos bacterianos de les principales proteínes del citoesqueletu de los eucariontes. Estos inclúin les proteínes estructurales FtsZ (que s'ensamblen nun aníu pa mediar durante la división celular bacteriana) y MreB (que determina l'anchor de la célula). El citoesqueletu bacterianu desempeña funciones esenciales na protección, determinación de la forma de la célula bacteriana y na división celular.
Les bacteries disponen d'una paré celular qu'arrodia a la so membrana citoplasmática. Les parés celulares bacterianes tán feches de peptidoglicanu (llamáu d'antiguo mureína). Esta sustanza ta compuesta por cadenes de polisacáridu enllazaes por péptidos inusuales que contienen aminoácidos D. Estos aminoácidos nun s'atopen nes proteínes, polo que protexen a la paré de la mayoría de les peptidases. Les parés celulares bacterianes son distintes de les que tienen les plantes y fungos, compuestes de celulosa y quitina, respeutivamente. Son tamién distintes a les parés celulares de Archaea, que nun contienen peptidoglicano. L'antibióticu penicilina pue matar a munches bacteries tornando un pasu de la síntesis del peptidoglicanu.
Esisten dos distintos tipos de paré celular bacteriana denominaes Gram-positiva y Gram-negativa, respectivamente. Estos nomes provienen de la reaición de la paré celular a la tinción de Gram, un métodu tradicionalmente emplegáu pa la clasificación de les especies bacterianes. Les bacteries Gram-positives tienen una paré celular gruesa que contién numberoses capes de peptidoglicanu nes que s'enserta acedu teicoicu. Sicasí, les bacteries Gram-negatives tienen una paré relativamente fina, consistente nunes poques capes de peptidoglicanu, arrodiada por una segunda membrana lipídica (la membrana esterna) que contién lipopolisacáridos y lipoproteínes. 
Les micoplasmes son una esceición, pos escarecen de paré celular. La mayoría de les bacteries tienen parés celulares Gram-negatives; solamente son Gram-positives Firmicutes y Actinobacteria. Estos dos grupos yeren d'antiguo conocíos como bacteries Gram-positives de conteníu GC baxu y bacteries Gram-positives de conteníu GC eleváu, respectivamente. Estes diferencies na estructura de la paré celular dan llugar a diferencies na susceptibilidá antibiótica. Por exemplu, la vancomicina pue matar solamente a bacteries Gram-positives y ye ineficaz contra patóxenos Gram-negativos, tales como "Haemophilus influenzae" o "Pseudomonas aeruginosa". Dientro del filu Actinobacteria ye importante facer una mención especial al xéneru "Mycobacterium", que, magar s'encuadra dientro de les Gram positives, nun paez selo dende'l puntu de vista empíricu, yá que la so paré nun retién el tinte. Esto débese a que presenten una paré celular poco común, rica en acedos micólicos, de calter hidrófobu y cerosu y abondo gruesa, lo que-yos confier una gran resistencia.
Munches bacteries tienen una capa S de molécules de proteína d'estructura ríxida que cubre la paré celular. Esta capa apurre protección química y física pa la superficie celular y pue actuar como una barrera d'espardimientu macromolecular. Les capes S tienen diverses (anque inda deque entendíes) funciones. Por exemplu, nel xéneru "Campylobacter" actúen como factores de roxura y na especie " Bacillus stearothermophilus" contienen enzimes superficiales.
Los flaxelos son llargos apéndices filamentosos compuestos de proteínes y utilizaos pal movimientu. Tienen un diámetru averáu de 20 nm y un llargor d'hasta 20 μm. Los flaxelos son impulsaos pola enerxía llograda de la tresferencia de iones. Esta tresferencia ye impulsada pol gradiente electroquímicu qu'esiste ente dambos llaos de la membrana citoplasmática.
Les fimbries son filamentos finos de proteínes que se distribúin sobre la superficie de la célula. Tienen un diámetru averáu de 2-10 nm y una llargor d'hasta dellos μm. Cuando se reparen al traviés del microscopiu electrónicu aseméyense a pelos finos. Les fimbries ayuden a l'adherencia de les bacteries a les superficies sólides o a otres célules y son esenciales na roxura de dellos patóxenos. Los pili son apéndices celulares llixeramente mayores que les fimbrias y utilícense pa la tresferencia de material xenético ente bacteries nun procesu denomináu conxugación bacteriana.
Munches bacteries son capaces d'atropar material nel esterior p'anubrir la so superficie. Dependiendo de la rixidez y la so rellación cola célula clasifíquense en cápsules y glicocalix. La cápsula ye una estructura ríxida que xúnese firmemente a la superficie bacteriana, en cuantes que'l glicocalix ye flexible y xúnese de forma laxa. Estes estructures protexen a les bacteries pos enzanquen que sían fagocitaes por célules eucariotes tales como los mácrofagos. Tamién puen actuar como antíxenos y tar implicaes na reconocencia bacteriana, asina como ayudar a l'adherencia superficial y a la formación de biopelícules.
La formación d'estes estructures estracelulares depende del sistema de secreción bacterianu. Esti sistema tresfier proteínes dende'l citoplasma al periplasma o al espaciu qu'arrodia a la célula. Conócense munchos tipos de sistemes de secreción, que son de cutiu esenciales pa la roxura de los patóxenos, polo que son estensamente estudiaos.
Ciertos xéneros de bacteries Gram-positives, tales como "Bacillus", "Clostridium", "Sporohalobacter", "Anaerobacter" y "Heliobacterium", puen formar endospores. Les endospores son estructures durmientes altamente resistentes que la so función primaria ye sobrevivir cuando les condiciones ambientales son adverses. En casi tolos casos, les endospores nun formen parte d'un procesu reproductivu, anque "Anaerobacter" pue formar hasta siete endospores a partir d'una célula. Les endospores tienen una base central de citoplasma que contién ADN y ribosomes, arrodiada por una corteza y protexía por una cubierta impermeable y ríxida.
Les endospores nun presenten un metabolismu detectable y puen sobrevivir a condiciones físiques y químiques estremes, tales como altos niveles de lluz ultravioleta, rayu gamma, deterxentes, desinfestantes, calor, presión y desecación. Nesti estáu durmiente, les bacteries pueden siguir viviendo durante millones d'años, ya inclusive puen sobrevivir na radiación y vacíu del espaciu esterior. Les endospores puen tamién causar enfermedaes. Por exemplu, pue contraer carbunclu pola inhalación d'endospores de "Bacillus anthracis" y tétanos pola contaminación de les feríes con endospores de "Clostridium tetani".
En contraste colos organismos cimeros, les bacteries esiben una gran variedá de tipos metabólicos. La distribución d'estos tipos metabólicos dientro d'un grupu de bacteries utilizóse tradicionalmente pa definir la so taxonomía, pero estes traces nun correspuenden de cutiu coles clasificaciones xenétiques modernes. El metabolismu bacterianu clasifícase basándose en tres criterios importantes: l'orixe del carbonu, la fonte d'enerxía y los apurridores d'electrones. Un criteriu adicional pa clasificar a los microorganismos qu'alienden ye'l receptor d'electrones usáu na respiración.
Según la fonte de carbonu, les bacteries puen clasificase como:
Les bacteries autótrofes típiques son les cianobacteries fotosintétiques, les bacteries verdes del azufre y dalgunes bacteries púrpures. Pero hai tamién munches otres especies quimiolitotrofes, por casu, les bacteries nitrificantes y oxidantes del azufre.
Según la fonte d'enerxía, les bacteries puen ser:
Según los apurridores d'electrones, les bacteries tamién puen clasificase como:
Los organismos quimiotrofos usen apurridores d'electrones pal caltenimientu d'enerxía (durante la respiración aerobia, anaerobia y la fermentadura) y pa les reacciones biosintéticas (por casu, pa la fixación del dióxidu de carbonu), ente que los organismos fototrofos utilícense namái con propósitos biosintéticos. 
Los organismos qu'alienden usen compuestos químicos como fonte d'enerxía, tomando electrones del sustratu amenorgáu y tresfiriéndolos a un receptor terminal d'electrones nuna reacción redox. Esta reacción esprende enerxía que pue utilizase pa sintetizar ATP y asina caltener activu'l metabolismu. Nos organismos aerobios, l'osíxenu utilízase como receptor d'electrones. Nos organismos anaerobios utilícense como receptores d'electrones otros compuestos inorgánicos tales como nitratos, sulfatos o dióxidu de carbonu. Esto conduz a que se lleven a cabu los importantes procesos bioxeoquímicos de la desnitrificación, l'amenorgamientu del sulfatu y l'acetogénesis, respeutivamente. Otra posibilidá ye la fermentadura, un procesu d'oxidación incompleta, totalmente anaeróbicu, siendo'l productu final un compuestu orgánicu, que al amenorgase va ser el receptor final de los electrones. Exemplos de productos de fermentadura amenorgaos son el lactatu (na fermentadura láctica), etanol (na fermentadura alcohólica), hidróxenu, butiratu, etc. La fermentadura ye posible porque'l conteníu d'enerxía de los sustratos ye mayor qu'el de los productos, lo que dexa que los organismos sinteticen ATP y caltengan activu'l so metabolismu. Los organismos anaerobios facultativos puen escoyer ente la fermentadura y diversos receptores terminales d'electrones dependiendo de les condiciones ambientales nes cualos atópense.
Les bacteries litotrofes puen utilizar compuestos inorgánicos como fonte d'enerxía. Los apurridores d'electrones inorgánicos más comunes son l'hidróxenu, el monóxidu de carbonu, l'amoniacu (que conduz a la nitrificación), el fierru ferrosu y otros iones de metales amenorgaos, según dellos compuestos d'azufre amenorgaos. En determinaes ocasiones, les bacteries metanotrofes puen usar gas metanu como fonte d'electrones y como sustratu simultáneamente, pal anabolismu del carbonu. Na fototrofía y quimiolitotrofía aerobies, utilízase l'osíxenu como receptor terminal d'electrones, ente que so condiciones anaeróbiques utilícense compuestos inorgánicos. La mayoría de los organismos litotrofos son autótrofos, ente que los organismos organotrofos son heterótrofos. 
Amás de la fixación del dióxidu de carbonu per aciu la fotosíntesis, delles bacteries tamién afiten el gas nitróxenu usando la enzima nitroxenasa. Esta característica ye bien importante a nivel ambiental y pue atopase en bacteries de casi tolos tipos metabólicos numberaos enantes, anque nun ye universal. El metabolismu microbianu pue xugar un papel importante na biorremediación pos, por casu, delles especies puen realizar el tratamientu de les agües residuales y otres son capaces de degradar los hidrocarburos, sustances tóxiques ya inclusive radiactives. Sicasí, les bacteries reductores de sulfatu son en gran parte responsables de la producción de formes altamente tóxiques de mercuriu (metil- y dimetil-mercuriu) nel ambiente.
Delles bacteries son inmóviles y otres llinden el so movimientu a cambeos de fondura. Por exemplu, cianobacteries y bacteries verdes del azufre contienen visícules de gas coles que puen controlar la so flotabilidá y asina consiguir un óptimo de lluz y alimentu. Les bacteries móviles puen movese por deslizamientu, per aciu contracciones o más comúnmente usando flaxelos. Delles bacteries puen esmucise per superficies sólides segregando una sustanza mafosa, pero'l mecanismu qu'actúa como propulsor ye inda desconocíu. Nel movimientu per aciu contracciones, la bacteria usa'l so pilus de tipu IV como gabitu d'ataque, primero estiéndelo, fondiándolo y dempués contráilo con una fuerza notable (>80 Newton (unidá)|pN).
El Flaxelu bacterianu ye un llargu apéndiz filamentosu helicoidal propulsado por un motor rotatoriu (como una hélice) que pue xirar nos dos sentíos. El motor utiliza como enerxía un gradiente electroquímicu al traviés de la membrana. Los flaxelos tán compuestos por unes 20 proteínes, con aprosimao otres 30 proteínes pa la so regulación y coordinación. Hai que tener en cuenta que, dáu'l tamañu de la bacteria, l'agua resúlta-yos bien mafosa y el mecanismu de propulsión tien de ser bien potente y eficiente. Los flaxelos bacterianos atópense tanto nes bacteries Gram-positives como Gram-negatives y son dafechu distintes de los eucarióticos y, anque son superficialmente similares a los arqueanos, considérense non homólogos.
Según el númberu y disposición de los flaxelos na superficie de la bacteria estremen los siguientes tipos: un solu flaxelu ("monotricu"), un flaxelu en cada estremu ("anfitricu"), grupos de flaxelos nún o nos dos estremos ("lofotricu") y flaxelos distribuyíos sobre tola superficie de la célula ("peritricos"). Nun grupu únicu de bacteries, les espiroquetes, preséntense unos flaxelos especializaos, denominaos "filamentos axiales", alcontraos intracelularmente nel espaciu periplásmicu, ente les dos membranes. Estos producen un movimientu rotatoriu que fai que la bacteria xire como un sacacorchos moviéndose palantre. 
Munches bacteries (tales como "E. coli") tienen dos tipos de movimientu: en llinia recta (carrera) y aleatoriu. Nesti postreru realízase un movimientu tridimensional aleatoriu al combinar la bacteria carreres curties con viraXes al azar. Les bacteries móviles puen presentar movimientos d'atracción o repulsión determinaos por distintos estímulos. Estos comportamientos son denominaos "taxis", ya inclúin diversos tipos como la quimiotaxis, la fototaxis o la magnetotaxis. Nel peculiar grupu de les mixobacteries, les célules individuales muévense xuntes formando ondes de célules, que van terminar amestándose pa formar los cuerpos granibles característicos d'esti xéneru. El movimientu de les mixobacteries produzse solamente sobre superficies sólides, en contraste con "E. coli", que ye móvil tanto en medios líquidos como sólidos. 
Delles especies de "Listeria" y "Shigella" muévense dientro de les célules güéspede apoderándose del so citoesqueletu, que de normal movería los orgánulos. La polimerización d'actina crea un emburrie nun estremu de la bacteria que la mueve al traviés del citoplasma de la célula güéspede.
Nes bacteries, l'aumentu nel tamañu de les célules (crecedera) y la reproducción por división celular tán íntimamente amestaos, como na mayor parte de los organismos unicelulares. Les bacteries crecen hasta un tamañu fixu y dempués reprodúcense por fisión binaria, una forma de reproducción asexual. En condiciones apropiaes, una bacteria Gram-positiva pue estremase cada 20–30 minutos y una Gram-negativa cada 15–20 minutos, y n'alredor de 16 hores el so númberu pue xubir a unos 5.000 millones (aprosimao'l númberu de persones qu'habiten la Tierra). So condiciones óptimes, delles bacteries puen crecer y estremase bien rápido, tanto como cada 9,8 minutos. Na división celular prodúcense dos célules fíes idéntiques.
Delles bacteries, inda reproduciéndose asexualmente, formen estructures reproductives más complexes que faciliten la dispersión de les célules fíes recién formaes. Exemplos inclúin la formación de cuerpos granibles (esporanxios) nes mixobacteries, la formación d'hifes en "Streptomyces" y la xemación. Na xemación una célula forma un bultu que de siguío se dixebra y produz una nueva célula fía.
Per otru llau, importante ye destacar un tipu de reproducción sexual en bacteries, denominada parasexualidá bacteriana. Nesti casu, les bacteries son capaces d'intercambiar material xenéticu nun procesu conocíu como conxugación bacteriana. Durante'l procesu una bacteria donante y una bacteria receptora lleven a cabu un contactu per aciu pelos sexuales buecos o pili, al traviés de los cualos tresfierse una pequena cantidá d'ADN independiente o plásmidu conxugativu.
El meyor conocíu ye'l plásmidu F d"'Y. coli", qu'amás pue integrase nel cromosoma bacterianu. Nesti casu recibe'l nome d'episoma, y na tresferencia abasna parte del cromosoma bacterianu. Ríquese qu'esista síntesis d'ADN por que se produza la conxugación. La replicación realízase coles mesmes que la tresferencia.
El crecedera bacteriana sigue tres fases. Cuando una población bacteriana alcuéntrase nun nuevu ambiente con elevada concentración de nutrientes que-y dexen crecer precisa un periodu d'adaptación a dichu ambiente. Esta primer fase denomínase fase d'adaptación o fase lag y trai una lenta crecedera, onde les célules prepárense pa empezar una rápida crecedera, y una elevada tasa de biosíntesis de les proteínes necesaries pa ello, como ribosomes, proteínes de membrana, etc. La segunda fase de crecedera denomínase fase esponencial, yá que se caracteriza pola crecedera esponencial de les célules. La velocidá de crecedera durante esta fase conozse como la "tasa de crecedera" k y el tiempu que tarda cada célula n'estremase como'l "tiempu de xeneración" g. Durante esta fase, los nutrientes son metabolizaos a la máxima velocidá posible, hasta que dichos nutrientes escósense, dando pasu a la siguiente fase. La postrera fase de crecedera denomínase fase estacionaria y produzse de resultes del escosamientu de los nutrientes nel mediu. Nesta fase les célules amenorguen drásticamente la so actividá metabólica y empiecen a utilizar como fonte enerxética aquelles proteínes celulares non esenciales. La fase estacionaria ye un periodu de transición dende la rápida crecedera a un estáu de respuesta a estrés, nel cual actívase la espresión de xenes arreyaos nel arreglu del ADN, nel metabolismu antiosidante y nel tresporte de nutrientes.
La mayoría de les bacteries tienen un únicu cromosoma circular que'l so tamañu pue dir dende namái 160.000 pares de bases na bacteria endosimbionte "Candidatus Carsonella ruddii" a los 12.200.000 pares de bases de la bacteria del suelu "Sorangium cellulosum". Les espiroquetes del xéneru "Borrelia" (qu'inclúin, por casu, a "Borrelia burgdorferi", la causa de la enfermedá de Lyme) son una notable esceición a esta riegla pos contienen un cromosoma llineal. Les bacteries pueden tener tamién plásmidos, pequeñes molécules d'ADN estracromosómicu que puen contener xenes responsables de la resistencia a los antibióticos o factores de virulencia. Otru tipu d'ADN bacterianu provién de la integración de material xenético procedente de bacteriofagos (los virus qu'infecten bacteries). Esisten munchos tipos de bacteriófagos, dalgunos a cencielles infecten y ruempen les célules güéspede bacterianes, ente qu'otros ensértrnse nel cromosoma bacterianu. D'esta forma puen ensertase xenes del virus que contribuyan al fenotipu de la bacteria. Por exemplu, na evolución d' y "Clostridium botulinum", los xenes tóxicos apurríos por un bacteriófago convirtieron a una inofensiva bacteria ancestral nun patóxenu letal.
Les bacteries, como organismos asexuales que son, herieden copies idéntiques de xenes, esto ye, son clones. Sicasí, puen evolucionar por selección natural per aciu cambeos nel ADN debíos a mutaciones y a la recombinación xenética. Les mutaciones provienen d'erros durante'l retruque del ADN o por esposición a axentes mutaxénicos. Les tases de mutación varien llargamente ente les diverses especies de bacteries ya inclusive ente distintes cepes d'una mesma especie de bacteria. Los cambeos xenéticos pueden producise al azar o ser escoyíos por estrés, onde los xenes implicaos en dalgún procesu que llinda la crecedera tienen una mayor tasa de mutación. 
Les bacteries tamién puen tresferise material xenético ente célules. Esto pue realizase de tres formes principalmente. De primeres, les bacteries puen recoyer ADN exóxenu del ambiente nun procesu denomináu tresformamientu. Los xenes tamién puen tresferise por un procesu de transducción por aciu'l cual un bacteriófago introduz ADN estrañu nel cromosoma bacterianu. El tercer métodu de tresferencia de xenes ye por conxugación bacteriana, onde l'ADN tresfierse al traviés del contactu directu (per mediu d'un pilus) ente célules. Esta alquisición de xenes d'otres bacteries o del ambiente denomínase tresferencia de xenes horizontal y pue ser común en condiciones naturales La tresferencia de xenes ye especialmente importante na resistencia a los antibióticos, pos dexa una rápida diseminación de los xenes responsables de dicha resistencia ente distintos patóxenos.
A pesar de la so aparente simplicidá, les bacteries puen formar asociaciones complexes con otros organismos. Estes asociaciones puen clasificase como parasitismu, mutualismu y comensalismu. 
Por cuenta del so pequeñu tamañu, les bacteries comensales son ubicues y crecen sobre animales y plantes esactamente igual a como creceríen sobre cualesquier otra superficie. Asina, por casu, grandes poblaciones d'estos organismos son les causantes del mal golor corporal y la so crecedera pue aumentar col calor y el sudu.
Ciertes bacteries formen asociaciones íntimes con otros organismos, que-yos son imprescindibles pa la so supervivencia. Una d'estes asociaciones mutualistes ye la tresferencia d'hidróxenu ente especies. Produzse ente grupos d'bacteries anaerobies que peracaben ácidos orgánicos tales como ácidu butíricu o ácidu propiónicu y producen hidróxenu, y les arquies metanóxenes que peracaben dichu hidróxenu. Les bacteries nesta asociación nun puen consumir los ácidos orgánicos cuando l'hidróxenu alcuéntrase al so alredor. Solamente l'asociación íntima con arquies caltién una concentración d'hidróxenu lo bastante baxa pa dexar que les bacteries crezan. 
Nel suelu, los microorganismos qu'habiten la rizosfera (la zona qu'inclúi la superficie del raigañu y la tierra que se xunta a ella) realicen la fixación de nitróxenu, convirtiendo'l nitróxenu atmosféricu (n'estáu gaseoso) en compuestos nitroxenaos. Esto apurre a munches plantes, que nun puen afitar el nitróxenu por sigo mesmes, una forma fácilmente absorbible de nitróxenu.
Munches otres bacteries atópense como simbiontes en seres humanos y n'otros organismos. Por exemplu, nel tractu dixestivu abonden unes mil especies bacterianes. Sinteticen vitamines tales como ácidu fólicu, vitamina K y biotina. Tamién llelden los carbohidratos complexos indigeribles y converten les proteínes de la lleche n'ácidu láctico (por casu, "Lactobacillus"). Amás, la presencia d'esta flora intestinal inhibe la crecedera de bacteries potencialmente patóxenes (xeneralmente por esclusión competitiva). Munches vegaes estes bacteries beneficioses viéndense como suplementos dietéticos probióticos.
Les bacteries patóxenes son una de les principales causes de les enfermedaes y de la mortalidá humana, causando infecciones tales como'l tétanos, la fiebre tifoidea, la difteria, la sífilis, el cólera, intoxicaciones alimentaries, la llepra y la tuberculosis. Hai casos nos que la etioloxía o causa d'una enfermedá conocida afáyase solamente dempués de munchos años, como foi'l casu de la úlcera péptica y "Helicobacter pylori". Les enfermedaes bacterianes son tamién importantes na agricultura y na ganadería, onde esisten ensame d'enfermedaes como por casu la "llurdiu de la fueya", la "plaga de fueu", la "paratuberculosis", la "mastitis", la "salmonela" y el "carbunclu".
Cada especie de patóxenu tien un espectru característicu d'interaiciones colos sos güéspedes humanos. Dellos organismos, tales como "Staphylococcus" o "Streptococcus", puen causar infeiciones de la piel, pulmonía, meninxitis ya inclusive sepsis, una respuesta inflamatoria sistémica que produz "shock", vasodilatación masiva y muerte. Sicasí, estos organismos son tamién parte de la flora humana normal y atópense xeneralmente na piel o na ñariz ensin causar nenguna enfermedá. 
Otros organismos causen invariablemente enfermedaes nos seres humanos. Por exemplu, el xéneru "Rickettsia", que son parásitos intracelulares obligaos capaces de crecer y reproducise solamente dientro de les célules d'otros organismos. Una especie de Rickettsia causa'l tifus, ente qu'otra causa la fiebre de los Montes Predresos. Chlamydiae, otru filu de parásitos obligaos intracelulares, contién especies que causen neumonía, infecciones urinaries y puen tar implicaes en enfermedaes cardiaques coronaries. Finalmente, ciertes especies tales como "Pseudomonas aeruginosa", "Burkholderia cenocepacia" y "Mycobacterium avium" son patóxenos comenenciosos y causen enfermedaes principalmente nes persones que sufren inmunosupresión o fibrosis quística.
Les infecciones bacterianes puen tratase con antibióticos, que se clasifiquen como bactericides, si maten bacteries, o como bacterioestáticos, si solo detienen la crecedera bacteriana. Esisten munchos tipos d'antibióticos y cada tipu inhibe un procesu que difier nel patóxenu con respectu al güéspede. Exemplos d'antibióticos de tosicidá selectiva son el cloranfénicul y la puromicina, que inhiben el ribosoma bacterianu, pero non el ribosoma eucariota que ye estructuralmente distintu. Los antibióticos utilícense pa tratar enfermedaes humanes y na ganadería intensiva pa promover la crecedera animal. Esto postreru pue contribuyir al rápidu desenvolvimientu de la resistencia antibiótica de les poblaciones bacterianes. Les infecciones puen prevenise con midíes antiséptiques tales como la esterilización de la piel enantes de les inyecciones y col cuidu apropiáu de los catéteres. Los preseos quirúrxicos y dentales tamién son esterilizaos pa prevenir la contaminación ya infección por bacteries. Los desinfestantes tales como la llexía utilícense pa matar bacteries o otros patóxenos que se depositen sobre les superficies y asina prevenir la contaminación y amenorgar el riesgu d'infección.
La siguiente tabla amuesa delles enfermedaes humanes producíes por bacteries:
La clasificación taxonómica busca describir y estremar l'amplia diversidá d'especies bacterianes poniendo nomes y arrexuntando organismos según les sos semeyances. Les bacteries puen clasificase con base en distintos criterios, como estructura celular, metabolismu o con base en diferencies en determinaos componentes como ADN, ácidos grasos, pigmentos, antíxenos o quinones. Sicasí, anque estos criterios dexaben la identificación y clasificación de cepes bacterianes, entá nun quedaba claro si estes diferencies representaben variaciones ente especies distintes o ente distintes cepes de la mesma especie. Esta incertidume débese a l'ausencia d'estructures distintives na mayoría de les bacteries y a la esistencia de la tresferencia horizontal de xenes ente especies distintes, la cual da llugar a que bacteries bien rellacionaes puean llegar a presentar morfoloxíes y metabolismos bien distintos. Por ello, y col fin de superar esta incertidume, la clasificación bacteriana actual céntrase nel usu de técniques moleculares modernes (filoxenia molecular), tales como la determinación del conteníu de guanina/citosina, la hibridación xenoma-xenoma o la secuenciación d'ADN ribosómico, que nun se ve arreyáu na tresferencia horizontal.
El Comité Internacional de Sistemática de Procariotes (ICSP) ye l'organismu encargáu de la nomenclatura, taxonomía y les normes según les cualos son designaos los procariotes. El ICSP ye responsable de la publicación del Códigu Internacional de Nomenclatura de Bacteries (llista de nomes aprobaos d'especies y taxones bacterianos). Tamién publica la Revista Internacional de Bacterioloxía Sistemática (International Journal of Systematic Bacteriology). En contraste cola nomenclatura procariótica, nun hai una clasificación oficial de los procariotes porque la taxonomía sigue siendo una cuestión de criteriu científicu. La clasificación más aceptada ye la ellaborada pola oficina editorial del Manual Bergey de Bacterioloxía Sistemática (Bergey's Manual of Systematic Bacteriology) como pasu preliminar pa entamar el conteníu de la publicación. Esta clasificación, conocida como "The Taxonomic Outline of Bacteria and Archaea" (TOBA), ta disponible n'Internet. Por cuenta de la recién introducción de la filoxenia molecular y del analís de les secuencies de xenomes, la clasificación bacteriana actual ye un campu en continuu cambéu y plena espansión.
La identificación de bacteries nel llaboratoriu ye particularmente relevante en medicina, onde la determinación de la especie causante d'una infección ye crucial pa d'aplicar un correctu tratamientu. Por ello, la necesidá d'identificar a los patóxenos humanos dio llugar a un potente desenvolvimientu de técniques pa la identificación de bacteries.
La técnica de tinción de membranes de bacteries de Gram, desenvuelta por Hans Christian Gram en 1884, supunxo un enantes y un dempués nel campu de la medicina, y consiste en tiñir con tintes específicos diverses amueses de bacteries nun portaoxetos pa saber si tiñiéronse o non con dichu tinte.
Una vegada amestáronse los tintes específicos nes amueses, y llavóse l'amuesa pasaos unos minutos pa evitar tracamundios, hai que llimpiales con unes gotes d'alcohol etílicu. La función del alcohol ye la d'esaniciar el tinte de les bacteries, y ye equí onde se reconocen les bacteries que se tomaron: si la bacteria caltién el tinte, ye una Gram positiva, que tienen una paré más gruesa constituyida por delles decenes de capes de diversos componentes proteicos; nel casu de que'l tinte nun se caltenga, la bacteria ye una Gram negativa, que tien una paré d'una composición distinta. 
La función biolóxica que tien ésta técnica ye la de fabricar antibióticos específicos pa eses bacteries.
Esta tinción ye emplegada en microbioloxía pa la visualización de bacteries n'amueses clíniques. Tamién s'emplega como primer pasu na distinción de distintes especies de bacteries, considerándose bacteries Gram positives a aquelles que se tornen de color violeta y Gram negatives a les que se tornen de color vermeyu.
Nel analís d'amueses clíniques sueli ser un estudiu fundamental por cumplir delles funciones:
Les rellaciones filoxenétiques de los seres vivos son motivu de discutiniu y nun hai un alcuerdu xeneral ente los distintos autores. La siguiente figura amuesa un árbol filoxenéticu de los seres vivos basáu nes idees de Cavalier-Smith. Según esti autor, el raigañu del árbol asítiase ente les bacteries Gram-negatives, que seríen los organismos más antiguos (esistiendo dende fai 3.500 millones d'años), ente qu'Archaea y Eukarya seríen relativamente recientes (de fai namái 900 millones años). Un árbol alternativu podría construyise considerando qu'Archaea ye'l dominiu más antiguu y poniendo'l raigañu del árbol nel puntu indicáu pol asteriscu na figura.
L'árbol básase na estructura celular de los distintos seres vivos enfatizando na envolvedura celular (membrana citoplasmática, paré celular y membrana esterna). Según esti criteriu, el dominiu Bacteria contién organismos con dos tipos distintos d'organización básica, Gram-negativa y Gram-positiva, y amás podemos subdividir a les Gram-negatives en dos subgrupos en función de la composición de la membrana esterna. 
Negibacteria (bacteries Gram negatives) presenta dos membranes lipídiques distintes, ente les que s'alcuentra la paré celular, ente que'l restu de los organismos presenten una única membrana lipídica. La hipótesis de la citoplasma fuera describe un posible modelu pa l'apaición de los dos membranes nestes primeres bacteries. Dientro d'esti grupu podemos estremar dos subgrupos. Los subgrupos Eobacteria y Glycobacteria estrémense pola composición de la membrana esterna, que presenta solo simples fosfolípidos nos primeres ya insertamientu de molécules complexes de lipopolisacáridos nos segundos.
Posibacteria (bacteries Gram positives) presenta una única membrana y la paré de peptidoglicanu (mureína) faise muncho más gruesa. Considérase que les posibacteries vienen de les negibacteries, y non al aviesu, porque les primeres presenten carauterístiques moleculares y ultraestructurales más avanzaes. La perda de la membrana esterna podría ser debida a la hipertrofia de la paré celular, qu'aumenta la resistencia d'estos organismos, pero torga la tresferencia de lípidos pa formar la membrana esterna. Estos organismos fueron probablemente los primeros que colonizaron el suelu.
Archaea y Eukarya probablemente tuvieron como orixe una Posibacteria al traviés d'un organismu Neomura que sustituyó la paré celular de peptidoglucanu por otra de glicoproteína. De siguío y casi darréu, arquies colonizaron ambientes calientes y ácidos, reemplazando los lípidos acilo-éster de les bacteries por lípidu prenil-éter, y usaron les glicoproteínes como una nueva paré ríxida. Los eucariontes, sicasí, usaron la nueva superficie de proteínes como una capa flexible pa desenvolver la fagocitosis, lo que los llevó, n'última instancia, a fondos cambeos na estructura de la célula.
El siguiente cladograma amuesa más en detalle les rellaciones ente los distintos grupos de seres vivos onde les bacteries tienen un papel central, acordies coles idees de Cavalier-Smith:
"Lleendes:" 
Posibacteria (Endobacteria + Actinobacteria): [H] Bacteria Gram-positiva: hipertrofia de la paré de peptidoglicanu, perda de la membrana esterna y orixe d'enzimes sortases pa enllazar les proteínes priplasmátiques a la paré celular y asina evitar la so perda. [I] Glicerol 1-P deshidrogenasa (enzima que forma'l glicerolfosfatu d'imaxe especular al atopáu nos éter fosfolípidos bacterianos y eucariotes y característicu d'arquiar). [J] Orixe de los proteosomes; fosfatidilinositol. 
Los principales filos bacterianos inclúyense nesti esquema de la siguiente forma:
Munches industries dependen en parte o dafechu de l'aición bacteriana. Gran cantidá de sustances químiques importantes como l'alcohol etílicu, ácidu acéticu, alcohol butílicu y acetona son producíes por bacteries específiques. Tamién s'empleguen bacteries pal curáu de tabacu, el curtíu de cueros, cauchu, algodón, etc. Les bacteries (de cutiu "Lactobacillus") xunto con lleldos y mohos, utilizáronse durante miles d'años pa la preparación d'alimentos lleldaos tales como quesu, mantega, encurtidos, mueyu de soya, chucrut, vinagre, vinu y yogur.
Les bacteries tienen una capacidá notable pa degradar una gran variedá de compuestos orgánicos, polo que s'utilicen nel recicláu de basura y en biorremediación. Les bacteries capaces de degradar los hidrocarburos son d'usu frecuente na llimpieza de los arramaos de petroleu. Asina por casu, dempués del arramáu del petroleru Exxon Valdez en 1989, en delles sableres d'Alaska usáronse fertilizantes con oxetu de promover la crecedera d'estes bacteries naturales. Estos esfuerzos fueron eficaces nes sableres nes que la capa de petroleu nun yera demasiáu trupa. Les bacteries tamién s'utilicen pa la biorremediación de basures tóxiques industriales. Na industria químico, les bacteries son utilizaes na síntesis de productos químicos enantioméricamente puros pa usu farmacéuticu o agroquímico.
Les bacteries tamién puen ser utilizaes pal control biolóxicu de parásitos en sustitución de los pesticides. Esto implica comúnmente a la especie "Bacillus thuringiensis" (tamién llamáu BT), una bacteria de suelu Gram-positiva. Les subespecies d'esta bacteria utilícense como insecticides específicos para lepidópteros. Por cuenta de la so especificidá, estos pesticides considérense respetuosos col mediu ambiente, con pocos o nengún efectos sobre los seres humanos, la fauna y la mayoría de los insectos beneficiosos, como por casu, los polinizadores.
Les bacteries son ferramientes básiques nos campos de la bioloxía, la xenética y la bioquímica moleculares por cuenta de la so capacidá pa crecer rápidamente y a la facilidá relativa cola que puen ser manipoliaes. Realizando cambeos nel ADN bacterianu y esaminando los fenotipos que resulten, los científicos puen determinar la función de xenes, encimes y rutes metabóliques, pudiendo treslladar darréu estes conocencies a organismos más complexos. La comprensión de la bioquímica celular, que rique cantidaes enormes de datos rellacionaos cola cinética enzimática y la espresión de xenes, va dexar realizar modelos matemáticos d'organismos enteros. Esto ye facederu en delles bacteries bien estudiaes. Por exemplu, anguaño ta siendo desenvueltu y probáu'l modelu del metabolismu de "Escherichia coli". Esta comprensión del metabolismu y la xenética bacteriana dexa a la biotecnoloxía'l cambéu de les bacteries por que produzan diverses proteínes terapéutiques, tales como insulina, factores de crecedera y anticuerpos.
Eucariota
Eucariota o eucarionte palabra compuesta a partir del griegu antiguu εὖ "eu" (“bonu”, “bien”) y κάρυον "karyon" (“nuez”, “carozo”, “núcleu”) puede faer referencia a:
Denominar eucariotes a toles célules que tienen el so material hereditario fundamental (la so información xenética) zarráu dientro d'una doble membrana, la envolvedura nuclear, que delimita un núcleu celular.Les célules eucariotes son les que tienen núcleu a lo contrario que les procariotas qu'escarecen del.Llámense les célulastontas a aquelles que solo tienen mediu núcleu y la metá de la so materia xenético esta tremada por toa ella. A los organismos formaos por célules eucariotes denominar eucariontes.
L'alternativa a la organización eucariótica de la célula ufiertar la llamada célula procariota. Nestes célules el material hereditario atopar nuna rexón específica denominada nucleoide, non aisllada por membranes nel senu de la citoplasma. Les célules eucariotes nun cunten con un compartimiento alredor de la membrana plasmática (periplasma), como'l que tienen les célules procariotas.
El pasu de procariotas a eucariotes significó'l reblincón en complexidá de la vida y unu de los más importantes de la so evolución.1 Ensin esti pasu, ensin la complexidá qu'adquirieron les célules eucariotes nun seríen posibles ulteriores pasos como l'apaición de los pluricelulares. La vida, probablemente, llindaríase a constituyise nun conglomeráu de bacteries. Ello ye que los cuatro reinos restantes venimos de esi saltu cualitativu. L'ésitu d'estes célules eucariotes fixo posible les posteriores radiaciones adaptatives de la vida que desaguaron na gran variedá d'especies qu'esiste na actualidá.
Palma
Palma puede referise a:
la isla de San Miguel de La Palma, una isla del archipiélagu canariu **
Les Palmes, una provincia española, de la Comunidá Autónoma de les Islles Canaries (xuntu con Santa Cruz de Tenerife) y qu'entiende a les islles: Gran Canaria, Lanzarote y Fuerteventura.;.
Alcoholismu
L'alcoholismu ye una enfermedá que consiste en carecer una fuerte necesidá d'inxerir alcohol etílico, de forma qu'esiste una dependencia física del mesmu, manifestada al traviés de determinaos síntomes d'astinencia cuando nun ye posible la so inxesta. L'alcohólicu nun tien control sobre les llendes del so consumu y suel dir alzando a lo llargo del tiempu'l so grau de tolerancia al alcohol.
Hasta'l momentu nun esiste una causa común conocida d'esta adicción, anque dellos factores pueden desempeñar un papel importante nel so desenvolvimientu y les evidencies amuesen que quien tien un padre o una madre con alcoholismu tien mayor probabilidá d'adquirir esta enfermedá, una pue ser l'estrés o los problemes que tien la persona que la inxer.
Eso puede debese, más qu'a la redolada social, familiar o campañes publicitaries, a la presencia de ciertos xenes que podríen aumentar el riesgu d'alcoholismu.
Dellos otros factores acomuñaos a esti carecimientu son la necesidá de solliviar l'ansiedá, conflictos en rellaciones interpersonales, depresión, baxa autoestima, facilidá pa consiguir l'alcohol y aceptación social del consumu d'alcohol.
Los tratamientos contra l'alcoholismu inclúin programes de desintoxicación realizaos por instituciones médiques. Esto puede suponer la estancia del paciente mientres un periodu indetermináu, (quiciabes delles selmanes), baxo tutela n'hospitales especializaos onde pue que s'utilicen determinaes melecines pa evitar el síndrome d'astinencia. 
Dempués del periodu de desintoxicación, puede sometese al paciente a diversos métodos de terapia de grupu o sicoterapia pa tratar problemes psicolóxicos de fondu que pudieren llevar al paciente a la dependencia. Puédese coles mesmes sofitar el programa con terapies qu'afalen al paciente a anoxar l'alcohol per aciu de fármacoss como'l disulfiram, que provoca fuertes y repentines matinaes siempres que se peracaba alcohol.
La terapia nutricional ye otru tratamientu. Munchos alcohólicos tienen síndrome de resistencia a la insulina, un desorde metabólicu debíu al cual el cuerpu nun regula correchamente l'azucre causando un suministru inestable a la circulación sanguínea. Anque esti desorde puede tratase con una dieta hipoglucémica, esto puede afectar al so comportamientu y el so estáu anímicu. Estos síntomes son efectos secundarios que se reparen de cutiu n'alcohólicos sometíos con tratamientu de desintoxicación. Los aspeutos metabólicos del alcoholismu de cutiu pásense por altu dando como resultáu tratamientos de duldoses resultancies. 
Nos años 1990, los grupos de consultes d'autoayuda fueron adquiriendo notoriedá polos sos llogros, como lo foi'l movimientu d'Alcohólicos Anónimos.
L'alcoholismu supon un seriu riesgu pa la salú que de cutiu trai'l riesgu d'una muerte prematura de resultes d'afecciones de tipu hepática como la cirrosis hepática, hemorraxes internes, intoxicación alcohólica, hepatocarcinoma, accidentes o suicidiu.
L'alcoholismu nun ta afitáu pola cantidá inxerida nun periodu determináu: persones afectaes por esta enfermedá pueden siguir patrones bien distintos de comportamientu, esistiendo tantu alcohólicos que peracaben a diariu, como alcohólicos que beben selmanalmente, mensualmente, o ensin una periodicidá fixa. Magar el procesu dexenerativu tiende a encurtiar los plazos ente cada inxesta.
El consumu escesivo y enllargao d'esta sustanza va obligando al organismu a precisar o riquir cantidaes crecientes pa sentir los mesmos efectos, a esto llámase-y "tolerancia aumentada" y desencadena un mecanismu adaptativu del cuerpu hasta que llega a una llende na que s'invierte la supuesta resistencia y entós "asimila menos", por eso tolerar más alcohol ye en sí un riesgu d'alcoholización.
Los fallecimientos por accidentes rellacionaos col alcohol (choques, atropellamientos y suicidios) ocupen los primeros llugares ente les causes de muerte en munchos países. Por exemplu, n'España considérase que'l consumu d'alcohol-etanol causa más de 100 mil muertes al añu, ente intoxicaciones per enfile y accidentes de tráficu.
De la mesma, la Secretaría de Salú de Méxicu reporta que l'abusu del alcohol rellaciónase col 70% de les muertes por accidentes de tránsitu y ye la principal causa de fallecimientu ente los 15 y 30 años d'edá. Envalórase que 27 mil mexicanos muerren cada añu por accidentes de tránsitu y la mayoría débese a que s'atopaben baxo los efeutos del alcohol.
Considérase un consumu escesivu diariu, 40 gramos d'alcohol n'homes, por cuenta de la so mayor tolerancia al alcohol, y 32 gramos d'alcohol en muyeres. Un detalle que puede mentase tamién na inxesta desatamañada d'alcohol son los patrones de personalidá de les persones adictes a sustances tales. Munchos alcohólicos lleguen al alcoholismu por beber pa salir d'un estáu de dificultá pa socializar, o por problemes de baxa autoestima. En dellos casos tamién el mayor o menor efeutu que produz en rellación a la d'inxestión hasta'l momentu en que la tolerancia y procesamientu dexen de ser efeutivos. Una persona con un complexu d'inferioridá, ente otros exemplos, ye más propensa a la poca resistencia al alcohol, pero nun ye una riegla xeneral. Reparáronse en pacientes alcohólicos tolerancia negativa y tolerancia positiva ensin una rellación causal aparente.
Disentería
La disentería ye una enfermedá infeiciosa acomuñada a dolor abdominal, fiebre, cianosis peribucal, foria, ya inflamación y ulceración de la boca. Amás d'esto, la disentería por shigella o disentería bacilar puede dar signos meníngeos que son confundíos con una meningoencefalitis: ésta yera la causante d'epidemies nos barcos na antigüedá; coles mesmes nes grandes guerres, n'ocasiones yera la causante de más muertes que les que causaba la guerra en sí.
La enfermedá disentérica o síndrome disentéricu puede tener distintes etioloxíes:
Gripe
El gripe, gripa o influenza ye una enfermedá infeiciosa de aves y mamíferos causada por un tipu de virus de ARN de la familia de los Orthomyxoviridae. Les palabres "gripe" y "gripa" vienen de la francesa "grippe" (procedente del suizu alemán "grupi") (acurrucase), ente que "influenza" procede del italianu.
Nos seres humanos afecta a les víes respiratories, primeramente puede ser similar a un resfriáu y con frecuencia acompañar de síntomes xenerales como dolor de gargüelu, debilidá, dolores musculares (mialxes), dolor estomacal, articulares (artralxes) y de cabeza (cefalea), con tos (que xeneralmente ye seca y ensin mucosidad), malestar xeneral y dellos signos como pueda ser la fiebre. En dellos casos más graves puede complicase con pulmonía (neumonía), que puede resultar mortal, especialmente en neños pequeños y sobremanera en vieyos. Anque puede confundise col resfriáu común (catarru), el gripe ye una enfermedá más grave y ta causada por un tipu distintu de virus. Tamién puede provocar, más de cutiu en neños, estomagades y vultures, que al ser síntomes de gastroenteritis fai que se denomine gripe estomacal o abdominal.
El gripe tresmitir dende individuos infestaos al traviés de gotes en aerosol cargaes de virus (procedentes de secreción nasal, bronquial o cuspia que contenga dalguna d'elles), que son emitíes cola tos o les tusíes o namái al falar. Yá muncho más raramente, al traviés de les fieces de páxaros infestaos. Tamién ye transmisible pola sangre y poles superficies o oxetos contaminaos col virus, que se denominen fomites. 
Los virus del gripe aguanten más n'ambiente seco y fríu. Pueden caltener la so capacidá infestiva mientres una selmana a la temperatura del cuerpu humanu, mientres 30 díes a 0 °C y mientres muncho más tiempu a menores temperatures. Puede ser fácilmente inactivado per aciu deterxentes o desinfestantes.
El gripe distribuyir en epidemies estacionales que provoquen cientos de miles de fallecimientos, que pasen a ser millones nos años de pandemia (epidemia global). Mientres el sieglu XX produciéronse cinco pandemies de gripe por cuenta de la apaición por mutación de distintes cepes del virus. De cutiu estes nueves cepes surdieron a partir del tresvase de cepes típiques d'animales al ser humanu, no que se denomina saltu d'especie o heterocontagio. Una variante mortal del virus de la gripe aviar denominada H5N1 pasó por ser la principal candidata pa la siguiente pandemia de gripe n'humanos desque trespasó la barrera d'especie en los años 1990 y provocó decenes de fallecimientos n'Asia, hasta l'apaición de la neogripe A (H1N1) en 2009. Afortunadamente aquella variante aviar nun mutó y nun puede tresmitise de persona a persona, pos namái afectó a humanos dende aves arimaes y esa andada nun ye fácil pos rique unes condiciones bien especiales. 
Nos países desenvueltos estableciéronse campañes de vacunación añal frente al gripe pa les persones con mayor riesgu de contraer la enfermedá o que son más vulnerables a los sos entueyos, según controles estrictos a les aves de corrolada. La vacuna humana habitual ye la trivalente, que contién proteínes purificadas y inactivadas de los trés cepes considérense van ser más comunes na siguiente epidemia: dos subtipos del virus A del gripe y unu del virus B. Una vacuna ellaborada un añu puede nun ser eficaz al siguiente por cuenta de les frecuentes y rápides mutaciones (cambeos nos sos antígenos) que sufre'l virus, y a la dominancia variable de les distintes cepes. 
El tratamientu ye namái sintomáticu y nos casos grave y hospitalariu ye namái de caltenimientu de constantes, pos los fármacos antivirales tienen una eficacia bien llindada (los más eficaces son los inhibidores de la neuraminidasa) y nun escarecen de tosicidá. Los antibióticos namái son útiles si hai infeición bacteriana asociada.
El pronósticu ye bonu con recuperación parcial a la selmana y total a los quince díes, siendo, nes epidemies habituales, los "exitus letalis" consecuencia de la patoloxía o del deficiente estáu inmunitario, previos a la infeición gripal.
N'España'l gripe ye de declaración obligatoria, non nominal y non urxente. Tolos vienres hai d'unviase a les autoridaes sanitaries el númberu de casos nuevos atendíos mientres la selmana. Enantes de 2009 nunca se riquir encuesta epidemiolóxica, dada la so alta morbilidad (cantidá porcentual d'afectaos) pero ta sí tien de realizase anguaño nos casos de neogripe A, inclusive enantes de la confirmación pol llaboratoriu.
Los síntomes del gripe n'humanos fueron descritos por Hipócrates fai unos 2.400 años. Dende entós el virus causó, amás de la epidemia añal, numberoses pandemies. Los datos históricos sobre'l gripe son difíciles d'interpretar porque los síntomes pueden ser similares a los d'otres enfermedaes, como la difteria, la neumonía, el dengue o'l tifus. Dende 1510 describiéronse unes 31 pandemies. El primer rexistru detalláu d'una pandemia gripal producir en 1850. Empezó en Asia y estendióse a Europa y a África. Les pandemies asoceder mientres los sieglos XVII y XVIII, siendo la de 1830–1833 especialmente bederre y de gran morbilidad, yá que infestó aprosimao una cuarta parte de la población espuesta.
La pandemia más letal y conocida foi la denominada gripe español (virus A, subtipo H1N1), que duró dende 1918 a 1919. Denominar asina porque España yera'l país que publicaba más datos sobre'l desastre sanitariu que taba causando pos munchos censurar por cuenta de la primer guerra mundial na cual taben somorguiaos. Les estimaciones más antigües falaben d'unos 40 ó 50 millones de muertos causaos por ella, anque los aproximamientos más actuales asitien la cifra ente 50 y 100 millones de persones finaes por aquel gripe en tol mundu. Esta pandemia describióse como'l mayor holocaustu médicu de la hestoria, y causó siquier tantos muertos como la peste negro. Esta gran mortalidá foi debida a la gran tasa de infestividad (hasta'l 50% de la población espuesta) y a la gravedá de los síntomes causaos pola producción masiva de citoquinas (nube de citoquinas). A esto hai que sumar que los primeros síntomes, en 1918, fueron atribuyíos a otres enfermedaes como dengue, roxura, o la fiebre tifoideo. Un observador escribía que "una de los peores entueyos ye la hemorraxa de les mucoses, especialmente la nasal, la del estómagu o la intestinal. Tamién son frecuentes el sangráu d'oyíos y les petequies". La mayor parte de les muertes asocedieron por neumonía bacteriana, una infeición secundaria provocada pol gripe, pero'l virus tamién mató, directamente, por cuenta de les hemorraxes masives y el edema pulmonar.
La pandemia del gripe español tuvo un orixe xeográficu entá dudosu y estendióse por tol planeta inclusive al Árticu y a remotes islles del Océanu Pacíficu. La gravedá inesperada de la enfermedá produció la muerte d'ente'l 2 y el 20% de tolos infestaos, (frente a la tasa habitual de mortalidá del gripe común, que ta en redol al 0,1%). Otra característica diferencial d'esta pandemia foi que la mortalidá afectó sobremanera a adultos nuevos, con un 99% de les muertes en persones per debaxo de los 65 años, y más de la metá n'adultos ente los 20 y los 40 años. El gripe común tien les sos mayores tases de mortalidá, otra manera, nos estratos de población más nueva (menores de dos años) y sobremanera ente los mayores de 70. La mortalidá total real de la pandemia de gripe de 1918–1919 nun se conoz con certeza pero envalórase qu'en redol al 2.5% al 5% de la población mundial morrió pola so causa (unos 25 millones de persones namái nes primeres 25 selmanes). Foi la pandemia más mortífera de la hestoria de la humanidá, superando a la de la peste negro. Valga como comparanza qu'el virus del sida causó esa mesma cantidá de muertes nel so primeres 25 años d'esistencia.
Cola recién disponibilidad d'amueses de finaos pol virus del gripe español, cultivos de virus del gripe y les novedoses técniques de bioloxía molecular consiguióse clonar el xenoma completu del axente causal de la pandemia de 1918. Pa ello, utilizóse metodoloxía basada na xenética reversa pa xenerar un virus de influenza que contién los ocho segmentos xenéticos d'esti virus. Esti llogru dexa estudiar les propiedaes acomuñaes a la so estraordinaria roxura. En marcáu contraste cola influenza humana contemporanea (el virus virus H1N1), nos ensayos realizaos "in vitro" el virus de la pandemia de 1918 tuvo la capacidá de retrucar n'ausencia de tripsina, lo que-y dexó causar la muerte en mures y embriones de pollu, amosando un fenotipu d'alta replicación nes célules epiteliales bronquiales. Per otra parte, la espresión coordinada de los 1.918 xenes del virus ensin dulda otorga un fenotipu únicu d'alta roxura reparada con esti virus pandémicu y que nun se reparó en nigún otru virus de la influenza analizáu hasta esti momentu.
Les pandemies posteriores de gripe (la gripe asiáticu (tipu A, subtipo H2N2) y la de 1968 o gripe de Hong Kong (tipu A, subtipo H3N2) nun fueron tan devastadoras pero tamién provocaron millones de fallecimientos. Nes últimes pandemies, la disponibilidad d'antibióticos sirvió pa controlar les infeiciones comenencioses y esto ayudó a amenorgar la tasa de mortalidá con al respective de la del gripe español del 18.
La familia de virus Orthomyxoviridae ye la causante (etioloxía) del gripe, y describióse per primer vegada en gochos por Richard Schope en 1931. Esti descubrimientu foi siguíu en curtiu pol aislamientu del virus n'humanos por un grupu d'investigación dirixíu por Patrick Laidlaw y el Medical Research Council del Reinu Xuníu en 1933. Sicasí, hubo qu'esperar hasta 1935 por que Wendell Meredith Stanley, Premio Nobel de Química 1946, estableciera la verdadera naturaleza non celular de los virus.
El primer pasu significativu escontra la prevención del gripe foi'l desenvolvimientu d'una vacuna de virus muertos por Thomas Francis, Jr en 1944. Darréu Frank Macfarlane Burnet demostró que los virus pierden roxura al ser cultivaos en proteína de güevu, facer# posible asina les vacunes de virus inactivados, muncho más eficaces.
L'aplicación d'esta observación dexó a un grupu d'investigadores de la Universidá de Míchigan desenvolver la primera vacuna emplegada en población, cola collaboración del exércitu de los Estaos Xuníos. La decisión del exércitu de participar nel desenvolvimientu d'esta vacuna deber a la so esperiencia col gripe mientres la Primer Guerra Mundial, cuando miles de soldaos morrieron pol virus en cuestión de pocos meses.
Anque se desamarraron delles medranes col gripe del gochu de New Jersey en 1976, en 1977 con un rebrote del gripe rusu y en Hong Kong y otros países asiáticos en 1997 (cola variante H5N1 de la gripe aviar), nun hubo nenguna pandemia d'importancia dende'l gripe de Hong Kong de 1968. En mayu de 2009 Méxicu tuvo una alerta d'A(H1N1) (gripe A) que caltuvo a la población de la Ciudá de México en cuarentena. La inmunidá adquirida coles pandemies previes y les campañes de vacunación paecen llindar la estensión del virus y pueden ayudar a prevenir futures pandemies.
El virus del gripe ye un virus ARN de la familia de los Orthomyxoviridae, qu'entiende cinco xéneros:
Solo los trés primeros ("influenzavirus") son causantes de gripe. La nomenclatura xeneral de los virus del gripe como tipos A, B o C basar en carauterístiques antigénicas de la nucleoproteína (NP) y los antígenos proteínicos de la matriz (M) pa cada xéneru. Cada xéneru de la mesma, se subtipifica y les cepes o subtipos desígnense siguiendo esti criteriu:
Esti xéneru tien una especie, el "Influenza A virus". Les aves acuátiques xavazs son los güéspedes naturales de los sos munchos subtipos. N'ocasiones los virus pueden tresmitise a otres especies lo que puede provocar graves epidemies na población d'aves pa consumu humanu, o saltar directamente al home cola consiguiente pandemia.
Los virus de tipu A son los patóxenos más agresivos de los trés xéneros que pueden provocar la enfermedá. En función del anticuerpu dominante pueden ser estremaos en dellos serotipos distintos. Los serotipos que fueron confirmaos n'humanos, ordenaos pol númberu conocíu de muertes en pandemia son:
Esti xéneru entiende a la especie "Influenza B virus". Infesta casi n'esclusiva a humanos y ye menos frecuente y menos agresivu que'l tipu A. Amás del home, l'únicu animal susceptible de ser infestáu por esti tipu de virus ye la foca. Esti virus tien una tasa de mutación de 2 a 3 vegaes más baxa que'l tipu A polo que ye genéticamente menos diversu, conociéndose solamente un serotipo del grupu B. Por cuenta de esta falta de variabilidá antigénica un ciertu grau d'inmunidá frente a esti tipu adquierse de normal dende la infancia. Sicasí, presenta l'abondu grau de mutación como pa torgar la inmunidá completo y definitivo. Ta amenorgada tasa de cambeos antigénicos, en combinación col so llindáu rangu de güéspedes posibles determina la inesistencia de pandemies de virus tipu B.
Esti xéneru tien una especie: el "Influenza C virus", qu'infesta a humanos y a gochos, y que puede causar cuadros graves y epidemies locales n'animales. El tipu C ye menos frecuente que los otros dos tipos, y paez ser responsable con cierta frecuencia de cuadros banales en neños.
Los Influenzavirus A, B y C tienen una estructura bien asemeyada. Les partícules víriques algamen un diámetru d'ente 80 y 120 nanómetros con una forma más o menos esférica, anque n'ocasiones pueden trate dellos exemplares de tipu filamentoso. Anque inusual pa un virus el so xenoma nun ye un fragmentu únicu de acedu nucleico sinón que contién siete o ocho fragmentos d'ARN inversu. El xenoma del tipu A codifica 11 proteínes: Hemaglutinina (HAI), Neuraminidasa (NA), Nucleoproteína (NP), M1, M2, NS1, NS2(NEP), PA, PB1, PB1-F2 y PB2.
HAI y NA son grandes cadenes glicoproteicas que se proxecten del esterior de la partícula vírica. HAI ye una lectina mediadora de la fixación del virus a la célula diana y de la entrada del material xenético nella, ente que NA ta arreyada na lliberación de la proxenie viral dende les célules infestaes al esterior, per aciu la rotura d'azucres qu'amiesten a les partícules virales madures. Estes proteínes son oxetivos pa los fármacos antivirales. Amás cumplen una función de antígeno al que los anticuerpos pueden afitase. Los influenzavirus A tán clasificaos en subtipos basándose na respuesta antigénica a HAI y NA, dando llugar a la nomenclatura "H" y "N" como se mentó más arriba.
Los virus del gripe afitar per aciu hemaglutininas a los azucres de acedu siálico de la membrana celular de les célules epiteliales mucoses de les fueses nasales, gargüelu y pulmones (más en nasofaringe y gorgoberu pos la afectación bronquiolar y alveolar dase namái nos casos graves), nos mamíferos, y del intestín, nes aves. (Pasu 1 de la imaxe).
La célula importa'l virus per aciu endocitosis. Los ciclos de replicación duren ente 4 y 6 hores. Nel endosoma asina formáu, parte de les proteínes de hemaglutinina funden la cubierta viral cola membrana vacuolar, lliberando les molécules de ARN víricu, proteínes accesories y de ARN polimerasa al citoplasma (Pasu 2). Estes proteínes y el ARN formen un complexu que ye tresportáu al núcleu celular, onde la ARN polimerasa empieza a trescribir copies complementaries positives del ARN inversu (antisentido). (Pasos 3a y b). El ARN víricu pue ser devueltu a la citoplasma y traducíu (Pasu 4), o permanecer nel núcleu. Les proteínes víriques acabante crear son tamién secretadas per aciu el aparatu de Golgi escontra la superficie celular (nel casu de la neuraminidasa y la hemaglutinina, Pasu 5b) o tresportaes de vuelta al núcleu p'afitase al ARNv y formar nueves partícules víriques (Pasu 5a). Otres proteínes víriques tienen múltiples acciones na célula güéspede, incluyendo la mesma degradación del ARN celular col fin d'emplegar los nucleótidos resultantes pa la síntesis de más ARNv y tornando la trescripción del ARN celular. El xenoma víricu ta compuestu por ocho segmentos de ARN d'una sola cadena (monocatenario).
El ARN inversu formáu va dar llugar al xenoma de futuros virus, ARN polimerasa y otres proteínes virales que se ensamblarán nun nuevu virión con capacidá infestante. Les molécules de hemaglutinina y neuraminidasa arrexuntar formando protuberancies na membrana celular. El ARN víricu y les proteínes de la nucleocápside salen del núcleu y entren nestes protuberancies de la membrana (Pasu 6). Los virus maduros abrir al esterior de la célula nuna esfera de fosfolípidos de membrana, adquiriendo hemaglutinina y neuraminidasa xuntu con esta cubierta membranosa. (Pasu 7). De nuevu, les partícules víriques asina formaes van xuntar a nueves célules güéspede per aciu les hemaglutininas tresportaes; los virus maduros llibérense entós una vegada que les neuraminidasas ruempen les borrafes d'acedu siálico de la célula güéspede. Tres la lliberación de la nueva xeneración de partícules víriques, la célula güéspede muerre.
Aprosimao una vegada cada diez mil nucleótidos (el llargor del ARN del virus), la ARN polimerasa comete un erru nel insertamientu d'un nucleótido (por cuenta de la ausencia d'enzimes de prueba de llectura de ARN) lo que causa que casi cada nuevu virus creáu porta siquier una mutación. Eses mutaciones provoquen la variación antigénica de los virus y les dificultaes del sistema inmunitario pa identificalos como tales y esanicialos.
La separación del xenoma n'ocho fragmentos distintos dexa recombinar los cambeos si más d'un fonduxe viral infesta a la mesma célula. El recambiu rápidu resultante nel material xenético produz cambeos antigénicos y dexa al virus infestar nueves especies güéspede y superar rápido los mecanismos de defensa inmunitaria. Esto tien trescendencia na fase d'emerxencia de les pandemies como se va aldericar na sección d'epidemioloxía.
La viremia ye escepcional y el virus davezu namái ye localizable nes víes respiratories, pero en casos graves na autopsia atopáronse virus en fégadu, cuayu, corazón, riñonos y ganglios linfáticos. Los síntomes, distales al aparatu respiratoriu y habituales del gripe (como la fiebre, la cefalea o la astenia) tienen el so orixe nes enormes cantidaes de citoquines y quemoquinas (como'l interferón o'l factor de necrosis tumoral) producíes y lliberaes poles célules infestaes pol virus. Pero en contraste col rhinovirus, causante del catarru común, el gripe causa un ciertu grau de dañu tisular, polo que los síntomes nun son puramente debíos a la respuesta inflamatoria.
Na defensa inmune contra'l virus implíquense 5 mecanismos:
La eliminación del virus (escontra'l 8.º día) de xuru ye debida a los 3 primeros mecanismos pos los 2 postreros, con producción d'anticuerpos, son tardíos.
Les célules de la mucosa que forma'l epiteliu respiratoriu presenten cambio inflamatorios (tumefacción) del núcleu y nel espaciu intracelular (citoplasma) fórmense vacuoles ("burbuyes") frutu de dichos cambeos. Finalmente la célula se necrosa (muerri) y esprender dexando la capa basal del epiteliu espuesta: esta capa ye muncho más sensible, ye incapaz de retener el mocu y la so esposición ye la causa de la mayor parte de los síntomes respiratorios del cuadru.
Si produz una neumonía vírica puede producise la perda d'epiteliu ciliáu nel gorgoberu, bronquios y bronquiolos. Los alveolos pulmonares ver coles parés engrosaes por edema (líquidu nel so interior) ya infiltración y con un revestimiento membranosu hialino (de texíu conectivu en respuesta a la inflamación). Con ello l'intercambiu de osíxenu ente'l pulmón y el sangre vese comprometíu y el déficit d'osixeno en sangre puede causar un amenorgamientu global d'osíxenu disponible pa los texíos (hipoxia tisular), col consiguiente deterioru funcional.
La incidencia global calcular en 10-20% pero la selectiva, en determinaos grupos poblacionales, puede llegar al 40-50 %.
El gripe algama los sos picos de mayor prevalencia mientres el iviernu, y por cuenta de que el hemisferiu norte y el hemisferiu sur traviesen esta estación en distintos momentos esisten, ello ye que dos temporaes de gripe cada añu: de ochobre a abril nel hemisferiu norte y de mayu a setiembre nel hemisferiu sur. Este ye'l motivu pol que la OMS (asesorada pelos Centros Nacionales pal Gripe) fai encamientos pa dos formulaciones vacuna-yos cada añu: una pa cada hemisferiu. Amás del clima y la mugor, l'estilu de vida de les poblaciones y otros factores tán acomuñaos a l'apaición del gripe.
Nun ta dafechu claro por qué les epidemies de gripe asoceden d'esta forma estacional y non de manera más uniforme a lo llargo de too l'añu. Una posible esplicación ye que'l contactu interpersonal ye más estrechu pel hibiernu por cuenta de un mayor tiempu de vida nel interior de cases y edificios, y esto facilitaría una tresmisión del virus de persona a persona. Otra esplicación ye que les temperatures más altes de los meses de branu y el mayor secañu del aire llindaría la espulsión del mocu por deshidratación del mesmu, enzancando la tresmisión al traviés del mecanismu de aerosol que se da mientres la tos o la tusida. El virus tamién puede sobrevivir muncho más tiempu nos fomites (oxetos y superficies tresmisores como pomos de puertes, encimeres...) cuando l'ambiente ye más fríu. Los desplazamientos poblacionales mientres les vacaciones de Navidá nel hemisferiu norte tamién podríen xugar dalgún papel. Un factor que puede contribuyir al fenómenu estacional ye que la tresmisión al traviés del aerosol mucoso ye mayor n'ambientes fríos (per debaxo de 5 °C) y escasa mugor relativo. Sicasí, los cambeos estacionales nes tases d'infeición danse tamién en rexones tropicales y estos picos d'infeición pueden trate principalmente mientres la temporada d'agües. Los cambeos estacionales nes tases de contactu mientres los periodos escolares paecen xugar un rol más importante que n'otres enfermedaes escolares como'l sarampión y la tos ferina. Una combinación d'estos pequeños factores estacionales puede trate amplificada por fenómenos de resonancia dinámica colos ciclos endóxenos d'enfermedaes rexonales.
Nun se conoz el mecanismu pol cual el virus subsiste ente los biltos epidémicos y suxuriéronse dos hipótesis:
Los cinco últimes, del sieglu XX, fueron causaes por virus de la cepa A, cola apaición de los subtipos:
Les pandemies tienen carauterístiques comunes:
La letalidad acumulada de les epidemies supera, n'enforma, a la de les pandemies.
La infeición con virus de influenza puede ser asintomática y subclínica ensin interferir na capacidá llaboral pero con plena infestividá. Son casos nos que'l portador, y tamién tresmisor, nun ye consciente de la enfermedá. Esto ye bien frecuente nel gripe por virus C y muncho más raru nos tipos A y B.
Nos humanos los síntomes del gripe tienen una apaición más sópita, y son más graves y más duraderos que los síntomes del resfriáu común. La recuperación completa llograr nuna o dos selmanes. N'ocasiones puede ser mortal, especialmente en pacientes debilitaos (por ser vieyos o enfermos crónicos) o con defectu inmunolóxicu. El gripe puede agravar patoloxíes cróniques previes: pacientes con enfisema, bronquitis crónica o asma pueden presentar episodios de disnea mientres la fase aguda del gripe y tamién puede agravase una patoloxía coronaria previa o desterciase un cuadru de insuficiencia cardiaca. El tabacu ye otru factor de riesgu que s'acomuñar con cuadros más graves y una medría de la mortalidá, pero non pola so acción directa na patoxenia sinón poles mancadures enfisematosas y bronquíticas, previes y subxacentes por él motivaes.
Los síntomes del gripe empiecen de manera sópita (por ello suel recordar inclusive la hora esacta d'apaición): ente 18 o 72 hores (vistu que tienen periodos d'incubación desaxeradamente curtios, que ye cuando son gustantes les andaes) tres el contactu col virus y l'infeición. Los primeros síntomes suelen ser tusíes con sensación de resfriáu, fiebre alto d'hasta 39 °C, cansanciu intensu (astenia), con dolores musculares y articulares. El malestar xeneral suel provocar el encamamiento del paciente mientres dos o tres díes, con dolores musculares xeneralizaos (de mayor intensidá en llombu y piernes) y con persistente dolor articular, más intensu en dambes rodíes. 
Los síntomes (lo que refier el paciente na anamnesis) más habituales son:
Los signos (que se evidencian colos 5 pilastres de la esploración física: inspección, palpación, percusión, olfatación y auscultación) más frecuentes son:
Investigaciones sobre los síntomes y signos del gripe demostraron que los meyores indicadores pal diagnósticu de gripe son:
Notes de la tabla:
Cuidao que los fármacos antivirales son más eficaces nos primeros estadios de la enfermedá (primeres 48 hores) ye importante'l diagnósticu precoz del gripe. La evaluación combinada de los distintos síntomes llistaos más arriba puede ameyorar la eficacia del primer diagnósticu. Sicasí inclusive evaluando l'apaición combinada de síntomes producen erros nel diagnósticu, polo que n'ocasiones se recurre al teorema de Bayes como ferramienta estadística p'afinar el diagnósticu, anque hai que tener en cuenta que la so aplicabilidad varia cola prevalencia del gripe nel momentu de la so aplicación: esto ye, mientres una epidemia de gripe o en plenu iviernu ye más probable que determinada combinación de síntomes apunten a un gripe que, por casu, en plenu branu y ensin casos de gripe na comunidá. Usando los datos de los CDC (Centros pal Control d'Enfermedaes-Centers for Disease Control-), la siguiente tabla amuesa como la probabilidá de gripe varia col so prevalencia:
Dos estudios d'analís de decisiones suxurieron que mientres epidemies locales de gripe, la prevalencia taría en redol al 70%, y poro, los pacientes con dalguna de les combinaciones de síntomes mentaes más arriba deberíen, (si tuvieren inmunodeprimidos, que ye bien improbable), ser trataos con inhibidores de la neuraminidasa ensin necesidá de l'aplicación del test. Inclusive n'ausencia d'una epidemia local, el tratamientu taría xustificáu (según dalgunos pocos pos el tratamientu sintomáticu y de sosten sueli preferise dada la escasa eficacia y la tosicidá de los antivirales actuales, salvu na neogripe A de 2009), na población vieya mientres la temporada "alta" de gripe yá que la prevalencia taría percima del 15%.
La mayor dificultá diagnóstica, si la epidemia entá nun ta establecida, puede dase con:
Los leucocitos pueden aumentar al entamu pero lo característico ye la leucopenia con linfopenia a partir del segundu día. Una leucocitosis cimeru a 15000 suxure entueyu bacteriana.
La disponibilidad de tests de llaboratoriu pal diagnósticu del gripe sigue ameyorando. Los CDC de los Estaos Xuníos publiquen actualizaciones de los test de llaboratoriu disponibles. Acordies colos CDC, el diagnósticu rápidu per aciu los test de llaboratoriu disponibles tienen una sensibilidá del 70–75% y una especificidá del 90–95% en comparanza colos cultivos del virus. Estos test pueden ser especialmente útiles mientres les temporaes de gripe (prevalencia=25%) pero non n'ausencia d'epidemies locales o en temporada baxa (prevalencia=10%).
Los métodos serológicos (los antígenos virales detectar con inmunofluorescencia o con ELISA) son pocu preseos en clínica (pero sí son bien útiles n'epidemioloxía) pos se riquir una valoración y cuantificación evolutives y llograr sueru de la fase de convalecencia (cuando yá cesó'l peligru y retiróse el tratamientu), de manera que ye positiva si hai cuadruplicación de les tases d'anticuerpos ente una cuantificación y la siguiente. Prefierse la prueba d'anticuerpos fijadores del complementu a la de la inhibición de la hemaglutinación porque esta postrera depende de les variaciones de cepa o subtipo.
Los conseyos xenerales pa una persona afectada de gripe son reposu, ingesta abondosu de líquidos, evitar el consumu d'alcohol (llicor) y tabacu (nel casu improbable de que-y pruyir al paciente, siquier los primeros díes) y un fármacu que sollivie los síntomes, como'l paracetamol, que siendo antitérmico y tamién analxésicu sollivia simultáneamente la fiebre y el dolor. Puede acomuñar con codeína (salvu en pacientes respiratorios crónicos pos ablaya'l centru respiratoriu) para asina evitar la tos pos ye improductiva y polo tanto la so supresión nun ye problemática yá que nun provoca atropo de secreciones. L'asociación comercial de paracetamol con codeína nun sirve pos la dosis d'ésta namái tien efectu analxésicu y non antitusígeno.
La aspirina nun ta indicada en neños y adolescentes (y el tratamientu previu paez aumentar la susceptibilidá de carecela) con síntomes de gripe (y tampoco en cualesquier otra situación febril) pa evitar l'apaición del síndrome de Reye, un entueyu infrecuente pero grave del fégadu y del celebru que puede afecta-yos cuando tomen esti antiinflamatoriu nel contestu de delles enfermedaes víriques (especialmente la infeición por Influenzavirus B). 
La neumonía vírica na so fase grave suel riquir ingresu en curiaos intensivos y riquir midíes de caltenimientu como oxigenoterapia, fluidoterapia, fisioterapia y neumoterapia.
Cuidao que el gripe ye una infeición vírica los antibióticos (fármacos antibacterianos, pero inactivos frente a virus) nun ameyoren el cuadru, sacantes se prescriban pola apaición d'una infeición bacteriana secundaria, situación na que suel ser útil la tinción de Gram y un antibiograma pa escoyer l'antibióticu fayadizo.
Los fármacos antivirales tienen una eficacia llindada, tienen tosicidá y los virus pueden desenvolver resistencies a les drogues antivirales más emplegaes. Son especialmente útiles en pacientes d'altu riesgu cuando la epidemia yá ta presente y nun hai tiempu pa vacunar, según en biltos nosocomiales.
Los dos tipos principales de antivirales son los inhibidores de la neuraminidasa y los inhibidores M2 (derivaos del adamantano). 
Son de primera elección na infeición pol virus del gripe, anque'l CDC estaunidense encamentó l'usu de inhibidores M2 mientres la temporada de gripe 2005–06.
Lamentablemente un estudiu demostró que l'alministración del tratamientu antiviral en pacientes con gripe provoca l'apaición de resistencia mientres la terapia, alteriando'l pronósticu de la enfermedá. Ello tien importancia nel impactu que lleva'l tratar masivamente a una comunidá (20% de la población) mientres una pandemia, lo cual puede provocar la desastrosa apaición de cepes resistentes mientres el periodu d'alministración del tratamientu.
El oseltamivir (de nome comercial Tamiflu) y el zanamivir (Relenza) son inhibidores de la neuraminidasa que fueron diseñaos pa detener l'espardimientu del virus nel organismu humanu. Tienen un rangu altu d'efectividá tanto frente a Influenzavirus A como B. El grupu colaborativo Cochrane pal gripe realizó estudios sobre estos fármacos concluyendo qu'ayuden a amenorgar los síntomes y los entueyos derivaos de la infeición. Les distintes cepes de virus del gripe presenten resistencies variables a la so acción polo que ye imposible predicir qué grau de resistencia va atopar nuna futura pandemia.
Sábese qu'el oseltamivir ye muncho más vulnerable al desenvolvimientu de resistencies que la ye'l zanamivir, por cuenta de la diferencia na so manera d'acción. Sicasí, el zanamivir ye una melecina esneldada, de cuenta que puede nun ser afechu pal tratamientu d'una infeición sistémica cuidao que les concentraciones del zanamivir, anque bien bones nel tracto respiratoriu, nun algamar un efectu sistémico fayadizu.
El oseltamivir (de nome comercial Tamiflu) usar a dosis profiláctica nos casos sospechosos de neogripe A pra pasar a dosis terapéutica cuando'l llaboratoriu confirma'l diagnósticu.
Los antivirales amantadina y rimantadina fueron diseñaos pa bloquiar un canal iónica (proteína M2) y prevenir asina la entrada del virus a les célules güéspede. Estos fármacos son n'ocasiones eficaces frente a Influenzavirus A si alminístrense abondo ceo, pero son siempres ineficaces frente al grupu B. La resistencia midida a amantadina y rimantadina en cepes americanes aisllaes de H3N2 amontóse hasta un 91% nel 2005. L'actividá de los admantanos paez ser pocu eficaz contra les cepes H5N1.
Los entueyos del gripe asoceden más de cutiu en pacientes mayores de 64 años d'edá, según naquellos con ciertos trestornos crónicos, como enfermedad cardiaques y pulmonares, diabetes mellitus, hemoglobinopatíes, disfunción renal y inmunodepresión. La pulmonía ye l'entueyu más grave del gripe y puede presentase como neumonía gripal "primaria", neumonía bacteriana secundaria o neumonía mista, vírica y bacteriana.
Ye la menos frecuente pero la más grave de toes los entueyos neumónicas. Anguaño namái apaez en pacientes con bronquitis crónica, enfisema, cardiópatas—xeneralmente con estenosis mitral—, en defectos inmunolóxiques—como na diabetes mellitus, sida, etc.—y yá más raramente nel embaranzu, frecuente na pandemia de 1918.
Apaez como cuadru gripal que nun se resuelve y nel qu'hai aumentu de la fiebre, expectoración escasa pero sanguinolenta, taquipnea con dificultá respiratoria intensa y, finalmente, cianosis central.
El paciente tiende a sentase na cama pola apaición de ortopnea, pos alienda meyor sentáu que tando incorporáu.
Oldeando colo anterior les radiografíes de tórax amuesen infiltrados bien difusos que son xeneralmente billaterales y centrales (perihiliares). Ye conveniente pidir la radiografía anteroposterior y tamién la llateral esquierda p'asina evaluar meyor la estensión neumónica. La gasometría arterial amuesa intensa hipoxia.
El cursu suel ser bien grave y el "exitus letalis" , a pesar de toles terapies, suel sobrevenir a los 7 díes.
Les bacteries patóxenes más frecuentes son "Streptococcus pneumoniae", "Staphylococcus aureus" y "Haemophilus influenzae", que probablemente tán primeramente na farinxe y causen la infeición por menguar les defenses broncopulmonares mientres el cuadru gripal.
El esputo faise angüeñosa, la auscultación ye d'evidente afitamientu pulmonar y les radiografíes de tórax amuesen los signos habituales de la neumonía.
Les bacteries pueden identificar por hemocultivo y menos frecuentemente por cultivu de esputo, pero'l virus gripal yá non puede identificase por trescurrir más d'una selmana dende l'entamu de la enfermedá.
El pronósticu ye muncho meyor qu'el de la neumonía vírica dada l'habitual eficacia de los antibióticos si aplíquense rápido, sacantes el xerme responsable sía resistente a ellos.
La estensión suel ser menor que l'habitual na neumonía vírica y respuende bien a los antibióticos, lo qu'induz a pensar que les bacteries son l'axente patóxenu predominante.
Nesti síndrome hai encefalopatía y dexeneración grasa del fégadu. Apaez dacuando na infeición pol virus B del gripe y menos na infeición pol A. Tamién apaez dacuando col virus varicela zoster (VVZ).
Al paecer ta rellacionáu cola alministración de aspirina en neños y adolescentes prepuberales (hasta 16-18 años) pal tratamientu de delles viriasis.
Hai estomagades y vultures mientres unu o dos díes, siguíos de trestornos mentales, dende letargia a coma, con hepatomegalia (aumentu del tamañu del fégadu) y elevación de los niveles nel sueru sanguíneu de les enzimes aspartato aminotransferasa (GOT), alanina aminotransferasa (GPT) y LDH en sangre, pero permaneciendo la bilirrubina normal y ensin presentar ictericia.
La mortalidá, qu'antes yera del 40%, anguaño baxó al 10%. Nes autopsies de pacientes finaos del síndrome de Reye nun se suel atopar el virus nin en celebru nin en fégadu.
Otros entueyos menos frecuentes descrites n'asociación col gripe inclúin:
Yá más raramente, pero que sí fueron frecuentes na pandemia de 1918, pueden presentase:
Otros entueyos neurolóxicos, de presentación bien ocasional, son paralís de pares craniales, mielitis, sordera, afasia, hemiplexía, síndrome de Guillain-Barré y psicosis, pero la relación col procesu gripal nun ta totalmente demostrada.
La mayoría de les persones que contraen el gripe recuperar nuna o dos selmanes (una d'enfermedá y otra de convalecencia), pero dalgunes desenvuelven entueyos graves como neumonía. Según la OMS: "Cada iviernu, diez millones de persones contraen el gripe. La mayoría namái carecen y auséntense del trabayu mientres una selmana, pero la población vieya presenta un mayor riesgu d'entueyos mortales. Sabemos que la cantidá de fallecimientos añales ye d'unos cientos de miles d'individuos, pero inclusive nos países desenvueltos les cifres son inciertes porque les autoridaes médiques nun suelen verificar quién muerre realmente por cuenta del gripe y non d'otros cuadros asemeyaos". Inclusive la población sana puede trate afectada y a cualquier edá pueden producise entueyos graves. El grupu de población de persones percima de los 50 años, los neños pequeños y la población de cualquier edá con patoloxía crónica tienen mayor riesgu de carecer esos entueyos, como neumonía, bronquitis, sinusitis o otitis.
Los suplementos vitamínicos demostráronse inútiles tantu los de vitamina C (inocua pos la sobrante suelse esaniciar por orina) como de vitamina D, cola qu'hai que llevar más curiáu pos al ser liposoluble y non hidrosoluble puede atropase y provocar intoxicación si dan dosis altes.
Esisten vacunes y antivirales pa la profilaxis y el tratamientu de les infeiciones pol virus del gripe. Les vacunes tán formulaes a partir de virus inactivados o viriones atenuaos del gripe humanu H1N1 y H3N2, según los de los virus de la influenza B. Por cuenta de que la antigenicidad de los virus selvaxes evolucionen, les vacunes reformúlense añalmente. Sicasí, cuando la antigenicidad de les cepes que formen parte de les vacunes y la de los virus selvaxes que circulen ente la población nun coinciden, les vacunes dexen de ser efectives. N'otres ocasiones, inclusive cuando dambes antigenicidades coinciden, puede dase el casu de qu'apaezan mutantes qu'escapen a la vacuna. Los fármacos más frecuentes inclúin la amantadina, que inhibe la perda de la envolvedura de los viriones al interferir con M2, y oseltamivir, que inhibe la lliberación de los viriones de les célules infestaes al interferir con NA. Sicasí, los mutantes que son capaces d'escapar a la vacuna xeneráronse, principalmente, n'ex usuarios de drogues y con menor frecuencia pal últimu fármacu.
Realizáronse dellos estudios coles mires de demostrar la inmunogenicidad de la vacuna inactivada contra'l gripe. En 1976 atopóse que dicha inmunidá persistía al cabu de tres años posterior a la vacunación del tipu monovalente A. Un añu dempués reportóse que los individuos vacunaos mientres una epidemia de influenza tipu A presentaben inmunidá a partir del octavu o novenu día dempués de la vacunación y persistía al cabu d'un añu. En 1982 comprobóse la eficacia de la vacuna trivalente en 75 reclutes del exércitu italianu y cientos d'otros voluntarios d'otros países. 
Esta próxima temporada la epidemia de gripe prevese intensa por ser leve los dos anteriores daes les enormes campañes de vacunación de va dos años cuando se tarreció una pandemia dende'l gripe aviar. Por ello ye un añu en que s'encamienta especialmente la vacunación. N'España espérase vacunar al 25% de la población pos tán disponibles 10 millones de vacunes d'alministración preferentemente intradeltoidea.
La vacunación antigripal ta llargamente encamentada pa grupos d'altu riesgu, que son aquéllos nos que los entueyos del gripe pueden ser graves:
Amás de los grupos de riesgu ye habitual la vacunación añal del personal de servicios sociales básicos como médicos, docentes, bomberos o militares.
Polo xeneral la vacuna alministrar a tou aquel con mayor indefensión ante los entueyos por déficit inmunitario y tamién a tou aquel que lo solicite daes les sos escases contraindicaciones (hipersensibilidad o alerxa a les proteínes de güevu o a los antibióticos usaos nel cultivu de los virus), con cuenta d'enzancar la tresmisión tou lo posible.
Les vacunes frente al virus del gripe pueden fabricase siguiendo distintos procesos: el más habitual ye'l cultivu de virus en proteínes de güevu de pita. Tres la so purificación el virus ye inactivado (por aciu l'usu d'axentes químicos (deterxentes) o físicos pa producir una vacuna que pueden ser de virus íntegros o fraccionaos, estes postreres son d'elección en neños por causar menor númberu de reacciones febriles. Tamién pueden realizase cultivos de virus en proteínes de güevu hasta que pierden el so roxura xenerando asina vacunes.
Les de virus vivos atenuaos p'alministración nasal son menos aconseyables en inmunodeprimidos. 
La eficacia d'estes vacunes ye variable y nun s'atopen grandes diferencies ente les vacunes de virus fraccionáu (subvirones) y les vacunes de subunidades, en términos d'inocuidad, reactogenicidad y inmunidá n'adultos y vieyos. 
Por cuenta de l'alta tasa de mutación del virus una formulación vacunal concreta confier inmunidá mientres non más d'unos pocos años. Cada añu la OMS realiza una predicción sobre qué cepa del virus ye más probable que sía la causante de la siguiente folada, dexando asina a la industria farmacéutico el desenvolvimientu de les vacunes más apropiaes contra eses cepes. Les vacunes tamién pueden desenvolvese pa protexer a les aves de corrolada de consumu humanu del gripe aviar. Estes vacunes pueden ser eficaces contra múltiples cepes y son usaes xuntu col sacrificiu selectivu de los animales con mayor riesgu de tresmisión de cepes mutaes, como parte d'una estratexa de prevención con oxetu d'evitar o amenorgar les posibles epidemies y pandemies n'humanos.
Ye posible tar vacunáu y aun así contraer el gripe (unu de cada 5 casos) pos la vacuna tien una eficacia d'alredor del 80%. La vacuna ellabora enantes de cada temporada de gripe pa unes cepes específiques pero puede asoceder que se produza l'espardimientu de dalguna cepa non prevista o mutada. Tárdase en redol a seis meses en formular y fabricar masivamente una nueva vacuna; n'ocasiones una nueva o imprevista cepa arrobinar mientres esi periodu y consigue infestar a muncha xente enantes de disponer de los millones de dosis vacunales necesaries (como asocedió na epidemia de gripe Fujian (H3N2) na temporada de gripe 2003–2004). Tamién ye posible infestase xustu enantes de la vacunación y carecer cola cepa supuestamente cubierta pola vacuna, una y bones la vacuna tardienta unes dos selmanes en llograr la so máxima efectividá. 
La temporada 2006–2007 foi la primera na qu'el CDC encamentó la vacunación añal de los neños menores de 5 años. 
Les vacunes contra'l gripe son segures y escasamente repórtense efectos adversos. Los efectos secundarios más frecuentes son dolor, encarnizamientu y leve edema nel sitiu de la inyección (20%), dolor de cabeza, malestar y debilidá xeneralizada. Con menos frecuencia reparáronse maréos y hipotensión. En 1-2% de los casos hai fiebre y síntomes constitucionales. Puede causar tamién reacciones inmunitarias que s'asemeyen a una infeición real pol virus, o a síntomes xenerales d'infeición (munchos síntomes catarrales o gripales son, en realidá, síntomes xenerales inespecíficos d'infeición), anque d'una manera leve y transitorio.
Los casos más graves inclúin reacciones alérxicu y broncoespasmo. por reacción frente a dalgún de los componentes de la vacuna (borrafes de les proteínes del güevu o de los antibióticos emplegaos pa la so ellaboración); sicasí esti tipu de reacciones son desaxeradamente infrecuentes.
Unos fayadizos vezos personales de hixene son eficaces tamién pa la prevención de la infeición. Les persones que contraxeron el gripe son más infestives mientres el segundu y tercer día tres contraela y la so capacidá infestiva enllargar mientres unos diez díes. Los neños son especialmente infestivos (más que los adultos) y pueden arrobinar partícules víriques dende enantes inclusive de l'apaición de los sos síntomes, y hasta dos selmanes dempués.
Cuidao que el gripe arímase al traviés de les gotes emitíes en aerosol cola tos, la tusida ya inclusive cola fala, y al traviés del contactu con superficies contaminaes, ye d'especial importancia encamentar a la población que se cubrir la cara cuando tusan o espirrien, según la llavadura frecuente de manos. 
La desinfeición de superficies ta encamentada nes zones nes que pueda depositase'l virus. El alcohol ye un eficaz desinfestante del virus del gripe y si úsase xuntu con sales cuaternarios de amonio amóntase notablemente la so eficacia. Nos hospitales los sales cuaternarios de amonio y diversos compuestos haloxenaos, como'l hipoclorito de sodiu son davezu emplegaos pa la desinfeición de zones sanitaries y equipamientu médicu que fueron ocupaos o usaos por pacientes con síntomes de gripe. 
N'anteriores pandemies el zarru de colegio, ilesies y teatros ralentizó l'espardimientu del virus pero nun paez tener una influencia significativa nel amenorgamientu de la tasa de mortalidá.
Les investigaciones sobre'l virus del gripe tán centrándose n'estudios de viroloxía molecular, alrodiu de cómo'l virus desencadena los mecanismos patogenéticos de la enfermedá, na respuesta inmunolóxica del güéspede, na xenómica viral y na manera en que'l virus arrobínase provocando folaes epidémiques. Estos trabayos tán ayudando a desenvolver midíes de llucha más eficaces contra'l virus; por casu, una meyor conocencia de la respuesta inmunitaria del organismu ayuda al desenvolvimientu de meyores vacunes, y una conocencia detallada de cómo'l virus enfusa nes célules diana ameyora'l diseñu de los nuevos fármacos antivirales. Un importante programa básicu d'investigación ye'l Influenza Genome Sequencing Project (Proyectu de Secuenciación del Xenoma del virus del Gripe), que ta creando una base de datos de secuencies xenétiques del virus; esta base de datos va ayudar a clarificar qué factores inflúin na mayor mortalidá o roxura d'una cepa determinada frente a otra, qué xenes tán arreyaos na mayor o menor inmunogenicidad y cómo el virus evoluciona nel tiempu.
La investigación de nueves vacunes ye especialmente importante, una y bones les actuales son lentes y cares de producir y tienen de ser reformulaes cada añu. La secuenciación del xenoma del virus del gripe y l'usu de la tecnoloxía de recombinación xenética pueden acelerar l'apaición de la siguiente xeneración de cepes vacunales, dexando a los científicos asitiar nuevos antígenos en cepes de vacunes primeramente desenvueltes. Nueves tecnoloxíes tán siendo tamién desenvueltes pa dexar la crecedera de virus directamente en cultivos celulares, ameyorando les vacunes y menguando los costos. La busca d'una vacuna universal pal tipu A, dirixida contra la superficie esterna de la proteína transmembrana M2 (M2y), ta siendo llevada a cabu na Universidá de Gante por Walter Fiers, Xavier Saelens y el so equipu y concluyó con ésitu la Fase I para ensayos clínicos.
El virus del gripe puede infestar a numberoses especies animales y producise una tresferencia de cepes virales ente elles. Les aves son el principal reservorio animal del virus. Identificáronse hasta dieciséis variedaes de hemaglutinina y nueve de neuraminidasa. Tolos subtipos conocíos (HxNy) pueden aisllase en páxaros, pero munchos subtipos son reinales d'otres especies como humanos, perros, caballos y gochos; en poblaciones de camellos, furones, gatos, foques, visones y ballenes tamién se demostró la esistencia d'infeición o esposición al virus. Delles variedaes del virus nomar en función de la especie a la que la cepa ta afecha o de la que ye reinal. Les principales cepes nomaes usando esta convención son la gripe aviar, el gripe humanu, el gripe del gochu, el gripe del caballu y el gripe del perru. Col nome de gripe del gatu fai referencia de normal a un tipu de rinotraqueitis vírica propia de los felinos o a la infeición por calicivirus, pero esactamente a la infeición por dalguna de les variantes del influenzavirus. Nos gochos, los caballos y los perros los síntomes suelen ser similares a los humanos, con tos, fiebre y perda del mambís. La esistencia de pandemies n'animales nun ta tan bien estudiada como n'humanos pero ta rexistrada una epidemia de gripe nuna población de foques de la mariña de New England, causando aprosimao unes 500 muertes en 1979–1980. Per otra parte, les epidemies en gochos son habituales y nun suelen provocar gran morrina.
Los síntomes del gripe nes aves son variables y pueden ser inespecíficos. Los síntomes d'una infeición pocu patóxena pueden ser tan leves como delles plumes encrespadas, un pequeñu amenorgamientu nel númberu de los güevos de cada puesta o una discreta perda de pesu con dellos leves síntomes respiratorios. Estos síntomes leves ya inespecíficos enzanquen el diagnósticu de campu, siendo necesaria la realización de test de llaboratoriu pal diagnósticu d'aves infestaes. Delles cepes como l'asiática H9N2 son desaxeradamente bederres coles aves de corrolada y pueden causar síntomes más graves y mayor mortalidá. Nes sos variantes más patóxenes, el gripe nos pollos y los pavos provoca l'apaición repentina d'un cuadru grave con una mortalidá cercana al 100% en cuarenta y ocho hores. Cuidao que el virus arrobinar con muncha rapidez en condiciones de hacinamiento propies de les granxes intensives d'estes aves, estes epidemies pueden causar grandes perdes económiques.
Una cepa bien patóxena de H5N1 afecha a les aves (llamada HPAI A(H5N1), de les sigles n'inglés "Highly Pathogenic Avian influenza virus tipu A, subtipo H5N1": Virus del gripe aviar tipu A altamente patogénico) provoca la gripe aviar, reinal de munches poblaciones de páxaros, especialmente nel sudeste asiáticu. Esta cepa asiática de HPAI A(H5N1) ta estendiéndose por tol mundu. Ye epizoótica (epidémica n'animales) y panzoótica (puede causar epidemies en múltiples especies animales y n'amplies árees xeográfiques), matando decenes de millones d'aves y provocando el sacrificiu de cientos de millones más pa controlar la estensión de la enfermedá. La mayoría de les referencies nos medios de comunicación sobre'l gripe aviar y la variante H5N1 son sobre esta cepa específica.
Enagora HPAI A(H5N1) provoca una enfermedá nes aves, y nun esisten evidencies de tresmisión d'humanu a humanu. En casi tolos casos d'infeición n'humanos produxérase un estrechu contactu físicu con aves infestaes. Desconozse si nel futuru esta cepa va poder mutar escontra un fonduxe capaz de tresmitise ente humanos. Por cuenta de la so gran roxura y letalidad, a la so presencia reinal y la so estensa distribución nel reservorio biolóxicu aviar, el virus H5N1 disparó les alarmes de pandemia na temporada de gripe 2006–07, y tase invirtiendo una gran cantidá de recursos económicos en preparar pa una potencial pandemia de gripe a nivel mundial.
La influenza ye una enfermedá que produz altos costos pal individuu y les naciones por cuenta de la perda de productividá y al tratamientu médicu asociáu a la enfermedá, según costos indirectos de les midíes preventives. 
L'impactu económicu de les pandemies del pasáu nun s'estudiaron con intensidá, a tal puntu que dellos autores suxurieron que la influenza española más bien tuvo un efectu positivu al llargu plazu na crecedera económica "per cápita", a pesar del gran amenorgamientu na población trabayadora y los efectos represivos al curtiu plazu. 
Otros estudios intentaron predicir los costos acomuñaos a pandemies tan graves como'l gripe español de 1918, les repercusiones sobre los países onde'l 30% d'el trabayadores carézanse y 2,5% d'ellos muerran. Envalórase qu'una tasa de morbilidad del 30% pa una enfermedá que dure 3 selmanes tien de menguar el Productu Nacional Brutu nun 5%. Los costos adicionales provenientes del tratamientu médicu de 18-45 millones de persones sumaríen unos 700 mil millones de dólares.
Los costos de la prevención de la enfermedá son igualmente elevaos. Distintos gobiernos alredor del mundu gastaron millones na preparación y planificación d'una potencial pandemia de gripe aviar, con costos acomuñaos a la compra de vacunes, según nel desenvolvimientu de planificación de desastres y estratexes pa la meyora del control de fronteres. Por exemplu, el 18 de xineru de 2006, mientres una conferencia internacional en China, delles naciones internacionales prometieron recaldar 2 mil millones de dólares pa combatir el gripe aviar.
Para 2006, gastárense más de diez mil millones de dólares y habíense sacrificáu más de 200 millones de páxaros col fin de tratar de contener el virus aviar H5N1. Sicasí, toos estos esfuerzos fueron ineficaces nel control de la dispersión del virus, de cuenta que s'intentaron distintos abordaxes. Por exemplu, en Vietnam, el gobiernu adoptó en 2005 una combinación masiva de vacunación, desinfeición, refugaya d'aves y campañes informatives nes ciudaes con producción comercial d'aves. Como resultáu d'estes midíes, el costo de criar aves aumentó nesi país, ente que'l preciu pal consumidor menguó porque la demanda cayó per debaxo de lo surtío. Ello causó perdes devastadores a los criadorios d'aves, quien nun pueden costear les midíes demandaes pol gobiernu. La crianza multinacional d'aves volvióse un mercáu improductivu a midida que el gripe aviar vuélvese reinal nes aves selvaxes alredor del mundu. La ruina financiera d'el criadores d'aves más probes ye tan severa que los amenacia con inanición, a tal puntu que dalgunos cometieron suicidiu y otros dexaron de cooperar coles midíes gubernamentales nel control del virus, aumentando entá más el riesgu humano d'andada y la probabilidá d'una mutación pandémica.
La Cámara de Comerciu de México D.F aseguró que les perdes fueron d'aprosimao $57 millones diarios mientres la primer selmana.
Un biltu desaxeradamente bederre, pos primeramente informóse una elevada tasa de mortalidá (del 10 al 20% en México, cuando nel gripe estacional sueli ser de solo'l 0,1%) foi reportáu'l 22 d'abril de 2009, cola sorprendente característica d'afectar predominantemente a mozos sanos, y non a vieyos o neños como fuera lo habitual nesta enfermedá, salvu na pandemia del gripe español de 1918, que afectó tamién más a los mozos.
En tan solo una selmana la cepa recién identificada confirmar en EE. XX., Canadá, Reinu Xuníu, España, Nueva Zelanda y Israel y tamién se confirmaron casos d'andada interhumano, yá fora de Méxicu.
Primeramente denominóse-y gripe porcín pol so probable orixe xenéticu, pero tal denominación evitóse yá que induciría a pensar que'l gochu o los productos porcinos son tresmisores del virus, cuando la realidá ye que'l gripe ye solu transmisible per vía aérea (para lo cual ríquese cercanía inferior a 2 metros hasta l'arimáu que tusa o espirrie), por fomites (oxetos contaminaos como vasos, pomos de puertes, etc.) y por contactu íntimu (besu).
Una cepa viral recombinante de virus A subtipo H1N1 ye la responsable de la primera pandemia gripal del sieglu XXI, que yá yera esperada nel intre de los postreros 10 años, según les predicciones estadístiques de la OMS.
Al paecer, tres los primeros analises, determinóse que contién material xenético tantu de cepa porcina como d'humana y tamién de cepa aviar, nuna combinación totalmente novedosa. Hemos de recordar que'l gochu puede trate afectáu tantu poles cepes porcines como poles humanes y les aviares, polo qu'una infeición simultánea de los trés o de los sos recombinantes, puede provocar una nueva recombinación xenética, con un distintu grau d'agresividá. 
Un grupu de científicos, dirixíu por Rebecca Garten, secuenciaron más de 50 amueses de virus, aisllaos en México y nos Estaos Xuníos, demostrando la so escasa relación coles cepes previes, pos la combinación xenética nun s'había descubiertu enantes ente los virus del gripe porcín o humana. La interpretación más tranquilizadora, ente otres, ye que los sos xenes tuvieron circulando mientres un llargu periodu nos animales, seique gochos, ensin ser nunca detectaos.
El virus causante del gripe español de 1917-1918, que'l so xenoma estudiar en virus estrayíos de cuerpos de víctimes soterraos en zones de xelu permanente , pertenecía tamién A subgrupu H1N1. El 6 de febreru de 2004 publicar na prestixosa revista científica Science un artículu de dos grupos d'investigadores sobre ADN llográu del pulmón del cadabre d'una muyer esquimal atopáu na tundra d'Alaska y d'otres amueses tisulares calteníes de soldaos americanos de la I Guerra Mundial y el 5 d'ochobre de 2005 tamién en Science, publicóse la reconstrucción del virus del gripe de 1918 (H1N1). El virus foi totalmente reconstruyíu "in vitro" pol grupu de Jeffrey Taubenberger y la so agresividá foi estudiada n'embriones de pollu, en cobayas y en célules pulmonares humanes p'afayar los elementos que lu fixeron tan mortíferu y concluyóse que la roxura yera función de la mutación d'unos pocos xenes, con alteraciones en 25 o 30 aminoácidos de los 4.400 que componen el virus.
Por ello ye incorrectu denominar al actual biltu como gripe porcín o como gripe A (H1N1), pos tamién la pandemia de gripe español de 1918 y l'epidemia de gripe rusu de 1977 fueron A (H1N1). La OMS encamienta, por ello, denominar al nuevu virus como nuevu gripe A o neogripe A (H1N1).
Cursa como un gripe normal (tos, rinorrea, fiebre alto, cefalea, dolor ocular y faríngeo, artralxes y astenia) pero dacuando puede evolucionar rápido (nunos 5 díes) a neumonía atípica (neumonía vírica que presenta escasos signos na esploración física pero que ye bien evidente a RX) con dificultá respiratoria aguda fulminante na metá de los casos.
La neogripe A ta afectando principalmente a los adultos nuevu y sanu. Esto haise queríu interpretar como motiváu pola esistencia d'inmunidá cruciada con dalguna epidemia anterior, cola que tendríen contactu la población qu'agora paez más protexía (los mayores de 55 años). Esta esplicación ye pocu compatible cola escasa buelga inmunolóxica que suel dexar el virus gripal, dada la so mutabilidá, pero foi confirmada pol Dr. Daniel Jernigan, xefe d'epidemioloxía gripal nel "Centers for Disease Control and Prevention" d'USA en demostrándose que xente mayor d'esa edá tien anticuerpos qu'ataquen el nuevu virus . Ye bien probable qu'haya inmunidá cruciada cola epidemia de gripe rusu de 1977 (nun confundir cola pandemia rusa) que tamién foi del subgrupu A-H1N1 y que de la mesma tenía inmunidá cruciada con cepes A-H1N1 de los años cincuenta, pero ello nun implica, n'absolutu, que tolos mayores de 55 años sían inmunes al nuevu virus.
Al paecer la contagiosidad solo ye d'una selmana, pero reportóse que los neños y los pacientes inmunodeficientes pueden arrobinar el virus mientres más de 10 díes. 
El gripe estacional tien una "tasa d'ataque secundariu", que ye'l porcentaxe de contactos que lu contraen dende una persona infestada, d'ente'l 5 y el 15 per cientu, según datos de la OMS, pero na neogripe A la tasa ye cimera al 30% pos el so contagiosidad ye alta.
A) Fiebre (más de 38 °C) con signos y síntomes d'infeición respiratoria grave. 
o ante 
B) Neumonía
o ante C)
Fallecimientu por una enfermedá respiratoria aguda d'etioloxía desconocida. 
Ello, xuníu a unu de los 3 siguientes antecedentes llograos na anamnesis, referíos a los 10 díes previos: 
1. Estancia, en zona onde se reportaron casos humanos A-H1N1.
2. Tener contactu, con una persona yá diagnosticada de gripe A-H1N1 (nos viaxes n'avión van considerase contactos a los pasaxeros de les fileres d'asientu anterior, posterior y contralateral).
3. Tener contactu con animales sospechosos d'infeición pol A-H1N1 o trabayar en llaboratoriu manipoliando amueses posiblemente contaminaes col virus de la neogripe A.
Los casos sospechosos van verificar tres tomar amueses de: 
- Aspiráu o exudado nasofaríngeo, con hisopos sintéticos. 
- Sueru, tantu de la fase aguda como de la fase doliente (dos selmanes dempués del entamu del cuadru). 
- Biopsia o necropsia de pulmón. 
Nos casos sospechosos va procedese disponiendo: 
- Habitación hospitalaria individual con total aislamientu y si l'aislamientu ye domiciliariu va permanecer na so habitación el mayor tiempu posible y con mázcaru quirúrxicu si hai convivencia.
- Reportación inmediata a les autoridaes sanitaries. 
- El personal sanitario tendrá d'usar mázcaros protectores (mázcaru con filtru FFP2), y si nun tán entá disponibles estes utilizarán les quirúrxiques habituales. Son convenientes les gafes o protector facial completu. 
- El tratamientu profilácticu va realizase, inclusive ensin confirmación diagnóstica del llaboratoriu, con oseltamivir, que ye más eficaz si alministrar nes primeres 48 hores tres la esposición. El tratamientu tendrá d'enllargase mientres 10 díes. La dosis va depender del pesu del paciente (menos de 15 kg, 15-23, 24-39, más de 40 kg).
- Hai que censar y alcontrar los contactos próximos recién.
Afortunadamente'l virus ye sensible al oseltamivir y al zanamivir pero ye totalmente resistente a la amantadina, rimantadina y similares. 
Determinar la dosis y la posoloxía correspuende al personal médico pos son fármacos non exentos d'efecto gafíos como'l síndrome de Steven Johnson que cursa con eritema polimorfu grave tantu en piel como en mucoses.
En México'l 5% cursa con neumonía vírica con conxestión respiratoria y la letalidad ta alredor del 2 % (llueñe de los primeros datos que la cifraben ente'l 10 y el 20 per cien y que nun fueron confirmaos polos llaboratorios, pero diez vegaes cimeres a los del gripe estacional), de xuru por ser una situación nuevo y sorpresivo, pero la mortalidá foi prácticamente nula nel restu del planeta y la respuesta al tratamientu con inhibidores de la neuraminidasa ta siendo satisfactoria.
Al paecer les vacunes disponibles anguaño nun son eficaces pos nun inclúin esta nueva cepa y nun hai inmunidá cruciada ente la neogripe A y les anguaño comercializaes.
En teoría nun va haber gran dificultá (al contrariu como asocede con otres enfermedaes como'l sida y la malaria) en llograr una vacuna eficaz, pero'l consiguila y fabricala nes cantidaes necesaries va riquir dellos meses. 
La evolución de la pandemia de la neogripe A depende en gran midida de la rapidez nel llogru d'una vacuna eficaz que ye de suponer qu'esta vegada va ser preferentemente con virus muertos y non con atenuaos. Probablemente van precisase, acelerando los procedimientos yá bien estandardizados pero obsoletos, unos dos meses, colo cual sí que va tar disponible pal próximu iviernu del hemisferiu norte, pero los plazos son bien afechos pal hemisferiu sur onde l'iviernu, que ye cuando l'espardimientu del gripe ye facilitada poles condiciones ambientales, yá ta mui cerca.
La contagiosidad empecípiase 24 hores enantes d'apaecer los síntomes y enllargar mientres 7 díes y en casu de persistir la sintomatoloxía hasta la desapaición d'esta, pero en menores de 12 años y en inmunodeprimidos puede enllargase 3 selmanes,
Les midíes profiláctiques pa la población polo xeneral son les hixéniques, les mesmes que se describen nel gripe común cuidao que los mecanismos de tresmisión de la neogripe A son bien similares: frecuente llavadura hixénica de manos, decoro al tusir y espirriar (nunca cola mano delantre de la boca pos, nun disponiendo de pañuelu grande y desechable, ye preferible l'antebrazu a la mano), nun compartir vasos nin cubiertos, caltener llimpios los oxetos d'usu compartíu, evitar los enfermos respiratorios y los cambeos sópitos de temperatura. N'ausencia de desnutrición los suplementos vitamínicos nun demostraron utilidá dalguna.
La vía principal de tresmisión son les gotitas de Pflügge (mayores de 4 micres) que s'anicien al falar, tusir o espirriar y que nun suelen algamar distancies cimeres a metro y mediu. Nos fomites contaminaos el virus puede vivir delles hores. Encamiéntase la so llimpieza con llexía esleida o con alcohol.
En tornando de les zones espuestes encamiéntase que si se presenta fiebre, tos o dificultá respiratoria (disnea) contáctese darréu col serviciu d'emerxencia pertinente (teléfonu 112, d'emerxencies) y nun allegar nin a hospitales nin a centros de salú onde podría arimase a personal altamente susceptible en pasiellos y sales d'espera. Esi ye la única manera de llograr el antiviral n'España pos se retiró de les farmacies pa evitar el so acaparamientu, lo cual amosóse eficaz na contención de la enfermedá pos obliga a los posibles enfermos a contactar coles autoridaes sanitaries pa llograr el antiviral, colo cual el siguimientu epidemiolóxicu vese facilitáu.
Lo habitual, n'Europa, ye l'aislamientu domiciliariu salvu casos d'evolución dudosa, con restricción de visites, facilitándo-y mázcaru quirúrxicu, solución hidroalcohólica y bata y pañuelos desechables. Los oxetos d'usu personal van amenorgar al mínimu y tomar de temperatura va ser cada 12 hores.
a) Enantes d'entrar na habitación d'aislamientu:
va siguise puramente esti orde:
1.- Hai qu'asegurase de que'l paciente tien puesta'l mázcaru.
2.- Ponese gorru, calces, gafes y bata desechable.
3.- Asitiase'l mázcaru FFP2, afaciéndola en nuca, ñariz y cazu.
4.- Poner bote de xabón hidroalcohólico en bolsu de la bata.
5.- Asitiase los 2 guantes, el de látex y enriba'l de plásticu.
b) Enantes de salir de l'habitación, al llau del contenedor de borrafes y faltando más de dos metros del paciente:
1.- Quítense y refundien al contenedor por esti orde: Guantes de plásticu, bata, guantes de látex, gorru y gafes.
2.- Llavar manos con xel hidroalcohólico.
3.- Quitar mázcaru FFP2, que se guarda pa posteriores usos.
4.- Llavar manos con xel hidroalcohólico.
5.- Hai que dexar bien cerrada la puerta al salir.
El miércoles 13 de mayu de 2009 la OMS reconoció públicamente que taba investigando que'l virus fugárase” d'un llaboratoriu, n'habiendo explicitado esa posibilidá Adrian Gibbs, espertu australianu en antivirales, pero yá a otru día, el xueves 14 de mayu, Keiji Fukuda, direutor xeneral pa seguridá sanitaria de la OMS declaró que nun hai pruebes de que'l virus aniciárase nun llaboratoriu, aportunando en que ye d'orixe desconocíu, pos nun s'identificó nenguna zoonosis dende'l puntu de vista veterinariu en Norteamérica (pela cueta sí que s'identificaron aves enfermes de gripe va unos años), y hasta agora los únicos gochos afectaos pola enfermedá, en Canadá, dir al arimase dende un humanu procedente de México (apocayá hubo munchos otros afectaos n'Oriente Mediu, pero non pola enfermedá sinón pol alarmismo provocáu por una incorrectu traducción d'un testu de la OMS). L'orixe del virus sigue siendo, pos, una incógnita.
Recordemos, sicasí, que al paecer el virus epidémicu de 1977 (tamién un A-H1N1) sí que foi sospechosamente idénticu al de los años cincuenta, cuando de persistir llibremente na naturaleza mientres dos décades les mutaciones tuvieren de ser insoslayables. Por ello denominóse-y gripe rusu, al suponese procedente d'un llaboratoriu soviéticu, pero al paecer aniciar n'Estremu Oriente.
A mediaos de mayu, Xapón movió a España (con un centenar de casos la mayoría yá resueltos, salvo'l recién focu na Academia Militar d'Inxenieros de Madrid, dempués arrobináu a otros centros militares) del cuartu llugar en númberu d'afectaos y siendo ellí la mayoría de casos autóctonos (la mayoría ente estudiantes de secundaria en contactando en dellos eventos deportivos, lo qu'obligó a cerrar miles de colexos) y yá fora de Norteamérica ello implicaría que la OMS, según les sos propies riegles, tendría d'alzar l'alerta pandémico al nivel 6 que ye l'el máximu y que nun ye función de la gravedá sinón de la estensión. 
El sábadu 17 de mayu, México apurrió a la OMS la cepa del virus A H1N1 y l'información clínico y epidemiolóxico de la enfermedá.
L'Asamblea Xeneral de la Organización Mundial de la Salú (OMS), qu'empezó'l 18 de mayu en Xinebra en llugar d'enllargase hasta'l día 27, tal como taba previstu, encurtióse hasta'l día 22 por que pueda tornase enantes a los países d'orixe y asina frenar meyor la pandemia. 
Los países en desenvolvimientu encabezaos per Indonesia, Tailandia, India, Nixeria y Brasil solicitaron un más bon accesu a les vacunes que s'espera sían desenvueltes nos próximos meses solicitando sía-yos tresferida la tecnoloxía pa fabricales en xusta compensación a la so collaboración y apurra de cepes pa ellaborales, pero argumentóse que nun va haber investigación nin producción si les empreses farmacéutiques tarrecen perder los beneficios llograos pola vienta de diches vacunes.
El secretariu xeneral de la ONU, Ban Ki-moon mover a Xinebra a última hora del llunes día 18 pa participar na asamblea añal de la OMS y caltener entrevistes colos responsables de los principales grupos farmacéuticos de 20 países industrializaos sobre'l desenvolvimientu d'una vacuna contra la neogripe A y envaloróse que pueden llegase a fabricar unos 5.000 millones de vacunes nun añu, lo que paez improbable por ausencia de precedentes de tal magnitú. Ban encamentó al mundu a "permanecer vixilante y sollerte a la menor señal" y remarcó que "entá queden munches entrugues ensin respuesta sobre'l virus".
L'archipiélagu xaponés convirtióse na segunda rexón del mundu más afectada pol virus, detrás d'América del Norte lo qu'obligaría a establecer el nivel pandémicu 6 (lo que según los protocolos determinaría l'entamu na fabricación de vacunes) pero varios ministros de Salú como los de Brasil, Xapón, China, Suiza y Gran Bretaña, encamienten a la OMS nun bastiase pa evitar alarmismo y llerza, cuidao que el virus ta resultando leve y son pocos los finaos. Sostienen, en contra de los criterios primeramente establecíos, que llevar l'alerta al nivel 6 tendría de reflexar la gravedá d'un nuevu virus y non yá la so espansión xeográfica. (La OMS pasó del nivel d'alerta 3 al 5 en menos d'una selmana, lo que se consideró como demasiao azotáu).
La direutora xeneral de la OMS, Margaret Chan afirmó lo evidente al dicir que nun se puede refugar que'l virus pueda combinase con otros virus gripales (colo cual la vacuna tendría que ser distinta a la llograda dende l'actual cepa) y tamién aportunó'l martes día 18 de mayu en qu'anguaño se debe dar preferencia a la producción de vacunes contra'l gripe común, especialmente nel hemisferiu sur con un iviernu yá inminente, pos la OMS sigue meditando sobre los riesgos que supondría'l suspender la fabricación d'esta vacuna (contra'l gripe estacional que mata a 500 mil persones per añu en tol mundu) para asina facilitar la capacidá de los llaboratorios pa producir la nueva vacuna.
El peor escenariu sería l'alcuentru y recombinación xenética, más probable n'Asia, del actual virus A (H1N1) col virus aviar A (H5N1) de tal manera que'l virus resultante tomara la letalidad d'esti (más del 60%) cola contagiosidad d'aquel (más del 30 %). A señalar que si'l resultante tuviera la letalidad de la neogripe A y la contagiosidad del aviar sería relativamente fácil frenar el so espardimientu.
Dos tercios del total de vacunes fabricar n'Europa y amás Estaos Xuníos, Canadá, Australia, Xapón y China pueden producir les sos propies dosis y magar que inda la OMS nun dio la lluz verde a les farmacéutiques pa empezar la producción masiva quince países (Canadá, Australia, Nueva Zelanda y 12 europeos) yá preordenaron cerca de 250 millones de dosis. 
Los llaboratorios (Sanofi, Solvay, GSK, Novartis y otros) aceleraron la producción de la vacuna contra'l gripe estacional, polo que 350 millones de dosis van ser suministraes a mediaos de xunu, y otros 430 millones van tar llistes en xunetu que ye cuando s'espera que los llaboratorios yá van tar llistos pa empecipiar la producción comercial masiva de la nueva vacuna contra la neogripe A-H1N1, que se preve va ser más difícil de lo que se consideraba nun principiu, y podría tar disponible pa setiembre. Comprometiéronse a apurrir a casi preciu de costo el 10% de tola producción de la vacuna y Margaret Chan, aseguró que nenguna persona va ser dexada de llau per falta de medios, pero paez claro que los países en desenvolvimientu nun constitúin solo'l 10 % de la población mundial.
Tamién persiste la medrana de que la nueva cepa adquiera resistencia a los antivirales por mutación o por combinación con cepes previes, pos una cepa estacional del A-H1N1 volvióse esta temporada n'USA resistente al antiviral más usáu, oseltamivir (Tamiflu de Roche) mientres el zanamivir (Relenza de Glaxo Smith Kline, que tien de ser esneldáu), entá funciona. Otra medrana ye que nuna segunda onda'l virus sía más agresivu una y bones el gripe español mató a más de 40 millones de persones mientres una segunda onda asocedida mientres setiembre nel hemisferiu norte. 
Per otru llau los 118 miembros de la coalición de países ensin alliniar, pidieron que la medrana a una hipotética pandemia de neogripe A xuníu a la crisis económica global, nun reste financiamientu a la llucha contra otres enfermedaes que tán bien espandíes nes sos poblaciones, como les tropicales, la tuberculosis, la malaria y el sida, que causen millones de muertos cada añu.
Nuna pandemia gripal ye de prever qu'un terciu de la población sufra la enfermedá nel primera o nel segundu añu lo qu'implica que con una letalidad del 0,3% al 0,6% la mortalidá sería de 6 a 12 millones. L'oxetivu actual de la OMS ye contenela p'avagar la fabricación de la vacuna, usando los antivirales racionalmente pa evitar l'apaición de resistencies cuidao que nun hai anguaño nenguna alternativa terapéutica a los inhibidores de la neuraminidasa.
El alarmismo inicial ta venciendo anguaño cuidao que col tratamientu fayadizu los cuadros clínicos suelen ser leves y l'evolución de los pacientes ta siendo bien bona, pero Margaret Chan, mientres la clausura de l'asamblea añal de la OMS. alvirtió que los países tendríen de preparar para más andaes graves del virus A-H1N1 y pa más muertes pola nuevu gripe y alvirtió que'l virus ye traicioneru y que podría ser l'azote de los países emerxentes del hemisferiu sur. Yá'l pasáu día 5 de mayu, ensin nengún mieu a equivocar, Chan afirmó “Pue que nun mes esti virus suma, pue que quédese como ta o pue que agrávese”. (escaeció, evidentemente y en bona lóxica, la posibilidá de que mengüe ensin llegar a sumir...).
Malaria
La malaria (del italianu medieval "mala aria" (teoría miasmática de la enfermedá mal aire) o paludismu (llatín "palus", «banzáu») ye una enfermedá producida por parásitos del xéneru "Plasmodium", y ye probable que se tresmitiera al ser humanu al traviés de los gorilas occidentales. Ye la primer enfermedá n'importancia d'ente les enfermedaes debilitantes. Ente 700.000 y 2,7 millones de persones muerren al añu por causa de la malaria, de los cualos más del 75 per cientu son neños en zones reinales d'África. Coles mesmes, causa unos 400–900 millones de casos de fiebre agudo al añu na población infantil (menores de 5 años) en diches zones.
En África axustóse'l 25 d'abril como Día Africanu del Paludismu, yá que ye nesti continente onde más común ye esta enfermedá.
La enfermedá puede ser causada por una o por delles de les distintes especies de "Plasmodium": "Plasmodium falciparum", "Plasmodium vivax", "Plasmodium malariae", "Plasmodium ovale" o "Plasmodium knowlesi", los trés primeres de les cualos son les reportaes nel continente americanu. Los vectores d'esta enfermedá son diverses especies del mosquitu del xéneru "Anopheles". Como ye sabíu, tan solo les femes d'esti mosquitu son les que s'alimenten de sangre pa poder maurecer los güevos; los machos nun picar y nun pueden tresmitir enfermedaes, yá que namái aliméntense de néctares y zusmios vexetales. 
La única forma posible d'andada directa ente humanos ye qu'una muyer embarazada tresmitir per vía llibraduraria al fetu. O bien, pola tresmisión directa al traviés de la picadura d'un mosquitu. Tamién ye posible la tresmisión por tresfusiones sanguínees de donantes que carecieron la enfermedá.
En rexones onde la malaria ye altamente reinal, les persones infestar tan de cutiu que desenvuelven la inmunidá adquirida, esto ye, son portadores más o menos asintomáticos del parásitu.
Cada añu preséntense 396 millones de casos de paludismu. La mayor parte de la carga de morbilidad rexistrar nel África, al sur del Sahara.
La primer vacuna foi desenvuelta pol grupu de científicos empobináu pol doctor Manuel Elkin Patarroyo, médicu colombianu, y tenía una efectividá d'ente un 40 y un 60 per cientu n'adultos, y de un 77 per cientu en neños.
La malaria infestó a los humanos mientres más de 50.000 años, y pue que fuera un patóxenu humanu mientres la hestoria entera de la nuesa especie. De ciertu, especies cercanes a los parásitos humanos de la malaria atopáronse nos chimpancés, pariente ancestral de los humanos. Atópense referencies de les peculiares fiebres periódiques de la malaria a lo llargo de la hestoria, empezando dende 2700 a. C. en China. 
El términu "malaria" provién del italianu de la edá media: "mala aria" — "Teoría miasmática de la enfermedá mal aire"; y llamóse-y tamién "paludismu", del llatín "palus" (banzáu).
Los estudios científicos sobre la malaria fixeron la so primer meyora d'importancia en 1880, cuando'l médicu militar francés Charles Louis Alphonse Laveran, trabayando en Arxelia, reparó parásitos dientro de los glóbulos coloraos de persones con malaria. Propunxo por ello que la malaria causar un protozoario, la primer vegada que s'identificó a un protozoario como causante d'una enfermedá. Per este y otros descubrimientos subsecuentes, concedióse-y el en 1907. Al protozoario en cuestión llamóse-y "Plasmodium", polos científicos italianos Ettore Marchiafava y Angelo Celli. Un añu dempués, Carlos Finlay, un médicu cubanu que trataba pacientes con fiebre mariello en L'Habana, suxurió que yeren los mosquitos quien tresmitíen la enfermedá d'un humanu a otru. Darréu, foi'l británicu Sir Ronald Ross, trabayando na India, quien finalmente demostró en 1898 que la malaria yera tresmitida polos mosquitos. Probar al amosar que ciertes especies del mosquitu tresmitíen la malaria a páxaros y aisllando los parásitos de les glándules salivales de mosquitos que s'alimentaben d'aves infestaes. Pol so apurra investigador, Ross recibió'l premiu Nobel de Medicina en 1902. Dempués d'arrenunciar al Serviciu Médicu de la India, Ross trabayó na acabante fundar Liverpool School of Tropical Medicine y dirixió los esfuerzos por controlar la malaria n'Exiptu, Panamá, Grecia y Mauriciu. Los afayos de Finlay y Ross fueron confirmaos depués por un comité médicu empobináu por Walter Reed en 1900, y los sos encamientos implementaos por William C. Gorgas en midíes de salú adoptaes mientres la construcción del Canal de Panamá. Esti trabayu salvó la vida de miles de trabayadores y ayudó a desenvolver los métodos usaos en campañes de salúd pública contra la malaria.
El primer tratamientu eficaz pa la malaria foi la corteza del árbol "Cinchona", que contién el alcaloide quinina. Esti árbol crez nes llombes de los Andessobremanera en Perú. Los habitantes del Perú usaben el productu natural pa controlar la malaria, y los Xesuites introducieron esta práctica en Europa mientres los años 1640, onde foi aceptada con rapidez. Sicasí, nun foi sinón hasta 1820 cuando la quinina, l'ingrediente activu, foi estrayida de la corteza y nomada polos químicos franceses Pierre Joseph Pelletier y Jean Bienaime Caventou.
A empiezos del sieglu XX, enantes de los antibióticos, los pacientes con sífilis yeren intencionalmente infestaos con malaria pa crear una fiebre, siguiendo les investigaciones de Julius Wagner-Jauregg. Al controlar la fiebre con quinina, los efectos tantu de la sífilis como la malaria podíen ser embrivíos. Dalgunos de los pacientes morrieron pola malaria, pero'l riesgu yera preferible percima de la casi segura muerte por sífilis.
A pesar de que nel estadiu sanguíneu y nel mosquitu del ciclu de vida de la malaria establecer nel sieglu XIX y a empiezos del sieglu XX, solo en 1980 reparóse la forma latente hepática del parásitu. Esti descubrimientu esplicó finalmente por qué daba la impresión de que delles persones curar de la enfermedá, pa recayer años dempués de que'l parásitu sumiera del so circulación sanguínea.
Los síntomes son bien variaos, empezando con fiebre, respigos, sudoración y dolor de cabeza. Amás puede presentase estomagaes, vultures, tos, fieces con sangre, dolores musculares, ictericia, defectos del cuayamientu sanguíneu, shock, insuficiencia renal o hepática, trestornos del sistema nerviosu central y coma.
La malaria causa unos 400–900 millones de casos de fiebre y aprosimao 2-3 millones de muertes añales, lo que representa una muerte cada 15 segundos. La gran mayoría de los casos asocede en neños menores de 5 años; les muyeres embarazaes son tamién especialmente vulnerables. A pesar de los esfuerzos por amenorgar la tresmisión y amontar el tratamientu, hubo bien pocu cambéu nes zones que s'atopen en riesgu de la enfermedá dende 1992. Ello ye que si la prevalencia de la malaria sigue nel so cursu de permanente aumentu, la tasa de mortalidá puede doblase nos próximos venti años. Les estadístiques precises desconócense porque munchos casos asoceden n'árees rurales, onde les persones nun tienen accesu a hospitales o a recursos pa garantizar curiaos de salú. De resultes, la mayoría de los casos permanez indocumentada. 
Anque la co-infeición de VIH con malaria amontó la mortalidá, sigue siendo un problema menor que la combinación de VIH-tuberculosis.
La fema del "Anopheles" infestada ye portadora de los esporozoítos del "Plasmodium" nes sos glándules salivales. Si pica a una persona, los esporozoitos entren na persona al traviés de la cuspia del mosquitu y migren al fégadu, onde se multipliquen rápido dientro de les célules hepátiques (los hepatocitos) per aciu una división asexual múltiple, y tresfórmense en merozoitos qu'entren na riega sanguínea. Ellí infesten los eritrocitos y siguen multiplicándose, dando llugar a unes formes iniciales típicamente anulares (trofozoítos), formes en división asexual múltiple (merontes) y finalmente un númberu variable de merozoítos según la especie de "Plasmodium", que provoca la rotura del eritrocito. Dellos merozoítos tresformar nunes célules circulares relativamente grandes que son gametocitos femeninos y masculinos y dexen de multiplicase, anque en "P. falciparum" son más grandes qu'el mesmu eritrocito y tienen forma de bumerán, lo que causa la so rotura. 
Una fema de Anopheles non infestada pica a un enfermu y adquier los gametocitos, y asina s'empecipia'l ciclu sexual del "Plasmodium". Cola unión de los gametos nel so intestín, la formación d'un güevu, que ye móvil, y que va dar orixe a un Ooquiste que volverá estremase y dar esporozoitos llistos pa infestar nuevamente, al llegar a les glándules salivales del mosquitu.
Nos humanos, les manifestaciones clíniques deber a:
La rotura de glóbulos coloraos, que lliberen merozoitos, que lliberen sustances qu'aguiyen el hipotálamo, causando repentines crisis febriles, bien intenses, cada dos o tres díes (al completase'l ciclu eritrocitico o asexual de "Plasmodium"), siguíes al cabu d'unes hores d'una sópita vuelta a una aparente normalidá. Esti procesu va dexando al organismu exhausto, y nel casu de los neños pequeños hai una gran probabilidá d'un desenllaz fatal n'ausencia de tratamientu.
El parásitu evita'l sistema inmunitario al permanecer intracelularmente nos hepatocitos y eritrocitos, anque munchos eritrocitos parasitados esaniciar nel cuayu. Pa evitalo, el parásitu produz ciertes proteínes que s'espresen na superficie del eritrocito y causen la so adherencia al endotelio vascular, especialmente en "Plasmodium falciparum": este ye'l factor principal de los entueyos hemorráxicos de la malaria. Diches proteínes son amás altamente variables, y polo tanto'l sistema inmunitario nun puede reconoceles de forma efectiva, yá que cuando ellabora un númberu de anticuerpos abondu (al cabu de dos selmanes o más), estos van ser inútiles porque'l antígeno camudó.
El ciclu sigue cuando un mosquitu inxer sangre d'un enfermu o portador, y collo dalgunos gametocitos. Nel intestín del mosquitu estos tresfórmense en macrogametos (femenín) y microgametos (masculinos), que se funden dando un cigotu móvil o oocineto. Esti finalmente va formar los esporozoítos que migren a les glándules salivares del mosquitu, completando'l ciclu vital.
Les muyeres gestantes son especialmente curioses pa los mosquitos y la malaria nelles ye especialmente nefasta, dada la sensibilidá del fetu (que nun tien un sistema inmunitario desenvueltu) a la infeición.
Segun la Organizacion Mundial de la Salú, estos son los proyectos de vacunes contra la malaria:
Etapa pre-clinica
DiCo
Etapa clínica
Preeritrocítica
ME-TRAP
Blood-stage
P. vivax
Inactives o descontinuadas
(LSA-1 Y. coli en adyuvante AS01B)
Les vacunes pa la malaria tán en desenvolvimientu, nun hai disponible inda una vacuna dafechu eficaz. Los primeros estudios prometedores que demuestren la posibilidá d'una vacuna contra'l paludismu realizar en 1967 pola inmunización de mures con esporozoitos atenuaos por radiación, que brinden protección a alredor del 60% de los mures posterior a la inyección con normal, vidable esporozoitos. Dende la década de 1970, prodúxose un considerable esfuerzu pa desenvolver estratexes de vacunación similares nos seres humanos. 
Realizáronse munchos trabayos pa intentar entender los procesos inmunolóxicos que brinden protección dempués de la inmunización con esporozoitos irradiaos. Tres l'estudiu de vacunación en mures en 1967, formulóse la hipótesis de que los esporozoitos inyectaos yeren reconocíos pol sistema inmune, que de la mesma creaba anticuerpos contra'l parásitu. Determinóse que'l sistema inmunolóxicu taba creando anticuerpos contra la proteína circumsporozoito (CSP) que reviste a los esporozoitos. Amás, los anticuerpos contra la CSP torgaron que los esporozoitos invadieren hepatocitos. CSP , poro, foi escoyida como la proteína más prometedor pa desenvolver una vacuna contra la malaria esporozoitos. Ye por estes razones históriques que les vacunes basaes en CSP son les más numberoses de toles vacunes contra la malaria. 
Anguaño, esiste una gran variedá de vacunes sobre la mesa. Vacunes pre-eritrocíticas (vacunes que se dirixen a los parásitos primero que llegue a'l sangre)sobremanera les vacunes basaes en CSP, formen el mayor grupu d'investigación de la vacuna contra la malaria. Na llista de vacunes candidates inclúyense: les que traten d'inducir inmunidá na etapa d'infeición d'el sangre, les que traten d'evitar les patoloxíes más severes de la malaria evitando l'adhesión del parásitu a les vénulas d'el sangre y a la llibradura; y les vacunes que bloquien la tresmisión que detendríen el desenvolvimientu del parásitu nel mosquitu xustu dempués de que'l mosquitu tomó sangre d'una persona infestada. Ye d'esperar que la secuenciación del xenoma de P. falciparum va apurrir oxetivos pa nueves melecines o vacunes. 
Determinóse qu'una persona puede protexese d'una infeición por "P. falciparum" si recibe picadures de más de 1000 mosquitos infestaos por irradación.Polo xeneral, aceptóse que nun ye fayadizu tratar a les persones de riesgu con esta estratexa de vacunación, pero esto foi apocayá cuestionáu pol trabayu que ta realizando'l doctor Stephen Hoffman, de Sanaria, unu de los principales investigadores que orixinalmente secuenció'l xenoma de "Plasmodium Falciparum". El so trabayu más recién xiró en redol a la solución del problema de loxística de la preparación y aislamientu de los parásitos equivalentes a 1000 mosquitos irradiaos pal almacenamientu masivu y la inoculación de los seres humanos. La compañía recibió apocayá delles subvenciones multimillonaries de la Fundación Bill y Melinda Gates y el gobiernu de los EE.XX. pa empecipiar los primeros estudios clínicos en 2007 y 2008. L'Institutu d'Investigación Biomédica de Seattle (SBRI), financiáu pola Iniciativa Vacuna contra la Malaria asegura a los posibles voluntarios que "los ensayos clínicos nun van ser un riesgu pa la vida. Magar munchos voluntarios [en Seattle] realmente van contraer la enfermedá, la cepa clonada utilizada nos esperimentos puede curase, y nun causa una forma recurrente de la enfermedá. "Dalgunos de los participantes va llograr drogues esperimentales o vacunes, ente qu'otros van recibir placebo." 
La primer vacuna desenvuelta oxetu d'ensayos de campu foi la SPf66, desenvuelta por Manuel Elkin Patarroyo en 1987, probada nuna colonia de monos de la rexón amazónica, los "Aotus trivirgatus". Presenta una combinación de antígenos de los esporozoitos el científicu colombianu (utilizando repetición CS) y merozoitos del parásitu. Mientres la fase I de los ensayos demostró una tasa d'eficacia del 75% y la vacuna paeció ser bien tolerada pol sistema inmunogénico de los suxetos. Los ensayos de les fases IIb ya III fueron menos prometedores, la eficacia cayó hasta asitiase ente'l 38,8% y el 60,2%. Un ensayu lleváu a cabu en Tanzania en 1993 demostró una eficacia del 31% dempués d'un añu de siguimientu. Sicasí un estudiu más recién (anque revesosu) realizáu en Gambia nun amosó nengún efectu. A pesar de los periodos de prueba relativamente llargos y del númberu d'estudios realizaos, entá nun se conoz la forma en que la vacuna SPf66 confier inmunidá, polo que sigue siendo una improbable solución a la malaria. El CSP foi la siguiente vacuna desenvuelta que primeramente paecía abondo prometedora como pa sometese a los ensayos. Tamién se basaba nes proteína circumsporozoito, pero amás tenía la proteína recombinante (Asn-Ala-Pro15Asn-Val-Asp-Pro)2-Leu-Arg(R32LR) covalentemente a una toxina purificada Pseudónimas eruginosa (A9). Sicasí nuna fase temprana demostróse una falta total d'inmunidá protectora nos inoculados. El grupu d'estudiu utilizáu en Kenia tuvo un 82% d'incidencia de parasitemia, ente que'l grupu de control namái tuvo un 89% d'incidencia. La vacuna tenía la intención de provocar una respuesta amontada de linfocitos T nos que fueron espuestos, cosa que tampoco foi reparada. 
La vacuna probar en más de 41.000 voluntarios n'América Llatina, onde a principios de 1994 fueron inoculados 45 voluntarios que demostraron que la vacuna induz una fuerte respuesta inmunitaria (ente un 40 y un 60% nos adultos, y hasta un 77% nos neños) contra la malaria, ensin provocar efectos colaterales. Finalmente, depués de ser evaluada en Gambia, Tanzania y Thailandia, la vacuna demostró nun tener la efectividá aspirada pol doctor Patarroyo, polo cual detúvose'l procesu de fabricación y vacunación cola SPF66. A partir d'esti momentu los llaboratorios del Dr. Patarroyo dedicáronse a estudiar la vacuna coles mires de tener un 99.9% d'efectividá en tolos casos. La SPF66 convertir na vacuna más efectiva contra la malaria, hasta güei desenvuelta.
La eficacia de la vacuna de Patarroyo foi puesta en dulda por dellos científicos d'EE.XX. qu'en 1997 concluyeron na revista The Lancet que "la vacuna nun ye eficaz y tien de suprimise", ente que'l Colombianu acusólos de "arrogancia" y de que les sos afirmaciones taben motivaes pol fechu de qu'él provenía d'un país en desenvolvimientu. 
La vacuna RTS,S/AS02A foi desenvuelta por una alianza ente la PATH Malaria Vaccine Initiative (un concesionariu de la Fundación Gates), la empresa farmacéutica GlaxoSmithKline, y el Walter Reed Army Institute of Research.[103] Nesta vacuna, una porción de CSP foi fundida col "S antígeno" inmunogénico del virus de la hepatitis B; esta proteína recombinante inyéctase xuntu al potente adyuvante AS02A. [101] N'ochobre de 2004, el investigadores de la RTS,S/AS02A anunciaron les resultancies d'un ensayu de fase IIb, indicando que la vacuna amenorgó'l riesgu d'infeición n'aprosimao un 30% y la gravedá de la infeición en más d'un 50%. L'estudiu esaminó más de 2.000 neños de Mozambique. [104] Los ensayos más recién de la vacuna RTS,S/AS02A centráronse na seguridá y eficacia de la so alministración na primer etapa de la infancia: N'ochobre de 2007, el investigadores anunciaron les resultancies de los ensayos de les fases I / IIb realizaos sobre 214 lactantes mozambicanos d'ente 10 y 18 meses, nos que l'alministración de trés dosis de vacuna llevó a un 62% d'amenorgamientu d'infeiciones ensin efectos secundarios graves salvu daqué de dolor nel puntu d'inyección.[105] La investigación posterior va retrasar el llanzamientu comercial d'esta vacuna hasta alredor de 2012.
La revista The Lancet publicó'l 16 d'ochobre de 2004 les resultancies iniciales del mayor ensayu clínicu d'una vacuna contra la malaria en África.
La técnica de los insectos manerues ta perfilándose como un posible métodu de control de mosquitos. El progresu escontra insectos trexénicos, o genéticamente modificaos, suxuren que les poblaciones de mosquitos monteses podríen faese resistentes a la malaria. La investigación nel Imperial College de Londres creó'l primer mosquitu trexénicu pal paludismu, cola primer especie resistente a Plasmodium, anunciáu por un equipu de Casar Western Acute University en Ohio, en 2002. L'ésitu de la sustitución de les poblaciones esistentes con poblaciones genéticamente modificaes, basar nun mecanismu de tresmisión, como los elementos trasladables pa dexar l'heriedu mendeliana de los xenes d'interés. 
La educación na reconocencia de los síntomes de la malaria amenorgó'l númberu de casos en delles zones del mundu en desenvolvimientu hasta nun 20%. Reconocer la enfermedá nes primeres etapes tamién puede evitar que cause muertes. La educación tamién puede informar a la xente pa cubrir más árees d'agües enllancaes. Por exemplu, los tanques d'agua son caldu de cultivu ideal pal parásitu y el mosquitu. Poro, una forma d'amenorgar el riesgu de la tresmisión ente les persones ye esaniciar los recipientes o tanques con agua enllancada. Trátase de poner na práctica na mayoría nes zones urbanes onde hai grandes centros de población y polo tanto la tresmisión sería más probable. 
El 22 d'avientu de 2007, la publicación PLoS Patóxenos atopó que los pepinos de mar bloquien la tresmisión del parásitu de la malaria, yá que producen lecitina, que retarda la crecedera de los parásitos. 
Enantes de la prohibición del DDT, la malaria habíase erradicado o controláu tamién en delles zones tropicales per aciu la eliminación de la intoxicación o la cría de los mosquitos o de los hábitats acuáticos de les etapes de la canesba, por casu, o l'enllenáu con aceite o sable nos llugares con agua enllancada. Estos métodos tuvieron poca aplicación n'África mientres más de mediu sieglu. 
Otra vía pa detener la malaria nel tercer mundu que s'utilizó estensamente nel pasáu ye l'usu d'insecticides, como les piretrines o'l DDT. Prohibióse l'usu d'esti postreru polos sos posibles efectos na salú y na fauna, pero un grupu de científicos cree que tendría de revisase esta prohibición tan estricta. Considérase agora qu'un usu midíu con fines sanitarios, distintu del usu masivu con fines económicos del que foi oxetu nel pasáu, ye una bona opción pal control o esraizamientu de la malaria so condiciones bien controlaes, llindándose al interior de les cases y teyaos nes zones onde esta enfermedá ye reinal, según la OMS. Dellos grupos ambientalistas, como la Pesticide Action Network nun tán acordies con esta midida.
Obesidá
La obesidá ye la enfermedá crónica d'orixe multifactorial que se caracteriza por acumuladura escesiva de grasa o hipertrofia xeneral del texíu adiposo nel cuerpu; ye dicir cuando la reserva natural d'enerxía de los humanos y otros mamíferos, almacenada en forma de grasa corporal amontar hasta un puntu onde ta acomuñada con numberosos entueyos como ciertes condiciones de salú o enfermedaes y una medría de la mortalidá. 
La OMS (Organización Mundial de la Salú) defini como obesidá cuando'l IMC o índiz de masa corporal (cálculu ente la estatura y el pesu del individuu) ye igual o superior a 30 kg/m². Tamién se considera signu d'obesidá un perímetru abdominal aumentáu n'homes mayor o igual a 102 cm y en muyeres mayor o igual a 88 cm.("Ver:diagnostico de la obesidá").
La obesidá forma parte del síndrome metabólicu siendo un factor de riesgu conocíu, ye dicir predispone, pa delles enfermedaes, particularmente enfermedaes cardiovasculares, diabetes mellitus tipu 2, apnea del suañu, ictus, osteoartritis, según a delles formes de cáncer, carecimientos dermatolóxicos y gastrointestinales. ("Ver:Efectu sobre la salú").
Anque la obesidá ye una condición clínica individual convirtióse nun seriu problema de salú pública que va n'aumentu y la OMS considera que ""La obesidá algamó proporciones epidémiques a nivel mundial, y cada añu muerren, a lo menos, 2,6 millones de persones por causa de la obesidá o sobrepesu. Anque enantes considerábase un problema confináu a los países d'altos ingresos, na actualidá la obesidá tamién ye prevalente nos países d'ingresos baxos y medianos"". (Ver:Polítiques y midíes de salú pública").
En forma práctica, la obesidá puede ser diagnosticada típicamente en términos de salú midiendo'l índiz de masa corporal (IMC), pero tamién en términos de la so distribución de la grasa al traviés de la circunferencia de la cintura o la midida del índiz cintura cadril. Amás, la presencia d'obesidá precisa ser considerada nel contestu d'otros factores de riesgu y comorbilidades acomuñaes (otres condiciones médiques que podríen influyir nel riesgu d'entueyos).
L'índiz de masa corporal ye un métodu simple y llargamente usáu pa envalorar la proporción de grasa corporal. El IMC foi desenvueltu pol estadísticu y antropometrista belga Adolphe Quetelet. Esti calcúlase dividiendo'l pesu del suxetu (en kilogramos) pol cuadráu del so altor (en metros), polo tanto esprésase'n kg / m².
La OMS (Organización Mundial de la Salú) establez una definición comúnmente n'usu colos siguientes valores, alcordaos en 1997, publicaos en 2000 y afechos nel 2010: IMC menos de 18,5 ye per debaxo del pesu normal.
Nun marcu clínicu, los médicos tomen en cuenta la raza, la etnia, la masa magra (muscularidad), edá, sexu y otros factores los cualos pueden infestar la interpretación del índiz de masa corporal. El IMC sobreestima la grasa corporal en persones bien musculoses y la grasa corporal pue ser subestimada en persones que perdieron masa corporal (munchos vieyos). La obesidá leve como ye definida según el IMC, nun ye un factor de riesgu cardiovascular y polo tanto'l IMC nun puede ser usáu como un únicu predictor clínicu y epidemiolóxicu de la salú cardiovascular.
El IMC nun tien en cuenta les diferencies ente los texíu adiposo y texíu magro; tampoco estrema ente les distintes formes de adiposidad, dalgunes de les cualos pueden tar acomuñaes de forma más estrecha col riesgu cardiovascular.
Nuna cohorte de casi 15.000 suxetos del estudiu National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES) III, la circunferencies cintura esplicó significativamente meyor qu'el IMC los factores de riesgu pa la salú rellacionaos cola obesidá cuando'l síndrome metabólicu foi tomáu como midida.
Una vía alternativa pa determinar la obesidá ye midir el porcentaxe de grasa corporal. Médicos y científicos xeneralmente tán d'alcuerdu en qu'un home con más del 25% de grasa corporal y una muyer con más de 30% de grasa corporal son gruesos.
Sicasí, ye difícil midir la grasa corporal de forma precisa. El métodu más aceptáu foi'l de pesar a les persones so l'agua, pero la pesada so l'agua ye un procedimientu llindáu a llaboratorios con equipu especial. Los métodos más simples pa midir la grasa corporal son el métodu de les plegues cutanees, nel cual un plizcu de piel ye midíu esactamente pa determinar la grosez de la capa de grasa subcutáneo; o'l analís de impedancia bioeléctrica, usualmente lleváu a cabu por especialistes clínicos. El so usu rutinariu ye desaconseyáu. Otres midíes de grasa corporal inclúin la tomografía computarizada, la resonancia magnética y la absorciometría de rayos x d'enerxía dual.
La presencia de factores de riesgu y enfermedá acomuñaos cola obesidá tamién son usaos pa establecer un diagnósticu clínicu. La coronariopatía, la diabetes tipu 2 y la apnea del suañu son factores de riesgu que constitúin un peligru pa la vida que podría indicar un tratamientu clínicu pa la obesidá. Vezu tabáquico, hipertensión, edá y hestoria familiar son otros factores de riesgu que podríen indicar tratamientu.
Según l'orixe de la obesidá, ésta clasifícase nos siguientes tipos: 
La OMS señala que ""El sobrepesu y l'obesidá son el quintu factor principal de riesgu de fallecimientu nel mundu. Cada añu finen a lo menos 2,8 millones de persones adultes de resultes del sobrepesu o la obesidá. Amás, el 44% de la carga de diabetes, el 23% de la carga de cardiopatíes isquémiques y ente'l 7% y el 41% de la carga de dellos cánceres son atribuyibles al sobrepesu y l'obesidá.""
Un gran númberu de condiciones médiques fueron acomuñaes cola obesidá. Les consecuencies sobre la salú tán categorizadas como la resultancia d'una medría de la masa graso (artrosis, apnea del suañu, estigma social) o una medría nel númberu de célules grases (diabetes, cáncer, enfermedaes cardiovasculares, fégadu grasu non alcohólicu). La mortalidá ta amontada na obesidá, con un IMC mayor de 32 tán acomuñáu con un doble riesgu de muerte. Esisten alteraciones na respuesta del organismu la insulina (resistencia a la insulina), un tao pro inflamatorio y un enclín amontáu a la trombosis (tao pro trombótico).
L'asociación d'otres enfermedaes puede ser dependiente o independiente de la distribución del texíu adiposo. La obesidá central (o obesidá caracterizada per un radiu cintura cadril alto), ye un factor de riesgu importante pal síndrome metabólicu, el cúmulu d'un númberu d'enfermedaes y factores de riesgu que predisponen fuertemente pa la enfermedá cardiovascular. Éstos son diabetes mellitus tipo dos, hipertensión arterial, niveles altos de colesterol y de triglicéridos nel sangre (hiperlipidemia combinada).
Amás del síndrome metabólicu, la obesidá ye tamién correlacionada con una variedá d'otros entueyos. Pa delles d'estes dolencies, foinos establecíu claramente hasta qué puntu son causaes directamente pola obesidá como tal o si tienen otra causa (tal como sedentarismu) que tamién causa obesidá.
Ente que ser severamente gruesu tien munchos entueyos de salú, aquellos quien tienen sobrepesu enfrenten una pequeña medría na mortalidá o morbilidad. Per otra parte dellos estudios atoparon que la osteoporosis asocede menos en persones llixeramente grueses suxuriendo que l'acumuladura de grasa sobremanera visceral , que se mide cola circunferencia abdominal, ye un factor protector pa la mineralización ósea.
Les causes de la obesidá son múltiples, ya inclúin factores tales como l'heriedu xenéticu; el comportamientu del sistema nerviosu, endocrín y metabólicu; y el tipu o estilu de vida que se lleve. Pa ente los factores que pueden causar obesidá puede ser atribuyíu un 30% a los factores xenéticos, 40% a los factores non heredables y 30% a los factores puramente sociales, esto ye, la relación ente factores xenéticos y ambientales son del 30% y 70% respectivamente. Los mecanismos por que estos factores causen escesu de grasa corporal son:
Si inxerse mayor cantidá d'enerxía de la necesaria ésta atrópase en forma de grasa. Si consúmese más enerxía de la disponible utilízase la grasa como enerxía. Polo que la obesidá producir por escesu d'enerxía, como resultáu de les alteraciones nel equilibriu d'entrada salida d'enerxía. De resultes pueden producise diversos entueyos, como son la hipertensión arterial, la diabetes mellitus y les enfermedaes coronaries.
L'heriedu tien un papel importante, tantu que de padres gruesos el riesgu de sufrir obesidá pa un neñu ye 10 vegaes cimera a lo normal. En parte ye por cuenta d'enclinos metabólicos d'acumuladura de grasa, pero en parte deber a que los vezos culturales alimentarios y sedentarios contribúin a repitir el patrones d'obesidá de padres a fíos.
Otra parte de los gruesos ser por enfermedaes hormonales o endocrines, y pueden ser solucionaos per aciu un correctu diagnósticu y tratamientu especializáu.
La mayoría d'el investigadores concluyeron que la combinación d'un consumu escesivu de nutrientes y l'estilu de vida sedentaria son la principal causa de la rápida aceleración de la obesidá na sociedá occidental nel postreru cuartu del sieglu XX.
A pesar de l'amplia disponibilidad información nutricional n'escueles, consultorios, Internet y tiendes de comestibles, rescampla que l'escesu nel consumu sigue siendo un problema sustancial. Por exemplu, l'enfotu na comida rápida trupa n'enerxía, triplicóse ente 1977 y 1995, y el consumu de caloríes cuadruplicóse nel mesmu periodu.
Sicasí, el consumu d'alimentu por sigo mesmu ye insuficiente pa esplicar la medría fenomenal nos niveles d'obesidá nel mundu industrializáu mientres los años recién. Una medría nel estilu de vida sedentaria tamién tien un rol significativu nos niveles actuales alzaos d'esta enfermedá.
Cuestiones sobre l'estilu de vida, menos bien establecíu, que pueden influyir sobre la obesidá inclúin el estrés mental y el suañu insuficiente.
Como con munches condiciones médiques, el desbalance calóricu que resulta n'obesidá frecuentemente desenvuélvese a partir de la combinación de factores xenéticos y ambientales. El polimorfismu en dellos xenes que controlen el mambís, el metabolismu y l'integración de adipoquina, predisponen a la obesidá, pero la condición rique la disponibilidad d'abondes caloríes y posiblemente otros factores pa desenvolvese dafechu. Delles condiciones xenétiques que tienen como riesgo la obesidá, fueron identificaes (tales como'l síndrome de Prader-Willi, el síndrome de Bardet-Biedl, síndrome MOMO, mutaciones nel receptores de leptina y melanocortina), pero mutaciones sencielles en locus namái fueron atopaes nel 5% de los individuos gruesos. Magar se piensa qu'una llarga proporción los xenes causantes tán inda ensin identificar, pa la mayoría que la obesidá ye probablemente la resultancia d'interacciones ente múltiples xenes onde factores non xenéticos tamién son probablemente importantes.
Un estudiu de 2007 identificó bastantes mutaciones comunes nel xen FTO; los heterocigotos tuvieron un riesgu d'obesidá 30% mayor, ente que los homocigotos tuvieron una medría nel riesgu d'un 70%.
A nivel poblacional, la hipótesis del xen aforrador, que postula que ciertos grupos étnicos pueden ser más propensos a la obesidá qu'otros y l'habilidá de tomar ventaya de raros periodos de bayura y y usar esta bayura p'almacenar enerxía eficientemente, pueden ser una ventaya evolutiva, en tiempos cuando la comida yera escasa. Individuos con reserves adiposes mayores, teníen más posibilidaes de sobrevivir la hambruna. Esti enclín a almacenar grases ye probablemente una inadaptación nuna sociedá con un suministru estable d'alimentos.
Aprosimao d'un 2% a un 3% de les causes d'obesidá son por cuenta d'enfermedaes endocrines como'l hipotiroidismo, síndrome de Cushing, hipogonadismo, mancadures hipotalámicas o defectu de la hormona de crecedera.
Tamién ciertes enfermedaes mentales o sustances pueden predisponer a la obesidá. Ente les enfermedaes mentales que pueden amontar el riesgu d'obesidá son trestornos alimentarios tales como bulimia nerviosa y consumu compulsivu de comida o adicción a los alimentos. Dexar de fumar ye una causa conocida de ganancia de pesu moderada, pos la nicotina suprime'l mambís. Ciertos tratamientos médicos con (esteroides, antipsicóticos atípicos y delles drogues pa la fertilidá) pueden causar ganancia de pesu.
Dende esti descubrimientu, munchos otros mecanismos hormonales que participen na regulación del mambís y el consumu d'alimentos, en patrones d'almacenamientu nel texíu adiposo y nel desenvolvimientu de resistencia a la insulina]], fueron resueltos.
Dende'l descubrimientu de les leptines, les ghrelines, orexines, PYY 3-36, colecistoquinina, adiponectina y munchos otros mediadores fueron estudiaos. Les adipoquinas son mediadores producíos pol texíu adiposu; piénsase que la so acción y modificar munches enfermedaes rellacionaes cola obesidá.
Les leptinas y ghrelinas son consideraes complementaries na so influencia sobre'l mambís, les ghrelinas producíes pol estómagu, modulan el control del mambís al curtiu plazu (pa comer cuando l'estómagu ta vacíu y pa parar col estómagu ta llenu). La leptina ye producida pol texíu adiposu pa señalizar les reserves de grasa almacenaes nel organismu y mediar el control del mambís al llargu plazu (pa comer más cuando les reserves de grasa tán baxes y menos al de les reserves de grasa son altes). Anque l'alministración de leptinas puede ser efectiva nun pequeñu grupu de suxetos gruesos quien son deficientes de leptina, munchos más individuos gruesos paecen ser resistentes a la leptina. Esta resistencia esplica en parte porqué l'alministración de leptinas nun amosó ser eficiente en suprimir el mambís na mayoría de los suxetos gruesos.
Ente que la leptina y la ghrelina son producíes periféricamente, estes controlen el mambís al traviés de les sos acciones sobre sistema nerviosu central. En particular, estes y otres hormones rellacionaes col mambís actúen sobre'l hipotálamo, una rexón del celebru, central na regulación del consumu d'alimentos y el gastu d'enerxía. Hai dellos círculos dientro del hipotálamo, que contribúin con esti rol d'integración del mambís, siendo la vía de la melanocortina la meyor entendida. El circuitu empieza nel núcleu arcuato del hipotálamo, que tien salíes al hipotálamo llateral (HL) y ventromedial (HVM), los centros de l'alimentación y l'enfastiu nel celebru respectivamente.
El núcleu arcuato contién dos grupos distintos de neurones. El primer grupu coexpresa neuropéptido Y (NPY) y el péptido rellacionáu agouti (AgRP) y recibe señales estimulatorias del hipotálamo llateral y señales inhibitorias del hipotálamo ventromedial. El segundu grupu coexpresa proopiomelanocortina (POMC) y transcritos regulaos por cocaína y anfetamina (CART) y recibe señales estimulatorias del hipotálamo ventromedial y señales inhibitorias del hipotálamo llateral.
Consecuentemente, les neurones NPY/ AgRP aguiyen l'alimentación y inhiben l'enfastiu, ente que les neuronasPOMC/CART, aguiya l'enfastiu y inhiben l'alimentación. Dambos grupos de neurones del núcleu arcuato son regulaes en parte pola leptina. La leptina inhibe el grupu NPY/ AgRP, ente qu'aguiya el grupu POMC/CART. Polo tanto un defectu na señalización por leptina, vía defectu de leptina o resistencia a la leptina, conduz a una sobrealimentación y puede dar cuenta por delles formes d'obesidá xenética y adquirida
El rol de les bacteries que colonicen el tracto dixestivu nel desenvolvimientu de la obesidá empezó a ser apocayá oxetu d'investigación. Les bacteries participen na dixestión (especialmente de ácidos grasos y polisacáridos) y alteraciones na proporción 10 cintes particulares na y díes puede esplicar por qué ciertes persones son más propenses a ganar pesu qu'otres.
Nel tracto dixestivu humanu, les bacteries xeneralmente son miembros del filu de los bacteroides o de los firmicutes. Na xente grueso, esiste una bayura relativa de firmicutes (los cualos causen una absorción d'enerxía relativamente alta), lo cual ye restauráu pola perda de pesu. A partir d'estes resultancies non puede concluyise entá si esti desbalance ye la causa de la obesidá o ye un efectu.
Dellos cofactores de la obesidá, son resistentes a la teoría de que la epidemia ye un nuevu fenómenu. En particular, un cofactor de clase que de forma consistente apaez al traviés de munchos estudios. Comparando'l patrimoniu netu, col índiz de masa corporal, un estudiu de 2004 atopó que suxetos americanos gruesos son la metá de ricos que los delgaos.
Cuando diferenciales nel ingresu fueron comparaos, la inequidad persistió, los suxetos delgaos fueron por heriedu más ricos que los gruesos. Una tasa mayor d'un baxu nivel d'educación y enclinos a depender de comíes rápides barates ye vistu como una razón pola cual estes resultancies son tan distintes. Otru estudiu atopó que muyeres quien se casaben dientro d'un estatus más altu son de forma predecible más delgaes que les muyeres quien se casen dientro d'un estatus más baxu.
Un estudiu de 2007, de 32.500 neños de la cohorte orixinal del estudiu Framingham, siguíos por 32 años indicaron qu'el IMC camuda n'amigos, hermanos o maríos ensin importar la distancia xeográfica. L'asociación foi más fuerte ente amigos mutuos y menor ente hermanos y maríos (anque estes diferencies nun fueron estadísticamente significatives). El autores concluyeron a partir d'estes resultancies que l'aceptación de la masa corporal xuega un papel importante nos cambeos de la talla corporal.
La menopausia produz cambeos na distribución de la grasa corporal y na oxidación del texíu adiposo. L'aumentu de masa graso abdominal y visceral de la postmenopausia acompañar con aumentu de la capacidá antiosidante pola mor del cambéu hormonal ente que la edá nun tien influencia. Sicasí, la capacidá antiosidante tien una correlación llineal cola edá, pero non cola masa graso troncular.
En muyeres primeramente premenopáusicas que fueron siguíes mientres 4 años a lo llargo de la transición menopáusica, comunicóse un aumentu de grasa subcutáneo abdominal acomuñáu cola edá, ente que la menopausia acompañar d'una medría na masa graso corporal total y na masa graso visceral. L'estudiu norteamericanu SWAN rellaciona la medría de la grasa visceral mientres la menopausia colos cambeos na testosterona biodisponible.
L'escesu de pesu corporal (sobrepesu y obesidá produz mayor alteración nel Índiz de Kupperman, metabolismu, suañu y calidá de vida. Les muyeres menopáusiques grueses tienen,amás, mayor prevalencia de problemes na so sexualidá, rellacionaos consigo mesmes y con factores rellacionaos coles sos pareyes.
La obesidá puede prevenise y tratar buscando l'equilibriu na ingesta de caloríes con una dieta banciada teniendo en cuenta apurrir calóricos de los alimentos. Sábese que cada 250 gramos de grasa equivalen a 2.250 caloríes, y cada gramu de grasa equival a 9 kcal. Si esiste un escesu de grasa corporal, tien de calculase la enerxía (midida en caloríes) que representen y menguala na ingesta alimentaria mientres un periodu fayadizu.
Un métodu basar n'envalorar l'apurra d'enerxía de la dieta ("enerxía de metabolización") a partir del so conteníu en macronutrientes (y de etanol, nel casu d'incluyir bébores alcohóliques). Esta enerxía de metabolización calcular a partir de los factores de Atwater, que namái son válidos pa la dieta y non p'alimentos particulares. Estos factores recoyer na tabla siguiente:
Tocantes a alimentos, na tabla siguiente recuéyense dellos factores de Atwater que dexen envalorar la enerxía qu'apurriríen tres la so metabolización:
Tamién puede conocese la enerxía qu'apurriríen los alimentos al traviés d'un dispositivu denomináu "bomba calorimétrica". Con esti sistema calculen los valores d'enerxía que davezu se recueyen na mayoría de les tables de composición d'alimentos. Na tabla siguiente refléxense dellos exemplos:
Ye necesariu tratar afechiscamente les enfermedaes subxacentes, si esisten. A partir d'equí depende de buscar l'equilibriu, per aciu axustes na dieta. La dieta tien de ser afecha a l'actividá necesaria, por ello una dieta bien intensiva en persones bien actives ye contraproducente. Debe de tendese a realizar dietes más nidies y calteníes. Una vegada algamáu'l pesu ideal, lo ideal ye caltenelo con un fayadizu programa d'exercicios y alimentación que sobremanera dexen nun volver recuperar la grasa y el pesu perdíu.
El principal tratamientu pa la obesidá, ye amenorgar la grasa corporal comiendo menos caloríes y exercitándose más. N'efectu colateral beneficiosu del exerciciu ye qu'amonta la fuerza de los músculos, los tendones y los lligamentos, lo cual ayuda a prevenir mancadures provenientes d'accidentes y actividá brengosa. Los programes de dieta y exercicios producen una perda de pesu promediu d'aprosimao 8% del total de la masa corporal (escluyendo los suxetos qu'abandonaron el programa). Non tolos que faen dieta tán satisfechos con estes resultancies, pero una perda de masa corporal tan pequeña como 5% puede representar grandes beneficios na salú.
Muncho más difícil qu'amenorgar la grasa corporal ye tratar de caltenela fuera socedida 80 a 90% d'aquellos que tienen 10% o más que la so masa corporal al traviés de la dieta vuelven ganar tol pesu ente dos y cinco años. L'organismu tien sistemes que caltienen el so homeostasis a ciertu nivel, incluyendo'l pesu corporal. Poro, caltener el pesu perdíu xeneralmente rique que faer exerciciu y comer afechiscamente sía una parte permanente del estilu de vida de les persones. Ciertos nutrientes, tales como la fenilalanina, son supresores naturales del mambís lo cual dexa resetear el nivel establecíu del pesu corporal.
Nuna guía de práctica clínica pol colexu americanu de médicos, son feches les siguientes cinco encamientos:
Una guía pa la práctica clínica pola US Preventive Services Task Force (USPSTF), concluyó que la evidencia ye insuficiente pa faer una encamentar a favor o en contra del conseyu rutinariu sobre conducta pa promover una dieta saludable en pacientes ensin escoyer n'establecimientos d'atención primaria, sicasí esti conseyu intensivu alrodiu de la conducta dietaria ta encamentáu naquellos pacientes con hiperlipidemia y otros factores de riesgu conocíos para enfermedaes cardiovasculares y enfermedaes cróniques rellacionaes. El conseyu puede ser lleváu a cabu por clínicos d'atención primaria o por referencia a otros especialistes tales como nutricionistas o dietistas.
L'exerciciu rique enerxía (caloríes). Les caloríes son almacenaes na grasa corporal. L'organismu de llegada les sos reserves de grasa con cuenta d'aprovir enerxía mientres el exerciciu aeróbico enllargáu. Los músculos más grandes nel organismu son los músculos de les piernes y naturalmente estos quemen la mayoría de les caloríes, lo cual fai que'l caminar, correr y montar en bicicleta tean ente les formes más efectives d'exerciciu p'amenorgar la grasa corporal.
Polo xeneral, el tratamientu dietéticu de la obesidá basar n'amenorgar la ingesta d'alimentos. Dellos abordaxes dietéticos propunxéronse, dalgunos de los cualos comparáronse per aciu ensayos aleatorios controlaos:
Un estudiu nel que se compararon mientres 6 meses les dietes Atkins, de la Zona, Weight Watchers y Ornish atopó les siguientes resultancies:
Munchos estudios enfocáronse en dietes qu'amenorguen les caloríes vía dietes baxes en carbohidratos (la dieta Atkins, la dieta de la Zona) vs. dieta baxa en grases (la dieta LEARN, la dieta Ornish). El Nurses' Health Study, un estudiu observacional por cohortes, atopó que les dietes baxa en carbohidratos basaes en fontes vexetales de grácil proteína ta acomuñaes con menos coronariopatía.
Una meta-analís d'estudios aleatorios controlaos pol International Cochrane Collaboration realizáu nel 2002 concluyó que les dietes nes que s'acuten les grases nun son meyores que les dietes nes que s'acuten les caloríes, n'algamar una perda de pesu al llargu plazu en persones con sobrepesu o obesidá.
Un metaanálisis más recién qu'incluyó estudios controlaos publicaos dempués de la revisión de Cochrane, atopó que "les dietes baxes en carbohidratos, nes que nun s'acuta la enerxía paecen ser siquier tan efectiva como nes dietes baxes en grasa con restricción de la enerxía n'indios y una perda de pesu hasta per un añu. Sicasí, cambeos potencialmente favorables nos niveles de triglicéridos y HDL colesterol tienen de ser pesaos contra cambeos potencialmente desfavorables nel nivel de LDL colesterol, cuando s'usen dietes baxes en carbohidratu pa inducir una perda de pesu".
El "Women's Health Initiative Randomized Controlled Dietary Modification Trial" atopó qu'una dieta con un total de 20% de la enerxía proveniente de la enerxía y una medría nel consumu de vexetales y frutes hasta de siquier 5 raciones diaries y granos d'hasta siquier 6 raciones diaries resultó en: nun hubo amenorgamientu na enfermedá cardiovascular, hubo un amenorgamientu non significativu del cáncer de mama invasivo y nun hubo amenorgamientu n'en el cáncer colorectal.
La elección de la dieta pa una persona específica pue ser influyíu midiendo la secreción individual d'insulina: N'adultos nuevos "Amenorgando la carga glicémica (carbohidratos), puede nser especialmente importante p'algamar la perda de pesu ente individuos con una alta secreción d'insulina". Esto ye consistente con estudios previos de pacientes diabéticos nos cualos dietes baxes en carbohidratos fueron más beneficioses.
"El factor Índiz glicémico ye una clasificación de los alimentos ricos en carbohidratos basada nel so efectu total sobre los niveles plasmáticos de glucos. Alimentos con un índiz glucémico baxu, tales como les llenteyes aproven una fonte de glucosa más constante y lenta a la riega sanguínea, polo tanto aguiyando la lliberación de menos insulina que los alimentos con índiz glicémico alto, tales como'l pan blanco".
Nun estudiu aleatoriu controláu, que comparó cuatro dietes que variaben na cantidá de carbohidratos y l'índiz glicémico, atopó resultancies complicaes:
Nes dietes 2 y 3 perdieron la mayor cantidá de pesu y masa graso; sicasí, les lipoproteínes de baxa densidá cayeron na dieta dos y aumentaron na dieta trés. Polo tanto'l autores concluyeron que les dietes altes en carbohidratos de baxu índiz glicémico fueron les más favorables.
Una meta-analís realizáu por Cochrane Collaboration concluyó que les dietes de baxu índiz glicémico o baxes cargues ya indícase conducen a más perda de pesu y meyor perfil lipídico. Sicasí, les dietes d'índiz glicémico baxu y carga y cínica baxa fueron arrexuntaes xuntes y nun se trató de dixebrar l'efectu de la carga versus l'índiz.
El tratamientu farmacolóxicu de la obesidá tien un papel coadyuvante y de normal xustifícase en pacientes con un IMC igual o mayor a 30 Kg/m o en pacientes con factores de riesgu (diabetes o dislipidemies) con un IMC igual o mayor a 27 Kg/m. Xeneralmente estrémense en trés grandes grupos: los fármacos anorexígenos noradrenérgicos, serotoninérgicos o d'acción mista (sibutramina, fluoxetina), los fármacos o sustances que inhiben l'absorción de nutrientes o de les grases (orlistat, chitosan) y un tercer grupu heterogéneo compuestu polos moduladores del metabolismu de los carbohidratos (picolinato de cromu, ginseng), estimuladores del gastu calóricu (cafeína, alcaloides de efedra), reductores de la síntesis de grasa per aumentu de la oxidación (L-carnitina, acedu hidroxicítricu) y los estimuladores del enfastiu (plántago, glucomanan).
La medicación más comúnmente prescrita pa la obesidá resistente al exerciciu/dieta ye'l orlistat (Xenical, que amenorga la sesión intestinal de grases tornando la lipasa pancreática) y sibutramina (reductil, Meridia, un anorexígeno (supresor del mambís). La perda de pesu con estes drogues ye modesta y al llargu plazu la perda promediu de pesu col orlistat ye de 2,9 kg, cola sibutramina 4,2 kg y col rimonabant 4,7 kg. El orlistat y el rimonabant lleven a un amenorgamientu na incidencia de diabetes, y toles drogues tienen dalgún efectu sobre les lipoproteínas (distintes formes de colesterol).
Sicasí, esiste poca información sobre los entueyos al llargu plazu de la obesidá, tales como los infarto. Toles drogues tienen efectos secundarios y contraindicaciones potenciales. Comúnmente les drogues pa perda de pesu usar por un periodu determináu y se descontinuan o se camuden por otra xente si'l beneficiu nun foi llográu, tal como una perda de pesu menor de 5% del total del pesu corporal nun periodu de 12 selmanes nel casu del orlistat.
Una meta-analís d'estudios controlaos al azar realizáu por International Cochrane Collaboration, concluyó qu'en pacientes diabéticos la fluoxetina, el orlistat y la sibutramina, podríen consiguir una significativa anque modesta perda de pesu ente 12-57 selmanes, con beneficios al llargu plazu sobre la salú non bien claros.
La obesidá tamién puede influyir sobre la elección de les drogues pal tratamientu de la diabetes. La metformina puede conducir a un leve amenorgamientu de pesu (n'oposición a les sulfonilurees y insulina) y foi demostráu qu'amenorga'l riesgu d'enfermedá cardiovascular nos diabéticos tipo dos gruesos. Les tiazolidinediones, pueden causar una llixera ganancia de pesu, pero mengüen la "patolóxica" grasa abdominal y pueden polo tanto ser usaes en diabéticos con obesidá central.
La ciruxía bariátrica (o "ciruxía pa perda de pesu") ye la intervención quirúrxica usada nel tratamientu de la obesidá mórbida, esto ye, de normal ye indicada pa pacientes con un IMC igual o mayor a 40 Kg/m o en pacientes con factores de riesgu o asociaciones comórbidas con un IMC igual o mayor a 35 Kg/m. Como toa intervención quirúrxica puede conducir a entueyos, polo que tien de ser considerada como l'últimu recursu cuando'l cambéu dietéticu y el tratamientu farmacolóxicu nun fueron esitosos. La ciruxía bariátrica depende de dellos principios, la propuesta más común ye l'amenorgamientu de volume del estómagu, produciendo una sensación d'enfastiu tempranu (con una cinta gástrica ajustable) mientres otros tamién amenorguen el llargor del intestín cola que la comida en contactu, amenorgando directamente l'absorción (bypass gástricu). La ciruxía na que s'emplega la cinta o banda ye reversible ente que les operaciones nes que s'encurtia l'intestín nun lu son. Dellos procedimientos pueden ser realizaos laparoscópicamente. Los entueyos de la ciruxía bariátrica son frecuentes.
Dos grandes estudios demostraron una relación mortalidá/beneficio a partir de la ciruxía bariátrica. Un marcáu amenorgamientu nel riesgu de sufrir diabetes mellitus, enfermedaes cardiovasculares y cáncer. La perda de pesu foi en más marcada nos primeros meses dempués de la ciruxía, pero'l beneficiu caltúvose al llargu plazu. N'unu de los estudios hubo una medría inesplicable nes muertes por accidentes y suicidios que nun pesó más que'l beneficiu en términos de prevención d'enfermedá. La ciruxía bypass gástricu foi aprosimao dos veces más efectiva del procedimientu de la banda gástrica ajustable.
Obesidá ye la forma nominal d'un viso la cual provién del llatín obēlos sos, lo que significa "trabáu, gordu o regordetu". Ēlos sos el participiu pasáu de edere (comer), con ob amestáu a este. El llatín clásicu, esti verbu alcuéntrase solamente na forma de participiu pasáu.
En delles cultures humanes, la obesidá tuvo acomuñada con curiosu físicu, fuerza y fertilidá. Dalgunos de los primeros artefactos culturales conocíos, como les figurines de Venus, son estatues tamañu bolsu representando una figura femenina gruesa.
Entá qu'el so significáu cultural nun ta rexistráu, el so ampliu usu por toles cultures prehistóriques mediterránees y europees suxure un rol central pa la forma femenina o visa en rituales máxicos y suxure l'aprobación cultural de (y quiciabes la reverencia por) esta forma corporal. Esto ye más probablemente por cuenta de la so habilidá pa trepar fácilmente con neños y sobrevivía les hambrunas.
La obesidá foi considerada un símbolu de riqueza y estratu social en cultures pronas a la escasez de comida o hambrunas. Esto foi vistu tamién de la mesma manera nel periodu modernu tempranu nes cultures europees, pero cuando la seguridá alimentaria foi realizada, sirvió mas como una amuesa visible de "lluxuria pola vida", mambís ya inmersión nel reinu del eróticu.
Este foi especialmente'l casu nes artes visuales, tales como les pintures de Rubens (1577-1640), que la so representación regular de muyeres coordenaes dionos la descripción de Rubenesca. La obesidá tamién puede ser vista como un símbolu dientro d'un sistema de prestíu.
"El tipu de comida, la cantidá y la manera na cual ta sirvida tán ente los criterios importantes de clase social. Na mayoría de les sociedaes tribales, inclusive aquelles con un sistema social altamente estratificado, tol mundu-la realeza y los plebeyos-, comíen la mesma clase d'alimentos y si hubo una hambruna tol mundu tuvo afamiáu. Cola siempres creciente diversidá d'elementos, la comida convirtióse non solamente nun asuntu de estatus social, sinón tamién una marca de la personalidá y el gustu individual".
Nes cultures occidentales modernes, la forma del cuerpu gruesu ye llargamente consideráu non curiosu y munchos estereotipos negativos tán comúnmente acomuñaos cola xente grueso. Los neños, adolescentes y adultos gruesos tamién pueden enfrentar un pesáu estigma social. Los neños gruesos son frecuentemente'l blancu d'amenaces y son con frecuencia refugaos polos sos pares. Anque les tases d'obesidá tán amontándose ente toes clases sociales nel mundu occidental, la obesidá ye frecuente vista como un signu d'estatus socioeconómico baxu. La mayoría de la xente d'esa esperimentó pensamientos negativos alrodiu de la so imaxe corporal, y dalgunos d'ellos tomen midíes drástiques pa tratar de camudar la so forma incluyendo la dieta, l'usu de melecines inclusive la ciruxía. Non toles cultures contemporanees desaprueban la obesidá. Esisten munches cultures les cualos tradicionalmente aprueben más (en diversos graos) la obesidá, incluyendo delles cultures africanes, árabes hindús y nes islles del pacíficu. Especialmente en décades recién, la obesidá empezó a ser vista más como una condición médica na cultura occidental moderna inclusive tien referida como una epidemia.
Apocayá remaneció un pequeñu pero creciente movimientu d'aceptación a la gordura que busca cuestionar la discriminación basada nel pesu. Los grupos de sofitu y aceptación de la obesidá, empecipiaron un pleitu pa defender los derechos de les persones grueses y pa prevenir la so esclusión social. Autores dientro d'esti movimientu argumenten que l'estigma social alredor de la obesidá ta fundáu na ansiedá cultural y que la esmolición pública sobre los riesgos de salú acomuñaos cola obesidá son inapropiadamente usaos como una racionalización d'esti estigma.
Les axencies del gobiernu y la medicina privada alvirtieron los americanos mientres años alrodiu de los efectos adversos pa la salú acomuñaos col sobrepesu y l'obesidá. A pesar de les alvertencies, el problema ta faciéndose cada vegada peor . En 2004, el CDC reportó qu'el 66,3% de los adultos nos Estaos Xuníos tenía sobrepesu o obesidá. La causa na mayoría de los casos ye l'estilu de vida sedentaria; aprosimao'l 40% de los adultos n'Estaos Xuníos nun participen en nenguna actividá física mientres el so tiempu d'ociu y menos d'un terciu de los adultos ocupar de la cantidá d'actividá física encamentada. El sobrepesu y l'obesidá son fácilmente determinaos usando l'índiz de masa corporal (IMC), esti índiz utiliza'l pesu y altor pa determinar la grasa corporal. Un IMC ente 25 y 29,9 ye consideráu sobrepesu y cualquier valor sobre 30 ye obesidá. Individuos con un IMC percima de 30 amonten el riesgu varios peligros pa la salú.
Dellos estereotipos de persones grueses atopó la so vía dientro d'espresión de la cultura popular. Un estereotipu común ye'l calter de la persona gruesa, quien tien una personalidá templao y fiable, sicasí ye igualmente común l'estereotipu del matón vicioso y grueso (tal como Dudley Dursley de la serie de llibros de Harry Potter, Nelson Muntz de Los Simpsons). La glotonería y l'obesidá son comúnmente representaes xuntes en trabayos de ficción. Nos dibuxos animaos, la obesidá ye frecuentemente usada como efectu risible, con personaxes de dibuxos animaos gordos (tales como Piggy, Porky Pigy Tummi Gummi) teniendo qu'esmucir al traviés d'espacios angostos quedando frecuentemente apexaos o inclusive esplotando.
Un exemplu más inusual d'humor rellacionáu cola obesidá ye Bustopher Jones, del poema de T. S. Eliot. Bustopher Jones: The Cat About Town que figura nel so llibru "Old Possum's Book of Practical Cats", según nel musical "Cats", quien se fixo famosu por ser un visitante regular de munchos clubes de caballeros. Por cuenta de les sos constantes xintes nel club, él ye extraordinariamente gordu, siendo descritu polos otros como "un 25 llibres... y él ta ganando pesu acaldía". Otru personaxe popular ye Garfield, un gatu de dibuxos animaos, ye tamién obesidá pa humor. Cuando'l so dueñu, John, poner a dieta, en cuenta de perder pesu, Garfield menguó la velocidá de ganancia de pesu.
Puede ser aldericada qu'esta representación na cultura popular suma y caltién los estereotipos comúnmente percibíos, estropiando l'autoestima de les persones grueses. Per otru llau, la obesidá ye frecuentemente acomuñada con carauterístiques positives tales como'l del humor (l'estereotipu del gordu allegre como Santa Claus) y delles persones son más atraíes sexualmente por persones grueses que por persones delgaes.
Nel Reinu Xuníu, la encuesta de salú para Inglaterra prediz que más de 12 millones d'adultos y un millón de neños van ser gruesos al 2010 si nun se tomen acciones.
Nos Estaos xuníos, la prevalencia de sobrepesu y obesidá fai de la obesidá un importante problema de salú pública. Los Estaos Xuníos tien na tasa más alta d'obesidá nel mundu desarrolláu. Dende 1980 al 2002 la obesidá doblóse n'adultos y la prevalencia de sobrepesu criticóse en neños y adolescentes. De 2003 a 2004, "nos neños y adolescentes n'edaes entendíes ente 2 y 19 años, 17,1% tuvieron sobrepesu... y el 32,2% de los adultos de 20 años y mayores fueron gruesos". La prevalencia nos Estaos Xuníos sigue n'aumentu.
En China, l'ingresu promediu amontóse debíu al boom económicu, la población de China empecipió apocayá un estilu de vida más sedentariu y coles mesmes empezó a consumir alimentos más ricos en caloríes. Dende 1991 al 2004 el porcentaxe d'adultos con sobrepesu o obesidá amontar dende'l 12,9% al 27,3%.
La obesidá ye un problema de salú pública y política de vida la so prevalencia, costos y carga. La prevalencia decida foi aumentando de cutio por dos décades. Esti repentín aumentu na prevalencia d'obesidá ye atribuyíu a factores del mediu ambiente y de la población más qu'a un comportamientu individual y biolóxico debíu al aumentu rápido y continuo nel númberu d'individuos con sobrepesu y obesidá.
El mediu ambiente actual produz factores de riesgu per amenorgamientu de l'actividá física y por una medría nel consumu de caloríes. Éstos factores ambientales operen sobre la población pa menguar la so actividá física y amontar el consumu de caloríes.
Un estudiu realizáu a persones mayores de cuarenta años d'edá pol "Framinghan Heart Study" de 1948 a 1990 reveló que naquellos pacientes con sobrepesu (IMC de 24 a 29.9 kg/m) non fumadores tuvieron una esperanza de vida menor a la media de 3,3 años pa les muyeres y 3,1 años pa los homes. En pacientes gruesos (IMC mayor a 30 kg/m) non fumadores llograron 7,1 años menos nes muyeres y 5,8 años menos nos homes. Los pacientes gruesos fumadores tuvieron una esperanza de vida menor a la media de los fumadores non gruesos de 7,2 años pa les muyeres y 6,7 años pa los homes y en comparanza a la media de los que nun fumaben y yeren de pesu normal foi una diferencia de 13,3 años pa les muyeres y 13,7 pa los homes.
Mientres frecuentemente podría paecer obviu por qué un ciertu individuu engorda, ye más difícil entender por qué'l pesu promediu de cierta sociedá tuvo apocayá aumentando. Ente que les causes xenétiques son centrales pa entender la obesidá, éstes nun pueden esplicar dafechu por qué una cultura en gorda más qu'otra.
Esto ye más notable de Estaos Xuníos. Nos años xustu dempués de la Segunda Guerra Mundial hasta 1960 el pesu promediu per persona amontóse, pero pocos fueron gruesos. Nos dos y media décades dende 1980, la crecedera na tasa d'obesidá aceleróse marcadamente y esta cada vegada más convirtiéndose nun problema de salú pública.
Esiste un númberu de teoríes pa esplicar la causa d'esti cambéu dende 1980. La más creíble ye la combinación de dellos factores.
Les respuestes en salú pública y política a la obesidá busquen entender y correxir los factores ambientales responsable por cambeos na prevalencia de sobrepesu y obesidá nuna población. La vecindá y el sobrepesu son anguaño primero de too problemes políticos nos Estaos Xuníos. Les soluciones polítiques y de salú pública busquen camudar los actores del mediu ambiente que promueven les caloríes trupes, el consumu d'alimentos baxos en nutrientes y que inhibe l'actividá física.
Nos Estaos Xuníos, la política enfocóse primero de too nel control de la obesidá na niñez la cual tien les implicaciones más series en salú pública al llargu plazu. Los esfuerzos fueron dirixíos a escueles clave. Esisten esfuerzos en procesu pa reformar el programa Federal de reembolsu de comíes, llindar el marketing d'alimentos a los neños y prohibir o llindar l'accesu a bébores adulzaes con azucre. N'Europa, la política enfocóse en llindar el marketing a los neños. Hubo un enfoque en nivel internacional sobre la política rellacionada col azucre y el rol de les polítiques agrícoles na producción d'alimentos que producen sobrepesu y obesidá na población. Pa confrontar l'actividá física, los esfuerzos dirixiéronse a esaminar la zonificación y l'accesu parques y rutes segures nes ciudaes.
Nel Reinu Xuníu, un reporte del 2004 pol Real Colexu de Médicos, la Facultá de Salú Pública y el Real Colexu de Pediatría Salú Infantil tituláu "Almacenando problemes", siguíu por un reporte del Comité de Salú de la Cámara de los Comunes, sobre l'actu de la obesidá sobre la salú y la sociedá nel Reinu Xuníu y posibles acercamientos al problema. Nel 2006, l'Institutu nacional pa la salú y l'excelencia clínica (National Institute for Health and Clinical Excellence), publicó una empón sobre'l diagnósticu y manexu de la obesidá según les implicaciones polítiques pa les organizaciones non asistenciales tales como los Conceyos. Un reporte del añu 2007 producíu por Sir Derek Wanless pa la Fundación del Rei, alvirtió que nun siendo qu'acciones adicionales sían tomaes, la obesidá tienen la capacidá pa paralizar el Serviciu Nacional de Salú dende'l puntu de vista financieru.
Amás de la medría n'enfermedá y mortalidá esisten otres implicaciones pal actual enclín mundial a la obesidá. Ente estes tán: 
Viruela
La viruela foi una enfermedá infeiciosa grave, contaxosa, causada pol Variola virus, qu'en dellos casos podía causar la muerte. Nun hubo nunca tratamientu especial pa la viruela y l'única forma de prevención yera la vacunación. El nome viruela provién del llatín "variŭs" (variáu, variopinto), y refierse a los abultamientos qu'apaecen na cara y nel cuerpu d'una persona infectada. Según la OMS, la viruela, xuntu cola peste bovino, son les úniques enfermedaes que fueron esraizaes dafechu de la naturaleza pol ser humanu.
La viruela yera causada pol virus variola que surdió nes poblaciones humanes en redol al añu 10.000 e.C. Mientres dellos sieglos, socesives epidemies afararon a la población. Yera una enfermedá tan letal qu'en delles cultures antigües taba prohibíu dar nome a los neños hasta que contraxeren la enfermedá y sobrevivieren a ella. La so tasa de mortalidá aportó a hasta d'un 30% de los pacientes infectaos.
Entá güei, a los ñácaros na India llámase-yos genéricamente "kumará" (‘fácilmuere’, siendo "ku:" ‘fácil’ y "mará:" ‘muerre’).
Dempués d'afectar mientres milenios el vieyu mundu mientres la Conquista d'América va ser espardida ente los indíxenes causando un colapsu demográficu y collaborando na guerra colos conquistadores. Ente los azteques en 1520 va apaecer mientres el sitiu de Tenochtitlán provocando ademàs la muerte del lìder azteca Cuitláhuac. Ente los Inques va acabar col monarca Huayna Capac y va provocar la guerra civil previa a l'apaición hispana. En Chile va detener la meyora de los mapuches tres la muerte de Valdivia. O provocando la muerte del rei Luis I d'España.
Mientres miles d'años asocedieron dacuando epidemies de viruela, sicasí, dempués d'un esitosu programa de vacunación mundial llogróse esraizar la enfermedá. Nos Estaos Xuníos, l'últimu casu de viruela rexistrar en 1949, ente que l'últimu casu asocedíu en forma natural nel mundu foi en Somalia en 1977. Una vegada que la enfermedá se esraizó en tol mundu, suspendióse la vacunación habitual de tola población porque yá nun había necesidá de prevenila. Sacante poles reserves en dos llaboratorios, el virus variola ta esaniciáu. Diches amueses caltener n'estáu criogénico nel Institutu VECTOR de Novosibirsk (Rusia) y nel Centru de Control d'Enfermedaes de Atlanta (Estaos Xuníos). Grupos de biólogos aportunaron n'esaniciar esi par d'amueses pa prevenir que, por un accidente non deseyáu, dalguna d'elles sala del estáu de conxelación en que s'atopen. Esto nun se llevó a cabu por cuenta de que'l virus como tal nunca foi entendíu por completu y sabíase bien pocu sobre la forma en que mutaba; anque se llogró dar cola vacuna, la so ellaboración facer de manera empírica, ensin conocer con detalle la estructura del virus o la so forma d'infección. Por esta razón decidió caltenese estos dos úniques amueses.
Lady Montagu (1689-1762) xugó un papel notable na hestoria de la ciencia. Nun viaxe a Turquía reparó cómo les circasianas que se pinchaben con aguyes trescalaes n'aguadía de viruela de les vaques nun contraer nunca la enfermedá. Entós inoculó a los sos fíos y, al so regresu a Inglaterra, repitió y sopelexó los procedimientos ente otres persones, siendo ésti unu de los mayores apurras a la introducción de la inoculación n'Occidente.
L'ésitu llográu nun foi abondu pa evita-y la oposición de la Ilesia y de la clase médica que siguió resabiando del métodu, hasta que'l científicu Edward Jenner (1749-1823), casi noventa años más tarde, desenvolviera finalmente la vacuna.
Sicasí, l'usu de inoculaciones con aguadía de viruela tamién rexistra antecedentes históricos en Suramérica. El flaire jandeliano chilenu, Pedro Manuel Chaparro, relixosu que darréu empecipiaría los sos estudios de medicina, en 1765 empecipió inoculaciones sistemátiques con aguadía de pústulas de los variolosos pa prevenir la viruela. Esta acción foi tan atinada que de cinco mil persones inoculadas (vale dicir l'equivalente a una ciudá completa del sieglu XVIII), nenguna finó.
Nun se conoz el métodu utilizáu por Chaparro, pero hai dellos datos en Inoculación de les Viruelas, publicáu en Llima en 1778 por Frai Domingo de Soria, jandeliano, que trabayara con Chaparro en Valdivia en 1766. Lorenzo Quiñones, en 1797, describe'l métodu usáu nel Perú y que tien de ser bien similar al utilizáu por Chaparro:
Descríbese que, ente'l 3º y 4º día de la inoculación, apaez una inflamación, con visícules y pústulas, siguíes de malestar xeneral, alza térmica y apaición d'una viruela atenuada en tol cuerpu, d'evolución sosprendentemente benigna y, de manera escepcional, grave y mortal. El procesu terminaba en quince a dieciséis díes y dexaba inmunidá frente a la viruela.
En 1796 Edward Jenner empecipió lo que darréu daría llugar a la vacuna: un ensayu con amueses de pústula de la mano d'una granxera infectada pol virus de la viruela bovina, y lo inoculó a un neñu de 8 años. Tres un periodu de 7 díes el rapazu presentó malestar. Pocos díes dempués, Jenner volvió realizar delles pinchaes superficiales de la tarrecida viruela, que'l rapazu nun llegó a desenvolver.
En 1798 Jenner publicó'l so trabayu (""An Inquiry into the Causes and Effects of the Variolae Vaccinae, a Disease Known by the Name of Cow Pox"" ), onde acuñó'l términu llatín "variolae vaccine" (viruela de la vaca), d'esta manera Jenner abrió les puertes a la vacunación. Nesti sentíu, Jenner ye consideráu una figura d'enorme relevancia na Hestoria de la Medicina, magar cabo dicir que los sos métodos d'esperimentación seríen inaceptables anguaño por contravenir los principios de la ética médica.
Francisco Javier Balmis (1753-1819), foi pioneru nel estudiu de les aplicaciones de la vacunasobremanera de la viruela, dirixiendo la Real Espedición Filantrópica de la Vacuna, que ye reconocida como un finxu na hestoria de la medicina, aplicando vacunes a lo llargo del entós Imperiu Español.
Mientres sieglos cada país realizaba les sos propies campañes de vacunación hasta qu'en 1958, Víktor Zhdánov, el Viceministro de Salú de la Unión Soviética, propunxo a la Asamblea Mundial de la Salú una iniciativa global conxunta pa esraizar la viruela. La propuesta foi aprobada en 1959 sol nome de "resolvimientu WHA11.54". 
Na década de 1950 la Organización Panamericana de la Salú llogró per primer vegada esraizala de tol continente americanu. 
En 1967, sol lideralgu de Karel Raška, empecipióse una poderosa campaña de vacunación, llegándose a combatir 15 millones de casos en 31 países.
La versión "Variola major" foi detectada per últimu vegada n'ochobre de 1975 en Bangladex na neña de dos años Rahima Banu.
El 26 d'ochobre de 1977, reportóse l'últimu casu de viruela (versión "Variola minor") contraida de manera natural, na localidá de Merca, Somalia nun home de 23 años llamáu Ali Maow Maalin. 
Depués d'eso, lamentablemente en 1978, un accidente por mala manipulación del virus nun llaboratoriu de Gran Bretaña, la fotógrafa médica Janet Parker contrai'l virus y fina el 11 de setiembre de dichu añu, significando la última muerte humana rexistrada por esti virus nel mundu.
El 8 de mayu de 1980, la XXXIII Asamblea de la OMS aceptó'l "Informe final de la Comisión Global pa la certificación de l'esraizamientu de la viruela". Esto provocó que'l gobiernu británicu destruyera la so amuesa y confiara la defensa sanitaria del so pueblu a Estaos Xuníos d'América.
Según un alcuerdu robláu ente Estaos Xuníos y Rusia en 1990, la destrucción del virus tendría d'asoceder enantes del fin del añu 1993. 
Poco dempués d'esti tiempu'l doctor Brian Mahy, coles mesmes conductor d'un equipu d'investigadores de seis países del CDC, reconoció que la destrucción de los virus depositaos n'Estaos Xuníos y Rusia nun constitúi una garantía total: "Siempres ye posible qu'un virus de viruela tuviera deliberadamente calteníu en dalgún llugar del mundu por gobiernos o grupos sociales col fin de cuntar con esa arma biolóxica." 
Anque'l doctor Mahy y el so equipu abogaben pola destrucción del virus, este mesma reconocencia ye'l principal argumentu usáu pol doctor Wolfgang Joklik y el so equipu compuestu por investigadores americanos, rusos y britanicos (Universidá de Duke, Y.O.A.) pa oponese a la destrucción: "la destrucción del virus aislláu so vixilancia nos llaboratorios de Atlanta y Moscú nun quitar l'amenaza de la viruela nel mundu." 
Con al respective del esraizamientu de la enfermedá, hai un efectu que nun fai deseable que se guarden amueses del virus: la humanidá non solamente perdió la inmunidá al virus, sinón que tamién nun tien yá memoria xenética. Ante un eventual escape o -principalmente- hasta nun ataque biolóxicu, el tiempu de reacción de la industria y la consecuente vacunación mundial nun sería abondo rápido como pa evitar la muerte de cientos de millones de persones. 
Pa fabricar vacunes nun ye necesariu'l virus. Calteníase una reserva dacuando anovada d'unos cuatro millones de dosis de vacunes con fines defensivos. A partir de 2001 el gobiernu d'Estaos Xuníos d'América tomó midíes por qu'hubiera abonda esistencia de vacunes como pa inmunizar a tola so población. 
Les formes clíniques de la viruela yeren dos: viruela mayor yera la forma grave y más común de la viruela, que causaba una erupción más estendida y fiebre más alto. Hubo cuatro tipos de viruela mayor: la común (yera la más frecuente y reparábase en 90% o más de los casos); la modificada (leve, y reparábase en persones que se vacunaren); la llisa; y, a lo último, la hemorráxica (éstos dos últimos tipos yeren raros y bien graves). Históricamente, la viruela mayor tuvo una tasa xeneral de mortalidá d'aprosimao 30%; sicasí, la viruela llisa y l'hemorráxica solíen ser mortales. La viruela menor yera un tipu menos común de la viruela y una enfermedá muncho menos grave, que les sos tases de mortalidá fueron históricamente de 1% o menores.
Por que la viruela arimar d'una persona a otra, faía falta que tuvieren en contactu directu y enllargáu, de frente. La viruela tamién podía tresmitise per mediu del contactu directu con fluyíos corporales infectaos o con oxetos contaminaos, tales como sábanes, fundes o ropa. Escasamente'l virus de la viruela arrobinóse tresportáu pel aire en sitios zarraos como edificios, autobuses y trenes. Los seres humanos yeren los únicos portadores naturales del virus de la viruela. Nun se conocen casos de viruela tresmitíos por insectos o animales.
Una persona con viruela podía ser contaxosa cuando empezaba la fiebre (fase pródromo), pero algamaba la so máxima capacidá p'arimar cuando empezaba a salir la erupción. Polo xeneral, nesta etapa la persona infectada taba bien enferma y nun podía movese na so comunidá. La persona infectada yera contaxosa hasta que se-y cayía la última tiez de viruela.
Virus
En bioloxía, un virus (del llatín "virus", «toxina» o «venenu») ye un axente infeiciosu microscópicu que namás puede multiplicase dientro de les célules d'otros organismos. Los virus infesten tolos tipos d'organismos, dende animales y plantes, hasta bacteries y arquies. Los virus son demasiáo pequeños pa ser endilgaos cola sóla ayuda d'un microscopiu ópticu, polo que se diz que son submicroscópicos. El primer virus conocíu, el virus del mosaicu del tabacu, foi afayáu por Martinus Beijerinck en 1899, y anguaño describiéronse más de 5.000, magar dellos autores cunten que podríen esistir millones de tipos distintos. Los virus topar en casi tolos ecosistemes de la Tierra y son el tipu d'entidá biolóxica más abondosa. L'estudiu de los virus recibe'l nome de viroloxía, una caña de la microbioloxía.
A diferencia de los priones y viroides, los virus compónense de dos o trés partes: el so material xenéticu, que porta la información hereditaria, que puede ser ADN o de ARN; una cubierta proteico que protexe a estos xenes llamada cápside— y en dalgunos tamién puede atopase una bicapa lipídica que los arrodia cuando s'atopen fuera de la célula denominada envoltura vírica—. Los virus varíen na so forma, dende simples helicoides o icosaedros hasta estructures más complexes. L'orixe evolutivu de los virus entá ye inciertu, dalgunos podríen evolucionar a partir de plásmidos (fragmentos d'ADN que se mueven ente les célules), ente qu'otros podríen habese aniciáu dende bacteries. Amás, dende'l puntu de vista de la evolución d'otres especies, los virus son un mediu importante de tresferencia horizontal de xenes, que amonta la diversidá xenética. 
Los virus tremar de munches maneres distintes y cada tipu de virus tien un métodu distintu de tresmisión. Ente estos métodos atopen los vectores de tresmisión, que son otros organismos que los tresmiten ente portadores. Los virus vexetales arrobínense frecuentemente por insectos que s'alimenten del so cazumbre, como los áfidos, ente que los virus animales suélense arrobinar per mediu d'insectos hematófagos. Per otru llau, otros virus nun precisen de vectores: el virus de la gripe (rinovirus) arrobinar pol aire al traviés de les tusíes y la tos y los norovirus son tresmitíos por vía fecal-oral, o al traviés de les manos, alimentos y agua contaminaos. Los rotavirus estiéndense de cutiu por contactu directu con neños infestaos. El VIH ye unu de los munchos virus que se tresmiten por contactu sexual o por esposición con sangre infestada.
Non tolos virus provoquen enfermedáes, una y bones munchos virus reproducir ensin causar nengún dañu al organismu infestáu. Dellos virus como'l VIH pueden producir infeiciones permanentes o cróniques cuando'l virus sigue retrucar nel cuerpu safando los mecanismos de defensa del güéspede. Nos animales, sicasí, ye frecuente que les infeiciones víriques produzan una respuesta inmunitaria que confier una inmunidá permanente a la infeición. Los microorganismos como les bacteries tamién tienen defenses contra les infeiciones víriques, conocíes como sistemes de restricción-cambéu. Los antibióticos nun tienen efectu sobre los virus, pero desenvolviéronse melecines antivirales pa tratar infeiciones potencialmente mortales.
La palabra provién del llatín "virus", que fai referencia al venenu o dalguna sustanza nocivo, y foi usada per primer vegada en inglés en 1392. "Bederre", del llatín "virulentus" (venenosu), data del 1400. La mención de «axente que causa enfermedaes infeicioses» usar por primer vegada en 1728, enantes del descubrimientu de los virus por Dmitri Ivanovski en 1892. L'axetivu "viral" data de 1948. El términu «virión» tamién s'utiliza pa referise a una única partícula vírica infeiciosa. El plural ye «virus».
A mediaos del sieglu XIX, Louis Pasteur propunxo la teoría xerminal de les enfermedaes, na cual esplicaba que toles enfermedaes yeren causaes y arrobinaes por dalgún tipu de vida diminuta» que se multiplicaba nel organismu enfermu, pasaba d'ésti a otru y facer carecer. Pasteur, sicasí, atopábase trabayando cola hidrofobia, y afayó qu'anque la enfermedá fora contaxosa y ésta se contrayera pol mordigañu d'un animal rabiosu, nun se vía'l xerme per nengún llau. Pasteur concluyó que'l xerme sí s'atopaba ende, pero yera demasiáu pequeñu como pa poder reparase.
En 1884, el microbiólogu francés Charles Chamberland inventó un filtru (conocíu anguaño como filtru Chamberland o filtru Chamberland-Pasteur) que tien poros de tamañu inferior a los d'una bacteria. Con éses podía faer pasar pol filtru una solución con bacteries y esaniciales dafechu de la mesma. El biólogu rusu Dmitri Ivanovski utilizó esti filtru pa estudiar lo qu'anguaño se conoz como virus del mosaicu del tabacu. Los sos esperimentos demostraron que los estractos de fueyes molíes de plantes infestaes de tabacu siguíen siendo infeiciosos dempués de penerar. Ivanovski suxurió que la infeición podría ser causada por una toxina producida poles bacteries, pero nun siguió sofitando esta idea. Naquella dómina pensábase que tolos axentes infeiciosos podíen ser reteníos por filtros y, amás, que podíen ser cultivaos nun mediu con nutrientes —esta opinión formaba parte de la teoría xerminal de les enfermedaes. En 1899, el microbiólogu neerlandés Martinus Beijerinck repitió los esperimentos de Ivanovski y quedó convencíu de que se trataba d'una nueva forma d'axente infeiciosu. Reparó que l'axente namái se multiplicaba dientro de célules vives en división, pero como los sos esperimentos nun amosaben que tuviera compuestu de partícules, llamar "contagium vivum fluidum" («xerme viviente soluble») y reintrodució el términu «virus». Beijerinck caltenía que los virus yeren de naturaleza líquida, una teoría más tarde refugada por Wendell Stanley, que demostró que yeren particulados. Nesi mesmu añu, en 1899, Friedrich Loeffler y Frosch pasaron l'axente de la fiebre aftosa —el aftovirus— por un filtru similar y refugaron la posibilidá de que se tratara d'una toxina por cuenta de la baxa concentración, y llegaron a la conclusión de que l'axente podía retrucar.
A principios del sieglu XX, el bacteriólogu inglés Frederick Twort afayó los virus qu'infestaben bacteries, qu'anguaño se denominen bacteriófagos, y el microbiólogu francu Félix de Herelle describió virus que, cuando los añedir a bacteries cultivaes en agar, producíen zones de bacteries muertes. Esleió con precisión una suspensión d'estos virus y afayó que les diluciones más altes, en llugar de matar toles bacteries, formaben zones discretes d'organismos muertos. Cuntando estes zones, y multiplicándoles pol factor de dilución, De Herelle pudo calcular el númberu de virus en dicha zona.
A finales del sieglu XIX, los virus definir en términos del so infeitividad, filtrabilidad, y la so necesidá de güéspedes vivientes. Los virus namái fueren cultivaos en plantes y animales. En 1906, Ross Granville Harrison inventó un métodu pa cultivar texíos en linfa, y, en 1913, Y. Steinhardt y collaboradores utilizaron esti métodu pa cultivar virus Vaccinia en fragmentos de córnea de cobaya. En 1928, H. B. Maitland y M. C. Maitland cultivaron el mesmu virus en suspensiones de riñones picaos de pita. El so métodu nun foi adoptáu llargamente hasta 1950, cuando s'empezar a cultivar poliovirus a gran escala pa la producción de vacunes.
Otra meyora producir en 1931, cuando'l patólogu estaunidense Ernest William Goodpasture cultivó'l virus del gripe y otros virus en güevos fertilizaos de pita. En 1949, John Franklin Enders, Thomas Weller y Frederick Robbins cultivaron virus de la polio en célules cultivaes d'embriones humanos, siendo la primer vegada que se cultivó un virus ensin utilizar texíos animales sólidos o güevos. Esti trabayu dexó a Jonas Salk crear una vacuna efectiva contra la polio.
Cola invención de la microscopía electrónica en 1931 per parte de los inxenieros alemanes Ernst Ruska y Max Knoll, llográronse les primeres imaxes de virus. En 1935, el bioquímicu y virólogu estaunidense Wendell Stanley esaminó'l virus del mosaicu del tabacu y afayó que taba compuestu principalmente de proteínes. Poco tiempu dempués, el virus foi dixebráu nos sos partes de proteínes y de ARN. El virus del mosaicu del tabacu foi unu de los primeres en ser cristalizaos, y por tanto, la primer estructura que pudo ser reparada en detalle. Les primeres imaxes por difracción de rayos X del virus cristalizáu fueron llograes por Bernal y Fankuchen en 1941. Basándose nes sos imaxes, Rosalind Franklin afayó la estructura completa del virus en 1955. El mesmu añu, Heinz Fraenkel-Conrat y Robley Williams demostraron qu'el ARN purificado del virus del mosaicu del tabacu y les sos proteínes d'envoltura pueden reproducise por sigo solos, formando virus funcionales, suxuriendo qu'esti mecanismu senciellu yera probablemente como se reproducíen los virus nes célules güéspedes.
La segunda metá del sieglu XX foi la edá dorada del descubrimientu de virus, y la mayoría de les 2.000 especies reconocíes de virus animales, vexetales y bacterianos fueron afayaes mientres estos años. En 1957, afayáronse'l arterivirus equín y la causa de la foria vírica bovina (un pestivirus). En 1963, el virus de la hepatitis B foi afayáu por Baruch Blumberg, y en 1965, Howard Temin describió'l primera retrovirus. La transcriptasa inversa, enzima clave qu'utilicen los retrovirus pa convertir el so ARN n'ADN, describióse orixinalmente en 1970, de manera independiente por Howard Temin y David Baltimore. En 1983, l'equipu de Luc Montagnier del Institutu Pasteur de Francia aislló per primer vegada'l retrovirus anguaño llamáu VIH.
Los virus son organismos parásitos qu'infesten célules y producen viriones pa espublizar los sos xenes. La mayoría de les proteínes virales nun tienen homólogos nes célules modernes, en contradicción cola visión tradicional de los virus como'l lladrones de xenes celulares». Esto suxure que los xenes virales básicamente tienen el so orixe mientres la replicación de los xenomes virales y/o fueron reclutados de llinaxes celulares agora extintos. Dalgunes proteínes virales específiques tán presentes en virus qu'infesten a los miembros de los tres dominios de la vida, lo que suxure que los virus son en realidá bien antiguos. En particular, los analises estructurales de proteínes de la cápside revelaron que siquier dos tipos de viriones aniciar de manera independiente primero que LUCA (el postreru antepasáu universal celular). Anque delles hipótesis fueron apocayá propuestes pa esplicar l'orixe de los virus, l'apaición de viriones, como un mecanismu específicu pal espardimientu de xenes, permanez ensin esplicación.
Les meyores na caracterización de los virus a nivel molecular, suxuren que los virus coevolucionan colos sos organismos güéspedes, por cuenta de que los virus son parásitos intracelulares estremos y, poro, riquen de la supervivencia del güéspede pa poder asegurar la so propia supervivencia. Ye interesante notar que cuando un virus retrucar nel so güéspede natural, tiende a nun causar enfermedá nel mesmu o causa una enfermedá leve y autolimitada na mayoría de los casos. Dellos de los virus conocíos producen enfermedáes severes namái cuando infesten organismos distintos a los sos güéspedes naturales. Lo anterior suxure que bona parte de los virus acomuñaos cola producción d'enfermedaes, son virus que tán en procesu d'afaese a un nuevu tipu de güéspede y qu'una vegada llograda dicha adaptación, la estratexa del virus consiste en perpetuase y arrobinase ensin afectar al organismu güéspede. 
Pueden atopase virus uquier qu'haya organismos vivos, y probablemente esisten dende l'apaición de les primeres célules. El so orixe ye inciertu, cuidao que non fosilicen, de manera que namái puede especulase a partir de distintos técniques y ensayos de bioloxía molecular. Estes técniques dependen de la disponibilidad d'ADN o ARN víricu antiguu, pero desgraciadamente la mayoría de virus que fueron calteníos y almacenaos en llaboratorios tienen menos de 90 años. Hai tres teoríes principales sobre l'orixe de los virus: 
Los priones son molécules proteiques infeicioses que nun contienen nin ADN nin ARN. Nes oveyes, causen una infeición llamada tembladera ovina, y nel ganáu vacuno causen encefalopatía esponxiforme bovina (la enfermedá de les vaques lloques»). Nos humanos, causen kuru y la enfermedá de Creutzfeldt-Jakob. Son capaces de retrucar pos delles proteínes pueden esistir en dos formes distintos y los priones camuden la forma normal d'una proteína güéspede na forma del prion. Esto empecipia una reacción en cadena na que cada proteína priónica convierte munches proteínes del güéspede en más priones, y estos priones converten de la mesma entá más proteínes en priones. Anque son fundamentalmente distintos de los virus y los viroides, el so descubrimientu da credibilidá a la teoría de que los virus podríen evolucionar de molécules autoreplicadoras.
El analís informáticu de secuencies d'ADN de los virus y los güéspedes ta produciendo una meyor comprensión de les relaciones evolutives ente distintos virus y podría ayudar a identificar los antepasaos de los virus modernos. Na actualidá, estos analises nun ayudaron a decidir cuál (o cuálos) de les teoríes primeramente afilvanaes ye correcta. Sicasí, paez improbable que tolos virus anguaño conocíos compartan un antepasáu común y probablemente los virus apaecieron en delles ocasiones nel pasáu per mediu d'unu o más mecanismos, colo cual, podríen ser correctes toes elles.
Esisten opiniones desemeyaes sobre si los virus son una forma de vida o estructures orgániques que interactúan colos seres vivos. Por ello dellos autores referir a ellos como «organismos a la llende de la vida». Per una parte aseméyense a los organismos que tienen xenes y evolucionen por selección natural, y reprodúcense creando múltiples copies de sigo mesmos pa autoensamblarse. Sicasí, escarecen d'estructura celular, lo cual ye consideráu la unidá básica de la vida. Amás, los virus nun tienen un metabolismu propiu, y precisen una célula hospedadora pa crear nuevos productos. Por tanto, non pueden reproducise nel esterior d'una célula güéspede (anque bacteries como "Rickettsia" y "Chlamydia" son consideraos organismos vivos a pesar de tener la mesma llimitación). Les formes de vida aceptaes utilicen la división celular pa reproducise, ente que los virus apaecen de forma súbita y en gran cantidá dientro de les célules, lo que ye análogu a la crecedera autónoma de los cristales. El autoensamblaje de los virus dientro de les célules tien implicaciones pal estudiu del orixe de la vida, pos refuerza les hipótesis de que la vida podría empezar en forma de molécules orgániques autoensamblantes.
El acedu nucleico nos virus contién la información específica y el potencial pa modificar operaciones na célula infestada. Los ácidos nucleicos son macromolécules constituyíes por cadenes de nucleótidos, que de la mesma tán constituyíos por una base nitrogenada asociada a un azucre del grupu de les pentoses y a unu o más grupos de fosfatos. Esisten cuatro posibles tipos d'acedu nucleico viral: ADN de cadena senciella, ADN de cadena doble, ARN de cadena senciella y ARN de cadena doble. Virus que contienen cualesquier d'estos tipos d'acedu nucleico pueden ser atopaos tantu ente los fagos como ente los virus qu'infesten a plantes o animales. 
L'ADN de dellos bacteriófagos caracterizar por contener bases rares que substituyen dalguna o dalgunes de les bases de normal presentes nel ADN. L'ADN de cadena doble presente en dellos virus, caracterizar por tener segmentos de cadena senciella en dambos estremos de la molécula. Por cuenta de que son complementaries les secuencies de nucleótidos presentes en dambos estremos. L'ADN naturalmente circular puede ser de cadena senciella como nel fago ØXI74, o de cadena doble, como nel virus SV4O. Esiste evidencia de que dellos virus ARN que producen infeiciones en vexetales como la llimonal y la papa contienen molécules circulares de ARN. 
Nos últimos diez años desenvolviéronse una variedá de técniques y métodos que dexen determinar la secuencia de nucleótidos en cualquier tipu de acedu nucleico. La primer secuencia completa d'un ARN viral foi determinada nel fago MS2 pol grupu de Walter Fiers en 1976. En 1977, Fred Sanger y collaboradores publicaron la secuencia completa del xenoma del fago ØXl74, constituyíu por ADN de cadena senciella. Darréu, munchos otros xenomes virales de mayor tamañu y complexidá fueron secuenciaos en parte o na so totalidá.
Los virus presenten una amplia diversidá de formes y tamaños, llamaes «morfoloxíes». Son unes 100 vegaes más pequeños que les bacteries. La mayoría de los virus estudiaos tienen un diámetru d'ente 10 y 300 nanómetros. Dellos "Filovirus" tienen un tamañu total d'hasta 1.400 nm, sicasí, namái miden unos 80 nm de diámetru. La mayoría de virus nun pueden ser reparaos con un microscopiu ópticu, de manera que s'utilicen microscopios electrónicos de barríu y de tresmisión pa visualizar partícules víriques. P'aumentar el contraste ente los virus y la fonderada utilícense tinciones trupes en electrones. Son soluciones de sales de metales pesaos como wolframiu, qu'esvalixen electrones nes rexones cubiertes pola tinción. Cuando les partícules víriques tán cubiertes pola tinción (tinción positiva), escurecen los detalles finos. La tinción negativa evita esti problema, tiñendo namái la fonderada.
Una partícula vírica completa, conocida como virión, consiste nun acedu nucleico arrodiáu por una capa de protección proteica llamada cápside. Les cápsides tán compuestes de subunidades proteiques idéntiques llamaes capsómeros. Los virus tienen un «envolvedoriu lipídico» deriváu de la membrana celular del güéspede. La cápside ta formada por proteínes codificadas pol xenoma víricu, y la so forma ye la base de la distinción morfolóxica. Les subunidades proteiques codificadas polos virus se autoensamblan pa formar una cápside, xeneralmente precisando la presencia del xenoma viral. Sicasí, los virus complexos codifican proteínes que contribúin a la construcción de la so cápside. Les proteínes acomuñaes colos ácidos nucleicos son conocíes como nucleoproteínes, y l'asociación de proteínes de la cápside vírica con acedos nucleicos víricos recibe'l nome de nucleocápside. Polo xeneral, hai cuatro tipos principales de morfoloxía vírica:
Los "poxvirus" son virus grandes y complexos con una morfoloxía inusual. El xenoma víricu ta acomuñáu con proteínes dientro d'una estructura discal central conocida como nucleoide. El nucleoide ta arrodiáu por una membrana y dos cuerpos llaterales de función desconocida. El virus tien una envoltura esterior con una trupa capa de proteína na superficie. La partícula polo xeneral ye llixeramente pleomorfa, con una forma que puede dir de la d'un güevu a la d'un lladriyu. "Mimivirus" ye'l virus más grande conocíu, con un diámetru nel so cápside de 400 nm. D'el so superficie proxéctense filamentu proteicos de 100 nm. La cápside, tomada en microscopiu electrónicu, tien una forma hexagonal, de manera que probablemente ye icosaédrica.
Dellos virus qu'infesten a les Archaees tienen estructures inusuales, que nun tán rellacionaes con nengún otru virus conocíu. Otramiente, dellos bacteriófagos pueden tener distintes estructures tocantes a la so cola, con formes daqué rares con al respective de otros virus.
Puede vese una enorme variedá d'estructures xenómiques ente les especies de virus que, como grupu, contienen una diversidá xenómica cimera a la de los reinos de plantes, los animales o les bacteries. Hai millones de distintos tipos de virus; y namái alredor de 5.000 d'ellos fueron descritos refechamente. Un virus tien un xenoma compuestu d'ADN o bien de ARN, y reciben respectivamente los nomes de «virus ADN» y «virus ARN». La gran mayoría de virus utilicen el ARN. Los virus de les plantes tienden a tener ARN monocatenario y los bacteriófagos tienden a tener ADN bicatenario.
Los xenomes víricos pueden ser circulares, como los "polyomaviridae" o llineales, como los "adenoviridae". El tipu d'ácidu nucleico ye irrelevante pa la forma del xenoma. Nos virus ARN, el xenoma de cutiu ta estremáu en partes dixebraes dientro del virión, y califíccase-y de «segmentado». Cada segmentu suel codificar una proteína y los segmentos suelen tar axuntaos nuna cápside. Nun ye necesariu que cada segmentu atopar nel mesmu virión porque'l virus polo xeneral ye infeiciosu, como lo demuestra'l Brome mosaic virus.
Poco importa'l tipu d'acedu nucleico, un xenoma víricu pue ser o bien monocatenario o bicatenario. Los xenomes monocatenarios consisten nun ácidu nucleico non empareyáu, similar a la metá d'una escalera de mano cortada pola metá. Los virus bicatenarios consisten en dos acedos nucleicos empareyaos y complementarios, similares a una escalera de mano entera. Dellos virus, como los "Hepadnaviridae", contienen un xenoma que ye parcialmente bicatenario y parcialmente monocatenario.
Nos virus ARN o los virus ADN monocatenarios, les cadenes pueden ser o bien positives (cadenes plus) o negatives (cadenes minus), dependiendo de si son complementaries nel ARN mensaxeru (ARNm) víricu. El ARN viral positivu ye idénticu al ARNm viral y por tantu pue ser traducíu darréu pola célula güéspede. El ARN viral negativu ye complementariu del ARNm y por tantu ten de ser convertíu en ARN positivu por una ARN polimerasa enantes de ser traducíu. La nomenclatura del ADN ye similar a la del ARN, tocantes a la cadena codificadora» del ARNm víricu que-y ye complementaria (-), y la «cadena non codificadora» que ye una copia (+).
El tamañu del xenoma varia enforma ente especies. Los xenomes víricos más pequeños namái codifican cuatro proteínes y pesen unos 106 daltons; los más grandes pesen unos 108 daltons y codifican más d'un centenar de proteínes. Los virus ARN suelen tener xenomes más pequeños que los virus ADN por cuenta de una tasa d'erru más alta a la de retrucar, y tienen una llende cimera de tamañu. Percima d'esta llende, los erros na replicación del xenoma faen que'l virus sía inofensivu o inclusive, incompetente. Pa compensar esto, los virus ARN de cutiu empecipien un procesu de segmentación nel que'l xenoma ye dixebráu en molécules más pequeñes, amenorgando asina les posibilidaes d'erru. Sicasí, los virus ADN tienen xenomes mayores gracies a la elevada fidelidá de les sos enzimes de replicación.
Los virus sufren cambéu xenéticu por diversu mecanismos. Estos inclúin un procesu llamáu deriva xenética nel que les bases individuales del ADN o'l ARN muten n'otres bases. La mayoría d'estes mutaciones puntuales son imperceptibles pos la proteína que codifica el xen nun camuda, pero entá asina, puede conferir ventayes evolutives como resistencia a les melecines antivíricos. El cambéu antigénico produzse cuando hai un cambéu significativu nel xenoma del virus. Esto asocede como resultáu d'una recombinación xenética. Cuando esto produzse nos virus del gripe, pueden resultar pandemies. Los virus ARN suelen esistir como "quasiespecies" o n'ensames de virus de la mesma especie pero con secuencies de nucleósidos del xenoma llixeramente distintos. Estos grupos son un oxetivu destacáu pola selección natural..
Los xenomes segmentados ufierten ventayes evolutives; distintes cepes d'un virus col xenoma segmentado pueden intercambiar y combinar xenes, produciendo virus progenénicos (o descendientes) con carauterístiques úniques. Esto recibe'l nome de sexu vírico».
La recombinación xenética ye'l procesu pol cual una cadena d'ADN ye rota y depués xunida al estremu d'una molécula d'ADN distintu. Esto puédese producir cuando distintos virus infesten les mesmes célules coles mesmes, y estudios de la evolución de los virus demostraron que la recombinación tien un papel bien importante nes especies estudiaes. La recombinación ye común nos virus ARN y ADN.
La variedá d'efectos estructurales y bioquímicos de los virus sobre les célules güéspede ye grande. Reciben el nome de «efectos citopáticos».La mayoría d'infeiciones víriques acaben provocando la muerte de la célula güéspede, ente que les sos causes tán la lisis de la célula, les alteraciones de la membrana superficial de la célula y la apoptosis. De cutiu, la muerte de la célula ye causada pol paru de les sos actividaes normales por cuenta de la supresión por proteínes específiques del virus, que nun son toes componentes de la partícula vírica.
Dellos virus nun causen cambeos aparentes na célula infestada. Les célules en que los virus ye latente ya inactivu presenten pocos signos d'infeición y de cutiu funcionen de normal. Esto causa infeiciones persistentes y el virus de cutiu permanez durmiente mientres munchos meses o años. Este suel ser el casu del "herpes simple". Dellos virus, como'l virus de Epstein-Barr, de cutiu faen abondar les célules ensin causar malinidá, pero otros, como los "papilomavirus", son una causa demostrada de cáncer.
Les clasificaciones intenten describir la diversidá de virus dándo-yos nome y arrexuntándolos según les sos semeyances. En 1962, André Lwoff, Robert Horne y Paul Tournier fueron los primeres en desenvolver una forma de clasificación de los virus, basada nel sistema xerárquicu linneano. Esti sistema basa la clasificación en filos, clases, ordes, families, xéneros y especies. Los virus fueron arrexuntaos según les sos propiedaes compartíes (non les de los sos güéspedes) y el tipu d'acedu nucleico del que se compon el so xenoma. Darréu formóse Comité Internacional de Taxonomía de Virus. 
El Comité Internacional de Taxonomía de Virus (ICTV) desenvolvió'l sistema de clasificación actual y escribió pautes que daben más importancia a ciertes propiedaes de los virus pa caltener la uniformidá familiar. Un sistema universal pa clasificar los virus y una taxonomía unificada fueron establecíos dende 1966. El 7 º Informe del ICTV formalizó per primer vegada'l conceutu d'especie vírica como'l taxón más baxu d'una xerarquía ramificada de taxones de virus. Sicasí, anguaño namái s'estudió una pequeña parte de tola diversidá de los virus, y analises d'amueses llograes d'humanos revelen qu'aprosimao un 20% de secuencies víriques recuperaes nun fueron reparaes enantes. Amueses del ambiente, como sedimentos marinos y oceánicos, revelen que la gran mayoría de secuencies son dafechu nueves.
La estructura xeneral de la taxonomía ye la siguiente:
La taxonomía actual del ICTV (2008) reconoz cinco ordes: los "caudovirales", los "herpesvirales", los "mononegavirales", los "nidovirales" y los "picornavirales". El comité nun estrema formalmente ente subespecies, cepes y aislamientos. En total, hai cinco ordes, 82 families, 11 subfamilies, 307 xéneros, 2.083 especies y unos 3.000 tipos qu'entá nun fueron clasificaos.
David Baltimore, biólogu ganador del Premiu Nobel, diseñó'l sistema de clasificación que lleva'l so nome. El sistema de clasificación del ICTV ye utilizáu en combinación col sistema de clasificación de Baltimore na clasificación moderna de los virus.
La clasificación de Baltimore de los virus basar nel mecanismu de producción de ARNm. Los virus tienen de xenerar ARNm del so xenoma pa producir proteínes y retrucar, pero cada familia de virus utiliza mecanismos distintos. El xenoma de los virus puede ser monocatenario (ss) o bicatenario (ds), de ARN o ADN, y pueden utilizar o non la transcriptasa inversa. Amás, los virus ARN monocatenarios pueden ser o positivos (+) o negativos (-). Esta clasificación parte los virus en siete grupos:
Como exemplu de la clasificación vírica, el virus de la varicela, "varicela zoster" (VZV), pertenez al orde de los herpesvirales, la familia de los "Herpesviridae", la subfamilia de los "Alphaherpesvirinae" y el xéneru "Varicellovirus". El VZV atopar nel grupu I de la clasificación de Baltimore porque ye un virus ADN bicatenario que nun utiliza la transcriptasa inversa.
Exemplos d'enfermedaes humanes comunes provocaes por virus inclúin el resfriáu, la gripe, la varicela y el herpes simple. Munches enfermedaes graves como'l ébola, el sida, la gripe aviar y el SARS son causaes por virus. La capacidá relativa de los virus de provocar enfermedaes describir en términos de «roxura». Otres enfermedaes tán siendo investigaes p'afayar si'l so axente causante tamién ye un virus, como la posible conexón ente'l herpesvirus humanu 6 (HHV6) y enfermedaes neurolóxiques como la esclerosis múltiple y el síndrome de fatiga crónica. Anguaño esiste un alderique sobre si'l "bornaviridae", d'antiguo consideráu la causa d'enfermedad neurolóxiques nos caballos, podría ser la causa d'enfermedaes psiquiátriques nos humanos.
Los virus tienen distintos mecanismos per aciu los cualos causen enfermedaes a un organismu, que dependen en gran midida na especie de virus. Los mecanismos a nivel celular inclúin principalmente la lisis de la célula, esto ye, la rotura y posterior muerte de la célula. Nos organismos pluricelulares, si muerren demasiaes célules del organismu polo xeneral va empezar a sufrir los sos efectos. Anque los virus causen una disrupción de la homeostasis saludable, provocando una enfermedá, tamién pueden esistir de manera relativamente inofensiva nun organismu. Un exemplu sería la capacidá del virus del herpes simple de permanecer nun tao durmiente dientro del cuerpu humanu. Esto recibe'l nome de «llatencia» y ye una característica de tolos herpesvirus, incluyendo'l virus de Epstein-Barr (que causa mononucleosis infeiciosa) y el virus de la varicela zoster (que causa la varicela). Les infeiciones latentes de varicela pueden xenerase darréu na etapa adulta del ser humanu en forma de la enfermedá llamada herpes zóster. Sicasí, estos virus latentes delles vegaes suelen ser beneficiosos, amontando la inmunidá del cuerpu contra dellos seres patóxenos, como ye'l casu del "Yersinia pestis". Cuando dalguna enfermedá viral vuelve reincidir en cualquier etapa de la vida conozse popularmente como culebruca.
Dellos virus pueden causar infeiciones permanentes o cróniques, en que los virus siguen retrucar nel cuerpu a pesar de los mecanismos de defensa del güéspede. Esto ye habitual nes infeiciones de virus de la hepatitis B y de la hepatitis C. Los enfermos crónicos son conocíos como portadores, pos sirven de reservorio de los virus infeiciosos. En poblaciones con una proporción elevada de portadores, dizse que la enfermedá ye endémica. Dellos virus pueden mutar dientro de les célules güéspedes, reforzando los sos defenses contra diversos antivirales, procesu conocíu como mutación. 
La epidemioloxía viral ye la caña de la ciencia médica qu'estudia la tresmisión y el control d'infeiciones víriques nos humanos. La tresmisión de virus puede ser vertical (de madre a fíu) o horizontal (d'una persona a otra). Exemplos de tresmisión vertical inclúin el virus de la hepatitis B o'l VIH, en que'l ñácaru yá naz infestáu col virus. Otru exemplu más raru ye'l virus de la varicela zóster. De normal causa infeiciones relativamente leves nos humanos, pero puede resultar fatal pa los fetos y los ñácaros naciellos. La tresmisión horizontal ye'l mecanismu d'andada de virus más estendíu. La tresmisión puede ser por intercambiu de sangre o pol cambéu de fluyíos na actividá sexual (ej., VIH, hepatitis B y hepatitis C), pela boca pol intercambiu de cuspia (ej., virus de Epstein-Barr), por alimentos o agua contaminaos (ej., norovirus), pola respiración de virus en forma de aerosol (ej., virus del gripe) o por insectos vectores como los mosquitos (ej., dengue). La tasa y la velocidá de la tresmisión d'infeiciones víriques dependen de factores como la densidá de población, el númberu d'individuos susceptibles (los que nun son inmunes), la calidá del sistema sanitariu y el tiempu.
La epidemioloxía utilizar pa romper la cadena d'infeiciones en poblaciones mientres biltos d'enfermedaes víriques. Utilícense midíes de control basándose na conocencia de la manera de tresmisión del virus. Una vegada identificáu'l virus, dacuando puede rompese la cadena d'infeición per mediu de vacunes. Cuando non puede cuntase con vacunes, pueden resultar eficientes el saneamientu y la desinfeición. De cutiu aísllense les persones infestaes del restu de la comunidá, y los que tuvieron espuestos al virus son puestos en cuarentena. Pa controlar el biltu de fiebre aftosa en bovinos británicos en 2001, sacrificáronse miles de cabeces de ganáu. La mayoría d'infeiciones víriques de los humanos y otros animales tienen un periodu d'incubación mientres el cual la infeición nun causa nengún signu o síntoma. Los periodos d'incubación de les enfermedaes víriques van dende unos varios díes hasta selmanes, pero son conocíos nel casu de munches infeiciones. Tres el periodu d'incubación hai un periodu de comunicabilidad», un tiempu mientres el cual l'individuu o animal infestáu ye contaxosu y puede infestar otra persona o animal. Esti periodu tamién ye conocíu en munches infeiciones, y la conocencia del llargor de dambos periodos ye importante nel control de biltos. Cuando un biltu causa una proporción inusualmente elevada d'infeiciones nuna población, comunidá o rexón, llámase-y epidemia. Si un biltu estender en tol mundu llámase-y pandemia.
Les poblaciones amerindies fueron afaraes por enfermedaes contaxoses, especialmente la viruela, llevada a América polos colonos europeos. Ye inciertu'l númberu de nativos americanos muertos por enfermedaes estranxeres dempués de la llegada de Colón a América, pero envaloróse que foi'l 70% de la población indíxena. Los estragos causaos por esta enfermedá contribuyeron significativamente a los intentos de los europeos d'estornar o conquistar la población nativa.
La mayoría d'investigadores creen qu'el VIH aniciar nel África subsaḥariana mientres el sieglu XX; y anguaño ye una pandemia, con un númberu envaloráu de 38,6 millones d'enfermos en tol mundu. El Programa Conxuntu de les Naciones Xuníes sobre'l VIH/SIDA (UNAIDS) y la Organización Mundial de la Salú (OMS) envaloren que'l sida mató a más de 25 millones de persones desque foi reconocida per primer vegada'l 5 de xunu de 1981, siendo una de les epidemies más destructives de la hestoria. En 2007 hubo 2,7 millones d'infeiciones con VIH y dos muertes rellacionaes con esti virus.
Dellos patóxenos víricos bien letales son miembros de la familia de los "Filoviridae". Los "Filovirus" son virus similares a filamentos que causen la fiebre hemorráxico vírica, ya inclúin el Ébola y los virus de Marburg. El virus de Marburg atraxo l'atención de la prensa n'abril de 2005 por un biltu en Angola. El biltu, qu'empezó en 2004 y estendióse en 2005, foi la peor epidemia del mundu de cualquier tipu de fiebre hemorráxico vírica. 
En 2009, surdió en Méxicu, una supuesta pandemia de Influenzavirus A (H1N1); conocíu como Virus H1N1/09 Pandémicu. L'orixe de la infeición ye una variante de la cepa H1N1, con material xenético proveniente d'una cepa aviaria, dos cepes porcines y una humana que sufrió una mutación y dio un saltu ente especies (o heterocontagio) de los gochos a los humanos, y arimándose de persona a persona. La pandemia foi clasificada, según la OMS, de Nivel 6. Aprosimao, morrieron 14.286 en tol mundu por causa de esta enfermedá.
Los virus son una causa establecida de cáncer nos humanos y otres especies. Los cánceres virales son demasiáu raros y namái asoceden d'unes cuantes persones (o animales). Los virus que producen cáncer pueden provenir de munches families, tantu de virus ADN como de virus ARN, y non namái del "oncovirus" (un términu obsoleto pa referise a los "retrovirus"). El desenvolvimientu del cáncer puede debese a gran cantidá de factores como la debilidá inmunitaria del güéspede y mutaciones nésti. Los virus más importantes acomuñaos con cánceres humanos son el "papilomavirus" humanu, el virus de la hepatitis B, el virus de Epstein-Barr, y el virus T-linfotrópico humanu. El más recién descubrimientu d'un virus que causa cáncer ye'l poliomavirus ("Merkel cell polyomavirus") que ye la causa d'un raru cáncer de piel denomináu carcinoma de célules de Merkel. 
Los virus de la hepatitis pueden causar una infeición crónica que provoca cáncer de fégadu. La infeición con virus T-linfotrópico humanu puede causar paraparesia espástica tropical y leucemia de linfocitos T del adultu. Los papilomavirus humanos son una causa establecida de cáncer de cérvix, piel, anu y pene. Dientro de los "Herpesviridae", el human herpesvirus 8 causa sarcoma de Kaposi y linfoma de los cuévanos corporales, y el virus de Epstein-Barr causa linfoma de Burkitt, enfermedá de Hodgkin, trestornu linfoproliferativo de los linfocitos B y carcinoma nasofaríngeo. El Merkel cell poliomavirus ta estrechamente rellacionáu col SV40 y colos poliomavirus del mure que fueron usaos como modelos d'animales pa los virus del cáncer dende fai 50 años.
La primer llinia de defensa del organismu contra los virus ye'l sistema inmunitario innatu. Ésti inclúi les célules y otros mecanismos que defenden al organismu de la infeición d'una forma non específica. Esto significa que les célules del sistema innatu reconocen y respuenden a los axentes patóxenos d'una manera xenérica, pero, a diferencia del sistema inmune adaptativu, nun confieren protección de llarga duración o inmunidá.
El ARN interferente ye una importante defensa innata contra los virus. Munchos virus tienen una estratexa de replicación qu'implica ARN bicatenario (dsRNA). Cuando tales virus infesten a una célula y lliberen la so molécula o molécules de ARN, darréu una proteína complexo denominada dicer xunir al ARN y cortar en cachos más pequeños. Una vía bioquímica denominada complexu RISC actívase y degrada el ARNm viral. Los rotavirus eviten esti mecanismu nun esnudándose dafechu dientro de la célula. El dsRNA genómico sigue protexíu nel interior del núcleu del virión y llibérense los nuevos ARNm producíos al traviés de los poros de la cápside.
Cuando'l sistema inmunitario adaptativu d'un vertebráu atopa un virus, produz anticuerpos específicos que se xunen al virus y facer non infeiciosu, lo que se denomina inmunidá humoral. Dos tipos d'anticuerpos son importantes. El primeru denominar IgM y ye altamente eficaz pa neutralizar los virus, pero namái ye producíu poles célules del sistema inmune mientres unes poques selmanes. El segundu, denomináu IgG, produzse indefinidamente. La presencia d'IgM nel sangre del güéspede utilizar pa determinar una infeición aguda, ente que el IgG indica una infeición nel pasáu. Los dos tipos d'anticuerpos analícense cuando se lleven a cabu les pruebes d'inmunidá.
Una segunda llinia de defensa de los vertebraos frente a los virus denominar inmunidá celular y consiste nes célules inmunitarias conocíes como linfocitos T. Les célules del organismu costantemente amuesen curtios fragmentos de les sos proteínes na superficie celular. Si un linfocito T reconoz nuna célula un fragmentu sospechosu de ser viral, destrúi dicha célula y de siguío produzse una proliferación de los linfocitos T específicos pa esi virus. Los macrófagos son les célules especialistes na presentación antigénica. La producción de interferón ye un importante mecanismu qu'intervien tamién na defensa.
Non toles infeiciones por virus producen d'esta manera una respuesta inmune protectora. El VIH safa al sistema inmunolóxicu pol cambéu constante de la secuencia d'aminoácidos de les proteínes na superficie del virión. Estos persistentes virus refuguen el control per aciu el secuestru y bloquéu de la presentación antigénica, resistencia a les citoquines, fuximientu a les actividaes de los lifocitos T, inactivación de la apoptosis, y el cambéu antigénico. Otros virus, denominaos "virus neurotróficos", arrobinar nel sistema neural, onde'l sistema inmunolóxicu pue ser incapaz de llegar a ellos.
Cuidao que los virus utilicen la maquinaria d'una célula güéspede pa reproducise y moren nel interior, son difíciles d'esaniciar ensin matar la célula güéspede. Los enfoques médicos más eficientes pa enfrentase a les enfermedaes víriques conocíos hasta agora son les vacunes, qu'ufierten resistencia a la infeición, y los antivirales.
La vacunación ye una forma barato y eficaz pa la prevención de les infeiciones causaes polos virus. Les vacunes utilizáronse pa prevenir les enfermedaes virales dende muncho primero al descubrimientu de los virus. El so usu dio llugar a un dramáticu amenorgamientu de la morbilidad (enfermedá) y mortalidá (muerte) acomuñada a infeiciones virales como poliomielitis, sarampión, paperes y rubéola. La viruela foi erradicada. Na actualidá disponer de vacunes pa prevenir más de trece infeiciones virales nos seres humanos, y delles más s'utilicen pa prevenir infeiciones virales n'animales. El procesu de vacunación basar na idea de que puede llograse inmunidá específica contra una enfermedá, en particular si provócase ésta en condiciones controlaes de manera que l'individuu nun carez los síntomes acomuñaos con dicha enfermedá y el sistema inmune reacciona produciendo un arsenal d'anticuerpos y célules inmunes con capacidá pa destruyir o neutralizar cualesquier otra invasión per parte del mesmu axente infeiciosu, como los linfocitos T; que son los responsables de coordinar la respuesta inmune celular.
Les vacunes pueden consistir en virus vivos atenuaos o en virus muertos, o en namái les proteínes virales (antígenos). Les vacunes vives contienen formes debilitaes del virus que causa la enfermedá. Les vacunes vives pueden ser peligroses cuando s'alministren a les persones inmunodeficientes, cuidao que nestes persones inclusive'l virus debilitáu puede causar la enfermedá orixinal. Sicasí, la vacuna contra'l virus de la fiebre mariello, llograda d'una cepa atenuada denominada 17D, ye posiblemente una de les vacunes más segures y eficaces fabricaes. 
La biotecnoloxía y les técniques d'inxeniería xenética utilizar pa producir vacunes de subunidades. Estes vacunes usen namái la cápside de proteínes del virus. La vacuna de la hepatitis B ye un exemplu d'esti tipu de vacuna.Les vacunes de subunidades son segures pa pacientes inmunodeficientes, yá que nun pueden causar la enfermedá.
El primer fármacu que se presentó como axente antiviral verdaderamente selectivu y con ésitu foi'l aciclovir; que foi utilizáu como tratamientu profilácticu del herpes xenital y cutaneu, y tamién nel tratamientu de les mancadures causaes pol "Herpes zoster". Mientres los últimos venti años, el desenvolvimientu de fármacos antivirales siguió aumentáu rápido, impulsáu pola epidemia del sida. Les melecines antivirales son de cutiu «análogos de nucleósidos» (falsos nucleósidos, los bloques de construcción de los acedos nucleicos) que los virus incorporen a los sos xenomes mientres la replicación. El ciclu de vida del virus entós detiense por cuenta de que les nueves cadenes d'ADN sintetizaes son defectuoses. Esto debe a que los análogos escarecen de los grupos hidroxilos qu'al pie de los átomos de fósforu formen los enllaces de la fuerte «columna vertebral» de la molécula d'ADN. A esto denominar interrupción de la cadena d'ADN. Exemplos d'análogos de nucleósidos son el aciclovir pa tratar el virus del herpes y lamivudina pa les infeiciones de VIH y hepatitis B. Aciclovir ye unu de los fármacos antivirales más antiguos y frecuentemente prescritos.
La hepatitis C ye causada por un virus ARN. Nel 80% de les persones infestaes, la enfermedá ye crónica y ensin tratamientu siguen siendo infeicioses pal restu de les sos vides. Sicasí, agora esiste un tratamientu efectivu col fármacu ribavirina, un análogu de nucleósido, en combinación con interferón. Anguaño tase desenvolviendo una estratexa similar con lamivudina pal tratamientu d'el portadores crónicos d'hepatitis B. Otros fármacos antivirales n'usu tienen como oxetivu distintos etapes del ciclu replicativo viral. El VIH depende d'una enzima proteolítica denominada proteasa VIH-1 pa ser dafechu infeiciosu. Esiste una clase de melecines denominaes inhibidores de la proteasa que fueron diseñaos pa inactivar esta enzima.
El sida, provocáu pol VIH, tien un tratamientu antiviral de zidovudina (azidotimidina o AZT). La zidovudina ye un potente inhibidor de la transcriptasa inversa (RT), enzima esencial nel procesu de replicación del VIH. Sicasí, los sos efectos nun son duraderos y en dellos casos, éstos son inútiles, cuidao que el VIH ye un retrovirus y el so xenoma de ARN tien de ser transcrito pola RT pa convertilo nuna molécula d'ADN que constitúi'l provirus. La zidovudina nun tien nengún efectu sobre'l provirus, yá que namái inhibe la so formación más non la espresión d'ésta nes célules güéspedes. Per otra parte, l'usu duraderu de zidovudina podría provocar una mutación del VIH, faciendo resistente al virus a esti tratamientu.
Los virus infesten tou tipu de vida celular y, anque los virus esisten en tol mundu, cada especie celular tien un grupu de virus específicu, que de cutiu namái infesten esta especie. Los virus son importantes patóxenos del ganáu. Enfermedaes como la fiebre aftosa y la llingua azul son causaes por virus. Los animales de compañía (como perros, gatos y caballos), si nun se-yos vacuna, son susceptibles a infeiciones víriques graves. El parvovirus canín ye causáu por un pequeñu virus ADN y les infeiciones de cutiu son fatales nos cachorros. Como tolos invertebraos, l'abeya del miel ye susceptible a munches infeiciones víriques. Afortunadamente, la mayoría de virus coesisten de manera inofensiva col so güéspede y nun causen signos o síntomes d'enfermedá.
Hai munchos tipos de virus de les plantes, pero de cutiu namái causen una perda de producción, y nun ye económicamente vidable intentar controlalos. Los virus de les plantes de cutiu son tresmitíos d'una planta a otra por organismos conocíos como vectores. De normal son insectos, pero tamién se demostró que dalgunos hongos, nemátodos y organismos unicelulares son vectores. Cuando se considera económicu'l control d'infeiciones por fitovirus (nos frutos perennes, por casu), los esfuerzos concentrar en matar a los vectores y esaniciar güéspedes alternativos como meruxes. Los fitovirus son inofensivos pa los humanos y demás animales, pos namái pueden reproducise en célules vexetales vives.
Les plantes tienen mecanismos de defensa ellaboraos y eficientes contra los virus. Unu de los más eficientes ye la presencia de los llamaos xenes de resistencia (R). Cada xen R confier resistencia a un virus determináu desencadenando zones alcontraes de muerte celular alredor de la célula infestada, que pueden vese a güeyu en forma de llurdios grandes. Esto detien la espansión de la infeición. La interferencia del ARN tamién ye una defensa efectiva nes plantes. Cuando tán infestaes, les plantes de cutiu producen desinfestantes naturales que maten los virus, como'l acedu salicílicu, el óxidu nítricu y molécules reactives d'osíxenu.
Los bacteriófagos son un grupu desaxeradamente común y diversu de virus. Por exemplu, los bacteriófagos son la forma más común d'entidá biolóxica nos medios acuáticos; nos océanos hai hasta diez veces más d'estos virus que de bacteries, algamando niveles de 250 millones de bacteriófagos por milímetru cúbicu d'agua marino. Estos virus infesten bacteries específiques xuniéndose a molécules receptores de superficie y entrando na célula. Nun periodu curtiu de tiempu (en dellos casos nunos minutos), les polimerasas bacterianes empiecen a traducir ARN víricu en proteína. Estes proteínes convertir en nuevos viriones dientro de la célula, proteínes collaboradores qu'ayuden a paecese nuevos viriones, o proteínes implicaes na lisis celular. Les enzimes víricos collaboren na destrucción de la membrana celular y, nel casu del fago T4, un pocu más de veinte minutos dempués de la inyección yá pueden lliberar más de 300 fagos.
El mecanismu principal pol que les bacteries defender de los bacteriófagos ye produciendo enzimes que destrúin l'ADN ayenu. Estes enzimes, llamaes endonucleases de restricción, estacen l'ADN víricu que los bacteriófagos introducen nes célules bacterianes. Les bacteries tamién tienen un sistema qu'utiliza secuencies CRISPR pa retener fragmentos del xenoma de virus que s'atoparon nel pasáu, lo que-yos dexa torgar la replicación del virus per aciu una forma d'interferencia del ARN. Esti sistema xenéticu apurre a les bacteries una inmunidá adquirida a les infeiciones.
Dellos virus retrúquense dientro d'arquiar, tratar de virus ADN que paecen nun tener relación con nenguna otra forma de virus y que tienen una variedá de formes inusuales, como botelles, barres con un gabitu o inclusive llárimes. Estos virus fueron estudiaos en mayor detalle nos termófilossobremanera los ordes Sulfolobales y Thermoproteales. La defensa contra estos virus pueden incluyir la interferencia del ARN de secuencies de secuencies repitíes d'ADN del xenoma arqueobacterial que tán rellacionaes colos xenes de los virus.
Los virus son importantes pal estudiu de la bioloxía molecular y celular, pos son sistemes senciellos que pueden utilizase pa manipoliar ya investigar el funcionamientu de les célules. L'estudiu y l'usu de los virus ufiertó información pervalible sobre aspeutos de la bioloxía celular. Por exemplu, los virus resultaron útiles nel estudiu de la xenética y contribuyeron a entender los mecanismos básicos de la xenética molecular, como la replicación del ADN, la trescripción, la maduración del ARN, la traducción, el tresporte de proteínes y la inmunoloxía.
Los xenetistes de cutiu utilicen virus como vectores pa introducir xenes en célules que tán estudiando. Esto ye útil pa faer que la célula produza una sustanza ayeno, o pa estudiar l'efectu de la introducción d'un nuevu xen nel xenoma. A esti procesu denominar transducción. De manera similar, la viroterapia utiliza virus como vectores pa tratar diverses enfermedaes, pos pueden dirixise específicamente a célules y al ADN. Tien un usu prometedor nel tratamientu del cáncer y na terapia xénica. Científicos del este d'Europa utilizaron la terapia fágica como alternativa a los antibióticos dende va un tiempu, y l'interés por esti enfoque ta creciendo debíu al altu nivel de resistencia a los antibióticos reparáu anguaño en delles bacteries patóxenes.
Los enclinos actuales en nanotecnoloxía prometen faer un usu muncho más versátil de los virus. Dende'l puntu de vista d'un científicu de materiales, los virus pueden ser consideraos nanopartículas orgániques. La so superficie porta ferramientes específiques diseñaes pa cruciar les barreres de la célula güéspede. El tamañu y la forma de los virus, según el númberu y la naturaleza de los grupos funcionales de la so superficie, tán definíos con precisión. Poro, los virus son utilizaos davezu en ciencia de materiales como carcases de cambeos de superficie xuníes de forma covalente. Una cualidá particular de los virus ye que pueden ser diseñaos por evolución empobinada. Les técniques potentes desenvueltes poles ciencies de la vida tán siendo la base d'enfoques d'inxeniería escontra los nanomateriales, abriendo una gran variedá d'usos muncho más allá de la bioloxía y la medicina.
Por cuenta del so tamañu, forma y estructures químiques bien definíes, los virus fueron utilizaos como moldes pa entamar materiales a nanoescala. Exemplos recién inclúin el trabayu fechu nel Naval Research Laboratory de Washington D. C., utilizando partícules del Cowpea mosaic virus (CPMV) p'amplificar señales en sensores basaos en chips d'ADN. Nesti usu, les partícules víriques dixebren les tinciones fluorescentes utilizaes col fin d'evitar la formación de dímeros non fluorescentes qu'actúen como estintores. Otru exemplu ye l'usu del CPMV como nanoplaca de pruebes pa molécules electróniques.
La capacidá de los virus de causar epidemies devastadoras nes sociedaes humanes llevantó la esmolición de que puedan convertise en armes biolóxiques. La esmolición aumentó dempués de que se consiguiera recrear el infame virus del gripe español nun llaboratoriu. El virus de la viruela afaró numberoses sociedaes a lo llargo d'historiar enantes de ser erradicado. Anguaño namái esiste en dellos llaboratorios seguros en diversos llugares del mundu, pero les medranes de que pueda ser utilizáu como arma nun tán totalmente infundaos; la vacuna de la viruela nun ye segura —mientres los años anteriores al esraizamientu de la viruela, cayó más xente gravemente enfermo como resultáu de la vacunación que pola mesma viruela— y la vacunación pa la viruela yá nun se practica. Por esti motivu, gran parte de la población humana actual casi nun tien resistencia a la viruela.
Ceguera
La ceguera ye una discapacidá física que consiste na perda total o parcial del sentíu de la vista. Esisten dellos tipos de ceguera parcial dependiendo del grau y tipu de perda de visión, como la visión amenorgada, el escotoma, la ceguera parcial (d'un güeyu) o'l daltonismu.
Puede ser causada por:
La ceguera clasifícase dependiendo d'ónde se produció'l 
dañu que torga la visión. Ésti pue ser en: 
Acordies con la estimación de la OMS nel 2002,les causes más comunes de ceguera alredor del mundu son:
Persones con daños nel lóbulu occipital, a pesar de tener intactos los güeyos y nervios ópticos, tendríen ceguera parcial o total.
Recién descubrimientos nel xenoma humanu identificaron otres causes xenétiques de baxa visión o ceguera. Una d'elles ye'l síndrome de Bardet-Biedl.
Ciertos productos químicos, como'l metanol (alcohol de quemar), que s'utiliza p'adulterar bébores alcohóliques.
Nel 2002, la WHO (World Health Organization: Organización Mundial de la Salú) envaloró qu'había 161 millones de persones (2.6 % de la población mundial) nel mundu con deterioru de la vista, de los cualos 124 millones (2% aprosimao) tenía baxa visión y 37 millones yeren ciegos (cerca de 0.6%).
Esisten organizaciones que desenvolvieron programes pa prevenir la ceguera.
Encamiéntase dir al oculista cada 6 meses pa un chequeo de la vista
Una persona con baxa visión ye aquella persona que presenta nel meyor güeyu, dempués d'un tratamientu médicu, quirúrxicu y con corrección convencional, una agudez visual que va de 20/70 hasta perdida de lluz, o un campu visual dende'l puntu de fixación de 20 graos o menos, pero que ye potencialmente capaz d'utilizar la visión residual con propósitos funcionales.
Perda del campu: aquella persona que nun percibe cola totalidá del so campu visual. Estremar en dos grupos: perda de visión central y perdida de visión periférica.
Munches vegaes (sobremanera en países en desenvolvimientu) les persones con baxa visión son trataes como ciegues, un gran erru una y bones estes persones inda tienen posibilidaes d'usar el so restu visual con ayudes óptiques (telescopios, lentes potentes).
El braille ye un sistema de llectura y escritura táctil pensáu pa persones ciegues. Foi inventáu pol francés Louis Braille a mediaos del sieglu XIX, que se quedó ciegu por cuenta de un accidente mientres el so niñez mientres xugaba nel taller del so padre. Cuando tenía 13 años, el direutor de la escuela de ciegos y sordos de París –onde estudiaba'l mozu Braille– pidiólu que probara un sistema de lecto-escritura táctil inventáu por un militar llamáu Charles Barbier pa tresmitir ordes a puestos d'avanzada ensin tener necesidá de delatar la posición mientres les nueches. Louis Braille, al cabu d'un tiempu afayó que'l sistema yera válidu y reinventar utilizando un sistema de 8 puntos. Al cabu d'unos años simplificar dexándolo nel sistema universalmente conocíu y adoptáu de 6 puntos.
Asina esisten aparatos del tamañu d'un mandu d'un TV, que se conecta a unos audífonos y la persona ciega entós puede escuchar con voz humana la identificación d'el color. Poner en contactu al llector del aparatu col oxetu del que quier identificase el color, púlsiase un botón y l'aparatu diz el color. Ye necesariu que l'oxetu tea allumáu. Asina puede dicir coloráu marrón escuro o gris pálidu. Nun puede identificar entamaos de colores, tienen de ser sólidos.
Tamién hai na etapa final de diseñu un aparatu, basáu na sinestesia, qu'acomuñaría'l colores a música. La tonalidá sería indicada pola nota musical (asina una nota aguda indicaría un color de tonalidá clara y una nota grave una d'escura) y el color pol preséu (asina la flauta duce indicaría'l mariellu, el clarinete l'azul, los tambores el colloráu o'l pianu'l verde). Trabayóse en neños y adolescentes.
Trátase d'un sistema d'identificación pol tactu, por tanto, similar al Braille. Anguaño utilizáu en talleres educativos y d'ociu pa la identificación d'el color n'obres d'arte, que tienen de tar preparaes, esto ye, que tengan un relieve colos signos y, meyor, unes llendes d'el color y la tonalidá a identificar. Ye, a diferencia de los sistemes electrónicos, independiente d'un aparatu o d'un idioma. Desenvueltu por Constanza Bonilla (sistema Constanz), identifica'l color polos colores básicos (mariellu: una llinia recta; colloráu: una llinia en zigzag; azul: una llinia ondulada), o na so combinación (asina'l verde sería una llinia recta -mariellu- y una llinia ondulada -azul-), y por tonalidaes (claro: una redonda; escuru: un puntu; bien escuru: cuatro puntos, etc.).
Son perros entrenaos pa emponer a persones ciegues o con dañu visual.
Amás, non solamente empón a persones ciegues a dirixise a tal llugar, Sinón tamién, ayúda-yos a los que haceres (xeres) de la casa como: Vistise, traer lo qu'el/la non vidente diga col fin de totalidá de satisfaer les coses de la vida diaria.
Nun futuru podrá curase la ceguera, con célules madre. Trátase d'un proyectu totalmente inéditu, qu'ayudaría a reparar les retines estropiaes utilizando pa ello célules llograes de cultivos de célules madre d'embriones humanos. El ceadores d'esta técnica informaron que la ciruxía necesaria ye tan simple que dalgún día podría volvese tan rutinaria como lo son güei les operaciones de tabayones.
Esta técnica ye capaz de dexar a la gran mayoría de los pacientes con dexeneración macular rellacionada cola edá (DME) recuperar la vista. DME ye una de les principales causes de ceguera ente los mayores de 50 años, que solo n'Europa afecta a unos 14 millones de persones.
Anguaño esisten delles melecines, como'l fabricáu por Genentech Inc. (Lucentis) que pueden ayudar a unu de cada diez pacientes con un tipu de DME, llamada “DME húmeda”. L'otru 90% de los pacientes tienen “DME seca”, pa la que nun hai tratamientu.
La dexeneración macular rellacionada cola edá ye causada por una falla nes célules del epiteliu pigmentariu de la retina (EPR), que formen una capa protectora so los conos y cayaos sensibles a la lluz que s'atopen na retina. En dellos casos esta disfunción acomuñóse tamién al tabaquismu o los antecedentes familiares, ente otres causes.
El nuevu procedimientu escurríu polos británicu consigue xenerar nel llaboratoriu célules del epiteliu pigmentariu de la retina que sirven de “recambiu”, a partir de célules madre. Depués, los espertos inyecten nel güeyu del paciente un pequeñu parche d'unos 4 a 6 milímetru formáu coles célules nueves.
Los ciruxanos llogren restaurar la visión de dellos pacientes utilizando célules madre de los sos propios güeyos, pero ye un procesu ye complicáu y pocu efectivu. La nueva técnica, que dio resultancia n'aguarones, ye muncho más prometedora. "Si nun se volvió daqué de rutina nunos 10 años , va significar que nun tuvimos ésitu," dixo unu de los responsables. "Tien que ser daqué que tea disponible pa una gran cantidá de persones," añedió. Espérase que la operación pueda ser realizada como un simple procedimientu de 45 minutos so anestesia local.
Extrañamente, esti proyectu foi posible gracies a una donación de 8 millones de dólares que fixo un ciudadanu estaunidense anónimu. Según los científicos del proyectu, esta persona sentiríase atayáu poles llendes qu'impon el so país (EE.XX.) a la investigación con célules madre.
Les célules madre embrionaries son célules maestres del cuerpu, capaces de xenerar tolos texíos y órganos. El so usu ye revesosu, porque munches persones oponer a la destrucción d'embriones, anque Gran Bretaña fomenta esti tipu d'investigación.
Tien de contactase col médicu o allegar a la sala d'emerxencies darréu. La mayoría de les formes graves de perda de la visión son indoloras y l'ausencia de dolor de nenguna manera mengua la necesidá urxente de consiguir atención médica. Munches formes de perda de la visión namái dan un marxe de tiempu curtiu nel cual pueden tratase en forma esitosa
Enfermedá mental
Les enfermedaes mentales son alteraciones de los procesos cognitivu y afeutivu del desenvolvimientu, consideraes como anormales con respectu al grupu social de referencia del cual provién l'individuu. Puede tratase d'alteraciones nel razonamiento, el comportamientu, la facultá de reconocer la realidá o d'afaese a les condiciones de la vida.
Dependiendo del conceutu de enfermedá que s'utilice, dellos autores consideren más fayadizu utilizar nel campu de la salú mental el términu "trestornu mental" (que ye'l qu'utilicen los dos sistemes clasificatorios de la sicopatoloxía más importantes na actualidá: la CIE-10 de la Organización Mundial de la Salú y el DSM-IV-TR de la Asociación Psiquiátrica Americana). Sobremanera naquellos casos nos que la etioloxía biolóxica nun ta claramente demostrada, como asocede na mayoría de los trestornos mentales. Amás, el términu "enfermedá mental" puede acomuñar a estigmatización social. Por estes razones, esti términu ta en desusu y úsase más trestornu mental, o sicopatoloxía. 
El conceutu "enfermedá mental" apigura un bon númberu de patoloxíes de bien diversa índole, polo que ye bien malo de definir d'una forma unitaria y hai que falar de cada enfermedá o trestornu de forma particular ya inclusive individualizada yá que cada persona puede sufriles con síntomes daqué distintos.
Tocantes a la etioloxía de la enfermedá mental, podemos dicir que, por cuenta de la so naturaleza único y estremao d'otres enfermedaes, tán determinaos multifactorialemente, integrando elementos d'orixe biolóxicu, xenéticu, neurolóxicu, ambiental, familiar, psicosocial y psicolóxicu, teniendo toos estos factores un pesu non yá na presentación de la enfermedá, sinón tamién na so fenomenoloxía, nel so desenvolvimientu evolutivu, tratamientu, pronósticu y posibilidaes de rehabilitación.
Inda cuando clásicamente estremáronse les enfermedaes mentales en "Trestornos Orgánicos" y "Trestornos Funcionales", faciendo referencia al grau de xénesis fisiolóxica o psíquica que determine al carecimientu, la clínica demuestra que dambes esferes nun son independientes ente sigo y que na patoloxía, como nel restu del desempeñu psíquicu "normal", dambos factores interactúan y se correlacionan pa xenerar l'ampliu espectru del comportamientu humanu tal como lo conocemos. Ello ye que alteraciones biolóxiques alterien la psique, al igual qu'alteraciones psicolóxiques alterien o modifiquen la bioloxía.
Esisten numberoses categoríes de trestornos mentales, con mayor o menor gravedá tantu na vivencia suxetiva del individuu como na so repercusión dientro del funcionamientu social, asina se fai alusión a otra clasificación clásica: Trestornos Neuróticos y Trestornos Psicóticos.
Anguaño'l tratamientu de los trestornos mentales tien un enfoque integrativo y multidisciplinar, nel que participen psicólogos y psiquiatres, educadores sociales, enfermeros psiquiátricos, trabayadores sociales, terapeutas ocupacionales y otros profesionales. Cada tratamientu integra, dependiendo del casu, l'alministración de sicofármacos como métodos paliativo de los síntomes más pronunciaos, p'asina dar pasu a un procesu d'intervención psicolóxica p'atender los oríxenes y manifestaciones del trestornu y asina xenerar un estáu de bienestar más sólido, efectivu y permanente nes persones que sufren d'esta enfermedá.
Según el DSM-IV-TR, los trestornos son una clasificación categorial non escluyente, basada en criterios con traces definitories. Almiten que nun esiste una definición qu'especifique afechiscamente les llendes del conceutu, escareciendo d'una definición operacional consistente que englobe toles posibilidaes. Un trestornu ye un patrón comportamental o psicolóxicu de significación clínica que, sía'l que quier la so causa, ye una manifestación individual d'una disfunción comportamental, psicolóxica o biolóxica.
Esta manifestación ye considerada síntoma cuando apaez acomuñada a un malestar (p. ex., dolor), a una discapacidá (p. ex., deterioru nuna área de funcionamientu) o a un riesgu significativamente aumentáu de morrer o de sufrir dolor, discapacidá o perda de llibertá.
Entá más, afirmen, esisten pruebes de que los síntomes y el cursu d'un gran númberu de trestornos tán influyíos por factores étnicos y culturales. Nun escaezamos que la categoría diagnóstica ye namá'l primer pasu pal fayadizu plan terapéuticu, que precisa más información que la riquida pal diagnósticu.
Sordera
La sordera ye la dificultá o la imposibilidá d'usar el sentíu del oyíu por cuenta de una perda de la capacidá auditiva parcial (hipoacusia) o total (cofosis), y unillateral o billateral. Con éses una persona sorda va ser incapaz o va tener problemes pa escuchar. Ésta pue ser una traza hereditaria o puede ser consecuencia d'una enfermedá, traumatismu, esposición al llargu plazu al ruiu, o melecines agresivos pal nerviu auditivu.
Pa comprobar el grau de sordera d'una persona, faíse-y una prueba de audiometría, de manera que una persona con sordera puede tener problemes na percepción correcta de la intensidá (decibelios) o de la frecuencia (hercios) de soníos rellacionaos col llinguaxe oral, y ye frecuente que se dean resultancies distintes pa cada oyíu. La perda de la capacidá auditiva xeneralmente descríbese como leve, benigna, moderada, severa o fonda, dependiendo de felicidá prueba. Xeneralmente, cuando una persona que la so perda de la capacidá auditiva supere a los 90 dB, considérase entós persona sorda.
Podemos considerar diversos criterios a la de clasificar les distintes tipoloxíes de perda auditiva o sordera.
Son nos casos nos que les célules ciliaes del oyíu internu, o los nervios que lu abastecen, atópense estropiaos. Esta perda auditiva pueden tomar dende perdes leves a fondes. De cutiu afecten a l'habilidá de la persona pa escuchar ciertes frecuencies más qu'otres, de manera qu'escucha de forma aburuyada'l soníu, anque utilice un audífonu amplificador. Sicasí, na actualidá, les grandes prestaciones tecnolóxiques de los audífonos dixitales son capaces d'amplificar solamente les frecuencies deficientes, aburuyando inversamente la onda por que la persona sorda perciba'l soníu de la forma más asemeyada posible como asocedería con una persona oyente.
Referir a aquellos casos nos qu'esisten aspeutos de perdes conductiva y sensoriales, de manera qu'esisten problemes tantu nel oyíu esternu o mediu y l'internu. Esti tipu de perda tamién puede debese a daños nel núcleu del sistema nerviosu central, yá sía nes víes al celebru o nel mesmu celebru. Ye importante tener curiáu con tou tipu de golpes fuertes na zona auditiva, yá que son los principales causantes d'esti tipu de sordera.
L'audición normal: Esistiría audición per debaxo de los 20 dB.
Estragal percima de 90 dB. Puede ser por cuenta de malformaciones internes de la canal auditiva o a la perda total de los restos auditivos por motivos xenéticos. Ente toles persones sordes, el porcentaxe de persones que carecen cofosis ye bien pequeña, casi insignificante, yá que se trata d'una malformación (ausencia de cóclea, por casu).
La etioloxía de la discapacidá auditiva pue ser por causes exóxenes como la rubeola materna mientres l'embaranzu, incompatibilidá del factor Rh... y que suelen provocar otros problemes asociaos (dificultaes visuales, motores, cognitives).O bien pue ser una sordera hereditaria, que, al ser recesiva, nun suel traer trestornos asociaos.
El momentu nel qu'apaez la discapacidá auditiva ye determinante pal desenvolvimientu del llinguaxe del individuu, polo que pueden estremase 3 grupos:
Sordera verdadera o perda del estragal d'intensidá d'audición.
Si la sordera ye especialmente aguda, puede afectar considerablemente na forma en que la persona sorda rellacionar cola so redolada humana, al atopase con una seria llimitación na so capacidá d'atopar una vía de comunicación pola canal auditivu, esto ye, col llinguaxe oral. Sicasí, la manera en que s'entienden les consecuencies d'esa incapacidá puede variar considerablemente, de manera que dos perspectives fundamentales avera de la manera d'entender la sordera.
Estudios recién (a partir de los trabayos de William C. Stokoe en 1960, fundamentalmente) proponen encetar la sordera dende un puntu de vista antropolóxicu. Un colectivu de persones sordes que se comuniquen ente sigo per mediu d'una llingua de signos puede ser consideráu una comunidá llingüística minoritaria, con una cultura propia. La lliteratura especializada fai munches vegaes la distinción ente Sordera, con una mayúscula inicial, pa referise a l'antropolóxica, y sordera, pa la definida clínicamente.
Dependiendo de los casos, una persona sorda de normal puede desenvolver una idiosincrasia coles persones que se comuniquen pola canal visual, esto ye, col llinguaxe de signos (LS), considerándose como una coleutividá cultural y social mesma estremada, de normal cola definición de Comunidá Sorda. El venceyu social ente los sordos signantes sueli ser bien fuerte debíu, sobremanera, al aislamientu social con al respective de los oyentes, provocáu pol escasu conocencia de la so problemática común, o estilu de vida, según la escasa relación social por motivos d'entendimientu llingüísticu o tamién por idees preconcebíes que les persones tienen alrodiu de los sordos les cualos pueden dir camudando per aciu la completa interacción dientro de la so cultura. 
Ello ye que nesta coleutividá definir a sigo mesmos como "persones sordes signantes", y suelen clasificar la so redolada social ente "oyentes" a les persones que nun tienen sordera (ente los que puede haber dalgún oyente signante, si conoz una LS), y al restu de les persones sordes que, dependiendo'l país, pueden formar parte tamién de la Comunidá Sorda. Ente les persones sordes, amás, los sordos signantes estremar de les "persones sordes oralistas", esto ye, quien nun utilicen davezu una LS o usen una comunicación bimodal (léxicu d'una LS con estructura gramatical d'una llingua oral). A lo último, tán los "sordos enllantaos", esto ye, quien lleven un implante coclear en cuenta de un audífonu, que pueden ser signantes o oralistas.
Sicasí, les persones sordes oralistas, esto ye, aquelles persones sordes que recibieron una intensa reeducación del llinguaxe oral na so infancia y que nun usen una llingua de signos como llingua vehicular (de cutiu de resultes d'una prohibición espresa d'el educadores), suelen adoptar una actitú d'invisibilidá social al respective de la so condición de persona sorda, dacuando inclusive nun reconociéndose como tales (recurriendo a otres definiciones como discapacitáu auditivu, hipoacúsico, mediu oyente, etc.). Coles mesmes, esti grupu suel acomuñar como persones sordes namái aquellos que son signantes, o bien estremándose d'ellos definiéndolos como "persones sordomudes", especialmente a aquellos nun falen un llinguaxe oral correchamente nel aspeutu gramatical.
Esta última definición, la de sordomudez, per otra parte, ye considerada peyorativa polos sordos signantes, pos consideren que "falen" (por canal visual, en LS). Coles mesmes, consideren qu'un altu analfabetismu de la llingua oral ente les persones sordes nun tien nenguna relación cola mudez, sinón a un fracasu del métodu oralista nel sistema educativu na so infancia y mocedá. Ello ye que llamar "sordomudu" a una persona sorda por non falar en llingua oral correchamente, equivaldría llamar "mancu" a una persona por non escribir cola grafía correcta, o "ciegu y mancu" por non saber lleer y escribir. A lo último, nel sentíu estrictu, la "sordomudez" namái sería aplicable a aquellos que carezan sordera y, amás, son incapaces de xenerar soníos humanos pola ausencia o'l dañu de les cuerdes vocales, siendo aspeutos independientes ente sigo.
Nube
Una nube ye un hidrometeoro que consiste nuna masa visible formada por cristales de nieve o gotes de agua microscópiques suspendíes na atmósfera. Les nubes esvalixen tola lluz visible, y por eso vense blanques. Sicasí, dacuando son demasiáu grueses o trupes como por que la lluz travesar, y entós vense grises o inclusive negres. Les nubes son gotes d'agua sobre polvu atmosférico. Depués, dependiendo d'unos factores les gotes pueden convertise n'agua, xarazo o nieve.
Les nubes reparar a güeyu y clasifíquense según un sistema internacional creáu a empiezos del sieglu XIX por Luke Howard, químicu inglés que les estremó en cuatro grandes categoríes: 1/ cirros, que son penachos elevaos y en forma d'escobuca, compuestos por cristales de xelu; 2/ estratos, estenses capes nubosas que traen, con frecuencia, agua continuo; 3/ nimbos, nubes capaces de formar precipitaciones; 4/ cúmulos, nubes enchíes de base plana que crucien en cielu de branu. El nuesu sistema modernu de clasificación de nubes inclúi munches combinaciones y subdivisiones d'estos cuatro categoríes básiques. 
Cuando un meteorólogu fala de precipitación, referir a agua, nieve o cualquier forma d'agua líquido o sólida que se bastia, o cai, del cielu. La forma más simple de pluviómetru ye un recipiente de llaos rectos con una escala, o riegla, pa midir la fondura de l'agua que cai nél. La mayoría d'estos aparatos conducir por un embudu a un tubu más estrechu, pa dexar midíes más precises de cantidaes pequeñes de precipitación. Tal como otros preseos meteorolóxicos, los pluviómetros pueden faese de cuenta que rexistren les sos midíes en forma continua.
La clasificación de nubes troposfériques acordies coles sos carauterístiques visuales provién de la Organización Meteorolóxica Mundial y vien recoyida nel "International Cloud Atles/Atles Internacional de Nubes".
Los nomes oficiales de los distintos tipos de nubes dar en llatín. Esisten cuatro categoríes fundamentales:
grupos anteriores alcuéntrase en nubes de familia baxu, mediu, alto, de desenvolvimientu vertical moderáu, y de gran desenvolvimientu vertical, dando llugar a una clasificación de 10 xéneros ("xenera").
A menos de 3km
Les nubes na familia D2 inclúin un genus categoría nimbo y un genus species (Cu con) categoría cúmulo:
A menos de 3 km
Les nubes na familia D1 inclúin un genus categoría estrato y un genus categoría cúmulo:
A menos de 2 km
Les nubes na familia C inclúin un genus categoria estratos y un genus categoria cumulos:
De 2 a 5 km
Les nubes na familia B inclúin un genus categoría estrato y un genus categoría cúmulo:
De 5 km d'equí p'arriba
Les nubes na familia A inclúin género categoríes cirros, estratos, y cúmulos:
De 15 a 25 km
De 80 a 85 km
Amás d'estes esisten distintos tipos de borrina y un grupu de nubes troposfériques denomináu nube orográfica, atopándose:
Delles mases d'aire que componen l'atmósfera terrestre lleven ente les sos componentes significatives cantidaes de agua que llograron a partir de la evaporación de l'agua de mar y de la tierra húmeda, xuntándose asina con partícules de polvu o cenices qu'hai nel aire (núcleos de condensación).
Estes mases d'aire templao y húmedu tienden a alzase cuando s'atopen con otra masa d'aire frío y secu. Les mases d'aire nun se revolver ente sigo cuando topeten; tán bien delimitadas y tienden a movese escontra zones de menor presión atmosférica. Al alzase les mases d'aire caliente espandir al atopar menor presión nos altores y, acordies con la llei de los gases ideales, mengua tamién la so temperatura. Esto causa que l'agua que contienen estes mases d'aire entiéstese formando les nubes.
Cuando la masa d'aire templao y húmedu ye forzada a xubir bien alto na troposfera esfrecer de tal manera que se formen nubes de cristales de xelu, llamaes cirrus, cirrostratus o cirrocumulus. A menor altitú fórmense les nubes de gotes d'agua, como son los altostratus, altocúmulus que xeneralmente acompañen a los frentes templaos, al igual que los stratus de menor altitú.
Los cúmulus, sicasí, acompañen a los frentes fríos. Estes nubes tienden a crecer de forma vertical hasta llegar a formar mases d'altor conocíes como cumulonimbus. Estes nubes de nube escuenden nel so interior un sistema de torbolinos, ascendentes nel interior y descendentes nel esterior. Si dan les condiciones afeches estos torbolinos pueden llegar hasta'l suelu en forma de tornaos.
La electricidá estática xenerada pol movimientu d'estos torbolinos dientro d'estes nubes ye una posible causa de les nubes eléctriques.
En planetes distintos de la Tierra les nubes pueden tar compuestes d'otru material.
Les nubes de Venus tán formaes por gota d'ácidu sulfúricu. Marte tien nubes d'agua y de dióxidu de carbonu. Titán ta cubierta d'una trupa borrina d'hidrocarburos, que despinta nubes de metanu. Los planetes xigantes Xúpiter y Saturno tienen nubes cimeres d'amoniacu y tienen nubes entemedies de hidrosulfuro de amonio y nubes fondes d'agua. Urano y Neptuno tienen posiblemente nubes fondes análogues a les jovianas y, con seguridá, nubes cimeres de metanu.
Efeutu ivernaderu
Denominar efectu invernaderu al fenómenu pol cual determinaos gases, que son componentes de l'atmósfera planetaria, retienen parte de la enerxía que'l suelu emite por haber sío calecíu pola radiación solar. Afecta a tolos cuerpos planetarios dotaos d'atmósfera. Acordies con la mayoría de la comunidá científica, l'efectu invernaderu ta viéndose acentuáu na Tierra pola emisión de ciertos gases, como'l dióxidu de carbonu y el metanu, por cuenta de la actividá humana. 
Esti fenómenu evita que la enerxía solar recibida costantemente pola Tierra vuelva darréu al espaciu, produciendo a escala mundial un efectu similar al reparáu nun invernaderu.
Na atmósfera'l caltenimientu del equilibriu ente la recepción de la radiación solar y l'emisión de radiación infrarroxo devuelve al espaciu la mesma enerxía que recibe del Sol. Esta acción d'equilibriu llámase balance enerxéticu de la Tierra y dexa caltener la temperatura nun estrechu marxe que fai posible la vida ()
Nun periodu abondo llargu'l sistema climáticu ten de tar n'equilibriu, la radiación solar entrante na atmósfera ta compensada pola radiación saliente. Pos si la radiación entrante fora mayor que la radiación saliente produciría un calentamientu y lo contrario produciría un enfriamientu. Por tanto, n'equilibriu, la cantidá de radiación solar entrante na atmósfera tien de ser igual a la radiación solar reflexada saliente más la radiación infrarroxo térmica saliente. Toa alteración d'esti balance de radiación, yá sía por causes naturales o aniciáu pol home (antropógeno), ye un esforzamientu radiativo y supon un cambéu de clima y del tiempu asociáu.
Los fluxos d'energía entrante y saliente interacionan nel sistema climáticu causando munchos fenómenos tantu na atmósfera, como nel océanu o na tierra. Asina la radiación entrante solar puede esvalixase na atmósfera o ser reflexada peles nubes y los aerosoles. La superficie terrestre puede reflexar o absorber la enerxía solar que-y llega. La enerxía solar d'onda curtia tresformar na Tierra en calor. Esa enerxía nun s'estena, alcuéntrase como calor sensible o calor latente, puede almacenase mientres dalgún tiempu, tresportase en delles formes, dando llugar a una gran variedá de tiempu y a fenómenos aturbolinaos na atmósfera o nel océanu.Finalmente vuelve ser emitida a l'atmósfera como enerxía radiante d'onda llarga. Un procesu importante del balance de calor ye l'efectu albedo, pol que dellos oxetos reflexen más enerxía solar qu'otros. Los oxetos de colores claros, como les nubes o la superficies nevaes, reflexen más enerxía, ente que los oxetos escuros absuerben más enerxía solar que la que reflexen. Otru exemplu d'estos procesos ye la enerxía solar qu'actúa nos océanos, la mayor parte consumir na evaporación de l'agua de mar, depués esta enerxía ye lliberada na atmósfera cuando'l vapor d'agua entestar n'agua. 
La Tierra, como tou cuerpu caliente superior al cero absolutu, emite radiación térmico, pero al ser la so temperatura enforma menor que la solar, emite radiación infrarroxo por ser un cuerpu negru. La radiación emitida depende de la temperatura del cuerpu. Nel estudiu del NCAR concluyeron una oscilación añal media ente 15,9 °C en xunetu y 12,2 °C en xineru compensando los dos hemisferios, que s'atopen n'estaciones distintes y la parte terrestre que ye de día cola que ye de nueche. Esta oscilación de temperatura supon una radiación medio añal emitida pola Tierra de 396 W/m.
La enerxía infrarroxa emitida pola Tierra ye atrapada nel so mayor parte na atmósfera y reenviada de nuevu a la Tierra. Esti fenómenu llámase Efectu Invernaderu y garantiza les temperatures templaes del planeta. Según l'estudiu anterior de la NCAR, l'Efectu Invernaderu de l'atmósfera fai retornar nuevamente a la Tierra 333 W/m.
Globalmente la superficie de la Tierra absuerbe enerxía solar por valor de 161 w/m y del Efectu Invernaderu de l'Atmósfera recibe 333 w/m, lo que suma 494 w/m, como la superficie de la Tierra emite (o dicho otra manera pierde) un total de 493 w/m (que se desglosan en 17 w/m de calor sensible, 80 w/m de calor latente de la evaporación de l'agua y 396 w/m d'enerxía infrarroxa), supon una absorción neta de calor de 0,9 w/m, que nel tiempu actual ta provocando'l calentamientu de la Tierra.
Ye'l procesu pol que ciertos gases de l'atmósfera retienen gran parte de la radiación infrarroxo emitida pola Tierra y la reemiten de nuevu a la superficie terrestre caleciendo la mesma. Estos gases tuvieron presentes na atmósfera en cantidaes bien amenorgaes mientres la mayor parte de la hestoria de la Tierra.
Anque la atmósfera seca ta compuesta prácticamente por nitróxenu (78,1%), osíxenu (20,9%) y argón (0,93%), son gases bien minoritarios na so composición como'l dióxidu de carbonu (0,035%: 350 ppm), el ozonu y otros los que desenvuelven esta actividá radiativa. Amás, l'atmósfera contién vapor d'agua (1%: 10.000 ppm) que tamién ye un gas radiativamente activu, siendo con diferencia'l gas natural invernaderu más importante. El dióxidu de carbonu ocupa'l segundu llugar n'importancia. 
L'efectu invernaderu ye esencial pa la vida del planeta: ensin CO nin vapor d'agua (ensin l'efectu invernaderu) la temperatura medio de la Tierra sería unos 33 °C menos, del orde de 18 °C baxo cero, lo que fadría invidable la vida. 
Anguaño'l CO presente na atmósfera ta creciendo de manera non natural poles actividaes humanes, principalmente pola combustión de carbón, petroleu y gas natural que ta lliberando'l carbonu almacenáu nestos combustibles fósiles y la deforestación de la selva pluvial que llibera'l carbonu almacenáu nos árboles. Por tantu ye precisu estremar ente l'efectu invernaderu natural del aniciáu poles actividaes de los homes (o antropogénico).
La población multiplicóse y la tecnoloxía algamó una enorme y sofisticada producción de forma que se ta primiendo munches partes del mediu ambiente terrestre siendo l'Atmósfera la zona más vulnerable de toes pola so delgadez. Dada l'amenorgada espesura atmosférica l'alteración de dellos componentes moleculares básicos que tamién s'atopen en pequeña proporción supon un cambéu significativu. En concretu, la variación de la concentración de CO, el más importante de los gases invernaderu de l'atmósfera. Yá s'esplicó'l papel básicu qu'estos gases tienen como reguladores de la temperatura del Planeta.
Los gases invernaderu permanecen activos na atmósfera enforma tiempu, por eso denominar de llarga permanencia. Eso significa que los gases que s'emiten güei van permanecer mientres munches xeneraciones produciendo l'efectu invernaderu. Asina del CO emitíu a l'atmósfera: sobre'l 50% va tardar 30 años en sumir, un 30% va permanecer dellos sieglos y el 20% restante va durar dellos millares d'años.
La concentración de CO atmosféricu amontóse dende la dómina preindustrial (añu 1.750) dende un valor de 280 ppm a 379 ppm en 2005. Envalórase que 2/3 de les emisiones veníen de la quema de combustibles fósiles (petroleu, gas y carbón) mientres un 1/3 procede del cambéu nel usu del suelu (Incluyida la deforestación). Del total emitíu solo'l 45% permanez na atmósfera, sobre'l 30% ye absorbíu pelos océanos y el restante 25% pasa a la biosfera terrestre. Por tantu non solo l'atmósfera ta aumentando la so concentración de CO, tamién ta asocediendo nos océanos y na biosfera.
Los denominaos gases d'efectu invernaderu o gases invernadero, responsables del efectu descritu, son:
Magar toos ellos (salvo los CFC) son naturales, en cuantes que yá esistíen na atmósfera enantes de l'apaición del home, dende la Revolución industrial y debíu principalmente al usu intensivu de los combustibles fósiles nes actividaes industria-yos y el tresporte, produciéronse sensibles medríes nes cantidaes de óxidu de nitróxenu y dióxidu de carbonu emitíes a l'atmósfera, col agravante de qu'otres actividaes humanes, como la deforestación, llindaron la capacidá rexenerativa de l'atmósfera pa esaniciar el dióxidu de carbonu, principal responsable del efectu invernaderu.
Les actividaes humanes xeneren emisiones de cuatro GEI de llarga permanencia: CO, metanu (CH), óxidu nitroso (NO) y halocarbonos (gases que contienen flúor, cloru o bromu).
Cada GEI tien una influencia térmica (esforzamientu radiactivu) distinta sobre'l sistema climáticu mundial polos sos distintos propiedaes radiativas y periodos de permanencia na atmósfera. Tales influencies se homogenizan nuna métrica común tomando como base l'esforzamientu radiativo por CO (emisiones de CO-equivalente). Homogenizados tolos valores, el CO ye con muncha diferencia'l gas invernaderu antropógeno de llarga permanencia más importante, representando en 2004 el 77% de les emisiones totales de GEI antropógenos. Pero'l problema non solo ye la magnitú sinón tamién les tases de crecedera. Ente 1970 y 2004, les emisiones añales de CO aumentaron un 80%. Amás nos últimos años la medría añal disparóse: nel recién periodu 1995-2004, la tasa de crecedera de les emisiones de CO-eq foi de (0,92 GtCO-eq añales), más del doble del periodu anterior 1970-1994 (0,43 GtCO-eq añales).
Yá se señaló que la concentración de CO na atmósfera pasó d'un valor de 280 ppm na dómina preindustrial a 379 ppm en 2005. El CH na atmósfera camudó de los 715 ppmm en 1750 (periodu preindustrial) hasta 1732 ppmm en 1990, algamando en 2005 les 1774 ppmm. La concentración mundial de N2O na atmósfera pasó de 270 ppmm en 1750 a 319 ppmm en 2005. Los halocarbonos prácticamente nun esistíen na dómina preindustrial y les concentraciones actuales deber a l'actividá humana.
Según el Informe Stern qu'estudió l'impactu del cambéu climáticu y el calentamientu global na economía mundial, encargáu pol gobiernu británicu y espublizóse en 2006, la distribución total mundial de les emisiones de GEI por sectores ye: un 24% deber a la xeneración d'electricidá, un 14% a la industria, un 14% al tresporte, un 8% a los edificios y un 5% más a actividaes rellacionaes cola enerxía. Tou ello supon unes 2/3 partes del total y correspuende a les emisiones motivaes pol usu de la enerxía. Aprosimao'l 1/3 restante distribuyir de la siguiente forma: un 18% pol usu del suelu (inclúi la deforestación), un 14% pola agricultura y un 3% poles borrafes.
Ente 1970 y 2004, les meyores tecnolóxiques frenaron les emisiones de CO por unidá d'enerxía suministrada. Sicasí la crecedera mundial de los ingresos (77%) y la crecedera mundial de la población (69%), aniciaron nueves formes de consumu y una medría de consumidores d'enerxía. Esta ye la causa del aumentu de les emisiones de CO nel sector de la enerxía.
Tamién l'Informe Stern señala que dende l'añu 1.850, Estaos Xuníos y Europa xeneraron el 70% de la emisiones totales de CO.
Foi alredor de 1975-1980 cuando los científicos empezaron a tener abondes evidencies del efectu que los GEI taben causando al clima. Disponíen de ferramientes, conocencies y técniques abondes pa empecipiar l'estudiu en fondura del complexu sistema climáticu: satélites pa reparar la Tierra, redes mundiales de toma de temperatures, vientos, precipitaciones y corrientes, según ordenadores de gran potencia pa desenvolver modelos climáticos. Entós los científicos acolumbraron un posible cambéu climáticu de dramátiques consecuencies. La opinión pública empezó a conocer el problema sollertada polos grupos ecoloxistes, los gobiernos plantegáronse'l problema y empecipiaron alcuerdos internacionales emburriaos poles resultancies cada vegada más esmolecedores que los científicos diben desenvolviendo. 
En 1824 Joseph Fourier consideró que la Tierra calteníase templada porque l'atmósfera retien el calor como si tuviera so un cristal. Él foi'l primeru n'emplegar l'analoxía del invernaderu. En 1859 John Tyndall afayó qu'el CO2, el metanu y el vapor d'agua bloquien la radiación infrarroxo.
Pela so parte, Svante August Arrhenius, publicó en 1903 "Lehrbuch der Kosmischen Physik" "(Tratáu de física del cosmos)", el cual trataba per primer vegada de la posibilidá de que la quema de combustibles fósiles amontara la temperatura medio de la Tierra. Ente otres coses calculaba que se precisaríen 3000 años de combustión de combustibles por que se alteriara'l clima del planeta, tou baxu'l camientu que los océanos captaríen tol CO (anguaño sábese que los océanos absorbieron un 48% del CO antropogénico dende 1800). Arrhenius envaloró la medría de la temperatura del planeta cuando se doblar la concentración de dióxidu de carbonu de l'atmósfera, eventualmente calculando esti valor en 1,6 Centígraos ensin vapor d'agua na atmósfera y 2,1 °C con vapor presente. Estes resultancies tán dientro de los parámetros xeneralmente aceptaos na actualidá. Arrhenius otorgaba una valoración positiva a esta medría de temperatura porque imaxinaba qu'aumentaría la superficie cultivable y que los países más septentrionales seríen mas granibles.
Nes décades siguientes, les teoríes de Arrhenius fueron pocu valoraes pos se creía qu'el CO nun influyía na temperatura del planeta y l'efectu invernaderu atribuyíase puramente al vapor d'agua. Sicasí, y 35 años dempués de que Arrhenius publicara la so teoría, Guy S. Callendar, inxenieru británicu especialista en vapor, publicó empezando en 1938, dellos ensayos nos que que correxía delles estimaciones realizaes por Arrhenius, como la capacidá de los océanos p'absorber CO. A partir d'una medría observable d'aprosimao mediu Grau Fahrenheit (unos 0,275 °C) ente 1880 y 1934, Callendar envaloró que la medría promediu na temperatura yera 0,005 °C per añu nesi periodu (anguaño envalórase que na segunda metá del sieglu XX prodúxose una medría de 0,013 °C al añu ). Callendar argumentaba tamién que l'actividá humana amontara'l dióxidu de carbonu na atmósfera n'alredor de 10% dende l'empiezu del sieglu. Esto alicó la suxerencia de Arrhenius y ye conocíu como “Efectu Callendar”. 
Ente otros, Roger Revelle -direutor del Scripps Institution of Oceanography, en California- creía que la suxerencia de Callendar yera implausible: cualesquier "escesu" de CO atmosféricu sería -na so opinión absorbíu por procesos naturales. Esto dio orixe al empiezu d'un alderique científicu. Eventualmente, Charles D. Keeling, trabayando so la dirección de Revelle y nel marcu del Añu Xeofísicu Internacional, llevó a cabu una serie de midíes -ente 1957 y 1959- en sitios remotos y vientu enriba de sitios poblaos (Keeling usaba datos d'una estación en Mauna Lloa y otra na Antártica) mientres los dieciocho meses del añu xeofísicu. 
Les resultancies fueron claros y negativos pa la posición de Revelle, amosando ensin duldes que non yá hubiera una medría del dióxidu de carbonu atmosférico en relación al sieglu XIX, sinón qu'amás inclusive hubiera una medría mientres el periodu de les midíes mesmes. 
Un pocu enantes, la Organización Meteorolóxica Mundial yá empecipiara diversos planos de siguimientu, que teníen como oxetivu ente otres coses, el de calcular los niveles de CO na troposfera. Eses observaciones fueron facilitaes pol desenvolvimientu -nos años cuarenta- de la espectrofotometría de infrarroxos, que dexó conocer qu'el CO absuerbe la lluz de manera distinta al vapor d'agua, amontando notablemente l'efectu invernaderu. Tou esto foi resumíu por Gilbert Plass nel añu 1955. 
Keeling continuu por otros cuarenta años les sos observaciones; eses demostraron continua y repetidamente la corrección de la so observación inicial. Keeling estableció que, ensin importar onde se tomaren les midíes -yá sía ciudaes o campos, valles o montes- la midida promediu del CO2 atmosférica ye la mesma, con leves variaciones de temporada (el promediu ye más altu nel iviernu del hemisferiu norte) y que la medría promediu ye 1,5 partes per millón per añu. Estes resultancies permanecen ensin cuestionamiento científicu hasta'l presente.
El cambéu climáticu ta camudando'l planeta y los humanos contribuyimos diariamente a amontalo. Nos 100 años últimos la temperatura medio global del planeta aumentó 0,7 °C, siendo dende 1975 la medría de temperatura per década d'unos 0,15 °C . No que resta de sieglu, según l'IPCC, la temperatura medio mundial va aumentar en 2-3 °C . Esti aumentu de temperatura va suponer pal planeta'l mayor cambéu climáticu nos postreros 10.000 años y va ser difícil pa les persones y los ecosistemes afaese a esti cambéu sópitu.
Nos 400.000 años anteriores, según conocemos polos rexistros de núcleos de xelu, los cambeos de temperatura produciéronse principalmente por cambeos de la órbita de la Tierra alredor del Sol. Nel tiempu actual, los cambeos de temperatura tán aniciándose polos cambeos nel dióxidu de carbonu de l'atmósfera. Nos postreros 100 años, les concentraciones atmosfériques de CO2 aumentaron nun 30% por cuenta de la combustión antropogénica de los combustibles fósiles. L'aumentu constante del CO2 atmosféricu foi'l responsable de la mayor parte del calentamientu. Esti calentamientu nun puede ser esplicáu por causes naturales: les midíes de los satélites nun amuesen variaciones d'entidá na enerxía procedente del Sol nos postreros 30 años; los trés grandes erupciones volcániques producíes en 1963, 1982 y 1991 xeneraron aerosoles que reflexaben la enerxía solar, lo cual produció curtios periodos d'enfriamientu.
El calentamientu atmosféricu actual ye inevitable, tando producíu poles emisiones de gases invernadero pasaes y actuales. 150 años de industrialización y d'emisiones modificaron el clima y va siguir repercutiendo nel mesmu mientres dellos cientos d'años, entá na hipótesis de que s'amenorgaren les emisiones de gases d'efectu invernaderu y estabilizárase la so concentración na atmósfera. El IPCC nel so informe de 2007 manifiesta: "Hai un altu nivel de coincidencia y abondosa evidencia al respective de que coles polítiques actuales de mitigación de los efectos del cambéu climáticu y coles práctiques de desenvolvimientu sostenible qu'aquelles traen, les emisiones mundiales de GEI van siguir aumentando nos próximos decenios". Una de les estimaciones de futuru de la Axencia Internacional de la Enerxía nun informe de 2.009 pasa de 4 t d'emisión de CO2 por persona en 1990, a 4,5 t en 2.020 y a 4,9 t en 2.030. Esto significaría qu'el CO2 emitíu y acumuláu dende 1890, pasaría de 778 Gt en 1990, a 1.608 Gt en 2.020 y a 1.984 Gt en 2.030. 
Les consecuencies del cambéu climáticu provocáu poles emisiones de GEI estudiar en modelos de proyecciones realizaos por dellos institutos meteorolóxicos. Dalgunes de les consecuencies arrexuntaes pol IPCC son les siguientes: 
El IPCC, entidá fundada pa evaluar los riesgos de los cambeos climáticos inducíos polos seres humanos, atribúi la mayor parte del calentamientu recién a les actividaes humanes. La NAC (National Academy of Sciences: Academia Nacional de Ciencies) d'Estaos Xuníos tamién sofitó esa teoría. El físicu atmosféricu Richard Lindzen y otros escépticos oponer a aspeutos parciales de la teoría.
Pa John Theodore Houghton, fundador del Centru Hadley y copresidente del grupu d'evaluación científica del IPCC nos sos primeros trés informes, ta almitíu que se va producir un dañu xeneralizáu pol aumentu del nivel del mar y foles de calor, por hinchentes y seques más frecuentes ya intenses. El cambéu climáticu antropogénico va afectar seriamente a les próximes xeneraciones y a los ecosistemes mundiales. La so incidencia podría llindase significativamente si entamara una acción conxunta mundialde amenorgamientu d'emisiones . Sería aconseyable caltener la medría de la temperatura global solo en 2 °C percima de la temperatura del periodu preindustrial, pa ello la concentración de CO2 nun tendría de superar les 450 ppm (güei sobre 390 ppm). Esto implica qu'en 2050 les emisiones mundiales de CO2 tienen d'amenorgase al 50% del nivel de 1990 (anguaño tán 15% percima d'esi nivel). Nos dos próximes décades tamién tendría d'atayase la deforestación tropical, responsable del 20% de les emisiones de gases de tipu invernaderu.
Para Nicholas Stern, ex xefe del Serviciu Económicu del Gobiernu del Reinu Xuníu y ex economista xefe del Bancu Mundial, pa nun superar 450 ppm de concentración atmosférica de CO2, va riquise un amenorgamientu de les emisiones mundiales añales d'unes 50 gigatoneladas de CO2 equivalente na actualidá a 35 gigatoneladas en 2030 y a 20 gigatoneladas en 2050. Pa entender el nivel del esfuerzu que se riquir, na actualidá, les emisiones añales por habitante son 12 tonelaes na Unión Europea, 23 tonelaes nos Estaos Xuníos, 6 tonelaes en China y 1,7 tonelaes na India. En 2050 la población mundial envalórase va ser de 9.000 millones, y les emisiones añales por habitante tendríen d'amenorgase a dos tonelaes de CO2 equivalente de media, por que'l total añal mundial sía de 20 gigatoneladas. Anque la industrialización de los países desenvueltos dende'l sieglu XIX ye la causante de los niveles actuales de GEI, son los países en desenvolvimientu los más vulnerables a les consecuencies del cambéu climáticu. Los países ricos tienen de sofitar financieramente a los países en desenvolvimientu por qu'executen planes de crecedera económica con poco carbonu y frenar la deforestación nos sos países. Según los últimos cálculos el mundu en desenvolvimientu p'afaese al cambéu climáticu precisa de los países ricos añalmente 100.000 millones de dólares pa l'adaptación y otros 100.000 millones pa la mitigación d'equí al 2020.
Fatih Birol, economista xefe de l'Axencia Internacional d'Enerxía, señala la importancia de los países emerxentes, pos coles polítiques actuales, les estimaciones de l'Axencia Internacional d'Enerxía proxecten una crecedera añal de la demanda d'enerxía primaria global del 1,6% mundial hasta 2030, de 11.730 millones de tonelaes equivalentes de petroleu (Mtep) a 17.010 Mtep (una medría del 45% n'apenes 20 años). China ya India van riquir la metá d'esta medría, y los países non miembros de la OCDE en xunto van suponer el 87% de la medría del CO2, pasando la so demanda total d'enerxía mundial del 51% na actualidá a suponer el 62% del total en 2030. Tamién pa él, ye imprescindible una importante transformaciónen del sector enerxéticu. Hasta agora la llarga vida útil de gran parte de les sos infraestructures causa una lenta sustitución de los sos equipos, lo que motiva que l'empléu de tecnoloxíes eficientes retrásese. Los sectores público y privao tienen d'aceptar la necesidá d'inversiones adicionales y el retiru tempranu d'instalaciones desaparentes, p'acelerar el procesu y amenorgar les emisiones, especialmente en centrales d'enerxía y n'equipos. Los gobiernos tienen de dirixir esti tresformamientu y empobinar el consumu per aciu midíes clares de tarificación, incluyida la tarificación por emisiones de carbonu. La enerxía anovable va desempeñar un papel importante. Calcúlase que la xeneración global d'electricidá basada n'enerxíes anovables va doblar ente 2006 y 2030. 
Tien de tenese en cuenta qu'esiste una cantidá importante de vapor d'agua (mugor y nubes) na atmósfera terrestre, y que'l vapor d'agua ye un gas d'efectu invernaderu. Si la adición de CO a l'atmósfera aumenta llevemente la temperatura, espérase que más vapor d'agua se evapore dende la superficie de los océanos. El vapor d'agua asina lliberáu a l'atmósfera aumenta de la mesma l'efectu invernaderu (el vapor d'agua ye un gas d'invernaderu más eficiente qu'el CO). A esti procesu conózse-y como la retroalimentación del vapor d'agua ("water vapor feedback" n'inglés). Ye esta retroalimentación la causante de la mayor parte del calentamientu que los modelos de l'atmósfera predicen que va asoceder mientres les próximes décades. La cantidá de vapor d'agua, según la so distribución vertical, son claves nel cálculu d'esta retroalimentación.
El papel de les nubes ye tamién críticu. Les nubes tienen efectos contradictorios nel clima; cualquier persona notó que la temperatura cai cuando pasa una nube nun día soleyeru de branu, qu'otra manera sería más calorosu. Esto ye: les nubes esfrecen la superficie reflexando la lluz del Sol de nuevu al espaciu. Pero tamién se sabe que les nueches clares d'iviernu tienden a ser más fríes que les nueches col cielu cubiertu. Esto debe a que les nubes tamién devuelven daqué de calor a la superficie de la Tierra. Si'l CO camuda la cantidá y distribución de les nubes podría tener efectos complexos y variaos nel clima, una y bones una mayor evaporación de los océanos contribuyiría tamién a la formación d'una mayor cantidá de nubes.
Les medríes de CO midíos dende 1958 en Mauna Lloa amuesen una concentración que s'amonta a una tasa de cerca de 1,5 ppm per añu. Ello ye que resulta evidente que la medría ye más rápidu de lo que sería una medría llineal. El 21 de marzu del 2004 informar de que la concentración algamó 376 ppm (partes per millón). Los rexistros del Polu Sur amuesen una crecedera similar al ser el CO un gas que s'entemez de manera homoxénea na atmósfera.
El "Grupu Intergubernamental d'Espertos sobre'l Cambéu Climáticu", conocíu tamién por "Panel Intergubernamental del Cambéu Climáticu" o más resumidamente poles sigles "IPCC" ("Intergovernmental Panel on Climate Change"), foi establecíu nel añu 1988 pola Organización Meteorolóxica Mundial (WMO, "World Meteorological Organization") y el Programa Ambiental de les Naciones Xuníes (UNEP, "United Nations Environment Programme"). L'oxetivu ye asesorar a los gobiernos sobre los problemes climáticos y arrexuntar les investigaciones científiques conocíes nunos informes periódicos d'evaluación. Estos informes d'evaluación consten de dellos volúmenes, y apurren tou tipu d'información científica, técnica y sociu-económica sobre'l cambéu climáticu, les sos causes, los sos posibles efectos, y les midíes de respuesta correspondientes.
El "Primer informe d'evaluación" del IPCC publicar en 1990, y confirmó los elementos científicos qu'amenaba esmolición avera del cambéu climáticu. Arriendes de ello, l'Asamblea Xeneral de les Naciones Xuníes decidió preparar la "Convención Marco sobre'l Cambéu Climáticu".Darréu'l IPCC produció otros trés informes d'evaluación en 1.995, 2.001 y 2.007.
El Tercer informe d'evaluación de 2001 espresaba una mayor comprensión de les causes y consecuencies del calentamientu mundial. Presentaba pa finales del sieglu XXI un calentamientu mundial d'ente 1,4 y 5,8 °C qu'influyiría nes pautes meteorolóxiques, los recursos hídricos, el ciclu de les estaciones, los ecosistemes, según episodios climáticos estremos.
El cuartu, denomináu "Cambéu climáticu 2.007", axunta les últimes conocencies d'una amplia comunidá científica siendo realizáu por más de 500 autores principales´, 2.000 revisores espertos y esamináu por delegaos de más de 100 países. Inclúyense dalgunes de les principales conclusiones d'esti informe:
El tratáu internacional "Convención Marco de les Naciones Xuníes sobre'l Cambéu Climáticu" roblar en 1992 y los países firmantes teníen d'empezar a considerar como amenorgar les emisiones de GEI y el calentamientu atmosféricu. Los países firmantes alcordaron el siguiente oxetivu: 
Na Convención solicitar a los países l'establecimientu d'inventarios precisos y dacuando actualizaos de les emisiones de gases d'efectu invernaderu. La Convención reconocía que lo ellaborao solo yera un "documentu marco", esto ye, un testu que tenía de perfeccionase y desenvolvese nel futuru empobinando conducentemente los esfuerzos frente al calentamientu atmosféricu. Nesti sentíu la primera adición al tratáu foi'l Protocolu de Kyoto que s'aprobó en 1997.
El Protocolu de Kyoto de 1997 foi una estensión de la Convención. Los países industrializaos comprometer a amenorgar les sos emisiones de gases d'efectu invernaderu. L'oxetivu ye un retayu conxuntu de les emisiones de gases d'efectu invernaderu de siquier el 5% con al respective de los niveles de 1990 nel periodu de compromisu de 2008-2012. Les negociaciones fueron trabayoses y en 1997 terminóse un procesu que s'empecipiara dos años y mediu enantes. El compromisu d'amenorgamientu d'emisiones adoptar solo los países incluyíos nel anexu I del protocolu, debiendo asina mesmu cada país ratificalo por que'l compriso fuera venceyante.
Les emisiones que s'alcordaron llindar nos siguientes Gases Invernaderu: Dióxidu de carbonu (CO2), Metanu (CH4), Óxidu nitroso (N2O), Hexafluoruru d'azufre (SF6), según dos grupos de gases Hidrofluorocarbonos (HFC) y Perfluorocarbonos (PFC). Estos gases tienen de llindase nos siguientes sectores: enerxía; procesos industriales, disolventes y otros productos; agricultura, cambéu d'usu de la tierra y silvicultura; y refugayes. 
Por que el Protocolu entrara a valir tenía de ser ratificáu per países incluyíos nel anexu I que representaren siquier el 55% del total d'emisiones de 1990 incluyíes nel mentáu anexu. Cola ratificación de Rusia en 2004 llegar al 55% y el Protocolu de Kyoto entró a valir. 
Anguaño roblar 184 partes, 183 países y l'Unión Europea, y toos lo ratificaron salvu dos: Estaos Xuníos y Kazakhstan. 
Los países que engloban l'anexu I son los países industrializaos que pertenecen a la Organización de Cooperación y Desenvolvimientu Económicos (OCDE) más dellos países con economíes en transición, como la Federación de Rusia, países Bálticos y dellos países d'Europa central y oriental.
Cada país adquiriró un compromisu individual d'amenorgamientu d'emisiones (-x%) o se punxo una llende cimera (+x%) con al respective de les emisiones que tenía en 1990. Los compromisos adquiríos son los siguientes: Estaos Xuníos (-7%), Federación de Rusia (0%), Xapón (-6%), Canadá (-6%), Australia (+8%), Ucrania (0%), Polonia (-6%), Bulgaria (-8%), Croacia (-5%), Eslovaquia (-8%), Eslovenia (-8%), Estonia (-8%), Hungría (-6%), Islandia (+10%), Letonia (-8%), Liechtenstein (-8%), Lituania (-8%), Mónaco (-8%), Noruega (+1%), Nueva Zelanda (0%), República Checa (-8%), Rumania (-8%) y Suiza ( -8%).
La Unión Europea robló un compromisu conxunto y único en nome de de tolos sos países d'amenorgar les sos emisiones totales mientres el periodu 2008-2012 nun 8% respectu de les de 1990. Sicasí, la Unión Europea, internamente, realizó un repartu a cada país otorgando una llende distinta en función de diverses variables económiques y medioambientales según el principiu de «repartu de la carga». Alcordar de la siguiente manera: Alemaña (-21%), Austria (-13%), Bélxica (-7,5%), Dinamarca (-21%), Italia (-6,5%), Luxemburgu (-28%), Países Baxos (-6%), Reinu Xuníu (-12,5%), Finlandia (0,0%), Francia (0,0%), España (+15%), Grecia (+25%), Irlanda (+13%), Portugal (+27%) y Suecia (+4%).
Solamente estos países tán obligaos a adoptar polítiques que llinden les sos emisiones de gases d'efectu invernaderu a lo alcordao al respective de los niveles de 1990. Cada país comunica dacuando los sos inventarios nacionales d'emisiones de GEI que son supervisaos y esaminaos en visu a cumplir de los oxetivos fitos. Nel cuadru axuntu preséntase la evolución de los inventarios nacionales d'emisiones de GEI de los principales países emisores del Anexu I ente 1990 y 2006.
Estaos Xuníos nun ratificó en Protocolu. Les emisiones de CO d'Estaos Xuníos en 2005 representaron el 25% de les emisiones totales nel mundu.
Los países en víes de desenvolvimientu (los que nun tán incluyíos nel anexu I del Protocolu), ente los que s'atopen China y l'India, nun tán suxetos a restricciones d'emisiones GEI. Los motivos son dos. Per un sitiu les emisiones históriques que tán provocando'l calentamientu actual aniciar nel pasáu los países desenvueltos. Per otru llau si llindárense les emisiones de los países en víes de desenvolvimientu nun se dexaría la so progresión. Asina se señalaba y reconocía nel entamu del Tratáu de la Convención:"Tomando nota de que, tantu históricamente como na actualidá, la mayor parte de les emisiones de gases d'efectu invernaderu del mundu tuvieron el so orixe nos países desenvueltos, que les emisiones per cápita nos países en desenvolvimientu son inda relativamente amenorgaes y que la proporción del total d'emisiones aniciada nesos países va aumentar pa dexa-yos satisfaer a les sos necesidaes sociales y de desenvolvimientu". En virtú d'ello China y l'India que ratificaron el Protocolu de Kyoto nun s'inclúin nel anexu I y nun tán obligaes a amenorgar les sos emisiones. Les emisiones de CO de China y l'India en 2005 suponíen el 19% y el 4,1% de les emisiones totales nel mundu.
Los países ensin incluyir nel anexu I nun tienen de presentar un inventariu añal d'emisiones de gases d'efectu invernaderu y tampoco se-yos somete a exame. En xineru de 2007 yeren 132 los países que presentaren el so inventariu nacional inicial correspondiente al añu 1994.
Pal cume sobre'l clima de Copenhague n'avientu de 2009, la ONU convocó a 192 países p'alcordar una llende a les emisiones de gases d'efectu invernaderu pal periodu ente 2012 y 2020. Esti periodu de compromisu tenía d'asoceder al periodu 2008-2012, alcordáu nel protocolu de Kyoto.
Enantes en septiembre de 2009, casi un centenar de xefes d'Estáu y de Gobiernu participaron na 64ª Asamblea Xeneral de les Naciones Xuníes dedicada al cambéu climáticu que sirvió de preparación de la conferencia Copenhague. Esta 64ª Asamblea Xeneral de les Naciones Xuníes sirvió pa conocer la posición na negociación de Copenhague de los países que son grandes emisores de GEI y qu'inda nun tán comprometíos con un programa de llimitación d'emisiones. Estos países representen más del 50% de les emisiones totales: 
La conferencia desenvolver n'avientu de 2009. Un primer borrador del alcuerdu que se dio a conocer y que nun s'aprobó darréu, plantegaba que les emisiones de CO2 nel añu 2050 tienen d'amenorgase en tol mundu a la metá de los niveles esistentes en 1990 y pretendía que s'afitara un valor entemediu a cumplir en 2020.
Los países del G8 yá alcordaron ente ellos en xunetu del 2009 llindar l'aumentu de la temperatura a 2 °C al respective de los niveles preindustriales. Sicasí a inicitiava de los pequeños países insulares, qu'apeligren si produxera un aumentu xeneralizáu del nivel del mar por un destemple masivu de los polos, un centenar de naciones en desenvolvimientu solicitaron que la llende establecer en 1,5º.
Na primer selmana del cume produciéronse dures manifestaciones cruciaes ente los dos principales emisores mundiales de CO2, China y EE.XX. El segundu día, China dixo que los retayos d'emisiones pal 2020 ufiertaos por EEXX, la UE y Xapón yeren insuficientes y que yera fundamental tantu l'oxetivu d'EE.XX. sobre amenorgamientu d'emisiones como'l sofitu fianciero d'EE.XX. a les naciones en desenvolvimientu. Todd Stern, el principal negociador estaunidense, señaló nel tercer día que China taba aumentando les sos emisiones de forma espectacular y que China nun podía quedase al marxe del alcuerdu y que l'oxetivu d'EE.XX. yera un amenorgamientu de 17% en 2020 respectu al nivel de 2005 (según denunciaron los chinos equival a un amenorgamientu d'un 1% sobre'l nivel de 1990). Stern fixo un llamamientu a la ONU pa recaldar 10 billones de dólares pa financiar nel periodu 2010-2012 l'adaptación al curtiu plazu nos países vulnerables.
L'alcuerdu final xestar ente cuatro grandes países emerxentes y EE.UU nuna xunta convocada pol primer ministru chinu Wen Jiabao na que participaron el presidentes d'India, Brasil y Suráfrica, incorporándose dempués el presidente d'EE.XX. La delegación india propunxo un tratáu non venceyante que siguiera'l modelu de la Organización Mundial del Comerciu onde cada país va declarar les sos emisiones. Dempués de llegar al alcuerdu a puerta zarrada, Barack Obama comunicar a la UE, que lo aceptó. El testu tenía solu trés folios ya incluyía de forma emponedora l'amenorgamientu d'emisiones que cadas país presentara al cume. Los amenorgamientos definitivos teníen de presentase'l 1 de febreru de 2010. El pactu nun incluyía la verificación d'emisiones que refugaba China. La verificación llindar a un sistema "internacional d'analís y consultes" por definir.
Obama dixo que'l sistema de consultes por definir "va dicir enforma de lo que fai falta saber" y que "anguaño yá podemos saber enforma de lo qu'asocede nun país con imaxes de satélite".
L'alcuerdu caltién l'oxetivu de que la temperatura global nun xuba más de dos graos centígraos. Sobre cuando les emisiones tendrán d'algamar el so máximu solo dizse que "lo enantes posible" y nun establecen oxetivos pa 2050.
Esti alcuerdu nun foi aceptáu por unanimidá na Convención pos la refugaron dellos países como Cuba, Bolivia y Nicaragua. Por ello los delegaos del plenu de la Conferencia de la ONU sobre Camudo Climáticu arrenunciaron a votalo y alcordaron una fórmula de "tomar conocencia" del documentu.
Consiguióse un alcuerdu qu'inclúi a 193 países ente ellos Xapón , EE UU y China que primeramente teníen criterios bien distintos. Solamente un pais, Bolivia, opúnxose a esti alcuerdu.
El pactu alcanzáu aplaza pa 2011 la decisión fundamental de si un nuevu alcuerdu va sustituyir al Protocolu de Kioto, que la so vixencia termina en 2012, reconoz los compromisos voluntarios d'amenorgamientu d'emisiones de GEI que los países unviaron a la ONU dempués del Cume de Copenhague, amás llegóse a un alcuerdu p'amenorgar la deforestación.
L'allongamientu de los alcuerdos de llimitación d'emisiones de GEI dempués de 2012 cuando termina la vixencia del Protocolu de Kioto, quedó condicionada como ciscó Xapón, a la meyora de la negociación con EE UU y China qu'anguaño nun tán suxetos a llimitaciones d'emisiones. EE UU aceptó la forma de controlar l'amenorgamientu d'emisiones a China: van realizase consultes internacionales pero nun van ser nin intrusivas y van respetar la soberanía nacional.
Nel Plenariu de la Conferencia, Maldives, unu de los pequeños estaos isla, afirmaba que'l testu aprobáu yera bien equilibráu ya inclúi tou lo que pidimos de una forma o otra. Igualmente Lesothu, representando al grupu de los países menos desenvueltos, entendía que se fixera un bon trabayu en permediar el documentu y creía que yera una bona base pa siguir trabayando. Yemen, en nome del G-77, emponderó'l trabayu bien destacáu de la presidencia de la conferencia, Méxicu, pol so llabor de ponte ente países ricos y probes y pol so esfuerzu de tresparencia.
Tornáu
Un tornáu ye un fenómeno meteorolóxicu que consiste nun embudu de aire que rota de forma violenta; el so estremu inferior ta en contactu cola superficie de la Tierra y el superior con una nube cumulonimbus o, escepcionalmente, cola base d'una nube cúmulus. Trátase del fenómenu atmosféricu más intensu que se conoz. 
Los tornaos presentar de distintos tamaños y formes pero xeneralmente tienen la forma d'una nube embudo, que'l so estremu más angostu toca'l suelu y suel tar arrodiáu per una nube de refugayes y polvu. La mayoría de los tornaos cunten con vientos que lleguen a velocidaes d'ente 65 y 180 km/h, miden aprosimao 75 metros d'anchu y treslládense dellos kilómetros enantes de sumir. Los más estremos pueden tener vientos con velocidaes que pueden xirar a 450 km/h o más, midir hasta 2 km d'anchu y permanecer tocando'l suelu a lo llargo de más de 100 km de percorríu.
Ente los distintos tipos de tornaos tán les trombas terrestres, los tornaos de vórtices múltiples y les trombas marines. Éstes últimes fórmense sobre cuerpos d'agua, conectándose a cúmulus y nubes de nube de mayor tamañu, pero considérase-yos tornaos porque presenten carauterístiques similares a los que se formen en tierra, como la so corriente d'aire en rotación en forma d'embudu. Les trombas marines polo xeneral son clasificaes como tornaos non-supercelulares que se formen sobre cuerpos d'agua. Estes columnes d'aire frecuentemente xenérense n'árees intertropicales cercanes a los trópicos o nes árees continentales de les llatitúes subtropicales de les zones templaes, y son menos comunes en llatitúes mayores, cercanes a los polos o nes llatitúes baxes, próximes al ecuador terrestre. Otros fenómenos similares a los tornaos qu'esisten na naturaleza inclúin al gustnado y los remolino de polvu, de fueu y de vapor.
Los tornaos son detectaos al traviés de radares d'impulsos Doppler, según visualmente polos cazador de nubes cazadores de nubes. reparóse-yos en tolos continentes sacante na Antártida. Sicasí, la gran mayoría de los tornaos del mundu producir na rexón estauxunidense conocida como "Tornáu Alley". Tamién asoceden dacuando nel centru-sur y este d'Asia, norte y centru-esti de Suramérica, sur d'África, noroeste y sudeste d'Europa, oeste y sudeste de Australia y en Nueva Zelanda.
Esisten delles escales distintes pa clasificar la fuerza de los tornaos. La escala Fujita-Pearson evaluar según el dañu causáu, y foi reemplazada en dellos países pola escala Fujita ameyorada, una versión actualizada de l'anterior. Un tornáu F0 ó EF0, la categoría más débil, causa dañu a árboles pero non a estructures. Un tornáu F5 ó EF5, la categoría más fuerte, arrinca edificios de los sos cimientos y puede producir deformaciones estructurales significatives en rascacielos. La escala TORRO va del T0 para tornaos desaxeradamente débiles al T11 pa los tornaos más fuertes que se conocen. Tamién pueden analizase datos llograos de radares Doppler y patrones de circulación dexaos nel suelu (marques cicloidales) y usase fotogrametría pa determinar la so intensidá y asignar un rangu.
La palabra tornáu» ye un représtamo del inglés, al que llegó a partir del español tronada», que, según la RAE, referir a una torbonada de truenos». La metátesis débese de xuru a una reinterpretación de la palabra so la influencia de «tornar».
Un tornáu definir nel "Glossary of Meteorology" como «una columna d'aire que xira violentamente, tando en contactu col suelu, yá sía colgando d'o debaxo d'una nube cumuliforme, y frecuentemente (pero non siempres) visible como una nube embudo...». Na práctica, por que un vórtice sía clasificáu como un tornáu, tien de tener contactu tantu col suelu como cola base de la nube. Sicasí, los científicos entá nun formularon una definición completa del términu; por casu, hai desalcuerdos al respective de si múltiples puntos de contactu col suelu provenientes del mesmu embudu constitúin distintos tornaos. El términu tornáu» refierse amás al vórtice de vientu, non a la nube de condensación.
Un tornáu non necesariamente ye visible; sicasí, la baxa presión atmosférica qu'hai nel so interior y que provoca l'alta velocidá del vientu —acordies col principiu de Bernoulli—, según la so rápida rotación (debíu al equilibriu ciclostrófico) xeneralmente causen qu'el vapor d'agua nel aire vuélvase visible al entestase en forma de gotes d'agua, tomando la forma d'una nube embudu o un embudu de condensación. Cuando una nube embudu estiéndese a lo menos a la metá de la distancia ente'l suelu y la base de la nube —que suel ser de menos de dos kilómetros—, considérase-y un tornáu.
Hai ciertos desalcuerdos sobre la definición de «nube embudo» y «embudu de condensación». Acordies col "Glossary of Meteorology", una nube embudu ye cualquier nube en rotación que cuelga d'una cúmulus o una cumulonimbus, y polo tanto la mayor parte de los tornaos queden incluyíos so esta definición. Ente munchos meteorólogos, una nube embudu defínese puramente como una nube en rotación ensin acomuñar con fuertes vientos na superficie, y un embudu de condensación» ye un términu utilizáu pa cualquier nube que tea xirando debaxo d'una nube cumuliforme.
Los tornaos con frecuencia empiecen siendo nubes embudo ensin fuertes vientos na superficie, sicasí, non toes elles terminen convirtiendo nun tornáu. Comoquier, munchos tornaos son precedíos per una nube embudu. La mayor parte d'ellos producen fuertes vientos na superficie, mientres l'embudu visible sigue tando estremáu del suelu, polo que ye difícil estremar la diferencia ente una nube embudu y un tornáu a la distancia.
Dacuando, una mesma nube produz más d'un tornáu, yá sía simultáneamente o en sucesión. Múltiples tornaos producíos pola mesma nube son conocíos en xunto como una familia de tornaos..
N'ocasiones, dellos tornaos xenerar a partir del mesmu sistema de nubes. Si la so actividá nun s'ataya, esto considérase una folada de tornaos, anque esisten delles definiciones. Un periodu que tome dellos díes consecutivos con folaes de tornaos na mesma área (xeneraes por múltiples sistemes climáticos) ye una secuencia de folaes de tornaos, tamién conocida como folada de tornaos estendida.
La mayoría de los tornaos adopten la forma d'un estrechu embudu, d'unos pocos cientos de metros d'anchu, con una pequeña nube de refugayes cerca del suelu. Los tornaos pueden quedar afoscaos dafechu por agua o polvu, y si ye asina, son particularmente peligrosos, cuidao que inclusive los meteorólogos esperimentaos podríen nun velos.
Los tornaos, sicasí, pueden manifestase de munches formes y tamaños. Les pequeñes y relativamente débiles trombas terrestres, por casu, nun pueden trate más que como un pequeñu torbolín de polvu sobre'l suelu. Anque l'embudu de condensación puede nun estendese dende'l suelu, si los vientos acomuñaos na superficie superen los 64 km/h, la circulación ye considerada un tornáu. Un tornáu con una forma casi cilíndrica y altor relativamente baxa n'ocasiones ye llamáu n'inglés "stovepipe tornáu" (lliteralmente, «tornáu conductu d'estufa»). Tornaos grandes con un solu vórtice pueden trate como enormes cuñas soterraes na tierra, y polo tanto conózse-yos como «tornaos en cuña». Unu d'estos tornaos pue ser tan anchu que paeza ser un grupu de nubes escures, siendo inclusive más anchu que la distancia ente la base de la nube y el suelu. Entá observadores de nubes esperimentaos pueden tener dificultaes pa estremar un tornáu en cuña y una nube baxa a la distancia. Munchos de los tornaos más grandes, anque non toos, son en cuña.
Los tornaos na so etapa de disipación pueden paecer tubos estrechos o cuerdes, y con frecuencia rícense o tuercen en formes complexes. Dizse qu'estos tornaos tán na so «fase de cuerda», o convirtiéndose nun «tornáu en cuerda». Cuando tomen esta forma, el llargor del so embudu amóntase, lo que fuerza a los vientos dientro del mesmu a debilitase por cuenta del caltenimientu del momentu angular. Los tornaos con múltiples vórtices, pela so parte, pueden paecer una familia de remolinos xirando alredor d'un centru común, o pueden quedar dafechu escurecíos pola condensación, el polvu y les refugayes, aparentando ser un solu embudu.
Nos Estaos Xuníos, en promediu los tornaos miden cerca de 150 m d'anchu y percuerren unos 8 km en contactu col suelu. Comoquier, hai un ampliu rangu de tamaños de tornaos. Los tornaos débiles, o los tornaos fuertes en fase de disipación, pueden ser por demás estrechos, dacuando apenes con unos cuantos metros d'anchu. Una vegada reportóse un tornáu que tenía una zona de destrucción de solamente 2 m de llargor. Per otru llau, los tornaos en cuña pueden tener una zona de destrucción de 1,5 km d'anchu, o inclusive más. Un tornáu qu'afectó Hallam, Nebraska, el 22 de mayu de 2004, llegó nun puntu a midir 4 km d'anchu al nivel del suelu.
En términos de llargor del so percorríu, el Tornáu Triestatal ("Tri-State Tornáu"), qu'afectó partes de Misuri, Illinois y Indiana el 18 de marzu de 1925, oficialmente caltúvose en contactu col suelu de cutio por 352 km. Munchos tornaos qu'aparenten tener percorríos de 160 km o más en realidá son una familia de tornaos formaos rápido de forma socesiva; sicasí, nun hai pruebes concretes de qu'esto asocediera nel casu del Tornáu Triestatal.
Los tornaos pueden ser d'una gran variedá de colores, dependiendo del ambiente nel que se formen. Aquellos que se desenvuelven nuna redolada seca pueden ser prácticamente invisibles, apenes estremables namái gracies a les refugayes en circulación na base del embudu. Los embudos de condensación que llevanten poques refugayes o nun los llevanten pueden ser grises o blancos. Al viaxar percima d'un cuerpu d'agua, como lo faen les trombas marines, pueden volvese bien blancos o hasta azules. Los embudos que se mueven amodo, consumiendo grandes cantidaes de refugayes y tierra, xeneralmente son más escuros, tomando'l color de les refugayes. Pela so parte, los tornaos nes Grandes Enllanaes pueden volvese coloraos debíu al tinte acoloratáu de la tierra, y los tornaos en zones montascoses pueden viaxar sobre terrenales cubiertos de nieve, volviéndose d'un blancu brillosu.
Un factor importante que determina l'apariencia d'un tornáu son les condiciones de llume. Un tornáu que tea siendo allumáu pela so parte posterior (vistu col sol detrás d'él) vese bien escuru. El mesmu tornáu, vistu col sol de llombu del observador, puede trate gris o blancu brillosu. Los tornaos que se formen mientres el ocaso pueden ser de munchos colores distintos, presentando tonos de mariellu, anaranxáu y rosa.
Dellos factores que pueden amenorgar la visibilidá de los tornaos son el polvu llevantáu polos vientos de la nube, fuerte agua o xarazo y l'escuridá de la nueche. Los tornaos qu'asoceden so estes condiciones son particularmente peligrosos, yá que solamente observaciones d'un radar meteorolóxicu, o posiblemente'l ruiu que producen al averase, sirven como alvertencia p'aquellos que s'atopen nel so camín. Comoquier, la mayoría de los tornaos fuertes fórmense baxo la base de la corriente ascendente de la nube, que ta llibre d'agua, dexando que sían visibles. Amás, la mayoría de los tornaos asoceden mientres la tarde, cuando'l sol puede enfusar inclusive les nubes más trupes. Otramiente, los tornaos nocherniegos xeneralmente son allumaos por cuenta de la frecuente apaición de rayos.
Hai evidencies, incluyendo imaxes de radares móviles Doppler on Wheels ya informes de testigos, de que la mayoría de los tornaos tienen un centru esteno y calmo onde la presión ye desaxeradamente baxa, de forma asemeyada al güeyu de los ciclones tropicales. Esta área taría estenada (posiblemente enllena de polvu), con vientos relativamente calmos, y sería bien escura, una y bones la lluz sería bloquiada polos escombros xirando nel esterior del tornáu. Aquellos qu'aseguren ver l'interior d'un tornáu dicen llogralo gracies a el llume d'un rayu.
Los tornaos tán formaos por dos tipos de movimientos verticales del aire: unu anticiclónico con xiru horariu, formáu pel aire fríu y secu que baxa menguando la so radio y poro, aumentando la so velocidá de xiru, y otru ascendente, que constitúi una área ciclónica, que'l so radio d'acción va aumentando n'espiral al dir xubiendo en sentíu contrariu a les aguyes del reló nel hemisferiu norte, y nel sentíu de les aguyes del reló nel hemisferiu sur. Les superceldes y los tornaos xiren ciclónicamente en simulaciones numbériques inclusive cuando l'efectu Coriolis ye ignoráu. Los tornaos y mesociclones de baxu nivel deben la so rotación a procesos complexos dientro de la supercelda y el mediu ambiente.
Sicasí lo que s'indicó, tantu la rotación ascendente escontra la esquierda nel hemisferiu norte como la descendente escontra la derecha tamién nel hemisferiu norte, según la formación de los tornaos tipu cuerda y el so desplazamientu na so trayectoria superficial débense al efeuto de Coriolis. Ello debe a la gran dimensión vertical de los tornaos, en comparanza col so anchor na superficie: la velocidá de rotación terrestre a los 30° de llatitú ye de 404 m/s como señala Antonio Gil Olcina (). Como resulta lóxicu, esta velocidá xenera un efectu intensu na superficie, onde'l resfregón fai xirar la columna d'aire escontra la derecha (de nuevu nel hemisferiu norte) ente que n'altor, dicha velocidá ye enforma menor.
Tolos tornaos empiecen xirando en dirección anticiclónica y tán formaos por una corriente vertical d'aire frío y secu que baxa en forma d'una espiral que va menguando la so radio de xiru al dir baxando, colo qu'aumenta considerablemente la so velocidá de rotación y da orixe en compensación, a una espiral ascendente d'aire caliente y secu pero que forma rápido una nube embudu al esfrecese rápido esi aire xirando de manera ciclónica, esto ye, antihoraria nel hemisferiu norte. La esistencia de dos torbolinos simultáneos xirando en sentíu opuestu nel mesmu puntu ye lo qu'esplica l'asimetría d'un tornáu: siempres tien una parte abierta, ensin nube de condensación a baxu altor (por onde baxa l'aire frío y seco) y otra por onde xube l'aire caliente y húmedo que, eventualmente, puede algamar la nube formando una nube embudu pol aumentu del diámetru de xiru. Xeneralmente, namái sistemes tan débiles como les trombas terrestres y los gustnados pueden rotar anticiclónicamente, y usualmente namái lo faen aquellos que se formen nel llau anticiclónicu de la corriente descendente del lladral traseru nuna supercelda ciclónica. Sicasí, en raros casos, los tornaos anticiclónicos formar n'asociación col mesoanticiclón d'una supercélula anticiclónica —de la mesma forma qu'un típicu tornáu ciclónicu— o como un tornáu acompañante, yá sía como un tornáu satélite o acomuñáu con circulaciones anticiclóniques dientro d'una supercelda.
Los soníos producíos por un tornáu son provocaos por múltiples mecanismos. A lo llargo del tiempu reportáronse dellos soníos producíos por tornaos, frecuentemente comparaos con soníos familiares pa los testigos y xeneralmente como dalguna variación d'un estrueldu. Soníos que son reportaos con frecuencia inclúin un tren de carga, rabiones o cascades, un motor a reacción o combinaciones d'éstos. Munchos tornaos nun son oyibles a gran distancia; la naturaleza y distancia d'espardimientu del soníu depende de les condiciones atmosfériques y la topografía.
Los vientos del vórtice del tornáu y de los aturbolinaos remolinos constituyentes, según la interacción de les corrientes d'aire cola superficie y les refugayes, contribúin a la creación de soníos. Les nubes embudu tamién producen soníos. Reportóse que les nubes embudu y pequeños tornaos faen soníos como de chiflidos, aullíes, murmurios o runfíos d'innumberables abeyes, o electricidá, ente que tamién se reporta que munchos tornaos producen un ruiu sordo grave y continuu, o un soníu irregular.
Una y bones munchos tornaos son oyibles namái cuando tán mui cerca, el ruiu nun ye una alvertencia fiable d'un tornáu. Amás, cualquier vientu fuerte, inclusive una pedriscada severa o'l continuu tronar de rayos nuna nube eléctrica, pueden producir un estrueldu similar al de los tornaos.
Los tornaos tamién producen marques infrasónicas inaudibles. A diferencia de les oyibles, les marques inaudibles de los tornaos fueron aisllaes; por cuenta del espardimientu a llarga distancia de les ondes sonores de baxa frecuencia, ta intentándose desenvolver aparatos pa la predicción y detección de tornaos qu'amás sirvan pa entender la so morfoloxía, dinámica y formación. Los tornaos amás producen una marca sísmica detectable, y siguen les investigaciones p'aisllala y entender el so procesu.
Los tornaos emiten nel espectru electromagnéticu, y detectáronse emisiones de señales radio atmosfériques y de campu eléctrico. Tamién se repararon correlaciones ente tornaos y patrones de l'actividá de los rayos. Les nubes tornádicas nun contienen más rayos qu'otres nubes y delles celdes tornádicas nunca los producen. Xeneralmente, l'actividá de rayos que van de la nube al suelu ("cloud-to-ground", o CG) escai cuando un tornáu algama la superficie y torna al so nivel normal cuando'l tornáu esténase. En munchos casos, tornaos y nubes eléctriques de gran intensidá esiben una medría y dominancia anómala de polaridá positiva nes descargues de tipu CG. El electromagnetismu y los rayos tienen pocu o nada que ver directamente con aquello que provoca l'apaición de tornaos (una y bones éstos son básicamente un fenómenu termodinámicu), anque posiblemente hai conexones cola nube y l'ambiente afectando a dambos fenómenos.
Nel pasáu reportóse presencia de lluminosidá, y ye probable que se deba a tracamundiu nes identificaciones con fontes lluminoses esternes como rayos, lluces urbanes y rellumos d'instalaciones eléctriques estropiaes, una y bones les fontes internes escasamente son reportaes y nun se sabe que fueren documentadas. Amás de los vientos, los tornaos tamién presenten cambeos en variables atmosfériques como temperatura, mugor y presión. Por exemplu, el 24 de xunu de 2003, cerca de Manchester (Dakota del Sur), una investigación rexistró un déficit de presión de 100 mbar. La presión menguó gradualmente a midida que el vórtice averábase y depués baxó desaxeradamente rápido a 850 mbar nel centru del violentu tornáu enantes d'aumentar rápido al alloñar el vórtice, resultando nuna gráfica de la presión en forma de «V». Coles mesmes, la temperatura tiende a escayer y el conteníu de mugor a aumentar na vecindá d'un tornáu.
Los tornaos xeneralmente desenvuélvense a partir d'un tipu de nubes conocíes como superceldes. Les superceldas contienen mesociclones, que son una área de rotación entamada d'aire que s'alcuentra na atmósfera, d'ente 2 a 10 km d'anchu. Amás de tornaos, son comunes en tales nubes agües intenses, rayos, fuertes rabaseres de vientu y xarazo. Magar la mayoría de los tornaos, particularmente los más fuertes (del EF3 al EF5 según la Escala Fujita-Pearson), derivar de superceldas, tamién dalgunos puédense formar a partir d'otres circulaciones d'aire, y polo tanto son denominaos tornaos non supercelulares. Esti tipu de tornaos, sicasí, suelen ser de menor intensidá.
La mayor parte de los tornaos aniciaos en superceldas siguen un ciclu de vida reconocible. Ésti empieza col orixe de la mesma supercelda, que se da cuando una corriente d'aire frío y secu atopar con otra d'aire templao y húmedu y muévese percima d'ella. Al ser más pesáu l'aire frío, prodúcense capes d'aire inestable onde l'aire frío baxa y obliga al aire caliente a xubir, creando la nube. Si esiste una capa d'aire templao y secu qu'actúe como aislante, y si les diferencies de temperatura son lo suficientemente grandes, el descensu del aire frío puede dase en forma de remolín. Esti aire que baxa, llamáu corriente descendente del lladral traseru (RFD, poles sos sigles n'inglés), acelera al dise averando al suelu, y abasna consigo al mesociclón de la supercelda escontra él. Les corrientes ascendentes, pela so parte, atraen l'aire al so alredor, aumentando la rotación y convirtiéndose nuna columna estrecha, conocida como nube embudo.
Al averase'l mesociclón al suelu, un embudu de condensación visible aparenta baxar de la base de la nube, con frecuencia a partir d'una nube paré en rotación. Al dir baxando l'embudu, la RFD tamién llega al suelu, creando un frente de rabaseres que puede causar daños a una bona distancia del tornáu. Usualmente, la nube embudu convertir nun tornáu pocos minutos dempués de que la RFD toque'l suelu.
Primeramente, el tornáu cuenta con una bona fonte d'aire caliente y húmedu qu'ingresa nél pa da-y enerxía, polo que crez hasta qu'algama la so etapa madura. Esto puede durar unos pocos minutos o más d'una hora, y ye mientres esti tiempu que'l tornáu xeneralmente causa'l mayor dañu y les sos dimensiones lleguen al máximu, pudiendo llegar a midir en dellos casos más de 1,5 km d'anchu. Mentanto, la RFD, que nesta etapa ye una área de vientos superficiales fríos, empieza a asitiase alredor del tornáu, atayando'l fluxu d'aire caliente que lo alimenta.
Cuando la RFD envolubra dafechu al tornáu y córta-y el suministru d'aire, el vórtice empieza a debilitase, y vuélvese delgáu, asemeyáu a una cuerda. Esta ye la fase de disipación, mesma que de normal nun dura más d'unos pocos minutos, y tres la cual el tornáu esmuzse. Mientres esta etapa la forma del tornáu depende en gran midida de los vientos de la nube principal, lo que puede faer que tome formes inusuales. A pesar de que'l tornáu ta sumiendo, inda ye capaz de causar dañu. Al convertise nun tubu delgáu, de la mesma forma qu'un patinador recueye los brazos pa xirar más rápidu, los vientos pueden amontar la so velocidá nesti puntu.
Entrando'l tornáu na so etapa de disipación, la so mesociclón acomuñáu polo xeneral tamién se debilita, debíu igualmente a que la RFD corta'l fluxu d'aire que lo alimenta. Al estenase'l primera mesociclón y el so tornáu acomuñáu, el fluxu de la nube puede concentrase nuna nueva área más cerca del so centru. Si un nuevu mesociclón fórmase, el ciclu puede repitise, produciendo unu o más tornaos nuevos. Dacuando, el vieyu mesociclón y el nuevu producen tornaos coles mesmes.
Anque esta teoría alrodiu de cómo surden, desenvuélvense y sumen los tornaos ye llargamente aceptada, nun esplica la formación de tornaos más pequeños, como les trombas terrestres o los tornaos con múltiples vórtices. Toos ellos tienen distintos mecanismos qu'inflúin el so desenvolvimientu, sicasí, la mayoría siguen un patrón similar al equí descritu.
Un tornáu de vórtices múltiples o tornáu multivórtice ye un tipu de tornáu nel cual dos o más columnes d'aire en movimientu xiren alredor d'un centru común. Les estructures multivórtices pueden presentase en casi cualquier circulación d'aire, pero reparar frecuentemente en tornaos intensos. Estos vórtices xeneralmente crean pequeñes árees que causen mayor dañu a lo llargo de la trayectoria del tornáu principal. Esti fenómenu ye distintu al tornáu satélite, que ye un tornáu más débil que se forma mui cerca d'otru tornáu más grande y fuerte, conteníu dientro del mesmu mesociclón. El tornáu satélite aparenta «orbitar» alredor del tornáu mayor (d'ende'l nome), asemeyándose a un tornáu multivórtice. Sicasí, el tornáu satélite ye una circulación distinta, y ye muncho más pequeñu que l'embudu principal.
La tromba marina o manga d'agua ye a cencielles un tornáu que s'atopa sobre l'agua. Sicasí, el investigadores xeneralmente estremen les trombas marines tornádicas de les non tornádicas. Les trombas marines non tornádicas son menos fuertes pero muncho más comunes, y son similares nel so dinámica a los llamaos remolino de polvu y a les trombas terrestres. Formar nes bases de nubes cumulus congestus n'agües tropicales y subtropicales. Tienen vientos relativamente débiles, parés llises con fluxu llaminar y xeneralmente viaxen bien amodo, si ye que lo faen. Comúnmente asoceden nos cayos de la Florida y al norte del mar Adriáticu. En contraste, les trombas marines tornádicas son lliteralmente "tornaos sobre l'agua". Fórmense sobre ella de manera similar a los tornaos mesociclónicos, o bien son tornaos terrestres que lleguen a l'agua. Yá que se formen a partir de nubes fuertes y pueden ser muncho más intenses, rápides y de mayor duración que les trombas non tornádicas, considérase-yos más peligroses.
Una tromba terrestre, tamién llamada tornáu non supercelular, tornáu o embudu nublu o, pol so nome n'inglés, "landspout", ye un tornáu que nun ta acomuñáu con un mesociclón. El so nome provién de la so denominación como una «tromba marina non tornádica sobre tierra». Les trombas marines y les terrestres comparten delles carauterístiques distintives, incluyendo la so relativa debilidá, curtia duración y un embudu de condensación llisu y de pequeñes dimensiones que con frecuencia nun toca'l suelu. Estos tornaos tamién crean una distintiva nube llaminar de polvu cuando faen contactu col suelu, por cuenta de que la so mecánica ye distinta a la de los tornaos mesoformes. Anque xeneralmente son más débiles que los tornaos clásicos, pueden producir fuertes vientos qu'igualmente son capaces de causar graves daños.
Un gustnado (términu que provién de "gust front tornáu", esto ye, «tornáu de frente de rabaseres») ye un pequeñu remolín vertical acomuñáu con un frente de rabaseres o una rabasera descendente. Yá que técnicamente nun tán conectaos cola base d'una nube, esiste ciertu alderique sobre si los gustnados son tornaos. Fórmense cuando un fluxu d'aire frío, secu y rápidu proveniente d'una nube atopar con una masa d'aire caliente, húmedu y estacionariu cerca de la llende del fluxu, resultando nun efectu de "redondeamiento" (ejemplificado al traviés d'una nube en rodiellu). Si la cizalladura del vientu nos niveles inferiores ye lo suficientemente fuerte, la rotación puede volvese horizontal o diagonal y faer contactu col suelu. La resultancia ye un gustnado. Ye dignu de mentar que por cuenta de que tán llibres de cualquier influencia de efectu Coriolis a partir d'un mesociclón, aparentemente son ciclónicos y anticiclónicos de forma alterna ensin preferencia dalguna.
Un remolín de polvu o remolín de sable, conocíu n'inglés como "dust devil" (lliteralmente «demoniu de polvu») paecer a un tornáu en que ye una columna d'aire vertical en rotación. Sicasí, fórmense baxu cielos estenos y escasamente algamen la fuerza de los tornaos más débiles. Desenvuélvense cuando una fuerte corriente ascendente convectiva fórmase cerca del suelu mientres un día calorosu. Si hai abondu cizalladura del vientu nos niveles inferiores, la columna d'aire caliente que ta n'ascensu puede desenvolver un pequeñu movimientu ciclónicu que puede estremase cerca del suelu. A estos fenómenos nun se-yos considera tornaos porque se formen cuando hai bon clima y nun s'acomuñar con nube dalguna. Pueden, sicasí, causar dacuando daños de considerancia, especialmente en zones grebes.
Aquelles circulaciones que se desenvuelven cerca de quemes forestales reciben el nome de remolinos o torbolinos de fueu. Nun se-yos considera tornaos salvu nel raru casu de que se conecten a una nube pyrocumulus o a otra nube cumuliforme sobre ellos. Los remolinos de fueu polo xeneral nun son tan fuertes como los tornaos rellacionaos con nubes. Sicasí, pueden causar daños considerables.
Un remolín de vapor, n'inglés llamáu "steam devil" («diañu de vapor») ye un términu que s'utiliza pa describir a una corriente ascendente en rotación qu'implica vapor o fumu. Un remolín de vapor ye bien raru, pero fórmase principalmente a partir de fumu emitíu poles chimenees d'una central d'enerxía. Les agües termales y los desiertos tamién pueden ser zones aptes pa la formación d'un remolín de vapor. Esti fenómenu puede asoceder sobre l'agua, cuando'l fríu aire ártico atopar con agua relativamente templao.
La escala Fujita-Pearson y la llamada Escala Fujita ameyorada clasifiquen a los tornaos según el dañu causáu. La escala ameyorada (EF poles sos sigles n'inglés) foi un perfeccionamiento de la vieya escala Fujita, usando estimaciones de vientos y meyor descripción de los daños; sicasí, foi diseñada por que un tornáu clasificáu según la escala Fujita recibiera'l mesmu rangu numbéricu, y foi implementada empezando nos Estaos Xuníos en 2007. Un tornáu EF0, el más débil según la escala, posiblemente estropie árboles pero non estructures, ente que un tornáu EF5, el más fuerte, puede arrincar edificios de los sos cimientos dexándolos descubiertos ya inclusive deformar rascacielos. La similar escala TORRO va de T0 para tornaos desaxeradamente débiles a T11 pa los tornaos más poderosos que se conocen. Datos llograos d'un radar d'impulsos Doppler, la fotogrametría y el patrones nel suelu (marques cicloidales) igualmente pueden ser analizaos pa determinar la intensidá y otorgar un rangu.
Los tornaos varien n'intensidá ensin importar la so forma, tamañu y localización, anque los tornaos fuertes xeneralmente son más grandes que los débiles. La relación col llargor del so percorríu y duración tamién varia, anque los tornaos con mayor percorríu tienden a ser más fuertes. Nel casu de tornaos violentos, namái presenten gran intensidá nuna porción del percorríu, bona parte d'esta intensidá proviniendo de subvórtices.
Nos Estaos Xuníos, el 80% de los tornaos son clasificaos como EF0 y EF1 (de T0 a T3). Cuanto mayor sía la intensidá d'un rangu, menor ye la so tasa d'incidencia, pos menos de 1% son tornaos violentos (EF4, T8 o más fuerte). Fora del "Tornáu Alley", y de Norteamérica polo xeneral, los tornaos violentos son desaxeradamente raros. Aparentemente esto debe más que nada al menor númberu de tornaos polo xeneral qu'hai fora de dicha rexón, una y bones les investigaciones amuesen que la distribución de los tornaos según la so intensidá ye abondo similar a nivel mundial. Unos cuantos tornaos d'importancia asoceden cada añu n'Europa, árees del centro-sur d'Asia, porciones del sureste de Suramérica y el sur d'África.
Nos Estaos Xuníos preséntense más tornaos qu'en cualesquier otru país: unos cuatro vegaes más que los que s'envalora que se formen en toa Europa, ensin incluyir trombas marines. Esto debe principalmente a la xeografía única del continente americanu. América del Norte ye relativamente grande y estiéndese dende la zona intertropical hasta les árees ártiques, y nun cunta con una cadena montascosa importante que vaya d'este a oeste y que bloquie'l fluxu d'aire ente estos dos zones. Nes llatitúes centrales, onde asoceden la mayor parte de los tornaos, les montes Predresos bloquien el mugor y el fluxu atmosférico, dexando qu'esista aire más seco nos niveles entemedios de la tropósfera, y causando la formación d'una área con presión baxa al este de diches montes. Una medría nel fluxu d'aire dende les Predreses favorez la formación d'una llinia seca cuando'l fluxu ye fuerte nos niveles cimeros, mientres el golfu de México, al este, apurre abondosu mugor nos niveles baxos de la atmósfera. Esta topografía única provoca munchos choques d'aire templao con aire frío, que son les condiciones que crean nubes fuertes y duraderes. Una gran parte d'estos tornaos formar en dicha área del centru de los Estaos Xuníos ente les Predreses y el golfu, conocida como "Tornáu Alley" («caleyón de los tornaos»). Esta área toma tamién partes de Canadá, principalmente en Ontario y les praderíes canadienses, anque'l sudeste de Quebec, l'interior de Columbia Británica y l'occidente de Nuevu Brunswick tamién son propensos a tornaos. N'ocasiones tamién se presenten tornaos fuertes nel nordés de Méxicu.
En promediu, nos Estaos Xuníos asoceden unos 1.200 tornaos per añu. Los Países Baxos presenten el mayor númberu de tornaos per área de cualquier país al rexistrase ellí más de 20 tornaos, lo qu'equival a 0,00048 tornaos por km añalmente, siguíos pol Reinu Xuníu que presenta añalmente unos 33, esto ye, 0,00013 por km; comoquier, la mayoría son pequeños y causen bien pocu dañu. En númberos absolutos, ensin importar la estensión territorial, el Reinu Xuníu esperimenta más tornaos que cualquier país européu, escluyendo trombas marines.
Los tornaos maten un promediu de 179 persones per añu en Bangladex, por enforma la mayor cantidá dientro d'un país nel mundu. Esto debe a la so elevada densidá de población, deficiente calidá de les construcciones, falta de conocencies alrodiu de midíes de seguridá pa combatir a los tornaos y otros factores. Otros países del mundu que cunten con tornaos frecuentemente inclúin a Sudáfrica, Arxentina, el sur de Brasil, Australia y Nueva Zelanda, según porciones d'Europa y Asia.
Los tornaos son más frecuentes mientres la primavera y menos mientres el iviernu. Una y bones la primavera y el seronda son periodos de transición (de clima templáu a fríu y viceversa) hai más posibilidaes de que l'aire frío atopar con aire templao, lo que provoca que mientres eses estaciones esperimenten picos d'actividá. Sicasí, les condiciones fayadices pa la so formación pueden presentase en cualquier dómina del añu. Los tornaos tamién pueden xenerase a partir del güeyu de los ciclones tropicales que toquen tierra, lo cual suel asoceder na seronda y a fines del branu.
La incidencia de los tornaos depende altamente de la hora del día, por cuenta de la radiación solar. A nivel mundial, la mayoría de los tornaos asoceden mientres la tarde, ente les 3:00 pm y les 7:00 pm del tiempu local, siendo'l puntu más altu a les 5:00 pm. Sicasí, los tornaos destructivos pueden asoceder a cualquier hora del día. El tornáu de Gainesville de 1936, unu de los tornaos más devastadores de la hestoria, asocedió a les 8:30 am tiempu local.
Esisten zones como'l mar Mediterraneu qu'aumenta de la mesma el volume de mugor na atmósfera. La medría de mugor puede provocar una crecedera na apaición de tornaos, particularmente mientres la temporada fría.
Delles evidencies suxuren que'l fenómenu d'Oscilación del Sur d'El Neñu (ENSO, poles sos sigles n'inglés) alcuéntrase llixeramente rellacionáu con cambeos na actividá de los tornaos; esto varia según la temporada y la rexón según dependiendo de si'l fenómenu ENSO correspuende al de El Neñu o La Neña.
Los cambeos climáticos pueden afectar a los tornaos al traviés de teleconexiones como asocede cuando camuda una corriente en remexu y otru patrones climáticos d'importancia. Anque ye posible que el calentamientu global pueda afectar l'actividá de los tornaos, tal efectu entá nun puede ser identificable por cuenta de la so complexidá, a la naturaleza de les nubes y a cuestiones rellacionaes cola calidá de les bases de datos. Amás, cualquier efectu variaría según la rexón.
El pronósticu del tiempu ye lleváu a cabu regionalmente por munches axencies nacionales ya internacionales. Na mayor parte, elles tamién s'encarguen de la predicción de les condiciones que favorecen el desenvolvimientu de los tornaos.
En Australia, numberoses alvertencies de nubes son apurríes pol Bureau of Meteorology («Axencia de Meteoroloxía») de dicha nación. El país alcuéntrase en procesu d'actualizase pa usar sistemes de radares d'impulsos Doppler, algamando la so primer meta d'instalar seis radares nuevos en xunetu de 2006.
Per otru llau, nel Reinu Xuníu la TORRO ("Tornáu and Storm Research Organisation", o Organización pa la Investigación de Tornaos y Nubes) lleva a cabo predicciones esperimentales. La Met Office aprove pronósticos oficiales pa esti país, ente que nel restu d'Europa el proyectu ESTOFEX ("European Storm Forecast Experiment", o Esperimentu Européu de Predicción de Nubes) apurre pronósticos del tiempu alrodiu de la probabilidá de qu'haya mal clima, y el ESSL ("European Severe Storms Laboratory", o Llaboratoriu Européu de Nubes Severes) caltién una base de datos de los eventos.
Igualmente, nos Estaos Xuníos les predicciones climátiques xeneralizaes son realizaes pol Storm Prediction Center (Centru de Predicción de Nubes), con see en Norman, Oklahoma. Nesti centru realicen predicciones probabilísticas y categóriques pa los próximos trés díes en relación al clima severu, incluyendo tornaos. Tamién hai un pronósticu más xeneral que toma'l periodu del cuartu al octavu día. Xustu enantes del momentu en que s'espera que se presente una amenaza climática severa, como un tornáu, el SPC unvia delles alertes referentes al fenómenu, en collaboración coles oficines locales del Serviciu Meteorolóxicu Nacional d'esi país.
De la mesma, en Xapón la predicción y l'estudiu de los tornaos tán al cargu de la Axencia Meteorolóxica de Xapón, ente que en Canadá les alertes y los pronósticos climáticos, incluyendo los de los tornaos, son apurríos por siete oficines rexonales del Serviciu Meteorolóxicu de Canadá, una subdivisión de Environment Canada.
Rigorosos intentos pa poder alvertir los tornaos empezaron nos Estaos Xuníos a mediaos del sieglu XX. Enantes de los años 1950, l'únicu métodu pa detectar un tornáu yera que daquién lo viera. Xeneralmente, la noticia d'un tornáu nun llegaría a una estación climática local hasta dempués de la nube. Sicasí, col advenimiento del radar meteorolóxicu, les zones cercanes a les estaciones climátiques tendríen avisos con tiempu del mal clima. Los primeros avisos públicos de tornaos apaecieron en 1950 y les primeres alertes de tornaos, en 1952. En 1953 confirmóse que los eco en cadena atópense acomuñaos colos tornaos. Al reconocer esti patrones, los meteorólogos, tando a dellos kilómetros de distancia, pudieron detectar nubes que probablemente produciríen tornaos.
Anguaño, la mayoría de los países desenvueltos cunten con una rede de radares meteorolóxicos, siendo inda ésti'l principal métodu de detección de posibles tornaos. Nos Estaos Xuníos y dellos otros países utilícense estaciones con radares d'impulsos Doppler. Estos aparatos miden la velocidá y dirección radial (si tán averándose o alloñando del radar) de los vientos d'una nube, y asina pueden detectar evidencies de rotación en nubes que tán a más de 150 km de distancia. Cuando les nubes tán llueñe d'un radar, namái les partes altes de la nube son reparaes y les importantes árees baxes nun son rexistraes. El resolvimientu de los datos tamién escai en razón de la distancia ente la nube y el radar. Delles condiciones meteorolóxiques que lleven a la tornadogénesis nun son detectables de momentu al traviés de radar y n'ocasiones el desenvolvimientu de tornaos puede asoceder más rápido de lo qu'un radar puede completar un escanio y unviar la información. Amás, la mayoría de les rexones poblaes de la Tierra agora son visibles dende'l Satélite Geoestacionario Operacional Ambiental (GOES, poles sos sigles n'inglés), que ayuda nel pronósticu de nubes tornádicas.
A mediaos de la década de 1970, el Serviciu Meteorolóxicu Nacional d'Estaos Xuníos (NWS) amontó los sos esfuerzos pa entrenar individuos que columbraren nubes ya identificaren les sos carauterístiques principales, como fuerte xarazo, vientos devastadores y tornaos, según el dañu que causen. El programa foi llamáu Skywarn, y los que participaron nél fueron asistentes de sheriff locales, policías estatales, bomberos, conductores d'ambulancies, operadores de radiu, trabayadores de protección civil, cazadores de nubes y ciudadanos comunes. Cuando s'espera mal clima, les estaciones climátiques locales soliciten qu'esti localizadores de nubes faigan les busques necesaries y reporten cualesquier tornáu darréu, por que la oficina pueda unviar un avisu oportunu a la población.
Polo xeneral el localizadores son entrenaos pol NWS en representación de les sos respectives organizaciones, y repórten-yos a elles. Les organizaciones activen sistemes públicos d'alarma como serenes y el Emergency Alert System, y dirixen el so reporte al NWS. Hai más de 230.000 localizadores climáticos entrenaos al traviés del Skywarn nos Estaos Xuníos.
En Canadá, una rede similar de localizadores voluntarios del clima, llamada Canwarn, ayuda a alcontrar el mal clima, cuntando con más de 1000 voluntarios. N'Europa, delles naciones atópense entamando redes de localizadores sol auspicio de Skywarn Europe, y la Tornáu and Storm Research Organisation (TORRO) caltuvo una rede de localizadores nel Reinu Xuníu dende 1974.
El localizadores de nubes son necesarios porque los sistemes de radar como'l NEXRAD nun pueden detectar un tornáu, namái indicaciones que suxuren la so presencia. Los radares pueden dar un avisu primero qu'haya evidencia visual d'un tornáu, pero la información d'un observador puede ratificar l'amenaza o determinar que la llegada d'un tornáu nun ye inminente. L'habilidá d'un localizador pa ver lo qu'un radar nun puede ye especialmente importante al aumentar la distancia dende'l sitiu del radar, porque la señal del radar, al viaxar en llinia recta, va aumentando progresivamente la so altitú respecto al suelu al dise alloñando del radar por cuenta de la combadura de la Tierra, amás de que la señal tamién s'esvalixa.
El localizadores de nubes son entrenaos pa discernir si una nube vista a cierta distancia ye o non una supercelda. Xeneralmente miren la so parte trasera, la principal rexón de corrientes ascendentes y fluxu d'entrada. Debaxo de la corriente ascendente hai una base ensin agua, y nel siguiente pasu de la tornadogénesis fórmase una nube paré en rotación. La gran mayoría de los tornaos intensos asoceden con una nube paré detrás d'una supercelda.
La evidencia de que se trata d'una supercelda provién de la forma y l'estructura de la nube, y otres carauterístiques de les cumulonimbus como pueden ser una brengosa columna de corrientes ascendentes, un visu emerxente sobre la base de la nube que persiste llargu tiempu, una base firme y una apariencia de sacacorchos. So la nube y más cerca d'onde la mayoría de los tornaos atópense, evidencies d'una supercelda y de la posibilidá d'un tornáu inclúin bandes d'entrada (particularmente curves), la fuerza del fluxu d'entrada, la temperatura y mugor del aire qu'entra, cómo ye la proporción del aire qu'entra y del que sale de la nube, y qué tan llueñe tán el núcleu de precipitación del lladral delanteru y la nube paré unu del otru. La tornadogénesis ye más probable na interfase de la corriente ascendente y de la corriente descendente del lladral traseru, y rique un balance ente'l fluxu d'entrada y el de salida.
Les nubes paré que rotan, mesmes que xeneren tornaos, xeneralmente precieden a éstos ente cinco y treinta minutos. Les nubes paré en rotación son la manifestación visual d'un mesociclón. Nun siendo que se dea a un nivel baxu, la tornadogénesis ye altamente improbable nun siendo qu'asoceda una corriente descendente del lladral traseru, que xeneralmente ye evidenciada visiblemente pola evaporación d'una nube axacente a la esquina d'una nube paré. Un tornáu xeneralmente asocede cuando pasa esto o pocu tiempu dempués; primero, una nube embudu baxa a la superficie y en casi tolos casos, pa cuando va a metá de camín, un remolín superficial yá se desenvolvió, lo que significa qu'un tornáu ta nel suelu primero que la condensación conecte la circulación de la superficie cola nube. Los tornaos tamién pueden asoceder ensin nubes pared, so llinies de flanqueo. El localizadores reparen toles partes d'una nube, según la base de la nube y la superficie.
El tornáu más estremu del que se tien rexistru foi'l Tornáu Tri-Estatal ("Tri-State Tornáu"), que travesó partes de Misuri, Illinois y Indiana el 18 de marzu de 1925. Posiblemente fuera clasificáu como un tornáu F5, anque los tornaos nun yeren clasificaos nesa dómina. Caltién los récords por percorrer la mayor distancia (352 km), la mayor duración (unes 3,5 hores) y la mayor velocidá de desplazamientu escontra'l frente pa un tornáu d'importancia (117 km/h) en tol mundu. Amás, ye'l tornáu más mortíferu na hestoria de los Estaos Xuníos (695 muertos). Tamién foi nel so momentu'l segundu tornáu más costosu de la hestoria, pero yá foi superáu por munchos otros ensin normalizar. Cuando los costos son normalizaos según la riqueza y l'inflación, sigue siendo anguaño'l tercer tornáu más costosu. El tornáu más mortíferu a nivel mundial foi'l tornáu de Daultipur-Salturia en Bangladex el 26 d'abril de 1989, que mató aprosimao a 1.300 persones. Bangladesh tuvo siquier 19 tornaos na so hestoria que mataron a más de 100 persones, lo que representa siquier la metá del total nel restu del mundu.
La mayoría de los récords establecíos para folaes de tornaos correspuenden al llamáu "Super Outbreak" (Súper Folada), qu'afectó una gran parte del centru de los Estaos Xuníos y una pequeña zona del sur de Ontario en Canadá ente'l 3 y el 4 d'abril de 1974. Non yá presentó esta folada la increíble cantidá de 148 tornaos en namái 18 hores, sinón que tamién dellos d'ellos yeren violentos; seis yeren d'intensidá F5 y venticuatro yeren F4. Esta folada llegó a tener dieciséis tornaos na superficie coles mesmes nel so puntu más fuerte. Más de 300 persones, posiblemente hasta 330, morrieron por causa de los tornaos d'esta folada.
Anque ye casi imposible midir directamente la velocidá del vientu del tornáu más violentu (los anemómetros convencionales seríen destruyíos polos fuertes vientos), dellos tornaos fueron escaniaos por unidaes móviles de radares Doppler, que pueden apurrir un envaloráu certeru de la velocidá de los vientos d'un tornáu. La mayor velocidá midida nun tornáu, que ye igualmente la mayor velocidá d'un vientu enxamás midida nel planeta, ye de 484 ± 32 km/h nel tornáu F5 de Moore, Oklahoma. Anque la midida foi tomada a unos 30 m sobre la superficie, demuestra'l poder que tienen los tornaos más fuertes.
Les nubes que producen tornaos pueden presentar intenses corrientes ascendentes, dacuando devasando los 240 km/h. Les refugayes que llevanta un tornáu pueden llegar hasta la nube principal y ser abasnaos una gran distancia. Un tornáu qu'afectó a Great Bend, Kansas en payares de 1915 foi un casu estremu, onde una agua de refugayes» asocedió a 130 km del pueblu, un sacu de farina foi topáu a 177 km y un cheque canceláu del Bancu de Great Bend foi atopáu nun campu a dir de Palmyra, Nebraska 491 km al nordés. Les trombas marines y tornaos fueron utilizaos como una posible esplicación pa ocasiones en que llovieron peces y otros animales.
A pesar de que los tornaos pueden atacar en cualquier intre, esisten precuros y midíes preventives que la xente puede adoptar p'aumentar les sos posibilidaes de sobrevivir a un tornáu. Autoridaes como'l Storm Prediction Center aconseyen cuntar con un plan contra tornaos. Cuando una alerta de tornáu ye unviada, abelugase nun suétanu o una habitación alcontrada na parte más interna d'una casa resistente aumenta en gran midida les posibilidaes de sobrevivir. N'árees propenses a tornaos, munchos edificios cunten con abelugos especiales pa nubes. Estes habitaciones soterrañes ayudaron a salvar miles de vides.
Dellos países cunten con axencies meteorolóxiques qu'apurren predicciones de tornaos y amonten el nivel d'alerta pa un posible tornáu (de la mesma forma que lo faen los avisos y alertes de tornaos n'Estaos Xuníos y Canadá). Les estaciones climatolóxiques de radio tamién apurren alarmes cuando se lliberar una alvertencia por clima severu pa la so área local, anque esti tipu d'estaciones de radio atópense xeneralmente namái nos Estaos Xuníos.
Nun siendo que el tornáu tea a gran distancia y sía visible, los meteorólogos aconseyen a'l conductores qu'aparquen los sos vehículos fuera del camín (para nun bloquiar al tráficu d'emerxencia), y buscar un abelugu seguru. Si nun hai unu nes cercaníes, asitiase no fondo d'una cabiana ye la siguiente meyor opción.
Unu de los mitos más persistentes acomuñaos con tornaos consiste en qu'abrir les ventanes va amenorgar el dañu causáu pol tornáu. Anque esiste un marcáu descensu na presión atmosférica nel interior d'un tornáu fuerte, ye improbable que l'amenorgamientu de presión fuera abonda pa causar que l'inmueble esplote. Delles investigaciones amuesen qu'abrir les ventanes puede en realidá amontar la severidá de los daños del tornáu. Ensin importar la validez d'esta teoría de la esplosión, ye meyor invertir el tiempu buscando abelugu y nun abrir ventanes. Un tornáu violentu, comoquier, puede destruyir una casa ensin importar si les sos ventanes tán abiertes o zarraes.
Otra creencia común ye que los pasos elevaos nuna autopista son un abelugu fayadizu pa protexese de los tornaos. Otra manera, un pasu eleváu ye un llugar peligrosu p'abelugase. Na folada de tornaos de Oklahoma de 1999 del 3 de mayu de 1999, tres pasos elevaos d'autopistes fueron cutíos por tornaos, y en caúna d'esos trés localizaciones hubo una muerte, xuntu con munchos mancaos de gravedá. Créese que la área debaxo de los pasos elevaos causa un efectu de túnel de vientu, onde s'amonta la velocidá del vientu del tornáu y de les refugayes qu'acarreta y que pasen perhí. En comparanza, mientres la mesma folada de tornaos, más de 2.000 llares fueron dafechu destruyíos, con otros 7.000 estropiaos, y entá asina solamente unes poques docenes de persones morrieron nos sos llares.
Una vieya creencia ye que la esquina d'un suétanu que tea más cerca del sudoeste apurre la mayor protección mientres un tornáu. El llugar más seguru, en realidá, ye l'estremu o esquina d'una habitación soterraña opuestu a la dirección en que se mueve'l tornáu (xeneralmente la esquina nordés), o una habitación que nun sía soterraña pero que tea lo más internamente posible nel so inmueble. Abelugase debaxo d'una mesa resistente, nun suétanu o debaxo d'una escalera amonta les posibilidaes de sobrevivir entá más.
Finalmente, hai árees onde la xente cree tar protexida de los tornaos, yá sía per un ríu, llomba o monte de gran tamañu, o inclusive por fuerces sobrenaturales. Súpose de tornaos que cruciaron grandes ríos, esguiláu montes y afectáu valles. Como riegla xeneral, nun hai área que tea "a salvo" de los tornaos, anque hai árees que son más susceptibles qu'otres, anque ye la esceición en llugares arrodiaos de montes.
La meteoroloxía ye una ciencia relativamente nueva y entá más l'estudiu de los tornaos. Anque fueron estudiaos dende'l sieglu XIX y con mayor énfasis dende mediaos del sieglu XX, inda hai aspeutos d'ellos que son un misteriu. Los científicos tienen una idea bastante precisa del desenvolvimientu de nubes y mesociclones, y de les condiciones meteorolóxiques que conducen a la so formación; sicasí, el pasu de supercelda (o otros procesos formativos) a tornadogénesis y la diferenciación de mesociclones tornádicos y non tornádicos son aspeutos qu'inda non s'entienden del tou y son l'enfoque de gran parte de les investigaciones.
Tamién tán siendo estudiaos los mesociclones nos niveles baxos de l'atmósfera y l'enanche de la vorticidad nos niveles baxos que se convierte nel tornáu, principalmente cuálos son los procesos y cuál ye la relación del mediu y la nube convectiva. Reparóse a tornaos intensos formándose simultáneamente con un mesociclón enriba (en llugar de la socesiva mesociclogénesis) y a dellos tornaos intensos qu'asocedieron ensin un mesociclón nos niveles medios. En particular, el papel de les corrientes descendentes, principalmente la corriente descendente del lladral traseru, y el papel de les llendes baroclínicos, son importantes temes d'estudiu.
Predicir con fiabilidá la intensidá d'un tornáu y la so llonxevidá sigue siendo un problema, según los detalles tocantes a les carauterístiques d'un tornáu mientres el so ciclu de vida y tornadolisis. Otres temes d'investigación de trescendencia son los tornaos acomuñaos con mesovórtices dientro d'estructures de nube lineares y dientro de ciclones tropicales.
Los científicos entá desconocen los mecanismos esactos al traviés de los cualos fórmense la mayoría de los tornaos, y dacuando dalgunos inda apaecen ensin una alerta de tornáu previa. Los analises de les observaciones a partir de preseos tantu estacionarios como móviles, superficiales y aéreos, y remotos y "in situ", xeneren nueves idees y perfeccionen les nociones esistentes. L'usu de modelos matemáticos tamién apurre mayor entendimientu una y bones les nueves observaciones y descubrimientos son integraos al nuesu entendimientu físicu y dempués puestos a prueba al traviés de simulaciones d'ordenador que validen les nueves nociones coles mesmes que producen descubrimientos teóricos dafechu nuevos, munchos de los cualos seríen d'otra forma casi indeducibles. Igualmente, el desenvolvimientu de nueves formes d'observación y l'instalación de redes d'observación espaciales y envernaes más fines ayudaron a tener un mayor entendimientu y meyores predicciones.
Programes d'investigación, incluyendo proyectos d'estudiu como'l proyectu VOTEX, l'esplegue del TOTO, el Doppler On Wheels (DOW) y docenes de programes más, esperen contestar munches de les interrogantes qu'inda invaden a los meteorólogos. Universidaes, axencies gubernamentales como'l National Severe Storms Laboratory, meteorólogos del sector priváu y el Centru Nacional d'Investigación Atmosférica son dalgunes de les organizaciones n'investigación activa, mesmes que cunten con delles fontes provisores de fondos, tantu quitaes como públiques, destacando nesti sentíu la National Science Foundation.
Ciclón tropical
Ciclón tropical ye un términu meteorolóxicu usáu pa referise a un sistema de nubes caracterizáu por una circulación zarrada alredor d'un centru de baxa presión y que produz fuertes vientos y abondosu agua. Los ciclones tropicales estrayen la so enerxía de la condensación d'aire húmedo, produciendo fuertes vientos. Estremar d'otres nubes ciclóniques, como les baxes polares, pol mecanismu de calor que les alimenta, que les convierte en sistemes tormentosos de "núcleu templáu". Dependiendo de la so fuerza y llocalización, un ciclón tropical pue llamase depresión tropical, nube tropical, furacán, tifón o a cencielles ciclón.
El so nome deriva de los trópicos y la so naturaleza ciclónica. El términu "tropical" refierse tanto al orixe xeográficu d'estos sistemes, que se formen casi puramente nes rexones tropicales del planeta, como a la so formación en mases d'aire tropical d'orixe marín. El términu "ciclón" refierse a la naturaleza ciclónica de les nubes, con una rotación nel sentíu contrariu al de les aguyes del reló nel hemisferiu norte y nel sentíu de les aguyes del reló nel hemisferiu sur.
Los ciclones tropicales pueden producir vientos, foles desaxeradamente grandes y desaxeradamente fuertes, tornaos, agües inchentes (que pueden producir inundaciones y argayos) y tamién pueden provocar marexaes ciclóniques n'árees costeres. Desenvuélvense sobre estenses superficies d'agua templao y pierden la so fuerza cuando enfusen en tierra. Esa ye una de les razones pola que les zones costeres son estropiaes de forma significativa polos ciclones tropicales, ente que les rexones interiores tán relativamente a salvo de recibir fuertes vientos. Sicasí, les fuertes agües pueden producir inundación tierra adientro y les marexaes ciclóniques pueden producir hinchentes estensos a más de 40 km escontra l'interior.
Anque los sos efectos nes poblaciones y barcos pueden ser catastróficos, los ciclones tropicales pueden amenorgar los efectos d'una seca. Amás, tresporten el calor de los trópicos a llatitúes más templaes, lo que fai que sían un importante mecanismu de la circulación atmosférica global que caltién n'equilibriu la troposfera y caltién relativamente estable y templada la temperatura terrestre.
Munchos ciclones tropicales fórmense cuando les condiciones atmosfériques alredor d'una débil perturbación na atmósfera son favorables. Dacuando fórmense cuando otros tipos de ciclones adquieren carauterístiques tropicales. Los sistemes tropicales son conducíos por vientos direicionales escontra la troposfera; si les condiciones siguen siendo favorables, la perturbación tropical intensifícase y pue llegar a desenvolvese un güeyu. Nel otru estremu del abanicu de posibilidaes, si les condiciones alredor del sistema deteriórense o'l ciclón tropical toca tierra, el sistema debilítase y finalmente esténase.
Tolos ciclones tropicales son árees de baxa presión atmosférica cerca de la superficie de la Tierra. Les presiones rexistraes nel centru de los ciclones tropicales tán ente les más baxes rexistraes na superficie terrestre al nivel del mar. Los ciclones tropicales caracterícense y funcionen polo que se conoz como nucleu templáu, que consiste na espulsión de grandes cantidaes de calor latente de vaporización que s'alza, lo que provoca la condensación del vapor d'agua. Esti calor distribúyese verticalmente alredor del centru de la nube. Por ello, a cualquier altitú (sacante cerca de la superficie, onde la temperatura de l'agua determina la temperatura del aire) el centru del ciclón siempres ye más templáu qu'el so alredor. Les principales partes d'un ciclón son el güeyu, la paré del güeyu y les bandes lluvioses.
Les bandes lluvioses son bandes de precipitación y nubes que xiren ciclónicamente escontra'l centru de la nube. Les raches de vientu más fuerte y les mayores precipitaciones suelen producise en bandes d'agües individuales, con otres bandes de tiempu relativamente aseláu ente elles. De normal, nes bandes d'agua fórmense tornaos al entrar en tierra. Los furacanes anulares son distintivos pola ausencia de bandes d'agua; sicasí, tienen una área circular alredor del centru de baxa presión nel qu'hai mal tiempu.
Ente que toles árees de baxa presión en superficie riquen una diverxencia escontra riba pa siguir faciéndose más intenses, la diverxencia nos ciclones tropicales ye dende'l centru escontra toles direcciones. Los vientos en capes altes d'un ciclón tropical allóñense del centru de la nube con una rotación anticiclónica debíu al efectu Coriolis. Los vientos na superficie son fuertemente ciclónicos, debilítense col altor ya inviértense a sigo mesmos. Los ciclones tropicales deben esta carauterística única a la necesidá de que nun esista una cizalladura vertical pa caltener el núcleu templáu del centru de la nube.
Un ciclón tropical presenta una área d'aire que circula en sentíu descendente nel centru del mesmu; si l'área ye lo suficientemente fuerte pue desenvolvese lo que se llama "güeyu". De normal, nel güeyu la temperatura ye templada y esti alcuéntrase llibre de nubes (sicasí, el mar pue ser desaxeradamente violentu). Nel güeyu del ciclón rexistrense les temperatures más fríes en superficie y les más templaes n'altor. De normal el güeyu ye de forma circular y pue variar dende los 3 a los 370 kilómetros de diámetru. N'ocasiones, los ciclones tropicales maduros ya intensos pueden presentar una combadura escontra l'interior na parte cimera de la paré del güeyu, tomando un aspeutu paecíu al d'un estadiu de fútbol, polo que dacuando a esti fenómenu denominar "efectu estadiu".
Hai otros elementos qu'o bien arrodien o bien cubren el ciclón. La nubosidá central trupa ("Central Dense Overcast", CDO) ye una área de trupa actividá tormentosa cerca del centru del ciclón tropical; en ciclones débiles, la nubosidá central trupa cubre'l centru de circulación dafechu, resultando nun güeyu non visible. Contién la paré del güeyu y el güeyu en sí mesmu. El furacán clásicu contién una nubosidá central trupa simétrica, lo cuálo significa que ye perfectamente circular y redondu en tolos sos llaos.
La paré del güeyu ye una banda alredor del güeyu onde los vientos algamen les mayores velocidaes, les nubes algamen el mayor altor y la precipitación ye más intensa. El dañu más grave por cuenta de fuertes vientos asocede mientres la paré del güeyu d'un furacán pasa sobre tierra. Nos ciclones tropicales intensos hai un ciclu de reemplazu de la paré del güeyu. Cuando los ciclones algamen un picu d'intensidá, de normal tienen una paré del güeyu y un radiu de les rabaseres de vientu que contraen a un tamañu bien pequeñu, alredor de 10 o 25 kilómetros. Les bandes d'agua esternu pueden entamase nun aniellu de nubes esternu que se mueve amodo escontra l'interior y que roba la paré del güeyu pa recibir el so mugor y momentu angular. Cuando la paré del güeyu internu debilítase, el ciclón tropical tamién se debilita, los vientos más fuertes debilítense y la presión nel centru aumenta. A la fin del ciclu la paré del güeyu esternu reemplaza al internu dafechu. La nube pue ser de la mesma intensidá o inclusive mayor una vegada que'l ciclu de reemplazu terminó. La nube vuelve estendese de nuevu y fórmase un nuevu aniellu esternu pa la nueva sustitución de la paré del güeyu.
Una midida del tamañu d'un ciclón tropical llógrase midiendo la distancia dende'l so centru de circulación hasta la postrera isobara zarrada, tamién conocida como la so "ROCI" (sigla que correspuende al inglés "Radius of Outermost Closed Isobar"). Si'l radiu ye menor que dos graos de llatitú o 222 kilómetros, entós el ciclón considérase "bien pequeñu" o "nanu". Radios ente 3 y 6 graos de llatitú o ente 333 y 666 kilómetros faen que'l ciclón sía consideráu de "tamañu mediu". Los ciclones "bien grandes" tienen radios mayores que 8 graos o 888 kilómetros. L'usu d'esta midida determinó que'l tamañu mediu de los ciclones tropicales del Noroeste del Pacíficu ye'l mayor de toos, siendo aprosimao'l doble qu'el de los que se producen nel Atlánticu. Otros métodos pa determinar el tamañu d'un ciclón tropical inclúi la midida del radiu de los vientos de l'airada y midiendo el radiu al que la so vorticidá relativa escai a 1·10 s dende'l so centru.
Estructuralmente, un ciclón tropical ye un gran sistema de nubes en rotación, vientu y nubes. La so fonte primaria de enerxía ye la espulsión del calor de condensación del vapor d'agua que se entiesta a grandes altitúes, siendo'l calor apurríu pol Sol el qu'empecipia'l procesu d'evaporación. Amás, un ciclón tropical pue ser interpretáu como una xigante máquina térmica vertical, caltenida pola mecánica y fuerces físiques como la rotación y la gravedá terrestre.
N'otru sentíu, los ciclones tropicales pueden ser vistos como un tipu especial de complexu convectivu de mesoescala, que sigue desenvolviéndose a partir d'una vasta fonte de mugor y calor. La condensación conduz a unes mayores velocidaes del vientu, una y bones una pequeña fracción de la enerxía lliberada convertir n'enerxía mecánica; los vientos más rápidos y presiones más baxes asociaes con ellos causen una mayor evaporación en superficie y d'esta miente inclusive más evaporación. Muncha de la enerxía espulsada conduz les corrientes d'aire, lo qu'aumenta l'altor de les nubes, acelerando la condensación. Esti bucle de retroalimentación positiva sigue mientres les condiciones sían favorables pal desenvolvimientu del ciclón tropical. Factores como una ausencia siguida d'equilibriu na masa de distribución d'aire tamién apurriríen enerxía pa caltener al ciclón. La rotación de la Tierra causa que'l sistema xire, efectu conocíu como'l efectu Coriolis, dando una característica ciclónica y afectando a la trayectoria de la nube.
Lo que principalmente estrema a un ciclón tropical d'otros fenómenos meteorolóxicos ye la condensación como fuerza conductor. Cuidao que la conveición ye más fuerte nun clima tropical, esto define'l dominiu inicial del ciclón. Por contraste, frecuentemente los ciclones de media llatitú llogren la so enerxía de los gradientes horizontales de temperatura presistente na atmósfera. Pa poder siguir alimentando'l so motor de calor, el ciclón tropical tien de permanecer sobre enagua templada, qu'aprove'l mugor atmosférico necesaria. La evaporación acelerar polos vientos fuertes y amenórgase pola presión atmosférica na nube, resultando un bucle d'alimentación positivo. De resultes, cuando un ciclón tropical pasa sobre tierra la so fuerza mengua rápido.
Los niveles de ozonu dan una pista sobre si una nube va desenvolvese. El xiru inicial d'un ciclón tropical ye débil y munches vegaes cubiertu peles nubes, y non siempres ye bono de detectar polos satélites qu'aproven imaxes de les nubes. Sicasí, preseos como'l "Total Ozone Mapping Spectrometer" pueden identificar cantidaes d'ozonu que tán rellacionaes íntimamente cola formación, intensificación y movimientu d'un ciclón. Como resultancia, los niveles d'ozonu pueden ser bien útiles pa determinar l'allugamientu del güeyu. Les concentraciones naturales d'ozonu son más elevaes na estratosfera. L'aire más cercano a la superficie oceánica ye menos ricu n'ozonu. Arrodiando al güeyu, hai un aníu de potentes nubes qu'absuerben l'aire húmedo y templao de la superficie del océanu, alzándolo kilómetros na atmósfera, dacuando hasta algamar la capa baxa de la estratosfera. Esti aire probe n'ozonu reemplaza al aire rico n'ozonu provocando que les concentraciones n'ozonu mengüen. El procesu invertir a sigo mesmu nel güeyu: l'aire n'altor fundir escontra la superficie, infundiendo a la columna entera con ozonu. Los niveles d'ozonu descendentes alredor del güeyu pueden ser una importante señal de que la nube ta fortaleciéndose.
El pasu d'un ciclón tropical sobre l'océanu puede causar que les capes superficiales del mesmu esfrézanse de forma sustancial, lo que puede influyir nel desenvolvimientu del ciclón. Los ciclones tropicales esfrecen l'océanu al actuar como "motores de calor" que tresfieren el calor de la superficie del océanu a l'atmósfera al traviés de la evaporación. L'enfriamientu tamién se produz pol ascensu d'agua frío debíu al efeuto de succión del centru de baxes presiones de la nube. Tamién puede esistir un enfriamientu adicional como productu de les agües que pueden producise na superficie oceánica nun momentu dáu. La cobertoria de nubes tamién puede desempeñar parte d'esta función al actuar como escudu ente l'océanu y la lluz directo del sol enantes y daqué dempués del pasu de la nube. Toos estos efectos pueden combinase pa producir un descensu dramáticu de les temperatures nuna área considerable mientres dellos díes.
Los científicos del National Center for Atmospheric Research, NCAR (EE.XX.) envaloren qu'un furacán espulsa enerxía a razón de 50 a 200 trillones de vatios al día, aprosimao la cantidá d'enerxía lliberada pola esplosión d'una bomba nuclear de 10 megatones cada 20 minutos, 70 vegaes la enerxía consumida polos humanos en tol mundu o 200 vegaes la capacidá de producción d'enerxía eléctrica de tol mundu.
Ente que el movimientu más evidente de les nubes ye escontra'l centru, los ciclones tropicales tamién desenvuelven un fluxu de nubes escontra l'esterior a nivel cimeru (a gran altitú). Esto aníciase del aire que lliberó'l so mugor y ye espulsáu a gran altitú al traviés de la "chimenea" del motor de la nube. Esti fluxu produz cirros altos y delgaos que xiren n'espiral llueñe del centru. Los cirros pueden ser los primeros signos de qu'un furacán que s'avera.
Hai siete regiones principales de formación de ciclones tropicales. Son el océanu Atlánticu, les zones oriental, sur y occidental del océanu Pacíficu, según el sudoeste, norte y sureste del océanu Índicu. A nivel mundial, cada añu formen una media de 80 ciclones tropicales.
Les siguientes árees producen ciclones tropicales dacuando.
La formación de ciclones tropicales ye la tema de munches investigaciones ya inda nun s'entiende perfectamente. Seis factores xenerales son necesarios pa faer posible la formación de ciclones tropicales, anque dacuando pueden desafiar a estos requisitos:
Namái ciertes perturbaciones atmosfériques pueden dar como resultando un ciclón tropical. Éstes inclúin:
La mayoría de los ciclones tropicales formar nuna zona d'actividá de tormentosa llamada Discontinuidá Intertropical (ITF pol so nome n'inglés), Zona de Converxencia Intertropical (ITCZ) o zona de baxes presiones del monzón. Otra fonte importante d'inestabilidá atmosférica son les ondes tropicales, que causen sobre'l 85% de los ciclones tropicales intensos nel océanu Atlánticu, y la mayoría na rexón del Pacíficu este.
La mayoría de los ciclones tropicales formar a una llatitú ente 10 y 30º del ecuador, y un 87% de los mesmos fórmense a menos de 20º de llatitú, norte o sur. Por cuenta de que l'efectu Coriolis empecipia y caltién la rotación de los ciclones, estos rares vegaes fórmense o se mueven hasta los 5º de llatitú, onde l'efectu Coriolis ye bien débil. Sicasí, ye posible que se formen ciclones nesta rexón si hai otra fonte inicial de rotación; estes condiciones son desaxeradamente rares y créese que tales nubes fórmense como muncho una vegada cada sieglu. Exemplos de ciclones o nubes tropicales nestes llatitúes son la formación de la nube tropical Vamei en 2001 o'l ciclón Agni en 2004.
A nivel mundial, los picos d'actividá ciclónica tienen llugar escontra finales de branu, cuando la temperatura de l'agua ye mayor. Sicasí, cada rexón particular tien el so propiu patrón de temporada. Nuna escala mundial, mayu ye'l mes menos activu, ente que'l más activu ye setiembre.
Nel Atlánticu Norte, la temporada ye distinta, teniendo llugar dende'l 1 de xunu al 30 de payares, algamando la so mayor intensidá a finales d'agostu y en septiembre. Estadísticamente, el picu d'actividá de la temporada de furacanes nel Atlánticu ye'l 10 de setiembre. El nordeste del océanu Pacíficu tien un periodu d'actividá más ampliu, pero nun marxe de tiempu similar al del Atlánticu. El nordeste del Pacíficu tien ciclones tropicales mientres tol añu, con un mínimu en febreru y marzu y un máximu d'actividá a principios de setiembre. Na rexón del norte del Índicu, les nubes son más comunes dende abril a avientu, con picos d'intensidá en mayu y payares.
Nel hemisferiu sur, l'actividá de ciclones tropicales empieza a finales d'ochobre y termina en mayu. El picu d'actividá rexistrar dende mediaos de febreru a principios de marzu.
Anque los ciclones tropicales son grandes sistemes que xeneren una cantidá enorme d'enerxía, el so movimientu sobre la superficie compárase frecuentemente col de les fueyes arrastraes por una racha de vientu. Esto ye, los vientos de gran esguila —les raches na atmósfera de la Tierra— son responsables del movimientu y manexu de los ciclones tropicales. La trayectoria del movimientu suel conocese como "ruta" del ciclón tropical.
La mayor fuerza qu'afecta al percorríu de los sistemes tropicales en toles árees son los vientos que circulen nes zones d'alta presión. Nel Atlánticu Norte, los sistemes tropicales son llevaos xeneralmente escontra l'oeste, polos vientos que soplen d'este a oeste al sur de les Bermudes, pola presencia d'una área d'alta presión persistente. Tamién, na rexón del Atlánticu Norte onde se formen los furacanes, los vientos alisios, que son corrientes de vientu principalmente con dirección oeste, lleven a les "ondes tropicales" (precursores de depresiones y ciclones tropicales) nesa dirección, dende la mariña africana escontra'l Caribe y Norteamérica.
La rotación de la Tierra tamién apurre cierta aceleración (definida como "Aceleración de Coriolis" o Efectu Coriolis). Esta aceleración provoca que los sistemes ciclónicos xiren escontra los polos n'ausencia d'una corriente fuerte de xiru (por casu nel norte, la parte al norte del ciclón tien vientos al oeste y la fuerza de Coriolis emburriar llixeramente nesa dirección. Partir sur, coles mesmes, ye emburriada al sur, pero cuidao que ta más cerca del ecuador, la fuerza de Coriolis ye más débil). Asina, los ciclones tropicales nel hemisferiu norte, que davezu se mueven al oeste nos sos entamos, xiren al norte (y de normal dempués son emburriaos al este), y los ciclones del hemisferiu sur son esviaos nesa dirección si nun hai un sistema de fuertes presiones compensando l'aceleración de Coriolis. Esta aceleración tamién empecipia la rotación ciclónica, pero nun ye la fuerza conductor que fai qu'aumente la so velocidá. Estes velocidaes deber al caltenimientu del momentu angular -l'aire captar nun área muncho más grande que'l ciclón, polo que la pequeña velocidá de rotación (orixinalmente apurrida pola aceleración de Coriolis) aumenta rápido a midida que l'aire entra nel centru de baxes presiones.
Finalmente, cuando un ciclón tropical mover en llatitúes más altes, el so percorríu xeneral alredor d'una área d'altes presiones puede esviase significativamente polos vientos que se mueven en dirección a la parte de baxes presiones. Dichu cambéu de dirección ye conocíu como "recurva". Un furacán moviéndose dende l'Atlánticu escontra'l golfu de México, por casu, recurvará al norte, y dempués al nordeste si atopa vientos soplando en dirección nordeste escontra un sistema de baxes presiones sobre Norteamérica. Munchos ciclones tropicales a lo llargo de la mariña esti de Norteamérica y nel golfu de México son llevaos finalmente escontra'l nordeste peles árees de baxes presiones que se mueven sobre la mesma.
Cola so conocencia sobre les fuerza qu'actúen nos ciclones tropicales y una gran cantidá de datos de satélites geosíncronos y otros sensores, los científicos aumentaron la fidelidá de les predicciones mientres les décades recién, l'ordenadores d'alta capacidá de procesu y sofisticaos programes de simulación dexen a los pronosticadores producir modelos numbéricos que predicen los posibles percorríos d'un ciclón tropical basándose na posición futura y fuerza de los sistemes d'altes y baxes presiones. Pero anque los pronósticos son cada vegada más esactu dende fai 20 años, los científicos aseguren que tienen munchos menos medios pa predicir la intensidá. Atribuyir a l'ausencia de meyores na predicción d'intensidá por cuenta de la complexidá d'estos sistemes y a un entendimientu incompletu de los factores qu'afecten al so desenvolvimientu.
Oficialmente, la "entrada en tierra" produzse cuando'l centru d'una nube (el centru del güeyu, non el so estremu), algama tierra. Naturalmente, les condiciones de nube pueden sentise na mariña y nel interior muncho primero de la llegada. En realidá, pa una nube moviéndose escontra l'interior, les árees d'entrada en tierra esperimenten la metá de la mesma enantes de la llegada del centru del güeyu. Pa situaciones d'emerxencia, les acciones tendríen de programase en relación a cuándo van llegar les raches de vientu más fuertes y non en relación a cuándo se produz la entrada.
Un ciclón tropical puede dexar de tener carauterístiques tropicales de delles maneres:
Inclusive dempués de que se diga qu'un ciclón tropical ye extratropical o s'estenó, puede tener inda vientu con una fuerza de nube tropical (o dacuando fuerza de furacán) y descargar abondosa agua. Cuando un ciclón tropical algama llatitúes más altes o pasa sobre tierra puede xunise con un frente fríu o desenvolvese a ciclón fronteru, llamáu tamién ciclón extratropical. Nel océanu Atlánticu, estos ciclones pueden ser violentos ya inclusive caltener fuerza de furacán cuando algamen Europa como Nubes de Vientu Europees.
Nes décades de 1960 y 1970, el gobiernu d'Estaos Xuníos intentó debilitar furacanes col so Proyectu Stormfury per mediu del Llantadera de nubes semáu de nubes escoyíes con yoduro de plata. Pensábase que'l semáu causaría que l'agua superenfriada nes bandes d'agua esterior conxelárense, causando'l colapsu de la paré interior del güeyu y, asina, amenorgar los vientos. Los vientos del Furacán Debbie amenorgaron la so fuerza un 30 per cientu, pero recuperaron la so fuerza dempués de los dos intentos. Nun episodiu anterior, el desastre cutió cuando un furacán, al este de Jacksonville, Florida, foi semáu, camudando de secute el so cursu y cutiendo en Savannah, Xeorxa. Cuidao que había muncha incertidume sobre'l comportamientu d'estes nubes, el gobiernu federal nun aprobaría les operaciones de "sema" nun siendo que los furacanes tuvieren menos del 10 per cientu de posibilidaes de faer entrada en tierra en 48 hores. El proyectu foi atayáu dempués de que s'afayara que los ciclos de reemplazu del güeyu asocedíen de forma natural nos furacanes fuertes, provocando duldes sobre les resultancies de los esperimentos anteriores. Anguaño, sábese qu'el yoduro de plata nun tien efectu porque la cantidá d'agua frío nes bandes d'agua d'un ciclón tropical ye demasiáu baxa.
A lo llargo del tiempu suxuriéronse otros aproximamientos, como esfrecer l'agua so un ciclón tropical arremolcando icebergs a los océanos tropicales; tirando grandes cantidaes de xelu nel güeyu nes fases más tempranes, asina'l calor latente ye absorbíu pol xelu na entrada (base del perímetru de la célula tormentosa) en cuenta de convertise en enerxía cinética a grandes altores; cubrir l'océanu con una sustanza que inhiba la evaporación; o cutiendo'l ciclón con armes nucleares (nesta postrera nun se llevó a cabu porque la radiación sería espardida rápido pol globu). Toes estos aproximamientos sufrieron el mesmu problema: los ciclones tropicales son demasiáu grandes por que cualesquier d'elles sía práctica.
Sicasí, suxurióse que puede camudase el cursu d'una nube mientres les primeres fases de la so formación, tales como usando satélites p'alteriar les condiciones medioambientales, o, siendo más realistes, espardiendo una capa degradable d'aceite sobre l'océanu qu'evitaría que'l vapor d'agua alimentara a la nube.
Los ciclones tropicales intensos son un desafíu bastante particular pa la observación. Al ser un peligrosu fenómenu oceánicu, les estaciones meteorolóxiques escasamente tán disponibles nel llugar de la nube. Les observaciones a nivel de superficie namái pueden realizase si la nube pasa sobre una isla o s'asitia nuna área costera, o si, desafortunadamente, atopa un barcu nel so camín. Inclusive nestos casos, les midíes en tiempu real namái son posibles na periferia del ciclón, onde les condiciones son menos catastrófiques.
Sicasí ye posible tomar midíes in-situ, en tiempu real, unviando vuelos de reconocencia especialmente forníos pa introducise nun ciclón. Na rexón atlántica, estos vuelos realizar por mediu de los Cazadores de furacanes del gobiernu d'EE.XX. Los aviones usaos son el C-130 Hércules y l'Orión WP-3D, dambos aviones de carga forníos con cuatro motores turbopropulsados. Estos aviones vuelen directamente nel ciclón y realicen midíes directes y remotes. L'avión tamién llanza sondes GPS nel ciclón. Miden temperatura, mugor, presión y especialmente, los vientos ente'l nivel de vuelu y la superficie del océanu. 
Na observación de furacanes, empezó una nueva yera cuando una aerosonda pilotada remotamente foi llanzada al interior de la Nube Tropical Ophelia al so pasu pola mariña esti de Virginia mientres la temporada de furacanes nel Atlánticu de 2005. Convirtióse nuna nueva forma d'esaminar nubes en baxes llatitúes, nes que los pilotos humanos raramente atrever a internase.
Los ciclones llueñe de tierra son monitorizados por satélites meteorolóxicos que prinden imaxes visibles y infrarroxes dende l'espaciu, davezu n'intervalos de quince a treinta minutos. Según avérense a tierra, pueden reparase dende superficie con un Radar Doppler. Los radares desempeñen un papel crucial alredor de la entrada en tierra porque amuesa la intensidá y allugamientu de la nube minutu a minutu. 
Apocayá, l'investigadores académicos empezaron a esplegar estaciones fortificaes p'aguantar vientos huracanados. Los dos programes más grandes son el "Programa de Monitorización de la Mariña de Florida" y el "Wind Engineering Mobile Instrumented Tower Experiment". Mientres la entrada en tierra, la División d'investigación de furacanes de la NOAA compara y verifica los datos del avión de reconocencia, incluyendo datos como la velocidá del vientu nel altor de vuelu y de les sondes GPS, colos datos sobre velocidá de vientos tresmitida en tiempu real dende les estaciones atmosfériques alzaes a lo llargo de la mariña (amás d'otros datos relevantes pa la investigación). El Centru Nacional de Furacanes usa los datos pa evaluar les condiciones d'entrada en tierra y verificar predicciones.
Los ciclones tropicales clasifíquense d'alcuerdu a encomalo de los sos vientos, per aciu la escala de furacanes de Saffir-Simpson. Basándose nesta escala, los furacanes "Categoría 1" seríen los más débiles y los "Categoría 5" los más fuertes.
Pa midir la intensidá del vientu xeneralmente úsase la Escala de Beaufort, basada principalmente nel estáu del mar, de les sos foles y la fuerza del vientu.
Les nubes qu'algamen fuerza tropical reciben un nome, p'ayudar a la de formular demandes del seguru, ayudar a alvertir a la xente de la llegada d'una nube y amás pa indicar que se trata de fenómenos importantes que nun tienen de ser ignoraos. Estos nomes tomar de llistes que varien de rexón a rexón y son anovaes cada pocos años. Les decisiones sobre tales llistes dependen de cada rexón, yá sía por comités de la Organización Meteorolóxica Mundial (a los que se llama de normal p'aldericar munchos otros asuntos), o les oficines meteorolóxiques arreyaes na predicción de nubes.
Nel Atlánticu, y Pacíficu Norte y Este, los nomes masculinos y femeninos asígnense alternativamente n'orde alfabéticu mientres la temporada en cursu. El "xéneru" de la primer nube del añu tamién alterna cada añu: la primer nube d'un añu impar recibe nome femenín, ente que la primera d'un añu par, masculín. Preparar con antelación seis llistes de nomes y caúna utiliza cada seis años. Omítense les lletres "Q", "O", "X", "Y" y "Z" — nel Atlánticu; nel pacíficu namái s'omiten "Q" y "O" asina'l formatu afacer a 21 o 24 nubes "nomaes" nuna temporada de furacanes. Los nomes de les nubes pueden ser retiraos tres el pidimientu de los países afectaos si causaron daños estensivos. Los países afectaos deciden entós un nome de reemplazu del mesmu xéneru, y si ye posible, de la mesma etnia que'l nome que se retira.
Si hai más de 21 nubes con nome na temporada atlántica, o más de 24 na temporada del Pacíficu Este, el restu de nubes son nomaes usando les lletres del Alfabetu Griegu: la ventiavu segunda nube ye llamada "Alfa", la ventiavu tercer, "Beta", y asina sucesivamente. Foi necesariu mientres la temporada de 2005 cuando la llista escosóse. Nun hai precedente pa una nube nomada con una lletra griega causara dañu abondu como pa xustificar la so retirada, polo que se desconoz cómo se va remanar esta situación, con, por casu, el Huracán Beta.
Na rexón del Pacíficu Norte Central, los llistaos son calteníos pol Centru de Furacanes del Pacíficu Central en Honolulu. Escuéyense cuatro llistes de nomes en h.awaianu y úsense de forma secuencial ensin importar l'añu.
Nel Pacíficu Noroeste, les llistes de nomes son calteníes pol Comité de Tifones de la WMO. Úsense cinco llistes de nomes, na que caúna de les 14 naciones participantes apurre dos nomes a cada llista. Los nomes usar según l'orde de los países n'inglés, secuencialmente, ensin importar l'añu. Dende 1981, el sistema de numberación foi'l sistema primariu pa identificar ciclones tropicales ente los miembros del Comité ya inda ta n'usu. Los númberos internacionales son asignaos pola Axencia Meteorolóxica de Xapón nel orde que se forma una nube tropical, ente que tamién pueden asignase otros númberos distintos dependiendo de cada comité rexonal. El tifón "Songda" de setiembre de 2004, foi denomináu internamente col númberu 18 en Xapón, y sicasí en China foi col 19. Internacionalmente, ta rexistráu como'l TY Sonda (0418), siendo "04" los dos últimos díxitos del añu.
La Oficina de Meteoroloxía Australiana caltién trés llistes de nomes, una pa cada rexón (Oeste, Norte y Esti). Tamién esisten llistes pa les rexones de Fiyi y Papúa Nueva Guinea.
El serviciu meteorolóxicu de les islles Seixeles caltién una llista pal océanu Índicu Sudoeste. Ellí, úsase una llista nueva cada añu.
La práctica de dar nomes de persones foi introducida por Clement Lindley Wragge, un meteorólogu australianu a finales del sieglu XIX. Usaba nomes de moces, los nomes de los políticos que-y ofendieren o atacaren, y nome de la hestoria y la mitoloxía.
Mientres la Segunda Guerra Mundial, los ciclones tropicales solo recibíen nomes femeninos, principalmente p'ayudar a los pronosticadores, y en ciertu mou, d'una manera ad hoc. Adicionalmente, la novela escrita en 1941 por George R. Stewart "Storm" ayudó a popularizar el conceutu de dar nomes a los ciclones tropicales
De 1950 a 1953, usáronse nomes del Alfabetu fonéticu aeronáuticu. La convención moderna apaeció como respuesta a la necesidá de realizar comunicaciones que nun fueren ambigues ente barcos y aviones. Al aumentar el tráficu de tresportes y les observaciones meteorolóxiques ameyorar en númberu y calidá, dellos tifones, furacanes o ciclones podíen ser monitorizados coles mesmes. P'ayudar na so identificación, a principios de 1953 la práctica de nomar sistemáticamente nubes tropicales y furacanes foi empecipiada pel Centru Nacional de Furacanes d'Estaos Xuníos. Les nomenclatures agora son calteníes pola Organización Meteorolóxica Mundial.
Pa siguir cola costume del idioma inglés de referise a oxetos inanimaos como bote, trenes, etc., usando'l pronome femenín "ella", los nomes usaos yeren puramente femeninos. La primer nube del añu yera asignada cola lletra "A", la segunda cola lletra "B", etc. Sicasí, cuidao que les nubes tropicales y los furacanes son básicamente destructivos, delles persones consideraron esta práctica como sexista. La Organización Meteorolóxica Mundial respondió a estes esmoliciones en 1979 cola introducción de nomes masculinos na nomenclatura. Tamién esi mesmu añu empecipió la práctica de preparar llistes de nomes enantes del entamu de la temporada. Los nomes, son usualmente d'orixe inglés, francés o español na rexón atlántica, cuidao que estos trés idiomes son los predominantes na rexón onde les nubes fórmense davezu. Nel hemisferiu sur, los nomes masculinos fixeron la so entrada en 1975.
En munchos casos, un ciclón tropical retien el so nome mientres tola so vida. Sicasí, pue ser renombráu en delles ocasiones.
Un ciclón tropical maduru puede espulsar calor a razón d'hasta 6x10 vatios. Los ciclones tropicales nel mar abiertu causen grandes foles, agües enchentes y fuertes vientos, rompiendo'l saléu internacional y, n'ocasiones, fundiendo barcos. Sicasí, los efectos más devastadores d'un ciclón tropical asoceden cuando crucien les llinies costeres, faciendo entrada en tierra. Un ciclón tropical moviéndose sobre tierra puede faer dañu directu de cuatro maneres:
Frecuentemente, los efectos secundarios d'un ciclón tropical son igualmente dañibles. Éstos inclúin:
Anque los ciclones pueden causar una gran cantidá de perdes humanes y materiales, pueden ser determinantes nos réximes de precipitación de los llugares nos qu'impacten, y llevar agües bien necesaries a zones qu'otra manera seríen desérticas. Los furacanes que se formen nel Pacíficu Norte esti, davezu apurren mugor a la rexón sudeste d'Estaos Xuníos y partes de México. Xapón recibe más de la metá de les sos precipitaciones añales directamente de los tifones. El Furacán Camille evitó condiciones de seca y terminó col déficit d'agua en gran parte del so percorríu.
Adicionalmente, la destrucción causada por Camille na mariña del Golfu aguiyó'l redesarrollo, amontando sensiblemente'l valor de la propiedá local. Per otru llau, el personal oficial encargáu de responder en situaciones de catástrofe, aseguren qu'el redesarrollo motiva a la xente a vivir en llugares que son claramente peligroses en futures nubes. El Furacán Katrina ye l'exemplu más obviu, yá que afaró la rexón que fuera revitalizada por Camile. De xacíu, munchos residentes y negociantes han relocalizado los sos negocios tierra adientro, llueñe de l'amenaza de futuros furacanes.
Los furacanes tamién ayuden a caltener el balance global de calor, moviendo calor y aire húmedo tropical a les llatitúes medies y rexones polares. James Lovelock tamién realizó la hipótesis pola que, aumentando los nutrientes de la flora marina a los niveles de más cercanos a la superficie del océanu, amontaríen tamién la actividá biolóxica n'árees onde la vida sería difícil pola perda de nutrientes según la fondura del océanu.
Nel mar, los ciclones tropicales pueden revolver l'agua, dexando un cercu frescu al so pasu, lo que provoca que la rexón sía menos favorable pa un subsecuente ciclón tropical. En rares ocasiones, los ciclones tropicales pueden faer lo contrario. En 2005, el Furacán Dennis abasnó agua templao al so pasu, contribuyendo a la formación del Furacán Emily, siendo asina'l primer precedente de formación d'un furacán que darréu algamaría Categoría 5.
Magar el númberu de nubes nel Atlánticu aumentó dende 1995, nun paez haber señales d'un enclín a aumentar nel cómputu global; el númberu añal pa tol mundu, asitiar nunos 90 ciclones tropicales.
Les nubes atlántiques, tán volviéndose más destructives a nivel financieru, yá que, cinco de los diez nubes más "cares" en Estaos Xuníos asocedieron dende 1990. Esto puede atribuyise, en gran parte, al númberu de persones residentes n'árees costeres susceptibles, y al desenvolvimientu masivu esperimentáu na rexón dende la última folada violenta d'actividá na década de los 60.
Frecuentemente, en parte poles amenaces de furacanes, munches rexones costeres teníen una población escasa nos puertos más importantes, hasta la llegada del automóvil de clase turista, poro, les porciones más dures de nubes cutiendo la mariña yeren frecuentemente desatamañaes. Los efectos combinaos de la destrucción de barcos y les entraes en tierra llueñe de núcleos urbanos llindaben severamente el númberu de furacanes intensos nel rexistru oficial enantes de la era del avión de reconocencia y la meteoroloxía per satélite. Anque'l rexistru amuesa un aumentu distintu nel númberu y fuerza de furacanes intensos, polo que los espertos analicen los datos anteriores ensin tomalos como certidume.
El númberu y fuerza de furacanes nel Atlánticu puede esperimentar un ciclu de 50 a 70 años. Anque ye más común dende 1995, ente 1970 y 1994 asocedieron delles temporaes que la so actividá foi cimera a la media. Los furacanes más destructivos cutieron de forma frecuente ente 1926-60, incluyendo munchos "major hurricanes" en Nueva Inglaterra. En 1933 rexistróse un récord de 21 nubes tropicales, que namái foi superáu pola temporada de 2005. Nes temporaes de 1900 a 1925, la formación de furacanes tropicales foi abondo infrecuente; sicasí, munches nubes intenses formar ente 1870-1899. Mientres la temporada de 1887, formáronse 19 nubes tropicales, de les cualos 4 asocedieron dempués del 1 de payares. y 11 convertir en furacanes. Ente los años 1840 a 1860 de nuevu formáronse pocos, pero munchos cutieron les mariñes a principios de 1800, incluyendo una nube en 1821 qu'entró directamente en Nueva York, y de la cual, dellos espertos meteorólogos, aseguren pudo tratase d'un furacán de categoría 4.
Estes temporaes de furacanes inusualmente actives, lliteralmente taramiaron la cobertoria de los satélites na rexón atlántica, lo que dexa a los pronosticadores ver tolos ciclones tropicales. Primero que la era de los satélites empezara en 1961, les nubes o furacanes tropicales namái podíen ser detectaes si un barcu atopar con ésos fenómenos de forma directa. El rexistru oficial, poro, de xuru escarez de munches nubes nes que nengún barcu esperimentó vientos de galerna o huracanados, o bien nun les reconocieron como nubes tropicales (probablemente siendo comparaos a un ciclón extra tropical a altes llatitúes, una onda tropical o un curtiu bastiu), y al volver al puertu, nun yeren reportaos.
Una entruga frecuente ye si'l calentamientu global puede causar ciclones tropicales más frecuentes y violentos. Hasta agora tolos climatólogos paecen tar d'alcuerdu en qu'una sola nube, o inclusive una sola temporada, nun puede ser atribuyida a una única causa como'l calentamientu global o inclusive una variación natural. La entruga ye si esiste una enclín estadística qu'indique un aumentu na fuerza o frecuencia de los ciclones. La Alministración Nacional Oceánica y Atmosférica d'Estaos Xuníos diz nel so guía d'entrugues frecuentes sobre furacanes que "ye altamente inverosímil que'l calentamientu global pueda (o va poder) contribuyir a un cambéu drásticu nel númberu o intensidá de los furacanes".
Al respective de la fuerza, hasta apocayá algamárase una conclusión similar por consensu. Esti consensu foi cuestionáu por Kerry Emanuel. Nun Artículu en "Nature", Emanuel afirmó que'l potencial de destrucción de los furacanes, que combina fuerza, duración y frecuencia de los mesmos "ta altamente correlacionado cola temperatura del mar, reflexando señales climátiques bien documentadas, incluyendo oscilaciones multidecadales nel Atlánticu Norte y Pacíficu Norte y el calentamientu global". K. Emanuel amás, predixo "un sustancial aumentu nes perdes rellacionaes con furacanes nel sieglu veintiuno".
En términos similares, P.J. Webster y otres persones, publicaron un artículu en "Science" esaminando "cambeos nel númberu de ciclones tropicales, duración ya intensidá" mientres los postreros 35 años, un periodu pal que se disponen de datos per satélite. L'afayu principal foi que mientres el númberu de ciclones "menguó en toles rexones sacante l'Atlánticu Norte mientres la última década", hubo un "gran medría nel númberu y proporción de furacanes algamando categoríes 4 y 5." Esto significa, que magar el númberu xeneral de ciclones menguara, el númberu de nubes bien fuertes aumentara.
Tanto Emanuel como Webster y otros, consideren que la temperatura del mar ye una clave importante nel desenvolvimientu de los ciclones. Ye inevitable formulase la entruga: ¿qué causó l'aumentu reparáu nes temperatures de la superficie del mar? Nel Atlánticu, podría ser por cuenta de la Oscilación Atlántica Multidecadal (AMU), un patrón de 50–70 años de variabilidá na temperatura. Emanuel, sicasí, afayó que l'aumentu recién taba fuera del rangu de les oscilaciones previes. Poro, tantu una variación natural (como l'AMU) y el calentamientu global, podríen contribuyir al calentamientu del Atlánticu tropical mientres les últimes décades, pero dica agora, ye imposible faer una atribución esacta a cada apartáu.
Mientres Emanuel analizaba la enerxía disipada añalmente, Webster y el so grupu analizaben el, daqué menos importante, porcentaxe de furacanes en categoríes 4 y 5, y afayaron qu'esti porcentaxe aumentara en 5 de les 6 rexones: Atlánticu Norte, Pacíficu Nordeste y Nordés, Pacíficu Sur y Índicu Norte y Sur. Cuidao que cada rexón podría tar suxeta a oscilaciones locales similares al AMU, cualquier estadística individual pa una rexón queda nel aire. Pero si les oscilaciones locales nun tán sincronizaes por dalguna oscilación global ensin identificar inda, la independencia de les rexones dexa les pruebes estadístiques comunes que son muncho más concretes que cualquier prueba rexonal. Desgraciadamente, Webster nun fixo dicha prueba.
So la presunción de que los seis rexones son estadísticamente independientes pal efectu del calentamientu global, realizóse'l t-test y atopóse que la hipótesis nula de que'l calentamientu global nun impactara nel porcentaxe de furacanes de categoría 4 y 5, pue ser refugada nun nivel d'un 0,1%. Poro, namái hai 1 oportunidá ente 1.000 d'atopar simultáneamente los seis aumentos reparaos nos porcentaxes de furacanes de diches categoríes. Esta estadística precisa ciertu axuste, porque les variables a prueba nun tán distribuyíes en variaciones iguales, pero puede dar inclusive meyores evidencies de que se detectara l'impactu del calentamientu global na intensidá de los furacanes.
Los ciclones tropicales que causen destrucción masiva son, afortunadamente, raros, pero cuando asoceden pueden causar dañu nun rangu de miles de millones de dólares y estrozar o acabar con miles de vides.
El Ciclón Bhola, el más mortíferu rexistráu, cutió la zona altamente poblada del Delta del Ganges nel Pakistán Oriental (agora Bangladex) el 13 de payares de 1970, como un ciclón tropical de Categoría 3. Envalórase qu'acabó cola vida de 500.000 persones. La rexón del Índicu Norte foi históricamente la más mortífera, con delles nubes dende 1900 provocando más de 100.000 muertes, toes en Bangladesh
Na rexón atlántica, siquier tres tormentes mataron a más de 10.000 persones. El Furacán Mitch mientres la Temporada de furacanes nel Atlánticu de 1998 provocó severos hinchentes y deslizamientos de folla en Hondures, matando a 18.000 persones y camudando tantu l'aspeutu del terrén que foi precisu realizar nuevos mapes del país. El Furacán de Galveston de 1900, que fixo entrada en tierra en Galveston (Texas) con una estimación de Categoría 4, acabó cola vida de 8.000 a 12.000 persones y sigue siendo'l desastre natural más mortíferu na hestoria d'Estaos Xuníos. La nube más mortífera rexistrada nel Atlánticu foi'l Gran Furacán de 1780, que mató a 22,000 persones nes Antilles.
La nube más intensa rexistrada foi'l Tifón Tip nel Pacíficu Nordeste en 1979, qu'algamó una presión mínima de tan solo 870 mbar y vientos máximos sosteníos de 305 km/h. Debilitóse enantes de cutir en Xapón. Tip nun tien n'esclusiva'l récord de vientos más rápidos rexistraos nun ciclón; El Furacán Wilma ostentar con velocidaes de 320km/h, mientres la temporada de 2005 nel océanu Atlánticu. Anque les velocidaes rexistraes nun se consideren totalmente ciertes, una y bones los equipos suelen terminar destruyíos en condiciones tan estremes, el furacán Camille foi la única nube qu'entró en tierra con tal intensidá, convirtiéndola, con 305 km/h como velocidá de vientos sosteníos y raches d'hasta 335 km/h, el ciclón tropical más fuerte al faer entrada en tierra. En comparanza, estes velocidaes pueden atopase nel centru d'un tornáu intensu, pero Camille, como tolos ciclones tropicales, foi muncho más llarga que cualesquier de los tornaos más duraderos. 
El Tifón Nancy en 1961 tenía un rexistru con vientos d'hasta 345 km/h, pero investigaciones recién indiquen que les velocidaes midíes ente 1940 y 1960 yeren más elevaes de lo qu'en realidá teníen de ser, y por tantu nun se considera la nube con vientos más potentes rexistraos. De forma similar, una racha de vientu midida a nivel de superficie, causada pol Tifón Paka en Guam con una intensidá de 380 km/h, que fuera confirmada, y fuera la racha de vientu non tornádica más fuerte rexistrada na superficie de la Tierra, tuvo que ser refugada yá que el anemómetru foi estropiáu pola nube.
Tip ye tamién el ciclón más grande rexistráu, con una circulación de vientos de fuerza tropical nun campu de 2.170 km. El tamañu mediu d'un ciclón tropical ye de "solo" 480 km. La nube más pequeña rexistrada foi la Nube tropical Marcu en 2008, con tan solo 48 km, que tocó tierra cerca de Veracruz en Méxicu.
El Furacán Iniki en 1992 foi la nube más poderosa que cutió Hawaii nos rexistros históricos, entrando en Kauai como furacán de categoría 4, matando a seis persones y causando trés mil millones de dólares en daños. Otros furacanes destructivos nel Pacíficu inclúin al Furacán Pauline y el Furacán Kenna.
El 26 de marzu de 2004, el Ciclón Catarina convertir nel primera furacán del Atlánticu Sur. Otros ciclones anteriores nesa mesma rexón, en 1991 y 2004 algamaron namái fuerza de nube tropical. Ye altamente posible qu'antes de 1960 formárense ciclones tropicales ellí, pero nun fueron reparaos hasta l'empiezu de la era de los satélites atmosféricos naquel añu.
Un ciclón tropical nun precisa ser especialmente fuerte pa causar un dañu difícil d'escaecer. La Nube Tropical Thelma, en payares de 1991, mató a miles de persones en Filipines y nunca aportó a tifón; el dañu de Thelma debióse principalmente a los hinchentes y non a los vientos o marexada ciclónica. En 1982 la depresión tropical ensin nome, que darréu se convertiría nel Huracán Paul, causó la muerte d'unes 1.000 persones n'América Central debíu al efeuto de les sos agües enchentes.
El 29 d'agostu de 2005 el Furacán Katrina fixo entrada en tierra en Luisiana y Misisipi. El Centru Nacional de Furacanes d'EE.XX., na so revisión d'Agostu de la temporada de nubes tropicales, aseguró que Katrina yera, probablemente, el peor desastre natural na hestoria del país. Anguaño asígnense-y 1.604 muertes, principalmente de los hinchentes y consecuencies en Nueva Orleans, Luisiana. Tamién s'envalora que causó daños por un valor de 75 mil millones de dólares. Enantes de Katrina, el sistema más costosu en términos monetarios foi'l Furacán Andrew en 1992 que causó unes perdes envaloraes de 39 mil millones polos daños causaos en Florida.
Los términos usaos en reportar meteorolóxicos pa ciclones tropicales que tienen vientos en superficie iguales o superiores a 64 nuedos o 32 m/s varien según la rexón:
Hai munchos otros nomes pa los ciclones tropicales, incluyendo "bagyo", "baguió" o "baguio" en Filipines, Willy, Willy en Australia y "Taíno" en Haití.
La palabra "tifón" tien dos posibles oríxenes:
El términu portugués tufão tamién ta rellacionáu con tifón.
La palabra "furacán" derivar del nome del divos Furacán, fundador del cosmos maya según el Popol Vuh, llibru sagráu de la cultura Quiché, un pueblu indíxena, de Guatemala.
La palabra ciclón foi acuñada pol capitán Henry Piddington, quien la usaba pa referise a una nube que fixo añicos un cargueru en Isla Mauricio en febreru de 1845.
Amás de los ciclones tropicales, na naturaleza hai otros dos clases de ciclones. Estos tipos de ciclones, conocíos como ciclones extratropicales y ciclones subtropicales, pueden ser etapes poles qu'un ciclón tropical pasa mientres la so formación o disipación.
Un ciclón extratropical ye una nube que llogra la so enerxía de la diferencia de temperatures n'horizontal, lo cual ye típicu en llatitúes más altes. Un ciclón tropical puede convertise en extratropical según muévese escontra llatitúes más altes y la so fonte d'enerxía camuda del calor lliberáu pola condensación a les diferencies de temperatura ente mases d'aire; amás, anque nun ye bien frecuente, un ciclón extratropical puede tresformase nuna nube subtropical, y de ende nun ciclón tropical. Dende l'espaciu reparar que les nubes extratropicales tienen un patrón de nubes en forma de coma bien característicu. Los ciclones extratropicales tamién pueden ser peligrosos cuando los sos centros de baxes presiones producen fuertes vientos y mar alta.
Un ciclón subtropical ye un sistema atmosféricu que tien ciertes carauterístiques d'un ciclón tropical y otres d'un ciclón extratropical. Los ciclones subtropicales pueden apaecer nuna amplia banda de llatitúes, dende la Llinia ecuatorial al paralelu 50°. Anque les nubes subtropicales escasamente atraen vientos de fuerza huracanada, pueden volvese tropicales según el so núcleu calezse. Dende un puntu de vista operacional, nun se considera qu'un ciclón tropical pueda convertise en subtropical mientres la so transición extratropical.
Na cultura popular, los ciclones tropicales apaecieron en numberosos medios, como nel cine, la lliteratura, la televisión, la música o los videoxuegos. Usáronse ciclones tropicales ficticios o basaos en fechos reales. Por exemplu, créese que la novela de George R. Stewart, "Nube", publicada en 1941, tuvo influencia a la de dar nomes femeninos a los ciclones tropicales del océanu Pacíficu. Otru exemplu ye'l furacán de la película "La nube perfecta", que describe'l fundimientu del pesqueru Andrea Gail por causa de la Torbonada del Nordés de Halloween de 1991. Tamién apaecieron furacanes en capítulos de series televisives como "Los Simpson", "Invasión", "Padre de familia", "Seinfeld", "" y "Dawson's Creek". La película de 2004, "The Day After Tomorrow" inclúi delles menciones a ciclones tropicales.
Radiación ultraviola
Denominar radiación ultravioleta o radiación UV a la radiación electromagnético que la so llargor d'onda ta entendida aprosimao ente los 400 nm (4x10 m) y los 15 nm (1,5x10 m). El so nome provién de qu'el so rangu empieza dende llargores d'onda más curties de lo que los humanos identificamos como'l color violeta. Esta radiación puede ser producida polos rayos solares y produz dellos efectos na salú.
El descubrimientu de la radiación ultravioleta ta acomuñáu a la esperimentación del escurecimientu de los sales de plata al ser espuestes a la lluz solar. En 1801 el físicu alemán Johann Wilhelm Ritter afayó que los rayos invisibles asitiaos xusto detrás del estremu violeta del espectru visible yeren especialmente efectivos escureciendo'l papel trescaláu con cloruru de plata. Denominó a estos rayos "rayos desoxidantes" pa enfatizar el so reactividad química y p'estremalos de los "rayos calóricos" (descubiertos por William Herschel) que s'atopaben al otru llau del espectru visible. Poco dempués adoptóse'l términu "rayos químicos". Estos dos términos, "rayos calóricos" y "rayos químicos" permanecieron siendo abondo populares a lo llargo del sieglu XIX. Finalmente estos términos fueron dando pasu a los más modernos de radiación infrarroxa y ultravioleta respectivamente.
Según el so llargor d'onda, estrémense dellos subtipos de rayos ultravioleta:
Una de les aplicaciones de los rayos ultravioleta ye como forma d'esterilización, xuntu colos rayos infrarroxos (pueden esaniciar toa clase de bacteries y virus ensin dexar borrafes, a diferencia de los productos químicos). 
Ta n'estudiu la esterilización UV de la lleche como alternativa a la pasteurización.
Producen radiación UV al traviés de la ionización de gas de mercuriu a baxa presión. Un recubrimientu fosforescente nel interior de los tubos absuerbe la radiación UV y convertir en lluz visible.
Parte de les longitud d'onda emitíes pol gas de mercuriu tán nel rangu UVC. La esposición ensin protección de la piel y güeyus a llámpares de mercuriu que nun tienen un "fósforu de conversión" ye por demás peligrosa.
La lluz llograda d'una llámpara de mercuriu alcuéntrase principalmente en llargores d'onda discretes. Otres fontes de radiación UV práctiques d'espectru más continuu inclúin les llámpares de xenón, les lámpara de deuteriu, les llámpares de mercuriu-xenón, les llámpares d'haluru metálicu y la llámpara halóxena.
La lluz ultravioleta tamién ye conocida coloquialmente como "lluz negro". Pa xenerar esti tipu de lluz usen unes llámpares fluorescentes especiales. Nestes llámpares úsase namái un tipu de fósforu en llugar de los varios usaos nes llámpares fluorescentes normales. Tamién se reemplaza'l vidriu claru por unu de color azul-violeta, llamáu cristal de Wood. 
El vidriu de Wood contién óxidu de níquel, y bloquia casi tola lluz visible que supere los 400 nanómetros. El fósforu de normal usáu pa un espectru d'emisión de 368nm a 371nm puede ser tantu un amiestu de europiu y fluoroborato de estroncio (SrBOF:Eu), o un amiestu d'europiu y borato de estroncio (SrBO:Eu), ente que'l fósforu usáu pal rangu de 350nm a 353nm ye chombu acomuñáu con silicatu de bariu (BaSiO:Pb). 
La radiación ultravioleta, al allumar ciertos materiales, faise visible debíu al fenómenu denomináu fluorescencia. Esti métodu ye usáu comúnmente pa autenticar antigüedaes y billetes, pos ye un métodu d'exame non invasivo y non destructivu. N'estructures metáliques, suelse aplicar líquidos fluorescentes pa dempués allumala con una lluz negro, y asina detectar resquiebros y otros defectos.
En ciencia forense, la lluz negro usar pa detectar rastros de sangre, orina, semen y cuspia (ente otros), causando qu'estos líquidos adquieran fluorescencia. Usando esta mesma técnica, dellos reporteros revelaron la falta d'hixene nes habitaciones de los hoteles, o llurdios en ropa que d'otra manera seríen más difíciles de detectar.
Les trampes de mosques ultravioleta úsense pa desaniciar pequeños insectos voladores. Diches criatures son atraíes a la lluz UV pa depués ser desaniciaes por una descarga eléctrica o atrapaes dempués de tocar la trampa.
La espectrometría UV/VIS (de lluz ultravioleta y visible) ye llargamente usada en química analítica. Láseres como los excímeros y el de nitróxenu (TEA) radien a llargores d'onda curties, con abonda enerxía como p'atomizar les amueses y llograr espectros d'emisión atómica.
La mayor parte de la radiación ultravioleta que llega a la Tierra facer nes formes UV-C, UV-B y UV-A; principalmente nesta postrera, por causa de la absorción per parte de la atmósfera terrestre. Estos rangos tán rellacionaos col dañu que producen nel ser humanu: la radiación UV-C (la más perxudicial pa la vida) nun llega a la tierra al ser absorbida pol osíxenu y el ozonu de l'atmósfera; la radiación UV-B ye parcialmente absorbida pol ozonu y namái llega a la superficie de la tierra nun porcentaxe mínimu, magar lo que puede producir daños na piel. 
Ente los daños que los rayos ultravioleta pueden provocar inclúyense'l cáncer de piel, avieyamientu d'ésta, irritación, arrugues, llurdios o perda d'elasticidá. Tamién pueden desencadenar lupus eritematoso sistémico.
La radiación UV ye altamente mutagénica,esto ye, qu'induz a mutaciones. Nel ADN provoca dañu al formar dímeros de pirimidinas (xeneralmente dímeros de timina) qu'encurtien la distancia normal del enllaz, xenerando una deformación de la cadena.
L'índiz UV ye un indicador de la intensidá de radiación UV proveniente del Sol na superficie terrestre. L'índiz UV tamién señala la capacidá de la radiación UV solar de producir mancadures na piel.
Una y bones l'índiz y la so representación variaben dependiendo del llugar, la Organización Mundial de la Salú xuntu cola Organización Meteorolóxica Mundial, el Programa de les Naciones Xuníes pal Mediu Ambiente y la Comisión Internacional de Protección contra la Radiación non Ionizante publiquen un sistema estándar de midida del índiz UV y una forma de presentalo al públicu incluyendo un códigu de colores asociáu.
El códigu puede vese na siguiente tabla:
Los seres humanos al igual que la mayoría de los mamíferos son incapaces d'identificar el color ultravioleta. Ello puede debese a que los sos ancestros del Cretácicu yeren principalmente nocherniegos al envís de pasar inalvertíos y fuxir de los dinosaurios depredadores. Esi patrón fixo perder a dichos ancestros los fotoreceptores ultravioleta y colloráu. D'antiguo tuvieren los cuatro fotorreceptores distintos, como ye propiu de pexes, anfibios y reptiles ya inclusive aves. Col intre de la evolución y la masiva estinción de los dinosaurios, los mamíferos empezaron a colonizar el planeta y modificaron los sos patrones de conducta. Volviéronse diurnos, y dellos ordes, como los primates, recuperaron el fotorreceptor coloráu, lo que facilita la detección de frutos maduros. Otros ordes, como los carnívoros y la munchos rucadores, caltuvieron o recuperaron el fotorreceptor ultravioleta, lo que resulta de vital importancia pa marcar el territoriu pos la orina y les fieces reflexen conducentemente la lluz ultravioleta.
Nel casu de peces la comunicación ultravioleta, sobremanera nel casu de osteictios, resulta de vital importancia pa fuxir del depredador que nun puede vela.
Mineral
Mineral ye aquella sustanza sólida, natural, homoxénea, d'orixe de normal inorgánicu, de composición química definida (pero variable dientro de ciertes llendes) y que los sos átomos tienen una disposición ordenada. La clasificación de Strunz ye un métodu xeneralmente aceptáu pa clasificar los minerales.
En munchos casos desenvuelven superficies planes conocíes como cares. Si'l mineral foi capaz de crecer ensin interferencies, pueden xenerar formes xeométriques carauterístiques, conocíes como cristales.
Los minerales tienen gran importancia polos sos múltiples aplicaciones nos diversos campos de l'actividá humana. La industria moderno depende directa o indirectamente de los minerales; usar pa fabricar múltiples productos de la moderna civilización. Asina, de distintos tipos de cuarzu y silicatos, produzse'l vidriu. Los nitratos y fosfatos son utilizaos como abonu pa l'agricultura. Ciertos materiales, como'l yelsu, son utilizaos profusamente na construcción. Los minerales qu'entren na categoría de piedres precioses o semipreciosas, como los diamantes, topacios, rubíes, destinar a la confección de xoyes.
Los minerales son un recursu natural de gran importancia pa la economía d'un país, munchos productos comerciales son minerales, o se llogren a partir d'un mineral. Munchos elementos de los minerales resulten esenciales pa la vida, presentes nos organismos vivos en cantidaes mínimes.
Diamante
En mineraloxía, el diamante (del griegu antiguu αδάμας, "adámas", que significa "invencible" o "inalterable") ye un alótropo del carbonu onde los átomos de carbonu tán dispuestos nuna variante de la estructura cristalina cúbica centrada na cara denominada «rede de diamante». El diamante ye la segunda forma más estable de carbonu, dempués del grafitu; sicasí, la tasa de conversión de diamante a grafitu ye despreciable a condiciones ambientales. El diamante tien sonadía específicamente como un material con carauterístiques físiques superlatives, munches de les cualos deriven del fuerte enllaz covalente ente los sos átomos. En particular, el diamante tien la más alta durez y conductividá térmica de tolos materiales. Estes propiedaes determinen que l'aplicación industrial principal del diamante sía en ferramientes de corte y d'apolazadura.
El diamante tien carauterístiques óptiques destacables. Por cuenta de la so estructura cristalina desaxeradamente ríxida, pue ser contaminada por pocos tipos d'impureces, como'l boro y el nitróxenu. Combináu cola so gran tresparencia (correspondiente a una amplia banda prohibida de 5,5 eV), esto resulta na apariencia clara ya incolora de la mayoría de diamantes naturales. Pequenes cantidaes de defectos o impureces (aprosimao una parte por millón) inducen un color de diamante azul (boro), mariellu (nitróxenu), marrón (defectos cristalinos), verde, violeta, rosado, negru, naranxa o colloráu. El diamante tamién tien una dispersión refractiva relativamente alta, esto ye, habilidá pa esvalixar lluz de distintos colores, lo que resulta nel so llustre característicu. Les sos propiedaes óptiques y mecániques escelentes, combinaes con una mercadotecnia eficiente, faen que'l diamante sía la xema más popular.
La mayoría de diamantes naturales formar a condiciones de presión alta y temperatura alto, esistentes a fondures de 140 km a 190 km nel mantu terrestre. Los minerales que contienen carbonu aproven la fonte de carbonu, y la crecedera tien llugar en periodos de 1 a 3,3 mil millones d'años, lo que correspuende a, aprosimao, el 25% a 75% de la edá de la Tierra. Los diamantes son llevaos cerca a la superficie de la Tierra al traviés d'erupciones volcániques fondes por un magma, que s'esfrez en roques ígnees conocíes como kimberlites y lamproites. Los diamantes tamién pueden ser producíos sintéticamente nun procesu d'alta presión y alta temperatura qu'asemeya aprosimao les condiciones nel mantu de la Tierra. Una alternativa, y técnica dafechu distinta, ye la deposición química de vapor. Dellos materiales distintos al diamante, incluyendo a la zirconia cúbica y carburu de siliciu son denominaos frecuentemente como simulantes de diamantes, asemeyando al diamante n'apariencia y munches propiedaes. Desenvolviéronse técniques xemolóxiques especiales pa estremar los diamantes sintéticos y los naturales, y simulantes de diamantes.
El nome "diamantest" deriva del griegu antiguu "ἀδάμας" "(adámas"), «propiu», «inalterable», «irrompible, indomable», de ἀ- (a-), «ensin» + "δαμάω" ("damáō"), «yo gobierno, yo domo». Sicasí, piénsase que los diamantes fueron reconocíos y minaos per primer vegada na India, onde depósitos aluviales significativos de dicha piedra podríen atopase munchos sieglos tras a lo llargo de los ríos Penner, Krishna y Godavari. Considérase probáu que los diamantes fueron conocíos na India dende fai siquier 3.000 años, y conxetúrase que se conocieren fai yá 6.000 años.
Los diamantes fueron atesoraos como xemes dende'l so usu como icono relixosos na Hestoria de la India antigua India. El so usu en ferramientes de grabáu tamién se remonta a la historia humana más temprana. La popularidá de los diamantes foi creciendo dende'l sieglu XIX por cuenta del so creciente suministru, meyores técniques de corte y apolazadura, crecedera na economía mundial, y campañes de publicidá innovador y esitoses.
En 1813, Humphry Davy usó una lente pa concentrar los rayos del sol nun diamante nuna atmósfera de osíxenu, y demostró que l'únicu productu de la combustión yera dióxidu de carbonu, demostrando que'l diamante taba compuestu de carbonu. Darréu, demostró que, nuna atmósfera desprovista d'osíxenu, el diamante convertir en grafitu.
L'usu más familiar de los diamantes anguaño ye como xemes usaes para adornu, un usu que se remonta a l'antigüedá. La dispersión de la lluz blanco nos colores espectrales ye la característica xemolóxica primaria de ximir diamantes. Nel sieglu venti, espertos nel campu de la "xemoloxía" desenvolvieron métodos pa clasificar a los diamantes y otres xemes, basándose nes carauterístiques más importantes del so valor como xema. Los cuatro carauterístiques, conocíes informalmente como les "cuatro C", son usaes agora d'una manera común como descriptores básicos de los diamantes: estos son "carat", "cut", "colour" y "clarity" (pesu, talla, color y pureza).
El Cullinan ye'l mayor diamante topáu en tola hestoria del que se tenga conocencia. El so valor yera incalculable, hasta tal puntu que tuvo de ser estazáu en dellos fragmentos.
Un diamante ye un cristal tresparente d'átomos de carbonu enllazaos tetraedralmente (sp) que cristaliza na rede de diamante, que ye una variación de la estructura cúbica centrada na cara. Los diamantes afixéronse pa munchos usos, por cuenta de les escepcionales carauterístiques físiques. Les más notables son la so durez estrema y la so conductividá térmica (900–2.320 W/(m·K)), según l'amplia banda prohibida y alta dispersión óptica. Sobre los 1.700 °C (1.973 K / 3.583 °F) nel vacíu o n'atmósfera llibre d'osíxenu, el diamante convertir en grafitu; n'aire'l tresformamientu empieza aprosimao a 700 °C. Los diamantes esistentes na naturaleza tienen una densidá que va dende 3,15–3,53 g/cm, con diamantes bien puros xeneralmente desaxeradamente cerca a 3,52 g/cm.
El diamante ye'l material natural más duru conocíu hasta'l momentu, onde la durez ta definida como la resistencia a la rayadura. El diamante tien una durez de 10 (la máxima durez) na esguila de Mohs de durez de minerales. La durez del diamante foi conocida dende l'antigüedá, y ye la fonte del so nome.
Los diamantes naturales más duros nel mundu son de los campos de Copeton y Bingara, allugaos na área de New England en Nueva Gales del Sur, Australia. Fueron llamaos "can-nin-faire" ("nun puede faese nada con ellos"—una combinación del inglés "can" = poder, italianu "nin" = non y el francés "faire" = faer) polos cortadores en Amberes cuando empezaron a llegar en cantidaes dende Australia na década de 1870. Estos diamantes son xeneralmente pequeños, octaedros perfectos a semiperfectos, y úsense p'apolazar otros diamantes. La so durez ta acomuñada cola forma de crecedera del cristal, que ye nuna sola etapa. La mayoría d'otros diamantes amuesen más evidencies de múltiples etapes de crecedera, lo que produz inclusiones, falles y planos de defectos na rede cristalina, tou lo qu'afecta la so durez. Ye posible tratar diamantes regulares so una combinación de presión alta y temperatura alto pa producir diamantes que son más duros que los diamantes usaos en dispositivos de durez.
La durez de los diamantes contribúi a la so aptitú como xema. Por cuenta de que namái pueden ser rayaos por otros diamantes, caltienen la so apolazadura desaxeradamente bien. A diferencia d'otres xemes, afáense bien al usu diariu por cuenta de la so resistencia al rayáu —seique esto contribúi a la so popularidá como la xema preferida en anillo de compromisu y anillo de matrimoniu, que suelen ser usaos tolos díes mientres décades.
L'usu industrial de los diamantes foi acomuñáu históricamente cola so durez; esta propiedá fai al diamante'l material ideal para ferramientes de cortáu y apolazáu. Como material natural más duru conocíu, el diamante puede ser usáu p'apolazar, cortar, o erosionar cualquier material, incluyendo otros diamantes. Les adaptaciones industriales comunes d'esta habilidá inclúin broces y sierres, y l'usu de polvu de diamante como un abrasivo. Los diamantes de grau industrial menos caros, conocíos como bort, con munches falles y color más probe que les xemes, son usaos pa tales propósitos.
El diamante nun ye aptu pa maquinaries d'aleaciones ferrosas a altes velocidaes, cuidao que el carbonu ye soluble en fierro a les altes temperatures creaes pola maquinaria d'alta velocidá, conduciendo a una gastadura amontada nes ferramientes de diamante cuando les compara con alternatives.
Estes sustances pueden rayar al diamante:
Otres aplicaciones especializaes tamién esisten o tán siendo desenvueltes, incluyendo'l so usu como semiconductores: dellos diamantes azules son semiconductores naturales, en contraste a la mayoría d'otros diamantes, que son escelentes aislantes eléctricos. La conductividá y color azul aniciar de la impureza de boro. El boro sustitúi a átomos de carbonu na rede de diamante, donando un buecu na banda de valencia. 
Comúnmente reparar una conductividá sustancial en diamantes nominalmente non dopados, que crecieron por deposición química de vapor. Esta conductividá ta acomuñada con especies rellacionaes al hidróxenu adsorbido na superficie, y puede ser esaniciada por recocido o otros tratamientos de superficie.
La tenacidá referir a l'habilidá del material d'aguantar la rotura por cuenta de un impactu fuerte. La tenacidá del diamante natural foi midida como 2,0 MPa·m, y el factor d'intensidá de tensión crítico ye 3,4 MN·m. Estos valores son altos comparaos con otres xemes, pero baxos comparaos cola mayoría de ciencia de materiales materiales d'inxeniería. Como con cualquier material, la xeometría microscópica d'un diamante contribúi a'l so resistencia a quebrar. El diamante tien un planu de quebra y de ende ye más fráxil en delles orientaciones que n'otres. El cortadores de diamantes usen esti atributu pa quebrar delles piedres, como pasu previu al facetado.
India, Namibia, Sierra Lleona, Brasil, Colombia, Venezuela, Méxicu, Perú, Australia, Estaos Xuníos, Ghana.
El diamante tien una amplia banda prohibida de 5,5 eV (o 225 nm) que toma tol espectru visible, lo que significa que'l diamante puru tendría de tresmitir la lluz visible y apaecer como un cristal tresparente ya incoloru. L'orixe d'el colores nel diamante ta nos defectos de rede ya impureces. La mayoría d'impureces de diamantes consisten nel reemplazu d'un átomu de carbonu na rede cristalina. La impureza más cómun, nitróxenu, causa una coloración mariella llixera a intensa, dependiendo del tipu y concentración de nitróxenu presente. El Gemological Institute of America (GIA) clasifica la baxa saturación mariella y marrón como diamantes nel "rangu normal de color", y aplica una escala de graduación dende 'D' (incoloru) hasta 'Z' (llixeramente mariellu). El nitróxenu ye, con diferencia, la impureza más común atopada en ximir diamantes, y ye responsable del mariellu y marrón nos diamantes (ver tamién: centro nitróxenu-vacante). El boro ye responsable d'el color azul buxu.Los diamantes de color distintu, como l'azul, son llamaos diamantes de "colories fantasía", y cayen so una escala de graduación distinta.
Los metales de transición Nin y Co, que s'usen comúnmente pa la crecedera de diamante sintéticu poles técniques de presión alta y temperatura alto, fueron detectaos nos diamantes como átomos individuales, sicasí la concentración máxima ye 0,01% pal Nin, ya inclusive enforma menor pal Co. Reparar, sicasí, que puede introducise virtualmente cualquier elementu nel diamante, por implantación d'iones.
El color nos diamantes tien dos fuentes adicionales: irradiación (usualmente por partícules alfa), que causa'l color nos diamantes verdes; y deformaciones físiques del cristal de diamante conocíes como deformaciones plástiques. La deformación plástica ye la causa d'el color en ciertos diamantes marrones y seique en dellos rosados y colloraos. N'orde de rareza, los diamantes incoloros, por enforma los más comunes, son siguíos polos mariellos y marrones, depués polos azules, verdes, negros, blancos tresllúcíos, rosados, violetes, naranxes, moraos, y el más raru, colloráu. Llámense diamantes «negros» a diamantes que nun son verdaderamente negros, pero que contienen numberoses inclusiones escures que-y dan a la xema la so apariencia escura. 
Nel 2008, el Diamante Wittelsbach, un diamante azul de 35,56 quilates (7,11 g) que creyó habese pertenecíu a los Reis d'España, algamó la suma de más de US$24 millones nuna puya de Christie's. Nel 2009, un diamante azul de 7,03 quilates (1,41g) algamó'l más altu preciu por quilate enxamás pagáu pa un diamante, cuando foi vendíu en puya por 10,5 millones de francos suizos (6,97 millones d'Euros o US$9,5 millones naquel tiempu) lo qu'entepasaba por demás los US$1,3 millones per quilate.
Los diamantes pueden ser identificaos pola so alta conductividá térmica. El so eleváu índiz de refraición tamién ye indicativu, pero otros materiales tienen similar refractividad. Los diamantes corten el vidriu, pero esto nun identifica positivamente a un diamante, por cuenta de qu'otros materiales, como'l cuarzu, tamién s'atopen sobre'l vidriu na escala de Mohs y tamién pueden cortar el vidriu. Los diamantes fácilmente rayen a otros diamantes, pero esto estropia a dambos diamantes.
Esisten métodos físicos pa la identificación de los diamantes, como l'empléu de líquidos pesaos; tratar de, emplegando como criteriu la densidá del diamante, somorguiar l'amuesa nuna solución de yoduro de metileno, na que la xema va llexar o se va fundir si tratar d'un diamante o non.
Va unos años fabricáronse unos dispositivos qu'empleguen la conductividá térmica del diamante pa estremalo del restu de xemes tresparentes. Nun primer momentu resultaron bien útiles, sobremanera p'aquellos que nun tener conocencies xemolóxiques, yá que a cencielles tocando la xema con estos aparatos podía determinase si esa xema yera diamante o non. Pero cola apaición de la moissanita, otra nueva imitación del diamante, que tien una conductividá térmica bien similar a la del diamante, la fiabilidá d'estos aparatos quedó n'entredichu. 
Tamién esisten métodos d'observación directa pa identificar un diamante. Los microscópios xemolóxicos dexen reparar les inclusiones internes de la xema oxeto d'estudiu, y un espertu puede determinar qu'inclusiones son carauterístiques d'un diamante y cualos non. La tresparencia ye otra característica del diamante, siendo menos tresparente que dalguna de les sos imitaciones.
La formación del diamante natural rique condiciones bien específiques—esposición de materiales que contienen carbonu a presión alta, variando dende 45 a 60 kilobares, pero a un rangu de temperatura comparativamente baxu que va dende aprosimao 900-1.300 °C. Estes condiciones alcuéntrase en dos llugares na Tierra; nel manto de la litosfera baxu plaques continentales relativamente estables, y nel sitiu d'impactu de meteoritos. 
Les condiciones por qu'asoceda la formación de diamante nel mantu de la litosfera asoceden a fondura considerable, correspondiendo a los requerimientos enantes mentaos de temperatura y presión. Estes fondures tán envaloraes ente 140 y 190 km, anque dacuando cristalicen diamantes a fondures de 300-400 km.
La tasa a la que la camuda la temperatura cola medría de fondura na Tierra varia grandemente en distintos partes de la Tierra. En particular, so les plaques oceániques, la temperatura xube más rápido cola fondura, más allá del rangu riquíu pa la formación del diamante a la fondura riquida. La combinación correcta de temperatura y presión namái s'atopa nes partes grueses, vieyes y estables de les plaques continentales, onde esisten rexones de litosfera conocíes como "cratones". Una llarga estancia na litosfera cratónica dexa a los cristales de diamante crecer más grandes entá. 
Al traviés d'estudios de composición isotópica de carbonu (similar a la metodoloxía usada en datación por radiocarbono, sacante colos isótopos estables C-12 y C-13), atopóse que'l carbonu de los diamantes provién de fontes tantu orgániques como inorgániques. Dellos diamantes, conocíos como "harzburtigícos", son formaos de carbonu inorgánico atopáu orixinalmente no fondo del mantu terrestre. En contraste, los diamantes "eclogíticos" contienen carbonu orgánico de detritus orgánicu que foi abasnáu escontra baxo dende la superficie de la corteza terrestre al traviés de subducción (ver tectónica de plaques) enantes de tresformase en diamante. Estos dos fontes distintes de carbonu tienen distintes razones C:C mensurables. Los diamantes que llegaron a la superficie de la Tierra son xeneralmente bastante vieyos, diendo dende mil millones a 3,3 mil millones d'años. Esto ye del 22% a 73% de la edá de la Tierra.
Los diamantes asoceden más frecuentemente como octaedros eudrales o arrondaos y octaedros gemelados denominaos macles. Como la estructura del cristal de diamante tien una disposición cúbica de los átomos, tienen munches facetes que pertenecen a un cubo, octaedru, rombicosidodecaedro, tetraquishexaedro o hexaquisoctaedro. Los cristales pueden arredondiase y les arestes inespresives pueden elongarse. Delles vegaes alcuéntrase-yos crecíos xuntos o formando cristales dobles "gemelados" nes superficies del octaedru. Estes formes distintes y vezos de los diamantes resulten de les distintes circunstancies esternes. Los diamantes (especialmente aquelles coles cares del cristal arredondiaes) atópense comúnmente recubiertos en "nyf", una piel opaco gomosa.
Los diamantes tamién pueden formase n'otros eventos naturales d'alta presión. Atopáronse diamantes bien pequeños, conocíos como "microdiamantes" o "nanodiamantes", nos cráteres d'impactu de meteoritu. Tales eventos d'impactu crean zones de choque d'alta presión y temperatura, aparentes pa la formación de diamantes. Los microdiamantes del tipu d'impactu pueden ser usaos como un indicador de cráteres d'impactu antiguos.Dalgunos d'estos diamantes tienen empaquetados hexagonales(EH),a diferencia de los comunes que tienen un empaquetado cúbicu (EC).
Non tolos diamantes atopaos na Tierra aniciáronse equí. Un tipu de diamante denomináu diamante carbonado, que alcuéntrase en Suramérica y África, pue depositase ende vía un impactu d'asteroide (non formáu pol impactu) fai aprosimao 3 mil millones d'años. Estos diamantes pueden formase nel mediu intraestelar, pero al 2008, nun había consensu científicu avera cómo s'aniciaron los diamantes carbonado.
Los granos presolares en munchos meteoritos atopaos sobre la Tierra contienen nanodiamantes d'orixe estraterrestre, formaos probablemente en supernoves. La evidencia científica indica que les estrelles nanes blanques tienen un núcleu de carbonu y osíxenu cristalizáu. El más grande d'estos atopáu nel universu hasta agora, BPM 37093, ta allugáu a 50 años lluz, na constelación Centauru. Una nota de prensa del Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics describió'l núcleu estelar de 2.500 milles de diámetru como un "diamante". Referíase-y como "Lucy", pol cantar "Lucy in the Sky with Diamonds" (Lucy nel cielu con diamantes), de the Beatles.
La roca portadora de diamantes ye llevada cerca a la superficie al traviés d'erupciones volcánicas d'orixe fondu. El magma para tal volcán tien d'aniciase a una fondura onde los diamantes puedan ser formaos— o más (tres veces o más la fondura de la fonte de magma pa la mayoría de los volcanes). Esto ye daqué qu'asocede relativamente escasamente. Les chimenees contienen el material que foi tresportáu escontra la superficie por acción volcánica, pero nun foi eyectada primero que l'actividá volcánica cesara. Mientres la erupción, estes chimenees tán abiertes a la superficie, resultando en circulación abierta; nes chimenees atopáronse munchos xenolitos de roques superficiales, ya inclusive madera y/o fósiles. Les chimenees volcániques que lleven diamantes tán rellacionaos estrechamente a les rexones más vieyes y fríes de la corteza continental (cratones). Esto ye porque los cratones son bien gruesos, y el so mantu litosférico estender a fondures abondo grandes tal que los diamantes sían estables. Non toles chimenees contienen diamantes, ya inclusive menos contienen abondos diamantes pa faer el mináu económicamente vidable.
El magma en chimenees volcániques ye xeneralmente d'unu de dos tipos característicos, que s'esfrecen en roca ígnea conocida tantu kimberlita o lamproita. El magma en sí mesmu nun contién diamantes; sicasí, actúa como un elevador que lleva les roques formaes na fondura (xenolitos), minerales (xenocristos), y fluyíos escontra riba. Estes roques son característicamente riques en minerales de olivino, piroxeno, y anfibol, ricos en magnesiu que suelen ser alteriaos a serpentina pol calor y los fluyíos mientres y dempués de la erupción. Ciertos "minerales indicadores" asoceden típicamente en kimberlitas diamantíferas, y son usaes como trazadores mineralóxicos polos prospectores, quien siguen les buelgues del indicador de regresu a la chimenea volcánica que pueden contener diamantes. Estos minerales son ricos en cromu (Cr) o titaniu (Ti), elementos que-y imparten colores brillosos a los minerales. Los minerales indicadores más comunes son los granates cromianos (usualmente requilencia de Cr, colloráu brillosu, y granates verdes de les series ugranditas), granates eclogíticos, requilencia de Ti anaranxáu, espineles coloraes d'altu Cr, cromita escura, diópsido de Cr verde brillante, olivino verde vidriosu, picroilmenita negra, y magnetita. Los depósitos de kimberlita son conocíos como "suelu azul", peles partes fondamente serpentinizadas de los depósitos, o como "suelu mariellu", pola magre de esmectita cercana al suelu y carbonatu meteorizado y parte ferruñosa.
Una vegada que los diamantes fueron tresportaos a la superficie pol magma nuna chimenea volcánica, pueden ser erosionados fuera y distribuyíos nuna área grande. Una chimenea volcánica que contién diamantes ye conocida como una "fonte primaria" de diamantes. Les "fontes secundaries" de diamantes inclúin a toles árees onde hai un númberu significativu de diamantes, erosionados del so matriz de kimberlita o lamproíta, y acumulaos pola acción de l'agua o'l vientu. Estos inclúin depósitos aluviales y depósitos esistentes en llinies costeres esistentes y antigües, onde los diamantes tienden a atropase por cuenta del so tamañu y densidá similares. Los diamantes tamién fueron atopaos escasamente en depósitos dexaos tras por glaciares (notablemente en Wisconsin y Indiana); sicasí, en contraste colos depósitos aluviales, los depósitos glaciales son menores y, arriendes d'ello, nun son fontes comerciales vidables de diamante.
La industria del diamante puede ser dixebrada en dos categoríes básicamente distintes: una rellacionada colos diamantes de grau xima, y otru pa los diamantes de grau industrial. Anque esiste un gran comerciu en dambos tipos de diamantes, los dos mercaos actúen en formes dramáticamente distintes.
Esiste un gran comerciu en diamantes de grau xema. A diferencia de los metales preciosos, tales como'l oru o'l platino, los diamantes xima nun son comercializaos como un commodity. Contrariu a la creencia popular, hai un mercáu bien establecíu pa la reventa de diamantes pulíos. Un aspeutu remarcable del comerciu de diamantes calidable xema ye la so peralta concentración: el comerciu global y el corte de diamante ta llindáu a namái unes poques localidaes. El 92% de les cortes de pieces de diamantes nel 2003 fueron en Surat, Gujarat, India. Otros centros importantes de corte y comerciu de diamantes son Amberes, onde ta basáu'l International Gemological Institute, Londres, Nueva York, Tel Aviv, y Ámsterdam. Una sola compañía —De Beers—controla una proporción significativa del comerciu en diamantes. Tienen el so centru en Johannesburgu, Suráfrica y en Londres, Inglaterra. Un factor que contribúi ye la naturaleza xeolóxica de los depósitos de diamante: delles mines primaries grandes de pipes de kimberlita contribúin pa porciones significativos del mercáu (tal como la mina de diamantes de Jwaneng en Botsuana, que ye un gran xacimientu operáu por De Beers que puede producir ente 12.5 a 15 millones de quilates de diamantes per añu), ente que los depósitos secundarios aluviales tienden a estazase ente distintos tipos d'operadores, por cuenta de que pueden ser esvalixaos per dellos cientos de kilómetros cuadraos (por casu, los depósitos aluviales en Brasil).
La producción y distribución de diamantes ta grandemente consolidada nes manos d'unos pocos xugadores clave, y concentraos en centros d'intercambiu de diamantes tradicionales. Siendo'l más importante, Amberes, onde se remanen el 80% de los diamantes brutos, 50% de tolos diamantes cortaos y más del 50% de diamantes brutos, cortaos ya industriales combinaos. Esto fai a Amberes la "capital mundial de diamante" 'de facto'. Sicasí, Nueva York, xuntu col restu de los Estaos Xuníos, ye onde aprosimao'l 80% de los diamantes del mundu son vendíos, incluyendo vientes en puya. Coles mesmes, tamién terminen en Nueva York los diamantes más grandes y de formes brutes más inusuales. La compañía De Beers, como'l más grande estractor de diamantes nel mundu, caltién una posición claramente dominante na industria, y foi asina dende la so fundación en 1888 pol imperialista británicu Cecil Rhodes. De Beers tien o controla una proporción significativa de les instalaciones mundiales de producción de diamante brutu (mines) y canales de distribución pa los diamantes calidable xema. La compañía y les sos subsidiarias tienen mines que producen casi'l 40 per cientu de la producción mundial añal de diamantes. En dalgún tiempu pensóse que más del 80 per cientu de la producción mundial de diamantes brutos pasaba al traviés de la Diamond Trading Company (DTC, una subsidiaria de De Beers) en Londres, pero anguaño la cifra ta envalorada n'aprosimao 40 per cientu. De Beers vendió una vasta mayoría de les sos reserves de diamantes a finales de la década de 1990 - principios de la década de 2000 y el restu representa principalmente inventariu en trabayu (diamantes que tán siendo ordenaos enantes de la so vienta). Esto foi bien documentado na prensa pero permanez pocu conocíu al públicu polo xeneral.
La campaña de publicidá de diamantes de De Beer ye apreciada como una de les campañes más esitoses ya innovadores na hestoria. N. W. Ayeri & Son, la firma publicitaria retenida por De Beers a mediaos del sieglu XX, algamó ésitu n'alicar el mercáu americanu de diamantes y abrió nuevos mercaos, inclusive en países onde nun esistiera una tradición de diamantes. La multifacética campaña publicitaria de N.W. Ayeri incluyía publicidá per allugamientu, espublizando'l diamante en sí, en cuenta de la marca De Beers, y construyendo asociaciones con celebridaes y realeza. Esta campaña coordinada duró décades y sigue anguaño: seique ye prindáu meyor pol eslogan: "a diamond is forever" (un diamante ye pa siempres). 
Embaxo de la cadena de suministrus, los miembros de la Federación mundial de bolses de diamantes (WFDB) actúen como un mediu pal intercambiu global de diamantes, comerciando tantu diamantes pulíos y brutos. La WFDB consiste de bolses de diamantes independientes en centros principales de corte tales como Tel Aviv, Amberes, Johanesburgu y otres ciudaes nos Estaos Xuníos, Europa y Asia.
Nel 2000, la WFDB y la International Diamond Manufacturers Association establecieron el World Diamond Council pa evitar el tráficu de diamantes usaos pa subvencionar guerres y actos inhumanos. Actividaes adicionales de la WFDB inclúin tamién la promoción del World Diamond Congress cada dos años, según l'establecimientu del "International Diamond Council" (IDC) pa supervisar la graduación de los diamantes.
El mercáu pa los diamantes de grau industrial opera de forma bien distinta de la so contraparte ornamental. Los diamantes industriales son valoraos mayoritariamente pola so durez y conductividá térmica, faciendo dalgunes de les carauterístiques xemolóxiques de los diamantes, tales como claridá y color, irrelevantes pa la mayoría d'aplicaciones. Esto ayuda a esplicar por qué'l 80% de los diamantes minaos (igual a aprosimao 100 millones de quilates, o 20.000 kg añalmente), non aptos pal so usu como piedres precioses, son destinaes al usu industrial. Amás de los diamantes minaos, los diamantes sintéticos atoparon aplicaciones industriales casi darréu tres la so invención na década de 1950; prodúcense añalmente otros 3 mil millones de quilates (600 tonelades métriques) de diamantes sintéticos pa usu industrial. Anguaño, aprosimao'l 90% del material abrasivo de les lijas de diamante ye d'orixe sintéticu.
L'usu industrial dominante de los diamantes ye la corte, perforación, lijado y apolazáu. La mayoría d'usos de diamantes nestes tecnoloxía nun riquir de diamantes grandes; n'efectu, la mayoría de diamantes que son calidable de xema, sacante pol so tamañu pequeñu, pueden atopar un usu industrial. Los diamantes son ensertaos na punta de parafuses o fueyes de sierres, o espardíos nun polvu pal so usu n'aplicaciones de lijado y apolazáu. Delles aplicaciones especializaes inclúin l'usu en llaboratorios como contenedor pa esperimentos d'alta presión, rodamientos d'altu desempeñu, y un usu llindáu en ventanes especializaes.
Coles meyores continues fechos na producción de diamantes sintéticos, les aplicaciones futures tán volviéndose facederes. Ta xenerando muncha escitación el posible usu del diamante como un semiconductor aptu pa construyir microchips, o l'usu del diamante como un disipador en electrónica, anque antaño nesta caña de la tecnoloxía emplegóse llargamente na fabricación d'aguyes de les cápsules fonocaptoras de los tocadiscos.
La llende ente los diamantes calidable de xema y los diamantes industriales ta definíu ruinamente, y parcialmente depende de les condiciones de mercáu (por casu, si la demanda de diamantes apolazaos ye alta, delles piedres aptes van ser apolazaos en xemes pequeñes o de baxa calidá en cuenta de ser vendíes pa usu industrial). Dientro de la categoría de diamantes industriales, hai una subcategoría qu'entiende les piedres de menor calidá, principalmente piedres opaques, que son conocíes como "bort" o 'boart'.
Aprosimao 130 millones de quilates (26.000 kg) son minaos añalmente, con un valor total cercanu a USD $9 mil millones, y aprosimao 100.000 kg son sintetizaos añalmente.
Más o menos el 49% de los diamantes provienen d'África central y del sur, anque s'afayaron fontes significatives del mineral en Canadá, India, Rusia, Brasil y Australia. Mínase-yos de la kimberlita y lamproíta presentes en pipes volcániques, que pueden tresportar los cristales de diamante aniciaos nes fondures de la Tierra onde les altes presiones y temperatures déxen-y formase- escontra la superficie. La minería y distribución de los diamantes naturales son un motivu de discutiniu frecuente, tales como les esmoliciones sobre la vienta de los "diamantes de sangre" polos grupos paramilitares africanos. La cadena de suministru de diamantes ta controlada por un númberu llindáu de negocios poderosos, y ta tamién altamente concentrada nun pequeñu númberu de localizaciones alredor del mundu (ver figura).
Namái una fracción bien pequeña de mineral de diamante consiste de diamantes reales. El mineral ye chancado, procesu mientres el cual tiense'l cuidu riquíu pa nun destruyir los diamantes más grandes, y depués son ordenaos por densidá. Anguaño, los diamantes son alcontraos na fracción de densidá rica en diamantes, cola ayuda de fluorescencia de rayos X, dempués de lo cual los pasos finales d'ordenamientu son fechos a mano. Primero que l'usu de los rayos X fáigase común, la separación facer con petrines de grasa; los diamantes tienen un enclín más fuerte a pegase a la grasa que los otros minerales na amuesa. 
Históricamente, los diamantes yeren atopaos namái en depósitos aluviales nel sur de la India. India lideró la producción mundial de diamantes dende'l tiempu del so descubrimientu, aprosimao nel sieglu IX A.C. hasta mediaos del sieglu XVIII d.C., pero'l potencial comercial d'estes fontes fuera escosáu a finales del sieglu XVIII, y naquel tiempu, la India foi clisada per Brasil, onde se toparon los primeros diamantes non provenientes de la India en 1725.
La producción de diamante de depósitos primarios (kimberlitas y lamproítas) empezó namái na década de 1870, tres el descubrimientu de los campos de diamantes na República Sudafricana. La producción aumentó col tiempu, y agora minóse un acumuláu total de 4.5 mil millones de quilates dende la fecha. Interesante ye'l fechu de qu'el 20% de dicha cantidá minárase namái nos postreros 5 años, y mientres los últimos diez años, 9 mines nueves empezaren la producción, mientres 4 más tán esperando ser abiertes llueu. La mayoría d'estes mines tán allugaes en Canadá, Zimbabwe, Angola, y una en Rusia.
Nos Estaos Xuníos, atopóse diamantes en Arkansas, Coloráu, y Montana. Nel 2004, el descubrimientu d'un diamante microscópicu nos Estaos Xuníos condució al muestreo en brutu de pipes de kimberlita nun llugar remotu de Montana.
Anguaño, la mayoría de depósitos de diamantes comercialmente vidables tán en Rusia (principalmente en Yakutia, por casu la mina Mir y la mina Udachnaya), Botsuana, Australia (norte y oeste) y la República Democrática d'El Congu. 
Nel 2005, Rusia produció casi un quintu de la producción global de diamante, según reportar de British Geological Survey. Australia tien les pipes diamantíferas más riques, con producción qu'algama niveles picos de 42 TM per añu na década de 1990.
Tamién hai depósitos comerciales siendo minaos viviegamente nel Territoriu del Noroeste de Canadá, y en Brasil. Los prospectores de diamantes siguen buscando nel globu pipes de kimberlita y lamproíta que contengan diamantes.
En dalgunos de los países d'África central y occidental políticamente más inestables, los grupos revolucionarios tomaron control de les mines, usando los ingresos provenientes de les vientes de diamantes pa financiar les sos operaciones. Los diamantes vendíos al traviés d'esti procesu son conocíos como "diamantes de conflictu" o "diamantes de sangre". Grandes corporaciones de comerciu de diamantes siguen financiando y alimentando estos conflictos al faer negocios colos grupos armaos. En respuesta a la esmolición pública de que les sos compres de diamantes pudieren tar contribuyendo a la guerra y a violación de los derechos humanos nel África central y occidental, la Organización de les Naciones Xuníes, la industria de diamantes, y les naciones comercializadoras de diamantes introducieron el Procesu Kimberley nel 2002. El Procesu Kimberley apunta a asegurar que los diamantes de conflictu nun s'entemezan colos diamantes controlaos por tales grupos rebalbos. Esto llógrase al riquir que los países productores de diamantes aprovan pruebes de que'l dineru que faen de la vienta de diamantes nun ye usáu pa financiar actividaes criminales o revolucionaries. Anque'l Procesu Kimberley tuvo un ésitu moderáu en llindar el númberu de diamantes de conflictu qu'entren al mercáu, dalgunos entá atopen el so camín ende. Ente'l 2% y el 3% de los diamantes comerciados anguaño son, potencialmente, diamantes de conflictu. Dos grandes fallos entá llinden la efectividá del Procesu Kimberley: (1) la relativa facilidá de faer contrabandu de diamantes al traviés de les fronteres africanes, y (2) la naturaleza violenta de la minería de diamantes nes naciones que nun tienen técnicamente un estáu de guerra, y que los sos diamantes son consideraos, arriendes d'ello, "llimpios".
El gobiernu canadiense estableció un cuerpu conocíu como'l "Canadian Diamond Code" p'ayudar a autentificar los diamantes canadienses. Ésti ye un sistema bien rigorosu de vixilancia de los diamantes, y ayuda a protexer la reputación de "llibre de conflictos" de los diamantes canadienses.
La Diamond Trading Company (DTC) ye una subsidiaria de De Beers, y comercializa diamantes en brutu de les mines operaes por De Beers (dexó de mercar diamantes nel mercáu abiertu en 1999, y cesó de mercar diamantes rusos minaos pola compañía rusa Alrosa a finales del 2008. Alrosa apeló exitosamente contra una corte europea y va reiniciar les sos vientes en mayu del 2009).
Una vegada adquiríos por Sightholders (que ye un términu rexistráu, que fai referencia a les compañíes que tienen un contratu de suministru de tres años con DTC), los diamantes son cortaos y apolazaos en preparación a ser vendíos como xemes precioses. La corte y apolazáu de los diamantes brutos ye un llabor especializáu que ta concentrada nun númberu llindáu de localidaes alredor del mundu. Los centros tradicionales de corte de diamante son Amberes, Ámsterdam, Johannesburgu, Nueva York y Tel Aviv. Apocayá, estableciéronse centros de corte de diamantes en China, India, Tailandia, Namibia y Botswana. Los centros de corte con menores costos de mano d'obra, notablemente Surat en Gujarat, India, remanen un gran númberu de diamantes de pocos quilates, ente que cantidaes más pequeñes de los diamantes más grandes o más pervalibles tienden a ser remanaos n'Europa o Norteamérica. La recién espansión d'esta industria na India, emplegando mano d'obra barata, dexó que diamantes más pequeños sían preparaos como xemes en cantidaes más grandes de lo qu'antes yera económicamente facederu.
Los diamantes que fueron preparaos como xemes precioses son vendíes en centros d'intercambiu de diamantes conocíos como "bolses". Hai 26 bolses de diamantes rexistraes nel mundu. Les bolses son l'últimu pasu fuertemente controláu na cadena de suministru de diamantes, grande mayoristas ya inclusive minoristes pueden mercar cantidaes relativamente pequeñes de diamantes nes bolses, dempués de lo cual son preparaes pa la so vienta final al consumidor. Los diamantes pueden ser vendíos yá engastados en xoyería, o vendíos ensin engastar. D'alcuerdu al Rio Tintu Group, nel 2002 los diamantes producíos y lliberaos al mercáu taben valorizados en US$9 mil millones, como diamantes brutos, US$14 mil millones dempués de cortaos y apolazadures, US$28 mil millones en xoyería de diamantes mayorista, y US$57 mil millones en vientes d'escaparate.
Los diamantes sintéticos son cristales de diamante que son manufacturados nun llaboratoriu, en contraste a los diamantes naturales que se formen naturalmente nel sosuelu. Los usos xemolóxicos ya industriales del diamante crearon una gran demanda de piedres brutes, esta demanda foi satisfecha en gran parte polos diamantes sintéticos por más de mediu sieglu; estos fueron fabricaos por diversu procesos, sicasí, ye n'años recién en que se fixo posible producir diamantes sintéticos calidable de xema de tamañu significativu.
La mayoría de diamantes sintéticos disponibles comercialmente son de color mariellu, y son producíos por procesos denominaos d'Alta Presión y Alta Temperatura (HTHP). El color mariellu ye causáu por impureces de nitróxenu. Otru colores tamién pueden ser reproducíos, como l'azul, verde o rosa, que resulten de la adición de boro o de la irradiación dempués de la síntesis.
Otru métodu popular de crecedera de diamante sintéticu ye la deposición química de vapor (CVD). La crecedera tien llugar en presión baxa (menor a la presión atmosférica). Arreya alimentar un amiestu de gases (típicamente 1:99 metanu:hidróxenu) nuna cámara y descomponelos pola acción de radicales químicamente activos nun plasma empecipiáu por microondes, filamentu caliente, descarga eléctrica, welding torch o láser. Esti métodu ye usáu principalmente pa recubrimientos, pero tamién puede producir cristales individuales de dellos milímetros de tamañu (ver imaxe). 
Nel presente, la producción añal de diamantes sintéticos calidable de xema ye namái d'unos cuantos miles de quilates, ente que la producción total de diamantes naturales ye alredor de 120 millones de quilates. A pesar d'esti fechu, frecuentemente un consumidor atopa diamantes sintéticos cuando busca un diamante de color de fantasía, porque casi tolos diamantes sintéticos son de color de fantasía, mientres namá'l 0,01% de los diamantes naturales son de color de fantasía. La producción de diamantes sintéticos más grandes amenacia'l modelu de negociu de la industria de diamantes. L'efectu final de la rápida disponibilidad de diamantes calidable de xema de baxu costo nel futuru ye malo de predicir.
Un diamante d'imitación ta definíu como un material distinto al diamante que ye usáu p'asemeyar l'apariencia d'un diamante. Les xemes qu'asonsañen al diamante suelen ser referíes como «diamantes», a seques, anque puramente son «diamantes d'imitación»; dacuando llámense «simulantes del diamante» por calcu semánticu del inglés. El diamante d'imitación más familiar a la mayoría de consumidores ye la zirconia cúbica. La popular xema moissanita (carburu de siliciu) sueli ser tratada como un diamante d'imitación, anque ye una xema por derechu propiu. Anque la moissanita tien una apariencia similar al diamante, la so principal desventaxa como simulante del diamante ye qu'el zircón cúbicu ye muncho más baratu y casi igualmente convincente. Tanto'l zircón cúbicu como la moissanita son producíos sintéticos.
Les meyores del diamante son tratamientos específicos realizaos sobre los diamantes naturales o sintéticos (usualmente sobre aquellos yá cortaos y apolazaos nuna xema), que tán diseñaos p'ameyorar les carauterístiques xemolóxiques de la piedra n'unu o más formes. Estes inclúin la perforación láser pa esaniciar inclusiones, aplicación de sellantes pa rellenar fisuras, tratamientu p'ameyorar el grau de color d'un diamante blancu, y tratamientos pa dar color de fantasía a un diamante blancu.
Los recubrimientos tán usándose más pa da-y a los simulantes de diamantes, como'l zircón cúbicu, una apariencia más "como'l diamante". Una sustanza asina ye'l carbonu diamantino—un material carbonáceo amorfu que tien delles propiedaes físiques similares a les de los diamantes. La publicidá suxure que tal recubrimientu podría tresferir delles d'estes propiedaes similares al diamante a la piedra recubierta, cola consecuencia del meyoramientu del simulante de diamante. Sicasí, les técniques modernes, como la espectroscopia Raman dexen identificar fácilmente esti tratamientu.
Indicóse qu'un procesu de recocido pudieron convertir diamantes sintéticos, típicamente marrones (CVD) en diamantes incoloros, y que estos diamantes, dempués de ser unviaos pa identificación en xoyería de diamantes, nun fueron identificaos como distintos a los diamantes naturales. Tales anuncios suelen ser fechos pa nueves piedres sintétiques, simulantes, y trataes, asina que ye importante validar cómo fueron unviaes les piedres pa la so identificación.
Los gemologistas afechiscamente entrenaos y forníos pueden estremar ente diamantes naturales y diamantes sintéticos. Tamién pueden identificar la gran variedá de diamantes naturales trataos, siendo dos excepciones una pequeña minoría de diamantes trataos por HPHT del Tipu II, los diamantes d'esti tipu suelen ser brown, y al traviés del yá mentáu procesu HPHT lo que se fai ye un procesu físicu que dexa que'l diamante llogre un color bien alto (dende colores D hasta H) y dellos diamantes verdes artificialmente irradiaos, estos diamantes naturales atopar na so mayoría en Africa y son fáciles de detectar. Nun s'atopó cristales "perfectos" (a nivel de rede cristalina atómica), asina que tanto los diamantes natural y sintéticu siempres tienen imperfecciones carauterístiques, que surden de les circunstancies de la crecedera del cristal, que-yos dexa ser estremaos unos d'otros.
Los llaboratorios usen técniques como les espectroscopía, microscopía y luminiscencia so lluz ultravioleta curtia pa determinar l'orixe d'un diamante. Tamién usen máquines especialmente diseñaes p'ayudar nel procesu d'identificación. Dos d'estes máquines son la "DiamondSure" y la "DiamondView", dambes producíes pola DTC y comercializaes pol GIA.
Pueden realizase dellos métodos pa identificar diamantes sintéticos, dependiendo del métodu de producción y d'el color del diamante. Los diamantes CVD suelen ser identificaos por una fluorescencia colorada. Los diamantes coloriaos C-J pueden ser detectaos al traviés del "Diamond Spotter" del Swiss Gemmological Institute. Les piedres nel rangu de color D-Z pueden ser esaminaes al traviés del espectrómetru UV/visible "DiamondSure", ferramienta desenvuelta por De Beers. De manera similar, los diamantes naturales suelen tener imperfeciones y falles menores, tales como inclusiones de material estraño, que nun se ven en diamantes sintéticos.
Carbón
El carbón o carbón mineral ye una roca sedimentaria de color prieto, bien rica en carbonu, utilizada como combustible fósil. La mayor parte del carbón formar mientres el periodu Carboníferu (fai 359 a 299 millones d'años). Nun ye un recursu anovable.
El carbón aniciar pola descomposición de vexetales terrestres, fueyes, maderes, corteces, y espores, que s'atropen en zones banzáusas, llagunares o marinas, de poca fondura. Los vexetales muertos van atropándose no fondero d'una cuenca. Queden cubiertos de agua y, poro, protexíos del aire que los destruyiría. Empieza un lentu tresformamientu pola acción de bacteries anaerobies, un tipu de microorganismos que nun pueden vivir en presencia de osíxenu. Col tiempu produz un progresivu arriquecimientu en carbonu. Darréu pueden cubrir con depósitos magrizos, lo que va contribuyir al caltenimientu del ambiente anaerobio, fayadizu por que siga el procesu de carbonificación. Los xeólogos envaloren qu'una capa de carbón d'un metro d'espesura provién del tresformamientu pol procesu de diagénesis de más de diez metros de llimos carbonosos.
Nes cuenques carboníferes les capes de carbón tán entrepolaes con otres capes de roques sedimentaries como arenisques, magres, conglomeraos y, en dellos casos, roques metamórfiques como esquistos y cayueles. Esto debe a la forma y el llugar onde se xenera'l carbón.
Si, por casu, un gran monte ta asitiáu cerca de la mariña y el mar invade la mariña, el monte queda progresivamente somorguiáu, por descensu del continente o por una transgresión marina, y los vexetales muertos y cayíos atropar na plataforma mariniega. Si sigue'l descensu del continente o la invasión del mar, el monte queda totalmente anubiertu. Les zones remanecíes cercanes empiecen a erosionarse y los productos resultantes, arenes y magres, cubren los restos de los vexetales que se van tresformando en carbón. Si retira'l mar, puede desenvolvese un nuevu monte y empezar otra vegada'l ciclu.
Nes cuenques hulleres caltiénense, tantu nel carbón como nes roques entrepolaes, restos y marques de vexetales terrestres que pertenecen a especies anguaño sumíes. El tamañu de les plantes y l'esuberancia de la vexetación dexen deducir que'l clima nel que s'anició'l carbón yera probablemente clima tropical.
Esisten distintos tipos de carbones minerales en función del grau de carbonificación qu'esperimentara la materia vexetal qu'anició'l carbón. Estos van dende la alteria, que ye'l menos evolucionáu y en que la materia vexetal amuesa poca alteración, hasta la antracita que ye'l carbón mineral con una mayor evolución. Esta evolución depende de la edá del carbón, lo mesmo que de la fondura y condiciones de presión, temperatura, redolada, etc., nes que la materia vexetal evolucionó hasta formar el carbón mineral.
El rangu d'un carbón mineral determinar en función de criterios tales como'l so conteníu en materia volátil, conteníu en carbonu fixo, mugor, poder caloríficu, etc. Asina, a mayor rangu, mayor ye'l conteníu en carbonu fixo y mayor el poder calorífico, ente que mengüen el so mugor natural y la cantidá de materia volátil. Esisten delles clasificaciones de los carbones según el so rangu. Una de les más utilizaes estrema a los carbones de mayor a menor rangu en:
La hulla ye un carbón mineral de tipu bituminosu mediu y alto en volátiles.
La producción mundial de carbón de 2001 a 2009 foi:
Los 10 países mayores productores de carbón bituminoso y antracita nel añu 2007 fueron:
Les reserves de carbón atópense bien partíes, con 70 países con xacimientos aprovechables. Al ritmu actual de consumu calcúlase qu'esisten reserves segures pa 133 años, por 42 y 60 del petroleu y el gas, respectivamente. Amás, el 67% de les reserves de petroleu y el 66% de les de gas alcuéntrase en Oriente Mediu y Rusia.
L'home estrai carbón dende la Edá Media. Nos xacimientos pocu fondos la esplotación ye a cielu abiertu. Sicasí, polo xeneral les esplotaciones de carbón facer con minería soterraña una y bones la mayoría de les capes atópense a cientos de metros de fondura. 
El carbón suministra'l 25% de la enerxía primaria consumida nel mundu, namái por detrás del petroleu. Amás ye de les primeres fontes d'enerxía eléctrica, con 40% de la producción mundial (datos de 2006). Les aplicaciones principales del carbón son:
Aceru: ente 0,2% y 1,2% de carbonu ##
Fundición: más del 1,2% de carbono #
Industries varies. Utilizar nes fábriques que precisen muncha enerxía nos sos procesos, como les fábriques de cementu y de lladriyos.
Estos dos últimes aplicaciones antigües son bien contaminantes y riquen muncha enerxía, desperdiciando asina un terciu del balance enerxéticu global. Por cuenta de la crisis del petroleu volvieron utilizase.
Testil
Testil ye'l términu xenéricu aplicáu orixinalmente a les teles texíes, pero que güei s'utiliza tamién pa fibres, filamentos, filaces y filos, según pa los materiales filaos, afieltrados o non texíos y texíos, acolchaos, trenzados, xuntaos, anoyaos o bordaos que se fabriquen a partir de entrelazamiento de urdimbre y trama o texíu, yá sía planu o elásticu.
Hasta'l sieglu XX les fibres más utilizaes pa los texíos yeren les naturales: el algodón y el llinu que provienen de plantes, y la llana y la seda, que son fibres d'orixe animal. Darréu, y col descubrimientu y desenvolvimientu de los polímeros plásticos, xeneralizóse l'usu de fibres artificiales que tienen orixe natural y sintétiques de composición namái química, como'l nylon y el poliéster.
Llana
La llana ye una fibra natural que se llogra de les oveyes y d'otros animales como llames, alpaques, vicuñes, cabres o coneyos, per aciu un procesu denomináu tosquila. Utilizar na industria testil pa iguar productos tales como sacos, mantes, ruanas,guantes, calcetos, sueteres..
Los Productos de llana son utilizaos na so mayoría en zones fríes porque col so usu caltién el calor corporal; esto ye por cuenta de la naturaleza de la fibra del material.
Los oríxenes de la llana provienen de los animales ovinos y/o puede ser tamién d'orixe artificial o creada pol home.
La esquila ye la corte del pelo nos animales pal aprovechamientu de la llana. Enantes de realizar el tosquiláu hai que tomar una serie de cuidos que van dexar realizar la xera más eficientemente, inspeccionando la calidá y estáu del vellón de la llana.
La esquila realízase una vegada per añu, y depués espérase que la llana creza nuevamente mientres doce meses, pa volver tosquilar nel siguiente branu. 
Pal tosquiláu esisten dos técniques o métodos claramente estremaos:
Ye'l métodu más tradicional y antiguu, onde l'animal ye atáu (maneado) enantes d'empezar a cortar el vellón. Termináu'l corte suelta la oveya pa tosquilar la barriga y faer l'esgañe.
Ye un métodu que surde darréu y que realiza les operaciones de corte col animal sueltu, pa lo cual allúgase al animal sentáu y l'esquilador opera dende tras del mesmu. Empiézase primero pola barriga y termina pela cabeza.
La esquila, independientemente de la técnica o métodu emplegaos, puede faese a mano con tisories (esquila manual) o con máquina pa tosquilar (esquila mecánica), que puede ser fixa o portátil.
Les llanes más pervalibles son les que vienen d'oveyes de trés a seis años. Una oveya produz al añu d'unu a 3 quilos de llana fino o de dos a seis kilos de llana grueso, según trátese d'una raza o otra.
Les partes aisllaes del vellón amuesen grandes diferencies tocantes a finura y estáu de llimpieza, según la parte del cuerpu de que procedan. La clasificación del vellón tien la so importancia, si aspirar a llograr cierta uniformidá nel filáu. Los coneyos por casu; que tamién producen llana, utilizar tamién pa cubrir el nial onde va poner a les críes y caltenelos en calor.
La llana recién tosquilada suel presentase bien puerca polo que, enantes de prosiguir cola so ellaboración, ye precisu llimpiala convenientemente. Con cuenta de aforrar el costo del flete de les impureces, suélse-yos someter a una llavadura previa.
Nos llavaderos industriales, enantes de la llavadura, la llana embodécase abondo, pos, a consecuencia del azacanáu y del tresporte, preséntase inda n'apertaos faxos y ye bien importante pal bon ésitu de la operación que los pelos de la llana dexen pasu a los axentes de la llavadura. Coles mesmes hai qu'esaniciar tamién primeramente'l polvu, arena y demás impureces porcaces.
Ye bien importante que l'agua emplegada nun sía dura nin contenga sales de fierro. 
De les llexíes puerques de la máquina de llavadura pueden recuperase los sales que constitúin la "suarda" y la llamada "grasa de la llana". De les primeres llógrase potasa, por destilación y calcinación; purificando la segunda, de color pardu, puerca y maloliente, estrayer la lanolina que constitúi una materia primo de gran valor pa la preparación de productos farmacéuticos y cosméticos.
El gran númberu de races d'oveyes y l'influencia variable de les condiciones de vida del animal actúen sobre les carauterístiques de la llana. La clasificación de la llana faise teniendo en cuenta una serie de carauterístiques, de les cualos les más importantes son les siguientes: finura, llargor, regularidá nel grau de greñu y uniformidá, resistencia y allargamientu, elasticidá, flexibilidá, color, rellumu y rendimientu.
La producción mundial de llana llavao ye d'alredor de 2 millones de tonelaes, siendo los principales productores Australia, Uruguay, la disuelta Xunión Soviética, Nueva Zelanda, China y Arxentina. 
Seda
La seda ye una fibra natural formada por proteínes. Anque ye producida por dellos grupos d'insectos, na actualidá namái la seda producida polos bárabos de Bombyx mori emplegar na fabricación industrial testil. Hubo delles investigaciones en busca d'otros tipos de sedes con distintes propiedaes, que s'estremen a nivel molecular. Polo xeneral les sedes son producíes principalmente polos bárabos d'insectos primero que éstes completen el so metamorfosis, pero tamién hai casos de sedes producíes por exemplares adultos. La secreción de seda ye especialmente común nos artrópodos del xéneru Hymenoptera (abeyes, aviespes y formigues), y dacuando utilízase na construcción de niales. Otros tipos d'artrópodos tamién producen sedasobremanera diversu arácnidos, como les arañes (vease Tela d'araña).
Hai munchos artrópodos que producen seda, ente los que pueden citase:
Los texíos de seda fueron ellaboraos per primer vegada na antigua China, y dellos nicios apunten a que se fabricaron yá alredor del añu 3000 e.C., anque hai evidencies más firmes de que la seda usábase más llargamente escontra l'añu 1300 e.C. La lleenda diz que yá daquella la Emperatriz de China Xi Ling-Shi (Hsi-Ling-Shih, Lei-tzu) usaba vistíos de seda. De primeres la seda yera un texíu reservao puramente a los miembros de la familia imperial china, tantu pal so propiu usu como pa ser regaláu. Pero col tiempu, dáu'l so cada vegada mayor usu al traviés de la cultura china acabó estendiéndose la so producción, tantu xeográfica como socialmente, hasta otres zones d'Asia. La seda convirtióse rápido nun productu de luxu bien apreciáu polos comerciantes, por cuenta del so testura y rellumu, amás de ser un productu bien accesible y cómodu de tresportar. Ye por ello qu'esti productu llegó a tener una fuerte demanda, convirtiéndose nun elementu básicu del comerciu internacional pre-industrial. Nel añu 2007 unos arqueólogos afayaron nuna tumba na provincia de Jiangxi los restos d'un vistíu, que les sos fibres de seda taben estrechamente texíes y tiñíes, fechada alredor de la dómina de la dinastía Zhou del Este, con una antigüedá d'unos 2500 años. Anque'l historiadores abarrunten que la formación de la industria téxtil china rellacionada cola seda foi un procesu llargu, saber de la busca de la manera de poder emplegar los texíos de seda per aciu "técniques complicaes" coles que se trataba'l texíu y tiñir. Tales pruebes concretes y directes atopáronse primero que s'afayara la escavación de Mawangdui y otres sedes que daten de la dómina de la dinastía Han (202 e.C.-220 d. C.).
La primer prueba del comerciu internacional de la seda foi l'afayu d'una fibra de seda nel pelo d'una momia exipcia de la 21ª dinastía, alredor del añu 1070 e.C. N'última instancia, el comerciu de la seda algamó llugares tan alloñaos como'l Subcontinente Indiu, Oriente Mediu, Europa y el norte d'África. Esti comerciu taba tan estendíu que'l conxuntu de les principales rutes comerciales ente Europa y Asia llegóse-y a conocer como la Ruta de la Seda.
Los emperadores de China esforciar por caltener de callao la conocencia de la sericicultura pa caltener el monopoliu del so país. Aun así, la sericicultura llegó a Corea alredor del añu 200 e.C., alredor del primer sieglu dempués de Cristu yá llegara a l'antigua Khotan y per l'añu 300 d. C. ela producción de seda taba prácticamente establecíu na India.
La seda producir en Thailandia nunes condiciones climátiques favorables gracies a dos tipos de viermes de seda: los Bombycidae monteses y los adomaos por aldeanos que la so ocupación principal ye cultivar los campos d'arroz, nes zones central y noroeste del país. Les muyeres tradicionalmente texen la seda en telares de mano, tresmitiendo la tradición a les sos fíes, de cuenta que aquelles que se desempeñen meyor nesi llabor demuestren un signu de maduror col cual consiguen tener mayores y meyores oportunidaes nos sos enllaces matrimoniales. Los texíos de seda tailandés de cutiu presenten complicaos patrones de colores y estilos. La mayoría de les rexones tailandeses tienen les sos propies variedaes de seda.
La seda, conocida como "Pattu" o "Reshmi" nes rexones del sur de la India y como "Resham" en hindi y urdu (dende'l persa), tien una amplia hestoria nesi país y entá anguaño produzse a gran escala. Históricamente la seda venía emplegándose per parte de les clases más altes, ente que l'algodón quedaba acutáu pa les clases baxes. Anguaño la seda ye principalmente usada en Bhoodhan Pochampally, tamién conocida como "La Ciudá de la Seda", Kanchipuram,Dharmavaram, Mysore, nel sur de la India y Banaras nel norte pa manufacturar ropa y saris. La "seda de Murshidabad", famosa dende tiempos antiguos produzse principalmente na ciudá de Malda y el distritu de Murshidabad, nel Oeste de Bengala y en Birbhum, onde entá prodúcense texíos en telares de mano. Otru llugar famosu pola producción de seda ye Bhagalpur. La seda de Kanchi ye particularmente conocida polos sos diseños clásicos y el so perdurable calidá. La seda ye tradicionalmente texida a mano y tiñida; polo xeneral tamién tien filos de plata texíos na tela. La mayor parte d'esta seda usar pa faer saris. Los saris son bastante caros polo xeneral y de colores bien llamativos. Les prendes de vistir ellaboraes con seda formen parte del vestuariu xeneral pa bodes y otres celebraciones na India. Nel estáu nororiental de Assam, prodúcense tres tipos distintos de seda, llamaes colectivamente seda Assam: Muga, Eri y Pat. Muga, la seda d'oru, y Eri son producíes por vierme de seda que namái son nativos de Assam. El patrimoniu de la crianza de la seda y el texíu son bien antiguos y sigue na actualidá sobremanera cola producción de Muga y Pat Riha y Mekhela Chador, los trés pieces saris de seda texida colos motivos tradicionales. Los Saris de Seda de Mysore, son bien conocíos pol so nidiu testura, que perdura munchos años si caltiénense curioso.
Na Odisea d'Homeru, 19.233, méntase que Odiséu vistía una camisa "brillosu como la piel d'una cebolla seca" (varia acordies coles traducciones, traducción lliteral equí [3]). Dellos investigadores suxuren que la camisa yera de seda. L'Imperiu Romanu conocía la esistencia de la seda y de fechu comerció con ésta. Mientres el reináu del emperador Tiberiu aprobáronse les lleis de la suntuosidá, que prohibíen utilizar vistíos de seda, pero amosáronse abondo ineficaces [4]. A pesar de la popularidá de la seda, el secretu de la so ellaboración namái llegó a Europa alredor del añu 550 d. C., al traviés del Imperiu Bizantín. Cunta la lleenda que los monxos que trabayaben pal emperador Xustinianu I consiguieron de contrabando huevo de viermes de seda procedente de Constantinopla y despintar con maña en cañes de bambú procedente de China. Mientres s'atopaben na ciudá turca, los monxos repararon el procesu d'ellaboración de la seda de los chinos. Por desgracia, los bizantinos caltuvieron esti secretu, compartíu colos chinos, apurriéndo-yos de fechu el monopoliu de la so producción n'Europa. Tolos texíos que se producíen yeren d'alta calidá ellaboraos por texedores en telares de mano que s'atopaben nel interior del complexu del Palaciu de Constantinopla. La tela producida utilizar na ellaboración de les túniques imperiales y nes relaciones diplomátiques como regalu a dignatarios estranxeros. El restu vender a precios bien elevaos.
Nes enseñances islámiques, los homes musulmanes teníen prohibíu usar la seda. Munchos xuristes relixosos creen que'l razonamientu nel que se basaba esta prohibición moraba n'evitar que les prendes de vistir pa homes pudieren ser consideraes como femenines o estravagantes. [5] A pesar de los mandamientos xudiciales contra la seda pa los homes, la seda caltuvo la so popularidá nel mundu islámicu por cuenta de la posibilidá de suo nes ropes femenines. El musulmanes introducieron la seda na Península Ibérica tres la so conquista.
Los comerciantes venecianos comerciaron frecuentemente con seda y ello afaló a'l productores a asitiase n'Italia. Nel sieglu XIII la seda italiano yera una importante fonte de comerciu. Dende esi periodu, la seda producida na provincia de Como foi considerada como la más pervalible del mundu. La riqueza de Florencia foi en gran midida construyida sobre texíos basaos en llana y seda, y otres ciudaes como Lucca tamién s'arriquecieron col so comerciu. La seda italiano yera tan popular n'Europa que Franciscu I de Francia convidó a'l productores de seda italianu a Francia pa crear una industria de la seda francés, sobremanera en Lyon. L'éxodu de grandes mases de población (especialmente de hugonotes) mientres los periodos de disputes relixoses estropió gravemente a la industria francés, provocando'l zarru de munches fábriques, especialmente de distintes industries testiles, incluyíes les de seda, qu'acabaron per treslladar se a otros países.
Nel casu d'Inglaterra, Jaime I trató d'establecer una producción de seda n'Inglaterra per aciu la compra y el plantíu de 100000 árboles de morera, dalgunos en terrenes axacentes al Palaciu de Hampton Court, pero éstos resultaron ser d'una especie non apta pa los viermes de seda, y l'intentu fracasó. Les empreses britániques tamién establecieron industries de seda en Xipre en 1928. N'Inglaterra, a mediaos de sieglu 20, la seda producir en Lullingstone Castle en Kent. Los viermes de seda fueron criaos y calteníos so la dirección de la Señora Zoe Hart Dyke. La producción a escala industrial empezó n'otru llugar más tarde. 
N'Italia, la Stazione Bacologica Sperimentale foi fundada en Padua en 1871 y les sos investigaciones dedicar a la sericicultura. A fines del sieglu diecinueve, China, Xapón ya Italia yeren los principales productores de seda. Les ciudaes más importantes na producción de seda d'Italia fueron Como y Meldola (Forlì). Na dómina medieval, yera común que la seda usar pa faer fundes pa los plátanos y otres frutes.
La seda yera bastante cara na Europa Medieval, asina que esti texíu solo taba al algame de les clases más pudientes. Comerciantes como l'italianu Giovanni Arnolfini fixéronse abondo ricos gracies al comerciu de la seda colos países del norte d'Europa.
Jaime I d'Inglaterra introdució'l cultivu de la seda nes colonies americanes en redol al añu 1619, supuestamente pa desanimar el plantíu de tabacu. Namái los líderes de Kentucky adoptaron el cultivu. Nel añu 1800 un nuevu intentu na industria de la seda empecipiar n'Europa con trabayadores nacíos en Paterson, New Jersey y la ciudá convertir nun importante centru de producción de seda dientro d'EE.XX., anque les importaciones xaponeses fueron entá más importantes.
La Segunda Guerra Mundial atayó'l comerciu de seda de Xapón. Los precios de la seda aumentaron de manera espectacular. EE.XX. y l'industria téxtil empezaron a buscar sustitutos, lo que condució al usu de materiales sintéticos como'l nylon. Sedes sintétiques tamién fueron fabricaes a partir de lyocell, un tipu de celulosa fibrosa, y son de cutiu difíciles d'estremar de la seda real (vease l'artículu sobre la Tela d'araña pa llograr más información sobre seda sintético).
Les fibres de seda tienen una sección tresversal triangular con esquines arrondaes. Esto reflexa la lluz a distintos ángulos, dando a la seda un rellumu natural. Tien una testura nidio y lliso, non resbaliza, a diferencia de les fibres sintétiques. El so denier ye de 4,5 g / d cuando ta seca y de 2,8-4,0 g / d cuando ta moyada.
La seda ye una de les fibres naturales más fuertes, pero pierde hasta'l 20% de la so fuerza cuando ta húmeda. Tien una bona capacidá de recuperase del mugor, d'alredor d'un 11%. La so elasticidá va dende moderada a probe: si espurrir más allá d'una cierta llende de fuerza, tarda un tiempu en recuperar la so forma previa. Amás ye un texíu que ye sensible a la lluz solar, pudiéndose debilitar la so estructura si espónse enforma al Sol. Tamién ye especialmente vulnerable a l'acción de los insectos, como les poliyes si ta puerca.
La seda ye una probe conductora de la electricidá, pudiendo atropar polo tanto cargues estátiques.
Una gasa de seda ensin llavar puede encoyer hasta un 8% del total del so tamañu por cuenta de una relaxación de la so macro-estructura. Polo tanto la seda tendría de ser pre-llavada enantes d'ellaborar pieces de ropa o bien llimpiase en secu. La llimpieza en secu puede amenorgar el volume de la gasa hasta un 4%. N'ocasiones, esti amenorgamientu puede ser revertida per aciu l'aplicación d'un nidiu vapor con una rueda de prensa de tela. Prácticamente nun hai encoyimientu o gradual o contracción por cuenta de la estructura del nivel de deformación molecular.
La fibroína de la seda ta compuesta pola unión de los aminoácidos Glicina, Alanina y Serina na estructura GLY-SER-GLY-NALA-GLY y forma Beta-lláminas. El entrelazamiento de les cadenes d'hidróxenu fórmase mientres la cara de les cadenes alcuéntrase percima y per debaxo del planu de la cadena d'hidróxenu.
L'alta proporción de glicina, que ye unu de los aminoácidos de molécula más amenorgada, dexa un empacado firme gracies al cual les fibres fáense fuertes y resistentes al estiramientu. La resistencia a la tensión ye debida a los enllaces covalentes peptídicos.
Cuidao que la proteína toma la forma d'una Beta-llámina, cuando'l texíu espurre la fuerza tresmitir a estos fuertes llazos y de esta manera la fibra nun se ruempe.
La seda ye resistente a la mayoría de los ácidos minerales pero ye fácilmente soluble en ácidu sulfúricu. Vuélvese amarellentada por trespiración.
La bona absorción de la seda fai que sía cómodu de llevar ropa ellaborada con ésti texíu en climes templaos y en situaciones d'actividá física. La so baxa conductividá caltién l'aire caliente cerca de la piel mientres el tiempu fríu. De cutiu utilízase pa ellaborar prendes de vistir como camises, bluses, vistíos formales, ropa d'alta cordura, negligés, pijamas, bates, traxes de falta, vistíos llixeros y ropa interior.
La elegancia de la seda, el so nidiu llustre y formosa cayida facer perfecta pa delles aplicaciones d'amobláu. Usar pa la tapicería, parés, tratamientos de ventana (si entemecer con otra fibra), alfombres, ropa de cama y tapiceríes murales.
La seda tamién s'utiliza pa la fabricación de paracaíes, los neumáticos de bicicleta, pa enllenar los edredones y pa fabricar les bolses de pólvora de la artillería. Los primeros chalecos antibalas fueron fabricaos con seda na era de la pólvora hasta aprosimao la I Guerra Mundial. Un procesu de manufactura especial consigue faela afecha como sutura quirúrxica non absorbible pol organismu. Doctores chinos utilizar pa faer arteries protésicas. El pañu de seda tamién puede utilizase como un material sobre'l qu'escribir.
El cultivu de la seda denominar sericicultura. Más de 30 países producen seda, y los más importantes son China (54%), India (14%) y Xapón (11%).
De mano, los viermes de seda ponen los sos güevos nun papel especialmente preparáu. 
Los güevos eclosionen y los guxanos (viermes de seda) son alimentaes con fueyes fresques de morera. Dempués d'unos 35 díes y 4 mudes de piel los guxanos son 10.000 vegaes más pesaes que cuando nacieron y yá son capaces d'empezar a filar un brotu. Un marcu de caña asítiase sobre la bandexa colos guxanos y caúna empieza a filar un brotu moviendo la so cabeza nun movimientu patrón en forma de 8. Dos glándules producen la seda líquido y fuércenlo a salir al traviés d'unes abertures na cabeza llamaes espineretes.
La seda líquido ta recubierta con sericina, una goma protectora soluble n'agua, y que se solidifica en contactu col aire. Mientres los siguientes 2 ó 3 díes el guxanu fai xirar alredor d'un millar de filamentos sobre si mesma y queda dafechu zarrada dientro del brotu. La mayoría de los guxanos son cocíes n'agua ferviendo y retiraes curioso del so brotu y a dalgunes déxase-yos metamorfosiase en poliyes pa criar asina a la próxima xeneración de guxanos.
Los brotos afogaos son clasificaos pol tamañu de la fibra, la so calidá y los sos defectos y depués cepillar p'atopar los filamentos. Dellos filamentos axúntense xuntos y se ovillan sobre una rueda (endolcáu, ver la semeya). Cada brotu produz aprosimao 1500 metros de fibra, conocida como fibra de seda en brutu. Dellos filamentos combinar pa formar un filo. Como les fibres combínense y envolubren na bobina pueden ser endolcaes pa calteneles xuntes. A esti procesu llámase-y "espurríu" y la fibra resultante recibe'l nome de "filo espurríu". 
El tipu de filo y la cantidá de xiru referir al texíu producíu. El tipu de filo endolcáu más finu conozse como "únicu", onde ocho filamentos son endolcaos xuntos. Los filos únicos pueden ser de dos o tres xiros por pulgada y utilícense pa rellenar los filos nes fábriques de seda.
Les Borres de seda (bagazos de seda) producir a partir de les porciones interiores de los brotos. Estos son desgomados (la sericina ye neutralizada) y filaos igual que como cualesquier otra fibra básica. O tamién puede ser entemecida con otru tipu de fibra básica y ser filada nun filo.
La producción de seda montés nun ta controlada. Los brotos fueron recoyíos una vegada que les poliyes salieron d'éstos, polo que suelen quedar estrozaos y la seda recoyida sueli ser de peor calidá. La fibra nun puede ser endolcada y tien que ser filada a conciencia. Los tipos de seda selvaxe inclúin la seda Tussah (más común), la Dupioni y finalmente, la Momme.
Como nel procesu de llogru de la seda introducen los brotos colos guxanos adientro n'agua ferviendo p'afogales, la sericicultura foi criticada a empiezos del sieglu XXI por activistes de los derechos animales, especialmente dende l'apaición de les sedes artificiales. Mahatma Gandhi tamién foi un críticu de la producción de seda basándose na filosofía Ahimsa. Ahimsa ye parte de la tri-milenaria filosofía Jain de la India, "nun estropiar a cualquier criatura viviente". Esto llevó al desenvolvimientu d'una máquina de filáu d'algodón que Gandhi distribuyó pel so país qu'entá puede trate nel Institutu Gandhi. La seda Ahimsa, ellaborada a partir de los brotos d'especies monteses y semi-selvaxes de poliyes de seda, se promueve en delles partes del sur d'India per parte d'aquellos que prefieren nun usar la seda producida per aciu l'afogamientu de los guxanos dientro de los sos brotos.
Plásticu
El términu plásticu na so significación más xeneral, aplicar a les sustances de similares estructures qu'escarecen d'un puntu fixu d'evaporación y tienen mientres un intervalu de temperatures propiedaes d'elasticidá y flexibilidá que dexen moldiales y afaeles a distintes formes y aplicaciones. Sicasí, en sentíu concretu, noma ciertos tipos de materiales sintéticos llograos per aciu fenómenos de polimerización o multiplicación semi-natural de los átomos de carbonu nes llargues cadenes moleculares de compuestos orgánicos derivaos del petroleu y otres sustances naturales.
La palabra plásticu usóse orixinalmente como axetivu pa denotar un escasu grau de movilidá y facilidá p'adquirir cierta forma, sentíu que se caltién nel términu plasticidad. 
L'inventu del primer plásticu aníciase como resultáu d'un concursu realizáu en 1860, cuando'l fabricante estaunidense de boles de billar Phelan and Collarder ufiertó un pagu de 10 000 dólares a quien consiguiera un sustitutu del marfil natural, destináu a la fabricación de boles de billar. Una de les persones que compitieron foi l'inventor norteamericanu John Wesley Hyatt, quien desenvolvió'l celuloide eslleiendo celulosa (material d'orixe natural) nuna solución d'alcanfor y etanol. Magar Hyatt nun ganó'l premiu, consiguió un productu bien comercial que sería vital pal posterior desenvolvimientu de la industria cinematográfico de finales de sieglu XIX.
En 1909 el químicu norteamericanu d'orixe belga Lleo Hendrik Baekeland sintetizó un polímeru de gran interés comercial, a partir de molécules de fenol y formaldehído. Bautizar col nome de baquelita y foi el primera plásticu totalmente sintéticu de la hestoria, foi la primera d'una serie de resines sintétiques que revolucionaron la tecnoloxía moderna empecipiando la era del plásticu». A lo llargo del sieglu XX l'usu del plásticu fíxose desaxeradamente popular y llegó a sustituyir a otros materiales tantu nel ámbitu domésticu, como industrial y comercial.
En 1919 prodúxose un acontecimientu que marcaría la pauta nel desenvolvimientu de los materiales plásticos. El químicu alemán Hermann Staudinger aventuró qu'éstos se componíen en realidá de molécules xigantes o macromoléculas. Los esfuerzos realizaos pa probar estes afirmaciones empecipiaron numberoses investigaciones científiques que producieron enormes meyores nesta parte de la química.
Los plásticos son sustances químiques sintétiques denominaes polímeros, d'estructura macromolecular que puede ser moldiada per aciu calor o presión y que'l so componente principal ye'l carbonu. Estos polímeros son grandes agrupaciones de monómeros xuníos per aciu un procesu químicu llamáu polimerización. Los plásticos apurren el balance necesariu de propiedaes que nun pueden llograse con otros materiales por casu: color, poco pesu, tactu prestoso y resistencia a la degradación ambiental y biolóxico. 
Ello ye que plásticu referir a un estáu del material, pero non al material en sí: los polímeros sintéticos davezu llamaos plásticos, son en realidá materiales sintéticos que pueden algamar l'estáu plásticu, esto ye cuando'l material alcuéntrase mafosu o fluyíu, y nun tien propiedaes de resistencia a esfuerzos mecánicos. Esti estáu algámase cuando'l material n'estáu sólidu tresformar n'estáu plásticu xeneralmente por calentamientu, y ye ideal pa los distintos procesos granibles yá que nesti estáu ye cuando'l material puede manipoliase de les distintes formes qu'esisten na actualidá. Asina que la palabra plásticu ye una forma de referise a materiales sintéticos capaces d'entrar nun estáu plásticu, pero plásticu nun ye necesariamente'l grupu de materiales a los que cotidianamente fai referencia esta palabra.
Les propiedaes y carauterístiques de la mayoría de los plásticos (anque non siempres se cumplen en determinaos plásticos especiales) son estes:
suelen ser impermeables, * 
bonos aislantes eléctricos,
resistentes a la escomiu y a munchos factores químicos; 
La primer parte de la producción de plásticos consiste na ellaboración de polímeros na industria químico. Anguaño la recuperación de plásticos post-consumidor ye esencial tamién.
Parte de los plásticos terminaos pola industria úsense directamente en forma de granu o resina. Más frecuentemente, utilícense delles formes de moldio (por inyección, compresión, rotación, inflación, etc.) o la extrusión de perfiles o filos. Parte del mayor procesu de plásticos realizar nun fornu.
Un termoplástico ye un plásticu que, a temperatura ambiente, ye plásticu o deformable, convertir nun líquidu cuando se calecer y endurezse nun estáu vítreu cuando s'esfrez abondu. La mayoría de los termoplásticos son polímeros d'altu pesu molecular, los que tienen cadenes acomuñaes per mediu de débiles fuerces Van der Waals (Polietileno); fuertes interacciones dipolo-dipolo y enllaz d'hidróxenu; o inclusive aníos arumosos apilados (poliestireno). Los polímeros termoplásticos difieren de los polímeros termoestables en que dempués de calecer y moldiase éstos pueden recalentarse y formar otros oxetos, yá que nel casu de los termoestables o termoduros, la so forma dempués d'esfrecese nun camuda y este prefier amburase..
Los principales son:
Los plásticos termoestables son materiales qu'una vegada que sufrieron el procesu de calentamiento-fusión y formación-solidificación, convertir en materiales ríxidos que nun vuelven fundir se. Xeneralmente pal so llogru partir d'un aldehído.
Tamién pueden clasificase según la reacción que produció'l polímeru:
La cadena de polímeru va creciendo gradualmente mientres haya monómeros disponibles, añediendo un monómero cada vegada. Esta categoría inclúi tolos polímeros de condensación de Carothers y amás dalgunos otros que nun lliberar molécules pequeñes pero sí se formen gradualmente, como por casu los poliuretanos.
Son amorfos los plásticos nos que les molécules nun presenten nengún tipu d'orde; tán dispuestes desordenadamente ensin corresponder a nengún orde. Al nun tener orde ente cadenes crean unos buecos polos que la lluz pasa, por esta razón los polímeros amorfos son tresparentes.
Los polímeros semicristalinos Tienen zones con ciertu tipu d'orde xuntu con zones amorfes. Nesti casu al tener un orde esisten menos buecos ente cadenes polo que nun pasa la lluz sacantes que tengan una espesura pequeña.
Según la velocidá d'enfriamientu, puede menguase (enfriamientu rápidu) o amontase (enfriamientu lentu) el porcentaxe de cristalinidad d'un polímeru semicristalino, sicasí, un polímeru amorfu, nun va presentar cristalinidad anque la so velocidá d'enfriamientu sía desaxeradamente lenta.
Son aquellos que tienen una fabricación, disponibilidad, y demanda mundial, tienen un rangu de precios internacional y nun riquir gran tecnoloxía pa la so fabricación y procesamientu.
Son los materiales que s'utilicen de manera bien específica, creaos prácticamente pa cumplir una determinada función, riquen tecnoloxía especializada pa la so fabricación o'l so procesamientu y de preciu relativamente alto.
Los elastómeros caracterizar pola so gran elasticidá y capacidá d'estiramientu y rebote, recuperando la so forma orixinal una vegada que se retira la fuerza que los deformaba. Entienden los cauchos naturales llograos a partir del látex natural y sintéticu; ente estos postreros atopen el neoprenu y el polibutadieno.
Los elastómeros son materiales de molécules grandes les cualos dempués de ser deformadas a temperatura ambiente, reponen en mayor midida'l so tamañu y xeometría al ser lliberada la fuerza que los deformó.
Esiste una gran variedá de plásticos y pa clasificalos, esiste un sistema de codificación que s'amuesa na Tabla 1. Los productos lleven una marca que consiste nel símbolu internacional de recicláu col códigu correspondiente en mediu según el material específico. L'oxetivu principal d'esti codigo ye la identificacion del tipu de polímeru del qu'esta fechu'l plásticu pal so correctu reciclaje.
El numbero presente nel códigu, ye un numbero designáu arbitrariamente pa la identificación del polímeru del qu'esta fechu'l plásticu y nun tien nada que ver cola dificultá de reciclaje nin durez del plastico en cuestión.
Ye fácil percibir cómo les refugayes plástiques, por casu d'envases de líquidos como l'aceite de cocina, nun son susceptibles d'asimilase de nuevu na naturaleza, porque'l so material tarda aprosimao unos 180 años en degradase. 
Ante esta realidá, establecióse'l recicláu de tales productos de plásticu, que consistió básicamente en recoyer, llimpialos, escoyelos por tipu de material y fundilos de nuevu pa usalos como materia primo adicional, alternativa o sustituta pal moldiáu d'otros productos.
D'esta forma la humanidá atopó una forma fayadiza pa evitar la contaminación de productos que pola so composición, materiales o componentes, nun son fáciles de refugar de forma convencional.
Pueden salvase grandes cantidaes de recursos naturales non anovables cuando nos procesos de producción utilicen materiales "reciclaos". Los recursos anovables, como los árboles, tamién pueden ser salvaos. L'usu de productos reciclaos mengua'l consumu d'enerxía. Cuando se consuman menos combustibles fósiles, va xenerase menos CO2 y polo tanto va haber menos agua acedo y va amenorgase l'efectu invernaderu.
Dende'l puntu de vista financieru: Un bon procesu de reciclaje ye capaz de xenerar ingresos. Polo enantes espuesto, faise ineludible ameyorar y establecer nueves tecnoloxíes tocantes a los procesos de recuperación de plásticos y buscar solución a esti problema tan nocivu pa la sociedá y que día ente día va n'aumentu deteriorando al mediu ambiente. Nes secciones siguientes plantégase'l diseñu d'un fundidor pa polietileno de baxa densidá, el so usu, les sos carauterístiques, encamientu y l'impactu positivu que va apurrir a la comunidá.
A fines del sieglu XX el preciu del petroleu menguó, y de la mesma manera decayó l'interés polos plásticos biodegradables. Nos últimos años esti enclín revirtióse, amás de producise un aumentu nel preciu del petroleu, tomóse mayor conciencia de que les reserves petroleres tán escosándose de manera alarmante. Dientro d'esti contestu, reparar una marcada medría nel interés científicu ya industrial na investigación pa la producción de plásticos biodegradables o EDPs ("environmentally degradable polymers and plastics").
La fabricación de plásticos biodegradables a partir de materiales naturales, ye unu de los grandes retos en distintos sectores; industriales, agrícoles, y de materiales pa dellos servicios. Ante esta perspectiva, les investigaciones qu'arreyen a los plásticos llograos d'otres fontes tomaron un nuevu impulsu y los polihidroxialcanoatos apaecen como una alternativa altamente prometedora.
La sustitución de los plásticos actuales por plásticos biodegradables ye una vía pola cual l'efectu contaminante d'aquellos, veríase menguáu nel mediu ambiente. Les refugayes de plásticos biodegradables pueden ser trataos como refugayes orgániques y esanicialos nos depósitos sanitarios, onde la so degradación realizar en exiguos periodos de tiempu.
Los polímeros biodegradables pueden clasificase de la siguiente manera:
Dientro de la última categoría tópense los plásticos biodegradables producíos por bacteries, nesti grupu atopamos a los PHAs y al acedu poliláctico (PLA). Los PHAs por cuenta del so orixe de fontes anovables y pol fechu de ser biodegradables, denominar “polímeros doblemente verdes”. El PLA, monómero natural producíu per víes fermentativas a partir d'elementos ricos n'azucres, celulosa y almidón, ye polimerizado pol home.
Los bioplásticos presenten propiedaes fisicoquímiques y termoplásticas iguales a les de los polímeros fabricaos a partir del petroleu, pero una vegada depositaos en condiciones favorables, se biodegradan.
L'almidón ye un polímeru natural, un gran hidratu de carbonu que les plantes sinteticen mientres la fotosíntesis que sirve como acuta d'enerxía. Les ceberes como'l maíz y trigu contienen gran cantidá d'almidón y son la fonte principal pa la producción de PLA. Los bioplásticos producíos a partir d'esti polímeru tienen la característica d'una resina que puede inyectase, extruirse y termoformarse.
La producción d'esti biopolímero empieza col almidón que s'estrayi del maíz, depués los microorganismos tresformar nuna molécula más pequeña d'acedu láctico o 2 hidroxi-propiónico (monómero), que ye la materia primo que se polimeriza formando cadenes, con una estructura molecular similar a los productos d'orixe petroquímico, que se xunen ente sigo pa formar el plásticu llamao PLA.
El PLA ye unu de los plásticos biodegradables anguaño más estudiaos, alcuéntrase disponible nel mercáu dende 1990. Ye utilizáu na fabricación de botelles tresparentes pa bébores fríes, bandexes de envasado p'alimentos, y otres numberoses aplicaciones.
Los PHAs son producíos xeneralmente por bacteries Gram negatives, anque esisten bacteries Gram positives tamién productores en menor escala. El primera PHA descubiertu foi'l PHB, que foi descritu nel institutu Pasteur en 1925 pol microbiólogu Lemoigne quien reparó la producción de PHB por Bacillus megaterium. Darréu, en 1958 Macrae y Wildinson repararon que Bacillus megaterium atropaba'l polímeru cuando la relación glucosa/nitrógeno nel mediu de cultivu nun s'atopaba n'equilibriu y repararon la so degradación cuando esistía falta o defectu de fontes de carbonu o enerxía. A partir d'esti fechu, atopáronse inclusiones de PHA nuna estensa variedá d'especies bacterianes. Na actualidá conócense aprosimao 150 distintes polihidroxialcanoatos.
La primer patente de PHB foi pidida nos Estaos Xuníos por J. N. Baptist en 1962. En 1983 asocedieron dos acontecimientos importantes, primero foi'l descubrimientu por De Smet, d'una cepa de Pseudomonas oleovorans (ATCC 29347) productora de PHB, y consecutivamente diose la primer producción del primera biopoliéster d'usu comercial. Un copolímero formáu por monómeros de cuatro y cinco carbonos, denominaos PHB y PHV, respectivamente, esti productu denominóse comercialmente “Biopol” y produzse utilizando Ralstonia eutropha, a partir de glucosa y acedu propiónico. Esti bioplástico na actualidá yá ye sintetizáu a partir d'una sola fonte de carbonu en bacteries recombinantes; y esibe un altu potencial de biodegradabilidad y propiedaes termomecánicas meyores qu'el PHB puru.
Polo xeneral los PHAs son insolubles n'agua, biodegradables, non tóxicos, polo cual unu de los principales beneficios que se llogren de l'aplicación de PHAs, ye l'ambiental. L'usu d'estos productos, amenorga la dependencia del petroleu per parte de la industria plástico, provoca un amenorgamientu de les borrafes sólides y repararíase un amenorgamientu de la emisión de gases que provoquen l'efectu invernaderu.
Los puntos d'interés tocantes a aplicaciones de bioplásticos, acordies con la IBAW (Asociación Internacional y Grupu de Trabayu de Polímeros Biodegradables) centrar nos sectores de barafuste, medicina, agricultura y productos desechables. Sicasí, cola meyora d'esta industria amplióse l'usu de biomateriales aplicándose en: teléfonos celulares, computadores, dispositivos d'audiu y video. D'alcuerdu a esta información establecióse qu'el 10% de los plásticos qu'anguaño s'empleguen na industria electrónico pueden ser reemplazaos por biopolímeros.
Na vida moderna'l plásticu constituyó un fenómenu d'induldable trescendencia. Anguaño l'home vive arrodiáu d'oxetos plásticos qu'en sieglos anteriores nun yeren necesarios pa la vida cotidiana. Los plásticos fabricáronse pa satisfaer les demandes d'una gran variedá d'usos, dando llugar a una vasta industria onde la civilización tendría de llamase la civilización del plásticu, debíu al papel determinante que desempeñó esti material nel so desenvolvimientu, nel meyoramientu de les condiciones de la vida del home y l'acelerada crecedera de la ciencia y la tecnoloxía.
Polo xeneral, les persones tienen bien poca conocencia sobre lo que ye un plásticu, cómo se llogra, cuálos son los tipos de plásticu y les sos aplicaciones, y cualos son los procesos de tresformamientu del mesmu. Estes informaciones son importantes pa quien trabayen na comercialización de plásticos, ya industries de producción o trasformación del plásticu, o apenes interesaos pol asuntu. De tal forma surde como necesidá nesti proyectu amosar a una parte importante de la población les graves consecuencies del mal usu del plásticu que va dende la manera de llogru, hasta los procesos que s'utilicen pa reciclalos.
Cabo destacar que'l plásticu ye una sustanza bien importante pal desenvolvimientu de la industria yá que el so material sintético o natural que contién como ingredientes esenciales sustances orgániques d'elevada masa molecular llamada polímeru. 
Anguaño estos plásticos son bien utilizaos como envases o envolvedures de sustancies o artículos alimenticios que al refugase ensin control, tres el so usu, aniciaron xigantescos basureros marinos, como la llamada «sopa de plásticu», el mayor vertideru del mundu. 
D'esta miente, surde'l problema acomuñáu la contaminación ambiental, munches vegaes productu de la refugaya de los plásticos d'alta y baxa densidá. Les carauterístiques moleculares ( tipos de polímeros) del plásticu contribúin a que presenten una gran resistencia a la degradación ambiental y con mayor razón a la biodegradación. La radaciación UV del sol ye la única forma de degradación natural que fai sentir los sos efectos nel plásticu a medianu plazu, destruyendo los enllaces poliméricos y tornándolo fráxil y argayadizu.
Como rescampla la refugaya acumulativa d'estos plásticos al ambiente trai graves consecuencies a les comunidaes como la son les enfermedaes ente les cualos alcuéntrase'l dengue; producida pol acumulamiento de basura y estancamientu d'agües negres sirviendo éstos como criadorios del zancudu pates blanques. Ente otres de les consecuencies importantes pueden mentase son les obstrucciones de les tuberíes d'agües negres. Auníu a ello la refugaya d'estos materiales plásticos al ambiente provoca l'amenorgamientu del embellecimiento de delles árees, establecimientos, conceyos, ciudaes y estaos.
Los plásticos refundiaos al mar que presenten flotabilidad son un gran problema nes zones d'aselos ecuatoriales, yá que se van axuntando nesos sectores atropándose en grandes cantidaes.
En Chile, mientres una grave seca producida en 1967 na IV rexón de La Serena, una gran cantidá ganáu caprino de les estancies rurales aledañas a la Ruta Panamericana alimentar nos restos plásticos (bolses de polietileno) que se refugaben a les veres polos usuarios, provocando la muerte en masa al cabu d'unes poques hores dempués de la ingesta.
Munches de les ventayes de los productos plásticos convertir nuna desventaxa nel momentu que refugamos yá sía l'envase porque ye descartable o bien cuando tiramos oxetos de plásticu porque se rompieron. 
Magar los plásticos podríen ser reutilizaos o reciclaos na so gran mayoría, lo cierto ye que güei estes refugayes son un problema de mala solución, fundamentalmente nes grandes ciudaes. Ye realmente una xera costoso y complexo pa los conceyos encargaos de la recueya y disposición final de les borrafes yá que a la cantidá d'envases tien de sumáse-y el volume que representen. 
Poles sos carauterístiques los plásticos xeneren problemes na recueya, treslláu y disposición final. Dellos datos sollértennos sobre esto. Por exemplu, un camión con una capacidá pa tresportar 12 tonelaes de refugayes comunes, va tresportar apenes 5 o 6 tonelaes de plásticos amaceraos, y apenes 2 de plásticu ensin amacerar.
Dientro del total de plásticos descartables que güei van a la basura destacar nos últimos años l'aumentu sosteníu de los envases de PET, proveniente fundamentalmente de botelles descartables d'agües de mesa, aceites y bébores alcohóliques y non alcohóliques. Les empreses vienen sustituyendo los envases de vidriu polos de plásticu retornables nun empiezu, y non retornables darréu. Esta decisión implica un permanente cambéu na composición de la basura. N'Uruguai esti procesu aceleróse dende mediaos de 1996, agravándose mientres 1997 cuando amás, munchos envases retornables de vidriu tresformar en vidriu descartable.
D'esta manera, resulta claro que l'abandonu d'estos materiales al mediu ambiente representa un grave problema ambiental.
D'esta miente surde como propósitu diseñar un equipu qu'utilice enerxía térmica por inducción fundiendo'l polietileno de baxa densidá que s'atopen depositaos nel mesmu, una vegada fundíos, tremaos y n'estáu líquidu pasen a ser arramaos a un molde pa ellaborar otros productos que van ser utilizaos n'otres aplicaciones.
Un material candidato a sustituyir al petroleu ye'l cáñamu, aplicable pa tolos usos petroquímicos, pero qu'amás ye 100% biodegradable y altamente reciclable.
Otra de les soluciones que se plantegaron ante l'acumuladura de borrafes plástiques foi la madera plástico.
comola madera pinchona
Poliéster
El poliéster (CHO) ye una categoría de elastómeros que contién el grupu funcional éster nel so cadena principal. Los poliésteres qu'esisten na naturaleza son conocíos dende 1830, pero'l términu poliéster xeneralmente refierse a los poliésteres sintéticos (plásticos), provenientes de fracciones pesaes del petroleu.
El poliéster termoplástico más conocíu ye'l PET. El PET ta formáu sintéticamente con etilenglicol más tereftalato de dimetilo, produciendo'l polímeru o poltericoletano. Como resultancia del procesu de polimerización, llógrase la fibra, que nos sos entamos foi la base pa la ellaboración de los filos pa coser y qu'anguaño tien múltiples aplicaciones, como la fabricación de botelles de plásticu qu'enantes s'ellaboraben con PVC. Llógrase al traviés de la condensación de dioles (grupu funcional dihidroxilo).
Les resines de poliéster (termoestables) son usaes tamién como matriz pa la construcción d'equipos, tuberíes anticorrosivas y fabricación de pintures. Pa dar mayor resistencia mecánica suelen dir reforzaes con cortante, tamién llamáu endurecedor o catalizador, ensin purificar.
El poliéster ye una resina termoestable llograda por polimerización del estireno y otros productos químicos. Endurecer a la temperatura ordinario y ye bien resistente al mugor, a los productos químicos y a les fuerces mecániques. Usar na fabricación de fibres, recubrimientos de llámines, etc. 
Mirra
La mirra (del llatín "myrrha", y ésti del griegu μύῤῥα) ye una sustanza resinoso arumosa. Llógrase faciendo una incisión na corteza del árbol "Commiphora myrrha", de la cual exuda una resina gomosa, de color mariellu que al ensugase tien formes irregulares y tonalidá pardu-acoloratada.
Bien valorada na antigüedá, yá que yera unu de los componentes pa la ellaboración de arumes, inciensu, untaces, medicines y p'esleir tinta nos papiros. Usábase tamién para embalsamar a los muertos.
Según la tradición cristiana la mirra ye unu de los regalos que los Magos ufiertaron al neñu Jesús na Epifanía.
La gomorresina utilizóse tamién como estimulante y tónicu, y na actualidá emplégase como antisépticu n'enxagües bucales y dentífrico, ente otros.
Inciensu
El inciensu (del llatín "incensum", participiu de "incendere", ‘encender’) ye una preparación de resines arumosu vexetales, a les que de cutiu s'añedir aceites esenciales d'orixe animal o vexetal, de forma que al amburar esprenda un fumu fragante con fines relixosos, terapéuticos o estéticos. Nel pasáu, les sociedaes china y xaponesa usaron l'inciensu como parte integral de l'adoración de deidáes hindús. Amás, tien un usu importante nel budismu, na Ilesia Católica (pa la Adoración eucarística, procesiones, etc.), na "Divina Lliturxa" de la Ilesia Ortodoxa y, en menor grau, n'otres confesiones cristianes.
L'inciensu ta disponible en numberoses presentaciones y graos de preparación. Sicasí, xeneralmente clasifícase en dos tipos, dependiendo del usu: inciensu pa "quema directa" y pa "quema indirecta".
Polo xeneral, l'inciensu grande y bastu tiende a amburar más tiempu que'l más procesáu, y l'inciensu de quema directa esixe menos preparación pal so usu pero rique un mayor procesáu previu. Amás de esto, la preferencia por una o otra presentación depende en bona parte de la cultura, les tradiciones y los gustos personales. L'inciensu en barra ye la forma más común y preferida usada nes cultures Cultura de China china y xaponesa, polo que la mayoría del inciensu producíu nestos países fabricar con esta forma. N'occidente, por cuenta de los llazos del cristianismu col xudaísmu, l'inciensu suelse quemar en forma de polvu o en cachos completos.
L'inciensu pa quema directa ye asitiáu xeneralmente nun receptáculu denomináu incensariu nel cual priéndese l'inciensu y faise ventilar p'arrobinar el so arume.
Tamién se-y llama inciensu combustible cuando ye prendíu y abanicáu; la caricote asina llograda va consumir ensin llapada hasta quemar tol inciensu, ensin necesidá d'aplicar más calor. Esta clase d'inciensu ellabórase típicamente con materiales d'inciensu fragante finamente molíos, que se xunen per aciu un combustible aglutinante.
Les formes más comunes nes que se comercializa son:
Pa usar l'inciensu de quema directa, ten de ser prendíu y darréu apagáu, de forma que l'inciensu siga rellumando y fumiando mientres se consume.
Tamién llamáu inciensu non combustible, l'usu d'esti tipu d'inciensu rique una fonte esterna de calor yá que nun produz áscuares cuando se consume. El calor consíguese de normal per aciu carbón vexetal o ceniza caliente. L'inciensu quémase asitiándose directamente sobre los carbones encesos o sobre una placa de metal caliente nel incensariu.
Ye la forma más común d'inciensu usada tradicionalmente en Oriente Mediu o na cultura cristiana. Danse formes asemeyaes de la quema indirecta del inciensu nel Kōdō, la ceremonia xaponesa del inciensu (香道). L'inciensu meyor conocíu d'esti tipu son les resines brutes de franquincienso y mirra, probablemente por cuenta de les numberoses menciones qu'apaecen na Biblia cristiana. Ello ye que la palabra franquincienso sueli ser sinónimu comoquier d'inciensu en munches llingües europees.
Históricamente, l'inciensu que s'utilizó en cada llugar compúnxose de distintos elementos: resines y maderes sobremanera. Usóse dende resina d'árboles de la familia de la "Boswellia", hasta resina de cedru d'El Líbanu "Cedrus libani" hasta sabina real ("Juniperus lycia" o "Juniperus thurifera") proveniente d'África, que por tener trementina exhala un prestosu arume. Coles mesmes, llamóse-y inciensu a otres gomorresinas en delles partes del mundu: al axenxu en Andalucía, a la "Artemisia aragonensis" nes Islles Canaries, a la "Grindelia glutinosa" o palaucupatli en Méxicu, o a la "Thuaria chilensis" en Chile.
El llogru de la gomorresina del inciensu realízase faciendo una incisión nos tueros de los árboles de la "Boswellia", d'esta manera la resina flúi, ensugar al contactu col aire y fórmense entós pequeños granos arrondaos d'una coloración mariella pálida y opaca, de testura argayadiza y que'l so diámetru nun pasa de los 2 cm. Cuando los granos entren en contactu col fueu se derriten, exhalando asina'l so esquisitu arume.
L'inciensu pertenez al xéneru botánicu "Boswellia"; asina, tenemos en China l'usu de "Boswellia sacra", en Abisinia, "Boswellia papirifera", na India, "Boswelia serrata", y en Oriente Mediu y África del Norte, "Boswelia carterii".
Avera del nome del inciensu, los hebreos llamábenlu "lebonah", los griegos "libanos", los árabes "luban" y los romanos "olibanum"; en tolos idiomes significa lo mesmo, esto ye: 'lleche', pol aspeutu de la resina al brotar del árbol. Sicasí na actualidá llámase-y inciensu, nome que deriva del vocablu llatín "incendoere", esto ye, "encender", "quemar", "amburar", "prender fueu", "allumar".
Los datos arqueolóxicos que tenemos sobre l'inciensu remontar al Valle del Nilu: nos templos de Deir el-Bahari pueden reparase inscripciones con dibuxos de rituales netamente esotéricos, onde son más qu'evidentes les nubecillas del fumu del inciensu. Fai alredor de quince sieglos, los exipcios viaxaben al país de To-Nuter pa buscar inciensu.
Les hestories narren que'l rei Rama-Ka llevó a la so tienda arbolinos pequeños d'inciensu, semar curioso a la hora precisa, so los augurios estelares y llogró d'esta forma perfectu y espodáu árboles d'escelente madera y gomorresina. Los fenicios, pela so parte, siendo grandes navegantes y comerciantes, llevaben siempres nos sos navíos tochos d'inciensu pa comerciar col mundu conocíu. Más datos históricos sobre l'inciensu tener a partir de los relatos de Alexandru Magnu: cúntase que al tomar la ciudá de Gaza, atropó ente los preciosos oxetos del botín de guerra 500 talentos d'inciensu y 100 de mirra.
Pel so llau, Estrabón nárranos cómo se faíen les transacciones comerciales con Arabia, la zona del Mar Roxu y hasta China, en busca del tan preciáu inciensu. Tamién Dioscórides y Pliniu'l Vieyu citen nes sos obres avera de la puxanza que tuvo l'inciensu nos templos de los tiempos de la Roma Imperial. Unu de los datos más notables provién de Nerón: dizse que quemaría impresionantes cantidaes d'inciensu ante'l sepulcru de Popea.
Na mitoloxía grecorromana tamién ta presente l'inciensu: Leucótoe, la fía de Arcamo y de Eurinoma, apurrir n'amores al bellu y acobiciáu Apolo. Cuando Arcamo supo de tal deshonroso acontecimientu, soterrar viva lleváu pola mayor roxura. Pero'l dios Sol, pa honrar a la infeliz criatura soterrada viva, convertir nun frondoso árbol d'inciensu. Por esto, tiense tamién que, astrológicamente, los planetes que rixen a esti sagráu árbol son el Sol y el so fíu predilectu, Xúpiter; polo tanto'l signu zodiacal que-y correspuende ye Lleo.
Tantu nel Antiguu como nel Nuevu Testamentu apaecen gran cantidá de menciones sobre l'inciensu. Asina, tenemos qu'en indícase-y a Moisés que tien de faer un altar separáu, de madera d'acacia, pa quemar inciensu. Más palantre, en dizse textualmente: «y Aarón va quemar inciensu arumosu sobre él (l'altar); cada mañana cuando apunte les llámpares quemar». Y hasta esiste una gran alvertencia o sentencia en «Nun vas ufiertar sobre él inciensu estrañu».
Enantes mentáronse les falsificaciones y l'usu de "Juniperus Lycia" o "Juniperus Thurifera" pa remplazar al inciensu; hai qu'amestar amás que los adulteradores siempres trataron d'abaratar costos y valiéronse entá del usu de resines de coníferes con esi envís, pero asina tamién se contamina l'inciensu. Anguaño llamamos al verdaderu inciensu «inciensu machu», en cuantes que a les adulteraciones ya inciensos artificiales dicímos-yos inciensu fema». Esti postreru escarez absolutamente de funciones máxiques y namái sirve p'arumar un ambiente, de la mesma manera que lo fai un desodorante ambiental en aerosol.
Volviendo al Antiguu Testamentu, atopamos nel Salmu 141:2 una comparanza ente l'ascensu del fumu d'inciensu y l'elevación de les plegaries: «Xuba la mio oración delantre de ti como l'inciensu». Otramiente, apaez l'inciensu en Deuteronomio 33:10, cuando Moisés bendiz les doce tribus d'Israel: «...van poner delantre de ti y n'holocaustu sobre l'altar». Otru datu, avera del inciensu nel Antiguu Testamentu, podemos lleer en Levítico 16, 12-13, mientres el día de la expiación: «Dempués va tomar un incensariu llenu de caricotes de fueu del altar de lantre de Jehová, y los sos puños llenos d'arume arumoso molíu, y va llevar detrás del velu. Y va poner l'arume sobre'l fueu delantre de Yahvé, y la nube del arume va cubrir el propiciatorio que ta sobre'l testimoniu, por que nun se muerra».
Nesta cita hai una descripción bien interesante, yá que se diz «arume arumoso molíu»: munches son les técniques qu'utilizaben (y entá güei utilicen) los balsameros, perfumistas y ungüentarios; dellos términos usaos por ellos, por causa de la vulgaridá y asina, por casu, cuando falamos de "pócima" (lo cual significa puramente «cocimientu» de sustances vexetales pa ser inxeríes y que tien efectos melecinales curatibles), suelse imaxinar de momentu a dalgún bruxu preparando daqué tarrecible. Pero nel Antiguu Testamentu bien se noma'l polvu d'inciensu. En realidá la pulverización de fueyes, tarmos, raigaños, corteces o gomorresinas, como nel nuesu casu, sirve pa fines terapéuticos, pa facilitar la ingesta y de normal se lo encapsula, de manera tal que pase al traviés del estómagu ensin afectalo y espublícese nel intestín al eslleise la cápsula, que la so función ye la d'apurrir un vehículu al polvu.
Pero nel testu bíblicu, la pulverización nun significa'l llabor melecinal, sinón ritual, con esi envís, pulverizar una gomorresina implica qu'ésta va ser utilizada en perfectes y correctes proporciones. Nel Nuevu Testamentu tamién apaez l'inciensu en notables acontecimientos: cuando la visita de los Reyes Magos a Jesús naciellu: «Y a l'entrar a la casa, vieron al neñu cola so madre María, y postrándose, adorar; y abriendo les sos ayalgues, ufiertáron-y presentes: oru, inciensu y mirra». Inciensu, el símbolu del Sol y del fíu del Sol, Xúpiter, la rellumanza de la Lluz Mayor, y la mirra, pariente cercanu del inciensu, ye l'arume de Hermes Trimegisto.
Una ufrienda similar a la de los Reis Magos, fixo'l rei selúcida Seleucu II Calinico, cuando agasayó al templu de Apolo de Mileto mirra y más de diez talentos d'inciensu. Al igual que l'inciensu, la mirra tien de ser recoyida y preparada según los ritmos astrales, como esplica Escribonio. Tan importante foi consideráu l'inciensu, que Heródoto, padre de la Hestoria, cúntanos sobre la gran derrota de los árabes frente a Daríu I, y que como tributu de guerra, obligó a éstos a que pagaren añalmente mil talentos d'inciensu. 
Retornando al Nuevu Testamentu, nel Llibru de les Revelaciones o Apocalipsis de San Juan (8:3-5), el Séptimu Sellu, lleemos: «Otru ánxel vieno entós y paróse ante'l altar, con un incensariu d'oru; y dióse-y enforma inciensu p'añedir a les oraciones de tolos santos, sobre l'altar d'oru que taba delantre del tronu. Y de la mano del ánxel xubió a la presencia de Dios el fumu del incensariu, y enllenar del fueu del altar, y refundiar a la tierra, y hubo truenos y voces, rescamplos, y un terremotu».
El testu citáu pertenez a la narración sobre'l Séptimu Sellu: el númberu siete simboliza la organización, la producción, el trunfu, la fecundidá. Abrir el Séptimu Sellu ye abrir lo que los orientales llamen «El Lotu de Mil Pétalos». L'incensariu d'oru simboliza'l corazón del Empecipiáu, onde tien d'amburar l'inciensu, que ye serviciu y amor. El fumu del inciensu, ye de la mesma, l'alegoría del serviciu impersonal y desinteresao, que lo trescala tou, y puramente el «enforma inciensu» significa la gloria de llograr una mente pura y un corazón amorosu, aportaos del esfuerzu propiu del serviciu altruista.
El benjuí, llamáu por Ibn Battuta «l'inciensu de Xava y Sumatra», ye un arume típico del "Cuatrocento" y del Renacimientu: nel añu 1461 el sultán de Exiptu, Melech Elmaydi, espachó al dux de Venecia, Pascual Malispiero, un cargamentu del preciáu benjuí, ente otros regalos. Otra anécdota, pero del añu 1476, fálanos d'un agasayo realizáu pol sultán Kaitbei d'Exiptu, que constaba de 15 llibras de benjuí, a la bella Catarina Cornaro, de Venecia. Tamién del sultán Kaitbei recibiría Lorenzo el Magníficu, de Florencia, un cargamentu de benjuí como presente. Frai Zuambatista diznos sobre'l benjuí que ye unu de los sahumerios más acobiciaos. Y en una antigua "apotheca" o botica de Brunswick caltiénse l'antigua tradición de llamar al benjuí como Rusti Dulcis.
Dellos estudios recién llevaos a cabu nos templos budistes de Taiwán rellacionaron la quema d'inciensu col riesgu de contraer cáncer, por cuenta de los elevaos niveles de benzopireno (hidrocarburu arumosu policíclico) nel fumu del inciensu.
Hai que tener presente que la cantidá de benzopireno que puede llegase a concentrar nun llar onde se quemar delles varitas o bastoncitos nun tien nada que ver cola que se produz nun templu como'l que se describe nel estudiu (templu budista con muncha xente nel so interior, bien mala ventilación y onde se tán quemando grandes cantidaes d'inciensu que lleguen a torgar la visibilidá) polo que nun ye posible extrapolar el casu y seríen necesarios más estudios pa llegar a conclusiones más concretes y afeches al usu domésticu.
www.inciensos.biz
Almizcle
Almizcle (del árabe hispánicu "almísk", esti del árabe clásicu "misk", y esti del pelvi "mušk") ye'l nome dau orixinalmente a un arume llográu a partir d'una sustanza de fuerte golor, segregada por una glándula de venáu almizcleru, y a partir d'equí aplicáu a otros animales, y tamién plantes, con un golor asemeyáu.
La variedá que se comercializa ye la secreción del venáu almizcleru; pero'l golor alcuéntrase tamién nel güe almizcleru, nel aguarón almizcleru d'India y Europa, nel coríu almizcleru ("Biziura lobata") del sur d'Australia, na musaraña almizclera, l'escarabayu almizcleru ("Calichroma moschata"), nel caimán d'América Central, y n'otros animales.
Nel reinu vexetal alcuéntrase nel almizcle común ("Mimulus inoschalus"), na madera almizclero de les Guayanes, y nes granes del "Hibiscus abelmoschus" (granes d'almizcle).
Pa llograr l'arume del venáu almizcleru, mátase al animal y estraise dafechu la glándula, dexándola ensugar bien al sol, sobro una piedra caliente, o bien somorguiándola n'aceite caliente. En perfumería ye frecuente llamar cola pallabra inglesa "musk" al almizcle (por ello'l so principal componente químicu denómase muscona); d'esta miente comercialízase como "musk in pod" (la glándula entera) o como "musk in grain" (onde l'arume estraise del so receptáculu). Ha de tenese en cuenta que'l "musk" o almizcle puru tien un golor bien intenso casi insoportable pal olfatu humanu, por esti motivu'l "musk" o almizcle aplícase en dosis bien pequeñes a los arumes, considérase que tales arumes resulten escitantes yá que tienen molécules de tipu feromona.
Conócense tres menes:
L'almizcle Tong-king espórtase en pequeños recipientes ricamente decoraos con filigranes d'estañu o chombu, onde l'arume ta selláu; unviase direutamente al comerciante per corréu.
L'almizcle ye d'un color púrpura escuru, secu, nidiu y untuosu al tactu, y amargosu al gustu. Amás de los sos principios odoríferos, contién amoniacu, colesterol, materia graso, y otros principios animales. Como materia primero en perfumería, ye de la mayor importancia, dando fuercia y permanencia a les esencies vexetales col so golor poderoso y duradero, siendo asina ingrediente en munchos arumes compuestos.
Sintetizáronse numberosos productos que segreguen arumes similares al natural. El primeru de toos foi llográu por Baur en 1888 entestando toluenu con bromuru d'isobutilu en presencia de cloruru d'aluminiu, y nitrando darréu'l productu asina llográu. Ye un tert-butilnitrotoluenu. Creáronse munches fórmules similares y el golor depende del isómeru o amiestu d'isómeros llográu.
Construcción
Nos campos de la arquitectura y inxeniería, la construcción ye l'arte o técnica de fabricar edificius y infraestructures. Nun sentíu más ampliu, denominar "construcción" a tou aquello qu'esixe, antes de faese, disponer d'un proyectu y una planificación predeterminada.
Primeramente, ellabórase un Proyectu redactáu por arquiteutus y/o inxenierus que contien, básicamente, la memoria, el presupuestu y los planos. 
diversos aspeutos de la edificación, incluyendo la normativa a cumplir, pliegos de condiciones, etc.
Planos arquitectónicos, d'estructura, instalaciones, impermeabilizaciones, aislamientos, elementos complementarios, acabaos, detalles, urbanización, etc.
Escavación de les cabianes de cimentación: al escavar búscase una zona de durez aceptable, el planu d'asientu de la cimentación. Encofráu y hormigonado de la cimentación, pilastres y murios de suétanu.
Encofráu y hormigonado de pilastres, forxaos, lloses d'escaleres, etc.
la cubierta suponía una fase bien importante de la obra, pos dexaba poder intervenir a la mayoría de los oficios. N'España celebrábase, nel sieglu XX, instalando una bandera na zona más alta.
De agua potable, eletricidá, llume físico, calefacción, saneamientu, y telecomunicaciones, complementaes dacuando con gas natural, enerxía solar, aire acondicionáu, domótica, sistemes contra quemes y sistemes de seguridá.
Considérense instalaciones especiales los ascensores, tresformadores d'eletricidá, equipos de bombéu, estractores industriales, conductos verticales de basures, paneles solares, etc.
Impermeabilización de cubiertes, lloses, murios, cisterna, etc.
Aislamientos acústicos y térmicos.
Tabiquería y precercos de puertes.
Yelsos y escayoles.
Solados y alicatados.
Llosetes y mármoles.
Pintures y tapices.
y ventanes de madera. Persianes.
Puertes y ventanes metáliques. Rexes.
y otros acabaos
Montaxe ya instalación de llavaos, taces de bañu, bañeres, etc. 
Entiende'l ajardinamiento y pavimentación de patios y ceres, incluyendo les sos instalaciones y moblame. Les diverses fases descrites suélense asolapar parcialmente.
Nos últimos años surdieron nueves tecnoloxíes y métodos de construcción por cuenta de los distintos códigos d'eficiencia qu'entraron a valir. Departamentos de la "University Construction Management" tán a la vanguardia de los nuevos métodos de construcción que tien como finalidá ameyorar la eficiencia, el rendimientu y amenorgar les borrafes de construcción. 
Tán investigándose nueves técniques de construcción d'edificios, facederos por aciu les meyores en tecnoloxía de imprentadora 3D. Con un sistema de construcción d'edificio aditivo, similar a les técniques de fabricación aditivas pa les pieces manufacturadas, la impresión del edificiu dexa construyir flexiblemente pequenos edificios comerciales y habitaciones privaes. Nunes 20 hores, con plomería incorporada y recursos eléctricos, con estructura continua, usando imprentadores grandes. Versiones en desenvolvimientu d'imprentadores 3D de tecnoloxía pa la construcción, dan una impresión de 2 metros de material per hora de construcción, en xineru de 2013. Con imprentadores d'última xeneración, con capacidá de 3,5 metro per hora, son abondes pa completar un edificiu nuna selmana.
L'actual enclín de la arquitectura sustentable, los últimos movimientos del "New Urbanism" y la "New Classical architecture" promueven un enfoque sostenible de la construcción, que valora y desenvuelve un crecedera intelixente, la arquitectura popular y la arquitectura clásica. Esto oldea cola moderna configuración global uniforme y de curtia duración, según coles urbanizaciones masives y la dispersión urbana. Dambos enclinos empezaron en 1980.
Acordies con la Llei 32/2006, de 18 d'ochobre, reguladora de la subcontratación nel Sector de la Construcción, la subcontratación ye la práctica mercantil de organización granible en virtú de la cual, el contratista o subcontratista encarga a otru subcontratista o trabayador autónomu parte de lo qu'a él se -y encamentó. En toa obra de construcción, incluyida nel ámbitu d'aplicación d'esa Llei, cada contratista tendrá de disponer d'un Llibru de Subcontratación. Dichu llibru tendrá de permanecer en tou momentu na obra, va ser habilitáu pola autoridá llaboral autonómica competente.
El Rexistru d'Empreses Acreditaes (REA) tien como oxetivu l'acreditar que les empreses qu'operen nel sector de la construcción cumplen los requisitos de capacidá y calidable de la prevención de riesgos llaborales.
En España queda regulada la producción y xestión de les borrafes procedentes de too tipu de obras: edificación, urbanización, baltadera, reforma, etc.
Tien por oxetu fomentar, por esti orde, el so prevención, reutilización, recicláu y otres formes de valorización, asegurando que los destinaos a operaciones d'eliminación reciban un tratamientu fayadizu, y contribuyir a un desenvolvimientu sostenible d'esta actividá. A tales efectos ye preceptiva la redacción d'un Plan de Xestión de Residuo Construcción-Baltadera (RCD).
Sillar
Un sillar ye una piedra llabrada por delles de les sos cares, xeneralmente en forma de paralelepípedu, y que forma parte de les obres de fábrica.
Los sillares suelen tener un tamañu y pesu qu'obliga a manipolialos per aciu máquines, a diferencia de los mampuestos, que, como'l so nome indica, "poner cola mano".
Llámase "sillarejo" cuando'l sillar ye más pequeñu o ta llabráu toscamente. 
Adobe
L'adobe ye una pieza pa construcción fecha d'una masa de folla (magre y arena) entemecío con paya, moldiada en forma de lladriyu y ensugada al sol; con ellos constrúyense paredes y muries de variaes edificaciones. La técnica d'ellaboralos y el so usu tán estendíos por tol mundu, atopándose en munches cultures que nunca tuvieron relación.
La más antigua ciudá conocida, Çatalhöyük, en Anatolia, del VII mileniu enantes de Cristu, tenía les cases construyíes con adobes. Nel Antiguu Exiptu emplegóse frecuentemente l'adobe, ellaboráu con llimu del Nilu, na construcción de cases, tumbes (mastabes), fortaleces, ya inclusive palacios, anque los exipcios tamién fueron los primeres n'emplegar la piedra tallada p'alzar templos, pirámides y otres edificaciones monumentales. 
En Perú esiste la ciudadela de Chan Chan, la ciudá de folla más grande d'América, perteneciente a la Cultura Chimu, (1200-1480). Chan Chan allugar nel valle de Moche, frente al mar, a metá de camín ente'l balneariu de Huanchaco y la ciudá de Trujillo, capital del departamentu de La Llibertá na mariña norte del Perú. El sitiu arqueolóxicu cubre una área averada de veinte kilómetro cuadraos. La zona central ta formada por un conxuntu de diez recintos cercaos (llamaos "ciudadeles") y otres pirámides. Esti conxuntu central, cubre una área de seis kilómetro cuadraos, aprosimao. El restu, ta formáu por un ensame de pequeñes estructures mal calteníes, siendes, canales, muralles y campusantos.
En España, ye característicu, ente otres, de les rexones seques de Castiella y Llión onde s'añedir paya a la folla. Les construcciones d'adobe suélense remozar con una capa del mesma folla colo que dan esi aspeutu tan interesáu de les cases típiques de Tierra de Campos. Tamién ye avezáu en rexones semi-desérticas d'África, América Central y América del Sur (ranchu.)
En Méxicu, Colombia, Ecuador, Perú, Bolivia, Arxentina y nel sur y norte de Chile les cases d'adobe son entá patrimoniu de munches families humildes, que caltienen esta tradición dende tiempos inmemoriales. Entemecer campera seca cola folla dexa una correcta aglutinación, gran resistencia albentestate y evita que los bloques una vegada solidificados tiendan a sedase. Darréu los bloques xuntar ente sigo con folla pa llevantar murios. 
Anguaño dellos arquiteutos siguen utilizando murios d'adobe en combinación con cimientos, columnes y lloses de formigón por cuenta de les sos carauterístiques. En munches ciudaes y pueblos de Centru y Sur d'América la construcción con adobes caltién viva anque amenazada poles imposiciones del mercáu formal o pola mala fama que-y fixeron los sismos y el mal de Chagas. N'Uruguái, l'adobe ye una de les técniques tradicionales de construcción qu'adulces foi dexada de llau anque nos postreros 20 años realizáronse esperiencies tantu en Montevideo como nel interior del país. 
La reactivación d'una arquiteutura n'adobe en gran midida deber al aforru d'enerxía que les edificaciones con esti material suelen implicar, n'efectu l'adobe resulta un escelente aislante térmicu motivu pol cual amenórguense les demandes d'enerxía pa enfrescar o caldiar les viviendes. Per otra parte, unu de los problemes típicos del adobe ye la so absorción del mugor del suelu por capilaridad, pa esto una solución bastante frecuente ye utilizar un cimientu hidrófugo o impermeable d'hasta aprosimao un metro d'altor sobre'l nivel del suelu, tal cimientu suel ser de piedres o, más modernamente, de formigón.
Ellaborar con un amiestu d'un 20% de magre y un 80% de sable y agua, introducir en moldes, y depués déxase ensugar al sol polo xeneral unos 25 a 30 díes. Pa evitar que se sede al ensugar añedir a la masa paya, clina de caballu, segáu secu, que sirven como armadura. Les dimensiones fayadices tienen de ser tales qu'el arbañil pueda remanalo con una sola mano, de normal son de proporciones de 1:2 ente l'anchu y el salgo, variando na so espesura ente 6 y 10 cm, midíes que dexen un fayadizu ensugáu. Les proporciones más comunes d'atopar son de 6 x 15 x 30 cm, 10 x 30 x 60 cm, 7 x 20 x 40 cm; esto depende de la rexón del mundu y les sos condiciones.
L'agua allandia la folla seco, polo que se debe protexer d'esta en distintes circunstancies: d'agües d'agües, infiltraciones por males instalaciones, desaparente caltenimientu (al regar esteriores, etc); la protección elemental ye faer bistechos d'abondu vuelu escontra la zona dende onde provién l'agua y correcta construcción de les fundaciones o cimientos. Ríquese un caltenimientu continuu, que tien de faese con capes de folla (revoques de folla). Nun ye correctu faelo con morteru de cementu, cuidao que la capa resultante ye pocu permeable al vapor d'agua y caltién el mugor interior, polo que se desfacer l'adobe dende dientro ya inclusive podría provoques desprendimientu del estuco de morteru de cementu por separación col muriu. Lo meyor pa les parés esternes ye l'usu de llucíu con base de cal apagada en pasta, con magre o arena, pa la primer capa, na segunda, solamente pastia de cal y sable. Pa les internes puede faese un amiestu de magre, arena y agua, o con revoques de terminación fina de tierra estabilizada con sable, a la que se-y pueden amestar impermeabilizantes na agua d'amasáu.
En países de mano d'obra barata ye bien económicu; dexa fabricar unu mesmu los materiales pa construyir la so propia casa. D'antiguo, nes temporaes qu'el llabradores nun teníen xeres que faer nel campu, fabricaben adobes, que depués vendíen al que quixera faese una casa. D'ende'l proverbiu: "mientres fuelga ta faciendo adobes" .
Anguaño fabríquense de manera más certera con al respective de la composición, y suelen tener un venti per cientu de magres y un ochenta per cientu de arena, eso en función de la composición del suelu, cuanto más magrizu más arena amiéstase, ensin amestar paya o otros elementos al amiestu. Les investigaciones amosaron que la inclusión de fibres vexetales puede sirvir como atracción pa les termites y amás, si l'ensugáu del adobe ensin fibres asocede na solombra, la retracción ye menor. 
Tien una gran inercia térmica, por cuenta de les espesures necesaries pa construyir, polo que sirve de regulador de la temperatura interno; pel branu caltién el frescor, y mientres l'iviernu'l calor.
Frente al tapial, que ye asemeyáu pero puestu n'obra en masa, con encofraos, tien la ventaya de que rique muncho menos tiempu de preparación.
La construcción con adobes presenta la ventaya de la so semeyanza formal, constructiva y estética col lladriyu de campu cocío. En casu de disponer de muncha mano d'obra, especializada o non, esta técnica ye bien afecha en función de los procesos de fabricación que dexen la integración de gran cantidá de persones mientres el triáu y moldiáu anque se debe tener en cuenta equí ye'l control mientres la producción pa embrivir la variación de les dimensiones y la forma irregular de les pieces. Los murios d'adobes presenten bien bones condiciones d'aislamientu acústicu y térmicu por cuenta de les carauterístiques del material y les espesures utilizaes. 
Les desventaxes d'esta técnica tán en función del propiu procesu de fabricación que puede resultar lentu yá que se riquir dos o tres semana pa poder utilizar les pieces en casu de que la producción facer n'obra. El procesu tamién depende de les árees de triáu, ensugáu y atroxu, que comandarán la continuidá de producción mientres s'espera que s'ensuguen les pieces anteriores. Poro, esta técnica rique cierta previsión d'infraestructura pa cuntar con superficies horizontales y llimpies, y zones protexíes pa evitar que l'agua d'agua afecte a la producción. 
Les falles comunes nes construcciones con adobes pueden ser amenorgaes per aciu los controles de la tierra y los estabilizantes utilizaos, el dimensionado fayadizu de les pieces y los murios, el dimensionado fayadizu de la estructura, tantu de la cimentación como del muriu portante, o les vigues y pilastres y la protección frente a l'agua y al mugor natural del terrén. Tanto les ventayes o desventaxes tienen de tenese en cuenta como datos de la realidá pero les condicionantes propies de la obra van ser les que determinen la viabilidá de los procesos o non.
N'América Llatina hai exemplos de que les estructures d'adobe presenten una alta vulnerabilidá sísmica, yá que hubieron comportamientos desaparentes ante les fuerces inducíes polos terremotos —inclusive los temblones moderaos de tierra—, derrumbar de manera súbita. Esto creó un gran númberu de perdes humanes ya importantes perdes económiques, culturales y patrimoniales. Un casu concretu ye'l terremotu de la ciudá de Cartago en Costa Rica de 1910, que depués d'él prohibióse l'usu d'adobe nes construcciones de dichu país. Esto reparar reiteradamente en Llatinoamérica, onde'l cuidu del patrimoniusobremanera de tierra, alcuéntrase, polo xeneral, ensin la fayadiza mantención nin curiáu. Les principales razones de derrumbe y vulnerabilidá sísmica de les construcciones d'adobe deber a la nula mantención, al descuidu, a les intervenciones desaparentes sobre la so estructura y por sobremanera a les construcciones realizaes de forma precaria o ensin la conocencia fayadiza sobre'l sistema constructivu, nun teniendo atopa carauterístiques básiques de la so construcción, como respetar proporciones d'altor y espesura, proporciones fayadices nel amiestu, correctos morteros, ente otros.
El mayor problema pal arreglu, mantención y correcta execución de les construcciones d'adobe ye la perda d'una tradición ancestral, tresmitida de xeneración en xeneración, xenerando un vacíu na cultura constructiva, perdiendo'l saber faer y xenerando problemes que pueden ser fatales, sobremanera nel casu de países sísmicos. 
Según les "Normes Arxentines pa Construcciones Sismorresistentes: Reglamentu INPRES - CIRSOC 103": «Esisten materiales aptos pa llograr construcciones segures, y materiales non aptos (tales como l'adobe), pero de nenguna manera puede falase de materiales antisísmicos».
Esta situación condució a que los gobiernos y la población polo xeneral favorecieren la reconstrucción con bloque, lladriyu y formigón. Sicasí, estes viviendes nueves, amás de perder la so calidá térmica, son más costoses y la so edificación en autoconstrucción faise más difícil. Por esta razón, munchos centros d'investigación y axencies de cooperación trabayen pa desenvolver construcciones antisísmicas n'adobe que sían saludables y socialmente costeables. 
En Colombia y Perú desenvolviéronse diversos estudios y técniques tendentes a llograr pieces d'adobe antisísmicas, emprestando especial interés na fayadiza composición y les sos dimensiones óptimas, pudiendo utilizase tantu en nueves construcciones como en rehabilitación.
En Chile, nel Terremotu de Santiago de 1985 munches de les construcciones d'adobe resultaron gravemente dañanadas y mientres el terremotu de Chile de 2010, diverses construcciones d'esti material derrumbáronse o quedaron gravemente estropiaes, comuñes como San Carlos, Yumbel, Santa Cruz, Talca (cascu históricu), quedaron prácticamente nel suelu por cuenta de estos derrumbes, yá que son les construcciones más antigües de los llugares siniestrados. Sicasí, munches d'elles fueron amás derrumbes y abandonaes polos prexuicios xeneraos al traviés de los años, desconociendo'l so real estáu constructivu, lo que xeneró una gran alerta na población y prexuicios sobre'l material. Otres caltiénense estoiques esperando'l so arreglu y otres yá fueron reparaes, como en Vichuquén.
Anguaño diverses universidaes de Chile, organismos d'estáu, y oficines privaes estudien una manera d'anovar l'adobe y da-y propiedaes antísismicas pa caltener la identidá cultural del país. Per otru llau estúdiense estratexes aplicaes nos edificios que se caltuvieron de pies por sieglos ensin derrumbar enantes la inmensa cantidá de terremotos de Chile, p'aprender d'estratexes constructives tradicionales y del bien faer d'el constructores de tierra.
Lladriyu
Un lladriyu ye una pieza de construcción, xeneralmente cerámica y con forma ortoédrica, que les sos dimensiones dexen que pueda asitiase con una sola mano per parte d'un operario. Emplegar en albañilería pa la execución de fábriques polo xeneral.
Los lladriyos son utilizaos como elementu pa la construcción dende fai unos 11.000 años. Los primeres n'utilizalos fueron el llabradores del neolitico preceramico del Llevante escontra 9500 a. c., yá que nes árees onde llevantaron les sos ciudaes apenes esistía la madera y la piedra. Los sumerios y babilonios ensugaben los sos lladriyos al sol; sicasí, pa reforzar los sos murios y muralles, nes partes esternes, anubrir con lladriyos cocíos, por ser estos más resistentes. N'ocasiones tamién los cubrir con esmaltes pa consiguir efectos decorativos. Les dimensiones de los lladriyos fueron camudando nel tiempu y según la zona na que s'utilizaron.
La magre cola que s'ellaboren los lladriyos ye un material sedimentario de partícules bien pequeñes de silicatos hidrataos d'alúmina, amás d'otros minerales como'l caolín, la montmorillonita y la illita. Considérase'l adobe como'l precursor del lladriyu, cuidao que se basa nel conceutu d'usu de folla magrizo pa la execución de murios, anque l'adobe nun esperimenta los cambeos físicu-químicos de la cocción. El lladriyu ye la versión irreversible del adobe, productu de la cocción a altes temperatures.
La so forma ye la d'un prisma rectangular, nel que les sos distintes dimensiones reciben el nome de "lluria", "carbonizu" y "gruesu", siendo la lluria la so dimensión mayor. Asina mesmu, les distintes cares del lladriyu reciben el nome de "tabla", "cantar" y "testa" (la tabla ye la mayor). Polo xeneral, la "lluria" ye del doble de llargor qu'el "carbonizu" o, más esactamente, dos carbonizos más una xunta, lo que dexa combinalos llibremente. El "gruesu", otra manera, puede nun tar moduláu.
Esisten distintos formatos de lladriyu, polo xeneral son d'un tamañu que dexe remanalo con una mano. En particular, destaquen el formatu "métricu", nel que les dimensiones son 24 x 11,5 x 5,25 / 7 / 3,5 cm (cada dimensión ye dos veces la darréu menor, más 1 cm de xunta) y el formatu "catalán" de dimensiones 29 x 14 x 5,2 / 7,5 / 6 cm, y los más normalizaos que miden 25 x 12 x 5 cm.
Anguaño tamién s'utilicen pol so gran demanda, dau'l so amenorgáu costu n'obra, midíes de 50 x 24 x 5 cm.
Según la so forma, los lladriyos clasificar en: 
Los lladriyos son utilizaos en construcción en zarramientos, fachaes y particiones. Utilízase principalmente pa construyir Paredes, muries o tabiques. Anque pueden asitiase "a güesu", lo habitual ye que se reciban con morteru. La disposición de los lladriyos nel muriu conozse como apareyu, esistiendo gran variedá d'ellos.
Apareyu ye la llei de torga o disposición de los lladriyos nun muriu, qu'axusta dende les dimensiones del muriu hasta los alcuentros y los enllaces, de manera que'l muriu xuba de forma homoxénea en toa l'altor del edificiu. Dellos tipos d'apareyos son los siguientes:
Esixencies pal allugamientu de lladriyos:
Güei día, en cualquier fábrica de lladriyos llevar a cabu una serie de proceso estándar qu'entienden dende la elección del material magrizo al procesu de empacado final. La materia primo utilizada pa la producción de lladriyos ye, fundamentalmente, el magre. Esti material ta compuestu, n'esencia, de xil, alúmina, agua y cantidaes variables d'óxidu de fierru y otros materiales alcalinos, como los óxidos de calciu y los óxidos de magnesiu.
Les partícules del material son capaces d'absorber higroscópicamente hasta un 70% del so pesu n'agua. Cuando ta hidratada, el magre adquier la plasticidad abonda pa ser moldiada, a diferencia de cuando ta seca; estáu nel que presenta un aspeutu terrosu.
Mientres la fase d'endurecimientu, por ensugáu o por cocción, el material magrizo adquier carauterístiques de notable solidez, y esperimenta un amenorgamientu de masa, por perda d'agua, d'ente un 5 y un 15%.
Una vegada escoyíu'l tipu de magre'l procesu puede resumise en:
Enantes d'incorporar el magre al ciclu de producción hai que sometela a ciertos tratamientos de trituración, homoxeneización y reposu n'atroxu, cola cuenta de llograr una fayadiza consistencia y uniformidá de les carauterístiques físiques y químiques deseaes.
El reposu albentestate tien la finalidá de facilitar el esmenuzamientu de los tarrones y la disolución de los noyos pa torgar les aglomeraciones de partícules magrices. La esposición a l'acción atmosférica (aire, agua, sol, xelu, etc.) favorez amás la descomposición de la materia orgánico que pueda tar presente y dexa la purificación químico y biolóxico del material. D'esta manera llógrase un material dafechu inerte y pocu dadu a posteriores tresformamientos mecánicos o químiques.
Dempués de la maduración, que se produz na zona d'atroxu, sigue la fase de pre-ellaboración, que consiste nuna serie d'operaciones que tienen la finalidá de purificar y refinar la materia primo. Los preseos utilizaos na pre-ellaboración, pa un tratamientu puramente mecánicu suelen ser:
A la fase de pre-ellaboración, sigue'l depósitu de material en silos especiales nun llugar techado, onde'l material se homoxeneiza definitivamente tantu n'apariencia como en carauterístiques físicu-químiques.
Enantes de llegar a la operación de moldio, sácase'l magre de los silos y llévase a un laminador refinador, y darréu a un mezclador amoyentador, onde s'amiesta agua pa llograr el mugor preciso.
El moldiáu consiste en faer pasar l'amiestu de magre al traviés d'una boquilla a la fin de la estructura. La boquilla ye una plancha furada que tien la forma del oxetu que quier producise.
El moldiáu suelse faer en caliente utilizando vapor enchíu aprosimao a 130 °C y a presión amenorgada. Viniendo de esta manera llógrase una mugor más uniforme y una masa más compacto, cuidao que el vapor tien un mayor poder de penetración que l'agua.
L'ensugáu ye una de les fases más delicaes del procesu de producción. D'esta etapa depende, en gran parte, la bon resultancia y calidá del material, más que nada no que fai a l'ausencia de fisuras. L'ensugáu tien la finalidá d'esaniciar l'agua amestada na fase de moldiáu pa poder pasar a la fase de cocción. 
Esta fase realizar en secaderos que pueden ser de distintos tipos. Dacuando faise circular aire d'un estremu a otru pel interior del secaderu, y otres vegaes ye'l material el que circula pel interior del secaderu ensin inducir corrientes d'aire. Lo más normal ye que la eliminación de l'agua del material crudo llevar a cabu insuflando aire caliente con una cantidá de mugor variable. Eso dexa evitar golpes termohigrométricos que puedan producir un amenorgamientu de la masa d'agua a ritmos distintos en distintes zones del material y, poro, a producir fisuras alcontraes.
Realizar en fornos de túnel, qu'en dellos casos pueden llegar a midir hasta 120 m de llargor, y onde la temperatura de la zona de cocíu bazcuya ente 900 °C y 1000 °C.
Nel interior del fornu la temperatura varia de forma continua y uniforme. El material ensugáu asitiar en carros especiales, en paquetes estándar y ye introducíu por una de les estremidaes del túnel, saliendo pel estremu opuestu una vegada que ta cocíu.
Enantes del embalaxe dar# en la formación de paquetes sobre pallets, que van dexar dempués movelos fácilmente con carretilles de forqueta. El procesu d'embalaxe consiste n'envolubrar los paquetes con cintes de plásticu o de metal, de cuenta que puedan ser depositaos en llugares d'almacenamientu, pa darréu ser treslladaos en camión.
Templu
El términu templu (del llatín "templum") designa un edificiu sagráu. Nel so orixe, designaba la zona del cielu qu'el augur utilizaba pa contemplar qué aves travesar y en qué sentíu, estableciendo asina los badagüeyos. Munches religión, si non toes, tienen edificios que se consideren sagraos.
Tenemos De estremar ente "templos altos" y "templos baxos". Nos santuarios más antiguos, los primeres yeren construyíos a manera d'una terraza artificialmente elevada, sobre la que se llevanten los templos de lladriyu. Más tarde adquieren la forma de torres y va llamáse-yos zigurat. Los primeres qu'ordenen construyilos son los reis de la III dinastía de Ur, Urnammu y Shulgi. Llegar al visu per aciu escalinates y ramples. El templu paez ser consideráu como una puerta que quiciabes conduciría al cielu.
La terraza xuntu al templu altu yera llamada gi-gun-na en sumeriu o gegunnum en acadio. El templu del visu, davezu consagráu al dios de la ciudá, edificábase tan alto pa caltenelo de l'amenaza del robu y profanación polos enemigos.
La traza distintiva del templu sumeriu ye la naos n'ángulu, de forma que al enfusar nella non podía vese la imaxe del dios hasta dar un xiru. Al llau del templu había un patiu bastante grande. Nel periodu acadio el templu va volvese más austeru.
Los primeros templos monumentales construyíos en piedra fueron los de la civilización del Antiguu Exiptu, mientres el Imperiu Antiguu (2700-2200 e.C.), destacando pola so magnificencia'l conxuntu de templos del Imperiu Nuevu en Luxor y Karnak.
Na relixón exipcia'l templu ye la imaxe terrestre de la morada celestial, y les estatues que representaben a los dioses yeren consideraes depositaries del Ka del dios, y la so situación dientro del templu, la naos. Estos templos, más que llugares de cultu, yeren consideraos moraes del espíritu de la divinidá y por esti motivu, namá'l faraón y los sacerdotes podíen entrar nes zones privaes» de la cortil sagrada, permaneciendo la nobleza nos patios redoma y el pueblu ante los pilonos. 
Los templos conmemorativos alzar na ribera oriental del Nilu. Los templos funerarios na occidental, venceyaos a los complexos de les pirámides o a les necrópolis reales.
La relixón exipcia tenía un calter mistérico de gran complexidá, y los rituales precisaben de sacerdotes jerarquizados. El cleru tuvo gran poder ya influencia en diversos periodos. Nuna primer dómina, los "Imakhus" teníen funciones civiles y relixoses, nun había distinción. Nos templos había un Sumu sacerdote (como'l Sumu sacerdote de Amón) que yera'l delegáu del faraón pa realizar el cultu; tamién había profetes y un cleru inferior, encargáu de les xeres auxiliares. Mientres el periodu tardíu d'Exiptu tamién esistía un influyente cleru femenín, destacando Nitocris, la sacerdotisa del dios Amón.
Nel templu del Imperiu Nuevu, tolos elementos tienen el so significáu, como l'Avenida de les esfinxes (dromos), la entrada ente pilonos, con obeliscos remataos nun piramidón, que simbolizaben los rayos del Sol. Dempués un patiu y una amplia sala hipóstila que preciede al pronaos y a la naos, que van siendo cada vegada más pequeñes y escures: los capiteles van plegándose, y les columnes tamién amenorguen n'altor. El templu complementar con una serie de sales que sirvíen de residencia, escueles, talleres y almacenes, que s'amestaben al templu. Otra parte del mesmu ye'l "llagu sagráu", que s'atopa al pie de la naos, nel que se sacaba al dios nuna barca sagrada mientres les fiestes, que yera cuando'l pueblu exipciu aprovechaba pa veneralo.
El palaciu minoicu ye centru políticu, relixosu, económicu, almacén central, centru social, residencia real, etc. Estos complexos asitiar en llugares altos cercanos a la mariña, sobre una llomba, polo que son espacios llenos de desniveles, con ramples y escaleres, pos siguen la topografía del terrén. El palaciu, cola so estructura llaberíntico y trupo, constitúi un ordenáu microcosmos. Alredor del patiu central atópense espacios arquitectónicos de múltiples usos. 
Esisten murios maestros compartíos a partir de los cualos constrúyense otros murios perpendiculares, causando un efectu “peñe”, bien característicu de los palacios minoicos. Estrémense asina habitaciones distintes. Delles estancies minoiques siguen l'esquema de los espacios del mégaron de Micenas. Va Haber zones destinaes a almacenamientu o actividaes públiques, y otres destinaes a vivienda. L'arquitectura minoica ye fluyida y nun tien una exa central. Nun se trata de ciudaes axiales, como van ser les micéniques, sinón d'espacios asimétricos, llenos d'intersecciones y circulación espiral. L'arquitectura minoica ye adintelada. Les columnes caracterizar pol fuste coloráu que se va estrechando escontra la base, coronáu por un capitel almohadillado. Ye una arquitectura bien decorativa.
La civilización de la antigua Grecia alzó los templos más bellos y harmoniosos, modelu reproducíu polos arquiteutos del Imperiu romanu y dacuando utilizáu como canon y referente na arquitectura relixoso y profano occidental. 
La planta del templu, derivada del mégaron micénicu, ye'l gran apurra de la dómina arcaica. Ye interesante tener en cuenta que nun se trata d'un espaciu pa los fieles, que realicen les ceremonies fora del templu, sinón pa la estatua del dios.
Pa entender la so estructura,na so construcción empieza utilizándose materiales probes, como l'adobe o la madera. Les primeres columnes yeren tueros d'árboles tallaos verticalmente con un hachu: les estríes son alcordances d'esos precedentes. Los tueros sofitar nuna base de piedra que los protexía del mugor. Escontra l'añu 600 e.C. esos materiales son sustituyíos por piedra y mármol, anque se caltién la forma esterior del templu.
Toles partes del templu griegu -—decoráu na so totalidá con vivos colores— ordenar según estrictes lleis de simetría y proporción. Asina, por que'l templu nun paeza deformado na llonxanza auméntase sutilmente el tamañu de les columnes de los estremos, que de lo contrario paeceríen más estreches.
Llueu se configuren los dos ordes principales: dóricu y xónicu, entendiendo por orde» el sistema de proporciones matemátiques qu'apodera l'arquitectura. Dende'l principiu, l'orde dóricu, coles sos formes poderoses, acomuñar a la solemnidá. Sicasí, l'orde xónicu, nacíu na mariña de Asia Menor, apurre una mayor fantasía y elegancia.
La estructura básica entámase en redol a la cella o naos —sala onde se guarda la estatua del dios—, que s'asitia ente un espaciu anterior o pronaos, y otru posterior, llamáu opistodomo. Una esceición ye'l llamáu templu in antis, que namái tien la cella y un pórticu d'entrada.
El númberu y disposición de la columnes sirve pa estremar los diversos tipos de templos. Van Ser perípteros si les columnes arrodien tol perímetru esterior; próstilos, si namái apaecen na fachada; o anfipróstilos, cuando s'asitien nos dos llaos curtios del templu. A lo último, según el númberu de columnes de la fachada puede falase de templu dístilo (dos), tetrástilo (cuatro), hexástilo (seis), octástilo (ocho), etc.
L'arquitectura del periodu arcaicu sirviera pa establecer los ordes dóricu y xónicu y pa diseñar, de manera casi definitiva, la planta del templu griegu.
El periodu clásicu supon, nos sos entamos, la culminación d'esi heriedu, con obres como'l Templu d'Enfea en Egina o'l Templu de Zeus en Olimpia. A mediaos del s. V e.C. realízase, sol gobiernu de Pericles, un ambiciosu programa de construcción d'edificios relixosos. Estos son alzaos na parte más elevada, la acrópolis d'Atenes, y suponen la consagración de los ordes dóricu y xónicu.
Coles mesmes, créase un nuevu orde de columnes: el corintiu. Ye interesante faer notar que, según la tradición griega, el so inventor nun ye un arquiteutu, sinón l'escultor Calímaco. Esplícase asina que l'orde corintiu ufierte un sentíu más decorativu y estilizado. L'orixe ye bien interesáu: Calímaco atopara nel suelu una cesta sobre fueyes de acanto; inspirándose nesi afayu, escurre la forma del capitel corintiu.
Progresivamente foise introduciendo la columna corintia, consagrada nel Templu de Apolo, en Bassae. Nos sieglos IV ya III e.C. va xeneralizase l'empléu del orde corintiu. Ye, a lo último, la dómina en que surde una tipoloxía que yá tenía precedentes na arquitectura griega: el tholos, edificiu de planta circular. El periodu clásicu alluga escelentes exemplos nos santuarios de Delfos, Epidauro y Olimpia.
Les formes arquitectóniques de dómines precedentes quedaron anticuaes ante la voluntá de crear nueves y más grandioses concepciones del espaciu. Empieza asina'l predominiu de la verticalidá.
Nes rexones más orientales, l'arte sirvir d'influencies más exótiques onde de normal s'impon l'orde xónicu, como nel Templu de Apolo en Dídyma. Otru centru relixosu importante foi'l Templu de Asklepios en Kos, isla asitiada cerca de la mariña sur de Asia Menor.
Polo xeneral, los ordes clásicos —dóricu, xónicu y corintiu— lliberar de les normes ríxides con columnes más allargaes; los triglifos multiplíquense y los capiteles tienen diseños novedosos. Ye frecuente que se combinen los ordes nun mesmu edificiu, lo que produz efectos decorativos.
A diferencia del pensamientu griegu, inclináu a alzar edificios públicos, el etruscu ye más individualista; arriendes d'ello, nun esiste la prioridá de llevantar templos. La relixón determina, coles sos supersticiones, el urbanismu etruscu: cada edificiu consagrar con un ritual y la ciudá queda estremada en zones de mala o bona suerte. La peor ye la occidental, onde tán les tumbes y onde habiten los espíritos y dioses malinos.
Lleguen los ordes griegos y aplícase la columna toscana, con un capitel cercanu al dóricu, pero fuste ensin estríes y con basa. Según el tratadista romanu Vitruvio, el templu etruscu, que impera sobremanera a finales del s. VI e.C., yera bien senciellu. El so meyor exemplu ye'l Templu de Xúpiter Capitolino, en Roma.
Cuidao que apenes se caltuvieron restos, acéptase la descripción del tratadista y arquiteutu Vitruvio (s. I e.C.). 
Pa evitar el mugor, el templu ta llevantáu sobre una plataforma. Ufierta un pórticu d'entrada, con dos fileres de columnes toscanes, basa, fuste llisu y más espodáu que'l dóricu. Tien muncha importancia'l teyáu a dos enagües, que nun crea un frontón, como en Grecia; apaez rematáu por numberoses escultures.
Darréu, nun periodu clásicu los templos caltienen la forma instaurada nel arcaísmu. Al sur, destaca'l Templu de Belvedere, en Orvieto, y el llamáu Ara de la Reina, el más grandiosu de tola arquitectura etrusca.
Mientres la dómina helenística, el mayor contactu de Roma con Grecia beneficia a les ciudaes de Etruria. Introdúcense les columnes corinties y el frontón. De xacíu, tratar d'elementos aisllaos, yá que nunca s'ellabora un sistema de proporciones matemátiques de l'arquitectura nin se copien l'orde dóricu o l'orde xónicu de los griegos.
Polo xeneral emplégase travertino, material que sustitúi a la toba de los etruscos y que va ser abandonáu en dómina imperial. Como revestimiento del núcleu de formigón —opus caementium— úsense piedres irregulares —opus incertum— y, más tarde, lladriyos —opus latericum— o piedres llabraes piramidalmente que formen una especie de rede, el opus reticulatum.
S'estructura'l templu romanu, cola planta heredada de los etruscos, y un alzáu con columnes, capiteles, etc., d'influencia griega, como'l Templu de Portunnus o l'orixinal Templu de Hércules Olivario, de planta circular. Esta arquitectura relixosa remata nel santuariu de la Fortuna Primixenia, en Praeneste. N'arquitectura civil, realízase'l Tabularium, de la dómina de Sila, y el primer foru, el de Xuliu César, con places porticadas y un templu a la diosa Venus.
Les ilesies cristianes usen los dos significaos de la palabra "templu" que s'atopen na Biblia, considerando que'l cuerpu físicu ye "un templu" sagráu y por eso debe curiar. En términos cristianos el cuerpu d'una persona ye una alegoría del templu, por considerase tamién sagráu ().
L'otru usu de la palabra "templu" tien que ver con un edificiu especial, tal como'l Templu de Xerusalén, que ye "la Casa del Señor", onde los sos fieles reciben normes y conseyos relixosos rellacionaos cola espiritualidá.
Nos testos cristianos, el templu apaez como un mediu de congregación, y nun ye de primera importancia dientro de los aspeutos de fe. Xesús, en dellos pasaxes, résta-y importancia a la presencia del templu cuando los sos apóstoles amosáben-y el so guapura; n'otros pasaxes engarra contra mercaderes y cambistes aposentaos nel atriu.
El catolicismu, al institucionalizase, adoptó la forma de basílica romana, edificiu d'usu civil, non relixosu, como modelu pa los sos grandes templos, por ser l'espaciu cubiertu más fayadizu pa celebrar los sos rituales y práctiques públiques.
Anguaño los templos cristianos en tol mundu son entamaos, diseñaos y construyíos por especialistes na materia, siendo edificios importantes poles sos dimensiones, la so función urbana y l'impactu urbano y ambiental que los edificios de gran tamañu traen consigo.
Nel Antiguu Testamentu indícase que tien d'haber un solu templu, pa un solu Divos. Esti templu ye'l Templu de Xerusalén, destruyíu dos veces, onde se guardaba'l Arca de l'Alianza y "moraba" Dios. Les "sinagigues" hebrees son tamién centros d'enseñanza de la Torá (vease Antiguu Testamentu) y d'oración.
Catedral
Una catedral (del francés "cathédrale", pallabra derivada de la pallabra llatina "cathedra" -asientu- que provenía de la pallabra griega "kathedra" (καθέδρα) -asientu, bancu-) ye una ilesia cristiana onde tien la sede un obispu o arzobispu , y ye por eso la ilesia central d'una diócesis, conferencia o episcopáu. Nella allúgase, siquier de forma simbólica, la cátedra, asientu o sitiu puestu n'alto del obispu o arzobispu dende'l qu'este preside y guía a la comunidá, que-y dio orixe al nome del edificiu.
La esistencia de templos que fain la función de catedral ye específica de les confesiones cristianes nes que hai una xerarquía episcopal: Ilesia católica, Ilesia anglicana, Ilesia ortodoxa y delles congregaciones lluteranes y metodistes. L'apaición d'edificios eclesiásticos con funciones catedralicies remóntase al sieglu IV (Italia, Galia, Hispania y norte d'África), magar que la institución nun s'universalizó na Ilesia católica hasta'l sieglu XII. Pa esi momentu yá se desarrollaran formes arquitectóniques, estructures institucionales y identidaes llegales específiques pa elles y estremaes de les de les parroquies, les ilesies monástiques y les residencies episcopales.
Nes ilesies ortodoxes griega y rusa el términu utilizáu pa referise a la catedral ye, respeutivamente, "Katholikon" y "Sobor". Dambes pallabres tienen el significáu d"'asamblea", y aplíquense non solo a les sedes episcopales, sino tamién a les ilesies monástiques y otros templos grandes. Cuando la ilesia ye la sé d'un arzobispu (o obispu metropolitanu) úsase davezu la espresión "kathedrikos naos" (ilesia catedral) pa referise a ella.
Tres de la Reforma protestante les ilesies cristianes de delles partes d'Europa Occidental (Escocia, Holanda, dellos cantones suizos y dalgunos principaos alemanes) adoptaron una estructura non xerárquica. Sicasí, dientro d'eses confesiones dellos edificios que foran catedrales primero de la Reforma entá caltienen el títulu y la dignidá de catedral, magar qu'ensin una superioridá xerárquica sobre les otres. Dende'l sieglu XVI, pero especialmente dende'l XIX, les distintes ilesies cristianes surdíes n'Europa tienen desarrollao intensos programes d'evanxelización en Asia, África, América y Oceanía, de resultes de los cuales foron fundándose nesos territorios diócesis y catedrales. Arriendes d'ello, les ilesies católica y ortodoxa tamién tienen formao diócesis dientro de territorios de mayoría protestante p'atender a los emigrantes o a minoríes de la so fe, polo que nun ye raro atopar, dientro d'una ciudá, dellos edificios que faen les veces de catedral de les distintes confesiones cristianes.
Cuando una ilesia parroquial fai temporalmente les funciones de catedral o concatedral d'una diócesis llámase-y pro-catedral. D'otra banda, hai delles diócesis nes que hai dos templos distintos con rangu catedraliciu, y dambos comparten el títulu de concatedrales. Por últimu, hai delles ilesies que, pol so gran tamañu o valir arquitectónicu, reciben coloquialmente'l nome de catedral magar que nun seyan tales dende'l puntu de vista de la organización eclesiástica (Catedral de Cristal de California, mercada pela Ilesia católica en 2012 pa convertila nuna catedral auténtica; Catedral Ártica de Tromsø, en Noruega...)
La pallabra catedral deriva de la pallabra griega "kathedra" (siella, asientu), y fai referencia a la esistencia nún llugar destacáu, asitiáu per detrás del altar mayor y perriba del nivel del templu, del tronu o siella del obispu o arzobispu nes ilesies antigues. Nel mundu antiguu la presencia d'una siella elevada sobro una tarima yera la señal distintiva de qu'el que se sentaba nella yera un mayestru, y nel so pasu al mundu cristianu esi llugar simbolizó'l papel del obispu como mayestru na so comunidá. Na Antigüedá tardía la esistencia d'un tronu eleváu dientru d'una basílica marcaba'l llugar aú se sentaba'l maxistráu presidente, y la "kathedra" simboliza tamién el papel de gobernante de la so diócesis que-y correspuende al obispu.
El tronu episcopal encarna'l principiu de que namái la presencia d'un obispu fai qu'un templu seya una catedral, y esto aplícase inclusu nes ilesies que, magar que yá nun tienen obispu anguaño, conserven la dignidá y les funciones catedralicies como recuerdu del tiempu en que lu teníen. Sicasí, el tronu tamién encarna'l principiu de que ye la catedral la que fai a dalguién obispu. En munches confesiones cristianes (catolicismu, protestantismu...) l'obispu ye elexíu dientru de la catedral, y toma posesión del cargu al ser entronizáu dientru d'ella por aclamación de los clérigos y los laicos. Por embargu, notres, principalmente nes ilesies ortodoxes y nes ilesies céltiques d'Irlanda, Escocia y Gales, la eleición del obispu facíase dientro los monasterios.
La historia les catedrales escomienza nel añu 313, cuando l'emperador Constantinu el Grande conviértese al cristianismu. Dafechamente, y tomando'l términu nel so sentíu etimolóxicu, nun podía habeles primero d'eso, porque anantes del sieglu VI nun había "cathedrae" cristianes; los obispos nunca taben sentaos cuando la congregación taba aconceyada, sinón que la presidíen asitiaos de pie sobro una plataforma elevada, el "pulpitum". Nel sieglu III la fras "ad pulpitum venire" (llegáu al púlpitu) conviértese na fórmula habitual pa proclamar a un nuevu obispu nel mundu cristianu.
Nel añu 256, demientres l'asediu a la ciudá de Dura-Europos, una ilesia cristiana ("domus ecclesiae") foi enterrada dientro d'una estructura defensiva, lo que permitió recuperar intacta la so estructura al ser escavada pelos arqueólogos. Al facelo alcontraron que la ilesia yera'l resultáu de la conversión de la contorna del patiu d'una casa urbana en templu. Dos habitaciones, a un estremu d'elli, foron axuntaes pa facer un llugar d'asamblea con capacidá pa 60-75 persones, y se colocó un duernu nuna habitación del llau contrariu del patiu, coles paredes enllenes de pintures murales, que facía les veces de baptisteriu. La sala grande, pela so banda, tenía un púlpitu eleváu nun estremu, grande abondo pa qu'una persona pudiera lleer, predicar y presidir la cellebración dende elli, pero non lo suficiente pa que pudiera colocáse-y enriba un tronu o un altar. La sala, amás, nun tenía decoración denguna nes paredes.
Nel añu 269, dempués que Dura fora conquistada pol exércitu persa, un garapiellu de clérigos ficieron una fueya de quexes, en forma de carta abierta, sobre'l obispu d'Antioquía, Pablu de Samosata. Ente les acusaciones dicíen que Pablu, que fora nombráu "ducenarius" (un cargu militar que-y daba'l mandu sobre una unidá de 200 soldaos) polos contactos que tenía na corte imperial, tenía fecho, ensin tener derechu a ello, un recintu ("secretum") pa so na ilesia d'Antioquía; que dientro d'elli llevantara un tronu dende'l que presidía les cellebraciones; y qu'entrenara un coru de muyeres pa que cantaren canciones qu'elli mesmu componiera. Los clérigos opónense a estes práctiques novedoses denunciando que Pablu introduciera símbolos y práctiques de la so maxistratura secular romana dientro del ritual de la Ilesia, presuponiendo amás que l'obispu, demientres la Eucaristía, taba sentáu nel sitiu del mesmu Xesucristu. Pesie a la so denuncia, lo cierto ye que cien años dempués tolos obispos de la cuenca mediterránea construyeran catedrales, toos atendíen el cultu sentaos en tronos colocaos nun recintu zarráu y toos teníen coros que cantaben na misa pa dá-y prestancia. Lo qu'había nel fondu d'esta forma de comportarse yera l'aceptación, consciente o non, polos obispos de la invitación imperial a que adoptaran y mantuvieran los deberes, la dignidá y los símbolos propios d'un maxistráu romanu. Estos presidíen les reuniones dende un trono eleváu asitiáu nuna sala allargada, con una nave única rectangular y guapamente decorada nomada basílica, y los obispos pasaron a facer lo mesmo. 
La más vieya d'eses nueves catedrales basilicales de las qu'entá se conserven restos significativos ta embaxu'l suelu de l'actual catedral de la ciudá italiana d'Aquileia, nel estremu septentrional del mar Adriáticu. L'edificiu, datáu por una inscripción nún mosaicu ente 313 y 319, consistía en dos naves paraleles, de tamañu similar, en dirección este-oeste, conectaes por una nave más pequeña en forma de cruz, en dirección norte-sur, que se piensa que podía ser la residencia del obispu. Les trés naves creen un patiu abiertu, nel que s'asitiaba orixinalmente un baptisteriu independiente. Sobreviven entá, daquella dómina, suelos de mosaicu de les dos naves paraleles, perdecoraos con escenes bíbliques (la de Xonás y la ballena, por exemplu) y retratos de donantes, mayormente femeninos. Parez que catedrales d'estructura similar, con doble basílica y baptisteriu, llevantáronse naquellos años en Milán, Tréveris y Pavía, pero posteriormente'l modelu de catedral de nave única de planta basilical convirtióse nel más común.
La declaración de Constantinu que convirtió al cristianismu na relixón oficial del imperiu camudó tolos vezos d'estes comunidaes. De ser una relixón minoritaria, mayormente urbana, restrinxida a dellos grupos sociales concretos y sometida a la hostilidá oficial y dacuando a la persecución el cristianismu pasó a ser una relixón mayoritaria, a la qu'aportó xente de toles clases sociales de la ciudá y tamién del campu. De resultes d'ello demientres el sieglu IV aumentó enforma el númberu d'edificios y el de les persones dedicaes a servir el cultu; l'apaición de les primeres catedrales ha enmarcase nesti procesu.
La llocalización y disposición de les primeres catedrales variaba muncho d'una ciudá a otra, magar que la mayoría, como la d'Aquileia, allugábense dientro del recintu amuralláu de la ciudá pero apartaes del centru urbanu. Hai, por embargu, una serie d'edificios qu'apaecen en cuasi toes elles.
La planta basilical yera la característica de la mayoría de los principales edificios civiles y militares romanos, y convirtióse tamién na estructura arquitectónica más usual pa facer llugares de reunión pa les cellebraciones relixoses de los cristianos. De magar, el términu basílica fai referencia a cualisquier edificiu relixosu de ciertu tamañu. Estes nueves basíliques yeren completamente diferentes en tamañu de los primitivos llugares de reunión de los cristianos, y tamién perestremaes de cualquier templu romanu non cristianu. Les naves yeren rectangulares, con pasillos llaterales separtaos de la nave central, más ancha, por columnes, y recibíen la lluz de grandes ventanes nomaes claristorios. Los suelos y les paredes taben perdecoraos con mosaicos y taracea, xeneralmente con motivos abstractos o florales. La doble basílica d'Aquileia tenía n'orixe dos naves de 37 m de llargor y 17 m d'anchor, pero trenta años dempués una d'elles foi ampliada hasta algamar los 73 m de llargor y los 31 m d'anchor. Esta basílica ampliada incluyó yá trés elementos adicionales que se convirtieron en característicos de les primeres catedrales:
El baptisteriu de la ilesia de Dura-Europos yera un cuadráu d'un metru de llau con una profundidá d'un metru; los bautizandos podíen ponese de pie dientro d'elli, pero nun podíen ser bautizaos por inmersión. Nes nueves catedrales namái los obispos bautizaben, y eses ceremonies cellebrábense dos veces al añu pa dexar tiempu ente medies pa la instrucción de los catecúmenos. Poro, los baptisterios teníen que ser muncho más grandes, y incluyir tamién llugares pa vistise y desvistise con cierta privacidá. El tanque bautismal, xeneralmente octogonal, yera suficientemente profundu pa permitir la inmersión total del bautizando, y d'anchor bastante pa qu'entraran nelli el bautizando y un diáconu que lu asistía y guiaba nel ritu. Los baptisterios avezaron a ser estructures de planta centralizada, derivada de la de les capilles funeraries, y siempres yeren un edificiu independiente separtáu de la basílica.
Na casa convertida n'ilesia en Dura nun vivía naide; dafechu, estructures propies d'una vivienda, como la cocina y la lletrina, foran eliminaes nes obres d'adautación de la casa a la so nueva función. Sicasí, los conxuntos catedralicios posteriores siempres incluyíen una vivienda pal obispu. Ente les quexes de los clérigos escontra Pablu de Samosata nun yera la menor el fechu del so tratu, percercanu, coles cristianes devotes. Como yera vezu, Pablu taba casáu cuando lu elixeran obispu; y, como s'esperaba de los qu'accedíen a la dignidá obispal, dexó de tener contactu sexual cola muyer después del nomamientu. Pero los sos acusadores dicíen que, al vivir arrodiáu d'otres muyeres, daba abondo qué falar, y qu'esi escándalu, magar que nun amoreciera con elles, yera inaceptable. Pa evitar eses situaciones fízose necesario que nes nueves catedrales hubiera una vivienda específica pa que vivieren nella namái l'obispu y los clérigos. De magar, en toles ilesies d'Europa occidental, los presbíteros y diáconos tamién pasaben a vivir separtaos de les sos muyeres al ser ordenaos, y fízose obligáu qu'hubiera, en toles catedrales, un "episcopium". Nelli vivíen, comíen y dormíen los homes y neños consagraos a la Ilesia, y nelli había tamién sales pa que l'obispu recibiera a les sos visites y un comedor pa convidalos, una capiella privada pal obispu y, xeneralmente, una casa de baños.
Como la residencia episcopal yera un edificiu más del complexu constructivu catedraliciu nun había distinción ente les propiedaes y donaciones episcopales, diocesanes y catedralicies. En principiu, tolos ingresos de la diócesis acababen nún fondu común, que se repartía dempués en cuatro partes nún porcentaxe establecíu p'atender los gastos del obispu, de los clérigos de la catedral, del mantenimientu ya illuminación de la catedral y les ilesies de la ciudá, y pa obres de caridá. Munches diócesis recibíen, yá dende anantes de la proclamación de Constantinu, munches donaciones, magar que la so cantidá ya importancia medró enforma dempués d'esi momentu. Entamaron a recibise donaciones imperiales, pero foron más y más importantes les herencies y donaciones recibíes de persones privaes. Arriendes d'eso, munchos terratenientes sosteníen los sos oratorios y capiellas privaes, amás de patrocinar instituciones de caridá o inclusu monasterios de monxos o monxes.
La publicación en 313 por Constantinu del edictu de Milán, qu'inauguró'l periodu conocíu como la paz de la Ilesia, camudó como viemos l'estatus del obispu, pero tamién el de los otros clérigos. Los que vivíen nel "episcopium" col obispu formaben la so comunidá ("familia"), y recibíen como marca de la so condición la tonsura romana. Afaitábase-yos la cabeza n'alcordanza de San Pedru, que la so cabeza fora afaitada por aquéllos que nun creyíen na so enseñanza como forma d'humildalu. Na Ilesia primitiva reconocíense les dignidaes d'obispu, presbíteru y diáconu, pero nos primeros sieglos foron surdiendo delles otres órdenes menores; toos taben tonsuraos. Empezaron a entendese eses dignidaes distintes como rangos asemeyaos a los del exércitu, espardiendose tamién la idea, tomada del serviciu civil o militar romanu, de dir ascendiendo por ellos siguiendo'l principiu del "cursus honorum", pasando d'un rangu a otru superior tres de pasar un tiempu mínimu de serviciu en caún d'ellos. Les ordenes femenines de vírxenes, vilbes y diaconises nun formaben parte de la "familia" l'obispu, nun recibíen la tonsura y nun progresaben al traviés del "cursus honorum". No que cinca al númberu de persones qu'había al serviciu d'una catedral, el so númberu medró enforma dempués del edictu de Constantinu. Asina, Xustinianu ordenó en 540 qu'el personal al serviciu de la catedral de Santa Sofía, en Constantinopla, nun incluyera más de 60 presbíteros, 100 diáconos, 90 sodiáconos, 110 llectores, 25 cantantes, 100 porteros y 40 diaconises, lo que fai un total de 525 persones.
L'obispu yera'l cabezaleru de la diócesis. El so cargu nun taba incluyíu espresamente dientro del "cursus honorum", una y bones yera elexíu polos clérigos y los laicos. Yera vezu que los clérigos ficieran lo posible pa que s'escoyeran los obispos d'ente los presbíteros de la catedral, mentantu que los laicos avezaben a preferir a dalguién que nun perteneciera a elli: un home con fama de santu, ermitañu o asceta, o un funcionariu civil sobro'l que pudieran influyir dempués si teníen qu'acudir a pleitear al so tribunal. La mayoría los obispos, nostante, procedíen de la clase de los curiales, formada por aquellos que teníen el rangu hereditariu de decuriones y la obligación de servir na alministración de la ciudá. Y eso porque namái la xente d'esa clase y de clases superiores teníen posibilidá de consiguir una educación completa en griegu y llatín, imprescindible pa espresase coles formes llingüístiques clásiques obligaes nún obispu.
Esperábase que la presidencia de los oficios bautismales y eucarísticos fora exercida pol obispu, que había cellebrar estos ritos na catedral y nes otres ilesies titulares de la ciudá por turnu. Na práctica, nostante, l'obispu necesitaba sustitutos p'atender los oficios eucarísticos y el rezu diariu, y esa función desarrollábenla los presbíteros. L'obispu escoyía ún d'ente ellos pal cargu d'arcipreste, que yera'l so sustitutu oficial nos ritos y el cabezaleru de la comunidá. L'arcipreste yera tamién responsable de la escuela de gramática de la catedral. Dempués del sieglu V nun hubo más profesores seculares de retórica y gramática pagaos pol estáu na Europa occidental, y la Ilesia tuvo que crear les sos propies escueles.
Igual que los obispos sustituyeron al obispu nes cuestiones rituales, los diáconos sustituyéronlu nos asuntos alministrativos y financieros, y especialmente na recoyida de fondos y l'alministración de les obres benéfiques. El cabezaleru d'esti grupu yera l'archidiáconu, sustitutu oficial del obispu pa cuestiones alministratives. Inferior en rangu al arcipreste nún primer momentu, pal sieglu VI tenía, en xeneral, clara preeminencia sobro esti. Los sodiáconos asistíen a los diáconos, y como podíen casase dempués de ser ordenaos esti yera pa munchos clérigos el puntu final del so "cursus honorum". A nun ser que fora escoyíu obispu, o inclusu papa, daqué que sucedió en delles ocasiones.
Los trés primeros d'estos órdenes dábense a la vez, y yeren concedíos a los neños a la edá de siete años. Estos llectores yeren mui nuevos p'acudir a la escuela de gramática, pero les carauterístiques de la so voz facíelos perútiles pa la escuela de coru ("Schola Cantorum"). La organización de los coros encargábase-yos a los diáconos hasta que Gregoriu I creó la figura del "primicerius", o mayestru cantor, pa dirixir el coru. Esto foi un cambiu fundamental, porque nún momentu nel que nun había denguna forma estandarizada d'escritura musical la única forma na que la música relixosa podía caltenese y tresmitise yera profesionalizando la enseñanza musical nos coros catedralicios.
Les órdenes femenines tuvieron una importancia considerable nos primeros sieglos de la Ilesia, pero foron arrequexaes dende'l sieglu IV. Les diaconises participaben nel ritu del bautismu, y siguieron siendo necesaries demientres siguieron bautizándose persones adultes. El caltenimientu de les otres dos órdenes foi una consecuencia del celibatu impuestu a obispos, presbíteros y diáconos. Cuando un home ordenábase y entraba nel "episcopium" solía solicitar axuda pa sostener a les femes de la so familia (ma, muyer, fíes...), qu'ingresaben nes órdenes de les vírxenes o les vilbes.
Nómase capítulu a una asociación de clérigos d'una ilesia determinada, que formen una persona moral, reciben el nome de callóndrigos y tienen la misión d'atender, promocionar y dar solemnidá al cultu divinu nella. La formación d'un capítulu catedraliciu correspuénde-y, pol so calter de corporación eclesiástica, al papa. El capítulu forma una unidá col obispu, una y bones ye un conseyu consultivu que lu axuda al gobiernu de la diócesis; sicasí, tien una entidá propia, ríxese por unes normes específiques y inclúi una serie de cargos. 
Na mayor parte d'Europa, nos primeros sieglos d'esistencia de les catedrales, el cabezaleru de los clérigos que taben al servicio d'ella yera'l preboste (del llatín "praepositus", encargáu). Esti encargábase tanto del control de los clérigos y de la supervisión del desarrollo de les sos funciones como tamién del curiáu de les tierres y posesiones de la Ilesia. Esta última misión ocupaba, bien de veces, la mayor parte del so tiempu, y ello facíalo abandonar los sos deberes eclesiásticos. Dende bien ceo hebo quexes de los clérigos denunciando que los sos prebostes taben perenfotaos nos asuntos materiales y abandonaben dafechu los espirituales. Esto fizo que, en munchos sitios, creárase una nueva figura, la del deán, que pasó a encargase de les funciones del preboste rellacionaes col caltenimientu de la disciplina dientro'l capítulu catedraliciu y el curiáu de los servicios relixosos del templu.
En dellos casos la figura del preboste desapaeció. Cuando non el preboste, que podía tener tamién el cargu d'archidiáconu, siguió siendo'l xefe del capítulu; esto yera habitual n'Alemaña. N'Inglaterra, por embargu, la figura del preboste foi cuasi inesistente. L'obispu Gisa punxo un preboste de cabezaleru del capítulu de la catedral de Wells, pero dempués esi cargu quedó subordináu a otros dientro del capítulu y quedó al cargu namái del control de les tierres de la Ilesia. Tamién hubo preboste na ilesia colexata de Beverley Minster, pero yera un oficial esternu que, pesie a tener cierta autoridá, nun formaba parte del coru y nun tenía votu nos conceyos del capítulu. Nos países escandinavos tamién yera avezao que la figura del preboste fora la principal del capítulu, y en Francia había cargos con esi nome, pero'l so poder nun yera'l mesmu en tolos llugares. Asina, de les 136 catedrales qu'había nel país na dómina de la Revolución francesa (finales del sieglu XVIII) namái 38, asitiaes principalmente na llende con Alemaña o nel sur del país, teníen un preboste como xefe del capítulu catedraliciu. Había tamién notros llugares, como Autun, Lyon o Chartres, prebostes, en númberu de dos y con funciones subordinaes a les d'otres persones del capítulu.
La composición normal d'un capítulu catedraliciu incluyía, polo menos, cuatro dignidaes amás d'un númberu variable de callóndrigos. El deán, el precentor, el maxistral y el tesoreru ocupaben los cuatro asientos de les esquines nel coru y recibíen la consideración, en munchos de los estatutos de los capítulos, de "quatuor majores personae" (les cuatro persones principales) de la ilesia.
El capítulu yera'l conseyu consultivu del obispu, al que tenía que consultar pa tomar les decisiones importantes y que podía vetar les sos aiciones. Asina, una decisión xudicial obispal necesitaba'l sofitu del capítulu enantes de que tuviera efectu llegal. L'obispu tampoco podía camudar los vezos rituales de la diócesis ensin el consentimientu del capítulu, que tenía de ser consultáu tamién pal nomamientu de los cargos principales de la diócesis, como'l de vicariu xeneral. Magar que na teoría esto sigue siendo asina anguaño, lo cierto ye qu'el papel del capítulu catedraliciu como conseyeru del obispu ye daqué que cayó na escayencia bien de tiempu atrás. El capítulu, por últimu, tien la capacidá llegal de facese cargo de la diócesis cuando nun hai obispu nella, por exemplu, cuando muerre ún y mentantu nun se produz el nomamientu del siguiente.
La principal función de la catedral ye la de servir a Dios na comunidá, organizando l'actividá relixosa de la diócesis de la que ye cabeza. L'edificiu, cola so presencia física, simboliza la gloria de Dios y de la so Ilesia. Una catedral, el so obispu y los sos dignatarios tienen funciones en principiu puramente relixoses, pero pueden tamién implicase na vida civil y comunitaria de la rexón.
La catedral ye, munches veces, l'edificiu que más rescampla nel paisaxe d'una ciudá, y tamién de los más antiguos. El so tamañu y esplendor ye, en cierta manera, una midida de la importancia de la propia ciudá. El dineru emplegáu na so construcción entregábase pa honrar a Dios, pero amosaba tamién, amás de la devoción, l'estatus y riqueza de los sos patrones.
Les catedrales avecen a tar orientaes en direción este-oeste, de forma que'l cellebrante de la eucaristía mira hacia'l sol naciente, que simboliza a Xesucristu. No que cinca al planu de la catedral, ye vezu que tenga forma de cruz. Esto tien una utilidá simbólica y funcional. La primera, porque fai alcordanza de la cruz na que Cristu foi crucificáu; y la segunda, porque permite dividir el templu en distintos espacios nos que pueden desarrollase diverses actividaes o nos que pueden acutase espacios pa grupos de xente estremada: clérigos, coro, pueblu... El cuerpu principal del edificiu, la nave central, ocupa'l brazu llargu de la cruz, y ye aú se xunten los fieles pa oyir misa. Ye tamién el sitiu pel que pasen les procesiones, qu'entren nel templu pola puerta más alloñada del altar (la occidental, xeneralmente) y acaben delantre d'elli. Les naves llaterales faciliten el movimientu de persones pol templu, permitiéndo-yos pasar ensin interrumpir los rezos que se tean produciendo na nave central. Los brazos de la cruz formen el cruceru o transeptu, y suelen contener varies capielles. El brazu cortu de la cruz, finalmente, ye au ta l'altar o santuariu, una mesa na que se consagra'l pan primero de repartir la comunión ente los fieles.
Les catedrales de la Europa occidental suelen tener esta estructura, que simboliza'l progresu del alma cristiana hacia la Salvación. Na Europa oriental, por embargu, les catedrales suelen tener una planta centralizada (nomada de cruz griega, colos cuatro brazos igualses) y tar cubiertes por una cúpula. El simbolismu ye distinto nelles: la disposición de la catedral representa la xerarquía ente la Tierra y el Cielu, que aveza tamién a venir desplicada na decoración interna del templu, a base de frescos o mosaicos.
Amás de su función organizativa, de sé del obispu y de llugar de reunión del capítulu de la diócesis, la catedral tien una función llitúrxica perimportante. Nella cellébrase, en xeneral polo menos trés veces al día, el cultu, con una solemnidá mayor que nel restu les ilesies. Nun ye raro que la misa seya cantada, con participación del coru, dirixíu pol chantre, que tien acutao nes más d'elles un llugar específicu asitiáu ente l'altar y la nave central. Los sos cantos avecen a acompañase con órganos, que son de tubos nos edificios más antiguos.
Na catedral hai siempre una pila bautismal pa que los nuevos cristianos reciban el bautismu. Aveza a tar colocada cerca la puerta, porque'l bautismu simboliza la entrada na comunidá de la Ilesia. Sicasí en dalgunes catedrales, mayormente italianes, el ritu del bautismu cellébrase nún edificiu separáu, nomáu baptisteriu. Otra de les funciones de la catedral ye la llectura y desplicación de la Sagrada Escritura. Pa facela xeneralmente úsase un facistol, un reposallibros en forma d'aigla (n'alcordanza de Xuan l'Evanxelista) fechu de metal o madera tallada que recueye la Biblia nes sos ales desplegaes. En delles catedrales hai dos llugares de llectura: ún, a la mandrecha del altar, pa la llectura l'Evanxeliu, y otru a la manzorga pa la llectura de les epístoles. Munches catedrales, finalmente, son tamién llugares de peregrinación, y a elles aporten peregrinos pa venerar dalgún oxetu sagráu o dalguna reliquia d'un santu.
La catedral, llugar au se cellebren los nacimientos, matrimonios y entierros y au se guarda memoria escrita d'ellos, fai les veces d'archivu de datos de la historia de la ciudá. Nella cellébrense con servicios relixosos especiales les fiestes nacionales o llocales, y tamién los fechos tristes de la comunidá, y por munchu tiempu foron el llugar nel que se coronaben los reis. Tamién sirvíen, en tiempos pasaos, pa dar cuenta por mediu d'anuncies de les noticies d'interés pa la ciudá. Y nun hai qu'escaecer, tampoco, el sistema de comunicación basáu nel tañíu de les campanes, perutilizaes en tiempos pasaos pa dar cuenta de desastres o invasiones amás de comunicar al pueblu que diba haber una misa, un casoriu, un entierru... Particularmente gayoleru yera'l tañíu qu'indicaba'l final d'una guerra.
Les catedrales, especialmente les construyíes na Edá Media, avecen a ser les ilesies de mayor tamañu de la diócesis. Les antigües catedrales d'Inglaterra, norte de Francia, Bélxica, España, Portugal, Italia, Alemaña o Sicilia, y les catedrales barroques d'América del Sur, tán ente los edificios relixosos de más valir arquitectónicu, tanto pola fábrica del edificiu como pol so conteníu (pintures al fresco, vidrieres, escultures, retablos...). Esta carauterística de so, el gran tamañu, nunca foi por embargu un requisitu pa la construcción d'una catedral. Asina, les catedrales de los reinos celtas y saxones solíen ser perpequeñes, como tamién lo ye la catedral bizantina d'Atenas. N'Italia, sacante les catedrales de Florencia y Milán, les numberoses catedrales del país son xeneralmente, en forma y tamañu, mui asemeyaes a les ilesies de los monasterios o a parroquies importantes de les sos ciudaes. Nos tiempos modernos, nos que se busca la funcionalidá perriba de too, les catedrales de nueva construcción avecen a ser pequeñes, magar que con esceiciones destacaes como les catedrales católiques de Los Angeles, Liverpool o Tokyo o la ilesia ortodoxa de San Sava en Belgráu.
Les catedrales de fundación monástica, y delles de les d'orixe secular, tienen claustros, que podíen usase pa cellebraciones y conceyos al abellugu del aire y la lluvia. Tamién avecen a tener, integrada nel edificiu principal o como edificiu independiente, una sala o edificiu capitular, nel qu'aconceyaba'l capítulu diocesanu. A la vera la catedral, que podía ocupar la plaza principal de la ciudá, facíense dellos edificios con funciones específiques: conventu, cuando la catedral yera de fundación monástica; palaciu arzobispal, pa vivienda del obispu; una escuela de cantu...
Les catedrales siguen siendo, en munches ciudaes, un elementu fundamental del paisaxe urbanu, una y bones foron promulgándose ordenances que prohibíen construyir edificios más altos qu'elles na so rodiada. Esi calter de símbolu arquitectónicu de la ciudá fai qu'atraxeran al turismu, relixosu y puramente recreativu, dende cuantayá. Munches tán declaraes Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO pol so valir arquitectónicu intrínsecu o pol de los oxetos artísticos y relixosos que guarden: escultures, tumbes, retablos, xoyes, reliquies...
Arcu de trunfu
Un arcu de trunfu ye una estructura monumental en forma d'arcada con ún o más pasadizos, bien de veces travesada per una carretera. Na so forma más cenciella un arcu trunfal consiste en dos pilastres grandes conectaes por un arcu y coronaes por una entabladura plana o áticu, na que puede haber una estatua o una llábana con inscripciones conmemoratives. Yera vezu poner figures alaes de la diosa Victoria, asitiaes xeneralmente nes albanegues, que son los triángulos curvaos que hai a la vera de la parte cimera de les curves del arcu. La estructura aveza a tar decorada con talles y relieves esculpíos. Hai arcos más ellaboraos, con delles arcaes; xeneralmente un númberu par d'elles, más pequeñes, a los llaos de l'arcada central.
Los arcos de trunfu son ún de los tipos arquitectónicos más característicos de l'antigua Roma. Nesa civilización usáronse pa cellebrar victories militares o acontecimientos públicos de sonadía como la fundación de nueves colonies, la construcción d'una calzada o una ponte, la muerte d'un miembru de la familia imperial o la xubida al tronu d'un nuevu emperador. La sobrevivencia de dellos de los mayores, como l'Arcu de Titu, inspiró a munchos estaos y dirixentes de dómines posteriores, que los imitaron. Dellos de los más famosos son l'Arcu de Trunfu de Paris, l'Arcu de Trunfu de Narva en San Petersburgu o l'Arcu de Wellington en Londres.
L'orixe del arcu trunfal romanu nun ta nidio. Les puertes monumentales teníen usáose dende cuantayá por civilizaciones como los hitites, los asirios, los babilonios y los micénicos. Tamién hai precursores d'elli nel mundu romanu: asina, los etruscos usaron arcos simples perdecoraos como puertes de les sos ciudaes; entá pueden vese anguaño arcos etruscos en Perugia y Volterra. Los dos elementos básicos de la estructura -un arcu col cumal redondeáu y la entabladura cuadrada- teníen usáose como elementos arquitectónicos independientes na Grecia clásica. Magar que nesa civilización l'usu del arcu foi escasu y restrinxíu a estructures como tumbes o alcantarilles, les entabladures cuadraes foron un elementu perutilizáu nos sos templos, una y bones sirvíen pa sostener el techu. La gran innovación romana foi combinar un arcu redondu y una entabladura cuadrada nuna estructura única y independiente d'otros edificios. Les columnes convirtiéronse nún elementu decorativu de la cara esterior del arcu mentantu que la entabladura, yá ensin función estructural, convirtióse nel marcu nel que se tallaben los mensaxes civiles o relixosos que los constructores del arcu queríen tresmitir.
Los primeros arcos (nomaos "fornices" d'aquella) de los que queda noticia llevantáronse en tiempos de la República romana. Los xenerales a los que se-yos concedía'l trunfu tres de volver victoriosu d'una campaña yeren nomaos triunfadores ("vir triumphalis") y llevantaben arcos honoríficos con estatues que conmemoraben les sos victories. Asina, Lucius Steritinus llevantó dos en 196 e.C. pa cellebrar les sos victories n'Hispania, Scipio Africanus llevantó otra na Llomba Capitolina en 190 e.C. y Quintus Fabius Allobrogicus una más nel Foru romanu en 121 e.C... Nun se conserva dengún d'ellos, y sábese perpoco de la so apariencia esterna.
La práctica camudó enforma al entamu del periodu imperial, porque'l primer emperador romanu, César Augustu, decretó que namái a los emperadores se-yos podíen conceder trunfos. El nome que se-yos daba a estes estructures, "fornix", camudose pol d"'arcus". Y mentantu que los "fornices" republicanos llevantábense por iniciativa del triunfador, que nun tenía que pedir permisu pa facelo y que corría colos gastos de la so construcción, los arcos de trunfu imperiales llevantábense pa honrar al triunfador por decretu del Senáu. L'arcu de trunfu dexó de ser un monumentu personal pa ser un monumentu propagandísticu a mayor gloria del emperador y l'estáu romanu. Los arcos nun yeren construyíos siempres con función de puerta; dafechamente, la mayoría d'ellos llevantábense nes calzaes romanes de forma que'l tráficu pasaba al traviés d'ellos, y non alredor como pasa con munchos de los posteriores a los romanos.
La mayoría de los arcos trunfales romanos construyéronse na época imperial. Nel sieglu IV había 36 na ciudá de Roma, de los que se conserven trés: l'Arcu de Titu (81), l'Arcu de Septimiu Severu (203-205) y l'Arcu de Constantinu (312). Había, amás, munchos n'otres ciudaes del imperiu. El modelu d'arcu únicu yera'l más común, pero hebo bien d'ellos de trés arcos; el más antiguu que se conserva ye l'Arcu Triunfal d'Orange, llevantáu alredor del añu 21. Dende'l sieglu II llevantáronse tamién munchos "arcus quadrifons", arcos de trunfu cuadraos llevantaos nún cruce de carreteres con arcaes abiertes nos cuatro llaos, especialmente nel norte d'África. La construcción d'arcos en Roma y Italia decayó dempués del reináu de Traxanu (98-117), pero siguió perviva nes provincies nos sieglos II y III, nes que avezaben a construyise pa conmemorar les visites del emperador.
Sábese perpoco de cómo víen los romanos esos arcos. Pliniu el Vieyu, qu'escribió nel sieglu I, ye l'únicu de los escritores clásicos que faló d'ellos. Dixo que pretendíen "llevantar perriba de la xente común" la imaxe de la persona honrada, xeneralmente representada nuna estatua que lu representaba nuna cuadriga. Sicasí, el diseñu de los arcos trunfales imperiales romanos, que foi siendo más ellaboráu acordies a regles cada vegada más regulares col pasu del tiempu, pretendía claramente tresmitir un conxuntu de mensaxes al espectador.
La ornamentación del arcu pretendía ser un recordatoriu visual constante del trunfu y del trunfador, y pa ello decorábase con imaxinería factual más qu'alegórica. La fachada decorábase con columnes de mármol, y había cornises decoraes nos pilares y nos áticos. Paneles esculpíos representaben les victories y les fazañes del trunfador, les armes capturales al enemigu o la procesión que conmemoraba'l trunfu. Les albanegues, como yá se dixera, avezaben a tener Victories alaes, y nel áticu poníase una inscripción dedicatoria n'allabancia del trunfador. La parte interior de les arcaes taba tamién decorada con relieves y escultures exentes, y delles veces había nel cumal una estatua del emperador o un "currus triumphalis", un grupu d'estatues representando al emperador (o al xeneral republicanu) nuna cuadriga. Les inscripciones yeren en sigo mesmes una obra d'arte aparte, con lletres perellaboraes y pertrabayaes según un diseñu precisu. La forma de cada lletra y l'espaciu qu'había ente elles taben percalculaos pa que foran perclares y persencilles, ensin denguna decoración, pa amosar el gustu romanu pol orde. Esta concepción de lo que dempués convertiríase nel arte de la tipografía caltién entá güei la so importancia y actualidá. 
Los arcos trunfales romanos foron vistos, bien de tiempu dempués del final del imperiu, como un recordatoriu de les glories pasaes y un símbolu del poder del estáu. Na abadía de Lorsch los carolinxos construyeron el Torhalle, un arcu de trunfu con trés arcaes, como una imitación deliberada d'un arcu trunfal romanu pa sorrayar el so calter de continuadores del imperiu romanu. Nun había ser, sicasí, hasta qu'aportara'l Renacimientu cuando los gobernantes buscaran asociase sistemáticamente col legáu romanu al traviés de la construcción de los sos propios arcos trunfales. Ún de los primeros foi l'Arcu Aragonés llevantáu nel Castel Nuovo de Nápoles en 1443 pol rei aragonés Alfonsu V, magar que formaba parte, como la Porta Capuana llevantada posteriormente, de la estructura del castiellu, nel que facía les funciones de puerta. Pa finales del sieglu XVI la figura del arcu taba presente n'edificios de la corte y fortificaciones militares, y el motivu arquitectónicu entamó a añedise tamién a la fachada d'edificios como ayuntamientos o ilesies.
Arcos trunfales temporales fechos de llargueros de madera y yesu entamaron a llevantase pa les visites reales a les ciudaes del so reinu, y foi común ente los gobernantes del Renacimientu construyir una fila d'arcos que yeren atravesaos polos desfiles. Con ellos definíase un espaciu nel que se tresmitíen a los espectadores los mensaxes que pretendía'l gobernante. Por exemplu, los papes recién elexíos desfilaben peles cais de Roma pasando al traviés d'arcos trunfales temporales construyíos especialmente pa la ocasión. Tamién se llevantaron arcos trunfales temporales qu'emponderaben l'antigüedá de la casa de Saboya y asociábenla, al traviés del arte y l'arquitectura de los arcos, col pasáu imperial romanu, na boda cellebrada en Zaragoza en 1585 ente'l duque de Saboya Carlos Manuel I y la infanta española Catalina Micaela d'Austria.
La imaxe del arcu foi ganando importancia simbólica. Magar que los arcos temporales valtábense dempués del so usu, yeren copiaos con gran detalle en grabaos que se distribuíen ampliamente, faciendo que sobreviviera'l so recuerdu bien de tiempu dempués de la so desaparición física. Gracies a los grabaos l'espectador podía desaminar les inscripciones y los motivos decorativos de los arcos con un detalle que nun yera posible demientres el desfile pal que se llevantaben. El poder simbólicu de los arcos yera talo que delles vegaes los arcos representaos enxamás esistieran realmente y yeren namái instrumentos de la propaganda real. Quiciás l'exemplu cimeru seya'l "Ehrenpforte Maximilians I", encargáu pol emperador Maximilianu I a Alberto Durero. Foi una de les mayores xilografíes enxamás producíes, con un altor de 3,75 m y formáu por 192 pieces individuales que reproducíen un arcu que nunca nun tuviera proyectao construyise. Ficiéronse 700 copies d'ella, y repartiéronse pa ser colocaes nes muries de los ayuntamientos o los palacios de los príncipes.
Habríen de ser los franceses los qu'entamaran otra vuelta la moda de llevantar arcos de trunfu permanentes pa sofitar les ambiciones imperiales de los Borbones y Napoleón Bonaparte. El más famosu d'ellos ye, ensin dubia, l'Arcu de Trunfu construyíu ente 1806 y 1836. Sicasí, foi fecho distinto de los romanos aposta; quitáronse-y les habituales columnes ornamentales que-y daben llixereza a la estructura pa facelu robustu a la vista. Otros arcos de trunfu franceses de la dómina, por embargu, imiten más fielmente los modelos romanos; asina, l'Arcu de Trunfu de Carrousel, tamién en París, ye bien asemeyáu al Arcu de Septimiu Severu.
La construcción d'arcos trunfales na dómina contemporánea aveza a asociase a la figura de dictadores que busquen con ellos amosar el so poder y engrandecer la so figura. Adolf Hitler planeó construyir el mayor arcu trunfal del mundu en Berlín. Había tener 170 m d'anchor, 28 m de fondu y 119 m d'altor, un tamañu grande abondo como pa meter 49 arcos de trunfu de París dientro d'elli, y diba decorase colos nomes de los 1,8 millones d'alemanes que morrieran na Primer Guerra Mundial. El dictador de Corea del Norte Kim Il-sung construyó'l mayor arcu trunfal del mundu en Pyongyang en 1982. Foi diseñáu aposta pa ser abondo más grande que'l parisín, y llevantose nel llugar nel que, el 14 d'ochobre de 1945, el dictador dio'l so primer discursu públicu. Ta decoráu con escultures y relieves que representen "el regresu triunfal del Gran Líder victoriosu al país".
La forma del arcu trunfal tien usáose tamién pa otros propósitos estremaos del orixinal, como'l de facer de puerta monumental d'una ciudá o de monumentu d'alcordanza de los muertos nuna guerra. Exemplu d'arcos de trunfu que nun cellebren glories militares son la Puerta de Brandenburgu en Berlín y l'Arcu de Washington Square en Nueva York, y tamién l'Arcu Trunfal de Barcelona, llevantáu como arcu de bienvenida na entrada de la Esposición Mundial de 1888. 
Menhir
Un menhir ye la forma más senciella de monumentu megalíticu. Consiste nuna piedra polo xeneral allargada, en bruto o mínimamente tallada, dispuesta de manera vertical y cola so parte inferior soterrada nel suelu pa evitar que caya.
= Etimoloxía =
El términu ye orixinariu de Francia y resulta de la unión de dos palabres del idioma bretón: "men" («piedra») y "hir" («llarga»). Foi adoptáu polos arqueólogos nel sieglu XIX.
Denomínase menhir a un únicu megalitu prehistóricu nada o apenes trabayáu. Dalgunos presenten grabaos. Otros tán esculpíos, de cutiu antropomórficamente, anque nesti casu cabo fálase de cercos o ídolos y non de menhires en sentíu estrictu. El so tamañu varia, dende pequeñes roques que namái s'estremen d'otres piedres por formar parte d'alliniadures o crómlecs, hasta dellos monolitos bretones (Kerloas, Champ-Dolent, Grand Menhir Brisé) con un altor de más de 10 metros. 
Desconócense los significaos rituales concretos qu'inspiraron l'alzamientu y disposición de los menhires neolíticos, formulándose en redol a ello conxetures más o menos ellaboraes y con mayor o menor rigor científicu. Namái sabemos con seguridá que yeren, como otros monumentos asemeyaos de la dómina, construcciones funeraries. A los sos pies suelen topase tumbes con restos o cenices de difuntos, cerámiques, etc. Los grandes conxuntos megalíticos seríen necrópolis y los menhires desempeñaríen el papel de llábanes venceyaes a la conmemoración y el cultu de los antepasaos. Ciertos menhires podríen ser tributos a les divinidaes o, nel casu de los menhires esculpíos, representaciones de les mesmes.
Casu aparte son ciertos menhires europeos cristianizaos que les sos cruces y/o escenes bíbliques tallaes amuesen cómo esta relixón asimiló o reutilizó monumentos asociaos a dómines y creencies anteriores.
Abonden n'Europa de resultes del fenómenu históricu del megalitismu, pero la so estensión xeográfica ye prácticamente universal: India, Siria, el Cáucasu, Crimea, mariña septentrional del mar Negru, Bulgaria, China, Xapón, Mongolia, Rusia, Polinesia, norte d'África, España, Portugal, Francia, Gran Bretaña, suroeste de Suecia, Dinamarca, Holanda, Bélxica, norte d'Alemaña, Australia (megalitos aboríxenes), Colombia, Arxentina,Venezuela etc. N'Italia namái s'atopen na provincia de Otranto y nun esisten en Grecia.
Algoritmu pa calcular el día de la selmana
L'algoritmu pa calcular el día de la selmana tien como finalidá saber el día de la selmana pa una fecha dada mesmo del pasáu que del futuru. De fechu, hai un conxuntu numberosu d'algoritmos pa perfacer esti cálculu, ente ellos ta l'Algoritmu Doomsday, anque toos son variantes pequeñes ente ellos, de tala forma qu'emplegando distintos conxuntos de riegles llógrase la mesma resultancia. Una aplicación típica d'esti algoritmu ye calcular el día de la selmana en que nació una persona o nel qu'asocedió un eventu especial.
El fundamentu de toa esta familia d'algoritmos pa calcular el día de la selmana ye:
El conceutu "meses correspondientes" aplícase a aquellos meses del calendariu qu'empiecen nel mesmu día de la selmana. Por exemplu, setiembre y avientu son correspondientes una y bones el 1 de setiembre cai nel mesmu día de la selmana que'l 1 d'avientu. Los meses son correspondientes si'l númberu de díes ente ellos ye divisible ente 7. Por exemplu febreru correspuende con marzu yá que febreru tien 28 díes, esto ye, un númberu divisible ente 7, y 28 díes son esactamente cuatro selmanes. Los meses correspuenden de la siguiente manera:
Nun añu común
Nun añu bisiestu
Pa determinar el día de la selmana d'una fecha del calendariu gregorianu, podemos siguir el viniente procedimientu:
Esto podemos espresalo de la siguiente manera:
Sicasí, en realidá nun tenemos de calcular el total de díes, sinón namái los módulos al respective de 7. Entós, la nuesa espresión amenórgase asina:
Onde:
= Añu *formula_5 = Díes trescurríos hasta primero del primer día del mes
toles divisones consideren namái les cifres enteres.
Amás, tengamos en cuenta que tenemos de conocer el módulu correspondiente a cada "entamu" de mes. Asina, si tamos buscando una fecha de xunetu, el módulu sedría:
D'últimes el nuesu algoritmu quedaría asina:
Calcular el día de la selmana pal 25 de mayu de 2007:
Si'l 0 correspuende al domingu, entós 5 correspuende a vienres.
Angkor Wat
Angkor Wat (en khmer Ângkôr Vôtt /ɑŋkɔr vɔt/), escritu tamién n'ocasiones Angkor Vat, ye'l templu más grande y tamién el meyor calteníu de los qu'integren l'asentamientu de Angkor. Ta consideráu como la mayor estructura relixosa enxamás construyida, y unu de les ayalgues arqueolóxiques más importantes del mundu.
Allugáu 5,5 km al norte de l'actual Siem Riep, na provincia homónima de Camboya, Angkor Wat forma parte del complexu de templos construyíos na zona de Angkor, l'antigua capital del Imperiu khmer mientres la so dómina de rellumanza, ente los sieglos IX y XV. Angkor toma una estensión en redol a los 200 km², anque recién investigaciones falen d'una posible estensión de 3.000 km² y una población d'hasta mediu millón d'habitantes, lo que lo convertiría nel mayor asentamientu preindustrial de la humanidá.
Dende la so construcción a principios del sieglu XII y hasta el treslláu de la see real al cercanu Bayón, a finales del mesmu sieglu, Angkor Wat foi'l centru políticu y relixosu del imperiu. La solar —ente que los sos murios calcular que vivíen 20.000 persones—, cumplía les funciones de templu principal, y allugaba amás el palaciu real.
Dedicáu primeramente al dios Vishnú, arquitectónicamente el templu combina la tipoloxía hinduista del templu-monte —representando'l Monte Meru, morada de los dioses— cola tipoloxía de galeríes propia de periodos posteriores. El templu consta de trés recintos rectangulares concéntricos d'altor creciente, arrodiaos per un llagu perimetral de 3,6 km de llargor y d'un anchor de 200 m. Na solar interior álcense cinco torres en forma de lotu, algamando la torre central un altor de 42 m sobre'l santuariu, y 65 m sobre'l nivel del suelu.
La palabra "Angkor" vien del camboyanu "នគរ" "Nokor", y de la mesma de la voz sánscrita "नगर" "Nagara" que significa "capital", ente que la palabra "Wat" ye d'orixe khmer y traduzse como "templu". El nome de Angkor Wat ye sía que non posterior a la so creación, pos orixinalmente recibió'l nome de "Preah Pisnulok"; nome póstumu del so fundador Suryavarman II.
Angkor Wat convirtióse nun símbolu de Camboya, hasta'l puntu de figurar na bandera del so país. El 14 d'avientu de 1992 foi declaráu pola Unesco "Patrimoniu de la Humanidá".
Angkor Wat ye'l máximu esponente de l'arquitectura del Imperiu khmer, que los sos primeros templos remontar al sieglu VI. El promotor d'esti xigantescu "monte-templo" foi Suryavarman II, quien reinó dende l'añu 1113 hasta'l 1150 d. C. Suryavarman II algamó'l poder n'asesinando al entós rei Dharanindravarman, saltando sobre él mientres el monarca pasiaba nel so elefante, polo que dellos historiadores cunten que les colosales dimensiones d'esti templu tán motivaes en parte pol deséu de compensar l'aparente ilegitimidad del so reináu.
Según cuenta la lleenda, el rei quixo allugar el templu nun llugar del presto de los dioses, polo cual soltó un güe na enllanada y resolvió construyir el templu ellí onde se baltara. Sía cierta la lleenda o non, Suryavarman II estableció'l templu al pie de l'antigua ciudá de "Yashodharapura" (qu'en sánscritu significa "ciudá sagrada"), allugada a escasos kilómetros de l'actual ciudá de Siem Riep, y al igual que los sos predecesores, dispunxo'l palaciu dientro de la solar cercada del complexu. Los trabayos nel templu atayar a la muerte del rei y nun fueron siguíos, polo que la construcción del complexu duró namái 37 años. 
En 1177 Angkor foi escalada polos Cham, un pueblu allugáu nel actual Vietnam y enemigu tradicional de los jemer. Pocos años dempués, col advenimiento del rei Jayavarman VII espulsar a'l invasores y ampliáronse les fronteres del imperiu. Esti importante rei, que'l so reináu estender dende'l 1181 hasta'l 1220 d. C., abandonó l'hinduismu y convirtióse al budismu de la caña Mahāyāna, estableciendo la nueva capital nel cercanu Angkor Thom, con Bayon como nuevu templu. 
A finales del sieglu XIII, el rei Jayavarman VIII retornó a les creencies hinduistes, destruyendo parte del legáu de Jayavarman VII y ameyorando dellos templos hinduistes, incluyíu Angkor Wat. A Jayavarman VIII asocedió-y Srindravarman en 1295: esti nuevu rei, que nos años anteriores fuera ordenáu monxu budista en Sri Lanka, camudó nuevamente la relixón del imperiu escontra'l budismu, anque adoptando esta vegada les creencies de la caña Theravāda. Ente los sieglos XIV y XV, l'Imperiu khmer vio llegar dende Sri Lanka a los primeros monxos budistes Theravadas, que tresformaríen los templos pa la nueva relixón. Foi nesi tiempu cuando'l templu de Angkor Wat remocicar p'afaese al cultu budista Theravāda, fechos qu'asocedieron poco enantes del abandonu final de Angkor.
A pesar de la decadencia del imperiu y del abandonu de los templos mientres los sieglos siguientes, los monxos budistes permanecieron en Angkor Wat hasta que los franceses redescubrir. Nes galeríes del "Preah Poan" —una galería cruciforme que sirve d'entrada a la tercer solar del templu atoparon estatues de Buda de madera, piedra y metal. Dalgunes d'estes escultures tán dataes ente los sieglos XVI y XVIII, lo que confirma que'l templu de Angkor, al contrariu qu'otros de la zona, nunca foi abandonáu. Tamién l'apaición d'inscripciones n'idiomes como'l birmanu o xaponés dexen inferir la repercusión que tuvo'l templu fora de les fronteres camboyanes.
Nun se conocen con certidume les razones poles que Angkor foi abandonada: una de les más probables foi la decadencia del Imperiu khmer, principalmente por causa de les incursiones mongoles (1283) y siameses (ente 1369 y 1431), que evidenciaron la escesiva cercanía de la capital al respective d'el invasores, polo que los gobernantes pudieron determinar la busca d'un sitiu más seguru al sur del llagu Tonlé Sap, nes zones cercanes a les actuales ciudaes de Phnom Penh y Udong. Amás, la cercanía d'estos nuevos allugamientos al delta y al Mar de la China dotába-yos d'una meyor situación estratéxica pal comerciu y l'intercambiu marítimu, tan importante nuna rexón onde'l tresporte per tierra prácticamente atayábase na dómina d'agües. Arguméntase tamién la posibilidá d'epidemies o hambrunas (motivaes quiciabes pola pequeña Edá de Xelu esperimentada na Edá Media), qu'obligaren a la monarquía a mover el so tronu escontra'l sur. Sía que non, Angkor foi abandonada nel añu 1432, y la nueva capital establecida en Lovek, cerca de l'actual Phnom Penh.
Sicasí, Angkor foi nuevamente habitada na segunda metá del sieglu XVI: nel añu 1550, el rei Ang Chan (1516–1566) treslladóse a Angkor Thom, anque caltuvo la capital en Lovek, y unos años dempués, en 1576, el rei Satha treslladó nuevamente la corte a Angkor. De resultes d'ello realizáronse diverses xeres de restauración en Angkor Wat, de les que queda constancia nuna inscripción del añu 1577. Sicasí, esta nueva ocupación de Angkor duró pocu, pos en 1594 el siameses conquistaron el débil imperiu camboyanu, y Angkor foi abandonada definitivamente.
Tres el so abandonu a finales del sieglu XVI, Angkor foi soterrada pola selva, cola única esceición del templu de Angkor Wat, que permaneció habitáu por monxos budistes. 
Inda persiste la lleenda de que Angkor Wat cayó nel olvidu hasta que foi redescubierto a finales del sieglu XIX pol naturalista francés Henri Mouhot, quien s'atopó col templu por fuerza mientres cazaba caparines. Esta hestoria ye un mitu, pos Mouhot nun foi'l primera occidental en visitar el templu, y ésti nunca foi dafechu abandonáu, permaneciendo na memoria colectiva del pueblu jemer ya inclusive tescendiendo les fronteres del so imperiu. La primer visita documentada d'un occidental a Angkor Wat asocedió nel añu 1586, y foi realizada pol flaire capuchino portugués António da Madalena. Les impresiones del flaire fueron recoyíes por un funcionariu ya historiador portugués llamáu Diogo do Couto, quien les dexaría por escritu: 
Tres esta visita, otros pioneros europeos, especialmente españoles y portugueses, siguieron visitando les ruines, anque ensin llograr demasiada repercusión pública. Tamién hai constancia d'una carta de 1668 na qu'un flaire francés de nome Chevreul menta'l llugar. El templu tamién recibió visites d'oriente: el mapa más antiguu de Angkor Wat ta fecháu ente 1623 y 1636, y ye obra d'un pelegrín xaponés de nome Kenryo Shimano.
En 1857, el misioneru francés Charles Emile Bouillevaux foi'l primeru en dexar constancia "moderna" de la visita d'un occidental a Angkor Wat, al publicar nel so llibru "Viaxe a Indochina 1848–1856, los Annam y Camboya", una curtia reseña sobre la visita realizada al templu nel añu 1850. Pero nun foi sinón hasta unos años dempués, en 1860, cuando un compatriota so, el naturalista y esplorador Henri Mouhot, consiguió por fin atraer l'atención popular escontra Angkor. Tres un viaxe financiáu pola "Royal Geographical Society" y la "Zoological Society of London", los dibuxos y l'apasionada descripción del templu rexistraos nos cuadiernos de viaxe d'esti naturalista fueron publicaos póstumamente en París en 1868, col nome de "Voyage dans les royaumes de Siam, de Cambodge et de Laos" (Viaxe a los reinos de Siam, Camboya y Laos). Nes sos observaciones, el francés aponderaba la guapura y magnificencia del templu: 
Nel añu 1863, ente la visita de Mouhot y la publicación de los sos cuadiernos de viaxe, Camboya convertir en protectoráu francés, y dellos grupos d'esploradores llegaron a Angkor: unu de los primeres foi'l fotógrafu escocés John Thomson, quien trabayó tamién pa la "Royal Geographical Society", y que en lleendo les cróniques de Mouhot decidió visitar Angkor. En 1866 realizó una serie de cincuenta fotografies, especialmente de Angkor Wat, que se publicar un añu dempués. Estes semeyes, xuntu col Llibru de Mouhot, llanzaron definitivamente a la fama'l templu de Angkor Wat, mientres el númberu de viaxeros y esploradores qu'aportaben en Angkor siguió n'aumentu.
En 1898 fundóse la "École Française d'Extrême-Orient" col propósitu d'estudiar el patrimoniu artísticu de la Indochina baxu dominiu francés. En 1907 Siam (actual Tailandia) dexó dellos territorios a Camboya, ente los que s'atopa la zona de Angkor. Arriendes d'esti fechu'l caltenimientu de los monumentos pasó a ser responsabilidá de la "École", que tan solo un añu dempués empecipió los llabores de caltenimientu. La xera encamentar a un militar y alministrativu francés llamáu Jean Commaille, quien ente 1908 y 1910 decidió concentrar los esfuerzos en Angkor Wat. Tres l'asesinatu de Commaille en 1916, asocedió-y nel puestu l'arquiteutu Henri Marchal, yá un verdaderu técnicu, quien llevó a Angkor el métodu de la anastilosis, aprendíu d'el holandeses mientres un viaxe a Xava nos años 30. Marchal foi asocedíu por Maurice Glaize en 1937 y por otros más tarde, hasta que los trabayos de restauración de la "École" fueron atayaos nos años 70 pola devastadora revolución de los Jemeres Coloraos. 
En 1993, un añu dempués de la declaración de Angkor como "Patrimoniu de la humanidá", y arriendes d'una conferencia intergubernamental en Tokyo, establecióse un Comité de Coordinación Internacional pa restaurar y caltener el patrimoniu de Angkor, presidíu por xaponeses y franceses. Paralelamente, el gobiernu camboyanu creó la "APSARA" (Autoridá pa la xestión y protección de Angkor y la rexón de Siem Reap) coles mires de llograr l'estatus permanente de "Patrimoniu de la humanidá" per parte de la UNESCO; un estatus que se consiguió nel añu 1995.
Diversos equipos de dellos países intervinieron o inda siguen los llabores de restauración nel templu: un equipu alemán encargar de restaurar los relieves de apsaras; un equipu italianu encargar del llagu, y dellos equipos xaponeses realizaron distintes intervenciones, destacando les restauraciones de la esquina norte del muro oeste (empecipiada en 1995) y de la biblioteca norte. 
Al igual que n'otros templos de Angkor, la mayoría de los llabores de restauración llevar a cabu per aciu el métodu de la "reintegración" o anastilosis; un procesu de reconstrucción consistente en reasitiar les pieces orixinales derruidas, o en dellos casos inclusive n'ellaborar nuevamente les pieces faltantes —siempres y cuando esista información abonda pa faelo fielmente—. Otra técnica utilizada consiste en desmontar pieza per pieza'l monumentu pa dar en la so llimpieza y/o al so afitamientu, pa darréu restituyilo al so estáu orixinal.
Pero los llabores de restauración non siempres fueron les más fayadices: ente 1986 y 1992 el Serviciu arqueolóxicu de la India caltuvo un proyectu pa retirar tola vexetación, mofu y liquen topaos nes piedres. Nesta llimpieza l'equipu indiu emplegó dellos productos químicos dañibles al mediu plazu pa la piedra, lo que-yos valió les crítiques de dellos arqueólogos occidentales. Nos años siguientes, l'equipu alemán encargáu de les apsarās atopó amueses d'esti deterioru en dalgunos de los baxorrelieves. Amás, apocayá sollertóse sobre la presencia d'una bacteria que podría tar acelerando la degradación de la superficie de les piedres, y que la so proliferación podría debese a l'ausencia d'unos minúsculos liquen esaniciaos mientres los llabores de llimpieza y restauración.
Tampoco les primeres intervenciones franceses nel templu tuvieron exentes de crítiques: delles de les actuaciones más antigües, efectuaes sobre monumentos que la so integridá estructural taba amenazada, resolviéronse apresuradamente y ensin los medios fayadizos. Como resultancia, anguaño pueden trate pilastres reforzaes con abrazaderes metáliques ferruñoses, emplastes de formigón rellenando o inclusive arrodiando pilastres estropiaes, o barres d'aceru embutíu na piedra; unes intervenciones procedentes de la dómina de Henri Marchal, y xeneralmente esculpaes como un "mal menor". Sicasí, una de les intervenciones franceses más criticaes foi la reconstrucción d'un antiguu artesonado de madera emplegando formigón en llugar del material orixinal, una obra realizada na galería sur del templu en tiempos más recién. Al paecer, el techu de madera orixinal sumió na década de los 70, utilizáu poles guerrilles de los jemeres coloraos pa faer lumbre. Nun fueron éstos los únicos daños contemporaneos que sufrió'l templu: tamién un proyectil perdíu norteamericanu destruyó por fuerza unu de los pabellones. Sicasí, los mayores daños proceden del pillaje y el contrabandu d'antigüedaes que careció'l templu nes últimes décades, especialmente mientres los 90. Afortunadamente la concienciación popular y la creciente vixilancia, tantu per parte gubernamental como pola UNESCO, paecen tar ameyorando ostensiblemente la situación.
Dende un puntu de vista estilísticu, el templu encuádrase dientro del llamáu "estilu angkoriano", que ye la etapa artística más madura y refinada na evolución de l'arquitectura khmer y tamién la postrera d'influencia puramente hinduista.
Los templos khmeres nun se concebíen como llugares pa la xunta de los fieles sinón que sirvíen de morada pa los dioses, polo que namái la élite relixosa y política del país tenía accesu a les solares centrales. Angkor Wat presenta amás la particularidá de ser un templu que la so finalidá última yera sirvir de tumba pal rei. Esti planteamientu de los templos khmeres causa que les sos zones más sagraes escarezan de grandes entraes o espacios ceremoniales, y que por contra se centre l'atención na percepción esterior del templu. Tanto les terraces como les torres de Angkor Wat tán diseñaes pa ser percibíes armoniosamente dende l'esterior, y los sos altores y modulación tienen en cuenta los efectos de la perspectiva. Nos "prasat" empléguense estratexes como la d'amenorgar pasu ente pasu l'altor de les socesives terraces o'l tamañu de los detalles na torre a midida que la construcción álzase: esto produz nel observador la sensación d'atopase ante una construcción más alta de lo que realmente ye. Tamién la relación ente la distancia y altor de les torres de Angkor Wat ta calculada pa presentar una escenificación homoxénea dende la entrada del templu, ensin que los elementos más cercanos lleguen a despintar a los más alloñaos.
Angkor Wat materializa l'esquema "clásicu" del templu-monte khmer de la etapa angkoriana, consistente nun "prasat" (templu piramidal) central arrodiáu de dellos patios concéntricos d'altor descendente y forma cuadrangular (pos el cuadráu simbolizaba la perfección), y remataos nes sos esquines con nuevos templos menores. Completen el conxuntu dos biblioteques exentes en simetría cola exa central, siendo tou ello finalmente circunvalado por un nuevu muriu y un llagu. Esta configuración recrea un microcosmos del universu hindú: el so gran llagu perimetral remembra los océanos, ente que les distintes solares concéntriques simbolicen los distintos altores del Monte Meru. Los "Prasats" o torres piramidales asemeyen los picos de los montes, siendo'l prasat central el mesmu monte Meru y los demás les montes que lu arredolen. El mesmu percorríu, coles sos socesives xubíes al traviés d'empinadísimas escaleres, representa l'ascensión al monte.
La construcción, de 1.500 x 1.300 m de llau, ocupa una estensión rectangular d'aprosimao 200 hectárees, incluyendo un llagu perimetral de 190 m d'anchor. El complexu puede estremase en dos zones estremaes: la gran solar esterior delimitado pol muriu perimetral, y la plataforma central sobre la que s'alcen el conxuntu de trés recintos concéntricos, y que constitúin el "templu" en sí.
La solar esterior, arrodiáu pel llagu, tien unes dimensiones de 1025 x 800 m, ocupando 82 hectárees. El perímetru del llagu, que tien un llargor total de 5,5 km, ta gradiáu con delles fileres de piedra. Dos pasareles de 12 m d'anchor y afataes con una balaustrada cola típica forma de "Naga" (culiebra mítica con aspeutu de cobra y 5 o 7 cabeces), crucien el llagu al este y al oeste, dexando la entrada y salida al templu.
La solar ta cerráu por un muriu de laterita de 5 m d'altor sobre'l que s'asitia un pórticu de 235 m de llargor que tien un corredor columnado nel so parte esterior. Nel pórticu destaquen tres torres marcando dos tales entraes: la principal consiste nuna "gopura" o pabellón d'entrada, precedida por un pequeñu antoxana, flanqueada por dos entraes menores, habilitaes al paecer pa dexar el pasu de los elefantes y carruajes.
Quiciabes por ser un templu funerariu pal rei, o quiciabes por tar dedicáu al dios Vishnú (acomuñáu al cuadrante oeste del universu), Angkor Wat, al contrariu que'l restu de templos, empobinar escontra l'oeste. Por esti motivu, la dirección de les hestories narraes nos relieves del templu han de lleese nel sentíu contrariu a les aguyes del reló. 
Dende la entrada oeste hasta los trés recintos concéntricos del templu central desenvuélvese un camín eleváu de 10 m d'anchor y 352 m de llargor, tamién flanqueado con "nagas". Cada 50 m la balaustrada atayar con dos escaleres simétriques que dexen baxar el metro y mediu que dixebra'l camín del suelu. Nel ampliu terrén d'esta primer solar allugábase'l palaciu real y agospiábase la población permanente del templu, pero por cuenta de lo perecedero de les estructures nes qu'habitaben, anguaño apenes queden muertes, amás de los dos edificios de piedra exentos que cumplíen la función de biblioteques, asitiaos tamién de forma simétrica al camín central. Los dos grandes llagos rectangulares d'aprosimao 50 m d'anchor qu'apaecen a la fin d'esti percorríu central fueron construyíos con fecha posterior al templu orixinal. Anguaño'l terrén alluga amás un pequeñu asentamientu de monxos budistes y otru pequeñu pobláu nel llau opuestu del templu, toos ellos de construcción muncho más recién y ensin interés arquitectónicu.
El núcleu de Angkor Wat, o'l templu principal, denominar "Bakan". Ésti sufrió un tresformamientu a finales del sieglu XVI p'afaese a los requisitos de les estupes budistes. El templu sofita sobre una gran plataforma, y ta estremáu en trés recintos d'altor creciente, delimitados por corredores columnados y con pabellones nos estremos: la tercer solar, o solar esterior, escarez de torres, y los sos relieves tán dedicaos al rei constructor del templu, Suryavarman II. Les solares segundu y terceru sí tienen torres sobre los sos pabellones. La solar segunda escarez de baxorrelieves, ente que los relieves del primeru tán dedicaos al dios Vishnú.
Anque les solares son concéntricos, nun son totalmente simétricos: entrando pel este esiste más espaciu ente'l segundu y tercer solar (el más esterior). Nesti llau abrieron trés entraes en llugar de la única entrada practicada nel restu d'orientaciones. Tres galeríes comuniquen la tercer solar col segundu, siguiendo caúna de los trés entraes del llau este. Una galería conecta perpendicularmente los trés galeríes pol so puntu mediu, creando una estructura cruciforme denominada "Preah Poan". Ente les galeríes del Preah Poan apaecen cuatro fosos que orixinalmente taben anubiertos y yeren utilizaos con fines rituales. Nos sieglos posteriores, esta zona del templu adquirió especial relevancia, al sirvir como llugar d'almacenamientu pa ensame d'estatues de buda, recibiendo'l nome de "galería de los mil budas". La gran mayoría d'estes estatues fueron escalaes, o retiraes por motivos de seguridá a principios de los años 70. Al norte y sur del Preah Poan apaecen dos nueves biblioteques exentes.
Aportar al segundu recintu xubiendo unes empinaes escaleres, que según la iconografía hindú simbolicen l'ascensu al monte de los dioses. Nel segundu recintu, de 115 x 100 m, tamién apaecen dos nueves biblioteques más pequeñes. Esti segundu recintu o nivel yá nun yera accesible pal pueblu, polo que la so arquitectura camuda: los murios esteriores son ciegos, y la galería namái s'abrir al interior per aciu ventanes trevesaes por columnes de complexu relieve. Dientro del segundu recintu apaez la plataforma de la solar central, alzada ente 11 y 13 metros según les distintes fontes, y a la que s'apuerta per aciu empinadísimas escaleres con rimaes en redol a los 70º, salvu nel llau oeste, siguiendo la dirección principal, onde la rimada ye de 50º.
La primer solar, accesible namái pal rei y el sumu sacerdote, ye un cuadráu de 60 metros de llau que contién, dispuestos en quincuncio, los 5 "Prasat" o templos piramidales que representen los picos del Monte Meru. Los cinco templetes tán conectaos ente sigo per aciu nuevos corredores que xeneren cuatro patios, similares a los del "Preah Poan". El "prasat" central ye mayor que los demás, y na so base alluga un ampliu nichu de 4,6 m de llau onde s'agospiaba una estatua de Vishnú. El nichu disponía orixinalmente d'apertures a los cuatro puntos cardinales, pero tres la reconversión al cultu budista, treslladóse la estatua y cegáronse les puertes pa esculpir nelles imaxes de Buda. 
En 1908 abrióse una de los cuatro entraes del "prasat" central, y en 1934 afayóse un foso de 25 m de fondura, sol llugar onde tenía de folgar la estatua de Vishnú. El foso guardaba namái dos fueyes d'oru y cuatro más pequeñes xuntu con dos zafiles blancos, polo que se cree que l'ayalga foi escaláu con anterioridá.
Los baxorrelieves de la solar esterior, qu'afaten el corredor columnado perimetral (o quiciabes, meyor dichu, pa que'l so visionado habilitóse'l corredor perimetral), tienen dos metros d'altor, y ocupen una estensión total de más de 1.000 m. Partir nordeste de la solar esterior quedó ensin esculpir a la muerte de Suryavarman II, siendo rematada nel sieglu XVI con baxorrelieves d'inferior calidá artística. Cola esceición del muro sur, dedicáu al rei, los relieves narren hestories de los llibros épicos hindús Ramayana y Mahabharata, y siquier dende'l sieglu XVI tuvieron policromados, ya inclusive pudieron recibir dalgún tipu de barniz protector. Anguaño namái s'aprecien restos parciales de color en zones puntuales: conozse la esistencia de siquier trés colories: colloráu, negru y doráu.
Ente los motivos esculpíos destaca la bayura de figures femenines: delles fontes falen de "devatas", o dioses femenines hindús, de les que contabilicen 1.500 en tol templu, y otres de "apsaras" o baillarines celestiales, contabilizando unes 2.000.
Prácticamente tola superficie del templu ta afatada: nes zones onde nun apaecen baxorrelieves escúlpense formes y adornos arquitectónicos y xeométricos de gran complexidá, y al igual qu'asocedió n'otros llugares del mundu, el talláu en piedra importó parte del so repertoriu formal de los materiales tradicionales: ye común reparar cómo nos teyaos de les galeríes, la piedra escúlpese asonsañando les teyes cerámiques, y tamién les puertes y ventanes de piedra asonsañaben les formes xeneraes polos sos equivalentes en madera. Nel repertoriu formal del templu apaecen tamién motivos florales, llindaos a decorar esquines.
Los baxorrelieves de la solar esterior estremar n'ocho enormes escenes principales (dos escenes por muriu) y delles escenes menores, allugaes nos pabellones de les esquines. Percorríes dende la entrada principal y en sentíu antihorario, les escenes principales denominar:
Anque'l muriu esterior foi construyíu con laterita, y delles fontes falen tamién d'usos esporádicos de limonita, el templu ta edificáu casi na so totalidá en piedra arenisca. Los bloques, que llegaben a pesar 4 tonelaes, yeren tresportaos por canales dende una cantera asitiada a 40 km al nordeste del templu. Calcúlase que'l volume de piedra utilizáu (5 millones de tonelaes) ye equivalente al emplegáu pa la construcción de la pirámide de Kefrén, en Guiza, lo que tuvo que riquir de miles de trabayadores. Un inxenieru contemporaneu envaloró que la construcción de Angkor Wat na actualidá riquiría 300 años, ente que'l templu real construyir en menos de 40.
Les pieces d'arenisca yeren curioso llabraes pa encaxar perfectamente, pos na mayor parte de la construcción nun s'emplegó nengún tipu de morteru, utilizándose n'ocasiones inclusive sistemes de machihembrado del tipu caxa y espiga p'ameyorar la trabazón ente les pieces. Nos puntos onde se fixo usu de pastes d'unión pudieron emplegase resines. Los jemeres conocíen los morteros, qu'iguaben con un amiestu de cal, azucre de palma, y cazumbre de lianas; una técnica heredada de sieglos anteriores, cuando usaben lladriyos pa construyir los sos templos. Sicasí los morteros cayeron en desusu a partir del sieglu X, y apenes s'utilizaron en Angkor Wat. 
Emplegóse laterita nos cimientos, plataformes y nos murios esteriores de zarramientu. Estes piedres cortar en tamaños que bazcuyaben ente 30x40x60 cm y 40x50x80 cm, magar s'atoparon pieces d'hasta 2 m de llargor. Cuidao que l'acabáu de la laterita ye descomanadamente toscu, los buecos practicaos en murios d'esti material rematar con arenisca. Munchos arqueólogos tán convencíos de que los panales de laterita que tán güei al descubiertu tuvieron de tar guarníos con estuco, y probablemente tamién pintaos.
Tamién s'hai documentado l'empléu de madera en dellos techos del templu, según teyes cerámiques y de chombu. 
Como norma habitual, los baxorrelieves que decoren les parés del templu nun s'añedir con posterioridá, sinón que s'esculpíen "in situ" directamente sobre la roca del templu, como atestigua'l templu inacabado de Ta Keo, onde s'aprecia la volumetría yá terminada de les torres, anque nunca aportaron a esculpíes.
La morfoloxía de los templos khmeres ta de xuru condicionada pol so desconocimientu de la técnica del arcu. De resultes d'esta desventaxa, los jemeres nun pudieron construyir espacios interiores abondo amplios, y la so arquitectura componer d'espacios esteriores y galeríes. Tanto les bóvedes como les cúpules, con forma de flor de lotu, construyir per aciu el sistema de falsa bóveda, averando llixeramente de forma gradiada les socesives filaes de los murios, hasta consiguir un falsu arcu, pero con dovelas horizontales. Les galeríes más estreches, por cuenta del so amenorgáu tamañu, nun precisaben de contrafuertes. Debíu tamién a la so pequeña dimensión, nesti corredores yera común esculpir les piedres con forma curva pa consiguir l'efectu de bóveda. Nun asocedía asina nes galeríes más grandes, que dexaben les pieces con forma prismática. Estes galeríes de mayor dimensión evitaben l'empléu de contrafuertes disponiendo corredores paralelos más baxos, techados con una media bóveda que consiguía un efectu similar a los sistemes de arbotantes y contrafuertes de les ilesies pedreses occidentales. Nel casu de les cúpules, bien verticales, ye'l mesmu pesu de les mesmes el que consigue evitar l'empléu de contrafuertes, al verticalizar la suma de tensiones directamente escontra'l suelu.
Según modernes investigaciones, el gran llagu perimetral cumplía tamién una función estructural: el clima monzónico de la zona, con una marcada dómina d'agües y una dómina seca, xeneraba grandes movimientos nel suelu, qu'a midida que avanzaba la estación seca diba contraer pola perda d'agua. Estos movimientos añales terminaben per arruinar los cimientos de los templos, provocando fundimientos y colapsos nes estructures. La presencia d'un gran llagu, que nunca llega a ensugase na estación seca, dexa que'l suelu del templu permaneza estable mientres tol añu, evitando asina los problemes cola cimentación.
Tres la relativa normalización de la situación política en Camboya, Angkor y el so templu principal, Angkor Wat, convirtiéronse nun importante destín turísticu: el complexu recibió 561.000 turistes en 2004, 677.000 en 2005, y cerca d'un millón de turistes en 2008. Pa evitar la gastadura producida pola masiva arribación de turistes, y tamién con oxetu de prevenir el vandalismo, tán empezándose a protexer y acondicionar delles zones del templu particularmente delicaes. Aun así, pocos monumentos na actualidá pueden ser reparaos tan llibremente como los de Angkor. Ente les iniciatives que dexen menguar la presión de visitantes nel templu tán embaraxándose opciones como establecer distintos percorríos alternativos, o allumar el templu con lluz artificial pa poder enllargar l'horariu de visita dempués de la puesta de sol.
El templu de Angkor Wat tamién sirvió d'escenariu pa delles películes, como "" (2001), "In the mood for love" (2000) o la francesa "Dos hermanos" (2004).
Presa d'Asuán
Asuán ye una ciudá enclavada na marxe derecha del Nilu, al pie del primer tabayón. Construyéronse nesta zona dos preses: la nueva Presa Alta de Asuán y la menor y más antigua, Presa de Asuán o Presa Baxa de Asuán.
En 1956 el gobiernu exipciu de Gamal Abdel Nasser anunció la construcción d'una nueva presa en Asuán lo cual supunxo una pergrave amenaza pa los monumentos nubios.
El Nilu enchíase añalmente, cuando les agües procedentes de Uganda y Sudán fluyíen escontra'l baxu Nilu pel branu. Dende l'antigüedá, estes crecíes fueron les que convirtieron les tierres próximes al ríu nuna fértil vega, ideal pa la agricultura, al dexar un sedimentu de nutrientes y minerales nel suelu, el llimu. Sicasí, la impredicible alternanza del nivel de les crecíes traía la perda de colleches enteres por anegamiento o seca y la consiguiente hambruna na población, polo que se consideró necesaria la construcción d'una presa que regulara'l nivel de los hinchentes pa protexer les tierres de llabor y los campos d'algodón. 
La construcción foi empecipiada polos británicu en 1899 y concluyóse en 1902. El diseñu inicial tenía 1.900 m de llongura por 54 m d'altu y llueu s'afayó que yera desaparente, polo que se dar# en aumentar el so altor en dos fases: de 1907 a 1912 y de 1929 a 1933. Cuando la presa tuvo a puntu d'enchise en 1946 decidióse que, en llugar d'aumentar el so altor per tercer vegada, construyérase una segunda presa ocho kilómetros ríu arriba.
Allugada nes coordenaes xeográfiques , el proyectu empezar en 1952, esactamente tres la revolución de Nasser y, en principiu, los Estaos Xuníos ayudaríen a financiar la construcción con un préstamu de 270 millones de dólares. La ufierta d'ayuda foi retirada a mediaos de 1956 y el gobiernu exipciu propúnxose siguir el proyectu en solitariu, utilizando los ingresos qu'apurría'l Canal de Suez como ayuda na construcción. Sicasí, en 1958 intervieno la Unión Soviética (en plena Guerra fría pol dominiu d'África) pagando, posiblemente, un terciu del costo de la inmensa presa de piedra y magre como regalu. Amás de esta ayuda monetaria, apurrieron técnicos y maquinaria pesada y el diseñu corrió a cargu del institutu rusu "Zuk Hydroproject".
La construcción empezó en 1960. La Presa Alta, "El saad al Aali", foi concluyida na so totalidá'l 21 de xunetu de 1970; na primer etapa, el banzáu, que se concluyía en 1964, empezar a enllenar cola presa entá en construcción, algamando la so capacidá total en 1976. Esti banzáu causó molición ente los arqueólogos por cuenta de que'l complexu de Abu Simbel, según otres decenes de templos, quedaría somorguiáu so les agües. En 1960 una operación de rescate patrocinada pola Unesco alcontró, escavó y treslladó venticuatro d'estos monumentos a allugamientos más seguros o fueron donaos a los países que collaboraron nel rescate, como'l templu de Debod, anguaño en Madrid (España).
La Presa Alta tien 3600 m de llargu y 980 m d'anchu na base, por 40 m d'anchu nel cumal y 111 m d'altu, con un volume de material de 43 millones de m³. En condiciones de máxima capacidá puede dar salida a 11.000 m³ d'agua per segundu. Tien alliviaderos d'emerxencia adicionales pa un volume de 5.000 m³ y el canal de Toshka, qu'enllaza'l banzáu cola depresión Toshka. Esti banzáu, denomináu Llagu Nasser, tien 480 km de llargu y 16 km na so parte más ancha; la so área na superficie ye de 6.000 km² y contién ente 150 y 165 km³ d'agua. Anubrió gran parte de la baxa Nubia y fueron treslladaes más de 90.000 persones.
Los efectos de los peligrosos hinchentes de 1964 y 1973 y les tarrecibles seques como les de 1972-73 y 1983-84 quedaron apangaos. Creóse una nueva industria pesquero alredor del llagu Nasser que sigue nel so bracéu por espolletar por cuenta de la distancia a la que s'atopa cualquier mercáu significativu.
Con una producción hidroeléctrica de 10 000 GWh/añu, la presa alluga 12 xeneradores de 175 megavatios cada unu. El suministru eléctricu empezó en 1967, cuando la presa algamó la so cenit de producción, xenerando aprosimao la metá de la electricidá necesaria pal consumu de too Exiptu (alredor del 15% en 1998) y dexando, per primer vegada, la conexón eléctrica na mayoría de los pueblos exipcios.
La realización de la gran represa de "Asuán", güei "Sadd al-Alí", asitiada nel Alto Exiptu y destinada a modificar la redolada física pa controlar les crecíes del Nilu y producir enerxía, tuvo graves consecuencies nel fráxil equilibriu del milenariu ecosistema, sobremanera porque los inxenieros que lu diseñaron nun tuvieron en cuenta l'impactu ecolóxicu que la so construcción tendría sobre la fauna, la flora, y tamién sobre la economía de los pueblos qu'habitaben los marxes del Nilu. 
Les consecuencies mediambientales fueron numberoses: sedimentación escesiva agües enriba, erosión enagües embaxo, desapaición d'especies animales qu'efectuaben migraciones a lo llargo del ríu, destrucción y salinización del delta del Nilu (l'amenorgamientu del caudal del ríu causó que les agües salaes del Mar Mediterraneu enfusen nel terrén a lo llargo de la mariña cercana a la desaguada), amenorgamientu de la productividá nes pesquerías, emigración d'animales marinos al suprimise la barrera del salín, xubida del nivel freáticu de les agües nes vegues cercanes, contaminación del ríu provocada polos fertilizantes, yerbicíes y pesticidas. Otra de les consecuencies negatives pa la población foi l'aumentu de riesgu sanitario cuidao que les canales de riego agrícola y los marxes del llagu Nasser son l'hábitat perfectu p'animales que tresmiten enfermedaes, tales como'l mosquitu de la malaria (mosquitu Anopheles) y los cascoxos qu'arrobinen el parásitu de la bilharziasis (Schistosoma sp.)
Gran Muralla China
La Gran Muralla China (chinu tradicional: 長城, chinu simplificáu: 长城, pinyin: Cháng Chéng, "Llarga fortaleza") o (chinu simplificáu: 万里长城; chinu tradicional: 萬里長城; pinyin: Wànlǐ Chángchéng; lliteral "la llarga muralla de 10.000 Li (里)") ye una antigua fortificación china construyida y reconstruyida ente'l sieglu V e.C. y el sieglu XVI pa protexer la frontera norte del imperiu Chinu mientres les socesives dinastíes imperiales de los ataques de los nómades xiongnu de Mongolia y Manchuria.
Cuntando les sos ramificaciones y construcciones secundaries, calcúlase que tien 8.851,8 kilómetros de llargu, dende la frontera con Corea en cantu del ríu Yalu hasta'l desiertu de Gobi a lo llargo d'un arcu que delinea aprosimao'l cantu sur de Mongolia Interior, anque al día de güei namái se caltién un 30% d'ella.En promediu, mide de 6 a 7 metros d'altu y de 4 a 5 metros d'anchu. Nel so apoxéu Ming, foi curiada por más d'un millón de guerreros.
La muralla foi nomada Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco nel añu 1987.
Gran parte de la Gran Muralla tien fama de ser el mayor campusantu del mundu. Aprosimao 10 millones de trabayadores morrieron mientres la construcción. Nun se-yos soterró nel muriu en sí, sinón na so redoma.
El día 7 de xunetu de 2007 dar a conocer que la muralla china foi escoyida como una d'el ganadores na llista de Les Nueves Siete Maravíes del Mundu Modernu. Ta hermanada cola muralla romana de Llugo, Galicia, España, tamién patrimoniu de la humanidá.
Tradicionalmente, estrémase la hestoria de la construcción de la Gran Muralla en cinco partes:
Nel sieglu VIII e.C., nel empiezu del periodu conocíu como primaveres y serondes, China sigue un sistema feudal: el territoriu estremar en cientos de feudos o estaos empobinaos por príncipes, en teoría, toos aconceyaos so los Reis la Dinastía Zhou. 
Pero col tiempu, estos feudos fueron amestaos polos príncipes formando grandes principaos nel sieglu VI e.C. dalgunos d'ellos fueron Chu y Wu. China taba rápido estazada en dellos reinos independientes: ye l'empiezu del periodu de los Reinos Combatientes.
Entós daquella, dellos estaos comprometer a la construcción de parés pa protexese de los sos vecinos y de pueblos estranxeros. Asina, alredor del sieglu V e.C., el estáu de Qi empecipia la construcción d'un muriu, dalgunes de les sos partes caltiénense entá de pies. A mediaos del sieglu IV e.C., el estáu de Wei empezó la construcción d'un muriu na so frontera occidental, cerca de Qi, y un segundu muriu na so frontera oriental. Foi asonsañada polos estaos de Yan y Zhao.
Comúnmente, la técnica utilizada pa realizar les parés foi de capes de tierra d'unos pocos centímetros azacánense una enriba d'otra. Les xuntes de madera estrayíense, dexando una paré de tierra. Esti métodu podría desenvolver rápido sólidos murios que pueden aguantar sieglos.
Nel añu 221 e.C., Qin Shi Huang conquistó tolos estaos que se-y oponíen y unificó China estableciendo la dinastía Qin. La intención d'imponer un poder central y evitar el resurdimientu de los señores feudales, ordenó la destrucción de les muralles qu'estremaben el so imperiu a lo llargo de l'antigua frontera. Dempués de los ataques de les tribus Xiongnu nel norte, unvió al Xeneral Meng Tian p'asegurase de que los Xiongnu fueren derrotaos. De siguío, ordenó-y entamar la construcción d'un muriu más allá del Ríu Mariellu pa protexer meyor a los nuevos territorios conquistaos. Esti muriu conectaría les diverses fortificaciones esistentes a lo llargo de la nueva frontera norte. El tresporte d'una gran cantidá de materiales necesarios pa la construcción foi difícil, polo qu'el constructores utilizaron los recursos locales como les piedres nes construcciones de monte y la tierra empisonada pa la construcción na enllanada. 
Nun hai rexistros históricos qu'indiquen el llargor esactu y el trazáu de muralla na dinastía Qin, pero a pesar del bancia ente los historiadores y l'ausencia d'acontecimientos históricos, la Gran Muralla construyida pola dinastía Qin permanez na imaxinación popular china como una colosal obra col llamatu de "muriu de diez mil li" (5 760 km nel valor de li de la dinastía Qin).
En 210 e.C., l'emperador Qin Shi Huang morrió y la dinastía Qin que fundó sobrevivió unos pocos años. Nel 202 e.C., Liu Bang, un ex soldáu d'orixe llabrador que foi maestru de China y proclamóse emperador col nome Han Gaozu. Debilitada pol so anterior guerra de sucesión contra'l xeneral Xiang Yu, Gaozu abandona'l caltenimientu de la Muralla de la era Qin, y cuando los Xiongnu, agora xuníos nuna confederación taben amenaciando al traviés de la frontera, Gaozu, en llugar d'adoptar una ofensiva utilizando les parés al igual que Qin Shi Huang, trata de consiguir la paz con homenaxes y una "harmoniosa unión" o "heqin", esto ye, el suministru chinu de princeses pa'l xefes Xiongnu . Mientres delles décades, los sos sucesores van faer lo mesmo. Sicasí, la Gran Muralla nun ta dafechu abandonada: sol dominiu del emperador Han Wudi encamiéntase-y l'establecimientu de fronteres "tuntian" (tipos d'asentamientos militares agrarios) protexíos por pequeñu murios pa colonizar la rexón y torgar les incursiones Xiongnu.
En 134 e.C. el "statu quo" ente los chinos y los Xiongnu foi rotu y a diferencia de los sos antepasaos, Han wudi decidió tomar una ofensiva contra la confederación Xiongnu y empecipió en 129 e.C. una primera ofensiva, siguida de munchos otres. Wudi restauró y conectó porciones de la Muralla de la dinastía Qin y depués estender al traviés de lo que se convertiría na Ruta de la Seda. En 119 e.C., los Xiongnu son espulsaos al traviés del desiertu de Gobi en Mongolia interior, y una nueva sección del muriu, de 400 km de llargu foi construyida y caltiénse anguaño.
Nel añu 9 d. C., la dinastía Han vese asombráu pola efímera dinastía Xin, enantes de ser restaurada'l 23 d. C. pol emperador Geng Shi di que tien de faer frente a les guerres civiles y cuando l'emperador Guang Wudi xubió al trueno dos años dempués, el so exércitu ye demasiáu débil pa contener conducentemente los Xiongnu. Ordenó la construcción de cuatro nuevos murios pa frenar la so meyora y protexer a la capital. A lo último, alredor del 48, los Xiongnu esperimentaron lluches internes y estrémense en dos grupos: Xiongnu del Norte y Xiongnu del Sur. Los Xiongnu del sur sirven d'amortiguación ente los sos homólogos nel norte y China taba dispuesta a coesistir con ellos.
A la fin de la dinastía Han, China estremar en tres reinos separaos por fronteres , faciendo de la construcción y el caltenimientu de les grandes parés irrelevante.
Dende'l periodu de Los Tres Reinos (220) hasta fines de la Dinastía Yuan (1300) la muralla nun esperimentó grandes cambeos y estensiones amás de reconstruyir sectores foliaos. Destaquen pequeños periodos de construcción nel sieglu V al VII y los sieglos XI al XIII.
La Gran Muralla como conceutu alica de nuevu mientres la dinastía Ming dempués de la derrota del exércitu per parte de los Oirats na Batalla de Tumu en 1449. Los Ming nun tuvieron una clara victoria y adoptaron una nueva estratexa pa caltener les tribus nómades alloñaes de la capital per aciu la construcción de murios a lo llargo de la frontera norte de China. 
A diferencia de les anteriores fortificaciones, la construcción de Ming foi más fuerte y más ellaborada por cuenta del usu de lladriyos y piedra en llugar de tierra empisonada. De resultes de les incursiones mongoles al traviés de los años, dedicáronse considerables recursos pa reparar y reforzar les parés. Les secciones Ming cerca de la capital Pequín son especialmente fuertes y resistentes. 
Escontra'l final de la dinastía Ming, la Gran Muralla defendía l'imperiu en contra de la invasión manchú qu'empezó alredor de 1600. Sol mandu militar de Yuan Chonghuan, l'exércitu Ming bloquió la meyora Manchú nel fuertemente fortificáu pasu Shanhaiguan, previniendo qu'entraren nel corazón chinu. Los Manchues finalmente fueron capaces de cruciar la Gran Muralla en 1644, cuando les puertes abrir en Shanhaiguan por Wu Sangui, un xeneral que s'atopaba en contra de les actividaes de los gobernantes de la dinastía Shun, qu'asocedió por un curtiu periodu a la dinastía Ming. Los Manchues rápido ocuparon Pequín y ganaron a l'acabante fundar Dinastía Shun y el restu de la resistencia, pa establecer la dinastía Qing.
Colos Qing como gobernantes, Mongolia amestar al imperiu, de cuenta que la construcción de la Gran Muralla y los arreglos de la mesma atayáronse, por cuenta de que dexaron de ser necesaries.
Les provincies, municipalidaes y rexones autónomes poles que pasa la Muralla son (n'orde alfabéticu, por cuenta de que la ramificación de la estructura nun dexa faer un siguimientu continuu): Gansu, Hebei, Henan, Hubei, Hunan, Jilin, Liaoning, Mongolia Interior, Ningxia, Pequín, Qinghai, Shaanxi, Shandong, Shanxi, Sichuan, Tianjin y Xinjiang.
Los materiales usaos son aquellos disponibles pela redolada de la construcción. Cerca de Pequín utilizóse piedra caliar. N'otros sitios utilizóse granitu o lladriyu cocíu. Básicamente, yera una llarga muria de magre y arena, cubierta con delles parés de lladriyu. Eso facer bien resistente a los impactos d'armes d'asediu.
Tocantes a la paré de la dinastía Qin, la materia primo depende de la disponibilidad de tierra, ente que'l diseñu y l'allugamientu de torres de vixilancia, cuarteles y los pasaxes son escoyíos en base a les ventayes estratéxiques qu'ufierta la configuración física de les rexones. Les parés construyir en capes alternes de grava esmagayada y cañes, fueron cubiertos con magre pa ser protexíes de la erosión y faela más malo d'esguilar.
Los fuertes fueron construyíos a lo llargo de les parés, o directamente integraos nes parés con un sistema de señales de fumu puede torgar un ataque Xiongnu. Pa llograr la puesta llegada de refuerzos, l'exércitu fixo usu de la lluz, principalmente pa la caballería. La Gran Muralla tamién pasa al traviés de les principales rutes comerciales, lo que dexa'l control de les importaciones.
Cada torre tien escaleres úniques y d'accesu difícil de manera que confunda al enemigu. Los cuarteles y los centros alministrativos fueron allugaos a mayores distancies.
A lo llargo de la muralla esisten almenes na llinia cimera de la gran mayoría de la paré, con llagunes defensives un pocu más de 30 cm d'altor, y alredor de 23 cm d'anchu.
Magar delles partes al norte de Pequín y cerca de centros turísticos caltuviéronse, ya inclusive reconstruyíu, en munchos llugares el muriu ta en mala traza. Les partes sirvieron como una fonte de piedres na reconstrucción de viviendes y carreteres. Les secciones del Muriu tamién son propenses a graffiti y vandalismo. Destruyóse tamién, porque ta nel camín de la construcción. Nun hai un inventariu refechu de la paré que se llevara a cabu, polo que nun ye posible dicir cuántu d'aquella sobrevive, especialmente nes zones remotes. 
Más de 60 kilómetros de la muralla na provincia de Gansu pueden sumir nos próximos 20 años, por cuenta de la erosión de les nubes de sable. Nos llugares, l'altor de la paré amenorgóse de más de cinco metros a menos de dos metros. Les torres vigías que caractericen a les más famoses imaxes de la muralla sumieron dafechu. Munches secciones occidentales de la muralla construyir a partir de folla, en llugar de lladriyu y piedra, y polo tanto son más susceptibles a la erosión.
El llibru de Richard Halliburton, "Second Book of Marvels", publicáu en 1938, afirmaba que la Gran Muralla China ye la única construcción humana visible dende la Lluna, y la publicación de Ripley "Anque usté nun lo crea" de la mesma década, aseguraba daqué paecíu. Esta creencia persistió, y adquirió un estatus de lleenda urbana, ya inclusive s'incluyó en llibros escolares. Arthur Waldron, autor de la hestoria más fiable de la Gran Muralla, especuló que la creencia puede provenir de la fascinación colos "canales" que se creía qu'esistíen en Marte. La lóxica yera simple: si los terrícoles podíen ver les canales de Marte, entós los marcianos podríen ver la Gran Muralla.
Ello ye que la Gran Muralla tien namái pocos metros d'anchu -d'un tamañu averáu al de les pistes de carreteres y aeropuertos- y ye casi del mesmu color que'l suelu que lu arrodia. Nun ye posible vela dende la distancia de la Lluna, y muncho menos dende Marte. Si la Gran Muralla fuera visible dende la Lluna, sería fácil vela dende la órbita terrestre, pero dende ende ye apenes visible y namái so condiciones climátiques perfectes. Nun ye más visible qu'otres construcciones humanes. 
L'Astronauta William Pogue pensó que la viera dende'l Skylab, pero afayó que de fechu miraba a la Gran Canal de China, cerca de Pequín. Pudo ver la Gran Muralla con binoculares, y concluyó que "nun yera visible a güeyu". El senador Jake Garn afirmó que pudo ver la Gran Muralla ensin ayuda de binoculares dende la órbita d'un tresbordador espacial nos 80, pero la so afirmación foi puesta en dulda por dellos astronautes norteamericanos. L'astronauta chinu Yang Liwei dixo que nun pudo vela n'absolutu. 
Neil Armstrong afirmó: "Nun creo que, a lo menos colos mios güeyos, hubiera dalguna construcción humana visible pa mi. Nun conocí a naide que me dixera que vieron la Muralla China dende la órbita terrestre. pregunté-y a muncha xente, particularmente a xente del tresbordador, qu'han orbitado delles vegaes sobre China mientres el día, y aquellos colos que falé nun la vieron".
Taj Mahal
El Taj Mahal (hindi : ताज महल, urdu : تاج محل (""palaciu de corona""); pronunciáu /tazh majál/ /tɑʒ mə'hɑl/) ye un complexu d'edificios construyíu ente 1631 y 1654 na ciudá de Agra, tao de Uttar Pradesh, India, a veres del Yamuna, pol emperador musulmán Shah Jahan de la dinastía mogol. El pimpanu conxuntu alzar n'honor de la so esposa favorita, Arjumand Bano Begum —más conocida como Mumtaz Mahal— quien morrió dando a lluz a la so 14ª fía, y envalórase que la construcción precisó l'esfuerzu d'unos 20.000 obreros.
El Taj Mahal ye consideráu'l más bellu exemplu de arquitectura mogola, estilu que combina elementos de les arquitectures islámica, persa, india ya inclusive turca. El monumentu llogró especial notoriedá pol calter románticu de la so inspiración. Anque'l mausoléu cubiertu pola cúpula de mármol blanco ye la parte más conocida, el Taj Mahal ye un conxuntu d'edificios integraos.
Anguaño ye un importante destín turísticu de la India. En 1983, foi reconocíu pola Unesco como Patrimoniu de la Humanidá. El Taj Mahal foi nomáu una de Les Nueves Siete Maravíes del Mundu Modernu.
L'emperador Sha Jahan foi un prolíficu mecenes, con recursos prácticamente ilimitaos. Sol so tutela construyéronse los palacios y xardinos de Shalimar en Lahore, tamién n'honor de la so esposa
Mumtaz Mahal dio al so maríu catorce fíos, pero finó nel últimu partu y l'emperador, desconsoláu, empecipió casi aína la construcción del Taj como ufrienda póstuma. Tolos detalles del edificiu amuesen la so naturaleza romántica, y el conxuntu fai rumbu d'una estética arrogante. Tres una visita realizada en 1663, l'esplorador francés François Bernier realizó la siguiente semeya del Taj Mahal y de los motivos del emperador pa construyilo:
A pocu de terminar la obra en 1656, Sha Jahan cayó enfermu y el so fíu Sha Shuja declarar a sí mesmu emperador en Bengala, mientres Murái, col sofitu del so hermanu Aurangzeb, faía lo mesmo en Guyarat. Cuando Sha Jahan, bien enfermu yá, rindir a los ataques de los sos fíos, Aurangzeb dexó-y siguir con vida n'arrestu domiciliariu que cumplió nel cercanu fuerte d'Agra. La lleenda cunta que pasó'l restu de los sos díes mirando pela ventana al Taj Mahal y, dempués de la so muerte en 1666, Aurangzeb soterrar nel mausoléu al llau de la so esposa, xenerando la única rotura de la perfecta simetría del conxuntu. Dizse tamién que dempués de terminar felicidá obra arquitectónica l'emperador fixo qu'a los obreros cortárase-y les manos por qu'enxamás se viera otra obra igual.
A finales del sieglu XIX dellos sectores del Taj Mahal taben bien deterioraos por falta de caltenimientu. Mientres la dómina de la rebelión hindú (1857) foi estropiáu por soldaos británicos, cipayos y oficiales del gobiernu, quien arrincaben piedres semipreciosas y lapislázuli de los sos murios.
En 1908 completóse la restauración ordenada pol virrei británicu, Lord Curzon, quien tamién encamentó la fabricación de la gran llámpara de la cámara interior según el modelu d'una similar que s'atopaba nuna mezquita de El Cairu. Curzon fixo remocicar tamién los xardinos al estilu inglés qu'inda güei se caltienen.
Mientres el sieglu XX ameyoró'l cuidu del templu,en 1942 el gobiernu construyó un andamiu xigantescu cubriendo la cúpula, en previsión d'un ataque aereu de la Luftwaffe y, darréu, de la fuerza aéreo xaponesa. Esta protección volvió alzase mientres les guerres ente India y Pakistán de 1965 y 1971.
Les amenaces más recién provienen de la contaminación ambiental sobre les riberes del ríu Yamuna y de la agua acedo causada pola refinería de Mathurā. Dambos problemes son oxetu de dellos recursos ante la Corte Suprema de Xusticia de la India.
Apocayá, sectores sunites reclamaron la propiedá del edificiu, basándose en que se trata de la tumba d'una muyer casada con un miembru d'esi cultu islámicu. El Gobiernu indiu refugó la reclamación considerándola ensin fundamentu, una y bones el Taj Mahal ye propiedá de la nación entera.
Les principales carauterístiques del mausoléu reflexar nel restu de les construcciones:
El Taj Mahal incorpora y amplía les tradiciones edilicias del Islam, Persia, India y de l'arquitectura mogol antigua (anque la investigación actual de l'arquitectura d'esti monumentu indica una influencia francesa, sobremanera nos interiores).
El diseñu xeneral inspirar nuna serie d'edificios timuríes y mogoles, ente los cualos atópense'l Gur-y Amir (tumba de Tamerlán), la tumba de Itmad-Ud-Daulah y la Jama Masjid, en Delhi. Sol mecenalgu de Sha Jahan, l'arquitectura mogol algamó nuevos niveles de refinamientu. Enantes del Taj Mahal yera habitual edificar con piedra arenisca colorada, pero l'emperador promovio l'usu de mármol blanco con incrustaciones de piedres semipreciosas.
Los artesanos indios, especialmente escultores y canteros, percorríen los países asiáticos mientres esta dómina, y el so trabayu yera particularmente apreciáu polos constructores de tumbes. Anque l'arquitectura de cantera que caracterizó a munches de tales construcciones tuvo poca aplicación nel Taj Mahal, otros edificios indios como'l palaciu Man Sing en Galore sirvieron d'inspiración pa la mayoría de l'arquitectura palaciega mogol, y fueron la fonte de los "chattris" que se ven nel Taj Mahal.
El conxuntu del Taj Mahal, cola so exa principal perpendicular a la ribera del Yamuna , ta constituyíu polos siguiente elementos arquitectónicos: 
Mezquita #
Jabaz
Minaretes
La superficie de l'agua reflexa los edificios, produciendo un efectu adicional de simetría.
Cada sección del xardín ta estremada per senderos en 16 canteros de flores, con un estanque central de mármol a mediu camín ente la entrada y el mausoléu, que devuelve la imaxe reflexada del edificiu.
El "chahar bagh" foi introducíu na India por Babur, el primer emperador mogol, según un diseñu inspiráu na tradición persa col fin de representar a los xardinos del paraísu. Nos testos místicos del Islam nel periodu mogol describir al paraísu como un xardín ideal, plenu de bayura. L'agua xuega un rol clave nestes descripciones, yá que señala cuatro ríos que surden d'una fonte central, constituyida per montes, que dixebren al edén en cuatro partes según los puntos cardinales (norte, sur, este y oeste).
La mayoría d'estos xardinos mogoles son de forma rectangular, con un pabellón central. El Taj Mahal ye inusual nesti sentíu, yá que asitia al edificiu principal, el mausoléu, n'unu de los estremos. Pero'l recién descubrimientu de la esistencia del ""Mahtab bagh"" (Xardín de la lluna) na ribera opuesta del ríu Yamuna dexa una interpretación distinta, incorporando'l calce al diseñu global de forma tal que se convirtiera n'unu de los ríos del paraísu.
El trazáu de los xardinos y les sos carauterístiques arquitectóniques principales, como les fontes, los senderos de mármol y de lladriyu, los canteros llineales del mesmu material similar al xardín de Shalimar— suxuren que pueden ser diseñaos pol mesmu inxenieru, Ali Mardan.
Les descripciones más antigües del xardín menten el so profusa vexetación, con bayura de rosales, narcisos y árboles frutales. Cola declinación del imperiu mogol tamién escai'l caltenimientu, y cuando los británicos asumen el control del Taj Mahal, introducen cambeos paisaxísticos pa reflexar meyor l'estilu de los xardinos de Londres.
Los visitantes pueden inda ablucase viendo a los xardineros cortar el verde per aciu una segadora tirada por gües.
El complexu ta llindáu por trés llaos por un muriu almenado de piedra colorada. La llende del cuartu llau formar el mesmu ríu Yamuna. Extramuros hai dellos mausoleos secundarios, incluyendo los de les demás vilbes de Shah Jahan y el del sirviente favoritu de Mumtaz. Estos edificios, construyíos principalmente con piedra arenisca, son típicos de les tumbes mogoles de la dómina.
Del llau interior los murios completar con una columnata con arcos, característica común de los templos hindús incorporada depués a les mezquites mogoles. A distancies fixes inclúyense "chattris" y otres pequeñes construcciones que pueden ser utilizaes como miradores, incluyendo la qu'anguaño se conoz como "Casa de música", utilizada como muséu.
La entrada principal, la ""darwaza"", ye un edificiu monumental construyíu n'arenisca colorada. L'estilu recuerda l'arquitectura mogol de los primeros emperadores. Les sos arcaes repiten les formes del mausoléu, ya incorporen la mesma caligrafía decorativa. Utilícense decoraciones florales en baxorrelieves ya incrustaciones. Los murios y los cielorrasos abovedaos presenten ellaboraos diseños xeométricos, similares a los qu'hai n'otros edificios del complexu. Orixinalmente la entrada cerrar con dos grandes puertes de plata, que fueron desmontaes y fundíes polos jats en 1764.
Nel estremu del complexu llevanten dos grandes edificios a los llaos del mausoléu, paralelos a los murios esti y oeste.
Dambos son fiel reflexu unu d'otru. L'edificiu occidental ye una mezquita y el so opuestu ye'l "jawab", que'l so sentíu orixinal yera banciar la composición arquitectónica y créese que foi usáu como hostal o casa d'invitaos. Les diferencies consisten en qu'el "jawab" nun tien minarete, y los sos pisos presenten diseños xeométricos, ente que los de la mezquita tán decoraos con un diseñu en mármol negro que marca la posición de les alfombrines pal rezu de 569 fieles.
El diseñu básicu de la mezquita ye similar a otres construyíes pa Shah Jahan, especialmente la so Jama Masjid en Delhi, que consiste nuna gran sala rematada por trés cúpules. Les mezquites mogoles d'esta dómina estremen el santuariu en tres árees, un sector principal con dos ales llaterales.
El focu visual del Taj Mahal, anque nun s'alcuentre nel centru del conxuntu, ye'l mausoléu de mármol blanco. Como la mayoría de les tumbes mogoles los elementos básicos son d'orixe persa; un edificiu simétricu con un iwan y coronáu por una gran cúpula.
La tumba fuelga sobre un pedestal cuadráu. L'edificiu consiste nuna gran superficie estremada n'ensame de sales, de les cualos la central alluga'l cenotafiu de Sha Jahan y Muntaz. Anguaño les tumbes reales atopar nun nivel inferior.
El basamento ye esencialmente un cubu con vértices achaflanaos, de 55 metros de llau. Sobre cada llau, una gran "pishtaq" o arquería arrodia al iwan, con un nivel cimeru similar de balcones baxu arcos. Estos arcos principales alzar hasta'l techu del basamento, xenerando una fachada integrada.
A cada llau de la arcada principal, hai arcaes menores enriba y embaxo. Esti motivu repitir nes ochaves. El diseñu ye dafechu uniforme y consistente nos cuatro llaos del basamento. En cada esquina del pedestal base, un minarete complementa y realza el conxuntu.
La cúpula de mármol blanco sobre'l mausoléu ye a güeyu lo más espectacular del conxuntu. El so altor ye casi igual al basamento, alredor de 35 metros, dimensión que s'acentúa por tar sofitada nun tambor circular de 7 metros d'altu.
La cúpula ye del tipu "cebolla" , nome que s'anicia na descripción de la so forma. Los árabes llamen a esta tipoloxía de cúpula ""amrud"", esto ye, con forma de mazana.
El terciu superior de la cúpula ta decoráu con un aníu de flores de lotu en relieve, y nel remate una aguya o ""finial"" dorada combina tradiciones islámiques ya hindús.
Esta aguya termina nuna lluna creciente, motivu típicu islámicu, colos sos estremos apuntando al cielu. Pol so allugamientu sobre l'aguya, el tope d'esta y los estremos de la lluna combinaos formen una figura de tridente, reminiscencia del símbolu tradicional hindú pa la deidá Shivá.
El tueru del finial contién amás una serie de formes bulboses. La figura central amuesa un fuerte paecíu col ""kalash"" o ""kumbh"", el barcu sagráu de la tradición hindú.
La forma de la cúpula se enfatiza tamién polos cuatro "chattris" en cada esquina. Les cúpules d'estos kioscos retruquen la forma de la central. Les sos bases columnadas ábrense al traviés del techu del mausoléu y aproven lluz natural al interior. Los chattris tamién tán remataos por finiales.
Nos murios llaterales, les estilizadas "guldastas" o espiras decoraes ayuden a aumentar la sensación d'altor del edificiu.
El motivu del lotu repitir en chattris y guldastas.
Les torres tán diseñaes como minaretes funcionales, elementu tradicional de les mezquites dende onde'l muecín llapada a los fieles islámicos a la oración. Cada minarete ta estremo en trés partes iguales por dos balcones que lu arrodien como aníos. Nel tope de la torre, una terraza cubierta por un chattri repite'l diseñu del mausoléu.
Estos chattris tienen tolos mesmos toques de terminación: el diseñu de flor de lotu y el finial doráu sobre la cúpula. Cada minarete foi construyíu llevemente inclináu escontra fuera del conxuntu. D'esta manera, en casu de derrumbe —daqué non tan improbable nesi tiempu pa construcciones d'asemeyáu altor— el material cayería llueñe del mausoléu.
Prácticamente tola superficie del complexu foi afatada, y alcuéntrase ente les más belles decoraciones esteriores de l'arquitectura mogol de cualquier dómina. Tamién nesti aspeutu, los motivos repitir en tolos edificios y elementos. En proporción al tamañu de la superficie a decorar, la decoración vuélvese más o menos refinada y detallista. Los elementos decorativos pertenecen básicamente a tres categoríes, recordando que la relixón islámica prohibe la representación de la figura humana:
Elementos xeométricos astractos
Estes decoraciones executar con trés técniques distintos:
Los pasaxes del Corán son utilizaos en tol complexu como elementos decorativos. Los testos creaos pol calígrafu persa de la corte mogol Amanat Khan son bien floríos y casi ilegibles. La firma del calígrafu apaez en dellos paneles.
Les lletres tán encuallaes n'oru sobre los paneles de mármol blanco. Dalgunos de los trabayos son desaxeradamente detallaos y delicaos, especialmente los que s'atopen nel mármol de los cenotafios de la tumba. Los paneles cimeros tán escritos con caligrafía apurrida pa compensar la distorsión visual al miralos dende embaxo.
Estudios recién suxuren que Amanat Khan foi tamién el qu'escoyó los pasaxes del Corán. Los testos refieren polo xeneral a temes de xusticia, d'infiernu pa los incrédulos y de promesa de paraísu pa los fieles. Ente los principales pasaxes, inclúyense les siguiente "azores": 91 "(el sol)" , 112 "(pureza de fe)" , 89 "(descansu diariu)" , 93 "(lluz de la mañana)", 95 "(les figares)", 94 "(l'abertura)", 36 "(Yá Ensin)" , 81 "(l'escurecimientu)", 82 "(la hendidura)", 84 "(l'esgarriu)", 98 "(la evidencia)", 67 "(el dominiu)" , 48 "(la victoria)", 77 "(los unviaos)" y 39 "(los grupos)".
Les formes d'arte astracto son utilizaes especialmente nel pedestal del mausoléu, nos minaretes, na mezquita y la jawab, y tamién nes superficies menores de la tumba. Les cúpules y bóvedes de los edificios de piedra tán trabayaes con tracería pa crear ellaboraes formes xeométriques.
Los pisos y senderos usen mosaicos de colores y formes distintes combinaos en patrones xeométricos complexos.
La técnica d'incrustación sobre les plaques de mármol presenta tal perfección que les xuntes ente les piedres y xemes encuallaes apenes s'estremen con una lente d'aumentu. Una flor, d'apenes siete centímetros cuadraos, tien 60 incrustaciones o taracees distintes, qu'ufierten al tactu una superficie tersa.
Les parés baxes de la tumba amuesen zócalos de mármol con baxorrelieves de flores y vides, que fueron apolazaos pa resaltar l'esquisitu trabayu.
Los zócalos y llaterales d'arcos fueron decoraos con incrustaciones de piedres semipreciosas formando dibuxos bien estilizados de flores, frutos y vides. Les piedres enllastraes son mármol mariello, jade y cuarzu de colores, alliniáu y apolazáu cola superficie de los murios.
La sala central del Taj Mahal presenta una decoración que va más allá de les técniques tradicionales, y emparenta con formes más elevaes del arte manual, como la orfebrería y la xoyería.
Equí'l material usáu pa les incrustaciones nun ye yá mármol o jade, sinón xemes precioses y semipreciosas. Cada elementu decorativu del esterior foi redefiníu per aciu xoyes.
La forma de la sala ye octogonal y anque el diseñu dexa ingresar por cualesquier de los llaos, namái la puerta sur, en dirección a los xardinos ye usada davezu. Les parés interiores tienen aprosimao 25 metros d'altor, sobre les que se construyó una falsa cúpula interior decorada con motivos solares.
Ocho arcos apuntaos definen l'espaciu a nivel del suelu. Igual que nel esterior, a cada mediu arcu se-y superpone un segundu a mediu altor na paré. Los cuatro arcos centrales superiores formen balcones con miradores al esterior. Cada ventana d'estos balcones lleva una entrevesgada pantalla de mármol calao, o "jali".
Amás de la lluz proveniente de los balcones, el llume complementar cola qu'ingresa polos chattris en cada esquina de la cúpula esterior.
La tradición musulmana prohibe la decoración ellaborada de les tumbes, polo que los cuerpos de Mumtaz y Sha Jahan fuelguen nuna cámara relativamente simple debaxo de la sala principal del Taj Mahal. Tán soterraos según una exa norte-sur, coles cares inclinaes escontra la derecha, en dirección a La Meca.
Tol Taj Mahal xeneróse alredor de los cenotafios, que doblen en forma esacta la posición de los dos baltes, y son copia idéntica de les piedres del sepulcru inferior.
El cenotafiu de Mumtaz ta emplazado nel centru esactu de la sala principal. Sobre una base rectangular de mármol d'aprosimao 1,50 x 2,50 metros hai una pequeña urna tamién de mármol. Tanto la base como la urna tán encuallaes nun finu trabayu de xemes.
Les inscripciones caligráfiques sobre la urna identifiquen y oren por Mumtaz. Na tapa de la urna sobresal una pastilla rectangular qu'asemeya una tablilla o placa pa escribir.
El cenotafiu de Sha Jahan ta xuntu al de Mumtaz —escontra l'Oeste—, formando la única disposición asimétrica de tol complexu. Ye mayor qu'el de la so esposa, pero contién los mesmos elementos; una gran urna con base alta, tamién decorada con maraviyosa precisión per aciu incrustaciones y caligrafía identificatoria. Sobre la tapa de la urna hai una escultura d'una pequeña caxa de plumes d'escribir.
La construcción del Taj Mahal empecipiar colos cimientos del mausoléu. Escavóse y rellenó con escombros una superficie d'aprosimao 12.000 metros cuadraos p'amenorgar les filtraciones del ríu. Tola área foi llevantada a un altor de casi 15 metros sobre'l nivel de la ribera. El Taj Mahal tien un altor averáu de 60 metros, y la cúpula principal mide 20 metros de diámetru y 25 d'altor.
Na zona del mausoléu cavaron pozos hasta atopar la napa d'agua, y enllenar con piedra y escombros formando les bases de los cimientos. Dexóse un pozu abiertu nes cercaníes pa monitorear el cambéu del nivel freáticu.
En llugar d'utilizar andamiaxes de bambú como yera común na dómina, los obreros construyeron colosales andamios de lladriyu per fora y per dientro de los murios del mausoléu. Estos andamios yeren tan enormes, que munchos envaloren n'años el tiempu que demandó desmantelalos. Acordies con la lleenda, Sha Jahan decretó que cualesquier podía llevase lladriyos de los andamios, y en consecuencia fueron desmantelaos de nueche polos llabradores.
Pa treslladar el mármol y otros materiales dende Agra hasta la obra, construyóse una rampla de tierra de 15 kilómetros de llargor. Acordies colos rexistros de la dómina, pal tresporte de los grandes bloques utilizáronse carretes especialmente construyíes, tiraes por equipos de venti o treinta buey.
Pa poner los bloques en posición riquióse un ellaboráu sistema de polees montaes sobre postes y vigues de madera. La enerxía yera provista por parexes de gües y mules.
La secuencia constructiva foi:
Los cuatro minaretes
El pedestal y el mausoléu consumieron doce años de construcción. Les restantes partes del complexu tomaron diez años más.
Como'l conxuntu foi construyíu n'etapes, el historiadores de la dómina informen distintes feches de terminación, pola mor posiblemente de les opiniones diverxentes sobre la definición de la palabra "terminación". Por exemplu, el mausoléu en sí foi completáu en 1643, pero'l trabayu siguió nel restu del complexu.
L'agua pal Taj Mahal foi provista per aciu una complexa infraestructura qu'incluyía series de ""purs"" movíos a fuerza de gües, que llevaben l'agua a grandes cisternes, onde per aciu mecanismos similares alzar a un gran tanque de distribución allugáu percima de la planta baxa del mausoléu.
Dende esti tanque de distribución, l'agua pasaba por trés tanques subsidiarios, dende los cualos conducíase a tol complexu. A una fondura de 1,50 metros, alliniáu col senderu principal, cuerre un conductu de folla cocío qu'enllena les piletas principales de los xardinos. Otros caños de cobre alimenten a les fontes na canal norte-sur, y escaváronse canales secundaries pa regar el restu del xardín.
Les fontes nun se conectaron en forma directa a los tubos d'alimentación, sinón a un tanque intermediariu de cobre debaxo de cada salida, col fin d'igualar la presión en toes.
Los "purs" nun se caltienen, pero sí'l restu de les instalaciones.
El Taj Mahal nun foi diseñáu por una sola persona, sinón que demandó talentu de variaos oríxenes. Los nomes d'el constructores de distintes especialidaes que participaron na obra llegar al traviés de diverses fontes.
Dos discípulos del gran arquiteutu otomanu Koca Acoricar Sinan Agha, Ustad Isa y Isa Muhammad Effendi, tuvieron un rol clave nel diseñu del complexu. Dellos testos en idioma persa menten a "Puru de Benarus" como arquitectu supervisor.
La cúpula principal foi diseñada por Ismail Khan del Imperiu otomanu, consideráu'l primer arquiteutu y constructor de cúpules d'aquella dómina.
Qazim Khan, un nativu de Lahore, moldió'l finial d'oru sólido que corona la cúpula principal del mausoléu.
Chiranjilal, un artesanu de Nueva Delhi, foi l'escultor xefe y responsable de los mosaicos.
Amanat Khan de Shiraz, Irán (l'antigua Persia), foi'l responsable de la caligrafía
Muhammad Hanif foi'l capataz de la mampostería.
L'equipu d'artistes incluyó escultores de Bujará, calígrafos de Siria y Persia, maestros n'incrustación del sur de la India, cortadores de piedra de Baluchistán, un especialista en construyir torretas, otru que grababa flores sobre los mármoles, completando un total de 37 artesanos principales. Este forno directriz tuvo acompañáu por una fuerza llaboral de más de 20.000 obreros reclutados por tol norte de la India.
Los cronistes europeos, especialmente mientres el primer periodu del Raj británicu, suxuríen que dalgunos de los trabayos del Taj Mahal fueren obra d'artesanos europeos. La mayoría d'estos camientos yeren puramente especulatives, pero una referencia de 1640, según la carta d'un flaire español que visitó Agra, menta que Geronimo Veroneo, un aventureru italianu na corte de Sha Jahan, foi'l responsable principal del diseñu. Nun hai evidencia científica demostrable pa probar esta aseveración, nin tampoco hai citáu nengún Veroneo nos documentos relativos a la obra qu'entá se caltienen. Y.B. Havell, el principal investigador británicu d'arte indio nel postreru Raj refugó esta teoría por non atopase evidencia dalguna y por resultar inconsistente colos métodos emplegaos polos diseñadores.
El principal material emplegáu pa la construcción ye un mármol blancu traíu en carretes tiraes por gües, búfalos, elefantes y camellos dende les canteres de Makrana, en Rajastán, asitiaes a más de 300 km de distancia.
El segundu material más utilizáu ye la piedra arenisca colorada, emplegáu pa la construcción de la mayoría de los palacios y fuertes musulmanes anteriores a Sha Jahan. Esti material utilizar en combinación col mármol negro nes muralles, l'accesu principal, la mezquita y el jawab.
Amás el Taj Mahal inclúi materiales traíos de toa Asia. Emplegar más de 1.000 elefantes pa tresportar materiales de construcción dende les llendes del continente. El xaspe traer del Punjab, y el cristal y el jade dende China.
Dende'l Tíbet traxéronse turqueses y dende Afganistán el lapislázuli, ente que los zafils proveníen de Ceilán y la carnelia d'Arabia. En total utilizáronse 28 tipos de xemes y piedres semipreciosas pa faer les incrustaciones nel mármol.
El costo total que supunxo la construcción del Taj Mahal envalórase en cincuenta millones de rupies. Naquel tiempu, un gramu d'oru valía aprosimao 1,40 rupies, de manera que según la valuación actual, la suma podría significar más de quinientos millones de dólares estaunidenses. Tien De tenese en cuenta, sicasí, que cualquier comparanza basada nel valor del oru ente distintes dómines resulta de cutiu bien inesacta.
La palabra ""Taj"" provién del persa, llinguaxe de la corte mogol, y significa "Corona", ente que ""Mahal"" ye una variante curtia de "Mumtaz Mahal", el nome formal na corte de Arjumand Banu Begum, que'l so significáu ye "Primer dama del palaciu". Taj Mahal, entós, refier a ""la corona de Mahal"", l'amada esposa de Sha Jahan. Yá en 1663 el viaxeru francés François Bernier mentó l'edificiu como ""Tage Mehale"".
Una vieya tradición popular sostien que se previo construyir un mausoléu idénticu na ribera opuesta del 
ríu Yamuna, reemplazando'l mármol blanco por negru. La lleenda suxure que Sha 
Jahan foi destronáu pol so fíu Aurangzeb primero que la versión negra pudiera ser edificada, y que los restos de mármol negro que pueden topase cruciando'l 
ríu son les bases inconclusas del segundu mausoléu.
Estudios recién desmienten parcialmente esta hipótesis y refundien nueva lluz sobre'l diseñu del Taj Mahal. Toles demás grandes tumbes mogolas asitiar en xardinos 
formando una cruz, col mausoléu nel centru. El Taj Mahal, otra manera, dispúnxose 
ruines na ribera opuesta del ríu estiende sicasí'l diseñu hasta formar un esquema de cruz, nel qu'el mesmu ríu se convertiría en canal central d'un gran 
"chahar bagh". El color negru, paez ser productu de l'acción del tiempu sobre los mármoles blancos orixinalmente abandonaos ellí. Los arqueólogos denominaron a esti segundu y nunca construyíu Taj, como'l ""Mahtab Bagh"", o "Xardín de la lluz de lluna". 
Apocayá afayóse qu'en realidá lo que se construyó frente al Taj Mahal del 
otru llau del ríu, foi un xardín que caltenía la simetría tan apreciada por Sha Jahan, esti complexu de xardinos 
tenía una piscina octagonal, na que se reflexaba la imaxe del Taj Mahal, al velo nel reflexu, apreciábase un Taj Mahal de color negru. Nunca s'atoparon mármol negro en nenguna de les escavaciones realizaes 
pola asociación arqueolóxica de la india.
Aurangzeb allugó la tumba y el cenotafiu de Sha Jahan nel Taj Mahal, en llugar de construyi-y un mausoléu propiu como yera caractéristico pal rangu d'emperador. Esta rotura de la simetría ye atribuyida por una lleenda complementaria del Taj Negru a malicia o indiferencia de Aurangzeb. Sicasí los güelos d'esti postreru, fueren yá soterraos nun mausoléu con similar configuración asimétrica.
Los llibros islámicos describen la sepultura en ataúdes como ""un gastu inútil, que puede ser meyor utilizáu n'alimentar al afamiáu o ayudar al precisáu"". Según la visión de Aurangzeb, construyir un mausoléu nuevu pa Sha Jahan fuera un espilfarru. Por tantu soterró al so padre al pie de Mumtaz Mahal ensin más entueyos.
Un cientu d'hestories describen, de cutiu con detalles horripilantes, la muerte, esmembramientu y mutilación que Sha Jahan habría infligido a dellos artesanos rellacionaos cola construcción del mausoléu. Quiciabes la hestoria más repitida ye la de que como l'emperador tuvo a la so disposición a los meyores arquitectos y decoradores, dempués de completar el so trabayu faía-yos cegar y cortar les manos por que nun pudieren volver construyir un monumentu qu'avafara la primacía del Taj Mahal. Nenguna referencia respetable dexa asegurar esta hipótesis, de la que dalgunos creen, per otra parte, que yera una práctica bastante común en relación a dellos grandes monumentos de l'Antigüedá.
Abonden les lleendes en relación a munchos elementos robaos pertenecientes al Taj Mahal. Dalgunos fueron deterioraos pol tiempu, pero munchos de los supuestos faltantes son namái lleendes.
Ente les falses perdes más espublizaes, destáquense:
Sicasí, otros elementos sí se perdieron colos sieglos, ente ellos:
Una hestoria frecuentemente repitida narra que Lord William Bentinck, gobernador de la India na década de 1830, pensó en baltar el Taj Mahal y vender el mármol. En delles versiones del mitu, la cuadriella de baltadera taba llista de mano el so trabayu, pero nun empezó la baltadera porque Bentinck foi incapaz de faer vidable'l proyectu dende'l puntu de vista financieru. Nun hai evidencia de la dómina sobre tal plan, que puede ser espublizáu a fines del Sieglu XIX cuando Bentinck yera criticáu pol so insistente utilitarismu y Lord Curzon enfatizaba la neglixencia nel caltenimientu en qu'incurrieren los anteriores responsables del monumentu, presentándose a sigo mesmu como un salvador del patrimoniu indiu.
Acordies con John Rosselli, biógrafu de Bentinck, la hestoria inventar a partir d'otros fechos ciertos de bien distintu carís: la vienta de mármol de refugue proveniente del fuerte d'Agra y la d'un famosu pero obsoleto cañón, en dambos casos con fines benéficos.
El presidente del institutu revisionista indiu, P.N. Oak, hai aseverado repetidamente qu'el Taj Mahal foi en realidá un templu hindú dedicáu al dios Shivá, usurpáu y remocicáu por Sha Jahan. Según él, el nome orixinal del templu yera ""Texu Mahalaya"", que depués pasó a "Taj Mahal" per aciu corrupción fonética.
Oak asegura tamién que les tumbes de Humayun, Akbar y Itimiad-o-Dallah, igual que la ciudá del Vaticanu en Roma, la Kaaba en La Meca, Stonehenge, y "tolos edificios históricos" na India, fueron templos o palacios hindús.
Depués aseveró qu'el Taj "nun yera" un templu de Shiva, sinón que podría ser el palaciu d'un rei del Rajput. Sía que non caltenía la so acusación sobre que'l monumentu yera d'orixe hindú, robáu por Sha Jahan y fayadizu como balta. Oak coles mesmes aseguraba que Mumtaz nun taba soterrada ellí.
Oak aseguró tamién que los numberosos testimonios de la dómina relativos a la construcción del Taj Mahal, incluyendo los avolumaos rexistros financieros de Sha Jahan y de los sos directives sobre la obra yeren fraudes ellaboraos pa despintar l'orixe hindú.
Llegó a entablar demandes xudiciales pa llograr l'apertura de los cenotafios y la baltadera de parte de la mampostería del basamento, yá que neses ""falses tumbes"" y en ""sales sellaes"" despintárense dellos elementos correspondientes al Shivalingam o otru monumentu.
Les acusaciones de Oak nun son aceptaes polos especialistes, pero estos mitos fueron igualmente utilizaos por dellos activistes del nacionalismu hindú.
Nel añu 2000 la Suprema Corte de Xusticia refugó los pidimientos de Oak relatives a declarar l'orixe hindú del Taj Mahal, y condergar al pagu de les mariñes xudiciales.
Cinco años dempués, la Suprema Corte de Allahabad refugó un pidimientu similar, nesti casu interpuesta por Amar Nath Misrah, un predicador y trabayador social qu'aseguraba qu'el Taj Mahal foi construyíu pol rei hindú Parmar Dev en 1196.
A lo llargo de los sieglos, el Taj Mahal inspiró la prosa de viaxeros, escritores, y otres personalidaes de tol mundu, poniendo de relieve la fuerte carga emocional que produz el monumentu:
Cálculu
Polo xeneral el términu cálculu (del llatín "calculus" = piedra) fai referencia, indistintamente, a l'acción o la resultancia correspondiente a l'acción de calcular. Calcular, pela so parte, consiste en realizar les operaciones necesaries pa prever la resultancia d'una acción primeramente concebida, o conocer les consecuencies que pueden derivase d'unos datos primeramente conocíos.
Sicasí, l'usu más común del términu "cálculu" ye'l lóxicu-matemáticu. Dende esta perspectiva, el cálculu consiste nun "procedimientu mecánicu, o algoritmu, per aciu el cual podemos conocer les consecuencies que se deriven d'unos datos primeramente conocíos debidamente formalizaos y simbolizaos".
Los dos acepciones del cálculu (la xeneral y l'acutada) enriba definíes tán íntimamente amestaes. El cálculu ye una actividá natural y primordial nel home, qu'empieza a la que empieza a rellacionar unes coses con otres nun pensamientu o discursu. El cálculu lóxicu natural como razonamientu ye'l primer cálculu elemental del ser humanu. El cálculu en sentíu lóxicu-matemáticu apaez cuando se toma conciencia d'esta capacidá de razonar y trata de formalizase.
Poro, podemos estremar dos tipos de operaciones:
El términu "cálculu" procede del llatín "calculus", piedrina que se mete nel calzáu y que produz molestia. Precisamente tales piedrines enartaes en tires constituyíen el ábaco romanu que, xuntu col "suanpan" chinu, constitúin les primeres máquines de calcular nel sentíu de cuntar.
Los antecedentes de procedimientu de cálculu, como algoritmu, atopar nos qu'utilizaron les xeómetres griegos, Eudoxo en particular, nel sentíu de llegar por aproximamientu de restos cada vegada más pequeños, a una midida de figures curves; según Diofanto precursor del álxebra.
La considerancia del cálculu como una forma de razonamientu astractu aplicáu en tolos ámbitos de la conocencia deber a Aristóteles, quien nos sos escritos lóxicos foi'l primeru en formalizar y simbolizar los tipos de razonamientos categóricos (siloxismos). Esti trabayu sería completáu más tarde polos estoicos, los megáricos, la Escolástica.
Los algoritmos actuales del cálculu aritméticu, utilizaos universalmente, son frutu d'un llargu procesu históricu. De vital importancia son les aportaciones de Muhammad ibn al-Juarismi nel sieglu IX;
Introducióse'l 0, yá d'antiguu conocíu na India y constrúyese definitivamente'l sistema decimal de diez cifres con valor posicional de les mesmes, introducíu n'Europa polos árabes. La escritura antiguo de númberos en Babilonia, n'Exiptu, en Grecia o en Roma, faía bien difícil un procedimientu mecánicu de cálculu.
El conceutu de función por tables yá yera practicáu d'antiguu pero adquirió especial importancia na Universidá d'Oxford nel sieglu XIV. La idea d'un llinguaxe o algoritmu capaz de determinar toles verdaes, incluyíes les de la fe, apaecen nel intentu de Raimundo Lulio nel so "Ars Magna"
Con cuenta de llograr una operatividad mecánica iguábense unes tables a partir de les cualos podía xenerase un algoritmu prácticamente mecánicu. Esti sistema de tables perduró en delles operaciones mientres sieglos, como les tables de llogaritmos, o les funciones trigonométriques; les tables veníen ser como la calculadora de güei día; un preséu imprescindible de cálculu. Les amortizaciones de los creitos nos bancos, por casu, calcular a partir de tables elementales hasta que se produció l'aplicación de la informática nel tercer terciu del sieglu XX.
A finales de la Edá Media'l discutiniu ente los partidarios del ábaco y los partidarios del algoritmu decantóse claramente por estos postreros. D'especial importancia ye la creación del sistema contable por partida doble encamentáu por Luca Pacioli fundamental pal progresu del capitalismu na Renacencia.
El desenvolvimientu del álxebra (cola introducción d'un sistema de símbolos per un sitiu, y el resolvimientu de problemes per mediu de les ecuaciones) vieno de la mano de los grandes matemáticos renacentistes como Tartaglia, Stevin, Cardano o Vieta y foi esencial pal planteamientu y solución de los más diversos problemes que surdieron na dómina de resultes de los grandes descubrimientos que fixeron posible'l progresu científicu que va surdir nel sieglu XVII.
Nel sieglu XVII'l cálculu conoció un enorme desenvolvimientu siendo los autores más destacaos Refugues, Pascal y, finalmente, Leibniz y Newton col cálculu infinitesimal qu'en munches ocasiones recibió a cencielles, por absorción, el nome de cálculu.
El conceutu de cálculu formal nel sentíu d'algoritmu regláu pal desenvolvimientu d'un razonamientu y la so aplicación al mundu de lo real adquier una importancia y desenvolvimientu enorme respondiendo a una necesidá d'establecer relaciones matemátiques ente diverses midíes, esencial pal progresu de la ciencia física que, por cuenta de esto, ye tomada como nuevu modelu de Ciencia frente a la especulación tradicional filosófica, pol rigor y seguridá qu'ufierta'l cálculu matemáticu. Camuda asina'l sentíu tradicional de la Física como Ciencia de la Naturaleza y toma el sentíu de ciencia qu'estudia los cuerpos materiales, en cuanto materiales.
A partir d'entós el mesmu sistema de cálculu dexa establecer modelos sobre la realidá física, que la so comprobación esperimental supon la confirmación de la teoría como sistema. Ye'l momentu del afitamientu del llamáu métodu científicu que'l so meyor esponente ye naquel momentu la Teoría de la Gravitación Universal y les lleis de la Mecánica de Newton.
Mientres el sieglu XIX y XX el desenvolvimientu científicu y la creación de modelos teóricos fundaos en sistemes de cálculu aplicables tantu en mecánica como n'electromagnetismu y radioactividá, etc. según n'astronomía foi impresionante. Les xeometríes non euclidianes atopen aplicación en modelos teóricos d'astronomía y física. El mundu dexa de ser un conxuntu d'infinites partícules que se mueven nun espaciu-tiempu absolutu y conviértese nun espaciu de configuración o espaciu de fases de formula_1 dimensiones que físicamente se faen consistentes na teoría de la relatividá, la mecánica cuántica, la teoría de cuerdes etc. que camuda por completu la imaxe del mundu físicu.
La lóxica coles mesmes sufrió un tresformamientu radical. La formalización simbólica foi capaz d'integrar les lleis lóxiques nun cálculu matemáticu, hasta'l puntu que la distinción ente razonamientu lóxicu-formal y cálculu matemáticu vien considerase como puramente utilitaria.
Na segunda metá del sieglu XIX y primer terciu del XX, a partir del intentu de formalización de tol sistema matemáticu, Frege, y de matematización de la lóxica, (Bolzano, Boole, Whitehead, Russell) foi posible la xeneralización del conceutu como cálculu lóxicu. Llográronse métodos bien potentes de cálculu, sobremanera a partir de la posibilidá de tratar como “oxetu” conxuntos d'infinitos elementos, dando llugar a los númberos transfinitos de Cantor.
Por aciu el cálculu la lóxica atopa nuevos desenvolvimientos como lóxiques modales y lóxiques polivalentes.
Los intentos de axomatizar el cálculu como cálculu perfectu per parte de Hilbert y Poincaré, llevaron, de resultes de diverses paradoxes (Cantor, Russell etc.) a nuevos intentos de axiomatización, Axomes de Zermelo-Fraenkel y a la demostración de Gödel de la imposibilidá d'un sistema de cálculu perfectu: consistente, decidible y completu en 1931, de grandes implicaciones lóxiques, matemátiques y científiques.
Na actualidá, el cálculu nel so sentíu más xeneral, en cuantes que cálculu lóxicu interpretáu matemáticamente como sistema binariu, y físicamente fechu material per aciu la lóxica de circuitos eléctrónicos, adquirió una dimensión y desenvolvimientu impresionante pola potencia de cálculu consiguida polos ordenadores, puramente máquines computadores. La capacidá y velocidá de cálculu d'estes máquines fai lo que humanamente sería imposible: millones d'operaciones por segundu.
El cálculu ye un sistema de símbolos non interpretaos, esto ye, ensin significáu dalgunu, nel que s'establecen per aciu riegles estrictes, les relaciones sintáctiques ente los símbolos pa la construcción de fórmules bien formaes (fbf), según les riegles que dexen tresformar diches espresiones n'otres equivalentes; entendiendo por equivalentes que dambes tienen siempres y de forma necesaria'l mesmu valor de verdá. Diches tresformamientos son puramente tautoloxíes.
Un cálculu consiste en:
Un cálculu asina definíu si cumple coles mesmes estos trés condiciones dicimos que ye un Cálculu Perfectu:
El cálculu infinitesimal, llamáu por brevedá "cálculu", tien el so orixe na antigua xeometría griega. Demócrito calculó'l volume de pirámides y conos considerándolos formaos por un númberu infinitu de secciones de grosez infinitesimal (infinitamente pequeñu). Eudoxo y Arquímedes utilizaron el "métodu d'escosamientu" o exhaución p'atopar la área d'un círculu cola exactitú finita riquida per aciu l'usu de polígonos regulares inscritos de cada vegada mayor númberu de llaos. Nel periodu tardíu de Grecia, el neoplatónicu Pappus d'Alexandría fixo contribuciones sobresalientes nesti ámbitu. Sicasí, les dificultaes pa trabayar con númberos irracionales y les paradoxes de Zenón de Elea torgaron formular una teoría sistemática del cálculu nel periodu antiguu. 
Nel sieglu XVII, Cavalieri y Torricelli ampliaron l'usu de los infinitesimales, Refugues y Fermat utilizaron el álxebra p'atopar el área y les tanxentes (integración y derivación en términos modernos). Fermat y Isaac Barrow teníen la certidume de que dambos cálculos taben rellacionaos, anque fueron Newton (escontra 1660), n'Inglaterra y Leibniz n'Alemaña (escontra 1670) quien demostraron que los problemes de la área y la tanxente son inversos, lo que se conoz como teorema fundamental del cálculu. 
El descubrimientu de Newton, a partir del so teoría de la gravitación universal, foi anterior al de Leibniz, pero'l retrasu na so publicación entá provoca discutinios sobre quién de los dos foi'l primeru. Newton utilizó'l cálculu en mecánica nel marcu del so tratáu "Principios matemáticos de filosofía natural", obra científica por excelencia, llamando al so métodu de "flusiones". Leibniz utilizó'l cálculu nel problema de la tanxente a una curva nun puntu, como llende d'aproximamientos socesivos, dando un calter más filosóficu al so discursu. Sicasí, terminó per adoptar se la notación de Leibniz pola so versatilidad. 
Nel sieglu XVIII aumentó considerablemente'l númberu d'aplicaciones del cálculu, pero l'usu imprecisu de les cantidaes infinites ya infinitesimales, según la intuición xeométrica, causaben inda tracamundiu y dulda sobre los sos fundamentos. Ello ye que la noción de llende, central nel estudiu del cálculu, yera entá vaga ya imprecisa nesi entós. Unu de los sos críticos más notables foi'l filósofu George Berkeley. 
Nel sieglu XIX el trabayu de los analistes matemáticos sustituyeron eses vaguedades por fundamentos sólidos basaos en cantidaes finitas: Bolzano y Cauchy definieron con precisión los conceutos de Llende d'una función llende en términos de épsilon_delta y de derivada, Cauchy y Riemann fixeron lo propio coles integrales, y Dedekind y Weierstrass colos númberos reales. Foi'l periodu de la fundamentación del cálculu. Por exemplu, súpose que les funciones diferenciables son continues y que les funciones continues son integrables, anque los recíprocos son falsos. Nel sieglu XX, l'analís non convencional, legitimó l'usu de los infinitesimales, coles mesmes que l'apaición de les Computadores amontó les aplicaciones y velocidá del cálculu.
Anguaño, el cálculu infinitesimal tien un doble aspeutu: per un sitiu, consolidóse'l so calter disciplinariu na formación de la sociedá culta de la conocencia, destacando nesti ámbitu testos propios de la disciplina como'l de Louis Leithold, el de Earl W. Swokowski o'l de James Stewart ente munchos otros; por otru'l so desenvolvimientu como disciplina científica que desaguó n'ámbitos tan especializaos como'l cálculu fraccional, la teoría de funciones analítiques de variable complexa o l'analís matemáticu. L'ésitu del cálculu foi estendíu col tiempu a les ecuaciones diferenciales, al cálculu de vectores, al cálculu de variaciones, al analís complexu y a les topoloxía alxebraica y topoloxía diferencial ente munches otres cañes.
El desenvolvimientu y usu del cálculu tuvo efectos bien importantes en casi toles árees de la vida moderna: ye fundamentu pal cálculu numbéricu aplicáu en casi tolos campos técnicos y/o científicos que la so principal característica ye la continuidá de los sos elementos, cuantimás na física. Prácticamente tolos desenvolvimientos técnicos modernos como la construcción, aviación, tresporte, meteoroloxía, etc. faen usu del cálculu. Munches fórmules alxebraiques úsense anguaño en balística, calefacción, refrigeración, etc.
Como complementu del cálculu, en relación a sistemes teóricos o físicos que los sos elementos escarecen de continuidá, desenvolvióse una caña especial conocida como Matemática discreta.
Entendemos equí por cálculu lóxicu, un algoritmu que dexa cómoda y fácilmente inferir o deducir un enunciáu verdaderu a partir d'otru o otros que se tienen como válidamente verdaderos.
La inferencia o deducción ye una operación lóxica que consiste en llograr un enunciáu como conclusión a partir d'otru(s) (premises) per aciu l'aplicación de riegles de inferencia.
Dicimos que daquién infier -o deduz- "T" de "R" si acepta que si "R" tien valor de verdá V, entós, necesariamente, "T" tien valor de verdá V.
Los homes na nuesa xera diaria, utilizamos costantemente'l razonamientu deductivu. Partimos d'enunciaos empíricos -supuestamente verdáeros y válidos- pa concluyir n'otru enunciáu que se deriva d'aquellos, según les lleis de la lóxica natural. 
La lóxica, como ciencia formal, ocupar d'analizar y sistematizar diches lleis, encontales y convertiles nes riegles que dexen el tresformamientu d'unos enunciaos -premises- n'otres conclusiones- con oxetu de convertir les operaciones nun algoritmu rigorosu y eficaz, que garantiza que dada la verdá de les premises, la conclusión ye necesariamente verdadera.
Al aplicar les riegles d'esti cálculu lóxicu a los enunciaos que formen un argumentu per aciu la simbolización fayadiza de fórmules o Espresiones bien formaes (EBF) construyimos un modelu o sistema deductivu.
II. Si A ye una EBF, ¬ A tamién lo ye.
III. Si A ye una EBF y B tamién, entós A formula_4 B; A formula_5 B; A formula_6 B; A formula_7 B, tamién lo son.
IV. Nenguna espresión ye una fórmula del Cálculu sinón en virtú d'I,II,III.
1) Riegla de sustitución (R.T.1):
Dada una tesis EBF del cálculu, na qu'apaecen variables d'enunciaos, la resultancia de sustituyir una, dalgunes o toes eses variables por espresiones bien formaes (EBF) del cálculu, va ser tamién una tesis EBF del cálculu. Y ello con una única restricción, magar bien importante: cada variable hai de ser sustituyida siempres qu'apaez y siempres pol mesmu sustitutu.
Veamos l'exemplu:
O viceversa
2) Riegla de separación (R.T.2): 
Si X ye una tesis EBF del sistema y ser tamién X formula_6 Y, entós Y ye una tesis EBF del sistema.
Sobre la base d'estos dos regles, siempres vamos poder amenorgar un argumentu cualesquier a la forma:
formula_12 
lo que constitúi un esquema de inferencia nel qu'una vegada conocida la verdá de caúna de les premises A, B...N y, por tanto, del so productu, podemos llograr la conclusión Y con valor de verdá V, siempres y cuando dichu esquema de inferencia sía una llei lóxica, ye dicir la so tabla de verdá amuésenos que ye una tautoloxía. 
Pola riegla de separación vamos poder concluyir Y, de forma independiente como verdá.
Dada la poca operatividad de les tables de verdá, el cálculu constrúyese como una cadena deductiva aplicando a les premises o a los teoremas deducíos les lleis lóxiques utilizaes como riegles de tresformamientu, como s'espón en cálculu lóxicu.
Podemos considerar que'l llinguaxe natural ye un modelu de C si podemos sometelo, esto ye, aplica-y una correspondencia en C.
Pa ello ye necesariu someter al llinguaxe natural a un procesu de formalización de tala forma que podamos amenorgar les espresiones llingüístiques del llinguaxe natural a EBFs d'un cálculu per aciu riegles estrictes calteniendo'l sentíu de verdá lóxica de diches espresiones del llinguaxe natural. Esto ye lo que s'espón en cálculu lóxicu.
Les diverses formes en que tratemos les espresiones llingüístiques formalizaes como proposiciones lóxiques dan llugar a sistemes diversos de formalización y cálculu:
La simbolización y formación de EBFs en cada unu d'esos cálculos, según les riegles de cálculu tratar en cálculu lóxicu.
Infinitu
El conceutu de infinitu apaez en delles cañes de la matemática, la filosofía y la astronomía, en referencia a una cantidá ensin llende o final, contrapuestu al conceutu de finitud.
En matématicas l'infinitu apaez de diverses formes: en xeometría, el puntu al infinitu en xeometría proyectiva y el puntu de fuga en xeometría descriptiva; n'analís matemáticu, los Llende d'una función llendes infinitos, o llendes al infinitu; y en teoría de conxuntos como númberos transfinitos.
Los conxuntos finitos tienen una propiedá "intuitiva" que los caracteriza; dada una parte mesma de los mesmos, ésta contién un númberu d'elementos menor que tol conxuntu. Esto ye, nun puede establecese una biyección ente una parte mesma del conxuntu finito y tol conxuntu. Sicasí, esa propiedá "intuitiva" de los conxuntos finitos nun la tienen los conxuntos infinitos, y formalmente dicimos que:
La idea de cardinalidad d'un conxuntu basar na noción anterior de biyección. De dos conxuntos ente los que puede establecese una biyección dizse que tienen la mesma cardinalidad. Pa un conxuntu finito el so cardinalidad puede representase por un númberu natural. Por exemplu, el conxuntu "{mazana, pera, durazno}" tien 3 elementos. Esto significa de manera más formal que puede establecese una biyección ente tal conxuntu y el númberu 3 que ye'l conxuntu {0,1,2}:
Dichu d'otra forma, ye posible faer pareyes (0, mazana), (1, pera), (2, durazno) de cuenta que cada elementu de los dos conxuntos utilícese esactamente una vegada. Cuando ye posible establecer tal relación "unu a unu" ente dos conxuntos dizse que dambos conxuntos tienen "la mesma cardinalidad", lo cual, pa conxuntos finitos, equival a que tengan el mesmu númberu d'elementos.
La primer definición positiva de conxuntu infinitu foi dada por Georg Cantor y básase na siguiente observación: Si un conxuntu "S" ye finito y "T" ye un subconxuntu propiu, nun ye posible construyir una biyección ente "S" y "T". Por exemplu, si "S" = {1,2,3,4,5,6,7,8} y "T" = {2,4,6,8} nun ye posible construyir una biyección ente "S" y "T", porque de ser asina tendríen la mesma cardinalidad (el mesmu númberu d'elementos).
Un conxuntu ye infinitu si ye posible atopar un subconxuntu propiu del mesmu que tenga la mesma cardinalidad que'l conxuntu orixinal. Consideremos el conxuntu de los númberos naturales "N"={1,2,3,4,5...}, que ye un conxuntu infinitu. Pa verificar tal afirmación ye necesariu atopar un subconxuntu propiu y construyir una biyección ente dambos. Pa esti casu, consideremos el conxuntu d'enteros positivos pares "P"={2,4,6,8,10...}. El conxuntu "P" ye un subconxuntu propiu de "N", y la riegla de asignación formula_10 ye una biyección:
yá que a tou elementu de "N" correspuénde-y un únicu elementu de "P" y viceversa.
Los númberos ordinales sirven pa notar una posición nun conxuntu ordenáu (primer, segundu, tercer elementu ...). L'exemplu más elemental ye'l de los númberos naturales, que se definen rigorosamente asina:
Nótase formula_12 el conxuntu vacíu:
nótase formula_13 el conxuntu que namái contién formula_12:
depués nótase formula_15 el conxuntu que namái contién formula_12 y formula_13:
Y asina sucesivamente:
Por construcción, 0 ta incluyíu en 1, quién de la mesma ta incluyíu en 2, yá que obviamente:
La inclusión dexa convertir a los ordinales nun conxuntu bien ordenáu (dos elementos distintos siempres pueden comparase, y añediendo la igualdá daría un orde total) ente estos conxuntos que se prefier, por costume, escribir "<", lo que da les relaciones 0 < 1 < 2 < 3. Dicir qu'un ordinal ye menor (puramente) qu'otru significa, cuando se-yos considera a dambos como conxuntos, que ta incluyíu nel otru.
Si "a" y "b" son ordinales, entós "a"O"b", la unión de los conxuntos, tamién ye un ordinal. En particular, si son ordinales finitos (conxuntos finitos) correspondientes a los naturales "a" y "b", entós "a"O"b" correspuende al mayor de los dos, "a" o "b". Polo xeneral, si los conxuntos "a" son ordinales, onde "i" toma tolos valores d'un conxuntu "I", entós "a" = O"a" tamién lo será. Y si el conxuntu "I" nun ye finito, tampoco lo será "a". Asina vamos llograr ordinales (esto ye númberos) infinitos. 
Acabamos de cayer nuna "trampa", al falar de conxuntu finito ensin definir el conceutu. Pa definilo rigorosamente, tenemos de comparalo colos ordinales. Dos conxuntos bien ordenaos "A" y "B" son isomorfos (con relación al orde) si esiste una biyección "f" ente dambos que respeta l'orde: si "a" < "a"' en "A", entós "f"("a") < "f"("a") en "B". Resulta obviu constatar que si "A" ye un conxuntu ordenáu con "n" elementos ("n" enteru natural) entós "A" ye isomorfu "a" = {0, 1, 2, ..., n-1}. Basta con renombrar cada elementu de "A" pa llograr "A" = {"a", "a", "a", ..., "a"}. Un isomorfismu ye puramente un cambéu d'apelación. Vamos Dicir qu'un ordinal ye finito si caúna de les sos partes non vacíes tien un elementu máximu. Polo tanto tou natural ye un ordenal finito. La intuición diznos que nun hai otros ordenales finitos. Lóxicamente, vamos dicir qu'un conxuntu ordenáu ye finito si ye isomorfu a un ordinal finito, esto ye a un natural.
Pa introducir los ordinales infinitos, ye precisu dar agora la definición esacta d'un ordinal: 
Yá vimos que ye'l casu pa los naturales: Por exemplu, el conxuntu 2 = {0, 1} almite 1= {0}, como elementu y polo tanto tamién como subconxuntu.
Tou conxuntu bien ordenáu ye isomorfu a un ordinal. Esto ye obviu nel casu finito, y amuésase por inducción transfinita que lo ye nel casu infinitu. Esto ye, renombrando los elementos d'un conxuntu bien ordenáu siempres llogramos un ordinal.
Yá vimos qu'una unión cualesquier d'ordinales ye un ordinal. Si tomamos una unión finita d'ordinales finitos, fabricamos un ordinal finito. Pa llograr el primera ordinal infinitu tenemos qu'axuntar un númberu non finito d'ordinales finitos. Faciéndolo, siempres cayemos nel mesmu conxuntu, construyíu al axuntar tolos ordinales finitos, ye dicir los naturales. El conxuntu de tolos naturales, ℕ, ye pos el primera ordinal infinitu, lo que nun tendría de sosprender, y notar nesti contestu ω (omega).
Pa visualizar los ordinales, resulta bien prácticu representar cada unu por un puntu d'una sucesión creciente converxente, como por casu o = 1 - 1/(n+1). Esto da daqué asemeyáu a: 
Escoyamos un puntu de la sucesión, y miremos cuantos puntos tán más a la izquierda. Nel exemplu, hai cuatro, y polo tanto tratar d'o, lo que correspuende al ordinal 4. 
Pa representar l'ordinal w, resulta natural añedir a la sucesión previa un puntu 'O' asitiáu esactamente na llende de la sucesión:
A la izquierda d'o hai una infinidá de puntos, polo tanto w ye infinitu. Pero si escoyemos a cualesquier otru puntu de la sucesión a la so esquierda, yá nun ye'l casu, lo cual prueba que w ye'l primera ordinal infinitu.
Dempués de w llega w+1, w+2 ... que se representen añediendo a la derecha unu dos o más puntos, primeramente distantes, y depués más cercanos ente sigo:
Más xeneralmente, pa sumar dos ordinales A y B camúdense los nomes de los elementos por que sían toos distintos, depués xúntense los conxuntos A y B, poniendo B a la derecha d'A ye dicir imponiendo que cada elementu de B sía mayor que tolos d'A.
Asina construyimos w+1, ... y asina podemos construyir 1+w: Notemos Y el elementu de 1, y X los de w:
Salta a la vista que w y 1+w son bien paecíos. De fechu la función x →x - 1 realiza un isomorfismu ente ellos (1+w tien dos elementos llamaos 0: 0 y 0. El primeru fai'l papel de -1 na función). Polo tanto correspuenden al mesmu ordinal: 1+w = w. Mas nun ye'l casu de w+1, que ye distintu de w porque'l so el conxuntu w+1 tien un elementu máximu (l'O del dibuxu) ente que'l conxuntu w nun lo tien (la llende de los naturales nun ye un natural). 
El puntu w (l'O del dibuxu) nun tien antecesor, ye dicir que nun esiste un n tal que n+1=w: dizse que w ye una ordinal llende. Cero tien tamién esta propiedá pero nun merez esta apelación. 
Constrúyese de la mesma w + w que se nota lóxicamente 2w. La multiplicación definir a partir de la adición como pa los naturales.
Una vegada que se representó nw, con n natural, nun resulta demasiáu difícil imaxinar lo que va ser 
w.w, escritu w. Depués puede definise w, con n natural, y, tomando la llende, 
w, tien tantos elementos como la recta real.
La sucesión formula_18 tien como llende formula_19.
El cardinal d'un conxuntu ye'l númberu d'elementos que contién. Esta noción ye polo tanto distinta del ordinal, que caracteriza'l llugar d'un elementu nuna sucesión. ""Cinco"" difier de ""quintu"" anque obviamente esiste una relación ente dambos. Dizse que dos conxuntos tienen el mesmu cardinal si esiste una biyección ente ellos. Contrariamente a los ordinales, esta biyección nun tien que respetar l'orde (amás los conxuntos nun tienen que ser ordenaos).
Como yá tenemos un surtíu de conxuntos -los ordinales- veamos los sos tamaños (esto ye los sos cardinales) respectivos. Nun ye nenguna sorpresa que los ordinales finitos tamién son cardinales: ente dos conxuntos con n y m elementos, m y n distintos, nun puede haber biyección, polo tanto tienen cardinales distintos. Pero nun ye'l casu colos ordenales infinitos: Por exemplu, formula_20 y formula_21 tán en biyección pola función:
Suelse notar |A| el cardinal d'A. Llámase formula_25 ("alef") el cardinal de w, esto ye del conxuntu de los naturales (onde "alef" ye la primer lletra del alfabetu hebréu).
Si A y B son conxuntos, entós formula_26, onde x designa'l productu cartesianu de los conxuntos, y "·" ye'l productu de los cardinales definíos por esta fórmula.
El conxuntu de les partes d'un conxuntu A, P(A) ta en biyección col conxuntu de les funciones d'A escontra {0,1}, conxuntu que d'escribe 2, como casu particular de Y que denota el conxuntu de les aplicaciones de X escontra Y.
El cardinal de R, conxuntu de los reales, ye polo tanto 2, porque R ta en biyección coles partes de N, per mediu de la escritura decimal de los reales.
Non puede decidise, colos axomes clásicos (los de la teoría de los conxuntos, fundamentos de la matemática), si esiste un cardinal mayor que alef y menor que 2, ye dicir si esiste un conxuntu con más elementos que N pero con menos elementos que R. La "hipótesis del continuu", que ye un axoma adicional, afirma que non.
Un conxuntu de númberos reales "S" ye acutáu superiormente si esiste un númberu "c" (la cota) tal que "c" ye mayor que tou elementu de "S" (Por exemplu, si "S"={π ; 7 ; formula_27} entós "S" ye un conxuntu acutáu, una y bones el númberu "c"=10 cumple que π<10, 7<10, formula_27<10). Cuando un conxuntu nun ye acutáu, pa cualquier númberu "c" ye posible atopar formula_29 de cuenta que "c < x". El conceutu d'infinitu introduzse como una cota especial pa esti tipu de conxuntos. Esti conceutu d'infinitu representar col símbolu formula_30.
Tamién ye utilizáu en el Analís matemáticu cuando quier espresase que los términos d'una sucesión ordenada, o los valores que toma una función al tomar la variable dependiente valores cercanos a unu fitu primeramente "diverxe" ("tiende a infinitu", o'l so llende ye infinitu). Nesti contestu, considérase formula_31 pa representar a la llende que tiende a infinitu y formula_32 a la llende cuando tiende a 0; y non al númberu 0). 
Pa recordar les riegles de llende suelse entós allegar a les siguientes riegles nemotecnies:
Llendes indeterminaes (nun ye posible determinar a priori el so valor como nel restu de los exemplos, nun hai un valor asignáu):
De manera rellacionada col infinitu pa númberos reales, dalgunos lenguaje de programación almiten un valor especial que recibe'l nome de "infinitu": valor que puede llograse como resultáu de ciertes operaciones matemátiques non realizables, tales como les descrites nel puntu anterior o operaciones teóricamente posibles, pero demasiáu complexes pal so trabayu nel ordenador/llinguaxe en cuestión. N'otros llinguaxes a cencielles produciríase un erru.
Los oríxenes del símbolu d'infinitu formula_30 son inciertos. Cuidao que la forma asemeyar a la curva lemniscata (del llatín "lemniscus", ye dicir "cinta"), suxurióse que representa un llazu zarráu. 
Tamién se cree posible que la forma provenga d'otros símbolos alquímicos o relixosos, como por casu ciertes representaciones de la culiebra uróboros. El matemáticu John Wallis foi'l primeru n'usar el símbolu formula_30 pa representar al infinitu nel so tratáu "De sectionibus conicus" en 1655.
El símbolu d'infinitu representar en Unicode col calter ∞ (O+221Y).
Caballería
Caballería o arma de caballería ye la fuerza de combate montada a caballu. Esti términu remanez del francés "cavalerie". Xeneralmente, la designación nun s'emplegaba pa fuerces militares qu'en cuenta de caballos facíen emplegu d'otros animales, como camellos o mules.
Nes civilizaciones antigües como Exiptu, Babilonia o Asiria, emplegábense principalmente los caballos como tiru pa carros armaos dende los que se refundiaben xabalines o fleches escontra l'enemigu. Darréu, la escoyeta y cría de races más fuertes permitió l'usu de caballeros armaos na guerra, y el carru de guerra foi cayendo en desusu, de la que la infantería desenvolvía táctiques qu'anulaben la so efectividá.
Na Antigüedá y hasta la crisis que travesó l'Imperiu romanu nel sieglu III, la caballería utilizábase sobremanera pa esploración y n'auxiliu de la infantería, que llevaba'l pesu de la batalla, dexando a la caballería realizar rápides maniobres pa envolubrar al enemigu pol so puntu feble y aprovechar la retirada en desorde del enemigu pa escorrelu y face-y gran cantidá de baxes. Alexandru Magno foi un maestru nel usu de la caballería como sofitu a la falanxe macedonia. Aníbal sirvíase del so exércitu de caballería formáu por celtíberos y númides pa envolubrar la retaguardia de los romanos en Cannas y masacrar una fuerza bien superior a la de so. Xuliu César dio-y un papel menos relevante, utilizándola primero de too pa escorrer al enemigu que fuxía o pa provocala nun enemigu yá «allandiáu» pola infantería. Tamién esistíen pueblos guerreros, principalmente asiáticos, qu'emplegaben la caballería de forma casi esclusiva, como los partos, que la so fuerza principal yeren los arqueros montaos.
Nos exércitos romanos, la caballería esperimentó una crecedera importante nel so númberu y les sos funciones col Altu Imperiu, periodu mientres el que taba arrexuntada na so mayor parte en nales o n'unidaes mistes con infantería, con gran presencia de pueblos aliaos de Roma. En tiempos del emperador romanu Adrianu, los romanos adoutaron les sos primeres unidaes de caballería acorazao de mano de los sármatas, dempués y baxo influencia de los perses esti tipu d'unidaes multiplicóse. Nel exércitu baxoimperial, la caballería pasa a desempeñar un papel fundamental, magar actúa conxuntamente cola infantería, agora ye la pieza clave del campu de batalla. Nes sos diverses formes (acorazada, d'arqueros...) foi integrada nel nucleu de los exércitos de campaña tardorromanos; esta tradición militar viose siguida nel exércitu bizantín, non asina n'Occidente, pos los exércitos bárbaros de los reinos xermanos surdíos del esbarrumbe imperial yeren fundamentalmente exércitos d'infantería.
La caballería pesada volvería a Europa Occidental per otru camín: nel sieglu VII apaez l'estribu en China y estiéndese rápido per Asia hasta Turquía y los Balcanes, yá nel sieglu VIII conozse n'Europa al empart que la siella evoluciona pa dar estabilidá al xinete. Bien seya por influencia árabe o más probablemente de los ávaros, la caballería acorazao conviértese na punta de llanza de los exércitos carolinxos, que van forxar l'imperiu más vastu de la Edá Media occidental. D'esta forma nos sieglos IX y X, impulsada agora poles necesidaes de la llucha escontra'l invasores sarracenos, "magiares" y viquingos, configúrase la caballería pesada típica del caballeru medieval.
Armar y dar montadura a un guerreru ye daqué bien caro, de mou que la caballería medieval apaez amestada totalmente al fenómenu del feudalismu. Los caballeros son señores o vasallos aventayaos con poder social y económicu que guarden amás la exclusividá de la caballería pa la so clase. Primeramente protexíos con un traxe completu de cota de malla y un yelmu, que va aumentando de tamañu hasta convertise nel sieglu XII nun gran y pesáu cubu metálicu sofitáu sobre pechu y llombu, amiéstense progresivamente proteiciones estra al conxuntu, y el caballeru y el caballu terminarán por tar totalmente revistíos de plaques metáliques a partir del sieglu XIV, lo que da orixe tamién a la escoyeta de races pa dar llugar a caballos grandes y pesaos capaces de sostener el conxuntu.
La estratexa de la batalla nesta dómina ye bien simple. La caballería, protexida de pies a cabeza, llánzase en masa escontra los sos rivales na batalla; si la infantería s'aventura a tar en campu abierto, el pesu y emburrie de los caballos funde les sos fileres y la ventaxosa posición del caballeru déxa-y descabezar y masacrar infantes al presto. Nada paez alteriar l'orde hasta qu'en 1346 y 1415 los arqueros ingleses, protexíos pola infantería, ganen totalmente a la caballería feudal francesa en Crecy y Azincourt. Finalmente, l'esbarrumbe de la caballería pesada feudal acelérase col desenvolvimientu en Suiza d'una táctica nueva de combate nel sieglu XV: la infantería suiza avanza en cuadros apertaos arizaos de piques de más de 6 metros, de les que salen fileres de ballesteros y arqueros qu'abrasen les fileres enemigues, p'abellugase nuevamente nel cuadru. Rápidamente los reis europeos contraten a mercenarios suizos y esta idea ameyorada da llugar al terciu español, que mientres dos sieglos sedría l'amu del campu de batalla n'Europa.
La caballería empieza asina mientres los sieglos XVI y XVII a allixerase, les armadures pesaes yá nun sirven énte les piques y los arcabuces. N'Europa central empieza a desenvolvese una caballería llixera, protexía tolo más por una coraza, y armada con espada y trés o cuatro pistoles que s'avera rápido a los cuadros d'infantería, descarga les sos armes a distancia segura y retírase o carga escontra los cuadros cuando fuxen o s'atopen esvalixaos.
Por cuenta de les nueves formes de combatir, con tola infantería armada con fusiles y bayonetes, la caballería paez resurdir con fuerza nel XVIII. Dada la lentitú del procesu de carga del fusil y de que na práutica ye imposible atinar con seguridá a una distancia mayor de 100 metros, una fuerza capaz d'avanzar a gran velocidá pol campu de batalla y efeutuar una carga impetuosa paez de gran utilidá. 
La caballería d'esti periodu estrémase en pesada y llixera. La pesada monta grandes caballos, dacuando con proteiciones na parte frontal del animal, armada con espada o llanza; ta pensada pa llanzase de frente escontra la infantería, provocando col pesu ya ímpetu de la so carga fendedures nes llinies pa depués dispersar y esterminar a los infantes. Los coraceros franceses y los llanceros polacos son exemplos d'esti tipu de caballería. La caballería llixera monta caballos rápidos y más pequeños, y va armada xeneralmente con sable; ta pensada pa la esploración, fustigamientu del enemigu y persecución en fuga. Los húsares son un típicu exemplu d'esta clase de caballería.
Napoleón usó llargamente dambes tribes de caballería nes sos campañes. En 1815, na batalla de Waterloo, la caballería nuevamente entra en crisis, esta vegada definitiva. Wellington ordena a la so infantería en cuadros, coles llinies internes relevándose nel tiru, mientres les esternes presenten un frente de bayonetes. Tres delles cargues, la caballería francesa ye abrasada, los cuadros británicos aguanten y Napoleón ye derrotáu. 
Sicasí, a pesar de les lleiciones de les guerres napoleóniques siguen emplegándose vieyes estratexes. Na Guerra de Secesión d'Estaos Xuníos y la Guerra Franco-Prusiana n'Europa, mientres la segunda metá del sieglu XIX, los fusiles cuadripliquen el so algame y puntería, masacrando a la caballería nes sos cargues y utilizando los cuadros cuando yera preciso.
Cola apaición de les armes de repetición y el revólver, paez alicar la caballería, y mientres la Guerra de Secesión la caballería de dambos bandos va armada con un rifle y dellos revólveres, que descarguen a una distancia segura, o utilicen desmontaos, pa replegase rápido énte l'avance de la infantería. Amás, les potencies coloniales caltienen importantes fuerces de caballería nes sos colonies pa favorecer la movilidá de les sos fuerces. Na práutica, la carga frontal escontra la infantería cuando s'atopa en posición de combate conviértese nun actu suicida.
L'apaición de l'ametralladora a finales del sieglu XIX da'l puntillazu definitivu a la caballería. A pesar d'esta evidencia, na primer ya inclusive na Segunda Guerra Mundial utilícense unidaes de caballería, como los famosos llanceros polacos estrapayaos poles divisiones Panzer nazis magar que de fechu la última carga de caballería na guerra fízola'l "Reggimento di Cavalleggeri Savoia" en Rusia, en 1942. Dempués d'esta guerra, na que la caballería foi casi testimonial, les unidaes de caballería reconvirtiéronse xeneralmente n'unidaes acorazaes cola tropa armada al estilu de la infantería moviéndose en blindaos de tresporte y ataque y carros de combate llixeros como'l BMR de sofitu. Otra variante de significancia que se dio, y que yá fadría apaición na Primer Guerra Mundial, foi la conversión de los soldaos de Caballería en soldaos de la Fuerza Aéreo, a la que se tresmitió parte del antiguu folclore de la fuerza, como elementos de la so vestimienta y el cuidu del honor (como prauticaba'l Barón Bermeyu, por casu, que saludaba a los sos adversarios enantes de batese con ellos, nun atacaba a los que refugaben el so retu y dexaba retirase a los contrincantes malfiríos).
Infantería
La infantería ye la fuerza de combate a cuerpu, utiliza tou tipu de armes portátiles y semiportatiles y pal so desplazamientu puede emplegar tou tipu de medios de tresporte, puede combatir por si sola con posibilidaes llindaes o en combinación con dalguna otra arma, siempres y cuando esta tea actuando nel so sofitu p'asina aumentar les sos posibilidaes. 
Nes primeres files asítiense los soldaos de la infantería llixera, qu'apenes lleven protección.
La infantería foi siempres con poques esceiciones la fuerza principal de los exércitos a lo llargo de la hestoria. Nos antiguos imperios de Sumeria, Babilonia, Asiria y Exiptu la infantería, acompañada de carros de guerra tiraos por caballos, yera siempres la masa principal del exércitu y taba formada xeneralmente per un sitiu por guerreros armaos con llanzes, escudos, espades, hachos o maces y por otru por importantes contingentes d'arqueros qu'abrasaben les files enemigues mientres los combates.
Na Grecia Clásica mientres el sieglu VIII e.C. apaez la falanxe, formación militar d'infantería que mientres sieglos sería la dominante nel campu de batalla hasta l'apaición y afitamientu de la lexón romana que demostró la so superioridá na batalla de Pidna nel sieglu II e.C. Cola falanxe y sobremanera cola lexón, la infantería pasa d'actuar en mases que carguen de forma más o menos ordenada a formar bloques flexibles coordinaos na batalla que maniobra camudando de posición hábilmente ante les reacciones enemigues, envolubrando y faciendo frente a contraataques, etc. La lexón foi una formación qu'apurrió a Roma absoluta superioridá mientres sieglos inclusive en condiciones d'inferioridá numbérica evidente.
Mientres la decadencia y cayida de Roma la caballería cobraba cada vegada más importancia por influencia persa, de pueblos de la estepa y xermánica. Mientres la Edá Media el feudalismu consolida esti fenómenu dando absoluta supremacía nel campu de batalla al caballeru pesadamente armáu y convirtiendo a la infantería nuna fuerza puramente auxiliar, para guarda de fortificaciones y castiellos, etc. La infantería sigue l'exemplu de la caballería y utiliza la cota de malla y armadures, más llixeres de xacíu.
L'apaición a la fin de la Edá Media de monarquíes fuertes deseoses d'apoderar totalmente a'l señores, xuntu con cambeos tácticos que beneficien a la infantería, camuden el panorama. Los reis precisen exércitos fuertes que tienen que caltener del so bolsu y obviamente los soldaos a cuerpu son más baratos. N'Inglaterra desenvolver mientres la Edá Media'l arcu llargu, una arma capaz de llanzar una docena de proyectil per minutu contra l'enemigu, anque precisa homes fuertes y años d'entrenamientu p'apoderalo. Con grandes contingentes d'arqueros el ingleses ganen a la caballería feudal francesa en 1346 y 1415 nes batalles de Crécy y Azincourt. Finalmente nel sieglu XV los suizus empiecen a esportar por tol continente la so forma de llucha, cuadros d'infantes bien próximos ente sigo armaos con piques de cinco o más metros que contienen y enarten a la caballería, desordenar y frenándola, y entós del so interior salen soldaos armaos con alabardes y mandobles que masacran a la caballería, paraos y apertaos los caballeros con poques posibilidaes de defendese.
Perfeccionando la estratexa suiza y añediendo la esperiencia propia de la infantería mientres la Reconquista y les del Gran Capitán en Italia, surde en España el terciu a la fin del sieglu XV. La innovación más importante ye la incorporación de grupos de ballesteros y arcabuceros que s'esplegaben pelos llaos del cuadru de piqueros o tres les primeres files y acribillaben col so fueu al enemigu. Adulces los arcabuceros van convirtiéndose nuna unidá d'élite encargada de los asaltos a fortificaciones y la so proporción va aumentando, sumiendo adulces los ballesteros a lo llargo del sieglu XVI. Na batalla de Pavía en 1525, los tercios españoles entartallen totalmente a la caballería feudal francesa de Franciscu I, demostrando definitivamente'l dominiu absolutu de la infantería nel campu de batalla.
Nel sieglu XVII el terciu va perdiendo'l so poder adulces. Cada vez aumenta más la proporción de soldaos con armes de fueu, agora mosquetes. A principios de sieglu los exércitos centroeuropeos utilicen una única llinia de piqueros como protección ente que dos o tres línea de mosqueteros se turnan disparando contra l'enemigu. Esto dexa que la caballería, allixerada del so pasáu medieval, vuelva tener importancia nel campu de batalla. A mediaos de sieglu en Prusia tolos soldaos d'infantería pasen a ser tiradores gracies a la combinación de fusil y bayoneta y entámense en grupos de tres línea que van avanzando amodo mientres descarguen sucesivamente los sos fusiles y cargar lo más rápido que pueden pa volver disparar y finalmente cargar contra l'enemigu coles bayonetes. El modelu estiéndese y a finales de sieglu prácticamente tolos exércitos d'Europa pasen a tener namái dos tipos de soldaos d'infantería : fusileros y granaderos.
Los fusileros, que formen la masa principal de la infantería, van armaos namái con fusil y bayoneta. Los granaderos formen unidaes d'élite utilizando los soldaos más altos y fuertes del exércitu que lleven, amás del fusil y bayoneta, granaes en forma de boles metáliques con una pequeña carga de pólvora y una mecha qu'encienden gracies a un gordón que lleven encendíu y endolcáu alredor del so costazu pa refundiala contra les files enemigues enantes del choque. Normalemente lleven tamién un sable curtiu pa combatir cuerpu a cuerpu mientres l'asaltu a fortificaciones, misión que-yos ta acutada, al pie de la de tar nes posiciones más importantes y peligroses na batalla. Los granaderos nun pueden llanzar bien granaes colos sombreros anchos de dos o tres picos de los fusileros, asina que lleven sombreros en forma de tubu o mitra que nun sobresalen de la cabeza pero son bastante altos pa impresionar más.
A lo llargo del sieglu XVIII el modelu caltiénse inmutable. Los reximientos formen los sos batallones y compañíes a lo ancho del campu, asocediéndose les mesmes con pequeños buecos ente elles, ordenaes en trés o cuatro files qu'avancen adulces escontra l'enemigu, detiénense, disparen, carguen los sos fusiles, avancen y vuelven disparar y a recibir disparos pa enfrentase coles bayonetes si l'enemigu nun se retiró poles baxes de los disparos enantes del alcuentru. En tou momentu'l soldáu d'infantería tien de permanecer de pies, yá que d'otra forma nun podría cargar el fusil, pero les armes son de tan curtiu algame ya imprecises que'l númberu de baxes ye amenorgáu, si comparar coles producíes nel combate cuerpu a cuerpu. La caballería recuperó importancia nel campu y cada vegada paez más decisiva cuando se trata de romper llinies de fusileros en sofitu de los mesmos y masacrarlos na so retirada.
La artillería, un elementu qu'hasta'l sieglu anterior yera pocu más qu'una anécdota, tamién va teniendo cada vegada más importancia a midida que evolucionen los proyectiles contra la infantería, que maten o manquen cola so metralla a los soldaos nunos pocos metros alredor.
Nel sieglu XIX la infantería vuelve demostrar que ye la fuerza principal del campu de batalla. La posición en cuadru dexa enfrentase a la caballería y aguantala mientres l'artillería y otros cuadros abrasar, como demuestra Wellington en Waterloo frente a Napoleón. Les innovaciones técniques nel fusil y l'artillería son enormes a lo llargo del sieglu mientres el oficiales siguen con esquemes napoleónicos en mente. Alredor de 1850 los fusiles tienen 400 m d'algame efectivu y son capaces de travesar al soldáu de la primer fila y matar al de la segunda. Empiecen a producise carniceríes como nunca se vieren en circunstancies normales, na Guerra de Secesión estaunidense por casu hai 600.000 muertos y 30.000 tullíos, un preludiu de lo que va deparar la denominada Gran Guerra o I Guerra Mundial.
Mientres la Primer Guerra Mundial la infantería lliteralmente sotiérrase. La potencia de l'artillería y l'usu masivu d'ametralladores, faen que se tengan qu'escavar trincheres y abelugos d'un llau a otru de Francia. Los esquemes napoleónicos siguen mandando y asocédense ataques masivos absurdos que provoquen baxes en cantidaes hasta entós impensables. Nesti contestu apaecen intentos de "solución" como'l carru de combate, l'entamu de la guerra química per aciu l'usu de gases tóxicos o les unidaes especiales d'infantería d'asaltu alemanes, los "Sturmtruppen", armaos con subfusil que s'averen abasnar hasta les posiciones enemigues pa llanzar a curtia alloña ataques coles sos armes automátiques, granaes o lanzallamas y asaltar la posición.
Nel periodu de entreguerras asocédense les "teoríes" pa evitar les situaciones de guerra estática. El prototipu d'infantería col que se llega a la II Guerra Mundial basar n'escuadrones d'unos diez homes armaos la mayoría con fusiles de cerrojo y granaes similares a l'anterior guerra pero cola novedá de qu'unu d'ellos porta una ametralladora llixera de sofitu y unu o dos más lleven subfusiles. El pelotón alemán, coles sos ametralladores MG-34 primeru y MG-42 dempués va tener de primeres la supremacía, la doctrina alemana ye defender de toes toes al portador de l'ametralladora que ye'l que dirixe cola so acción la defensa o l'asaltu. Ésta ye la infantería estándar.
El alemanes, siguiendo les teoríes del xeneral Heinz Guderian, crean un nuevu tipu d'infantería, los "Panzergrenadier" (granaderos acorazaos, dáse-yos el nome de granaderos pola connotación d'unidá d'élite que tenía'l términu) que tienen de dir al llau de los tanques montaos en vehículos blindaos touterrén, estenando'l terrén d'artillería antitanque y otres torgues por que los carros avancen. Llogren insospechados ésitos colos sos "Blitzkrieg" (guerra relámpago), que va funcionar hasta que yá nun pueden competir cola superioridá numbérica y l'armamentu aliáu a partir de 1943. Tres Stalingrado y Túnez, el alemanes pierden la fuerza necesario pa empecipiar nueves ofensives pa llograr los fines estratéxicos que los impulsaron a empecipiar la II Guerra Mundial, yá nun tienen la iniciativa y vense empuestos a una absurda guerra defensiva que los va llevar a defender l'últimu apartaz montáu nos soterraños de Berlín.
A partir de la postrera guerra mundial el pelotón d'infantería siguió l'enclín d'aumentar la potencia de fueu del soldáu individual col usu del fusil d'asaltu, capaz d'actuar como un fusil tiro a tiru tradicional a llarga distancia o automáticu pal asaltu. El soldáu dispon tamién de dellos tipos de granaes de mano pal asaltu y en tou pelotón disponer de sistemes de lanzacohetes portátiles polivalentes capaces d'actuar como contracarro, antibunquer o antipersona, tando xeneralmente disponibles a nivel de compañía medios más contundentes como misiles empuestos portátiles anticarro o antiaéreos pa faer frente a carros de combate o aviación a baxu altor. Per otru llau la infantería tiende a mecanizarse y acorazase lo más posible. La infantería moderna tien de colar próxima a los tanques, pa defendese del fueu enemigo. Dende les divisiones "Panzer" hasta güei evolucionaron vehículos blindaos que dexen tresportar un pelotón d'infantería nel so interior como los tresporte blindaos de personal o combatir en primer llinia como los vehículo de combate d'infantería.
Un tipu especializáu d'infantería ye lo que se conoz por infantería "llixera". Esti tipu d'infantería ta pensáu pa la incursión en fondura dientro de territoriu enemigu fornida con medios llixeros (tresporte blindáu de personal, artillería llixero...) y gran movilidá pa esploración y asaltu d'oxetivos "complicaos", teniendo polo xeneral la considerancia d'unidaes d'élite. Los nomes colos que se conoz esti tipu d'infantería son xeneralmente de tipu "rangers" pa exércitos anglosaxonos, "cazadores" na so denominación española ya hispanoamericana o "chasseurs" y "Jäger" nos exércitos francés y alemán. A esti tipu d'unidaes pertenecen los Rangers del Exércitu estaunidense, la Lexón estranxera francesa, la Lexón,Cazadores de Monte (Arxentina), Cazadores de monte, Caballeros Lexonarios Paracaidistes Españoles (Brigada d'Infantería Llixera Paracaidista), aerotresportaos (Brigada d'Infantería Llixera Aerotransportable), etc. 
Estes unidaes suelen actuar a nivel de reximientu o compañíes, ensin formar de normal divisiones completes como la infantería convencional.
De creación recién, tien les sos bases na introducción nel campu de batalla de los carros de combate o Tanque (términu vulgar) mientres el periodu de la Primer Guerra Mundial, por cuenta de esta nueva incorporación, los exércitos de tierra crean una caña paralela a la infantería llixera. 
La misión de la infantería mecanizada ye la de presentar sofitu a la infantería a cuerpu, presentar batalla a les unidaes mecanizadas presentes nel campu de batalla, según el tresporté d'infantería a cuerpu en blindaos afechos pa ello Vehículu de combate d'infantería (ASCOD), denomináu tamién Pizarro.
Dellos exemplos de vehículos acorazaos son el Lleopardu 2Y (España), M1 Abrams (Estaos Xuníos), Merkava (Israel).
Fuerza aéreo
Una fuerza aéreo, tamién conocida en dellos países como un exércitu del aire o una aeronáutica militar ente otros nomes, ye nel sentíu más ampliu, la unidá militar nacional que lleva a cabu principalmente la guerra aérea. Más específicamente, ye la caña de les fuerces armaes d'una nación responsable de la guerra aérea, a diferencia d'un exércitu (caña terrestre), marina de guerra armada (caña marítima) o otres cañes. Típicamente, les fuerces aérees encargar de llograr el control del aire, llevar a cabo misiones de bombardéu estratéxicu y apurrir sofitu a les fuerces de superficie.
Les fuerces aérees de normal consisten nuna combinación d'aviones de caza, bombarderos, aviones de tresporte, helicópteros y otres aeronaves. Delles fuerces aérees tamién son responsables d'operaciones militares nel espaciu, misiles balísticos intercontinentales (ICBM) y equipos de comunicaciones. Munches fuerces aérees tienen el mandu y control d'otros activos de defensa aérea como artillería antiaérea, misiles superficie-enrite, o sistemes defensivos y redes d'alerta con misiles antibalísticos.
La fuerza aéreo opera xeneralmente con distintos tipos de aviones ente los que s'atopen los siguientes:
Delles fuerces aérees operen con satélites destinaos a ameyorar les comunicaciones, realizar reconocencies más efectives, etc.
Cabo destacar que por cada aeronave en serviciu esiste tou un grupu de persones destinaes a operar conducentemente la mesma. Esti grupu inclúi'l piloto, responsable de l'aeronave cuando esta alcuéntrase en vuelu, el personal de caltenimientu, el controladores de tránsitu aéreu, los encargaos de la comunicación de la aeronave col so centru de control y el personal alministrativu. En delles fuerces aérees hai funcionarios responsables de les armes nucleares estratéxiques y tamién de los misiles balísticos intercontinentales (ICBM).
Anque xeneralmente los principales dirixentes de les fuerces aérees son pilotos o ex pilotos de les mesmes, la gran mayoría del personal de la fuerza nun lo ye. Delles fuerces aérees operen con artillería antiaérea, paracaidistes, destinaos a la defensa per tierra de les bases aérees, ya inclusive coles sos propies fuerces especiales en tierra, encargaes d'operaciones de rescate, vixilancia y control del espaciu aereu.
Les carauterístiques d'ambiente ya intelixencia dixebren el poder aéreo de les fuerces de mar y tierra. Fecha esta distinción, podemos empezar a definir la función del poder aereu. Como base de discutiniu, podemos enfocar les capacidaes militares del poder aereu. Típicamente, los entusiastes del poder aereu concentráronse nel potencial de destrucción masiva del poder aereu, el bombardéu estratéxicu. Sicasí, deben trate sobre'l fondu de toles maneres como fuera usáu nel pasáu, a la lluz de la manera como se defina'l términu.
Históricamente, el poder aéreo foi usáu pa llograr proyección, denegación y supervisión. En cuenta de tratar de dar una definición, vamos referinos a estes funciones como capacidaes militares. Son una terna poderosa cola cual pueden desenvolvese funciones y misiones. Caúna representa un pervalible elementu del poder aereu que tien de reconocese nel usu de aeronaves.
La mayor parte de la teoría del poder aereu modernu dirixióse a la capacidá de proyección. Nesti contestu, proyección ye l'habilidá de poner fuerza militar nuna localidá dada, a ciertu tiempu. Esta definición intencionalmente ye xeneral. Hai una variedá de métodos pa enfocar el poder militar. El métodu más evidente de la fuerza aéreo ye'l bombardéu. Unu menos evidente pero igualmente importante ye la proyección de fuerces de tierra con una ponte aérea. La movilidá que l'exércitu tien anguaño ye la resultancia de la proyección de fuerza con helicópteros y aeroplanos de nala fixa. Práctiques comúnmente aceptaes, tales como'l sofitu inmediatu, interdicción y bombardéu estratéxicu, son variaciones d'esta capacidá. L'aspeutu fundamental de la proyección ye poner fuerza militar -comoquier- en cuantía dada y en tiempu y en llugar especificaos.
El sociu de la proyección tien de ser la denegación. Esta capacidá implica la denegación de llibertá d'acción al adversariu. Anque la proyección ye puramente ofensiva, la denegación implica un amiestu d'acciones ofensives y defensives. Per una parte, esta capacidá tien l'enclín a ser defensiva tocantes a la prevención d'acciones enemigues. Munchos consideren la Batalla d'Inglaterra como exemplu clásicu de denegación. Per otra parte, acciones ofensives, tales como les proxectaes al llogru de superioridá aérea, son tamién parte integrante de la denegación. Ciertos elementos de la interdicción y del sofitu aereu inmediatu pudieren tamién considerase nesta categoría. Col movimientu de tropes y recursos, una ponte aérea puede refugar territoriu o llibertá d'acción a un enemigu. 
Posiblemente la más usada y menos considerada capacidá militar del poder aereu ye la supervisión. A cencielles descrita, la supervisión implica xixilar y curiar p'asegurar fayadiza dirección y control. L'usu d'aviones de reconocencia y de satélites pa reparar desenvolvimientos militares estranxeros y protexer el territoriu propiu, ye una contribución importante y crítica del poder aereu. Claramente, esta capacidá fai usu del efectu de la visibilidá pa influyir les acciones de gobiernos contrarios. Por exemplu, la observación per satélites alredor del mundu ye un ingrediente clave nel poder militar de les grandes potencies (Estaos Xuníos d'América, Rusia, China, Xapón y l'Unión Europea) y un componente críticu de la política estranxera. La supervisión puede ser la causa de que dellos gobiernos tengan qu'adoptar un comportamientu distintu - camudar los sos planes militares. 
Estes capacidaes obren en conciertu pa sofitar misiones específiques del poder aereu. Les misiones son a cencielles declaraciones d'oxetivos militares que dan la base a les estructures de fuerza. Estos oxetivos pueden llograse exercitando capacidaes militares. En poques palabres, toa misión contién un amiestu d'estes capacidaes. D'ende qu'estes capacidaes establezan los cimientos pa construyir la declaración de misiones y l'estructura de fuerza. 
En cada misión hai una capacidá qu'apodera ente que les otres executen funciones de sofitu. Namái utilizando toles capacidaes puede completase una misión. Na interdicción, por casu, la proyección ye la capacidá dominante. Sicasí, la denegación ye necesaria pa suprimir les defenses enemigues -pa dexar llibertá de movimientu- y la supervisión ye necesaria pa consiguir información sobre'l oxetivu y evaluar el ésitu de la misión.
Béisbol
El béisbol, tamién llamáu beisbol o pelota base (del inglés "baseball"), ye un deporte de conxuntu xugáu ente dos equipos de 9 xugadores cada unu. Considérase unu de los deportes más populares de los Estaos Xuníos, Xapón, Canadá, Corea del Sur, Taiwán, Cuba, Australia, Méxicu, Nicaragua, Panamá, Puertu Ricu, Sudáfrica, Holanda, República Dominicana, Italia, Colombia y Venezuela. Los paises consideraos potencies d'esti deporte concéntrense n'América (Norte, Central, Caribe) y en Asia, siendo los Continentes Européu y Africanu los más arrezagaos, anque Europa cuenta con dos bonos esponentes como Holanda ya Italia; y en África namái cabo destacar a la selección de Suráfrica con dellos bonos talentos.
Xuégase nun estensu campu de yerba natural o artificial (con esceición de la zona onde'l xugadores de la ofensiva cuerren p'algamar les bases, allugaes nos vértices de la área cuadrangular llamada diamante, y "anotar", llamada llinia del corredor, y l'área del llanzador onde'l terrén ye una llomba de tierra). 
L'oxetivu del xuegu ye cutir una pelota con un bate ("batear"), moviéndola al traviés del campu y correr pel campu internu de tierra ("infield") buscando algamar la mayor cantidá de bases posibles hasta dar la vuelta a la base dende onde se bateó ("home") y llograr anotar el tantu conocíu como carrera, mentanto los xugadores defensivos busquen la pelota bateada pa eliminar al xugador que bateó la pelota o a otros corredores, primero qu'éstos lleguen a dalguna de les bases o consigan anotar la carrera (ver les regles pa más detalles del xuegu).
L'equipu qu'anote más carreres al cabu de les nueve partes, llamaes "entraes" que dura'l partíu, ye'l que resulta ganador. Si al términu de les nueve entraes regulares caltiénse un marcador igualáu en carreres, l'alcuentru esténdese tolo necesario pa qu'heba un ganador, según les regles básiques del xuegu nun esiste l'empate, permitíu namái en lligues d'aficionaos ya infantiles pa torgar el desgaste de los xugadores.
Per otru llau, una de les carauterístiques qu'estremen al "béisbol" d'otros deportes de conxuntu, ye que nésti la "defensa" ye la que tien la pelota.
Ta claro que'l béisbol modernu desenvolvióse nos Estaos Xuníos, anque l'orixe exautu del xuegu ta malo de determinar. La mayoría de los estudiosos creen que'l béisbol evolucionó dende una variedá de xuegos asemeyaos. Una lleenda popular cuenta que Abner Doubleday, que llegara a oficial del Exércitu de la Unión mientres la Guerra de Secesión Estaunidense (1861-1865), inventó'l béisbol en Cooperstown (Nueva York) en 1839. Anque nun esiste na actualidá nengún sofitu pa esti mitu; el Salón de la Fama ya'l Muséu Nacional del Béisbol atópense allugaos en Cooperstown.
Esisten evidencies de que se prauticaron xuegos con un palu y una bola dende les primeres dómines de la civilización. Cultures antigües, en Persia, Exiptu y Grecia, prauticaron xuegos con un palu y una bola pa divertise y como parte de ciertes ceremonies. Xuegos d'esti tipu estendiéronse demientres la Edá Media per toa Europa y fixéronse populares en variaes formes. Los europeos introducieron xuegos asemeyaos nes sos colonies d'América escontra'l sieglu XVI.
Esisten, a pesar de la versión popular del orixe del béisbol creáu por Doubleday, numberoses referencies a los términos "baseball" y "bat-and-ball" en documentos de los primeros años del sieglu XVIII. L'orixe del béisbol en realidá tendría de ser definíu como la evolución del béisbol, pos con base no qu'el historiadores del xuegu vinieron atopando, ye una derivación del xuegu “stool ball” que data dende la Edá Media y, de la mesma, el “stool ball” provién de xuegos rituales practicaos nel mundu antiguu. La primer referencia del términu “base ball” dar en 1744 pocu menos de 100 años primero que Abner Doubleday supuestamente inventar en Cooperstown, Nueva York en 1839. 
En 1744 surde en Inglaterra la primer evidencia impresa del xuegu 'Base Ball' que foi publicada nun llibru de pasatiempos infantiles. Ente esi añu y 1796 surden delles referencies más sobre baseball n'Europa dando cuenta d'un xuegu de pequeñes dimensiones xugáu por neños y neñes. En 1796 publicar n'Alemaña les primeres riegles de "base ball" lo que da cuenta de que, probablemente, nesi país yá se practicaba'l xuegu.
El xuegu emigra d'Europa a América ente mediaos y finales del sieglu XVIII lleváu polos colonu ingleses que s'establecíen nel Nuevu Mundu. La primer referencia de base ball xugándose n'Estaos Xuníos data d'abril de 1778 rexistrada nel so diariu pol soldáu George Ewing: “fixi exerciciu pela tarde y nos intervalos xugué base”.
En 1786, l'estudiante de Princeton, John Rhea Smith, menta nel so diariu que “Un bon día, xugué `baste ball`(sic) nel campus pero fui batíu porque fallé catcheando y cutiendo la bola”.
Darréu, en 1791, emítese una prohibición nel pueblu de Pittsfield Massachussetts pa “caltener les ventanes de la nueva Casa de Xuntes ... nenguna persona, va ser dexada de practicar los xuegos llamaos Wicket, Cricket, Base Ball, Football, Cat, Fives o cualesquier otru xuegu de pelota, dientro d'una distancia de 80 yardes de la referida Casa de Xuntes”.
Comoquier, ye a partir de la llista de riegles publicaes por Alexander Cartwright en 1845, conocíes como les "Knickerbocker Rules" por ser les aplicaes pol equipu Knickerbockers, que s'estableció y evolucionó la forma moderna del xuegu.
El primer club entamáu de béisbol foi formáu en 1842 por un grupu de mozos na ciudá de New York, encabezáu por Alexander Cartwright, que llamó al so club "Knickerbocker Base Ball Club". Los "Knickerbockers" desenvolvieron un conxuntu de venti regles, publicaes per primer vegada en 1845, que se convirtieron na base del béisbol modernu. El 19 de xunu de 1846, los "Knickerbockers" xugaron el que ta consideráu como'l primer partíu oficial de béisbol modernu al enfrentase a otru equipu entamáu de béisbol llamáu "New York Club", no que ye agora Hoboken (New Jersey).
L'estilu de xuegu de los "Knickerbockers" estendióse rápido mientres la década de 1850, fundáronse clubes de béisbol por tola ciudá de Nueva York adoptándose nueves riegles. A finales d'esa década, la popularidá del xuegu estendiérase más allá de la ciudá y empezó a conocese como "New York Game" (El Xuegu de Nueva York).
El "New York Game" popularizar mientres la Guerra Civil Estaunidense, cuando los miles de soldaos de la Unión, que veníen de la ciudá de Nueva York, practicar nos llugares por onde viaxaben. Al rematar la guerra en 1865, el xuegu convirtiérase na variedá más popular de béisbol en tol país. Poco dempués, el nome de "New York Game" sumió y llamóse a cencielles baseball.
Cuando los españoles llegaron a Cuba (que por nome -y punxeron "Isla de Juana" pola fía de los Reis Católicos d'España) el 24 d'ochobre de 1492 atoparon a los aboríxenes cubanos practicando un xuegu al qu'ellos llamaben "batos", que xugábase con un tochu asemeyáu a un bate y una pelota fecha de resina d'árbol que se cutía. Y, al empar, cantábase un baille llamáu "areíto". 
Coles mesmes, nel México prehispánicu practicábase un xuegu de palu y pelota de cual sobreviven muertes en pintura mural en Teotihuacan y Les Figares, Veracruz según en figurillas en folla topaes na zona de Nayarit, México.
Tamién, na dómina de la colonización española esti xuegu llamóse "gatu vieyu" onde s'axuntaben mozos del movimientu independentista en contra de la corona española.
El primer xuegu de beisbol en Méxicu xugar a fines d'abril de 1847 nel parque "Los Berros" de Xalapa, Veracruz por soldaos del exércitu invasor estaunidense qu'utilizaron la prótesis de la pierna ("pata de palu") de Antonio López de Santo Anna, que prindaren díes enantes na Batalla d'Álamo Gordo.
A partir de 1866 hai evidencies de mexicanos xugando al béisbol en Santa Clara, California. Yeren mozos estudiantes que fueren unviaos a educase en California y empezaron a practicar el xuegu.
El primer equipu entamáu en México del que se tenga evidencia ye'l Union Base Ball Club formáu alredor de 1869 na fronteriza ciudá de Matamoros, Tamaulipas. L'equipu cruciaba'l Ríu Bravo pa enfrentar a los equipos estaunidenses en Brownsville, Texas. D'esti equipu sobreviven reportes periodísticos fechaos en 1869.
En Panamá empezar a xugar el béisbol escontra 1850-1855 cuando se realizaron les obres del Ferrocarril Transístmico, que tuvieron al cargu d'executivos y técnicos norteamericanos, principalmente de la Costa Este, onde s'anicia'l deporte. Ellos faíen competencies recreatives ente los sos emplegaos y prontamente la población panamiega aprendió a xugar el béisbol tan bien o meyor que los norteamericanos, arriendes d'ello empecipiaron munches lligues na área de tránsitu del ferrocarril qu'arreyaben a norteamericanos y panamiegos, llegando a guarase munches grandes rivalidaes que depués nos partíos podíen dar llugar a serios enfrentamientos ente los unos y los otros.
Y esa tradición siguió a lo llargo del restu del sieglu XIX, por tol sieglu XX y lo que va del sieglu XXI, siendo'l béisbol el deporte nacional de Panamá. Ye, pues, Panamá unu de los primeros países na rexón y el mundu enteru en xugar béisbol de forma masiva. Y foi país de grandes esponentes d'esti deporte como Rod Carew, Manny Sanguillén, Omar Moreno, y na actualidá Carlos Lee, Mariano Rivera, Carlos Ruiz ente los principales.
El béisbol en Cuba empezó cuando se formó'l Club de Béisbol de L'Habana en 1868, pero'l xuegu foi prohibíu polos gobernantes españoles y nun foi sinón hasta'l 23 d'avientu de 1874 que se rexistró'l primer xuegu documentado na islla, según publicó'l periódicu L'Artista cuatro díes dempués. Esto desenvolvióse nuna lliga profesional qu'empezó a xugase en 1878 y duró hasta la década de 1960, cuando Fidel Castro esaniciar. El primera llatinoamericanu nes Grandes Lligues foi Esteban Bellán, un cubanu qu'asistió a la universidá de Fordham y xugó pa l'Asociación Nacional de 1871 a 1873.
El deporte del beisbol xugar por primer vegada coles riegles pertinentes en Mayagüez. Un conductor de carros públicos llamáu don Félix Santiago creó un Indios de Mayagüez. Resáltase qu'esti equipu foi'l más esitosu en setenta y un años en tola lliga. 
Los mayagüezanos aprendieron a xugar beisbol viendo a les tropes norteamericanes xugar nes cais a finales del sieglu XlX. Depués hubo munchos puertorriqueños adscritos a les files del exércitu empezaron a xugar con ellos hasta qu'aprendieron lo que yera'l béisbol. D'ende d'equí p'arriba esistió'l béisbol en tolos niveles. Puerto Rico xugó por dos años adscritu a la organización norteamericana. Un añu dempués nació la Lliga de Baseball Profesional de Puerto Rico.
Mayagüez foi l'únicu equipu na historia que-y perteneció al pueblu. “El patroncito”, como lu llamaben a Alfonso Valdés foi dueñu de los Indios dende 1939 hasta 1957, cuando se cansó de tar al mandu de la franquicia. Apurrir a la Lliga y el pueblu, quien nun queríen perder el so equipu, y entamáronse pa recaldar fondos y caltener la plantiya de xugadores. Mayagüez forxó xugadores tan importantes como “Cholo” García, el primera puertorriqueñu en llanzar un xuegu ensin hits nin carreres en 1930 colos cardenales de Tony Luciano. Más tarde reconocióse'l so llabor cuando bautizaron el parque de pelota de Mayagüez en 1948, añu en que los Indios ganaron el campeonatu nacional que los llevó depués a la primer edición de la Serie del Caribe 1949.
La llegada del beisbol a Puertu Ricu convertir nun entretenimientu social, pero non pa toos. Dalgunos nun lo catalogaben d'esta manera, y nuna ocasión un periódicu publicó que, lamentablemente, los cuidadanos de la capital invirtieren el so tiempu na práctica d'un "entretenimientu zánganu". 
Esisten delles versiones de la llegada del beisbol a Puerto Rico pero la más aceptada y acertada ye la del caballeru Don Emilio Pasarell. En 1895, Caballeira informa qu'un mozu cubanu conocedor del deporte convido a otros mocinos y enséñolos. Ente los mocinos atópense: Enrique y Paco Gatell, José de Jesús Tizol, Luis y Jorge Colombani, Féliz Montañez, Antonio Cabana y Severu González, como dalgunos de los que recibieron les primeres clases de "béisbol". Estos mozos axuntar a xugar beisbol nun terrén onde anguaño queda alcontrada la "Biblioteca Carnegie", en San Juan. Les persones que pasaben y víen que-y pegaben a una pelota con un maderu dicíen que yeren unos ridículos, zánganos y manganzones.
Siguiendo la versión de Caballeira, había un maestru llamáu Braulio que sirvía d'árbitru nos xuegos. El primer partíu efectuar nel velódromu que taba na cai Cerra na parada 15 en Santurce, el domingu 2 de xunu de 1896. El Club Borinquen venció al Almendares con una puntuación de 22 a 11, el xugadores pol Borinquen fueron: Amo Iglesias, Jesús Cabanes, Ignacio Carballeira, Manuel del Valle Atiles, Enrique Gatell, Eduardo Saldañas, Luis Colombani, Félix Montañez y Jorge Colombani.
Depués de qu'el beisbol profesional tomara'l so puxanza fórmose una nueva lliga llamada Beisbol cimeru doble “A”. L'entamu d'esta lliga remontar al 1930- 1940 creada pola antigua Comisión de Parques y Recréu Públicos. De primeres yeren quince equipo y darréu venti. Nos años 70 Gil Bosch tuvo la presidencia por trenta y tres años aumentando les franquicies a trenta y seis. Nel 2002, cuando'l Lcdo. Gil Bosch retiróse, el Lcdo. Israel Roldán tomó'l so puestu y, sobre'l so mandu, aprobóse la riegla que dexaba participar xugadores profesionales (dos per equipu). Aumentó'l númberu de franquicies a cuarenta y ocho, creóse la lliga de muyeres y la lliga xuvenil amontar hasta setenta y ocho. Nel 2009, ante la creciente complexidá de la institución, la xunta de directores de la Federación de Beisbol decidió incorporar como estructures separaes los sos diversos componentes unu de los componentes ye Lliga de Béisbol Cimeru Doble A.
Dende mediaos de 1880 hasta mediaos de 1940 nun se dexó incluyir nes Grandes Lligues a xugadores negros. Nel so llugar, creáronse equipos formaos namái por xugadores negros que formaron lligues, llamaes "Lligues Negres". Una de les más conocíes foi la "Negru National League", que se formó en 1920. Jackie Robinson, unu de los xugadores más importantes de la "Negru League", aportó a el primer xugador negru nes lligues mayores modernes, cuando s'incorporó a los Brooklyn Dodgers en 1947. Robinson llevó a los "Dodgers" escontra la victoria nel campeonatu de la Lliga Nacional y foi proclamáu Novatu del Añu. A pesar d'enfrentase con sectores intransixentes y fanáticos, la so estraordinaria actuación y comportamientu sobre'l terrén ayudaron a superar los prexuicios raciales y llueu otru xugadores negros incorporar a les lligues mayores.
Dellos equipos de les Grandes Lligues treslladar mientres la década de 1950; el primeru, el "Boston Braves", treslladar a Milwaukee en 1953. Otros cambeos clave asocedieron en 1958, cuando los "Brooklyn Dodgers" colar a Los Angeles y los "New York Giants" dir a San Francisco y estendieron el mercáu del béisbol por tou Estaos Xuníos. El béisbol profesional fíxose tan popular que munches ciudaes pidieron permisu pa crear nuevos clubes, hasta llegar a los 30 equipos que conformen les Grandes Lligues nel presente.
Un momentu desgraciáu pal béisbol llegó na década de 1990. El xugadores consideraron que nun taben siendo abondo compensaos polos propietarios de los clubes, polo qu'empecipiaron una fuelga en septiembre de 1994 que duró hasta mayu de 1995 provocando que s'atayara la temporada de béisbol per primer vegada dende 1904.
Amás d'Estaos Xuníos, Méxicu y Canadá en América del Norte, el béisbol xuégase anguaño nel Caribe: Cuba, República Dominicana, Puertu Ricu y Curaçao, tamién en Centroamérica: Nicaragua, Panamá y Guatemala, y en Suramérica: Arxentina, Brasil, Chile, Colombia, Ecuador y Venezuela; y en Asia (Xapón, Corea del Sur, China y Taiwán). N'Europa espierta escasu interés, destacando Holanda (campeona en 20 de los 30 campeonatos europeos apostaos, y 7 veces subcampeona), Italia (8 y 15) y España (1, 1 y 12 bronces).
Los equipos campeonos de cada lliga nacional iverniza en México, Venezuela, Puerto Rico y República Dominicana participen añalmente na Serie del Caribe. Dende 1949, República Dominicana foi'l país con más equipos trunfadores, con dieciocho título, depués síguen-y los equipos de Puerto Rico con catorce, Venezuela siete y México seis. 
La nación que más llogros collechó a nivel de selecciones nacionales foi Cuba, ganadora en múltiples eventos oficiales entamaos pola Federación Internacional de Béisbol. Cola celebración nel 2006 del primera Clásicu Mundial de Béisbol, Cuba llogró reivindicar la so calidá como indiscutible potencia beisbolera. Xapón foi'l campeón d'esti tornéu entamáu pola MLB, organización rectora del Béisbol de Grandes Lligues, y nel que participaron grandes estrelles de Grandes Lligues como miembros de munches selecciones. Curiosamente, l'equipu xaponés solamente cuntaba con dos xugadores de Grandes Lligues. Na Final d'esti eventu, vencieron nun dramáticu xuegu (10-6) a'l xugadores de Cuba, l'otru finalista del tornéu, ensin profesionales de Grandes Lligues nes sos files.
En Cuba esiste un importante Campeonatu Nacional, fundáu en 1961. Esti eventu ye herederu de distintos campeonatos profesionales y d'aficionaos que tuvieron llugar na isla dende finales del sieglu XIX. Consta de dieciséis equipos ente los que se destacar: Industriales (L'Habana), Santiago de Cuba, Villa Clara y Pinar del Río como los más ganadores. 
L'equipu cubanu demostró a lo llargo de los años ser unu de los meyores del mundu del béisbol, pos llogró bien bones resultancies na mayoría de los torneos internacionales. Exemplu d'ello son los Xuegos Olímpicos, onde s'alluga como la selección con más ésitos, ganando tres veces la medaya d'oru y dos veces la medaya de plata, en cinco competiciones. Asina mesmu, na Copa del Mundu de Béisbol cuenta con 25 títulos, siguíu d'Estaos Xuníos con tres oro y Venezuela con tamién tres oro (nesta copa compiten 22 países incluyíu Estaos Xuníos, Venezuela, Xapón, Corea del Sur, República Dominicana y Países Baxos). Tamién llogró bonos allugamientos nos dos Clásicu Mundial de Béisbol Clásicos Mundiales de Béisbol; nel primeru (2006) terminó en segundu llugar detrás de Xapón y nel segundu (2009) foi esaniciáu pol depués bicampeón Xapón (solo perdió dos veces ante Xapón, y superó a selecciones como Sudáfrica, Australia y Méxicu). 
Resultancies na Copa del Mundu de Béisbol 
Resultancies nos Xuegos Panamericanos 
Resultancies na Copa Intercontinental 
Resultancies nos Xuegos Centroamericanos y del Caribe 
En Xapón, el béisbol foi introducíu por un estaunidense, Horace Wilson, en 1872; el xuegu profesional esiste dende va cincuenta años y tien dos amiestes, la Central y la del Pacíficu, con un total de doce equipo. Los equipos estaunidenses de cutiu xueguen en Xapón al rematar la temporada regular. Na escuela y l'universidá ye desaxeradamente popular: cada branu, unos cuatro mil escueles secundaries tomen parte nel "All Japan Baseball Tournament", que se celebra cerca de la ciudá de Osaka. 
Los equipos ganadores de la Lliga Xaponesa de Béisbol Profesional, Organización Coreana de Béisbol, Lliga de Béisbol Profesional China (Taiwán) y de la Lliga de Béisbol Chinu (China) apuesten la Serie d'Asia Acopa Konami, nos trés oportunidaes que se celebró l'eventu resultaron campeones los equipos xaponeses.
En Méxicu el beisbol (pronunciáu en México ensin acentu na "e"), ye'l deporte más popular nes rexones norte y sureste, entá ensin ser bien espublizáu pelos medios de comunicación masiva. México cunta con delles lligues profesionales, ente les que destaquen la Lliga Mexicana de Béisbol (LMB) y la Lliga Mexicana del Pacíficu (LMP). 
Tocantes a la Selección de béisbol de México, nel Clásicu Mundial de Béisbol 2006, el combináu mexicanu dio la prestosa sorpresa al avanzar el primeru nel so grupu, pa ser esaniciáu na siguiente ronda al perder ante Xapón y Corea del Sur, non ensin enantes descalificar a los Estaos Xuníos, el anfitrión del eventu.
Nel Distritu Federal esisten delles lligues infantiles de beisbol ente les que s'atopen: Lliga Olmeca, Lliga Llinda Vista, Lliga Anáhuac, Lliga Maya y Lliga Petrolera ente otres, caúna d'estes lligues tien por oxetivu preparar atletes ente neños y mozos por que en los distintos torneos nacionales convocaos poles distintes asociaciones, tengan la oportunidá de ser convocaos por dalgún equipu profesional.
Cabo notar que'l béisbol nun foi introducíu na mariña del pacíficu hasta 1891 cuando un grupu d'estudiantes orixinarios de les universidaes de los Estaos Xuníos formó "La Sociedá de Recréu" onde se xugaben dellos deportes, siendo'l béisbol el más popular ente ellos.
Les lligues de béisbol mas importantes de Nicaragua son la Lliga Nicaragüense de Béisbol Profesional y la Lliga cimera Germán Pomares. Los equipos mas importantes del béisbol pinolero son:
Indios del Bóer, Orientales de Granada, Lleones de León, y Tigres de Chinandega.
En República Dominicana ye consideráu'l "deporte rei". Tiense conocíu que foi introducíu al país por inmigrantes cubanos na década de 1890. En 1955 fundóse la Lliga Dominicana de Béisbol Ivernizu (LIDOM), anguaño ye la lliga profesional de mayor calidá del Caribe y Centroamérica y desenvuélvese na temporada Seronda-Iviernu. LIDOM cunta con 6 equipos que s'apuesten un campeonatu regular, una serie semifinal y una final onde se determina'l campeón nacional. Los equipos pertenecientes a esta lliga son Águilas Cibaeñas (20 títulos), Tigres del Licey (20), Leones del Escoyíu (14), Estrelles Orientales (2), Toros del Este (2), Gigantes del Cibao (0).
En Venezuela xuégase la Lliga Venezolana de Béisbol Profesional (LVBP) fundada en 1945 y que consta d'ocho equipo, que apuesten un campeonatu regular, una serie semifinal y una final onde se determina'l campeón d'esa temporada. Ye una de les lligues más fuertes del Caribe económicamente, gracies a grandes inversiones en publicidá y a la constante presencia de públicu nos sos estadios. Destaquen los equipos de Leones del Caracas, Navegantes del Magallanes, Tiburones de La Guaira, Tigres de Aragua, Cardenales de Lara, Águilas del Zulia, Caribes de Anzoátegui y Bravos de Margarita.
Cabo destacar que'l béisbol ye'l llamáu "deporte rei" nesti país a diferencia d'otros onde lo ye'l fútbol.
Les posiciones d'el xugadores nel terrén son les siguientes:
L'equipu visitante ye'l primeru que "ataca", esto ye, que batea. Van saliendo d'unu a unu siempres nel mesmu orde de bateo pa intentar batear y nun ser esaniciaos. La vez de bateo camuda al otru equipu, que defendía, cuando s'esanicia a trés xugadores del equipu que bateaba.
Asina van camudando d'ataque a defensa hasta un máximu de nueve veces. Cada vez qu'un equipu ataca y defende pásase una entrada ("inning"). A la fin de los nueve entraes, si nun hai empate acaba'l partíu, si hai, van xugándose entraes adicionales hasta qu'unu de los dos equipos consiga más carreres que l'otru al rematar el inning completu.
La zona básica de xuegu ye un cuadráu denomináu "cuadru" o "diamante", asitiáu sobre unu d'el so vértices asítiase'l "home" o "home plate" (llugar de bateo). Les carreres (anotaciones) rexístrense cada vez qu'el bateador cuerre toles bases del cuadru.
Les riegles básiques del xuegu son relativamente sencielles, magar hai delles específiques pa situaciones concretes.
Básicamente trátase de cutir la bola o pelota de béisbol lo más fuerte y asitiada posible, anque delles xugaes importantes como'l "toque de sacrificiu", en zones d'español meridional ""toquecito"" (golpe nidiu a la bola que fai qu'apenes meyora). Y que tien como oxetivu faer qu'el corredores que tán en base asítiense más cerca d'anotar una carrera, pueden producir xugaes bien positives d'ataque pal equipu atacante. Si'l "toque de sacrificiu" o "toquecito" sale de la zona de xuegu cuando la cuenta del bateador lleva dos strikes este va ser tomáu como un out por riegla.
El llanzador dispon de cuatro posibles llanzamientos erróneos, que dexaríen al bateador avanzar a primer base, ente que'l bateador (del otru equipu) dispon de trés fallos al batear enantes de ser esaniciáu. Si'l llanzador llanza mal la cuarta vegada, el bateador consigue una base, ensin necesidá de batear la bola. Ente que si'l bateador falla per tercer vegada una bola bona o intentu de bateo, queda esaniciáu "("ponchado")". Esi recuentu de llanzamientos y bateos malos denominar "cuenta". Si'l bateador falla'l tercer strike y el receptor pierde la bola y alloñar, el bateador puede correr escontra la primer base, y si llega primero que'l tiru del receptor, cunta'l ponche, pero non el out (esto ye siempres y cuando la primer base tea sacupada).
Si'l bateador consigue conectar la bola o pelota de béisbol, hai básicamente cuatro posibilidad:
Si consíguese un cuadrangular con trés xugadores ocupando la primera, segunda y tercer base, esto ye, coles bases "llenes", denominar ""grand slam"", y anótense 4 carreres.
Por que el llanzamientu del pitcher sía bonu tien de pasar percima del "home" al altor determináu dende les axilas hasta les rodíes del bateador. Si'l llanzamientu nun cumple con estos requisitos el "umpire" (árbitru) va denominar "bola".
Nun hai un tiempu de duración determináu pa un alcuentru, ésti conclúi a la fin de los nueve entraes (lo qu'equival a ventisiete eliminaciones o "outs" por equipu), sacantes haya empate, lo qu'obliga a siguir con entraes adicionales o extrainnings hasta que se llogre un desempate.
Los árbitros denominar "Umpires": el umpire principal asítiase detrás del home o caxón de bateo, y decide si los llanzamientos son bonos (strikes) o malos (boles). El umpire principal puede consultar a los allugaos al pie de les llinies de cal de primera y tercer si'l bateador pasó'l bate pela llinia ensin da-y a la bola. El umpire va decidir si ye (strike) o non (y nesi casu puede ser bola o strike ensin haber intentu de bateo). Los árbitros nes bases tienen que decidir si'l xugador ofensivu algamó la base con dalguna parte del cuerpu enantes de ser puestu out (fora de xuegu) o non, y nesi casu quédase nesa base. Les decisiones de los umpires son inapellables. Una y bones el béisbol ye un deporte onde'l espectadores son bonos conocedores del mesmu, tantu de les riegles como de les xugaes, la respuesta d'el espectadores puede ser una escelente confirmación o refugu de les decisiones de los árbitros.
Los "umpires" pueden decidir sobre si'l procesu d'una xugada facer con base nel reglamentu o non (por casu, cuando se decide si la pelota bateada salió pela zona de "home run" o salió por unu de los llaterales de "foul"). Los "umpires" pueden tamién alvertir a'l xugadores d'acciones graves que pongan en riesgu a otros, pudiendo llegar a espulsar del xuegu al xugador o xugadores que reincidan cola so conducta antideportiva. Tamién pueden espulsar a los "coaches" o entrenadores qu'amuesen una conducta desaveniente nel terrén de xuegu o una conducta pocu respetuosa escontra los mesmos "umpires".
Un xugador espulsáu siempres ye sustituyíu por otru. El partíu siempres se tien que xugar col total de xugadores.
Automovilismu
Automovilismu ye l'usu deportivu de los automóviles. Nes carreres, los coches percuerren un circuito permanente o urbanu, una cantidá fixa de vegaes, o se mueven d'un sitiu escontra otru nel menor tiempu posible. Otres vegaes percuerre un circuitu la mayor cantidá de vegaes posible nun tiempu determináusobremanera en carreres de resistencia. El motociclismu ye un deporte idéntico al automovilismu, sacantes s'utilicen motocicletes en llugar d'automóviles.
L'automovilismu ye unu de los espectáculos más populares del mundu y delles competiciones, como por casu la Fórmula 1, cunten con más siguidores que munchos otros deportes. Coles mesmes ye'l que mueve más dineru, arreyando a un gran númberu d'empreses, fabricantes, deportistes, inxenieros y patrocinantes. Los inxenieros desenvuelven les últimes tecnoloxíes en motores, aerodinámica, suspensión y neumáticos pa llograr el máximu rendimientu; estes meyores beneficiaron a la industria automotriz, colos neumáticos radiales y el turbocompresor, según otros adelantos.
Cada categoría tien el so reglamentu que llinda los cambeos dexaos pa los motores, el xasis, la suspensión, los neumáticos, el combustible y la telemetría.
La Federación Internacional del Automóvil, presidida por Jean Todt, entama l'automovilismu mundial y rixe la inmensa mayoría de les asociaciones automovilístiques nacionales. 
Les disciplines automovilístiques pueden tener distintes clasificaciones: por tipu d'automóvil (monoplaza, turismu, stock, de producción, gran turismu, clásicos...), pol tipu de competición (circuitu d'asfaltu, de tierra o de xelu, rally, campu al traviés) y pol oxetivu (velocidá, resistencia, derrapadas). Dalgunes de les más destacaes ya ilustratives de lo anterior, son:
La clasificación más senciella ye por tipu de vehículu:
Les monoplaces son vehículos diseñaos especialmente pa competición. Lleven alerones y neumáticos anchos pa garrase al pisu lo más posible, y les ruedes nun tán polo xeneral cubiertes. Son vehículos bien baxos, pos ronden el metro d'altor, y hai solamente llugar pa una persona (d'ende'l nome monoplaza).
La Fórmula 1 ye la categoría más popular, sobremanera n'Europa, onde cuerre munches de les carreres (anque cuerren na mayoría de los continentes). Los equipos, xeneralmente divisiones de fabricantes (Ferrari, Mercés, Renault, BMW y Toyota) utilicen presupuestos de cientos de millones d'euros pa desenvolver les últimes tecnoloxíes que-yos dexen ganar centésimes de segundu na pista.
N'Estaos Xuníos los dos categoríes más importantes a principios de la década de 2000 yeren la Champ Car World Series y la IndyCar Series. Utilicen autos menos costosos de construyir y caltener que la Fórmula 1 (los equipos tienen presupuestos d'unos 30 millones de dólares estaunidenses per añu) y xeneralmente más competitivos ente sigo. Ente que la Champ Car corría casi siempres en trazaos caleyeros y autódromo, la IndyCar Series recién celebró carreres fora d'óvalos na temporada 2005. En 2008, la Champ Car foi absorbida pola IndyCar Series.
Ente les fórmules menores atópense la GP2 Series, Fórmula 2 (resurdida en 2009), Superleague Formula, Fórmula 3,GP3 Series,dende 2010, Fórmula Nippon, la Fórmula Renault, la Fórmula BMW y la Fórmula Ford.
Les competiciones de rally desenvolver por víes públiques zarraes al tránsitu rodáu; los participantes (pilotu y copilotu) tienen de percorrer un camín predeterminado nel menor tiempu posible. Cada automóvil sale con un minutu respecto del siguiente, polo que nun hai contactu visual nin físicu ente ellos. Xeneralmente los automóviles son derivaos de los de producción; según la categoría modifíquense más partes y en mayor midida.
El Campeonatu Mundial de Rally utiliza automóviles del segmentu C con motores de 2,0 llitros de cilindrada con turbocompresor y altamente modificaos. Nos últimos años delles marques compiten arduamente pola victoria: Citroën, Subaru y Ford, ente otres. Ente los rallys más famosos atópense Montecarlo, Finlandia, Suecia, Grecia, Córcega (Francia), el RAC (Reinu Xuníu) y el Catalunya-Mariña Daurada (España).
Paralelamente cuerren los campeonatos de Producción y Junior, qu'alternen les feches del Mundial. Los primeres correr con automóviles del Grupu N, tamién 2.0 llitros con turbocompresor pero con muncho menos cambeos. Nel Campeonatu Junior utilícense automóviles Super 1600 atmosféricos del segmentu B.
Les carreres d'aceleración o picaes ("drag racing" n'inglés) ye una disciplina d'automovilismu na que xeneralmente se ven envueltos dos autos nuna pista recta de, típicamente, 1/4 de milla o 1/8 de milla (402 y 201 metros respectivamente). La finalidá de tal carrera ye llegar primero que'l contrariu. Esta disciplina difier de les otres na escasa duración de cada carrera, menos de diez segundos colos automóviles más potentes.
Esta categoría correr en circuitos zarraos d'asfaltu con automóviles de turismu. Pa empareyar les prestaciones y baxar costos, los automóviles tienen munchos elementos de mancomún colos sos hermanos de producción, con cambeos n'aspeutos como la seguridá, motor, frenos, y suspensiones.
Por cuenta de tener carrocería más fuerte y a ser carreres curties (xeneralmente d'ente media y una hora), los automóviles de turismu suelen tener más contactu físicu que les monoplaces o los GT. 
En 2005 estrenóse'l Campeonatu Mundial de Turismos (WTCC), que cuerre xeneralmente n'Europa pero tamién en México, Turquía y China y que nel que resultó vencedor el británicu Andy Priaulx con un BMW 320i del equipu BMW Great Britain. Les constructores Alfa Romeo, BMW, Chevrolet, Seat yá tán participando, y espérase la llegada de más fabricantes a la categoría. Utilicen el reglamentu Super 2000, similar al Grupu 2 de los años 1990, con motores atmosféricos de 2,0 llitros y cambeos llindaos.
Mientres los años 2001-2004 corrióse'l Campeonatu Européu de Turismos (ETCC) qu'anguaño dio llugar al mundial. En 2001 y 2002 el vencedor foi Fabrizio Giovanardi con una Alfa Romeo 156, en 2003 Gabriele Tarquini consiguió'l títulu de pilotos y Alfa Romeo retuvo'l de constructores demostrando asina que el 156 yera bien competitivu. En 2004 Tarquini terminó segundu nel campeonatu cola so Alfa dexando'l títulu a Andy Priaulx con un BMW 320i.
Muncho más popular, sobremanera n'Europa Central, ye'l Deutsche Tourenwagen Masters ("Master Alemán de Turismos"). BMW, Audi y Mercés-Benz cuerren coles sos sedanes del segmentu D altamente modificaos, con 1050 kg de pesu total y motores V8 que ronden los 500 CV de potencia máxima. Con tracción trasera y ensin ayudes electróniques, los pilotos demuestren les sos habilidaes p'apoderar l'automóvil, tantu como p'adelantrar a otros rivales.
Ford y Holden (filial de Xeneral Motors) bater n'Oceanía nel V8 Supercars. Los Falcon y Commodore, de 1355 kg de pesu y con motores V8 5,0 de 650 caballos, percuerren Australia y Nueva Zelanda en busca de la victoria. Cada fecha tien un esquema distintu: los 1000 km de Bathurst y los 500 km de Adelaida son carreres de resistencia; otres feches son una carrera curtia y dos llargues, o dos de media distancia, por casu.
El Turismo Competición 2000 ye la competición de turismos más importante d'Arxentina. Chevrolet, Honda, Ford, Renault y Toyota tienen equipos oficiales, ente qu'otres marques facer de manera particular. Los motores son de 2,0 llitros atmosféricos, con una potencia máxima que ronda ente los 300 y los 330 CV. El pesu máximu de los automóviles ye de 1080 kg.
Volkswagen ye la marca predominante en México tocantes a los automóviles turismu, el llexendariu Campeonatu de Resistencia (Carreres) foi'l pioneru na introducción de los autos turismu en México, teniendo carreres de 24 hores nel Autódromo Hermano Rodríguez, 6 Hores en Pachuca, 3 Hores en Tulancingo, y delles otres en Veracruz, Querétaro. Cayó esi Campeonatu nel 1995; y foi retomáu nel añu 1996 por Acopar Turismo México, campeonatu nel cual atópense hasta agora estos vehículos (Categoría GT III), que fueron desenvueltos con motor Volkswagen 2,0 llitros d'alredor de 150 hp y unos 750 kg de pesu, que los llevaron a desenvolver unos 240-260 km/h en promediu. Compiten carroceríes de diverses marques como Audi, Volkswagen, Opel, Seat, Renault, anque col mesmu motor reglamentado yá enantes mentáu; son carreres bien entreteníes y pareyes, nes que los automóviles caltener nel mesmu segundu [www.copaturmex.com].
Los GT son versiones de competición d'automóviles deportivos, como'l Porsche 911 o la Ferrari 550 Maranello. Los sport prototipos tán diseñaos puramente pa competición, y nun tán rellacionaos con autos de cai. Les subcategorías dexen xasis de fibra de carbonu, tubulares o solamente derivaos de los de serie; cilindrada (según si utilicen sobrealimentación o non), pesu y tanque de combustible. Establécense les llendes de forma que, al correr toles categoríes coles mesmes, haya cierta equidad nos tiempos.
Los GT y sport prototipos úsense frecuentemente en carreres de resistencia, onde tripulaciones de dellos pilotos se turnan al volante d'un mesmu automóvil para percuerren llargues distancies o delles hores en circuitos zarraos. Xeneralmente son carreres de 4, 6, 12 ó 24 hores, o de 500 o 1.000 km.
Les 24 Hores de Le Mans ye la carrera de resistencia más famosa, siguida poles 24 Hores de Spa, les 24 Hores de Nürburgring, les 24 Hores de Daytona, les 12 Hores de Sebring y Petit Le Mans. Delles d'elles formaron parte del Campeonatu Mundial de Resistencia. Asonsañando a Le Mans, crear n'América del Norte dos categoríes similares: la Grand-Am Rolex Sports Car Series y la American Le Mans Series. N'Europa apuéstase la European Le Mans Series.
Los GT y sport prototipos tamién s'usen en carreres sprint, de menos de dos hores de duración. Esto asocede principalmente a nivel regoinal y nacional El Campeonatu FIA GT ye la categoría oficial de la FIA de la especialidá.
Anglicismu pa vehículos de competición de baxos costos. Estrémase de los turismos, de los GT y de los sport prototipos en que tienen tecnoloxíes más antigües, sicasí esto nun ye torga por que los autos desenvuelvan velocidaes mayores a los 300 km/h.
N'Estaos Xuníos cuerren casi siempres n'óvalos, dende 1/8 de milla (200 metros) hasta 8/3 de milla (4.250 metros), tantu d'asfaltu como de tierra. La NASCAR ye la organización que fiscaliza les categoríes más importantes: la Sprint Cup y la Nationwide Series.
El Turismu Carretera ye la categoría más popular n'Arxentina. Tómense como base los Chevrolet, Ford, Dodge y Torino de los años 1970, y compiten en circuitos mistos en tol país, incluyendo l'óvalu de Rafaela con chicanes. Orixinalmente competir en carreteres públiques.
En México esiste'l Desafíu Corona, campeonatu afiliáu a NASCAR que tuvo gran ésitu nos sos dos años d'esistencia. Esti espectacular serial cuérrese principalmente n'óvalos, tales como la media milla de San Luis Potosí, l'óvalu del Autódromo Hermano Rodríguez, el Trióvalo Internacional de Guadalajara y el superóvalo de Puebla, según circuitos mistos como'l Autódromo de Zacatecas y el de Monterrey. Los "Stock Cars" del Desafíu Corona, xuntu cola so categoría de soporte, la Serie T4 - formada por autos de 4 cilindros, representen la forma más popular d'automovilismu tipu stock en México.
Rallycross y autocross son competiciones realizaes en circuitos de menos de 2000 metros de llargu. Rallycross combina asfaltu con tierra, ente que autocross namái inclúi gravilla. N'Estaos Xuníos son bien populares les carreres n'óvalos de tierra.
Un rally raid o rally campu al traviés ye una competencia en desiertos que duren selmanes; acaldía percuérrense cientos de kilómetros d'un pueblu a otru. Munches vegaes nun hai caminos delineados, sinón qu'hai que correr campu al traviés. Los vehículos tienen de soportar calor intenso, arena y vientu, teniendo que poder travesar torgues importantes. La carrera más famosa d'esti tipu ye'l Rally Dakar.
Una carreres de monte apostar en percorríos curtios de puerto de monte con rimaes elevaes. Al igual que nel rally, los pilotos llarguen separaos ente sigo per dellos segundos, de manera que'l pilotu enfrentar al reló y nun precisa adelantrar rivales. Los trazaos, d'ente 1 y 10 km de llargor, percorrer ente una y cuatro veces según el reglamentu de la carrera. Cuando la llegada ta a una altitú mayor que la llargada, falar d'una carrera d'engatada, xubida o ascensu. En tantu, cuando la llegada ta per debaxo de la llargada, dizse que la carrera ye de descensu o baxada.
Un kart ye un automóvil pequeñu y baxu de competición, col cual conduzse en circuitos , angostos y con munches curves zarraes (llamaos kartódromos). El karting ye la categoría na que suelen debutar quien deseyen convertise en pilotos profesionales. Pola ausencia d'amortiguadores y baxa distancia al suelu, conducir un kart xenera una gran sensación de velocidá. Marca más destacada:Maranello
Ye una competición automovilística onde los competidores demuestren el so remangu safando torgues, xeneralmente conos. Esta disciplina de normal ye d'exhibición dientro de competencies importantes, anque en dellos países esiste como competencia por sigo mesma
. El slalom tamién ye un exerciciu común nes escueles de conducción deportiva, pa entrenar al conductor nel control del vehículu.
Los drifting son una modalidá na cual los pilotos tienen de doblar los sos automóviles formando derrapes. Surdíu en Xapón, dos de les categoríes más reconocíes d'esta modalidá son el D1 Grand Prix y la Formula Drift.
Motor de combustión
Denominar motor de combustión a un motor capaz de tresformar en movimientu la enerxía proveniente de la combustión de sustances fayadices, denominaes combustibles.
Cuando la combustión produzse dientro d'una cortil zarrada denominar motores de combustión interna, de normal utilizaos en automóviles. 
Tamién esisten motores de combustión esterna, nos cualos la combustión realizar nuna cámara esterior al motor llamada Caldera, como les máquines de vapor.
Planu inclináu
El planu inclináu ye una máquina cenciella que consiste nuna superficie plana que forma un ángulu agudu col suelu y utilízase p'alzar cuerpos a ciertu altor.
Tien la ventaya de precisase una fuerza menor que la que s'emplega si llevantamos dichu cuerpu verticalmente, anque a cuenta de aumentar la distancia percorrida y vencer la fuerza d'esfregadura.
Les lleis que rixen el comportamientu de los cuerpos nun planu inclináu fueron enunciaes per primer vegada pol matemáticu Simon Stevin, na segunda metá del sieglu XVI.
P'analizar les fuerces esistentes sobre un cuerpu asitiáu sobre un planu inclináu, hai que tener en cuenta la esistencia de dellos oríxenes nes mesmes.
El pesu del bloque, que ye una magnitú vectorial (vertical y escontra baxo), puede descomponese en dos componentes, "F" y "F", paralelu y perpendicular al planu inclináu respectivamente, siendo:
Amás, la superficie del planu inclináu xenera una fuerza d'esfregadura "F" que tamién tendremos de vencer pa poder movelo. Esta fuerza ye:
Analizando la figura, rescampla que pa consiguir mover el bloque, la fuerza ("F") que tendremos d'aplicar, va ser:
Si en vegada del utilizar el planu inclináu, tratáramos de llevantar el bloque verticalmente, la fuerza ("G") que tendríamos qu'aplicar sería la del pesu del bloque por cuenta de la fuerza de la gravedá, esto ye: G = P.
Metalurxa
La metalurxa ye la técnica del llogru y tratamientu de los metales dende los minerales metálicos hasta los non metálicos. Tamién estudia la producción d'aleaciones, el control de calidá de los procesos venceyaos lo mesmo que'l control escontra l'aferruñamientu. Amás de rellacionase cola industria metalúrxico.
Alredor del añu 3500 e.C. yá esistía la metalurxa del fierro esponxosu; la aleación de fierro coláu nun se consiguió hasta l'añu 1600 e.C. Delles técniques usaes na antigüedá fueron el moldio a la cera perdida, la soldadura o'l templáu del aceru. Les primeres fundiciones conocíes empezaron en China nel sieglu I e.C., pero nun llegaron a Europa hasta'l sieglu XIII, cuando apaecieron los primeres altos fornos.
Na Edá Media la metalurxa taba bien amestada a les técniques de purificación de metales preciosos y l'acuñamientu de moneda.
El cobre foi'l primer metal descubierto por atopase n'estáu casi puru na naturaleza y foi trabayáu a la fin del periodu Neolíticu. De primeres, cutíase-y hasta dexalo planu como una fueya. Dempués aprendióse a fundilo con fueu y baleralo en moldes, lo que dexó fabricar meyores ferramientes y en mayor cantidá.
Calcúlase qu'escontra'l tercer mileniu enantes de Cristu, dempués d'un difícil procesu d'estraición, empezar a trabayar col fierro. Este rique, como se sabe, altes temperatures pa la so fundición y moldiáu porque asina ye más maleable y resistente.
Los instrumentos ellaboraos con metales fueron: armes, ferramientes, vasíes, adornos personales, domésticos y relixosos. L'usu de los metales significó una gran meyora técnica que repercutió de diverses formes na conformanza de la civilización humana:
Área de la metalurxa onde s'estudien y apliquen operaciones y procesos pal tratamientu de minerales o materiales que contengan una especie útil (oru, plata, cobre, etc.), dependiendo'l productu que quiera llograse, van realizase distintos métodos de tratamientu.
Los procesos metalúrxicos entienden les siguientes fases:
Operaciones básiques de llogru de metales: 
Dependiendo'l productu que quiera llograse, van realizase distintos métodos de tratamientu. Unu de los tratamientos más comunes ye la mena, consiste na separación de los materiales de refugaya De normal ente'l metal ta entemecíu con otros materiales como magre y silicatos, a esto suélse-y denominar ganga.
Unu de los métodos mas avezaos ye'l de la flotación que consiste en moler la mena y entemecela con agua, aceite y deterxente. Al bater esti amiestu líquido produzse una espluma que, con ayuda de la distinta densidá qu'apurre l'aceite va dir abasnando escontra la superficie les partícules de mineral y dexando no fondero la ganga.
Otru sistema d'estraición de la mena ye la axuntadura formada cola aleación de mercuriu con otru metal o metales. Eslleir la plata o l'oru conteníu na mena pa formar una axuntadura líquida, que se dixebra con facilidá del restu. Depués el metal d'oru y plata se purifican esaniciando'l mercuriu per aciu la destilación.
Imprenta
La imprenta ye un métodu mecánicu de reproducción de testos ya imaxes sobre papel o materiales similares, que consiste n'aplicar una tinta, xeneralmente oleoso, sobre unes pieces metáliques (tipos) pa tresferila al papel por presión. Anque empezó como un métodu artesanal, supunxo la primer revolución cultural.
El conceutu d'impresión ye más ampliu pos supon la evolución de diverses tecnoloxíes que güei faen posible faelo per aciu múltiples métodos d'impresión y reproducción. Como la flexografía, la serigrafía, el Huecograbado, el alto grabáu, la fotografía electrolítica, la fotolitografía, la litografía, la impresión "offset", la xerografía y los métodos dixitales actuales.
Yá los romanos tuvieron sellos qu'imprimíen inscripciones sobre oxetos de magre alredor del añu 430 e.C. y el 440 e.C. Ente 1041 y 1048, Bì Shēng inventó en China —onde yá esistía un tipu de papel d'arroz— el primer sistema d'imprenta de tipos móviles, a base de complexes pieces de porzolana nes que se tallaben los calteres chinos; esto constituyía un complexu procedimientu pola inmensa cantidá de calteres que faíen falta pa la escritura chino. En 1234 artesanos del reinu de Koryo (actual Corea), conocedores de les meyores chines colos tipos móviles, crearon un xuegu de tipos que s'antemanó a la imprenta moderna, pero lo qu'usaron raramente. Sicasí, la imprenta moderna nun se creó hasta l'añu 1440 aprosimao, de la mano de Johannes Gutenberg.
N'Europa, munches persones y poblaciones pretendieron ser parte d'esti arte; anque les opiniones apunten a que foi l'alemán Johannes Gutenberg, poles idees que tenía y l'iniciativa de xunise a un equipu d'imprentadores, lo que lo sofita como l'inventor de la tipografía. Esiste documentación subsecuente que-y atribúi la invención anque, curiosamente, nun consta'l nome de Gutenberg en nengún impresu conocíu.
Ante la revesosa hestoria apaecieron a apostar la gloria del llamáu "Padre de la Imprenta" los nomes del alemán Mentelin, imprentador de Estrasburgu (1410-1478); l'italianu Panfilo Castaldi, médicu y dempués tipógrafu en 1470, otru italianu de nome Aldus, Lorenzo de Coster, de Haarlem, (Países Baxos) (1370-1430). Cada unu tien un monumentu nes sos respectives localidaes; sicasí, perdieron el pleitu definitivamente los partidarios de Mentelin y Castaldi.
Una edición que data del añu 1502 en Maguncia, Alemaña, impresa por Peter Schöffer, sucesor de la imprenta que nel pasáu perteneció-y a Gutenberg, diz:
Hasta 1450 y entá n'años posteriores, los llibros espublizar en copies manuscrites por escritores, munchos de los cualos yeren monxos y flaires dedicaos puramente al rezu y al retruque d'exemplares per encargu del propiu cleru o de reis y nobles. A pesar de lo que se cree, non tolos monxos copistas sabíen lleer y escribir. Realizaben la función de copistas, asonsañadores de signos qu'en munches ocasiones nun entendíen, lo cual yera fundamental pa copiar llibros prohibíos que falaren de medicina interna o de sexu. Les ilustraciones y les lletres capitales yeren productu decorativu y artísticu del propiu copista, que decoraba cada exemplar que realizaba según el so gustu o visión. Cada unu de los sos trabayos podía durar hasta diez años.
Na Alta Edá Media utilizábase la xilografía n'Europa pa publicar panfletos publicitarios o políticos, etiquetes, y trabayos de poques fueyes; pa ello trabayábase'l testu en buecu sobre una tablilla de madera, incluyendo los dibuxos —un duru trabayu de artesanía—. Una vegada iguada, acoplar a una mesa de trabayu, tamién de madera, y trescalábense de tinta negra, azul o colorada (namá esistíen esi colores). Dempués aplicábase'l papel y con rodiellu afitábase la tinta. La gastadura de la madera yera considerable polo que nun se podíen faer munches copies col mesmu molde. Esti tipu d'impresión recibe'l nome de xilografía.
Cada imprentador fabricaba'l so propiu papel, estampando una marca d'agua a manera de firma d'imprentador. Por estes marques d'agua ye polo que se conocen los sos trabayos.
Nesta redolada, Gutenberg apostó a que yera capaz de faer al empar una copia de la Biblia en menos de la metá del tiempu de lo que tardaba en copiar una'l más rápidu de tolos monxos copistas del mundu cristianu y que éstes non s'estremaríen n'absolutu de les manuscrites por ellos.
Pidió dineru a Johann Fust, y empezó el so retu ensin ser consciente de lo qu'el so inventu diba representar pal futuru de tola humanidá. 
En cuenta de usar les habituales tablillas de madera, que se foliaben col usu, iguó moldes en madera de caúna de les lletres del alfabetu y darréu rellenó los moldes con chombu, creando los primeres tipos móviles. Tuvo que faer dellos modelos de les mesmes lletres por que coincidieren toes ente sigo: en total, más de 150 tipos, qu'asonsañaben la escritura d'un manuscritu. Había que xunir una a una les lletres que se suxetar nun atélite soporte, muncho más rápido que'l grabáu en madera y considerablemente más resistente al usu. 
Como plancha d'impresión, amoldó una vieya prensa de vinu a la que suxetó'l soporte colos tipos móviles con un buecu pa les lletres capitales y los dibuxos. Éstos, darréu, seríen añedíos per aciu el vieyu sistema xilográficu y terminaos de decorar de forma manual.
Lo que Gutenberg nun calculó bien foi'l tiempu que-y llevaría poner en marcha'l so nuevu inventu, polo qu'antes de rematar el trabayu quedar ensin dineru. Volvió solicitar un nuevu creitu a Johann Fust y, ante les rocees del emprestador, ufiertó-y formar una sociedá. Johann Fust aceptó la propuesta y delegó la vixilancia de los trabayos de Gutenberg al so sobrín, Peter Schöffer, quien se punxo a trabayar coldu a coldu con él, de la que xixilaba la inversión del so tíu.
Tres dos años de trabayu, Gutenberg volvió quedase ensin dineru. Taba cerca d'acabar les 150 Biblies que s'había propuestu, pero Johann Fust nun quixo amplia-y el creitu y dio por vencíos los anteriores, quedándose col negociu y poniendo al frente al so sobrín, duechu yá nes artes de la nueva impresión como sociu-aprendiz de Gutenberg.
Gutenberg salió de la so imprenta arruináu y cúntase que foi acoyíu pol obispu de la ciudá, l'únicu que reconoció'l so trabayu hasta la so muerte, pocos años dempués.
Peter Schöffer terminó'l cometíu qu'empecipió'l so maestru y les Biblies fueron vendíes rápido a altos cargos del cleru, incluyíu'l Vaticanu, a bien bon preciu. Llueu empezaron a llover encargos de nuevos trabayos. La rapidez de la execución foi ensin dulda el detonante de la so espansión, cuidao que enantes la entrega d'un solu llibru podía retardase mientres años.
Anguaño, caltiénense bien poques "Biblies de Gutenberg" —o de 42 llinies— y, menos entá, completes. N'España caltiénse namái una, completa.
La Biblia de Gutenberg nun foi a cencielles el primer llibru impresu, sinón que, amás, foi'l más perfectu. La so imaxe nun difier n'absolutu d'un manuscritu. El mimu, el detalle y el cuidu con que foi fechu, namá'l so inventor pudo otorgá-ylo.
Gutenberg, nel so llabor d'imprentador, creó'l so famosu incunable "Catholicon", de Juan Balbu de Janna. Pocos años dempués, imprimió fueyes por dambes cares y calendarios pal añu 1448. Amás, al pie del so amigu Fust editaron dellos llibrinos y buldes d'indulxencia y en particular, aquel monumentu de la imprenta primitiva, la Biblia de les 42 llinies, en dos tomos de doble foliu, de 324 y 319 páxines respectivamente, con espacios en blancu pa dempués pintar a mano les lletres capitulares, les alegoríes y viñetes qu'ilustraríen coloridamente caúna de les páxines de la Biblia.
Según les declaraciones de diversos testigos resulta que, mientres n'apariencia fabricaba espeyos, Gutenberg sirvir de tolos preseos, materiales y ferramientes necesarios pa la secreta imprenta: chombu, prenses, crisoles, etc., cola supuesta sida de fabricar con planches xilográfiques de madera unos pequeños devocionarios llatinos de títulu "Speculum" que yeren fabricaos n'Holanda y Alemaña colos títulos de "Speculum, Speculum humanae salvationis, Speculum vitae humanae, Speculum salutis", etc. Pero dalgunos declararon que cola sida d'imprimir espeyos, "Gutenberg, mientres cerca de tres años, ganara unos 100 florinos nes coses de la imprenta."
Per otra parte, cuidao que Hungría sería'l primer reinu que recibiría al renacencia n'Europa depués d'Italia, y de esta forma baxu en reináu de Matías Corvino nel sieglu XVI inauguraría la primer imprenta húngara en 1472. Andrés Hess sería llamáu a Hungría dende Italia, quien usando'l sistema de Gutenberg entamaría la imprenta húngara y fadría publicar dos obres: "Cronica Hungarorum" (La crónica de los húngaros), y el "Magnus Basilius: De legendis poëtis - Xenophon: Apologia Socratis" (dos obres grieges clásiques nun solu tomu).
Años más tarde y escontra 1500 la situación social camudaba en Alemaña y una guerra civil fixo qu'en Maguncia el imprentadores fuxeren pa evitar cayer dientro de la guerra. A'l imprentadores costó-yos enforma guardar el secretu y los talleres d'imprentes esparder por toa Europa.
La imprenta conocer n'América una vegada concluyida la conquista española. La primer obra impresa na Nueva España ye "Escala espiritual pa xubir al Cielu de San Juan Clímaco" en 1532.
Asina empecipió la más grande repercusión de la imprenta na cultura de la humanidá. La palabra escrita agora podía llegar a cualquier rincón, la xente podía tener accesu a más llibros y empezar a esmolecese por enseñar a lleer a los sos fíos. Les idees cruciaben les fronteres y l'arte de la tipografía foi'l mediu d'espublizales.
A finales del sieglu XIX, perfeccionóse'l procesu, gracies a la invención en 1885 de la linotipia, por Ottmar Mergenthaler.
Llibros, incunables, ediciones ilustraes con grabaos de madera: la meyora de les técniques y materiales d'imprenta llevaron mientres cuatro sieglos les palabres por tol mundu. L'arte tipográfico evolucionó y llegó a crear obres maestres na formación y estructures de llibros y ediciones especiales impreses. Anguaño les técniques d'impresión en calidá y volume ameyoraron de forma impresionante, dalgunes per mediu d'ordenador, escaeciéndose del arte tipográfico que munchos tipógrafos del mundu aguantar a camudar.
Pocos inventos tuvieron la influencia nel ser humanu como la creación de la imprenta, esi antiguu arte que, si va xuníu a una obra en llabor del tipógrafu y a la obra escrita d'un bon autor, apurre una obra d'arte completo, llista pa trescalar en guapura lliteraria y estética tipográfica al llector, el fin primeru y postreru de la imprenta.
Los nuevos medios de comunicación apaecieron nun momentu d'un cambéu aceleráu y de comunicaciones más rápides y fueron la respuesta a la mayor demanda d'información y entretenimientu. Los nuevos sistemes y estructures nunca borren por completu los anteriores sinón que se superponen. Asina, les nueves técniques d'almacenamientu y recuperación d'información precisaron de los medios d'impresión nesti campu pa reagrupar y atopar nuevos allugamientos, de cutiu de calter más especializáu.
La revolución audiovisual guardóse metanes un diluviu de material de promoción impresu. Tou esto traxo consigo cambeos qu'afecten al llibru; por casu, la composición convencional ye agora tan cara que solamente se xustifica en tiraes bien grandes, pero hai una gran variedá de métodos d'impresión más económicos, como la fotocopia y la duplicación electrostática.
Nuevos horizontes esplegar cola llegada de la impresión dixital. L'aforru de tiempu y los costos ufiertaos poles nuevu técniques dixitales valen tamién pa la industria editorial que se beneficia de la rapidez y amplies posibilidaes que la impresión dixital ufierta:
Torniellu
Denominar torniellu a un elementu o operador mecánicu cilíndricu con una cabeza, xeneralmente metálicu, anque pueden ser de madera o plásticu, utilizáu na fixación temporal d'unes pieces con otres, que ta dotáu d'una caña roscada con rosca triangular, que per aciu una fuerza de torción exercida na so cabeza con una llave fayadiza o con un destornillador, puede introducise nun furacu roscáu a la so midida o travesar les pieces y acoplase a una tuerca.
El torniellu deriva directamente de la máquina simple conocida como planu inclináu y siempres trabaya acomuñáu a un furu roscáu. Los torniellos dexen que les pieces suxetes colos mesmos puedan ser desmontaes cuando la ocasión riquir. 
Los primeros antecedentes del usu de rosques remóntase al torniellu de Arquímedes, desenvueltu pol sabiu griegu alredor del 300 e.C., emplegándose yá naquella dómina profusamente nel valle del Nilu pa la elevación d'agua.
Mientres el Renacimientu les rosques empiecen a emplegase como elementos de fixación en relós, máquines de guerra y n'otres construcciones mecániques. Leonardo da Vinci desenvuelve daquella métodos pal talláu de rosques; sicasí, éstes van siguir fabricándose a mano y ensin nenguna clase de normalización hasta bien entrada la Revolución industrial.
En 1841 l'inxenieru inglés Whitworth definió la rosca que lleva'l so nome, faciendo William Sellers otru tanto nos Estaos Xuníos l'añu 1864. Esta situación enllargose hasta 1946, cuando la organización ISO define'l sistema de rosca métrica, adoptáu anguaño en prácticamente tolos países. Nos EE.XX. sigue emplegándose la norma de la Sociedá d'Inxenieros de Automoción (Society of Automotive Engineers, SAE).
La rosca métrica tien una sección triangular formando un ángulu de 60º y cabeza un pocu atayada pa facilitar el engrase.
Los torniellos defínenlos les siguientes carauterístiques:
El términu torniellu utilízase xeneralmente en forma xenérica, son munches les variedaes de materiales, tipos y tamaños qu'esisten. Una primer clasificación puede ser la siguiente: 
Autorroscantes y autoperforantes pa chapes metáliques y maderes dures
Los torniellos pa madera, reciben el nome de tirafondo pa madera, el so tamañu y calidá ta reguláu pola Norma DIN-97, tienen una rosca qu'ocupa 3/4 del llargor de la espiga. Pueden ser d'aceru duce, inoxidable, latón, cobre, bronce, aluminiu y pueden tar galvanizaos, niquelaos, etc. 
Esti tipu de torniellu estrechar na punta como una forma de dir abriendo camín a midida que ensertar pa facilitar el autorroscado, porque nun ye necesariu faer un furacu previu, el filete ye afiláu y cortante. De normal atorniéllense con destornillador eléctricu o manual.
Les sos cabeces pueden ser planes, ovales o arrondaes; cada cual va cumplir una función específica.
Cabeza plana: usar en carpintería, polo xeneral, onde ye necesariu dexar la cabeza del torniellu somorguiada o a ras cola superficie.
Cabeza oval: la porción inferior de la cabeza tien una forma que-y dexa fundir se na superficie y dexar sobresaliendo namái la parte cimera arrondada. Son más fáciles pa sacar y tienen meyor presentación que los de cabeza plana. Usar pa fixación d'elementos metálicos, como ferramientes o chapes de picaportes.
Cabeza arrondada: usar p'afitar pieces demasiáu delgaes como pa dexar que'l torniellu fundir nelles; tamién pa xunir partes que van riquir arandeles. Polo xeneral empléguense pa funciones similares a los de cabeza oval, pero en furacos ensin ablanéu. Esti tipu de torniellu resulta bien bono de remover.
Los distintos tipos de cabeza pueden tener:
Cabeza tipo Allen: con un buecu hexagonal, pa encaxar una llave Allen.
Hai una variedá de torniellos que son más gruesos que los clásicos de madera, que se llamen tirafondos y utilícense enforma p'atornellar los soportes d'elementos pesaos que vaigan colgaos nes parés de los edificios, como por casu, toldos, aparatos de aire acondicionáu, etc. Nestos casos fura la paré al diámetru del torniellu escoyíu, y ensertar un tacu de plásticu,de siguío atorniéllase'l torniellu que rosca a presión el tacu de plásticu y asina queda suxetu firmemente'l soporte. Tamién s'utiliza pal atornelláu de la madera de grandes embalaxes por casu. Estos torniellos tienen la cabeza hexagonal y una gama de M5 a M12.
Dambos tipos de torniellos pueden abrir el so propiu camín. Fabricar nuna amplia variedá de formes especiales. Escuéyese'l fayadizu atendiendo al tipu de trabayu que va realizar y el material nel cual va emplegar.
Los autorroscantes tienen la mayor parte de la so caña cilíndrica y l'estremu en forma cónica. De cabeza plana, oval, arrondada o chata. La rosca ye delgada, col so fondu planu, por que la plancha agospiar nél. Usar en llámines o perfiles metálicos, porque dexen xunir metal con madera, metal con metal, metal con plásticu o con otros materiales. Estos torniellos son dafechu trataos (dende la punta hasta la cabeza) y los sos cantos son más afilaos qu'el de los torniellos pa madera.
Los autoperforantes la so punta ye una broca, lo qu'evita tener que faer perforaciones guíes pa instalalos. Usar pa metales más pesaos: van cortando una rosca per delantre de la pieza principal del torniellu.
Pa la unión de pieces metáliques utilícense torniellos con rosca triangular que pueden dir atornellaos nun furacu ciegu o nuna tuerca con arandela nun furacu pasante.
Esti tipu de torniellos ye'l que s'utiliza de normal nes máquines y lo más importante que se riquir de los mesmos ye que soporten bien los esfuerzos a los que tán sometíos y que nun s'afloxen mientres el funcionamientu de la máquina onde tán ensertaos.
Lo destacable d'estos torniellos ye'l sistema de rosca y el tipu de cabeza que tengan cuidao que hai variaciones d'unos sistemes a otros. Pol sistema de rosca los más usaos son los siguientes
Pol tipu de cabeza que tengan los más usaos son los siguientes:
Nos furacos roscados les crestes vistes representar con trazu continuu gruesu y los fondos con trazu finu. En vistes ocultes, dambes trácense con trazu finu discontinuu. Nes secciones, el rayáu enllargar hasta la cresta. En vista frontera, la llinia de fondu va tomar aprosimao 3/4 de circunferencia pa evitar erros d'interpretación. Nos dibuxos conxuntos, les llinies de la rosca machu (torniellu) prevalecen sobre les de la rosca fema (tuerca).
El diseñu de les cabeces de los torniellos respuende, polo xeneral, a dos necesidaes: per un sitiu, consiguir la superficie de sofitu afecha pa la ferramienta d'apierte de forma tal que pueda algamar la fuerza necesario ensin que la cabeza ruémpase o deforme. Por otru, necesidaes de seguridá impliquen (inclusive en reglamentos oficiales d'obligáu cumplimientu) que ciertos dispositivos rican ferramientes especiales pa l'apertura, lo qu'esixe que'l torniellu (si ésti ye'l mediu escoyíu p'asegurar el zarru) nun pueda desenroscase con un destornillador convencional, enzancando asina que personal ensin autorizar apuerte al interior.
Asina, tiénense cabeces de distintes formes: hexagonal (a), redonda o alomada (b), cilíndrica (d, g), avellanada (c, y, f); combinaes con distintos sistemes d'apierte: hexagonal (a) o cuadrada para llave inglesa, ranura o entalla (b, c, d) y Phillips (f) para destornillador, furacu hexagonal (y) para llave Allen, moleteado (g) para apierte manual, etc.
A partir de determinaos diámetros, lo normal ye que la cabeza de los torniellos comerciales sía hexagonal, principalmente los qu'enrosquen en pieces metáliques o na so correspondiente tuerca. Hai dellos tipos de torniellos comerciales de cabeza hexagonal fabricaos según normes DIN que difieren unos d'otros nel llargor de la rosca que tienen les sos cañes.
Al igual que coles cabeces hexagonales hai dellos modelos de torniellos con cabeza Allen toos ellos normalizaos según les normes DIN correspondiente. Los torniellos con cabeza hexagonal utilícense principalmente cuando se deseyen superficies llises y les fuerces d'apierte nun son bien elevaes.
Colos modernos destornilladores eléctricos y neumáticos qu'esisten l'usu de torniellos de autorroscado utilízase enforma nos diversos tipos de carpintería tantu de madera como metálica yá que ye un sistema rápidu d'atornelláu. Nel atornelláu de pieces metáliques utilízase menos porque'l par d'apierte que s'exerz ye baxu y ta espuestu a que s'afloxe mientres el funcionamientu de la máquina.
La producción actual de tornillería ta bien automatizada tantu no que fai a la estampación de la cabeza como a la laminación de la rosca. Polo tanto ye fácil atopar nos establecimientos especializaos el torniellu que se precise, siempres que tea dientro de la gama normal de fabricación.
Los torniellos normales estremen la so calidá en función de la resistencia mecánica que tienen. La Norma (EN ISO 898-1) establez el siguiente códigu de calidaes 4.6, 5.6, 5.8, 6.8, 8.8, 10.9 y 12.9. Los fabricantes tán obligaos a estampar na cabeza de los torniellos la calidá a la que pertenecen.
Tocantes a dimensiones toes tán normalizaes por normes DIN, y los tamaños disponibles, en rosca métrica por casu con cabeza hexagonal bazcuya ente M3 y M68, el llargor de los torniellos estándar ye variable nun pasu de 5 mm, dende un mínimu a un máximu según sía'l so diámetru. Sicasí, si fora necesariu disponer de forma esporádica de torniellos de más llargor, fabríquense unes banielles roscadas de 1 m de llargor, onde ye posible cortar al llargor que se deseye llograr y con una fixación de dos tuerques pelos estremos realizar la fixación que se deseye.
Col desenvolvimientu de componentes electrónicos cada vegada más pequeños foi necesariu desenvolver y fabricar tornillería especialmente pequeña, esti tipu de torniellos caracterizar por ser autorroscante en materies blandes tales como plásticos, y la so cabeza ye afecha pa ser remanaos por destornillador bien pequeños y de precisión, el material d'estos torniellos puede ser d'aceru inoxidable, aceru normal o latón.
Los torniellos d'alta resistencia designar poles lletres TR, siguíes del diámetru de la caña y el llargor del renuevu, dixebraos pol signu x; va siguir el tipu d'aceru del que tán construyíos
El fabricante d'esti tipu de vese obligáu a apurrir un certificáu de garantía polo que nun se fai necesariu los ensayos de recepción, sacantes que'l Pliegu de Prescripciones Técniques Particulares imponer.
Alternativamente, cola apaición de los Eurocódigos nos últimos años, la nomenclatura de Torniellos d'Alta Resistencia ensin pretensar pasó a ser Métricu + llargor + clase de resistencia, onde la clase componer de dos númberos separaos por un puntu. El primeru d'ellos indica'l valor nominal de la llende de frayatu por 100 (fub) en N/mm2, y el segundu'l valor nominal de la llende elástica (fyb) en N/mm2. Siendo ésti valor el productu de la llende de frayatu por esti segundu númberu estremáu por 10.
Por exemplu, M18x120 10.9 indica un torniellu d'alta resistencia métrica 18, llargor nominal 120 mm, llende de frayatu 1000 N/mm2 y llende elástica 900 N/mm2. Y M8x60 8.8 indica un torniellu de métrica 8, llargor nominal 60 mm, llende de frayatu 800 N/mm2 y llende elástica 640 N/mm2.
Otros exemplos de clases de resistencia normalizaos son 4.6, 4.8, 5.6, 5.8, 6.8, 8.8, 10.9, 12.9
Los torniellos de precisión instálense cuando les presiones, esfuerzos y velocidaes de los procesos esixen uniones más fuertes y torniellos más fiables qu'eviten fallos que puedan desencadenar una avería na máquina o estructura onde van instaláu.
Estos torniellos caracterizar por tener una resistencia extra a los esfuerzos de tracción y fatiga. La resistencia media que pueden tener estos torniellos ye de 1.300 N/mm² frente a los 1.220 N/mm² que tienen los de la gama ordinaria.
Esta gran resistencia fai posible el montaxe de torniellos de dimensiones más pequeñes o menos torniellos, aforrando espaciu, material y tiempu. 
Los torniellos inviolables son un tipu de tornillería especial qu'una vegada atornellaos nel llugar correspondiente yá ye imposible quitar, nun siendo que se fuercen y ruempan. Esto ye gracies al diseñu que tien la cabeza que ye inclinada nel so interior, de forma tal que si s'intenta afloxar sal la llave ensin consiguilo. Son torniellos llamaos antivandálicos y son bien utilizaos en trabayos de cerrajería que van con accesu a les cais o llugares onde pudieren actuar persones malintencionaes. Al igual que se fabriquen torniellos inviolables tamién se fabriquen tuerques inviolables. Les normes d'estos torniellos de rosca métrica correspuenden a la ISO-7380 y ISO-7991 y fabríquense con cabeza Allen y con cabeza Torx.
Tamién s'utilicen dalgunos a los que se-yos acopla un sellu a la cabeza, torgando introducir una llave p'afloxalo. Estos torniellos vender cola so tapa correspondiente, y suelen ser para llave Allen. Como solución temporal o improvisada, pueden introducise a golpe de martiellu unos plomitos redondos de pesca nel mesmu llugar.
Coles tecnoloxíes modernes actuales ye posible fabricar aquellos torniellos que poles sos dimensiones salir de la producción estándar. Pa estos casos siempres se debe actuar d'alcuerdu a les especificaciones técniques que tenga'l torniellu que se deseya fabricar, tamañu, material, calidá, etc.
L'aleación de titaniu más emplegada nesti campu contién aluminiu y vanadiu según la composición: TiA elV. L'aluminiu amonta la temperatura del tresformamientu ente les fases alfa y beta. El vanadiu mengua esa temperatura. L'aleación puede ser bien soldada. Tien alta tenacidá.
Na práctica, la totalidá de torniellos que se fabriquen son de aceru. El procesu industrial de fabricación de torniellos per aciu estampación y laminación, rique l'usu d'aceru de gran ductilidad, ye dicir con poco conteníu de carbonu. Esta particularidá, fai que los torniellos de menor resistencia, 4.6,5.6, 5.8 y 6.8 nun reciban tratamientu térmicu d'endurecimientu.
Pa fabricar torniellos más resistentes de calidaes 8.8 y 10.9, la empresa productora d'aceru SIDENOR,por casu, produz un aceru creáu a costa fecha pa tornillería denomináu DUCTIL 80 y DUCTIL 100 que se caracteriza por ser pretratado enantes del procesu de fabricación de los torniellos, gracies que la so composición química dexa que siga siendo dúctil anque yá tenga más resistencia mecánica, faciendo posible la so la fabricación de torniellos en fríu. 
La composición química del denomináu DUCTIL 80 ye la siguiente:
C(.06/.08), Mn(1.30/1.80), Si(.20/.40), Cr(,20/.50), Ti(.20/.40)Nb(.03/.05)
Con esti conteníu tan baxo de C dexa caltener la ductilidad a pesar de la so durez, col conteníu de Mn y Si consíguese templabilidad a baxu costu y col Nb caltiénse'l control de tamañu del granu a alta temperatura.
Composición asemeyada tien l'aceru denomináu DUCTIL 100 anque nesti aceru'l conteníu de C pasa a ser de (.05/.20) p'alzar la so resistencia mecánica.
L'aceru ye'l metal más emplegáu na fabricación de torniellos. Satisfai la mayor parte de les demandes de les principales industries en términos calidable técnica y económica pa determinaos usos. Sicasí, esisten una serie de llimitaciones. Por exemplu, los aceros comunes nun son bien resistentes a la escomiu.
Xeneralmente, la función de los torniellos forma parte del soporte de la carga, polo qu'una esposición enllargada puede dar llugar a daños na integridá de la estructura col consiguiente costu d'arreglu y/o sustitución. Amás munchos torniellos trabayen albentestate. 
Por esta razón utilízase'l galvanizáu como unu de los métodos que s'utilicen p'ameyorar la resistencia al escomiu de los torniellos per aciu un pequeñu recubrimientu sobre la superficie. El galvanizáu dexa'l recubrimientu de los torniellos per aciu la so inmersión nun bañu de cinc fundíu.
La técnica de galvanizáu o cincado electrolíticu o mecánicu ye la que más s'utiliza pal recubrimientu anticorrosivo de los torniellos. Esta técnica consiste en depositar sobre la pieza una capa de cinc per aciu corriente continua a partir d'una solución salina que contién cinc. El procesu utilizar pa protexer pieces más pequeñes, cuando riquen un acabáu más uniforme qu'apurre'l galvanizáu.
Otru procesu de protección anticorrosiva constituyir el tratamientu llamáu pavonado.
El pavonado ye un acabáu negru o azuláu, brillosu o mate, pa pieces d'aceru, de gran duración, efectu decorativu y resistencia al escomiu.
El pavonado atrai y retien los aceites llubricantes. El revestimiento nun aumentar nin mengua les dimensiones de los metales trataos, polo que les tolerancies pal axuste de pieces nun se ven afectaes. Amás, les superficies trataes pueden ser soldaes, enceraes, barnizaes o pintaes. Llógrase un revestimiento mate cuando s'aplica sobre una superficie tratada con remexu de sable o con un mordiente químicu, y un revestimiento brillosu sobre una superficie pulida o llisa. El colores que pueden llograse varien del negru al azuláu, según la clase d'aleación tratada.
Pa situaciones de mayor protección anticorrosiva utilízase tornillería fabricada con aceru inoxidable que lóxicamente ye más cara, ya inclusive pa casos más específicos fabríquense torniellos de titaniu que la so resistencia anticorrosiva ye casi total
Esisten dos medios distintos pa midir o verificar la rosca de los torniellos los que son de midida directa y aquellos que son de midida indirecta.
Pa la midida directa utilícense xeneralmente micrómetros que les sos puntes tán afeches pa introducise nel lladral de les rosques. Otru métodu de midida directa ye faelo col micrómetru y un xuegu de banielles que s'introducen nos lladrales de les rosques y dexa midir de forma directa los diámetros medios nos lladrales acordies col diámetru que tengan les banielles.
Pa la midida indirecta de les rosques utilicen dellos métodos, el más común ye'l de les galgas. Con estes galgas compuesta de dos partes nes qu'una d'elles llámase PASA y l'otra NUN PASA.
Tamién hai una galga bien común que ye un xuegu de plantiyes de los distintos pasos de rosca de cada sistema, onde de forma senciella dexa identificar cual ye'l pasu que tien un torniellu o una tuerca. En llaboratorios de metroloxía tamién s'usen los proyeutores de perfiles ideales pa la verificación de rosques de precisión.
L'apierte reguláu establezse de normal como la precarga que se debe aplicar al atornellar un torniellu per aciu la ferramienta fayadiza.
par (N•m) = fuerza (Newton) x llargor (metro).
La conversión de N•m a kilogramu-fuerza • metro ye la siguiente:
1 N•m = 0,102 Kp•m 
Los pares d'apierte calcular al 85% del llende elástica del torniellu en función de les dimensiones y calidaes que tenga. Esisten tables que regulen los pares d'apierte encamentáu pa cada casu.
Resulta crucial que s'empreste atención a los pares d'apierte y a les instrucciones d'instalación nos casos que lu determinen les especificaciones de montaxe. Los motores de vehículos, son especialmente sensibles a un par d'apierte desaparente. Los motores modernos reaccionen d'una manera particularmente sensible a los erros de montaxe.
La tornillería polo xeneral ye parte importante de la rixidez y bon funcionamientu que cabo esperar y deseyar de los elementos ensamblados. Por eso los fallos o defectos que pueda tener un torniellu puede causar un fallu o una avería indeseada.
El primer defectu que puede presentar un torniellu ye un defectu de diseñu o de cálculu porque les sos dimensiones o calidaes nun sían les fayadices, nesti casu'l fallu que puede provocase ye un frayatu prematuru del torniellu por non poder soportar les tensiones y esfuerzos a los que ta sometíu.
El segundu defectu n'importancia que puede tener un torniellu ye un defectu de fabricación onde la calidá del material constituyente nun sían les previstes nel diseñu o un defectu dimensional no que respecta principalmente a les tolerancies que tien de tener la so roscado. Nesti casu puede producise un frayatu del torniellu o un deterioru de la rosca.
El tercer defectu puede ser un montaxe deficiente por non aplicar el par d'apierte fayadizu, acordies con la so calidá y dimensiones, n'este caso si ye un escesu d'apierte puede producise frayatu del torniellu o deterioru de la rosca, y la so ye un defectu d'apierte l'ensamblaxe queda fluexu y si ye un oxetu en movimientu apaecen vibraciones indeseadas que causen una avería nel mecanismu ensamblado.
El cuartu defectu producir por deterioru del torniellu si resulta atacáu pola oxidación y corrosión si nun foi protexíu debidamente. Nesti casu y mientres les operaciones rutinaries de caltenimientu preventivu del mecanismu tienen de sustituyise tolos torniellos deterioraos por unos nuevos y protexelos afechiscamente del escomiu y oxidación.
L'últimu defectu grave que puede tener un torniellu ye cuando se procede al desmontaje d'un ensamblaxe y si por causa de la oxidación y escomiu el torniellu se descabeza nel momentu d'intentar afloxalo. Pa estos casos de torniellos deterioraos tienen d'utilizase productos llubrificantes que dexen l'afloxamientu ensin que se ruempa'l torniellu.
Máquina de vapor
Una máquina de vapor ye un motor de combustión esterna que tresforma la enerxía térmica d'una cantidá de agua en enerxía mecánica. N'esencia, el ciclu de trabayu realizar en dos etapes:
El motor o máquina de vapor utilizóse estensamente mientres la Revolución Industrial, en que'l so desenvolvimientu tuvo un papel relevante pa mover máquines y aparatos tan diversos como bombes, llocomotores, motores marinos, etc. Les modernes máquines de vapor utilizaes na xeneración d'enerxía eléctrica nun son yá de émbolu o desplazamientu positivu como les descrites, sinón que son turbomáquines; esto ye, son travesaes por un fluxu continuu de vapor y reciben la denominación xenérica de turbinas de vapor. Na actualidá la máquina de vapor alternativa ye un motor bien pocu usáu salvu pa servicios auxiliares, yá que se vio movíu especialmente pol motor eléctricu na maquinaria industrial y pol motor de combustión interna nel tresporte.
La máquina de vapor foi'l motor inicial de la Revolución Industrial qu'impulsa a l'actualidá. Na máquina de vapor básase la "Primer Revolución Industrial" que, dende fines del sieglu XVIII n'Inglaterra y hasta casi mediaos del sieglu XIX, aceleró atanantemente'l desenvolvimientu económicu de munchos de los principales países de la Europa Occidental y de los Estaos Xuníos. Solo na interfase que medió ente 1890 y 1930 la máquina a vapor impulsada por hulla dexó llugar a otros motores de combustión interna: aquellos impulsaos por hidrocarburos derivaos del petroleu.
Munchos fueron el autores qu'intentaron determinar la fecha de la invención de la máquina de vapor atribuyéndola a tal o cual inventor; intentu que fuera en devanéu, una y bones la hestoria del so desenvolvimientu taba llarada de nomes propios. Dende la escoyeta de Herón hasta la sofisticada máquina de James Watt, son ensame les meyores que n'Inglaterra y especialmente nel contestu d'una incipiente Revolución Industrial nos sieglos XVII y XVIII conducieron ensin solución de continuidá dende los rudimentarios primeros aparatos ensin aplicación práctica a la invención del motor universal que llegó a enllantase en toles industries y a utilizase nel tresporte, moviendo los tradicionales "motores", como l'animal de tiru, el molín o la mesma fuerza del home. Jerónimo de Ayanz y Beaumont, militar, pintor, cosmógrafu y músicu, pero, sobremanera, inventor español rexistró en 1606 la primer patente d'una máquina de vapor moderna, polo que se-y puede atribuyir la invención de la máquina de vapor. El fechu de que la conocencia d'esta patente sía abondo recién fai qu'esti datu desconocer la gran mayoría de la xente.
Auspiciado por Josephs Black, ocupáu nes investigaciones que lu conduciríen al descubrimientu del calor latente, James Watt propúnxose ameyorar la máquina de Newcomen, afayando nel cursu de los sos esperimentos que'l vapor yera una reserva de calor muncho más vasto que l'agua y entendiendo que yera necesariu llindar toles perdes de calor que se producíen na artesanal máquina de Newcomen pa menguar el consumu de combustible, principal inconveniente d'estes máquines. Analizando'l problema identificó les perdes debíes al propiu cilindru, a la práctica d'esfrecer el vapor pa llograr el vacíu necesariu pa mover la máquina y a la presión residual del vapor. Nos sos esperimentos posteriores, verdaderos trabayos científicos, llegó a la conclusión de que'l cilindru tenía de caltenese a la mesma.
Según les sos palabres, mientres daba un paséu un arrogante sábadu pela tarde y meditaba sobre la máquina, una idea viéno-y a la cabeza: "como'l vapor ye un cuerpu elásticu va bastiar nel vacíu, y, si comunicara'l cilindru con un depósitu exhausto, bastiar nel so interior onde podría entestase ensin esfrecer el cilindru". Sicasí, el desenvolvimientu y perfeccionamiento del condensador separáu dexó a Watt na ruina y en 1765 viose obligáu a buscar empléu y abandonar el so trabayu hasta que, en 1767, John Roebuck aportó a financiar los sos esperimentos y l'esplotación comercial de la máquina en cuenta de los dos terceres partes de los beneficios de la patente que se llograra. En 1768 Watt construyó un modelu qu'operaba de manera satisfactoria, entá imperfecta, y presentóse l'añu siguiente la solicitú de la patente. Tres distintos avatares económicos, Roebuck esprender del so parte del negociu en favor de Matthew Boulton y xuntos Boulton & Watt finalmente llevaríen a la práctica la invención de Watt y otros perfeccionamientos.
La primer máquina construyir en Kinneil, cerca de Boroughstoness en 1774. A partir d'entós la hestoria de la máquina de vapor va ser la de la firma Boulton & Watt, y casi toles meyores que s'introduzan nella van ser obra del propiu Watt; ente otres, el paralelogramu de Watt, la espansión del vapor, la máquina de doble efectu (na que'l vapor actúa alternativamente sobre dambes cares del pistón), etc.
Nun se sabe a ciencia cierta si aquelles invenciones nun pasaron de ser meros xuguetes y, anque se supunxo que fueron emplegaes pa mover oxetos nos templos mientres los rituales, nun dexa de sosprender el fechu de que dende los tiempos de Herón nun s'atoparen evidencies de que'l vapor utilizárase con un propósitu prácticu, anque la conocencia del poder del vapor nun llegara a perdese como demuestra la descripción de Malmesbury del órganu de Reims qu'en 1120 faíase sonar pel aire qu'escapaba d'un depósitu nel que yera estruyíu por "agua calecida".
Ente les reliquies de la civilización exipcia atopamos el primer rexistru conocíu d'una máquina de vapor nel manuscritu de Herón d'Alexandría tituláu "Spiritalia seu Pneumatica". Los aparatos ellí descritos nun se sabe con certeza si fueron obra del inxeniu de Herón, porque él mesmu diz na so obra que la so intención nun ye otra qu'arrexuntar les máquines que yá yeren conocíes y añedir les inventaes por él. Nada nel testu indica quién pudo ser l'artífiz de los dispositivos descritos y abarrúntase que munchos puedan ser, en realidá, obra de Ctesibio, de quien Herón foi pupilu.
La proposición 11 de "Pneumatica" describe un altar buecu parcialmente, llenu d'agua, sobre'l que se topa una figura en que'l so interior hai un tubu que termina somorguiáu na agua. Al encender un fueu sobre l'altar, l'aire del so interior calezse impulsando l'agua pol tubu, que termina virtiéndose al traviés de la figura, asemeyando una llibación que finalmente encalora'l fueu. Na proposición 37 va un pocu más allá y describe un mecanismu animáu pol fueu pa l'apertura y el zarru "automáticos" de les puertes d'un templu. N'otres proposiciones describe mecanismos similares ya inclusive dos "motores a reacción", unu per aire caliente y otru por vapor d'agua, pa faer xirar les figures d'un altar.
En 1825 el superintendente del Archivu de Simancas afayó una publicación de 1695 que rellataba qu'en 1543 Blasco de Garay, oficial de la marina española nel reináu de Carlos I, intentó impulsar un barcu con ruedes de palas movides por una máquina de vapor. Del supuestu motor nun se tienen datos, pero si fuera ciertu, l'intentu fuera la primer vegada qu'una máquina de vapor utilizar con un propósitu prácticu.
En 1601, Giovanni Battista della Porta describe un aparatu p'alzar l'agua per mediu del fueu, similar al descritu por Herón pero emplegando vapor d'agua pa impulsar el líquidu, y en 1615 Salomón de Caus describe un aparatu similar pa faer funcionar una fonte. Pero la primer patente de la que se tien constancia documental ye de Jerónimo de Ayanz y Beaumont, qu'en 1606 rexistra una máquina de vapor utilizada con ésitu pal desaguadoriu de les mines de plata de Guadalcanal.
El común denominador de toos estos intentos ye un tubu somorguiáu hasta prácticamente'l fondu del recipiente d'agua por onde ésta xube al amontase la presión na superficie llibre del líquidu, trabayos directamente rellacionaos colos estudios teóricos de Galiléu, Torricelli, Pascal y Von Guericke sobre la presión atmosférica que conducieron a mediaos del sieglu XVII al abandonu de la teoría del "horror vacui".
La primer máquina foi inventada por Eduard Somerset, segundu marqués de Worcester, en 1663, y pola so descripción ye bien similar, conceptualmente, a la fonte de Caus, magar de la máquina de Somerset construyóse un modelu en Vauxhall (cerca de Londres) nel castiellu Rawlan en redol a 1665, col propósitu d'alzar l'agua a los pisos cimeros de la construcción. Coles especificaciones técniques escrites y les buelgues dexaes nos murios del castiellu, Dircks —biógrafu de Somerset— pudo reconstruyir la máquina construyida en Vauxhall.
Sicasí, Somerset nun pudo atraer los capitales necesarios pa producir y vender la so máquina y morrió na probeza. Este ye, posiblemente, el fechu que fai que s'atribuyera a Thomas Savery la invención de la máquina de Somerset, sobre la que llogró una patente en 1698. Conociendo, según afirmen dellos autores, los trabayos del so predecesor y nel qu'influyó, ensin dulda, el proselitismu realizáu por Savery, quien nun dexó pasar ocasión p'amosar la so máquina. Ente dambos hai que mentar a Samuel Morland, maestru mecánicu na corte de Carlos II d'Inglaterra, y residente en Vauxhall, que construyó y patentó máquines diverses, ente elles versiones ameyoraes de la máquina de Somerset, suxuriendo Hutton que, en realidá, Savery pudo tener una mayor conocencia de los trabayos de Morland que los del propiu Somerset.
Con too y con eso, la máquina de Savery introducir nes mines ingleses de forma bien llindada pol riesgu d'esplosión por cuenta de una medría incontrolada de la presión na máquina. Desaguliers rellata qu'un trabayador ignorante de la naturaleza de la máquina, a la qu'él añediera una válvula de seguridá inventada años enantes por Denis Papin, «...colgó'l pesu nel estremu de la romana pa llograr más vapor y trabayar más apriesa y añedió amás un fierro bien pesáu con consecuencies fatales, el vapor nun foi capaz de llevantar asemeyáu contrapesu y atropándose nel interior de la caldera provocó una gran esplosión qu'acabó cola vida del probe home». Probablemente sía ésti'l primera accidente llaboral con una máquina de vapor del que se tien constancia.
A diferencia de los dispositivos anteriores, nos que'l vapor actúa sobre la mesma superficie llibre de l'agua pa impulsala, Huygens diseña en 1680 un aparatu de pistón nel que'l fluyíu ye l'aire caliente producíu nuna esplosión que al esfrecese y contraer abasna l'émbolu, alzando un pesu. Años más tarde Papin (1690) sustitúi l'aire por vapor d'agua y, inclusive, nun cambéu posterior (1695) diseña un fornu y xenerador de vapor de gran eficiencia, col que llogra importantes aforros de combustible y hasta cuatro golpes del pistón per minutu. Ensin sabelo, Papin atopábase mui cerca de desenvolver la máquina de vapor. Sicasí, en 1705 Leibniz fai-y llegar un dibuxu de la máquina de Savery y, dos años más tarde, diseña un nuevu tipu de máquina p'alzar l'agua, cambéu de la de Savery, na qu'abandona'l modelu d'Huygens, lo que supunxo un evidente retrocesu.
Cuña
Cuña puede significar:
Telégrafu
El telégrafu ye un dispositivu de telecomunicación destináu a la tresmisión de señales a llarga distancia. El de más ampliu usu a lo llargo del tiempu foi'l telégrafu eléctricu, anque tamién s'utilizaron telégrafos ópticos de distintes formes y modalidaes funcionales.
El 6 de mayu de 1833, el franciscanu, astrónomu y físicu alemán Johann Carl Friedrich Gauss y el so amigu, Wilhelm Eduard Weber, instalaron una llinia telegráfica de 1000 metros de llargor sobre los teyaos de la población alemana de Göttingen onde dambos trabayaben, xuniendo la universidá col observatoriu astronómicu. Esti dispositivu foi inventáu pol estaunidense Samuel Morse en 1832. De primeres, el sistema escarecía d'un códigu pa la comunicación, pero llueu dambos crearon un alfabetu basáu na amplitú de les señales dándo-y asina una verdadera capacidá de comunicación al so inventu.
Cuando na estación emisora ciérrase'l interruptor, comúnmente llamáu "remanador", circula una corriente dende la batería eléctrica hasta la llinia y el electroimán, lo que fai que sía atraida una pieza metálica terminada nun punzón que prime una tira de papel, que se mueve per aciu unos rodiellos d'arrastre, movíos por un mecanismu de reloxería, sobre un cilindru trescaláu de tinta, de tala forma que, según la duración de la pulsación del interruptor, va traducir na impresión d'un puntu o una raya na tira de papel. La combinación de puntos y rayes nel papel puede traducise en calteres alfanuméricos per aciu l'usu d'un códigu conveníu, na práctica'l más utilizáu mientres munchos años foi'l códigu Morse.
Posteriores meyores de los dispositivos emisor y tresmisor dexaron la tresmisión de mensaxes de forma más rápida, ensin necesidá de recurrir a un remanador y a la traducción manual del códigu, según la unviada simultánea de más d'una tresmisión pola mesma llinia. Unu d'estos dispositivos telegráficos avanzaos ye'l teletipu, que'l so modelu inicial yera una máquina d'escribir especial que tresmitía como señales eléctriques les pulsaciones sobre un tecláu, mientres imprimía sobre un rollu de papel o faía perforaciones nuna cinta tamién fecha de papel. Les formes más modernes d'esta máquina fabricar con un monitor o pantalla en llugar d'una imprentadora. El sistema inda ye utilizáu por persones sordes o con series discapacidaes auditives, con cuenta d'unviar mensaxes de testu sobre la rede telefónica.
La necesidá de codificar el testu en puntos y rayes pa tresmitilo y descodificarlo enantes d'escribir la telegrama llevó al desenvolvimientu d'otros tipos de telegrafía que realizaren estes xeres de forma automática. El telégrafu de Huygens basar en dos ruedes que contienen tolos símbolos o calteres que pueden tresmitise y xiren, sincronizaes, a la mesma velocidá. Entós, si na rueda del tresmisor tien, digamos, la C embaxo, el receptor tamién. Esto dexa que, tresmitiendo un pulsu nel momentu fayadizu, el receptor imprima'l calter correspondiente. Como la velocidá de la tresmisión depende del númberu de símbolos disponibles, éstos tán dixebraos en dos bancos (lletres y númberos), de cuenta que comparten el mesmu códigu una lletra y un númberu. Esisten dos blancos o espacios, llamaos ""blancu de lletres"" y ""blancu de númberos"", qu'amás de crear un espaciu pa dixebrar les palabres o los númberos, indiquen si de siguío van tresmitise lletres o númberos.
El tresmisor tien un tecláu, asemeyáu a un pianu, colos calteres. El radiotelegrafista pulsia la tecla fayadiza y, cuando la rueda que contién los calteres ta na posición fayadiza, l'aparatu tresmite un pulsu a la llinia. Nel receptor, un electroimán cute la cinta de papel contra la rueda que contién los tipos. Estes ruedes mover per aciu un mecanismu de reloxería, con motor de peses o hidráulicu, según los casos. Al empiezu del día empecipiaba un protocolu de sincronización, tresmitiendo un mensaxe diseñáu con esi envís.
Vien ser una evolución del de Huygens. Basar na codificación de los calteres non na posición d'un únicu pulsu, sinón en cinco "slots" o intervalos de tiempu nos que podía tresmitise un pulsu o non. Asina se tenía un códigu binariu de cinco bits que dexaba tresmitir 31 calteres, amás del estáu de reposu o "nun tresmite". Tamién utiliza dos bancos de calteres, col so blancu de lletres y blancu de cifres correspondientes. Ye muncho más rápido que'l telégrafu de Huygens, yá que amás de precisar namái 5 "slots" frente a una por calter, Baudot refinó los circuitos magnéticos de los electroimanes, amenorgando no posible les autoinducciones parásites, lo que dexaba emplegar pulsos más curtios.
Coles mesmes, per aciu l'empléu de la denominada telegrafía harmónica, puede utilizase un circuitu telefónicu pa la unviada de múltiples comunicaciones telegráfiques simultánees, per aciu l'usu de tonos de distinta frecuencia na banda vocal.
Para 1850 el telégrafu eléctricu estendiérase por tola América del Norte, a Inglaterra y a munches partes d'Europa. Anque los alambres aéreos tuvieron enforma ésitu na tierra, siempres se deteníen abruptamente a la vera del océanu. Munches mentes brilloses ya imaxinatives embaecer na solución d'esti problema.
El cable del Estrechu de Dover nun se protexera abondo. Solo los estremos en cada sablera acorazárense en tubos de chombu. Anque'l cable funcionó hasta ciertu grau enantes de cortalo'l pescador, les señales procedentes de dambos llaos de la canal taben confuses. Nun se reconocía'l fechu de qu'a pesar de tar debidamente aislláu, el cable altériase enforma cuando ta somorguiáu. Esti problema del retardo de les señales habría de tener perplexos por dalgún tiempu a munchos inxenieros de cables. Sicasí, en 1851, asitióse al traviés de la Canal un cable verdaderamente acorazáu que tuvo muncho más ésitu qu'el so predecesor. Nun curtiu espaciu de tiempu estender pol llechu del mar Mediterraneu una rede de cables submarinos que xunía a Europa con África y les islles entemedies. Yá que se llograron ésitos como éstos, los homes empezaron a pensar en cruciar el llechu del océanu Atlánticu.
Anque Inglaterra empecipió la inxeniería con cables submarinos, l'empresariu estaunidense Cyrus W. Field persistió faciendo esfuerzos que por fin resultaron en tender el primer cable atlánticu que dio bones resultancies. A lo último, aportó a un esfuerzu xuníu de los gobiernos d'Inglaterra y los Estaos Xuníos. De dambos llaos dalgunos de los financieros, oceanógrafos, telégrafos y científicos más célebres del mundu collaboraron nesta empresa. Los talentos d'estos homes resultaríen indispensables por cuenta de les fondes fueses submarines que s'atoparíen en mediu del Atlánticu. Equí'l cordal más grande de la Tierra estender por 1.600 kilómetros de llargor y 800 kilómetros d'anchu, dafechu somorguiada.
Si Field y los sos acomuñaos supieren de mano de los munchos años de problemes financieros y desastres que los esperaben al asitiar el cable, ye bien posible que se retiraren mientres los sos primeros esfuerzos. Les estroces de cable, el tiempu adversu y los enriedos del cable nel aparatu de arriarlo de los barcos costantemente torgaben el proyectu. Dacuando cientos de kilómetros de cable rotu, que'l so costo xubía a una fortuna, fueron abandonaos no fondero del mar.
Yera precisu resolver el vieyu problema del retardo de les señales. Daquién tenía qu'afayar cuántu tardaría una señal en llegar a los estremos alloñaos del cable y cuánta electricidá precisar pa enllenar el cable primero que la señal pudiera pasar. Comparóse esto a un tubu d'agua. Cierta cantidá de agua tien que fluyir pol tubu primero que pueda vese una cantidá notable al otru estremu. Puede riquir hasta 20 vegaes más electricidá pa cargar un cable submarín qu'unu aereu.
Sir William Thomson, (más conocíu como lord Kelvin) escribió la so famosa “Llei de los Cuadraos” como resultáu de la so investigación d'este mesmu asuntu. Simplificada, la so llei quier dicir que si se multiplica 10 vegaes el llargor d'un cable somorguiáu, la velocidá de la señal va ser amenorgada 100 vegaes. La solución qu'él presentó foi aumentar el tamañu del centru conductor. Sicasí, por cuenta de que pasóse per alto esti nuevu descubrimientu, el diseñu defectuosu del primer cable atlánticu contribuyó al so subsiguiente fracasu.
Pero, a lo último el 5 d'agostu de 1858 el primer cable submarín trasatlántico xunió los continentes ente Irlanda y Terranova. Once díes más tarde, un mensaxe de saludos de 99 palabres de la reina Victoria d'Inglaterra al presidente Buchanan de los Estaos Xuníos empezó a pasar peles llinia. Foi completáu 16 1⁄2 hores más tarde. Lamentablemente, el cable falló menos d'un mes dempués. Al costo actual, cerca de dos millones de dólares de capital priváu quedaron fundíos nes fondures del Atlánticu. Lo que se llamara “el mayor llogru del sieglu” esbarrumbárase. Ocho años pasaríen primero que los europeos y americanos volvieren falar por alambres.
Mientres el ínterin, los dos fabricantes de cables d'Inglaterra xuniéronse, resolviendo asina munchos de los problemes más tempranos de la construcción de cables. Diseñóse un cable nuevo y meyor protexíu. Yera dos veces más pesáu (6.350 tonelaes) y tenía un centru conductor tres veces más grande que'l cable anterior. Podía colgar verticalmente na agua por 16 kilómetros enantes de quebrase. Y pa'l siguiente esfuerzu solo tuvo qu'usase un barcu (en cuenta de los dos que se riquir enantes) porque ésti yera capaz de llevar la terrible carga. Esta embarcación, el Great Eastern, tenía un sistema de propulsión doble de dos ruedes de paletes de 18 metros, seis mástiles, y una hélice de siete metros. Esto fixo d'ella la nave de mayor maniobrabilidad construyida hasta la fecha. Per mediu de dar marcha tras a una sola rueda, la nave podía faer un xiru completu sobre la so propia exa.
Dempués d'otros dos esfuerzos infructuosos, el 27 de xunetu de 1866 completóse un cable que verdaderamente tuvo ésitu. Este xunió a Irlanda con Terranova. Pero una distancia de 1.100 kilómetros del cable nuevu xacía otru enredáu colos arpeos que s'habíen perdíu... una víctima del fracasu del branu anterior. Dempués de 30 esfuerzos, llograron halarlo a la superficie, sometelo a pruebes y empalmarlo con cable nuevu. Esto completó la porción d'occidente a oriente. Cola unión de los estremos de los dos cables en Terranova, llegó a esistir un circuitu submarín de más de 6.400 kilómetros. Unviáronse señales clares al traviés d'esta distancia. Lo único que se precisaba pa cargar esti cable yera una batería simple fecha d'una alferga de plata que contenía unes cuantes gotes de ácidu. Dende esi tiempu, la comunicación de dos direcciones ente los dos continentes nunca cesó por más d'unes cuantes hores al empar.
Dende 1866 d'equí p'arriba, los cables estendiéronse rápido al traviés de los océanos del mundu. Pal fin del sieglu XIX, 15 cables tendiérense al traviés del Atlánticu. Delles secciones d'estos cables orixinales inda tán en serviciu, dempués de funcionar por más d'un sieglu.
En 1870 terminóse'l tendíu d'una llinia que xunía India cola Gran Bretaña.. Y en 1874 realízase la conexón con Brasil al traviés de Lisboa y Madeira. 
Otros países tamién empezaron a interesase nun cable telegráficu tresatlánticu. En 1869 Francia tendió la llinia dende Minou, cerca de Brest en Francia a Cape Cod n'América. Foi'l primer cable asitiáu per un país distintu a Reinu Xuníu (anque la empresa llevara a cabu esti cable ye pa ser adquirida por empreses del Reinu Xuníu en 1873) . En 1879 Francia tendió un segundu cable dende Deolen , 17 km al oeste de Brest, a Saint-Pierre y Miquelon, y el 17 de payares de 1879 llegó a Cape Cod.
En 1882 Alemaña conectó Emden, per aciu un cable submarín, cola estación Británica d'Isla Valentia y dende ellí utilizar el serviciu d'Anglu American Telegraph. Sicasí, en 1900, realizo una conexón propia dende Borkum hasta Horta nes islles Azores. Y dende ellí a Nueva York. En 1904 tendió otru cable pol mesmu trazáu.
D'esta manera continua la espansión de cable. Asitiárase 15 cables nel Atlánticu Norte en 1901. Sicasí, debíu la mayoría d'estos cables teníen que pasar per Reinu Xuníu lo que reforzo el so dominiu.
En 1902 concluyó'l tendíu del cable telegráficu al traviés del Océanu Pacíficu. Asina a principios del sieglu XX Gran Bretaña yá disponía d'un sistema telegráficu d'ámbitu mundial que conectaba los principales territorios del so imperiu (toles llinies coloraes de la figura). Gran Bretaña llogró la fuerza apolmonante en términos de tresmisión de señal.
Les potencies rivales como Francia y Alemaña teníen qu'usar los cables de propiedá británica pa retresmitir los sos mensaxes y, al españar la guerra en 1914, el alemanes tuvieron que desenvolver sistemes de cifráu pa evitar ser escuchaos poles potencies aliaes.
Dellos contemporaneos a la so invención vieron nel telégrafu un potencial democratizador. Comunicando persones a grandes distancies paecía qu'esta tecnoloxía podía estender la democracia a gran escala. Un añu dempués de la inauguración en 1794 de la primer llinia de telegrafía óptica París-Lille Alexandre Vandermonde (1735-1796) escribía:
El sociólogu Armand Mattelart señaló como esti supuestu potencial democratizador foi desmentíu pol embargu sobre'l códigu encriptáu y pola negativa del estáu, en nome de la seguridá interior y la defensa nacional, a que'l telégrafu fuera usáu llibre y abiertamente polos ciudadanos.
Biomasa
Biomasa, según el Diccionariu de la Real Academia Española, tien dos acepciones:
La primer acepción utilízase davezu en Ecoloxía. La segunda acepción, más acutada, referir a la biomasa 'preséu' en términos enerxéticos formales: les plantes tresformen la enerxía radiante del Sol n'enerxía química al traviés de la fotosíntesis, y parte d'esa enerxía química queda almacenada en forma de materia orgánico; la enerxía química de la biomasa puede recuperase quemar directamente o tresformándola en combustible (ésta ye la única acepción recoyida na wikipedia inglesa en xunu de 2008).
Un equívocu bien común ye confundir 'materia orgánico' con 'materia vivo', pero basta considerar un árbol, nel que la mayor parte de la masa ta muerta, pa desfaer l'equívocu; ello ye que ye precisamente la biomasa 'muerta' la que nel árbol resulta más útil en términos enerxéticos. Trátase d'un alderique importante n'ecoloxía, como amuesa esta apreciación de Margalef (1980:12):
Otru equívocu bien común ye utilizar 'biomasa' como sinónimu de la enerxía útil que puede estrayese d'ella, lo que xenera bastante tracamundiu por cuenta de que la relación ente la enerxía útil y la biomasa ye bien variable y depende d'innumberables factores. De mano, la enerxía útil puede estrayese por combustión directa de biomasa (madera, escrementos animales, etc), pero tamién de la combustión de combustibles llograos d'ella per aciu tresformamientos físicos o químiques (gas metanu de les borrafes orgániques, por casu), procesos nos que 'siempres' piérdese daqué de la enerxía útil orixinal. Amás, la biomasa puede ser útil directamente como materia orgánico en forma d'abonu y tratamientu de suelos (por casu, l'usu de cuchu o de cobertories vexetales). Y de xacíu nun puede escaecese la so utilidá más común: sirvir d'alimentu a bien diversos organismos, la humanidá incluyida (vease 'cadena trófica').
La biomasa de la madera, borrafes agrícoles y cuchu sigue siendo una fonte principal d'enerxía y materia útil en países pocu industrializaos.
Na primer acepción, ye la masa total de tola materia que forma un organismu, una población o un ecosistema y tiende a caltenese más o menos constante.
La so midida ye difícil nel casu de los ecosistemes. Polo xeneral, dar n'unidaes de masa per cada unidá de superficie. Ye frecuente midir la materia seco (escluyendo l'agua). Na pluviselva del Amazones pue haber una biomasa de plantes de 1.100 tonelaes per hectárea de tierra. 
Pero muncho más frecuente ye l'interés na 'producción neta' d'un ecosistema, esto ye, la nueva materia orgánico xenerada na unidá de superficie a lo llargo d'una unidá tiempu, por casu, nuna hectárea y a lo llargo d'un añu. En teoría, nun ecosistema qu'algamó'l clímax la producción neta ye nula o bien pequeña: l'ecosistema a cencielles anueva la so biomasa ensin crecedera al empar que la biomasa total algama'l so valor máximu. Por ello la biomasa ye unu de los atributos más relevantes pa caracterizar l'estáu d'un ecosistema o'l procesu de sucesión ecolóxica nun territoriu (vease, por casu, Odum, 1969).
En términos enerxéticos, puede utilizase directamente, como ye'l casu de la lleña, o indirectamente en forma de los biocombustibles (nótese qu'el etanol puede llograse del vinu por destilación): 'biomasa' tien d'acutar pa denominar la materia primo emplegada na fabricación de biocombustibles. 
La biomasa podría apurrir enerxíes sustitutives a los combustibles fósiles, gracies a agrocombustibles líquidos (como'l biodiésel o'l bioetanol), gaseosos (gas metanu) o sólidos (lleña), pero tou depende de que nun s'emplegue más biomasa que la producción neta del ecosistema esplotáu, de que nun s'incurra n'otros consumos de combustibles nos procesos de tresformamientu, y de que la utilidá enerxética sía la más oportuna frente a otros usos posibles (como abonu y alimentu, vease'l discutiniu que pa España plantega Carpinteru, 2006). 
Anguaño (2009), la biomasa apurre combustibles complementarios a los fósiles, ayudando a la crecedera del consumu mundial (y de los sos correspondientes impactos ambientales), sobremanera nel sector tresporte (Estevan, 2008). Esti fechu contribúi a la yá amplia apropiación humana del productu total de la fotosíntesis nel planeta, que supera anguaño más de la metá del total (Naredo y Valero, 1999), apropiación na que competimos col restu de les especies.
La biomasa, como recursu enerxéticu, puede clasificase en biomasa natural, residual y los cultivos enerxéticos.
Hai delles maneres de clasificar los distintos combustibles que pueden llograse a partir de la biomasa. Quiciabes la más pertinente ye pol procesu de producción necesariu primero que'l combustible tea llistu pal usu.
En toos estos procesos hai qu'analizar delles carauterístiques a la d'enxuiciar si'l combustible llográu puede considerase una fonte anovable d'enerxía:
Esisten procesos termoquímicos que per aciu reacciones exotérmicas tresformen parte de la enerxía química de la biomasa en enerxía térmica. Dientro d'estos métodos atopen la combustión y la pirólisis. La enerxía térmica llograda puede utilizase para calefacción; pa usu industrial, como la generación de vapor; o pa tresformala n'otru tipu d'enerxía, como la enerxía eléctrica o la enerxía mecánica.
La combustión completa d'hidrocarburos consiste na oxidación d'éstos pol osíxenu del aire, llogrando como productos de la reacción vapor d'agua y dióxidu de carbonu y enerxía térmica.
Dende la Edá Antigua llógrase carbón vexetal per aciu pirólisis, que consiste na combustión incompleta de biomasa a unos 500 C con déficit de osíxenu. El fumu producíu nesa combustión ye un amiestu de monóxidu y dióxidu de carbonu, hidróxenu ya hidrocarburos llixeros.
Enerxía hidráulica
Denómase enerxía hidráulica o enerxía hídrica a aquella que se llogra del aprovechamientu de les enerxíes cinética y potencial de la corriente de l'agua, saltos d'agua o marees. Ye un tipu de enerxía verde cuando'l so impactu ambiental ye mínimu y usa la fuerza hídrico ensin represarla, en casu contrariu ye considerada namái una forma d'enerxía anovable.
Pue tresformase a bien distintes escales, esisten dende va sieglos pequeñes esplotaciones nes que la corriente d'un ríu mueve un rotor de pales y xenera un movimientu aplicáu, por exemplu, en molinos rurales. Sicasí, l'usu más significativu constitúyenlu les centrales hidroeléctriques de represes, magar qu'estes postreres nun son consideraes formes d'enerxía verde pol altu impactu ambiental que producen. 
Cuando'l Sol calez la Tierra, arriendes de xenerar corrientes d'aire, fai que l'agua del mar, principalmente, s'evapore y xuba pel aire y muévase escontra les rexones montascoses, pa depués cayer en forma d'agua. Esta agua pue acollechase, y retenese per aciu preses. Parte de l'agua almacenada déxase salir por que se mueva los álabes d'una turbina engranada con un xenerador d'enerxía eléctrica.
Estes carauterístiques faen que sía significativa en rexones onde esiste una combinación fayadiza d'agües, desniveles xeolóxicos y orografía favorable pa la construcción de represes. La enerxía hidráulica llógrase a partir de la enerxía potencial y cinética contenida nes mases d'agua que tresporten los ríos, provenientes de l'agua y del destemple. L'agua na so cayida ente dos niveles del calce faise pasar per una turbina hidráulica que tresmite la enerxía a un alternador que conviértilo n'enerxía eléctrica.
Ye una enerxía perenal.
Ye ecolóxica.
La gran ventaya de la enerxía hidráulica o hidroeléctrica ye la eliminación parcial de los costos de combustible. El costu d'operar una planta hidráulica ye casi inmune a la volatilidá de los combustibles fósiles como la gasolina, el carbón o'l gas natural. Amás, nun hai necesidá d'importar combustibles d'otros países.
Les plantes hidráuliques tamién tienden a tener vides económiques más llargues que les plantes eléctriques qu'utilicen combustibles. Hai plantes hidráuliques que siguen operando dempués de 50 a 100 años. Los costos d'operación son baxos porque les plantes tán automatizadas y tienen poques persones mientres la so operación normal.
Estes plantes producen la mesma cantidá de dióxidu de carbonu en comparanza cola materia gris del planeta. Esti fechu ye beneficiosu pa la salú.
Como les plantes hidráuliques nun quemar combustibles, nun producen directamente dióxidu de carbonu. Bien pocu dióxidu de carbonu ye producíu mientres el periodu de construcción de les plantes, pero ye pocu, especialmente en comparanza a les emisiones d'una planta equivalente que quema combustibles.
Pueden ser dellos:
A lo llargo de la segunda metá del sieglu XX viose crecer en forma importante la conciencia ambiental, de la xente, de los gobiernos y de les instituciones internacionales de creitu, que son n'última instancia quien financien los grandes proyectos hidroeléctricos.
Anguaño les midíes de mitigación ambiental formen parte integrante de tolos proyectos financiaos por instituciones de creitu multillaterales, y los costos de les midíes de mitigación son incluyíos nel costo del proyectu.
Enerxía mareomotriz
La enerxía mareomotriz ye la que se llogra aprovechando les marees, por aciu
la so empalmamiento a un alternador puede utilizase el sistema pa la xeneración d'electricidá, tresformando asina la enerxía mareomotriz en enerxía eléctrica, una forma enerxética más segura y aprovechable. Ye un tipu de enerxía anovable, en cuantes que la fonte d'enerxía primaria nun s'escosa pola so esplotación, y ye llimpia yá que nel tresformamientu enerxéticu nun se producen subproductos contaminantes gaseosos, líquidos o sólidos. Sicasí, la relación ente la cantidá d'enerxía que puede llograse colos medios actuales y el costu económicu 2 y ambiental d'instalar los dispositivos pal so procesu torgaron una penetración notable d'esti tipu d'enerxía.
En España, el Gobiernu de Cantabria y l'Institutu pa la Diversificación y Aforru Enerxético (IDAE) quieren crear un centru de I+D+i na mariña de Santoña. La planta podría atender al consumu domésticu añal d'unos 2.500 llares.
Los métodos de xeneración per aciu enerxía de marea pueden clasificase nestos trés:
Los xeneradores de corriente de marea "Tidal Stream Generators" o ETG, polos sos iniciales inglés) faen usu de la enerxía cinética de l'agua en movimientu a les turbinas de la enerxía, de manera similar al vientu (aire en movimientu) qu'utilicen les turbinas eóliques. Esti métodu ta ganando popularidá por cuenta de costos más baxos y a un menor impactu ecolóxicu en comparanza coles preses de marea.
Les preses de marea faen usu de la enerxía potencial qu'esiste na diferencia d'altor (o perda de carga) ente les marees altes y baxes. Les preses son esencialmente los diques en tol anchu d'un estuariu, y sufren los altos costos de la infraestructura civil, la escasez mundial de sitios vidables y les cuestiones ambientales.
La enerxía mareomotriz dinámica (Dynamic Tidal Power o DTP) ye una tecnoloxía de xeneración teórica qu'esplota la interacción ente les enerxíes cinética y potencial nes corrientes de marea. Propónse que les preses bien llargues (por casu: 30 a 50 km de llargor) construyir dende les mariñes escontra fuera nel mar o l'océanu, ensin zarrar una área. Introducir pola presa diferencies de fase de marees, lo que lleva a un diferencial de nivel d'agua importante (a lo menos 2.3 metros) n'agües marines riberanes pocu fondes con corrientes de marees que bazcuyen paraleles a la mariña, como les qu'atopamos nel Reinu Xuníu, China y Corea. Cada represa xenera enerxía nuna escala de 6 a 17 GW.
Nel estuariu del ríu Rance, EDF instaló una central eléctrica con enerxía mareomotriz. Funciona dende l'añu 1967, produciendo electricidá pa cubrir les necesidaes d'una ciudá como Rennes (el 9% de les necesidaes de Bretaña). El costu del kwh resultó similar o más baratu qu'el d'una central eléctrica convencional, ensin el costu d'emisiones de gases d'efectu invernaderu a l'atmósfera nin consumu de combustibles fósiles nin los riesgos de les centrales nucleares (13 metros de diferencia de marea).
Los problemes mediu ambientale fueron abondo graves, como aterramiento del ríu, cambeos de salín nel estuariu nes sos proximidaes y cambéu del ecosistema enantes y dempués de les instalaciones. 
Otros proyectos esactamente iguales, como'l d'una central enforma mayor prevista en Francia na zona del Mont Saint Michel, o'l de la badea de Fundy, en Canadá, onde se dan hasta 15 metros de diferencia de marea, o'l del estuariu del ríu Severn, nel Reinu Xuníu, ente Gales y Inglaterra, nun llegaron a executase pol riesgu d'un fuerte impactu ambiental.
Gas natural
El gas natural ye una de les varies ya importantes fontes d'enerxía non anovables formada por un amiestu de gases llixeros que s'atopa en xacimientos de petroleu, disueltu o acomuñáu col petroleu o en depósitos de carbón. Anque la so composición varia en función del xacimientu del que se saca, ta compuestu principalmente por metanu en cantidaes que comúnmente pueden superar el 90 ó 95% (p. ex., el gas ensin acomuñar del pozu West Sole nel Mar del Norte), y suel contener otros gases como nitróxenu, CO, HS, heliu y mercaptanos. Como exemplu de contaminantes cabo mentar el gas ensin acomuñar de Kapuni (NZ) que contién hasta 49% de CO. Como fontes adicionales d'esti recursu natural, tán investigándose los xacimientos d'hidrato de metanu que, según estimaciones, pueden suponer una reserva enerxética bien cimeres a les actuales de gas natural. 
Puede llograse tamién con procesos de descomposición de restos orgánicos (basures, vexetales - gas de banzaos) nes plantes de tratamientu d'estos restos (depuradores de agües residuales urbanes, plantes de procesáu de basures, de refugayes orgániques animales, etc.). El gas llográu asina se llama biogás.
Dalgunos de los gases que formen parte del gas natural cuando ye estrayíu dixebrar del amiestu porque nun tienen capacidá enerxética (nitróxenu o CO) o porque pueden depositase nes tuberíes usaes pa la so distribución por cuenta del so altu puntu de ebullición. 
Si'l gas fora criogénicamente licuado pal so almacenamientu, el dióxidu de carbonu (CO) solidificaría interfiriendo col procesu criogénico. El CO puede ser determináu polos procedimientos ASTM D 1137 o ASTM D 1945.
El propanu, butanu y hidrocarburos más pesaos en comparanza col gas natural son estrayíos, cuidao que la so presencia puede causar accidentes mientres la combustión del gas natural. El vapor d'agua tamién s'esanicia por estos motivos y porque a temperatures cercanes a la temperatura ambiente y presiones altes forma hidrato de metanu que pueden apexar los gasoductos. Los compuestos d'azufre son esaniciaos hasta niveles bien baxos pa evitar escomiu y golores gafíos, según p'amenorgar les emisiones de compuestos causantes de agua acedo. La detección y la midida de HS puede realizase colos métodos ASTM D2385 o ASTM D 2725. 
Pa usu domésticu, al igual que al butanu, añedir traces de compuestos de la familia de los mercaptano ente ellos el metil-mercaptano, por que sía fácil detectar una fuga de gas y evitar el so ignición bonal.
El gas natural produz muncho menos CO qu'otros combustibles como los derivaos del petroleu, y sobremanera el carbón. Amás ye un combustible que se quemar más llimpia y conducentemente.
La razón pola cual produz pocu CO ye que'l principal componente, metanu, contién cuatro átomos de hidróxenu y unu de carbonu, produciendo 2 molécules d'agua por caúna de CO, ente que los hidrocarburos de cadena llarga (líquidos) producen namái 1 molécula d'agua por cada 1 de CO (recordemos que'l calor de formación de l'agua ye bien alto).
Como ventaya añedida ye un combustible más versátil, que puede utilizar en sistemes de xeneración más eficientes como'l ciclu combináu o la producción d'hidróxenu (usáu na denominada pila de combustible que produz enerxía eléctrica a partir del hidróxenu) y el so llogru ye más senciella en comparanza con otros combustibles. Sicasí, el so conteníu enerxético por unidá de volume ye baxu en comparanza con otros combustibles, lo qu'enzanca'l so almacenamientu. Esto ye debíu al fechu de que'l gas natural, a diferencia del propanu y del butanu, nun se puede licuar por aumentu de presión a temperatura ambiente. Pa poder licuar el gas natural suelse emplegar l'acción combinada de la presión y l'estracción de calor (baxando la temperaura).Esti métodu usar nel so tresporte por barcu.
El gas natural pue ser emplegáu pa producir hidróxenu que puede utilizase nos vehículo d'hidróxenu.
1 Nm (Normal metro cúbicu, metro cúbicu en condiciones normales, 0 °C de temperatura y 1 atmósfera de presión) de gas natural produz aprosimao 10,4 kWh.
1 Nm (Normal metro cúbicu, metro cúbicu en condiciones normales, 0 °C de temperatura y 1 atmósfera de presión) de gas natural produz aprosimao 9300 Kcal.
El CO espulsáu a l'atmósfera na combustión del gas contribúi decisivamente al denomináu calentamientu global del planeta, cuidao que ye un gas que produz el denomináu efectu invernaderu. El CO ye tresparente a los rayos visible y ultravioleta que calecen la Tierra pel día, pero absuerbe los rayos infrarroxos qu'ésta emite al espaciu esterior, ralentizando l'enfriamientu nocherniegu del planeta. Sicasí, l'impactu medioambiental del gas natural ye menor qu'el d'otros combustibles fósiles como los carbones o los derivaos del petroleu, cuidao que apenes emite otros gases contaminantes como los óxidos d'azufre (que son emitíos en mayores cantidaes na combustión de los demás combustibles fósiles). Gases que contribúin, ente otros efectos, a la producción de la denominada agua acedo. La so combustión tampoco produz partícules sólides (cenices). 
Sicasí, los escapes de gas natural que se producen nos pozos de perforación suponen un apurra bien importante a los gases d'efectu invernaderu; una y bones el metanu produz unes 23 vegaes l'efectu invernaderu que'l dióxidu de carbonu, según los datos del IPCC . Por exemplu l'accidente de marzu de 2012 na plataforma petrolífera Elgin operada pola petrolera Total nel Mar del Norte supunxo un escape d'unos 5.5 millones de metros cúbicos de metanu diarios , como la densidá del metanu en condiciones estándar ye 0.668 kg/m3 l'escape supon unes 3674 tonelaes diaries de metanu qu'equivalen a 23 vegaes eses emisiones en CO2 lo que faen unes 84502 tonelaes diaries de dióxidu de carbonu equivalente. Esi escape namá, que según envaloren los responsables va tardar en detener unos 6 meses, supondría entós más de 15 millones de tonelaes de carbonu equivalente; lo cual ronda toles emisiones industriales de CO2 d'un país como Estonia emisiones_de_di%C3%B3xido_de_carbonu mientres l'añu 2009.
Material
Un material ye un elementu que puede tresformase y arrexuntase nun conxuntu. Los elementos del conxuntu pueden tener naturaleza "real" (tanxibles), naturaleza "virtual" o ser totalmente "astractos". Por exemplu, el conxuntu formáu por cuadiernu, temperas, plastilinas, etc. puede denomináse-y materiales escolares. El conxuntu de cementu, aceru, grava, arena, etc. puede llamáse-y materiales de construcción. Falar de material educativo refiriéndose a elementos como pintures, llenzos, papel, etc.; pero tamién contener elementos astractos como la conocencia sopelexada nos llibros, la didáctica, sofitu multimedia y audiovisual.
El material puede ser simple o complexu. Y tamién heterogéneo.
La palabra material adquier distintes significaos según el contestu nel que s'atope:
Los materiales estremar en 2 tipos, los naturales y los sintéticos o más bien dichu, materies primeres naturales que se llogren de la naturaleza y que l'home utilizar al so antoxu y la materia primo sintética, que ye ellaborada pol home, per aciu la manipulación y dacuando entemez de materia primo natural.por casu:la madera,la piedra natural(roques) tangamangapio
Vidru
El vidriu ye un material inorgánico duru, fráxil, tresparente y amorfu que s'atopa na naturaleza anque tamién puede ser producíu pol home. El vidriu artificial usar pa faer ventanes, lentes, botelles y una gran variedá de productos. El vidriu ye un tipu de material cerámico amorfu.
El vidriu llograr por fusión a unos 1.500 °C de óxidu de siliciu areno de xil (SiO), carbonatu de sodiu (NaCO) y carbonatu de calciu caliar (CaCO). 
El términu "cristal" ye utilizáu bien frecuentemente como sinónimu de vidriu, anque ye incorrectu nel ámbitu científicu por cuenta de que'l vidriu ye un sólidu amorfu (les sos molécules nun tán dispuestes de forma regular) y non un sólidu cristalín.
Los nuesos antepasaos usaben la obsidiana, un vidriu natural, dende fai más de 75.000 años pa ellaborar cuchiellos y puntes de flecha.
Pliniu'l Vieyu (sieglu I), na so Hestoria Natural, cunta qu'unos mercaderes que se dirixíen escontra Exiptu pa vender natrón (carbonatu de sodiu), detener pa cenar a veres del ríu Belus, en Fenicia. Como nun había piedres p'asitiar les sos olles, decidieron utilizar dellos cachos de natrón. Calecieron los sos alimentos, comieron y dispunxéronse a dormir. A la mañana siguiente vieron ablucaos que les piedres fundiérense y reaccionaren col sable pa producir un material duro y brillante, el vidriu.
En realidá, l'home aprendió a fabricar el vidriu bien de tiempu enantes en forma d'esmaltes vitrificados, la fayenza. Hai cuentes de collares y restos de cerámica ellaboraos con fayenza en tumbes del periodu predinástico d'Exiptu, nes cultures Naqada (3500-3200 e.C.) 
Los primeros oxetos de vidriu que se fabricaron fueron cuentes de collar o abalorios. Ye probable que fueren artesanos asiáticos los qu'establecieron la manufactura del vidriu en Exiptu, d'onde proceden les primeres vasíes producíes mientres el reináu de Tutmosis III (1504-1450 e.C.) La fabricación del vidriu florió n'Exiptu y Mesopotamia hasta'l 1200 e.C. y darréu cesó casi por completu mientres dellos sieglos. Exiptu produció un vidriu claru, que contenía xil pura; lo coloreaban d'azul y verde. Mientres la dómina helenística Exiptu convertir nel principal provisor d'oxetos de vidriu de les cortes reales. Sicasí, foi nes mariñes fenicies onde se desenvolvió l'importante descubrimientu del vidriu sopláu nel sieglu I e.C. Mientres la dómina romana la manufactura del vidriu estender pol Imperiu, dende Roma hasta Alemaña. Nesta dómina afayóse qu'añediendo óxidu de manganesu podía esclariase el vidriu.
Nel norte d'Europa y Gran Bretaña siguieron produciendo oxetos utilitarios de vidriu. El vidriu común tipu Waldglas (del alemán, ‘vidriu del monte’) siguió fabricándose n'Europa hasta la era moderna. Sicasí, la producción más importante nesti material mientres la edá media fueron los mosaicos de vidriu na Europa mediterránea y les vidreres na zona del norte. Los mosaicos facer con teseles de vidriu, que se cortaben de bloques de vidriu. En documentos del sieglu VI fai referencia a vidreres nes ilesies, anque los primeros exemplares calteníos daten del sieglu XI. Les más apreciaes ellaborar mientres los sieglos XIII y XIV, principalmente en Francia ya Inglaterra. El vidriu se coloreaba o se laminaba yá coloriáu añediendo óxidos metálicos al amiestu, y dempués cortábase. Los detalles pintaben sobre'l cristal con un esmalte. Les pieces suxetar con banielles de chombu nuna estructura de fierro. L'arte de la fabricación de vidreres decayó a finales de la renacencia anque volvió recuperase nel sieglu XIX.
El vidriu nos países islámicos, ente los sieglos VIII y XIV, tuvo la so puxanza nel Oriente Próximu. L'antigua tradición Sasánida de talláu del vidriu foi siguida polos artesanos musulmanes que realizaron vasíes decoraes en alturrelieve, munches con motivos animales, y con vidriu incoloru de gran calidá con diseños tallaos a la rueda. La técnica d'esmaltáu al fueu y la del doráu amontaron les posibilidaes decoratives, destacando los artesanos vidreros de Alepo y Damascu. D'Exiptu provién el descubrimientu de coloraciones vidraes con brillosos efectos metálicos, tantu en cerámica como en vidriu. Les llámpares de les mezquites y otres vasíes d'usu cotidianu pintar con motivos xeométricos propios del islam. Les sos formes y decoraciones influyeron na producción occidental posterior, destacando les de Venecia y España.
cristal venecianu» más antiguu conocíu data del sieglu XV, anque'l vidriu yá se fabricaba en Venecia dende'l sieglu X. Con centru na isla de Murano, los venecianos apoderaron el mercáu européu hasta l'añu 1700. La contribución más importante foi la ellaboración d'un vidriu sódicu duru y refináu bien dúctil. Conocíu como «cristallo», yera incoloru, de gran tresparencia, bien asemeyada al cristal de roca. Tamién se faíen en cristal coloriáu y opacu. Escontra finales del sieglu XVI les vasíes fixéronse más llixeres y delicaes. Desenvolvieron un tipu de filigrana de vidriu que sería bien asonsañada. Consistía n'incorporar hebras de vidriu blancu opacu dientro d'un cristal tresparente, que producía l'efectu d'un encaxe. 
Tamién en Murano surdieron munchos estilos distintos pa llámpares de cristal, anque foi la factoría de Nevers, en Francia, la qu'adquirió mayor fama mientres el sieglu XVII. La práctica del grabáu al diamante, técnica de los artesanos holandeses del sieglu XVII, llograba ellaboraos diseños.
Los fabricantes de vidriu d'Europa intentaron copiar les técniques y decoraciones de los venecianos. La información espublizar col llibru "L'arte del vidriu" (1612) d'Antonio Neri, y tamién polos sopladores de vidriu venecianos, pos anque una llei prohibía a los artesanos vidreros abandonar Venecia y sopelexar los secretos del so arte, munchos instaláronse n'otros países europeos. Cada país desenvolvió les sos imitaciones. La influencia italiana tornó nel sieglu XVII, al surdir n'Alemaña ya Inglaterra nuevos métodos pa la fabricación de vidriu.
Tradicionalmente consideróse que la materia podía presentase baxu trés formes: la "sólida", la "líquida" y la "gaseosa". Nuevos medios d'investigación de la so estructura íntima –particularmente mientres el sieglu XX– punxeron al descubiertu otres formes o "estaos" nos que la materia puede presentase. Por exemplu l'estáu mesomorfo (una forma líquida coles sos fases esmécticas, nemáticas y colestéricas), l'estáu d'afigura (o estáu plasmático, propiu de gases ionizados a bien altes temperatures) o l'estáu vítreu, ente otros.
Los cuerpos en "estáu vítreu" caracterizar por presentar un aspeutu sólidu con cierta durez y rixidez y qu'ante esfuerzo esternos moderaos se deforman de manera xeneralmente elástica. Sicasí, al igual que los líquidos, estos cuerpos son ópticamente isótopos, tresparentes a la mayor parte del espectru electromagnéticu de radiación visible. Cuando s'estudia la so estructura interna al traviés de medios como la difracción de rayos X, da llugar a bandes de difracción difuses similares a les de los líquidos. Si calécense, el so mafa va menguando pasu ente pasu –como la mayor parte de los líquidos- hasta algamar valores que dexen la so deformación so l'acción de la gravedá, y por casu tomar la forma del recipiente que los contién como verdaderos líquidos. Sicasí, nun presenten un puntu claramente marcáu de transición ente l'estáu sólidu y el líquidu o "puntu de fusión". 
Toes estes propiedaes llevaron a dellos investigadores a definir l'estáu vítreu non como un estáu de la materia distinto, sinón a cencielles como'l d'un "líquidu subenfriado" o líquidu con una mafa tan alta que-y confier aspeutu de sólidu ensin selo. Esta hipótesis implica la considerancia del estáu vítreu como un estáu metaestable al qu'una enerxía d'activación abonda de les sos partícules tendría de conducir al so estáu d'equilibriu, esto ye, el de sólidu cristalín. 
En sofitu d'esta hipótesis aduzse'l fechu esperimental de que, calecíu un cuerpu n'estáu vítreu hasta llograr un comportamientu claramente líquidu (a una temperatura abondo alzada por que la so mafa sía inferior a los 500 poises, por casu), si esfrezse lenta y curioso, apurriéndo-y al empar la enerxía d'activación necesaria pa la formación de los primeros corpúsculos sólidos (llantadera de microcristales, presencia de superficies activadores, catalizadores de nucleación, etc.) sueli solidificarse dando llugar a la formación de conxuntos de verdaderos cristales sólidos.
Tou paez indicar que los cuerpos n'estáu vítreu nun presenten una ordenación interna determinada, como asocede colos sólidos cristalinos. Sicasí en munchos casos repara un "desorde ordenáu", esto ye, la presencia de grupos ordenaos que se distribúin nel espaciu de manera total o parcialmente aleatoria.
Según la teoría "atómica xeométrica", nel xil sólidu cristalizáu l'átomu de siliciu tópase arrodiáu de cuatro átomos d'osíxenu asitiaos nos vértices d'un tetraedru cada unu de los cualos xúnelu a los átomos de siliciu vecín. Una vista en planta d'esti ordenamientu se esquematiza na figura 1, na que'l cuartu osíxenu taría enriba del planu de la páxina. Cuando esti xil pasa al estáu vítreu, la ordenación tetraédrica sigue calteniéndose a nivel individual de cada átomu de siliciu, anque los enllaces ente átomos d'osíxenu y siliciu realizar nun aparente desorde, que sicasí caltién una organización unitaria inicial (vease la figura 2).
Les sustances susceptibles de presentar un estáu vítreu pueden ser tantu de naturaleza inorgánica como orgánica, ente otres:
Denominar xil a un óxidu de siliciu de fórmula química SiO. Presentar n'estáu sólidu cristalín baxu distintes formes enanciotrópicas. Les más conocíes son el cuarzu (la más frecuente y estable a temperatura ambiente), la cristobalita y les tridimitas. Amás d'estes formes, llegar a identificar hasta veintidós fases distintes, caúna d'elles estable a partir d'una temperatura perfectamente determinao.
Cuando se calecer el cuarzu amodo, este va pasando por distintes formes enanciotrópicas hasta algamar el so puntu de fusión a 1.723 °C. A esta temperatura llógrase un líquidu incoloro y bien mafosu que si s'esfrez con relativa rapidez, convertir nuna sustanza de naturaleza vítrea a la que se suel denominar "vidriu de cuarzu".
Esti vidriu de cuarzu presenta un conxuntu de propiedaes de gran utilidá y d'aplicación en múltiples disciplines: na investigación científica, tecnolóxica, na vida doméstica y polo xeneral en tou tipu d'industria. Destáquense como más relevantes les siguientes:
Otres propiedaes, sicasí, enzanquen la so ellaboración y usu. En particular, les siguientes:
Los sales más comunes de sodiu tienen puntos de fusión per debaxo de los 900 °C. Cuando se calecer un amiestu íntimo de cuarzu finamente estremáu con un sal d'estos metales alcalinos, por casu NaCO, a una temperatura cimero a los 800 °C llógrase primeramente una fusión del sal alcalino, que'l so líquidu arrodia a los granos de cuarzu, produciéndose una serie de reacciones que pueden englobarse na resultante siguiente:
SiO + NaCO formula_1
NaSiO + CO formula_2H = -5,12 kcal/mol
Esta reacción, llevemente exotérmica, esprende anhídridu carbónico gaseosu -que burbuya ente la masa en fusión- y conduz a un primer silicatu sódicu, de puntu de fusión 1.087 °C.
Acordies con la termodinámica, l'amiestu de dos sustancies de puntos de fusión distintes presenta un Puntu de Liquidus” que s'asitia ente los de los dos sustances en contactu. D'esta forma l'amiestu del xil y el silicatu sódicu formáu da llugar a un productu de SiO y silicatos, yá n'estáu líquidu a temperatures que nun devasen los 1.200 °C, llueñe de los más de 2.000 °C necesarios pa preparar el vidriu de cuarzu.
Al productu asina llográu dáse-y corrientemente el nome xenéricu de "silicatu sódicu," magar con esta denominación identificar a un conxuntu de productos derivaos de la "fusión" del cuarzu con sales sódicos (xeneralmente carbonatos) en distintes proporciones d'unu y otru componente. Industrialmente prepárense silicatos sódicos con proporciones molares de cada componente asitiaes ente:
Nota: La proporción estequiométrica d'un metasilicato sódicu puru sería de 1 mol de SiO / 1 mol de NaO 
Estos silicatos sódicos presenten un aspeutu vítreu, tresparente y bien argayadizu. P'algamar una mafa del orde de los 1.000 poises (necesaria pal so moldiáu) precísense temperatures que, en función de la so composición, bazcuyen ente los 1.220 °C pal silicatu más ricu en SiO, y los 900 °C pal más probe. Son bien solubles n'agua: ente un 35% y un 50% en pesu de silicatu, según el conteníu en SiO. La so falta de rixidez mecánica y la so solubilidá n'agua fáen-yos inútiles como sustitutos del vidriu de cuarzu en nenguna de les sos aplicaciones.
Raramente presentar na industria en forma sólida, sinón so la forma de disolución aguacienta. La so solución n'agua utilízase como pegamento cerámicu bien eficaz o como materia primo pa la producción per aciu hidrólisis de "xel de xil", sustanza usada como absorbente del mugor (torres d'ensugáu de gases, etc.) o como componente de ciertos productos tales como neumáticos pa vehículos y otres aplicaciones na industria químico.
La so producción realizar en fornos continuos de balsa calecíos per aciu la combustión de derivaos del petroleu y frecuentemente tamién con enerxía eléctrica, a temperatures lo más elevaes posibles (dientro d'una cierta rentabilidá) col fin d'aumentar la productividá del fornu. Estes temperatures suelen asitiase ente los 1.400 °C y los 1.500 °C.
Col fin de llograr un productu con propiedaes similares a les del vidriu de cuarzu a temperatures algamables por medios técnicamente rentables, produzse un vidriu de silicatu sódicu al que se-y añedir otros componentes que-y faigan más resistente mecánicamente, inerte a los axentes químicos a temperatura ambiente -bien particularmente a l'agua- y que guarden la so tresparencia a la lluz, siquier nel espectru visible.
Estos componentes son metales alcalinotérreossobremanera magnesiu, calciu o bariu, amás d'aluminiu y otros elementos en menores cantidaes, dalgunos de los cualos apaecen apurríos como impureces poles materies primeres (casu del fierro, l'azufre o otros). Les materies primeres que s'utilicen pa la ellaboración de vidrios d'esti tipu escoyer ente aquelles que presenten un menor costo:
La producción industrial d'esti tipu de vidrios realízase, al igual que nel casu de los silicatos sódicos, en fornos pa vidriu, xeneralmente de balsa, calecíos per aciu la combustión de derivaos del petroleu con sofitu, en munchos casos, d'enerxía eléctrica a temperatures que bazcuyen ente los 1.450 °C y los 1.600 °C. Nestos fornos introduz una amiestu en polvu llixeramente amugao (formula_35% d'agua) y primeramente dosificada de les materies primeres yá citaes. Esti amiestu de materies minerales reacciona (a velocidaes apreciables y, evidentemente, cuanto mayores meyor) pa formar el conxuntu de silicatos que, combinaos y entemecíos, van dar llugar a esa sustanza a la que se denomina vidriu común.
Les propiedaes del vidriu común, son una función tantu de la naturaleza como de les materies primeres como de la composición química del productu llográu. Esta composición química suelse representar en forma de porcentaxes en pesu de los óxidos más estables a temperatura ambiente de cada unu de los elementos químicos que lu formen. Les composiciones de los vidrios silicatu sódicos más utilizaos asítiense dientro de les llendes que s'establecen na tabla axunta.
Munchos estudios –particularmente na primer metá del sieglu XX– intentaron establecer correlaciones ente lo que se denominó la "estructura interna del vidriu" –xeneralmente basada en teoríes atómiques– y les propiedaes reparaes nos vidrios. Productu d'estos estudios fueron un conxuntu de relaciones, de naturaleza absolutamente empírica, que representen de manera sosprendentemente precisa munches d'eses propiedaes per aciu relaciones llineales ente'l conteníu de los elementos químicos que formen un vidriu determináu (espresáu so la forma del conteníu porcentual en pesu de los sos óxidos más estables) y la magnitú representando dicha propiedá. Curiosamente, les correlaciones coles composiciones espresaes en forma molar o atómica son muncho menos fiables.
Los conteníos en MgO, FeO y SO son consecuencia de les impureces de la caliar, arena y el sulfatu sódicu, respectivamente".
L'absorción (o tresparencia) a la lluz de los vidrios de silicatu sódicu na zona del espectru visible (0,40 μ a 0,70 μ) depende del so conteníu n'elementos de transición (Nin y Fe nel exemplu). Sicasí, tantu nel ultravioleta como nel infrarroxu'l vidriu pórtase prácticamente como un oxetu casi opacu, independientemente de cualesquier d'estos elementos.
El vidriu ye un material totalmente reciclable y nun hai llende na cantidá de vegaes que puede ser reprocesado. Al reciclalo nun se pierden les propiedaes y afórrase una cantidá d'enerxía d'alredor del 30% con respectu al vidriu nuevu. 
El procesu de recicláu dempués de la clasificación del vidriu rique que tou material ayeno sía separáu como son tapes metáliques y etiquetes, depués el vidriu ye esmagayáu y fundíu xuntu con arena, hidróxidu de sodiu y caliar pa fabricar nuevos productos que van tener idéntiques propiedaes con respectu al vidriu fabricáu directamente de los recursos naturales.
En ciertos casos el vidriu ye reutilizáu, primero que recicláu. Nun se funde, sinón que se vuelve a utilizar namái llavándolo (nel casu de los recipientes). N'acristalamientos, tamién puede aprovechase el vidriu cortándolo nuevamente (siempres que se precise una unidá más pequeña).
Tresporte
Denominar tresporte o transportación (del llatín "trans", "al otru llau", y "portara", "llevar") al treslláu de dalgún llugar a otru dalgún elementu, polo xeneral persones o bienes, pero tamién un fluyíu. El tresporte ye una actividá fundamental dientro del desenvolvimientu de la humanidá.
Pa llograr llevar a cabu l'acción de tresporte ríquense dellos elementos, qu'interactuando ente sigo, dexen que se lleve a cabu:
Los inxenieros de tresporte utilicen estos conceutos a la de concebir, planiar, diseñar y operar un sistema de tresporte. Pa tener un sistema eficiente, ye deseable que la demanda utilice al máximu la infraestructura esistente. La demanda va deber solo en bien poques ocasiones superar la ufierta.
Unu de los exemplos más ilustrativos ye'l de les víes. La ufierta pa esti casu son les víes y los vehículos demandar. Cuando pocos vehículos demanden la vía, dizse que la infraestructura ta emprestando un bon serviciu, pero ye ineficiente. Cuando munchos vehículos utilicen la vía de forma funcional, van operar de forma eficiente la infraestructura, pero'l serviciu qu'empresta a los usuarios yá nun ye tan bonu. Cuando demasiaos vehículos demanden les víes forma conxestión y esto considérase inaceptable.
El tresporte puede ser clasificáu de delles maneres de forma simultánea. Por exemplu, referente al tipu de viaxe, al tipu d'elementu tresportáu o al accesu. Por exemplu, ye tresporte de pasaxeros xeneralmente clasifícase en tresporte públicu y el tresporte priváu. 
El tresporte de carga ye la disciplina qu'estudia la meyor forma de llevar d'un llugar a otru bienes. Asociáu al tresporte de carga tiense la Loxística que consiste n'asitiar los productos d'importancia nel momentu precisu y nel destín deseyáu.
Esta clasificación ye bien importante poles diferencies qu'impliquen los dos tipos de viaxes. Mientres los viaxes urbanos son curtios, bien frecuentes y recurrentes, los viaxes interurbanos son llargos, menos frecuentes y recurrentes.
Denominar tresporte públicu a aquel nel que los viaxeros comparten el mediu de tresporte y que ta disponible pal públicu polo xeneral. Inclúi diversos medios como autobuses, trolebuses, tranvíes, trenes, ferrocarriles suburbanos o ferrys. Nel tresporte interregional tamién coesiste'l tresporte aereu y el tren d'alta velocidá.
El tresporte públicu estremar del tresporte priváu básicamente en que:
tresporte priváu l'usuariu puede escoyer la hora de partida, ente que en tresporte públicu l'usuariu tien de cinxise a los horarios
El más representativu de les maneres de tresporte priváu ye'l automóvil. Sicasí, la caminada y la bicicleta tamién tán dientro d'esta clasificación. El taxi, magar ser un serviciu d'accesu abiertu al públicu, ye clasificáu como tresporte priváu.
El tresporte escolar o tresporte d'estudiantes lleva a cabu viaxes de neños y adolescentes dende los llugares de residencia hasta los colexos y vece trata. Magar que munchos d'estos viaxes llevar a cabu en medios de tresporte priváu, ye tamién bien frecuente que se lleven a cabu de forma colectiva en buses y caravanes especiales pa esti propósitu. 
En Estaos Xuníos y otros países ye habitual que se dediquen autobuses pa llevar a los escolares del so llugar de residencia a la escuela. La normativa de Estaos Xuníos obliga a qu'un cuidador adultu, aparte del conductor, vaya nel autobús y que los autobuses nun tengan más de 16 años.
N'otros países como Alemaña o Finlandia, los alumnos van solos nos vehículos del tresporte públicu de la ciudá. De normal, los estudiantes reciben una tarxeta que-yos dexa faer usu d'estos servicios por tol semestre de forma ilimitada, a un costo bien baxu (subsidiado).
Nel casu d'un países Suramericanos; Chile tien una tarifa diferida pa estudiantes a la que puede optase presentando un Pase escolar al momentu d'atayar el pasaxe. Esti de la mesma dexa optar a distintes tarifes, siendo Educación primaria pasaxe ensin costo y Educación secundaria amás de Educación cimera un porcentaxe del pasaxe adultu (50% en rexones y 33% en Santiago). En Davis, Estaos Xuníos, más del 40% de los neños y neñes van al colexu en bicicleta.
Les maneres de tresporte son combinaciones de redes, vehículos y operaciones. Inclúin el caminar, la bicicleta, el coche, la rede de carreteres, los ferrocarriles, el tresporte fluvial y marítimo (barcos, canales y puertos), el tresporte aereu (aeroplanos, aeropuertos y control del tráficu aereu), inclusive la unión de dellos o los trés tipos de tresporte.
Según les maneres de tresporte utilizaos, el tresporte clasifícase o categoriza en:
Coles mesmes, puede estremase ente tresporte públicu y tresporte priváu dependiendo de la propiedá de los medios de tresporte utilizaos.
Tamién puede ser interesante la distinción ente'l tresporte de mercancíes y el tresporte de pasaxeros.
La modelización de tresporte o modelación de tresporte dexa planiar situaciones futures y actuales del tresporte urbanu. El conceutu de “modelu” tien de ser entendíu como una representación, necesariamente simplificada, de cualquier fenómenu, procesu, institución y, polo xeneral, de cualquier sistema”. Ye una ferramienta de gran importancia pal planificador, pos dexa asemeyar escenarios d'actuación y envernaes diverses qu'ayuden a evaluar alternatives y realizar el diagnósticu de futuru. 
Dacuando, según los datos disponibles y el tipu d'analís que se deseya puede prescindise del modelu de xeneración, quedando en tres etapes y llográndose namá'l modelu de distribución. En corredores de carreteres ensin tresporte públicu realmente competitivu, ye frecuente suponer que nun hai tresvase modal y namái s'use'l de distribución (o un modelu de crecederes) y el de asignación namá. 
Tamién pueden mentase otros tipos de modelos como los d'usos del suelu que dexen analises interrelacionaos y complexos ente actividá nel territoriu y tresportes.
El tresporte y la comunicación son tantu sustitutos como complementos. Anque la meyora de les comunicaciones ye importante y dexa tresmitir información per telégrafu, teléfonu, fax o corréu electrónicu, el contactu personal tien carauterístiques propies que nun se pueden sustituyir.
La crecedera del tresporte sería imposible ensin la comunicación, vital pa sistemes de tresporte avanzaos (control de trenes, control del tráficu aereu, control del estáu del tránsitu en carretera, etc.). Nun esiste, sicasí, relación probada ente la crecedera d'estos dos sistemes. El meyor previsor de la crecedera d'un sistema de tresporte ye la crecedera del productu internu brutu (PIB) d'una área. Resulta, amás, relativamente fácil atopar predicciones del PIB. L'usu de series históriques pa predicir la crecedera futura del sistema de tresporte puede llevar a serios erros (problema de la "suboptimización" o d'analís fragmentariu d'un sistema).
El tresporte y l'usu de la tierra tán rellacionaos de manera directa. Dependiendo del usu de la tierra xenérense actividaes específiques que non necesariamente coinciden col llugar de residencia de quien les desenvuelven, y nesi casu débense treslladar. Una xornada puede ser estremada ente'l tiempu gastáu n'actividaes y el tiempu gastáu viaxando dende y escontra el llugar nel cual desenvuélvense tales actividaes. Dizse que'l tresporte ye "una demanda indirecta", cuidao que escarez de fin en sí mesmu, pero ye necesariu pa desenvolver les actividaes nel sitiu de destín.
L'agrupación d'una variedá d'actividaes dientro de la mesma zona terrestre embrive la necesidá del tresporte. Otra manera, la organización per zones d'actividaes esclusives aumentar. Sicasí, hai economíes d'escala al arrexuntar actividaes, lo que torga una organización d'actividaes por zones dafechu heterogéneas. 
Tamién el tresporte y l'usu de tierra actúen recíprocamente otra manera, cuidao que los servicios de tresporte peracaben tierra, al igual que les ciudaes. Un sistema de tresporte eficiente puede embrivir l'usu de la tierra. Sicasí, esti aforru tien de ser comparáu col costu; un sistema de tresporte eficiente nuna ciudá grande puede tener un costu por demás eleváu.
El tresporte ye un consumidor importante de enerxía, puede llograr per aciu la quema de combustibles, hasta nun fai enforma mayoritariamente fósiles en motores de combustión. Nel procesu de combustión xenérense emisiones gaseoses contaminantes (CO2, CO, NOx, SOx y otros, como partícules) que la so nocividad depende de la fonte d'enerxía usada.
Suel sostenese que los vehículos eléctricos impulsaos son "llimpios", al igual qu'aquellos qu'usen celdes de hidróxenu. Pero, en realidá, depende de la fonte de la que provenga la electricidá. Si usen electricidá producida en centrales alimentaes por combustibles fósiles, la contaminación ye más alcontrada que colos coches de combustión, yá que pueden aplicase técniques de captura y almacenamientu de carbonu. Si utilicen fontes anovables (electricidá anovable) nun esiste esti problema d'emisiones.
Cuidao que se preve l'escosamientu de combustibles fósiles escontra'l 2050, el tresporte mundial enfrenta'l retu de modificar dafechu los sos sistemes en daqué menos de cinco décades. Prevese que los vehículos d'hidróxenu van ser los más económicos, si se extrapolan les tecnoloxíes actuales, colo cual tendremos d'aprender a producilo por otros métodos distintos del altamente contaminante que s'usa anguaño (tratamientu de gas natural con vapor), que xenera inmenses cantidaes de dióxidu de carbonu, si queremos qu'el so usu nun contribuya entá más al calentamientu global.
Mientres los últimos años los vehículos tuvieron faciéndose más llimpios, de resultes de regulaciones ambientales más estrictes ya incorporación de meyores tecnoloxíes, (convertidores catalíticos, etc.), y, sobremanera, por un meyor aprovechamientu del combustible. Sicasí, esta situación foi más que compensada pola xubida tantu del númberu de vehículos como del usu creciente añal de cada vehículu, lo cual determina que ciudaes con más de 1.000.000 d'habitantes presenten problemes d'índices de contaminación atmosférica escesivos, afectando la salú de la población.
Nel añu 2009 la NASA promovio'l denomináu Desafíu Vuelo Verde, un concursu pol que se premia con mediu millón de dólares al proyectu más orixinal y eficiente. Más de media docena de proyectos presentáronse hasta'l momentu. La iniciativa desenvolver en cooperación coles siguientes instituciones norteamericanes: Departamentu d'Agricultura y Enerxía, l'Axencia de Protección Ambiental, la Fundación Nacional de Ciencia y l'Institutu Nacional de Comerciu d'Estándares y Tecnoloxía, xuntu cola Oficina de Patentes y Marques. Dalgunos d'estos proyectos son:
Cri-Cri
Un aeroplanu acrobáticu de fabricación francesa y dafechu eléctricu. Funciona con cuatro motores y tien una autonomía de vuelu de 30 minutos a una velocidá de cruceru de 100 km/h.
SugarVolt
Modelu híbridu diseñáu por Boeing. Funciona con una combinación de turbinas (de hélice) de querosenu, que son les que lo faen desapegar. Pero, una vegada nel aire, al precisar menos enerxía, vuela con un motor eléctricu.
Skyhawk 172
La firma aeronáutica Cessna preve tener llista pa finales de 2011. L'avión de pequeñu valumbu va disponer solamente de dos asientos, pero entá asina s'envalora que sía unu de los más usaos por cuenta de la so paecencia con un modelu anterior, al que se-y incluyeron meyores. 
El Superboeing
Non tolos aviones ecolóxicos van ser eléctricos. Este ye un prototipu supersónicu de Boeing que funciona con combustible d'altu rendimientu, y que ta siendo diseñáu en collaboración cola NASA. Amás en cuanto al mediu aereu plantégase otru hándicap a tener en cuenta. Na actualidá les innovaciones que se fixeron nos aviones acuten en demasía los vuelos comerciales. Ye dicir el mercáu se cerca. Na so gran mayoría son jets privaos de poques places que nun dexen el tresporte masivu de pasaxeros, poro, la problemática inicial de faer facedera una opción pocu contaminante al gran públicu, nesti casu, ye imposible, enagora. 
El tresporte y la distribución de la enerxía per medios de tresporte causaron múltiples accidentes qu'afectaron gravemente a persones, instalaciones y mediu ambiente. El tresporte de la enerxía varia dependiendo del tipu d'enerxía a tresportar.
El mediu tamién causa impactos importantes sobre'l sistema enerxéticu; cabo destacar l'efectu de los terremotos, furacanes, nubes, variaciones sópites de temperatura, etc.
Les redes diséñense considerando tres aspectos: la xeometría, la resistencia y la capacidá. Na práctica, el diseñu de tresporte centra los sos mires en tomar los diseños xeométricos y definir el so anchu, númberu de carriles, víes o diámetru. El so productu ye tomáu pol especialista en pavimentos, rieles, pontes o ductos y convertíu n'espesures de calzada, balastu, vigues o parés de tubería. L'inxenieru de tresporte ye tamién responsable de definir el funcionamientu del sistema considerando'l tiempu.
Nun tien de confundir se la complexidá del problema de tresporte col usu de tecnoloxía avanzada. Seique'l problema más complexu del tresporte nel mundu nun sía'l de conxestiones vehiculares aldialogistica.net tresporte de carga en Peru, sinón el del treslláu de pelegrinos de La Meca a Medina, con restricciones enormes de tiempu y loxística.
Nesti métodu modelización de tresportecalcúlase xebradamente la "xeneración de viaxes", o númberu de persones o cantidá de carga que produz una área; la "distribución de viaxes" de viaxes, que dexa envalorar el númberu de viaxes o cantidá de carga ente cada zona d'orixe y destín; la "partición modal", esto ye, el cálculu del númberu de viaxes o cantidá de carga que van usar les distintes maneres de tresporte y la so conversión en númberu de vehículos; y, finalmente, la "asignación", o la definición de qué segmentos de la rede o rutes van utilizar los vehículos. 
Esti procesu realízase utilizando la densidá y la localización de población o de carga actual pa verificar que los volúmenes previstos pol métodu tean acordies con la realidá. Finalmente, úsense les estimaciones de población futura pa recalcular el númberu de vehículos en cada arcu de la rede que se va usar pal diseñu. Utilízase principalmente pa la planeación de tresporte y ye esixíu por llei en munches zones urbanes.
Utiliza la estadística y ciertes asunciones sobre'l procesu de serviciu. Dexa envalorar, a partir de les tases de llegada de los veceros (yá sían vehículos o persones) y de la velocidá d'atención de cada canal de serviciu, el llargor de cola y el tiempu promediu d'atención. La tasa de llegada de los veceros tien d'analizase pa conocer, non solamente la so intensidá en númberu de veceros per hora, sinón la so distribución nel tiempu. Topóse, esperimentalmente, que la distribución de Poisson y les distribuciones xeométriques reflexen bien la llegada aleatoria de veceros y la llegada de veceros arrexuntaos, respectivamente. Utilízase principalmente pa la estimación de númberu de casetes de peaxe, surtidores n'estaciones de combustible, puestos d'atención en puertos y aeropuertos y númberu de caxeros o llinies d'atención al veceru riquíes nun establecimientu. La teoría de coles basar en procesos estocásticos...
Esisten dos tipos principales de simulaciones en computador utilizaes na inxeniería de tresporte: macrosimulaciones y microsimulaciones.
Les macrosimulaciones utilicen ecuaciones que reflexen parámetros xenerales de la corriente vehicular, como velocidá, densidá y caudal. Munches de les idees detrás d'estes ecuaciones tán tomaes del analís de fluxu de líquidos o gases o de relaciones topaes empíricamente ente estes cantidaes y les sos derivaes.
Utilicen ecuaciones de tipu teóricu pero, polo xeneral, parten de midíes qu'indiquen la capacidá d'una rede en condiciones ideales. Esta capacidá, de normal, va menguando a midida que la rede o circunstancies alloñar d'esi ideal.
Los métodos apurren coeficientes menores que la unidá, polos que se debe multiplicar la capacidá "ideal" de la rede p'atopar la capacidá nes condiciones daes.
N'español hai que tener especial curiáu coles traducciones de términos n'inglés. Polo xeneral tiénense dos grandes problemes:
En relación colos impactos ambientales:
En relación cola locomoción animal
Barcu
Un barcu ye cualesquier construcción cóncavu y fusiforme, de madera, metal, fibra de vidriu formigón o otru material, que pola so forma ye capaz de llexar nel agua y que s'utiliza pa salear como mediu de tresporte. "Barcu", poro, ye un términu xenéricu col que puede referise tantu a una llixera canoa como a un pimpanu portaaviones.
Tamién puede considerase como barcu a tou vasu flotante de forma simétrica respectu d'un planu llonxitudinal vertical, llamáu planu de llarpiaba, provistu de medios de propulsión y gobiernu, qu'axunta les siguientes condiciones:
El home utilizó les embarcaciones dende fai miles d'años, tiénense rexistru de fai más de 100.000 años en que l'home utilizaba un tueru debidamente talláu como mediu de tresporte na agua.
El mar siempres causó fascinación nel ser humanu dende l'empiezu de los tiempos. Asina mesmu, siempres-y hai provistu d'alimentu pal so sustentu. Na mariña sur central del Perú na provincia de Pisco, nel distritu de Paracas escontra'l 10.000 e.C.; los primeros homes volviéronse sedentarios pola mor del abondosu alimentu esistente nes sos sableres. Entá'l progresu escontra l'agricultura y la ganadería taba en marcha nos sos similares del Cordal d'Andar. Como nesti casu, en munches otres mariñes diéronse les condiciones por que los homes en viviendes precaries volviérense sedentarios, por cuenta de la bayura de recursos que'l mar depositaba nes sos sableres.
Primero la recueya de mariscos y moluscos, depués la pesca y finalmente aventuróse a enfusase nesi mar que generosamente aprovía-y d'alimentu. La tecnoloxía foi progresando y l'home construyó elementos pa llexar na agua; probablemente usó tueros d'árboles o otros materiales abondosos na so redolada que teníen flotabilidad. Pa impulsase y nun quedar al debalu, echó mano del remu hasta qu'afayó que la fuerza eólico podía impulsalo con menor esfuerzu y mayor efectividá; depués, afayó la manera de llevar la embarcación escontra onde quería ya inventó el timón. Ye a partir d'acá que l'home al traviés del tiempu foi introduciendo meyores a les sos naves, dándo-yos cada vegada meyor impulsión y gobiernu, hasta llegar a les modernes naves que derruempen güei día los océanos del mundu.
Pero al par del gobiernu y derivar, l'home foi atopándo-y nuevos usos a les naves que yá tenía a la mano; usar pa recreación, pesca, mediu de tresporte y pa la guerra y foi especializando l'inventu, con nueves técniques, mayores velocidaes, meyor maniobrabilidad, y claro, con armamentu cada vegada más mortíferu. La embarcación que güei conocemos como buque o barcu, afayó nueves tierres. Mientres munchos sieglos foi l'únicu mediu de comunicación ente los continentes y fixo famosos a munchos personaxes en tiempu de paz y de guerra.
L'empléu de los remos condicionó la vida a bordu hasta'l sieglu XVII; unu de los peores castigos que podía recibir una persona yera ser condergáu a sirvir nuna galera, «"por que la vida sía-y un supliciu y la muerte un aliviu"», como sentenció un xuez romanu nel sieglu XVI.
Non tolos marineros que taben nos remos yeren condergaos. Tamién había homes llibres que s'embarcaben por necesidá; yeren llamaos «"de bona gana"». La so única diferencia colos condergaos consistía en que podíen llevar bigote y pelo, que los condergaos nun teníen, pos yeren rasuraos y pelaos al rape. Amás, mientres el día, los homes llibres que nun taben remando podíen pasiar y falar llibremente, pero al anochecerín yeren encadenaos igual que los condergaos.
La disciplina yera bien estricta pa toos, la comida escaso y malo. L'aspeutu hixénicu resulta inconcebible y malo d'imaxinar. Los homes de mar, oficiales y marineros, nun se llavaben, una y bones toos namái llevaben la ropa que teníen puesta, sicasí los galeotes taben obligaos a caltenese llimpios, debíen a primer hora del día asomarse por sobre la borda, d'alcuerdu a lo que-yos dexaba'l llongura de la cadena, pa despiojarse y llimpiar los harapos que llevaben. Teníen De faer les sos necesidaes nel so llugar pos nunca yeren lliberaos de la so cadena. Los marineros que los xixilaben, cada ciertu tiempu refundiáben-yos un balde d'agua por que los morgazos corrieren hasta la sentina.
Les "carraques" yeren navíos grandes y robustos, redondos, d'altu bordu, de veles, especializaos nel tresporte de grandes cargues en travesíes llargues, aptos pal comerciu ente Flandes y el Mediterraneu, y darréu pa travesar el Atlánticu. Hubo carraques dende'l sieglu XII hasta'l sieglu XVI. Fueron los mayores buques de la so dómina. Proveníen de modificar la "coca" nórdica.
Más pequeña que la "carraca", pero d'escelentes condiciones marineres foi la "carabela", embarcación a vela, llixera, alta y llarga hasta 30 m, estrecha que cuntaba con trés mástiles sobre una sola cubierta y un castiellu eleváu na proa y otru na popa. Llevaba veles cortes nos palos trinquete y mayor, y apareyu llatín nel mesana. Gracies a estes carauterístiques pudo encarar con ésitu los viaxes al traviés del océanu. Saleaba a diez kilómetros per hora, y foi utilizada por españoles y portugueses nos viaxes d'esploración mientres el sieglu XV. La carabela copió de la escuela mediterránea'l cascu, l'usu de dellos mástiles y la vela triangular, mal llamada llatina porque provién del mundu árabe. De la escuela del mar del Norte y Bálticu, de los viquingos y de les ciudaes Hanseátiques, tomó l'exemplu de la coca” y d'esta última dos elementos: el timón de codaste y la vela corte nel palu mayor. El timón de codaste, gruesa pieza de madera asitiada na popa dexába-y a la nave caltener una dirección o aldu. 
El "galeón" foi una embarcación a vela utilizada dende mediaos del sieglu XV. Consistía nun bajel grande, d'altu bordu que se movía pola acción del vientu. Foi una derivación de la "carraca" pero combinada cola velocidá de la "carabela". Los galeones yeren barcos de gran tamañu y teníen gran capacidá de fueu.
Nel sieglu XVI, dempués que Juan Sebastián Elcano efectuara la primera circunnavegación a la Tierra, el comerciu marítimu tresatlánticu aumentó considerablemente, lo qu'incentivó la investigación y la creación de nuevos tipos de naves, más apropiaes pa llargues travesíes y pa soportar los rigores de la mar en forma siguida. Asina foi como apaeció'l "bergantín" y, nel ámbitu comercial, la "urca" y los yá nomaos "galeones".
Más palantre apaecieron, na marina militar, la "fragata", nave que tenía dos pontes y la "corbeta" con namái unu. Na marina comercial apaeció'l "bergantín-goleta" y la "goleta". Los barcos más grandes de madera fueron los navíos o navíos de llinia, como'l HMS Victory o'l Santísima Trinidá. L'últimu tipu importante de nave a vela foi'l "clíper" qu'apaeció en 1840 construyíu nos Estaos Xuníos d'América, destináu primeramente al tráficu ente Norteamérica y Europa y que depués s'estendió a Oceanía y Asia. Yera de cascu de madera, finu y llixeru. Algamaba gran velocidá nes sos travesíes compitiendo coles naves a vapor que yá taben apaeciendo.
Tamién nel sieglu XIX apaeció'l buque de pesca de mayor tonelaxe, el "balleneru". De gran caláu y espaciu en cubierta pa poder afaenar a les ballenes y cachalotes que cazaben.
Como los viaxes fixéronse más llargos, les epidemies de escorbuto y de tifus siguieron siendo comunes. Unu pregúntase ¿cómo yera posible que tantos homes dedicar a la vida del mar so eses condiciones? La respuesta ye que non munchos marineros yeren voluntarios, la gran mayoría yera reclutados per aciu lleves forzoses”.
La vida a bordu empezó a camudar gracies a les observaciones de James Cook, oficial de la marina inglesa, qu'entendió la importancia de la hixene a bordu en comprobando que nos sos buques, de cada diez marineros muertos, namái unu fuera n'actu del serviciu y nueve morrieren por escorbuto, desnutrición y enfermedaes infeicioses. Empezó a partir llimón contra'l escorbuto, ameyoró la dieta y lluchó porque les tripulaciones tuvieren cámares más espacioses, ventilaes y cómodes.
El "'Clermont", pequeña nave de madera construyío nos Estaos Xuníos por Robert Fulton, foi'l primer barcu propulsado por ruedes movíes per aciu maquinaria a vapor. Emprestó servicios efectivos al saléu, remontando'l ríu Hudson en 1807. Dende esa fecha los buques a vapor multiplicáronse. A les naves asitiáronse-yos mástiles y veles amás de ruedes nes sos bandes pa da-yos más velocidá nes sos travesíes oceániques. 
En 1819 el "Savannah", veleru norteamericanu con propulsión auxiliar de ruedes foi la primer nave a vapor en travesar l'Atlánticu dende New York a Liverpool. En 1821 construyir n'Inglaterra'l primer buque a vapor con cascu de fierro'l "Aaron Manby" qu'en 1822 efectuó'l so primer saléu dende Londres al Havre. Depués, en 1845, Isambard Brunel construyó'l paquebote "Great Britain", primer tresatlánticu con cascu de fierro y hélice, dando entamu a la verdadera yera de la construcción naval de fierro. A partir d'entós el progresu na construcción naval nun se detuvo.
Mientres la guerra de Crimea, en 1855, probar con ésitu unes bateríes flotantes acorazaes y en 1858 l'inxenieru naval Dupuy de Lome construyó'l primer buque acorazáu, el "Gloire", nave de madera, blindada. Tenía motor de vapor y apareyu de fragata.
En 1859 construyóse'l primera acorazáu, el británicu "Warrior" y en 1866 la fragata acorazada española "Numancia", foi la primer nave acorazada en dar la vuelta al mundu, al mandu del almirante Castu Méndez Núñez.
Na década de 1860 sumieron los buques a vapor y vela, esto porque yá la maquinaria de propulsión perfeccionárase abondo. Nel sieglu XX apaecieron los motores de combustión interna y a fines d'esi mesmu sieglu la propulsión nuclear.
La marina mercante ye factor fundamental nel desenvolvimientu de los países. L'actividá naviera xenera una importante actividá económica que se reflexa nos sos puertos y na economía.
La marina mercante, nos últimos tiempos, desenvolvióse al par que la marina de guerra. Dende 1873 establecióse una gran competencia pola velocidá de les naves col propósitu d'encurtiar los sos tiempos de saléu. Partiendo con 14,4 nuedos en 1873, 23,36 nuedos en 1900. Foi tantu la busca de la velocidá que s'estableció un troféu pa'l campeones de velocidá nel mar, un gallardete azul que ganaron naves como'l "Mauritania" en 1908 con 26 nuedos y el "Queen Mary" en 1936 al consiguir 30,63 nuedos.
El "Lusitania", xuntu col so ximielgu'l "Mauretania", non yá destacaron pola so velocidá, sinón poles comodidaes a bordu, aportando a los sos salones interiores tan luxosos como cualquier instalación de sonadía en tierra. Pertenecientes a la naviera Cunard, bien podría dicise qu'empecipiaron la edá d'oru de los grandes tresatlánticos, al
afalar a les demás empreses navieres a la competencia por llograr la supremacía tocantes a luxu, tamañu y velocidá de los sos respectivos barcos.
La empresa de la competencia, la White Star Line, decidió faer frente a la fama d'estos dos buques costruyendo trés grandes barcos de pasaxeros que superaríen a los de la Cunard:
el "Olympic", el "Titanic" y el "Britannic". L'accidente del "Titanic", asocedíu nel so viaxe inaugural y nel cual perdiéronse tanto la nave como munchos de los sos pasaxeros y tripulantes, supunxo una serie de cambeos radicales en materia de seguridá, diseñu y construcción naval que perduraron hasta los nuesos díes.
De casi 270 metros de llargu y 11 pisos d'altu, estos grandes buques sentaron tamién un
precedente tocantes a tamañu y decoración de los interiores refierse. Tres el fundimientu del 
"Titanic" en 1912, la competencia intensificóse, y otros grandes barcos fueron construyíos. El "Imperator" superaba al "Titanic" por casi 8 000 tonelaes, y yera prácticamente igual de luxosu. Los buques hermanos del "Titanic", el "Olympic" y el "Britannic" siguieron emprestando servicios inclusive mientres la Primer Guerra Mundial. El "Britannic" nunca operó como barcu de pasaxeros, foi requisado pol Almirantazgo británicu y usáu como barcu hospital mientres el conflictu, fundiéndose en 1916 en topetando con una mina.
Los buques de pasaxeros tresformáronse en verdaderos hoteles flotantes, de munchos pisos con camarotes, comedores ya instalaciones de luxu. Dalgunos tienen cancha de tenis en cubierta, piscines, sales de tar y de xuegu, teatru, cine, capiya y tiendes.
Los mayores barcos de pasaxeros de tiempos modernos superen les 100 000 tonelaes de pesu, y disponen
de 14 o 15, y en dellos casos más, pisos d'agospiamientos y árees comunes.
Barcos como'l "RMS Queen Mary 2", de la Cunard Line, el "Freedom of the Sías", de la Royal Caribbean, o'l "Carnival Dream", son exemplos de les grandes meyores de la inxeniería y la arquitectura naval de tiempos modernos.
Ente les instalaciones y amenidades a bordu de cualesquier d'estos grandes buques, pueden atopase boulevares internos de dellos pisos d'altor, y en dellos casos tan estensos como un campu de fútbol o entá mayores, con habitaciones con balcones que dan a estes espacioses árees interiores, grandes atrios internos con ascensores de cristal, ximnasios de dellos niveles, teatros de 2, 3, 4 o inclusive más pisos d'altor, luxosos y amplios comedores de dellos niveles, salones de conferencies, biblioteques con miles de volúmenes ya inclusive sales de proyección holografica y planetarios.
Primeramente los buques de guerra fueron los que más progresaron comparaos coles naves mercantes, que s'estremaben en de pasaxeros y de carga. A fines del sieglu XIX apaecieron los submarinos y dempués de la Primer Guerra Mundial los portaaviones sustituyeron a los acorazaos, pero escontra finales del sieglu XX los buques mercantes empezaron a especializase d'alcuerdu al tipu de carga a tresportar: carga seca, graneleros, carga xeneral, petroleros, frigoríficos y la gran revolución de los contenedores y l'apaición de los buque porta contenedores. Tamién apaeció la propulsión nuclear nes naves mercantes, el "Savannah" foi'l primeru d'esti tipu.
Al empezar el sieglu XX apaecieron los primeres acorazaos, teníen 15.000 t de desplazamientu y cañones de 305 mm montaos en torres dobles. Tamién lleven tubos lanzatorpedos.
En 1906 l'acorazáu británicu "Dreadnought" yera'l buque más poderosu del mundu, tenía 5 torres dobles de cañones de 305 mm y 24 cañones de 76 mm, el so desplazamientu yera de 17.000 t y consumía petroleu.
Dempués de la Primer Guerra Mundial había acorazaos d'hasta 72.000 t de desplazamientu a plena carga. Estos fueron los protagonistes de la Segunda Guerra Mundial de 1939-1945.
La vida a bordu camudó descomanadamente col advenimiento del vapor. Les naves tuvieron “"xardinos"” dientro de la nave. “"Xardinos"” llamábense les tables con una abertura al centru que s'asitiaben sobre la borda que sirvíen por que toa la tripulación, dende l'almirante hasta'l postreru grumete, sacuparen el banduyu directamente al mar a la vista de quien deseyara reparalo.
Tola tripulación tien cámares alcontradizos, entretenimientos y polo xeneral tou tipu xuegos. La comida ye variada, bien preparada y abondosa, les remuneraciones son de los meyores nel mercáu llaboral, pero cada vegada ye más difícil consiguir marinos pa los buques mercantes. L'alloñamientu de los sos llares mientres enforma tiempu ye un inconveniente bien difícil de superar.
Tripulantes pa los buques de guerra nun ye tan malo de llograr como lo ye pa les naves mercantes. Los marinos de guerra más que na remuneración piensen que tán sirviendo a la Patria y que formen parte d'una institución importante lo que compensa en demasía los sos sacrificios y los alloñamientos de los sos llares, amás de que l'alloñanza nun ye tan enllargada como la que se produz nes naves mercantes.
Estaos Xuníos en 1940 empecipió la construcción del "USS Enterprise (CVN-65)", primer portaaviones nuclear de l'Armada de los Estaos Xuníos qu'amás, ente los años 1961 y 1972, foi'l buque de guerra más grande del mundu. Tien 342,3 m d'eslora, 78,4 m de manga y 11,9 m de caláu. El so desplazamientu a plena carga yera de 93.500 t, podía tresportar 85 aviones y la so velocidá máxima yera sobre los 30 nuedos con 8 reactores nucleares y 4 hélices. Tenía misiles antiaéreos teledirigidos.
En xunetu de 1959 foi botáu a l'agua'l "Savannah" perteneciente a la marina mercante estaunidense, siendo'l primer buque mercante qu'emplegó la enerxía nuclear.
El submarín ye un tipu especial de buque que tien la capacidá de salear so l'agua. 
Estaos Xuníos foi'l país que construyó'l primer submarín. En 1741 David Bushnell escurrió una nave submarina, nave que tuvo operativa en 1776. Yera totalmente de madera y cola forma de dos conches xuníes pol so cantu planu, yera tripulada por solo un home y movida per aciu pedales o per aciu los brazos dando vuelta unes maniyes que movíen una hélice. "La tortúa" foi emplegada na guerra de la independencia americana contra una fragata inglesa que s'atopaba fondiada nel puertu de Nueva York. La nave llevaba un torpedu que nun pudo afirmar a la quilla de la fragata, anque llegó a asitiase so esta.
En 18, Robert Fulton, trabayando pal gobiernu de Francia construyó'l "Nautilus", que foi probáu primeramente nel ríu Sena y depués nel mar. Tenía forma de pexe y yera tripuláu por 3 homes. Nunca pudo ser emplegáu n'acciones béliques. El mesmu Fulton destruyó'l "Nautilus" en 1803. 
En 1850, Wilhelm Bauer construyó n'Alemaña'l "Brandtaucher", que la so hélice yera movida a mano. El cascu yera de fierro.
En 1888, l'español Isaac Peral construyó'l "Peral", de 22 m de llargu, propulsado por un motor eléctricu aicionáu por acumuladores inventaos pola mesma Peral. Esti submarín resultó ser el meyor construyíu hasta esa fecha por nación dalguna.
Mientres la Primer Guerra Mundial el submarín yera propulsado por motores a combustión en superficie y por bateríes eléctriques somorguiáu, siendo necesariu la so frecuente xubida a la superficie pa poder recargar les bateríes. A fines del sieglu XX son propulsados por enerxía nuclear, lo que-yos dexa permanecer so l'agua un tiempu llindáu namái pol aspeutu loxísticu.
A finales del sieglu XX apaecieron los submarinos de flota con misiles balísticos. Son submarinos a propulsión nuclear que tán forníos con misiles estratéxicos de llargu algame. Son los submarinos más grandes de les armaes. Como exemplu vamos dicir qu'el USS "Louisiana" (SSBN 743) de l'Armada de los Estaos Xuníos tien una eslora de 171 m, manga de 12,8 m y caláu de 11,1 m con un desplazamientu somorguiáu de 18.750 t. Da una velocidá sobre los 20 nuedos con un reactor nuclear y tripular alredor de 150 homes.
Esisten munches formes de clasificar un barcu:
Lo que s'implementó ye la comunicación por sistemes satelitales de comunicación, pa lo cual tenemos dos sistemes que son bien importantes: el Cospas-Sarsat y el sistema Inmarsat c; el primeru tien una cobertoria de tol globu terrestre y el sistema inmarsat c tien una cobertoria de lat70°n y lat70°s lo que nos dexa tener un viaxe comunicaos.
Pa lo cual estos dos sistemes nomaos enantes dexen l'usu de les radiobalizas epir (son sistemes de localización d'accidentes) estos sistemes son componentes del GMSS (sistema mundial de socorru y seguridá marítima smss).
Arma de fueu
El arma de fueu ye un dispositivo destináu a propulsar unu o múltiples proyectiles per mediu de presión de gases col fin de tiru a distancia. Esti términu aplícase namái a los dispositivos que despiden gas a alta presión tres una reacción química de combustión dientro del mesmu dispositivu; d'esta miente suelse escluyir como "armes de fueu" a los dispositivos que propulsan proyectiles per mediu de aire o CO almacenaes a presión per otros medios, que sicasí tender a clasificar como arma neumática, anque en dellos países como Alemaña, Canadá y Xapón clasificar como armes de fueu.
Dende'l sieglu XI d. C. conocer en China amiestos pirotécnicos de salitre, carbón y azufre que fueron emplegaes como esplosivos d'escasa potencia, y esisten tamién testimonios del sieglu XIII d. C. que revelen cómo dalgunes de los mentaos amiestos fueron utilizaes como propelentes n'armes rudimentaries de bambú que llanzaben diversos proyectiles.
Les armes de fueu son ferramientes que fueron creaes pa la defensa humana. La pólvora y la conocencia del so empléu esplosivu o propulsivo llegó a Europa de la mano de los científicos árabes ente finales del sieglu XIII a principios del sieglu XIV d. C., onde la referencia más antigua atopar nel tratáu de Marcu Greco, que describe la composición de la pólvora negra, anque esisten referencies más fidedignes en dos manuscritos de Walter de Milimete, capellán de Eduardu III d'Inglaterra que se remonten a 1326 y que describen lo qu'anguaño se consideren los modelos más antiguos d'armes de fueu.
Sicasí, ye a partir de la segunda metá del sieglu XIV d. C. que se rexistraron mayores y frecuentes referencies al usu bélicu de les armes de fueu, de les que les primeres en desenvolvese fueron les armes portátiles, que son aquelles armes que pueden ser fácilmente emplegaes y tresportaes por una sola persona.
De primeres les armes de fueu yeren pocu fiables ya insegures, pero fueron evolucionando hasta algamar un nivel d'utilidá y practicidad que les convirtieron n'unu de los medios pa mancar, asesinar o cazar más eficaces qu'amás puede utilizase n'otru tipu d'actividaes humanes como, por casu, el deporte.
Escluyendo a les armes más primitives, que namái taben formaes por un cañón y un axuste de madera, les antigües armes de fueu portátil taben compuestes por: 
El cañón: Foi dende siempres la parte más importante y costosa de l'arma. Taba formada por un tubu perfiláu de manera diversa y zarráu pela so parte posterior con un tapón roscado.
La caxa: La so misión yera xuntar les distintes partes de l'arma con cuenta de poder utilizala cómodamente, polo xeneral taba fecha de nozal y de la mesma taba formada por: el coz, la empuñadura y l'axuste qu'amparaba al cañón.
Sistema d'ignición: La so función yera deflagrar la carga de pólvora contenida nel cañón, y que podía ser un sistema de mecha, de rueda, de xil o pedernal, o de percusión.
La guarnición: Yera un conxuntu de pieces accesories destinaes a protexer y completar l'arma como conxuntu: el remate de la empuñadura o coz, la contraplatina o chapilla, les guíes de baquetes, el gabitu de petrina, etc.
Les armes de fueu portátil fueron evolucionando costantemente hasta los nuesos díes, siendo acaldía más segures pal so manexu, y hasta el sieglu XIX la so evolución tuvo bien amestada a distintos personaxes públicos y al desenvolvimientu de los sistemes de ignición.
Nel sieglu XV, fíxose un cambéu d'esti sistema que foi decisiva p'aumentar la eficacia de l'arma: la incorporación del "serpentín", que consistía nun brazu de fierro en forma de "S" empernado pel so centru al llau derechu de la caxa y al que s'afitaba na so estremidá cimera un cachu de mecha papada nuna solución de nitratu potásicu. Dichu mecanismu activábase provocando la rotación de la pieza hasta que la mecha poner en contactu cola pólvora del fogón, que de primeres taba allugáu nel centru de l'arma y pa finales del sieglu XV asitiar por razones técniques nuna posición llateral, naciendo asina "la cazoleta", un receptáculu en forma de cuyar soldáu al cañón y provistu de tapa.
El serpentín perfeccionar cola creación d'otros sistemes similares pero que yeren más complexos y taben más perfeccionaos. Unu d'ellos yera la "sierpe a resorte", qu'utilizaba un fiador (resorte) pa tener llevantada la mecha, llista pa disparar, lo cual dexó que'l funcionamientu de les armes fuera más rápidu y pudieren construyise los primeres arcabuces pa cazar; otru sistema bien emplegáu foi'l de "pestiellu o palanca", que foi'l preferíu pa usos militares hasta principios del sieglu XVIII, mientres doscientos años, por cuenta de la so simplicidá, robustez y baxu preciu.
De primeres, les armes de fueu fabricábense usando dos técniques distintes:
1. Por fundición de fierro y latón que daba al cañón de l'arma una característica forma de vasu, y l'oyíu (furu que comunica l'esterior cola recámara pa dexar l'encendíu de la carga d'impulsión) yera taladráu y abocinado cola cuenta de contener el cebu (fogón).
2. Pola forxa de fierro cola mesma técnica usada pa fabricar toneles, utilizando ciertu númberu de duelas soldaes y esmartellaes en caliente que yeren reforzaes por robustos cinchos pa formar un toscu tubu ferrial. Una vegada que s'apexaba una estremidá con una fuerte tapa provista d'un fogón, el cañón taba llistu pa montase nun afuste o cureña, según el so tamañu.
Les armes de fueu antiguu fueron clasificaes morfológicamente por Howard L. Blackmore en tres categoríes:
1. Armes de bronce fundíu o fierro forxáu afitaes al estremu d'un mangu de madera per mediu d'un aníu de fierro.
2. Armes de fierro o bronce con un balobru na culata pa ensertar un asidero de madera.
3. Armes de fierro cola culata perfilada escontra tras nun mangu llargu termináu en voluta o aníu.
De primeres toles armes de fueu cargábense introduciendo pela so boca la pólvora d'impulsión, un tacu y el proyectil o proyectiles. En cuanto al funcionamientu del sistema d'ignición esisten importantes discutinios yá que se menta la posibilidá del empléu d'una braza o fierro robrizu pa faelo funcionar introduciéndolo nel fogón, pero paez más probable que s'usara un botafuego, que consistía nuna baniella con un cachu de yesca o mecha encendida asegurada nun estremu.
Estes armes namái resultaben peligroses pal enemigu en distancies curties, porque nun teníen l'abondu algame, pero conferíen al usuariu un gran poder disuasorio y psicolóxicu sobre l'adversariu. En contrapartida, hai que destacar que yeren armes d'un engarrosu funcionamientu y que revistíen ciertu peligru pal que les remanaba yá que podíen españar nes manos con muncha facilidá, y la so precisión yera dudosa.
Esta situación ameyoró nel sieglu XV cola incorporación del serpentín nos sistemes de mecha, lo que dexaba sostener l'arma con dambes manos y apuntar al oxetivu con mayor precisión, aumentando asina la eficacia de l'arma ..
Les primeres armes de fueu portátil podíen usase de dos maneres distintes:
1. Como una rudimentaria bazuca cola cureña sofitada sobre'l costazu y una mano sosteniendo l'arma mientres la otra mano sostenía un caricote pa encender el fogón de l'arma nel momentu indicáu.
2. Con una técnica de tiru na qu'una mano apuntaba l'arma ente que'l pesu de la mesma aguantábase apertando la cureña so les axilas.
Gracies a la tecnoloxía moderna, la fabricación y usu d'armes de fueu evolucionó considerablemente nes últimes décades, especialmente dende la segunda guerra mundial.
Na actualidá les fuerces armaes de munchos países cunten nel so arsenal con subfusiles, fusiles d'asaltu, ametralladores, rifles de precisión, pistoles semiautomáticas, etc.
Pólvora
La pólvora ye una sustanza esplosiva utilizada principalmente como propulsor de proyectiles nes armes de fueu y con fines acústicos nos xuegos pirotécnicos. 
La pólvora fabricada ye la denominada pólvora negra, que ta compuesta de determinaes proporciones de carbón, azufre y nitratu de potasiu. La más popular tien 75% de nitratu de potasiu, 15% de carbonu y 10% d'azufre (porcentaxes en masa/masa). Anguaño utilízase en pirotecnia y como propelente de proyectiles n'armes antigües. Les modernes pólvores(ensin fumu) tán basaes en materiales enerxéticos, principalmente nitrocelulosa (monobásicas) y nitrocelulosa más nitroglicerina (bibásicas).
Les ventayes de les pólvores modernes son el so baxu nivel de fumu, so nivel de depósitu de productos de combustión na arma y la so homoxeneidá, lo que garantiza una resultancia consistente, colo qu'aumenta la precisión de los disparos.
La pólvora foi inventada en China pa faer fueos artificiales y armes, aprosimao nel sieglu IX de nuesa yera, anque nun concibieron les armes de fueu como nós conocer. Los bizantinos y los árabes introducir n'Europa alredor del 1200.
Ye probable que la pólvora introducir n'Europa procedente del Oriente Próximu. La primer referencia a la so fabricación n'Europa atopar nun documentu de Roger Bacon, la "Epistola de secretis operibus Artis et Naturae, et de nullitate Magiae" (ca. 1250). Nesti testu lleemos:
Berthold Schwarz, un monxu alemán, a empiezos del sieglu XIV, puede ser el primeru n'emplegar pólvora pa impulsar un proyectil, anque paez ser que por esa mesma dómina los árabes yá lu habíen usáu con esi mesmu fin na Península Ibérica, según esprender de les cróniques del rei Alfonsu XI de Castiella. El siguiente párrafu, transcrito y afechu al castellán modernu, correspuende a la crónica del rei Alfonsu XI sobre'l sitiu d'Alxecires (1343), y ye la primer referencia escrita del empléu de la pólvora con fines militares, magar hai quien sostien qu'esa mesma sustanza yá fuera utilizada, tamién polos árabes, na defensa de la ciudá de Borrina (Huelva) cuando foi sitiada por Alfonsu X el Sabiu, casi un sieglu enantes. 
Sían cualos fueren los datos precisos y les identidaes de los sos descubridores y primeros usuarios, lo cierto ye que la pólvora fabricar en Inglaterra en 1334 y que en 1340 Alemaña cuntaba con instalaciones pa producila.
El primer intentu d'emplegar la pólvora pa minar los murios de les fortificaciones llevar a cabu mientres el sitiu de Pisa (Italia) en 1403. Na segunda metá del sieglu XVI, la fabricación de pólvora yera un monopoliu del Estáu na mayoría de los países.
Foi l'únicu esplosivu conocíu hasta'l descubrimientu del denomináu oro fulminante, un poderosu esplosivu utilizáu per primer vegada en 1628 mientres les guerres béliques que se desenvolvieron nel continente européu.
Químicamente, el carbón y l'azufre amburen gracies al nitratu potásicu, que ye'l comburente, pos suministra l'osíxenu pa la combustión. Puede emplegase nitratu sódicu (nitratu de Chile), pero ye higroscópico (entiesta sobre sí'l mugor del ambiente). Tamién hai otra pólvora comúnmente usada, qu'en cuenta de nitratu potásicu lleva cloratu potásicu (KClO), que'l so usu ye común en pirotecnia. El cloratu de potasiu nun ye higroscópico y funciona meyor que'l nitratu de potasiu, pero la combustión xuntu al carbón y al azufre faise muncho más rápido, siendo casi esplosiva; por ello úsase en pirotecnia. Les cantidaes de cada componente son: 50% KClO, 35% carbón y 15% azufre. L'azufre ayuda na combustión, porque cuando se quemar, produzse dióxidu y trióxidu d'azufre, SO y SO, y al xuntase con molécules d'agua procedente, non de la combustión, sinón del mugor, prodúcense ácidu sulfúricu (HSO) y sulfurosu (HSO), que reaccionen violentamente col cloratu de potasiu, faciendo que se descomponga bien rápido.
Anque entá pueda atopase esti tipu de pólvora pa los fines descritos enantes, ésta foi movida pola pólvora nitrocelulósica o ensin fumu na última década del sieglu XIX, substituyéndola totalmente poles notables ventayes que tenia sobre la otra.
La ventaya qu'influyó con mayor fuerza pa camudar d'una pólvora a otra foi la nula borrafa que dexaben na ánima del cañón les nueves pólvores ensin fumu. Esto foi una gran ventaya, yá que podíen disparase cientos de disparos ensin tener que llimpiar el cañón.
Ametralladora
L'ametralladora ye un arma de fueu automática diseñada pa disparar una gran cantidá de bales a partir d'un cargador o una cinta de municiones, que de normal nun ralu curtiu y de forma sostenida puede disparar cientos de bales per minutu, por cuenta del so "mecanismu de disparu automáticu", ya impactando nun determináu campu de tiru. Les ametralladores xeneralmente son pesaes, avolumaes y tán montaes sobre un afuste. L'usu modernu d'esta pallabra refierse a les ametralladores automátiques, que fueron precedíes poles ametralladores manuales con dellos detalles automáticos.
La idea d'una arma de fueu que disparara de forma repetitiva funde los sos raigaños na primer xeneración d'armes de fueu maduru, a empiezos del sieglu XVI. Sicasí, va haber qu'esperar hasta la meyora de la metalurxa pa que surdieren los primeros modelos de fueu repetitivu coles "Mitrailleuse" franceses, armes de sofitu construyíes a partir de la superposición de cañones de calibre de fusil que se cargaben por retrocarga y que podíen disparase en socesión, semando de metralla ("mitraille") l'arcu de fueu de l'arma. El so usu en combate na Guerra Franco-Prusiana nun dio resultancies concluyentes, sobremanera comparada coles pieces d'artillería de retrocarga prusianes, íntegramente forxaes n'aceru y d'un efectu netamente superior.
La primer arma automática eficaz foi l'ametralladora Gatling, con media docena o más de cañones de fusil dispuestos en posición circular alredor d'una exa y alimentaos por un cargador vertical o cilíndricu y aicionada per mediu d'un rabil. Magar de primeres caltenía la configuración de pieza d'artillería, asitiada nun armón como'l de los cañones de la dómina, el so perfeccionamientu va allixerando hasta dexar el tresporte por una sola bestia de carga. El so efeutu en conflictos coloniales foi un claru indicador de los cambeos que les socesives xeneraciones d'ametralladores diben producir nel campu de batalla. El frenu a la evolución de l'ametralladora pasó a ser la mentalidá de los oficiales de los exércitos occidentales, que la entendíen namái como una arma apropiada contra indíxenes, pero desaveniente nun campu de batalla européu.
En 1884 apaez la primer ametralladora auténtica, la Maxim inventada pol estaunidense nacionalizáu británicu Hiram Maxim, qu'utilizaba la presión de salida de los gases de proyección pa provocar el retrocesu del cañón, el montáu del zarru, la espulsión del casquillu y l'alimentación con otru nuevu cartuchu llográu d'una cinta nel llateral del arma.
Maxim realizó demostraciones per toa Europa y la so ametralladora foi adoptada pola mayoría de los exércitos del continente. En 1885, el fabricante Browning saca n'Estaos Xuníos d'América un modelu d'ametralladora remanáu pol gas que se recueye del cañón al traviés d'un émbolu dientro d'un tubu conectáu al cañón de l'arma, sistema adoptáu dempués pa los fusiles semiautomáticos y d'asaltu. Cuando'l Kaiser Guillermu II guardó diches demostraciones, dixo al respective de la creación de Maxim: "Esta ye l'arma, nun hai nada asemeyao".
En 1917 Browning saca'l so modelu más famosu, la M1917, que sigue siendo emplegáu anguaño y que funciona pol retrocesu del cañón. Les Browning fueron adoptaes pol exércitu estaunidense y darréu en munchos otros países de la OTAN, camudando los sos calibres col tiempu.
La so apaición camudó decisivamente'l sistema de combatir, que nun sufriera grandes evoluciones dende la dómina napoleónica, y al pie de l'artillería, obligó al usu de trincheres y convirtió la guerra en llinies estátiques dende les que se llanzaben asaltos masivos d'infantería contra les llinies enemigues, que de normal acababen en masacres inútiles.
Como respuesta a l'ametralladora apaecieron el carru de combate p'asaltar les llinies defendíes por ametralladores y les primeres soluciones que dexen a la infantería llevar armes automátiques pal asaltu, como'l subfusil o les primeres ametralladores llixeres.
Mientres la Primer Guerra Mundial, les ametralladores yeren armes pesaes, montaes sobre unes trébedes o ruedes al estilu d'un pequeñu cañón. P'aguantar les rabaseres continues ensin quedar inoperatives, los cañones diben montaos dientro de cilindros que yeren enllenaos con agua pa esfrecer l'arma.
Les ametralladores llixeres de la primer guerra y d'enteguerres son n'apariencia grandes fusiles diseñaos pa tiru automáticu como sofitu al pelotón de fusileros tradicional. Armes como la estaunidense BAR (Browning Automatic Rifle) emplegada nes dos guerres mundiales o la inglesa Bren, usada na Segunda Guerra Mundial, entren dientro d'esta categoría. De normal aliméntense per aciu de cargadores o tambores de 30 a 100 cartuchos y disponen d'un pequeñu bípode nel estremu pa disparar cómodamente baltáu. El conceutu permanez anguaño, y la mayoría de les ametralladores actuales d'esti tipu son fusiles d'asaltu modificaos pa dar una mayor duración al cañón, con un bípode y cargadores de más capacidá que los estándares del fusil del que proceden, anque hai modelos actuales de cinta diseñaos espresamente como ametralladores llixeres, como la FN Minimi belxicana (emplegada pol exércitu estaunidense y munchos países de la OTAN) y la CETME Ameli española.
Primero de la Segunda Guerra Mundial, los alemanes inventaron coles mesmes l'ametralladora polivalente o media. Esta arma puede actuar como una ametralladora de posición normal, al estilu de la Primer Guerra Mundial, montada nunes trébedes pesaes con mires p'actuar hasta 1.200 m; o puede ser desmontada, acoplada a un bípode y utilizada nel rol d'ametralladora llixera, pero con una potencia bien superior a les concebíes espresamente como tales.
Na Segunda Guerra Mundial, los alemanes emplegaron la MG 34 y la MG 42, que ye una versión simplificada de l'anterior, cola mayor parte de les sos pieces en chapa estampada p'abaratala. La MG 42 permanez hasta anguaño en serviciu na OTAN, nuna versión ameyorada denominada Rheinmetall MG3. Otros modelos son la M60 estaunidense de la dómina de Vietnam o la PKM rusa.
Na Segunda Guerra Mundial apaeció un tipu d'ametralladores de gran calibre, algame y capacidá de penetración: les ametralladores pesaes. Empléguense como antiaérees o pa destruyir vehículos con poco blindaxe o ensin él; son capaces de desmembrar a un soldáu, polo que tamién s'usen como ametralladores de posición y suelen ser escoyíes pa montales en carru de combate como arma auxiliar, blindaos d'asaltu o helicópteros. Con calibres ente'l 0.50 (12,7 mm) y 14,5 mm, munches tienen casi 3.000 m d'algame y pueden furar blindaxes llixeros.
Un tipu d'arma rellacionada coles ametralladores ye'l cañón automáticu, de 20 a 30 mm, montáu en torretes, blindaos d'asaltu o en helicópteros y caces. N'ocasiones, ye remanáu per aciu d'una fonte d'enerxía esterna y dispon de múltiples cañones al estilu de los antiguos Gatling pa soportar la gastadura y calentamientu al que se ve sometida l'arma mientres el so usu. Esti tipu de cañón, qu'emplega proyectiles con nucleu furador y velocidá de más de 1.000 m/s, consigue furar blindaxes de más entidá y estrozar vehículos con gran facilidá. Por exemplu, el cañón automáticu rotativu GAU-8 de 30 mm qu'emplega l'avión antitanque A-10 Thunderbolt ye capaz de furar el blindaxe cimeru de cualquier carru de combate o d'estropialu gravemente provocando mancaes a los ocupantes pola metralla.
Les ametralladores son armes que sufren una fuerte gastadura por cuenta de la gran cantidá d'impactos y fregadures de los sos mecanismos y a la erosión y calor que se xenera nel cañón. Los cañones nun suelen aguantar más d'unos centenares de disparos continuos ensin dilatase, de forma que puede llegase a inutilizar temporalmente l'arma, polo qu'hai que dosificar los disparos en forma de rabaseres con intervalos, y los rayaos del cañón foliar de tala forma qu'hai que sostituyir tol cañón cada 10.000 ó 15.000 disparos pa caltener les carauterístiques balístiques de l'arma.
Hinchente
Una Hinchente ye la ocupación per parte del agua de zones que davezu tán llibres d'ésta, bien por llena de ríos y ramblas por agües enchentes o destemple, o mares por xubida de les marees percima del nivel habitual o por avalancha causaes por maremotos.
Los hinchentes fluviales son procesos naturales que se producieron dacuando y que fueron la causa de la formación de les enllanaes nos valles de los ríos, tierres fértiles onde tradicionalmente desenvolvióse l'agricultura en vegues y riberes. 
Nes zones costeres los embates del mar sirvieron pa modelar les mariñes y crear zones pantanoses como albuferes y llagunes que, tres la so ocupación atópica, convirtiéronse en zones vulnerables.
La principal causa de los hinchentes fluviales suelen ser les agües intenses que, la gravedá depende de la rexón, que se va producir en función de diversos factores meteorolóxicos.
Na área mediterránea dase'l fenómenu de la gota fría, que ye un embolsamiento d'aire a bien baxa temperatura nes capes medies y altes de l'atmósfera que, al topetar col aire templao y húmedo que xube del mar, provoca intenses precipitaciones y el posterior hinchente.
En Asia oriental la principal causa de les crecíes fluviales son les agües enchentes causaes pol monzón, acomuñaes munches vegaes con tifones. Preséntense pel branu y afecten a amplies zones ente les que destaca'l golfu de Bengala, zona de mayor precipitación media del globu.
Los huracán son una versión caribeña de los tifones, qu'afaren temporalmente la rexón del golfu de México causando hinchentes poles foles, d'hasta ocho metros, acomuñaes a los fuertes vientos, y poles agües intenses motivaes pola mesma baxa térmica. Tamién les nubes tropicales suelen causar agües bien fuertes.
Los maremotos o tsunamis como posible causa d'un hinchente, una y bones el sismo marín provoca una serie d'ondes que se traducen en foles xigantes de devastador efectu nes mariñes afectaes. Estes catástrofes suélense dar na área del Pacíficu, de mayor actividá sísmica.
Los hinchentes nun son ayenes a la ocupación del suelu. El caudal de los ríos ye de normal bien variable a lo llargo de los años. N'efectu, la hidroloxía establez pa los ríos una gama de caudales máximos asociaos al tiempu de torna. Xeneralmente les poblaciones locales, cuando fai enforma tiempu que s'atopen asitiaes nel llugar tien conocencia de les árees ocupaes poles aveníes del ríu, y asina respeten l'espaciu d'este, evitando los hinchentes de los sos centros poblaos.
Dende l'empiezu del Neolíticu, cuando empezó la sedentarización y, por tanto, ocupación de zones llanes costeres o nos valles fluviales, l'home atopóse col retu de faer frente a los hinchentes. En Exiptu y Mesopotamia yá se construyeron importantes defenses fluviales como diques, canales pa esviar les agües y meyora de los calces nes redolaes urbanes. Les obres hidráuliques desenvolviéronse tamién en Grecia y Roma, tantu pa llograr agua pal consumu como pa evitar los riesgos que traíen los asentamientos en redolaes vulnerables. En China la construcción de grandes llixos nos ríos yá se faía nel sieglu XII de cuenta que s'intentaba faer frente a les aveníes monzóniques. Tamién en España destaquen dende la Edá Media la construcción de llixos y banzaos que regularen los ríos.
Anguaño les defenses contra los hinchentes son bien avanzaes nos países desenvueltos. Los sistemes de prevención basar en diques, llixos, barreres metáliques, banzaos reguladores y meyora de la capacidá de desaguadoriu de los calces fluviales. Tamién los sistemes d'alerta ante situaciones peligroses tán bien desenvueltos per mediu de la predicción meteorolóxica, la observación de los aforos fluviales que determinen una alerta hidrolóxico y los sistemes de detección de maremotos.
La defensa contra los hinchentes marinos provocaes poles marea ta bien desenvuelta nos Países Baxos onde una rede de diques regulen les agües tantu interiores como esteriores. Tamién Venecia y Londres cunten con defenses similares. Los banzaos reguladores son bien numberosos nes rexones de clima mediterraneu como California y el sur d'Europa y sirven p'almacenar agua en tiempos de seca y contener les aveníes fluviales.
Otres actuaciones fueron empuestes a alloñar el peligru de les ciudaes per aciu la esviadura del calce fluvial dotándolo de la mesma de mayor capacidá de desaguadoriu, como en Valencia o Sevilla. La canalización de ríos, como'l Rin o'l Segura, son obres de mayor valumbu que llevaron consigo un plan integral pa tola cuenca (aumentu de la capacidá de desaguadoriu, esviadures puntuales, amenorgamientu de meandros, construcción y ampliación de banzaos, etc.) Dalgunes d'estes actuaciones fueron revesoses polos sos efectos adversos, como la eliminación de meandros nel Rin que favoreció la mayor rapidez na onda de crecida y por tantu la so mayor roxura.
La lexislación avanzó enforma prohibiendo la edificación en zones perceptibles de ser anubiertes nun periodu de torna d'hasta 100 años. L'amplia cartografía dexó conocer cualos son les zones de riesgu pa la so posterior actuación nel terrén. La reforestación d'amplies zones na cuenca alta y media de los ríos tamién contribúi a embrivir l'efectu de les fuertes agües y por tantu de la posterior crecida. Sicasí queden zones de riesgu, básicamente urbanizaes enantes de les lleis protectores, dalgunes d'elles d'altu valor históricu-artísticu como Florencia, que yá sufrió un gran hinchente en 1966.
Nos países en desenvolvimientu los sistemes tantu de prevención, como d'alerta y posterior actuación tán menos desenvueltos, como se pudo ver nos socesivos tifones qu'afararon Bangladex o nel tsunami qu'afaró diverses mariñes del sureste asiáticu. Aun así la cooperación internacional ta favoreciendo actuaciones que traigan una mayor seguridá pa la población nestes zones de riesgu.
Na prehistoria produciéronse grandes hinchentes en delles zones, como asina lo atestigüen los restos xeolóxicos. Asina, la formación de mares zarraos como'l Mediterraneu o'l mar Negru deber a movimientos tectónicos y cambeos climáticos qu'anubrieron estes amplies zones. El final de la edá de xelu tuvo consecuencies determinantes en tol globu cola formación de nuevos llagos y mares en zones qu'enantes nun ocupaba'l mar.
Verdá
El significáu de la palabra verdá abarca dende la honestidá, la bona fe y la sinceridá humana polo xeneral, hasta l'alcuerdu de los conocencies coles coses que se afirmen como realidáes: los fechos o la cosa en particular; según la relación de los fechos o les coses na so totalidá na constitución del TOU, el Universu.
Pal hebréu clásicu'l términu "`emuná" significa primariamente «enfotu», «fidelidá». Les coses son verdaderes cuando son «fiables», fieles porque cumplen lo qu'ufierten.
El términu nun tien una única definición na que tean d'alcuerdu la mayoría de los estudiosos y les teoríes sobre la verdá siguen siendo llargamente aldericaes. Hai posiciones distintes alrodiu de cuestiones como:
La entruga pola verdá ye y foi oxetu de bancia ente teólogos, filósofos y lóxicos a lo llargo de los sieglos considerándose una tema tocante al alma y al estudiu d'una llamada "psicoloxía racional" dientro del campu de la filosofía.
Na actualidá ye una tema d'investigación científica lo mesmo que de fundamentación filosófica:
La importancia que tien esti conceutu ye que ta enraigonáu nel corazón de cualquier supuestu personal, social y cultural. D'ende la so complexidá.
Cuando dicimos que daqué «ye verdá», ¿qué tipu de entidá ye esi daqué? Esto ye: ¿qué tipu d'entidaes son el portadores de verdá?
Suelen considerase como tales:
La postura adoptada a favor d'una o otra va depender, dacuando, d'enclinos filosóficos más xenerales:
Cuando falamos de coses, de realidaes, falamos fundamentalmente de ontoloxía. Y el nuesu criteriu tendrá de ser la verdá ontolóxica.
Cuando falamos de proposiciones, falamos fundamentalmente de lóxica. Y el nuesu criteriu tendrá de ser la verdá formal.
Cuando falamos de creencies, falamos fundamentalmente de epistemoloxía y el nuesu criteriu tendrá de ser la verdá lóxica o semántica como verdá epistemolóxica.
Cuando falamos de moralidad falamos de la veracidá d'una persona. Falamos d'una virtú moral. La verdá como "xera d'un faer" individual como tamién social y hestóricu.
Cuando falamos d'oraciones-caso, falamos fundamentalmente d'afirmaciones de creencies espresaes per mediu del llinguaxe cultural y social y el nuesu criteriu tendrá d'incluyir, amás de too lo anterior, les normes de la gramática: de la sintaxis en cuanto al sentíu lóxicu; de la semántica en cuanto al sentíu epistemolóxicu; y de la pragmática en cuanto al sentíu antropolóxicu, cultural y social y aplicación al casu concretu.
La verdá acaballa ente toos estos campos de la conocencia y per mediu de toles sos posibles relaciones; lo que fai comprensible la enorme dificultá de definir un conceutu unívocu.
Como suel asoceder colos grandes conceutos y les palabres que los espresen, "toos sabemos lo que son y sabemos usar los términos que los signifiquen, con tal nun tengamos que esplicalo". El conceutu de verdá ye nesti sentíu paradigmáticu.
Cuando falamos de la realidá dicimos d'ella que "ye verdadera" frente a "ser aparente", "ser inesistente"... etc. como pedricáu que pretende espresar una propiedá de la realidá de referencia, como verdá ontolóxica
Nos demás casos dicimos d'una creencia, d'una proposición, d'un enunciáu, "que ye verdaderu". La atribución y referencia ye la posesión d'una propiedá, como pedricáu de la creencia, proposición o enunciáu, non de lo real. Pedricamos que la creencia, proposición o enunciáu ye conforme o correspondiente o...(?) en relación a la realidá conocida.
Coles mesmes considérense o pueden considerase portadores de verdá:
Configúrense tres orientaciones fundamentales alrodiu de la verdá:
Pa los hebreos la verdá ('emunah), ye primero de too la seguridá o l'enfotu; verdaderu ye lo que ye fiel a sigo mesmu, y por eso dignu d'enfotu porque da seguridá.
Dios ye por eso la Verdá, porque ye lo único verdaderu, porque ye fiel. La verdá nun ye estática porque nun se topa nel presente sinón nel futuru onde Divos manifiesta la so promesa. Por eso'l sentíu de la verdá ye dicir "amén", asina sía. La verdá ye productu de la voluntá de ser fiel a la promesa.
Pa los griegos, sicasí, la verdá ye idéntica a la realidá, y esta postrera yera considerada como identidá que consiste en "lo que permanez" per debaxo de les apariencies que camuden.
Tal ye'l arché (ἀρχή) entendíu de diverses formes: la materia, los númberos, los átomos, idees etc. que permanecen per debaxo de lo sensible de la esperiencia concreta, polo que namái ye conocíu pol pensamientu como función o facultá de l'alma: el entendimientu.
La verdá ye concebida como άλήθεια o descubrimientu del ser que s'atopa ocultu pol velu de la apariencia.
Coles mesmes los griegos tamién consideraron la verdá como convención na conxunción o separación de signos (palabres, llinguaxe) que tienen el so fundamentu na esperiencia y na convención social del discursu n'orde a lo práctico: la comunicación y la persuasión, sobremanera nel discursu político y educativo y l'arte de la retórica. 
Pa los escolásticos "verum" (verdaderu), lo mesmo que "unum" (unu-identidá) y "bonum" (bien-bonu), ye una propiedá trascendental del ente, de tala forma que son perfectamente convertibles como equivalentes col ente, en cuantes que la conocencia verdadera supon la verdá ontolóxica como verdá metafísica na adecuación del ente col entendimientu
Por eso l'ente ye "ser intelixible" lo que supon la adecuación del entendimientu cola cosa, "Adaequatio rei et intellectus" lo que se llamó impropiamente verdá lóxica que güei llamaríamos verdá semántica o verdá epistemolóxica.
La lóxica siloxística, entá siendo formal, nun ye formalista, porque'l conteníu significativo de los sos términos corresponder cola intuición esencial de lo real como άλήθεια; y les sos relaciones correspuenden a un orde dialécticu de esencies tal como lo concibió Platón; o un movimientu causado y ordeado de formes, el Mundu, movides por un primer motor, como concibió'l so discípulu Aristóteles; y, finalmente, nel cristianismu ya islamismu, ye desvelamiento de Dios Creador, Ordenador y Providente, el Ser Verdaderu, fundamentu últimu d'esi orde y verdá como Causa Primer, y IPSUM ESSE SUBSISTENS.
Sicasí nel senu de la escolástica a partir del sieglu XI tuvo siempres presente la problemática alrodiu de los conceutos universales y la so relación con lo real.
Los nominalistes tienden a considerar la verdá como "veritas sermonis" cuidao que los Universales son consideraos "flatus vocis", un soplíu de voz.
El planteamientu de Refugues alteria fondamente la cuestión de la intuición como evidencia de verdá.
Magar los racionalistes caltienen tocantes a la lóxica los fundamentos escolásticos,el so desenvolvimientu sicasí trai a una concepción de la verdá de tipu idealista.
El fechu fundamental de toa reflexón filosófica moderna (sieglos XVII-XIX) parte de la conciencia cuidao que la "evidencia primaria y fundamental constituyir nel famosu: Piensu depués esisto de Refugues.
"El criteriu de la verdá ye la evidencia y el so conteníu ye la sabiduría como ciencia" que se manifiesta nes relaciones lóxiques que, como "lleis del pensar", conducen o allumen al pensamientu cuando se somete a un método, como analís, onde apaecen "ordeada y sucesivamente les evidencies con certidume".
Baruch Spinoza entá va dir más llueñe: "L'orde y conexón de les idees ye'l mesmu que l'orde y conexón de les coses".
Lo que da llugar a nuevos conceutos de verdá:
El racionalismu xustifica l'ésitu incuestionable de la nueva Física, como nacencia d'una nueva manera d'entender la ciencia, según un métodu d'analís:
Asina, pos, pa los racionalistes, les "verdaes lóxiques" son coles mesmes "ontolóxiques"; la garantía ye la esistencia de Dios, como idea innata y principiu del pensar mesmu, cuidao que Él nun puede ser "llaín y engañador".Polo que,a última hora, en realidá toles verdaes son verdaes de razón pa Dios; les verdaes de fechu ser tales poles llimitaciones de la conocencia humana. 
Pero los empiristas, consideren la ciencia como verdaes de fechu, y nun consideren abondo xustificada la pretensión d'universalidá y necesidá de la ciencia, porque:
Lo qu'amena la necesidá d'una síntesis ente los dos postures. Problema qu'intenta resolver Kant cola considerancia de nuevos aspeutos y conceutos alrodiu de la verdá:
La verdá de la conocencia espresada en proposiciones (xuicios), como pensaba Kant:
Lo que da llugar a nueves nociones alrodiu de nuevos conceutos de verdá:
La llende de la conocencia científica pola razón el ye mundu fenoménicu entendiendo como tal, el campu de la esperiencia posible. Lo real, como tal ye "pensable", noúmeno, pero nun lu podemos conocer en cuanto tal, sinón como realidá conocida (o cognoscible), ye dicir condicionada a les condiciones de la esperiencia fenoménica.
EL PROBLEMA DE LES RELACIONES ENTE LA CIENCIA Y LA ESPERIENCIA
El problema alrodiu de les llendes de la conocencia.
Los xuicios sintéticos apriori, ye dicir la ciencia, namái son posibles na so referencia a lo fenoménicu, esto ye, al campu de la esperiencia posible. Lo real, como noúmeno, namái puede ser pensáu, non conocíu.
La evidencia dar na conciencia al respective de la so percepción o idea o conceutu. Pero nun paez evidente la relación de dicha percepción, idea o conceutu colo lo real.
La filosofía kantiana marca un finxu na manera de valorar la verdá y el sentíu de la conocencia.
Desque la verdá metafísica ye considerada como inalcanzable ye la razón la que constrúi les verdaes, les xustifica y facer reales. Ye'l momentu del Idealismu: suxetivu, oxetivu y Absolutu, siendo Hegel el so máximu esponente.
La dixebra "materia-forma", "concencia-estensión", "suxetu-oxetu", puesta n'escena por Refugues como "res cogitans-res estensu", y definitivamente consagrada como "fenómenu-noúmeno" por Kant, atopa'l so resolvimientu y superación na filosofía de Hegel nel fundamentu que les unifica: l'Absolutu.
La verdá nun s'atopa na cosa. La cosa, como resultancia, nun ye sinón el cadabre que queda del procesu dialécticu de la enclín que lu hai xeneráu: el aportar; procesu dialécticu onde apaecen y resuélvense les contradicciones na unidá del Tou como Suxetu Absolutu.
La verdá absoluta ye la filosofía mesma; la Verdá como Sistema
La verdá definitiva pa Hegel consiste na articulación que cada cosa concreta tien col Espíritu Absolutu, como realidá fundamental nel so desenvolvimientu como procesu dialécticu. A esa articulación ye lo que Hegel llapada sistema. La "verdá filosófica" apaez articulada como sistema.
Tal ye coles mesmes el sentíu de la verdá marxista, magar interpretada dende'l puntu de vista materialista. "La verdá ye un desenvolvimientu de la hestoria" movida pola dialéctica de la "llucha de clases". La so manifestación como verdá va venir de la mano de la "Revolución".
La manifestación de la verdá nun xuiciu hai de selo en relación con tolos demás xuicios verdaderos na unidá del Tou, lo que-y fai consistente al nun entrar en contradicción con ellos. Cada unu nun dexa de ser una verdá parcial, un aspeutu o momentu de la verdá del Tou. Apaez, pos un nuevu sentíu de la verdá, la verdá como coherencia.
Teoría de la verdá, principalmente caltenida nes ciencies formales y nos sistemes axomáticos, según la cual una proposición o enunciáu ye verdaderu cuando ye compatible con un conxuntu coherente de proposiciones o enunciaos, o deducible de los axomes. Asina, por casu, la verdá del teorema de Pitágoras mora en primer términu, non nel so aplicabilidad a la realidá, sinón nel fechu de ser una consecuencia deductiva de los axomes y postulaos de Euclides; referíu a otru conxuntu d'axomes podría ser falsu o vacíu de significáu. Trátase d'un casu concretu d'aplicación de les propiedaes de consistencia (el conxuntu d'axomes nun lleva lóxicamente a una contradicción) y completud (toa proposición o teorema del sistema ye deducible de los sos axomes), qu'esiben paradigmáticamente los sistemes axomáticos. Cuando esti criteriu de verdá aplícase a otros ámbitos, non puramente formales, el conxuntu d'enunciaos aludíu ye'l conxuntu de los enunciaos que se consideren verdaderos.
Husserl considera que la verdá zarra cuatro aspectos:
Como l'actu de significar nun ye, o nun ye primariamente, un actu empíricu, y lo significao, o mentáu, nun ye necesariamente una cosa, la correspondencia en cuestión queda confinada a una rexón pura». Trátase d'una relación "ideal" y "esencial", que reinstaura una "intuición d'esencia" d'un "yo trascendental", nun idealismu fenomenológico-trascendental.
Heidegger considera que la verdá nun ye primariamente adecuación del intelectu y xúntase al sentíu primitivu griegu de la verdá como desvelamiento del ser. Pero eso produzse na esistencia nel so estáu de "autenticidá".
Pos la verdá solo faise patente na midida na que el xuiciu fai presente la cosa y dexa espresala como ye "na situación radical d'una conformidá cola manera de tar abiertu l'home (Dasein)", un comportamientu al respective de un horizonte y un proyectu nel mundu, una llibertá que tien al home y por eso ye ex-sistencia y tien hestoria. El diálogu ente'l Ser y l'home ye la hestoria, onde se produz la "apaición" o'l "ocultamiento" de la verdá. El ocultamiento ye lo contrario de la aletheia; el ocultamiento puede paecer un estáu natural al home pol "usu" de los entes que lu sirven y condúcenlu al erru. De xemes en cuando l'home se "decide" a desvelar al ente en cuanto tal y propónse la cuestión del ser y de la verdá. Ye entós cuando apaez la Filosofía.
William James considera que ye verdaderu aquello qu'amuesa conformidá cola nuesa creencia, porque ye "expeditivo" n'orde a les sos consecuencies práctiques, ye dicir "prestu". Tal cosa asocede cuando la investigación llega a un destín, en cuantes que ye "verificada". Nesti sentíu verdaderu ye lo "preséu" que merez ser calteníu.
Pero nun hai d'entendese esto de manera material: 
Yá dende l'antigüedá asina ye estudiada la verdá contenida na comprensión de los testos. Pero nel sieglu XIX la hermenéutica adquier un nueva dimensión a partir del sentíu de la conocencia qu'introduz Schleiermacher quien propón un sistema circular que conocemos como el "círculu hermenéuticu". Cada intérprete precisa introducise na dimensión social y la dimensión individual del autor pa entendelo.
Pa Dilthey la hermenéutica dexa entender meyor a un autor qu'el mesmu autor s'entendía a sigo mesmu; y a una dómina histórica meyor de lo que pudieron entendela quien vivieron nella, pos la hermenéutica basar na conciencia histórica, que conduz al fondu de la vida.
Gadamer considera que la tradición y el prexuiciu son elementos fundamentales de la conocencia y de la interpretación de los datos. La hermenéutica ye “la condición pa faese les entrugues y les cuestiones avera de la conocencia y la verdá”.
Para Ricoeur la comprensión precisa de la mediación de la interpretación. La fenomenoloxía hermenéutica sustitúi'l mundu natural del cuerpu y de la cosa pel mundu cultural del llinguaxe. D'esta miente la hermenéutica ye capaz de poner en cuestión la dicotomía científica ente comprensión y esplicación, según la dicotomía Ciencies de la Naturaleza-Ciencies del Espíritu.
Esto fai posible'l desenvolvimientu d'una hermenéutica crítica y sobre les condiciones d'ésta, lo que nos lleva a la autorreflexión que propón Habermas y la necesidá del diálogu pa la crítica de les ideoloxíes.
Tanto la hermenéutica de Gadamer como la de Habermas oponer a la idea de razón instrumental y a les tesis positivistes d'una supuesta oxetividá y neutralidá de la conocencia positiva de les Ciencies Naturales.
Habermas propón una hermenéutica en función de les nociones de comprensión, comunicación y diálogu.
Na posmodernidad fúndense dos tradiciones surdíes de la Ilustración como llexitimación de la verdá en metarrelatos totales: 
Trés corrientes coinciden na declaración del "fin de la Modernidá", como trunfu de la Razón, que consideren fracasó. Aquella Razón ilustrada onde'l "suxetu" individual, al traviés de la conocencia de la verdá, desafiar del poder de la relixón, la tradición y la superstición, y algamaría la llibertá "ye declarada por dambos enclinos como "superada""' y van considerar que lo que queda ye'l llinguaxe:
Pero tal diálogu nun supon llexitimación, señala explícitamente Rorty. Pa Rorty, Wittgenstein, Heidegger, Gadamer, Foucault y Derrida, vienen coincidir nel sentíu del llinguaxe qu'en definitiva conduz a un discursu nihilista. La filosofía nun puede constituyir un fundamentu como "metarrelato". Nun hai llexitimación del discursu; tratar d'una "conversación".
"¿Sigui siendo la ciencia el gran argumentu d'autoridá na reconocencia de la verdá?". Esta ye la entruga a la que respuende "La condición posmoderna" de Lyotard:
Lyotard considera que la posmodernidad supon el "fin de los metarrelatos". Ye l'arrenunciu a la fundamentación de la verdá. Nun hai fundamentu trascendente dalgunu pa la verdá: nin Dios, nin ciencia, eslleiendo la clásica creencia xustificada pola razón, tal como consideraba Platón y la tradición filosófica caltuvo. 
La Razón eslleir nel so propiu discursu; la verdá queda prindada na manifestación del llinguaxe y na so efectividá.
La "verdá" de la "Razón Moderna" eslleir na estructura del llinguaxe, que'l so uso nun riquir fundamentación dalguna. Ye'l "usu" lo qu'establez la verdá, ensin necesidá d'ulterior fundamentu.
Daniel Bell (1960), dende postures políticamente conservadores, agorara "el fin de les ideoloxíes" na "sociedá postindustrial". Señala na so obra "Les contradicciones fundamentales del capitalismu", que'l problema real de la modernidá ye la creencia. Una situación que nos lleva de vuelta al nihilismu. El procesu de la conocencia como información xenera una "meritocracia" basada na tecnoloxía y les comunicaciones.
Francis Fukuyama, Jean François Revel anuncien non solo "El fin de la Hestoria y l'últimu home" sinón una dómina de "pensamientu únicu", consagración definitiva del trunfu del capitalismu lliberal, tres la cayida del muriu de Berlín. Samuel Phillips Huntington pela so parte considera qu'esto conduz a un choque de civilizaciones.
Dende la esquierda, per otru llau, Fredric Jameson considera que lo posmoderno significa'l final de la ideoloxía, del leninismo, de la socialdemocracia y del Estáu del Bienestar.
Non cabo dulda de que nos contestos concretos el criteriu foi asumíu pol de competencia como "saber fayadizu a lo concreto" per parte de los espertos. La verdá nun ye una cosa, ye "munches"; nun ye daqué zarráu sinón abiertu; nun tien un métodu, sinón munchos; nun ta fecha, sinón faise; o meyor dichu, constrúyese.
Una teoría tien de satisfaer dos propiedaes fundamentales:
La teoría de la verdá como correspondencia ye quiciabes la teoría de la verdá más estendida. Según esta teoría, la verdá consiste nuna relación d'adecuación o concordanza ente l'entendimientu que conoz y lo real conocíu como realidá; xuntu cola espresión d'un llinguaxe (Llinguaxe apofántico que llamaba Aristóteles), llinguaxe propiu de la ciencia, qu'espresa la verdá de la conocencia.
Ludwig Wittgenstein sostien nel so "Tractatus logico-philosophicus" que'l llinguaxe -como serie de proposiciones lóxiques- ye una figura de la realidá.
Según la versión tomista de l'adecuación, ye'l intelectu el que tien d'afaese a la realidá (asimetría adecuacionista): tenemos de pensar les coses conforme a lo que son. Asina, la proposición ""llueve"" va ser verdadera si, efectivamente, llueve nel momentu que profierse; la proposición "Divos esisti" va ser verdadera si Divos esisti, etc.
Les teoríes coherentistas de la verdá afirmen qu'una proposición ye verdadera si ye coherente col restu de les proposiciones del sistema del que forma parte. Asina, la proposición «3 + 5 = 8» ye verdadera na midida que ye coherente coles riegles de la matemática elemental. Sicasí, esti criteriu nun dexa establecer la verdá de les riegles del sistema y, por tanto, namái puede aplicase a los elementos d'un sistema de riegles primeramente establecíu.
Les teoríes del consensu sostienen que la verdá rique un procedimientu o alcuerdu previu, o conocencia previa de pautes, o en delles versiones, que podría aportar a alcordáu por dalgún grupu específicu, siendo d'especial relevancia'l diálogu como aprendizaxe de les condiciones de "igualdá de fala".
Les teoríes pragmátiques de la verdá afirmen qu'una proposición ye verdadera si resulta útil o funciona na práctica. Asina, la proposición "Pel branu fai calor" ye verdadera si constitúi una bona guía pa l'acción, esto ye, si resulta preséu pa cualesquier persona que la considere verdadera. Hai qu'entender el criteriu d'utilidá como una apelación a comprobar na práctica la verdá de les proposiciones. Si asocede tal que la proposición indica, entós ye verdadera. Con éses según la teoría de la utilidá, namái vamos poder establecer la verdá d'una proposición cuando la comprobemos na práctica. Esta esixencia nun se produz na teoría de la correspondencia, na qu'una proposición ye verdadera si corresponder colos fechos, anque éstos nun puedan comprobase. Como ye obviu, la comprobación d'una proposición ta suxeta a ciertes llimitaciones: primero hai de ser verificable; amás, la verificación nun ye infalible.,
La teoría deflacionaria de la verdá ye una familia de teoríes que comparten l'afirmación de que les aseveraciones que pedriquen la verdá d'una proposición en realidá nun-y atribúin una propiedá llamada verdá a dicha proposición o enunciáu de la mesma forma que s'atribúi una propiedá a un oxetu cualesquier.
Les teoríes que sostienen que la verdá ye una propiedá d'el portadores de verdá, tal como interpretar que "delles mazanes son coloraes" equival a afirmar que "el colloráu ye una propiedá de delles mazanes", llamar teoríes robustes (o inflacionarias) de la verdá.
Pa tales teoríes, la xera ye esplicar la naturaleza d'esa propiedá. Los criterios de verdá definen qué s'entiende por "verdá" y ayúdennos a decidir si una proposición ye verdadera o falsa. Hai distintos criterios de verdá, aplicables a distintos tipos de proposiciones. Tales fueron tradicionalmente les teoríes alrodiu de la verdá.
Na actualidá dellos filósofos refuguen la idea de que la verdá ye un conceutu robustu nesti sentíu. Dende esti puntu de vista, dicir «"2 + 2 = 4" ye verdá» ye nun dicir más que «2 + 2 = 4», y eso ye tou lo qu'hai pa dicir alrodiu de la verdá. Estes posiciones son llamaes teoríes deflacionistas de la verdá (porque'l conceutu perdió valor) o tamién teoríes desentrecomilladoras (pa llamar l'atención a la mera «desapaición» de les comillas de citación en casos como'l del exemplu de riba). La esmolición más importante d'estes visiones ye esclariar esos casos especiales onde paez que'l conceutu de la verdá tien propiedaes peculiares ya interesantes.
Dende esti puntu de vista, la verdá nun ye'l nome de dalguna propiedá de les proposiciones — daqué sobre lo qu'unu podría tener una teoría. La creencia de que la verdá ye una propiedá ye namái una ilusión causada pol fechu de que tenemos que pedricar "ye verdá" nel nuesu llinguaxe. Como la gran parte de los predicaos nomen propiedaes, nós asumimos de forma natural que "ye verdá" tamién lo ye.
Pero, acordies colos deflacionistas, les declaraciones que paecen dicir la verdá realmente nun faen más qu'indicar tar acordies con la declaración.
El constructivismo sostien que la verdá ye construyida por procesos individuales y sociales ensin correspondencia biunívoca coles relaciones cola redolada.
Partiendo de la definición kantiana ente fenómenu y noúmeno la conocencia ye una construcción mental. Tolos tipos d'esperiencia son esencialmente suxetivos, y anque puedan atopase razones pa creer que la esperiencia d'una persona puede ser similar a la d'otra, nun esiste forma de saber si en realidá ye la mesma.
El problema: ¿Puede presentase una definición satisfactoria que sía materialmente fayadiza y formalmente correcta del términu "verdaderu"?
La condición d'adecuación material de Tarski supon que toa teoría de la verdá implica, pa cada oración P del llinguaxe oxetu X pal que se define la verdá, que 'P' (nome d'oración) ye verdadera si y solu si P (llinguaxe oxeto que fala del conteníu semántico material de 'P', bien sía la referencia a daqué del mundu, bien sía de la mesma, referente a otru llinguaxe oxeto Y).
Establecer d'esta forma, niveles de llinguaxe nel que cada nivel establez el so conteníu de verdá. Cada nivel de verdá establezse per aciu subíndices.
Tarski enuncia una teoría semántica de la verdá como teoría formal de la mesma:
Les oraciones abiertes son elementos del llinguaxe pal que se define la verdá.
Tales funciones precisen de la interpretación d'un llinguaxe qu'especifica los oxetos como argumentos de la función que satisfaen cada elementu.
Reparemos que tal definición de verdá respuende al conceutu aristotélicu de verdá. Non tantu a una Teoría de “correspondencia” que tenga de xacíu la identidá ente la verdá enunciada” y la realidá oxetiva de los fechos del mundu”, que Aristóteles afirma y que Tarski nun niega sinón qu'establez les condiciones formales del llinguaxe que puede manifestala. Por ello esta definición ye formal y nun depende de nengún conteníu.
D'esta manera Tarski dio una solución lóxica a la famosa paradoxa del mentirosu:
Paradoxa que dende l'antigüedá nun atopaba un posible sentíu de verdá, siendo, como ye, una oración dafechu conforme a les riegles de la gramática.
Analizando la frase según l'esquema propuestu por Tarski:
Lo que la llingua escrita, per otru llau, resuelve gráficamente espresándolo d'esta forma:
Epiménides el cretense diz: “Tolos cretenses son mentirosos”.
Onde apaecen claramente los dos niveles de llinguaxe y el conteníu de verdá de cada unu d'ellos:
Kripke considera que la definición de Tarski ye bien artificiosa y emprobez descomanadamente la capacidá veritativa del llinguaxe ordinariu nel que la xente espresa los sos pensamientos. Pretende devolver al llinguaxe oxeto, nel so casu al llinguaxe natural, el so significatividad de verdaderu.
Kripke considera que la xente na so falar diariu inevitablemente usa la palabra verdaderu” con un signficado llenu de sentíu y que tien pocu que ver cola definición formal tarskiana.
Lo mesmo qu'el nome propiu queda fitu referencialmente pol bautismu” y les sos socesives tresmisiones referenciales, el nome común puede quedar fitu referencialmente por un conxuntu de descriptores establecíos culturalmente pola comunidá xustificando dafechu'l sentíu de verdá del llinguaxe ordinariu.
D'esta miente la significatividad d'una oración o'l calter de tar bien formada anicia nel fechu de qu'hai circunstancies especificables so les cualos danse condiciones de verdá determinada. Pa ello solo precisamos un esquema semánticu que dexe remanar pedricaos nos que la referencia queda dafechu afitada ensin tener que recurrir a predicaos de esencia.
El sentíu de verdá ordinariu del llinguaxe empecipiar nun dominiu significativu del llinguaxe (ser blanca) y un conxuntu d'oxetos que faen verdadera dicha espresión llingüística, (ente ellos, la nieve). De la mesma un conxuntu d'oxetos que lu faen falsa (ente ellos los cuervos).
De la mesma forma, siendo P = ser verdaderu y x = la nieve ye blanca, tien significáu de verdá: "La nieve ye blanca ye verdaderu".
Pos esa esa espresión como un nuevu segmentu unitariu, P(x) constitúyese como un nuevu elementu significativu del mesmu llinguaxe. De cuenta que podemos dicir nel mesmu nivel de llinguaxe oxeto: “la nieve blanco ye verdaderu, ye verdaderu” y asina sucesivamente.
Verdaderamente, como diz Kripke, l'analís llevaría a una serie infinita de segmentos, pero nel llinguaxe ordinariu nun ye necesariu.Y como diz él mesmu tampoco lo pretende col so modelu como daqué definitivu.
Otros consideren que surden diverxencies de conteníu de verdá; otros que pueden apaecer paradoxes cuando se produz autorreferencia del llinguaxe.
Les verdaes suxetives son aquelles coles cualos tamos más íntimamente familiarizaos, cuidao que el so conteníu de verdá atopa'l so fundamentu nel mesmu suxetu que conoz y formula dicha verdá. Son les verdaes de la mesma esperiencia.
El suxetivismu ye la teoría que considera que toles verdaes son suxetives, esto ye, dependen del suxetu que conoz.
Dacuando considérase impropiamente como condición suxetiva'l fechu de que'l suxetu nun sía'l suxetu individual sinón el suxetu trascendental kantianu. Pero nesi casu se xustificaría la oxetividá del conocencia con independencia de la formulación d'un suxetu individual. Nesi casu falaríamos d'un antropocentrismu gnoseológico.
En contraste, les verdaes oxetives pretenden ser independientes de les nueses creencies suxetives y gustos y el fundamentu de les mesmes independiente del fechu de ser conocida pol suxetu individual. Tal ye la pretensión de la verdá científica.
Les verdaes relatives son aquelles idees o proposiciones que namái son verdá en relación a dalguna norma, convención o puntu de vista. Usualmente, la norma mentada son los principios de la mesma cultura. Tol mundu alcuerda en que la veracidá o falsedá de "delles" idees ye relativa: Si dizse que'l tenedor alcuéntrase a la izquierda de la cuyar, ello depende de dende ónde unu tea viendo. Sicasí, el relativismu ye la doctrina que señala que "toes" les verdaes d'un dominiu particular(dígase moral o estética) son d'esta forma, y el Relativismu implica que toa verdá namái ye en relación a la mesma cultura. Por exemplu, el relativismu moral ye la perspectiva qu'apunta a que toles verdaes son socialmente inspiraes. Dellos problemes lóxicos sobre'l relativismu esplicar nel artículu falacia relativista.
Les verdaes relatives pueden ser oldeaes coles verdaes "absolutes" o "oxetives". Estes postreres son idees o proposiciones que seríen verdaderes pa toles cultures y tiempu. Estes idees frecuentemente son atribuyíes a la mesma naturaleza del universu, de Dios, la naturaleza humana o a dalguna esencia fundamental o significación trascendente.
Lo absolutu nun dominiu particular del pensamientu ye la visión de que toles proposiciones en tal dominiu son absolutamente ciertes o absolutamente falses ensin restricción o condición dalguna.
El absolutismu moral ye la visión de que les normes y principios morales son absolutamente, ye dicir incondicionados dafechu verdaderes o falses pa toles cultures en toles eres y en toa situación dada con independencia de los individuos afectaos.
Estos dos formes de considerancia de la verdá non siempres apaecen escamplaes nel usu vulgar de la palabra.
Nel primer casu usar pa estremar una realidá como "realidá verdadera" n'oposición a una realidá aparente”, “ilusoria” “irreal” o “inesistente”; lo qu'asocede cuando tomamos una realidá por “otra”. Nesti sentíu afirmamos, ye “oru falso” o “falsu oru”, paez oru, pero nun lu ye.
Nel segundu casu utilizar con referencia al conocencia en cuanto conteníu d'una creencia, proposición o enunciáu que puede ser “verdaderu o falsu” según correspuéndase o non cola realidá que "pretende" espresar.
Nun sentíu non críticu la verdá epistemolóxica suelse tomar como correspondencia necesaria cola ontolóxica. Por ello ye'l sentíu más vulgar y corriente de lo que s'entiende por verdá.
El sentíu ontolóxicu constitúi'l fundamentu de cualquier conceutu de verdá, magar na filosofía actual esti sentíu de la verdá valorar so un supuestu de condiciones estructura-yos del procesu del conocencia y non como un conteníu concreto de realidá dafechu conocida.
Sicasí la posibilidá mesma de la conocencia de la verdá asina entendida ye refugáu polos escépticos considerando que nun ye posible pa la conocencia humana la conocencia de la realidá.
El máximu esponente d'una filosofía basada nesti sentíu de verdá ontolóxica ye Platón. Los cristianos y escolásticos atoparon la solución asitiando esa verdá na mesma conocencia divín, pos la conocencia de Dios ye un actu creador pos en Dios conocencia y realidá coinciden; sicasí los conceutos humanos son "entes de razón con fundamentu na cosa".Los escolásticos afirmaben que l'ente” tenía la cualidá de la so propia verdá. "Omne ens est verum", con independencia de la so ser o nun ser conocíu.
Los racionalistes y idealistes, Refugues, Spinoza, Leibniz, Hegel, y Russell o Wittgenstein nun determináu momentu del so pensamientu pensaron tamién asina: toles verdaes, a lo postrero han de ser verdaes de razón para Divos onde algamen el so calter absolutu. Bien s'entienda por Dios un Ser Trascendente, bien sía entendíu nun sentíu panteísta identificáu cola Naturaleza o'l Espíritu o la Humanidá o la Ciencia.
El empirismu puru, otra manera, piensa que toa conocencia ye verdá de fechu relativa a la realidá conocida” pola esperiencia, y nun ye posible la conocencia metafísicu como nos escépticos.
Na actualidá, dada la valoración que se tien de la posibilidá d'una conocencia metafísicu de la “realidá en cuanto tal” esti conceutu nun suel ser teníu enforma en cuenta.
La verdá lóxica, (güei día más bien denominar "epistemolóxica"), como conocencia de verdá oxetiva atopa'l so máximu esponente na verdá científica. Güei ye más propiu denominala verdá epistemolóxica, con cuenta d'evitar el tracamundiu col sentíu lóxicu-formal característicu de la lóxica formal.
La filosofía na actualidá considera la verdá científica como enclín que se dirixe a un horizonte abiertu d'esperiencia cimera a la mera conciencia; nun procesu d'acercamientu permanente escontra la conocencia de lo real.
Lo que dexa abiertu l'ámbitu de la verdá abiertu a otros tipos de conocencies verdaderes non sometíos puramente al ámbitu y al métodu científicu.
Ye la distinción que s'establez ente'l conteníu significativu de verdá d'una espresión llingüística concreta (o d'un discursu o d'una obra completa) y la estructura de la proposición en que se resuelve dicha espresión llingüística como llinguaxe formalizáu, considerada entós como una afirmación analizada según un sistema o cálculu lóxicu.
Consideremos el conteníu de verdá de la frase siguiente: «Si tolos elefantes tienen nales y tolos seres alaos vuelen, entós los elefantes vuelen». El conteníu de la frase como discursu, al respective de la verdá del so conteníu significativo nel mundu, ye claramente falsu. Esti discursu tocantes a el so conteníu material, ye falsu. La so verdá "material" ye falsa.
Sicasí tocantes a la so forma o estructura lóxica, ye una verdá non solo al respective de esti discursu concretu sinón que "tou discursu que caltenga la mesma forma o estructura lóxica va ser siempres y necesariamente lóxicamente verdaderu". La so forma lóxica fai verdaderu'l discursu nesti sentíu. La so verdá "formal" ye verdá.
Ye la concordanza ente lo que se diz y manifiesta cola palabra o cola acción al respective de la creencia no que ye verdaderu. El so contrariu nun ye lo falso o l'erru sinón la mentira.
La so manifestación ye una virtú moral, esto ye: ser veraz, dicir, usar o profesar siempres la verdá.
Ensin dala dulda ye un momentu históricu'l día que Aristarco de Samos concibió como verdá que la tierra xira alredor del sol. Por lo mesmo ye un "soceder históricu" la evolución que dicha idea como verdá percorrió a lo llargo de los sieglos hasta Copérnico y al S. XVII en que definitivamente ye "aceptada" como verdá pola comunidá científica, y más tarde como "verdá social y cultural".
Coles mesmes ye un soceder hestóricu la influencia cultural y los fechos que se derivaron de tal conocencia tanta nel mundu de la ciencia como nel de la cultura.
Sicasí estos dos aspeutos nun afecten al conteníu de la verdá como tal. Si dende siempres, eternamente foi verdá y siguir siendo que "la tierra xira alredor del sol", tales aconteceres mundanosnun afecten n'absolutu a la verdá como tal verdá ontolóxica. Tales son los supuestos del "realismu".
Agora bien, ¿podemos afirmar qu'esa verdá, en cuanto verdá, esistía cuando dichu conocencia verdadera nun esistía? ¿Nun tendríamos qu'afirmar que dicha verdá apaez según un momentu de desenvolvimientu históricu cultural de la racionalidá, que "fai verdaderu" non solo'l fechu del xiru de la tierra alredor del sol, sinón el nuevu conceutu de "cielos", "astros" "tierra" etc. y los cambeos qu'introducen nel mesmu conceutu d'home, conocencia, hestoria? Porque dichu conocencia, en cuantes que verdaderu, ye un momentu más del "aportar" de lo real en cuantes que realidá, pos en definitiva la verdá racional nun dexa de ser un momentu del aportar de lo real.
La verdá racional, como problema, n'alcuentru mundanal, posibilitante de posibilidaes, surde como cumplimientu, cuidao que ye actuación nun logos, ye lóxica; pero coles mesmes, por ello mesmu, la verdá racional ye cumplimientu, ye dicir "realización de posibilidaes". Trátase de l'actuación realizada por una potencia individual, ensin dala dulda, pero ye coles mesmes una actualización realizada de les coses, cuidao que dicha verdá nun ye daqué separáu del procesu en que se cumple. Nesti sentíu la verdá ye un fechu, como actuación d'una "potencia" (l'acción humana), coles mesmes que "sucesu" como realización de posibilidaes, que ye precisamente no que consiste la esencia de lo histórico.
Que la verdá racional tien hestoria ye una trivialidad, como vimos enantes. Ye obviu que ta condicionada nel so aportar poles condiciones materiales y culturales d'un momentu históricu.
Pero paez importante sorrayar otru aspeutu: "ser históricu" nun significa lo mesmo que "ser hestoria", aspeutu qu'agora queremos destacar. La verdá racional tien un calter intrínsecu y formalmente históricu en cuanto verdá.
Rescampla que lo real en cuanto real nun tien por qué ser históricu. Cualquier planeta descubiertu o astru por afayar en cuanto real nun tien un ser históricu en cuanto realidá.
Pero en cuanto "actualización racional" que la constitúi como verdá mundanal (y por tantu conocida) sí lo ye. En definitiva la verdá racional tien per un sitiu un calter d'alcuentru: ye verdá lóxica. Pero per otru llau tien un calter de cumplimientu: ye verdá histórica.
La realidá histórica de la verdá racional lleva implícita una consecuencia importante: La verdá racional ye la realización d'un valor a posteriori. Esto evita toa complicidá con tou historicismu que pretende establecer la verdá racional "a priori", (Popper op. cit.).
Si la verdá racional permanez na hestoria ser en cuantes que realiza un determináu valor: Ser siquier provisionalmente l'actualización de la conocencia en cuantes que ésti interpreta'l "verdadear" de la realidá.
N'efectu non cabo dulda de que la "Teoría de la gravedá aristotélica" faía verdaderu la "realidá mundanal" de la cayida de los cuerpos. Ensin dala dulda la "Teoría de la gravitación universal" de Newton fixo históricamente verdaderu la mesma realidá mundanal. Como agora de fechu la "Teoría de la relatividá" fai verdadera la mesma "realidá mundanal" conforme a nuevos parámetros racionales. ¿Qué razón, esto ye, qué verdá racional, xustifica y fai posible la sustitución d'una verdá por otra en cuantes que racionales? ¿Hai más d'una "racionalidá" na verdá? ¿o son distintos "xustificaciones" racionales en cada momentu o situación histórica y cultural según nueves maneres d'interpretar la realidá percibida na esperiencia?
A estes cuestiones nun hai más alternativa que:
Algame comprensivu **
Simplicidá funcional.
http://www.accionfilosofica.com/blogue/mensaxe.pl?díi=216
Nō
El o noh ye una de les manifestaciones más destacaes del drama musical xaponés.
Trátase d'un drama llíricu xaponés que tuvo'l so apoxéu nel sieglu XVII, dómina en que daten los primeros testos impresos, atribuyíos a Kwanami y al so fíu Zeami (dambos d'empiezos del sieglu XIV). El Nō vien de les dances rituales de los templos, de les dances populares, de los escritos budistes y de la poesía, mitoloxía y lleendes populares xaponeses y chines. N'oposición al teatru Kabuki, ye un drama aristocráticu que sigue teniendo'l so públicu na actualidá y represéntase nun cuadriláteru elevao y arrodiao por dos llaos de públicu. N'unu de los sos llaos hai un balcón con un coru de diez cantantes y no fondero un estráu pa cuatro músicos. Nun hai telón de fondu y los decoraos amenorgar a cuatro postes con un teyáu pa representar un palaciu, un templu o cualesquier otru llugar. Hai dos actores principales acompañaos en delles escenes, vistíos con gran riqueza. El primer actor lleva mázcara mientres la danza que constitúi'l núcleu de la obra. Ente los cinco pieces que constitúin un programa dramáticu Nō entrepólense interludios risibles de calter entremesil o farsesco (Kyōxen), representaos con traxes corrientes, ensin mázcares y con un llinguaxe vivo y actualizao. La temática de los drames nō ye solemne y tráxica, y siempres alude a dalgún tipu de redención usando'l simbolismu aparente de dalguna lleenda o fechu históricu; el llinguaxe ta bien ellaboráu, ye aristocráticu y eleváu y abonda en arcaísmos. Un programa Nō contién cinco pieces y cuatro farses Kyogen y dura de cuatro a cinco hores.
El so desenvolvimientu remontar al sieglu XIV. Xuntu cola bien emparentada farsa "kyōxen", evolucionó a partir de diverses artes populares y aristocrátiques, incluyendo'l "dengaku", el "shirabyōshi" y el "gagaku". Kan'ami y el so fíu Zeami Motokiyo dieron al nō la so forma actual mientres el periodu Muromachi. Darréu, esti estilu influyiría n'otres formes dramátiques, como'l "kabuki" y el "butō".
El nō ye únicu pola so lentitú, la so gracia austera y pol usu distintivu de mázcares, y representa verdaderamente una traza específica de la cultura xaponesa, que consiste n'atopar la guapura na sotileza y formalidá.
Hasta'l sieglu XIV, el nō yera conocíu como "Sarugaku non nō", o a cencielles "sarugaku". Esti últimu términu provién de "sangaku" que designa tola gama d'artes del espectáculu, incluyida la acrobacia, el malabarismu, la prestidigitación y la pantomima, importada de China. Progresivamente la pantomima risible convertir na principal atracción produciendo'l cambéu de nome ("sarugaku" puede ser entendíu como "espectáculu de mímica").
Mientres la mesma dómina, les tradiciones y los ritos llabradores dieren nacencia al "dengaku", conxuntu de bailles y rituales destinaos a asegurar bones colleches y apangar a los malos espíritos que yeren efectuaes principalmente nos periodos de les colleches d'arroz. Practicaes en xunto coles práctiques adivinatorias del budismu esotéricu, estos rituales teníen el sofitu de grandes señores feudales pertenecientes a grandes templos budistes. Esti respaldu averó a los baillarinos "dengaku" a enfatizar la dimensión dramática del so arte. El "kagura", de cutiu mentáu como una fonte esencial del nō, ye coles mesmes una forma de "dengaku".
La popularidá del "dengaku" taba nel so apoxéu cuando nació Kiyotsugu Kan'ami (1333 - 1384), qu'en 1345, foi patrocináu por Yoshimitsu Ashikaga, futuru "shōgun". El sofitu d'esti poderosu personaxe dexó a Kan'ami desenvolver una síntesis de la pantomima "sarugaku" colos bailles y cantares del "dengaku" dando como resultáu un arte elegante y refinao, afechu a los gustos d'un públicu aristocráticu.
L'autoría del nō débese, sicasí, al fíu de Kan'ami, Motokiyo Zeami (1363-1443), actor na compañía del so padre, quien tamién goció del favor del "shōgun". Llevando la estilización más llueñe de lo que fixera'l so padre, impunxo'l "yūxen", "la elegancia sele", denotando l'espíritu sutil y fondo, y el "hana", qu'indica la novedá, como ideales del nō. Zeami foi coles mesmes actor, productor, y autor prolíficu, escribiendo caúna de les pieces y manuales teóricos que aportaríen a les fontes del nō. Ye probable que revisara y afondara la mayoría de les pieces escrites pol so padre, como tamién les obres creaes con anterioridá. Por cuenta de la llimitación impuesta por estes nuevu riegles, l'aspeutu risible del "sarugaku" atopó la so espresión na forma risible del "kyōxen" que les sos representaciones venceyar como un contrapuntu a les del nō. L'ensayu esencial de Zeami ye la "Tresmisión de la flor y l'estilu" ("Fushi Kaden"), escritu en 1423, que sigue siendo una obra fundamental pa los actores contemporaneos.
La hestoria posterior del nō ta estrechamente venceyada a les sos relaciones col poder. Con éses dempués de la muerte de Kan'ami, trés persones compartieron la dirección del teatru. Él mesmu Zeami, el so primu On'ami (muertu en 1467) y el so hermanu adoptivu Zenchiku Konparu (1405 – 1470). Adeptos a un estilu más estravagante qu'el de Zeami, y ensin dulda meyores actores, On'ami y Konparu recibieron el favor d'el sucesores de Yoshimitsu Ashikaga, los "shōgun" Yoshinori Ashikaga (1394 – 1441) y Yoshimasa Ashikaga (1436 - 1490), ente que Zeami cayó en desgracia.
La Guerra de Ōnin, que causó'l debilitamientu del poder de los "shōgun", foi un grave golpe pal nō. Col fin de sobrevivir, los descendientes de On'ami y de Zenkichu Konparu intentaron dirixise a un públicu más ampliu presentando más acción y a más personaxes.
Sicasí, la renacencia del nō tuvo llugar so los auspicios de Oda Nobunaga (1534 – 1582) y de Toyotomi Hideyoshi (1537 – 1598), esti postreru un gran aficionáu al nō, quien garantizaron la protección de les compañíes. Coles mesmes, la cultura arrogante de la dómina Momoyama marcó fondamente al nō, tresmitiéndo-y el gustu polos traxes maxestosos, la forma de les mázcares (emplegaes hasta'l día de güei) y la forma del escenariu. Ye tamién nesta dómina que s'establez el repertoriu del nō.
Esta protección siguió mientres el periodu Edo so l'autoridá del shogunato Tokugawa, siendo designáu ceremonia ritual pol gobiernu shogunal. Yá fondamente venceyáu a una tresmisión familiar, el nō pasó a ser dafechu un asuntu de familia, onde cada actor tenía de pertenecer a la cla (l'adopción d'adultos yera entós una práctica corriente, dexando d'esta forma integrar nuevos actores). Esta evolución tien d'entendese en relación cola división de la sociedá en clases cada vegada más hermétiques que tien llugar mientres esta dómina.
Elementu esencial del entretenimientu de los "shōgun" y por estensión de los samurái, el nō quedó prácticamente acutáu a éstos últimos. So la influencia d'esti públicu, les representaciones fixéronse más solemnes y más llargues, volviéndose un arte serio qu'esixía una gran concentración de parte del públicu.
El nō, al pie de los sos protectores, casi sumió mientres la yera Meiji y anque perdiera'l sofitu gubernamental, recibió xuntu al "kyōxen" la reconocencia oficial como dos de los trés formes nacionales de drama. El nō volvería en gracia y maxestá a partir de 1912, siendo nesta dómina, cuando s'empieza a utilizar el términu "nōgaku", pa designar el conxuntu formáu pol nō y el "kyōxen", construyéndose amás les primeres sales puramente dedicaes a esti arte.
De nuevu amenaciáu, darréu dempués de la Segunda Guerra Mundial, el nō consigue sobrevivir y constitúi nel sieglu XXI una de les artes tradicionales más establecíes y meyor reconocíes. El nō foi la primer forma d'arte dramático n'inscribise, en 2001, na Llista representativa del Patrimoniu Cultural Inmaterial de la Humanidá llista representativa del Patrimoniu Cultural Inmaterial de la Humanidá de la Unesco como parte del "nōgaku", conjuntamente al "kyōxen".
Son drames curtios (ente treinta minutos y dos hores): una xornada de nō ta formada por cinco partes, de categoríes distintes.
Como fonte importante pal nō (y darréu pa otres formes dramátiques), puede mentase "El Cuentu de los Heike", un cuentu medieval sobre la puxanza y cayida del cla Taira, orixinalmente cantáu por monxos ciegos que s'acompañaben cola biwa. Otra fonte mayor ye "El Cuentu de Genji", un trabayu del sieglu XI, denominada dalguna vegada la primer novela del mundu. El autores tamién s'inspiren nos periodos clásicos xaponeses de Nara y Heian, y en fontes chines.
L'escenariu vien de un esquema chinu: un cuadriláteru vacíu d'aprosimao 6 por 6 metros, sacante la "kagami-ita" (pintura d'un pinu no fondero de la escena), abiertu sobre tres lados ente les pilastres de "Hinoki" (ciprés xaponés) que señalen los ángulos. Esisten variaes esplicaciones pal usu de la pintura del pinu nel escenariu. Una de les más comunes diznos que simboliza un mediu pol cual les deidaes baxen a la tierra nel ritual Shinto. Disponer d'una pequeña puerta pa dexar la entrada de los músicos y del coru. L'escenariu, n'altor, siempres se cubrir d'un techu, inclusive n'interiores, pa reproducir la presentación orixinal que nos antiguos tiempos tenía llugar al campu, y arródiase al nivel del suelu de grava blanca na cual allúguense pequeños pinos al pie de les pilastres. Sol escenariu atopa un sistema de jarras de cerámica qu'amplía los soníos nes dances. Los detalles d'esti sistema son patrimoniu de les families que fabriquen l'escenariu del nō.
L'accesu al escenariu pa los protagonistes facer pol "hashigakari", estrecha pasarela a la izquierda de la escena que representa la unión del mundu de los vivos col mundu de los muertos, darréu evolucionaría en kabuki nel "Camín de les flores" ("hanamichi"). Consideráu como parte integral del escenariu, esti camín ta bloquiáu, por onde entren los actores, por una cortina de cinco colories. El ritmu y la velocidá d'apertura d'esta cortina da al públicu indicaciones sobre l'ambiente de la escena. El llargor del "hashigakari" llogra unes entraes espectaculares. A lo llargo d'esta pasarela esisten trés pequeños pinos, qu'amás de reforzar una ilusión d'alloñanza, definen zones onde'l protagonista puede faer una posa pa dicir delles palabres, enantes de la so llegada al escenariu. Según el llugar determináu onde'l protagonista detúvose, el públicu entiende'l tipu de papel qu'interpreta. Tamién, según si l'actor va sobre la pasarela más cerca o más distante del públicu, ésti postreru puede conxeturar el grau d'humanidá del papel. Toos estos elementos según les propiedaes de resonancia de la escena obliguen a los protagonistes a utilizar un particular pasu esmucíu, ensin choque de los pies sobre'l suelu y colos cadriles bien baxos ("suriashi").
Por causa de l'amplia apertura del escenariu, el públicu ta dispuestu prácticamente sobre tres lados. Poro, el protagonista tien d'emprestar una atención especial al so allugamientu. Por cuenta de que les mázcares llinden severamente el so campu de visión, el protagonista utiliza les pilastres como guíes pa movese, allugándose a la izquierda del escenariu.
En contraste col senciellu escenariu, los traxes son maxestosos. Munchos actores, especialmente aquellos nel papel del Shite, usen teles de seda esquisitamente ellaboraes y de llinies severamente simples. Los dibuxos de los distintos vestuarios, según el color d'éstos son de naturaleza simbólica y destáquense polos sos coraxosos diseños d'estravagante guapura y una sensitiva delicadeza de detalle. L'usu del color alcuéntrase predeterminado pola edá y sexu del personaxe, mientres la mocedá representar por tonos allegres, colloraos y brillantes, la muyer mayor ta representada por tonalidaes más escures y menos llamatives, amás el diseñu del vestuariu dexa a los expectadores afayar les motivaciones o sentimientos que mueven al personaxe.
Amás de los actores, l'escenariu ta ocupáu por cuatro músicos dispuestos na parte posterior del escenariu nun espaciu tilláu de 120 cm de fondura que deben en tou momentu realizar movimientos que s'atopen n'harmonía cola "kagami-ita", y un coru d'ocho a dolce persones que s'asitien al llau derechu nuna estensión d'aprosimao 1 metro. La música producir por mediu de tres tipos de tambores de tamañu creciente, que lleven el compás; un tambor al costazu ("ko-tsuzumi"), que'l so parche rique mugor pa emitir un tonu embozado; un tambor de rodía ("ō-tsuzumi"), que'l so parche ensugar pa emitir un tonu altu y estruendoso; y un tambor esplanáu ("taiko"), que marca'l ritmu con dos baquetes de ciprés. A esto suma una flauta de bambú, únicu preséu que lleva la melodía, con siete agujeros ("foi"), construyida pa faer soníos estraños y precarios. Los dos primeros tambores tienen el cuerpu de zrezal, ente que'l terceru ye de llamera y los sos parches son fechos de cueru de caballu afechos por cuerdes de llinu. La música tien por función crear l'ambiente, de cutiu una atmósfera estrañasobremanera cuando intervienen elementos sobrenaturales, pero nun tien d'interferir de manera dalguna nin sobreponese a l'actuación del baillarín. Por cuenta de que les antigües mázcares nō sostener pola boca y los actores nun podíen pronunciar testu, yera'l coru'l que d'antiguo falaba nel so llugar. Anguaño, el coru encargar d'apurrir los elementos de narración y de dicir los retruques al actor cuando ésti realiza una danza o d'ampliar la intensidá dramática d'un monólogu. El predominiu de les percusiones na música destaca la importancia fundamental del ritmu na representación del nō.
El nō, como drama cantáu, ye consideráu por munchos como la ópera xaponesa. Sicasí, el cantar nel nō arreya un rangu tonal llindáu, con llongures y repetitivos pasaxes nun rangu dinámicu pequeñu. Verdaderamente, la melodía nun ye'l centru del cantar del nō. Anque, los testos son poéticos, utilicen considerablemente'l ritmu familiar siete-cinco xaponés, que se conoz nel tempranu waka y nel posterior haiku, con una economía d'espresión y una bayura d'alusiones.
Por causa de del establecimientu del repertoriu a finales del sieglu XVI, el testu ta en xaponés antiguu, incomprensible pa'l xaponeses contemporaneos, polo que la mayoría de les sales proponen traducciones del testu.
Esisten cuatro categoríes mayores d'actores nel nō y ocho categoríes principales de papeles:
Los actores qu'interpretaren papeles de "shite" y "waki" son instruyíos xebradamente, so la dirección de profesores distintos. Ye imposible pasar d'una categoría a otra, lo qu'aumenta'l contraste, na obra, ente los dos tipos de protagonistes.
El "shite" ye l'actor qu'interpreta al personaxe principal de la obra y quien executa les dances. Tien De poder interpretar una estensa gama de personaxes, diendo de neñu a dios, pasando por vieyu o muyer. Tolos actores son homes y la naturaleza d'un personaxe ye señalada pol so traxe, bien ellaboráu, y sobremanera pola so mázcara, más pequeña que'l tamañu real. Namái los actores "shite" pónense mázcares, siendo capaces de concentrar la esencia del personaxe qu'interpreten y de esta forma algamar una mayor fondura emocional. Cuando'l personaxe ye un home d'edá madura, el "shite" actúa ensin mázcara. Debe entós guardar una cara severamente inespresiva, al igual que les otros personaxes presentes sobre escena, y actuar "como si llevara una mázcara" ("hitamen").
L'actor implicáu como "shite" puede tamién trate obligáu a actuar como personaxe secundariu cuando éstos son muyeres, neños, animales o seres sobrenaturales.
El papel esencial del "waki" ye entrugar al "shite" pa da-y una razón pa efectuar la so danza y de venceyar a les criatures d'otru mundu representaes pol "shite" col mundu real. Actuando ensin mázcara, el "waki" ye un humanu varón que vive nel presente nel momentu de la pieza. Puede tratase d'un aristócrata, cortesanu, unviáu, sacerdote, monxu, samurái o d'un home del pueblu. La so función social ye indicada pol so traxe.
Una típica representación de nō arreya toles categoríes d'actores. Esisten aprosimao 250 obres que son desenvueltes nel repertoriu actual les cualos pueden ser distribuyíes en dos grupos según el so realismu, o en seis categoríes entamaes en llinies genereales por tema. Esto postreru va influyir sobre'l momentu en qu'una obra representar mientres una xornada tradicional de nō, qu'esta compuesta por una obra de caúna de les categoríes.
El "genzai nō" designa les partes realistes. El personaxe principal ye entós un ser humanu vivu, y l'hestoria desenvuélvese en tiempu real. La obra céntrase en redol a los sentimientos del personaxe, siempres nuna situación dramática. El diálogu faláu constitúi'l mediu esencial de la esposición.
El "mugen nō", per otru llau, ye un ruegu a criatures imaxinaries, divinidaes, pantasmes o demonios. Estes criatures siempres son actuaes pol "shite". Les obres estrémense entós en dos actos. Nel primeru, la criatura apaézse-y al "waki", que vieno visitar un llugar consagráu o famosu, sol aspeutu d'un ser humanu. Mientres el segundu, revélase y realiza una danza. Esti segundu actu suponse que se desenvuelve nun suañu o nuna visión del "waki", d'ende'l nome de "mugen", que designa esti tipu d'esperiencia.
La tema de los "mugen nō" fai xeneralmente referencia a una lleenda o a una obra lliteraria. Escritu nuna llingua anticuao y poético, el testu cantar según entonaciones obedeciendo a normes estrictes de kata (formes impuestes pola tradición). De la mesma, los protagonistes adopten pa esti tipu d'obres un pasu esmucíu característicu, y se codifican enforma los mesmos movimientos de les dances. Esta estilización estrema parte a cada movimientu y entonación un significáu convencional propiu.
La puesta a puntu de les carauterístiques esenciales del "mugen nō" asignar a Zeami. Más qu'intentar reconstruyir la guapura sobre la escena, el so oxetivu ye amenar na audiencia un estáu d'ánimu consustancial a la contemplación de la guapura, la so referencia ye'l sentimientu esperimentáu ante la guapura d'una flor.
Como se mentó, les obres de nō xeneralmente clasifíquense por tema, que regulen el so orde de representación. Esti orde constitúi un heriedu del tiempu del shogunato Tokugawa:
Trátase d'una obra única que combina danza y ritual shinto. En tou rigor, nun se trata de nō, pero ye una ceremonia relixosa qu'utiliza'l mesmu repertoriu de técniques qu'el nō y el kyōxen. Representa la bendición concedida por una divinidá a l'asistencia. La mázcara ye entós un oxetu relixosu en plenu derechu.
Estes obres tamién se conocen sol nome de "Sanban", "los trés rituales", en referencia a los trés partes esenciales "Clica-non-jo", "Okina", y "Kyōxen Sanba-Sarugaku". El papel principal executar un actor de nô y el papel secundariu ye realizáu por un actor de "kyōxen".
En xaponés "shura-nō", estes obres céntrense en redol al espíritu de guerreros muertos cayíos nel infiernu dempués de la so muerte. Vuelven entós pa cuntar la vida mientres el "ashura" (infiernu de la guerra), o la so última batalla. Exemplos d'obres: "El Xeneral Tamura-maru", "Yoshitsune en Yashima", "El Carcaj de Kagetsue", "El Belicosu Michimori", "L'Afogamientu de Kyotsune", "El Viejo Sanemori", "Minamoto non Yorimasa", "La Dama Tomoe".
Esta categoría arrexunta les obres nō que nun pertenecen a los otros grupos. Representen polo xeneral a un personaxe femenín que cai na llocura, por celu o arriendes de la muerte d'un ser queríu.
Tamién llamaes «nô del final» ("kiri nō"), estes obres inclúin a un personaxe sobrenatural, un demoniu, rei-dragón o otru espíritu d'esti tipu, anque'l personaxe central de dalgunes sía un mozu a cencielles noble. Estes partes tienen un ritmu más rápidu, sofitáu pol usu del tambor esplanáu ("taiko"). Una rítmica danza constitúi'l so puntu culminante, que ye tamién el fin de la xornada de nō.
Esisten alredor de 1500 actores profesionales de nō en Xapón, y esta forma d'arte ta empezando a crecer nuevamente. Contrariamente al "kabuki", que siempres foi bien popular, el nō adulces volvióse una representación namái pa una determinada elite intelectual. Los cinco escueles esistentes d'actuación nō son: Kanze (観世), Hosho (宝生), fundada nel sieglu XIV, Komparu (金春), Kita (喜多), y Kongo (金剛). Cada escuela tien una familia principal conocíu como "Sō-ke", y la cabeza de cada familia tien el derechu de crear les nueves obres o revisar les pieces esistentes. La sociedá d'actores de nō ye totalmente feudalista, y puramente protexe les tradiciones heredaes de los sos antepasaos.
Toles mázcares utilizaes nes representaciones de nō (能面 "nō-men" o　面 "omote", característica) tienen nome.
Usualmente namá'l Shite, l'actor principal, lleva mázcara. Sicasí, en dellos casos los Tsure pueden tamién llevalessobremanera pa roles femeninos. Les mázcares nō son usaes pa representar a un personaxe femenín o non humanu (divín, demoniáco o animal), esistiendo tamién mázcares pa representar nueves o vieyos. Per otra parte, los actores de nō que nun lleven mázcara repersentan el rol d'adultos alredor de los venti, trenta o cuarenta años d'edá. El "waki", tampoco lleva mázcara.
Cuando son usaes por un actor esperimentáu, les mázcares nō tienen l'habilidá de representar distintes emociones d'alcuerdu a la postura de la cabeza y al llume. Una mázcara inanimada puede tener apariencia de felicidá, murnia o una variedá de sutiles espresiones. Estudios realizaos por Michael J. Lyons del ATR Intelligent Robotics and Communication Labs en Kioto, Xapón, y Ruth Campbell, del University College London, esquizaron esti notable aspeutu de les mázcares .
L'apertura de Xapón, a la fin del sieglu XIX, amena l'interés de dellos artistes occidentales. En 1921, el poeta Paul Claudel, coles mesmes embaxador de Francia en Xapón, quedó impresionáu pola estructura dramática del nō y la so musicalidá. Esta idea queda espuesta en dalgunos de los sos testos críticos como "El Nō y El Drama y la música". La influencia que'l teatru nō pudo tener sobre la dramaturxa mesma de Claudel ye sobremanera formal. Coles mesmes en Irlanda, Yeats, Premio Nobel de lliteratura en 1923, empecipiar nel nō y trescálase de tol so arte. Stanislavski o Meyerhold esaminen tamién la dramaturxa xaponesa, y faen delles esperiencies de puesta n'escena, pero inspirándose más bien nel "kabuki" pol so aspeutu más coloriáu y exóticamente espectacular. Bertolt Brecht, dempués d'habese apasionáu pol teatru chinu, afai en 1930 una obra nō : "Taniko", sol títulu "Der Ja-sager" (aquél que diz sí).
Más apocayá, los nō modernos de Yukio Mishima, gracies a la traducción francesa de Marguerite Yourcenar, dieron a conocer a la opinión pública dellos elementos esenciales del nō, como los "pantasmes vives" o les metamorfosis animales.
Anguaño en Suiza, el direutor de teatru Armen Godel, apasionáu del nō y traductor del xaponés, monta en particular obres de Racine, Corneille o bien del mesmu Mishima, trescalándolos del "yūxen" (palabra típica del 'nō' que René Sieffert traduz como "encantu sutil"). En Francia, dende 1980, la puesta n'escena pol direutor de teatru Junji Fuseya empecipia a artistes occidentales a la técnica afecha de la so propia formación tradicional de "nō" y "kyōxen". Ye necesariu tener en cuenta entá la inspiración que verdaderamente Peter Brook atopó en Yoshi Oida, col cual trabayó de numberosos años.
Sistema oseu
En bioloxía, el sistema oseu o cadarma ye'l sistema biolóxicu que da soporte y sofitu a los texíos blandos y músculos nos organismos vivos. El sistema esqueléticu tien funciones de locomoción, sostén y protección. Los vertebraos presenten un sistema oseu o cadarma interna o endoesqueletu, constituyíu por güesos, que se xunen ente sigo poles articulaciones. La ciencia que s'encarga d'estudiar los güesos denominar osteoloxía
Los güesos tán formaos por unes célules denominaes osteocitos, que se formen a partir de la diferenciación de los osteoblastos. Ente les sales minerales que componen los güesos destaquen sales de calciu, carbonatos y fosfatos. El defeutu d'estos minerales nos güesos puede dar llugar a que seyan menos resistentes.
Los sistemes esqueléticos clasifíquense comúnmente en tres tipos:
Amás, esisten otros tipos que nun son quien a soportar estructures importantes:
Los sistemes esternos soporten proporcionalmente menos pesu que los endoesqueletos del mesmu tamañu; por esta razón los animales más grandes, como los vertebraos tienen sistemes esqueléticos internos. 
Los principales exemplos d'exoesqueletu atópense ente los artrópodos, dellos invertebraos, nos qu'el exoesqueletu forma un cascu o estructura esterna que protexe a los órganos internos. 
Teniendo en cuenta que los exoesqueltos llinden obviamente la crecedera del animal, les especies con esta carauterística desenvolvieron evolutivamente variaes soluciones. La mayoría de los moluscos tienen conches caliares qu'acompañen a la crecedera del animal per aciu crecedera nel diámetru calteniendo la so morfoloxía. Otros animales, tales como los artrópodos abandonen el vieyu exoesqueletu al crecer, procesu que se conoz como "muda". El nuevu exoesqueletu endurezse per aciu procesos de calcificación y esclerotización. 
Una sistema oseu interu consiste n'estructures ríxides o semiríxides dientro del cuerpu, que muévense gracies al sistema muscular. 
Si tales estructures tán mineralizaes o osificaes, como nos humanos y otros mamíferos, denómase-yos güesos. Otru componente del sistema esqueléticu son los cartílagos, que complementen la so estructura. Nos seres humanos, por casu, la ñariz y oreyes tán sofitaes por cartílagu. Dellos organismos tienen una cadarma interna compuesta dafechu de cartílagu, ensin güesos calcificaos, como nel casu de los tiburones. Los güesos y otres estructures ríxides tán coneutaes por lligamentos y xuníes al sistema muscular al traviés de tendones.
L'hidroesqueletu consiste nuna cavidá llena de fluyíu, celomática o pseudocelomática, arrodiada de músculos. La presión del fluyíu y l'aición de los músculos que lu arrodien, sirven pa camudar la forma del cuerpu y producir un movimientu como cavar o nadar. La socesiva contraición de diversos metámeros, que tán provistos de faces de fibres musculares circulares y llonxitudinales, espurriendo y engrosando partes del cuerpu, déxen-y movese n'horizontal. Les cadarmes hidrostátiques tienen un rol na llocomoción de los equinodermos (roncheles o estrelles de mar, oricios), anélidos, nemátodos y otros invertebraos. L'hidroesqueletu tien semeyances colos músculos hidrostáticos.
Ye carauterísticu d'organismos celomados como los anélidos. Estos animales pueden movese contrayendo los músculos qu'arrodien la bolsa de fluyíos, creando una presión dientro de la mesma que xenera movimientu. Dellos viermes de tierra usen la so cadarma hidrostática pa camudar de forma mientres avancen, contrayendo y dilatando'l so cuerpu.
Visión
Llámase visión a la capacidá d'interpretar la nuesa redolada gracies a los rayos de lluz qu'algamen el güeyu. Tamién s'entiende por visión toa acción de ver. La visión o sentíu de la vista ye una de les principales capacidaes sensoriales del home y de munchos animales.
El güeyu ye la puerta d'entrada pola qu'ingresen los estímulos lluminosos que se tresformen n'impulsos eléctricos gracies a unes célules especializaes de la retina que son los conos y los cayaos.
El nerviu ópticu tresmite los impulsos eléctricos xeneraos na retina al celebru, onde son procesaos na corteza visual.
Nel celebru tien llugar el complicáu procesu de la percepción visual gracies al cual somos capaces de percibir la forma de los oxetos, identificar distancies y detectar el colores y el movimientu. 
La mancadura d'una de les estructures del sistema visual puede causar ceguera anque'l restu nun presente nenguna alteración. Na ceguera cortical causada por una mancadura na rexón occipital del celebru, produzse perda completa de visión anque'l güeyu y el nerviu ópticu nun presenten nenguna anomalía.
El Día Mundial de la Visión celébrase'l segundu xueves del mes de ochobre.
La hestoria de la visión empezó colos presocráticos diciendo que'l güeyu esta fechu d'agua y fueu. Dempués Aristóteles dio les bases pal estudiu científicu.
L'estudiu científicu de la percepción visual empieza nel sieglu XIX con Hermann von Helmholtz, y los primeros métodos psicofísicos. A empiezos del sieglu XX faise fuerte la escuela de la Gestalt que propón que la visión ta fuertemente empuesta por procesos enriba-embaxo.
A mediaos del sieglu XX apaecen los proponentes de la percepción indirecta y los proponentes de la percepción directa. 
Anguaño ye más difícil falar d'escueles, cuidao que l'estudiu de la visión ye por demás interdisciplinariu.
El güeyu ye l'órganu encargáu de la recepción de los estímulos visuales, cuenta con una arquitectura altamente especializada productu de millones d'años d'evolución.
El globu ocular tien tres envolvedures, que de fuera escontra adientro son:
Componer de dos regiones la esclerótica y la córnea.
Componer de 10 capes, que dende l'esterior al interior del globu denominar:
Como yá se mentó la retina tien 10 capes, la lluz tien de travesar casi toes estes capes pa llegar hasta onde s'alluguen los conos y los cayaos, que son les célules especializaes na recepción de los estímulos visuales, y el tresformamientu d'estes señales en impulsos nerviosos que llegaren a construyir imaxes, formes, colores, tonos, y movimientos nel celebru.
Amás de conos y cayaos la retina tien una complexa rede de neurones, los conos y cayaos próximos a la coroides establecen sinapsis coles célules bipolares y estes coles ganglionares, que los sos axones converxen y salen del güeyu pa conformar el nerviu ópticu. Otres neurones llamada célules horizontales conecten célules receptores ente sigo, ente qu'otru grupu de célules, les amacrinas, son interneuronas que los sos núcleu allugar na capa nuclear interna y llancen los sos allongamientos escontra la capa plexiforme interna.
Pela cueta tamién esiste un puntu con mayor agudez visual alcontráu cerca del polu posterior del güeyu, denominada mácula lútea, d'aspeutu amarellentáu, y na cual alcuéntrase la fóvea central, que ye una pequeña porción de la retina carente de bastones pero con mayor densidá de conos.
Les célules receptores son los conos y los cayaos. Los conos rellacionar cola visión en colores, la visión diurna, y los cayaos cola visión nocherniega. Esisten más de 100 millones de cayaos nel güeyu humanu, y cerca de 4 millones de conos.
Nel segmentu esternu atópense unos discos que contienen compuestos fotosensibles nes sos membranes, que respuenden a la lluz provocando una serie de reacciones qu'empecipien potenciales d'acción.
Los compuestos fotosensibles na mayoría de los animales según nos humanos componer d'una proteína llamada opsina, y retineno-1 que ye un aldehído de la Vitamina A1.
La rodopsina capta lluz con una sensibilidá máxima nos 505 nm de llargor d'onda, esta lluz incidente fai que la rodopsina camude la so conformanza estructural, produciendo una cascada de reacciones qu'amplifiquen la señal, y crean un potencial d'acción que se va mover al traviés de les fibres nervioses, y que'l celebru va interpretar como lluz.
Nos humanos hai tres tipos de conos, que respuenden con mayor intensidá a la lluz con llargores d'onda de 440, 535 y 565 nm. Los trés tipos de conos tienen retineno-1, y una opsina que tien una estructura característica en cada tipu de conu. Depués per aciu un procesu similar al de los cayaos los impulsos nerviosos provenientes de la estimulación d'esti receptores, lleguen a la corteza visual, onde son interpretaos como una amplia gamma de colores y tonalidaes, formes y movimientu.
El nerviu ópticu formar pola xunta de los axones de les célules ganglionares. El nerviu ópticu sale cerca del polu posterior del güeyu y diríxese escontra tras y medialmente, pa xunise nuna estructura denominada quiasma ópticu, onde les fibres provenientes de les hemirretinas esternes caltener nes cintillas óptiques correspondientes al so mesmu llau, ente que les fibres de les hemirretinas nasales, crucien a la cintilla óptica del llau opuestu. Depués les cintillas óptiques dirixir a los cuerpos geniculados mediales (alcontraos na cara posterior del tálamu), y axúntense nuevamente nel fexe geniculocalcarino, que se dirixe escontra'l lóbulu occipital de la corteza cerebral, pa distribuyise na rexón qu'arrodia la cisura calcarina, correspondiente a les árees de Brodmann,17, 18 y 19, área visual primaria y asociatives respectivamente.
Nel so percorríu estes fibres brinden pequeñes cañes, escontra'l núcleu supraquiasmático del hipotálamo.
Gustu
El sentíu del gustu atopar na llingua. La llingua ye un órganu musculosu allugáu dientro de la boca o cuévanu oral. La sensación qu'un alimentu produz nel sentíu del gustu llámase sabor. Los alimentos pueden ser duces o salaos, ácidos o amargos, detectar esos sabores, ye función de les papiles gustatives na boca; la so importancia depende de que dexe escoyer los alimentos y bebíes según los deseos de la persona y tamién según les necesidaes nutritives. El gustu actúa por contactu de sustances químiques solubles cola llingua. El ser humanu ye capaz de percibir un abanicu ampliu de sabores como respuesta a la combinación de dellos estímulos, ente ellos testura, temperatura, golor y gustu.
El sentíu del gustu depende de la estimulación de los llamaos "botones gustativos", que asítiense preferentemente na llingua, anque dalgunes atópense nel cielu la boca; la so sensibilidá ye variable. La llingua presenta unes estructures, denominaes papiles, que confieren el so aspeutu rugoso. Nelles atopen los botones gustativos, onde s'asientan los quimiorreceptores xuntos coles célules epiteliales que los sirven de sosten. 
1. Papiles fungiformes: Tienen forma d'hongu y atópense distribuyíes na parte anterior del envés y cantos llaterales de la llingua. Son sensibles a los sabores duces, ácidos y salaos
2. Papiles caliciformes o lenticulares: Tienen forma de mota o copa y distribúyense cerca de la base de la llingua formando una V; capten los sabores amargosos.
3. Papiles filiformes o cóniques: Tienen forma de filamentu y atópense na punta y cantos llaterales de la llingua a diferencia de les papiles fungiformes y caliciformes nun tien función gustativa, solamente son receptores táctiles y capten la temperatura. 
Pa recibir un sabor ríquese aguiyar les célules receptores del gustu o corpúsculos gustativos. Los corpúsculos gustativos son el receptores del sabor y tán allugaos alredor de les papiles gustatives. Una vegada aguiyáu'l corpúsculu gustativu empecípiase l'impulsu nerviosu que ye conducíu poles terminaciones sensitives hasta los nervios facial, vagu y glosofaríngeo; y al traviés d'ellos va a la medula espinal, el tálamu y dellí al celebru, onde nel lóbulu parietal de la corteza, emítese como respuesta la sensación gustativa. 
P'aguiyar el corpúsculu gustativu la sustanza a saborguiar tien de ser soluble na cuspia y la so temperatura tien de ser ente 20 y 30 °C, pa crear un aguiyo gustativu yá que temperatures más alzaes solo rexístrense como sensación térmica. 
Pa la captación del sabor ye necesariu que'l sentíu del olfatu esti sanu, una y bones los alimentos esprenden gases qu'aguiyen a la pituitaria, desencadenando una sensación olfativa que refuerza a la sensación gustativa. Al probar un alimentu, si tamos tapaos la ñariz vamos reparar que mengua la intensidá del so sabor.
Ye una idea errónea común el que se crea que distintes secciones de la llingua especializar nos distintos gustos; Sicasí, toles sensaciones gustatives provienen de toles rexones de la llingua. "Articulo principal:" El mitu del mapa de gustos (Wikipedia n'inglés)
La llingua, amás de la so función gustativa intervien nos procesos de: 
a) Masticación
b) Deglución
c) Articulación de les palabres
Anque constitúi'l más débil de los sentíos, ta xuníu al olfatu, que completa la so función gracies a les papiles olfatives. Esto, porque'l golor de los alimentos qu'inxerimos xube pola bifurcación aerodigestiva escontra la mucosa olfativa, y asina se da l'estrañu fenómenu, que consiste en que probemos los alimentos primeru pola ñariz. Una demostración d'esto, ye lo que nos pasa cuando tenemos la ñariz tapada por causa de un resfriáu: al comer atopavos allugaos nel lóbulu témporoccipital (lóbulu temporal-[[l*[[Disgeusia]] esti trestornu aburuya'l gustu de los alimentos y bébores inxeríes. La distorsión de gustu representa un síntoma de depresión (patoloxía psiquiátrica).
[[Categoría:Gustu| ]]
Aparatu xenital
El aparatu xenital (o aparatu reproductor o aparatu reproductivu o sistema reproductor o sistema xenital) ye'l conxuntu d'órganos que'l so funcionamientu ta rellacionáu cola reproducción sexual, cola sexualidá, cola síntesis de les hormones sexuales y cola micción. L'usu de los términos "órganu xenital", "órganu reproductivu", "órganu reproductor" y "órganu sexual" ye incorrectu, yá que se trata non yá d'un órganu, sinón d'un conxuntu d'ellos. 
L'aparatu xenital masculín inclúi los siguientes órganos: 
Dellos órganos del aparatu xenital masculín tán rellacionaos cola producción y emisión tantu de semen como de orina. Los testiculos producen diariamente millones de espermatozoides. Éstos maurecen nos conductos seminíferos del epidídimo, un duviellu de diminutos túbulos estrechos de 5 mm de llargu.
L'aparatu xenital femenín inclúi:
Cuando un óvulu maduru ruempe'l so folículo ye atrapáu poles fimbrias y ye lleváu a l'angüeña curva. Ésta conducir al oviducto, tamién llamáu tuba uterina o trompa de Falopio (esti últimu nome ye quiciabes el más común, y honra la memoria del anatomista italianu Gabriel Falopio (1523-1562), quien publicó la primer descripción detallada d'esti órganu en 1561). El oviducto desagua na zona cimera del úteru. Si un óvulu nun ye fecundáu por un espermatozoide, entós muerre y piérdese col sangre del úteru na menstruación. La primer menstruación llámase menarquia o menarca.
Sistema integumentariu
En zootomía el sistema integumentario o tegumentu (del llatín: "integumentum" = "protección"), ye con frecuencia'l sistema orgánicu más estensu d'un animal yá que lo anubre por completu, tantu externamente, como numberosos cuévanos internos. La so función ye la de dixebrar, protexer ya informar al animal del mediu que lu arrodia; n'ocasiones actúa tamién como exoesqueleto. Ta formáu pola piel y les faneres.
De manera xeneral, el tegumentu ta formáu por trés elementos; de dientro a fora:
El tegumentu tien distintes funciones, más o menos marcaes según la especie de que se trate
Nos vertebraos, los componentes principales del sistema integumentario son la membrana cutanea (piel) y les sos estructures complementaries llamaes tamién faneres (pelo, escames, plumes, cuernos, uñes, glándules exocrinas) y los sos productos (sudu, secreciones).
Puede estremase en:
Les faneres son estructures amiestes a la piel, caúna con una función determinada. Escames, plumes, pelo tienen una función básica de recubrimientu pa sirvir de protección o caltener la temperatura, anque estes funciones pueden ampliase y modificar (exemplu: les plumes utilizar nel vuelu de les aves). Otres faneres como cuernos, garres, etc. tán al serviciu de la depredación, o a la defensa. Finalmente, hai toa una serie de glándules exocrinas que secretan sustances pa caltener la impermeabilización, la temperatura, grau de mugor, etc. Pero tamién venenoses pa defendese d'el depredadores, o sustances nutritives como les glándules mamaries esclusives de mamíferos. 
La dermatoloxía ye la disciplina médica qu'estudia y trata el sistema integumentario. Por cuenta de que la piel ye'l órganu más visible, la so apariencia o síntomes apurri importantes nicios, non yá alrodiu de les sos enfermedaes, sinón tamién de les d'otros órganos, como'l fégadu. Asina mesmu, la piel ye l'órganu más vulnerable, espuestu a radiaciones, traumatismos, infecciones y productos químicos nocivos.
El tegumentu nos artrópodos, ta formáu pola cutícula esterna que la so componente principal ye la quitina.
Nesti grupu'l tegumentu actua como barrera ente'l mediu internu y l'esternu y tamién como cadarma, como exoesqueleto.
Pa munchos zoólogos ye unos de los grandes ésitos d'esti grupu animal, yá que-yos confier carauterístiques úniques, como por casu, crecer utilizando mudes. 
Hai distintes capes de epicutícula: da-yos impermeabilidad:
La procuticulina: capes de quitina y proteínes. Da-yos flexibilidá y durez. 
Procesu biolóxicu
Un procesu biolóxicu ye un procesu d'un ser vivu. Los procesos biolóxicos tán fechos de dalgún númberu de reacciones químiques o otros eventos que resulten nun tresformamientu.
La regulación de los procesos biolóxicos asocedi cuando dalgún procesu ye modulado na so frecuencia, velocidá o algame. Los procesos biolóxicos tán regulaos per munchos medios; ente los exemplos figuren el control de la espresión xénica, el cambéu proteicu o la interacción con una molécula de proteína o sustrato.
Los procesos biolóxicos tán regulaos de cutiu pola xenética. En dellos casos, la mutación puede llevar a interrupciones a un procesu biolóxicu. Los virus tienen un conxuntu de procesos biolóxicos polos que se reproducen.
Ente los procesos biolóxicos figuren:
Amphibia
Los anfibios (Amphibia, del griegu αμφι, "amphi" ("dambos") y βιο, "bio" ("vida"), que significa «dambes vides» o «en dambos medios») son un grupu de vertebraos anamniotes (ensin amnios, como los pexes), tetrápodos, ectotérmicos, con respiración branquial mientres la fase larvaria y pulmonar al algamar l'estáu adultu. A diferencia del restu de los vertebraos, estrémase por sufrir un tresformamientu mientres el so desenvolvimientu. Esti cambéu pue ser drásticu y denómase metamorfosis. Los anfibios fueron los primeres vertebraos n'afaese a una vida semiterrestre, presentando anguaño una distribución cosmopolita al atopase exemplares en práuticamente tol mundu, tando ausentes namái nes rexones ártiques y antártiques, nos desiertos más grebos y na mayoría de les islles oceániques. Envalórase que güei en día viven más de 6000 especies d'anfibios.
Cumplen un rol ecolóxicu vital respectu al tresporte d'enerxía dende'l mediu acuáticu al terrestre, a nivel tróficu al alimentase n'estáu adultu, en gran midida, d'artrópodos y otros invertebraos. Delles especies d'anfibios secreten al traviés de la pelleya sustances altamente tóxiques. Estes sustances constitúin un sistema de defensa frente a los depredadores.
Dende hai miles d'años los anfibios tán venceyaos con mitos y maxa, enfocándose enforma d'esti folclor dende una perspeutiva negativa. D'otra miente, esisten cultures que rellacionaron a los anfibios con fertilidá, fortuna, proteición, ente otros aspeutos beneficiosos. 
Los primeres tetrápodos aníciense a partir d'un antepasáu común ente estos y los pexes d'aletes lobulaes (sarcopterixos), calteniendo entá agalles y escames, pero qu'en llugar d'aletes presentaben pates anches y esplanaes con un gran númberu de deos, como ye'l casu de los ocho y siete nes especies de los xéneros "Acanthostega" y "Ichthyostega" respeutivamente. Los cambeos y les adaptaciones a la vida terrestre siguieron amenándose, ente los cualos pueden nomase la evolución d'una llingua mafosa y protácil (emplegada primordialmente na captura de les preses), el desenvolvimientu de glándules cutanees secretores de velenu (como métodu de defensa), párpagos móviles y glándules pa la llimpieza, proteición y llubricación de los güeyos; ente otres. 
Les rellaciones filoxenétiques ente los trés grupos de lisanfibios fueron materia d'alderiques y discutinios por décades. Los primeros estudios de secuencies de DNA mitocondrial y DNA ribosomal nuclear sofitaben una rellación cercana ente les sacaveres y les cecilies (grupu denomináu Procera). Esta hipótesis ayudaba a esplicar los patrones de distribución y el rexistru fósil de los lisanfibios, dáu'l fechu de que les xaronques tán distribuyíes en cuasi tolos continentes ente que les sacaveres y les cecilies presenten una bien marcada distribución en rexones que dalguna vegada formaron parte de Laurasia y Gondwana respeutivamente. Los rexistros fósiles más antiguos de xaronques (y de lisanfibios) daten del Triásicu Inferior (250 Ma) de Madagascar (correspondiendo al xéneru "Triadobatrachus"), ente que los de les sacaveres y les cecilies correspuenden al periodu Xurásicu (190 Ma).
Sicasí, los analises posterior y recién nos que s'ocuparon grandes bases de datos tantu de xenes nucleares como mitocondriales, o una combinación de dambos, establecen a les xaronques y les sacaveres como grupos hermanos, de les que'l so clau ye denomináu Batrachia. Esti grupu ye reafitáu por estudios de datos morfolóxicos (incluyendo'l d'especímenes fósiles).
L'orixe del grupu entá ye inciertu, pudiendo estremase les hipótesis actuales en trés principales categoríes. Na primera Lissamphibia ye consideráu como un grupu monofiléticu deriváu de los temnospóndilos y nesi casu el grupu hermanu pue ser el xéneru "Doleserpeton", y "Amphibamus", Branchiosauridae o un subgrupu d'esti últimu grupu.
La segunda hipótesis tamién establez a Lissamphibia como un grupu monofiléticu, pero deriváu de los lepospóndilos. La tercer hipótesis suxer un calter polifiléticu (difiléticu y en dellos estudios trifiléticu) de los lisanfibios, con un orixe de les xaronques y les sacaveres a partir de los temnospóndilos, ente que les cecilies (y dacuando les sacaveres) derivaríen de los lepospóndilos.
Tolos anfibios actuales axúntense, polo xeneral, nel grupu Lissamphibia, el que ta compuestu polos clados Gymnophiona, Caudata y Anura, que tán entamaos según el tipu d'estructura vertebral y d'estremidaes. Los ximnofiones (conocíos coloquialmente como cecilies o llamatos) correspuenden a los anfibios modernos más escasos, desconocíos y peculiares. Son escavadores d'aspeutu vermiforme desprovistos de pates y que tienen una cola rudimentaria y tentáculos olfativos. Habiten namái nes rexones tropicales húmedes. 
Per otra parte, los caudaos (sacaveres o tritones) tán provistos de miembros iguales y d'una cola. Los adultos paécense abondo a les cucharapes, les úniques diferencies son la presencia de pulmones en llugar de les branquies y la posibilidá de reproducise y de vivir fuera de l'agua. Nella muévense con soltura gracies a los movimientos llaterales de la cola. Fuera d'ella utilicen los cuatro pates p'andar. 
Finalmente, los anuros (xaronques o sapos) tán provistos de miembros desiguales y escarecen de cola nel estáu adultu, presentando, como adaptación al saltu, una columna vertebral amenorgada y ríxida llamada urostilu. Mientres la etapa llarvaria traviesen un estáu pisciforme. Presenten una dieta carnívora, como la gran mayoría d'anfibios n'etapa adulta (siendo polo xeneral herbívoros n'estáu llarvariu), alimentándose d'inseutos, arácnidos, viermes, cascoxos y cuasi cualesquier animal que se mueva suficientemente pequeñu como pa ser encloyáu dafechu. El tractu dixestivu ye rellativamente curtiu nos adultos, una carauterística na mayoría de los carnívoros. Casi toos viven en llamargues y ríos, pero dalgunos son arborícoles y otros habiten en zones desértiques siendo activos namái mientres la dómina d'agües.
Conócense más de 170 especies de cecilies, ente que los caudaos y los anuros tán representaos por más de 500 y 5.000 especies respeutivamente.
La pelleya de los trés principales grupos d'anfibios (anuros, caudaos y ximnofiones) ye estructuralmente similar (anque a diferencia del restu de los anfibios, los ximnofiones tienen escames dérmiques), siendo permeable a l'agua, desnuda (nun contién nengún tipu d'anexu tegumentariu, como pelos o escames), bien vascularizada y ta provista d'un ensame de glándules. Lleva a cabu una serie de funciones vitales nos anfibios al protexelos contra l'abrasión y axentes patóxenos, collabora na respiración (respiración cutanea), absorbiendo y lliberando agua y contribuyendo per aciu del cambéu de pigmentaciones (en delles especies) y la secreción de sustances al traviés d'esta, al control de la temperatura corporal. Adicionalmente la pelleya actúa munches vegaes como un mediu de defensa o disuasivo contra los depredadores, al tener una serie de glándules venenoses o pigmentaciones d'alvertencia. 
Na pelleya apréciase yá un calter típicu de los vertebraos terrestres, como lo ye la presencia de capes esternes bien cornificaes. Consta de delles capes y anuévase dacuando nun procesu de muda (siendo esta, polo xeneral, inxerida), que ta controláu pola hipófisis y la tiroides. Los engrosamientos llocales son habituales, como ye'l casu de los anuros del xéneru "Bufo", como adaptación a una vida más terrestre.
Les glándules cutanees tán más desenvueltes que nos pexes, esistiendo dos tipos: les glándules mucoses y les glándules venenoses. Les glándules mucoses secreten un mucus incoloru y líquidu que previen la desecación, caltenimientu del equilibriu iónicu. Créese, amás, que pueden presentar propiedaes funxicides y bactericides. Les glándules venenoses tienen una función defensiva como respuesta a la depredación, yá que producen sustances irritantes o velenoses.
El color de la piel de los anfibios ta producíu por trés capes de célules pigmentaries o cromatóforos. Estos trés capes celulares correspuenden a los melanóforos (qu'ocupen la capa más fonda), los guanóforos (que formen una capa entemedia y contienen munchos gránulos que, por difracción, producen un color verdeazulado) y los lipóforos (mariellos que constitúin la capa más superficial). El cambéu de color qu'esperimenten munches especies ta causada por secreciones de la hipófisis. A diferencia de los pexes óseos vos, nun esiste control directu del sistema nerviosu sobre les célules pigmentaries y, poro, el cambéu de color ye bastante lentu.
El color ye xeneralmente crípticu, esto ye, tien como finalidá'l despintar o confundir al animal cola so redolada. Esiste una predominancia de les coloraciones verdoses, sicasí, diverses especies tienen patrones cromáticos que faen al animal claramente visible, como ye'l casu de la sacavera común ("Sacavera sacavera") o'l de les xaronques punta de flecha (Dendrobatidae). Estes vistoses coloraciones van acomuñaes, con frecuencia, a un gran desenvolvimientu de les glándules venenoses paratoides y, arriendes d'ello, constitúin una coloración aposemática (o d'alvertencia) que dexa una rápida identificación per parte de posibles depredadores. Munches xaronques al saltar esiben sópitamente llurdios de colores brillosos nes sos pates posteriores, lo cual sirve p'asustar o sosprender a los sos depredadores. Como se fixera mención, la pigmentación sirve, de la mesma, como un mediu pa protexer al animal de los efectos de la lluz o, nel casu d'el colores escuros, pa facilitar l'absorción de calor.
La cintura escapular de los primeros anfibios yera cuasi idéntica a la de los sos antecesores los osteolepiformes, sacantes pola presencia d'un nuevu güesu dérmicu, l'interclavicular (que se perdió nos anfibios modernos). La cintura escapular tenía dos elementos estremaos, per un sitiu los elementos derivaos endocondrales de l'aleta del precursor pisciforme ancestral y que sirvía pa suministrar una superficie d'articulación a la estremidá; per otru, un aníu de güesos d'orixe dérmicu (escames cutanees) que se fundieren escontra l'interior.
La cintura coxal ta muncho más desenvuelta. En tolos tetrápodos ta formada por trés güesos principales: l'ilion en posición dorsal y, ventralmente, el pubis en posición anterior y l'isquion en posición posterior; nel puntu de xuntura d'estos trés güesos forma l'acetábulu nel que s'articula la cabeza del fémur.
Los anuros y los caudaos presenten, polo xeneral, cuatro estremidaes, ente que les cecilies escarecen d'elles. Na mayoría de los anuros les estremidaes traseres son allongaes como una adaptación pa saltar y nadar. La disposición de los güesos y músculos de les estremidaes anterior y posterior de los tetrápodos ye d'una constancia sorprendente, a pesar de los distintos usos a los que se destinen. En cada pata hai trés articulaciones: el costazu (o cadril), el coldu (o rodía) y la muñeca (o todíu).
Les estremidaes de los tetrápodos son de tipu quiridiu. Esiste un güesu llargu basal (húmeru/fémur) qu'articula nel so estremu distal con dos güesos, el radio/tibia y la ulna o cúbitu/fíbula o peroné. Estos güesos articular na muñeca o'l todíu con un carpu o un tarsu, respeutivamente, que consisten, cuando'l so desenvolvimientu ye completu, en tres files de güesecinos, con trés na fila proximal, unu na central y cinco na distal. Caún d'éstos postreros sostienen un deu, formáu por numberoses falanxes.
La boca algama gran tamañu, tando, n'ocasiones, provista de pequeños dientes febles. La llingua ye carnosa y en dellos grupos ta suxeta pela so parte anterior y llibre per detrás pa que pueda ser proxectada al esterior y prindar les preses. Son animales engullidores, yá qu'introducen nel so tubu dixestivu preses ensin fragmentación previa.
La cloaca ye un cuévanu onde desagüen los aparatos dixestivu, urinariu y reproductor con un únicu furacu de salida al esterior; preséntase tamién nos reptiles y nes aves.
Nel estáu larvariu presenta una circulación similar a los pexes, de l'aorta ventral parten cuatro arteries; trés d'elles van a les branquies, ente que la otra comunica colos pulmones entá ensin desenvolver polo que lleva sangre desoxixenao.
Na fase adulta los anfibios (n'especial los anuros) pierden les branquies, desendolquen pulmones y la circulación vuélvese doble pola apaición d'una circulación menor y pola circulación mayor yá esistente. Presenten un corazón tricameral formáu por un ventrículu y dos aurícules, (según los casos, podría considerase como una única aurícula, total o parcialmente estremada). La circulación mayor consiste nun trayeutu xeneral pel cuerpu, ente que la menor realiza un trayeutu puramente pulmonar ya incompletu, una y bones el sangre entemez nel ventrículu, y al percorrer el cuerpu contién una parte oxixenao y otro desoxixenao. Por cuenta de l'amiestu ente sangre venoso y sangre arterial, el sangre al salir, del corazón ye clasificada per aciu una válvula espiral denominada válvula sigmoidea, que s'encarga de tresportar el sangre oxixenao a muérganos y texíos y el desoxixenao a los pulmones. El funcionamientu d'esta válvula ye entá desconocíu.
El sistema nerviosu nun presenta grandes particularidaes con respectu al de los pexes.
Los anfibios son dioicos, esto ye, tienen sexos separaos, esistiendo munchos casos dimorfismu sexual. Presenten fecundación interna y esterna, siendo nel so mayor parte ovíparos. La puesta, al nun tar los güevos abellugaos contra la desecación, efectúase de normal n'agua duce y ta conformada por un ensame de pequenos güevecinos xuníos por una sustanza xelatinosa, tando, de la mesma, cubiertos por una o más d'estes membranes que los protexen de los golpes, de los organismos patóxenos y de los depredadores. Los cuidos paternales tán presentes nun menor númberu d'especies, al esibir la gran mayoría una estratexa R al respective de la reproducción. Ente los casos onde se da una estratexa K pueden nomase la del sapu de Surinam ("Pipa pipa"), la de la xaronquina de Darwin ("Rhinoderma darwinii") o'l de les especies del xéneru "Rheobatrachus". 
Presenten una segmentación holoblástica desigual, escareciendo de membranes extraembrionaries. De los güevos surden les críes n'estáu larvariu, llamaes en munchos casos cucharapes. Les canesbes de los anfibios viven nes agües duces, ente que los adultos, polo xeneral, lleven una vida semiterrestre, anque siempres en llugares húmedos. Esti tipu de desenvolvimientu llámase metamorfosis. A lo llargo d'este les canesbes van perdiendo progresivamente la cola de resultes d'una autolisis celular. En munches especies caltiénse na fase adulta vezos acuáticos y natatorios.
Les canesbes traviesen por trés estadios de desenvolvimientu, siendo'l primeru premetamórficu, llevándose a cabu una crecedera arriendes de los estímulos xeneraos poles elevaes dosis de prolactina producíes pola adenohipófisis. Yá nel estadiu prometamórficu dase pasu al desenvolvimientu de les estremidaes posteriores, rematando col tercer estadiu onde se produz el clímax metamórficu que conclúi col tresformamientu del canesba en xuvenil. 
La fecundación, como se mentara, ye esterna, llevándose a cabu n'agua onde'l machu arrama'l so espelma al empar que la fema deposita güevos entá ensin fecundar. Nos anuros, les pareyes apariénse nel agua nun actu que se denoma amplexu o abrazu nupcial, mientres el cual el machu enferrónase fuertemente a la fema colos sos miembros anteriores, que tienen callosidaes especiales pa una meyor adhesión.
L'alimentación básase nos vexetales mientres la fase larvaria y ta compuesta por artrópodos y viermes nel estáu adultu. La principal fonte d'alimentos nel estáu adultu constitúyenla los inseutos, como los coleópteros, y otros invertebraos, como guxanos de camparina, viermes de tierra y arácnidos.
Dende la década de 1911, rexistráronse ecayencies bultables nes poblaciones d'anfibios de tol mundu. El declive de los anfibios ye anguaño una de les mayores amenaces pa la biodiversidá global. Ente les carauterístiques más destacables d'esta escayencia, atópense colapsos nes poblaciones y estinciones masives alcontraes. Les causes d'esta escayencia son atribuyibles a dellos factores, como la destrucción d'hábitat, les especies introducíes, el cambéu climáticu y enfermedaes emerxentes. Munches de les causes d'esta dramática escayencia nun tán bien estudiaes y, poro, ye una tema anguaño suxeta a una intensiva investigación por parte de científicos en tol mundu.
Un 85% de los 100 anfibios más amenaciaos reciben nenguna o poca proteición. Ente les diez especies más amenaciaes del mundu (de tolos grupos) atópense trés anfibios; y ente les cien más amenaciaes, hai trenta y tres, como se llista de siguío:
Anura
Los anuros (Anura, gr. "a(n)", "non" y "ourá", "rabu") son un cladu d'anfibios, con rangu taxonómicu d'orde, conocíos vulgarmente como xaronques y sapos. Caracterízase por escarecer de cola, por presentar un cuerpu curtiu y bien enancháu, y poles pates posteriores más desenvueltes y afeches pal saltu. Los anuros son el grupu más numberosu d'anfibios; envalórase qu'esisten más de 5.000 especies, partíes en 48 families. La mayoría pasa la so vida dientro o cerca del agua. El so tamañu puede variar dende unos escasos 8,5 milímetros, como ye'l casu de les especies del xéneru "Eleutherodactylus", hasta talles que superen los 30 centímetros, destacando la xaronca goliat, l'anuru más grande del mundu.
Los nomes de «xaronca» y «sapu» referíense nun principiu a los dos tipos d'anuros qu'apaecen na Península Ibérica: les xaronques típiques (les del xéneru "Rana"), y los sapos típicos (los del xéneru "Bufo"); pero na actualidá úsase pa otros grupos de forma indiscriminada y arbitraria. «Xaronca» suel referise a les especies más gráciles, de piel húmedo y llisa, bones saltadores, y de vezos trepadores o acuáticos. «Sapu» fai referencia a les especies de piel más seco y rugosa, más robustes, marchadores, menos axiloses y que suelen habitar nel suelu húmedu escavando galeríes. Poro, esta distinción ente xaronques y sapos nun ye una discriminación que tenga validez taxonómica.
Los anuros presenten una boca bien ancha, con dientes diminutos o ensin ellos, dependiendo de les especies, y con una llingua protráctil. Los güeyos tán provistos de párpagos y los oyíos nun tienen pabellones esternos, estremándose namái una membrana timpánica superficial. Los dos pares de pates son bien distintes ente sigo, adquiriendo un mayor desenvolvimientu y robustez el par posterior, que, amás, alcuéntrase afechu al saltu. Les pates anteriores terminen en cuatro deus, mientres que les posteriores fainlo en cinco. Otra característica que favorez el saltu ye la presencia d'una columna vertebral amenorgada y ríxida llamada urostilo. Les cucharapes o cabezones (fase larvaria) lleven una vida acuática, ente que los adultos son terrestres y namái vuelven al agua nel momentu de la reproducción.
Les relaciones filoxenétiques d'Anura y les secuencies de les primeres diverxencies d'esti "clado" fueron materia d'un gran númberu d'alderiques. La mayor parte d'esti discutiniu céntrase na posición filoxenética de los "clados" dalguna vegada asignaos a Archeobatrachia (grupu parafiléticu compuestu por Leiopelmatidae y Ascaphidae) con respecto de los "clados" de Neobatrachia. Esti últimu grupu, nel cual tán presentes más de 2/3 de les especies d'anfibios, ta formáu por Heleophrynidae y un "clado" conformáu polos grupos Hyloides y Ranoides.
Los cladogrames tán basaos en Frost "et al." (2006) y Heinicke "et al." (2009).
Selachimorpha
Los selacimorfos (Selachimorpha, del griegu σελαχος "selachos", tiburón y μορφή "morphé", forma) son un superorde de condrictios (pexes cartilaxinosos) conocíos comúnmente col nome de tiburones, o tamién llamaos escualos. Dellos grandes tiburones como'l blancu, el toru, ente otros conózse-yos dacuando col nome de jaquetones.
Caracterizar por ser grandes predadores. Los tiburones inclúin dende especies pequeñes de les fondures marines, hasta'l tiburón ballena, el mayor de los pexes, que créese puede llegar a midir un llargor de 18 m y aliméntase namái de plancton. El tiburón toru puede movese a agua duce y dellos ataques de tiburones asocedieron en ríos. Dalgunes de les especies mayores, cuantimás el tiburón mako y el tiburón blancu, son endotermos parciales, capaces de caltener parcialmente la so temperatura corporal percima de la que s'atopa'l mediu acuáticu nel que viven. De les más de 375 especies de tiburones atopaes nos océanos del mundu, solo unes 30 atacaron dalguna vegada a seres humanos. Les especies responsables de la mayoría ataques non provocaos a humanos son el tiburón blancu, el tiburón tigre y el tiburón sarda.
Los tiburones son miembros de la clase Chondrichthyes, que inclúi tamién les rayes y les quimeras. Esisten 368 especies de tiburones reconocíes anguaño vives, distribuyíes en 8 ordes; hai aparte, 7 ordes extintos.
Los primeros tiburones apaecieron nos océanos fai 400 millones d'años, nel Devónicu. Los tiburones primitivos teníen formes que nun teníen paecíu colos actuales; como "Helicoprion", col so dentame en forma d'espiral; "Orthacanthus", tiburón fluvial; "Paleocarcharias", antecesor de los actuales tiburones esmartiello; "Hybodus", tiburón que s'alimentaba d'animales más grandes qu'él; "Paleospinax", unu de lo primeros tiburones en tener una estructura ósea como la de tiburones actuales; "Stethacanthus", con una estructura en forma d'incla nel so llombu; "Symmorium", con paecencia al "Stethacanthus"; "Protospinax", antecesor modernu de les rayes; "Pseudorhina", antecesor de los tiburones ánxel; "Scapanorhynchus", pariente extinto del actual tiburón duende; "Edestus", con dentame en forma de tisories; "Cretoxyrhina", pariente de "Hybodus"; "Lanma", antecesor del tiburón toru; "Cobelodus", con una cabeza pequeña en comparanza col cuerpu; y unu de los más famosos, "Carcharodon megalodon", tiburón de 18 metros, antecesor del gran tiburón blancu, amás de dellos tiburones ensin mentar.
Los tiburones fueron evolucionando y radiando xenerando especies bien especializaes como los tiburones esmartiello ("Sphyrna lewini"). 
Fai alredor de 100 millones d'años surdieron los tiburones modernos. Dalgunos, como "Carcharodon megalodon" el cual, como tou otru tiburón extinto, ye conocíu polos sos dientes (los únicos güesos atopaos nestos pexes cartilaxinosos y, poro, los únicos fósiles producíos). Una primer reproducción del quexal basáu en dalgunos de los mayores dientes dio como resultáu que'l pexe podía tener hasta 36 m de llargor; los cálculos revisáronse darréu y envaloróse que podía llegar a midir unos 15 m y convirtióse nel mayor cazador de los yá bien abondosos mamíferos marinos.
Los tiburones son condrictios pexes cartilaxinosos esto ye, la so cadarma ta fechu de cartílagu en cuenta de güesu. 
La piel de los tiburones ta formada por una especie d'escames conocíes como dentículos dérmicos. Otra función d'esta piel tan específico ye la d'actuar como un silenciador, una y bones l'agua distribuyir escontra dientro de les hendiduras y non escontra fuera, llindando la resfregón contra'l agua, ameyorando la movilidá y velocidá y, amás, faciendo qu'el desplazamientu sía muncho más silenciosu.
A diferencia d'otros pexes que tienen agalles, los tiburones presenten de cinco a siete pares de branquies, de normal alcontraes a los llaos de la cabeza. 
A partir d'una evolución de los oyíos, los tiburones, como otros pexes, tienen una llinia llateral a cada banda del so cuerpu que-y dexa detectar cambeos de presión y movimientos na agua; como otros elasmobranquios tamién tienen nel so morru angüeñes de Lorenzini: órganos sensibles a los campos eléctricos (n'especial a los pequeños campos eléctricos xeneraos por otros seres vivos na agua) tal sensibilidá a los campos eléctricos paez especialmente desenvuelta nos tiburones esmartiello. Los güeyos de los tiburones tienen al paecer una escelente visión potenciando la capacidá de ver en condiciones de poca lluz (por casu al cazar en cueves o mientres la nueche o a grandes fondures) por cuenta de que tres la retina tienen un tapetum lucidum. Sicasí, estudios recién indiquen que la so visión sería monocromatica al tener un únicu tipu de conos o inclusive escarecer d'ellos delles especies. Considérase que tienen tamién bien desenvueltos los sentíos del olfatu y del gustu (lo que-yos dexaría, a partir de poques molécules, goler y saber la presencia de potenciales preses a bastante distancia).
La mayoría de los pexes óseos vos producen gran cantidá de güevos pequeños que se ponen na agua, onde son fecundaos externamente polos espermatozoides lliberaos polos machos. Ésti ye un procesu nel que se produz un gran espilfarru; la mortalidá inicial ente los güevos y bárabos desarimaos ye enorme y les tases de supervivencia son función de les condiciones ambientales. Los tiburones optaron por una estratexa reproductiva distinta: los güevos fecúndense internamente ya inviértese más enerxía en producir menos críes pero más protexíes.
Los métodos de reproducción de los tiburones van dende les formes ovípares que ponen los güevos grandes y bien protexíos, hasta les especies ovovivíparas que dan a lluz críes vives que se nutrieron al traviés d'una llibradura de manera análoga a los mamíferos.
Los tiburones machos tienen un par de pterigopodios, órganos cilíndricos peneanos formaos a partir d'un cambéu de les aletes coxales. Nos machos inmaduros los pterigopodios son curtios y blandios, pero nun individuu sexualmente maduru son llargos y ríxidos por causa de la calcificación. Mientres la cópula el machu introduz unu d'ellos na abertura xenital de la fema y, en delles especies, como'l tiburón traza, l'estremu ábrese, afitando'l pterigopodio y calteniendo el oviducto abiertu pa facilitar el pasu de los espermatozoides; estos salen pol poru xenital del machu y son conducíos por una canal presente a lo llargo del feripodio; acomuñaos a esti postreru hai dos sacos musculares dirixíos palantre so la piel del banduyu; enantes de la cópula éstos enllénense d'agua, que ye espulsada dempués por qu'arrastre el semen dende'l pterigopodio hasta'l oviducto de la fema. Los espermatozoides producir en testículos pares y almacénense yá sía nos espermiductos o bien en sacos espermáticos accesorios. En delles especies, como la tintorera, los espermatozoides se empaquetan en cápsules protectores llamaes espermatóforos.
El apareamiento n'especies pequeñes y flexibles como la pintarroja consíguese enroscándose'l machu en redol a la fema. N'especies mayores y más ríxides, como'l jaquetón y el marraxu, el machu y la fema empobínense paralelamente cabeza con cabeza. Sía'l que quier el métodu, el feripodio xira palantre enantes del insertamientu.
En ciertes especies puede reparase "mordigaños d'amor" o encarnes productu del apareamiento; canilaes, cortes y marques semicirculares de los quexales nos lladrales, l'envés, aletes pectorales y enriba de les branquies. Los mordigaños del machu sirven p'aguiyar a la fema pa la cópula y en delles especies pa suxetar a l'aleta pectoral de la fema mientres l'acoplamientu. Anque nesi momentu l'acción de morder del machu ta tornada, entá puede causar feríes.
El apareamiento produzse de normal un mes enantes de la ovulación; mientres esi tiempu los espermatozoides almacenar na glándula del pulgu de la fema: en delles especies como la tintorera los espermatozoides caltener n'estáu vidable mientres un añu o más. Los óvulos prodúcense o bien en cualesquier de los dos ovarios de la fema (por casu nel casu de la mielga) o bien nun únicu ovariu funcional: el derechu (nel casu de los pexes esmartiello y carcarrinidos). Los óvulos miden unos cinco milímetros de diámetru n'estáu de reposu, pero aumenten a los trenta o cuarenta nel momentu de la ovulación cuando abandonen l'ovariu y son conducíos polos oviductos hasta la glándula del pulgu, onde s'almacenen los espermatozoides y la fecundación tien llugar. La glándula del pulgu tamién segrega'l recubrimientu del güevu: una cápsula resistente de tipu córneo nes formes ovípares y una fina membrana asemeyada al celofán nes especies vivípares. Pueden tener hasta 100 críes per camada
Nunca se toparon femes gestantes del mayor tiburón viviente. El so métodu de reproducción ye desconocíu; topóse una única cápsula del güevu de trenta per catorce centímetros, pero yera tan inusualmente delgada que nun ta claru si'l tiburón ballena ye ovíparu o se trata d'un güevu albortáu y la especie ye vivípara.
Unu de los grandes enigmes yera'l so tipu de reproducción que s'ignoraba totalmente. El dilema resolvióse apocayá tiempu cuando un grupu de científicos en Taiwán, lideraos pola Dra. Eugenie Clark, pudieron reparar a una fema de 12 metros de llongura que fuera arponeada por un pescador local. La sorpresa resultó mayúscula cuando, en dos úteros ximielgos, fueron topaos 300 embriones d'ente 40 y 63 centímetros de llargu. Quince d'ellos entá taben vivos al momentu del exame.
Les especies ovípares (sobremanera les pintarrojas, los tiburones alfombra y los tiburones de Port Jackson o suños) depositen los güevos sobre'l fondu, onde los embriones desenvuélvense nutriéndose del vitelo conteníu nel güevu. Nun principiu, la bola vitelina del estremu del gordón sirve p'alimentar por sigo mesma al embrión mientres se desenvuelven les espansiones de contactu. Una vegada formaes, xunir a les espansiones de contactu, xunir a les del úteru y empiecen a absorber material nutriente de la madre; nesti momentu la bola entá contién daqué de yema y por tantu la llibradura tien doble función; apurrir alimento vía sanguínea y por ósmosis.
Cuando'l material vitelino sume de la bola, la llibradura complicar hasta cinco graos, según el númberu de membranes interpuestes ente'l sangre de la madre y el embrión. La más permeable de toles membranes, ye la epiteliocorial siguida de la sindesmocorial, endoterialcorial, hemocorial y hemoendotelial.
El gordón umbilical esta constituyíu por trés vasos: arterial y vena umbilical o vitelina, y ente dambes la canal vitelina. El gordón puede ser de dos maneres: llisu, como en "Carcharhinus" y "Mustelus" (jaquetones y musolas), festoneado, como en "Sphyrna" (martiellos, "Scoliodon" y "Paragaleus" (carcarrínidos).
El pasu de les sustances alimenticies de la madre a embrión, puede producise de dos maneres; la primera dar en tiburones con gordón llisu y denominar hemotrófica, pos la sustanza alimenticiu pasen eslleíes nel afigura sanguíneu al traviés de la llibradura. La segunda, ye mesma de los exemplares con gordón festoneado, y llámase embriotrófica o histotrófica. Nesti casu, l'alimentu pasa al traviés de la canal alimenticia. Los embriones tán somorguiaos en líquidu intrauterino, ricu en sustances nutritives, agua y sales, llamáu lleche vitelino; estes sustances son absorbíes directamente pol embrión, al traviés de la boca y los espiráculos (si hai), y poles espansiones festoneadas del gordón, nel casu de los histotróficos.
La relación que se produz ente madre y embrión, ye de tipu placentariu, yá que realmente esiste un intercambiu sanguíneu na zona de contactu; pero nun hai que confundilo cola llibradura d'un mamíferu, pos nel casu de los tiburones nun esisten nin amnios nin alantoides, trátase, a cencielles d'un casu de converxencia evolutiva.
De normal los dos úteros son funcionales, ensin qu'esista un repartu equitativu d'embriones, nin segregación de sexos, siquier nes camaes del xéneru "Carcharhinus" que s'esaminaron. En delles especies les cápsules del güevu son rectangulares y presenten bilortos en cada esquina que-yos dexa afitar se a les algues.
La mayor parte de los suños tienen la cápsula del güevu colos cantos n'espiral que sirven pa encaxar nos resquiebros de les roques. Xeneralmente los güevos poner de dos en dos y nel casu de la pintarroja hasta un total de 20 a 25 cada añu. El periodu de incubación acostuma a durar dellos meses. Tocantes a los tiburones vivíparos, hai qu'estremar ente ellos en que l'embrión nútrese puramente de les sos propies reserves de vitelo (ovovivíparos), como la mielga y aquellos otros en que recibe alimentu directamente de la madre (vivíparos verdaderos). Nel casu de la mielga axúntense dellos güevos fecundaos nel úteru per aciu una fina membrana que los envolubra a toos. Al cabu de los seis meses la membrana ruémpese y cada embrión desenvolver nel güevu a mariña del sacu vitelín al qu'esta xuníu; nel momentu de la nacencia esti sacu haise reabsorbido dafechu entós la madre espulsa unos diez críes de 25 cm dempués de 22 meses de xestación.
Ye dignu de resaltar que cuando un embrión muerre, inclusive algamando un altu grau de desenvolvimientu, nun provoca l'albuertu de la camada, sinón que, que por dalgún mecanismu desconocíu hasta güei, tórgase la podrizu, hasta la so posterior espulsión, xuntu col restu de los embriones vivos, yá desenvueltos.
Nes rayes ye común otra forma de viviparismo que probablemente tamién se da nel tiburón tigre, nella los embriones reciben alimentu de la madre pero non al traviés de la llibradura: nel interior del úteru los güevos telolecíticos tán protexíos por una fina membrana dientro de la cual cada embrión esperimenta'l so desenvolvimientu; paez ser que la sustanza nutritivo ye escretada pol úteru y absorbida polos embriones qu'asina complementen la nutrición proporcionada pol vitelo. Los tiburones tigre dan a lluz ente diez y ochenta críes de 6 – 7 dm caúna. Nos carcarrínidos y pexes esmartiello l'embrión amás del sacu vitelín tien branquies esternes que-y dexen absorber osíxenu y posiblemente nutrientes suplementarios, estes branquies esternes se reabsorben darréu. Mientres el tercer o cuartu mes el sacu vitelín tresformar nuna llibradura. Los nutrientes y l'osíxenu pasen entós directamente de la madre al embrión al traviés de la llibradura y del gordón umbilical; los productos de refugaya percuerren el camín inversu. Nes especies vivípares los embriones tán envolubraos na membrana del güevu y dispónense en distintos compartimientos del úteru. La cantidá de críes varia dende dos en delles especies a más de cien nes tintoreres. El periodu de xestación va de nueve a doce meses. Delles especies (como'l pexe toru, el marraxu, el cailon, los foinos marinos y probablemente el jaquetón y el pelegrín) practiquen una singular forma de canibalismu intrauterino conocida como oofagia.
Los ovarios d'estos tiburones paecer a los de los pexes óseos vos y contienen munchos óvulos bien pequeños. El primer grupu d'embriones que se desenvuelve sobrevive a base d'alimentase de les socesives series d'óvulos que la fema continua produciendo. Nos siguientes estadios de la xestación los embriones presenten un estómagu descomanadamente dilatáu llenu de vitelo procedente de los güevos taramiaos. La cantidá de críes nestes especies ye pequeña: de dos a dieciséis.
Los tiburones son pescaos comercial y lúdicamente. El ser humanu como superpredador foi esterminando a estos. Dalgunos son pescaos a cencielles pol deporte (el tiburón mako, por casu), otros por alimentu (tiburón punta negra, tiburón mako y otros), y delles especies pa otros productos. Nel pasáu la piel de tiburón yera utilizada pa los mesmos motivos que güei s'utiliza'l papel de lija. Los tiburones xeneralmente algamen el maduror sexual amodo y producen poca descendencia en comparanza con otros pexes d'interés pa los humanos. Esto causó esmolición ente los biólogos por medría d'esfuerzos aplicaos a atrapar tiburones, y munches especies son consideraes güei en peligru d'estinción.
Envalórase que 100 millones de tiburones son asesinaos cada añu polos seres humanos (por cuenta de la pesca comercial). Los científicos tarrecen que los tiburones col tiempu podríen escastase por cuenta de la actividá humana. Importantes amenorgamientos nes poblaciones de tiburones fueron rexistraes-delles especies amenorgar en más del 90% nos postreros 20-30 años, y amenorgamientu de la población del 70% nun ye inusual. Sopa d'aleta de tiburón ye una de les principales razones del amenorgamientu de les poblaciones de tiburones.Col fin de faer la sopa d'aleta de tiburón, les aletes de los tiburones córtense, y el tiburones (qu'inda tán vivos) son devueltos al mar pa morrer una muerte lento y dolioso. Por cuenta de que los tiburones reprodúcense amodo, ellos nun pueden reconstruyir la so población.
La mayoría de les pesquerías de tiburones nun son monitoreados, polo que son capaces de matar a millones de tiburones al añu -- esto ye malu pal ecosistema. Un "santuariu de tiburones" ye una área que prohibe la pesca comercial de tiburones. A partir de 2011, cuatro países roblaron santuarios de tiburón na llei. En 2010, Hawaii convertir nel primer estáu nos Estaos Xuníos de prohibir la posesión, vienta, comerciu o distribución d'aletes de tiburón. En 2011, el presidente d'Estaos Xuníos Barack Obama robló la Llei de Caltenimientu de Tiburones. El documental de 2007, "Sharkwater" espuestu cómo los tiburones son cazaos hasta la so estinción.
China, Taiwán y Xapón aguantáronse al caltenimientu del tiburón.
Un grupu de científicos afayó tiburones híbridos (especie entemedia, aparentemente meyor afecha p'afaese al cambéu climáticu). Afayáronse 57 tiburones híbridos a lo llargo de Queensland y Nueva Gales del Sur, (Australia).
El tiburón de punta negra australianu ye más pequeñu qu'el so primu y vive n'agües tropicales, pero atoparon los híbridos escontra'l sur, onde la temperatura del mar ye muncho más fría.
El investigadores aseguraron que se trata d'un signu d'adaptación al cambéu climáticu, una y bones los especímenes híbridos son más resistentes y fuertes. Anque los investigadoes afirmen que los tiburones híbridos son numberosos y podríen sustituyir adulces a los sos padres, enagora nun se rexistró dichu cambéu.
Arachnida
Los arácnidos (Arachnida, del griegu αράχνη "aráchne", "araña" y -ιδες "-ides", "perteneciente a un grupu") son una clase d'Artrópodos quelicerados de la que fueron descrites más de 102.000 especies. Inclúi formes tan conocíes como les arañes, los escorpiones y los ácaros.
El cuerpu tien dos rexones o tagmes más o menos estremaos, el prosoma (o cefalotórax) y el opistosoma (o abdome). Los apéndices enxértense nel prosoma y son un par de quelíceros, al pie de la boca, un par de pedipalpos, dacuando bien desenvueltos y cuatro pares de pates llocomotores. 
Escarecen d'antenes, y suelen tener unu o más pares de güeyos simples, en llugar de grandes güeyos compuestos como los insectos. En dellos casos esos güeyos son bien eficaces pal so tamañu.
Consta de trés partes, estomodeo, mesodeo y proctodeo, de les que la primera y la postrera son d'orixe ectodérmicu. Aliméntense zucando líquidos más que tragando porciones sólides, pa lo cual de cutiu realicen una predixestión esterna secretando o inyectando enzimes dixestives sobre l'alimentu. Son bien de cutiu depredadores, y dellos grupos inyecten venenu colos quelíceros o'l telson (últimu segmentu del cuerpu).
La circulación ye abierta, como en tolos artrópodos.
Aniciáronse nel agua, y los sos parientes más próximos, como los xifosuros, siguen siendo acuáticos, pero llegaron a afaese a los ambientes más secos, inclusive los desérticos. De los arácnidos actuales, namái dellos ácaros son puramente acuáticos. La respiración ta basada en víes y cuévanos internos que s'abren al esterior por espiráculos; nunos casos ye un sistema traqueal, n'otros básase n'órganos llamaos pulmones en llibru, pola forma en que se plieguen les sos parés.
La escreción, como ye típico d'animales que de normal nun beben y dacuando crecen n'ambientes grebos, produz una orina bien concentrada o seca, rica en guanina y ácidu úrico (son por tanto uricotélicos). Los órganos de la escreción son tubos de Malpighi, que desagüen nel intestín, o glándules coxales, que lo faen na base de les pates.
Los arácnidos son ovíparos (reprodúcense per aciu güevos) pero delles especies nacen directamente de la madre (ovovivíparos). El comportamientu de cortexu ye de cutiu bien ellaboráu, y en munchos casos osérvase cuidáu parental, una traza rara fora de los vertebraos.
Esisten más de 102.000 especies d'arácnidos, y son el segundu grupu más numberosu del reinu animal, dempués de los insectos, y casi dobla n'especies a los vertebraos. Los actuales clasifíquense en 11 ordes, de los que los más nutríos n'especies son les arañes, los ácaros y los opiliones. Esisten amás grupos que namái se conocen como fósiles. Una clasificación moderna contién los siguientes grupos (anque la categoría taxonómica asignada equí puede ser aldericada):
Araneae
Les arañes (orde Araneae) son l'orde más numberosu de la clase Arachnida, de lloñe emparentaes con otros grupos d'artrópodos, como los insectos, colos que nun se tienen de confundir. L'orde Araneae ye'l séptimu en diversidá total d'especies respecto al restu de diversidá d'organismos. El grupu ta abondosamente representáu en tolos continentes, sacante na Antártida. Toes son depredadores, xeneralmente solitaries, de pequeños animales. Tienen glándules venenoses nos quelíceros, coles que paralicen a les sos preses. Producen seda, llamada tela d'araña o telaraña, qu'usen pa texer redes de caza, tapizar abelugos ya inclusive faese llevar pol vientu. Hasta la fecha describiéronse más de 42.000 especies, d'arañes, y 110 families fueron recoyíes polos taxonomistes; asina y too, sigue habiendo tracamundiu dientro de la comunidá científica, como demuestren les aproximao 20 clasificaciones que se propunxeron dende 1900. Namái dellos grupos son realmente peligrosos pa los seres humanos. La especialidá que s'ocupa de les arañes y el restu de los arácnidos llámase aracnoloxía. Hai persones que sufren d'aracnofobia, mieu a les arañes.
L'anatomía de les arañes coincide a les traces cola d'otros arácnidos, esto ye, col cuerpu estremáu en dos rexones o tragmes, prosoma (o cefalotórax) y opistosoma (o abdome) y el mesmu númberu y tipu d'apéndices, esto ye, un par de quelíceros, un par de pedipalpos y cuatro pares de pates llocomotores.
Les arañes tienen llargores corporales que varíen ente los 0,5 mm y los 9 cm qu'algamen dellos migalomorfos tropicales, que lleguen a prindar pequeños páxaros; coles pates estendíes dalgunu d'éstos puede superar los 25 cm. A lo llargo del Carboníferu cimeru y el Pérmico esistieron arañes de más de 50 cm.
Los seis pares d'apéndices mentaos enantes enxértense nel prosoma, asina como los güeyos simples; en cara ventral ábrese la boca.
Los quelíceros presenten una sola articulación, ente la base, bien abultada, y una uña distal xeneralmente pequeña (nel estremu), y davezu porten glándules venenoses. Cuando nun s'usa, la uña suel quedar más o menos protexida dientro d'un riegu de l'artexu basal.
Los pedipalpos son asemeyaos a les pates, pero nun se sofiten nel suelu, sinón que los lleven llevantaos per delantre del cuerpu. Los machos de munches especies empleguen los pedipalpos pa cortexar a les femes, y nesi casu pueden ser grandes o vistosos, y tamién como aparatu copulador, qu'introduz una bolsa de espelma, l'espermatóforu, nel cuerpu de la fema. 
L'opistosoma alluga nel so estremu posterior glándules sericíxenes (productores de seda) que s'abren al esterior per unos pequeños mamelones llamaos fileres. Na parte inferior y anterior del opistosoma (o abdome) ábrense'l epixinu (poru xenital), los pulmones en llibru, cuévanos respiratorios con plegues internes llaminares que, según los casos, son dos o cuatro, y/o los estigmes del sistema traqueal.
Les arañes son animales depredadores que paralicen a les sos preses col venenu de los sos quelíceros. La mayoría de les arañes inyecten enzimes dixestives na presa, realizando una dixestión esterna, siquier parcial. Munches mazquen a la presa parcialmente con dientes que formen parte de l'alfaya basal de los quelíceros. Ende alcuéntrense tamién comúnmente "pelos" que dexen en munchos casos penerar conducentemente l'alimentu, dixebrando les partícules sólides del líquidu. 
De primeres del tubu dixestivu asítiase una farinxe o estómagu de función suctora. Dende la metá del prosoma y hasta el final del opistosoma estiéndese'l intestín mediu, dotáu xeneralmente de divertículos, qu'en dellos casos estiéndense inclusive a les pates. La dixestión química realízase namái parcialmente na lluz del intestín, siendo fagocitadas partícules que la so dixestión enzimática completar de manera intracelular.
El aparatu circulatoriu ye de tipu abiertu, como en tolos artrópodos, con un corazón dorsal tubular asitiáu na parte dorsal anterior del opistosoma, en que la so superficie marcar la so presencia por un riegu cardiacu. Ye posible en dellos casos percibir los sos llatíos, de 30 a 100 per minutu, más numberosos nes arañes más pequeñes. La hemolinfa ye bombiada al corazón dende un cuévanu pericárdica y proxectada fora d'él con enerxía. La elevada presión interpretóse como signu d'una función hidráulica, que podría xugar un papel nel movimientu de les pates. La presión doblar mientres la muda. La hemolinfa, según ye normal nos artrópodos, escarez de célules pigmentaries, pero non de pigmentos tresportadores, que son nesti casu hemocianines, de color azuláu. La estensión de los vasos ye llindada, y afecta, como ye normal en sistemes abiertos, sobremanera a los órganos respiratorios.
La respiración realizar por órganos internalizados, normal n'animales de vida aérea, que nesti casu son pulmones en llibru o filotráquees (dacuando llamaos gorgoberos en llibru), unu o dos pares que s'abrir na parte mediana y ventral del opistosoma anterior. Tienen una estructura plegada, lo que multiplica la superficie d'intercambiu, y al traviés d'ellos la hemolinfa circula enriada por vasos. Munches arañes tienen tamién un sistema traqueal que nun ye homólogu al de los insectos.
La escreción realizar por glándules coxales non bien desenvueltes y por tubos que desagüen nel intestín análogos a los tubos de Malpighi de los insectos.
Como'l restu de los quelicerados, escarecen d'antenes, y usen los pedipalpos como órganos táctiles y olfativos. La vista de les arañes ye xeneralmente bien probe, a pesar de tener hasta cuatro pares de güeyos simples denominaos ocelos, qu'en delles families amenorgar a trés pares o menos. L'allugamientu, tamañu y color de los güeyos son calteres diagnósticos de les families, esto ye, dexen estremar unes d'otres. Nunos pocos casos la visión ye eficaz, y nos saltícidos (Salticidae) ye la meyor de tolos invertebraos terrestres.
Nun se conocen especies d'araña que nun produzan seda, material compuesto de proteínes complexes, qu'utilicen pa bien variaes funciones: cazar preses y envolubrales nella; como adesivu d'otros materiales de construcción de túneles, trampillas, etc; como árees de locomoción, según otres munches utilidaes. Ciertes especies d'arañes crean un llargu filo que los sirve de vela pa ser abasnaes pol vientu. Esti fenómenu conozse como aerodispersión. Nel estremu posterior del abdome atopen les glándules secretores de seda denominaes fileres, que producen un fluyíu que se solidifica al contactu col aire (el fluyíu ye una disolución concentrada de proteínes, que la so estructura tresformar xustu enantes de salir, convirtiéndose nuna forma insoluble que rápido se deshidrata y constitúi la fibra de seda).
Les arañes son depredadores. Aliméntase de preses singulares que prinden viviegamente. Dalgunes producen una rede (telaraña) na cual les preses cayen por accidente, enredar y pegándose nella. Nesi casu l'araña, que permanez a la chisba coles pates estendíes sobre la rede, capta les vibraciones y avérase a la so presa. Otres arañes cacen a la chisba, nel suelu o sobre la vexetación, detectando a les sos preses poles vibraciones del sustrato o colos sos güeyos, como faen los licósidos y los saltícidos. Les arañes non despedazan y traguen a les sos preses, como faen, por casu, los sos parientes los solífugos, sinón que-yos inyecten venenu colos sos quelíceros mientres les suxetar coles sos pates y les sos pedipalpos. Una vegada paralizaes pol venenu inyécten-yos zusmios dixestivos, que producen una dixestión esterna del animal dientro de los sos propios tegumentos, sorbiendo de siguío la papiella resultante. Por eso reparar a les arañes permanecer inmóviles mientres llargu ratu mientres suxeten la so presa inmóvil.
Siendo cazadores solitaries, tienden a considerar una presa cualquier cosa que se mueva y tenga el tamañu apropiáu. Los machos, xeneralmente más pequeños que les femes, busquen a éstes viviegamente, cortexándoles con dances ellaboraes nes que'l movimientu rítmicu de los pedipalpos puede xugar un importante papel, nun intentu por non ser taramiaos poles femes. El ritual puede incluyir l'agasayo pol machu a la fema d'una presa envuelta en seda, lo qu'en delles especies evolucionó hasta ser namái un señuelo, la bolsa de seda, desprovistu de conteníu. Cuando consigue l'aproximamientu, el machu introduz un espermatóforo nes víes sexuales de la fema usando les sos pedipalpos, qu'actúen como órganos copuladores. A pesar de la ritualización, ye común que la fema termine la relación taramiando a la so pareya.
Les arañes son artrópodos con desenvolvimientu directu, esto ye, pasen por ecdisis (mudes) socesives, pero nun sufren metamorfosis y los xuveniles estremar de los adultos esencialmente namái pol so menor tamañu y la so falta de maduror sexual.
Como depredadores, les arañes suelen ocupar una posición terminal nes cadenes trófiques. Desempeñen un papel perimportante como depredadores: son les mayores consumidores d'insectos qu'hai nel planeta y contribúin decisivamente en controlar el so númberu.
Alcuéntrase en tolos climes, inclusive los fríos, pocu favorables pa los animales poiquilotermos, y cúntense ente los seres vivos rexistraos a mayores altitúes. Abonden por igual n'ambientes secos y húmedos y dalgunes lleven una esistencia acuática, como la eurasiática "Argyroneta aquatica", qu'enllena'l so nial subacuáticu con una burbuya d'aire, o l'australiana "Megadolomedes australianus".
La investigación del comportamientu (Etoloxía) de les arañes ye un campu de gran riqueza. Anque la so capacidá d'aprendizaxe ye modesta, según ye riegla nos artrópodos, faen gala d'una gran variedá y complexidá de comportamientos instintivos (heredaos), sobremanera no referente al cortexu y apareamiento y al cuidu parental. Ye notable tamién la precisión con que dalgunes fabriquen la so rede de caza.
El cuidu parental, l'atención activa a la proxenie, reparóse en distintes arañes. Los licósidos porten los güevos, zarraos o non nun brotu, y curien a los individuos xuveniles hasta qu'estos algamen el desenvolvimientu abondu pa prindar preses. Conócense dellos casos de suicidiu maternal, nos que les nueves arañes llogren del cuerpu de la so madre'l primer alimentu.
Delles arañes, como'l xéneru cosmopolita "Argyrodes" (familia Theridiidae), son cleptoparásitas, que roben a otres arañes les sos preses, calteniéndose a la chisba nes sos teles. El cleptoparasitismo reparóse en media docena de families.
Les especies del xéneru "Mycaria" (familia Gnaphosidae) practiquen el mimetismu de les formigues, non yá pol so aspeutu, sinón poles sos actitúes, llevantando les pates anteriores hasta la posición d'unes antenes. Lo mesmo fai "Sunpunna picta", qu'asonsaña los movimientos d'una aviespa.
Toles arañes, salvo les de la familia Uloboridae, son venenoses. Polo xeneral son más venenoses les arañes que cacen viviegamente que les que prinden les sos preses a la chisba o per mediu d'una rede. El productu qu'inyecten los quelíceros tiende a satisfaer dos propósitos: primero, la dixestión esterna de la presa, por que la araña absuerba la papiella resultante; segundu, la inmovilización de les preses. Amás, delles arañes migalomorfas (tarántulas americanes) porten fexes urticantes, que producen irritación cuando se toquen y pueden estropiar severamente árees delicaes, como los güeyos.
Como regla les arañes son demasiáu pequeñes pa travesar la piel humano coles sos quelíceros. De les que pueden faelo la mayoría producen efectos someros y locales, pero unes poques especies pueden producir intoxicaciones sistémicas severes o necrosis (muerte del texíu) alcontráu pero estensu.
Les arañes más venenoses son les australianas de los xéneros "Atrax" y "Hadronyche", unes 35 especies localmente conocíes como arañes d'embudu, pola forma de les entraes a les redes tubulares que fabriquen. Los primates, incluyíos los seres humanos, resulten ser escepcionalmente susceptibles al venenu d'estes arañes, que n'otros mamíferos producen efectos leves. Trátase de migalomorfos grandes que producen polipéptidos neurotóxicos. La incidencia del envelenamientu, que respuende bien al antídotu, ye pequeña y llegaron a rexistrase 26 muertes n'Australia primero que se desenvolviera'l sueru específicu en 1981.
Hai dos grupos d'arañes pequeñes que'l so venenu ye menos potente, pero que por ser más comunes anicien más casos d'envelenamientu. Trátase de les vilbes negres, del xéneru "Latrodectus", y de les arañes pardes”, del xéneru "Loxosceles".
El latrodectismo ye la intoxicación por vilbes negres, especies del cosmopolita xéneru "Latrodectus" (familia Theridiidae), que les sos especies más notables son "Latrodectus mactans", en Norteamérica, "L. tredecimguttatus", nel Mediterraneu, "L. hasselti", en Australia y "L. geometricus", en África meridional. Les arañes d'esti xéneru alcuéntrase en rincones escuros de toles llatitúes. Les femes, más grandes que los machos y más venenoses, taramien a éstos mientres l'apareamiento. Nun son agresives, sinón que fuxen, lo que fai la mordedura bien circunstancial. Esisten antídotos eficaces contra esta mordedura. El principiu activu del venenu que produz los efectos graves ye un neurotóxico llamáu α-latrotoxina. Los efectos locales apaecen al cabu d'un ratu en forma de dolor y enllargar de 3 a 7 díes, pero namái nun terciu de los casos llega a haber efectos sistémicos (qu'afecten al conxuntu del organismu) y les muertes son bien esporádiques. 
El loxoscelismo ye la intoxicación por arañes pardes” de la familia loxosceles, de les qu'esisten munches especies. Estes arañes texen redes desordenaes en rincones, tamién dientro de les cases. Son más actives mientres la nueche y nada agresives, mordiendo sobremanera cuando s'atopen atrapaes ente les ropes de cama o los vistíos. El venenu de "Loxosceles" ye proteolítico, y produz una necrosis local que puede estendese y tardienta n'encarnar. Efectos sistémicos namái se producen de manera bien escepcional y les muertes confirmaes son perrrares. Nun esisten antídotos eficaces. Efectos del mesmu tipu, pero xeneralmente más nidios, reparáronse en casu de mordedura por diversu arañes, como les gatuñar tigre del xéneru "Argiope", les tarántulas verdaderes del xéneru "Lycosa" o les pequeñes arañes doméstiques del xéneru "Tegenaria".
Otru xéneru implicáu n'envelenamientos serios ye "Phoneutria", qu'inclúi arañes suramericanes de vezos nocherniegos, grandes y agresives, que producen un venenu neurotóxico. Esta araña, llamada popularmente "araña del banano", suel permanecer nos tarmos de les bananeras, colo que pueden algamar otros países viaxando como polizonos nos plátanos que dellos barcos lleven como mercancía. Los síntomes son severos en munchos casos, pero la muerte ye una resultancia escepcional.
Los primeres arácnidos similares a arañes son los del orde Trigonotarbida, que s'atopen ente los primeros artrópodos que poblaron la tierra firme. Al igual que les arañes, los trigonotárbidos yeren terrestres, alendaben per aciu pulmones en llibru y teníen ocho pates. Sicasí nun yeren verdaderamente arañes, nin siquier ancestros d'elles; representen una llinia evolutiva separada tempranamente del restu de los arácnidos, pero bien similar a les actuales arañes.
Les arañes puramente diches, son les que tienen una cintura estrecha que xune'l prosoma (o cefalotórax) y el opistosoma (o abdome); evolucionaron fai aprosimao 400 millones d'años. Teníen segmentación abdominal y órganos que secretan seda, llamaos fileres. El fósil más antiguu atopáu con una especie d'estes carauterístiques data de 380 millones d'años tras, del periodu Devónicu, y conozse como "Attercopus fimbriungus". Esti espécime ye'l taxón hermanu a toles arañes vives yá que tien fileres y la mesma unión de rótula-tibia nes pates. 
La mayoría de los primeres fósiles d'arañes pertenecen al suborde Mesothelae. Este ye un grupu d'arañes primitives que tienen les fileres so la metá del opistosoma, a diferencia del restu de les arañes que les tener a la fin. Yeren de xuru predadores terrestres, qu'habitaron a mediaos del Paleozoicu. Los filos de seda estes arañes, usábense de xuru solo pa protexer los güevos y forrar les llurigues.
A midida que la vida foise diversificando, tamién lo fixo l'usu del filo de les arañes. Les arañes coles fileres a la fin del abdome, Mygalomorphae y Araneomorphae, apaecieron fai más de 250 millones d'años, posiblemente xuntu col usu de les teles d'araña pa la captura de preses, tantu en tierra como na xamasca. El migalomorfo más antiguu, "Rosamygale", foi descritu del Triásicu de Francia y pertenez a la familia moderna Hexathelidae. "Megarachne servinei", del periodu Pérmico-Carboníferu, creyer por dalgún tiempu que yera un migalomorfo xigante, con 34 cm de llargu y 50 cm de valumbu de pates, faciéndola por tantu l'araña más grande que poblara la Tierra; pero un estudiu más detalláu reveló que se trataba d'un escorpión marín (Eurypterida).
Pal Xurásicu, yá se desenvolvieren les sofisticaes redes aérees de la familia Araneidae. Una tela d'araña caltenida en ámbare en perfectu estáu, de fai 110 millones d'años tras, da cuenta d'esti tipu de telarañes. Información xenética adicional suxure, al traviés d'un estudiu del xen que provoca esti comportamientu, que yá s'atopaba esti tipu de teles 136 millones d'años tras.
Los araneidos (arañes) estremar en trés suborden: Mesothelae, Mygalomorphae (=Orthognatha) y Araneomorphae (=Labidognatha), que de la mesma inclúin numberoses families:
Suborde Mesothelae
Suborde Mygalomorphae
Suborde Araneomorphae
El restu d'ordes de los arácnidos:
Vicugna pacos
La alpaca (del quechua "allpaqa", "paqu") (Vicugna pacos) ye una especie doméstica de mamíferu artiodáctilu de la familia Camelidae, derivada de la vicuña xavaz. El so doma vien realizándose dende fai miles d'años, ya inclusive la cultura Mochica del Perú representó alpaques nel so arte.
Les relaciones ente l'alpaca y los demás camélidos suramericanos fueron revesoses mientres munchos años. Nos sieglos XVIII y XIX, cuando recibieron nomes científicos, creíase que l'alpaca yera descendiente de la llapada ("Lama glama"), y foi denominada por ello "Lama pacos", ignorándose les sos semeyances cola vicuña, tantu en tamañu, como na llana y la dentición. La so clasificación complicar tres comprobase que los cuatro especies de camélidos suramericanos pueden cruciase ente sigo y dar descendencia fértil. Nun foi hasta'l sieglu XXI que, gracies al desenvolvimientu de les técniques d'analises de ADN pudo demostrase finalmente que l'alpaca y la vicuña tán estrechamente rellacionaes, y que'l nome científicu correctu ye "Vicugna pacos", magar se detectó un porcentaxe del so ADN proporcionáu pola llapada, polo que técnicamente ye un taxón híbridu intergenérico.
Alcuéntrase en puntes (na alpaca ye l'equivalente de «menada») numberoses que pastien tol añu na puna. los pandos de los Andes, dende Ecuador, pasando por Perú y l'oeste de Bolivia, hasta la parte septentrional de Chile y el noroeste de la Arxentina, siempres a una altitú averada de 3500 a 5000 msnm. Nel sieglu XXI, tamién hai bien de en Estaos Xuníos, Europa y Nueva Zelanda por cuenta de la so esportación dende'l Perú. Tamién esisten n'estáu selvaxe na Acuta protexía del Chimborazo y criaderos pequeños nes provincies de Cotopaxi, Chimborazo, y Bolívar n'Ecuador.
Les alpaques pesen ente 60 y 70 kg y el so altor a la cruz ye de 1 metro, superando llevemente a la vicuña, el so ancestru. La estatura de l'alpaca ye considerablemente menor que la de la llapada, compartiendo con esta y col camellu el vezu de cuspir, utilizáu p'amosar agresividá o como métodu de defensa.
Nun s'utilicen como animales de carga, como les llapaes, pos fueron escoyíes pa la producción de fibres, que'l so diámetru varia de 12 a 28 micrómetros, que son bien utilizaes pa iguar cobertores y los ponchos indíxenas tradicionales ente otres múltiples priendas de vistir de consumu local y d'esportación. 
Los cuatros únicos colores son marrón, negru, blancu y gris. La capa ye de gran llargor, llegando casi a raspiar la tierra.
Esisten dos races d'alpaca, les que s'estremen poles carauterístiques esternes de la so fibra. 
Na industria testil, el términu "alpaca" puede significar coses distintes. Ye sobremanera un términu aplicáu a les llanes llograes de l'alpaca boliviana. Sicasí, refierse más llargamente de la tela fecha orixinalmente nel Perú de les llanes de l'alpaca anque tamién fabricada y entemecida con otru tipu de llana como por casu les italianes ya ingleses brilloses. 
Les teles más preciaes son aquelles provenientes de la primer fradadura de l'alpaca, llamaes "baby alpaca".
Los cuatro especies d'animales suramericanos autóctonos y productores de llana son la llapada, l'alpaca, el guanacu y la vicuña. L'alpaca y la vicuña son los animales más pervalibles pola so llana: l'alpaca por causa de la calidá y la cantidá de llana (fibra), y la vicuña por causa de la suavidá, fineza, escasez y l'alta calidá de les sos llanes. La fibra de guanacu ye llevemente inferior a la de vicuña, pero ye un pocu más abondosu.
pa identificales dalgunes lleven como adornos nes sos oreyes cintes de colores.
Los prodcutos que pueden faese cola fina tela de l'alpaca son:
El primer escudu de Bolivia dar a conocer per aciu el Decretu de la Honorable Asamblea Xeneral de la República de Bolívar, del 17 d'agostu de 1825, mientres el gobiernu de Simón Bolívar. Según esti decretu, unu de los elementos que componíen l'escudu yera una alpaca.
Camelus
Camelus ye un xéneru de mamíferos artiodáctilos de la familia Camelidae qu'inclúi los camellos y los dromedarios. Son animales ungulaos nativos de zones seques y desértiques d'Asia. 
El nome "camellu" provién del hebréu "gamal", que significa "devolver" o "compensar", una y bones el camellu fai xeneralmente lo qu'el so amu solicíta-y. Posiblemente rellacionáu col términu árabe "jamala".
Esisten dos especies de camellos: el bactriano ("Camelus bactrianus"), provistu de dos xorobes, y el dromedariu ("Camelus dromedarius"), que tien una sola gorrumba. Dambes especies son rumiantes ensin cuernos, ensin focico, colos furos nasales formando abertures oblicues, el llabiu cimeru estremáu y movible por separáu y estensible, ensin pezuñes (tienen dos deos estremaos), l'abdome eleváu y pates llargues y delgaes. 
La so esperanza de vida ta en redol a los 40 a 50 años. Un camellu adultu mide 1,85 m al altor de los costazos y 2,15 m na gorrumba. La gorrumba sobresal unos 75 cm. Los camellos pueden correr a 65 km/h en carreres curties y caltener una velocidá de 40 km/h.
Los camellos machu tienen un órganu llamáu doula nel so pescuezu, que ye un gran sacu inflable que protruye de la so boca cuando ta en celu, pa imponer la dominancia y atraer a les femes. Paez como una llarga llingua rosada y enchida que sale per un sitiu de la so boca.
Daqué particular ye que bien poca xente sabe que los camellos son orixinarios d'América y migraron a Eurasia y África gracies a les glaciaciones, esto compruébase per aciu l'ampliu rexistru fósil de camellos n'América. El más antiguu fósil de camellu descubiertu hasta la fecha foi topáu en Kansas,a mediaos de la década de los 30s.
Polo xeneral, los camellos tienen un calter pasivu. Pero, pal so defensa, suelen utilizar les pataes ya inclusive la so cuspia per mediu d'espulsión dende la so boca, produciendo una sensación d'ardor al entrar en contactu colos güeyos.
Emplégase-yos de normal como animales de carga, anque tamién s'aprovecha la so piel, lleche y carne. Puede inxerir 180 llitros d'agua d'una sola vegada y avanzar ensin volver tomar agua por más de 10 díes. Les femes daben lleche pal viaxe y el so pelo filar pa faer vistíos y lluries. Cola piel ígüense sandalies y cantimplores, y el cuchu yera útil como combustible pa cocinar alimentos pola falta d'árboles nel desiertu. Nel norte d'África esisten "dromedarios danzantes" y de competición que presten al públicu mientres la fiesta conocida como "el día del camellu". Tamién son emplegaos pa tresportar turistes pol desiertu.
Mientres les últimes décades, los camellos recuperaron la reconocencia pol so potencial producción de comida en zones grebes y semiáridas de Sudán. Dempués de ser destituyíos por ineconómicos pol gobiernu de Sudán, el so papel vital nel soporte de poblaciones humanes en delles de les árees más probes y azotaes pola seca del mundu foi agora reconocíu (Hjort af Ornäs, 1988). La devastadora seca d'África ente 1984 y 1985 demostró que la posesión de camellos podía dar a'l pastores una escelente oportunidá de sobrevivir. Mientres toos les recielles d'oveyes y cabres vencíen a les grebes condiciones, la población de camellos sobrevivió relativamente ilesa. Poro, dellos grupos de pastores con fondos raigaños na ganadería, como los Samburu del norte de Kenia, empezaron a adquirir camellos (Sperling, 1987), un fechu qu'atraxo l'atención d'axencies de desenvolvimientu y organizaciones internacionales.
Fixéronse intentos d'utilizar los camellos como caballería y montadures de dragón y como animales de carga en llugar de caballos o mules. Los camellos fueron usaos militarmente, sobremanera, pola so habilidá p'asustar caballos en rexistros zarraos, una cualidá famosamente usada polos aqueménidos perses cuando lluchaben contra Trepa. Amás, los perses solíen usar los camellos como trenes d'avituallamiento pa tresportar armes y equipu. Los caballos tarrecen el golor de los camellos que tán cerca, inclusive faciéndose difíciles de controlar. El exércitu de los Estaos Xuníos tuvo una unidá de camellos esplegada en California nel sieglu XIX, y los establos de lladriyos inda pueden trate nel arsenal de Benicia, agora convertíu n'estudiu d'artistes y artesanos. Los camellos usáronse en guerres por toa África; hasta'l Imperiu Romanu d'Oriente usó tropes auxiliares conocíes como Dromedarii, reclutadas nes provincies del desiertu. Mientres la Guerra Civil Americana, los camellos fueron usaos nuna etapa esperimental, pero nun llegó llueñe.
Gorilla
Los gorilas (xéneru Gorilla) son primates herbívoros qu'habiten los montes d'África central. Ye'l más grande de los primates vivos. El so ADN ye nun 97%–98% igual al humanu, siendo'l más cercanu a ésti dempués de los dos especies de chimpancé.
El físicu y misioneru estaunidense Thomas Staughton Savage foi'l primeru en describir el gorila occidental, al que llamó "Troglodytes gorilla", en 1847 a partir d'especímenes llograos en Liberia. El nome ye deriváu de la palabra griega γόριλλαι ("gorillai"), que designaba a una tribu de muyeres peludes», pero tamién d'homes con piniellu que, portando antorches, asaltaben los barcos y torturaben y violaben a les muyeres que los marineros-yos ufiertáben, descrita por Hannón el Navegante.
Los gorilas muévense xeneralmente a cuatro pates. Les sos estremidaes anteriores son más allargaes que les posteriores y aseméyense a brazos, anque son utilizaes tamién como puntu de sofitu al caminar. Los machos miden ente 1,65 y 1,75 m d'altor, y pesen ente 140 y 200 kg. Les femes pesen aprosimao la metá que los machos. Con too, un gorila gruesu en cautividá algamó los 270 kg. La cadarma facial del gorila conozse como de «quexal protuberante», pos el quexal ye enforma mayor que'l maxilar.
La xestación dura 8 meses y mediu y de normal pasen 3 ó 4 años ente nacencies. Les críes viven coles sos madres 3 ó 4 años. Les femes maurecen cuando tienen ente 10 y 12 años (en cautividá, enantes ); los machos ente los 11 y los 13. La esperanza de vida ye de 30 a 50 años. El Massa, del zoolóxicu de Filadelfia, tien el récord de llonxevidá: morrió a los 54 años.
Los gorilas son mayoritariamente vexetarianos, y comen principalmente frutes, fueyes, biltos, etc., magar pueden llegar a consumir dellos insectos, lo que representa namái del 1 al 2 por cientu de la so dieta. 
Hasta apocayá, considerábase una única especie de gorila, con trés [subespecie]]s: el gorila occidental, el gorila oriental y el gorila de monte. Agora considérase que'l gorila ta estremáu en dos especies, estremaes de la mesma en dos subespecies caúna. Más apocayá reclamóse la esistencia d'una tercer subespecie n'unu d'estos grupos.
Los científicos siguen estudiando les relaciones ente distintes formes de gorilas. De siguío apaecen según la clasificación que cunta con mayor consensu científicu:
Los gorilas son un xéneru en peligru d'estinción, y les sos especies fueron blancu de cazadores furtivos mientres enforma tiempu. Les amenaces a la supervivencia de los gorilas inclúin la destrucción del so hábitat y la cacería. Esta postrera amontóse colos conflictos armaos nos países en qu'habita, y un creciente interés en zones afluentes poles carnes exótiques». 
En 2004, una población de dellos cientos de gorilas del parque nacional Odzala (El Congu) foi esencialmente esaniciada pol virus del ébola. Nel añu 2006, un estudiu publicáu na revista Science indicaba que más de 5.000 gorilas morrieren faía poco pola mor del virus del ébola.
Copito de Nieve foi l'únicu casu conocíu de gorila albín que se dio hasta la fecha. Calcúlase que nació escontra 1964, y finó en Barcelona nel 2003.
Un «llombu plateáu »ye un gorila machu adultu, usualmente mayor de 12 años, y llamáu asina pola distintiva llurdiu de pelo plateao que tien nel llombu. Un «llombu plateáu» tien caninos llargos que nacen cola madurez. Los «llombu prietu» son machos sexualmente activos d'hasta 11 años d'edá. Los gorilas son polígamos, y llegóse-yos a ver apariándose de frente.
Los «llombu plateáu» son fuertes y dominantes, dirixentes de grupos de 5 a 30 individuos, y son el so centru d'atención; tomen toles decisiones, medien en conflictos, deciden los movimientos del grupu, lleven a los demás a sitios onde alimentase y tomen la responsabilidá de la seguridá y bientar del grupu.
El machu nuevu entama amodo a abandonar el so grupu cuando cumple los 11 años; entós, va viaxar solu o en compañía d'otros machos mientres un tiempu que va de 2 a 5 años, enantes de ser capaces d'atraer femes y formar un nuevu grupu de mano a criar. Ente que les críes de gorila permanecen cola so madre mientres 3 ó 4 años, los «llombu plateáu» curien de los güérfanos, anque nunca hasta l'estremu de cargalos.
Si ye desafiáu por un machu más nuevu o un foresteru, un «llombu plateáu» va glayar, va cutise'l pechu, va romper cañes, va enseñar los dientes y entós va cargar de frente. Delles vegaes, un machu nuevu puede relevar a otru adultu nel mandu. Si l'individuu dominante muerre por enfermedá, por accidente, lluchando o pola caza de furtivos, el grupu va estremase, y los animales van dir en busca d'un nuevu guía. Bien dacuando, un grupu puede ser tomáu na so totalidá por otru dirixente. Hai un altu riesgu de qu'esti nuevu machu dominante mate a les críes del anterior.
Los gorilas son bien cercanos a los humanos y tán consideraos como altamente intelixentes. Unos pocos individuos en cautividá, como Koko, aprendieron un llinguaxe de signos simplificáu.
Les siguientes observaciones fueron feches pol equipu de Thomas Breuer, de la sociedá pol caltenimientu de la vida selvaxe (Wildlife Conservation Society), en septiembre de 2005: 
Los gorilas son conocíos por usar ferramientes n'estáu selvaxe. Una fema de gorila nel parque nacional de Nouabalé-Ndoki (Republica del Congo) foi grabada usando un palu como si midiera la fondura de l'agua d'un banzáu enantes de crucialo. Una segunda fema foi vista usando un tueru d'árbol como ponte y tamién como sofitu mientres pesca. Esto suxure que seique tolos antropomorfos se valgan d'instrumentos.
En setiembre de 2005, un gorila de dos años y mediu de la El Congu foi descubiertu usando roques pa romper un cocu nun santuariu de caza. Ésta foi la primer observación d'esa índole nun gorila, pero, 40 años antes, los chimpancés fueron vistos usando ferramientes n'estáu selvaxe: ye famosa la imaxe del exemplar «pescando» termites. Ye una lleenda común de les xentes natives haber visto gorilas usando palos y roques p'atacar a depredadores o asustar a grandes mamíferos.[precisa cita]. Los antropomorfos tán dotaos d'una mano de semiprecisión que, verdaderamente, déxa-yos valise d'instrumentos simples, que pueden ser armes, como un garrote improvisáu a partir d'una caña convenientemente cayida.
Pan (animal)
Pan ye un xéneru de primates homínidos qu'entiende les especies "Pan troglodytes" (chimpancé común) y "Pan paniscus" (bonobo o chimpancé pigméu). Por estudios de xenética y inmunoloxía púdose datar la diverxencia ente la so llinia evolutiva y la del "Gorilla" fai 7-8 millones d'años y de la de los "Homo" fai unos 6 millones d'años. Los seres humanos compartimos el 96% del xenoma col chimpancé. Finalmente, puede dicise que los dos especies actuales dixebrar d'un últimu ancestru común fai 2 millones d'años, en quedando aisllaes una de la otra pol río Congo.
Al contrariu que la so hestoria xenética, la hestoria fósil de los chimpancés ye dica agora un misteriu. Namái se conocen dellos dientes topaos apocayá na zona esti del Gran Valle del Rift, pertenecientes a "Pan troglodytes" o otra especie de "Pan" entá innominada, que tienen una antigüedá de 500.000 años. Naquella dómina esa zona d'África oriental yá yera una sabana, ente que estos animales namái s'atopen anguaño nes selves d'África occidental.
Dellos fósiles humanos fueron atopaos, pero nun se describieron fósiles de chimpancé hasta l'añu 2005. Les poblaciones esistentes de chimpancés en África Central y del Oeste non se superponen cola mayoría de los fósiles humanos atopaos en África del Este. Sicasí, apocayá atopáronse dellos fósiles de chimpancé en Kenia. Esto indicaría que tanto los humanos, como los miembros del xéneru Pan coesistieron mientres el Pleistocenu Mediu nel África del Este.
Los chimpancés pueden crear ferramientes y utilizales p'adquirir alimentu o pa cumplir dalgún rol social; Tienen estratexes de caza sofisticaes que riquen cooperación. Son conscientes del so estatus social y son remanadores, capaces d'engañar. Pueden aprender a usar símbolos y pueden entender aspeutos del llinguaxe humanos, inclusive delles relaciones sintáctiques y conceutos de númberos y numberación. Son capaces d'entamar bonalmente'l futuru cercanu.
=== Usu de ferramientes Unu de los descubrimientos más importantes foi n'ochobre de 1960 cuando Jane Goodall reparó l'usu de ferramientes ente los chimpancés. Investigaciones recién indiquen que'l chimpancé usaría ferramientes de piedra dende fai a lo menos 4,300 años. Tamién se reportó l'usu de palos llargos pa cavar nos termiteros y palos pequeños que modifiquen nun estremu pa poder sacar y prindar termites. Apocayá rexistróse l'usu de ferramientes avanzaes como son llances qu'afilen colos dientes y usar pa enartar gálagos de Senegal nos buecos de los árboles. Enantes del descubrimientu del usu de ferramientes per parte de los chimpancés creíase que los seres humanos yeren los únicos que les utilizaben; güei sábese que son delles les especies que tamién les utilicen.
Los chimpancés son una mascota común en dellos países como los Estaos Xuníos, anque va trenta años esto yera muncho más frecuente. En dellos países d'África los chimpancés atópense como mascotes illegales, de normal encadenaos o nuna xaula cuando yá son mayores. 
El tener un chimpancé machu yá adultu como mascota, vuélvese potencialmente peligrosu pa los sos dueños y pa quien los arrodien, asocediendo dellos ataques d'estos animales al abrir la so xaula escontra'l so dueñu o amigos d'ésti. Estos ataques son unes de les razones más frecuentes poles que los chimpancés mascotes son zarraos o encadenaos yá adultos.
Les circunstancies más frecuentes nes que se dieron ataques de chimpancés fueron l'escape de dalgún abelugu. Nestos casos los chimpancés ataquen a los humanos (nel so defensa o protección de territoriu), o nel casu d'un chimpancé mascota qu'ataca a daqué que lo estrese, nesti casu, persones.
Reptilia
Los reptiles (Reptilia) son un grupu parafiléticu de vertebraos amniotes provistos d'escames epidérmiques de queratina. Foron bien abondosos nel Mesozoicu, dómina na que surdieron los dinosaurios, pterosaurios, ictiosaurios, plesiosaurios y mosasaurios. Según la taxonomía tradicional los reptiles son consideraos una clase; según la sistemática cladística, son un grupu parafiléticu ensin valor taxonómicu.
La mayoría de los reptiles afixéronse a la vida terrestre , pero finalmente afayamos que dalgunos viven n'agua. Una piel resistente y escamoso ye una de les sos adautaciones. Otres de les adautaciones que contribuyeron al ésitu de los reptiles en tierra firme son, ente otres, qu'inclúin pulmones bien desenvueltos, un sistema circulatoriu de doble circuitu, un sistema excretor que caltién l'agua, fuertes estremidaes, fertilización interna y güevos terrestres con cascarón. Amás los reptiles pueden remanar la so temperatura corporal camudando de llugar.
La capacidá pa controlar la so temperatura corporal ye una enorme ventaya pa los animales activos. Los animales de los que falemos hasta agora son ectotérmicos. Los ectotérmicos utilicen la conducta pa controlar la temperatura del cuerpu. Pa calecer, tiéndense baxo'l sol tol día o permanecen so l'agua mientres la nueche. Pa esfrecese, muévense escontra la solombra, naden, o abellúguense en llurigues soterrañes.
La gran mayoría de los reptiles son carnívoros y tienen un tractu dixestivu cenciellu y curtiu, una y bones la carne ye abondo simple pa descomponer y dixerir. La dixestión ye más lenta que nos mamíferos, lo que reflexa'l so lentu metabolismu mientres el reposu y la so incapacidá pa estremar y mazcar los sos alimentos. Esti metabolismu tien requerimientos d'enerxía bien baxos, dexando que los grandes reptiles, como los cocodrilos y les grandes culiebres constrictores puedan vivir d'una comida grande per meses, dixiriendo amodo a una presa de gran tamañu.
Los reptiles herbívoros sicasí, tienen los mesmos problemes de masticación de los mamíferos herbívoros, pero, a falta de los dientes complexos que tienen éstos últimos, los reptiles traguen roques y piedres (denomaos gastrolitos) pa facilitar la dixestión: les roques llávense nel estómagu, ayudando a moler la materia vexetal. Les tortugues marines, cocodrilos ya iguanes marines tamién usen los gastrolitos como llastre, lo que sírve-yos d'ayuda pa la inmersión.
Los pulmones de los reptiles son esponxosos y tienen mayor superficie pa intercambéu de gases que los anfibios. Estos ye porque la mayoría de los reptiles nun puede intercambiar gases al traviés de la piel, como fai la mayoría de los anfibios de piel húmedo. Munchos reptiles tienen músculos qu'arrodien les costielles y espanden el cuévanu torácicu pa esneldar, o colapsen el cuévanu pa exhalar. Delles especies de cocodrilos tamién tienen repliegues cutaneos que dixebren la boca de los conductos nasales, asina alienden poles foses nasales mentanto tienen la boca abierta. Pa intercambiar gases col mediu ambiente, los reptiles tienen dos pulmones funcionales o bien, nel casu de ciertes especies de culiebres namái ún.
Los reptiles tienen un eficaz sistema circulatoriu de doble circuitu. Una de les víes lleva y recueye sangre de los pulmones. La otra vía lleva y recueye sangre del restu del cuerpu. El corazón de los reptiles contién dos aurícules y ún o dos ventrículos. La mayoría de los reptiles tienen un ventrículu únicu con un septu parcial: dexa dixebrar el sangre oxixenáu del sangre ensin oxixenar mientres el ciclu de bombéu. Los cocodrilos y caimanes tienen los corazones meyor desenvueltos ente los reptiles modernos, pos tiénenlu compuestu de dos aurícules y dos ventrículos. Esta conformanza tamién esiste n'aves y mamíferos.
La orina produzse nos reñones, en dellos reptiles, la orina flúi al traviés d'unos tubos direutamente escontra una cloaca asemeyada a la de los anfibios. N'otros casos, la vexiga urinaria almacena la orina enantes de mexala pela cloaca. La orina de los reptiles contién amoniacu o ácidu úricu. Los reptiles que viven principalmente nel agua, como los cocodrilos y caimanes, escreten la mayor parte de les sos refugayes nitroxenaes en forma d'amoniacu, un compuestu tóxicu. Los caimanes y cocodrilos beben muncha agua, y esto esllía l'amoniacu de la orina y ayuda a espulsalo. En contraste, munchos otros reptiles, sobremanera los que viven puramente en tierra firme, nun escreten amoniacu direutamente. En cuenta de ellos convierten l'amoniacu nun compuestu llamáu ácidu úricu. L'ácidu úricu ye muncho menos tóxicu que l'amoniacu, asina que nun fai falta eslleílo enforma. Nestos reptiles, l'escesu d'agua absuérbese na cloaca y convierte la orina en cristales d'ácidu úricu que formen un sólidu blanco y pastoso. Como desanicien refugayes que contienen pocu líquidu, los reptiles pueden caltener agua.
El patrón básicu del encéfalu d'un reptil ye asemeyáu al d'un anfibiu, anque'l celebru y el cerebelu son considerablemente más grandes comparaos col restu de la masa encefálico. Los reptiles que son activos mientres el día, suelen tener güeyos complexos y pueden percibir bien los colores. Munches culiebres tienen tamién un escelente sentíu del olfatu. Arriendes de les foses nasales, la mayoría de los reptiles tien un par d'órganos sensoriales nel cielu la boca, que pueden detectar la presencia de sustancies químiques cuando'l reptil saca la llingua. Los reptiles tienen oyíos simples con tímpanu esternu y un güesu únicu que conduz el soníu al oyíu internu. Les culiebres tamién pueden captar vibraciones del suelu per duana de los güesos del craniu.
En comparanza con munchos anfibios, los reptiles con pates tienden a tener estremidaes más grandes y fuertes que-yos dexen caminar, correr, escavar, nadar o engatar. Amás, les pates de dellos reptiles tán más per debaxo del cuerpu que nos anfibios, lo que-yos dexa cargar más pesos. Igual que nos anfibios, l'escayu dorsal de los reptiles ayuda a realizar gran parte del movimientu.
Tolos reptiles reprodúcense por fertilización interna, onde'l machu deposita la so espelma nel interior del cuerpu de la fema. Casi tolos reptiles machos tienen un órganu asemeyáu al pene que-yos dexa depositar la espelma nel cuerpu de la fema. Dempués de la fecundación, l'aparatu reproductivu de la fema cubre a los embriones con delles membranes y un cascarón correosu.
Los reptiles orixináronse a partir d'anfibios nel periodu Pérmicu, diversificándose mientres el Triásicu, Xurásicu y Cretácicu. A finales d'esti periodu sumieron casi por completu dellos grupos na gran estinción masiva del Cretácicu Terciariu, fai unos 65 millones d'años.
Según la taxonomía tradicional, los reptiles inclúin trés grandes llinaxes, contemplaos davezu como subclases:
Según la sistemática cladística, los reptiles son parafiléticos, como puede comprobase nel siguiente cladograma, basáu en "Tree of Life" y bien simplificáu:
Los sinápsidos, qu'inclúi los actuales mamíferos y una gran cantidá de formes fósiles rellacionaes con ellos y conocíos como "reptiles" mamiferoides, nun tienen de clasificase se dientro de los reptiles que, en sen estrictu, inclúin namái anápsidos y diápsidos. Les Aves queden englobaes nel "clado" Dinosauria xunto a tiranosaurios y formes allegaes; nótese que'l grupu actual más cercanu filoxenéticamente a les Aves son los cocodrilos. Si s'incluyen les Aves, el grupu Reptilia (=Sauropsida) ye monofiléticu.
Anguaño, úsase'l términu Sauropsida pa designar l'agrupación Anapsida + Diapsida; Sauropsida ye sinónimu de Reptilia en sen restrictivu (nun incluyendo Synapsida); l'antiguu conceutu de Reptilia (Synapsida + Anapsida + Diápsida) tiende a abandonase.
Célula procariota
Llámase procariotas (del griegu "πρό", "pro": «antes de»; "κάρυον", "karion": «núcleu») a les célules ensin núcleu celular estremáu, esto ye, que'l so material xenético alcuéntrase esvalixáu nel citoplasma, axuntáu nuna zona denominada nucleoide. Otra manera, les célules que sí tienen un núcleu estremáu de la citoplasma, llámense eucariotes, ye dicir aquelles que'l so ADN alcuéntrase dientro d'un compartimiento separáu del restu de la célula.
Amás, el términu procariota fai referencia a los organismos pertenecientes al reinu "Prokaryota", que'l so conceutu coincide col reinu "Monera" de les clasificaciones de Herbert Copeland o Robert Whittaker que, anque obsoletas, siguen siendo entá populares. 
Casi ensin esceición los organismos basaos en célules procariotas son unicelulares (organismos consistentes nuna sola célula). 
Créese que tolos organismos qu'esisten anguaño deriven d'una forma unicelular procariótica (LUCA). Esiste una teoría, Endosimbiosis seriada, que considera qu'a lo llargo d'un lentu procesu evolutivu, fai unos 1500 millones d'años, les procariotas derivaron nunes célules más complexes, los eucariotes.
Dende la so apaición, sufrieron una gran diversificación. El metabolismu de les procariotas ye descomanadamente variáu (a diferencia de los eucariotes), y causa que delles procariotas sían bien distintes a otres. Dalgunes son bien resistentes a condiciones ambientales estremes como temperatura o acidez, se les llapada Extremófilos. 
La totalidá de la diversidá de los sistemes metabólicos, ye tomada polos procariontes, polo que la diversidá metabólica de los eucariontes considérase como un subconxuntu de les primeres. El Marc Gutierrez Herblot me pone un monton :')
La nutrición puede ser autótrofa (quimiosíntesis o fotosíntesis) o heterótrofa (saprófita, parásita o simbiótica). En cuanto al metabolismu los organismos pueden ser: anaerobios estrictos o facultativos, o aerobiu.
Los organismos capaces de llevar a cabu esti procesu denominar fotótrofos y si amás son capaces d'afitar el CO2 atmosféricu (lo qu'asocede casi siempres) llámense autótrofos. Salvu en delles bacteries, nel procesu de fotosíntesis producen lliberación de osíxenu molecular (proveniente de molécules de agua) escontra la atmósfera (fotosíntesis oxigénica). 
Ye llargamente almitíu que'l conteníu actual d'osíxenu na atmósfera xeneróse a partir de l'apaición y actividá de dichos organismos fotosintéticos. Esto dexó l'apaición evolutiva y el desenvolvimientu d'organismos aerobios capaces de caltener una alta tasa metabólica (el metabolismu aerobiu ye bien eficaz dende'l puntu de vista enerxéticu).
La otra modalidá de fotosíntesis, la fotosíntesis anoxigénica, na cual nun se lliberar osíxenu, ye llevada a cabu por un númberu amenorgáu de bacteries, como les bacteries púrpures del azufre y les bacteries verdes del azufre; estes bacteries usen como apurridor d'hidróxenos el H2S, colo que lliberen azufre.
Dar de dos maneres: reproducción asexual o conxugación 
Xil
El xil (formula_1), tamién llamáu pedernal na so variedá nodular de color prietu, ye un mineral perteneciente a les anhidras amorfes dientro del grupu de la xil (como'l cuarzu o la calcedonia), toes elles de la subclase de los tectosilicatos. La so estructura ye criptocristalina (amestaos de cristales solu observables al microscopiu electrónicu)..
De gran durez (7 na escala de Mohs), usose na Edá de Piedra pa la ellaboración de ferramientes cortantes pola so capacidá de rompese en lascas (quebra concoidea, llámines rectes con llixeres curves). Rompese en puntes cortantes.
Xeneralmente tópase acomuñáu cola caliar, roques sedimentaries formaes por carbonatu de calciu, depositaes n'agües fondes. Típicamente preséntase en forma de nódulos ente estratos de caliar.
El home primitivu utilizaba'l pedernal, xuntu cola obsidiana, un vidriu d'orixe ígneu, para manufacturar ferramientes punzo-cortantes, como hachos de mano, puntes de fleches y puntes de llances.
Cuidao que el pedernal produz chispes al ser cutíu con otres roques dures o con metales, tamién foi usáu pa encender fogueres. Darréu foi emplegáu nes primeres armes de fueu, les armes de chispa, pa empecipiar la combustión de la pólvora. Esta aplicación sigue hasta los nuesos díes, siendo común que s'utilice pa producir la chispa nos encendedores.
Caliza
La caliar ye una roca sedimentaria compuesta mayormente por carbonatu de calciu (CACU), xeneralmente calcita. Tamién pue tener pequeñes cantidaes de minerales como magre, hematita, siderita, cuarzu, etc., que modifiquen (dacuando sensiblemente) el color y el grau de coherencia de la roca. El calter cuasi monomineral de les caliares dexa reconoceles fácilmente gracies a dos carauterístiques físiques y químiques fundamentales de la calcita: ye menos dura qu'el cobre (la so durez na escala de Mohs ye de 3) y reaiciona con fervencia delantre d'ácidos como'l ácidu clorhídricu.
Pol so aspeutu blancu son bien estremables. Les caliares formen nes mares templaos y poco fondos de les rexones tropicales, naquelles zones nes que los apurras detríticos son poco importantes. Dos procesos, que xeneralmente actúen conjuntamente, contribúin a la formación de les caliares:
El carbonatu de calciu eslleir con muncha facilidá n'agües que contienen gas carbónico disueltu (CO), por cuenta de la alta solubilidá del bicarbonatu cálcicu, como compuestu entemediu. Pero pal casu contrariu, en redolaes nos qu'agües cargaes de CO llibérense sópito a l'atmósfera, produzse xeneralmente la precipitación del carbonatu de calciu por demás, según la siguiente reacción:
Ca + 2 (HCO) = CACU + HO + CO 
Esa lliberación de CO produzse, fundamentalmente, en dos tipos de redolaes: na mariña cuando lleguen a la superficie enagües cargaes de CO y, sobre los continentes, cuando les agües soterrañes algamen la superficie.
Numberosos organismos utilicen el carbonatu de calciu pa construyir el so cadarma mineral, por cuenta de que trátase d'un compuestu abondosu y munches vegaes casi a saturación nes agües superficiales de los océanos y llagos (siendo, por ello, relativamente fácil inducir la so precipitación). Tres la muerte d'esos organismos, producir en munches redolaes l'acumuladura d'esos restos minerales en cantidaes tales que lleguen a constituyir sedimentos que son l'orixe de la gran mayoría de les caliares esistentes.
Anguaño llindada a unes cuantes rexones de les marees tropicales, la sedimentación caliar foi muncho más importante n'otres dómines. Les caliares que pueden reparase sobre los continentes formar en dómines caracterizaes por tener un clima muncho más templáu que l'actual, cuando nun había xelu nos polus y el nivel del mar yera muncho más eleváu. Amplies zones de los continentes taben entós daquella cubiertes per mares epicontinentales pocu fondos. Na actualidá, son relativamente poques les plataformes carbonatadas [marcada col (1) na imaxe cimera], desempeñando los petóns (2) un papel importante na fixación del carbonatu de calciu marín.
Ye una roca importante como reservorio de petroleu, dada la so gran porosidá. Tien una gran resistencia a la meteorización; esto dexó que munches escultures y edificios de l'antigüedá tallaos en caliar llegaren hasta l'actualidá. Sicasí, l'acción de l'agua de agua y de los ríos (especialmente cuando s'atopa acedada pol ácidu carbónico) provoca la so disolución, creando un tipu de meteorización característica denominada kárstica. Sicasí ye utilizada na construcción d'enrocamientos pa obres marítimes y portuaries como rompeolas, espigones, escolleres ente otres estructures d'estabilización y protección.
La roca caliar ye un componente importante del cementu gris usáu nes construcciones modernes y tamién puede ser usada como componente principal, xuntu con grebos, pa fabricar l'antiguu morteru de cal, pasta graso pa creación de estucos o llechaes pa "enjalbegar" (pintar) superficies, según otros munchos usos por casu n'industria farmacéutico o pellitera. Alcuéntrase dientro de la clasificación de recursos naturales (RN) ente los recursos non anovables (minerales) y dientro d'esta clasificación, nos non metálicos, como'l salitre, el aljez y el azufre.
Hipertensión arterial
La hipertensión arterial (HTA) ye una enfermedá crónica caracterizada por una medría continuu de les cifres de presión sanguínea nes arteries. Anque nun hai un estragal estrictu que dexe definir la llende ente'l riesgu y la seguridá, acordies con consensos internacionales, una presión sistólica sostenida percima de 139 mm o una presión diastólica sostenida mayor de 89 mm, tán acomuñaes con un aumentu medible del riesgu de aterosclerosis y poro, considérase como una hipertensión clínicamente significativa.
La hipertensión arterial acomuñar a tases de morbilidad y mortalidá considerablemente elevaes, polo que se considera unu de los problemes más importantes de salú pública, especialmente nos países desenvueltos, afectando a cerca de mil millones de persones a nivel mundial. La hipertensión ye una enfermedá asintomática y bono de detectar; sicasí, cursa con entueyos graves y letales si nun se trata a tiempu. La hipertensión crónica ye'l factor de riesgu modificable más importante pa desenvolver enfermedaes cardiovasculares, según pa la enfermedá cerebrovascular y renal.
La hipertensión arterial, de manera silente, produz cambeos nel fluxu sanguíneo, a nivel macro y microvascular, causaos de la mesma por disfunción de la capa interna de los vasos sanguíneos y el remocicáu de la paré de les arterioles de resistencia, que son les responsables de caltener el tonu vascular periféricu. Munchos d'estos cambeos anteceden nel tiempu a la elevación de la presión arterial y producen mancadures orgániques específiques.
Nel 90% de los casos la causa de la HTA ye desconocida, polo cual denominar «hipertensión arterial esencial», con una fuerte influencia hereditaria. Ente'l 5 y 10% de los casos esiste una causa directamente responsable de la elevación de les cifres tensionales. A esta forma d'hipertensión denominar «hipertensión arterial secundaria» que non yá puede n'ocasiones ser tratada y sumir pa siempres ensin riquir tratamientu al llargu plazu, sinón qu'amás, pue ser l'alerta p'alcontrar enfermedaes entá más graves, de les que la HTA ye namái una manifestación clínica.
Los diuréticos y los betabloqueantes amenorguen l'apaición d'eventos adversos por hipertensión arterial rellacionaos cola enfermedá cerebrovascular. Sicasí, los diuréticos son más eficaces nel amenorgamientu d'eventos rellacionaos cola enfermedá cardiaca coronaria. Los pacientes hipertensos que cumplen el so tratamientu tienen menos probabilidaes de desenvolver hipertensión severa o insuficiencia cardiaca congestiva.
Na mayoría de los casos, nos vieyos utilícense dosis baxes de diuréticos como terapia inicial antihipertensiva. En pacientes vieyos con hipertensión sistólica aisllada suel utilizase como terapia alternativa un inhibidor de les canales de calciu d'acción enllargada, tipu dihidropiridina. En pacientes vieyos con hipertensión non complicada, entá se tán realizando ensayos pa evaluar los efectos al llargu plazu de los inhibidores de la enzima convertidora de angiotensina y los bloquiadores del receptor de la angiotensina-II.
A la hipertensión denominar «la plaga silenciosa del sieglu XXI».
El Día Mundial de la Hipertensión celebra'l 17 de mayu.
Nel sieglu VI e.C. Sushruta menta per primer vegada nos sos testos los síntomes que podríen ser coherentes cola hipertensión.
Personalidaes reconocíes como'l Emperador Mariellu (en China), Cornelio Celso, Galeno y Hipócrates abogaron por tales tratamientos.
La comprensión moderna de la hipertensión empecipiar col trabayu del médicu William Harvey (1578-1657), quien nel so llibru de testu "De motu cordis" foi'l primeru en describir correchamente la circulación sanguínea sistémica bombiada alredor del cuerpu pol corazón. En 1733, Stephen Hales realizó la primer midida de la presión arterial rexistrada na hestoria.
Hales tamién describió la importancia del volume sanguíneo na regulación de la presión arterial. La contribución de les arterioles perifériques nel caltenimientu de la presión arterial, definida como «tonu», foi fecha per primer vegada por Lower en 1669 y darréu por Sénac en 1783. El papel de los nervios vasomotores na regulación de la presión arterial foi reparada por investigadores como Claude Bernard (1813-1878), Charles-Édouard Brown-Séquard (1817-1894) y Augustus Waller (1856-1922). El fisiólogu británicu William Bayliss (1860-1924) afondó esti conceutu nuna monografía publicada en 1923.
En 1808, Thomas Young realizó una descripción inicial de la hipertensión como enfermedá.
En 1836, el médicu Richard Bright reparó cambeos producíos pola hipertensión sobre'l sistema cardiovascular en pacientes con enfermedá renal crónica.
Cannon y Rosenblueth desenvolvieron el conceutu de control humoral de la presión arterial ya investigaron los efectos farmacolóxicos de la adrenalina. Trés collaboradores que dexaron avanar la conocencia de los mecanismos humorales de control de presión arterial son T. R. Elliott, Sir Henry Da-y y Otto Loewi.
En 1868, George Johnson postuló que la causa de la hipertrofia ventricular esquierda (HVI) na enfermedá descrita por Bright foi la presencia de hipertrofia muscular nes arteries más pequeñes por tol cuerpu. Nuevos estudios patolóxicos clínicos por sir William Gull y HG Sutton (1872) dieron llugar a una descripción más detallada de los cambeos cardiovasculares producíos na hipertensión. Frederick Mahomed foi unu de los primeros médicos n'incorporar sistemáticamente la midida de la presión arterial como parte d'una evaluación clínica.
La reconocencia de la hipertensión primaria o esencial atribúyese-y a la obra de Huchard, Vonbasch y Albutt. Observaciones por Janeway y Walhard llevaron a demostrar el dañu d'un órganu blancu, que calificó a la hipertensión como l'asesín silenciosu». Los conceutos de la renina, la angiotensina y aldosterona fueron demostraos por dellos investigadores a finales del sieglu XIX y principios del sieglu XX. Nikolai Korotkov inventó la técnica de l'auscultación pa la midida de la presión arterial. Los nomes Irvine H. Page, Donald D. Van Slyke, Harry Goldblatt, John Laragh y Jeremy B. Tuttle son prominentes na lliteratura sobre la hipertensión, y el so trabayu ameyora l'actual comprensión de les bases bioquímiques de la hipertensión esencial. Cushman y Ondetti desenvolvieron una forma oral d'un inhibidor d'una enzima convertidora a partir de péptidos de venenu de culiebra y acredítase-yos cola síntesis esitosa del antihipertensivo captopril.
Dato recién del Estudiu Framingham del Corazón suxuren qu'aquellos individuos normotensos mayores de 65 años d'edá tienen un riesgu pa tola vida averáu de 90% de tener hipertensión arterial. Dende los años 1980, el númberu de pacientes ensin diagnosticar aumentó de 25% hasta casi un 33% nos años 1990, la prevalencia de insuficiencia renal aumentó de menos de 100 por millón d'habitantes hasta más de 250 por millón y la prevalencia de insuficiencia cardiaca congestiva doblóse.
La presión arterial clasificar en base a dos tipos de midíes, la presión arterial sistólica y diastólica, espresaes como una tasa, como por casu 120/80 mm («120 sobre 80»). La presión arterial sistólica (la primer cifra) ye la presión sanguínea nes arteries mientres un llatíu cardiacu. La presión arterial diastólica (el númberu inferior) ye la presión ente dos llatíos. Cuando la midida de la presión sistólica o diastólica ta percima de los valores aceptaos como normales pa la edá del individuu, considérase como prehipertensión o hipertensión, según el valor midíu (ver tabla).
La hipertensión presenta numberoses sub-clases, qu'inclúin: hipertensión fase I, hipertensión fase II, y hipertensión sistólica aisllada. La hipertensión sistólica aisllada referir a la presencia d'una presión sistólica elevada conjuntamente con una presión diastólica normal, una situación frecuente nes persones d'edá avanzada. Estes clasificaciones llógrense faciendo la media de les llectures de la presión arterial del paciente en reposu tomaes en dos o más visites del paciente. Los individuos mayores de 50 años clasifíquense como hipertensos si la so presión arterial ye de manera consistente siquier 140 mm sistólica o 90 mm diastólica. Los pacientes con presión arterial mayor de 130/80 mm con presencia simultánea de diabetes o enfermedá renal riquen tratamientu.
La hipertensión clasifícase como resistente o refractaria en suxetos trataos con siquier 3 fármacos antihipertensivos a dosis plenes, unu d'ellos diuréticu, con un fayadizu cumplimientu de la medicación antihipertensiva, ye dicir si la medicina convencional nun amenorga la presión arterial a niveles normales.
N'EE.XX. y el Reinu Xuníu publicáronse guíes pal tratamientu de la hipertensión resistente.
La hipertensión arterial defínese como'l nivel de presión capaz de producir mancadura cardiovascular nun paciente determináu. Considérase qu'esti estragal ta percima de 135/85 mm (milímetros de mercuriu). Per otra parte ye obligatoriu faer una valoración global de riesgu pa cada persona, enferma o non, pa calcular les cifres de presión que tendríen de considerase «segures» pa ella.
En resume, pa cada paciente esistiría una cifra estragal pa diagnosticar «hipertensión». Dichu nivel va tar dau pola evidencia científica disponible con relación al so perfil individual, cuantimás evidencia proveniente d'estudios, observacionales, epidemiolóxicos o d'esperimentos clínicos controlaos.
Apocayá'l JNC 7 "(The Seventh Report of the Joint National Committee on Prevention, Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Pressure)" definió como prehipertensión a la presión arterial entendida ente 120/80 mm y 139/89 mm. La prehipertensión nun ye una enfermedá, sinón una categoría que dexa identificar persones con altu riesgu de desenvolver hipertensión. Esta cifra puede variar d'alcuerdu al sexu y edá del paciente.
La hipertensión al exerciciu ye una elevación escesiva de la presión arterial mientres el exerciciu.
El rangu consideráu normal mientres l'exerciciu pa los valores sistólicos ye ente 200 y 230 mm.
La llectura de la tensión sistólico tien predominiu sobre la diastólica dempués de los 50 años, siendo al aviesu previu a esa edá. Enantes de los 50 años d'edá la presión arterial diastólica ye un potente factor de riesgu de cardiopatía, ente que la presión arterial sistólica ser dempués de los 50 años d'edá.
Enfermedá renal crónica **#
Poliquistosis renal
Fibrodisplasia
Dalgunos de los factores ambientales que contribúin al desenvolvimientu de la hipertensión arterial inclúin la obesidá, el peracabo d'alcohol, el tamañu de la familia, circunstancies de nacencia y los oficios estresantes. Notóse qu'en sociedaes económicamente prósperes, estos factores aumenten la incidencia d'hipertensión cola edá.
Aprosimao un terciu de la población hipertensa deber al consumu de sal, porque al aumentar la ingesta de sal aumenta la presión osmótica sanguínea al retenese agua, aumentando la presión sanguínea. Los efectos del escesu de sal dietético depende na ingesta de sodiu y a la función renal.
Reparóse que la renina, secretada pol reñón y acomuñada a la aldosterona, tiende a tener un rangu d'actividaes más ampliu en pacientes hipertensos. Sicasí, la hipertensión arterial acomuñada a un baxu nivel de renina ye frecuente en persones con ascendencia negra, lo cual probablemente esplique la razón pola que los melecines que inhiben el sistema renina-angiotensina son menos eficaces nesi grupu de población.
N'individuos normotensos, la insulina aguiya l'actividá del sistema nerviosu simpáticu ensin alzar la presión arterial Sicasí, en pacientes con condiciones patolóxiques de base, como'l síndrome metabólicu, l'aumentada actividá simpática puede sobreponese a los efectos vasodilatadores de la insulina. Esta resistencia a la insulina foi propuesta como unu de los causantes del aumentu na presión arterial en ciertos pacientes con enfermedaes metabóliques.
La hipertensión arterial ye unu de los trestornos más complexos con un componente xenéticu asociáu a l'apaición de la enfermedá. Estudiáronse a más de 50 xenes que podríen tar arreyaos cola hipertensión.
Al trescurrir los años y según los aspeutos de la enfermedá, el númberu de fibres de coláxenu nes parés arteriales aumenta, faciendo que los vasos sanguíneos vuélvanse más ríxidos. Al amenorgase asina la elasticidá, la área seccional del vasu amenórgase, creando resistencia al fluxu sanguíneo y de resultes compensadora, auméntase la presión arterial.
Poro, los factores determinantes de la presión arterial son factores qu'afecten al gastu cardiacu y a la fisioloxía y estructura de les arterioles. Por exemplu, l'aumentu de la mafa d'el sangre tien efectos significativos sobre'l trabayu necesariu pa bombiar una cantidá dada de sangre y puede dar llugar a un aumentu persistente de la presión arterial.
Les condiciones de maleabilidad de la paré de los vasos sanguíneos (componentes pulsátiles) afecten la velocidá del fluxu sanguíneo, polo que tamién tienen una potencial relevancia no que fai a la regulación de la presión arterial. Amás, los cambeos na espesura de les parés vasculares afecten a l'amplificación de la resistencia vascular periférica en pacientes hipertensos, lo que trai a reflexón d'ondes en dirección a la aorta y opuestes al fluxu sanguíneo, aumentando la presión arterial sistólica. El volume de sangre circulante ye regulada pol sal renal y el manexu de l'agua, un fenómenu que xuega un papel especialmente importante na hipertensión sensible a les concentraciones de sal sanguíneu.
La mayoría de los mecanismos acomuñaos a la hipertensión secundaria son xeneralmente evidentes y entiéndense bien. Sicasí, aquellos rellacionaos cola hipertensión esencial (primaria) son muncho menos entendíos. Lo que se sabe ye que'l gastu cardiacu alzar a principiu del cursu natural de la enfermedá, con una resistencia periférica total (RPT) normal. Col tiempu, mengua'l gastu cardiacu hasta niveles normales, pero amóntase la RPT. Tres teoríes fueron propuestes pa esplicar esti fenómenu:
Apocayá, el trabayu rellacionáu cola asociación ente la hipertensión esencial y el dañu sosteníu al endotelio ganó favor ente los científicos enfocaos na hipertensión. Sicasí, nun ta del tou claru si los cambeos endoteliales precieden al desenvolvimientu de la hipertensión o si tales cambeos débense principalmente a una persistente presión arterial elevada.
Los órganos que la so estructura y función vense alteriaos por cuenta de la hipertensión arterial non tratada o non controlada denominar «órgano diana» ya inclúin el sistema nerviosu central, arteries perifériques, corazón y riñonos, principalmente. L'asociación ente la presión arterial y el riesgu de cardiopatíes, infartu agudu de miocardiu, derrame cerebral y enfermedaes renales ye independiente d'otros factores de riesgu. Por exemplu, n'individuos entendíos ente les edaes de 40 y 70 años d'edá, cuando la presión arterial atopar ente 115/75 a 185/115 mm, cada medría de 20 mm na presión sistólica o de 10 mm en presión diastólica dobla'l riesgu d'apaición de dalguna d'estes enfermedaes.
La hipertensión arterial persistente puede causar un accidente cerebrovascular trombótico o embólico, infartos lacunares o un accidente cerebrovascular hemorráxicu con hematoma intracerebral, ente otros. Tanto la presión sistólico y diastólico elevaes son perxudiciales; una presión diastólica de más de 100 mm y una presión sistólica de más de 160 mm dieron llugar a una incidencia significativa d'enfermedaes cerebrovasculares. Otres manifestaciones de la hipertensión inclúin la encefalopatía hipertensiva, mancadures microvasculares cerebral y la llocura d'orixe vascular de resultes de múltiples infartos del sistema nerviosu central.
La hestoria clínica del paciente hipertensu ten de ser recoyida al detalle y arriquecese con información provista por parientes cercanos, o por otros médicu o personal paramédico que lo atendieren nel pasáu, si aplica. La hipertensión ye una enfermedá asintomática por excelencia, tantu asina que-y la llamó «l'asesina silenciosa», polo que nun resultaría estrañu que nun se recoyer munchos síntomes na hestoria, o qu'estos síntomes sían pocu específicos (dolor de cabeza, maréu y trestornos visuales, por casu). Una vegada bien definíu'l motivu de consulta y habiéndose documentado los datos relevantes de la presente enfermedá, tien de faese énfasis dende la primera consulta sobre los siguientes datos:
Esta información ye vital pa la valoración global de riesgu cardiovascular de cada paciente hipertensu. Cada elementu de riesgu o diagnósticu clínicu, resueltu o non (tratáu o non tratáu), cada síntoma, cada antecedente tendría de ser incluyíu nuna llista de problemes. Esto va ayudar a entamar el tratamientu global ensin escaecer puntos importantes.
=== Procedimientos pa la midida correcta de la presión arterial Tomar de la presión arterial en pacientes d'altu riesgu tien d'efectuase de manera correcta cola cuenta de safar los falsos negativos ya inclusive falsos positivos.
El médicu va faer un exame físicu completu, que tendrá d'incluyir la siguiente información:
=== Exames de llaboratoriu encamiéntense los siguientes estudios de llaboratoriu básicos pa tou paciente hipertensu:
Dellos procedimientos de diagnósticu de gabinete son útiles pal estudiu de too hipertensu. Búscase confirmar el diagnósticu, refugar causes secundaries y determinar la presencia (o faer siguimientu) de mancadures d'órganu blancu y del so grau de severidá.
Otros procedimientos (dóppler d'arteries renales, monitorización de Holter, estudios de función autonómica, pruebes de mecánica vascular o función endotelial, estudios de medicina nuclear, tomografía axial computarizada, resonancia magnética nuclear) podríen ser necesarios en ciertos pacientes, pero nun se consideren obligatorios pa los niveles básicos d'atención. Tendrá de valorase, al indicalos, la relación costo/beneficiu pa cada individuu en particular, independientemente de los recursos disponibles.
El tratamientu de la hipertensión arterial ta acomuñáu a un amenorgamientu de la incidencia de derrame cerebral d'un 35-40%, de infartu agudu de miocardiu ente 20-25% y de insuficiencia cardiaca en más d'un 50%.
Indícase tratamientu pa la hipertensión a:
Los pacientes prehipertensos o que nun califiquen pa recibir tratamientu específicu tienen d'afaer los sos vezos modificables, ente ellos:
El Séptimu Comité suxure, como llinia inicial medicamentosa pa la hipertensión, les siguientes estipulaciones:
Magar nun ye posible esaniciar por completu la hipertensión, delles acciones son bien útiles y necesaries pa prevenir la so apaición y p'evitar l'empeoramientu de los síntomes:
El Niño
El Niño ye un fenómenu climáticu, erráticamente cíclicu (Strahler fala de ciclos ente trés y ocho año), que consiste nun cambéu nos patrones de movimientu de les corrientes marines na zona intertropical provocando, arriendes d'ello, una superposición d'agües templaes procedentes de la zona del hemisferiu norte darréu al norte del ecuador sobre les agües d'emersión bien fríes que caractericen la corriente de Humboldt; esta situación provoca estragos a escala zonal (na zona intertropical) por cuenta de les intenses agües, afectando principalmente a América del Sur, tanto nes mariñes atlántiques como nes del Pacíficu. 
El nome d'"El Niño" débese a pescadores del puertu de Paita al norte de Perú que repararon que les agües del sistema de corrientes del pacíficu oriental o corriente de Humboldt, que cuerre dende la mariña meridional de Chile pel sur hasta'l norte frente a les mariñes septentrionales de Perú, caleciendo na dómina de les fiestes navidiegues y los cardúmenes o bancos de pexes sumíen de la superficie oceánica, por cuenta d'una corriente caliente procedente del golfu de Guayaquil (Ecuador). A esti fenómenu diéron-y el nome de Corriente d'El Niño, pola so asociación cola dómina de la Navidá y el neñu Xesús. 
El nome científicu del fenómenu ye Oscilación del Sur El Niño ("El Niño-Southern Oscillation", ENSO, poles sos sigles n'inglés). Ye un fenómenu esplicáu pol movimientu de rotación terrestre y, arriendes d'ello, pol desplazamientu de les marees del hemisferiu norte al hemisferiu sur, siempres dientro de la zona intertropical.
Günther D. Roth definiólo asina: 
L'episodiu prodrómicu empecipia nel océanu Pacíficu tropical, cerca d'Australia y Indonesia, y con él altériase la presión atmosférica en zones bien distantes ente sigo, prodúcense cambeos na dirección y na velocidá de los vientos y muévense les zones d'agua na rexón tropical.
En condiciones normales, tamién llamaes "condiciones neutrales", los vientos alisios (que soplen d'este a oeste) apilen una gran cantidá d'agua y calor na parte occidental d'esti océanu. Arriendes d'ello, el nivel superficial del mar ye aprosimao mediu metro más altu n'Indonesia que frente a les mariñes del Perú y Ecuador norte y centru de Chile.
Amás, la diferencia na temperatura superficial del mar ye d'alredor de 8 °C ente dambes zones del Pacíficu. Les temperatures "fríes" presentar en América del Sur porque xuben les agües fondes y producen una agua rico en nutrientes y caltién el ecosistema marín. Mientres el fenómenu de "La Neña" les zones relativamente húmedes y lluvioses alcontrar al sudeste asiáticu, ente que n'América del Sur ye relativamente secu.
Mientres El Niño los vientos alisios debilítense o dexen de soplar, la máxima temperatura marino mover escontra'l sistema de corrientes Chilenu-Peruana, que ye relativamente fría, y la mínima temperatura marino mover escontra'l Sudeste Asiáticu. Esto provoca l'aumentu de la presión atmosférica nel sudeste asiáticu y l'amenorgamientu n'América del Sur. Tou esti cambéu asocede nun intervalu de seis meses que, aprosimao, va dende xunu a payares; ye bien fuerte con alteraciones nel clima.
Les consecuencies d'esti fenómenu climáticu lleva a rexones d'América del Sur a:
Unu de los eventos climáticos de mayor impactu en Guatemala ye'l fenómenu d'El Niño, con importantes implicaciones nel clima, que se reflexó na variación de los réximes d'agua. So eventos severos rexistróse un amenorgamientu importante nos acumulaos d'agua l'entamu de la dómina lluviosa, con implicaciones de menor disponibilidad d'agua, quemes, etc.
El fenómenu acomuñóse a mayor incidencia de frentes fríos, aumentu del númberu de furacanes nel Pacíficu ente que mengüen nel Atlánticu, Caribe y golfu de México, tal como se vieno reparando nos últimos años.
Estes condiciones atmosfériques causen hinchentes importantes nes cuenques de los ríos, principalmente los correspondientes a la aguada del Pacíficu les cualos vense agravaes pola alta vulnerabilidá de munches zones poblaes establecíes n'árees d'altu riesgu como marxes de ríos y fasteres propenses a deslizamientos.
En determinaes rexones aleatories (desconocíes) del sudeste asiáticu provoca:
Consecuencies globales:
Resumiendo les conclusiones de quien estudiaron les buelgues dexaes dende fai dellos milenios por eventos climáticos escepcionales en delles zones asitiaes ente la desaguada del ríu Piura, al norte y la de la Quebrada de los Pollinos cerca de Tacna, al estremu sur de Perú. 
Nun se sabe bien cuálos yeren les condiciones climátiques que reinaben na mariña Peruana enantes de la era interglacial actual, llamada holocenu (que s'estableció dende fai 10 a 15 milenios). El nivel del mar yera de 80 a 120 m más baxu y la llinia de la vera más alloñada, hasta dellos kilómetros. El autores tán d'alcuerdu en pensar que les condiciones climátiques sobre la mariña peruana yá yeren desérticas o siquier grebes. Dellos investigadores afirmen que los eventos d'El Niño esisten dende fai a lo menos 40.000 años.
En partir norte de Perú, reparar un eventu d'El Niño que provoca hinchentes cada 5 ó 10 años. Nel Sur estos eventos son escasos, pero pueden sobrevenir y son de cutiu devastadores.
Les buelgues dexaes polos distintos Niño varien según les rexones. Les cronoloxíes pueden ser distintes. Puede constatase que, de norte a sur de la mariña peruana sobrevienen cada 200, 300 o 500 años, una catástrofe climática mayor que probablemente provocó de cutiu o facilitó la desapaición violenta de delles civilizaciones como la cultura Chavín, la dinastía Naylamp o la cultura Lambayeque. Esta ciudá foi destruyida en 1585 por un eventu d'agües enchentes, acomuñaes a un fenómenu El Niño fuerte. Na dómina atribuyóse la culpa de la destrucción de la ciudá al gobernador, que sería castigáu por haber camudáu de llugar la estatua del fundador de la ciudá.
Nos años 1460, una serie acomuñada d'El Niño-La Niña provocaron hambrunas y pestes que de xuru influyeron nuna fonda crisis del imperiu Inca.
Diversos investigadores concordaron nuna cronoloxía completa de los eventos d'El Niño a partir de los elementos históricos.
Los eventos calificaos de bien fuertes, que podríen comparase colos eventos de 1982-83 y de 1997-98 sobrevinieron en 1578, 1728, 1790-93, 1828, 1876-78, 1891 y 1925-26, ye dicir 9 eventos bien fuertes en 475 años, ye dicir aprosimao cada 50 años.
Otros 10 eventos son calificaos ente Fuerte y Bien Fuerte (F+) y otros 21 de Fuertes. Poro, hubo 40 eventos Fuertes y Bien Fuertes en 475 años, ye dicir unu cada 9 años.
Neños Bien Fuertes como los de 1925, 1983 ó 1997 van sobrevenir aprosimao cada 50 años, en media.
Neños normales o canónicos van sobrevenir en promediu cada 3 o 4 años. Estos tienen de cutiu efectos benéficos sobre les cultures y la xeneración de los recursos n'agua, pero provoquen una sobre dos o tres veces (en promediu cada diez años) daños apreciables.
Finalmente, hai que recordar que nel Perú, los hinchentes non siempres son provocaes pol Fenómenu El Niño. Los huaicos de cutiu catastróficos son munches vegaes venceyaos por deslizamientos de terrén, (provocaos por temblón, accidentes glaciares o escesu d'agües rellacionaes con El Niño o non).
Les investigaciones del Síndrome El Niño puede poner orde nel contestu de les posibilidaes del cambéu climáticu. L'afayu d'un ciertu ciclaxe nel remanecimientu d'El Niño puede hipotetizar alrodiu de non cambeos climáticos globales. Hai espertos en disidencia en pensar na hipótesis d'un non recalentamientu global del clima del planeta, polos antiguos mega «Neños Bien Fuertes», y que na actualidá sían menos frecuentes.
En payares de 1997 realizóse un foru pa predicir los impactos d'El Niño. "¿Cuántu va llover na rexón?" o "¿Cuántu intensificaránse los vientos pa los furacanes?" fueron dos de les de cientos d'entrugues que se realizaron nel foru. Les consecuencies del fenómenu El Niño, en 1997, fueron bien fuertes, non solamente afectaron les mariñes de Suramérica, sinón que tamién afectó Centroamérica, el Pacíficu mexicanu y la corriente de California, causando intenses agües dende l'estáu de Baxa California, en Méxicu, afectando a delles ciudaes como Ancón, Rosarito, San Diego, Tijuana ente otres, hasta'l sur del Perú y norte de Chile respectivamente. Provocó, amás d'epidemies, gran erosión nes mariñes, quemes forestales, perda pesquera y agrícola. Inclusive'l 13 d'avientu de 1997, iviernu boreal, diose un frente fríu xuntu coles intenses agües del fenómenu que producieron una nevada nel norte y centru del estáu de Jalisco. Esto traxo consigo un descensu na temperatura de -7° C, dempués de 116 años que nun se presentaba a esti nivel.
Pal fondu desconocimientu del clima, que nos vien regulando, dende la Era Postglacial (Würm), con una "estabilización climática" y ciclos desconocíes, un episodiu cada 116 años ye 1 minutu climáticu. N'este mesmu día presentáronse nevaes en ciudaes que non nieva usualmente como Guadalaxara, San Luis Potosí, Llión y Aguascalientes provocando tamién la suspensión d'actividaes nos puertos de Manzanillo y Lázaro Cárdenes en Méxicu.
El fenómenu d'El Niño afectó en 1997-98 gran parte del Ecuador, Perú y Chile, nesti postreru se vió reflexáu nos envernaes de Chile central en 1997, concentrándose los sos efectos ente payares de 1997 y abril de 1998. Les agües promediu mensuales algamaron 701 mm en Baltes, 623 202 mm en Chiclayo, superando llargamente los niveles normales. Pero puede afectar a otros países.
Los departamentos más afectaos del país fueron los de Baltes, Piura, Lambayeque, La Libertad, y Ica.
Los ríos que desagüen nel Pacíficu algamaron caudales bien importantes, dalgunos de los cualos fueron:
Los daños causaos concentrar na infraestructura vial, agricultura ya infraestructura urbanes eléctriques. Envaloráronse 880 km de carreteres destruyíes onde 115 km correspuenden a carreteres asfaltaes, 394 km a afirmaes y 334 km a víes ensin afirmar y trochas. Igualmente fueron afectaos 845 km de carreteres asfaltaes, 4.640 km de carreteres afirmaes y 1.060 km de víes ensin afirmar aprosimao. Tiénense 58 pontes estropiaes totalmente y 28 pontes afectaes con un llargor total de 4395 m.
Afectáronse poblaciones urbanes o rurales de Baltes, Piura, Ica, Oxapampa, Villarica, Pozuzo, Junín, y Trujillo, comprometiéndose les sos obres de saneamientu d'agua y desaguadoriu.
L'amplitú escepcional d'esti fenómenu obliga a modificar el razonamientu técnicu tradicional y proponer midíes y tipos d'obres distintes de los encamentaos nel pasáu.
En Ecuador, El Niño ciñu a casi tol país pero principalmente a les provincies de la zona costera: Esmeraldas, Manabí, Los Ríos, Guayas y El Oro. Delles provincies serranes de la rexón andina fueron tamién afectaes en Ecuador.
El Síndrome El Niño ye un conxuntu d'eventos climáticu-hidrolóxicos, que la so naturaleza, apaición, intensidá, nun ta entá claramente definida, como tampoco la so magnitú, los sos llugares de afectación, frecuencia y estremos tán suxetos a incertidumes en razón del increíblemente curtiu periodu de rexistru de l'amuesa estadística.
A empiezos del sieglu XXI, la asignación de cambeos recién nel ENSO, o predicciones escontra cambeos futuros de clima, nun llograron correlaciones consistentes. Más resultaos de 2005 tienden a suxurir que los relativamente proxectaos calentamientos, podríen siguir a cambeos nos patrones espaciales El Niño, ensin necesariamente alteriar la variabilidá natural d'esti patrón, mientres el ciclu ENSO podría encurtiase mínimamente.
Según l"'Institutu pa la Tierra" de la Universidá de Columbia el fenómenu climáticu "El Niño" sería'l causante de numberosos conflictos surdíos tres la Segunda Guerra Mundial. Según los investigadores del "Institutu pa la Tierra" los episodios más duros d'El Niño precederíen al 30% de les guerres civiles nun centenar de países. El riesgu d'un conflictu doblaríase al respective de los periodos de La Neña. Globalmente l'apaición d'escesives temperatures grandes seques taríen rellacionaes col 21% de los 234 conflictos que l'Institutu pa la Tierra analizó dende 1950 a 2004.
La Neña
La Neña foi una de los dos carabeles qu'usó Cristóbal Colón nel so primer viaxe al Nuevu Mundu en 1492. La otra carabela yera "La Pinta". La tercer embarcación, "La Santa María", en realidá yera una nao o "carraca" y non una carabela.
Construyida nos antiguos estelleros del puertu de la Ribera de Moguer ente 1487 y 1490, na so botadura sobre'l ríu Tintu, la nave recibió'l nome de "Santa Clara" (n'honor al Monesteriu de Santa Clara de dicha localidá), anque pasaría a la posteridá col nome de los sos propietarios, los hermanos Neñu. Fabricada con maderes de pinu y chaparro, el so primitivu velame llatín foi tresformáu a veles cuadraes na escala que la flotilla descubridora realizó nes Canaries, y yá na isla de La Española instalóse-y, al pie de los sos palos de trinquete, mayor y contramesana, un nuevu palu de mesana. Les veles de "La Neña" escarecíen de rizos, polo que nun teníen un sistema de cabos que dexara amenorgar la superficie en casu de fuerte vientu. Les jarcias que sosteníen los palos taben engabitaes nes bandes del buque. La carabela escarecía de castiellu de proa, ente que l'alcázar yera bastante pequeñu.
Cristóbal Colón, en presencia del escribán Alonso Pardo executó en Moguer una real provisión que, en nome de los Reis Católicos, dába-y poderes pa requisar tres carabeles en:
Confiscó dos naves que dempués fueron refugaes. Finalmente los Pinzón escoyeron a "La Neña" xuntu con "La Pinta" por ser bien maniobrable. La costeó el conceyu de Palos como-y foi ordenáu na real provisión unviada polos monarques a esta localidá.
"La Neña" travesó'l Atlánticu nel viaxe descubridor encabezada por Vicente Yáñez Pinzón, con Juan Neñu como maestre y pilotada por Sancho Ruiz de Gama. Tres el fundimientu de la carabela "Santa María", convertir na nave capitana de la espedición. Al mandu de la carabela La Neña diba Cristóbal Colón, y de la carabela La Pinta Martín Alonso Pinzón.
El día 14 de febreru de 1493 al altor de les Islles Azores cruciar con una fuerte torbonada que tuvo a puntu de faer naufragar les embarcaciones. Col pasar de les hores la violencia de la torbonada provocó la perda de contactu ente les carabeles y la tripulación de La Neña empiecen a tarrecese lo peor. Nesi momentu Cristóbal Colón, decidió echar en suerte'l pelegrinar en romería al Conventu de Santa Clara como acción de gracies pa superar tan mala situación (Votu colombín).
N'aportando de nuevu al puertu de Palos el 15 de marzu de 1493, emponer escontra Moguer, con Cristóbal Colón, los Neñu y el restu de la marinería moguereña, dellos indios y papagayos. La xente, allegre, ver llegar al Conventu de Santa Clara onde cumplieron el votu realizáu. Encendieron un ciriu y tuvieron aquella nueche en vixilia.
Testigu del momentu foi Juan Rodríguez Cabezudu, amigu del almirante y cuidador del so fíu Diego. Este confiesa nes probanzas del Almirante de 1515 lo siguiente: 
El 25 de setiembre del mesmu añu formó parte de la flotilla del segundu viaxe de Colón. Yá nes nueves tierres, partió como capitana d'un viaxe d'esploración nel que s'afayaron Xamaica y la mariña sur de Cuba.
Nueves noticies de "La Neña", yá daquella propiedá de la Corona, lléguennos dende'l puertu de Haití, onde un ciclón funde nel branu de 1495 a tolos barcos amarraos a puertu, sacante a esta carabela, qu'anque sufrió dellos daños, foi l'únicu navío que nun naufragó.
Esta capacidá de caltenese a flote foi quiciabes determinante por que "La Neña" sirviera de modelu al primer barcu construyíu en América, la carabela "Santa Cruz", conocida como "La India". Torna a España cola segunda espedición colombina'l 11 de xunu de 1496.
Nos años posteriores, la Corona encamienta'l gobiernu de "La Neña" a Alonso Medel, quien realiza cola carabela dellos viaxes comerciales. Nel intre d'una d'estes espediciones ye prindada por barcos corsarios franceses, dalgunos de que los sos tripulantes, naturales de El Puertu de Santa María, son sobornaos con 30 ducaos por Medel, y ayuden al español a escapar de los corsarios.
L'últimu viaxe de "La Neña" del que tenemos noticia foi una espedición a Haití, dempués de qu'el navío fora reparáu y calafateado en Palos, con un costu de 35.000 maravedíes.
Apenes 35 díes dempués de la so partida, "La Neña" enriba a Haití n'unu de los más rápidos viaxes trasatlánticos de la hestoria.
A partir d'esi momentu nun tenemos noticies fiables de la suerte de "La Neña", anque una mención a una carabela "Santa Clara", gobernada por Alonso Prieto en 1508, llévanos a pensar que la carabela moguereña, una de les naves más famoses de la hestoria, salearía inda unos años más ente'l vieyu y el nuevu continente qu'ella ayudó a afayar.
Radiación electromagnético
La radiación electromagnético ye una combinación de campos eléctricos y magnéticos trémboles, que s'arrobinen al traviés del espaciu tresportando enerxía d'un llugar a otru. 
La radiación electromagnético puede manifestase de diverses maneres como calor radiao, lluz visible, rayos X o rayo gamma. A diferencia d'otros tipos d'onda, como'l soníu, que precisen un mediu material p'arrobinase, la radiación electromagnético puede arrobinase nel vacíu. Nel sieglu XIX pensábase qu'esistía una sustanza indetectable, llamada éter, qu'ocupaba'l vacíu y sirvía de mediu d'espardimientu de les ondes electromagnétiques. L'estudiu teóricu de la radiación electromagnético denominar electrodinámica y ye un subcampo del electromagnetismu.
Esisten ensame de fenómenos físicos asociaos cola radiación electromagnético que pueden ser estudiaos de manera unificada, como la interacción d'ondes electromagnétiques y partícules cargaes presentes na materia. Ente estos fenómenos tán por casu la lluz visible, el calor radiao, les ondes de radiu y televisión o ciertos tipos de radioactividá por citar dalgunos de los fenómenos más destacaos. Toos estos fenómenos consisten na emisión de radiación electromagnético en distintos rangos de frecuencies (o equivalentemente distintos llargores d'onda), siendo'l rangu de frecuencia o llargor d'onda el más usáu pa clasificar los distintos tipos de radiación electromagnético. La ordenación de los diversos tipos de radiación electrogmanética por frecuencia recibe'l nome d'espectru electromagnéticu.
La lluz visible ta formada por radiación electromagnético que les sos llargores d'onda tán entendíes ente 400 y 700 nm. La lluz ye producida na corteza atómica de los átomos, cuando un átomu por diversu motivos reciben enerxía pue que dalgunos de los sos electrones pasen a capes electróniques de mayor enerxía. Los electrones son inestables en capes altes de mayor enerxía si esisten niveles enerxéticos inferiores sacupaos, polo que tienden a cayer escontra estos, pero al aparrar escontra niveles inferiores el caltenimientu de la enerxía rique la emisión de fotones, que les sos frecuencies frecuentemente cayen nel rangu de frecuencies acomuñaos a la lluz visible. Eso ye precisamente lo qu'asocede en fenómenos d'emisión primaria tan diversos como la llapada del fueu, un filamente incandescente d'una llámpara o la lluz procedente del sol. Secundariamente la lluz procedente d'emisión primaria pue ser reflexada, refractada, absorbida parcialmente y esa ye la razón pola cual oxetos que nun son fontes d'emisión primaria son visibles.
Cuando se someten a dalgún metal y otres sustances a fontes de temperatura estes calécense y lleguen a emitir lluz visible. Pa un metal esti fenómenu denominar calecer "en caldia", una y bones la lluz emitida primeramente ye acoloratada-anaranxada, si la temperatura álzase más blanca-amarellentada. Convien señalar que primero que la lluz emitida por metales y otres sustances sobrecalentadas sía visible estos mesmos cuerpos radien calor en forma de radiación infrarroxo que ye un tipu de radiación electromagnético non visible directamente pol güeyu humanu.
Cuando un alambre o cualquier oxetu conductor, tal como una antena, conduz corriente alterna, la radiación electromagnético arrobinar na mesma frecuencia que la corriente.
De forma similar, cuando una radiación electromagnético incide nun conductor eléctricu, fai que los electrones de la so superficie bazcuyen, xenerándose d'esta forma una corriente alterna que la so frecuencia ye la mesma que la de la radiación incidente. Esti efectu usar nes antenes, que pueden actuar como emisores o receptores de radiación electromagnético.
Puede llograse muncha información alrodiu de les propiedaes físiques d'un oxetu al traviés del estudiu del so espectru electromagnéticu, yá sía pola lluz emitida (radiación de cuerpu negru) o absorbida por él. Esto ye la espectroscopia y úsase llargamente en astrofísica y química. Por exemplu, los átomos de hidróxenu tienen una frecuencia natural d'oscilación, polo qu'emiten ondes de radio, que tien un llargor d'onda de 21,12 cm.
En función de la frecuencia, les ondes electromagnétiques pueden nun travesar medios conductores. Esta ye la razón pola cual les tresmisiones de radio nun funcionar sol mar y los teléfonos móviles quedar ensin cobertoria dientro d'una caxa de metal. Sicasí, como la enerxía nun se crea nin se destrúi, cuando una onda electromagnética topeta con un conductor pueden asoceder dos cuesas. La primera ye que se tresformen en calor: esti efectu tien aplicación nos fornos de microondes. La segunda ye que se reflexen na superficie del conductor (como nun espeyu).
La velocidá d'espardimientu de la radiación electromagnético nel vacíu ye "c". La teoría electromagnética establez que:
siendo formula_2 y formula_3 la permitividad eléctrica y la permeabilidá magnética del vacíu respectivamente.
Nun mediu material la permitividad eléctrica formula_4 tien un valor distintu a formula_2. Lo mesmo asocede cola permeabilidá magnética formula_6 y, poro, la velocidá de la lluz nesi mediu formula_7 va ser distintu a "c". La velocidá d'espardimientu de la lluz en medios distintos al vaciu ye siempres inferior a "c".
Cuando la lluz camuda de mediu esperimenta una esviación que depende del ángulu con qu'incide na superficie que dixebra dambos medios. Fálase, entós, d'ángulu incidente y ángulu de tresmisión. Esti fenómenu, denomináu refraición, ye claramente apreciable na esviación de los fexes de lluz qu'inciden na agua. La velocidá de la lluz nun mediu puede calculase a partir del so permitividad eléctrica y de la so permeabilidá magnética de la siguiente manera:
La permitividad eléctrica y la permeabilidá magnética d'un mediu distintu del vacíu dependen, amás de la naturaleza del mediu, del llargor d'onda de la radiación. D'esto esprender que la velocidá d'espardimientu de la radiación electromagnético nun mediu depende tamién del llargor d'onda de dicha radiación. Poro, la esviación d'un rayu de lluz al camudar de mediu va ser distintu pa cada color (pa cada llargor d'onda). L'exemplu más claru ye'l d'un fexe de lluz blanco que se "descompon" en colores al pasar por un prisma. La lluz blanco ye realmente la suma de fexes de lluz de distintos llargores d'onda, que son esviaes de manera distinta. Esti fenómenu llámase dispersión. Ye'l causante de la aberración cromática, el halo de colores que puede apreciase alredor de los oxetos al reparalos con preseos qu'utilicen lentes como prismáticos o telescopios.
Una consecuencia importante de la electrodinámica clásica ye qu'una partícula cargada en movimientu aceleráu (rectilliniu, circular o d'otru tipu) tien d'emitir ondes electromagnétiques siendo la potencia emitida proporcional al cuadráu de la so aceleración, de fechu la fórmula de Larmor pa la potencia emitida vien dada por:
Un exemplu d'esti fenómenu d'emisión de radiación per parte de partícules cargaes ye la radiación de sincrotrón.
Atendiendo al so llargor d'onda, la radiación electromagnético recibe distintos nomes, y varia dende los enerxéticos rayo gamma (con un llargor d'onda del orde de picómetros) hasta les ondes de radio (llargores d'onda del orde de kilómetros), pasando pol espectru visible (que la so llargor d'onda ta nel rangu de les décimes de micrómetru). El rangu completu de llargores d'onda ye lo que se denomina'l espectru electromagnéticu.
L'espectru visible ye un minúsculu intervalu que va dende'l llargor d'onda correspondiente a'l color violeta (aprosimao 400 nanómetros) hasta'l llargor d'onda correspondiente a'l color colloráu (aprosimao 700 nm).
En telecomunicaciones clasifiquen les ondes per aciu un conveniu internacional de frecuencies en función del empléu al que tán destinaes como se repara na tabla, amás débese considerar un tipu especial llamáu microondes, que s'asitien el so rangu de frecuencies ente 1 GHz y 300 GHz, esto ye, llargores d'onda d'ente 30 centímetros a 1 milímetru, que tienen la capacidá de travesar la ionosfera terrestre, dexando la comunicación satelital.
Maxwell acomuñó delles ecuaciones, anguaño denominaes "Ecuaciones de Maxwell", de les que s'esprende qu'un campu eléctrico variable nel tiempu xenera un campu magnético y, recíprocamente, la variación temporal del campu magnético xenera un campu eléctrico. Puede visualizase la radiación electromagnético como dos campos que se xeneren mutuamente, polo que nun precisen de nengún mediu material p'arrobinase. Les ecuaciones de Maxwell tamién predicen la velocidá d'espardimientu nel vacíu (que se representa "c", pola velocidá de la lluz, con un valor de 299.792.458 m/s), y la so dirección d'espardimientu (perpendicular a les oscilaciones del campu eléctrico y magnético que, de la mesma, son perpendiculares ente sigo).
Dependiendo del fenómenu estudiáu, la radiación electromagnético puede considerase non como una serie d'ondes sinón como un fexe o fluxu de partícules, llamaes fotones. Esta dualidá onda-corpúsculo fai que cada fotón tenga una enerxía directamente proporcional a la frecuencia de la onda acomuñada, dada pola relación de Planck:
onde formula_13 ye la enerxía del fotón, formula_14 ye la constante de Planck y formula_15 ye la frecuencia de la onda.
"Valor de la constante de Planck"
Asina mesmu, considerando la radiación electromagnético como onda, el llargor d'onda formula_17 y la frecuencia d'oscilación formula_15 tán rellacionaes por una constante, la velocidá de la lluz nel mediu ("c" nel vacíu):
A mayor llargor d'onda menor frecuencia (y menor enerxía según la relación de Plank).
Nailon
El nailon (de la marca comercial rexistrada: "nylon"®) ye un polímeru artificial que pertenez al grupu de les poliamides. Xenérase formalmente por policondensación d'un diácidu con una diamina. La cantidá d'átomos de carbonu nes cadenes de la amina y del ácidu pue indicase darrera de les iniciales de poliamida. El más conocíu, el PA6.6 ye polo tanto'l productu formal del ácidu hexanodioicu (ácidu adípicu) y la hexametilenodiamina.
Por razones práctiques nun s'utiliza l'ácidu y l'amina, sinón soluciones de l'amina y del cloruru del diácidu. Ente los dos fases, fórmase'l polímeru que pue ser espandíu pa dar el filu de nailon. 
Un polímeru paecíu ye'l perlón que se forma por apertura y polimerización d'una lactama, xeneralmente la "caprolactama". La diferencia ta en que nel nailon les cadenes tán formaes por polímeros de la fórmula de xeneral ( ..-NH-C(=O)-(CH)-C(=O)-NH-(CH)-...) ente que nel perlón les cadenes tienen la secuencia ( ..-NH-C(=O)-(CH)-NH-C(=O)-(CH)-...).
El descubridor del nailon y quien lu patentó de primeres foi Wallace Hume Carothers. El descubrimientu foi'l día 28 de febreru de 1935, pero nun foi patentáu hasta'l 20 de setiembre de 1938 (O.S. Patents 2130523, 2130947 et 2130948). A la muerte d'ésti, la empresa DuPont caltuvo la patente.
Los Llaboratorios DuPont, en 1938, produxeron esta fibra sintética fuerte y elástica, que trocaría en parte a la seda y el rayón.
El nailon ye una fibra testil elástica y resistente, nun lu ataca'l virugu, nun precisa plancháu y utilízase na confección de medies, texíos y teles de puntu, tamién cerdes y sedales. El nailon moldiáu utilízase como material duro na fabricación de diversos instrumentos, como mangos de cepiyos, peñes, etc.
Con esti inventu, revolucionóse en 1938 el mercáu de les medies, cola fabricación de les medies de nailon, pero llueu fixéronse bien difíciles de consiguir, porque al añu siguiente los Estaos Xuníos entraron na Segunda Guerra Mundial y el nailon foi necesariu pa faer material de guerra, como cuerdes y paracaíes. Pero enantes de les medies o de los paracaíes, el primer productu de nailon foi'l cepiyu de dientes con cerdes de nailon. Les primeres partíes llegaron a Europa en 1945.
Créese qu'el so nome ye un xuegu de palabres, faciendo referencia a NY (Nueva York) y Lon (Londres), dos ciudaes que conxugaes n'idioma inglés dan como resultáu NyLon, yá que lo afayaríen dos investigadores que vivíen ún en cada ciudá.
Según John W. Eckelberry (DuPont), "nyl" ye una sílaba escoyida al azar y "on" ye n'inglés un sufixu de munches fibres.
Otra lleenda atribúi'l nome a abreviaciones de exclamaciones como "Now You Lousy Old Nipponese" (o "Now You Look Old Nippon" o "Now You Loose Old Nippon") en contra de los xaponeses al tratase d'un sustitutu de la seda que s'importara de China ocupada polos xaponeses na Segunda Guerra Mundial.
Mientres la fabricación les fibres de nailon son sometíes a estrusión, testurizáu y filáu en frío hasta algamar cerca de 4 vegaes el so llargor orixinal, lo cual aumenta la so cristalinidá y resistencia a la tracción.
Al nailon puede amestáse-y fibra de vidriu p'apurrir una medría na rixidez.. 
Ye un polímeru cristalín yá que se-y da un tiempu por que se entame y esfrézase amodo, siendo por esto bien resistente. 
Les cadenes de nailon con un númberu par d'átomos de carbonu ente los grupos amida son más compactes y los sos puntos de fusión van ser más altos que los nailons con un númberu impar d'átomos de C. El puntu de fusión mengua y la resistencia a l'agua aumenta a midida que aumenta'l númberu de grupos metileno ente los grupos amida.
El nailon ye soluble en fenol, cresol y ácidu fórmicu. El so puntu de fusión ye de 263 °C.
El nailon 6,6 tien un monómeru, que se repite "n" vegaes, cuanto seya necesario pa dar forma a una fibra. El primer 6 qu'acompaña al nailon diznos el númberu de carbonos de l'amida y la segunda cifra ye'l númberu de carbonos de la cadena ácida.
El nailon 6,6 sintetízase por condensación nel llaboratoriu a partir de cloruru d'adipoílu y hexametilenodiamina. Pero nuna planta industrial de nailon, fabrícase xeneralmente faciendo reaccionar l'ácidu adípicu (deriváu del fenol) cola hexametilenodiamina (deriváu del amoniacu).
Como'l nailon produzse por condensación, la cinética ye por pasos. Por cuenta de qu'hai menos masa nel polímeru que nos monómeros orixinales, dicimos que'l polímeru ta entestáu con al respective de los monómeros. El subproductu ye agua y denómase entestáu. 
Les polimerizaciones por condensación xeneren subproductos. Les polimerizaciones por adición, non.
El nailon 6,6 ye una estructura heteroxénea yá que ta conformáu por C, H, CO, NH.
Acordies con la funcionalidá F=2, el nailon ye una fibra, xeneralmente d'alta densidá.
La organización de les molécules y l'enfriamientu cuidadosu col que se fai pa esti fin, determina que'l polímeru seya cristalín
Les fuerces moleculares del nailon son secundaries. Presenta fuerces de London (non polar) y múltiples pontes d'hidróxenu, como puede vese na gráfica anterior.
Los enllaces por ponte d'hidróxenu y otres interaiciones secundaries ente cadenes individuales, caltienen fuertemente xuníes a les cadenes polimériques. Tan fuerte, qu'éstes nun pruyen particularmente por esmucise una sobre otra. 
Esto significa que cuando s'espurre les fibres de nailon, nun s'estienden enforma, si ye que lo faen. Lo cual esplica por qué les fibres son ideales pa emplegales en filos y lluries. 
Les fibres tamién tienen los sos inconvenientes. Magar tienen bona fuerza tensil, ye dicir que son resistentes cuando s'espurre, polo xeneral tienen baxa fuerza compresional, esto ye, son febles cuando s'apreten o s'estrúin. Amás, les fibres tienden a ser resistentes nuna direición, la direición na que tán empobinaes. Si s'espurren n'ángulos reutos a la direición de la so orientación, tienden a debilitase. 
Por cuenta d'esta estraña combinación de resistencies y debilidaes, de cutiu resulta una bona idea emplegar les fibres xuntamente con otru material, como un termorríxidu. 
Les fibres úsense davezu pa reforzar los termorríxidos. Compensen les falencies de los termorrígidos y al empar, les resistencies de los termorríxidos faen lo propio coles falencias de les fibres. 
El nailon produzse per aciu de policondensación.
Cuando'l oxíxenu del carbonilu ye protonáu, vuélvese muncho más vulnerable al ataque del nitróxenu de la nuesa diamina. Esto asocede porque l'osíxenu protonáu porta una carga positiva. 
Al oxíxenu nun-y presta tener una carga positiva. Entós atrai escontra sigo mesmu los electrones que comparte col carbonilu. Esto dexa al carbonu del carbonilu deficiente d'electrones y llistu por que'l nitróxenu de la amina dóne-y un par.
El dímeru, tamién pue reaicionar con otros dímeros pa formar un tetrámeru. O puede reaicionar con un trímeru pa formar un pentámeru y de la mesma reaicionar con oligómeros más grandes. 
Finalmente, cuando esto asocede, los dímeros tresfórmense en trímeros, tetrámeros y oligómeros más grandes y estos oligómeros reaicionen ente sigo pa formar oligómeros entá más grandes. Esto sigue asina hasta que se faen lo suficientemente grandes como pa ser consideraos polímeros
Pa que les molécules crezan lo suficiente como pa ser consideraes polímeros, tenemos que faer esta reaición so vacíu. Nesti casu, tol subproductu agua va evaporase y va ser desaniciáu del mediu de reaición. Tenemos de desfacenos de l'agua por cuenta de una pequeña riegla llamada Principiu de Le Châtelier. 
Como se dixo enantes, la reaición nun precisa un catalizador ácidu pa llevase a cabu; La razón pola que se sabe esto, ye qu'al averanos a la fin de la polimerización, onde nun hai munchos grupos ácidos remanentes pa portase como catalizadores, la reaición entá prosigue. 
Esto ye, l'amina pue reaicionar colos ácidos carboxílicos non protonaos. Si nun fora asina, non podría llograse nailon 6,6 d'altu pesu molecular ensin un catalizador esternu, una y bones la reaición detendríase a conversiones más altes, cuando nun haya abondos grupos ácidos p'actuar como catalizadores.
La materia prima pa la producción de nailón 66 ye'l bencenu, que derívase del crackéu y de la reformación del petroleu
Perfume
El arume (proveniente del llatín "per", "por" y "fumara", "al traviés del fumu") faía referencia, en tiempos bien antiguos, a la sustanza arumosa qu'esprendía un fumu fragante al ser quemada. Los romanos nun utilizaron la palabra arume y según demuestra'l filólogu Joan Corominas, ésta apaez per primer vegada en llingua catalana na obra "Lo Somni" de Bernat Metge y a partir de 1528 na lliteratura francesa. Na actualidá, la palabra «arume» referir al líquidu arumoso qu'usa una persona, pa esprender un golor prestoso.
El términu perfumería tien cuatro acepciones, pudiendo referise a un establecimientu comercial onde vienden arumes, al arte de fabricar arumes, al conxuntu de productos y materies de la industria del arume, o al llugar onde se preparar los arumes o s'arumen ropes o pieles.
La hestoria cunta que Alexandru Magno yera bien aficionáu a utilizar arumes, capaz d'arumar cualquier habitación con solo l'arume del so cuerpu. Na Edá Media fabricáronse untaces con sustances arumoses, mofu incluyíu y dempués d'un períodu d'utilizar animales. Nos sieglos XVIII y XIX volver a l'agua de flores. L'arume ta tan presente na hestoria humana como cualquier héroe o lleenda.
Los arumes de la naturaleza acompañaron al ser humanu siempres: les flores, el mar, los árboles... Ramón Planes y Buera del Muséu del Arume de Barcelona sostien que tou empezó na prehistoria, el día qu'el home primitivu encendió una foguera pa calecer o p'alloñar les fieres que pudieren acesma-y y, por pura casualidá, encendió delles cañes o resines d'un árbol y éstes empezaron a esprender un golor prestoso, un golor inédito que nunca antes sintiera naide. “Quiciabes el fechu d'atopala tan prestosu y de que'l fumu alzárase directamente escontra'l cielu, fíxo-yos pensar n'utilizalo como ufrienda a les divinidaes o a les fuerces sobrenatural que lo habitaben y que dende ellí enriba rexíen los sos fráxiles destinos na Tierra”.
Añu 3.500 a. C. En Sumeria, que yera la civilización más avanzada y complexa del mundu nesa dómina; ellos fueron los que crearon el primer sistema d'escritura del mundu, los primeres n'usar preseos de bronce, los primeres en fabricar ruedes y contrariamente a lo que munchos suponen, fueron ellos y non los exipcios los que desenvolvieron per primer vegada untaces y arumes. Cuando los arqueólogos atoparon el sepulcru de la reina Schubab de Sumeria, sosprendiéronse abondo al topar xuntu al cuerpu una cucharita y un pequenu frascu trabayáu con filigrana d'oru: la reina guardara ellí la so pintura de llabios. Na Epopeya de Gilgamesh (un poema asiriu del añu 2.300 a.C. que tuvo de copiase de testos acadios muncho más antiguos, a xulgar pola apaición de dalgunos de los sos personaxes en tablillas cuneiformes de la mitoloxía sumeria, d'onde debieron de ser estrayíos y afechos polos acadios) atópense munches cites que faen referencia a la perfumería y a la cosmética.
Exiptu nun tardó en tomar de los sumerios la idea de la escritura y, como non, tou lo referente a la cosmética.
Los sacerdotes lliteralmente fumigaban les sos oraciones con arumes –qu'ellos mesmos ellaboraben-, emplegando golores fortísimos que favorecíen la elevación del espíritu: mirra, resina de terebinto, gálbano, olíbano, ládano... Los aceites arumaos, les untaces y les pintures tamién formaben parte del ritu: bien ceo pela mañana, cada sacerdote procedía al aséu de les estatues divines untándoles con untaces y maquillando les sos cares y los de les estatues.
Asina creíen llograr la protección de los dioses y asegurábense el pasu al más allá. Xustamente esta creencia ye la qu'esplica la práctica del embalsamamientu: caltener intactu'l cuerpu en sustances imputrescibles y arumaes pa entrar asina al cielu de los exipcios. A mediaos del 400 a. C., Heródoto escribió sobre esta tema: "Empieza quitándose el celebru polos furos de la ñariz con un gabitu de fierro inyectando nellos drogues disolventes. De siguío, realízase una incisión nes bandes con una piedra de Etiopía cortante y retírase los intestinos que se llimpien con vinu de palma y se purifican con arumes molíos. Enllénase l'abdome de mirra, de canela y d'otros arumes y vuélvese a coser. Dempués somórguiase'l cadabre en natrón onde se dexa mientres setenta díes... Depués, llávase'l cuerpu y envolúbrase en fines bandes de llinu recubiertes por una especie de goma..." Sirve pa reflexar la importancia del arume como sinónimu de pureza y esaltación divina (cuando s'abrir la tumba del faraón Tutankamon topáronse más de trés mil potes con arumes qu'entá calteníen el so golor a pesar de permanecer soterraes por más de 30 sieglos).
Les muyeres de l'alta sociedá acostumaben a ponese debaxo de les peluques que davezu llevaben, unos conos fabricaos con grasa de güe trescalada de diversos arumes. Esti pegote diba fundiéndose col calor corporal y del ambiente coles mesmes qu'arumaba'l cuerpu de quien lo portaba. Nenguna civilización posterior fixo usu d'él. Los chinos contribuyeron en gran parte del desenvolvimientu y mercadéu.
Pa los griegos, tou lo bello, harmoniosu, proporcionáu y estéticu yera bonu y per ende d'orixe divín, asina que a naide puede estraña-y qu'atribuyeren a los sos Dioses el regalu de los arumes y les untaces... La rosa, antes blanca y ensin golor, adquirió'l so color coloráu'l día que Venus clavóse un escayu y arramó la so sangre sobre ella. Y volvióse fragante al recibir un besu de Cupido. N'otra ocasión na que Venus fuxía d'unos malvaos sátiros, escondióse detrás d'unos matos de mirto y n'agradecimientu por non ser vista, dio-y a los mirtos el so arume tan característico. Los Dioses castigaron a Esmirna pol so tarrecible pecáu convirtiéndola nun árbol común y corriente, pero al vela llorar trescaláronse y mutar n'árbol de mirra que llora resines arumoses. El vendedores d'arumes griegos anunciar como fabricaos con esencies provenientes directamente del Olimpo.
Pero l'apurra más importante que los griegos fixeron a la perfumería foi l'aplicar el so arte a los frascos de cerámica utilizaos pa guardar los arumes, pieces d'arte qu'entá güei son difíciles d'igualar en guapura. Diseñaron siete formes p'almacenar arumes y decorar con animales mitolóxicos, figures xeométriques y escenes conmemorativas. El más conocíu foi'l lekythos, un frascu bien elegante y espodáu que aportó a tan popular que pa referise a daquién pocu solemne, dicíase que “nun tenía nin un lekythos”. Pero non tolos griegos amaben l'arume, Sócrates repunar, afirmando que nengún home tenía d'arumase, yá que una vegada arumaos golía igual un home llibre qu'un esclavu.
Al traviés del Mediterraneu, los griegos esportaron les sos costumes dende'l Cercanu Oriente hasta España, y esto incluyó'l so amor polos arumes. Asina, los primeres perfumistas y barberos salieron d'una colonia griega al sur d'Italia ya instaláronse en Roma nos tiempos de la República. Anque nos sos entamos Roma yera un pueblu probe y austero que se dedicaba principalmente a curiar los sos güertos y fataos y secundariamente a defendese de los sos vecinos, les socesives victories militares y una constante espansión xunida al debilitamientu del poder etruscu, convertir nuna ciudá brilloso y próspero, que pasó de la frugalidad a la opulencia.
La cosmética florió en Roma como nunca antes asocediera en nengún llugar y según agora los productos de guapura pretenden venir de París, yera bien “de nivel” dicir que los arumes llegaben dende Grecia (entá cuando nun lo fueren… como agora). Les dames romanes teníen una forma bastante particular d'arumase: faíen enllenar la boca de les sos esclaves con arumes pa depués ser espurreadas en cara y cuerpu. Una especie de vaporizador humanu. 
Pero en Roma non yá les persones arumábense. Antes de la batalla o nos regresos victoriosos, amugábense los estandartes de les lexones con fuertes arumes y tamién yera común arumar salones, vistíos, teatros, armes y hasta los animales, ensin mentar cualquier ceremonia relixosa, casoriu o entierru. Cúntase que l'emperador Ñerón mientres les sos llacuaes más selectes, faía cayer dende'l techu miles de pétalos de les más variaes y exótiques flores al empar que soltaba páxaros coles sos nales enfiñíes n'arumes, por que el arume esparder mientres el vuelu (recordemos que la so muyer, Popea, amaba bañase en lleche de pollina, obligando a treslladar mientres los sos viaxes a casi trescientos d'estos animales pa ser cataos cada mañana).
El cristianismu trai consigo una regresión nel usu de los arumes y los cosméticos y la condena a les «artimañas del diañu" utilizaes poles muyeres pa seducir a los homes. Clemente d'Alexandría autorizaba los baños, pero condergaba los establecimientos que de día y de nueche ocupar de masaxar, untar y depilar. San Jerónimo, San Cipriano y Tertuliano tarrecieron l'usu d'untaces y arumes, pero nun tardó en ponese de moda morder delicadamente una ramina de mirto col fin d'amosar asina un bellu dentame. Comoquier, ye la Biblia quien vuelve amosanos l'usu estendíu de la perfumería: nel Nuevu Testamentu vemos la imaxe de la hermana de Lázaro unxendo los pies de Jesús con arume o los trés Reyes Magos dexando inciensu y mirra nel preselbe (ye daqué singular que tanto la nacencia de Jesús como la so muerte tean amestaos colos arumes: “…tamién vieno Nicodemo, el que fora de nueche a ver a Jesús. Traxo como cien llibres de Mirra arumada y áloe. Envolubraron el cuerpu de Jesús con llenzos arumaos con esti amiestu d'arumes, según el costume de soterrar a los xudíos”. San Juan 19 39-40).
Los bizantíns son quien recueyen l'antorcha dexada polos romanos no que fai a los imperios; nel arte de la perfumería nun sería ventureru dicir que superaron a la mesma Roma (seique pol simple fechu de tener mano d'obra con tradición perfumista o por cuntar coles materies primes más cerca). Anque si de potencies falamos, tenemos de da-yos tol creitu a los árabes: ellos supieron asimilar y perfeccionar meyor que naide les conocencies de les cultures que los precedieron. Utilizando alambiques para destilar alcohol como soporte de les esencies, ellaboraron refinaos arumes como'l almizcle, la algalia y el Agua de Roses, por nomar los más amaos y riquíos en tola Edá Media. Mahoma, como tou bon árabe, amaba los arumes y el mesmu Corán promete a los fieles de corazón un paraísu arumao y bellu hurís de güeyos negros, feches del más puru de los almizcles...
Los intercambios ente Oriente y Occidente viéronse favorecíos poles Cruzadas (1096-1291) y los mercaderes empezaron a anubrir el mundu conocíu con nuevos arumes y especias, amás de poner otra vegada de moda la bona costume d'acompañar l'aséu con aplicaciones arumaes. Pero llueu vamos ver que les vieyes mañas son difíciles de dexar a un llau.
Mientres el Renacimientu producióse un redescubrimientu de la cultura greco-romana y, cola invención de la imprenta, numberosos trataos antiguos de perfumería fueron traducíos y publicaos en francés ya italianu, faciendo llegar a la población mil y una maneres d'usar arumes. Nesti períodu, sicasí, déxase de llau a la hixene y recúrrese a los arumes pa “nun goler como carneros”. Ye tan común ente les dames nun bañase como ponese nes axilas y ente les zanques esponxes arumaes. Como resulta evidente, la sarna taba a la orde del día tantu pa la plebe como ente los ricos y famosos (unu de los asistentes de Juana I de Castiella y Aragón, tamién conocida como la Lloca, escribió nuna de les sos cartes: «les fíes de la reina ameyoren adulces de la so sarna»). Pero'l puestu d'honor ente los mugrientos tener Enrique IV de Francia: non solamente nun se llavaba nunca sinón qu'amás nin siquier tenía por costume arumase. Na so nueche de bodes, la so esposa tuvo a puntu d'esmorecese y cartes de los sos amantes dexaron testimonios de les estomagaes y bálamos que sufrieron al compartir el so llechu. Pero paez qu'a lo menos se bañó una vegada. Foi nel Sena, onde antes de faelo, y a la vista de toos, mexó abondosamente. Y viendo qu'el so fíu, el futuru Luis XIII, duldaba en metese a l'agua, díxo-y una célebre y paternal máxima que fadría palidecer al mesmu san Martín: «Con enfotu, báñate y nun tengas mieu que más arriba del ríu otros mexaríen primero que yo».
Florencia y Venecia fueron les capitales del arume. Al morrer la alquimia en pos de la nacencia de la química, l'arte de la perfumería evolucionó notablemente al ameyorar la destilación y la calidá de les esencies. Emplegando técniques orientales, Venecia producieron los primeros frascos de vidriu sopláu, pero munchos vidreros italianos emigraron a Alemaña y Bohemia, atopando ende un cuarzu bastante duru que-yos dexó tallar, grabar, apolazar y decorar los sos envases. Dexaron a un llau el sopláu y desenvolvieron pal envasado nueves técniques.
Un interés: la moda imponía l'usu de guantes y estos indefectiblemente teníen de tar arumaos. Grasse, un pequenu pueblu al sur de Francia, fabricar en grandes cantidaes y les sos guanteros decidieron entós arumalos yá na fábrica. Pa eso empezaron col cultivu de lavanda, xazmín, mimosa, naranxales, roses… Na actualidá, Grasse cuenta con más de dos mil quinientos técnicos dedicaos puramente a la industria del arume.
L'arume ye un amiestu que contien sustances arumoses, pudiendo ser éstes aceites esenciales naturales o esencies sintétiques; un disolvente que puede ser sólidu o líquidu (alcohol na mayoría de los casos) y un fijador, utilizáu p'apurrir un prestosu y duraderu arume a distintos oxetos pero, principalmente al cuerpu humanu.
Los aceites esenciales son sustances orgániques, líquides anque delles vegaes sólides, de golor y sabor acres, irritantes ya inclusive cáustiques. Pueden destilarse ensin descomposición, nun son miscibles na agua pero son solubles n'alcohol y éter. Nun tienen el tactu graso y untuoso de los aceites fixos y nun dan xabón. Eslleen los cuerpos grasos, la cera y les resinas.
La so composición química ye variadísima; de cutiu zarren hidrocarburus de fórmula CH
o un múltiplu o submúltiplu y un compuestu osixenáu o alcanfor. Dalgunos contienen ésteres, alcoholes, fenoles; otros, contienen azufre. Esisten en tolos órganos de llantar pero especialmente nes fueyes y nes flores.
La mayor parte de les esencies yá esisten dafechu formaes na planta o vexetal; sicasí, otres non preexisten sinón que se formen pola acción del enagua sobre determinaes partes del vexetal por que la so acción combinar ciertos elementos que s'atopen nes célules y determinen la formación de la esencia.
Los fijadores qu'apiguren los diversos arumes inclúin bálsamus, ámbare gris y secreciones glandulares de ginetas y venaos almizcleros (estes secreciones ensin esleir tienen un desagradable golor, pero en solución alcohólica actúen como conservantes). Na actualidá, estos animales tán protexíos en munchos países, polo que los fabricantes d'arumes utilicen almizcle sintéticu.
La cantidá d'alcohol depende del tipu de preparación al que vaya empobináu. De normal, l'amiestu déxase avieyar un añu.
Los aceites esenciales (arumes) estrayer de los vexetales que los contienen formaos o que contienen los elementos pa la so formación. Esisten distintos procedimientos:
L'órganu d'arume ye un mueble d'usu profesional, imaxináu en 1884 pol escritor francés Joris-Darl Hyysmans pa la novela Â rebours, darréu construyíu por ebanistes pa usu de perfumistas y químicos, qu'apurre los frascos de materies primes dispuestos en semicírculu, pa la creación d'arume.
Hai dos tipos d'estructures pa la creación d'arumes. Por fases -notes de salida, medies y base- o monolítiques -l'arume caltener ensin variaciones mientres perdura-; esti últimu tipu empezar a crear a partir de 1980. Los arumes monolíticos caracterizar por tar creaes con pocos componentes al contrariu de les d'estructura por fases que son composiciones nes que fácilmente s'algamar a utilizar un centenar d'elementos.
Esisten distintos tipos d'arumes, según la so intensidá arumosa:
Al aplicase l'arume sobre la piel, el calor del cuerpu evapora el disolvente, permaneciendo les sustances arumoses, que s'estenen gradualmente mientres delles hores.
Determinaos compuestos utilizaos na fabricación d'arumes y agües de colonia podríen tener efectos como disruptores endocrinos y los sos consiguientes efectos adversos sobre la salú.
Otres sustances presentes na composición de los arumes podríen causar problemes n'individuos asmáticos, y/o alérxicu a dalgún de los sos compuestos.
Doma
La doma ye'l procesu pol cual una población d'una determinada especie animal o vexetal pierde, adquier o desenvuelve ciertos calteres morfolóxicos, fisiolóxicos o de comportamientu, que son heredables y, amás, son la resultancia d'una interacción enllargada y de una selección per parte del ser humanu. La so finalidá ye llograr determinaos beneficios de diches cambeos.
== Los oríxenes Rematada la Yera Glacial asocedió una espansión progresiva de montes sobre les grandes estepes provocando la emigración y l'estinción de dellos animales. En munchos casos tratar d'especies que constituyíen parte esencial de la dieta alimenticia del home. Los grupos humanos, hasta entós cazadores-pañadores, tuvieron de sumase al tresformamientu p'algamar la subsistencia. Los homes van tremase entós en grupos amenorgaos, apaeciendo d'esta forma los primeros asentamientos estacionarios. Ciertes teoríes señalen que nel so continuu dir y venir, el cazadores que refundiaben les granes de los frutos consumíos pudieron ver que, en condiciones apropiaes, estes xeneraben nueves plantes. La resultancia d'esti tresformamientu ye l'empiezu del Neolíticu.
El términu neolíticu, acuñáu pol naturalista británicu John Lubbock en 1865, deriva del griegu, "neo" 'nuevu' y "lithos" 'piedra', y fai referencia a la capacidá humana d'apolazar la piedra, en contraste cola talla de la mesma, mesma del Paleolíticu. L'aplicación d'esta nueva actividá interactuo con una serie de carauterístiques que provocaríen un cambéu radical nes formes de cultura humana; una d'elles representa un fenómenu qu'impulsó a numberosos especialistes a considerar una "Revolución neolítica": "la doma de plantes y animales."
L'acontecimientu, sicasí, estender de manera gradual. L'orixe de la agricultura, qu'implica la doma de plantes y animales, alcuéntrase representáu fundamentalmente por un enclín al sedentarismu y foi la necesidá de los grupos humanos cazadores-pañadores la qu'impulsó'l cambéu. La prueba anicia en que l'agricultura como tal ye una actividá que demanda mayor dedicación y hores de trabayu que la caza y menor previsión en razón de los avatares agrícoles.
D'esta manera, la naturaleza pasó de ser un hábitat a un conxuntu de recursos económicos que teníen de ser xestionaos pol home. Anque'l cambéu materializar en diverses partes del mundu, estudios arqueolóxicos determinaron l'apaición, fai aprosimao diez mil años, de los primeros asentamientos permanentes en Cercanu Oriente, na área conocida como'l "Creciente Fértil", dende Canaán (Jericó), pasando pel sur de Turquía (Çatal Hüyük), hasta Mesopotamia y el Golfu Pérsicu.
Tocantes a la ganadería, en principiu llindaríase a un control de los recursos animales, protexendo la fauna d'otros depredadores y cazando selectivamente. Pero namái puede falase de ganadería cuando s'empieza a criar al animal: controlando la so reproducción y curiándo-yos mientres l'iviernu.
Nesti periodu produz una serie de descubrimientos técnicos, favorecíos pola nuevu economía: la cerámica pa guardar los granos va tresformar na primer espresión artística del Neolíticu, l'apolazo aplicáu a un nuevu tipu d'hachu y una renovación xeneral del utillaje, ente los que depués s'atoparán mangos o morteros utilizaos na molienda de vexetales pa ellaborar farina.
Numberosos autores definieron la doma:
Nesta definición l'autor fala d'una adaptación evolutiva gradual al ser humanu y a condiciones ambientales nueves (encierre), colo cual indica que'l procesu trai llargos periodos y el pasu de numberoses xeneraciones, por que estos cambeos afítense genéticamente, sían cambeos nel comportamientu, na morfoloxía, fisioloxía o embrioloxía del ser vivu.
Zeuner (1963), reconoz cinco etapes fundamentales dientro del procesu de doma:
Hart (1985) indica qu'anguaño atopamos güei frente a la sesta etapa del procesu de doma, nel que les carauterístiques comportamentales y xenétiques de los animales de producción viéronse modificaes hasta tal puntu que perdieron la capacidá de sobrevivir y de reproducise ensin la intervención del home. Sicasí, magar ye verdá que los nuesos animales domésticos perdieron munches de les carauterístiques que-yos facer# posible afaer se a la vida na naturaleza, ye tamién ciertu que dalgunes d'estes carauterístiques pueden ser readquiridas, como asocede nel procesu de readaptación a la vida selvaxe.
Ye necesariu establecer la diferencia qu'esiste ente los términos doma y adomadura, pos indiquen dos procesos distintes que de cutiu se confunden. La diferencia ente los dos términos rescampla:
N'español, domar indica amansar y faer dondu a un animal per aciu exercicios y enseñances, sían estos monteses o domésticos. La doma consiste n'acostumar al animal fieru y xavaz a la vista y compañía de les persones; ye un procesu llargu nel que s'obliga a una especie a afaese pa vivir dependiendo del ser humanu.
El términu inglés "tame" o domado referir a individuos mansos, dondos, productu d'un trabayu fechu pol home pero que la so reproducción non someter a selección artificial, con mires de llograr mansedume, como nos animales domésticos. Yá Darwin (1859 y 1868) manifestaba que: Adomar ye más que domar ("Domestication is more than taming"). Col términu domésticu ("domestic", n'inglés) faise referencia a animales que, por selección directa del home, adquirieron carauterístiques xenétices, morfolóxiques, fisiolóxiques, y de comportamientu distintos a les que teníen el so proxenitores monteses.
L'adomadura, en dambos casos, fai referencia a individuos y non a poblaciones (conxuntu d'individuos), ente que la doma arreya a poblaciones enteres. Por exemplu, Puédese domar a lleones, tigres o panteres, pero non puede dicise que sían "especies doméstiques". La diferencia ente los dos llingües ye que n'inglés los animales "domados" reproducir en poblaciones monteses, resultando dificultosu en condiciones de cautiverio, pero n'español, l'adomadura tamién se refier a ciertes especies doméstiques, como los caballos.
Hai numberosos autores que falen del procesu de doma nel casu de les abeyes, onde les fases trescurrieron, pero la llinia divisoria ente abeyes doméstiques y monteses ye bien fina. A pesar d'escoyer les truébanos mientres miles d'años toos l'apicultores son conscientes de que cuando'l so meyor truébanu en mansedume deseya dexar la so cómoda casa en cuenta de un buecu d'árbol facer ensin mayores problemes y en numberoses oportunidaes sobrevive ensin mayores inconvenientes. Lo cual podríamos definir como un altu grau de readaptación a la vida montesa.
El procesu de doma llograr per aciu selección artificial de calteres, tantu genotípicos como fenotípicos, que l'home escueye per aciu refechos cruzamientos y una serie de lentos cambeos acumulaos nel tiempu.
La readaptación a la vida montesa (asilvestramiento) d'una especie doméstica ye'l procesu contrariu: nél la especie doméstica va perdiendo a mayor o menor velocidá los calteres escoyíos artificialmente al trate sometida al procesu de selección natural que, ensin dulda, favorez aquellos calteres más fayadizos por que la especie viva en forma llibre ensin los cuidos pertinentes que'l ser humanu espachaba. Una conducta agresiva pue ser bien ventaxosa pa l'abeya nel momentu d'atopase con un predador qu'ataca'l so truébanu. Readaptarse a la vida montesa o al estáu primixeniu de la especie nel tiempu va depender, en gran midida, de los cambeos xenéticos esperimentaes nel procesu de doma. Cuanto mayores fueren los cambeos alcanzaos nel procesu de doma, mayor va ser el tiempu de readaptación y la cantidá de xeneraciones que tendrán de trescurrir pa volver ser un animal montés. Y ye posible que munches especies que l'home adomó difícilmente van llograr volver a la vida montesa.
En casu de la abeya melífera tenemos que ser conscientes que nun hubo grandes cambeos xenéticos, fisiolóxicos o morfolóxicus que l'home escoyera. Por sobremanera la selección ye mansedume, porque'l restu son variables que la selección natural tamién tiende a resaltar, como ye'l comportamientu de llimpieza, tan destacáu n'enfermedaes y parásitos como ye'l casu de varroa, atopáu n'abeyes ruses que tienen un comportamientu natural de quitar les. Llogrando depués por selección artificial de cruzamientu d'estes abeyes resistencia a varroa n'otres races.
Tamién hai qu'estremar el grau d'adaptación al ambiente de distintes races de Apis mellifera, porque a pesar de trescurrir munchos sieglos d'importación de truébanos a Brasil d'abeyes de raza europees, éstes nunca llegaron a vivir n'estáu montés o rústicu; como lo fixeron los híbridos d'abeyes africanizaes d'abeyes africanes Apis mellifera scutellata con abeya criolla Apis mellifera del continente Americanu; que darréu invadieron la rexón tropical y subtropical del continente tantu al norte como al sur, probablemente por tar meyor afeches a estos tipos de climes. Por ello podríamos falar de races doméstiques y non d'especie doméstica, pero atopamos que les que definiríamos doméstiques nel nuesu continente (abeya europea) nun se porten de la mesma manera n'Europa onde sigo se tornen monteses.
Otru factor que xuega en gran midida nel procesu de readaptación a la vida montesa nel casu de l'abeya ye la gran cantidá de xeneraciones que trescurren nun periodu determináu, si comparar con un mamíferu de ciclu de vida llarga. Les abeyes tambien güei en dia sírvennos como fontes de salú yá con elles podemos 
- pa faer terapies a persones que subre de dolores reumaticos
- ameyora la circulacion sanguinea
La doma nun se llevó a cabu coles mesmes en tol mundu. Dizse, Envalórase qu'escontra 9000 e.C. empecipióse la Revolución neolítica, na cual el ser humanu empezó a sedentarizarse, de resultes de la práctica de la doma y darréu de la agricultura. Esto asocedió nel Cercanu Oriente. Posiblemente, el primer animal domésticu foi'l perru fai aprosimao 15.000 años.
En ganadería, un agriotipo ye l'animal selvaxe del que procede un animal domésticu. El agriotipo siempres pertenez a una sola especie, pero puede tratase de delles subespecies distintes d'ésta, yá sía porque l'animal foi adomáu de forma independiente en dos o más llugares al empar o porque'l criadores quixeron aprovechar les cualidaes de delles races selvaxes distintes. Los animales domésticos pueden cruciase colos sos agriotipos y tener descendencia fértil, siempres y cuando l'anatomía nun variara lo suficiente como pa torgar l'acoplamientu (como asocedería ente un chihuahua y un llobu selvaxe).
La agricultura surdió de manera independiente en dellos llugares de la tierra, y la prueba más antigua d'actividá agrícola data de fai diez mil años no qu'agora ye Iraq (Heiser 1990). La doma de plantes y animales asocedió primeramente na "media lluna de les tierres fértiles" de la Mesopotamia asiática, la rexón andina de Suramérica, en delles partes d'Asia, y en Méxicu, y de ende esvalixóse al restu del planeta. Delles rexones asimilaron estes práctiques muncho más rápido qu'otres (Diamond 1999). La doma de plantes y animales útiles pa la alimentación, la medicina y el trabayu tresformó radicalmente les sociedaes humanes. Los métodos convencionales de meyoramientu de plantes y animales, al traviés de la fertilización cruciada y la selección, dexaron desenvolver variedaes con grupos de carauterístiques particulares. Asina, dende tiempos inmemorables los seres humanos modificaron la redolada que los arrodia y como parte d'estes actividaes, escoyeron carauterístiques pervalibles de distintes plantes, animales y microorganismos. Al traviés del procesu de crucies controlaes y selección gradual, los nuesos ancestros escoyeron un grupu pequeñu de la enorme cantidá de plantes monteses y tresformar nos cultivos qu'agora conocemos. Mientres esti llargu procesu asocedieron munchos cambeos fenotípicos nes plantes, por casu: vezu de crecedera determinada, perda de la dispersión de la grana, maduración sincrónica, maduror tempranu, resistencia selectiva a plagues y enfermedaes, amenorgamientu de la cantidá de toxines, mayor productividá incluyendo granes o frutos más grandes ya inclusive perda de les granes nel casu del plátanu. Estos cambeos tienen de resultes un amenorgamientu na sobrevivencia de los cultivos nel mediu montés. Poro, los cultivos son agora dependientes de los cuidos de los humanos pal so espardimientu y sobrevivencia (Prakash 2001).
Escayu (dixebra)
Escayu puede referise a:
Críquet
El críquet (del inglés cricket) ye un deporte de bate y pelota, nel que s'enfrenten dos equipos d'once xugadores cada unu. Xugar nun campu de yerba, más o menos ovaláu (elípticu), que la so estensión nun tien de ser inferior a la d'unu de fútbol. Nel centru del campu hai un terrén rectangular al que se-y conoz col nome de "pitch".
Aniciáu na so forma entamada en Inglaterra, el críquet ye popular principalmente nos países de la Mancomunidá Británica de Naciones. Nos países del Subcontinente Indiu, ye'l deporte de mases.
Los oríxenes del críquet son inciertos y dieron llugar a ensame d'especulaciones. La mayoría d'el investigadores afirma qu'el críquet foi inventáu por neños de les comunidaes allugaes ente Kent y Sussex na Edá Media. Tamién se tienen datos d'un deporte similar, llamáu "creag", que practicaba'l príncipe Edward de Nawenden en 1300. 
Otra frecuente reivindicación foi la influencia flamenca. Paul Campbell, profesor del Departamentu d'Inglés y Teatru de la Australian National University de Camberra, afayó un poema que data de 1533, atribuyíu a John Skelton, un conocíu poeta y dramaturgu de la dómina, que ye la primer referencia conocida al xuegu del críquet. Nél, Skelton referir a los flamencos como los reis de los "crekettes", los palos curvados qu'utilizaben el pastores y utilizaben el texedores pa cutir una bola.
Por 1550 yá se xugaba en delles escueles y más tarde, nel sieglu XVII, el críquet espandir pol sur d'Inglaterra onde se xugaben partíos entamaos con 11 xugadores per llau. A fines del sieglu XVIII yá yera'l deporte nacional del país. Cola creación del Marylebone Cricket Club (MCC) afitáronse les riegles y supervisóse el xuegu hasta 1959. Más tarde fixéronse dellos cambeos y realizóse la primer Copa del Mundu en 1975. Güei ye un xuegu desaxeradamente popular nos países que lu han adoptáu.
L'equipu bateador ye'l qu'anota les carreres. Los bateadores xueguen en pareyes, unu a un estremu de la cancha de cricket ("pitch") dende onde se batea ("striker end") y l'otru dende onde se llanza la pelota ("non-striker end"). El bateador que s'atopa nesi momentu nel "striker end" debe batear la pelota lo más llueñe posible por que-y avague dambos bateadores correr al otru estremu, primero que la pelota sía devuelta a cualesquier de los estremos. L'actu de llegar dambos bateadores al otru estremu, produz una carrera. Si la pelota ye bateada lo suficientemente llueñe, pueden anotase más carreres diendo y viniendo al otru estremu hasta que la pelota vuelve. El bateador que termina nel "striker end" ye'l que s'enfrenta a la siguiente pelota.
L'equipu que llanza intenta non yá acutar el númberu de carreres, sinón tamién esaniciar a los bateadores del equipu contrariu. La pelota ye llanzada dende'l "non-striker end" pol llanzador, que va intentar da-y al "wicket", defendíu pol bateador, compuestu por trés palos verticales (los "stumps") sobre los cualos asítiense dos palitos travesales (los "bails"). Tantu como si'l bateador déa-y a la pelota, o non, la pelota ye recoyida por un defensa ("fielder") y devuelta al llanzador. Un conxuntu de seis lanzamiento constitúi un "over". Una vegada qu'un llanzador acaba un "over", otru llanzador cueye'l relevu y llanza otru "over" dende l'otru estremu de la cancha; los bateadores permanecen nel llau en que quedaron. Cada vez qu'un bateador ye esaniciáu ("out"), un nuevu bateador entra a formar pareya col bateador que nun foi esaniciáu.
La entrada remata cuando nun ye posible formar otra pareya; de normal cuando s'esanicien diez bateadores de los once. Unu de los bateadores queda non esaniciáu ("not out"). Una vegada acabada la entrada, los papeles camúdense y l'equipu que boleaba convertir nel bateador.
Los partíos de dos entraes apostar en dellos díes: trés o cuatro pa competiciones de "primer clase" (les lligues nacionales como'l County Championship n'Inglaterra o'l State Championship en Nueva Zelanda) y cinco pa un partíu internacional (Test Match). Si trescurríu esti tiempu nun se completaron los cuatro entraes, el partíu acaba n'empate. Acaldía xuéguense seis hores partíes en tres sesiones de dos hores (aprosimao 30 "overs" por sesión), con un descansu de 40 minutos pa la comida ("Lunch") y otru de 20 minutos pa la merienda ("Tea"). Cada equipu xuega alternativamente dos entraes, sacantes l'equipu que batea en segundu llugar nun llogre asitiase a menos de 200 carreres del so rival (150 en partíos de cuatro díes), y nesi casu, el capitán contrariu puede forzar que batee los dos entraes siguíes ("follow on"). Los equipos visten de blancu, la pelota ye de color coloráu granate; amás, nun s'apuesten so lluz artificial.
Los partíos d'una entrada apostar nun solu día y tán llindaos a un ciertu númberu de "overs". Anguaño los partíos internacionales d'un día (One-Day Internationals) tán llindaos a 50 "overs" por equipu. Esti sistema de partíu ye'l que s'emplega p'apostar la copa del mundu (Cricket World Cup) y denominar "One day International" (ODI). Les competiciones doméstiques varien ente 40 y 50, ente que una nueva modalidá de 20 "overs" ta siendo introducida con muncho ésitu en competiciones doméstiques. Los ODI pueden apostase con lluz artificial y los equipos pueden vistir de colores; la pelota ye blanca.
Los países declaraos con categoría abonda pa xugar partíos test pola International Cricket Council son: Inglaterra, Australia, Sudáfrica, Nueva Zelanda, Antillas (Antigua y Barbuda, Barbaos, Dominica, Guyana, Granada, Xamaica, Saint Kitts y Nevis, Santo Lucía, San Vicente y les Granadines y Trinidá y Tobago), India, Pakistán, Sri Lanka, Bangladex, Afganistán y Zimbabue.
Típicamente fechu de madera de sauce blancu ("Salix alba"), según el reglamentu, el bate tien de tar fechu de madera, salvo'l so mangu, que puede ser de caña y madera. El so llargor nun va poder entepasar los 965 mm con un anchor máximo de 108 mm. Nun ta axustáu'l so pesu, anque sueli ser de 1,1 a 1,4 kg.
La pelota de críquet ye maciza y de tamañu similar a la de tenis. Tien un núcleu de corchu recubiertu por delles capes de cuerda, y sobre éstes dos pieces semiesfériques de piel curtida xuníes por una tira del mesmu material, cosida a elles a mano.
Esta cordura d'aprosimao mediu centímetru de grosez sobresal unos milímetros de la superficie esférica, constituyendo una "imperfección" llamada "seam" n'inglés, que ye esplotada polos boleadores rápidos. Ellos intenten faer que la pelota bote nesi cantu, provocando una esviación de la so trayectoria que faiga al bateador cutila con una aresta del bate, en llugar de faelo col so parte central, mandando asina la pelota a les manos d'un defensor, y polo tanto esaniciándolo.
Les pelotes de críquet van perdiendo velocidá, durez y forma col usu. L'equipu del boleador intentara caltener siempres brillosu una de les sos metaes apolazándola cola so ropa y dexando que la otra se gastadura y póngase rugosa. Esta situación produz un efectu aerodinámicu de "swing" aviesu, ye dicir qu'un llanzamientu que sería "out-swing" con una pelota nueva, puede convertise inesperadamente en "in-swing" con una yá gastada, atrapando al bateador "lbw".
Sicasí, l'interferir cola condición de la pelota ye consideráu xuegu bien puercu. El xugadores nun pueden utilizar nengún métodu artificial p'acentuar el so rugosidad, más que la gastadura natural, nin utilizar productos químicos pa caltener pulida y brillosa la otra cara, anque sí ta dexáu valise de sustances naturales como la cuspia o'l sudu. 
La vida útil reglamentaria de la pelota de críquet ye de 80 "overs", tres los cualos l'equipu que s'atopa boleando tien la opción de pidir una nueva.
Los boleadores rápidos son capaces de consiguir consistentemente velocidáes de llanzamientu d'hasta 150 km/h, pa lo cual tienen que coyer una carrerilla d'unos 20 a 30 metros. Les condiciones atmosfériques inflúin nel boleo de swing, y a una velocidá un pocu menor, de 130 a 140 km/h, nun día estenu, la pelota diría recta. Sicasí, si'l día ta nublu empieza a "swing", ye dicir que describe un arcu inesperáu qu'el boleador intenta que vaya escontra'l "wicket" ("in-swing") (esaniciando asina al bateador por "lbw" al fallar el tiru o boleándolo) o escontra fuera, consiguiendo un efectu paecíu al "seamer".
Los boleadores lentos ("spinners") tienen una acción bien distinta: el so carrerilla ye de namá 2 o 3 m y llancen la pelota a una velocidá d'ente 80 y 100 km/h. Basen la so acción, non na velocidá, sinón nel efectu dáu a la pelota, bien colos deos, bien cola muñeca.
La Copa Mundial de Críquet ye'l tornéu a nivel escueyas más importante d'esti deporte. Apuéstase cada 4 años dende 1975 y la selección de Australia ye la que lo ganó más vegaes, en 1987, 1999, 2003 y 2007.
La Copa mundial de críquet de 2011 -celebrada ente'l 19 de febreru y el 2 d'abril de 2011 n'India, Sri Lanka y Bangladesh- foi ganada por India, que s'enfrentó na final a Sri Lanka por 80 carreres, con un marcador de 274/6 (50 overs) para Sri Lanka y 277/4 (48.2 overs) pa India. El partíu xugar nel Estadiu Wankhede de Bombay.
En 2003 salió un nuevu formatu de partíu llamáu Twenty20. La primera Copa Mundial de Twenty20 ganar India.
Les principales lligues nacionales de primera clase son el County Championship d'Inglaterra, el Sheffield Shield d'Australia y el Ranji Trophy de la India, que se xueguen dende 1890, 1892 y 1934 respectivamente.
Les lligues nacionales de críquet de Llista A d'Inglaterra y Australia empezar a apostar en 1963 y 1969 respectivamente. El Deodhar Trophy de la India empezar a apostar en 1973.
Na década de 2000 empezar a popularizar les lligues nacionales de críquet en formatu amenorgáu a 20 overs (Twenty20). La lliga d'Inglaterra xugar dende 2003, la Big Bash League d'Australia dende 2005, y la Lliga Premier de la India dende 2008.
Inventu
Inventu o invención (del llatín "invenire", "atopar" -vease tamién -) ye un oxetu, técnicu o procesu que tien carauterístiques novedoses tresformadores. Sicasí, delles invenciones tamién representen una creación innovadora ensin antecedentes na ciencia o la tecnoloxía qu'amplíen les llendes de la conocencia humana. 
N'ocasiones, puede concedese protección llegal a una invención per mediu d'una patente a aquellos inventos nuevos y non obvios . 
Los primeros inventos daten de la prehistoria fueron elementos realizaos en piedra, toscos y rústicos, los que fueron evolucionando al traviés de los tiempos. Na opinión de munchu autores el mayor, enantes de la documentación histórica, ye'l sistema de signos pa comunicase: el llinguaxe. D'acordies con otros el llinguaxe, nun ye un inventu, sinón una forma d'espresión natural, entendiendo por espresión como l'usu d'una capacidá innata. Los perros comunicar ente sigo, los delfines y los insectos... la nuesa incapacidá d'entender dichos llinguaxes, nun ye motivu pa descalificalos como tal, pos ye autodemostrativo que se comuniquen usando'l so propiu llinguaxe. Si'l llinguaxe considérase un inventu, entós munchu autores consideren que tamién se debe considerar inventores a toles especies d'animales que tienen llinguaxe sía ésti más o menos toscu o llindáu.
No que tol mundu paez tar d'alcuerdu ye en que los primeros inventos fueron los instrumentos pal procesáu de comida, la caza y la salú y la medicina. La ropa y de xacíu la rueda que posiblemente sía l'inventu más sustancial na prehistoria dende'l puntu de vista de la tecnoloxíes.
Magar un oxetu o métodu innovador y preséu puede desenvolvese pa satisfaer un propósitu específicu, la idea orixinal pue que nunca se realice como invención de trabayu, quiciabes porque'l conceutu sía de cierta manera pocu realista o impráctica. Como a "castiellos nel aire" puede referise a una idea creativa que non algame'l so oxetivu por cuenta de considerancies práctiques. La hestoria de la invención ta llena de tales casos, pos les invenciones nun surden necesariamente nel orde que sía más útil. Por exemplu, el diseñu del paracaíes foi resueltu muncho primero de la invención del vuelu autónomu. Otros inventos a cencielles solucionen problemes pa los cualos nun hai incentivu económicu pa los cualos apurrir una solución.
Per otra parte, cualquier barrera a la puesta en práctica puede a cencielles ser axudicada a llimitaciones de la inxeniería o la tecnoloxía que eventualmente pudieren superase al traviés de meyores científiques. La hestoria ta tamién apinada d'exemplos d'idees que tomaron un ciertu tiempu pa faese realidá física, según lo demostrao poles varies idees atribuyíes orixinalmente a Leonardo da Vinci y a les qu'agora se ve la so aplicación diaria en forma práctica.
Per un sitiu ta la motivación (altruista) xuníu a la "molición científica" qu'a cencielles escuerre crear un inventu col fin d'ameyorar daqué. Esti enfotu suel tar xuníu a la personalidá del inventor. 
La otra motivación sueli ser la pura y simple idea qu'escuerre la comercialización pa llograr unos rendimientos económicos.
Ye frecuente ver un amiestu de dambos en distintes dosis según cada casu. De normal reconocer una motivación o otra puede establecese en base a lo acertao del inventu respecto de les demandes d'un potencial mercáu. Si un inventu apaez cuando hai una gran demanda puede na mayoría de les ocasiones ser frutu d'un espíritu entamador con una conocencia de mercadotecnia bien marcáu. Si un inventu tien escasa demanda, la molición científica del inventor ye la que manda. Por exemplu cuando s'inventó'l teléfonu foi deshechado por munchos qu'inclusive con burlles indicaben que nun tenía utilidá práctica.
Comunicación
La comunicación (del llatín "communicatĭo, -ōnis") ye l'actividá consciente d'intercambiar información ente dos o más participantes col fin de tresmitir o recibir significaos al traviés d'un sistema compartíu de signos y normes semántiques. Los pasos básicos de la comunicación son la formación d'una intención de comunicar, la composición del mensaxe, la codificación del mensaxe, la tresmisión de la señal, la recepción de la señal, la decodificación del mensaxe y finalmente, la interpretación del mensaxe per parte d'un receptor.
La comunicación polo xeneral toma llugar ente tres categoríes de suxetos principales: los seres humanos (llinguaxe), los organismos vivos (biosemiótica) y los dispositivos de comunicación habilitaos (cibernética).
Nun sentíu xeneral, la comunicación ye la unión, el contactu con otros seres, y puede definise como'l procesu por aciu el cual tresmítese una información d'un puntu a otru.
Toles comunicaciones, sían intencionales o nun tienen dalgún efectu. Y tán compuestes por una serie d'elementos de la comunicación. El so propósitu o oxetivu puede denominase so l'acción d'informar, xenerar acciones, crear un entendimientu o tresmitir cierta idea.
Dependiendo de les clases de signos que s'emplegue, estrémase la comunicación non verbal y la comunicación verbal.
En munches ocasiones los signos verbales y los signos non verbales combinar nun mensaxe, dando llugar a formes mistes de comunicación. Un exemplu sería un anunciu publicitariu, el cine o un cómic.
Si atender a la relación que s'establez ente emisor y receptor, estrémase una comunicación unillateral y otra comunicación billateral.
La comunicación unillateral produzse cuando'l receptor nun se convierte n'emisor. Asocede nes señales de tráficu. La comunicación billateral produzse cuando'l receptor puede convertise de la mesma n'emisor. Asocede nuna conversación.
La comunicación non verbal consiste en tresmitir significaos na forma de mensaxes non verbales. Utilízase signos non llingüísticos. Exemplos de comunicación non verbal inclúin los xestos, les espresiones faciales, la espresión corporal, el contactu visual, la manera de vistir, la háptica (comunicación per mediu del tactu), la cronémica (significáu del tiempu na comunicación) y la kinésica (llinguaxe corporal), ente otros. La mesma comunicación oral contien elementos non verbales como la paralingüística (elementos non verbales qu'acompañen a la llingüística, por casu tonos de sorpresa, interés, desinterés, mieu, cansanciu, insinuaciones, etc.) Según estudios, el 55% de la comunicación humana dar por mediu d'espresiones faciales non verbales y un 38% per mediu del paralenguaje. Esto inclúi la mesma comunicación escrita na cual ye posible determinar sentíos nel estilu de escritura, la distribución d'espacios ente palabres y l'usu de emoticonus pa tresmitir emociones. Nesti sentíu, pa tresmitir un mensaxe empleguen colores, como la marca azul y colorao de los grifos, soníos, como la serena d'una ambulancia, y xestos, como'l chisgo d'un güeyu.
Dalgunos de los propósitos de la comunicación non verbal inclúin la complementación ya ilustración del mensaxe pa "reforzar" o "enfatizarlo", "reemplazar" o "sustituyir", "controlar" o "regular" ya inclusive "contradicir". Esto da-y una gran importancia a la comunicación non verbal porque contribúi a reforzar les idees y propósitos del emisor y ayuda al receptor a una meyor decodificación del mensaxe que recibe.
La comunicación verbal o comunicación llingüística ye aquella qu'utiliza les palabres como signos. Nun puede ser aisllada d'una serie de factores por que sía efectiva, lo qu'inclúi la comunicación non verbal, les habilidaes d'escucha y la clarificación. El llinguaxe humanu pue ser definíu como un sistema de símbolus o signos llingüísticos, conocíos como lexemas y regles gramaticales nos cualos los símbolos son manipoliaos. La palabra "llinguaxe" refierse amás a les propiedaes comunes del mesmu. Con estos signos representen los oxetos y fechos de la realidá, y xuniéndolos por aciu les riegles de la gramática constrúyense mensaxes complexos, esto ye, les oracionye, coles cualos represéntense pensamientos. Nel casu de que dos persones falen el mesmu idioma, van reconocer los signos que cada unu pronuncia, y el so significáu, de tal manera que va remembrar na mente un pensamientu o una idea que ye la que querdrá tresmitise.
El aprendizaxe d'ésti asocede de normal y de manera intensa mientres los años de la niñez humana. La mayoría de los idiomes nel mundu utilicen soníus y xestos como símbolus que faen posible la comunicación con otros llinguaxes, los que tienden a compartir ciertes propiedaes, anque esisten esceiciones. Nun esiste una llínea definida ente un llinguaxe o idioma y un dialectu. Llingües construyíes como'l esperantu, el llinguaxe de programación y dellos formalismos matemáticos, nun tán necesariamente acutaos poles propiedaes compartíes pol llinguaxe humanu.
Fundamentalmente la comunicación verbal ye oral, utilizando palabres pronunciaes cola voz. Tamién puede ser escrita. Na escritura tresformen los soníos en lletres, y les palabres pronunciaes en palabres gráfiques.
La comunicación escrita, a diferencia de la verbal, tien otra manera d'interacción ente emisor y receptor, produciéndose nel tiempu o inclusive nunca, anque lo escrito puede perdurar. Al traviés de la hestoria, esti tipu de comunicación desenvolvióse gracies al impactu de les tecnoloxías y de la ciencia. Estos procesos de desenvolvimientu estremar en tres etapes: Los pictogramas como les formes más primitives d'escritura humano; el desenvolvimientu de alfabetus en distintes llingües escritos sobre soportes físicos como la piedra, la cera, la magre, el papiru y, finalmente, el papel; y d'últimes la información tresmitida al traviés de Tecnoloxíes de la información y la comunicación medios electrónicos.
La comunicación escrita rique l'habilidá interpersonal de "procesar", "escuchar", "reparar", "falar", "cuestionar", "analizar", "xestar" y "evaluar" en tal manera que se facer# posible la collaboración y la cooperación. Los tracamundios pueden antemanase y resolvese al traviés de formularios, entrugues y respuestes, parafrasio, exemplos y hestories.
El conceutu de comunicación nel contestu de la Teoría de la Información ye emplegáu nun sentíu bien ampliu nel que "queden incluyíos tolos procedimientos por aciu los cualos una mente puede influyir n'otra". D'esta manera, considérense toles formes que l'home utiliza pa tresmitir les sos idees: la palabra falada, escrita o tresmitida (teléfonu, radio, telégrafu, etc.), los xestos, la música, les imaxes, los movimientos, etc.Nel procesu de comunicación ye posible estremar a lo menos trés niveles d'analises distintos: el técnicu, el semánticu y el pragmáticu. Nel nivel técnicu analícense aquellos problemes que surden en redol a la fidelidá con que la información puede ser tresmitida dende l'emisor hasta'l receptor. Nel semánticu estúdiase tou aquello que se refiera al significáu del mensaxe y la so interpretación. A lo último, nel nivel pragmáticu analícense los efectos conductuales de la comunicación, la influencia o efectividá del mensaxe en tantu da llugar a una conducta. Ye importante destacar que la Teoría de la Información desenvuélvese como una respuesta a los problemes técnicos del procesu de comunicación, entá cuando los sos principios puedan aplicase n'otros contestos.
En munchos casos la comunicación suel confundise cola "teoría de la información", que correspuende a la teoría matemática de Claude Y. Shannon qu'estudia la información (canales, comprensión de datos, criptografía y tou lo que se-y rellaciona) como magnitú física. Ésta emplega una unidá de midida de la información a la que denomina'l "BIT", esto ye, la menor unidá que puede aprendese. Esta unidá de midida de la información sofitar na alternativa sí o non en cada determinación que pueda dar elementos pa la conocencia de los oxetos. Asina, por casu, la sexualidá d'un suxetu puede dase por un BIT, a cencielles, "machu" o "fema". P'afitar la posición d'una pieza d'axedrez sobre un tableru de 64 caxellos van precisase siquier 6 BITS o 6 entrugues binaries.
Magar la teoría de la información ye fundamental al estudiu de la comunicación y la comprensión de los sos procesos, dicha teoría nun respuende a les esmoliciones de la comunicación humana mesma como son los siguientes, ente munchos otros de carácter social:
La teoría de la comunicación ye un campu de la teoría de la información qu'estudia los procesos de la información y la comunicación humana.
Les escueles más conocíes de la teoría de la comunicación son les siguientes:
Diches teoríes estúdiense amás dende les siguientes perspectives:
Los siguientes son los elementos básicos de la comunicación:
Los siguientes son los elementos básicos mecánicos de la comunicación:
La comunicación puede tener funciones como informar, persuadir, regular y motivar, ente munches otres. Les funciones más básiques son cuatro:
Otres Funciones de la comunicación dientro d'un grupu o equipu:
Pa comunicar daqué sobre los oxetos de la realidá, van usase signos que representen a esos oxetos. Les palabres, por ello, ye'l "nome de les coses".
Un signu ye cualquier cosa que percibimos polos sentíos y remembra otru oxetu o fechu distintu col que caltien una relación. Según la relación que s'establez, esisten tres tipo de signos.
EL filósofu y escritor Umberto Ecu, na so obra "Il segno" ("Signu"), realiza una descripción de lo que ye un signu:
Tamién Jonathan Swift, autor de "Los viaxes de Gulliver", fai mención del signu llingüísticu:
La comunicación, como toa ciencia, disciplina o área de la conocencia, pue ser estudiada dende distintes escueles, que arrexuntar por razones didáctiques o traces comunes. Anque pueden identificase munches escueles pal estudiu de la comunicación, ye posible determinar trés n'especial: europea, estadounidense y llatinoamericana.
La escuela europea céntrase esencialmente na Alemaña pre-nazi y destáquense les siguientes corrientes del pensamientu en redol a la materia de la comunicación:
En Estaos Xuníos destáquense Claude Shannon col so teoría de la información y Norbert Wiener cola so cibernética dende 1948. Shannon yera un inxenieru en telecomunicaciones, polo cual ellaboró y formuló la "teoría matemática de la comunicación o de la información" nel cual estudió los mensaxes, los medios pa tresmitilos, les formes d'almacenamientu, la posibilidá de crear y usar en forma racional nuevos medios indispensables pal funcionamientu de les sociedaes altamente tecnificadas y plantegó la necesidá de crear una teoría unificadora de la comunicación. N'el so teoría establecíen trés niveles nos qu'operaba la comunicación:
La escuela estadounidense tien como exa central la Universidá de Chicago y empezó a desenvolvese a principios del sieglu XX. Los nomes acomuñaos a esta escuela nos sos entamos fueron Charres Cooley, John Dewey y Herbet Mexái y son los primeres en plantegar l'estudiu de la comunicación dende una metodoloxía científica concreta como ye'l métodu sociolóxicu. Con ellos, la comunicación dexa de ser vista namá dende un puntu de vista mecánicu "emisora-canal-receptora" y estúdiase dende un fenómenu cultural más ampliu.
De la escuela estadounidense, nacen conceutos que marcaríen la hestoria de la comunicación mientres el sieglu XX como los siguientes:
Por casu, nos estudios alrodiu de la propaganda y los sos efectos destaca'l politólogo Harold Lasswell na so obra "La técnica de la propaganda nel mundu de la guerra".
Los estudios de la comunicación nacen tamién d'apurras como la matemática y la socioloxía, especialmente colos estudios de Paul Felix Lazarsfeld que se centra nos efectos de los medios, ente que la ciudá (la urbe) ye'l principal campu de trabayu. Tamién el rol de la psicoloxía con Kurt Lewin y Carl Hovland, ciencies éstes que magar tán de primeres como exes de desenvolvimientu, bien llueu la comunicación mesma tendría la so propia vida como disciplina.
Conozse como "escuela llatinoamericana de comunicación" (ELC) al desenvolvimientu que la teoría de la comunicación tuvo nos países llatinoamericanos, especialmente mientres la segunda metá del sieglu XX. Mientres el sieglu XIX la comunicación en Llatinoamérica dependía enforma de lo qu'asocediera en Europa, especialmente en Francia. Les escueles estadounidenses tuvieron entós pocu influxu gracies a la barrera llingüística, polo cual el desenvolvimientu d'una comunicación vista dende una perspectiva Llatinoamérica diose polo xeneral dende una influencia colonial española y francesa escontra la busca d'una identidá nacional propia. Esto sería un gran apurra al desenvolvimientu de la teoría de la comunicación porque nel casu llatinoamericanu ésta sería bien sensible a los procesos sociales. En Llatinoamérica la comunicación vien de la mano del desenvolvimientu del periodismu, l'influxu de les teoríes de la comunicación social apurríos pola Ilesia católica, la Teoloxía de la Lliberación y l'Escuela de Frankfurt.
Arxentina y Brasil fueron los primeres en fundar escueles de periodismu a principios del sieglu XX al traviés de la Universidá de La Plata y la Universidá de Ríu de Janeiro. Escontra la década de 1930 tolos países llatinoamericanos teníen escueles de periodismu y nesa mesma década empieza l'influxu de la escuela estadounidense na rexón debíu al desenvolvimientu que los teóricos d'esi país faíen, especialmente nos influxos de la propaganda colos estudios de Harold Lasswell.
Na década de 1960 consolídase la escuela llatinoamericana esprendiéndose definitivamente de la estadounidense. Cuestiónense los modelos de comunicación impuestos na rexón y al serviciu de grupos de poder económicu, cuestiónase l'orde mundial apoderáu pola información estadounidense y europea y esbózase la tesis d'un "nuevu orde mundial de la información y la comunicación". Refuguen modelos foranos a la cultura llatinoamericano y pensáu pa otres sociedaes y afaen aquellos que yeren útiles pal trabayu de campu de la comunicación na rexón. Los padres de la ELC fueron munchos, pero ente ellos destaquen Luís Ramiro Beltrán ("Adiós a Aristóteles: Comunicación horizontal"), Daniel Prieto Castillo ("Armand Mattelart y Ariel Dorfman pa lleer al Coríu Donald", 1970), Jesús Martín-Barberu ("De los medios a les mediaciones: comunicación, cultura y hexemonía", 1987) y munchos otros.
En 1976 la Unesco noma una comisión especial con destacaos teóricos pal estudiu de los problemes de la comunicación que da como resultáu'l diagnósticu "un namá mundu, voces múltiples" o "Informe Mc Bride", nel cual manifiéstase la esmolición pol dominiu de la información mundial en manos de los cinco grandes axencies de noticies. y l'amenaza qu'ello representa a la identidá llatinoamericana.
La relación vida cotidiana y comunicación preséntase como'l principal apurra de la ELC a la teoría de la comunicación y la que marca la so distinción de la Escuela europeo y estadounidense. Coles mesmes, la ELC desenvuelve'l conceutu de comunicación alternativa y comunicación popular, especialmente mientres la década de 1980 como aquella que ye practicada polos grupos sociales non dominantes.
El Centru Internacional d'Estudios Cimeros de Comunicación p'América Llatina (CIESPAL) fundar en Quito en 1959 y constituyóse n'unu de los centros más importantes pal desenvolvimientu teóricu de la comunicación na rexón. La CIESPAL trabayó especialmente nel campu de la investigación de los procesos de la comunicación nes comunidaes llatinoamericanes y centrando el so trabayu nos efectos qu'ésta tien ente'l perceptores y cómo los procesos de comunicación pueden contribuyir al desenvolvimientu d'una comunidá (tresformamientu social).
Según Bessette, el términu «comunicación pal desenvolvimientu» surde precisamente nel contestu de tresmisión de conocencies y apurra de la comunicación al desenvolvimientu de los países del Tercer Mundu, col doble oxetivu de fomentar la participación de tolos miembros de la comunidá y consiguir la tresferencia de conocencies (Bessette, 1993).
Los primeros proyectos que se promovieron mientres la década de 1960, al traviés de distintos organismos internacionales (Unesco, PNUD, Unicef, ente otros), escorríen el desenvolvimientu económico y social d'América Llatina. La idea fundamental qu'emponía l'acción d'esos proyectos, yera la de consiguir ameyorar les infraestructures comunicatives, p'asegurar que les campañes en salú, agricultura, educación formal y demás llegaren a tolos sectores sociales, y arriendes d'ello, impulsábase'l tresformamientu económico y social de la rexón. Y precisamente col oxetivu que los mensaxes llegaren a toles capes sociales, los organismos Internacionales apostaron por sistemes de comunicación de mases. Nesti sentíu, y según Hamid Mowlana, el fracasu de tales ambiciones esplicar por dos razones:
Mowlana y Wilson describen trés modelos de comunicación pal desenvolvimientu:
El discutiniu ye sobre si l'estudiu de la comunicación puede ser consideráu una ciencia autónoma y un campu d'investigación como ciencies de la comunicación, o ye una disciplina consolidada como la psicoloxía, socioloxía, analís políticu, antropoloxía o llingüística. Polo xeneral considérase como un campu d'estudios tresversal, nel qu'alleguen diverses ciencies pa esplicar el fenómenu dende puntos de vista concretos y como tal pue ser vista de trés formes:
La comunicación como disciplina social qu'analiza los conteníos, característiques y canales al traviés de los cualos dase la comunicación inclúi les siguientes subdisciplinas:
Redacción periodística.
Comunicaciones Internes y esternes
Na Grecia clásica, unu de les temes principales de la segunda metá de la obra "Fedro" de Platón ye la comunicación.
http://aenene.org/aenene-neuromarketing-profesional/codigo-etico-aenene/
Recursu natural
Denominar recursos naturales a aquellos bienes materiales y servicios qu'apurre la naturaleza ensin alteración per parte del ser humanu; y que son pervalibles pa les sociedaes humanes por contribuyir al so bienestar y desenvolvimientu de manera directa (materies primeres, minerales, alimentos) o indirecta (servicios ecolóxicos).
En economía considérense recursos toos aquellos medios que contribúin a la producción y distribución de los bienes y servicios de que los seres humanos faen usu. Los economistes entienden que tolos recursos son siempres "escasos" frente a l'amplitú y diversidá de "los deseos humanos", que ye como espliquen les "necesidaes"; definiéndose precisamente a la economía como la ciencia qu'estudia les lleis que rixen la distribución d'esos recursos ente los distintos fines posibles. So esta óptica, los recursos naturales referir a los factores de producción apurríos pola naturaleza ensin cambéu previu realizada pol home; y estrémense de los recursos culturales y humanos en que nun son xeneraos pol home (como los bienes tresformaos, el trabayu o la tecnoloxía). L'usu de cualquier recursu natural acarreta dos conceutos a tener en cuenta: "resistencia", que tien de vencese pa llograr la esplotación, y la "interdependencia".
D'alcuerdu a la disponibilidad nel tiempu, tasa de xeneración (o rexeneración) y ritmu d'usu o consumu los recursos naturales clasificar n'anovables y non anovables. Los recursos naturales anovables faen referencia a recursos bióticos, recursos con ciclos de rexeneración percima de la so estracción, l'usu escesivu de los mesmos puede convertir en recursos extintos (montes, pesquerías, etc) o non llindaos (lluz solar, marees, vientos, etc); ente que los recursos naturales non anovables son xeneralmente depósitos llindaos o con ciclos de rexeneración bien per debaxo de los ritmos d'estracción o esplotación (minería, petroleu, etc). N'ocasiones ye l'usu "abusivu y ensin control" lo que los convierte n'escosos, como por casu nel casu de la estinción d'especies. Otru fenómenu puede ser que'l recursu esista, pero que nun pueda utilizase, como asocede cola agua contaminada etc.
El consumu de recursos ta acomuñáu a la producción de residuo: cuantos más recursos peracábense más borrafes xenérense. Calcúlase que n'España cada ciudadanu xenera más de 1,38 kg de basura al día, lo qu'a la fin del añu representa más de 500 kg de borrafes.
Los recursos anovables son aquellos recursos que nun s'escosen col so usu, por cuenta de que vuelven al so estáu orixinal o se refaen a una tasa mayor a la tasa con que los recursos mengüen per aciu el so usu. Esto significa que ciertos recursos anovables pueden dexar de selo si la so tasa d'usu ye tan alta qu'evite la so renovación, en tal sentíu tien de realizase l'usu racional ya intelixente que dexe la sostenibilidá de dichos recursos. Dientro d'esta categoría de recursos anovables atopamos l'agua y la biomasa (tou ser viviente).
Dalgunos de los recursos anovables son:
montes, agua, vientu, pesquerías, radiación solar, enerxía hidráulica, madera, y producto d'agricultura
Los recursos non anovables son recursos naturales que nun pueden ser producíos, cultivaos, refechos o reutilizaos a una escala tal que pueda sostener la so tasa de consumu. Estos recursos frecuentemente esisten en cantidaes fixes una y bones la naturaleza nun puede recrealos en periodos xeolóxicos curtios.
Denominar "reserves" a los contingentes de recursos que pueden ser estrayíos con provechu. El valor económicu (monetariu) depende de la so escasez y demanda y ye la tema qu'esmolez a la economía. La so utilidá como recursos depende del so aplicabilidad, pero tamién del costo económicu y del costo enerxéticu del so localización y esplotación. 
Dalgunos de los recursos non anovables son: el carbón, los minerales, los metales, el gas natural y los depósitos de agua soterraño, nel casu d'acuíferos confinaos ensin recarga.
La contabilidá de les reserves produz munches disputes, coles estimaciones más optimistes per parte de les empreses, y les más pesimistes per parte de los grupos ecoloxistes y los científicos académicos. Onde la confrontación ye más visible ye nel campu de les reserves de hidrocarburos. Equí los primeres tienden a presentar como acutes tolos xacimientos conocíos más los que preven atopar. Los segundos ponen l'acentu nel costo monetariu creciente de la esploración y de la estracción, con namái un nuevu barril topáu per cada cuatro consumíos, y nel costo termodinámicu (enerxéticu) creciente, que mengua'l valor d'usu mediu de los nuevos afayos.
La bioloxía del caltenimientu ye l'estudiu científicu de la naturaleza y del estáu de la biodiversidá de la Tierra al envís de protexer les especies, les sos hábitats y los ecosistemes pa evitar tases d'estinción escesives. Ye una materia interdisciplinario de les ciencies, la economía y la práctica del manexu de los recursos naturales. El términu bioloxía del caltenimientu foi introducíu como títulu d'una conferencia realizada na Universidá de California, San Diego en La Jolla, California en 1978 entamada polos biólogos Bruce Wilcox y Michael Soulé. 
La caltenimientu de hábitats ye'l sistema de manexu del recursu tierra, práctica que busca caltener, protexer y restaurar los hábitats de les plantes y animales monteses pa prevenir la so estinción, la fragmentación de hábitats y l'amenorgamientu de la distribución xeográfica.
Combustible fósil
"Enerxía fósil"' ye aquella que vien de la biomasa llograda fai millones d'años y que sufrió grandes procesos de tresformamientu hasta la formación de sustances de gran conteníu enerxético como'l carbón, el petroleu, o'l gas natural, etc. Nun ye un tipu de enerxía anovable, polo que nun se considera como enerxía de la biomasa, sinón que s'inclúi ente les enerxíes fósiles.
La mayor parte de la enerxía emplegada anguaño nel mundu provién de los combustibles fósiles. Utilizar nel tresporte, pa xenerar electricidá, pa calecer ambientes, pa cocinar, etc. 
Los combustibles fósiles son trés: petroleu, carbón y gas natural, y formáronse fai millones d'años, a partir de restos orgánicos de plantes y animales muertos. Mientres miles d'años d'evolución del planeta, los restos de seres que lu poblaron nes sos distintes etapes fuéronse depositando no fondero de mares, llagos y otros cuerpos d'agua. Ellí fueron cubiertos por capa tres capes de sedimentu. Fueron necesarios millones d'años por que les reacciones químiques de descomposición y la presión exercida pol pesu d'eses capes tresformaren a esos restos orgánicos en gas, petroleu o carbón.
Los combustibles fósiles son recursos non anovables: nun se reponen por procesos biolóxicos como por casu la madera. En dalgún momentu, van acabase, y seique sía necesariu disponer de millones d'años d'una evolución y descomposición similar por que vuelvan apaecer.
El petroleu ye un líquidu oleoso compuestu de carbonu y hidróxenu en distintes proporciones. Alcuéntrase en fondures que varien ente los 600 y los 5.000 metros. Esti recursu foi usáu pol ser humanu dende la Antigüedá: los exipcios usaben petroleu nel caltenimientu de les momies, y los romanus, de combustible pal allumáu.
El petroleu y los sos derivaos tienen múltiples y variaes aplicaciones. Amás de ser un combustible de primer orde, tamién constitúi una materia primo fundamental na industria, pos a partir del petroleu pueden ellaborase fibres, cauchu artificial, plásticos, xabones, asfaltu, tintes d'imprenta, cauchu pa la fabricación de neumáticos y un ensin númberu de productos que tomen casi tolos productos del campu.
El carbón ye un mineral que se formó a partir de los restos vexetales prehistóricos, principalmente de los felechos arborescentes. Esos restos soterraos pol fango y so los efectos del calor, la presión y la falta de osíxenu, tomaron la estructura mineral que güei presenten.
La importancia del carbón anicia nel so poder enerxéticu como combustible y nel fechu de constituyir la materia primo fundamental na ellaboración d'infinidá d'artículos. Les primeres maquinas de vapor, como barcos, trenes y maquinaria industrial moviéronse gracies a la enerxía que suministraba a esti material. Darréu foi movíu pol petroleu; sicasí, anguaño'l carbón paez recuperar la so posición privilexada, pos ésti ye materia primo pa la ellaboración de plásticu, colorantes, arumes y aceites.
El gas natural ta compuestu principalmente por metanu, un compuestu químicu fechu d'átomos de carbonu ya hidróxenu. Atopar so tierra, davezu en compañía de petroleu. Estrayer per aciu tuberíes, y almacénase directamente en grandes tanques. Depués distribúyese a los usuarios al traviés de gasoductos. Como ye inodoro y incoloru, al estrayelo entemecer con una sustanza que-y da un fuerte y desagradable golor. D'esta miente, les persones pueden dase cuenta de qu'esiste una filtración o escape de gas.
Periódicu
Un periódicu, o diariu, ye un documentu que presenta n'orde cronolóxicu o temáticu un ciertu númberu d'informaciones y comentarios sobre suceso asocedíos o previsibles mientres un períodu dáu (xeneralmente una xornada o una sucesión de xornaes, d'ende precisamente'l nome de "diariu"). Por estensión, un "diariu" tamién designa una publicación (impresa) qu'arrexunta y presenta ciertu númberu de artículus sobre los sucesos y les actualidaes del día. 
Nel orixe, entender por diariu un rexistru de los eventos o sucesos más importantes na vida d'una persona ("diario íntimu"), o un rexistru d'incidentes y novedaes ("diariu d'a bordu" o "cuadiernu de bitácora"; por casu, l'a propósito escritu por Cristóbal Colón nel so primer viaxe a América). Y unu de los exemplos más representativos y antiguos ye'l "Journal d'un bourgeois de Paris" ("Diariu d'un burgués de París"), nel so momentu lleváu por un parisín ente 1405 y 1431, y depués siguíu por otru hasta 1449.
Los primeros periódicos d'actualidaes (escritos) tamién se presentaron en forma cronolóxica, anque llueu s'evolucionó escontra una forma más sintética y práctica, clasificando los sucesos por temes y robles.
Precisamente d'esta ameyorada forma de presentación y ordenamientu ye que surde'l conceutu de "periódicu" na so acepción más moderna, como soporte en papel conteniendo informaciones y datos correspondientes a un ciertu períodu, y sustituyendo asina a los términos "gaceta" y "gacetilla" nuna parte de los usos.
A partir del sieglu XVII el periodismu empieza a maurecer, col desenvolvimientu de delles especialidaes: políticu, informativu, cultural, y mundanu.
El primer periódicu impresu conocíu llámase "Strassburger Relation", y apaeció precisamente en Estrasburgo escontra 1605. El periódicu suecu "Post- och Inrikes Tidningar" o "POIT", que'l so nome equival a "Boletín d'informaciones nacionales", ye un periódicu tamién bien antiguu, fundáu en 1645 pola reina Cristina de Suecia; y precisamente nel añu 2006 esti órganu de prensa ensin dulda yera'l más llonxevu del mundu, anque en xineru de 2007, la versión papel del mesmu se discontinuó, movida por una única versión web (la última edición-papel d'esti títulu tuvo datada 29 d'avientu de 2006).
En Francia, el periódicu más llonxevu foi "La Gazette de France", fundáu por Théophraste Renaudot, y publicáu en París ente'l 20 de mayu de 1631 y el 30 de setiembre de 1915.
A lo llargo del sieglu XVIII surde'l periodismu diariu. El primeru d'esti tipu foi'l "Daily Courant" (1702-1735), qu'introdució la publicidá nes sos ediciones; y el segundu con salíes diaries foi'l "Diariu Noticioso" (Madrid, 1758). Sicasí, la periodicidad diaria nun sería afirmada hasta empiezos del sieglu XIX.
Cola industrialización de la prensa escrita, fueron fundaos los grandes títulos de la prensa de güei día, y el vocablu "periódicu" afirmar nel so usu, designando al empar el soporte físicu de la información (el "periódicu" en "papel prensa") según la organización, sociedá o institución que la edita; esti tipu d'entidaes emplega "periodistas" y "reporterus", que son quien ellaboren los conteníos que depués son espublizaos.
La manera de presentación de la información con una orientación sistemática y temática de los "periódicos", rápido foi emulada por otros medios de comunicación: la radio, y depués la televisión, anque nestos casos, la emisión de noticies y actualidaes tresmitíes por un presentador, tomó'l nome de "informativu" o "noticieru" o "noticiario" o "radioinformativo" o "teleinformativo" o "telediariu" o "teleperiódico".
El primera informativu televisáu en Francia foi espublizáu en 1949 pola R.T.F. ("Radiodifusión y Televisión Francesa"), depués convertida na O.R.T.F. ("Office de radiodiffusion-télévision française").
Nesta sección detállase particularmente lo que se pasa n'anque en llínees xenerales, lo equí presentao tien validez tamién pa otros países.
La redacción d'un órganu de prensa reagrupa a tolos periodistas que van participar na creación de la próxima edición, y ta dirixida por un redactor xefe, que'l so rol ye definir la orientación del periódicu, establecer l'axenda del día, de la selmana, o del mes (según correspuenda), y afitar en definitiva el númberu y la temática de los artículus que van ser publicaos nel periódicu o nel magacín.
El redactor xefe ye sofitáu y sofitáu por unu o dellos adxuntos, que pueden ser responsables d'una robla o d'un serviciu (internacional, sociedá, deporte, cultura, política).
Una conferencia de redacción ye una xunta mientres la cual los periodistes axuntar pa intercambiar idees sobre lo que ye o va ser importante, lo que obviamente ameritará, pa cada asuntu, la inclusión d'unu o dellos artículos nel conteníu a editar. N'ocasiones, los asistentes a estes xuntes alderiquen, dacuando en forma enfática o encalorada, lo que finalmente dexa una bona selección, y una sana circulación d'idees nel senu de la redacción. Como conclusión o resultancia, les temátiques y les orientaciones son bien definíes, según los formatos (entrevista, reportaxe, investigación, editorial, etc.).
Nun diariu, les temes camuden en función de l'actualidá o d'aquello que los periodistes recueyen mientres los sos trabayos de campu. Algamada una determinada hora, la edición tien de ser cerrada (nel casu d'un periódicu que s'imprime na madrugada, el zarru tendrá de ser ente les 20:00 y les 23:00 hores). Tolos periodistes tienen de respetar estos plazos (esto ye, lo que se llama'l "deadline" na xíriga inglesa), y tienen d'apurrir los sos artículos n'hora oportuna.
Les versiones apurríes d'esos artículos son unviaes al secretariu de redacción, quien ye un periodista usualmente escoyíu ente los mesmos redactores o los reporterus; el trabayu específicu d'esti secretariu de redacción ye de lleer y verificar los artículos que-y van llegando, corrixendo dalguna cuesa si correspondiera, y definiendo la titulación o encabezadura (títulu, subtítulu, antecedente del títulu, titulación de destaque, etc.), afaciendo conteníos d'artículos y titulaciones a los imperativos de la maqueta o estructura del espaciu disponible, a efectos d'asina asegurar una bona presentación.
Una vegada que tolos artículos fueron correxíos y formateados, el secretariu de redacción participa nes correcciones y arreglos finales. Cuando tolos espacios fueren controlaos y validaos pol redactor-xefe o'l secretariu xeneral de la redacción (SGR), el trabayu dar por concluyíu, y tou pasar a la imprenta pa la correspondiente impresión.
El primer periódicu diariu en francés, "Journal de Paris", foi fundáu por Marcel Bourdoncle y Hugues Fores, y apaeció (surdió) en 1777.
Obviamente, numberosos cotidianos vieron la lluz nel sieglu XX, como "La Victoire" en Toulouse (empobináu por Pierre Dumas) o "Combat", anque, pela so parte, "-y Matin de Paris" y "L'Aurore" fueron discontinuados nesi tiempu.
Cotidianos gratuitos financiaos pola publicidá, y distribuyíos na cai, nel metro, nos espacios públicos, surdieron fundamentalmente nos últimos años, como "20 minutes", "Metro", "Direct Soir", "Direct Matin", etc., anque anguaño solo "Metro" ye rentable.
En Francia, la distribución de cotidianos pagos ye vehiculizada na so mayoría por Presstalis y la rede de llibreríes, según por suscripción. Ente estos periódicos, estrémense dos categoríes según la so zona d'espardimientu.
Los problemes económicos afecten a tolos títulos de la prensa cotidiana, la que cada vez más ye controlada por grandes grupos financieros (Grupu Dassault, Grupu Amaury, etc.).
En bona midida, Quebec ta habitada mayoritariamente por francófonos, anque tamién hai una importante población anglófona (en 2001, aprosimao 600.000 persones teníen ellí al inglés como llingua materna). Per otra parte, hai más de 300 millones de anglófonos en América del Norte. Y amás, al interior d'esta provincia canadiense, tamién esisten delles comunidaes étniques que deseyen tener noticies de los sos respectivos países d'orixe. Arriendes d'ello, los periódicos francófonos y anglófonos tán nos revisteros y nos quioscos, pero la prensa n'otres varies llingües tamién tien ellí'l so nichu.
En Quebec, la concentración de la prensa en poques manos favoreció'l surdimientu de dellos periódicos d'ampliu espardimientu. Sicasí, los periódicos rexonales nun sumieron, y con frecuencia, artículos incluyíos nun periódicu rexonal pue que tamién s'espublicen n'otru títulu de prensa perteneciente al mesmu grupu, maximizando asina la rentabilidá del negociu.
Arxelia tien unos cuantos periódicos tantu en llingua francesa como en llingua árabe, y ellí, la mayoría de los órganos de prensa son privaos. Obviamente, los periódicos arxelinos distribúyense tantu en forma impresa como en formatu electrónicu.
"Algérie Presse Service", l'axencia de prensa nacional arxelina, esiste dende'l 1 d'avientu de 1961.
A efectos d'estudiar una determinada temática, o con fines de promoción o protección d'un políticu o científicu o artista, o a cencielles con fines d'arquivu y por cualesquier posible necesidá, ye avezáu que se retayen de periódicos y revistes aquellos anuncios o artículos o entrevistes o editoriales que sían d'interés pa una determinada institución o pa una persona o pa un grupu, y faer esto nun determináu períodu con, por casu, una selección de les publicaciones periódiques d'un determináu país.
Asina podrá llograse un bien bon arquivu de retayos, qu'en casu de necesidá va poder ser consultáu con relativa facilidá, p'asina poder realizar estudios comparativos, o pa poder responder a una acusación o requerimientu puntual, o pa poder desmentir tal o cual entredichu, etc.
Pa persones públiques que tienen de curiar el so perfil, o pa instituciones públiques o privaes de cierta relevancia, llevar al día un arquivu como l'indicáu verdaderamente ye importante, porque asina, por casu, podrá respondese a requerimientos periodísticos con bona información a la vista, y ensin tener que fiase de la mesma memoria o de fontes informales.
prensa_orixe-y-influencia.html La prensa: Orixe ya influencia
Gossypium
Les plantes d'algodón pertenecen al xéneru llamáu "Gossypium" con alredor de 40 especies de parrotales de la familia de les "Malvaceae", naturales de les rexones tropicales y subtropicales tanto del Vieyu Mundu como del Nuevu. Son cultivaes pa producir algodón.
Nel so estáu montés, les plantes pueden crecer más de 3 m. Les fueyes son anches con 3 ó 5 lóbulos (dacuando inclusive siete). Les granes tán conteníes nuna cápsula llamada baga y cada una arrodiada por una vellosa fibra llamada filacha.
El cultivu d'algodón ye unu de los que más productos químicos utilicen, de forma que puede contaminar les tierres de cultivu. L'algodón tamién rique gran cantidá d'agua en comparanza con otros cultivos.
Les filaches prodúcense de forma natural en colores blancu, marrón y verde, polo qu'en munchos llugares de cultivu comercial d'algodón blanco prohibióse'l cultivu d'estes especies monteses, pa evitar la contaminación xenética coles variedaes de color. 
Les fibres comerciales d'algodón, utilizaes pa iguar texíos, deriven de les siguientes especies:
L'algodón ye un productu testil llográu de la planta d'algodón. Ye de gran importancia económica por cuenta de que de los sos frutos llógrase la fibra d'algodón. Tamién s'emplega la palabra algodón pa referise a la fibra.
Del algodón llógrense diversos productos de vistir, combustible pa cohetes y apocayá comprobóse que'l papel moneda (billete) del Euru ta iguáu íntegramente con algodón. Tamién el dólar estaunidense, nes sos versiones más modernes, tán iguaos con esta fibra.
La fibra ye utilizada pa faer teles nidies y permeables.
L'algodón ye un cultivu bien valoráu porque solamente'l 10% del so pesu se pierde nel so procesamientu. Una vegada qu'otros elementos como cera y proteína pura. Esta celulosa ye ordenada de cierta manera que-y da al algodón propiedaes úniques de durabilidá, resistencia y absorción. Cada fibra ta compuesta de 20 ó 30 capes de celulosa, endolcaes nuna serie de resortes naturales. Cuando la cápsula d'algodón (cápsula de les granes) ábrese les fibres ensúguense y enguedéyense unes con otres, ideal pa faer filo.
La composición del algodón ye celulosa casi pura. El so color ye blancu, mariellu pálido o llixeramente acoloratáu. La so fibra ye más o menos sedosa, fuerte en mayor o menor grau y de longde llargu. En cuanto al gruesu, varía de 6 a 29 centésimes de milímetru per fibra. L'algodón de fibra llarga sirve pa la fabricación de tastos, indianes, etc. La homoxeneidá d'éstes, la so elasticidá, resistencia y color son les cualidaes que más directamente inflúin na mayor o menor estimación del algodón.
La fabricación de texíos d'algodón foi exercida nel Indostán dende l'antigüedá mas remota. En tiempu d'Herodotu, qu'escribía nel añu 443 e.C., los indios llevaben toos vistíos d'algodón. Diz l'historiador griegu: 
Y si nesta dómina, el pueblu llevaba vistíos d'algodón, ye probable qu'esta costume cuntara munchos sieglos. Tien de notase tamién que'l mesmu historiador menta a esta planta como particular na India y per otra parte, nun fala de llana vexetal emplegada pa faer vistíos. En términos precisos, diz que los vistíos de los Babilonios yeren de llinu y llana y que los de los Exipcios yeren solo de llinu, a esceición del pañuelu o chal de llana blanco que los sacerdotes se poníen nos sos llombos fora de les funciones del so ministeriu. Asina, puede concluyise con certitú que nesta dómina la fabricación de los texíos d'algodón taba xeneralmente estendida na India pero que nun esistía en nenguna contorna nel oeste del Indo. 
Arrieno tamién, na so "hestoria d'Alexandro", acota col so testimoniu la cita de Herodotu. Estrabón, falando de los Indios, menta, según l'autoridá de Nearco, les sos teles d'algodón de colores o indianes y añede que nel so tiempu (morrió nel añu 35 de la nuesa era) l'algodón criábase y que con él se faíen vistíos na provincia asitiada na entrada del golfu Pérsicu ("Estrab., lib. xv."). En tiempu de Plinio el Vieyu, cincuenta años dempués de Estrabón, l'algodoneru yera conocíu nel Alto Exiptu, igualmente que na isla de Tilales, nel golfu Pérsicu. El diz
Na descripción de la isla de Tilales, el mesmu escritor cita, según el naturalista griegu Teofrastu, ente les producciones notables d'esta isla: 
Vióse, según Estrabón, Pliniu y el "Periplu", que la fabricación de les estofes d'algodón na dómina de la era cristiana estendiérase hasta Exiptu y Persia y que los productos primorosos de les fábriques de la India, tales como muselines ya indianes llises o con dibuxos, yeren mercaos polos navegantes griegos nos puertos del Exiptu y de Arabia d'onde caltrizaren depués, como puede presumise, na capital del imperiu romanu asina como en delles ciudaes principales de Grecia. Sicasí, les mercaderíes d'algodón nun teníen de ser l'oxetu d'una importancia considerable, nin entá regular, pa Roma y Grecia cuidao que d'elles nun se fai nenguna mención direuta polos sos escritores, quien nun se refalgaben d'ocupase d'otros productos importaos d'Oriente, tales como oru, especies, piedres precioses y entá seda.
A quien reparó los rápidos progresos de la industria algodonera tien de paece-y estraordinariu qu'esti ramu de comerciu quedara mil trescientos años nes les mariñes del Mediterraneu, enantes de travesar esti mar pa caltrizar en Grecia y n'Italia y que los productos tan perfeutos de les fábriques de la India nun fueren buscaos con conato nin tampoco importaos en gran cantidá nel imperiu romanu.
Esto foi lo que tuvo llugar cola seda; anque d'un preciu elevao y procedente d'una contorna tan alloñada como China, la seda foi buscada con pruyimientu poles señores de Roma y en particular poles de la capital del baxu Imperiu. Los merucos de seda, según l'arte de fabricar los sos productos, fueron importaos de la China en Constantinopla por dos monxos perses, sol reináu de Xustinianu, l'añu 552 y too induz a creer que les mercancíes d'algodón de la India fueron tamién importaes ellí na mesma dómina, porque van entendíes na llista de les mercaderíes que pagaben derechos nel Digesto de les lleis de Justiniano. Pero como los escritores rares vegaes falen d'elles, ente que con frecuencia fai mención de les estofes de seda, ye probable que nun fueren bien envaloraes y que'l comerciu a que daben llugar nun fuera bien considerable.
En 1252, les estofas d'algodón yeren yá un articulo importante de comerciu pa vistíos en Crimea y Rusia del Norte a onde traíense del Turkistan. Armenia tenía tamién nesta dómina una fábrica de bien formosos texíos d'algodón y esta llana vegelal crecía abondosamente en Persia y nesti pais yera fabricada en toles provincies qu'arredolen el Indo.
Pero, un fechu interesáu, confirmáu amás polos añales chinos, ye que'l pueblu chinu permaneciera ensin fábriques d'algodón hasta la metá del sieglu XIII, cuando en particular esta industria floriaba dende trés mil años na India, país vecín de China. Sicasí, dende enforma tiempo enantes d'esta dómina, conocíase l'algodoneru na China pero nun se cultivaba sinón nos xardinos y si col so productu fabricaba dalguna estofa, yera tan solo como oxetu d'interés, ente que nel sieglu IX, los vistíos de seda yeren llevaos ellí por tolos habitantes, dende'l paisanu hasta'l príncipe. El cultivu del algodoneru, consideráu como oxetu d'utilidá, nun foi introducíu en China hasta dempués de la conquista d'esti imperiu polos Tártaros, oponiéndose una terrible resistencia a esta nueva industria polos obreros emplegaos na fabricación de estofas de llana y de seda. Pero les sos numberoses ventayes facer bien llueu en China como perdayuri, trunfar de los sos adversarios, y escontra el añu 1368 prevaleció en tol imperiu.
El cultivu del algodoneru y la fabricación de les estofas d'algodón fueron establecíos, nuna dómina antigua y probablemente polos Musulmanes, en toles partes d'África, asitiaes nel norte del ecuador. Nel añu 1590, foi llevada a Londres tela d'algodón de fábrica indíxena de Beniu, na mariña de Guinea y dellos sieglos enantes esta industria floriara en Marruecos y en Fez. Per otra parte, ye ciertu que les diverses especies d'algodoneru crecen a esgaya nes riberes del Senegal, de Gambia, Níxer, en Tombuctú, Sierra Lleona, na islles del Cabu Verde, nes mariñes de Guinea, n'Abisinia y en tol interior y que los naturales, perdayuri lleven vistíos de texíos d'algodón fabricaos por ellos, texíos con frecuencia tiñíos, afataos de dibuxos, dacuando entemecíos con seda y de un trabayu almirable. L'algodón tamién ye, de toles estofas de qu'unu puede vistise, la mas conveniente so la zona chorniza y los climes calientes son tan favorables al algodoneru, como los sos productos abondosos son la materia menos costoso pa la fabricación de les estofas.
Cuando'l descubrimientu del Nuevu Mundu, la fabricación de los texíos d'algodón llegara yá nesti continente a un altu grau de perfección y los Mexicanos texíen con esta materia los sos principales vistíos cuidao que escarecíen de llana, de cáñamu, de seda y nun se sirvíen del llinu, que sicasí crecía naquel país. Diz l'abá Clavijero:
El mesmu Colón reconoció que l'algodoneru crecía n'estáu montés y en gran bayura en la Española, nes islles de la India Occidental y nel continente de l'América del Sur, onde los habitantes llevaben vistíos d'algodón y de él faíen les red de pescar. Y los Brasileños, na dómina del viaxe de Magallanes alredor del mundu, teníen el costume de faer les sos cames con algodón.
Nun puede duldar que l'algodoneru sía indíxena d'América igualmente que de la India y l'arte de convertir los sos productos en filos y en texíos probablemente remonta a la dómina del primer establecimientu, sía'l que quier, formáu nesti continente pero los sabios tán bien estremaos sobre la fecha. Lo que puede dicise ye que la industria algodonero n'América remontar a una alta antigüedá.
L'algodoneru foi naturalizáu en España, nes fértiles enllanaes de València y el so productu emplegáu na fabricación de formoses estofas, dende'l sieglu X como mui tarde, en que s'establecieron fábriques en Córdoba, Granada y Sevilla. Los texíos d'algodón fabricaos nel reinu de Granada yeren miraos nel sieglu XIV como cimeros a los d'Asiria en suavidá, finura y fermosura.
Les estofas d'algodón aportaron a bien llueu unu de los ramos mas florecientes de la industria de Barcelona. Capmany, l'historiador del comerciu d'esta ciudá, diz que ::"ente los 
diversos texíos qu'estremaben d'antiguo a Barcelona, los mas importantes yeren los texíos d'algodón. Los fabricantes d'esti xéneru de estofa, que formaben corporación dende'l sieglu XIII, preparaben y filaben l'algodón pa la tejeduría de distintes estofas que se fabricaben, principalmente pa faer d'él tecles de veles. Esti ramu d'industria daba llugar a transacciones comerciales bien estendíes nesta ciudá que foi mientres mas de cinco siglo'l apostadero de les escuadras españoles."
Fabríquense tamién munchos fustanes. Los Arabes d'España fixeron tamién papel d'algodón y ye probable qu'esti arte fora introducíu nel país polos Sarracenos, quien lo aprendieren cuando s'apoderaron de Samarcanda, nel sieglu VII y establecióse una fábrica d'esti productu en Salibah dempués de la conquista. La introducción d'esta útil industria nel restu d'Europa atopó grandes torgues y el principal foi quiciabes el despreciu que los cristianos profesaben a'l musulmanes y a cuanto d'ellos venía.
Hasta principios del sieglu XIV nun se topen señales de la fabricación de los texíos d'algodón n'Italia. Merrino, l'historiador del comerciu de Venecia, diz que nesta dómina introdució la industria algodonero en Venecia y en Milán, onde se fabricaron estofas d'algodón fuerte y grueses como fustanes y bombasíes. Tou induz a creer que yeren feches con algodones filaos de Siria y Asia Menor d'onde los italianos y el franceses nos últimos tiempos importaben regularmente este articulo.
Guichardin na so descripción de los Países Baxos , en 1560, diz "qu'Amberes importaba de Venecia y de Milán, estofas d'algodón, fustanes y bombasíes de distintos y formoses calidaes."
Tamién fala de texíos d'algodón fabricaos en gran cantidá en Bruxes y en Gante. Ye malo de precisar la dómina na cual Turquía recibió l'arte de fabricar los algodones pero creyer con razón, que foi nel sieglu XIV, nel tiempu de la conquista de los Turcos en Rumanía; porque'l vencedores tuvieron de traer los sos artes con ellos y l'usu de los vistíos d'algodón ta xeneralizáu n'Asia Menor. Dende esti sieglu, l'algodoneru topar nun terrén y nun clima favorables en Rumanía y en Macedonia onde ye cultiváu.
L'algodón foi cultiváu dende fai miles d'años nel Perú pre incaicu y destaquen los famosos testiles de la Cultura Paracas tan valoraos en diversos museos del mundu. Una pieza de testil Paracas de grandes dimensiones alcuéntrase esibida na planta d'ingresu del edificiu de les Naciones Xuníes en Nueva York. La COPROBA, organismu del gobiernu del Perú, declaró l'algodón peruano unu de los producto bandera del Perú el 28 de xunetu de 2004.
L'algodón foi llantáu na India mientres más de trés mil años, y ye referenciáu nel "Rigveda", escritu en 1500 e.C. Mil año dempués el gran historiador Griegu Heródoto escribió sobre l'algodón hindú: "Allá hai árboles que crecen monteses, de los cualos el frutu ye una llana meyor y más bella qu'el d'una oveya. Los Hindús faen la so ropa de la llana d'esti árbol." La industria algodonero hindú foi clisada mientres la revolución industrial Inglesa, cuando la invención del "Spinning Jenny" en 1764 y el marcu xiratoriu en 1769 dexaron la producción masiva nel Reinu Xuníu. La capacidá de producción foi ameyorada pola invención del "cotton gin" por Eli Whitney en 1793.
Anguaño l'algodón producir en munches partes del mundu, incluyendo Europa, Asia, África, América y Australia utilizando plantes d'algodón que fueron xenéticamente modificaes pa llograr más fibra. L'algodón genéticamente modificáu foi un desastre comercial n'Australia. Los dividendos fueron enforma menores de lo esperao y les plantes d'algodón convencional se polinizaron con variedaes trexéniques causando problemes llegales pa los cultivadores.
La industria algodonero utiliza una gran cantidá de químicos (fertilizantes, insecticides, etc.), contaminando'l mediu ambiente. Por cuenta de esto dellos llabradores tán optando pol modelu de producción orgánicu.
El 50% del algodón qu'utiliza'l mundu provién solo de cuatro países: EE.XX., China, la India y Perú.
El desmote modernu del algodón ye un procesu continuu qu'empieza cola recepción del algodón crudo, y termina col embalaxe de les fibres del algodón procesáu. El desmote del algodón produz grandes cantidaes de bagazos sólidos na forma de granes (que pueden sirvir como alimentu p'animales) y los bagazos del desmotador, emite contaminantes como polvu d'algodón y pelusa. Col fin d'amenorgar la incidencia del vierme rosado del algodón nos bagazos, en ciertos países, regúlase puramente'l movimientu y eliminación de la grana d'algodón y la basura. Onde dexen los reglamentos, únviase la grana a los molinos qu'estrayen l'aceite. Puede esaniciase la basura producida pol desmotador, convirtiéndola en abonu, o suxetar a sulfatamientu, esterilización o incineración. En dellos países quema la basura al campu, causando molesties, contaminación atmosférica y problemes de golor.
El problema principal pa la salú que surde del desmote rellacionar col polvu. La esposición a niveles escesivos de polvu d'algodón causa bisionosis, una enfermedá respiratoria grave. Amás, l'escesivu ruiu puede ser un problema nesta industria.
Delles compañíes usen la inxeniería xenética p'alteriar la naturaleza del algodón y que resulte, por casu, de distintos colores. Empreses multinacionales como "Monsanto" producieron granes de les que se llogren distintos colores, especialmente l'azul índigo" que s'utiliza na confección de los "jeans".
Na Rexón Autónoma de "Xinjiang" (China) desenvolviéronse plantes qu'apurren fibres de colores coloráu, verde, azul o negru.
Otres, sicasí, utilicen la biotecnoloxía pa xenerar fibres muncho más llargues y resistentes pero non grueses. La empresa Natural Cotton Colors" patentó, en 1990, dos variedad d'algodón de colores naturales: marrón ("Coyote") y verde.
Pero non toes la variaciones xenétiques d'esti cultivu apunten a la so coloración. Munches de los cambeos busquen faer que la planta sía más resistente a dellos tipos de plagues, como la variedá "Bt Cotton"; o resistentes a los yerbicides como la variedá "Roundup Ready", de "Monsanto", resistente al glifosato (Roundup).
A pesar de la resistencia al usu de trexénicos, yá en 1997 el 25% de les árees semaes con esti cultivu nos Estaos Xuníos correspondíen a variedaes genéticamente modificaes.Otru de los grandes productores, la India, dio vía llibre al cultivu trexénicu en 2001, na so variedá "Bt".
La sociedá prehispánica mexicana de los Tolteques sabíen como llograr algodón de diversos colores (azul, turquesa, verde, naranxa, colloráu), entá nun se sabe a ciencia cierta como lo llograben, pero puede debese al usu de colorantes minerales colos que se regaben les plantes.
Cólera
El cólera ye una enfermedá aguda, diarreica, provocada pola bacteria "Vibrio cholerae", que manifiéstase como una infección intestinal. Los especialistes caltienen que probablemente llegó a Europa dende la India, y llueu empezó a cobrar vides n'Europa oriental y central nes primeres décades del Sieglu XIX. En Hungría tiénense los primeros rexistros en 1830 y yá para 1831 cobrara cerca de 300.000 víctimes. Rápido arrobinóse per Francia, Italia, Alemaña ya Inglaterra y ensin saber esactamente la naturaleza de la enfermedá mientres un par de décades. Finalmente ésta foi afayada por Filippo Pacini nel añu 1854, y darréu Jaume Ferran i Clua ellaboró la primera vacuna. La infección xeneralmente ye benigna o asintomática, pero, dacuando, pue ser grave. Aprosimao una de cada 20 persones infectaes puede tener la enfermedá n'estáu grave, caracterizada por foria aguacienta profusa, vultures y entumecimiento de les piernes. Nestes persones, la perda rápida de líquidos corporales lleva a la deshidratación y a la postración. Ensin tratamientu fayadizu, puede asoceder la muerte en cuestión de delles hores.
El cólera produció delles epidemies, dalgunes d'elles d'algame prácticamente mundial, como la que, partiendo de la India (zona de Bengala), afaró Europa y América a principios del sieglu XIX. En xineru de 1991 surdió una epidemia de cólera en dellos países del norte de América del Sur que s'espublizó rápido. El biltu más recién de cólera esta rexistráu en Haití, por causa de los estragos del terremotu producíu en xineru de 2010. 
El cólera foi pocu frecuente nos países industrializaos mientres los postreros 100 años; sicasí, esta enfermedá entá ye común n'otres partes del mundu, incluyendo'l subcontinente Indiu, Sureste Asiáticu, Llatinoamérica y el África Subsahariana. 
Una persona puede adquirir cólera bebiendo líquidu o comiendo alimentos contaminaos cola bacteria del cólera. Mientres una epidemia, la fonte de contaminación son xeneralmente les fieces d'una persona infectada. La enfermedá puede tremase rápido n'árees con tratamientos desaparentes d'agua potable y agües residuales. La bacteria del cólera tamién puede vivir en ríos salubres y agües costeres. 
Ye pocu común la tresmisión del cólera directamente d'una persona a otra; poro, el contactu casual con una persona infectada nun constitúi un riesgu pa contraer la enfermedá.
Preséntase como epidemia onde esisten condiciones sanitaries deficientes, hacinamiento, guerra y inanición. Árees reinales son:Asia, África, el Mediterraneu y más apocayá, América Central y del Sur. Un tipu de "Vibrio" tuvo acomuñáu colos mariscos, especialmente ostres crudes. Tamién son factores de riesgu morar n'árees reinales o viaxar por elles, según beber agua contaminada o non tratada.
Apaición sópita ensin periodu d'incubación (Farreras: periodu de 2-3 díes que varia dende 5 h hasta 5 díes) a diferencia de la salmonelosis.
Por tou lo anterior atopamos ante un paciente que podría presentar unu o dellos de los siguientes:
Sacante nes sos formes más avanzaes caltiénse l'estáu de consciencia indemne. Cuando la perda d'electrolitos ye intensa pueden sobrevenir vultures de resultes de la acidosis ya intensos calambres musculares frutu de la hipopotasemia. Nestos casos graves apaecen signos intensos de deshidratación, hipotensión y oliguria.
La foria tan aguacienta y el gran númberu de deposiciones empobínennos a esta patoloxía. Lo primero que plantegamos ye que ye un procesu infeiciosu. Puede nun ser cólera pero va ser un procesu coleriforme.
Esisten otres esploraciones qu'anque tienen la so importancia nel diagnósticu d'epidemies nun tien relevancia clínica pa un casu concretu:
Solución salina. Hai que dar una gran cantidá de sueros, hasta 1 L/h (van ser necesarios ente 15 y 30 L/día). El problema ye qu'esta gran cantidá de líquidu puede tener consecuencies hemodinámiques nocives como sobrecarga del corazón etc. pero que ye necesaria. Pa ello vamos valinos de delles víes:
Estos sueros tendrán de contener sodiu, cloru, potasiu y bicarbonatu dependiendo de lo que precise en cada momentu (calcular en función de les perdes). Como fórmula de sueros orales preparada tenemos la llimonada alcalina, pero si nun tenemos eso a mano va haber que da-y lo que sía (agua con llimón, bebíes isotónicas ya inclusive carbonatadas)
(OMS: 1L d'agua 2,6g NaCl, 1,5g KCl, 2,9g citrato trisódico y 13,5g glucosa), ===
Antibióticos ===
Tán indicaos pa esraizar la bacteria, pero, el manexu inicial del paciente ta basáu na reposición enérxica de líquidos, una y bones la deshidratación ye la que puede llevar a la muerte del paciente. 
Amenorguen la duración de la foria, los requerimientos de líquidos y el periodu d'escreción del vibrio. Utilícense les tetraciclines (500mg/6h 3díes), les quinolones y el trimetoprim sulfametoxazol (cotrimoxazol) (320mg/12h 3díes).
Xaponeses desenvolvieron vacuna oral pa combatir el cólera dientro d'una proteína del arroz
Escanciáu
L'Escanciáu ye l'actu de sirvir, vertir o decantiar una bébora de la botella a una copa o vasu. Ye una pallabra d'orixe godu, nación na que nel so reinu esistía un oficial palatín a cargu de los escanciadores reales, llamáu en llatín: "comes scanciorum". Güei, refierse namás al decantiáu de la sidra natural únicamente y non a la sidra axampanao nin al vinu.
El so orixe alcuéntrase nes espiches, tratántose d'emular l'efeutu que fai la sidra al cayer dende la pipa al vasu o a la xarra. Siguiendo esti ritual preténse reafirmar les cualidaes de la sidra, espertar el carbonu endóxeno y volatilizar parte del ácidu acético que la sidra tien. Saber escanciar ye, ensin dulda, clave pa saborgar una sidra óptimo.
Les midíes del vasu (12 centímetros d'altu, 9 de boca y 7 de culu) favorecen la evaporación, aumentando l'arume gracies a les burbuyes d'anhídridu carbónico y aire que se formen al topetar la sidre contra les paredes del vasu. L'escanciador tien que procurar siempre que la sidra espalme.
El decálogu pa echar sidra diznos que la postura tien que ser reuta pero ensin ser ríxida. El brazu que sostién la botella ha tar espurríu percima de la cabeza y el que garra'l vasu ha tar abaxo y haza'l centru del cuerpu. La botella, una vuelta inclinada pa echar el culete, tien que tar bien garrada colos deos índiz, dedón y carrapellín pel so cuerpu y col moñín pel so culu. Los deos que tomen la botella nun la deben rebasar en direición a la boca de la mesma.
El vasu gárrase colos deos carrapellín y índiz, asitiando'l dedón nel culu y el carrapellín y el moñín recoyíos na palma de la mano. El vasu nun se debe mover del centru del cuerpu, lo que significa que ye'l chorru de sidra'l qu'ha buscar el vasu. El corchu pue coyese colos deos carrapelín y moñín de la mano encargada de sostener el vasu y al sirvir el culete, si se retira la dea del vasu, facilítase la toma del mesmu per parte del veceru.
La sidra sírvese faciendo cayer un filu de llíquidu de la botella dende una cierta altura de manera qu'al cutir el vasu "ruempa" y s'osixene. l'osíxenu del aire mécese col carbónicu de la sidra adquiriendo les mesmes carauterístiques qu'una bebida con gas. Échase nún vasu anchu y finu una cantidá de sidra que nun supere los trés deos (un "culín").
"Un poco d'aguya" ye lo que la sidra garra cuando ye escanciao. La meyor manera de comprobar la diferencia ye bebiendo un culín ensin escanciar y otru escanciáu, notándolo asina nel cielu la boca.
El so conteníu nun s'ha beber dafechu, sinón que qu'hai que dexar un mizcu pa dempués echalo pel cantu per onde acabáremos de beber. Tradicionalmente, la causa de desechar lo último del vasu aludióse a razones puramente hixéniques, ya qu'al compartise déxase un pequenu filu de llíquidu que'l consumidor suel tirar pela parte na que bebió, dexándolo asina llimpiu pal siguiente bebedor. D'otra miente, hai quien-y atribúi un orixe ritual precristianu.
El fechu igualitariu de compartir un mesmu vasu que convida a falar, acompañar al amigu o a la fiesta ye lo que crea l'ambiente místicu y fraternal qu'arrodia a la sidra.
Roldana
Una roldana ye una polea na que la rueda o rodiellu tien una ranura a lo llargo del so cantu pa la celebración d'una petrina, una cuerda o cable. Cuando colgáu ente dos soportes y forníu con una correa, cuerda o cable, una o más roldanes constituyen una polea. Les palabres roldana y la polea dacuando úsense como sinónimos.
Camelidae
Los camélidos (Camelidae) son una familia de mamíferos artiodáctilos del suborde tilópodos formada por trés xéneros actuales y ocho extintos.
Los camélidos suramericanos tán emparentaos colos camellos qu'habiten en África y Asia. La diferencia morfolóxica fundamental, ye qu'éstos tienen gorrumba y son de mayor tamañu. La diferenciación y especiación foi'l productu d'un procesu evolutivu de millones d'años.
Los camellos actuales son la resultancia d'un llargu y complexu procesu evolutivu que tuvo'l so orixe en América del Norte nel Eocenu Tardíu fai unos 40 millones d'años. Nesa dómina apaecieron unos pequeños mamíferos a los que se-yos llamó "Protylopus petersoni", paecíos a pequeños guanacos de namái 30 centímetros d'altor. A partir d'esti grupu, aniciáronse distintes especies que, na so evolución a lo llargo de millones d'años, fueron afaciéndose a distintes condiciones ambientales y aumentando gradualmente de tamañu.
Los afayos de restos fósiles amuesen que fai aprosimao 20 millones d'años, los camélidos apoderaben les zones planes d'América del Norte. Un estudiu detalláu d'estos restos dexó clasificalos en cuatro grupos con carauterístiques propies ("Titanotylopus, Paracamelus", "Megatylopus" y "Hemiauchenia").
D'estos cuatro grupos de camélidos, los dos más importantes son los "Paracamelus" y los "Hemiauchenia" porque dieron orixe a toles especies actuales.
Los "tylopodos" teníen 4 deos nes sos pates, pero en dalgún momentu mientres l'oligocenu y el miocenu perdieron los deos llaterales, los primeros tipos de camélidos probablemente nun teníen gorrumba y paecíense a les llapaes. Mientres l'oligocenu dalgunos camélidos desenvolvieron pescuezos llargos que-yos dexó ver sobre los árboles y parrotales.
Debíu al enfriamientu de la tierra mientres el miocenu y el Pliocenu, les sabanes amontáronse y los camélidos tuvieron que crear adaptaciones a les nueves condiciones, como l'allargamientu de les sos pates, l'apaición de corones nos sos dientes (necesaria pa mazcar les camperes) y la característica pata coxa de los camellos actuales, munchos camélidos escastar por estos eventos, como'l "Oxydactylus"(un camellu con un pescuezu como una xirafa), "Stenomylus" (paecíu a una gacela bien pequeña) y "Alticamelus", o "Alticamelus" (media mas de 5 metros d'altor, y foi el primeru de los camélidos xigantes).
A partir del pliocenu y el pleistocenu la temperatura empezó a ser mas variada sobremanera'l globu terrestre y xuniéronse norte América y Suramérica, amás créose cásique una ponte de tierra ente norte América y Eurasia, dexando que los Paracamelus y los Hemiauchenia que dieron orixe a toles especies actuales cruciaren al antiguu mundu y a Suramérica respectivamente. 
Esto dexó amás la llegada de depredadores de toes partes a norte América, amás los camélidos qu'habíen emigráu atopárense agora con depredadores nativos de dichos llugares, a los que taben ruinamente afechos, y que'l so meyor mecanismu de defensa foi retirase a les zones desérticas (África y a les zones montascoses de Suramérica).
Los "Paracamelus" que vivieron mientres el miocenu teníen delles especies xigantes como la de los xéneros "Gigantocamelus" y "Alticamelus" que podíen superar los cuatro metros d'altor (más grandes que los actuales elefantes). Dalgunos "Paracamelus" migraron fai aprosimao 3 millones d'años (empiezu del Pleistocenu) al traviés del Estrechu de Bering, dende América del Norte a Eurasia, y estendiéronse por toa Europa, el norte d'África y China. El rexistru fósil n'España amuesa que los paracamelidos andaben en fataos bien paecíos a los de los camellos adultos.
L'únicu fósil de la especie "Paracamelus aguirrei" atopar n'España, esta especie llego a la península ibérica dende norte América o del norte d'África, la llegada d'esta especie mientres el miocenu cimeru coincide col eventu de mayor dispersión y entrada de taxones a la península ibérica, conocíu como'l turolian cimeru. Tamién s'atoparon fosiles de paracamelus en areas cercanes (alicante, murcia y provincies) dataos en 6.1 millones d'años contradictoriu a la fecha que s'envalora pa la llegada de los camelidos a europa fai 3 millones d'años.
Ye a partir de Paracamelidos, qu'evolucionen los camellos gorrumbos: el camellu y el dromedariu actual, que pertenecen al xéneru "Camelus"
Per otru llau, los "Hemiauchenios" aniciar de los "pliauchenia" qu'apaecieron ente 9 y 11 millones d'años tras nes praderíes d'América del norte. Dando orixe al xenero "hemiauchenia" fai 10 millones d'años. Delles especies d'este xenero migraron escontra'l sur, fai aprosimao 3 millones d'años, mientres la transición del pliocenu al pleistocenu, (casi na mesma dómina en qu'el antecesores de la tribu "camelini" emigraron a Asia pol estrechu de Bering), pasando pol Istmu centroamericanu, invadiendo les planicies y pampes de Suramérica ref 
Anque un estudiu publicáu nel 2007 pola universidá de Jiao tong en Shanghái basáu na filogenética mitocondrial suxure que la diverxencia de los dos tribus pueden asoceder nel Miocenu tempranu, ye muncho primero de lo que se deduz del rexistru fósil (11 millones d'años). Amás al reconstruyir la hestoria evolutiva de los camélidos de la en base a secuencies cytb (reló molecular de xenomes mitocondriales) suxurió que la división de camellu bactriano y el dromedariu puede asoceder n'América del Norte primero que la tribu Camelini emigrara d'América del Norte a Asia.
Yá en Suramérica la separación ente los xéneros "llama" y "vicuña" asocedió fai dos millones d'años aprosimao.
Fai unos 10 a 12 mil años tras, na dómina xelada del Pleistocenu, escastáronse tolos camélidos qu'había n'América del Norte. N'América del Sur sumen los Hemiauchenia y los Paleolama, y queden solamente los guanacos del xéneru "Llamba" y la Vicuña del xéneru "Vicugna".
La doma tuvo llugar enforma tiempu dempués. Anque s'acepta pola mayoría d'el investigadores que l'orixe de la doma de los camélidos suramericanos acutar a andar, inda nun esiste alcuerdu tocantes a la cronoloxía y si esistieron unu o dellos centros de doma. La mayoría de la información arqueolóxica sobre la doma provién de la rexón central d'Andar (Perú), de dellos sitios de punir de Junín. Estes investigaciones asitien la doma ente los 9000 y los 2500 años a.C y a un altor de 4000 metros sobre'l nivel del mar.
Anque se suxurió una hibridación ente los ancestros de los xéneros "Lama" y "Vicugna" estudios moleculares realizaos na universidá d'Uviéu (España) contradicen dicha teoría, atopando que la vicuña ye más bien un xéneru entemediu ente los xéneros "Camelus" y "Lama". Ademas atopóse que'l xenero "Vicugna" ye de los camelidos suramericanos el más cercanu a los camélidos del vieyu mundu; suxuriendo qu'esti xéneru ye l'antecesor de los camélidos domésticos de Suramérica; amás el so periodu de reproducción ye'l mesmu que los camélidos del vieyu mundu (febreru a marzu).
Ellí diversificáronse dando llugar tamién a la "Paleollama, Lama y Vicugna"; grupos que presenten adaptaciones p'aguantar la escasez d'osíxenu y el forraxe de los grandes altores p'aguantar les condiciones adverses del altiplanu andín, onde son producíos domésticamente como'l mayor mediu de subsistencia de les comunidaes llabradores d'estes zones.
La sistemática actual inclúi a tolos representantes actuales na familia Camelidae, que ta subdividida en tribus:
Vicugna vicugna
La vicuña (Vicugna vicugna), —del quechua "wik'uña"— ye una especie de mamíferu artiodáctilu de la familia de los camélidos y del grupu de los camélidos suramericanos que vive nel altiplanu andín, nel noroeste de la Arxentina, l'oeste de Bolivia, el nordés de Chile, sectores de los Andes de Ecuador, y nos altores andinos del Perú, país que tien la principal población de la especie. La alpaca ye la vicuña adomada.
Les vicuñas son los camélidos más pequenos, pesen ente 40 y 50 kg y tienen un llargor de 80 cm. Son monteses. El so color ye beige o vicuña (marrón claro acoloratáu) nel llombu y blancu na zona ventral y les pates, con variaciones dependiendo de les zones xeográfiques onde habiten. Les poblaciones norteñas son más escures y tienen una guedeya na parte delantera de pelos llargos y blancos (guedeya pectoral). Les vicuñas tienen les pates con almadines y la fibra de la so llana ye la más fina del mundu, midiendo 15 micrones de diámetru.
La so distribución llindar a la puna, a más de 3200 msnm. Les vicuñas habiten les altiplanicies de clima fríu y secu. Son herbívores y aliméntense de les plantes de les estepes altoandinas y altiplánicas. Otros animales que tamién s'alimenten nestes estepes son los ñandúes, la vizcacha, la chinchilla y otros camélidos (guanacus, llapaes y alpaques). Les vicuñas tán bien afeches al ambiente onde viven, yá que son los herbívoros monteses nativos del continente americanu más importantes nesi ecosistema. Pola so forma d'alimentase denominóse-yos “pastoreadores de baxu impactu”, lo que significa la posibilidá de rápida recuperación de les pasturas. A diferencia de los camellos, les vicuñas son “bebedores obligaes”, en tolos díes, polo que xeneralmente viven cerca de los ríos o de llagunes.
Les vicuñas son territoriales y la so organización social basar en grupos familiares y grupos d'animales solteros que la so distribución ye bien variable siendo comunes les fusiones y fisiones de los mesmos. El númberu mediu d'animales per grupu familiar ye d'un machu, trés a cuatro hembra y dos críes. La cantidá de vicuñas nes families ye bien similar en distintes poblaciones, inclusive en distintos países. Los machos defenden el so territoriu con engarradielles.
Los grupos familiares tán formaos por un machu, trés o cuatro hembra y, más o menos dos críes. Estes families ocupen territorios bastante fixos onde tienen revolcaderos nos qu'empolvorisquen la so particular fibra xenerando asina un colchón d'aire que lo vuelve más aislante y evitando el afieltramiento (apelmazamiento) de la fibra.
Nes llendes de los territorios qu'ocupa cada familia hai dellos bosteaderos (acumuladura de fieces de vicuña), que sumaos a la presencia d'un machu territorial son una señal qu'alloña a los intrusos. Estes señales tienen distintu significáu si danse xuntes (machu + bosteadero) que si apaecen separaes, veamos:
La defensa de les femes y del territoriu per parte de los machos dase tantu individualmente calteniéndose alertes y patrullando el so territoriu, o al traviés de comportamientos agresivos directos con engarradielles. Los bosteaderos son tamién una señal pa la reproducción.
Al traviés d'ellos los machos reconocen si nel so territoriu hai femes en celu (receptives pa copular), una y bones l'orín d'estes femes tien un golor bien particular. Nestos casos, depués de goler el bosteadero, los machos desenvuelven un comportamientu que, a güeyos humanos, resulta bien graciosu: dirixen la cabeza escontra riba, y abren y cierren la boca delles vegaes. Esta conducta denominar n'inglés Reflexu de Flehmen, pol cual unvien les feromones al órganu de Jacobson.
Les femes de vicuña que viven nos territorios familiares pasen comer la mayor parte del tiempu. Les madres queden preñaes nuevamente la selmana del partu, entós caltienen dos críes simultáneamente yá que per un sitiu tienen una cría xestándose nos sos banduyos mientres 11 meses y pol otru, la yá nacida, sigue dar# de mamar mientres casi 8 meses.
Son notables les adaptaciones de les vicuñas (del restu de los camélidos tamién) a les condiciones de Punir. Esto ye consecuencia del procesu d'evolución de los animales nel so mediu y de la coevolución de los camélidos y l'estepa.
Estes adaptaciones inclúin aspeutos que caltienen al mediu en que viven, como les almadines en que terminen les sos pates, que non erosionan demasiáu'l suelu del altiplanu. Per otru llau, estos seres vivos de punir formen parte d'un ecosistema n'equilibriu dinámicu nel qu'unos sirven d'alimentu a otros.
Los animales na naturaleza, comen y son comíos. A les plantes llamar seres productores o autótrofos porque fabriquen el so propiu alimentu (al traviés del procesu de fotosíntesis) utilizando como materies primeres l'agua, los sales minerales del suelu, el sol y el dióxidu de carbonu del aire. Nesti procesu, amás de xenerar materia orgánico, llibérase osíxenu. De la mesma tou ser vivu que muerre o les partes que queden na tierra entren en procesu de descomposición que realicen seres denominaos descomponedores encargaos de reciclar la materia.
El sol permanentemente ta unviando enerxía en forma de lluz y calor, gran parte d'ésta utilízase pa caltener la temperatura en rangos compatibles cola vida y n'activar el ciclu de l'agua na Tierra. Menos del 1% ye aprovechada polos vexetales nel procesu de fotosíntesis. La Tierra irradia parte d'esti calor al espaciu. Estes carauterístiques de la enerxía (que siempres sale del sol) faen que se denomine fluxu, yá que ye abierta. Otra manera, la materia na Tierra recíclase y, por tanto, denominar ciclu.
N'ecoloxía faen modelos sobre les interacciones de los seres vivos. Un modelu bien importante ye la denominada trama trófica, yá que esplica'l ciclu de la materia y el fluxu de la enerxía n'ecosistemes naturales.
Los sistemes prepuneño, puneño y altoandinos comparten ciertes carauterístiques de flora y fauna con variaciones de densidá y presencia d'especies. Estos sistemes son típicamente estepes y pacionales que tienen pequenos parches más verdes y ricos (vegues o bofedales) nes zones húmedes y zones ensin vexetación (peladares y salares). Dalgunes de les especies más carauterístiques son: la tola, la yareta, el ichu y otres camperes.
Estos sistemes, de baxa biomasa de vexetales, sostienen delles especies de herbívoros ente los cualos atópense los camélidos monteses, vicuñas y guanacos y los camélidos domésticos, llapaes y alpaques. Otres especies monteses que llenden en Punir, son los suris o ñandúes, les vizcaches, los cuyes (Cavia), los armadíos, peludos o mulitas, los búhos, los topos. Tamién estes estepes son el recursu base pa la ganadería de camélidos domésticos, ovinos, caprinos, mulares y vacunos. Dientro de los predadores naturales los foinos y pumes son bien escorríos, pero en realidá son les jaurías de perros amontesaos, quien realmente xeneral les matances más vultables de ganáu. Les carcases que los predadores dexen, son l'alimentu del necrófagu más grande de la zona: el cóndor.
La fibra (llana) de la vicuña foi valorada dende tiempos preincaicos. Les práctiques indíxenes teníen cierta llende nel so usu basaes sobremanera nos sos llindaos medios de caza. La caza intensificar a partir de la introducción de les armes de fueu polos conquistadores. Enantes la so población pudo ser d'hasta de 3 millones de cabeces pero tres sieglos de caza cayó dramáticamente. Esta caza indiscriminada siguió intensificándose dende la dómina de les lluches pola Independencia y Simón Bolívar dictó una de les primeres lleis conservacionistas d'América. Dende la independencia hasta aprosimao 1950 siguió cazándose vicuñas ensin llende nin control hasta que la especie tuvo en real peligru d'estinción y namái quedaron 10.000 exemplares en toa punir de los cuatro países onde viven.
Coles vicuñas en peligru d'estinción, nel Perú empezar a trabayar seriamente pa la so recuperación y caltenimientu. Creáronse lleis nacionales, provinciales ya internacionales.
Esisten nel mundu instituciones dedicaes al caltenimientu del ambiente, como por casu, Unesco (Organización de les Naciones Xuníes pa la Educación, Ciencia y la Cultura) y PNUMA (Programa de les Naciones Xuníes pal Mediu Ambiente).
Ente les organizaciones privaes, la más importante a nivel internacional ye la UICN (Unión Internacional pal Caltenimientu de la Naturaleza). La UICN ye la encargada d'escribir los famosos “llibros coloraos” onde figuren les especies en peligru d'estinción. Nellos les especies atópense clasificaes en categoríes como: “rares”, “n'estinción”, “vulnerables”, “ensin peligru”, etc., según el so mayor o menor grau de riesgu.
Nel últimu Llibru Coloráu, les vicuñas quedaron clasificaes como de baxu riesgu pero dependientes del caltenimientu. Esto ye lo que significa la sigla LRcd (del inglés: "Lower Risk: conservation dependent"). Ye dicir que la vicuña nun cuerre riesgu gracies a que ta protexida. Si esta protección cesara, el grupu pasaría a tar nuna categoría de peligru d'estinción enantes de los cinco años.
L'amplia información disponible anguaño sobre'l peligru d'estinción de munches especies fai evidente la necesidá de protexeles y controlar el comerciu internacional d'aquelles especies amenaciaes. Pa ello esiste'l CITES (Convención sobre'l Comerciu Internacional d'Especies Amenaciaes de Fauna y Flora Monteses), que ye un alcuerdu internacional alcordáu ente aprosimao 150 países, que tien por finalidá clasificar a les especies n'apéndices de manera tal que'l comerciu internacional d'animales y plantes monteses nun constituya una amenaza pa les mesmes.
Otra organización por demás importante ye la rede TRAFFIC (Trade Records Analysis of Flora Fauna in & Comerce), que ye un organismu que, remanando información sobre'l tráficu d'animales y la so clasificación de CITES, realiza operativos nes aduanes, entrena a emplegaos de les mesmes, y “prinda” animales o sub productos que se tán tratando de contrabandear pa ser vendíos n'otros países.
Los Gobiernos de les repúbliques de Bolivia, Chile, Ecuador y Perú, animaos del propósitu de siguir fomentando'l caltenimientu y el manexu de la vicuña y en considerancia a la esperiencia recoyida na execución del Conveniu pal Caltenimientu de la Vicuña suscritu en La Paz el 16 d'agostu de 1969, resuelven celebrar un nuevu Conveniu pal Caltenimientu y Manexu de la Vicuña nos siguientes términos:
Hasta 1980 esistíen bien pequeñes poblaciones de camélidos suramericanos extrandinos, la mayoría de los animales en zoolóxicos, circos y en dellos pocos establecimientos ganaderos. A partir de 1980 empecípiase la esportación de llapaes y alpaques a Estaos Xuníos, Canadá, Australia, Nueva Zelanda, etc. Magar al entamu d'estes esportaciones estes especies yeren utilizaes como mascotes, y anguaño dientro d'un esquema de comercialización de reproductores selectos (que dalgunos consideren una pirámide comercial), nun futuru esta producción extrandina podría tar dirixida a la producción de fibra pa usu industrial y artesanal. 
Más grave, pa los intereses de los pobladores altoandinos, ye que nos Estaos Xuníos esiste un movimientu de crianza de paco-vicuñas (encruz d'alpaca y vicuña) coles mires de crear una raza nueva de meyor fibra que l'alpaca y más rendimientu de pesu nel vellón tosquiláu que la vicuña orixinal. Tou esto ensin cuntar coles autorizaciones o llicencies de CITES.
P'analizar la magnitú d'esti fenómenu puede aportase a les cifres oficiales de l'Asociación de Criadores y Propietarios de Llapaes y Alpaques d'Estaos Xuníos de Norteamérica (AOBA) que n'avientu de 1995 reporta más de 90.000 animales. Esto significa qu'en 1996 los países que teníen más camélidos yeren nel siguiente orde: Perú, Bolivia, Estaos Xuníos de Norteamérica, Chile y Arxentina. Si analizamos una proyección de la población de llapaes y alpaques norteamericana puramente, vemos que nel 2030, Estaos Xuníos de Norteamérica, va tener más camélidos que Perú. A esti datu hai que suma-y los camélidos d'otres partes del mundu, como Australia, Israel y unos 2,000 exemplares esportaos a China.
Esta situación supon un riesgu pa la economía pastoril” andina nes poblaciones marxinal de punir de Llatinoamérica dedicaes a la ganadería de camélidos como única y principal fonte d'ingresos.
Analicemos delles dificultaes poles que traviesa la población de vicuñas n'apartaos anteriores. Ye posible caltener, ya inclusive aumentar, el númberu de vicuñas. Pa ello ye necesariu faer esfuerzos y realizar acciones concretes por distintos grupos como los ganaderos, llabradores, pobladores, políticos, nuevos y neños. Nesti bloque va tratar d'analizar lo que se ta faciendo dende distintos ámbitos ya instituciones y lo que puede faese a nivel personal.
Les vicuñas pueden utilizase de dos maneres principalmente:
Cuando los animales tán acutaos nos sos movimientos, les engarradielles ente los machos familiares y les tropes de solteros pueden ser bien frecuentes y con un altu nivel d'agresividá (na naturaleza los solteros pueden alloñar munchos kilómetros), polo qu'en munchos d'estos sistemes dixébrense los solteros o se los capa. Per otru llau non siempres les zones onde tán los encierres tienen les pasturas necesaries y munches vegaes débese suplementar con alimentu y agua a les instalaciones. Estos sistemes mengüen l'esfuerzu de captura d'un Chaco tradicional, pero interfieren na bioloxía de la especie.
En toos estos tipos de manexu qu'inclúin la captura y esquila d'animales, ye fundamental l'usu de técniques de suxeción y estracción de la fibra qu'embrivan les consecuencies d'esti usu, pa los animales en términos de estrés y mortalidá posterior.
Per otru llau, dellos investigadores sostienen que los encierres nun son el manexu que'l Conveniu Internacional de la Vicuña fomenta, yá que nel Artículu 5º, especifica que, “los gobiernos signatarios comprometer a caltener y desenvolver los parques y reserves nacionales y otres árees protexíes con poblaciones de vicuñas y a ampliar les árees de repoblamientu baxu manexu na so forma montesa prioritariamente y siempres so control del Estáu (…).
Nos cuatro países andinos (Perú, Bolivia, Chile y Arxentina) onde les poblaciones de vicuñas recuperáronse, empezaron planes d'usu de les mesmes. Tolos planes basar nel llogru de la so fina fibra a partir de la esquila de vicuñas vives, pero nengunu de los países ta llibre de los problemes del furtivismo, esto ye del llogru de fibra polos cazadores illegales a partir de vicuñas muertes.
En Perú les vicuñas tán so la propiedá y usufructu de les comunidaes llabradores al traviés de los Comités Comunales de la Vicuña (260). En Bolivia les comunidaes nun tienen la propiedá sinón l'usufructu puramente y en Chile y Arxentina la propiedá de los animales, ye del Estáu.
En relación a los países, Bolivia ye l'únicu país que namái utiliza a les vicuñas en llibertá. El restu de los países tienen usu en cautiverio y en llibertá. Hasta l'entamu del proyectu MACS n'Arxentina namái utilizaben vicuñas en cautiverio.
Estos tipos diversos de manexu tienen les sos ventayes y desventaxes. Ye unu de los oxetivos del proyectu MACS estudialos en fondura pa poder realizar suxerencies en función de cuálos sían meyores dende'l puntu de vista de la biodiversidá y de la equidad social.
Les vicuñas tán en Perú, protexíes per Llei y sanciónase a quien de forma furtiva cazar. Pero esisten persones que quieren llograr la so fibra de forma illegal. Por eso esisten cazadores furtivos.
La vicuña ye'l símbolu patriu peruanu que representa al reinu animal o fauna autóctona del Perú y alcuéntrase representada nel Escudu del Perú.
Tando prohibida la esportación del Perú d'esti animal, la comercialización internacional de los testiles ellaboraos con esta llana ye promovida oficialmente según la esportación de la so llana dexada reguladamente.
Siendo descomanadamente caru'l metro d'esti testil, escasos son los particulares que pueden dase esti luxu que puede llegar a costar, según la calidá del testil, hasta trés mil dólares'l metro nel mercáu especializáu européu.
El compradores son xeneralmente les grandes firmes de alta cordura y prestíu internacional tantu franceses como italianas qu'ellaboren prendes esclusives d'esti material, aportando a por casu, nel casu de los abrigos iguaos, la tela de vicuña la parte principal y el forru en visón.
Asina mesmu, ciertes industries testiles italianes importen la llana del Perú, que ye procesada nesi país entemeciéndola con otres fibres animales.
En Bolivia per aciu el Decretu 28593 del 17 de xineru del 2006, dexa la comercialización d'esta fibra como bruta, predescerdada, descerdada, en filo o tela, nel marcu del Programa de Caltenimientu y Manexu de la Vicuña”".
Pa la producción con fines comerciales tien de tenese cantidaes industriales ente 500 y 1.000 kg, riquiendo cuntar col sofitu económicu o inversión inicial y la participación de toes la comunidaes manejadoras de vicuña.
El quilu d'esta fibra puede llegar a costar 500 dólares yá que un abrigu en Europa o Xapón fechu d'esti material cuesta unos 22.000 dólares.
Aparatu respiratoriu
L'aparatu respiratoriu ye l'encargáu de captar osíxenu (O sub2) y esaniciar el dióxidu de carbonu( CO) procedente del metabolismu celular.
L'aparatu respiratoriu xeneralmente inclúi tubos, como los bronquios, les fueses nasales usaos pa cargar aire nos pulmones, onde asocede'l intercambiu gaseosu. La diafragma, como tou músculu puede contraer y relaxase. Na inhalación, la diafragma contráise y se allana y el cuévanu torácicu amplíase. Esta contracción crea un vacíu que zuca l'aire escontra los pulmones. Nel tafaríu, la diafragma reláxase y retoma la so forma de domo y l'aire ye espulsáu de los pulmones.
En humanos y otros mamíferos, el sistema respiratoriu consiste en víes respiratories, pulmones y músculos respiratorios que medien nel movimientu del aire tanto dientro como fuera del cuerpu. 
L'intercambiu de gases ye l'intercambiu d'osíxenu y dióxidu de carbonu, del animal col so mediu. Dientro del sistema alveolar de los pulmones, les molécules d'osíxenu y dióxidu de carbonu intercámbiense pasivamente, por espardimientu, ente la redolada gaseosa y el sangre. Asina, el sistema respiratoriu facilita la oxixenación cola remoción contaminante del dióxidu de carbonu y otros gases que son refugayes del metabolismu y de la circulación.
El sistema tamién ayuda a caltener el balance ente ácidos y bases nel cuerpu al traviés de la eficiente remoción de dióxidu de carbonu d'el sangre.
Los protozoarios (organismos unicelulares), según les hidras y les aguamales (organismos pluricelulares que tán compuestes por dos capes de célules), alienden al traviés de la so membrana celular (per mediu d'espardimientu) y la mitocondria (vease respiración celular).
Los insectos, sicasí, bombien aire directamente a los texíos corporales per mediu d'una rede de tubos, llamaos gorgoberos, que se abrir a les bandes del cuerpu. La zona final del sistema traqueal ta formada por perfinos conductos denominaos traqueolas.
Los peces introducen agua al traviés de la so boca bañando les branquies onde capten osíxenu y lliberen el dióxidu de carbonu; depués espulsen l'agua al traviés del opérculu (una abertura que tienen a cada llau del cuerpu).
Los anfibios camuden el so sistema respiratoriu mientres el so pasu dende la so vida acuática (cuando son nueves) a la terrestre cuando son adultos.
Asina, les cucharapes alienden per mediu de branquies, igual que los pexes; pero una vegada realizada la metamorfosis (por casu como xaronques o sapos) alienden per mediu de pulmones y en dellos casos, pola respiración cutanea.
N'humanos, el sistema respiratoriu consiste en víes aérees, pulmones y músculos respiratorios que midíen nel movimientu del aire tanto adientro como fuera del cuerpu. L'intercambiu de gases ye l'intercambiu d'osíxenu y dióxidu de carbonu, del animal col so mediu. Dientro del sistema alveolar de los pulmones, les molécules d'osíxenu y dióxidu de carbonu intercámbiense pasivamente, por espardimientu, ente la redolada gaseosa y el sangre. Asina, el sistema respiratoriu facilita la oxixenación cola remoción contaminante del dióxidu de carbonu -y otros gases que son refugayes del metabolismu- de la circulación.
L'home utiliza respiración pulmonar, el so aparatu respiratoriu consta de:
La función del aparatu respiratoriu consiste en mover volúmenes d'aire dende l'atmósfera a los pulmones y viceversa. Lo anterior ye posible gracies a un procesu conocíu como ventilación.
La ventilación ye un procesu cíclicu y consta de dos etapes: la [[Inhalación|inspiración]], que ye la entrada d'aire a los pulmones, y la [[Tafaríu|espiración]], que ye la salida. La inspiración ye un fenómenu activu, caracterizáu pol aumentu del volume torácico que provoca una presión intrapulmonar negativa y determina el desplazamientu d'aire dende l'esterior escontra los pulmones. La contracción de los músculos inspiratorios principales, diafragma y intercostales esternos, ye la responsable d'esti procesu. Una vegada que la presión intrapulmonar iguala a l'atmosférica, la inspiración detiense y entós, gracies a la fuerza elástico de la caxa torácica, esta se retrae, xenerando una presión positiva que supera a l'atmosférica y determinando la salida d'aire dende los pulmones. 
En condiciones normales la respiración ye un procesu pasivu. Los músculos respiratorios activos son capaces de menguar entá más el volume intratorácico y aumentar la cantidá d'aire que se mueve al esterior, lo qu'asocede na espiración forzada.
Mientres esti ciclu ventilario asocede, nos sacos alveolares, los [[gas]]es conteníos nel [[aire]] que participen nel [[intercambiu gaseosu]], [[osíxenu]] y [[dióxidu de carbonu]], espublicen a favor del so gradiente de concentración, de lo que resulta la oxixenación y detoxificación d'el sangre.
El volume d'aire qu'entra y sale del pulmón por [[minutu]], tien cierta sincronía col [[sistema cardiovascular]] y el [[ritmu circadiano]] (como amenorgamientu de la frecuencia d'inhalación/tafaríu mientres la nueche y n'estáu de [[Estáu de conciencia|vixilia]]/[[suañu]]). Variando ente 6 a 80 [[llitru|llitros]] (dependiendo de la demanda). 
Tien de tenese curiáu colos peligros qu'implica la [[ventilación pulmonar]] yá que xuntu col [[aire]] tamién entren partícules sólides que puede apexar y/o intoxicar al organismu. Les de mayor tamañu son atrapaes polos vellu y el material mucoso de la [[ñariz]] y del tracto respiratoriu, que depués son estrayíes pol movimientu ciliar hasta que son tragaes, cuspíes o espirriaes. A nivel bronquial, por escarecer de cilios, empléguense [[macrófago]]s y [[fagocitu|fagocitos]] pa la llimpieza de partícules.
L'organismu siempres caltién una atracción inspirada d'osíxenu de 21% (FiO) porque la composición de la tierra ye constante pero a midida que va aumentando la talla del pechu va dir baxando la presión atmosférica y polo tanto la presión d'osíxenu qu'inspiramos.
Xeneralmente asocede que nos "apunamos", (nos indisponemos pol efectu de la falta d'osíxenu y la baxa presión atmosférica), si xubimos un monte bien altu, eso ye porque l'organismu entá nun s'acostuma a tanto cambéu de presiones, fálase entós d'una [[hipoxia]] d'altores, que les sos consecuencies son:
Hai [[taquicardia]] y aumentu del gastu cardiacu, aumentu de la resistencia de l'arteria pulmonar, [[hiperventilación]] (que si ye escesiva puede llevar a una [[alcalosis|alcalosis metabolica]]), cambeos psicóticos, l'aumentu de la frecuencia respiratoria y aumentu de la presión venosa ye por aumentu del tonu enérxicu.
Aumentu de la masa de [[glóbulos coloraos]], aumentu del p50, compensación renal de la alcalosis respiratoria, aumentu de la densidá de capilares musculares y aumentu del númberu de [[mitocondria|mitocondries]] y les sos enzimes oxidativas.
Les víes nasales conformar de:
Diferencia o gradiente [[Alvéolo pulmonar|alvéolo]]-[[arteria]]l de carbónicu. De normal ye cero yá que PACO sub2 = PACO sub2
aparatu respiratoriu ===
Composición del aire atmosférico ===
[[Categoría:Aparatu respiratoriu| ]]
[[Categoría:Términos zoolóxicos]]
Trompeta
La trompeta ye un preséu musical de vientu, perteneciente a la familia de los preseos de vientu-metal o "metales", fabricáu en aleación de metal. El soníu produzse gracies a la vibración de los llabios del intérprete na parte denominada boquilla a partir de la columna del aire (fluxu del aire). La trompeta, comúnmente, ta afinada en "si" (bemol), esto ye, un tonu per debaxo de la afinación real (tamién hai trompetes afinaes en "fa", en "do", en "la" y en "el mio" (bemol)).
El músicu que toca la trompeta recibe'l nome de trompetista.
La trompeta ta construyida con un tubu, de latón xeneralmente, dobláu en espiral d'aprosimao 180 cm de llargu, con diverses válvules o pistones, que termina nuna boca acampanada que recibe'l nome de campana o pabellón. Los dos primeros tercios del tubu son prácticamente cilíndricos, lo que-y apurre un soníu fuerte y brillante, al contrariu de lo qu'asocede cola corneta y el fliscorno, que tienen un tubu cónicu y producen un tonu más nidiu. L'otru terciu restante ye un tubu cónicu, sacante nos postreros 30 cm, nos que'l tubu enanchar pa formar la boca en forma de campana. El calibre ye una serie complexa de vueltes, más pequeñes nel receptor col piquín y más grande xustu enantes del empiezu de la campana. El diseñu cuidadosu d'estes vueltes ye críticu pa la entonación de la trompeta.
Como con tolos preseos de metal, el soníu ye producíu pel aire que se sopla al traviés de los llabios zarraos, llogrando un runfíu» na boquilla y empezando una permanente fola de vibración na columna d'aire nel interior de la trompeta. El trompetista puede escoyer la execución d'una gama de matices harmónicos o camudando l'apertura y tensión del llabiu exercida sobre la boquilla (conocida como la embocadura). 
En principiu, la so capacidá pa producir soníos llindar a una serie d'harmónicos sobre la nota fundamental. Sicasí, cola posterior adaptación del mecanismu del pistón, la trompeta convertir nun preséu cromáticu. Ta provista de tres pistones y polo xeneral ta afinada en si música|bemol}}, "do" o "la". Cuando'l so afinación ye en "do" nun hai necesidá de tresportar. Na trompeta en Si música|bemol}} y la trompeta en "la", la transposición ye básicamente la mesma que s'utiliza pal clarinete.
La trompeta tien tres pistones que dirixen el soníu per distintos partes de la tubería que forma'l preséu y de esta manera allonga o encurtia'l percorríu del soníu y, por tanto, consigue'l so afinación cromática. Cada unu d'estos pistones aumenta'l llargor de los tubos cuando son pulsiaos, lo qu'amenorga la tonalidá de la nota. El primer pistón, que ta conectáu a un tubu de llargu medianu, amenorga la nota de la trompeta en dos semitonos; el segundu pistón, conectáu a un tubu de curtiu llargor, baxa la nota un semitonu; y el tercer pistón, conectáu a un tubu llargu, baxa notar tres semitonos. N'ocasiones esiste un cuartu pistón, como ye'l casu de la trompeta piccolo, qu'amenorga en 5 semitonos la nota de la trompeta. Por aciu la combinación d'estos trés (o cuatro) pistones consíguese casi tola afinación cromática cuidao que se llogren hasta ocho longitud distintes nel tubu resonador. El soníu proxectar escontra l'esterior pola campana.
D'esta forma, la trompeta en si música|bemol}} al apertar el primer pistón (dos semitonos menos), fai que "do" baxe a si música|bemol}}, "el mio" a "re", y "sol" a "fa". Na tonalidá real baxa "si" a "la" , "re" a "do", y "fa" a "el mio" . Al apertar el segundu pistón (un semitonu menos), "do" baxa a "si", "la mio" baxa a re música|sosteníu (sosteníu),}} y "sol" a "fa" En tonalidá real baxa "si" a "la", "re" a do música|sosteníu ,}}y de "fa" a "el mio". Al apertar el tercer pistón (tres semitonos menos), "do" baxa "la", "la mio" baxa a do música|sosteníu ,}}y "sol" baxa a "el mio". En tonalidá real baxa "si" a "sol", "re" a "si", y "fa" a "re". Al apertar dos pistones al empar, sumir les sos cayíes de tonalidá, siendo tres tonos lo máximo que puede baxase: apertando los trés pistones al empar: 2 semitonos + 1 semitonu + 3 semitonos = 6 semitonos o 3 tonos.
La serie harmónica de la trompeta asemeyar a la escala de música, pero hai delles notes de la serie que son comprometíes por tar llixeramente fuera del rangu y conocer como "tonos de llobu (o wolftone)". Delles trompetes tienen un mecanismu esnidiosu pa compensales.
La afinación suelse ver afectada pola temperatura ambiental, por tantu ye necesariu calecer el preséu enantes de tocar soplando al traviés d'él. P'afinar correchamente la trompeta ye necesariu afaer la bomba de afinación" hasta consiguir la afinación deseyada. La bomba de afinación ye'l coldu metálicu que remata la sección central de la trompeta y que queda al mesmu altor que la campana. Nesta mesma allugamientu atopa la llave de desaguadoriu, utilizada pa espulsar l'agua que s'atropa nel interior de la trompeta como resultáu de la condensación del aire nes sos tuberíes.
La boquilla tien un cantu circular llamáu aníu qu'apurre un ambiente cómodo pa la vibración de los llabios. Darréu detrás del aníu ta la copa, qu'enría l'aire por una apertura enforma menor, el granillo, que mengua un pocu por que coincida col diámetru de la tubería principal de la trompeta. Les dimensiones d'estes partes de la boquilla afecten al timbre o la calidá del soníu y a la facilidá y comodidá de la execución. Polo xeneral, cuanto mayor y más fonda ye la copa, más escuru ye'l soníu del timbre.
La trompeta puede fabricase en distintos estilos, con modelos pa los primerizos, los trompetistas entemedios o pa músicos profesionales. Nel pasáu, fabricáronse trompetes con un númberu de materiales improbables, incluyendo la madera, la magre y la cerámica. Tamién fueron fabricaes dafechu de latón, bronce, plata y níquel. La trompeta moderna ta fabricada comúnmente de latón y dacuando ye galvanizáu con plata, níquel, oru o cobre. Mide aprosimao 50 cm.
La sordina ye un mecanismu que sirve pa camudar la calidá y atenuar el soníu producíu pola trompeta. Tien forma de pera y encaxa perfectamente na campana del preséu, anque esisten otros tipos de sordinas que nun s'acoplen na campana (como la sordina "desatrancador"). Suelen fabricase de fibra o metal.
Les sordinas apexen los movimientos de les ondes sonores nos metales, amplifiquen ciertos harmónicos y amenorguen otros. Los trompetistas esperimentaron con diverses formes de sordinas, dende ensertar una mano nel pabellón (técnica ortodoxa en dellos metales clásicos) o inclusive cubrir la campana con un bombín.
La tesitura básica de la trompeta tien una estensión de dos octaves y media, dende "fa" 2 per debaxo del do central del pianu !--, inclusive en delles ocasiones dende notes más graves, hasta "do". Anque na actualidá'l rexistru aumenta hasta un "fa" - "sol" percima d'esta nota aumentando'l rexistru a trés octaves. Percima d'esta nota, la trompeta tiende a emitir un soníu aburuyáu, que ye bien malo d'apoderar. Poro, esiste l'encamientu a los compositores que al momentu d'escribir pa estos preseos, nun pasen les llendes enriba mentaes. Esti encamientu ye frecuentemente ignorada. Munchos trompetistas dedicar a devasar esti réxime (los llamaos «agudistas»), y superen en demasía estes llendes, inclusive pudiendo aumentar esti rexistru en más d'una octava, y xueguen colos tonos agudos o supra-altos, aprosimao, hasta'l tercer "do" percima del central; ente ellos puédese mentar a Arturo Sandoval, instrumentista que llega hasta sol tercer octava.
La trompeta promediu, ensin pistones apertaos (esto ye: "al aire") produz polo xeneral notar "do", "el mio" y "sol" en toles sos octaves. Sicasí, esisten 4 esceiciones: na octava per debaxo de la central, "sol" nun se produz "al aire", sinón apertando'l primeru y el tercer pistón. Na octava central, el "el mio" nun se produz "al aire", sinón apertando'l primera y segundu pistón. Na segunda octava, esiste un si música|bemol}} "al aire". Na tercera octava, esiste "re" "al aire". Estes irregularidaes deber a los harmónicos naturales.
Nel siguiente cuadru amuésense les distintes notes que se llogren apertando los distintos pistones:
La hestoria de la trompeta remontar a los oríxenes de la hestoria de la humanidá. Casi tan antigües como la flauta, que se reputa como'l preséu más antiguu y xeneralizáu, tuvieron de ser la trompeta y la corneta, derivaes del cuernu de güe qu'entá puede sirvir como trompa de caza. Poro, les primeres trompetes fueron fabricaes con cuernos d'animales cocíos, cañes de bambú, tubos vexetales acovanaos o conches de moluscos y yeren emplegaes polos homes primitivos pa diverses cuestiones como yeren los entierros, rituales pa estornar a los malos espíritos, pa la caza o tresmitir señales.
Col descubrimientu de los metales empieza una nueva etapa pal desenvolvimientu de los preseos de vientu yá que el bronce ye un material fayadizo pa la so construcción ameyorando la so sonoridá y brillantez. Les primitives trompetes escarecíen col piquín y usábense a manera de altavoz, glayando nel so interior pa deformar aumentando o aburuyando la voz del ejecutante.
Nos pueblos de l'antigüedá la trompeta apaez ente los sos preseos musicales. Los exipcios atribuyíen la so invención al dios Osiris y fuera heredada de los pueblos de Mesopotamia, disponíen de distintes trompetes qu'utilicen en paraes militares y rituales relixosos. Estos preseos recibíen el nome de "Sneb" y teníen forma cónica y rectos. Atopáronse dos trompetes na tumba del faraón exipciu Tutankamon, que reinó de 1353 a 1358 e.C. y nes pintures perantigues que les representaben. Diches trompetes miden respectivamente 50,5 cm y 58 cm de llargu, presentando un anchu pabellón, pero ensin una embocadura puramente felicidá. La primera d'elles ye de bronce y la segunda de plata, lo cual constituyó ensin dulda una esceición. Diches trompetes taben fabricaes en bronce col métodu de cera perdida. Nel Muséu Británicu, nel Muséu del Louvre de París y nel Arqueolóxicu de Nápoles tópense trompetes de bronce exipcies y romanes y nel Numantinu de Soria caltiénense dalgunes de folla cocíu y de factura ibérica, unes rectes y otres curves. Tamién se caltienen trompetes del Imperiu persa nel muséu de Persépolis (Irán).
Ente los pueblos hebreos la trompeta recibía'l nome de "hazozra" o "chatzótzráh" y tenía un calter casi divín yá que atribuyíen la so construcción a Moisés, siendo tocada namái polos sacerdotes p'anunciar les asamblees y acompañar les consagraciones y los sacrificios. Tamién tuvo usu militar y sirvía pa llevantar los campamentos nómades o pa dar la señal d'alarma. La trompeta hebrea yera curtia, d'unos 45cm de llargu, con un tubu cónicu de plata batida que producía un soníu homoxéneu ya ininterrumpíu, o bien en dúos de dos trompetes, esto ye, articulando distinto delles notes distintes. Tamién esistía otru tipu de trompeta, el "shofár" que taba fabricada a partir del cuernu d'un animal kosher (carneru, cabra, antílope y gacela) y yera utilizáu en delles fiestes xudíes, según en dellos servicios d'otres relixones cristianu y xudeocristianu.
Otros pueblos que conocíen y desenvolvieron distintes trompetes fueron el xermanu y el celta. La forma primitiva de «esi» (S) cónica de los cuernos xermánicos y escandinavos denominaos "lur", "lures", "lure" o "luur" (1500-400 e.C.) yera debida a que taba construyida col canil d'un mamut. Caltiénense exemplares en perfectu estáu topaos n'escavaciones arqueolóxiques realizaes fundamentalmente en Dinamarca. La "lure" midía ente 1,50 y 2,50 m de media, yera llixeramente cónica y presentaba la forma de S. El tubu componer de dos partes curves de distintu llargor, la segunda de les cualos taba asitiada nun planu distintu a la primera. Polo xeneral los exemplares que s'afayaron apaecen xuníos de dos en dos, d'idénticu tamañu y simétricos, lo cual fai suponer que se tocaben por pareyes afinaes al unísonu, o bien simultáneamente, o n'alternanza. Colgar na bandolera y los dos músicos, unu al pie de otru, teníen de suxetar cada preséu en vertical percima de la so cabeza. Realizáronse intentos colos exemplares meyor calteníos nos consiguiéronse los dolce primeros harmónicos y una escala cromática d'una séptima a partir del soníu fundamental, pero ye pocu probable que los antiguos aprovecharon esta estensión sonora. El "carnyx", "karnix" o "karnyx" celta yera un preséu de tubu rectu que se doblar n'ángulu rectu ,en forma de gabitu, paecíu a la trompeta y destináu a usos militares, construyíu dafechu en bronce y cola campana en forma de dragón. Esti tipu de trompeta foi reproducíu nel añu 113 nel arcu de Adriano, en Roma.
En redol al sieglu IV e.C., los griegos yá incluyíen certames de trompeteros nel programa de los Xuegos Olímpicos. La trompeta recibía'l nome de "salpinx" y la so invención taba atribuyida a la diosa Atenea. Taba fabricada en fierro o bronce, dacuando de plata y yera un tubu estrechu y con embocadura de cuernu o de güesu. Enantes del pabellón, que yera esféricu y de dimensiones modestes, solíen asitiase argolles decoratives o corredices. Heredar de los etruscos, que de la mesma la heredaron de los exipcios. Tamién usaben el "keras" que yera un cuernu cocíu d'animal y usábase con fines militares.
Mientres el Imperiu romanu l'usu de les trompetes heredaes de griegos y etruscos adquier una gran importancia social. Taben fabricaes en plata y bronce y recibíen distintos nomes: "buccina", "cornus", "salpinx", "aduba", "clario", "tubesta", "lituus" o "argia" ente otros, según diverses formes rectes o curves. La más conocida de toes elles yera la "tubesta" o tuba que media 117 cm y yera de de forma cónica, con 1 cm de diámetru na embocadura. El tubu cónicu yera de bronce, con una embocadura móvil y un pabellón llixeramente enancháu; la "tuba" yera utilizada na infantería, pero tamién tuvo gran importancia nos combates de gladiadores xuntu cola trompa" y l'órganu hidráulicu", utilizándose dacuando en determinaos sacrificios relixosos. El "lituus", otra manera, foi un preséu d'usu puramente militar que s'emplegó na caballería: yera una llarga trompeta cilíndrica, de dimensiones variables (de 75 cm aprosimao a 1,40 m de llargu) que tenía l'estremu opuestu al de la embocadura dobláu en forma de J, abiertu sobre un pabellón dacuando recortáu. Como nel casu de la tuba, el tubu del "lituus" yera de bronce. El timbre d'estos preseos tenía de resultar ensin dulda pocu prestosu: el autores romanos califiquen el timbre de la tuba de «roncu» y «apavoriante». El del lituus yera más agudu y ensin dulda abondo más estridente. Los cuerpos de trompeteros romanos favorecieron el desenvolvimientu de les trompetes utilizándoles pa llamamientos, fanfarries militares y civiles. Nes escultures romanes puede reparase que les trompetes apaecíen en toles procesiones.
Tantu la Biblia como Homero en La Ilíada acoten la importancia de la trompeta nes ceremonies relixoses primitives y el del so usu nes batalles, inclusive s'apunta en La Biblia que'l soníu brillosu de les trompetes foi'l causante de la cayida de la ciudá de Jericó.
La cultura china contribuyó en gran midida nel desenvolvimientu de la trompeta, apurriendo una interesada trompeta compuesta por distintos tubos cónicos qu'encaxaben unos n'otros telescópicamente. Otra aportación so foi la trompeta helicoidal" tocada polos marineros y sacerdotes budistes. Tamién esistía una trompeta llamada "La pa" o "Laba" y otra llamada "suona" que ye un tipu de trompeta asemeyada al oboe de tonos altos y fuertes que puede tener siete o ocho agujeros. El "suona" foi bien popular na primera Dinastía Jin (265-420) nes zones de la rexón de Xinjiang y ta formáu por un tubu cónicu de madera furáu d'ocho orificios (siete nes parte delantera y unu na trasera), un tubu de cobre y un xiblatu de caña (lo que-y fai similar al oboe) nel estremu superior de la madera y un altavoz de cobre nel estremu inferior. Una versión de la suona ye la corneta china, un preséu que ye entá bien utilizáu como elementu melódicu indispensable na «conga santiaguera», tipu de música popular imprescindible en fiestes populares na rexón oriental de Cuba, que la so capital ye Santiago de Cuba, d'ende'l so nome.
Nos reinos de Xava y Bali esistía mientres el sieglu X unos pequeños conxuntos musicales en que la so formación atopar una trompeta de forma curva. Nel Tíbet, dende'l sieglu VII la influencia india tien de resultes la introducción de preseos como'l "dung-dkar", ref fabricáu con una caracola y n'ocasiones con embocadura de metal y con un allongamientu fechu con una placa metálica, llamada nala ("gshog-ma"), bien similar al "sankh" de la India, ref y el "wadun", fabricáu con un cuernu. El "mag-dun" ye una gran trompeta de soníos graves y roncos que puede midir hasta 5 metros y ye un preséu característico y orixinario del Tíbet.
En Australia, les tribus aboríxenes sirvir d'un preséu que consiste nun tubu de madera llargo y acovanáu qu'usaben nos sos ritos y que recibe'l nome de "didgeridoo" o "diyiridú".
La trompeta siguió siendo utilizada en batalles y ceremonies muncho depués de la disolución d'estos pueblos. Na Edá Media, con preseos fechos d'aleaciones de metales, diba notándose una distinción ente dos rames de preseos de vientu metálicos: los que darréu evolucionaríen a trompetes y deriváu, conocida como claro, y los que se derivaríen nos trombones y familiares, denominada "buccina".
Nun principiu el "claru" yera un tubu recto y llargo, pero pa faelo más bono de tresportar, amenorgóse'l llargor del preséu doblando'l tubu n'espiral, recibiendo'l nome de "clarión".
El Islam apurre dellos preseos, les trompetes sarracenes son usaes polos musulmanes dende dómina bien antigua. Reciben el nome de "al-nafir" o cuernu sarracenu qu'en España recibiría'l nome de añafil. El añafil yera un aerófono rectu, que'l so soníu surdía de la vibración de los llabios del intérprete nuna boquilla en forma de pequeñu embudu. Esti tipu de preséu encuádrase xeneralmente dientro del grupu de les denominaes «trompes naturales», yá que nun presenta furos, llaves nin nengún otru elementu constructivu qu'alterie la afinación o'l timbre. Yera usáu principalmente pa usos militares.
Mientres esta dómina la trompeta adquier popularidá por cuenta de la so gran sonoridá. Ye'l preséu preferíu de la nobleza. Los trompeteros y timbaleros toquen en fiestes solemnes, gociando d'una posición social más elevada que'l restu de los músicos. La trompeta constituyir nun elementu imprescindible pa tresmitir ordes nel campu de batalla, nel castiellu y llueu empezaría a realizar funciones d'entretenimientu pa la nobleza. Esto va dar llugar a la nacencia de trompetes trovador de guerra y trompetes trovador de corte o cámara.
Como datu interesáu cabo destacar que mientres la Edá Media a los músicos considerábase-yos «non honorables». La Ilesia negába-yos los sacramentos y namái cuando entraben al serviciu d'un noble o al serviciu d'una ciudá adqueríen la condición d'honorables.
Les trompetes antigües yeren de bronce fundíu o planches de fierro finu, yeren rectes y les sos embocadures fueron una prominencia nel estremu del tubu fecha pa sofitar los llabios. A finales del sieglu XIV la trompeta dexa de ser recta, tomando nun primer momentu la forma d'esi (S) pa faela más afechiscu y darréu foi tomando la forma actual con tubu cilíndricu nos dos terceres partes del so llargor pa enanchase nel postreru terciu y formar el pabellón. Paralelamente a esta evolución apaez la trompeta de vares o correderes que ye l'antecesora del trombón. Ésta consistía nel allongamientu de la embocadura nel primer tubu del preséu d'esta forma la embocadura quedaba fixa y el restu del preséu alloñábase o volvía a sigo. Denominar "trompeta de corredera", "doble trompeta" o "sacabuche", ente otros nomes.
La gran importancia de la trompeta nes conxuntes presees medievales alvertir nel fechu de que, de los cuarenta y dos instrumentistes adscritos a la corte de Enrique VIII d'Inglaterra, catorce yeren trompetistas.
La llamada trompeta «natural» o «barroca» foi'l preséu pal qu'escribieron Claudio Monteverdi, Jean-Baptiste Lully, Henry Purcell, Johann Sebastian Bach y Georg Friedrich Händel: tratar d'una trompeta balerada en metal y de forma moderna (sección cilíndrica hasta'l pabellón que s'enancha progresivamente), pero que nun podía emitir por cuenta de la presión del aire namás que los harmónicos naturales del soníu fundamental que venía determináu pol llargor del tubu (teóricamente, esti llargor tendría de ser 2,34 m). La trompeta natural taba afinada en "do", más corrientemente en "re" (n'ocasiones en "fa" na Alemaña del sieglu XVIII). La so sonoridá claro y caltriante, perbrillante, perfectamente afecha a les interpretaciones al campu, fixo que se pasaren per alto les sos llimitaciones polo qu'hai munchos pasaxes que, entá tocaos en modelos de válvules, siguen paeciendo d'una dificultá increíble. Les trompetes naturales que se tocaben en xunto en fanfarries yeren idéntiques, esto ye, toes elles taben na mesma tonalidá: el músicu que tocaba la parte cimera utilizaba una embocadura más pequeña pa facilitar la producción de notes sobreagudes. L'actual trompeta de caballería ye una trompeta natural.
Emplegar mientres los sieglos XVII y XVIII, tantu en Italia como en Alemaña, la palabra "clarino" pa designar a una trompeta natural de pequeñes dimensiones afecha al rexistru agudu y dempués, adulces, acabó per aplicar se a cualesquier parte escrita nesti rexistru pa trompeta d'orquesta. Inclusive n'obres de Bach y Händel, les partes correspondientes al "clarino" interpretar con una pequeña trompeta afinada en Re, anque'l preséu figura per primer vegada d'una manera esplícita na partitura del Orfeo de Monteverdi.
A empiezos del sieglu XVII, el papel de la trompeta nos conxuntos orquestales nun yera bien importante, anque esisten esceiciones. El Orfeo de Monteverdi (1607) ye la primer obra na que s'integra a la trompeta dientro de les formaciones orquesta-yos y dientro d'esta obra puede atopase una "tocata" pa cinco trompetes de distintes afinaciones. Escontra finales del sieglu XVII, la trompeta empieza a tomar un papel más protagonista y a ser un preséu bien utilizáu nes agrupaciones orquestales. Apaeció entós la Manera per imparar a sonara di trompa", de Fantino (Métodu p'aprender a tocar la trompeta), publicáu en Frankfurt del Meno en 1638, que ye un testimoniu del ampliu usu que la daba al preséu.
Nel mesmu periodu, Purcell emplegó frecuentemente la trompeta. Na so ópera "Dioclesian", una trompeta y una voz de contraltu canten a dúu. Les sos composiciones solíen dir destinaes como yera costume de la dómina a John Shore, trompetista de la corte y miembru d'una familia de trompetistas que foi famosa mientres tou un sieglu. Nesta mesma dómina la gran mayoría d'el compositores alemanes incluyíen la trompeta nos conxuntos orquestales.
Händel, poco tiempu dempués, escribió partes bien agudes y floríes pa esti preséu, como'l so «Let the bright seraphim» (en "Sansón") y «The trumpet shall sound» (en "El Mesíes"). Händel indicaba na partitura "«Clarino I, Clarino II y Prinzipale»", lo que demuestra que naquella dómina entá se caltenía la mesma distribución pa los instrumentistes que s'emplegaba nes composiciones orquestales de la dómina de Monteverdi. Bach tamién compunxo pa la trompeta partes bien ellaboraes, y polo xeneral, nun rexistru más agudu. La interpretación de dichos pasaxes más ellaboraos y tan agudos yera posible por cuenta de que los instrumentistes especializábense dependiendo de les carauterístiques de los pasaxes, unos en pasaxes agudos y otros nos graves de les partes pa trompeta. Asina, l'instrumentista encargáu de tocar el "clarino" namái interpretaba los pasaxes más agudos polo que dichos pasaxes terminaben siendo más fáciles na so execución.
Händel y Bach entós, compunxeron música na que se-y daba'l papel protagónico a la trompeta y dempués d'ellos, empezó un periodu de decadencia de la trompeta, na que foi degradada a un papel secundariu. La trompeta convertir nun preséu harmónicu de notes baxes y espaciadas, y de xemes en cuando, nuna parte más de la percusión, al ser siempres puesta en "fortissimo" nes partes finales de los movimientos de, por casu, Mozart. Con Beethoven, la trompeta recupera cierta fuerza xunto colos timbales, pero non la esperada.
El procesu que dexa dotar al preséu d'un cromatismu capaz d'esaniciar los inconvenientes presentaos poles trompetes naturales empieza a finales del Barrocu. Son numberosos los intentos realizaos al respective: "tonillos" o "pieces de recambiu", "trompeta de tapadoria", "trompeta de correderes" o de "vares" y d'últimes l'aplicación gradual de los pistones.
Les pieces de recambiu" dexaron mientres dalgún tiempu llograr distintes tonalidaes al aplicales a la trompeta pero a lo llargo del sieglu XVIII siguió investigándose p'alzar los acordes de los cobres per mediu de "llaves" y "furacos". Foi Anton Weidinger investigador y virtuosu de la trompeta de llaves, qu'aplica al preséu les llaves" basándose nos mesmos principios nos que se basa la flauta o'l fagó. Esta trompeta constaba de 3 o 4 llaves asitiaes a la banda y gracies a esto podíen faer toles notes de la escala diatónica y cromática. Haydn y Hummel escribieron pa Weidinger los sos famosos conciertos. A pesar del ésitu la trompeta de llaves nun s'impunxo foi usada mientres dellos años per bandes militares de Austria y de Italia, a finales de los años 1920 sumió.
Tres los primeros intentos consistentes en pone-y llaves a la trompeta pasar a pone-y una vara (esta forma tuvo ciertu ésitu en Inglaterra en gran parte por cuenta d'eminentes trompetistas defensores del so usu como T. Harper y J. Horton, ente otros). La inclusión de los pistones tien llugar de manera paulatina, siendo'l inventor irlandés Charles Clagget quien constrúi en 1790 una trompeta doble afinada en Re y El mio con una única embocadura y como innovación un pistón. Más tarde, escontra 1815, Blühmel y Stölzel inventaríen el sistema de pistones que darréu sería ameyoráu por Adolphe Sax y Périnet (en 1839) hasta llegar a una forma bien paecida a l'actual de J.P. Oates, pasando poles meyora qu'introdució Merry Franquin, profesor del Conservatorio de París, que dexaron a los ejecutantes modificar a voluntá l'altor de los soníos del preséu. Dauverne en Francia construyó la primer trompeta de dos pistones y l'inclusión del tercer pistón producir en 1830 de mano de Müller de Maguncia y Satter de Leipzig.
El primer compositor n'usar la trompeta de pistones na orquesta foi Halévy, na so ópera "La xudía" de 1835. Na so partitura escribe pa dos trompetes d'esti xéneru y dos trompetes naturales con tubos de recambiu.
La trompeta de pistones llegó xusto a tiempu por que Richard Wagner empezara la so música con gran aplicación de los soníos metálicos de los preseos como'l trombón y la trompeta, dándo-y un mayor papel protagonista. Na segunda metá del sieglu XVIII les orquestes constituyíense corrientemente con dos trompetes (sacante para l'acompañamientu de les obres corales, casu nel cual escuchábense trés y hasta cuatro d'estos preseos). Como norma xeneral Wagner emplegó trés, con cuenta de poder asignar a la trompeta acordes enteros. Na so ópera Tannhäuser, un motivu especial llevar a emplegar hasta doce trompetes. Dende Wagner el compositores d'obres pa orquesta usaron la trompeta ensin nenguna clase de restricciones, siendo trés el númberu emplegáu de normal.
Hasta finales del sieglu XIX la trompeta de pistones nun atopa'l so puestu definitivu na orquesta: Hector Berlioz siguía utilizando la trompeta natural y hasta 1920 va usase una trompeta de válvules afinada en Fa que yá nun ye utilizada.
La trompeta nel sieglu XX ye un preséu destacáu en munchos y distintos estilos musicales. Puede atopase en cualquier sala de conciertos sinfónicos o de cámara como solista o al pie de otros preseos o en cualquier club de jazz.
Les partes nes obres que correspuenden al "clarino" barrocu tocar con pequeñes trompetes de pistones denominaes "trompeta píccolo", afinaes en si música|bemol}}-"la" y con cuatro pistones. Sicasí, dende los años 60 vuelve utilizase nuevamente una trompeta natural en "re" a la que tamién se bautizó col nome de «clarino», bien apreciada n'interpretaciones de música barroca.
A finales del sieglu XX, l'ésitu ostentar la trompeta afinada en si música|bemol}} anque'l timbre peculiar de la trompeta moderna en "re" fuera emplegada por compositores como Olivier Messiaen o Arthur Honegger (compositor que lu dedicó a esti últimu preséu la so "Segunda sinfonía" pa orquesta de cuerdes y trompeta en "re" "ad libitum"). Ígor Stravinski tamién realizó composiciones pa trompeta.
Güei, la trompeta usar en casi toles formes de música, incluyida la clásica, jazz, rock, blues, pop, ska, funk, mambo, guaracha, merengue, cumbia, mueyu y polca.
Na dómina posterior a la Guerra Civil Estaunidense podíen adquirise cornetes por un baxu preciu y les trompetes emplegar nos funerales, nes bandes caleyeres, nes de baille y nes de jazz. A partir del añu 1927, casi tolos cornetistas, salvo unes poques esceiciones, pasar a la trompeta, yá que preferíen el so soníu más melódicu y la mayor claridá de les sos notes agudes y por ser más senciella la so execución. La trompeta siguió siendo mientres un tiempu'l preséu principal nos pequeños grupos de jazz, ya inclusive nes bandes de swing. Tamién ye un preséu destacáu nel estilu "Dixieland".
La trompeta que se suel emplegar nel jazz tien un tonu fundamental en si música|bemol}}. Nel jazz primitivu emplegábase la corneta, que nel sieglu XIX desempeñaba'l papel que más palantre s'asignaría a la trompeta. El fliscorno tien un soníu más nidiu y los trompetistas adoptar como segundu preséu nes bandes de jazz, anque dalgunos hanse especializáu nél, como Art Farmer. L'aportación a la lliteratura pa trompeta de músicos de jazz como Louis Armstrong, Joe King Oliver, Dizzy Gillespie o Miles Davis foi decisiva.
La trompeta ye un preséu fundamental nos conxuntos de mariachi. A principios del sieglu XX, nun yera común la esistencia de conxuntos de mariachi con preseos de vientu. La flauta, el clarinete, el saxofón sopranu, el trombón, el cornetu y la trompeta nun se víen con frecuencia nos grupos tradicionalmente integraos por preseos de cuerda, como'l violín, la guitarra o'l guitarrón.
Na década de 1930 dellos mariachi de México, D.F. como Jesús Salazar, quien trabayaba col Mariachi Tapatío" de José Marmolejo, incorporaron la trompeta, que nos años 40 siguió cobrando fuerza hasta aportar a imprescindible pa los conxuntos de mariachi. Pedro Infante grabó en 1949 los primeros cantares con un mariachi con dos trompetes, collechando un notable ésitu dicha innovación.
L'usu de la trompeta nel mariachi algamó completa aceptación en 1952, cuando'l conxuntu "Mariachi México", de Pepe Villa, grabó una serie de discos de gran ésitu qu'efectuó'l cambéu decisivu na instrumentación de los grupos de mariachi, que pa los años 1960 na so mayoría incluyíen yá dos trompetes. Anque esistíen esceiciones como'l Mariachi Vargas" que siguía usando una sola trompeta casi hasta mediaos de la década de los 60. Alredor de 1964 unu de los primeres dúos de trompetes que tuvo'l Mariachi Vargas" foi'l de los hermanos Pedro y Crescencio Hernández.
La trompeta ye especialmente valorada nel son jalisciense.
Les trompetes corrientes tán afinaes en "do" o en si música|bemol}} y el so tubu apenes supera un metro de llargu. Tien tres pistones y la so estensión cromática, debida al mecanismu de los pistones, ye de dos octaves y una sesta mayor. La trompeta en si música|bemol}} suena un tonu más grave que la trompeta en "do". Esti tipu de trompetes son de normal usaes nes bandes de música, nes orquestes de jazz y nes orquestes sinfóniques (sacante en Francia y España onde s'impunxo la trompeta en "do", anque la trompeta en si continua siendo la más utilizada nestos ámbitos).
La trompeta de vares pue ser llamada «trompeta slide» o tamién «trombón sopranu». Varar ye proporcional al tamañu del preséu y tien los siete posiciones d'un trombón convencional. Esti preséu ta llográu por que neños de bien temprana edá, puedan estudiar el mecanismu de varar, de cara a tocar el trombón de vares nun futuru.
La trompeta de vares tien un rexistru esactamente igual a la trompeta tradicional de pistones, pero la so execución ye muncho más lenta comparada cola de los pistones. De normal la tonalidá de la trompeta de vares o trombón sopranu ye "si" .
La trompeta piccolo, tamién denominada trompeta barroca porque foi creada a finales del sieglu XIX pa interpretar obres barroques (como les de Bach o Händel, por casu), ye más pequeña que'l restu de trompetes y suena una octava más aguda que les demás y algámase con mayor facilidá'l rexistru sobreagudu. De normal ta afinada en "la" o en si música|bemol}}. Tien cuatro pistones, anque esisten modelos con tres pistones. El cuartu pistón desempeña la función de trespositor y amenorga en 5 semitonos la nota de la trompeta.
"do" o en si música|bemol}}. Suena una octava más grave que la trompeta normal y el so tubu ye más llargu. Anque foi utilizada por Wagner el so usu nun ta bien estendíu y emplégase n'ocasiones escepcionales.
La trompeta pocket (trompeta de bolsu) ye una versión en miniatura de la trompeta tradicional. Tien más curves qu'una trompeta normal, poro, el percorríu que fai'l soníu ye igual de llargu, pero la trompeta en sí ocupa menos espaciu. Esta gran cantidá de curves fai que nes octaves altes, el soníu de la trompeta se vaya volviendo más secu qu'el d'una trompeta normal; rique mayor presión al soplar, escarez de slide.
La trompeta de llaves ye un tipu de trompeta qu'en llugar d'usar pistones usa llaves. Esti tipu de trompeta ye utilizáu en bien poques ocasiones nes actuaciones modernes pero foi relativamente común el so usu hasta la introducción de la trompeta de pistones a mediaos del sieglu XIX. Esti preséu yera capaz d'emitir namái la serie de los harmónicos naturales según el so afinación alteriando la presión de los llabios y del aliendu per mediu de la presión del músculu diafragmático. Por exemplu, una trompeta afinada en "do" daría la so serie d'harmónicos ("do", "sol", "do", "el mio", "sol", "si", "do"...), lo que dexaba buecos nel so tesitura baxa anque básicamente defendiérase nos rexistros altos. La trompeta de llaves inventada por Anton Weidinger basar nun sistema similar a la flauta o'l fagó y usóse en bandes militares mientres el sieglu XIX, decayendo el so usu a principios del sieglu XX.
La trompeta ye un preséu bien sensible pola tantu ye bien importante balerar siempres la trompeta cola llave de desaguadoriu" y ensugala per dientro y per fora. Pa esti fin hai trapos y banielles especiales que puede adquirir en comercios especializaos.
La boquilla y el tudel pueden estropiase fácilmente por un montaxe impropiu polo qu'hai que realizar con cuidu dicha acción. La forma correcta ye ensertar selemente la boquilla nel receptor y dar un leve xiru p'aseguralo. Nunca hai que forzar la boquilla dientro del tudel, cuidao que puede llegar a apexar. En casu de qu'esto asocediera, nun ye recomendable en nengún casu usar ferramientes d'agarre (tenazes, alicates... ) pa quitar la boquilla apexada sinón que tien de llevase'l preséu a un establecimientu especializáu nel arreglu de preseos.
Los tipos col piquín más usaos cuando se empezar son los 7C;más palantre utilícense los tipos de boquillas como la 1-1/2C, 1-1/4C, siendo los más comunes estos. La boquilla 3C ayuda p'algamar les notes agudes.
Cada unu de los 3 pistones va encaxáu nunos cilindros buecos que reciben el nome de "camises". Los pistones y camises son partes bien importantes de la trompeta, por tanto, ye necesariu poner enforma curiáu en nun doblar nin rayalos. Un correctu caltenimientu de los pistones esixe'l lubricado enantes y dempués de cada usu de la trompeta. Pa ello, ye necesariu sacar el pistón en llinia recta, ensin xirar, y aplica-y 2 ó 3 gotes d'aceite llubricante específicu pa trompetes. De nenguna manera tien d'usase grasa para lubricar los pistones. Dempués vuélvese a asitiar el pistón con cuidáu sofitándolo na camisa apropiada, alliniando la guía del pistón cola ranura de la guía de la camisa. Encamiéntase pulsiar el pistón delles vegaes por que se cubrir tola superficie col aceite llubricante.
Ye recomendable una llimpieza periódica de los pistones. Pa ello, ye necesariu sacar el pistón en llinia recta, ensin xirar, y dexalo sobre una superficie llimpia y que nun raye'l pistón. Con un cepiyu de pistones llimpia l'interior de la camisa. En casu de nun disponer de dichu cepiyu, encamiéntase l'usu d'un pañu dobláu o una baniella envuelta en tela de algodón. Llímpiense los pistones de cualquier tipu de suciedá acumulada na so superficie o furos y vuélvense a introducir nes sos correspondientes camises, aplicándo-yos 2 ó 3 gotes d'aceite llubricante.
Al contrariu que nel casu de los pistones, encamiéntase usar grasa pa lubricar les bombes. La grasa de bombes caltién les bombes hermétiques y dotar d'un movimientu nidiu, por tantu ye un factor esencial nel cuidu de la trompeta. Pa realizar el caltenimientu de les bombes ye necesariu quitar la bomba primiendo'l pistón correspondiente. De siguío, ensertar una esquina d'un pañu d'algodón llimpio al traviés del furacu de la bomba y llímpiase cualquier tipu de suciedá dientro y fora d'ella, según na superficie de les bombes interiores. Aplícase una pequeña cantidá de grasa de bombes ya introduzse delles vegaes consecutives la bomba por que la grasa quede estendida uniformemente.
Pastora Soler
Pilar Sánchez Luque (Coria del Río, Sevilla, 28 de setiembre de 1978), meyor conocida como Pastora Soler, ye una popular cantante española que entama la música pop con otros estilos como la copla.
Pastora fízose muy conocida nel añu 1999, col so primer gran ésitu ""Dámelo Ya"". Dende esi momentu, tien varios discos de platín y oro, una nominación al Grammy Latino, los premios "Premio de la Música" o el "Micrófono de Oro", y actuó nel Palaciu de la Ópera d'El Cairu. Tien nel mercáu ocho discos d'estudiu y dos recopilatorios. Nel añu 2012, representa a España nel Festival d'Eurovisión en Azerbaixán col cantar ""Quédate Conmigo"".
Lliberalismu español
Lliberalismu español ye una etiqueta historiográfica y de teoría política que s'aplica en bien distintos contestos históricos de la Edá Contemporanea n'España, amás d'a la ideoloxía del lliberalismu en España.
La revolución lliberal española como movimientu políticu nel que s'inclúin les distintes corrientes que recibieron n'España la denominación de "lliberales" o lliberales españoles, tuvo como empecipio la Guerra d'Independencia Española (1808-1814), como escenariu fundamental les Cortes de Cádiz (1810-1814) y como testu referente la Constitución de 1812, hasta tal puntu que s'utiliza la denominación de lliberalismu gaditano.
La configuración del Estáu lliberal foise xestando mientres el reináu de Sabela II (1833-1868), periodu'l que se produz non tantu la definitiva configuración del Nuevu Réxime o Réxime Lliberal, sinón una accidentada sucesión d'intentos de definilo de maneres más o menos "lliberales" ("moderaes" -más ecléctiques y contemporizadoras- o "progresistes" -más radicales o revolucionaries-), frente a la resistencia reaccionaria representada polos carlistes y los neocatólicos. Ente tola actividá lexislativa, fueron decisives pal cambéu económico y social los dos desamortizaciones, la lexislación fiscal, minera y ferroviaria, y la llei Moyano d'educación; ente que menor suerte tuvieron los ensayos pendularmente opuestos de testos constitucionales que pretendíen asitiar la configuración xurídicu-institucional.
Coles mesmes, diben desenvolviéndose procesos históricos de percorríu muncho más estensu: una lenta (pa dellos autores fracasada") revolución industrial española, un capitalismu español con carauterístiques propies, un cambéu social correspondiente a la revolución burguesa, pero nel que'l protagonismu de la burguesía foi escasu, y una peculiar construcción de la identidá nacional: el nacionalismu español.
Bandera d'Escocia
La Bandera d'Escocia, tamién conocida como Saltire o como Cruz de San Andrés, ta compuesta por un aspa blanca sobre fondu azul. 
L'aspa blanca ye'l símbolu de San Andrés l'Apóstol, patronu d'Escocia. El color del fondu de la bandera yera variable, dende'l azul celeste hasta'l azul marín, dependiendo, al paecer, del tipu de tinte disponible en cada zona y dómina. Cuando foi incorporada a la bandera del Reinu Xuníu, emplegóse l'azul marín como color de fondu. Sicasí, en 2003, una comisión del Parllamentu d'Escocia estableció qu'el color oficial del fondu de la bandera ye'l Pantone 300 (esto ye, 0, 114, 198 nel modelu de color RGB o #0072C6 en códigos de colores HTML), un color daqué más claru qu'el Pantone 280 de la bandera de Reinu Xuníu.
Les dimensiones de la bandera nun tán oficialmente establecíes, magar que suelen ser 4:5, 3:5 o 2:3. Les barres cruciaes tienen de tener un anchor de 1/5 (esto ye, un 20%) del altor de la bandera.
Según la lleenda, nel 832 el rei Angus II de los Pictos dirixó a los escotos na so batalla escontra los anglos, comandaos por Aethelstan de East Anglia, cerca del actual conceyu d'Athelstaneford, en East Lothian. El rei Angus y los sos homes viéronse arrodiaos, y rezaron poles sos vides. Pela nueche, San Andrés apaecióse-y al rei y prometió-y la victoria. Yá pela mañana, dambos exércitos vieron apaecer sobre'l cielu azul una cruz blanca, representando la cruz sobre la que fora martirizáu San Andrés. Esta apaición dio coraxe a los escoceses, ente que los anglos desmoralizáronse y perdieron el combate. 
Les evidencies históriques del usu de la Cruz de San Andrés como símbolu d'Escocia son abondo posteriores a esta lleenda. En 1385, el Parllamentu d'Escocia decretó que los soldaos escoceses teníen de llevar el "saltire" como una marca de distinción. La primer bandera escocesa caltenida consistente namái nuna cruz blanca data de 1503, magar que'l fondu ye coloráu, non azul. Escontra 1540 la lleenda del rei Angus modificóse, hasta la so versión actual, incluyendo la visión d'una aspa blanca nun cielu azul, polo qu'a partir d'esi momentu esi foi'l diseñu de la bandera nacional d'Escocia.
Hestoria económica d'España
La hestoria económica d'España puede empecipiase escontra l'añu 2000 a. C., cuando empieza'l desenvolvimientu de la cultura de los metales, empiecen nesti periodu les primeres actividaes comerciales colos pueblos del mediterraneu como fenicios, griegos y cartaxineses. La llegada de los romanos escontra l'añu 218 a. C. tresformó la economía d'Hispania, desenvolviendo fundamentalmente l'agricultura y el comerciu.
La unidá política d'España llevar a cabu a finales del sieglu XV, esta unidá nel cumal del poder políticu nun supon una unificación económico y social, atópense territorios con distintos sistemes monetarios y fiscales, según pertenezan al Reinu d'Aragón o al de Castiella, calteniéndose les aduanes ente los distintos reinos. A principios del sieglu XVIII, cola arribada de la dinastía borbónica produzse la unificación de tol territoriu so los sistemes vixentes en Castiella.
Alredor del añu 1840, España empieza, con retrasu con al respective de los principales países europeos, a esperimentar la industrialización, dempués de llograr la reforma de les instituciones y la lexislación. Pa esti procesu foi clave l'apertura escontra l'esterior, y llograr tecnoloxía, capitales y tou aquello que la economía española nun podía apurrir. Sicasí, esta industrialización nun remata nuna primer etapa, una y bones la crecedera industrial perdió fuerza enantes de tresformar fondamente la economía del país.
Nacionalismu español
El nacionalismu español ye'l movimientu social, políticu y ideolóxicu que conformó dende'l sieglu XIX la identidá nacional de España.
Mortadelo y Filemón
Mortadelo y filemón ye una serie de tebeos creada por Francisco Ibáñez dende 1958. Nun principiu yeren curtios, d'una páxina y el so argumentu yera un chiste infláu que remataba na última viñeta. Dende 1969 empezaron a publicar n'álbumes llargos.
Filemón ye'l xefe. Físicamente ye baxu. De primeres yera pocu trabayador, pero dende 1969 perdió'l so papel de xefe absolutu al entrar na T.I.A. (técnicos d'investigación aeroterráquea, axentes secretos) y convertise en subordináu del señor Súper. Mortadelo ye'l subordináu, un pocu ignorante y con una innata capacidá pal disfraz. Ye altu y delgáu con una gran ñariz. Los personaxes secundarios son el profesor Bacterio, el señor súper y la Ofelia. la serie destaca pola bayura de "gags" y crítica social, que foise entroduciendo nos últimos años.
Francisco Ibáñez
Francisco Ibáñez Talavera (Barcelona, 15 de marzu de 1936), ye un historietista español, perteneciente a la segunda xeneración o xeneración del 57 de la Escuela Bruguera, al pie de autores como Figueres, Gin, Nadal, Raf, Segura o Martz Schmidt. Ceador d'ensame de series humorístiques, como Mortadelo y Filemón, El botones Sacarín, Pepe Gotera y Otilio, 13 Rue de la Perceba o Rompetechos. Munches d'elles percíbense inda n'España como un iconu esencial de delles xeneraciones y munchos otros dibuxantes de cómic posteriores reconocen la so gran influencia.
La so carrera empezó en 1958 cuando la editorial Bruguera fichó-y. Empezó entós a publicar les sos obres y a faese más famosu. En 1985 Ibáñez abandonó la editorial Bruguera, que se quedara colos derechos de los sos personaxes y empezó a trabayar pa Ediciones B. Ganó dellos premios poles sos creación. El so estilu caracterizar pola sucesión de gags y la crítica social.
Boabdil
Boabdil (nacíu nel 1459 y muertu nel 1533) foi l'últimu rei de Granada, conocíu como Muḥammad XII, miembru de la dinastía nazarí, llamáu polos cristianos Boabdil o Boabdil el Mozu y conocíu popularmente nel so tiempu col nomatu Al-Zugabi, "el Desdicháu". Foi llamáu polos castellanos y aragoneses "el Mozu" non pol so tamañu sinón pol so menor edá comparáu col so padre y tíu. Abú Abdillah en dialectu árabe granadín.
Apurrió Granada a los Reis Católicos ensin lluchar permitíendoles rematar reconquistar. Dizse que lloró al abandonar el so reinu, y entós la so madre díxo-y: "llora como muyer lo que nun supisti defender como home"
Clasificación biolóxica
La clasificación biolóxica o clasificación científica en bioloxía, ye un métodu nel que los biólogos xunten y categoricen les especies d'organismos (seya especies estintes o vives) y a los sos distintos conxuntos (taxones). La clasificación biolóxica ye una forma de taxonomía científica que s'estrema de la taxonomía popular, qu'escarez de base científica. La moderna clasificación biolóxica nació colos trabayos de Carlos Linneo (1753), quien arrexuntó a les especies d'alcuerdu a les sos carauterístiques físiques compartíes y normalizó la so denominación. Esta clasificación foi revisada p'adautala a la idea darwiniana del antepasáu común. Los analises moleculares d'ADN, qu'usen como datos secuencies d'ADN, tán conduciendo la mayoría de les más recién revisiones por ésti camín. La clasificación biolóxica pertenez a la ciencia de la bioloxía sistemática.
La clasificación científica ye una de les xeres de la bioloxía sistemática, y, más en particular, de la taxonomía biolóxica, que non yá almite una xerarquización de carauterístiques y funciones (taxonomía), sinón que tamién dexa afitar un esquema de parentescos, semeyances y rellaciones (sistemática) ente los distintos organismos.
La utilidá principal de la clasificación ye que nun nivel científicu haya un consensu xeneral y casi universal pa establecer un orde esquemáticu sobre la descomanada bayura y diversidá de los organismos.
Historia de la ciencia y la teunoloxía n'España
Hestoria de la ciencia y la tecnoloxía n'España ye la denominación con que se suel englobar la hestoria de la ciencia y l'hestoria de la tecnoloxía n'España (anque nun hai un consensu académicu fitu pa ello, siendo igualmente usaes les distintes denominaciones coles que la bibliografía suel referise a esti ámbitu de conocencia: Hestoria de la ciencia n'España, Hestoria de la ciencia española, Hestoria de la ciencia y la tecnoloxía españoles o Hestoria de la ciencia y de la técnica n'España).
El mesmu finxamientu de qué llamar ciencia, qué técnica y qué tecnoloxía ye un asuntu delicáu, del que s'ocupen los estudios de ciencia, tecnoloxía y sociedá, de recién definición. Ente que les actividaes científicu y técnicu son tan antigües como'l ser humanu, l'establecimientu d'una verdadera tecnoloxía (entendida como la integración de conocencies sistemátiques, recursos materiales, habilidaes y procedimientos técnicos aplicaos a la trasformación d'un procesu granible con una metodoloxía consciente —que supere'l nivel de lo artesanal—), hai d'esperar a la Edá Contemporanea, momentu que pal casu d'España llegó trágicamente atrasáu, en comparanza cola precocidá y emburrie con qu'entró na modernidá. Bien pocos científicos españoles (salvo esceiciones como Servet o Cajal) fueron protagonistes de dalgún de los cambeos de paradigma que caracterizaron les socesives revoluciones científiques; ye por eso que bona parte de los estudios d'hestoria de la ciencia consisten nel rastrexu de la so recepción n'España, y lo mesmo asocede coles tresferencies tecnolóxiques. Hasta tal puntu la ciencia y la tecnoloxía fueron n'España una realidá marxinal na so organización y contestu social», que tal marginalidad llegóse a convertir nuna especie d'estereotipu nacional español, unes vegaes refugáu por impropiu o humillante y otres vegaes asumíu con arguyu y desdeñu, como na lapidaria espresión de Miguel de Unamuno que'l so repitíu usu y abusu produció un tópicu o clixé que s'utiliza con sentíos opuestos:
José Tartiere
José Tartiere y Lenegre (Bilbao, 21 de payares de 1848 - Llugones, Siero, 18 d'abril de 1927), inxenieru y empresariu vascu.
Afincóse n'Asturies en 1875 onde fundaría toa una riestra d'empreses d'estremáu tipu, ente les que destaquen la Fábrica de Pólvores de Llugones, llamada Sociedá Santa Bárbara (1889); la Sociedá Industrial Asturiana Santa Bárbara, xunto con Policarpo Herrero, col oxetivu de promocionar la esplotación de mines, ferrocarriles y empreses del sector metalúrxicu; el Bancu Asturianu d'Industria y Comerciu (1899) y el periódicu "La Voz de Asturias" (1923). Tamién participó na creación d'otres sociedaes telefóniques, de navegación y bancaries.
Como reconocencia a la so dedicación, en 1921 concediéron-y el títulu de I conde de Santa Bárbara de Llugones, y la ciudá d'Uviéu llevantó, en 1933, un monumentu esculpíu por Víctor Hevia y Manuel Álvarez Laviada que tovía pue vese nel Campu San Francisco de la capital asturiana.
Casó con María de los Dolores de las Alas-Pumariño y Troncoso, hermana de Nicanor de las Alas Pumariño, vilba de Tomás Botas Alonso, del que tuvo un fíu, Tomás Botas y Alas-Pumariño (Uviéu, 1887 -), casáu con María de Covadonga García-Barbón y Fernández-Hevia. Fueron padres de José Tartiere y Alas-Pumariño, II conde de Santa Bárbara de Llugones, y de Carlos Tartiere, tamién empresariu y conocíu por ser el fundador y primer presidente del Real Uviéu.
Alonso de Ojeda
Alonso de Ojeda (Torrejoncillo del Rey, Cuenca, España; ca. 1468 - Santo Domingo, República Dominicana; 1515) foi navegante, gobernador y conquistador español; percorrió les mariñes de Guyana, Venezuela, Trinidad, Tobagu, Curaçao, Aruba y Colombia. Ye famosu por dar el nome "Venezuela" a la rexón qu'esquizó nos sos dos primeros viaxes y por afayar el llagu de Maracaibo y fundar Santa Cruz (La Guairita).
Perteneció a una familia fidalga de pocos recursos. Nació en Torrejoncillo del Rei (Cuenca) en 1468. Na so mocedá tuvo al serviciu del duque de Medinaceli, don Luis de la Cerda, como paxe. Alonso de Ojeda yera pariente cercanu d'un altu miembru del Tribunal de la Inquisición, del so mesmu nome, quien-y presentó al obispu de Badajoz, y muncho depués de Burgos y , don Juan Rodríguez de Fonseca.
El mozu Ojeda ganar en curtiu la bona voluntá del Obispu, quien ufiertó espacha-y la so protección a la primer oportunidá. Alonso tenía veintiocho años en 1494, yera pequenu d'estatura, axilosa hasta causar sorpresa, y en tolos exercicios de les armes, maestru peracabáu; tenía'l xeniu puestu y la vista alvertida; yera valiente hasta la temeridá, vengatible hasta la crueldá, tienru de corazón colos débiles, y cortés coles dames; amarradiegu y duelista, pero hondamente creyente y por estremu observante de los sos deberes relixosos.
L'Obispu supo estremar naquel mozu una alma bien templada y un corazón arrogante, pero tamién notó qu'el so calter tenía un fondu d'ambición que podía sirvi-y nos planes que daquella maurecía p'anular el poder de Cristobal Colón.
En septiembre de 1493, gracies a Rodríguez de Fonseca, embarcar con Cristóbal Colón nel so segundu viaxe a América, llegando a la isla de La Española. En xineru de 1494, Colón encargólu que buscara dellos tripulantes tresmanaos nel territoriu de la isla. Pudo enfusase con namái quince hombre na rexón del Cibao, onde apoderaba l'embravecíu cacique caribe llamáu Caonabo. Yera Cibao, zona rica en mines d'oru y Ojeda tornó a La Isabela pa informar al Almirante, aquexáu ellí d'unes fiebres.
Colón partió p'aquelles tierres en marzu de 1494 y fixo fundar la fortaleza de Santu Tomás, de la que nomó alcalde a Ojeda.
Caonabó y los sos guerreros atacaron el fuerte en cuanto tuvieron oportunidá y Ojeda vencer. La lleenda diz que llogró prindar personalmente a Caonabó usando unos arcoxos d'oru y engañando al cacique faciéndo-y creer que yeren prendes reales.
Tamién participó Alonso de Ojeda na Batalla de la Vega Real o Batalla de Jáquimo, na que, sol so mandu, el españoles vencieron a los indíxenas. Esta batalla enfrentaría a un númberu d'indíxenes cifráu en diez mil por Frai Bartolomé de las Casas frente a tan solo alredor de cuatrocientos españoles, magar ye bien posible qu'estes cifres fueren esaxeraes. Darréu, en 1496, tornó a España.
De regresu a España, capituló colos Reis Católicos ensin permisu de Colón y zarpó nuna espedición el 18 de mayu de 1499, n'asociación col pilotu y cartógrafu Juan de la Cosa y el navegante italianu Américo Vespucio. Cabo destacar qu'esti foi'l primeru de la serie de viaxes menores" o "viaxes andaluces" que se realizaríen escontra'l Nuevu Mundu.
Percorriendo la mariña occidental d'África hasta Cabu Verde, tomaron el mesmu aldu que realizó Colón un añu enantes nel tercer viaxe, pero en dirección suroeste. Sicasí, Vespucio decidió dixebrase de la flota y siguir el so propiu aldu más al sur, escontra Brasil. La flota de Ojeda llegó a les boques de los ríos Esequibo y Orinoco, según al golfu de Paria, incluyendo les penínsules de Paria y Araya, y a les islles de Trinidad y Margarita; siguiendo a lo llargo de la tierra firme, en busca siempres d'un pasaxe escontra la India. Darréu percorrió la Península de Paraguaná y dempués columbró la isla Curaçao, a la cual llamó "isla de los Xigantes" porque creyó reparar ellí a indíxenas de gran estatura; depués visitó la isla Aruba y tamién el archipiélagu de Los Flaires.
Tamién percorrió una parte de la península de Paraguaná y enfusóse nun golfu al que llamó "Venezuela" o "Pequeña Venecia", pos había poblaciones no fondero del golfu que les sos cases taben construyíes con tueros sobre l'agua que s'asemeyaben a la ciudá de Venecia; anque otra fonte indica que los mesmos indíxenas yá llamaben al pobláu "Veniçuela". Asina mesmu, llogró ver la entrada del llagu de Maracaibo, a la cual llamó "San Bartolomé" por afayala'l día 24 d'agostu de 1499, día de San Bartolomé, apóstol. Tamién llegó a algamar el cabu de la Vela, na actual península de la Guajira, a la que llamó "Coquibacoa".
Pocos díes dempués, la espedición partió del cabu de la Vela a La Española con delles perlles llograes en Paria, daqué de oru y dellos esclavos. La escasez de bienes y esclavos tresportaos resultó nun rendimientu económicu escasu, pero la importancia d'esti viaxe anicia en que foi'l primer percorríu detalláu y total fechu polos españoles de les mariñes de Venezuela, debíu al cual Ojeda gocia del creitu de reconocer per vegada primera tola mariña venezolana. La espedición dio tamién a Juan de la Cosa la oportunidá de trazar el primera mapa conocíu de l'actual Venezuela, amás de ser el primer viaxe que fixo Vespucio al Nuevu Mundu.
Sicasí, cuando llegó la espedición a La Española'l 5 de setiembre, foi mal recibida por siguidores de Colón quien taben enoxaos porque Ojeda nun tenía derechu d'esquizar tierres descubiertes por aquél ensin la so autorización. Esto produció agarraes y engarradielles ente dambos grupos, dexando dellos muertos y mancaos; asina tuvo que tornar a Cádiz con poques riqueces, pero con munchos indíxenas. La fecha de regresu ye aldericada: tradicionalmente afirmábase que volvieron en xunu de 1500 pero l'historiador Demetrio Ramos señaló una fecha muncho más temprana, escontra payares de 1499.
Ojeda decidió faer una nueva esploración y capituló nuevamente colos reis d'España'l 8 de xunu de 1501. Nomóse-y gobernador de Coquibacoa poles resultancies llograos nel primer viaxe, y otorgóse-y el derechu de fundar una colonia nesi territoriu, anque se-y alvirtió de que nun visitara Paria. Nesta ocasión acomuñar colos mercaderes sevillanos Juan de Vergara y García de Campos, que pudieron fletar cuatro carabeles.
En xineru de 1502, zarpó d'España y fixo el mesmu percorríu que nel so primer viaxe. Nesta ocasión pasó de llargu'l golfu de Paria y llegó a isla Margarita (onde según delles fontes, intentó llograr oru y perlles de los indíxenas por dellos métodos). Depués percorrió les mariñes venezolanes dende Curiana hasta la península de Paraguaná ya intentó fundar el 3 de mayu de 1502 una colonia na península de la Guajira, esactamente en badea Fonda, a la que llamó "Santa Cruz" y que se convirtió nel primera pobláu español en territoriu colombianu y, poro, el primeru en tierra firme. 
Sicasí, dicha colonia nun espolletó depués de tres meses de fundada, por cuenta de que Ojeda y los sos homes empezaron a atacar les poblaciones indíxenes de la contorna, causando una constante guerra con éstos que se sumó a los problemes personales del mesmu Ojeda colos sos homes. Asina, foi naquel momentu cuando los sos socios Vergara y Campos fixeron prindar a Ojeda pa faese col pocu botín recaldáu y abandonaron el pobláu xuntu colos colonos, encarcelándolo en La Española en mayu de 1502. Ojeda tuvo presu hasta 1504, cuando foi lliberáu pol obispu Rodríguez de Fonseca, per aciu una apelación; sicasí tuvo que pagar una indemnización costosa que la dexó abondo aprobetáu.
La resultancia d'esti segundu viaxe foi un fracasu yá que nun s'afayaren tierres nueves y nun se llogró un gran botín de parte del esploradores, amasáu na so mayoría por Vergara y Campos, sumáu a que la colonia de Santa Cruz quedó abandonada y la gobernación de Coquibacoa foi abolida.
Una vegada consiguida la llibertá, permaneció en La Española mientres cuatro años ensin enforma que faer, hasta qu'en 1508 enterar de que'l Rei Fernando'l Católicu llamara a concursu la gobernación y colonización de Tierra Firme, y que tomaba les tierres ente'l cabu Gracies a Dios (ente Hondures y Nicaragua) y el cabu de la Vela (en Colombia). Juan de la Cosa foi a España y presentóse en representación de Ojeda, anque tamién en dichu eventu apaeció Diego de Nicuesa, que andaba a la tema con Ojeda peles tierres a colonizar. Como dambos candidatos teníen bona reputación y teníen simpatíes na Corte, la Corona prefirió estremar la rexón en dos gobernaciones: Veragua al oeste y Nueva Andalucía al este, con llendes nel golfu de Urabá; asina Ojeda recibía la gobernación de Nueva Andalucía y Nicuesa recibía Veragua. Esta capitulación foi roblada'l 6 de xunu de 1508.
A Santu Domingo partieron los nuevos gobernadores pa formar les flotes espedicionaries. Sicasí, esistía una disparidad ente la flota de dambos, destacando que Nicuesa tenía grandes riqueces y más creitu de parte de les autoridaes coloniales, y que pudo atraer a más de 800 homes, munchos caballos, cinco carabeles y dos bergantinos; sicasí, Ojeda namái axuntó daqué más de 300 homes, dos bergantinos y dos barcos pequenos. Por cuenta de les disputes alrodiu de qué llugar exautu nel golfu de Urabá sería la llende de dambes gobernaciones, l'asistente de Ojeda, Juan de la Cosa, señaló que la llende esacta sería'l ríu Atrato, que desaguaba en dichu golfu.
El 10 de payares de 1509 llogró partir de Santu Domingo, unos díes primero que Nicuesa, pocu dempués de nomar Alcalde Mayor al bachiller Martín Fernández de Enciso, un fanegueru abogáu que tenía ordes de fletar una embarcación con más provisiones p'ayudar a Ojeda cuando fundara una colonia en Nueva Andalucía. El nuevu gobernante, procurando evitase problemes colos indíxenas de la so rexón, pidió que se redactara una estensa ya interesada proclamación na que convidaba a los indíxenas a sometese al Imperiu español, que de lo contrario diben ser sometíos a encomalo; dicha proclamación foi fecha pol escritor Juan López de Palacios Rubios y cuntó cola aprobación de les autoridaes españoles.
Ojeda llegó a la badea de Calamar, na actual Cartagena (Colombia), ignorando les ordes del so subalternu De la Cosa de nun establecese na zona. Dempués de desembarcar atopar con dellos indíxenas y unvió a unos misioneros a que recitaren la estensa proclama en voz alta xuntu con intérpretes que falaben la llingua indíxena. Sicasí, los indíxenas taben bastante cafiantes por tala proclama, asina que Ojeda amosó caxigalines a los indíxenas, y esto provocó que s'enoxaren y empezaren a lluchar contra el españoles. Combatió y venció a los indíxenas de la mariña; aprovechando esta ventaya decidió escorrer a dellos indíxenas que s'enfusaren na selva y llegó a l'aldega de Turbaco: ende sufrió la roxura de los indíxenas que tomaron despreveníos a el españoles. Nesta contraofensiva morrió Juan de la Cosa, que sacrificó la so vida por que Ojeda escapara, y morrieron tamién casi tolos que lu acompañaben. Ojeda tuvo que fuxir pa salvase con un solu home apenes y llegar ilesu a la vera la mar, onde pudo ser rescatáu pola flotilla aparcada na badea.
Poco dempués llegó la flota de Nicuesa, quien, esmolecíu pola perda que tuviera Ojeda, dexó-y armes y homes, y depués acompañar, escaeciéndose de les diferencies ente dambos gobernadores, pa vengase contra los indíxenas de Turbaco, que fueron masacrados na so totalidá. De vuelta na badea de Calamar, Nicuesa dixebrar de Ojeda en dirección mar adientro escontra l'oeste camín de Veragua, ente que Ojeda siguía percorriendo les mariñes de Nueva Andalucía escontra'l suroeste, y llegaba al Golfu de Urabá, onde fundó l'asentamientu, en realidá un fuerte, de San Sebastián de Urabá el 20 de xineru de 1510.
Nicuesa dixebrar de Ojeda en dirección mar adientro escontra l'oeste camín de Veragua, ente que Ojeda siguía percorriendo les mariñes de Nueva Andalucía escontra'l suroeste. En 1508 ye nomáu Gobernador de Nueva Andalucía, qu'incluyía la rexón de Urabá. Parte de la Hispaniola l'añu siguiente y llegó al Golfu de Urabá, onde fundó l'asentamientu, en realidá un fuerte, de San Sebastián de Urabá el 20 de xineru de 1510. 
Sicasí, la espedición foi problemática: nun pasaren munchos díes cuando dientro del fuerte crecía la escasez d'alimentos, y amontábase el clima insalubre qu'afectaba a los colonos, amás de l'amenaza persistente de los indios urabaes, quien atacaben a el españoles con fleches envelenaes, de les cualos el mesmu gobernador quedó mancáu nuna pierna. 
Pasaren ocho meses y mediu desque partió de Santu Domingo y fundar San Sebastían, y la prometida ayuda del bachiller Fernández de Enciso entá nun llegaba. Entós encargó a Francisco Pizarro, un mozu soldáu nesi entós, que protexera'l sitiu y caltuviérase colos habitantes mientres cincuenta díes hasta que Ojeda tornara, pidiéndo-yos que de lo contrario volvieren a Santu Domingo. Pero Ojeda enxamás tornó a "San Sebastián" y, pasaos los cincuenta díes, Pizarro decidió tornar nos dos bergantinos xuntu con 70 colonos. Poco dempués Fernández de Enciso, xuntu con Vasco Núñez de Balboa, socorrieron a los pocos supervivientes del llugar; darréu, el fuerte foi amburáu polos indíxenas de la rexón.
Dempués d'esti fracasu, Alonso de Ojeda torna a Santu Domingu nel bergantín d'un bandíu pirata español llamáu Bernardino de Talavera, que fuxera de La Española y pasaba pol llugar.
Tratando de buscar ayuda, Ojeda embarcóse camín de Santo Domingo nel bergantín de Talavera con 70 homes que lu acompañaben, pero'l pirata prindó a Ojeda y non quixo lliberar, esperando un rescate. Sicasí, un violentu furacán azotó la embarcación y Talavera tuvo que pidir ayuda a Ojeda, tamién marín. La nube abasnó la nave y ésta naufragó en Jagua, Sancti Spíritus, al sur de Cuba. Asina, Ojeda y Talavera colos sos homes, decidieron percorrer la mariña sur de la isla a cuerpu, hasta punta Maisí, dende onde depués se treslladaríen hasta La Española.
Sicasí, tuvieron dificultaes y la metá de los homes morrieron pol fame, les enfermedaes y les penuries que tuvieron que vivir nel camín. Ojeda cargaba con una imaxe de la Virxe María que llevaba consigo dende la primer vegada que s'embarcó a América en 1493 y fixo una promesa a ésta de que-y dedicaría un templu, que fadría llevantar nel primera pobláu indíxena qu'atopara nel so camín y que los recibiera con bones intenciones.
Poco dempués, con una docena d'homes y el pirata Talavera, llegaron a la contorna de Cueybá, onde'l cacique Cacicaná trató atentamente y curió a Ojeda y a los demás homes, qu'a los pocos díes recuperárense. Ojeda cumplió la so promesa y llevantó una pequeña ermita de la Virxe nel pobláu, ermita que sería venerada polos aboríxenes de la contorna. Ellí foi socorríu por Pánfilu de Narváez y foi a Xamaica, isla na que Talavera foi prindáu por piratería. Dempués llegó a La Española, onde bien exhausto enteróse que l'ayuda de Fernández de Enciso llegara a San Sebastián.
Tres el fracasu del viaxe a Nueva Andalucía, Ojeda nun volvió dirixir nenguna otra espedición y arrenunció al so cargu de gobernador. Pasó los últimos cinco años de la so vida en Santu Domingo onde vivió murniu y ablayáu. Depués retiróse al Monesteriu de San Francisco, onde morrió pocu dempués en 1515. La so última voluntá foi que lo soterraren so la puerta mayor del monesteriu, por que la so tumba fuera pisada por tolos que llegaben a entrar a la ilesia, como pena polos erros que cometió na so vida.
La tumba de Ojeda sumió del monesteriu ensin dexar rastru, por cuenta de la guerra civil que sufrió la ciudá de Santu Domingu en 1965.
L'escritor español Vicente Blasco Ibáñez na so novela "El caballero de la Virgen" (1929), rellata la vida del conquistador.
L'escritor español Alberto Vázquez-Figueroa na so novela "Centauros" (2007), rellata la vida del conquistador.
Beatnik
Beatnik ye un términu inventáu en 1958 pol periodista estaunidense Herb Caen col fin de parodiar y referise despectivamente a la xeneración beat y los sos seguidores, malpenes meses depués de que se publicara "Nel camín" ("On the Road"), la novela-manifiestu del movimientu escrita por Jack Kerouac. Los escritores "beat" refugaron el términu por despectivu, ensin embargo el mesmu foi adoptáu y espardíu ampliamente polos medios de comunicación, aplicándolu a un estereotipu mozu distinguible pola forma de vestise y arreglase que se fizo moda, y relacionándolo con una actitú proclive a la folgancia, el desenfrenu sexual, la violencia, el vandalismu y les pandilles de delincuentes. Col tiempu la denominación terminó siendo aplicada de manera indiscriminada, tanto al estereotipu, como a los artistes de la xeneración beat y los sos seguidores. Los beats y los beatniks diluyéronse na segunda mitá de la década de los sesenta, inmersos nos movimientos contraculturales como los encarnaos polos "hippies", el rock, la revolución sexual y les lluches antirracistes y escontra la guerra de Vietnam. Fuera d'Estaos Xuníos, dambos términos "beat" y "beatnik" fueron utilizaos como sinónimos, ensin percibir el sentíu paródicu del segundu.
La palabra "beatnik" foi acuñada por Herb Caen, un popular periodista de San Francisco, pa referise a "los beats" o la Xeneración Beat, qu'establecieren el so principal centru d'aconceyamientu na Playa Norte de la ciudá. Caen, que dellos años depués ganaría el Premiu Pulitzer, inventó'l términu nun artículu escritu nel "San Francisco Chronicle" el 2 d'abril de 1958, amestando les palabras "beat" y "Sputnik". El Sputnik 1 foi'l primer satélite artificial y fuera llanzáu pola Xunión Soviética seis meses anantes, convirtiéndose nun símbolu, tanto del poderíu soviéticu como de l'amenaza de destrucción nuclear de los EE. XX. nel marcu de la Guerra Fría, debido a lo cual desató una fola de temor masivu ente los estaunidenses. Al vincular a la Xeneración Beat col Sputnik soviéticu, l'oxetivu yera mostrala como "non americana" (non estaunidense). En dellos sitios web menciónase erróneamente que la palabra derivó de la fusión de los términos "beat" y "nudnik", términu idish que significa "aburríu" o "obtusu".
Criticando'l tracamundiu del términu, Allen Ginsberg, unu de los principales referentes de la Xeneración Beat, escribió una carta al "New York Times", depués de que'l periódicu la utilizara reiteradamente nun artículu tocante al escritor, pa deplorar "la engañosa palabra beatnik", diciendo que "si fueren los beatniks y non los illuminaos poetes beat los qu'invadieren esti país, non seríen creaos por Kerouac sinon pola industria de los medios de comunicación de mases, dedicaos constantemente al llaváu de cerebru del Home".
Na xíriga estaunidense de la dómina, el términu ""beat"" indicaba la cultura, la actitú y la lliteratura, mientres que la palabra ""beatnik"" utilizábase pa estereotipar la cultura beat, tal como aparecía nos personaxes d'historieta, munches veces violentos, qu'espardíen los diarios y revistes.
Esta distinción entre ""beat"" y ""beatnik"" foi analizada pol profesor Ray Carney de la Universidá de Boston, una autoridá en cultura "beat", en "The Beat Movement in Film", una serie de notes de so feches con ocasión d'una muestra de 1995 entamada pol Muséu Whitney:
Los términos Xeneración "Beat" y "beat" corresponden al movimientu lliterariu antimaterialista entamáu a principios de la década de los 50 ente los que destacaron escritores como Jack Kerouac, John Clellon Holmes, Allen Ginsberg, Timothy Leary, Neal Cassady y William Burroughs, qu'a mediaos de los sesenta dilióse como tal pa influyir decisivamente nos movimientos contraculturales de la mocedá desarrollaos na segunda mitá de la mesma, y particularmente en músicos claves, como Bob Dylan, Syd Barrett, The Fugs (n'onde contribuyó directamente Allen Gingsberg), The Doors y The Beatles.
La filosofía beat yera básicamente contracultural, antimaterialista, anticapitalista y antiautoritaria, que "remarcaba la importancia de meyorar la interioridá de cada unu más allá de les posesiones materiales y de les regles impuestes pol sistema". Otorgaron una gran importancia a la llibertá sexual y a les drogues como ayudante de la esploración interior. Dellos escritores beat acercáronse a les relixones orientales como'l budismu y el taoísmu. En política tendíen a ser demócrates o socialdemócrates de centru izquierda (llamaos "liberals" n'EEXX), sofitando causes como les lluches antirracistes d'esos años, aunque dellosde los sos integrantes como William Burroughs, abrazaron idees paleoconservadores. Nel arte adoptaron una actitú abierta hacia la cultura afro-norteamericana, dalgo que resultó mui notable nel jazz y el rock and roll, anque la "Xeneración beat" manifestó una abierta preferencia pol jazz modernu y un ciertu despreciu pol rock and roll.
Desde fines de la década del 50 los medios de comunicación reflexaron y espardieron reiteradamente l'estereotipu del xoven beatnik (antiamericanu, folgazán y delincuente), separtándose del perfil rebelde y solitariu, relacionáu cola cultura beat, que presentaren actores como James Dean y Natalie Wood en "Rebelde sin causa" (1955).
En xunu de 1958 Connie Sublette, una de las moces que frecuentaben el grupu beat que solía parar nos bares expresu y aconceyase na Playa Norte de San Francisco (zona qu'entamó a ser conocida como "Beatnik Land"), resultó asesinada por un marineru negru col que taba manteniendo relaciones sexuales. 
El fechu foi cubiertu pol San Francisco Chronicle de modu sensacionalista col siguiente títulu de portada: "Cuerpu desnudu en caleyón. Moza beatnik asesinada por marineru buscando amor". Pocos díes depués l'alcalde de la ciudá daba la so opinión sobre'l casu y la "Xeneración beat":
Azawad
L'Estáu Independiente del Azawad (n'árabe: أزواد‎, en Neo-Tifinagh: ⴰⵣⴰⵓⴷ, en francés: "Azaouad" o "Azaouâd") ye un estáu independiente non reconocíu allugáu n'África Occidental. El so territoriu ta reconocíu namái internacionalmente como parte de la República de Malí. Comprende les rexones de Tombuctú, Kidal y Gao, y una parte de la rexón de Mopti, que Mali reclama pero sobre les que nun tien control. La so capital y ciudá más populosa ye Gao.
El 6 d'abril na rebelión tuareg de 2012, el Movimientu Nacional de Lliberación del Azawad, qu'axunta a los independentistes tuareg que controlen gran parte de la rexón, proclamó unillateralmente la independencia d'Azawad de Malí baxo'l nome d"'Estáu Independiente d'Azawad", anque nun recibió reconocencia internacional.
XX Concursu y Muestra de Folklore Ciudad de Oviedo
El XX Concursu y Muestra de Folklore Ciudad de Oviedo, entamáu pol Conceyu d'Uviéu y el diariu La Nueva España, tuvo na so edición correspondiente al añu 2012 los resultaos que vienen darréu
Javier Fernández Fernández
Javier Fernández Fernández (Mieres, Asturies, 7 de xineru de 1948) ye un inxenieru de mines, funcionariu y políticu español, Secretariu Xeneral de la Federación Socialista Asturiana (FSA) y Presidente del Principáu d'Asturies dende'l 26 de mayu de 2012. Ta casáu y tien una fía.
Nacíu nel barriu mierense de Requexu, provién d'una familia fuertemente venceyada a la esquierda. Ye fíu de María Luz Fernández González, güérfana dende los once años pola desapaición del so padre, y Manuel Fernández Montes, que pasó dellos años nun campu de concentración del occidente d'Asturies, nel que foi internáu a los 16 años. El so padrín, Arístides Llaneza yera fíu de Manuel Llaneza, alcalde de Mieres y fundador del SOMA.
N'estudiando'l bachilleratu cursó Inxeniería de Mines na escuela d'Uviéu. En 1978 abre en Xixón, xunto a dos socios compañeros d'oficiu, un despachu d'estudios y proyectos d'inxeniería. En 1984 aprueba les oposiciones pal Cuerpu d'Inxenieros de Mines del Estáu.
En 1987 afíliase al Partíu Socialista Obreru Español en Xixón y ye nomáu pal so primer cargu públicu como Direutor Rexonal de Mines y Enerxía del Principáu d'Asturies en 1991, con Víctor Zapico como Conseyeru d'Industria, Comerciu y Turismu y Juan Luis Rodríguez-Vigil como presidente del Principáu. En marzu de 1996 ye escoyíu diputáu por Asturies, onde cuayó amistá col so compañeru d'escañu José Luis Rodríguez Zapatero pero abandona l'escañu en 1999 al ser nomáu Conseyeru d'Industria, Comerciu y Turismu del Principáu d'Asturies por Vicente Álvarez Areces, cargu que caltién hasta 2000, cuando ye escoyíu Secretariu Xeneral de la FSA-PSOE.
En 2004 y 2008 revalida'l cargu de Secretariu Xeneral de los socialistes asturianos. Nes eleiciones autonómiques de 2007 ocupa'l segundu puestu na llista de la FSA a la Xunta Xeneral del Principáu, xusto detrás del presidente Vicente Álvarez Areces.
Tres l'arrenunciu de Vicente Álvarez Areces a una nueva reeleición, el 18 de xunetu de 2010 Javier Fernández amosó la so disposición a encabezar la llista de la FSA-PSOE pa les Eleiciones Autonómiques de mayu de 2011. El Comité Autonómicu de la FSA-PSOE sofitó por aclamación dicha ufierta. Javier Fernández ye designáu candidatu de la FSA-PSOE a la Presidencia del Principáu d'Asturies en septiembre de 2010. Nes eleiciones del 22 de mayu, la candidatura encabezada por Javier Fernández llogró 179 619 votos -el 29,92%- y 15 diputaos, siendo superada en diputaos pola formación política d'Álvarez-Cascos, Foro Asturias, que llogró 16 escaños, magar llograra menor númberu de votos. Entá asina, el grupu parlamentariu socialista nun presentó nenguna candidatura a la Presidencia del Principáu d'Asturies, siendo escoyíu Francisco Álvarez Cascos, ensin nengún contrincante. 
Nes eleiciones del 25 de marzu de 2012, vuelve encabezar la candidatura de la FSA a la Xunta Xeneral del Principáu y consigue 17 escaños, siendo la fuerza más votada con más de 159.000 votos. El 26 de mayu de 2012 tomó posesión como presidente del Principáu d'Asturies.
Eleiciones autonómiques d'Asturies
Les eleiciones autonómiques d'Asturies celebráronse en nueve ocasiones dende la llegada de la democracia al Principáu d'Asturies.
En siete d'elles resultó vencedor el Partíu Socialista Obreru Español, n'otra'l Partíu Popular, y n'otra Foru Asturies.
La participación suel tar ente'l 60 y el 65% del total de eleutores, que nos últimos años paez estancad en dalgo menos del millón de persones. Amás de los yá mentaos, otros siete partíos tuvieron o tienen representación na Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies: 
A estos hai que sumar la Coalición Popular (AP-PDP-UL) y la Federación de Partíos d'Alianza Popular, dambes antecesores del actual Partíu Popular.
Les eleiciones faense por sufraxu universal de los asturianos per aciu del votu secretu a les llistes zarraes de les candidatures presentaes nes tres circunscripciones d'Asturies.
L'asignación de los 45 escaños de la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies perfaese al traviés del sistema D'Hondt según los votos obteníos por cada candidatura na so circunscripción y per orde de lista dientro de cada candidatura. 
Delegación del Gobiernu español n'Asturies
La Delegación del Gobiernu español n'Asturies representa'l gobiernu xuntu a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies. El delegáu o la delegada tien funciones de representación, información, coordinación y xestión alministrativa de la delegación y otres especificaes pol gobiernu; ye tamién autoridá competente en materia de seguridá pública.
Gregory Winter
Sir Gregory Winter (Reinu Xuníu, 1951) ye un bioquímicu británicu, al que se-y concedió'l Premiu Príncipe d'Asturies d'Investigación Científica y Téunica nel añu 2012, xunto col patólogu estaounidense Richard Lerner.
Gregory estudió Ciencies Naturales nel Trinity College de Cambridge y desarrolló los sos estudios doctorales nel Llaboratoriu de Bioloxía Molecular (LMB) del Medical Research Council (MRC), institución de la que foi subdirector. En 1989 fundó'l "Cambridge Antibody Technology". Nel añu 2011 fue nomáu master del Trinity College, cargu del que tomará posesión en xunetu de 2012.
Dientro del LMB, Winter foi unu de los bioquímicos más destacados na innovación de técniques de creación d'anticuerpos terapéuticos monoclonales y unu de los pioneros nel desarrollu de técniques pa la humanización d'estos anticuerpos, un pasu fundamental pa que'l sistema inmune humanu nun los identifique como axentes estraños. 
Presidente de Guinea-Bisáu
El presidente ye'l xefe d'estáu de Guinea-Bisáu. 
Esta ye la llista de los presidentes de Guinea-Bisáu dende la independencia'l 1973 hasta'l presente.
Concursu de Cuentos Curtios pa Mozos D. José Antonio Robles
El Concursu de Cuentos Curtios pa Mozos D. José Antonio Robles (en castellanu y oficialmente "Concurso de Cuentos Cortos para Jóvenes D. José Antonio Robles") ye un concursu lliterariu convocáu pol Ayuntamientu d'Ayer, y nel so nome la Casa Municipal de Cultura, al envís d'honrar la memoria de José Antonio Robles, fináu en 2009 y que foi direutor y mayestru del Colexu Caborana de Morea. La primer edición convocóse en 2010 organizada pola "Sociedad Humanitarios de San Martín" y anguaño continúa celebrándose, anque en manes del conceyu. Tien dos convocatories; obres n'asturianu y obres en castellanu.
Maximino Solís Lada
Maximino Solís Lada (Orillés, Ayer, 29 de xineru de 1942, conocíu como L'Ayeranu, ye un cantante asturianu de tonada.
A los 18 años entamó con un tríu musical pelos pueblos y romerìes d'Ayer hasta que marchó a la mili. Nel añu 1965, tando trabayando en Serrapio, conoció a Ricardo Vázquez Prada, director del diariu Región qu'entamaba un concursu de canción asturiana. El periodista fizo-y una prueba y apuntólu pal concursu.
A lo llargo de la so carrera Maximino ganó una buena riestra de concursos, destacando na interpretación d' "ayeranes". Na XII edición del Concursu de la Canción Asturiana de les Mines, onde agora participa como xuráu, fízose col premiu de "Campeón de campeones". Igualmente Maximino algamó'l primer premiu na primera edición d'esti concursu.
Nel añu 2007, el Centru Asturianu de Madrid otorgó-y el premiu del "Urogallo de Bronce" na so categoría de tonada.
Xuan Nel Expósito
Xuan Nel Expósito ye un músicu asturianu y ún de los grandes nomes del movimientu de recuperación de la música asturiana, particularmente de la gaita y del acordión diatónicu.
Ye un reconocíu renovador del folk acústicu asturianu. Les sos composiciones son versioneaes incesantemente por otros grupos y la so visión musical tien gran proyección dientro y fuera d'Asturies. Tien tocao con Boides, Llan de Cubel, Ciquitrinos, Hevia, Luar na Lubre… Nestos momentos céntrase principalmente en tocar con Felpeyu y el dúu Milio-Expósito, ensin descuidar el so trabayu como mayestru d'acurdión.
Radio Studio 54 Network
Radio Studio 54 Network ye una estación de radiu privada italiana que la so see ta en Locri, Calabria. Les emisiones algamen Studio54 Network na modulación de frecuencia en nueve provincies en cinco región del sur d'Italia (Messina, Reggio Calabria, Vibo Valentia, Catanzaro, Crotone, Lecce, Potenza, Salerno). La programación caracterizar pola tresmisión de namái los grandes llogros musicales y d'información en tiempu real, con 28 actualizaciones diaries.
Studio 54 Network nació 6 de xunu de 1985 partir d'una idea Pietro Parretta y Francesco Massara, con Enzo Gatto, Memmo Minniti, Pietro Musmeci, col nome históricu de "Radiu DJ Studio Club 54".
En 1994, la emisión ta informatizado, polo qu'una oportuna y calidable na tresmisión, nun puede ser igualada con equipu análogu, per primer vegada en Calabria nel llogru d'esti oxetivu, y per primer vegada n'Italia nel usu total d'esta tecnoloxía pal problema.
A partir de 1995 al traviés de l'alquisición del negociu d'el emisores calabresa otra parte, vien de les llendes históriques de la mariña xónica reggina, l'ampliación de la so base d'usuarios de Calabria y depués a les rexones axacentes.
En 1997 foi una de les radiso italianes primero en tomar los primeros esperimentos de tresmisión, l'espardimientu na web na tecnoloxía de Real Audiu.
En 1998, un rediseño del nome en "Studio54Network".
En 2000, la construcción del primeru estudiu móvil stargate marca l'empiezu d'una nueva política editorial: la radio que tresmite dende la plaza, ente la xente. 
Memmo Minniti, Tommaso Massara, Clementina Parretta, Enzo Gatto, Francesca Ritorto, Pino Martelli, Espedita Rechichi, Sergio Minniti, Gianluca Laganà, Rossana Pedullà, Ugo La Macchia, Paolo Guerrieri, Antonio Lombardo, Rosy Carelli, Giuseppe Galluzzo, Peppe Lentini, Paolo Guerrieri, Chiara Mearelli, Luca Filippone, Enrico Ventrice, Valentina Ammirato, Massimo Apa, Emily y Debora LoGiacco, Barbara Costa, Pasquale Fragomeni, Roberta Rupo, Veronica De Biase, Valentina Geracitano, Francesco Cunsolo, Francesco Parasporo, Antonella Romeo, Eleonora Femia, Rosana e Regina Garofalo, Debora Sainato, Ugo Lully Tommaselli, Pino Trecozzi, Luigi Grandinetti, Eddy y Ottavia Lombardo, Antony Greco, Sandro Pascuzzo, Giuseppe Evalto, Stefania Morabito.
Naz en 2000, tratar d'un espectáculu na plaza, un día llenu de música, xuegos, entretenimientu, regalos y sorpreses, col interior d'una discoteca, tresmitíu en vivu pela radio ente otres, colos invitaos, artiluxos y sorpreses pa tolos públicos.
Les 54 Angels son les edecanes que representen a los Studio54 Network; el so oxetivu inicial yera sofitar toles actividaes fora de la rede y Studio54; a partir de 2010 tresformáronse nun equipu pa l'animación de cualquier eventu, inclusive si nun se produz nel Studio 54 Network ta forníu con medios móviles descubiertos, como jeep o cabriolet, pa llegar a los eventos.
El principal espaciu del espectáculu y la tresmisión en vivu agospiar en Studio54 Network móvil de la empresa que, anque namái sía nun estudiu de radio móvil, y televisión ta forníu con un clásicu. Componer de tres unidad separaes, una consola de creatividá, audiu y video, con dos unidad separaes pa la producción, post-producción, y el streaming d'audiu y vídeu.<
Galia
Galia ye'l nome llatín dau a una rexón d'Europa occidental anguaño ocupada por Francia, Bélxica, l'oeste de Suiza y zones de los Países Baxos y Alemaña al oeste del Rin. La pallabra galu refierse davezu a los habitantes celtes d'esa rexón en tiempos antiguos y foi emplegada principalmente polos romanos que bien rares vegaes llamaben "celtes" a esti conxuntu de diverses tribus. El xentiliciu caltúvose al traviés de los tiempos solamente na estensión de tierres que güei componen el país de Francia y entá güei sigue llamándose "galos" a los franceses, y de fechu "Gallia" ye'l nome griegu modernu de Francia.
Pero los galos estendiéronse per toa Europa en tiempos romanos, falando llingües celtes que diverxeron en dos grupos. Amás de los galos de l'actual Francia, otros asitiáronse nes enllanaes del norte d'Italia, na provincia que los romanos conocíen como "Galia Cisalpina" («Galos a esti llau de los Alpes») hasta'l Vénetu y Istria. Otros galos emigraron cruciando los Pirineos hasta Iberia, dando llugar amás a los celtíberos al entemecese col sustratu íberu indíxena.
Magreb
El Magreb (n'árabe المغرب, "al-Maḡrib" o المغرب العربي, "al-Maḡrib al-ʿarabī", que significa "oeste" ye la parte de l'África del Norte qu'inclúi Mauritania, Sáhara Occidental, Marruecos, Arxelia, Libia y Tunicia (quedando escluyíu'l valle del Nilu). 
Galaicoportugués
El galaicoportugués ye una llingua románica, falada dende l'edá media, na faza occidental de la Península Ibérica. Asitiábase dende de la Mar Cantábrica hasta'l ríu Duero.
El galaicoportugués tuvo bien d'importancia na dómina y d'ello hai una bona amuesa na lliteratura que produxo. Les tres recopilaciones llíriques medievales galaicoportugueses son:
El rei Alfonsu X, compunxo les sos "Cantigas" en galaicoportugués, que yera la so llingua predilecta pa la poesía.
Esta llingua va tuvo la so importancia máxima dende'l final del sieglu XII hasta mediaos del XIV.
Hacia'l 1400 el "galaicoportugués" foi perdiendo la so unidá y supuestamente va entamar a xebrase en dos llingües:
Anguaño, esiste en Galicia un movimientu cultural y llingüísticu conocíu como reintegracionismu que mantién que gallegu y portugués siguen siendo la mesma llingua y propón pal gallegu l'adopción de normes ortográfiques harmonizaes coles portugueses y brasilanes.
Grupu Ibero-Occidental
Clasificación: Indoeuropeu > Itálicu > Grupu Romance > Romance > Llingües romances ítalo-occidentales > Grupu Ítalo-Occidental - Subgrupu Occidental > Grupu Galo-Ibéricu > Grupu Ibero-Romance
Alcontramos trés subgrupos dientro del grupu Ibero-Occidental coles sos respeutives llingües o dialeutos:
Rei Momo
El Rei Momo, ye consideráu'l rei de los antroxos en numberoses festividaes d'América Llatina, principalmente en Brasil, Bolivia, Venezuela, Panamá y Colombia. La so apaición significa l'empiezu de les fiestes d'Antroxu. Cada antroxu tien el so propiu Rei Momo, a quien se-y suel dar la llave de la ciudá. Tradicionalmente, un home alto y gordo ye escoyíu pa interpretar dichu papel.
Esti personaxe deriva del dios griegu del mesmu nome.
El Rei Momo de Rio de Janeiro ye un personaxe consideráu dueñu del Antroxu. La figura del Rei Momo caltener dende 1933 y cada añu ye encarnada por un personaxe públicu distintu, que suel ser altu y gordu, y que recibe les llaves de la ciudá de manos del alcalde nun actu nel que se declara oficialmente l'entamu del Antroxu.
Llingües romances ítalo-occidentales
Clasificación: Indoeuropeu > Itálicu > Romance > 
Les llingües italoccidentales ye una denominación usada por "Ethnologue" pa clasificar les llingües romances, basada nel supuestu de que dexando a un llau les variantes de sardu y corsu antiguu'l restu de llingües romances xébrense en dos grupos principales el romance occidental (o italoccidental na so terminoloxía) y el romance oriental. 
Sicasí, esta clasificación debátese porque les Llingües italorromances paecen tener una semeyanza léxica más averada al rumanu qu'a otres llingües occidentales. Amás de qu'esiste un númberu importante d'isogloses que suxeren que l'italianu podría tar más averáu a les llingües romances orientales. Otros autores dividen a la familia de manera más conservadora en cuatro grupos: romance occidental, romance italiano-centromeridional, romance oriental y romance insular (sardu). La rellación ente los tres primeros grupos ye lo que se debate.
El grupu de llingües italo-occidentales ye'l grupu más grande de les llingües romániques. Comprende 38 llingües en 2 rames: italo-dálmata ya italosContreres-occidentales del oeste.
Llingües romances italo-occidentales
La clasificación detallada usada por "Ethnologue" ye la siguiente:
Llingües galo-ibériques
Les llingües galo-ibériques constituyen una de les agrupaciones en qu"Ethnologue" clasifica les llingües romances, anque otros autores discrepen de que constituyan una unidá filoxenética válida. En particular les llingües galorromances paecen más distantemente rellacionaes con otres llingües galo-ibériques d'otres llingües non galo-ibériques escluyíes del grupu. En llingüística histórica ye notoriamente conocíu que la clasificación de los grupos d'altu nivel d'una familia llingüística ye más complicada que la identificación de los grupos de más baxo nivel (que'l so parentescu ye más evidente). Por esa razón l'agrupación galoibérica tien de contemplase como una conxetura o propuesta de clasificación, dientro de les llingües romances. Sicasí, dalgunos de los grupos que conformen esti grupu claramente son unidaes filoxenétiques clares ente elles, les llingües iberorromances, les llingües occitano-romániques, les llingües galorromances, les llingües galoitalianes y les llingües retorromániques.
"Ethnologue" propon la siguiente división de la familia románica:
Les llingües propuestes por "Ethnologue" como parte d'esti grupu llístense darréu xuntu cola clasificación que dicha publicación da d'elles:
Provincia de Concepción (Chile)
La Provincia de Concepción ye una provincia de Chile, na Rexón del Biobío. Llenda coles provincies de Ñuble, Arauco y Biobío, y col Océanu Pacíficu al oeste. La so capital ye Concepción. La provincia tien una población de 912.889 habitantes (INE 2002). Tien una estensión de 3.439 km².
Philip Roth
Philip Milton Roth (Newark, Nueva Jersey, 19 de marzu de 1933) ye un escritor estauxunidense d'orixen xudíu, conocíu sobre manera poles sos noveles, aunque tamién escribió cuentos y ensayos. Ente les sos obres más conocíes atópense: la colección de cuentos de 1959 "Goodbye, Columbus", la novela "Portnoy's Complaint" (1969), y la so "triloxía americana", publicada nos años 1990, compuesta por les noveles "Pastoral americana" (1997), ganadora del Pulitzer, "Me casé con un comunista" (1998), y "La mancha humana" (2000).
Munches de les sos obres reflexen la problemática d'asimilación y identidá de los xudíos d'Estaos Xuníos, lo que lu vincula con otros autores estaunidenses como Saul Bellow, Premiu Nobel en 1976, o Bernard Malamud, que tamién traten nes sos obres les esperiencies de los xudíos estaunidenses. 
Gran parte de la obra de Roth esplora la naturaleza del deséu sexual y la autocomprensión. La marca rexistrada de la so ficción ye'l monólogu íntimu, dichu con un humor amotináu y la enerxía histérica a veces asociada col héroe y el narrador de "Portnoy's Complaint" (1969), la novela que-y traxo la fama.
En 2012 recibió'l Premiu Príncipe d'Asturies de les Lletres.
Navarroaragonés
El navarroaragonés yera una llingua romance falada nel valle del Ebro na Edá Media, de la que remanez direutamente l'actual aragonés y con empréstamos nel castellano de La Rioxa, Navarra (principalmente la variante falada na Ribera de Navarra), y Aragón, con diferentes gradaciones.
Tien el so orixe nel llatín vulgar, sobre un gran sustratu vascón. La llingua recibe, nel so periodu medieval, la denomación ente los llingüistes de "navarroaragonés", por abarcar los romances afines aragonés y navarru, asina como'l rioxanu precastellanu. A vegaes inclúyesela nel grupu Pirenaico-Mozárabe, anque nun paecen esistir isogloses comunes que seyan específiques del navarroaragonés y el mozárabe.
Concursu de Tonada de Samartín del Rei Aurelio (XV Edición)
El XV Concursu de Canción Asturiana de Samartín tuvo llugar nel añu 2012, na localidá del Valle del Nalón de Samartín del Rei Aurelio y contó cola participación de más d'ochenta intérpretes.
Los ganadores d'esta edición fueron: Marisa Valle Roso, en categoría femenina, que lo facía por sestu añu consecutivu y Héctor Braga, en categoría masculina.
Llingües occitano-romániques
Les llingües occitano-romániques son el catalán y l'occitanu, dos llingües romances bien averaes que formen un continuu dialeutal transicional ente les llingües d'oïl y les iberorromániques.
Delles fontes clasifiquen dambes ente les llingües galorromániques, otres, como "Ethnologue", dientro del grupu iberorrománicu y, tradicionalmente, el catalán como iberorrománicu y l'occitanu como galorrománicu. Sicasí, na so forma escrita'l catalán modernu y l'occitanu modernu son altamente intelixibles, y con un porcentaxe de léxicu compartíu superior al esistente ente español y portugués. De fechu esisten razones fundaes pa considerar a les llingües occitano-romániques un grupu filoxenéticu válidu, a diferencia de les llingües romances de la península ibérica, que pertenecen a dellos grupos filoxenéticos.
Juan Montalvo Fiallos
Juan Montalvo Fiallos (Ambato, Ecuador, 13 d'abril de 1832; París, 17 de xineru de 1889) foi un ensayista y novelista ecuatorianu.
Vivió apasionadamente la política de partíoos del so país, y el so pensamientu lliberal taba fuertemente marcáu pol anticlericalismu y la oposición a los dictadores Gabriel García Moreno y Ignacio de Veintemilla. Depués de la publicación de la revista "El Cosmopolita", por medio de la que criticaba a la dictadura de García Moreno, Montalvo viaxó a Colombia, onde escribió gran parte del resto de la so obra. Unu de los sos llibros más conocidos ye "Las Catilinarias", asoleyáu en 1880. Ente los sos ensayos destaquen "Siete tratados" (1882) y "Geometría Moral" (póstumu, 1902). Tamién escribió una secuela de Don Quijote de la Mancha, llamada "Capítulos que se le olvidaron a Cervantes".
Historia del ido
L'ido foi creáu a principios del sieglu XX. Hubo dellos proyectos de llingües construyíes que precedieron a la creación del ido. Ente los precursores del dominiu: Galien, Blaise Pascal, René Descartes, Gottfried Wilhelm von Leibniz, pero sobremanera Johann Martin Schleyer, inventor del volapük y Ludwig Lazarus Zamenhof, padre del esperantu. Hubo igualmente numberosos proyectos que siguieron a la creación del ido como'l italico, latin-alloriáu, weltdeutsch... 
De primeres del sieglu XX, la necesidá d'una llingua internacional taba siendo considerada por numberoses personalidaes, notablemente los científicos y los filósofos. Esti periodu correspuende al d'un florecimientu de nuevos proyectos de llingua internacional. A partir de la iniciativa del matemáticu Léopold Leau, crear dende'l 17 de xineru de 1901 una Delegación pa l'adopción d'una llingua auxiliar internacional col sofitu de numberosos científicos. En 1906, la Delegación recibiera'l sofitu de más de 1.200 miembros d'academies y universidaes de distintos países y de más de 300 sociedaes científiques. 
En mayu de 1907, la delegación unvió la entruga de l'Asociación internacional de les Academies de Viena, que se declaró incompetente, por 12 votos contra 8 y una astención. Arriendes d'ello, la delegaciín formó un comité de trabayu que los sos miembros fueron escoyíos por 242 votos sobre un total de 253. Esti Comité tomaba a científicos de sonadíes, tales como'l llingüista Jespersen, Schuchardt y Baudouin de Courtenay o inclusive'l químicu Ostwald. Por cooptación, otres personalidaes fueron almitíes, como'l matemáticu italianu Peano. Léopold Leau y Louis Couturat fueron los secretarios del Comité.
El comité axuntar nel Collège de France mientres el mes d'ochobre de 1907 y esaminó numberosos proyectos de llingua internacional, presentaos la mayor parte del tiempu polos sos autores. El comité llegó rápido a la conclusión de que namái esistíen dos proyectos de llingua internacional dignos d'interés. El primeru yera l'esperantu, inmutable despues del so aparación en 1887; el segundu yera'l Idiom Neutral, desenvueltu pola antigua Academia del Volapük. La delegación decidió finalmente escoyer l'esperantu, pero aplicándo-yos reformes definíes pol proyectu del "ido".
Esti proyectu, d'autor anónimu nel momentu de la so presentación, yera una suerte de síntesis ente l'esperantu y el Idiom Neutral. Como indica l'informe del llingüista danés Otto Jespersen, miembru del comité de la delegación:
Ye pocu probable que Wilhelm Ostwald quedara satisfechu col ido, porque se retiró de la presidencia de la comisión y creó en 1916 una llingua construyida: el "Weltdeutsch". El 29 de setiembre de 1926 nel diariu "Vossische Zeitung", esplicó la necesidá de crear una nueva llingua internacional pa remplazar al ido.
La paternidá del proyectu Ido ye revesosa. Sicasí, el testimoniu del llingüista Otto Jespersen, que era miembru del comité de trabayu, dempués de la comisión permanente, estableció claramente que se trataba de Louis de Beaufront. El filósofu francés Louis Couturat conocía probablemente la identidá del autor del proyectu. Como'l proyectu Ido tomaba'l nome de les sos tesis de derivación, la idea de qu'él yera l'autor estendióse.
Según Otto Jespersen, el proyectu Ido foi presentáu a l'asamblea mientres la última sesión por Couturat en llugar del autor. Naide ente los miembros del comité sabía nada sobre l'autor, si nun yera nin Couturat, nin Leau nin dalgún otru miembru del propiu comité. 
La relación ente Beaufront y l'esperantu ye complexa:
Beaufront foi unu de los pioneros del esperantu en Francia y reconocíu como representante de Zamenhof, que dixo:
En 1901, Zamenhof, fixo que Beaufront representára-y enantes la editorial Hachette pa publicar obres n'esperantu. Sicasí, resintióse Carlo Bourlet y Théophile alvirtiéronlu Zamenhof en contra de les facultaes demasiáu amplies que concediera a Beaufront y a Hachette.. 
Zamenhof fuera definitivamente venceyáu a Hachette, ente que Beaufront, xuntu col editor, tendría un derechu absolutu de tolos llibros n'esperantu o rellacionaos, independientemente de los sos autores. Al faer descarrilar esti asuntu, Cart y Bourlet destituyeron a Beaufront del so papel de lideralgu y evitaron que la edición n'esperantu nun se convirtiera nun monopoliu de Hachette.
Jespersen convertir en presidente de l'Academia del Ido y, na revista "Progreso", participó viviegamente nos discutinios que ciscaben una meyora constante de la llingua. Pero depsués d'unos años, la so actividá cesó sópitamente, en parte porque nun taba contentu de la forma cola que Couturat y los demás queríen faer evolucionar al ido, pero sobretou porque abarruntaba que Couturat - que'l so intrigante papel mientres el periodu del comité nun quedó claro hasta dempués - esplotó la so autoridá de forma que daba mieu y nun-y consideraba más qu'una marioneta.
El comité de la delegación decidió nomar, el 24 d'ochobre de 1907, una "Comisión permanente" encargada "d'estudiar y d'afitar los detalles de la llingua que va ser adoptada". Los miembros d'esta comisión fueron Louis Couturat, Wilhelm Ostwald, Otto Jespersen, Baudouin de Courtenay y Léopold Leau. Louis de Beaufront foi ulteriormente cooptáu "en razón de la so competencia especial". 
Una unión d'amigos de la llingua internacional ("Uniono di la Amiki di la Linguo Internaciona"), qu'entendía una Academia y un Comité Directivu, foi fundada según una revista mensual, "Progresu", foi llanzada en 1908 pa publicar los discutinios llingüísticos y les decisiones de l'Academia del Ido. Son los trabayos de la comisión permanente los que va desenvolver la llingua que tomó'l nome de "IDo" dempués de que Zamenhof refugara toles nominaciones utilizando'l nome "esperantu".
Pa lo esencia, la ellaboración de la llingua foi acabada en 1910 cola publicación de los primeros manuales y diccionarios d'ido "conforme a les decisiones tomadas pol Comité y pola Comisión", tal que lo atestigua la declaración de la Comisión roblada por tolos sos miembros. Acabada la so misión, delegación d'eslleió regularmente'l 31 de xunetu de 1910 dempués de fundar la "Uniono pola linguo internaciona".
Los principales cambeos apurríos al esperantu na ellaboración del ido son les siguientes (tal que fueron enunciaes pol Comité de la Delegación) :
Los idistas atopáronse rápido enfrentáu a un grave dilema: pa dalgunos, la continuación de los trabayos llingüísticos ameyoró la calidá de la llingua pero, coles mesmes, dió llugar a continuos cambeos que faía difícil el so espardimientu al públicu polo xeneral.
Un alderique opunxo a los partidarios de la estabilidá pa espublizar la llingua y aquellos que deseyaben primero acabar el trabayu llingüísticu. Ye nesti contestu nel cual Louis Couturat defendió na revista "Progreso" una voz media:
Ye en plena crecedera cuando'l movimientu idista foi duramente cutíu por dos tráxicos sucesos. El 3 d'agostu de 1914, Luis Couturat morrió nun accidente de coche, el mesmu día en qu'Alemaña-y declaró la guerra a Francia. La desapaición del defensor más activu del ido siguíu por una esplosión del nacionalismu y la destrucción del primer conflictu mundial solmenó un duru golpe al ido y l'idea mesma d'una llingua internacional. El movimientu idista sobrevivió realmente en países neutrales como Suiza (incluyendo l'actividá de Schneeberger, Secretariu de la "Uniono Por La Linguo Internaciona IDo"), y Suecia (con Ahlberg, editor de la revista idista "Mondu"). La revista "Progreso", de la que Couturat foi l'editor y el redactor, dexó de publicar en 1914.
Dempués d'a guerra, el movimientu idista reconstituyóse amodo. En 1918, el llingüista francés Antoine Meillet, profesor nel Collège de France, emponderó l'ido, y más polo xeneral la idea d'una llingua internacional, nel so llibru "-yos Langues dans l'Europe nouvelle":
En 1920, Schneeberger, presidente de l'Academia del Ido, anunció la continuación de los trabayos de l'Academia. Louis de Beaufront publicó en 1925 la so Gramática completa" ("Kompleta Gramatiko Detaloza"), qu'entá a principios del sieglu XXI sigue siendo una obra de referencia sobre la gramática del ido. Munchos congresos idistas fueron entamaos: Viena (1921), Dessau (1922), Kassel (1923), Luxemburgu (1924), Turín (1925) y Praga (1926). Apaecieron munches revistes idistas.
En 1927, delles series disensiones estremaron al movimientu idista. La aparación en 1922 d'otra llingua auxiliar, Occidental, y el resurdimientu del dilema ente la estabilidá y el cambéu debilitaron al Ido. El conservadores oponer en vivos alderiques a los reformadores. Pela so parte, Otto Jespersen, que se dixebró del movimientu idista, publicó en 1928 el so propiu proyectu llingüísticu, el Novial. Jespersen, esplica les razones del so distanciamientu del :
El Novial, que contién munches carauterístiques d'Ido de la qu'esanicia los elementos más llamativos del Esperantu (por casu, los finales en -o de los sustantivos, los axetivos en -a o la conxugación, en -is, -as, -vos) atraxo a un númberu de idistas como Ahlberg que'l so diariu idista "Mondu" convertir en revista novialista.
El congresu idista de Zurich de 1928 marca l'empiezu de la reunificación del movimientu idista. "L'Uniono pola Linguo internaciona Ido" ye reactivada y un boletín oficial edítase. La revista "Progreso" remanez a partir de 1931 y ensin interrupción hasta anguaño. El secretario y redactor Matejka declara al respective:
El primer númberu del nuevu "Progresu" contenía artículos a dalgunos del fundadores del ido como Wilhelm Ostwald o Léopold Leau. Tuvieron llugar alderiques sobre la oportunidá de realizar nuevos cambeos, hasta qu'en 1934 un nuevu periodu d'estabilidá s'hai declaró por una década. Per otra parte, la situación internacional volviera ser desfavorable pa los idiomes internacionales, col aumentu del fascismu y el nazismu según del estalinismu, siguíu pola Segunda Guerra Mundial. La primer esmolición del movimientu idista convirtiérase na mera supervivencia.
El movimientu idista sobrevivió a la Segunda Guerra Mundial. La revista "Progreso" nunca dexó d'apaecer. Después el trabayu llingüísticu volver a entamar, anque a un ritmu lentu. Lo esencial de la llingua taba de fechu fitu. La necesidá principal llindábase principalmente a l'adopción de nueves palabres y al siguimientu de la evolución de la ciencia y la tecnoloxía.
La mayoría de los artículos de "Progresu" falaben sobre diversos temes, amás de llingüísticos. Una importante producción poética creció n'Ido por munchos autores, que la so principal autor sigue siendo'l belga Andreas Juste. Apoderó'l movimientu idista ente los años 1960-1998 non yá pola importancia de la so producción lliteraria n'Ido, sinón tamién pol dinamismu que trescaló'l movimientu. La recaldación de Andreas Juste inclúi una biblioteca especializada con más de 250 llibros sobre l'ido o n'ido y munchos testos n'Ido. Nel añu 2009, ye caltener l'asociación "Juste & Co".
En 2009, el movimientu idista ta presente n'internet. Esisten munchos sitios web. PMuchas llistes d'alderique n'ido o sobre l'ido tán actives. Esiste una Wikipedia n'ido. Les revistes idistas "Progresu", "Kuriero Internaciona" y "Ido-Saluto" apaecen regularmente. Los rencuentros idistas tienen llugar cada añu. Ye, xuntu con Interlingua, la segunda llingua auxiliar más falada.
Concursu de Rellatos Curtios &quot;Cenciella&quot;
El Concursu de Rellatos Curtios "Cenciella" ye un concursu lliterariu en castellanu y asturianu, pa mozos ente 16 y 30 años d'edá, convocáu pola Asociación Xuvenil Naurenia. 
El concursu cuenta con dos modalidaes: Rellatu curtiu tradicional y Rellatu curtiu en Twitter.
Alberto Gilardino
National Stadium (Varsovia)
L'Estadiu Nacional de Varsovia (en polacu: "Stadion Narodowy w Warszawie") ye un estadiu de fútbol de la ciudá de Varsovia (Polonia, allugáu nel terrén del antiguu Dziesieciolecia Stadion. L'estadiu inauguróse oficialmente'l 29 de xineru de 2012 y ye la sede de la selección de fútbol de Polonia.
L'estadiu tien un aforu de 58.500 espectadores sentaos que lu fai l'estadiu más grande de fútbol en Polonia. La so construcción anicióse en 2008 y finó en payares de 2011. Alcuéntrase na avenida Zieleniecka nel distritu Praga Południe, cerca del centru de la ciudá. L'estadiu tien un techu retráctil de PVC únicu que se desenvuelve a partir d'un nial nuna aguya suspendíu sobre'l centru del campu. El techu retráctil ye asemeyáu al BC Presta de Vancouver y el Commerzbank Arena en Frankfurt, Alemaña.
L'Estadiu Nacional va ser l'anfitrión del partíu inaugural de la Eurocopa 2012, dos partíos de grupu, unos cuartos de final, y una semifinal del tornéu entamáu conxuntamente ente Polonia y Ucraína. L'estadiu ta forníu con un terrén de xuegu, campu d'entrenamientu, llume de fachaes, techu corredizu y un aparcamientu soterrañu. L'estadiu tamién ye oxetu d'usos múltiples pa simplificar la organización d'eventos deportivos, culturales, conciertos, conferencies y otres celebraciones.
Stadion Miejski in Poznań
L'Estadiu Municipal de Poznań (en polacu:"*Stadion Miejski w Poznaniu") ye un estadiu multiusos de Poznań, Polonia. Ye utilizáu davezu p'alcuentros de fútbol, siendo'l feudu como local del Lech Poznań. Construyóse en 1980 Tien una capacidá de lliga de 43.269 (toos sentaos). L'estadiu foi construyíu orixinalmente ente 1968 y 1980, con un aforu de 17.000 persones.Dende la so inauguración n'agostu de 1980 el Lech Poznań utilizó l'estadiu como la so see principal, y dende 2010 tamién foi utilizáu pol Warta Poznań, qu'anguaño xuega na I Lliga. L'estadiu ta asitiáu na cai Bulgarska nel suroeste de la ciudá, nel distritu de Grunwald. 
Nos años 2003-2010 entamó un procesu de renovación que consiste na reconstrucción casi total del estadiu y tres la so culminación cuenta con una capacidá de 45.830 asientos, toos cubiertos. El motivu de la so renovación foi la so nominación p'allugar alcuentros de la Eurocopa 2012, que se va xugar en Polonia y Ucraína.Ministeriu de Deporte y Turismu de Polonia «[*http://*www.2012.*org.*pl/ye/ciudaes-*anfitrionas/*pozna/estadiu.*html Estadiu Municipal de Poznań]»N'actualidá ye'l quintu estadiu más grande de Polonia dempués del Estadiu Nacional, l'estadiu de Silesia, l'estadiu Municipal de Wroclaw y el PGE Arena Gdansk. La gran apertura dempués de la renovación final tuvo llugar el 20 de setiembre de 2010, col conciertu de Sting "Symphonicity Tour".
Páxina del estadiu na web del Ministeriu de Deporte y Turismu.
Stadium in Maślice
L'Estadiu Municipal de Wrocław (en polacu: "Stadion Miejski we Wrocławiu") ye un estadiu multiusos construyíu en Breslavia, Polonia por cuenta de la celebración de la Eurocopa 2012. L'estadiu foi inauguráu'l 10 de setiembre de 2011 y tien una capacidá total de 42.771 espectadores sentaos. El club de la ciudá ŚląskWrocław xuega los sos partíos como local nel estadiu.
N'actualidá ye'l tercer estadiu con mayor capacidá de Polonia namás superáu pol Estadiu Nacional y l'Estadiu de Silesia. Alcuéntrase asitiáu en Śląska nel distritu occidental de Pilczyce de Breslavia. La construcción de la cortil entamó n'abril de 2009 y terminóse en setiembre de 2011. 
PGE Arena Gdańsk
L' Arena Gdansk (llamáu por motivos publicitarios PGE Arena Gdansk y denomináu orixinalmente Arena Báltica) ye un estadiu de fútbol en Gdansk, Polonia, construyíu p'allugar alcuentros de la Eurocopa 2012. L'esterior del estadiu ta diseñáu n'apariencia de ámbare, productu tradicionalmente estrayíu nes mariñes del Bálticu. La construcción entamó en 2008. Una vegada rematáu en 2011, va ser utilizáu principalmente pa partíos de fútbol y va convertise nel estadiu como local del Lechia Gdansk. L'aforu ye de 41.000 localidaes.
Olimpiysky National Sports Complex
El Complexu Olímpicu Nacional de Deportes (n'ucraín: Національний спортивний комплекс "Олімпійський", "Natsional’nyy sportyvnyi kompleks "Olimpiys'kyy"") ye un estadiu multiusos alcontráu en Kiev, capital d'Ucraína.
Tien una capacidá de 70.050 espectadores, y nel mesmu van xugase d'algunos partíos de la Eurocopa 2012.
Donbass Arena
El *Donbass Arena (n'ucraín: "Донбас Арена" y en rusu: "Донбасс Арена") ye un estadiu de fútbol allugáu en Donetsk, Ucraína. Foi inauguráu'l 29 d'agostu de 2009. 
Allugáu nel centru de la ciudá, nel parque Lenin Comsomol. Pensáu p'allugar 50.000 espectadores, l'estadiu ye'l llar del Shakhtar Donetsk, y va ser tamién una de les sedes de la Eurocopa 2012. Ta a la espera de la so catalogación como "Categoría Élite" per parte de la UEFA.
El costu envaloráu primeramente del proyectu foi de 250 millones de dólares, de los que 30 millones asignáronse a crear un parque de recréu alredor del estadiu. El costu final del proyectu algamó los 400 millones de dólares.
Arena Lviv
L'Arena Lviv (n'ucraín: Арена Львів) ye un estadiu de fútbol de la ciudá de Lviv, Ucraína, construyíu por cuenta de la celebración de la Eurocopa 2012. L'estadiu tien una capacidá total de 34.915 espectadores sentaos y ye see del FC Karpaty Lviv.
La construcción del estadiu entamó'l 20 de payares de 2008 y foi terminada n'ochobre de 2011. L'estadiu foi inauguráu entá col nome provisional d'Arena Lviv. La ceremonia d'apertura tuvo llugar el 29 d'ochobre, con una vasta producción teatral dedicáu a la hestoria de Lviv. El primer partíu de fútbol nel estadiu xugó'l 15 de payares de 2011, ente les seleiciones de y y el primer xugador en marcar un gol nel nuevu estadiu foi Artem Milevskiy.
Metalist Stadium
L'Oblasny SportKomplex Metalist (n'ucraín: Обласний спортивний комплекс «Металіст»), conocíu popularmente como estadiu Metalist (ucraín: Стадіон «Металіст»), ye un estadiu multiusos alcontráu na ciudá de Járkov, n'Ucraína. Anguaño emplégase pa la práctica del fútbol, acoyendo los partíos como local del equipu de la ciudá FC Metalist Kharkiv, que ye tamién el propietariu de la cortil.
L'estadiu inaugúrase en 1926, y nel añu 2009 foi sometíu a una importante renovación, pos el campu ye una de les sedes de la Eurocopa 2012, compartida ente Ucraína y Polonia. Tres la remodelación, la capacidá del estadiu pa partíos UEFA ye de 37.750 espectadores, toos ellos sentaos.
Michel Platini
Michel François Platini, meyor conocíu como Michel Platini (Jœuf, 21 de xunu de 1955) ye un ex futbolista francés que dende 2007 preside la UEFA, l'organismu internacional rector del fútbol européu. 
Ye consideráu pola FIFA como ún de los meyores xugadores europeos del Sieglu XX y ún de los grandes mediocampistes de la hestoria del fútbol. Ganador, ente otros títulos, del campeonatu italianu, de la copa de Campeones d'Europa y de la Copa Intercontinental cola Juventus y de la Eurocopa de naciones con , recibió'l Balón d'Oru por trés años consecutivos ente 1983 y 1985 y tien amás la distinción de "caballeru de la Lexón d'Honor", títulu honoríficu qu'otorga'l gobiernu francés. 
Ángel María Villar
Ángel María Villar *Llona (Bilbao, España, 21 de xineru de 1950) ye un exfutbolista y dirixente deportivu español. Ye presidente de la Real Federación Española de Fútbol dende 1988, anguaño vicepresidente de la FIFA y vicepresidente terceru de la UEFA. El 18 de xunetu de 2017 detuviéronlo por supuesta malversación de fondos públicos..
Franco Carraro
Franco *Carraro (Padua, 1939) ye un dirixente deportivu, mánager futbolísticu y políticu italianu.
1967-71: Presidente del AC Milan
1973-76: Presidente de la Lega Nazionale Professionisti
1976-78: Presidente de la FIGC
1986-87: Comisariu de la FIGC
1986-90: Miembru de Comité de Mundial 1990
1997-01: Presidente de la LNP
2001-06: Presidente de la FIGC
2004-09: Miembru de la UEFA
Carraro tamién ocupó cargos y puestos de responsabilidá dientro del movimientu olímpicu;
1978-87: Presidente del CONI
1980-87: Presidente del COE
1982-08: Miembru de COI (y miembru de la Xunta Direutiva del mesmu dende 2000 hasta 2004)
De 1962 a 1976 foi tamién presidente de la FISN (Federazione Italiana Sci Nautico)
Na so carrera política foi Ministru de la República Italiana pol Turismu, Deporte y Espectáculu de 1987 a 1989 y Alcalde de Roma de 1989 a 1999, siempres como miembru de PSI.
En mayu de 2006 tuvo arreyáu nel fraude deportivu más grande na hestoria del fútbol italianu,el Calciopoli, polo que foi multáu con 80.000 euros.
Bari
Bari ("Bare" IPA: en dialectu barese, "Vare" IPA: nel antiguu dialectu barese), capital de la rexón de Apulia, "Puglia" n' italianu, ye la segunda principal ciudá de la Italia meridional tres Nápoles. Alcontrar na mariña del mar Adriáticu y la so provincia ye la quinta n'estensión del país. Cuenta con 320.146 habitantes (30-04-2011), 700.000 nel área urbana y 1.200.000 nel área metropolitana.
Dialectu barese
El dialectu barese ye una variedá meridional de italorromance falada na provincia de Bari, nel centru de l'Apulia y en parte de la Basilicata.
La área del dialectu barese estiendese per tola provincia de Bari, tola provincia de Barletta-Andria-Trani y parte de la provincia de Taranto, Brindisi, Matera y Potenza.
El dialettu barese deriva del llatín, pero foi influyíu pol francés, el español y el de Suabia. 
Estadiu San Nicola
L'Stadio San Nicola (n'asturianu ""Estadiu San Nicolás"") ye un estadiu multifuncional, pero principalmente dedicáu a la práctica del fútbol asitiáu nel barriu de Carbonara-Santa Rita, na ciudá de Bari, capital de l'Apulia, n'Italia.
Tien una capacidá de 58.270 asientos, siendo'l cuartu estadiu más grande d'Italia solo dempués del Giuseppe Meazza de Milán, Olímpicu de Roma y San Paolo de Nápoles. Sirve de see habitual al equipu de fútbol Associazione Sportiva Bari. La so dirección ye Strada Torrebella, 70124 Bari.
L'estadiu lleva'l nome del Santu Patronu de la ciudá portuaria San Nicolás de Bari
Estadiu Olímpicu de Roma
L'Estadiu Olímpicu de Roma ("Stadio Olimpico di Roma") ye un estadiu multipropósitu, pero principalmente dedicáu pa la práctica del fútbol, asitiáu na ciudá de Roma, capital de la rexón de Lazio y d'Italia. Sirve de see habitual a la S.S. Lazio y a la A.S. Roma.
Estadio San Paolo
El Stadio San Paolo ye un estadiu de fútbol, asitiáu nel barriu de Fuorigrotta, na ciudá de Nápoles, capital de la Campania n' Italia. Ye la principal instalación polideportiva de la ciudá, dotada de ximnasios polivalentes y d'artes marciales, y amás d'un campu de baloncestu. Sirve de see habitual al SSC Napoli. La so dirección ye Piazzale Vincenzo Tecchio, 80125 Nápoles.
Tien una capacidá de 60.240 (terceru n'Italia dempués del Estadiu Giuseppe Meazza de Milán y l'Estadiu Olímpicu de Roma) y foi see de los Xuegos Mediterráneos de 1963, la Eurocopa 1968, la Eurocopa 1980 y la Copa Mundial de Fútbol de 1990.
Milán
Milán ye unu de los cuatro motores de la economía europea. En 2008, el PIB de la Lombardía, foi envaloráu pol INSEE en 366.130,51 millones d'euros, el segundu d'Europa (dempués de la rexón de Isla de Francia).
Milán, la capital económica ya industrial d'Italia, tien l'aspeutu y les carauterístiques d'una metrópolis moderna: rascacielos (célebre'l rascacielos Pirelli con 127 m d'altor, construyíu en 1959), edificios de cristal y metal y grandes almacenes.
Metro de Milán
El metru de Milán ta compuestu por cuatro llinies, indicaes por númberos (1, 2, 3 y 5) y tamién por colores: llinies “colorada” (“rossa”, n'italianu, la n. 1), “verde” (n. 2), “mariella” (“gialla” n'italianu, la n. 3) y "lilás" (“lilla” n'italianu, la n. 5). Tien un llargor de 100 km y 111 estaciones.
Chris Pine
Christopher Whitelaw Pine, conocíu como Chris Pine (1 d'avientu de 1980) ye un actor d'Estaos Xuníos. 
Jeremy Renner
Jeremy Renner, de nome real Jeremy Lee Renner (7 de xineru de 1971) ye un actor d'Estaos Xuníos d'América. 
Josh Duhamel
Josh Duhamel, de nome real Joshua David Duhamel (14 de payares de 1972) ye un actor estaunidense. 
O Garaxe Hermético
O Garaxe Hermético ye la primera Escuela Profesional de ilustración y cómic de Galicia, fundada por Kiko da Silva nel 2012 y asitiada en Pontevedra.
Taylor Lautner
Taylor Lautner, de nome real Taylor Daniel Lautner (11 de febreru de 1992) ye un actor estaunidense. 
Tecnológico de Antioquia
La Tecnológico de Antioquia - Institución Universitaria o Tecnológico de Antioquia ye una universidá publica de Colombia, asitiada en Medellín (Antioquia). Conocida al entamu como TdeA.
Xutlandia
Xutlandia (en danés "Jylland", n' alemán "Jütland") ye una península de la Europa noroccidental qu'entiende la parte continental de Dinamarca y el norte d'Alemaña (estáu federal de Schleswig-Holstein). Al oeste parte col mar del Norte, al norte cola isla de Vendsyssel-Thy (de la que la dixebra l'angostu fiordu de Lim), al nordeste col Kattegat y al este coles islles daneses del Bálticu.
Vendsyssel-Thy
Vendsyssel-Thy, ye una islla de Dinamarca, la parte más al norte del país, asitiada al norte de la península de Xutlandia. Xeográficamente, ye la segunda mayor islla de Dinamarca, dempués de Selandia (si escluyimos Groenlandia). Ta dixebrada de Xutlandia pol Limfjord, pero la separación nun foi total hasta un hinchente acaecíu en 1825. La islla alluga los distritos de Vendsyssel, Hanherred y Thy. Tradicionalmente, contémplase más como una parte de Xutlandia que como una islla en sí mesma.
Kattegat
El Kattegat (o Categat, n'español tradicional) ye un estrechu asitiáu ente Xutlandia y la mariña oeste sueca, qu'enllaza'l mar Bálticu col mar del Norte (vía'l Skagerrak). Estendese unos 220 km siguiendo una exa norte-sur.
Tien delles islles, les mayores de les cuales son Samsø, Læsø y Anholt, toes conocíes pol so clima secu (según los estándares daneses).
Esbjerg
Esbjerg ye una ciudá danesa nel suroeste de la península de Jutlandia, nel Mar de Frisia. Ye la quinta ciudá más poblada del país (71 579 habitantes en 2012) y capital del conceyu de Esbjerg, que pertenez a la rexón de Dinamarca Meridional.
Esbjerg ye'l principal puertu de Dinamarca del Mar del Norte y la principal ciudá danesa del oeste de Jutlandia. Cuenta con una importante actividá económica, qu'inclúi comerciu, industria químico, metalurxa, industria alimentaria y pesca. Esbjerg ye coles mesmes la see de la esploración petrolero y de gas natural de Dinamarca na plataforma del Mar del Norte. Hai una boyante actividá cultural, y la ciudá cunta con tres instituto d'educación cimera.
Esbjerg foi fundada en 1868 pa sustituyir al puertu de Altona, en Holstein, que fuera'l puertu más importante de Dinamarca nel Mar del Norte hasta que-y foi arrampuñáu por Prusia na Segunda guerra de los ducaos. El llugar onde s'asitió la ciudá taba deshabitado, pero afayáronse túmulo funerarios de la Edá del Bronce. 
La zona yá yera conocida como Eysbergh dende siquier 1502. El nome paez derivar de "Æsi", llugar como yera conocíu d'antiguo l'estrechu ente Esbjerg y Fanø, y que significa aprosimao "abultamientu", y "bjerg", que significa «monte» o «llomba».
La importancia de la pesca (Esbjerg convertir nel mayor puertu pesqueru del país), la industria alimentaria y el comerciu marítimu d'esportación provocaron una rápida crecedera de la ciudá, y el puertu tuvo que ser engrandáu en más d'una ocasión. En 1874 y 1875 el ferrocarril llegó a Esbjerg, xuniendo a la ciudá con Kolding al este, con Varde y Holstebro al norte, y con Ribe al sur.
En 1893 Esbjerg constituyó un conceyu independiente, y en 1899 concedióse-y el estatus de ciudá comercial ("købstad"). Cola crecedera de la ciudá surdieron delles instituciones, como'l conceyu, fundáu en 1891, la planta de gas y bombéu d'agua (1896), Dean Danske Bank (1897), la central eléctrica (1907) y l'oficina de correos (1908). Paralelamente estableciéronse na ciudá delles instituciones educatives a finales del sieglu XIX y principios del XX, por casu: una escuela técnica, una escuela de comerciu, una escuela preparatoria y un colexu pa trabayadores.
Mientres la Segunda Guerra Mundial, el movimientu de resistencia contra la ocupación alemana tuvo una actividá destacada en Esbjerg, según tamién esistieron acciones de represalia per parte d'el alemanes.
Dende los años 1960 fundáronse les ciudaes satélite de Sædding y Hjerting al noroeste, y de Rørkjær y Kvaglund al este. En 1963 la Universidá de Aalborg estableció un campus na ciudá. En 1971 inauguróse'l aeropuertu de Esbjerg que s'atopa a 10 kilómetros del centru de la ciudá xuníu a esta por un serviciu d'autobuses con una duración de media hora. Dende la década de 1970 Esbjerg convertir na base de la esploración y esplotación del gas natural y petróleu danés nel Mar del Norte, y desenvolvióse una importante industria químico y metalúrxica na ciudá, de la que la importancia de la pesca menguaba.
En 1978 creóse la Universidá del Sur de Dinamarca, con unu de los sos seis campus en Esbjerg. Cola reestructuración de los conceyos daneses de 2007, el 1 de xineru d'esi añu'l conceyu de Esbjerg engrandar a les sos llendes actuales cola adhesión de los antiguos conceyos de Ribe y Bramming
Esbjerg foi estremada en dos causes como «la ciudá del añu». En 1997 recibió'l títulu debíu al trabayu de collaboración ente compañíes públiques y privaes que resultó, ente otres coses, na fundación de la sala de música "Musikhuset", de la estatua "Homes del mar" de Svend Wiig Hansen y de la remodelación de l'antigua central eléctrica nun conservatorio de música. En 2006 la distinción foi concedida pol trabayu conxuntu con nuevos talentos nel deporte, la música y les artes».
Esbjerg ta hermanada coles siguientes ciudaes:
Randers
Randers ye una ciudá nel conceyu homónimu, dientro de la rexón de Jutlandia Central, en Dinamarca. Con una población de 61.121 habitantes en 2012, ye la sesta ciudá más grande de Dinamarca. 
El conceyu de Randers arrexunta 95.756 habitantes (2012). El conceyu tamién forma parte de la área metropolitana del este de Jutlandia, que entiende 1,2 millones de persones.
Randers ye l'únicu puertu natural sobre un ríu de Dinamarca, asitiáu sobre les marxes del ríu Guden, a unos 10 km de la so desaguada nel fiordu de Randers, y a unos 160 km al oeste noroeste de Copenhague. Esti allugamientu tuvo gran importancia dende'l puntu de vista del negociu marítimu. Les barques tresportaben mercancíes d'esportación escontra Randers pel ríu Guden y el ríu Nørreå dende Silkeborg y Viborg. Al so regresu les barques tresportaben bienes importaos.
Una gran zona d'influencia agrícola y bonos accesos per tierra y agua dexaron que Randers convertir nun dinámicu centru de comerciu. Famosa pelos numberosos caminos que converxen nella, la ciudá recibió l'apellativu popular que diz, "Onde les víes navegables converxen en trece camino" (""Hvor søvejen møder de 13 landeveje"").
Randers forma parte d'una zona denominada "Kronjylland" (""Jutlandia de la Corona"") y los sos habitantes son llamaos "kronjyde" (""jutlandeses de la corona""), probablemente por causa de les grandes estensiones de tierra que'l rei tenía ellí. El términu "kronjyde" foi primeramente utilizáu polos poetes daneses escontra 1750. Nikolai Frederik Severin Grundtvig (1783-1872) y Hans Christian Andersen (1805-1875), y especialmente el premio Nobel Henrik Pontoppidan (1857-1943), quien naciera en Randers, utilizaba esti términu.
El nome de la ciudá ye mentáu escontra 1080-1086 como "Randeros" o "Randros". La so etimoloxía provien del raigañu nórdicu "rand": "llende, frontera", y posiblemente del danés antiguu "rusæ": "montón de piedres".
Los oríxenes de Randers remontar al sieglu XI, anque esisten restos arqueolóxicos que provienen de la dómina de los viquingos. Canutu IV de Dinamarca (ca. 1043-1086), tamién conocíu como Canutu'l Santu, y santu patronu de Dinamarca, acuñó monedes nel pueblu escontra 1080. El llabradores de Randers alzar nel so contra y opunxéronse a los sos planes d'atacar Inglaterra. Esti alzamientu determinó la muerte de Canutu.
Randers tuvo fortificada gran parte de la Edá Media. Anguaño, sicasí, lo único que perduró de l'antigua ciudá cercada ye'l nome alusivu de les cais. Estes cais atópense entamaes según un patrón circular, presumiblemente siguiendo'l trazáu de les antigües muralles. Ente los nomes de les cais atópense "Østervold" ("paré defensiva del este"), "Nørreport" ("puerta del norte"), "Vestervold" ("paré defensiva del oeste"), y "Lille Voldgade" (cai de la pequena paré defensiva").
Una crónica escrita nel monesteriu de Essenbæk, al sureste de la ciudá, fala d'una quema que destruyó Randers na Edá Media. Sábese que la ciudá foi destruyida por fueu y vuelta reconstruyir en trés causes, una d'elles en 1246, cuando foi amburada por tropes del duque Abel (darréu rei Abel I de Dinamarca), na guerra que sostuvo contra'l so hermanu Erico IV. En 1302 Randers llogró privilexos de ciudá comercial ("købstad") per parte del rei Erico VI.
Mientres la Edá Media hubo tres iglesia parroquiales y tres monasterio, éstos fueron el monesteriu de La nuesa Señora (Orde Benedictina), el de San Francisco y el del Espíritu Santu (esti postreru cuntaba con un hospital pa probes). Hubo tamién un asilu de malatos encamentáu a San Jorge.
Nuna cai del centru de la ciudá hai una casa onde la tradición señala que l'héroe nacional danés Niels Ebbesen, en 1340, asesinó al conde Gerardo III de Holstein, quien controlaba gran parte de Jutlandia mientres el períodu de interregno en Dinamarca. Esta acción llevó a la insurrección xeneral contra'l alemanes. Una estatua en memoria de Ebbesen atópase frente al conceyu.
En 1350, una vegada que Valdemar IV axuntara al país sol so égida tres el fin del control alemán, Randers foi fortificada, y aportaría a conocida como Randershus ("fortaleza de Randers"). La ciudá foi tomada por nobles descontentos en 1357, pero en 1359 Valdemar recuperar tres un asediu.
En 1534 el llabradores rebalbos encabezaos por Skipper Clement trataron d'asaltar la ciudá, pero fueron refugaos poles muralla.
Mientres el reináu de Cristián III (1536-1559) les instalaciones defensives de la ciudá fueron ameyoraes y construyéronse fosos alredor de too el so perímetru. Con Cristián III llegó la reforma protestante y l'antiguu monesteriu franciscanu foi remocicáu pa sirvir de residencia de la reina consorte Dorotea de Sajonia-Lauemburgo. El castiellu sería conocíu como Dronningborg ("castiellu de la reina"), y perduraría hasta la primer metá del sieglu XVIII, cuando foi esmanteláu. Los demás monesterios ya ilesies fueron baltaos, a esceición del hospital del Espíritu Santu y de la ilesia de San Martín.
Na primer metá del sieglu XVII construyéronse delles casones pa los comerciantes ricos de la ciudá, que teníen nel puertu fluvial una importante flota mercante que saleaba alredor del mundu. Delles d'eses cases, la mayoría de treme de madera, entá esisten na ciudá actual. El retrocesu económicu que sufrió Dinamarca tres les guerres contra Suecia tamién se dexó sentir en Randers. La ciudá recuperar na segunda metá del sieglu XVIII con un impulsu nel comerciu de ceberes y la flota mercante, y para 1801 Randers yera la principal ciudá de Jutlandia. Otru factor importante nesta crecedera foi la posición de Randers como see d'un representante del rei y de un reximientu de dragones.
Nel sieglu XIX la crecedera de Randers foi relativamente baxu, a pesar de la llegada de la industrialización y l'asentamientu de delles fábriques importantes. Cola llegada del ferrocarril en 1860 y l'aumentu de tamañu de los barcos mercantes, a los que resultaba difícil maniobrar nun puertu fluvial como'l de Randers, ésta foi movida en tamañu ya importancia per otres ciudaes de Jutlandia, como Aarhus, Aalborg y mientres dalgún tiempu Horsens. Na segunda metá del sieglu XIX Randers enchió les sos llendes medievales, hasta entós acutada al curso norte del ríu Guden, y espandióse escontra los cuatro puntos cardinales. Les industries concentrar na zona del puertu, magar tamién surdieron dalgunes na periferia. Na década de 1930 Randers foi una de les primeres ciudaes daneses en ser sometíes a una reorganización urbana, con cais piatonales nel centru de la ciudá y enanche d'otres vialidades p'ameyorar el tráficu.
Randers, ye l'únicu puertu fluvial natural de Dinamarca, ta a veres del ríu Guden (Gudenå), cerca de 6 milles (10 km) percima de la la so desaguada nel fiordu de Randers. Per carretera esta de 38,5 kilómetros (23,9 milles) al norte de Aarhus, 43,8 kilómetros (27,2 milles) al este de Viborg, el 80,2 kilómetros (49,8 milles) al sur de Aalborg y 224 kilómetros (139 milles) al noroeste de Copenhague. Hai delles árees montiegues en Randers, incluyendo Skovbakken, al nordés del centru, la Tøjhushaven, al norte de la zona del puertu, y Ladegårdsbækken, una estrecha franxa de monte al este del hospital. Dronningborg Skov, na pedanía de Dronningborg, ta asitiáu nos suburbios del nordés de la ciudá, y Henriettelund atopa nel suburbio suroeste de Vorup.
Los suburbios de Randers inclúin Dronningborg, Helsted, Kristrup, Neder Hornbæk, amás de Hornbæk, Paderup, Romalt, y Vorup. El conceyu cubre una área de 748,21 kilómetros cuadraos (288,89 sq el mio). Los asentamientos cercanos inclúin Albæk Asferg, Assentoft, Dalbyover, Fårup, Gassum, Gimming, Gjerlev, Hald, Harridslev, Haslund, Havndal, Helstrup, Horning, Langå, Lem, Llinde, Mejlby, Mellerup, Rasted, Spentrup, Stevnstrup, Sønderbæk, Tvede, tanum, Udbyhøj Vasehuse, Uggelhuse, Værum, allume, Øster Bjerregrav, y Øster Tørslev. 
El clima nesta zona tien diferencies leves ente altos y baxos, y hai grandes precipitaciones al añu. El clima de Randers ye un clima oceánicu.
L'amplia vasta zona agrícola, y un bon tresporte per tierra y per agua, ayudaron a faer de Randers un centru dinámicu pal comerciu. Esti allugamientu tuvo una gran importancia pal comerciu per mar.
El puertu, cerca de la ciudá tien namá 7 pies y mediu (2.3 m) d'agua, pero tien un bon estelleru; y, a cierta distancia per debaxo, na desaguada del fiordu, hai otru puertu con 9 a 10 pies (3.0 m) d'agua, y carreteres con bon anclaje de 4 a 5 braces (24 a 30 pies; 7 a 9 m). Randers ye importante militarmente, y puede acoyer de 10.000 a 15.000 homes na ciudá y el so barriu, nuna posición que nun podría fácilmente ser invadíu. 
L'Hotel Randers contien el Café Mathiesen, con decoración en blancu y negru que remembra la dómina del Art Deco. El restorán Niels Ebbesens Spisehus sirve cocina danesa: como'l sardina o'l filete a la pimienta.
El Zoo tropical de Randers, ye la principal atracción turística de Randers, siendo la selva tropical artificial más grande de Europa del Norte, con cerca de 350 distintos tipos de plantes y más de 175 especies d'animales, munchos de los cualos analayen llibres so los sos trés cúpules xeodésiques: la Cúpula de América del Sur, la d'África y Asia. Amás esisten árees denominaes "El xardín de la culiebra" y l'Acuariu. La organización tuvo arreyada na restauración de les güelgues locales en Vorup Meadow (Vorup Enge), una gran zona nel llau suroeste del ríu Guden. Tamién de la nota ye Kejsergården y Underværket, un innovador centru de negocios multi-étnica y cultural. 
La Ilesia de Saint Mortens data del sieglu 15. Helligåndshuset, que significa "Espíritu Santu House", dada la reputación qu'una vegada foi parte d'un monesteriu, tamién data del sieglu 15 como lo fai Paaskesønnernes, de trés llantes casa de lladriyu coloráu. El Castiellu de Clausholm, asitiáu a unos 12 kilómetros (7,5 milles) al sureste de Randers ye unu de los meyores edificios barrocos de Dinamarca. 
Randers ye la see del Muséu d'Arte de Randers, Muséu d'Hestoria Cultural, Danish Design Museum y Graceland Randers.
L'equipu de fútbol local, el Randers FC ("Randers FC (RFC)"), xuega na primer lliga de Dinamarca, la Superliga. La so tierra natal ye'l AUTOC Parque de Randers. 
La ciudá ye'l llar del club de Rugby de Randers y Jutlandia RLFC, un equipu de la lliga de rugby. 
La ciudá tien el Regionshospitalet Randers, l'hospital local de Randers.
Randers tien una importante estación de tren. Atopar na llínea ferroviaria de Aarhus-Aalborg y ufierta servicios de InterCity directos a Copenhague y Frederikshavn y los servicios de trenes rexonales a Aarhus y Aalborg. 
Les siguientes ciudaes tán Hermanamiento de ciudaes hermanaes con Randers:
Horsens
Horsens ye una ciudá danesa na zona esti de Jutlandia. Ye la capital del conceyu de Horsens. Tien 54.450 habitantes en 2012. 
Horsens atópase asitiada nel estremu interior del fiordu de Horsens na zona oriental de Jutlandia. La ciudá ta arrodiada por un paisaxe típicu de morrenas con llombes de baxu altor y valles creaos polos glaciares mientres les postreres yeres glaciares. Atopar a unos 50 km al sur de Aarhus y a 30 km al norte de Vejle, lo que ye a unos 200 km aprosimao de Copenhague.
Créese que'l nome Horsens provien de les palabres en danés antiguu "hors" (caballu) y "næs" (territoriu). La designación de "Horsenes" utilizar a partir del sieglu XII.
Los restos más antiguos d'un asentamientu son un sitiu d'enterramientu paganu que se remonta al sieglu X. Mientres el sieglu XII los reis Svend III y Valdemar I acuñaron monedes na ciudá. Escontra l'añu 1200 la ciudá llogró'l so propiu códigu llegal.
Les escavaciones dexaron determinar que la ciudá espandir escontra l'añu 1300 con un foso qu'arrodiaba la ciudá y el so puertu. Na Edá Media la ciudá cuntaba con una ilesia parroquial —güei sumida—, una capiya real dedicada a Santiago Apóstol —actual ilesia del Salvador—, un monesteriu franciscanu, y un hospital ("Helligåndshuset", "casa del Espíritu Santu") y un leprosario ("Skt. Jørgensgården", "casa de San Jorge"), éstos últimos dos operaos pola Orde de San Juan nes contornes de la ciudá. En 1313 el rei Erico VI construyó un castiellu al oeste de la ciudá, llamáu Bygholm. El castiellu sería la residencia d'un señor feudal, pero eventualmente deterioróse y foi esmanteláu. Nel so llugar atópase anguaño una casona.
El sieglu XVI foi una bona dómina pa la ciudá, que creció fora de les muralles medievales. Sicasí, dende mediaos del sieglu XVI, la crisis qu'esperimentó'l país mientres les guerres contra Suecia afectó duramente a Horsens. La so economía entró en recesión, el puertu deterioróse, y abondó el comerciu illegal. Hasta finales del sieglu XVIII la ciudá empezó a recuperase, cuando ameyoró la infraestructura y estableciéronse delles fábriques.
Ente 1780 y 1808 hubo en Horsens una corte rusa. Los príncipes Catalina, Isabel, Pedro y Alloño de Rusia, hermanos del depuestu zar Iván VI, establecer en Horsens en permaneciendo 35 años cautivos en Rusia. L'esiliu de los príncipes foi un alcuerdu ente la zarina Catalina II —el so rival, pero quien yá non los vía como un peligru a los sos intereses—, la reina viuda Xuliana María de Brunswick-Wolfenbüttel —tida paterna de los príncipes— y el ministru Ove Høegh-Guldberg.
A principios del sieglu XIX empezó'l períodu de industrialización y la población aumentó de forma considerable cuando muncha xente mover dende'l campu a la ciudá pa trabayar nes fábriques. Inauguróse la primer fundición de fierro danesa nes contornes de Copenhague, como tamién fábriques testiles y de procesamientu de tabacu. En 1868 Horsens quedó conectada a la llínea de ferrocarril de Jutlandia. La población aumentó 10 vegaes de 1830 a 1900, algamando la cifra de 22.000 habitantes, colo que se convirtió na quinta ciudá más poblada de Dinamarca.
La crecedera urbana siguió mientres el sieglu XX, sacante un pequenu retrocesu nos años 1980. Nesti sieglu modernizáronse les instalaciones del puertu, que ye un centru importante na importación de madera de Suecia y Finlandia. Horsens foi una ciudá industrializada y de comerciu a gran escala, y na década de 1960 la ciudá yera unu de les principales centros de la industria alimentaria. Sicasí, Horsens viose siempres en competencia cola vecina Aarhus, resultando opacada frente a esta gran ciudá. En 2005 inauguróse un rastru de grandes dimensiones. El sector servicio, qu'en 2002 emplegó al 49% de la fuerza de trabayu, creció nos últimos años, ya inclúi hospitales y delles instituciones educatives.
Anguaño la ciudá traviesa un períodu de crecedera y desenvolvimientu de la mano del establecimientu de nueves industries en Horsens, y l'espansión d'actividaes esistentes. Equí asitiáronse un númberu importante de compañíes de la industria electrónico y gráfica. En Horsens atópase l'únicu muséu industrial de Dinamarca. Na ciudá tamién tien la so see'l VIA University College.
Unu de los mayores eventos culturales de Dinamarca ye'l Festival añal medieval que se realiza l'últimu vienres y sábadu d'Agostu. El centru antiguu de Horsens tresformar nel mercáu medieval más grande del norte d'Europa, incluyendo actividaes y xuegos pa toles edaes, les families y los neños.
La institución educativa más grande ye'l Horsens VIA University College que ta ufiertando una amplia gama d'enseñances na so mayoría técnicos.
De 1853 a 2006, la ciudá allugó la prisión de Horsens Statsfængsel, que los sos presos cumplíen condenes llargues. Un presu famosu incluyó al ex ministru de Xusticia Peter Adler Alberti. 
La última execución en Dinamarca asocedió na cárcel en 1892, cuando Jen Nielsen foi degolláu nel patiu. 
Carl August Lorentzen fíxose famosu pola so fuga de la cárcel en 1950, cuando cavó un túnel dende la so celda y escapo de la prisión. Cuando los guardias afayaron que nun taba, atoparon una nota ye la so celda coles palabres "onde hai una voluntá hai un camín". Lorentzen foi prindáu a los pocos díes nuna granxa cercana. 
Pero'l vieyu y desdexáu edificiu nun yera aptu pa una prisión moderna. En 2006 la prisión cerróse y abrióse la prisión de Jutlandia de nueva construcción. La nueva prisión asítiase tamién cerca de Horsens.
Dende'l so zarru, utilizar pa conciertos. Foi consideráu como'l llugar de celebración del Festival de Eurovisión 2014, xuntu con otros dos ciudaes en Dinamarca.
Horsens tien un alcuerdu de hermanamiento coles siguientes localidaes nórdiques:
Batalla de Xutlandia
La Batalla de Xutlandia foi'l mayor combate naval de la Primer Guerra Mundial, única confrontación direuta de gran magnitú ente dos llexes de tola guerra, qu'enfrentó a la Flota d'Alta Mar de la Marina del Káiser y a la Armada Real Británica ente'l 31 de mayu y el 1 de xunu de 1916, frente a les mariñes de Dinamarca, nel Mar del Norte.
Cristian VII
Cristián VII (Copenhague, 29 de xineru de 1749 – Rendsborg, 13 de marzu de 1808), Rei de Dinamarca y de Noruega de 1766 a 1808. Foi'l fíu del rei Federicu V y de Luisa de Gran Bretaña.
Casose cola princesa británica Carolina Matilde. D'esti matrimoniu ñacieron:
Federicu VII
Federicu VII de Dinamarca (Copenhague, 6 d'ochobre de 1808 - Glücksburg, 15 de payares de 1863) foi l'últimu monarca absolutista de dicha nación pos mientres el so reináu, en 1848, foi promulgada la constitución que convirtió al país nórdicu nuna monarquía constitucional.
Prusia
Prusia (n' alemán, "*Preußen"; en polacu, "Prusy") foi'l nome d'un territoriu nes mariñes del mar Bálticu, qu'acabaría dando nome a un gran Estáu d'Europa, precursor de Alemaña. Anque nun esiste n'actualidá, ocupa un llugar destacáu na historia europea, nel periodu entendíu ente'l sieglu XVIII y la Primer Guerra Mundial.
Islles Vírxenes
Les islles Vírxenes conformen un archipiélagu nel mar Caribe, al este de la isla de Puertu Ricu. Les islles tan estremaes en dos zones: 
Les islles Vírxenes Britániques ("British Virgin Islands", n' inglés) que son un territoriu dependiente del Reinu Xuníu entamáu como un Territoriu Británicu d'Ultramar 
Y les islles Vírxenes de los Estaos Xuníos ("United States Virgin Islands" n'inglés) que son un territoriu dependiente de los Estaos Xuníos d'América entamáu como un Territoriu ensin incorporar.
Adicionalmente otres fontes inclúin un tercer grupu: les Islles Vírxenes Españoles o de Puerto Rico (Vieques, Culebra y otres islles menores) que foren colonies d'España hasta 1898 y son parte anguaño del Estáu Llibre Acomuñáu de Puerto Rico.
Cristian X
Cristián X de Dinamarca ñació na ciudá de Copenhague el 26 de setiembre de 1870 col nome de Cristián Carlos Federicu Alberto Alejandro Guillermo siendo fíu del rei danés Federicu VIII y la reina consorte Luisa de Suecia. Cristián foi hermanu del príncipe Carlos, futuru rei de Noruega como Haakon VII.
En 1898 cásase cola princesa Alexandrina de Mecklemburgu-Schwerin cola que solo tuvo dos fíos:
El príncipe Canutu Cristián Federicu Miguel de Dinamarca.
Nomáu miembru de la Insigne Orden del Toisón d'Oru el 4 de xunu de 1901. 
Margarita II de Dinamarca
La so Maxestá, Margarita II, Reina de Dinamarca ("Margrethe II"). Dende 14 de xineru de 1972 ye la Xefa d'Estáu Constitucional del Reinu de Dinamarca. El so nome ye Margrethe Alexandrine Þórhildur Ingrid de Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg y Bernadotte, n'aquellos momentos el soberanu danés tamién lu yera de Islandia polo que se-y punxo un nome islandés (Þórhildur).
Ñació'l 16 d'abril de 1940 nel Palaciu d'Amalienborg de Copenhague. Fía del rei Federicu IX de Dinamarca y de la princesa Ingrid de Suecia.
Nel añu 2012, la reina Margarita celebra'l 40º aniversariu de la so ascensión al tronu, motivu pol que se faen diversos eventos conmemorativos.
Margarita I de Dinamarca
Margarita Valdemarsdotter (Søborg, Dinamarca 1353 - Flensburg, Holstein 1412). Reina de Dinamarca y Noruega ente 1387 y 1412), y de Suecia (de 1389 a 1412). Fundadora del pactu d'unión conocíu como la Unión de Kalmar, foi'l primer monarca que gobernó los trés reinos nórdicos (incluyendo Groenlandia, Islandia, les Islles Feroe y les Orkney, entós pertenecientes a Noruega, y Finlandia, que formaba parte de Suecia). Ye una de les figures más destacaes de tola historia de los países nórdicos.
Fía del rei Valdemar IV de Dinamarca. Casase en 1363 col rei Haakon VI Magnusson de Noruega y Suecia.
Fíu:
Olaf (1370-1387). Rei de Dinamarca de 1376 a 1387. Rei de Noruega de 1380 a 1387.
Raffaello Sanzio
Raffaello Sanzio (Urbino, 6 d'abril (?) de 1483 - Roma 6 d'abril de 1520) foi un pintor y arquiteutu italianu renacentista, consideráu ún de los meyores artistes de la hestoria. Formóse con Perugino en Perugia. 
Activu principalmente en Roma, desendolco'l so llabor artísticu a lo llargo de trenta años ente Urbino, Perugia, Florencia y Roma, que yera onde vivíen les sos grandes mecenes, los papes de la Ilesia Católica.
La pintura más famosas de Raffaello Sanzio ye "La escuela d'Atenes"
Phalacrocorax aristotelis
La mabea, (tamién "amabea" ó "mobeya" ) (Phalacrocorax aristotelis) ye una especie d'ave suliforme de la familia Phalacrocoracidae. Añera nes mariñes y pedreros del oeste y el sur d'Europa, nel sudoeste d'Asia y nel norte d'África. De normal, ye una especie sedentaria nes sos zones de cría, magar que los exemplares norteños son migratorios. La mabea "de moñu" ye la principal y más estendida especie europea de les mabees.
Ye un páxaru de tamañu mediu-grande, qu'algama de media unos 68-78 cm de llargu y unos 95-110 cm de valumbu. Tien un pescuezu llargu y el gargüelu amarellentáu. Los adultos espleguen una pequeña cresta "moñu" mientres la dómina d'apareamientu. Estrémase de la mabea grande pol so tamañu inferior, complexón más llixera y sobremanera nos adultos pola so cresta y el reflexu verdosu del so plumaxe. El so picu ye más estrechu y los exemplares xuveniles amuesen un banduyu más escuru. La cola de la mabea de moñu tien 12 plumes remeres, la de la mabea grande 14. El final del quexal inferior del picu acaba primero que'l güeyu y na mabea grande acaba dempués del güeyu.
Aliméntase de pexes marinos y nun suel esnalar escontra l'interior de les mariñes nes qu'habita. La mabea de moñu ye unu de los meyores buceadores de la familia de les mabees, llegando hasta fondures de 45m mientres 20-45 segundos, con un espaciu de descansu d'un mínimu de 15 segundos. Aliméntase d'especies piscícoles bien variaes, pero sobremanera de parroches. De cutiu percuerren munchos quilómetros de mariña dende la so zona d'añeramientu p'alimentase.
Añera en pequeños abrigos predresos, fendedures o pequeñes cueves na mariña. Los niales consisten en pequeños fexes atropaos d'algues y plantes marines xuníes polos escrementos de los páxaros. La estación de cría ye llarga, entamando a finales de febreru, anque dellos exemplares nun empiecen hasta mayu ya inclusive dempués. De normal guarien trés güevos. Los pitucos nacen indefensos y necesiten del calor de los padres pa sobrevivir. Nun salen del nial en dos meses y entamen a volar ente primeros de xunu hasta finales d'agostu y esceicionalmente más sero.
Esisten trés subespecies:
Les subespecies estrémense llixeramente en tamañu y nel color de los exemplares xuveniles. Evidencies recién suxeren que les aves de la mariña atlántica del suroeste d'Europa son distintes de les otres trés subespecies y podríen constituyir una subespecie nueva. (Yésou et al., "Brit. Birds" 98: 369-370, 2005). La mayor colonia de mabees de moñu atópense nes Islles Cíes con 2.500 pareyes (El 25 % de la población mundial de la especie).
Phalacrocorax carbo
La mabea grande ("Phalacrocorax carbo"), tamién conocida como "gran mabea" o "mabea prieta", ye una especie d'ave suliforme de la familia Phalacrocoracidae de distribución mundial. Habita en cualquier estensión grande d'agua, incluyendo llagos, ríos, estuarios y agües costeres. Añera en gran parte de les mariñes del océanu Atlánticu, sobremanera n'Europa y Norteamérica.
La mabea grande ye un páxaru negru d'unos 77-94 cm de llargu y 121-149 cm de valumbu. Tien una cola llarga y un gargüelu amarellentáu. Los adultos llucen plumes blanques nes pates mientres la estación de cría. N'Europa pue estremase de la so pariente mabea de moñu ("Phalacrocorax aristotelis") pol so mayor tamañu, constitución más robusta, picu más gruesu, escarez de cresta y el color de les sos plumes ye escuru, ensin reflexos verdosos. La cola de la mabea de moñu tien 12 plumes remeres, la de la mabea grande 14. El final del quexal inferior del picu acaba primero que'l güeyu y na mabea grande acaba dempués del güeyu. En Norteamérica estrémase del mabea oreyuda ("Phalacrocorax auritus") porque tamién ye más grande y pesada y el gargüelu d'esta postrera tien un color mariellu más intensu.
Al igual qu'otres mabees, tien un plumaxe pocu impermeable, polo qu'estiende les sos nales pa ensugase. Tien un vuelu aleteante y estable, con planeos ocasionales. Ye carauterística la so figura de vuelu en forma d'aspa. 
Asociación Deportivo Cali
L'Asociación Deportivo Cali ye un centenariu club de fútbol profesional de la ciudá de Santiago de Cali, en Colombia. Fundóse'l 23 de payares de 1912, disputa los sos partíos como llocal nel Estadiu Deportivo Cali. L'equipu tamién compite en baloncestu y natación, entre otres disciplines.
Na so rama de fútbol profesional, algamó los títulos en 1965, 1967, 1969, 1970, 1974, 1996, 1998, 2005 y 2015 convirtiéndolu nel cuartu club más ganador de la Categoría Primera A colombiana, na que xuega autualmente, Nel 2010 ganó la Copa Colombia y nel 2014 la Superliga de Colombia. Ye'l únicu equipu colombianu con estadiu propiu, siendo esti estadiu (Estadiu Deportivo Cali) el más grande de Colombia. Amás, el Deportivo Cali foi'l primer club colombianu en competir nuna final de la Copa Llibertadores de América.
El Deportivo Cali disputaba'l derbi vallecaucanu col so eternu rival América de Cali, hasta que esti últimu perdió la categoría nel 2011.
Jonás Gutiérrez
Jonás Manuel Gutiérrez (* Sáenz Peña, Provincia de Buenos Aires, 5 de xunetu de 1983) ye un futbolista arxentín. Xuega de mediocampista nel Newcastle United F.C. de la Premier League.
Novak Djokovic
Novak Djokovic (Belgráu, Serbia, 22 de mayu de 1987) ye un tenista profesional serbiu, númberu 1 del ránking de l'ATP.
7 vegaes ganador de Grand Slam en 2008, 2011, 2012 y 2013 campeón del Abiertu d'Australia; campeón del Torneu de Wimbledon en 2011 y 2014, campeón de Abiertu d'Estaos Xuníos en 2011. Forma parte de Equipu de Copa Davis d'Serbia dende 2004, algamando'l trunfu Copa Davis 2010.
Bron
El bron ye una xíriga falada pol gremiu los caldereros en Miranda d'Avilés (n'Avilés, Asturies) y en San Xuan de Villapañada (Grau); ta rellacionáu col burón de los cesteros de Fornela (Lleón). J.M. Feito rellaciónalu tamién col "broun" d'Auvernia, en tierres yá de Francia.
Tien abondes pallabres d'orixe xitanu (payo), francés antiguu (chen<"chien", perru), gallego-portugués (filluma<"filha", fía), dalguna del vascu (artón, pan) y fasta del inglés (xiripo<"sheriff", policía, guarda civil). La gramática de base suel ser la del asturianu, magar que a vegades úsase la del castellán, si bien ye un castellán perasturianizáu.
Moi tróbase del garo xipeno/Moi tróbome del garo xipeno ("Yo soi del pueblu pequeñu")
Toi acanea p’acá col yapo de gopa/Toi acanea p’acá col yapo de gopa ("Vies col bastón")
Midori
El programa aínda ta nuna fase temprana de desenvolvimientu. Renderiza abondo bien les páxines, anque falla con dalgunos javascripts como'l de los mapes de google, anque yá soporta flash. Tien una opción que dexa identificase como otru navegador siendo estos Firefox, Internet explorer, Safari y el navegador del IPhone; esto ye útil cuidao que a la hora de navegar, dellos sitios nun lu identifiquen como un navegador soportáu, como'l casu de Google + pesie a que pue renderizar perfeutamente'l sitiu.
A partir de la versión 0.4.0 déxase atrás el sofitu pa equipos desaxeradamente antiguos y pal compilador GCC 3.x .
Midori anguaño forma parte del entornu d'escritoriu llixeru Xfce, ta incluyíu nel so componente Goodies anque delles distribuciones Gnu/Linux como Arch Linux nun lu amiesten al metapaquete.
Paez
El Paez (de "pats", drecha del ríu Cauca) o Nasa Yuwe (de "Nasa", xente del agua, y "Yuwe", llingua, boca) ye una llingua falada en Colombia nos departamentos de Cauca, Valle del Cauca ya Huila, polos indíxenes del pueblu paez o nasa.
Kiker
Enrique Benjamín Rodríguez Rodríguez (Los Corraones, Ayer, 1949), conocíu artísticamente como Kiker, ye un pintor asturianu.
Cola so familia treslládase a vivir a Xixón y allí entamaría a tomar les primeres lleciones de pintura.
Depués d'un pasu per París, algama'l Premiu Nacional de Pintura de L.luarca y la so obra ye selecionada pa la primera y segunda Bienal d'Arte Ciudá d'Uviéu y fai esposiciones en Málaga, Uviéu, Madrid y Barcelona. Tamién asoleya'l llibru "Mi mundo" o ilustra llibros de poesía y revistes.
Web del artista
Bosón de Higgs
El bosón de Higgs ye una partícula elemental masiva que la so esistencia ye predicha pol modelu estándar de la física de partícules. Desempeña un papel importante na esplicación del orixe de la masa d'otres partícules elementales asina como la diferencia ente'l fotón, que nun tien masa, y los bosones W y Z, que tienen una masa bastante alta. Les partícules elementales con masa y la diferencia ente la interacción electromagnética (causada polos fotones) y la fuercia débil (causada polos bosones W y Z) son crítiques en munchos aspeutos de la estructura microscópica y macroscópica de la materia. Con esto, si la partícula esiste, el bosón de Higgs tendría un gran efectu na física y el mundu de güei.
Los bosones de Higgs llámense dacuando les partícules de Dios' o 'partícules divines', a raigañu del títulu d'un llibru de divulgación científica escritu por Leon Lederman, galardonáu col Nobel de Física en 1988. 
Na película "Solaris" protagonizada por George Clooney y Natascha McElhone teorizase que los visitantes que materializa l'océanu viviente del planeta taríen formaos por partícules subatómiques estabilizaes per un campu de Higgs.
Na película "Ánxeles y demonios", basada nel llibru del mesmu nome (del autor Dan Brown), nomen al bosón de Higgs como "la partícula de Dios".
Nel llibru de ciencia ficción "Alcordances del futuru", escrita por Robert J. Sawyer (1999), dos científicos desamarren una catástrofe a nivel mundial mientres traten d'atopar l'esnidiu bosón de Higgs.
Nel capítulu 21 de la 5° temporada (The Hawking Excitation) de la serie The Big Bang Theory, Sheldon Cooper cree afayar una prueba de la esistencia del bosón de Higgs.
bosón
campu de Higgs
física de partícules
interacción Yukawa
Slapstick
El slapstick ye un tipu de comedia qu'implica exaxeración de la violencia física (un pastel na cara, por exemplu) con aciones qu'esceden el sentíu común. Esti estilu ye bien común nos tipos d'entretenimientu nos que se da por fecho que'l públicu entiende (y cabe dicir qu'espera) la naturaleza hiperbólica de tal violencia, permitiendo asina una risa non cruel. Anguaño ta presente especialmente nos dibuxos animaos o en películes d'argumentos simples destinaes a un públicu mozu.
L'estilu deriva de la Commedia dell'arte qu'empleaba gran cantidá d'abusos físicos y cayíes. El nome deriva de battacio, un oxetu asemeyáu a un palu formáu por dos listones de madera qu'al acutir producíen un ruido qu'asemeyaba a un golpe fuerte, aunque en realidá al golpeáu llegaba-y poca fuerza del oxetu en cuestión (llamáu n'nglés "slap stick", d'onde se deriva'l nome), lo cual permitía a los actores acutise l'unu al otru continuamente provocando un gran efectu pero mancándose bien poco en realidá. Esto puede ser considerao como una forma rudimentaria d'efectos especiales.
Sandra Sabatés
Sandra Sabatés (Granollers, 29 de xunetu de 1979) ye una presentadora de televisión y periodista española. Estudió Comunicación audiovisual ena Universidá Pompeu Fabra de Barcelona. Empezó a trabayar presentando los informativos llocales de L'Hospitalet y llueu presentó los informativos de TVE pa Cataluña. Posteriormente entró a trabayar ena cadena "laSexta" presentado les noticies deportives ena "Sexta Deportes". A partir de xineru de 2012 co-presenta con El Gran Wyoming el programa "El intermedio".
Andecha por Corvera d'Asturies
Andecha por Carreño foi un partíu políticu de calter llocal del conceyu de Corvera nacíu en 2007 tres un conflictu llegal poles sigles d'Andecha Astur. Formó parte de la coalición eleutoral Unidá y nes eleiciones a conceyu d'esi mesmu añu nun algamó representación municipal, presentándose como "Unidá por Corvera (Andecha Corvera-IAS-LV-GV)".
La so candidatura tuvo encabezada por Xose Xicu Mata Carrillo, candidatu d'Andecha Astur nes eleiciones a conceyu de 2003. Pretendía contribuyir, dende'l conceyu, a la creación d'un frente del nacionalismu asturianu d'izquierdes. 
Islles Shetland
Les Islles Shetland, n'inglés cenciellamente Shetland, antiguamente Zetland ("") ye un archipiélagu subárticu d'Escocia allugáu al nordeste de Gran Bretaña. Les islles tán a unos 80 km al nordeste de les Islles Orkney y 280 km al sureste de les Islles Feroe. L'área total del archipiélagu ye de 1468 km2 y la población de 22.210 en 2009. Les islles Shetland formen ún de los 32 conceyos d'Escocia. El centru alministrativu y única ciudá de les islles ye Lerwick, Learaig en gaélicu escocés.
La islla más grande, nomada cenciellamente "Mainland" (Principal), tien una superficie de 967 km², lo que la fai la tercera islla más grande de toa Escocia y la quinta más grande de toles Islles britániques. Solo otres 15 islles tán habitaes en parte pola complicada xeoloxía de cantilos montesinos, magar qu'esfruten d'un clima oceánicu suave y húmedu.
Hai pruebes de la presencia del home dende'l Mesolíticu asina como referencies a les islles feches polos romanos. Na Edá Media tuvieron baxo dominiu escandinavu, n'especial noruegu, fasta la so incorporación al reinu escocés nel 1472. El descubrimientu de petroleu nel Mar del Norte nos años 1970 fixo abondo p'ameyorar les condiciones y la calidá de vida de la xente de les islles, fasta entoncies mui deterioraes.
Nes islles Shetland, asina como nes Orcaes, fálense dos llingües, l'inglés y l'escocés. Por embargu, la dómina de gobiernu escandinavu dexó abondes güelges na composición étnica, cultural y llingüística de los sos habitantes. Fasta la so incorporación al reinu d'Escocia nel 1472, la única llingua falada nel archipiélagu yera'l norn, una llingua d'orixe xermanu, mui relacionada col noruegu antiguu. Cola arribada de l'alministración d'Edimburgu, el norn foi entrando en declive y sustituyíu pol escocés (non el gaélicu escocés, que nun se fala, nin enxamás se faló nesti archipiélagu del norte d'Escocia). Los caberos falantes d'esti idioma morrieren alló pel sieglu XVII.
Anguaño delles pallabres de norn úsense pa nomar los colores de les oveyes de les Shetland y otres xeres mui marxinales. Amás, un grupu d'entusiastes de la llingua creara'l nynorn (nuevu norn) col envís de promover la vieya llingua de los sos ancestros viquingos.
Ernest Borgnine
Ernest Borgnine (Hamden, Connecticut; 24 de xineru de 1917 - Los Angeles, California, 8 de xunetu de 2012) foi un prolíficu actor estauxunidense ganador de los premios Óscar y Globu d'Oro.
Ermes Effron Borgnino nació una modesta familia d'inmigrantes italianos conformada por Carlo Borgnino y Anna Boselli, procedentes de Módena, Italia. So padre y so madre divorciáronse y volvió con so madre de nuevo a Italia cuando tenía tan sólo dos años d'edá. Pero a los cinco, Ermes regresó a Hamden, debido a la situación sociopolítica que vivía Italia depués de la Primera Guerra Mundial. Graduóse na James Hillhouse High School en New Haven, Connecticut.
En 1935, Borgnine alistóse na marina de los Estaos Xuníos y, aunque se desvinculó d'ella, tornó en 1941 pa servir al país na Segunda Guerra Mundial hasta 1945.
Depués de diez años d'andar al debalu ensin oficiu, foi so madre la que-y xuxurió probar cola interpretación, yá qu'Ernest tenía una fuerte personalidá. Borgnine entra na Randall School de Drama de Hartford, Connecticut. Depués de graduase, ye contratáu pol Barter Theatre de Abingdon, Virginia. En 1949, debuta en Broadway nel papel d'enfermeru na obra "Harvey".
En 1952, treslládase a Los Angeles, California, pa probar suerte nel cine, pero fizo'l so debú nuna serie televisiva llamada "Captain Video and his Video Rangers". Al pocu tiempu, recibe un papel importante en "D'aquí a la eternidá" (1953), onde interpreta al cruel sarxentu "Fatso" Judson, que mata a Maggio (personaxe interpretáu por Frank Sinatra). Poco depués, tamién entraría nel repartu d'otros grandes clásicos como "Johnny Guitar" (1954), "Veracruz" (con Gary Cooper, Burt Lancaster, Sara Montiel y otres estrelles) y "Conspiración de silencio" (1955).
Normandu
El idioma normandu ye una llingua romance, perteneciente a les llingües d'oïl. Ye faláu na Normandía aú nun tien un estatus oficial, pero ye clasificáu como una llingua rexonal; nes islles anglonormandes, l'idioma desendolcara tres variantes: "jèrriais", "dgèrnésiais" y "sercquiais", tando les dos primeres reconocíes polos gobiernos británicu e irlandés.
Islles Anglonormandes
Les islles anglonormandes o islles de la Canal ("Channel Islands" n'inglés; "Îles Anglo-Normandes" en francés) son un garrapiellu d'islles de la canal de la Mancha allugaes al oeste de la península francesa de Cotentin en Normandía. Son una dependencia de la Corona Británica pero nun formen parte del Reinu Xuníu (nin de la Xunión Europea). Alministrativamente tan xebraes en dos "bailiwicks": Jersey y Guernsey.
So superficie total ye d'unos 195 km², nos cualos viven unos 150.000 habitantes, espardíos nes islles de:
Nes islles anglonormandes fálase normandu nes sos variantes isllegues. Les tres variantes de les islles son:
Les dos primeres gocen del reconocimientu oficial del gobiernu británicu, pero les tres nun son falaes por más del 10% d'una población abondo avieyada. Estes fales foron la lligua de gobiernu, comerciu y entendimientu de los isllegos dende la so incorporación a los territorios del duque de Normandía nel añu 933. El puxu del inglés, cola arribada d'abondos inmigrantes británicos a lo llargo del sieglu XX ta faciendo de les fales isllegues llingües permarxinales.
Norn
El norn ye una antigua llingua escandinava ocidental falada nel norte d'Escocia fasta'l sieglu XVIII. Descendiente del noruegu antiguu, foi portada polos colonizadores escandinavos nel sieglu IX, yera basicamente falada nes islles Shetland y nes islles Orcaes. 
Fasta la so incorporación al reinu d'Escocia nel 1472, yera la única llingua falada nel archipiélagu. Cola arribada de l'alministración d'Edimburgu, el norn foi entrando en declive y sustituyíu pol escocés (non el gaélicu escocés, que nun se fala, nin enxamás se faló nesti archipiélagu del norte d'Escocia). Los caberos falantes d'esti idioma morrieren alló pel sieglu XVII.
Inda queden dellos escritos en norn, especialmente relixosos. Ún de los exemplos más notorios ye'l panuesu, yá que se conserven les versiones nos dos principales dialeutos. La siguiente tabla amuésalos xuntos colos correspondientes n'otres llingües escandinaves.
Iona
Iona (n'inglés "Iona" y en gaélicu escocés "Ì Chaluim Chille", lliteralmente "la islla de Columba") ye una pequeña islla del oeste d'Escocia, nes islles Hébrides, xebrada de la islla de Mull pel estrechu d'Iona. L'asentamientu cabezaleru, allugáu na Bahía de San Ronan, ye Baile Mòr.
La islla tien una superficie total de 8,77 km² y una población de 125 habitates (2001).
En 563, San Columba o "san Columcille", esllarigáu d'Irlanda como resultáu de la so participación na Batalla de Cul Dreimhne, fundó un monesteriu na islla, l'Abadía d'Iona, con doce discípulos. Dende ellí, propunxéronse la cristianización d'Escocia. El sonáu Llibru de Kells créese que foi redautáu na islla nesa dómina. Embaxu'l lliderazgu de Columba, Iona algamó sonadía como llugar de deprendizax y difusión de la cristiandá n'Europa y tresformóse nun llugar de pelegrinación. La sacralidá de la islla fexo que munchos reis foren enterraos ellí, ente ellos los reis de Dalriada y los sos socesores, los primeros (Kenneth I, Donald II, Malcolm I, Duncan I, Macbeth y Donald III).
El monesteriu esistió fasta la Reforma anglicana.
En 1938, George MacLeod fundó n'Iona una comunidá ecuménica cristiana.
Oviedo (República Dominicana)
Oviedo ye un municipiu de la provincia dominicana de Pedernales. Recibi'l so nome n'honor del cronista d'Indies Gonzalo Fernández d'Uviéu y Valdés. Ye'l municipiu (y ciudá) llocalizáu más al sur de tou'l país.
Según el Censo de Población y Vivienda de 2002, el municipiu tien una población total de 3,976, de los cualos 2,225 yeren homes y 1,751 muyeres.
Oviedo (Florida)
Oviedo ye una ciudá asitiada nel condáu de Seminole, nel estáu estaunidense de la Florida. Nel Censu de los Estaos Xuníos de 2010 tenía una población de 33.342 habitantes y una densidá de población de 830,38 persones por km².
El nome de la ciudá foi escoyíu por Andrew Aulin, un colonu que guetaba un nome peculiar, que naide más nun tuviera, pa la oficina de correos que tenía algamao recientemente. Escoyó'l nome de la ciudá universitaria d'Uviéu, Asturies. Dellos dicen que visitó la universidá, otros que namái-y prestaba la pronunciación.
Horaciu
Quintu Horaciu Flaccu, en llatín "Quintus Horatius Flaccus", conocíu tradicionalmente como Horaciu, (Venosa, 8 d'avientu de 65 e.C. - Brindisi, 27 de payares de 8 e.C.), ta consideráu como unu de los más grandes poetes romanos.
Bruce Springsteen
Bruce Frederick Joseph Springsteen (Freehold, 23 de setiembre de 1949) más conocíu como Bruce Springsteen, ye un guitarrista y cantante estauxunidense de rock y folk.
Chuck Berry
Charles Edward Anderson (Saint Louis, 23 d'ochobre de 1926 - 18 de marzu de 2017) más conocíu como Chuck Berry, foi un guitarrista y cantante estauxunidense de rock.
Simon and Garfunkel
Simon and Garfunkel ye un grupu americanu orixinal de Nueva York qu'entamó la so carrera en 1957. Componíenlu: Paul Simon y Art Garfunkel. Simon and Garfunkel xubió a lo más prominente demientres los 60s y ye un de los grupos americanos más esitosos de les pasaes tres décades.
Los cantares más famosos: "The Sound of Silence", "Mrs. Robinson", "Bridge over Troubled Water" y "The Boxer".
Ovidiu
Publiu Ovidio Nasón, en llatín "Publius Ovidius Naso", conocíu tradicionalmente como Ovidio, (Sulmona, 29 de marzu de 43 e.C. - Tomi, de 17), ta consideráu como unu de los más grandes poetas romanos.
La so obra más conocida ye "Las Metamorfosis", Describe 250 mitos de transformaciones de la mitoloxía romana, desde su creación hasta la deificación de Xuliu César.
Baku Crystal Hall
L'estadiu Baku Crystal Hall, ye un estadiu multiusus situaó na ciudá y capital azerbaixana de Bakú. Fue construíu nel añu 2012 pa celebrar el Festival d'Eurovisión 2012.
El 2 d'agostu de 2011 roblóse un alcuerdu con Alpine Bau Deutschland AG pa la construcción del recintu, que s'alluga a una banda de la Plaza de la Bandera Nacional, nuna península frente al Mar Caspio.2 A pesar de que'l costu del contratu nun se dio a conocer, el gobiernu azerbaijanu destinó 6 millones de manats pa la construcción del complexu.3 El 5 de setiembre da a conocer que la cortil tendría una capacidá pa 23.000 espectadores.4
El 25 de xineru de 2012, cuando les obres taben abondo avanzaes pa garantizar que terminaríen a tiempu, el Baku Crystal Hall ye escoyíu oficialmente see del Festival del Cantar d'Eurovisión 2012. Mientres el festival que se celebró'l 22, 24 y 26 de mayu cuntó con un aforu de 16.000 espectadores.5
Esperábase que la obra fora rematada'l 31 de marzu de 2012.6 Sicasí, hubo un retrasu de tres selmanes obres por cuenta de les condiciones meteorolóxiques adverses. Finalmente, el 16 d'abril de 2012 anuncióse que l'edificiu fuera rematáu.7
La construcción del recintu viose envolubrada en ciertu discutiniu yá que, según denunció la organización Human Rights Watch, numberoses viviendes allugaes cerca del solar onde se llevantó'l recintu fueron baltaes de forma illegal y desallugóse pola fuerza a les families qu'habitaben nelles ensin avisos previos, siendo una de les presuntes violaciones de derechos humanos n'Azerbaixán que'l fechu d'entamar el Festival d'Eurovisión sacó a la lluz de cara a la prensa internacional.
Friedrich Schiller
Friedrich von Schiller (* 10 de payares de 1759 en Marbach am Neckar, † 9 de mayu de 1805 en Weimar) yera un escritor, poeta y dramaturgo alemán. Ye'l representante más conocíu del periodu clásicu alemán ("Weimarer Klassik") y según la crítica ún de los meyores escritores en llingua alemana.
Manolo Sánchez Murias
Manuel Sánchez Murias , conocíu como Manolo Sánchez o Manolo, ye un exfutbolista y entrenador de fútbol asturianu. Entrenó al Real Sporting de Xixón na Segunda División d'España los dos primeros meses de la temporada 2012-2013.
Hermanos Grimm
Los Hermanos Grimm, Jacob Ludwig Karl Grimm (* 4 de xineru 1785 en Hanau, † 20 de setiembre 1863 en Berlín) y Wilhelm Karl Grimm (* 24 de febreru 1786 en Hanau, † 16 d'avientu 1859 en Berlín) yeren escritores d'Alemaña‎.
El trabayu de los hermanos Grimm influyó a otros coleccionistes, inspirándolos a escoyer cuentos y llevándolos a creer de manera asemeyada, con un espíritu de nacionalismu romántico, que los cuentos de faes d'un país yeren particularmente representativos d'ésti, hasta'l puntu de poner en dulda cualquier influencia cultural esterna nel so conteníu
Xavi Moré
Xavier Moré Roca, deportivamente conociu como Xavi Moré (Barcelona, España, 7 de xunu de 1982) ye un futbolista español, fiu del tamién futbolista Pepe Moré. Xuega como centrocampista y actualmente pertenez al C.D. Palencia, nel que xuega pela derecha.
Diego Cervero Otero
Diego Cervero (Uviéu, Asturies, 13 d'agostu de 1983) ye un futbolista asturianu que xuega na posición de delanteru
centru nel Real Uviéu na Segunda División Española.
Ye'l mayor de los ídolos del uvieísmu de los postreros 14 años. Nel añu 2012 torna al Real Uviéu procedente de la , equipu nel que xugó les postreres 3 campañes.
La so llegada al primer equipu de la entidá oviedista foi nel branu de 2013, coincidiendo colos tiempos de la so cayida a la Tercera división española, ensin xugadores y al cantu de la desapaición. Hasta esi momentu Diego Cervero formaba parte de la plantiya del Real Uviéu “B”, onde xugó con apenes 19 años una fase d'ascensu a Segunda división B.
Debutó en partíu oficial col Real Uviéu el 7 setiembre de 2013, a les ordes d'Antonio Rivas y frente al Pumarín, acabando'l partíu con empate a 0-0. Na temporada 2003/2004 xuega 29 partíos de la Lliga (Tercera división), 16 d'ellos como titular, anotando 10 tantos. Destacó especialmente'l so estrenu goliador en La Pola L.lena frente al Lenense, anotando los 4 tantos del equipu azul. Al acabar la temporada, l'esperáu ascensu del equipu quedó atayáu tres un emocionante partíu contra l'Atleticu Arteixo nel que l'Uviéu anotó 3 goles nos caberos 10 minutos y quedóse a tan solo un tanto de la Segunda division “B” (3-2). Nesi partíu Cerveru salió del bancu nel postrero tramu del partíu y marcó unu de los goles. Acabáu'l partíu foi sacáu a carranquina por munchos de los 25000 aficionaos que dieronse cita nel Estadiu Carlos Tartiere, mientres lloraba desconsoláu. Na rueda de prensa posterior, inda visiblemente emocionáu, declaró:
Anovó'l so contratu pa la temporada 2004/2005, na que portó'l dorsal 9. Perdióse los primeros partíos por cuenta de una mancadura, y dempués Antonio Rivas nun confió nél pa ser titular. De toes maneres, acabó la temporada con 38 partíos xugaos (21 de titular) y 18 goles marcaos, superando asina de llargu les cifres de l'anterior temporada. Finalmente l'Uviéu ascendió tres una eliminatoria escontra´l Real Avila, que dexó sentenciada en tierres abulenses tres acabar el partíu 1-5 ante más de 3000 oviedistes, nun partíu nel que Cervero nun foi convocáu.
Tres delles especulaciones, Cervero finalmente tamién tuvo presente na plantiya del Real Uviéu na temporada 2005/2006 pa encarar el nuevu retu de la Segunda B. Pero les coses fueron distintas, y anque´l mozu canteranu nun esfrutó apenes de minutos de xuego, anotó dellos goles decisivos pal equipu. Amás per primer vegada ye escoyíu como primer capitán de la plantiya, Nel branu de 2006 foi apartáu de la plantiya uviedista y tres pasar la temporada braniza ensin equipu, tuvo un pasu fugaz pol Oldham Athetlic, de la Tercera división inglesa. Finalmente esi añu recaló na Unión Deportiva Marbella, de la Segunda división B. Nel equipu malacitano apenas esfrutó de minutos de xuego y a metá de temporada fichó pol Club Deportivo Lealtad de la Tercera divisón, equipu col que llegó a xugar la fase d'ascensu a Segunda división B.
Gracies a la bona temporada en Villaviciosa, Diego torna al Real Uviéu en xunu de 2007, na que foi la so segunda etapa nel equipu, que naquel momentu competía de nuevu na Tercera división.
Cervero acabó la temporada 2007/2008 como pichichi de la Tercera división grupu 2 con 26 goles, ayudando asina al Real Uviéu a clasificase pa la fase d'ascensu a Segunda división B, na que cayería esaniciáu contra´l Caravaca Club de Futbol. 
Na temporada 2008/2009 foi pichichi otra vegada con 35 goles, superando llargamente los antiguos rexistros y llogrando l'ascensu a Segunda división B contra´l Mallorca B.
En xunetu de 2009 refuga la ufierta de anovamientu del Real Uviéu por dos temporaes, ya que él quería tres, aludiendo que precisaba estabilidá llaboral. Por aquelles feches comentó que si l'Uviéu nun-y ufiertaba un contratu per tres temporaes, diba dedicase a estudiar el MIR, pero ye ciertu que nunca dexó la puerta pesllada a otru equipu que-y ufiertara esa estabilidá. Díes mas tarde anuncia el so fichaxe pol recién creáu equipu de l'Unión Deportiva Logroñés, de Segunda divisón B, que-y ufiertaba tres temporaes de contratu.
Nel cómputu global foi-y perbién durante los tres años siguientes. Entamó la campaña 2009/2010 recibiendo delles crítiques per parte d'un sector de la afición roxiblanca, pero gano'l indultu a base de goles. Na campaña del so debú con los rioxanos, Diego Cervero marcaría 13 goles. Na so segunda temporada na Unión Deportiva Logroñés, l'uvieín proclámase pichichi del grupu 2 de Segunda división B con 18 goles.
N'abril de 2012, tres acabar la temporada como pichichi per segunda vegada consecutiva, con 20 tantos, anuncia que quier estudiar el MIR y si non-y llega nenguna ufierta interesante, retiraráse pa poder siguir colos sos estudios y preparar la especialidá de traumatoloxía. 
La temporada 2012/2013 na carrera futbolistica de Diego Cervero tará marcada pola so vuelta al so equipu de l'alma. Al entamu del Xunetu confirmase la so vuelta al Real Uviéu. Ye'l fichaxe qu'esperaba l'afición de la capital de Asturies. La so pasión pol color azul y la posibilidá de siguir preparándo´l MIR abrieron les puertes del regresu de Cervero a la so casa.
La temporada 2013/2014 Diego Cervero entama como delanteru titular, anque'l so rendimiento foi decayendo d'acordies col del equipu, viéndose apostráu al banquillu, apareciendo como revulsivu nos postreros minutos de los alcuentros. Magar tou y na temporada de más esixencia del equipu carbayón, y que finalmente acaba n'estrueldosu fracasu, Diego Cervero xuega un total de 33 partíos marcando 12 goles.
Pa la campaña 2014/2015 el futuru de Diego Cervero taba nel aire hasta la llegada del nuevu entrenador. Una temporada na que'l maximu accionista del club, el Grupo Carso, intervien na planificación deportiva. Diego Cervero, demuestra'l so compromisu fiel escontra l'uvieísmu aceptando una rebaxa del 30% nel so sueldu pa siguir nel Uviéu. Esta temporada l'equipu proclámase Campeón del so grupu cola participación del 9 nun segundu planu. Nos play-offs d'ascensu contra´l Cadiz, el conxuntu andaluz adelantase nel Tartiere y el técnicu del Real Uviéu Sergio Egea recurre al delanteru para los postreros minutos. Al poco de salir al prau, Diego Cervero manda un testarazu a la rede tres un centru de Borja Valle. 
Daniel Barrio Álvarez
Deportivamente conociu como Dani Barrio nació en Xixón el 10 de febreru de 1987. Ye un futbolista asturianu que xuega como porteru y actualmente pertenez al Real Uviéu de la Segunda división B de España.
Saint Pierre y Miquelon
Saint Pierre y Miquelon (en francés, "Saint-Pierre-et-Miquelon"), o Coleutividá de Saint Pierre y Miquelon, ye un archipiélagu allugáu n'América del Norte, frente a les costes de Terranova. Dende 1985 ye una colleutividá territorial con un estatutu particular, dientru Francia y de la Xunión Europea. Al ser un de los territorios d'ultramar de la Xunión Europea, ta suxetu a dellos privilexos d'esta, pero sólo los franceses tienen llibertá de movimientos o pa asitiar un negociu nel archipiélagu. Tien el númberu 975 na numberación de los departamentos de Francia y el so códigu postal ye'l 97500 pa tou l'archipiélagu.
La coleutividá d'ultramar de Saint Pierre y Miquelon ye un archipiélagu formáu por dos islles principales, la islla de Saint Pierre y la islla de Miquelon, que ta xunida per un ismu de sable a la islla de Langlade, y más de una decena de pequeñes isllines, al este de la costa canadiense, nel Atlánticu Norte, y a 25 km al sur de la islla de Terranova.
Xunto con Saint-Barthélemy, Saint-Martin, Guadalupe, la Guyana Francesa y Martinica, ye un de los seis territorios franceses n'América y l'únicu en Norteamérica, una fastera de la antigua Nueva Francia. Tamién ye'l territoriu llatinoamericanu más septentrional.
Bertolt Brecht
Eugen Berthold Friedrich Brecht (Augsburgu, 10 de febreru de 1898 – Berlín, 14 d'agostu de 1956) foi ún de los escritores alemanes más importantes del sieglu XX, creador del llamado teatro épico.
Böll ñació en Augsburgu, nel sén d'una familia borguesa, educáu nun colexu protestante. En 1918 escribió su primera obra teatral, "Baal". Desde 1926 tuvo frecuentes contactos con artistas socialistas que influirían en su pensamiento y en 1927, comenzó a estudiar "El Capital" de Karl Marx. En 1929 ingresó nel Partido Comunista. En 1933 tevo qu’esiliase de la so patria: residió en Dinamarca, Estocolmu, Helsinki, Xunión Soviética (Moscú y Vladivostok), Santa Monica, Hollywood y Suiza. Tras 15 años d'exilio, volvió a Alemaña en 1948, instalándose en Berlín oriental.
Les sos obres más conocíes son "La ópera de los tres centavos" ("Die Dreigroschenoper"), 
"Madre Coraje y sus hijos" ("Mutter Courage und ihre Kinder")
Grupos de Resistencia Antifascista Primeru d'Ochobre
Los Grupos de Resistencia Antifascista Primer d'Ochobre (GRAPO) son una organización armada española clandestina, antifascista y revolucionaria, fundada en 1975 a partir del Congresu Reconstituyíu del Partíu Comunista d'España (reconstituyíu) (PCE-r), coles mires de baltar el réxime franquista y espulsar l'exércitu americanu del Estáu Español pa establecer un gobiernu socialista. A pesar de que ideolóxicamente defínese como marxista-leninista, nes sos files militaron comunistes, anarquistes, antifascistes ya independentistes.
Dende'l 1975, los GRAPO fixeron más de 1.000 aiciones armaes, nes que morrieron 84 persones (57 oficiales de policía, 20 civiles y 7 militares). L'añu más activu foi 1979, nel que morrieron 21 persones. 21 militantes de la organización morrieron asesinaos, cayíos en combate, por tortures o por desatención nes prisiones.
A pesar de que les Fuerces de Seguridá del Estáu español proclamaron la so desarticulación diverses vegaes, la organización sigue cola llucha armada fasta l'actualidá, anque con una intensidá mínima.
Sófocles
Sófocles ("Σοφοκλῆς", Colono 496 e.C. - Atenes 406 e.C.) foi un poeta y dramaturgu griegu. Ta consideráu, xunto con Esquilu y Eurípides, ún de los autores más relevantes de la traxedia griega y de la historia de la lliteratura universal.
Les sos obres más conocíes son "Ἀντιγόνη" ("Antigónē") y "Oι̉δίπoυς τύραννoς" ("Oidípous týrannos").
Iquique
Iquique ye una ciudá en Chile.
Arica
Arica ye una ciudá en Chile. La ciudá tenía una población de 186.000 habitantes y tien una superficie de 4.799 km (INE 2005).
Antofagasta
Antofagasta ye una ciudá en Chile. La ciudá tenía una población de 296.905 habitantes y la comuna tien una superficie de 30.718,1 km (INE 2002).
Copiapó
Copiapó ye una ciudá en Chile. La ciudá tenía una población de 155.208 habitantes y la comuna tien una superficie de 16.681 km (INE 2002).
Fiódor Dostoyevski
Fiódor Dostoyevski (en rusu Фёдор Михайлович Достоевский), (*Moscú, 11 de payares de 1821 - † San Petersburgu, 28 de xineru de 1881) yera un Escritor rusu, ta consideráu como un de los meyores escritores en llingua rusa y de la lliteratura Universal.
La obra de Dostoyevski ha sido muy influyente, desde Hermann Hesse hasta Jean-Paul Sartre, Marcel Proust, Henry Miller, Thomas Mann, William Faulkner, Albert Camus, Franz Kafka, Emil Cioran, Yukio Mishima, Charles Bukowski, Louis-Ferdinand Céline, André Gide, Roberto Arlt, Ernesto Sábato y Gabriel García Márquez por mencionar unos pocos autores. Su obra ha influido en la mayoría de los grandes escritores del siglo XX.
Es considerado uno de los precursores del existencialismo y probablemente el mayor representante de la literatura existencialista.
Esquilo
Esquilo ("Αισχύλος", Eleusis 525 e.C. - Gela 456 e.C.) foi un poeta y dramaturgu griego. Ye consideráu, junto con Sófocles y Eurípides, ún de los autores más relevantes de la tragedia griega y de la historia de la lliteratura Universal.
Les sos obres más conocíes son "Los persas" y la trilogía de la "Orestíada".
Enrique Soladrero Arbide
Su primer equipu fue el Real Betis pel que fichó en 1930, entrenau por Patrick O'Connell. El equipu de Sevilla taba d'aquella na Segunda División llogrando l'ascensu pa la máxima categoría en 1932.
En 1934 fichó pel Real Uviéu nel que militó ta la guerra civil española, en 1936. Tras la guerra l'Uviéu dio-i permisu pa fichar por el Real Zaragoza pa volver al equipo capitalín na siguiente temporada, faciendo dos temporaes más nel cuadru carbayón. Finalmente, retorna al equipu maño na temporada 1942-43 donde xubilose.
Xugó un únicu partíu con la roxa el 5 de mayu de 1935 encontra Portugal nel estadiu Lumiar de Lisboa. Entró a xugar nel descanso sustituyendo a Pedrol. Acabaron 3-3 aunque España adelantose con un 0-3 (2 goles de Lángara y 1 de Gorostiza)
Rudyard Kipling
Joseph Rudyard Kipling foi un escritor y poeta británicu. Ganó'l Premiu Nobel de Lliteratura en 1907 pola so obra completa.
Delles de les sos obres más populares son la colección de relatos "The Jungle Book" ("El llibru de la selva", 1894), la novela d'espionaxe "Kim" (1901), el relatu curtiu "The Man Who Would Be King" ("L'home que pudo ser rei", 1888), o los poemes "Gunga Din" (1892) y "If—" ("Si...", 1895).
Thomas Mann
Thomas Mann (Lubeca, 6 de xunu de 1875 - Zúrich, 12 d'agostu de 1955) foi un escritor alemán amás de ser ún de los principales novelistes y cuentistes del sieglu XX.
Ganó'l Premiu Nobel de Lliteratura en 1929 principalmente «pola su gran novela, "Los Buddenbrook", que mereció un reconocimientu constantemente incrementáu como una de les obres clásiques de la lliteratura contemporáneo».
Eurípides
Eurípides ("Εὐριπίδης", Atenes 485 e.C. - Pella 406 e.C.) foi un poeta y dramaturgu griegu. Ta consideráu, xunto con Sófocles y Esquilu, ún de los autores más relevantes de la traxedia griega y de la historia de la lliteratura universal.
Les sos obres más conocíes son "Μήδεια" ("Mḗdeia") y "Βάκχαι" ("Bácchai").
Heinrich von Kleist
Heinrich von Kleist (* 18 d'ochobre de 1777 en Fráncfort del Óder, † 21 de payares de 1811 en Berlín) yera un escritor, poeta y dramaturgu alemán, consideráu unu de los principales escritores dramáticos del llamáu romanticismu alemán.
Cicerón
Cicerón (en llatín Marcus Tullius Cicero; Arpino, 3 de xineru 106 d.C - Formia, 7 d'avientu 43 d.C) foi un escritor, filósofu y cónsul romanu nel año 63 e.C. con C. Antonio Ibrida. Considéraselu como ún de los mayores retóricos y estilistes de la prosa en llatín de la República romana.
Gerhart Hauptmann
Gerhart Johann Robert Hauptmann (Szczawno Zdrój, 15 de payares de 1862 - †Agnetendorf, 6 de xunu de 1946) foi un escritor, poeta y dramaturgo alemán 
del Naturalismo.
Ganó'l Premiu Nobel de Lliteratura en 1912, «principalmente en apreciación de su producción fructífera, variada y sobresaliente en el campo del arte dramático».
Richard Wagner
Wilhelm Richard Wagner (Leipzig, 22 de mayu de 1813 – Venecia, 13 de febreru de 1883) yere un compositor y escritor románticu ‎alemán d'ópera del sieglu XIX. Considérase un de los compositores más grandes y influyentes na historia de la música. Ye autor de dellos de los títulos más populares del repertoriu actual, como los qu'axunten la so tetralogía "El anillo del Nibelungo" ("El oro del Rin", "La valquiria", "Sigfrido" y "El ocaso de los dioses") o como "Tannhäuser", "Lohengrin", "Tristán e Isolda" y "Parsifal".
Heinrich Heine
Christian Johann Heinrich Heine (* 13 d'avientu de 1797 en Düsseldorf, † 17 de febreru de 1856 en París) yera un escritor, poeta y dramaturgu alemán, consideráu unu de los principales escritores dramáticos del llamáu romanticismu alemán.
Primer Ministru de Marruecos
El primer ministru ye'l Xefe de Gobiernu de Marruecos, nomáu pol Rei.
Esta ye la llista de Primeros Ministros de Marruecos de 1955 hasta'l presente.
Inmigración española en México
Un númberu considerable de ciudadanos españoles amigraron a México. Esiste tamién una comunidá de la comunidá española residente en México. Según el censu del año 2010, había 77,000 españoles morando en México.
Fuente: Estadísticas históricas de México 2009
Hermann Hesse
Hermann Hesse (Calw, 2 de xunetu de 1877 - Montagnola, 9 d'agostu de 1962) foi un escritor y poeta alemán amás de ser ún de los principales novelistes del sieglu XX.
Ganó'l Premiu Nobel de Lliteratura en 1946 «pola sus escritos inspirados que, al crecer en osadía y penetración, ejemplifican clásicos ideales humanitarios y altas calidades de estilo».
Friedrich Hölderlin
Johann Christian Friedrich Hölderlin (* 20 de marzu de 1770 en Lauffen am Neckar, † 7 de xunu de 1843 en Tübingen) yera un escritor, poeta y dramaturgu alemán, consideráu unu de los principales escritores dramáticos del llamáu romanticismu alemán.
1797 – 1799: "Hiperión ou O ermitán en Grecia" ("Hyperion oder Der Eremit in Griechenland").
1797 - 1800: "A morte de Empédocles" ("Der Tod des Empedokles")
1804: "Traxedies de Sófocles" ("Trauerspiele des Sophokles")
1826: "Poesías de F. Hölderlin" ("Gedichte von Friedrich Hölderlin")
Torquato Tasso
Torquato Tasso (Sorrento, 11 de marzu de 1544 - Roma, 25 d'abril de 1595) foi un escritor, poeta y dramaturgu italianu del periodu de la Contrarreforma. Ye conocíu sobre tou pol so estensu poema épicu "Xerusalén liberada" ("Gerusalemme liberata"), ambientáu nel asediu de Xerusalén mentanto la Primera Cruzada, asina como pola llocura que lu aquexó nos sos postreros años.
Tasso vivió demientres la so infancia en Nápoles, estudió na Universidá de Padua
Entró en Ferrara al serviciu de Luis de Este y en 1572 pasó al serviciu d'Alfonsu II; en 1576 el poeta comenzó a amosar los primeros síntomes de una enfermedá psíquica y el duque Alfonsu, escontra'l que pronunciara públiques invectives, fízolu recluyir nel Hospital de Santa Ana (1579–1586). 
La so obra principal ye'l "Xerusalén liberada", un poema épicu estructuráu en 20 cantos. El tema —la defensa de la fe cristiana— ta en consonancia coles preocupaciones de la Contrarreforma, y manifiesta el deséu de xunión de la Cristiandá aénte l'amenaza que representa l'Imperiu otomanu.
Ludovico Ariosto
Ludovico Ariosto (Reggio Emilia, 8 de setiembre de 1474 - Ferrara, 6 de xunetu de 1533) yera un escritor, poeta y dramaturgu italianu del periodu del Renacimientu. Ye conocíu sobremanera pol so llargu poema épicu "Orlando furiosu", y ta consideráu como'l poeta épicu más notable del so sieglu.
Louis-Ferdinand Céline
Louis-Ferdinand Céline (27 de mayu de 1894, Courbevoie - 1 de xunetu de 1961, Meudon), ye un escritor francés, consideráu unu de los escritores más influyentes del sieglu XX. La so obra más conocida ye "Viaxe al fin de la nueche" ("Voyage au bout de la nuit").
Per otru llau, la so figura permanez na controversia por mor de los sos panfletos antisemitas. 
Aristófanes
Aristófanes ("Ἀριστοφάνης", Atenes 450 e.C. - Atenes 385 e.C.) foi un poeta y dramaturgu griegu. Ta consideráu ún de los autores más relevantes de la comedia antigua. La so obra ta escrita dafechu en áticu con un uso bayurosu de coloquialismos y vulgarismos, pero tamién una lírica elevada nes partes corales imitando los líricos en dóricu. 
Hai autores que lu consideraron partidariu de l'aristocracia pesie a nun aliniase con negún partíu nin círculu de la nobleza. En cambéu, dende la crítica marxista, vense les sos comedies como'l reflexu de conflictos y contradicciones socioeconómiques qu'Aristófanes traspasaba de la política a la situación de casa y onde-yos busca una solución.
Nació a mediaos de la década del 450-440 e.C., fíu d'ateniense. Desconozse a ciencia cierta la fecha de la so muerte y dúldase de la fiabilidá de les noticies sobre sos trés fíos. La so vida, en cualquier casu, coincide col momentu de máximu esplendor económicu, políticu y cultural d'Atenes, cola derrota d'Esparta y la implantación del réxime de los trenta tiranos amás de conocer l'espoxigue del imperialismu ateniense sol mandatu de Pericles y la implantación de la democracia radical.
Foi contemporaneu de Sócrates y Tucídides y en parte tamién de Xenofonte y Platón. Vio nacer la retórica y la sofística, la obra de Sófocles y la d'Eurípides.
Ye parte de la comedia antigua. Tien diversos temes como les parodies de traxedies, temes mitolóxicos, vida cotidiana (con precedentes sicilianos) y comedies polítiques (esto ye, la vida dafecha na polis) onde reflexaba la so crítica política, social, cultural y lliteraria. Esti tema ye'l más habitual nes pieces conservaes d'Aristófanes. Dos temes usuales na so obra son el pacifismu y el tema de la muyer.
La so comedia ta enfocada al presente y a coses inmediates y aprovechaba la "parrhesía" pa espresase, esto ye, la máxima llibertá d'espresión por mor de la isonomía de los ciudadanos atenienses.
Na so comedia entemezse la realidá cola fantasía, los homes falen colos dioses, hai animales parlantes y personificaciones de conceptos abstractos. La traxedia tien como argumentu la lleenda heroica, mientres que la comedia inventa una hestoria dafechu.
Casi toes presenten el mesmu esquema: aniciu cola situación de necesidá que lleva a descontentu y orixina una idea salvadora, llévase a términu esta idea y depués exemplifíquense los sos efectos en casos particulares.
El "tema cómicu" nun ye la esposición de la idea crítica de forma directa, sinón tresponela a lo fantástico y lo cómico.
La so comicidá tien una vertiente intelectual: aprovecha la orixinalidá, énfasis reiterativu y un componente social de carácter popular pa los sos recursos. Utiliza impulsos sádicos, sexuales, escatolóxicos, repetición de la mesma situación o frases clave, ente otros. Emplega lo que la estética marxista noma "Volkstümlichkeit" (popularidá), que consiste'n representar de manera utópica los deseos del pueblu. Tamién parodia davezu la épica, lírica, refranes, plegaries, oráculos, instituciones y traxedies y amás fai usu de tipos cómicos, esto ye, personaxes con una caracterización típica que se puen ver en varies obres que nun tien nada que ver.
Carlo Goldoni
Carlo Goldoni (Venecia, 25 de febreru de 1707 – París, 6 de febreru de 1793) foi un dramaturgu italián. Ye consideráu ún de los autores más relevantes de la "Commedia dell'arte" y el padre de la comedia italiana.
Circu
Na so acepción moderna, un circu ye un ensamu d'artistes (d'avezu llamada "troupe"), tradicionalmente itinerante, compuesta mayormente d'acróbates, doma y amaestramientu d'animales, espectáculos de clowns o maxa. Más xeneralmente nel sieglu XXI, el circu ye un espectáculu vivu popular alredor d'un excenariu circular de onde-y vien el so nome. Les sos carauterístiques evolucionaron muncho a lo llargo del tiempu. Anguaño, el circu existe ensin l'escenariu circular, en sala o en llugares particulares, al llau de pieces teatrales, de danza, etc. Cola aparición d'escueles circenses en munchos países a finales del sieglu XX, los artistes de circu consiguieron independizase de la familia tridiconal y pasu ente pasu convirtiéronse en fíos de la farándula. 
La concepción occidental del circu inspírase d'una manera o d'otra de los xuegos de l'Antigua Roma aina como de los titiriteros y trobadores de la Edá Media. 
La Primera representación d'un circu modernu data del 9 de xineru de 1768 y foi presentada por Philip Astley en Londres. Veteranu retornáu d'América, decide representaro sobremanera espectáculos ecuestres enimaos por titiriteros o malabaristas. El naridaxe del mundu ecuestre militar y del mundu feriante alredor del cículu taba establecíu. Eta nueva forma d'espectáculu, fundada esenciamente sobre exercicios ecuestres, fue daréu introducida en Francia por Astley en 1774, depués retomada por Antonio Franconi y los sos descendientes. Foi solamente nel sieglu XIX cuando les foleaes de colonización cuando fueron introducíos en Francia y Alemaña los primeros animales salvaxes.
Nha Trang
[Archivu:Nha Trang skyline.jpg|250px|right|thumb|Nha Trang]]
Nha Trang ye un conceyu de la provincia de Khanh Hoa, na fastera central de Vietnam. En 2010 tenía 292.288 habitantes y el so términu municipal ocupa 251 km². Ta asitiáu a 1280 km de Hanoi.
Aeropuertu de Cam Ranh.
Nha Trang - Wikivoyage
Aeropuertu de Cam Ranh
L'Aeropuertu de Cam Ranh ou Sân bay Cam Ranh, allúgase a 6 km de la ciudá de Nha Trang, nel Khanh Hoa, Vietnam. Las sos coordenaes son 11°59′53″N, 109°13′10″ O.
L'aeropuertu ye ún de los más antiguos de Vietnam pol so calter militar, pero no referente a la so faceta comercial creóse en 2008 pola aición del Consorciu del Aeropuertu de Cam Ranh, una sociedá conformada por alministraciones públicas vitnaminas y empezó'l so usu nel añu siguiente.
Anguaño nesti aeropuertu operan namái dos compañías aéreas rexonales, Vietnam Airlines aerollinia vietnamina.
Tolos sos destinos son de calter rexonal, los sos destinos son (ente paréntesis compañías que los operan):
Plautu
Titu Macciu Plautu, en llatín "Titus Maccius Plautus", conocíu tradicionalmente como Plautu, (Sarsina, 255 e.C./250 e.C. - 184 e.C.) foi un dramaturgu romanu. Ye consideráu ún de los autores más relevantes de la Palliata.
Giosuè Carducci
Giosuè Carducci (Pietrasanta, 27 de xunetu de 1835 - Boloña, 16 de febreru de 1907) foi un escritor y poeta italianu ganador del Premiu Nobel de Lliteratura en 1906.
Jorge Luis Borges
Jorge Luis Borges (Buenos Aires, 24 d'agostu de 1899 — Xinebra, 24 de xunu de 1986) foi un escritor arxentín que se destacar poles sos obres de conteníu fantastico y filosófico. Ye consideráu unu de los principales escritores del sieglu XX.
Su obra, fundamental en la literatura y en el pensamiento universales y que ha sido objeto de minuciosos análisis y de múltiples interpretaciones, trasciende cualquier clasificación y excluye todo tipo de dogmatismo.
[[Categoría:Escritores d'Arxentina|Borges, Jorge Luis]]
La Gossa Sorda
La Gossa Sorda ye un grupu musical procedente de la llocalidad de Pego, que atopase na Comunidá Valenciana (España). Ente los estilos de música que toman alcontrase el rock, punk, reggae, y ska, cola utilización de munchos ritmos mediterráneos y otres influencies. Les sos lletres son mui directes y ataquen les bases del sistema.
Utilizan instrumentos del folclore local tales como la dolçaina (dulzaina).
El grupu formose en Pego, na provincia de Alicante, a entamos del añu 1999. Cola publicación del so primer discu "Vigila", dan el salto facia otres localidades valencianes y catalanes, como nel festival ""Rebrot"", nel añu 2003. El so segundu discu foi ""Garrotades"". En 2008 publicaron ""Saó"", que foi presentau el 28 de marzu en Pego. En él el grupu amestó otros xéneros musicales como el reggae. Darréu collaboraron nel single "Raíces" del grupu "La Raíz". En 2010 presentaron el so cuartu trabayu, ""l’Últim Heretge"".
Luigi Pirandello
Luigi Pirandello (Agrigento, 27 de xunu de 1867 - Roma, 10 d'avientu de 1936) foi un escritor y dramaturgo italianu. Ganó'l Premiu Nobel de Lliteratura en 1934.
Racó d'Ademús
El Rincón de Ademuz constitúi un «esclave» de la Comunidá Valenciana, xebráu d'esta pel municipiu conquense de Santa Cruz de Moya al sur, y al norte pel municipiu turolense d'Arcos de las Salinas.
Constitúi una fastera montesina, regada pel ríu Turia (conocíu na fastera como ríu Blancu), con actividá agrícola, de ganadería llanar y esplotaciones forestales. 
Les tierres del Rincón d'Ademuz fueron conquistaes por Pedru II d'Aragón en 1210, que tomó los castiellos musulmanos d'Ademuz y Castielfabib. Poro ye una de les fasteres más antigües na so conquista, de les qu'anguaño constitúin la Comunidá Valenciana. El so fíu Xaime I el Conquistador fexo de dambes villes patrimoñu rial, nel ámbitu del Reinu de Valencia. Les dos villes hestóriques de la fastera, Ademuz y Castielfabib, concentren el patrimoñu hestóricu-artísticu más interesante de la comarca del Rincón.
El Rincón d'Ademuz ye una fastera monollingüe en castellán, con fuertes influencies de la fala aragonesa.
Llívia
Llívia (pronunciación catalana [ ˈʎiβiə ]) ye un conceyu catalán de la comarca de la Baixa Cerdanya na provincia de Girona. Tien la particularidá de ser un esclave español dientro'l territoriu de Francia, como consecuencia de los términos del Tratáu de los Pirineos (1659), la postrera Conferencia de Ceret (1660) y el Tratáu de Llívia (1660).
Valle de Villaverde
Valle de Villaverde (nomáu Villaverde de Trucíos ente 1822 y 2005) ye un municipiu español de la comunidá autónoma de Cantabria. Como enclave cántabru nel País Vascu llenda colos conceyos vizcaínos de la fastera de Las Encartaciones de Carranza, Arcentales y Trucíos.
Nel sur del municipiu ta asitiáu el ñacederu del ríu Agüera. El municipiu ye trevesáu d'Oeste a Este pela llinia de ferrocarril Santander-Bilbao de la compañía FEVE, y tien una estación nomada "Villaverde de Trucíos".
El área de Las Encartaciones, na que s'enclava'l Valle de Villaverde, tuvo habitada en tiempos prerromanos bien polos cántabros, bien polos autrigones; les llendes orientales cántabres ye probable qu'aportaren fasta los montes al oriente del ríu Agüera.
El valle foi alquiríu a mediaos del sieglu XV por Pedro Fernández de Velasco, segundu conde d'Haro, dexando de pertenecer al señoríu de los Ayala y Salcedo, a los que tuvieren vinculaes Las Encartaciones mentantu la Edá Media, lo cualo foi l'antecedente de la so situación d'anguaño como enclave cántabru en Vizcaya. 
En 1822, mentantu'l Trieniu Lliberal y la criación de los ayuntamientos constitucionales, el territoriu recibió'l nome de Villaverde de Trucíos. Cola dixebra provincial en 1833, Villaverde, como antiguu señoríu, foi xuníu a la provincia de réxime común más próxima Santander.
Fuente: INE
Al igual que Treviño (enclave burgalés allugáu n'Álava), esti territoriu ye reclamáu por dellos partíos nacionaliegos vascos como de so, anque les fuerces polítiques mayoritaries de Cantabria niégense dafechu a cedelu.
Honoré de Balzac
Honoré de Balzac (Tours, Francia, 20 de mayu de 1799 – París, 18 d'agostu de 1850) foi un novelista y dramaturgu, consideráu por munchos el más importante de los escritores realistes en francés.
Elementu clave de la historia de la lliteratura del so país y de la del S.XIX, ye autor d'una obra enormemente variada.
La so obra más conocida ye "La comedia humana" ("La Comédie humaine"), que consta de 95 obres completaes (85 noveles y relatos y ensayos analíticos).
Denis Diderot
Denis Diderot (Langres, 5 d'ochobre de 1713 – París, 31 de xunetu de 1784) foi un escritor y filósofu francés que figura como ún de los principales representantes de la Ilustración, un periodu qu'enfatizó'l poder de la razón humana, de la ciencia y el respetu pa la humanidá. Supervisó con Jean le Rond d'Alembert la redacción d'una de les obres culturales más importantes de la centuria, la célebre "Encyclopédie".
Jean le Rond d'Alembert
Jean Baptiste le Rond d'Alembert (París, 16 de payares de 1717 – París, 29 d'ochobre de 1783) foi un matemáticu y filósofu francés que figura como ún de los principales representantes de la Ilustración, un periodu qu'enfatizó'l poder de la razón humana, de la ciencia y el respetu pa la humanidá. Supervisó con Denis Diderot la redacción d'una de les obres culturales más importantes de la centuria, la célebre L"'Encyclopédie".
Dustin Hoffman
Dustin Hoffman (nacíu'l 8 d'agostu de 1937) ye un actor norteamericanu, ganador de dos premios de l'Academia (Óscars).
Óscars:Al meyor actor en "Kramer contra Kramer", añu 1979.
Globos d'oru:Globu de oru al meyor actor en "Rain Man", añu 1989.
Marcel Proust
Marcel Proust (10 de xunetu de 1871, París - 18 de payares de 1922, París), foi un escritor francés, consideráu unu de los escritores más influyentes del sieglu XX. La so obra más conocida ye "À la recherche du temps perdu", escrita ente los años 1908-1922 y considerada pola crítica una de les obres más importantes de la lliteratura universal. 
Naz n'Auteuil, XVI distritu de París, el 10 de xunetu del añu 1871. Ye fíu d'Adrien Proust, importante médicu y políticu na Tercera República Francesa (1870-1940), y de Jeanne Clémence Weil, que pertenez a una rica familia alsaciana d'orixe xudíu. Ye bautizáu na ilesia de Saint-Louis d'Antin. Anque la so madre va caltener la relixón xudía, tanto Marcel como'l so hermanu Robert van ser educaos nel catolicismu. Na primavera del añu 1881 tien el so primer ataque d'asma, enfermedá que lu va acompañar tola vida de manera intermitente. Nesi mesmu añu de 1881 va a clase nel Cours Pape-Carpentier, onde conoz a Jacques Bizet, fíu del famosu compositor. 
En 1882 queda inscritu nel Lliceú Fontanes, qu'a partir de xineru del añu 1883 pasa a ser el Lycée Condorcet. En 1890 inscríbese en París na facultá de Derechu y na de Ciencies Polítiques, onde siguirá cursos con Paul Dejardins y Albert Sorel. Frecuenta'l salón de Mme. Straus, onde ve a Maupassant. Asiste tamién a los salones de Mme. Arman de Caillavet. Conoz a artistes y miembros de l'aristocracia y les finances como Charles Haas, miembru del Jockey Club y principal modelu pa Swann. 
Nel mes de xunetu de 1895 viaxa cola so madre al balneariu alemán de Kreuznach, onde entama a trabayar en "Jean Santeuil", novela que sedrá'l xerme d"'À la recherche du temps perdu". 
En 1896 el sellu editorial Calmann-Lèvy espublíza-y "Les plaisirs et les jours". Con un Prólogu d'Anatole France, "Les plaisirs et les jours" ye una obra na que Proust va recoyer los sos artículos espublizaos en revistes y periódicos, pero'l llibru apenes tien reseñes o crítiques. 
En 1897 descubre a John Ruskin y dos años depués Proust entama la traducción de "The Bible of Amiens". Llee tamién "The seven lamps of architecture" de Ruskin, autor sobre'l que'l direutor de "La Revue de Paris" pídi-y un artículu.
El 14 de xineru de 1898 Zola publica en "L'Aurore"'l so artículu "J'Accuse". Proust va siguir con interés el procesu y declararáse el "primer dreyfusard" (partidariu de Dreyfus). 
A finales d'abril de 1900 Marcel Proust viaxa cola madre y Reynaldo Hahn a Venecia. Aprovecha esti viaxe a Venecia pa correxir la traducción de Ruskin. En 1901 envía esta traducción de "La Biblie d'Amiens" a la editorial Ollendorff, que-y la refuga, y depués a la editorial Mercure de France. Viaxa per Países Baxos: visita Amberes, Delft, Amsterdan. Na ciudá de La Haya contempla'l cuadru de Vermeer "Vista de Delft", que Proust considera'l cuadru más guapu del mundu y que va tener la so importancia en "À la recherche". Nel añu 1904 entama la traducción d'otru llibru de Ruskin: "Sésame et les lys"; nesti mesmu añu l'editorial Mercure publíca-y la so torna de "La Biblie d'Amiens", que Proust dedíca-y al so padre, fallecíu nel añu 1903 a consecuencia d'una hemorraxa celebral. Escribe un prólogu pa "Sésame et les lys". Entama tamién a trabayar en "Pastiches et Mélanges". A la muerte de Mm. Proust el 26 de setiembre de 1905, Marcel ingresa nel sanatoriu del Dr. Sollier, en Boulogne-Billancourt, onde permanez seis selmanes. 
Nel añu 1906 espublízase "Sésame et les lys" na editorial Mercure de France. Nos años 1907-1908 Proust trabaya nos "pastiches" y en "Contre Sainte-Beuve"; munches d'estes páxines van pasar a formar parte de "À la recherché". L'añu 1910 sedrá d'intensu trabayu. Llee amás a Stendhal y a Thomas Hardy. Nel añu 1911 dexa yá manera definitiva "Contra Sainte-Beuve".
En 1912 Proust unvía-y a Gallimard los primeros trés tomos. Pero siguiendo les indicaciones de André Gide, que critica l'estilu de Proust, a quien considera un "snob", Gallimard refuga l'edición. El mes d'avientu d'esti mesmu añu l'editor Fasquelle evita tamién espublizar la novela. El direutor de Ollendorf devuélve-y a Proust l'orixinal con estes pallabres: "Nun pueo comprender qu'un señor necesite 30 páxines pa describir cómo da vueltes y más vueltes na cama enantes de dormise". Finalmente ye l'editor Bernard Grasset quien acepta la publicación del llibru; fírmase'l contratu'l día 11 de marzu de 1913, y si bien l'idea n'orixe ye espublizar dos volúmenes de "unes 650 paxines caúno" el proyeutu nun tarda en pasar a ser de trés: en principiu, "Du côté de chez Swann", "Guermantes" y "Le Temps retrouvé". El 14 de payares "Du côté de chez Swann" apaez nes llibreríes. El llibru recibe l'emponderamientu de León Daudet, Robert Dreyfus y Jean Cocteau. 
Marcel Proust non participa na Gran Guerra por causa de la so mala salú. L'añu 1914 dedícalu asina a facer cambeos na estructura de la obra; los trés tomos iniciales pasen a ser por fin siete. El fechu más importante de 1916 sedrá'l cambéu d'editor: el 25 de febreru André Gide visita a Proust cola propuesta formal de Gallimard d'editar la novela na N. R. F; esi mesmu 29 d'agostu Grasset anuncia qu'arrenuncia a espublizar el segundu volumen, dexándo-y asina a Proust llibertá pa publicar con Gallimard. 
La primera piedra, la primera frase de tola so obra púnxola en 1907. A lo llargo de quince años, Proust vivió reclusu nel so cuartu, forrada de corchu, nel segundu pisu del númberu 102 del Boulevard Haussmann, onde se treslladó'l 27 d'avientu 1906 depués de la muerte de los padres; dexó esti pisu en 1919. Coles puertes zarraes, Proust nun aparó d'escribir, con correiciones y desanicios constantes. Más de doscientos personaxes reviven baxo la so pluma, y abarca cuatro xeneraciones.
Al otru añu, el 30 de mayu, Proust perdió nun accidente aereu al so amigu y secretariu, Alfred Agostinelli. Esti dolor, espresáu per escrito, apaez en delles páxines de "La recherche". Tres la muerte de los padres, la so feble salú empeoró por mor del asma. Vivía nel númberu 44 de la "Rue del Almirante Hamelin", en París. Trabayó intensamente; dormía de día y salía, mui raramente, namái pela nueche y cenaba davezu nel Ritz, mesmo solu que con amigos. Vivía enclaustráu y trabayaba hasta la estenuación na so obra principal, "À la recherche du temps perdu", que foi espublizándose ente 1913 y 1927; ye dicir, en parte, ye una obra a títulu póstumu. La so homosexualidá, inconfesable na sociedá de la época, queda nidia en gran parte de la obra. 
Morrió d'agotamientu'l 18 de payares de 1922, d'una bronquitis mal curada; negóse a recibir tratamientu médicu, según esplicó nes memories, "Monsieur Proust", Céleste Albaret, la que foi ayudante personal de Proust nos últimos nueve años de la so vida. Marcel Proust foi enterráu nel cementeriu "Père Lachaise" de París, na división 85, xunto col so hermanu, Robert Proust, y so padre, Adrien Proust. El funeral celebróse en St-Pierre de Chaillot, el 21 de payares, cola asistencia de muncha xente y honores militares, yá que Proust yera un caballeru de la Llexón d'Honor.
Proust entama la escritura nel añu 1908, pero la obra nun empieza a tomar forma hasta l'añu 1909. Proust va siguir trabayando nella hasta la so muerte nel añu 1922. Publícase en Francia ente los años 1913-1927. Compuesta de siete partes, les trés últimes publíquense de manera póstuma. Nel casu de "Du côte de chez Swann" al principiu ye refugada na Editorial Gallimard siguiendo los conseyos de André Gide. "À l'ombre des jeunes filles en fleur" recibe'l Premiu Goncourt del añu 1919. 
Marcel Proust trata na obra dellos temes: la memoria, la naturaleza del arte o la homosexualidá. Ye conocíu l'episodiu de la madalena, que-y da pie al autor pa falar de la memoria involuntaria n'oposición a la memoria voluntaria. 
Marcel Proust escribe nun carauterísticu estilu de frases llargues y de gran sentíu poéticu que tien'l so equivalente na pintura impresionista, si bien obsérvense amás reminiscencies simbolistes. Dende'l puntu de vista filosóficu, hestóricu y estéticu Proust recibe tamién les influencies de Schopenhauer, de la música de Wagner y de Debussy y de l"'affayre" Dreyfus. L'estilu complexu recuerda al del duque de Saint-Simón. 
-Albertine
-Charles Swann: Fíu d'un axente de cambéu, va a cenar a la casa de la familia del Narrador en Combray. Pasa'l branu ellí cola so muyer, Odette, y la so fía, Gilberte. Les sos rellaciones cola flor y nata de la vida mundana de París son desconocíes en Combray. L'episodiu principal de la vida de Swann ye'l so amor por Odette de Crécy, que rellata en "Du côte de chez Swann". En "La Prisionnière" el Narrador entérase de la so muerte, momentu nel que comprende que Swann foi'l so aniciador nes artes, na arquiteutura, ne pintura, etc. Modelos: Charles Haas; Charles Ephurussi; Émile Strauss
-Mme. Swann / Odette de Crécy
-Gilberte
-Narrador
-Elstir
-Barón de Charlus
Manuel Azaña
Manuel Azaña Díaz (Alcalá de Henares, 10 de xineru de 1880 - Montauban, 3 de payares de 1940) foi un políticu y escritor español. Foi presidente del gobiernu d'España ente 1931 y 1933 y en 1936. Esi añu anomáronlu presidente de la Segunda República Española hasta 1939, al fin de la Guerra Civil Española, cuando foi obligáu a exiliase.
San Esteban (Salamanca)
Santisteban (oficialmente "San Esteban de la Sierra") ye un conceyu allugáu na comarca de La Sierra, na provincia de Salamanca (Rexón de Llión), na comunidá autónoma de Castiella y Llión, (España).
El pueblu alcuéntrase a una distancia de 63 km de Salamanca, la capital provincial. En 2011 cuntaba con una población de 365 habitantes (187 varones y 178 muyeres) nuna superficie de 13,61 km². La so mayor altitú ye de 623 m sobre'l nivel de la mar. El so códigu postal ye 37671.
Sábese que La Sierra tuvo habitada dende la prehistoria gracies a les pintures rupestres afayaes en delles partes de la comarca. Les más conocíes son les de la llera de "Cabras pintás", de les que fala Lope de Vega nel so llibru ""Las Batuecas del duque de Alba"". Estes pintures foron repetidamente repintaes dende'l Neolíticu hasta la Edá del Fierro.
Nel conceyu de San Esteban, concretamente, destaquen les grandes piedres de granitu escavaes en suelu, que s'albidra como pertenecientes a la llamada cultura de los llagares. Piénsase que sirvíen como duernu y prensa na ellaboración del vinu dende hai miles d'años.
Los antepasaos de los serranos yeren los vetones, un pueblu prerromanu instaláu nel centro-oeste de la Península Ibérica, pero que sufrió la conquista romana hacia'l sieglu I e.C. Los vetones cuntaben con una serie de divinidaes que conservaron hasta dempués de la invasión musulmana (sieglu VIII) y que tán presentes nes figures de los bordaos serranos y en dalgunes cases solariegues.
En La Sierra estableciéronse un númberu importante de xudíos nes repoblaciones del Reinu de Llión, exerciendo nos más de los casos como plateros, ferreros, zapateros, curtidores, tenderos y otros oficios polos que según los Fueros y Ordenances taben exentos de pagar arriendos y tomar "avecindamientu." A entamos del sieglu XIII la situación de los xudíos na comarca podría catalogase de privilexada. Equí s'atopaba l'alxama de Miranda y los xudíos de Linares y Tamames. Pero hebo otros noyos d'importancia en San Esteban, Sequeros y Samartín, con barrios propios nos que la so alcordanza guardóse na toponimia llocal ("barriu de la judría"). 
Ente 1492 y 1498 la so espulsión conllevó a que non solo nun pudieron caltener la so situación privilexada, sinón que fueron víctimes de persecución y vexación per parte de los serranos, al puntu de que dalgunos xudíos influyentes de Miranda espresaron estos agravios a los reis.
Por una Carta Real prohibióse a los serranos que "«nun fixeren mal nin dañu (a los xudíos) nes sos personas nin compren los sos bienes nin cosa dala de lo suyo»" porque inxustamente, dalgunos mirandeses, con escrituras falses "«andaben buscando y tomando lo suyo contra ellos»"
Tres la orde d'espulsión ente les distintes soluciones poles qu'optaron tuvo la d'abandonar La Sierra ensin llegar a salir del reinu lleonés, estableciéndose en tierres de Ciá Rodrigu.
Tiense noticia d'un xudíu que pidió xusticia: "Yntidólides", vecín de San Esteban que demandaba deldes d'arriendu a unos serranos nada menos que por valir de 306.500 maravedíes, cantidá que nun pudo cobrar por mor del apremiu con que los mandaron salir. Conozse que "Yntidólides" yera empresteru y que salió en 1493, pero s'estima que tornó conversu.
Según Cea Gutiérrez, na Ermida del Humilladeru de San Esteban consérvense representaciones iconográfiques de xudíos, siendo ésti'l grupu más importante pa La Sierra en cuantes al estudiu iconográficu xudíu. Trátase de varies tables con escenes de la pasión: flaxelación, coronación d'espines, resurrección… Nun esiste documentación sobro la obra pero pue atribuyise, ensin dulda, a un artista llocal de finales del sieglu XVI o principios del XVII.
El 3 de xunetu del añu 1489 por privilexu de los Reis Católicos los plateros de la ciudá de Salamanca quedaben exentos del pagu de ciertes alcabales por llabrar oru y plata, asina como por compralo ya llabrao. Esta exención facíase estensible a la Tierra de Salamanca y Ciá Rodrigu y a les poblaciones serranes de ciertu relieve como Samartín, San Esteban y Miranda, les trés con una vecindá considerable de xudíos, dellos, conversos o non, trabayaríen l'oru y la plata.
Nel sieglu XVII y como maestru plateru llocal destaca "Pedro de Pedraca", plateru de la villa de San Esteban que trabayó ente 1627 y 1652 en San Esteban y Miranda. Conócese-y el trabayu d'una cruz ellaborada en plata dorada en 1651.
Nel ""Libro de los lugares y aldeas del Obispado de Salamanca"", manuscritu datáu entre 1604 y 1629, faise una descripción detallada sobro les ilesies y ermides qu'había en "San Estevan". D'elli se deduz que daquella San Esteban yera un pueblu prominente, que foi "arcedianalgu" circunscripción de gran tamañu dependiente del Obispáu de Salamanca y qu'al mesmu tiempu se divide n'unidaes más pequeñes, los arciprestalgos. Na época en que'l visitante percorría la provincia, "San Estevan" yera cabeza d'arciprestalgu al empar que Monleón lo yera tamién del Arciprestalgu de "San Estevan":
Entóncenes existíen otres ermides: 
Nel sieglu XVIII , nes Memories Económiques de D. Eugenio Larruga dizse de San Esteban lo siguiente:
Asina describe Pascual Madoz a San Esteban nel so "Diccionario Geográfico Estadístico", espublizáu cerca de 1850.
Nesti mesmu sieglu, nel mapa de Salamanca de Francisco de Coello "Atlas de España y sus Posesiones de Ultramar", recuéyese la esistencia d'un conventu dientro del propiu cascu urbanu, güei desapaecíu.
San Esteban nun foi ayenu al éxodu rural qu'afaró los territorios rurales llioneses, pesie al despegue económicu afaláu pola apertura de la bodega cooperativa de vinu cola producción de caldos de calidá y col puxante desenrollu del turismu rural.
La fala de San Esteban y Santibañes asina como la del restu de la comarca perteneció primitivamente al asturiano-llionés (queden delles güelgues dialeutales), sufriendo más tarde una influyencia meridional (na fonética) y, sobretoo, una asimilación a la fala vulgar castellana.
Pesie a caltener una gran influyencia del asturlleonés, poseye dalgunes comitencies vasques y mozárabes, sobremanera nel léxicu.
La que se avecina
La que se avecina ye una serie de televisión de comedia española, producíu por Mediaset España e Infinia y emitida en Telecinco dende'l 22 d'abril de 2007. Ye l'adaptación de la esitosa "Aquí no hay quien viva", tresmitida n'Antena 3 con gran parte del equipu técnicu, productores y actores. Per otru llau, la serie cunta con 80 capítulos emitíos nos sos seis temporaes, amás d'un especial de Navidá.
Narra la vida d'una comunidade de vecinos de “Mirador de Montepinar”, compuestu d'un edificiu con un total de diez viviendes, cuatro locales, una portería, un párking y les zones comunes. Na primer temporada falábase sobre los problemes de la vivienda española, el "boom" de la construcción y de la dificultá de los mozos p'aportar a la vivienda, dempués, la serie céntrase puramente nes relaciones de convivencia ente los vecinos.
El rodaxe de la serie llevar a cabu nun estudiu de 1800 metros cuadraos asitiáu en Moraleja de Enmedio, Madrid, España. En términos de producción, l'equipu cunta con un gran esplegue técnicu y creativu y con numberoses secuencies grabaes al campu. Amás, Mediaset y Alba Adriática son, dende la so creación, los encargaos de producir la serie y cuenta cola dirección de Laura Caballero. Per otru llau, los diálogos tán escritos por Alberto Caballero, Sergio Mitjans y Daniel Deorador y tomen como base de los guiones les historietes de Jardiel Poncela y Miguel Mihura.
Ilustración política n'España
La Ilustración política n'España ye'l periodu que tomó los reinaos de la dinastía Borbón dende Felipe V en 1700 hasta Carlos IV que remata'l so reináu abruptamente en 1808, recoyendo'l movimientu del sieglu de les lluces que s'empecipia en Francia y ye l'antoxana de la Revolución francesa.
Felipe V aportó al tronu de la monarquía española en virtú del testamentu del so tíu güelu, Carlos II, enfrentándose a la casa de Habsburgu. Castiella aceptó darréu al nuevu rei, pero los reinos de la Corona d'Aragón, gustantes nun primer momentu, nun tardaron en xuntase a la causa d'archiduque Carlos. Felipe V solamente cuntaba col sofitu de Francia y de los mesmos castellanos, contra la hostilidá del restu, especialmente aragoneses, austriacos, británicos y holandeses, medrosos de que s'estableciera n'España una monarquía de corte absolutista al estilu francés. La victoria foi pa los partidarios de Felipe V y los Trataos d'Utrecht en 1713 y de Rastatt en 1714 punxeron fin al conflictu, non ensin graves perdes pa la corona en territoriu européu. La instauración de los Borbones llevó a la firma de los llamaos Pactos de Familia con Francia qu'apoderaríen tola política internacional española a lo llargo del sieglu XVIII.
En represalia, Felipe V abolió los Fueros d'Aragón y Valencia en 1707 deseosu d'evitar nel futuru los conflictos territoriales que solmenaren a los Austrias, ya impunxo el Fueru de Castiella, al igual qu'en Cataluña. Les Cortes d'Aragón, les de Valencia y les de Cataluña dexaron sucesivamente d'esistir, y les Cortes de Castiella convirtiéronse de fechu nes Cortes españoles. Felipe V premió la llealtá de Navarra y les provincies Vascongadas a la so causa, calteniendo los sos fueros. La nueva regulación va formulase al traviés de diversos resolvimientos como los Decretos de Nueva Planta.
España atopó problemes a lo llargo del sieglu XVIII, primero con Austria por causa de Italia y depués con Gran Bretaña pol dominiu del océanu Atlánticu y el comerciu d'esclavos con América. Unos años dempués del sitiu de Cartagena de Indias (1741), na que el españoles, al mandu del comandante xeneral Blas de Lezo ganaron a el ingleses (lo que supunxo'l final de lo qu'éstos llamaron la guerra de la oreya de Jenkins), Fernandu VI, consciente de que, a pesar de la derrota, Gran Bretaña podría amenaciar la superioridá naval española, empieza una renovación y modernización de la Armada, lo que va siguir faciendo Carlos III, gracies a cuntar con marinos bien competentes, ente los que destaquen Jorge Juan y Antonio de Ulloa.
Mientres la Guerra de los Siete Años (1762), aliada con Francia, España prosigue'l so enfrentamientu con Gran Bretaña. Nel Tratáu de París, España dexa la Florida a Inglaterra, en cuenta de la Luisiana, que pierde Francia; anque más tarde (1783), el virrei de Nueva España, Gálvez recupera La Florida pa España. Tamién Carlos III va intentar recuperar Xibraltar ensin consiguilo, anque recuperó Menorca en 1782 que s'atopaba en manos ingleses dende'l Tratáu de Utrecht.
Tamién hubo noticies de que los rusos cruciaren l'estrechu de Bering y, en instalándose en Alaska baxaben pola mariña d'América escontra les posesiones españoles del Pacíficu, polo que s'entamó una espedición con José Esteban Martínez y Gonzalo López de Haro en 1789, pa detener la meyora rusa na isla de Nutka (afayada por Juan José Pérez Hernández en 1774).
Los ilustraos españoles teníen un conceutu singular de la Ilesia católica. Per una parte facer responsable del fracasu del desenvolvimientu racional de les naciones; por otra, nun terminaben de romper cola mesma, calteniendo una relación que cuestionaba solamente la teoloxía tradicional. Asina, frente a l'autoridá eclesiástica, contrapusieron la razón y el deséu de llograr la felicidá de los homes. Pa la ilesia reclamaben un papel más austeru, más íntimu y personal. Esta diferenciación ente l'ámbitu priváu y el públicu, acentuó'l principiu de separación ente la mesma Ilesia y l'Estáu o la Corona.
La Ilesia alcuéntrase nesti periodu nun momentu de cuestionamiento de l'autoridá papal mercé al continuu desenvolvimientu de les teoríes del regalismo escontra l'establecimientu d'ilesies nacionales independientes de Roma. Una serie d'obispos, llamaos "jansenistas" (anque bien pocu tuvieren que ver coles doctrines de Jansenio) constituyíen un grupu d'idees avanzaes y partidarios del regalismo, de cuenta que'l poder políticu ilustráu, nomara obispos allegaos a les idees de modernización. Ente ellos cúntense Félix Torres Amat, Felipe Bertrán (ésti, discípulu de Mayans, obispu de Salamanca ya Inquisidor xeneral), José Climent o Antonio Tavira Almazán, toos ellos engarraos a la ilesia más conservadora y partidaria de la preeminencia del Papa.
La irrupción de los xesuites colo que se llamó ""una moral relaxada"", llevantó l'ánimu de los eclesiásticos tradicionales contra ellos. España nun foi ayena a esti movimientu. Los xesuites estendiérense poles universidaes y centros educativos d'España, Francia y Portugal principalmente. La so actitú crítica ante la filosofía aristotélica, el deséu d'incorporar les nueves conocencies técniques y l'estensión del so trabayu a toles clases sociales qu'en parte topetaben cola ilesia tradicional, fiel a Roma, pero solo aparentemente cuidao que los xesuites tienen ente los sos votos la obediencia ciega al papáu. El conservadores realizaron una persecución implacable de les idees innovadores, ensin el preséu de la Inquisición, en manos de los "jansenistas", y tratóse de controlar el llabor de los xesuites como misioneros en América, sospechosos de preconizar idees lliberadores. El Motín de Esquilache contra'l Marqués tres la hambruna de 1766 punxo en xaque a la Corona, que buscó la culpa nos xesuites como conspiradores de los sucesos. Espulsaos de Portugal y Francia, Carlos III atopó una oportunidá única d'espulsalos tamién d'España en 1767 y confiscar los sos bienes, sofitáu por Felipe Bertrán. Les idees nueves de la Ilustración tendríen el so entamu nestes apropiaciones.
Tradicionalmente la Ilesia católica n'España xugara un papel fundamental na política. Mientres la Guerra de Sucesión, el cleru de Castiella sofitó a los Borbones como si d'una cruzada tratárase. En compensación, recibieron de la mano de la Corona grandes estensiones de territorios pal gobiernu de los obispos y abades que, como terratenientes, apurríen grandes sumas al sostenimientu del Estáu. Siquier una quinta parte de los ingresos que teníen por orixe la economía agrícola castellana veníen de tierres en gobiernu de la Ilesia. Sicasí, la Corona trató de controlar la ilesia española. El papa Clemente XI sofitara a los Austrias y los Borbones nun queríen dexar nes sos manos el privilexu d'elección de los obispos, asina que fomentaron y protexeron el regalismo na ilesia. Asina, en 1753 róblase'l primera Concordatu ente la Ilesia y l'Estáu que dexa a la Corona la elección de los obispos.
Tres la confiscación de los bienes de los xesuites y la desapaición de la orde en tol mundu en 1773 por resolvimientu papal, les universidaes que taben en manos de la Ilesia pasaron a formar parte de la Corona. Pablo de Olavide faise cargu de la Universidá de Sevilla ya introduz les primeres reformes educatives que dan al traste cola escolástica qu'apoderaba la enseñanza universitaria hasta la fecha. 
Pela so parte, Benito Jerónimo Feijoo, acompañáu pol so fiel escuderu Martín Sarmiento había alloriáu creando nes sos obres el caldu de cultivu pa combatir les idees supersticioses. Dende la mesma Corte, Campumanes y otros propunxeron reformes económiques p'afaese a la nueva situación. Al pie de estos movimientos, les universidaes españoles empezaron a asonsañar a la sevillana, y llueu percorría España l'espíritu ilustráu poles aules. La Universidá de Salamanca oponer a la reforma del gobiernu, pero nes sos aules taba granando una renacencia del pensamientu, arriendes del llabor de Ramón de Salas y Cortés, qu'acabó nuna contrapuesta de reforma qu'a lo postrero s'impunxo, anque ensin resultancies duraderes pola invasión francesa de 1808. El colofón a esti procesu desencadenáu dende 1720 constituyir les traducciones de les obres de los filósofos y pensadores franceses como Voltaire o Montesquieu que s'espublizaron rápido.
La estensión de les conocencies tecnolóxiques y la so aplicación práctica non yá corrió de la mano de la educación, sinón tamién d'un modelu d'alcuentru ente pensadores, intelectuales, relixosos y científicos que fueron les Sociedaes Económiques d'Amigos del País. La primera foi fundada por un grupu de nobles vascos en 1774 La más importante d'elles foi la Real Sociedá Económica de Madrid, 1775, ciudá que va ser el centru y reflexu del nuevu modelu social. Ensin distinción de clases, estes sociedaes acoyíen a tolos sectores nel enfotu común de procurar el desenvolvimientu económicu de les rexones onde taben enllantaes: técniques nueves de cultivu, escueles d'oficios, espardimientu de la mecánica y la producción. Foi Carlos III'l principal impulsor d'estes sociedaes y de la puesta de mancomún de les conocencies de les mesmes. Son les primeres asamblees abiertes y embrión de futuros alcuentros políticos. Van Apaecer, ente otres, la Real Academia Española, la Real Academia de Belles Artes de San Fernando y la de la Hestoria.
La unificación en manos de los Borbones de la Corona d'España y la concentración de poderes en Castiella traxo de resultes importantes reformes, amás de la perda de los fueros y de la desapaición de les Cortes de los Reinos de la Corona d'Aragón.
Realizóse un procesu d'harmonización y de saneamientu de les instituciones y l'incorporación de miembros nos gabinetes italianos y franceses ayudó a superar los graves problemes de corrupción política que se abasnar. Los Conseyos que rexíen hasta entós nun complicáu y engarrosu sistema, fueron sustituyíos por secretarios a manera de ministros estremaos per árees de gobiernu. Los Conseyos fueron perdiendo competencies en beneficiu de los nuevos departamentos. Igualmente creáronse les denominaes "Intendencies" a la manera francesa, directamente dependientes del Rei y que trataben asuntos de calter local o xeneral.
Reestructuróse'l sistema fiscal introduciendo un conceutu más modernu del catastru, anque les virtúes del mesmu fueron poques como apuntaría costantemente Juan Sempere y Guarinos. La reforma de la alministración local foi intensa. El trabayu centrar n'esaniciar a el rexidores qu'actuaben como señores feudales nes sos localidaes. La xera quedó inconclusa, pos nes zones bien poblaes toles reformes topetaben cola autoridá ello ye qu'anque non llegal, de quien ostentaben el poder económico. La idea de que les lleis yeren la reforma esperada, topetó cola realidá na que'l testu de la norma pocu o nada se cumplía. Namái en delles zones menos poblaes, pudo la monarquía ilustrada poner en práctica la so xera centralizadora creando colonies de nuevos pobladores rexíos según los decretos del gobiernu nun intentu d'economía planiada.
Les dificultaes por que la estructura social fuera capaz d'arreglar les situaciones de crisis nes epidemies y hambrunas de la dómina, llevaron a los ilustraos españoles a defender un nuevu conceutu económicu: el mercáu tien de ser abiertu y debe desregularse d'una parte de les normes del tráficu mercantil. Les primeres midíes fueron la eliminación de les torgues comerciales nel interior peninsular, la desapaición de los precios estable y controlar de munchos productos, fundamentalmente'l trigu (1765) y la desvinculación, anque solo parcial, de les propiedaes a los mayoralgos improductivos.
Per otra parte se liberalizó parcialmente'l comerciu esterior, y totalmente con América en 1778, dexando la creación de compañíes internacionales a la manera d'holandeses y franceses, que nun teníen que pasar pola Casa de Contratación instalada dende 1717 en Cádiz. Abriéronse puertos na península y América pal comerciu llibre. La irrupción d'una nueva manera de comerciar foi'l más significativu fechu económicu de la dómina y dexó la incorporación de los productos españoles a Europa (seda, llana, fierro, cobre, etc). Valencia, Barcelona y Bilbao convertir en grandes puertos comerciales. Amás, xunióse Madrid cola rede de puertos, y creáronse fábriques reales qu'introducieron la ellaboración de manufactures a gran escala nuna Castiella que, dende los sos oríxenes, tenía problemes p'aportar al mar.
Unu de los efectos d'esti procesu foi la progresiva especialización granible de les zones de la península, non tantu en función de la economía interna, sinón tamién de los intercambios col estranxeru. Esti procesu acentuar nos sieglos siguientes. La periferia de Castiella yera comerciante; el centru, productor. Unes zones taben bien poblaes (Andalucía), otres apenes teníen población (Estremadura). Los puertos del norte allegaban los productos de toa Europa; el sur namái podía abastecer el so autoconsumo y cierta esportación interior de granu y aceite. A un llau el desenvolvimientu escontra'l Atlánticu; al otru, escontra'l Mediterraneu.
Otra de les esmoliciones del rei Carlos III foi aumentar la población de les zones pocu poblaes del interior de la península, pa lo que creo una serie de poblaciones, principalmente con inmigrantes alemanes, como La Carolina o La Carlota (llamaes asina nel so nome).
Carlos III fundó una serie de manufactures de luxu; en Madrid, la de porzolanes del Retiru, la Real Fábrica de Tapices o la Platería Martínez; na Granxa de San Ildefonso, la real fábrica de cristales, pero tamién una gran cantidá de fábriques pa producir artículos de consumu, como la de Paños d'Ávila (que'l so edificiu, al llau del ríu, foi apocayá destruyíu).
Consecuentemente coles necesidaes de mano d'obra especializada pa estes manufactures, fundáronse les escueles d'Artes y Oficios (qu'habríen de pervivir hasta bien entráu'l sieglu XX), na mayoría de les ciudaes importantes d'España. Nun foi menos la Enseñanaza cimera y creóse en Madrid el real Xardín Botánicu, cerca del Retiro (sustituyendo al anterior, el de Migues Calientes, que taba cerca del ríu Manzanares).
La corona promovio una serie d'espediciones científiques a los territorios de ultramar, como les de Alejandro Malaspina, Celestino Mutis y otres.
Tamién la Corona promovio la enseñanza militar, como l'academia de guardamarinas de Cádiz, l'Academia de Ocaña, según otres nos teritorios americanos.
Tol trabayu desenvueltu a lo llargo del sieglu XVIII cola modernización d'España empezar a quebrar cola llegada de Carlos IV al poder. L'apaición de la Revolución francesa enllenó España de duldes y medranes. Les primeres midíes tres la revolución fueron el control de les publicaciones qu'entraben n'España, la censura de prensa y el control de les actividaes de les Sociedaes Económiques d'Amigos del País. Tou aquello qu'el despotismu ilustráu creara convirtióse de la nueche al día en sospechosu d'entamar contra la Corona.
La revolución fixo a Carlos IV nomar a Manuel Godoy como primer secretariu. La unión ente Godoy y Carlos IV duraría pa tola vida. La execución de Luis XVI bastió la guerra con Francia. Tres dellos ésitos nel Rosellón, l'exércitu francés travesó los Pirineos y ocupó parte de Guipúzcoa y Cataluña. Roceanu cola llealtá d'estos postreros a la Corona española, Godoy robló la paz apresuradamente con Francia nel Tratáu de Basilea en cuenta de apurrir la metá de la isla de Santu Domingo a el franceses y recuperar los territorios ocupaos d'esti llau de los Pirineos. Inglaterra consideróse traicionada per España por apautar la paz por separáu con Francia y nun duldar n'atacar a los navíos españoles. La coalición ente Francia y España pol tratáu de San Ildefonso pa refugar al inglés duró hasta la firma de la paz nel Tratáu de Amiéns de 1802, que nun torgar les inmediates hostilidaes de nuevu ente franceses ya ingleses. España manifestó la so voluntá de neutralidá, pero nun tenía capacidá pa enfrentase con Napoleón qu'esixó compensaciones por dicha neutralidá. El ingleses, esmolecíos polos vaivenes políticos d'España, volvieron a atacar los barcos españoles. La guerra contra Inglaterra declarar de nuevu en 1804. Los efectos fueron desastrosos pa España, col comerciu d'América bloquiáu pola flota inglesa, la flota propia non anovada dende la muerte de Carlos III y con graves problemes de suministros internos, xuníos a epidemies y escasez. 
La debilidá de la corona y les sos enganíes de poder dexaron una alianza con Napoleón pa la conquista de Portugal en 1807 (Guerra d'Independencia Española). La entrada de les tropes franceses foi'l fin del Antiguu Réxime n'España y el Motín d'Aranxuez nel que toles culpes del desastre español recayíen contra Godoy selló esi final. Carlos IV abdica en favor de Fernandu VII, al que llamaben "el Deseyáu", pero bona parte del país ta ocupáu y el futuru rei, convidáu a Bayona por Napoleón, foi traicionáu por ésti nel so deséu d'ostentar la corona d'España. Napoleón obligó a Fernando a devolver la corona al so padre, que apurrir a Napoleón, quien la dio al so hermanu José, quien sería pocu dempués, José I d'España.
XXXII Concursu de Canción Asturiana de Xixón
Entamao pol diariu El Comercio, de Xixón, tuvo llugar el "XXXII Concursu de Canción Asturiana"', coincidiendo coles fiestes patronales de la villa. Los vencedores en categoría absoluta fueron Celestino Rozada y Lorena Corripio que yá lo ficieren na edición del añu anterior.
El cuadru de premiaos foi el que vien darréu:
Copa del Rei de fútbol 2012-13
La Copa del Rei 2012-13 (oficialmente Campeonatu d'España/Copa de la S. M. el Rei 2012-13) ye una competición de fútbol que va xugase n'España ente'l 29 d'agostu de 2012 y el 18 de mayu de 2013. El ganador del tornéu va a clasificase pa la fase de grupos de la UEFA Europe League 2013-14. El FC Barcelona defiende'l títulu de campeón.
Según les normes de la RFEF, van xugar la competición un total de 83 equipos:
La LFP y l'AFE alcordaron que, pa facilitar a los xugadores el desplazamientu a los sos llugares d'orixe nes fiestes navideñes, el día 23 d'avientu nun hubiera partíos de lliga. Esto fizo que la LFP propusiera, y la RFEF aprobara, camudar les feches de delles rondes del tornéu pa poder xugar partíos de lliga ente'l xueves 20 y el sábadu 22 d'avientu, quedando'l calendariu de la Copa del Rei de la forma que vien darréu:
Participarán nella los dieciocho clubes del grupu A y dieciocho de los venticinco equipos del grupu B, pasando los otros siete equipos direutamente a la segunda ronda. El sortéu foi siguiendo criterios de prosimidá xeográfica, según los grupos fechos pa la competición de Segunda División B. Por cada empareyamientu xuégase un partíu, nel campu del equipu que salió primero nel sortéu. Los perdedores de cada empareyamientu, pasen a xugar la Copa Real Federación Española de Fútbol.
Equipos que pasen direutamente a la segunda ronda: Real Balompédica Linense, Real Jaén CF SAD, UD Melilla, Huracán Valencia CF, Lucena CF, CD Tenerife SAD y Club Lleida Esportíu.
Van xugala, de manera dixebrada, los dieciocho ganadores de la ronda anterior más los siete equipos clasificaos direutamente (pasando tamién direutamente a tercer ronda ún de los que nun pasen direutos de la primer a la segunda ronda); y los venti equipos que formen el grupu C. Por cada empareyamientu va xugase un partíu, nel campu del equipu que salió primero nel sortéu.
Pasa direutamente a la tercer ronda el CP Cacereño SAD.
Xugáronla, de manera dixebrada, los doce ganadores de la ronda anterior que vienen de los grupos A y B más l'equipu clasificáu direutamente (y clasificándose direutamente pa 1/16 de final ún de los que nun se clasificara direutamente nes rondes anteriores); y los diez equipos ganadores de la ronda anterior que vienen del grupu C. Por cada empareyamientu xugóse un partíu, nel campu del equipu que salió primero nel sortéu, que fízose'l 14 de setiembre.
Pasa direutamente a la ronda de 1/16 de final el CD Alcoyano.
Nesta ronda xuniéronse los equipos de Primera División de la temporada 2012-13 (grupos D y E) y xugaronla tamién los doce equipos que llegaben de la tercer ronda (seis ganadores de los grupos A y B, un clasificáu direutu d'ún d'estos dos grupos y cinco ganadores del grupu C). Los empareyamientos ficiéronse tamién en dos grupos dixebraos:
Nesta ronda xugáronse dos partíos pa caún de los empareyamientos. L'orde de los partíos respetó'l xugar primero nel campu del equipu de categoría más baxa. Nel casu d'equipos de la mesma categoría, xugóse primero nel campu del equipo que salió primero nel sortéu, que foi'l 18 d'ochobre.
El segundu partíu de la eliminatoria ente la SD Eibar SAD y l'Athletic Club tuvo que camudase pal 12 d'avientu porque la UEFA treslladó al 28 de payares el partíu d'Europa League ente'l Haifa KS y l'Athletic Club por cuenta de la Operación 'Pilar Defensivu' na qu'Israel atacó los territorios palestinos de Gaza.
Na ronda d'octavos de final, xuégase primero nel campu del equipu de categoría más baxa, o nel campu del equipu que primero salió nel sortéu pal casu d'equipos de la mesma categoría. A partir d'esta ronda nun hai grupos, sinón que'l sortéu ye puru.
Pa les rondes de cuartos de final y semifinales xuégase'l primer partíu nel campu del equipo que primero salió nel sortéu, ensin importar la so categoría.
La final xugaráse a partíu únicu, nun campu neutral escoyíu pola RFEF. L'equipu ganador tendrá drechu a participar na Lliga Europa de la UEFA de la temporada 2013-14 y na Supercopa d'esa mesma temporada contra'l ganador de la lliga.
Presidente de Portugal
El presidente ye'l xefe d'estáu de Portugal. Ye escoyíu pola población pa un mandatu de 5 años, y puede reelexir una única vegada.
Esta ye la llista de los presidentes de Portugal, dende'l 5 d'ochobre de 1910.
Mustafa Kemal Atatürk
Mustafa Kemal Atatürk (* 1881 en Salónica, Grecia - 10 de payares de 1938) foi'l premier presidente de Turquía.
AKB48
AKB48 ye un grupu xaponés de J-pop.
Thanh Hoa
Thanh Hoa ye un conceyu de la provincia de Thanh Hoa, na fastera central de Vietnam. En 2012 tenía 392.244 habitantes y el so términu municipal ocupa 147 km². Ta asitiáu a 137 km de Hanoi.
Aeropuertu de Sao Vang.
Vung Tau
Vung Tau ye un conceyu de la provincia de Ba Ria-Vung Tau, na fastera zud de Vietnam. En 2011 tenía 392.298 habitantes y el so términu municipal ocupa 140 km². Ta asitiáu a 1700 km de Hanoi, 120 km de Ciudá Ho Chi Minh.
Aeropuertu de Vung Tau.
Foru Asturies
Foru Asturies ("Foro Asturias" en castellanu) ye la denominación que utiliza nel Principáu d'Asturies el partíu políticu español Foro de Ciudadanos (FAC).
Fundóse'l 18 de xineru de 2011 como una dixebra del Partido Popular del Principáu d'Asturies. El exministru Francisco Álvarez Cascos ye la figura impulsora d'esta iniciativa, en respuesta a la imposibilidá de preséntase como candidatu del Partido Popular nes eleiciones autonómiques d'Asturies de 2011.
Nes eleiciones autonómiques al Principáu de 2011 el partíu ganó en númberu d'escaños, polo que Francisco Álvarez Cascos pudo establecer un gobiernu en minoría, pero tevo que convocar eleiciones anticipaes pa 2012, cuando ganó'l PSOE.
Anguaño cuenten con 3 diputaos na Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies, amás de les alcaldíes dellos conceyos; Xixón, por exemplo.
Radiohead
Radiohead ye una banda inglesa de rock alternativu orixinaria de Abingdon nel condáu de Oxfordshire. Foi formada en 1985 y compuesta por Thom Yorke (voz, guitarra, pianu), Jonny Greenwood (guitarres, tecláu, otros preseos), Ed O'Brien (guitarres, segunda voz), Colin Greenwood (baxu, sintetizadores) y Phil Selway (batería, percusión). 
Radiohead llanzó el so primera senciellu, «Creep» en 1992. El cantar foi primeramente un fracasu comercial, pero convertir nun ésitu mundial dellos meses dempués del llanzamientu del so álbum debú, "Pablo Honey" (1993). La popularidá de Radiohead nel Reinu Xuníu aumentó col llanzamientu del so segundu álbum, "The Bends" (1995). El terceru, "OK Computer" (1997), que fala sobre la alienación y la globalización, foi aclamáu como un discu históricu de la década de 1990.
"Kid A" (2000) y "Amnesiac" (2001) significaron una evolución nel estilu musical del grupu, al incorporar música electrónica esperimental, krautrock, ya influencies de música clásica del sieglu XX y jazz. "Hail to the Thief" (2003), un amiestu de rock, música electrónica y lletres inspiraes na guerra, foi l'últimu álbum de la banda col sellu discográficu EMI. Los seis primeros álbumes del grupu, llanzaos al traviés de dicha compañía, vendieren más de 25 millones de copies escontra 2007. Radiohead llanzó de manera independiente'l so séptimu álbum, "In Rainbows" (2007). Originalmente poner a la vienta en forma de descarga dixital pola que los usuarios pagaben el preciu qu'envaloraren oportunu. El so octavu álbum, "The King of Limbs", llanzóse'l 18 de febreru de 2011 al traviés de descarga dixital a un preciu fixu y darréu pudo ser adquiríu en distintos formatos.
Charles Baudelaire
Charles Baudelaire (París, 9 d'abril 1821 - París, 31 d'agostu 1867) foi un poeta francés. 
La Riera (Colunga)
La Riera ye una parroquia del conceyu asturianu de Colunga. Alcuéntrase a 1,2 quilómetrus de la parroquia de Colunga, capital del conceyu al que da nome. Cerca alcuéntrase la plata de La Griega.
Stendhal
Stendhal, nombre artisticu de Marie-Henri Beyle (Grenoble, 20 de xineru de 1783 – París, 23 de marzu de 1842) foi un novelista francés.
La so obra más conocida ye "Royo y negro" ("Le Rouge et la Noir")
Juanma Castaño
Juan Manuel Castaño Menéndez, más conocíu como Juanma Castaño (Xixón, 10 de mayu de 1977) ye un comentarista deportivu asturianu. Presenta la sección de deportes de Noticies Cuatru en Cuatro con Nico Abad les fines de selmana y los deportes de Cuatro pola tarde cada dos selmanes, siendo amás comentarista de los espacios "Tiempo de Juego" y "El partido de las 12" ena Cadena Cope.
Dario Fo
Dario Fo (Sangiano, 24 de marzu de 1926; Milán, 13 d'ochobre de 2016) foi un escritor y dramaturgu italianu. Ganó'l Premiu Nobel de Lliteratura en 1997.
Presidente de Paraguái
El presidente de la República del Paraguái ye'l xefe d'Estáu y Gobiernu del Paraguái. Ye la máxima autoridá política del país y ye l'encargáu d'exercer el poder executivu. Coles mesmes desempéñase como comandante en xefe de les Fuerces Armaes.
Según l'actual Constitución ye escoyíu conjuntamente col vicepresidente per mediu del sufraxu universal, y atribúyese-y ganador de les elecciones llogrando la mayoría simple de los votos, que'l so comicios xenerales son realizaos ente 90 y 120 díes enantes de expirar el periodu constitucional vixente. El periodu de gobiernu del presidente ye de cinco años ensin posibilidá de reelección.
La investidura presidencial realízase ante'l Congresu, nuna ceremonia na cual empresta'l so xuramentu de cumplir les sos funciones constitucionales; dende 1912, la fecha establecida de tomar de posesión ye'l 15 d'agostu. En casu de fallecimientu, arrenunciu, incapacidá mental o destitución el cargu ye asumíu pol vicepresidente, y en casu de ausencia de dambes, a la forma socesiva del trespasu del poder siguen el presidente del Senáu, el presidente de la Cámara de Diputaos y el presidente de la Corte Suprema de Xusticia.
Esta ye la llista dels presidentes del Paraguái, dende'l 1844.
Geoffrey Chaucer
Geoffrey Chaucer (Londres, 1343 - Londres, 25 d'ochobre 1400) foi un escritor y poeta inglés. Ta consideráu ún de los más importantes poetes en llingua inglesa de la Historia. La so obra más importante ye "Los cuentos de Canterbury"
Lev Tolstói
Lev Nikoláievich Tolstói (cirílicu: rusu "Лев Никола́евич Толсто́йen"), (*Yásnaya Poliana, 9 de setiembre de 1828 - † Astápovo, 20 de payares de 1910) yera un escritor y filósofu rusu, ta consideráu como un de los meyores escritores en llingua rusa y de la lliteratura Universal. Les sos obres más famoses son "Guerra y Paz" y "Anna Karénina", y son tenidas como'l cumal del realismu. Les sos idees sobre la «non violencia activa», tuvieron un fonderu impactu en grandes personaxes como Mohandas Gandhi y Martin Luther King.
Tolstoi nació en Yasnaya Polyana, la finca que poseía la so familia na rexón de Tula, Rusia. Los Tolstoi yeren una conocida familia de l'antigua nobleza rusa. León foi'l cuartu de los cinco fíos del conde Nikolai Ilich Tolstoi y la condesa Mariya Tolstaya (Volkonskaya). En 1844 entamó a estudiar Derecho y Llingües Orientales na Universidá de Kazan, pero bien ceo abandono los sos estudios y regresó a Yasnaya Polyana, pa depués pasar gran parte del so tiempu ente Moscú y San Petersburgu. 
Dirección Xeneral de Política Llingüística del Principáu d'Asturies
La Dirección Xeneral de Política Llingüística foi un muérganu dependiente de la Conseyería de Cultura y Turismu, creóse pol Decretu 123/2008, del 27 de payares (BOPA del 28 de payares del 2008), que se refier a la estructura orgánica de la mentada Conseyería. Tien la competencia en materia de política llingüística pal asturianu y pal gallego-asturianu, correspondiéndo-y ente otres la planificación, execución y coordinación con otres alministraciones de programes que normalicen socialmente dambos, amás d'exercer les funciones que competen a la Conseyería cola Xunta Asesora de Toponimia.
De la Dirección Xeneral de Política Llingüística dependen directo'l Serviciu de Política Llingüística y la Unidá de Traducción.
De magar 2015 el muérganu cambió a Dirección Xeneral de Planificación Llingüística y Normalización.
Aleksandr Pushkin
Aleksandr Pushkin (en rusu "Александр Сергеевич Пушкин"), (*Moscú, 6 de xunu de 1799 - † San Petersburgu, 10 de febreru de 1837) yera un Escritor y poeta rusu, ta consideráu como un de los meyores escritores en llingua rusa y de la lliteratura Universal. Foi el fundador de la literatura rusa moderna. Sua más famosas obras ye "Eugenio Oneguin".
Provincia de Concepción (desambiguación)
La Provincia de Concepción designa:
Coyhaique
Coyhaique ye una ciudá en Chile, tenía una población de 50.041 habitantes y tien una superficie de 7.290,2 km (INE 2002).
Punta Arenas
Punta Arenas ye una ciudá en Chile, tenía una población de 119.496 habitantes y tien una superficie de 17.846,3 km (INE 2002).
La 10
La 10 foi una cadena de televisión privada española d'ámbitu nacional qu'emitió al traviés de la TDT. Taba operada por SGT Net TV, propiedá del 'Grupo Vocento'. Entamó les sos emisiones a nivel estatal el 20 de setiembre de 2010 y finaron el 1 de xineru de 2012.
La 10 foi nos sos incios una rede de televisiones autonómiques y locales de calter priváu propiedá del Grupo Vocento llamada Punto TV, qu'entamó en 2005. N'ochobre de 2006, Punto TV cuntaba con 50 canales de televisión en 39 provincies, emitiendo con tecnoloxía analóxica y con una audiencia potencial qu'algamaba los 12 millones de persones.
En mayu de 2008, Punto TV dexó d'emitir como cadena, pasando a ser un distribuidor de conteníos, que les televisiones asociaes podríen situar como quixeran na so parrilla, y amás siguió encargándose de la comercialización pa los anunciantes nacionales nestes cadenes.
A partir d'ehí, les llicencies de Punto TV fueron ocupaes por canales tamién de Vocento. Estos canales fueron: Canal 10 TV, M7, Albacete TeVe, Ciudad Real TeVe, Cuenca TeVe, Guadalajara TeVe, Toledo TeVe, Urbe TV, Ceuta TV, Álava 7 TV, Teledonosti, Bizkaia TV, Televisión Rioja y La Verdad TV.
En 2010, Vocento plantegó la posibilidá de desendolcar una FORTA privada na TDT p'agrupar a delles de les sos cadenes autonómiques y locales baxo una mesma marca. Les cadenes elexíes pal proyeutu yeren: Avista TV (Andalucía), Las Provincias TV (Comunidá Valenciana), Canal 6 (Murcia), Onda 6 (Madrid), Televisión Rioja (La Rioxa), Álava 7 TV (Álava), Teledonosti (Guipúzcoa) y Bilbovisión (Vizcaya).
Finalmente ocurrió y nació La 10, una rede privada de televisiones autonómiques del Grupo Vocento que se punxo en marcha na Televisión Digital Terrestre nel año 2010.
Les televisiones autonómiques y locales de Vocento apostaben por contenía de proximidá y cuntaben col sofitu del posicionamientu multimedia y multisoporte que-yos permitía aprovechar al máximu les sinerxies existentes y lliderar les audiencies nes provincies nes qu'operaba.
Les canales mencionaes enriba, que fueron elexios pa la rede de televisiones privaes, poseíen llicencies dixitales rexonales en Madrid, Comunidá Valenciana, Andalucía, Murcia, La Rioxa y, anque más bien locales, tamién n'Euskadi. Estes televisiones coles que cuntaba'l grupu, entamaron les sos emisiones el 17 de mayu de 2010, excepto n'Andalucía, onde entamos el 22 de marzu en prebes y el 4 de mayu de forma regular.
El 20 de setiembre de 2010, entamó a emitir un nuevu canal estatal col nome "La 10", colos mesmos conteníos que les canales autonómiques, fechu que provocó que les televisiones autonómiques siguieren caminos diferentes: dos de les tres cadenes vasques tornaron a les sos antigues denominaciones (Álava 7 TV y Teledonosti), mientres La 10 de Bizkaia pasó de nomase Bizkaia TV (en llugar del nome orixinal BilboVisión); en Murcia convirtióse en La Verdad TV y en La Rioxa recuperó'l nome antiguu: Televisión Rioja.
No que cinca a La 10 Madrid, La 10 Andalucía y La 10 Comunidad Valenciana, siguieron durante varies selmanes emitiendo los conteníos de La 10, a la espera de ver si dalguna otra empresa audiovisual aceptaba los requisitos que-yos imponía'l grupu Vocento pa facese cargu de la so xestión, pues nun resultaba nin rentable económicamente nin compatible en términos llegales qu'ufrieren la mesma programación que yá emitía La 10 al través de la so señal estatal. Finalmente, Vocento llegó a un alcuerdu cola empresa "Smile Advertising" y el 25 d'ochobre de 2010 entamó les sos emisiones en prebes por estes frecuencies la canal Metropolitan TV, con una programación xeneralista e informativa. Les emisiones reulares de Metropolitan TV entamaron el 1 de payares de 2010.
El 20 de setiembre de 2011, día del so primer aniversariu, Vocento anunció que, como nun había sío capaz de consolidar el so proyeutu xeneralista con La 10, tenía decidío cesar la producción propia, despidiendo a una plantilla de 14 trabayadores del canal ente redactores, cámares, resalizadores y productores. Tamién s'anunció el pieslle del canal y l'alquiler de la so llicencia. Dende entós, La 10 esperó pasar a ser xestionada por una empresa extranxera .
La 10 cesó les emisiones el 1 de xineru de 2012 a las 22:00 horas de la nueche, tres más de tres meses sin emitir conteníos de producción propia. Vocento anunció un alcuerdu d'explotación con un sociu d'orixe extranxeru pa la emisión d'una canal d'entretenimientu temáticu qu'entamaría l'actividá durante el primer trimestre. Tras el pieslle de la xeneralista del grupu, La Tienda en Casa, una canal de comunicación comercial xestionada por El Corte Inglés, ocupó la frecuencia hasta l'iniciu d'emisiones de la nueva canal, que llegó durante el mes d'abril de 2012. Finalmente, foi'l 1 de marzu de 2012 el día nel que s'anunció el llanzamientu de Paramount Channel, propiedá de "Viacom International Media Networks (VIMN)", que sustitúi a La 10 dende'l 22 de marzu de 2012.
Díes de muncho
'Díes de muncho' ye una novela n'asturianu escrita por Antón García que ganó ex aequo con La ciudá encarnada, de Pablo Antón Marín Estrada la XVIII edición del Premiu Xosefa Xovellanos en 1997 y que se publicó pela primer vez un añu depués de la mano d'Ediciones Trabe. La novela ye una de les más vendíes de la literatura asturiana y llegó a la so cuarta edición nel 2012.
De la que regresa a Grandiella depués de venti años, Falín abre la memoria pa recordar l’últimu añu que vivió en pueblu y los acontecimientos tráxicos que-y cambiaron la vida y emburriaron a la so familia a emigrar. Pero aquellos meses de branu a branu tamién tuvieron momentos felices y divertíos, cuando too taba por descubrir y tres amigos inseparables deprendíen a lleer el mapa del universu qu’habitaben. La llegada al pueblu de la prima Rita, una catalana mui distinta a les moces del llugar, diba poner aquel mundu pates arriba.
Falín, xunto con Selmo y Mon, los sos amigos de l'alma, la guapísima tía Aurora, la prima Rita, Rifel el padrín, los güelos, Vítor el constructor... va texendo un mundu de relaciones sorprendentes que xira con gran intensidá alredor de Grandiella, el pueblu, y que tien la clave principal nel descubrimientu de la vida, na conocencia: non siempres saber nos fai más felices nin meyores.
Güelu Ismail
Güelu Ismail ye una novela d'Esther Prieto qu'algamó ex aequo xunto a L'arma de San Atanás, de Pablo Rodríguez Medina, el XXII Premiu Xosefa Xovellanos nel añu 2001 y publicada por Ediciones Trabe un añu depués. La obra ye la primer novela escrita por una muyer n'asturianu nun sieglu, desque Enriqueta González Rubín publicara en 1875 Viaxe del tíu Pacho el Sordu a Uviedo, que foi la primer novela n'asturianu con autora femenina.
Güelu Ismail ye un percorríu pela historia del pueblu palestín y el so exiliu a lo llargo de la primer mitá del sieglu XX. Dividida en trece capítulos y un epílogu, prodúcense númberosos saltos nel tiempu entemecíos colos dolorosos recuerdos tresmitíos pol fuerte y sensible güelu, Ismail Ibrahim Abu Mussa. El llibru ábrese con un frangmetu de la Declaración d'Independencia aprobada pol Conseyu Nacional Palestín en 1988.
Nel 2012, Trabe llevó l'asturianu al formatu dixital. Al traviés de la so web, www.trabe.org, la editorial ufiertó cuatro llibros de baldre pal esfrute los llectores al traviés de formatos como Ipad, Iphone o Ereader. Ente los títulos destacó Güelu Ismail, d'Esther Prieto. Otra manera, tamién se pue lleer Cuentos rusos, con traducción de Cesáreo García Fernández; El dr. Jekyll y mr. Hyde, de R. L. Stevenson, con traducción de Xuan Bello; y La vuelta al mundu n'ochenta díes, de Jules Verne, con traducción y notes de Xesús González Rato. Sicasí, la novela de Prieto convirtióse na primer novela escrita orixinalmente n'asturianu que llegaba al formatu electrónicu.
La bufanda
La bufanda ye una novela de David Artime Coto cola que'l periodista y escritor inaugura la so trayectoria como novelista. La obra ganó la edición del 2009 del Premiu de Narraciones Trabe con una historia que, con humor, ironía, dramatismu y crítica, adiéntrase nun tema virxe dafechu na lliteratura en llingua asturiana y, pal casu, tamién nel restu de llingües del Estáu: el de los ultras de los equipos de fútbol.
La bufanda cuenta les complicaes situaciones nes que se ve involucráu, bien por voluntá propia, bien por aición de les circunstancies, un ultra del Sporting de Xixón, mentes l’últimu tramu d’una lliga na que’l club llucha por evitar el descensu. Con un llinguaxe modernu y frescu, lliterariu y cuidáu, l’autor va filando una mecigaya de sentimientos enfrentaos, dende los más nobles y altos valores hasta los instintos más baxos, que conviven na mente de los auténticos hinches.
La socesión d’episodios dirá complicando cada vez más la vida del protagonista hasta obligalu a reflexonar sobre la realidá del mundu nel que ta metíu y el papel que nél xueguen la violencia, la política, la valentía, el compañerismu, la hipocresía social y los intereses económicos y mediáticos d’un deporte vueltu descomanáu negociu capitalista, nel que los ultras son cuando la so cara más digna cuando la más escura.
La novela convirtióse bien ceo nun de los éxitos de la lliteratura moderna en llingua asturiana, al ser ún de los llibros más vendíos nes feries de llibros que s'entamen per Asturies. La novela publicóse en castellanu nel 2012 pola editorial madrilana Corner. La edición española tuvo prologada por Manolo Preciado, les llinies quedaron como les últimes palabres escritor del fallecíu ex-entrenador del Spoting.
Carretera ensin barru
Carretera ensin barru ye la primer novela del periodista y escritor Naciu Varillas (Xixón, 1975). La obra compónse d'una historia principal que tien rellación con siete rellatos que funcionen por sí solos. La novela ye una de les más vendíes de les letres asturianes y la empresa editora, Ediciones Trabe, publicó una segunda edición seis meses depués de que fora espublizada la primera, dalgo que nunca pasara con un llibru publicáu n'asturianu.
L’indianu Ánxel Santianes de Rozada nunca pensara que diba perder la segunda de les apuestes qu’echara col so collaciu Carlos al salir de casa pa facer les amériques. Tampoco que diba acabar morriendo en medio l’océanu ensin tornar a Les Ablanales, el pueblu que lu viera ñacer, pa disfrutar de la casería que lu taba esperando y que se mercara coles perres que fuera mandando. Y muncho menos que la so muerte diba trayer una maldición pa tolos sos descendientes, hasta los díes d’anguaño.
Con una prosa áxil, cenciella y fresca, Naciu Varillas compón una novela ambiciosa, na que’l desaniciu del mundu rural ye l’asuntu central. Al rodiu d’Ana, una moza que torna dende Madrid a Les Ablanales naguando por afayar dalgo que-y dea sentíu a la so vida, vamos dir conociendo una bayura personaxes bien perfilaos y el so enfrentamientu colos planes urbanísticos que quieren destruyir el pueblu y la so forma de vida, hasta acabar nuna espiral d’amor, llocura, incestu y ambiciones qu’algama un final inesperáu.
Una novela moderna, que trata un tema de rabiosa actualidá, pero prácticamente escaecíu hasta agora na nuestra narrativa, entevenada con un puñáu de cuentos que nun son un añadíu más pol caprichu del autor, sinón que van dir apurriéndomos delles claves pa entender la hestoria principal.
Les ruines
Les Ruines ye una novela del escritor turonés Xandru Fernández, una de les de mayor acoyida ente'l públicu y la crítica de la lliteratura n'asturianu. La primer edición publicóla Ediciones Trabe nel 2004, mentes que nel 2012 la colección Mecánica Popular de Suburbia Ediciones publicó la segunda edición d'esti títulu clave de la lliteratura asturiana de los últimos tiempos. Les ruines ye la historia d’una familia y al mesmu tiempu ye la historia d’una época y un llugar que yá formen parte del pasáu. Una historia qu’empieza nos años de la guerra civil y acaba nos díes del fundimientu del Prestige, pero resumida nos sucesos d’un solu día de febreru de 1980. 
En plena guerra civil, a puntu de cayer el frente d’Asturies nes manes de les tropes franquistes, un aviador alemán afréllase col so caza nos montes qu’arrodien el Valle. El pá de Rosa rescata al pilotu manferíu y faise pasar por él pa salvar la vida d’un amigu. Xandru Fernández compón nesta novela una espléndida imaxe, coles sos peculiares maneres de tratu social, de la familia de Rosa l’Alemana (que debe l’alcuñu a aquel llonxanu episodiu de guerra), y del so home, Goyo Godina, militante antifranquista que muerre n’accidente de mina.
Alredor del Valle, un escenariu siempre presente, inclusu cuando los protagonistes viven yá a kilómetros de distancia, los fíos y nietos de Rosa, les muyeres, les amantes, los vecinos... componen un llaberintu de rellaciones nel que’l desarraigu, una enorme dificultá p’amar (o simplemente pa comunicase) y una violencia non siempre contenida, estructuren una novela onde’l pasáu regresa pa conformar el presente y pa incidir, de manera tráxica y a vegaes absurda, nel futuru, nuna obra que ye, ensin dulda, una de les grandes noveles contemporanies.
Publicada per primer vez en 2004 por Ediciones Trabe, esta novela mereció’l Premiu de la Crítica de l’Asociación d’Escritores Asturianos y foi recientemente seleccionada polos llectores de Biblioastur como una de les diez grandes obres de la lliteratura asturiana del últimu mediu sieglu. La edición nueva de Suburbia, revisada y prologada pol autor, permítenos acceder de nuevu a un llibru que yera imposible d’atopar nes llibreríes dende hai años.
Histories d'un seductor (memories d'un babayu)
Histories d'un seductor (memorias d'un babayu) ye una novela de Miguel Rojo ganadora del Premiu de Narraciones Trabe en 1993. Esta novela, cásique un bestseler n'Asturies, publicóse en castellanu col nome de Historias de un seductor (memorias de un gilipollas) pola mesma editorial, Ediciones Trabe. Amás, tuvo a punto de convertise nuna película al comprar una productora cinematográfica madrilana los sos derechos, anque al final el proyectu quedó pa prau.
Histories d'un seductor ye una crónica sentimental. Escrita como si fueren unes memories, narra con desenfadu les relaciones coles muyeres importantes na so formación: la madre, les compañeres de xuegos infantiles nada inocentes, la escuridá aprovechable de los cines, la vecina, l'amante comunista de finales de los sesenta, la casada infiel, les vírxenes, la muyer, el divorciu... L'autor consigue asina una novela divertida y instructiva, actual, onde alternen humor y traxedia, amor y sexu nuna espléndida y animada narración.
Antoine de Saint-Exupéry
Antoine de Saint-Exupéry (29 de xunu de 1900, Lyon - 31 de xunetu de 1944, Mar Mediterraneu), ye un escritor y aviador francés, consideráu unu de los escritores más influyentes del sieglu XX. La so obra más conocida ye "El Principín" ("Le Petit Prince"), escribiólu mientres taba nun hotel de Nueva York en 1943.
Premiu de Narraciones Trabe
El Premio de Narraciones Trabe ye un premiu convocáu por Ediciones Trabe pa obres de narrativa en llingua asturiana, yá sían noveles, recopilaciones de cuentos o cualesquier otra forma posible de narración. Dotáu con 2.000 euros de premiu en conceptu de derechos d'autor y la so publicación dientro de dalguna de les colecciones de la casa editorial, ye'l premiu más importante de novela n'asturianu depués del Premiu Xosefa Xovellanos y per delantre del Premiu de Novela Llorienzu Novo Mier de l'Academia de la Llingua Asturiana. 
Diariu de viaxe
Diariu de viaxe ye una novela d'Adolfo Camilo Díaz que ganó'l premiu Xosefa Xovellanos nel añu 1995. Nel 2011 volvió a publicase dientro de la colección 'Clásicos y contemporanios' d'Ediciones Trabe.
Esta obra ta dividía en tres parte: 'Diariu', 'Viaxe' y 'Diariu de viaxe'. Trátase d'un viaxe a la memoria d'una xeneración, d'una xente que siempres tuvo nel zimbru la mar, L'Habana, Cuba y la so revolución. Pero Diariu de viaxe nun ye una novela sobre Cuba, por más que la Revolución y L'Habana Vieya andulien ente les sos páxines, que devolen rápido. Esta novela ye un viaxe al pasáu y a la memoria, a la firida que la infancia dexó abierta en Xuan, que vuelve pa realcontrase colos muertos y colos vivos, pero sobremanera p'alcontrase a sigo mesmu. Na novela, nárrase la vuelta a Cuba d'un cubanu d'orixe asturianu que viviere dende neñu n'Asturies, en busca de so pá. Al rodiu d'esta trama filase una trama que narra la vida actual en Cuba y el tresfondu de la Revolución.
Fontenebrosa: El reinu de los Silentes
Fontenebrosa: el reinu de los silentes ye un llibru de Vicente García Oliva que se convirtió na primer novela xuvenil de la lliteratura asturiana. Publicada pela primer vez nel 1984 (Comuña) y nel 1992 por Ediciones Trabe, nel 2010 publicóse la tercer edición, que fala bien claro del so éxitu.
Na Edá Media esistía un reinu bien curiosu llamáu Fontenebrosa. Goyo recibe un día un mensaxe del padre, al que contaba muertu, onde-y pide ayuda. Asina empieza la gran aventura, la busca d'un llugar que llamen Fontenebrosa y la llucha pola llibertá personal y pola lliberación d'un pueblu sometíu a la tiranía de Rodolfo, el Señor del Ferre, un personaxe siniestru.
La novela, que munchos comparen con otres obres desarrollaes nuna época medieval y máxica como El Señor de los Aniellos, asocede nun mundu paralelu onde hai un país que se llama Fontenebrosa, que ta dividíu en tres grandes estayes: la de los silentes, la de los furadores y la de los homosaurios. Munchos entienden qu'esto ye una metáfora mesma d'Asturies -un país dividíu en tres grandes árees: occidental, central y oriental-. Amás, el Señor del Ferre convierte a los sos enemigos en silentes, xente que nun pue falar, lo que tamién s'interpreta como una metafora sobre la falta de reconocimientu xurídicu de la llingua asturiana. Tamién pue entendense la llucha que llidera Goyo pa lliberar al pueblu de Fontebrosa del señor del Ferre como una metáfora sobre la busca de la llibertá d'Asturies como un pueblu con una identidá diferente de la castellana. Sicasí, según declaró l'autor nel 2010 nuna entrevista en Les Noticies, Fontenebrosa nun ye una metáfora d'Asturies.
Fontenebrosa II. La rebelión de los homosaurios ye la segunda parte de Fontenebrosa, publicada nel 2011 por Trabe. Agora son los homosaurios los que, axudaos por Goyo, Ximena y la so xente, han lluchar contra’l malváu magu Paniceres y el Dogom Tuclum. Con esta segunda parte, Vicente García Oliva enancha’l mundu simbólicu y máxicu de Fontenebrosa, con una obra de ritmu rápidu, acción, bonos y malos, que ye un cantu a la llibertá.
L’aire de les castañes
L'aire de les castañes ye la primer novela p'adultos de Vicente García Oliva. Ye una de les primeres noveles negres de la lliteratura asturiana, amás de ser una de les primeres noveles n'asturianu que trató'l tema de la homofobia y la existencia de persones con una sexualidá diferente a la mayoría -la primera foi Añada pa un güeyu muertu, d'Adolfo Camilo Díaz-. Publicóse en 1989 de la mano de la editorial avilesina Azucel.
L'aire de les castañes cuenta la historia de la investigación del asesinatu del homosexual Piñerina realizada pol periodista Mario y el so collaciu fotógrafu Nanu, que trabayen nel selmanariu de sucesos 'La verdá'. Al empar, el protagonista, Mario, llucha por recuperar la so rellación con Nora. Basada nun fechu real, l'asesinatu d'un conocíu homosexual xixonés, la novela respuende a les esixencies formales y estilístiques del xéneru negru, entemeciendo marxinalidá, dureza espresiva y realismu con ternura, amás de tener critica social y política, puesta en boca de dellos personaxes y la recreación d'hipotétiques situaciones polítiques nuna Asturies deseosa de reconocimientu.
La obra, anque ensin nomar la ciudá, trescurre íntegra en llugares de Xixón, especialmente nel barriu de Cimavilla. Clasificada por dalgunos como "novela negra", narra la hestoria de la investigación del asesinatu de Piñerina, personaxe y circunstancia que tienen el so paralelu real n'Alberto Alonso Blanco, "Rambal", homosexual asesináu nel barriu marineru en 1976. La localización ye claramente xixonesa, non tanto por referencies concretes a llugares sinón pol ambiente que queda reflexáu nes páxines de la obra: el vientu del nordeste, la borrina, el mugor, la descripción del barriu, de los cafés, y, como non, l'aire de les castañes, vientu del sur que tien fama de volver lloca a la xente.
Depués de La muerte amiya de nueche, de Xuan Xosé Sánchez Vicente, publicada en 1984, esta obra forma parte del pequeñu boom que vivió la novela negra n'asturianu a finales de los 80, cola publicación d'El cai nunca duerme, de Xosé Nel Riesgo -Premiu Llorienzu Novo Mier y una de les primeres obres qu'averó'l llinguaxe marxinal urbanu al asturianu-, , d'Adolfo Camilo Díaz, y Tráficu de Cuerpos, de Xandru Fernández. Les dos últimes y la novela d Vicente García Oliva foron publicaes pola editorial Azucel, qu'apostó por un xéneru con bien d'éxitu nos años 80 n'España, gracies a autores como Manuel Vázquez Montalbán.
Una adaptación del llibru fecha por Eva Lesmes y Victor García de la Concha ganó'l "Premio Pilar Miró de guiones para telefilmes", un concursu a nivel estatal de guiones de películes pa televisión, amás colos diálogos n'asturianu. La intención yera rodar la película n'Asturies, pero'l desinterés del Gobiernu asturianu fixo que la cinta acabara rodándose nel País Vascu baxo'l títulu de La noche del escorpión. Emitióse per delles cadenes de la FORTA y contó cola dirección de l'asturiana Eva Lesmes . Sicasí, el guión cambió tanto que Vicente García Oliva nun quixo aparecer como guionista y namás aparez que la película ta basada nun argumentu d'esti escritor.
Ende
Ende ye una serie documental de TPA dirixida por Ramón Lluis Bande qu'inclúi semeyes cinematográfiques de persones anónimes, escoyíes al azar a lo llargo d'un viaxe polos territorios fronterizos d'Asturies. Esti microespaciu, ellaboráu por De la Piedra Producciones, d'una duración de 5 minutos, pretende esbozar un dibuxu de les llendes alministratives del país, amás d'una radiografía del estáu actual de la identidá asturiana.
Multiversu
Multiversu ye un términu usáu pa definir los múltiples universos posibles, incluyíu'l nuesu propiu. Entiende tou lo qu'esiste físicamente: la totalidá del espaciu y del tiempu, toles formes de materia, enerxía y cantidá de movimientu y les lleis físiques y constantes que les gobiernen.
La idea de que l'universu que puede observase ye namái una parte de la realidá física que dio llugar a la nacencia del conceutu de multiversu. Los distintos universos dientro del multiversu son, dalgunes vegaes, llamaos universos paralelos. La estructura del multiversu, la naturaleza de cada universu dientro d'él, según la rellación ente los diversos universos constituyentes, dependen de la hipótesis de multiversu considerada.
El conceutu de multiversu foi supuestu en cosmoloxía, física, astronomía, filosofía, psicoloxía trespersonal y ficción, sobremanera dientro de la ciencia ficción y de la fantasía. El términu foi acuñáu en 1895 pol psicólogu William James. Nestos contestos, los universos paralelos tamién son llamaos «universos alternativos», «universos cuánticos», «dimensiones interpenetrantes», «mundos paralelos», «realidaes alternatives» o «llinies de tiempu alternatives».
Na ciencia ficción, el términu multiversu ye usáu de cutiu:
Hande Yener
Makbule Hande Özyener más conocida como Hande Yener (12 de xineru de 1973 - Estambul, Turquía) ye una cantante turco.
Torres Ximielgues
Les Torres Ximielgues yeren unos rascacielos asitiaos nel World Trade Center (Centru de Comerciu Mundial, n'asturianu), un complexu allugáu en Manhattan, na ciudá de Nueva York, nos Estaos Xuníos d'América. Fueron destruyíes el 11 de setiembre de 2001 por causa d'un atentáu terrorista.
Añada pa un güeyu muertu
Con Añada pa un güeyu muertu ganó en 1985 Adolfo Camilo Díaz el Premiu Xosefa Xovellanos. Trátase d'un thriller crepuscular que diba marcar a toa una xeneración de narradores asturianos. La novela, editada daquella pol Gobiernu asturianu, tuvo un interesante percorríu de crítica y públicu, y convirtió al so autor (que volvería ganar el mesmu premiu n’otres tres ocasiones) nún referente ineludible de la lliteratura asturiana contemporania. Trátase d'una novela inaugurar pa la lliteratura n'asturianu: ye la primer novela de Ciencia ficción y la primera -y tovía güei una de les poques- con una lesbiana como protagonista. La llingua asturiana certificaba, asina, que yera apta pa representar cualaquier trama o sentimientu. La influencia d’Añada pa un güeyu muertu, una novela que fixo que la lliteratura n'asturianu entrara na Segunda Xeneración del Surdimientu, foi reconocida col pasu de los años como una novela de cultu de les nuestres lletres.
La familia del inxenieru xefe d'una central nuclear entretien los ocios nocherniegos viendo la televisión cuando un escape na central nuclear -opción posible que nun se confirma na novela- «solidifica» los personaxes catódicos, que s'escapen de les 625 llinies y empiecen a matar.
Suburbia Ediciones rellanza esta novela inaugural nel 2011 con una edición onde’l propiu autor revisó’l testu pa espurgalu d’ hiperasturianismos y espresiones usaes na llingua lliteraria d’aquel periodu pero estrañes pal llector actual. La edición complétase con un epílogu desplicativu del autor y una antoxana de Xandru Fernández.
La Isla'l tesoru
La isla'l tesoru ye una novela d'aventures escrita pol escocés Robert Louis Stevenson, publicada en llibru en Londres en 1883 (publicada orixinalmente por entregues na revista infantil 'Young Folks', ente 1881 y 1882 col títulu de 'The Sía Cook, or Treasure Island'). Esta obra foi fonte d'inspiración nel cine, na televisión, na lliteratura, en cómics ya inclusive en videoxuegos. La novela adopta un tonu críticu y una reflexón moral del protagonista escontra'l dineru y l'ambición. La obra convirtióse na primera gran novela clásica de la lliteratura universal que se tradució al asturianu.
Jim Hawkins ye un mozu que xunto de los sos padres trabaya na posada del Almirante Benbow. Un día aparez un marineru cola mexella cortada, Billy Bones, que tien como única posesión una vieya arca. La posada recibe la visita d'un marineru ciegu la mesma nueche que'l padre de Jim muerre. Ésti amenaza a Bones diciéndo-y que más tarde él y los sos esbirros van atacalu pa recuperar l'arca. Bones muerre d'apoplexía, productu de la so adicción al ron. Jim y la so madre fuxen col conteníu de l'arca y ven dende fuera como los pirates estrocen l'Almirante Benbow. Jim lleva un paquete qu'atopó na arca a la residencia del señor Trelawney, onde de casualidá tamién ta'l doctor Livesey. Ésti abre'l paquete y atopa'l mapa del tesoru. El señor Trelawney va al puertu de Bristol, onde fleta una goleta, la Hispaniola. Contrata una tripulación ayudáu por John Silver y empiecen el viaxe. Mentes el viaxe Jim afaya un motín encabezáu por John Silver al tar escondíu dientro d'un barril de mazanes. Jim avisa a los sos amigos y éstos ellaboren un plan. Al llegar a la isla Jim baxa a tierra escondíu nun bote, fuxe de los pirates y piérdese na isla. Buscando'l barcu atopa a Ben Gunn, abandonáu por Silver y la so tripulación hai años. Mentanto los amigos de Jim fuxen del barcu con armes, tratando de ganar un fuerte construyíu por Flint. Lleguen a él, ocúpenlo y dende ellí reciben l'ataque de los pirates, a los qu'esbaraten. Nesi momentu Jim llega. Poco depués, y teniendo yá los sos amigos conocencia de la esistencia de Ben Gunn, Jim sale a les escondidielles del fuerte, atopa un bote fechu por Ben Gunn y llega nél al barcu. Corta la cuerda de l'ancla y xube al barcu. Ellí quedaben dos centineles dexaos ellí por Silver, engarrándose a muerte por mor del ron. Ún d'ellos muerre y l'otru queda mancáu. Jim descubre que lleva un cuchiellu, pero nun lo muestra, y el pirata ayudalu a mover el barcu de sitiu. Poco depués de llegar el pirata trata de matalo, pero nun lu consigue. Depués d'una serie d'intentos, el pirata muerre al disparase les pistoles que Jim llevaba. Al volver Jim al fuerte con una ferida causada pol pirata, descubre que foi ocupáu polos compañeru d'ésti. Éstos faenlu prisioneru. Díes depués van buscar el tesoru, pero nun lu atopen. Cuando de sópitu, son asaltaos por Ben Gunn y compañía. L'arca con tol dineru teníala ésti dende hai yá tiempu. Treslladen el dineru de la casa de Ben Gunn al barcu, con John Silver de nuevu del so llau. Al detenese nun puertu, Silver roba un sacu de dineru y escápase nun bote.
En 1989, Llibros del pexe publica la traducción que Milio Rodríguez Cueto fixo de la novela de Stevenson, convirtiéndose nel fechu fundacional de la traducción al asturianu. Enantes, namás hubiere tornes de testos relixosos nel sieglu XIX, amás de les traducciones que fixera Xosé Lluis García Arias d'El Principín y Alejandro Rodríguez Alonso de Retornu a Tagen Ata, del escritor gallegu Xosé Luis Méndez Ferrín. Sicasí, La isla'l tesoru yera un clásicu de la lliteratura universal, d'un autor de prestixu en tol mundu, perteneciente a la lliteratura anglosaxona y con más de doscientes páxines, amás de que yera una obra perconocida poles multiples versiones cinematográfiques de la novela. La traducción tamién s'apartó del estándar llingüísticu del asturianu usáu hasta la fecha, dalgo que valió pa iguar l'actual modelu d'asturianu. Depués d'esta traducción, darréu vinieron munchos más testos de la lliteratura universal, como Alicia nel país de les maravíes, de Lewis Carroll.
Ediciones Trabe
Ediciones Trabe ye una empresa privada, fundada n'Uviéu en 1992 pol escritor Antón García, que se dedica esencialmente a la edición y comercialización de llibros n'asturianu. Tien abiertes colecciones de narrativa, poesía, ensayu, investigación, cómic, arte, diccionarios, lliteratura infantil y xuvenil, didáctica, humor, etc., tanto orixinales escritos n'asturianu como traducciones dende les principales llingües de cultura. 
Trabe ye una de les principales editores de lliteratura n'asturianu. Amás, fomenta la creación nesti idioma al traviés de la convocatoria del Premiu de Narraciones Trabe y del Premiu de lliteratura infantil y xuvenil Montesín, los dos de carácter bianual.
La empresa pasó a manes d'Inaciu Iglesias nel 2007, pero depués de cinco años, n'ochobre del 2012 Esther Prieto y Samuel Castro -hasta'l momentu trabayadores de la empresa- pasaron a ser los propietarios nuevos d'Ediciones Trabe.
Nel 2011, Trabe dio'l saltu a la producción audiovisual col estrenu en TPA del espaciu Dicires.
El viaxe
El viaxe ye una novela d'Antón García que ganó en 1986 el Premiu Xosefa Xovellanos. La novela representó nel momentu de la so publicación una novedá importante dientro de la narrativa asturiana nueva al incorporar elementos que remanecíen d'otres lliteratures, especialmente del realismu norteamericanu, asitiar la novela nel ámbitu urbanu y llograr una espresividá bona al traviés d'un llinguaxe cenciellu. La novela diba marcar el modelu llingüísticu del asturianu al ser la primera qu'usa un modelu de llingua urbano. El ritmu, la bona disposición sintáctiva y l'acertáu manexu del monólogu interior completen una novela de fácil y prestosa llectura.
La narración, con un argumentu simple, trescurre peles afueres d'una ciudá claramente identificada con Uviéu, siendo'l protagonista'l qu'en primer persona cuenta la historia de la so vida simplaya xunto coles alcordances que revive al dir atopándose con antiguos collacios nel viaxe alloriante a nenguna parte. Rescampla'l contraste sicolóxicu ente los dos personaxes principales, el mozu paráu y el violentu guardia de seguridá, Manuel Cazuela, que nun bar cualquiera -siendo conocíos namás de vista dende hai muncho- se saluden y empiecen un diálogu p'afogar la sociedá. Quemando la nueche, nuna especie de viaxe a nenyures, alléguense a otru bar, al xalé de Cazo y finalmente a un prostíbulu. El lentu trescurrir de les hores ente enfiles y periodos de llucidez traen al paráu l'alcordanza infantil del maltratu pol mayorón, tomando una decisión pela primer vez: vengase.
El cuartu negociu
El cuartu negociu ye la primer novela d’Ismael María González Arias (Uviéu, 1958), cola que ganó’l Premiu Xosefa Xovellanos del 1992. Con ironía bien fina y un puntu de cinismu, l’autor va narrando’l pasu de Fernando Martín, de la P&C Ld., peles tierres desolaes de l’antigua Yugoslavia. El propiu escritor taba de viaxe en Zagreb cuando'l clima bélicu que se vivía en Yugoslavia obligólu a dexar el país.
La obra relata les peripecies de Fernando Martín na antigua Yugoslavia en plenu procesu de guerra y descomposición. Cuerren los primeros años 90 del sieglu xx y Bosnia ye sinónimu de guerra, muerte, traición y... negocios d’armes al traviés d’una empresa y unos personaxes que nun tienen escrúpulos nin torga. La novela, al par qu’entretién, fai pensar y nunca nun dexa indiferente.
La obra foi reeditada por Ediciones Trabe nel 2011, como parte del labor qu'esta editorial ta realizando pa recuperar títulos clave del últimu cuartu de siglo de la lliteratura asturiana, obres qu'en muchos casos yá taben escosaes. Coetania de los socesos que narra, esta obra introduxo na narrativa asturiana d’entós la novela d’acción
Les llamuergues doraes
Les llamuegues doraes, de Miguel Solís Santos ye una novela curtia publicada pol Seminariu de Llingua Asturiana de la Universidá d'Uviéu en 1982. La obra foi considerada durante muncho tiempu la primer novela de la lliteratura asturiana, hasta que se descubrió a primeros delsieglu XXI Viaxe del tíu Pacho el Sordu a Uviedo, d'Enriqueta González Rubín, publicada nel 1875. Sicasí, la obra de Solís pasó a la historia como la primer novela de la lliteratura asturiana moderna.
L'ambiente de decadencia y aburrición d'un balneariu pobláu de personaxes-tipu de clase alta veníos a menos, sírve-y al autor de sida pa crear un clima de tranquilidá aparente. La percuidada descripción de los personaxes qu'abarca lo sicolóxico y lo sociolóxico, nun aparenta poner al llector sobre avisu de nengún fechu que ruempa la so complicidá con una narración que lu tresporta a mundos de ficción pero previsibles.
El cai nunca duerme
El cai nunca duerme ye una novela negra cola que Xosé Nel Riesgo algamó en 1988 el Premiu de Novela Curtia Llorienzu Novo Mier de l'Academia de la Llingua Asturiana. La obra supunxo toa una novedá nes lletres asturianes al ser la primer novela negra de escrita na nuestra llingua y atrevese a usar un llinguaxe marxinal urbanu asturianu. 
L'esclarecimientu de la muerte d'un hermanu per parte d'un profesor, Aurelio Quirós, llévalu a movese pelos ambientes de la delincuencia y la droga d'Avilés. La implicación d'un bon númberu de personaxes notables de la villa nel contrabandu de tabacu, armes y cocaína desemboca nel apresamientu d'un barcu y nel desmantelamientu de la rede de traficantes.
Ente los llogros de la novela alviértese un bon dominiu del llinguaxe adaptáu a los rexistros marxinales y una acción que nun pierde fuercia a lo llargo de tola narración. La so aparición supunxó una polémica ente'l mundu lliterariu n'asturianu, ente los que pensaben que n'asturianu se podía escribir de too y los qu'entendíen qu'usar l'asturianu pa falar d'elementos de la cultura de mases suponá la contaminación de la llingua al usar elementos ayenos a la nuestra tradición.
Baton Rouge
Baton Rouge (en francés "Bâton-Rouge" y en llingua choctaw "Itta Homma") ye la capital del estáu estaunidense de Louisiana. Ta allugada na parroquia (entidá territorial asemayada a los condaos d'otros estaos estaunidenses) d'East Baton Rouge, na fastera suroriental del territoriu de Louisiana, y ye la segunda mayor ciudá del estáu. Nel 2010 tenía una población (U.S.Census Bureau) de 229.553 habitantes; na so área metropolitana, nomada "Greater Baton Rouge", vivíen nesi añu 802.484 persones.
Baton Rouge ye un importante centru industrial (industria petroquímica y médica) y d'investigación. El so puertu ye'l novenu del país por tonelaxe desembarcáu, y ye'l puertu más septentrional nel que pueden afondar los barcos Panamax (los que poles sos midíes pueden cruciar la canal de Panamá) nel ríu Mississippi. Tien una refinería, de la petrolera ExxonMobil, que ye la segunda más grande del país y ta ente les diez mayores del mundu. Amás d'eso, ye la capital alministrativa del estáu, que tien más de 31.000 trabayadores na ciudá, y sé de la universidá estatal ("Louisiana State University") y de dellos hospitales punteros.
La ciudá y la so rodiada, conocíes tamién como "Capital Area", tán asitiaes a la vera'l ríu Mississippi. La so importancia hestórica vien-y dada pola so llocalización. La parte vieya de la ciudá ta sobre'l "Istrouma Bluff", el primer cañón que tien el Mississippi p'arriba del so delta, y esto protexe a los sos habitantes y edificios d'inundaciones, huracanes y otros desastres naturales. Pa reforzar estes defenses naturales la ciudá tien un sistema de diques que protexen la zona asitiada al sur del cantil y les zones baxes agrícoles.
Del centru a la periferia
Del centru a la Periferia ye un ensayu n'asturianu d'Antón García y Consuelo Vega. Publicóse en 1993 de la mano de Publicaciones Ámbitu. Trátase d'una interesante reflesión sobre’l procesu hestóricu y cultural que llevó a Asturies de ser centru d’ella mesma a ser periferia d’una entidá superior al traviés de tres puntos de vista: el políticu, el lliterariu y el llingüísticu, planteando munches de les claves d'esa tresformación. L'ensayu sirve p'analizar la cuestión nacional asturiana y los fechos histórico-culturales que fixeron qu'esti nun cuayara ente la sociedá asturiana. La obra abrió la colección de pensamientu políticu Alvaro Fernández de Miranda. 
Consuelo Vega
Consuelo Vega nació en Bustillé, Ayer, nel añu 1961. Llicenciada en Filoloxía Española, trabayó como filóloga n’Alministración autonómica asturiana. En 1990 tradució la obra pa rapacinos "Konrad o el nenu que vieno na lata conserves", de Christine Nöstlinger, en collaboración con Thomas Biçsan. Dos años más tarde fue la responsable de la edición lliteraria de Cantares valdesanos (1992), de la poeta popular lluarquesa Nené Losada. Tradució al asturianu la novela La muyer manzorda, del alemán Peter Handke. Ye coautora, xunto Antón García, del ensayu Del centru a la periferia (1993), una interesante reflesión sobre’l procesu hestóricu y cultural que llevó a Asturies de ser centru d’ella mesma a ser periferia d’una entidá superior. Como narradora ta presente nel volume colectivu Muyeres que cuenten (1995) col relatu "Gouda". En 1994 algamó’l Primer Premiu María Xosefa Canellada de Narrativa col relatu curtiu "Cera frío" (1995). La obra narrativa, breve, pero en firme, de Consuelo Vega, amuesa a una autora amiga de retratar les relaciones humanes dende la distancia más curtia: la de lo cotidiano. Los resultaos son narraciones d’una gran soltura espresiva, abondu pesu de lo autobiográfico y medíu trazáu. Nel diariu La Nueva España publicó Consuelo Vega una interesante serie d'artículos sobre'l papel de la muyer na hestoria.
Consuelo Vega presentó en RPA, l'espaciu d'entrevistes Paraisu Natural, ún de los primeros espacios que s'emitieron na emisora publica. Dexó l'espaciu nel 2007, depués de ser nomada Directora Xeneral de Patrimoniu Cultural y Política Llingüística nel últimu executivu de Vicente Álvarez Areces. El so sustitutu na presentación del espaciu foi Antón García, qu'amás ye'l so maríu. 
Un añu depués de ser nomada Directora Xeneral de Patrimoniu Cultural y Política Llingüística, IX entra nel Gobiernu y Vega pasa a ser namás Directora Xeneral de Política LLingüística, primer vez que la cartera destinada a la promoción del asturianu tien rangu de Dirección Xeneral. La xestión de Vega recibió bien de crítiques del asturianismu por mostrase contraria a imposiciones supuestes nel procesu de normalización y nun contestar a la petición del Conseyu d'Europa que solicitó información sobre l'asturianu . Mesmamente, IX llegó a pidir la so destitución . Tamién foron constantes les crítiques de los trabayadores de los Servicios Municipales de Normalización pola falta d'estabilidá de los mesmos 
Ente los llogros del so mandatu ta la consolidación del procesu de revisión de la toponimia, con 27 decretos aprobaos nel so mandatu; la creación del Premiu al Meyor Cantar, el Día de les Ciencies Asturianes y la participación d'Asturies nel Liet international, festival que nel 2012 va celebrase n'Asturies gracies a les sos xestiones.
Balonmano
El balonmano o handball (dambos términos procedentes del alemán "Handball") ye un deporte de pelota nel que s'enfrenten dos equipos. Los equipos tienen 7 xugadores (6 xugadores de pista y 1 porteru). Xuégase nun campu rectangular, siendo l'oxetivu del xuegu desplazar una pelota a través del campu utilizando les manes pa intentar introducila dientro de la portería contraria (el gol). L'equipu que marque más goles al cabu del partíu ye'l que resulta gañador.
Presidente de Malta
El Presidente de la República de Malta (en maltés "President ta' Malta") ye'l xefe d'Estáu del país. El cargu foi creáu'l 13 d'avientu de 1974 cuando Malta foi declarada una república dientro de la Mancomunidá Británica de Naciones. L'últimu gobernador xeneral, Sir Anthony Mamo foi investido como presidente y reemplazó a la reina Sabela II como xefe d'Estáu. El presidente de Malta nun exerce el poder executivo que ta a cargu del primer ministru. Posúi ensin embargu'l poder lexislativo, que exerce conxuntamente cola Cámara, axuntaos en Parllamentu.
Esta ye la llista dels presidentes de Malta dende l'1974.
Club de Fútbol Asturias
L'Asturias F.C. foi un equipu de fútbol que xugó na Lliga Mayor de Fútbol y que tuvo como sede la Ciudá de México. Al coronase na temporada 1943-1944, l'Asturias convertióse nel primer campeón del fútbol mexicanu na so era profesional. Superaría al poderosu Real Club España nel que xugó n'aquella dómina'l míticu delanteru Lángara enantes de tornar al Real Uviéu. En temporada regular dambos equipos quedaríen empataos na tabla xeneral polo que se tuvo que xugar un desempate que dio como resultáu un trunfu de 4-1 del Asturies sobro l'España, dando asina al primer campeón del fútbol mexicanu profesional. L'equipu yera dirixíu pol austriacu Ernesto Pauler. Amás de ostentar l'honor de ser el primer campeón profesional de México, l'Asturies guarda un record nes sos vitrines, y ye'l de ser el mayor ganador de torneos de Copa hasta anguaño, con 8 títulos.
El Centru Asturianu de México naz el 7 de febreru de 1918, cuando un grupu d'asturianos, encabezaos por José Menéndez Aleu, Ángel H. Díaz y Antonio Martínez Cuétara axuntárase pa fundar el club na Ciudá de México.
La idea principal pa la creación del Club, foi faer un equipu de fútbol qu'unificara a tolos asturianos qu'emigraren d'Asturies a México, ye asina que l'equipu empecipia la so participación n'actividaes deportives nel mesmu añu de la so fundación en 1918. Nos últimos años de la década de los 30 l'Asturies FC representaría'l sentimientu antifascista de la mayoría de los exiliaos del estáu español en Méxicu. 
A mediaos de xunetu de 1918, l'equipu intenta entrar a la Lliga Amateur que nesi entós yera xugada namái por equipos de la Ciudá de México y conocíase-y como "Lliga Mexicana Amateur d'Asociación Foot-Ball". La lliga pidió-y xugar trés partíos contra rivales pertenecientes a l'Asociación; pa ello l'Asturies xugó escontra'l Germania, l'América y el Tigres de México. Llograría vencer al Germania 3-0 y al Tigres 1-0, ente que col América empató a 3, sicasí la so solicitú foi refugada, polo que'l club decide formar la so propia lliga llamada "Unión Nacional de Association Foot-Ball".
La lliga xuégase nel campu Asturies construyíu en Paséu de la Reforma, na Ciudá de México. Dexábase'l pasu de baldre p'asistir a los partíos lo qu'afectó a los partíos de la Lliga Mexicana, polo que decidieron finalmente l'aceptar al club na temporada 1919. En 1920 contrátase como director téunicu al escocés Gerald Brown, y l'equipu llogra ganar la so primer copa, la Copa Cuadonga. Pa 1921, l'equipu de fútbol de lliga profesional queda como sección deportiva del Centru Asturianu.
Esti equipu llogró trunfos tan importantes como la Copa Centenariu de 1921, y sedría Campeón de Lliga y de Copa en bien de veces, lo mesmo a nivel Amateur como a nivel Profesional. Al Asturies conocióse-y como l'equipu de "La Casona"; foi bautizáu asina porque la so sede, que s'atopaba na esquina de Orizaba y Puebla na Colonia Roma, yera una casona pimpana.
El 1 de marzu de 1936, siendo presidente José Díaz Bernardo, inaugúrase'l Campu Asturies, depués "Parque Asturies". Con un partíu ente l'Asturies y el Botafogo de Brasil. Esti estadiu, con capacidá pa 25,000 espectadores, marcó toa una dómina nel deporte en México. Construyóse na güei llamada Calzada de Chabacano.
El Parque Asturies yera un complexu deportivu que cuntaba con trés campos de fútbol, seis canches de voleibol, trés con forga de madera y trés con tarmac, banzáu olímpicu y fuesa de clavaos, cuatro boleres, doce meses de tenis (10 de magre y 2 sintétiques), seis frontones, cuatro canches de squash, tres gimnasio, tres canches de basquetbol, trés restoranes, meses de boliche, sales tipu cine y estenses árees verdes. Celebraba delles fiestes al añu, ente elles les conocíes como Romeríes, de Cuadonga, en septiembre, del Sociu (la más grande), n'ochobre y la Jira Asturiana n'abril.
El 29 de marzu de 1939, nun alcuentru bien importante ente'l Necaxa y el local Asturies, les graes de madera del inmueble fueron amburaes por aficionaos necaxistes por cuenta del son enfadu énte un erru arbitral en contra de l'equipu roxiblancu; les llapaes arrobináronse, dexando al estadiu en povisa.
Data: Domingu 1 de marzu de 1936
Árbitru: A. Fernández
Resultáu: Asturies FC 4 - Botafogo 2
Goles: Ruiz 30', 79'; Frade 67', Argüelles 86' (Asturies) / Leite 49' y 59' (Botafogo)
ASTURIES FC: Alfonso Riestra; Benjamín Alonso y José Ramón Ballina; Baca, Sergio Alonso y Justo Sansebastián; Fernando García Frade, Francisco Argüelles, Efraín Ruiz, Donato Alonso y Antonio Huitt.
BOTAFOGO: Aymoré Morera; Otacilio y A. López Concado "Ñariz"; Alphonso de Silva "Alfonsinho", Zeccone "Martim" Silveira y Heitor Canale; Russo, Leónidas da Xibla, Carvalho Leite, Alvaro y Rodolfo Barteczko "Patesko".
Arcu iris llunar
Un arcu iris llunar (tamién conocíu como arcu iris blancu o, cenciellamente, arcu llunar) ye un arcu la vieya qu'asocede pola refraición de la lluz, nesti casu llunar, sobre una agua o nublina nocherniega. Los arcos iris llunares son relativamente tenues, por cuenta de la escasa cantidá de lluz que llega dende la Lluna. Como los arcos iris, los arcos llunares atópense siempres nel llau opuestu del cielu dende'l que llega la lluz de la lluna.
Les meyores condiciones por que se produza un arcu iris llunar son: 
Ye difícil estremar los colores nun arcu iris llunar porque la lluz ye xeneralmente demasiáu débil pa escitar los conos receptores de colores del güeyu. Sicasí, les cámares fotográfiques sí son capaces de captar los distintos colores.
Gustave Flaubert
Gustave Flaubert (Ruan, Francia, 12 d'avientu de 1821 – Croisset, 8 de mayu de 1880) foi un novelista francés, consideráu uno d'os más importantes de los novelistas en francés. Fundador d'o Naturalismo, ye un elementu clave de la historia de la lliteratura del so país y de la del S.XIX. Le obres más conoscide yeren "Madame Bovary".
Arcu iris de borrina
Un arcu iris de borrina ye paecíu a un arcu la vieya, pero debíu al tamañu diminutu de les gotes d'agua que causen la borrina, menores de 0,05 mm, los arcos iris de borrina tienen colores bien débiles, un cantu esterior colloráu y un interior azuláu. En dellos casos cuando les gotitas son bien pequeñes paez blancu. Un arcu iris de borrina puede vese en nubes, típicamente dende un avión mirando hacia baxo y entós llámase "arcu iris de nube".
Cuando les gotes que lu formen tienen toes casi'l mesmu tamañu l'arcu iris de borrina puede tener múltiples aníos internos, supernumerarios, que tán bien fuertemente coloriaos más que l'arcu iris principal.
La falta de colores del arcu iris de borrina ye la resultancia de les más pequeñes gotes d'agua... tan pequeñes que la llargor d'onda de la lluz faise importante. La difraición aborrona los colores que se crearíen con gotes d'agua de arcu iris más grandes.
Un arcu iris de borrina puede vese na mesma direición qu'un arcu la vieya, asina'l sol taría detrás de la cabeza del observador y la direición de la vista taría escontra un bancu de borrina (que puede nun estremase en direiciones alloñaes del arcu iris en sí). La so radio esterior ye llixeramente menor qu'el d'un arcu la vieya.
Aeropuertu de Da Nang
L'Aeropuertu de Da Nang o Sân bay quốc tế Đà Nẵng, allúgase a 2 km de la ciudá de Da Nang, nel Nam Trung Bo, Vietnam. Les sos coordenaes son 16°02′38″N, 108°11′58″ O.
L'aeropuertu ye ún de los más antiguos de Vietnam pol so caráuter militar, pero no referente a la so faceta comercial creóse en 2012 pola aición del Consorciu del Aeropuertu de Da Nang, una sociedá conformada por alministraciones públiquues lleonesas y escomenzó'l so usu nel añu siguiente.
Anguaño nesti aeropuertu operen namái dos compañíes aérees rexonales, Vietnam Airlines aerollínia llionesa.
Antes del Presente
Enantes del Presente (abreviáu munches veces coles sigles AP, y tamién BP, pola espresión inglesa "Before Present") ye una escala de tiempu usada n'arqueoloxía, xeoloxía y otres disciplines científiques pa especificar cuando pasó un eventu nel pasáu. 
Foi creada pa tentar d'acabar cola multiplicidá de calendarios que hai pa referise a les feches del pasáu. A principios de 1954 los metrólogos establecieron l'añu 1950 del calendariu gregorianu como l'añu d'orixe arbitrariu de la escala temporal que se diba usar na datación por radiocarbonu, usando muestres de referencia de 1950 d'ácidu oxálicu. Asina, 1500 AP significa 1.500 años menos que 1950, esto ye l' añu 1450.
La espresión inglesa, magar que col mesmu significáu, ye interpretada delles veces como "Before Physics". Esto ye, primero que les pruebes feches con armas nucleares alteraran artificialmente la proporción de los isótopos de carbonu na atmósfera.
Marqués de Sade
Donatien-Alphonse-François de Sade, más conocíu como Marqués de Sade (París, 2 de xunetu de 1740 – Saint-Maurice, 2 d'avientu de 1814) foi un escritor,filósofu y políticu francés que figura como ún de los principales representantes del Llibertinismu y de la Ilustración. Ye conocíu poles sos obres y polos sos antihéroes, protagonistes de les más aberrantes violaciones y de disertaciones. 
Primer ministru del Líbanu
Esta ye la llista de los primeros ministros del Líbanu hasta'l presente. 
Zhuanganu
El Zhuanganu(Chinu: 壯語/壮语; Pinyin: Zhuàngyǔ) ye una llingua Zhuang, y ye una llingua de la familia d'idiomes sinotibetanos, con más de 18 millones de falantes.
Alcuéntrase na rexón autónoma zhuang de Guangxi, y ye Idioma oficial en Guangxi, la municipalidá de Yunnan, el sur de Guangdong y en pequeñes partes de Guizhou, Hunan y Vietnam.
Guangxi
Guangxi (lléase Kuáng-Sí), oficialmente Rexón autónoma Zhuang de Guangxi (; zhuang: Gvangjsih Bouxcuengh Swcigih) ye una de los cinco rexones autónomes que, xuntu colos ventidós provincies, cuatro conceyos y dos rexones alministratives especiales, conformen la República Popular China (les rexones autónomes caracterizar por tar acomuñaes a grupos étnicos minoritarios). La so capital ye Nanning. 
Tien una superficie de 237 000 km² y una población de 46 millones de persones (2003). Parte con Yunnan al oeste, Guizhou al norte, al nordés con Hunan, al sudeste con Guangdong y con Vietnam al sudoeste.
Guangxi entró a formar parte de la China unificada nel añu 214 a. C. Sufrió invasiones per parte del exércitu de Vietnam nos sieglos XI y XV anque rápido foi reconquistada poles tropes chines.
Nel sieglu XIX, establecer na rexón el Reinu Celestial Taiping, un movimientu políticu formáu por llabradores descontentos, fundáu por Hong Xiuquan. La rebelión d'el llabradores estender por otres rexones y caltuvo en xaque al exércitu imperial hasta 1864.
La calificación de rexón autónoma concedióse-y yá que la etnia mayoritaria en Guangxi ye la de los Zhuang. Un 90% de los miembros d'esta etnia viven na rexón. Esta calificación dexa a los habitantes de la zona nun tar suxetos a delles lleis, como la del control de natalidá y favorez la promoción de la llingua y la cultura de les etnies minoritaries.
Guangxi ta estremada en 14 ciudaes prefecturas, 56 condaos, 34 distritos, 20 condaos autónomos étnicos y 7 ciudaes condáu. Los catorce ciudaes prefecturas recoyer na tabla que sigue.
Nanning
Nanning(Chinu: 南寧/南宁; Pinyin: Nánníng; Zhuanganu:Namzningz) ye la capital de Guangxi en China. Llenda al norte con Hengxian, con Masan, con Binyang, con Longan y con Shanglin, y al oeste con Wuming. Tien una población estimada de 6.661.600 d'habitantes (en 2010).
Fidel Díaz Gutiérrez
Fidel Díaz Gutiérrez (L'Agüeria Carrocera, Samartín del Rei Aurelio, 26 de setiembre de 1926) ye un cantante asturianu de tonada.
A los quince años entamó a participar nos concursos de canción asturiana y nes romerías que teníen llugar a lo llargo del Principáu. Presentóse en dos ocasiones al concursu entamáu pol diariu Región, aunque nun llegaría a algamar ningún premiu, lo que lu llevaría a nun presentase más.
Una vez xubiláu marcharía a vivir a Torrevieja (Alicante)
Grabaría un buen númberu de cantares, destacando ente ellos: "Yá florecen los pumares", "Les cuatro Poles", "A la salida del Sella", "Llamástime llabraor", …
Universidá Niccolò Cusano
La Universidá Niccolò Cusano ye universidá foi fundada en Roma, Italia, en 2006, por Stefano Bandecchi . Cuenta 10.107 estudiantes (2012).
Escuela de Bagui
La Escuela de Bagui ( Guangxi, tamién nomada Bagui) ye una escuela zhuangoloxía, foi fundada polos historiadores chinos Huang Xianfan en 1953, mientres ellos enseñaben na Universidá Normal de Guangxi. El trabayu de HuangXianfan definió una “primera xeneración” na historiografía de los Zhuang, que resultó mui influyente a lo llargo de los años 50 del sieglu XX. Huang innovó nel campu de la antropoloxía al inxertar, na esplicación de los fechos históricos, les "zhuangoloxía". Ente les sos obres cabe destacar El Historia de Zhuang, espublizada en 1957 y ye una obra d'un marcadísimu nacionalismu. 
La escuela de Bagui caracterizase en rasgos xenerales por desendolcar una zhuangoloxía na que s'incorporen otres ciencies sociales como la xeografía, la socioloxía, la economía, la sicoloxía social y la antropoloxía, ente otres.
Zhuangoloxía
La zhuangoloxía (Chinu: 壯學/壮学; Pinyin: Zhuàngxué; Zhuanganu: Cuenghhag) ye logos conocimientu que se dedica al estudiu conocimientu del ser zhuang, y ye la ciencia social qu'estudia toles dimensiones del ser zhuang de forma asemeyada a la antropoloxía y la historiografía, pero holísticamente. Cimeramente enfocada dende la historia, la sociedá y la cultura de Zhuang per aciu del métodu etnográficu, socioloxícu, llingüísticu, sicoloxícu y arqueoloxícu.
La zhuangoloxía naz col estudiu científicu de la historia. Anguaño la zhuangoloxía ye, según Huang Xianfan(1899-1982), "La Historia de Zhuang".
La creación de la zhuangoloxía como disciplina ta asociada a los nomes d' Huang Xianfan, Huang Zengqing, Ban Xiouwen, Zhang Yiming, Lan Hongen, Wei Qilin, Ou Yang Ruoxiou y Zhou Zuoqiou.
Kiko da Silva
Francisco Javier Da Silva Irago, (Vigo, Galicia, 1979) ye un ilustrador y dibuxante gallegu de cómic, meyor conocíu col nome de Kiko da Silva. Nel 2012, fundó la primera Escuela Profesional de ilustación y cómic de Galicia llamada O Garaxe Hermético.
Hunan
Hunan (chinu: 湖南, pinyin: Húnán,pronunciáu ) ye una de los ventidós provincies que, xuntu colos cinco rexones autónomes, cuatro conceyos y dos rexones alministratives especiales, conformen la República Popular China. La so capital ye Changshá; otres ciudaes importantes son Xiangtan, Zhuzhou, Hengyang, Liuyang y Shaoyang.
La provincia llinda al norte con Hubei, Jiangxi al este, Guangdong al sur, Guangxi al sudoeste, Guizhou al oeste y con Chongqing al noroeste. La so estensión ye de 210 000 km² con una población (2003) de más de 70 millones d'habitantes. 
Hunan ye la provincia na que nació Mao Zedong polo que sofitó la Revolución Cultural ente 1966 y 1976. Tardó más qu'otres provincies n'adoptar les reformes implementaes por Deng Xiaoping nos años que siguieron a la muerte de Mao en 1976.
La provincia cunta con abondoses mines de carbón. La estracción d'esti mineral ye unu de los principales recursos económicos de la zona. La rexón ye tamién unu de los principales centros de producción de antimoniu del país. Tocantes a l'agricultura, el cultivu principal ye'l del arroz anque tamién esisten importantes plantíos de té. El clima ye subtropical, con iviernos bien húmedos. La temperatura medio en xineru ye de 3-8º C ente que la media nel mes de xunetu ye de 27-30º C.
La mayoritaria etnia etnia han Han (suponen casi'l 90% de la población de la provincia) convive en Hunan con otres 40 etnies, ente les que destaquen los Miao y los Tujia. Les etnies minoritaries habiten básicamente nel oeste, este y sur de la provincia.
Guizhou
Guizhou (lléase Kúei-Zhóu; ) ye una de los ventidós provincies que, xuntu colos cinco rexones autónomes, cuatro conceyos y dos rexones alministratives especiales, conformen la República Popular China. La so capital ye Guiyang; otres ciudaes importantes son Zunyi, Anshun y Duyun.
Tien una población de 39 millones d'habitantes (2004). El so territoriu ocupa una superficie de 174.000 km², que pa efectos comparativos ye similar a la de Uruguai.
Llinda, al norte, col conceyu de Chongqing; al este, cola provincia de Hunan; al sur, cola Rexón Autónoma Zhuang de Guangxi; al oeste, cola provincia de Yunnan; y, al noroeste, cola provincia de Sichuan.
Ye una de les rexones más probes de China y una de les más lluvioses: 270 díes d'agua al añu. Un 60% de la población ye analfabeta y una tercer parte de los sos pueblos nun disponen de comunicación per carretera.
La provincia foi conquistada pola dinastía Han que la dexó totalmente escaecida dáu lo difícil que resultaba l'accesu a la zona y los pocos recursos naturales de los que dispon. Foi la dinastía Ming la que s'encargó d'ocupala y de treslladar dalgunos de los edificios alministrativos a la provincia.
Ta poblada por diversu etnies ente les que destaquen los Miao y los Buyei. Tamién hai miembros de les etnies Yi, Dong y Shui. Los miembros de les 49 minoríes étniques presentes na rexón representen un 37% de la población total.
Guizhou ta entamáu en 6 ciudaes prefectura y 3 prefecturas autónomes:
Federico Mayor Zaragoza
Federico Mayor Zaragoza (Barcelona, 27 de xineru de 1934) ye un altu funcionariu internacional español. Foi Direutor Xeneral de la Unesco ente 1987 y 1999. 
Mayor Zaragoza ye doctor en Farmacia pola Universidá Complutense de Madrid (1958). Empecipió la so carrera profesional nel mundu académicu, algamando'l puestu de Catedráticu de Bioquímica de la facultá de Farmacia de la Universidá de Granada en 1963, y de Rector de dicha Universidá ente 1968 y 1972. Esi mesmu añu llogró la Cátedra de Bioquímica de la Universidá Autónoma de Madrid, cargu qu'ocupó fasta 2004. Foi nomáu Vicepresidente del Conseyu Supremu d'Investigaciones Científiques (CSIC) en 1971 y darréu Presidente en Funciones (1972-1973). Cofundador en 1974 del Centru de Bioloxía Molecular "Severo Ochoa" (CBM), y direutor del mesmu fasta 1978.
Desempeñó cargos políticos: Subsecretariu d'Educación y Ciencia del gobiernu español 1974-1975, presidíu pol Xeneral Franco, diputáu nel Parllamentu d'España (1977-1978) por XCD, yá na transición política, conseyeru del presidente del gobiernu (1977-1978), ministru d'Educación y Ciencia (1981-1982) y diputáu nel Parllamentu Européu (1987).
En 1978 foi nomáu Direutor Xeneral Axuntu de la Unesco, puestu que desempeñó fasta'l so regresu a España en 1981.
En 1987, la 24ª Conferencia Xeneral de la UNESCO escoyólu como Direutor Xeneral, cargu nel que permaneció fasta 1999.
Dende l'añu 2000 preside la Fundación pa una Cultura de Paz. Ye Presidente del Conseyu Científicu de la Fundación Ramón Areces dende 1993. En 2005 foi designáu copresidente del Grupu d'Altu Nivel pa l'Alianza de Civilizaciones, pol el Secretariu Xeneral de les Naciones Xuníes. En xunu de 2008 foi nomáu Presidente del Conseyu Direutivu de l'Axencia de Noticies Inter Press Service (IPS). Anguaño, preside la Comisión Internacional escontra la Pena de muerte, nomáu pol Gobiernu español n'ochobre de 2010.
Ye miembru de múltiples organizaciones, academies y asociaciones nacionales ya internacionales, ente otres: Sociedá Española de Bioquímica (1964) de la que foi presidente (1970-1974), Asociación Americana pal Fomentu de la Ciencia (1965), Sociedá de Bioquímica del Reinu Xuníu (1966), Real Academia Nacional de Farmacia (1975), Club de Roma (1981), Real Academia de Belles Artes de San Fernando (1994), Academia China de Ciencies (1994), Academia Rusa de Ciencies (1999), Real Academia Nacional de Medicina (2002) y de l'Academia Europea de Ciencies y Artes.
Recibió condecoraciones y distinciones de distintos países y foi nomáu Doctor Honoris Causa por numberoses universidaes nacionales ya internacionales.
Nel 2007 foi premiáu cola reconocencia Madre Terra de los Premios ONES Mediterránia pola so trayeutoria na llucha pola igualdá, la xusticia social y mediu ambiental.
Nel Conseyu de Gobiernu de la Xunta d'Andalucía celebráu'l 19 de febreru de 2008 foi nomáu Fíu Predileutu de la comunidá. Recibe esta condecoración nun actu celebráu'l 28 de febreru del mesmu añu nel Teatru de la Maestranza de Sevilla, dientro de los actos del Día d'Andalucía.
Alianza de Civilizaciones
La Alianza de Civilizaciones ye'l nome del programa adoptáu poles Naciones Xuníes el 26 d'abril de 2007 so la Secretaría Xeneral de Ban Ki-moon, col nomamientu de Jorge Sampaio como Altu Representante de les Naciones Xuníes na Alianza de les Civilizaciones. La see central de la organización ta allugada en Nueva York.
Pléyades (astronomía)
Les Pléyades o Siete Hermanes (tamién nomaes Messier oxetu 45 o M45) ye un cúmulu abiertu d'estrelles formáu por alredor de mil estrelles calientes del tipu B asitiaes na constelación de Tauru, a unos 400 años-lluz del nuesu planeta. Ye ún de los cúmulos más averaos a la Tierra, y el más visible a simple vista nuna nueche estrellada. El so nome vién-y de la mitoloxía griega.
El cúmulu ta domináu por estrelles azules calientes y enforma lluminoses que tienen formáose nos caberos 100 millones d'años. El polvu estelar que forma una nebulosa alredor de les estrelles más brillantes pensábase que se formara cuando'l cúmulu (d'ehí l'otru nome del grupu, conocíu como nebulosa de la estrella Maia), pero agora persábese que ye polvu ensin rellación con elles y que yá taba nel llugar del espaciu interestelar que ta percorriendo'l cúmulu agora. Les simulaciones por ordenador permiten aldovinar que les estrelles debieron de formase a partir d'una configuración compacta, como la nebulosa d'Orión. Los astrónomos predicen tamién que'l cúmulu ha sobrevivir unos 250 millones d'años más, y que dempués dispersarase por culpa les interacciones gravitacionales colos astros de la so rodiada.
Asturiana Mining Company
L'Asturiana Mining Company naz en 1998 de la mano del músicu/productor/promotor Michael Lee Wolfe. Los sos arreglos musicales y la presencia del gaiteru y cantante Berto Varillas van acabar formando parte de les señes d'identidá de la formación. 
El resultáu de la búsqueda d'un camín ente'l folclor de los blues y la fecunda tradición asturiana, queda reflexada nel CD "Patrimoniu", que sal nel añu 2000 y ye considerada una de les meyores grabaciones del movimientu folk. La voz y la gaita de Berto Varillas, premiu Macallan del añu 1988 nel Festival Intercéltico de Lorient, y la percusión de Manuel Cordero, conviértense nuna seña d'identidá de la formación. Aína la banda viaxa a festivales y son reconocíos como ún de los grupos más identificativos d'Asturies.
Pero AMC noun ye namás una banda sinon tamién un taller d'idees y d'aprendizaxe del que surden varios proxectos nos que la música asturiana fúndese con otres tradiciones ya idees orixinales. En 2002 cuatro miembros de AMC saquen el CD "Tradición", baxo'l nome d'Ástura, dexando la puerta abierta a nuevos proxectos al traviés d'una formación de bandina tradicional. 
En 2004 AMC pon música al espectáculu "Nel Camín", basáu en temes asturianos relacionaos col Camín de Santiagu, nel que collaboren cantadores de tonada asturiana como Liliana Castañón, Urbano Prieto y Anabel Santiago. D'esti espectáculu lleguen a facese 25 representaciones per tola xeografía asturiana. Dellos de los temes que lu integraben fueron grabaos posteriormente por Anabel Santiago y pola propia Asturiana Mining Company.
A partir d'esti momentu iníciase la collaboración con Anabel Santiago, a la que AMC va acompañar durante cinco años. El frutu d'esta collaboración son tres grabaciones: "Anabel Santiago canta a Diamantina Rodríguez", consideráu pola crítica ún de los meyores discos de canción asturiana de la década; "Torner", acercando al gran públicu la belleza y diversidá del so "Cancionero"; y "Desnuda", nel qu'Anabel Santiago ofrecía la so vertiente más pop. 
El trabayu "Torner" acabó convirtiéndose nun espectáculu del mesmu títulu y que, como ya sucediera con "Nel Camín", llevóse per toa Asturias y diverses localidaes d'España. Colos años, esti trabayu acabó por convertise nuna cita obligada de la música folk asturiana y na meyor referencia del folk sobre la obra del músicu y folklorista Eduardo Martínez Torner.
Tien de destacase, igualmente, la collaboración de l'Asturiana Mining Company nes películes "Pídele cuentas al Rey", de la qu'esiste CD de la so banda sonora, y "Cenizas del Cielo", dambes del director José Antonio Quiros. 
2011 arrancó con una actuación estelar de l'Asturiana Mining Company como soporte musical de tola gala de Nueche Vieya en TPA, que vieron en Asturies más de cien mil espectadores, dientro del programa SONES, el de mayor audiencia de la televisión autonómica. 
El títulu del so últimu trabayu ye "Sones por Berto Velasco", en memoria del más importante luthier de gaites asturianes y padre del cantante Berto Varillas. La so canción "Si nun conoces Val.louta" resultó ganadora del Premiu al Meyor Cantar, na edición del añu 2012, convocáu pola Conseyería d'Educación, Cultura y Deporte del Principáu d'Asturies. La canción, compuesta por Macu González básase nel ritmu tradicional del "son d'arriba". Esta mesma canción recibió'l Premiu del Públicu del festival Liet International de 2012. Y el grupu el Premiu de la Crítica RPA al Meyor Grupu del Añu 2012.
Viḷḷamor
Viḷḷamor ye una aldea de la parroquia de Las Morteras nel conceyu asturianu de Somiedu. Ta allugáu a una altitú de 940 m y a 14,2 km de La Pola.
L'aldea alcuéntrase nun entornu domináu por praderíes y brañes como La Coḷḷada o Meirel, concretamente al fondu del valle subsidiariu de la parroquia de Las Morteras, ente los regueiros de Viḷḷarín y Orderias y baxo'l Cantu La Ḷḷampaza. L'accesu al llugar faise per un esvíu de quilómetru y mediu, que se toma na carretera AS-265, ente les llocalidaes de Las Morteras y Orderias. Históricamente ye un llugar abegosu y, asina, el Diccionariu Xeográficu Universal de 1832 definíalu como ""escabrosu y sombríu"".
L'edificiu más rescampláu ye la Ermita de la Virxe de la O (La Nuesa Señora de la Espectación) que consta de pórticu a los pies, amás d'un campanariu pequeñu en piedra coronáu por una cruz del mesmu material. Per otru llau presenta bien d'edificios que nun sufrieron alteriadures constructives y amuesen les tradicionales paredes feches en piedra colorao como llamen a l'arenisca colorao emplegada de forma preferente na construcción de les cases. Delles amuesen la reconocible forma semicircular de los fornos de piedra, que sobresalen na planta.
Amás, podemos nomar lo que vien darréu: 
La fiesta llocal venía celebrándose tradicionalmente nel mes d'ochobre, cuando la mocedá del llugar allegábase hasta la Viesca d'El Toral pa recoyer rames de texu pa orniar la capiella, sicasí, en feches recientes ésta treslladose al mes de xunetu p'atrayer más asistentes y onde amás de delles actividaes lúdiques saquen en procesión la imaxe de la Virxe.
El censu del Institutu Nacional d'Estadística de 2014 rexistró una población de 29 habitantes de los que 16 son homes y 9 muyeres repartíos nun total de 13 viviendes lo que lu convierte nel que más habitantes tien censaos na parroquia. Sicasí, daes les difíciles condiciones climátiques que carez namái un vecín permanez de siguío en Viḷḷamor. La evolución demográfica de los últimos años ye la que vien darréu:
Castiellu de Peña Manil
El Castiellu de Peña Manil, anguaño en ruines, ta asitiáu na zona oriental de Asturies, nel conceyu de Cangues d'Onís.
Esti castiellu taba asitiáu na peña del mesmu nome que ta asitiada cerca del pueblu de Cebia na parroquia de Llabra.
En 1906 Hermilio Alcalde del Ríu prehistoriador y académicu de la hestoria, realiza la primera exacavación del xacimientu, na qu'atopa fragmentos de cerámica. Tres diversos estudios esti historiador xulga'l llugar como un asentamientu de principios de la Reconquista, yá que dende esa posición ve una amplia zona.
Estudios posteriores indiquen qu'esti asentamientu pudo tar nel mesmu llugar n'ónde esistía un castru.
La boca puerca
Con La boca puerca (Premiu de Narraciones Trabe 2007), Pablo Antón Marín Estrada vuelve al formatu espresivu de la novela breve –qu’entamara abenayá en Los caminos ensin fin (2000)– pa trazar una crónica desenfadada de los años d’aprendizaxe d’un nenu nel marcu real de la Transición nun llugar de la cuenca minera. La memoria hestórica y l’alcordanza fantasiosa del personaxe narrador mécense nel últimu trabayu del autor llangreanu tracamundiando l’orde natural de les coses dende la emoción y la irreverencia al tiempu de los díes inocentes.
Dalías (Almería)
Dalías ye un conceyu español de la provincia d'Almería y la comunidá autónoma d'Andalucía, na comarca del Poniente Almeriense y a 42 km de la capital de la provincia, Almería. Tien una parroquia allugada al norte nomada Celín.
Alcolea (Almería)
Alcolea ye un conceyu español de la provincia d'Almería, asitiáu na comarca de l' Alpujarra Almeriense y allúgase a 68 km de la capital de la provincia Almería. La so población nel añu 2011 yera de 916 habitantes (INE).
Dientro'l municipiu encuéntrense amás la capital Alcolea, les llocalidades de Darrícal y Lucainena. Dambes formaron parte del municipiu de Darrícal que incorporárese al d'Alcolea nel 1997.
Los oríxenes de la llocalidá entamen na época musulmana onde llamábase Alcolaya y foi población de calter militar que contaba con cinco barrios coles sos correspondientes mezquites y rábites, inda que dellos historiadores asitien los sos oríxenes na época romana debíu al so sistema de regadíu y al afayamientu de pieces arqueolóxiques d'aquélli tiempu.
Les folixes patronales son el 4 de setiembre n'honor a Santa Rosa de Viterbo, patrona de la población, nes citaes feches celébrase la folixa mayor de la población. Y el 20 de xineru, San Sebastián, patrón de la población.
Los platos típicos más importantes son "«las migas»" (migues), "«gachas»", "«choto al ajillo»" y na repostería son de destacar les famoses "«hojuelas»".
Castala
Castala (pronunciau como "/käs'tälä/" en pronunciación llocal "/kæʔˈtʰälä/") ye una parroquia de Berja (Almería) allugada a unos 6 quilómetros al norte'l municipiu, en plena Sierra de Gádor. Ñació alrodiu la fonte col mesmu nome y otra más pequeña, nomada El Santo. 
Esta pedanía ye la Castela romana, que dellos traten d'identificar con un núcleu mozárabe qu'esistió mientres too'l periodu musulmán. La tradición atribúi que fue equí onde San Tesifón residió como obispu de la diócesis de Vergi. Non se repobló nel siglu XVI inda que siguió siendo un área de faciendes fasta espoxigar no cabero'l sieglu XVIII gracies a la esplotación de les mines de plomu. Cuenta con una ilesia del sieglu XVIII (advocación de San Tesifón) y tien 68 habitantes dixebraos en dos barrios, un altu y otru baxu.
Según la tradición, foi en Castala onde San Tesifón, unu de los Siete Varones Apostólicos unviaos por San Pedro xuntu a Santiago'l Mayor pa evanxelizar la península Ibérica, moró como obispu de la diócesis de l'antigua Vergi. Foi repoblada nel sieglu XVI.
El Parque Periurbano de Castala ye un espaciu natural español asitiáu nel términu municipal de Berja, na provincia d'Almería (Andalucía, España) y protexíu so esa figura xurídica dende'l 2 de xunetu de 2000. Ta nes faldes de la Sierra de Gádor.
L'actual parque foi nel so orixe un viveru dependiente de Patrimoniu Forestal del Estáu. La vexetación predominante correspuende al pinu carrasco, perfectamente afechu al clima de la zona, y ente la fauna destaquen aves forestales como'l xilgueru ("Carduelis carduelis"), la pega ("Pica pica") o'l gorrión común ("Passer domesticus"). Dende el so mirador acolumbra otra espaciu natural protexíu, la reserva natural de la albufera d' Adra.
Pela redolada destaquen les paraxes de la rambla Julbina o regueru de Celín, el patrimoniu industrial de la fundición del Peñón de Castala y l'hestóricu artísticu de la barriada homónima y de Berja.
Celín
Celín ye una parroquia española de la provincia d'Almería y la comunidá autónoma d'Andalucía perteneciente al conceyu de Dalías (Almería). La so población en 2010 yera de 450 habitantes.
La llocalidá cuenta con dellos monumentos árabes como los Baños de la Reina o la ermita de Al-Hizam. 
Iniciativa pol Asturianu nes ondes
Iniciativa pol Asturianu nes ondes ye un programa de radio d'Iniciativa pol Asturianu onde cada mes puen sentise entrevistes con miembros de la organización y persones d'otros ámbitos rellacionaos col idioma asturianu. Ente los entrevistaos rescamplen: Ana Cano, Xosé Antón González Riaño, l'Asociación de Trabayadores pola Normalización Llingüística y direutivos de l'asociación como: Inaciu Galán, Vítor Suárez y Denis Soria.
Ta dirixíu pol periodista Samuel Gradín y emítese nes emisores: Radio Sele, Radio Ujo, AllerFM, Radio L.lena, Radio Kras, Radio Noreña, Radio Nava, Radio Alma y al traviés d'internet n'Ivoox y Youtube.
Xosé Antón González Riaño
Xosé Antón González Riaño (Viella, Siero 1956) ye maestru, pedagogu y Profesor Titular de la Universidá d'Uviéu, institución na que se doctoró en 1993 con una tesis sobre la interferencia llingüística escolar ente l'asturianu y el castellanu -investigación qu'algamó'l Premiu Estraordinariu de Doctoráu-, anguaño imparte docencia nel Departamentu de Ciencies de la Educación y ye Presidente de l'Academia de la Llingua Asturiana dende'l 23 de xunu de 2017.
La so especialización docente ya investigadora xira al rodiu de la metodoloxía de la enseñanza de les llingües, el billingüismu escolar, los aspeutos sociollingüísticos y socioeducativos arreyaos a la presencia escolar de les llingües, les rellaciones ente la enseñanza llingüística y la interculturalidá, les condiciones deprendizax de les llingües minoritaries (con especial procuru na situación del asturianu), ente otres. Acordies con esti enclín investigador, dirixó hasta agora seis tesis doctorales que, en tolos casos, fueron calificaes cola máxima puntuación.
Miembru de númberu de l'Academia de la Llingua Asturiana dende 1987, foi Vicepresidente de la institución y responsable del programa de formación de la mesma, dirixendo la UABRA. Al empar, foi l'entamador y direutor de la coleición académica "Estaya Pedagóxica", onde s'espublizaron 20 volúmenes rellacionaos con anovaciones didáutiques pa la enseñanza del asturianu nos centros educativos. Ye autor d'un centenar de publicaciones científiques (ente llibros, capítulos, artículos y actes de congresos). Dalgunes de les sos aportaciones espublizáronse en revistes d'impautu nel ámbitu internacional (Francia, Reinu Xuníu y Estaos Xuníos, ente otros países). En 2005 el Ministeriu d'Educación y Ciencia d'España concedió-y, xunto cola Dra. María Louzao, el Premiu Nacional d'Investigación Educativa.
Mo Yan
Mo Yan () (Gaomi, Shandong, 17 de febreru de 1955), seudónimu de Guan Moye que significa "nun fales", ye un escritor chinu, Premiu Nobel de Lliteratura 2012. 
Nació na provincia de Shandong, nuna familia de campesinos. Dexó la escuela demientres la Revolución Cultural pa trabayar nuna fábrica de petroleu. Alistóse nel Exército Popular de Lliberación, les actuales fuerces armaes del so país, a los venti años, y entamó a escribir siendo tovía soldáu. 
En 1981 asoleyó la so primer novela, "Lluvia nuna nueche de primavera". En 1984 algamó un puestu na Escuela d'Arte y Lliteratura del Exército, lo que-y permitió dedicar más tiempu a escribir. L'éxitu llegó-y coles sos noveles "El rábanu tresparente" y, sobre manera, "El sorgo colloráu" (1987). En 1996 publicó "Grandes pechos amplios cadriles", onde cuasi un sieglu d'historia de China ye vistu a través de los gueyos d’una muyer. Esti llibru foi prohibíu poles autoridaes de Pekín.
N'Occidente ye conocíu principalmente pola adaptación cinematográfica d'una de les sos noveles, que, col títulu de "Sorgo colloráu", rodó'l director Zhang Yimou. 
N'ocasiones foi comparáu con Franz Kafka. y les sos obres fueron traducíes a numberoses llingües.
La so consagración mundial definitiva llegó-y el 11 d'ochobre de 2012, al ser galardoáu col Premiu Nobel de Lliteratura. 
Mo Yan asoleyó en chinu numberosos relatos y noveles. Delles de les noveles de Mo Yan fueron llevaes al cine.
Centro San Ignacio
El Centro San Ignacio ye un complexu arquitectónicu venezolanu d'usu mistu, pa comercios y oficines, inauguráu en septiembre de 1998 y ganador de la reconocencia a l'arquitectura contemporanea llatinoamericana nos premios "Mies van der Rohe" d'esi mesmu añu. Alcuéntrase allugáu en La Castellana, conceyu Chacao de Caraques, Venezuela. La so construcción llevar a cabu sobre los campos deportivos axacentes al colexu xesuita del mesmu nome, ente empiezos de 1993 y finales de 1998. A partir del añu 2002 empezó a ser alministráu pol "Fondo de Valores Inmobiliarios". 
Xuegos Mundiales
Los Xuegos Mundiales o Xuegos Olímpicos de la COI son eventos deportivos multidisciplinarios nos que participen atletes de tol mundu, y les sos pruebes son deportes que nun participen nos Xuegos Olímpicos. 
Tan organizaos pola "Asociación Internacional de los Xuegos Mundiales", col patrociniu del Comité Olímpicu Internacional.
Los deportes que tan nel programa de los Xuegos Mundiales son aquellos que nun son deportes olímpicos o foron en domines pasaes. La participación que pudiera tener cada competición ye tenida en cuenta pol COI, nos sos criterios d'evaluación pa escoyer nuevos deportes olímpicos. Esisten dos modalidaes: deporte de competición, u l'atleta llucha poles medayes, y deporte d'exhibición o invitación, nel que nun se compite por preseas. El númberu de deportes en cada edición camuda pues una de les regles de los xuegos ye qu'al escoyerse la ciudá sede esta nun debe gastar na construcción de nueves instalaciones, ocupándose solu aquelles que ya esisten.
L'orixe de los Xuegos Mundiales encuentrase en 1980, cuando Un Yong Kim, presidente de la Federación Mundial de Taekwondo (Estilo WTF), invitó a otros líderes de distintes federaciones deportives, non presentes nos Xuegos Olímpicos por aquel entós, a un alcuentru en Corea del Sur. Kim propusó crear unos nuevos xuegos internacionales pa aquellos deportes ensin representación olímpica, cola intención de ganar una mayor publicidá d'estes competiciones. Cola intención de ser una organización complementaria al COI, quien reconoció'l nuevu organismu, esi mesmu añu creóse'l "Conseyu para los Xuegos Mundiales". Más tarde seria renombrao como "Asociación Internacional de los Xuegos Mundiales".
La primera sede de los Xuegos Mundiales foi Santa Clara nel añu 1981, y participaron más de 1.200 atletes y 18 deportes. A partir d'entós, celebranse xuegos cada cuatro años y el númberu de deportes, atletes y paises en competición aumentó.
Los deportes nos que compitese nos xuegos puen ser cualesquiera que nun sía parte de les olimpiaes. Dalgunos participantes nes primeres ediciones, como'l taekwondo o'l Triatlón, pasaron a ser reconocíos como deportes olímpicos con posterioridá y como consecuencia ya nun celebran competiciones nel eventu. Otros que foron reconocíos pol COI como'l Béisbol y el Softbol perdieron la so categoría olímpica posteriormente y volverán a ser parte de los xuegos mundiales.
Deporte de Bola
Deporte de Motor
Deporte de Fuerza
Deporte de Precisión
Deportes de Vanguardia
Artes Marciales
Artísticos y Baile
Antiasturianismu
L'antiasturianismu o asturianofobia ye un fenómenu dientro y fuera del Principáu d'Asturies, que consiste nel refugu a Asturies o a la cultura y llingua asturiana. Tamién pue emplegase en referencia a aquéllos que s'enfrenten al asturianismu como doctrina política.
Béjar
Béjar oficialmente en castellán, ye la segunda ciudá de Salamanca. Tien 16.663 habitantes. La so altitú ye de 959 metros, teniendo al llau la "Xerra de Béjar" cola pista d'esquí La Covatiella. 
Ye cabeza de partíu xudicial de la so comarca, ente los cualos tan Candelario, Montemayor del Río y Puerto de Béjar.
Manolo Escobar
Manuel García Escobar (Almería, 19 d'ochobre de 1931; Benidorm, 24 d'ochobre de 2013) popularmente conocíu como Manolo Escobar, foi un cantante español y actor.
Manolo Escobar yera'l quintu de los diez fíos d'Antonio García y María del Carmen Escobar, a la que dedicó'l cantar "Madrecita María del Carmen". So padre abandonó la tradición llabradora familiar pa dedicase a la hostelería y la cultura. Entós conoció a un maestru republicanu retiráu que perdiera a la so muyer y al so fíu mientres la guerra civil, al que-y dio abellu en cuenta de que s'ocupara de la formación de tolos sos hermanos. Manolo entamó tocando'l laúd. Tocó'l pianu tamién nos sos primeros años. El nuevu miembru de la familia, Antonio Pumar, resultó ser tamién un peracabáu profesor de música. Asina que los hermanos García, dende'l mayor al más pequenu, pudieron aprender música en casa y entamar una rondalla. El so hermanu Baldomero alzóse como xefe de la compañía, y xunto con Salvador y Manolo entamaron a actuar en fiestes y bodes col nome artísticu de "Los Niños de Antonio García". Yá entós, el neñu Manolo suañaba con ser cantante.
VLC media player
VLC media player ye un reproductor multimedia y framework multimedia llibre y de códigu abiertu desarrolláu pol proyectu VideoLAN. Ye un programa multiplataforma con versiones disponibles pa munchos sistemes operativos.
VLC ye un reproductor d'audiu y videu que ye a reproducir munchos códecs y formatos d'audiu y videu, amás de capacidá de streaming. Ye software llibre, distribuyíu baxo la llicencia GPL.
"Fonte: VLC playback Features - Input formats"
"Fonte: VLC playback Features - Video formats"
"Fonte: VLC playback Features - Audio formats"
José Ramón Sandoval
José Ramón Sandoval Huertas , conocíu como José Ramón Sandoval, ye un entrenador de fútbol español. 
Lu Xun
Lu Xun () o Lu Xun (Wade-Giles), foi'l nomatu de Zhou Shuren () (25 de setiembre de 1881 - 19 d'ochobre, 1936), unu de los más grandes escritores chinos del sieglu XX. Consideráu por munchos como la principal figura de la lliteratura china moderna, escribió en" baihua" (白话) (la so llingua materna), asina como chinu clásicu. Lu Xun foi un escritor de relatos curtios, editor, traductor, críticu, ensayista y poeta. Na década de 1930 convirtióse nel xefe de lla Lliga de los Escritores Chinos d'Izquiera, un ensamu d'intelectuales averaos al Partíu Comunista de China, en Shanghai, destacándose polos sos ataques a la cultura china tradicional y la so defensa de la necesidá d'entamar reformes fonderes na cultura y la sociedá chines.
Bohemian Rhapsody
Bohemian Rhapsody ye un cantar del grupu británicu Queen. 
Foi compuesta nel añu 1975, y publicose nel discu "A Night at the Opera".
Incluyóse tamién nel discu recopilatorio Greatest Hits I.
Ye unu de los mayores ésitos rock de la hestoria, amás de ser el cantar con más vientes en Reinu Xuníu.
Primer Ministru d'Estonia
El primer ministru d'Estonia (en estonianu: "Eesti Vabariigi Peaminister") ye'l xefe de gobiernu de la República d'Estonia. El primer ministru ye escoyíu pol presidente y refrendáu pol parlamentu. De normal ye escoyíu pa esti puestu'l líder del mayor partíu o coalición del parlamentu. L'actual primer ministru ye Andrus Ansip que foi escoyíu'l 12 d'abril de 2005 y representa a la coalición parlamentaria formada pol Partíu Reformista estonianu (Eesti Reformierakond), el Partíu de Centru estonianu (Eesti Keskerakond) y la Unión del Pueblu estonianu (Eestimaa Rahvaliit).
L'actividá del gobiernu ta dirixida pol primer ministru, que ye'l verdaderu xefe políticu del Estáu. Acordies con la constitución el so llabor principal ye la supervisión del llabor del gobiernu. La importancia del primer ministru y el so papel nel gobiernu y les relaciones colos otros ministerios dependen en gran midida na posición qu'ocupa'l partíu que lidera'l primer ministru con relación a los demás partíos de la coalición y l'influencia que tien dientro del so propiu partíu. La mayor autonomía llograr el primer ministru si gocia d'una fuerte autoridá dientro del so partíu y el gobiernu componse namái de representantes d'esti partíu. De toes formes nes cuestiones cruciales la última palabra tener el Riigikogu representante del poder lexislativu.
Primeros ministros (col títulu "Xefe d'Estáu", " Riigivanem")
Títulu: Primer ministru
Karl von Terzaghi
Karl von Terzaghi, (Praga, 2 d'ochobre de 1883 - † Winchester, Massachusetts (Estaos Xuníos), 25 d'ochobre de 1963). Inxenieru reconocíu como'l padre de la mecánica de suelos y de la inxeniería xeotéunica.
Dende l'entamu de la so carrera dedicó tolos sos esfuerzos a buscar un métodu racional pa resolver los problemes rellacionaos cola inxeniería de suelos y les cimentaciones. La coronación de los sos esfuerzos foi en 1925, cola publicación "Erdbaumechanik", considerada güei como'l puntu de partida de la mecánica de suelos.
De 1925 a 1929 trabayó nel Institutu Teunolóxicu de Massachusetts, u entamó'l primer programa estauxunidense sobre mecánica de suelos, y consiguió qu'esta ciencia se convirtiese nuna materia importante na Inxeniería civil.
En 1938 pasó a la Universidá de Harvard u desenvolvió y espunxo'l so cursu sobre xeoloxía aplicada a la inxeniería, retirándose como profesor en 1953 a la edá de 70 años. Nacionalizóse estaunidense en 1943.
El so llibru "Soil Mechanics in Engineering Practice", escritu en collaboración con Ralph B. Peck, ye de consulta obligada pa los profesionales de la inxeniería xeotéunica. Ta consideráu ente los meyores inxenieros civiles del sieglu XX.
Terzaghi tomó idees d'inxenieros como Coulomb y Rankine pa poder establecer una clasificación pa los suelos.
Martha Nussbaum
Martha Craven Nussbaum (Nueva York, 6 de mayu de 1947) ye una filósofa estauxunidense. Los sos intereses céntrense sobre manera na filosofía antigua, la filosofía política, la filosofía del derechu y la ética.
Nació en Nueva York dientro d'una familia acomodada, fía de George Craven, abogáu de Filadelfia, y Betty Warren, ama de casa. Estudió teatru y llíngües clásiques na Universidá de Nueva York (NYU) (BA 1969), y gradualmente foi averándose a la filosofía, pa finalmente graduase en Harvard en 1972. Nesa dómina casóse con Alan Nussbaum (del que se divorció en 1987), convirtióse al xudaísmu, y nació la so fía Rachel.
Enseñó filosofía y lletres clásiques en Harvard nos años setenta y nos entamos de los ochenta, anantes de treslladarse a la Universidá de Brown. Unu de los sos llibros más notables, "The Fragility of Goodness", que tien como tema la ética antigua, foi particularmente influyente y convirtióla nuna figura reconocida nel ámbitu de les ciencies sociales. Posteriormente, la valía del so trabayu fízola merecedora de títulos honoríficos en más de 25 istituciones.
Demientres la década de los ochenta, Nussbaum entamó un trabayu en collaboración col economista Amartya Sen (Premiu Nobel d'Economía) en temas relacionaos col desarrollu y la ética. En compañía de Sen, promovió'l conceptu de "capacidaes" ("llibertaes sustanciales" como la posibilidá de vivir una llarga vida, de llevar a cabu transacciones económiques, o la participación n'actividaes polítiques) como les partes constitutives del desarrollu, y de la probitú como una privación de les citaes "capacidaes". Esto contrasta sobremanera colos acercamientos teóricos que se ficierensobre'l desarrollu hasta esi momentu. Cabe resaltar que muncho de lo que Nussbaum diz nel so trabayu sofítase nuna perspectiva aristotélica.
En 2012 algamó'l Premiu Príncipe d'Asturies de Ciencies Sociales.
Presidente d'Albania
El Presidente ye'l xefe d'Estáu d'Albania, y ye escoyíu pa un periodu de 5 años pola Asamblea de la República por votación secreto. Riquir que reciba la mayoría de 50%+1 de los votos de tolos diputaos. L'actual presidente ye Bujar Nishani, escoyíu en xunetu 2012.
El presidente tien poder pa garantizar la observación de la constitución del país y de toles lleis, bien asina ye'l comandante en xefe de les fuerces armaes, amás d'exercer los poderes de la Asamblea de la República mientras esta nun tea en sesión, y de apuntar el Xefe del Conseyu de Ministros (primer ministru).
Primer Ministru de Dinamarca
El primer ministru de Dinamarca (en danés, "statsminister") ye'l xefe de gobiernu del país. Ye nombrao pel monarca.
Esta ye la llista de los primeros ministros de Dinamarca dempués de 1848.
Dilma Rousseff
Dilma Baldida da Xibla Rousseff (Belo Horizonte, 14 d'avientu de 1947), conocida como Dilma Rousseff, ye una economista y política brasileña qu'ocupó la presidencia del so país dende'l 1 de xineru de 2011 hasta la Fecha|31|08|2016}}. El 12 de mayu de 2016, el Senáu abrió un procesu de destitución na so contra, polo que s'atopaba de magar, y hasta el final del procesu, suspendida de les sos funciones como Xefa d'Estáu y de gobierno.
Fía de madre brasileña y padre búlgaru, Dilma criar nel senu d'una familia de clase media alta ya instruyóse nun colexu públicu. Mientres estudiaba nel colexu secundariu, tuvo llugar el Golpe d'Estáu de 1964. Dende aquel momentu empezó a militar nel movimientu de resistencia contra la dictadura militar. En 1964, siendo estudiante de secundaria, empezó a militar políticamente na Organización Revolucionaria Marxista Política Obrera (POLOP) "Política Operária" (Política Obrera, n'español). Más palantre formó parte de la organización guerrillera LLOMBA, reorganizada más palantre como VAR Palmares, que foi unu de los grupos armaos más grandes formaos contra'l réxime militar. Detenida en 1970, un tribunal militar torturar y depués condergó, permaneciendo presa mientres tres año. 
Una vegada llibre, aniciar nel Estáu de Ríu Grande del Sur, onde estudió la carrera de Economía, recibiendo la llicenciatura na Universidá Federal de Ríu Grande del Sur en 1977. Cola apertura gradual escontra la democracia, qu'abrió la dictadura militar na década de 1980, Dilma empecipió la so actuación política nel Partíu Democráticu Llaborista (PDT), dirixíu por Leonel Brizola nel ámbitu nacional, aportando a secretaria de Mines y Enerxía del estáu na década de 1990. 
En 2001 rompió col PDT pa ingresar nel Partíu d'el Trabayadores (PT), encabezáu a nivel nacional por Lula da Xibla quien, al asumir la presidencia en 2002, nomar Ministra de Mines y Enerxía. Tres el escándalu de les mensualidaes ("mensalão") el Xefe del Gabinete José Dirceu arrenunció y foi reemplazáu por Rousseff como Xefa de Gabinete. Arrenunció a esi cargu'l 31 de marzu de 2010 pa presentase a la presidencia de Brasil, resultando electa en segunda vuelta col 56 % de los votos.
Asumió'l cargu'l 1 de xineru de 2011 siendo la primer muyer n'ostentar el cargu de máximu dirixente políticu de Brasil. Siguiendo los pasos de Lidia Gueiler Tejada (1979), Michelle Bachelet (2006) y Cristina Fernández de Kirchner (2007), foi la cuarta muyer electa presidenta en América del Sur. 
El so plan de gobiernu sigue básicamente los mesmos pasos qu'el so antecesor n'árees internacionales, económiques y sociales, emponiendo la so acción escontra l'oxetivu de terminar cola probeza estrema. Ante la llamada "Guerra de Divises" impulsada pola Unión Europea y Estaos Xuníos como mecanismu pa treslladar la crisis desamarrada en 2008, impulsó una política de "blindaxe" y autonomía, que cuntó col sofitu del Mercosur y de los cinco países del Grupu BRICS. Frente a les denuncies y procesos por corrupción mientres el so gobiernu, respondió con enerxía destituyendo a ministros y funcionarios. Tuvo al so cargu la organización de la Copa Mundial de Fútbol de 2014, realizada mientres el so mandatu. Foi destituyida pol Senáu de Brasil el día 31 d'agostu de 2016, declarada culpable del delitu de responsabilidá nel maquillaxe de les cuentes fiscales y la firma de decretos económicos ensin aprobación del Congresu de Brasil por 61 votos contra 20. Michel Tarrecer asumió como presidente nel so reemplazu.
Dilma ye fía del abogáu y pequeñu empresariu búlgaru naturalizáu brasileñu Pedro I Rousseff (en búlgaru Петър Русев, "Pétar Rússev") y de la ama de casa Dilma Jane Coimbra Silva.
El so padre, nacíu nel pueblu de Gabrovo en 1900, tenía un parentescu alloñáu col escritor Ran Bosilek, caltuvo estrecha amistá cola poetisa búlgara Elisaveta Bagriana, y foi miembru del Partíu Comunista de Bulgaria, depués de la Revolución Rusa de 1917. y frecuentaba los círculos lliterarios na década de 1920.
El padre de Dilma dirixióse primero a Francia y depués a Bonos Aires, pa establecese definitivamente en São Paulo, onde espolletó. Nun viaxe a Uberaba conoció a Dilma Jane Coimbra Silva, una nueva fluminense de Nueva Friburgo, profesora, criada nel interior del estáu de Mines Gerais, onde los sos padres yeren ganaderos. Al casase afitaron la so residencia en Belo Horizonte, onde tuvieron tres hijo: Igor, Dilma Baldida y Zana Lucía (muerta en 1976).
Pedro Rousseff trabayó pa la empresa siderúrxica Mannesmann, amás de trabayar na construcción y vienta d'inmuebles. Impulsada pol so padre, Dilma adquirió'l gustu pola llectura. Fináu en 1962, Pedro Roussef dexó un heriedu d'un valor d'unos quince inmuebles.
Ente 1952 y 1954, Dilma cursó'l preescolar nel colexu Izabela Hendrix y a partir de 1955 empecipió la escuela primaria nel Colexu La nuesa Señora de Sion, (actual Colexu Santa Dorotea), en Belo Horizonte. En 1964 dio exame pa ingresar al Colexu Estadual Central (actual Escuela Estadual Gobernador Milton Campos), una escuela que cuntaba nesi momentu con un movimientu estudiantil activu, especialmente a partir del Golpe d'Estáu de 1964. Ella cuntó que foi nesta escuela onde empezó'l so compromisu políticu.
Esi mesmu añu de 1964, cuando cuntaba con 17 años, empieza a actuar como militante de base de la "Organización Revolucionaria Marxista Política Operária" (POLOP), una agrupación marxista fundada en 1961, que discrepaba cola llínea de Partíu Socialista Brasileñu y que cuntaba ente los sos fundadores a dellos intelectuales qu'habríen de destacar nos años siguientes, como Theotonio do Santos, Ruy Mauro Marini, Luiz Alberto de Vianna Moniz Bandeira y Paul Singer. Dilma militó ellí xuntu a José Aníbal, quien depués se convertiría n'unu de los principales dirixentes del Partíu de la Social Democracia Brasileña (PSDB).
En 1967 dio l'exame d'ingresu a la Facultá de Ciencies Económiques (FACE) de la Universidá Federal de Mines Gerais (UFMG). Esi mesmu añu la POLOP estremóse por cuenta de la cuestión de "la vía al socialismu": ente que un sector proponía la convocatoria a una asamblea constituyente, otru sector sostenía que yera necesaria la llucha armada. Dilma alliniar col segundu grupu, que dio orixe al Comandu de Lliberación Nacional (LLOMBA). Pa Apolo Heringer, que foi dirixente de la LLOMBA en 1968 y fuera profesor de Dilma na escuela secundaria, la moza optó pola llucha armada dempués de lleer "Revolución na revolución", de Régis Debray, el primer llibru del intelectual francés qu'espublizó mundialmente la Revolución cubana y el guevarismo.
Nesa dómina conoció a Claudio Galeno de Magalhãye Linhares, cinco año mayor, que tamién defendía la llucha armada nel ambiente urbano pa lluchar pola igualdá del civil y del militar que porta armes mientres trabaya. Galeno ingresara al POLOP en 1962 y sirviera nel exércitu, actuando na Revuelta de los Marineros del 25 de marzu de 1964, siendo deteníu y encarceláu na Isla de les Cobres Coralejas. En 1967 casáronse dempués d'un añu de novialgu.
Según testimonios de los sos compañeros de militancia, Dilma estremar pola so capacidá de lideralgu, imponiéndose nuna cultura na que los homes taben acostumaos a mandar. Nun participó directamente n'acciones armaes, por cuenta de que la so militancia tuvo empobinada a l'actuación pública, como los contactos colos sindicatos/s, el dictáu de cursos de marxismu y la dirección del periódicu "O Piquete" (El Piquete f). Ensin perxuiciu d'eso, aprendió a remanar armamentos y a enfrentar a la policía.
A empiezos de 1969, la LLOMBA en Mines Gerais llindar a delles decenes de militantes, con poco dineru y poques armes. Les sos acciones llindárense a cuatro asalto a bancos, dellos robos d'autos y dos atentaos con bombes, que nun causaron víctimes. El 14 de xineru los miembros de la LLOMBA axuntar p'aldericar la manera de lliberar a los miembros que fueren deteníos depués del últimu asaltu bancariu, siendo sosprendíos pola policía. El grupu refugó l'asaltu utilizando una ametralladora resultando muertos dos policías.
< g
Dilma y Galeno nun pudieron volver al departamentu nel que vivíen, yá conocíu pola policía y depués de dellos meses de dormir cada nueche nun llugar distintu, la organización dispunxo que se treslladaren a Ríu de Janeiro. Dilma tenía entós 21 años y concluyera el segundu añu de la carrera d'economía.
l
La cantidá de militantes ""mineiros"" de la LLOMBA abelugaos en Ríu de Janeiro (ente ellos Fernando Pimentel, que sería ministru de Dilma mientres la so presidencia) superó la capacidá d'infraestructura de la organización. Dilma y Galeno instaláronse un tiempu na casa d'una tía d'aquella. Depués agospiáronse nun pequenu hotel y un departamentu, hasta que Galeno foi unviáu a Porto Allegre. Dilma permaneció en Ríu, onde realizaba xeres de sofitu, como tresporte d'armes y dineru. Conoz entós al abogáu "gaúcho" Carlos Franklin Paixão de Araújo, entós de 31 años, con quien viviría mientres casi 30 años.
Araújo yera fíu d'un renombráu abogáu llaboralista. Viaxara por América Llatina (inclusive conociendo a Fidel Capo y al Che Guevara) y había estáu presu per dellos meses en 1964. En 1968 ingresó a la llucha armada con un grupu que se dixebrara del Partíu Comunista Brasileñu (PCB), del que yera'l xefe. Araújo taba axustando la fusión del so grupu, cola LLOMBA y la Vanguardia Popular Revolucionaria (VPR), liderada por Carlos Lamarca. Dilma participó de delles xuntes sobre la fusión, qu'acabó formalizándose en dos conferencies realizaes en Mongaguá, aniciándose asina Vanguardia Armada Revolucionaria Palmares (VAR-Palmares).
Carlos Araújo foi escoyíu pa integrar la conducción de seis miembro del VAR-Palmares, que se autodefinía como "una organización políticu-militar de calter partidariu, marxista-leninista, que se propón a cumplir toles xeres de la guerra revolucionaria y de la construcción del Partíu de la Clase Obrera, coles mires de tomar el poder y construyir el socialismu".
Según el represor Mauricio Lópes Llima, miembru del equipu de la Operación Bandeirante (Oban), estructura qu'integraba'l serviciu d'intelixencia de les Fuerces Armaes de Brasil, Dilma yera una líder importante del VAR-Palmares, nel qu'utilizaba dellos nomes de guerra, como Cercu, Luisa, María Lucía, Marina, Patricia y Wanda. Los sos compañeros afirmen que Dilma taba encargada de la comunicación ente'l comandu nacional del VAR-Palmares y los comandos rexonales.
Ente agostu y setiembre de 1969, el VAR-Palmares estremar en dos grupos: los "militaristes", enfocaos escontra la llucha armao y liderar por Lamarca, y los "basistas", que proponíen empobinase al trabayu de mases. Dilma allugar col segundu grupu.
Dempués de la división, Dilma foi unviada a São Paulo, onde s'encargó de depositar nun llugar seguro les armes que caltuvo'l so grupu. A tal fin, ella y la so amiga María Celeste Martins (décades más tarde, asesora so na Xefatura de Gabinete) instalar nuna pensión de la zona esti de São Paulo, escondiendo l'arsenal debaxo de la cama.
Ente los militantes del VAR-Palmares prindaos atopábase José Olavo Leite Ribeiro, que s'atopaba tres veces per selmana con Dilma, quien nesi momentu tenía 22 años d'edá. Conforme'l relatu de Ribeiro, dempués de ser torturáu mientres un día, reveló que tenía d'atopase con un compañeru nun chigre na Rúa Augusta, una de les cais principales de San Pablo. El 16 de xineru de 1970, Ribeiro guio a los sos captores al chigre, que prindaron al contactu, y cuando se preparar pa dexar el local, llegó Dilma. Ella atalantó que daqué andaba mal y trató de salir, pero los policías abarruntaron y al revisala afayaron que taba armada.
Dilma foi llevada a les instalaciones de la Operación Bandeirante (Oban), al mesmu llugar nel que cinco año dempués sería asesináu'l periodista Vladimir Herzog. Foi torturada mientres veintidós díes, siendo cutida costantemente y sometida a les tortures conocíes en Brasil como "pau-de-llabrara" y "siella del dragón", nes que-y realizaben descargues eléctriques.
Dilma denunciaría depués les tortures sufiertes, apurriendo los nomes de los militares que participaron, como'l capitán del exércitu Benoni d'Arruda Albernaz, denunciáu tamién por otres persones torturaes mientres la dictadura, pero los responsables nun fueron enxuiciaos.
Dilma foi condergada por un tribunal militar a seis año de prisión y dieciocho año de inhabilitación de los sos derechos políticos. Depués de cumplir tres año, el Tribunal Militar Superior amenorgó la pena a dos años y un mes. Carlos Araújo foi deteníu'l 12 d'agostu de 1970 y tamién sería condergáu, pasando casi cuatro año en prisión.
N'avientu de 2006 la Comisión Especial d'Arreglu de la Secretaría de Derechos Humanos del estáu de Ríu de Janeiro aprobó'l pidíu d'indemnización realizáu por Dilma Rousseff y d'otros dieciocho persones, preses y torturaes en dependencies policiales na década de 1970.
En 2010, mientres la campaña electoral na que Dilma resultó escoyida presidenta de Brasil, la Red Globo espublizó documentos secretos de la represión militar na que calificaben a Dilma como una "Juana d'Arcu de la guerrilla" o la "Papisa de la subversión".
Dilma foi lliberada a fines de 1972, cuando cuntaba con 25 años, pesando 57 kg, diez kilos menos qu'el so pesu normal y con una disfunción na tiroides. Depués de pasar unos meses cola so familia en Mines Gerais, pa recuperase, y con una tía en São Paulo, camudóse para Porto Allegre, onde Carlos Araújo cumplía la so pena. Vivió na casa de los sos suegros, dende onde se vía'l penal. Dilma visitar con frecuencia, llevándo-y periódicos y llibros políticos, simulaos como llibros d'aventures. En xunu de 1974 finó'l padre de Araújo, el prestixosu abogáu Afrânio Araújo. Una selmana dempués el maríu de Dilma foi lliberáu.
La so primer actividá remunerada depués de salir de prisión foi na Fundación d'Economía y Estadística (FEE), dependiente del gobiernu de Rio Grande del Sur. En 1975 Dilma quedó embarazada, naciendo en marzu de 1976 la so única fía, Paula Rousseff Araújo.
Coles mesmes Dilma retomó la so militancia política, agora dientro de la llegalidá, nel Institutu d'Estudios Políticos y Sociales (IEPES), amestáu al entós únicu partíu políticu llegalizáu d'oposición, el Movimientu Democráticu Brasileñu (MDB). Entá ensin afiliase al partíu, Dilma entamaba alderiques nel institutu, recibiendo a conferencistas como Francisco de Oliveira, Fernando Henrique Cardoso y Francisco Weffort.
En 1976 Araújo y Dilma trabayaron na campaña a intendente de Glênio Peres, pol MDB. Péres resultó electu pero la dictadura anuló la elección col argumentu de que denunciara tortures nun discursu. En payares de 1977 el diariu O Estáu de São Paulo denunció la supuesta infiltración nel Estáu de 97 "subversivos" (sic), mentáu a Dilma con nome y apellíu. L'informe fuera ellaboráu pol entós Ministru d'Exércitu, el xeneral Sylvio Estrega. Dilma, calificada como militante del VAR-Palmares y de la LLOMBA y "amancebada col subversivu" Carlos Araújo, foi exonerada del FEE. Más palantre sería amnistiada y volvería al organismu como presidenta del mesmu.
Por cuenta de que Dilma fuera condergada por "subversión", aplicóse-y el Decretu-llei nº 477, del 26 de febreru de 1969, y foi espulsada de la Universidá Federal de Mines Gerais. Por esa razón tuvo de dar exame pa ingresar a la carrera de Economía na Universidá Federal de Ríu Grande del Sur, graduándose en 1977.
A partir de 1978 Dilma empezó a frecuentar la Universidá Estatal de Campinas, col enfotu de cursar les maestrías en Teoría Económica y en Derechu y el doctoráu n'Economía Monetaria y Financiera. A lo llargo de dellos años, cumpliría colos cursos pero nun llegó a presentar les tesis finales. dizse que Dilma entá continua intentándolo.
Nesa dómina empezó a participar nun grupu de discutiniu en São Paulo con otros exintegrantes del VAR-Palmares, ente ellos Rui Falcão, Antonio Roberto Espinosa, el so compañeru de prisión y, eventualmente, Carlos Araújo. Con xuntes trimestrales, el grupu duró cerca de dos años, lleendo obres de Marx, Poulantzas y Althusser, aldericando cual sería'l meyor momentu de retomar l'actividá política.
Cola llegada al poder del xeneral João Baptista Figueiredo (1979-1985) la dictadura militar brasileña dio fin al mecanismu de bipartidismu obligatoriu y estableció un mecanismu controláu que pemitía el pluripartidismo. Dilma y Araújo sumáronse entós a la xera entamada por Leonel Brizola para refundar el Partíu Llaborista Brasileñu (PTB), el partíu popular hestóricu creáu por Getulio Vargas na década de 1940. Pero por cuenta de que la sigla del partíu finalmente quedó en poder del grupu de Ivete Vargas, Brizola y los sos siguidores fundaron el Partíu Democráticu Llaborista (PDT).
Nes elecciones de 1982, Nes que Araújo taba incluyíu na llista de diputaos estatales del PDT pa Ríu Grande del Sur, resultó escoyíu, al igual qu'en 1986 y 1990. Simultáneamente Dilma empezó a trabayar como asesora de la bancada del PDT na asamblea lexislativa del estáu.
Nesos años, Dilma y Araújo participaron viviegamente tamién del movimientu Directes Yá (en portugués: "Diretas Já"), que xunió tol arcu políticu opositor pa reclamar que la elección del presidente en 1985 realizárase al traviés d'elecciones directes. El movimientu nun consiguió que la dictadura militar aportara'l reclamu, pero estremó al partíu oficial de la dictadura (ARENA) y llevó a la elección del primer presidente civil dende'l golpe d'estáu: Tancredo Nieves. Nieves finó antes d'asumir y n'el so llugar facer el vicepresidente, tamién civil, José Sarney (1985-1990). Arxentina recuperara la democracia l'añu anterior y los alcuerdos ente Sarney y el presidente democráticu arxentín Raúl Alfonsín, llevaríen a la creación del Mercosur y la desmilitarización de dambos países. Pa la década de 1990 tolos países suramericanos restableceríen la democracia.
En 1985 Araújo y Dilma fueron parte del grupu más cercanu a Alceu Collares cuando esti apostó la intendencia de Porto Allegre. Na casa de la pareya preparóse gran parte de la campaña y el programa de gobiernu. Collares ganó la elección y nomó a Dilma Secretaria de Facienda del conceyu, el so primer cargu executivu.
Al añu siguiente, Dilma foi asesora de Aldo Pintu na so campaña pa ser gobernador. Por cuenta de que el candidatu a vicegobernador na fórmula yera Nelson Marchezan, unu de los civiles que se destacaren pol so sofitu a la dictadura militar, delles voces reclamáron-y a Dilma esa alianza. Dilma sostuvo pela so parte que "Marchezan foi unu de los líderes de la dictadura, pero nunca foi un "enragé". La nala de Marchezan yera la nala de la pequena propiedá radicalizada. Y él yera un tipu éticu".
Dilma permaneció al mandu de la Secretaría hasta 1988, cuando s'alloñar pa dedicase a la campaña de Araújo, que se presentó como candidatu del PDT pa la intendencia de Porto Allegre, siendo derrotáu pol "petista" Olívio Dutra. La derrota de Araújo alloñó al PDT de los cargos executivos. En 1989 Dilma foi nomada directora xeneral de la Cámara municipal de Porto Allegre, pero al poco tiempu pidiéron-y l'arrenunciu.
En 1990 el PDT volvió al poder estatal al ganar la elección pa gobernador Alceu Collares (1990-1994), y designó a Dilma como presidenta de la Fundación d'Economía y Estadística (FEE), de la que fuera exonerada una década tras por "subversiva".
En 1992 Araújo volvió presentase como candidatu del PDT pa la intendencia de Porto Allegre, perdiendo esta vegada contra'l "petista" Tarsu Genro. A fines de 1993 el gobernador Collares nomó a Dilma como Secretaria d'Enerxía, Mines y Comunicaciones del Estáu. Permaneció un añu nel cargu y arrenunció al mesmu en coincidencia cola rotura de la pareya con Araújo, del que permanecería dixebrada mientres dos años. Dilma alloñóse entós de los cargos políticos y volvió a la Fundación d'Economía y Estadística (FEE), siendo designada editora de la revista "Indicadores Económicos".
Nes elecciones de 1998, el PT y el PDT apautaron una alianza pa la segunda vuelta que-y dio'l trunfu al "petista" Olívio Dutra (1998-2002). Como parte del alcuerdu PT-PDT, Dilma foi designada nuevamente al cargu de la Secretaría de Mines y Enerxía. Dutra referir a aquella designación:
Pero Brizola, líder nacional del PDT, manifestar en desalcuerdu con caltener l'alianza col PT y ordenó a los miembros del partíu que pertencían al gobiernu estatal de Dutra, qu'arrenunciaren a los sos cargos. La decisión de Brizola de romper l'alianza col PT, llevó de la mesma a Dilma a manifestar el so desalcuerdu coles "aliances neolliberales y de derecha" y romper col PDT, permaneciendo nel so cargu nel gobiernu de Dutra. Nel añu 2000, Dilma sofitó la candidatura de Tarsu Genro (PT), pa la intendencia de Porto Allegre, enfrentando a Collares, del PDT, el so antiguu xefe. Genro venció finalmente a Collares na segunda vuelta y Dilma afiliar al PT. Brizola, pela so parte, acusar de traidora y de "vendese por un platu de llenteyes". Esi mesmu añu, Dilma dixebróse definitivamente de Araújo.
Mientres la so xestión na Secretaría de Mines y Enerxía del gobiernu de Dutra, la capacidá d'atención del sector eléctricu xubió 46%, por aciu un programa d'obres d'emerxencia pa les qu'axuntó a empreses estatales y privaes. En xineru de 1999, Dilma viaxa a Brasilia y alerta a les autoridaes nacionales del sector eléctricu que, ensin inversiones na xeneración y tresmisión d'enerxía, los apagones que Rio Grande del Sur tuvo d'enfrentar al entamu de la so xestión, asocederíen nel restu del país. Na llamada "crisis del apagón" a la fin del gobiernu de Fernando Henrique Cardoso, los trés estaos del sur nun fueron afectaos.
Pa les elecciones presidenciales de 2002, el PT volvió presentar la candidatura de Lula, depués de ser derrotáu trés vegaes siguíes, en 1989, 1994 y 1998. Depués d'una década de globalización y drástiques reformes neolliberales, Brasil atopar nuna situación socioeconómica difícil, agravada pola caótica crisis d'Arxentina, el so sociu principal nel Mercosur.
Una de les árees cruciales nesi momentu yera la de enerxía, depués de los enormes apagones ("crise do apagão") asocedíos el 1 de xunetu de 2001 y el 27 de setiembre de 2002, - apenes 30 díes antes de les elecciones presidenciales- que llevaron al presidente Fernando Henrique Cardoso a amenorgar obligatoriamente nun 20% el consumu d'enerxía eléctrica.
La área d'enerxía del equipu de Lula taba coordináu pol prestixosu físicu ya inxenieru nuclear Luiz Pinguelli Rosa, arxentín. La posición oficial del PT en materia d'enerxía, centrar na crítica del procesu de privatizaciones que se llevara a cabu na década anterior y que tuviera de resultes l'ausencia casi absoluta d'inversiones. Dilma foi convidada por Pinguelli a participar del grupu en xunu de 2001. Como Ministra d'Enerxía del Estáu de Ríu Grande del Sur, Dilma caracterizárase por una xestión pragmática, articulando a les empreses privaes col sector estatal, que-y dio bones resultancies y dexó-y axustar col gobiernu nacional que l'amenorgamientu del 20% nel consumu d'enerxía, nun s'aplicara en Ríu Grande del Sur.
El 27 d'ochobre de 2002 Lula ganó les elecciones presidenciales ganando a José Ferrucha del PSDB. Una vegada escoyíu, Lula sosprendió al designar a Dilma como Ministra de Mines y Enerxía, cartera a la que-y correspondía asumir la crisis eléctrica na que se topaba'l país y xestionar la estratéxica empresa Petrobrás.
Na decisión de Lula influyiría la simpatía que'l designáu Ministru d'Economía Antonio Palocci sentía por Dilma, evaluando qu'ella podría garantizar tamién una meyor relación col sector priváu que Pinguelli. Dilma tamién sofitara la "Carta a los Brasileños", na que Lula comprometer a respetar los contratos nacionales ya internacionales. Olívio Dutra dixo que tamién foi consultáu por Lula y qu'emponderara los méritos técnicos de la so Secretaria de Mines y Enerxía.
Una vegada asumida como ministra, Dilma averóse políticamente a José Dirceu, el primer Xefe de Gabinete (en portugués: "Chefe da Casa Civil") de Lula. La so xestión nel ministeriu foi caracterizada por respetar los contratos roblaos na xestión anterior, según polos esfuerzu pa evitar un nuevu apagón, ya implementar un nuevu modelu eléctricu, basáu en sólides polítiques públiques, que dexaren afitar el rol regulador y direccionador del Estáu, col fin d'articular y optimizar los recursos públicu y priváu disponibles, poniendo un fuerte acentu na producción nacional y la promoción de les inversiones necesaries. D'esta miente Dilma estremar en parte del estrictu modelu estatista que pretendíen Luiz Pinguelli -nomáu presidente de Eletrobras- y Ildo Sauer.
Convencida de que Brasil precisaba inversiones urxentes nel sector de xeneración d'enerxía pa nun volver sufrir apagones, Dilma enfrentar cola ministra de Mediu Ambiente, Marina Silva, que sostenía qu'había que detener delles de les obres proxectaes, debíu al dañu ambiental que podríen causar. José Dirceu, nel so rol de Xefe de Gabinete, tuvo que mediar recurrentemente ente dambes.
Dilma designó a Mauricio Tolmasquim como Secretariu Executivu del ministeriu, y cuando ella dexó'l cargu p'asumir la xefatura de gabinete, Tolmasquim foi designáu como ministru sucesor.
Una de les primeres decisiones de Dilma al asumir el ministeriu, foi implementar una política de "merque nacional" per parte de Petrobrás, col fin de desenvolver la industria brasileño y crear nuevos empleos.
D'esta miente, les licitación llamaes en 2003 pa les plataformes petroleres de Petrobrás, fueron les primeres obres en Brasil nes que s'esixó un conteníu nacional mínimu. Dilma defendió la capacidá del país de producir barcos y plataformes, afirmando que la nacionalización, que s'atopaba al asumir ente un 15% y un 18%, xubiría a más del 60%.
Frente al alderique abiertu poles polítiques nacionalistes de Dilma, Lula declaró:
Con esta política, la industria naval brasileña pasó a emplegar en 2008 a 40.000 trabayadores, cuando a mediaos de la década de 1990 solo emplegaba a 500, asitiándola como la sesta mayor industria naval del mundu en 2009.
Siguiendo la llínea de trabayu del so trabayu en Rio Grande del Sur, Dilma impulsó l'asociación d'inversiones públiques y privaes pa construyir plantes hidroeléctriques, centrales térmiques y parques eólicos en tol país. En 2004, llanzó'l Programa d'Incentivu a les Fontes Alternatives d'Enerxía Eléctrica (PROINFA), col fin de diversificar la matriz enerxética brasileña.
N'avientu de 2004 Rousseff punxo en marcha'l Programa Nacional de Producción y Usu de Biodiésel (PNPB). L'oxetivu yera impulsar la producción de combustibles provenientes de la biomasa, pa usu de los automotores. Tratar del bioetanol, alternativu a la nafta, producíu a partir de la caña d'azucre, y del biodiésel, sintetizáu dende oleaxinoses como la soya y el ricino, alternativu al gasoil.
Dilma propúnxose acelerar les metes de universalización del accesu a la enerxía eléctrica, que tenía como plazu l'añu 2015, por que 1,4 millones de llares rurales recibieren enerxía eléctrica antes de 2006. Esplicó que la universalización yera una meta de inclusión social, teniendo de formar parte de programes como "Fome Zero" (Hambre Cero) y que non solo nun tenía de xenerar torna financiera, sinón que tenía de ser fuertemente subsidiada pol Estáu.
El programa foi llanzáu en payares de 2003, col nome de "Lluz Pa Toos", dando prioridá a les rexones de baxu índiz de desenvolvimientu humanu y a families con ingresu d'hasta trés salarios mínimos. La meta del programa yera conectar a dos millones de llares hasta 2008. N'abril de 2008, el gobiernu amplió'l programa p'algamar a 1,17 millones de llares que nun quedaren fuera del programa inicial.
N'ochobre de 2008, Dilma anunció que restaben 100 mil families p'algamar la meta del programa, que seríen atendíes en 2009. La Región Nordeste de Brasil concentró'l 49% de les conexones del programa, faciendo qu'esa rexón per primer vegada superara al Sur nel consumu d'enerxía eléctrica.
De resultes del Escándalu de les mensualidaes ("escândalo do mensalão"), José Dirceu, Xefe de Gabinete y mano derecha de Lula, viose obligáu a arrenunciar el 16 de xunu de 2005. En 2012 Dirceu sería condergáu a 10 años y 10 meses de prisión por esti delitu.
Nun momentu difícil del so gobiernu y de cayida de la so popularidá polos escándalos de corrupción, Lula volvió sosprender designando a Dilma como Xefa de Gabinete ("Ministra-Chefa da Casa Civil"). Dilma convertíase asina na primer muyer na hestoria del Brasil que llegaba a un cargu cimeru al ministerial.
Al asumir como Xefa de Gabinete, Dilma dexó'l so puestu al frente del Conseyu d'Alministración de Eletrobras, pero caltuvo la presidencia del Conseyu d'Alministración de Petrobras.
Gilberto Carvalho, secretariu priváu del presidente, dixo que Dilma llamó l'atención de Lula pol so coraxe pa encarar situaciones difíciles y pola so capacidá técnica. Tratar d'una decisión coraxosa de Lula, porque implicaba nomar nun cargu políticu rellacionáu cola sucesión presidencial, a una persona relativamente nueva nel PT y ensin l'ambición d'asocedelo.
El 29 d'ochobre de 2006 Lula volvió ganar les elecciones presidenciales na segunda vuelta, pa empecipiar el so segundu mandatu'l 1 de xineru siguiente. Lula empezaría entós, gradualmente, a da-y cada vez más relevancia pública a l'acción de Dilma como Xefa del Gabinete. El primer pasu foi l'anunciu'l 22 de xineru de 2007, con tolos ministros, el gobernadores de 22 estaos y los líderes d'una decena de partíos, del Programa d'Aceleración de la Crecedera (PAC), un programa abarcativo de delles polítiques y árees ministeriales coordinaes, con fuerte conteníu social, un plazu de cuatro año y una inversión de 504.000 millones de reales (unos 250 millones de dólares).
El PAC dio-y a Dilma la relevancia que buscaba Lula y una fuerte identificación colos sectores más retardaos. A pocu menos d'un añu del llanzamientu del PAC, Lula presentar públicamente nuna de les principales favelas de Ríu de Janeiro, como "la madre del PAC", apellativu que se xeneralizaría.
El 8 de payares de 2007, como presidenta del Conseyu d'Alministración de Petrobrás, anunció públicamente'l descubrimientu del xigantescu xacimientu de petróleu d'alta calidá na cuenca submarina de Santos, na mariña del estáu de São Paulo.
Amás del PAC, Dilma llanzó en 2009 el Programa La mio Casa, La mio Vida, pa construyir un millón de viviendes subvencionaes pa families con baxos recursos, financiaes pola Caixa Económica Federal. Tamién s'ocupó de desenvolver el modelu de televisión dixital, adoptáu en 2006, y na instalación de la banda ancha de Internet nes escueles.
Pero Dilma tamién recibió crítiques de la prensa tradicional y los partíos d'oposición, que-y imputaron haber entamáu un grupu d'intelixencia pa llograr datos cuestionables del principal candidatu opositor, José Ferrucha, col fin de desacreditarlo. Yá en campaña electoral, Lula y Dilma recibiríen tamién delles multes por infracciones a los reglamentos de competencia llimpia electoral.
A pocu d'empecipiar Lula el so segundu mandatu'l 1 de xineru de 2007, el nome de Dilma yá se mentaba como una posible candidata p'asocedelo. Los escándalos de corrupción siguíen estropiando a les principales figures del PT, ente ellos a dirixentes que pocos años antes presentábense como seguros sucesores de Lula, como José Dirceu o Antonio Palocci. Pero al empar qu'el PT desprestixábase ante la opinión pública, Lula fortalecía la so imaxe ya instalábase la idea del "lulismo", como corriente política. Lula aprovecharía esa fuerte personalización de la política brasileña pa escoyer al so sucesor.
El 8 de setiembre de 2008, declaró al diariu arxentín Clarín:
El 23 de setiembre'l ministru d'Educación, Fernando Haddad, dixo que yera la so "creencia" que'l Presidente decidiera que la candidata fuera Rousseff. Daqué similar declaró'l 9 d'ochobre, el ministru de Xusticia, Tarsu Genro. Finalmente, el 13 de payares en Roma, Lula declaró nuna conferencia de prensa con medios italianos:
Daquella les encuestes indicaben que'l candidatu del PSDB, José Ferrucha, cuntaba con una intención de votu del 40% y que Rousseff apenes axuntaba un 10% de sofitu, detrás inclusive d'otros candidatos, como Ciro Gomes, del PSB y Heloísa Helena, del Partíu Socialismu y Llibertá (PSOL).
Mientres 2009 Dilma concentrar na so xera como Xefa de Gabinete, la xestión del PAC y en consolidar la so imaxe pública de cara a un meyor allugamientu como candidata presidencial. Esi mesmu añu detécten-y un tumor malinu que-y foi extirpado, debiéndose faer quimioterapia.
Al empezar 2010 entá nun se definiera si Dilma competiría internamente nel PT, o'l partíu convalidaría formalmente la decisión de Lula por aclamación. Esto últimu foi lo qu'asocedió finalmente y el 20 de febreru de 2010 foi proclamada candidata presidencial pol IV Congresu del PT. Pa vicepresidente, taría acompañada por Michel Tarrecer del PMDB-SP, de resultes de la decisiva alianza del PT col PMDB, el segundu partíu más importante del país, que Lula venía trabayando arduamente pa concretala nuna fórmula conxunta en 2010.
El 29 de marzu Lula y Dilma, entá en funciones como Xefa de Gabinete, presentaron nun actu que la oposición calificó como electoralista y la cadena Globu como "megaevento", el segundu Programa d'Aceleración de la Crecedera (PAC II), muncho más ambiciosu que'l primeru, con una inversión de 1,59 billones de reales.
El 31 de marzu Dilma dexó los sos cargos nel Estáu, por esixencies de la llei electoral. En mayu camudó radicalmente'l so estilu (peñáu, formes, falar más senciellu) y yá les encuestes indicaben qu'había una ventaya al so favor sobre Ferrucha. El 13 de xunu llanzó oficialmente la so candidatura. El 6 de xunetu presentó'l so programa de gobiernu, tituláu "Por que Brasil siga camudando".
Mientres la campaña electoral, la prensa tradicional del país, cuantimás la Rede Globu, espresó una fuerte confrontación contra Lula y Dilma, atribuyéndo-y a él ser autoritariu y alla, ser una "marioneta".
El 3 d'ochobre realizaron les Elecciones xenerales de Brasil de 2010. Dilma llogró'l 46,8% de los votos, Ferrucha'l 32,6% y Marina Silva, la ex ministra de Mediu Ambiente qu'arrenunció y abandonó el PT por cuenta del so enfrentamientu con Dilma, llogró'l 19,3%, no que se consideró la sorpresa de la xornada.
Por non algamar el 50% de los votos y d'alcuerdu a la constitución de Brasil, la resultancia determinó que tenía de realizase una segunda vuelta ente Dilma y Ferrucha. La mesma realizó'l 31 d'ochobre de 2010, trunfando Dilma Rousseff al llograr 55.752.529 votos, que representaben el 56,05% del total de votos válidos.
El trunfu electoral de Dilma Rousseff dexó-y al pueblu brasileñu escoyer per primer vegada na hestoria a una muyer pa ocupar el más altu cargu de poder del país. La elección de Dilma como presidenta de Brasil, coincidió cola elección d'otres muyeres como presidentes n'América Llatina na mesma década, como Mireya Moscoso en Panamá (1999-2004), Michelle Bachelet (2006-2010 y 2014-2018) en Chile, Cristina Kirchner (2007-2011 y 2011-2015) en Arxentina y Laura Chinchilla Miranda (2010-2014) en Costa Rica, nun procesu de xéneru que nun tien antecedentes na hestoria llatinoamericana. Previu a los trés presidentes suramericanes mentaes, solo llegaren muyeres llatinoamericanes a ser presidentes en circunstancies escepcionales, cuando non accidentales, con esceición del casu de Violeta Chamorro (1990-1997) en Nicaragua y por sucesión María Estela Martínez en Arxentina (1974-1976).
A otru día de ser escoyida presidenta, Dilma tuvo un xestu mediáticu significativu al estremase d'una tradición cola que cumplieron toos el presidentes brasileños anteriores: que la primer entrevista cola prensa tenía de realizase cola poderosa Red Globo, la principal rede mediática del país. Dilma sicasí optó pola Rede Record, qu'unvió de la mesma a dos mujer periodistes pa entrevistala.
Dilma asumió la presidencia'l 1 de xineru de 2011, nuna ceremonia realizada ante'l plenariu del Congresu Nacional, en Brasilia. La ceremonia foi conducida pol entós presidente del Senáu Federal, el expresidente José Sarney.
Lleó'l compromisu oficial de "manter, defender y cumplir la Constitución, reparar les lleis, promover el bien xeneral del pueblu brasileñu, sofitar la unión, la integridá y l'independencia del Brasil". El vice-presidente, Michel Tarrecer, lleó tamién el so compromisu oficial y de siguío oyóse'l himnu nacional executáu pela banda del Cuerpu de Fusileros Navales.
Nel so discursu de posesión Dilma declaró'l so compromisu de erradicar la miseria en Brasil y crear oportunidaes pa toos. Tamién enfatizó la importancia d'escoyer una muyer pal cargu y deseyó qu'esti fechu abriera les puertes pa otres muyeres nel futuru. Estimó al expresidente Lula da Xibla y fixo mención especial de José Alencar, que nun pudo faese presente por cuenta de que taba internáu nun hospital. Completó'l so discursu recordando qu'entá yera necesaria una llarga evolución del país nos aspeutos político y económico, resaltando tamién la relevancia de Brasil nel escenariu internacional.
Según la Policía, unes 30 000 persones allegaron al eventu d'asunción.
Once presidentes tuvieron presentes na ceremonia, ente ellos Hugo Chávez de Venezuela, Pepe Mujica de Uruguái, Sebastián Piñera de Chile, Alan García de Perú, Fernando Llugo de Paraguái y Juan Manuel Santos de Colombia.
Tamién tuvieron presentes el presidentes Mauricio Funes (El Salvador), Álvaro Colom (Guatemala), Alpha Condé (Guinea) y Boyko Borisov (Bulgaria), esti postreru por cuenta de la ascendencia búlgara de la presidenta. Y la secretaria d'Estáu de Estaos Xuníos, Hillary Clinton, José Sócrates, primer ministru de Portugal y el exprimer ministru xaponés, Taro Rusto. Les ausencies más notables fueron la d'el presidentes de Arxentina y Bolivia, Cristina Kirchner y Evo Morales.
Dilma asumió'l poder cola carga de tener qu'enfrentar a una prensa influyente qu'espublizaba que'l titular del Poder Executivu yera Lula. Un añu dempués de la so asunción, cuando Dilma consiguiera convencer a la opinión pública que yera ella la que realmente exercía'l poder en Brasil, el diariu El País de Madrid, publicó un artículu tituláu "Manda ella" onde diz:
Los dos primeros años del gobiernu de Dilma (2011 y 2012) trescurrieron nel marcu de la crisis europea y estadounidense empecipiada en 2008. En 2010 el ministru d'Economía Guido Mantega denunció qu'Estaos Xuníos y l'Unión Europea empecipiaren una Guerra de divises col fin de treslladar la crisis al restu del mundu. Nesi contestu, el gobiernu de Dilma adoptó delles midíes proteccionistes col fin de "blindar" la economía brasileña.
Ente que el PBI había crecíu 7,5% en 2010, la tasa de crecedera nos dos años siguientes baxó a 2,7% en 2011 y a 0,9% en 2012.
Coles mesmes, el real siguió un fuerte enclín devaluatoria, qu'en 2012 superó'l 12% y que'l ministru d'Economía Guido Mantega definió como un procesu de "desintosicación" como parte de "una nueva matriz económica".
A pesar del baxu crecedera económica, el gobiernu de Dilma caltuvo una política de baxu desempléu y sostenimientu del salariu real, col fin d'ameyorar el indicadores sociales y sostener el mercáu internu. El salariu mínimu que s'atopaba en R$510 (US$ 275) al asumir, foi alzáu a R$622 (US$ 348) pa 2012 y a R$678 pa 2013 (US$ 326). La evolución implicó un 33% d'aumentu nominal en reales, pero al empar un leve amenorgamientu en dólares del 6% comparáu con 2012, debíu al procesu de devaluación del real. La tasa de desempléu, pela so parte, baxó al so mínimu históricu al rematar 2012, con un 5,5%.
Dilma punxo como principal oxetivu de la so xestión terminar cola probeza estrema en Brasil pal fin del so mandatu. Mundialmente, considerar en situación de probeza estrema a la persona que recibe menos de US$ 1,25 per día. Con exa nel Programa "Fome Zero" (Hambre Cero), Lula consiguiera un notable amenorgamientu de la probeza estrema, que cayó de 19 millones de persones a 10 millones de persones en 2009, enclín a la baxa que s'enllancara nel so últimu añu de gobiernu, impactada pola crisis mundial. D'esta miente, al asumir Dilma el gobiernu, la probeza estrema volviera xubir, instalándose en 12 millones de persones en 2011. En 2011 Dilma informaba qu'entá esistíen 16 millones de brasileños y brasileñes en situación de probeza estrema.
Dilma, que xestionara'l PAC mientres el gobiernu del Lula, consideró qu'hasta esi momentu, los planes sociales atendieren principalmente al aspeutu del ingresu monetariu directu de les persones en situación de probeza estrema, pero qu'esi enfoque llegara a una llende y yera necesariu diseñar nuevos programes qu'encetaren con enerxía la naturaleza multidimensional de la probeza. Dilma atopó tamién una plaza como funcionária del portal.in.gov con Lula qu'había gran cantidá de persones n'estrema probeza que quedaben fora de los planes del so Brasília, una de les ciudaes de la provincia de la Capital, pa faer una comission de gobiernu federal non Distritu Federal, conocida como "La Búlgara".
"Brasil avanza refinando cada vez más la so política social" diría Dilma en 2012. Con estos criterios en mente llanzó en xunu de 2011 el Programa Brasil Ensin Miseria que per un sitiu buscó atender a los múltiples componentes de la probeza estrema (ingresu, informalidá, educación, salú, vivienda, xéneru, etc.) y pol otru estableció per primer vegada una organización estatal p'alcontrar a les persones en situación de probeza, recurriendo pa ello a la participción activa de los conceyos. La ministra de Desenvolvimientu Social, Tereza Campello, dixo nesa ocasión:
La política social de Dilma pa un enfoque multidimensional de la llucha contra la probeza estrema considera seis dimensiones básiques: ingresu monetariu (desigualdaes d'ingresu per xéneru o raza, accesu a les tarxetes de creitu, bancarización, etc.), insertamientu granible (desempléu, informalidá, trabayu infantil, sindicalización, etc.), condición demográfica (cantidá de neños per familia, negros o muyeres xefes de llar, migrantes internos, etc.), educación (analfabetismu, deserción, accesu a la digitalización, etc.), condiciones de vida (servicios sanitarios, pavimentu, allumáu, vivienda, enerxía eléctrica, tresporte, etc.) y seguridá alimentaria (accesu a los alimentos, calidá, precios).
El programa Brasil Ensin Miseria asignó a cada beneficiariu una suma mensual de R$70 (US$33) y una serie d'acciones coordinaes que pudieren atacar toos les dimensiones de la probeza, especialmente la inclusión granible –calificación profesional, asistencia técnica, estensión rural y fomentu a la producción – y acesso a bienes y servicios públicos, cuantimás nes árees de salú, educación, vivienda, acesso a l'agua y a la enerxía eléctrica. La implementación del programa asigna un papel esencial a los conceyus.
Nel ralu de dos años empadronáronse 2 millones de persones y envalorábase qu'entá esistíen otres 700 mil persones a ser alcontraes. El Plan Brasil ensin Miseria foi complementáu con programar Beca Verde, La mio Casa, La mio Vida II y Brasil Cariñosu.
El programa Beca Verde (en portugués: "Bolsa Verde") foi llanzáu simultáneamente col programa Brasil Ensin Miseria. Empobináu a la población rural en situación de probeza estrema, tien como oxetivu promover conductes de protección ambiental y recicláu, asignando un subsidiu de 100 reales mensuales.
El programa La mio Casa, La mio Vida II foi llanzáu'l 16 de xunu de 2011 y tien como oxetivu construyir dos millones de viviendes hasta 2014, con una inversión de 125 millones de reales (unos 78 millones de dólares). Significa una ampliación de la primer versión del programa llanzáu en 2009, mientres el gobiernu de Lula, que se propunxera construyir un millón de viviendes, de los cualos 250 mil yá fueren apurríes al momentu d'anunciar la segunda parte. La versión de Dilma de programa, busca incluyir a dellos sectores de la clase media baxa, ameyorar la calidá de les viviendes, instalar calentadores d'agua a enerxía solar pa "amenorgar la cuenta d'eletricidá" y dexar que les muyeres que son xefes de llar puedan suscribise al programa ensin necesidá de cuntar cola firma del maríu.
El 13 de mayu de 2012 Dilma llanzó'l programa Brasil Cariñosu, una ampliación del yá esistente Beca Familia ("Bolsa Familia"). El programa empobinar a los neños menores de seis año en situación de probeza estrema. A tal fin asigna a cada familia un monto de R$70 (33 dólares) per cada neñu menor de 6 años, al empar que se propón construyir seis mil guarderíes, según midíes de salú infantil, como suplementos de vitamina A y fierro y medicación gratuita pa los neños con asma. N'ochobre de 2012 el gobiernu anunció que rescatara de la miseria a 2 800 000 de neños gracies al programa "Brasil Cariñosu".
La política internacional de Dilma siguió les llínees xenerales de la orientación impuesta por Lula a partir de 2002, caracterizada pol afitamientu d'un polu de poder global en Suramérica espresada na Unasur y sofitáu económicamente nel Mercosur, la autonomización creciente de América Llatina, l'impulsu escontra un orde mundial multipolar, la priorización de rellacionar Sur-Sur, l'afianzamientu de la presencia brasileña en África, el desenvolvimientu d'una conducta protagónica nel G20 y nel Grupu BRICS, según la campaña pa incluyir a Brasil como miembru permanente del Conseyu de Seguridá de les Naciones Xuníes.
La prioridá de la política esterna de Dilma Rousseff ye'l Mercosur, lo que foi puestu n'evidencia col fechu de qu'el so primer viaxe al esterior foi a la Arxentina y al Uruguái, anque omitiendo al Paraguái por cuenta de la situación irregular del so gobiernu, consideráu como proveniente d'un golpe d'estáu, per parte de Brasil y el restu de los países del Mercosur.
A mediaos de 2011 concretó un importante alcuerdu económicu ente Brasil y Venezuela, integráu por catorce convenios d'inversión n'infraestructura, incluyendo la construcción d'un estelleru por un valor de 637 000 000 de dólares pa la ciudá venezolana de Sucre, concedíu pol Bancu Nacional de Desenvolvimientu Económicu y Social (BNDES) de Brasil, nel que van participar empreses brasileñes. A fines de 2012, los medios de comunicación tradicionales y l'oposición primieron por que Dilma desconociera al gobiernu venezolanu, por cuenta de la enfermedá del presidente Hugo Chávez, que finalmente-y causaría la muerte, pero la decisión de Dilma foi reconocer la llexitimidá del vicepresidente Nicolás Maduru.
Con al respective de les Américas, nel so primer viaxe a Estaos Xuníos, Dilma esixó-y a Obama el cese del embargo económicu a Cuba. Na VI Cume de les Américas que se celebró en Cartaxena declaró que tendría de ser la postrera ensin la participación cubana. Dilma cuestionó tamién la política monetaria estadounidense (Guerra de divises), argumentando que mengüen la competitividá de los países emerxentes, reclamando una relación "ente iguales". Tamién criticó les polítiques económiques europees, argumentando que les mesmes van llevar a Europa a una "recesión brutal".
L'axenda esterior de Rousseff concedió un llugar importante al desenvolvimientu de les relaciones con África, tantu internacionales como interregionales. Nel III Cume Suramérica-África celebrada en Nueva Guinea en febreru de 2013, Dilma declaró que:
Una de les característiques de la política esterior de Dilma foi la so decisión d'otorga-y un altu perfil a les cuestiones venceyaes colos derechos humanos. Esto produció una inflexón na relación de Brasil con Irán, que Lula estrechara notablemente, pero acompañada al empar d'un fuerte cuestionamiento a Estaos Xuníos pol bloquéu contra'l país persa.
L'axenda global de Dilma inclúi tamién l'oxetivu d'impulsar al G20 y a otres instancies globales a adoptar decisiones executives sobre cambéu climáticu, según reformar el Conseyu de Seguridá de la ONU, por qu'América Llatina y África tengan tamién un llugar permanente nel mesmu.
Dilma tamién s'empeñó en consiguir un cambéu sustantivu nel patrón de relaciones comerciales internacionales, pa "desprimarizar" el conteníu de les esportaciones de los países suramericanos, cuantimás con Estaos Xuníos, Europa y China.
El 18 de payares de 2011 la presidenta Rousseff sancionó dos ley, la llei de Llibre Accesu a la Información Pública, y la llei que crea la Comisión Nacional de la Verdá (CNV), pa investigar les violaciones de derechos humanos cometíes por axentes del Estáu brasileñu, ente 1946 y 1988, ye dicir dende l'arrenunciu a la que foi forzáu Getulio Vargas, qu'abrió pasu a la llamada República Nueva (1945-1964), hasta la Constitución de 1988, que cerró definitivamente'l períodu de la dictadura miltar (1964-1985).
Al anunciar la llei Dilma dixo:
La CNV foi constituyida'l 16 de mayu de 2012 y impúnxose-y un plazu de dos años pa investigar y producir un detalláu informe sobre les violaciones de derechos humanos asocedíes nel períodu 1946-1988, les víctimes y los axentes que les causaron. La Comisión ta integrada por siete personalidaes designaes pola Presidenta: Rosa Maria Cardoso da Cunha, abogada de Dilma mientres la dictadura; José Carlos Dias, exministro de Xusticia mientres la presidencia de Fernando Henrique; Gilson Dipp, ministru del Cimeru Tribunal de Federal (STF); Claudio Fonteles, exprocurador xeneral de la República (2003-2005); Paulo Sérgio Pinheiro, relator de derechos humanos de les Naciones Xuníes; Maria Rita Kehl, psicoanalista y escritora; y José Paulo Cavalcanti Filho, abogáu y escritor.
En Brasil rixe una Llei d'Amnistía sancionada en 1979 que torga enxuiciar a los responsables por delito de lesa humanidá cometíos antes d'esa fecha. Les organizaciones de derechos humanos vienen sosteniendo que la llei ye nula tocantes a los efectos de torgar l'enxuiciamientu y castigu de les persones que pudieren cometer delitos de lesa humanidá.
En sentíu contrariu, dellos sectores militares cuestionaron la decisión de Dilma d'investigar solo l'acción del Estáu en materia de derechos humanos y nun investigar l'actuación de los ciudadanos que pudieron cometer delitos políticos nesi períodu. En respuesta a la iniciativa oficial, estos grupos crearon una Comisión Paralela de la Verdá, que se propón realizar el so propiu informe sobre los asocedíu y emprestar asesoramientu llegal a los militares que resulten investigaos.
Mientres la campaña electoral pa la segunda vuelta, Dilma asumió'l compromisu con diversos líderes relixosos de nun unviar al parlamentu nengún proyectu de llei pa establecer el matrimoniu igualitariu nin pa despenalizar el albuertu. La decisión foi tomada depués d'evaluar qu'una gran parte del "votu relixosu" nun la sofitara na primer vuelta por cuenta de la so posición ante l'albuertu y que la tema volvíase crucial pal trunfu na segunda vuelta.
El 15 d'ochobre de 2010 Dilma espublizó una carta abierta pa definir la so posición, na que declara que:
Na carta abierta Dilma tamién se comprometió a rever el PNDH3 (Programa Nacional de Derechos Humanos), en tou lo qu'afectara a la familia. El PNDH3 fuera aprobáu mientres la presidencia de Lula y establecía ente otros puntos, la separación del Estáu y l'Ilesia, el "reconocencia de la unión ente homosexuales" y la profesionalización de la prostitución. Dilma tamién menta al PLC 122 (Proyectu de Llei por un Brasil ensin Homofobia), que s'atopaba en tratamientu nel Senáu, y comprometióse a que, en casu de ser aprobáu como llei, ella sancionaría solo los artículos "que nun violen la llibertá de creencia, cultu y espresión y demás garantíes constitucionales".
En mayu de 2011, Dilma vetó'l llamáu "Kit contra la homofobia", una campaña del Ministeriu d'Educación pa combatir la homofobia nes escueles y colexos, que recibiera l'aponderamientu de la UNESCO pol so conteníu antidiscriminatorio.
La política de Dilma frente al albuertu y la diversidá sexual xeneró la crítica inmediata de les organizaciones feministas, LGTB y de derechos humanos, que señalen que Brasil ye unu de los países más homofóbicos del mundu, nel que se rexistren la mayor cantidá d'asesinatos de LGBT del mundu, con 266 en 2011 y más de 130 nos primeros cinco meses de 2012.
N'avientu de 2011 Dilma nun se fixo presente na 2ª Conferencia Nacional LGBT, un foru creáu por Lula por que les organizaciones de diversidá sexual y de xéneru pudieren aldericar les polítiques públiques que les afectaben. Nel so llugar asistió la ministra de Derechos Humanos, Maria do Rosário, que recibió un estruendoso ulla per parte de los y les asistentes.
En marzu de 2012, Dilma sufrió un nuevu revés al recibir el premiu ""Pau de sebu"" (Palu de xabón), nuna tradicional premiación conocida como "los Oscar Gai", entamada pol prestixosu Grupu Gai de Badea (GGB), la más antigua organización gai d'América Llatina. El "Pau de sebu" ye'l "premiu" que s'apurre a los enemigos del movimientu LGTB.
Dende l'entamu del so gobiernu, tantu los medios de comunicación más poderosos como los partíos d'oposición, primieron a Dilma poniendo'l focu na corrupción y faciendo exa nel escándalu de les mensualidá ("mensalão"), al que llamaron "El xuiciu del sieglu". La cuestión ye políticamente complexa, porque arreya a altos dirixentes del PT, ya inclusive al propiu Lula, al que gran parte de los medios de comunicación y los partíos d'oposición busquen rellacionar cola corrupción. Ta en xuegu entós la relación Dilma-Lula, según la relación PT-Dilma, y polo tanto la gobernabilidad mesma de la xestión de la Presidenta.
El diariu británicu "Open Democracy" señaló la complexidá política de la cuestión de la corrupción en Brasil señalando que:
El 7 de setiembre de 2011, día de la independencia de Brasil, miles de persones autoconvocadas al traviés de redes sociales y medios de comunicación, salieron a la cai en diverses ciudaes del país, pa esixi-y al gobiernu que "paren de robar" y que conderguen ejemplarmente a los acusaos del "mensalão", nun movimientu asimiláu pola prensa a "los indignaos" europeos.
La respuesta de Dilma foi tomar la iniciativa y asumir una política de ""faxina"" (llimpieza) qu'atopó gran sofitu de la población. Mientres el primer añu del so gobiernu, siete ministro arrenunciaron por presión de la Presidencia, depués de que salieren a la lluz denuncies por corrupción, dalgunos d'ellos venceyaos colos preparativos pa la Copa Mundial de Fútbol de 2014. N'otru actu anticorrupción, diez y ocho funcionarios del Gabinete de la Presidencia en Säo Paulo fueron dixebraos de les sos funciones por orde de la Presidenta.
Nesi clima, el 12 de payares de 2012, producióse la primer decisión del Supremu Tribunal Federal (STF) pol "mensalão", condergando a José Dirceu, expresidente del PT y mano derecha de Lula, a la pena de 10 años y 10 meses de prisión. La culpabilidá foi establecida nun fallu estremáu de seis contra cuatro xueces, metanes un discutiniu públicu ente funcionarios xudiciales, por cuenta de la falta d'anunciu previu a los demás xueces per parte del xuez instructor. El Supremu Tribunal condergó finalmente a 25 de los 37 acusaos, a los que se sumaron trés diputaos condergaos ensin ser enxuiciaos, fechu que xeneró un fuerte entredichu ente'l Poder Xudicial y el Poder Lexislativo.
Les polítiques contra la corrupción producieron una medría na imaxe positiva del 71 %, cuatro punto más que la midida de xunetu.
Mientres la xestión de Luiz Inácio Lula da Xibla, Brasil foi escoyíu como see pa la Copa Mundial de Fútbol de 2014 y de los Xuegos Olímpicos de Ríu de Janeiro 2016. Amás de la so importancia como eventu global, la Copa Mundial de Fútbol, adquier tamién una gran importancia política, pos se va realizar ente'l 12 de xunu y el 13 de xunetu, pocos meses antes de les elecciones presidenciales de 2014, a realizase'l 5 d'ochobre.
Depués de terminada de xestión de Lula en 2011, quedaron obres por terminar. El exjugador y campeón de fútbol mundial Pulgué dixo que:
A fines de 2011 el ministru de Deporte Orlando Xibla -del Partíu Comunista Brasileñu (PCB)- arrenunció por denuncies d'irregularidaes en programes sociales deportivos. La so dimisión xeneró una crisis nel gobiernu, yá que Xibla yera unu d'el organizadores del Mundial de Fútbol y los Xuegos Olímpicos. Nel planu internacional, la FIFA amosóse esmolecida pola crisis nel Ministeriu de Deporte, como tamién pol estáu de les obres.
La FIFA manifestóse "inquieta", y obligó a la Presidenta a entrevistase, a fines de 2012, col presidente de la FIFA, Joseph Blatter pa resolver les dificultaes que presentaba la organización. Nesa oportunidá Blatter dixo:
Dilma Rousseff allugar nel segundu llugar de la llista de les muyeres más poderoses del mundu de 2013 que publica añalmente la revista estadounidense Forbes, precedida por Angela Merkel. En 2011 y 2012 Rousseff allugar nel tercer llugar, precedida dambos años por Angela Merkel y Hillary Clinton. Na llista de persones más poderoses, foi allugada nel puestu nº 16 en 2010 (payares), antes d'asumir la presidencia, xubiendo al puestu nº 22 al añu siguiente y volviendo baxar al puestu nº 18 en 2012.
Según Datafolha pal 19 de marzu de 2011 la Presidenta de Brasil llogró un 47 % d'aprobación de la so xestión. Cabo destacar que l'índiz más altu d'esta serie foi de 48 % mientres la segunda presidencia de Luiz Inacio Lula da Xibla. P'agostu de 2012 según IBOPE, la dirixente brasileña collechaba una imaxe positiva del 77 %.
El 20 de febreru de 2013, nel actu de celebración de los 10 años de gobiernu del PT, Lula llanzó la reelección de Dilma. El xestu de Lula ye bien significativu, porque la prensa brasileña vien especulando dende l'entamu del gobiernu de Dilma, que la intención del líder del PT yera retomar el poder en 2014.
Marcelino Flórez de Prado
Marcelino Flórez de Prado (Uviéu, 1834 - Vitoria, 1903), abogáu y escritor n'asturianu.
Sigún una reseña necrolóxica anónima apaecida n'El Carbayón (13 d'agostu de 1903) Flórez nació n'Uviéu en 1834. Llicencióse en Derechu en 1854 teniendo por compañeros a Guillermo Estrada, Mariano Castaño y José Indalecio Caso ente otros. Foi profesor auxiliar de la Universidá y rexistrador de la propiedá n'Orgiva (Granada) y Vitoria. Nesta ciudá, onde tenia acreditáu un despachu criminalista, morió en 1903. 
Consérvense tres poemes que llegaren hasta nos a traviés d'un volume conmemorativu editáu n'Uviéu y que se conservó na Biblioteca de la Diputación de Vizcaya y que perteneció al principe Luis Luciano Bonaparte.
- "Entrada de S.M. la Reina madre D.ª M.ª Cristina de Borbón, en la ciudad de Oviedo el día 4 de xunetu de 1852"
- "A S.M. la Reina madre".
- "S. Antonio de Padua en la iglesia de S. Francisco (hoy S. Juan el Real de Oviedo)"
Dos de los testos fueren confechos per aciu del viaxe a Asturies de Dª María de Borbón al obxetu de inaugurar la llinia de ferrocarril de Llangréu el 25 d'agostu de 1852.
El terceru fala, en forma romance, d'un falsu milagru que se dió como asocedíu n'Uviéu y que ya foi comentáu pol padre Feijoo en 1729.
"Tres poemas en bable de Marcelino Flórez de Prado" Emilio Marcos Vallaure. Lletres Asturianes nº 1. Ed. ALLA 1982.
Muyeres que cuenten
"Muyeres que cuenten (Antoloxía de narrativa escrita por muyeres)", editáu por Ediciones Trabe, ye una antoloxía de la narrativa actual escrita por muyeres n'asturianu que supunxo una novedá absoluta nel momentu de la so publicación, ayudando a normalizar un panorama nel que s'echaba en falta l'aportación de les muyeres. María Teresa González, Carme Martínez, Esther Prieto, Lourdes Álvarez, Consuelo Vega, Berta Piñán y Maite G. Iglesias son les siete muyeres seleccionaes pa esta novedosa antoloxía, ordenada cronolóxicamente. 
Nel momentu de la publicación nengún de los cuentos taba recoyíu en llibru. Amás de les notes biográfiques y de la bibliografía de cada autora, la obra complétase con un prólogu d'Oliva Blanco Corujo, profesora de Lliteratura, que vien dedicando desde va tiempu trabayos a la lliteratura asturiana y al feminismu. Esta obra yá va pela segunda edición.
François Fillon
François Charles Armand Fillon (n. Le Mans, 4 de marzu de 1954) políticu francés qu'ente 2007 y 2012 ocupó'l cargu de Primer Ministru de Francia, nel gobiernu de Nicolas Sarkozy. Ye miembru del partidu Unión por un Movimientu Popular.
Fillon nació en 1954 en Le Mans, nel departamentu de Sarthe, de la rexón de los Países del Loire. Orixinóuse d'una familia afecha y gaullista; el so padre ye notariu, y la so madre ye una historiadora d'orixe vasca. El so hermanu menor ye un pianista.
Estudou nel colexu quitáu "Saint-Michel-des-Perrais", y nel llicéu Notre-Dame de Sainte-Croix en Le Mans; y en 1972 graduó de Bachilleratu de Filosofía. Depués siguió los sos estudios na Université du Maine (Universidá de Maine), allugada tamién en Le Mans; llogrando ellí una Maestría en Derechu Públicu en 1976. Al añu viniente llogra un D.E.A (Diploma d'Estudios Avanzaos) en Derechu Público na Université René Descartes (tamién conocida como Université Paris V) de París; y otru D.E.A. en Ciencies Polítiques na Fundación Nacional de Ciencies Polítiques.
Presidente d'Alemaña
El presidente de la República Federal d'Alemaña (Präsident der Bundesrepublik Deutschland o simplemente Bundespräsident, n'alemán) ye'l xefe d'Estáu d'Alemaña. Ye escoyíu pa un máximu de dos mandatos de cinco años pola "Bundesversammlung" (Asamblea Federal), un órganu mestu del "Bundestag" ya igual númberu de miembros unviaos polos parllamentos de los estaos federaos. El cargu foi creáu'l 1918, cuándo l'Imperiu Alemán dexó d'esistir y foi sustituyíu pola república.
Étienne Mourrut
Étienne Mourrut (Grau-du-Roi, 4 d'avientu de 1939 - Montpellier, 2014) ye un políticu conservador y sindicalista francés, ye alcade de Grau-du-Roi.
Louis Couturat
Louis Couturat (17 de xineru de 1868 - 3 d'agostu de 1914) foi un filósofu, lóxicu, llingüista y matemáticu francés. Estudió filosofía y matemática na Escuela Normal Superior y foi depués profesor na Universidá de Toulouse y nel Colexu de Francia. Foi en Francia unu de les precursores de la lóxica simbólica, qu'empezara a espublizase nesti país poco primero de la Primer Guerra Mundial gracies a los trabayos de Charles Peirce, Giuseppe Peano y especialmente por cuenta de los "Principia Mathematica" de Alfred North Whitehead y Bertrand Russell, esti postreru amigu personal de Couturat. Concibió la lóxica simbólica como un preséu pal perfeccionamiento de les matemátiques y de la filosofía, integrando asina la corriente llamada loxicismu . Nesti aspeutu, opúsu-se a Henri Poincaré, quien antemanó de la mesma en intuicionismo de Browers. Couturat contribuyó coles mesmes al desenvolvimientu del llinguaxe artificial ido, una variante del esperantu. Morrió nun accidente de tránsitu.
Louis de Beaufront
Louis de Beaufront, que'l so verdaderu nome yera Louis Chevreux (3 d'ochobre de 1855 - 8 de xineru de 1935) foi de suma importancia nel desenvolvimientu del ido, una llingua auxiliar internacional. Beaufront foi nun principiu un apasionáu defensor del esperantu y foi unu de los principales responsables del so tempranu espardimientu n'Europa occidental según unu de los primeros franceses en falalo.
Beaufront afayó l'esperantu per primer vegada en 1888 y en 1889 fundó la "Société Pour la Propagation de l'Espéranto" (SPPE). En 1900 escribió'l so "Commentaire sur la grammaire espéranto".
Foi escoyíu pa representar l'esperantu ensin modificaciones ante'l Comité de la Delegación pa l'Adopción d'una Llingua Internacional, allegando a los alcuentros del Comité de la Delegación n'ochobre de 1907. 
Más parte, Beaufront foi un proponente del ido y escribió la influyente gramática del ido "Kompleta Gramatiko Detaloza", publicada en 1925.
Apaez como un personaxe na novela de Joseph Skibell, "A Curable Romantic", publicada en 2010.
Joseph Altman
Joseph Altman (7 d'ochobre de 1925 - 19 d'abril de 2016) foi un neurobiólogu d'Estaos Xuníos, descubridor de la neuroxénesis n'adultos.
Na década de los años 60, siendo investigador del Institutu Tecnolóxicu de Massachussetts (MIT), descubrió la capacidá de creación de nueves células en seres adultos, descartando qu'esti procesu desapaeciera depués del nacimientu. La so teoría foi descartada, pero na década de los 90, terminó por ser confirmada. 
Foi profesor de la Universidá d'Indiana, onde se xubiló.
En 2011, foi premiáu xunto a Arturo Álvarez-Buylla y Giacomo Rizzolatti col Premiu Príncipe d'Asturies d'Investigación Científica y Téunica.
Karl Carstens
Karl Carstens (Bremen, 14 d'avientu de 1914 - Meckenheim, Renania del Norte, 30 de mayu de 1992) políticu alemán foi'l quintu presidente de la República Federal d'Alemaña. 
Carstens estudió Derechu y Ciencies Polítiques nes universidaes de Frankfurt, Dijon, Múnich, Königsberg y Hamburgu. En 1949 remató un master de Derechu na Escuela de Lleis de l'Universidá de Yale. 
Carstens xunióse a les SA, organización paramilitar nazi, en 1933, y al Partíu Nazi dende 1940 hasta 1945. 
En 1955 afilióse a l'Unión Demócrata Cristiana, CDU. 
En 1960 algamó'l cargu de secretariu d'Estáu nel Ministeriu d'Asuntos Esteriores. Mientres el gobiernu de la gran coalición, (1966-1969), foi secretariu d'Estáu nel Ministeriu de Defensa y, dende 1968 director de la Cancillería. 
Foi escoyíu miembru del Bundestag dende 1972 hasta 1979. Dende 1973 hasta 1976 foi voceru del grupu parlamentariu de la coalición CDU/CSU. Nesti periodu amosóse bien críticu colo que denominó "enclinos descomanadamente izquierdistes esistentes na sociedá alemana" , estendiendo les sos crítiques al gobiernu del SPD, al que consideraba "descomanadamente débil frente a los grupos d'estrema esquierda" y acusó al escritor Heinrich Böll d'emprestar sofitu a la banda Baader-Meinhof.
Walter Scheel
Walter Scheel (n. Solingen 8 de xunetu de 1919) políticu alemán. S'afilió al Partíu Lliberal Demócrata Alemán (FDP) en 1946 y foi designáu presidente d'esa agrupación política en 1968. Walter Scheel foi ministru federal de cooperación económica y desenvolvimientu ente los años 1961 y 1966. Se convertió en presidente federal de Alemaña Occidental dende 1 de xunetu 1974 hasta'l 30 de xunu de 1979, cuando remató'l so mandatu.
Zancarru
El Zancarru o Baralloca (Scyllarus arctus) ye una especie de crustaceu decápodu de la familia Scyllaridae. Nun se reconocen subespecies. Ye pescáu abondo sobretoo en Galicia, siendo bono d'atopar nos sos mercaos. N'Asturies fai tiempu que nun ye una especie abondosa ya que ye per avaloriada pola so carne.
Presenta'l cantu del escudu de les antenes enanchaos con unos lóbulos anchos. La so coloración ye coloráu ferruñoso con bandes tresversales de color coloráu brillante nel envés, les cualos recuerden la cruz de Santiago, polo que recibe la so nome común de "santiaguín".. Tamién recibe'l nome de "zapateru" (especialmente, en Xixón).
Ta llargamente distribuyíu nel mar Mediterraneu y el mar Negru, asina como nel Atlánticu oriental, dende les mariñes del sur de les islles Britániques hasta les islles Azores, Madeira y Canaries. Alcuéntrase a fondures d'ente 4 y 50 m., principalmente sobre fondos de pedreru o de basa y en llechos de fanerógames.
René Fonck
René Paul Fonck (Saulcy-sur-Meurthe, 27 de marzu de 1894 - 18 de xunu de 1953) foi un pilotu de caza francés qu'acabó la Primera Guerra Mundial como'l pilotu con más derribos de la Triple Entente.
Presidente de Pakistán
El presidente ye'l xefe d'estáu de Pakistán. Ésta ye la llista de presidentes de Pakistán, de 1956 hasta los díes de güei.
Montevidéu
Montevideo ye la ciudá capital d'Uruguái. Tien una superficie de 200 km² y eillí viven cerca de 1.319.108 habitantes (2011). Foi fondada nel añu 1726.
Karl Mannheim
Károly Mannheim (Budapest, 27 de marzu de 1893; Londres, 10 de xineru de 1947) foi un sociólogu húngaru.
Ríu Andalién
El Andalién ye un ríu chilenu que discurre en la Provincia de Concepción y desemboca en la Bahía de Concepción.
Polandball
Polandball (Polonia-bola), tamién conoció como countryball (país-bola), ye un meme d'Internet orixinao nel foru alemán Krautchan.net na segunda metá de 2009. El meme manifestase nun amplio númberu de cómics na rede, u les paises son representaos como persones esfériques que interactuen, xeneralmente n'inglés mal escritu, burllandose de los estereotipos nacionales y les rellaciones internacionales. A esti tipu de cómic llámase Polandball (Magar que non siempre Polonia esta nel cómic) y país-bola (o, en grupu, países-bola).
Polandball tien les sos raíces na "cyberguerra" entre usuarios polacos y el restu'l mundiu en drawball.com d'agostu de 2009. Nel sitiu web, qu'ufierta un llenzu virtual, permite al usuariu dibuxar lo que quier y dibuxar sobre diseños d'otros. Entre los usuarios polacos ñaz l'idea dibuxar la bandera de Polonia na bola, milles d'usuarios tomáronse drawball y pintaronlu de blanco con roxu enriba, cola pallabra "POLSKA" escrita na metá. Dempués d'una coordinación con 4chan, foi cubierta con nuna xigantesca esvástica .
Krautchan.net ye un foru n'alemán que'l so tablón /INT/ ye frecuentáu por falantes d'inglés. L'orixe del meme ye atribuío al usuariu "Falco", un británicu quien en setiembre de 2009 fixu'l meme usando MS Paint como una manera política de trollear a "Wojak", un polacu nel mesmu foru que contribuía nun inglés mal escritu , Dempués d'eso los cómics de Polandball foron usaos por rusos con entusiasmu.
La premisa de Polonia-bola, qu'aumentó la so popularidá tres el accidente aereu en Smolensk nel que morrió'l Presidente Polacu Lech Kaczynski, ye que representa Polonia y la so hestoria, la so rellación con otres paises y estereotipos, enfocandose na megalomanía Polaca y complexos nacionales. Les interacciones entre les paises-boles tienden ser fechas n'inglés mal emplegao y con xerga d'internet, parecio al meme Lolcat, y al final, la caricatura de Polonia, qu'es representada adrede con roxu enriba de blancu (al contrario de la bandera Polaca), es vista llorando por lo xeneral.
Algunos comics de Polonia-bola ñacen de la premisa que Rusia pue dir al espaciu, mientres que Polonia non. Una de les caricatures más populares comienza cola premisa qu'el planeta Tierra será golpiao por un meteoritu xigante, faciendo que toles paises con teunoloxía espacial abandonen la Tierra y vayan a una órbita alredor el planeta. Al final de la caricatura, Polonia, tovía nel planeta Tierra, ta llorando, y n'inglés mal emplegao pronuncia'l latiguillo canónico "Poland cannot into space" (sic). D'esta forma humorística, los Rusos paran cualesquier discusión colos Polacos respeuto de cuál país ye superior. N'otru cómic de Polonia-bola que profundiza na sátira histórica-política, Polonia ye vista aburriendo otres paises-boles, cola so proclamación de "Cuando destruimos Rusia y los turcos (sic) nos yéramos el país más grande del mundiu...y..." faciendo qu'otres paises-boles burllense. Polonia, nesi momentu irritada, diz "kurwa" (llit. puta), y muestra un lletreru que diz "Internet serious business" ("Internet ye negociu seriu"), lletreru que ye un eslogan d'internet usao pa ridiculizar a otros que traten temes con desdeñu, y en típica convención de Polonia-bola, termina llorando.
Polonia-bola pue tamién incluir comics d'otres paises, pero por convención a esos comics tamién llamase Polonia-bola, anque tamién puese llamar paises-boles. Según Lurkmore.to, Baviera tien la so propia bola, y otres boles foron fechas para Estaos d'E.U, Cataluña y Siberia, entre otres. Singapur toma la forma d'un triángulu y es llamao Triangapur; Israel toma la forma d'un hipercubo (en referencia a los físicos d'ascendencia xudía); Kazakhstán toma la forma d'un lladriyu y Gran Bretaña sale usando un sombreru y monóculu.
Tamién Estaos Xuníos lleva gafas de sol, Eslovenia y Serbia tien un parche nel güeyu (que ye'l escudu) y Nepal tien boca y unos dientes que muestran tar nun ataque de cólera. Otres paises-boles peculiares son Dinamarca, Islla Christmas ya Islles Cocos.
The Matrix
The Matrix ye una película de ciencia ficción escrita y dirixida por Larry y Andy Wachowski y protagonizada por Keanu Reeves, Laurance Fishburne, Carrie-Anne Moss y Hugo Weaving. Foi estrenada en Estaos Xuníos el 31 de marzu de 1999, ye la primer entrega de la triloxía de Matrix y d'una serie de vidioxuegos, curtios animaos y cómics. La película ganó cuatro Premios Óscar: Meyor Montaxe, Meyor Soníu, Meyor Edición de Soníu y Meyores Efeutos Visuales.
Nesta película fízose afamao "l'efeutu bala" (bullet time), téunica que consiste n'aparentar que se conxela la acción mientres la cámara sigue abayándose alreor de la escena. L'efeutu visual consíguese usando bien de cámares que graben l'acción dende estremaes posiciones a una gran cantidá de fotogrames por segundu, posteriormente intercálense los fotogrames de cada una de les cámares.
Anque ye un efeutu perrevolucionariu nun foi la primer vegada qu'aprucía nel cine, enantes foi usao en películes como Jumanji, ente otres, pero foi con esti film innovador cuando remaneció un gran interés por esti efeutu, dempués emplegáu en bien de películes.
Thomas A. Anderson (Keanu Reeves), pol día ye programador informáticu y de nueche un hacker qu'emplega'l nomatu de "Neo". Lleva tola vida barruntando "qu'hai dalgo más", "qu'hai dalgo que falla", custión que ye reafirmada con un mensaxe recibido nel so ordenador col testu: "Matrix poséete." Asina, Neo entama a restolar esmolecidamente a una persona de la que namás oyó falar: otru hacker llamáu Morfeo (Laurence Fishburne), y que puede da-y la rempuesta a les entrugues que tanto lu atormenten: "¿Qué ye Matrix?" y ¿por qué lu posee?. Morfeo y el so equipu, al decatase de que los sos nemigos tan esquerando a Neo, deciden contautar con él. Una hacker, Trinity (Carrie-Anne Moss), afálalu hasta Morfeo y la rempuesta qu'esquera. Pero pa obtenela debe refugar la so vida d'enantes y tolo que conociera. El símbolu de dicho procesu ye acetar tomar una pastiya bermeya, sicasí, otra pastiya, l'azul, podría tornalu al so mundu d'anguañu ensin que, aparentemente, nada de lo que ta asocediendo tuviera pasao. Neo aceta tomar la pastiya bermeya, escaecer la so vida y tolo que conoz pa descubrir "qué ye Matrix".
Neo descubre que'l mundu nel que cuntaba vivir nun ye más qu'una simulación virtual na que ta coneutao per aciu d'un cable enchufáu nel so celebru. Los miles de millones de persones que viven (coneutaes) al so alreor, tan siendo cautivaes d'igual miente pa poder dar enerxía a les máquines. Esta ilusión colleutiva (o simulación interautiva) ye conocida como "Matrix" (la matriz).
El grupu de rebeldes del mundu real llideraos por Morfeo, rescata a Neo de la collecha de persones donde s'alcontraba prendíu. Una vez lliberáu, Morfeo esplíca-y en que consiste la realidá:
Tán cerca del añu 2199 y la humanidá ta esclavizada poles máquines, que tres el desenrrollu de la IA (Intelixencia Artificial) se rebelaron escontra'l so creador, l'home. La revolución desendolcó una gran griesca pola supervivencia de damobs contendientes, ésta a la so vez, supunxo una degradación de al natura faciéndola insostentable pa home y máquina. En pallabres de Morfeo:
Morfeo tamién-y diz a Neo que cunta qu'el ye "l'elexíu". Ente los supervivientes humanos, organizaos nun caberu abellugu del sosuelu llamáu Zioin, hai una profecía, qu'augura un elexíu que será quién a lliberar a la humanidá de la esclavitú a la que ta sometida. "L'elexíu" podrá escamudar "Matrix" a la so voluntá, aportando asina la victoria a los humanos.
El mundu virtual de "Matrix" tórnase nel campu de batalla onde Neo tendrá que combatir escontra los axentes de "Matrix", que son unos programes en forma humana que son quienes a poseer a cualesquier habitante de "Matrix" que la resistencia nun tenga lliberao, y en particular escontra'l temible Axente Smith (Hugo Weaving). Éstos intenten impedir que los rebeldes rescaten a les persones que tán coneutaes, ya que tán programaos pa prender a cualesquier intrusu qu'alterie la realidá de Matrix. Nesti mundu virtual, los seres humanos que son conscientes de lo fonderu de lo que los arrodeya, son quienes a desafiar parcialmente las lleis físicas y facer fazañas qu'estelen.
Lo que'l grupu nun sabe ye que Cifra, un veteranu miembru de la nave, los traicionará al facer tratos col Axente Smith pa aporta-y a Morfeo. Un día, Morfeo decide dir a Matrix pa que Neo vea al Oráculu, el mesmo que fexo la profecía. Ella diz-y que nun ye "l'elexíu", añediendo "seque na viniente vida", pero que Morfeo creyía nél ciegamente. Añede que neo trendría qu'escoyer ente valir la so vida o la de Morfeo.
Al volver de falar col Oráculu, quedan atrapaos por axentes y policíes nel edificiu per onde entraron. Matan a Ratu y prienden a Morfeo cuando ésti intentaba valir a Neo. Los demás afuxen, pero'l traidor Cifra mata a Dozer, Apoc y a Interruptor y namás queden con vida Trinity, Neo, Morfeo y Tanque quien, feríu, s'encarga d'eliminar al traidor pa valir a los sos ñeros.
Cuando van desconeutar a Morfeo (pa que les máquines nun obtengan los códigos del ordenador central de Zion, Neo remembra les pallabres del Oráculu y decide dir a rescatalu. Tres intentar disuadilu, Trinity acompáñalu. Dempués d'una espectacular llucha escontra los soldados y axentes que custodien l'edificiu onde Morfeo ta prendío, son quienes a lliberalu.
Morfeo y Trinity tornen al mundu real pol teléfonu d'una estación de metro, pero cuando Neo los diba siguire, l'Axente Smith impíde-ylo. Enverde afuxir, enfréntase a él y véncelu, pero l'Axente Smith toma otru cuerpu. Neo intenta afuxir, pero l'Axente Smith lu mata enantes de poder volver. Morfeo ta estremecío pero Trinity-y diz al cuerpu de Neo que nun puede tar muerto. Él tien que ser "l'elexíu" porque l'oráculu-y dixo a ella que se namoraría del elexíu y Trinity taba namorada d'él. Bésalu y Neo repollez. L'Axente Smith dispára-y, pero Neo detien les bales, arrebate con facilidá los sos güelpes y desanícialu. Los otros dos axentes afuxen. Neo caletria que ye "l'elexíu". Neo torna al mundu real xustu a tiempu de que Morfeo use un pulsu lleutromagnéticu escontra los centinelas (máquines nemigues) qu'invadieran la nave.
The Matrix, amás de ganar les cuatro estatuines pa les que taba nominada, ganó otros 28 premios y foi nominada notres 36 categoríes n'estremaos festivales y premios.
Premios y nominaciones de la "Academia de Cine de Ciencia Ficción, Pantasía y Terror" d'Estaos Xuníos:
Dalgunos medios de comunicación daquella, definiéronla como "la biblia dixital", lo que da una imaxe concreta abondo de la cinta. Podríase dicir que ye l'eternu exemplu de la cavierna de Platón lleváu al cine de ciencia ficción cola conocida y avezada base d'una futura griesca home-máquina.
Según el filósofu William Irvin:
Amás "The Matrix" ta influenciada por demás pol anime de 1995 "Ghost in the Shell"; un manga lleváu al cine per aciu de Mamoru Oshii en 1995 y 2004 ("").
Dambes películes apresenten les siguientes semeyances:
Por fin, los hermanos Wachowski, creyadores de la triloxía Matrix, reconocieron la influencia de "Ghost in the Shell" nuna entrevista. 
El productor Joel Silver tamién l'almitió nuna entrevista fecha nel DVD de The Animatrix, nel que foi amosada una secuencia de "Ghost in the Shell" xunto colos Wachowski indicando'l xeitu que queríen afitar ellos pa "Matrix".
Cuando a Neo-y apaez na pantaya del ordenador el mensaxe "Sigue al coneyo blancu...", ye nidiamente una referencia, chigu o símil al Coneyu Blancu de "Las aventuras de Alicia en el país de las maravillas» y qu'Alicia sigue hasta entrar nun mundu estraordinariu, inconcebible y dafechu desconocíu.
El pasaporte de "Neo" caduca'l 11 de setiembre de 2001, día en que s'atentó escontra les Torres Ximielgues de Nueva York.
Nel pasaporte tamién apruz la fecha 12 de setiembre de 1991, namás un día dempués de que George H. W. Bush pronunciara l'inescaecible discursu del 11 de setiembre de 1991 cuando pidió en términos inequívocos, un "nuevu orde mundial".
Sega
Sega Corporation ye una empresa xaponesa que desendolca software y hardware na estaya del entretenimientu (vidioxuegos). Ye una de les marques de vidioxuegos más respetaes del mundiu. SEGA tuvo una llarga hestoria d'ésitos mesmo nel mercáu de los arcades como nel de les consoles, pero dende'l llanzamientu de Dreamcast, alcuéntrase fuera'l mercáu'l Hardware, pal que namás se dedica a la programación de videoxuegos y l'aniciu de dalgunos periféricos pa máquines d'otres compañíes. Sicasí, continúa'l desendolcu de hardware pa máquines recreatives. Les oficines centrales de SEGA afáyense en Tokyo, Xapón.
SEGA ñaz en 1965 del amiestu de les compañíes Service Games y Rosen Enterprises Ltd. De la primera coyeríase'l nome. Esta dedicábase a la venta de Jukebox pa les bases militares norteamericanes, mientres que la segunda yera una empresa d'importación d'arte y otros productos fundada en Xapón por Dave Rosen durante 1953. Rosen llevaba dende 1956 importando xuegos recreativos y llegó a allugar 5.000 d'ellos per too Xapón, pero cada vegada taba más esmolecíu coles máquines trayíes dende Estaos Xuníos, poro, decidió aniciar los sos propios xuegos amestándose con Service Games, d'u xurdió SEGA Enterprises Ltd.
SEGA entamó con "Rifleman", un xuegu mecánicu que s'asemeyaba a los tiroteos del alloñáu oeste y pa 1967 yá esportaba xuegos a Estaos Xuníos. El primer ésitu de la compañía foi "Periscope" (1968), un simulador de somarinos, y el so caberu xuegu mecánicu foi Jet Rocket (1970). Dende ehí, SEGA dedicóse a los xuegos ellectrónicos y a les recreatives, aniciando de 1967 a 1979 un total de 140 xuegos estremaos. En 1980 SEGA mercó Gremlin Industries, un fabricante de máquines recreatives, ya inxirióse nel mundiu los videoxuegos domésticos llicenciando dellos de los sos xuegos. Daquella Gulf+Western mercó la compañía pero vendióla na crisis del videoxuegu, oportunidá qu'aprovechó Rosen xunto con unos inversores xaponeses pa recuperar el control.
Nos años nos que SEGA tuvo baxo'l control de Gulf & Western's llanzáronse la "SG-1000" y el "SC-3000", dos sistemas aniciaos cola idea de competir pol mercáu domésticu pero que nun tuvieron relevancia abondo. Nun foi hasta 1984 cuando SEGA fixo un apueste firme cola "Mark III" p'aportar a toles cases, pero la sonadía de la "NES" finó con cualesquier triba d'esperanza. En 1986 SEGA remocicó la "Mark III" y tornóla no que se conoz como "Sega Master System" pa entrar nos mercaos americanu y européu. El resultáu foi cerníu y, magar n'Estaos Xuníos nun foi quien a plantar cara, n'Europa consiguió un gran éxitu llegando a vender más que la máquina de Nintendo en dellos países, anque nun foi abondo. En 1988 SEGA decidió apostar pola innovación y asoleyó la primer consola de 16 bits del mercáu, la "Sega Megadrive", que volvió a ser una llaceria en Xapón. Triada pola "PC Engine" de Nec Corporation n'oriente, el so saltu a Estaos Xuníos y Europa abultaba un fracasu, pero na Navidá de 1989 "Megadrive" algamó unes ventes espectaculares desaniciando a la "PC Engine" del mercáu occidental.
Nos años venideros, "Megadrive" compitió direutamente cola 16 bits de Nintendo, la "Super Nintendo", y recibió interesantes periféricos que nun tuvieron ésitu como "Sega MegaCD" o "Sega 32X", consiguió afitase como líder de ventes n'Europa anque les sos ventes n'EEXX y Xapón y, poro mundiales, foron inferiores a les del sistema de Nintendo. Mentanto SEGA algamara un gran prestixu nel mundiu los arcades con xuegos tan afamaos como "Out Run", "Shinobi", "Afterburner", "Virtua Racing" o "Virtua Fighter". A SEGA namás-y quedaben dos coses por facer, consiguir una mascota que rivalizara con Mario y entrar nel mercáu de les consoles portátiles. Lo primero algamólo con Sonic, el corcuspín azul que se volvió nel estandarte de la compaña, y lo segundo pola mor de "Game Gear", una potente consola en color téunicamente bien superior a la "Game Boy" de Nintendo pero que quedó escaecida pola poca duración de les bateríes.
Igual que fixo colos 16 bitsm SEGA foi la primera en pasar a los 32 bits col amiestu pa la Sega Megadrive nomáu x32, y por primer vegada viose recompensada en Xapón con unes ventes espectaculares durante'l so asoleyu en 1994. Sicasí nel restu del mundu la acoyida foi dalgo más fría y aína foi superada en ventes pola "PlayStation" de Sony. El resultáu foi que a finales de 1997 la consola ya cuasi sumiera, calteniéndose namás en Xapón hasta 1999 per aciu de xuegos basaos nes llicencies de d'estremaos mangues.
Tres la decepcionante hestoria de "Saturn" SEGA alcontrábasse nuna grave crisis financiera, pero tovía tuvo tiempu d'aniciar una cabera consola enantes de dexar esti mercáu. "Dreamcast" asoleyó en 1998, llegando a Europa y Estaos Xuníos en 1999. La consola de 128 bits yera una apuesta a doble o nada, pero SEGA volvió a perder la partida. Los usuarios nun se vieron atrayíos pola potencia de la nueva consola y asitiaron fieles a "PlayStation" o decidieron esperar l'asoleyu de la nueva "PlayStation II" pa fincar un pie nos 128 bits. A la fin SEGA dexó de dar encontu oficial a la consola nel entamu de 2001, pero continuó asoleyando xuegos pa ella, siendo'l cabero "Puyo Pop Fever" en 2004" (anguaño siguen asoleyándose dalgunos xuegos pa la consola, anque namás de xemes en cuando).
Dende la fin de "Dreamcast" SEGA pasó por una dómina convulsa, con falancies d'adquisición, reestructuraciones internes y el paso a ser una Third-party. Amás durante la cabera década del sieglu XX, el mercáu de los arcades, onde ye la compañía númberu 1, foi amenorgando. Anguaño'l panorama de la empresa ye inciertu y fai poco amestóse con Sammy, un fabricante xaponés de pachinko y recreatives, p'aniciar Sega-Sammy Holdings.
Anguaño SEGA tornóse nun llicenciaor mui fuerte, ya que dempués d'años de rivalidá con Nintendo, agora trabayan a comuña en dellos proyeutos, ún d'ellos foi la versión Arcade de F-Zero, onde Namco, Sega y Nintendo collaboraron xuntos nel so desenrollu, baxo'l nome de TRIFORCE, y dende entós puédense ver xuegos de Sonic y de otros personaxes de SEGA nes consoles de Nintendo, asina como de Sony y Microsoft.
Global Entertainment Software R&D, foi dirixíu por Yuji Naka hasta 2006. "GE" céntrase anguaño nel desendolcu de videoxuegos pa consoles.
Amusement Software R&D, Desendolquen anguaño xuegos pa máquines d'arcade.
New Entertainment R&D, diríxilu'l xefe de cada departamentu. "NE" céntrase anguaño nel desendolcu del nuevu conteníu pal mercáu de les máquines arcade y consoles.
Amás aniciáronse estremaes versiones de les sos consoles asina como dellos minixuegos lleutrónicos al xeitu de "Nintendo Game & Watch" y el "Sega Pico", una remestura ente consola y xuguete educativu.
Esti ye una pequeña riestra de dalgunos de los xuegos más afamaos desenrollaos por SEGA a lo llargo de la so hestoria.
Páxina web d'avezaos españoles y colleicionistes:
Otres llingües:
PlayStation Portable
PlayStation Portable o PSP ye una vidioconsola portátil de la multinacional d'orixe xaponés, Sony Computer Entertainment, pa vidioxuegos y multimedia.
L'autonomáu "PlayStation portátil" ye una vidioconsola con memoria interna, fendedura pa tarxetes de memoria, reproductor de discos ópticos, salida pa TV, pantaya en formatu panorámicu (16:9) de 4 pulgaes con una definición de 480x272 píxeles, que ye quien a amosar una gama cromática de 16.770.000 colores, tamién cunta con altavoces estéreu integraos, capacidá pa reproducir dellos formatos multimedia como por exemplu MP4 de vidiu o MP3. Tamién dispón de visor de semeyes, micrófonu integráu, USB 2.0, conexiones inalámbriques y navegación n'Internet.
Asoleyose'l 12 d'avientu de 2004 en Xapón, anovada como PSP "slim" en setiembre de 2007. N'agostu de 2008 asoleyóse la PSP-3000.
La consola PSP camudó l'inclín de facer aparatos portátiles cada vegada más pequeños, asoleyando un equipu con una pantaya mayor y tornándose na segunda consola portátil con un D stick (dempués de la Neo Geo Pocket), que consigue mayor esfrute de los xuegos. La competencia con Nintendo DS ta amortiguada: DS permite l'emplegu de Stylus na pantaya táctil y PSP dispón de gráficos 3D meyor estructuraos. Les aplicaciones enantanon la competencia ente dambes: pueden facese semeyes y editales, facer animaciones y xubiles a Internet. Magar Nintendo DS tien un ciento d'aplicaciones útiles, PSP dispón d'aplicaciones non oficiales que se beneficien de les mayores posibilidaes téuniques qu'ufre'l dispositivu de Sony.
L'interfaz que sirve p'acceder a toles estayes, funciones y conteníos de PSP llámase XMB, y ye un eficaz sistema operativu que Sony tien incluyío n'otros dispositivos de so, dende la consola PlayStation 3 hasta reproductores de vidiu d'alta definición y telvisores Bravia.
Johannes Rau
Johannes Rau ( Wuppertal, Renania, 16 de xineru de 1931 - Berlín, 27 de xineru de 2006) foi presidente d'Alemaña dende'l 1 de xunetu de 1999 hasta'l 30 de xunu de 2004. 
Nació en Barmen, Wuppertal (Renania), foi'l terceru de los cinco fíos d'un pastor protestante opuestu al nazismu, Johannes, de fondos convencimientos relixosos, formó parte de la Ilesia Confesional, o Confesante (Bekennende Kirche), un movimientu ecuménicu del protestantismu alemán que s'opunxo vivamente dende la sociedá civil al Terceru Reich. 
Kálmán Kalocsay
Kálmán KALOCSAY ( 6 d'ochobre de 1891, Abaújszántó; 27 de febreru de 1979, Budapest), foi un poeta, traductor y redactor húngaru qu'influyó muncho na evolución de la lliteratura n'Esperanto y de la llingua mesma. Dalgunos de los sos seudónimos foron : "C. E. R. Bumy, Kopar, -y, Alex Kay, K. Stelov, Malice Pik, Peter Peneter".
Kalocsay estudió medicina y dempués fizose'l principal infectólogu nun hospital en Budapest. Dizse que deprendió Esperanto ya Ido na adolescencia, pero decidió sofitar solo l'Esperanto, cuando vio qu'ésti tenía un potencial más grande en lliteratura. En 1921, publicóse'l so primer llibru de poesía orixinal, "Mondo kaj Koro" (Mundiu y Corazón). Diez años pasaron enantes de la publicación de la so colección Streĉita Kordo (Cuerda Tensa), que se considera una de les colecciones de poesía orixinal n'Esperanto más importantes. Tamién apaeció "Rimportretoj", que trata sobre'l movimientu esperantista.
Munchos tamién creen qu'él foi l'escritor de "Sekretaj Sonetoj" (Sonetos Secretos, colección de secretos eróticos baxo'l seudónimu Peter Peneter.)
Kalocsay emburrió'l mundiu de la lliteratura n'Esperanto por mediu de la revista "Literatura Mondo". Y el grupu d'escritores que se formó alredor de la revista nos años 1920's y 30', que se llamó Budapeŝta Skolo (Escuela de Budapest) .
Les obres de Kalocsay sobre lliteratura y teoría llingüística incluyen la obra "Plena Gramatiko de Esperanto" (Gramática Completa d'Esperanto), "Parnasa Gvidlibro" (Llibru empón del Parnasu), fechu en collaboración con Gaston Waringhien, y el llibru empón d'estilu "Lingvo Stilo Formo" (Llingua Estilo Forma). Kalocsay escribió tamién en collaboración los dos volúmenes d"'Enciklopedio de Esperanto". Sobre Kalocsay muncho escribió y cuidó los sos escritos postmortem Ada Csiszár. Dempués de la muerte d'Ada, los materiales de Kalocsay foron movíos al Esperantomuzeo de la Biblioteca Nacional d'Austria.
Kalocsay escribió "En 1912 fondamente estudié la gramática y el diccionariu del Ido. Entós sabía Ido igual de bien que l'Esperanto. Pero nunca participe del movimientu del Ido, nin escribí dalgo n'Ido: El mio interés foi puramente llingüísticu y acabó dempués del mio deprendimientu."
William Auld
William Auld (6 de payares 1924, Erith, 11 de setiembre 2006, Dolar) foi un poeta escocés, candidatu al Premiu Nobel de Lliteratura y reconocío esperantista. De profesión Auld foi profesor de lliteratura inglesa y vicerector d'un licéu.
William Auld descubríu l'Esperanto a la edá de 13 años. Entós el yera scout y foi la llectura del reglamentu scout n'Esperanto por el cuál el supo de l'esistencia d'esa llingua. Dempués prauticó la llingua colos sos amigos John Francis y Reto Rossetti, quien con John Dinwoodie, formaron un cuartetu llamáu l'escuela escocesa na lliteratura n'Esperanto. El so deprendimientu d'Esperanto entamó en 1937, pero solu se xunió al movimientu esperantista en 1947.
Dende 1942 hasta 1946, militó na fuercia aérea británica, cola cuál participó na Segunda Guerra Mundial como pilotu. La so participación na guerra muncho influyó la so imaxe del mundiu. Militó na británica Rhodesia (agora Zimbabue) y en 1944, foi unu de los 50 candidatos pa ser pilotu d'un avión espía ("Spitfire"). Hasta'l fin de la guerra espió y fotografió'l norte d'África, el suroccidente d'Asia, mediu oriente, Grecia ya Italia. Nel final de la guerra, trabayó como pilotu de pruebes pa la fuercia aérea.
Entamó escribir cuando taba nel exércitu. Dempués del so regresu a Escocia, espublizó un poema traducío na segunda edición de la revista "Esperanto en Skotlando" (Esperanto n'Escocia). Muncho tiempu él escribió pa esta revista, simple pero con importancia hestórica, porque foi un foru para nuevos autores.
Auld redautó munches revistes, por exemplu Esperanto en Skotlando (1949-1955), "Esperanto" d'UEA (1955-1958, 1961-1962), Monda Kulturo (Cultura Mundial) (1962-1963), Norda Prismo (Prisma Nórdicu) (1968-1972), La Brita Esperantisto (L'Esperantista Británicu) (1973-1999), Fonto (Fonte) (1980-1987). Foi collaborador de Monato, u foi'l redautor xefe hasta 1998. Munches coleiciones de poemes escribió, entre elles ta la so Magna Obra, La Infana Raso (La raza infantil) (1956). Traduxo poemes como'l Hobbit (L'hestoria la traduxo Christopher Gledhill). Tamién escribió cursos pa deprender Esperanto.
Espublizó les sos obres de la revista Literatura Mondo (Mundo de Lliteratura) xusto enantes de la so desapaición en 1949. Literatura Mondo, Entós la revista más importante sobre lliteratura n'Esperanto, apaeció en 1922, y dempués se detuvo pola guerra. Apaeció por nueva vegada durante dos años.
William Auld diose a conocer al públicu internacional en 1952, cuando espublizó la so coleición "Kvaropo" (Cuartetu), que collaboró escribir con John Dinwoodie, John Francis y Reto Rossetti. Esta obra foi'l comienzu de la serie "Stafeto", Fondada de Juan Régulo Pérez en Canaries, qu'equilibró la falta de la escuela de Budapest de la espublización de "Literatura Mondo". Dempués de la revista "Literatura Mondo", collaboró en varies revistes.
La so biblioteca de lliteratura n'Esperanto, agora ta asitiada na Biblioteca Nacional d'Escocia, a quien Auld donó les sos pertenencies enantes de morrer.
Por propuesta de Manuel de Seabra na reunión añal de 1998 de l'Asociación d'Escritores n'Esperanto (EVA pola so sigla n'Esperanto), William Auld foi propuestu como candidatu al Premio Nobel de Lliteratura dende 1999 hasta la so muerte en 2006. Auld foi vicepresidente de UEA (1977-1980), presidente de l'Academia d'Esperanto (1979-1983) y presidente honoríficu d"'Esperanta PEN-Centro". Tamién foi miembru honoríficu d'UEA (Asociación Universal d'Esperanto).
Nel añu 2000 foi premiáu col premiu Alena Esperanto.Kulturpremio.
Montpelier (Vermont)
Montpelier ye la capital del estáu de Vermont, nos Estaos Xuníos, y sé del condáu de Washington. Con 7.855 habitantes(2010, U.S. Census Bureau) ye la más pequeña de toles capitales estatales. Forma, cola ciudá vecina de Barre, un área micropolitana nel centru del estáu. Ye vezu nel estáu referise a les dos ciudaes como les "twin cities" (ciudaes ximielgues). Nella asiéntense'l capitoliu de Vermont, sé de la rama llexislativa del gobiernu de Vermont, el muséu d'historia de Vermont y el New England Culinary Institute, una de les trés principales escueles de cocina de los Estaos Xuníos. El principal empleador de la ciudá ye'l gobiernu estatal, magar que ye tamién la sé de l'aseguradora National Life Group. 
Denver
Denver ye la capital del estáu de Colorado, nos Estaos Xuníos. Tamién ye la ciudá más grande del estáu.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2010 diz que Denver tenía habitantes.
Saint Paul (Minnesota)
Saint Paul ye la capital del estáu de Minnesota, nos Estaos Xuníos. Tamién ye la segunda ciudá más grande del estáu.
Tien una población de 
Finlandés
El finlandés ("suomi") o idioma finlandés ("suomen kieli") ye la llingua oficial, xunto col suecu, en Finlandia. Ye falao por algo mes de 5 millones de persones y ye la llingua materna del 91,9 por cientu de la población finlandesa (2004). Igualmente, ye falao por mediu millón de persones en Suecia, Noruega, Estonia y otres, asina como n'Estaos Xuníos, Canadá y Australia, que tien importantes bolses d'inmigración d'orixe finlandés.
El sistema fonolóxicu del finlandés tien ocho fonemes vocálicos: /ɑ/, /e/, /i/, /o/, /u/, /y/, /æ/, /ø/. El númberu de fonemes consonánticos varía de 13 a 17, según son consideraos autóctonos o non del sistema: /p/, /t/, /k/, (/b/), /d/, (/g/), /m/, /n/, (/f/), /s/, (/ŋ/), /h/, /l/, /ɾ/, /ʋ/, /j/. Nel idioma faláu cultu danse tolos fonemes mencionaos, pero los que figuren entre paréntesis, pueden apaecer en variación diatópica, diastrática o diafásica, ye dicir, realícense o non según la procedencia xeográfica o sociocultural del falante, asina como de la situación de comunicación, o seya mayor o menor grau de formalidá de la fala. El mesmu falante que domina varios rexistros de la llingua, pue neutralizar, por exemplu, el rasgu de sonoridá entre /b/ y /p/ nuna situación informal, pronunciando nos dos casos sólo /p/, mientres que nuna situación formal mantién esti rasgu distintivu de sonoridá diferenciando /b/ y /p/.
Criterios: 
Descripción:
/i/ anterior, cerráu, non llabializáu
/e/ anterior, mediu, non llabializáu
/æ/ anterior, abiertu, non llabializáu
/y/ anterior, cerráu, llabializáu (pronunciáu con llabios "redondos")
/ø/ anterior, mediu, llabializáu
/u/ posterior, cerráu, llabializáu
/o/ posterior, mediu, llabializáu
/ɑ/ posterior, abiertu, non llabializáu
Oclusivos
/p/ y /b/ oclusivos llabiales, sordu y sonoru
/t/ oclusivu dental sordu
/d/ oclusivu alveolar sonoru
/k/ y /g/ oclusivos velares, sordu y sonora
Nasales
/m/ nasal llabial sonoru
/n/ nasal alveolar sonoru
/ŋ/ nasal velar sonoru
Fricativos
/f/ llabiodental sordu
/s/ alveolar sordu
/h/ gulotal sordu
Llaterales
/l/ llateral alveolar sonoru
/ɾ/ vibrante alveolar (simple)
Semivocales
/v/ llabiodental sonoru
/j/ palatal sonoro
Acentu diacríticu
N'ortografía, l'acentu diacríticu ye'l tipu d'acentu, pa usos estrictamente ortográficos, emplegáu pa distinguir significaos ente dos pallabres, davezu monosílabes. N'asturianu nos pares distinguíos, ún tien acentu propiu, ye dicir, ye una pallabra tónica, mentes que la otra ye átona na fala. Les pallabres que formen estos pares suelen tener diferente orixe etimolóxicu (por exemplu "si", del llatín y "sí", del llatín (si ye' pronome) o (si ye l'alverbiu), anque se dan casos nos que tienen el mesmu orixe, como l'artículu "el" y el pronome "él", dambos del llatín . En dalgunes llingües, como'l catalán, l'acentu diacríticu úsase tamién pa diferenciar dos pallabres tóniques que la so diferencia ye la diferente apertura de la vocal e/o, como por exemplu "dóna" 'da' / "dona" muyer, "os" /ˈɔs/ 'güesu' / "ós" /ˈos/ 'osu').
L'acentu diacríticu, por embargu, nun val pa distinguir tolos pares mínimos, opuestos pola tonicidá, qu'esistan n'asturianu —como la conxunción "pues" de la forma verbal "pues" (de "poder)", la conxunción "ya" de la forma verbal "ya" (de 'ser') nel casu del asturianu occidental, o'l sustantivu masculinu tónicu "don" del tratamientu átonu "don", mesmo cola preposición "de" y el pronome "te" átonos, de los nomes de les letres "t (te)" y "d (de)" tónicos—, yá que estos últimos apaecen solo en contestos mui restrinxíos y imposibles de tracamundialos. Tampoco nun s'usa l'acentu diacríticu cuando pallabres cola mesma escritura son tóniques y nun tienen una correspondiente átona. Por exemplu "ve" del verbu "ver" (tercer persona singular del presente d'indicativu) y "ve" del verbu "dir" (segunda persona singular del imperativu) nun se diferencien con tilde diacrítica, darréu qu'entrambes son tóniques y nun hai un 've' átonu. Sicasí, nel casu de "sé" de "saber" (presente) y "sé" de "ser" (imperativu), dambes formes han llevar tilde, porque hai que les distinguir de la forma átona "se" (pronome personal).
Como regla xeneral, les pallabres monosílabes nunca nun lleven tilde n'asturianu, sacante les dieciséis qu'aparecen na tabla que vien darréu y los pronomes esclamativos y interrogativos, amás de la pareya "ente"/"énte", bisílabos y átonos los dos. 
Trátase de pareyes de pallabres nes qu'esiste una forma tónica y una forma átona, dambes formes con significáu diferente, y que se marca con acentu la forma tónica pa diferenciala de la átona; sicasí, hai casos nos que esisten dos pallabres tóniques cola mesma forma pero solo una d'elles lleva l'acentu, quedando la otra ensin acentuar xunto cola forma átona (como ye'l casu de más (alverbiu) y mas (per un llau, sustantivu plural de ma; y per otru, conxunción vieya y lliteraria, sinonima de pero).
Los pronomes interrogativos y esclamativos "qué", "quién", "cómo", "cuándo", "ónde", "ú" ~ "aú" y "cuántu, cuánta, cuánto, cuántos, cuántes", lleven acentu diacríticu pa diferencialos de los pronomes relativos o conxunciones "que", "quien", "como", "cuando", "onde" "u" ~ "au" y "cuantu, cuanta, cuanto, cuantos, cuantes"; lleva acentu diacríticu tamién la contracción "ánde" (preposición "a" + "onde"), diferenciada d"'ande" ("a" + "onde"). El pronome interrogativu y esclamativu "cuál ~ cuálu, cuála, cuálo, cuálos cuáles" acentúase tamién como'l restu d'interrogativos y esclamativos, magar nun esista'l correspondiente relativu (poro, nun fadría falta acentualu al nun haber posibilidá de confusión).
Les formes acentuaes introducen, de forma directa o indirecta, enunciaos interrogativos o esclamativos:
Les formes acentuaes puen funcionar como sustantivos
Hai una serie de pallabres que puen llevar acentu diacríticu en casos de posible confusión de significáu. Trátase de los pronomes demostrativos (pa diferencialos de los axetivos demostrativos), del alverbiu "solo" ("sólo"), la conxunción disyuntiva "o" ("ó"), y del numberal "tres" ("trés").
En principiu, los pronomes demostrativos nun s'acentúen. Sólo llevarán l'acentu diacríticu nos casos en que seya necesario pa desaniciar dalguna posible ambigüedá y confusión col correspondiente axetivu:
Magar cualquier axetivu pue funcionar independiente na so forma neutra como alverbiu, nel casu de "solo" habrá llevar acentu diacríticu pa desaniciar una posible confusión col correspondiente axetivu:
La conxunción disyuntiva "o" nun lleva acentu nunca, esceuto cuando tea ente dos cifres arábiques, pa evitar la confusión d'esta con un cero (0):
El numberal "tres" solo llevará acentu pa evitar una posible confusión cola preposición "tres":
Escocés (llingua xermánica)
L'escocés Scots ye la llingua xermánica falada nes tierres baxes (Lowland) d'Escocia y partes d'Ulster (onde'l dialectu llocal ye conocíu como escocés d'Ulster. Ye llamáu dacuando como escocés de Lowland (tierres baxes) pa estremalu del gaélicu escocés, la llingua celta falada nel este d'Escocia, nes tierres altes (Highlands) y nes islles Hébrides.
Ye una llingua xermánica que xunto col inglés, l'alemán y el neerlandés, formen parte de les llingües xermániques occidentales. El so parentescu más próximu tienlu nel inglés y nel frisón, col que forma'l subgrupu del xermánicu insular. 
Hai una discusión sobre l'estatus real de la llingua como dialectu del inglés o como llingua autónoma y distinta. Dende la xunión d'Escocia con Inglaterra pa formar el reinu de Gran Bretaña nun esiste una llingua estándar nin un estándar d'escritura común a tolos dialeutos.
Faláu nes tierres baxes (Lowlands) d'Escocia xunto con partes d'Irlanda del Norte. Na República d'Irlanda, na frontera con Irlanda del Norte. 
Nun tien estatus oficial en nengún de los países en que se fala. Sicasí, Gran Bretaña aceptó l'escocés como llingua rexonal y reconocióla asina baxo la Carta Europea de les Llingües Minoritaries o Rexonales.
Tamién se discutió sobre l'estatus de la llingua nes negociaciones de paz d'Irlanda del Norte.
L'escocés surde del dialectu anglosaxón de Northumbria con influencies del antiguu nórdicu de les invasiones viquingues, del holandés y del baxu saxón al traviés del comerciu y de la inmigración y del romance al traviés de la ilesia y el llatín llegal, les invasiones normandes y finalmente del francés de París gracies a la "Auld Alliance".
Pue clasificase nos siguientes periodos:
L'escocés tamién tien empréstamos del so contactu col gaélicu escocés, una llingua céltica distinta del escocés inda falada nes tierres altes ("Highlands") y les islles de la mariña occidental. 
La llingua evolucionó naturalmente a lo llargo de los años, pero hai quien considera que la llingua foi más fiel a los sos oríxenes anglosaxones que l'inglés: comparando "kirk" con "church" (alemán modernu "Kirche") (asturianu: ilesia), "ken" con "know" (alemán modernu "kennen") (asturianu: saber, conocer) y "nicht" con "night" (alemán modernu "Nacht") (asturianu: nueche).
Hai cinco dialectos distintos:
Edimburgu, Dundee y Glasgow tienen variantes propies del escocés central, enforma influyíes pol inglés. N'Aberdeen fálase'l dialectu "Mid Northern".
Macu González
La compositora y profesora de música María Imnaculada Concepción González, Macu González (Samartín de Teberga, 1953), fía de militar y llicenciada en Canto pol Real Conservatorio Superior de Música de Madrid, dende pequeña vivió en diferentes llugares d'España y Marruecos, y reside dende finales de los ochenta en Denia (Alacant) onde imparte clases de técnica vocal y composición.
Especializada en Psicomotricidad, el so labor profesional actual céntrase na rehabilitación de los trastornos de voz de cantantes, aplicando conceptos enraizados na psicología a partir de la filosofía de K. Dürkeim y otros maestros.
Inició la so formación musical a los seis años en Valencia xunto a Pepe Doménech Part, pasando a formar parte del grupu Pequeños Cantores de Valencia. Comienza los sos estudios de canto nel propiu conservatoriu de la capital valenciana con Ana Luisa Chova y amplía la so formación con Tatiana Menotti y Juan Oncina. Los diferentes tresllaos profesionales de la so familia llévenla a dir paulatinamente posponiendo los sos estudios, que nun fina hasta centrar la so residencia en Madrid en 1982.
Continúa vinculada a la so tierra natal al traviés de la música, componiendo diferentes temes musicales basaos n'estructures rítmiques tradicionales, aprendíes de la so güela materna. En 2012 ganó'l Premiu al Meyor Cantar, patrocináu y organizáu pola Conseyería d’Educación, Cultura y Deporte del Principáu d’Asturies, col cantar "Si nun conoces Val.louta", interpretáu pola formación folk Asturiana Mining Company y cantada por Berto Varillas. Esta formación participó con esti cantar representando a Asturies nel festival Liet International 2012, obteniendo'l Premiu del Públicu.
Amás de les sos canciones pa l'Asturiana Mining Company, n'Asturias tien compuestos temes pa Mapi Quintana, Fernando Valle Roso ya Imanol Núñez. En Valencia tien compuestes delles pieces pa la Banda de Música de Denia, relacionaes toes elles coles fiestes de Moros y Cristians. Anguaño trabaya técnica vocal con dellos intérpretes mozos de "cant d’estil", col propósitu de recuperar esti cantu tradicional.
Como arreglista destaca'l so trabayu d'adaptación del tema "Amal Hayatti" ("L'amor de la mio vida"), de la cantante exipcia Umm Kalzum, -Fāṭima ʾIbrāhīm al-Baltāǧī (n'árabe, فاطمة إبراهيم البلتاجي)-, pa banda música, cola que quedó finalista del certamen de composiciones y arreglos pa bandes de la Comunidá Valenciana.
Agora mesmo trabaya nueves composiciones sobre ritmos tradicionales pal grupu Asturiana Mining Company y otres formaciones asturianes, xunto a los músicos Michael Lee Wolfe, Berto Varillas y Xaime Arias.
Austin (Texas)
Austin ye la capital del estáu de Texas, nos Estaos Xuníos, y centru alministrativu del condáu de Travis. Asitiáu nel centru de Texas, ye la cuarta mayor ciudá del estáu y la decimoprimera mayor del país. Ye, colos sos 842.592 habitantes (estimación pa 2012 del U.S. Census Bureau), la segunda capital estatal más grande de los Estaos Xuníos, y ye'l centru cultural y económicu del Gran Austin|área metropolitana Austin-Round Rock, que compriende cinco condaos y tien una población estimada (2015) de 2.000.860 habitantes.
Na década del 1830 dellos pioneros entamaron a asentase no qu'anguaño ye'l centru d'Austin, a la vera del ríu Colorado. Dempués de que'l vicepresidente de la República de Texas Mirabeau B. Lamar visitara la zona demientres una espedición pa cazar búfalos en 1837-38 propunxo que la capital estatal, que daquella taba en Houston, fuera llevada a una zona d'Austin na oriella norte del ríu Colorado, cerca d'au ta anguaño la ponte de l'Avenida del Congresu. Foi 1839 l'añu nel que la ciudá, daquella nomada Waterloo, pasó a ser la séptima (y última) capital estatal; entóncenes camudó'l so nome pol actual n'homenaxe a Stephen F. Austin, primer secretariu d'estáu de la república texana y que tenía l'alcuñu de "Father of Texas" (el pa de Texas).
La ciudá medró demientres el sieglu XIX, y convirtióse nel centru estatal de l'actividá gubernamental y tamién de la educativa, cola fundación de la "University of Texas at Austin". Dempués d'un parón nel so espoxigue demientres la Gran Depresión, la ciudá recuperó puxu, y pa la década del 1980 entamó a convertise nun centru de negocios y d'asientu d'empreses tecnolóxiques. Ente elles destaca'l fabricante d'ordenadores Dell, que tien la so sé mundial en Round Rock, un suburbiu d'Austin, y otres empreses perimportantes (Apple, eBay, Google, IBM, Intel, Texas Instruments o 3M) que tienen na ciudá la so sé rexonal y centros d'investigación que ficieron que la ciudá fora conocida, na década del 1990, como "Silicon Hills".
Jefferson City (Missouri)
Jefferson City ye la capital del estáu de Missouri, nos Estaos Xuníos.
Edimburgu
Edimburgu ( n'inglés: Edinburgh; en gaélicu escocés: "Dùn Èideann"), dende 1492 ye la capital y segunda ciudá más grande d'Escocia, dempués de Glasgow.
Ta allugada na mariña este de Escocia na ribera del fiordu del ríu Forth y na autoridá unitaria llocal de la Ciudá d'Edimburgu. Ye la capital d'Escocia dende 1437 y la see del gobiernu escocés. Edimburgu foi unu de los centros más importantes d'educación y cultura mientres la dómina de la Ilustración, gracies a la Universidá d'Edimburgu. Los distritos "The Old Town" (ciudá antigua) y "The New Town" (ciudá nueva), que son parte de la ciudá, fueron nomaos pola Unesco Patrimoniu de la Humanidá en 1995. D'alcuerdu al censu del 2011, Edimburgu tien una población de 495,360 habitantes, y ye'l centru d'una zona urbana que tien aproximadamente 850,000 habitantes..
Edimburgu ye famosa pol so Festival Internacional, el festival d'actuaciones en vivo más grande del mundu, y otros festivales y convenciones desenvueltos nos meses de branu de forma más o menos simultánea, la mayoría de los cuálos xuntense so la denominación Festival d'Edimburgu. Mientres el festival la población de la ciudá dóblase. Edimburgu ye la segunda ciudá más visitada del Reinu Xuníu, dempués de Londres, con aproximadamente 13 millones de turistes al añu.
Glasgow
Glasgow ("Glaschu" en gaélicu escocés, o "Glesga" n'escocés) ye la mayor ciudá d'Escocia y la tercera del Reinu Xuníu dempués de Londres y Birmingham; amás, ye l'área d'autoridá unitaria más poblada y la segunda área metropolitana más poblada del Reinu Xuníu na so contorna urbana Gran Glasgow tres el Gran Londres. Ta asitiada a les veres del ríu Clyde nes tierres baxes del centro-oeste d'Escocia. La xente de Glasgow ye conocida como "Glaswegians". Coles mesmes, "Glaswegian" ye'l nome con que se conoz al dialectu llocal d'escocés. Ye amás ún de los 32 Conseyos unitarios (n'inglés: "council area") en que ta estremada alministrativamente Escocia, oficialmente denomináu como "City of Glasgow" y, como munchos de los conceyos del oeste d'Escocia, ye de mayoría llaborista.
D'antiguo, foi una “royal burgh” (ciudá real), y yera conocida como la “segunda ciudá del Imperiu Británicu” na dómina victoriana. Alzóse como un gran puertu de comerciu de trasatlánticos mientres la Revolución industrial. El Clyde foi un de los más preeminentes centros mundiales d'estelleros, construyéndose nél munchos de los revolucionarios y famosos buques de la llinia Cunard como RMS Lusitania, RMS Aquitania, RMS Queen Mary, RMS Queen Elizabeth y el RMS Queen Elizabeth 2, y el veleru real Britannia.
La ciudá creció a finales del sieglu XIX y principios del sieglu XX hasta algamar una población de más d'un millón d'habitantes, llegando a 2.088.000 habitantes en 1931. Sicasí, cola baxada de población, debío básicamente a la recolocación de xente a nueves poblaciones como East Kilbride y Cumbernauld pela rodiada de la ciudá, y los socesivos cambeos del so términu municipal de los gobiernos nacionales nun intentu d'amenorgar el poder relativu de la ciudá n'Escocia, la población actual de la "City of Glasgow" ye de 592.000 según el censu de 2007. La contorna urbana que formen Glasgow y la so área metropolitana cuenta, aprosimao, con 2.300.000 habitantes, lo que constitúi'l 41% de la población de toa Escocia.
Al ser un puntu neurálxicu de comerciu, negocios, industria, medios de comunicación y tresporte d'Escocia, Glasgow ye una gran ciudá cosmopolita y debullera. Ye'l tercer destín turísticu más visitáu del Reinu Xuníu dempués de Londres y Edimburgu. Coles mesmes, ye'l centru económicu más importante de comerciu y de vienta al per menor d'Escocia. Glasgow ye un de los venti centros financieros más importantes d'Europa y ye la sede de munchos de los negocios a la cabeza n'Escocia, lo que la fai parte esencial de l'economía británica.
L'área alredor de Glasgow allugó poblaciones humanes mientres milenios, col ríu Clyde aproviendo d'un espaciu natural pa la pesca. El Imperiu romanu construyó más tarde puestos d'avanzada na zona y, pa dixebrar la "Britannia" romana de l'Escocia ocupada por celtes y pictos, construyose'l Muriu Antonino.
La ciudá fundóse nel sieglu VI pol misioneru escocés y cristianu llamáu orixinariamente "Kentigern" pero que pasó a l'hestoria como San Mungo, que significa "queríu amigu".
Cunta la lleenda que tresportaba nun carru'l cuerpu d'un home santu llamáu "Fergus" qu'hubo fináu enantes de conocese y los gües que tiraben d'élli detuviéronse lo que Mungo interpreto como señal de Dios y ellí soterrar. El llugar llamar "Glasgui" que significa "queríu y verde llugar" y nel estableció una ilesia sobre'l regueru Molendinar, onde anguaño se topa la Catedral de Glasgow, y nos siguientes años Glasgow constituyir nun centru relixosu.
En 1451 foi fundada la Universidá de Glasgow per aciu una bulda papal, y establecida n'edificaciones relixoses nes cercaníes de la Catedral de Glasgow. Al empiezu del sieglu XVI, Glasgow convirtiérase nun importante ciudá relixosa y académica y nel sieglu XVII la universidá treslladóse hacia la so propia sede na High Street.
Richmond (Virxinia)
Richmond ye la capital del estáu de Virxinia, nos Estaos Xuníos.
Madison (Wisconsin)
Madison ye la capital del estáu de Wisconsin, nos Estaos Xuníos, y centru alministrativu del condáu de Dane. La so población estimao en 2011 yera de 236.901 habitantes, que facíen d'ella la segunda mayor del estáu, dempués de Milwaukee, y la octoxésimu primera mayor de tolos Estaos Xuníos. La ciudá ye'l centru del área metropolitana estadística de Madison, que compriende los condaos de Dane, Iowa y Columbia y tenía una población, en 2010, de 568.593 habitantes.
La ciudá ye considerada como una de les de mayor calidá de vida de tol país. Magar que ye l'estáu, al traviés de les instituciones alministratives estatales, el mayor empleador de la ciudá, nos caberos años tán asentándose na ciudá munches empreses, sobremanera nos sectores de la salú (equí ta l'únicu centru qu'investiga nel mundu el síndrome d'Alexander, una enfermedá dexenerativa de les funciones motores que ye entá incurable), la biotecnoloxía y la publicidá. Arriendes d'ello, la ciudá ye tamién la sé de la Universidá de Wisconsin-Madison, una de les mayores y más selectes del país con 41.000 alumnos y 20 facultaes.
Pierre (Dakota del Sur)
Pierre ([pɪər]) ye la capital del estáu de Dakota del Sur, nos Estaos Xuníos.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2010 diz que Pierre tenía habitantes.
Premiu de la Crítica RPA
Los Premios de la Crítica RPA nacen en 2008 col propósitu de difundir y promover la música asturiana, los sos intérpretes y formaciones, dándo-y el so apoyu dende los medios de comunicación audiovisual de la televisión y la radio públiques d'Asturies. Les obres y canciones premiaes son difundíes, d'este modu, al traviés de RPA y de TPA. Nel casu de televisión, ye'l programa SONES TPA, ún de los de más grande audiencia de la cadena, emitíu en prime time la nueche de los domingos, l'encargáu de la retresmisión de la gala d'entrega d'estos Premios.
Los Premios de la Crítica RPA dixébrense nes siguientes modalidaes:
Tres del mes de septiembre van organizándose les diferentes candidatures, a partir de la bayura de trabayos desarrollaos a lo llargo del añu y que, en dellos casos, sábase que tan a puntu de salir. Polo xeneral, la más grande parte d'estos trabayos preséntense en SONES TPA, colo que se tienen imáxenes de les propuestes enantes siquiera d'editase bien d'ellos.
Con cinco ediciones, los Premios de la Crítica RPA convirtiéronse na meyor plataforma de difusión y promoción de la música asturiana, con audiencies d'emisión de cien mil espectadores al traviés de la televisión. Les cuatro primeres ediciones grabáronse nel Auditoriu Teodoro Cuesta de Mieres del Camín y la última dende'l Centru Cultural Niemeyer d'Avilés.
Mars One
Mars One (n'asturianu "Marte Unu") ye un proyeutu priváu desendolcáu pol investigador holandés Bas Lansdorp p'allugar una colonia humana permanente en Marte. El plan ye unviar satélites de comunicación al planeta en 2016 y depués de delles etapes, a la fin, en 2022 llanzar un equipu d'humanos en Marte pa que vivan permanentemente aportando en 2023 y unviar un equipu nuevu de cuatro astronautes cada dos años llueu del unviu inicial.
El proyeutu ta sofitáu pol físicu Gerard 't Hooft.
"Mars One" ta intentando asegurar patrocinadores ya inversores convirtiéndolu nun "reality show" y tener ciertos astronautes elixíos pol públicu. Cúidase que namái poner los primeros cuatro astronautes en Marte costará alredor de 6.000 millones de dólares. "Mars One" tien identificaos furnidores potenciales, como SpaceX, pa los componenetes de la misión. Creen que'l costu del viaxe sedría significantemente menor faciéndolu namái d'ida.
El plan de la misión ye'l que vien darréu:
John Cale
John Davies Cale (9 de marzu de 1942, Garnant, Gales), más conocíu pol alcuñu de John Cale, ye un cantante y escritor de rock británicu, unu de los padres del rock independiente, primero nel grupu The Velvet Underground y llueu en solitariu.
Aeropuertu Internacional de Phú Quốc
L'Aeropuertu Internacional de Phu Quoc o Sân bay quốc tế Phú Quốc, allúgase a 7 km de la ciudá de Duong Dong (Phu Quoc, Kien Giang), nel Mekong Delta, Vietnam. Les sos coordenaes son 10°10′18″N, 103°59′28″ O.
L'aeropuertu ye ún de los más antiguos de Vietnam pol so calter militar, pero no referente a la so faceta comercial creóse en 2012 pola aición del Consorciu del Aeropuertu de Phu Quoc, una sociedá conformada por alministraciones públiques y escomenzó'l so usu nel añu siguiente.
Tolos sos destinos son de calter rexonal, los sos destinos son: (ente paréntesis compañíes que los operan)
The construction was completed in November 2012 and was put into operation on 2 December 2012.
Reggaeton
El reggaeton ye un xéneru musical variante del qu'a su vez amiya , influyíu pol hip hop, Rap, Reggea de les zones de Puertu Ricu. Les peculiaridaes del reggaeton son les sos lletres falaes y la so influyencia d'otros estilos musical hispanos.
Corona d'Aragón
La Corona d'Aragón (en aragonés: "Corona d'Aragón"; en catalán: "Corona d'Aragó"; conocida tamién por otros nomes alternativos) englobaba al conxuntu de territorios que tuvieron sometíos a la xurisdicción del rei d'Aragón, de 1164 a 1707.
El 13 de payares de 1137, Ramiru II'l Monxu, rei d'Aragón, depositó nel so xenru Ramón Berenguer el reinu (anque non la dignidá de rei), roblando esti d'equí p'arriba como "Conde de Barcelona y ". Petronila tomó'l títulu de "Reina d'Aragón" y Ramón Berenguer el de príncipe y dominador d'Aragón. Según dellos historiadores modernos, el matrimoniu facer so la forma de Matrimoniu en casa (esto supon que, al nun haber descendiente varón, el maríu cumple la función de gobiernu, pero non la de cabeza de la casa, que solo s'otorgará al herederu), anque nun esiste consensu historiográficu al respective. En 1164, Alfonsu II d'Aragón heredaría'l patrimoniu conxuntu.
Nuevu Partíu Wafd
El Nuevu Partíu Wafd ("Nuevu Partíu de la Delegación"; árabe: Hizb Al-Wafd Al-Ŷadid حزب الوفد الجديد) ye un partíu nacionalista lliberal d'Exiptu. Considérase-y unu de los principales partíos d'oposición, de manera que la so participación na política del país considérase crucial pal ésitu, según pa la llexitimidá de cualesquier decisión política.
El partíu prime pola introducción de reformes polítiques, económiques y sociales, promover la democracia, asegurar les llibertaes básiques y los derechos humanos, según el caltenimientu de la unidá nacional.
El partíu tamién defende abolir la lexislación d'emerxencia, solucionar los problemes de desempléu y vivienda, ameyorar los servicios de salú y desenvolver el sistema educacional.
La plataforma del partíu defende:
El partíu busca una paz xusto y duradero nel Mediu Oriente:
Periodu helenísticu
Denomínase periodu helenísticu (tamién llamáu alexandrín por Alexandru Magno) a una etapa histórica de la Antigüedá, que los sos llendes cronolóxiques vienen marcaos por dos importantes acontecimientos políticos: la muerte de Alexandru Magno (323 a. C.) y el suicidiu de la postrera soberana helenística, Cleopatra VII d'Exiptu, y el so amante Marco Antonio, tres la so derrota na batalla de Accio (30 a. C.). Ye l'heriedu de la cultura helénica de la Grecia clásica que recibe'l mundu griegu al traviés de la hexemonía y supremacía de Macedonia, primero cola persona d'Alexandru Magno, y dempués de la so muerte colos diádocos (διάδοχοι) o sucesores, los reis de los trés grandes dinastíes: Ptolemaica, Seléucida y Antigónida. Estos soberanos supieron caltener y afalar l'espíritu griegu tantu nes artes como nes ciencies. Ente la xente culto y de l'aristocracia «lo griego» yera lo importante y nesti conceutu educaben a los sos fíos. El restu de la población d'estos reinos tan desemeyaos (Exiptu, Siria, Macedonia) nun participaba del helenismu y siguía coles sos costumes, la so llingua y les sos relixones. Les ciudaes-estao griegues (Atenes, Esparta, Tebas…) llegaren al cayente y fueren sustituyíes n'importancia peles ciudaes modernes de Alexandría, Pérgamo y Antioquía, que'l so urbanismu y construcción nun teníen nada que ver coles anteriores. En toes elles falaba la llingua griega, llamada koinè (κoινης), que ye un alverbiu griegu que significa «común», «comúnmente». Vale dicir, la llingua común o panhelénica, principal vehículu de cultura.
Asiria
Asiria foi un imperiu de la antigüedá asitiáu nel suroeste asiáticu, nel norte de l'antigua Mesopotamia, el territoriu ente los ríos Tigris y Éufrates, mientres Babilonia ocuparía partir sur. Les sos llendes fueron, al norte, los montes de Armenia, al sur Caldea (Babilonia), al este la Media y al oeste Mesopotamia, ocupando'l norte de Mesopotamia, 
Foi tamién conocíu como Subartu y, tres el so cayente, como Athura, "Syria" (griegu antiguu), "Assyria" (llatín) y Assuristan. 
La so capital, Assur, a veres del Tigris, al llau del templu de la so principal divinidá, Assur, dio llugar al nome del país. Otres ciudaes importantes fueron Nínive (destruyida en 612 a. C.), Harrán, Calakh y Dur Sharrukin (anguaño Jorsabad).
Premios Urogallo de Bronce
El Centru Asturianu de Madrid convoca dende l'añu 1986 los Premios Urugallo de Bronce pa reconocer la figura d'asturianos que destaquen nel so llabor n'estremaes estayes sociales y culturales. Ente les categoríes tán artesanía, baille, tonada, corales, gaita, gastronomía, personaxe popular, llingua asturiana, defensa de la natura, deporte y otros especiales. 
Na categoría de llingua asturiana entregóse a les persones que van darréu:
1986 Mª Josefa Canellada
1987 Xosé Lluis García Arias
1988 Jesús Neira
1989 Llorienzu Novo Mier
1990 Xosé Álvarez
1991 Luis Aurelio Álvarez
1992 Julián Burgos
1993 Florina Alías
1994 Roberto González-Quevedo
1995 Lluis Xabel Álvarez “Texuca”
1996 Ediciones Trabe
1997 Albino Suárez
1998 Mánfer de la Llera
1999 Ramón d’Andrés
2000 Nené Losada Rico
2001 Academia de la Llingua Asturiana
2002 Dolores Sánchez “La Galana”
2003 Ana María Cano González
2004 Pablo Xuan Manzano Rodríguez
2005 Milio’l del Nido
2006 Mª Esther García López
2007 Berta Piñán
2008 Xuan Bello
2009 Mariluz Pontón y José Sariego
2010 Miguel Solís Santos
2011 Próspero Morán López
2012 Inaciu Galán y González
2013 Marisa López Diz
2014 Ana Vanessa Gutiérrez
2015 Pablo Suárez
2016 Humberto Gonzali
2017 Xuan Xosé Sánchez Vicente
Yangon
Yangón o Yangôn (nome oficial según les autoridaes birmanes), tamién conocida como Rangún o Rangón, ye una ciudá de Myanmar, antigua capital del país hasta 2005, añu nel que foi sustituyida por Naypyidaw. La so población aproximao ye de 5.209.541 habitantes (2013). La ciudá alcuéntrase nes veres del ríu Yangon, cerca del golfu de Martaban.
El términu Yangón provién de les pallabres birmanes "yan y koun" que signifiquen “ciudá ensin enemigos”.
En comparanza con otres ciudaes importantes del sudeste asiáticu, Yangón nun ta bien desarrollada anque esiste una puxanza na construcción debíu, sobremanera, a la influencia de la inversión privada, principalmente de la que vien de Singapur y China. Nel centru la ciudá y na área metropolitana se reconstruyeron y remocicaron numberosos pisos y centros comerciales (conocíos como "taik"). Yangón tien el mayor númberu d'edificios coloniales de la zona ente los que destaquen les oficines del gobiernu, la Corte Suprema, el Conceyu o l'Hospital Xeneral, toos ellos restauraos o en procesu de restauración. Los barrios periféricos como Thaketa o les "nueves ciudaes" ("myo-thit") son árees probes con un marcáu de calter suburbial.
Yangón foi fundada col nome de "Dagon" nos años 500 polos mon. Nesa dómina, los mon apoderaben les partes baxes de l'actual Birmania. Dagon nun yera más qu'una pequena villa de pescadores, centrada al rodiu de la pagoda Shwedagon. En 1753, el rei Alaungpaya conquistó la baxa Myanmar y renomó Dagon como Yangón. La ciudá foi destruyida por una quema en 1841 y sufrió graves daños demientres la segunda guerra anglu-birmana de 1852.
L'Imperiu Británicu tomó la ciudá esi mesmu añu y tresformala nun enclave destacáu tantu política como económicamente. Camudó'l so nome al de "Rangon". Los británicos introduxeron el sistema educativu occidental y construyeron numberoses escueles relixoses pa la enseñanza del inglés. Les principales industries demientres el periodu colonial fueron l'arroz y la madera, anque tamién tuvieron importancia otres como l'algodón, les piedres precioses o'l marfil. A principios de los años 1900, Rangon tenía unos servicios públicos ya infraestructures similares a les de Londres.
La ciudá sufrió fuertes daños demientres el terremotu y el tsunami asocedíos en 1930; tamién careció graves estroces demientres la Segunda Guerra Mundial. Tres la guerra siguió siendo la capital del país. En 1989 afíxose la forma llocal Yangon del topónimu como oficial. Esti cambéu ye un tanto revesosu pues la xunta militar que la realizó nun ta llexítimamente reconocida por dellos gobiernos. Los Estaos Xuníos, por casu, siguen utilizando'l nome de "Rangoon" pa referise a la ciudá. Tamién se camudaron los nomes de les ciudaes al birmanu anque munchos paisanos siguen usando los nomes n'inglés.
En 1996, pa protexer dellos edificios coloniales so xurisdicción gubernamental, el gobiernu realizó una llista de los edificios a caltener.
El 6 de payares de 2005, la xunta militar entamó a treslladar les sos dependencies hacia la moderna ciudá de Naypyidaw. Les razones d'esti cambéu nun tán bien clares anque se cree que'l réxime treslladose hacia l'interior pa tener una meyor posición estratéxica ante una posible invasión. Yangón perdió la capitalidá del país.
Yangón ta alministrada pol Comité de Desarrollu de la ciudá, que coordina tamién los planes urbanísticos. Ta estremada en cuatro distritoa que tienen en total 32 conceyos. Cada conceyu ta alministráu por un comité que tien capacidá de decisión sobre les meyores de la ciudá y les infraestructures.
El clima ye ecuatorial y monzónicu.
La llingua vernácula de Yangón ye'l birmanu. Los habitantes de más edá y con un nivel educativu alto falen tamién l'inglés.
Na ciudá alcuéntrase la universidá más antigua de Myanmar: la Universidá de Yangón. Afiliada nun principiu a la Universidá de Calcuta, en 1920 instituyóse como centru d'educación superior independiente. Dos de los institutos de medicina del país atópanse en Yangón.
Tolos vuelos internacionales aterricen nel Aeropuertu Internacional de Yangón, que ta alcontráu a unos 19 kilómetros del conceyu de Yangón. Los autobuses tán atarraquitaos con vieyos conmutadores. Un arcaicu ferrocarril estiéndese per Myanmar. Los coches, anque caros, convirtiéronse n'habituales nes cais de Yangón provocando una mayor conxestión nel tráficu. El gobiernu establez restricciones na importación de coches. Como resultancia, el mercáu negru ye la primer fonte d'importación de coches (suelen venir de Tailandia o de China). Amás, por cuenta de que'l gobiernu raciona la gasolina, la mayoría de los coches usa gasolina procedente del gobiernu o del mercáu negru indistintamente.
Duro Felguera
Duro Felguera S.A. ye un grupu empresarial internacional con see social nel Parque Científicu Teunolóxicu de Xixón (Asturies, España), especializáu na execución de proyeutos "llave en mano" pa los sectores enerxético ya industrial y la fabricación de bienes d'equipu. Los sos oríxenes remóntanse a la Fábrica de La Felguera, d'ehí el so nome.
La compañía ta especializada n'equipos pa refineríes, plantes químiques y petroquímiques, componentes pa parques eólicos, aparatos de vía pa ferrocarril, tuneladores y equipos pa grandes llaboratorios y centros d'investigación y encárgase de la inxeniería, suministros, construcción, montaxe, operación y caltenimientu nos proyeutos que lleva a cabu.
Columbus (Ohio)
Columbus ye la capital y ciudá más grande del estáu de Ohio, nos Estaos Xuníos.
Jimmie Johnson
Jimmie Kenneth Johnson (El Cajon, California, 17 de setiembre de 1975), ye un pilotu de carreres norteamericanu. Anguaño ye pilotu de NASCAR.
Jeff Gordon
Jeffery Michael "Jeff" Gordon (Vallejo, California, 4 d'agostu de 1971), ye un pilotu de carreres norteamericanu. Anguaño ye pilotu de NASCAR.
Ernst Theodor Amadeus Hoffmann
Ernst Theodor Amadeus Hoffmann (* 24 de xineru de 1776 en Königsberg, † 25 de xunu de 1822 en Berlín) yera un escritor, xurista, dibuxante y compositor musical, consideráu unu de los principales escritores y compositor del llamáu romanticismu alemán.
Conocíu como E. T. A. Hoffmann, el so nome verdaderu yera Ernst Theodor Wilhelm Hoffmann, pero adoptó'l d'Amadeus n'honor del compositor Wolfgang Amadeus Mozart.
El Sueño de Morfeo
«El Sueño de Morfeo» ye un grupu de música asturianu, con raigañu celta rock, xurdíu en 2002. Nel 2013 representaron a España nel Festival de la Canción d'Eurovisión en Suecia. Ta formau por David Feito, Juan Luis Suárez y Raquel del Rosario.
Liferea
Liferea (abreviatura del inglés "Linux Feed Reader", "Llector de Feeds de Linux") ye un amiestador de noticies pa nuevos "feeds" en llinia. Ye compatible cola mayoría de formatos de feeds, incluyendo RSS, RDF y Atom y permite importar y esportar llistes de soscripción en formatu OPML. Liferea intenta ser un amiestador rápidu, fácil d'usar y fácil d'instalar pa GTK+, lo que permite usalu col entornu d'escritoriu GNOME. Ye software llibre y ta disponible baxo la Llicencia Pública Xeneral de GNU.
Empathy
Empathy ye un veceru de mensaxería nel intre basáu nel entornu comunicaciones Telepathy. Empathy tamién soporta audio y videoconferencia XMPP/SIP disponible nos preseos Nokia N800/N810.
Telepathy proporciona un entornu común pa que les aplicaciones accedan a funcionalidaes de la mensaxería nel intre. Pue usar munchos protocolos comunes incluyendo Jabber/XMPP, Google Talk, MSN Messenger y el chat de rede llocal d'Apple Bonjour/Rendezvous.
Triloxía cinematográfica de The Lord of the Rings
La triloxía cinematográfica de "The Lord of the Rings", basada na novela homónima del escritor británicu J.R.R. Tolkien, supón trés películes épiques de pantasía, acción y aventures: "" (2001), "" (2002) y "" (2003).
Les trés películes foron escrites, producíes y dirixíes por Peter Jackson, coescrites por Fran Walsh y Philippa Boyens y distribuyíes por New Line Cinema. Camentáu como ún de los meyores proyeutos cinematográficos xamás acometíos, con una recaudación xeneral de más de 2900 millones USD, el proyeutu completu avagó ocho años, cola filmación simultánea de les trés películes y rodaes dafechu na tierra natal de Jackson, Nueva Zelanda.
Magar dalgunes variaciones, la triloxía sigue en xeneral la trama cimera de la novela na que se basa. Ambientada nel ficticiu mundu de la Tierra Media, sigue les aventures del hobbit Frodo Bolsón y sos collacios na misión de desaniciar l'aniellu únicu y segurar asina l'aniquilación del Señor Oscuru Sauron. Sicasí, la comunidá se france y Frodo continúa la so aventura xunta'l so fiel collaciu Sam y el traicioniegu Gollum. Otramiente, el magu Gandalf y Aragorn, herederu nel esiliu del tronu de Gondor, amécense y lideren a los pueblos llibres de la Tierra Media en delles batalles escontra les fuercies del mal.
La triloxía tuvo bién d'éxitu de taquiya, algamando les trés películes los puestos 26u, 19u y 6u de les más taquiyeres de la hestoria. Tamién foron clamaes pola crítica, algamando un total de diecisiete premios Óscar, diez premios BAFTA y cuatro premios Globu d'Oru, asina como bien d'allabancies hacia'l repartu y les innovaciones no tocante a efeutos especiales dixitales. Cada película de la triloxía tuvo una «edición especial estendida», asoleyada un añu dempués del asoleyu en DVD de la versión proyeutada nes sales de cine.
La primer vez que'l neozelandés Peter Jackson tuvo conocencia del llibru "The Lord of the Rings" asocedió dempués de ver la película homónima de 1978, dirixida por Ralph Bakshi, que «esfrutó polo que quixo saber más al respective]]. Más sero, cuando tenía 17 años d'edá, lleó una edición basada nel llibru nun viaxe en tren qu'avagó venti hores dende Wellington hasta Auckland.
En 1995, na producción de "The Frighteners", Jackson cuntó dirixir una adaptación de "The Lord of the Rings", al entrugase «por qué naide abultaba facer nada sobre ello». De magar los nuevos fitos na estaya de los efeutos por ordenador tres l'éxitu de "Jurassic Park" (1993), principió a aniciar una película de pantasía que fora rellativamente seria y que se sintiera «real». Xunto cola so ñera Fran Walsh, entamó un proyeutu p'adaptar "El Hobbit" y "The Lord of the Rings" al cine. La so axente, Ken Kamins, informo-yos de que Saul Zaentz tenía los drechos de les obres dende l'entamu de los años 70, poro, punxéronse en contautu col presidente de Miramax Films, Harvey Winstein, que tuvo interés pol proyeutu. El plan al entamu yera facer la película d"'El Hobbit" y, si tenía éxitu, continuar con "The Lord of the Rings", dixebrada en dos partes, pero les negociaciones con Zaentz s'allargaron y amás solo tenía los drechos de producción de la primer novela, non los de distribución, que taben en propiedá de United Artists. N'abril de 1996, per aciu de que la cuestión llegal sobre los drechos siguía ensin desenguedeyase, Jackson recibió una ufierta pa dirixir la nueva versión de la novela "La planète des singes", de 20th Century Fox, y otra pa "King Kong", de Universal Studios; esti postrer proyeutu entusiasmábalu tanto como "The Lord of the Rings" y decidió aceptalu, provocando asina l'enoyu de Weinstein. El direutor propunxo un alcuerdu ente dambes compañíes cola fin d'iguar la situación y repartiéronse lso drechos de les películes n'Estaos Xuníos y l'estranxeru, añediendo "Shakespeare in Love" a la robla. Sicasí remanecieron problemas d'itinerariu pola escoyeta de llugares pa "King Kong", poro, decidió finalmente por empobinase hacia "The Lord of the Rings". Entós, Universal canceló'l proyeutu de "King Kong" y, el 22 de xineru de 1997, Weinstein consiguió a la fin los drechos de "The Lord of the Rings".
Tres consiguir los drechos de la novela, principió una etapa na que se iguó l'alcuerdu final de los drechos. Mentanto, Jackson y Walsh pidieron a Costa Botes qu'escribiera una sinopsis del llibru, al tiemu qu'ellos lu lleíen de nuevu. Aprosimadamente trés meses dempués, remataron el primer bocetu. La primer película abarcaría les futures trames de "The Fellowship of the Ring", "The Two Towers" y l'entamu de "'The Return of the King", rematando cola muerte de Saruman, y con Gandalf y Pippin aguantando a llegar a Minas Tirith. Nesi tratamientu, Gwaihir y Gandalf visiten Edoras cuando fuxen de Saruman, Gollum ataca a Frodo cuando la Comunidá tovía nun se frayó, y los personaxes de Maggot, Glorfindel, Radagest, Elladan y Elrohir tán presentes na hestoria. Bilbo va al Conceyu d'Elrond, Sam ve al traviés del espeyu de Galadriel, Saruman redímese enantes de morrer y los Nazgûl simplemente redímense nel Orodruin enantes de cayer. Presentaron el guión a Harvey y a Bob Weinstein, esti postrero amosándose ablucáu cola so redacción, considerando que nun lleera'l llibru enantes. Destamiente decidieron dar el preste a la producción de dos cintes con un presupuestu total de 75 millones USD.
A mediaos de 1997 Jackson y Walsh principiaron a reescribir el guión con Stephen Sinclair. La ñera de Sinclair, Philippa Boyens, yera una gran siguidora de la novela y amecióse al equipu de redacción en cuantas lleó'l so llibrín orixinal. Supunxo 14 meses aprosimadamente escribir los guiones de les dos películes, que teníen 147 y 144 páxines respeutivamente. Sinclair abandonó'l proyeutu poco dempués, per aciu d'otros compromisos cinematográficos. Ente los anovamientos nos nuevos guiones afayábase la escena onde Sam ye atrapao mientres achisba a Gandalf y Frodo, polo que ye obligao a dir con ésti, en cuenta de que Sam, Merry y Pippin se decaten pola so cuenta del Aniellu Únicu y voluntariamente decidan dir, como asocede na novela. Asinamesmu, Denethor I diba al Conceyu acompañáu de so fíu boromir, Arwen rescataba a Frodo y mataba al Señor de los Nazgûl, mientres la escena d'acción onde apruz un troll nuna cavierna yera estremada.
Los problemas presentáronse cuando'l productor Marty Katz foi unviao a Nueva Zelanda; tres pasar cuatro meses ehí, Katz dixo a Miramax tendríen un costu de 150 millones USD, polo que Miramax nun sería quien a financiales, y con 15 millones USD yá gastaos na preproducción, decidieron producir una sola película en vez cuenta de les dos que se teníen camentaes. El 17 de xunu de 1998, Bob Winstein presentó'l llibrín d'una versión cinematográfica de dos hores de "'The Lord of the Rings". Encamentó eliminar Bree, la batalla del Abismu de Helm y a Saruman, amestar Rohan y Gondor, amernorgar Rivendel y Moria, incorporar Ents na secuencia onde Merry y Pippin son secuestraos por Uruk-Hai pa prevenir esto postrero y cambios nes rellaciones ente los personaxes, encalcando Éowyn como hermana de Boromir. Jackson opúnxose a la ideya de «encortiar la metá de les coses bones del guion», a lo que Miramax declarió que cualesquier guión o trabayu completáu por Weta Workshop yera de la so propiedá. Jackson percorrió entós los estudios de Hollywood a la gueta d'una nueva productora durante cuatro selmanes, amosando un vidiu de 35minutos del so llabor, hasta atopar a Mark Ordesky, un vieyu amigu que trabayaba en New Line Cinema y que-y consiguió un caleyu col so presidente, Robert Shaye. Shaye amiró'l vidiu y entrugó-y a Jackson porqué proponíen dos películes cuando la novela fora asoleyada en tres partes, la so ideya yera aniciar una triloxía. De magar entós, Jackson, Walsh y boyens principiaron a escribir trés nuevos llibrinos pa la triloxía.
La concepción d'una triloxía cinematográfica garantizó a los guionistes mayor llibertá creativa, anque Jackson, Walsh y Boyens tuvieron que reestructurar el guión. A la fin, les trés adaptaciones nun correspondíen esautamente colos trés volúmenes de la triloxía, y suponíen, sicasí, una adaptación de trés partes del material orixinal. Jackson tomó un enfoque más cronolóxicu de la hestoria comparáu col de Tolkien: la búsqueda de Frodo pasó a ser la tema centrla de la triloxía de filmes, mientres qu'Aragorn serviría como exe secundariu, y delles escenes que nun contribuyíen direutamente a esos dos filos argumentales suprimiéronse. Nel procesu púnxose procuru en que'l guión guardara conclusiones satisfactories, segurándose de que la revelación de la hestoria de los personaxes y los asocedíos nun alteriaran el ritmu de la cinta. Tres inxerir nueves secuencies, el tríu espurrió elementos que Tolkien caltuviera ambiguos na so novela, como les batalles y les criatures. Tovía en rodaxe, los guiones continuaron anovándose de miente costante, en parte per aciu de les contribuciones del elencu, que buscaba esplorar más los personaxes. Ún de los cambios más bultables nel llibrín orixinal foi'l personaxe d'Arwen, que nun entamu se planeó qu'actuara como una princesa guerrera. A la fin tornó a la descripción orixinal de Tolkien, asitiando inactiva físicamente na hestoria (anque unvia sofitu moral y militar a los protagonistes).
Enantes de que s'incluyera un prólogu pa esplicar la hestoria del Aniellu Únicu, "The Fellowship of the Ring" abría con una escena na que Bilbo entama a escribir el so llibru, "Hestoria d'una dida y una vuelta", y describe a los hobbits nel capítulu del entamu, igual que J.R.R. Tolkien fai en "The Lord of the Rings". Sicasí, cuando s'añedió el prólogu sobre l'Aniellu al guión, esta escena foi suprimida y más sero añedida na versión estendida de la película. L'ausencia de dellos personaxes, como Tom Bombadil y el Vieyu Home-Salgueru debióse al so poco o nulu aporte a la trama cimera de les películes: el viaxe de Frodo a Mordor pa desaniciar l'Aniellu. Tamién el papel que dalgunos personaxes menores tienen na novela foi aportao a otros más relevantes na triloxía. Ye'l casu de la Compañía Gris, formada por Elladan, Elrohir, Halbarad y trenta montesinos, que na novela tresmiten a Aragorn un mensaxe d'Elrond nel acantonamientu de Rohan y na triloxía ye él mesmu quien-y lo mienta. Jackson, Walsh y Boyens aprovecharon amás la presencia del elfu xunta Aragorn pa que-y apurriera a Narsil, reforxada en The Return of the King" pa dar a la escena más importancia. Cola fin d'enantar la presencia d'Arwen y asina caltener la conexón amorosa ente ella y Aragorn, los guionistes decidieron que se camudar apor Glorfindel y incluyéronla notres escenes, como Lothlórien o la Batalla del Abismu de Helm. Sicasí, pel rodaxe filtróse información n'Internet sobre estos cambios y los acérrimes alzáronse escontra ellos, lo que obligó a los guioniestes a anovar el llibrín y a suprimir les apaiciones del personaxe en Lothlórien y Cuernavilla. Entós decidieron dir a los apéndices de The Lord of the Rings", onde J.R.R. Tolkien incluyó un cachu de la hestoria d'amor ente Aragorn y Arwen, pa inxerir nueves escenes de la pareya. Otramiente aniciaron el personaxe de Lurtz esclusivamente pa "The Fellowship of the Ring" per aciu de l'ausencia de villanos móviles y pa dar mas fuercia a la escena onde Boromir muerre, pasando a ser él el so asesinu y non un Uruk-Hai anónimu.
El llibrín de la segunda película camentóse polos guinistes como'l más difícil d'aniciar, pola mor de que sigue tres llinies argumentales estremaes. New Line quería un prólogu que remembrara lo asocedíu en "The Fellowship of the Ring", pero Jackson, Walsh y Boyens se negaron pa evitar un escesu d'información y decidieron incluyir la llucha ente Gandalf y el Balrog en Moria, que taba camentada dende los guiones del entamu como una escena muncho más estensa y que fora refugada por altu presupuestu que suponíen los sos efecutos especiales. La inclusión de Ella-Laraña en "The Two Towers" foi descartada dende l'entamu pa evitar la so coincidencia en pantaya col clímax del Abismu de Helm. Con ello la hestoria de Frodo, Sam y Gollum perdió fuercia y los guionistes alteriaron la trama pa incluyilos nel ataque a Osgiliath, tamién col determín de reforciar la maldá del Aniellu y la tentación qu'espierta, nesti casu al personaxe de Faramir, que na novela apurre gabitu de baldre a los hobbits. Por deseyu de Jackson, la Batalla del Abismu de Helm siguió'l mesmu patrón que la Batalla de Rorke's Drift na película "Zulú" (1964), de Cy Endfield.
La escena del entamu de "The Return of the King" yera un suañu d'Aragorn, onde vía los Senderos de los Muertos, pero a la fin camudóse por otra refugada en "The Two Towers": un "flashback" enantáu namás por Walsh qu'amuesa l'afayu del Aniellu por parte de Sméagol y el so posterior deterioru hasta tornase en Gollum. L'apaición del Saniamientu de la Comarca foi descartada ceu y la muerte de Saruman, que na novela asocede durantes esti pasaxe, foi treslladada a lo alto de Orthanc. Nun entamu tenía llugar a la fin de "The Two Towers", pero'l guión foi anovao otra vez pa nun frayar el clímax final del Abismu de Helm y la escena foi treslladada al entamu de "'The Return of the King". Nun entamu los guionistes escribieron escenas finales pa tolos miembros de la Compaña del Aniellu y inclusive foron rodaes, pero a la fin namas s'incluyeron la d'Aragorn y centráronse nel deterioru de Frodo pola mor del del viaxe.
Jackson entamó'l guión gráficu de la triloxía xunto con Christian Rivers n'agostu de 1997, asignándo-y al tiempu al so equipu de trabayu los llabores de diseñu de la Tierra Media. El resultáu foi una versión 2D en blancu y negru de la película, qu'incorporaba guiones animaos grabaos con imaxes, voces y pieces musicales temporales pa tener una visión más nidia del xeitu que tendría la triloxía. Pa los efeutos visuales, Jackson usó una pequeña cámara de vidiu pa grabar los modelos de los sets (una téunica que deprendió d'Industrial Light & Magic), planiando nel procesu les secuencies de batalla qu'incorporaría llueu nes cintes. La grabación de los sets miniatura permitiría-y tamién improvisar les secuencies d'acción, como'l colapsu de la escalinata de Moria (que xamás se contempló en dengún guión). Amás, emplegó 40.000 soldaos de xuguete pal guión animáu. Esti procesu repetiríase en plena producción p'añedir escenes como la de los Ents atacando Isengard y el sitiu de Minas Tirith en febreru de 2003.
Poco dempués, contrató a Richard Taylor pa que dirixera a Weta Workshop nel diseñu de cinco elementos: les armadures, l'armamentu, les prótesis/maquillaxe, les criatures y les miniatures. Cuando l'equipu de diseñadores de Weta Workshop principió a esbozar les primeres armadures pa les películes, nun teníen conecencias abondo sobre la tema y nun carecíen d'un espertu que-yos pudiera empobinar. Poro, los primeros diseños yeren poco reales, anque ya principiaran a apaecer aspeutos que se caltendríen nes armadures definitives. Cola incorporación al equipu d'Alan Lee y John Howe -espertu n'armadures- en payares de 1997, los diseños entamaron a coyer forma. La mayor parte de les imaxes nos filmes ta basada nes sos munches ilustraciones. Grant Major, diseñador de producción, tuvo al so cargu'l llabor de tornar los diseños de Lee y Howe en modelos arquiteutónicos pa lo que principió a aniciar los sets, demientres que Dan Hennah acomuñó como direutor artísticu restolando llugares y organizando l'aniciu de los sets.
La visión de la Tierra Media que tenía Jackson yera descrita por Randy Cook como "Ray Harryhausen conoz a David Lean". Jackson quería un realismu descarnáu y un arreyu hestóricu pa la pantasía, asina qu'intentó facer que'l mundu de la Tierra Media paeciera razonable y creyible. Por exemplu, l'exércitu de Nueva Zelanda aidó a anicar Hobbiton meses enantes de que la filmación principiara pa que la vexetación pudiera medrar hasta entós. Demientres, les criatures diseñáronse pa ser biolóxicamente creyibles, como les enormes ales de les "besties cayíes" que-yos aidan a esñalar. En total, Weta Workshop anició 48.000 pieces d'armadura, 500 arcos y 10.000 fleches. Asinamesmu fexo delles prótesis, como 1.800 pares de pies Hobbit pa los protagonistes, igual que munches oreyes, narices y tiestes pal repartu. Ngila Dickson foi contratada'l 1 d'abril de 1999 pa dirixir l'aniciu de los estremaos vestuarios. Dickson y otres 40 costureres más trabayaron en más de 19.000 atuendos basaos na dómina. Por aciu del calendariu de rodaxe, teníen que facese diez versiones de cada vestimenta, y dempués 30 más pa maniobres, persones a escala y tros dobles, poro, tolos diseños trendríen 40 versiones. Cada oxetu foi diseñáu especialmente pol departamentu d'arte de Weta.
El departamentu d'arte tuvo muncho cuidáu en no tocante a la natura, -tomando en cuenta la importancia hacia Tolkien- tal como treslladar les plantes del llugar d'Edoras nun viveru. Dalgunes vegaes moldeábense figures de magar roques reales y corteyes d'árboles, igual qu'allugar rames nuna estructura d'aceru con poliestirenu p'aniciar árboles más creyibles. Brian Massey dirixó'l departamentu d'ecoloxía, y inclusive escribió un cartafueyu sobre'l medru de los árboles cuando se quexó de los elementos útiles, al describilos como "cónicos abondo" pa Lothlórien cuando se llegó a la viesca de Fangorn. Los numberosos elementos útiles que s'alcuentren na triloxía foron, dafechu, diseñaos orixinalmente a estremaes escales, poro, munchos artesanos foron contrataos; encalca Jens Hansen tres tener aniciao 15 répliques del Aniellu Únicu. Les estatues foron esculpíes en poliestirenu, anque dalgunos modelos de tronos vistos na triloxía se fixeron en mármol, piedra y madera como debíen ser per aciu de les descripciones de la novela. Contratóse amás a Daniel Reeve pa escribir y aniciar llibros, documentos, mapes, diagrames y inclusive grafitos d'Orcos que pueden vese nes películes.
La siguiente tabla tien una rellación de los personaxes ficticios qu'intervienen d'una manera más o menos activa na trama de la triloxía colos actores que los interpretaron o que-yos emprestaron la so voz, incluyendo les sos apaiciones nes versiones estendíes de les películes.
El rodaxe cimeru de les trés películes féxose al tiempu en Nueva Zelanda de magar l'11 d'ochobre de 1999 hasta'l 22 d'avientu de 2000, nun periodu de 438 díes. Fixéronse rodaxes menores adicionales añalmente dende 2001 a 2004. La triloxía rodóse en más de 150 llugares, con siete unidaes estremaes rodando, amás de rodaxe de soníu na redolada de Wellington y Queenstown. Amás de Peter Jackson como direutor de tola producción, ente los direutores de les estremaes unidaes inclúinse John Mahaffie, Geoff Murphy, Fran Walsh, Barrie Osbourne, Rick Porras y dalgún otru asistente del direutor, productor o guionista disponible. Jackson, quien controlaba toles unidaes vía satélite y cola presión añedida de constantes reescritures del guión y el visionáu del resultáu de les interpretaciones rodaes poles estremaes unidaes, namás podía dormir pola nueche malpenes cuatro hores. Por aciu de les distancies de dalgunos de los llugares de la filmación, l'equipu téunicu llevaba consigo kits de supervivencia en casu de que los helicópteros nun pudieran llegar al llugar pa trayelos a casa a tiempu. El Departamentu de Conservación de Nueva Zelanda foi xulgao por aprobar la filmación en parques nacionales ensin la consideración afayadiza de los efeutos ambientales adversos y ensin notificación pública. Los efeutos desfavoratibles de la filmación de les secuencies de batalla nel Parque Nacional de Tongariro provocaron la igua del trabayu fechu.
D'estamiente, a fines de 1999, la secuencia hacia Bree na que los hobbits Frodo, Sam, Marry y Pippin s'escuenden embaxo d'un árbol d'un Espeutru del Aniellu foi la primer escena que se rodó. Durante estos primeros periodos de filamción, l'empobine cimeru xiraba en tornu a "The Fellowship of the Ring", más concretamente cuando los mentaos hobbits procuran llegar a Rivendel, como una sola nueche nos esteriores de Bree; esto cola sida de que los cuatro actores s'acoplaren más como personaxes ñeros. Unidaes secundaries rodaron tamién pa la persecución del ríu de Bruinen y la deforestación d'Isengard. Polo xeneral, Liv Tyler namás diba a Nueva Zelanda por escenes que requeríen de peligrosos movimientos y pasaron cinco díes pa que rodara la escena hacia Bruinen demientres la so doble Jane Abbott montaba a caballu. Sicasí, nel primer mes de rodaxe, Viggo Mortensen amecióse al repartu poco dempués de que se concluyera que'l actor Stuart Townsend abultaba mui mozu pa interpretar a Aragorn. Mortensen principió grabando la escena de la so llucha escontra los Espeutros del Aniellu na Cima de los Vientos ensin tener recibío dengún adiestramientu especial en conceptu de manexu de la espada. Asina y too, abondu tiempu pa dar un cursu d'esgrima col mayestru Bob Anderson, ablucando al equipu de la película pola so habilidá pa metese rápido nel so papel y la so participación en tolos detalles de la so personificación.
Sean Bean entamó a facer les sos respeutives tomes en payares de 1999 pa cuasi tolas escenes de so. Nesti mes el rodaxe empobinó'l so llabor na batalla de'Amon Hen. Magar se filamba más pa "The Fellowship of the Ring", les inundaciones en Queenstown obligaron a la producción a grabar los interiores de montañes de "The Return of the King" nos que participaron Elijah Wood y Sean Astin. Pola so parte, tres un descansu en Navidá, Ian McKellen amecióse al rodaxe'l 17 de xineru de 2000, xusto cuando venía de rematar el so llabor en "X-Men". McKellen nun fexo amistá colos actores de los hobbits hasta que l'actor Cristopher Lee principió a filmar en febreru, ya que xeneralmente trabayaba col so doble a escala. Rodar la secuencia de la batalla nos interiores d'Orthanc, cola ausencia d'aire acondicionao (pola atmósfera) y l'engarru tanto de les peluques como de los atuendos, foi descrita por dambos intérpretes como "fatal". La escena de los Puertos Grises, que tien llugar en "The Return of the King", grabose en tres ocasiones polos malos enfoques de la cámara.
Nel momentu en que se grababa nos esteriores de Hobbiton y Rivendel nel Parque Kaitoke tres la llegada d'Ian Holm, nos llanos de Rohan facíen les escenes Mortensen, Orlando Bloom y John Rhys-Davies pa la persecución de los Uruks, eventu que na novela se describía sobre grandes praos. Sicasí, per aciu de qu'en Nueva Zelanda nun hai praos, l'equipu eventualmente foi a la reserva de Poolburn, n'otago. Durante'l rodaxe, los tres actores cimeros mancáronse: Viggo Mortensen franció la dea del pie al dar una patada a un cascu d'Uruk, Orlando Bloom estornicó una costiella al cayer del so caballu y Brett Beattie, doble de Gimli mancóse na rodiella. Más sero dedicaron un mes de rodaxe durante'l día nel Abismu de Helm y otros trés meses durante la nueche baxo la direición de Mahaffie, na cantera de Dry Creek, fuera de Wellington. Foi entós cuando la producción se vio na necesidad d'agrandase, demientres Wood y Astin rodaben escenes nel Cuetu Ruapehu pa Emyn Muil y Orodruin. Asinamesmu'l 13 d'abril de 2000 Andy Serkis formó parte de la producción, momentu nel que se grabaron les escenes del prólogu de la primer película, asina como la batalla de la puerta negra], asitiándose'l so rodaxe nun campu de mines nel Ermu de Rangipo y nel que dellos soldaos sirvieron d'estres. La mentada escena del prólogu supunxo conflictos nel momentu de preproducción, pos nun entamu s'atalantó col propósitu de que nel primer flime Gandalf nun dedicara más tiempu en cuntar la hestoria que'l prólogu presentaría. Tres el regresu de Sean Bean, el repartu de la comunidá púnxose al rodaxe de la etapa desenrrollada en Moria. En xunu del mesmu añu grabóse lo asocedíu nos Senderos de los Muertos, ente otros munchos llugares. Dempués de delles escenes, los mesos de agosto y setiempre foron aprovechaos no tocante a tolo venceyáu con Isengard, amás de que n'ochobre se montaron los esteriores d'Edoras. La escena que remató'l procesu de filmación ye la reacción de los cuatro hobbits na población de Minas Tirith, inclinándose ante ésta.
Cada una de les trés películes tuvo un añu dafechu de postproducción enantes de los sos respeutivos estrenos n'avientu de 2001, 2002 y 2003, rematando n'ochobre o payares del añu correspondiente. Tres d'ello, l'equipu poníase a trabayar aína na siguiente película. Nos caberos meses de cada ún d'eses dómines, Jackson diba pa Londres pa supervisar la grabación de la banda sonora y continuar el montaxe, demientres seguíen los alderiques con The Dorchester Hotel pol ordenador y los efeutos dixitales por una conexón a Internet de banda ancha dende los estudios Pinewood. Disponía d'un enllace de Polycom de vidiu con soníu 5.1 pa organizar caleyos y davezu escuchaba la nueva música y efeutos de soníu en cualesquier llugar que tuviera. Les trés versiones estendíes tamién tuvieron una apertada axenda de postproducción pa completar los efeutos especiales y la música al entamu de cada añu.
Pa la triloxía emplegáronse innovadores téuniques y efeutos visuales dixitales. La primer película tien sobre 540 efeutos, la segunda 799 y la tercera 1488 (2730 en total). El total enantó hasta 3420 nes versiones estendíes. 260 artistes d'efeutos visuales trabayaron na triloxía, y el númberu duplicóse pa "The Two Towers". L'equipu téunicu, llideráu por Jim Rygiel y Randy Cook, trabayó muncho faciendo hores peles nueches, obligáu a aniciar efeutos especiales nun curtiu espaciu de tiempu pola imaxinación hiperautiva de Jackson. Por exemplu, delles de les secuencies cimeres de la Batalla del Abismu de Helm foron aniciaes nes caberers seyes selmanes de "The Return of the King". Magar Weta Workshop foi la cimera responsable de la mayor parte de los efeutos visuales de les películes, la escena onde Arwen confronta a los Xinetes negros en "The Fellowship of the Ring" foi fecha dafechu por Digital Domain.
La producción tuvo enguedeyos tres l'emplegu de dobles a escala, igual que cola perspeutiva forciada a un nivel xamás visto enantes na industria del cine. Asina, usáronse grandes y pequeños dobles a escala en ciertes escenes, demientres que s'aniciaron duplicaos de dalgunos escenarios (incluyendo Bolsón Cierráu en Hobbiton) en dos escales estremaes, col envís de que los cerníos personaxes s'afayaren nel so respeutivu tamañu. Igualmente emplegóse la perspectiva forciada pa que se notara que los hobbits (con un tamañu relativamente pequeñu) taben interactuando colos homes y los elfos, que tienen una altura superior. Weta acuñó'l términu "masitura" pa les 72 miniatures producíes na cinta, en referencia al so enorme tamañu. Diches miniatures tienen la escala 1:4 del Abismu de Helm. La mayoría de los sets edificáronse pa dar llugar al aniciu de modelos y pintures mate.
Bien de les criatures de la Tierra Media, como los trolls, los Balrogs, los Ents, los Huargos, los Olifantes y Ella-Laraña, ente otros, foron xeneraos por ordenador dafefchu. Los creyadores dedicaron meses al aniciu y anovamientu de les criatures, nel instante nel que los diseños de los bocetos foron previamente apolizaos en maquetes y escaniaos por ordenador. Yera entós cuando los animadores axustaben les cadarmes y músculos de cada cuerpu ensin animar. Weta principió a animar a Gollum a la fin de 1998, usando un sistema de músculu humanu xenéricu, cola fin de convencer a New Line de que'l resultáu podía llograse. El personaxe xeneráu por ordenador axeitóse de magar les carauterístiques faciales d'Andy Serkis, asina como de la so voz y actuación. Serkis basó la so voz en soníos que davezu emite'l so mixu. Nun entamu l'equipu d'animación cuntó usar dos téuniques p'aniciar el personaxe de Gollum: la camptura de movimientu y la manipulación de marionetes (keyframe). L'equipu de rodaxe grabara dos tomes de cada escena na qu'aprucía Gollum, una con Serkis como referencia pal restu d'actores y otra ensin él pa que los animadores pudieren inxerir más sero al Gollum dixital. Sicasí, cuando l'equipu de Weta vio les tomes, cuidaron que los actores interpretaben meyor naquelles nes qu'aprucía Serkis, poro, decidieron usar la téunica del rotoscopiu pa Gollum, que permiete aniciar un personaxe dixital siguiendo una referencia grabada en vivu.
Ząbrowo (Stare Pole)
Ząbrowo (alemàn Sommerau) ye un pueblu de Polonia, allugáu ente Malbork y Elbląg, cerca de Stare Pole, na réxon de Pomerania,ténia una población de 393 habitantes (2014).
Giacomo Casanova
Giacomo Casanova (Venecia, 2 d'abril 1725 - Duchcov, 4 de xunu de 1798) foi un escritor, poeta y masone italianu. Ye coñocíu sobre too como un home famosu por les sos conquistes amoroses y por la so obra "Histoire de ma vie". 
Kgeography
KGeography, ye un programa de software llibre que permite a los estudiantes deprender conocencies de Xeografía. Forma parte de KDE SC 4. La versión actual ta integrada a KDE edu project 3.5.
Usa la Toponimia oficial en Llingua asturiana
Amás de los fines educativos, KGeography pue usase pa evaluar les conocencies. Cuenta con cinco xuegos:
KStars
KStars ye un programa pa Linux y otros sistemes operativos de la familia Unix, que simula un planetariu. Forma parte de KDE, y ta llicenciáu baxo los términos de GPL. KStars ye software llibre, y ta disponible en llingua asturiana.
Ufre una detallada representación gráfica del cielu nocherniegu, dende cualquier llugar de la Tierra, a cualquier fecha. Inclúi más de 130.000 estrelles, 13.000 oxetos del espaciu fondu, les 88 constelaciones, miles de cometes y asteroides, asina como los ocho planetes del Sistema Solar , el Sol y la Lluna. Per otru llau, ufierta múltiple información sobre tolos oxetos estelares en forma de hipertestu. Arriendes, permite remanar telescopios y cámares CCD dende'l mesmu programa.
KHangMan
KHangMan ye una ferramienta pal deprendizaxe d'idiomes basada en xuegu del aforcáu pal escritoriu KDE. Forma parte del paquete Kdeedu. Ta dirixida a neños y neñes a partir de seis años.
KHangMan tien cuatro niveles de dificultá (nomes d'animales, fácil, mediu y difícil). Nel nivel d'animales namái s'amuesen, obviamente, nomes d'animales, y nel fácil pallabres rellacionaes cola vida cotidiana (afayadizo pa neños y neñes de 6 a 9 años). Al nivel mediu les pallabres yá entamen a ser más llargues y difíciles (pa mozos y moces de + de 9 años). Nel nivel difícil les pallabres son complicaes y pocu conocíes, difícil inclusu pa persones adultes.
El programa escueye una pallabra aleatoriamente, amuésanos les lletres que contién la pallabra col símbolu de sorrayáu y tenemos d'aldovinar esa pallabra probando una lletra tres d'otra. Si calcamos una lletra equivocada va dibuxándose la imaxe del aforcáu, nun s'hai d'esmolecer polos neños, darréu que nel casu de KHangMan amuésase la del logo de KDE, y tenemos que consiguir aldovinar la palabra primero que lu colinguen. En total disponemos de diez intentos pa consiguilo.
La llingua cola que empecipia por defeutu'l KHangMan la primer vegada que lu usamos ye l'inglés, magar que podemos camudar por otra (dispón d'hasta 24 llingües distintss, y puen amestase-y nueves llingües), asina como l'aspeutu (mar o desiertu) y la dificultá.
Charles-Augustin de Coulomb
Charles-Augustin de Coulomb (Angulema, Francia, 14 de xunu de 1736 - París, 23 d'agostu de 1806) foi un físicu ya inxenieru francés. Ye conocíu por describir de manera matemática la llei d'atracción ente cargues llétriques. Nel so honor la unidá de carga llétrica lleva'l nome de culombiu (C). Ente otres teoríes y estudios débese-y la teoría de la torción recta y un analís del fallu del terrén dientro de la Mecánica de suelos.
Foi'l primer científicu n'establecer les lleis cuantitatives de la electrostática, amás de realizar munches investigaciones sobre: magnetismu, resfregón y lletricidá. Les sos investigaciones científiques tán recoyíes en siete memories, nes qu'espón teóricamente los fundamentos del magnetismu y de la electrostática. En 1777 inventó la balanza de torción pa midir la fuerza d'atracción o repulsión qu'exercen ente sigo dos cargues llétriques, y estableció la función qu'amiesta esta fuerza cola distancia. Con esti inventu, rematáu en 1785, Coulomb pudo establecer el principiu, que rixe la interaición ente les cargues llétriques, anguaño conocíu como llei de Coulomb: formula_1. Coulomb tamién estudió la lletrización por frotamientu y la polarización, ya introdució el conceutu de momentu magnéticu. El culombiu o coulomb (símbolu C), ye la unidá derivada del Sistema Internacional d'Unidaes pa la midida de la magnitú física cantidá de lletricidá (carga llétrica). Nomada n'honor de Charles-Augustin de Coulomb.
Foi educáu na École du Génie en Mézieres y graduóse en 1761 como inxenieru militar col grau de Primer Teniente. Coulomb sirvió nes Indies Occidentales mientres nueve años, onde supervisó la construcción de fortificaciones na Martinica. En 1774, Coulomb convertióse nun corresponsal de l'Academia de Ciencies de París. Compartió'l primer premiu de l'Academia pol so artículu sobre les brúxules magnétiques y recibió tamién el primer premiu pol so trabayu clásicu alrodiu del resfregón, un estudiu que nun foi superáu mientres 150 años.
A lo llargo de los siguientes 25 años, presentó 25 artículos a l'Academia sobre lletricidá, magnetismu, torción y aplicaciones de la balanza de torción, asina como varios cientos d'informes sobre inxeniería y proyeutos civiles. Coulomb aprovechó dafechu los distintos puestos que tuvo mientres la so vida. Por exemplu, la so esperiencia como inxenieru llevólu a investigar la resistencia de materiales y a determinar les fuercies qu'afeuten a oxetos sobre vigues, contribuyendo d'esa manera al campu de la mecánica estructural. Otra aportación de Coulomb ye la llamada Teoría de Coulomb pa presión de tierres, publicada en 1776, la cuál enfoca distinta'l problema d'emburries sobre murios y failo considerando les cuñes de falla, nes qu'actúa'l muriu, amás toma en cuenta l'ángulu d'enclín del muriu y del suelu sobre'l muriu de contención. Tamién fixo aportaciones nel campu de la ergonomía.
Coulomb morrió en 1806, cinco años dempués de convertise en presidente del Institutu de Francia (d'antiguo l'Academia de Ciencies de París). La so investigación sobre la lletricidá y el magnetismu dexó qu'esta área de la física saliera de la filosofía natural tradicional y convirtiérase nuna ciencia esacta. La hestoria reconozlu con escelencia pol so trabayu matemáticu sobre la lletricidá conocíu como "Lleis de Coulomb".
L'Anguleru
L'Anguleru ye un personaxe de ficción encargáu de trayer los regalos a los neños y neñes asturianos en nuechebona.
L'Anguleru foi un personaxe creáu pola asociación cultural "Garabuxada", de L'Arena (Sotu'l Barcu), en 2008 al envís de potenciar una Navidá más cercana a la tradición asturiana. Escoyóse'l personaxe d'un anguleru por ser esti oficiu ún de los más carauterísticos de la llocalidá de L'Arena y por tar la pesca de l'angula mui venceyada a bona parte de la mariña asturiana, como manera d'identificar más fácilmente a la sociedá asturiana. Caberamente ta en procesu de consolidación por ser una figura motivadora pal deprendimientu de la llingua asturiana a les xeneraciones más nueves.
Antiguamente, mentes la pesca ivernal de l'angula, munchos anguleros emplegaben el sobresueldu de les ganancies pa mercar regalos a los neños. Sicasí, n'Asturies yá esistía constancia de personaxes navidiegos que se dedicaben a repartir regalos, especialmente nes mazcaraes d'iviernu.
D'alcuerdu al imaxinariu, l'Anguleru vive tol añu na "Mar de los Sargazos", cerca d'América, curiando de les anguiles y les angules, hasta que n'iviernu apuerta a Asturies na so chalana (llamada "L'Angulina") na nueche del 24 d'avientu, momentu qu'aprovecha pa pescar angula, vendela na rula y mercar regalos a los neños y neñes d'Asturies col dineru de les ganancies.
L'Anguleru vien per Nadal porque ye'l momentu nel que más angules pesca. Entra n'Asturies pel ríu Nalón onde los habitantes de L'Arena lu reciben nuna cabalgata. Dempués d'esti recibimientu percuerre tolos ríos, llagos y otros llugares nos qu'heba agua pa visitar los llares asturianos. Pa reponer fuercies, los neños han dexar un gorru de llana a los pies del árbol de Navidá con comida y bebida.
Jaltenco
Jaltenco ye un municipiu al norte del Estáu de Méxicu, en Méxicu. Llenda colos municipios mexicanos de Zumpango, Nextlalpan y con Tonanitla. La so área ye de 8.34 km², y la población de 26.080 habitantes. La capital municipal ye San Andrés Jaltenco, la segunda población ye Alborada Jaltenco.
Jaltenco identifícase col nome en náhuatl de Xaltenco (cfr. náhuatl actual Xalli (sabla, y el sufixu de llugar -co). El so actual nome provién del náhuatl que significa "llugar en la orilla de la sabla".
Firhill Stadium
Firhill Stadium o Firhill Arena (tamién conocíu con anterioridá como Firhill Park, pero comúnmente nomáu simplemente como Firhill) ye un estadiu de fútbol, rugbi union y rugbi league asitiáu nel barriu de Maryhill de Glasgow, Escocia. Lleva siendo l'estadiu llocal del equipu de fútbol Partick Thistle F.C. dende 1909. 
Dellos alcuerdos pasaos pa compartir el campu fixeron de Firhill l'estadiu llocal temporal d'otros dos clubes de fútbol, el Clyde F.C. y el Hamilton Academical F.C.. Tamién foi ún de los estadios emplegaos pa la Copa del mundu de Rugbi del 2000 y foi l'estadiu llocal del equipu rugbi de los Glasgow Warriors ente 2007 y 2012.
El Queen's Park F.C. usó l'estadiu nos Xuegos Olímpicos de Londres 2012 debio a que'l so propiu estadiu, Hampden Park, usóse pa les competiciones de fútbol nesos mesmos Xuegos.
Scotstoun Stadium
Scotstoun Stadium ye un estadiu d'Atletismu y Rugbi asitiáu nel West End de Glasgow de Glasgow, Escocia.
Los Glasgow Warriors vienen entrenando nesti estadiu dende 2009 y na temporada 2012-2013 entamaron a xugar nelli los sos partíos llocales. Tien una capacidá pa 9.708 espeutadores. 
L'estadiu abrió les sos puertes per primer vegada en 1915 so'l nome de Scotstoun Showgrounds tres ser emplegáu pola Sociedá Agrícola de Glasgow como instalación pa eventos rellacionaos cola agricultura. Bien llueu entamó a usase pa eventos deportivos y como resultáu construyóse la tribuna principal. Les instalaciones sofrieron un fonderu anovamientu en 2008 y tres acabase foi reabiertu'l 14 de xineru de 2010 por Ana del Reinu Xuníu.
Incluyéronse instalaciones d'estáu del arte pa nuevos espacios d'oficina, sales de conferencias y una cinta de sprint de 100 metros, al igual que la colocación d'una nueva pita de 400 metros d'atletismu y un campu de rugbi esteriores. Les tribunes ampliáronse con un fondu norte y otru sur que, xuntos, puen axuntar hasta 5.000 persones.
En 2010 tamién viose una serie de nuevos campos artificiales y d'entrenamientu que foren instalaos a la vera l'estadiu. Amás, l'estadiu tien tamién un ximnasiu y sala d'acondicionamientu diseñaos específicamente p'atletes.
Scotstoun Stadium sedrá emplegáu como campu d'entrenu pa los Xuegos de la Commonwealth de 2014, que se cellebrarán en Glasgow, y ye normalmente emplegáu por atletes profesionales de tol Reinu Xuníu.
Convirtióse nel campu d'entrenu de los Glasgow Warriors, equipu de rugbi, nel 2009. Scotstoun Stadium hosted the Scottish leg of the IRB World Sevens Series in May 2012. The Glasogw Warriors started playing home games at Scotstoun in September 2012.
Scotstoun Stadium tien la so propia mascota, ScottieRoo, quien normalmente fai apaiciones n'eventos especiales y en fiestes de cumpleaños de neños.
Primer Ministru de Canadá
Esta ye la llista de los primeros ministros de Canadá, dempués del' Acta Constitucional de 1867.
El primer ministru de Canadá ye'l xefe de gobiernu canadiense y ye xeneralmente'l líder del partíu políticu cola mayoría de los asientos na Cámara de los Comunes de Canadá. De siguío atópense les sos xefatures d'Estáu y de Gobiernu desque se dexa la elección indirecta del primer ministru por Reforma a l'Acta de la Confederación:
Sint-Truiden
Sint-Truiden (neerlandés: "Sint-Truiden"; francés: "Saint-Trond") ye una villa de Bélxica.
François Hollande
François Gérard Georges Nicolas Hollande (n. 12 d'agostu de 1954) ye un políticu francés. Dende'l 15 de mayu de 2012 ye'l 24 presidente de la República Francesa, Copríncipe d'Andorra y gran mestre de la Lexón d'Honor. Foi, amás, dirixente del Partíu Socialista y alcalde de Tulle (Corrèze). Ente 1997 y 2008 desempeñó'l cargu de primer secretariu del PS. Dende los años 70 hasta 2007 foi pareya de Ségolène Royal, cola que tien 4 fíos, tamién dirixente socialista y candidata a la presidencia de Francia en 2007. Compitió nes primeres primaries ciudadanes entamaes pol Partíu Socialista y el Partíu Radical d'Esquierda. El 16 d'ochobre de 2011 elixéronlu candidatu socialista pa les eleiciones presidenciales de 2012 en Francia col 56% de los votos.
Chicago
Chicago ye una ciudá del estáu estauxunidense d'Illinois. Ye la cabecera del condáu de Cook y, colos sos 2,7 millones d'habitantes, la mayor ciudá del so estáu y de tol Mediu Oeste. La so área metropolitana, que avecen a llamar Chicagoland, ye, colos cuasi diez millones d'habitantes, la tercera mayor d'Estaos Xuníos .
Chicago algamó l'estatutu urbanu en 1837, y la so situación estratéxica, na divisoria de les agües de los Grandes Llagos y el ríu Mississippi, fízo-y medrar rápidamente a mediaos del sieglu XIX. Anguaño la ciudá ye un núcleu financieru y comercial internacional, amás d'un centru industrial, tecnolóxicu y de telecomunicaciones. Ye, tamién, un nudu de tresportes perimportante: el so aeropuertu internacional O'Hare ye'l de mayor tráficu del mundu, y ye tamién la ciudá estaunidense con mayor númberu d'autopistes y la primera por carga tresportada per ferrocarril. En 2012 foi considerada como una ciudá global alpha pola Rede d'Investigación de la Globalización y les Ciudaes del Mundu (Globalization and World Cities Research Network), y el "Global Cities Index" de 2014 considerábala la séptima ciudá más importante del mundu. En 2012 la ciudá tenía el tercer mayor productu interior brutu de toles árees metropolitanes d'Estaos Xuníos.
En 2014 la ciudá recibió 50,2 millones de visitantes. La so cultura inclúi contribuciones a les artes visuales, la novela, el cine, el teatru (especialmente na comedia d'improvisación) y la música, na que rescamplen el jazz, el blues, el soul y la música house. La ciudá, que tien equipos deportivos en toles principales lligues profesionales del país, tien dellos nomatos, que reflexen les opiniones sobro la Chicago antigua y contemporánea. Ente ellos rescamplen los de "Windy City" (ciudá ventosa) y "The Second City" (la segunda ciudá).
El nome "Chicago" deriva d'una traducción francesa de la pallabra de la llingua Miami-Illinois "shikaakwa", que significaba "puerru xabaz", "cebolla xabaz" o "ayu xabaz". La primer referencia conocida al asentamientu que dio llugar a l'actual Chicago como "Checagou" aparez en 1679, na autobiografía de Robert de LaSalle. Henri Joutel, nuna revista de 1688, comentaba que l'ayu xabaz, nomáu "chicagoua", yera perabundante na zona. Demientres el sieglu XVIII la zona foi habitada por una tribu nomada Potawotami, que tenía quitáo-yos el sitio a los Miami, Sauk y Fox que vivíen ellí primero. La década de 1780 foi la del primer asentamientu non indíxena documentáu, fundáu por Jean Baptiste Point du Sable, mestizu d'orixe franco-africanu que ye consideráu como'l fundador de la ciudá.
En 1795, nel contestu de la Guerra Amerindia del Noroeste, una zona que anguaño pertenez a Chicago foi entregada a los Estaos Xuníos poles tribus nativas pa que, acordies coles cláusules del tratáu de Greenville, llevantaran allí un puestu militar. En 1803 l'exércitu de los Estaos Xuníos construyó Fort Dearborn, que na Guerra Anglo-estaunidense de 1812, foi destruyíu, y dempués llevantáu otra vuelta. Pol tratáu de San Lluis de 1816 les tribus Ottawa, Ojibwe y Potawatomi cedieron más tierres a los Estaos Xuníos, qu'obligaron a estos últimos a colar de sos tierres dempués del tratáu de Chicago de 1833.
El 12 d'agostu de 1833 organizose, con una población de alredor de 200 persones, l'asentamientu de Chicago, que había crecer en namái siete años hasta algamar los 4.000 habitantes. El sábadu 4 de marzu de 1837 algamó l'estatus urbanu, y convirtióse nes décades vinientes na ciudá de mayor crecimientu de tol mundu.
La so situación, nel Chicago Portage ("cluse" natural que conecta les cuenques del ríu Mississippi y los Grandes Llagos), fizo de la ciudá, dende bien ceo, un centru d'intercambiu de mercancíes ente l'este y l'oeste de los Estaos Xuníos. El primer ferrocarril de la ciudá, el "Galena and Chicago Union Railroad", inaugurose en 1848, el mesmu añu de l'apertura del "Illinois and Michigan Canal", que permitió a los barcos, de vapor y vela, pasar de los Grandes Llagos al ríu Mississippi.
L'espoxigue económicu traxo a la ciudá a persones de les comunidaes rurales de la rodiada, y tamién del estranxeru. Los sectores comercial, manufactureru y financieru desarrolláronse enforma, y el "Chicago Board of Trade" (mercáu de futuros y opciones), establecíu en 1848, foi el primeru nel mundu n'estandarizar contratos de compra de productos por adelantáu, que foron nomaos contratos de futuros.
Na década de 1850 Chicago ganó sonadía política nacional por ser el llugar de nacencia del senador Stephen A. Douglas, principal impulsor de la Kansas-Nebraska Act, que creaba estos territorios al empar que determinaba qu'habíen ser los ciudadanos varones, mediante votación, los que decidieran si la esclavitú había tar permitida nellos, torgando asina les cláusules del compromisu de Missouri de 1820, que prohibía la esclavitú perriba del paralelu 36°30'N. La engarradiella sobro la cuestión dio un emburrión a la carrera política nacional d'otru nativu d'Illinois, Abraham Lincoln, contrariu a la esclavitú por motivos morales, llegales y económicos que detalló nel so perfamosu discursu de Peoria. Lincoln foi nomináu candidatu a la presidencia na convención republicana de Chicago de 1860 y consiguió vencer na elección a Douglas, candidatu del Partíu Demócrata. El camín a la guerra civil quedaba abiertu.
P'acomodar la creciente población, y p'atender les sos demandes d'una meyor recoyida de desechos, la ciudá entamó la construcción de delles infraestructures. Asina, el conseyu municipal aprobó en febreru de 1856 un plan, el primeru nos Estaos Xuníos, pa la construcción d'un sistema integral d'alcantarilláu. Esto aumentó la calidá de vida na ciudá... a lo menos a lo primeru, porque les agües residuales, doméstiques ya industriales, yeren vertíes ensin tratar al ríu Chicago -que desembocaba nel llagu Michigan-, d'aú se tomaba l'agua pal abastecimientu de la ciudá. La solución inicial foi llevales per un túnel de trés kilómetros de llargor directamente a unes balses construyíes a la vera'l llagu Michigan. En 1900 vieno la solución definitiva de manes d'una gran obra d'inxeniería: revirtiose'l fluxu del ríu Chicagu de forma que sacase agua del llagu en cuenta de llevar ellí la de so. Pa facelo ameyorose'l "Illinois and Michigan Canal" y construyose'l "Chicago Sanitary and Ship Canal", que conectaba'l ríu Chicago col ríu Illinois, afluente del Mississippi.
En 1871, el 10 d'ochobre, el gran incendiu de Chicago, orixináu nel distritu madereru, destruyó un área del centru de la ciudá de seis quilómetros de llargor y ún y mediu d'anchor, dexando a 100.000 persones ensin casa y unos 250 muertos. Sicasí, la mayoría les infraestructures, incluyíes el ferrocarril y los corrales del ganáu, nun sofrieron dañu, y la ciudá volvió a renacer de la povisa. Les estructures de madera dexaron pasu a edificios fechos d'aceru y piedra que foron el niciu d'una nueva forma de construyir nel mundu. Foi nos años de la reconstrucción de la ciudá cuando construyose ellí, en 1885, el primer rascacielos, un edificiu col armazón d'aceru.
El puxu económicu de la ciudá fizo aportar a ella a un bon númberu d'inmigrantes d'Europa, y tamién de la costa Este de los Estaos Xuníos. En 1900 a lo menos el 77% de la población naciera notru país o yera nacida nos Estaos Xuníos de familia d'orixe foriatu. Alemanes, irlandeses, polacos, suecos y checos yeren cuasi los dos tercios de la población d'orixe foriatu nesi añu, nel que los habitantes de raza blanca yeren el 98,1% na ciudá. Esti aumentu de población, amás de conflictos llaborales, traxo a la ciudá problemes de salubridá y sanitarios. Yá nes décades de 1870 y 1880 la ciudá foi pionera nos esfuercios por ameyorar la salú pública. Les lleis municipales, y dempués les estatales, regularon más estrictamente la profesión médica, y llucharon escontra les epidemies de cólera, viruela o fiebre mariella con midíes que dempués sirvieron de modelu pa les que se tomaron notres ciudaes y estaos. La ciudá invirtió tamién na construcción de parques municipales, qu'incluyíen aseos públicos. 
El cabezaleru d'esi movimientu foi el doctor John H. Rauch, qu'estableció un plan municipal de parques y creó'l parque Lincoln tres de pesllar el cementeriu que había ellí, enllenu de tumbes escavaes a poca profundidá y que contribuyíen a l'espardimientu d'enfermedaes. En 1867 promovió la formación d'un conseyu municipal de salú (Chicago Board of Health), y diez años dempués convirtiose en secretariu y dempués presidente del primer conseyu estatal de salú d'Illinois, que desarrolló les sos actividaes principalmente na ciudá.
Nel sieglu XIX Chicago convirtiose nel principal centru ferroviariu del país, y pa 1910 venti compañíes de ferrocarril carretaben pasaxeros dende seis estaciones diferentes . Foi en Chicago, tamién, aú s'adoptó, en 1883, el sistema estandarizáu de les zones horaries del país qu'anguaño rixe la hora oficial de los diferentes estaos del país nuna reunión de directores de compañíes ferroviaries.
En 1893 cellebrose na ciudá la Esposición Universal de Chicago (1893) en terrenos pantanosos desecaos asitiaos aú ta'l parque Jackson anguaño. Ventisiete millones y medio de visitantes acudieron a ver la que se considera como la feria mundial más influyente de la historia.
La dómina de la Primera Guerra Mundial y la década de 1920 foron años de gran espansión industrial. L'abondancia de trabayu fizo aportar a la ciudá abondos afroamericanos de los estaos del Sur del país. De resultes, ente 1910 y 1930 la población afroamericana de Chicago medró enforma, pasando de 44.103 a 233.903 persones. Estos recién llegaos tuvieron un impactu cultural perimportante na ciudá, que dio llugar, nel arte, la lliteratura y la música, al movimientu nomáu Renacimientu Negru de Chicago ("Chicago Black Renaissance"). Esa medría de población provocó tamién tensiones raciales y violencia, que tuvieron el so cumal nos disturbios de 1919.
La ratificación de la decimoctava enmienda a la Constitución estaunidense, en 1919, fizo illegales la producción y venta de bebides alcohóliques nos Estaos Xuníos. Esto dio niciu al espoxigue del gangsterismu, qu'esistió dende esi añu hasta la retirada de la prohibición en 1933. Ente los más nomaos de los de Chicago taben Al Capone, Dion O'Banion, Bugs Moran y Tony Accardo, que llucharon ente ellos y cola policía nes cais de Chicago demientres toa la dómina de la prohibición. Foi en Chicago aú asocedió la matanza del día de San Valentín en 1929. Al Capone envió a los sos pistoleros d'orixe italianu de la nomada "South Side gang" a acabar colos miembros de la banda rival, nomada North Side, dirixida por Bugs Moran y formada por gángsters d'orixe irlandés. Mataron a siete persones en total. 
En 1924 Chicago foi la primer ciudá estaunidense en tener una organización pa defender los derechos de los homosexuales, nomada Sociedá polos Derechos Humanos ("Society for Human Rights"). Esta había publicar la primera publicación específica pa gays del país, Amistá y Llibertá ("Friendship and Freedom"), pero la presión política y la persecución policial ficiéron-y desfacese bien ceo.
En 1933 l'alcalde Anton Cermack foi malferíu en Miami (Florida) nún atentáu fallíu escontra'l presidente electu Franklin D. Roosevelt. En 1933 y 1934, la ciudá cellebró'l so centenariu con una esposición universal, que tenía como tema la innovación tecnolóxica producida dende la fundación de la ciudá.
En marzu de 1937 desarrollose na ciudá una fuelga salvaxe protagonizada por 3.500 conductores de taxi de les compañíes Yellow Cab y Checker Cab. Nos disturbios, que duraron selmanes, la patronal contrató matones pa romper la fuelga, y los taxistes a otros que percorríen les cais a la gueta de taxis y conductores que nun participaben na fuelga.
El 2 d'avientu de 1942 el físicu Enrico Fermi dirixió la primer reacción nuclear controlada de la historia na Universidá de Chicago, dientro del persecretu Proyectu Manhattan, que dio como resultáu la creación de la bomba atómica
La ciudá, como la mayoría de les del país, sofrió dende entamos de la década de 1960 los efectos del conocíu como blockbusting, esto ye, la estratexa de los constructores y axentes inmobiliarios estaunidenses pa convencer a los propietarios de raza blanca pa que vendieran so casa a preciu baxu asegurándo-yos que bien ceo'l so vecindariu diba enllenase de xente de minoríes étniques y mercaran una nos suburbios. Esto vació los centros de les ciudaes, y tamién de Chicago, qu'entamó a tener barrios segregaos por raza.A esto sumáronse cambios na estructura industrial, derivaos de la globalización y la esternalización del trabayu, que provocaron munchos despidos de trabayadores de baxa cualificación. En 1966 españó'l Movimientu pola Llibertá de Chicago, una fola de protestes de la minoría afroamericana dirixida por Martin Luther King y Albert Raby que finó colos alcuerdos roblaos ente ellos y l'alcalde demócrata Richard J. Daley. 
El mandatu de Richard J. Daley, alcalde de 1955 a 1976, foi el de la construcción de la Sears Tower (agora nomada Willis Tower, convirtiose en 1974 nel edificiu más altu del mundu), el campus de la Universidá de Illinois en Chicago, el McCormick Place (el mayor centru de convenciones d'América del Norte) o l'aeropuertu internacional O'Hare. En 1979 foi elexida alcaldesa la primer muyer que lo foi na ciudá, Jane Byrne. Demientres el so mandatu ayudó a que menguara la criminalidá con una política de vivienda pública y sacó al sistema escolar de la ciudá de la crisis financiera qu'atravesaba. 
En 1983 dio pasu na alcaldía al primer alcalde de raza negra de la ciudá, Harold Washington. Centró'l so primer mandatu n'atender les necesidaes de les persones d'escasos recursos económicos y de los barrios habitaos por minoríes étniques, y magar que foi reelexíu en 1987 morrió d'un infartu poco dempués. El so sucesor foi Eugene Sawyer, miembru del conseyu municipal escoyíu por esi conseyu hasta la cellebración d'unes elecciones especiales. Nelles trunfó Richard M. Daley, fíu del que fora alcalde de la ciudá demientres venti años, con un programa qu'incluyía l'ameyoramientu de los parques y la introducción d'incentivos pa favorecer el desarrollu sostenible. Tres de ser reelixíu cinco veces, lo que fizo d'elli l'alcalde col mandatu más llargu de la historia de la ciudá, refugó presentase a la reelección por séptima vez. El so sucesor, col 55% de los votos, foi l'antiguu congresista y xefe de gabinete de la Casa Blanca Rahm Emanuel, d'orixe xudíu, que xuró'l cargu'l 16 de mayu de 2011 y foi reelixíu pa un segundu mandatu el 7 d'abril de 2015.
Chicago asítiase nel noreste del estáu d'Illinois, na oriella suroccidental del llagu Michigan. La ciudá alcuéntrase na divisoria de San Llorienzu, una de les divisories continentales (llínies que marquen la división ente les grandes cuenques hidrográfiques) d'América del Norte, sobro'l Chicago Portage, un canal que conecta les cuenques del ríu Mississippi y los Grandes Llagos. La ciudá ta a la vera'l llagu Michigan, y ta travesada por dos ríos: el ríu Chicago, nel centru, y el ríu Calumet, na fastera más meridional de la ciudá, aú se concentren les sos instalaciones industriales. La historia y la economía de la ciudá tán marcaes por esta situación xeográfica. Mentantu qu'el ríu Chicago foi históricamente'l más utilizáu pal tresporte de mercancíes por barcu, anguañu esti papel xuégalu'l puertu que hai nel ríu Calumet, nel South Side de Chicago. El llagu fai tamién de moderador del clima, faciendo que la ciudá tea un iviernu una migayina más templáu y un branu un poquiñín más frescu que les tierres asitiaes más pal interior
La mayoría de los rascacielos d'usu comercial o residencial tán averaos cerca la oriella del llagu. Ellí atópense'l distritu financieru, nomáu el Chicago Loop, y dellos de los mayores parques de la ciudá (parque Jackson, parque Grant, parque Lincoln o parque Burnham). L'autopista Lake Shore Drive cuerre paralela, demientres varios quilómetros, a la oriella del llagu. Hai, tamién, zones asitiaes en terrenu ganáu al agua: el Navy Pier, la islla Northerly, el Museum Campus y bona parte del suelu del centru de congresos McCormick Place.
La ciudá y la so área metropolitana reciben, en conxuntu, el nome informal de "Chicagoland". Nun hai una definición precisa de lo que compriende, pero aveza a llamase así a la ciudá y los sos suburbios. El términu inventolo'l periódicu Chicago Tribune, qu'inclúi nelli la propia ciudá y el resto del condáu na que s'atopa (condáu de Cook), amás d'ocho condaos del estáu d'Illinois (los de Lake, McHenry, DuPage, Kane, Kendall, Grundy, Will y Kankakee) y trés del estáu d'Indiana (Lake, Porter y LaPorte). El Departamentu de Turismu d'Illinois, pela so banda, compriende embaxu'l nome de Chicagoland al condáu de Cook (sacante la propia ciudá) y los de Lake, DuPage, Kane y Will, y la Cámara de Comerciu de Chicagoland inclúi na so definición a los condaos de Cook, DuPage, Kane, Lake, McHenry y Will.
La destrucción provocada na ciudá pol Gran Incendiu de Chicago causó'l mayor boom inmobiliariu na historia de los Estaos Xuníos. El Home Insurance Building, el primer rascacielos con armazón d'aceru, llevantose na ciudá en 1885, inaugurando la era de los rascacielos, que dende Chicago espardiose a munches otres ciudaes de tol mundu. De resultes d'ello, el "skyline" de Chicago ye ún de los más densos y de más altor del mundu.
Dalgunos de los edificios más altos d'Estaos Xuníos tán equí: la Willis Tower, primero nomada Sears Tower, ye'l segundu edificiu más altu del hemisferiu occidental tres del One World Trade Center de Nueva York, y el Trump International Hotel and Tower ye'l terceru mayor de los Estaos Xuníos. Ente los edificios históricos del Chicago Loop rescamplen el Chicago Board of Trade Building, el Fine Arts Building, l'edificiu del 35 East Wacker, el Chicago Building y l'edificiu d'apartamentos 860-880 Lake Shore Drive del arquitectu Ludwig Mies van der Rohe. Munchos otros arquitectos de sonadía, como Daniel Burnham, Louis Sullivan, Charles B. Atwood, John Root y Helmut Jahn, dexaron la so güelga nel paisaxe arquitectónicu de la ciudá. 
El Merchandise Mart, nún tiempu l'edificiu más grande del mundu colos sos 372.000 m² de superficie, tien el so propiu códigu postal, neto que la Willis Tower. Esta, xuntu cola Trump Tower, el Aon Center (antes nomáu Standard Oil Building) y el John Hancock Center, son los cuatro mayores edificios de la ciudá (añu 2015).
Chicago dio'l so nome a la escuela arquitectónica de Chicago ("Chicago School"), y foi la sé de la escuela arquitectónica de Prairie ("Prairie School"), dos movimientos arquitectónicos de finales del sieglu XIX entamos del XX. Hai bien de tipos diferentes de cases, urbanizaciones, condominios y edificios d'apartamentos al traviés de toa la ciudá, y tamién hai fasteres enteres de suelu residencial separtaes del llagu feches d'edificios de lladriellu llevantaos na primera metá del sieglu XX. N'arquitectura relixosa, hai dellos exemplos interesantes del conocíu como estilu polacu, caracterizáu por grandes altores (propios de catedrales ensin selo necesariamente) y bayura de decoración nel esterior y nel interior. Nún de los suburbios de la ciudá, Oak Park, vivió l'arquitectu Frank Lloyd Wright, que llevantó nel campus de la Universidá de Chicago la Robie House, exemplu cimeru de la propuesta arquitectónica de la Prairie School .
Dende la década del 1880 los arquitectos de la Chicago School esploraron les posibilidaes de la construcción d'edificios con una estructura de perfiles d'aceru, y a partir de la década siguiente el usu de grandes plaques de vidriu nes fachaes. Ellos foron los que diseñaron los primeros rascacielos. El Home Insurance Building, diseñáu por William LeBaron Jenney y acabáu en 1885, considérase'l primer edificiu que tuvo una estructura d'aceru en cuenta de tenela, como yera vezu, de fierro, pero la so fachada entá yera de lladriellu y piedra. Sicasí, el Montauk Building, diseñáu por John Wellborn Root Sr. y Daniel Burnham y acabáu en 1883 y, por tantu, anterior a elli, yá tenía una estructura d'aceru. Burnham y los sos compañeros Root y Charles Atwood diseñaron edificios con armazón d'aceru y revestimientu de vidriu y terracota a mediaos de la década del 1890, como'l Reliance Building.
Louis Sullivan foi, quiciás, el arquitectu que definió conceptualmente esti nuevu estilu d'edificación. Decatándose de qu'el rascacielos yera una forma arquitectónica nueva, separtose conscientemente de los sos precedentes históricos y diseñó edificios de naturaleza nidiamente vertical. Esta nueva forma d'edificar, desarrollada por Jenney, Burnham, Sullivan y otros, avezó a ser llamada "Commercial Style" (Estilu Comercial), magar que los historiadores posteriores dieron en llamalu Chicago School.
Dende 1963 una Segunda Escuela de Chicago nació a partir de los trabayos de Ludwig Mies van der Rohe nel Institutu de Tecnoloxía d'Illinois ("Illinois Institute of Technology") en Chicago. Otra figura destacada nesa escuela foi l'inxenieru estructural Fazlur Khan, que foi el qu'introdució l'usu d'un sistema nuevu de tubos enmarcaos nel diseñu y la construcción de rascacielos. El primer edificiu nel que s'aplicó este sistema de construcción con tubos extruíos foi el DeWitt-Chestnut Apartment Building, diseñáu por Khan y termináu en 1966. Esto sentó les bases pa les estructures tubulares de munchos otros rascacielos posteriores: el John Hancock Center y la Willis Tower de Chicago, tamién obra de Khan, pero tamién el World Trade Center de Nueva York, les Torres Petronas de Kuala Lumpur o'l Jin Mao Building de Shanghai, y en xeneral la mayoría de los rascacielos más altos construyíos dende la década del 1960.
La ciudá ta dientro la zona climática continental húmeda (subtipu Dfa na clasificación climática de Köppen), y tien cuatru estaciones diferenciaes. Los branos son de templaos a caldios, con una temperatura media diaria en xunetu de 24,3º C. Nún branu normal sobrepásense los 32º C hasta ventiún díes. Los iviernos son fríos, con bien de nieve y perpocos díes de sol, con temperatures másimes en xineru poco perriba de los 0º C. Primavera y seronda son estaciones templaes con baxos niveles d'humedá. 
Acordies colos datos del serviciu meteorolóxicu nacional de los EEXX ("National Weather Service"), la temperatura más alta inxamás rexistrada en Chicago foron los 41º C qu'hebo'l 24 de xunetu de 1934, magar que nel aeropuertu Midway llegose aquel día a los 43º C y a 52º C demientres la fola de calor de 1995. La temperatura más baxa rexistrada foi de -33º C; húbolos nel aeropuertu O'Hare'l 20 de xineru de 1985. La ciudá puede sofrir foles de fríu extremu n'iviernu, y tamién folas de calor nel branu, qu'en dambos casos pueden durar dellos díes consecutivos. Nun ye raro tampoco qu'haiga tormentes, delles veces acompañaes d'aire fuerte y inclusu de tornaos, en primavera o veranu. Como otres ciudaes grandes, Chicago tamién esperimenta'l fenómenu conocíu como islla de calor, pol que la ciudá y los sos suburbios tienen, de resultas de l'actividá humana, temperatures más caldies que la so rodiada rural, especialmente peles nueches y nel iviernu. La cercanía del llagu Michigan, d'otra banda, fai qu'el centru de Chicago seya daqué más frescu al entamu del branu y más templáu n'iviernu que les fasteres de terrén asitiaes más al oeste.
Nos sos primeros cien años d'esistencia Chicago foi una de las ciudaes que más rápido medró en población del mundu. Cuando foi fundada, en 1833, malpenes vivíen 200 persones nesti asentamientu de lo que daquella yera tierra de frontera, pero al realizase'l primer censu, en 1840, ya tenía cuasi 4.000 habitantes. En namái 40 años, los que van de 1850 a 1890, la población pasó de poco menos de 30.000 habitantes a más d'un millón. Pa finales del sieglu XIX Chicago yera la quinta mayor ciudá del mundu, y la más habitada de les que nun esistíen en 1800. Sesenta años dempués del Gran Incendiu de 1871 la población llegó a los trés millones, y alcanzó'l so cumal absolutu, 3,6 millones d'habitantes, nel censu de 1950.
Dende les dos caberes décades del sieglu XIX pa en delantre Chicago recibió miles d'inmigrantes d'Irlanda y la Europa central, oriental y meridional, incluyendo xudíos, italianos, polacos, lituanos, bosnios y checos. A estos grupos étnicos, que yeren el núcleu de la clase trabayadora de la industria de la ciudá, hebo qu'añedir a los afroamericanos qu'aportaron dende'l sur del país. La población negra de Chicago doblose ente 1910 y 1920, y volvió doblase ente 1920 y 1930.
La mayoría de los afroamericanos qu'aportaron a Chicago nesos años foron agrupaos nel South Side, nuna fastera qu'entamó a conocese como'l "Black Belt" (Cinturón Negru). Pa 1930, dos tercios de los afroamericanos de Chicago vivíen en zones de la ciudá nes que los negros yeren un 90% de la población, lo que convirtió'l South Side na segunda mayor concentración urbana negra del país tres del Harlem neoyorkinu.
Chicago tien, según el censu de 2010, 2.695.598 habitantes, que viven en 1.045.560 viviendes. Más de la metá de la población d'Illinois vive nel área metropolitana de Chicago, que ye una de las ciudaes con más densidá de población d'ente les mayores ciudaes estaunidenses, y tamién la mayor de les ciudaes de la megalópolis de los Grandes Llagos. No que cinca a la composición racial de la población, un 45% yeren blancos (con un 31,7% de blancos d'orixe non hispánicu), un 32,9% d'afroamericanos, un 5,5% de persones d'orixe asiáticu y un 0,5% de población nativa americana. Un 13,4% de la población encuadrose na categoría "otres races", y un 2.7% na de "de dos o más races". La población hispánica o llatina, esto ye, d'orixe hispanuamericanu con independencia de la so raza, yera'l 28,9%, y cuasi dos tercios d'ellos yeran d'orixe mexicanu. El grupu étnicu que fora mayoritariu na ciudá, el de xente de raza blanca non hispánica, pasó de ser el 59% de la población en 1970 al 31,7% en 2010.
La relixón predominante na ciudá ye'l cristianismu; son cristianos el 71% de los que dicen pertenecer a dalguna relixón. La riqueza de la herencia relixosa de la ciudá ye perevidente, con bayura de bonos exemplos d'edificios y instituciones de calter relixosu. Los más d'esos edificios son cristianos, y especialmente católicos. Sicasí, na ciudá de les conocíes como "catedrales polaques" ye fácil atopase con munches sinagogues antigües, y tamién con templos o espacios sagraos de munches otres relixones (islam, hinduismu, budismu, xainismu, sikhismu...). Asina, l'edificu de la sinagoga Kehilath Anshe Ma'ariv (anguaño una ilesia baptista) foi diseñáu por Adler & Sullivan en 1890. La ciudá agospia tamién una de les mayores congregaciones presbiterianes del país, y nún de los sos suburbios septentrionales, Wilmette, puede alcontrase l'únicu templu de la fe Bahá'i de Norteamérica.
La principal industria de la ciudá, primero de la so configuración como ciudá en 1833, yera'l comerciu de pieles. Na década del 1770 Jean Baptiste Pointe du Sable, un comerciante en pieles nacíu n'Haití que foi el primer residente estable na zona, estableció un puestu pa comerciar con pieles na zona que dempués llamaríase Fort Dearborn, a la oriella'l ríu Chicago. Ellí tuvo hasta 1800, cuando coló d'ellí. Dempués de la guerra de 1812 la American Fur Company, creada en 1808 por John Jacob Astor pa competir coles poderoses compañíes Canadian North West y Hudson Bay, fízose col control cuasi absolutu del comerciu de pieles nos Estaos Xuníos. La compañía, dende bien ceo, fízose perconocida polos sos métodos comerciales despiadaos; o mercaben les compañíes competidores o destruyíenles. Dende 1812 estableciose na fastera septentrional d'Illinois, hasta que Gurdon S. Hubbard, delegáu de la compañía dende 1823, compró los activos d'esta n'Illinois poco dempués del so nomamientu.
A lo llargo de la so historia na ciudá prosperaron munchos de los industriales y axentes financieros más importantes de la historia d'Estaos Xuníos, y nella desarrolláronse dellos de los fitos más importantes de la historia de la industria y los servicios financieros estaunidenses. Asina, a finales del sieglu XIX Chicago foi un centru importante de desarrollu de la industria de fabricación de bicicletes, perimportante na dómina. La Western Wheel Company introdució la estampación de metales nel so procesu industrial, que-y permitió reducir costes enforma. Na ciudá tuvo tamién la so sé la Schwinn Bycicle Company. Poco dempués, a entamos del sieglu XXI, la ciudá participó na revolución del automóvil, una y bones la fábrica de coches Bugmobile, una de les cimeres del periodu nomáu "brass era" (era del llatón), fundose equí en 1907.
La fabricación d'aparatos de radio, nuna dómina na qu'estos convirtiéronse nún oxetu de consumu masivu, tamién foi importante na ciudá. Les radios Majestic produciéronse, hasta la desapaición de la compañía en 1934, na ciudá, y tamién taban nella la Scott Transformer Company, una empresa destacada que producía radios de luxu y, años dempués, televisores d'alta calidá. En 1918 fundose la compañía Zenith, perpopular dende la década de 1930 por producir radios p'automóviles, y la Galvin Manufacturing Company, que produció radios p'automóviles y tamién walkie-talkies pal exércitu, abrió les sos puertes en 1928.
Na ciudá orixináronse tamién los mercaos de futuros y materies primes. El motivu de que lo ficieran equí foron la so posición central nel país y la bona rede de comunicación per ferrocarril que tenía con bona parte del país. Gran cantidá de materies primes aportaben per tren a la ciudá dende tol valle del Mississippi, y almacenábense na ciudá pa ser dempués oxetu de comerciu. Entamó por comerciarse col granu, pero bien ceo compañíes de sitios tan alloñaos como Nueva York entamaron a contratar, telegráficamente, productos qu'habíen tar almacenaos en Chicago nún futuru. D'esa práctica nacieron el mercáu de futuros y opciones de Chicago ("Chicago Board of Trade"), el mercáu de derivaos financieros ("Chicago Mercantile Exchange") y les actuales práctiques y productos financieros del comerciu de futuros.
L'área metropolitana de Chicago ye, detrás de les de Nueva York y Los Angeles, la tercer aglomeración urbana con mayor productu interior brutu del país (532.000 millones de dólares en 2010). La gran diversificación de la so economía fai que seya considerada como la ciudá cola economía más equilibrada del país, y l'índiz "MasterCard Worldwide Centers of Commerce" considérala como'l cuartu centru de negocios más importante del mundu. La so área metropolitana ye la tercera del país con más empleos nos sectores d'inxeniería y ciencia, y la llista de UBS de les ciudaes más riques del mundu asítiala nel novenu llugar.
La ciudá ye un centru financieru global, y tien el segundu mayor distritu financieru del país. Ye la sé d'una de les sucursales de la Reserva Federal, el Federal Reserve Bank of Chicago, y d'otres instituciones financieres perimportantes como la bolsa ("Chicago Stock Exchange"), el mercáu d'opciones ("Chicago Board Options Exchange") y el mercáu de derivaos (Chicago Mercantile Exchange). La ciudá ye la sé tamién del mercáu d'emisiones de dióxidu de carbonu ("Chicago Climate Exchange"). El Chase Bank tien la sé de les sos divisiones de banca comercial na Chase Tower. 
Na ciudá y na so rodiada concéntrense 4,48 millones de trabayadores (2014), y tienen la so sé doce compañíes de la llista "Fortune Global 500" de les mayores compañíes del mundu, y 17 de les de la llista "Financial Times 500". Les más señalaes d'elles, una y bones tán incluyíes nel índiz Dow Jones qu'aconceya a les 30 mayores corporaciones que coticen na bolsa de Nueva York, son la empresa aeronáutica Boeing (que movió la so sé de Seattle al Chicago Loop en 2001), l'alimentaria Kraft Foods y la de restauración McDonald's. Rescamplen tamién ente les empreses asitiaes na ciudá, pola so importancia, la cadena de grandes almacenes Sears, la división tecnolóxica de Motorola y la compañía d'aviación United Continental Holdings.
La economía de Chicago ta perdiversificada. Amás d'industries alimentaries o editoriales, hai delles grandes corporaciones del sector farmacéuticu y de tecnoloxía sanitaria asitiaes na ciudá: Baxter International, Abbott Laboratories, la división sanitaria de General Electric... Tres de Boeing llegaron a la ciudá United Airlines (2011) o la división de tresporte de General Electric (2013), pero tamién la filial estaunidense de ThyssenKrupp o la compañía agrícola
Archer Daniels Midland. 
Otru sector tradicional en Chicago ye'l de la industria de la carne. La construcción del canal d'Illinois y Michigan, que permitió tresportar mercancíes dende los Grandes Llagos hacia'l sur, al valle del ríu Mississippi, y el desarrollu del ferrocarril nel sieglu XIX ficieron de la ciudá un importante centru de distribución de mercancíes. Na década de 1840 la ciudá, como yá se dixera, convirtiose nún puertu cerealeru perimportante, y nes décades siguientes espoxigó la industria cárnica, tanto de carne de gochu como de vaca. Dende la so sé de Chicago delles compañíes, como la Armour and Company, espardiéronse hasta formar importantes conglomeraos tresnacionales. Y magar que la industria del procesáu de la carne ye anguaño menos importante na cadarma económica de la ciudá, esta ye entá un centru de tresporte y distribución de primer orde.
L'últimu sector que vamos citar ye'l de la venta al por menor. El sector de los grandes almacenes asentose bien ceo en Chicago, que tuvo dellos de los primeros centros comerciales del país: Montgomery Ward, Sears, Marshall Field's... Anguaño delles de les empreses más importantes del sector, incluyendo Walgreens, Sears o Claire's, tienen la so sé na ciudá.
Chicago ye, pa finar, ún de los centros de congresos mayores del mundu. El McCormick Place, colos sos cuatro edificios interconectaos, ye'l mayor centru de congresos del país y el terceru mayor del mundu, y la ciudá ye, tres de Las Vegas y Orlando, la tercera de los Estaos Xuníos que más congresos y convenciones acueye al añu.
Alberto Rionda
Alberto Rionda (2 de setiembre de 1972, Uviéu), ye un guitarrista asturianu, fundaor, compositor, guitarrista y productor del grupu de metal asturianu Avalanch.
Alberto Rionda entamó mui xoven a sentir rock y, según dixo n'entrevistes, ta perinfluenciáu pola mítica banda Queen.
Estudió 5 años de guitarra clásica na Escuela de Música de Llanera en Posada. En 1997 entama trabayar como guitarrista profesional n'Avalanch, asina como compositor, lletrista, arreglista, teclista, productor y téunicu de soníu nel so propiu estudiu de grabación "Bunker Estudios" en Posada. Tamién ye guitarrista de l'agrupación folk Asgaya, con un álbum d'estudiu yá editáu, con temes n'asturianu. Asina como de Stunned Parrots, grupu formáu por componentes d'Avalanch y Stormy Mondays. 
Amás de producir a la so banda, tamién trabayó en munches proyeutos nacionales ((Stunned Parrots, Leather boys, Geysser, Amadeüs, Tendencia, Talesien, Plan B, etc.)
Col so grupu por escelencia "Avalanch", asoléyo nel mercáu 11 álbumes y 3 DVD, de los que vendió miles de copies tanto nel territoriu nacional como nel estranxeru (Llatinoamérica, EE.UU. y Europa) y col que fizo multitú de xires nacionales e internacionales, dende'l añu 1997, a una media de 60 conciertos anuales.
Alberto Rionda recibió varios premios nacionales concedíos pola prensa especializada como meyor guitarrista d'España (referéndum 1999 Heavy Rock), compositor y productor. A nivel asturianu otorgáron-y los Premios AMAS al meyor guitarrista asturianu, y al meyor lletrista
Prestó la so collaboración a dellos grupos nacionales como Homo-Demen o Amadeüs (Guitarres acústiques nel tema "Árbol Viejo" del so álbum Caminos del alma). Amás de producir el discu debút de Taranus y collaborar cola so guitarra nel canciu "Señor de la Guerra".
Foi compositor de músiques orixinales y lletrista p'agrupaciones musicales, teatru (de 3 a 4 producciones per añu), películes d'animación 3D, spots publicitarios, cine, programas de TV, etc. Munchos de los "singles" más famosos n'Asturies tán creaos por él. Fizo la música orixinal completa pa un programa de divulgación cultural de la 2ª cadena de TVE, emitió selmanalmente tamién pela canal internacional de TVE.
Téunicu d'estudiu, de PA. y productor pa multitú de bandes del país y de fora, non sólo de rock, sinón tamién de folk, pop, músiques del mundiu, música clásica, etc. Fexo cientos de trabayos profesionales, tanto a nivel de grabación y mezu como de mastering.
Profesor pa téunicos d'estudiu, en collaboración cola escuela de música de Posada y el so Ayuntamientu, dio delles clases nos sos propios estudios, enfocaes al trabayu del téunico de soníu y productor artísticu de proyectos musicales.
Profesor de guitarra llétrica dende 1997, con mayor o menor dedicación a la docencia na medida que les sos actividaes profesionales-y lo permiten. 
Anguaño, exerce como direutor y profesor de guitarra llétrica, producción y composición de rock y talleres de rock na escuela de música Derrame Rock School d'Uviéu.
Les sos composiciones tien un soníu mui carauterísticu que carauterízase pola presencia de variaciones nes escales tanto nes guitarres como nes llinies vocales. En riffs, la contundencia y coherencia son carauterísticos. Nos solos, aveza a siguir una llinia melódica lóxica, de manera que la mayoría son fáciles de recordar, pero ensin cayer nuna cenciellez o repetición.
Dende yá hai años usa la so "Gibson Les Paul" namái, y dexó en segundu planu l"'Ibanez JEM Steve Vai Signature".
Nextlalpan
Nextlalpan ye un municipiu al norte del Estáu de Méxicu, en Méxicu. Llenda colos municipios mexicanos de Zumpango, Tecámac y con Tonanitla. La so área ye de 8.34 km², y la población de 26.080 habitantes. La capital municipal ye Santa Ana Jaltenco, la segunda población ye Alborada Jaltenco.
Nextlalpan identifícase col nome en náhuatl de Nextlalpan (cfr. náhuatl actual Xalli (sabla, y el sufixu de llugar -co). El so actual nome provién del náhuatl que significa "llugar en la orilla de la sabla".
Tonanitla
Tonanitla ye un municipiu al norte del Estáu de Méxicu, en Méxicu. Llenda colos municipios mexicanos de Zumpango, Tecámac y con Nextlalpan. La so área ye de 8.34 km², y la población de 26.080 habitantes. La capital municipal ye Santa María Tonanitla.
Tonanitla identifícase col nome en náhuatl de Tonanitla (cfr. náhuatl actual Xalli (sabla, y el sufixu de llugar -co). El so actual nome provién del náhuatl que significa "llugar en la orilla de la sabla".
San Vicente de la Barquera (Cantabria)
San Vicente de la Barquera ye un municipiu de la comarca costera occidental de Cantabria (España). Llenda cola mar Cantábrica y los municipios de Valdáliga, Herrerías y Val de San Vicente. So capital, la villa de San Vicente de la Barquera, ta mui venceyada al mar como amuesen les sos tradiciones, costumes y sos fiestes más populares. El turismu ye la so actividá más señera, por mor de la gran belleza natural y patrimonial que tien la fastera. El 80% del términu municipal pertenez al Parque Natural de Oyambre y ye d'especial protección regulada pola comunidá autónoma de Cantabria pol so valor paisaxísticu y ecolóxicu.
Tien una población de 4532 habitantes repartidos entre sus 9 localidades. Asítiase a un altor de 15 metros y estiéndese per una superficie de 41,5 kilómetros cuadraos.
Ovidio Zapico González
Ovidio Zapico González (La Pola Llaviana, 5 de marzu de 1971) ye un políticu asturianu que llogra pa Izquierda Xunida representación, per primera vegada en la so hestoria, nel conceyu de Sobrescobiu nes eleiciones municipales del 22 de mayu del 2011.
Ye miembru del Conseyu Políticu de IX d´Asturies y representante d´esta fuerza nel Conseyu Asesor de Turismu.
Nichi Vendola
'Nichi Vendola' (26 de Agostu 1958). Ye un políticu italianu ñacíu en Bari.
Giovanna Antonelli
Giovanna Antonelli (Rio de Janeiro, 18 de marzu de 1976) ye una actriz brasilana.
Nagisa Oshima
Depués de graduase en derechu na Universidá de Kioto foi contratáu pol estudiu Shochiku onde pasó rápidamente a dirixir les sos propies películes, faciendo'l so debú con "A Town of Love and Hope" (愛と希望の街; "Ai to kibo no machi") en 1959.
La primera película que lu llevó a ser conocíu públicamente foi "The Catch" (1961), basada nunanovela de Kenzaburo Oe sobre la relación demientres la Segunda guerra mundial, ente los habitantes d'un pueblo xaponés y un soldáu afroamericanu apresáu. 
Borgoña
Borgoña ye una rexón de Francia, que tá asitiada nel centru-noroeste del país. Habitada, según l'orde cronolóxicu, por celtes, galos, romanos, galorromanos y pueblos xermánicos. La so capital ye Dijon, y la rexón tien 1.616.000 habitantes.
Los burgundios yeren unu de los pueblos xermánicos qu'enllenaron el vacíu de poder dexáu tres la cayida del Imperiu romanu d'Occidente. En 411, cruciaron el Rin y establecieron un reinu en Worms. Metanes les lluches ente romanos y hunos, el reinu burgundiu ocupó les tierres nes que güei s'atopen les fronteres de Suiza, Francia ya Italia. En 534, los francos ganaron a Godomaro, l'últimu rei burgundiu, y amestaron el so territoriu. Mientres la Edá Media, Borgoña foi la see de dalgunos de los más importantes monesterios, ente ellos Cluny, Citeaux y Vézelay.
L'agricultura borgoñona ye dinámica, poderosa y bien especializada: ceberes (trigu y cebada nel Yonne y la Côte d'Or), aceite, ganadería bovina (Charolais, Morvan, Nivernais), viticultura colos vinos borgoñonos (Côte de Beaune, Nuite, Hautes-Côtes, Côte Chalonnaise, Mâconnais, Beaujolais).
La industria, que se desenvolvió dende'l sieglu XIX (carbón de Montceau-mínes-yos, siderurxa del Creusot, mines de La Machine), conoció un nuevu puxu dempués de 1945, particularmente nel valle del Saône (Mâcon, Chalon-sur-Saône), Dijon y el departamentu de Yonne. Sicasí, el norte de la rexón, probe en grandes empreses, vio cómo s'instalaben industries menos pesaes, más diversificaes y menos vulnerables: química, industria farmacéutico, electrónica, tresformamientu del plásticu, papelería, industries mecániques y d'automóviles, industries agroalimentaries…
La población de Borgoña ye poco trupa y desigualmente partida. Concéntrase cerca de les grandes víes de comunicación, mientres que'l Morvan (zona montascosa del oeste de la rexón) ta prácticamente despoblao. Anguaño, Borgoña ta menos poblada qu'en 1881.
Dende 1990, el desequilibriu demográficu acentuóse ente Borgoña y les rexones circundantes que l'arrodien (Île-de-France y Rhône-Alpes). En cuantes qu'estos dos esperimenten unos fuertes crecimientos demográficos, Borgoña cai nel estancamientu y avieyamientu, dao que la rexón atrai más a los xubilaos qu'a los mozos.
Tien una superficie de 31.582 km², que pa efectos comparativos ye asemeyada a la de Cataluña.
Al norte, la baxa Borgoña ye una rexón d'enllanaes sedimentaries: engloba el Sénonais agrícola y la rexón d'Othe forestal, qu'apodera los valles del Yonne y del Armançon.
Al este, les rexones del Saône correspuenden a enllanaes de fundimientu cubiertes de praderíes y campos (trigu, maíz, cultivu d'hortolices).
Nel centru, los pandos borgoñesos, caliares, inclínense escontra'l noroeste, pero baxen bruscamente escontra'l sureste; comprenden l'Auxerrois, plataforma cascayosa onde s'estableció la vide (Chablis), el Tonnerrois, d'altitú más baxa, el Châtillonais, rexón probe onde l'agricultura conoz dificultaes, la encruciada dijonesa y la Côte d'Or, postrera pendiente abrupta del “monte”, qu'alluga unu de los viñeos más famosos de Francia. El Morvan, antiguu macizu forestal, ta arrodiáu d'enllanaes magrices onde se practica la ganadería, cortaes pola depresión hullera de la Dheune-Bourbince.
Al sur finalmente, el Mâconnais, rexón de policultivu, ganadería y viñéu, asitiada nes primeres estribaciones del Macizu Central.
Champaña-Ardenes
Champaña-Ardenes (en francés: "Champagne-Ardenne") ye una rexón de Francia qu'arrexunta cuatro departamentos: Aube, Ardenes, Altu Marne y Marne. La rexón foi creada n'aplicación del decretu de 22 d'avientu de 1789 y de 4 de mayu de 1790, mientres la Revolución francesa y arrexunta una parte de les antigües provincies de Champaña y Argonne y del principáu de Seden.
Mientres el sieglu XX, Champaña-Ardenes foi escenariu d'importantes batalles de la Primera y Segunda guerres mundiales. Tien una superficie de 25.606 km², qu'en términos d'estensión ye asemeyada a la de Cerdeña.
Na dómina romana, "Durocortorum" (Reims) foi la ciudá más poblada al norte de Roma y nuedu de comunicaciones. A entamos de la Edá Media, en 496 Clodovéu I foi bautizáu per San Remixo, na basílica primitiva de Reims, razón pola que Reims convirtióse na ciudá de la consagración de los reis de Francia, hasta la llegada de Carlos X.
Escontra l'añu 1000 l'arzobispu de Reims Xerberto d'Aurillac xugó un papel decisivu al ser nomáu Papa col nome de Silvestre II, que foi gran amigu del emperador Otón III.
Dende finales del sieglu XII al sieglu XIV, Champaña foi una rexón bien rica en feries: Lagny (na actual rexón alministrativa de la Islla de Francia), Provins, Troyes y Bar-sur-Aube yeren les rutes de pelegrinaxe a Roma.
En 1792, tuvo llugar la batalla de Valmy, y en 1871 la batalla de Seden nes Ardenes.
Mientres la Primer Guerra Mundial, Champaña foi escenariu de los primeros combates tres la Batalla del Marne, cercana a París (del 6 al 9 de setiembre de 1914): nel Camín de les Dames (primavera de 1917), y dempués la segunda Batalla del Marne (1918).
Mientres la Segunda Guerra Mundial, les Ardenes foron oxetu de duros combates en 1940 (derrota francesa), dempués en 1944, contraofensiva de les Ardenes.
En 1996, el Papa Xuan Pablu II visitó Reims pa celebrar el 1500 aniversariu del bautizu de Clodovéu y los sos soldaos per San Remixu.
La rexón de Champaña-Ardenes asítiase al nordeste de Francia. Tien una llende común con Bélxica y una una superficie de 25.606 km².
La rede hidrográfica, globalmente empobinada al esti oeste, ta apoderada pol Sena, el Marne, l'Aube, l'Aisne (afluente del Oise) y el Mosa. Un dispositivu d'evacuación frente a les crecíes del Sena protexe la rexón parisina, entiende cuatro preses-depósitu:
La rexón ta comunicada por 460 km d'autopistes partíes en tres exes:
La rede ferroviaria articúlase alredor de tres llinies:
La rede navegable articúlase al traviés principalmente de la canal llateral al ríu Marne, que xune Vitry-le-François a Dizy (dempués prosigue pol Marne enriáu hasta Alfortville), la canal del Marne-Rin, que xune Marne a Vitry--y-François al Rhin n'Estrasburgu y la canal del Este, que xune'l Mosa y el Mosela al Saona partiendo de Givet.
La rexón cunta col Aeropuertu de Châlons-Vatry, antigua base aérea de la USAF reconvertida n'aeropuertu civil. Esti aeropuertu tien una amplia pista de 3650m y cuenta con escasu tráficu, polo que ye una alternativa a los conxestionaos aeropuertos de París, magar tar a más de 150km d'esta ciudá.
El 61,4 per cientu del territoriu ta dedicáu a l'agricultura.
La población rexonal, que ye de 1.330.000 habitantes, empezó a menguar en 1982 debíu al éxodu rural. Con namái'l 0,5 per cientu de la población nacional y una densidá de 52 habitantes/km², Champaña-Ardenes asítiase ente les rexones franceses menos poblaes. La so capital ye Chalons-en-Champagne, pero la ciudá más importante del territoriu ye Reims.
Julián Cifuentes Fernández
Julián Cifuentes y Fernández, (7 de xineru de 1865, Xixón - 5 d'ochobre de 1927, Madrid) foi un home de negocios asturianu.
Emplegáu dende bien nuevu nun establecimientu comercial, algamó una gran esperiencia nes finances, consiguiendo los títulos de profesor mercantil y abogáu na Escuela de Comerciu de Bilbao y na Universidá d'Uviéu, respectivamente. Nel añu 1899 foi encargáu de la organización del Bancu de Xixón —nel que se-y confier la dirección de la contabilidá, según el cargu d'apoderáu—, que surdía en sustitución de la Casa de Banca de Florencio Rodríguez; poco dempués redactó un folletu, Apuntes sobre l'aforru, que sopelexaba les ventayes d'ésti. Al empar que realizaba estos proyectos, tuvo al so cargu la esplicación de delles asignatures na Escuela de Comerciu del so llugar de nacencia. Fináu'l señor Rodríguez, pasó a ocupar el puestu de director del citáu bancu, que simultaneó col de conseyeru de delles compañíes, ente elles: Tranvíes de Xixón, Popular de Gas y Eletricidá, Asturiana d'Artes Gráfiques, La Estrella S.A. de Seguros y Banco Herrero de Madrid, del que foi promotor. 
En 1914 treslládase a Madrid pa faese cargu de la dirección del Bancu Hispanoamericano, dende onde, al términu de la Primer Guerra Mundial, promovió un conveniu ente la banca francesa y l'española col propósitu de regular les relaciones económiques ente dambos países, llabor pola que mereció ser estremáu pol presidente de la nación vecina, Raymond Poincaré cola Condecoración de Caballero de la Orde Nacional de la Lexón d'Honor. Dempués desempeñó dellos puestos en delles entidaes, ente elles: Ferrocarriles de Madrid-Zaragoza-Alicante, Unión Eléctrica Madrilana, Conseyu Cimeru Bancariu, Xuráu Central d'Utilidaes, Cámara de Compensación Bancaria de Madrid, Compañía Telefónica Nacional, Bancu de Creitu industrial, Standard Eléctrica, Ferrocarril Santander-Mediterráneo y Sociedá Española de Construcción Naval. Algamó'l culmen de la so carrera col nomamientu de miembru de l'Asamblea Nacional, instaurada pola Dictadura del xeneral Miguel Primo de Rivera. Finó en Madrid el 5 d'ochobre de 1927.
En 1922, Amadeo Álvarez García, importante home de negocios de la dómina, entamó un alcuentru na so casa de Madrid al qu'asistieron dellos magnates de les finances y del sector empresarial, ente los que s'atopaben el mesmu Julián y Valentín Ruiz Senén. Julián Cifuentes yera un reputáu personaxe de los medios financieros españoles; ostentaba la Presidencia del Consejo Superior Bancario y la Dirección Xeneral del Banco Hispano Americano, amás de diversos puestos fixos en conseyos d'alministración d'empreses venceyaes a la banca, a los ferrocarriles, al gas y a la electricidá.
Naquel alcuentru Gumersindo Ricu treslladó-yos el so proyectu de crear una empresa pa faese con toles concesiones telefóniques del país, creando una única entidá nacional al estilu de la ATT americana. Según paez, aquel grupu de graves señores nun amosó escesivu interés nel proyectu de Ricu y foi Julián el que tomó la palabra pa referise a la viabilidá del asuntu.
Tres esto tuvieron llugar diversos alcuentros col rei Alfonsu XIII y el magnate americanu Louis Richard Sosthenes Behn, propietariu de la compañía ITT. El nacionalismu económico de Primo de Rivera emburrió a Behn a entender que yera meyor que nun hubiera foranos nel accionariado de la nueva compañía, y por cuenta de los contactos qu'estableciera Ricu dos años tras, convencer a Julián Cifuentes Fernández, Amadeo Álvarez García y Valentín Ruiz Senén de que s'incorporaren, a títulu personal, nala nueva compañía en calidá d'accionistes y vocales del Conseyu d'Alministración.
La idea orixinal de Ricu, absorbida yá polos intereses de Behn, tomó forma'l 19 d'abril de 1924 cola creación de la CTNE (Compañía Telefónica Nacional d'España). Esta tenía un capital social, dafechu nacional, d'un millón de pesetes; con un accionariado compuestu namái de cinco persones ensin apenes esperiencia nel negociu telefónicu. Julián foi nomáu Vicepresidente, en funciones de Presidente de la Compañía, y llevó a cabu la firma d'un contratu priváu cola ITT pa la prestación de determinaos servicios técnicos y financieros. En felicidá robla intervinieron, como yá se dixo, el mesmu Julián, y Sosthenes Behn en nome de la ITT.
INXS
INXS ye un grupu australianu de rock. 
Monte Auseva
El Monte Auseva ye un accidente xeográficu asitiáu nos Picos d'Europa, na Cordelera Cantábrica. Ta incluyíu nel Parque Nacional de los Picos d'Europa. Cunten les cróniques que n'esti monte ganaría Pelayu a les tropes musulmanes d'Alkama (Al Qama).
L'Auseva ta cercanu a la ciudá de Cangues y na so fastera asítiase'l Real Sitiu de Cuadonga.
Coritiba Foot Ball Club
Coritiba Foot Ball Club ye un club brasileñu de fútbol, fundáu'l 12 d'ochobre del añu 1909.
Coritiba ye a primeira equipo en Brasil a viste a color verde y blancu, polo que se los conoz col nome d"'"alviverdes"". El Coritiba ye conocíu popularmente como "Coxa" o "Gloriosu". 
Xueguen nel estadiu Major Antônio Couto Pereira, tamién llamaú "Couto Pereira", que tien capacidá pa 37,182 persones. El so presidente actual ye Rogério Portugal Bacellar y l'entrenador Gilson Kleina.
El 12 d'ochobre de 1909, Coritiba fou fundáu por Frederico "Fritz" Essenfelder. Y en 1985, Coritiba ganen la Lligues Brasilanes de Fútbol. Coritiba ganen al Bangú en Maracanã.
Lá no alto de tantas glórias
Brilhou, Brilhou um novo sol
Clareando com seus raios verde e branco
Encantando o país do futebol
Palco de artistas, jogadores, de um passado sem igual
Da arte dos teus grandes valores
O seu nome pelo mundo vai brilhar
Coritiba, Coritiba campeão do Paraná
Tua camisa alviverde
Com orgulho para sempre hei de amar
Jogando pelos campos brasileiros
Despertando na torcida emoção
Coritiba Campeão do Povo
Alegria do meu coração
Coxa, Coxa, é garra, é força, é tradição
Coxa, Coxa, explode o coração
Letra: "Cláudio Ribeiro / Homero Réboli"
Giacomo Rizzolatti
Giacomo Rizzolatti (28 d'abril de 1937) ye un neurobiólogu italianu, descubridor de les neurones especulares o "neurones espeyu".
Nació en Kiev (Xunión Soviética, anguaño Ucraína) y estudió medicina na Universidá de Padua. Investiga fundamentalmente n'Italia, por más que tamién fizo una buena riestra d'estancies d'investigación n'universidaes americanes.
En 1996 dio a conocer les neurones espeyu, aquelles responsables de la empatía humana.
Recibió un buen númberu de premios, ente ellos el Premiu Príncipe d'Asturies d'Investigación Científica y Téunica, en 2011, xunto a Joseph Altman y Arturo Álvarez-Buylla.
The Darkness
The Darkness ye un grupu inglés de glam rock. 
Arturo Álvarez-Buylla
Arturo Álvarez-Buylla Roces (Méxicu DF, 1958) ye un neurobiólogu mexicanu, d'orixen asturianu, profesor d'Anatomía y Neurociruxía na Universidá de California-San Francisco, especializáu na neuroxénesis del cerebru.
En 2011 foi galardonáu col Premiu Príncipe d'Asturies d'Investigación Científica y Téunica polos sos estudios nel desarrollu de les célules nervioses enos los cerebros de los adultos, xunto a Giacomo Rizzolatti y Joseph Altman. El xuráu consideró qu'estos investigadores permitieron el "descubrimientu de la rexeneración de neurones en cerebros adultos y de les neurones espeyu" y que los sos afallos figuraben "ente los más importantes de la neurobioloxía, cambiando la nuestra forma d'entender el cerebru, dende los tiempos del profesor Santiago Ramón y Cajal". 
Ye miembru de la Real Academia de Ciencies Exactes, Físiques y Naturales d'España y de la Sociedá de Neurociencies d'Estados Xuníos. Miembru d'una familia procedente del exiliu Republicanu español, so padre, Ramón Álvarez-Buylla, foi un destacáu científicu tamién, y los sos güelos, Arturo Álvarez-Buylla Godino y Wenceslao Roces, fueron, respectivamente, pioneru de l'aviación española y senador por Asturies.
Montemayor del Río
Montemayor del Río ye un conceyu asitiáu na comarca la Xerra de Béjar, na provincia de Salamanca, Castiella y Llión, España.
El conceyu tien una superficie de 15,30 km². La so altor ye de 677 m sobro'l ñivel del mar. La villa de Montemayor ta na cordillera Central, ente'l macizu de Gredos y la Xerra de Francia. Asitiáu al suleste la provincia de Salamanca, percerca la provincia de Cáceres, el so términu municipal llega fasta la llinia de separación de les dos provincies. 
Pa llegar al conceyu, tantu pol norte como pol sur, hai facelo a traviés de la N-630 o l'autovía la Plata, desviándose a l'altor de Peñacaballera. Hai recorrer siete km por una estrechina y difícil carretera llocal.
El conceyu ta hermanáu cola villa homónima de Montemayor na provincia de Córdoba. 
Montemayor del Río foi declaráu Conxunto Hestóricu Artísticu en 1982. Ubicada xuntu la antigua Calzada la Plata, durante la Era Media tuvo xurisdicción sobro catolce pueblos, dalgunos de los cualos conserven güei en día parte del so nome, como Colmenar de Montemayor, Baños de Montemayor y Horcajo de Montemayor, ente otres.
La conquista romana produzse aprosimadamente nel 138 e.C como consecuencia del asesinatu Viriatu, momentu en que los Llusitanos probablemente xuntu colos Vettones, son derrotaos y les tropes romanes pasen al norte'l Sistema Central. La ruta seguida foi la'l Caminu (calzada) de la Plata, utilizada anteriormente por Anibal na so incursión escontra los Vacceos, polo que la comarca foi seguramente pasu obligáu de les tropes.
Durantes la guerra que la sublevación de Sertoriu orixina na península a estes tierres llega Quintu C. Metelu (79-78 a C.) quien establez una llinia sólida sobro'l Caminu la Plata dende "Castru Metellinum" (Medellín) fasta'l pasu'l Sistema Central col puestu militar de Vicus Caecilius, que s'ubica cerca del llímite de Salamanca con Cáceres. Ambos llugares fuenon fundaos pól y ésti últimu convirtióse nel bastión más avanzáu. Posteriormente la calzada romana ampliaríase facia el norte cruzando les tierres de Montemayor. 
Facia el s.V d.C. dase la llegada de "los pueblos bárbaros" y aniciase na península un periodu de inestabilidá y confusión, el cualu mantiense fasta'l dominiu de los visigodos. Pocu a pocu danse unos cambios como la converisón del arrianismu al catolicismu por Recaredu y la eliminación de la monarquia eleutiva, que darán pasu a la entrada musulmana. 
Los Alanos (procedentes del Cáucasu), Los Vándalos (de procedencia xermánica) y los Suevos, penetren na Península a traviés de los Pirineos. Esta invasión realizóse con gran facilidá y ocupanon gran parte la península, pero esto duró pocu tiempu pos los romanos, por orden del emperador Honoriu, envien a Hispania a los Visigodos pa sometelos a toos. Anque nun lo consiguienon colos Suevos, que se quedarán como reinu independiente durantes 200 años. 
Montemayor alcontrabase nun enclave ú bifurcabense varies calzaes, de manera que taba ente los Suevos y los Visigodos, anque hai indicios que perteneció probablemente a éstos últimos.
Facia l'añu 585 d.C, los Suevos van ser derrotaos polos Hispanurromanos y sedrán unificaos finalmente facia'l 589, cola so conversión al cristianismu. Sedrá nel añu 625 cuandu la Península quede reunificada, cola derrota y espulsión de los Bizantinos, establecíos na zona sul. 
A entamos del s.VIII apaecen los primeros musulmanes, los cualos lluchen na Batalla de Guadalete a favor de los fiyos de Vitiza y en contra de Don Rodrigu.
La ocupación mulmana foi rápida, pudiendo dase como completada sobro la mayor parte de la Península facia el 714, cuandu ye tomada la capital de los Visigodos, Toléu.
Montemayor hallabase probablemente baxu la ocupación musulmana, pero al nun ser homoxenia, pue que hubiera espacios vacios y que nel pueblu y alredeores hubiera comunidaes cuasi-independientes.
La Reconquista de la Península aniciase na zona norte facia l'añu 711, por D. Pelayu. Los cristianos entamen la so espansión sobro'l territoriu pocu a pocu, ensin a penes resistencia musulmana, bien pola so incapacidá pa face-ys frente o bien por indiferencia. Ordoñu II (914-924) pasa la frontera'l Sistema Cantábrico y establez a Llïón como la capital del reinu llïonés.
Ordoñu II va participar xuntu a Sanchu Garcés de Navarra nel ataque a Calahorra, lo que va provocar la reaición de los musulmanes, concretamente la de Abd Al-Rahman III, quien llancen un ataque destrutivu escontra el reinu llïonés, llogrando frenar la espansión cristiana.
Finalmente, con Ramiru II (931-951) dase un gran impulsu a la frontera desplazándola facia'l sul. Los cristianos llogren desplazar la frontera llïonesa al derrotar a los musulmanes en Simancas (939), que pasa del Dueru al Tormes, repoblándose de cristianos eses tierres.
Los musulmanes, a traviés d'Almanzor, anicien una serie campañes escontra los cristianos, col fin d'evitar l'avanz. Parte de les sos campañes dirán dirixies a les zones de repoblación y colonización militar, sirviéndose en parte d'elles del exe pol caminu la "Via la Plata". 
Los cristianos nun se van xeitar atrás y por manu de Alfonsu VI (1042 - 1109) dase un gran impulsu, llográndose avanzar fasta Toléu en 1085. Anque la llegada de los almorávides frena la so espansión derrotándo-y en Sagrajas y Uclés. Alfonsu VI sedrá promotor de repoblación y fortalecimientu de ciudaes y conceyos fronterizos colos musulmanes.
La so fiya Doña Urraca sucede-y a la so muerte y entramos nun periodu de conflitos internos, tres la so boda con Alfonsu el Batallador d'Aragón, los cualos finalizarán col ascensu a la corona del so fiyu Alfonsu VII. 
Alfonsu VII "l'emperaor" (1105-1157) da-y un nuevu impulsu a la conquista la zona salmantina, aniciando aiciones facia'l sul del Sistema Central, en direición a Coria, la cuala conquista en 1142. 
A la so muerte reparte'l reinu ente los sos dos fiyos. A Fernandu II deja-y el reinu Llïón y a Sanchu III dexa-y'l de Castiella, lo que va suponer una discordia ente dambos reinos, fasta la unificación definitiva con Fernandu III.
Pero enantes d'esto, Fernandu II (1137-1188) realiza un gran esfuerciu y consolida'l so pasu facia'l sul nes tierres salmantines, llabor que concluye'l so fiyo Alfonsu IX. Fernandu II quería espandise y pa ello tenía dos caminos: la via romana de Dalmacia facia Coria y la via romana la Via la Plata. Nun podía utilizar esta última vía debíu a un tratáu qu'había firmáu col so hermanu (Reinu Castiella) pa mantener la llinia divisoria de dambos reinos. Quedaba-y, por tantu, la via Dalmacia. Pero esta podía ser cortada polos portugueses, polo que trata de reforzala pa poder ser utilizada. D'esti mou crea'l Conceyu Lledesma (1161), ente Ciudá Rodrigu y Salamanca, qu'orixina la rebellón d'esti conceyuo y lleva al enfrentamientu de Valmuza, el cualu fina cola victoria'l rei.
Al conseguir reforzar esta via, fazse col control la Tressierra (zona sul de la Xerra de Béjar, Francia y Gata) y acercase fasta Cáçris y Badaḥó. Los almohades van reaicionar y en 1174 releguen-ys nuevamente a les zones aledañes de la xerra.
A finales del so reináu aparez la fortaleza Granada, güei Granadilla, al sul de Montemayor. D'esta manera Montemayor queda definitivamente dientru'l territoriu llïonés, anque seguimos ensin coñocer si taba habitáu. 
Alfonsu IX (1171-1230), fiyu del anterior, fina la obra del so pai. Anque sigue coles tensiones colos portugueses, castellanos y musulmanes, llogra mantener los sos dominios ya inclusu espandise facia el sul. Va firmar varios trataos col so tíu Alfonsu VIII pa firmar tregües que sedrán difíciles de mantener.
Nel 1215 Alfonsu IX fixa los términos del Conceyu Miranda'l Castañar, dientru los cualos taría Montemayor.
Finalmente, facia'l 1228-1230 aparez como nuevu conceyu'l de Montemayor, polo que la repoblación de la zona de la xerra paez finada.
En 1230 muerre Alfonsu IX y sucede-y'l so fiyu Fernandu III, que yá yera rei de Castiella y finense los conflictos ente dambos reinos. La reconquista cristiana dará un pasu xigantescu en pocos años, cola ocupación de Jaén, Sevilla y Córdoba.
Montemayor del Río y'l so conceyu, quedó iscritu dientru'l reinu de Llión anque a dos escasos km de Peñacaballera alcontrabase'l llímite'l reinu, el cualo yera separáu pola vía la plata. Al este alcontrabase'l reinu de Castiella y facía'l sul alcontrabase la Tresxerra la cuala yera dominada fasta Plasencia pol reinu Castiella y fasta Afigal pol reinu Llión a partir de embaxu yera zona mozárabe. Nel conceyu Montemayor taben iscritu catolce pueblos:
-Aldeya'l Arcipreste, (Aldeacipreste)
-Bañus, (Baños)
-La Calzá, (La Calzada)
-Cristóubal, (Cristóbal)
-El Cerru, (El Cerro)
-Colmenar, (Colmenar)
-Forcayu, (Horcajo)
-La llaguna, (Lagunilla)
-Monti Mayor, (Montemayor del Río)
-Peña caballeira, (Peñacaballera)
-Vai de fontis, (Valdefuentes)
-Vai de fiya d'eros, (Valdehijaderos)
-Vai de la xeve, (Valdelajeve)
-Vai de la matança, (Valdelamatanza) 
-Vai bona, (Valbuena)
- Nome tradicional, Nome autual.
Los pueblos de Baños de Montemayor y la Calzada de Béjar como estaban en el límite mismo entre los reinos de León y Castilla, se hizo un tratado en el cual se acordó que Baños pertenecería al reino de León dentro del Marquesado de Montemayor y la Calzada de Béjar se la quedaría Castilla dentro del Concejo de villa y tierra de Béjar de ahí que se sus nombres Calzada de BÉJAR, Baños de MONTEMAYOR, Colmenar de Montemayor, Horcajo de Montemayor.
Cola xunificación de las coronas de Lleón y Castiella, la zona de Montemayor viose llibre de los musulmanes, anque non de les lluches internes qu'hebo. Esta parte fo entregada por Alfonsu X al so fíu Don Pedru, el cualu, xuntu al so hermanu Xuan, lluchará daqué vegaes escontra'l so pá apoyando al rebelde del so hermanu Sanchu.
Nesti momentu pasa de ser "realiengu" a "señoríu", de manera que dexa de depender direutamente de la Corona. A la muerte de Pedru, pasa a hermanos de Sanchu pero en 1312 fazse que torna a pertenecer a la Corona al morrer ensin descendencia Fernandu IV. El fiu de Sanchu, Alfonsu XI recueye'l mandatu a la so muerte. Ésti entregarala sucesivamente a dalgunos de los fíos que tien con Doña Leonor de Guzmán.
En 1358, Pedru I recuperala una vegada más pala Corona. Pero nuevamente durará pocu esta situación porque, como consecuencia de la guerra civil que mantien col so hermanastru Enrique de Trastámara, Pedru muerre y'l nuevu monarca entama pagar les deldes con quien-y ayudanon entregando villas y mercees. Durante'l sieglu XVII la Corona intentará recuperales.
Don Enrique dona Ledesma y las cinco villas (Montimayor, Salvatierra, Granailla, Miranda y Galisteu) al so hermanu Sanchu, el cualu contraerá matrimoniu con Doña Beatriz de Portugal.
Sanchu muerrerá y la so vilba encargarase de recuperar too pala so fía Doña Leonor, a la cuala conocerásela como "la rica fema". Leonor casase col infante Don Fernando, el d'"Antequera", colo que se forma un enorme patrimoniu territorial.
Fernandu sedrá rei d'Aragón y'l patrimoniu entamará a dividise ente los fíos en 1418, cuando a don Enrique conceden-y el Mayestrazgu de Santiagu y, ente otres, tamién recibirá la villa de Montemayor. Finalmente Montemayor pierde la so condición de realiengu y pasará los años como un señoríu nobiliar más fasta'l sieglo XIX, cuando desapaecen. Durante esti tiempu habrá camudu de manos, dexando de ser de parientes direutos de los monarques y pasando a la familia Silva.
Dexamos Montemayor en manos del infante Don Enrique dende 1418. Ésti va ser un importante personax na hestoria de Castiella yá que intentó facese col poder efeutivu del reinu, aprovechando la minoría de edá de Xuan II, col apoyu de los sos hermanos y otros señores como Don Dieu Gómez de Sandoval conde de Castru. Enfrentarase con Don Álvaro de Lluna quien acaba siendo'l so destrutor na batalla d'Olméu. La batalla resuelvese con una vitoria de les tropes reales y l'infante fuye anque muerrerá como consecuencia de les feries de guerra, en 1445. A raiz de esto, produzse'l repartu de los bienes del infante y de los que apoyanon-y. Montimayor parez ser que pasa a Don Pedru García de Ferreira, mariscal de Castiella, anque nun ta del too confirmáu.
Dede 1446 ha constancia qu'el señor de la villa ye Don Xuan de Silva pos ye nesa data cuando arrienda les tercies y alcabales de la mesma. Pero ¿quién ye elli?. Don Xuan ye noble d'un llinax asitiáu en Toléu, anque d'orixe pertués. Esti caballeru servirá a Don Álvaro de Lluna y casase con una prima de so. Fo embaxador del rei de Castiella nel Conciliu de Basilea (1434-36), u tuvo un episodiu curiosu col embaxador de Inlatierra, obligándo-y dexar el so sillón diciendo que nun tenía'l so reinu categoría pa tar por allantre de Castiella. 
Al morrer, dividió en dos mayoragos los bienes. Al so fíu mayor entrega-y'l señoríu y condáu de Cifuentes y al so segundu fíu, Don Xuan de Ribeira, entrega-y'l señoríu de Montimayor.
Don Xuan de Ribeira, segundu señor de Montimayor, sedrá un personax batallador, participando nel bandu isabelín frente al rei Enrique IV. Los Reyes Católicos unviarán-y a defender la frontera de Navarra frente a les intromisiones franceses, polo cualu residirá varios años en Logroño. Tamién defenderá los intereses del so llinax cuando surxen problemes ente Silves y Ayales, en Toledo.
Don Xuan de Silva, tercer señor de Montemayor, sedrá un personax destacáu na llucha de les Comunidaes y defenderá los intereses reales na comarca toledana y a la fin de la so vida l'emperador Carlos I premiará-y los sos servicios otorgándo-y'l títulu de marqués de Montemayor, nel añu 1538.
Los marqueses de Silva sedrán los qu'ostenten toa l'autoridá na villa ata la estinción de los señoríos a principios del XIX. Fadremos un breve resume de lo ocurríu entoncies:
Montemayor taba llonxe de Toléu, llugar de residencia de los marqueses, onde teníen los sos cargos y posesiones valiosas, polo que les visites nun debienon ser munches.
A lo llargu del XVI, la cá de Montemayor pasa por una situación daquéi apurada debíu a los gastos que conllevaba la vida nobiliar, tales como'l mantenimientu de cases, patrimoniu, criaos, etc. Por tal causa produzse un enllaz doble cola cá de los Condes de Cantillana, perimportante nel futuro: Don Xuan Xicu de Silva casase con Doña María de Toléo y Vicentelu, y la so hermana Doña Teresa de Silva lo faz con Don Xuan Lluis Antoniu Vicentelu de Leca y Toléu, que sedrá el II Conde de Cantillana.
Ún de los hermanos de Don Xuan Xicu, Pedru de Silva, hereda unos bienes del so tíu Felipe de Silva, virrey de Cataluña y el rey le otorgará inicialmente el título de Vizconde de la Sagra y de Marqués de la Sagra posteriormente. Pero se verá envuelto en unos sucesos raros con Portugal, por lo que será acusado de traición y ajusticiado en 1648, de manera que sus bienes pasan a la casa de su hermano mayor. 
Montemayor fue zona de paso para las tropas francesas y en sus inmediaciones se situaron para evitar el paso de las tropas portuguesas que se acercaban desde Extremadura. Sus pueblos fueron refugio de habitantes de las villas ocupadas o en peligro, muchos procedentes de Alcántara, Coria, Zarza de Alcántar, etc. pero hasta ella no consiguieron llegar. 
A mediados de siglo se extingue sin herederos esta rama de la familia Silva y pasa el marquesado a una colateral, la línea de los condes de Cantillana, uniéndose los títulos de Cantillana y Montemayor y Castromonte. Deben ceder uno de los títulos por imperativo de las condiciones de fundación de un mayorazgo, quedando la casa formada finalmente por los marqueses de Castromonte y Montemayor. Porsteriormente se añadirán por enlace a la casa de Montemar y a las de Astorga y Altamira, englobando varios títulos y grandezas de España.
La Guerra de Independencia será, como en muchos otros lugares de España, una catástrofe humana y económica que dejará empobrecidada a la comarca. Los pueblos contribuyeron al sostenimiento de las tropas españolas y británicas, entre las que sirvieron bastantes hombres de la zona con sus acémilas ya que los mulos se convirtieron en el medio de transporte principal por la zona. Pero tamién debieron contribuir, a la fuerza, al mantenimiento del ejército francés y soportar sus saqueos, robos y violencias.
Finalmente, otra de las consecuencias de la guerra fue la llegada de cambios en el sistema político. La Constitución de 1812 (la famosa "Viva la Pepa") planteó la abolición del feudalismo y la desaparición de los señoríos. El proceso es largo, pero en el caso de Montemayor, que era un señorío jurisdiccional (el titular tenía el ejercicio de la justicia pero no era el dueño del territorio, sólo de aquellas propiedades que hubiera adquirido por compra, etc) , se solucionó pronto pues el problema estaba en los señoríos solariegos por las dudas planteadas sobre la propiedad de la tierra. No obstante, los duques de Montemar mantuvieron su relación e intereses con Montemayor.
Tola villa ta rodeada de bosques nos que predomina'l castañu. D'ehí surxió yá na antigüedá la dedicación de los lugareños al trabayu la madera del castañu. Inicialmente los artesanos, denominaos banasteros, realizaben cestos de diferentes tamaños. Cola xeneralización del plásticu la industria'l castañu reconvertiose y na autualidá realicense tou tipu d'elementos decorativos. 
La actividá artesana entama nel monte cola recoxida durante l'iviernu de los meyores árboles xóvenes; d'ellos aprovechase solamente una parte del troncu, utilizándose'l restu pa lleña. Llueu continuase cola coición de la madera nun fornu xeneralmente subterraniu y col moxáu los palos, si ye necesario, enantes de pasar a la siguiente fase, llamada hender.Ésta consiste en coxer los palos enta calientes, pos asina son más flesibles y manexables, y con ayuda d'un cuchillu y un mazu dir abriendo'l palu en tires cada vuelta más fines, llamaes verganches. Una vegada cepillaes les verganches, pasase a la fase de trenzáu,que consiste en diles entellazando fasta conseguir una superficie que sedrá la base'l cestu. A partir de ehí va trabayandose fasta conseguir pesllar el cestu.
La fiesta mayor de la villa celebrase los díes 14, 15 y 16 de setiembre n'honor al Santísimu Cristu les Batalles. Les fiestes de San Blas, patrón de la villa, tienen llugar los díes 3, 4 y 5 de febreru. Tamién ye tradición celebrar la fiesta de San Antoniu, el 13 de xunu, na que treslladase la imaxe'l santu dende la ermita y en procesión fasta la ilesia parroquial. Permanez nella fasta'l día San Pedru. 
Ye tradición salir al campu de merienda pa cellebrar el día del fornazu, de los calbotes y del chorizu. El día del fornazu -especie d'empanada de chorizu- celebrase'l domingu de Pascua. El día de los calbotes - castañes asaes- celebrase l' 1 de payares y'l día del chorizu'l día 17 de xeneru, festividá de San Antón. 
La llingua propia de Montemayor del Río y de los pueblos que taben ascritos al Marquesáu d'esti, tienen como llingua propia, l'estremeñu o'l lleonés. Güei en día esta llingua foi escaeciendose debíu a la castellanización de la provincia yá sía pola Universidá la capital charra y'l gran prestixiu que tenía'l castellanu, sumáu al fechu de tar el pueblu perprósimu a la frontera castellana. Asina bien podriase afirmar que la única llingua'l pueblu ye'l castellanu. Pero, esti castellanu, nun ye puru, lleva varios vestixios de la que foi la llingua propia la tierra. Nes sos xentes puese apreciar estos rasgos na forma de pronunciar el castellanu, nel vocabulariu y na sintasis... Asina como en bable "candar" ye pesllar en Montemayor dizse: ¿Candaste la puerta?; tamién en verbos: "dijeron" (dixon) nel pueblu dicen: dijon; anteposición d'artículu ante posesivu, "sus" (los sos) en Montemayor dicen: los sus amigos; sufixu -ino en vez de ito: Chiquinino (chiquitito) ente munchos otros vestixios.
El conceyu tien diu perdiendo población debíu a la emigración a grandes ciudaes d'España y a países como Suecia y Francia.
Por eso en Montemayor hai tanta diversidá cultural, anque n'estíu pue triplicar la población de ivierno debíu a que muncha xente conserva cases na villa y va ellí pasar los calurosos meses d'estíu colos fiyos, nietos, sobrinos... 
Acentu
Cola pallabra acentu podemos referinos a delles coses:
Yeah Yeah Yeahs
Yeah Yeah Yeahs ye un grupu de los Estaos Xuníos de retro rock.
Xerra de Béjar
La Xerra de Béjar ye una de les estribaciones del Sistema Central na provincia de Salamanca, Castiella y Llión, España. Tratase d'una de les comarques con mayor sentíu hestóricu-tradicional, xeográficu y cultural de la provincia. Los sos llímites nun correspondense cona división alministrativa.
Tien les sos raíces históriques na castellana Comunidá de Villa y Tierra de Béjar y nel llionés Marquesáu de Montemayor (Montemayor del Río), y más recientemente, nel antiguu partíu xudicial de Béjar.
La Xerra de Béjar ta asitiada al suleste la provincia de Salamanca y ocupa una superficie de 614,09 km².
Ye una las sodivisiones o estribaciones del Sistema Central. Posee la estación de esquí de La Covatiella, nas prosimidades de Béjar. El picu más cimeru de tol conxuntu montañosu ye'l denomináu Canchal de la Ceya con 2.428 msnm. Otru picu destacáu ye'l Calvitero, el más altu d'Estremadura.
Comprende 32 municipios: Aldeacipreste, Béjar, Candelario, Cantagallo, El Cerro, Colmenar de Montemayor, Cristóbal de la Sierra, Fresnedoso, Fuentes de Béjar, Horcajo de Montemayor, La Cabeza de Béjar, La Calzada de Béjar, La Hoya, Lagunilla, Ledrada, Montemayor del Río, Navacarros, Nava de Béjar, Navalmoral de Béjar, Peñacaballera, Peromingo, Puebla de San Medel, Puerto de Béjar, Sanchotello, Santibáñez de Béjar, Sorihuela, Valdefuentes de Sangusín, Valdehijaderos, Valdelacasa, Valdelageve, Valverde de Valdelacasa y Vallejera de Riofrío. Un casu de zona mal definida que nun pertenez a nenguna les comarques tradicionales, ye la que s'halla nel estremu nordeste del autual partíu xudicial de Béjar, a lo llargu'l Tormes, dende la so entrada na provincia fasta los llímites de Salvatierra; esta zona perteneció a Castiella non a Llión pos nel sieglu XVIII formaba parte la provincia d'Ávila, non de Salamanca. Ye una comarca que gravitó siempres más facia Barco d'Ávila y Piedrahira que hacia Béjar o Ávila, y nun tien nada de particular que nun te englobada en nenguna comarca salmatina, anque por pertenecer alministrativamente a Salamanca y a Béjar, los sos habitantes, o polo menos los sos secretarios, consideranse salmantinos y bejaranos.
Considerase a Béjar como'l centru neurálxicu o capital del territoriu.
Limita con Salvatierra al norte, cola provincia d'Ávila al este, con Estremadura al sul y cola Sierra de Francia al oeste.
Taxiquistán
Taxiquistán o Tajikistán ye un país asiáticu. Tien llendes con Uzbequistán, Kirguistán, China y Afganistán. Nun tien salida al mar. La capital ye Dushanbe. 
Manila
Manila ye la capital de les Filipines. En 2015 tenía 1.780.148 hab. habitantes (según el censu de 2010. ). Ta asitiada na islla de Luzón y ye la segunda ciudá por númberu d'habitantes del país. 
Samoa Americana
Samoa Americana (n'inglés: "American Samoa"; n'samoanu: "Sāmoa Amelika") ye un territoriu non incorporáu de Estaos Xuníos nel océanu Pacíficu sur. Asítiase al oeste de les islles Cook, unos 500 km al norte de la islla de Tonga, a 500 km al sur de Tokelau y al este de les islles de Wallis y Futuna. La so capital, que ye tamién la ciudá más poblada, ye Pago Pago, na islla de Tutuila. Les islles d'esti territoriu, el más meridional de tolo que pertenez a los Estaos Xuníos, formen parte del archipiélagu de les islles Samoanes, que comparten col estáu independiente de Samoa.
Los fa'a vivieron nestes islles dende' sieglu XI e.d.C hasta la llegada los europeos. De bayurosa mitoloxía, esti pueblu pensaba que yeren descendientes de los dioses qu'habitaben eses islles na antigüedá. Dáben-y gran importancia a la familia, y'l deber más importante pa un fa'a yera curiar de la de so. Organizábanse en families amplies, que taben gobernaes por un patriarca nomáu "matai". Les peculiaridaes relixoses d'esti pueblu politeísta foron desaniciándose cuando los misioneros cristianos xunieron a tolos sos dioses n'ún solu.
Samoa foi descubierta por los esploradores europeos nel sieglu XVIII. Nesa dómina parez qu'hebo una batalla ente los esploradores franceses y los fa'a na islla de Tutuila, entamada según los samoanos polos occidentales, xente fiero al so modu de ver. A primeros del sieglu XIX aportaron a les islles unos misioneros rarotonganos y, dempués d'ellos, un grupu de misioneros occidentales dirixíu por John Williams. Esti pastor congregacionalista de la Sociedá Misionera de Londres aportó a la islla na década del 1830, y foi el que llevó oficialmente'l cristianismu na islla. Menos d'un sieglu dempués la ilesia congregacionalista somoana convirtióse na primer ilesia independiente indíxena del Pacíficu Sur.
En marzu de 1889 una escuadra naval alemana invadió un pueblu de Samoa, estrozando dellos bienes de los Estaos Xuníos nel ataque. Como respuesta trés buques de guerra estaunidenses entraron nel puertu de Samoa col envís d'atacar a los trés buques de guerra alemanes que taban ellí fondeaos. Sicasí, primero que s'entamara la engarrada un furacán hundió tolos barcos, lo qu'obligó a declarar, pola falta de fuerces de combate, un armisticiu obligatoriu. El discutiniu continuó hasta la firma, en 1899, d'un tratáu pol que les dos potencies dividiéronse l'archipiélagu. Estaos Xuníos ocupó formalmente lo que-y correspondía -les islles más pequeñes y orientales- al añu siguiente; les que quedaron p'Alemaña son anguaño l'estáu independiente de Samoa.
L'Armada estaunidense construyó, na ensenada de Pago Pago, una estación carbonera p'abastecer la so escuadra del Pacíficu. Nomó tamién a un secretariu, y consiguió que la población firmara un Documentu de Cesión de Tutuila en 1900 y un Documentu de Cesión de Manu'a nel 1904. Demientres la Segunda Guerra Mundial aportaron a les islles bien de marines estaunidenses, qu'exercieron una influencia cultural pergrande nes islles.
Dempués de la Segunda Guerra Mundial el Departamentu del Interior d'Estaos Xuníos tentó d'aprobar nel Congresu la Llei Orgánica 4500, que pretendía la incorporación del territoriu de Samoa Americana. Gracies a los esfuercios de los xefes samoanos americanos, encabezaos por Tuiasosopo Mariota, la llei nun s'aprobó, y decidió crease una cámara llexislativa llocal, la Fono de Samoa Americana. Amás, el gobernador naval que dirixía l'archipiélagu sustituyose por un gobernador llocal. Asina, magar que oficialmente ye consideráu como un territoriu "non organizáu", una y bones el Congresu estaunidense nun tien aprobada una llei orgánica pal territoriu, la Samoa Americana tien un gobiernu propiu que se rixe acordies con una constitución que ye efectiva dende'l 1 de xunetu de 1967.
El territoriu de Samoa Americana inclúi cinco islles permontañoses y dos atolones de coral. La islla mayor ye la de Tutuila, que tien 141,81 km² d'estensión y forma l'archipiélagu de les Tutuila xunto cola islla Aunu'u, de 1,517 km² d'estensión. Más pal este atópense les islles Manu'a (56,6 km²), que comprende Ofu, Olosega y Ta'u. Los dos atolones son el de Rose, que ye'l puntu más meridional del territorio de los Estaos Xuníos, y la islla Swains, que magar que pertenez alministrativamente al territoriu ye, dende'l puntu de vista xeográficu, parte de l'archipiélagu de Tokelau.
En 1988 el Congresu de los Estaos Xuníos creó el Parque Nacional de Samoa Americana col envís de protexer la flora y fauna del archipiélagu.
La población estimada de Samoa Americana ye de 55.519 habitantes (2010), de los que'l 95% viven na islla más grande, Tutuila.
El 91.6% de la población ye orixinaria de Samoa y el 2.8% d'Asia. Hai tamién un 1.1% de blancos, un 4.2% de mestizos y un 0.3% de xente d'otres etnies. El 90.6% de sus habitantes falen en samoanu (llingua del mesmu grupu que'l hawaianu y otres llingües polinesies), el 2.9% falen inglés, y el 8.1% falen otres llingües del Pacíficu. El 98.3% de la población ye de relixón cristiana. Nes islles hai 23 escueles primaries y 6 secundaries.
La principal actividá económica del archipiélagu ye la venceyada al sector primariu (agricultura, pesca del atún) y el turismu. 
Tocántenes a la estructura impositiva del archipiélagu, esti ye un territoriu aduaneru independiente. Los sos habitantes, poro, nun tienen de pagar les tases federales de los Estaos Xuníos.
Una y bones nes islles nun hai ferrocarril, la única forma de movese dientro les islles ye por carretera. Nel 2007 había 221 km d'autovíes y autopistes nel territoriu.
Tocántenes al tresporte interinsular, hai cinco puertos nel territoriu: Aunu'u, Auasi, Faleāsao, Ofu y Pago Pago. Ente ellos hai tresporte de persones, pero non de mercancíes. 
No que cinca al tresporte aereu hai trés aeródromos na islla. Sicasí, namái l'aeropuertu internacional de Pago Pago recibe vuelos internacionales, lo que lu convierte nel principal puntu d'accesu al territoriu.
Huell Howser
Gilbert Gottfried
Gilbert Gottfried (28 de febreru de 1955) ye un actor y cómicu estaoxunidense.
Daniel McKeague
Daniel "Dan" McKeague (1974) ye un actor y cómicu estaoxunidense.
Jim Belushi
James Adam "Jim" Belushi (15 de xunu de 1954) ye un actor y cómicu estaoxunidense.
Eddie Izzard
Edward John "Eddie" Izzard (7 de febreru de 1962) ye un actor y cómicu.
Richard Kind
Richard John Kind (22 de payares de 1956) ye un actor y cómicu estaoxunidense.
Pat Finn
Patrick "Pat" Finn (31 de xunetu de 1965) ye un actor y cómicu estaoxunidense.
Sam J. Jones
Samuel Gerald Jones (18 d'agostu de 1954) ye un actor y cómicu estaoxunidense.
Greg Cipes
Gregory Michael "Greg" Cipes (4 de xineru de 1980) ye un actor y cómicu estaoxunidense.
Kiefer Sutherland
Kiefer William Frederick Dempsey George Rufus Sutherland (21 d'avientu de 1966) ye un actor y cómicu estaoxunidense.
Janeane Garofalo
Janeane Garofalo (28 de setiembre de 1964) ye una actriz y cómica estauxunidense.
Nick Nolte
Nicholas King "Nick" Nolte ye un actor y cómicu estaoxunidense.
Alec Baldwin
Alexander Rae "Alec" Baldwin III ye un actor y cómicu estaoxunidense.
Carlos Alazraqui
Carlos Jaime Alazraqui (20 de xunetu de 1962) ye un actor y cómicu d'Estaos Xuníos.
Jake Wood
Jacob Dylan "Jake" Wood (12 de xunetu de 1972) ye un actor y cómicu.
Denis Golovanov
Denis Golovanov (27 de marzu de 1979, Sochi) ye un ex-xugador de tenis rusu.
Kim Jong-un
Kim Jong-un (tamién treslliteráu como Kim Jong Un o Kim Jong-eun) (8 de xineru de 1983 o 1984) ye un políticu y gobernante norcoreanu.
Billy Mays
William Darrell "Billy" Mays (20 de xunetu de 1958 – 28 de xunu de 2009) foi un vendedor y actor d'infocomerciales d'Estaos Xuníos.
Seth MacFarlane
Seth Woodbury MacFarlane (26 d'ochobre de 1973) ye un actor y cómicu estaoxunidense.
Jessica Barth
Jessica Barth ye una actriz y cómica estauxunidense.
George Carlin
George Denis Patrick Carlin (12 de mayu de 1937 – 22 de xunu de 2008) foi un actor y cómicu estaoxunidense.
Carrot Top
Scott Thompson (25 de febreru de 1965), más conocíu como Carrot Top, ye un actor y cómicu estaoxunidense.
Richard Simmons
Milton Teagle Simmons , más conocíu como Richard Simmons, ye un cómicu y actor estauxunidense.
Linda Watkins
Linda R. Watkins (Norfolk, Virginia, 1954) ye una bioquímica y fisióloga estaunidense, descubridora de les célules gliales como claves nel tratamientu neuronal del dolor. 
Estudió na Universidá de Virginia, llicenciándose en 1976, y doctorándose darréu nel Colexo Médicu de Virginia (1980). Trabayó en numberosos centros como la Universidá de California en Davis y dende 1988 yeprofesora de la Universidá de Colorado en Boulder, nel departamentu de Psicoloxía y Neurociencia.
Watkins ye miembru d'un buen númberu de sociedaes científiques como la "Sociedá Internacional pal Estudiu del Dolor", la "Sociedá de Neurociencia" o la "Sociedá Americana del Dolor". Tamién ye miembru d'estremaos conseyos de redación de revistes científiques internacionales.
Linda R. Watkins foi premiada con numberosos premios, como'l Premiu d'Investigación Norman Cousins de la "Sociedá Psiconeuroinmunoloxía" (2005), el Premiu Kerr en ciencia básica de la "Sociedá Americana del Dolor" (2005) o el Premiu Príncipe d'Asturies d'Investigación Científica y Téunica de 2010, xunto a David Julius y Baruch Minke.
Adam Garcia
Ahmed Best
Ahmed Best (19 d'agostu de 1973) ye un actor y cómicu estauxunidense.
Josh Keaton
Joshua Luis "Josh" Wiener (8 de febreru de 1979) ye un actor y cómicu estauxunidense, amás d'actor de doblaxe, músicu y productor musical.
Kath Soucie
Kathleen Elaine "Kath" Soucie" (18 de payares de 1953) ye una actriz y cómica d'Estaos Xuníos.
Jeff Bennett
Jeffrey Glenn "Jeff" Bennett (2 d'ochobre de 1962) ye un actor y cómicu estauxunidense.
Jim Ward
James Kevin "Jim" Ward (19 de mayu de 1959) ye un actor y cómicu estaoxunidense.
Craig Ferguson
Craig Ferguson (17 de mayu de 1962) ye un actor y cómicu.
Elmo Lincoln
Elmo Lincoln (Rochester, Indiana, 6 de febreru de 1889; Los Angeles, California, 27 de xunu de 1952) foi un actor estauxunidense.
El so nome de nacimientu foi Otto Elmo Linkenhelt, l'actor ye especialmente conocíu nel so papel del primer Tarzán del cine mudu en 1918, "Tarzan of the Apes", como personaxe adultu (Gordon Griffith interpretólu como mozu na mesma película). Fizo esi mesmu personaxe dos veces más, en "The Romance of Tarzan" (tamién en 1918) y en 1921 na serie "The Adventures of Tarzan".
Al finalizar el tiempu del cine mudu, Elmo dexó Hollywood y probó suerte na minería. A finales de los años 30, tornó a la industria cinematográfica, aunque consiguiendo trabayos como extra. Apaeció, ensin acreditar, en dos películes de Tarzán nos años 40 -como mozu de circu en "Tarzan's New York Adventure" (1942), y como pescador reparando les sos redes en "Tarzan's Magic Fountain" (1949).
El so trabayu final tamién consistió nun papel curtiu, ensin acreditar en "Carrie" (1952), protagonizada por Laurence Olivier. Según "Tarzan of the Movies", de Gabe Essoe, Lincoln taba especialmente arguyosu d'esta películu, porque yera un gran admirador de Laurence.
Lincoln morrió d'un ataque al corazón el 27 de xunu de 1962 a la edá de 63 años. Ta enterráu nun ninchu del Hollywood Forever Cemetery.
Pola so contribución a la industria cinematográfica, tien una estrella nel Paséu de la Fama nel 7042 del Hollywood Boulevard.
En 2001, la so fía Marci'a Lincoln Rudolph contó la so historia nun llibru "My Father, Elmo Lincoln: The Original Tarzan" (ISBN 1-58690-000-5).
Naucalpan de Juárez
Naucalpan de Juárez ye un municipiu al norte del Estáu de Méxicu, en Méxicu. Llenda colos municipios mexicanos de Tlalnepantla de Baz, Atizapán de Zaragoza, Huixquilucan, Nicolás Romero y con Azcapotzalco na Ciudá de Méxicu. La so área ye de 120.34 km², y la población de 544.080 habitantes. La capital municipal ye San Bartolo Naucalpan, la segunda población ye Ciudad Satélite.
Naucalpan de Juárez identifícase col nome en náhuatl de Nauhcalpan (cfr. náhuatl actual Nahui, cuatro, calli, casa ("llugar nas cuatru cases") y el sufixu de llugar -pan).
Colexu Corazón de María de Xixón
El Colexu del Corazón de María de Xixón, conocíu popularmente como CODEMA, ye un colexu católicu dirixíu polos Congregación de los Misioneros Fíos del Inmaculáu Corazón de María, fundaos por Antoni María Claret, patrón del centru. Imparte enseñanza nos ciclos que van darréu: Educación infantil, primaria, secundaria y bachilleratu, siendo'l primeru y l'últimu de calter priváu, y los demás en réxime de conciertu.
Nel so primer cursu académicu, 1941/1942, nun algamó los 175 alumnos, pero llueu aumentó'l númberu de matrícules y nel cursu 1955/1956 algamáronse los 500 alumnos. En 1959 amplióse'l colexu, inaugurándose la nueva instalación en 1966. En 1991, añu del cincuentenariu del colexu, matriculáronse 1950 alumnos. Nel cursu 1975-1976 treslladóse'l parvulariu a la Casa Palaciu de Contrueces. 
Llegó'l Señor cruciando'l to camín /
y, al vete, díxote "ven a min", /
fízote testigu del so Reinu, /
como fiel mensaxeru de so. /
Arreblagabes mares y cordales /
dando anuncia del mensaxe del amor. /
Aportasti a les islles más llonxanes, /
dando anuncia a tol mundu del perdón. /
Estribilu /
Claret, /
voz pelegrina que va semando /
la gran anuncia: /
la salvación. /
Nun da más races nin pueblos; /
namás un padre, /
y ye'l Señor. /
cola to vida Dios mos señala /
la nuesa xera, /
la nuesa misión. /
Percorremos les tos güelgues, /
glayando al mundu: /
Dios ye amor. /
La lluz del Evanxeliu empobinóte, /
la to vida, Cristu foi quien la llenó, /
ficisti-y llegar hasta la xente, /
como'l fíu, en María, se mos dio. /
Nosotros vamos a siguite siempres, /
como familia nueva del Señor. /
Queremos ser tamién la lluz del mundu, /
formientu de vida y salvación.
Antoni María Claret
San Antoni Maria Claret i Clarà C.M.F. (Sallent, 23 d'avientu de 1807 - Abadía de Fontfroide, 24 d'ochobre de 1870), arzobispu de Santiago de Cuba y confesor de la reina Sabel II de Borbón. Fundador de la Congregación relixosa católica de los Misioneros Fíos del Inmaculáu Corazón de María (Misioneros Claretianos) (Cordis Mariae Filii -C.M.F.-) el 16 de xunetu de 1849 y, cola venerable María Antonia París de San Pedru, de la Congregación de les Relixoses de María Inmaculada Misioneres Claretianes el 27 d'agostu de 1855. Ye patrón d'estes congregaciones, los claretianos, co-patrón de la Diócesis de Canaries y de los texedores.
Nacho Cases
Ignacio Cases Mora (22 d'avientu de 1987, Xixón, Asturies), conocíu como Nacho Cases, ye un futbolista asturianu que xuega de centrocampista nel AEK Larnaca de la Primera División de Chipre.
Kortrijk
Kortrijk (pronunciación neerlandesa [ ˈkɔrtrɛi̯k ]; en francés, "Courtrai" [ kuʁtʁɛ ]) ye una ciudá flamenca de Bélxica.
Esta rexón tuvo habitada en tiempos de los celtes. Ta allugada na confluyencia del ríu Leie y la canal Leie-Schelde.
Na historia yera una ciudá de rebelión escontra los impuestos altos y batalles por los derechos civiles. Anguaño ye la ciudá flamenca con mayor númberu d'edificios históricos.
Picu Horru
El Picu Horru ye el picu más altu de la Sierra la Manteiga, asitiada nel conceyu de Miranda. De 1.527 m, nes sos fasteres asiéntense les brañes vaqueires bien conservaes y grandes pastos d'altura como la Vaḷḷinona. Dende lo cimero d'esti picu la vista estiéndese dende Tinéu y la cuenca del Narcea pol norte a la Cordelera Cantábrica nel entornu del Puertu Somiedu pol sur. Al este observense les sierres peles que discurre'l famosu Camín de la Mesa. La Sierra de la Manteiga contién una sucesión de afilaos dientes, siendo l'Horru'l más meridional y más allombau y la Palanca un de los situados más al norte.
Arquímedes
Arquímedes de Siracusa (en griegu antiguu: Ἀρχιμήδης) (Siracusa, Sicilia, ca. 287 a. C. - íbidem, ca. 212 a. C.) foi un matemáticu griegu, físicu, inxenieru, inventor y astrónomu. Anque se conocen pocos detalles de la so vida, ye consideráu unu de los científicos más importantes de l'antigüedá clásica. Ente les sos meyores en física atópense los sos fundamentos n'hidrostática, estática y la esplicación del principiu de la palanca. Ye reconocíu por tener diseñaes innovadores máquines, incluyendo armes d'asediu y el torniellu d'Arquímedes, que lleva'l so nome. Esperimentos modernos probaron les afirmaciones de qu'Arquímedes llegó a diseñar máquines capaces de sacar barcos enemigos de l'agua o prende-yos fueu utilizando una serie d'espeyos.
Considérase qu'Arquímedes foi unu de los matemáticos más grandes de l'antigüedá y, polo xeneral, de tola hestoria. Usó'l métodu refechu pa calcular la área sol arcu d'una parábola col sumatorio d'una serie infinita, y dio un aproximamientu desaxeradamente precisa del númberu Pi. Tamién definió la espiral que lleva'l so nome, fórmules pa los volúmenes de les superficies de revolución y un atélite sistema pa espresar númberos bien llargos.
Arquímedes morrió mientres el sitiu de Siracusa (214–212 e.C.), cuando foi asesináu por un soldáu romanu, a pesar de qu'esistíen ordes de que nun se-y fixera nengún dañu.
A diferencia de los sos inventos, los escritos matemáticos d'Arquímedes nun fueron bien conocíos na antigüedá. Los matemáticos d'Alexandría lléenlu y cítenlu, pero la primer compilación integral de la so obra nun foi realizada hasta c. 530 d. C. por Isidoro de Mileto. Los comentarios de les obres d'Arquímedes escrites por Eutocio nel sieglu VI abriéronles por primer vegada a un públicu más ampliu. Les relativamente poques copies de trabayos escritos d'Arquímedes que sobrevivieron al traviés de la Edá Media fueron una importante fonte d'idees mientres la Renacencia, ente que'l descubrimientu en 1906 de trabayos desconocíos de Arquímedes nel Palimpsestu de Arquímedes ayudó a entender cómo llogró les sos resultancies matemátiques.
Hai pocos datos fiables sobre la vida d'Arquímedes. Sicasí, toles fontes coinciden en que yera natural de Siracusa y que morrió mientres el desenllaz del sitiu d'esa ciudá. Arquímedes nació c. 287 e.C. nel puertu marítimu de Siracusa (Sicilia, Italia), ciudá que naquel tiempu yera una colonia de la Magna Grecia. Conociendo la fecha de la so muerte, l'aproximada fecha de nacencia ta basada nuna afirmación del historiador bizantín Juan Tzetzes, qu'afirmó qu'Arquímedes vivió hasta la edá de 75 años. Según una hipótesis de llectura basada nun pasaxe corruptu d"'El contador d'arena" -que'l so títulu en griegu ye ψαμμίτης ("Psammites")-, Arquímedes menta'l nome de so padre, Fidias, un astrónomu.
Plutarco escribió na so obra "Vides paraleles" ("Vida de Marcelo", 14, 7) qu'Arquímedes taba emparentáu col tiranu Hierón II de Siracusa. Sábese qu'un amigu d'Arquímedes, Heráclides, escribió una biografía sobre él pero esti llibru nun se conserva, perdiéndose asina los detalles de la so vida. Desconozse, por casu, si dalguna vegada se casó o tuvo fíos.
Amigos del bable
Amigos del Bable (nun confundir cola mui posterior y estremada Amigos de los bables) foi una asociación asturiana nacida en 1969 en Sama, Llangréu. Foi entamada por José León Delestal, Pedro Mario Herrero y Manuel Pilastres. Foi León Delestal na so primer conferencia de presentación en sociedá de l'asociación titulada En defensa del Bable, onde s'anunciaba'l propósitu de llanzar en plazu curtiu una campaña permanente en favor de la fala de los ástures al traviés d'una revitalización de la so poesía llírica y humorística.
En setiembre d'esi mesmu añu, por cuenta de la Feria Nacional del Llibru, n'Uviéu, proyecten la realización del "Día del Bable", onde se pronuncia una conferencia sobre dicha llingua. Adulces, mientres los años socesivos, van dir pronunciando conferencies asemeyaes per estremaos conceyos, ente les que destaca la celebrada nel Salón de los Espeyos del Centru Asturianu de Madrid col títulu "Tres siglos de Poesía Bable".
Más tarde, entra a formar parte de l'asociación l'escritor y periodista Llorienzu Novo Mier, y favorezse la edición y grabación del discu d' "Andalucía y Asturies" de Diego Terrero y Teodoro Cuesta en 1970, siendo'l primeru d'otros llanzamientos discográficos posteriores. Fueron en total editaos 13 discos non venales, tamién de tonada, hasta 1971.
En 1975 l'asociación convoca la I Andecha de la poesía Bable, dirixida a los nuevos poetes en dicha llingua, y el premiu recayó na autora Florina Alías. Paralelamente, celebráronse en dellos conceyos d'Asturies la Selmana de la poesía Bable, con charres y conferencies de distintes personalidaes allegaes a la llingua d'Asturies.
Darréu, na II Andecha y III Andecha llogren los premios l'autor de monólogo José Riolo Castañón (1976) y el dúu Cany González y Ángel Meana (1977) intérpretes de versión musical de la poesía de Constantino Cabal "Ye pequeñina y galana", yá que mientres la "III Andecha de la poesía en bable" homenaxeabase a esi autor, realizando versiones musicadas del so llibru "L'Alborá de los Malvises".
Dende l'añu 1975 l'Asociación instituyó la concesión de la Xana del Bable destinada a reconocer y galardonar el llabor de poetas, escritores, filólogos, investigadores, entidaes... etc rellacionaes con Asturies, la so llingua, les sos costumes, tradiciones y folclore, faciéndose entrega d'elles con ocasión de les Xustes poétiques del Bable, nes que s'encuadren les Andeches, ente otres personalidaes a Emilio Alarcos Llorach, Institutu d'Estudios Asturianos, Gran Enciclopedia Asturiana, Llorienzu Novo Mier, Jesús Neira, Radio Uviéu, Antonio García Oliveros, Alfonso Camín o Conceyu Bable, que refugó'l premiu na gala.
Ente los sos proyectos taba la creación d'una revista de periodicidad trimestral escrita íntegramente en llingua asturiana. Sicasí, por cuenta de la irrupción del Surdimientu y l'autonomía d'Asturies, l'asociación foi sumiendo adulces, sustituyendo dalgunes de les sos actividaes por Conceyu Bable, l'Academia de la Llingua Asturiana y el Gobiernu del Principáu d'Asturies, ente otres entidaes.
Primer Ministru de Xamaica
El primer ministru de Xamaica exerz la función de xefe de gobiernu del país. Ye formalmente indicáu pol gobernador xeneral de Xamaica, que ye'l representante de la reina Sabela II.
Esta ye la llista de los Ministros Xefes (ente'l 1953 y el 1962) y de los Primeros Ministros, hasta'l presente.
Población activa
La "población activa" d'un país ye la cantidá de persones incorporaes al mercáu de trabayu, les que tienen un emplegu o les que gueten ún anguaño. Nel 2005, la población activa mundial yera de 3.000 millones de persones.
Nun ha confundise "población activa" con "población n'edá llaboral" o "población n'edá económicamente activa" (PEEA), la que, según la llexislación, tien capacidaes d'obrar d'incorporase al mercáu de trabayu (por exemplu, ente los 16 y los 25 años). Sicasí, estes edaes varíen según la época y el llugar (mayores de 14 o 18 en dalgunos casos; distintes edaes de xubilación, etc.). Nun estrémase como población activa la que trabaya ensín remuneración (ensin tar nel mercáu de trabayu). 
Tampoco ha confundise con "población ocupada", que ye la parte de la población activa que desendolca un trabayu remuneráu.
La población activa d'un país (o cualaquier entidá xeográfica) ye la suma de toles persones n'edá llaboral con emplegu remuneráu (población ocupada) o a la gueta d'un (población en desemplegu). Poro, la activa dixébrase en dos conxuntos: los que tienen emplegu y los desemplegaos. La fraición de población activa que busca emplegu pero nun ye a alcontralu determina la tasa de desemplegu.
La tasa de actividá de una población ye'l resultáu del cociente ente la población activa y la población n'edá activa (davezu amosáu en porcentaxes). Na metá cabera del sieglu XX la tasa de la población activa medró muncho nel denomáu mundu occidental, principalmente pol númberu de muyeres qu'aportaron al mercáu del trabayu.
Según Estwell, W. (1945) la población nos países en desendolcu sofítase na agricultura, yá que la crecedera agrícola y les condiciones qu'arrodien la distribución de los sos productos caltién rellación direuta con ella puesto que-y suministra les materies primes, el salariu esencial y el alimentu; arriendes pue apurrir un motivu d'espansión industrial representando un mercáu pa los bienes de la industria. 
La tasa de actividá pue amenorgar cuando la tasa de crecedera de la población supera la de los ocupaos y desemplegaos xuntos. La tasa de actividad ye un componente clave a llargu plazu nel xorrecimientu económicu, casi tan importante como la productividá.
P = población total
PA = Población activa = O + D
PA trabayu = Población activa (la que defínese xeneralmente como la población compuesta de tolos homes y muyeres d'ente 15-64 años)
p = tasa de actividá = PA / P
O = númberu d'ocupaos
e = tasa d'emplegu = O / P. en edá de trabayar
D = númberu de desemplegaos
d = tasa de desemplegu = D / PA
Pedro Muñoz Machín
Pedro Muñoz Machín Rodríguez (Mieres, 6 de payares de 1958) foi un ciclista asturianu, profesional ente 1980 y 1990.
Día Internacional de la Llingua Materna
El Día Internacional de la Llingua Materna celébrase añalmente'l 21 de febreru en tol mundu pa concienciar sobre la diversidá llingüística y cultural y el multillingüismu. Foi proclamáu pola UNESCO'l 17 de payares de 1999. La so celebración reconocióse tamién pol Conceyu Xeneral de les Naciones Xuníes na so resolución del añu 2008 como l'Añu Internacional de les Llingües.
El Día Internacional de la Llingua Materna tuvo llugar cada añu dende febreru de 2000 pa promocionar la diversidá llingüística y cultural y el multillingüismu. La data representa'l día de 1952 cuando los estudiantes, manifestándose pola reconocencia de la so llingua, el bengalín, como una de les dos llingües nacionales del Pakistán d'entós, fueron disparaos y asesinaos pola policía en Dhaka, la capital de lo que ye agora Bangladex.
El Día Internacional de la Llingua Materna proclamóse pola Conferencia Xeneral de la Organización de les Naciones Xuníes pal Enseñu, Ciencia y Cultura (UNESCO) en payares de 1999 (30C/62). El 16 de mayu de 2009 l'Asamblea Xeneral de les Naciones Xuníes na so resolución A/RES/61/266 fai un llamáu a los Estaos Miembros «pa promocionar la conservación y la proteición de toles llingües falaes polos pueblos del mundu». Na mesma resolución, el Conceyu Xeneral proclamó l'añu 2008 como l'añu Internacional de la llingua, pa promocionar la unidá na diversidá y l'entendimientu internacional per aciu del multillingüismu y multiculturalismu.
Les llingües son les más poderoses ferramientes pa conservar y desendolcar el nuestru patrimoniu tanxible ya intanxible. Toa aición pa promocionar l'espardimientu de la llingua materna sirvirá non solo pa fomentar la diversidá llingüística y la educación multillingüe, sinón tamién pa desendolcar la conciencia más completa de les tradiciones llingüístiques y culturales al traviés del mundu y pa inspirar solidaridá basada nel entendimientu, tolerancia y diálogu.
Þrjótrunn
El Þrjótrunn ye una llingua artificial contruida por Henrik Theiling siendo una llingua construyida "a posteriori" como'l brithenig (evolución del llatín con influencia de llingües celtes-P (especialmente'l galés)) o'l wenedyk (evolución del llatín si sufriera los cambeos fonéticos del polacu). Tratase de la evolución del llatín en Islandia si los romanos llegaren hasta ellí y el llatín fuera influyíu pol nórdicu antiguu y sufriera los cambeos fonéticos qu'el islandés sufrió. Tratase d'una llingua del grupu romance septrentrional, romance nórdicu o norromance.
Padre nuesu versión ceremonial:
"Patir nostir, tú tög er í kjal,"
"Settiþikist tú næminn."
"Vin tú rægn."
"sjá þátt tvo oltir, kæsig í tjarr tög í kjöl."
"Dá næfur höði nostur köttiðun pán."
"Perdóttu næfur nostur défit tög eð nær perdóðmur nöstir dæftrifur."
"Ídúk nær né í tjattatjón, már lifir nær á möld."
"Kvor tví ert rægnsu, potirsu eð glærsa hákur eð itinmett."
Padre nuesu versión moderna:
"Settiþikist næminnsu tú."
"Rægnsu tú vin."
"Oltirsa tvo sjá þátt, kæsig í tjarr tög í kjöl."
"Dátu næfur höði köttiðun pánsu nostur."
"Perdóttu næfur défitsu nostur tög eð nær perdóðmur dæftrissir nöstir."
"Ídýktu nær né í tjattatjón, már lifratu nær á möld."
Shaheed Minar
El Shaheed Minar (en bengalí: শহীদ মিনার) ye un monumentu nacional asitiáu en Dhaka, en Bangladex, fechu pa conmemorar a los mártires del movimientu pola conservación de la llingua materna nel 1952. ("Shaheed" significa "mártir").
Pa entender la situación que llevó al nacimientu d'esti monumentu tenemos de recordar que Bangladex, fasta'l 1971, era la parte oriental del Paquistán, polo que llamabase "Paquistán oriental". La llingua oficial yera l'urdu, que se falaba nel Paquistán occidental (l'actual Paquistán) y la llingua bengalí, anque la falaben más de cien millones de persones, nun esfrutaba de los mesmos drechos.
Esto llevó nel añu 1952 al nacimientu d'un movimientu de protesta: el "Movimientu pola llingua" (en bengalí: ভাষা আন্দোলন; Bhasha Andolon). el 21 de febreru de 1952 docenes d'estudiantes y activistes políticos morrieron cuando la policía paquistanina abrió fueu sobro los manifestantes que pidíen pa la so llingua nativa, el bengalí (en bengalí: বাংলা; ˈbaŋla), los mesmos drechos que la llingua urdu. La masacre tuvo llugar cerca de la Facultá de Medicina ya'l parque de Ramna, en Dhaka. Esa mesma nueche construyóse un monumentu por estudiantes universitarios de Dhaka y otres instituciones, pero les fuerces paquistanines desaniciáronlu de secute. 
Al final trunfa'l movimientu pola llingua y, dempués d'años de conflictu, nel añu 1956 el gobiernu central cede y concede l'estáu de llingua oficial al bengalí, que consigue d'esti mou los mesmos drechos que l'urdu. N'alcordanza de los mártires Hamidur Rahman, un escultor llocal, proyeutó y construyó el Shaheed Minar. El monumentu remaneció nel llugar fasta la guerra del añu 1971 cuando los militares paquistaninos lu desaniciaron demientres les aiciones escontra los civiles que causaron 3.000.000 de víctimes. 
Tres la independencia de Bangladex el monumentu reconstruyóse. Güei el Shaheed Minar ye'l centru de les actividaes culturales de Dhaka. 
El 21 de febreru faise alcordanza de les víctimes del esterminiu y recientemente la Unesco escoyó la mesma data como Día Internacional de la Llingua Materna.
Tito Fernández
Ramón Fernández Álvarez (San Esteban (Muros), 26 de setiembre de 1930; Ronda, 9 de setiembre de 2006), conocíu como Tito Fernández, foi un direutor de cine asturianu.
Entamó a estudiar Inxeniería, pero bien ceo dexó los estudios pa dedicase al mundu del cine. 
El director retrató nes sos películes les osesiones del español mediu de los años sesenta y setenta, dende la falta de sexu y dineru, al enfrentamientu ente provincianismu y modernidá, nel más puru cine comercial de la dómina. Encadenó grandes éxitos del cine español como les comedies "Aquí están las vicetiples", "Margarita se llama mi amor", "Sor Ye-yé" y "Cateto a babor", el thriller Rueda de sospechosos, la policiaca "Siete minutos para morir" y incluso una cinta de corte relixosu como "El Cristo del océanu". Dende l'añu 1975 al año 2001 la so película "No desearás al vecino del 5°" foi el récord de taquilla n'España.
Na so última etapa dedicóse principalmente a dirixir series pa la televisión. N'especial, para les series "Los ladrones van a la oficina" y la primera temporada de "Cuéntame como pasó".
Morrió en Ronda el 9 de setiembre de 2006 por mor d'un infartu depués de dir como espectador a l'alternativa de Cayetano Rivera Ordóñez.
En 2009 el Conceyu de Muros dio'l nome de Tito Fernández al centru cultural de San Esteban
Acambay
Acambay ye un municipiu al norte del Estáu de Méxicu, en Méxicu. Llenda colos municipios mexicanos de Atlacomulco, Temascalcingo, Aculco y con Timilpan. La so área ye de 464.47 km², y la población de 77.831 habitantes. La capital municipal ye Acambay, la segunda población ye Xitejé.
Acambay identifícase col nome n'otomí d'Akamb'aye (cfr. otomí actual Ohkali (dios, y el sufixu de llugar -b'aye). El so actual nome provién del otomí que significa "llugar de dios".
Papa Xuliu II
Xuliu II (Albissola Marina, 5 d'avientu de 1443 - Roma, 21 de febreru de 1513) foi'l papa nº 216 de la Ilesia católica, de 1503 a 1513. Conózselu como "El Papa guerreru" pola intensa actividá política y militar del so pontificáu. 
Mandó reedificar la Basílica constantiniana, onde taben sepultaos los restos mortales del apóstol Pedru, erixendo l'actual Basílica de San Pedru. Foi mecenes y protector de grandes artistes, como Miguel Ángel y Rafael Sanzio.
Giuliano della Rovere yera sobrín del papa Sistu IV. Foi educáu colos franciscanos a instancies de so tíu, que lu tomó baxo la so protección y más sero lu unvió a un conventu en La Pérouse onde realizaría los sos estudios superiores. En 1471, poco depués de que so tíu se convirtiera en papa, ye nomáu obispu de Carpentras, Francia. Nesi añu foi eleváu a la dignidá de cardenal. Con so tíu como papa, algama una gran influencia, recibiendo hasta ocho obispaos (ente ellos los de Lausanne y Coutances) y l'arzobispáu d'Aviñón. En 1480 ye unviáu a Francia en calidá de legáu pontificiu y permanez ellí cuatro años. Demuestra tal habilidá que bien ceo algama gran influencia dientro del colexu cardenaliciu, influencia que medra tovía más baxo'l papáu d'Inocenciu VIII, socesor de Sistu IV en 1484.
Giuliano tuvo varios fíos, pero la única n'algamar la edá adulta foi Felice della Rovere, nacida en 1483 frutu de la so rellación cola aristócrata romana Lucrezia Normanini . Poco después del nacimientu de Felice, Giuliano arregla'l matrimoniu de Lucrezia con Bernardino de Cuspis, "maestro di casa" del primu de Giuliano, el cardenal Girolamo Basso della Rovere.
Della Rovere tenía un gran rival en dientro del colexu cardenaliciu, el cardenal Rodrigo Borgia, más sero papa Alexandru VI (1492–1503) a la muerte d'Inocenciu VIII. Della Rovere, que tamién aspiraba a ser papa, acusa a Borgia de ser elixíu mediante simonía y gracies a un acuerdu secretu col cardenal Ascanio Sforza. Depués d'esta disputa, abellúgase de la ira d'Alexandru VI n'Ostia y meses más sero marcha pa París, onde afala al rei Carlos VIII (1483–98) a intentar la conquista de Nápoles. Acompañando al xoven rei na so campaña militar, entra con él en Roma y trata de convocar un conceyu qu'investigue les aiciones del papa Alexandru VI y, eventualmente, lu deponga. Por contra, el papa Alexandru ganárase'l favor d'un ministru del rei francés, Briçonnet, al ufierta-y la dignidá de cardenal, colo que consigue detener les maquinaciones del so enemigu.
Alexandru VI muerre en 1503 por mor probablemente de la malaria, anque s'especula que pudo ser envenenáu. El so fíu, César Borgia, tamién cai enfermu per eses feches. El cardenal Piccolomini de Siena ye consagráu como nuevu papa baxo'l nome de Píu III, anque Della Rovere nun sofitaba esta candidatura. De cualquier forma, el vieyu Piccolomini muerre poco depués. Della Rovere ye elixíu finalmente papa baxo'l nome de Xuliu II el 31 d'ochobre de 1503 nel cónclave más breve de la historia, de tan sólo unes poques hores de duración. Consiguió 35 de los 38 votos posibles, incluyíos los de los 11 cardenales españoles que, desapaecíu Alexandru VI, tovía obedecíen les órdenes del so fíu César.
La figura de Xuliu II, guerreru, políticu, estratega, maquinador, absolutista y maquiavélicu aseméyase más a la d'un monarca del so tiempu qu'a la del líder d'una relixón. Enemigu implacable de los Borgia, contempló impotente cómo Alexandru y César vaciaben el patrimoniu de los Estaos Pontificios y s'apropiaben de los sos territorios a títulu personal. Dedicaría grandes esfuerzos a lo llargo del so mandatu a recuperar pa la Ilesia los feudos que-y fueren arrebatos, intentando unificar toa Italia baxo la dirección del Vaticanu. A lo llargo del so pontificáu creóse la Guardia Suiza Pontificia.
Primer ministru d'Australia
Esta ye la llista de los primeros ministros d'Australia dende'l 1901 hasta los díes de güei.
Cañamaque
Cañamaque ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). En 2012 tenía 33 habitantes y el so términu municipal ocupa 22,94 km².
Weezer
Weezer ye un grupu de los Estaos Xuníos de rock alternativu. 
Aniellu del Pescador
L'Aniellu del Pescador o Pescatorio (en llatín, "Anulum Piscatoris") ye un aniellu usáu por el Obispu de Roma (el Papa) que, como sucesor del apóstol San Pedro, considérase la cabeza visible de la Ilesia Católica. El so nome débese al antiguu oficiu de pescador del Apóstol San Pedru, el primer papa. Cada Sumu Pontífice porta un aniellu fechu colos restos del usáu pol anterior. Nél grabaráse un nuevu sellu.
L'Aniellu del Pescador tien la imaxe de san Pedro pescando nun bote, arrodiáu pel nome del papa qu'ocupa la sée nesi momentu en llatín.
A lo llargo del ritu d'inauguración de pontificáu o entronización papal, colócase-y l'aniellu nel déu al nuevu Papa. Esti ritu ta a cargu del Decanu del Colexu Cardenaliciu, mientres que'l Cardenal Protodiáconu colóca-y el Paliu al nuevu Papa. El pontífice debe llevar l'aniellu a lo llargo de tol so pontificáu, tanto en público como en privao, excepto'l Vienres Santu y cuando-y corresponda oficiar Misa d'exequies por dalgún cardenal.
Vrahovice
Vrahovice ye un pueblu de la República Checa, na rexón d'Olomouc. 
Luis Fernández de la Vega
Luis Fernández de la Vega (Llantones, Xixón, 1601 - 1675) foi un imaxineru y escultor asturianu.
Yera fíu d'un fidalgu, treslladándose a Valladolid por cuestiones de pleitos familiares. Allí, folgáu, establecióse en casa d'un escultor, de los tantos que tenía la ciudá gracies a los talleres que fomentara la Corona. Aunque ensin pruebes documentales, suponen Ceán y otros biógrafos que Fernández de la Vega trabayó na so mocedá nel taller d'imaxinería del conocíuGregorio Fernández de Valladolid. Esta información tien l'aval de la indudable influencia que nes obres del asturianu se ve de les del artista vallisoletano. Tamién Xovellanos ye de la opinión de que Fernández de la Vega, si non discípulu directu, sí tuvo en relación col obrador de Hernández y otros maestros de Valladolid, dada la comunicación frecuentísima que entós existía ente Asturies y Valladolid por depender el Principáu, no xudicial, d'aquella Real Chancillería. Según el mesmu Xovellanos, la influencia de Juan de Juni, de Cano, d'Hernández y d'otros maestros, evidencia que'l imaxineru xixonés tuvo dalguna relación colos talleres d'aquéllos. 
Después d'aprender l'oficiu regresó a Asturies, estableciéndose n'Uviéu con taller propiu y n'Asturies vivió permanentemente, ensin más desplazamientos qu'ocasionales viaxes per breves temporaes. Consta documentalmente qu'en 1636 yera xuez noble de Xixón y qu'en 1629 casara en la citada villa con María d'Argüelles. Yera persona de notoria fidalguía y buena posición nel país.
Tuvo taller en Xixón, Samartín d'Anes (Siero) y depués n'Uviéu, nel barriu de la Puerta Nueva. Con él trabayó otru notable escultor asturianu, Francisco González, que tamién tuviera taller propiu na capital d'Asturies. La obra de Fernández de la Vega foi más extensa de la que güei se conoz, pues, arriendes de les obres de so tovía non identificaes fuera d'Asturies, la guerra de la Independencia, la desamortización y l'ación iconoclasta de los años trenta del sieglu XX, destruyó una parte de los sos retablos y escultures.
La so obra pue reconocese per toa Asturies. En Xixón alcuéntrase'l retablu del santuariu de Contrueces; na catedral d'Uviéu: los retablos de les capilles de Santa Bárbola y los Vixiles, l'altar de San Martín; la estatua orante de Vixil de Quiñones y imáxenes de San Roque, la Concepción y Santa Teresa de Xesús, asina como de les ilesies de San Vicente y San Pelayo. Otres obres de so destacables atópense en Cangas del Narcea, Salas, Sotu d'Aller, Villaviciosa y, fuera d'Asturies, na provincia de Valladolid y Lleón, singularmente en Medina del Campo.
Himno Nacional de Chile
Himno Nacional de Chile ye l'himnu nacional de Chile. La lletra ta compuesta por Eusebio Lillo y la música por Ramón Carnicer.
Cipriano Folgueras Doiztúa
Cipriano Folgueras Doiztúa (Uviéu, 10 de setiembre de 1863 - Madrid, 1911) foi un escultor asturianu.
Foi alumnu de la Escuela de San Salvador, d'Uviéu. En 1878, con quince años d'edá, treslládase a Madrid pa estudiar Belles Artes. Finaliza los sos estudios en 1884 y marcha a Roma pa completar la so formación, y depués vivió en París.
Cuando tien 21 años acude a la Esposición Nacional col so grupu "Orestes persíguíu poles Furies" y algamó una tercera medalla. En 1890 vuelve a la Esposición Nacional y gana una Segunda Medalla con "Los primeros pendientes", escultura que destacó ente les del sector de grupos. En 1893 obtuvo una Medalla más na Esposición Universal de Chicago. Volvió a la Nacional de 1895. Naquella ocasión, el pintor Robles, que xuzga la Exposición con notoria severidá, salva a Folgueras y vaticina que "va camín de ser non solo una gloria pa Asturies, sinon una gloria pa España". Llegada la hora de los premios, Folgueras algama una Medalla de primera clase y llega asina a ser consideráu como "el más destacáu de los escultores asturianos del so tiempu". Na segunda Esposición Universal de París ye reconocíu con otra medalla. A la so temprana muerte, yera Folgueras profesor de la Escuela de San Fernando. 
Ente les obres más conocíes de Cipriano tan la estatua de Fernando Valdés Salas asitiada nel edificiu históricu de la Universidá d'Uviéu, panteones de la familia Masaveu, Longoria, de los marqueses de San Xuan de Nieva, nel cementeriu d'Avilés, les estatues alegóriques de la Traxedia y Comedia nel Teatru Campoamor, la estatua y alegoríes del monumentu a Fernando Villamil, en Castropol, el dedicáu en Santander a les víctimes del vapor "Cabo Machichaco", el grupu la "Patria" pal erixíu a Alfonsu XII nel Retiro de Madrid, la estatua "Celta o astur", el grupu "Xesús discutiendo colos doctores", el medallón d'homenaxe a Teodoro Cuesta, el bustu de la Marquesa de la Vega d'Anzu, la estatua de Manuel Pedregal, en Grau, etc.
Cerdeña
Cerdeña ("Sardigna" en Sardu) ye una islla italiana y una rexón de la Italia con . La so capital ye Cagliari, y comprende les provincies de Cagliari, Sassari, Nuoro, Oristano, Olbia. 
Tensor de Corvadura
El tensor de corvadura o tensor de Riemann ye un obxetu xeométricu que mide l'aceleración ente dos llinies xeodésiques.
Tien importantes aplicaciones en física, particularmente na Teoría de la Relatividá Xeneral, porque n'un espaciu-tiempu corvu determina l'aceleración recíproca de dos partícules ente sí.
El tensor de Ricci comprende toos aquellos efeutos que son eliminaos pola caída llibre d'un cuerpu, ente ellos:
Ecuaciones de campu d'Einstein:
Sal (adobíu)
El sal de mesa, conocíu comúnmente como sal, ye'l sal específico cloruro sódico, cola fórmula química NaCl. Otres denomaciones que se-y dan son sal marino y sal común.
El sal ye'l adobíu más antiguu emplegáu pol home y la so importancia pa la vida ye tala que marcó'l desendolcu de la hestoria n'estremaes fases. Ye posible que'l primer tratáu conocíu sobro Sal asoleyárase en China hacia'l 2700 e.C..
Xibia naranxa
La xibia naranxa o xibión naranxa ye un platu de xibia presente na gastronomía cantonesa. Ye un platu "siu mei", anque nun se asa muncho. Suel atopase nel sur de China, Hong Kong y nos barrios chinos del estranxeru.
El color naranxa vien d’un colorante alimentariu que se-y añede amás de dellos adobíos, que-y dan a la xibia el sabor. Tien una testura suave-cruxente (爽, jyutping) única, davezu non atopada en nenguna otra carne.
Sírvese trociáu y acompañáu d’un mueyu alcalín de color negru llamáu 鹵水 (jyutping: lou5 seoi2) que-y da un sabor llixeramente salao. Suel aceptase que'l mueyu vien de Guangdong o Chaozhou.
Francisco I
Franciscu I pue facer referencia a:
Papa Franciscu
Franciscu (en llatín: "Franciscus") (17 d'avientu de 1936, Buenos Aires, Arxentina), que nació como Jorge Mario Bergoglio, ye'l papa númberu 266 de la Ilesia Católica. Resultó elixíu'l 13 de marzu de 2013, depués de la renuncia al cargu de Benitu XVI, polos cardenales que votaron nel cónclave. Ye'l primer pontífiz americanu. Diba años, depués de la muerte del papa Xuan Pablu II el 2 d'abril de 2005, considerárenlu candidatu pa ocupar el puestu de Sumu Pontífiz, pero al final elixeron a Joseph Ratzinger.
Escoyó'l so nome papal n'honor de San Franciscu d'Asís.. Al ser el primer pontífiz con esi nome, nun tomará numberal nengún; polo tanto la so denomación sedrá la de papa Franciscu, y non papa Franciscu I.
Exerciera d'arzobispu de Buenos Aires dende 1998, siendo promovíu a Cardenal nel 2001.
Jorge Bergoglio nació na ciudá de Buenos Aires el 17 d'avientu de 1936, fíu d'un matrimoniu d'italianos formáu por Mario Bergoglio (emplegáu ferroviariu) y Regina (ama de casa).
Graduóse na escuela secundaria industrial ENET N º 27 Hipolito Yrigoyen, col títulu de téunicu químicu. A los 21 años (en 1957) va decidir convertise en sacerdote. Ingresó nel seminariu del barriu Vila Devot, como noviciu de la orde xesuita.
Ordenáronlu sacerdote'l 13 d'avientu de 1969. Dende entós fadrá una llarga carrera dientro del orde de la que va llegar a ser «provincial» dende 1973 hasta 1979, yá mientres la Dictadura cívico-militar arxentina.
Depués d'una gran actividá como sacerdote y profesor de teoloxía, conságrase obisbu titular d'Auca'l 20 de mayu de 1992, pa exercer como ún de los cuatro obispos auxiliares de Buenos Aires.
Cuando la salú del so predecesor na archidiócesis de Buenos Aires, l'arzobispu Antonio Quarracino torna feble, Bergoglio ye designáu coaxutor el 3 de xunu de 1997 p'algamar, a la fin, el cargu d'arzobispu de Buenos Aires el 28 de febreru de 1998.
Mientres el colexu cardenaliciu del 21 de febreru de 2001, el papa Xuan Pablu II nómalu cardenal del títulu de santu Roberto Belarmino. Amás constitúise na primacía d'Arxentina, resultando asina'l superior xerárquicu de la Ilesia católica d'esti país.
Forma parte de la Comisión p'América Llatina, la Congregación pal Cleru, el Conseyu Pontificiu pa la Familia, la Congregación pal Cultu Divín y la Disciplina de los Sagramentos , el Conseyu Ordinariu de la Secretaría Xeneral pal Sínodu de los Obispos y la Congregación pa los Institutos de Vida Consagrada y les Sociedaes de Vida Apostólica.
Al morrer Xuan Pablu II, yeren 117 los cardenales menores de 80 años en condiciones de votar pa elixir un papa nuevu, ente los que taba'l cardenal Bergoglio, del que se diz qu'algamara 40 votos de los 77 que yeren necesarios pa ser escoyíu.
Sicasí, yá qu'hai obligación de secretu absolutu pa los asistentes al cónclave (Constitución Apostólica" Universi Dominici Gregis" de 22 de febreru de 1996, cap. II, núm. 48) so pena d'escomunión acutada al Sumu Pontífiz (Códigu de Drechu Canónicu, canon 1399), esti datu ha de tomase como mera especulación.
José Bernardo de la Meana
José Bernardo de la Meana (Uviéu, 1715 - 1790) foi un escultor y arquitectu asturianu. Representante del últimu barrocu español. La so vida tuvo dedicada, yá nos últimos cuarenta años de la so carrera artística, a la Catedral d'Uviéu exerciendo como Maestru Mayor de la mesma.
José nació n'Uviéu y foi bautizáu na Ilesia de San Xuan el Real. Nun se sabe si tuvo formación na Real Academia de San Fernando de Madrid. Aunque se conoz que'l so primer mentor foi Toribio de Nava. Ye posible que demientres la estancia n'Uviéu de Pedro de Ribera, tuviera dalgún contactu artísticu con él (en 1739, cuando José tien la edá de veinticuatro años). En los contratos realizaos, figura como escultor y arquitectu. Como arquitectu fai obres na torre de la catedral, o el enllosáu de la plazuela (del Palaciu). Como escultor realiza numberosos retablos y imáxenes, ente ellos el de la Capiella de los Dolores de Grau.
Así es mi pueblo
Así es mi pueblo foi un programa de televisión en llingua asturiana producíu por Zebrastur que s'emitió los llunes a les 22:25 hores na canal A7 de la Televisión del Principáu d'Asturies. Ta presentáu por Sonia Fidalgo. L'espaciu percorre en formatu 'docu show' les aldegues pequeñes d'Asturies. La primer temporada del programa emitiose ente'l 11 de marzu y el 13 de mayu de 2013. El 13 de xineru de 2014, la productora del programa anunció al traviés de la cuenta oficial del programa en Facebook la producción d'una nueva temporada estrenada'l 27 de xineru con nuevu nome: 'Pueblos'.
L'espaciu visita llugares y barrios d'Asturies pa tener una idea más cercana de la manera de vida de les sos xentes, les sos ocupaciones y esmoliciones, pero tamién les señes d'identidá que-yos faen sentir se arguyosos del llugar onde viven y que, por ello, deseyen amosar a los demás.
La bolera
La bolera ye un programa de televisión en llingua asturiana producíu por Saltadera y emitíu pola canal A7 de la Televisión del Principáu d'Asturies. Con una duración de 25 minutos y presentau por Milio'l del Nido, l'espaciu recibe'l nome del llugar nel que se practica'l más conocíu de los xuegos tradicionales de la comunidá.
El programa tien l'enfotu de fomentar ente los telespectadores asturianos la conocencia y apreciu de la cultura tradicional per aciu l'acercamientu a los deportes y xuegos más característicos: el de los bolos nes sos diverses modalidaes, la petanca, el remu tradicional o trainera, la curtia de tueros, el tiru cuerda, el tiru al palu, la entiba, les carreres de lecheres y panoyes, el tiru barra, l'arrastre, el gomeru, la llave, el xuegu de la xaronca, el liriu y la llucha asturiana.
Visigodos
Los visigodos (en góticu: Wesigutans) foron un pueblu xermánicu que caltrió nel Imperiu romanu tardíu. Los visigodos foron la rama occidental de los pueblos godos, pertenecientes a los pueblos xermánicos occidentales. Dempués de la cayida del Imperiu romanu occidental, los visigodos tuvieron un papel importante n'Europa a lo llargo de los 250 años siguientes.
Los godos, aprovecharon la pasividá de los emperadores romanos al respective de Xermania, estableciéronse ellí, hasta qu'a principios del sieglu III asitiaron a la vera del mar Negru, na zona de Crimea, d'onde foron espulsaos polos hunos nel 376. Aquel día, los godos esgazárense en dos grupos: visigodos y ostrogodos.
El pueblu de los godos foi nomáu yá por Tácitu, que los denomó "gotones". Entós habitaben el norte del Danubiu, en tierres quen'antes poblaron boyos, xetes y escites. Ampliaron los sos territorios ya incorporaron a otros grupos vecinos (d'orixe xermanu y sármata) y apoderáronse del ríu Theiß (n'alemán) o Tisza al Don y del Ponto al Bálticu.
Crimea
Crimea, oficialmente República Autónoma de Crimea (Ucraín: Автономна Республіка Крим - "Avtonomnya Respublika Krym", góticu: - "Avtonomnaya Respublika Krym", tártaru de Crimea: "Qırım Muhtar Cumhuriyeti") ye una península na mariña norte del Mar Negru y la única república autónoma d'Ucraína. Tien una superficie asemeyada a la de Sicilia de 26.200 km².
http://www.ppu.gov.ua/keriv Páxina del gobiernu de la República Autónoma de Crimea (ucraín)
Superasturian@s
Superasturian@s ye un concursu en llingua asturiana producíu por Vacaloria y emitíu na canal A7 de la Televisión del Principáu d'Asturies. Emítese de llunes a vienres ente les 22 y les 22:25 hores. Ta presentau por Pedro Durán, Alberto Rodríguez y Joaquín Pajarón, bien conocíos pol públicu asturianu tres el so pasu pol espaciu Terapia de Grupo, tamién de TPA. La sintonía del programa ye 'Descalzos', de Xuacu Amieva.
El programa, que se graba dafechu na cai, tien cada selmana a un conceyu d'Asturias como protagonista, cunta con dos concursantes diarios. Cada programa consta de tres fases: ¡Cómo fue, ho!, ¡Vas mancate! y ¡Pasapanoya!. La primer fase ye una rolda d'entrugues na que cada concursante llogra 3 panoyes (puntos) por rempuesta acertada. Les preguntes tan rellacionaes col conceyu qu'acueye'l programa cada selamana. En ¡Vas mancate! los dos concursantes enfréntese a una preba física: el ganador lleva 10 panoyes y el otru 5. ¡Pasapanoya! ye la fase final del programa. Los concursantes tienen qu'adivinar un oxetu ocultu al traviés de delles pistes. Cada pista resta 1 panoya. El ganador d'esta fase lleva 10 panoyes. Gana'l concursu el que más panoyes tenga al final de les tres prebes.
Estrenose'l 4 de marzu con un 12% de l'audiencia, 6,8 puntos penriba de la media de la canal.
Miquel-Lluís Muntané
Miquel-Lluís Muntané (Barcelona, 1956) ye un escritor en llingua catalana, autor d'obres de narrativa, poesía, ensayu, teatru y cuentu infantil. Tien dedicáose a la docencia, a les xeres editoriales y a la xestión cultural. Arriendes d'ello tien desendolcao una bayurosa actividá nel campu del asociacionismu cultural, siendo autor d'abondos trabayos del tema. Na actualidá ye presidente de l'Asociación de Críticos Musicales en Llingua Catalana y miembru del Conseyu de Cultura de Barcelona. Forma parte del xuráu de dellos certámenes lliterarios y collabora de cutio nos medios de comunicación.
Ho, mia kor'
Ho, mia kor' ("Oh, el mio corazón" n'asturianu) ye un pequeñu poema n'esperantu escritu por L. L. Zamenhof, que foi escritu poco primero de la publicación del "Unua Libro" (lliteralmente'l «Primer Llibru» n'esperantu). Esti poema fizo la so primer apaición precisamente nesti llibru, publicáu en 1887.
Unua Libro
L'Unua Libro ("Primer Llibru") foi la primera espublización que describe l'idioma internacional esperantu (nesi entoncies llamáu "Lingvo Internacia", «Idioma Internacional»). Foi nel entamu espublizáu en rusu'l 26 de xunetu de 1887 en Varsovia y colos años fueron espublizandose ediciones n'hebréu, polacu, francés, alemán ya inglés. Esti manual incluía'l Padre nuesu, dalgunos versos de la Biblia, una carta, poesía, les 16 regles del Esperanto y 900 raíces de vocabulariu. Zamenhof dixo qu'«un idioma internacional, como un idioma nacional, es propiedá común.» Zamenhof firmó'l so trabayu conel seudónimu «Doktoro Esperanto» y el nome «Esperanto» quedó como nome del idioma mesmu (qu'en esperantu significa "El que tien esperanza" o "Esperanzáu").
En 1905, Zamenhof volvió a espublizar les 16 regles de la gramática, xunto con un "diccionariu universal" y una coleición d'exercicios nun trabayu tituláu "Fundamento de Esperanto" («El fundamentu del esperantu»). Nel primer Congresu Universal d'Esperanto na ciudá de Boulogne esi mesmu añu redactóse una declaración que señala lo siguiente:
Pol fechu de que Zamenhof declara qu'un idioma internacional debe ser «propiedá común» se han fechu comparances ente l'esperantu y lo que güei sedría identificáu como un proyeutu de contenío llibre. Sin embargo, según el contestu de la declaración de que l'idioma sía «propiedá común» era que Zamenhof renunciaba a los sos drechos y privilexos como creador del idioma.
Estadiu Deportivo Cali
L'Estadio Deportivo Cali, tamién conocíu como "Estadio Monumental de Palmaseca, Coloso de Rozo", ye un estadiu de fútbol, y ye u xuega los sos alcuentros en condición de llocal el Deportivo Cali, ta asitiáu na zona rural de Palmira, Colombia, nel km 8 de la autopista interdepartamental en Palmira.
Llueu de la reducción del aforu del Estadio Metropolitano Roberto Meléndez de 60.000 a 49.612 espectadores, l'Estadio Deportivo Cali ye'l de mayor aforu en Colombia, albergando a 52.000 espectadores.
Foi merecedor nel añu 2006 del premiu «Excelencia Inmobiliaria Colombia 2006» otorgáu pola Federación Internacional de Profesiones Inmobiliaries, como la obra civil de mayor envergadura en Colombia.
Conel Acta No. 178 de 1996 les directives designaron a Harol Abadía, Gustavo Arana y Federico O'Byrne pa conformar una comisión que visitaría los estadios Isidro Romero Carbo del Barcelona d'Ecuador, George Capwell del Emelec y l'Estadio de Liga Deportiva Universitaria del equipo de mesmu nome, conel fin de conocer la forma de financiación d'estos estadios modernos. El encargáu de facer les estimaciones pala construcción del estadiu del equipu foi l'arquitectu Ricardo Mórtola.
El 6 de payares de 1998, fixose pública na sede urbana del club, la sede Alex Gorayeb, les primeres dos opciones de construcción del Estadiu. El club recibiría esi día la donación de 200 000 m por parte de les families Holguín, Lehner y Madrinán nuna carta entregada por José Mejía al entoncies presidente de l'institución Humberto Arias. Tamién diose la noticia de la decisión de la Alcaldía de Palmira d'eximir de too impuestu a l'institución durante un lapsu de 10 años. Por últimu les empreses «Palcos y Suites» y «Olympys» fixeron entrega de toa l'información pertinente para construir un escenariu qu'amás d'usase pa eventos deportivos fora un complexo social pa desempeñar múltiples funciones y equipáu con too lo necesariu pa ello.
El 12 de marzu fadríase efectivu'l trespasu del llote nuna reunión na sede alministrativa. A nome de los donantes asistió Julián Vicente Holguín y en nome de l'Asociación Deportivo Cali lo fixu'l vicepresidente Gustavo Arana, quien ante la notaria Beatriz Silva, dela Notaría 10ª del Circuitu de Cali, concretaron el trespasu, nel que tuvo presente l'alcalde de Palmira, José Antonio Calle. El 7 de setiembre foi presentada una maqueta del estadiu con toles regles FIFA por Francisco Javier Gonzáles, presidente de «Palcos y Suites», l'arquitecto José Vicente Viteri y Jaime Alberto Martínez y José Mejía, representantes del promotor del proyeuto.
El 24 d'agostu de 2001 puxose la primera piedra del escenariu. En presencia del presidente de la institución Humberto Arías, les directives del fútbol colombiano, los socios, invitaos y prensa deportiva, l'Obispu de Palmira, Monseñor Orlando Corrales bendixo esta piedra. El 4 de xunetu de 2002 entamaron les obres de construcción, que tuvo varios contratiempos como'l alcontráu'l 20 de febreru de 2007, cuando antropólogos de l'Universidad Nacional de Colombia descubrieron un cementeriu indíxena nos terrenos del estadiu.
Nel llugar foron alcontraos desdí cerámiques hasta cuerpos, toos pertenecientes a la cultura malagana que vivió na zona desdí'l sieglu V enantes de la nuesa era hasta'l sieglu V de la nuesa era. Los restos alcontraos foron dispuestos nun muséu conel que cuenta l'escenariu, amás esta cultura indíxena foi plasmada nun mural nel esterior de l'estructura polos maestros de la pintura vallecaucana Mario Gordillo, Pedro Alcántara y Roberto Molano, quien representaron nl mural los paisaxes del departamentu, representando la cultura malagana con reconocíes figures del deporte.
Otros problemes que presentó durante la construcción foron l'escasez de fierru nel mercáu y un humedal qu'obligó a camudar los planes hídricos del establecimientu. N'agostu de 2011 entamáronse obres d'adecuación qu'incluyeron rampes y vía alterna d'accesu, plantes de tratamientu d'aguas residuales adecuaiones de seguridá.
El diseñador de los planos del estadiu ye quién nun principiu construyera l'Estadio Isidro Romero Carbo de Barcelona, l'ecuatorianu Alfredo Gregor, quién, darréu llanzaría otra obra como ye l'Estadio Casa Blanca de Liga de Quito, llueu diseñaría l'Estadio Monumental de Universitario de Deportes, colos planos utilizaos pa los estadios ecuatorianos. llueu, diseñaría l'estadio del Deportivo Cali, colos mesmos planos.
Tando les dos tribunes principales cerca de la so culminación, l'oriental, Carlos Sarmiento Lora, y l'occidental, Alex Gorayeb, el 27 de setiembre de 2003 disputóse un cuadrangular ente la cantera del Deportivo Cali, el colexo Bolívar, Jefferson y Colombo-Británico. El saque d'honor executólo Carlos «El Pibe» Valderrama. El 25 de xineru estrénase'l prau nun alcuentru de pretemporada ante Quindío, nun primer alcuentru colas formaciones alternes los equipos empataron a 2 dianes, nel segundu alcuentru'l Cali caería 1-2.
Deportivo Cali estrenó'l so estadiu'l miércoles 29 d'ochobre de 2008, con victoria 1 - 0 ant'l campeón vixente de la Copa Lliberadores, Liga Deportiva Universitaria de Quito, con anotación de Harold Herrera.
Nesti estadiu llevóse a cabo'l 19 de payares de 2008 l'alcuentru ente los seleccionados de Colombia y Nixeria, el cual terminó con un gol del delantero samariu Radamel Falcao García, conun pase de Sergio Herrera.
La inauguración oficial sucedió'l 21 de febreru de 2010 ante'l Deportes Quindío, nun encuentro nel que los llocales vencieron 2-0. El primer gol foi anotáu por Jhon Charria, convirtiéndose nel primer xugador n'anotar un gol nel Estadiu Deportivu Cali de manera oficial.
Deportivo Cali xugó como llocal los sos partíos pola Copa Colombia 2010 nel so estadiu, llegando a la final escontra'l Itagüí Ditaires. El duelu decisivu en Palmaseca favoreció al conxuntu 'azucrero' 2-0 (global 3-0), gracies a los tantos de César Amaya y Andrés «Manga» Escobar. Esti foi'l primer títulu qu'obtiene Deportivu Cali nel so estadiu propiu, el cual le dio'l cupu pa xugar la Copa Sudamericana 2011.
Ámbare
L""ámbare" ye una resina fósil procedente de restos de coníferes, emplegada na fabricación d'oxetos ornamentales, la mayoría del ámbare tien una antigüedá d'ente 30 y 90 millones d'años. Magar que nun ye un mineral delles vegaes considéraselu una xema. La resina semifosilizao denómase copal
Nosotrash
Nosoträsh foi una banda asturiana de pop independiente, entamada’n Xixón en 1994 por 5 muyeres: Beatriz Concepción, Covadonga de Silva, Malela Durán, Montse Álvarez y Natalia Quintanal.
Asgaya
Asgaya foi un grupu de música folk n'Asturianu.
Asgaya ñaz de la reunión de músicos apasionaos en torno a la tradición asturiana. Dende'l entamu, el grupu trabayó sobre temes populares, tradicionales, compartiendo ente toos la xera d'arreglalos y adaptalos d'una manera personal.
A esti conxuntu de melodíes vanse añadiendo progresivamente composiciones propies pa conformar un repertoriu que pretende reflexar la máxima consideración de los nuesos oríxenes y al mesmu tiempu mirar hacia delantre.
A finales del añu 2006 presentabase «Escontra'l tiempu», títulu que confirma parte de la identidá y el deseu musical de la banda que lo creó, «Asgaya». Casi un añu enantes había visto la lluz un EP con tres temes que sirvieron para dase a conocer dientro y fuera de la nuesa tierra.
Tovía conel so discu a medio facer, el grupo foi invitáu a participar en cites colos soníos célticos por festivales de Costa Rica. «Peregrino Gris» o el llexendariu Andy Irvine («Planxty», «Patrick Street», «Mozaik») tamién formaben parte d'esti singular cartel u los soníos ástures volvieron a Hispanoamérica pa actuaciones fuera de los compromisos colos Centros Asturianos.
Nun ta lloñe nel tiempu pa Roberto Junquera -gaiteru, arreglista, intérprete, compositor y productor- el nome de «Guxán de Lluz», grupu que lideró nel so momentu y que tal como él mesmu indica, «paez que siguese viendo como pasu previu a "Asgaya" y nun ye ciertu. "Guxán de Lluz" -diz Junquera- foi un grupu pol que tuvi que bregar casi al final de manera esaxerada y poniendo trabayo, esfuerciu y empeñu que nun teníen recompensa, nin dientro nin fuera de la banda. Foi un grupu que pusu un puntu de distinción dientro del folk que se facía hace cinco o seis años n'Asturies, pero ye un error que la xente crea qu'"Asgaya" ye la continuación d'aquel proyeuto».
La idea inicial de Roberto Junquera yera encaminase, tres la disolución de «Guxán de Lluz», «hacia un proyeuto personal col mio nome y u tuviera al mio llau músicos de confianza que trabayaran sobre les mios idees. Ye un proyecto aparcao, pero non escaecíu. Nel camín -prosigue Junquera- m'encontré cola vigulinísta Ross Gala y tres muncho falar convencióme pa guetar una formación de grupu. Surdió entoncies "Asgaya", allá por marzu de 2005, y guetamos músicos de forma direuta, porque los conocíamos o sabíen cómo trabayaben o porque a traviés d'otros compañeros veníen recomendaos y encaxaban na llinia guetada por "Asgaya"».
La música d'Asgaya ye música tradicional d'antaño, composiciones propies, temes cantaos notablemente trataos, fusión de pieces orixinales con temes mui reconocíos del folclore ástur tán presentes n'«Escontra'l tiempu», hasta un total de doce. «Lo que'l grupu persiguió dendi'l entamu -aclara Junquera- ye la continuación d'un sonío de folk astur, mui definío y ricamente tratáu nel so momentu por "Xaréu Folk" o por "Ubiña". Nun ye casual el títulu de'"Escontra'l tiempu". Vamos daque escontra del tiempu y ritmos musicales qu'imperen nel nueso folk, que tal vez mira en excesu hacia arreglos mui célticos, mui identificables colo fecho n'Irlanda o Escocia. Vamos escontra d'estos tiempos del nueso folk que parecen aceptar solamente esa línea melódica que a nosotros nos gusta mucho y respetamos, que tamién tiene cabida en nuestro disco, pero que preferimos que se vea dominada por aquellos soníos que ñacieron del nueso folk orixinal. Aquella conxugación de ricas voces de Marta Arbás y les gaites de Xuacu Amieva y Pangua, por exemplu».
Pese a que'l títulu del discu define la «llinia editorial y musical de'"Asgaya"» queda patente nel trabayo la pluralidá rica, equilibrada y compensada qu'ofrecen toos y cada uno de les temes. «Al tener claru'l deséu de siguir por esa llinia musical -diz Junquera- toos nos pusimos d'alcuerdo pa trabayar en común. Somos siete componentes y ente toos ensayamos les armoníes, les partes rítmiques o los acordes d'un mou parcial; cuando facemos l'ensayu global too entra en xuego y se busca encaxar les pieces aportaes por caún para dale forma definitiva. Hasta agora ha ido bien y a ello contribuye perfectamente'l qu'"Asgaya" esté formao por xente que llega de mui diversos estilos y formaciones».
Xibuti (ciudá)
Xibuti (n'árabe جيبوتي; en francés "Ville de Djibouti"; en somalín "Magaalada Jabuuti"; y en llingua afar "Gabuuti") ye la capital y ciudá más poblada de la República de Xibuti, que recibe'l so nome pola ciudá. Asitiada nel golfu de Tadjoura, viven nella alredor de 600.000, más del 60% de la población total del país. La ciudá foi fundada polos franceses en 1888 nunes tierres qu'alquilaran a los sultanes somalinos y afars que gobernaben la zona. De magar la ciudá tien sío capital de la colonia de la Somalia francesa y de la so entidá sucesora, el Territoriu Francés de los Afars y los Issas. La ciudá fai de llugar de pasu ente'l Cuernu d'África y la Península Arábica, y ye un centru alministrativu, cultural, educativu y financieru nacional y rexonal.
Asina, nella tien la so sé, ente más otres organizaciones rexonales y internacionales que s'asitien nella, l"'Autoridá Intergobernamental pal Desarrollu" (IGAD).
Na ciudá, cuasimente una ciudá-estáu, rescamplen, pol so interés arquitectónicu, el mercáu central, l'estadiu nacional Stade du Ville, el palaciu presidencial y la mezquita de Hamoudi. 
Dende 1862 a 1894 les tierres al norte del golfu de Tadjoura yeren nomaes Obock, y taben gobernaes polos sultanes Afar y Issa Somali. Con ellos firmó Francia dellos trataos ente 1883 y 1887 col envís de consiguir un asentamientu na zona. Nes tierres que-yos arrendó, d'aquella deshabitaes, fundaron l'asentamientu de Xibuti. Años dempués, en 1896, esti convirtióse na capital de la Somalia francesa en sustitución de Tadjoura, y siguió siéndolo del Territoriu Francés de los Afars y los Issas.
Cuando l'Alemaña nazi invadió Francia en 1940 la ciudá quedó embaxu'l control del gobiernu de Vichy. L'Armada del Reinu Xuníu bloquió'l puertu. Como nun podía impedir que los funcionarios franceses de la ciudá informaran al so gobiernu sobro los convóis de barcos que pasaben 4.000 soldaos ingleses desembarcaron na ciudá y ocupáronla n'avientu de 1942.
De magar 1977 la ciudá ye la capital del país, sé de les sos instituciones alministratives y principal centru comercial y industrial del mesmu.
Xibuti ye puertu de mar, l'únicu abellugu natural pa los barcos na oriella occidental del golfu d'Adén. El paisaxe alredor de la ciudá ye, como'l de toles tierres baxes del país, desérticu o semidesérticu. Les playes de la ciudá foron, de vieyu, emponderaes polos viaxeros como delles de les más guapes del mundu. Rescamplen ente ella les playes de Siesta y Heron. La ciudá ta asitiada na parte oriental del país, a unos 19 km al suroeste de la frontera con Somalia.
El clima de la ciudá ye persecu y percaldiu tol añu. Asitiada nuna zona de clima áridu, la media añal de lluvia ye namái de 131 mm. Les temperatures, pela so banda, son altes nos meses d'iviernu, con mínimes d'ente 21º y 28º, y percaluroses nel branu, cuando ye habitual que la temperatura pase de los 40ºC, que paecen más pola muncha humedá ambiental que la acompaña, y nun baxa de los 32º pela nueche.
Como capital y ciudá más grande del país Xibuti ye la sé de la mayoría les empreses del país. Asina, "Djibouti Telecom", la mayor compañía de telecomunicaciones del país, asiéntase nella, como tamién asentábase "Djibouti Airlines" mentantu que tuvo operativa. Y ye nella tamién ú tienen la so sede la mayoría de los proyectos empresariales del país, tantu nel sector comercial como nel de la construcción; y tamién nel financieru, una y bones equí tán les compañíes que manexen el dineru que los emigrantes unvian al país.
Rescampla pela so importancia la rodiada del puertu. Esti ye la terminal de salida de los productos qu'esporta Etiopía, que nun tien puertu propiu dende la independencia d'Eritrea.
La rede de carreteres del país xune la ciudá con otres partes del país y con Somalia y Etiopía. La ciudá, pela so banda, tien un sistema de tresporte públicu n'autobús, y tamién una flota de taxis de color verde y blancu. El ferrocarril, pela so banda, ta representáu poles llinies de llarga distancia que xunen la ciudá coles mayores ciudaes del sur del país y con delles del país vecin. La llinia que xunía la ciudá cola capital etíope, Addis Abeba, construyida pela compañía "Ethio-Djibouti Railways" demientres el periodu colonial (ente 1894 y 1915) anguaño nun ta operativa, magar que hai planes pa reconstruyila y modernizala.
Tocántenes al tresporte marítimu, el puertu la ciudá ye'l mayor del país. A elli aporten a diariu barcos con coches, productos alimentarios y electrónicos... que se reparten dende elli pel país y por Etiopía. Hai tamién ferrys que xunen la ciudá coles d'Obock y Tadjoura. No que cinca al tresporte aereu, l'aeropuertu internacional Xibuti-Ambouli ye l'únicu internacional del país; a elli aporten vuelos de munchos destinos internacionales, operaos ente más otres poles compañíes Yemenia, Air France, Flydubai, Ethiopian Airlines, Turkish Airlines, y Kenya Airways.
Regiane Alves
Regiane Kelly Lima Alves (Santo André, 31 d'agostu de 1978) ye una actriz brasilana.
Viabañu
Viabañu ye una parroquia del conceyu asturianu de Parres. Ta formada polos pueblos de Llames, Granda, Carriu, Tospe, Romiyu, Ozanes y Arobes.
Llégase pela Nacional 634 Arobes en direccion a Viabañu o en Sotu, direccion Llames.
Australian Blonde
Australian Blonde foi un grupu asturianu de música indie que anició’l so andar nos años 90 en Xixón.
La banda emparéyase en 1992 con Tito Valdés nel baxu, Roberto Nicieza na batería y Fran Fernández (agora Francisco Nixon) como guitarra y cantante. Tres dellos conciertos ganen el concursu de maquetes de la “Sala Maravillas”, amás de llegar a la final d'un concursu entamáu pola revista “Rock de Lux”. Dende esi momentu fichen pola discográfica Subterfuge sellu col que llancien el so primer cenciellu compartíu con Kactus Jack, “Split” (Subterfuge, 1993). Darréu publiquen el so primer álbum, "Pizza Pop" (1993), siendo consideraos como banda revelación pola crítica especializao.
Col primer single estrayíu del so álbume debú, “Chup Chup”, algamen l'estrellatu, camudando ser l'himnu de la xeneración indie d'entamos los 90 n'España, el so son pop mecíu con distorsiones de guitarra (riffs) caltriaren fondo. El tema nun tardó n'asoleyar al públicu gracies a que yera parte de la banda sonora de la película "Historias de Kronen", y llueu d'un anunciu de Pepsi. Asína, ceo empezaren a fichar grupos asemeyaos en muchos sellos independientes, empezándose a falar del Xixón Sound ("son Xixón") y, nési paralelismu, Xixón camudó a ser el Seattle español, pues l'indie nel nuesu país tuvo una repercusión asemeyada al grunge nos Estados Xuníos ente una mocedá farta del son mainstream.
Col amiestu en 1995 del batería avilesín Paco Martínez, la banda permanéz estable hasta 2003, siempre contando cola collaboración na escuridá del “cuartu blonde”, Paco Loco, guitarrista y productor mexicanu, afincáu n'España. Dende esi tiempu Australian Blonde ficha pola discográfica RCA y publiquen tres discos que los afiten como una de les bandes más importantes del panorama rock nacional. Pasen tola década de xira y per grandes festivales como'l FIB, el “Doctor Music” o el “Festimad”, amás de componer les bandes sonores de los cortometraxes "Rondadores Nocturnos 3" (1998) y "Rondadores Nocturnos 2" (1999), dambos dirixíos por Aure Roces.
Tres un conciertu en Nueva York conocen a Steve Wynn, col que publiquen un álbum compartíu en 2000. Dende entós publicaren dellos discos y EP con éxitu más moderáu, pero aínda patente, pues siguen apaeciendo n'esbilles, llenando sales en festivales importantes como'l de Benicàssim, etc. En 2004 reeditóse l'álbum "Pizza Pop", al que se-y sumaren nuevos cantares que daquella fueren descartaos.
En marzo de 2012 sal un tema de so na película de [•Rec]3. Nel 2003 Tito Valdés dexa la banda, siendo sustituyíu por Pablo Errea, músicu navarru viniente de grupos como “Ritual de lo Habitual”, “Greenhouse Effect” o “Edwin Moses”.
Fran Fernández tien otros proyeutos musicales paralelos: La Costa Brava y Francisco Nixon.
Kactus Jack
Kactus Jack foi un grupu asturianu de música punk rock viniente d’Uviéu y Xixón. Formaren parte del movimientu Xixón Sound.
Aniciáren el so andar en 1991 y xebrárense’n 1998. En 2006 axuntárense pa dar un conciertu de presentación del documental “Los Años Eléctricos”.
El grupo apareyóse’n 1991 con dellos miembros del grupu asturianu Los Aborígenes: Miguel, Rony Río y Jose Labra; a los que s’enxertó Javier Rodríquez a la guitarra. Dieren el so primer conciertu el 15 de xunu de 1991.
No cabero de 1991 axuntóse David Cantalejo al baxu sustituíndo a Miguel. Tres un par d’años nos qu’algamen más de 100 conciertos graben un EP compartíu col grupu Australian Blonde. 
No cabero de 1993 amiéstase Juan Barreiro como segundu guitarra y faen una xira por toda España. 
En 1995 Jose Labra dexa’l grupu y el puestu de batería ye cubiertu por Roberto Nicieza brievemente y llueu por Roberto Tana.
En 1998 apauten el xebramientu.
Biotech
Biotech foi un grupu asturianu de rock aniciáu metanes los años 90 n’Uviéu. La banda xebróse'n 2005 tres publicar dalgunos discos y actuar en dellos festivales como'l Derrame Rock en 2002.
La cabera formación del grupo foi:
Otros miembros anteriores fueren Pablo Marcos, que cantó y tocó el vigulín eléctricu hasta 2003, "Dev", guitarrista; y Peña, batería.
DarkSun
DarkSun ye una banda asturiana de power metal apareyada’n 2002 llueu del xebramientu de Nörthwind, la banda llanció dend’aquella 5 álbumes de estudiu y una versión n’inglés. DarkSun citen a Blind Guardian, Helloween, Angra, y Rage como les sos más grandes e importantes influyencies.
Llueu del xebramientu de la banda de power metal Nörthwind, los guitarristes Tino Hevia y Daniel González y la teclista Helena Pinto entamaren DarkSun. La banda axuntó al baxista Pedro Junquera y al batería Daniel Cabal, que ya hubiere trabayáo’n Relative Silence xunta Helena Pinto. DarkSun grabó entós un álbume llueu d’algamar una formación estable. Metanes 2003, DarkSun foi a Alemaña a grabar lo que sedría’l so álbume debú. Grabóse nos VPS Studios, producíu por Ingo Cjavkoski (conocíu por ser el productor de Rage) y mezáu’n House of Music Studios por Achim Köhler (mezador que trabaxare pa bandes como Primal Fear y Sinner). "El Legado" foi el Nome del álbume llanciáu’n xunetu de 2004. Les crítiques profesionales fueren increyíblemente bones diciendo que "El Legado" yera ún de los meyores álbumes de metal n’español de tou l’añu. DarkSun dio una xira per toda España mientres un añu nel que llenó n’abondos conciertos. Les crítiques espeyaron que como banda en vivu yera realmente bona. En medio la xira, el batería Daniel Cabal dexó la banda y cancelárense dellos conciertos hasta’l cambéu de Cabal pol batería Rafael Yugueros que desa yera conocíu pol so trabayu na banda de power metal Darna. La teclista Helena Pint dexó la banda no cabero de 2004.
N’acabando la xira, la banda entró nos estudios a grabar el nueu álbume. En metada la composición, igües y producción del álbume, la banda reemplazó a Helena Pinto, pol teclista Víctor Fernández. L’álbume foi grabáu n’Alemaña y producíu por Ingo Cjavkoski. Nesta vegada la banda tuvo a Dennis Ward na meza (quien trabajare enantes pa bandes como Angra) y Lars Ratz (de Metalium). Peavy Wagner (de Rage) grabó la voz nun cantar que foi llanciáu como bonus track nel álbume, nomáu "Prisoners of Fate". La banda llanció una versión n’inglés del álbume "El Lado Oscuro", nomada "The Dark Side" en setiembre de 2007 a traviés de FC Metal Recordings. Les crítiques fueren tan bones como na versión orixinal en castellanu. La banda collaboró nel álbume de Rage "Speak of the Dead" con una versión en castellanu del cantar "Full Moon", nomada "La Luna Reine", que apaeció como bonus track. Llueu del llanciamientu de "The Dark Side" Rafael Yugueros dexa DarkSun para ser parte de la banda de power metal WarCry, reemplazando al batería Alberto Ardines. Yugueros ya hubiere trabayao en WarCry na so demo llanciada nel '97 "Demon 97". 
La banda acoyó de nueu a Daniel Cabal quien trabayó no que sedría’l tercer álbume de la banda. El teclista Víctor Fernández fóise’n 2007 siendo reemplazáu por Ana Fernández, quien hubiere trabayao antaño para la banda Stormrider. Nel branu de 2008 DarkSun anunció que Daniel Cabal díbase, y nel mesmu anunciu la banda presentó al nueu batería José Ojeda, quen trabayare enantes pa bandes españoles como Rivendel Lords y Killian, ente otres. El tercer álbume de la banda (sin incluyir la versión n’inglés) foi producíu pol vocalista Daniel González. L’álbume foi llamáu "Libera Me" y llanciáu en septiembre de 2008. "Miedo" foi el primer cenciellu del álbume tamién llanciáu como video clip, dirixíu y producíu por Jacinto Hinojal. La cara l’álbume foi confecha por Daniel Alonso, quien tamién hubiere confecho portaes para grupos como WarCry, Hard Spirit, ente otros.
Xuan III de Bretaña
Xuan III de Bretaña, llamáu "el Bonu" (en bretón: "Yann III"; en francés: "Jean III") (8 de marzu de 1286 - 30 d’abril de 1341) foi Duque de Bretaña dende 1312 hasta la so muerte. Yera fíu d’Arturu II y María de Limoges, la so primer esposa.
En 1297 casó con Isabel de Valois, fía mayor de Carlos de Valois. Los sos güelos maternos yeren Carlos II de Nápoles y Sicilia y María Árpád d’Hungría. La so esposa morrió en 1309 ensin da-y descendencia. En 1310 casó en segundes nupcies con Isabel de Castiella y de Molina, fía de Sanchu IV de Castiella y María de Molina. Isabel tamién morrió ensin tener fíos en 1328, colo que Xuan III volvió a casar en 1329, esta vegada con Xuana de Saboya, fía única d’Eduardu de Saboya y de Blanca de Borgoña, hermana de la fallecida reina de Francia, Margarita de Borgoña.
Morrió en 1341 ensin dexar socesor, lo que provocó la denominada Guerra de Socesión Bretona.
QRpedia
QRpedia ye un sistema web pa preseos móviles qu'utiliza los códigos QR p'amosar artículos de la Wikipedia a los usuarios nel so idioma preferíu. Los códigos QR puen xenerase fácilmente pa dir direutamente a cualquier "Uniform Resource Identifier" (URI); sicasí, el sistema QRpedia ufre unes carauterístiques añadíes.
Uniform Resource Identifier
Uniform Resource Identifier, (URI) n'asturianu: identificador uniforme de recursos. Tamién s'utiliza URL, anque nun ye exautamente lo mesmo.
Ye un testu curtiu qu'identifica inequívocamente cualesquier recursu (serviciu, páxina, documentu, direición de corréu electrónicu, enciclopedia ...) que tea disponible nuna rede.
Normalmente un URI consta de les siguientes partes:
La especificación detallada ta recoyida na RFC 2396 - Uniform Resource Identifiers (URI): Generic Syntax.
Ver tamién URL, anque esti queda englobáu nel conceutu d'URI y cada vegada ta quedando más en desusu. La diferencia ye qu'un URL nun permite incluir una subdireición, que determina la parte del fragmentu.
Códigu QR
Un códigu QR ("quick response code", «códigu de respuesta rápida») ye un módulu útil pa guardar información nuna matriz de puntos o un códigu de barres bidimensional creáu pola compañía xaponesa Denso Wave, filial de Toyota, en 1994. Carauterizase polos trés cuadraos que tien nes sos esquines, que permiten que'l llector detecte la posición del códigu. La sigla «QR» vien de les pallabres n'inglés Quick Response (respuesta rápida), porque los creadores (Joaco Retes y Euge Damm) pretenden que'l códigu permita lleer el conteníu a alta velocidá. Los códigos QR tan mui estendíos pel Xapón; de fechu son el códigu bidimensional más popular nesi país.
De folixa en folixa
De folixa en folixa ye un programa de televisión n'asturianu emitíu pola canal A7 de la Televisión del Principáu d'Asturies y dedicáu a les fiestes tradicionales asturianes. Ta producíu por Médula Producciones. El so presentador ye Alberto Rodríguez.
Lex Barker
Alexander Crichlow Barker, Jr., conocíu como Lex Barker (Rye, Nueva York, 8 de mayu de 1919 - Nueva York, 11 de mayu de 1973), foi un actor estauxunidense que conoció la so mayor fama al sustituir a Johnny Weissmüller nel papel de Tarzán na década de los cincuenta del sieglu XX. Dempués algamó especial popularidá n'Alemaña por delles películes rodaes nesi país, adaptando noveles de Karl May. N'España tamién foi popular como'l primer esposu de Carmen Cervera.
Nació en Rye (pequeña población del estáu de Nueva York), nel somantu d'una familia acomodada, que residía nuna amplia mansión con criaos. So padre yera "broker" (trabayaba na bolsa de valores), unu de los sos antepasados fundara Rhode Island y otru foi gobernador de les Barbados.
En 1949 debutó na saga de Tarzán con "Tarzán y la fonte máxica" del director Lee Sholem, con Brenda Joyce interpretando el papel de "Jane". Esta película foi una continuación de les qu'interpretó Johnny Weissmuller años anantes. Brenda Joyce participara como "Jane" en cuatro d'elles. Pola so gran estatura y buena forma física, Barker paeció ser l'actor afayadizu pal papel, y la so sobriedá espresiva paeció igualmente afayadiza pa un personaxe de diálogos curtios. 
Al añu siguiente Lex Barker volvió a interpretar a Tarzán, en "Tarzán y la esclava", del mesmu director de l'anterior, pero na que Vanessa Brown sustituyó a Brenda Joyce como "Jane", pues esta última dexó l'ambiente de cine por problemes personales. En 1951 Barker interpretó por tercer vez al personaxe creáu por Edgar Rice Burroughs, en "La perlla de Tarzán", esta vez col gran artesanu Byron Haskin como director y con Virginia Huston como nueva "Jane", y en 1952 rodó "La furia xabaz de Tarzán" de Cy Endfield, con Dorothy Hart como la nueva "Jane". En 1953, Barker rodó la so quinta y última película de Tarzán, titulada "Tarzán y la muyer diabólica", dirixida por Kurt Neumann y cola actriz Joyce Mackenzie como "Jane". 
Jane Porter
Jane Porter (más sero Jane Clayton, Lady Greystoke) ye un personaxe de les noveles de Tarzán d'Edgar Rice Burroughs asina como de les adaptaciones de la saga a otros medios, especialmente'l cine. 
Jane, una americana de Baltimore, Maryland, ye la novia y más sero la muyer de Tarzán, convirtiéndose depués na madre del so fíu Korak. El so personaxe evoluciona de la convencional mocina que taba siempre en peligru a uma aventurera audaz y capaz de defendese a si mesma y sobrevivir nes selves d'África. 
Jane apaez por primera vez na novella inicial de Tarzán, "Tarzan of the Apes" (1912), reapareciendo depués en:
Jane tamién apaez con un papel menor na novela "The Eternal Lover" (1925).
Arriendes d'eso, Jane Porter ye la narradora-protagonista de "Jane: The Woman Who Loved Tarzan" de Robin Maxwell, nuna novella de 2011 debidamente autorizada por Edgar Rice Burroughs, Inc. pa conmemorar el centenariu de Tarzán.
El más famosu papel de Jane foi interpretáu por Maureen O'Sullivan compañera de Johnny Weissmuller na película sonora "Tarzan the Ape Man" (1932), y les sos secueles, que cambiaron el nome del personaxe a Jane Parker, mostrándola más como inglesa que como americana y fizo d’ella y de Tarzán los padres adoptivos d’un güérfanu qu’ellos llamaron "Boy". Nos remakes de la película de 1932 ("Tarzan, the Ape Man" (1959) y "Tarzan, the Ape Man" (1981)) repitióse esta representación
Ella ta ausente en:
La heroína inglesa, fía única del naturalista Arquimedes Porter foi a África pa estudar los grandes simios. Vese envuelta nuna confusión colos babuínos nativos y acaba siendo salvada por Tarzán del qu’acaba enamorándose. 
El dibuxu de Jane Porter foi inspiráu na invstigadora Dian Fossey, que dedicó la so vida a la proteción de los gorilas. La vida de Dian Fossey foi retratada na película "Gorillas in the Mist" (1988), con Sigourney Weaver.
Essoe, Gabe, "Tarzan of the Movies", 1968.
Asturianistes
"Asturianistes" provién d'una xebra del Partíu Asturianista (PAS) en 1999 y vien usándose en conceyos como Piloña (Asturianistes por Piloña) o Nava (Asturianistes por Nava), sicasí, nun se rexistró como tala hasta 2005. La so ideoloxía ye de calter asturianista, d'esquierda y ecoloxista. Nes eleiciones a conceyu de Nava de 2007 presentáronse como parte de la coalición eleutoral UNIDÁ y nes de 2011 cola coalición Bloque por Asturies-UNA, asina, la so candidatura adaptó la denominación "Asturianistes por Nava: Compromisu por Asturies".
Anguaño forma parte de la federación de partíos Compromisu por Asturies cola marca "Asturianistes", formalizada nun congresu añal del partíu en xunu de 2012, al envís d'espardela a otros conceyos d'Asturies.
Maureen O'Sullivan
Maureen Paula O'Sullivan (17 de mayu de 1911; 23 de xunu de 1998) foi una actriz irlandesa, bien conocida pol papel de "Jane" nes películes de "Tarzán" protagonizaes por Johnny Weissmuller.
O'Sullivan nació en Boyle, County Roscommon, Irlanda en 1911, fía deMary Lovatt y Charles Joseph O'Sullivan, un ofcial de los Connaught Rangers que sirvió na I Guerra Mundial.. Educóse nuna excuela de monxes en Dublin, más sero nel Conventu del Sagráu Corazón de Roehampton (anguaño Woldingham School). Una de les sos compañeres foi Vivian Mary Hartley, la futura actriz Vivien Leigh. Depués de finalizar los sos estudios en Francia, O'Sullivan retornó a Dublín pa trabayar colos probes.
La carrera cinematográfica d'O'Sullivan entamó cuando conoció al director Frank Borzage que taba rodando "Song o' My Heart" pa 20th Century Fox, y fízo-y una prueba de cámara que resultó afayadiza y fizo un papel na película que protagonizaba'l tenor irlandés John McCormack. Ella viaxó a los Estaos Xuníos pa completar la película en Hollywood. O'Sullivan apaeció en seis películes de la Fox, y depués fizo trés más con otros estudios.
En 1932, firmó un contratu con Metro-Goldwyn-Mayer. Depués de varios varios papeles nesi y otros estudios cinematográficos, foi escoyda por several Irving Thalberg pa interpretar a Jane Parker en "Tarzan the Ape Man", compañera femenina de Johnny Weissmuller. Foi una de les más populares "inxenues" de la MGM a lo llargo de los años trenta y apareció nun buen númberu d'otres produciones con varies estrelles. O'Sullivan interpretó a Jane seis películes ente 1932 y 1942.
Tamién protagonizó con William Powell y Myrna Loy la película "The Thin Man" (1934) y interpretó el papel de Kitty en "Anna Karenina" (1935) con Greta Garbo y Basil Rathbone. Apaez como Molly Beaumont en "A Yank at Oxford" (1938), que foi escrita parcialmente por F. Scott Fitzgerald. A una petición de so, el reescribió la so parte pa da-y mayor consistencia y frescura.
Tamién interpretó a otra Jane en "Pride and Prejudice" (1940) con Laurence Olivier y Greer Garson, asina como a Ann Sothern en "Maisie Was a Lady" (1941). Depués d'apaecer en "Tarzan's New York Adventure" (1942), O'Sullivan pidió a la MGM que la lliberara del so contrato pa poder cuidar al so maríu qu'enfermara de fiebre tifoidees na Marina. Asina terminó retirándose del mundu del espectáculu, dedicando-y tiempu a la so familia.
En 1948, reapareció na pantalla con "The Big Clock," dirixida pol so maríu pa Paramount Pictures. Continuó apaeciendo ocasionalmente nel películes del so maríu y en televisión. En 1958, el fíu mayor de Farrow y O'Sullivan, Michael, morrió nun accidente aereu en California. 
L'actor Pat O'Brien animóla a tomar parte nuna compañía de branu cola obra "A Roomful of Roses" en 1961. Eso llevó a otra, "Never Too Late", que Maureen coprotagonizó Paul Ford no que foi'l so debut en Broadway. Poco depués del estrenu en Broadway John Farrow morrió d'un ataque al corazón. O'Sullivan aferróse a la interpretación depués de la muerte de Farrow: Foi la Today Girl de la NBC por un tiempu, depués fizó la versión cinematográfica de "Never Too Late" (1965) pa la Warner Bros.. Foi tamién directora executiva d'un serviciu de consultoría nupcial, Wediquette International.
En xunu y xunetu de 1972, O'Sullivan tuvo en Denver, Colorado, pa participar na producción del Elitch Theatre titulada "Butterflies are Free" con Karen Grassle y Brandon deWilde. la representación terminó'l 1 de xunetu de 1972. Cinco díes más tarde (el 6 de xunetu), tovía en Denver, deWilde morrió nun accidente de coche.
Cuando la so fía, l'actriz Mia Farrow, entamó la so relación con Woody Allen tanto professional como sentimental, apaeció en "Hannah and Her Sisters", interpretando'l papel de la madre de Farrow. Tuvo papeles en "Peggy Sue Got Married" (1986) y na rareza de ciencia ficción "Stranded" (1987). Mia Farrow llamó a unu de los sos fíos Satchel Ronan O'Sullivan Farrow por so madre.
Maureen O'Sullivan morrió en Scottsdale, Arizona de complicaciones coronaries el 23 de xunu de 1987. O'Sullivan foi enterrada nel Most Holy Redeemer Cemetery en Niskayuna, Nueva York.
Llargumetraxes:
Curtios:
Conrad Bain
Conrad Bain, de nome real Conrad Stafford Bain (4 de febreru de 1923 – 14 de xineru de 2013) ye un actor estaunidense. 
Donald Pleasence
Donald Pleasence, de nome real Donald Henry Pleasence (5 d'ochobre de 1919 – 2 de febreru de 1995) ye un actor estaunidense. 
Clive Dunn
Clive Dunn, de nome real Clive Robert Benjamin Dunn (9 de xineru de 1920 – 6 de payares de 2012) ye un actor estaunidense. 
Martin Landau
Martin Landau (20 de xunu de 1928 —Los Angeles, California; 15 de xunetu de 2017) foi un actor estaunidense. 
David Letterman
David Letterman (David Michael Letterman; 12 d'abril de 1947) ye un actor estaunidense. 
Charles Bronson
Charles Dennis Buchinsky (3 de payares de 1921 – 30 d'agostu 2003) foi un actor estaunidense. 
Christopher Plummer
Christopher Plummer, de nome real Arthur Christopher Orme Plummer (13 d'avientu de 1929) ye un actor estaunidense. 
Donald Richie
Donald Steiner Richie foi un actor y escritor estauxunidense. 
Roger Ebert
Roger Joseph Ebert (18 de xunu de 1942 – 4 d'abril de 2013) foi un escritor estaunidense. 
Dixie Carter
Dixie Virginia Carter (25 de mayu de 1939 – 10 d'abril de 2010) ye una actriz y escritora estaunidense. 
Hal Holbrook
Harold Rowe "Hal" Holbrook (17 de febreru de 1925) ye un actor y escritor estaunidense. 
Jonathan Winters
Jonathan Harshman Winters III (11 de payares de 1925 – 11 d'abril de 2013) ye un actor y escritor estaunidense. 
Richard Griffiths
Richard Griffiths (31 de xunetu de 1947 – 28 de marzu de 2013) foi un actor y escritor estaunidense. 
Joey King
Joey Lynn King (30 de xunetu de 1999) ye una actriz estaunidense. 
Yahoo!
Yahoo! Inc. ye una empresa multinacional de medios de comunicación con sede nos EE.XX., tien un portal d'Internet, un direutoriu web y dellos servicios más, qu'incluyen el popular corréu electrónicu Yahoo!. La so declaración de misión ye "ser el serviciu global d'Internet más esencial pa los consumidores y negocios". Fundaronla en xineru de 1994 los estudiantes de postgráu de la Universidá de Stanford, Jerry Yang y David Filo. Yahoo! constituyóse como empresa el 2 de marzu de 1995 principió la cotización en bolsa el 12 d'abril de 1996. La empresa tien la so sede central en Sunnyvale, California, Estaos Xuníos.
Christopher Lee
Sir Christopher Frank Carandini Lee (Belgravia, Londres, 31 de mayu de 1922; Chelsea, Londres, 7 de xunu de 2015) foi un actor y escritor británicu, famosu sobre manera pola so interpretación del Conde Drácula en delles películes de terror. 
Olympia (Washington)
Olympia ye la capital del estáu de Washington, nos Estaos Xuníos, y centru alministrativu del condáu de Thurston. La so población (U.S. Census Bureau, 2010) ye de 46.478 habitantes. La ciudá destaca, amás de ser la sé de les instituciones estatales, como un centru cultural perdinámicu: hai nella delles compañíes teatrales, un festival de cine añal, delles galeríes d'arte...
La ciudá, asitiada no que yera de siempre tierra de pueblos de fala Lushootseed (squaxin, nisqually, puyallup, chehalis, suquamish y duwamish), foi fundada en 1846 por Edmund Sylvester y Levi Smith. Cinco años dempués el Congresu de los Estaos Xuníos creó'l distritu aduaneru de Puget Sound no que entóncenes yera'l Territoriu de Washington, y construyose l'aduana n'Olympia. La ciudá, sicasí, nun entamó a llamase asina hasta 1853. El nome vién-y de les vistes que hai, dende ella, de les Olympic Mountains, asitiaes al noroeste de la ciudá.
Distritu financieru (downtown)
Downtown (parte baxa de la ciudá) ye un término creáu polos falantes de llingua inglesa de los Estaos Xuníos pa nomar al centru d'una ciudá y, más específicamente, al so distritu financieru. La pallabra pasó a otres llingües pa denomar, en sentíu xeneral, al área central de les ciudaes, na que se concentren comercios y oficines y na que son abondantes los edificios altos y rascacielos. Sicasí, nes ciudaes europeas l'altor de los edificios ye menor, porque esta zona coincide, por regla xeneral, col cascu antiguu de les ciudaes y dalgunes zones de los ensanches del sieglu XIX. Les cais del "downtown" son les más frecuentaes pela xente pa trabayar o mercar y nella los precios de les viviendes y llocales comerciales son altos, magar qu'en munchos casos la población residente ellí ye escasa.
Créese que la pallabra nació en Nueva York, ú yera usada na década de 1830 pa referise a la zona más antigua de la ciudá, na parte más meridional de la islla de Manhattan. Dende ellí la única forma de medrar de la ciudá yera hacia el norte, y per aciu de la forma convencional d'orientar los mapes (en sentíu norte-sur), acabó nomándose "uptown" a lo que taba al norte de la ciudá antigua y "downtown" a la zona primitiva d'asentamientu de pobladores en Nueva York. N'aquella dómina l'actividá comercial y financiera concentrábase na parte baxa de la islla, y el términu quedó afitao con esi significáu nel llinguaxe de los norteamericanos.
A finales del sieglu XIX l'usu de la pallabra espardiose y foi adoptáu por otres ciudaes d'Estaos Xuníos y Canadá pa denomar el centru históricu de la ciudá, que la mayoría de les veces coincidía cola zona más comercial de la ciudá. Y magar que los diccionarios nun recoyíen tovía el términu na década de 1880 al entamu del sieglu XX el términu yera perusáu, nel inglés de los Estaos Xuníos, pa facer referencia al distritu de negocios del antiguu centru de les ciudaes. En munches d'elles, asina, el términu ye'l nome oficial que recibe'l barriu nel que se concentren les actividaes financieres, empresariales y comerciales. 
Raleigh (Carolina del Norte)
Raleigh ye la capital del estáu de Carolina del Norte, nos Estaos Xuníos, y centru alministrativu del condáu de Wake. La ciudá, conocida tamién como la ciudá los carbayos ("City of Oaks") pola gran cantidá d'ellos que tien, tenía una población estimao (U.S. Census Bureau, 2011) de 416.468 habitantes nos sos 299,3 km² d'estensión. Ye, poro, la 42ª mayor ciudá de los Estaos Xuníos, y una de les de mayor crecimientu, y recibe'l so nome por Walter Raleigh, que foi el qu'intentó crear el primer asentamientu no que ye anguaño Carolina del Norte a finales del sieglu XVI.
La ciudá, una de les poques planeaes y construyíes específicamente col envís de que fuera la capital estatal, llevantose a partir de 1788 nuna zona anteriormente deshabitada. Llevantose siguiendo un planu axial, con cuatro places públiques arrodiando una plaza central y una trama urbana llendada poles cais qu'anguaño se llamen North, East, West and South Street. Acabada la so construcción, foi bautizada y fecha capital del estáu en payares de 1792.
La ciudá, qu'aparez regularmente nel "top 10" de les ciudaes estaunidenses con meyor calidá de vida y más atractives pa facer negocios, forma parte del "North Carolina's Research Triangle", ún de los más grandes y dinámicos parques empresariales del país. Destaquen, poro, les empreses d'investigación biotecnolóxica, electróniques, médiques y farmacéutiques como les más importantes de la ciudá. Esta ye, tamién, un importante centru de distribución de productos pa la fastera este del estáu. Pesie a ello, siguen siendo les instituciones estatales, les universidaes y los hospitales los qu'empleguen a un mayor númberu d'habitantes de Raleigh.
Black Beans
Black Beans ye un grupu de rock, blues, soul, stoner de Mieres, Asturies, fundáu en 2010 por Miguel Ardura 'The Mitchell' (guitarrista de Skanda, Pez Payaso, Oranian o Los Rosados, ente otros), César Romero (baxista y tecles en Los Nocivos, Oranian o Mammy Carter) y Héctor Ture (batería en Babylon Chat y Pez Payaso.
El grupu fai la so primer apaición nel concursu de bandes 'Café Dam' de Xixón en 2010. Dende entós protagonizaríen una ventena de conciertos en dellos conceyos de la zona central d'Asturies, fundamentalmente nes cuenques del Caudal y el Nalón. En 2011 espublicen el so primer EP con cuatro de los sos primeros cantares embaxo'l títulu 'Black Beans'.
Alfabetu serbiu
Por alfabetu serbiu podemos tar refiriéndomos a dos sistemes diferentes d'escritura:
LOS40
LOS40 ye una cadena de radio musical d'España perteneciente al Grupu Prisa.
Según datos del Estudiu Xeneral de Medios (EGM), obtuvo na tercera oleada de 2013 una cifra de 3.616.000 oyentes.
Minsk
Minsk (en bielorrusu: Менск o Мінск; en rusu: Минск) ye la capital y ciudá más grande de Bielorrusia. S'alcuentra asitiada nel centru del país y nes orielles delos ríus Nyamiha y Sviloch. Ye la sede administrativa dela Comunidá d'Estaos Independientes (CEI). Tien 1.921.861 habitantes (2014).
Comida puxarra
La comida puxarra ye la que contién, en xeneral, niveles altos de grases, sal, condimentos o zucres (qu'estimulen la fame y la sede, lo que tien un gran interés comercial pa los establecimientos que proporcionen esta mena de comida) y bayura d'aditivos alimentarios, como'l glutamatu monosódicu (potenciador del sabor) o la tartrazina (colorante alimentariu). Aporta básicamente caloríes vacíes. 
Albany (Nueva York)
Albany ye la capital del estáu de Nueva York, nos Estaos Xuníos, amás de centru alministrativu del condáu d'Albany y ciudá central del "New York's Capital District". Asitiada a unos 230 km al norte de Nueva York, la ciudá allúgase na oriella derecha del ríu Hudson, unos 16 km perbaxu de la so confluencia col ríu Mohawk. La so población (U.S. Census Bureau, 2010) ye de 97.856 habitantes. Sicasí, la ciudá forma, xunto coles de Troy, Schenectady y Saratoga Springs, peraveraes a ella, el distritu conocíu como "Capital District", que forma una única área estadística metropolitana na que vivíen, en 2010, 870.716 persones.
Los primeros europeos que s'asentaron no que güei ye Albany aportaron a ella el 2 de payares de 1614, magar que l'asentamientu nun algamó l'estatus oficial de ciudá hasta 1686. Esta cronoloxía fai d'ella l'asentamientu orixinal más antiguu de les trece colonies que formaron el niciu de los Estaos Xuníos, y tamién l'asentamientu reconocíu oficialmente como ciudá más antiguu del país. Ye la capital del estáu dende 1797. 
Albany surdió a partir de dos puestos comerciales iguaos polos holandeses: Fort Nassau, fundáu en 1614, y Fort Orange, fundáu en 1624. El comerciu de les pieles fizo qu'aportara población a la zona. Asentáronse alredor de Fort Orange y fundaron una población nomada Beverwijck. Años dempués, en 1664, los ingleses renomaron la ciudá col nome actual en honor del que yera d'aquella duque d'Albany (el futuru rei Xaime II d'Inglaterra y Xaime VII d'Escocia). En 1686 la ciudá recibió la carta de Dongan, que regulaba les sos instituciones de gobiernu municipal; ye, quiciás, la población coles ordenances municipales más antigües de toa América. Poro, la ciudá foi una de les primeres del mundu en tener un sistema d'agua y alcantarilláu y de llinies de tresporte de gas natural y electricidá, y eso atrayó a les industries a ella y la so rodiada nel sieglu XIX. Nesi sieglu, y a finales del anterior, la ciudá foi un centru de distribución. Asitiada al final del tramu navegable del ríu Hudson, yera tamién el puntu más oriental al qu'aportaba orixinalmente el canal Erie, y tuvo delles de les primeres llinies de ferrocarril del mundu. Aprovechando esa posición había nella gran producción, y comerciu, de cerveza, madera, llibros y productos siderúrxicos. Ente 1810 y 1860 la ciudá foi una de les 10 mayores de los Estaos Xuníos.
Nel sieglu XX abriose nella ún de los primeros aeropuertos comerciales del mundu, antecesor del anguaño esistente (Albany International Airport). El so skyline camudó enforma cola construcción, embaxu'l mandatu del gobernador Nelson Rockefeller, qu'encargó la construcción de la Empire State Plaza y d'un campus pa la State University New York. Nos años siguientes la ciudá vio amenorgar el númberu de los sos habitantes al dispersase la so población poles zones rurales de la rodiada (sprawl). Sicasí, y a la escontra de lo que pasó en bien de ciudaes del país, la ciudá caltuvo los sos barrios históricos gracies al interés del so alcalde Erastus Corning II, que lo foi dende 1941 a 1983. Nos caberos años hai un gran desarrollo na ciudá nel sector de les industries d'alta tecnoloxía, y especialmente nel campu de la nanotecnoloxía. La so economía, sicasí, sigue mui venceyada al sector públicu, una y bones les instituciones estatales y la universidá estatal dan trabayu a munchos de los sos habitantes.
Panorama urbanu (skyline)
El panorama urbanu (del francés "panorama urbain"), nomáu skyline n'inglés, ye la silueta o la visión total o parcial de les estructures y edificios más altos (especialmente los rascacielos) d'una ciudá, usando'l cielu como fondu de la imaxe. Puede definise tamién como l'horizonte artificial creáu pola estructura total de la ciudá, y ye un bon indicador de la capacidá económica de la mesma. Ye, tamién, una especie de güelga dactilar de les ciudaes, pues nun hai dos iguales. Xeneralmente el panorama urbanu tiende a tener la forma d'una montaña artificial, colos edificios más altos nel centru de la ciudá.
Los panoramas urbanos de gran anchor, seya porque la ciudá sea llarga o porque'l de dos ciudaes ximielgues (ciudaes peraveraes una a la otra que parecen formar una xunidá), llámense tamién paisaxes urbanos.
El nome inglés, skyline, usose por primer vegada en 1896, cuando foi usáu pa titular una litografía en color que ficiera Charles Graham pal suplementu en color del "The New York Journal".
Dispersión urbana (sprawl)
Llámase dispersión urbana, dispersión suburbana o urbanización por derrame (traducción del términu inglés urban sprawl, que ye usáu bien de veces pa denomar esti fenómenu notres llingües) al espardimientu d'una ciudá y los sos barrios peles tierres rurales de la so rodiada. Los habitantes de los barrios creaos asina suelen vivir en cases unifamiliares y dir al trabayu en coche.
Les zones comerciales, residenciales y industriales tán separtaes la una de la otra. Poro, grandes estensiones de terrén dedíquense a un usu únicu y tán dixebraes de les otres por espacios abiertos o infraestructures (carreteres, pontes...). A resultes d'ello, los sitios nos que la xente vive, trabaya y fai la compra y se divierte tán alloñaos y nun puede dise d'ún a otru caminando, lo que fai cuasi obligatoriu dir en coche.
La baxa densidá d'edificación fai qu'esti modelu consuma muncha más tierra que los otros tipos tradicionales d'urbanización. Magar qu'el términu ye poco precisu, suelen ser zones con viviendes individuales, arrodiaes de xardines. Hai tamién, nes zones comerciales o industriales, grandes aparcamientos. Toles estructures arquitectóniques, d'otra banda, tán arrodiaes de grandes zones verdes, ensin usu urbanísticu; eso débese a qu'el promotor suele tar obligáu a ello cuando l'alministración pública correspondiente-y concede'l permisu pa desarrollar una urbanización d'esti tipu.
Les árees de dispersión urbana defínense tamién por ser espacios nos que la población ye perdependiente del coche como mediu de tresporte. Les distancies fain que caminar nun seya prácticu, y asina la mayoría d'estes zones malpenes tienen ceres.
Les urbanizaciones son estensiones pergrandes de tierra formaes por viviendes individuales. Tolos edificios tienen esti usu, polo que ye incorreutu llamalos aldees, pueblos o barrios como fain los sos desarrolladores, una y bones esos términos falen de sitios nos que hai otros usos del suelu aparte del residencial.
El so trazáu urbanu suel ser perdiferente al de la ciudá tradicional. Abunden les calles curves y ensin salida. Esi diseñu busca amenorgar al másimu el pasu de coches pol barriu; les cais úsenles namái los que viven nelles. Toes eses cais axúntense nunes cuantes víes que dan accesu a la urbanización y permiten salir d'ella, provocando atascos a determinaes hores.
Los centros comerciales (nomaos tamién malls, shopping centers, hipermercaos, parques comerciales...) son edificios o conxuntos d'ellos nos que s'axunten los llocales comerciales. Ideaos como centros de compra y diversión pa los habitantes de les urbanizaciones de la so rodiada, l'accesu a ellos tien de facese en coche; poro, colóquense a la vera les principales carreteres o autopistes de la zona, y tienen xigantescos espacios d'aparcamientu. Esos centros, amás de a la xente les urbanizaciones, atraen tamién a los habitantes de les ciudaes cercanes, provocando con ello un perxuiciu a les sos zones comerciales. Pa responder a esti problema los gobiernos de dellos países europeos (Francia, Bélxica, Alemaña...) tienen llexislao sobro'l tamañu d'estos centros y ponen restricciones a la so construcción.
Esti tipu d'establecimientu ye percomún nes zones suburbanes. Bien de veces constrúinse a la vera del llugar ú ta previsto desarrollar una gran urbanización, condicionando'l so desarrollu futuru. L'autor Eric Schlosser, nel so llibru "Fast Food Nation", defende que les cadenes de comida rápida aceleren la espansión suburbana.
Henrique Capriles
Henrique Capriles Radonski ye un políticu y abogáu venezolanu. Ye desde 2008 gobernador del estáu Miranda, y candidatu presidencial nes eleiciones presidenciales de 2012 y 2013 pola Mesa de la Unidad Democrática.
Caxirola
La Caxirola ye un instrumentu musical de tipu shaker (que ximielgase) creáu por Carlinhos Brown pa ser l'instrumento musical oficial de la Copa Mundial de Fútbol de 2014. La caxirola foi certificada'l día 27 de setiembre de 2012 pol Ministério do Esporte de Brasil. El So conceuto ta inspiráu nel caxixi, que ye una especie de shaker utilizáu na capoeira. Anque'l caxixi ta fechu de paxa y semientes, la caxirola ye de plásticu y con material sintéticu dientro, que son más ecolóxicos que'l bambú usáu, va sieglos, polas comunidaes indíxenes na fabricación del caxixi..
Carlinhos Brown informó que s'encargó que'l soníu emitío pola caxirola nun fora desagradable a los oyíos, como nel casu de les vuvuzeles.
D'acuerdo con Brown, el ministru de Deporte, Aldo Rebelo, y la Fifa, acompañaron de cerca la concepción del instrumento, que fai parte de la llinia de productos oficiales de la Fifa.
L'instrumento foi presentáu al público na apertura de muestra "O Olhar que Ouve" (La mirada qu'oi), compuesta por 19 obres del artista baiano y que s'alcontró n'esposición na sede de la presidencia de la República, en 2013. La presidente Dilma Roussef aprobó l'instrumento.
En marzu de 2013, la FIFA intentó prohibir l'usu del instrumento alegando que'l mesmu podría ser usáu como arma o como métodu de publicidad.
Castiella (rexón)
Castiella ye una rexón histórica d'España allugada nel centru de la península Ibérica, resultáu de la evolución del antiguu condáu (y dempués reinu). 
Les sos llendes son difuses, les comunidaes españoles que formen parte son:
La primer referencia al nome de Castiella ye nel añu 800 que falaba d'una ilesia "in territorio Castelle". Esti nome vien dau pola bayura de castiellos qu'había na zona orixinaria de Castiella pa protexela de los ataques de los árabes. El territoriu orixinariu castellán foi conquista del Reinu d'Asturies escontra los árabes y darréu perteneció al Reinu de Lleón.
El territoriu castellán dientro'l reinu d'Asturies (y darréu Lleón) taba gobernáu por un conde. Estos condes llevantáronse escontra'l rei de Lleón en 925 y ficieron de la rexón un territoriu autónomu, al principiu como aliáu del Califatu de Córdoba. Fernando González foi el primer conde independiente de Castiella. Tres sublevaciones contra los reis Ramiru II (931-950), Ordoñu III (950-957) y Sanchu I (957-966) Castiella algamó la so independencia de Lleón.
En 1230 xuniéronse definitivamente como reinu de Castiella y Lleón. De magar entós fálase de la "Corona de Castiella", qu'avanzaría cola conquista de territorios al sur.
Tres la xunión d'España cuando los Reis Católicos cada corona caltuvo les sos instituciones, polo que foi más bien una unión personal. Nun ye hasta'l sieglu XVIII que los Borbones convierten España nun únicu estáu centralizáu ya imponen el derechu y alministración castellanos nos restantes territorios.
En 1833 el ministru Javier de Burgos llevó a términu una nueva dixebra territorial del estáu castellano-español que dexó Castiella cola división actual en provincies. Sicasí, siguió falándose de "rexones históriques" y concretamente nel casu de Castiella entendiéronse dos rexones: Castiella la Vieya (provincies de Santander, Valladolid, Palencia, Burgos, Logroño, Ávila, Segovia y Soria) y Castiella la Nueva (provincies de Madrid, Guadalajara, Toledo, Ciudad Real y Cuenca).
Cola transición española hubo un debate al rodíu de la rexonalización del territoriu español y la posibilidá de crear Comunidaes Autónomes basaes nes provincies y non necesariamente aplicables a tol territoriu. El resultáu foi una nueva rexonalización (que ye l'actual):
Castiella la Vieya correspuéndese cola submeseta norte y la cuenca hidrográfica del ríu Dueru, mientres que Castiella la Nueva correspuéndese cola submeseta sur.
Llenda pel norte col Macizu Galaicu (al otru llau Galicia), la Cordelera Cantábrica (al otru llau Asturies y Cantabria), los Montes Bascos y el Sistema Ibéricu al nordés y cola Sierra Morena al sur (al sur d'esta queda Andalucía).
Per territoriu castellán pasen los ríos Tajo, Dueru, Guadiana y Ebru (si consideramos Cantabria y La Rioxa como partes de Castiella). Los tres primeros acaben nel oceanu Atlánticu, mientres que l'Ebru acaba nel Mar Mediterraneu. 
Tamién otros ríos menores como el Júcar y Segura percuerren el territoriu.
El clima de Castiella ye mediterraneu continental. Ye un clima asemeyáu al mediterraneu típicu pero con característiques de clima continental.
La lluvia ye escasa y frenada davezu poles cordeleres que rodeen la península. 
Tamién hai rexones montañoses con clima de montaña con temperatures fríes en iviernu y suaves en branu. Tienen precipitaciones abundantes.
Castiella ye'l bierzu del castellán, qu'anguaño ye la segunda llingua del mundu en falantes nativos y se fala en territorios non castellanos d'Europa, América, África y Asia.
El castellán ye una llingua romance del grupu ibéricu (xunto col asturianu y gallego-portugués). La creencia popular ye que s'orixinó nuna zona de frontera ente Cantabria, Burgos, Álava y la Rioxa.
La que foi nos sos inicios una llingua estigmatizada (énte'l asturianu, llingua del centru del reinu asturlleonés, el gallego-portugués, llingua con tradición lliteraria y el llatín) acabó convirtiéndose na llingua oficial y única del Reinu de Castiella y foi na corte d'Alfonsu X cuando entama l'estandarización del idioma.
Creíase que los primeros testos en castellán yeren las Glosas Emlianenses, que s'atoparon en San Millán de la Cogolla (La Rioxa) pero los estudios d'anguaño dicen que nun yera castellán sinón la variedá rioxana del navarro-aragonés.
Nel sieglu XV, Antonio de Nebrija asoleya en Salamanca la so Grammatica, que ye'l primer tratáu de gramática de la llingua castellana.
En Castiella fálense diferentes dialectos del castellán, concretamente el castellán septentrional na rexón de Castiella y Lleón, La Rioxa y parte de Cantabria, el castellán manchegu, que ye parte del castellán meridional y se fala na mayor parte de Castiella-La Mancha y pue falase mesmu d'un castellán madrilanu propiu de l'área metropolitana de Madrid.
Amás del castellán, nel casu de considerar les provincies de Lleón y Zamora como castellanes, hai que mentar que tamién se fala gallegu na zona d'El Bierzu (provincia de Lleón) y Senabria (provincia de Zamora) y asturianu en varies comarques lleoneses como los Argüeyos, Ḷḷaciana, la Montaña oriental, Cabreira, El Bierzu y Senabria.
Los instrumentos más típicos del país son la dulzaina castellana, l'arrabel, bandurria, la pandereta, la zambomba, la guitarra y les castañueles.
En delles comarques lleoneses tócase tamién la gaita.
Les dances castellanes más reconocíes son la "jota castellana", acompañada de guitarres, bandurries, laúdes, dulzaines y tamboriles o les "seguidillas" (más comunes en Castiella la Nueva). Tamién pueden destacase les "danzas de palos" o el "fandango".
Incubus
Incubus ye una película de terror rodada en blancu y negru en 1965, restaurada en 2001. Dirixía por Leslie Stevens, foi'l segundu llargumetraxe con diálogos completamente n'esperantu, con subtítulos n'inglés o francés.
Na aldea de Nomen Tuum hallase un antiguu pozu conocíu pola creencia de que les sos agües nun sólo son curatives, sinón qu'embellecen a quien bebe d'elles. Por esta razón, hasta equí son atraíos tantu enfermos como vanidosos y corruptos, que fixeron que'l llugar convirtiese nel oxetu de la aición de súcubos, ye dicir, demonios con forma de xóvenes muyeres, que tratan de conducir a les almes haza'l Dios de la Escuridá.
Kia (Allyson Ames), cansada de la so llabor como súcubu, proponese'l retu de facese con un alma noble. Tal y como confiesa-y a la so hermana Amael (Eloise Hardt): 
Para cristalizar tal deséu centra los sos esfuercios en Marko (William Shatner), un xoven soldáu que xunto a la so hermana Arndis acude a la fonte pa curase. Amael, más sabia y esperimentada que Kia, dulda que los planes d'esta última puean surtir efeutu, y los sos temores facense reallidá: Kia y Marko enamoranse. Amael, testigu de cómo la so hermana foi “corrompida col bien”, recurre a Incubus (Milos Milos), el siñor del Reinu de la Escuridá.
El tema básicu del llargumetraxe ye la llucha eterna ente'l bien y el mal. Magar de contar con un baxu presupuestu, el direutor Leslie Stevens, autor de la saga "Más allá de la llende", consiguió crear un ambiente repletu d'escenes terrorífiques prescindiendu en gran midida de la violencia. Numberosos espertos en cine reconocen na película cierta paralelidá coles célebres obres del suecu Ingmar Bergman y el xaponés Akira Kurosawa. Ye especialmente lloable la contribución de les cámares Conrad Hall y William A.Fraker; dambos foron abondo premiaos, el primero recibió dos Óscar pola so llabor n"'American Beauty" y "Dos homes y un destín".
Na llista de repartu sólo apaecen seis actores, de los cuales tan sólo uno cuenta güei en día con gran reputación: William Shatner (nel papel de Marko), que saltó a la fama pol so papel de Capitán Kirk na saga "Star Trek".
Los diálogos tán completamente n'esperantu, llingua planificada creada pol polacu L. L. Zamenhof en 1887. Ensin embargu, hai que dicir que la pronunciación de los actores dexa muncho que desear, lo qu'en cierta midida resta calidá a la película (especialmente no que refierese al públicu esperantista). El motivu ye que'l direutor Leslie Stevens quería crear un ambiente axenu y misteriosu, y acentuar esa intención con una llingua que –según él– nun falara nengún pueblu de la tierra. Para solucionar esi problema pensóse n'usar nun principiu un idioma ensin sentíu, a lo que los actores negáronse. Como'l volapük tampoco les agradaba, decidióse que fora n'esperanto como espresárense les fuercies de la escuridá. L'usu d'esti idioma preséntase como un mediu estilísticu, yá qu'en realidá los actores nun falábanlo, y nin siquiera foron entrenaos pa ello, polo que la so pronunciación ye perdefeutuosa. La importancia de la utilización del esperanto ye tal, que'l direutor prohibió que doblárase a otros idiomes. Ensin embargu, el nome de la película tá en llatín y significa "íncubu", qu'en esperanto ye "inkubo".
Tres el rodaxe y estrenu de la película, ocurrieron una serie de fatalidaes, que dieron llugar a la creación d'una cierta llienda alredor d'ella. 
Asina, l'actriz Ann Atmar (nel papel d'Arndis) suicidóse pocu dempués de la grabación. Tampoco Milos Milos (nel papel d'Incubus) llegó a vieyu: en 1966 mató a la so novia y llueu suicidóse. Eloise Hardt (Amael) atravesó una traxedia familiar: la so fía foi raptada y llueu asesinada. Inclusu la propia película desapaeció munchos años: la cinta orixinal ya sía por error o accidente se quemó nun llaboratoriu y les copies esistentes perdiéronse o estropeáronse. El productor Anthony Taylor buscó durante 30 años dalguna copia, y en 1996 alcontró una nel archivu de la Cinémathèque française, una productora parisina. A partir d'esa última, la película foi restaurada en 2001 y reeditada en DVD.
Angoroj
Angoroj (1964; "Angusties" n'esperantu) foi la primera película rodada completamente n'esperantu. El direutor, Jacques-Louis Mahé, amigu del escritor esperantista Raymond Schwartz, ya había producíu una película muda propagandística enantes de la Segunda Guerra Mundial, de nome "Antaŭen!" ("¡Adelante!").
A comienzos de la década de 1960, Mahé, espertu en fotografía y cine, invirtió na producción de la que foi la primera película n'esperantu. Nel escenariu que'l propiu Mahé creó los actores del "Internacia Arta Teatro" interpreten una novela policiaca que tien llugar nun suburbiu parisino u desenvuelvense lladrones y estafadores. Aparte de Raymond Schwartz (nel papel de comisariu), apaecen Gaston Waringhien (narrador) y munchos otros del París de la época, incluío un perxoven Michel Duc-Goninaz.
La película, rodada ente 1963 y 1964, nun tuvo una bona respuesta del públicu. Mahé perdió grandes cantidaes de dineru y acusó a l'Asociación Universal d'Esperantu de boicot. Inmersu nuna profunda depresión destruyó casi toles copies; sólo salváronse dos (adquirisa nel so día pol centro cultural esperantista Château de Grésillon y l'Asociación Británica d'Esperanto) y la cinta orixinal, que recuperó la productora LF-koop en 1991 y de la que editó un vídeo de 61 minutos.
Kastelo de Prelongo
Kastelo de Prelongo ("Castillo de Prélong") ye la primera novela escrita orixinalmente n'esperantu. Escrita pol médicu francés Henri Vallienne y espublizada en 1907.
Un sirvidor del marqués de Prélong en Normandía por medio de maniobres astutes y robos al marqués, llogra enriquecese y posicionar socialmente a la so familia y a si mesmu. El So fíu Víctor ("Viktoro") incluso ambiciona desposar a la fía del marqués Maltilda. Pa ello enllistase nel exércitu u llogra alcanzar el rangu de capitán, y espera qu'esti títulu puea solventar el fechu de nun tener un títulu nobiliariu. Ensin embargo la so propuesta de matrimoniu ye rechazada fuertemente, lo qu'espierta nel xoven un sentimientu de venganza. Consigue averiguar que Matilda visita una casa na costa, u la so amiga Valentina ("Valentino") reside tando embaraxada y ensin un esposu, esperando la llegada del bebé. Víctor, con l'ayuda de Dupont ("Duponto"), un criminal, y de la so amante, Xosefina ("Jozefino"), consigue robar al recién ñacíu, planeando chantaxear a Matilda, salvando ensin saber al bebe, ya qu'esa nuechi una tormenta avienta la casa al mar. Matilda casase con Gastón, duque de Blasán, pero dempués de la ceremonia de matrimoniu alcuéntrase na Ilesia un cestu col bebé y una carta diciendo, qu'ella yera la madre. Ella nun lo niega, ya que xuró-y a Valentina enxamas revelar el so secretu. El triste Gastón suicidase y dexa llibre a Matilda pa dirse col so supuestu amante. Víctor por medio d'amenaces escontra'l bebé y escontra los vieyos marqueses, obliga a Matilda a casase con él, pero nin siquiera'l encarcelamientu llogra qu'ella cumpla con «los deberes maritales» y darle un descendiente. Dempués de dos años reapaez Valentina, que foi salvada del mar por marinos americanos, tamién Gastón reapaez vivo, porque'l so supuesto suicidiu nun foi más qu'una apoplexía en realidá, enfermedá qu'él sufría dende los dieciséis años. Víctor ye obligáu a dirse y Matilda retorna col so verdaderu esposu.
La novela se asemeya al estilu profesáu por Alejandro Dumas, o al estilu góticu d'Ann Radcliffe, lleno de situaciones tenses, misterioses y sorprendentes (Dardos envenenaos, corredores subterráneos, criptes, habitaciones ensin ventanes, etc).
Espublizáu venti años dempués de la nacencia del esperantu, el so valor ye esencialmente hestóricu, ya qu'esti llibru de más de 500 páxines, ye la primera novela escrita nel idioma de Zamenhof. Ensin embargo, dalgunos nieganse a reconocer nél valor lliterariu dalguno.
La crítica ye ampliamente compartida. Y anque dalgunos lo recibieron con entusiasmo, otros más esixentse nou lo fixeron, pol so estilu senciello.
Valle del Cauca
El Valle del Cauca ye unu de los 32 departamentos de Colombia, Ta asitiao nel suroccidente del país, ente la Rexón Andina y la Rexón Pacífica. Gran parte del departamentu tá nel valle xeográficu del Río Cauca, ente les cordilleres occidental y central y d'u provién el so nome. La so capital ye Santiago de Cali.
TEAM
TEAM ye un grupu de rock d'Eslovaquia. En 1989, 1990 y 1991 ganaron el concursu musical ""Zlatý slávik"" (Ruisiñor doráu). En 1991 el cantante del grupu, Pavol Habera, ganó'l premiu a meyor cantante, superando a Karel Gott.
En 1989 espublizaron un discu totalmente n'Esperanto, "Ora Team' " (N'Esperanto, grupu doráu). L'álbum contó coles traducciones de Giorgio Silfer y Perla Martinelli quien traduxeron les canciones dende l'eslovacu, con l'ayuda de Stano Marček. El discu foi llanzáu paralelamente n'Eslovaquia pola editora eslovaca Opus.
Participaron nel añu de 2005 col senciello ""Držím ti miesto"" nel soundtrack de la película de terror Hostal.
Akademio de Esperanto
La Akademio de Esperanto (n'Esperanto, Academia d'Esperanto) ye l'institución responsable de mirar pol bon usu de la llingua Esperanto, la so llabor ye conservar y protexer los principios fundamentales del idioma y controlar la so evolución, al igual qu'otres instituciones reguladores d'idiomes.
L'Akademio de Esperanto foi fundada en 1905 nel primer congresu d'Esperanto, pola propuesta de Ludwik Lejzer Zamenhof, creador de la llingua, pero entoncies baxo'l nome de "Lingva Komitato" (Comité llingüísticu). El nome "Akademio de Esperanto" yera primeramente la comisión superior d'esti comité. 
L'Akademio contién seiciones que cuidan diversos campos llingüísticos. Les seiciones nun son fixas, sinón que créanse según necesitense. Toa seición tien un direutor. Too miembru pue pertenecer a varies seiciones, según el so interés. Esisten les siguientes seiciones:
L'Akademio tien tamién una comisión, que desarrollas diferentes llabores non llingüístiques. En setiembre de 2007 esistió sólo una comisión: "Historio de la Akademio de Esperanto" (Hestoria de l'Academia d'Esperanto) y el so direutor Carlo Minnaja. Los directores de las seiciones son:
L'Akademio de Esperanto en 1999 entamó la seición "Konsultejo de la Akademio" (Consultoriu de l'Academia), al que pue tornar tou falantes del Esperanto pa resolver duldes y recibir conseyos o recomendaciones.
L'Akademio consiste principalmente de 45 miembros, que son elixíos por un periodu de 9 años. Los nuevos miembros deben ser propuestos por al menos 5 miembros esistentes. Normalmente consisten en esperantólogos renomaos, profesores d'Esperanto o escritores. Persones eminentes puen ser nomaos "korespondaj membroj" (Miembros corresponsales) de l'Akademio.
N'abril de 2013 finalizó la votación d'un tercio de los miembros. Los actuales miembros son::
Asociación Universal d'Esperantu
L'Asociación Universal de Esperanto (n'Esperanto, Universala Esperanto-Asocio, UEA) foi fundada en 1908. Actualmente UEA ye l'organización internacional más grande pa los falantes d'Esperanto y tie miembros en 119 países. UEA trabaya non solamente pa esparder l'Esperanto, sinón tamién pa estimular la discusión sobre'l problema llingüísticu mundial y llamar l'atención sobre la necesidá de igualdá ente los idiomes. Ocupase tamién de les rellaciones oficiales con l'ONU, l'Unesco, l'Organización Internacional para la Estandarización y l'International Information Centre for Terminology.
L'oficina central de l'UEA ta asitiada en Rotterdam, Holanda, xunto con l'Organización Mundial de la Xuventú Esperantista (TEJO, nes sos sigles n'Esperanto). Aparte d'esti, esisten otros centros, d'ente los cuales destaca'l neoyorquinu na sede de les Naciones Xuníes. 
Los sos oxetivos, son, según los estatutos de 1980:
Cada añu, l'UEA organiza'l "Universala Kongreso" (Congresu Universal d'Esperanto), nel qu'habitualmente participen ente 1500 y 3000 persones. L'UEA espubliza llibros, tien el mayor serviciu de venta postal de llibros n'Esperanto del mundiu (con más de 4000 llibros, discos compactos y otros), y mantien una importante biblioteca de llibros n'Esperanto.
El so presidente ye Probal Dasgupta (India) escoyíu nel 2007. Anteriores presidentes foron: Ernfrid Malmgren (Suecia, 1947-1956), Giorgio Canuto (Italia, 1956-1960), Harry Holmes (Inglaterra, 1960-1962), Yagi Hideo (Xapón, 1962-1964), Ivo Lapenna (Yugoslavia, 1964-1974), Humphrey R. Tonkin (Inglaterra, 1974-1980, 1986-1989), Grégoire Maertens (Bélxica, 1980-1986), John C. Wells (Inglaterra, 1989-1995) Lee Chong-Yeong (Corea del Sur, 1995-1998), Keppel Enderby (Austrialia 1998-2001), Renato Corsetti (Italia 2001-2007), Probal Dasgupta (2007-2013), Mark Fettes (2013-).
Shanghai World Financial Center
El Shanghai World Financial Center (SWFC; en llingua china 上海环球金融中心) ye un rascacielos asitiáu nel distritu de Pudong de la ciudá china de Shanghai. Foi diseñáu por Kohn Pederson Fox y llevantáu pola constructora xaponesa Mori Building Company. Ye un rascacielu d'usu mixtu, qu'abelluga oficines, hoteles, sales de conferencies y miradores, amás de centros comerciales na so planta baxa. L'hotel, nomáu "Park Hyatt Shanghai", ocupa los pisos que hai ente'l 79 y el 93. Ye, coles sos 174 habitaciones y suites, el segundu hotel más altu del mundu.
El rascacielos, acabáu el 14 de setiembre de 2007, tien 492,0 m d'altor. Foi, de la que lu acabaron, el segundu edificiu más altu del mundu y el más altu de los de la China continental. Abriose oficialmente'l 28 d'agostu de 2008, y tien un mirador, el más altu del mundu de la que se abriera, a 474 m del nivel del suelu. El so diseñu foi mui emponderáu, y ganó'l premiu al meyor rascacielos acabáu nel 2008. Pesie al so impresionante altor,ta previsto que seya superáu pola vecina Shanghai Tower, que ha acabase de construyir nel 2014. Esta, xunto col SWFC y el tamién vecín Jin Mao Tower, van formar el primer conxuntu mundial de trés rascacielos que superen los 400 m d'altor.
Filadelfia
Filadelfia (n'inglés Philadelphia, pronunciáu /ˌfɪləˈdɛlfiə/) ye la ciudá más grande del estáu de Pennsylvania. Ye la segunda mayor ciudá de la costa este de los Estaos Xuníos, y la quinta mayor del país. Asítiase na fastera nororiental d'elli, a la vera los ríos Delaware y Schuylkill, y tenía una población (U.S. Census Bureau, 2010) de 1.526.006 habitantes. La ciudá ye'l centru cultural y económicu del valle de Delaware, séptima mayor área metropolitana de los Estaos Xuníos con más de seis millones d'habitantes. D'ellos, cuatro corresponden alministrativamente a la metrópoli de Filadelfia, que compriende cinco condaos con un total de 4.008.994 habitantes. La ciudá ye nomada tamién coloquialmente "Philly".
La ciudá fundola en 1682 William Penn, col envís de que fora la capital de la colonia de Pennsylvania. Pa la década del 1750 la ciudá yá medrara tanto que yera, perriba de Boston, la ciudá más grande y el mayor puertu de les colonies britániques d'América, y el segundu puertu del Imperiu dempués del de Londres. La ciudá foi, demientres la Revolución estaunidense, llugar d'alcuentru de los Padres Fundadores de los Estaos Xuníos, que roblaron nella la declaración d'independencia en 1776 y la constitución del nuevu país en 1787. Filadelfia foi, demientres la guerra d'independencia estaunidense, una de les capitales del país, y tamién después, mentanto que se construyía la nueva capital federal, Washington. Nel sieglu XIX la ciudá convirtióse nun importante centru industrial y nún ñudu de comunicaciones, y medró enforma gracies a la llegada de bien d'inmigrantes europeos y africanos.
La ciudá camudó'l so calter de ciudá industrial pol de ciudá venceyada a les empreses de servicios basaes nel desarrollu de les tecnoloxíes de la información. Asina, les actividaes financieres son ún de los principales pilares de la economía de la metrópoli, que ye tamién ún de los centros principales d'investigación y enseñanza de ciencies sanitaries de tol país. Amás d'eso, la historia de la ciudá atrái a bien de turistes a visitala: la "Liberty Bell" recibió dos millones de visitantes en 2010. Tamién acueye la sé de cuatro de les mayores empreses del mundu (según la llista "Fortune 500"), y con too ello axunta un productu internu brutu de 388.000 millones de dólares, el cuartu mayor de les ciudaes del país y el novenu del mundu.
Arriendes d'ello, la ciudá ye perconocida pola bayura d'actividaes artístiques y culturales que se cellebren nella. Ta adornada por más murales y escultures que denguna otra ciudá del país, y tien el parque urbanu mayor del mundu, el Fairmount Park.
Abḥasia
Abkhasia ye un país de 8.600 km² asitiáu nel Cáucasu. Ye una república autónoma dientro de Xeorxa, pero ye "de facto" independiente, anque non ye reconocida internacionalmente. La so capital ye Sukhumi.
Nené Losada Rico
María del Carmen ""Nené"" Losada Rico foi una escritora valdesana nacía en Ḷḷuarca'l 10 de payares de 1921; morrió nesa mesma villa l'11 d'abril de 2009.
Con tres años, tres la muerte de so madre, llévenla pa cola güela a Sanfliz de Trevías. Ellí va vivir hasta los diecinueve años, que se casa y torna a Ḷḷuarca.
De formación autodidacta, emprima escribir poemes n'español. Posteriormente, entama a facelo n'asturianu, usando formes poétiques mui averaes a les de la poesía oral popular. La so obra tien como modelu al Padre Galo, que conoció cuando neña. Escribe na variante occidental, coincidiendo cola tamién poeta de Palacios del Sil, Eva González; forma parte de la llamada "Xeneración de la Posguerra", anque la so obra la asoleyará nos años del Surdimientu.
La so obra caltúvose inédita hasta que un pariente, Fernando Landeira, melicu de Lluarca, fizo la primer publicación de los sos poemes, poro llego-y la sonadía dacuandu ya yera setuaxenaria.
En 1992 recueye gran parte de la so obra en versu nel volume "Cantares valdesanos", iguáu por Consuelo Vega, que son un conxuntu d'estrofes humorístiques y iróniques de calter realista, fechos a partir de refranes y fechos de la vida cultural de pueblu.
En 1997 espubliza'l poemariu tituláu "Entre apigarzos" y en 2001 "El nome de las cousas", dos obres que suponen una evolución na so obra al tratar agora temes más universales.
Dende l'añu 2004, l'asociación de muyeres Valdés Siglo XXI convoca un certame de poesía que toma'l nome d'esta poeta valdesana. Nel añu 2000 el Centru Asturianu de Madrid concéde-y una distinción nos Premios Urogallo de Bronce 2000 y en 2005 recibe la medaya de plata del Principáu d'Asturies; en 2008, el conceyu de Valdés nómala fía predilecta. En 2013, dedícase-y la trentenocuarta edición de la Selmana de les Lletres.
 Muévome na poesía
Fonte: 
"El riú y la memoria" pag.133 
Realizó collaboraciones nes revistes *SIETESTRELLU, *LLITERATURA Y *PAYELLA, asina como na revista d'arte ENTAMA. Apaez davezu la so obra nel llibru *LLETRES *ASTURIANES, qu'edita l'Academia de la *Llingua Asturiana. Los sos poemes fueron recoyíos n'El Ecu de L.luarca y La Voz d'Occidente, tamien La Nueva España, La Voz d'Asturies y La Voz de Galicia ficieron hueco pa los sos poemes. Collaboró tamién nel llibru dedicáu al pintor Álvaro Delgado con otros compañeros de l'Asociación Valdesana de Poetes “Alfonso X, el sabiu”.
Foi Presidenta del Xuráu del Concursu de Poesía “Padre Galu”, entamáu pola Comisión de Fiestes de la *Regalina de *Cadavedo, así como del Concursu de Gaites que lleva a cabu'l Centru de Día de L.luarca y del premio “Horru d'oru” qu'entama l'Asociación del Horru de *Barcia.
Foi galardonada col “*UROGALLO 2000” pol Centru Asturianu de Madrid. Tamién recibió l'homenaxe de l'Asociación de Muyeres de Valdés Sieglu XXI” en 2001 que creó un premiu añal de poesía en castellán y asturianu que lleva'l so nome. Tamién llogró el III galardón Milenariu de Trevías en marzu de 2002 y LA MEDAYA DE PLATA DEL PRINCIPÁU D'ASTURIES. AÑU 2005.
Nel 2005, l'Institutu Asturianu de la Muyer editó un calendariu nel qu'incluyó a Nené Losada Rico, como representativa de la poesía, xuntu con otros trés muyeres asturianes de sonadía: l'actriz de teatro Aurora Sánchez, la política Pura Tomás y la científica Margarita Salas.
Nel añu 2007 foi nomada Socia d'Honor de la Coral Villa Blanca de L.luarca. En setiembre recibió'l primer premiu “Timón” de l'Asociación Cultura “D´Arribada” de Xixón. N'ochobre foi nomada “Muyer del añu” pol Conceyu de Navia, con ocasión del Día Internacional de les muyeres rurales”.
En mayu de 2008 remató la so reconocencia col nomamientu de FÍA PREDILECTA DEL CONCEYU DE VALDÉS”.
En marzo de 2016 el conceyu de Valdes punxo-y el so nome a una cai, na zona servicios de Villar. 
*Nené morrio'l mes d'abril de 2009, a los 87 años d'edá.
Harold Foster
Harold Rudolf Foster (Halifax, Nueva Escocia, Canadá, 18 d'agostu de 1892; Spring Hill, Florida, Estaos Xuníos, 25 de xunetu de 1982), más conocíu como Hal Foster, foi un dibuxante canadianu conocíu sobre manera como creador de la tira de prensa "El Príncipe Valiente" ("Prince Valiant"). El so estilu como dibuxante caracterízase pol altu nivel de deliniación y atención a los detalles. 
Foster nació en Canadá pero treslladóse a los Estaos Xuníos en 1919. En 1929, entamó una de les premires aventures de les tires cómiques, una adaptación del Tarzán d'Edgar Rice Burroughs. En 1937 creó'l "Prince Valiant", una aventura fantástica que tien llugar na Edá Media.
Foster nació en Halifax, Nueva Escocia, y formó parte del equipu artísticu de "Hudson's Bay Company" en Winnipeg y treslladose a Chicago en 1919 onde estudió na Chicago Academy of Fine Arts y pronto atopó encargos como illustrador. L'illustrador J. C. Leyendecker foi una influencia temprana pa Foster.
Les historietes de "Tarzán", adaptaes de les noveles d'[[Edgar Rice Burroughs], entamaron el [[7 de xineru]] de 1929, continuando hasta que [[Rex Maxon]] se fizo cargu d'elles en [[10 de xunu]] de 1929. Foster volvió a "Tarzán" faciendo la historieta dominical entamando esti trabayu el [[27 de setiembre]] de [[1931]], continuando hasta que [[Burne Hogarth]] entamó con esi trabayu'l [[9 de mayu]] de [[1937]]. Pronto cansó de trabayar n'adaptaciones y entamó a facelo nes sos propies creaciones. 
[[William Randolph Hearst]], qu'a lo llargo de munchu tiempu naguó porque Foster dibuxara una [[tira cómica]] pa los sos periódicos, que prometió a Foster un repartu 50-50 de los ingresos brutos de la tira, una ufierta bien rara n'aquella tiempu. [[El Príncipe Valiente]] estrenóse'l [[13 de febreru]] de [[1937]], continuando a lo llargo de décades. En [[1944]], la parexa treslladóse a Topeka en [[Redding, Connecticut | Redding Ridge, Connecticut]]. En [[1954]], Foster y la so muyer Helen nel programa de televisión "This Is Your Life". En [[1971]], los Foster retiráronse a [[Spring Hill, Florida]]. En [[1967]], [[Woody Gelman]] reeditó dellos de los primeros trabayos de Foster pal so "Nostalgia Press".
En [[1970]], Foster entamó a padecer d'[[artritis]] y entamó a planificar la so retirada. Tuvo a varios artistas dibuxando páxines dominicales anantes d'escoyer a [[John Cullen Murphy]] como'l so collaborador y que lu reemplazó dafecho en [[1971]]. Murphy dibuxó les tires a partir de los guiones y los bocetos a llápiz de Foester. Hal dexó de dibuxar (y firmar) les páxines del "Prince Valiant" en [[1975]]. A lo llargo de dellos años más, continuó escribiendo la tira y faciendo diseños bien detallaos pa Murphy, finalmente faciendo cada vez menos d'ambes coses hasta qu'una prolongada anestesia demientres una operación-y tomó la so memoria y yá nun recordó nunca'l "Prince Valiant".
Foster tenía 73 años cuando fue elexíu miembru de la "Royal Society of Arts" británica, un honor que se dió a mui pocos [[Estaos Xuníos|americanos]].
Foster morrió en Spring Hill en [[1982]].
[[Categoría:Canadianos|Foster, Harold]]
[[Categoría:Dibuxantes|Foster, Harold]]
[[Categoría:Tarzán|Foster, Harold]]
Translatewiki.net
translatewiki.net ye una plataforma pa traducción basada na web, qu'usa la estensión Translate de MediaWiki, lo que convierte a MediaWiki nuna potente ferramienta pa traducir toa triba de testu.
Nesti momentu ye la 13ª mayor wiki del mundu por númberu de páxines, y tien unos 5000 traductores pa más de 50.000 cadenes de testu en más de 20 proyeutos qu'incluyen MediaWiki, OpenStreetMap, Mifos, Encyclopedia of Life o MantisBT.
La carauterística principal de translatewiki.net ya'l so motor, la estensión Translate, ye ser una wiki, de mou que la collaboración faise cenciella pa cualquier usuariu de la web, con un nivel d'entrada baxu o inesistente.
La calidá buscase faciendo que los traductores se centren no que meyor saben facer, traducir, lliberandolos de toles demás xeres.
Les traducciones tan disponibles nel intre pal traductor y «sincronizaránse de mou sele col depósitu [del software]» o les páxines wiki traducibles, ensin intervención del traductor. Nel casu más favorable, los proyeutos MediaWiki en Wikimedia, les nueves llocalizaciones aporten a los sitios públicos nun día.
L'editor de traducciones integráu ufre delles carauterístiques p'ayudar cola traducción, como
Christiane Torloni
Christiane Maria dos Santos Torloni (São Paulo, 18 de febreru de 1957) ye una actriz brasilana.
Agnes Monica
Agnes Monica Muljoto más conocida pol nomatu de Agnes Monica (1 de xunetu de 1986 - Jakarta, indonesia) ye una cantante d'Indonesia.
Major Antônio Couto Pereira
L'Estadiu Couto Pereira (nome oficial: Major Antônio Couto Pereira) ye un recintu deportivu asitiáu en Curitiba, Brasil. Foi inauguráu'l 15 de payares de 1932, siendo propiedá del Coritiba Foot Ball Club.
Organización Mundial de Xóvenes Esperantistes
La Organización Mundial de Xóvenes Esperantistes (n'esperanto Tutmonda Esperantista Junulara Organizo, TEJO) ye una organización pa los falantes xóvenes de la llingua internacional (hasta los 29 años). L'organización tien miembros individuales y seiciones nacionales, anguaño tien 46 seiciones y otres 13 coles que "TEJO" tien contautu pero nun son miembros. La mesma "TEJO" ye la seición xuvenil de l'Asociación Universal d'Esperanto.
TEJO organiza'l Congresu Internacional Xuvenil (IJK), tolos años en diferentes llugares nel mundiu. El congresu ye d'una selmana y tien conciertos, presentaciones, escursiones, y diferentes actividaes pa xóvenes de tol mundiu. "TEJO" tamién organiza seminarios pa xóvenes tolos años. Estos seminarios axunta grupos internacionales de xóvenes pa discutir temes d'actualidá.
Al traviés d'UEA, "TEJO" espubliza la revista "Kontakto", que contién l'editorial "TEJO tutmonde" sobre'l movimientu esperantista xuvenil, y tamién la gaceta informativa n'Internet "TEJO-aktuale". "Kontakto" ye una revista sociocultural, que mira polos llectores xóvenes asina como por principiantes na llingua, contién artículos sobre temes d'interés xeneral pa los xóvenes y nun estilu llingüísticu fácil de comprender.
"TEJO" tamién alministra Pasporta Servo, una rede de falantes d'esperanto que reciben nes sos viviendes ensin costu otros falantes de la llingua.
Yá enantes de "TEJO" esistieron iniciatives d'organizaciones pa la xuventú esperantista. Nos años 1920 esistió la Tutmonda Esperanto-Junulara Asocio (Asociación Mundial de Esperanto-xóvenes), otres organizaciones foron "Esperantista Junularo" (Xuventú Esperantista) y "Esperanto-Junularo" (Esperanto-Xuventú).
"TEJO" entamó como un grupu de profesores d'esperanto na so mayoría. Dos profesores holandeses, Elisabeth van Veenendaal y el so esposu, organizaron un alcuentru en 1938 en Groet, Países Baxos, pa neños falantes d'esperanto de 10 países. Nesi alcuentru ñaz "TJO", "Tutmonda Junular-Organizo", colos oxetivos d'esparder l'esperanto, organizar alcuentros internacionales y trabayar pol Esperanto nes escueles.
Sin embargu, "TJO" sufrió un paru pola Segunda Guerra Mundial, y nun se reactivó hasta 1945, cuando se volvió a espublizar la so gaceta "La Juna Vivo" (La vida xoven) y s'organizó'l Congresu Internacional Xuvenil n'Ipswich, Gran Bretaña, en 1947.
Pronto, "TJO" fíxose más una organización xuvenil cuando más xóvenes comenzaron conformar les xuntes direutives, en 1951 la xunta de "TJO" taba conformada toa por xóvenes y en 1952 l'organización camudó'l so nome pol "Tutmonda Esperantista Junulara Organizo". En 1956 "TEJO" fíxose la seición xuvenil d'UEA, y en 1971 les finances y alministración de "TEJO" integráronse plenamente n'UEA.
Kontakto
Kontakto (n'asturianu: "Contautu") ye una revista bimensual espublizada n'esperantu, ta destinada principalmente a un público xoven y trata distintos temes como países, pueblos, cultures, sociedá y política ente munchos otros. Ye una revista redactada por TEJO y espublizada pola Asociación Universal d'Esperantu, ye lleída en más de 90 países. "Kontakto" foi fundada en 1963 y el so primer redactor foi Humphrey Tonkin. Na actualidá'l redactor a cargo ye Rogener Pavinski.
Miembros individuales y suscritos a TEJO reciben la revista automáticamente, persones ciegues puen recibir un casete con una versión falada del númberu de la revista totalmente ensin costu. Tamién esiste una versión en llinia colos últimos númberos de la revista para dellos qu'estén suscritos a TEJO o a la revista.
En xeneral, la revista trata los temes más diversos rellacionaos con la vida social en too'l sentíu de la pallabra: política, hestoria, aficiones, viaxes, etc. Cotidianamente cada númberu de "Kontakto" tien el so tema principal, pero tamién apaecen temes de cualquier índole. Regularmente apaecen reseñes acerca de llibros y discos. Hai que tener en cuenta que "Kontakto" nun ye una revista con temes del movimientu esperantista, polo que reportaxes acerca de temes meramente esperantistes nun son espublizaos frecuentemente (solamente si'l reportaxe contién además dalgún otro tema distinto d'interés).
Dempués de la decisión de los dirixentes de TEJO de dexar d'espublizar la so otra revista "TEJO Tutmonde", la cual trataba temes más concernientes al movimientu esperantista, dende'l 2011 apaez dientro de "Kontakto" una seición dedicada al esperanto llamao "Kontakto-movade".
Autores y collaboradores de "Kontakto" provienen de toes partes del mundiu, y uno siempre ye bienveníu contribuir col so (preferiblemente orixinal) artículu a la revista. Los autores reciben un exemplar gratuitu de la revista.
Persones ciegues o con una gran discapacidá de la visión puen recibir una versión falada de la revista totalmente ensin costu, pa ello ye requisitu unviar dos casetes de 60 minutos a Elise Lauwen, Fort Alexanderstraat 16, NL-5241 XG, Rosmalen, Holanda.
La primera "Kontakto" apaeció en 1963, pero l'idea de crear un "foru llibre" y "una revista auténtica acerca de temes interesantes pa xovenes esperantistes" ñacíu en 1962. La socioloxía y l'humor foron los campos preferíos de Humphrey R. Tonkin, el primer redactor de Kontakto. Stefan Maul d'orixe alemán tomo la redacción de la revista en 1966 (14 años dempués, en 1980, creó la revista Monato). En 1968 tomo la redacción Roman Dobrzyński, el cual prefería temes culturales (lliteratura, fotografía, hestoria, arte, etc). Dende 1970 hasta 1974 Kontakto foi redactada por Ulrich Lins, Simo Milojević y Hans Zeilinger, dempués d'unos años esti último foi reemplazao por Wim Jansen
En 1976 la revista treslladóse a Finlandia y la redacción quedo a cargo del italiano Giorgio Silfer y el finés Jouko Lindstedt. Dende 1978 l'antorcha de la redacción tomóla Stefan MacGill de Nueva Zelanda y el centro de redacción treslladóse a les oficines centrales d'UEA, na so llabor contó con la collaboración hasta finales de 1979 de Giulio Cappa, dende esa fecha reemplazólo Dario Besseghini. Stefan dexó'l so trabayu de redactor principal en 1980 pero continuo na revista como redactor técnicu hasta 1986. Xunto a Dario se-y añadió entoncies Karl Pov.
A comienzos de la década de 1980 la revista distanciose de los temes sociopoliticos y apaeció la revista Monato como respuesta a la falta d'una revista política, en 1983 apaeció la revista "TEJO Tutmonde" p'abarcar temes acerca del movimientu esperantista, dende entoncies gran parte de los artículos de Kontakto apaecen nun llinguax fácil, perfeutu pa esperantistes qu'apenes empiencen a perfeccionar l'idioma. La redacción de les partes en llinguax fácil llevóse a cabo por Anna Brennan, la cual creó una llista de les raíces esperantistes más frecuentes y que son usaes n'artículos en "llenguax fácil" y "mui fácil", a la llabor d'Anna se-y sumo en 1987 Leif Nordenstorm, el cual convirtióse dende 1986 nel único redactor, esti abandonó'l proyectu en 1989.
El primer númberu de la 1990 foi inauguráu pol redactor Francisco Javier Moleón, el segundu númberu foi redactáu por István Ertl, el cual en 1992 foi elixíu como redactor de la revista "Esperanto". Nesi entoncies Kontakto entró nuna nueva era con un nuevu redactor, Francisco Veuthey, con un nuevu estilu, nuevu llogu y nueves idees. El númberu de suscriptores creció muncho y alcanzó la cifra récor de 2050. Sabira Ståhlberg trabayó para Kontakto dende 1998 hasta 2001.
Dende 2002 y hasta 2005 la revista ye redactada por Jenja Amis con ayuda de Joel Amis, el correutor principal dende l'edición #197 (2003:4) foi Paŭlo Moĵajev, y foi'l quien tomó la redacción dende'l branu de 2007. Dende la seronda de 2010 el redactor principal ye Rogener Pavinski.
Congresu Internacional Xuvenil
El Congresu Internacional Xuvenil o Congresu Internacional de Xóvenes Esperantistes (n'esperanto "Internacia Junulara Kongreso" , IJK) ye'l congresu añal oficial de TEJO y l'alcuentru xuvenil de falantes d'esperanto más grande del mundiu.
El númberu de participantes ye en promediu de 300, pero'l 43° IJK ocurrío en 1987 en Cracovia batió un númberu récor de más de 1000 persones. Realizase xeneralmente durante una selmana en xuliu o agostu, frecuentemente xusto dempués o enantes del Congresu Universal d'Esperanto.
Organizase nun país distinto cada año y ye dirixíu pola 'Tutmonda Esperantista Junulara Organizo', la seición xuvenil de l'Asociación Universal d'Esperanto. Tanto'l Congresu Xuvenil "(IJK)" como'l Congresu Universal d'Esperanto "(UK)" llevanse a cabo cada branu (nel hemisferiu norte), comúnmente en selmanes consecutives, pero rara vez nel mesmu país.
Congresu Universal d'Esperantu
El Congresu Universal d'Esperantu (n'esperantu Universala Kongreso de Esperanto, UK) tien la más llarga tradición d'ente les convenciones internacionales d'esperantu, faciéndose casi ininterrumpidamente per más de cien años. Los congresos organícense cada añu dende 1905, escepto mientres les guerres mundiales. L'Asociación Universal d'Esperantu organizó estos alcuentros dende 1920.
Estos congresos organícense añu ente añu y aconceyen una media de 2000 participantes (dende la segunda Guerra Mundial). La cantidá osciló ente los 800 y 6000 dependiendo del puntu d'aconceyamientu. El númberu mediu de países representaos ye de 60. El Congresu Mundial faise normalmente ente la última selmana de xunetu y la primera d'agostu, iniciándose y terminándose un sábadu (8 díes en total).
Normes ortográfiques del asturianu
Les Normes ortográfiques del asturianu ye la codificación normativizadora primera y básica del asturianu afitada pola máxima institución llingüística asturiana: l'Academia de la Llingua Asturiana. Foi'l primer llabor normativu que fixo l'Academia, presentando unes primeres normes ortográfiques el 22 de xineru de 1981, siendo la primer obra asoleyada de toles sos publicaciones.
Enantes d'esta primera llabor normativa, l'asturianu contaba dende los años setenta del sieglu XX con dos posibles "normes", les de Conceyu Bable o les del Conceyu d'Asturies de Madrid. Cola creación de l'Academia, publícase en 1981 una primera ortografía institucionalizada, sol nome de "Normes ortográfiques y entamos de normalización", que van ser l'entamu de la norma estándar actual pal asturianu. D'esta primer edición llama l'atención el desaniciu dafechu de los denomaos "grupos consonánticos cultos" de manera xeneral («dicionariu», «lletura», «istante», «oservación» en cuentes de les formes actuales «diccionariu», «llectura», «instante», «observación»), y la representación escrita de la pérdiga de la «-r» final del infinitivu enantes del artículu («...propónse l'Academia amestá los estremaos criterios...»); y sobremanera, la primer apaición na escritura asturiana de los dígrafos «ḷḷ» y «ḥ».
En marzu de 1985 publícase la segunda edición de les "Normes Ortográfiques y entamos Normativos", y dos años depués el primer "anexu", "Amestadures I" (1987), y al añu siguiente'l segundu d'ellos, lAmestadures II" (1988), que desarrollen les regles básiques presentaes nes dos primeres ediciones. En 1989 asoléyase la tercer edición, sol mesmu títulu, onde tán yá recoyíes esos anovamientos, ente los que destaca la recuperación na escritura de los grupos consonánticos cultos y, na reimpresión de 1990, el desaniciu de l'apostrofación «'n"'» de la preposición «en».
Nel añu 1989 publica tamién l'Academia'l so "diccionariu" verbal "Conxugación de verbos asturianos", que s'axuntará coles "Normes" nun únicu volume dende la cuarta edición de 1993, sol nome de "Normes ortográfiques y conxugación de verbos" y que va ser el formatu definitivu dende entóncenes pa les "Normes".
Cola publicación en 1998 de la "Gramática de la Llingua Asturiana", van surdir dalgunes novedaes y ameyoramientos na normativa ortográfica, que van tar recoyíos depués tamién na quinta edición, agora col nome cenciellu de "Normes ortográfiques"; destaquen l'apaición de los dígrafos «ts» y «yy», y l'enderechamientu de la ortografía con «-o» final nos alverbios y numberales, amás d'enantar l'apartáu sobro los grupos consonánticos. Publícase a finales del añu 2000, depués del asoleyamientu del "DALLA". Va tener dos ediciones posteriores, la sesta en 2005, y la sétima en 2012, que nun van ser otra cosa qu'una reimpresión ensin nengún cambéu bultable na normativa ortográfica.
Jonathan Frid
Jonathan Frid (John Herbert Frid 2 d'avientu de 1924 – 14 d'abril de 2012) ye un actor y escritor estaunidense. 
Richard Farnsworth
Richard W. Farnsworth (1 de setiembre de 1920 – 6 d'ochobre de 2000) foi un actor y escritor estaunidense. 
1421 Esperanto
1421 Esperanto ye un asteroide del cinturón d'asteroides qu'orbita ente Marte y Xúpiter. El so nome fai referencia al idioma planificáu esperantu. 
Foi identificáu'l 18 de marzu de 1936 por Yrjö Väisälä nell Observatoriu Iso-Heikkilä de Turku, Finlandia. Mide 43,31 km de diámetru.
Väisälä nomó a otro asteroide, el 1462 Zamenhof, n'honor al iniciador del esperantu, el doctor L. L. Zamenhof.
Islla Esperanto
L'islla Esperanto (en búlgaru остров Есперанто, ‘Ostrov Esperanto’ 'os-trov es-pe-'ran-to) ye l'islla más grande y más nórdica del grupu de les islles Zeta, al norte de la península de Varna de la islla Livingston, que s'alcuentra na parte sur de les islles Shetland del Sur na Antártida. Ye una isla rocosa non cubierta de xelu que s'alcuentra a 290 m.s.n.m. y tien una estensión de 950X900 m y un área superficial de 56 hectárees. Esta asitiada a 70 m al noroeste de la vecina islla de Phanagoria, y a 2,7 ​​km al noroeste de Williams Point na islla Livingston. El llugar yera visitáu a anicios del sieglu XIX por cazadores de foques.
El nome fai referencia al idioma auxiliar internacional Esperanto.
Arxentina incluye a la islla nel Departamentu Antártida Arxentina dientro de la Provincia de Tierra del Fuéu, Antártida e Islles del Atlántico Sur; pa Chile forma parte de la Comuna Antártica de la Provincia de l'Antártica Chilena dientro de la Rexón de Magallanes y de l'Antártica Chilena; y pal Reinu Xuníu integra'l Territoriu Antárticu Británicu. Les tres reclamaciones tán suxetas a les disposiciones del Tratáu Antárticu.
Andres Caicedo
Luis Andrés Caicedo Estela foi un escritor colombianu ñacíu en Cali, ciudá na que pasó la mayor parte de la so vida. Magar la so prematura muerte, la so obra ye considerada como una de les más orixinales de la lliteratura colombiana. Caicedo lideró diferentes movimientos culturales na ciudá vallecaucana como'l grupu lliterario "los Dialogantes", el Cineclub de Cali y la revista "Ojo al Cine". En 1970 ganó'l I Concursu Lliterario de Cuento de Caraques con la so obra ""Los dientes de caperucita"", lu que-y abriría les puertes a un reconocimientu intelectual. Na so obra "¡Que viva la música!" ye ú asegura que vivir más de 25 años yera una vergoña, lo que ye visto por munchos como la razón principal del so suicidiu'l 4 de marzu de 1977 cuando tenía tan sólo 25 años d'edá y había recibíu una copia del llibro editáu por una editorial arxentina.
La obra de Caicedo fai relevancia a la sociedá urbana y les sos problemes sociales, principalmente con respeutu al mundiu actual. Contrario a la escuela lliteraria del realismu máxicu, la obra de Caicedo inspirase completamente na realidá social, lo que fixó qu'algunos estudiosos den-y la importancia como alternativa en Llatinoamérica a figuras prominentes como la de Gabriel García Márquez. Especialmente'l periodista, escritor y cineasta chilenu Alberto Fuguet sigue la obra de Caicedo, al cual llama "" el primer enemigu de Macondo"". A pesar de la so fama en Colombia, Caicedo ye poco coñocíu n'América Llatina, seguramente debíu a la so cea muerte. Ensin embargo, la permanente organización de la so producción lliteraria y la influencia que tien en nueves xeneraciones d'escritores como Rafael Chaparro, Efraím Medina, Octavio Escobar Giraldo y Ricardo Abdahllah, Facen que cada vegada más cobre gran valor l'aporte lliterario del "escritor con cara de estrella del pop", como lo llama'l chileno Alberto Fuguet.
La mayoría de los sos escritos han sío espublizaos póstumamente. Gracies a la llabor editorial de dalgunos de los sos amigos, han salíu la lluz llibros que recopilan los sos cuentos y guiones pa teatru, asina como los sos ensayos críticos sobre cine. Asina mesmu, han sío espublizaes dalgunes cartes qu'unvió a la so madre, hermanes y amigos, les cuales permiten evidenciar los sos turbulentos estaos emocionales. Dalgunes de les recopilaciones más coñocíes son:
Michael Haneke
Michael Haneke (23 de marzu de 1942 en Múnich, Baviera, Alemaña) ye un direutor y guionista de cine austriacu conocíu pol so estilu solombriegu y turbador. Les sos películes a menudo traten problemes de la sociedá moderna, y suelen causar controversia. Haneke trabayó en televisión‚ teatru y cine. 
En 2005 algamó'l premiu a la meyor direción pola so película "Caché" nel Festival de Cine de Cannes, asina como'l premiu de la FIPRESCI y el premiu del "Xuráu Ecuménicu" del mesmu festival. Esi añu "Caché" sería la gran trunfadora nos Premios del Cine Européu con cinco galardones, ente ellos los de meyor película y meyor direutor. El 24 de mayu de 2009 algama la Palma d'Oro na 62ª edición del Festival de Cannes pol so trabayu "Das Weiße Band" (La cinta blanca), premiu que volvería a ganar 3 años depués, el 27 de mayu de 2012 na 65ª edición del Festival con "Amour". En 2012 Europa ríndese ante'l direutor, dando-y cuatro premios na gala del cine européu. . En 2013 algama'l Premiu Príncipe d'Asturies de les Artes
Golfu de Botnia
El golfu de Botnia ye un golfu asitiáu nel oeste de Finlandia y al este de Suecia. La so superficie ye 116.300 km².
Botnia ye una llatinización de la espresión del antiguu idioma nórdicu botn", que significa "baxo". El nome de botn aplicábase al golfu como Helsingjabotn, en contraposición a Hälsingland, que foi'l nome que recibía la zona costera al oeste del golfu. Posteriormente, aplicóse botten"' a delles rexones del sur de Finlandia.
En Suecia:
ríu Dal (Dalälven)
ríu Ljusnan (Ljusnanälven)
ríu Ljungan (Ljunganälven)
ríu Indals (Indalsälven)
ríu Ångerman (Ångermanälven)
ríu Ume (Umeälven)
ríu Skellefte (Skellefteälven
ríu Pite (Piteälven)
ríu Lule (Luleälven
ríu Kalix (Kalixälven
Muséu de la Historia Urbana d'Avilés
El Muséu de la Hestoria Urbana d'Avilés asitiáu nel conxuntu históricu-artísticu de la ciudá, ye'l primer espaciu de calter públicu sobre la hestoria d'Avilés , Asturies.. L'equipamientu ta diseñáu especialmente pa contextualizar la cronoloxía de sucesos que marcaron el desenvolvimientu de la villa en distintes dómines, poniendo especial énfasis nel periodu que s'esparde ente'l llogru del fueru per parte del rei Alfonsu VI nel añu 1085 y l'actualidá.
El muséu foi diseñáu pa ser visitáu dende l'últimu pisu hasta'l baxu. La esposición ta estremada en cuatro grandes árees temátiques qu'amuesen al traviés de recursos interactivos, recreaciones y oxetos orixinales, la evolución de la ciudá a lo llargo de los sieglos.
Destaca especialmente la colección d'enseres de la prehistoria dataos fai más de cien mil años, dientro de la que s'atopa'l conocíu como Hachu de Trelles perteneciente a la cultura achelense, atopáu nunes escavaciones arqueolóxicu y procedente del paleolíticu inferior.
Nesti espaciu esplica la hestoria completa dende'l llogru del fueru de la ciudá pa sirvir d'introducción a la visita. Equí amuésense los oxetos atopaos en delles escavaciones arqueolóxiques realizaes a mediaos del sieglu XX amás d'un mirador que dexa la observación de la zona vieya de la ciudá, con una panorámica del edificiu más antiguu calteníu datáu del sieglu XII conocíu anguaño como la Ilesia de los Padres Franciscanos y la construcción más moderna, el Centro Cultural Internacional Oscar Niemeyer asitiáu al pie de la ría.
La sala cunta'l ricu pasáu medieval de la ciudá, cuando yera'l puertu d'Uviéu. Nesi periodu hubo una rápida crecedera motivada pola incesante actividá comercial que convirtió a la villa na segunda ciudá asturiana d'aquel tiempu, hai tamién espaciu pa otros de los aspeutos más interesantes d'esta era ente los que destaquen el "Fueru d'Avilés, los Alfolíes del Sal y la Muralla Medieval".
Amás alcuéntrase equí la esposición sobre la hestoria moderna, mientres la cual la incipiente nobleza empezó a trespasar les llendes de la muralla pa construyir los sos palacios, ente los que destaquen pola so riqueza arquitectónica'l Palaciu de Llano Ponte y el Palaciu de La Ferrera. Tamién foi nesta dómina cuando surdieron dalgunos de los personaxes más pernomaos d'Avilés, como Juan Carreño de Miranda o Pedro Menéndez d'Avilés.
Nesta esposición el puertu vuelve tener una gran relevancia, yá que ye'l protagonista del gran desenvolvimientu urbanu esperimentáu pola ciudá mientres el sieglu XIX pol comerciu de bienes con América. Esti puxu económicu dio llugar la llegada de munches meyores, como'l ferrocarril, la imprenta y un cada vez más puxante turismu.
Fálase amás del sieglu XX a lo llargo del que tamién esperimenta otra gran crecedera, pero esta vegada motivada pola instalación d'Ensidesa en 1950. A parte vamos poder atopar información sobre diverses temes, como pueden ser esposiciones sobre'l "boom" urbanísticu que tuvo llugar dempués de la instalación de la siderurxa na contorna hasta les emigraciones masives que teníen llugar naquellos tiempos atrayendo a Asturies a ensame d'emigrantes andaluces o estremeños. 
Esti conxuntu de sales conectaes al muséu alluguen esposiciones de calter temporal y una permanente que consta de les maquetes orixinales y los planos que s'utilizaron mientres la construcción de Ensidesa , amás d'una galería de fotografíes qu'espliquen el llevantamientu del complexu pasu a pasu.
El muséu ta plantegáu como entamu de la visita a la ciudá d'Avilés, dexando asina entender la idea de que la totalidá de la villa en si mesma ye en realidá'l verdaderu espaciu museísticu. Amás tien una serie d'aplicaciones multimedia que dexen conocer tolos datos necesarios con esplicaciones afeches en Castellán, Inglés y Braile pudiendo visitar los elementos más emblemáticos de manera virtual.
Proto-Esperanto
Proto-esperanto (o "Praesperanto" n'esperanto) ye'l términu actual para definir cualesquiera de les anteriores etapes de desarrollu de la llingua creada por Zamenhof previes a l'espublización del Unua Libro en 1887. 
Siendo neñu, Zamenhof tuvo la idea de crear un idioma auxiliar pa la comunicación internacional. Orixinalmente quixo revivir dalgunos de los aspectos del llatín o del griegu antiguu, creando versiones simplificaes, pero col pasar de los años diose cuenta de que sería necesario crear un idioma nuevu pa esi propósitu. Na so adolescencia trabayó nun proyeutu hasta que creyó que taba llistu pa la so espublización. El 17 d'avientu de 1878 (cuasi un añu enantes de la espublización del volapük) Zamenhof celebró'l so cumpleaños y la ñacencia del idioma xunto con unos amigos, a los que-yos gustó'l proyeutu. Nesi momentu bautizó l'idioma como "Lingwe Uniwersala" ("Llingua Universal").
Al entrar na universidá, Zamenhof entregó'l so trabayu al so padre, Mordechai, pa que lu guardara hasta que terminara los sos estudios de medicina. El so padre, quiciabes porque nun entendía les idees del so fíu o quiciabes anticipándose a los problemes que-y traería la policía zarista, quemó'l trabayu. Zamenhof nun supo d'esto hasta 1881, añu nel qu'hubo crear una nueva versión del idioma. 
Disponemos actualmente sólo de 4 llinies de la etapa "Lingwe uniwersala" del añu 1878. Ye un trozu de una canción que compunxo Zamenhof:
N'esperanto modernu, esto sería,
Zamenhof retomó'l so proyeutu al volver de la universidá, y ameyoró les sos idees pal idioma nos años que siguieron. La mayoría de los ameyoramientos fixéronse necesaries al momentu de traducir lliteratura y poesía d'otros idiomes. Una muestra d'esta segunda etapa del idioma ye esti estractu d'una carta de 1881:
Actual: "Mia plej kara amiko, kiel mia plej kulpa "[?]" plumo fariĝas tirano por vi. Mi povas de cent da viaj leteroj konkludi ke sciigoj de tiu-ĉi speco devas vundi vian fratan koron..." 
Yá nesta etapa la lletra "v" reemplazara la "w" pal soníu [v]; la inflexón verbal de persona y númberu foi abandonada; el plural nominal yera "-oj" en llugar d"'-es"; y los casos nominales foron reducíos a dos (anque'l xenitivu "-es" tovía esiste anguaño, pero sólo sobrevive nos correllativos o voces simples). Amás de la fuerte influencia eslava na ortografía ("ć, dź, ħ, ś, ź" en llugar de "ĉ, ĝ, ĥ, ŝ, ĵ") en comparancia col idioma actual, y el sufixu acusativu "-l", dalgunes formes verbales teníen l'acentuación tónica na última sílaba. 
La conxugación verbal yera: tiempu presente "-é", pasáu "-u", futuru "-uj", condicional "-á", xusivu "-ó", y infinitivu "-e" o "-i". 
Los pronomes terminaben n"'o" nominal (y una "a" axetival pa los posesivos), pero había diferencies, incluyendo'l xéneru na tercera persona plural: 
Posteriormente l'acentuación tónica final foi abandonada, en favor d'una acentuación tónica regular - siempre na penúltima sílaba -, y l'antigua forma plural "-s" volvióse un marcador pa tiempos finitos. Los diacríticos agudos (´) eslavos tresformáronse en circunflexos (^) pa evitar "nacionalismos", y les nueves bases pa les lletres "ĵ, ĝ" (en llugar de les formas eslaves "ź, dź") ayudaron a conservar l'apariencia escrita del vocabulariu xermánicu y romance.
En 1887, Zamenhof espubliza l"'Unua Libro" ("Primer Llibru"), que describe l'idioma esperanto tal como lo conocemos anguaño. Nuna carta a Nikolai Borovko escribió,
Gaston Waringhien, nel so llibru "Lingvo kaj Vivo" ("Idioma y vida"), analizó la evolución del idioma usando manuscritos de 1881, 1882, y 1885.
Saskia Sassen
Saskia Sassen (La Haya, Países Baxos, 1949) ye una socióloga holandesa.
Foi, a lo llargo de munchos años, especialista de planeamientu urbanu na Universidá de Columbia, en Nueva York. Anguaño, ye especialista n'asuntos urbanos, profesora de Socioloxía na Universidá de Chicago y profesora invitada na London School of Economics, Reinu Xuníu.
Conocida internacionalmente a partir de la publicación de la so obra seminal "La Ciudá Global", en 1991 (Princeton University Press), reeditada y revisada en 2001. Más recientemente, editó una coleición d'artículos científicos sobre'l tema na Routledge: "Redes Globales-Ciudaes Lligaes". 
Nel añu 2013 concedióse-y el Premiu Príncipe d'Asturies de Ciencies Sociales
Macáu
Macau (tamién "Macáu" ; en chinu: 澳門, en portugues Macau) ye una de les dos rexones alministratives especiales de la República Popular China. Asitíase na costa meridional de China, na fastera occidental del delta del ríu Perla. Al este, na otra oriella del delta, ta Hong Kong, y arrodiándola pel norte ta la provincia de Guangdong. La economía del territoriu ta fondamente venceyada al turismu y al xuegu (prohibíu nel territoriu chinu), pero tamién hai actividaes industriales.
Antigua colonia portuguesa, foi alministrada por Portugal dende mediaos del sieglu XVI hasta 1999, lo que fizo d'ella, nos dos últimos años de control portugués, la cabera colonia europea en China. Los comerciantes portugueses asentáronse en Macau na década de 1550. En 1557 el territoriu foi arrendáu a los portugueses pol emperador chinu como puestu comercial. L'alministración portuguesa d'una ciudá que siguía tando sometida a l'autoridá y la soberanía china caltúvose hasta 1887, cuando pasó a ser una colonia del Imperiu portugués. Esti país devolvió-y la soberanía a china el 20 d'avientu de 1999. Nel alcuerdu de devolución incluyíase una llei fundamental del territoriu, la Llei Básica de Macau, que llexisla les condiciones poles que'l territoriu caltendrá un altu gráu d'autonomia a lo menos hasta 2049.
Embaxo'l principiu un país, dos sistemes, el gobiernu central de la República Popular ye responsable de la defensa y les rellaciones esteriores del territoriu, que caltién el so propiu sistema llegal, sistema monetariu, aduanes, política migratoria y una fuerza policial propia. El territoriu participa en munches organizaciones internacionales que nun obliguen, pa ser miembru, a que los territorios tengan soberanía nacional.
Teodoro Fernández
Dómina común
Dómina común (DC o d. c.) y enantes de la dómina común (EDC o e. d. c.) son nomes alternativos pa referise a los términos «dempués de Cristu» (dC), en llatín "anno Domini" (‘añu del Siñor’), y «enantes de Cristu» (e.C.).
Estes designaciones son usaes por dalgunes persones y científicos debío a la so neutralidaá, puesto que los términos «e.C..» y «dC.» denoten un matiz relixosu.
En dalgunes ocasiones, en llugar de "DC" puese alcontrar l'abreviación "e. v." (en llatín, "era vulgaris": ‘dómina común’).
N'arqueoloxía suele utilizase la denominación «enantes del presente» (EP) que por convención refierese al añu 1950. Un fecháu radiocarbónicu con una antigüedá de 4000 años EP, equival aproximadamente a la espresión 2000 e.C.. (dos mil enantes de Cristu), ensin connotaciones relixoses.
Munchos escritores xudíos, estudiosos musulmanes y otros prefieren l'anotación como términu neutral, mientres dalgunos cristianos interpretan les sigles "d. c." como ‘dómina cristiana’. Nes sos espublizaciones, los testigos de Xehová usen esclusivamente DC y EDC y espliquen xeneralmente nos pies de páxina que'l mesmu refierese a ‘dómina común’ y ‘enantes de la dómina común’.
Dalgunos intelectuales non relixosos nes árees de hestoria, arqueoloxía, socioloxía ya antropoloxía, han utilizáu en recientes décades esta referencia.
Ente los mayores museos del mundiu (como'l Smithsonian Institution) tamién se ha popularizáu la utilización de «dómina común». Munches guíes de referencia de centros educativos y medios de comunicación social prescriben l'usu de DC.
Inclusu guíes d'ilesies cristianes regulan dicho usu, como l'Ilesia Episcopal nos Estaos Xuníos d'América na diócesis de Maryland.
La Nuesa Dómina, al igual que l'espresión Dómina Común, ye una denominación que reemplaza alternativamente la de "dómina cristiana". Designase a traviés d'ella'l mesmu periodu que computa los años a partir del añu 1 (convencionalmente'l añu del ñacimientu de Xesús) pero con una visión universal qu'escluye la parcialidá relixosa.
Como alternativa a la abreviatura «e.C..» (‘enantes de Cristu’) proponese'l usu del acrónimu END o l'abreviatura e. n. d. (‘enantes de la nuesa dómina’). Por exemplu, Roma fundóse nel 753 e. n. d.
Como alternativa a la abreviatura dC. (‘dempués de Cristu’) proponese'l usu del acrónimu ND o l'abreviatura n. d. (‘nuesa dómina’).
El calendariu occidental nun ye'l únicu nel mundiu. Esisten munchos otros, como los siguientes:
Premiu &quot;Alfonso Iglesias&quot; de cómic en llingua asturiana
El Premiu "Alfonso Iglesias" de cómic en llingua asturiana ye un premiu otorgáu pola Conseyería d'Educación, Cultura y Deporte d'Asturies dende 2009 
Gaya mutisiana
Gaya mutisiana ye una especie de maleza de la familia de les malvácees endémica del Valle del Cauca.
"G. mutisiana" foi descubierta pa la ciencia en predios de la Universidá del Valle, en Santiago de Cali, pol profesor d'esta institución, Phillip Arthur Silverstone-Sopkin, mientres recorría los terrenos que sedríen destinaos pa construir l'yerbariu de la institución, l'Herbariu Luis Sigifredo Espinal Tascón.
Silverstone identificó la planta como perteneciente a la familia Malvaceae, polos estames d'ésta, llueu foi'l biólogu arxentín Antonio Krapovickas, el que comprobó que la planta yera un nuevu descubrimientu pa la ciencia, bautizándola como "Gaya mutisiana" n'honor de Claudio Gay y José Celestino Mutis.
"G. mutisiana" ye altamente endémica, amás de les llendes de la Universidá del Valle, u s'alcontró'l primer exemplar ya desaparecíu, atopáronse exemplares en Mulaló, la carretera a Yumbo, el correximientu de Media Canoa y dalgunos barrios de la ciudá de Cali.
"G. mutisiana" ye un arbustu de 15 dm d'altura, con fueyes opaques d'haz verdi-escuru y envés verde-claro, con ñervadures ablancazaes na parte basal. Sépalos con bordes ferruxinosos, presenta flores amarielles y frutos en forma de llinterna, los cuales puen ser separaos en segmentos d'una semiente, n'estáu inmaduru son de color verde amariellentu.
Tianjin
Tianjin (en chinu: 天津; en pinyin: Tiānjīn) ye una ciudá asitiada nel norte de la República Popular China. La metrópoli, que tien l'estatus alministrativu de municipalidá, con control directu pol gobiernu nacional, llenda cola provincia de Hebei y la municipalidá de Pequín, y ta arrodiada al este pol golfu de Bohai, nel mar Mariellu. 
La ciudá, que tenía 12,28 millones d'habitantes na so municipalidá al final de 2009, ye la mayor de les ciudaes costeres del norte de China, y tien dos núcleos urbanos. El tradicional, qu'inclúi el cascu antiguu, asítiase a la oriella'l ríu Hai, que ta conectáu a los ríos Mariellu y Yangtze al traviés del Gran Canal; y la zona nomada Binhai, asitiada al este de la anterior a la vera la mar. Esta ye ún de los principales polos de crecimientu del país, y nella asiéntense munches empreses importantes, lo mesmu industriales que financieres. La ciudá ye, dende mediaos del sieglu XIX, un puertu perimportante, al qu'aportaben les persones y mercancíes destinaes a la capital del país.
Dientro la so economía rescampla la importancia del sector industrial. Na ciudá hai industries petroquímiques, testiles, mecániques y siderúrxiques. Hai tamién, fabriques de coches, y una fábrica d'aviones d'Airbus. Nella allúgase tamién, nel so centru nacional de supercomputación, el supercomputador más rápidu del mundu, nomáu Tianhe-1A. El so puertu, el mayor puertu artificial d'agües profundes de China, ye'l quintu del mundu por capacidá. A la so actividá de carga súma-y tamién el so calter de puertu d'arribada de los cruceros de pasaxeros que fondean nella demientres los pasaxeros visiten la ciudá y la vecina Pequín.
La ciudá ye tamién sé de dos de les más principales universidaes del país: la Universidá de Nankai, fundada en 1919 y que ye una de les más prestixoses de China; y la Universidá de Tianjin, la más vieya del país, fundada en 1895.
Les aventures de Pinocchio
Les aventures de Pinocchio ("Le avventure di Pinocchio" en italianu), ye un novela mui famosu del escritor italianu Carlo Collodi. Escribiólu en 1881.
La novela cuenta coses sobre la hestoria y de les peregrinaciones de Pinocchio, una marioneta que cobra vida inesperadamente.
Hai más de 240 traducciones d'El Principín y más de 500 ediciones, y adaptaciones fonográfiques, cinematográfiques, operístiques y de dibuxos animaos. 
Alekséi Nikoláyevich Tolstói Escribiólu una adaptación en rusu del llibro original, llamado Les aventures de Buratino (Burattino significa marioneta en italianu).
Chongqing
Chongqing (en chinu simplificáu: 重庆; en chinu tradicional: 重慶; en pinyin: Chóngqìng; y en trescripción antigua: Chungking) ye una ciudá del suroeste de la República Popular China. La metrópoli, que tien l'estatus alministrativu de municipalidá, con control directu pol gobiernu nacional, llenda cola provincia de Shaanxi al norte, cola de Guizhou al sur, les de Hubei y Hunan al este y la de Sichuan al oeste.
La municipalidá foi creada, a partir d'un nivel d'alministración subprovincial de la provincia de Sichuan, el 14 de marzu de 1997. El 29 d'abril de 2011 vivíen 28.846.170 habitantes, magar que na zona plenamente urbana viven namái 6 ó 7 millones de persones. Ye, colos sos 82.000 km² d'estensión, la mayor de les municipalidaes, y se sodivide en 19 distritos, 15 condaos y 4 condaos autónomos.
La ciudá yá tenía sío una municipalidá demientres l'alministración de la República de China, y foi la so capital na dómina de la Segunda Guerra Chino-Xaponesa (1937-1945). El so nome abreviáu (渝, Yú), que foi aprobáu oficialmente pol Conseyu d'Estáu el 18 d'abril de 1997, vién-y del antiguu nome del tramu del ríu Jialing qu'atraviesa la ciudá y llueu desemboca nel ríu Yangtze. La ciudá, que ye'l centru económicu de la cuenca alta d'esi ríu, ye un importante centru industrial y un importante nudu de comunicaciones.
La separación de la ciudá de la provincia de Sichuan tenía como oxetivu acelerar el so desarrollu y facer d'ella'l motor de crecimientu de les provincies interiores del oeste de China, que tán entre les más probes del país. La estratexa tuvo resultáu, y la ciudá urbanízase rápidamente. Les estadístiques amuesen que diariamente aumenta la cantidá de suelu utilizable (pa espaciu, residencial, comercial o industrial) en 137.000 m² y lleguen a la ciudá 1.300 persones.
La ciudá ye la que más motocicletes produz del país y la tercera en producción de coches, con delles fábriques d'empreses chines y foriates (Ford Motor Company tien trés fábriques na municipalidá); ye, tamién, ún de los nueve principales centros siderúrxicos del país y una de les trés que más aluminiu produz. Sicasí, hai tamién una bayurosa producción agrícola (arroz, naranxes...) y minera, y ta proyectao construyir nella una refinería con 10 millones de tonelaes de capacidá.
Llistáu de los edificios más altos de la ciudá de Nueva York
La ciudá de Nueva York, la mayor de los Estaos Xuníos, tien un total de 5.845 "high-rises" (edificios altos d'usu residencial o pa oficines), de los que 97 miden más de 183 m (600 pies). El mayor d'ellos, al que se-y punxo'l cumal el 10 de mayu de 2013, ye'l One World Trade Center, qu'entá ta en construcción y que ha ser cuando tea acabáu el mayor del país y terceru mayor del mundu, colos sos 104 pisos y 541 m d'altor. L'edificiu más altu yá completáu de la ciudá ye' Empire State Building. Asitiáu nel Midtown Manhattan, tien 102 pisos y mide 381 m (443 m si incluyimos l'antena). Acabáu en 1931, ye'l cuartu mayor edificiu del país y vixésimu terceru del mundu. Foi el mayor del mundu dende que lu acabaron hasta 1972, cuando acabaron de construyise los 110 pisos de la torre norte del World Trade Center orixinal. Esti foi l'edificiu más altu del mundu hasta que-y quitó'l puestu la Sears Tower (agora nomada Willis Tower), de 108 pisos, acabada de construyir en Chicago en 1974. Cuando un ataque terrorista valtó les torres ximielgues del World Trade Center en 2001 l'Empire State foi otra vuelta'l mayor edificiu de la ciudá. El tercer edificiu mayor de Nueva York ye'l Bank of America Tower, de 366 m d'altor contando l'aguya que lu corona. Empataos pal cuartu puestu tán, con 319 m d'altor caún, el Chrysler Building, que foi el mayor del mundu ente 1930 y 1931, y el New York Times Building, inauguráu en 2007.
Los rascacielos de la ciudá concéntrese nel Midtown Manhattan y el Lower Manhattan, magar que los hai tamién notres zones de Manhattan y de los otros distintos de la ciudá. En xineru de 2011 había nel conxuntu la ciudá 228 edificios de más de 152 m (500 pies) d'altor, más qu'en denguna otra ciudá estaunidense.
Dende 2003 acabáronse 22 edificios de más de 183 m d'altor, y hai otros 14 en construcción. Ente ellos el yá citáu One World Trade Center, que ha ser el mayor de la ciudá. Esti rascacielos ye parte del complexu d'edificios que ha sustituyir les torres valtaes pol atentáu terrorista del 11 de setiembre de 2001. Un complexu que, amás d'elli, ha incluir otros trés rascacielos: el Two World Trade Center (411 m d'altor), el Three World Trade Center (378 m d'altor) y el 
Four World Trade Center (297 m). Amás d'ellos, en mayu de 2013 taben construyéndose o en proyectu 205 "high-rises" na ciudá de Nueva York. 
La historia de los rascacielos na ciudá entamó cola construcción de l'edificiu World Building, de 106 m d'altor, completada en 1890. Esti foi el primeru más altu que l'aguya de la ilesia de la Trinidá ("Trinity Church"), y foi el mayor de la ciudá hasta 1899. Valtáronlu en 1955 pa facer una entrada más ancha pa la ponte de Brooklyn ("Brooklyn Bridge") na islla de Manhattan. De magar la construcción del World Building la ciudá ocupó un llugar destacáu nel desarrollu de los rascacielos a nivel mundial, una y bones once de los sos edificios tienen sío los mayores del mundu nel so momentu. El primer gran boom constructivu abarcó dende la década del 1910 a la del 1930. Nesa época construyéronse 16 de los 82 mayores rascacielos que tien anguaño la ciudá, rescamplando ente los más famosos el Woolworth Building, el Bank of Manhattan Trust Building, el Chrysler Building y el Empire State Building. El segundu momentu de construcción intensa entamó a primeros de la década de 1960; de magar llevantáronse na ciudá cuasi 70 edificios de más de 183 m d'altor.
La llista que vien darréu inclúi los mayores rascacielos de Nueva York, tanto los yá construyíos como los que, magar que tán en construcción, yá algamaron el so altor definitivu. Inclúinse equí los rascacielos que miden, contando la superficie construyida y les aguyes y detalles arquitectónicos (pero non les antenes) más de 183 m (600 pies).
* indica que l'edificiu inda ta en construcción, magar que yá algamó'l so altor definitivu.
1462 Zamenhof
1462 Zamenhof ye un asteroide del cinturón d'asteroides descubierto por Yrjö Väisälä'l 6 de febreru de 1938 Tien un diámetru d'alredor de 26 km y un Albedu de 0.1268.
Foi nomáu n'honor a L. L. Zamenhof, oftalmólogu ya inventor de la llingua auxiliar esperantu. xunto con 1421 Esperanto, ye consideráu l'Oxetu Zamenhof-Esperanto más remotu.
La curva de lluz del asteroide muestra una periodicidá de 0.4 ± 0.1 hores, na cual la brillantez del oxetu varia 0.35 ± 0.04 en magnitú.
Donaudampfschiffahrtselektrizitätenhauptbetriebswerkbauunterbeamtengesellschaft
Donaudampfschiffahrtselektrizitätenhauptbetriebswerkbauunterbeamtengesellschaft ( "") significa "Sociedá de funcionarios subalternos de la construcción de la central llétrica principal de la compañía de barcos de vapor del Danubiu". 
Anque nun esiste prueba documental sobre la esistencia de dicha sociedá, la pallabra figura nel Récor Guiness 1996 como la pallabra alemana más llarga, con 79 carácteres, si bien nun figura nos diccionarios.
Según la última reforma ortográfica, esta pallabra habría pasar a 80 carácteres: 
"Donaudampfschifffahrtselektrizitätenhauptbetriebswerkbauunterbeamtengesellschaft".
Bud Sagendorf
Forrest Cowles Sagendorf (22 de marzu de 1915; 22 de setiembre de 1994), más conocíu como Bud Sagendorf, foi un dibuxante americanu, notable pol so trabayu en King Features Syndicate faciendo tires cómiques de "Popeye" 
Nació en Wenatchee, Washington, y a los tres años perdió a so padre. Con esa mesma edá llegó a Santa Mónica, California cola so hermana Helen y so madre, que abrieron un salón de belleza. Foi Helen la que-y puso’l nomatu de Bud. El so primer trabayu foi como vendedor de periódicos, vendiendo "Los Angeles Herald-Express" na cai. Entamó la so carrera como dibuxante siendo un adolescente, trabayando por 50 dólares a la selmana como asistente de Elzie Crisler Segar nes sos tires cómiques "Thimble Theatre" y "Sappo". Depués de la muerte de Segar en 1938, Sagendorf treslladóse a New York y entamó a ilustrar matereriales de marketing pa King Features, al mesmu tiempu que desarrollaba xuguetes y xuegos de "Popeye". En 1940 casó cola so compañera d’institutu, Nadia Crandall, treslladándose a Connecticut.
Década del 790 e.C.
Sieglu XI e.C.
Sieglu XII e.C.
Tabla añal del sieglu VI e.C.
Sieglu VI e.C.
Tabla añal del sieglu VII e.C. - Sieglu VII e.C. | Sieglu V e.C. - Tabla añal del sieglu V e.C.
Tabla añal del sieglu VII e.C.
Sieglu VII e.C.
Tabla añal del sieglu VIII e.C. - Sieglu VIII e.C. | Sieglu VI e.C. - Tabla añal del sieglu VI e.C.
Tabla añal del sieglu VIII e.C.
Sieglu VIII e.C.
Tabla añal del sieglu IX e.C. - Sieglu IX e.C. | Sieglu VII e.C. - Tabla añal del sieglu VII e.C.
Tabla añal del sieglu IX e.C.
Sieglu IX e.C.
Tabla añal del sieglu X e.C. - Sieglu X e.C. | Sieglu VIII e.C. - Tabla añal del sieglu VIII e.C.
Tabla añal del sieglu X e.C.
Sieglu X e.C.
Tabla añal del sieglu XI e.C. - Sieglu XI e.C. | Sieglu IX e.C. - Tabla añal del sieglu IX e.C.
Tabla añal del sieglu XI e.C.
Tabla añal del sieglu XII e.C. - Sieglu XII e.C. | Sieglu X e.C. - Tabla añal del sieglu X e.C.
Tabla añal del sieglu XII e.C.
Tabla añal del sieglu XIII e.C. - Sieglu XIII e.C. | Sieglu XI e.C. - Tabla añal del sieglu XI e.C.
Sieglu XIII e.C.
El sieglu XIII e.C. compriende los años ente'l 1300 e.C. y el 1201 e.C.
Tabla añal del sieglu XIII e.C.
Tabla añal del sieglu XIV e.C. - Sieglu XIV e.C. | Sieglu XII e.C. - Tabla añal del sieglu XII e.C.
Sieglu XIV e.C.
Tabla añal del sieglu XIV e.C.
Tabla añal del sieglu XV e.C. - Sieglu XV e.C. | Sieglu XIII e.C. - Tabla añal del sieglu XIII e.C.
Sieglu XV e.C.
Sieglu XVI e.C.
Sieglu XVII e.C.
Sieglu XVIII e.C.
Sieglu XIX e.C.
Sieglu XX e.C.
Sieglu XXI e.C.
Sieglu XXII e.C.
Sieglu XXIII e.C.
El sieglu XXIII enantes de Cristu (e.C.) entamó'l 1 de xineru del añu 2300 e.C. y remató'l 31 d'avientu de 2201 e.C.
Tim Berners-Lee
Sir Timothy John "Tim" Berners-Lee, (8 de xunu de 1955), tamien conocíu polos alcuños de "TimBL" y "TBL", ye un científicu informáticu británicu, más conocíu como inventor de la World Wide Web. Fizo una propuesta pa un sistema de xestión de la información en marzu de 1989, y consiguó la primera comunicación correuta ente un cliente y un sirvidor Hypertext Transfer Protocol (HTTP) per Internet nun momentu desconocíu alredor de mediaos de payares.
Anna Rita Del Piano
Anna Rita Viapiano (26 de xunetu de 1966, Cassano delle Murge), conocida como Anna Rita Del Piano, ye un actriz dramática y cómica amás directora de teatru italiana.
Georges Moustaki
Georges Moustaki, nacíu Giuseppe Mustacchi (Alexandría, Exiptu, 3 de mayu de 1934; Niza, 23 de mayu de 2013) foi un cantautor nacionalizáu francés d'aniciu griegu, tamién foi artista plásticu.
Nació n'Alexandría, n'Exiptu, de padres griegos de relión xudía y de llingua italiana, orixinarios de la isla de Corfú, medró nun ambiente multicultural (xudíu, griegu, turcu, italianu, árabe, francés) y apasiónase rápidamente pola lliteratura y la "chanson" francesa. So padre, llibreru francófonu, inscríbelu nel licéu francés d'Alexandría, como a les sos dos hermanes. 
Georges treslládase en 1951 a París onde s'instala cola so hermana y el so cuñáu, el poeta Jean-Pierre Rosnay, tamién llibreru y pal que trabaya puerta a puerta vendiendo llibros de poesía. Darréu exerce la profesión de periodista, barman nun piano-bar, lo que lu lleva a frecuentar a personalidaes del mundu musical del tiempu, especialmente nel altu llugar de la vida intelectual y cultural parisina, el barriu de Saint-Germain-des-Prés. Oye también a Georges Brassens, lo que ye pa él una revelación: al que se referirá siempre como'l so maestru, llegando a adoptar el so nome como pseudónimu. Entiéndense mui bien, y Brassens tómalu como discípulu. 
Arcadia Planitia
Arcadia Planitia ye una suave llanura de Marte, compuesta por depósitos de laves fresques y colaes volcániques asentaes na Época Amazónica. Al oeste fai frontera con Utopia Planitia y al este coles tierres altes de Tharsis, al sur alcuentrense les llanures d'Elysium Planitia y Amazonis Planitia, al norte queden les grandes estensiones del restu de la Vastitas Borealis (rexón a la que pertenez esta llanura). Les sos coordenaes centrales son 56,01° N 188,63° E y tien un diámetru mediu según el USGS de 2.923,7 km. El so nome vien d'un antiguu accidente xeolóxicu qu'apaecía nun mapa de Giovanni Schiaparelli fechu nel añu 1882; Arcadia fai referencia a una antigua rexón de Grecia.
Esta ye una llanura con mui poca variación d'altitú, que ta ente 0 km y -3 km respeuto al datum marcianu. Como munches otres llanures del hemisferiu norte de Marte, Arcadia amuesa unes marques carauterístiques "casi poligonales", que mui posiblemente tean asociaes con suelos compuestos d'una mestura de xelos, llamarga y pequeñes roques; na Tierra puen atopase esti tipu de patrones y trazos nos suelos de permafrost del árticu. Otres formes xeolóxiques qu'indiquen la presencia pasada de xelu y una posible presencia actual de los mesmos, son los cuetos totalmente redondiaos y erosionaos, y los pequeños fueyos y torques fotografiaos col sistema "Themis" de la Mars Odyssey.
La sonda Mars Odyssey pudo fotografiar dellos cráteres con capes concéntriques de depósitos brillantes lo mesmo al interior de los cráteres como al esterior, asina como abondos regueros brillantes que partíen de les crestes del borde d'esos cráteres, crestes enforma erosionaes y degradaes, y tamién apaecíen erosionaos enforma los depósitos de material asociaos a los nacimientos d'estos cráteres; estes carauterístiques suxeren la presencia de xelos superficiales o soterraos que seríen los causantes d'esta intensa erosión.
Aurelio Quirós Argüelles
Aurelio Quirós Argüelles, empresariu y políticu noreñés, foi alcalde del Conceyu de Noreña mientres 25 años. 
Nacíu en La Felguera (Noreña) foi el sétimu d'ocho hermanos. A los 22 años aniciase nel mundu empresarial con Contratas Aurelio Quirós actividá que caltuvo hasta la so xubilación.
Anicióse na política como alcalde de barriu y poco dempués, en 1979, nes primeres elleiciones municipales democrátiques tres el franquismu, sal escoyíu conceyal nes llistes de Unión de Centro Democrático (UCD), qu'encabezaba Rafael Junquera García. 
Aurelio Quirós conviértese n'alcalde al pocu tiempu al dimitir los dos conceyales que lu precedíen na llista ellectoral. Dende entós, foi'l cabezaleru de cinco llistes, ganando otres tantes eleiciones municipales de Noreña. Les de 1983,1987 y 1991 col CDS, nes de 1995 con Centristas Asturianos, surdíu n'Asturies de les 'cenices' del CDS, nes de 1999 na llista d'URAS y finalmente en 2003 conla Unión Noreñense Independiente (UNI), un partíu de clater llocal fundáu por él.
La UNI gana les eleiciones municipales de 2003, algamando 4 conceyales, PSOE y PP queden con 3 conceyales caún ya IU algamó un representante. Aurelio Quirós conviértese n'alcalde y gobierna col PP hasta que'l 28 de febreru de 2005 formaliza la so dimisión nel rexistru municipal y el 2 de marzu preside por última vez el Plenu Municipal, onde s'aprobó la so renuncia. Quirós dexaba la política dempués d'un cuartu de sieglu como alcalde de Noreña. 
Gabriel García Márquez
Gabriel José de la Concordia García Márquez (Aracataca, Colombia, 6 de marzu de 1927 - Ciudá de México, 17 d'abril de 2014) foi un escritor, periodista colombianu qu'escribió en llingua castellana, que recibió pola so obra'l Premiu Nobel de Lliteratura en 1982.
Empire State Building
L'Empire State Building ye un rascacielos de 102 plantes asitiáu nel Midtown Manhattan, na ciudá estauxunidense de Nueva York, nel cruce de la Quinta Avenida ("5th Avenue") cola Cai 34 ("34th Street"). Tien un altor de 381 m (1.250 pies) edificaos, que son 443,2 m (1.454 pies) si contamos l'altor de la antena que tien nel so cumal. El so nome vién-y del alcuñu del estáu de Nueva York, que ye conocíu como l"'estáu del imperiu" (empire state). Foi l'edificiu más altu del mundu demientres cuarenta años, dende qu'acabó la so construcción en 1931 hasta qu'acabaron les obres de la torre norte del World Trade Center en 1971. Cuando esta y la so torre ximielga foron valtaes por un atentáu terrorista el 11 de setiembre de 2001 l'Empire State foi otra vuelta el más altu de la ciudá. Y foilo hasta que lu sobrepasó, el 30 d'abril de 2012, el One World Trade Center, entá en construcción nel solar dexáu poles torres del World Trade Center orixinal. Anguaño l'edificiu ye'l terceru completáu más altu de los Estaos Xuníos, dempués de la Willis Tower de Chicago y del Trump International Hotel and Tower, asitiáu tamién en Chicago, y el vixésimu segundu mayor del mundu.
L'Empire State convirtióse col tiempu nun iconu cultural del so país. Ta diseñáu n'estilu Art Decó y ye consideráu, pola Sociedá Americana d'Inxenieros Civiles, una de les siete maravíes del mundu modernu. L'edificiu, y tamién l'interior de la so planta baxa, al nivel de la cai, tán protexíos poles lleis municipal y federal, y foi consideráu la obra arquitectónica más popular de los Estaos Xuníos en 2007 nuna encuesta fecha pol Institutu Americanu d'Arquitectos.
L'Empire State Building foi diseñáu por William F. Lamb, del despachu d'arquitectos Shreve, Lamb y Harmon. Los planos del edificiu foron fechos en malpenes dos selmanes, usando como base pa ellos los diseños anteriores pa los edificios Reynolds Building (Winston-Salem, Carolina del Norte) y Carew Tower (Cincinatti, Ohio).
La escavación del solar entamó'l 22 de xineru de 1930, y púnxose la primer piedra del edificiu el 17 de marzu d'esi añu, día de San Patriciu. Na so construcción trabayaron 3.400 obreros, la mayoría emigrantes europeos; sicasí, había tamién cientos de trabayadores de la etnia mohawk, llegaos munchos d'ellos de la reserva Kahnawake, cerca Montreal (Canadá). Cinco d'ellos, acordies coles cifres oficiales, morrieron demientres la obra, qu'acabó'l 1 de mayu de 1931, cuando'l nietu del ex-gobernador del estáu y presidente de la compañia "Empire State, Inc.", Alfred E. Smith, cortó la cinta. Les semeyes del fotógrafu Lewis Wickes Hine permiten documentar la construcción del edificiu, pero tamién son un testimoniu pervaloratible de la vida cotidiana de los trabayadores d'aquella dómina.
La construcción desarrollose nún momentu nel que había una competición xabaz na ciudá por ver quién construyía l'edificiu más altu del mundu. Los otros dos candidatos (los edificios 40 Wall Street y Chrysler Building) yá taben construyéndose cuando entamaron los trabayos nel Empire State. Los dos tuvieron l'honor de ser l'edificiu más altu del mundu menos d'un añu, una y bones l'Empire State sobrepasolos cuando les obres acabaron, 410 díes dempués de qu'entamaran. La construcción, proyectada pa 18 meses, acabose en quince, y con un coste menor del esperáu pola influencia de la Gran Depresión nos sueldos del personal y el preciu de los materiales. Al final, la obra costó 24,7 millones de dólares de la época (equivalentes a 372,8 millones de dólares de 2012) en cuenta de los 43 estimaos. L'edificiu inaugurose'l 1 de mayu de 1931, nuna ceremonia na que'l presidente de los Estaos Xuníos Herbert Hoover prendió les lluces del edificiu calcando un botón dende Washington DC. Por coincidencies del destín la primer vegada que se prendieron les lluces del cumal del edificiu, al añu siguiente, foi pa señalar la victoria de Franklin D. Roosevelt sobre Hoover nes eleiciones presidenciales de payares de 1932.
L'apertura del edificiu coincidió cola Gran Depresión, lo que fizo que munches de les sos oficines quedaran valeres nos primeros tiempos. Esa baxa ocupación viose agravada pola llocalización del edificiu. La Cai 34 nun quedaba mui a mano p'aportar a ella en tresporte públicu, porque les estaciones de ferrocarril Grand Central Terminal y Penn Station taben daqué alloñaes. La so situación más averada a elles fizo qu'otros edificios, como'l Chrysler Building, nun tuvieran esti problema. La falta d'ocupación del edificiu fizo que fora conocíu, nesos primeros años, como l"'Empty State Building" (edificiu vacíu del estáu, nun xuegu de pallabres difícil de tornar al asturianu); dafechamente, nel so primer añu d'apertura sacose tantu beneficiu (dos millones de dólares) de les entraes de la xente que xubía a los miradores como del alquiler de les oficines. L'edificiu nun foi rentable hasta 1950, y fízose perfamosu al añu siguiente, cuando foi vendíu por 51 millones de dólares, el mayor preciu pagáu hasta entonces por un únicu edificiu.
L'Empire State Building tien un altor de 381 m (1.250 m) nel so pisu 102, que ta coronáu por una aguya o pináculu de 62 m (203 pies), lo que-y da un altor total de 443,09 m. L'edificiu tien 85 plantes d'espaciu comercial y d'oficines, con una estensión de 200.500 m². P'arriba d'ellos, nel pisu 86, hai un mirador interior y esterior. Los 16 pisos restantes son los de la so torre d'estilu Art Decó, que ta coronada por otru mirador na planta 102. Perriba d'ella ta la aguya, na que hai colocaes delles antenes de comunicaciones y un pararrayos nel cumal.
L'Empire State foi el primer edificiu en tener más de cien pisos. Tien 6.500 ventanes y 73 ascensores, y hai 1.860 escalones dende'l nivel de la cai hasta'l pisu 102. Tien una estensión total de 257.211 m², y l'área de la so base ye de 8.094 m². Más de mil empreses tienen la sé nel edificiu, que tien un códigu postal propiu (10118). En 2007 trabayaben nelli 21.000 persones, lo que facía d'esti edificiu el segundu nel que más xente trabayaba nel país, dempués del Pentágonu. Nel edificiu hai 113 km de tuberíes, 760 km de cable llétricu y unos 9.000 grifos.
El vestíbulu ye una obra maestra del estilu Art Decó, con paredes cubiertes de planches de granitu y mármol y adornos n'aceru inosidable. La so decoración inclúi xigantescos medallones de bronce n'honor de los artesanos que ficeron l'edificiu, y tamién un mosaicu de metal nel qu'apaez l'edificiu representáu como'l centru del universu. La fachada ye de piedra caliza d'Indiana y granitu, y tien dellos retranqueos pa compensar la distorsión óptica de los sos 102 pisos d'altor.
Foi completáu en un añu y 45 díes y tenía, orixinalmente, 64 ascensores, que tán allugaos nel centru de la estructura. A ellos se-y añedieron otros nueve posteriormente. Los orixinales, que dan serviciu a trabayadores y visitantes, xuben en menos d'un minutu a la planta 80, na que hai una tienda de regalos y una esposición que cuenta como foi la construcción del edificiu. Dende ellí los visitantes, per escalera o notru ascensor, xuben al mirador, esterior y interior, de la planta 86. Pesa unes 340.000 tonelaes, y ta recubiertu esteriormente por planches de piedra caliza trayíes d'Indiana.
En 1964 añediéronse-y al edificiu una serie de focos p'allumar el cumal del edificiu pela noche, con colores variables en función de la época del añu y de determinaes festividaes y acontecimientos: día de San Patriciu, Navidá, 4 de xunetu (día de la independencia estaunidense), 14 de xunetu (fiesta nacional francesa)... Asina, dempués de la muerte de l'actriz Fay Wray, que protagonizara la película "King Kong", que fizo famosu al edificiu nel mundu enteru, l'edificiu quedó en completa escuridá quince minutos en señal de llutu. Dempués del atentáu del 11 de setiembre de 2001 tuvo encesu dellos meses namái nos collores de la bandera estaunidense (blancu, colloráu y azul), y allumó la ciudá de púrpura y oru (los collores reales d'Isabel II d'Inglaterra) el 4 de xunu de 2002, p'agradecé-y a la reina inglesa el so apoyu a los Estaos Xuníos dempués de los atentaos del 11-S. L'edificiu ye ilumináu tamién, los díes que hai partíu, colos collores de los equipos deportivos de la ciudá: naranxa, azul y blanco pa los New York Knicks; colloráu, azul y blanco pa los New York Rangers..., y con un color mariellu (como'l de les pelotes de tenis) mentantu se cellebra'l US Open d'esi deporte, a finales d'agostu y primeros de setiembre. 
En 2012 los focos del edificiu foron sustituyíos por dispositivos LED, lo que permite iluminar l'edificiu con 16 millones de colores en cuenta de los nueve que había primero. Asina, la CNN usó'l cumal del edificiu como marcador de la eleición presidencial del 6 de payares de 2012. Cuando Barack Obama algamó los 270 votos electorales que necesitaba pa ser reelexíu les lluces punxéronse azules (collor tradicional del Partíu Demócrata), y hubieren sío colloraes de tener ganao Mitt Romney .
383 Madison Avenue
383 Madison Avenue ye un edificiu d'oficines de la ciudá estauxunidense de Nueva York. Ta asitiáu na avenida Madison ("Madison Avenue"), ente les cais 46 ("46th Street") y 47 ("47th Street"). Conocíu previemente como Bear Stearns Building, yera la sé mundial d'esi bancu d'inversiones dende la construcción del edificiu hasta la quiebra de Bear Stearns y la so posterior venta, en 2008, a JP Morgan Chase.
Diseñáu por David Childs, del estudiu d'arquiteutura Skidmore, Owings & Merrill LLP, tien un altor de 230 m (755 pies) y 47 pisos, con un total de 110.000 m² d'espaciu útil. L'edificiu tien forma de torre octogonal, que se llevanta perriba d'un pódium cuadráu de ocho pisos d'altor. Recubiertu de cristal y paneles de granito, el cumal de la torre tien una corona de cristal de 22 m que s'ilumina pela nueche. L'esterior del rascacielos tien un diseñu distintu al estilu funcionalista de los edificios que lu arrodien, y esto fai que les opiniones sobre la so guapura nun seyan unánimes. Propiedá, como yá dixéramos, de JP Morgan Chase dende que se ficiera cargu de Bear Sterns tres la so quiebra, tien un valor estimáu (2008) de 1.100-1.400 millones de dólares.
Nel solar qu'ocupa esti edificiu hubo planes pa construyir, na década de 1980, una torre de 72 pisos. L'edificiu, conocíu como Travelstead Tower, fora diseñáu por Kohn Pedersen Fox, y inxamás llegó a construyise.
The Orion
The Orion ye un rascacielos de la ciudá estauxunidense de Nueva York. Asitiáu nel númberu 350 de la cai 42 Oeste ("West 42nd Street"), ente la octava ("Eighth Avenue") y novena ("Ninth Avenue") aveníes, nel barriu de Clinton, nel distritu de Manhattan. Mide 184 m (604 pies) sobro'l nivel de la cai y tien un total de 58 plantes d'usu residencial. Pesie al so altor, pequeñu comparáu col d'otros rascacielos, esti edificiu residencial domina'l paisaxe de la cai 42 al oeste de Times Square dende que foi techáu en setiembre de 2005, y dende ellí hai bones vistes de la ciudá en toles direcciones.
L'edificiu foi diseñáu pol estudiu d'arquitectura CetraRuddy, que diseñó tamién el One Madison Park. La so estructura ye d'hormigón, y tien una fachada de cristal en collor azul claro.
70 Pine Street
70 Pine Street (conocíu enantes como American International Building) ye un rascacielos de la ciudá estauxunidense de Nueva York. Asítiase nel númberu 70 de la cai Pine ("70 Pine Street"), ente les cais Cedar ("Cedar Street") y Pearl ("Pearl Street"). Tien un altor de 290 m (952 pies) y 66 pisos. 
Construyóse en 1932, por encargu del magnate del petroleu y el gas Henry Latham Doherty, pola compañía constructora Cities Service Company. El so cumal, con una torre con chapiteles d'estilu góticu, ye típica de los años 30 del sieglu XX, una dómina de gran desarrollu d'esti tipu d'arquiteutura na ciudá y de gran competencia por ver quién facía l'edificiu más altu. Cuando acabó de construyise l'edificiu yera'l terceru más altu del mundu, per detrás namái que del Empire State Building y el Chrysler Building. Foi, amás, l'últimu rascacielos construyíu nel Lower Manhattan anantes de la Segunda Guerra Mundial, y el más altu de la zona hasta que se construyó'l World Trade Center.
L'edificiu llamose primero Cities Service Building, una y bones yera propiedá de la Cities Service Company. Cuando esta empresa llevó la so sé a la ciudá de Tulsa (Oklahoma) vendió-yla a la compañía de seguros American International Group (AIG). Los problemes financieros d'esta compañía obligáronla a vendelu a la compañía Youngwoo & Associates in 2009. Esta planea alquilar los pisos baxos pa oficines y convertir les plantes superiores n'apartamentos de luxu. L'edificiu tien protección, tanto de les sos fachaes como del interior ("New York City Landmark", y "New York Interior Landmark"), dende xunu de 2011. Dende la venta a los nuevos propietarios el nome oficial del edificiu ye 70 Pine Street, pero ye tovía ampliamente conocíu como American International Building.
La so estructura ye d'aceru, y la so fachada ye de plaques de piedra caliza. Tien un espaciu útil de 80.360 m². La so torre, de piedra caliza recubierta, recuerda una montaña col cumal neváu. Nella, nel pisu 66, hai un observatoriu acristaláu que ufre les meyores vistes posibles del Lower Manhattan. L'observatoriu, anantes abiertu al públicu, quedó dempués pal esfrute esclusivu de los trabayadores del edificiu. Otra peculiaridá del edificiu ye que foi diseñáu con ascensores de dos pisos, que xubíen xente a dos plantes a la vez, pa intentar facer más rápidu l'accesu de los trabayadores nesta torre, bastante estrencha y con pocos ascensores. L'inventu duró poco tiempu, sicasí, porque foi mui criticáu polos sos usuarios. Pesie a ello, los constructores del Citigroup Center volvieron a usar esi sistema nos años 70.
Fiordu de Forth
El Fiordu de Forth (Firth of Forth) ye un estuariu o "firth" escocés que forma la embocadura del ríu Forth nel Mar del Norte ente Fife al norte, y West Lothian, la Ciudá d'Edimburgu y East Lothian al sur. Na dómina del Imperiu romanu, llamabase Bodotria.
Xeolóxicamente, ye un fiordu, formáu pol glaciar de Forth na última glaciación.
Islles del Norte (Escocia)
Les Islles del Norte (inglés: Northern Islles; escocés: Northren Islles; gaélicu:Na h-Eileanan a Tuath; nórdicu antiguu:Norðreyjar) ye una cadena (o archipiélagu) d'islles al norte de la costa del territoriu principal d'Escocia. El clima ye templáu fríu con muncha influencia de la mar que les rodea. Hai dos grupos principales d'islles: les Shetland y les Orkney. En total hai 26 islles habitaes con un paisaxe que cambia de les fértiles islles agrícoles de les Orkney al más quebráu de les islles Shetland nel norte, onde la economía ye más dependiente de la pesca ya'l petroleu de la mar que les rodea. Nos dos grupos d'islles tienen una industria d'enerxía renovable en desendolcu. Tamién comparten una historia común Picta y Normanda, y los dos fueron absorbíos nel Reinu d'Escocia nel pa pasar a ser parte del Reinu Xuníu na dómina moderna. Les islles tuvieron un papel naval destacáu durante les Guerres Mundiales del .
El turismu ye importante pa estes islles, onde les particulares ruines prehistóriques tienen un papel fundamental nel so atractivu, y hai conexones regulares per ferry y avión col restu del territoriu escocés. La influencia escandinava remanez fuerte, especialmente no rellacionao col folclor llocal con fuertes, anque distintes, cultures llocales. Nos nomes de les islles predomina la herencia normanda, anque dalgunes caltienen elementos pre-célticos.
CitySpire Center
El CitySpire Center ye un rascacielos de la ciudá estauxunidense de Nueva York. Asitiáu na cai 56 oeste ("West 56th Street"), ente la sesta ("Sixth Avenue") y la sétima ("Seventh Avenue") aveníes, ye'l rascacielos d'usu mixtu más altu de la ciudá. Construyíu en 1987, tien un altor de 248 m (814 pies) y 75 pisos, con un área total de 33.400 m². L'edificiu ye propiedá, dende 2004, de Tishman Speyer Properties.
Diseñáu por Helmut Jahn, tien los 23 pisos inferiores dedicaos a zona comercial. Los superiores son apartamentos de luxu, mayores cuanto más altu ye'l pisu nel que s'atopen. De la que lu acabaron yera'l segundu edificiu más altu del mundu que tenía una estructura d'hormigón. Tien trés cuerpos que se llevanten sobre un pódium, con un cuerpu central octogonal coronáu por una cúpula d'estilu árabe y dos a los llaos, ocho pisos más pequeños. La cúpula ilumínase de nueche con una lluz blanca.
En 1997 inaugurose un pasaxe pa peatones per dientro del bloque, que completó una rede de pasaxes peatonales públicos ente les cais 51 y 57 oeste. L'edificiu ta mui prósimu a dos rascacielos de la cai 57 oeste colos que forma un grupu: la Carnegie Hall Tower y la Metropolitan Tower.
Arthur Schopenhauer
Arthur Schopenhauer (Danzig, 22 de febreru de 1788 — Frankfurt del Menu, Prusia, 21 de setiembre de 1860) foi un filósofu alemán. El so pensamientu caracterízase pol irracionalismu y el pesimismu. La so obra más importante ye "Die Welt als Wille und Vorstellung" ("El mundu comu voluntá y representación").
Orkney
Orkney (inglés: "Orkney"; gaélicu escocés: "Arcaibh") tamién llamaes les Islles Orcaes, ye un archipiélagu del norte d'Escocia, que ta 16 km. al norte de la costa de Caithness. Orkney formenlu aproximadamente 70 islles de les que 20 tan habitaes.
La islla mayor, llamada Mainland, tien un área de 523,25 km2. lo que la convierte na sesta mayor y la décima mayor de les Islles britániques. La mayor población y centru alministrativu ye Kirkwall.
El nome "Orkney" remontase polo menos al sieglu I EdC, y les islles lleven habitaes un mínimu de 8.500 años. Ocupaes orixinalmente por tribus mesolítiques y neolítiques y más sero polos Pictos, les Orkney fueron invadíes y anexionaes por Noruega nel añu 875, y colonizaes por pueblos normandos. El Parllamentu d'Escocia volvió a anexionar el condáu a la Corona d'Escocia en 1472, dempués del pagu fallíu de la dote de la esposa de Xacobu III, Margarita de Dinamarca. Les Orkney caltienen dalgunos de los más antiguos y meyor conservaos xacimientos neolíticos d'Europa, ya'l "Corazón de les Orkney neolítiques" ye Patrimoniu de la Humanidá designáu pola UNESCO en 1999.
Les Orkney son una de les 32 árees municipales d'Escocia, una circunscripción electoral del Parllamentu escocés, un área con lord teniente real, y un antiguu condáu. El conseyu llocal ye'l Conseyu de les Islles Orkney, unu de los trés únicos Conseyos d'Escocia con una mayoría de miembros elixíos que son independientes.
Amás de Mainland, la mayoría de les islles pertenecen a dos grupos, les Islles del Norte y les del Sur, y tienen una base xeolóxica d'arenisca roxa antigua. El clima ye templáu y les tierres son fértiles abondo, tando llabraes la mayoría d'elles. L'agricultura ye'l seutor económicu más importante colos significativos recursos de la enerxía eólica y marina ganando importancia. Los naturales llamense Orcadianos y tienen un dialeutu del Escocés distintivu y un ricu patrimoniu folclóricu. Hai especies marines y aves n'estáu natural abondo.
Javier Clemente
Javier Clemente Lázaro , ye un ex futbolista y entrenador de fútbol español. Actualmente, nun entrena a dengún equipu dempués d'acabar contratu col equipu asturianu del Real Sporting de Xixón.
Como xugador el so únicu equipu profesional foi el Athletic Club, onde xugaba como centrocampista.
Como entrenador, tien dirixío equipos abondo, destacando'l propiu Athletic, el R. C. D. Espanyol ya'l Sporting, sumando más de 500 partíos como entrenador de Primera División. Tamién foi seleicionador d' (1992-1998), (2006-2007) y (2010-2011).
Iñaki Tejada
Ignacio Tejada Fernández , más conocíu como Iñaki Tejada, ye un ex-futbolista y entrenador de fútbol español. Anguaño ye'l segundu entrenador del Real Sporting de Xixón "B" de la Segunda División B d'España.
El Real Sporting de Xixón contratólu nel añu 1996 pa trabayar nel campus de branu de la Escuela de fútbol de Mareo, y quedóse definitivamente. En Mareo entrenó al equipu xuvenil del Sporting, foi coordinador del fútbol base xunto con Emilio de Dios y tamién segundu entrenador del Real Sporting de Xixón "B" que dirixía Marcelino García Toral. Ente la temporada 2003/04 y mediaos de la 2011/12 realizó la mesma función nel primer equipu del Sporting col propiu Marcelino, en la campaña 2005/06 con Ciriaco Cano y, finalmente, con Manolo Preciado.
El día 31 de xineru de 2012, tres la destitución de Preciado, toma'l relevu como téunicu del Sporting. Dirixó al equipu dos partíos nos que consiguió un empate, ente'l C. A. Osasuna, y una derrota, ente'l Valencia C. F.. Dos selmanes dempués de la so designación, el 13 de febreru, Javier Clemente fizose cargu del banquillu, anque siguió formando parte del cuerpu téunicu del primer equipu. Pa la temporada 2012/13 foi designáu como segundu entrenador del Sporting "B" acompañando a Abelardo Fernández.
Club Voleibol Noreña
El Club Voleibol Noreña ye un club de voleibol de Noreña, (Asturies).
El club fundóse en 1993, oficialmente'l 29 de xunu.Creábase, como dicíen los sos estatutos orixinales, cola fin de fomentar el voleibol ente los xóvenes de Noreña, especialmente ente les moces, al ver que yera'l sector de la mcoedá más desfavorecíu nel ámbitu deportivu. El club foi creáu por Elena Ruiz, Ana María Sánchez, Azucena Bermejo, María del Carmen Díaz y Martina Reguero. 
Na primer temporada, la de 1993-1994, el club partía con un equipu infantil y otru alevín, con una veintena de xugadores. Col pasu del tiempu el club llegó a cuntar con equipos en prácticamente toles categoríes, tanto femeninos como masculinos.
A finales de la década de 1990, celebró delles ediciones de les Xornaes de Cultura Deportiva "Villa de Noreña" que cuntaron cola participación d'importantes deportistes y personalidaes relacionaes col deporte. 
El CV Noreña cellebra en 2013 el XX aniversariu de la so creación, cuntando con una decena d'equipos y un centenar llargu de xugadores.
Mercáu de trabayu
Nómase mercáu de trabayu al conxuntu de rellaciones de mercáu ente emplegadores y persones que gueten emplegu remuneráu por cuenta ayena. El mercáu de trabayu tién particularidaes que lu estremen d'otres clases de mercaos (financieru, inmobiliariu, de materies primes, etc.) yá que rellaciónase cola llibertá de los trabayadores y la necesidá de da-y garantíes a la mesma. Nesti sentíu, el mercáu de trabayu ta davezu influyíu y reguláu pol Estáu per aciu del Drechu del Trabayu y per una modalidá especial de contratu, el conveniu coleutivu de trabayu.
Los emplegadores y los emplegaos precisen les sos aiciones y reaiciones a respeutive de delles midíes qu'afeuten la so utilidá como axentes económicos. Estes midíes que repárense concretamente nel mercáu del trabayu rellaciónense direutamente con múltiples factores como'l salariu, el preciu, el beneficiu y les condiciones rellacionaes col emplegu. Ye importante dicir que en virtú de lo enantes espresáu conflúin dos posiciones diametralmente opuestes o diverxentes, puesto que d'un llau alcuéntranse los emplegadores, que tienten d'estender el so beneficiu, y d'otru llau los trabayadores, que lóxicamente tienen como oxetivu encumar la so remuneración que-yos permita algamar la mayor satisfaición a les son necesidaes.
Destamiente, l'antagonismu qu'esiste ente emplegadores y emplegaos ye reguláo pol Drechu del Trabayu, a traviés de delles normes xurídiques qu'equilibren lo que s'estrema una rellación ente 'l'económicamente poderosu' (l'emplegador) y el débil xurídicu (l'emplegáu).
El mercáu de trabayu ye una redolada económica na qu'alleguen la ufierta, formada pol númberu d'hores que quier trabayar la población n'actividaes remuneraes y la demanda, constituyía poles oportunidaes d'emplegu. Magar qu'intuitivamente el términu "ufierta de trabayu" pueda llevar a confusión, ha entendese como "ufierta de trabayadores" o "ufierta de la fuercia de trabayu". Nesti mercáu quien ufre ye quien gueta trabayu y poro "ufiértase". El demandante sedría'l que gueta trabayadores. Del gráu d'equilibriu ente estes dos variables derívense delles consecuencies que tomen el determín de les carauterístiques del mercáu nesi momentu y el so posible desendolcu. L'estudiu del mercáu del trabayu ye l'instrumentu que contribúi a la conocencia d'eses consecuencies.
Col envís de facer l'analís d'un puntu de vista econcómicu del mercáu de trabayu, epléguense dellos indicadores que permiten conocer la so rialidá ya apaecen darréu:
Los índices de precios al consumidor utilícense con delles fines como:
Negociación, indización o dambes por gobiernu (especialmente d'impuestos, contribuciones y beneficios de la seguridá social, remuneraciones y pensiones de los funcionarios, tases, multes, de la deuda pública y los sos intereses), nos contratos privaos(sueldos, primes de seguru y servicios) y en decisiones xudiciales (pensiones alimentaries)..
En virtú de la desigualdá económica ente l'emplegador y el trabayador rique un mecanismu que dexe regular la situación procurando un equilibriu ente les partes. Ye asina como ñaz el Drechu del trabayu y les sos normes son irrefugables ya imprescribibles.
L'oxetu d'estudiu d'esta rama'l Drechu, como señala'l profesor Rafael Alfonso Guzmán nel so llibru Nueva Didáutica del Drechu del trabayu, son les rellaciones xurídiques causaes pol trabayu por cuenta ayena col envís de da-y garantía a quien lu executa el so plenu desendolcu como persona y a la comunidá la efeutiva integración del individuu nel cuerpu social y la signladura de los colflictos ente los suxetos d'eses rellaciones..
Anguaño los sindicatos per aciu de la aición sindical, estremada como los medios qu'utilicen pa algamar los sos oxtetivos socio-económicos y políticu-institucionales, y per aciu tamién de la negociación coleutiva, tienen algamaos dellos ameyoramientos del sueldu y les condiciones de trabayu.
Destamiente, el Drechu del trabayu faise cargu de les obligaciones que surden del contratu individual, como del conveniu coleutivu de trabayu. Les normes d'esti últimu aplíquense siempre que seyan beneficioses pal trabayador en virtú de la aplicación del principiu xurídicu In dubio pro operario.
Dialectu granadín
El dialectu granadín (Llamáu en delles ocasiones andaluz oriental) ye un dialectu del castellanu que fálase nes actuales provincies d'Almería, Granada, Málaga y Jaén, amás de la ciudá autónoma de Melilla.
Forma parte de los dialectos castellanos meridionales. Comparte asina munches traces colos sos vecinos dialectales: andaluz, manchegu y murcianu, siendo esti postreru al que más s'asemeya y non al andaluz.
Dende la Reconquista (1492) hasta'l fin de la Rebelión de les Alpujarras (1571) la mayor parte de la población del Reinu de Granada yera mudéxar, siendo mínima la población procedente de los reinos cristianos. Asina, tres les deportaciones asocedíes en 1569, 1570 y 1571, el Reinu de Granada quedó prácticamente despoblado; d'esta forma, fueron espulsaos 140.000 mudéxares.
La procedencia de los repobladores esplica la evolución del dialectu granadín. Na actual provincia d'Almería, casi la metá de los repobladores que s'asitiaron nella yeren murcianos, siendo'l restu valencianos y de Jaén y, en menor midida, cordobeses, sevillanos y castellanos.
El sistema vocálicu del granadín disitingue más tiembres que'l castellanu estándar. Esto foi bien tempranamente reconocíu como atestigüen los trabayos de T. Navarro Tomás (1939) y Y. Alarcos Llorach (1949), esti postreru dixo que s'atopaben nueve vocales. Otros llingüistes como M. Alvar (1955) amplíen esti sistema entá más hasta los diez unidaes distintives , y un sistema similar de diez unidad foi propuestu por G. Salvador Caja (1957), anque depués amenorgar a nueve realmente distintives. A diferencia del castellanu estándar, el granadín posé diez sonído vocálicos
La oposición ente vocales abiertes y zarraes percibir na formación del plural por casu:
La diferencia d'obertura dexa estremar singular de plural, inclusive naquellos dialectos onde'l reflexu aspiráu de /-s/, ye dicir [h] o [ʰ], sumió.
Exxon Building (Nueva York)
L'Exxon Building (tamién conocíu pol nome de la so llocalización, 1251 Avenue of the Americas) ye un rascacielos de la ciudá estauxunidense de Nueva York. Forma parte de la cabera expansión del Rockefeller Center, desarrollada nos años 60 y 70 del sieglu XX. Esa expansión, nomada "XYZ Buildings", ta asitiada na sesta avenida ("Sixth Avenue", tamién nomada "Avenue of the Americas") de Manhattan. Los planos d'esti conxuntu d'edificiu foron diseñaos, en 1963, pol arquitectu de la familia Rockefeller, Wallace Harrison, del despachu d'arquitectos Harrison and Abramovitz.
Les lletres de los trés edificios correspuenden al so altor. L'Exxon Building ye l'edificiu X, el más altu colos sos 229 m (750 pies) y 54 plantes; foi el segundu n'acabar de construyise, en 1971. L'edificiu Y ye'l McGraw-Hill Building, asitiáu nel 1221 de la sesta avenida; foi'l primeru en construyise, en 1969, y ye'l segundu mayor con 205 m (674 pies) y 51 plantes. L'edificiu Z, el más pequeñu y el más xoven, ye'l Celanese Building, asitiáu nel 1211 de la sesta avenida; tien 180 m (592 pies) d'altor y 45 pisos.
L'Exxon Building ye'l segundu edificiu más altu del conxuntu del Rockefeller Center dempués del GE Building. Pesie a que'l so altor fai d'elli ún de los 100 edificios más altos de los Estaos Xuníos ye imposible velu dende la distancia, porque ta arrodiáu d'edificios de más de 150 m d'altor.
No que cinca a la so estructura arquitectónica, ye una torre rectangular con armadura d'aceru. La so fachada, igual a la de los otros dos edificios del conxuntu, ye de cristal separtaos por bandes verticales estreches d'aluminiu y piedra caliza. Na so decoración interior destaca, nel so atriu, una reproducción autorizada y fecha aposta pa ubicala allí d'un tapiz fechu por Pablo Picasso pal ballet Mercure.
Papa Urbanu I
Urbanu I (llatín "Urbanus PP. I", italianu "Urbanu I") foi papa del 222 al 23 de mayu de 230. 
Nació en Roma y asocedió al papa Calistu I que foi martirizáu. Per munchu tiempu creyóse qu'Urbanu fore tamién martirizáu (morreindo decapitáu). Por embargu, descubrimientos históricos recientes faen creyer agora a los investigadores que morrió por causes naturales.
Muncho sobre la so vida ta envuelto en misteriu, dexando creyer munchos mitos y idees equivocaes. A pesar de la falta fontes, foi el primer papa del que se pue datar el so pontificáu. Esisten dos fontes perimportantes pal so pontificáu: la historia d'Osebiu de la ilesia primitiva y amás una inscripción nel cementeriu calistín que menta'l papa.
Urbanu xubió na siella de San Pedru nel añu del asesinatu del emperador romanu Elagábalu, y caltúvose a lo llargo del reináu d'Alexandru Severu. Créyese que nel pontificáu d'Urbanu hubo pel imperiu della paz pa colos cristianos darréu que Severu nun promovió persecuciones escontra’l cristianismu.
Urbanu ta canonizáu como santu y reconocíu poles ilesies católica y ortodoxa.
Créyese que'l cismáticu Hipólitu caltenía entá una congregación cristiana rival en Roma, y qu'espublizó la Philosophumena, un ataque escontra'l papa Calistu, predecesor d’Urbanu. Dizse qu'Urbanu caltuvo la mesma política hostil de Calistu cara esa facción cismática. 
Por mor d'esa relativa llibertá que la comunidá cristiana tuvo nel reináu de Severu, la ilesia en Roma medró, esistiendo la creyencia de qu'Urbanu foi un habilidosu conversor. Atribúise a Urbanu un decretu papal rellacionáu coles donaciones del creyente na misa:
"Los regalos del creyente que s'ofrecen al Señor puen ser usaos solo pa fines eclesiásticos, pal bien común de la comunidá cristiana, y pa los probes; pa ello ye los regalos consagraos del creyente, les ufriendes de reparación de los pecadores y el patrimoniu de los necesitaos."
Créyese que foi enterráu nel Coemetarium Praetextati au ta inscrita una sepultura col so nome. Por embargu, l'arqueólogu italianu Giovani de Rossi descubrió nunes escavaciones nes Catacumbes de San Calistu la tapa d'un sarcófagu que suxere que'l papa Urbanu ta de fechu enterráu ellí. De Rossi tamién alcontró una llista de mártires y confesores que foron enterraos ellí, na que ta incluyíu'l nome d'Urbanu. Poro De Rossi afirma que l’Urbanu enterráu nel Coemetarium Praetextati foi otru obispu diferente y que’l papa Urbanu foi enterráu nes Catacumbes de San Calistu. Mientres munchos historiadores acepten esta creyencia, caltiénse la dulda. La base d'ello ye que la llista del papa Sistu III de santos enterraos nes Catacumbes de San Calistu nun inclúi a Urbanu na socesión de papes sinón na llista d'obispos foranos. Poro ye posible que'l papa Urbanu tea de fechu enterráu nel Coemetarium Praetextati.
Al nun esistir trabayos contemporáneos al pontificáu d'Urbanu, hai munches lleendes y fechos atribuyíos a él que son ficticios o de difícil comprobación. Tanto'l llexendariu "Fechos de Santa Cecilia" como'l "Liber Pontificalis" contienen información sobre Urbanu, anque de duldosa esactitú.
Un rellatu qu'una vez taba incluyíu nel Breviariu de la Ilesia católica dicía que San Urbanu tuvo munchos conversos, ente los que s'alcontraben Tiburciu y el so hermanu Valerianu, maríu de Santa Cecilia. La tradición concéde-y a San Urbanu'l milagru de destruyir un ídolu gracies a la oración. Créyese qu'esti fechu llevó a San Urbanu a ser golpiáu y torturáu enantes de ser sentenciáu a muerte por decapitamientu.
Urbanu alcuéntrase en delles obres d'arte, normalmente representáu de dos formes diferentes. Davezu alcuéntrase sentáu vistiendo la corona y vistimientu papales, y calteniendo una espada dirixida pal suelu. La otra representación presenta a Urbanu con prendes papales y una mitra d’obispu mientres caltién una biblia y un recimu d’uves. Una imaxe del papa San Urbanu apaez nun frescu del sieglu XII na ilesia de Sant-Éloi de Chalivoy-Milon.
Otres semeyes menos comunes del papa Urbanu son:
Russell Crowe
Russell Ira Crowe (7 d'abril de 1964) ye un actor y escritor neozelandés.
Kevin Costner
Kevin Costner (20 de xineru de 1955) ye un actor estaunidense. 
Aeropuertu Internacional Carriel Sur
L' Aeropuertu Internacional Carriel Sur ye un aeropuertu de Chile asitiáu na comuna de Talcahuano, a unos 8 km del centru de Concepción.
 web de l' "Aeropuertu International Carriel Sur" 
Helmut Kohl
Helmut Joseph Michael Kohl (Ludwigshafen del Rin, Alemaña, 3 d'abril de 1930 - 16 de xunu de 2017) foi un políticu alemán de la Unión Demócrata Cristiana (CDU).
Foi canciller d'Alemaña del añu 1982 al 1998.
Kohl lideró'l procesu de la Reunificación d'Alemaña, que s'anició cola caída del Muru de Berlín el 9 de payares de 1989 y que remató formalmente'l 3 d'ochobre de 1990.
Gardenia
La gardenia ye una planta de la familia de les rubiáceas orixinaria de China, El nome científicu de la especie más común ye "Gardenia jasminoides". Ye un parrotal de fueyes perennes de color verde claro, brillosos y llises. Les sos flores son blanques, similares a les roses y úsense comúnmente como plantes ornamentales. Una flor, asitiada nun vasín con agua, puede arumar con un intensu y prestosu arume una habitación mientres un par de díes.
El xéneru foi nomáu por Carl Linnaeus n'honor d'Alexander Garden 1730-1791), un naturalista escocés.
Unu de los sos principales requerimientos de cultivu ye que precisen crecer en tierres acedes compuestes de fierro y con abondosu mugor. Pueden llegar a tener un altor promediu de 2 m, dependiendo de la especie. Les temporaes más fayadices pal so cultivu son primavera y seronda.
Lliriu
Les especies de Lilium, comúnmente llamaes azucenas o llirios, constitúin un xéneru con alredor de 110 integrantes que s'inclúi dientro de la familia de les liliáceas. 
Les azucenas son xeneralmente yerbes de tarmos frondosos que formen bulbos soterraños, escamosos o desnudos, que utilicen pa sobrevivir al iviernu. En delles especies norteamericanes la base del bulbu desenvolvióse en rizomes sobre los que s'atopen numberosos bulbillos pequenos. Otres desenvuelven estolones. La mayoría de los bulbos tán fondamente soterraos, sicasí unos cuantos fórmense cerca de la superficie del suelu.  Munches especies desenvuelven raigaños nel tarmu, con elles, el bulbu crez de forma natural a cierta fondura y cada añu'l nuevu tarmu, a midida que remanez del suelu, emite raigaños adventicias percima del bulbu. Éstes son adicionales a los raigaños basales.
La mayoría d'especies son caduques, sacante unes cuantes (como "Lilium candidum", "Lilium catesbaei") que caltienen una roseta de fueyes basales mientres el periodu d'inactividá iverniza.
Les grandes flores, que exhalan un fuerte arume, sobremanera de nueche, tienen seis pétalos nuna variedá de colores que toma'l blancu, mariellu, anaranxáu, rosado y púrpura. Los motivos inclúin llurdios, pincelaes y puntillas. El floriamientu dase pel branu.
Les granes, que maurecen a finales del branu, amuesen distintos y de cutiu complexos patrones de guañada afechos a los climes qu'habiten.
Delles especies incluyíes enantes dientro d'esti xéneru fueron tresferíes a otros, como "Cardiocrinum" y "Nomocharis".
Nativu de les rexones templaes del hemisferiu norte. Nel Vieyu Mundu estender pola mayor parte d'Europa dende'l norte hasta la mariña del Mediterraneu, la mayor parte d'Asia, Xapón, sur de los montes Nilgiri na India, y sur de Filipines. Nel Nuevu Mundu estender dende'l sur de Canadá y la mayor parte de Estaos Xuníos. 
Tán comúnmente afeches a hábitats montiegos, de cutiu montascosos o dacuando praderíes. Dalgunes de les especies pueden sobrevivir en banzaos y les epifites atopar nel sureste asiáticu (como "L. arboricola"). Polo xeneral prefieren suelos moderadamente ácidos y llibres de cal. 
"Lirium" Scop., Fl. Carniol.: 239 (1760), nom. illeg.
"Martagon" Wolf, Xen. Pl.: 84 (1776).
"Martagon" (Rchb.) Opiz, Seznam: 63 (1852), nom. illeg.
Flora Europaea: "Lilium"
Flora of China: "Lilium"
Flora of Nepal: "Lilium" species list
Flora of North America: "Lilium"
Magnoliophyta
Les angiospermas, comúnmente llamaes plantes con flores (taxón Magnoliophyta o Angiospermae), son les plantes con grana que les sos flores tienen verticilos o espirales ordenaos de sépalos, pétalos, estames y carpelos, y los carpelus zarren a los óvulos y reciben el polen sobre la so superficie estigmática en llugar de directamente sobre l'óvulu como nes gimnospermes. En dellos testos considérase que namái les angiospermas son plantes con flores, una y bones el floriamientu d'otres espermatofitas ye distinta. 
Magnoliophyta ye'l nome del taxón allugáu na categoría taxonómica de división, que nel sistema de clasificación de Cronquist (1981, 1988) coincide na so circunscripción coles que n'otros sistemes de clasificación son les llamaes angiospermas (en llatín Angiospermae, como nel sistema de clasificación de Engler y el modernu sistema de clasificación APG III del 2009, n'inglés "angiosperms", como nel sistema de clasificación APG II del 2003). 
El términu "angiospermas" provién de dos palabres griegues: αγγειον ("angíon-" vasu, ánfora) y σπέρμα ("sperma", grana); asina, esti términu compuestu significa "granes envasadas", en referencia a que les sos óvulos (y darréu les sos granes) tán zarraos pola fueya fértil portadora de los óvulos o carpelu. D'esta forma, el granu de polen pa fecundar al óvulu, tien de contactar una superficie del carpelu preparada pa ello (el "estigma") en llugar de cayer directamente sobre l'óvulu como en gimnospermes. 
La estructura particular de les sos flores nun ye la única diferencia que tienen col restu de les espermatofitas, otros calteres morfolóxicos distintivos son: l'amenorgamientu del gametofito femenín a namái unes poques célules, la doble fecundación (cola formación d'un texíu nutritivo característicu, triploide, llamáu endosperma, de la que se fecunda al óvulu), y un xilema y floema distintivos, más recién que los del restu de les traqueofites, y más eficientes en munchos aspeutos (anque'l xilema paez evolucionar yá dientro del clado, siendo les angiospermas más primitives similares nos sos tubos xilemáticos a les gimnospermes).
Les angiospermas son un grupu de espermatofitas reconocíu como monofiléticu dende fai enforma tiempu por cuenta de los sos calteres morfolóxicos distintivos, y que la so monofilia foi sostenida darréu polos analises moleculares d'ADN.
La diversificación que sufrió esti grupu ye estelante. Nel rexistru fósil apaecen a principios del Cretácicu (fai unos 130 millones d'años), momentu a partir del cual apaecen enormes cantidaes de fósiles d'especies bien diverses, como si apaecieren con tola so diversidá de golpe, lo que Darwin llamó nel so momentu un "abominable misteriu". Entá güei cerca del 90% de les plantes terrestres pertenecen a esti grupu. Con unes 257.000 especies vivientes (Judd "et al." 2002), les angiospermas son les responsables de la mayor parte de la diversidá en espermatofites, en embriofites y en viridofites.
Según tien munches especies, esti grupu caracterizar por tener una enorme diversidá de vezos, y ocupar prácticamente tolos nichos ecolóxicos posibles. Hai plantes arbustives y herbals, hai terrestres y acuátiques, atópense tantu nos desiertos como nos banzaos, nel nivel del mar como a lo cimero de los montes. La so diversidá d'especies ye muncho más alta en zones tropicales y húmedes (alredor del 60% de les especies son de zones tropicales y un 75% tien una crecedera óptimo en climes tropicales), onde apoderen dafechu'l paisaxe, y va menguando'l so númberu escontra les llatitúes altes, llegando a tener una representación aprobetada nes flores más fríes como la de la tundra (qu'inda güei ta apoderada poles coníferes).
Los miembros d'esta división son la fonte de la mayor parte de los alimentos consumíos pol home, lo mesmo que de munches materies primes y productos naturales. El gruesu de l'alimentación mundial vien de namái quince especies.
Les angiospermas pueden a definise como traqueofitas coles siguientes carauterístiques:
Otres carauterístiques morfolóxiques son: 
Tradicionalmente les angiospermas fueron clasificaes en monocotiledónees y dicotiledónees; pero güei sábese que les dicotiledónees nun formen un grupu monofiléticu, polo qu'esti sistema de clasificación nun reflexa la filoxenia de les angiospermas. Anguaño estúdiase les relaciones filogenéticas en base a los datos moleculares, describiendo clados en llugar de nomar los taxones que sían cimeros al nivel d'orde y evitando l'usu de les terminaciones llatines nestos clados. La filoxenia más actualizada (2013) da'l siguiente cladograma (amosar en negrina los clados principales):
Yá en 1999, Qiu y los sos collaboradores publicaron na prestixosa revista Nature que, polos estudios moleculares del ADN, les angiospermas más antigües (n'inglés, "basal angiosperms"), yeren, de más antigua a menos antigua: Amborellaceae, Nymphaeaceae, y un orde nuevu de 3 families al que llamaron Austrobaileyales, qu'entiende a les families Schisandraceae, Trimeniaceae y Austrobaileyaceae. Determinaron qu'unu a unu estos trés clados fuéronse esprendiendo de la caña principal de les angiospermas, a estes 5 families güei conocer col nome de los "graos ANITA" ("ANITA grade" n'inglés).
D'esta miente establecióse a Amborellaceae como la familia más antigua de angiospermas, hermana de tol restu. Esti puntu foi refugáu por un trabayu posterior en que s'analizaba'l xenoma completu de los plástidos de dellos taxones, pero'l trabayu foi darréu severamente criticáu nes sos falles metodolóxiques (Soltis y Soltis 2004).
Nel 2002 Judd "et al." na segunda edición del so llibru "Plant Systematics", reconocieron el desprendimientu d'estes families antigües del cladu más recién de angiospermas, y al clado más recién llamar "Núcleu de les angiospermas" ("Core Angiosperms" en inglés), nome col que se conoz al clado anguaño. 
Dientro del núcleu de les angiospermas, dellos estudios xenéticos, moleculares y tamién morfolóxicos fechos hasta'l 2006, confirmaron la presencia de 5 clados claramente definíos: les monocotiledónees, Chloranthaceae, Ceratophyllaceae, un clado qu'axunta a delles de les families que Cronquist llamara Magnoliidae y que'l so nome decidir caltener, y un clado qu'entiende a tol restu de les angiospermas (aprosimao'l 75% de les especies de angiospermas), qu'enantes se conocía como "el de les dicotiledónees tricolpadas", y anguaño conozse como "Eudicotas" o eudicotiledóneas (n'inglés "Eudicots"). 
El clado de les magnólidas estrémase de la mesma en dos clados hermanos, unu qu'axunta a Piperales con Canellales (Canellaceae y Winteraceae), y otru qu'axunta a Laurales con Magnoliales. Estos dos clados, y estos 4 ordes de los que tán compuestos, ta consensuáu que son monofiléticos.
El Angiosperm Phylogeny Group (A.P.G.) axuntó la información molecular y xenética que s'atropara nos últimos años sobre la filoxenia de angiospermas, y collo creó un primer árbol taxonómicu en 1998, y un segundu árbol taxonómicu nel 2003. Puede dicise qu'ésti foi'l primer intentu de convertir en taxones a les meyores en filoxenia. Como novedá puede remarcase que nel árbol del 2003, evitóse l'usu de la nomenclatura taxonómica clásica penriba d'orde, y los taxones cimeros a orde fueron llamaos con nomes informales". Polo xeneral l'árbol del 2003 (conocíu como APG II) ye bien aceptáu pola comunidá científica, anque namái unos puntos d'él tán consensuaos por tolos trabayos cladísticos fechos hasta la fecha (ver por casu Qiu "et al." 2005), y hai que tener en cuenta qu'inda nun ta determináu l'árbol filogenético (y polo tanto tampoco'l taxonómicu) definitivu.
En resume, un árbol filogenético consensuáu hasta la fecha sería asina:
"Introducción teórica en Taxonomía
Taxonómicamente, Angiospermae foi considera una división o phylum (Eichler, Bessey, Hutchinson, Kubitzki) o una subdivisión (Engler, Wettstein, Melchior). Usóse tamién el términu Magnoliophyta (Takhtajan, Cronquist, Dahlgren) y Magnoliopsida (Thorne). En toos estos casos subdividir en dos grupos: dicotiledónees y monocotiledónees.
Un sistema de clasificación qu'incorporó les últimes meyores en filoxenia a la clasificación, ye'l Sistema de clasificación APG III publicáu nel 2009 (que reemplazó al APG II del 2003 y al anterior APG de 1998). Les correcciones al sistema de clasificación APG III, realizaes colos trabayos que fueron publicaos darréu al 2009, pueden atopase nel APWeb o Angiosperm Phylogeny Website (n'inglés), calteníu por unu de los miembros del APG III (P. F. Stevens). Nestos sistemes yá nun s'usa la terminoloxía llatina y llámase-yos a cencielles "angiospermas".
Nuna carta que lu escribió a un amigu, Charles Darwin referir a apaición repentina de les angiospermas como un "abominable misteriu". Nos rexistros fósiles más antiguos, les primeres plantes vasculares daten de fai 400 millones d'años. Depués nel Devónicu y nel Carboníferu predominaron les lycophytes, sphenophytes y progimnospermes, que fueron dominantes hasta fai unos 300 millones d'años. Les primeres plantes con grana apaecieron nel Devónicu tardíu, y eso llevó a la típica flora del Mesozoicu apoderada por gimnospermes. Los fósiles más antiguos de angiospermas atopaos hasta la fecha daten aprosimao de fai 140 millones d'años (principios del Cretácicu), y el númberu d'especies atopáu aumenta de forma llamativa col tiempu xeolóxicu, en comparanza a otres plantes non angiospermas. Diversificáronse rápido dende fai unos 100 millones d'años, llegando a apoderar los biomas del globu salvu rexones polares fai unos 65-75 millones d'años, dominancia que se caltién hasta la fecha. Pa esa dómina yá esistía la mayor parte de les families de angiospermas que conocemos anguaño, ya inclusive dalgunos de los xéneros actuales. 
Hasta la fecha d'edición d'esti artículu, especúlase que les primeres angiospermas yeren pequeñes plantes afeches a vivir na solombra, en llugares venaos y probablemente tamién húmedos (Feild, Arens y Dawson 2003), hipótesis llamada n'inglés "the dark and disturbed hypotesis". Les evidencies provienen del analís de les "angiospermas basales" actuales. Con al respective de la evidencia nel rexistru fósil, Willis y McElwain señalen que los frutos fósiles más antiguos atopaos (pertenecientes a partes de fueyes, flores, frutos y polen de los clados ceratophyllales, juglandales y ranunculídeos, ente otros) tienen granes lo suficientemente pequeñes como pa suponer que les primeres angiospermas esvalixábense y colonizaben los ambientes al traviés de lo que n'ecoloxía se conoz como "estratexa r", la estratexa de los primeres colonizadores de los ambientes venaos (Willis y McElwain 2002). Hai que tener en cuenta que pa faer esti analís, Feild, Arens y Dawson asumieron a Chloranthaceae como una familia de angiospermas basales, y incluyir nel so analís, sicasí l'allugamientu de Chloranthaceae nel árbol filogenético entá nun recibe consensu (Qiu "et al." 2005).
Aparentemente, según el rexistru fósil les angiospermas aniciar a llatitúes baxes (cerca del Ecuador), nes que yá taben bien distribuyíes fai unos 130 millones d'años, y volviéronse florísticamente prominentes fai 120 millones d'años. Depués, fai unos 100 millones d'años, esvalixar escontra llatitúes más altes. Nel rexistru fósil de fai 70 millones d'años, el 60-80% del polen atopáu en baxes llatitúes ye de angiospermas, ente que namá'l 30-50% del polen atopáu n'altes llatitúes ye de angiospermas, correspondiendo'l restu del polen atopáu a gimnospermes y pteridofites. Aparentemente esta reticencia de les angiospermas p'apoderar la flora nes llatitúes más altes debióse, en parte, a les llimitaciones estacionales de lluz y mugor qu'hai a altes llatitúes, llimitaciones que tienen d'ufiertar poques oportunidaes a les especies colonizadores de angiospermas pa reemplazar a l'antigua vexetación, bien establecida y afecha, de gimnospermas y pteridofitas (Willis y McElwain, 2002). Esti amenorgamientu de la diversidá col aumentu de la llatitú, probablemente tuviera más que ver con restricciones na bioloxía de les angiospermas esistentes nesi momentu, que con baxos índices de dispersión (Willis y McElwain, 2002). Ello ye que entá güei la diversidá d'especies de angiospermas ye más baxa que la de gimnospermas en biomas boreales como'l de la tundra. Magar les primitives angiospermas nun paecen ser especies invasivas nes altes llatitúes, esi escenariu paez camudar más tarde, cola apaición de angiospermas más recién pa les cualos les altes llatitúes paecen ufiertar un escenariu óptimo p'apoderar l'ambiente y especiarse darréu. Por exemplu, el sur de Gondwana paez ser l'orixe del xéneru "Nothofagus", qu'apaeció fai unos 70 millones d'años y entá anguaño ye un componente importante de la flora del Hemisferiu Sur.
Con al respective de la tardida apaición de les angiospermas nel rexistru fósil (aprosimao 300 millones d'años dempués que l'apaición de les primeres plantes vasculares), y la so esplosión d'especies dempués d'eso (lo que Darwin llamó "un abominable misteriu" nuna carta unviada a un amigu), les hipótesis que se remanen anguaño son:
1.- Sesgos nel rexistru fósil
Significaría que les angiospermas aniciáronse muncho primero que'l primer rexistru fósil atopáu, pero les primeres angiospermas aparentemente son más difíciles d'atopar que les gimnospermas y pteridofitas de la mesma dómina, debíu principalmente a que vivíen nun ambiente con un baxu potencial de preservación de los fósiles. Los analises moleculares que se fixeron (los llamaos "relóes moleculares" o "molecular clock" n'inglés) sofiten en parte esta hipótesis, pero son duramente cuestionaos por cuenta de falencias na so metodoloxía y nes hipótesis en que se basen, polo que les resultancies son reparaos con escepticismu pola comunidá científica, y entá son tema d'alderique.
2.- Evolución como respuesta al cambéu ambiental
Según esta hipótesis les angiospermas apaecieron tardíamente, pero la so evolución foi rápido desencadenada por un cambéu fondu nes condiciones ambientales, tantu fisicoquímiques como bióticas (co-evolución con grupos animales por casu), qu'en bien pocu tiempu poner en gran ventaya adaptativa con al respective de les gimnospermas y pteridofitas de la dómina. Les hipótesis que sostienen esto son 3: la que supon que'l cambéu ambiental fisicoquímicu global desencadenó la especiación, la que supon una relación colos dinosaurios, y la que supon una relación colos insectos. Son les siguientes:
2.1.- La hipótesis del cambéu ambiental fisicoquímicu
Les evidencies señalen qu'un bon númberu de cambeos na composición florística del Cretácicu (fai 140-80 millones d'años) coinciden con una dómina de cambeos ambientales globales, qu'inclúi una actividá tectónica elevada, un amenorgamientu del osíxenu nos océanos, y una espansión del suelu oceánicu con una definitiva rotura de la Pangea cola consecuente formación de los continentes d'África y Suramérica, y volviendo estremables los platos de la India, Australia y la Antártida. Tamién hubo cambeos importantes na composición de l'atmósfera por cuenta de la intensa actividá volcánica (principalmente aumentu de la concentración de dióxidu de carbonu), probablemente un subsiguiente aumentu de la temperatura global, un aumentu d'unos 100 metros nel nivel del mar, y la desapaición de los xelos polares. 
Les evidencies con al respective de la composición florística señalen que nesa mesma dómina hubo un númberu d'innovaciones clave nes angiospermas que les fixeron más resistentes a la seca y polo tanto meyor afeches a les condiciones ambientales nueves, ente les que s'inclúin fueyes amenorgaes en tamañu, una capa esterna de la grana que les protexía del secañu, l'apaición de fexes vasculares más eficientes na conducción d'agua ("vasos xilemáticos"), y el vezu deciduo (anque esta postrera característica tamién yera reparada en delles gimnospermas). Hasta'l día de güei nun hai evidencia de qu'esos cambeos ambientales globales (conocíos como l'episodiu superpluma" o "superplume episode" n'inglés) desencadenaren la diversificación de les angiospermas, namái hai evidencia de qu'asocedieron simultáneamente.
2.2.- La hipótesis de la coevolución ente les angiospermas y los dinosaurios
Esta hipótesis sostien que los vezos alimenticios de los dinosaurios pueden haber promovido l'apaición de les angiospermas. Les evidencies señalen que na dómina de l'apaición de les angiospermas los dinosaurios yeren principalmente saurópodos y estegosaurios, quien teníen una amplia dieta de texíos de coníferes, y tienen de representar una presión de herbivorismo importante nes copes de les coníferes adultes, presión qu'aseguraba'l desenvolvimientu de les gimnospermas xuveniles. Fai unos 144 millones d'años camudó la composición de la comunidá d'herbívoros, apaeciendo nuevos grupos de dinosaurios ("ornithischianos", mazcadores eficientes) que probablemente amontaron la mortalidá ente los xuveniles de gimnospermas, creando claros na cobertoria de plantes y nuevos ambientes altamente alteriaos. Les evidencies dende'l puntu de vista de les angiospermas amuesen que les angiospermas primitives paecen tener un rápidu ciclu de vida y una alta habilidá de colonización de hábitats venaos. Sicasí anguaño esta hipótesis ye refugada pola comunidá científica, principalmente porque nun analís del rexistru fósil, l'apaición de los distintos tipos de dinosaurios herbívoros nun paez tar correlacionada cola diversificación de les angiospermas, nin nel tiempu nin nel espaciu.
2.3.- La hipótesis de la coevolución ente les angiospermas y los insectos
La hipótesis señala que les flores del Cretácicu ceo teníen calteres que se venceyen a la polinización zoófila, como estames con anteres curties y poca producción de polen, y granos de polen cubiertos con un material "pollenkitt-like" (que los xunta al cuerpu de los insectos que los visiten). Tamién señalen que'l polen atopáu yera de mayor tamañu qu'el que ye esvalixáu pol vientu en forma efectiva. Amás, aparentemente les primeres angiospermas yá presentaben signos de ser autoincompatibles, lo cual nun dexara la autofecundación. Toes estes carauterístiques suxuren que yá les primeres angiospermas yeren polinizadas por insectos. Les ventayes adaptatives de la polinización por insectos son: la posibilidá d'intercambiu xenéticu ente individuos bien alloñaos y en poblaciones bien pequeñes. Esto facer una hipótesis bien curiosa, pero los rexistros fósiles son ambiguos. Aparentemente los aparatos bucales de los insectos y les especies de angiospermas diversificáronse aprosimao na mesma dómina, pero los analises nun amuesen una relación bien significativa: los dípteros (mosques y mosquitos), los coleópteros (escarabayos) y los primeres himenópteros (aviespes) apaecieron primero que les primeres angiospermas, dellos himenópteros y los lepidópteros (caparines y poliyes) apaecieron más o menos na mesma dómina que les angiospermas, y otres especies d'himenópteros, incluyendo Anthophila (abeyes), apaecieron fai 100 millones d'años, polo que son más recién que les angiospermas. Per otru llau, hai cada vez más evidencies de que los "polinizadores avanzaos" (abeyes, aviespes y mosques) tienen de xugar un rol importante na evolución y radiación de ciertos grupos de angiospermas, pero la evolución de les angiospermas como grupu nun puede ser esplicada puramente pol so coevolución colos insectos.
2.4.- Altes tases intrínseques de especiación
Una esplicación alternativa propón que les angiospermas a cencielles tienen tases altes de mutación, lo que xenera una cantidá importante de plantes afeches a distintes condiciones ambientales, lo que promueve la so especiación por selección natural.
Una parte significativa de la flora actual tantu del Hemisferiu Norte como del Hemisferiu Sur, apaeció per primer vegada a fines del Cretácicu (fai 100-65 millones d'años), incluyendo a families como Ulmaceae (hai rexistros fósiles del xéneru "Ulmus"), Betulaceae, Juglandaceae, Fagaceae (especialmente "Nothofagus") y Gunneraceae. La mayor parte de los árboles apaecíos nesta dómina, anguaño tienen una distribución que ye principalmente tropical o subtropical. Ye interesante notar que la mayor parte de les angiospermas actuales son básicamente tropicales nos sos requerimientos, con aprosimao la metá de toles families de angiospermas confinaes a rexones tropicales, y unos trés cuartos de les families llegando a óptimos de crecedera n'ambientes tropicales. Poro, anque dalgunes d'elles sían consideraes como de hábitats templaos del hemisferiu norte o del hemisferiu sur, probablemente inda tengan munches de les carauterístiques que-yos dexaron sobrevivir nel ambiente en que s'aniciaron.
 Clasificación de los organismos vexetales pa una introducción a la taxonomía de les plantes.
Morfoloxía y Xeneral
Llectures encamentaes
Escelente artículu d'introducción a les Angiospermas, con cuadros de comparanza de les clasificaciones en Engler (1898), Cronquist (1981) y APG II (2003) - Diversidá Vexetal Facultá de Ciencies Esactes y Naturales y Agrimensura (UNNE-Universidá Nacional del Nordeste, Corrientes-Arxentina).
Valdesoto Club de Fútbol
El Valdesoto Club de Fútbol ye un club de fútbol d'Asturies, de la parroquia de Valdesoto, nel conceyu de Siero. Foi fundáu en 1961 y xuega na categoría Rexonal Preferente d'Asturies.
El Valdesoto C. F. xuega, dende la so fundación nel añu 1961, los sos partíos como llocal nel Estadiu Villarea (Faes, Valdesoto - Siero). 
L'estadiu asítiase nos terrenos concíos como "El Fontascu", cedíos al club por Amalia Vereterra y Armada, VIII Condesa de Villarea. Por embargu, esta donación nun foi escriturada fasta'l 10 d'abril de 1968 y nella recuéyese que'l destín de los terrenos tien que ser la construcción d'un campu de deportes que tien que llamase Estadiu Villarea, pudiendo revocase la donación si camuda'l so usu.
Les instalaciones de Villarea ocupen una superficie de 20.554,60 metros cuadraos ocupaos pola sede social del club, un edificiu qu'abelluga los vestuarios y les oficines, un polideportivu y dos campos de fútbol: Villarea I (de yerba natural, provistu con grada y onde xuega los sos partíos oficiales el Valdesoto C. F.) y Villarea II (de tierra, que ta destináu a campu d'entrenamientu).
Varies fueron les razones poles que l'uniforme del Valdesotu C. F. ta compuestu por camiseta de rayes verticales granates y azules, pantalón azul y medies a rayes horizontales, tamién granates y azules:
Na hestoria del club, doce persones ocuparon el cargu de presidente, destacando penriba de tolos ocho años de Secundino Somonte y sobre too los veintiséis de José Enrique Gutiérrez (presidente dende la temporada 1988-89).
No tocante a los entrenadores, veinticinco foron los que pasaron pel banquillu de Villarea. Aníbal López ye fasta la fecha'l que más temporades completó (ocho ente 1996 y 2004). Hai que destacar l'apuesta polos proyeutos llargos de los últimos años: sacante José Antonio Redondo, que completó la temporada 2008-09 cuando dimitió José Ángel Prada, tolos entrenadores dende 1996 tuvieron nel equipu polo menos cuatro temporades.
Rosa (planta)
El xéneru Rosa ta formáu por un conocíu grupu de parrotales espinosos y floríos representantes principales de la familia de les rosácees. Denominar rosa a la flor de los miembros d'esti xéneru y rosal a la planta.
El númberu de especies ronda los 100, la mayoría orixinaries d'Asia y un amenorgáu númberu natives d'Europa, Norteamérica y África noroccidental.
Tanto les especies como les variedaes de cultivu y los híbridos cultívense como ornamentales pola guapura y arume del so flor; pero tamién pa la estracción d'aceite esencial, utilizáu en perfumería y cosmética, usos melecinales (fitoterapia) y gastronómicos.
Esiste una enorme variedá de cultivares (más de 30 000) a partir de diverses hibridaciones, y cada añu apaecen otros nuevos. Les especies proxenitores mayormente implicaes en cultivar son: "Rosa moschata", "Rosa gallica", "Rosa damascena", "Rosa wichuraiana", "Rosa californica" y "Rosa rugosa". Los cultivadores de roses del sieglu XX centrar nel tamañu y el color, pa producir flores grandes y curioses, anque con pocu o nengún arume. Munches roses monteses y pasaes de moda», otra manera, tienen un arume duce y fuerte.
Les roses tán ente les flores más comunes vendíes polos floristes. La rosal ye una de les plantes más populares de los xardín, inclusive esisten xardinos específicos llamaos rosaledes, onde s'esponen namái los miembros del xéneru, que la so variedá ye tan estensa qu'entiende dende rosal miniatura de 10 ó 15 cm d'altor, hasta grandes parrotales, esguiladores qu'algamen dellos metros d'altor o rastreros utilizaos como cubre suelos.
El so principal productor y esportador ye l'Ecuador. La situación xeográfica del país dexa cuntar con microclimes y una lluminosidá qu'apurre carauterístiques úniques a les flores como son: tarmos llargos, gruesos y totalmente verticales, botones grandes y colores vivos. Son comercializaes en mas de 110 países siendo los sos principales mercaos: Estaos Xuníos, Holanda (importa flores pa depués re-esportales a otros países de la Unión Europea), Italia, Alemaña, Rusia, Canadá, Arxentina, España, Francia, Suiza y Ucrania. Tamién Chile, China y Brasil. La superficie total de plantíos ye de 3300 hai, con una disponibilidá de 85 000 tonelaes per añu. El 99% de la producción espórtase.
N'asturianu (y tamién n'otres llingües romances), el términu rosa» provién direutamente y ensin cambeos del llatín "rosa", col significáu que conocemos: «la rosa» o «la flor de la rosal»; aportáu del vocablu previu "rodia" [ródja] —por cambéu similar como en: Clau"S"us por Clau"DI"us—. Ésti últimu arcaísmu llatín ye, de la mesma, emprestáu —al traviés del oscu— del griegu antiguu "ρόδον" [RhÓDON] «la rosa», «la flor de la rosal» o meyor "RhODÉA", «el tarmu de la rosa», «el sosten de la flor».
A partir del griegu antiguu alúdese'l posible significáu de "rhódon" como «arrecendor goliosu», «lo que ye fragante», o «lo qu'esprende golor»; aniciáu como términu compuestu: por don" o sinón tamién de "wrodion" [bródion] nel antiguu dialectu eólicu, raigaños correspondientes col persa antiguu "Sienda" o "V'ReDa" (y los sos dialectos: avéstico "WaRDa", sogdiano "WaRD" y partu "WâR"), como una voz irania trespasada dende'l sur d'Armenia a Frigia y de ende a Grecia. Y primeramente d'un orixe tan antiguu como del araméu "wurrdā" y hasta del asiriu "wurtinnu".
Tocantes a la base, el núcleu deriva d'una raigañu indoeuropéu "vardh-" [wardh], "vradh-" [wradh], «crecer», «irguir(se)»; onde en sánscritu "wardh-as", significa «germinante», y wardhati, «alzar(se)», «espolletar».
Per otra parte, pue ser un deriváu d'un raigañu grecolatina "VRAD"-, «plegase», «faese flexible». Y perhí tamién el griegu "rodanós", "rádinos", y l'eólicu "bradinós", «blandiu» o «flexible». Color claru.
"Rosa" tamién ye un términu coincidente con dellos nomes xermánicos que tienen el raigañu "hrod", col significáu de «gloria».
Les rosales son parrotales o trepadores (dacuando colgantes) xeneralmente espinosos, qu'algamen ente 2 a 5 metros d'altu, n'ocasiones lleguen a los 20 m engatando sobre otres plantes.
Tienen tarmos semileñosos, casi siempres erectos (dacuando rastreros), dalgunos de testura rugosa y escamosa, con notables formaciones epidérmiques de variaes formes, persistentes y bien desenvueltes (aguiyones).
Les fueyes pueden ser perennes o caduques, peciolaes y imparipinnadas con ente 5 a 9 folíolos de cantu serrucháu y estípules basales. Ye frecuente la presencia de glándules amiestes sobre los marxes, odoríferas o non.
Les flores, que surden n'inflorescencies racimosas, formando corimbos, son xeneralmente arumoses, completes y hermafrodites; regulares, con simetría radial (actinomorfas). El periantu ta bien desenvueltu. El hipanto o receptáculu floral prominente en forma d'urna (tálamu cóncavu y fondu). El mota ye dialisépalu, de 5 pieces de color verde. Los sépalos los pueden ser simples, o dacuando de forma complexa con lobulaciones llaterales estilizadas.
Corola dialipétala, simétrica, formada de 5 pétalos regulares (o múltiplos de 5), dacuando escotaos, y de variaos colores llamativos, tamién blancos. La corola suel ser "doble" o "plena" por tresformamientu de los estames en pétalos, mayormente en cultivar.
El androcéu ta compuestu por numberosos estames dispuestos n'espiral (dellos verticilos), xeneralmente en númberu múltiplu de los pétalos (5x).
El xinecéu apocárpico (compuestu por dellos pistilos separaos). Nectariu presente, qu'atrai insectos pa favorecer la polinización, predominantemente entomófila. Perigina (ovariu mediu), numberosos carpelos uniovulados (un primordio seminal por cada carpelu), asina cada carpelu produz un aqueniu. 
El frutu de la flor ye una infrutescencia conocida como cinorrodón o artuganciu, un frutu compuestu por múltiples frutos secos pequeños (poliaquenio) separaos y zarraos nun receptáculu carnosu (hipantio) y de color vistosu cuando ta maduru.
L'aceite esencial de "Rosa damascena" componer de terpenos y derivaos de ácidos grasos, tales como citronelol (30.31%), geraniol (16.96%), alcohol fenetílico (12.60%), nerol (8.46%), hexacosano (3.70%), nonadecano (2.7%), linalol (2.15%), β-Ionona (1.00%), eicosano (1.65%), docosano, (1.27%), farnesol (1.36%), acetato de nerilo (1.41%), propionato de citronelilo (1.38%), geranial (1.35%), α-pineno (0.60%), mirceno (0.46%), óxidu "cis" rosa (0.55%), decanal (0.51%), terpinen-4-ol (0.55%), β-cariofileno(0.81%), isoborneol
(0.57%), y heptadecano (0.92%) 
El frutu de la Rosa", el artuganciu, tien un altu conteníu en Vitamina C: ente 1700-2000 mg por cada 100 g de productu secu, lo que lo convierte nuna de les fontes vexetales más riques d'esta vitamina. Tamién contién vitamines A, D y Y, y flavonoides antiosidantes. El so altu conteníu en taníns fai que causen estriñimientu.
Dende'l puntu de vista de la práctica de la xardinería, y esquemáticamente, les rosales clasifiquense'n 4 grupos:
Dalgunes de les especies monteses más representatives del xéneru Rosa":
Les rosales florien de cutio mientres tol añu dende primavera hasta principios d'iviernu (o más en climes templaos). Por que esto asoceda hai que cortar les roses amostalgues. Una técnica popular consiste en siguir el tarmu de la rosa ensuga hasta atopar la primer ramina con cinco fueyes y cortar darréu percima d'ella. Depués, entráu l'iviernu, faise la fradadura radical, dexando namás que cuatro o cinco rama d'un palmo dende'l tueru principal. Tamién puede faese media fradadura metanes la temporada pa caltener la rosal nun tamañu medianu. Esta nun ye necesaria pa la salú de la planta nin por que florie más.
Les cortes tienen de faese con tisoria bien afilada por que resulten llimpios, esto ye, ensin "picotazos". Tienen De ser sesgados, evitando los tayos rectos y nun se van deber dexar fibres nellos. Tien de cortase mediu centímetru de la yema esterior en forma sesgada escontra adientro por que cuando llueva o se riegue la planta l'agua cuerra y nun se concentre na yema perxudicando la crecedera floral. A la rosal de pies va debése-y dar forma de copa de vinu pa dexar un bon accesu a la lluz a tola planta. Les roses deben podarse cuando terminen de brotar les fueyes.
Oidio, mildiu, ruque, llurdiu negru, botritis, negruca, chancro, infecc. por hongu del suelu, antracnosis, tumoraciones del pescuezu, virus del mosaicu.
La mayoría suelen ser comunes a otres plantes de xardín y tán en relación a la zona xeográfica.
Los primeros datos del so usu ornamental remontar a Creta (sieglu XVII a. C.). La rosa yera considerada como símbolu de guapura por babilonios, sirios, exipcios, romanos y griegos. N'Exiptu y Grecia tuvo una especial relevancia, y muncho más en Roma. Los romanos cultivaron la rosa intensamente, siendo utilizaos los sos pétalos pa ornamientu, según la planta nos xardinos nuna zona denominada Rosetum. Tres la Edá Media, onde'l so cultivu acutar a Monesterios, vuelve surdir la pasión pol cultivu de la Rosal. Un exemplu d'esta pasión foi la emperatriz Josefina qu'a partir de 1802 nel so Palaciu de la Malmaison llegó a tener una colección de 650 rosales. Les colecciones de roses multiplicáronse dende entós.
A fines de 1700, foi introducida n'Europa, "R. semperflorens", conocida como "Rosa de Bengala", con flores pequeñes arrexuntaes. Pal empiezu de 1800, foi introducida n'Europa, "R. indica var. fragans", conocida col nome de Rosa de Té, orixinaria de la China (conocida tamién como "R. chinensis").
La era moderna de les roses empecipiar a partir de 1867 cola creación del primer exemplar híbridu de té pol productor francés Guillot, quien la llamó: «La France». L'inventu surdió por casualidá, cuando Guillot taba intentando ameyorar una rosa naranxa. La resultancia foi una flor bien goliosa y con un llargu floriamientu, distinta en tamañu y carauterístiques a les roses qu'había hasta entós. La rosa de té orixinal, anterior a la creación de los híbridos qu'asocedieron a la invención de Guillot de Francia, yera más pequena, casi ensin golor y producíase nuna escasa paleta cromática: blancu, rosa y colloráu.
Mientres el sieglu XIX empiecen a llegar variedaes del estremu oriente, onde'l so cultivu foi tamién bien relevante polos antiguos xardineros chinos (esisten datos del cultivu de rosales 3000 a. C.).
La rosa foi celebradísima en tou tiempu polos poetes y emprestáu materia a les mitoloxíes y lleendes dende Salomón que vía una rosa na esposa del "Cantar de cantar", Safu y Anacreonte hasta la delicada comparanza de Malherbe:
Na "Novela de la rosa", ésta ye'l premiu del amor y del valor. En "El pollín d'oru" de Apuleyo, el burricu vuélvese home al comer roses y los poetes representaron a la tema a la Aurora como una moza qu'espardi roses. Na mitoloxía indiana, la rosa representa yá'l Sol, yá l'Aurora, yá'l Crespúsculo vespertín.
Una de les tres gracies en Grecia llevaba una rosa na mano y dicíase que la rosa brotara del pie de Venus al salir delles gotes de sangre d'una picadura que se causara con un escayu. La fábula dicía tamién que la rosa yera de primeres blanca y habíase vueltu encarnada al tiñise col sangre de Adonis (alusión al pasu de la lluz blanco "alba" a la lluz rosada "aurora"). D'igual manera qu'a Venus y Flora, que les sos estatues afatar con guirlandes de roses, pertenecía esta flor a Baco y n'unu de los sos ditirambos convida Píndaro a coronase de roses n'honor a Dionisos. Munchos pueblos eslavos denominen a la fiesta de la primavera "rusdija" o "fiesta de les roses".
En delles lleendes italianes, la rosa ye símbolu de virxinidá. Contrariamente, les cortesanes de Roma celebraben la so fiesta'l día 23 d'Abril consagráu a Venus Ericina y amosábense afataes de roses y mirtos, siendo particular que n'igual día que nel nuesu calendariu ye'l de San Jorge subsista en Barcelona el costume de regalar roses. Nes grandes llacuaes romanes, los convidaos diben coronaos de roses, creyéndose que calteníen de la embriaguez. N'otros países, la rosa ye un símbolu funerariu y de ende, según dalgunos, que se llanten cipreses y rosales nos campusantos.
Les roses son símbolos antiguos del amor y de la guapura. La rosa yera sagrada pa un númberu considerable de dioses (deidaes femenines) de l'antigüedá, y utilízase de cutiu como símbolu de la Virxe María. Les roses son tan importantes que d'elles deriven términos como color rosa o colloráu nuna considerable variedá d'idiomes.
Les roses vienen nuna variedá de colores, cada unu con un diversu significáu simbólicu:
La rosa tamién ye'l símbolu de dos dinastíes reales ingleses: la Casa de Lancaster (rosa colorada) y la Casa de York (rosa blanca) que se vieron enfrentaes na conocida como Guerra de los Dos Roses.
La rosa colorada (xeneralmente garrada col puñu esquierdu) ye'l símbolu del Socialismu democrático, n'alcordanza de Rosa de Luxemburgu, pensadora y mártir del pensamientu socialista. Ye emplegada pola mayoría de colectivos d'esta ideoloxía, como'l Partíu Socialista Obreru Español.
Rosa (dixebra)
El términu Rosa pue referise a:
Socuéllamos
Socuéllamos ye un conceyu de la provincia de Ciudad Real, Castiella-La Mancha (España), na llende coles provincies d'Albacete y Cuenca. Ta asitiada na parte meridional de la Submeseta Sur de la península, dientro de la rexón natural de La Mancha. Alcuéntrase enclavada en punta nordeste de la provincia de Ciudad Real, na cuenca del ríu Guadiana Altu. El so términu municipal tien una estensión de 374,10 km² a una altitú media de 680 msnm y cuenta con una población de 13.725 habitantes (INE 2011). Pola so estensión ocupa'l llugar númberu diecisiete de los noventa y ocho conceyos de que consta la provincia, ordenaos de mayor a menor.
El so términu municipal tien una estensión de 374,10 km² a una altitú media de 680 msnm y cuenta con una población de 14.163 habitantes (2010). Pola so estensión ocupa'l llugar númberu diecisiete de los noventa y ocho conceyos de que consta la provincia, ordenaos de mayor a menor.
Ta asitiada na parte meridional de la Submeseta Sur de la Península, dientro de la rexón natural de La Mancha. Alcuéntrase enclavada en concretu nel estremu nordés de la provincia de Ciudad Real, na cuenca del ríu Guadiana Altu.
Llinda al norte colos conceyos de Pedro Muñoz (Ciudad Real) y Mota del Cuervo (Cuenca); al este col de Las Mesas (Cuenca) y Villarrobledo (Albacete); al sur, col d'Alhambra (Ciudad Real); y al oeste col de Tomelloso (Ciudad Real). La climatoloxía de Socuéllamos ye del tipu mediterraneu continental.
Tocantes a la hidrografía vamos dicir que les agües superficiales en Socuéllamos escarecen de relevancia. Pertenecen a la subcuenca del ríu Záncara, que ye unu de los principales afluentes del Guadiana. L'otru ríu ye'l Córcoles, que ye un afluente del Záncara.
Tocantes a agües soterrañes, Socuéllamos pertenez al sistema del acuíferu 23, unu de los más importantes de la Península. El términu municipal tien una superficie total de 37.100 hai, una superficie urbana de 350 hai y una superficie rústica de 36.750 hai.
El clima de Socuéllamos ye del tipu mediterraneu continental, con iviernos fríos y branos calorosos. Mientres les nueches ivernices, con cielu estenu y ensin vientu, son frecuentes les xelaes de irradiación. Les precipitaciones bazcuyen ente los 400 y 600 mm añales, con grandes irregularidaes estacionales.
El mugor relativo del aire ye baxa y les hores de lluz solar añales varien ente 2.600 y 2.900. La nieve ye un fenómenu bastante frecuente cuidao que esta Comunidá esta arrodiada de grandes montes y los vientos dominantes son del suroeste y apurren les agües más importantes. La temperatura medio máxima absoluta ye de 40,5 °C y la mínima -10,8 °C, poro, la temperatura medio ye de 13,4 °C.
Socuéllamos nació nuna elevación del Córcoles asitiada cerca d'una llaguna qu'esistió hasta'l sieglu XX y que se conoció como "La Hoyuela", siguiendo un patrón común d'asentamientu dende'l Neolíticu-Edá del Bronce similar a poblaciones manchegues cercanes como Manjavacas, Mota del Cuervo, Pedro Muñoz, etc. 
Cuidao que a partir de mediaos del s. XVI la "pequeña glaciación" obligó al treslláu del pueblu a cotes más altes, el "antiguu" Socuéllamos quedó como un despoblado asitiáu nes fasteres y el llanu del citáu cuetu. Na so redolada pueden atopase cantares tallaos adscribibles posiblemente al Paleolíticu Inferior, y por tanto adscribibles al Home de Neanderthal y lascas y llámines trabayaes dende'l Paleolíticu Mediu (40.000 años); y dende esta dómina restos inequívocos de la Edá del Bronce, ibéricos, romanos, musulmanes, medievales y modernos.
Nel so términu esisten dellos despoblados (Vejezate, El Pozo Bernaldo, Villarejo Rubio) que tienen población dende la Edá del Bronce y que dempués de ser importantes núcleos medievales, sumieron enantes del sieglu XVI.
La primer referencia documental que tenemos de la esistencia de Socuéllamos, son los privilexos repobladores concedíos pola Orde de Santiago y la so Maestre Juan Osórez a finales del s. XIII (1298), que consistíen en que tou aquel que construyera una casa y llantara dos aranzadas de viña taba exentu de too pechu y tributu salvu'l diezmu al Conventu de Uclés. Estes franqueces permanecieron a valir inclusive col emperador Carlos I, que tenia una gran afición polos bocaos de cepes. Lo que fixo que Socuéllamos convertir nun pueblu rústicu.
Hasta 1468 en que la población tenía 90 vecinos (Bernabé de Chaves), nun volvemos tener noticies d'esti núcleu, anque sabemos que non se despobló. Sí lo fixeron, sicasí, el restu de poblaciones cercanes, como Pedro Muñoz, Manjavacas, el Villarejo Rubio y la Torre de Vejezate. De fechu a la contorna conocer dende dómina musulmana como "La Mancha de Vejezate".
El Villarejo Rubio foi, según Inocente Hervás y Buendía (posiblemente tomáu de José López de Agurleta) la primer cabeza del señoríu de la Orde na contorna (1235-1240), que foi efímera yá que nos consta qu'esti pueblu pasó a depender de Criptana pocu dempués. Dende ende, la dirección pasó a Vejezate, una vegada qu'el so cortixu foi donáu a la Orde de Santiago y a Pedro Fernández por privilexu rodáu de Alfonsu X El Sabiu nel añu 1256. Pola denominación de "cortijo", que puede significar "casa fuerte" pero non necesariamente torre o castiellu, podríamos deducir que la torre qu'hubo foi construyida dempués, yá en dómina dafechu medieval cristiana.
Nel añu 1478, el Comendador de Vejezate Lorenzo Mexía, en plena guerra de sucesión de Castiella, decide que nun dispon de medios abondos pa defender la Torre de Vejezate, y por tantu destruyir y abandonar, emplegando los 200.000 maravedís que-y apurriera la Orde pa reconstruyir la Casa-Encamienta de Socuéllamos. Esto supon ello ye que un nuevu cambéu na cabeza de la encomienda santiaguista.
A partir del añu 1494 llegaron los Mendoza de les Cases de Tendilla y Mondéjar (Guadalajara), con Íñigo López de Mendoza, El "Gran Tendilla", al frente, como premiu pola so embaxada en Roma. El so fíu, don Antonio de Mendoza, foi'l primer virrei de Nueva España (México) y segundu del Perú, y el so nietu, Francisco de Mendoza, llamáu "L'Indiu", primer señor de Estremera (Madrid), alministrador de les mines de los reinos y de Guadalcanal y Capitán Xeneral de les Galeres d'España.
El 12 d'agostu de 2007 esti pueblu sufrió un terremotu (más los cientos de retruques) de 5'1 graos na escala de Richter, a menos de 15 kilómetros del epicentru (asitiáu na vecina población de Pedro Muñoz), ensin causar grandes daños, namái resquiebros en delles parés y techos.
Les fiestes patronales celebrar del 9 al 15 d'agostu, n'honor al Santísimu Cristu de la Vega. El 8 de setiembre celebra la festividá de la Virxe de Loreto.
Tamién son festivos los díes 1 y 2 de payares, festividaes de Tolos Santos y de los fieles difuntos, respectivamente.
Tamién tienen ciertu interés les Cruces de Mayu y la fiesta de San Cristóbal.
Nesti pueblu, tocantes a deporte refierse, destaca la O.D. Socuéllamos, el club local de fútbol, que xuega nel grupu XVIII de Tercer División. Tocantes a categoríes inferiores, los sos filiales, llamáu Cristu de la Vega C.F., va apostar la Lliga nacional na categoría de xuvenil. Estos equipos xueguen nel estadiu municipal Paquito Giménez.
El Club de Voleibol Roycan Socuéllamos llegó a algamar la Superliga femenina na década de los 90.
Nesta década, tamién, el socuellamino Roberto Parra, foi campeón d'Europa nos 800 metros llisos d'atletismu.
El Club Baloncestu Socuéllamos tien anguaño (2008) más de 300 xugadores federaos, con equipos en toles categoríes provinciales, dos nes categoríes rexonales y dos en categoría autonómiques. El mayor llogru deportivu d'esti club remontar a los años 90, nos que xugó en Segunda Division nacional, namái con xugadores aficionaos de la localidá. Tamién tien una gran cantera con xugadores qu'apunten a xugar en grandes clubes de baloncestu.
Tamién cabo destacar, l'afición pol fútbol sala. L'equipu de la Zona Centro Corredoría/FS Socuéllamos milita esta temporada en Primer división nacional "B". Amás l'equipu xuvenil va competir na Lliga provincial. A lo último, la lliga local cuenta con cerca de doscientos xugadores na so totalidá.
Las Mesas
Las Mesas ye un conceyu de España, na provincia de Cuenca, comunidá autónoma de Castiella-La Mancha. Tien una superficie de 87,21 km² con una población de 2.533 habitantes (INE 2009).
El nome orixinariu yera ""Las Mesas rubias"" debíu a el color de les ceberes que se semaben entós daquella. Esta villa pertenecía al Marquesáu de Mendoza. Les primeres notes sobre los sos oríxenes atópense hacia'l sieglu XIII.
Ente los sos monumentos atópense: La ilesia de La nuesa Señora de l'Asunción, la ermita del Santu Neñu de la Bola, el molín (asitiáu na zona del Toledillo), ermita de San Isidro y ermita de San Cristóbal.
Como bon pueblu manchegu tien les sos propies tradiciones como ye la celebración del "escote" les nueches del 1 de payares y del 24 de d'avientu. Tampoco hai qu'escaecer les fogueres que se prenden el 13 de xineru n'honor del patrón.
P'agospiase cuenta con un hotel y una casa rural pa poder conocer y esfrutar de la hospitalidá del llugar.
Pueblu agrícola. La vide ye'l so mayor recursu económicu. Los domingos acueye un mercadín que ye conocíu y visitáu por tola contorna.
Los del país veneren como patrón al Santu Neñu de la Bola.
Celebren les fiestes nel so honor el tercer domingu d'Agostu
Portal web d'información y comercial del pueblu de Las Mesas
Alhambra (Ciudad Real)
Alhambra ye un conceyu d'España, na provincia de Ciudad Real, na comunidá autónoma de Castiella-La Mancha. Tien una área de 580,25 km² con una población en 2011 de 1.105 habitantes y una densidá de 1,90 hab/km².
Al conceyu d'Alhambra, unu de los más estensos de la provincia de Ciudad Real n'alcordanza de la so importancia histórica mientres la Edá Media, pertenez la "pedanía" de Pozo de la Serna.
Dientro del cascu urbanu d'esta villa (al pie de la ilesia parroquial), caltiénense dellos restos de dómina romana. Dellos historiadores identifiquen esta villa (o na so contorna), cola importante ciudá romana de Laminium, citada por numberoses fontes clásiques.
Genevieve Hannelius
Genevieve Hannelius (n. Boston, Massachusetts; 22 d'avientu de 1998) ye una actriz y cantante d'Estaos Xuníos, conocida profesionalmente como G. Hannelius. Ella interpretó'l papel de Emily en "Dean Brother", una Película Orixinal de Disney Channel tamién protagoniza por Hutch Dano y pol so papel co-protagonista como Amy Little en "Lleo Little's Big Show". Hannelius tamién ye la nueva voz de Rosebud nes películes de "Air Buddies".
G. Hannelius nació Boston, Massachusetts y camudóse a Maine, cuando tenía apenes un añu d'edá. Ella empezó a actuar a una edá bien nueva. Los sos papeles teatrales inclúin a Madeline en Madeline's Rescue y Jenny nel teatru de "Tales of a Fourth Grade Nothing with Children" con Children's Theatre of Maine y Maine State Music Theater. Ella camudóse a California mientres 3 meses pa probar les audiciones, y tuvo tanto ésitu que la so familia treslladóse definitivamente a Los Angeles en 2008.
Hannelius interpretó Courtney Patterson en "Surviving Suburbia". Tuvo un papel recurrente en "Sonny with a Chance", una serie orixinal de Disney Channel, como Dakota Condor, un papel como convidada en "Hannah Montana" como una fan llamada Tiffany y ella tien un papel recurrente en "Good Luck Charlie" como Jo Keener. Hannelius ye los alumnos de Los Angeles-based Young Actor's Studio. Ella interpretó a Madeline na producción de Children's Theater of Maine de "Madeline's Rescue" nel branu de 2002. Tamién interpretó a Emily Pearson en DenBrother en 2010, y foi la talentosa voz de Rosebud no nueva "Spooky Buddies" de 2011. Ella ta llamada a interpretar Wednesday Malone na nueva serie de Disney Channel "Madison High" a estrenase en 2012. 
N'abril de 2011, ella llanzó el so primera y segundu cantar "Staying Up All Night" y "Just Watch Me" en iTunes. G tamién escribió un cantar pa un amigu cercanu títulada "Two In A Billion". G anguaño ye una artista ensin discográfica.
Olivia Holt
Olivia Holt (nacida'l 5 d'agostu de 1997 en Germantown, Tennessee) ye una actriz y Cantante d'Estaos Xuníos, meyor conocida por interpretar a Kim na serie de Disney XD "Kickin' It".
Holt nació en Germantown, Tennessee, fía de Mark y Kim Holt. Tien una hermana mayor llamada Morgan, y un hermanu menor llamáu Cade. A los 3 años mudóse a Nesbit, Mississippi, onde creció. Anguaño vive en Los Angeles, California cola so familia.
La so carrera empezó cuando taba faciendo producciones de teatru locales. Apaeció en dellos comerciales de televisión, incluyendo Hasbro, Mattel y les muñeques Bratz.
Holt audicionó pa la serie d'artes marciales de Disney XD "Kickin' It", que s'estrenó en 2011. Teniendo habilidaes en ximnasia, recibió la llamada de los productores y xunióse al elencu en 2011. Apocayá anovóse la serie pa una tercer temporada.
Holt protagoniza la película orixinal de Disney Channel "Girl vs. Monster". Ella interpreta'l personaxe principal Skylar, una adolescente qu'afaya qu'ella vien d'una llarga llinia de cazadores de bisarmes y ye la siguiente pal trabayu. La película estrenóse n'ochobre de 2012.
Germantown (Tennessee)
Germantown ye una ciudá allugada nel condáu de Shelby nel estáu estauxunidense de Tennessee. Nel Censu de 2010 tenía una población de 38.844 habitantes y una densidá poblacional de 749,81 persones por km².
Germantown alcuéntrase allugada nes coordenaes Según la Oficina del Censu de los Estaos Xuníos, Germantown tien una superficie total de 51.8 km², de los que 51.72 km² correspuenden a tierra firme y (0.15%) 0.08 km² ye agua.
Según el censu de 2010, había 38.844 persones viviendo en Germantown. La densidá de población yera de 749,81 hab./km². De los 38.844 habitantes, Germantown taba compuestu pol 0.09% blancos, el 0% yeren afroamericanos, el 0.21% yeren amerindios, el 0.01% yeren asiáticos, el 0.02% yeren isleños del Pacíficu, el 0.43% yeren d'otres races y el 1.07% pertenecíen a dos o más races. Del total de la población el 1.89% yeren hispanos o llatinos de cualquier raza.
Hasbro
Hasbro ye una compañía de xuguetes asitiada en Pawtucket nel estáu de Rhode Island nos Estaos Xuníos d'América. Ye'l segundu mayor fabricante de xuegos nel mundu, superáu namái pol xigante de los xuegos Mattel del sur de California.
Hasbro ye conocíu por haber adquiríu llinies de xuguetes d'otres empreses, como'l xuegu de mesa temáticu "Monopoly", la plastilina Play-Doh ó los xuguetes educativos Playskool. 
La empresa foi fundada en 1923 polos hermanos Hassenfeld, primeramente moteyada como "Hassenfeld Brothers". Sicasí, mientres l'añu 1968, la empresa embrivió'l so nome tomando los trés primeres lletres de cada palabra, p'asina crear una marca de más fácil reconocimento.
Hasbro tamién foi rexistrada nel American Stock Exchange (AMEX, bolsa de valores estaunidense) de Nueva York en 1968, col símbolu «HAS». En xunu de 1999, Hasbro camudó'l so rexistru del American Stock Exchange al New York Stock Exchange (NYSE), tamién col símbolu «HAS».
Hasbro foi fundada por trés hermanos: Herman, Helal y Henry Hassenfeld nel añu 1923, como "Hassenfeld Brothers", una compañía dedicada al sector testil que más tarde s'espandió al mercáu de los preseos escolares.
Na década de los '40, la compañía llogró fabricar los sos primeros xuguetes: una llinia de kit pa doctores. Sicasí, nun fueron reconocíos sinón hasta'l llanzamientu del "Sr. Cara de Pá" el so xuguete estrella, inventáu por George Lerner en 1952. Más tarde, los hermanos producieron xuguetes cola llicencia de G.I. Joe, específicamente mientres l'añu 1964, coles mires d'entrar nel mercáu de xuguetes pa neños.
En 1982, Hasbro llanza lo que sería otra esitosa franquicia de xuguetes: My Little Poni, que ye anguaño la franquicia mas esitosa de la compañía.
Adquirio a Milton Bradley Company dos años más tarde, operando dende entós col nome "Hasbro Bradley". 
Con esta alquisición, la compañía agora tien los derechos de diversos xuegos de mesa como Yahtzee, The Game of Life, Twister, ente otros.
Darréu, Hasbro decide mercar Playskool en 1986, Parker Brothers en 1991, ganando con ésta última los derechos del famosu xuegu de simulación de compra y vienta Monopoly. Tamién Hasbro tien Wizards of the Coast (adquirida en 1999) y Avalon Hill (adquirida en 1998), ente otres.
Amás, Hasbro Interactive, una subsidiaria de la empresa dedicada al entretenimientu virtual, foi vendida a la empresa Infogrames nel añu 1995, por cuenta de les perdes qu'ésta causaba a la empresa. 
Tamién collabora con Discovery Communications pa llevar a cabu The Hub, canal que reemplazó a Discovery Kids en diversos países del mundu.
Empreses Hasbro per países:
Hasbro, Inc. ye empresa matriz d'otres empreses subsidiarias:
 "Furby"
 "Star Wars"
 "Clue"
 Hasbro.com
Hibiscus
Hibiscu, comúnmente hibiscos, tamién llamáu "Carloti" o "Cattor" o "Catto" llamaos "cayena" en Llatinoamérica, formen un ampliu xéneru d'unes 150 especies aceptaes, de les más de 1.000 descrites, de la familia Malvaceae, típiques d'ambientes templaos, en rexones tropicales y subtropicales. Ye orixinariu d'América y África. 
El xéneru inclúi plantes yerbales, añales o perennes, dende pequeños parrotales a árboles de pequeñu porte. Les fueyes son alternes, simples, d'ovaes a llanceolaes, de cutiu con marxe serráu o lobuláu. Les flores son llargues, conspicues, con forma de trompeta, con cinco pétalos, de tonos blancos a roses, colloraos, moraos o mariellos, de 4 a 15 cm de tamañu. El frutu ye una cápsula que contién delles granes en cada lóbulu, que llibérense cuando la cápsula s'abre, nel so maduror.
Munches especies cultívense poles sos llamatives flores o úsense como parrotales en paisaxismu. Tamién son un ingrediente principal en tés de yerbes.
Una de les especies, conocida como kenaf ("Hibiscus cannabinus") úsase llargamente na ellaboración de papel.
La rosa de Xamaica ("Hibiscus sabdariffa"), úsase como verdura y pa ellaborar fervinchos de yerbes y mermelaes (n'especial nel Caribe). En Llatinoamérica, ye abondo popular la bébora conocida como enagua de Xamaica, ellaborada a partir de los cáliz d'esta especie y n'Exiptu y Sudán utilícense los pétalos pa faer un fervinchu.
La especie "Hibiscus rosa-sinensis" tien usos médicos na Fitoterapia china. 
La corteza, bien fibrosa, emplégase na Polinesia.
La "Ciudá d'Hibisco" ye'l llamatu de la ciudá de Chengdu, en China.
Les especies d'hibiscos son sustentu de canesbes de dalgunos lepidópteros, como "Chionodes hibiscella" o "Hypercompe hambletoni".
El xéneru describiólu Linneo y espublizólu en "Species Plantarum 2: 693", nel añu 1753. La especie tipu ye "Hibiscus syriacus" L.
Malvaceae
Les malvácees (Malvaceae) son una familia de plantes perteneciente al orde de les malvales. Axunta plantes herbales, maderices o parrotales (más frecuentes en países templaos). Inclúi'l "Hibiscus", les malves y la planta del algodón ("Gossypium"). 
Les malvácees presenten fueyes alternes, comúnmente palmatilobadas, con tres nervio principales que surden dende la base de la llámina foliar y, amás, presenten estípules pequeñes y caduques. Nos órganos vexetativos atópense pelos con forma d'estrella y nos texíos atopen canales de mucílagos. 
Les flores son conspicuas, entomófiles, hermafrodites, actinomorfas y arrexuntaes en inflorescencies; el mota tien cinco sépalos llibres o soldaos pola base, acompañáu frecuentemente por un epicáliz o calículo (hipsófilos). Usualmente la mota lleva nectarios compuestos de tricomes glandulares. La corola presenta cinco pétalos llibres con una uña bien llarga, el llimbu soldáu o bífidu. El androcéu ta compuestu de numberosos estames, típicamente colos filamentos soldaos nun tubu estaminal (denomináu columna estaminal) qu'arrodia los estilos, y cada estame con una única teca. El polen ye espinuloso, el xinecéu de ovariu súpero, formáu por cinco o más carpelos y 5 estilos. El númberu d'óvulos ye variable y la placentación axilar. Los frutos son esquizocárpicos o capsulares. Les granes presenten ácidos grasos característicos, que conxuguen el anión ciclopropenilo.
Recién estudios moleculares llevaron el Angiosperm Phylogeny Group a ampliar la familia hasta 243 xéneros y más de 4.225 especies; na familia ampliada inclúyense los xéneros enantes pertenecientes a les antigües families Bombacaceae, Sterculiaceae y Tiliaceae, polo que quedaron como pertenecientes a esta familia xéneros bien conocíos tales como "Tilia", "Ceiba", "Adansonia" (baobabs) y "Ochroma".
Tradicionalmente la familia taba formada alredor de 1.500 especies arrexuntaes en 75 xéneros y 9 subfamilies:
Esta subfamilia ta compuesta por delles tribus que constitúin les malvácees en sentíu estrictu, amás de Matisiae y Fremontodendreae, y, posiblemente, tamién Ochromeae, Fremontodendreae y "Septotheca". La división de les malvácees en sentíu acutáu en tribus foi históricamente inestable ya inda nun se llegó a una clasificación definitiva. La división actual inclúi Malveae (" Malva, Abutilon, Sida" y xéneros allegaos), Gossypieae (el xéneru qu'inclúi al algodón, "Gossypium", y xéneros rellacionaos), Hibisceae ("Hibiscus, Pavonia, Kydia" y xéneros allegaos). Matisieae ye un grupu, primeramente clasificáu dientro de les bombacácees, con una distribución neotropical. Fremontodendreae ta constituyíu por dos xéneros de Guatemala, Méxicu y California, los que primeramente fueren trataos dientro de Bombacaceae o Sterculiaceae. Los xéneros "Pentaplaris, Uladendron, Camptostemon, Lagunaria, Howittia, Alyogyne" y "Jumelleanthus" incluyir en Malvoideae pero inda nun fueron asignaos a nenguna tribu.
Los xéneros con mayor riqueza d'especies son "Hibiscus" (580), "Sida" (200), "Abutilon" (100), "Nototriche" (100), "Cristaria" (75) y "Gossypium" (40).
Les bombacoidees inclúin 16 xéneros y unes 120 especies de rexones tropicales, especialmente d'América y d'África. La subfamilia de les bombacóidees ta compuesta polos xéneros remanentes de les bombacácees depués de que les tribus Matisieae y Durioneae fueren tresferíes a les malvóidees y a les helicteróidees, respectivamente. Por esta razón, na so circunscripción actual la subfamilia ta representada básicamente pola tribu Adansonieae, que inclúi a los xéneros "Adansonia, Bombax, Chorisia", ente otros. 
Los xéneros con mayor riqueza d'especies son "Pachira" (24) y "Pseudobombax" (20).
Les esterculióidees tán compuestes por 12 xéneros y unes 430 especies de distribución pantropical. Esta subfamilia considerábase una familia distinta de les malvácees, denominada Sterculiaceae, n'otros sistemes de clasificación de les angiospermas. Les especies d'esta subfamilia tán caracterizaes pr les sos flores ensin pétalos (apétalas), ensin epicáliz, y pola presencia d'una mota carnosa, usualmente petaloideo y gamosépalo. Nun presenten tampoco estaminoideos pero tienen una columna estaminal monadelfa (esto ye, con tolos estames xuníos ente sigo) y xineceos y frutos apocárpicos, esto ye, colos carpelus separaos. Les flores son típicamente monoices: esisten flores femenines y masculines na mesma planta.
Malva (xéneru)
Malva ye un xéneru d'unes 25 especies aceptaes (de les más de 450 descrites), de plantes herbales na familia Malvaceae.
"Malva": del Llatín "malva, -ae", vocablu emplegáu na Antigua Roma para dellos tipos de malves, principalmente la malva común ("Malva sylvestris"), pero tamién el malvariscu" o "altea" ("Althaea officinalis") y la malva arbórea" ("Lavatera arborea"). Llargamente descrites, coles sos numberoses virtúes y propiedaes, por Pliniu'l vieyu nel so «Historia naturalis ("20, LXXXIV")».
Son yerbes añales o perennes, dacuando de base maderiza, con tarmos erectos o procumbentes, glabros o pubescentes. Les fueyes, más o menos llargemente peciolaes, son enteres, crenaes, serraes o fondamente palmatilobaes -con 5-7 lóbulos- o dacuando palmatiseutes, y con estípules sesiles o persistentes. Les flores son solitaries o en fascículos axilares, dacuando axuntaos en recímanos terminales. L'epicáliz tien 2-3 pieces más o menos llibres, de llineares a llanceolaes, más curties qu'el caliz que tien 5 sépalos más o menos soldaos. Los 5 pétalos de la corola -tan o más llargos que los sépalos- son xeneralmente de color lila, rosáu o ablancazáu, más o menos veteaos de lila más escuru. El frutu ye un esquizocarp discoidéu, con mericarpos en forma de gayos de mandarina, indehiscentes, monospermos, llisos o rugosos, más o menos afataos dorsal y llateralmente y que se tornen de color parduzu al maurecer. El carpóforu axal ye curtiu, cónicu o discoidéu. Les granes son reniformes y llises, dacuando bien finamente puntuaes o reticulaes. 
El xéneru alcuéntrase nes zones templaes, subtropicales y tropicales d'África, Asia y Europa.
Les especies de "Malva" úsenles como fonte d'alimentación les canesbes de delles especies de Lepidoptera incluyida la "Pyrgus malvae".
Nota: la diferenciación clásica ente'l xéneru "Malva" y el xéneru "Lavatera" básase nel calter discutible, y aldericáu, de la soldadura o non soldadura de les pieces del epicáliz. Recién estudios micromorfolóxicos de los mericarpios y analises del ADN, refugaron la validez de dichu calter y conduxeron a tresferir un ciertu númberu d'especies del xéneru "Lavatera" al xéneru "Malva".Más apocayá, dalgunos autores foron inda más llonxe y consideren los dos xéneros como meros sinónimos -"Malva" quedando l'únicu válidu de los dos- y pa quien los xéneros "Bismalva" Medik., "Lavatera" L., "Navaea" Webb & Berthel., "Saviniona" Webb & Berthel. y "Stegia" DC. son sinonimies de "Malva".
"Malva aegyptia" L. 
"Malva alcea" L.
"Malva arborea" (L.) Webb & Berthel. - enantes en "Lavatera"
"Malva assurgentiflora" (Kellogg) M.F.Ray - enantes en "Lavatera" 
"Malva borealis" Wallman 
"Malva cathayensis" M.G.Gilbert, Y Tang & Dorr 
"Malva cretica" Cav. 
"Malva erecta" J. Presl & C. Presl 
"Malva hispanica" L. 
"Malva iljinii" Riedl 
"Malva lindsayi" (Moren) M.F. Ray 
"Malva linnaei" M.F.Ray 
"Malva moschata" L. 
"Malva neglecta" Wallr. 
"Malva nicaeensis" All. 
"Malva occidentali" (S. Watson) M.F. Ray 
"Malva parviflora" L.
"Malva pusilla" Sm. 
"Malva stipulacea" Cav. 
"Malva sylvestris" L. (Especie tipo) 
"Malva thuringiaca" (L.) Vis. - enantes en "Lavatera" 
"Malva tournefortiana" L.
"Malva trimestris" (L.) Salisb. - enantes en "Lavatera"
"Malva verticillata" L. 
"Malva vidalii" (Pau) Molero & J.M.Monts. - enantes en "Lavatera" 
"Malva wigandii" (Alef.) M.F. Ray
En España tán presentes les siguientes especies:
"Malva aegyptia", "Malva alcea", 
"Malva arborea",
"Malva cretica",
"Malva hispanica", 
"Malva linnaei",
"Malva moschata", 
"Malva neglecta", 
"Malva nicaeensis", 
"Malva parviflora", 
"Malva pusilla", 
"Malva sylvestris", 
"Malva tournefortiana", 
"Malva trifida", 
"Malva trimestris", 
"Malva verticillata, 
"Malvastrum 
coromandelianum"
En munches especies comen les sos fueyes como una verdura. "M. verticillata" () cultívase nuna escala comercial llindada en China. "Malva verticillata", cuando se toma como un fervinchu yerbal, úsase na medicina popular poles sos propiedaes de llimpieza de colon y como suplementu pa perder pesu. 
Les malves utilícense de cutiu como plantes ornamentales al ser perennes de bona crecedera, y una vegada que floriaron de curtia duración. Les fueyes nueves de la malva de sabor nidio faen un bon sustitutu de la llechuga, ente que les fueyes más vieyes cocínense salen meyor cocinaes. Les flores úsense n'ensalaes. Sémense direutamente al campu na seronda. La grana ye bien bono de recoyer y de guardar.
Hai especies que considérense invasores, particularmente nes Amériques d'onde nun son natives.
Yerba
En botánica, una yerba o yerba ye una planta que nun presenta órganos decididamente maderizos. Los tarmos de les yerbes son verdes y muerren xeneralmente al acabar la bona estación, y sustitúyense por otros nuevos si la yerba ye viviega.
Munches yerbes son añales, naciendo de grana al empiezu de la estación favorable y nun dexando al acabar ésta sinón granes nueves nel suelu. Esisten tamién yerbes viviegues, que retoñen dende tarmos soterraños o asitiaos a ras de suelu. Los órganos soterraños implicaos son rizomes (tarmos horizontales) y bulbos. Munches yerbes biañales formen una roseta de fueyes pegada al suelu nel so primer añu, nel que nun se reproducen, y un tarmu altu y floríu, l'escapu floral, nel so segundu añu.
Llámense "megaforbies" (yerbes xigantes) a plantes que respondiendo formalmente al conceutu anterior, algamen un porte considerable, inclusive de dellos metros. Ésti ye'l casu, por exemplu, de les diverses especies de "bananes" (xéneru "Musa").
Nel llinguaxe común aplícase tamién a cualquier planta que tien valor culinariu (yerbes arumoses) o "melecinal" (yerbes medicinales), con independencia del so calter yerbal o arbóreu, cuando la parte de la planta que s'usa son les fueyes o tallos tienros. Otra manera, les especies son les granes, bayes, corteyes, raigaños o otres partes de la planta.
"Yerba" o "la yerba" ye tamién un términu de la xíriga emplegada pa denominar al cannabis.
Mota del Cuervo
Mota del Cuervo ye un conceyu de Castiella-La Mancha, España, perteneciente a la provincia de Cuenca. Conocida turísticamente como "El Balcón de La Mancha", alcuéntrase enclaváu nel centru de Castiella-La Mancha, con una distancia casi equidistante a toles capitales de provincia de la rexón (salvu Guadalajara). 
Mota del Cuervo foi dende antiguo un importante encruz de caminos, ente la ruta que xunía Toledo y depués Madrid con Llevante y la ruta ente Cuenca y el sur. La so traza más carauterística son los sos siete molinos de vientu que s'asitien na llomba a que los sos pies asitiar el pueblu.
La so principal fiesta ye la de la so patrona, Nuesa Señora de l'Antigua de Manjavacas, declarada d'interés turísticu Nacional. Celébrase'l primer y tercer domingu del mes d'agostu y consiste en traer y llevar corriendo a la Virxe en Romería dende la so Ermita a 7 kilómetros del nucleu urbanu.
Mota del Cuervo asitiase nel centru de Castiella-La Mancha, a una distancia asemeyada de toles capitales de provincia, salvo Guadalajara. Traviesen el conceyu la carretera N-301 que xune Madrid con Cartagena pasando per Albacete y Murcia, según l'autopista de peaxe AP-36 (Autopista Ocaña-La Roda) que realiza'l mesmu percorríu que l'anterior ente Ocaña y La Roda. 
Tamién pasa per Mota del Cuervo la N-420, que xune Tarragona y Córdoba pasando por Cuenca y Ciudad Real. Otres carreteres de menos importancia que traviesen la localidá son la CM-3108 que xune Mota del Cuervo con Los Hinojosos y Villamayor de Santiago y la CU-V-1001 que llega hasta Las Mesas.
Dellos autores afirmen que'l territoriu qu'anguaño ocupa Mota del Cuervo tuvo habitáu dende tiempos bien remotos y tomen como prueba d'ello les muertes arqueolóxiques topaos en paraxes del términu municipal. Tiense constancia de siquier dos motillas de la Edá del Bronce, según poblaciones iberorromanes (El Zagarrón, El Castellar, Manjavacas). Sicasí, ye a partir de Reconquistar y sobremanera tres la repoblación de la zona per parte de la Orde de Santiago, cuando puede faese un siguimientu daqué más llineal de la hestoria de Mota del Cuervo. 
En 1243, fecha de la sentencia del pleitu siguíu ente Alcaraz y la Orde de Santiago pol control de La Mancha, nomar a Manjavacas y El Cuervo. Pel momento desconozse si esti llugar foi anterior o contemporaneu a La Mota y si quedaron fundíos nun momentu dáu. Un sieglu dempués, cuando'l Maestre Don Fadrique constituyó'l llamáu "Común de La Mancha", esto ye, una asociación ente pueblos d'una mesma xurisdicción con fines ganaderos y fiscales, siguía mentándose El Cuervo. 
Tocantes a Manjavacas, los sos vecinos fuéronse treslladando debíu al continuu estáu d'enfermedá en que vivíen, hasta que quedó despoblada. Esti despoblamientu asocedió al mediar el sieglu XIV, posiblemente coincidiendo cola meyora de la peste negro. 
En 1394 yá apaez el nome de "La Mota" nun privilexu de confirmación de propiedá sobre ciertos montes. Y pocos años más tarde, en 1416, concédese-y fueru. 
Pal periodu del dominiu santiaguista cuntamos con una fonte documental fundamental que nos dexa conocer la evolución de los pueblos de La Mancha a finales de la Edá Media. Falamos de los Llibros de Visites de la Orde de Santiago, que cubren un periodu dende 1468 hasta 1606. Les visites de los primeros años recueyen l'estáu d'abandonu y depauperación qu'había na dómina darréu anterior. Nestos llibros anotábase l'informe detalláu de la visita realizada a los llugares, edificios y bienes de la Orde. 
El llabor de los Reis Católicos como Alministradores perpetuos de los bienes de la Orde, pue ser calificada d'una verdadera reconstrucción de La Mancha santiaguista en tolos aspeutos. De primeres, intentaron acabar col enraigonáu sentíu feudal que'l territoriu tenía, manifestáu nel enfotu que poníen los visitadores en reconstruyir les muralles cayíes o les vieyes fortaleces de la Orde. A finales del sieglu XV noma una fortaleza en La Mota, "que ta nel centru de la dicha villa, derrocada por el mesmu conceyu y por mandatu del marqués de Villena". Mientres el so reináu tamién s'alica'l procesu poblacional; un aumentu que vien acompañáu por un fenómenu de concentración urbana -empecipiáu polos santiaguistas- n'escoyíos y potenciaos núcleos de población qu'acaben con un asentamientu primitivu. En Mota va pasase de 190 vecinos en 1494 a 209 en 1511. A partir d'esta fecha ruempe l'estancamientu y la población crez de cutio: llegar a 500 vecinos en 1575, p'algamar 850 en 1752. Sicasí, los datos poblacionales varien según el autores. 
Otru aspeutu de la obra de los Reis Católicos ye l'aumentu y l'eficacia na construcción d'ilesies y otros edificios. A partir de 1507 empezar a fundar hospitales pa probes. 
En 1542, según Provisión de Carlos I y caltenida nel Archivu Municipal yá apaez completu'l nome de ""La Mota El Quervo"". Gracies a les llamaes Relaciones Topográfiques de Felipe II (1575) cuntamos con una fonte de gran valor pa conocer la situación económico y social nesti periodu: los habitantes yeren na so mayoría probes, trabayadores “que ganen de comer colos sos brazos”, les cases yeren baxes y pequeñes feches de tierra y piedra. Había diez cases de fidalgos. Nesta dómina pertenecía al Reinu de Toledo y pa los pleitos en grau d'apelación recurríen a la Chancillería de Granada. Tamién taben so la xurisdicción del Prior de Uclés, por ser territoriu de la Orde de Santiago. 
El 19 de marzu de 1614, el Rei Felipe IV concede a La Mota'l privilexu de villazgo y xurisdicción en primer instancia. 
A metá del sieglu XVIII, el Catastru d'Ensenada, anque realizáu con fines fiscales, convertir nuna de les fontes más riques pa conocer los pueblos de Castiella. De Mota sabemos, ente otres coses, que cuntaba con 850 vecinos, 100 probes de solemnidá, 15 molinos de vientu, 3 fornos de cocer cántaros, 1 pozu de nieve, nenguna tabierna, 3 mesones, 2 hospitales y que la patrona de la villa yera Nuesa Señora de la Concepción y los sos abogaos los Arcánxeles San Miguel y San Rafael. 
Yá nel sieglu XIX, y tres la reorganización provincial de Javier de Burgos en 1833, Mota del Cuervo dexa de pertenecer a Toledo, pa ser incluyida dientro de la provincia de Cuenca. Nesta dómina siguía siendo un pueblu eminentemente agrícola, pero siguía caracterizándose pola so actividá alfarera. De magar, esta villa manchega siguió un aportar históricu ensin grandes acontecimientos que destacar, que la asitiaron dientro de los principales pueblos de la provincia conquense. Too ello gracies a factores propios de la forma de ser de los moteños, como a factores físicos: situación xeográfica estratéxica, tierres calidable, etc. 
Dende'l puntu de vista turísticu, fueron los años sesenta y setenta, a pesar del cayente demográficu, los de mayor puxanza. Reconstruyéronse los Molinos de Vientu y dexar a distintes embaxaes, adquirió la denominación geoturística de “Balcón de La Mancha” y ganó mientres dos años consecutivos el primer premiu nos Concursos Provinciales de Embellecimiento y Meyora de los pueblos. Tamién les sos fiestes patronales, la Trayida y la Llevada de la Virxe”, fueron declaraes d'Interés Turísticu.
El términu municipal de Mota del Cuervo tien una superficie de 176 kilómetros cuadraos. Llinda al norte con Los Hinojosos, al este con Santa María de los Llanos y Las Mesas, al sur con Socuéllamos y al oeste con Pedro Muñoz y El Toboso. 
El términu asitiar na submeseta sur, na enllanada manchega. Les llombes que s'asitien al norte del términu son les últimes estribaciones de la Sierra de Altomira, esto ye, son terrenales kársticos. Al sur empiecen a apaecer los terrenes magrizos y les margas, muncho más permeables. Esta diferencia de terrenes ta rellacionada colos acuíferos; asina, los terrenales kársticos del norte pertenecen al acuíferu 19 y los magrizos del sur al famosu acuíferu 23. 
Dos ríos bañen el términu: el Ríu Saona (España), qu'amás sirve de llende con Las Mesas, y el Záncara que tamién ye la llende con Socuéllamos. Hai otros regueros y ramblas, que na so mayoría desagüen nes numberoses llagunes que tien el conceyu.
El complexu lagunar de Mota del Cuervo ye parte de les «"humedales manchegos"», y ta asitiáu al sur del términu municipal, a unos 8 o 10 Km. de distancia. Inclúi les llagunes de Manjavacas, Sancho Gómez, la Dehesilla, Alcahozo y Navalengua; según otres llagunes y zones encharcables menores (Marrancha, Montoro, La Toba, La Tata, Toconcillo, Carriazo, Los Navazos).
Por cuenta de la estensión de los cultivos, la superficie forestal viose amenorgada nos últimos años. Sicasí, entá queden dellos montes de pinu piñonero (Cerro Mingote, el Rabosero, el Giminillo, la Girona) y de encinas nos márxenes de la N-420 y la CM-3108, según cerca del Záncara.
Pol territoriu de Mota transiten dellos caminos que xunen Mota colos conceyos cercanos. Asina, hai caminos directos hasta Villanueva de Alcardete, Villamayor de Santiago, Santa María de los Llanos, Las Mesas, Socuéllamos, Pedro Muñoz, Campo de Criptana y El Toboso. Otros caminos traviesen el términu: destaca'l Cordel de los Serranos, cañada de ganaos que venía dende Molina de Aragón y xuníase a la Cañada Real Conquense en Tomelloso, según el Camín de los Valencianos (antiguu camín de Toledo a València, anguaño Camín de Santiago de Llevante) que vien d'El Toboso y pasa por Manjavacas; y d'últimes la Senda Vedada, que xune El Toboso y Belmonte, y paez tener oríxenes romanos. 
El primer domingu d'agostu celebra la trayida de la Virxe de Manjavacas. Ye una romería en carrera cola imaxe dende'l Santuariu de Manjavacas asitiáu a 7 km de la localidá. 
La segunda fin de selmana de agostu celebra la Feria. Va Durar, oficialmente, dende'l sábadu hasta'l miércoles.
El tercer domingu la imaxe de la Virxe de Manjavacas vuelve ser llevada a costazos y a la carrera hasta la so ermita. 
Cunta l'imaxinariu popular de Mota, que tanto'l nome de la Ermita como'l d'esta festividá, tienen el so orixe nel sieglu XVII, cuando un grupu de homes de Mota allegó n'auxiliu d'unos comerciantes que s'accidentaren nes cercaníes del pueblu. Los primeres, quedaron estelaos pola guapura de la talla d'una Virxe, y tuvieron a bien furtiar la imaxe, dándose a la fuga a toa velocidá nuna carreta de tracción bovina. Cada primer domingu d'agostu conmemora esti acontecimientu, nunos fastos que sirven de referencia pa tola rexón, siendo declarada atracción d'interés nacional.
Celébrase la fin de selmana más cercana al 22 de mayu. Ye la fiesta d'un barriu del conceyu, pero la fiesta (y feria) ye esfrutada por tol pueblu.
Celebra'l 28 d'agostu. La imaxe de San Agustín y la Virxe del Valle son traíes dende'l so santuariu (a 1,5 km), al igual que nel casu anterior, corriendo. Anque son fiestes de la localidá, vívense especialmente nel barriu de les cantarerías. La Virxe del Valle ye patrona de les cantareras.
Destacar la procesión de vehículos (camiones, máquines, etc...) que lleven a cabu pa celebrar, el conductores, la fiesta del so patrón.
Dende l'empiezu de la dómina democrática, Mota del Cuervo celebra'l Fiesta del trabayu Primeru de mayu con un actu reivindicativu de la clase trabayadora, concentración, manifiestu, etc, xuntu con otres actividaes culturales, como suelen ser un conciertu na Plaza Mayor de l'Asociación Musical Moteña. En 2008, amás, pudo esfrutase de conciertos la nueche del 30 d'abril.
Pola Ermita de Manjavacas pasa'l Camín de Santiago del Sureste, procedente de Alacant, Cartagena, Murcia, València y Albacete.
La Ruta de Don Quixote pasa por Mota del Cuervo, polos molinos de vientu y la Ermita de Manjavacas.
El primer domingu d'agostu celebra la "Trayida de la Virxe", en que la Virxe de Manjavacas ye tresportada polos anderos corriendo de la ermita al pueblu (7 km). La Virxe permanez quince díes nel pueblu, y el tercer domingu d'agostu celebra la "Llevada", pola que se vuelve a llevar a la Virxe corriendo dende'l pueblu a la ermita.
Otru costumes locales son:
- Les garganteres (3 de febreru): día en que'l padrín/madrina de bautizu d'un neñu regála-y daqué, davezu ropa o dalgún detalle d'utilidá ("poner les garganteres")
- Cantar la Llueca (segundu domingu de Cuaresma): consiste en merendar un bollu (la "llueca") con, de normal, chocolate. Enantes de ponese a comer cántase una conocida cancioncilla. Anque nun tien por qué, La Sierra de los Molinos suel ser el sitiu típicu pa celebrar esti día.
En fútbol, el so equipu ye'l C.D Mota del Cuervo, que'l día 1 de mayu de 2011 confirmó'l so ascensu a la Primer Autonómica Preferente de Castiella-La Mancha en ganando por 7-0 a Chinchilla.
Dispón d'un nuevu club d'Atletismu fundáu en 2008, teniendo esti numberosos componentes, qu'empezaron a competir na temporada 2009. Anguaño realícense carreres populares nel conceyu entamaos por dichu club.
Tomelloso
Tomelloso ye una ciudá española asitiada al nordés de la provincia de Ciudá Real, na comunidá autónoma de Castiella-La Mancha. Ta asitiada nel centru xeográficu de la rexón natural de La Mancha, siendo la capital oficiosa de la Llurdiu Altu. Ye'l conceyu con mayor población de la zona y l'octavu de Castiella-La Mancha.
El so términu dende la Edá Media tópase venceyáu a les cañaes de la Mesta, dientro de el Llurdiu de Vejezate. Este ta ocupáu per terrenes grebos, con pocos árboles, onde s'estienden sobremanera plantíos de vide, anque tamién cebera, olivar y dellos cultivos de regadío. 
Linda al norte con Pedro Muñoz, al este con Socuéllamos, al sur con Argamasilla d'Alba y Alhambra (Campu de Montiel) y al oeste, con Campu de Criptana y Arenales de San Gregorio.
Siempres se presentó Tomelloso como una ciudá con poca hestoria, que les sos raigaños nun llegaben más allá del añu 1530, pos hasta esta fecha nun se tien constancia d'un poblamientu estable y definitivo de Tomelloso. Sicasí munchu historiadores coinciden en que los oríxenes del poblamientu del llugar de Tomelloso remontar a la Edá del Bronce (Cultura de les Motillas), esistiendo na so contorna asentamientos de la dómina, como los de Cabeza de los Flaires y Santa María del Guadiana. 
Mientres la dómina romana, tiense constancia de que'l llugar tuvo pobláu, esistiendo dalguna villa romana pal aprovechamientu agrícola y ganaderu. Delles cais del cascu urbanu actual, como la calle Don Víctor Peñascu, coinciden cola antigua ruta romana que trancurría dende Alces a Laminium.
Mientres la Edá Media nel llugar hubo otros villares que fueron abandonaos, yá que La Mancha foi tierra fronteriza onde se producíen frecuentes escaramuzas ente cristianos y musulmanes. Probablemente yera esta la razón, acentuada poles difíciles condiciones climatolóxiques y la probeza del terrén, la qu'obligaba a los qu'intentaben establecese nesti llugar a abandonalo. Cuando los cristianos consiguieron emburriar a los musulmanes más al sur hasta la so capitulación en 1.492, la repoblación d'estes tierres fíxose más segura y surdió una notable actividá agrícola y ganadera. 
Pol actual cascu urbanu de Tomelloso crúciense dos importantes rutes de la Mesta: la Cañada Real Soriana, utilizada pol ganáu trashumante pa movese dende los valles de Alcudia y Los Pedroches hasta les tierres de Soria y Teruel, y el Camín Real que comunicaba Toledo con Murcia. Esti encruz de caminos y l'esistencia de pozos, fundamentales nestes grebes tierres, pudo dar llugar a la construcción de posaes y vientes.
Tiense constancia que la paraxa denominada "Los Tomillosos", conocíu asina dende la Edá Media, volvió ser d'aprovechamientu agrícola a finales del Sieglu XV, siendo oxetu de disputes ente les villes de Peñarroya y Campu de Criptana.
Tomelloso empezar a poblar en 1530 en tierres baldías de la villa de Socuéllamos, en redol a un vieyu pozu utilizáu polos pastores de la zona p'abebentar a los sos ganaos (el pozu Tomilloso), y al llau de los restos d'un antiguu villar. L'aldega empezar a poblar con unes quinteríes de llabor de vecinos de Socuéllamos col fín d'esplotar les tierres del llugar a les que llueu se xuniríen nueves quinterías de vecinos de villes cercanes. El suelu onde ve'l so orixe Tomelloso pertenecía a la Orde Militar de Santiago y a la so Encomienda de Socuéllamos. Ye por tanto Tomelloso dende la so nacencia un llugar de señoríu, dependiente d'una de les Ordes Militares más importantes de la Península Ibérica, a la que taría adscritu hasta la supresión d'estes instituciones nel sieglu XIX.
En 1565 esos primeres pobladores, aumentaos con nuevos propietarios y con xornaleros atraíos pola posibilidá de llograr trabayu, consiguen facultá pa poder tener conceyu, alcaldes y rexidores, pero siempres so l'autoridá de la villa de Socuéllamos.
Pocos años dempués, en 1589, y previu pagu d'una determinada cantidá de maravedís a la Corona, Tomelloso va consiguir la so independencia de Socuéllamos, faciéndose villa de por sí y pudiendo gociar de la xurisdicción civil y criminal n'idéntiques condiciones que'l restu de les villes de la Orde de Santiago. Socuéllamos, sollerte a les perdes que tal independencia podría suponer nes sos rentes, según al fechu de qu'una bona parte del so términu esgazárase pa ser dau a Tomelloso como términu municipal, apeló esta concesión d'independencia. Tres delles puyes y un engarrosu procesu xudicial ante'l Conseyu de Facienda, Tomelloso pierde la so independencia en 1592, volviendo depender de Socuéllamos y de les sos xusticies, anque calteniendo una xurisdicción llindada pa pleitos de poca cuantía.
Nesta situación de pedanía de Socuéllamos va caltenese Tomelloso hasta'l sieglu XVIII, en que la pujanza de la población, el fechu de devasar n'habitantes al so matriz y los agravios a los que se víen sometíos los sos vecinos, motivó un nuevu pidimientu de exención de villazgo, que-y foi concedida finalmente en 1758. Agora bien, diferencies en cuanto al términu axudicáu a la nueva villa, según al pagu indemnizatorio a Socuéllamos, dilataron la efectividá d'esta independencia hasta 1769, en que conciliaes los dos villes llograron un alcuerdu definitivu que punxo fin a más de 200 años de dependencia de Tomelloso de Socuéllamos.
Mientres el llargu intervalu de tiempu que trescurrió dende la perda de la primer independencia hasta la consecución de la so definitiva exención, Tomelloso va beneficiase del cayente de Socuéllamos y Argamasilla d'Alba p'aumentar la so población. Esto foi asina por graves problemes d'hinchentes y morrines acaecíes en Socuéllamos mientres el sieglu XVII, según la marcha de families importantes de la villa de Argamasilla d'Alba qu'impulsaren la so inicial crecedera, que favorecieron que bona parte de la so población abandonar recalando bastantes d'ellos en Tomelloso.
Tamién mientres el sieglu XVIII va esperimentar Tomelloso un cambéu na so fonte principal económica, venceyada dende la so nacencia a la esplotación cerealística de les sos tierres. Asina, dende metá d'esi sieglu va empezar a introducir la vide ente los sos cultivos, magar de primeres de forma cobarde, hasta algamar la so etapa d'apoxéu mientres el postreru cuartu del sieglu XIX y primer metá del sieglu XX, en que se va a convertir prácticamente nun monocultivu. El detonante de la enorme espansión del cultivu de la vide en Tomelloso y en La Mancha polo xeneral nun foi otru que la bien desastrosa plaga de filoxera qu'afectó a los viñeos franceses na segunda metá del sieglu XIX, y que sicasí sí foi bien soportada poles vide de La Mancha, colo que la subsiguiente necesidá d'atender a un mercáu que s'había quedáu totalmente desabastecido favoreció un considerable filón económicu pa esta contorna.
La necesidá de nueva mano d'obra pa faer frente a la ingente cantidá de tierres plantaes de vide en Tomelloso y pueblos comarcanos, propiedá munches d'elles de vecinos de Tomelloso, fixo qu'importantes recursos humanos recalaren nuevamente nesta población dende finales del sieglu XIX y mientres tol primer terciu del sieglu XX, superando Tomelloso yá na década de 1920 la cifra de 20.000 habitantes y consiguiendo, previu pidimientu del so Conceyu, el títulu de ciudá en 1927.
La enorme producción vínica, xunida a les pésimes víes de comunicación de la localidá, favorecieron el desenvolvimientu de gran númberu de alcoholeras dende finales del sieglu XIX hasta metá del sieglu XX, que per aciu destilación alcohólica amenorgaben el volume de la producción vínica facilitando asina'l so tresporte y comercialización. Estes alcoholeras, nun primer momentu propiedá de vecinos de Tomelloso y más tarde d'importantes empreses del sector alcoholero nacional, llevaron a Tomelloso a ser el primer productor de alcohol vínico del mundu a metá del sieglu XX, posición que sigue ocupando anguaño.
A partir de la década de 1950, la crisis del campu apareyada a la so progresiva mecanización amenorgaron la población de Tomelloso en redol a un 15% dende'l máximu de 32.000 habitantes censaos en 1954, anque la puesta en funcionamientu del banzáu de Peñarroya en 1959, na cabecera del Guadiana, favoreció que nuevos cultivos, hasta entós prácticamente vedaos pol clima estepario de la zona, fueren faciéndose un buecu cada vegada más importante dientro del monocultivu de la vide, como foi'l casu del melón, qu'acabaría dando sonadía a la población fora de les sos fronteres comarcales.
A partir de finales de la década de los 80 del sieglu XX la pequeña y mediana industria esperimenten, frutu del calter entamador de los sos vecinos, una puxanza notable, sobresaliendo sobre les demás localidaes de la so alredor, pero siempres gravadas pola escasa o casi nula implantación de servicios de les alministraciones públiques na localidá, en clara desventaxa con al respective de otres poblaciones de similar tamañu de La Mancha.
Cola llegada del sieglu XXI, Tomelloso vuelve esperimentar un nuevu aumentu de la so población que lu lleva a devasar los 35.000 habitantes en pocos años. Esta vegada l'apurra poblacional va venir favorecíu pola inmigración, principalmente de países del Este d'Europa y de Llatinoamérica, atraida pola necesidá de mano d'obra pa los llabores agrícoles, industria, construcción y hostelería.
Tomelloso ye una ciudá de planu radial. Dende los sos oríxenes creció de forma concéntrica. La mayoría de les sos cais son llargues y anches y absolutamente llanes. Ye'l centru la zona más densamente poblada y la qu'ufierta mayor crecedera n'altor, anque esti enclín ta camudando: L'espectacular aumentu del preciu del suelu na zona centro dexó que surdan nuevos barrios en determinaes zones de la periferia.
La mayor parte de l'actividá comercial y de servicios realizar nel centru de la ciudá pero tamién se ta produciendo un enclín a la ]]descentralización. Asina, los centros sanitarios atopar na periferia, al igual que munchos centros educativu y deportivu, grandes superficies comerciales, etc.
El tipu de vivienda que se constrúi tamién camudó. Abandónense les cases con corrolades y portada d'entrada pa la maquinaria agrícola (güei tiéndese a guardala en naves construyíes nes mesmes finques) y con bodega soterraña (les cueves). Esti tipu de vivienda ta siendo sustituyida por pisos nel centru y xalés adosaos o viviendes unifamiliares na periferia.
Tomelloso estiéndese sobre una gran enllanada, llindada al norte pola Sierra de Campu de Criptana (cuetu de San Antón, 731 metros) y al sur-sureste por unes ondulaciones del terrén que supera en dellos cuetos los 800 metros y que los tomelloseros conocen como "el monte".
Esti pasiellu onde s'atopa la ciudá, ye llanu como la palma de la mano y bazcuya alredor de los 660 metros sobre'l nivel del mar (662 metros nel cascu urbanu). 
El ríu Guadiana bordia'l términu municipal de Tomelloso pel Sur y l'Oeste. Vien de les Llagunes de Ruidera y vien encajonado hasta'l términu de Argamasilla d'Alba.
El so réxime irregular, dio llugar a históricos hinchentes (aveníes) correxíes pola construcción del Banzáu de Peñarroya. 
Na actualidá, el ríu Guadiana ta enriáu dende'l citáu banzáu hasta la localidá de Argamasilla d'Alba y una irracional y desafranáu usu de los regadíos acabó non yá con bona parte de los recursos del propiu ríu sinón, lo que ye más grave, colos de los grandes acuíferos que s'atopen so estes tierres (acuíferos 23 y 24).
Pel norte de Tomelloso circulen los calces de dos afluentes del Guadiana: Záncara y Córcoles qu'alternen enllargaos periodos de estiaje con crecíes qu'anubren les tierres cercanes.
Ye una tierra greba, con escasa vexetación natural. En principiu predominaba la carba típica del monte mediterraneu pero, fundamentalmente a partir del sieglu XIX, foi oxetu d'una progresiva deforestación, siendo sustituyíu por grandes estensiones de viñéu de secanu y daqué de cebera. Nos últimos años prodúxose la intensiva conversión de les viñes de secanu en regadío y l'introducción d'otros cultivos de regadío: melón, pimientu, plantes forrajeras... Por esta razón, los restos d'esa vexetación natural mediterránea hai que buscalos precisamente nesa zona que citábamos enantes ("el monte"), nes carreteres de El Bonillo, Ossa de Montiel y Ruidera; ye en "el monte" onde entá se caltienen dellos llurdios verdes» de encinas (les populares carrasques) y carba (tomillu, romeru, espliegu, retama...). L'actividá agrícola, modificó, poro, el paisaxe y la vexetación en tola contorna.
La contorna de Tomelloso alterna zones de suelos arenosos y caliares de manera bastante irregular, anque suelen predominar los arenosos al norte (cuenca del Záncara) y los caliares al sur. Son, polo xeneral, suelos probes y pocu fondos, sobremanera los de tipu caliar.
A les traces, podemos dicir que Tomelloso tien un clima mediterraneu continentalizado. Esto quier dicir que los iviernos son bien fríos y los branos bien calorosos. Ye un clima secu, pos apenes llueve pel branu ya iviernu y les escases agües suelen dase en primavera y na seronda.
Sicasí otra característica del nuesu clima ye la so irregularidá, lo que significa que, de cutiu, eses llinies xenerales del clima que marquemos nun se cumplen. Por exemplu, a lo llargo de la hestoria, alternáronse dómines de seca estrema, con otres d'hinchentes, pasemos d'iviernos nidios a primaveres con xelaes tardíes, etc.
Vamos Destacar tamién tres vientos dominantes: El vientu del norte (cerciu), fríu y secu. El vientu del este (solanu) templáu y secu y el vientu del oeste-suroeste (ábrigu) húmedu y nidiu que ye'l que trai les escases agües.
Ye pos, una climatoloxía difícil que, al pie de la probeza del suelu, condicionó, como vamos ver, l'actividá agrícola de la nuesa contorna.
Si afitámonos, ente los años 1.900 y 1.930, casi se dobla la población. Les causes d'esti espectacular aumentu de la población en namái 30 años hai que buscales nel desenvolvimientu económicu que supunxo la creación de más de 20.000 hectárees de viñéu. La mano d'obra local pal caltenimientu d'estos cultivos yera insuficiente polo que foi precisu recurrir al usu de mano d'obra d'otros llugares col consiguiente aumentu de la población.
Tamién tenemos d'afitanos nel notable descensu de la población ente los años 1.950 y 1.970. Esti descensu esplicar pol gran númberu de families tomelloseras que tuvieron qu'emigrar nos años sesenta. El descensu de los precios de la uva y el vinu, l'apaición de cultivos de regadío y la mecanización del campu (xeneralización del usu del tractor) dexó ensin trabayu a cientos de xornaleros qu'emigraron a les rexones industriales d'España (Madrid, Cataluña, Comunidad Valenciana) ya inclusive al estranxeru.
Na actualidá la población amuesa, de nuevu, una espectacular crecedera. Concretamente, en xineru de 2.008, según los datos del I.N.Y. yera de 37.532 habitantes, 19.008 homes y 18.524 muyeres. Según datos del ayuntammiento en mayu de 2009 la población yera de 38.771. Ye una crecedera que supera'l millar de persones per añu y que tien enforma que ver cola llegada de miles d'emigrantes a la nuesa ciudá en busca de trabayu. Inviértese asina'l procesu comentáu enantes sobre la decada de los sesenta. 
Estos datos asitien a Tomelloso como 3ª ciudá de la provincia pol númberu d'habitantes, tres Ciudá Real y Puertollano. Al marxe de les capitales de provincia, namái Talavera de la Reina y Puertollano superen a Tomelloso en númberu d'habitantes.
Ye difícil calcular el númberu d'emigrantes que viven en Tomelloso. Si en 2006 contabilizáronse más de 4.500 empadronaos, en 2009, la cifra podría superar los 7.000. Ye una cifra trémbole porque hai entrada y salida d'emigrantes de manera continua, en función de los trabayos agrícoles de temporada, pero siempres tendiendo a una importante crecedera. Estos emigrantes proceden principalmente de Rumania -la gran mayoría-, de Llatinoamérica (Ecuador, Colombia, Bolivia...), y norte d'África (Marruecos) y busquen en Tomelloso meyores condiciones de vida. La mayoría trabayen na agricultura, construcción y hostelería. Los que nun tienen llegalizada la so situación viven en condiciones bien precaries, con sueldos baxos y trabayu temporal dependiente de la demanda. Nos últimos años s'esta produciendo un importante reagrupamientu familiar. Munchos emigrantes que llegalizaron la so situación y que les sos condiciones de vida ameyoraron traen a les sos families y establécense en Tomelloso de manera permanente. La crisis económica empecipiada en 2.008 abre notables interrogantes sobre la crecedera o amenorgamientu de la población emigrante na nuesa población.
Tradicionalmente, gran parte de la población llaboral de Tomelloso dedicar a l'agricultura. Especialmente significativu a lo llargo de la nuesa hestoria foi'l cultivu de la vide. Sicasí produciéronse cambeos importantes:
Mientres enforma tiempu emprestóse más importancia a la cantidá qu'a la calidá de los nuesos vinos que yeren utilizaos mayoritariamente pa la destilación d'alcoholes, ente que na actualidá, bodegues y cooperatives tienen como oxetivu prioritariu la calidá, utilícense les últimes tecnoloxíes na so ellaboración y ábrense nuevos mercaos tantu n'España como n'otros países. 
Sicasí, esti sector perdió fuerza en beneficiu de los sectores industrial y de servicios. Bona parte de la riqueza local procede del sector de la construcción. Especialmente significativu ye'l gran númberu de tomelloseros que se mueve con calter selmanal a Madrid pa trabayar nesti sector.
Tomelloso convirtióse nun gran pueblu industrial, destaquen les industries metalúrxiques, testiles y d'alimentación (derivaos de la uva, industria quesero, cárnicas, etc). El restu de la población activa trabaya en sectores como'l tresporte, el comerciu, alministración, etc.
El calter entamador de les nueses xentes convirtió a Tomelloso nel primer núcleu de desenvolvimientu económicu de la provincia y unu de los primeres de la rexón, como lo demuestra'l fechu de que la renta por habitante de la nuesa ciudá ye la más elevada de la provincia y ta percima de la media nacional.
Si de daqué podemos sentir arguyosos los tomelloseros ye de la riqueza artístico y cultural que, dende siempres, tuvo'l nuesu pueblu. D'ellos dan fe les obres d'escritores, pintores, escultores..., de los qu'equí vamos falar y les d'otros tantos que, por falta d'espaciu o por olvidu, dexaremos nel tinteru.Per otru llau, ye difícil esplicar ónde naz esa fonda molición cultural que, dende siempres, sintieron les nueses xentes. Hai que tener en cuenta que, hasta que se fixo obligatoria por llei la enseñanza primaria, munchos neños y neñes apenes si allegaben a la escuela porque teníen que dise a trabayar al campu dende los primeros años, unos por necesidá y otros, porque munchos padres consideraben que de la escuela namái yera útil aprender a lleer, escribir y los cuatro regles". Esistía'l convencimiento xeneralizáu de que p'aumentar el capital familiar yeren abondos eses conocencies y la dedicación de tola familia al trabayu nes viñes. Asina puede comprobase que munchos de los nuesos homes y muyeres pernomaes tuvieren una formación insuficiente y autodidacta que completaríen namái dempués de demostrar sobradamente y con munches dificultaes les sos condiciones artístiques o lliteraries. Esta circunstancia fainos imaxinar cuántos tomelloseros y tomelloseras vieron atayaes les sos moliciones culturales por falta de formación y sofitu.
Vamos Falar nesta sección de dalgunos de los consagraos pero en realidá tendríamos de falar de los munchos artistes anónimos que les sos obres casi naide conoz y que la so formación autodidacta da entá mas valor y causa más plasmu.
La popular "feria" celébrase cada añu del 24 al 30 d'agostu. Empieza la nueche'l 24 cola proclamación de les Madrines de la Feria, ufrienda floral a la Virxe de les Viñes, bendición de los primeros mostios y llectura del pregón inaugural na Plaza d'España. De siguío, xuntu a la cortil ferial, millares de tomelloseros y tomelloseras rexuntar pa contemplar la popular "pólvora" (gran espectáculu de fueos artificiales).
A lo llargo d'esa selmana asoceden tou tipu d'actividaes lúdiques y manifestaciones artístiques: actuaciones musicales, representaciones teatrales, esposiciones de pintura, Xornaes Agroalimentarias, Festival Internacional del Folclore, corríes de toros, manifestaciones deportives, gran esplegue d'atracciones na cortil ferial, etc.
Hai xornaes con especial dedicación a un colectivu concretu: Día del Ausente, dedicáu a los tomelloseros que por una o otra causa tuvieron qu'emigrar, Día del Neñu, Día del Viticultor, etc.
Ente les actividaes más importantes que se celebren mientres la feria destaquen los Certames Lliterarios "Fiestes de les Lletres" que nel añu 2013 celebren el so LXIII edición, gociando d'un gran prestíu nacional y pol que pasaron munchos escritores güei consagraos.
La feria conclúi con una monumental traca la nueche del 30 d'agostu.
El pueblu manchegu siempres amosó gran facilidá pa inventar coples de manera bonal sobre cualquier aspeutu de la so vida diaria: la vendimia, la siega, les fiestes, les bodes y novialgos, la competencia ente pueblos cercanos, etc. Yeren coples con chispa y humor socarrono típicos de los manchegos y combinábense con dances que escenificaban xeres agrícoles. Asina surdieron los bailles típicos de la contorna: jotas, seguidillas, rondeñas... Estos bailles yeren habituales mientres la vendimia o la siega nes quinterías tres les dures xornaes de trabayu y pa celebrar el fin de les temporaes de recueya, la llegada de les fiestes, etc.
Asina nacieron les jotas "de les viñes", "de la vendimia", "del llabrador", etc., que, al traviés de diversos grupos folclóricos, (na actualidá los grupos Virxe de les Viñes" y "Manantial del Vinu") fuéronse tresmitiendo de xeneración en xeneración.
Estos grupos canten y baillen en La Romería pa gasayar a la Virxe de les Viñes, nel Festival Internacional del Folclore que se celebra en La Feria d'agostu, participen n'intercambios con grupos d'otres rexones y países y realicen, a última hora, un importante llabor de caltenimientu d'estes tradiciones.
Celébrase, como ye tradicional, cuarenta díes enantes del empiezu de Selmana Santa. Dura cuatro díes y termina col entierru de la sardina" el Miércoles de ceniza". Estes fiestes d'orixe paganu, tuvieron en Tomelloso como manifestación más representativa la MÁZCARA CALEYERA. El tomellosero o tomellosera, de manera anónima ya improvisada, amarutar colo primero que "pillaba" (un cobertor, una sábana, una caxa de cartón...) y allegaba a casa de familiares y amigos a "faer la mázcara".
Cola voz aburuyada y col típicu "¿A qué nun me conoces?" acosaba a los dueños de la casa hasta que yera convidada. Dempués díbase a la cai "del charcu" (García Pavón) y siguía faciendo la mázcara hasta la hora del baille. Na actualidá esti antroxu foi sustituyíu por otru que la so más representativa manifestación son los desfiles de grandes y vistoses comparses, anque de xemes en cuando entá puede vese a la vieya mázcara caleyera que te sospriende col so inmortal "¿A qué nun me conoces?".
Cada añu, l'últimu domingu d'abril, celébrase la Romería n'honor a la Virxe de les Viñes, Patrona de Tomelloso. La mañana d'esi domingu, los tomelloseros y tomelloseras treslladar hasta'l Santuariu de la Virxe asitiáu nel llugar denomináu "Pinilla" a cuatro kilómetros de la localidá en dirección a Pedro Muñoz, en xarrés "de verde" (remolques agrícoles engalanaos con cañes), xarrés artísticos, reatas de mules enjaezadas que tiren de carros típicos tomelloseros, n'autobuses, coches o a cuerpu. Tres la comida, los romeros vuelven a Tomelloso trayendo a costazos la imaxe de la so Virxe que preside dende la Plaza d'España un gran desfile de xarrés y reatas. La fiesta termina con diverses actuaciones folclóriques.
San Antón, patrón de los animales, tien la so fiesta'l 17 de xineru, anque en Tomelloso la so manifestación más enraigonada son les denominaes "fogueres de San Antón" que se celebren cada añu la nueche del 16. Al calor d'eses fogueres, nes que se quemar trastos vieyos, faxines de sarmientos, cepes, etc., axúntense los vecinos, el guah.es salten sobre los caricotes y tiren petardos y gárrense tocinos, chorizos y sardines que depués son compartíos acompañaos con bon vinu de la tierra. El día del santu, amás de la bendición de los animales, ye típicu dir mercar "el puñao" de frutos secos (castañes mayuques, nueces, ablanes...) nos puestos ambulantes que se llevanten en callar Doña Crisanta.
Les procesiones de Selmana Santa tienen gran enraigono popular. Más d'una decena de confreríes con numberosos y preciosos pasos y centenares de nazarenos (los populares penitentes) participen nos distintos desfiles procesionales qu'empiecen cola Procesión del Domingu de Ramos y terminen cola Procesión del Alcuentru" na nueche del Sábadu de Pascua. Destaca la denominada "Procesión del Silenciu".
Tomelloso caltién una rica y variada gastronomía rellacionada cola Selmana Santa. El cumplimientu de la vixilia de los vienres de cuaresma que supon nun comer carne favoreció la creación d'esquisitos platos con base de pexes y llegumes como'l potaxe de Selmana Santa que los sos principales ingredientes son el bacaláu y los garbanzos. Les recetes d'estos platos fueron pasando de xeneración en xeneración y sígense ellaborando en tolos llares.
Tamién ye tradicional ellaborar dulces típicos p'agasayar a "les visites", ente estos dulces vamos destacar les hojuelas, les flores, los rosquillos fritos, les rosques de fideos y los platos de "arroz con duz".
Los díes 1 y 2 de payares celebren les fiestes de "Los Santos" y "Los Difuntos", respectivamente. Estes fiestes de calter relixosu tienen gran tradición en Tomelloso porque, amás de ser la dómina del añu en que les families dediquen una especial atención al arreglu y llimpieza de nichos y sepulturas de los sos difuntos, hasta va pocos años coincidía col final de la vendimia ("a remate vendimies" -dizse equí-). Cola uva o'l vinu recién vendíu y los jornales acabante cobrar la xente echar a la cai y celebrábase, como en San Antón, cola compra del "puñao" pero esta vegada los puestos asitiar na cai del Campu y añedíase la compra de "castañes asás". La vendimia yá nun termina cerca de Los Santos pero les tradiciones espuestes equí caltiénense con igual puxanza qu'antaño.
Y.I. Dulcinea
Y.I. Lorencete
Y.I. Mediudía
C.Y.I.P.Almirante Topete.
C.Y.I.P.Doña Crisanta.
C.Y.I.P.Jose Antonio.
C.Y.I.P.San Isidro.
C.Y.I.P.Embaxadores.
C.Y.I.P.Carmelo Cortes.
C.Y.I.P.Jose Maria Del Moral.
C.Y.I.P.San Jose De Calasanz.
C.Y.I.P.Miguel de Cervantes.
C.Y.I.P.Felix Grande.
C.Y.I.P.San Antonio.
C.Y.I.P.Virxe De Les Viñes.
Centru Priváu Alcordáu Santu Tomes De Aquino-La Milagrosa.
C.Y.Y. Ponce de Llión
I.Y.S.Enriten.
I.Y.S.Alto Guadiana.
I.Y.S.Francisco Garcia Pavon.
I.Y.S.Eladio Cabañeru.
Escuela d'Arte y Superior del Diseñu Antonio López
Y.O.I Mar de Viñes
C.Y.P.A. Simienza
Conservatorio Municipal de Música
La gran estensión del cascu urbanu de Tomelloso favoreció qu'esistan un bon númberu de barrios, según zones industriales, que son:
Nesta zona axunta la mayor concentración empresarial de Tomelloso, a lo llargo d'unos 4 kilómetros nes proximidaes de la Carretera. Nella allúguense la mayoría de les empreses vitícolas: bodegues y fábriques d'alcohol y derivaos de mostiu. Cabo destacar la Sociedá Cooperativa Vinícola Virxe de les Viñes que con una collecha media de 150 millones de quilos d'uva ye anguaño la bodega más grande d'Europa y la segunda del mundu, tres Y&J Gallu Winery de California (Estaos Xuníos).
Esta zona ta conectada directamente cola anterior, estendiéndose'l texíu empresarial n'aprosimao 2 kilómetros per esta vía hasta la entrada de la Autovía Estremadura-Comunidad Valenciana, onde tán asitiaos l'Hospital Xeneral, el Institutu de la Vide y del Vinu de Castiella-La Mancha, la cooperativa Vinícola de Tomelloso, el centru comercial y el polideportivu Codetosa.
=== Polígonu industrial "El Bombu Asitiáu na carretera de Pedro Muñoz .
=== Parque empresarial "Los Viñeos Asitiáu na carretera de Socuéllamos, cercanu a la Autovía de los Viñeos (CM-42).
=== Parque empresarial "Los Portales Asitiáu ente la Autovía Estremadura-Comunidad Valenciana (A-43) y la carretera de Toledo a Albacete.
Asitiáu en Carretera de Argamasilla d'Alba KM 0,200.
Esisten dos autovíes que comuniquen Tomelloso, la y . 
Amás, tien accesu a estes carreteres: , , , , , .
Aportar al centru de la ciudá principalmente por callar Don Víctor Peñascu, Doña Crisanta, Cai de Socuéllamos y pola cai del Campu, que pertenecen al trazáu de les carreteres Identificador carretera española|tipu=autonomica1|díi=CM-3103|link=autu}}, y al so pasu por Tomelloso.
Tomelloso dispon d'una llinia d'autobús urbanu con un percorríu en forma d'aníu pela redoma de la ciudá. El preciu del billete nel añu 2010 ye de 0,60 €. Amás cunta con una estación d'autobuses con percorríos nacionales y dalgunos internacionales. Pueden consultase dellos horarios en esta web (tomeweb.es).
Tomelloso nun cunta con tresporte ferroviariu anguaño, anque sí tuvo una estación de pasaxeros y mercancíes fai más de 40 años. La llinia yera un ramal Tomelloso - Argamasilla d'Alba - Cinco Cases, que nesta última localidá, conectaba cola estación de Alcázar de San Juan, que de la mesma, conectaba col norte (pasando por Madrid) y el sur del país.
Anguaño, ta estudiándose la posibilidá de construyir nuevamente una estación de ferrocarril, a la que se dedica esti sitio web.
Tomelloso cunta con dos Records Guiness, unu ye'l de la pizza más llarga del mundu, consiguíu'l día 31 de mayu de 2011. Y el otru ye'l récord de comese una pizza nel menor tiempu posible, consiguíu'l día 31 de mayu de 2012.
Asitiáu na Plaza d'España, construyir na segunda metá del sieglu XVII p'albergue de los viaxeros y les sos caballeríes, y con esta utilidá siguió hasta los años 60, fecha en que foi adquirida pol Conceyu. L'edificiu caltién la so estructura orixinal con un portal sobre cuatro columnes toscanes y dos pilastres. Nos dos pisos tien balconaes corríes de madera. Conserva amás la cocina primitiva con una gran campana-chimenea y munchos instrumentos tamién de la dómina. 
Na actualidá alluga esposiciones itinerantes en dos de los sos trés plantes, anguaño tresformaes en sales d'esposiciones. 
Alcuéntrase asitiáu al pie de la Posada de los Portales.
. Construyóse en 1904. Apocayá restauráu.
Xuntu al Conceyu y la Posada de los Portales forma parte de los edificios emblemáticos de la Plaza d'España. Data del sieglu XVI, con reformes barroques de principios del sieglu XVII. Cuenta con tres naves y una cúpula ensin tambor. 
El retablu antiguu en madera policromada foi quemáu, mientres la Guerra Civil 1936. L'actual retablu ye de 1940, en madera policromada y alluga una talla de la Asunción de la Virxe.
Obra del arquiteutu Fernando Figares. Allugáu na cai que lleva'l nome del pintor, inaugurar en 1986 y ye propiedá municipal. Tien dos sales cola esposición permanente de les obres vencíes pol pintor y una tercera en que se faen esposiciones temporales.
Tomelloso tien nel so sosuelu cerca de 4.000 cueves covanoses pal almacenamientu del vinu; tienen salida al esterior per mediu de les llamaes "lumbreras", que son rejillas de respiración que pueden trate fácilmente nes ceres de les cais. Munches d'estes cueves caltienen les típiques tinajas de folla y otros instrumentos necesarios pa la ellaboración del vinu. 
Dalgunes puédense visitar, como la de la Casa de Francisco Carreteru, na cai que lleva'l so nome, que aparte alluga'l Conservatorio Municipal de Música y sales d'esposiciones con obres d'esti xenial pintor, el primeru n'enllordiar un llenzu de pintura nesta ciudá.
Atopar nes contornes de la ciudá, na carretera que va hasta Pedro Muñoz. Ye un gran edificiu bien ampliu, afechu per dientro y per fora a les necesidaes del muséu y con un estilu propiu de la redolada manchega. Alluga tou lo rellacionao colos trabayos del campu, dende carros y vehículos hasta preseos y maquinaria.
Na cortil tópase enclavada una construcción típica de la contorna, el "bombu", de grandes dimensiones, realizáu con tolos elementos tradicionales y siguiendo les proporciones y distribución de los bombos auténticos qu'inda se topen de pies esvalixaos pelos campos manchegos. Trátase d'una construcción rural, típica del conceyu de Tomelloso y contorna, destinada a agospiar a el llabradores y les sos families amás de los preseos de llabranza y animales cuando les xeres del campu riquíen de la so presencia. La so forma ye más o menos circular, los murios son bien gruesos y ta cerráu por una preciosa falsa bóveda. Ta construyíu en mampostería con piedres caliares que llamen "llábanos" o "llanches", que se superponen ensin nenguna clase de cementu hasta'l zarru final. La puerta d'entrada puede ser con dintel o d'arcu de mediu puntu, empobinada al sur. Tien amás una chimenea. Estos son los dos únicos vanos al esterior.
El día 13 de Xunu de 2012 dar a conocer la sanción al Alcalde de Tomelloso, Carlos Manuel Fleros (PP),el que tamién fuera vocal del Conseyu d'Alministración de la entidá CCM (Caja Castiella La Mancha) con 5000€ de multa por infracciones "bien graves" tal como diz l'informe, por falta de control de riesgos y por poner en peligru la solvencia y viabilidá de la entidá.
Tomelloso vio nacer y crecer a numberosos talentos del panorama artístico y lliterario español, ganándose por ello'l nomatu de Atenes de La Mancha. Ente los nomes más relevantes de Tomelloso destaquen: 
 Francisco Martínez Ramírez "L'Obreru" (escritor y políticu, precursor de la llegada del tren a la ciudá en 1914)
 Francisco Chacón
Tomelloso tien un relieve extraordinariamente llanu. Trátase d'una enllanada aniciada na Era Terciaria na que se fueron formando tieces de caliares miocénicas. Enantes esos terrenes fueren mares y llagunes interiores que fueron reculando.
El términu municipal de Tomelloso forma parte de la cuenca hidrográfica del Guadiana y nel so sosuelu atopa l'Acuíferu 23.
Pa estudiar o conocer el términu municipal con ayuda de mapes, pueden usase los siguientes:
 Niort, Francia
 Brandy Casajuana
 Portal del Conceyu de Tomelloso
Xazmín
Del árabe hispánicu "yas[a]mín", de la mesma del árabe clásicu "yāsamīn" y esti del pelvi "yāsaman", "regalu de Dios".
El xazmín ye un parrotal del xéneru "Jasminum", con alredor de 300 especies. Ye natural de les rexones tropicales y subtropicales del Vieyu Mundu y ye llargamente cultiváu. La mayoría de les especies crecen como trepadores sobre otres plantes o empuestes sobre estructures.
Les flores del xazmín, comúnmente blanques –magar hai delles especies marielles–, tienen de cutiu un dulce ya intensu arume. Estes plantes cultívense principalmente poles sos flores, nel xardín, como planta d'interior o pa flor cortada. La flor dura alredor de 24 hores. Dos hores enantes de abrir el brotu puede coyer y faer biznagues, bien apreciaes n'Andalucía. Les biznagues fáense poniendo cada brotu nes cañes seques d'una planta montesa, llamada "sombrillita". Esta biznaga una vegada ellaborada pínchase sobre una penca que los biznagueros porten na palma de la mano ufiertándoles nos restoranes pela nueche.
Nel sur y sureste d'Asia les muyeres avecen a llevales nel pelo. Tamién s'usen pa faer té, que la so base ye'l té verde y munches especies destilen un aceite col que s'ellaboren arumes. N'aromaterapia, emplégase nel aspeutu emocional como un afrodisiacu, y per la parte física como relaxante muscular y analxésicu.
Temperatura: Nun toleren l'escesu de fríu pel hibiernu yá que nun dexa que la planta florie, unos 13 graos son lo ideal. Pel branu aguanten bien siempres y cuando heba mugor nel ambiente. Puen tolerar los 25ºC ensin problemes. Estrémense enforma los xazminos asitiaos cerca del mar a los del centru de la ciudá, el so arume pela nueche ye más potente.
Ye conveniente rociar la planta con agua, sobremanera cuando ta n'interior, pero nun han moyase les flores yá que quedaríen enllordiaes. Nun ha d'usase abrillantador.
Copa Confederaciones de la FIFA
La Copa Confederaciones de la FIFA ye un tornéu de fútbol pa seleiciones nacionales entamáu pola FIFA cada cuatro años. Nél participen los vixentes campeones de caúna de les confederaciones de la FIFA: la UEFA n'Europa; la CONMEBOL en Sudamérica; la CONCACAF n'America del Norte, Centroamérica y el Caribe; la CAF n'África; l'AFC n'Asia y la OFC n'Oceanía. Amás participen tamién el vixente campeón de la Copa del Mundu de la FIFA y la seleición del país onde se xuegue'l tornéu, fasta algamar el númberu d'ocho equipos.
Dende 2005 el tornéu organízase nel mesmu país que la Copa del Mundu de la FIFA del añu siguiente, sirviendo d'ensayu pa esta última. Asina, la Copa Confederaciones de la FIFA de 2013 va xugase en Brasil ente'l 15 y el 30 de xunu.
Les primeres ediciones del tornéu (les de 1992 y 1995) foron organizaes y xugáronse n'Arabia Saudita baxo'l nome de Copa del Rei Fahd. Daquella participaba la seleción d'Arabia Saudita y dellos campeones continentales, pero non toos. A partir de 1997 la FIFA entamó a encargase de la organización, renomándose'l tornéu, que dende entós ye la Copa de Confederaciones de la FIFA.
Dende 1997 y fasta 2005, la Copa Confederaciones de la FIFA xugóse cada tres años, y dende entós entamó a facese cada cuatro años, l'añu enantes de la Copa del Mundu de la FIFA. Davezu úsense la mitá de los estadios nos que va xugase l'añu siguiente, poro considérase la competición un ensayu d'esi tornéu. Amás, la Copa Confederaciones de la FIFA sírve-y a la seleición del país organizador (clasificáu automáticamente pa les dos competiciones) de preparación escontra seleiciones nacionales de gran nivel. Al mesmu tiempu, la participación de los campeones sudamericanos y europeos ye voluntaria.
Normalmente participen nel tornéu la seleición organizadora, la seleición campeona del mundu y les seleiciones campeones de los torneos continentales. Si una mesma seleición ta clasificada de más d'una manera, invítase a participar a otru equipu (normalmente al finalista de la competición que-y da a esa seleición el puestu estra).
Tres veces hebo una seleición que renunciara a xugar el tornéu:
Esisten dellos torneos a los que s'invitaba a antiguos campeones mundiales, como'l Mundialito de 1980 (o Copa d'Oro) col que se celebró'l 50 aniversariu de la primera Copa del Mundu de la FIFA y el Troféu Artemio Franchi, qu'ente 1985 y 1993 enfrentó a los campeones de la Copa América y la Eurocopa. Dellos consideren estos trofeos precursores de la Copa Confederaciones de la FIFA, anque la FIFA namás reconoz ganadores de la competición dende 1992.
Harbin
Harbin (en chinu simplificáu: 哈尔滨市; en chinu tradicional: 哈爾濱市; en pinyin: [Hā'ĕrbīn]; y en rusu: Харбин) ye la capital y la ciudá mayor de la provincia de Heilongjiang, na República Popular China. Ye la décima ciudá más poblada del país, con una población, según el censu de 2010, de 5.878.939 área urbana y 10.635.971 nel territoriu de la so prefectura. La ciudá ye'l centru políticu, económicu, científicu, cultural y de comunicaciones del noreste de China.
Harbin, que ye una pallabra manchú que significa "llugar ú se sequen les redes de pesca", medró enforma dende la so condición de pequeña aldea asitiada a la vera'l ríu Songhua. El so espoxigue entamó en 1898, cuando aportó a ella el ferrocarril tresmanchurianu (nomáu "Chinese Eastern Railway" anguaño), que xunía la ciudá rusa de Vladivostok cola china de Dalian. La ciudá entamó a prosperar, llamando l'atención el descomanáu númberu de xudíos que vivíen nella. 
La ciudá foi ocupada polos exércitos blancos que lluchaben escontra los bolcheviques en 1918, demientres la Guerra Civil Rusa. Años dempués, en febreru de 1932, volvió ser ocupada, esta vez polos xaponeses. L'exércitu rusu reconquistóla n'agostu de 1945 y, dempués de un tiempu en manes del Kuomingtan pasó a manos del Exércitu de Lliberación popular n'abril de 1946. Esti pasáu rusu ye visible na gastronomía, na cultura y nel paisaxe arquitectónicu. Llegó a haber 15 ilesies ortodoxes y dos cementerios rusos, magar que'l so númberu menguó, tres la Revolución Cultural hasta les 10 actuales (namái una tien servicios relixosos regulares). Destaca, d'ente elles, la ilesia de Santa Sofía, inaugurada en 1932 y convertida nún muséu qu'amuesa les influyencies de l'arquitectura de la ciudá.
La ciudá ye conocida polos fríos estremos que soporta n'iviernu, que fain que se la conozca como "la ciudá de xelu". Ye una ciudá singular pol so pasáu rusu, y entá xuega un papel perimportante nel comerciu ente los dos países. Na década de los 20 del sieglu XX la ciudá yera considerada la capital de la moda china, una y bones los nuevos diseños de París y Moscú aportaben a ella primero que a Shanghai. Nel 2010 foi nomada pola UNESCO "Ciudá de la Música".
No que cinca a la economía, la ciudá busca'l so sitiu dentro del grupu de grandes ciudaes (qu'inclúi a Changchun, Dalian y Shenyang amás de a Harbin) del noroeste de China. Dalian ye consideráu'l centru portuariu de la rexón y Shenyang el so centru financieru, mentantu que Harbin busca ser el centru de comerciu y compres de la zona. Cuenta a favor col so gran crecimientu económicu, apoyáu na bayura de recursos naturales, un bon sistema de tresporte y trabayadores abundantes y bien formaos.
El sector terciariu ye'l más importante na ciudá, y aporta la metá del so PIB. Sicasí, les tierres de la so rodiada son bonos suelos (de "tierra negra"), perafayaízos pal cultivu de plantes testiles y d'alimentación. Asina, la producción y comercialización de cereales ye una de les actividaes presentes na ciudá, magar que hai tamién industria lixera, testil, médica, d'automoción, metalúrxica, ellectrónica, de materiales de connstrucción... Tamién tien la so sé na ciudá'l "Harbin Institute of Technology", una de les meyores universidaes chines. Fundada en 1920, ye anguaño un importante centru d'investigación tecnolóxica. Ente los sos llogros tán tener llograo la creación del primer computador analóxicu chinu o el primer axedrez intelixente.
Día del Esperanto
El Día del Esperantu celébrase internacionalmente'l 15 d'avientu, en conmemoración de la fecha del ñacimientu de L. L. Zamenhof (1859-1917), aniciador del esperantu, polo que tamién recibe n'ocasiones el nome de Día de Zamenhof', y constituye la conmemoración más ampliamente cellebrada na cultura esperantista. Nesi día (o n'otro d'esa selmana) los esperantistes de tol mundiu organicen alcuentros para festexar la ocasión. L'ideariu del esperantu y la proximidá d'esti día cola Navidá, propicien que los asistentes intercambien regalos (preferiblemente llibros escritos n'esperantu) y felicitaciones. Ye frecuente que mientres estos alcuentros se celebren tamién conferencies y charres sobre L. L. Zamenhof.
La tradición orixinóse nos años 20 del pasáu sieglu, cuando, conforme a la propuesta de diversos intelectuales y activistes (ente ellos Julio Baghy y Nikolao Nekrasov), el 15 d'avientu foi adoptáu como día de celebración pola comunidá esperantista. Nun principiu se celebraba como esaltación de la cultura n'esperantu, y especialmente de la so lliteratura, y por esta razón tovía güei se le conoz tamién dientro del mundiu esperantista como Día del Llibro n'esperantu ("Tago de la esperanto-libro"). D'esti mou s'anima a los grupos llocales qu'organicen alcuentros durante esi día, a que añadan reseñes de llibros o llectures de poemes al programa, y a anunciar les novedaes editoriales.
Moresnet
Moresnet o Moresnet Neutral (en esperantu: "Neŭtrala Moresneto") foi, ente 1816 y 1919, un pequeñu condominiu de cerca de 3,5 km² qu'esistió por cuenta de que los sos Estáus vecinos nun llograben ponese d'alcuerdu sobre a cuál de los dos países pertenecía, decidiendo, por tanto, convertilo nun territoriu neutral con soberanía compartida. Taba alcontráu a unos 7 km al sudoeste de Aquisgrán, al sur del puntu de frontera común ente Alemaña, Bélxica y los Países Baxos, el pequenu monte Vaalserberg.
Tres les Guerres Napoleóniques, el Congresu de Viena de 1815 alterió fondamente'l mapa d'Europa p'afaese a los equilibrios de poder de la dómina. Una de les fronteres modificaes foi la que dixebraba'l nuevu reinu de los Países Baxos y el reinu de Prusia. La mayor parte de la frontera foi apautada de común alcuerdu, cuidao que siguía la frontera tradicional. Sicasí, cerca de Moresnet presentóse un problema. Ente los pueblos de Moresnet y Neu-Moresnet atopóse la pervalible mina de cinc de Vieille Montagne (en francés) / Altenberg (n'alemán). Dambos países primíen por que esti xacimientu quedara dientro de les sos fronteres, hasta qu'en 1816 atopóse una solución: el pueblu de Moresnet taría nel Reinu d'Holanda, el de Neu-Moresnet quedaría en Prusia y la zona ente los dos pueblos (el pueblu de Kelmis, La Calamine en francés, en que les sos redoma atopar la mina de cinc) sería neutral, estableciéndose una alministración conxunta ente los dos países.
El nuevu territoriu, de forma aprosimao triangular, taba llindáu al sur pela carretera ente Aquisgrán y Lieja. La mina atopábase xusto al norte d'esa vía. Dende esti camín, dos línea rectes diben escontra'l norte, averándose la una a la otra hasta que finalmente confluyíen nel monte Vaalserberg. Al dixebrase Bélxica del Reinu Uníu d'Holanda en 1830, esti país tomó los compromisos d'Holanda sobre Moresnet, magar el holandeses nunca reconocieron oficialmente esta tresferencia. El territoriu foi gobernáu primeramente por dos comisionados reales, unu de cada vecín. Más tarde Moresnet llogró mayor autonomía al nomase un alcalde (nomáu polos comisionados) y un conseyu de diez miembro.
L'actividá económica de Moresnet Neutral taba apoderada pola actividá de la mina de cinc, que yera la mayor fonte d'empleos y atraxo a munchos trabayadores provenientes de los países vecinos, magar la población nunca superó los 3000 habitantes. El calter neutral de Moresnet traía dellos beneficios: baxos impuestos, ausencia de tarifes d'importación dende los países vecinos y un costu de vida más baxu qu'el de les zones que la arrodiaben. La mayoría de los servicios (correos, etc.) yeren compartíos ente Bélxica y Prusia. Los nacíos na zona podíen escoyer ónde realizar el serviciu militar y a qué xurisdicción acoyese. Sicasí, considerábase que los nativos de Moresnet yeren apátrides (nun teníen Estáu) y por tantu nun se dexaba la esistencia d'un exércitu.
Al escosase la mina, en 1855, surdieron les duldes sobre la viabilidá económica de Moresnet. Delles idees fueron propuestes pa establecer una entidá independiente, ente elles la creación d'un casino y un serviciu postal propiu con emisión de sellos. La iniciativa más interesante foi presentada pol Dr. Wilhelm Molly, quien propunxo que Moresnet convertir nel primer país que la so llingua oficial fuera'l esperantu y camudara el so nome a "Amikejo" ("llugar d'amistá"). L'himnu nacional propuestu llevaba'l mesmu nome. Sicasí, Bélxica y Prusia solo aceptaron esta solución de manera temporal y, a partir de 1900 Prusia en particular tomó una actitú más agresiva escontra'l territoriu y foi acusáu de sabotaxe y d'apexar los procesos alministrativos del enclave con cuenta de forzar la reversión del territoriu. En 1914, mientres la Primer Guerra Mundial, Alemaña invadió Bélxica y amestóse Moresnet en 1915. Nesi momentu terminó la neutralidá de Moresnet.
El Tratáu de Versalles de 1919 acabó colos cien años de neutralidá, decidiendo que Moresnet fuera anexionado por Bélxica. Mientres la Segunda Guerra Mundial el territoriu fuera anexionado a Alemaña, pero volvió formar parte del territoriu belga a partir de 1944. Esti territoriu entá esiste, en ciertu mou, como'l conceyu de Kelmis/La Calamine nos cantones orientales de Bélxica.
Justin Bieber
Justin Drew Bieber (London, Ontario, 1 de marzu de 1994), más conocíu como Justin Bieber, ye un cantante canadiense de pop. En 2008 un executivu de la industria de la música llamáu Scooter Braun afayó a Bieber cuando lo vio por fuerza nunos videos en YouTube y tiempu dempués convirtióse nel so mánager. Braun axuntó al mozu cantante con Usher en Atlanta, Xeorxa, onde robló un contratu musical con Raymond Braun Media Group (RBMG) —una empresa conxunta ente Braun y Usher— y un contratu de grabación cola discográfica Island Records ufiertáu por L.A. Reid.
Nel branu de 2009 publicó'l so senciellu debú «One Time», que s'asitió nes primeres trenta asities de les llistes d'ésitos en más de diez países. El llanzamientu foi siguíu pol del so álbum debú "My World", el 17 de payares, que recibió crítiques positives y una certificación de platino pola RIAA. Bieber convertir nel primera artista en tener siete senciellos d'un álbum debú na "Billboard Hot 100". El so primer álbum d'estudiu completu, "My World 2.0", foi publicáu'l 23 de marzu de 2010 y foi precedíu pol ésitu internacional «Baby». N'agostu de 2011 el videoclip oficial del cantar «Baby» convertir nel video musical más vistu en YouTube con alredor de 300 millones de reproducciones, superando naquel momentu al video «Bad Romance» de Lady Gaga. Nel branu de 2010 embarcar na so primer xira, "My World Tour".
El cantante foi nomáu y galardonáu en numberoses ocasiones, de fechu ganó'l Premiu Artista del Añu de los American Music Awards en 2010 y foi nomáu na nes categoríes d' y . Sicasí, otorgóse-y tamién el galardón de «peor artista musical» y «peor álbum» —por "My World"— qu'otorga la publicación selmanal "New Musical Express".
Bieber nació'l 1 de marzu de 1994 en London y creció na ciudá de Stratford, dambes en Ontario. Crióse pola so madre soltera Pattie Mallette, quien quedó embarazada cuando tenía 18 años, y ocupóse en diversos trabayos de baxa remuneración pa caltener el so llar. Bieber entá caltién contactu col so padre, Jeremy Bieber, quien se casó con otra muyer y tuvo dos fíos. 
Mientres el so niñez demostró interés pol h.oquei, el fútbol y el axedrez, pero siempres caltuvo pa sigo mesmu les sos aspiraciones musicales. Col pasu de los años aprendió de manera autodidacta a tocar el pianu, la batería, la guitarra y la trompeta. A la edá de 12 años participó nun concursu local de cantar en Stratford, onde llogró'l segundu llugar en cantando la tema «So Sick» del cantante de R&B Ne-Yo. La so madre decidió publicar un video del concursu en YouTube por que los familiares y amigos cercanos pudieren ver a Bieber, y a finales de 2008 empezó a xubir otros videos del so fíu nos qu'apaecía interpretando cantares de Usher, Chris Brown, Stevie Wonder, Justin Timberlake y Ne-Yo.
Scooter Braun, un ex executivu de "marketing" de So So Def, vio por fuerza unu de los sos videos de 2008 n'Internet mientres buscaba videos d'otru artista musical. Impresionáu, investigó'l teatru nel que'l mozu cantante presentar naquel momentu, alcontró la so escuela y finalmente púnxose en contactu cola madre de Bieber. Primeramente Mallette amosóse escéptica, y recuerda rezar «Dios, te ufiertélo. Podríes unviame un home cristianu, un sellu discográficu cristianu». Sicasí, en rezando colos pastores de la so ilesia y recibir el sofitu necesariu, dexó qu'el so fíu, quien entós cuntaba con 13 años d'edá, viaxara con Braun a Atlanta, Xeorxa, por que grabara el so primera "demo". Una selmana dempués de la so llegada, tuvo la oportunidá de cantar pa Usher, quien s'interesó nél. Bieber robló un contratu con Raymond Braun Media Group (RBMG), una empresa conxunta ente Braun y Usher. Tamién s'informó que Justin Timberlake amosó interés nel cantante, pero perdió puxar ante Usher quien presentó una meyor ufierta. Darréu Usher planió una audición con Antonio L.A. Reid de Island Def Jam Music Group, quien robló a Bieber na compañía discográfica Island Records n'ochobre de 2008, y lo que resultó nun alcuerdu comercial conxuntu con RBMG. Bieber y la so madre decidieron establecese en Atlanta, ciudá de residencia de Usher y Braun —quien se convirtió nel so mánager—, por que pudiera desenvolver la so carrera musical.
El primera senciellu de Bieber, «One Time», foi llanzáu na radio nel momentu que atopábase grabando'l so álbum debú. El cantar algamó la decimosegunda posición na llista d'ésitos Canadian Hot 100 na so primer selmana de llanzamientu en xunetu de 2009, y darréu algamó'l decimoséptimu allugamientu na llista de conteo Billboard Hot 100. El senciellu tuvo ésitu nos mercaos internacionales na seronda d'esi añu. El 7 de xineru de 2010 «One Time» foi certificáu platino pola RIAA nos Estaos Xuníos y el 27 de setiembre en Canadá, y tamién foi certificáu con discu d'oru en Australia y Nueva Zelanda.
El so primer álbum "My World" salió al mercáu'l 17 de payares de 2009 y debutó nel númberu seis de la Billboard 200. Los trés senciellos «One Less Lonely Girl», «Love Me» y «Favorite Girl» fueron publicaos de manera esclusiva na tienda iTunes Store y algamaron les primeres cuarenta asities de la Billboard Hot 100. Darréu llanzóse al traviés de la radio la tema «One Less Lonely Girl» y algamó les primeres quince asities nes llistes de conteo d'Estaos Xuníos y Canadá, y tamién debíu al númberu de vientes foi certificáu con discu d'oru. Col pasu del tiempu "My World" foi certificáu platino n'Estaos Xuníos y doble platino en Canadá y Reinu Xuníu. Pa promocionar el so álbum, el cantante presentar en dellos programes televisivos como "VMA 09 Tour" de la canal mtvU, nel programa "The Dome" de la cadena alemana RTL II, en "The Next Star" de la canal canadiense YTV, en "Good Morning America" de la cadena estaunidense ABC, en "Chelsea Lately", en "The Today Show", en "The Wendy Williams Show", en "The Ellen Dexeneres Show", nel programa de videos musicales "106 & Park" de la cadena BET onde apaeció xuntu a Rihanna, ente otros. A finales de 2009 foi convidáu a un episodiu de la serie de televisión estaunidense "True Jackson, VP".
El 13 d'avientu de 2009 participó al pie de otros artistes na celebración "Christmas in Washington", que ye entamada cada añu na Casa Blanca. Mientres la presentación cuntó cola presencia del presidente Barack Obama y la primer dama Michelle Obama ya interpretó el cantar de Stevie Wonder «Someday at Christmas». El programa tresmitir nos Estaos Xuníos el 20 d'avientu pola canal de televisión TNT. El 31 d'avientu de 2009 foi unu de los artistes convidaos al especial d'Añu Nuevu Dick Clark's New Year's Rockin' Eve de la cadena de televisión estaunidense ABC y presentáu por Ryan Seacrest. El 31 de xineru de 2010 foi unu del presentadores de la . Coles mesmes foi convidáu a ser unu de los vocalistas d'una nueva versión de la tema «We Are the World» con motivu del vigesimoquinto aniversariu de la so grabación y pa recaldar fondos pa la reconstrucción de Haití tres el terremotu. Nesta nueva versión Bieber interpretó la primer parte de la estrofa introductoria, concretamente'l fragmentu que Lionel Richie interpretó na versión orixinal. El 12 de marzu de 2010 una versión del cantar Wavin' Flag de K'naan foi publicada por un grupu de músicos canadienses conocíos como Young Artists for Haiti y na que Bieber interpretó los versos finales.
En xineru de 2010 publicó «Baby», el primera senciellu de "My World 2.0" —continuación de "My World"—, y onde canta al pie de Ludacris. El cantar convertir nel so mayor ésitu hasta'l momentu, yá que s'allugó na quinta posición de la llista de senciellos más escuchaos nos Estaos Xuníos y algamó les primeres diez asities en siete países. Los senciellos dixitales «Never Let You Go» y «O Smile» algamaron les primeres trenta asities na llista estaunidense Billboard Hot 100 y en Canadá algamaron les primeres venti asities d'ésitos. D'alcuerdu a Metacritic l'álbum recibió «polo xeneral crítiques favorables». L'álbum tamién debutó en primer posición na llista Billboard 200 de los Estaos Xuníos, lo que convirtió a Bieber nel solista masculín más nuevu en liderar la llista desque Stevie Wonder asitiar en primer llugar en 1963. De la mesma forma, "My World 2.0" debutó en primer posición nes llistes oficiales de vientes d'álbumes de Canadá, Irlanda, Australia y Nueva Zelanda, y algamó les primeres diez asities n'otros quince países. Pa promocionar el so álbum presentar en dellos programes en directu como "The View", na entrega de premios Nickelodeon's Kid's Choice Awards de 2010, "Nightline", "Llate Show with David Letterman", "The Dome" y "106 & Park". Tamién cuntó cola collaboración de Sían Kingston nel senciellu «Eenie Meenie», el cual incluyóse nel so primer álbum. El cantar algamó les primeres diez asities nes llistes d'ésitos del Reinu Xuníu y Australia, y les primeres venti asities en dellos países. 
El 10 d'abril de 2010 participó en calidá d'artista convidáu nel programa "Saturday Night Live". El 4 de xunetu d'esi mesmu añu, por cuenta de la celebración del Día de la Independencia de los Estaos Xuníos, dio un conciertu nel espectáculu de fueos artificiales de la tienda por departamentos Macy's en Nueva York, onde interpretó «Baby» y «Somebody to Love». El segundu senciellu del so álbum "My World 2.0", tituláu «Somebody to Love», foi publicáu n'abril xuntu con una remezcla del mesmu cantar na que cuntó cola participación del cantante Usher. El senciellu algamó la décima posición nes llistes musicales de Canadá, nos Estaos Xuníos llegó a la decimoquinta posición y en dellos países allugar nos venti primeres posiciones.
El 23 de xunu de 2010 empecipió una xira musical pa promover "My World" y "My World 2.0". La serie de conciertos conformada por 140 presentaciones empezó na ciudá de Hartford, Connecticut. En xunetu de 2010 reportóse que yera la celebridá más buscada n'Internet. Esi mes el so video musical «Baby» foi'l más vistu en YouTube y tamién foi'l más desfavorecido pol públicu, de fechu superó'l númberu de visites del video «Bad Romance» de Lady Gaga. En septiembre de 2010 un emplegáu de Twitter indicó que Bieber yera'l responsable del trés per cientu del tráficu total del sitiu. 
En xunetu de 2010 empezó a grabar el so segundu álbum na ciudá de Nueva York. Naquel momentu, por cuenta de la pubertá, la so voz yera más grave y fonda en comparanza de cuando grabó'l so primer discu. Nuna declaración del artista n'abril de 2010 sobre'l so rexistru vocal, dixo «Creo qu'a tol mundu camúda-y la voz. Tengo un gran entrenador vocal que me ta ayudando. Dalgunes de les notes qu'algamaba en «Baby» yá non puedo algamar más. Tenemos que baxar la tonalidá cuando cantar en directu». El cantante y compositor británicu Taio Cruz confirmó en xunetu de 2010 que taba componiendo cantares pal próximu álbum de Bieber. 
El 12 de setiembre de 2010 foi galardonáu nos como artista revelación ya interpretó un popurrí de cantares que contenía les temes «O Smile», «Baby» y «Somebody to Love», amás de que tocó de volao la batería. Al mes siguiente anunció que publicaría un álbum acústicu tituláu "My Worlds Acoustic", el cual finalmente salió a la vienta'l Vienres Negru nos Estaos Xuníos. L'álbum contién versiones acústiques de los sos cantares de discos anteriores y un cantar nuevu titulada «Pray».
El 1 de payares de 2011 salió a la vienta'l so segundu álbum d'estudiu tituláu "Under the Mistletoe". Na primer selmana de llanzamientu'l discu vendió alredor de 210.000 copies y debutó na posición númberu unu de la llista d'ésitos estaunidense Billboard 200.
La revista "Forbes" catalogar como la tercer celebridá más influyente del mundu en 2011, detrás de Lady Gaga y Oprah Winfrey.
A finales de 2011 Bieber empezó a grabar el so tercer álbum d'estudiu tituláu "Believe" y confirmóse que cuntaría cola collaboración de Kanye West y Drake. El 22 de febreru de 2012, el cantante anunció al traviés de la so cuenta de Twitter que'l primera senciellu de "Believe" sería publicáu en marzu d'esi añu. El 28 de febreru foi convidáu al programa "The Ellen Dexeneres Show" y reveló que'l primera senciellu de la so nueva producción llamaríase «Boyfriend» y que saldría al mercáu'l 26 de marzu de 2012. El cantar foi coescrita por Mike Posner. El segundu senciellu promocional d'álbum, «Die in Your Arms», salió al mercáu'l 29 de mayu de 2012 y asitióse ente los cien primeres posiciones de les llistes d'ésitos en dellos países. Finalmente, el 19 de xunu realizó'l llanzamientu comercial de "Believe" nos Estaos Xuníos, anque en países como'l Reinu Xuníu y Canadá foi publicáu unos díes enantes. 
El 11 de mayu, mientres la celebración del Día de la Madre en Norteamérica, publicó al traviés de iTunes el cantar «Turn to You», n'homenaxe a la so madre y col propósitu de recaldar fondos pa les madres solteres. Mientres 2012, "Believe" vendió 1 324 000 copies en Estaos Xuníos, onde foi'l sestu álbum más vendíu del añu, según Nielsen SoundScan.
Bieber debutó como actor nel primer capítulu de la undécima temporada de la serie de televisión estaunidense "", que'l so estrenu foi'l 23 de setiembre de 2010, y onde interpretó a Jason McCann, «[...]un adolescente problemáticu que tien de tomar una importante decisión al respective del so únicu hermanu». Tiempu dempués volvió participar nun capítulu posterior de la serie, que foi emitíu'l 17 de febreru de 2011, y nel qu'el so personaxe muerre.
El 11 de febreru de 2011 realizóse l'estrenu del documental "", que presenta la carrera musical del cantante con grabaciones de la so xira de conciertos de 2010. La dirección tuvo al cargu de Jon Chu, conocíu pola dirección de la película "Step Up 3D", y el cual foi grabáu en formatu de trés dimensiones. El filme algamó les primeres posiciones de la taquilla estaunidense en recaldando aprosimao 2.4 millones el día del so estrenu nun total de 3.105 sales de cine. Coles mesmes, mientres la primer fin de selmana de'l so estrenu nos Estaos Xuníos, el documental recaldó alredor de 0.3 millones, cifra que foi superada namái pola comedia romántica "Just Go With It", que tuvo ganancies de 1 millones. Dizse que "Never Say Never" superó les mires de la industria del cine, con poco marxe de diferencia pa igualar los 1.1 millones recaldaos pol documental "" de 2008, y el cual tien el récord del estrenu más taquilleru na categoría de documentales musicales. L'estrenu del documental de Bieber tuvo acompañáu de la publicación del so segundu álbum de remezclas "Never Say Never – The Remixes", que salió al mercáu'l 14 de febreru de 2011 y que contién remezclas del so primer álbum y que cunta cola participación de Miley Cyrus, Chris Brown, Kanye West, ente otros.
Un artículu publicáu nel periódicu británicu "The Observer" establecía que Bieber tien más influencia nes redes sociales que Barack Obama o'l Dalái Lama. Según el periodista Jan Hoffman del periódicu estaunidense "The New York Times", parte de l'atracción escontra Bieber deber a la so canal de YouTube. Ello ye que muncho primero de que publicara el so primera EP, "My World", a mediaos de payares, los sos videos de YouTube fueren vistos millones de vegaes. El so representante, Braun, supo reconocer l'atracción qu'exercía col públicu primero que viaxara a Atlanta y por esta razón solicitó-y qu'en primer instancia trabayara más na so imaxe de YouTube y que grabara más videos caseros pa publicar na so canal. Nuna entrevista Braun declaró que-y pidió a Justin que «[...] cantara como si nun hubiera naide na habitación». Tamién-y dixo: «El productu va ser destináu a neños, dexemos qu'ellos faigan el trabayu, por qu'asina sientan que-yos pertenez». A pesar de la so fama, Bieber sigue publicando videos al mesma canal de YouTube.
Tiempu dempués abrió una cuenta en Twitter, per aciu la cual interactúa frecuentemente coles sos fans y que según un informe de payares de 2010 cuenta con más de 6 millones de siguidores,llamaos «"beliebers"», palabra resultáu de la unión de les palabres «Bieber» y «believe». Envalórase que la so cuenta gana acaldía 24.000 nuevos siguidores. Les sos cuentes de YouTube y Twitter demostraron ser ferramientes de "marketing", por casu, el so video musical de la tema «One Time» empezó a vendese rápido dempués de ser publicáu na so canal de YouTube.
L'amor de les beliebers escontra Bieber faise llamar "Bieber fever", o Fiebre Bieber. La Fiebre Bieber ye descrita como una adicción obsesiva escontra él que puede empezar como una flechada amorosa, llegando hasta'l puntu de ser una adicción vista como dañible o histérica por otros.Los beliebers son na so mayoría preadolescentes o adolescentes, especialmente del sexu femenino. Según Cathleen Falsani la música de Bieber «da a les fans femenines una forma non yá de fantasiar de forma romántica y sexual con él, sinón pa llabrase distintes versiones subversives de la heterosexualidá».
Les beliebers tamién lu manden con frecuencia mensaje por Twitter espresándo-y el so amor ya inclusive munches fans tienen santuarios dedicaos a Bieber.La película Never Say Never, de 2011, ta especialmente dedicada al movimientu belieber y la so influencia na fama de Justin.La contraparte de les beliebers son los "haters" o antibieber. 
Usher declaró nuna entrevista qu'anque robló'l so primer contratu musical a la mesma edá que Bieber, «l'ésitu llegó-y pasu ente pasu, sicasí a Bieber l'ésitu llegó-y abruptamente». Como resultancia, Usher, Braun, Kenny —el guardaespaldas de Bieber— y otros adultos, costantemente entrénen-y como remanar la fama y la so imaxe pública. Dempués de que'l mozu cantante roblara'l contratu musical, Usher asignó a Ryan Good, unu de los sos antiguos asistentes, por que sía el so estilista y mánager de xires musicales. Good, que nel so momentu foi moteyáu'l «sobeyosu entrenador» de Bieber, dio-y un «aspeutu caleyeru» al estilu del cantante que consistía en gorres de béisbol, sudaderes, plaques colgantes identificadores de tipu militar y zapatielles llamatives. Amy Kaufman del periódicu "The Los Angeles Times" comentó, «Anque Bieber ye un productu de clase media educáu nel ambiente suburbano de Stratford, Ontario, la so forma de vistise y de falar —emplega xíriga afroamericana como «Wassup man, how you doin'?» o «It's like, you know, whateva'»— suxure que busca asonsañar a los sos raperos favoritos».
Con frecuencia Bieber apaez en revistes p'adolescentes como "Tiger Beat" y foi etiquetáu como «rompecorazones xuvenil». Col propósitu de recaldar fondos pa la organización ensin fines d'arriquecimientu Pencils of Promise y concientizar la importancia de realizar obres benéfiques, presentó al mercáu una llinia d'esmaltes d'uñes, sicasí l'artista declaró nuna entrevista que «el nun usaría esmalte d'uñes». Nos museos Madame Tussauds de Nueva York, Ámsterdam y Londres esíbense estatues de cera de Bieber. El so cambéu de peñáu en 2010 y la consiguiente alteración de los productos pa reflexar la so nueva imaxe causaron que fora llomáu como la corte de pelo más costoso de tolos tiempos». Ello ye que una compañía de xuguetes estaunidense gastó 00.000 pa correxir moñecos basaos na so imaxe que diben ser vendíos na temporada navidiega de 2011.
Bieber foi criticáu por tener un aspeutu y una voz que paecen corresponder a daquién menor de la so edá, pola so música pop xuvenil, la so imaxe y la continua atención que recibe de los medios de prensa. Ye un blancu frecuente de "bloggers" y persones que publiquen mensaxes en foros d'Internet, especialmente por usuarios de YouTube y del tablón d'imaxes 4chan.
 Sitio web oficial de Justin Bieber (n'inglés)
London (Ontario)
London ye una ciudá canadiense al suroeste d'Ontario. La so población ye de 366.151 habitantes. Ye un centru importante de industrialización rexonal y d'estudios médicos. 
Conocer como la ciudá monte de Canadá pola gran diversidá y bayura de parques arbolaos, asitiaos en plenu corazón de la ciudá, como son el Victoria's Park y el Springbank's Park, ente otros varios. La ciudá tópase asitiada a menos d'un centenar de milles de la ciudá de Toronto, de los llagos cercanos y tamién de les impresionantes Tabayones del Niágara. 
Nesta ciudá hai una gran variedá cultural, y pueden topase munches persones de fala hispana y portuguesa. London ta claramente estremáu en 5 partes. L'Este y el Sur son les zones residenciales de la clase baxa, o mediu-baxa, ente que nel Norte y l'Oeste podemos atopar con grandes urbanizaciones con edificios luxosos. El centru ye'l centru neurálxicu de la ciudá, onde s'atopen los principales negocios de la ciudá, como la compañía telefónica estatal, llamada Bell. Les cais más importantes qu'estremen el centru son Dundas street y Richmond street. 
Destaca que, si'l so nome fai obvia referencia a la capital d'Inglaterra, al empar un gran númberu de cais, edificios y parques tienen igual denominación que nel vieyu Londres. Claros exemplos son el ríu, que'l so nome ye Thames River, al igual qu'el Támesis inglés, y Covent Garden, pos se bautizó asina al mercáu céntricu de la ciudá Canadiense.
Esta ciudá, magar tener una población relativamente pequeña, toma un ampliu territoriu cuidao que la densidá de la población ye baxa. Esto debe a que la mayor parte de les viviendes son cases unifamiliares, bungallows o chalés, con unes parceles de terrén alredor d'elles. 
Según el censu de 2006, la mesma ciudá de London tenía una población de 352.395 persones, el 48,2% hombre y 51,8% muyeres. Los neños menores de cinco años representaron aprosimao'l 5,2% de la población residente en London. 13,7% de la población residente en London taben n'edá de xubilación (65 años), que tamién ye'l porcentaxe pa Canadá nel so conxuntu. La edá media ye de 38,2 años d'edá, frente a 39,5 años d'edá pa tolos de Canadá.
Ingleses 31.9%
Canadienses 31.8%
Escoceses 21.6%
Irlandeses 19.1%
Alemanes 10.6%
Franceses 9.2%
Italianos 4.6%
Polacos 4.4%
Portugueses 2.5%
Ucranianos 2.4%
Nesta urbe de tamañu mediu tópase una importante universidá, llamada University of Western Ontario, que los sos principales estudios son humanísticos y artísticos. Les escueles públiques primaries y secundaries rexir por cuatro xuntes escolares. Hai tamién más de veinte escueles privaes de la ciudá.
Fanshawe College cuenta con una matrícula d'aprosimao 15.000 estudiantes, incluyendo 3.500 aprendices y más de 500 estudiantes internacionales de más de 30 países. Tamién cunta con casi 40.000 estudiantes a tiempu parcial cursos d'educación continua.
El Budweiser Gardens (antiguu John Labatt Centre) ye un complexu pa eventos deportivos y variaos espectaculos. Esta cortil ye see de los equipos locales d'h.oquei sobre xelu de la Ontario H.oquei League (London Knights) y de Basketball (London Lightning).
Esta ciudá ye sirvida pol Aeropuertu Internacional de London
Rubiaceae
Les rubiacees (Rubiaceae) son una familia de plantes llamaes de normal de la rubia, galio blancu, o familia del café. Otres plantes que tán incluyíes son la cinchona y gambir.
Un númberu de families reconocíes d'antiguo, "Dialypetalanthaceae", "Henriqueziaceae, "Naucleaceae" y "Theligonaceae", tán agora incluyíes como xéneros dientro de la familia Rubiaceae, siguiendo les directrices del AGP "Angiosperm Phylogeny Group". Agora hai cerca de 600 xéneros y más de 10.000 especies en Rubiaceae. La familia ta subdividida en tres subfamilies; Rubioideae, Cinchonoideae, y Ixoroideae.
Son árboles, parrotalws, sufrútices, yerbes, enredaderes o lianes, de vezos terrestres o rares vegaes epífites, dacuando con rafidios; plantes xeneralmente hermafrodites, dacuando dioiques o poligamodioiques. Fueyes opuestes o dacuando verticilaes, llámina entera o raramente pinnatífida ("Pentagonia, Simira"), dacuando cola nervadura menor clatrada (i.y., lineolada) o escasamente finamente estriada ("Pentagonia"); xeneralmente peciolaes; estípules interpeciolares y dacuando amás intrapeciolares, o caliptraes o raramente llibres, persistentes o caduques, triangulares, bilobaes o setoses, o raramente les estípules son foliácees y indistinguibles de les fueyes ("Galium"). Inflorescencies terminales, pseudoaxilares (i.y., presentes namái nuna axila d'un nuedu, en realidá terminal, pero aparentemente axilares por crecedera simpodial de la yema axilar) o axilares, cimosas, paniculaes, espiciformes, capitaes o amenorgaes a una flor solitaria, xeneralmente bracteaes, flores actinomorfes o escasamente llixeramente zigomorfes, mota gamosépalo, (3) 4–5 (9); corola gamopétala, (3) 4–5 (9)-llobada; estames epipétalos, alternos a los llobos corolinos y isómeros, anteres ditecas o raramente los sacos polínicos estremaos en dellos lóculos per mediu de divisiones internes; ovariu ínferu ("Coussarea", "Faramea"), óvulu 1 o dellos a numberosos por lóculo, con placentación de dellos tipos; estigma simple o 2 (–8)-lobado; discu xeneralmente presente. Frutu simple o raramente múltiple y sincárpico ("Morinda"), abayado, drupáceo, capsular o esquizocárpico; granes anguloses, arrondaes, esplanaes y/o alaes o raramente con un penachu de tricomes ("Hillia").
Familia con 10 mil especies en 500–700 xéneros, cosmopolita, pero principalmente tropical. Ye característica la combinación de les estípules interpeciolares, les fueyes opuestes o verticilaes, la corola gamopétala y l'ovariu ínfero; solamente "Cassipourea" (Rhizophoraceae), "Hedyosmum" (Chloranthaceae) y "Pilea" (Urticaceae) tamién tienen estípules interpeciolares. Delles especies de Rubiaceae tienen un pulvínulo (abuitáu cuando vivu, constreñido cuando secu) pembaxo de los nuedos nes ramines, ente que esta estructura alcuéntrase percima de los nuedos nes Acanthaceae. Delles especies cultívense como ornamentales; los productos útiles derivaos d'especies de Rubiaceae inclúin la quinina, el café y la droga ipecacuanha. "Cinchona pubescens" Vahl, una especie de parrotales y árboles, foi llargamente cultivada en Centroamérica en zones de montes húmedos a 500–1700 m y dellos árboles entá persisten o son cultivaos. Nun se rexistraron amueses d'esta especie de Nicaragua, pero ye probable que pueda atopase, y Barrett (1994) y Coe y Anderson (1996) citar colos nomes vulgares "Quina" y "Quinina". Na clave de xéneros identificaríase como "Ferdinandusa" de la cual estrémase poles estípules complanaes y les coroles hipocrateriformes, marielles a coloraes, barbaes nel gargüelu y colos llobos valvares. "Deppea grandiflora" Schltdl., una especie de parrotales o arbolinos típicos de montes húmedos o de pinu-encinos a 1200–2900 m, rexistróse de Hondures y Costa Rica. Na clave de xéneros identificaríase como "Bouvardia" de la cual estrémase poles corola campanulaes y mariellu fuerte y les granes anguloses (i.y. non alaes). "Pogonopus exsertus" (Oerst.) Oerst. rexistróse de montes secos de Hondures, El Salvador y el sur de Costa Rica. Esta especie paecer a "Calycophyllum candidissimum", pero estremar poles estípules triangulares y interpeciolares y les llámines calicinas petaloides xeneralmente rosaes.
Aparinaceae, Asperulaceae, Catesbaeaceae, Cephalanthaceae, Cinchoniaceae, Coffeaceae, Coutariaceae, Cynocrambaceae, Dialypetalanthaceae, Galiaceae, Gardeniaceae, Guettardaceae, Hedyotidaceae, Henriqueziaceae, Houstoniaceae, Hydrophylacaceae, Lippayaceae, Lygodisodaceae, Naucleaceae, Nonoteliaceae, Operculariaceae, Pegamaeaceae, Psychotriaceae, Randiaceae, Sabiceaceae, Theligonaceae (Theligoneaceae).
Escayu (botánica)
Los escayos son formaciones agudes , aleznadas, dacuando ramificaes, provistes de texíu vascular, bien riques en texíos de sosten y, de resultes, ríxides. Los escayos pueden tener el so orixe como tresformamientu del tarmu, esto ye, que son cañes amenorgaes, como asocede en "Prunus spinosa" y "Gleditsia triacanthos", y denominar "escayos caulinares". Nesti casu, el texíu vascular del escayu ye una continuación del tochu del tarmu. "Hydrolea spinosa", planta palustre típica de güelgues, ye un exemplu ilustrativu d'escayu caulinar, yá que los sos escayos dacuando lleven fueyes diminutes, al igual qu'un tarmu. Los escayos tamién pueden ser la resultancia del tresformamientu d'una . fueya, como ye'l casu de les cactacees y de les especies del xéneru "Berberis", y denominar "escayos foliares". Finalmente, en casos bien raros, los escayos pueden ser la resultancia del cambéu del raigañu al traviés d'un intensu procesu de lignificación y denominar "escayos radicales". Dellos términos comúnmente utilizaos en Botánica deriven de la palabra escayu. Asina «espinosu/a refierse a un texíu, órganu o a una planta que presenta escayos; «espinuloso/a» o «espinescente», cuando los escayos qu'amuesa son pequeñes. 
La presencia d'escayos ye un calter que se topa espublizáu sobremanera en plantes típiques de les rexones grebes, como desiertos, estepes, montes secos y espinares. Nestos casos los escayos son polo xeneral la resultancia del tresformamientu de fueyes y dexen amenorgar la trespiración de la planta y auxiliar a la economía d'agua por cuenta de que nun presenten estomes. N'otres rexones climátiques y en plantes non xerófites tamién apaecen escayos yá que estes estructures duru y afiláu con ápices apuntiaos, dalgunes con puntes en forma de lezna, anzuelu o gabitu, son una escelente defensa contra los animales herbívoros. 
En Botánica denominar aguiyón o acúleo al escayu que naz del texíu epidérmico de delles plantes. A diferencia de los escayos, los aguiyones escarecen de texíu vascular, por ello son fáciles d'arrincar. L'exemplu típicu d'aguiyón ye'l de la rosa; coles mesmes, los aguiyones de "Ceiba speciosa", el palu borrachu, y de "Fagara rhoifolia" son emerxencies formaes por texíos corticales del tarmu.
Sábese que los homes primitivos utilizaben escayos como ferramientes. La hestoria humana rexistra gran variedá de referencies culturales a esos agudos mecanismos de defensa vexetales. El Llibru de la Xénesis cunta la creación de los escayos como unu de los castigos impuestos a Adán y Eva pol so pecáu. Una de les imaxes culturales más perdurables ye la corona d'escayos que, según la Biblia, foi asitiada sobre la cabeza de Jesús enantes de la so crucifixón.
Un mitu popular nel que ta tamién implicada un escayu ye'l de Androcles, un esclavu fuxitivu de l'antigua Grecia de quien se cunta que entabló amistá con un lleón al estraye-y un escayu de la pezuña.
My Little Poni
My Little Poni ye una llinia de coloríos ponis de xuguete producíos pola compañía de xuguetes estauxunidense Hasbro, dirixíos principalmente a neñes pequeñes. Los distintos ponis identificar polos sos cuerpos y les sos clines de colores, según por un símbolu n'unu o en dambos llaos de los sos cuartos traseros.
En 1981, Mattel llanza'l primer poni llamáu "My pretty poni toy" el cual yera de color café con llurdios blancos nes pates, al primir un botón que tenía debaxo de la clina, el so güeyu esquierdu cerrábase y les sos oreyes y cola movíense. El so tamañu yera mayor al de los ponis que conocemos anguaño ya incluyía accesorios del estilu del oeste; esi mesmu añu la marca llanzó la versión rosa d'esi mesmu poni, que tenía un grupu de corazones roses nos gluteos como distintivu.
En 1983 la llinia "My little poni" foi llanzada, adquiriendo gran popularidá mientres la década de los ochenta, casi al mesmu nivel que Barbie de Mattel.
La llinia orixinal de ponis va de 1983 a 1995 (1992 nos Estaos Xuníos) mesma qu'inspiró especiales animaos, incluyíos un llargumetraxe y dos series animaes de televisión. La marca foi rellanzada ente 1997 y 2003 (1999 nos Estaos Xuníos) y dempués foi rellanzada mundialmente nel 2003. "My Little Poni" celebró'l so 25 aniversariu nel 2008. La serie anguaño síguese tresmitiendo na canal Kabillion y en delles canales de Llatinoamérica. N'ochobre de 2010 llanzóse la 4 xeneración de la franquicia xuntu con otra caricatura "" la cual algamó una gran popularidá non solo ente neñes pequeñes, si non tamién hasta en mozos adultos muyeres y homes. 
La llinia orixinal de My Little Poni empezó colos "earth ponies" (ponis terrestres): Con cuerpos regordetos y coloríos que teníen un grupu de símbolos nos sos cuartos traseros representando los sos nomes. A los Earth Ponies xuniéronse-yos pegasos y unicornios. Tamién fueron llanzaos ser ponies" (ponis d'agua) que s'asemeyaben a los caballinos de mar, según los "flutter ponies" que yeren ponis más pequeños y delgaos que los pegasos, que teníen fráxiles nales traslucidas que se movíen, paecíes a les de los insectos. Siguiéron-yos los "windy wing ponis" (ponis alaos de vientu) y los "summer wing ponis" (ponis alaos de branu) estos yeren más pequeños comparaos colos "flutter pony" pero teníen proporciones similares a los sos antecesores y cuntaben con unes llargues nales de caparina como distintivu. Finalmente llanzaron los "mermaid ponies" (ponis serena) y los ponis machos que los sos cuerpos yeren más grandes y teníen pates con pelo simulao como los ponis de Clydesdale.
Munchos sets de ponis salieron al mercáu, empezando colos Rainbow Ponies (Pony arco iris) con clines y coles col colores del arcu iris que fueron llanzaos en 1983. Otres variantes inclúin los So-Soft Ponies (ponis bien-nidios) que taben cubiertos d'una especie de pelusa, los Twinkle-Eyed Ponies (ponis güeyos brillosos) con pequeñes xoyes asitiaes nos güeyos, Twice As Fancy Ponies (ponis doblemente sofisticaos) con símbolos impresos que cubríen la mayor parte del so cuerpu y los Brush n' Grow Ponies (ponis peña y crez) que taben dotaos d'una cola muncho más llarga de lo normal, alcontrada adientro del cuerpu del poni que podía "crecer" cuando yera peñáu.
La primer xeneración de My Little Poni tuvo en circulación nos Estaos Xuníos mientres 10 años hasta 1992, pero mundialmente dexaron de vendese hasta 1995. L'últimu añu nel que los ponis vendiéronse, ye recordáu como "l'añu de My Little Poni".
Tolos barafustes de ponis consistíen nun plásticu duro onde taba asitiáu'l poni y los sos accesorios, xuntáu a un cartón impresu col nome y les carauterístiques de cada poni, nos Estaos Xuníos estos barafustes incluyíen Horseshoe Points (cupones herradura) que podíen ser usaos pa tener descuentos en ponis especiales disponibles namái para dichu país per aciu ordes per corréu; estos ponis xeneralmente yeren reediciones como Majesty, que de primeres solo tuvo disponible nel Dream Castle Playset (set de xuegos del castiellu de los suaños) o ponis "raros" como Lucky, el primer poni machu. Otru exemplu de los ponis esclusivos ordenaos per corréu son los Birthflower ponies (ponis de flores de nacencia), unu per cada mes del añu, toos ellos yeren de cuerpu blancu con pelo rosa, que fueron Carnation, Violet, Daffodil, Daisy, Lily of the Valley, Rose, Water Lily, Poppy, Morning Glory, Cosmos, Chrysanthemum y Holly. Dellos coleccionistes valoren enforma esti tipu de ponis y dalgunos como Rapunzel anguaño son bien cotizaos.
Los poni europeos fueron producíos por fábriques en Francia, Grecia, Italia y España, estos, yeren más cotizaos que los sos contemporaneos producíos en Hong Kong o China (Onde yeren fabricáu la mayoría de los ponis). Dalgunos son fáciles d'atopar (por casu Peachy, fabricáu n'Italia) pero otros son bien difíciles d'atopar, como los ponis griegos.
La Mayoría de los ponis llanzaos nos Estaos Xuníos podíen ser atopaos tamién n'Europa occidental, munchos de los ponis que se ordenar per corréu nun yeren accesibles a tol mundu por cuenta de les restricciones nos sistemes de pidíu de cada país. Los escedentes nos llotes de ponis que se ordenar per corréu, yeren empacados y vendíos fora de los Estaos Xuníos, dalgunos d'estos recibíen nomes distintos, dependiendo del país nel que se vendíen, por casu, los Big Brothers (hermanos mayores) yeren conocíos como Adventure Boys (mozos aventureros) nel Reinu Xuníu.
Los Petite Ponis (Pony miniatura) son pony miniatura que s'incluyíen nos sets, dalgunos teníen carauterístiques especiales como pelo peinable, cuerpos con escarcha o que rellumaben na escuridá, la base de cada unu funcionaba como llave nos Petite Playsets (playsets miniatura) la mayoría d'estos ponis nun cuntaben con un nome oficial y munchos tienen los mesmos símbolos, estos vendiéronse ente 1989 y 1991, solo fixéronse ponis terrestres y pegasos d'esti tipu.
Ente 1989 y 199, ponis con cuerpos más allargaos fechos de plásticu duro fueron llanzaos y anunciaos como grown up (crecíos) y fueron llamaos Dream Beauties (Guapures de suañu) a diferencia de los demás ponis, los sos cuerpos yeren paecíos a los de los caballos. Tolos ponis d'esta llinia fueron ponis terrestres sacante 3 que teníen llargues nales multicolores.
Sets de gatinos, perrinos y conejitos col logo de My little Poni vender ente 1990 y 1991. Cada set incluya una ma, dos ñácaros y un peñe, les mas taben cubiertes con pelusa (flocado) y beber yeren de plásticu. Les mas gatín teníen la cola esponxada, les mas perrín, les oreyes o la cola esponxada y les mas conejito cola y copete esponxáu. Tamién se vendieron sets de families completes de gatinos y perrinos.
Xuntu colos ponis, tamién foi llanzada muncha mercancía en redol a ellos qu'incluyía ropa de cama pa l'habitación de los neños, decoraciones, moñecos de peluche, rompecabeces, llibros, set de xuegos como'l Paradise Ta (tao paraísu) y el Baby Bonnet School of Dancie (ñácaru con gorru, escuela de danza), tamién se llanzaron productos raros como máquines de coser y almadines arumaes. Nesti tiempu, dos series de televisión tuvieron al aire. En 1985 foi llanzáu un discu de My Little Poni que foi grabáu nos estudios AIR en Durham, cantáu por Tony Markey.
La 4° xeneración de xuguetes de My Little Poni foi llanzada n'ochobre del 2010, nesta xeneración los xuguetes tomaron una apariencia de cuerpos más delgaos, cabeces más grandes, tomando como 6 ponies principales na llinia, Twilight Sparkle, Fluttershy, Applejack, Rainbow Dash, Pinkie Pie y Rarity. La llinia llanzóse xuntu con una nueva serie llamada "My Little Poni: La maxa de l'amistá" (""My Little Poni: Friendship is Magic"") fecha en "Hasbro Studios" y "Studio B Productions" la cual foi desenvuelta por Lauren Faust que trabayó en caricatures anteriores como Les Supernenas (Les Moces Superpoderosas) y Casona Foster p'Amigos Imaxinarios. Esta cuarta xeneración algamó niveles de popularidá inesperaos n'internet principalmente con al respective de adolescentes y mozos adultos.
Poni
Un poni ("poni" en inglés o "poney" en francés, probablemente toes elles procedentes de la palabra francesa obsoleta "poulenet", diminutivu de "poulain", ‘potru’, de la mesma del francés antiguu "pulain", y quiciabes de la mesma del llatín medieval "pullamen", ‘animal nuevu’, derivada del llatín clásicu "pullus"), ye un caballu pequeñu d'unos 150 cm d'altor máximu hasta la cruz, y un pesu mediu de 100 qg. Ye bien rústicu y resistente, con formes más o menos masives, perfil rectu y oreyes triangulares en llugar d'empobinaes escontra dientro como los caballos de mayor alzada. Les races más pures y primitives caltienen calteres de los equinos primitivos, como rayes a lo llargo del llombu, o inclusive nes pates, focico fariñentu, clines tupíes y cuasi verticales, lo que compensa la so falta d'alzada con otres races de caballos. Sábese que los antepasaos de los actuales caballos yeren aproximádamente d'esta alzada, y a midida que foron adomando y ameyorando la especie, tomaron mayor altor por cuenta de la seleición humana. 
Los ponis tán clasificaos dientro de los cuatro tipos principales de caballos primitivos de Eurasia; los otros englobaríen a los antepasaos de races como los caballos árabes y paecíos, los caballos xenéricos de siella que descienden del tarpán y d'últimes los antepasaos de los caballos de sangre frío. Poro, les faces o ponis son un tipu de caballu qu'entá caltién los calteres primitivos. 
Les races de caballos de pequeña estatura orixinarios d'Inglaterra reciben el nome xenéricu inglés de "ponis"; d'ellos, el "Shetland" (el nome d'unes islles d'Escocia) ye'l más diminutu, con tamaños que van de los 70 cm a los 106 cm hasta la cruz. Aparentemente tolos ponis d'Europa occidental pertenecen al mesmu grupu, llamáu «célticu», que tamién engloba otres races como los asturcones, los ponis gallegos, los monchinos o los "Forest". Hai otres races de poni procedentes d'otres llatitúes, como los kirguistaninos o los basutos, que pertenecen a otru tueru de la familia.
La raza más antigua ye la "Exmoor", como atestigua el so focico blancu fariñentu, qu'utilizaron los antiguos pobladores de las Gran Bretaña enantes de la ocupación romana del archipiélagu británicu. Yeren utilizaos como animales de tiru o en terrenes difíciles. Anguaño esisten siquier 55 races conocíes de ponis.
Los sementales de poni son capaces de criar a los dos años d'edá. Sicasí, en cautiverio espérase que tengan de tres a cuatro años enantes de dexa-yos reproducise. A munchos machos nun los baxen los testículos al escrotu hasta los tres años d'edá. Na mayoría de los casos ye la yegua y non el semental el que determina'l tamañu de les críes. El periodu normal de xestación ye de 320 díes y el partu ye por demás rápido, unos diez minutos a partir de les primeres contraiciones. El potrín empieza a mamar rápido, namás dos hores dempués de nacer.
N'estáu domésticu, dende la so nacencia son animales por demás delicaos polo que riquen curiaos especiales y una bona inversión de tiempu y dineru nellos. Los ponis que viven en semillibertá, como los asturcones o los ponis d'Islandia, son perfeutamente capaces de valise ensin ayuda del home.
Poni de les Shetland
El poni de les Shetland ye una de les races de poni más pequeñes qu'esisten (90-110 cm. d'altor). Ye orixinariu de les islles Shetland, asitiaes al noroeste de Escocia. Esta raza de caballos presenta una coloración diversa: pardu, marrón claro, blancu y negru, etc. Ye unu de los ponis más fuertes y ye bien peludo. Los ponis de les Shetland esisten en dos tamaños distintos: el poni de les Shetland orixinal y el poni de les Shetland miniatura, tamién llamáu Mini-Shetland. 
Según l'estándar de la raza, el poni de les Shetland orixinal con tres años o menos d'edá nun tien de superar los 102 cm d'alzada y con 4 años o más d'edá nun tien de superar los 107 cm d'alzada. Pel otru llau, el poni de les Shetland miniatura adultu tien de tener una alzada siempres inferior a los 87 cm. Amás de los dos tamaños distintos caltuviéronse dos llinies morfolóxiques distintes. Una llinia presenta una morfoloxía característica de caballos de tiru con muncho güesu y una cabeza más llarga y l'otra llinia, tamién llamada llinia moderna, con una estructura ósea fina, cabeza pequeña y un característicu porte altu de la cola (paecíu a los caballos árabes). Toles capes, con esceición de la capa appaloosa acéptense. Ye por ello que pueden atopase una gran diversidá de colores distintos: negros, alazanos, castañales, ruanos, palominos, pintos, tordos etc. El pelo del poni de les Shetland ye bien característicu: pel hibiernu tien un pelo trupu formáu por dos capes que lu protexen con gran eficacia del fríu y hasta ciertu puntu de l'agua, y pel branu tien un pelo bien curtiu, sedosu y brillosu. Les clines y la cola son siempres llargues y bien tupies. La cabeza tien de ser pequeña y bien proporcionada. Les oreyes son tamién pequeñes. La frente ye ancha y los güeyos grandes, escuros ya intelixentes. En rares ocasiones atópense poni de les Shetland con güeyos azules que tamién s'acepten dientro del estándar de la raza. El cuerpu del poni de les Shetland tien de ser fuerte, con ampliu espaciu pal corazón y pulmones, bien musculado y con aplomos correctos. Los cascos tienen de ser arrondaos, fuertes y bien proporcionaos.
El poni de les Shetland destaca pol so gran vitalidá, resistencia y robusticidad. Relativu al so tamañu ye la raza de caballu más fuerte qu'esiste. Créese qu'esta fuerza desenvolver a lo llargo de sieglos nos cualos el poni de les Shetland usóse como animal de trabayu nel campu. Recién a medidados del sieglu XIX empezó a utilizase tamién como caballu de tiru. Cuando nel añu 1847 prohibiéronse los trabayos de neños nes mines de carbón, los poni de les Shetland fueron utilizaos pa trabayar nes mines. Yá nesa dómina'l poni de les Shetland amás atraxo enforma atención como caballu de monta pa neños y como caballu de tiru pa la práctica de la gabita. Anguaño'l poni de les Shetland gocia de gran popularidá en tol mundu gracies a el so calter dondu, la so gran intelixencia y la so enorme capacidá d'aprendizaxe. El temperamentu del poni de les Shetland ye ideal tantu pa la monta de neños como pa la gabita, siempres y cuando se recuerda que ye imprescindible domarlo cola mesma seriedá y disciplina que cualquier caballu de gran alzada.
L'orixe del poni de les Shetland son les islles Shetland, asitiaes al noroeste de Escocia. 
Al invadir les islles Shetlands, los escandinavos cruciaron a los caballos d'ellí colos ponis de Da-y, y de ende surdieron los ponis de les Shetland.
 Shetland Poni Studbook Society, "el poni güei" (n'inglés)
 Curiaos y conseyos pa los Shetland
Metal
Llamense metales los elementos químicos que puen formar cationes y enllaces iónicos. Los metales constituyen un de los grupos principales d'elementos, xunto colos non metales, semimetales y gases nobles. Na tabla periódica, los elementos que van en diagonal, del boru al poloniu considerense semimetales, los que tan a la izquierda son los metales, y los qu'apaecen a la drecha son los non metales.
De vezu, los metales son brillantes, tienen una densidá y puntu de fusión altos, son dúctiles, duros y bonos conductores del calor y de la electricidá. Estes propiedaes debense al enllaz metálicu propio de los metales, nel que los electrones esteriores de los metales sólo tan llixeramente enllazaos colos átomos, formando una "mar" d'electrones de gran movilidá que "baña" a tolos átomos. 
Los metales formen la mayor parte de la tabla periódica, y pueden clasificase'n diverses series químiques:
Control d'autoría
El control d'autoría, en biblioteconomia y ciencies de la información, ye la práctica de crear i caltener el control sobre los materiales bibliográficos d'un catálogu de biblioteca. El control d'autoría tien dos funciones importantes: 
Federación Española d'Esperantu
La Federación Española d'Esperanto (n'esperanto Hispana Esperanto-Federacio, HEF) ye una asociación independiente y ensin ánimu de lucro fundada nel añu 1947. El so oxetivu ye la promoción de la llingua artificial Esperanto n'España. Toos los falantes d'Esperanto n'España faen parte d'ella. Tamién faen parte diverses asociaciones rexonales y llocales, asina como la so seición moza, la Sociedá Xuvenil Española d'Esperanto (n'esperanto Hispana Esperanto-Junulara Societo, HEJS). La federación ye miembru colectivu d'UEA, que tien sede en Rotterdam, Países Baxos.
La Federación proporciona información sobro la llingua esperanto, espubliza material informativu, edita llibros y realiza otres actividaes culturales. Tamién da a conocer la cultura española nos medios esperantistes internacionales. L'asociación apoyase na Fundación Esperanto, pa oxetivos financieros ya informativos. Nel añu de 1993 la Federación foi nomada oficialmente como de "utilidá pública", reconociendo'l so trabayo y oxetivos sociales y d'interés cultural. 
La Federación financiase principalmente poles cotizaciones de los sos miembros. De tiempu al tiempu, recibe apoyu monetariu de parte de persones, asociaciones privaes u organizaciones públiques como donaciones pa realizar proyeutos concretos, como por exemplu la espublización d'un llibru. L'alministración, progresu ya información tan a cargu d'un grupu de voluntarios coordinaos pola Xunta Alministrativa. La so sede principal t'asitiada en Madrid y tien oficines n'otres partes d'España. El presidente actual ye Toño del Barrio.
N'Asturies alcuéntrase la seición rexonal Astura Esperanto-Asocio (Asociación Asturiana d'Esperanto, AEA) y tien la so sede na ciudá de Xixón, nel Campus Universitariu de Viesques. L'actividá de l'Asociación desarróllase como parte de la Cátedra Xovellanos d'Estensión ya imparten clases d'esperanto lo díes llunes y miércoles de 18:15 a 19:30. L'Asociación tamién espubliza un boletín y una revista na so web (Astura Bukedo).
José María Carreño
José María Carreño Blanco foi un políticu de la naciente República de Venezuela, vicepresidente del gobiernu de José María Vargas y Presidente provisional en dos ocasiones. Importante personaxe na hestoria de Venezuela, José María Carreño foi quien prestó-y la so camisa a Simón Bolívar momentos dempués de la so muerte, yá qu'ésti nun tenía camisa pa ser sepultáu.
Nacíu en Cúa, población situada no que güei ye l'Estáu Miranda, el 19 de marzu de 1792. Mientres 1815 fasta 1830 el xeneral Carreño participó na guerra d'independencia, en grandes batallas, xunto con xenerales como José Antonio Páez, Santiago Mariño, Simón Bolívar y otros. Dempués de que terminase la guerra, el xeneral Carreño algamó grandes terrenos en toa Venezuela pola so actuación na Guerra d'Independencia. En 1835 el xeneral Carreño formó parte del gabinete del doctor José María Vargas, fasta dellos díes dempués pol Derrocamientu de Vargas.
Lluéu del fracasu del Xeneral Santiago Mariño y la so Revolución de les Reformes, el 27 de xunetu de 1835, el Conseyu de Gobiernu, designó como encargáu del poder executivu, lideráu por Páez, al vicepresidente José María Carreño, José María Vargas retomaría'l poder el 20 d'agostu d'esi mesmu añu.
Dempués de que José María Vargas renunciare a la Presidencia de Venezuela, de conformidá colo establecíu pola Constitución de 1830, a Vargas reemplazólu José María Carreño nel exerciciu de las sos funciones como Vicepresidente de la República, quien xuramentó'l 20 de xineru de 1837 a la edá de 45 años.
El Congreso instalóse'l 26 de xineru de 1837, y unu de los primeros actos foi prauticar l'escrutinio de los votos del Colexu Electoral pa elexir al Vicepresidente de la República. La cuasi totalidá de los votos favorecieron al candidatu de José Antonio Páez, el Xeneral Carlos Soublette, quien pal momentu encontrábase n'Europa como Ministru Plenipotenciariu, negociando el Tratáu d'Independencia de Venezuela, Paz y Amistá con España.
Book tool/Templates/Saved book
Papa Poncianu
San Poncianu (en llatín Pontianus, n'italianu, Ponziano), foi el papa númebru 18 de la Ilesia católica del 21 de xunetu de 230 al 21 de setiembre de 235. En 235, nes persecuciones contra cristianos feches por Maximín el Traciu, Poncianu foi esterráu pa la islla de Cerdeña. Arrenunció al pontificáu pa facer posible la elección d'un nuevu papa.
Conozse un pocoñín más de Poncianu que de los sos antecesores, al paecer d'una crónica papal perdida que tuvo disponible pal compilador del "Catálogu Liberianu" d'obispos de Roma, fechu nel sieglu IV.
El so pontificáu foi relativamente tranquilu baxo'l reináu de Severu Alexandru y ye de destacar sobremanera la condena que se fixo d'Oríxenes nun sínodu fechu en Roma y presidíu probablemente pol propiu Poncianu. L'emperador Maximín el Traciu, sicasí, paró la política de tolerancia cara'l cristianismu que caltuviera'l so predecesor. El papa Poncianu y l'antipapa Hipólitu foron arrestaos y esterraos a trabayos forciaos nes mines de Cerdeña. Por aciu d'esta conderga, el papa Poncianu arrenunció'l 28 de setiembre de 235 pa evitar un vaciu de poder. Esto produció una fin pa la cisma de la ilesia de Roma. Nin Hipólitu nin Poncianu sobrevivieron; Poncianu morrió n'ochobre de 235.
El papa Fabián traxo los cuerpos de Poncianu y d'Hipólitu a Roma nel añu 236 o 237, y enterrólos na cripta papal nes Catacumbes de San Calistu na Vía Apia. La llábana de la so sepultura foi descubierta en 1909. Nella ta escrito en griegu "PONTIANOS, EPISK. MARTUR"; la inscripción "MARTUR" foi añadida posteriormente.
Book tool/Templates/Hide in print
Book tool/Templates/Only in print
Book tool/Templates/PrintOnly in print
Plagiolirion
Plagiolirion ye un xéneru monotípicu de plantes herbácees, perennes y bulboses perteneciente a la familia Amaryllidaceae y orixinariu de Colombia. La única especie del xéneru ye "Plagiolirion horsmannii" Baker.
"Plagiolirion horsmannii" considerabase estinta, pero foi recientemente redescubierta en 1989.
"Plagiolirion horsmannii" foi descrita pol botánicu inglés, John Gilbert Baker y espublizada en "The Gardeners' Chronicle, new series 2: 38", nel añu 1883.
Móstoles
Móstoles ye una ciudá española asitiada na Comunidá de Madrid, a 18 quilómetros de la capital. Tien una población de 206.031 habitantes (2012).
Tirana
Tirana (n'albanés: Tiranë o Tirana) ye la capital y mayor ciudá d'Albania. Foi fundada en 1614 por Sulejman Pasha y convirtióse na capital d'Albania en 1920. Demientres el final de los años 1980 y empiezu de los años 1990, Tirana foi'l puntu central de violentes manifestaciones qu'acabaron cola cayida de la República Popular d'Albania.
Andorra la Vieya
Andorra la Vieya (en catalán, "Andorra la Vella") ye la capital y una de las siete parroquies del Principáu d'Andorra, siendo tamién la más pequeña y la más poblada de toes. La población repártese en tres núcleos: Santa Coloma, l'antigua aldea de La Margineda y la mesma Andorra la Vella.
La ciudá alcuéntrase asitiada nos Pirineos, na confluencia de los ríos Valira del Nord y Valira d'Orient que formen el ríu Valira a una altitú de 1.123 metros sobro'l nivel del mar, asitiándola como la capital d'Estáu a mayor altitú sobro'l nivel del mar de toa Europa.
Canberra
Canberra (del Ngunawal Kamberra, que significa 'llugar de xunta') ye la capital d'Australia, con una población cimera a los 345.000 habitantes. Ye see del Territoriu de la Capital Australiana, allugada na parte norte del mesmu, 300 quilómetros al sudoeste de Sydney y 650 quilómetros al nordeste de Melbourne. La situación de Canberra foi escoyida pa la posición de la capital nacional en 1908 como un compromisu ente Sydney y Melbourne, las dos grandes ciudaes. Ye distintu a les demás ciudaes australianes, yá que foi construyida dende cero, como una ciudá planiada. Tres un concursu internacional pal diseñu de la ciudá, escoyóse'l proyectu realizáu pol arquiteutu Walter Burley Griffin de Chicago y la construcción empezó en 1913. El diseñu de la ciudá tuvo la influencia del movimientu "ciudá xardín" ya incorpora en distintes árees vexetación natural, que llevaron a Canberra a llograr el títulu de "capital del parrotal". A pesar de que la crecedera y desenvolvimientu de Canberra viose enzancáu poles dos guerres mundiales y la Gran Depresión, a partir de la Segunda Guerra Mundial conviértese nuna ciudá próspera.
En cuantes que ye see del Gobiernu d'Australia, en Canberra atópense'l Parlamentu Australianu y la Corte Suprema d'Australia, amás de numberoses axencies y Ministerios. Tamién s'atopen delles instituciones sociales y culturales d'importancia nacional. El Gobiernu Federal contribúi nun gran porcentaxe al PIB y apurre una amplia ufierta llaboral. Canberra ye un destín popular pa turistes nacionales, pero tamién pa los estranxeros.
Riyad
Riyad; n'árabe: الرياض Ar-Riyāḍ, «Los Xardinos») ye la capital y la ciudá más grande del Reinu d'Arabia Saudita, asitiada na rexón del Nejd. Tamién ye capital de la provincia de Riyad. Ta nel centru de la Península Arábica, nun gran pandu.
Tien 5.100.000 habitantes, según estimaciones del añu 2008 (aprosimao 20% del país) y ocupa una superficie de 1.554 km². La ciudá ta estremada en 15 seiciones y el so alcalde ye Abdul Aziz ibn Ayyaf Al Migrin.
Ta nuna zona bien greba con bien poques precipitaciones. Por ello, na redoma hai 5 banzaos, 96 depósitos y 467 kilómetros d'acueductos que traen l'agua dende les plantes desalinizadoras del Golfu Pérsicu.
Oslu
Oslu ye la capital y la ciudá más poblada de Noruega, amás de ser el so centru políticu, económicu y cultural. Políticamente constitúi un conceyu y al empar una de les diecinueve provincies del país. Según el censu d'1 de xineru de 2009 la so población yera de 607.292 habitantes, un 12% de la población total de Noruega, y pa la estimación de xineru del 2013 la población yera de 623.966. Ye la tercer ciudá y área urbana escandinava más poblada, namás superada por Copenhague y Estocolmu en dambos casos.
La so área metropolitana estiéndse a la contorna de la provincia de Akershus y tien una población de 1,5 millones d'habitantes. La superficie total entendida por Oslo ye de 154 km², de los que 115 km² son urbanos y 7 km² son rurales. Los espacios abiertos dientro de l'área urbana suman un total de 22 km².
La ciudá d'Oslo foi establecida como conceyu'l 3 de xineru de 1838. Foi dixebrada de la provincia de Akershus como una provincia independiente en 1842. El conceyu rural de Aker foi absorbíu pola espansión de Oslu en 1948 (y tresferida de la provincia de Akershus al conceyu de Oslo). La capital noruega entá comparte delles funciones importantes con Akershus y ye oficialmente la capital d'esta postrera.
Fuenlabrada
Fuenlabrada ye un conceyu español de la Comunidá de Madrid. Cuenta con 198.132 habitantes (2012).
Torrejón de Ardoz
Torrejón de Ardoz ye una ciudá española na Comunidá de Madrid.
James Gandolfini
James Joseph Gandolfini (18 de setiembre de 1961 – 19 de xunu de 2013) foi un actor d'Estaos Xuníos d'América conocíu principalmente pol so papel de Tony Soprano, un problemáticu xefe de la mafia que llucha por algamar un equilibriu ente la so vida familiar y les sos actividaes delictives, na serie de televisión Los Soprano de la cadena HBO. Otros trabayos polos que foi conocíu incluyen al sicariu que-y llantó una paliza a Patricia Arquette en True Romance, nomáu Virgil, el intimidante Bear en Get Shorty, el Teniente Xeneral Miller en In the Loop o l'impulsivu Wild Thing Caroll en Where the Wild Things Are.
Pista de Moreda
La Pista de Moreda allugase nel "Complexu deportivu de Moreda - El Natahoyo", de Xixón
Tien una cuerda de 200 m., ta cubierta, y cuenta con instalaciones d'illuminación y soníu, asina como preinstalación pa equipos de cronometraxe electrónicu y foto y videu de llegada. Ta homologada pola FIRS pa la celebración de competiciones internacionales.
Foi la sede del "Campeonatu mundial de carreres en patinos" de 2008, consiguiendose tres records del mundu en categoría masculina y tres en categoría femenina.
Somalín
El somalín ("Af-Soomaali"; árabe: الصومالية) ye miembru de la rama oriental de les llingües cusites de la familia afroasiática. Fálase sobre manera en Somalia y partes axacentes de Xibuti, d'Etiopía, y de Kenia. Por cuenta de la guerra civil y la migración, los falantes de la llingua atópense repartíos n'ensame de países. El númberu exautu de falantes ye desconocíu pero envalórase que pueda tar ente 12 y 18 millones.
Guerra civil
Guerra civil ye la denominación usada pa cualquier enfrentamientu bélicu u los participantes tán xeneralmente formaos por dos exes polítiques contrarios. La so carauterística más común ye que'l conflictu armáu desenvuelvese nun mesmu país, enfrentándose ente sigo persones d'un mesmu llugar (ciudá, pueblu o comunidá) defendiendo, usualmente, dos ideoloxíes o intereses distintos. En dellos casos, l'oxetivu ye la secesión d'una parte del territoriu, magar que entós non siempres se consideren «guerres civiles» (exemplos d'un tipu o otru pueden ser la guerra civil americana o les guerres de descolonización).
Nesti tipu de conflagración, produzse dacuando la intervención d'unidaes estranxeres de distintos países, inclusive, ayudando o collaborando colos distintos bandos d'esa mesma guerra civil, que los sos individuos apuerten a voluntarios civiles que sofiten la ideoloxía del bandu escoyíu.
Guerra
La guerra ye la forma de conflictu sociu-políticu más grave ente dos o más grupos humanos. Ye quiciabes una de les más antigües de toles relaciones internacionales, inda que se convierte nun fenómenu particular col empiezu de les civilizaciones, y supón l'enfrentamientu entamáu de grupos humanos armaos, col propósitu de controlar recursos naturales o humanos, o'l desarme, o pa imponer dalgún tipu de sometimientu y, nel so casu, destrucción del enemigu. Les guerres prodúcense por múltiples causes, ente les que suelen tar el caltenimientu o'l cambéu de relaciones de poder, dirimir disputes económiques y/o territoriales, etc.
Aición (economía)
Una aición o aición ordinaria ye un títulu emitíu por una sociedá representativu del valor d'una de les fraiciones iguales en que s'estrema'l so capital social. Les aiciones, xeneralmente, confieren al so titular, llamáu aicionista, drechos políticos, como'l de votu na xunta d'aicionistes de la entidá, y económicos, como participar nos beneficios de la empresa.
Como inversión, supón una inversión en renta variable, cuidao que nun tien una torna fixa establecíu por contratu, sinón que depende de la bona marcha de la empresa.
Cabu Vidíu
El cabu Vidíu asítiase na costa asturiana nel conceyu Cuideiru y cerca del llugar de Rieguabaxu, na parroquia d'Ouviñana. Trátase d'ún de los cabos más importantes d'Asturies, del que se pue columbrar la Estaca de Bares o'l Cabu Peñes. Esti cabu forma un cantil de 80 m sobre'l mar y una de les sos mayores atracciones son el faru y la "iglesiona", que ye una cueva formada pola erosión del folaxe y que se pue visitar na baxamar. 
Xeolóxicamente esti cabu ta formáu por cuarcita y pizarra.
De la fauna cal destacar que'l cantil ye una zona importante de cría de diferentes aves marines ente les que sobresalen la mabea y la gaviota.
Opodiphthera
"Opodiphthera" ye un xéneru de poliyes de la familia Saturniidae endémicu d'Australia. El xéneru tien 11 especies catalogaes.
Rhea americana
El ñandú común (Rhea americana), tamién llamáu avestruz americana, ye una especie d'ave estrutioniforme de la familia Rheidae. Alcuéntrase esclusivamente en Sudamérica. 
Pertenez al mesmu orde que l'avestruz, los emús, los casuarios y les estintes moes; ello ye, al orde de los estrutioniformes (Struthioniformes). Trátase d'un ave corredora, incapaz d'esnalar, adaptada principalmente a les llaneres, anque delles subespecies afáyense en zones de parque cuasi-selváticu, y otres atópense en rexones daqué montesines o, en tou casu, de mesetes. Ye l'ave más grande d'América. Ye tamién notable polos sos hábitos reproductivos.
Más de 60 d'ellos estableciéronse de manera silvestre n'Alemaña, cerca de Lübeck, al romper el cercu d'un centru de cría. 
Pol so fustaxe asemeyáu al d'una avestruz inda se-y suel dar el nome recibió per parte de los castellanos nel sieglu XVI: primero “avestruz indianu” y llueu “avestruz americanu”. La pallabra “ñandú” deriva del guaraní que significa “araña”, mui probablemente por un conxuntu de rellaciones metafóriques: el plumaxe del ñandú recuerda a les arañes peludes de la Cuenca Amazónica. Otros nomes mui xeneralizaos colos que se lu conoz son el quechua “suri” (o “surí”) y el mapudungún o araucano “choique” ("choik'e", castellanizáu “cheuque”), denomación que no real paez provenir de los patagones.
Les críes pequeñes de ñandú son llamaes "charitos", y los ñandús xóvenes (a los que se-yos atribúi muncha torpeza) son llamaos “charavones” (o “charabones”).
Anguaño'l nome «ñandú» abarca tanto a esta especie como a la especie "Rhea pennata".
El nome científicu de la especie diose en 1758 por Carlos Linneo. Les razones pa escoyer el nome científicu del xéneru, de la mitoloxía clásica, son desconocíes.
Esisten cinco subespecies:
El machu algama un altor de 1,50 m, y la fema 1,20 m; el pesu ye d'aproximadamente 30 a 35 kg nel machu y alredor de los 25 kg na fema.
Les pates, desprovistes de plumbes, tán desenrollaes y adaptaes pa la carrera, y terminen en trés deos, con una uña garrida comprimida llateralmente en cada deu. El cuellu ye llargu y les ales inútiles pal vuelu, utilizaes namás pa dar equilibriu al cuerpu nel xiru na carrera. La cabeza, pequeña y de color cenicientu, ta dotada d'un picu fuerte, del mesmu tamañu que la cabeza, deprimíu y anchu na base. Na base del cuellu, nel pechu y na parte superior de la cabeza la coloración ye negra, siendo nel machu más destacada esta coloración negra nes partes mentaes, mentes que'l restu del cuerpu ye gris.
En cuantes al esqueletu, cabe mencionar la falta de quilla a nivel del esternón, carauterística común nes aves corredores. 
La cavidá peritoneal ta dividida en dos partes: una anterior (cranial), que representa aproximadamente 1/3, y una posterior (caudal), que representa aproximadamente 2/3 del total del abdome. Na parte posterior (caudal) ta la totalidá del estantín y el páncrees, mentes que na parte anterior tán el fégadu y la vesícula biliar. El peritonéu en xeneral ye gruesu, fuerte y compartimentáu; esto fai suponer que se trata d'una adaptación pa la carrera, al permitir un fuerte sustentu de les vísceres abdominales.
El ñandú ye políxinu, cortexando cada machu ente 2 y 12 femes. El machu constrúi un ñeru, nel que les femes depositarán los sos güevos, siendo'l machu l'encargáu d'incubalos y, anque suel ser un ave mui pacífica, vuélvese particular y repentinamente peligrosa cuando s'alcuentra empollando. 
Ye omnívoru: come semientes, granes, frutos, insectos, batracios, reptiles, mamíferos pequeños y pichones d'ave.
Dende la apaición del home na zona meridional de Sudamérica, el ñandú foi una de les pieces de caza preferíes, con fines alimenticios. Tamién col mesmu fin faise recoyida de los sos güevos pergrandes.
Los gauchos tuvieron como ún de los sos platos preferíos los alones de ñandú asaos. Tamién se los caza (y anguaño se críen) poles sos plumbes y la so piel; por exemplu, la piel del cogote de ñandú suel utilizase pa confeicionar estoyos o billeteres artesanales, etc.
Poseye tamién diferentes significaos en varies cosmovisiones de grupos indíxenes del sur de Sudamérica (charrúess, guaraníes, pampes), que víen na so güelga nos cielos nocherniegos no que los castellanos convirtieron na Cruz del sur.
Esta especie críase n'América del Norte y Europa d'igual xeitu al emú común y l'avestruz. Los principales productos son la carne y güevos, pero l'aceite de ñandú úsase pa cosméticos y xabones y el cueru de ñandú comercialízase.
Actias artemis
Actias artemis o oomizuao (en xaponés オオミズアオ) ye una poliya nativa de Xapón, tamién pue alcontrase en Corea, China, India y Malasia. Tien un gran paecíu cola "Actias luna".
Sean Connery
Thomas Sean Connery (25 d'agostu de 1930) ye un actor y productor escocés. 
Primer Ministru de Bangladex
El Primer ministru ye, na práctica, el cargu políticu más poderosu de Bangladex. El Presidente de Bangladex ye consideráu más importante qu'el Primer ministru, anque tien un papel principalmente ceremonial. El Primer ministru tien control efectivu sobre'l poder executivu del Gobiernu y preside el gabinete del país.
El Primer ministru ye nomáu pol Presidente basáu na posición nel "Jatiyo Sangshad" (Asamblea Nacional de Bangladex) y tien de tener l'enfotu del Parlamentu pa poder gobernar.
Maná
Maná ye un grupu mexicanu de pop rock y rock alternativu. 
Presidente de Cabu Verde
El presidente ye'l xefe d'Estáu de Cabu Verde, y ye escoyíu pola población pa un mandatu de 5 años. La última elección asocedió en 2011.
Esta ye la llista dels presidentes de Cabu Verde dende l'añu 1975. 
Deborah Secco
Deborah Fialho Secco (Río de Janeiro, 26 de payares de 1979) ye una actriz brasilana.
Douglas Engelbart
Douglas Carl Engelbart (30 de xineru de 1925, Portland, Oregón - 2 de xunetu de 2013, Atherton, California) foi un inventor d'Estaos Xuníos, descendiente de noruegos. Foi un adelantáu nel campu de la interaición humana colos ordenadores, incluyendo l'hipertestu y les redes d'ordenadores, conocíu por inventar el mur .
Engelbart taba llicenciáu n'inxeniería eléctrica pola Oregon State University en 1948, graduáu n'inxeniería pola Universidá de Berkeley en 1952 y doctoráu pola UC Berkeley en 1955.
Na seronda de 1968, nuna conferencia d'espertos n'informática, Doug Engelbart fizo una presentación que duró 90 minutos. Amás de la primera demostración pública del mur, incluyó una conexón en pantalla col so centru d'investigación, lo que quier dicir que foi la primera videu-conferencia de la historia y recuerdase col títulu de «la madre de toles demos».
Engelbart foi un destacáu patrocinador del desendolcu y usu de los ordenadores y redes d'ordenadores pa tratar colos cada vez más urxentes y complexos problemes mundiales. Engelbart encadarmó un conxuntu de principios d'organización nel so llaboratoriu, que llamó "estratexa desencadenante" (bootstrapping strategy), diseñada p'acelerar la tasa d'innovación del llaboratoriu.
8 Spruce Street
8 Spruce Street, tamién conocíu como New York by Gehry, ye un rascacielos de la ciudá estauxunidense de Nueva York. Asítiase nel númberu 8 de la cai Spruce, nel Lower Manhattan, al sur de la plaza l'ayuntamientu ("City Hall Plaza") y la ponte de Brooklyn ("Brooklyn Bridge"). Tien un altor de 265 m (870 pies) y 76 pisos. D'usu residencial, va ser el decimosegundu edificiu de viviendes mayor del mundu y el segundu mayor del país cuando acabe, pal 2014, la construcción, tamién en Nueva York, del One57.
El nome orixinal del edificiu yera Beekman Tower. L'estudiu d'esti arquitectu (Frank Gehry) foi el que diseñó esti edificiu, qu'entamó a construyise en 2006 y inauguróse en febreru de 2011. Tien una escuela primaria y dellos comercios na planta baxa, pero'l restu del edificiu ye de viviendes (898 en total), lo que fai d'elli una rareza nesta zona de la ciudá, enllena d'edificios d'oficines.
La so estructura, d'hormigón reforzáu, recuerda en tamañu y forma esterior al edificiu Aqua, llevantáu en Chicago en 2009 con diseñu de l'arquitecta Jeanne Gang. La so fachada ta formada por 10.500 paneles d'aceru inoxidable, dellos planos y dellos ondulaos. Les ventanes de los distintos pisos nun tán alliniaes, y amás el tamañu de les ventanes nun ye'l mesmu nos diferentes apartamentos. L'efectu acumulativu d'estes estructures desiguales recuerda, según l'arquitectu, les curves que había tener una tela que se posara tapando l'edificiu. A resultes d'ello, cada apartamentu de les siete fachaes ondulantes del edificiu tien una planta diferente. Hai namái una fachada plana, la que mira pal sur. Sirve de contraste visual coles otres, y a la vez refuerza la estructura del edificiu.
Presidente de Laos
El presidente de Laos ye'l cargu del Xefe d'Estáu d'esta nación. Foi creáu en 1975 tres l'abolición de la monarquía pol Pathet Lao. Un ex miembru de la familia real, el príncipe Souphanouvong, foi'l primer presidente del país. Anguaño, dende'l 8 de xunu de 2006, el presidente ye Choummaly Sayasone.
Matrimoniu homosexual
El matrimoniu homosexual correspuende a los matrimonios llegal o socialmente reconocíos ente persones del mesmu sexu o xéneru. Tamién conocíu como matrimoniu igualitariu o matrimoniu gai-lésbicu, esta unión reconoz xurídicamente la relación y convivencia homosexual a igualdá con una pareya en matrimoniu heterosexual, calteniendo la naturaleza, los requisitos y los efeutos que l'ordenamientu xurídicu venía reconociendo primeramente a los matrimonios.
Anguaño los países nos cualos el matrimoniu homosexual ye llegal en tol so territoriu son:
En delles entidaes federatives de Méxicu:
Fala xalimesa
La fala xalimesa ("a fala") ye una llingua romance del subgrupu galaicoportugués falada nos conceyos de Sa Martín de Trevellu, As Ellas y Valverdi du Fresnu, toos ellos nel Valle de Xálama, al noroeste de la provincia española de Cáceres (na llende portuguesa).
Ye tamién nomada de diverses formes, como: xalimés, mañegu, a fala de Xálima, a fala d'acá, a nossa fala y chapurráu (en Valverdi) o, polos partidarios de la teoría sobro la relación ente la fala xalimesa y la llingua gallega, gallegu d'Estremadura o galaicoestremeñu.
En cada pueblu dan particularidaes dialectales, magar son lo suficientemente intelixibles ente sigo y respeutu al gallegu o'l portugués. Estes variantes suelen denominase lagarteiru (As Ellas), manhegu/mañegu (Sa Martín de Trevellu) y valverdeiru (Valverdi du Fresnu).
Cuntando a tolos habitantes de los trés pueblos envalórense unos 6000 falantes, inda que otres fontes alcen la cifra fasta los 10 000, polos nativos que trabayen fuera de la localidá pero munchos de los cualos vuelven al valle pel branu.
Primer Ministru de Laos
Esta ye la llista de los primeros ministros de Laos dende l'añu 1945. 
Ente avientu de 1959 y avientu de 1960, Laos tuvo 6 distintos primeros ministros, que foron depuestos por golpe d'estáu..
Primer Ministru de Mongolia
Esta ye la llista de los primeros ministros de Mongolia dende l'añu 1912.
Richard Schiff
Richard Schiff (27 de mayu de 1955) ye un actor y escritor d'Estaos Xuníos. 
Norman Foster
Norman Foster, Barón Foster de Thames Bank, Orden de Méritu del Reinu Xuníu (Mánchester, 1 de xunu de 1935) ye un arquitectu británicu. Premiu Príncipe d'Asturies de les Artes 2010.
Estudió arquitectura na Universidá de Mánchester y algamó depués una beca pa proseguir los sos estudios na Universidá de Yale. De regresu n'Inglaterra, Foster trabayó un tiempu col arquitectu Richard Buckminster Fuller y fundó en 1965 l'estudiu d'arquitectos Team 4, xunto cola so primera muyerWendy, Richard Rogers y la muyer d'ésti, Sue. Dos años más sero'l nome del estudiu foi camudáu y quedó en Foster and Partners.
Los proyectos iniciales de Foster caracterícense por un estilu "High-tech" mui pronunciáu. Más sero les llinies de los sos edificios suavícense y desapaez en buena parte esi carácter técnicu lleváu al estremu. En tou casu, los proyectos de Foster y los sos socios lleven un marcáu sellu industrial, nel sentíu de qu'empleen nos edificios elementos que se repiten multitú de veces, polo que son fabricaos en llugares alloñaos de la obra. Frecuentemente diséñense componentes pa un edificiu ex profeso, espeyando con ello un estilu de buena manufactura.
Antigua Roma
L'Antigua Roma foi una civilización itálica qu'entamó na Península Itálica nel sieglu VIII e.C.. Allugada na cuenca del mar Mediterraneu y col so centru na ciudá de Roma, espardiose al traviés de los sieglos hasta convertise nún de los mayores imperios del mundu antiguu, con una estensión másima de 6,5 millones de km² y una población estimada de 50-90 millones d'habitantes (un 20% del total de la población mundial de la dómina) nel momentu del so másimu esplendor, nos sieglos I-II.
Nos sos aprosimadamente doce sieglos d'esistencia la civilización romana conoció varies formes de gobiernu: primero foi una monarquía, que dexó pasu a una república clásica y, dempués, a un imperiu cada vegada más autocráticu. Al traviés de la conquista y l'asimilación llegó a dominar la Europa occidental y meridional, l'Asia Menor, el norte d'África y delles partes de la Europa septentrional y oriental. Roma dominó la rexón mediterránea demientres varios sieglos, y foi una de les entidaes polítiques más poderoses del mundu antiguu. Aveza a agrupásela dientro de l'Antigüedá clásica conxuntamente cola Antigua Grecia, y a referise a dambes en conxuntu, poles sos asemeyances sociales y culturales, como mundu grecorromanu.
La sociedá de l'Antigua Roma punxo les bases de la política y la llei modernes, y ye tamién l'antecedente del arte, la lliteratura, la tecnoloxía, la relixón, les llingües y les estructures sociales de la Europa occidental. Roma profesionalizó y aumentó la importancia del exércitu, y creó un sistema de gobiernu basáu na "res publica", que foi la inspiración de les repúbliques modernes como la estauxunidense o la francesa. Amás d'eso, fizo avanzar enforma la tecnoloxía y l'arquitectura, desarrollando un sistema perestensu d'infraestructures públiques (acueductos y un sistema viariu basáu en calzaes) y d'edificios d'usu públicu o priváu: palacios, templos, monumentos conmemorativos...
Pal tiempu del final de la República romana (27 e.C.) Roma tenía conquistaes les tierres toes qu'arrodien el mar Mediterraneu, y estendía'l so dominiu dende l'océanu Atlánticu a Arabia y dende la desembocadura del ríu Rin hasta el norte d'África. L'Imperiu romanu socedió a la República y a la dictadura de Xuliu César. Nel añu 92 entamaron les guerres ente Roma y Persia, que duraríen 721 años; son el conflictu de mayor duración na historia de la Humanidá, y tuvieron efectos y consecuencies perimportantes pa la historia de los dos imperios. Na dómina de Traxanu, a finales del sieglu I, Roma alcanzó la so mayor estensión. Sicasí, les tradiciones polítiques y morales de la dómina republicana entamaron la so decayencia durante'l periodu imperial, nel qu'entamó a ser habitual qu'el nomamientu d'un nuevu emperador fora precedíu por una guerra civil ente los partidarios de los distintos candidatos.
Asoláu pola inestabilidá interna y sometida a presión militar por diversos pueblos emigrantes asitiaos nes sos llendes esteriores, la metá occidental del imperiu dixebrose en varios reinos independientes nel sieglu V. Esti momentu ye'l fitu que los historiadores avecen a utilizar pa separtar, no que cinca a Europa, el periodu de la historia universal conocíu como Historia antigua de la dómina medieval.
Grupu d'Uviéu
Grupu d'Uviéu ("Grupo de Oviedo" en castellanu) foi'l nome tomáu por un grupu de profesores universitarios qu'a finales del sieglu XIX pretendieron compensar les carencies de la Universidá d'Uviéu, daquella una de les más probes d'España. L'enfotu d'esti grupu foi da-y a la Universidá un programa pedagóxicu ya investigador que permitiera anovar l'ideal universitariu.
Considérase que'l Grupu d'Uviéu taba influyenciáu pol krausismu, y pola Institución Llibre d'Enseñanza, onde se formaren dellos de los sos integrantes. La condición pa pertenecer al "grupu" yera la de ser profesor universitariu y namái'l manifestamientu de valores contrarios al ideal universitariu del grupu (la folgazanería o l'absentismu) causaba la esclusión del mesmu. Los más de los sos integrantes yeren d'ascendencia asturiana, y bastantes d'ellos uvieínos de nacimientu o con un fondu raigañu na ciudá. 
Unu de los socesos que carauterizó al grupu, foi'l refugu en bloque de profesores y alumnos de la destitución del rector León Pérez de Salmeán y Mendayo, al que cesaron del so cargu en favor de Rodríguez Arango, impuesto pol Ministru de Fomentu Alejandro Pidal. El refugu coleutivu de la comunidá universitaria al rector nuevu, quedaba latente en que yera l'únicu escluyíu de los conceyos que facía'l restu del claustru universitariu.
Pertenecieron a esti grupu Fermín Canella y Secades, Félix Aramburu y Zuloaga, los hermanos Alas, Rafael Altamira, Adolfo Álvarez Buylla y Adolfo Posada ente munchos otros. Adolfo Posada propunxo escribir un llibru sobre la Universidá que terminará apaeciendo en 1901 como "Anales de la Universidad de Oviedo" y nél recuéyense dalgunes de les propuestes y proyeutos de dichu coleutivu.
Enrique Breccia
Enrique Breccia (Buenos Aires, 26 d'ochobre de 1945) ye un ilustrador y dibuxante de cómic arxentín. Ye reconocíu mundialmente nel ámbitu de la historieta por obres como "Alvar Mayor", "El Sueñero" y recientemente ilustraciones pa la novela gráfica "Lovecraft" publicada por DC Comics.
Collaboró con so padre na realización de dos obres trescendentales del xéneru: "Mort Cinder" y "El Eternauta". Pa la primera concentróse nel labor técnicu del dibuxu y na segunda na creación de les situaciones de mayor pesadilla de la historia.
El so primer trabayu profesional foi la so collaboración en "La vida del Che" (1968), xunto con so padre y con guion de Héctor Germán Oesterheld. Los orixinales d'esta obra seríen quemaos más sero debido a la situación política qu'atravesaba'l país, una dictadura militar qu'atopaba nesta obra idees contraries a les suyes.
En 1972 entamó una collaboración de 8 años, baxo seudónimu, na serie "Spy 13" pa la editorial británica Fleetway. Nesi periodu fizo "La leyenda de Thyl Ulenspiegel" basada na adaptación de Norberto Buscaglia de la obra de C. de Cóster (historia que quedó inconclusa), de onde provién l'estilu pal so personaxe más famosu, Alvar Mayor. Esi mesmu añu entamará a collaborar con ilustraciones pa la revista Billiken y los llibros de la "Colección Billiken".
Nesta dómina trabaya pa la revista italiana "Linus". Yá con guiones propios realiza obres de temática bélica.
Xunto a Scutti d'Ediciones Récord, realiza historietes que se vendíen n'Italia. En 1976 na revista Skorpio, d'Ediciones Récord, publica "El buen Dios" con guion de Carlos Trillo. Col mesmu guionista y a partir del númberu 36 de 1977 de la mencionada revista, entamen a asoleyar "Alvar Mayor". En "Récord" trabayó xunto a guionistes como Guillermo Saccomano, Ricardo Barreiro y Walter Slavich.
Participó na revista Superhumor dende los sos entamos, en 1980. Xunto a Carlos Trillo (guion), fai "Los enigmas del PAMI".
En 1983 y pa la revista "D'artagnan" d'Editorial Columba, dibuxa "Ibáñez" con guiones de Robin Wood.
En 1984, apaez nel mercáu la revista "Fierro". Enrique asoleyó nella dende l'entamu. Allí apaeceríen dos historietes reconocíes d'él, "El cazador del tiempo", y en 1985, "El Sueñero". Otres obres d'esta etapa son "Metro-Carguero", con guiones d'Enrique y dibuxos de Cacho Mandrafina; y "El reino azul", onde dibuxa, en color, los guiones de Carlos Trillo.
Dibuxó tamién la primera parte de la triloxía sobre Lope de Aguirre con guion de Felipe Hernández Cava qu'habríen de terminar Federico del Barrio y Ricardo Castells.
El so debut nos Estaos Xuníos foi con "X-Force" pa Marvel en 2000, la tapa de "Legion Worlds", "Uncanny X-Men" y "Batman: Gotham Knights" pa DC comics. Por encargu del editor Karen Berger fizo les ilustraciones de la novela gráfica "Lovecraft" publicada por Vertigo Comics en 2003.
Pran Krishan Sikand
Pran Krishan Sikand (Nueva Delhi, 12 de febreru de 1920 - Bombay, 12 de xunetu de 2013), más conocíu como Pran, foi un actor indiu, gallardonáu con múltiples premios Filmfare y BFJA, conocíu como un villano de películas y actor nel cine hindi dende 1940 hasta la década de 1990. Actuó como un héroe ente 1940-47 y como un villanu dende 1942 hasta 1991 y tuvo papeles secundarios dende 1948 hasta 2007.
Sex Pistols
Sex Pistols foi un grupu británicu de punk rock formáu en Londres, activu ente 1975 y 1978.
Dempués del so álbum debú "Never Mind the Bollocks" (1977) y una bien estudiada serie de discutinios mediáticos, dixebráronse abruptamente en 1978, sicasí'l so legáu sigue frescu como'l primer día, y la so influencia na música rock foi y ye enorme, tantu na estética como nel soníu.
Universidá Guglielmo Marconi
La Universidá Guglielmo Marconi ye universidá foi fundada en Roma, Italia, en 2004. Cuenta 15.603 estudiantes (2012).
Ahora Castilla
La plataforma Ahora Castilla ("Agora Castiella" n'asturianu) foi una iniciativa d'un conxuntu de partíos y asociaciones españoles d'ideoloxía castellanista (Tierra Comunera-Partido Nacionalista Castellano (na actualidá Partido Castellano), Esquierda Castellana, Tierra Castellana y Sopa Castellana) que se fundó redolada a un manifiestu conocíu como'l Manifiestu de Alcalá presentáu'l 28 de xineru de 2006 en Alcalá de Henares.
Con ello, pretendía crease una plataforma político y cultural fuerte qu'arrexuntara al castellanismu. 
Los principales oxetivos, qu'esta plataforma castellanista tenía según lo que pon nel manifiestu, yeren:
La idea de la plataforma yera apigurar al castellanismu p'avanzar a los sos oxetivos básicos, que son los que s'esponen nel manifiestu y son la base de la ideoloxía castellanista. La plataforma pretendía ser una especie de trampolín pa una coalición política pa les elecciónes autonómiques del añu 2007. Na actualidá, nada queda n'activu de la plataforma "Ahora Castilla".
Esquierda Castellana
Esquierda Castellana (Izquierda Castellana en castellán y Izca nes sos sigles castellanes) ye un movimientu políticu d'esquierda independentista presente en delles comunidaes autónomes d'España, centráu na reivindicación nacional de Castiella (una nación que taría formada poles actuales comunidaes autónomes de Cantabria, Castiella y Llión, Madrid, La Rioxa y Castiella-La Mancha) más la contorna valenciana de Requena-Utiel. El so mayor núcleu d'actividá s'atopa na ciudá de Valladolid.
Esquierda Castellana constituyóse formalmente en 2002 en Madrid, cola incorporación d'Esquierda Comuñera a una organización na que yá s'atopaben Unidá Popular Castellana, Yesca (colectivu enantes denomináu Mocedaes Castellanes Revolucionaries), Muyeres Castellanes y el Círculu Castellanu de Toledo. El Partíu Comunista del Pueblu Castellanu (la sumida sección del PCPE na comunidá autónoma de Castiella y Llión) entró a formar parte d'Esquierda Castellana, pero darréu salió de la organización.
L'oxetivu d'Esquierda Castellana ye la consecución d'una Castiella xunida, superando la división de la proclamada nación castellana ente cinco comunidad autónomes, d'orientación socialista, soberana y republicana, afirmando faer so la tradición comuñera, que reivindica añalmente cada 23 d'abril nes campes de Villalar de los Comuñeros.Esti día, qu'oficialmente ye'l Día de Castiella y Llión, ye defendíu por organizaciones castellanistes como Esquierda Castellana o Tierra Comuñera como'l Día Nacional de Castiella.
Defínese como internacionalista, polo que sofita a diversos movimientos de lliberación nacional tales como'l vascu, catalán, el palestín o l'irlandés, siempres dende una perspectiva democrática y de soberanía de les clases trabayadores. Per este mesmu motivu, tamién se solidaricen con Cuba y colos procesos revolucionarios que tán teniendo llugar n'América Llatina, como ye'l casu de Venezuela, Bolivia o Ecuador.
La so resultancies electorales pueden calificase de testimoniales: nes elecciones autonómiques de 2003 llogró 621 votos (0,06%) en Castiella-La Mancha, 3.972 (0,25%) en Castiella y Llión y 1.119 (0,04%) na Comunidá de Madrid.
En 2006 l'asamblea local de Burgos biforcó de la coalición, llamándose dende entós Castiella Republicana y definiéndose como una organización socialista de lliberación nacional".
N'abril de 2008 el colectivu Manos Llimpies presentó una denuncia contra Esquierda Castellana, encamentando a la illegalización de la formación acusando a esta de ser unu de los brazos llegales de la redolada de Batasuna fuera del País Vascu. La denuncia foi almitida a trámite pola Audiencia Provincial de Valladolid, pero foi finalmente archivada pola Audiencia Nacional en xunu del mesmu añu.
En 2009, Esquierda Castellana impulsó, xuntu cola organización Comuner@s, la candidatura Iniciativa Internacionalista-La Solidaridá ente los Pueblos pa les elecciones al Parlamentu Européu de dichu añu. El númberu dos de la candidatura ye Doris Benegas, dirixente de IzCa. Felicidá llista foi anulada pol Tribunal Supremu acusada de tar instrumentalizada pola ilegalizada Batasuna, decisión que foi revocada pol Tribunal Constitucional al entender que la decisión del Supremu frayaba los derechos fundamentales. Finalmente, el 7 de xunu de 2009 collecharon 1.935 votos (0,18%) en Castiella y Llión; 451 (0,06%) en Castiella-La Mancha; 3.984 (0,18%) na Comunidá de Madrid; 495 (0,20%) en Cantabria; y 224 (0,19%) en La Rioxa.
La coalición castellanista tien presencia en Valladolid, Segovia, Salamanca, Cuenca, Guadalajara, Ciudad Real, Palencia, Burgos, Madrid, Toledo y Soria.
Primer Ministru de Costa de Marfil
El primer ministru ye'l xefe de gobiernu de Costa de Marfil.
Esta ye la llista de los dels primeros ministros de Costa de Marfil dende l'añu 1960.
(¹) foi tamién el Xefe d'Estáu del país
Presidente de Costa de Marfil
El cargu de Presidente de Costa de Marfil foi creáu a resultes de la independencia otorgada por Francia l'añu 1960. Esta ye la llista de los presidentes del país hasta'l 2007
Ciriaco Cano
Ciriaco Cano González , conocíu como Ciriaco, ye un exfutbolista y entrenador de fútbol español. Xugaba de centrocampista.
Elx
Elx ye una ciudá y conceyu español asitiáu na provincia d'Alacant, na Comunidá Valenciana (España). Ye la tercer ciudá más poblada de la Comunidá Valenciana, la segunda de la provincia d'Alacant, la ventiava en población a nivel nacional y la cuarta mayor ciudá escluyendo capitales de provincia.
Presidente de la India
El Presidente de la India ye'l xefe d'estáu del país. Ye tamién el Comandante-en-Xefe de les fuerces armaes. Ye escoyíu por un colexu electoral compuestu por miembros de los dos cases del Parlamentu, a "Lok Sabha" o Cámara de los Diputaos, y la "Rajya Sabha" o Senáu.
Esta ye la llista dels presidentes d'India dempués de 1950, cuando'l país tornóse una república.
¹ presidente interín
Sa Martín de Trevellu
Sa Martín de Trevellu ("San Martín de Trevejo" n'español) ye un conceyu español de la provincia de Cáceres, Estremadura, asitiáu na Sierra de Gata ente Las Hurdes y la llende portuguesa. Tópase enclaváu nun valle a los pies del monte Xálima (1492 m). Atiesta al norte con As Ellas y la provincia de Salamanca, al sur con Villamiel, al este con Acebo y al oeste con Valverdi du Fresnu.
As Ellas
As Ellas ("Eljas" n'español) ye un conceyu español, perteneciente a la provincia de Cáceres, na comunidá autónoma d'Estremadura. Ta asitiáu al Oeste de la comarca de la Sierra de Gata y ye unu de los trés conceyos nos cualos fálase la fala xalimesa.
Con daqué menos de 1000 habitantes, ye'l quintu conceyu más pobláu de la comarca. Nel so términu municipal alcuéntrase la pedanía d'El Soto. El pueblu ye conocíu pol Castiellu d'As Ellas.
Valverdi du Fresnu
Valverdi du Fresnu ("Valverde del Fresno" n'español) ye un conceyu español de la provincia de Cáceres, Estremadura, alcuéntrase asitiáu nel estremu N.O. de la mesma, nel interior del Valle de Xálima (ente la Sierra de Gata y la llende portuguesa).
Xálima
Xálima ("Jálama" n'español) ye un monte asitiáu nel oeste del Sistema Central, ente les comunidaes autónomes d'Estremadura y Castiella y Llión. Colos sos 1492 metros d'altor ye unu de los montes más altos de la Sierra de Gata. La cima del picu Xálima preside'l valle de Xálima y marca la llende ente les provincies de Cáceres y Salamanca.
Valle de Xálima
El Valle de Xálima alcuéntrase asitiáu na llende ente España y Portugal, nel estremu noroeste de la provincia de Cáceres (Estremadura), nel interior de la sierra de Gata (ente las Hurdes y la frontera portuguesa).
El valle recoñócese de los conceyos estremeños y portugueses de la so contorna pola llingua de los sos habitantes, la coñocida como fala xalimesa. Falada nos tres pueblos del valle: As Ellas, Sa Martín de Trevellu y Valverdi du Fresnu.
Llingües bereberes
Les llingües bereberes (Tamazight o Tamaziɣt) constitúin una familia de la macrofamilia de llingües afroasiátiques, falaes polos grupos bereberes nel norte d'África, por unos venticinco millones de persones, de los cualos 12 a 13 millones viven en Marruecos, y ente 7 y 8 millones n'Arxelia. Esiste un alfabetu autóctonu esclusivu, el tifinagh, atestiguáu arqueolóxicamente dende'l sieglu III e.C., utilizáu tradicionalmente polos tuareg y alicáu en dómina recién por instituciones y movimientos culturales berberistas, como'l CMA. Úsase tamién l'alfabetu llatín n'Arxelia (con delles lletres griegues como γ) y l'alfabetu árabe n'otros llugares, como Marruecos, anque anguaño la enseñanza adopta oficialmente el tifinagh.
Les llingües amazighes, estendíense orixinalemente dende la marina Atlántica hasta la zona de los oasis occidentales d'Exiptu. Anguaño son la llingua cotidiana d'alredor de 12 millones de persones espardíes per Marruecos, Mauritania, Malí, Chad, Níxer, Burkina Faso, Arxelia, Libia, Tunicia y Exiptu: Hai cuatro grupos principales de variedaes diatópiques, que reflexen más qu'una clasificación llingüística, la dispersion xeográfica de los imazighen:
Tamién formaben parte de les llingües bereberes les distintes variedaes guanches nes Islles Canaries con anterioridá a la so conquista.
Tibor Sekelj
Tibor Sekelj (n'húngaru: Székely Tibor) (14 de febreru de 1912 - 20 de setiembre de 1988) foi un periodista, esplorador, escritor y esperantista. Ñacíu en Spišská Sobota, nel Imperiu austrohúngaru (güei parte de la ciudá de Poprad n'Eslovaquia); y morrió en Subotica, na actual provincia de Vojvodina, en Serbia.
Tibor realizó espediciones a traviés de Sudamérica, Asia y África. Amás d'húngaru y croata, falaba numberoses otres llingües, ente elles alemán, castellán, francés y esperanto. Foi miembru de l'Academia d'Esperanto y miembru honorariu de l'Asociación Universal d'Esperanto. Tibor escribió dellos llibros, ensayos y noveles n'esperanto.
El padre de Tibor Sekelj yera veterinariu y la familia trasladóse mui a menudo. Pocos meses dempués del ñacimientu de Tibor estableciéronse en Cenei na actual Rumanía y en 1922 en Kikinda "(Кикинда)", Serbia, Yugoslavia, u finalizó la educación primaria. Dempués, mudáronse a Nikšić "(Никшић)", Montenegro, u terminó la enseñanza secundaria.
Tres entamar trabayar como periodista en Zagreb, en 1939 viaxó a Arxentina, pa facer un reportaxe sobro los emigrantes yugoslavos, y permaneció ellí durante más de 15 años como periodista y esplorador.
En 1944 ascendió al Aconcagua, el monte más alto de Sudamérica. Esta espedición narróla nel so llibru ""Tempestad sobre el Aconcagua"".
La siguiente esploración en 1948 y 1949, conduxo-y a rexones non mui conocíes de la selva brasileña. En paralelo a les sos esploraciones, Sekelj dedicóse a la arqueoloxía y la antropoloxía. En 1954 regresó a Yugoslavia, pero continuó viaxando con profusión. En 1962 realizó un viaxe d'un añu por África. Dende 1972 vivió en Subotica como direutor d'un muséu llocal.
Manexaba una veintena de llingües, de les cuales diez con corrección.. Foi un miembru activu del movimientu en favor del idioma internacional esperanto. Foi miembru de l'Academia d'Esperanto y miembru honorariu de l'Asociación Universal d'Esperanto (UEA por les sos sigles n'esperanto). En 1985 foi comisionáu pola UEA pa consiguir una segunda resolución por parte de la UNESCO, en favor del Esperanto, lo que ocurrió na 23ª conferencia que tuvo llugar en Sofia.
Les obres de Tibor Sekelj contienen interesantes informaciones sobro costumbres, arte, etnografía. Escribió en varies llingües y los sos llibros foron traducíos a numberoses otres.
Recopiló tamién cuentos de diverses partes del mundiu, qu'espublizó na antoloxía "Elpafu la sagon" ("Dispara la flecha"), Rotterdam: UEA, 1983, 187 p, ISBN 92-9017-025-5 (= Serio Oriento-Okcidento 18).
Tibor Sekelj collaboró na redacción del diccionariu museulóxicu "Dictionarium Museologicum", qu'apaeció en 1986.
Javier Antonio Marinas
Javier Antonio Marinas García (Grau, 1963), ye un diseñador gráficu y dibuxante y guionista de cómic asturianu.
Bien ceo tuvo que se treslladar cola so familia a Llaranes y depués acabaría asitiando nel conceyu de Corvera. Estudió maestreía, delliniación y diseñu gráficu. 
Ye un historietista de formación autodidacta, qu'entamó la so carrera de dibuxante na revista Tapón. Collaboró igualmente coles publicaciones El Gomeru, El Llapiceru, Orbayando o Sauco.
Na so trayectoria de dibuxante algamó dellos premios, como l'Urriellu d'Ilustración (1991 y 1992), el de la Universidá Popular de Castuera (Badajoz) en 1995 y el Premiu "Alfonso Iglesias" de cómic en llingua asturiana pol so trabayu "Homes".
El cartelismu ye otra de les sos facetes cola que ganó numberosos premios n'Asturies (festivales de carteles como'l del Descensu Folklóricu del Nalón, en 1996, o La Regalina, en 2002) y n'otros llugares de la xeografía española (Madrid, Cáceres...).
Eladio García Jove
Eladio García Jove (17 d'avientu de 1859 – 21 de febreru de 1925) foi un médicu y escritor, fundador de les publicaciones "El Porvernir de Laviana" y "Laviana" .
Eladio (o Heladio Bernardo según consta na partida de bautismu) García Jove nació en La Pola Llaviana el 17 d'avientu de 1859. Tres de cursar estudios de bachilleratu nel seminariu de Valdediós (Villaviciosa), fixo la carrera de medicina na Universidá de Valladolid. 
N'algamando la llicencia, volvió al so conceyu natal onde punxo consulta como médicu. Casó con Maximina Zapico, cola que tuvo cuatro fíos: Eladia, Modesta, Emilio, Maximino y Gerónima. N'ochobre de 1890 fundó El Porvenir de Laviana, una revista quincenal que llegó a espublizase durante dos años. Cinco años más tarde creó una nueva publicación, Laviana, que tuvo una vida efímera. Collaboró nel diariu uvieín El Carbayón y foi autor de les monografíes sobre los conceyos de Llaviana, Bimenes, Casu, Llangréu, Mieres y Sobrescobiu de la obra Asturias de Bellmunt y Canella. En 1891 publicó n'Uviéu'l folletu "Errores populares en Asturias". 
En 1896 ocupó'l cargu de médicu forense del partíu xudicial de Llaviana y pocu tiempu depués el de médicu de la beneficencia municipal. Dellos años más tarde obtién la plaza de médicu municipal en Samartín del Rei Aurelio y treslládose a esti conceyu au compaxinó esti trabayu col de médicu en varies empreses mineres. 
El so llabor filantrópicu nesti conceyu vióse reconocíu cola concesión de la "Cruz de la Beneficencia de primera clase" en 1923. El reconocimientu de los sos convecinos amuésase tamién nel fechu de que da nome a dos calles, una en La Pola Llaviana y otra en L'Entregu. 
Morrió en San Andrés de Llinares el 21 de febreru de 1925.
AS-15
La carretera AS-15 pertenez a la "Rede Rexonal de Carreteres del Principáu d'Asturies". Tien una llargura de 113 [[quilómetru|km] y xune la llocalidá salense de [[La Rodriga]], a la vera de [[Curniana]], col [[puertu de Zarréu]], nel conceyu [[Degaña]]. Percuerre los conceyos asturianos de [[Salas]], [[Miranda]], [[Tinéu]], [[Cangas del Narcea]] y [[Degaña]].
[[Categoría:Rede de carreteres d'Asturies]]
Primer Ministru de Les Bahames
El primer ministru exerz la función de xefe de gobiernu e representa el partíu que tien la mayoría nel parlamentu de Les Bahames. Esta ye la llista de los primeros ministros de les Bahames dende l'añu 1955.
Primer Ministru de Barbados
El primer ministru exerz la función de Xefe de gobiernu de Barbados.
Esta ye la llista de los "premiers" (entre 1954 e 1966) e primeros ministros de Barbados dende de l'añu 1966.
Paramore
Paramore ye un grupu de rock alternativu que surde nel añu 2004 na ciudá de Tennesse, Estaos Xuníos. El grupu ta formáu por: Hayley Williams (vocalista ya cabezaleru), Jeremy Davis (baxista) ya taylor York (guitarrista).
Tarifit
El tarifit, tamién conocíu como "rifyi"a o "rifeñu" ye una variedá de la llingua tamazight falada por ente 4 y 7 millones de persones nel Rif Oriental (rexón del norte de Marruecos), en Melilla y en delles ciudades arxelines cercanes a la frontera con Marruecos:
Agustín Muñoz Grandes
Agustín Muñoz Grandes (Madrid, 27 de xineru de 1896 – 11 de xunetu de 1970) foi un xeneral y políticu español, vicepresidente del Gobiernu y ministru del xeneral Franco en varies ocasiones; combatió na Guerra de Marruecos, na Revolución d'Ochobre del 34, na Guerra Civil Española y na Segunda Guerra Mundial como comandante de la División Azul.
Llingües afroasiátiques
Les llingües afroasiátiques son una macrofamilia de llingües que consta d'unes 240 llingües falaes por unos 400 millones de persones distribuyíes pel norte, l'este y l'oeste d'África, el Saḥel y el sudoeste asiáticu.
Acordies con Ehret (1995), les llingües afroasiátiques inclúin les siguientes subfamilies:
Llingües semítiques
Les llingües semítiques son una familia de llingües orixinaes n'Oriente Mediu que formen una rama de la familia de llingües afroasiátiques. Les llingües d'esti tueru qu'entá se caltienen vives son falaes por más de 470 millones de persones nel Asia occidental, el norte d'África y la rexón del Cuernu d'África, amás de poles comunidaes d'espatriaos n'América del Norte y Europa. Les llingües semítiques con más falantes son l'árabe (300 millones), l'amháricu (21,8 millones), l'hebréu (7 millones), el tigrinya (6,7 millones) y l'aramaicu (500.000 falantes).
Hai testimoniu escritu de les llingües semítiques dende bien ceo, una y bones consérvense textos acadios y eblaites, escritos nuna escritura adaptada de la escritura cuneiforme sumeria, de mediaos del tercer mileniu enantes de Cristu. Los acadios apaecieron en Mesopotamia y los eblaites na fastera septentrional de la oriella más oriental del mar Mediterraneu. Pesie a ello, la mayoría de los testos escritos en llingües semítiques tanlo n"'abyads", un tipu d'escritura alfabética qu'omite dalgunes o toles vocales que ye viable nestes llingües nes que les consonantes son les qu'aporten el significáu del testu. Ente esos sistemes alfabéticos tenemos l'ugaríticu, el feniciu, l'aramaicu, l'hebréu, el siriacu, l'arábigu y l'arábigu del Sur. L'alfabetu Ge'ez, usáu pa escribir les llingües semítiques d'Etiopía y Eritrea, ye técnicamente un "abugida", un "abyad" modificáu nel que les vocales denótense mediante marques diacrítiques que se-yos añaden a les consonantes. El maltés ye la única llingua semítica escrita n'alfabetu llatín y la única llingua semítica que ye oficial na Xunión Europea.
Les llingües semítiques son singulares pola so morfoloxía non concatenativa. Esto significa que les raíces de les pallabres nun son en sigo mesmes sílabes o pallabres, sinón conxuntos aisllaos de consonantes (les más de les veces trés). La formación de pallabres derivaes a partir d'eses raíces nun ye siempres a base d'añedir prefixos o sufixos, sinón que se fai davezu rellenando con vocales ente les consonantes de la raíz. Asina, por exemplu, n'árabe la raíz de significáu "escribir" tien la forma k-t-b. A partir d'ella fórmense, añediendo vocales y delles veces tamién consonantes, les pallabres de la so familia: "kitāb" ye "llibru", "kutub" ye "llibros", "kātib" ye "escritor" y "kuttāb" ye "escritores", y les formes verbales fainse de forma asemeyada, siendo "kataba" "elli escribió" y "yaktubu" "elli escribe"...
Llingües exipcies
Les llingües exipcies son una subfamilia de les llingües afroasiáticas, qu'inclúi tantu al "exipciu clásicu", como a los sos descendientes, el exipciu demóticu y el coptu. La única d'estes llingües qu'inda tien un usu ye'l coptu, que se caltien como llingua llitúrxica na Ilesia ortodoxa copta. 
La llingua exipcia perduró hasta'l sieglu V col sistema d'escritura demótico y hasta el sieglu XVII col usu del coptu. Los primeros rexistros escritos de la llingua exipcia daten del 3200 a. C., convirtiéndola nuna de les más antigües llingües escrites conocíes. 
La llingua nacional del Exiptu modernu ye'l árabe exipciu. Esta ye una variante del árabe, non rellacionada col exipciu clásicu y los sos descendientes, que dende la edá media (sieglu VII de nuesa yera) foi reemplazando al coptu como llingua vehicular de la vida diaria dempués de la conquista musulmana del país.
Les llingües exipcies históricamente atestiguaes amuesen variación diatópica y diacrónica. La variación diatópica o xeográfica referir al escurrimientu de peculiaridaes na llingua usada en cada ciudá. La variación diacrónica referir a los cambeos llingüísticos qu'al llargu plazu tienen l'efectu de faer inintelixible les formes más antigües de la llingua pa los falantes posteriores. 
Falar de "llingües exipcies" en llugar de "llingua exipcia" non tantu debíu al fechu de que simultáneamente esistieren diverses variedaes diatópicas d'exipciu como al fechu de que la llingua de distintos periodos históricos ye abondo distintu de la d'otros. 
La gramática y la fonoloxía de la llingua de cada periodu puede llegar a diferir enforma de la d'otros periodos hasta faer virtualmente incomprensible dos variantes diacróniques de la llingua (nel mesmu sentíu qu'el llatín ye prácticamente incomprensible pa los falantes de les llingües romániques). Esta ye la razón pola que tien de falase de distintes "llingües exipcies".
Convencionalmente los estudiosos arrexunten les variantes de llingües exipcies en seis periodo cronolóxicos mayores:
Los primeros escritos en llingua exipcia daten del 3200 a. C. Estos primeros testos son xeneralmente arrexuntaos so la denominación de "exipciu arcaicu". 
El "exipciu antiguu" foi faláu unos 500 años a partir del 2600 a. C. Los Testos de les Pirámides son el cuerpu más grande de la lliteratura escrita nesta fase de la llingua. Les parés de les tumbes de la élite exipcia d'esa dómina lleven inscripciones funeraries autobiográficas que representen a los antiguos exipcios. Darréu, a partir del 2100 a. C. apaeceríen los Testos de los Sarcófagos. 
El "exipciu mediu" falar a partir del 2000 a. C., cuando'l "exipciu tardíu" fixo la so apaición; el "exipciu mediu", sicasí, perduró dellos sieglos como llingua escrita –similar al usu del llatín mientres la Edá Media o'l modernu árabe clásicu. 
La llingua exipcia tardida, exipciu tardíu o neoegipcio ye la fase de les llingües exipcies que foi escrita dende la dómina del Imperiu Nuevu a alredor del 1350 a. C. nel Períodu de Amarna. Los testos escritos íntegramente n'exipciu tardíu daten del periodu ramésida y darréu. L'exipciu tardíu asocedió, pero nun sustituyó totalmente, al exipciu mediu como llingua lliteraria.
El demóticu apaeció escontra l'añu 650 a. C. y perduró como llingua falada hasta'l sieglu V d. C. 
El demóticu foi escritu utilizando un sistema deriváu de la escritura hierático, que la so apariencia ye vagamente similar a la moderna escritura árabe y tamién solía escribise de derecha a esquierda (anque nun guarden relación). 
El coptu escritu o cóptico fixo la so apaición nel sieglu II a. C. y foi de la mesma reemplazáu pol Árabe exipciu depués de la conquista musulmana nel sieglu VII. El coptu perduró como llingua viva hasta'l sieglu XVII, cuando los estudiosos europeos viaxaron a Exiptu p'aprendelo de los falantes nativos mientres la dómina del Renacimientu. El dialectu bohairico del coptu ye inda usáu poles ilesies cristianes exipcies.
El coptu escríbese utilizando l'alfabetu coptu, utilizando lletres del alfabetu griegu y dellos símbolos tomaos del demóticu pa soníos que nun esistíen nel griegu antiguu.
L'exipciu presenta diverses característiques propies de les llingües afro-asiátiques. La mayoría de formes léxiques consten de raíz de trés consonantes, por casu,  'bellu, bonu'. Dacuando hai raigaños de dos consonantes como, por casu,  "Sol" (el "gabitu a la derecha" indica una fricativa faringal sonora). Esisten tamién raigaños entá mayores, con hasta cinco consonantes. 
Les vocales y otres consonantes yeren ensertaes nos raigaños pa derivar distintos significaos de la mesma forma que lo faen güei día l'árabe, l'hebréu y otres llingües afro-asiátiques. Sicasí, por cuenta de que les vocales nun yeren escrites nel idioma exipciu (quitando'l coptu), ye difícil reconstruyir les palabres y, poro, el términu "anj" podría significar 'vida, vivir, viviendo' (equí'l "gabitu a la izquierda" ye la oclusiva glotal). Na moderna trescripción  representen les vocales exipcies, el nome Tut-anj-Amón yera escritu  o . Tratar d'una convención basada na pronunciación del idioma coptu, anque la realmente utilizada desconozse pos, de xuru, sufriría variaciones a lo llargo de trés mil años.
Fonológicamente l'exipciu estremaba consonantes billabiales, labiodentales, alveolares, palatales, velares, uvulares, faringeales y glotales, nuna disposición similar a la del árabe. L'orde de les palabres ye "verbu-suxetu-oxetu". Por tanto, nun se diría "l'home abre la puerta" sinón "abre l'home la puerta". Esti idioma utilizaba tamién el llamáu "estáu constructo" que combina dos o más nomes pa espresar el xenitivu, similar a les llingües semítiques y bereberes. La siguiente tabla resume les oclusives que'l so valor fonéticu foi aprosimao reconstruyíu a partir de la trescripción de nomes propios, la comparanza con otres llingües y l'evidencia del idioma coptu:
Nes primeres etapes del idioma exipciu nun esistíen los artículos, nun había palabres pa 'el / la', o 'un / una'. Nel períodu tardíu usáronse les partícules  y  como cuasi-artículos. Como otres llingües afro-asiátiques, l'exipciu utilizaba dos xéneros gramaticales, femenín y masculín. Tamién tenía tres posibilidad pal númberu gramatical: singular, dual y plural, anque había un enclín de la perda del númberu dual nel exipciu tardíu.
La mayoría de los testos que sobrevivieron en llingua exipcia tán escritos en xeroglíficos sobre piedra. Sicasí, na antigüedá, la mayoría de los testos fueron escritos sobre papiros n'escritura hierático y más tarde demótica. Había tamién una forma d'escritura xeroglífico cursiva usada pa documentos relixosos sobre papiru, tal como en munchos testos del "Llibru de los Muertos". Esti sistema d'escritura ye más simple d'usar que los xeroglíficos nes inscripciones sobre piedra, sicasí, nun yera tan cursiva como'l hieráticu, escareciendo del ampliu usu de lligadures. Adicionalmente, esistía una escritura llamada hieráticu lapidario. Na etapa de desenvolvimientu final de la llingua, l'alfabetu coptu reemplazó l'antiguu sistema d'escritura. 
El nome nativu pal sistema d'escritura xeroglífico exipciu yera "sh3 n mdw ntr" (escritura de les palabres de los dioses). Los xeroglíficus yeren emplegaos de delles maneres nos testos: como logogramas o ideogramas, representando la idea descrita poles figures, o más comúnmente como fonogramas denotando el so valor fonéticu.
Coptu
La llingua copta ye'l nome utilizáu pa referise a la postrer etapa del idioma exipciu antiguu. El términu coptu refierse tantu al tipu d'escritura como a la llingua (anque tamién s'usa pa denominar a los actuales cristianos exipcios pertenecientes a la Ilesia Copta).
La relación ente la llingua copta y l'exipciu antiguu clásicu, ye similar a la esistente ente les llingües romances y el llatín clásicu, polo que'l coptu tien una gramática y carauterístiques claramente estremaes de la llingua de les inscripciones xeroglífiques del Imperiu mediu.
L'alfabetu coptu introdúcese a fines del sieglu II e.C.. La denominación "llingua copta" aplícase xeneralmente a la llingua exipcia dende'l sieglu I de la nuesa dómina fasta l'actualidá.
Ye una llingua emparentada col antiguu exipciu qu'utiliza l'alfabetu coptu, compuestu por lletres del alfabetu griegu, más seyes o siete calteres de la escritura demótico, necesarios pa representar dellos soníos non esistentes nel idioma griegu. Como llingua cotidiana tuvo'l so apoxéu dende'l sieglu III fasta'l sieglu VI. Na actualidá perdura namái como llingua llitúrxica de la Ilesia Copta.
Llingües chádiques
Les llingües chádiques son una subfamilia de les llingües afroasiátiques, formada por unes 135 o 150 llingües falaes nel África subsaḥariana, a lo llargo del norte de Nixeria, Níxer, Chad, República Centroafricana y Camerún. La llingua chádica más falada ye'l ḥausa, que con unos 25 millones de falantes úsase como "lingua franca" en gran parte d'África Occidental. El restu de les llingües chádiques tienen un númberu de falante que va dende casi mediu millón a unos pocos miles.
Llingües cusites
Les llingües cusites son un subgrupu de les llingües afroasiátiques que'l so nome deriva del personaxe bíblicu de Cus o Kush, por analoxía con Sem y les llingües semítiques. Fálanse nel "Cuernu d'África".
La llingua más importante ye l'oromu con más de 25 millones de falantes, siguíu pol somalín faláu por 15 millones de persones en Somalia, Etiopía, Xibuti y Kenia, el sidamu faláu por 2 millones de persones n'Etiopía y l'afar faláu por un millón y mediu de persones n'Eritrea, Etiopía y Xibuti.
Llingües omótiques
Les llingües omótiques son un grupu de llingües que constitúin una de les cañes de les llingües afroasiátiques. La mayoría de falantes de llingües omótiques atópense nel sudeste d'Etiopía. El términu omóticu alude al ríu Omo.
Llingua llitúrxica
Una llingua llitúrxica ye una llingua que s'usa nos ritos o lliturxes de munches comunidaes relixoses, cuasi siempres por prestíu o por caltenimientu de les tradiciones orixinaries.
Estes son les llingües llitúrxiques de delles relixones:
Llingua muerta
Delles llingües muertes siguen en ciertos usos, como segunda Llingua, llingua clásica o llingua llitúrxica, inda que la llingua yá nun seya adquirida por naide como llingua materna. Entá nesos casos la llingua nun sigue'l camín normal d'evolución y desenvolvimientu qu'asoceden a lo llargo del tiempu nes llingües vives.
Carlos Álvarez Sánchez
Xuegos Mundiales de 2013
Los IX Xuegos Mundiales —n'inglés, The World Games —, celebráronse ente'l 25 de xuliu y el 4 d'agostu de 2013 na ciudá de Santiago de Cali, Colombia. Foi l'eventu multi-deportivu más importante del mundu dempués de los Xuegos Olímpicos, per primer vegada una ciudá llatinoamericana yera anfitriona de los Xuegos. Estos desenrróllense cada cuatru años nos que participen atletes de tol mundu, y que los sos deportes que nun tán incluíos nel programa oficial de los Xuegos Olímpicos, sí tán reconocíos como deportes pol COI.
Tán organizaos pola Asociación Internacional de los Juegos Mundiales (IWGA), baxo patrociniu del Comité Olímpicu Internacional.
Mientres la competencia participaron 31 disciplines deportives y 5 convidaes, con representantes de más de 120 países y cerca de 4000 deportistes. nesta versión llogróse incluir el futsal como deporte convidáu pa promocionalu nos xuegos y que fuere parte de les competiciones oficiales d'estos, xestión fecha pola Federación Colombiana de Fútbol de Salón adscrita a la AMF. Foron tamién los últimos xuegos del Rugby 7 ya qu'a partir de los Xuegos Olímpicos de Río 2016 esti deporte forma parte del programa olímpicu.
La realización de los xuegos implicó una inversión de USD 59 millones; —COP 110 000 millones— por parte del Estáu, Coldeportes, de los que la mayor parte asignóse a obres d'infraestructura. A esti capital sumáronse les inversiones d'empreses privaes polos patrocinios y aportes. 
Orixinalmente l'eventu foi otorgáu a les ciudaes alemanes de Duisburgu y Dusseldorf, pero debíu a la non aprobación presupuestaria por parte del Conceyu Deliberante Rexonal pola crisis económica de 2009, les sedes nun consiguieron el financiamientu requeríu y renunciaron a los sos drechos como organizadores. L'IWGA salió na búsqueda inmediata de ciudaes con posibilidaes ya interés n'organizar la novena edición en 2013. 
7 foron les postulaciones non oficiales y 3 foron les ciudaes que presentaron la so candidatura oficial ante la organización. 
Finalmente'l comité executivu de les xustes na primera selmana de xuliu, confirmó a la ciudá de Cali como la sede de los xuegos, gracies a la dirixencia deportiva del país, involucrada nes xestiones diplomátiques teniendo en cuenta qu'esisten los escenarios completos y que dalgunos sólo necesiten refacciones.
Probables postulaciones:
El logo comprende como símbolu una gran cinta de meta colos collores olímpicos que representa l'arguyu deportivu de tolos competidores, promoviendo la diversidá de los deportes nel munduu, col únicu fin de llograr un cambiu significativu pal país, la rexón y les ciudaes pol xuegu llimpiu. 
La conseña pa los Xuegos Mundiales 2013 ye "Xuegu Llimpiu al Planeta!". El Comité Organizador Llocal comprometióse a prestar especial atención al mediu ambiente en toles sos aiciones. Amestanfo la nueva conseña a les usaes na comercialización de Cali como ciudá que xenera una fórmula prometedora. 
La presentación oficial de la mascota fízose'l 20 de febreru de 2013, cola presencia de les autoridaes del deporte internacional Comité Olímpicu Internacional y del país como Coldeportes y el Comité Olímpicu Colombianu, amás de l'Alcaldía de Cali y el Comité Llocal Organizador, que presentaron énte los asistentes al eventu a la mascota qu'acompañó a propios y visitantes nos 26 escenarios deportivos de Cali. 
La mascota ye una especie d'ave color amariellu, con un antifaz ñegru, que fai parte de la riqueza de fauna y flora que tien la ciudá sede. 
Como Colombia ye'l país con mayor riqueza d'aves, "1865 especies", merecía un ave ser la mascota oficial del evento multi-deportivu más importante del país.
El comité organizador de los xuegos, encabezáu por Rodrigo Otoya y Susana Correa, desarrollaron eventos promocionales de los Xuegos Mundiales de Cali mientres la 10º convención de SportAccord en Quebec, y la realización de los Xuegos Olímpicos de Londres 2012; el Comité Olímpicu Colombianu brindó l'espaciu pa la promoción del eventu col proyeutu "El rincón de Colombia", ubicáu en cercaníes de la villa olímpica.
Para la IX versión de los Xuegos Mundiales 2013, contóse cola participación de más de 100 países de tolos continentes, siendo la delegación de Colombia hasta la fecha la más numberosa con doscientos seis atletes participantes. A continuación, los países participantes col so respectivu númberu d'atletes.
Pa la organización de los Xuegos Mundiales 2013, foi necesario invertir na construcción de cinco escenarios nuevos ("el coliséu de ḥockey, el diamante de softball, la piscina de calentamiento de kayak, el coliséu mundialista, y el escenariu de balonmanu playa)" y remodelar 14 escenarios, que s'inauguraron el 22 de xunetu de 2013.
Alfredo Truán Álvarez
Alfredo Truán Álvarez (Xixón, 1895; 1964) foi un dibuxante y caricaturista, que pue ser consideráu como'l pioneru del cómic asturianu.
Alfredo Truán desarrolló'l so llabor especialmente na prensa, tanto local (El Comercio, Región), como nacional ("El Sol", de Madrid), o internacional ("L'Illustré" u "Revue Hebdomaire Suisse", de Suiza).
Europa Central
Europa Central ye la rexón que, como indica'l so nome, abarca a les naciones allugaes na parte central d'Europa. Nun esiste un alcuerdu unánime sobre qué territorios formen esta rexón. Esta situación débese a les distintes consideraciones de calter históricu, en cuenta de xeográficu. 
Hai que mentar que la Europa Central vivió munchos cambeos, siendo ún de los escenarios d'importantes movimientos políticos como la Primer Guerra Mundial y la Segunda Guerra Mundial, que provocaren cambeos na estructura política.
Llingües báltiques
Les llingües báltiques son un grupu de llingües faladas n'Europa septentrional y que pertenecen a la familia de les llingües indoeuropees.
Los falantes de les llingües báltiques modernes concéntrense principalmente dientro de les llendes de Lituania y Letonia, y en comunidaes d'emigrantes nos Estaos Xuníos, Canadá, Australia, Brasil, Arxentina y los antiguos estaos soviéticos.
Anguaños les úniques dos llingües baltiques faladas son el letón y lituanu.
Letón
El letón ye l'idioma oficial de la República de Letonia. Esta llingua cunta con al rodiu de 1,4 millones de falantes nativos en Letonia y unos 150.000 fuera del país.
El letón forma parte del subgrupu del este de les llingües báltiques que, coles mesmes, pertenez a la familia de llingües indoeuropees. La única llingua viva que caltién una rellación cercana de parentescu col letón ye'l lituanu. Sicasí, anque tean emparentaes, el vocabulariu de dambes llingües varía considerablemente, lo que provoca que los sos falantes nun puedan entendese ente sí. A dambes llingües báltiques considérase-yos les más arcaiques llingües indoeuropees de les que se falen anguaño.
El letón ye una llingua flexiva con delles formes analítiques, trés dialeutos, y con influyencia sintáutica xermana. Amás, tien dos xéneros gramaticales. Cada nome declínase en siete casos: nominativu, xenitivu, dativu, acusativu, instrumental, llocativu y vocativu.
Universidade Federal de Minas Gerais
La Universidade Federal de Minas Gerais o UFMG ye la más antigua universidá de Minas Gerais, asitiada en Belo Horizonte (Brasil).
Cuenta con 2.743 profesores y 49.254 estudiantes.
Universidade Estadual de Feira de Santana
La Universidade Estadual de Feira de Santana o UEFS ye la más antigua universidá de Feira de Santana (Bahia), asitiada en Brasil. 
Cuenta con 952 profesores y 7.121 estudiantes.
Instituto Federal da Bahia
Lo Instituto Federal da Bahia o IFBA ye lo más antiguo institutu de Salvador (Bahia), asitiado en Brasil.
Cuenta con 8.874 estudiantes. 
Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais
Lo Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais o Cefet-MG ye uno institutu de Belo Horizonte (Minas Gerais), asitiado en Brasil.
Cuenta con 1039 profesores y 15.202 estudiantes.
Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca
Lo Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca o Cefet-RJ ye uno institutu de Río de Janeiro, asitiado en Brasil.
Cuenta con 587 profesores y 9669 estudiantes.
Universidade Federal da Bahia
La Universidade Federal da Bahia o UFBA ye la más antigua universidá de Bahia, asitiada en Salvador (Brasil).
Cuenta con 1.768 profesores y 27.549 estudiantes.
Papa Anteru
El papa Anteru (llatín "Anterus"; italiano "Antero") foi el cabezaleru de la Ilesia Católica del 21 de payares de 235 hasta la so muerte'l 3 de xineru de 236. Asocedió al papa Poncianu, que fora deportáu en Cerdeña xunto col antipapa Hipólitu.
Anteru yera fíu de Romulus, nacíu en Petilia Policastro (n'actual Calabria). Créyese que tenía oríxenes griegos, y el nome pue indicar que yera un llibertu. Ordenó un obispu, pa la ciudá de Fondi.
Dalgunos investigadores creyen que sufrió martiriu, darréu qu'encargó buscar con procuru los fechos de los mártires, recoyío dafechu polos notarios nomaos pol papa San Clemente I. Otros investigadores dulden d'esto y creyen que morrió de manera natural peles persecuciones del emperador Maximín el Traciu.
Foi enterráu na cripta papal de les Catacumbes de San Calistu, na Vía Apia de Roma. De Rossi descubrió l'asitiamientu del sepulcru en 1854, con dalgunos fragmentos del epitafiu en griegu grabáu na llábana que zarraba la sepultura, del que solo se pue lleer el términu griegu pa obispu.
Universidá de Recôncavo da Bahia
La Universidá de Recôncavo da Bahia (Universidade Federal do Recôncavo da Bahia o UFRB) ye la más antigua universidá de Cruz das Almas, asitiada en Bahia (Brasil).
Cuenta con 549 profesores y 8.514 estudiantes.
Catacumbes de San Calistu
Les Catacumbes de San Calistu o Catacumbes de Calistu, tamién conocíes como'l Cementeriu de Calistu (n'italianu, "Catacombe di San Callisto") ye una de les catacumbes de Roma asitiaes na Vía Apia, notable por tener la Cripta de los Papes, au caltenía antaño delles sepultures papales d'ente los sieglos II y IV.
Créyese que les catacumbes les iguó'l futuru papa Calistu, daquella entá diáconu de Roma, baxo la dirección del papa Ceferín, enantando los yá esistentes hipoxeos paleocristianos. Por embargu, Calistu foi enterráu na Catacumba de Calepodius na Vía Aureliana. La cripta dexó d'usase y entamó a esteriorase mientres que les reliquies que tenía se treslladaron de les catacumbes pa diferentes ilesies de Roma; el caber treslláu dende la cripta asocedió pel pontificáu de Serxu II nel sieglu IX enantes de la invasión lombarda, principalmente p'hacia San Silvestro in Capite, qu'al contrariu de les catacumbes, s'asitiaba dientro les muries d'Aureliu. Giovanni Battista de Rossi, arqueólogu pioneru italianu, redescubre les catacumbes y la cripta en 1854.
Les partes más vieyes d'estes catacumbes son la cripta de Lucina, la estaya de los papes y la estaya de Santa Ceciya, au se conserven dalgunes de les pieces más sagraes del sitiu (incluyendo la cripta de los Papes, la cripta de Santa Ceciya y la cripta de los Sagramentos); les otres estayes denómense estaya de los Santos Cayu y Osebiu (de finales del sieglu III), estaya occidental (construyida na primer metada del sieglu IV) y la estaya lliberiana (segunda metada del sieglu IV), toes elles amosando una arquitectura soterraña grandiosa. El papa Dámasu I construyó una escalera nueva nel sitiu d'una más vieya, que da accesu a la estaya de los Papes, na que s'alcuentra la cripta de los papes, au s'enterraron nueve pontífices y quiciabes ocho representantes de la xerarquía eclesiástica – peles parees atópense les inscripciones orixinales en griegu pa los papes Poncianu, Anteru, Fabián, Lluciu I y Eutiquianu. Na parea del fondu ta tamién enterráu'l papa Sistu II, depués de morrer asesináu nes persecuciones de Valerianu; en frente d'esta sepultura, hai una inscripción en versu del papa Dámasu grabada con carácteres ideaos pol calígrafu Furius Dionisius Filocalus.
Na cripta axacente alcuéntrase la cueva de Santa Ceciya, que'l papa Pascual I treslladó les reliquies en 821: los primeros frescos del sieglu IX de les parees representen a Santa Ceciya rezando, el bustu del Redentor y al papa Urbanu I. A poca distancia una galería, datada de finales del sieglu II, permite l'accesu a la cripta de los sagramentos, con unos frescos de la primer metada del sieglu III qu'insinúen el bautismu, la eucaristía y la resurrección; na estaya apegada de San Melquiades, hai un sarcófagu infantil que tien el frente esculpíu con episodios bíblicos. Na estaya de los Santos Cayu y Osebiu hai dalgunes criptes diferenciaes, allugaes ente sí a la escontra, coles sepultures de los papes Cayu (con una inscripción) y Osebiu, que morrió en Sicilia au foi esterráu por Maxenciu y del que se treslladó'l cuerpu pa Roma nel pontificáu de Melquiades; nuna copia de mármol de finales del sieglu IV (del que se puen ver fragmentos na parea opuesta) pue lleese una inscripción de Dámasu sobre la cisma provocada por Heracliu en rellación col problema de los "lapsi".
Percorriendo la galería, en filera, ta la cripta de los mártires Calogerus y Parthenius y el cubículu de Severu, qu'amuesa una inscripción rítmica (datada d'enantes del 304) na que per primer vez se denoma como papa a un obispu de Roma (daquella Marcelín), y tamién per primer vez ésti profesa abiertamente la creencia na resurrección final. Nuna estaya más lloñe ta la sepultura del papa Corneyu, entá conservando'l sepulcru la inscripción orixinal, que-y da'l títulu de mártir y que presenten los llaterales escelentes pintures n'estilu bizantín de los sieglos VII y VIII de figures que representen a los papes Sistu II y Corneyu, amás d'a los obispos africanos Ciprianu y Optatu. Nun cubículu cercanu atópense los enterramientos más vieyos, de depués del 175, con frescos romanos que representen pel techu al bon pastor y a orantes, y pela parea del fondu dos pexes con una cesta panes detrás simbolizando la eucaristía.
Na so máxima estensión, l'enterramientu de quince hectárees pudo allugar los cuerpos de dieciséis papes y cincuenta mártires. Nueve d'esos pontífices foron enterraos na Cripta de los Papes, pa la que'l papa Dámasu construyó una escalera d'accesu nel sieglu IV. Ente les inscripciones escrites en griegu descubiertes tán les asociaes a los papes Poncianu, Anteru, Fabián, Lluciu I y Eutiquianu; otra más llarga asóciase a Sistu II fecha por Furius Dionisius Filocalus.
Fuera de la Cripta de los Papes, la estaya de los Santos Cayu y Osebiu tien esa denomación por mor de les sepultures de los papes Cayu y Osebiu (treslladáu'l so cuerpu dende Sicilia). N'otra estaya, hai una sepultura atribuyida al papa Corneyu, amosando la inscripción "", atribuyida igualmente a Filocatus.
Una placa puesta pol papa Sistu III (al rodiu de 440) menta los papes que vienen darréu: Sistu II, Dionisiu, Corneyu, Feliz, Poncianu, Fabián, Cayu, Osebiu, Melquiades, Esteban, Urbanu I, Lluciu y Anteru, llista que nun inclúi dal sepultura del sieglu II. La Cripta de los Papes quedó enllena dafechu nel sieglu IV, polo qu'otros papes hubieron enterrase en catacumbes asemeyaes, como la Catacumba de Priscila (pembaxo de San Martino ai Monti), la Catacumba de Balbina (solo pal papa Marcos), la Catacumba de Calepodius (solo pa los papes Calistu I y Xuliu I), la Catacumba de Poncianu (solo pa los papes Anastasiu I y Inocenciu I, pá y fíu respectivamente), y la Catacumba de Felicitas (solo pal papa Bonifaciu I).
Hyundai Kia Automotive Group
Hyundai Motor Group (en coreanu: 현대자동차 그룹) ye'l mayor fabricante de automóviles de Corea del Sur, el segundu mayor fabricante d'automóviles en Asia dempués de Toyota y mientres el primer semestre de 2009 el cuartu mayor fabricante d'automóviles del mundu tres Toyota, Xeneral Motors y Volkswagen. La sociedá constituyir cola compra del 51% de Kia Motors, la segunda mayor compañía d'automóviles de Corea del Sur, per parte de Hyundai Motor Company en 1998.
Hyundai Kia Automotive Group tamién se refier al grupu d'empreses afiliaes ente sigo por alcuerdos de participación nel complexu, con Hyundai Motor Company consideráu como'l representante de facto del Grupu. Ye'l segundu chaebol más grande de Corea del Sur o grupu d'empreses dempués de Samsung y del enantes citáu Hyundai Motor Group dientro d'esti atópase Genesis Motors que ye la división de vehículos de luxu del fabricante d'automóviles surcoreano.
Club Nacional de Football
El Club Nacional de Football ye un club de fútbol profesional de la ciudá de Montevidéu, n'Uruguái. Foi fundáu el 14 de mayu de 1899, tres la fusión de l"'Uruguái Athletic Club" y del "Montevideo Football Club". Xuega na Primera División Uruguáia.
Ye l'equipo más llaureáu del fútbol uruguayu, con 21 torneos internacionales. Cunta con 46 lligues uruguayas, 3 copes Libertadores, 3 Intercontinentales, 2 Interamericanas y 1 Recopa Sudamericana.
El club tuvo siempre en Primera División d'Uruguái dende 1901.
Marjorie Estiano
Marjorie Dias de Oliveira (Curitiba, 8 de marzu de 1982), más conocida como Marjorie Estiano, ye una cantante y actriz brasilana.
Comarca d'Avilés
La comarca d'Avilés ye una de les 8 comarques nes que ta dividida Asturies a efeutos alministrativos.
Comarques d'Asturies
Les comarques d'Asturies, nes que ta dividida la comunidá autónoma son les siguientes:
Anque l'Estatutu d'Autonomía recueye la posibilidá de la creación d'estes comarques, tovía nun tan desarrollaes xurídica nin llegalmente. 
Comarca del Caudal
La comarca del Caudal ye una de les 8 comarques nes que ta dividida Asturies a efeutos alministrativos.
Agrupa los conceyos siguientes:
Llobeznos
Llobeznos ("Lobeznos" en castellán y oficialmente) ye una localidá del conceyu de Pedralba de la Pradería, na provincia de Zamora. 
Ta asitiáu a 3,5 km de la Puebla de Senabria na carretera que xune esta población con Bragança. El so nome derivar de la bayura de llobos nel pasáu.
Santa Cruz d'Abranes
Santa Cruz d’Abranes ye una localidá española del conceyu de Pedralba de la Pradería (Zamora, Castiella y Llión).
Nesta pequena localidá caltiénse anguaño la so llingua lleonesa, llamando l'atención la pureza cola que ye utilizada polos sos habitantes, bien percima d'otres localidaes de la so redolada.
Pertenez a la contorna de Senabria, anque hasta'l sieglu XVIII perteneció a Portugal, país col que ye lindante na actualidá. Alcuéntrase dientro del espaciu natural protexíu de la Sierra de la Culiebra.
Calabor
Calabor ye una localidá del conceyu de Pedralba de la Pradería, al sur de la contorna de Senabria provincia de Zamora.
Alcuéntrase asitiada a 2 km de la frontera portuguesa. Los habitantes del llugar, amás de castellán o español, falen gallegu con delles con influencies lleoneses y portugueses.
Fai más de 4 décades, Calabor yera una localidá que basaba la so economía nes mines d'estañu y azufre que tien nel so territoriu, según l'antiguu balneariu y embotelladora de agües de Calabor.
Anguaño tase realizando un nuevu proyectu, que fomentara la riqueza d'esta población senabresa, que consiste nun nuevu balneariu pa toos aquellos turistes y viaxeros, que quieran esfrutar de tan riques agües mineru melecinales.
Les agües son conocíes dende la dómina romana; les agües de Calabor fueron esplotaes dende tiempu inmemorial. Hasta mediaos del sieglu XX funcionó un balneariu nel pueblu nel que llegó a agospiase Eugenia de Montijo, emperatriz de Francia.
Montesín
Escritu en 1979 por María Xosefa Canellada, "Montesín" foi'l primer relatu de la lliteratura infantil que se fixo n'asturianu. Un verdaderu clásicu de la nuestra lliteratura. El llibru cuenta la historia de Montesín, una cabritina perdida peles tierres qu’arrodien L’Escorial y qu’atopen y curien dos nenos con grandes trabayos.
La primer edición publicóse en 1980 dientro de la colección Cuadernos de Ayalga/Bable, de la editorial castrillonense Ayalga. Años depués, Ediciones Trabe publicó una edición actualizada del testu que respetó les peculiaridaes de la escritora. Amás, publicóse con unos dibuxos de la ilustradora asturiana Violeta Monreal y con una doble edición en rústica y en tapa dura. La empresa uviedina sacó una segunda edición -tercera del llibru- con motivu de la concesión del Premiu al Pueblu Exemplar 2008 al pueblu de Torazu, d'onde yera Canellada.
María Xosefa Canellada ye una de les principales escritores asturianes d'esti sieglu. Nació en L'Infiestu en 1913. Estudiosa de la llingua y de los cuentos y tradiciones d'Asturies, publicó en 1990 el relatu Malia, Mariantia y yo. Morrió en 1995.
El testu foi'l primer llibru de la historia de la lliteratura infantil n'asturianu, nuna época en que l'asturianu tovía nun entrara nel sistema educativa y onde se taba lluchando pa qu'echara andar l'Academia de la Llingua Asturiana, polo que'l testu publicóse enantes de que'l nuestru idioma tuviera unes normes ortográfiques.
Actualmente, Ediciones Trabe convoca cada dos años el Premiu de Lliteratura Infantil y Xuvenil Montesín, n'homenaxe al llibru. Amás, la so colección de lliteratura infantil y xuvenil tamién lleva'l nome de la cabritina.
XXXIII Concursu de Canción Asturiana de Xixón
Entamao pol diariu El Comercio, de Xixón, tuvo llugar el XXXIII Concursu de Canción Asturiana, coincidiendo coles fiestes patronales de la villa. Los vencedores en categoría absoluta fueron Jorge Tuya y Lorena Corripio que yá sabíen lo que yera ganar esti concursu n’ateriores ediciones yá que Lorena ganáralu l’añu anterior y Jorge tienlo fecho en trece ocasiones.
Copa del Rei de fútbol 2013-14
La Copa del Rei 2013-14 (oficialmente Campeonatu d'España/Copa de la S. M. el Rei 2013-14) ye una competición de fútbol que va xugase n'España ente'l 4 de setiembre de 2013 y el 19 d'abril de 2014. El ganador del tornéu va clasificase pa la UEFA Europe League 2014-15 y xugará la Supercopa d'España escontra'l campeón de lliga 2013-14. L'Atlético de Madrid defiende'l títulu conseguío na temporada anterior.
Según les normes de la RFEF, participen na competición un total de 83 equipos:
Participaron nella los dieciocho clubes del grupu A y dieciocho de los venticinco equipos del grupu B, pasando los otros siete equipos direutamente a la segunda ronda. El sortéu fízose'l 20 d'agostu de 2013 na sede de la RFEF y siguiéronse criterios de prosimidá xeográfica, según los grupos fechos pa la competición de Segunda División B. Por cada empareyamientu xugóse un partíu, nel campu del equipu que salió primero nel sortéu. Los perdedores de cada empareyamientu, pasaron a xugar la Copa Real Federación Española de Fútbol 2013-14.
Equipos que pasen direutamente a la segunda ronda: CE L'Hospitalet, CD Tudelano, CD Olímpic, Real Racing Club SAD, Club Lleida Esportíu, Lucena CF y CF Fuenlabrada SAD.
Xugáronla, de manera dixebrada, los dieciocho ganadores de la ronda anterior más los siete equipos clasificaos direutamente (pasando tamién direutamente a tercer ronda ún de los que nun pasen direutos de la primer a la segunda ronda); y los venti equipos que formaben el grupu C. Por cada empareyamientu xugóse un partíu, nel campu del equipu que salió primero nel sortéu fechu na sede de la RFEF el 20 d'agostu de 2013.
Pasa direutamente a la tercer ronda: Algeciras CF.
Van xugala, de manera dixebrada, los doce ganadores de la ronda anterior que vienen de los grupos A y B más l'equipu clasificáu direutamente (y clasificándose direutamente pa 1/16 de final ún de los que nun se clasificara direutamente nes rondes anteriores); y los diez equipos ganadores de la ronda anterior que vienen del grupu C. Por cada empareyamientu xuégase un partíu, nel campu del equipu que salió primero nel sortéu.
Pasa direutamente a la ronda de 1/16 de final: UE Sant Andreu.
Nesta ronda xúnense los equipos de Primera División de la temporada 2013-14 (grupos D y E) y xuéguenla tamién los doce equipos que lleguen de la tercer ronda (seis ganadores de los grupos A y B, un clasificáu direutu d'ún d'estos dos grupos y cinco ganadores del grupu C). Los empareyamientos fáense tamién en dos grupos dixebraos:
Nesta ronda xuéguense dos partíos pa caún de los empareyamientos. L'orde de los partíos respeta'l xugar primero nel campu del equipu de categoría más baxa. Nel casu d'equipos de la mesma categoría, xuégase primero nel campu del equipo que sal primero nel sortéu.
Los empareyamientos del cuadru final rífense cuando la ronda anterior.
La final xugaráse a partíu únicu, nun campu neutral escoyíu pola RFEF. L'equipu ganador tendrá drechu a participar na Lliga Europa de la UEFA de la temporada 2014-15 y na Supercopa d'esa mesma temporada contra'l ganador de la lliga.
Johnny Cash
J.R. Cash más conocíu pol nomatu de Johnny Cash (26 de febreru de 1932, Arkansas, Estaos Xuníos – 12 de setiembre 2003, Tennessee, Estaos Xuníos) fue un cantante estaunidense. 
Cambridge
Cambridge ye una ciudá inglesa, capital del condáu de Cambridgeshire. Ta asitiada aprosimadamente a 80 km al norte de Londres. 
Ye famosa pola so universidá, fundada en 1209, considerada una de les universidades más importantes del mundu.
Traxanu
Marcu Ulpio Traxanu (en llatín: Marcus Ulpius Traianus) conocíu abreviadamente como Traxanu (Itálica, Santiponce, cabo l'actual Sevilla, 18 de setiembre de 53 - Selinus, 9 d'agostu de 117) foi un emperador romanu que imperó dende l'añu 98 fasta la so muerte en 117. Foi'l primer emperador d'orix non itálicu. Empecipió la tradicionalmente nomada dinastía Antonina o, según recién propuesta, Dinastía Ulpio-Aelia.
Asocedió al emperador Nerva nel añu 98. Como alministrador civil, Traxanu ye conocíu sobro manera pol so ampliu programa de construcción d'edificios públicos, que reformaron la ciudá de Roma y dexó numberosos monumentos perdurables como'l foru de Traxanu, el mercáu de Traxanu y la Columna Traxana. Sicasí, foi como comandante militar polo que celebró los sos mayores trunfos. En 101, llanzó una espedición punitiva contra'l reinu de Dacia gobernáu pol rei Decébalu, ganando al exércitu daciu cerca de Tapae en 102, y finalmente conquistó Dacia dafechu en 106. En 107, Traxanu foi más al Este y se anexionó el reinu nabateo, estableciendo la provincia de Arabia Pedresa. Dempués d'un periodu de relativa paz dientro del Imperiu, llanzó la so campaña final en 113 escontra Partia, llegando fasta la ciudá de Susa en 116, y algamando con ello la máxima espansión del Imperiu romanu en tola so hestoria. Mientres esta campaña, Traxanu careció y finó mientres volvía a Roma. Foi divinizáu pol Senáu y les sos cenices soterráronse so la Columna Traxana. Asocedió-y el so sobrín segundu y pupilu Adrianu.
Julio Cortázar
Julio Florencio Cortázar Descotte (Ixelles, Bruxeles, 26 d'agostu de 1914 - París, 12 de febreru de 1984) foi un escritor, traductor y intelectual arxentín, nacíu en Bélxica y llueu nacionalizáu francés, consideráu unu dellos escritores sudamericanos más destacaos del sieglu XX. Destaca na so obra la novela "Rayuela".
Periodismu
El periodismu ye una actividá que consiste en recoyer, sintetizar, xerarquizar y espublizar información relativa a daqué de l'actualidá. Como disciplina, el periodismu asítiase'n dellos países dientro de la sociología y n'otros ente les ciencies de la comunicación.
Buffalo buffalo Buffalo buffalo buffalo buffalo Buffalo buffalo
La frase Buffalo buffalo Buffalo buffalo buffalo buffalo Buffalo buffalo (lliteralmente: «Los búfalos de Búfalo que son fadiaos por búfalos de Búfalu fadien a búfalos de Búfalu.») ye una oración gramáticalmente válida del inglés estadounidense.
Úsase como exemplu de que pueden combinase homónimus y homófonos pa crear una oración complicada. La oración foi usada per primer vegada en 1972 por William J. Rapaport, profesor de la Universidá de Búfalu.
La oración n'idioma inglés nun lleva signos de puntuación, y usa trés significaos de la palabra "buffalo":
Nesti casu llogramos:
Por que un angloparlante entienda meyor la frase puede sustituyise ""buffalo"" na so forma sustantiva por ""bisons"" (bisontes), y ""buffalo"" na so forma verbal por ""bully"", pa llograr:
Pa un hispanofalante nun se riquir sustituciones, sinón una traducción:
Campeonatu d'Europa de Saltos de la FEI
El Campeonatu d'Europa de Saltos de la FEI ye la más importante competición europea dientru de la especialidá de saltos. Cellébrase dende 1957 y la so organización cuerre a cargu de la Federación Ecuestre Internacional (FEI). De forma paralela a esti campeonatu, fáense anguaño otros pa xinetes mozos, xuveniles, neñes y neños, veteranos, ponis... Anguaño ye una competición mesta pero de 1957 a 1973, cuando nun yera común qu'homes y muyeres participaran nos campeonatos hípicos xuntos, les competiciones femenina y masculina facíense de manera dixebrada.
Dende l'añu 1967 el campeonatu fáese cada dos años y dende 1975, amás de la competición individual tamién tien llugar una competición d'equipos na que participen seleiciones nacionales. La edición de 2009, cellebrada en Windsor (GBR), organizóse por primera vegada al mesmu tiempu que'l Campeonatu d'Europa de Doma de la FEI. Nel añu 2013 los campeonatos d'estes dos disciplines volvieron a facese de forma conxunta, nesti casu n'Herning (DNK). En 2015 n'Aquisgrán (DEU) los campeonatos d'Europa de cinco disciplines hípiques distintes (saltu, doma, voltéu, enganches y reining) compartieron escenariu por vez primera. Pal añu 2017 van coincidir en Gotemburgu (SWE) los de saltu, doma, doma adautada y enganches.
Alemaña ye'l país con más títulos (14 individuales y 7 por equipos) y con más medalles (49 en total: 33 individuales y 16 por equipos). Los xinetes David Broome (GBR) y Paul Schockemöhle (DEU) son los que más campeonatos individuales tienen, tres caún d'ellos. Por equipos, los que tienen el mayor númberu de títulos son Michael Whitaker (GBR) y Ludger Beerbaum (DEU), con cuatro caún.
Les federaciones nacionales son les encargaes de facer la convocatoria pal campeonatu, tando los equipos formaos por un mínimu de tres xinetes y tres caballos y un másimu de cinco xinetes y diez caballos. El xefe de caún de los equipos tien qu'escoyer, enantes d'entamar la primer prueba del campeonatu, los participantes finales (tres o cuatro binomios xinete-caballu) que competirán nun solo a nivel d'equipu sinón tamién individualmente. 
Les federaciones que nun algamen a facer equipu puen convocar pal campeonatu a ún o dos xinetes, con ún o dos caballos caún. El xefe d'equipu va ser tamién l'encargáu d'escoyer a los binomios finales, que van participar na más qu'a nivel individual.
En tolos casos na más que son escoyibles caballos d'ocho o más años y xinetes mayores de 18 años (o que vayan cumplilos nel añu del campeonatu). Amás tanto unos como otros, anque nun ye necesario que como pareya, tienen que tener un certificáu de capacitación que consigue'l xinete o caballu que completara...
Los CSI y los CSIO válidos son espublizaos pola FEI l'añu enantes del campeonatu. Pa ser válides pa consiguir el certificáu nomáu arriba, les competiciones de Copa del Mundu de la FEI, Copa de les Naciones y los Grandes Premios tienen que cumplir coles regles establecíes pola FEI.
La FEI establez nes sos regles les carauterístiques de los recorríos de caúna de les competiciones y el númberu y formatu d'estes. Anguaño son tres les pruebes que componen el campeonatu: les dos primeres van cuntar tanto pa la clasificación individual como pa la clasificación por equipos, mientres que la tercera tiense na más en cuenta pa la clasificación individual.
Los miembros de los tres primeros clasificaos na competición por equipos y los tres primeros xinetes clasificaos na competición individual reciben una medalla d'oru, de plata o de bronce, según seyan primeros, segundos o terceros. Amás, l'equipo ganador de la medalla d'oru va nomase Campeón d'Europa por Equipos asina como'l ganador de la medalla d'oru individual, que será nomáu Campeón d'Europa.
La primer prueba, que ye parte del campeonatu individual y del campeonatu por equipos, ye xuzgada baxo la Tabla C del reglamentu de la FEI. En casu d'igualdá de tiempos, nun hai recorríu de desempate.
En primer llugar van participar los binomios que lo faen na más qu'individualmente, según l'orde que'l sortéu determinara. Tres d'ellos participará un binomiu de caún de los equipos (l'orde de los equipos determínase tamién nun sortéu) fasta completar cuatro tandes, con un binomiu distintu de cada equipu en cada tanda.
Los resultaos de caún de los binomios conviértense en puntos multiplicando'l so tiempu por 0,5 redondeando'l resultáu a dos decimales. Al que tenga menor resultáu dánse-y cero puntos y al restu la diferencia tres de la conversión ente esi menor resultáu y el de so. Si un binomiu ye elimináu o nun completa'l so recorríu, la so puntuación será veinte puntos mayor que la del peor binomiu que terminara'l recorríu. 
La segunda prueba consiste en dos rondes que son xuzgaes, ensin reló nin recorríu de desempate, baxo la Tabla A del reglamentu de la FEI. Los recorríos de les dos rondes van ser iguales. Igual que la primer prueba, tamién esta ye parte de los campeonatos individual y por equipos.
Nesta ronda participen los mesmos binomios que na primer competición. Primero los que lo faen na más qu'individualmente, n'orde inversu de clasificación; dempués los equipos, tamién n'orde tamién inversu al de la clasificación y en cuatro tandes pero dividíos en dos grupos: el primeru colos equipos dende'l caberu fasta'l 11 y l'otru colos equipos del 10 al 1.
Nesta segunda ronda participen primero los binomios clasificaos a nivel individual ensin equipu y de los equipos nun clasificaos pa esta ronda, n'orde inversu de clasificación. Dempués, en cuatro tandes y tamién n'orde inversu de clasificación, un binomiu de caún de los diez equipos finalistes. El resultáu de los binomios d'estos equipos va cuntar pal campeonatu por equipos y pal individual, nos casos en que'l binomiu tea ente los clasificaos dende la ronda anterior, y na más que pal campeonatu por equipos nel restu de los casos.
La tercer competición consiste en dos rondes que son xuzgaes, ensin reló nin recorríu de desempate, baxo la Tabla A del reglamentu de la FEI. Caúna de les dos rondes tien un recorríu distintu. Esta competición pertenez únicamente al campeonatu individual y participen los veinticinco binomios clasificaos que completaran la segunda prueba ensin retirase o ensin ser eliminaos. Caltiénense cinco reserves por si dalgún de los veinticinco finalistes nun pue participar nesta prueba.
L'orde de salida a pista na ronda A ye inversu al de clasificación. A los puntos que caún de los binomios acumulare nes dos primeres pruebes súmense los puntos de la ronda A, ordenándose otra vuelta de menor a mayor puntuación tolos finalistes. Na ronda B los binomios van participar tamién n'orde inversu según esta última clasificación.
Na clasificación final ordénense los binomios de menor a mayor puntuación, dempués de sumar los puntos de caún d'ellos en caúna de les tres pruebes. El primer clasificáu ye nomáu Campeón d'Europa. En casu d'empate nalgún de los tres primeros puestos, los binomios empataos tienen de saltar un recorríu de desempate fechu con ocho de los ostáculos de les rondes A y B.
Estaos de Brasil
El Brasil ta xebráu política y alministrativamente en 27 unidaes federatives (26 Estaos y un distritu federal):
Estaos y territorios de la India
La India ye una federación que ta subdividida en 29 estaos, seis territorios de la Unión y un Territoriu de la Capital Nacional.
La India británica, qu'incluyía amás de l'actual India los modernos estaos de Pakistán, Bangladés y Bután taba compuesta por tipos distintos d'estaos. Les "Provincies" taben gobernaes por un gobernador local, nomáu pol Virrei. Los "estaos principescos" taben gobernaos por xefes locales, con cargos hereditarios. Esti xefes acataben la soberanía británica en cuenta de una autonomía local.
Cola división d'India y Pakistán en 1947, provincies y estaos principescos fueron asignaos a unu o otru país con dos provincies, Punjab y Bengala, que quedaron estremaes ente dambos países. El estáu de Hyderabad, de mayoría musulmana, intentó quedar como independiente pero l'exércitu indiu intervinó y finalmente foi anexionado a esti país. India y Pakistán apostáronse'l control del estáu de Jammu y Caxmir; de mayoría musulmana, qué quedó en manos de la India.
El periodu ente la independencia en 1947 hasta l'entamu de la República de la India en 1950 sirvió por que los estaos principescos fuérense amodo convirtiendo en provincies.
A partir de 1956 fuéronse creando nuevos estaos. Haryana crear en 1966 como un estáu independiente del Punjab. L'antiguu reinu de Sikkim quedó anexionado como tao en 1975. Nel añu 2000 creáronse trés nuevos estaos: Jharkhand, Chhattisgarh y Uttaranchal. El 2 de xunu de 2014 creóse l'estáu de Telangana a partir d'una porción noroccidental de Andhra Pradesh.
Los estaos post-independenca fueron:
Anguaño esisten veintinueve estado federaos y siete territorio de la unión. La formación de nuevos estaos y territorios ye un poder reservao puramente al Presidente de la India. El presidente puede anunciar la creación de nuevos estaos, dixebrando'l territoriu d'un estáu esistente o por aciu la fusión de dos o más estaos o partes de los mesmos.
Estaos d'Alemaña
Alemaña ye una república federal compuesta de 16 estaos, nomaos Länder n'alemán, en singular Land. Como tamién significa nesa llingua "país", emplégase más davezu el términu Bundesländer (estaos de la federación), porque ye más específicu. Trés de los estaos son ciudaes-estáu, mientres que los otros 13 son "Flächenländer" (estaos d'área).
El términu "Bundesland" pue asemeyar qu'implique una subordinación del términu "Länder" al federal "Bund", pero eso nun s'espeya asina na autonomía de los "Länder" nes rellaciones internacionales. La pallabra correuta, usada tamién na Grundgesetz ye, poro, "Länder".
Esta diferencia ye importante, yá que depués de la Segunda Guerra Mundial, los "Länder" de la parte oeste de l'antiguu Tercer Reich constituyéronse primero como árees alministratives, y darréu federáronse nel "Bund" o República Federal d'Alemaña. Esti procedimientu ye opuestu al que depués de la guerra va asoceder n'Austria onde, primero se crearía'l "Bund" y llueu-y siguiríen los estaos como unidaes del sistema federal. N'Austria los estaos tamién se llamen "Länder" na so constitución.
Cada "Land" ta representáu a nivel federal nel Bundesrat (Cámara alta).
Los 16 "Länder", con referencia a los nomes del mapa de la derecha son:
La descripción d'"estáu llibre" ("Freistaat") emplégase namái que por razones históriques. Llegalmente, un "Freistaat" nun ye diferente de los otros estaos.
Primero de la Rexunificación alemana de 1990, l'Alemaña Occidental consistía en dos estaos, mientres que l'Alemaña Oriental nel 1952 reorganiza'l so territoriu en 15 distritos alministrativos. Depués de la rexunificación del 3 d'octubre de 1990, 14 d'estos distritos pasaron a formar 5 "Länder": Mecklemburg-Pomerania Occidental, Brandenburgu, Saxonia-Anhalt, Turinxia y Saxonia, tal como yera en 1952. L'antiguu distritu de Berlín (este), amestóse cola parte oest pa formar l'actual Estáu de Berlín.
Picu de Penouta
El picu de Penouta, enclaváu na fastera norte del conceyu asturianu de Bual, na llende ente esti y el d'El Franco, ye'l cumal de la sierra homónima. Tien el so vértice xeodésicu a 901 m sobre'l nivel de la mar. Asítiase un poco al norte del afloramientu del plutón graníticu de Bual, dientro de la so corona metamórfica. El cumal de la sierra ye redondeáu, pero nel picu y na so rodiada vense estratos pizarrosos perinclinaos (más de 60º) y con formes picudes perllamatives, como les que formen As Penas d'Urdieira. Al picu apórtase pela pista que, saliendo de la AS-22, va hacia los repetidores de televisión instalaos na sierra.
Sierra de Penouta
La sierra de Penouta ye una sierra de la parroquia de Bual, nel conceyu asturianu homónimu. De dirección sur y norte-este, fórmenla un garapiellu de picos d'un altor d'ente 700 y 900 m, con un cumal de 901 m (picu de Penouta). Ta cubierta de monte baxu y pinos de repoblación, con dellos cortafueos, y tien un puertu de montaña na carretera AS-22, l'altu de Penouta (785 m). 
Xeolóxicamente ta formada por pizarres prietes con metamorfismu de contactu, cuarcites, granitos y diques de cuarzu. Hebo tamién, nella, una esplotación minera de wolframiu a mediaos del sieglu XX. Nel so cumal hai repetidores de televisión y antenes de telefonía, amás d'un parque eólicu, de siete molinos, esplotáu pola empresa Electra Norte. Hebo tamién una estación del sistema de navegación conocíu como cadena DECCA, qu'anguaño nun funciona.
Na so lladera meridional asitiábase tamién, hasta que foi valtáu en 2001, seique por unos gamberros, el Penedo Aballón (peña oscilante), una gran roca granítica redondeada con un apoyu inestable que permitía, si te xubíes enriba d'ella, movela. Magar que los vecinos del conceyu tienen movilizáose pa que vuelva a ser colocada nel so llugar, la dificultá técnica de facelo fai qu'entá nun lo consiguieran. El Penedo formaba un conxuntu con otra peña redondeada y con un picu qu'asemeya un pezón, que ye conocida como Pena da Teta.
Mal holandés
Llámase mal holandés, n'economía, a la aparente rellación que hai ente l'aumentu de la esplotación de los recursos naturales d'un país y el decayimientu de l'actividá del sector industrial (o de l'agricultura). El mecanismu que lo esplica ye que l'aumentu d'ingresos provenientes de la venta de los recursos naturales (o la llegada al país de dineru procedente d'otros países en forma d'axudes) fará que la moneda del país seya más fuerte en comparanza cola de los otros países. Esto fai que les otres esportaciones del país, manufactures o productos agrícolas, resúlten-yos más caros a los compradores d'otros países, lo que fai qu'estos sectores vuélvanse menos competitivos. Magar que'l conceptu aveza a aplicase a países nos que se descubren nuevos recursos naturales, puede referise a "cualisquier procesu de desarrollu económicu que tenga como resultáu la llegada a un país de grandes cantidaes de divisa foriata, seya por una xubida importante del precio de dalgún recurso natural o pola entrada de perres d'otros países, seya pa inversión económica directa o como axuda al desarrollu"
El términu foi acuñáu en 1977 pola revista "The Economist" pa describir el decayimientu del sector manufactureru holandés que siguió al descubrimientu d'un gran xacimientu de gas natural en 1959
Pokémon
La saga de videoxuegos ye desenvuelta pola compañía programadora de software xaponesa Game Freak, con personaxes creaos por Satoshi Tajiri pa la empresa de xuguetes Creatures Inc., y la mesma distribuyida por Nintendo. La misión nestos xuegos ye prindar y entrenar a los pokémon (criatures que la so denominación da nome al xuegu), qu'hasta la fecha algamen el númberu de 721. La posibilidá d'intercambialos fíxo-y consiguir una popularidá que s'afiguró nun ésitu de ventes y la consiguiente apaición d'una serie animada, películes y diversu merchandising como peluches, xuguetes y cartes.
La producción de los videoxuegos, serie d'anime y demás material pa la so distribución n'Occidente foi realizada n'Estaos Xuníos por 4Kids Entertainment fasta payares de 2005, momentu en que decidió nun anovar el so contratu con Pokémon USA, (una subsidiaria de Pokémon Company). Anguaño ésta supervisa tolo referente al material de Pokémon na so distribución n'Occidente.
La pallabra "Pokémon" ye la contraición romanizada de la marca xaponesa Pocket Monsters (ポケットモンスター Poketto Monsutā, lliteralmente, "monstruos de bolsu").
N'inglés, la pallabra escríbese Pokémon con tilde n'acentu grave, a pesar de qu'esti signu nun esiste nel usu habitual d'esti idioma. Esto débese a que al xunir les pallabres "Pocket Monster" llogróse Poke-Mon. El problema ye que, según les normes del inglés, esto pronunciaríase como "pouk mon". En bien pocos otros casos (como maté que se pronuncia /mátei/ y quier dicir mate) pue ponese n'inglés un acentu na "e" porque ésta pronúnciese, resultando asina'l nome "Pokémon". N'asturianu, ente otres llingües romániques puede usase la trescripción rōmaji que prescinde del acentu por razones ortográfiques, magar nel usu comercial davezu apaez usando tilde.
Sobre la pronunciación de los hispanofalantes nel casu d'América Llatina, pol doblaxe del anime, que suel ser más cercanu al estaunidense, pronúnciase /pokemón/. N'España pronúnciase /pokemon/.
El términu "Pokémon", amás de referise a la franquicia Pokémon asina mesma, tamién se refier coleutivamente a les 721 especies ficticies qu'apaecieron nos diversos medios de la franquicia. Por ser un nome d'orixe xaponés, la pallabra "Pokémon" ye idéntica tanto nel singular como'l plural, ye dicir, ye gramaticalmente correuto dicir tanto "un Pokémon" como "munchos Pokémon", y tamién "un Pikachu" y "munchos Pikachu".
Cuando'l creador, Satoshi Tajiri, yera mozu, unu de los sos pasatiempos favoritos yera la recueya y coleición d'inseutos. Tajiri dirixise a la ciudá de Tokyo pa estudiar, yá que'l so padre quería que fora inxenieru. Sicasí, a Tajiri nun-y prestaba la idea d'estudiar y dedicábase más a pasatiempos como los videuxuegos. Pasó un tiempu y Tajiri llegó a trabayar como xugador de prueba de dellos xuegos pa revistes, al pie de Ken Sugimori, con quien fixo una gran amistá. En 1989 crearon una revista llamada Game Freak.
Col ésitu de la consola NES, los dos decidieron crear daqué innovador pa la consola, y Tajiri decidió faer que Game Freak se convirtiera nuna compañía. Empezó a trabayar nun xuegu de rompecabeces llamáu "Mendel Palace" (conocíu en Xapón como Quinty), que foi llanzáu en 1989, llogrando bon ésitu, lo cual marcó'l principiu de la hestoria de la compañía.
Al añu siguiente, los dos decidieren crear un xuegu pa la consola "Game Boy". Tajiri al ver el Game Link Cable tuvo la idea d'un xuegu onde pudiera tresferise información d'una Game Boy a otra. Influyíu por sagues como Final Fantasy y Dragon Quest, Tajiri acomuñó la idea de la metamorfosis. Tajiri creó un RPG onde les criatures podríen evolucionar y ser tresportaos d'una consola portátil a otra.
El proyeutu unvióse a Nintendo. Tajiri yera quien tenía la idea principal y Sugimori yera l'encargáu de los diseños de les criatures. D'esta manera, recibieron conseyos per parte de Shigeru Miyamoto (creador de Mario Bros.) p'ameyorar el xuegu, que nesi entós recibía'l nome de "Capsule Monster".
La produición d'esti proyeutu duró cinco años. Naquel tiempu, la consola Game Boy entró en cayente pola escasez de nuevos xuegos, por cuenta de que la compañía Nintendo yá nun tenía más idees pa la consola portátil. Per otru llau, Game Freak tuvo falta d'aiciones y recursos, polo que la so situación entró en xaque. Depués d'esto, el proyeutu de Tajiri foi renombráu como "Pocket Monsters". En febreru de 1996 llancen al mercáu "Pocket Monsters Aka and Midori" ("Red" y "Green") Primeramente'l xuegu nun tuvo ésitu, pero al algamar un añu, llegárase a la marca de millón de copies.
Al ver esto, Nintendo decidió unviar la serie a Occidente. El nome foi embrivíu a Pokémon por cuenta de qu'había una serie de Mattel conocida como Monster in My Pocket. Los xuegos Pokemon Red y Blue convertiéronse nun ésitu nos Estaos Xuníos, con más de 200.000 copies vendíes na primera selmana.
L'eslogan de la serie en Xapón foi ¡Vamos a consiguir Pokémon! (ポケモンGETだぜ! "Pokemon Getto Daze!"), que fíxose famosu. Nos Estaos Xuníos, esta frase ye conocida como “"Gotta Catch'em All!"”, n'Hispanoamérica como ""¡Atrápalos ya!"” y n'España; ""¡Hazte con todos!""
Los Pokémon son una clase de criatures (monstruos) basaes en munchos casos n'animales reales o criatures mitolóxiques y mítiques orientales. Otros inspírense en coses inanimaes y llexendaries. Son prindaos con un oxetu especial denomináu "Poké Ball".
Anguaño esisten 18 tipos que pueden tener los Pokémon, 15 de los cualos foron los orixinales introducíos na primera xeneración (ente 1995 y 1997, nes ediciones "Green", "Red", "Blue" y "Yellow"), 2 foron introducíos na segunda xeneración (ente 2000 y 2002, nes ediciones "Gold", "Silver" y "Crystal") y el postreru ye un nuevu tipu que salió na sesta xeneración (ochobre de 2013 a nivel mundial, nes ediciones "X" ya "Y"). Estos tipos son: Normal ("normal"), agua ("water"), fueu ("fire"), planta ("grass"), eléctricu ("electric"), xelu ("ice"), roca ("rock"), tierra ("ground"), volador ("fly"), venenu ("poison"), llucha ("fighting"), psíquicu ("psychic"), bichu ("bug"), dragón ("dragon"), pantasma ("ghost"), escuru ("dark"), aceru ("steel") y fada ("fairy"). Los tipos son poderes qu'otorguen ventaxes y desventaxes a los pokémon contra otros. Los Pokémon pueden tener un o dos tipos. Fasta la sesta xeneración, los movimientos que pueden deprender los Pokémon namái podíen tener un tipu. Cada Pokémon puede deprender una cantidá determinada de movimientos, los cualos pueden tar determinaos pol so tipu.
Los tipos determinen la ventaxa de los Pokémon al momentu de combatir, ya que pueden faer ganar o perder el combate dependiendo del tipu de l'adversariu. La mecánica del xuegu ye igual al "piedra, papel o tisoria", ya que tolos tipos tienen ventaxes y desventaxes, por casu, el tipu agua ye fuerte ante'l tipu fueu, porque l'agua apaga al fueu; el fueu ye fuerte ante'l tipu planta, porque'l fueu quema les viesques; y la planta ye fuerte ante'l tipu agua, porque les plantes absuerben l'agua y crecen. Otros tipos presenten inmunidá a ciertos tipos, como ye'l casu del tipu escuru, que ye inmune ante'l tipu psíquicu, o el tipu aceru, que ye inmune ante'l tipu venenu.
Los videoxuegos de Pokémon llindábanse nun principiu al xéneru RPG. Dempués de comprobar l'ésitu de la saga, estendiéronse a munchos otros xéneros.
La hestoria de los videoxuegos de Pokémon entama colos llanzamientos de "Pocket Monsters Aka and Midori" (Pokémon Red Version y Pokémon Green Version) en Xapón en 1996, pa la consola Game Boy. Debíu a la popularidá qu'algamaron estos 2 xuegos poco más tarde apaeció "Pokémon Blue". Les versiones orixinales d"'Aka and Midori" nunca salieron a la venta fora de Xapón.
L'aventura nestes versiones trescurre na rexón de Kanto, polo que'l nome d'esta rexón suel vese asociáu a estos videoxuegos de la primera xeneración. El númberu de Pokémon d'estes versiones ye de 151, dende Bulbasaur fasta Mew. 
La tercera versión (cuarta en Xapón) de los primeros videoxuegos de Pokémon ye Pokémon Yellow, el cual foi llanzáu'l 2 d'avientu de 1998 en Xapón, y en Norteamérica'l 1 d'ochobre de 1999. L'argumentu d'esti títulu ye mui cercanu a la serie d'anime.
Depués d'esti realizáronse otres subsagues de la franquicia, como les versiones Pokémon Stadium pa Nintendo 64, onde podíense ver en 3D y usar a los pokémon entrenaos de los xuegos de RPG de Game Boy pa ingresalos al xuegu y lluchar.
Nel añu 2000 foron llanzaos al mercáu los xuegos "Pokémon Gold Version y Pokémon Silver Version" pa la consola Game Boy Color. Nestes versiones apaez una nueva rexón conocida como Johto, onde s'afayaron 100 Pokémon nuevos (dende Chikorita fasta Celebi), llevando un total de 251 fasta nesi entós. Johto tamién escondía misterios como'l de les antigües "Alpha Ruins", o el de la "Tin Tower".
Nel añu 2001 apaeció "Pokémon Crystal", el primer xuegu de Pokémon onde puédese escoyer a un personaxe femeninu como protagonista.
Nel añu 2003 faen la so apaición los xuegos "Pokémon Ruby y Sapphire" pa la consola Game Boy Advance. Nestes nueves versiones apaez una nueva rexón llamada Hoenn, y 135 nueves especies de Pokémon, alzando'l total de fasta 386 Pokémon. Incorporóse'l conceutu de les batalles d'equipu de 2 contra 2, los concursos Pokémon y los Pokéblock (Pokécubos n'España), asina como nueves habilidaes especiales.
N'ochobre de 2004 salieron a la vienta Pokémon FireRed y LeafGreen, siendo un "remake" de los primeros xuegos, Pokémon "Red" y "Green". El xuegu considérase parte de la tercera xeneración debíu a que los movimientos de los Pokémon, oxetos y el restu de carauterístiques foron incorporaos.
Nel añu 2005 salió a la vienta Pokémon Emerald. A diferencia de "Ruby" y "Sapphire", en "Pokémon Emerald" ye posible enfrentarse a los dos equipos enemigos esistentes (el "Equipo Aqua" y el "Equipo Magma)", y nuevos desafíos como'l "Battle Frontier".
Ente la tercera y cuarta xeneración (2005-2006), apaecieron dalgunos videoxuegos de Pokémon que formen parte de la categoría de spin-offs.
Nel 2005 salió a la vienta Pokémon Dash, el cual foi un de los primeros videoxuegos de Pokémon pa la consola Nintendo DS.
El 10 de payares del 2006 fixeron la so apaición los xuegos , "Blue Rescue Team" pa Nintendo DS y "Red Rescue Team" pa "Game Boy Advance".Nestes versiones el xugador ye un Pokémon. Él y los sos compañeros Pokémon, conformen un equipu de rescate, y tienen como oxetivu rescatar al mundu de desastres naturales. Les secueles d'estes versiones, les cuales formen parte de la cuarta xeneración, son "Pokemon Mystery Dungeon: Explorers of Time y Explorers of Darkness", que salieron a la vienta el 20 d'abril de 2008.
Pokémon ediciones Diamond y Pearl foron llanzaes nel 2006 pa Nintendo DS. Nestes versiones apaez una rexón llamada Sinnoh (Shinou en xaponés), y se incluyeron 107 especies de Pokémon (dende Turtwig fasta Arceus) algamando un total fasta esi momentu de 493 pokémon. Los gráficos del xuegu son escenarios en tres dimensiones, y los personaxes en 2D, al igual que la mayoría d'oxetos colos qu'interactuar.
Pokémon Platinum salió a la vienta'l 13 de setiembre de 2008 en Xapón y ye un remake de Pokémon Diamond y Pearl. Los títulos spin-off de la cuarta xeneración, Pokemon Mystery Dungeon: Explorers of Time y Explorers of Darkness, salieron a la vienta'l 20 d'abril de 2008. D'igual manera, Pokémon Battle Revolution pa Wii, el cual dispon de conectividá Wi-Fi.
El 12 de setiembre de 2009 salió a la vienta en Xapón los remakes de los xuegos Pokémon Gold y Silver pa la consola Nintendo DS baxo'l títulu Pokémon HeartGold y SoulSilver.
La quinta xeneración de xuegos dio pasu col llanzamientu de les versiones pa la consola portátil Nintendo DS, Pokémon Black y White‎, que foron revelaos el 9 d'abril de 2010 nel sitiu web de Pokémon Xapón. El so llanzamientu al mercáu xaponés foi'l 18 de setiembre de 2010, n'Europa'l 4 de marzu de 2011 y n'América'l 6 de marzu de 2011.
Nel 2012 son llanzaos los videoxuegos Pokémon Negro y Blanco 2 presentando novedaes frente a los sos predecesores.
El 8 de xineru de 2013 foron anunciaos Pokémon X e Y. Éstos foron llanzaos globalmente'l 12 d'ochobre de 2013 (n'España y Llatinoamérica foi un día enantes debíu a que día 12 yera fiesta nacional n'España y el dia de la Hispanidá na Llatinoamérica)
Los usuarios de los videoxuegos llámase-yos "Entrenadores Pokémon". Tienen como meta cumplir dos oxetivos (na mayoría de los xuegos de Pokémon): prindar a toles especies de Pokémon disponibles na rexón ficticia onde alcuéntrase ambientáu'l xuegu, y completar asina la información de tolos pokémon nel Pokédex; per otro lláu, deben entrenalos y enfrentalos a otros Pokémon pertenecientes a otros entrenadores pa demostrar les sos habilidaes, fortaleza, talentu y asina convertise nun "Maestru Pokémon". Pa llogralo, los entrenadores Pokémon viaxen a lo llargu y anchu de les rexones del mundu Pokémon, consiguiendo "medayes de ximnasiu", que llógrense tres ganar a los respectivos "", nuna batalla na que tanto l'entrenador como'l líder de ximnasiu enfrenten a los sos pokémon pa probar les sos habilidaes especiales nuna batalla Pokémon.
Unu de los aspeutos constantes de los videoxuegos de Pokémon desde los sos inicios con "Pokémon Red Version y Pokémon Blue Version" (n'Occidente) pa la consola portátil Game Boy, hasta les postreres versiones, "Pokémon X Version y Pokémon Y Version" pa Nintendo 3DS, ye que los xugadores, al iniciase'l xuegu, reciben el so primer Pokémon como regalu del "Profesor Local" (esti depende de la rexón onde tea ambientáu'l xuegu), un personaxe espertu en Pokémon.
Los entrenadores reciben un Pokémon inicial o principiante pa poder empezar col so trayeutu nel xuegu. La cantidá establecida de Pokémon iniciales ye de trés, de los cualos los entrenadores pueden escoyer unu namá. Siempre son de tipu agua, tipu fueu y tipu planta. (Un Pokémon por tipu). Por exemplu, en "Pokémon Red Version" y "Pokémon Blue Version" (y los sos respeutivos "remakes": "Pokémon FireRed" y "Pokémon LeafGreen"), el xugador tien la opción de escoyer como'l so Pokémon a Bulbasaur (tipo planta), Charmander (tipo fueu), y Squirtle (tipo agua).
Sicasí, en "Pokémon Yellow Version", el entrenador recibe como el so Pokémon inicial a Pikachu (un Pokémon mur tipu lléctricu, famosu por ser la mascota de la franquicia). Sicasí, tres los llanzamientos de "Pokémon Red Version" y "Pokémon Blue Version", Pikachu puede ser llográu durante la so búsqueda na trayeutoria del xuegu por un solo xugador, daqué que non ye posible en nenguna otra entrega de la franquicia. Otru aspeutu constante ye que'l rival del xugador, un personaxe que tamién faise entrenador a la vegada que'l xugador, escoyerá siempre a un Pokémon que tenga ventaxa sobre'l del protagonista. Por exemplu: si el xugador escoye a un Pokémon tipu planta, el rival escoyerá siempre a un pokémon tipu fueu como el so Pokémon inicial. En "Pokémon Yellow Version", el rival escoye a Eevee, el cualo puede ser evolucionáu a un Jolteon, Vaporeon o Flareon, dependiendo del resultáu de la batalla ente el xugador y el rival.
El o la Pokédex nel mundu ficticiu de Pokémon, ye un dispositivu electrónicu qu'intervien nos videoxuegos y na serie d'animé. Nos xuegos, la so función ye rexistrar los datos d'un Pokémon. Nel manga y l'animé, el/la Pokédex ye una enciclopedia electrónica, la cual apurre al entrenador información sobre un Pokémon que ye desconocíu con tan sólo esponer el Pokédex en frente del Pokémon.
Nos videoxuegos un entrenador recibe una Pokédex en blancu al iniciar el so recorríu. L'oxetivu ye completar la información de tolos Pokémon disponibles na rexón onde asitiase. L'entrenador recibirá el nome y la imaxe del Pokémon que fuera atopáu. En "Pokémon Red Version" y "Pokémon Blue Version", el Pokédex reXistra la información de cada Pokémon con tan sólo verlo. La información más detallada d'un Pokémon alcuéntrase disponible dempués de que'l entrenador prinde a un Pokémon salvaxe. Esta información inclúi tipu, altor, pess, téuniques, y una descripción curtida del Pokémon.
Les versiones actuales del Pokédex, contién tola información de los Pokémon conocíos. Nos xuegos de GameCube, Pokémon Colosseum y , utilízase'l "Pokémon Digital Assistant (PDA)", que ye similar al Pokédex.
Las serie y películes de Pokémon formen un anime metaserial que básase na saga de videoxuegos (a esceición de Pokémon Yellow Version). La serie sigue les aventures d'Ash Ketchum (Satoshi na versión orixinal), quien deseya convertise nun "Maestru Pokémon" y qu'en compañía de los sss amigos viaxa alredor del mundu ficticiu de Pokémon. La versión orixinal de la serie llámase "Pocket Monsters", o simplemente "Pokémon" nos países occidentales (a cutiu llamáu "Pokémon: Gotta Catch 'Em All" pa estremalo de les demás temporaes) Ash empecipia el so primer día d'entrenador Pokémon col so primer (y propiu) Pokémon, llamáu Pikachu, a diferencia de los videoxuegos onde l'entrenador puede escoyer a un "Bulbasaur", "Charmander", o "Squirtle".
La serie d'anime foi estrenada en Xapón el 1 d'abril de 1997 nel canal TV Tokyo y foi afechu a la cultura occidental por 4Kids Entertainment hasta payares del 2005. Actualmente Pokémon USA encárgase de la producción y distribución de la serie de anime n'Occidente.
Pokémon Trading Card Game ye un xuegu de cartes coleccionables basáu na serie d'anime y videoxuegos. Los xugadores empleguen estratexies y usen les fortaleces y debilidaes de les sos cartes pa ganar al so oponente por "knock out". El xuegx foi llanzáu per primer vegada en Norteamérica por Wizards Of The Coast en 1999. Sicasí, col llanzamientu de "Pokémon Ruby Version" y "Pokémon Sapphire Version" pa Game Boy Advance, Wizards Of The Coast perdió la llicencia pa publicar el xuegu y "Nintendo" y "Pokémon USA" decidieron producir el xuegu pola so cuenta.
El manga de Pokémon ye un conxuntu d'hestories, dalgunes de les cuales tán basaes nos videoxuegos, la serie d'anime y les sos películes.
El manga ye publicáu únicamente en Xapón por Shōgakukan, Estaos Xuníos por Viz Media y en Singapur y China por "Chuang Yi".
Pokémon foi criticáu por miembros de les relixones cristiana, xudía ya islámica. Dalgunos cristianos acusaron a Pokémon de violar los seguimientos de la relixón cristiana, arreyando al ocultismu y la violencia, amás del conceutu "evolución Pokémon" (que dalgunos rellacionen con la Evolución biolóxica), que paez violar l'argumentu de la creación según el Xénesis, por otra parte'l Vaticanu contradixo-y, diciendo que los videoxuegos y tarxetes Pokémon tan "por completu na imaxinación" y nun tienen nengún "efeutu secundariu moral peligrosu". Pokémon tamién foi acusao de promover les engarradielles de gallos y el materialismu. Nel 2001, Arabia Saudita prohibió los xuegos y cartes de Pokémon, alegando que la franquicia promovió'l sionismu na violación de la doctrina musulmana.
El 16 d'avientu de 1997 en Xapón, 685 neños foron hospitalizaos debíu a que foron víctimes d'ataques epilépticos por haber presenciáu l'episodiu de Pokémon "Dennō Senshi Porygon" (episodiu n38 de la primer temporada na versión orixinal de la serie). Habíase afayáu que'l cambeo perrápidu ente los colores bermeyu y azul nuna escena provocó les convulsiones.
L'incidente asocedíu con esti episodiu foi asonsañáu na serie Los Simpson nel episodiu "" (últimu episodiu de la temporada 10) y na serie South Park nel episodiu "".
En marzu de 2000 Morrison Entertainment Group, una empresa de xuguetes con see en , demandó a Nintendo, afirmando que los personaxes de Pokémon yeren "confusamente similares" al xuegu "Monster in My Pocket". Un xuez dictaminó que non hubo infracción, polo que Morrison apeló la sentencia en payares de 2001.
Pokémon, al convertise nuna franquicia mui conocida, dexó la so buelga na cultura popular. Los personaxes de Pokémon convirtiéronse n'iconos na sociedad. Como por exemplu, viéronse 2 globos xigantes de Pikachu nel Desfile del Día d'Acción de gracies de Macy's, que realízase na ciudá de Nueva York. Viose tamién un Boeing 747-400 al estilu Pokémon el cual lleva miles d'artículos referentes a la franquicia. Inauguráronse 2 parques de diversiones de Pokémon, ún en Nagoya nel 2005 y otru en Taipéi nel 2006. Nel "show" de Comedy Central, "Drawn Together", un personaxe llamáu Ling-Ling ye una parodia direuta de Pikachu. Otres series como "ReBoot", "Los Simpsons", "South Park", "The Grim Adventures of Billy & Mandy", y "All Grown Up!" fixeron varies referencies sobre Pokémon. Pokémon tamién apaeció na portada de la revista Time nel añu 1999.
En payares de 2001 Nintendo abrió una tienda llamada Pokémon Center nel Rockefeller Center de la ciudá de Nueva York, dempués de los dos otros almacenes de Pokémon en Tokyo y Osaka, edificios onde los entrenadores unvíen a los sos Pokémon para ser curaos. La tienda Pokémon tien un total de dos plantes, con artículos que van desde camises hasta moñecos de peluche de Pokémon. La tienda tamién ofreció una "Máquina de Distribución Pokémon" onde los xugadores asitiaben el so xuegu pa recibir un güevu d'un Pokémon. La tienda tamién tenía meses que taben abiertes pa xugadores de "Pokémon Trading Card Game" onde ente ellos o un emplegáu batíense duelos. L'almacén foi zarráu y sustituíu por el 14 de mayu de 2005.
Exuvia
La exuvia ye la cutícula o cobertoria esterior (exocadarma), abandonada polos artrópodos (insectos, crustáceos o arácnidos) tres la muda. La exuvia d'un artrópodu pue ser bien útil pa identificar la especie o inclusive'l sexu del animal.
Nun ye siempre prácticu estudiar inseutos, crustáceos o arácnidos direutamente; n'ocasiones ye más fácil recoyer y estudiar les sos exuvies coles que puen determinase dellos aspeutos xenerales del so ciclu biolóxicu, la so distribución, númberu d'individuos por sexu, poblaciones presentes nun ecosistema, etc.
Presidente d'Armenia
Armenia tornóse una república independiente per primer vegada n'ente 1918 y 1920, col nome de República Democrática d'Armenia. El xefe d'Estáu a la ocasión foi Avetis Aharonyan, quién gobernó'l país ente 30 de mayu de 1918 y 2 d'avientu de 1920.
Armenia tornóse independiente de la Xunión Soviética en septiembre de 1991. N'ochobre de 1991 Levon Ter-Petrosian foi escoyíu como primero presidente del país, col 83% de los votos.
Según la constitución, el presidente exerz la función de xefe d'Estáu d'Armenia, y ye escoyíu directamente pola población pa cumplir un periodu de 5 años.
Esta ye la llista de los presidentes d'Armenia dende de l'añu 1991.
Tsujigiri
El tsujigiri (辻斬り o 辻斬, tsuji-giri, "prueba de les cuchielles") ye un términu xaponés pa referise a la práctica que fai un samurai cuando recibe una nueva cuchiella "katana" o ta desenvolviendo un nuevu estilu de llucha. Consiste en coyer l'arma y atacar a un oponente humanu, de normal a un pasiante indefensu, davezu durante la nueche. Los que practiquen esti asesinatu indiscrimináu suélense llamar igualmente "tsujigiri".
Durante la era medieval xaponesa, el términu solíase emplegar pa designar a los enfrentamientos y duelos ente los "bushi", sicasí, durante'l Periodu Sengoku (1467-1600), l'anarquía fixo qu'esta práctica degradárase nun asesinatu indiscrimináu, consentíu pol indiscrimináu poder de los "bushi". Una vegada l'orde foi restauráu, el gobierno de Edo prohibió esta práctica en 1602. Los que la realizaben yeren condergaos pola pena capital. De magar, l'incidente más destacable nel que se llevo a cabu esta práctica foi en 1696 cuando se produció l'asesinatu rescamplu de Yoshihara (吉原百人斬), nel cual un señor ricu llamáu asina tuvo un biltu psicóticu y mató a docenes de prostitutes con una katana. Foi tratáu poles autoridaes como un asesín rescamplu y foi sentenciáu a muerte. Más tarde, a partir d'esti incidente, fíxose una obra kabuki.
La práctica del "tsujigiri" foi citada pola escritora británica Mary Midgley en "Can't We Make Moral Judgements?" (1989), onde alderica sobre la moral relativista.
Tamién se comparó la práctica del "tsujigiri" cola práctica espartana de la "krypteia", un ritual que consistía nun asesinatu añal d'un ilote.
San Cristóbal de la Laguna
San Cristobal de la Laguna ye un conceyu y ciudá de les Islles Canaries, na islla y provincia de Santa Cruz de Tenerife. Tien una población de 153.224 habitantes (2012). Ye ciudá Patrimoniu de la Humanidá dende 1999.
Matriarcáu
La pallabra matriarcáu vien de la palabra llatina "māter", «madre», lo mesmo que de la pallabra griega "archein", «gobernar». Un matriarcáu ye sociedá na cual les muyeres, especialmente les madres, tienen un rol central de lideralgu políticu, autoridá moral y control de la propiedá. Tamién ye llamada dacuando xinarquía, xinocracia, xinecocracia, o sociedá xinocéntrica. Nun se tien evidencia de sociedaes nes qu'esistiendo una distribución desigual del poder ente homes y muyeres, les muyeres tuvieren preeminencia sobre los varones, como asocede col patriarcáu. Les sociedaes realmente esistentes onde les muyeres tienen un llugar distintu al patriarcal son llamaes matrilineales, matrilocales o matrifocales.
La esistencia del matriarcáu foi mentada polos teóricos del evolucionismu del sieglu XIX, quienes presuponíen que nes sociedaes onde los llazos xenealóxicos siguen el llinaxe maternu (matrilineal) l'autoridá, el derechu y la riqueza taben en manos de les muyeres, que tresmitíen esa autoridá, esi derechu y esa riqueza a les fíes y non a los fíos varones.
Trýpes
Trýpes (Idioma griegu: Τρύπες "furacos") foi una banda de rock bien influyente en Grecia orixinaria de Tesalónica. Gianis Aggelakas foi'l so vocalista, quien dio a los cantares un característicu rexistru de voz. La banda entemecía música post-punk, rock alternativo y esperimental. Dellos álbumes, como "Enia pliromena tragoudia" y "Kefali gemato chrysafi", son consideraos obres maestres de la discografía rock griego.
Benedicta Boccoli
Benedicta Boccoli (Milán, Italia, 11 de payares de 1966 ) ye una actriz italiana de televisión y de teatru.
Abdelmajid Lakhal
Abdelmajid Lakhal (29 de payares de 1939, Bizerta, Tunicia - 27 de setiembre de 2014, Túnez) foi un actor y director tunecín de televisión y de teatru.
Participó en programes de televisión tunecinos dende 1966.
Getafe
Getafe ye una ciudá de la Comunidá de Madrid, asitiada na Área Metropolitana de Madrid. Cuenta con 171.280 habitantes (2011).
L'Hospitalet de Llobregat
L'Hospitalet de Llobregat (pronunciación catalana [ ɫuspitəˈlɛd də ʎuβɾəˈɣat ]) ye una ciudá de Cataluña, asitiada na comarca del Barcelonés. Tien una continuidá urbana con la ciudá de Barcelona. Cuenta con 258.642 habitantes.
Vía Catalana
La Vía Catalana, conocida tamién como Vía Catalana haza la Independencia, ye una filera humana d'unos 400 quilómetros en Cataluña propuesta por l'Assamblea Nacional Catalana (Conceyu Nacional Catalán, coles sigles ANC) pa l'once de setiembre de 2013 col envís de vindicar la independencia de Cataluña. Cunta col sofitu de les 14 entidaes que collaboren na iniciativa ElClauer.cat. Seguirá'l trazáu de l'antigua Vía Augusta, dende El Pertús (Vallespir) hasta Alcanar (Montsià). Según Carme Forcadell, presidenta de l'ANC, tien de ser «un símbolu, el símbolu de xunidá del pueblu catalán p'algamar la soberanía nacional».
En total, la organización preve movilizar unos 1500 autocares y hasta 30.000 voluntarios. Contratarán más de venti medios aereos pa documentar l'actu y más de 800 fotógrafos farán fotos de l'actu.
El 23 d'agostu del 1989, dos millones de ciudadanos d'Estonia, Letonia y Lituana fixeron la Vía Báltica enllazando con una filera humana les sos tres capitales pa esixir la independencia de los Países Bálticos al respective de la XRSS. La so independencia foi reconocida xusto dempués del golpe de Moscú del 21 d'agostu del 1991. «Una casa común europea namás pue afitase si a tolos países europeos se-yos concede un llibre drechu a l'autodetermín», dicía'l manifiestu de la Vía Báltica.
La Vía Catalana presentose nel Muséu d'Hestoria de Cataluña'l 19 de xunu de 2013, nun actu ú tamién participaron Henn Karits y Ülo Laanoja, miembros de la organización de la Vía Báltica del 1989. El 4 de xunetu'l Conceyu Nacional Catalán abrió'l periodu d'inscripciones a traviés del so web, onde s'inscribieron 22.000 persones durante les primeres 24 hores y más de 78.000, la primer selmana.
El 12 de xunetu, namás 9 díes dempués de l'aniciu de les inscripciones, yá se superaran los 100.000 inscritos. Aportose a les 250.000 inscripciones el 30 de xunetu, día en que los promotores asoleyaron el cartelu y'l videu promocional de l'eventu. Tres selmanes enantes de l'eventu, más de 350.000 persones yá s'inscribieran nel sitiu web oficial por tal de distribuyise eficazmente a lo llargo de la cadena de 400 quilómetros. Magar ello, los organizadores almitieron tener torgues pa cubrir los espacios del sur de la cadena humana.
Durante'l branu tamién foron faciéndose ensayos de cadenes pel territoriu, como por exemplu en Jesús i Roquetes, Sant Cugat del Vallès, l'Estanyol del Vilar de Banyoles, Navàs, Montblanc y en la Garriga.
Convergència Democràtica de Catalunya (CDC), Esquerra Republicana de Catalunya (ERC) y la Candidatura d'Unitat Popular (CUP) manifestaron el so sofitu y participación a la Vía Catalana, mientres que'l Partit dels Socialistes de Catalunya (PSC), Partit Popular (PP) y Ciutadans opunxiéronse. Unió Democràtica de Catalunya (UDC) pidió al Conceyu Nacional Catalán, primero, y a Òmnium Cultural, dempués, que'l lema de la cadena humana nun fuera independentista («"Via Catalana cap a la Independència"» Vía Catalana haza la independencia) y se centrara, en cambeu, nel drechu a decidir pa «sumar toles adhesiones y tolos sofitos posibles». Carme Forcadell, presidente de l'ANC, respondió que facer esti cambeu representaría un «pasu atrás» y «nun tendría nengún xacíu [...] vindicar un drechu que, como pueblu, yá tenemos, que ye'l drechu a decidir». ICV-EUiA, pola so parte, tien pendiente axuntase pa decidir el so sofitu.
Delles de les personalidaes polítiques que confirmaron la so participación foron Jordi Pujol, presidente de la Generalitat de Catalunya ente 1980 y 2003, nel N-340 del Perelló (Baix Ebre); Francesc Homs, portavoz del govern català i conseller de Presidència; Germà Gordó, conseller de Justícia; Ferran Mascarell, conseller de Cultura; Felip Puig, conseller d'Empresa i Ocupació; Boi Ruiz, conseller de Salut; Santi Vila, conseller de Territori i Sostenibilitat; Neus Munté, consellera de Benestar Social i Família; Oriol Junqueras, presidente d'ERC y cabeceru de la oposición; Anna Simó, vicepresidenta segunda del Parlament de Catalunya y diputada d'ERC; Xavier Trias, alcalde de Barcelona; los presidents de les diputaciones de Barcelona, Lleida y Girona y'l vicepresidente de la Diputación de Tarragona; Lluís Maria Corominas, diputáu y vicepresidente segundu del Parlament de Catalunya; Jordi Turull, secretariu xeneral de CDC y diputáu nel Parlament de Catalunya; Josep Rull, secretariu xeneral de CDC y diputáu nel Parlament de Catalunya; Antoni Castellà, Secretariu d'Universidaes ya Investigación de la Generalitat de Catalunya y militante d'UDC; David Fernàndez, diputáu y portavoz nel Parlament de Catalunya de la CUP, nel tramu de l'Hospitalet de Llobregat; Quim Arrufat, diputáu de la CUP nel Parlament de Catalunya, n'Olèrdola (Alt Penedès); Alfred Bosch y Joan Tardà, diputaos d'ERC nel Congreu de los Diputaos; Ernest Maragall, conseller d'Educació de la Generalitat de Catalunya ente 2006 y 2010 ya impulsor del partíu Nova Esquerra Catalana.
Artur Mas, President de la Generalitat de Catalunya y Núria de Gispert, presidente del Parlament de Catalunya, decidieron nun asistir por «motivos personales», magar que fixeron una llamada a participar na Vía Catalana y anunciaron que s'axuntaríen l'11 de setiembre colos organizadores de la cadena humana.
La cadena humana, siguiendo la Vía Augusta, cruciará 86 municipios. Los núcleos de población per onde pasará la Vía Catalana, por orde de norte a sur, son los siguientes: el Pertús, la Jonquera, Pont de Molins, Figueres, Santa Llogaia d'Àlguema, Bàscara, Orriols, Sarrià de Ter, Sant Julià de Ramis, Girona, Fornells de la Selva, Riudellots de la Selva, Tordera, Pineda de Mar, Calella, Sant Pol de Mar, Canet de Mar, Arenys de Mar, Caldes d'Estrac, Sant Andreu de Llavaneres, Mataró, Cabrera de Mar, Vilassar de Mar, Premià de Mar, el Masnou, Montgat, Badalona, Sant Adrià de Besòs, Barcelona, l'Hospitalet de Llobregat, Esplugues de Llobregat, Sant Just Desvern, Sant Feliu de Llobregat, Molins de Rei, Sant Vicenç dels Horts, Cervelló, Vallirana, Ordal, Cantallops, Sant Cugat Sesgarrigues, Olèrdola, Vilafranca del Penedès, Santa Margarida i els Monjos, la Ràpita, l'Arboç, Castellet i la Gornal, Bellvei, el Vendrell, Roda de Berà, Creixell, Clarà, Torredembarra, Altafulla, Tarragona, la Canonja, Reus, Riudoms, Montbrió del Camp, Mont-roig del Camp, l'Hospitalet de l'Infant, l'Ametlla de Mar, el Perelló, l'Ampolla, Camarles, l'Aldea, Amposta, Sant Carles de la Ràpita y Alcanar. Utilizaranse infraestructures como la N-340, la N-II o'l corredor mediterraneu ferroviariu.
Dientro Barcelona, la cadena entrará pela carretera de Collblanc y la cai de Sants. Ocupará la plaza Espanya y l'avenida del Paral·lel hasta la mar. La Vía Catalana recorrerá'l Front Marítim hasta'l Fòrum y l'avenida Diagonal. El trazáu pasará per llugares emblemáticos de Barcelona: la Sagrada Família, la Catedral, la Rambla, la plaza Catalunya, el passeig de Gràcia y el Camp Nou. Tamién situarase delantre de les principales instituciones polítiques catalanes, como'l Parlament, nel parque de la Ciutadella, y'l Palau de la Generalitat, na plaza Sant Jaume.
Tamién ta prevista la estensión d'esti percorríu hasta'l Voló y tamién a partir de Vinaròs. Nesti sentíu, el conceyu territorial de l'ANC na Cataluña Norte movilizose p'allargar la Vía Catalana dende el Pertús hasta'l Voló, y diverses organizaciones cíviques y polítiques valencianes, coordinaes por Acció Cultural del País Valencià organizáronse pa continuala a partir de Vinaròs. La seición nord-catalana de l'ANC dixo: «Conscientes de la dificultá por mor del fechu que l'11 de setiembre sedrá día llaboral [na Cataluña Norte], conscientes de que sedrá un día históricu y conscientes de que munchos catalanes queremos escribir la hestoria y poder dicir un día "Yo tamién taba", allargaremos la Vía Catalana cuanto más al norte meyor, pa evidenciar la solidaridá y la xunidá del pueblu catalán».
Los catalanes nel esterior tamién organizarán noventa cadenes humanes que se tendrán llugar principalmente ente'l 24 d'agostu y l'1 de setiembre nes principales ciudaes del mundu, ente les cuales destaquen Bruxeles, París, Berlín, Londres, Roma, Toronto, Nueva York, Los Angeles, San Francisco, Ciudá de México, São Paulo, Lima, Buenos Aires, Sydney, Tokyo, Pequín, Shanghai y Johannesburgu «pa sofitar el procesu democráticu d'independencia de Cataluña».
Paula Prendes
Paula Prendes Martinez (Xixón, 21 de xunetu de 1983) ye una presentadora y actriz asturiana. Dende'l 15 de febreru de 2010 hasta'l 30 d'agostu del mesmu añu foi reportera nel programa de televisión de laSexta, Sé lo que hicisteis...
Frank Lloyd Wright
Frank Lloyd Wright (27 de xunu de 1867 – 8 d'abril 1959) foi un arquiteutu estaunidense. 
Badalona
Badalona ye una ciudá española na provincia de Barcelona (Cataluña). Ta asitiada nel área metropolitana de Barcelona. Tien 215.634 habitantes (2016).
Mantodea
Los mantodeos (Mantodea, de Mantis y del griegu "eidés", "que tien aspeutu de") son un orde d'inseutos neópteros comúnmente conocíos como mantis. Conócense unes 2.450 especies partíes per tol mundu, pero con especial diversidá nos trópicos. La so característica más llamativa ye la estructura de les sos pates anteriores, notablemente modificaes pa la captura de preses. Viven ente la vexetación, na que se camuflen perfectamente.
El cuerpu ye allargáu, de coloración críptica verde o parda, anque esisten especies coloríes ("Hymenopus", "Theopompa", "Liturgusa") que se camuflen con flores, corteza o liquen. Los mantodeos tienen una cabeza triangular y móvil. Na frente, sobre'l clipeo, alcuéntrase un escudu fronteru característicu, sobre'l cual atópense tres ocelos. Les antenes son filiformes y l'aparatu bucal ye de tipu mazcador.
El protórax ye estrechu (Baciliforme) o toscu. Les pates anteriores son raptores. Éstes presenten una coxa allargada, dacuando tantu como'l fémur. Los fémures tan armaos a lo llargo de los marxes ventrales por 2 fileres de robustos escayos, al igual que les tibies.
Los mantodeos viven en rexones tropicales, subtropicales y templaes de tol mundu. Habiten nuna gran variedá d'hábitats terrestres, dende'l sable del desiertu fasta'l dosel del monte tropical. Toles especies son carnívores y la so dieta consiste n'otros artrópodos, anque especies de gran tamañu pueden añedir pequeños vertebraos a la so dieta, tales como llagartos, colibríes y royedores. Los Mantodea son tamién reconocíos poles sos habilidaes críptiques, pudiendo confundise perfeutamente cola so redolada inmediata, yá sía pol color o la forma del so cuerpu.
N'España y Portugal hai 16 especies, una d'elles propia d'Islles Canaries.
Meganeura
Meganeura (gr. «grandes nervios», en rellación a la rede de nervios de les sos nales) ye un xéneru extinto d'inseutos protodonatos de la familia Meganeuridae. Ente les sos especies alcuéntrase "Meganeura monyi", un inseutu de gran paecíu coles libélules actuales, coles que ta emparentáu, que vivió nel periodu Carboníferu (fai 300 Ma). Con un valumbu de nales de más de 75 cm, constitúi la mayor especie conocida d'inseutos qu'enxamás esistiera sobre la Tierra. La especie del Pérmicu "Meganeuropsis permiana" ye tamién de gran tamañu. Yeren inseutos depredadores que s'alimentaben d'otros inseutos ya inclusive de pequeños anfibios.
Los sos fósiles foron afayaos nos estratos de la edá Estefaniana de Commentry, en Francia, en 1880; en 1885, el paleontólogu francés Charles Brongniart describió'l fósil y dio-y nome. Otru bon espécime fósil foi atopáu en Bolsover, Derbyshire, en 1979. L'holotipo agospiase nel Muséu d'Hestoria Natural de Paris.
"M. americana", afayada en Oklahoma en 1940, ye una especie representada pola mayor nala d'insectu enxamás atopada; calténese nel Muséu d'Hestoria Natural de Harvard.
Esiste ciertu discutiniu alrodiu de cómo los inseutos del periodu Carboníferu pudieron algamar proporciones tan descomanaes. La forma en que l'osíxenu espublízase pel cuerpu del inseutu al traviés del so sistema respiratoriu tráqueal afita una llende superior al tamañu corporal, que paecen devasar los inseutos prehistóricos. Propúnxose orixinalmente (Harlé y Harlé, 1911) que Meganeura yera capaz de volar debíu a que l'atmósfera naquella dómina contenía una proporción d'osíxenu mayor que l'actual del 21%. Esta hipótesis foi refugada por otros científicos, pero atopó aprobación más apocayá tres posteriores estudios sobre la rellación ente'l xigantismu y la disponibilidá d'osíxenu. Si esta teoría ye correuta, estos inseutos xigantes seríen vulnerables al amenorgamientu de los niveles d'osíxenu y verdaderamente nun podríen sobrevivir na atmósfera actual.
Sicasí, investigaciones de más recién indiquen que los inseutos realmente alienden, con «rápidos ciclos de compresión y espansión traqueal». Si esto ye cierto, entós nun hai necesidá de postular la presencia d'una atmósfera con una alta presión parcial d'osíxenu.
Iris oratoria
La Iris oratoria o mantis mediterránea ye una especie bien estendida de mántidu orixinaria d'Europa ya introducida n'hábitats d'Oriente mediu, Asia occidental y los Estaos Xuníos d'América.
Los especímenes d"'I. oratoria" presenten una pigmentación pálida durante la so mocedá qu'evoluciona casi siempre escontra'l verde, algamando cerca de 6,5 cm de llargor nel so maduror. A pesar de la so común morfoloxía, estrémase fácilmente de la especie "Mantis religiosa" y otros mántidos por presentar llunares carauterísticos de color naranxa na parte inferior del cuartu segmentu abdominal, según dos estensos círculos de color violáceu sobre les sos nales qu'apaecen visibles cuando s'atopen esplegaes. Los sos cercos son más curtios que los de "M. religiosa". Pela so parte, les femes d'I. oratoria reconócense poles proporciones de les sos nales, más curties que l'abdome.
Les estratexes reproductives y de supervivencia de los especímenes d"'I. oratoria" fueron estudiaes pa esplicar la capacidá d'esti inseutu pa estendese más allá de los sos hábitats orixinales y ocupar árees d'antiguo poblaes por otros mántidos como'l "Stagmomantis carolina".
Ente estos factores destaca, per una parte, la so capacidá pa la reproducción por partenoxénesis en periodos d'escasez de población de machos. Per otra parte, ninfes adicionales d"'I. oratoria" pueden surdir dende la so ooteca o bolsa de güevos, nuna segunda puesta, una vegada que se produz la eclosión de los mesmos.
El canibalismu sexual característicu de los mántidos suel asoceder na cuarta parte de los alcuentros sexuales d"'I. oratoria".
Acanthopidae
Acanthopidae, ye una familia de mantis, cuenta con 13 subfamilies y 13 xéneros. Foi'l naturalista alemán Hermann Burmeister quien dió-y el nome a esta familia d'inseutos nel añu 1838.
Blepharopsis mendica
Chauliodinae
Chauliodinae ye una subfamilia d'inseutos perteneciente a la familia coridálidos. Suélense estremar de los sos parientes cercanos, los miembros de la subfamilia Corydalinae, polos sos quexales y les sos antenes. Los quexales de los Chaulidinae nun son especialmente llargues. El so cuerpu ye bastante llargu en comparanza a los sos otros parientes los efemerópteros; amás viven más, una media de siete díes. Aliméntanse de plantes acuátiques y pequeños vertebraos como renacuayos. Ha d'esclariarse que pueden vivir hasta siete años, pero pasen la gran parte de la so vida n'estáu larvariu.
Acanthops
Acanthops ye un xéneru de mantis, perteneciente a la familia Acanthopidae. Una de les carauterístiques principales del xéneru ye qu'estos inseutos paecense a una fueya muerta.
Acanthops falcata
Acanthops falcata, nome común de la fueya muerta d'América del Sur, ye un tipu de mantis allugada históricamente na familia "Acanthopidae" y ye una de les munches mantis que se paecen a una fueya muerta.
Como'l so nome indica, se paecen a fueyes muertes; sicasí elles tienen un grau poco común de dimorfismu sexual pa una mantis. La fema, que nun vuela, se paez a una fueya muerta enrollada y pesa ente 400 y 500 miligramos. El machu, que vuela, se paez a una fueya muerta estrapada y pesa menos de 200 miligramos.
Acanthops bidens
Acanthops bidens ye una especie de mantis de la familia Acanthopidae.
Vive en Méxicu.
Acanthops tuberculatus
Acanthops tuberculatus ye una especie de mantis de la familia Acanthopidae.
Vive en Brasil, Costa Rica, Guayana Francesa, Perú y Venezuela.
Acanthops soukana
Acanthops soukana ye una especie de mantis de la familia Acanthopidae.
Vive na Guayana Francesa.
Acanthops royi
Acanthops royi, ye una especie de "mantis" del xéneru "Acanthops", perteneciente a la familia d'inseutu Acanthopidae. La so principal carauterística ye la so similitú con una fueya muerta.
Acanthops centralis
Vive en Costa Rica.
Acanthops chocoensis
Acanthops chocoensis ye una especie de mantis de la familia Acanthopidae.
Vive en Colombia.
Acanthops elegans
Acanthops elegans ye una especie de mantis de la familia Acanthopidae.
Vive en Guatemala.
Acanthops erosa
Acanthops erosa, ye una especie de "mantis" del xéneru "Acanthops", perteneciente a la familia d'inseutu "Acanthopidae". La so principal carauterística ye la so similitú con una fueya muerta.
Acanthops parva
Acanthops parva ye una especie de mantis de la familia Acanthopidae.
Acanthops onorei
Acanthops onorei ye una especie de mantis de la familia Acanthopidae.
Alcuéntrase n'Ecuador.
Acanthops occidentalis
Acanthops occidentalis ye una especie de mantis de la familia Acanthopidae.
Acanthops falcataria
Acanthops falcataria, ye una especie de "mantis" del xéneru "Acanthops", perteneciente a la familia d'inseutu Acanthopidae, ye común n'América del Sur, la so principal carauterística ye la so similitú con una fueya muerta.
Acanthops godmani
Acanthops godmani ye una especie de mantis de la familia Acanthopidae.
Alcuéntrase en Belize, Costa Rica y Guatemala.
Acontista
Acontista, ye un xéneru de la familia Acanthopidae. Esti xéneru de mantis del orde Mantodea, contién 25 especies reconocíes científicamente.
Astollia
Astollia, ye un xéneru de la familia "Acanthopidae". Esti xéneru de "mantis" del orde "Mantodea", tien 3 especies reconocíes.
Callibia
Callibia, ye un xéneru de la familia "Acanthopidae". Esti xéneru de "mantis" del orde "Mantodea" tien tres especies reconocíes.
Decimiana
Decimiana, ye un xéneru de la familia "Acanthopidae". Esti xéneru de "mantis" del orde "Mantodea", tien 5 especies reconocíes.
Lagrecacanthops
Lagrecacanthops, ye un xéneru de la familia "Acanthopidae". Esti xéneru de "mantis" del orde "Mantodea" tien 2 especies reconocíes.
Metilia
Metilia, ye un xéneru de la familia "Acanthopidae". Esti xéneru de "mantis" del orde "Mantodea", tien 5 especies reconocíes.
Miracanthops
Miracanthops ye un xéneru de la familia "Acanthopidae". Esti xéneru de "mantis" del orde "Mantodea" tien 3 especies reconocíes.
Paratithrone
Paratithrone, ye un xéneru de la familia "Acanthopidae". Esti xéneru de "mantis" del orde "Mantodea" tien 1 especie reconocida.
Pseudacanthops
Pseudacanthops, ye un xéneru de la familia "Acanthopidae". Esti xéneru de "mantis" del orde "Mantodea" tien 3 especies reconocíes.
Raptrix
Raptrix ye un xéneru de la familia "Acanthopidae". Esti xéneru de "mantis" del orde "Mantodea" tien 9 especies reconocíes.
Stenophylla
Stenophylla, ye un xéneru de la familia "Acanthopidae". Esti xéneru de "mantis" tien 3 especies reconocíes.
Tithrone
Tithrone, ye un xéneru de la familia "Acanthopidae". Esti xéneru de "mantis" del orde "Mantodea", tien 8 especies reconocíes.
El Club Musical
El Club Musical ye un programa de TPA que s'estrenó'l domingu 14 de xunetu del 2013, a les 23:30 hores (amás de la so redifusión pela RPA los xueves a les 00:00 hores), y ye’l primer programa d’estes carauterístiques na TPA. L'espaciu ta dirixíu y presentáu por Xune Elipe y quier valir d’escaparate y apoyu a la bayurosa escena sonora asturiana, asina, pelos trece capítulos que tien la primer temporada pasaron bandes y solistes que representen estilos y tendencies estremaes dientro d’ella. Goxe Producciones foi la encargada de llevar alantre esti proyectu que tuvo xestándose a lo llargo de los dos años, nesi tiempu la productora axuntó un equipu de persones bien conocíes nel ámbitu musical y audiovisual del país, casu de Javier Lueje (realizador), Pablo Quiroga o Guillermu Fernández (cámares), Rubén Álvarez (soníu), Tamara Rosa (rexidora), Víctor Vivar (illuminación) o Jorge Cambareli (sintonía), ente otros.
El Club Musical ye un espaciu que quier ser reflexu de la diversidá, dinamismu y calidá del panorama musical asturianu, mostrando a los grupos y intérpretes nel so hábitat natural: les actuaciones en directo. El so oxetivu últimu ye apoyar a los creadores musicales locales dende una perspectiva xeneral, ye dicir, ensin llendes en cuantes a los estilos o tendencies, dando entrada a les propuestes más variaes: rock, folk, jazz, pop, canción d’autor, hip hop... tean éstes cantaes n’asturianu, castellanu, inglés o cualquier otru idioma. Como complementu inclúise tamién una entrevista pa conocer meyor cada banda o artista y saber de les sos influencies, trayectoria, proyectos o grabaciones. El programa empieza en toles entregues con un reportaxe curtiu sobre’l protagonista de cada nueche pa, darréu, dir alternando actuación en directo con entrevista, amás de facer tamién recomendaciones bibliográfiques (cómics, ensayos, etc) sobre l’estilu musical que practique la banda o intérprete convidáu.
La primer temporada tien trece capítulos, que se desenvolvieron na Sala Club del Centro Cultural Internacional Oscar Niemeyer, la Fundación de Música Moderna d’Avilés y el Teatru El Llar, de Corvera. Per esos escenarios pasaron nomes veteranos y mui conocíos o intérpretes nuevos que despuntaron, ufiertando una visión amplia de la música que se ta faciendo anguaño n’Asturies. Los primeros episodios van tar dedicaos a: Blues & Decker, Lorena Álvarez y su Banda Municipal, Crudo, El Patio de tu Casa, Alexandra in Grey, Toli Morilla, Skama la Rede, Dr. Explosion, Pauline en la Playa, Patrulla Dixie, La Bandina, Misiva y Felpeyu. 
La llingua vehicular d’El Club Musical ye l’asturianu, tanto nos reportaxes, como nes entrevistes o créitos, independientemente de que los músicos protagonistes canten o s’espresen en castellanu. Nesti sen, búscase la normalidá y naturalidá en cuantes al aspectu llingüísticu, rellacionando de pasu al nuestru idioma con un tema «modernu» y «contemporáneu» como pue ser la música más actual. Otra manera, un porcentaxe curiosu de los protagonistes d’esta primer temporada empleguen l’asturianu nes sos composiciones.
Ésta va ser la primer incursión nel terrén audiovisual del director y presentador del programa, Xune Elipe, depués d’años de trabayar na edición discográfica, bibliográfica o radiofónica, con proyectos como Discos L'Aguañaz, Anuariu de la Música Asturiana o Rockmería, amás de la so faceta como miembru del grupu Dixebra.
Día de mercáu
Día de mercáu ye un programa de televisión estrenáu por TPA el llunes 2 de setiembre, a les 22:30. Trátase d'un espaciu documental de 50 minutos conducíu por Sonia Fidalgo, sobre los mercaos d'Asturies. Producíu en collaboración con Un mar de dudes, la popular presentadora percuerre nel espaciu los principales mercaos del país, una institución esencial pa la configuración xeográfica y social del nuestru territoriu con unes raíces qu'empiecen na Edá Media.
Cangues d'Onís, Grau, Proaza, La Pola Siero, Mieres, A Veiga, Bual, Uviéu o Candas son dalgunes de les places comerciales visitaes por esti espaciu, onde se muestren los centros comerciales de cada comarca, onde s'axunten vendedores y clientes, acentos y vides, tradición y innocación, dalgo qu'impulsa l'actividá económica de los pueblos y villes y que val pa mostrar l'estilu de vida de l'Asturies de güei.
Nel so estrenu,Día de mercáu tuvo una audiencia del 8,3%, colo que foi ún de los espacios más vistos del día.
Arthropoda
Los artrópodos (Arthropoda, del griegu ἄρθρον, "árthron", «articulación» y πούς, "poús", «pie») constitúin el filu más numberosu y diversu del reinu animal (Animalia). El términu inclúi a animales invertebraos dotaos d'una cadarma esterna y apéndices articulaos, inclúi, ente otros, inseutos, arañes, crustáceos y miriápodos.
Hai más de 1.200.000 especies descrites, na so mayoría inseutos (un millón), que representen aprosimadamente'l 80% de toles especies animales conocíes. Dellos grupos d'artrópodos tan perfectamente afechos a la vida nel aire, igual que los vertebraos amniotes, a diferencia de tolos demás filos d'animales, que son acuáticos o riquen ambientes húmedos. La so anatomía, la so fisioloxía y el so comportamientu revelen un diseñu simple pero almirablemente eficaz.
Pue ser que los primeros artrópodos fueren similares a los sos presuntos antecesores, los anélidos. El so cuerpu yera llargu y blandiu y tenía munchos segmentos, toos ellos bien similares y forníos con un par de pates. Darréu la superficie del cuerpu endureciose hasta formar una cadarma esterna (exoesqueletu) o cutícula que contién quitina, proteínes, lípidos y sales de calciu.
Acanthops parafalcata
Acanthops parafalcata ye una especie d'inseutu del orde Mantodea, de la familia Acanthopidae, de la subfamilia Acanthopinae y de la tribu Acanthopini.
Acanthops parafalcata afayóse en Trinidad y Tobago.
Mantidae
Los mántidos (Mantidae) son una gran familia del orde Mantodea, comúnmente conocíes como mantis, llamaes asina pola disposición de les sos pates delanteres, que recuerden la posición de "rezu" (la pallabra "mantis" en griegu significa "profeta".) Hai aprosimadamente 2.340 especies nel mundu, la mayoría tropicales y subtropicales.
Munches especies atópanse en Norteamérica, trés d'elles son bien comunes: la mantis europea ("Mantis religiosa"), la mantis china "Tenodera aridifolia sinensis", y la mantis de Carolina "Stagmomantis carolina". D'estos, solo'l postreru ye nativu del continente (les especies europees y chines allegaron escontra los 1900 como predadores de xardinos pa controlar plagues.
N'Europa hai 37 especies ente les que destaquen "Mantis religiosa", "Iris oratoria" ya "Empusa pennata".
Acontista amazonica
Acontista amazonica, ye una especie de "mantis" del xéneru "Acontista", perteneciente a la familia d'inseutu "Acanthopidae".
Amorphoscelidae
Amorphoscelidae, ye una familia de mantis (inseutos del orde "Mantodea"), contién 3 subfamilies y 15 xéneros.
Empusidae
Empusidae ye una familia de mantis. Ta compuesta de dos subfamilies y diez xéneros:
Hymenopodidae
Hymenopodidae ye una familia del orde Mantodea (mantis), con cuatro subfamilies.
Clasificación según Ehrmann (2002):
Subfamilia Acromantinae
Subfamilia Epaphroditinae
Subfamilia Hymenopodinae
Subfamilia Oxypilinae
Toxoderidae
Toxoderidae ye una familia del orde Mantodea (mantis).
Oxetu Zamenhof-Esperanto
Un Oxetu Zamenhof-Esperanto (n'Esperanto "Zamenhof/Esperanto-Objekto", acurtiáu ZEO) ye un monumentu o un llugar relacionáu con L. L. Zamenhof, el idioma auxiliar Esperanto qu'él creó en 1887, o la comunidá de falantes d'Esperanto.
Los oxetos Zamenhof-Esperanto son caís, monumentos conmemorativos, espacios públicos como places, parques o puentes. Zamenhof o Esperanto en dalgunes ocasiones son parte tamién d'edificios y empreses como hospitales, hoteles o axencies de traducción. Tamién esisten vehículos, como zeppelines, barcos y trenes nomaos n'honor a Zamenhof o l'Esperanto. Dalgunes especies, ríos, islles, asteroides y otros descubrimientos naturales han sío nomaos d'esti mou. Incluso sellos postales o Virus informáticos conmemorando a Zamenhof o al Esperanto son consideraos ZEOs.
El primer oxetu Zamenhof-Esperanto foi un barcu llamáu "Esperanto", el cual foi construío y echáu a la mar en 1896. La Enciclopedia de Esperanto de 1934 contién una llista de aprosimadamente 54 pueblos y ciudaes les cuales tán rellacionaes con dalgún oxetu d'esti tipu. En 1997 l'Esperantista alemán, Hugo Röllinger, espublizó un llibru tituláu "Monumente pri Esperanto – ilustrita dokumentaro pri 1044 Zamenhof/Esperanto-objektoj en 54 landoj" ("Monumentalmente sobro'l Esperanto – una documentación ilustrada de 1044 oxetos Zamenhof-Esperanto en 54 países") y hasta la so muerte en 2001 él llistó un total de 1260 d'esos oxetos. Foi él quien acuñó'l acrónimu "ZEO". Autualmente, Robert Kamiński de Polonia ye la persona encargada pola Asociación Universal d'Esperanto pal rexistru de ZEOs.
El mayor númberu de ZEOs por país alcuéntrase en Brasil. En Polonia, el llugar de ñacimientu del Esperanto, s'hallan dalgo más de cien d'ellos.
Ameles africana
Ameles africana ye una especie de mantis de la familia Mantidae.
Alcuéntrase n'Arxelia, Marruecos, Córcega, Dalmacia, Cerdeña, Sicilia y Portugal.
Ameles assoi
Ameles assoi ye una especie de mantis de la familia Mantidae.
Alcuéntrase en Marruecos, Tunicia y España.
Ameles decolor
Ameles decolor ye una especie de mantis de la familia Mantidae.
Ameles picteti
Ameles picteti ye una especie de mantis de la familia Mantidae.
Alcuéntrase n'Arxelia, Sicilia y España.
Ameles spallanzania
Ameles spallanzania ye una especie de mantis de la familia Mantidae.
Apteromantis aptera
Apteromantis aptera ye una especie de mantis de la familia Mantidae.
Ye un endémicu de la Península Ibérica .
Apteromantis
Apteromantis ye un xéneru de les mantis, de la familia Mantidae, del orde Mantodea, coles siguientes especies:
Apteromantis bolivari
Apteromantis bolivari ye una especie de mantis de la familia Mantidae.
Alcuéntrase n'Arxelia, Marruecos y Portugal.
Perlamantis alliberti
Perlamantis alliberti ye una especie de mantis de la familia Amorphoscelidae.
Alcuéntrase en Francia, España, Arxelia, Marruecos y Libia.
Perlamantis
Perlamantis, ye un xéneru de les mantis, de la familia Amorphoscelidae, del orde Mantodea. Tien 2 especies reconocíes científicamente y una especie sinónimu.
Perlamantis algerica
Perlamantis algerica ye una especie de mantis de la familia Amorphoscelidae.
Alcuéntrase n'Arxelia.
Geomantis larvoides
Geomantis larvoides ye una especie de mantis de la familia Mantidae.
Geomantis
Geomantis ye un xéneru de mantodeos perteneciente a la familia Mantidae. Ye orixinariu d'Asia y África.
Hai les siguientes especies:
Miomantinae
Miomantinae ye una subfamilia de mantodeos perteneciente a la familia Mantidae.
Pseudoyersinia paui
Pseudoyersinia paui ye una especie de mantis de la familia Mantidae.
Mantis religiosa
Mantis religiosa ye una especie d'inseutu mantodéu de la familia Mantidae.
Foi introducida en Norteamérica en 1899 nun barcu con plantones y a pesar de ser una especie introducida, ye l'inseutu oficial del estáu norteamericanu de Connecticut
Ye un inseutu de tamañu medianu d'aprosimao 4 a 6 c.m., con un tórax llargu y unes antenes delgaes. Tien dos grandes güeyos compuestos y tres güeyos senciellos ente ellos. La cabeza pue xirar hasta 180º. Les sos pates delanteres, que caltién recoyíes ante la cabeza, tan provistes d'escayos pa suxetar a les sos preses.
Son animales solitarios sacante na dómina de reproducción, cuando machu y fema búsquense p'apariase. Cuando hai más d'un machu cerca d'una fema, éstos engárrense y namái ún reproduzse. Les femes son mayores que los machos. En rares ocasiones, mientres y tres l'apareamientu la fema cómese al machu.
Pue ser de color verde o pardu con distintos matices. El color del adultu ye determináu pol mediu nel qu'habitaba mientres fixo la so última muda (por casu, mariellu, si trátase de paya seco, o verde, si ye yerba fresco).
Subespecies
Algamen un añu de vida durante'l cual camuden seis veces enantes de convertise n'adultu. Pa camudar suspéndense d'una caña, espréndense de la vieya muda y salen pela parte anterior de la última cutícula .
Esti inseutu nun ye venenosu. Utiliza les sos fuertes pates delanteres p'atrapar a les sos preses y taramiales vives.
Caza a la chisba, permanez inmóvil coles pates delanteres xuntes (polo que paez que ta rezando), a la espera de qu'una presa avérese. Cuando otru insectu pósase al pie d'ella, repárase xirando la cabeza (les mantis gocien de bien bona vista) y llanzándose al ataque de momentu. Hai un tipu d'arte marcial inspiráu na so forma d'atacar. Les sos pates delanteres suxeten a la víctima y la mantis empieza a alimentase d'ella darréu, inclusive si la so presa sigui lluchando pa escapar. La rapidez de les sos pates delanteres ye tal que pue atrapar mosques en vuelu.
Les preses puen ser taramiaes en parte o na so totalidá, y dexen namái como restos de la llacuada pates, nales o élitros, que la mantis escrupulosamente dexa cayer al suelu. P'alimentase, ye capaz de cazar: xaronques, llagarteses, pequenos mures, polilles y colibríes.
Na dómina d'apareamientu la fema segrega feromones, colo qu'atrai al machu, y ye l'únicu momentu nel que los machos y femes axúntense. Durante esti periodu les femes vuélvense bien agresives y, n'ocasiones, acaben por comese al so compañeru durante o dempués del apareamientu, empezando pela cabeza, y evitando estropiar les zones del sistema nerviosu encargaes de la reproducción. Esti comportamientu ta bastante mitificado, yá que, magar se da con frecuencia en cautiverio, ye raru en llibertá. La cópula dura unes dos hores.
Nel apareamientu, en primer llugar el machu arrodia a la fema hasta saltar al so envés y poner en contactu les sos antenes coles de la fema. De siguío, el machu pon en contactu les sos estructures xenitales coles de la fema y deposita el espermatóforu nel interior de la fema.
La puesta de los güevos faise na seronda y los güevos eclosionen en primavera. Pon los sos güevos en montoninos esplumosos (ootequs), qu'arreya a les ramines. La espluma endurezse puestu y protexe los güevos hasta que s'abran. Cada sacu pue allugar ente 200 y 300 güevos, pero namái unos pocos sobreviven yá qu'ente ellos impera'l canibalismu xuvenil, perecen los que tarden n'escapar de los sos hermanos, menguando la tasa de supervivencia.
La rellación ente la "Mantis religiosa" y l'home foi un tanto contradictoria yá que, per un sitiu, espertó l'interés y l'almiración, y per otru amena la rocea y el mieu. Polo xeneral n'España la cultura popular equivocadamente presenta a la mantis relixosa como un animal peligrosu y venenosu a pesar de ser totalmente inofensivu y beneficiosu pal home, pos taramia gran cantidá d'otros insectos. En dellos conceyos la mantis relixosa recibe nomes vernáculos como "muerte" o "caballín del diañu", que revelen esa concepción negativa. Oldeen estes denominaciones coles de "relixosa", del nome científico y común, y la de "santateresa", que faen alusión a esa posición na que paez que s'atopa rezando cuando acesma a les sos preses.
El fechu de ser un gran predador d'otros invertebraos como saltapraos fai que-y la considere como especie bien beneficiosa. Igualmente, la so guapura y la so agresividá paecen xenerar una especial atracción en munches persones.
Atopar les sos puestes considérase un bon badagüeyu en delles zones.
Amás de Mantis relixosa, pueden criase en cautividá otros xéneros de la familia de los mántidos como Sphodromantis viridis (gran mantis africana).
Mantinae
Los Mantinos (Mantinae) son una subfamilia d'inseutos mantodeos perteneciente a la familia Mantidae.
Otto Sander
Otto Sander (30 de xunu de 1941 – 12 de setiembre de 2013) ye un actor y escritor alemán. 
Empusa pennata
La empusa o mantis palu (Empusa pennata) ye una especie d'inseutu mantodeo de la familia Empusidae que vive na Península Ibérica (España y Portugal) y en Francia. Vive en zones cercanes al litoral y en zones de carba seca, a la chisba d'inseutos nel suelu.
Esta mantis ye una especie estilizada, inclusive nel contestu de la so familia. Presenta una cabeza pequeña con una protuberancia ente les sos dos antenes, un tórax llargu y delgáu y un abdome pequeñu y curvu. El primer par de pates alcuéntrase na parte anterior del tórax, mientres que les otres cuatro alcuéntrasen más embaxo. Los adultos tienen nales, pero les ninfes non. Dambos caracterícense poles rugosidaes na cutícula, asina como'l so color ocre, que les camufla cola yerba seca na qu'habiten. Los machos adultos tienen antenes plumoses.
Rivetina baetica
Rivetina baetica ye una especie de mantis de la familia Mantidae.
Alcuéntrase n'Afganistán, Grecia, Israel, Italia, Xerusalén, Libia, España y Turquestán.
Rivetina
Rivetina ye un xéneru d'inseutos mantodeos de la familia Mantidae.
Rivetina asiatica
Rivetina asiatica ye una especie de mantis de la familia Mantidae.
Alcuéntrase en Turquía.
Archaeognatha
Los arqueognatos (Archaeognatha, del griegu αρχαιος "archaeos", "antiguu" y γναθος "gnathos", "quexal") o pececillos de cobre, son un primitivu orde d'inseutos carentes de nales (Apterygota*), ectognatos (con pieces bucales esternes), de forma allargada, con tres cercos ("coles") na estremidá del abdome y el cuerpu cubiertu por escames con reflexos metálicos, d'onde deriva'l so nome común. Hanse descritu unes 350 especies. Son ún de los grupos d'inseutos que menos cambios evolutivos sufrió dende la so aparición nel Devónicu, fai 390 millones d'años.
Según las clasificaciones actuales, los antiguos ordes Monura y Microcoryphia deben agrupase nel orde Archaeognatha, como amuesa'l siguiente cladograma:
Thysanura
Los tisanuros (Thysanura, del griegu θυσάνος "thysanos", "flecu" y ουρα "oura", "cola") son ún de los ordes más primitivos de los inseutos, y son conocíos pol nome de "pececillo de plata" en castellanu, anque esti nome fai referencia más a una familia d'esti orde, a los "Lepismatidae". Inclúi 335 especies en tol mundu dividíos en cuatro families: Lepismatidae, Lepidotrichidae, Maindroniidae y Nicoletiidae.
D'antiguo yeren clasificaos como Apterygota, xunto con Collembola, Protura, Diplura y Microcoryphia, por carecer de nales. Dáu qu'esta carauterística ye una simplesiomorfía, nun hai xustificación pa caltener Apterygota como taxón.
Tienen el cuerpu allargáu, d'ente 2 y 20 mm, son esplanaos y tienen el tórax más anchu qu'el abdome. Según la especie, son de color gris o crema, pero toos tienen un aspeutu brillante debíu a que tienen el cuerpu recubiertu d'escames qu'anueven en socesives mudes (nun tienen metamorfosis). Na cabeza tienen un par d'antenes; si presenten güeyos son compuestos y tienen un aparatu bucal de tipu mazcador. Nel tórax tienen tres pares de pates, que les confieren gran movilidá y axilidá a pesar de que son ápteros. L'abdome acaba con tres carauterísticos apéndices o cercos que tienen función táctil.
Son animales que necesiten mugor pa desenvolver el so ciclu vital, polo qu'habiten ente les fueyes, debaxo de les piedres, en cueves y naquellos llugares húmedos onde puean atopar alimentu. Son amnívoros, pero tienen preferencia por hidratos de carbono d'orixe vexetal, como'l almidón y la celulosa. Estos inseutos puen llegar a los edificios habitando cuartos de baño y cocines, alimentándose de llibros, texíos, pieles, etc.
Esiste cierta polémica sobre'l nome correutu d'esti orde. Baxo la denominación de Thysanura s'agrupaben antiguamente dellos grupos d'apterigotas, como colémbolos, dipluros, maquiloideos y pececillos de plata, o dos o tres d'estos grupos, polo que dalgunos autores prefieren el nome de Zygentoma, que sería sinónimu de Thysanura en sentíu estrictu.
Destácanse dos especies principales na Península Ibérica:
Espoo
Espoo (en suecu: "Esbo") ye una ciudá asitiada na costa sur de Finlandia. Forma parte del Área Metropolitana de Helsinki xunto con Helsinki, Vantaa y Kauniainen. Espoo ta asitiada al oeste de Helsinki y Vantaa, mientres qu'enzarra a Kauniainen. Otros conceyos cercanos son Nurmijärvi y Vihti nel norte, y Kirkkonummi nel oeste, actualmente conocida por ser sede de la empresa de telecomunicaciones Nokia.
El nome Espoo provién, probablemente, del nome suecu pal ríu Espoo (Espå o Espåå), que provién de la pallabra sueca 'äspe', que significa "cantu d'álamu", más la adición sueca pa designar un ríu (å). Siendo asina "un ríu bordiáu d'álamos". El nome foi mentáu por primera vegada en 1431.
Muséu d'Esperanto de Subirats
El Muséu d'Esperanto de Subirats conocío enantes como "Hispana Esperanto-muzeo" ("Muséu Español d'Esperanto"), ye una notable coleición d'oxetos rellacionaos col idioma internacional Esperanto, asitiáu na llocalidá catalana de Sant Pau d'Ordal, nel municipiu de Subirats, Alto Penedés, provincia de Barcelona. Tratase del material recoyíu de munchos años por Lluís Hernández Yzal (Barcelona, 1917 - Sant Pau d'Ordal (Subirats), 2002) cola aida de la so muyer, Teresa Massana. 
Inauguróse como muséu nel añu 1968 formando parte de les dependencies de la farmacia del pueblu, rexentada pol mesmu Lluís Hernández. Debío al constante crecimientu del fondu y la insuficiencia d'espaciu, en 1974 mercó un terrenu sobre'l que se construyó l'edificiu qu'acueye'l muséu actualmente. Cola muerte del fundador nel añu 2002, el muséu atravesó un periodu d'inactividá hasta que'l 10 d'abril de 2010 volvióse a abrir oficialmente al públicu, gracies a una iniciativa impulsada por diferentes axentes: la familia propietaria del muséu, el Patronatu de Turismu de Subirats y l'Asociación Catalana d'Esperanto. La reapertura mereció l'atención d'una conexón en direutu del Telenotícies de TV3. Tres meses depués y hasta l'actualidá la iniciativa s'ha vinculáu estrechamente cola promoción que realiza'l Patronatu de Turismu de Subirats. 
Calculase que'l muséu contie unos 15.000 boletinos y revistes d'esperanto correspondientes a unes 400 cabeceres diferentes. El númberu de llibros acercase a los 8.000, l'apartáu de cartelos y folletos, principalmente rellacionaos con congresos, se calcula nunos 1.500. El conxuntu de postales coleicionaes suman, ente les esperantistes y non esperantistes, 150.000 exemplares.
Ente los oxetos más curiosos puese alcontrar un rollu de película de formatu 9'5 m / m que muestra les imáxenes d'un congresu catalán celebráu en Ripoll en 1935 y unes llibretes manuscrites pol mesmu L. L. Zamenhof que correspuenden a la traducción de "Los bandíos", de Friedrich von Schiller.
Tamién son interesantes un conxuntu de botelles de cava etiquetaes n'esperanto, los populares "ŝlosiloj" pequeños manuales de bolsillu pa deprender l'esperanto y que editáronse en multitú de llingües y dalgunes imáxenes de la estancia de Luis Lázaro Zamenhof en Barcelona en 1909.
Muzaiko
Muzaiko ye una emisora de radio que tresmite totalmente n'idioma esperantu les 24 hores del día pola interné.
N'abril de 2010 surdieron les primeres idees sobro'l proyectu durante'l Congresu Británicu d'Esperantu ente persones de diferentes países colos mesmos oxetivos: crear una emisora n'esperantu qu'emitiese programación les 24 hores del día. El grupu de collaboradores creció rápidamente y elixóse'l nome "Muzaiko" pala radio. La pallabra "Muzaiko" ye una combinación de les pallabres "muziko" (música) y "mozaiko" (mosaicu), lo cual queda reflexáu nel logo y na so programación que dedica gran parte del so tiempu a la divulgación de la música n'esperantu. La radio usa provisionalmente los servicios de Radionomy, rede con varies radios en llinia a cambiu de publicidá y dende'l 1 de xuliu Muzaiko tresmite les sos emisiones anque baraxase la posibilidá de treslladarse a un sitiu propiu.
El proyectu tá fechu por xóvenes esperantistes de diferentes países, los cuales contribuyen mediante interné. Los asuntos son trataos en foros, uno principal y otros secundarios, y ocasionalmente realizanse alcuentros virtuales en skype y dalgún qu'otru alcuentro real nos alcuentros esperantistes. L'equipu nun tá zarráu y activamente gueta nuevos voluntarios mediante los medios esperantistes pa incrementar la so programación y ameyorar la calidá de los conteníos.
Dende'l 3 d'ochobre de 2011 repitese un bloque de programes con duración aprosimada de 3 hores, del cual una hora consiste en nuevos programas. La radio hasta la fecha tresmite música, noticies internacionales cada una hora completa, entrevistes, charres con esperantistes conocíos y publicidá d"'Esperantujo"; y tamién retresmitense fragmentos de podcasts n'esperantu d'otros grupos o individuos.
Un viciu secretu
«Un viciu secretu» ("“A Secret Vice”" nel orixinal inglés) ye'l títulu d'una conferencia dada por J. R. R. Tolkien en 1931 nun congresu esperantista. Venti años dempués de la so presentación, Tolkien revisó'l manuscritu pa una segunda presentación.
«Un viciu secretu» trata sobro les llingües construíes en xeneral, y la rellación de cada mitoloxía col so llenguax. Tolkien contrasta les llingües auxiliares colas llingües artístiques construíes por gustu estéticu. Tolkien tamién discute la fonoestética de diversos idiomes, mencionando'l griegu, el finés y el galés como exemplos d'«idiomes que poseen una mui carauterística y, caún al so mou, bella formación de pallabres».
La opinión de Tolkien sobro les rellaciones ente mitoloxía ya idioma reflexase n'exemplos en "qenya" y "noldorin", predecesores de les sos llingües élfiques más evolucionaes, quenya y sindarin. L'ensayu contién un pasaxe d'ocho llinies en "noldorin", asina como tres poemes en "qenya":
Wikipedia n'esperantu
La Wikipedia n'esperantu ye una edición de Wikipedia nel idioma esperantu. Entamada en payares de 2001 como la undécima edición de Wikipedia (xunto a la versión n'euskera), esta edición sobrepasó los 40.000 artículos en febreru de 2006, y ye la ventésima wikipedia por númberu d'artículos y la más grande escrita nuna llingua planificada.
Según les estadístiques actuales, de los 28.395 usuarios, 19 son alministradores y 130 wikipedistes contribuyen de forma regular.
La wikipedia n'esperantu entamó con 130 artículos provenientes de la Enciklopedio Kalblanda ("Enciclopedia de Kalblandia") de Stefano Kalb. El primer artículu creóse'l 15 de payares de 2001 baxo'l títulu . El segundo, baxo'l títulu Magnarencia, el arte de saber.
Con posterioridá, incorporóse bastante material de la ""Enciclopedia d'Esperanto"", una obra de 1934, que recoyía información amplia de la hestoria del movimientu esperantista hasta esi añu.
Munchos han fechu notar que la wikipedia n'esperantu tien carencies especialmente sobre temes científicos. Nel so momentu criticóse que'l usu de dalgunos s había disparáu la cantidá d'artículos que son meros esbozos sobre rexones o cuerpos celestes. Non obstante, l'usu de robots s'ha restrinxíu muncho na actualidá, especialmente depués del debate ocasionáu pol emplegu masivu de dicha técnica na wikipedia en volapük.
Por otro lláu, ye dignu de destacar la calidá n'otros temes, principalmente los rellacionaos con llingüística, hestoria, aves, asteroides, relixones y la rexón del Cáucasu. Por exemplu, l'artículu n'esperantu sobro la guerra civil española ye menos completu que'l de la versión inglesa o castellana, pero ye similar o inclusu meyor a les versiones n'italianu, holandés, finlandés, suecu o polacu (cinco idiomes mui destacaos nel proyeutu Wikipedia). Tamién ye mui destacable la cantidá de biografíes sobro autores de lliteratura en castellán.
Universidade Tecnológica Federal do Paraná
La Universidade Tecnológica Federal do Paraná o UTFPR ye la más antigua universidá de Paraná, asitiada en Curitiba (Brasil).
Cuenta con 1.697 profesores y 21.092 estudiantes.
Bersuit Vergarabat
Bersuit Vergarabat ye un grupu arxentín de música rock, tango, cumbia, murga, candombe y rock alternativu. 
Alex Turner
Alexander David "Alex" Turner (Sheffield, 6 de xineru de 1986) ye un músicu, cantante ya compositor inglés. Ye'l líder, vocalista, guitarrista ya principal compositor de la banda inglesa d'indie rock, Arctic Monkeys. Turner grabó incluso con un proyeutu paralelu nomáu "The Last Shadow Puppets" ya como solista.
Alexander David Turner ye l'únicu fíu de Penny ya David Turner, que-y aprendieron alemán ya música respeutivamente nes escueles secundaries de Sheffield. Foi criáu en High Green, un suburbiu de Sheffield. Foi al institutu Stocksbridge de Sheffield (1997–2002) ya foi llueu recordáu pol so profesor d'inglés, Steve Baker, como "daquién non convencional, un poco diferente, con una brillantez ya intelixencia que diben a servir de muncho. Tenía un sentíu del humor mui orixinal. Alex enxamás foi muiy falaor, pero podíes sentir cuando dalguna poesía lu conmovía".
Turner pasó la mayor parte de la so adolescencia sintiendo a raperos como Roots Manuva. Lluéu, les sos atenciones tornaron a la música de guitarra, siguiéndo l'estallíu de Los Strokes ya Los Libertines. Turner tamién admiraba a The Beatles y aspiraba a ser como ellos. Los padres de Turner traxeron-y la so primera guitarra pola Navidá de 2001. Al acabar los sos estudios en Barnsley, so padre y so madre dexaron-y posponer la universidá por un añu pa perseguir les sos ambiciones musicales, aunque yeren reticentes a ello. A lo llargo d'esti tiempu trabayó de camareru nun popular bar de Sheffield, "The Boardwalk". Turner siempre dixo que, si los Arctic Monkeys nun tuvieren éxitu, él tendría estudiao inglés na Universidá de Manchester. Aunque tien un gran amor pola guitarra comentó que "dedico más tiempu a les lletres de los cancios ya tiendo a sentiles más qu'a la música de fondu".
Arctic Monkeys
La banda firmó con la discográfica independiente Domino Records dempués d'una guerra d'ufiertes en 2005. El so primer álbum "Whatever People Say I Am, That's What I'm Not", llanzáu a primeros de 2006, convirtióse nel discu de debut que más rápido se vendió na hestoria de la música británica. Dende entós, la banda editó cuatro álbumes más: "Favourite Worst Nightmare" (2007), "Humbug" (2009), "Suck It and See" (2011) y "AM" (2013) toos ellos algamaron el númberu ún nes llistes del Reinu Xuníu.
Les primeres composiciones colos Arctic Monkeys de Turner taben basaes en tornu a conceutos específicos, particularmente nel so primer discu "Whatever People Say I Am, That's What I'm Not", el cual ye a menudu consideráu como un álbum de conceutu centráu na vida nocturna del Reino Xuníu. Más tarde evolucionó a temes más variaos, especialmente destacable en "Humbug" ya "Suck It and See".
En xunetu de 2012, Turner reveló que tuvo componiendo cancios pal quintu discu de la banda (lluéu nomáu "AM") mientres taben de xira polos Estaos Xuníos con "The Black Keys".
The Last Shadow Puppets
N'agostu de 2007, foron anunciaos los planes de Turner de grabar un discu con Miles Kane, James Ford ya Owen Pallett.
El discu, "The Age of the Understatement", fue llanzáu el 21 d'abril de 2008 y algamó'l númberu ún na so primera selmana. Hacia'l final de 2008 completaron una pequeña xira, cola collaboración de la Orquesta Filarmónica de Londres, entamando nel Portsmouth Guildhall el 19 d'agostu.
Solista
Turner escribió ya interpretó los seis cancios de la banda sonora de Submarine, la primera película de Richard Ayoade, un collaciu ya direutor de varios videoclips de los Arctic Monkeys. La banda sonora foi llanzá el 18 de marzu de 2011 nel Reinu Xuníu ya n'Estaos Xuníos.
Según Matt Helders, en declaraciones pa la revista NME magazine, Turner grabó un nuevu canciu en solitariu dempués de les grabaciones de R U Mine? ya Electricity.
Collaboraciones
N'ochobre de 2008, Turner fizo'l so debut como escritor d'hestories breves, interpretando una pieza falada "A Choice of Three" na escoyeta "Late Night Tales" del so compañeru na banda: Matt Helders. Turner trabayó con Dizzee Rascal nel canciu "Temptation Greets You Like Your Naughty Friend" del single Brianstorm de los Arctic Monkeys ya "Temptation" del discu de los Rascals Maths and English. Turner tamién apaez nel canciu de los Reverend and the Makers "The Machine" del so primer discu "The State Of Things". En 2011, Turner tamién contribuyó escribiendo y ayudando a componer seis cancios nel primer discu de Miles Kane Colour of the Trap, un papel que sería apañáu por Paul Weller pal segundu discu de Kane. Tamíen ayudó a componer el canciu "First of My Kind" con Kane ya Eugene McGuinness pa Record Store Day 2012 ya "Get Right", una cara B pal single de Kane, "Don't Forget Who You Are". Turner collaboró tamién con Queens of the Stone Age nel so sestu discu d'estudio ...Like Clockwork, que foi llanzáu'l 4 de xunu de 2013. Nesti álbum, Turner cancia nel cuartu tema, "If I Had a Tail", ya ayudó a Josh Homme, llíder de Queens of the Stone Age, a escribir la lletra del sestu canciu, "Kalopsia".
Turner tuvo una relación de dos años con la entós alumna del Goldsmiths College, Johanna Bennett, dende 2005 hasta 2007. Tuvo una relación de cuatro años cola presentadora de televisión Alexa Chung dende mediaos de 2007 hasta mediaos de 2011; dividieron el so tiempu ente Londres ya Nueva York. Turner tuvo saliendo con Arielle Vandenberg dende Agostu de 2011; viven xuntos en Los Angeles.
Hexapoda
Los hexápodos (Hexapoda, gr. "seis pates") son un subfilu (o una superclase) d'artrópodos, el que más especies arrexunta, ya inclúi a los inseutos (1 millón d'especies), asina como a varios grupos d'artrópodos estrechamente relacionaos con éstos, como los proturos, los dipluros y los colémbolos (unes 9.000 especies ente los trés). El nome deriva del griegu εξα, "hexa", "seis", y πόδα, "poda", "patas", y fai referencia a la más distintiva de les sos carauterístiques, la presencia d'un tórax consolidáu con tres pares de pates, una cantidá sensiblemente inferior a la de la mayoría de los artrópodos. 
Los hexápodos tienen una rexonalización (tagmosis) carauterística, na qu'el cuerpo apaez estremáu en tres rexones (tagmas): cabeza, tórax y abdome. Especialmente significativa ye la distinción de dos partes detrás de la cabeza, de les cuales sólo'l tórax, formáu por tres segmentos, lleva otros tantos pares d'apéndices locomotores.
Los segmentos que formen la cabeza apaecen sólidamente xuníos nuna estructura globular ríxida denominada cápsula cefálica. Na interpretación más común, pero no la única, trátase de seis segmentos:
Les antenes son apéndices articulaos de función táctil y olfativa, que nos Ellipura tan musculaes en cada segmentu, de forma que pórtense como nos inseutos sólo pueden facelo les pates. Los quexales carauterísticamente escarecen de palpu.
La cabeza articúlase muy flexiblemente col tórax, gracies a la esistencia d’una conexión cervical (cérvix) membranosa.
El tórax consiste en tres segmentos, llamaos respeutivamente protórax, mesotórax y metatórax. Cada ún porta un par de pates locomotores ensertes en posición ventrolateral. Cada pata ta formada, empezando pela so inserción, peles siguientes partes: coxa, trocánter, fémur, tibia, tarsu y pretarsu. Nun ta claro si esti postreru llevaba primitivamente una sola o dos uñes, como ye’l casu de los inseutos. Sí paez que la condición primitiva del pretarsu nun inclúi l’articulación pasiva en varies seiciones qu'obsérvase sólo nos inseutos. Hai un alderique sobre si había orixinalmente otros segmentos, asina como una rama dorsal. Dalgunos autores interpretaron históricamente que dalgunes partes basales incorporaríense o como escleritos al tórax nuna posición pleural, caso’l cual la interpretación de les nales de los inseutos como derivaes de la rama dorsal de los apéndices torácicos tendría sentíu.
L’abdome taría formáu por once segmentos más un telson, o segmentu terminal. El gonoporu asitíase cerca del estremu posterior del abdome. Nun hai pates nel abdome de los hexápodos, anque sí apéndices. Los más notables son un par de cercos articulaos nel estremu del abdome. Dalgunos grupos de inseutos tienen curtíos apéndices ensin articulación denominaos estilos que puédense interpretar como homólogos de les pates, y los proturos, asina como dalgunos grupos fósiles, presenten cortos apéndices abdominales articulaos que recuerden a los estremos de les pates toráciques.
Marshallés
L'idioma marshallés (na propia llingua: ') o ebon ye una llingua de la familia malayo-polinesia falada nes Islles Marshall, onde tien estatus de llingua oficial. 
El marshallés tien 22 consonantes:
Concursos de Tonada 2013
Llista de partíos políticos de Rumanía
Rumanía tien un sistema políticu polipartidista dende la Revolución Rumana de 1989 onde cásique ye imposible algamar una mayoría parllamentaria asina que furrulen normalmente sistemes d'alliances y coaliciones.
Nes caberes eleiciones parlamentaries en 2012 entraron nel Parlamentu Rumanu les formaciones que vienen darréu.
Otros partíos políticos nun algamaron representación nacional pero sí rexonal,
Hai tamién dellos partíos políticos que nun tan representaos en nenguna de les formes posibles pa la política rumana (llocal, nacional, européu).
Hanafuda
En Xapón ye una de les dos baraxes "karuta" más populares xunto al uta-garuta ("el xuegu de los cien poetes").
5 Seconds of Summer
5 Seconds of Summer (tamién conocíos como 5SOS poles sos sigles) ye una banda orixinaria de Sydney, Australia, de xéneros pop y rock. Ta integrada por Luke Hemmings (voz y guitarra), Calum Hood (voz y baxu), Ashton Irwin (batería y voz) y Michael Clifford (guitarra y voz).
5 Seconds of Summer empezó n'avientu de 2011, depués de que Luke Hemmings, Michael Clifford y Calum Hood, quien estudiaben na mesma escuela, empezaren a faer les sos propies versiones de cantares como «Next 2 You» de Chris Brown y Justin Bieber. Dempués, el mesmu mes, xunióse-yos el so anguaño baterista Ashton Irwin. Mientres el tiempu siguiente, siguieron faciendo música y xubiéndola a la so cuenta de YouTube, lo qu'atraxo un pequenu númberu de siguidores de Facebook y Twitter. Asina, llamaron l'atención del sellu discográficu Sony/ATV, con quien roblaron un contratu y llanzaron el so primer cantar «Gotta Get Out», que tuvo bona recepción n'Australia. 
Darréu, 5 Seconds of Summer pasó la mayor parte del 2012 preparando'l so EP al pie de Christian Lo Russo y Joel Chapman de la banda australiana Amy Meredith. A finales d'añu, atraxeron l'atención de Louis Tomlinson y Niall Horan, integrantes de One Direction, quien amás relevaron a los sos siguidores los vídeos de «Gotta Get Out» y «Out of My Limit» vía Twitter. El 7 d'avientu, llanzaron el so EP Somewhere New en iTunes.
Friedrich Nietzsche
Friedrich Nietzsche (Röcken, 15 d'ochobre de 1844 — Weimar, 25 d'agostu de 1900) foi un filósofu, poeta y compositor alemán. Ye un de los filósofos más importantes na hestoria de la humanidá. Realizó una crítica exhaustiva de la cultura, la moral, la relixón, la ciencia y la filosofía occidental, mediante la deconstrucción de los conceptos que les integren. El so pensamientu caracterízase pol irracionalismu y el pesimismu. La so obra más importante ye "Also sprach Zarathustra ("Asina faló Zaratustra").
Kanto (Pokémon)
La estructura de la rexón de Kanto estrémase de les rexones Sinnoh y Hoenn, debíu a qu'en conxuntu cola rexón Johto formen un únicu continente. Los aspirantes a Entrenador Pokémon que sían de Kanto reciben del Profesor Oak un Pokémon principiante col cual podrá realizar el so viaxe. Los Pokémon a escoyer son: Bulbasaur (tipu planta), Charmander (tipu fueu) y Squirtle (tipu agua) sicasí en Pokémon Yellow Version, esto nun asocede y l'entrenador debe escoyer únicamente a Pikachu como'l so pokémon inicial mientres qu'el rival de xugador escoye como'l so pokémon a Eevee. Esta rexón ye atacada por una organización criminal llamada Team Rocket, que ta controláu por Giovanni, quien ye tamién líder de ximnasiu. Ún de los oxetivos de l'entrenador ye ganar a tolos miembros de la organización pa detener los sos planes que son efectuaos en diversos llugares de Kanto.
Llista de personaxes de Pokémon
Esta ye una llista de personaxes del anime, manga y los xuegos Pokémon. Salvo por Pokémon específicamente notables como Pikachu les especies de Pokémon non tán llistaes equí; detallanse con más información en .
Pa ver la llista completa de los personaxes qu'intervien na serie d'anime, véase 
Johto
Johto forma parte del continente que caltiénlu xuníu con Kanto. Únicamente, el llazu que tienen son les "Tohjo Falls", si bien tamién ta "Route 27", que xune l'encruz de rutes con "Mt. Silver Cave", integrada na rexón de Johto, pero separada de los demás llugares y namái accesible por Kanto.
Esta rexón ye'l llar de Ho-oh y Lugia, los dos Pokémon qu'apaecen nes carátules de Pokémon Gold Version y Pokémon Silver Version, respeutivamente, y los sos remakes, Pokémon HeartGold y Pokémon SoulSilver. Hai que dicir que Ho-Oh ye'l primer Pokémon de la segunda xeneración reveláu enantes de la salida de los videoxuegos onde apaez n'estáu salvaxe, siendo reveláu nel anime nel primer capítulu. Nos dos primeros videoxuegos de la segunda xeneración apaecen como Pokémon errantes tres Pokémon, Entei, Raikou y Suicune, siendo esti postreru'l Pokémon principal del tercer videoxuegu perteneciente a la segunda xeneración, Pokémon Crystal Version, dexando de ser un simple Pokémon errante. Amás, Suicune ye posible atopalo nos remakes de Pokémon Gold Version y Pokémon Silver Version. D'últimes, ta Celebi, un Pokémon de tipu dual psíquicu y planta qu'habita "Ilex Forest", viesca asitiada ente "Azalea Town" y "Goldenrod City", que namái podía ser prindáu mediante eventos de Nintendo.
Nintendo 3DS
Nintendo 3DS foi llanzada'l 26 de febreru de 2011 n'Europa'l 25 de marzu de 2011; en Norte América'l 27 Xapón de marzu de 2011; y n'Australia'l 31 de marzu de 2011. El 28 de xunetu de 2011, Nintendo anunció una baxada drástica de preciu que sería efectiva dende'l 12 d'agostu. Como compensación, los compradores que adquirieron la consola enantes de la baxada de preciu recibiríen gratuitamente diez xuegos de Nintendo Entertainment System dende'l 1 de setiembre de 2011 y otros 10 de Game Boy Advance dende'l 16 d'avientu, descargables dende la Nintendo eShop.
Llugares de Pokémon
L'universu ficticiu de Pokémon ta compuestu de varios llugares, dalgunos d'ellos formen parte del canon de los videoxuegos, l'anime, manga y otros que son llugares inciertos como'l "Mundu Mystery Dungeon".
La xeografía del mundu Pokémon ta comprendida por varies enormes estensiones de tierra les cuales son llamaes caúna "“rexón”", y dientro de caúna d'elles hai varies ciudaes, pueblos, viesques y otros llugares amás de distintos fautores tales como'l clima y costumbres pero caúna d'elles de funcionamiento similar ente toles rexones. Les rexones más importantes del mundu Pokémon son Kanto, Johto, Hoenn, Sinnoh, Unova y Kalos, anque tamién esisten otros llugares d'igual relevancia, estos na so mayoría namái son archipiélagos ya islles de mayor estensión. 
 ye la primera rexón del mundu pokémon y diose a conocer per primera vegada nos videoxuegos Pokémon Red Version y Pokémon Green Version, que fixeron el so debut en Xapón en 1996. Posteriormente la rexón apaeció n'otros videoxuegos de la franquicia y ye ún de los llugares percorríos por Ash Ketchum nel anime.
Hoenn
Hoenn ye una islla, a diferencia de Johto y Kanto, que formen un continente. En realidá, la rexón de Hoenn nun ye namái una islla, sinón que tamién inclúi un archipiélagu al este "Dewford Town", al sur, la "Battle Tower" o "Battle Frontier", namái allugada en Pokémon Esmerald.
Hoenn ta formada por nueve ciudades y seis pueblos.
Sinnoh
Ye'l llugar onde trenscurren los xuegos pa Nintendo DS Pokémon Diamond Version y Pokémon Pearl Version, estrenaos en Xapón en setiembre de 2006, n'Estaos Xuníos en marzu de 2007 y n'Europa salieron a la venta el 27 de xunetu de 2007. Tamién del posterior Pokémon Platinum Version.
Nesta nueva edición hai 493 Pokémon que prindar, de los cuales apaecen 107 nuevos Pokémon en dicha rexón. Destaca la presencia de nueves evoluciones de Pokémon apaecios n'ediciones anteriores, dalgunes tan antigües como Pokémon Red Version y Pokémon Blue Version, de 1995 (en Xapón).
Ta basáu na xeografía de la islla xaponesa de Hokkaidō, la parte sur d'agora rusa islla de Sakhalin y la islla xaponesa (en disputa con Rusia) de Kunashir, parte de les islles Kuriles.
Puede escoyese ente un mozu o una moza. Empecipíase nun pueblu llamáu Twinleaf Town. Al poco d'empecipiar l'aventura escuéyese a un Pokémon que va acompañar al protagonista pela aventura. Más tarde apaez el Galactic Team y el protagonista deberá torgar que lleven a cabu los sos planes.
Pokémon Red y Blue
Pokémon Red Version y Blue Version, llamaos orixinalmente en Xapón como son dos videoxuegos de rol desenvueltos por Game Freak y publicaos por Nintendo pa la so consola portátil Game Boy. Son les primeras entregues de la serie de videoxuegos de la franquicia "Pokémon". Los videoxuegos foron llanzaos a la vienta per primera vegada en Xapón, durante 1996, y n'Estaos Xuníos, Europa y Australia casi tres años dempués. "Pokémon Yellow", una versión especial, foi llanzada al mercáu aproximadamente un añu más tarde. "Red" y "Green" foron refechos con posterioridá pa la consola Game Boy Advance baxo'l títulu de "Pokémon FireRed" y "LeafGreen" y publicaos en 2004.
El conceutu qu'anició la creación de Pokémon, y por ende de "Red" y "Blue", surdió a raigañu del pasatiempu del so diseñador Satoshi Tajiri consistente na recoleición d'inseutos. Col pasu del tiempu, pensó que los neños debíen relaxase del estrés que los aquexaba a diariu y decidió qu'una bona forma de distrayelos yera mediante los videoxuegos. Debíu a que la "Game Boy" tenía la capacidá d'intercambiar información con otra consola igual, Shigeru Miyamoto opinó que debíen de producise diversos cartuchos pa qu'en cada uno d'ellos hubieren distintes criatures y los xugadores pudieren intercambiales ente sí. Durante'l tiempu del so llanzamientu, Tajiri calteníase escépticu ante'l fechu de que los xuegos fueren bien recibíos pol públicu, pos anteriormente cuando presentó-y el proyeutu a Nintendo él pensó que seique nun daríen-y lluz verde pa empecipiar a desenvolver los xuegos; esto foi debido principalmente a que la "Game Boy" en dicha dómina tenía baxes vientes. Sicasí, dambos títulos aumentaron en popularidá, pos tiempu dempués de que fueren llanzaos a la vienta, afayóse'l Pokémon n.° 151: Mew; esto causó una movición alredor de los xuegos, pos esta criatura nun taba contemplada nel diseñu orixinal dambos títulos.
El xugador controla al protagonista dende una perspeutiva aérea y percuerre la rexón ficticia de Kanto pa faer batalles Pokémon. L'oxetivu principal del xuegu ye convertise nel campeón de Kanto al ganar a los cuatro meyores entrenadores Pokémon de la rexón, la . Otru oxetivu ye completar la Pokédex, una enciclopedia qu'alcuéntrase dientro del xuegu, mediante la obtención de les 151 especies Pokémon disponibles. "Red" y "Blue" dexen utilizar el Game Link Cable pa conectar dos consolas ya intercambiar Pokémon o combatir ente los xugadores. Dambos títulos son independientes ún del otru, pero dambos presenten el mesmu argumentu y, a pesar de que pueden xugase por separáu, ye necesariu que los xugadores intercambien ente sí diferentes criatures pa poder tener les 151 especies Pokémon.
"Red" y "Blue" recibieron, na so mayoría, reseñes positives; los críticos emponderaron les opciones multixugador, n'especial el conceutu d'intercambiu. Dambos títulos llograron una puntuación global de 89% por parte de GameRankings. Asina, atópense nuna posición importante en diferentes llistes d'estilu "top"; la web IGN realizó una serie de reseñes respeuto a dichos títulos a partir de 2003, les cuales fueron feches consecutivamente durante cuatro años, y en toes elles figuren ente «Los 100 meyores xuegos de tolos tiempos». El llanzamientu dambos xuegos marcó l'entamu de lo que se convertiría nuna franquicia que vendió millones de copies alredor de tol mundu, polo que fueron incluyíos en 2009 dientro del "Llibru Guiness de los récords mundiales" nes seiciones «Meyor xuegu de rol vendíu pa Game Boy» y «Meyor xuegu vendíu del xéneru RPG de tolos tiempos».
"Pokémon Red" y "Pokémon Blue" desenvuélvense na rexón ficticia de Kanto —la cual, a la so vegada, ta basada na rexón real de Kantō (Xapón)—. Trátase d'una rexón diferente a les amosaes en títulos posteriores, con diferentes hábitats específicos pa les 151 especies Pokémon esistentes dientro del xuegu. Les ciudaes y los pueblos son los principales asentamientos humanos y esisten rutes que permiten la comunicación ente estos. Dalgunes zones namái son accesibles cuando'l xugador obtién un "key item" o cuando los Pokémon qu'el xugador lleva aprenden una . Les árees nes qu'el xugador puede prindar Pokémon varíen dende'l océanu fasta diverses cueves, donde'l tipu d'especie disponible ye diferente según el llugar. Por exemplu, namái puede prinase mientres el xugador alcuéntrase pescando, o bien, mientres qu'ésti alcuéntrase sobre dalgún cuerpu d'agua, mientres que namái puede prinase dientro d'una cueva.
El protagonista silenciosu de "Pokémon Red" y "Pokémon Blue" ye un mozu preadolescente (orixinalmente llámase "Red", anqu'el xugador puede escoyer llibremente'l so nome) que vive nun pequeñu llugar llamáu "Pallet Town". Dempués d'aventurase por sí solo ente la yerba alta, una voz advierte al xugador que deténgase. El Profesor Oak, un famosu investigador Pokémon, esplica al xugador que diferentes Pokémon salvaxes pueden tar viviendo pela zona, polo que si llégase atopar con unu d'ellos, puede resultar muy peligrosu. El profesor lleva al xugador fasta'l so llaboratoriu, onde conoz al nietu d'Oak, un rival qu'aspira a convertise n'Entrenador Pokémon. Tanto al xugador como al rival esplícase-yos que ye necesariu que dambos escoyan al so Pokémon inicial pa qu'ésti acompáñelos durante la so travesía; les criatures a escoyer son Bulbasaur de tipu planta, Charmander de tipu fueu, y Squirtle de tipu agua. El nietu d'Oak siempre escoyerá al Pokémon que tenga ventaxa en rellación al qu'el xugador escoya y a continuación réta-y a una batalla Pokémon; en ciertos llugares dambos xuegos, el rival volverá a retar de nuevu al xugador a una batalla.
Mientres van visitándose les ciudaes de la rexón, el xugador podrá atopar unes instalaciones especiales llamaes ximnasios. Dientro d'estos edificios hai persones que llámense , a quienes el xugador deberá desafiar y ganar nuna batalla Pokémon pa llograr un total d'ocho medalles de ximnasiu. Una vegada adquiríes diches medalles, el xugador puede dir a la Lliga Pokémon pa ganar a los meyores entrenadores de la rexón. Ellí, el xugador combatirá contra la y, finalmente, contra'l campeón: el nietu d'Oak. A lo llargo del xuegu, el xugador tendrá que lluchar amás contra les fuerces del Team Rocket, una organización criminal qu'abusa de los Pokémon ya idea diversos planes pa robar especies rares, los cualos deberán ser atayaos pol xugador.
"Red" y "Blue" son xuegos en tercera persona que desenvuélvense mediante una perspeutiva aérea y que consisten en tres pantalles de xuegu diferentes: el mapa xeneral, onde'l xugador remana al protagonista, una pantalla de batalla con vista lateral y una interfaz de menús, na qu'el xugador puede configurar a los sos Pokémon, oxetos y les opciones de xuegu.
El xugador puede utilizar los sos Pokémon pa entablar batalles contra otros entrenadores o Pokémon salvaxes. Cuando'l xugador alcuéntrase aleatoriamente con un Pokémon salvaxe o enfréntase a un entrenador, la pantalla principal camuda a una interfaz de batalla per turnos, na qu'amuesense a los Pokémon participantes. Durante la batalla, el xugador puede escoyer una maniobra pa qu'el so Pokémon combata usando ún de los sos cuatro posibles movimientos ya intentar debilitar el Pokémon rival, utilizar oxetos, camudar al so Pokémon por otru, o intentar fuxir. Los Pokémon tienen puntos de salú —del términu n'inglés: "Health Points" (abreviáu como «HP»)—; cuando estos son amenorgaos fasta cero, el Pokémon esmorezse y no puede continuar lluchando fasta que seya alicáu. Una vegada qu'el Pokémon enemigu esmorezse, los Pokémon del xugador involucraos na batalla contra él reciben una cierta cantidá de puntos d'esperiencia —del términu n'inglés: "Experience Points" (abreviáu como «EXP»)—. Tres tener ciertu númberu de puntos d'esperiencia, el Pokémon puede xubir de nivel. El nivel de los Pokémon regula les sos propiedaes físiques, como medríes nes estadístiques de batalla y la posibilidá d'aprender movimientos nuevos. Amás, xubir el nivel fasta un determináu llende ye un factor que na mayoría de los Pokémon implica una evolución a otra criatura distinta y más fuerte.
La captura de Pokémon ye otru elementu esencial del sistema de xuegu. Durante la batalla contra un Pokémon salvaxe, el xugador puede llanzar-y un oxetu llamáu Poké Ball. Si'l Pokémon ye prindáu con ésitu, ésti pasará a ser propiedá del xugador. Los factores qu'afecten al ésitu de dicha captura dependen de los puntos de vida que tenga la criatura en cuestión y del tipu de Poké Ball utilizada: cuanto más baxos sían los puntos de salú del Pokémon y más efeutiva seya la Poké Ball utilizada, mayor será la probabilidá de pridar dichu monstruu. El posteru oxetivu de dambos xuegos ye completar les entraes de la Pokédex, una gran enciclopedia de Pokémon, mediante la captura, evolución ya intercambio pa obtener les 151 especies diferentes.
"Pokémon Red" y "Blue" permiten a los xugadores intercambiar diferentes criatures ente dambos cartuchos mediante'l cable "link". Ésti métodu d'intercambio ye necesariu pa completar totalmente la Pokédex, cuidao que dambes versiones tienen Pokémon esclusivos. Amás el cable "link" tamién permite entablar batalles contra l'equipu Pokémon d'otru xugador. Mientres xuégase "Red" y "Blue" nuna Game Boy Advance o SP, el cable estándar de GBA/SP nun funcionará, polo que los xugadores deberán utilizar el Nintendo Universal Game Link Cable nel so llugar. Per otra parte, les versiones ingleses dambos títulos nun son compatibles coles sos homólogues xaponeses y un intercambio ente dos de elles provoca una corrupción de datos dientro del xuegu, yá qu'utilicen un idioma diferente y, polo tanto, constituíos por caracteres distintos.
Amás de poder interactuar con "Pokémon Yellow", "Pokémon Red" y "Blue" permiten intercambiar criatures colos títulos de la segunda xeneración: "Pokémon Gold", "Silver" y "Crystal". Sicasí, hai que tener presente ciertes limitaciones: los xuegos nun pueden establecer conexón si'l xugador tien un Pokémon o movimientu introducíu nestos nuevos xuegos. Amás, utilizando'l Transfer Pak de la Nintendo 64, puédense usar datos de Pokémon o oxetos pa traslladalos a los títulos de dicha consola: "Pokémon Stadium" y "Pokémon Stadium 2". "Red" y "Blue" nun son compatibles colos xuegos de les siguientes xeneraciones llanzaos pa "Game Boy Advance" y "GameCube".
 foi publicáu en Xapón el 15 d'ochobre de 1999 como una versión especial qu'únicamente podía ser adquiría mediante un pidíu por correspondencia pa los suscriptores de la revista "CoroCoro Comic". El xuegu ufiertaba una versión gráfica más actualizada y nuevos diálogos ente personaxes. Usando a Blastoise como mascota de la versión, el códigu, el guión, los gráficos y el "artwork" de "Blue" fueron utilizaos pa llanzar internacionalmente les versiones "Red" y "Green". La versión "Blue" que foi llanzada en Xapón contaba con un pequeñu númberu de Pokémon que taben disponibles en "Red" y "Green", col fin de que ciertos personaxes fueren esclusivos nes versiones orixinales.
 foi la versión especial de "Red" y "Green" que foi llanzada a la vienta'l 12 de setiembre de 1998. El xuegu foi programáu pa qu'asemeyárase a la serie anime de "Pokémon", na qu'el xugador recibe un Pikachu como'l so Pokémon inicial y na qu'apaecen personaxes nun controlables del anime, como Jessie, James y Meowth.
Pokémon FireRed y LeafGreen son les versiones ameyoraes de los videoxuegos orixinales de 1996, "Pokémon Red" y "Green". Los nuevos títulos foron desenvueltos por Game Freak y por The Pokémon Company, y publicaos por Nintendo pa la consola portátil Game Boy Advance. Permitíen conectar dos consoles mediante'l Game Boy Wireless Adapter, orixinalmente incluyíu cola copia de dambos xuegos, y mediante'l Game Link Cable, l'usu del cual los faía compatibles con anteriores títulos de la serie. "FireRed" y "LeafGreen" foron llanzaos inicialmente en Xapón durante'l mes de xineru en 2004, y n'Estaos Xuníos y Europa durante setiembre y ochobre del mesmu añu, respeutivamente. Cerca de dos años dempués del so llanzamientu orixinal, dambos títulos foron recomercializaos por Nintendo baxo'l sellu de la Player's Choice.
Los xuegos en xeneral recibieron crítiques positives, obteniendo un puntaxe del 81% por parte de Metacritic. Los críticos, na so mayoría, eloxiaron el fechu de que dambos xuegos introduxeren nueves carauterístiques, anque mantuvieren la xugabilidá clásica de la serie. La recepción respeutu a los gráficos y l'audio foi más difusa, yá que dalgunos revisores quexáronse de que yeren demasiáu simples y nun representaron una meyora respeutu a les entregues anteriores, "Pokémon Ruby" y "Sapphire". "FireRed" y "LeafGreen" vendieron un total de doce millones de copies alredor del globu.
Inxerir
Inxerir: Consiste en rallar con una navaya l'arna d'un cañu de un frutal ("llimonal", "naranxal"...) dexando al descubiertu, non profundamente, el tueru d'esti. Una vez fechu la ralladura, arrodiase con un cacío con un furacu nel culu y enllenu de tierra. El cacíu arrodiase y arréyase con una cuerda pa evitar que se abra. Na boca grande del cacíu cubrese con tapín o mofu pa guardar el mugor na tierra qu'arrodia el cañu. Al añu de inxerir el cañu pue dixebrase serruchandolu del frutal madre, procurando que non pierda la tierra pa non dexar al descubiertu el raigón nacíu anguaño.
Arna
"Arna" o ritidoma ye la capa más esterna de tueros y raigaños de plantes maderices, como los árboles. Cubre y protexe el tueru y consiste de trés capes, el felóxenu, el floema, y el cambium vascular. Puede algamar cerca del 10 - 15 % del pesu total del árbol.
Unown
Los Unown son unos estraños Pokémon con forma de xeroglíficos que tienen 28 diferentes formes, basaes nes lletres del Alfabetu llatín, un signu d'interrogación y un signu d'esclamación. Siempre tienen similitudes con un cuerpu estrapáu de color prietu y un güeyu. Siempre moren en misterioses cámares, namái con otros Unown, siempre atrapaos en parés. Unown provién de la pallabra inglesa "Unknown" que, traducíu al asturianu, sería "desconocío".
Los Unown son Pokémon mui especiales. Dizse que tienen poderes secretos y que viven n'otra dimensión. Otros dicen que son Pokémon en forma de lletra y que son Pokémon qu'esisten dende fai más de 1500 años, lo que fai pensar que los Unown son prehistóricos. Lo que sábese de ciertuo ye que caún d'ellos correspuende a un carácter del alfabetu llatín. Ye por ello que esisten numberoses formes d'Unown, dende'l Unown A, fasta'l Unown Z. Nel Anime y los videoxuegos, la primera vegada que súpose de los Unown foi nos afayos arqueolóxicos de les "Alfa Ruins", na rexón de Johto, pero dende los xuegos de la xeneración III de Pokémon afayáronse dos nueves formes d'Unown, l'Unown ? y l'Unown !, que s'escondíen na "Seven Island" del archipiélagu "Sevii Islands", al sur de la rexón de Kanto. Amás, los Unown caracterícense por aprender un únicu movimientu: "Hidden Power". Necesiten 1.000.000 puntos d'esperiencia pa llegar al Nivel 100.
III Concursu de Tonada de Siero
El Concursu de Tonada de Siero tuvo llugar nel añu 2013 nel Auditoriu de la capital del conceyu.
En categoría masculina algamó'l primer premiu Jorge Tuya, de Seloriu, y na femenina, Lorena Corripio, de Carrandi. Arriendes de lo anterior, los puestos d'honor completáronlos Aquilino Fernández y José García na categoría masculina y Marisa Valle Roso y Belén Arboleya na femenina. Tamién se concedieron premios a los meyores cantares referíos al conceyu que fueron ganaos por Odón García y Juanjo Martínez.
Léxicu catalán
El catalán ye una llingua románica, polo que remanez del llatín vulgar mesmo na sintáxis que na fonética o nel léxicu. No que cinca al léxicu, non toles pallabres siguieron un camín asemeyáu na so formación: 
Son productu de la evolución fonética de les pallabres llatines. Causes de l'apaición de les mesmes:
Temática: partes del cuerpu, oxetos del llar, parentescos, fenómenos naturales...
Son pallabres tomaes tardíamente d'una llingua clásica (llatín o griegu) y que, poro, nun carecieron la evolución fonética propia de les pallabres populares o hereditaries, sinón namái qu'una mínima adaptación na pronunciación catalana.
Temática: llinguaxe xurídicu, eclesiásticu, alministrativu, científicu...
Exemplos: miraculu------mirall (pallabra popular)
El catalán dende los sos oríxenes tomó pallabres d'otres llingües y adaptólos a la fonética catalana. Estes pallabres que pasen d'una llingua a otra y s'integraren dafechu nómense empréstamos llingüísticos.
Exemplos ordenaos aproximadament según la dómina d'entrada nel catalán:
Anguaño, la evolución constante de la téunica, la ciencia, los deportes, el mundu llaboral y d'ociu obliga a incorporar continuamente términos nuevos. Estos son los neoloxismos, pallabres creaes pa designar oxetos, aiciones o conceutos d'apaición nueva: "correu electrònic", "disquet", "escàner"...
"Electronic mail" (inglés)-------- "correu electrònic" (català)
Cercaterm
El Cercaterm ye un serviciu automatizáu de consultes en llinia multillingüe del TERMCAT que contién más de 230.000 fiches terminolóxiques a disposición pública.. Pue accedese a la consulta de los términos normalizaos pol Conseyu Supervisor del TERMCAT, productos terminolóxicos espublizaos dende l'añu 1985, información proviniente de los trabayos de búsqueda del Centru, términos provinientes de los trabayos d'asesoramientu y proyeutos en fase de búsqueda avanzada, fiches ellaboraees por otros organismos y profesionales y fiches de criterios terminolóxicos fechos pol Centru.
Neoloteca
La Neoloteca ye un diccionariu en llinia que contién tolos neoloxismos téunicos y científicos normalizaos en catalán pol Conseyu Supervisor del TERMCAT, cola definición y les equivalencies n'otres llingües. Inclúi, aproximadamente, 6.000 denomacions catalanes consultables a partir d'índices alfabéticos n'estremaes llingües y d'un índiz temáticu.
Optimot
Optimot, consultes lingüístiques, ye un serviciu qu'ufre la Direición Xeneral de Política Llingüística de Cataluña en collaboración col Institutu d'Estudios Catalanes y el Centru de Terminoloxía TERMCAT. Consta d'un buscador d'información llingüística qu'ayuda a resolver duldes sobre la llingua catalana. Per aciu del "Optimot" puen consultase de manera integrada diferentes fontes. Cuando les opciones de búsqueda qu'ufiera "Optimot" nun resuelven la dulda llingüística, pue accedese a un serviciu d'atención personalizada.
Hasta 2007 el Consorciu pola la Normalización Llingüística, el Centru de Terminoloxía TERMCAT, l'Institutu d'Estudios Catalanes y la Direición Xeneral de Política Llingüística de Cataluña distribúyense l'atención de consultes llingüístiques de la población en xeneral, les empreses y entidaes, y los profesionales del mundu de la llingua. Al envís de resolver esta descentralización de l'atención de consultes llingüístiques y d'ufrir un serviciu unificáu, decidióse poner en funcionamentu l'Optimot. N'ochobre del 2007 entama a furrular el buscador y en febreru del 2008, el serviciu d'atención personalizada. Los oxetivos principales yeren ameyorsr la calidá na atención de consultes llingüístiques al traviés de la unificación de criterios, y fomentar l'autonomía llingüística.
• Diccionari de la llengua catalana del Institut d'Estudis Catalans (2a edición)
• "Diccionari català-castellà" y "Diccionari castellà-català" (4a edició) d'Enciclopèdia Catalana 
• Fitxes de l'Optimot
Son fiches qu'espliquen de manera didáutica y curtia conteníos llingüísticos (d'ortografía, sintáxis, morfoloxía, léxicu...) y otros aspeutos significativos de la llingua (fraseoloxía, refranes, toponimia...).
• Verbs conjugats de la "Gramàtica de la llengua catalana" de l'Institut d’Estudis Catalans (versión provisional)
Son los modelos de conxugación de la Gramática de la llingua catalana del Institutu d'Estudios Catalanes (versión provisional), coles formes xenerales y les principales variantes dialectales, y col desendolcu completu de los tiempos simples y los compuestos.
• Diccionaris terminològics del TERMCAT
Son los diccionarios fechos pol Centre de Terminologia TERMCAT que recueyen léxicu especializáu d'estremaes estayes del conocimientu. Les fiches que contienen términos normalizaos y les denomaciones de l'aplicación informática "Plats a la carta" presenten el so propiu distintivu.
• Col•lecció “Criteris Lingüístics” de la Direcció General de Política Lingüística
Son monografíes sobre aspeutos convencionales de la llingua (mayúscules, abreviaciones...) y sobre cuestiones d'estilu (criterios de redaición y de torna, llinguaxe non sexista...).
• "Nomenclàtor oficial de toponímia major de Catalunya" de la Comissió de Toponímia de Catalunya (2a edición)
Ye la obra que recueye los topónimos oficiales de Cataluña.
• "Nomenclàtor toponímic de la Catalunya del Nord" de l'Institut d’Estudis Catalans
Si nun se pue resolver la dulda llingüística col buscador, pue facese la consulta al serviciu d'atención personalizada. P'accedir, ha de calcase nel enllaz "Atenció personalitzada" y dase d'alta per aciu d'un formulariu. En tando fecho'l rexistru, puen unviase consultes per escrito y recibir les respuestes.
El serviciu d'atención personalizada failo un equipu de profesionales llingüísticos, y resuelve duldes concretes d'usu i normativa de la llingua catalana. 
TERMCAT
El TERMCAT ye un organismu creáu en Barcelona l'añu 1985 pol Departamentu de Cultura de la Generalitat de Catalunya y pol Institut d'Estudis Catalans (IEC) al envís de garantizar el desendolcu y la integración de la terminoloxía catalana nos sectores especializaos y na sociedá en xeneral, per aciu de la creación continua de ferramientes y de recursos anovadores y de calidá, nun diálogu permanente con especialistes y usuarios. Dende l'añu 1994 ye un consorciu empobináu poles dos entidaes yá mentaes y pol Consorciu pola Normalización Llingüística.
Voluntariáu pola llingua catalana
Voluntariat per la llengua (n'asturianu:Voluntariáu pola llingua (catalana)) ye un programa impulsáu pola Direició Xeneral de Política Llingüística de Cataluña y xestionáu territorialmente pol Consorciu pa la Normalización Llingüística, que facilita a les persones que tienen conocimientos básicos de catalán y quieren entamar a falalo que lo puedan facer nun contestu real y afayadizu otros persones que lo falen davezu.
Diferencies gramaticales del castellanu sobre'l catalán
Por mor del contautu ente llingües (especialmente col castellán), nos territorios onde se fala catalán prodúcense interferencies gramaticales –desviaciones de la llingua considerada normativa– a tolos niveles del idioma, dende'l más coloquial hasta'l nivel de la llingua estándar de los medios de comunicación, y na llingua lliteraria.
En dalgunos sectores de la sociedá catalana esiste una voluntá d'averamientu o de nivelación ente les formes propies del catalán y les del castellán, en detrimentu de les particularidaes del primero. El modelu de catalán frutu d'esti deséu d'asimilación denomóse ""catalán light"" o "catañol". El catalán correutu, normativu, tuvo al empar calificáu davezu de ""català heavy"" polos defensores de la primera postura. 
Sociollingüística del catalán
La sociollingüística del catalán estudia la situación del catalán nel mundu y les diferentes variedaes que presenta esta llingua. Ye una subdisciplina de la filoloxía catalana y otros estudios afines y tien como oxetivu analizar la rellación ente la llingua catalana, los sos falantes y la realidá próxima (incluyendo la d'otres llingües en contautu).
Alfabetu catalán
L'alfabetu catalán ye la variante del alfabetu llatín emplegada pa escribir la llingua catalana. Consta de les 26 lletres del alfabetu llatín, dalgunes de les que puen ser modificaes por diacríticos, etc. Actualmente l'alfabetu componse de ventiséis lletres más seis dígrafos (conxuntos de dos lletres que representen un solu fonema).
"Català complet 1. Curs superior de llengua catalana" (1997).
Dialectos del catalán
Nel añu 1861, Manuel Milà i Fontanals propón la xebra dialeutal del catalán en dos grandes bloques: l'oriental y l'occidental.
Los dialectos nun se puen llendar con exactitú porque ente l'ún y l'otro siempre hai una fala de transición, más o menos amplia (sacante nes insulares), como na zona de los dialectos constitutivos tamién hai dialectos de transició a llingües vecines, como'l ribagorzanu y, sobremanera'l benasqués, al aragonés, y el capcinès, dientro'l catalán septentrional, al occitanu. Amás, nengún dialectu nun ye del too uniforme: cualesquier de los qu'esisten se pueden subdividir en dellos subdialectos. D'esta miente, la llingua catalana pue subdividise en dos bloques dialectales y en dialectos. 
Catalán occidental
El catalán occidental o bloque occidental del catalán ye'l conxuntu de dialectos del catalán falaos al oeste de Cataluña (casi tola provincia de Lérida, oeste de Tarragona y Tierres del Ebro), na Franxa de Poniente, n'Andorra y na Comunidad Valenciana. La característica principal d'estos dialectos, a diferencia del catalán oriental al que se contrapón, ye l'ausencia de neutralización en vocales átones, esto ye, nin el pasu d'a y e átones a [ə], nin el d'o átona a [o]. Esta variente dialectal nun ye'l dialectu de referencia culta en Cataluña, pero sí lu ye ente los falantes de la Comunidad Valenciana.
Amás del non amenorgamientu del sistema vocálicu átonu, la mayor traza qu'estrema'l catalán occidental del oriental "y"e que les "e" provenientes de les ("y" llarga) "y" (i curtia) tóniques del llatín pronúnciense como [e] (e zarrada) ("cadena" , "alé" , "què" ), ente que nel catalán oriental ye una (y abierta) o (vocal neutra) nestes palabres. Tamién la vocal átona puede amenorgase a delantre de consonantes nasales y sibilantes: "enveja" [aɱˈveiʒa]/[amˈbeʒɛ], "espill" , "eixugar" [ajʃoˈɣa(ɾ)].
Como en tolos idiomes, en catalán hai localismos, y dalgunos presenten una distribución que reflexa más o menos la división ente los dos conxuntos dialectales. Dacuando la palabra occidental tópase tamién nel dialectu balear oponiéndose a un localismu propiu del catalán oriental peninsular.
Dacuando'l catalán occidental y l'aragonés oriental (o a lo menos l'aragonés ribagorzano) tienen traces que los estremen del catalán oriental y del aragonés occidental.
Catalán noroccidental
El catalán noroccidental, tamién llamáu occidental, ye la variedá de la llingua catalana que se fala na zona noroccidental de les rexones catalano-falantes. A vegaes confúndese cola denominación de "lleidatà", siendo esti un subdialectu perteneciente a él.
Catalán ribagorzanu
El catalán ribagorzanu ye un dialectu catalán constitutivu faláu nes comarques de la Ribagorça (valles de los ríos Isàvena y Noguera Ribagorçana) y de la Llitera. Consta de tres dialectos: el ribagorzanu central, el ribagorzanu oriental y el ribagorzanu occidental.
Benasqués
El benasqués, ye un dialectu de transición propiu del Vall de Benasc, na comarca de l'Alta Ribagorça. Estímense entee 1.000 y 2.500 falantes. El benasqués ye una modalidá de transición ente la llingua aragonesa y la llingua catalana, cola adscripción a una o otra llingua debatida y con fortes influyencies gascones.
Catalán pallarés
El pallarés ye la variedá constitutiva del catalán en Pallars, que poles sos condiciones xeográfiques propies ye un de los dialectos más conservadores de la llingua catalana.
Catalán oriental
El catalán oriental o bloque oriental del catalán ye'l conxuntu de dialectos del catalán falaos en Cataluña (provincies de Girona y Barcelona enteres y l'este de Tarragona), na Catalunya Nord, nes Islles Baleares y en L'Alguer.
La carauterística más notable d'estos dialectos, a diferencia de los del catalán occidental col que se contrapon, ye la neutralización de l'a, i, e átona a [ə] (sacantes en L'Alguer onde evolucionó a /a/) y d'haber sustitución de la o átona por [u] (menos na islla de Mallorca).
Catalán septentrional
El catalán septentrional (tamién llamáu de manera más xeneralista rosellonés) ye un dialectu constitutivu del catalán dientro del catalán oriental de la llingua y faláu na Catalunya Nord. La influyencia d'esti dialectu espárdese a la "Catalunya Sud" nel denomáu septentrional de transición. Ye un dialectu que tien rasgos comunes col occitanu o dalgunes vegaes influencies d'esta llingua. Tien tamién un subdialectu, el capcinès, que podría representar según dellos llingüístes un estáu arcaicu del dialectu.
Catalán central
El catalán central, ye'l dialectu oriental del catalán con más pesu demográficu yá qu'inclúi tola provincia de Barcelona, la metá oriental de la de Tarragona y la mayor parte de la de Girona sacantes pol dialectu de transición.
Alguerés
L'alguerés ye la variante del catalán que se fala na ciudá de L'Alguer, al noroeste de la islla de Cerdeña. Foi reconocíu como llingua minoritaria pola República italiana y pola Rexón Autónoma de Cerdeña.
Historia de la llingua catalana
A grandes rasgos puen distingise tres periodos na Hestoria de la llingua catalana: 
Edward Moss
Edward Moss (11 de xunetu de 1977) foi un actor y cómicu estaoxunidense.
Fred Stoller
Frederick "Fred" Stoller (19 de marzu de 1958) ye un actor y cómicu estauxunidense.
Urdu
L'urdu ye una llingua falada fundamentalmente en Pakistán ya India. En Pakistán ta considerada la llingua nacional, mientres que n'India ye una de les 24 llingües oficiales nel país.
A pesar de la so condición de llingua nacional de Pakistán, namái unos diez millones de persones nesi país (un 8% de la población total) fálenla como llingua materna. Esti pequeñu porcentax fórmalu los nomaos "mohajir" (‘emigrantes’ en urdu), la élite social y económico de Pakistán que vien de los refuxaos musulmanes que fuxeron del norte de la India tres la partición de l'antigua India británica en 1947, cuando surdieron los dos estaos independientes d'India y Pakistán.
Por cuenta de la semeyanza ente'l urdu y l'hindi, los falantes de les dos llingües polo xeneral puen entendese nun nivel básicu si dambes partes abstiénense d'utilizar el vocabulariu especializáu o les diferencies dialeutales. Dellos llingüistes consideren-yos como parte d'una mesma llingua y sostienen que son consideraos como dos llinguaxes distintos por razones político-relixoses. La diferencia ente dambes llingües aníciase en qu'el urdu ye utilizáu como llingua escrita por falantes musulmanes y escríbese nuna forma llixeramente afecha del alfabetu persa (variante de la mesma del alfabetu árabe). L'hindi escríbese nel alfabetu devánagari, orixinalmente emplegáu pal sánscritu, y ye utilizáu polos falantes hinduistes. Inda que la llingua coloquial ye práuticamente la mesma, la norma culta del urdu fai usu de numberosos términos d'orix árabe y persa, mientres que'l hindi recurre, n'estilos formales, al sánscritu como fonte de vocabulariu cultu. La forma falada común del urdu y l'hindi nómase, de cutiu, hindustanín.
Erica arborea
La urcia, "uza" (tamién denomada "gorbiz", "gorbiza") ("Erica arborea") ye un arbustu de muncha rama, derechu, qu'acostuma a midir de 1 a 4 m d'altor, y que pue llegar a midir 7 metros (n'Andalucía occidental) o lo mesmo 20m (Canaries). Tien ramilles ablancazaes y peludes; les fueyes agrúpense en verticilos de 3 o 4 y son mui estreches, lliniales casi aciculares, llampiñes y lises, d'ente 3 y 9 milímetros. Les flores, que se producen en gran númberu formando una gran panícula piramidal son de color blancu o rosáu, pedicelaes, con pedicelu provistu de 2 o 3 pequeñes bráctees; corola acampanada fendida de 4 (5) lóbulos anchos, con 8 estames. La cápsula ye llisa, abridera en 4 valves.
Florez dende febreru o marzu hasta xunetu, según la llocalidá.
Nos bosques aclaraos y mates daqué fresques y avesíes, sobre too nos tarrenes desprovistos de cal (granitos, cuarcites, arenites, etc); dende cásique'l nivel del mar hasta unos 1300-1600 m d'altitú; prefier les vaguaes, ribayos, escobios y riegues con suelu frescu y daqué llentu.
Ulex europaeus
La cotolla, "argaña" o "árgoma" ("Ulex europaeus") ye un arbustu d'orixe européu perteneciente a la familia de les Fabácees, subfamilia Faboideae.
Les fueyes de los individuos maduros d'esta especie tán compuestes d'escayos d'hasta 4 cm de llonxitú, lo que-y da a la planta un aspeutu espinosu. Les plántules tienen fueyes "trifoliolaes", carauterístiques de los miembros de la subfamilia, hasta un par de meses dempués de la xerminación. 
Chinu cantonés
El cantonés estándar y les variedaes rellacionaes con 70 millones de falantes constitúin el grupu más meridional de llingües sinítiques. Y el terceru por númberu de falantes tres el mandarín y del wu. El cantonés fálase principalmente na provincia de Guangdong y nes rexones alministratives especiales de Hong Kong y Macáu. Les primeres comunidaes chines que s'establecieron en países occidentales como, Estaos Xuníos, Australia o'l Reinu Xuníu veníen de esta zona del sur de China. Esto fixo que'l cantonés fora mientres enforma tiempu l'idioma principal nos chinatowns de les grandes ciudaes d'estos países.
De les distintes variedaes siníticas, el cantonés ye l'únicu, aparte del mandarín, que tien una forma escrita. Ésta utiliza dellos calteres chinos que nun esisten en mandarín, y reutiliza otros con significaos distintos. El cantonés escritu utilízase, sicasí, namái en situaciones informales, como cartes ente amigos, foros d'Internet o delles formes de lliteratura popular. En situaciones formales el chinu escritu sigue les normes del mandarín.
En Hong Kong y Macáu, magar el cantonés úsase coloquialmente, tien un usu más acutáu en situaciones formales como discursos políticos y n'emisores de radiu y televisión. Neses situaciones formales, l'idioma utilizáu nun ye cantonés coloquial, sinón mandarín con una llectura cantonesa de los calteres.
François Englert
François Englert, (Etterbeek, Bruxeles; 6 de payares de 1932)), ye un físicu teóricu belxicanu. Ye profesor eméritu de la Universidá Llibre de Bruxeles (ULB) na que ye miembru del serviciu de física teórica. Les sos principales contribuciones toquen a la física de les particules, a la teoría de cuerdes y a la cosmoloxía. Recibió'l 8 d'ochobre de 2013 el Premiu Nobel de Física, conxuntamente col británicu Peter Higgs, polos sos trabayos sobre'l mecanismu de Brout-Englert-Higgs, un elementu clave del modelu estandar de la física de partícules.
François Englert, nacíu nel somantu d'una familia xudía, ye un superviviente de la Shoah. Foi un "neñu escondíu" (en francés "Enfant caché", referío a los neños acoyíos en families non xudíes o instituciones col fin d'ocultalos a los nazis) a lo llargo de tola II Guerra Mundial.
Nacíu en Bélxica, François Englert fizo los sos estudios secundarios nel atenéu real de Koekelberg anantes d'integrase na Facultá de ciencies aplicaes de la Universidá Llibre de Bruxeles (ULB). Algamó un diploma d'inxenieru civil mecánicu y elléctricu en 1955, depués una llicenciatura de física en 1957 y un doctoráu l'añu siguiente. Darréu marchó pa la Universidá Cornell, nos Estaos Xuníos, onde foi nomáu asociáu d'investigación en 1959 y profesor asistente l'añu siguiente. Trabaya entós baxo la direción de Robert Brout, col que collaborará tola so vida. En 1961, torna a la ULB onde ye primeramente encargá de cursos, depués profesor en 1964. Xúntase con Robert Brout y los dos tan a la cabeza del serviciu de física teórica que creen xuntos en 1980. Accede como profesor eméritu en 1998. Tamién ye ""Sackler Professor by Special Appointment"" na Universidá de Tel Aviv.
Theresa Caputo
Theresa Caputo (3 de xunetu de 1966) ye un actor y cómicu estaoxunidense.
Barón Rojo
Barón Rojo ye un grupu español de hard rock y heavy metal, formáu en 1980, y llamáu asina n'homenaxe al aviador alemán Manfred von Richthofen, conocíu como "Barón Colloráu".
En 2012, la revista "Rolling Stone" calificó a Barón Rojo como la 18ª meyor banda del rock español.
Los sos álbumes "Volumen brutal" y "Metalmorfosis" fueron incluyíos pola revista musical "Al Borde" na llista de los 250 meyores de tolos tiempos como'l 17º y 107º meyores álbumes del rock n'español, respectivamente.
A lo llargo de la década del 80 -la dómina más creativa de la banda- publicaron los sos discos más recordaos, llanzaos por Chapa Discos, los que quedaron como clásicos del Heavy metal n'español: "Larga vida al rock and roll" (1981), "Volumen brutal" (1982), "Metalmorfosis" (1983), "Barón al rojo vivo" (1984) y "En un lugar de la marcha" (1985).
A finales de 1989, José Luis Campuzano y Hermes Calabria abandonen la formación, pero los hermanos De Castro deciden siguir cola banda y esperimentar con diverses formaciones, como la que llevó a Barón Rojo a tar integráu por cinco componentes, al xuníse-yos Pepe Bao al baxu (conocíu per bandes como Manzano y, más palantre, O'funk'illo), José Antonio Nozal "Ramakhan" a la batería (de Tritón), y Maxi González (tamién de Tritón) como voz solista.
El primer álbum de Barón Rojo na década de los noventa, ye "Desafío", álbum producíu por Carlos De Castro p'Avispa. 
Foi grabáu nos estudios M-20 de Madrid mientres xineru de 1992. Nesti álbum la formación taba compuesta polos hermanos Carlos y Armando De Castro, José Antonio Nozal "Ramakhan" na batería y Niko del Hierro al baxu. A pesar de ser un discu de gran calidá, con temes como'l clásicu "Te espero en el infierno", nun llogró un gran ésitu por cuenta de los malos tiempos que corría'l xéneru.
Dempués d'esti trabayu y con nueva casa discográfica en 1997, apúrrennos el so nuevu álbum "Arma secreta", que foi grabáu y producíu por Carlos De Castro pa Clave Records, nos estudios Kilociclo de Madrid mientres l'añu 1996, con un soníu más básicu y más duru, que va preparar al Barón Rojo del nuevu mileniu.
Nel añu 2001 el grupu entra nel nuevu mileniu col álbum "20+" n'alusión a la esistencia de la banda por más de 20 años. Esti álbum foi producíu por V. M. Arias pa Zero Records, y grabáu nos estudios Oasis de Madrid mientres avientu de 2000 y xineru de 2001. 
Nesti trabayu atopamos un Barón Rojo qu'ensin cobardura inclúi preseos de vientu nos sos arreglos, l'evidente usu de saxofón, trombón ya inclusive trompetes, trescála-y un soníu bien particular a esti álbum. Nesti discu incluyóse un video-clip multimedia del senciellu "Fronteras".
Dempués d'un discu en vivu ("Barón en Aqualung"), en xunu de 2003 sale a la vienta l'álbum de versiones tituláu "Perversiones", grabáu nos estudios Oasis de Madrid mientres los meses de marzu, abril y mayu de 2003, y producíu por José Miguel Ros y Carlos Rufo pa Zero Records. 
Esti álbum inclúi versiones de les bandes que son consideraes poles sos mesmos integrantes como influencies na carrera musical de los Barón Rojo, como Black Sabbath, Deep Purple, y Jimi Hendrix ente otros.
A finales de 2006 ye editáu "Ultimasmentes", con un soníu más conservador y clásicu que "20+" y "Arma secreta", que cunta cola particularidá de tener un cantar compuestu y cantao pol baxista Ángel Arias, "Nada que hablar", y unu compuestu por José Martos, "El porvenir, un castigo".
En febreru de 2009 confirmaron la so participación nel Festival Metalway de Zaragoza, que se produció'l 20 de xunu de 2009, con una xunta especial na que participaron los cuatro miembros orixinales del grupu: Carlos y Armando De Castro, Hermes Calabria y José Luis "Sherpa" Campuzano. Este mesmu añu publicaron el discu en vivu "En clave de rock", y en 2012 apaez un discu doble, "Tommy Barón", recreación llibre y n'español del clásicu "Tommy" de The Who.
Álvaro Fernández Conde
Álvaro Fernández Conde ye un cantante cántabru de tonada.
Álvaro tien algamaos una buena riestra de premios en dellos de los meyores concursos de tonada que tienen llugar n'Asturies, tanto na modalidá moza, como n'adultos. Nel añu 2013 foi reconocíu como una de les meyores voces de la tonada dientro del Memorial Silvino Argüelles.
Black Sabbath
Black Sabbath ye una banda británica d'Heavy metal formada en 1968 en Birmingham por Tony Iommi (guitarra), Ozzy Osbourne (voz), Geezer Butler (baxu) y Bill Ward (batería). 
Formaos orixinalmente como una banda de Blues rock llamada nun principiu Polka Tulk y darréu, Earth, l'agrupación incorporó lletres sobre ocultismu y terror con guitarres afinaes de manera más grave, camudando'l so nome por Black Sabbath, y consiguiendo dellos discos d'oru y platino na década de 1970. 
Al ser una de les primeres y más influyentes bandes d'Heavy metal de tolos tiempos, Black Sabbath ayudó a desenvolver el xéneru con publicaciones tales como "Paranoid" (1970), álbum que foi cuatro veces discu de platino.
El grupu vendió más de quince millones de copies namái nos Estaos Xuníos.
Black Sabbath fichó pa la Philips Records n'avientu de 1969 y publicó el so primer senciellu, «Evil Woman», en xineru de 1970, al traviés de Fontana Records, subsidiaria de Philips. 
Los posteriores discus saldríen pola nueva compañía de rock progresivu creada por Philips, Vertigo Records. 
Anque'l senciellu nun entró en nenguna llista de vientes, la banda consiguió dos díes nun estudiu pa grabar el so primer álbum col productor Rodger Bain. Iommi recuerda grabar en directu: «Pensamos: "Tenemos dos díes pa faelo y unu d'ellos ye p'amiestos". Asina que grabamos en directu. Ozzy taba cantando coles mesmes, namái lo asitiamos nuna cabina estreme y llanzámonos al asuntu. Nunca tuvimos una segunda ronda de la mayoría del material».
"Black Sabbath", l'álbum debú de la banda, salió al mercáu'l vienres 13 de febreru de 1970. Algamó l'octavu puestu nel UK Albums Chart y, tres la so publicación n'Estaos Xuníos en mayu de 1970, algamó'l ventitrés nel Billboard 200, onde permaneció mientres más d'un añu.
Black Sabbath publicó'l so segundu álbum, "Paranoid", n'ochobre de 1970, l'álbum esguiló hasta'l númberu unu nel Reinu Xuníu.
L'ésitu de "Paranoid" dexó a la banda realizar la primer xira polos Estaos Xuníos n'avientu de 1970, lo que provocó la publicación del segundu senciellu, «Iron Man». Anque nun consiguió entrar nel top cuarenta, «Iron Man» permanez como unu de los cantares más populares de la banda, y ye el senciellu que más altu llegó nes llistes estaunidenses hasta «Psycho Man» en 1998.
En febreru de 1971, Black Sabbath tornó al estudiu pa empezar a grabar el so tercer álbum. Tres l'ésitu de Paranoid, la banda consiguió más tiempu n'estudiu según «un maletu llenu de dineru», que los miembros utilizaron pa mercar drogues.
«Tábamos metíos na coca, enforma», esplicó Ward. «Estimulantes, tranquilizantes, quaaludes, lo que fuera. Llegó al puntu de que teníes escurres pero dempués se te escaecíen, porque tabes bien fora de ti».
En xunetu de 1971 publicóse "Master of Reality", namái seis meses dempués del llanzamientu de "Paranoid". L'álbum algamó'l top diez tantu nel Reinu Xuníu como nos Estaos Xuníos.
En xunu de 1972, la banda axuntóse en Los Angeles pa empezar a trabayar nel so siguiente LP nos estudios Record Plant. 
El procesu de grabación tuvo llaráu de problemes, na so mayoría debíos al abusu de sustances. Mientres trataba de grabar el cantar «Cornucopia» dempués de sentase metanes l'habitación tomando drogues», Bill Ward tuvo a puntu de ser despidíu de la banda. 
"Black Sabbath Vol.4" publicóse en septiembre de 1972, y anque les crítiques siguíen siendo negatives, llegó al discu d'oru en menos d'un mes, y foi el cuartu álbum consecutivu n'algamar el millón de copies vendíes nos Estaos Xuníos.
Tres una estensa xira polos Estaos Xuníos, la banda visitó per primer vegada Australia y, de siguío, pasó pola Europa continental.
Pa la siguiente placa optaron por arrendar el castiellu Clearwell nel Monte de Dean, Inglaterra. «Ensayábamos nos cuartones y yera abondo espeluznante pero tenía daqué d'atmósfera, remembraba coses, y el material empezó a salir otra vegada».
Mientres trabayaben nos cuartones, Iommi atopó col riff principal de «Sabbath Bloody Sabbath», que dio'l tonu pal nuevu material. Grabáu nos Morgan Studios de Londres por Mike Butcher ya inspirándose nos cambeos introducíos en "Vol.4", los nuevos cantares incorporaben sintetizadores, cuerdes y arreglos complexos. El teclista de Yes, Rick Wakeman, collaboró como músicu de sesión nel cantar «Sabbra Cadabra».
En payares de 1973, Black Sabbath publicó "Sabbath Bloody Sabbath", discu que foi aclamáu pola crítica. N'efectu, per primer vegada na so carrera, la banda empezó a recibir crítiques positives de la prensa musical xeneralista. 
La banda empezó una xira mundial en xineru de 1974 que remató nel festival "California Jam", ante 200.000 persones, al pie d'otres bandes como Emerson, Lake & Palmer, Deep Purple, Earth, Wind & Fire y Eagles. 
Parte d'esti conciertu foi emitíu pola cadena ABC n'Estaos Xuníos, dando a conocer a la banda ante una mayor audiencia. 
Black Sabbath empezó a trabayar nel so sestu álbum en febreru de 1975, nos Morgan Studios de Willesden, Inglaterra, con un nuevu representante, Don Amburen, y con una clara intención de camudar el soníu de "Sabbath Bloody Sabbath". «Podíamos siguir y siguir y siguir, volviéndonos más técnicos, usando orquestes y tou eso que particularmente nun queríamos. Miramos a nós mesmos y quixímos faer un discu de rock; Sabbath Bloody Sabbath nun yera un discu de rock, realmente».
Producíu por Black Sabbath y Mike Butcher, "Sabotage" salió al mercáu en xunetu de 1975. De nuevu, l'álbum recibió crítiques positives y algamó'l top venti tantu nos Estaos Xuníos como nel Reinu Xuníu, pero foi'l primer álbum que nun consiguió'l discu de platino n'Estaos Xuníos, llegando namái al discu d'oru.
Anque l'únicu senciellu del álbum, «Am I Going Insane (Radio)», nun consiguió entrar nes llistes d'ésitos, "Sabotage" contién cantares clásicos como «Hole in the Sky» y «Symptom of the Universe».
Black Sabbath realizaron una xira mundial con Kiss, pero viéronse forzaos a dexala en payares de 1975 tres un accidente de moto nel que Osbourne mancóse'l llombu. N'avientu la compañía discográfica de la banda publicó un álbum recopilatorio de grandes ésitos ensin consulta-y lo a la banda, tituláu "We Sold Our Soul for Rock 'n' Roll". El discu vendió dos millones de copies nos Estaos Xuníos.
"Technical Ecstasy", publicáu'l 25 de setiembre de 1976, foi recibíu con crítiques atopaes, y per primer vegada nun consiguió meyores crítiques a midida que pasaba'l tiempu. 
La xira de promoción del álbum empezó en payares de 1976, teniendo de teloneros a Boston y Ted Nugent nos Estaos Xuníos y a AC/DC n'Europa, onde remató n'abril de 1977.
Tres esto la banda pasó cinco meses nos Sounds Interchange Studios de Toronto, Canadá, escribiendo y grabando lo qu'acabaría siendo "Never Say Die!". «Llevónos abondo tiempu», dixo Iommi. «Tábamos drogando enforma, fumando montones de porros. Díbamos a les sesiones pero teníamos que dinos porque tábamos demasiáu drogaos, teníamos que parar. Naide faía nada bien, tábamos esvalixaos, tol mundu tocando daqué distintu. Teníamos que volver y folgar, ya intentalo a otru día».
L'álbum foi publicáu en septiembre de 1978, esguilando hasta'l númberu 12 nel Reinu Xuníu y el 69 nos Estaos Xuníos. Les crítiques nun fueron bones y, de nuevu, tampoco lo fueron col pasu del tiempu. 
L'álbum produció los senciellos «Never Say Die» y «Hard Road», que llegaron al top cuarenta nel Reinu Xuníu, ente que la banda fixo la so segunda apaición nel Top of the Pops tocando'l cantar «Never Say Die». 
Dempués de la xira, Black Sabbath tornó a Los Angeles y de nuevu los miembros arrendaron una casa en Bel Air, onde pasaron casi un añu trabayando en material nuevo pa otru álbum. Por causa de la presión per parte de la compañía discográfica y la falta d'idees d'Ozzy Osbourne, Iommi tomó la decisión de despidir a Osbourne en 1979. 
Sharon Arden, la fía del representante Don Arden y futura esposa d'Ozzy Osbourne, propunxo al antiguu vocalista de Rainbow, Ronnie James Dio, como reemplazu d'Ozzy en 1979. Dio xunióse oficialmente en xunu, y la banda empezó a escribir el so nuevu discu. 
El baxista Geezer Butler dexó la banda temporalmente en septiembre de 1979, y foi reemplazáu en principiu por Geoff Nicholls de Quartz. La nueva alliniación entró nos Criteria Studios en payares pa empezar la grabación del álbum. Dos meses dempués, Butler tornó a la banda y Nicholls encargóse del tecláu. Producíu por Martin Birch, "Heaven and Hell" foi publicáu'l 25 d'abril de 1980 con bones crítiques. 
Black Sabbath realizó la so xira polos Estaos Xuníos, titulada Black and Blue, con Blue Öyster Cult como teloneros. Mientres la xira se filmó un conciertu en Uniondale, Nueva York, que s'estrenó en cines en 1981 col títulu de Black and Blue.
Mientres la xira, l'antigua discográfica de Black Sabbath n'Inglaterra publicó, ensin beneficiu pal grupu, un discu en directu grabáu diba siete años, llamáu "Live at Last", qu'algamó'l quintu puestu nes llistes britániques. Esti álbum favoreció la reedición del senciellu «Paranoid», qu'algamó'l top venti.
El 18 d'agostu de 1980, tres un conciertu en Minneapolis, Bill Ward foi despidíu de la banda. «Nun toleraba'l fechu de xubir al escenariu ensin Ozzy», dixo Ward. «Yera un borrachu increíble, taba borrachu les venticuatro hores del día. Cuando entraba n'escena, l'escenariu nun yera tan brillosu. Sentía que me taba morriendo per dientro. L'espectáculu paecía vacíu, Ron taba ende delantre faciendo les sos coses y yo dixi "acabóse". Gústame Ronnie, pero musicalmente él nun yera lo mío».
Esmolecíu pol estáu de salú de Ward, Iommi traxo a Vinny Appice ensin informar a Ward. «Nun me lo dixeron, echáronme de la siella y nun me lo dixeron. Sabía que tendríen que traer a otra batería pa salvar la xira, pero tuviera na banda mientres años y años, desque yéramos mochachos. Y entós Vinny taba tocando y yera como: "¿Qué diablos pasa?" Dolió enforma».
El segundu álbum de Black Sabbath en ser producíu por Martin Birch y en tener como vocalista a Ronnie James Dio, "Mob Rules", salió al mercáu n'ochobre de 1981, siendo bien recibíu pol públicu, pero non tan bien pola crítica. 
La banda, insatisfecha cola calidá de "Live at Last", decidió grabar otru álbum en directu (Live Evil) mientres la xira mundial en promoción de "Mob Rules" en ciudaes como Dallas, San Antonio y Seattle en 1982.
Mientres el procesu de producción del álbum, Iommi y Butler tuvieron un discutiniu con Dio. Iommi y Butler acusaron al vocalista de colase de nueche nel estudiu y xubir el volume de les sos pistes vocales nel amiestu. Amás, Dio nun taba satisfechu coles fotografíes que se tomaren d'él y qu'apaecíen nel diseñu del álbum.
Ronnie James Dio dexó Black Sabbath en payares de 1982 pa empezar la so propia banda, Dio, y llevóse a Vinny Apice con él. "Live Evil" vio la lluz n'avientu de 1982, pero foi asombráu por "Speak of the Devil" d'Ozzy Osbourne, un álbum en directu certificáu como discu de platino, que contién namái cantares de Black Sabbath, y que fuera publicáu cinco meses antes.
Con namái dos miembros orixinales restantes, Tony Iommi y Geezer Butler empezaron a faer audiciones pal futuru álbum de la banda. Dempués de dellos intentos fallíos con David Coverdale de Whitesnake, Nicky Moore de Samson y John Sloman de Lone Star, la banda finalmente decidióse pol vocalista de Deep Purple, Ian Gillan, pa reemplazar a Ronnie James Dio en 1983.
Anque la primer idea yera que'l proyectu nun se llamara Black Sabbath, les presiones de la compañía discográfica forzaron a la banda a caltener el nome.
El nuevu álbum, "Born Again" algamó'l puestu númberu cuatro nes llistes britániques y el puestu númberu 39 nes d'Estaos Xuníos.
Aun así, casi una década dempués del so llanzamientu, el críticu d'Allmusic Eduardo Rivadavia calificó l'álbum de «espantible», añediendo que «l'estilu blues de Gillan y les lletres humorístiques yeren totalmente incompatibles colos señores de les clarixes».
La xira pa promocionar "Born Again" incluyía un xigantescu monumentu megalíticu similar a Stonehenge como parte de la escenografía, pero los constructores cometieron un grave erru nes midíes del megalitu, que resultaba ridículamente grande sobre l'escenariu, fechu que sirvió pa una escena paródica nel falsu documental "This Is Spinal Tap". 
Dempués de completar la xira de "Born Again" en marzu de 1984, el vocalista Ian Gillan abandonó Black Sabbath pa volver con Deep Purple.
Depués d'un periodu de receso, Tony Iommi grabó lo que sería "Seventh Star", el so primer álbum en solitariu col vocalista Glenn Hughes, pero la discográfica negóse a llanzalo como un álbum en solitariu d'Iommi, aportunando n'usar nuevamente'l nome de Black Sabbath.
"Seventh Star", que sonaba pocu a álbum de Black Sabbath, incorporaba más elementos de "AOR" popularizaos pola escena Soft metal de Sunset Strip de los años 1980, y foi criticáu polos periodistes musicales de la dómina, anque reseñes posteriores como la d'Allmusic fueron positives, diciendo del álbum que yera «de cutiu incomprendido y subestimado».
«Yo taba metíu nel "Tony Iommi project", pero nun taba sol paragües de Black Sabbath», dixo Hughes. «La idea de formar parte de Black Sabbath nun diba conmigo de nenguna de les maneres. Glenn Hughes cantando en Black Sabbath ye como James Brown cantando en Metallica. Nun diba funcionar».
Namái cuatro díes enantes del empiezu de la xira, el cantante Glenn Hughes metióse nuna engarradiella de chigre col mánager de producción John Downing, quien -y astilló el güesu orbital. La mancadura interfería na habilidá d'Hugues pa cantar, polo que la banda escoyó a Ray Gillen pa la xira con W.A.S.P. y Anthrax, anque casi la metá de les feches d'Estaos Xuníos fueron atayaes poles escasa vienta d'entraes.
"The Eternal Idol", siguiente álbum col nuevu vocalista Tony Martin lanzóse el 8 d'avientu de 1987, siendo ignoráu polos críticos del momentu. 
La banda tomó un descansu hasta 1988, volviendo n'agostu pa trabayar nel so siguiente álbum. Por cuenta de los problemes de producción d'Eternal Idol, Tony Iommi optó por producir l'álbum él mesmu. «Yera un empiezu dafechu nuevu», Iommi dixo. «Tenía que repensalo tou, y decidí que precisábamos reconstruyir la nuesa credibilidá un pocu».
Iommi reclutó a la batería a Cozy Powell (ex Rainbow), al teclista Geoff Nicholls y al baxista de sesión Laurence Cottle, y arrendó un «estudiu bien baratu d'Inglaterra».
N'abril de 1989 Black Sabbath llanzó Headless Cross por IRS, la so nueva compañía, LP nuevamente ignoráu polos críticos de la dómina. 
L'álbum llegó al puestu númberu trenta y ún de la llista d'álbumes británica.
El guitarrista de Queen, Brian May, amigu d'Iommi, interpretó como artista convidáu un solu pal cantar «When Death Calls».
La malograda xira estaunidense d'Headless Cross empezó en mayu de 1989 con Kingdom Come y Silent Rage como teloneros pero, por cuenta de la escasa vienta d'entraes, foi atayada tres solu ocho conciertos.
La xira europea empezó en septiembre, nun momentu en que la banda taba esfrutando con ésitos nes llistes. Dempués d'una serie de conciertos en Xapón, la banda embarcóse nuna xira de 23 conciertos en la Unión Soviética con Girlschool. Black Sabbath foi una de les primeres bandes en faer xira per esti país, dempués de que Mikhail Gorbachov abriera les fronteres p'actuaciones d'artistes occidentales.
La banda volvió al estudiu en febreru de 1990 pa grabar "Tyr", la continuación d'Headless Cross. Anque técnicamente nun ye un álbum conceptual, dalgunos de les temes de les lletres tán basaes, en términos xenerales, na mitoloxía nórdica.
"Tyr" foi llanzáu'l 6 d'agostu de 1990, llegando al puestu númberu 24 na llista d'álbumes británica, anque foi'l primer álbum de Black Sabbath que nun entró nel Billboard 200 d'Estaos Xuníos.
Ronnie James Dio y Geezer Butler xuntáronse con Tony Iommi y Cozy Powell a finales de 1990 pa empezar a trabayar nel próximu llanzamientu de Black Sabbath. Mientres ensayaben en payares, Powell rompióse'l cadril cuando'l so caballu morrió, cayéndo-y enriba de les piernes.
Incapaz de terminar la grabación del álbum, Powell foi sustituyíu por Vinny Appice, col que la banda entró nel estudiu xuntu al productor Reinhold Mack. L'añu que duró'l procesu de grabación tuvo apináu de problemes, mayormente pola tensión ente Tony Iommi y Ronnie James Dio por cuenta de les lletres de los cantares, dalgunes d'elles siendo reescritas munches vegaes.
«Dehumanizer costó enforma tiempu, foi un trabayu duru», dixo Iommi. «Llevónos demasiao tiempu, esi álbum costónos un millón de dólares, que ye absolutamente risible».
Dio depués dixo que la ellaboración del álbum foi difícil, pero que mereció l'esfuerzu. «Yera daqué que nos tuvimos qu'estrumir dende dientro, pero creo que ye por eso polo que funciona», dixo. «Dacuando precises esi tipu de tensión; si non, acabes faciendo un álbum de Navidá».
L'álbum resultante, "Dehumanizer", llanzóse'l 22 de xunu de 1992. N'Estaos Xuníos, l'álbum publicó'l 30 de xunu de 1992 al traviés de Reprise Records. 
Dio abandonó Black Sabbath dempués del conciertu d'Oakland, California, del 13 de payares de 1992.
La banda llanzó'l so decimoséptimu álbum d'estudiu, "Cross Purposes" con un tornáu Tony Martin , el 8 de febreru de 1994.
Nuevamente el CD recibió crítiques diverses. Blender concedió-y al álbum dos estrelles, diciendo amás que l'álbum de Soundgarden de 1994, "Superunknown", yera «un muncho meyor álbum de Sabbath qu'esta chambonada».
Dempués de la xira de "Cross Purposes", el baxista Geezer Butler abandonó de nuevu la banda. «Finalmente desilusionéme totalmente col últimu álbum de Sabbath, y prefería muncho más les coses que yo taba componiendo que lo que faía Sabbath».
Butler empezó un proyectu en solitariu llamdo GZR, llanzando en 1995 l'álbum "Plastic Planet". 
Dempués de la marcha de Butler, Iommi readmitió al baxista Neil Murray y al batería Cozy Powell, volviendo a la formación de "Tyr". 
La banda reclutó al guitarrista de Body Count, Ernie C, pa producir el nuevu álbum, que foi grabáu en Londres a finales de 1994. Amás, l'álbum contién l'apaición del vocalista de Body Count, Ice T, nel cantar «Illusion of Power».
El resultante "Forbidden" llanzóse'l 8 de xunu de 1995, ensin llegar a entrar en llistes estaunidenses.
Black Sabbath embarcóse nuna xira mundial en xunetu de 1995 con Motörhead y Tiamat como teloneros, pero, a los dos meses d'empezar, Cozy Powell abandonó, aduciendo problemes de salú, y foi sustituyíu por Bobby Rondinelli. 
Dempués de los conciertos n'Asia n'avientu de 1995, Tony Iommi punxo la banda en descansu y empezó a trabayar nun álbum en solitariu con Glenn Hughes, l'ex vocalista Black Sabbath, y Dave Holland, ex batería de Judas Priest. 
L'álbum nun se llanzó oficialmente tres la so grabación, anque apaeció un bootleg llamáu "Eigth Star" pocu dempués. L'álbum llanzóse oficialmente en 2004 sol títulu de "The 1996 DEP Sessions", coles partes de batería d'Holland regrabadas pol músicu de sesión Jimmy Copley.
En 1997, Tony Iommi eslleió la banda p'axuntar oficialmente a Ozzy Osbourne y la formación orixinal de Black Sabbath. El vocalista Tony Martin dixo que la xunta de la banda orixinal tuviérase entamando dende 1992, y que la banda llanzó los sos siguientes álbumes pa completar el contratu que teníen con I.R.S. Martin depués dixo que Forbidden foi «un álbum de rellenu que consiguió sacar a la banda de la discográfica, llibrase del cantante y poder siguir alantre cola xunta. Sicasí, yo nun taba al corriente d'esa información nesi momentu».
Nel branu de 1997, Tony Iommi, Geezer Butler y Ozzy Osbourne xuntáronse de forma oficial pa encabezar, al pie de la banda d'Ozzy, el "Ozzfest". La formación incluyía al batería de la banda d'Ozzy, Mike Bordin, supliendo a Bill Ward, que nun podía participar por cuenta d'unos compromisos col so proyectu en solitariu, The Bill Ward Band.
N'avientu de 1997, Ward xunióse a la banda, y la formación orixinal grabó dos conciertos nel Birmingham NEC, que seríen llanzaos como discu doble sol títulu "Reunion" el 20 d'ochobre de 1998. 
"Reunion" llegó al puestu númberu once del Billboard 200, y foi certificáu platino pola RIAA n'Estaos Xuníos.
Pol senciellu «Iron Man», Black Sabbath recibió'l so primer premiu "Grammy" en 2000 na categoría de meyor actuación de metal, treinta años dempués del llanzamientu orixinal del cantar. "Reunion" tamién contién dos nueves cantares d'estudiu, «Psycho Man» y «Selling My Soul», colándose dambos nel Top 20 de la llista Mainstream Rock Tracks del Billboard.
Ward volvió pa la xira d'Estaos Xuníos con Pantera como teloneros, que dio empiezu en xineru de 1999 y siguió hasta dempués del branu, encabezando'l Ozzfest.
Dempués de los conciertos del Ozzfest, la banda detuvo la so actividá mientres cada unu de los miembros trabayaba nos sos proyectos en solitariu. Tony Iommi llanzó'l so primer álbum en solitariu, "Iommi", en 2000, ente que Osbourne llanzó "Down to Earth".
En 2007 Iommi y Dio decidieron axuntar a los miembros de la dómina de "Heaven and Hell" pa una xira mundial. Ente que la formación d'Osbourne, Butler, Iommi y Ward siguió llamándose oficialmente Black Sabbath, esta nueva formación optó por llamar se Heaven and Hell, igual que l'álbum, pa evitar tracamundios. 
Primeramente, Bill Ward diba participar nel proyectu, pero desvenceyar de la banda enantes d'empezar la xira, siendo reemplazáu pol batería Vinny Appice. Asina, la formación de la banda sería la mesma que nos álbumes "Mob Rules" y "Dehumanizer".
Heaven and Hell xiró per Estaos Xuníos con Megadeth y Machine Head como teloneros, amás de grabar un álbum en directu y un DVD en Nueva York el 30 de marzu de 2007, llamáu "Live from Radio City Music Hall". En payares de 2007, Dio confirmó que la banda tenía planes pa grabar un álbum d'estudiu, que foi grabáu al añu siguiente. N'abril de 2008 la banda anunció'l llanzamientu d'una caxa recopilatoria, amás de la so participación nel Metal Masters Tour, al pie de Judas Priest, Motörhead y Testament.
En 2009, Heaven and Hell anunció'l nome del so álbum d'estudiu, "The Devil You Know", llanzáu'l 28 d'abril.
Black Sabbath entamó una ceremonia nel Whisky a Go Go d'Hollywood, California, el 11 de payares de 2011 pa realizar un comunicáu oficial. La ceremonia foi presentada pol ex-miembro de Black Flag, Henry Rollins, al pie de los cuatro miembros orixinales de Black Sabbath.
Nel eventu, Black Sabbath anunció oficialmente la so vuelta. 
El 2 de febreru de 2012, Bill Ward anunció que nun participaría na xunta de Black Sabbath nun siendo que-y dieren un "contratu": a otru día el restu de los integrantes anunciaron que nun tenía más remediu que siguir ensin él, anque dixeron que "tenía les puertes abiertes".
Pocu dempués dixeron que la xira habíase canceláu y que namái tocaríen nel Download Festival. En llugar de Black Sabbath, la xira sería d'Ozzy con músicos invitaos: "Ozzy and Friends". N'abril Perry Farrell, confirmó que l'únicu conciertu de Sabbath n'Estaos Xuníos sería nel festival "Lollapalooza".
Finalmente, en xunu de 2013 salió a la vienta'l decimonovenu álbum d'estudiu de la banda, llamáu "13", grabáu ente agostu de 2012 y xineru de 2013 en Shangri La Studios, Malibu, California, y Tone Hall, Warwickshire, Reinu Xuníu. 
El discu foi publicáu pola discográfica Vertigo y la producción corrió a cago de Rick Rubin, Brad Wilk de Rage Against the Machine encargóse de sustituyir a Bill Ward a la batería.
Jimi Hendrix
James Marshall «Jimi» Hendrix (nacíu Johnny Allen Hendrix; Seattle, Estaos Xuníos, 27 de payares de 1942 - Londres, Reinu Xuníu, 18 de setiembre de 1970) foi un guitarrista de rock estaunidense. 
Hendrix ye consideráu'l meyor guitarrista eléctricu de la hestoria de la música popular, y un de los músicos más importantes del sieglu XX.
Musicalmente influyíu pol rock and roll y blues eléctricu americanos, en teniendo un ésitu inicial n'Europa cola so banda "The Jimi Hendrix Experience", algamó fama nos Estaos Xuníos tres un conciertu en 1967 nel festival Monterey Pop. Más tarde, encabezó'l Woodstock Festival en 1969, y el Isle of Wight Festival de 1970, enantes de morrer a los 27 años.
Led Zeppelin
Led Zeppelin foi un grupu británicu de Rock, consideráu unu de los meyores grupos musicales de la hestoria. Foi fundáu en 1968 pol guitarrista Jimmy Page, quien perteneciera a The Yardbirds, al incluyir na so formación a John Paul Jones como baxista y teclista (al que Page conocía de trabayos anteriores con The Yardbirds), al vocalista Robert Plant y a John Bonham a la batería (que coincidiera con Plant en The Band of Joy).
Led Zeppelin presentó elementos d'un ampliu espectru d'influencies, como'l Blues, el Hard rock, el Funk, la Música celta, la Música india, el Folk, ya inclusive el Heavy metal.
Esti álbum debú y el siguiente, "Led Zeppelin II", editáu a fines d'esi mesmu añu, son consideraos piedres angulares del naciente Hard rock, especialmente'l segundu, colos clásicos "Whole Lotta Love" y "Heartbreaker", dos cantares insinia de Led Zeppelin.
En 1970 ye publicáu "Led Zeppelin III", que incorpora considerables inflúis folk rock, que vienen complementar los consabíos cantares pesaos del grupu, que diba teniendo gran repercusión al traviés de llargues xires, especialmente polos Estaos Xuníos.
L'álbum más míticu de la banda ye llanzáu en 1971, un discu ensin títulu, que foi conocíu como "Led Zeppelin IV" o "Four Symbols", poles enigmátiques runes qu'apaecíen dibuxaes na carpeta interna del LP.
"Four Symbols" incluyó los grandes clásicos "Stairway to Heaven", "Rock and Roll" y "Black Dog", disparando la popularidá de la banda.
En 1973 dan a conocer un trabayu distintu y considerablemente más eclécticu: "Houses of the Holy", primer discu de Led Zeppelin con un títulu específicu.
D'esti álbum, qu'entemez música Funk con Heavy metal y hasta escarceos Ska, sobresalen "The Song Remains the Same", el ritmu jamaiquino de "D'yer Mak'er" y les notes escures y amenazantes de "No Quarter", cantar que ye espurríu nos conciertos en vivu hasta los 30 minutos.
Metanes esitoses xires apaez l'ambiciosu LP doble "Physical Graffiti" (1975) que coincide cola creación de la discográfica propia: Swan Song.
Trátase de dos discos apinaos de Blues rock, Hard rock, Folk y más Funk, cola irrupción d'un nuevu gran clásicu: "Kashmir", cantar con ecos árabes, onde descollan la batería de John Bonham, les voces de Robert Plant, y los teclaos evocadores de John Paul Jones.
En 1976 ye editáu'l discu doble en directu "The Song Remains the Same", banda de soníu de la película del mesmu nome, que recueye actuaciones de 1973.
Per otra parte, el LP d'estudiu "Presence" ye llanzáu esi mesmu añu, álbum qu'inclúi la épica "Achilles Last Stand", y que foi grabáu pol cantante Robert Plant en siella de ruedes, por cuenta d'un accidente sufiertu poco enantes na islla griega de Rodes.
En 1979 ye anunciáu un discu nuevu de Led Zeppelin dempués de tres años de silenciu, el que vería la lluz n'agostu, sol nome de "In Through the Out Door", álbum de sesgu más modernu, enchíu colos teclaos de Jones, y nel cual la presencia de les guitarres de Page vese amenorgada considerablemente.
Esti trabayu, grabáu nos Polar Studios d'Estocolmu, propiedá del grupu ABBA, nun produció nengún clásicu nuevu, sacante la balada "All My Love", dedicada por Plant al so pequenu fíu Karac, fináu en 1977.
"In Through the Out Door" sería sofitáu con una xira europea que s'estendió por 1980, anque John Bonham fina'l 25 de setiembre d'esi añu, cuando yá s'anunciara una futura xira norteamericana, que foi atayada darréu.
Bonham morrió en The Old Mill House, la casona de Page en Windsor (Inglaterra), afogáu pola aspiración accidental de la so propia vultura, provocada pol consumu escesivu d'alcohol.
En 1982, Jimmy Page preparó y llanzó un discu póstumu: "Coda", qu'incluyía vieyes grabaciones refugaes del cuartetu, esta placa sería l'últimu LP d'estudiu editáu sol nome de Led Zeppelin.
Tamién grabaron dos discos como Page & Plant: "No Quarter" (1994) y "Walking into Clarksdale" (1998), anque dedicáronse mayormente a los sos proyectos personales, aguantándose a alicar a Led Zeppelin, sicasí la popularidá de la banda ta intacta.
Premiu Federico G. Fierro Botas
Premiu d'ensayu convocáu pol Conceyu de Xixón na alcordanza de Federico Fierro Botas.
Rafael Rodríguez Valdés
-Discursos llingüísticos y movimientu obreru na Asturies decimonónica.
Javier Cubero de Vicente
-Del romanticismu al rexonalismu: Escritores carlistes na lliteratura asturiana. 
-Mitoloxía de los santos n'Asturies. Raigaños paganos del cristianismu.
Inaciu Hevia Llavona
-La botella de Xixón. Orixe y desendolcu hestóricu de la botella de sidra n'Asturies. 
-Damián Barreiro
-L'espeyu onde miranos: Televisiones de proximidá n'Europa Occidental y procesos de recuperación identitaria.
Concursu de recoyida de material lliterario escrito Federico Fierro G.-Botas
Concursu convocáu pola Academia de la Llingua Asturiana na alcordanza de Federico Fierro Botas. El concursu convócase dende l'añu 19?? dientro de los Concursos de l'Academia de la Llingua Asturiana pero lleva'l nome d'esti sacerdote dende 2004.
-Accésit a "Testos en llingua asturiana n’El Carbayón d’Uviéu ente 1880 y 1900", Xosé Lluis Campal.
-Accésit a "El gallu de Navidá. Una zarzuela inédita de Fabriciano", Xosé Lluis Campal.
-Accésit a "Poesía casi completa d’Aladino Fuente Vega", Xosé Lluis Campal.
-Considérase la publicación de "Poesíes locales de “Manín de la Llosa” (1927-1968)" y "Aportes a la obra asoleyada d’Antón el Chiova", Xosé Lluis Campal.
-Premiu a "El rapacín de Candás", Xosé Nel Comba Paz.
-Accésit a "Poesía atropada de Cirino Hevia", Xosé Lluis Campal Fernández.
-Accésit a "Cancionines de Asturies" y poemes sueltos de Luis Aurelio Álvarez, Xosé Lluis Campal Fernández.
-Accésit a "Florina y Falín en la llende", Xosé Lluis Campal Fernández.
-Accésit a "Marcos del Torniello. Otros poemes más (1906-1907)", Rafael Rodríguez Valdés.
-Accésit a "Varios autores. Dellos poemes (1906-1907)", Rafael Rodríguez Valdés.
-Accésit a "Collecha de trenta y dos poesíes espardíes de Pepín de Pría, Pachín de Melás, Marcos del Torniello y otros autores conocíos y anónimos de los sieglos XIX y XX", Xosé Lluis Campal Fernández.
-Accésit a "Charlas": testos contra'l socialenchufismu (El Noroeste, 1932-1933), Rafael Rodríguez Valdés.
-Accésit a "Testos n'asturianu na revista Asturias de L'Habana. Facsímil de los númberos 1-50 (9 d'agostu de 1914-11 de xunetu de 1915)", de Ramiro González Delgado.
-Accésit a "Un cartafueyu non recoyíu d'Aladino Fuente Vega", Xosé Lluis Campal Fernández.
-Accésit a "Rimas en astur-leonés de Casimiro Cienfuegos", Rafael Rodríguez Valdés.
-Accésit a "Cinco testos poéticos de finales del s. XIX", Xosé Lluis Campal Fernández.
-Accésit a "Nieve en el puerto" d'Eladio Verde, Inaciu Galán y González
-Accésit a "«Una obra de teatru y delles poesíes d’Eloy Fdez. Caravera", Xosé Lluis Campal Fernández.
-Accésit a "Poesíes non recoyíes de Marcos del Torniello de 1899 a 1930", Xosé Lluis Campal Fernández y Aurora Sánchez.
-Accésit a "Cosiquines de pocu más o menos" d'Antonio Pérez González.
-Accésit a "Poesíes asturianes en Nostalgia", de Inaciu Galán y González.
-Accésit a "Poesíes asturianes de Carlos de la Concha", Rafael Rodríguez Valdés.
-Accésit a "Testos asturianos en prosa", Xosé Lluis Campal y Aurora Sánchez.
-Accésit a "Amuesa de publicidá en llingua asturiana", Inaciu Galán y González.
-Accésit a "Obra manuscrita de Pachín de Melás", del que son autores Ramiro y Clara González Delgado.
-Accésit a “Yo quixera cantate y otros poemes llangreanos", del que ye autor Inaciu Galán y González.
-Accésit a "N’el falar de la mio tierrina" de Gabino Muñiz García-Robés, del que ye autor Rafael Rodríguez Valdés.
Kiss
Kiss ye una banda estauxunidense de Rock formada en Nueva York en 1973 pol baxista Gene Simmons y el guitarrista Paul Stanley, a los que más tarde xuniríense el batería Peter Criss y el guitarrista Ace Frehley.
Conocíos pol so maquillaxe facial y los sos estravagantes traxes, el grupu diose a conocer al públicu a mediaos de los años 1970s, gracies a les sos actuaciones en directu, nes qu'incluyíen pirotecnia, fogarales, cañones, bateríes elevadores y guitarres con fumu. 
Cuntando los álbumes en solitariu de 1978, Kiss consiguió veintiocho discos d'oru de la RIAA, y vendió más de cien millones d'álbumes en tol mundu y veinte millones namái nos Estaos Xuníos.
Los miembros de Kiss asumieron personalidaes acordes colos maquillaxes y vestimienta que llevaben, asina Simmons asumió'l rol de «The Demon», Stanley el de «Starchild», Criss el de «Catman» y Frehley el de «Space Ace» o «Spaceman».
Los sos trés primeros álbumes d'estudiu apenes tuvieron repercusión, y tuvo que ser col llanzamientu de "Alive!" (1975), un discu en directu, que la banda consiguiera fama y popularidá.
Los sos siguientes trabayos, ente los que destaquen "Destroyer" (1976) y "Love Gun" (1977), aumentaron la popularidá del grupu y consiguieron delles certificaciones de discu de platino.
Dempués de que cada miembru de la banda publicara un álbum en solitariu, en 1978, y d'una película, les tensiones dientro del grupu aumentaron, lo que causó la marcha de Criss y más tarde Frehley. 
Tres la salida de dos de los sos miembros fundadores (Eric Carr y Vinnie Vincent reemplazaron a Criss y Frehley, y asumieron les personalidaes de «The Fox» y «The Wiz», respectivamente) y l'édición d'álbumes que nun tuvieron el númberu de vientes esperaes, como Music "From «The Elder»" (1981) y "Creatures of the Night" (1982), Kiss decidió abandonar el maquillaxe y empobinar el so estilu musical escontra'l Glam metal, xuntu al guitarrista Bruce Kulick, a lo llargo de los años 80s.
Na década de 1990 prodúxose la xunta cola formación orixinal y el maquillaxe, anque na siguiente década Frehley y Criss volvieron dexar la banda. Simmons y Stanley decidieron siguir col batería Eric Singer y el guitarrista Tommy Thayer, utilizando los maquillaxes de «Catman» y «Spaceman», respectivamente.
La Rebollá (Mieres)
La Rebollá ("La Rebollada" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Mieres. Asitiase al norte del conceyu, y llenda al norte col conceyu d'Uviéu; al sur cola parroquia de Siana; al este cola de La Peña y al oeste coles de Baíña y Lloreo. Tien una estensión de 2,84 km² y una población (INE, 2012) de 355 habitantes, y compriende los núcleos de población d'Aguilar, La Caleya, El Carrilón, El Colláu, Copián, El Correor, La Escombrera, La Malatería, La Peralea, Les Pieces, La Piperona, El Práu'l Conde, La Rebollá, Repitaneo, El Rollu, Santa Llucía y Los Tendeyones.
Deep Purple
Deep Purple ye un grupu británicu de Rock formáu en Hertford, Inglaterra en 1968, que ta consideráu como una de les bandes pioneres del Hard rock y el Heavy metal, anque mientres la so carrera tamién incorporó elementos del Rock sinfónicu, Rock sicodélicu, Blues rock y de la Música clásica. 
Esta alliniación, denominada "Mark I" grabó 3 LP ente 1968-1969, añu en que Simper y Evans son sustituyíos pol cantante Ian Gillan y el baxista Roger Glover respectivamente, dando entamu al llamáu "Mark II".
Un conciertu realizáu nel Rainbow Theatre, de Londres, en xunetu de 1972, fixo que fueren rexistraos como "la banda más ruidosa del planeta" nos años 70's, pol Llibru Guinness de los Récords.
La banda sufrió múltiples cambeos na so alliniación a lo llargo de les décades, anque permaneció inactiva dende xunetu de 1976 hasta la so xunta, n'abril de 1984. 
Ente 1973 y 1976, David Coverdale (voz), y Glenn Hughes (baxu y voz), suplantaron a Gillan y Glover respectivamente, miembros que habíense retiráu del grupu por diferencies musicales; per otra parte, Tommy Bolin reemplazó al guitarrista Ritchie Blackmore ente 1975-1976, cuando ésti foise pa formar el so proyectu musical Ritchie Blackmore's Rainbow.
Los sos cuatro primeres alliniaciones son de cutiu etiquetaes como "Mark I", "II", "III" y "IV". La "Mark II", formada por Ian Gillan (voz), Ritchie Blackmore (guitarra), Jon Lord (teclaos), Ian Paice (batería) y Roger Glover (baxu), ye considerada l'alliniación más esitosa, y la que mayores vientes collechó, gracies a discos clásicos como "In Rock" (1970), "Machine Head" (1972) y el directu "Made in Japan" (1972), formación que caltúvose n'activu dende 1969 a 1973, de 1984 a 1989, y nuevamente de 1992 a 1993, cuando la relación ente Blackmore y el restu de los músicos volvióse insostenible. 
Anggun
Anggun Cipta Sasmi , más conocida pol so nome artísticu, Anggun, ye una cantante, productora, baillarina, activista y diseñadora de moda indonesia.
The Who
The Who ye una banda británica de Rock formada en 1964 en Londres por Roger Daltrey (voz), Pete Townshend (guitarra, teclaos y voz), John Entwistle (baxu y voz) y Keith Moon (batería y voz). 
Foi conocida poles sos enerxétiques presentaciones en vivu, que incluyíen la destrucción de los sos preseos musicales.
The Who vendió alredor de 100 millones de discos, asitiaron 27 senciellos nel Top 40 nel Reinu Xuníu y Estaos Xuníos, y 17 álbumes nel Top 10, llogrando 18 discos d'oru, 12 de platino y 5 de multi-platino namái nos Estaos Xuníos.
The Who algamó la fama nes Islles britániques con una serie de senciellos que s'allugaron nel Top 10, impulsaos en parte por emisores de radio pirates como Radio Caroline, empecipiando'l so ésitu en xineru de 1965 con «I Can't Explain», complementáu con más hits como «My Generation» (númberu 2 n'Inglaterra), «Substitute» o «I'm a Boy».
Los álbumes "My Generation" (1965), "A Quick One" (1966) y "The Who Sell Out" (1967) siguiéronlos, colos dos primeros algamando'l Top 5 nel Reinu Xuníu. 
El primer hit nel Top 40 estaunidense foi «Happy Jack» y, darréu, ingresó al Top 10 esi mesmu añu con «I Can See for Miles». 
La so fama creció con actuaciones memorables nos festivales de Monterey, Woodstock y en Isle of Wight.
En 1969 llanzaron l'ambiciosu LP doble "Tommy", enmarcáu dientro del xéneru llamáu "Ópera rock", y el primeru d'una serie d'álbumes Top 10 nos Estaos Xuníos, siguío por "Live at Leeds" (1970), "Who's Next" (1971), "Quadrophenia" (1973), "The Who by Numbers" (1975), "Who Are You" (1978) y la banda sonora de "The Kids Are Alright" (1979).
Keith Moon morrió en 1978 a la edá de 32 años. Depués del so decesu, la banda llanzó dos álbumes d'estudiu, "Face Dances" (1981) qu'algamó'l Top 5 nes llistes d'Estaos Xuníos y el Reinu Xuníu, y darréu "It's Hard" (1982), qu'algamó'l Top 10 nel ranking musical estaunidense, trabayos que realizaron col batería Kenney Jones, dempués de lo que dixebráronse, en 1983
The Who volvió reagrupase pa participar nel "Live Aid" en 1985, pol 25º aniversariu de la banda en 1989, y na xira "Quadrophenia Tour" en 1996, que marcó'l remanecimientu del grupu hasta'l presente.
Nel añu 2000, los trés miembros orixinales sobrevivientes trabayaron na grabación d'un nuevu material, pero los sos planes enllancáronse temporalmente por cuenta de la muerte de John Entwistle en 2002, a los 57 años d'edá. 
Townshend y Daltrey siguieron col trabayu de la banda, llanzando en 2006 "Endless Wire", qu'algamó'l Top 10 n'Estaos Xuníos y el Reinu Xuníu.
La revista "Time" espresó en 1979 que «Nengún otru grupu llevó'l Rock tan llueñe», en cuantes que "Rolling Stone" escribió: «Xuntu con The Beatles y The Rolling Stones, The Who completa la santísima trinidá del Rock británicu».
La banda recibió el Lifetime Achievement Award de la British Phonographic Industry en 1988, y de la Grammy Foundation en 2001, poles significatives y escepcionales contribuciones creatives nel campu de la grabación.
Blue Öyster Cult
Blue Öyster Cult ye un grupu estauxunidense de Hard rock y Heavy metal formáu en Long Island, Nueva York en 1971.
L'embrión de la banda tien de buscase en Cows, grupu de Rock sicodélicu formáu en 1967 en Nueva York, que'l so nome depués camudaron a Soft White Underbelly, y entós a Stalk Forrest Group, pa bautizase finalmente como Blue Öyster Cult en 1971.
Los cantares más conocíos del grupu son el single "(Don't Fear) The Reaper" del álbum "Agents Of Fortune" (publicáu en 1976), "Godzilla" del álbum "Spectres" (publicáu en 1977) y "Burnin' for You", del álbum "Fire of Unknown Origin" (publicáu en 1981).
A pesar de la so escasa producción discográfica nes últimes décades, el grupu sigue n'activu, xirando polos Estaos Xuníos, y tocando en vivu hasta güei.
Vivillon
Vivillon ye un Pokémon de tipu dual bichu/volador introducíu nos videoxuegos de la sesta xeneración. Ye la forma evolucionada de Spewpa y ye una especie de Pokémon que s'atopa na rexón ficticia de Kalos. El so nome n'inglés provién de "vivid" (vívidu n'inglés) y "papillon" (caparina en francés).
Esti Pokémon ta basáu na "Dryocampa rubicunda", un lepidópteru que tien unes ales rosaes, azules y blanques. Sicasí, Vivillon con ales rosaes nun ye la única forma que pue presentar esti Pokémon. Dependiendo del llugar onde'l xugador tea xugando o tea programáu na Nintendo 3DS, esta caparina pue tener diferentes patrones. Por exemplu, si'l xugador ta xugando n'España Vivillon tendrá ales azulaes y el so patrón anoménase marín, anque en Cataluña el patrón ye l'orixinal. El patrón orixinal de Vivillon, ye dicir, el rosáu, llámase de prau.
Ischnura senegalensis
Ischnura senegalensis ye una especie de odonato zigóptero de la familia Coenagrionidae, nativa d'África, y bastante común en Mediu Oriente y nel sudeste d'Asia. Ta tamién presente en Madeira.
K-pop
K-pop (, abreviatura del inglés "Korean pop" "música pop coreana") ye un xéneru de música de Corea del Sur.
Spewpa
Spewpa (xap. コフーライ "Kofurai", ale. "Puponcho", fra. "Pérégrain") ye un Pokémon de tipu bichu introducíu na sesta xeneración. Ye la evolución de Scatterbug y la preevolución de Vivillon. Ye l'equivalente de Metapod, Kakuna, Cascoon y Silcoon d'otres rexones Pokémon, siendo Spewpa esclusivu de la rexón de Kalos. El so nome provién de les pallabres "spew" (refundiar n'inglés) y "pupa", ye dicir, "crisálida". Ta basáu nuna pupa de "Tinea pellionella", una especie de poliya.
Scatterbug
Scatterbug ye un Pokémon introducíu na sesta xeneración del tipu bichu. Ye l'equivalente a Caterpie, Weedle y Wurmple. Evoluciona a Spewpa. El so nome provién de la combinación de les pallabres "scatter" (esparder n'inglés) y "bug" (bichu). Ta basáu en dellos guxanos, tamién ta basáu n'una canesba de poliya.
Meowstic
Meowstic ye un Pokémon de tipu síquicu introducíu na sesta xeneración y asitiáu na rexón ficticia de Kalos. Ye la evolución d'Espurr. Dependiendo del so xéneru, Meowstic pue deprender distintos movimientos. Amás, el so aspeutu físicu varía dependiendo del so sexu, siendo los machos azules y con un aspeutu informal y les femes blanques y elegantes. El so nome provién de l'alteración de la pallabra inglesa "mystic" (místicu) y l'onomatopeya "meow", que ye asina como los anglofalantes simbolicen el soníu d'una miaguida. La so bioloxía ta basada nun gatu domésticu.
Xerneas
Xerneas (xap. ゼルネアス "Zeruneasu") ye un Pokémon llexendariu de tipu fada introducíu na sesta xeneración. Ye la contraparte d'Yveltal y la mascota de Pokémon X.
El so nome pue derivar de la pallabra "Cerinea", debío a que probablemente esti Pokémon tea basáu nel venáu de Cerinea, un animal mitolóxicu de l'antigua Grecia. Tamién el nome de Xerneas pue provenir del dios celta Cernunos.
Xerneas paez tener un aspeutu que ye la combinación del venáu de Cerinea y el venáu blancu de Nara, que yera un mensaxeru divín de la mitoloxía xaponesa que vivía na viesca de Heijō. Tamién presenta rasgos que daríen a entender que ta inspiráu nos cuatro venaos del tueru d'Yggdrasil, el gran árbol de la cosmoloxía nórdica.
503 e.C.
504 e.C.
505 e.C.
506 e.C.
507 e.C.
508 e.C.
509 e.C.
510 e.C.
511 e.C.
512 e.C.
513 e.C.
514 e.C.
515 e.C.
516 e.C.
517 e.C.
518 e.C.
519 e.C.
520 e.C.
521 e.C.
522 e.C.
523 e.C.
524 e.C.
525 e.C.
526 e.C.
527 e.C.
528 e.C.
529 e.C.
530 e.C.
531 e.C.
532 e.C.
533 e.C.
534 e.C.
535 e.C.
536 e.C.
537 e.C.
538 e.C.
539 e.C.
540 e.C.
542 e.C.
543 e.C.
544 e.C.
545 e.C.
546 e.C.
547 e.C.
548 e.C.
549 e.C.
550 e.C.
551 e.C.
552 e.C.
553 e.C.
554 e.C.
555 e.C.
556 e.C.
557 e.C.
558 e.C.
559 e.C.
560 e.C.
561 e.C.
562 e.C.
563 e.C.
564 e.C.
565 e.C.
566 e.C.
567 e.C.
568 e.C.
569 e.C.
570 e.C.
571 e.C.
572 e.C.
573 e.C.
574 e.C.
575 e.C.
576 e.C.
577 e.C.
578 e.C.
579 e.C.
580 e.C.
581 e.C.
582 e.C.
583 e.C.
584 e.C.
585 e.C.
586 e.C.
587 e.C.
588 e.C.
589 e.C.
590 e.C.
591 e.C.
592 e.C.
593 e.C.
594 e.C.
595 e.C.
596 e.C.
598 e.C.
599 e.C.
600 e.C.
601 e.C.
602 e.C.
603 e.C.
604 e.C.
605 e.C.
606 e.C.
607 e.C.
608 e.C.
609 e.C.
610 e.C.
611 e.C.
612 e.C.
613 e.C.
614 e.C.
615 e.C.
Yveltal
Yveltal (xap. イベルタル "Iberutaru") ye un Pokémon llexendariu de tipu dual escuru/volador introducíu na sesta xeneración. Ye la contraparte de Xerneas y la mascota de Pokémon Y.
El so nome provién d"'evil" (malvao n'inglés) y "Quetzal". Amás el so nome empieza cola lletra Y, faciendo referencia al nome del xuegu onde ye la mascota y la forma que tien esti Pokémon. Empieza pola mesma lletra qu'el Yatagarasu, animal mitolóxicu nel cual ta basáu ésti Pokémon.
Paez tar basáu nel Yatagarasu, un xigantescu cuervu de tres pates que na mitoloxía xaponesa exerz como emisariu de la diosa del sol Amaterasu. Podría tamién ser una combinación ente un cóndor y la diosa celta de la destrucción Morrigan, o na águila que corona l'Yggdrasil, l'árbol de la vida na mitoloxía nórdica.
Oblatos
Los Misioneros Oblatos de María Inmaculada son una congregación relixosa, entamada nel añu 1826, por San Euxenio de Mazenod, col finxu de dedicase dafechu a la educación de neños y xóvenes, y tamién a les misiones d'evanxelización.
Angüaño, los Oblatos de María Inmaculada (tamién nomaos Oblatos de Mazenod), son miles alrodiu'l mundiu. Alcuéntrense presentes en más de 69 países. Güei, son conocíos nel mundiu enteru. Foron pioneros na evanxelización de llugares inhóspitos (como'l Polu Norte) lo que-yos valió'l nomatu de "Misioneros especialistas en misiones difíciles".
Fundanon diverses istituciones ya escueles en Francia, Estaos Xuníos, Canadá, Méxicu ya Australia polo que tamién se-yos considera una orden educativa. Ún d'estes ye'l Colegio Vista Hermosa, en México ya en Perú el Colegio Técnico Experimental Jesús Obrero.
Horacio Cartes
Horacio Manuel Cartes Jara (Asunción, Paraguái, 5 de xunetu de 1956) ye un políticu y empresariu paraguayu, presidente de Paraguái dende'l 15 d'agostu de 2013.
Supernova
Una supernova, (del llatín "nova", nueva), ye ún españíu estelar que pué manifestarse d'un xeitu mui notable, inclusu a güeyu desnudu, en llugares de la esfera celeste onde enantes nun veíase nada en particular. 
Esti nomatu foi usáu dende la antigüedá pa nomar l'españíu d'una estrella blanca y pequeña nes sos capes esteriores allumando na esplosión fasta 100.000 vegaes más fuerte que nel so estáu orixinal. Les supernoves caltienen destellos de lluz dende varies selmanes fasta meses. Entamando a brillar darréu ya apagándose d'un xeitu progresivu y llentu.
El so orixe pué ser diversu. Pueden ser estrelles masives que yá nun pueden desendolcar reaiciones termonucleares nel so núcleo, y que son incapaces de caltenerse pola presión de dexeneración de los elleutrones, lo que les lleva a contraerse repentinamente (colapsar) y xenerar, nel procesu, una fuerte emisión d'enerxía. Otru proceso más violento tovía, capaz de xenerar destellos inclusu munchu más intensos, pué asoceder cuando una enana blanca miembru d'un sistema binario peslláu, recibe suficiente masa de la so collacia como pa superar el llímite de Chandrasekhar y proceder a la fusión istantánea de too'l so núcleu: estu dispara un españíu termonuclear qu'espulsa cuasi too, si non too, el material que la formaba.
La esplosión de supernova provoca la espulsión de lss capas esternss de la estrella al traviés de poderoses ondes de choque, enriqueciendo l'espaciu que la rodia con elementos pesaos. Los restos, a vegaes, formen ñubes de polvu y gas. Cuando'l frente d'onda de la esplosión alcanza otres ñubes de gas y polvo allugaes, les comprime y pué entamar la formación de nueves ñebulosss solares qu'orixinen, dempués de cierto tiempu, nueos sistemes estelares (quiciabes con planetas, al estar lss nebulosas enriquecíes colos elementos procedentes de la esplosión).
Nel so núcleo a vegaes remanecer oxetos estelares dependiendo del tamañu de la antigua estrella. Estrelles pergrandes dexen furacos prietos, más pequeñes dexen púlsares, y más pequeñes, cenices estelares que enfriaranse col tiempu como enanes blanques.
Sieglu XXII na ficción
Antonio Suárez
Antonio Suárez (Xixón, 26 de xineru de 1923; Madrid, 21 d'ochobre de 2013) foi un pintor asturianu.
La relación d'Antonio col arte entama nel estudiu del arquitectu xixonés Antonio Álvarez-Hevia, nel que tien de compañeru de Joaquín Rubio Camín, xunto col qu'entama'l I Salón de Navidá de Xixón nel añu 1948, añu nel que se relaciona cola Escuela de Madrid, onde se treslladara esi mesmu añu. Tamién nos sos años de formación xixonesa frecuentará los estudios d'Evaristo Valle y Nicanor Piñole. En 1950 pinta la so primer obra abstracta.
Nel añu 1951 treslladaráse a París onde vivirá unos trés años, yá que por motivos de salú torna a Xixón, onde residirá un tiempu hasta tornar nuevamente a Madrid.
Antonio Suárez foi unu de los firmantes, en 1957, del manifiestu del Grupu El Paso, xunto a autores como Canogar, Feito, Manolo Millares, Manuel Rivera, Antonio Saura y l'escultor Pablo Serrano. Más sero xuniéronse a esti ensame Martín Chirino y Manuel Viola.
2014 na ficción
Conséñense nesti artículu, distintes producciones culturales de ficción que desendolquen parte o la totalidá del so argumentu en 2014 como si fuere una fecha futura.
2015 na ficción
Conséñense nesti artículu, distintes producciones culturales de ficción que desendolquen parte o la totalidá del so argumentu en 2015 como si fuere una fecha futura.
Picu'l Sol
El Picu'l Sol ye un monte allugáu dientro de la parroquia de Llavandera, penriba del pueblu de Tueya, nel conceyu asturianu de Xixón. 
Nel so puntu cimeru tien un mirador dende'l que pue vese tola redolada del conceyu, la ciudá y la costa. Tamién ye perconocíu polos amantes del parapente, por tener na cima un puntu de salida de parapente.
2016 na ficción
Conséñense nesti artículu, distintes producciones culturales de ficción que desendolquen parte o la totalidá del so argumentu en 2016 como si fuere una fecha futura.
Mieres (parroquia)
Mieres ye una parroquia del conceyu asturianu homónimu. Tien una estensión de 2,32 km² y compriende namái una entidá de población, la villa de Mieres del Camín, capital del conceyu. Asítiase a la vera'l ríu Caudal, nel centru del conceyu, y tien una población (INE, 2012) de 24.228 habitantes.
Mieres Extrarradio
Mieres Extrarradio ye una parroquia del conceyu asturianu de Mieres. Compriende'l territoriu de l'antigua parroquia de Mieres, sacante la villa homónima, y tien 1.438 habitantes (INE, 2012) repartíos ente los núcleos de población de Les Abeyes, Aguaín, Arriondo, La Barca, La Belonga, Brañanoveles, Bustiello, El Camín de Mariana, El Camín de la Quinta, La Campeta, El Cantiquín, El Carboniru, El Cargaeru, El Carrilón, Les Casetes, La Coca, Les Curuxes, Cuarteles de Mariana, Costabil, Laipata, La Ferraúra, La Fonte les Xanes, Lladreo, La Yana'l Güiyu, Mariana, La Matiná, Muries, Pedrazos, Pedroba, El Plano, La Quinta, La Raíz, Requintín, Resenche, Rosamiana, La Rotella, Rozaes de Bazuelo, El Saltu l'Agua, El Somerón, Tablao, La Teyera Bazuelo, Terceros de Mariana, Les Vallines, Les Villes de Riba y El Poliar.
Siana
Siana ye una parroquia del conceyu asturianu de Mieres. Asitiada na zona occidental del conceyu, llenda al norte coles parroquies de Baíña y La Rebollá, al sur coles de Cuna y Gaḷḷegos, al este coles de Mieres y La Peña y al oeste cola de Lloreo y el conceyu de Morcín. Tien una estensión de 10,53 km² y una población (2012) de 920 habitantes. Compriende los siguientes núcleos de población: El Barrio Gonzalín, La Carretera, Carricachos, El Castañíu, El Discu, Espineo, La Estación, La Faidosa, La Fonda, El Yenu la Tabla, Maricasina, El Norte, Los Pares, La Peña'l Cuervu, El Praón, El Puente la Luisa, La Quinta, Rimeses, El Requexéu, Ribono, Sueros, El Vescón, Siana, El Yenu la Cuba, Panizales, El Preu Riguiru y La Costona.
Llei de Godwin
La llei de Godwin, o regla d'analoxíes nazis de Godwin, ye en realidá un enunciáu (y non una llei) d'interaición social propuestu por Mike Godwin en 1990. L'enunciáu establez que:
Esiste una tradición xeneral en munchos grupos de noticies d'Usenet: en cuanto se mente una determinada comparación similar a la descrita nel enunciáu, el filo zárrase y quienquiera que la usara pierde la discusión. Asina, la llei de Godwin proporciona un límite a los filos en Usenet y otros grupos. De fechu, asina ye como munchos participantes conocen la llei.
Santa María d'Oubona
El monesteriu de Santa María la Real d'Oubona, ye un templu benedictín allugáu nel pueblu d'Oubona, nel conceyu de Tinéu, n'Asturies. Foi declaráu Monumentu Nacional nel añu 1982.
L'antiguu templu que taba asitiáu nel llugar qu'ocupa'l monesteriu d'anguañu créese que foi aniciáu pol príncipe Adelgaster, fíu bastardu del Rei d'Asturies Silu y la so muyer Brunilde el 17 de xineru de 780.
La so construcción entama nel sieglu XIII, siendo construyía nel estilu románicu, respetando los parámetros del Císter. La esistencia d'una comuña monacal tien el so entamu cimeru nel sieglu XI, fechu reflexáu en documentos qu'indiquen el so pasu a la dependencia del monesteriu de Courias neses feches. El monesteriu yera un centru de gran poder económicu y cultural. Los monxos desendolcaron les teuniques agrícoles y ganaderes. Nes sos clases impartíense lleiciones de llatín, filosofía y teoloxía.
L'ilesia ye grande siendo la so ornamentación sobria. Tien trés naves, la central, más alta sofitada en columnes y trés absides circulares. Abellúgase dientro un Cristu románicu del sieglu XII. El claustru ye postreru, d'estilu barrocu.
El claustru y les habitaciones de los monxos son güei ruines, del sieglu XVIII, anque nun lleganon a acabase. Equí alcuéntrase la referencia más antiga alrodiu la sidra d'Asturies.
El monesteriu algamó bien d'importancia na ruta Xacobea interior. Nesa dómina, los pelegrinos yeren aidaos ya auxiliaos polos monxos nel so camín cabu Santiagu de Compostela. Hai documentos nos que'l rei de Llión Alfonsu IX, que-y dio la Carta Puebla a Tinéu nel 1214 amenazaba a tolos que torgaren el camín de los pelegrinos per esti llugar.
Provincia de Baghlan
Baghlan (Persa: بغلان ) ye un provincia d'Afganistán. La so capital ye Baghlan. Ta asitiada nel norte'l país. La so superficie cunta con 21.118 km. Tien una población de 893.375 persones. Otres ciudaes de calter importante son: Andarab, Baghlan (que de nome a la provincia), Dahana i Ghuri y Nahrin. En Baghlan allúgase'l templu en ruines Surkh Kotal, ye un templu dedicáu al fueu del zoroastrismu.
Dawlatabad
Con Dawlatabad podemos referimos a:
Balkh
Con Balkh podemos referimos a:
Castel Goffredo
Castel Goffredo ye una ciudá d'Italia, de la rexón del Lombardia y de la provincia de Mantua. 
616 e.C.
617 e.C.
618 e.C.
619 e.C.
620 e.C.
621 e.C.
622 e.C.
623 e.C.
624 e.C.
625 e.C.
626 e.C.
627 e.C.
628 e.C.
629 e.C.
630 e.C.
631 e.C.
632 e.C.
Década del 800 e.C.
Sieglu: Sieglu X e.C. - Sieglu IX e.C. - Sieglu VIII e.C.)
Década del 810 e.C.
Década del 820 e.C.
Década del 830 e.C.
Década del 840 e.C.
Década del 850 e.C.
Década del 860 e.C.
Década del 870 e.C.
Década del 880 e.C.
Década del 890 e.C.
Década del 900 e.C.
Sieglu: Sieglu XI e.C. - Sieglu X e.C. - Sieglu IX e.C.)
Década del 910 e.C.
Década del 920 e.C.
Década del 930 e.C.
Década del 940 e.C.
Década del 950 e.C.
Década del 960 e.C.
Década del 970 e.C.
Década del 980 e.C.
Década del 990 e.C.
633 e.C.
634 e.C.
635 e.C.
636 e.C.
637 e.C.
638 e.C.
639 e.C.
640 e.C.
641 e.C.
642 e.C.
643 e.C.
644 e.C.
645 e.C.
646 e.C.
647 e.C.
648 e.C.
649 e.C.
650 e.C.
651 e.C.
652 e.C.
653 e.C.
654 e.C.
655 e.C.
656 e.C.
657 e.C.
658 e.C.
659 e.C.
660 e.C.
661 e.C.
662 e.C.
663 e.C.
664 e.C.
665 e.C.
666 e.C.
667 e.C.
668 e.C.
669 e.C.
670 e.C.
671 e.C.
672 e.C.
673 e.C.
674 e.C.
675 e.C.
676 e.C.
677 e.C.
678 e.C.
679 e.C.
680 e.C.
681 e.C.
682 e.C.
683 e.C.
Lloreo (Mieres)
Lloreo ("Loredo" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Mieres. Asítiase nel cuadrante noroccidental del conceyu, y tien una estensión de 9,52 km². Llenda al norte cola parroquia de Baíña, al sur y al este cola de Siana y al oeste col conceyu de Morcín. La so población, de 631 habitantes (INE, 2010), repártese ente los núcleos de población d'Ablaña Baxo, Ablaña Riba, El Barrio Pachón, Bulloso, Encimalavilla, El Curión, El Costón, Les Cuestes, La Falcuedro, La Fenosa, Llaviaes, Llames, Yaneces, La Llerosa de Baxo, La Llerosa de Riba, La Llosa Alfonso, La Paraxa, La Perea, El Períu, Les Quintanes, La Rociella, La Roza, Tablao, El Vallín, La Vega San Pedro, Les Cases del Molín, Los Pareones, Samartiniego, Lloreo y Nicolasa.
La Peña (Mieres)
La Peña ye una parroquia y un sitiu del conceyu asturianu de Mieres. Asítiase na zona centruseptentrional del conceyu, comprendiendo les tierres de la cuenca'l ríu Santisu. Tien una estensión de 6,78 km² y llenda al norte y noreste col conceyu de Llangréu, al noroeste col de Uviéu, al oeste cola parroquia de La Rebollá, al suroeste cola de Siana, al sur cola de Mieres Extrarradio y al oeste cola de Santa Rosa. La so población, de 949 habitantes, repartese ente los llugares de L'Arzolá, El Barrio, El Bréu, El Cabanín, La Canterona, El Cañu, La Carba, La Carba d'Arroxo, La Caseta, Cimielles, La Corra'l Quentu, Les Cruces, Cutiellos, Escalá, Les Escueles, La Funtiquina, La Festal, Xuancabritu, Les Llaviaes, La Nozal, La Peña, El Praón, La Pría, La Rampla, Rozaes de la Peña, El Ruciu, San Tiso, La Teyera, El Tarronal, La Vara, Arroxo, Les Cases d'Alperi, Espeñaperros y Santana.
Santuyano (Mieres)
Santuyano ("Santullano" en castellanu) ye una parroquia del conceyu asturianu de Mieres. Dixebrada en 1956 de la de Figareo, asítiase na zona central del conceyu y llenda: al norte cola parroquia de Mieres Extrarradio, al este cola de Turón, al sur cola de Figareo y al oeste coles d'Uxo y Cuna. Tien una estensión de 2,63 km² y una población (2012) de 1.219 habitantes. 1.016 viven nel llugar homónimu y los demás repártense ente los llugares de Brañanoceo, La Cantera, Los Cuarteles del Maragatu, La Estación, La Reguerona, La Pedrera, La Sierra, La Venta, Villareo, Villasola y Vistalegre.
Urbiés
Urbiés ye una parroquia del conceyu asturianu de Mieres. De 17,30 km² d'estensión, ocupa l'estremu suroriental del conceyu y llenda: al norte colos conceyos de Llangréu y Samartín del Rei Aurelio, al sur col d'Ayer, al este col de Llaviana y al oeste cola parroquia de Turón. Tien una población de 309 habitantes (2012), repartíos ente los llugares de Les Argayaes, Buyalbendi, El Caburnu, La Campa les Treches, El Cantiquín, La Casa'l Quentu, La Coḷḷadieḷḷa, El Coḷḷeu, El Corraldusu, El Dochal, El Quentu los Ríos, La Escosura, La Faucosa, La Fayaverde, La Grande, La Xamonda, El Ḷḷeu, El Yenu Peral, La Yana'l Pumar, El Yenu la Reguera, La Ḷḷáscara, La Ḷḷomba, Les Matieḷḷes, La Molinera, El Palacio, El Paraor, El Pidriru, La Peruyal, El Pindal, Les Porqueres, El Ricuncu, Santolaya, El Subiúriu, El Suquitu, La Teyera, Urbiés, La Valdriana, La Vaḷḷicuerra, La Vega Ría, La Vegona, El Quentu la Frecha y El Quentu.
Phyllis Diller
Phyllis Ada Driver , foi una cómica y actriz estauxunidense.
Michael Clarke Duncan
Michael Clarke Duncan ye una actriz y cómica estaoxunidense.
Giovanni Ribisi
Antonino Giovanni Ribisi ye un cómicu y actor estaoxunidense.
Aedin Mincks
Aedin Mincks (12 d'ochobre de 2000, Georgia, Estaos Xuníos) ye un actor y cómicu estauxunidense, más conocíu por interpretar a Angus Chestnut na serie de Disney Channel, "A.N.T. Farm"..
Marcia Wallace
Marcia Karen Wallace ye una actriz y cómica estauxunidense.
Siegfried &amp; Roy
Siegfried & Roy ye una actriz y cómica estaoxunidense.
Leigh Francis
Leigh Zsaak Francis ye un actor y cómicu británicu.
684 e.C.
685 e.C.
686 e.C.
687 e.C.
688 e.C.
689 e.C.
690 e.C.
691 e.C.
692 e.C.
693 e.C.
694 e.C.
695 e.C.
696 e.C.
697 e.C.
698 e.C.
699 e.C.
700 e.C.
701 e.C.
702 e.C.
703 e.C.
704 e.C.
705 e.C.
706 e.C.
707 e.C.
708 e.C.
709 e.C.
710 e.C.
711 e.C.
712 e.C.
713 e.C.
714 e.C.
715 e.C.
716 e.C.
717 e.C.
718 e.C.
719 e.C.
720 e.C.
721 e.C.
722 e.C.
723 e.C.
724 e.C.
725 e.C.
726 e.C.
727 e.C.
728 e.C.
729 e.C.
730 e.C.
731 e.C.
732 e.C.
733 e.C.
734 e.C.
735 e.C.
736 e.C.
737 e.C.
738 e.C.
739 e.C.
741 e.C.
742 e.C.
743 e.C.
744 e.C.
745 e.C.
746 e.C.
747 e.C.
748 e.C.
749 e.C.
750 e.C.
751 e.C.
752 e.C.
753 e.C.
754 e.C.
755 e.C.
756 e.C.
757 e.C.
758 e.C.
759 e.C.
760 e.C.
761 e.C.
762 e.C.
763 e.C.
764 e.C.
765 e.C.
766 e.C.
767 e.C.
768 e.C.
769 e.C.
770 e.C.
771 e.C.
772 e.C.
773 e.C.
774 e.C.
775 e.C.
776 e.C.
777 e.C.
778 e.C.
779 e.C.
780 e.C.
781 e.C.
782 e.C.
783 e.C.
784 e.C.
785 e.C.
786 e.C.
787 e.C.
788 e.C.
789 e.C.
790 e.C.
791 e.C.
792 e.C.
793 e.C.
794 e.C.
795 e.C.
796 e.C.
797 e.C.
798 e.C.
799 e.C.
800 e.C.
Viéspera de Tolos Santos
La Viéspera de Tolos Santos (conocida tamién como Nueche d'Ánimes o Nueche de Difuntos) ye una celebración añal festexada'l 31 d'ochobre nos más de los países, fecha qu'anicia'l triduu de Tolos Santos, el tiempu llitúrxicu dedicáu a recordar a los muertos, asina como a santos, mártires y tolos fieles difuntos na relixón católica.
Baxo'l nome inglés de Halloween (contracción d"'All Hallows' Eve", 'Viéspera de Tolos Santos'), esta fiesta celébrase internacionalmente, sobre too en países anglosaxones como Canadá, Estaos Uníos, Irlanda o Reinu Xuníu, y, en menor midida, n'Arxentina, Chile, Colombia, Méxicu, Perú o'l conxuntu de Llatinoamérica.
Esta festividá remanez d'una celebración céltica conocida en gaélicu antiguu como Samhain, que significa "fin del branu". Les tribus britanes teníen una fiesta asemeyada conocida como Calan Gaeaf. Nel Samhain celebrábase'l final de la collecha na cultura celta y yera considerada como «l'Añu nuevu celta», qu'escomenzaba cola estación escura.
Los celtes creyíen que la llinia qu'une a esti mundu col Otru Mundu estrenchábase cola arribada del Samhain, permitiendo a los espíritus (tanto benévolos como malévolos) pasar al traviés. Los ancestros familiares yeren invitaos y homenaxeaos mentes que los espíritus dañibles alloñábense. Piénsase que l'usu de traxes y mázcares débese a la necesidá d'espantar a los malos espíritus. El so propósitu yera adoptar l'apariencia d'un espíticu malignu pa evitar l'agüeyu. N'Escocia los espíritus foron suplantaos por homes xóvenes vistíos de blanco con mázcares o la cara pintada de prieto.
El Samhain yera tamén un momento pa facer balance de los suministros d'alimentos y el ganáu p'apreparase pal iviernu. Les fogueres tamién desendolcaron un papel importante nes festividaes. Apagábase'l llume y en cada llar prendíase de nuevo. Los güesos de los animales sacrificaos llanzábense al fueu.
Cuando tuvo llugar la ocupación romana de los dominios celtes la festividá foi asimilada por éstos. Anque yá se celebraben los últimos díes d'ochobre y primeros de payares una festividá conocida como la «fiesta de la collecha», n'honor a Pomona (diosa de los árboles frutales), meciéronse dambes tradiciones. Les mazanes yeren mui populares y pronto formaron parte de la celebración.
Nuna época na que predominaben les festividaes «paganes», los Papes Gregoriu III (731–741) y Gregoriu IV (827–844) tentaron de suplantala por una festividá cristiana (Día de Tolos Santos) que foi treslladada del 13 de mayu al 1 de payares.
Esisten munches tradiciones asociaes a esta festividá n'Asturies y en Llión con más o menos vitalidá . Hasta la década de 1940 yera común xintar nes tumbes de los familiares o dexar un calderu d'agua o un pan de comida a la entrada de les cases o los cementerios pa calmar la fame o la sede de los muertos. Estes práctiques foron perseguíes pol rei castellanu Alfonsu X yá nel sieglu XIII.
Ye propia tamién la costume d'afuracar calabaces o nabos con forma de calavera y allumales con veles p'asustar a la xente. Esta xera correspuende a los neños, que coloquen esti "calabazón" nes puertes y ventanes de les cases o caminos xunto con un pañu blancu.
En delles zones d'Asturies los mozos pidíen un aguilandu per separtao coles cares entafarraes de fernada -anque ensin mazcaritase-, que remataben con coples d'agradecimientu polo recibío:
Pela cueta, si nun recibíen nada:
La güestia ye una figura dela mitoloxía asturiana representada por un grupu d'ánimes que visiten a los moribundos na viéspera de la so muerte. Suelen portar güesos prendíos a mou de cirios y sudarios blancos y, n'ocasiones, lleven una caxa col alma del futuru difuntu. La misión de la güestia nun ye la d'amedranar a los vivos, sinón servir d'acompañantes del alma del difuntu. Anque nun supón un peligru pa los vivos, si ún los atopa y llega a tocalos sufrirá'l mesmu destín, debiendo marcar un círculu en suelu y permanecer nésti pa evitalu.
Tolos Santos
Tolos Santos ("Omnia Sanctorum") ye una fiesta tradicional católica dedicada a l'alcordanza de los antepasaos que se celebra'l dia 1 de payares y que ta rellacionada cola fiesta celebrada al día siguiente, la del Día d'Ánimes, el 2 de payares. La creyencia tradicional ye que'l 1 de payares, lo vivos visiten a los muertos y el 2 de payares, los muertos visiten a los vivos. Esta festividá ye una de les más vieyes nel mundu cristianu. N'España, Francia y Portugal, ente munchos otros de la mesma tradición, ye un día festivu.
L'orixe de la fiesta tradicional de Tolos Santos provién d'un periodu de tiempu anterior al procesu de cristianización qu'esperimentará la península nos primeros sieglos de la era actual, anque nesta etapa sufirá modificaciones importantes. Tolos Santos deriva, en concreto, d'una fiesta céltica llamada Samhain -en gaélicu- na que se veneraba a los muertos.
Pa los pueblos celtes, l'añu taba dividíu en dos grandes periodos: el tiempu claru y el tiempu escuru. El primeru referíase a la época de primavera y branu na que'l sol ponse cada vegada más lento, onde hai lluz y calor. El segundu periodu referíase a la tarde y al iviernu nos que los díes mengüen cada vuelta más, fai fríu y la frescura aprópiase d'una gran parte del día.
Los díes que comprendíen la fiesta de Samhain taben fuera de los dos periodos, ello ye, nun taben incluyíos en nengún de los dos. Por embargu, los celtes yeren conscientes de que los díes de Samhain daben la bienllegada al periodu d'escuridá, posibilitando que les puertes del otru mundu tuvieren abiertes y los muertos pudieren contactar colos vivos.
La fiesta de Samhain tamién coincidíen nuna época del añu nel que los campos y les tierres quedaben ermes, igual d'amortecíes que'l mundu de los muertes. Pasáu'l tiempu de collecha, los campos somorguiábense nun estáu llatente hasta que, cola primavera, tornaben de nuevo a la vida.
La fiesta cristiana de Tolos Santos nun foi instituyida hasta'l sieglu VII col papa Bonifaciu IV. Bonifaciu IV decidirá purificar un templu paganu dedicáu a tolos Dioses, el Panteón de Roma, que Marcu Agripa mandaría construyir n'honor al dios Xúpiter pola ayuda supuestamente recibida nes batalles contra Marcu Antoniu y Cleopatra, consagrándolu n'honor a a Virxe y a tolos mártires y santos cristianos qu'ellí se veneraben. Decretó asina que nesti día se fixere una misa n'honor a los muertos y un pelegrinaxe al cementeriu pa facer una visita solemne a los difuntos.
Asina y too, la costume de visitar a los muertos al cementeriu ye d'orixe romanu, implantáu pol papa Bonifaciu IV, convirtiéndose nun vezu común en toles cultures que nun momentu o otru sedrán influyíes pola Antigua Roma.
Más tarde, la fiesta estenderíase a tolos santos y Gregoriu IV afita la celebración el primeru de payares. Al final del sieglu X foi-y amestada, al día siguiente, la conmemoración de los fieles difuntos. Un sieglu dempués, los monxos de l'Abadía de Cluny formalizarán la fecha creando un día de "Conmemoración de los Fieles Difuntos".
Antiguamente, les visites a les tumbes facíense nes époques de collecha. 
El cultu a los muertos caltendráse hasta güei. Normalmente dizse una misa n'honor a los muertos y, dempués, faise una visita al cementeriu pa ofrecer unes flores a los difuntos y encuriosar la so tumba.
Muros (parroquia)
Muros ye una parroquia del conceyu asturianu homónimu. Ocupa la fastera occidental del conceyu, tien una estensión de 5,78 km² d'estensión y llenda: al norte col mar Cantábricu, al sur col conceyu de Pravia, al este cola parroquia de San Esteban y al oeste col conceyu de Cuideiru. La so población, de 1.318 habitantes (INE, 2012), repártese ente la villa de Muros, capital del conceyu, y los barrios d'Era, La Pumariega, Reboriu y Villar.
Copa del Rei de Ḥoquei sobre patinos
La Copa de S.M. el Rei de Ḥoquei sobre patinos ye una competición oficial d'ámbitu estatal de Ḥoquei sobre patinos, que se disputa añalmente, por sistema d'eliminación direuta, n'España. Creada en 1944 como Copa del Xeneralísimu, ye'l tornéu estatal más vieyu d'esta categoría deportiva. 
Dende 1999 dispútase col formatu actual de fase final con ocho contendientes nun llar neutral.
Club Patín Xixón Solimar
El Club Patín Xixón Solimar, anguaño Hostelcur Xixón por mor del patrociniu, ye un club deportivu de ḥoquei sobre patinos con sé en Xixón, Asturies (España). Tien equipos senior masculín y femenín, júnior, xuvenil, infantil, alevín, benxamín, prebenxamín y micro. L'equipu más destacáu ye l'equipu senior femenín, que compite al másimu nivel na so categoría, la OK Lliga femenina, y la Copa de la Reina. L'equipu senior masculín failo na Primer División B. 
Ñació nel añu 1995, tomando'l relevu de "Club Patín Algodonera-81", que fuera l'únicu club de Xixón dempués de la desapaición del ḥoquei sobre patinos nel Colegio Inmaculada con Enrique Gabiñáu Molas al frente.
Dientro del club bien céu entamó a destacar l'equipu femenín, qu'algamó'l títulu de la Lliga Norte Ástur-gallega na temporada 2002-2003, clasificándose pa participar per primer vegada nel Campeonatu d'España. Ganó de nuevu'l títulu na temporada siguiente, y consiguió el patrociniu de la empresa asturiana "BIESCA Armarios Integraos", polo que la so denominación comercial pasó a ser Biesca Xixón H.oquei Club, denominación que caltuvo hasta 2013. Dende xineru de 2014, tien el nome d'Hostelcur Xixón. Nes temporaes 2005-06 y 2006-07 quedaron subcampeones del Campeonatu d'España
La evolución del ḥoquei sobre patinos femenín xeneró l'apaición de la Copa d'Europa de ḥoquei sobre patinos femenín, na temporada 2006-07 y de la sección femenina de la OK Lliga na 2008-09. Dambos trofeos fueron ganaos na so primer edición pol Biesca Xixón. 
La OK Lliga foi'l primer títulu nacional collecháu pol club, na temporada 2008-09, y hasta el momentu entá nun repitió trunfu na lliga, yá que ocupó'l segundu puestu na temporada 2009-10 y el cuartu na 2010-11.
La competición continental ye onde más destacó l'equipu asturianu, que tuvo presente en toles fases finales apostaes, ganando en cuatro ocasiones: en 2007 en ganando al CE Arenys de Munt na prórroga; en 2009 ganando al CP Voltegrá nos penaltis; en 2010, xugando en casa, dexando fuera al RSC-Cronenberg y.V. alemán en semifinales y al CP Alcorcón na final. En 2011 tamién algama la final, pero cayó 2-1 ante'l CP Voltregà na prórroga.
La Copa de la Reina ye'l gran troféu que más tardó en consiguir el club, pos nun lo ganó hasta la so séptima edición, en febreru de 2012, cuando venció al Reus Deportiu en semifinales y al CP Voltregá na final, contra quien yá xugara les finales de 2007 y 2008. Repitió títulu al añu siguiente, cuando venció al CP Voltregá en semifinales y al CP Alcorcón na final. Nel 2016 repitió trunfu ganando al CP Voltregá nes semifinales y al H.oquei Club Palau de Plegamans na final.
Llista d'asteroides/100001–100100
238 Hypatia
Hypatia ye l'asteroide númberu 238. Afayáu pol astrónomu Viktor Knorre'l 1 de xunetu de 1884 dende l'observatoriu de Berlín. Ye un asteroide de tipu C, probablemente, compuestu de carbonu. Al igual que munchos asteroides d'esti tipu, la so superficie ye bien escura.
El nome foi dau n'honor de la filósofa Hypatia d'Alexandría.
239 Adrastea
Adrastea ye l'asteroide númberu 239 de la serie. Foi afayáu pol astrónomu Johann Palisa dende l'observatoriu de Viena (Austria), el 18 d'agostu de 1884. Tien un diámetru de 42 kilómetros. Recibe'l so nome pola ninfa Adrastea, de la mitoloxía griega.
240 Vanadis
Vanadis ye l'asteroide númberu 240. Foi afayáu pol astrónomu Alphonse Louis Nicolas Borrelly el 27 d'agostu de 1884 dende l'observatoriu de Marsella. Ye un asteroide de tipu C, probablemente, compuestu de carbonu.
Debe'l so nome a la diosa de la fertilidá na mitoloxía nórdica.
Lilienthal
Lilienthal pue facer referencia a:
Karl Ludwig Harding
Karl Ludwig Harding (Lauenburg/Elbe, Alemaña, 29 de setiembre de 1765 – Gotinga, Alemaña, 31 d'agostu de 1834) foi un astrónomu alemán, conocíu por afayar l'asteroide 3 Juno.
En 1796, Johann Hieronymus Schröter contrató a Harding como tutor del so fíu. En 1804, Harding afayó Juno nel observatoriu de Schröter. Más tarde treslladóse a Gotinga p'ayudar a Carl Friedrich Gauss.
Amás de Juno, Harding afayó trés cometes y espublizó l"'Atlas novus coelestis" que catalogaba 120.000 estrelles.
El cráter Harding, na Lluna, lleva'l so nome, al igual que l'asteroide 2003 Harding.
Drezdenko
Drezdenko (Driesen) ye una ciudá de Polonia, en Voivodato de Lubusz, nel Condáu de Strzelce-Drezdenko. Cuenta con 10.411 habitantes en (2014). 
Caldea
Caldea ye'l nome col que se conoció na Antigüedá a la rexón allugada na baxa Mesopotamia, al establecese nella los caldeos. Posteriormente esta denominación espardióse a toda a rexón de Babilonia, anque correutamente ha de llamase Caldea a la zona estrema suroriental de la parte meridional de la conca del Éufrates y del Tigris, próxima a los desiertos d'Arabia.
El términu 'caldea' remanez del llatín "Chaldaeus", esti al empar del griegu antiguu "Χαλδαῖος", y esti, finalmente, del acadiu "kaldû".
Economia d'Angola
L'economía d'Angola ve marcada per un llau, pol gran potencial económicu del que dispon el país y a la vez pola recuperación de la llarga guerra civil qu'asocedió nesti país ente 1975 y 2002.
Anguaño, Angola atopa posiblemente nuna situación económica única na so hestoria. Gracies al potencial que-y apurre sos reservas de petroleu, el país creció una media del 11,1% por ciento añal nel periodu ente 2000 y 2010. El "boom" del petroleu, favoreció tamién unes tases de medría alzar nos sectores económicos non venceyaos col petroleu.
Sin embargo, a pesar de gociar d'unos bonos indicadores de medría nos últimos años, la clasificación del país nos índices internacionales de desenvolvimientu humano (posición 148ª del mundu IDH y 54,8% de la población en probeza estrema) nun ye bona, lo que pon de manifiestu que la bayura petrolera ta concentrada n'unos pocos miembros de l'elite política, ente que la mayoría de la población atopa sumida na más absoluta probeza. Amuesa d'esti contraste, en 2009, la capital angolana (Luanda) pasó a Tokyo como la ciudá más cara del mundu, ente que dos tercios de la población vivíen con menos de dos dólares al día.
Angola cerró col FMI un acuerdu que concluyó en marzu de 2012, pa financiar axustes macroeconómicos y contribuyir al aumentu de los sos reservas internacionales. Los compromisos angolanos concretaron nun axuste fiscal, política monetaria restrictiva y reforzamientu del sistema bancario y financieru local. L'importe de dicha facilidá financiera foi equivalente a 1.400 millones de dólares.
Sarah Bernhardt
Sarah Bernhardt (París, 23 d'ochobre de 1844— París, 26 de marzu de 1923), foi una actriz francesa de teatru y cine. Tuvo considerada l'actriz más importante del sieglu XIX y la más famosa de la historia. Anque foi denomada como "La divina Sarah" pol so calter escéntricu y caprichosu, Sarah Bernhardt trabayó en bayura de proyeutos teatrales amosando perseverancia, una gran profesionalidá y una gran dedicación al so arte, como actriz y como promotora teatral. En 1914 concedióse-y la Llexón d'Honor.
Sarah Bernhardt nació, probablemente, el 22 d'ochobre de 1844, nel númberu 5 de la Cai "École de Médecine" de París. El so pelo yera de color roxu escuru y los sos güeyos yeren azul cobaltu. La so madre yera una muyer xudía, d'orixe holandés y nomada Julie Bernardt, alies Youle. So güelu, Moritz Bernardt, yera un mercader xudíu d'Amsterdam y Julie había de nacer na mesma ciudá. Julie ganábase la vida como prostituta de lluxu xunto cola so hermana, Rosina Bernardt. Tuvo más fíos: n'abril de 1843, dos neñes ximielgues que van morrer a les dos selmanes; depués de Sarah, tendría a Jeanne, pero nun se sabe la data de nacencia y, en 1855, Régine qu'en 1873 muerre de tuberculosis. Toes fueron fíes de padres diferentes y desconocíos. Sarah Bernhardt enxamás supo quién foi'l so padre biolóxicu y el nome d'Édouard Bernardt, el so tíu, figuró como nome del so padre.
Sarah pasa los sos primeros 4 años en Bretaña al cuidáu d'una muyer que la curia. La primera llingua que conoz Sarah ye'l bretón y por esti motivu al entamar la so carrera teatral, adopta la forma bretona del so apellíu: "Bernhardt". Nesta dómina sufre un accidente qu'años depués implicaría-y problemes graves de salú; cayó per una ventana frañendo la rodiella derecha. Anque, aparentemente, sana ensin problemes, la rodiella quedaría afectada pa siempres y, munchos años depués, en 1914 por mor d'una importante inflamación y dolor na mesma rodiella, hubo d'ampunta-y la pierna derecha. Tres l'accidente, la so madre llévala con ella a París, onde va permanecer dos años. A piques de cumplir 7 años ingresa na Institución Fressard, un internáu pa señorines cerca d'Auteuil, nel que tará otros dos años. En 1853 ingresar nel colexu conventual Grandchamp, cerca de Versalles. Nesti colexu participa na so primer obra teatral, "Tobíes recupera la vista", escrita por una de les monxes. Tamién ellí ye bautizada y fai la primer comunión. A lo que paez, l'ambiente místicu del colexu fízo-y plantegase'l facese monxa.
A los 15 años, depués d'abandonar Grandchamp, la so madre intenta introducila nel mundu "elgante" pa que pudiera ganase la vida como prostituta de lluxu. Pero Sarah, influyenciada pola so educación conventual, ñégase dafechu a dedicase a esta profesión. Julie Bernard tenía un salón en París onde se xuntaben los sos veceros; ente ellos taba l'hermanastru de Napoleón III, Charles de Morny. El duque aconseya a Sarah que se matricule nel "Conservatoire de Musique et declamation". En 1859, gracies a los contautos de Morny, Sarah accede ensin torgues. En 1861 ganará un segundu premiu nel apartáu de traxedia y una mención honorífica en comedia. Finaos los estudios nel conservatoriu entrará ba "Comédie-Française", otra vuelta gracies a los contautos de Morny. Debutará'l 11 d'agostu de 1862, participando na obra "Iphigénie" de Jean Racine. El so calter fuerte va da-y problemes colos compañeros y estos choques provocarán qu'en 1863 abandone la "Comédie" per primer vegada. Trés selmanes más llueu sedrá contratada pol "Teatre Gymnase", onde interpretará siete pequeños papeles n'estremaes obres. Actuó per última vegada'l 7 d'abril de 1864 cola obra "Un mari qui lance sa femme".
El 1864 conoz ún de los grandes amores de la so vida, Charles-Joseph Lamoral, príncipe de Ligne. Empecipia una apasionada rellación con elli, hasta que queda embaranzada y el príncipe abandónala. El 22 d'avientu d'esi añu da a lluz al so únicu fíu, Maurice Bernhardt. Ensin trabayu y teniendo fracasao hasta'l momentu nel mundu del teatru, sigue los pasos de la so madre y conviértese en cortesana de lluxu. Sarah nun va abandonar la so actividá de cortesana hasta qu'afita la so carrera como actriz y pue vivir namái del trabayu nel teatru.
Tres años más tarde, en 1867, debuta nel "Théâtre de l'Odéon" con "Les femmes Savant" ("Les muyeres sabies") de Molière. Equí escomienza la so verdadera carrera profesional. Participa en munchos montaxes teatrales, alternando la vida teatral cola vida glamurosa. La fama lléga-y d'esmenu en 1869 con "Le Passant" de François Coppée, una obra en versu d'un solu actu. Sarah, amás, fizo per primera vegada nesta obra un papel masculín, el del trobador Zanetto. Repetiría más vegaes faciendo d'home en delles obres como "Lorenzaccio", "Hamlet" i "L'Aiglon".
En 1870, mientres la guerra francoprusiana, habiliten el Teatru como hospital pa convalecientse, onde ella cuidará con dedicación a los firíos de guerra. En 1871, l'improvisáu hospital ha de zarrase por problemes de salubridá. Depués de la derrota francesa y la cayida de Napoleón III, munchos inteleutuales exiliaos por tar a la escontra del emperador, van poder tornar a Francia; ente ellos Victor Hugo. El retornu d'Hugo va ser mui importante na vida de Bernhardt yá que l'escritor escuéyela pa protagonizar el reestrenu de la so obra "Ruy Blas". Bernhardt, tamién va protagonizar otra obra d'Hugo, "Hernani". La so interpretación en "Ruy Blas" elévala a unes cotes d'éxitu inimaxinables. Torna a la Comédie-Française como una gran estrella y ye onde va afitar el so repertoriu y los sos múltiples rexistros como actriz.
L'estilu d'actuación de Bernhardt basávase na naturalidá. Detestaba fondamente les vieyes normes del teatru francés onde los actores facíen una declamación histriónica acompangada de xestos esaxeraos. Ella quixo finar con esta manera d'actuar, afondando na psicoloxía de los personaxes. Estudiaba cada xestu y cada entonación del testu qu'había de dicir buscando la perfeición natural ensin que se notara nenguna mena d'artificiu. Cuando representaba a les grandes heroínes de la traxedia o les reines, siempre fuxía de la sobreactuación y de l'afectación. Son famoses les sos escenes de muerte, nes que según les sos propies pallabres, tentaba "ufrir toa una riestra de patoloxíes", como tusíos y boquíos agónicos, pa representar l'actu de morrer dende'l puntu de vista psicolóxicu y sentimental.
Per aciu de la so profesión d'actriz, va interesase pola escultura y la pintura, llegando a esponer nel Salón de París delles vegaes, ente los años 1874 y 1896. Por ello recibe premios y menciones honorífiques en dambes disciplines. Escribió tamién trés llibros: la so autobiografía titulada "Ma double vie", "Petite Idol" y "L'art du Théâtre: la voix, la geste, la pronontiation".
Bernhardt especialízase en representar les obres en versu de Jean Racine, tales com "Iphigénie", "Phédre" o "Andromaque". Va destacar especialmente, ente munches otres, en "La Dame aux Camèlies", d'Alexandre Dumas (fíu), "Theodora", de Sardou, "L'Aiglon", d'Edmond Rostand, "Izéïl", de Silvestre y Morand, "Macbeth", de Shakespeare o "Jeanne D'Arc" de Jules Barbier.
En 1879 sal per primer vegada de Francia, concretamente a Inglaterra, onde va tar seis selmanes con representaciones diaries y obteniendo un éxitu pergrande. Nesta primer visita conoz a un mozu escritor nomáu Oscar Wilde. Años más llueu, en 1893, Bernhardt aceptaría representar la so obra "Salomé". Al tornar al so país tendría una gran bienllegada, esi mesmu añu, l'actriz ye aceptada como "Socia Plena" de la Comédie-Française, la xerarquía más alta d'esta institución. 
Depués del so espectacular éxitu n'Inglaterra va decidir facer la so primer xira americana. Partió pa contra los Estaos Xuníos d'América'l 15 d'ochobre de 1880; l'éxitu va ser total. Bernhardt fadría otres xires pelos Estaos Xuníos, les sos famoses "xires de despidida", y tamién va percorrer toa América del Sur, llegando a actuar en Brasil, Arxentina y Chile, ente otros países. Viaxaba en tren y barcu tresporte col que cruzaría'l Cabu d'Hornos. Nos Estaos Xuníos el so éxitu yera talu que-y punxeron un tren de lluxu a la so disposición con siete vagones nomáu "Sarah Bernhardt Special", pa usu esclusivu de l'actriz. Les sos xires lleváronla tamién a Australia o Hawaii. Tamién va actuar n'Exiptu y Turquía, va percorrer Europa, actuando en Moscú, Berlín, Bucarest, Roma y Atenes. Nel so llargu periplu nun actuó namái en grandes teatros sinón tamién en teatros de poca categoría. La so xira mundial nun incluyó'l continente asiáticu.
La so vida familiar nun foi cenciella. Tuvo una rellación tensa y distante cola so madre, Julie, qu'enxamás nun foi una madre afectuosa y esmolecida por ella, y esti fechu provoca que Sarah siempre busque la so aprobación y el so ciñu. Julie Bernard namái sentía predileición pola so fía Jeanne y descuida dafechu la educación de la so fía menor, Régine. Sarah Bernhardt taba mui apegada a la so hermana pequeña Régine y, cuando algama la independencia económica, llévala consigo p'alluñala de la madre y de les intenciones d'ésta de convertila tamién nuna cortesana. Llamentablemente, nun lo va consiguir y Régine faise prostituta a los 13 años y va morrer a los 18, en 1873, por mor d'una tuberculosis.
Jeanne, la so otra hermana, tamién va ser cortesana a lo llargo d'un tiempu, poer necesidaes económiques. Pa separtala de la mala vida, Bernhardt acuéyela y ésta acompañarála en delles de les sos xires americanes y europees. Yera una actriz mediocre, pero facía pequeños papeles y pudo vivir una vida de lluxu a cuenta de la so hermana Sarah. Sábese que carecía de crisis neurótiques pola mor de la so addicción a la morfina y que tuvo ingresada nel hospital de la "Pitié-Salpêtrière" de París, al curiáu del doctor Jean-Martin Charcot. D'otra miente, el fíu de Sarah, Maurice, siempre tuvo mui xuníu a la so madre. Va vivir siempre a la so sombra, marafundiando auténtiques fortunes nel xuegu, en viaxes y nuna vida regalada.
Bernhardt tuvo una alteriada vida sentimental, na que rescamplen nomes como Gustave Doré, Victor Hugo, Jean Mounet-Sully, Jean Richepin, Philippe Garnier, Gabriele D'Annunzio, Dubardu Príncipe de Gales, ente otros. Casa una sola vegada, con un oficial griegu llamáu Jacques Aristidis Damala. Damala naciera n'El Pireu en 1842 yera fíu d'un armador ricu y adictu a la morfina. Casaron el 4 d'abril de 1882 y foi un matrimoniu tempestuosu. Sarah intentó que fuera actor, l'actriz imparti-y clases d'actuación y va da-y el papel d'Armand Duval en "La Dame aux Camèlies" pero va fracasar.
Fuéronse infiels mútuamente y un día Damala, ablucáu pol éxitu de la so muyer, poles constantes burlles de los actores de la compañía de Bernhardt, y pola mala rellación con Maurice Bernhardt, allístase a la Llexón francesa y foi destináu a Arxelia. Meses más tarde torna con Sarah. Les separaciones y reconciliaciones van ser continues hasta que, en 1887, Sarah decide marchar de xira pel continente americana y Damala yá nun la va acompañar; siendo ésta la separación definitiva, anque van permanecer casaos hasta la so muerte, que se produz en 1889 polos efeutes secundarios d'abusu continuáu de la morfina; con 42 años. Ye enterráu n'Atenes onde Sarah va orniar la so tumba con un bustu talláu por ella mesma.
Sarah Bernhardt foi tamién la primera actriz-empresaria del mundu del espectáculu. Arriendes d'una rellación mui tensa col direutor de la Comédie-Française, Perrin, el 18 de marzu de 1880 Bernhardt va frañer el so contratu y va dimitir como socia plena. La Comédie denúnciala y gana'l xuiciu. Sarah Bernhardt hubo d'arrenunciar a la pensión de 43.000 francos a la que tendría derechu si llega permanecer un mínimu de 20 años na Comédie y, amáas, van condergala a pagar 100.000 francos de multa, pena qu'enxamás nun pagó.
En 1883, tres una esplendorosa primera xira americana, que-y fizo ganar una gran fortuna, Bernhardt arrienda'l teatru "Porte-Saint-Martin". Nesti teatru va producir y va actuar n'obres como "Frou-Frou" y "La Dame aux Camèlies", ente otres. Nes sos xires, el teatru continuaba abiertu y estrenando obres con diferente éxitu comercial. Bernhardt nun va dultar en sofitar el teatru de vanguardia; poro, nel "Porte-Saint-Martin", xunto col repertoriu clásicu estrenábense obres d'autores nuevos que s'alloñaben del teatru tradicional. Depués d'unos años, Bernhardt arrienda'l "Teatre de la Renaissance", onde va representar munches obres con éxitu. En 1899 alquila por 25 años l'enorme "Teatre des Nations", l'únicu teatru nel qu'actuaría en Francia los últimos 24 años de vida.
El sieglu XX va entamar con un gran trunfu: "L'Aiglon", d'Edmond Rostand. La obra estrénase'l 15 de marzu de 1900 y va obtener un éxitu ensin precedentes. Sarah fai 250 representaciones y, darréu, una xira per Estaos Xuníos pa representala. En Nueva York va actuar na "Metropolitan Opera House".
Poro, prueba suerte col recién nacíu cine. En 1900 filma "Le Duel d'Hamlet", na qu'ella interpretaba a Hamlet; les imáxenes diben acompañaes con efeutos de soníu d'un "cilindru d'Edison" (fonógrafu). En 1906 va rodar "La Dame aux Camèlies", con Lou Tellegen, el so amante del momentu; nesta obra facía d'Armand Duval. Bernhardt, cuando ve la película horrorízase y manda desaniciar el negativu, qu'afortunadamente tovía se conserva. Va rodar tamién "Elisabeth, regni d'Anglaterre", dirixida per Louis Mercanton, y en 1913 trabaya en "Jeanne Doré", dirixida por Tristan Bernard. Esta interepretación ta considerada como la meyor de la so carrera cinematográfica y onde meyor se pue observar el so arte interpretativu; la película consérvase na "Cinématèque de París".
En 1915 la rodiya de la so pierna drecha, la mesma que se fracturara de pequeña, provóca-y dolores insoportables. Pa complicar más les coses, nuna de les sos interpretaciones en "Tosca", cuando representava la última escena na que la heroína llánzase dende una cabuerca, nun se tomaron les midíes de seguranza afayadices; Sarah tírase, y se manca la pierna. Anque yá diba años que carecía molesties constantes, nel añu 1914 va a amalecer hasta que nun hai otra qu'ampunta-y la pierna en febreru de 1915.
Una vegada recuperada de l'amputación y yá en plena Primera Guerra Mundial, l'actriz va decidir facer una xira peles trincheres franceses actuando p'animar a les tropes. Organiza delles xires cola so compañía y va percorrer toa Francia; siguió actuando ensin la pierna. Recitaba monólogos, poemes o representaba actos famosos del so repertoriu d'obres nes que nun había de ponese de pie. Depués de la guerra, tamién va siguir participando en películes.
La so salú va dir empeorando hasta que sufre un ataque pergrave d'uremia que va tar a piques de matala. En 1922, viende la so mansión en "Belle-Ile-en-Mer", onde rodare años atrás una película-documental sobre la so vida. Cuando-y llega la muerte taba rodando "La Voyante". El rodaxe taba faciéndose na casa de so, nel bulevar "Pereire", yá que l'actriz taba yá mui delicada de salú. En marzu de 1923, depués de rodar una escena, va quedar agotada dafechu hasta qu'amoria. Enxamás nun se recupera. Once dies más tarde, el 23 de marzu, morría en brazos del so fíu Maurice.
El so enterramientu foi multitudinariu y unes 150.000 persones van dir a despidila. El so cuerpu va ser inhumáu nel cementeriu parisín de "Père-Lachaise".
Concursu de Tonada de La Nueva (XIX Edición)
El XIX Concursu de Canción Asturiana de Les Mines tuvo llugar na localidá llangreana de La Nueva ente los meses finales de 2012 y los primeros de 2013, participando un total de 130 intérpretes, de los que 114 fueron cantantes de tonada y 16, gaiteros.
Los vencedores nes categoríes absolutes fueron Marisa Valle Roso y Andrés Cueli. El restu de premiaos fueron Álvaro Álvarez, "Meyor Pieza de Gaita"; José Tronco Valle, "Meyor Cantar Ayerán"; Liliana Castañón, "Meyor Interpretación de Canción Minera de Mocedá", Raúl Díaz, "Campeón na categoría Moza" y Adolfo Uría n"'aficionaos".
Momoiro Clover Z
Momoiro Clover Z (xap. ももいろクローバーZ "Momoiro Kurōbā Zetto", lit. "trébole de color rosa Z"), tamién llamáu Momoclo, ye un grupu vocal femenín xaponés. Ta compuestu por cinco rapaces. Les sos componentes son Kanako Momota, Shiori Tamai, Ayaka Sasaki, Momoka Ariyasu y Reni Takagi.
Foi formada col nome de Momoiro Clover en Tokyo en 2008. El so fundador ye una gran axencia de talentos xaponesa llamada Stardust Promotion.
En 2011, Akari Hayami dexó'l grupu. Cuando se fue, el grupu foi renomáu Momoiro Clover Z.
Elogio del Horizonte
Elogio del Horizonte (que quier dicir "lloa o allabancia del horizonte") ye'l nome d'una escultura de formigón asitiada na ciudá asturiana de Xixón, diseñada pol escultor Eduardo Chillida. Trátase d'una obra de grandes proporciones llevantada nel añu 1990, que representa un fitu na carrera del so creador.
A partir d'un pequeñu diseñu de Chillida escomienza la execución de la obra, qu'entama con una maqueta en porespan de tamañu natural. Dempués realizóse'l complexu procesu del encofráu del formigón y, tres el so ensugamientu, procedióse al desencofráu. Una vuelta esmanteláu del so caparazón, l"'Elogio" sométese a una llimpieza curiosa, que rematará cola obtención de la so color definitiva, na que la mar y el tiempu dexarán la so güelga.
Pumarín (Xixón)
Pumarín ye un barriu del conceyu asturianu de Xixón.
El barriu asítiase nel cuadrante sur de la ciudá. Llenda al oeste cola avenida de la Constitución, al norte cola cai Juan Alvargonzález, al esta cola carretera Carbonera y al sur cola cai Velázquez. Pumarín conéctase directamente con Uviéu al traviés de l'autovía AS-II que parte de l'Avenida de la Constitución.
En cuantes a la etimoloxía del topónimu, remanez de la pallabra "pumar" (yá qu'antiguamente abundaben les pumaraes) y ésta del llatín "pomarium" por tar dedicáu a la diosa Pomona.
Históricamente foi un barriu obreru desenrolláu nel auxe industrial de mediaos del sieglu XX. Pumarín foi un espaciu verde onde, hasta la década de 1950, namás había caseríes y tenaes. Ye nesa época cuando escomiencen a construyise los grupos de viviendes, d'iniciativa tanto pública como privada, qu'ocupen gran parte de la estensión del barriu.
Güei urbanizóse dafechu adaptándose al sector servicios. Una característica pecuñar del barriu ye la so gran cantidá de bares y cafeteríes, sobre too na zona norte del exe de comerciu denomáu Centru Comercial Costa Verde. Como nel restu de barrios de Xixón, Pumarín tamién tien un centru municipal llamáu Centru Integráu Xixón-Sur que contién delles instalaciones como biblioteca, sala d'estudiu, sala d'actos, mostradores datención al ciudadanu, piscines, ximnasiu, pistes de baloncestu y fútbol sala, etc..., y ondese realicen bien d'actos culturales como obres de teatru, conciertos, esposiciones fotográfiques, ciclos de cines y demás actividaes programaes pol Ayuntamientu de Xixón o por iniciatives d'agrupaciones y diversos colectivos.
Pumarín
Col nome de Pumarín podemos referinos a:
Emily Dickinson
Emily Elizabeth Dickinson (Amherst, Massachusetts, Estaos Xuníos, 10 d'avientu de 1830 - íd., 15 de mayu de 1886) foi una poeta d'Estaos Xuníos, cuya poesía apasionada la colocó nel reducíu panteón de poetes fundacionales estaunidenses que güei comparte con Edgar Allan Poe, Ralph Waldo Emerson y Walt Whitman. Emily Dickinson pasó gran parte de la so vida recluida nuna habitación de la casa de so padre n'Amherst y, excepto cinco poemes (trés d'ellos asoleyaos ensin la so firma y otru ensin que l'autora lo supiera), la so inxente obra permaneció inédita y oculta hasta depués de la so muerte.
Emily Dickinson provenía d'una familia notable de Nueva Inglaterra. Los sos antepasaos llegaren a Estaos Xuníos na primera fola migratoria puritana, y la estricta relixón protestante que profesaben influyó sobre la obra de l'artista.
Abogaos, educadores y funcionarios políticos poblaben l'árbol xenealóxicu d'Emily: unu de los sos antepasaos foi secretariu del Ayuntamientu de Wethersfield, Connecticut en 1659; so güelu Samuel Fowler Dickinson foi a lo llargo de cuarenta años xuez del condáu de Hampton, Massachusetts, secretariu del Conceyu, representante na Corte Xeneral y senador nel Senáu Estatal.
El padre de la poeta, Edward Dickinson, abogáu pola Universidá de Yale, foi xuez n'Amherst, representante na Cámara de Diputaos de Massachusetts, senador na capital del Estáu y por último representante pol estáu de Massachusetts nel Congresu de Washington. Edward fundó la llinia ferroviaria "Massachusetts Central Railroad" y tamién (con so padre Samuel) l'Amherst College, entidá educativa intermedia ente una escuela secundaria y la Universidá que dio rellumu cultural a la so escaecida y pequeña aldea.
El sociu d'Edward Dickinson nel so bufete xurídicu yera primu de Ralph Waldo Emerson que, por esti motivu, siempre tuvo vinculáu al pueblu d'Amherst y influyó sobre la filosofía y la obra d'Emily.
La muyer d'Edward y madre de la poeta foi Emily Norcross Dickinson (1804–1882), qu'hacia'l fin de so vida tuvo encamada y a cargu de les sos fíes.
Emily Dickinson tuvo dos hermanos: el mayor, William Austin Dickinson (1829–1895), xeneralmente conocíu pol so segundu nome, casó con Susan Gilbert, amiga de la so hermana Emily, en 1856 y vivió na casa vecina a la de so padre.
La so hermana menor, Lavinia Norcross Dickinson (1833–1899), tamién conocida como "Vinnie", foi la "descubridora" de les obres d'Emily depués de la so muerte y convirtióse na primera compiladora y editora de la so poesía.
Emily Dickinson nació en tiempos anteriores a la Guerra de Sececión, cuando fuertes corrientes ideolóxiques y polítiques chocaben na sociedá media-alta estaunidense.
Incluso nes families más acomodaes nun había agua caliente, los baños nun taben dientro de la casa y los trabayos de llimpieza y atención familiar suponíen una carga bien grande pa les muyeres (por más que la familia Dickinson pola so buena posición social disponía d'una sirvienta irlandesa), polo qu'Emily, esmolecida por algamar una buena educación, yera un casu raru na sociedá rural de la Nueva Inglaterra de la dómina.
La severa relixosidá puritana facíase presente en toles partes y prácticamente la única expresión artística aceptada yera la música del coru de la ilesia. La ortodoxa protestante de 1830 consideraba a les noveles "lliteratura disipada", los xuegos de cartes y los bailles nun taben permitíos; nun había conciertos de música clásica nin representaciones teatrales. La Pascua y la Navidá nun se celebraben (polo menos hasta 1864 en que s'instaló la primera Ilesia Episcopal n'Amherst, qu'aportó los nuevos vezos) y nun se toleraben aconceyamientos de muyeres soles más que'l té diariu ente vecines.
Una vez fundáu pol güelu y el padre d'Emily l'Amherst College, la xunión ente esti y la ilesia entamó a formar misioneros que salieron d'Amherst pa propagar los ideales protestantes pelos requexos más remotos del planeta: l'ocasional regresu de dalgunu d'estos relixosos traxo nueves idees, visiones y conceptos na conservadora sociedá del pueblu, que d'esti mou entamó a tomar contactu col mundu esterior abandonando les vieyes costumes y creencies más rápido qu'otres zones de la rexón.
Emily Dickinson nació nel llar familiar na medianueche del 10 d'avientu de 1830, dos años depués del casamientu. Mui apegada a los ideales y conceptos puritanos en boga, tardó munchos años n'entamar a rebelase, por más que nunca lo fizo de forma completa.
Emily práuticamente nun recordaba a los güelos nin a los tíos, pero de neña tuvo muncha relación con dos pequeñes primes güérfanes, a les qu'ayudó a educar y incluso llegó a lleer en secreto dellos de los sos poemas a una d'elles, Clara Newman.
Ye imposible reconstruir dafechu la neñez de la poeta a partir de los datos que poseen los investigadores, polo ruinos y fragmentarios. Sábese ensin embargo que l'hermanu mayor d'Emily, William Austin Dickinson, un añu y mediu mayor qu'ella, nació'l 16 d'abril de 1829, educóse nel Amherst College y convirtióse n'abogáu —como so padre—, graduándose na Universidá de Harvard.
Austin Dickinson casó en 1856 con Susan Huntington Gilbert, ex-compañera d'estudios d'Emily na Academia d'Amherst, xoven guapa y intelixente que paez tener cumplío un importante papel na vida emocional de la escritora. Susan Gilbert, al treslladase con Austin a la casa contigua a la que vivía Emily, convirtióse n'amiga y confidente de la poeta, y consta pola correspondencia mantenida "alambrada per medio" que la so cuñada foi la segunda persona a la que-y enseñó les sos poesíes. Incluso atrevióse a suxerir a Emily dellos cambios y retoques —que nun fueron fechos nunca—. Arriendes d'ello, plantéase que foi la destinataria d'unos trescientos de los sos poemes d'amor, y qu'esti amor yera correspondíu. 
Lavinia Dickinson, la so hermana menor, nacida'l 28 de febreru de 1833, foi la so compañera y amiga hasta'l fin de la so vida. Les poques confidencies íntimes que se conocen d'Emily provienen de Lavinia. Muyer brillante y intelixente, Vinnie sentía una fondera adoración pola so hermana y pol so talentu poéticu. Ensin embargo, respetó hasta la muerte d'aquella la so decisión de nun asoleyar les sos obres, y protexó la so vida privada hasta onde-y foi posible facelo, creando y calteniendo l'ambiente de calma, aislamientu y soledá qu'Emily necesitaba pa dar forma a la so gran producción poética. La fe de Lavinia na importancia de la obra de la so hermana conservóla pa la posteridá, hasta la so primera publicación póstuma. Al decir del biógrafu d'Emily, George Frisbee Wicher, la devoción de Lavinia foi la responsable de facer comprender al mundu que ""la poeta llírica más memorable d'Estados Xuníos viviera y morriera nel anonimatu"".
L'Academia de Amherst yera sólo pa varones; en 1838 abrióse por primera vez la inscripción de neñes, y foi allí onde Edward Dickinson y la so muyer inscribieron en 1840 a Emily.
A pesar de la so humildá (escribió ""Fui a la escuela pero nun tuvi instrucción""), la educación d'Emily na academia foi sólida y completa. Allí aprendió lliteratura, relixón, historia, matemátiques, xeoloxía (el so profesor yera tamién primu d'Emerson) y bioloxía. Recibió una sólida instrucción en griegu y llatín que-y permitía, por exemplu, lleer la Eneida de Virxiliu nel so idioma orixinal.
El puntu más feble de la educación d'Emily fueron ensin dulda les matemátiques, que nun-y gustaben y pa les que nun tenía facilidá. El so talentu narrativu fizo qu'escribiera les composiciones de les sos compañeres que, en retribución, facíen-y los deberes d'álxebra y xeometría.
D'esta dómina consérvase una carta a la so amiga Jane Humphrey, escrita a los 11 años, qu'amuesa un estilu académico y risón: ""Güei ye miércoles, y hubo clase d'oratoria. Un rapaz lleó una composición cuyu tema yera ´Pensar dos veces anantes de falar´. Paecióme la criatura más tonta qu'enxamás existiera, y dixi-y qu'él debiera pensar dos veces anantes d'escribir"".
L'entós rector de l'academia yera un esperimentáu educador acabante de llegar de Berlín. Edward Dickinson aconseyó a la so fía que s'inscribiera nos cursos d'alemán que daba, porque con seguridá nun tendría otra ocasión d'aprender esi idioma nel futuru. Arriendes d'ello, la neña estudiaba cantu los domingos, pianu con so tía, y tamién xardinería, floricultura y horticultura, estes últimes pasiones nun l'abandonaríen hasta'l fin de la so vida.
La educación de Emily Dickinson foi, polo tanto, muncho más fonda y sólida que les de les demás muyeres del so tiempu sentíase saturada y sobreexixida. A los 14 años escribe a una compañera una carta onde diz: "Terminaremos la nuestra educación dalguna vez, ¿nun ye verdá? Entós tu podrás ser Platón y yo Sócrates, siempre y cuando nun seyas más sabia que yo"".
L'Academia y el Colexu d'Amherst disponíen d'un claustru de profesores compuestu por científicos de fama nacional, ente los que se contaben los biólogos Edward Hitchcock y Charles Baker Adams y el xeólogu Charles Upham Shepard, que llevaron al colexu les sos enormes colecciones d'especímenes. En 1848, cuando l'artista tenía 18 años, ambes instituciones construyeron gabinetes pa guardar les colecciones, asina como un importante observatoriu astronómicu con un buen telescopiu.
Too esto afaló l'interés de Dickinson poles ciencies naturales: conocía dende temprana edá los nomes de toles constelaciones y estrelles, y dedicóse con entusiasmu a la botánica. Sabía perfectamente ónde atopar cada especie de flor silvestre que xorrecía na rexón, y clasificábales acordies cola nomenclatura binomial en llatín. Toa esta erudición científica quedó firmemente guardada na so memoria, y foi utilizada pa la trama naturalista de los sos poemes munchos años depués.
El Seminariu pa Señorites Mary Lyon de Mount Holyoke tamién recibió a Emily Dickinson p'ayudar a la so formación relixosa y completar la so educación superior. La rapacina abandonó en 1847 el llar familiar por primera vez pa estudiar allí.
Emily, con malpenes 16 años, yera una de les más moces d'ente les 235 estudiantes de Mount Holyoke, custodiaes por un selectu garrapiellu de xóvenes maestres d'ente 20 y 30 años d'edá. L'adolescente superó ensin problemes los estrictos exámenes d'admisión y mostróse satisfecha pola educación que s'impartía nel seminariu.
Allí intentaron qu'Emily se volcara dafechu na relixón —pa dedicase a misionar nel extranxero— pero la neña, depués d'un fondu examen de conciencia, atopó qu'aquello nun-y interesaba y negóse, quedando inscrita nel ensamu de 70 alumnes a les que se consideró "non convertíes".
Magar de too ello, Emily y la so gran imaxinación yeren bien populares nel seminariu: una condiscípula escribió que ""Emily siempre taba arrodiada nos recreos por un garrapiellu de neñes que naguaben por escuchar los sos relatos estraños y enormemente prestosos, siempre inventaos nel momentu"".
En menos d'un añu, Emily superó'l cursu completu gracies, principalmente, a los sos fondos conocimientos del llatín. Aprobó rápidamente historia inglesa y gramática y sacó perbuenes calificaciones nos exámenes finales, que yeren orales y públicos. El cursu siguiente referíase a química y fisioloxía y el terceru a astronomía y retórica, toos ellos tópicos sobre los que, como queda dicho, Emily tenía fondos conocimientos. Los profesores, a la vista del so evidente dominiu de la botánica, dieron-y esta materia por aprobada ensin necesidá de cursala nin de facer exámenes.
Na primavera Emily enfermó y yá nun pudo permanecer nel seminariu. Edward Dickinson envió a Austin a buscala y tornala a casa. Depués d’esta segunda esperiencia académica de so vida, Emily Dickinson yá nun volvió a estudiar nunca más.
Emily Dickinson definió la so poesía con estes palabres: "Si tengo la sensación física de que me llevanten la tapa de los sesos, sé qu'eso ye poesía".
Pero nun yera capaz d'estremar los sos poemes ente sí, de correxilos nin de seleccionalos. El llibru que s'asoleyó como "Poemes escoyíos" non foi seleccionáu, correxíu nin organizáu pola poeta, que yá morriera. Esta aparente desorganización de la so obra y la so poesía valió-y l'ataque de los formalistes, ente los que se cuenta'l mentor d'Emily, Thomas Wentworth Higginson (el "Maestru").
Higginson encargóse de modificar y "adaptar" dellos poemas tempranos de Dickinson, y nes sos cartes de mocedá ella agradez-y la "ciruxía" que yera incapaz d'efectuar por sí mesma. Depués de la muerte d'Emily, Higginson sintióse llibre pa tomase delles llibertaes: entamó a podar, correxir, cambiar y retocar los sos poemes, tomándose atribuciones tan radicales como por exemplu introducir rimes n'estrofes que nun les teníen.
La realidá ye qu'a los formalistes de 1890 la poesía d'Emily parecía-yos descuidada, cuando en verdá ella fuera estraordinariamente precisa, por más que dellos de los sos hábitos poéticos tuviesen pasaos de moda por entós.
Dellos "errores" gramaticales que se-y imputaron yeren aceptaos como correctos na dómina en qu'ella nació (1830), por exemplu escribía "extasy" ("éxtasis") en llugar d' "ecstasy", pero la primera forma figura nel diccionariu Webster. Ponía "Himmaleh" en vez d' "Himalaya" y "Vevay" en lugar de "Vevey" (ciudá de Suiza). Acusáronla d'inorante, pero les formes incorreutes figuraben nun atlas que tenía en so casa y que fuera impresu munchos años anantes de qu'ella naciera.
Reprochaben-y supuestos "errores" históricos y xeográficos, argumentu bien absurdu cuando s'usa escontra un poeta: ella pon qu'Cortés "descubrió l'Océanu Pacíficu" porque Balboa nun entraba na métrica. Tamién existe un poema que diz "When Etna basks and purrs / Naples is more afraid" ("Cuando l'Etna toma sol y vibra/ Nápoles lu tarrez más"), aunque sabía perfectamente que'l volcán cercanu a la ciudá nun yte ésti sinon el Vesubiu.
Emily empleaba indiferentemente "began" ("entamó") y el participiu "begun" ("entamáu") como pretéritos, pero Robert Browning facía lo mesmo. Ye sabido que'l buen poeta debe forzar les normes del idioma, y la mayoría de los falsos fallos que los formalistes atopen na poesía d'Emily Dickinson débense al afán de l'autora de dar a los sos versos un tastu arcaicu. Esto visualízase nel so usu de "be" ("ser") indistintamente en llugar d' "is" ("ye") o "are" ("son", "somos").
Al respective de la frecuencia d'utilización de determinaes palabres, les seis que más usa son "día", "vida", "güeyu", "sol", "home" y "cielu" (toos ellos monosílabos n'inglés excepto l'últimu). Ente los sustantivos qu'utilizó cincuenta o más veces na so poesía, solamente "veranu" y "mañana" son polisílabos n'inglés. Estes zunes puen entendese meyor como un afán de concisión que como errores técnicos.
La rima —contrariamente a la creencia común— suel ser mui ortodoxa, escepto nunos pocos poemes. Prefier la rima yámbica y trocaica, y los versos de cuatro acentos.
Más de la mitá de los sos poemes tan escritos en "metru común", la métrica de les balaes populares y de los himnos relixosos. Munches otres veces utiliza'l "metru cortiu", estrofa de cuatro versos igual a l'anterior escepto porque'l primer versu ye trisílabu en llugar de tetrasílabu. Nunaes poques oportunidaes escribe en "metru largu", cuartetu de tetrasílabos en forma de yambos con rima alternada o de dos en dos. Sólo'l 10% de los sos poemes posee métrica o rima irregular.
Los tipos de rimes utilizaos por Emily Dickinson son:
Emily Dickinson acepta nos sos poemes les siguientes equivalencies consonántiques (ye dicir, les rimes como si se tratara de la mesma lletra):
Gran parte de los poemes d'Emily Dickinson refiérense a la naturaleza, y ordénense, según la so cantidá, d'esta manera:
miente
Como s'observa, dedicaba una particular atención a la bixlogía: animales, aves, reptiles, insectos, árboles, plantes y flores.
De tolos seres vivientes los que más l'atrayín yeren los que tienen ales: páxaros, esperteyos y inseutos. Tamién les flores, y, anque vivía nun ambiente rural, enxamás dedicó un poema a una animal de la casería. Solo menciona tres veces al gallu. El so perru Carlo apaez solamente en dos oportunidades, y los sabuesos en tres.
Como se dixo, los poemes publicaos en vida de l'autora cuéntense colos deos d'una mano. Esto lleva al problema de les publicaciones póstumes, ye dicir, aquelles nes que l'autor morrió y nun pue opinar sobre l'orden o la forma en que les sos obres deben ser asoleyaes.
Escribió los sos poemes nos márxenes de los sos llibros, en cachos de periódicos o en papeles sueltos, a menudo de tamañu insuficiente, poblándolos arriendes d'ello d'estraños guiones aparentemente al azar, con un arbitrariu usu de les mayúscules. Ye por ello que tovía anguaño, en munchos de los sos poemes, los espertos pregúntense ónde acaba un versu y entama otru.
Los editores descuidaron la so obra tovía más: na década de 1890 asoleyáronse les sos tres antoloxíes, col material dixebráu incoherente y arbitrariamente en cuatro secciones titulaes (polos editores) "Vida", "Naturaleza", "Amor" y "Tiempu y Eternidá". Anguaño sigue utilizándose esti estrañu criteriu.
Los editores posteriores amestaron trés tomos más, colos poemes agrupaos según criterios tamién arbitrarios. Esto significa que la obra d'Emily Dickinson nunca foi oxetu de ningún esfuerzu serio por ordenala cronolóxicamente.
Asina, por exemplu, los poemes que se refieren a la so relación amorosa con Wadsworth atópense espreganciaos ente la Parte III: Amor, la Parte IV: Otros poemes, sección 6 y la Parte VII: Poemes amestaos, sección 3. Pero tán entemecíos con otros que nun tienen relación dalguna col tema nin cola dómina en cuestión.
El númberu 3 de la revista Campo de los Patos, dedicada a la poesía norteamericana, incluye una esbilla de poemes d'Emily, tornaos al asturianu por Pablo Antón Marín Estrada, xunto con una reseña biográfica y crítica ellaborada pol propiu traductor.
El Nataoyo
El Nataoyo o El Lataoyo (oficialmente escrito como "El Natahoyo") ye un barriu del conceyu asturianu de Xixón, asitiáu na zona oeste de la ciudá. Cuenta con más de 20.000 habitantes. Tien trés colexos públicos (Lloréu, Santa Olaya y Atalía). Cuenta amás con una Escuela de Segundu Ciclu d'Educación Infantil llamada EEI Miguel Hernández y una Escuela d'Educación Infantil de Primer Ciclu d'Educació Infantil, EEI Atalía. El so allugamientu ye afayadizu ya que na so redolada alcuéntrase la Playa de Poniente y la de L'Arbeyal (nel barriu próximu de La Calzada), l'Acuariu y el balneariu de Talasoponiente.
La zona de Moreda, poseye una grande instalación deportiva y un institutu d'educación secundaria llamáu I.E.S. Emilio Alarcos, amás d'una pista de patinaxe conocida a nivel mundial por ser una de les instalaciones del Campeonatu Mundial nel añu 2008. El barriu de La Calzada alcuéntrase adegañu, nel qu'atopamos el centru comercial de Carrefour y delles sales de cine, llamáu "Ocimax".
Oríxenes
William Thomas Stead
William Thomas Stead (5 de xunetu de 1849 – 15 d'abril de 1912) foi un un escritor y periodista británicu, pioneru del periodismu d'investigación. Morrió nel fundimientu del RMS Titanic, n'abril de 1912.
Encyclopedia Titanica. Bíografía de William Thomas Stead
Zeca Pagodinho
Zeca Pagodinho ye l'alcuñu de Jessé Gomes da Silva Filho, músicu y compositor brasilanu, nacíu el 4 de febreru de 1959 en Rio de Janeiro, al barrio Irajà.
Abondo ceo quedó impresionáu pola música, sobre tod el samba de la Escuela Portela.
Casó co Mônica Silva, cola que tuvo cuatro fíos (Eduardo, Elisa, Louis y Maria Eduarda).
Economía de Turquía
Los sectores de servicios y industrial de la economía turca tán a modernizar rápidamente, pero l'agricultura tradicional entá ye responsable del25% del empléu. El país atopa ente los principales productores mundiales de testiles, vehículos de motor, barcos y otros vehículos de tresporte, productos agrícolas, electrónica y artefactos pal llar. La economía dinámica de Turquía ye un amiestu complexu de servicios, industria moderna y agricultura. Tien un sector quitáu n'estáu de medría rápido y estable y l'Estáu xuga un rol cada vez menus considerable na industria, actividaes bancarias, tresporte y comunicaciones. La industria más importante de Turquía y el so principal productu d'esportación son vehículos de motor y productos eléctricos y electrónicos según los testiles.
Tabla periódica enantada
La tabla periódica enantada suxirola per primer vegada Glenn Theodore Seaborg en 1969. Considérase un espardimientu lóxicu de los principios que ficieron posible la Tabla periódica, d'esta miente ye posible incluyir fácilmente los elementos químicos nun descubiertos tovía. Tolos elementos denómense según los postulaos de la Unión Internacional de Química Pura y Aplicada (IUPAC, "International Union of Pure and Applied Chemistry"), que proporciona una denomación sistemática d'elementos estándar mientres nun se confirme un nome oficial.
Economía de Bangladex
A pesar de los continuos esfuercios nacionales ya internacionales p'ameyorar les perspectives económiques y demográficas, Bangladex sigue siendo una nación en desenvolvimientu. El país esperimentó una notable medría dende la so independencia en 1971. Antes, la mayoría d'esportaciones dependía da industria del yute. Esta industria empezó a cayer cuando los productos de polipropilenu empezaron a ganar popularidá frente a los productos del yute. Nel PIB per cápita, Bangladex esperimentó una espectacular medría económica del 57% nos años 70, amiyando a un 29% nos 80 y llegando al 24% nos años 90. 
Dende 1971 el país recibió 30 billones de dólares, y 15 yá fueron gastos. Los mayores donantes son el Bancu Mundial, el Bancu Asiáticu de Desenvolvimientu, el Programa de Desenvolvimientu de les Naciones Xuníes, los Estaos Xuníos, Xapón, Arabia Saudita y Europa oriental. Con cerca de la metá de la población per debaxo de la llinia de la probitú, Bangladex tien l'índiz de probitú más alta del sureste asiáticu y el terceru nel mundu, por detrás de la India y República Popular China. Como otros países na mesma situación de desenvolvimientu, Bangladex tien un gran déficit fiscal, y grandes defectos na calidá de los servicios sociales.
La mayoría de la población de Bangladex vive de l'agricultura.A pesar del arroz y de'l yute seyan los principal cultivos, el maíz y los llegumes tienen asumíu grande importancia. Debido a l'irrigación munchos llabradores tienen sustituyíu los sos cultivos tradicionales pol maíz, utilizáu principalmente p'alimentar aves de granxa.
Ciutadella de Menorca
Ciutadella o Ciutadella de Menorca en llingua catalana (siwtəˈðeʎə ðə məˈnɔrkə) , y Ciudadela o Ciudadela de Menorca en castellán ye un municipiu de la islla de Menorca, n'Islles Baleares.
Asitiada nel estremu oeste de la islla, ye la ciudá con mayor númberu d'habitantes de Menorca (29.315 habitantes nel añu 2011) y ye la see del obispáu de la islla. Foi la capital de Menorca, la residecia del governador y llugar onde taba la Universidá Xeneral de Menorca fasta la ocupación inglesa del añu 1714. Supera en cantidá d'habitantes a Maó dende l'añu 2009.
La ciudá recibió diferentes nomes a lo llargo de la historia debíu a que foi habitada por diferentes cultures. Na dómina del Imperiu Romanu la ciudá llamábase "Jamma" polos pueblos prerromanos. Posteriormente, tres la conquista romana el nome llatinizóse por "Iamo" y evolucionó a "Iamona". Tres la conquista musulmana, el nome camudóse pol de" Medina Minurka".
El nome actual vien de la conquista cristiana de 1287 por parte d'Alfonsu III d'Aragón. Provién de la pallabra llatina "civitatella", que ye un diminutivu de "civitas" (ciudá). Esti nome yera popular enantes de la conquista aragonesa ente la población romanizada y los mozárabes menorquines. El nome de Ciutadella de Menorca ye un paralelismu cola capital de Mallorca, Palma.
En 1558 una flota turca al mandu del comandante Pialí Bajá atacó la ciudá. Yera'l 9 de xunetu cuando los defensores rindiéronse ante les fuerces turques. Parte de la población foi deportada baxo rescate a Estambul. A partir d'esi añu inicióse la reconstrucción de la ciudá, anque hubo problemes l'añu 1646 debíu a la llegada de la peste. La dominación británica durante'l sieglu XVIII fixo que la ciudá perdiera la capitalidá en beneficiu a Maó.
Menorca permaneció fiel al Gobiernu del Frente Popular durante la Guerra Civil. En 1939 un grupu del bandu fascista tomó Ciutadella y enfrentóse al Exércitu Republicanu de Maó.
Ye importante destacar tamién la presencia de restos arqueolóxicos de la cultura talayótica dientro d'esti conceyu. La construcción más conocida, y de mayor importancia de toles rutes turístiques, ye la "Naveta des Tudons" allugada na carretera Ciutadella-Maó. En redol a la Naveta des Tudons siempre esistió una famosa llexenda sobre la falta d'una de les piedres de la parte superior de la nave. Trátase d'un monumentu funerariu únicu pola so tipoloxía. En Menorca asítiense otres navetes d'habitación como les de Son Mercè de Baix en Ferreries. De la dómina talayótica ye importante destacar tamién los restos del pobláu de "Son Catlar" —cola so muralla ciclópea—, "Torre Vella", y les taules, esclusives de Menorca, de "Torre Trencada" y "Torre Llafuda".
Apocayá'l Ministeriu de Mediu Ambiente incluyó la costa norte menorquina nos proyeutos de futuros parques nacionales, provocando una gran polémica ente los residentes de la zona. El plenu del conceyu votó en contra de dichu resolvimientu.
El clima de Ciutadella ye de tipu mediterraneu, pos alluga branos calurosos ya iviernos frescos. A consecuencia de que la islla de Menorca ye la más septentrional de les Islles Baleares les precipitaciones nos pueblos son más o menos abondoses en tol añu. En Ciutadella tienen una media d'aprosimadamente 600 mm anuales. A consecuencia de que Ciutadella alcuéntrase na parte del oeste de la islla, de cutiu apaecen vientos que n'iviernu pueden llegar a los 110km/hora. Ciutadella tien una temperatura media d'unos 15 °C; les temperatures máximes bazcuyen ente los 35 °C y les temperatures mínimes ente los 4 °C n'iviernu. En dalgunes ocasiones pueden llegar a temperatures inferiores a los 2 °C pero en poques ocasiones.
Ciutadella tien un pequeñu puertu natural. Unes cuantes vegades al añu produzse'l fenómenu nomáu "rissaga", pol cual primero pierde altor el nivel del mar y posteriormente una fola xube'l nivel fasta percima del orixinal, llegando a cubrir "Es Plà" y n'ocasiones causar daños a les embarcaciones fondiaes nel puertu (en branu de 2006 hubo una mui pronunciada qu'obligó a zarrar el puertu durante varios díes). Nesti puertu calen los buques de pasaxeros y carga que xunen la islla de Menorca con Mallorca y Barcelona, mediante llinies regulares de les empreses Iscomar y Balearia, respeutivamente. Recientemente, instalóse, un poco enantes de la bocana del puertu, un dique que permite l'amarre de barcos de mayor tamañu respeuto a los qu'atracaben nel interior del puertu antaño. El dique al tar en mar abierto permite evitar el fenómenu de la "rissaga" anque yá hubo quexes sobre'l so funcionamientu debíu a qu'el rompefoles nun protexe lo suficiente frente a ciertos vientos.
Ciutadella caracterízase tamién poles sos angostes cais, con nomes curiosos como "Que no passa" ('Que nun pasa') o "Ses Voltes" ('Les Arcades') qu'empiecen na "Plaça Nova o Plaça Espanya" ('Plaza Nueva o Plaza España') y terminen na Catedral de Ciutadella, más allá, en direición al Ayuntamientu ta la "Plaça des Born", dende onde acolúmbrase'l puertu y mora un obeliscu en conmemoración al asaltu turcu de 9 de xunetu de 1558 protagonizáu pol almirante de la flota otomana Pialí.
Un de los atractivos turísticos de Ciutadella reside nes sos numberoses sableres. Na costa oeste de la islla puédense atopar numberoses urbanizaciones en redol a cales pequeñes como "Cala Blanca", "Santandría", etc. Llegando a la costa sur, pasando'l faru "d'Artrutx", alcuéntrase "Cala'n Bosch" y "Son Xoriguer", tamién urbanizaes, y más allá, nel cachu virxen más llargu de la costa sur, alcuéntrase "Cala'n Turqueta", "Son Saura", "Es Talaier", "Macarelleta" y "Macarella", cales d'agua turquesa, pinos fasta la sablera y arena blanco. Na costa norte, más greba, afarada pola tramontana n'iviernu, alcuéntrase la urbanizada "Cala Morell", les vírxenes "La Vall" y "El Pilar".
Menorca
Menorca ye una de les islles principales de les Islles Baleares (España). El so nome provién de "Minorica", darréu que ye menor que la islla de Mallorca.
Menorca foi declarada Reserva de Biosfera l'8 d'ochobre de 1993 pola Unesco.
En Menorca les llingües oficiales son el castellanu y el catalán. Como nel restu de les Islles Baleares, el catalán fálase como heriedu de la invasión de la islla en 1287 por Alfonsu III d'Aragón. Concretamente, fálase una variedá dialectal del catalán denominada menorquín. Ye paecíu al mallorquín y más similar al d'Eivissa. El menorquín destaca en rellación coles otres variedaes baleáriques a que tien munches semeyances colos falares de Cataluña, au neutralicen la "o" átona en "u", o que nun se fai usu de los artículos "salats" neutros "so" y "sos", y sí en cambiu del "sa" y "es" (artículos 'la' y 'el' en catalán estándar). Debíu a la conquista británica caltiénense un gran númberu d'anglicismos como por exemplu "xoc" ('tiza', n'inglés "chalk"; en catalán estándar "guix").
Tamién Menorca tien determinaes pallabres y espresiones que provienen del francés, debíu a que tamién la islla foi una dependencia francesa durante más de 7 años; por exemplu, en Ciutadella y en Ferreries la bicicleta ye denominada "velo", como nel idioma francés, y a Maó y Alaior se les embrive'l so nome en menorquín diciendo "Mô" y "Lô" respeutivamente, cosa que ye rara nel catalán porque nesti idioma nun esiste la lletra "ô".
Dende les primeres civilizaciones presentes na islla, numberosos pueblos turnáronse'l poder del territoriu.
A una primera etapa de civilización primitiva, supuestamente d'orixe peninsular, siguió-y otra mui brillante na Edá del Bronce, conocida como talayótica, carauterizada por construcciones megalítiques similares a les de Mallorca, Cerdeña o Malta, si bien con dalgunos elementos orixinales como son les taules.
A les visites de fenicios a la que denominaben "Nura" (Tierra de Fueu) y griegos focenses quienes la nomaben "Meloussa" (llugar de ganáu), de forma pacífica pa establecer venceyos comerciales siguió la de los cartaxineses con distinta actitú. Desembarcaron a les órdenes de Magón, hermanu d'Aníbal y reclutaron a la fuerza a los arteros flonderos baleares, que foron protagonistes destacaos nes Guerres Púniques. Los cartaxineses fundaron, nel sieglu VII e.C. los enclaves de "Jamma" (actual Ciutadella de Menorca, y "Magon", Maó). La cultura talayótica perduraría en Menorca más allá de que Quintu Ceciliu Metelu (que recibiría más tarde'l sobrenome de "Balearicus"), conquistara la islla pa la República romana nel añu 123 e.C. (xunto col restu de les Baleares).
Nel añu 427 la islla vivió la conquista de los vándalos. Supuestamente Menorca convirtióse en territoriu bizantín a la cayida del reinu vándalu, conquistada por Belisariu. Sía que non siguen sieglos d'escuridá y aislamientu, nos que la islla foi atacada por normandos y árabes.
Los árabes nun s'asitiaron definitivamente en Menorca fasta l'añu 903, en que foi conquistada y xunida al Califatu de Córdoba. A pesar de la tardida conquista, la islamización de la islla foi intensa. En 1232, tres años dempués de la conquista de Mallorca por Xaime I el Conquistador, la Menorca musulmana fíxose tributaria de la Corona d'Aragón, permaneciendo con una importante autonomía mediu sieglu más.
La islla foi conquistada por Alfonsu III d'Aragón el 17 de xineru de 1287, festividá de San Antón, (ésta ye la razón de qu'el 17 de xineru sía'l día de Menorca o "Diada"), que, según Ramón Muntaner, procedió a la deportación y venta como esclavos de la población musulmana que moraba na islla y so posible repoblación con colonos catalanes. Sicasí otros reputaos historiadores, como Dª Mª Luisa Serra, afirmen qu'esta repoblación nun foi tal, yá qu'el númberu de colonos qu'instaláronse na islla, procedentes de tola Corona d'Aragón foron mui inferiores en númberu a la población que permaneció y que foron reabsorbíos pola mesma. So sucesor Xaime II el Xustu diósela a Xaime II de Mallorca tres el tratáu d'Anagni (1295), pasando a formar parte del Reinu de Mallorca. En 1343, Pedru el Ceremoniosu arrampuña Menorca al rei de Mallorca, Xaime III (paso previu a la propia desaparición del reinu, anexionáu a la Corona d'Aragón). 
La Menorca de la corona d'Aragón beneficiose de la rellumanza marítimo y comercial de dicha corona, pero a partir de finales del sieglu XIV, la islla esperimenta un drásticu procesu de despoblación y decadencia económica. Esti procesu algamó cotes alarmantes nos sieglos XV y XVI, debíu a pluralidá de motivos. Fundamentalmente les lluches sociales ente los campesinos y l'aristocracia, similares y coetanees a les Xermaníes del reinu de Valencia y de Mallorca o a les de la revuelta catalana contra Xuan II. Tamién influyeron los ataques otomanos, que saquearon y destruyeron Maó (1535, pol corsariu otomanu Aruj, gobernador d'Arxel pa la Sublime Puerta asina como hermano del que foi l'almirante otomanu Jeireddín Barbarroja y la entonces capital Ciutadella (1558, pol corsariu otomanu Piali, lo qu'amenació cola despoblación casi absoluta de la islla.
A diferencia de les otres isles del archipiélagu, Menorca empezar a dedicar al turismu más tarde, cuidao que la economía qu'había naquel  momentu en Menorca (calzáu, industria agrícola) podía caltener la isla ensin necesidá qu'hubiera turismu.  Esti fechu tuvo de resultes que les sableres y los paisaxes naturales tean bien bien calteníos. El principal mercáu de turistes que va a Menorca son el británicu, que vien dende la colonización de la isla, y el mercáu nacional, anque últimamente los mercaos alemán, italianu, holandés, escandinavu, polacu y francés tán ganando muncha fuerza.
Son tamién de vital importancia para la economía de la isla la ganadería y la fabricación de quesu con denominación d'orixe "Mahón/Menorca" (quesu de Mahón), la industria y l'artesanía del calzáu, marroquineria y piel polo xeneral, la bixutería, la pastelería, la charcutería y otres pequenes industries conformen la segunda pilastra de la economía, que ye muncho más notable que n'otres isles y una alternativa al turismu.
Queso D.O. Mahón-Menorca, Sobrasada, Carnixua, Camot o Cuixot, Oliaigua, Caldereta de llagosta, Coca bamba, Pastissets, Formatjades, Carquiñols, Amargos, Crespells, Ensaimades, Arroz con pates de centollu y Gin amb llimonada.
Los conceyos principales son Ciutadella de Menorca (tamién nomada Ciudadela) y Maó (tamién nomada "Mahón"). La islla estrémase, administrativamente, nos siguientes conceyos:
Hamaika Telebista
Hamaika Telebista Hedatzeko Taldea ye una canal de televisión qu'emite pola Televisión Dixital Terrestre y cable nel País Vascu (España). Presentóse'l 19 de setiembre de 2006, dempués d'un alcuerdu ente'l grupu EKHE (editor de los diarios 'Gara' y 'Le Journal du Pays Basque'), CMN (editor de 'Noticias de Giuzkoa', 'Noticias de Álava', 'Noticias de Navarra' y 'Deia'), EKT ('Berria'), la editorial Elkar, la productora de Karlos Arguiñano Bainet, y l'operador de cable Euskaltel.
L'oxetivu del grupu que forma Hamaika Telebista ye fomentar l'euskera nel ámbitu televisivu, yá qu'emite dafechu nesi idioma.
Emite en TDT en tol territoriu del País Vascu gracies a llicencies concedíes a esta empresa y a les concedies a les televisiones agrupaes agrupaes na asociación Tokiko Telebista, nes demarcaciones de Tolosa, Irún, Mondragón, Beasain y Durango.
Bainet Media
El Grupu Bainet ye un grupu de comunicación propiedá del cocineru vascu Karlos Arguiñano. Agrupa a delles empreses de la comunicación como la producción televisiva y cinematográfica, internet y las nuevas tecnoloxíes, publicidá, edición de llibros y xestión de derechos audiovisuales. Ye ún de los impulsores d'Hamaika Telebista una cadena de televisión vasca que tien por oxetivu fomentar l'euskera nel ámbitu televisivu, yá qu'emite dafechu nesi idioma.
Bainter produz dellos espacios de televisión que primero emítense na canal Hogar Útil TV y dempués en diferentes canales propiedá de Atresmedia Corporación como Antena 3, laSexta, Nova, Nitro o Xplora.
Economía de Croacia
Croacia tien una economía postcomunista basada principalmente en dellos servicios y delles industries llixeres, como la industria química. Coles mesmes, gocien de fama mundial los sos grandes estelleros de barcos comerciales que son adquiríos por un gran númberu de países. El turismu ye una importante fonte d'ingresos. L'ingresu de turistes añales supera en demasía a la población croata.
Ye una economía que s'atopa mui cerca del plenu desenvolvimientu según el Foru Económicu Mundial. Xuntu cola República de Eslovenia, yeren y siguen siendo les naciones más industrializaes y avanzaes de la ex República Federal de Yugoslavia. Los principales socios comerciales de Croacia son Italia y Alemaña, colos cualos realiza intercambios comerciales que suman más del 20% del so PIB.
Lletres Lliterariu
Lletres Lliterariu ye la revista qu'asoleya l'Academia de la Llingua Asturiana con motivu del Día de les Lletres Asturianes dende l'añu 2009 y toma'l relevu del númberu lliterariu especial de la revista Lletres Asturianes que la institución publicaba con esi mesmu motivu.
Sigún se diz nel entamu del primer númberu: "Asina, asoleyamos nesti XXX Día de les Lletres Asturianes el primer volume de Lletres lliterariu, una revista con entidá propia que dirá espublizándose tolos años per estos díes de primavera. L'Academia de la Llingua Asturiana quier asina afitar con una publicación específica la xera lliteraria de los munchos collaboradores que, cuando llega esti día, ufierten la so contribución a les nuestres lletres".
Xplora
Xplora ye una canal de televisión perteneciente al grupu de canales d'Atresmedia, qu'escomenzó les sos emisiones oficiales el 1 de mayu de 2012 en sustitución de laSexta2. La so parrilla de programación ta basada na documentales de tolos xéneros.
Xplora ye una canal dedicada al documental de tolos xéneros con producciones de cine documental y documentales de telerrealidad. La cadena cuenta con títulos d'especialistes en documentales como BBC, National Geographic, History Channel, HBO, Zodiak, Fremantle, Cineflix o Rive Gauche, que son dalgunos de los proveedores d'Xplora. En cuantu a la distribución de la programación, Xplora ufre documentales clásicos y modernos durante'l día y el prime time ta dedicáu a diferentes temátiques cada día de la selmana.
 | 
Unión Patriótica (Colombia)
La Unión Patriótica (UP) ye un partido político colombianu d'izquierda, fundáu en 1985 como parte d'una propuesta política llegal de varios grupos guerrilleros, ente ellos el Movimiento de Autodefensa Obrera (ADO) y dos frentes desmovilizaos (Simón Bolívar y Antonio Nariño) del Ejército de Liberación Nacional y les Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia (FARC). Col tiempu, el partíu UP tomó distancia de los grupos insurxentes y llamó a negociar una paz democrática y duradera. El Partido Comunista Colombiano (PCC) tamién participó na formación y organización de la UP.
Dos candidatos presidenciales, los abogados Jaime Pardo Leal y Bernardo Jaramillo Ossa, 8 congresistes, 13 diputaos, 70 concexales, 11 alcaldes y alrededor de 5.000 de los sos militantes foron sometios a esterminiu físicu y sistemático por grupos paramilitares, miembros de les fuercies de seguridá del estáu (exército, policía secreta, intelixencia y policía regular) y narcotraficantes. Muchos de los sobrevivientes al exterminio abandonaron el país.
En xunetu de 2013 el Conseyu d'Estado devolvió-y la personería xurídica a la Unión Patriótica, la cual había-y sido suprimida debido a que nes elecciones lexislatives de 2002 nun algamó representación nel Congresu; el fallo reconoció que les circunstancies d'esterminiu sistemáticu escontra dirixentes y militantes del partíu foi la causa para que nun se presentaran a les eleiciones y por tanto nun obtuvieran la representación requerida.
La UP ñaz nun procesu de paz qu'adelantó la guerrilla de les FARC col presidente Belisario Betancur. Les guerrilles argumentaron, qu'al sofitar la creación d'esti partíu buscaban facer política essin armes y baxo los alcuerdos de cese al fuau firmaos pol comisionáu del gobiernu John Agudelo Ríos. El naciente movimientu creó una plataforma de 20 puntos que revindicaben reformes polítiques democrátiques, sociales y económiques como una reforma agraria, nacionalización de los recursos naturales y un modelu económicu nacional separáu del capitalismu global. En 1986 el so candidatu Jaime Pardo Leal llegó a obtener el 4,6% de la votación, algamando'l tercier llugar nes eleiciones presidenciales.
La UP llogró la so mayor votación ness rexones del nordeste, Baxo Cauca, Magdalena Medio, Urabá, Chocó, Arauca ya Área Metropolitana de Medellín. Durante les eleiciones del 25 de mayu de 1986 la UP obtuvo 5 senadores, 9 representantes, 14 diputados, 351 concexales y 23 alcaldes. El númberu de víctimes de la violencia política pue ser más escalofriante, pues datos independientes estimen qu'ente 1988 a 1991, morrieron unos 14,000 colombianos. Hacia 1994, datos calculaos por organizaciones de drechos humanos sitúan la cantidá de muertes por violencia política en 20,000.
El narcotraficante Gonzalo Rodríguez Gacha anició una guerra particular escontra de la guerrilla de les FARC baxo la bandera de defendese del secuestru y robu de ganáu, con la cual impulsó l'asesinatu sistemáticu de los miembros de la Unión Patriótica, ya que los acusaba de ser el brazu políticu de dicho grupu armáu. Al comienzo utilizó la modalidá de masacres de campesinos o xornaleros que reclamaben ameyoramientos llaborales, para llueu ordenar l'asesinatu selectivu de militantes de la UP en campos y ciudaes.
Nesi esterminiu qu'impulsara Rodríguez Gacha anicialmente, llueu de la so muerte lo escalaron los grupos paramilitares de la estrema drecha - que na prósima década s'aglutinarían nes Autodefensas Unidas de Colombia AUC - baxo'l mandu de Carlos Castaño Gil, en munches ocasiones en coordinación, alianza y colaboración con efectivos militares y de policía.
Dalgunes investigaciones señalen qu'una misión de militares estadoxunienses recomienda la creación de grupos armaos illegales pa lluchar escontra la guerrilla, pa lo cual alcuentran sofitu en ganaderos, terratenientes ya empreses tresnacionales. En dalgunos casos denomináronse "masetos" (Muerte a Secuestradores - MAS), "autodefensas" y n'otros "cooperativas de seguridad" (Convivir). Estos contratan al militar y mercenario israelí Yair Klein para entrenar los primeros grupos.
Leonardo Posada representante a la Cámara foi'l primer asesináu en 1986 na ciudá de Barrancabermeja. En xineru del mesmu añu asesinaron al concexal de Pereira Gildardo Castaño Orozco. N'ochobre de 1987 foi asesináu en presencia de la so familia Jaime Pardo Leal, quien había sío candidatu presidencial nes eleiciones de 1986. El 22 de marzu de 1990 foi asesináu'l tamién candidatu presidencial Bernardo Jaramillo Ossa, nel aeropuertu de Bogotá. LLueu del asesinatu de Bernardo Jaramillo, la Unión Patriótica sufre un procesu de quiebre final cuando en marzu de 1990, el so nuevu presidente Diego Montaña Cuéllar ya once dirixentes más, presentan la so renuncia colectiva nuna reunión en Bogotá conocida como'l "X Pleno", cuando fallan nel so intento de separar la UP de la ortodoxia d'izquierda y de condenar irrevocablemente la llucha armada. Tiempu dempués, perdería'l so reconocimientu xurídico pola baxa votación nunes eleiciones xenerales.
Cola escalada de violencia paramilitar escontra de la militancia de la UP, les FARC dexaron a la so suerte al nuevu partíu y los sos voceros públicos reintegráronse a la llucha armada. Por varios años les Farc ficieron un doble xuegu de falar públicamente de paz col gobiernu, cuando en realidad nunca renunciarion a los sos planes de tomar el poder por les armes. La so estratexa consistía en llamar a negociaciones de paz, mientres buscaban estender el so poder armáu no que llamaben "acumulación de fuercies". El detonante definitivu de la ruptura de les conversaciones ente la guerrilla y el gobiernu, foi l'asaltu ordenáu pol presidente César Gaviria al liderato guerrillero asitiáu en Casa Verde nel departamentu del Meta, el 9 d'avientu de 1990.
El vienres 14 d'agostu de 1987, sicarios motorizaos derribaron la puerta de la residencia del Senador Pedro Luis Valencia en Medellín y foi acribilláu. Alejandro Cárdenas-Villa, quien foi alcalde de la UP en Mutatá, pasó llueu a la xerencia de la Corporación de Vivienda y Desarrollo Social de Medellín [CORVIDE], y morrió asesináu a plena lluz del día na Plaza de Ferias de Medellín. Gabriel Jaime Santamaría, siendo presidente de l'Asamblea d'Antioquia, morrió asesináu dientro de la so oficina em La Alpujarra de Medellín, a pesar de les medides de seguridá.
El 18 de mayu de 1988 foi asesináu en Medellín Elkin Martínez, elexíu para posesionase en Remedios, Antioquia. Foi asesináu nuna recepción de hotel mientres tomaba una semeya turística. La so muerte desencadenó el paru del nordeste antioqueño en Segovia y Remedios, paru que duró cerca de tres selmanes.
El político César Pérez García, durante la segunda selmana del paru del nordeste recibió un atentáu nel Alto del Muerto al pasar pol correximientu de La Cruzada, del cual salió ilesou.
Los paramilitares de Puerto Boyacá incursionaron en Segovia el 11 de payares de 1988 al mando d'Alonso J. Vaquero Agudelo meyor conocío como'l "Negro Vladimir" baxo les ordenes de los hermanos Carlos Castaño y Fidel Castaño xefes de les ACCU y Henry Perez comandante de los paramilitares del magdalena medio. Entraron disparando y dexando a 48 muertos incluyendo neños, muyeres ya ancianos. El "Negro Vladimir"’ participó tamién nes masacres de 14 campesinos en Cimitarra, Santander, 19 comerciantes en Puerto Boyacá y 15 funcionarios de la Fiscalía en La Rochela, Santander. Estos fechos conociéronse posteriormente como la Masacre de Segovia, Masacre de La Rochela y la Masacre de Cimitarra.
A Elkin Martínez reemplazó-y Carlos Rojo Uribe quien tamién morrió asesináu n'agostu 1 de 1997 polos alrededores del batallón Bomboná, xunto con siete persones que foron sacaes de les sos cases en Remedios, Antioquia. La única líder política que llogró sobrevivir foi la ex concexal de Bogotá Aída Avella a quien intentaron matar en 1995.
En mayu de 1997 asesinan na via Carepa-Chigorodó a Marceliano Medellin Narvaez y Carmelo Urango Moreno quien foron concexales de Chigorodó pol partíu, l'ataque foi perpetráu por miembros de les Autodefensas Unidas de Córdoba y Urabá dirixíos por alias HH y en coordinación por altos mandos militares de la brigada 17 con cede en Carepa. 
La muerte en Puerto Valdivia del concexal de Valdivia, Henry Montenegro, desató un paru nel Baxo Cauca antioqueñu, que duró una selmana hasta que se ficiera presente una comisión del gobiernu. Henry Montenegro perdió l'Alcaldía de Valdivia por 1 (un) votu nes eleiciones de 1988.
Octavio Sarmiento Bohorquez ex-dirigxente de la UP de la que foi representante por Arauca foi asesináu pol grupo d'Autodefensas Vencedores de Arauca, el 1 d'ochobre de 2001.
La gran mayoría d'estos homicidios nun cuentan con condenes. En dalgunos casos puntuales condenóse a autores materiales, pero los autores intelectuales siguieron na impunidá. Les víctimes sobrevivientes y los sos familiares han aportáu testimonios y pruebes de la participación de miembros de les fuercies de seguridá del estáu colombiano en varios de los fechos criminales.
Un abogáu defensor de les víctimes de la Unión Patriótica, Eduardo Umaña Mendoza, foi asesináu nos años 90 na so propia oficina de Bogotá.
En 1993 interpusose ante la Comisión Interamericana de Drechos Humanos (CIDH) una demanda escontra l'estáu colombiano pola so responsabilidá y participación nos crímenes escontra la UP. Al aceptar la demanda, la comisión alegó que ""los fechos alegaos polos peticionarios esponen una situación que comparte munches carauterístiques col fenómenu del xenocidiu y podríase entender que sí lo constituyen, interpretando esti términi de conformidá col so usu corriente. Sin embargo, la comisión ha llegáu a la conclusión de que los fechos alegaos polos peticionarios nun caracterizan, como cuestión de drecho, qu'esti casu s'axuste a la definición xurídica actual del delitu de xenocidiu consignada nel drechu internacional. Poro, nel análisis de los méritos del casu, la Comisión nun incluirá l'alegación de xenocidiu.""
Esta sentencia constituía un triunfo parcial pa'l gobiernu de Colombia, ya que nun reconocía la so responsabilidá na planificación del esterminiu brutal ya sistemáticu d'un grupu opositor con métodos illegales, n'alianza con reconocíos narcotraficantes y delincuentes comunes y la participación encubierta d'altos oficiales y unidaes completes del exércitu, policía y estrados xudiciales.
Nel 2006, la Corporación Reiniciar, la Comisión Colombiana de Juristas y los representantes de les víctimes argumentaron que'l estáu colombiano nun ha llográu impedir las persistentes amenazes, asesinatos y acciones arbitraries escontra de ellos.
El proceso ante la CIDH, una vez aceptada la demanda en 1997, continúa en cursu demsués de qu'un intentu de búsqueda de solución amistosa, aniciáu nel 2000, llegó a la so fin por decisión de la Corporación Reiniciar, la Comisión Colombiana de Juristas y y los representantes de les víctimes. Persiste'l retu de que dalguno de los diferentes gobiernos colombianos puea romper el ciclu d'impunidá qu'hestóricamente ha rodeado a éstos crímenes.
El documental "Memoria de los silenciados: El Baile Rojo" trata sobro los asesinatos de miembros de la Unión Patriótica e incluye les versiones de varios familiares de les víctimes.
"Walking Ghosts (Murder and Guerrilla Politics in Colombia)." Steven Dudley. Routledge. 253 páginas. New York, 2004'
"More Terrible than Death (Violence, drugs, and America’s war in Colombia)." Robin Kirk. PublicAffairs. 321 páginas. New York, 2004.
Ale
Ale ye un tipu de cerveza ellaborao con cebada maltiao usando'l procedimientu del formientu en caliente (de 15 a 25°C) con una cepa de llevadura de cerveza. La llevadura formienta rápidamente, ufriendo un tastu dulce, completu de cuerpu y afrutáu. Les más de les cerveces "ale" contienen llúpulu, qu'ayuda a conservar el productu dándo-y un sabor herbaceu y amargu qu'equilibra'l dulzor de la malta.
El términu "ale" usábase nun principiu pa referise a la bebida ellaborao ensin llúpulu, al contrario que la "cerveza" "(beer)".
Anguaño designa a una bebida fecho de cebada de tastu amargu formentao a temperatura ambiente. En dalgunos usos británicos, por embargu, úsase'l vocablu "ale" n'homenaxe a la so característica distintiva orixinal. Güei nun s'utiliza sacante en pallabres compuestes como nel casu de les "pale ale" o como nel de les "real ale", un términu adoptáu n'oposición a les cerveces presurizaes desenrollaes poles cerveceríes industriales na década de 1960, y usaes pa les cerveces ensin pasteurizar formentaes en caliente y servíes dende'l barril, pero non la cerveza "stout" o "porter".
Les cerveces ale vienen d'utilizar tradicionalmente axentes amargantes pa equilibrar el dulzor de la malta, actuando tamién como conservantes. D'acuerdu col métodu tradicional, les "ale" amárguense con gruit, una mestura de yerbes o especies fervida en mostiu enanes del formientu. Col tiempu, el llúpulu sustituiría al gruit como únicu axente amargante d'usu común.
Esta bebida yera, xunto col pan, una fonte importante de nutrición na época medieval. Particularmentem la llamada "cerveza llixero" o "cerveza de mesa" (small beer) yera altamente nutritivo y, anque contenía alcohol suficiente como p'actuar como un conservante, proporcionaba hidratación ensin efectos intoxicantes. La "cerveza de mesa" consumiérase diariamente na Edá Media por cuasi tol mundu, incluyíos los neños, amestándo-y mayor cantidá d'alcohol con fines recreativos. El menor costu pa los propietarios xunto colos impuestos más baxos colos que se gravaba llevó a la venta de cerveza cola etiqueta "strong beer", dilío en realidá en "small beer". Na Edá Media, beber "ale" yera más seguro que beber agua corriente, anque entóncenes se desconocía la teoría macrobiana de la enfermedá, asina como les propiedaes esterilizantes de ferver l'agua. L'alcohol, el llúpulu y dalgunos otros ingredientes propios del guit utilizaos pa conservar la cerveza pudieron contribuyir a la so menor carga de patóxenos, en comparanza col agua. Sicasí, la cerveza inglés foi más seguro por mor de les hores d'ebullición requeríes na so producción en mayor midida que'l conteníu d'alcohol.
La industria cervecera medieval yera de caracter llocal, ocupada principalmene por muyeres. Les llames "brewsters" iguaben cerveza en casa tanto pal consumu domésticu como pa la so venta comercal. Ello suponía un ingresu suplementariu considerable pa les families. Asina y too, solo nun selectu grupu de casos -como nel de les vilbes- llográbase facer de la ellaboración de cerveza l'ingresu principal del llar.
La pallabra "ale" ye d'orixe inglés, n'inglés antigguu "alu" o "ealu", pero "aloth", "ealoth" en xenitivu y dativu. Piénsase que provién de la raíz proto-indoeuropea "*alu-", al traviés del proto-xermánicu "*aluth-". Que ta rellacionáu. Ello ta rellaciao col saxón antiguu "alo", conocío en danés, noruegu, suecu, islandés y nórdicu antiguu como "öl/øl", en búlgaru antiguu como "olu" (sidra), n'esloveniu como "ol", en prusianu antiguu como "alu", en lituanu como "alus" y en letón como "alus".
Existen bien d'estilos "ale":
Nasser Saleh
Nasser Saleh Ibrihim (19 d'avientu de 1992) ye un actor español.
En televisión, ye conocíu polos sos papeles de "Moja" en HKM, "Leo" en "La pecera de Eva" y especialmente por interpretar a "Román" en "Física o Química". 
Tamién participó en películes como "Propios y Extraños", "Verbo", "Biutiful", trabayando xunto a Javier Bardem, y "No habrá paz para los malvados". Tamién apaez en "Los amantes pasajeros" de Pedro Almodóvar.
Margaret Thatcher
Margaret Hilda Thatcher (; de soltera Roberts; Grantham, 13 d'ochobre de 1925-Londres, 8 d'abril de 2013) foi una política británica qu'exerció como primer ministra del Reinu Xuníu dende 1979 a 1990, siendo la persona nesi cargu por mayor tiempu mientres el sieglu y la primer muyer qu'ocupó esti puestu nel so país. La so firmeza pa dirixir los asuntos d'Estáu, el so estrictu dominiu sobre los ministros del so gabinete y el so fuerte política monetarista valiéron-y el nomatu de la Dama de Fierro. Como xefa de gobiernu, la so llegada al poder supunxo un completu tresformamientu del Reinu Xuníu al sofitar la privatización d'empreses estatales, de la educación y de los medios d'ayuda social. Les sos polítiques conservadores aportaron a conocíes como thatcherismo.
Exerció primeramente como química y depués como abogada. Nes elecciones xenerales de 1959, Thatcher convertir en miembru del Parlamentu (MP) por Finchley, dende onde xulgó duramente la política fiscal del gobiernu llaborista. Edward Heath nomar ministra d'Educación y Ciencia en 1970, y en 1975 venció a Heath nes elecciones del Partíu Conservador, dempués de lo que pasó a ocupar la presidencia del partíu, convirtiéndose en líder de la oposición y la primer muyer en dirixir una de les principales organizaciones polítiques nel Reinu Xuníu. Dempués de trunfar col so partíu nes elecciones xenerales de 1979, Thatcher convertir na primer ministra del Reinu Xuníu.
Depués de la so llegada al númberu 10 de Downing Street, Thatcher introdució una serie d'iniciatives polítiques y económiques pa revertir lo que percibía como un precipitáu cayente nacional nel Reinu Xuníu. La so filosofía político y económico fixeron fincapié na desregularización del sector financieru, la flexibilización nel mercáu llaboral, la privatización de empreses públiques y l'amenorgamientu del poder de los sindicatus. Mientres los sos primeros años de gobiernu, la popularidá de Thatcher menguó metanes la recesión y l'altu desempléu hasta que la recuperación económica y la victoria na Guerra de Malvines de 1982 brindáron-y un aumentu na so popularidá, que se tradució na reelección en 1983. Llevó alantre una ferrial política esterior caracterizada pola so oposición a la formación de la Unión Europea y una completa alliniadura cola política esterior d'Estaos Xuníos. Sicasí, robló'l Acta Única Europea, qu'establecía formalmente'l mercáu únicu y una cooperación más estrecha n'Europa. Introdució un cambéu socioeconómico radical nel Reinu Xuníu anque foi criticada pola vienta de bienes del Estáu y el debilitamientu de los sindicatos.
Thatcher foi reelexida pa un tercer mandatu en 1987 pero'l so impuestu a la comunidá conocíu popularmente como "poll tax" foi bien impopular y otros miembros del so gabinete nun compartíen los sos puntos de vista sobre la Comunidá Europea. En payares de 1990, arrenunció al cargu de primera ministra y líder del partíu depués de que Michael Heseltine desafiara'l so puestu como cabeza del mesmu, y foi asocedida por John Major. Llogró'l títulu nobiliariu de baronesa Thatcher de Kesteven, nel condáu de Lincolnshire, que-y otorgaba'l derechu vitaliciu y non hereditariu de ser miembru de la Cámara de los Lores.
Margaret Thatcher nació como Margaret Hilda Roberts en Lincolnshire, el 13 d'ochobre de 1925. El so padre foi Alfred Roberts, orixinariu de Northamptonshire, y la so madre foi Beatrice Ethel, de Lincolnshire. Pasó la so infancia en Grantham, onde'l so padre yera propietariu de dos tiendas de comestibles. Margaret y la so hermana mayor Muriel (1921-2004) criar nel apartamentu que s'atopaba sobre la mayor de los dos tiendas, asitiada cerca de la vía del tren. El so padre participaba na política local y na ilesia metodista como rexidor y predicador metodista, y educó a la so fía puramente so esta creencia. Provenía d'una familia lliberal pero permaneció tal el costume nel gobiernu local como candidatu independiente. Foi alcalde de Grantham ente 1945 y 1946, y perdió el so puestu como rexidor en 1952 dempués de qu'el Partíu Llaborista llograra la so primer mayoría nel conceyu de Grantham en 1950.
Roberts asistió a la Escuela Primaria Huntingtower Road y llogró una beca escolar pa la Escuela Femenina de Grantham y Kesteven. Los sos informes escolares demostraron un trabayosu trabayu y una meyora continua. Les sos actividaes extraescolares incluyíen pianu, h.oquei sobre verde, recitales de poesía, natación y caminaes. Foi la delegada de la so escuela ente 1942 y 1943, y nel so "sixth form", solicitó una beca pa estudiar Química na institución educativa de Somerville, Oxford, pero foi refugada primeramente y ufiertóse-y un llugar namá dempués de qu'otru candidatu retirárase. Llegó a Oxford en 1943 y graduóse cuatro año dempués en 1947, con honores de segunda clase nel títulu de grau de "Bachelor of Science"; nel últimu añu, especializar na cristalografía de rayos X so la supervisión de Dorothy Hodgkin.
Convertir en presidenta de l'Asociación de Conservadores de la Universidá de Oxford en 1946, onde foi influyida por obres polítiques como "Camín de servidume" (1944), de Friedrich von Hayek, que consideró a la intervención económica del gobiernu como precursora d'un Estáu autoritariu. Dempués de graduase, Roberts treslladar a Colchester, en Essex, pa trabayar como investigadora química de plásticos BX.
Escala internacional d'unidaes d'amargor
La escala internacional d'unidades d'amargor, simplificao habitualmente coles sigles IBU ("International Bitterness Units"), proporciona una midida del amargor de la cerveza, dau polos llúpulos utilizaos na so preparación. Un IBU mídese al traviés d'un espectrofotómetru y la so estracción con disolvente. Nun ye equivalente a una parte por millón d'isohumulona o ácidu alfa isomerizao como a veces se suel afirmar. En cambiu, ye'l resultáu d'una fórmula empírica que basa'l so desenrollu en muestres de preba de cerveza, correllacionando l'amargor percibíu nun valor medíu que representa la concentración total de compuestos amargos na cerveza.
L'efectu amargante ye menos perceptible en cerveces con una alta cantidá de malta, ansí, ye necesario amestar una mayor cantidá d'IBUs en cerveces más pesaes pa equilibrar el sabor. Por exemplu, una Imperial stout pue tener un IBU de 50, pero tendrá un tastu menos amargu qu'una Bitter, con un IBU de 30, debío a que la última cerveza utiliza muncha menos malta que la primera. El llímite técnicu del IBU ye 100 y, anque dalgunos trataren de superar esti númberu, nun existe nengún indicador real que vaiga más allá.
Les midíes pa otres bébores inclúin:
La fórmula qu'utilicen los cerveceros artesanales pa calcular l'IBU ye:
Mantis
Mantis ye un xéneru bien diversu d'inseutos mantodeos de la familia Mantidae qu'inclúi la mantis religiosa, ún de los mantodeos más conocíos y frecuentes d'Europa. La mantis ye un inseutu depredador fuerte, pero nun ye venenosu. La mantis relixosa pue cazar mures, caparines, pinzones cebres, xaronques, serpientes de coral y demás inseutos y animales que viven en banzaos y llamargues. Tres l'apareamientu, la fema, de mayor tamañu, en dalgunes ocasiones cómese al machu.
Tien descrites 15 especies:
Llexón d'Honor
La Llexón d'Honor (francés: "Légion d'honneur") ye la distinción francesa cimera. Creóse'l 19 de mayu de 1802 por Napoleón Bonaparte pa ser otorgada como recompensa a los méritos eminentes fechos al serviciu de la nación a títulu civil o militar. Namái puen recibila ciudadanos franceses, y siempre s'accede a la orde col grau de "Chevalier". Como primer condecoración, tien prioridá sobre toles otres condecoraciones franceses o estranxeres. Los estranxeros puen recinir una distinción de la Llexón d'Honor, pero nun son almitíos como caballeros.
Azul cobaltu
L'azul cobaltu ye un color fríu, qu'históricamente obteníase utilizando sales de cobaltu. La empresa más importante del mundu que lu fabricaba nel sieglu XIX foi la noruega Blaafarveværket, a cargu de Benjamin Wegner. El pigmentu ye estraordinariamente estable.
Yá nel sieglu XVI, dellos compuestos del cobaltu usábense pa da-y un tonu azul al vidru pero nun foi aisláu hasta que, en 1735, el químicu suecu George Brandt (1694-1768) lu va preparar a partir del arseniuru. 
Siguiendo la ruta de la seda y dende Persia l'óxidu de cobaltu necesariu p'algamar el color azul na porzolana aportaba a China y les pieces blanques y azules resultantes nel sieglu XIV, cuando se va conocer n'Europa, conviértense n'oxetos de coleición mui arranaos, como lo amuesa la presencia de pieces de porcelana blanca y azul en bodegones y natures muertes de la pintura flamenca. 
Prostitución
La prostitución ye la práctica de caltener relaciones sexuales en cuenta de una compensación económica. La prostitución ye exercida mayoritariamente por muyeres (llamaes "prostitutes") y neñes (prostitución infantil), ente que los veceros son mayoritariamente homes. Tamién esiste, en menor midida, la prostitución masculina, onde los veceros tamién son xeneralmente homes.
Tradicionalmente, la prostitución exercióse en sitios destinaos a esti fin, llamaos «burdel» o «prostíbulos». Estos fueron davezu cases rexentaes por un proxeneta, nes qu'hai prostitutes y habitaciones privaes pa practicar la prostitución. Tamién se practica en ceres de cais urbanes y llaterales de carreteres industriales, según en bares y discoteca, hoteles y a casa.
La figura de la prostituta ta frecuentemente amestada a la del proxeneta, persona qu'induz a la prostitución llogrando un beneficiu económicu d'ello. Los proxenetes llogren una parte de los beneficios de la prostitutes. Esta relación puede dase de mutuu alcuerdu en cuenta de un serviciu de mediación o protección, o bien puede dase por aciu estorsión, violencia física o secuestru. La prostitución forzada se engloba dientro del comerciu illegal de persones conocíu como trata de persones.
La situación llegal de la prostitución varia llargamente en cada país. Na mayoría de los países considérase dafechu illegal. N'otros la prostitución nun ye illegal pero sí'l proxenetismo. Dellos países nórdicos (Suecia, Noruega y Islandia) adoptaron un modelu onde'l veceru comete un crime, pero non la prostituta. Tamién hai dellos países como Países Baxos o Alemaña onde la prostitución ye un oficiu reguláu.
Per otra parte, esisten distintes acepciones del términu prostitución. Asina, por casu, prostituyir puede tamién ser consideráu como ""deshonrar o degradar daqué o a daquién abusando con baxeza d'ellos pa llograr un beneficiu"", según el Diccionariu de la llingua española de la Real Academia Española.
El términu «prostitución» provien del llatín "prostitutio", que tien el mesmu significáu que l'actual y que de la mesma provien d'otru términu llatinu, "prostituere", que significa lliteralmente "esibir pa la vienta".
A lo llargo de la hestoria esistió una gran cantidá de términos tantu pa referise a la prostitución como a les persones que la practiquen, a los veceros, a los llugares y a les actividaes rellacionaes. Los distintos países de fala hispana usen distintos términos coloquiales como sinónimu de prostituta, con mayor o menor carga despreciatible, esistiendo una gran cantidá de términos en cada variante dialectal del español, dellos emplegaos históricamente, y otros entá n'usu.
El términu coloquial más estendíu nos países de fala hispana pa referise a una prostituta ye "puta", palabra que trai una fuerte connotación despreciatible. Ello ye que y por cuenta de que suel emplegase como insultu, el so usu devasó'l de la descripción d'un oficiu, y en munchos países usar p'axetivar de forma porcaz otru elementu, al estilu del términu inglés "fucking".
Nel llatín vulgar "“puttus”" (mochacha o rapazu), proveniente del llatín clásicu "“putus”" (neña o neñu). Esiste un versu de fines del sieglu I a. C. qu'usa dicha palabra con una connotación ofensiva, similar a l'actual, onde se refier a un "“amor de cai”". Sicasí, nel portugués européu, putu caltien el significáu de "‘rapazu’", ensin connotación sexual dalguna, ente que en dellos países de hispanoamérica esta forma masculina aplícase despectivamente a los varones homosexuales non necesariamente prostitutos.
El términu lloba» como equivalencia de «prostituta» vien de los ritos producíos en febreru n'honor al dios Faunu Luperco. Yeren llamaes llobes o originalmente "lentes" les qu'exercíen la prostitución sagrada colos sacerdotes d'esti dios, los "luperci", nel Ara Máxima.
Una de les formes más antigües de prostitución de la qu'esisten rexistros históricos ye la prostitución relixosa, practicada primeramente en Sumeria. Yá dende'l sieglu XVIII a. C., na antigua Mesopotamia reconocíase la necesidá de protexer los derechos de propiedá de les prostitutes. Nel Códigu de Hammurabi tópense apartaos que regulen los derechos particulares de les hieródulas.
Pela so parte, los antiguos historiadores Heródoto y Tucídides documentan la esistencia en Babilonia de la obligación pa toles muyeres, siquier una vegada na so vida, d'allegar al Templu de Ishtar pa practicar sexu con un estranxeru como amuesa d'hospitalidá, en cuenta de un pagu simbólicu. Tamién na Edá Antigua, la prostitución taba bien presente en Cerdeña y Sicilia, según en delles cultures fenicias, nes que se practicaba como ritu relixosu n'honor de Astarté.
Sicasí, l'algame y la naturaleza d'esti fenómenu ta en disputa ente'l historiadores.
La prostitución foi, dende la Dómina Arcaica, una actividá común na vida cotidiana de les ciudaes griegues más importantes. Particularmente nes zones portuaries, daba trabayu, de forma llegal, a un númberu significativu de persones, constituyendo una actividá económica de primer nivel. Exercida tantu por homes nuevos como por muyeres de toles edaes, la vecería yera mayoritariamente masculina.
Les prostitutes griegues pertenecíen a distintes categoríes, dependiendo de diversos factores rellacionaos col so trabayu: les "pornai", les prostitutes "independientes" y les "heteras"; amás, esistía una categoría específica de los templos sagraos, la de les "prostitutes sagraes", que s'abastecía, davezu, de "heteras".
Les"pórnai"yeren, de normal, esclaves propiedá d'un proxeneta. Esti propietariu podía ser un ciudadanu (tamién un o una metecu), pal qu'esi negociu constituyía una fonte d'ingresos como cualesquier otra y pol que tenía que pagar un impuestu proporcional a los beneficios que-y xeneraba. Na dómina clásica, les "pórnai" son esclaves d'orixe bárbaru; a partir del períodu helenísticu, incorporar al gremiu munches moces esclaves, que solo dexaríen de selo cuando fueren adoptaes pol so amu. El so trabayu desenvolver nos prostíbulos, xeneralmente nos barrios conocíos por esta actividá, tales como El Pireo (puertu d'Atenes) o'l Cerámicu d'Atenes. Son frecuentaes polos marinos y los ciudadanos probes.
Les prostitutes independientes trabayaben directamente na cai. Estes prostitutes son d'oríxenes diversos: muyeres meteques que nun atopen otru empléu na ciudá de llegada, vilbes probes, antigües "pornai" que llograron independizase. N'Atenes, teníen de tar rexistraes y pagar un impuestu. Puédese, tamién, incluyir nesta categoría a los músicos y baillarines qu'oficien nes llacuaes masculines. Aristóteles, na "Constitución de los atenienses" (L, 2), menta ente les atribuciones específiques de diez maxistraos (cinco "intra murios" y cinco pal Pireo), el "ἀστυνόμοι", "astynómoi", o cargu de velar por que «les instrumentistes de flauta, de llira y de cítula nun sían arrendaes por más de dos dracmes per nueche»; queda asina claro que los servicios sexuales yeren claramente parte del arriendu que'l so preciu, a pesar del control practicáu polos "astynomes", tiende a ser más eleváu cuanto más cuerre'l tiempu.
Les heteras constitúin la categoría más alta ente les prostitutes. A diferencia de les otres, nun ufierten namá servicios sexuales y les sos prestaciones nun son puntuales. Comparables en cierta midida a les geishas xaponeses, tienen una educación esmerada y son capaces de tomar parte nes conversaciones ente xentes cultivaes. Úniques ente toles muyeres de Grecia, espartiatas aparte, son independientes y pueden alministrar los sos bienes.
La ufrienda a les divinidaes en forma de muyeres-prostitutes nun algamar en Grecia una amplitú comparable a la qu'esistió nel Próximu Oriente antiguu; sicasí, conócense dellos casos. Per un sitiu, dientro del propiu mundu griegu, hubo prostitución sagrada en Sicilia, en Chipre, nel reinu del Ponto o en Capadocia; por otru, haber tamién en Corinto, que'l so templo de Afrodita agospiaba una importante tropa servil, siquier dempués de la dómina clásica. Asina, en 464 a. C., un tal Jenofonte, ciudadanu de Corinto y vencedor de la carrera a cuerpu y del pentatlón nos Xuegos Olímpicos, dedicó a Afrodita, en signu d'agradecimientu, cien nuevos muyeres al templu de la diosa.
La prostitución na antigua Roma yera símbolu de vergüenza. La falta de reputación yera reflexada na llei, que, na República Tardida y principios del Principáu, clasificar a los sos prauticantes como «infames» —traducíu como «falta de reputación»—. Los fragmentos de fontes llegales sobre la prostitución son primariamente atopaos nel Cuerpu de Derechu Civil que foi compilado nos primeros años del sieglu VI.
La prostituta yera un personaxe suxestivu na lliteratura de l'antigua Roma. Yera munches vegaes invocada como una metáfora pa un conrotu recursu lliterariu. Yeren notaes pola so vestimienta, vistíos chillones fechos de seda tresparente. Tamién s'estremaben por usar una toga, que yeren ropes usaes típicamente por homes romanos. Poro, díxose que la prostituta nun yera ética pal home. Pa munchos escritores romanos, la prostitución representaba la más degradante forma imaxinable d'esistencia pa una muyer, representando lo más fondo de la impureza. Acomuñar cola suciedá, lo que realzaba entá más el so baxu rangu.
Los proxenetes na antigua Roma tamién yeren suxetos de «infamia». El proxenetismo yera l'actu de llograr ganancia poles acciones de la prostituta. Esto yera por aciu el manexu de les mesmes, buscando veceres o siendo dueños d'un chamizu. Estos tipos d'asociaciones cola prostitución yeren miraos con desdeñu y estigmatizaos pola sociedá romana. Esto yera reflexáu claramente na llei romana: «La ocupación d'un proxeneta nun ye menos degradante que la práctica de la prostitución y el crime por ello ye incluyíu nes "Leges Juliae", como una pena caltenida contra l'home que tenga ganancies monetaries pol adulteriu de la so esposa».
Mientres la Baxa Edá Media la prostitución foi oxetu crítiques morales y una reglamentación más o menos permisiva. La prostitución podía tar confinada en determinaos barrios y tar acutada en determinaes feches, como la Selmana Santa. La erradicación de la prostitución nun se concebía posible, dáu lo inevitable del pecáu, y el so papel de mal menor qu'evitaba que'l deséu irrefrenable de los varones fora en contra del honor de les doncelles y les muyeres "respetables" y considerábase qu'evitaba la homosexualidá.
Dalgunos chamizues yeren rexentaos polos mesmos conceyos, y dende mediaos del sieglu XIV, estos conceyos o asamblees de vecinos regulaben la prostitución arrendando los establecimientos a los padres de la mancebía que controlaben rigorosamente a les prostitutes, que teníen de ser solteres, con bona salú y sometese regularmente a inspecciones sanitaries y d'hixene corporal. Ente los padres de la mancebía atopábense caballeros d'altu rangu que participaben nun negociu bien codalosu.
Mentanto, na América precolombina, les prostitutes del pueblu azteca clasificar ente aquelles que se prostituyíen como parte d'un intercambiu económicu, y les que cumplíen una función ritual como acompañantes de los guerreros, con quien teníen la posibilidá de casase.
Escontra finales del sieglu XV endureció la visión negativa de la prostitución. Un biltu de sífilis en Nápoles mientres 1494, que más tardienta estender por Europa, podría tener orixe nel intercambiu colombín. La prevalencia d'otres enfermedaes de tresmisión sexual a principios del sieglu XVI remaneció l'asociación ente prostitutes, plagues y andada, causando la prohibición de la prostitución y los chamizos per parte de les autoridaes seculares. El derechu canónicu definía una prostituta como "una muyer promiscua, independientemente d'elementos económicos." La prostituta yera considerada una puta disponible pa la lluxuria de munchos homes,” y acomuñábase estrechamente cola promiscuidá.
Amás d'a una dama que vivía o sirvía na Corte, cortesana tamién yera n'Occidente'l nome pa les prostitutes de luxu, que los sos caros servicios solo podíen dexase homes poderosos o adineraos. De primeres aludía a les amantes que dellos reis calteníen en palaciu, y, por estensión, dende'l sieglu XVIII convertir en sinónimu de prostituta de luxu. Célebres cortesanes fueron les emperatrices Mesalina y Teodora, Madame du Barry, amante del rei Luis XV nel sieglu XVIII, Marie Duplessis y Lola Montes nel sieglu XIX y Liane de Pougy, La Bella Oteru y Matu Hari mientres la Belle Epoque.
Nel sieglu XIX desamarró una discutiniu públicu tres l'aprobación en Francia y más tarde en Reinu Xuníu de lleis d'enfermedaes contaxoses. Esta lexislación obligaba a les muyeres sospechoses de ser prostitutes a sometese a exames coxales, tantu en Francia y Reinu Xuníu como nes sos colonies. Munches feministes llucharon por derogar estes lleis, bien porque la prostitución tendría de ser illegal y, poro, non regulada gubernamentalmente, o bien porque forzaba a les muyeres a sometese a exames médicos degradantes. La situación yera similar nel Imperiu Rusu.
El Reinu Xuníu adoptó una política de segregación social nel Raj británicu (actual India), pero caltuvieron los chamizos llenos de muyeres indies. A finales del sieglu XIX y principios del XX, esistía una rede que prostituyía a muyeres chines y xaponeses en países como China, Xapón, Coria, Singapur y el Raj británicu. Tamién esistía una rede que prostituyía a muyeres europees n'India, Sri Lanka, Singapur, China y Xapón mientres el mesmu periodu. El destín más común pa les prostitutes europees en Asia yeren les colonies britániques d'India y Ceilán, onde cientos de muyeres y neñes de la europa continental y Xapón sirvíen a los soldaos británicos.
En 1921, la Lliga de les Naciones robló la Convención Internacional pa la Supresión de Tratar de Muyeres y Neños. Nesta convención, delles naciones declararon reserves al respective de la prostitución.
Los principales teóricos del comunismu oponer a la prostitución. Los gobiernos comunistes de cutiu tomaron pasos pa reprimir la prostitución, anque la práctica persistió. Nos países que siguieron siendo nominalmente comunistes tres la Guerra Fría, especialmente en China, la prostitución siguió siendo illegal y, sicasí, común.
Mientres la Segunda Guerra Mundial, los soldaos del Imperiu del Xapón participaron en prostitución forzada mientres les sos invasiones en Asia Oriental y Sudeste Asiáticu. El términu "muyeres de consuelu" convertir nun eufemismu para ente 20.000 y 400.000 muyeres coreanes y xaponeses que fueron forzaes a prostituyise en chamizos del Exércitu Imperial Xaponés mientres la guerra.
A finales del sieglu XX remaneció'l turismu sexual como un aspeutu revesosu del turismu occidental y la globalización. El turismu sexual ye de normal lleváu a cabu por turistes internacionales provinientes de países más ricos.
Na prostitución caleyera, la prostituta busca veceros na vía pública, esperando nuna cera o esquina. Una vegada un veceru contacta, el sexu dar nel coche del veceru, nun llugar estremáu na cai o nuna habitación arrendada. Los hoteles habituales arrienden habitaciones por hores.
Los términos "chamizu", "forfuéganu", "prostíbulu" y "mancebía" designen unu de los tipos de llugar onde se practica la prostitución. En dellos casos nel establecimientu nun hai nenguna relación formal ente la prostituta y el local. Por costume, los veceros van a sabiendes de l'alta concentración de prostitutes, y viceversa. N'otros casos, el local y la prostituta tienen una relación establecida ente dambos, en cuenta de un salariu mínimu o d'una comisión nes bébores que lu conviden. Ella tien de cumplir con un mínimu de normes de la casa, como por casu dir a "trabayar" un mínimu de díes a la selmana y cumplir con un Xornada de trabayu horariu mínimu. En dambos casos la prostituta termina la so xornada en cuanto consigue un veceru dispuestu a contratar los sos servicios.
Con frecuencia nos chigres onde la relación local-prostituta equival a la relación ente un patrón y el so trabayador(a), el veceru tien de pagar una compensación por que la prostituta/o pueda escusase del trabayu, sol conceutu de que al colase, ella/el dexa de xenerar invitaciones a bébores per parte de los veceros, y al haber menos chiques/vos, el chigre pierde curiosu na nueche, polo cual amenórgase la vecería. En dambos casos, relación llibre o formal ente'l local y la prostituta, la prostituta beneficiar d'una redolada de trabayu más seguru, ente que'l chigre beneficiar de l'atracción qu'exercen elles faciendo qu'aumenten la vecería y el consumu de bébores.
Esiste tamién la modalidá de los ""salón de masaxes"", onde los "masaxistes", amás de los servicios de masaxes avenir a práctiques sexuales en cuenta de dineru, yá sía como parte d'un tratu particular o como parte de la ufierta del local. Les relaciones sexuales xeneralmente realícense nos mesmos estremaos nos que se practiquen los masaxes, anque ye posible efectuar tratos pa llevar el serviciu fuera del local. Nestos casos, al igual que nos chigres, el local recibe una compensación por que'l masaxista pueda retirase o se considera como "comisión de serviciu", polos que'l local establez una tarifa mayor.
En delles grandes ciudaes los chamizos concentrar nos llamaos barrios coloraos. Zones establecíes onde se tolera la prostitución.
Los servicios de "escort" o moces de compañía estremar d'otres formes de prostitución en que les actividaes sexuales nun tán espublizaes explícitamente como incluyíes nel serviciu. El pagu ta acomuñáu a lo al tiempu y compañía de la escort. Sicasí, ye habitual la mira de que les actividaes sexuales tán incluyíes. Nesti casu, los servicios sexuales pueden dase na casa del veceru o una habitación d'hotel, o bien na casa de la escort. Les escort pueden ser independientes o trabayar pa una axencia. Los servicios suélense espublizar n'Internet, en publicaciones rexonales o guíes telefóniques.
El turismu sexual consiste en viaxar col fin de tener relaciones sexuales con prostitutes o participar n'otres actividaes sexuales. Entra les razones poles que se recurre al turismu sexual cúntense: una mayor tolerancia a la prostitución que nel país d'orixe, precios más baxos, privacidá o la preferencia por determinaos grupos étnicos. Tamién ye una práctica estendida ente pederastes, que buscanuna edá de consentimientu menor o permisividad al respective de la prostitución infantil.
Na trata de persones delles víctimes tán obligaes a prostituyise. Frecuentemente trátase d'un fenómenu rellacionáu cola inmigración illegal onde les mafies operen pa secuestrar y vender a estes persones a otros países pa prostituyise. La Oficina de Naciones Xuníes contra la Droga y el Delitu (ONUDD) punxo en marcha delles iniciatives pa lluchar contra esta lacra del tráficu de persones, especialmente de muyeres y neños.
Esta oficina define, na so xeneralidá, tratar de persones como l'acción de captar, tresportar, treslladar, acoyer o recibir persones, recurriendo a l'amenaza o al usu de la fuerza o otres formes de coacción, al raptu, al fraude, al engañu, al abusu de poder o d'una situación de vulnerabilidá o a la concesión o recepción de pagos o beneficios pa llograr el consentimientu d'una persona que tenga autoridá sobre otra con fines d'esplotación.
Les Naciones Xuníes, yá en 1949, promovieron una convención pal control de la prostitución y la llucha contra'l tráficu de persones esclavizadas xeneráu a la so alredor. Les Naciones Xuníes declaró en 2009 que les estimaciones amuesen que podría haber alredor de 270.000 víctimes de tratar de persones na Unión Europea.
La llamada prostitución infantil consiste nel usu de menores d'edá con fines de prostitución. Ye llargamente consideráu como una forma de esplotación sexual y ta xeneralmente ilegalizada. La diferenciación llegal al respective de la prostitución n'adultos ye dada pol fechu de que los neños per debaxo de la edá de consentimientu nun se consideren con capacidá de consentir relaciones sexuales, y polo tanto cai nel ámbitu llegal del abusu sexual.
L'amplitú del fenómenu ye tal, qu'a nivel mundial son desarticulaes redes de prostitución de menores tolos años, a quien amás se -yos prinden regularmente material de pornografía infantil.
La mayoría de les prostitutes son víctimes d'agresiones físiques o violaciones. Les prostitutes caleyeres tán espuestes a un mayor riesgu d'agresiones.
Les diverses posiciones arrexuntar en redol a tres grupo pincipales: el prohibicionismo, el regulacionismo y l'abolicionismu.
El prohibicionismo consiste n'escorrer la prostitución en tolos sos aspeutos. Considera la prostitución como una actividá inmoral y tanto les prostitutes como los veceros son consideraos como criminales. Esta foi la posición más estendida tradicionalmente y na que se basen les lleis a valir na mayor parte del mundu. Estes posiciones tán acomuñaes a corrientes ideolóxiques conservadores.
Les posiciones regulacionistas busquen regular la prostitución como un oficiu lexítimu. La defensa del regulacionismo dar dende distintes corrientes de pensamientu lliberales, progresistes y feministes. Dende un puntu de vista lliberal puede considerase que prohibir la prostitución supon llindar la llibertá individual de prostitutes, proxenetes y veceres. Dende un puntu de vista progresista arguméntase que, anque la prostitución pueda nun ser deseable, la prohibición nun consigue que la prostitución suma, sinón qu'emburria a les prostitutes a una clandestinidá na que les sos condiciones de vida empioren.
Dende les posiciones regulacionistas tender a utilizar la denominación "«trabayador sexual»" pa cualesquier qu'exerza la prostitución, según otros oficios rellacionaos col sexu.
L'abolicionismu considera la prostitución como una forma de violencia contra la muyer que tien de ser abolida por completu. Poro, la prostituta nun ye vista como una criminal, sinón como una víctima d'esplotación; ente que los veceros y proxenetes son vistos como esplotadores. El modelu nórdicu, vixente en Suecia, Noruega y Islandia, ye'l reference llegal actual d'esta posición, yá que ilegaliza mercar sexu, pero nun vendelo. De forma que s'escuerre a los veceros p'amenorgar la demanda y non a les prostitutes.
Dende les posiciones abolicionistes tender a utilizar la denominación "«muyeres prostituyíes»" o "«muyeres en situación de prostitución»".
Per riegla xeneral, les relixones que refuguen el sexu ensin intención reproductiva conderguen abiertamente la prostitución, anque la so actitú escontra les prostitutes puede tar suxeta a cambeos a lo llargo de la hestoria.
La iglesia católica, dempués de pasar por etapes d'intransixencia total escontra les prostitutes, agora inclusive les considera sometíes a una forma de esclavitú de la que tienen de ser lliberaes. Nel llibru publicáu en 2010, que'l so autor ye'l periodista alemán Peter Seewald, tituláu "La lluz del mundu. El Papa, la ilesia y les señales del tiempu", el Papa Benedicto XVI almite l'usu de preservativos en determinaos usos como, por casu, la prostitución.
Les posiciones y lleis sobre la prostitución varien llargamente en distintos países, reflexando distintes visiones de la victimización, esplotación social, esplotación llaboral, desigualdá social, roles de xéneru, igualdá de xéneru, ética y moralidá, llibertái d'elección y normes sociales.
Anguaño, la prostitución ye dafechu illegal na mayoría de países. Los aspeutos escorríos y les penes varien notablemente, pudiendo dir dende la infracción alministrativa con multa hasta la persecución penal con penes de prisión o inclusive muerte. N'otros casos, la prostitución nun ye illegal, pero sí'l proxenetismo.
N'otros casos, la prostitución puede ser considerada una forma d'esplotación a abolir. Ye la posición conocida como "modelu nórdicu", pola so adopción en Suecia, Noruega y Islandia, onde ye illegal mercar servicios sexuales pero nun vendelos. Esto ye, el veceru comete un crime, pero non la prostituta.
A lo último, dellos países consideren la prostitución una actividá lexítima y ta regulada como un oficiu, como asocede en Países Baxos o Alemaña.
En 1949, la Asamblea Xeneral de les Naciones Xuníes adoptó'l Conveniu pa la represión de tratar de persones y de la esplotación de la prostitución ayena declarando que "«la prostitución y el mal que la acompaña, la trata de persones pa fines de prostitución, son incompatibles cola dignidá y el valor de la persona humana y ponen en peligru'l bienestar del individuu, de la familia y de la comunidá.»" A fecha de 4 de xunu de 2017, el conveniu foi ratificáu por 82 países.
La mayoría de países nun tienen cifres oficiales del númberu de persones qu'exercen la prostitución y, cuando estes esisten, por cuenta de la clandestinidá, suelen ser inferiores al númberu real. La Fondation Scelles, tres un estudiu de la prostitución en 38 países en 2016 llegó a una estimación vaga a nivel global: «decenes de millones».
El porcentaxe envaloráu de muyeres qu'exercen la prostitución bazcuya dende'l 0'1% hasta'l 7'5%, dependiendo del país.
Tocantes a la prostitución forzada, según la Organización Internacional del Trabayu, el 98% de les víctimes son muyeres y neñes y el 2% homes y neños. El 79% tienen 18 años o más, ente que el 21% tienen 17 años o menos.
Una y bones les prostitutes y los prostitutos caltienen davezu relaciones con un eleváu númberu de veceros, la prostitución acomuñar cola dispersión de enfermedaes de tresmisión sexual. Ente éstes, el sida ye la qu'anguaño reviste un mayor riesgu. Dicha enfermedá ta considerablemente más presente ente los homes y los transexuales qu'exercen la prostitución.
La mayoría de les prostitutes son víctimes d'agresiones físiques o violaciones. Amás, a esta violencia acomúñase'l desenvolvimientu de estrés postraumático y abuso de drogues.
Lluxu
El lluxu ye'l conxuntu de productos y servicios de preciu eleváu que marquen distinción social y económica, xustamente por ser asequibles pa poques persones. Hai productos intrínsicamente de lluxu, como los de la xoyería, otros que son lluxosos pola so entreseca, como'l caviar prietu y otres que correspuenden a una marca de gama alta, como pieces de ropa o coches.
El lluxu asóciase a los colores mariellu (pol oru) y prietu, poro, estos dos tonos son los que predominen nes anuncies de productos de lluxu. Na mayoría de países, estos bienes tán gravaos con impuestos específicos. Una marca de lluxu pue perder el so valir si se masifica, por eso les empreses especialícense n'ufrir pocos bienes de lluxu a un altu preciu o bien tienen diferentes divisiones, una destinada a los compradores del lluxu y otres pa diferentes sectores comerciales.
El lluxu indica poder económicu y diferenciación y por ello ta presente nos palacios de los gobernantes de diferentes époques. Criticóselu como una ostentación pecaminosa por determinaes corrientes cristianos (como los franciscanos) por coesistir cola probitú y la miseria nuna mesma comunidá.
Dende vieyo emplegáronse pieces d'arte y feletería de lluxu, nos sepulcros de los faraones, reis, papes y persones rescamplaes.
Auteuil
Auteuil pue facer referencia a: 
Chuck Palahniuk
Charles Michael "Chuck" Palahniuk (Pasco, Washington, Estaos Xuníos d'América, 21 de febreru de 1962) ye un novelista satíricu norteamericanu y periodista independiente residente en Portland (Oregón). Ye famosu pola so gallardonada novela "Club de Llucha", qu'años depués David Fincher va adaptar al cine como Fight Club. Les sos obres, asemeyaes n'estilu a les de Bret Easton Ellis, Irvine Welsh y Douglas Coupland, fixéronlu ún de los novelistes más populares de la denomada Xeneración X.
El quintu volume de Lletres Lliterariu, asoleyáu nel XXXIV Día de les Lletres Asturianes en mayu de 2013, inclúi una traducción de les primeres fueyes de la novela Club de Llucha tornaos al asturianu por Vítor Suárez.
Club de Llucha
Club de Llucha (n'inglés: Fight Club) ye la primer novela espublizada por Chuck Palahniuk en 1996. La trama xira al rodiu d'un protagonista ensin nome que llucha escontra'l so maltar pa contra'l consumismu y los cambeos del estáu de la masculinidá na cultura estauxunidense. Nun intentu por superala, crea un club de llucha clandestín como nueva forma de terapia. 
La novela foi adaptada al cine col mesmu títulu en 1999 pol direutor David Fincher, lo que fadría que la hestoria se convirtiere nun fenómenu de la cultura popular. Pola so popularidá, la novela convirtióse n'oxetu de munches crítiques, principalmente poles sos descripciones esplícites de violencia.
El quintu volume de Lletres Lliterariu, asoleyáu nel XXXIV Día de les Lletres Asturianes en mayu de 2013, inclúi una traducción de les primeres fueyes de la novela "Club de Llucha" tornaos al asturianu por Víctor Suárez Piñero.
Joan Tardà i Coma
Joan Tardà i Coma (Cornellà de Llobregat, 1953) ye un políticu y profesor d'secundaria catalán, militante d'Esquerra Republicana de Catalunya (ERC). 
Llicenciáu en Filosofía y Lletres, ye caderalgu de Llingua y Lliteratura Catalanes nel institutu d'enseñanza secundaria Esteve Terradas. Foi conceyal del Ayuntamientu de Cornellà de Llobregat y diputáu pola provincia de Barcelona nes eleicions xenerales españoles de 2004 y 2008. Rescampló na so xera parllamenteria poles sos intervenciones en catalán, dalgo que lu enfrentó al president de la Cámara, Manuel Marín, y poles propuestes sobre la Llei de Memoria Histórica. N'avientu de 2008 va protagonizar una polémica nel Día de la Constitución al glayar nun actu de les JERC "mort al Borbó", alegando que yera un gritu popular de 1714 mientres la Guerra de Socesión. 
En payares de 2013, un caldiu alderique nes redes sociales sobre una equivocación a la hora de votar una enmienda lleva-y al diputáu a denunciar nuna carta insultos y amenaces. La polémica surde cuando Vítor Suárez, activista del movimientu llingüísticu asturianu, recrimína-y el so votu en contra de la enmienda presupuestaria de Foru Asturies que proponía una partida estatal de 143.000 € pa l'Academia de la Llingua Asturiana,Tardà va xustificar el so votu aduciendo a un "error procedimental".
Marlene Dietrich
Marlene Dietrich (Schöneberg, 27 d'avientu de 1901 – París, 6 de mayu de 1992), nacida col nome de Marie Magdalene von Losch, foi una actriz y cantante alemana nacionalizada estaunidense en 1939. El so aspeutu sofisticáu, la so voz grave y sensual, los papeles qu'interpretó nos anicios de la so carrera y la so vida amorosa tumultuosa fadránla la personificación de la "femme fatale" y del "glamour" nel mundu del espectáculu dende los años 1930 hasta los 50.
Marie Magdalene Dietrich nació'l 27 d'avientu del 1901 en Berlín-Schöneberg, nel que daquella yera l'Imperiu alemán. Tenía una hermana un añu mayor qu'ella, Elisabeth, y yera la fía de Louis Erich Otto Dietrich, un llugarteniente de policía que sirviera na Guerra Francoprusiana y de Wilhelmina Elisabeth Josephine Felsing, una muyer de bona familia berlinesa. 
El so padre va morrer nel añu 1907, y la so madre va ponese a trabayar como mayordoma pa Eduard von Losch, un oficial del exércitu con quien va acabar casando'l 1916. Von Losch, sicasí, muerre poco depués por mor de les firíes feches na Primer Guerra Mundial, ensin tener adoptao oficialmente les fíes de la que yera la so muyer.
Dietrich va pasar la so infancia estudiando nun internáu pa moces y va recibir cursos de vigulín, que va haber d'aparar por una lesión na moñeca (más llueu deprendería a tocar la xerra musical), y na adolescencia va entamar a interesase pol teatru y la poesía. 
L'añu 1921 quier trabayar col prestixosu direutor de teatru Max Reinhardt, ensin aconseguilo. Sicasí, a fuerza d'insistir entama a actuar pa él como corista y faciendo pequeños papeles dramáticos.
En 1922 va actuar per primer vegada nun par de películes, "So sind die Männer" y "Tragödie der Liebe" y, nel rodaxe d'esta última, va conocer el que sedría'l so futuru maríu, Rudolf Sieber, que yera ayudante de direición. Van casar en 1923 y un añu depués van tener xuntos una única fía, Maria Elisabeth Sieber, que sedría conocida más llueu como l'actriz Maria Riva.
A lo llargo d'estos años, Dietrich va dir trabayando en teatru y cine ente Berlín y Viena. Nel teatru va interpretar papeles d'estremada importancia, mesmo obres de Shakespeare que de Bernard Shaw, pero lo que va atrayer más l'atención del públicu fueron les sos participaciones en revistes musicales. Pa contra finales de la década, va escomenzar a obtener papeles más importantes nel cine, en películes como "Café Elektric" (1927), "Ich küsse Ihre Hand, Madame" (1928) y "Das Schiff der verlorenen Menschen" (1929).
Tamién empecipia a facer delles grabaciones musicales: en 1928 va facer un dúu con Margo Lion, "Wenn die Beste Freundin"; esti cantar, con una connotación esplícita d'homosexualidá, va ser un gran éxitu nel Berlín de la dómina.
En 1929, el direutor austriacu Josef von Sternberg escueye a Dietrich como protagonista de la película sonora "Der blaue Engel", estrenada en 1930) Dietrich interpreta Lola Lola, una actriz de cabaré que causa la perda d'un respetable profesor, y na mesma interpreta un cantar que se convierte n'emblemática del so repertoriu: "Ich bin von Kopf bis Fuß auf Liebe eingestellt" ("Toi fecha pa querer de la tiesta a los pies", "Falling in love again", n'inglés). La película representa l'empiezu de la collaboració ente estos dos artistes, onde Von Sternberg va actuar como un verdaderu pigmalión, tresformando radicalmente la carrera de l'actriz.
Daquella, la Paramount buscaba una estrella capaz de rivalizar con Greta Garbo, que trabayaba pa la Metro. Von Sternberg vio potencial en Dietrich y va convencer a la Paramount pa que la contratare. Asina, van treslladase a los Estaos Xuníos d'América y en tando en Hollywood van facer xuntos seis filmes más que van contribuyir de manera decisiva a crear el "mitu" Dietrich. 
Col so estilu cinematográficu barrocu, enllenu de fetichismos y d'escenarios exóticos, coles téuniques de fotografía qu'emplegaba y con un vestuariu fechu a midida, Sternberg va sublimar la imaxe de Dietrich. Ella, empara d'ello, va aceptar confiar ciegamente n'él y obedecer les sos órdenes a vegaes dictatoriales; va endelgazar, va acentuar la so palidez o, inclusive, va depilase les ceyes.
En Hollywood, Dietrich va presentase davezu vistida con pieles, plumes, xoyes y maquillaxes sofisticaos, viaxando nun Rolls-Royce descapotable de la Paramount y viviendo nuna casa llena d'espeyos y alfombres lleopardu.
Si bien estos primeros papeles van contribuyir a facela una lleenda del cine, va costa-y muncho desfacese del so personaxe d'espía, vampiresa y de muyer aventurera de sexualidá ambigua, y depués de la so collaboración con Von Sternberg, que va acabar l'añu 1935, la so carrera enxamás va recuperar la rellevancia d'esti periodu. Sicasí, va trabayar con direutores tan prestixosos como George Marshall, Ernst Lubitsch, Billy Wilder, Alfred Hitchcock y Orson Welles, y en películes d'éxitu como "A Foreign Affair", "Witness for the Prosecution", "Touch of Evil", "Judgment at Nuremberg" y "Stage Fright ". 
D'esta miente, va consiguir interpretar dalgunos personaxes que-y separtaríen la so imaxe de la habitual y que van permiti-y afondar nes sos cualidaes d'actriz. Nel western "Destry Rides Again" (1939), con James Stewart, onde fai'l papel d'una muyer de salón yá un poco madura ya interpreta unu de los cantares más importantes del so repertoriu, "See what the boys in the back room will have". Tamién interpretará un papel asemeyáu en 1942 con John Wayne en "The Spoilers" y, en "Touch of Evil", va facer de xitana que llee'l futuru.
L'añu 1930 va obtener la so única nominación a los Oscars pola so interpretación na película "Morocco", dirixida por von Sternberg.
Le Corbusier
Charles-Édouard Jeanneret-Gris , más conocíu pol nomatu Le Corbusier, foi un arquiteutu, urbanista, decorador y pintor suizu, nacionalizáu francés.
Ta consideráu como ún de los principales representantes del Movimientu Modernu xunto con Ludwig Mies van der Rohe, Walter Gropius, Alvar Aalto o Theo van Doesburg ente otros.
Tamién trabayó como urbanista y diseñador. Rescamplen los sos estudios y proyeutos teóricos sobre Arquiteutura y foi pioneru nel estudiu del ameyoramientu de les condiciones de vida de los habitantes de les grandes ciudaes. La so carrera profesional va durar cinco décades, con edificios construyíos a lo llargo de toa Europa, India, Rusia y el continente americanu. Asinamesmo va dexar un importante llegáu nel campu de la escultura y la pintura qu'emplegó como campu de pruebes pa delles de les sos obres más importantes.
Coreca
Coreca ta situada al sur-oeste del conceyu de Cosenza, cerca de Campora San Giovanni. al ueste del mar Mediterraneu. En 2013 tenía una población de 500 habitantes.
Cirene (desambiguación)
El nome Cirene puede referise a:
Llista de movimientos autonomistes ya independentistes n'Oceanía
Llista de movimientos autonomistes ya independentistes n'Europa
Los Griegos n'Albania representaos nel UNPO por el Democratic Union of the Greek Ethnic Minority in Albania
Movimientos autonomistes activos:
Ver tamién Nacionalidaes n'España.
Salvador Dalí
Salvador Felip Jacint Dalí i Domènech, 1er marquès de Dalí de Púbol (Figueras, Cataluña, 11 de mayu de 1904 – ibídem, 23 de xineru de 1989) foi un célebre pintor, escultor y escritor español, unu de los principales representantes del surrealismu. 
El so padre, Salvador Dalí i Cusí, yera un abogáu de clase media y notariu, de calter estrictu anidiáu pola so muyer Felipa Domènech i Ferrés, quien afalaba los intereses artísticos del mozu Salvador.
Suelen atribuyise les sos habilidaes pictóriques a la influyencia y l'almiración pol arte renacentista.
Dalí tuvo l'habilidá de forxar un estilu personal y reconocible. 
Una de les sos obres más conocíes es "La persistencia de la memoria", tamién nomada «los relós blandios», que data del añu 1931.
Anque'l so principal mediu d'espresión foi la pintura, tamién va facer incursiones nos campos del cine, la escultura, el diseñu y la moda, la xoyería y el teatru, disciplina na que va trabayar como diseñador de vestuariu y como escenógrafu. 
Tamién va escribir dellos llibros, ente los que destaca "Diari d'un geni" (1965).
Supo trabayar perbien la so faceta pública, siendo la so muyer i musa, Gala Dalí, unu de los personaxes capitales dientro de la so biografía, y xestora económica que-y valió l'apellativu d'"Avida Dollars" (anagrama de Salvador Dalí). 
Les sos apariciones en público, bien fueren entrevistes o "happenings", nun dexaben indiferentes; y la so rellación ambigua col franquismu fixeren d'esti personaxe un iconu poliédricu del sieglu XX. 
El contemporaniu y tamién catalán Josep Pla i Casadevall dedíca-y dellos capítulos d'"Homenots".
En 1982 Dalí foi nomáu 1er marqués de Dalí de Púbol pol Rei Xuan Carlos I, títulu que nun principiu yera hereditariu, anque, a pidíu del pintor, foi convertíu en vitaliciu, ye dicir que caducó cola so muerte.
La denominación del títulu fai referencia al apellíu familiar y al Castiellu de Púbol, en Cataluña, llugar de residencia de Dalí.
Amás del so arte en sí mesmu, Dalí fixo gala d'un espíritu irónicu, y de una personalidá peculiar y de choque, que foi otru aspeutu -mayormente incomprendido- de la so espresión artística.
Como artista desaxeradamente imaxinativu, manifestó un notable enclín al narcisismu y la megalomanía, que'l so oxetu yera atraer l'atención pública, anque ciertes declaraciones inoportunes, estrañes o "políticamente incorrectes" ganáron-y l'antipatía, sobremanera de les esquierdes polítiques.
Na so mocedá l'artista tuvo rellacionáu col anarquismu y el comunismu. Nos sos escritos suélense atopar afirmaciones polítiques -probablemente más empobinaes a impresionar al públicu que basaes nuna inspiración fonda- que señalen cierta vinculación col activismu político del dadaísmu. 
Col avanzar de los años, les sos adhesiones polítiques camudaron, especialmente según el surrealismu identificóse col lideralgu de André Bretón, d'orientación trotskista. 
Comoquier, yá en 1970 Dalí declaróse como un «anarco-monárquicu», dando pie a numberoses especulaciones sobre esta orientación política estrambótica y contradictoria en sí mesma.
Albrecht Dürer
Albrecht Dürer (21 de mayu de 1471 - 6 d'abril de 1528) ye l'artista más famosu de la Renacencia alemana, conocíu en tol mundu peles sos pintures, dibuxos, grabaos y escritos teóricos sobre arte, obres que van exercer una fonda influyencia nos artistes del sieglu XVI del so propiu país y de los Países Baxos. 
Consérvase una gran cantidá d'información personal a partir de cartes, escritos y dibuxos que diben acompañaos con anotaciones minucioses, fechu que permite una gran comprensión de la so obra. La so maestría como pintor va ser el resultáu d'un intensu trabayu, y nel campu de les artes gráfiques nun va tener rival. Va consiguir que l'emperador Maximilianu I s'interesare pola so obra y ficiera-y numberoros encargos. Nos sos últimos años va tar ocupáu principalmente na fechura de trataos sobre la midida y proporción humana. Nestes obres, publicaes depués de la so muerte, trataba d'estudiar y razonar la so forma d'enfocar l'arte, basándose nos estudios italianos sobre la teoría del arte que-y precedieron.
Vincent van Gogh
Vincent Willem van Gogh (Zundert, Países Baxos, 30 de marzu de 1853-Auvers-sur-Oise, Francia, 29 de xunetu de 1890) foi un pintor neerlandés, ún de los principales esponentes del postimpresionismo.
Pintó unos 900 cuadros (ente ellos 27 autorretratos y 148 acuareles) y realizó más de 1600 dibuxos. Una figura perimportante na so vida foi'l so hermanu menor Theo, marchante d'arte en París, quien-y emprestó sofitu financieru de manera continua y desinteresada. La gran amistá ente ellos ta documentada nes numberoses cartes que s'intercambiaron dende agostu de 1872. De les 800 cartes que se caltienen del pintor, unes 650 fueron para Theo, les otres son correspondencia con amigos y familiares.
Van Gogh foi esencialmente autodidacta. Dende mozu tuvo enclín escontra'l dibuxu. El so primer trabayu foi nuna galería d'arte. Más tarde convirtióse en pastor protestante y en 1879, a la edá de 26 años, coló como misioneru a una rexón minera de Bélxica,ú entamó a dibuxar a la xente de la comunidá local. En 1885 pintó la so primera gran obra, "Los comedores de pataques". Nesi momentu la so paleta componíase principalmente de tonos aveseos, buxos y terrosos. La llume y la preferencia polos colores vivos pola que ye conocíu surdió darréu, cuando se treslladó al sur de Francia, consiguiendo la so plenitú demientres la so estancia en Arlés en 1888.
La calidá de la so obra namái foi reconocida dempués de la so muerte, nuna esposición retrospectiva en 1890, considerándose na actualidá unu de los grandes maestros de la hestoria de la pintura. Influyó grandemente nel arte del sieglu XX, especialmente ente los espresionistes alemanes y los fauvistas como Derain, Vlaminck y Kees Van Dongen.3 4 Finó a los 37 años por una ferida de bala de pistola; entá nun se sabe con seguridad si foi un suicidiu o un homicidiu involuntariu. A pesar de qu'esiste un enclín xeneral a especular que la so enfermedá mental influyera na so pintura, el críticu de arte Robert Hughes cree que les obres del artista tán executaes so un completu control;  ello ye que'l pintor enxamás trabayó nos periodos nos que taba enfermu.
Vincent van Gogh produció tola so obra (unes 900 pintures y 1600 dibuxos) demientres un períodu de solamente 10 años (etapa de 1880-90) hasta que venció a la enfermedá mental (posiblemente un trestornu bipolar o una epilepsia). Decidió ser pintor cuando tenía 27 años y siempres quixo reflexar la vida nes sos obres. La so carrera pictórica ta marcada polos llugares onde vivió y trabayó. Asina s'aprecia na primer etapa de los Países Baxos (1880-1886), onde la pintura tradicional y popular d'esti país, puramente en colores terrosos, fueron lo que más influyó n'obres como "Los comedores de pataques" y les pintures sobre los texedores d'esti llugar. Realizó numberosos dibuxos de mineros, de personaxes populares y copió obres del so pintor favoritu, Millet.
Impresionismu
La siguiente etapa, en París (1886-1887), ye la que lu pon en contactu colos impresionistes que pretendíen romper col academicismu de la dómina, col treslláu a la pintura de les impresiones de los sos sentíos por aciu la observación de la naturaleza. En París, conoció pintores como Henri de Toulouse-Lautrec y Paul Signac, afayó una nueva percepción de la llume y la color, aprendió la división de les games clares y los tonos y amosó una simplificación al empar qu'una mayor intensidá nel tratamientu de el colores. Nesta dómina empezó a copiar llámines xaponeses, siendo ún de el pintores europeos a los que más influyó esti tipu de pintura.
Posimpresionismo
Quiciabes Van Gogh representó meyor el posimpresionismo, estilu qu'asocedió aprosimao nun periodu ente 1885 y 1915. Representó una vía diverxente del impresionismu, ú los pintores faen de la vida cotidiana la so tema principal. Esti términu foi utilizáu per primer vegada en 1910 por Roger Eliot Fry; surde del títulu que dio a la esposición de la Grafton Gallery en Londres: «Manet y los postimpresionistas». Foi utilizáu por artistes como Cézanne, Van Gogh y Seurat pero dacuando tamién por otros artistes de la gran década impresionista (1870-1880) como Matisse y Pierre Bonnard.
La so obra destaca pol usu de la color y una técnica frenética que contién dellos trazos del espresionismu. Van Gogh y Gauguin teníen técniques distintes; Gauguin taba avezáu a pintar de normal nel taller de memoria y Van Gogh precisaba siempres copiar in situ, fueren paisaxes o un modelu. El so temperamentu aponderáu quixo demostralo pela vía de la color.
Los entamos del espresionismu apaecen mientres los dos últimes décades del sieglu XIX, na obra de Van Gogh, La italiana de finales de 1887, y na de Edvard Munch (autor de "El Berru") y, n'otru nivel, na del belga James Ensor (autor de "La entrada de Cristu a Bruxeles"). Un enclín a la que contribuyiría Van Gogh, dempués de la so llegada en 1888 a Arlés, onde'l choque cola llume del sur, embúrria-y a la conquista de la color, con obres como "La nueche estrellada" y "Los Olivos de Saint-Rémy" (1889). Les pintures del periodu de Sant Rémy de Provenza, caracterícense polo xeneral por remolinos y espirales. Dende la dramatización de les escenes de los sos primeros trabayos, a la simplificación que caracterizó les sos últimes obres, nes que Van Gogh yá anuncia l'entamu del espresionismu. Túvose qu'esperar al agostu de 1911, cuando'l críticu d'arte Wilhelm Worringer foi'l primeru en falar del espresionismu.
N'Alemaña y Austria, espresionistes como Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel, Paul Klee y Oskar Kokoschka van aprender de la técnica de Van Gogh, del nerviosismu, la desaxeración de les llínees y colores, que faen que surda meyor la espresión de los sentimientos y les emociones. El color y l'empastie na proyección de la pintura de Van Gogh, formalizóse quince años más tarde col surdimientu del fovismo. Según Van Gogh: «En llugar de reproducir con exactitú lo que tengo delantre los güeyos, prefiero sirvime de la color pa espresame con más fuerza»
2017 na ficción
Conséñense nesti artículu, distintes producciones culturales de ficción que desendolquen parte o la totalidá del so argumentu en 2018 como si fuere una fecha futura.
A8
A8 (tamién conocía como TPA8 y anteriormente nomada TPA 2) ye'l nome de la segunda canal de la sociedá pública Televisión del Principáu d'Asturies, perteneciente a l'ente públicu Radiotelevisión del Principáu d'Asturies. Empecipió les sos emisiones el 26 de mayu de 2007. Nun entamu, emitía la mesma programación qu'A7 pero una hora más tarde. Dende'l 1 d'abril de 2010 y por problemes de presupuestu, la cadena caltién la emisión con una hora de retrasu de los programes de producción propia, pero sustitúi el cine y les series pola emisión en direutu de dos 'web cam' asitiaes na plaza de la Escandalera d'Uviéu y la playa San Llorienzu de Xixón. A partir del 18 d'ochobre de 2012, retresmite en direutu los debates parlamentarios de la Xunta Xeneral.
Datos de Kantar Media.
Charles Édouard Delort
Charles Édouard Delort (4 de febreru de 1841-1895) foi un pintor y académicu francés nacíu en Nimes.
Creció nel área de Burdeos y entró na academia naval a los dolce años d'edá. En 1859 treslladóse a París onde estudió con Jean-Léon Gérôme y Marc-Charles-Gabriel Gleyre. Destaca poles sos pintures anticlericales.
Década de 2020
La década de los años 2020 ye la década próxima, que va entamar el 1 de xineru del añu 2020 y finar el 31 d'avientu de 2029.
Década de 2030
La década del 2030 entamará'l 1 de xineru de 2030 y finará'l 31 d'avientu de 2039.
Tabla añal del sieglu XXII
Sieglu XXII
Tabla añal del sieglu XXI - Sieglu XXI | Sieglu XXIII - Tabla añal del sieglu XXIII
1 d'avientu de 2013
Década del 2040
La década del 2040 entama'l 1 de xineru de 2040 y fina'l 31 d'avientu de 2049.
Sieglu: Tabla añal del sieglu XXI (Sieglu XX - Sieglu XXI - Sieglu XXII) 
3 d'avientu de 2013
4 d'avientu de 2013
5 d'avientu de 2013
6 d'avientu de 2013
1 de xineru de 2013
2 de xineru de 2013
3 de xineru de 2013
4 de xineru de 2013
5 de xineru de 2013
6 de xineru de 2013
7 de xineru de 2013
8 de xineru de 2013
9 de xineru de 2013
10 de xineru de 2013
11 de xineru de 2013
12 de xineru de 2013
13 de xineru de 2013
14 de xineru de 2013
15 de xineru de 2013
16 de xineru de 2013
17 de xineru de 2013
18 de xineru de 2013
19 de xineru de 2013
20 de xineru de 2013
21 de xineru de 2013
22 de xineru de 2013
23 de xineru de 2013
24 de xineru de 2013
25 de xineru de 2013
26 de xineru de 2013
27 de xineru de 2013
28 de xineru de 2013
29 de xineru de 2013
30 de xineru de 2013
31 de xineru de 2013
1 de febreru de 2013
2 de febreru de 2013
3 de febreru de 2013
4 de febreru de 2013
5 de febreru de 2013
6 de febreru de 2013
7 de febreru de 2013
8 de febreru de 2013
9 de febreru de 2013
10 de febreru de 2013
11 de febreru de 2013
12 de febreru de 2013
13 de febreru de 2013
14 de febreru de 2013
15 de febreru de 2013
16 de febreru de 2013
17 de febreru de 2013
18 de febreru de 2013
19 de febreru de 2013
20 de febreru de 2013
21 de febreru de 2013
22 de febreru de 2013
23 de febreru de 2013
24 de febreru de 2013
25 de febreru de 2013
26 de febreru de 2013
27 de febreru de 2013
28 de febreru de 2013
Xibuti (dixebra)
Col nome de Xibuti podemos referimos a:
Referendu d'autodetermín de Cataluña
El referendu d'autodetermín de Cataluña ye un referendu d'independencia que ta previstu que se celebre'l 9 de payares de 2014, según un alcuerdu de gobernabilidá ratificáu por Artur Mas per parte de Convergència i Unió y Oriol Junqueras per parte d'Esquerra Republicana de Catalunya'l 18 d'avientu de 2012 y conocíu como'l Pautu pola Llibertá.
L'alcuerdu permite qu'Artur Mas seya investíu Presidente de la Generalitat de Catalunya per segunda vegada. El referendu habría de dir precedíu de l'aprobación d'una Llei de consultes nel 2013.
Ente una eventual negativa del Gobiernu d'España a aprobar una consulta llegal sobre la independencia de Cataluña o a la torga dafechu d'una consulta per aciu de la llei catalana per parte de les instituciones españoles, el presidente Artur Mas declaró'l 5 de setiembre de 2013 que convocaría unes eleiciones en clave plebiscitaries. Unes eleiciones qu'habríen celebrase como mui tarde'l 2016 yá que ye l'últimu añu de llexislatura.
El 12 d'avientu de 2013 algamóse un consensu ente CiU, ERC, ICV-EUiA y CUP pa formular una entruga estremada en dos partes nel referendu: "¿Quier que Cataluña seya un Estáu?" y "En casu afirmativu, ¿quier que Cataluña seya un Estáu independiente?".
Jane Goodall
Valerie Jane Morris Goodall, DBE, Ph.D. (3 d'abril de 1934, Londres) ye una naturalista, activista y primatóloga inglesa que dedicó y dedica la so vida al estudiu del comportamientu de los chimpancés n'África y a educar y promover estilos de vida más sostenibles en tol planeta.
Foi galardonada col Premiu Príncipe d'Asturies d'Investigación Científica y Técnica en 2003. En febreru de 2013, l'APDDA (Asociación Parllamentaria en Defensa de los Animales) concedió-y'l so primer Premiu Internacional con motivu de la so entregada vida al estudiu y comportamientu de los chimpancés n'África.
Nacida nel senu d'una familia modesta y d'escasos recursos, dende pequeña suañó siempre con viaxar a África, vivir ente animales y escribir llibros sobre ellos. Tres ver el comportamientu de los chimpancés salvaxes durante meses, un día afayó a un individuo introduciendu un palu (que previamente cortó y esfoyó) nun furacu d'un termiteru pa estrayer termites y poder comeles. Con esti afayamientu, les sos observaciones sobre la conducta instrumental de los chimpancés, los sos hábitos de caza, la so intelixencia y la so personalidá individual revolucionaron la bioloxía y la nuesa perceición sobre los mesmos.
Nel añu 1965 estableció'l centru d'investigación "Gombe Stream" a veres del llagu Tanganyika, no qu'agora ye Tanzania. El mesmu añu doctoróse y les sos investigaciones prosiguieron per décades, y entá agora, 50 años dempués, continúen los estudios de campu sobre la comunidá de chimpancés salvaxes de Gombe.
Eduard Punset
Eduard Punset Casals o (9 de payares de 1936, Barcelona, Cataluña), ye un xurista, escritor, economista y divulgador científicu español que foi militante del Partíu Comunista y más tarde, políticu na Transición democrática d'España, figurando nes files d'UCD y dempués nel CDS. 
Más alantre exerció la so actividá nel área de la divulgación científica, siendo autor de dellos llibros sobre'l tema y collaborador en dellos medios. Dende 1996 dirixe'l programa Redes de TVE, onde se traten dellos temes científicos, como socioloxía, medicina, psicoloxía, bioloxía o astronomía, ente otros.
Francisco de Goya
Francisco de Goya y Lucientes (Fuendetodos, Aragón, 30 de marzu de 1746 - Bordeos, Francia, 15 d'abril de 1828) foi un célebre pintor y grabador español. 
La so obra comprende la pintura de caballete y mural, el grabáu y el dibuxu. 
En toes estes facetes va desendolcar un estilu qu'inaugura'l romanticismu. La so contribución representa tamién l'entamu de la pintura contemporánea, y se lu considera un precursor de les vanguardies pictóriques del sieglu XX. 
La Polla Records
La Polla Records foi una banda de punk rock vasca formada en Salvatierra, Álava en 1979, y eslleida en 2003.
La banda foi formada pol cantante gallegu aniciáu n'Álava Evaristo Páramos, con Fernandito na batería (fináu en 2002), Maleguin nel baxu, más Sume y Txarly nes guitarres. 
El nome de La Polla nació, según Evaristo:
"... Salió porque dicíamos enforma "cago na polla". 
"Récord(s)" nun sabíamos que quería dicir "discu" n'inglés, [...] sinón que lo punximos nel sentíu de los "récords" d'atletismu."
En 1983 llanzaron un EP "¿Y ahora qué?" so la discográfica independiente "Oihuka". 
Poco dempués, en 1984 sacaron un LP llamáu "Salve". 
Nes sos lletres faen fuertes crítiques contra'l fascismu, el capitalismu, el nacionalismu, l'autoritarismu, el catolicismu, la política, la alienación, la moda, y otros factores de la sociedá, daqué que caracterizaría tola so carrera.
Mientres los años siguientes grabaron "Revolución" (a partir d'equí'l baxista Maleguin ye sustituyíu por Abel, primu de Fernandito), "No somos nada" que la so portada convirtióse na imaxe del grupu, "Donde se habla" en 1988, "En directo" (primer discu en vivu), "Ellos dicen mierda, nosotros amén" y "Los jubilados" (dambos editaos en 1990), el so segundu EP "Barman", "Negro" en 1992 y "Hoy es el futuro" en 1993.
En 1994, un tribunal prohibió'l nome de la banda, por cuenta de un contenciosu con un antiguu técnicu de soníu espulsáu del grupu qu'empecipió la demanda en 1991. 
LPR ignoró la sentencia al sacar col mesmu nome l'álbum "Bajo presión" en 1994, un títulu bien significativu polo que taba pasando en redol al grupu. Finalmente, en 1996 camudaron el nome, dexando namái "La Polla" nel álbum "Carne para la picadora" de 1996.
Darréu llanzaron el segundu álbum en vivu tituláu "La Polla en turecto" en 1998, y en 1999 conmemoraron los venti años de LPR grabando "Toda la puta vida igual". 
A partir del añu 2000 Txarly dexa la banda siendo sustituyíu por Jokin de M.C.D., col que graben "Bocas", publicáu en 2001.
Mientres la xira de 2002, Fernandito morrió'l 3 de setiembre, por causa de un ataque cardiacu, la banda atayó tolos sos conciertos y xires. 
Por cause de la perda de Fernandito, reclutaron al batería Tripi y sacaron el so últimu álbum, como bien indica'l so títulu: "El último (el) de La Polla", con una portada y títulu nos cualos faen gala de la típica ironía y bon humor del grupu, poniendo fin a 24 años de carrera en 2003.
Dempués de La Polla Evaristo publicó un llibru llamáu "Polos fíos lo que sía", en que narra relatos, hestories o anécdotes que tienen el mesmu propósitu que les sos lletres, siguiendo tamién la so carrera musical con bandes efímeres como The Kagas, The Meas, y col grupu Gatillazo, col que yá editó delles plaques discográfiques.
Heavy metal
El Heavy metal ("Metal pesao" n'inglés, o tamién llamáu "Metal", a seques) ye un xéneru musical, siendo una de les ramificaciones más populares de la música Rock, surdida a fines de los años 60 n'Estaos Xuníos y el Reinu Xuníu.
El Heavy metal (llamáu Hard rock nos sos entamos) tomó emprestaes carauterístiques del Blues rock y el Rock psicodélicu de grupos como The Yardbirds, The Who, The Rolling Stones o inclusive los mesmos Beatles, amestando amplificaciones muncho más robustes, voces agudes, riffs de guitarra estridentes y baxu y batería machacantes.
Ente les primeres bandes y artistes de "Rock duru" en saltar a la fama atópense Jimi Hendrix, The Cream, Blue Cheer, Vanilla Fudge, Alice Cooper, Amboy Dukes o Deep Purple, a quien llueu sumáronse Led Zeppelin y daqué más tarde Black Sabbath, estes trés últimes bandes seríen les que sentaríen les bases del xéneru de manera permanente.
A lo llargo de los años 70 -amás de los citaos- gran cantidá de artistes practicaron el Heavy metal (nes formes más primitives y cercanes al Rock), como por casu Uriah Heep, Rainbow, Kiss, Hawkwind, Blue Öyster Cult, Rush, Ted Nugent, Queen, AC/DC, Judas Priest, Scorpions, UFO, Motörhead o Thin Lizzy, ente munchos otros.
La nueva década traxo apareyada l'apaición de nueves bandes, y la nacencia del Heavy metal puramente dichu (sobremanera a partir de la popularización del términu), que alloñábase gradualmente del Hard rock iniciático, y de los raigaños Blues y psicodéliques.
El Punk foi una gran influencia pa estos grupos nuevos, que arrexuntáronse n'Inglaterra como la NWOBHM (Nueva fola del metal británico), escena que vio nacer a Iron Maiden, Saxon, Def Leppard o Venom, ente otros, de la qu'artistes de la vieya guardia como Black Sabbath o Judas Priest siguíen n'activu, y entá con creciente popularidá.
Mentanto, nos Estaos Xuníos (ya influyida pola NWOBHM) empezóse a xestar la escena Thrash metal americana, la que se desenvolvería a lo llargo de la década, dando lluz a grandes nomes como Metallica, Megadeth, Slayer, Anthrax, Testament o, daqué dempués, Pantera.
Mientres los grupos NWOBHM sumíen (o volvíense estrelles internacionales, como Iron Maiden o Def Leppard), sub-xéneros más estremos diben naciendo del tueru del Thrash metal, como por casu el llamáu Black metal (nome tomáu d'un discu de Venom), sub-estilo que s'empecipia n'Europa con nomes como Bathory, o -más conceptual que musicalmente- los daneses Mercyful Fate.
Otres bandes europees de la dómina cercanes -n'espíritu y soníu- surdieron con Kreator, Destruction, Sodom, Celtic Frost o los tamién suizos Coroner.
Per otru llau, nos Estaos Xuníos y el norte d'Europa nacía'l sub xéneru denomináu Death metal, una de les variantes más estremes y brutales del Metal, que tuvo como puntales a Death, Possessed, Morbid Angel, los ingleses Carcass o los suecos Entombed.
Mientres los años 90 resurde'l Black metal con fuerza dende Escandinavia, que ye refundado dotándolo d'una estructura similar a la del Death metal, arreglada con sonoridaes gótiques y aciages: artistes como Emperor, Burzum, Darkthrone, Enslaved o Borknagar destaquen nesti estilu.
Sub xéneros destacables tamién son el Doom metal, y el Gothic metal, el primeru casi puramente deriváu de Black Sabbath (grupu a quien mismamente llamóse Doom metal), y el segundu xuniendo elementos del Metal y del Post punk (o Rock góticu) nun amiestu homoxéneo.
Sub-estilos nuevos fueron surdiendo, y son los qu'animen la rica escena del Heavy metal hasta güei, como por casu el Stoner rock (tamién influyíu por Black Sabbath, Hawkwind y tou lo retro), Groove metal, el Metal industrial (forma más dura del Rock industrial), Folk metal (xeneralmente xuniendo música celta y Metal), Metal progresivu (que tuvo como banda decana a Queensrÿche), o'l Metal sinfónicu, qu'apaeció escontra fines de los 90, con gran carga d'elementos barrocos y operísticos nel so soníu y estética.
Ángel García Rodríguez
Ángel García Rodríguez (11 de marzu de 1937, La Rebollá, Mieres), conocíu como "el padre Ángel", ye un sacerdote católicu asturianu, fundador y presidente de la ONG Mensajeros de la Paz, gallardonada col Premiu Príncipe d'Asturies de la Concordia en 1994.
Frida Kahlo
Frida Kahlo Calderón, o Magdalena Carmen Frieda Kahlo Calderón, (Coyoacán, Méxicu, 6 de xunetu de 1907 – 13 de xunetu de 1954) foi una reconocida pintora mexicana. 
La so actividá artística se va formar nel contestu cultural de la postrevolución mexicana y, dende una época mui primera -hacia los años venti-, Frida va entamar a valorar la cultura llariega, apreciando los valores estéticos del arte popular de Méxicu, dándo-y a la so pintura un sentíu dramáticu y violentu que se pueden alcontrar tamién en dalgunos esvotos populares, de los que tenía una gran coleición. Va formar parte ente los años 1925 y 1929 d'una tendencia estética de xeitu vanguardista europea surdida en Méxicu, anomada estridentismu, que tenía como actitú la construcción d'una nueva sociedá a partires del desaniciu del vieyu orde. 
La so pintura desendolcóse per aciu de la influyencia d'estremaos estilos como'l realismu, el surrealismu y el simbolismu. Supo captar tolo que tenía al rodiu –pintures, fotografíes, grabaos, esvotos, esposiciones, llibros y viaxes–, va estudialo, y eso va aidala a definir un estilu pictóricu propiu. Sicasí, como comenta Teresa del Conde al falar de les pintures de Frida: «nengún de los sos cuadros pudo xenerase, no que cinca al espíritu, a partires d'otru país que nun fuera Méxicu.» 
A lo llargo de tola so vida tuvo una salú feble, careciendo poliomielitis a los seis años y un grave accidente de tránsitu a los diechiocho que va facer qu'hubiera de sometese a bayura d'operaciones quirúrxiques. En 1929 casa col artista Diego Rivera y, como él, va dar sofitu al partíu comunista.
Henri Matisse
Henri Matisse o Henri-Émile-Benoît Matisse (Le Cateau-Cambrésis, 31 d'avientu de 1869 - Niza, 3 de payares de 1954) foi un pintor, escultor y diseñador francés que rescampló por un emplegu carauterísticu del color y por un dibuxu fluyíu, rellumante y orixinal. Como dibuxante, grabador y escultor, pero principalmente como pintor, Matisse ye ún un de los artistes más importantes del arte modernu. Ye, amás, consideráu como'l máximu representante del fauvismu, estilu qu'abarca los sos primeros años, tamién ye aclamáu como unu de los representantes de la tradición clásica de la pintura francesa.
Primero trabayó un estilu académicu y llueu emplegará l'impresionismu, el puntillismu, y el fauvismu; siempre, dientro d'una mesma heterodoxa. En 1917 entama una etapa naturalista, de colores claros y lluminosos. Más alantre tornará a guetar la simplificación, con acordes cromáticos nuevos y más fuercia na llinia y el color. Darréu acentuará l'audacia de los colores fuertes, por contraste de tonos o afitando una unidá del color. Hasta la fin de la so vida prauticará téuniques como la del "Papier collé". Tamién prauticará'l dibuxu a llapiceru y la pluma. Como grabador tien más de quinientes obres catalogaes en diferentes téuniques, y tien ilustraes tamién importantes obres lliteraries franceses.
Peter O'Toole
Peter Seamus Lorcan O'Toole (Connemara, 2 d'agostu de 1932 – Londres, 14 d'avientu de 2013) foi un actor y escritor irlandés que'algamó sonadía internacional como consecuencia de la so interpretación del papel de Lawrence d'Arabia nel cine. 
Pablo Picasso
Pablo Ruiz y Picasso, o a cencielles "Picasso" (Málaga, España; 25 d'ochobre de 1881 — Mougins, Francia; 8 d'abril de 1973), insigne pintor español, ceador, xuntu con Georges Braque y Juan Gris, del movimientu cubista, y consideráu unu de los artistes más relevantes del sieglu XX.
«Pablo Diego José Francisco de Paula Juan Nepomuceno Cipriano de la Santísima Trinidad Ruiz Picasso» (según el so certificáu de nacencia) foi'l primer fíu de José Ruiz y Blasco y María Picasso López.
Criáu nel senu d'una familia burguesa malagueña, Picasso tuvo dos hermanes, Dolores (1884-1958) y Concepción (1887-1895). El so bisagüelu maternu, Tommaso Picasso (nacíu en 1787), yera orixinariu de la localidá de Sori en Xénova, Italia, y treslladóse a España alredor del 1807.
Picasso participó dende la xénesis en munchos movimientos artísticos que s'arrobinaron pel mundu y exercieron una gran influencia n'otros grandes artistes del so tiempu. Incansable y prolíficu, pintó más de dos mil obres, presentes en museos y colecciones de toa Europa y del mundu. 
No político, Picasso declarábase pacifista y comunista. Foi miembru del PCE y del Partíu Comunista Francés hasta la so muerte, el 8 d'abril de 1973 en Notre-Dame-de-Vie (Mougins, Francia) a los 91 años. 
Monón
Monón ye una entidá de población de la parroquia d'Santa Colomba, n' Ayande.
L'INE establez que Monón ye una casería d'8 habitantes (4 homes y 4 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 001 110900. 
Alcuéntrase a una distancia de La Puela, capital del conceyu, de 20 km. Tien una altitú máxima de 600 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 10 viviendes, 4 principales y 6 non principales. 
Diz Xosé Lluis García Arias, al falar del términu "Muñera":
La casería cuenta con delles paneres decoraes al estilu Ayande, asitiaes xunto a les cases familiares.
Alcontramos, d'esta miente, la panera de Casa Margarito, de 1823, con una cara humana tallada; la de Casa Vicente, de 1865, con una roseta octapétala; la de Casa Bartolo, de 1864, tamién con una roseta, pero hexapétala esta vez.
Anque la más destacable, pol estáu de conservación de los sos colores orixinales y la so decoración con dellos tetrasqueles y rosetes, ye la panera de Casa Paisano, que data de 1918.
Diego Velázquez
Diego Rodríguez de Silva y Velázquez (Sevilla, 5 de xunu de 1599 – Madrid, 6 d'agostu de 1660), conocíu como Diego Velázquez, foi un pintor barrocu, consideráu unu de los máximos esponentes de la pintura española y maestru de la pintura universal.
Velázquez empezó la so carrera artística na so ciudá natal, Sevilla, onde desenvolvió un estilu naturalista de llume tenebrista, por influencia de Caravaggio y los sos siguidores. 
A los 24 años treslládase a Madrid, onde foi nomáu pintor del rei Felipe IV, y cuatro años dempués foi xubíu a pintor de cámara, el cargu más importante ente los pintores de la corte, llabor a la que dedicóse'l restu de la so vida. 
El so trabayu consistía en pintar semeyes del rei y de la so familia, según otros cuadros destinaos a decorar les casones reales. 
La presencia na corte dexó-y estudiar la colección real de pintura que, xuntu coles enseñances del so primer viaxe a Italia, onde conoció tanto la pintura antigua como la que se faía nel so tiempu, fueron influencies determinantes pa evolucionar a un estilu de gran lluminosidá, con pincelaes rápides y sueltes. 
Nel so maduror, a partir de 1631, pintó d'esta forma grandes obres como "La rendición de Breda". 
Na so última década'l so estilu fíxose más esquemáticu y abocetado algamando un dominiu estraordinariu de la lluz; esti periodu inauguróse col "Retrato del papa Inocencio X", pintáu nel so segundu viaxe a Italia, y a él pertenecen les sos dos últimes obres maestres: "Las Meninas" y "Las hilanderas".
El so catálogu consta d'unes 120 o 125 obres. 
Velázquez algamó la so máxima fama ente 1880 y 1920, coincidiendo colos pintores impresionistes franceses, pa los que foi un referente. 
Manet sintióse maraviáu con la so pintura y calificóle como «pintor de pintores» y «el más grande pintor qu'enxamás esistió». La parte fundamental de los sos cuadros qu'integraben la colección real caltiénse nel Museo del Prado, en Madrid.
Franquismu
Franquismu ye'l términu emplegáu pa referise a la ideoloxía política y movimientu social que sirvió de sofitu y sustentu al réxime surdíu n'España mientres la guerra civil ente 1936 y 1939, y que lideráu pol xeneral Francisco Franco, prevaleció hasta la so muerte en 1975.
Les bases del réxime fueron ente otres el nacionalismu español, el catolicismu y l'anticomunismu, que sirvieron de sofitu d'un réxime de dictadura autoritaria que se autoproclamó como «democracia orgánica» n'oposición a la democracia parlamentaria.
A partir de les derrotes d'Italia, Alemaña y Xapón na Segunda Guerra Mundial, el réxime va desfaciéndose del so calter pro-fascista, anque sigui utilizando la so simboloxía. El franquismu tuvo que buscar nueves aliances internacionales, y foi menguando'l papel de la Falanxe en favor d'otros grupos políticos. 
Nikolai Gógol
Nikolai Vasilievich Gógol (en rusu "Николай Васильевич Гоголь"), (*Veliki Sorochyntsi, 20 de marzu de 1809 - † Moscú, 21 de febreru de 1852) yera un Escritor y dramaturgu rusu, ta consideráu como un de los meyores escritores en llingua rusa. Sua más famosas obras ye "Almas muertas", lla prima novela rusa moderna.
Uriah Heep
Uriah Heep ye una banda inglesa de Hard rock y Heavy metal, formada en Londres en 1969, la cual ye considerada como "unu de los grupos más populares de principios de los 70".
El grupu llanzó dellos álbumes bien esitosos comercialmente a principios de los años 70, como "Salisbury" (1971), "Demons and Wizards" (1972) o "The Magician's Birthday" (1972), pero la so audiencia tornó nos 80, al puntu de convertise esencialmente nun grupu de cultu, nos Estaos Xuníos y n'Europa, principalmente.
Uriah Heep foi la primer banda d'Occidente en tocar na Xunión Soviética nos 80, so la política de Gorbachov, llamada "glásnost".
Judas Priest
Judas Priest ye un grupu británicu de heavy metal, consideráu unu de los más importantes ya influyentes na hestoria del xéneru, fundáu en 1971 en Birmingham por K. K. Downing, Ian Hill, Al Atkins y John Ellis.
El grupu llevaba originalmente el nome Freight, pero Atkins suxurió'l nome Judas Priest, proveniente de la so anterior banda.
Debutaron oficialmente en 1974, ensin Ellis y Atkins, reemplazaos por John Hinch y Rob Halford respectivamente, y con Glenn Tipton como nuevu guitarrista. 
Esta formación publicó'l so álbum debú "Rocka Rolla", empobináu escontra un hard rock con tintes de rock progresivu. 
A partir del so siguiente álbum, "Sad Wings of Destiny", de 1976, la banda camudó'l so soníu escontra'l heavy metal, que desenvolveríen colos sos álbumes posteriores, "Sin After Sin", "Stained Class", "Killing Machine" y l'esitosu "British Steel" (1980). 
Nestos trabayos la banda instauró'l soníu qu'el heavy metal tendría nes siguientes décades, abriendo amás la etapa NWOBHM (Nueva fola del metal británicu).
Nel añu 1981, cola llegada del álbum "Point of Entry", el grupu condució'l so estilu escontra un hard rock más senciellu, como un intentu de conquistar el mercáu d'Estaos Xuníos y, en cierta forma, emular el camín trazáu por otres agrupaciones, como Def Leppard.
Cola salida del álbum "Screaming for Vengeance" (1982) y "Defenders of the Faith" (1984), la banda volvió al heavy metal, evolucionando amás nun estilu más agresivu y crudu, siendo estos álbumes catalogaos como unes de les sos obres "cumes". 
En 1986 sale a la vienta'l so álbum "Turbo", fuertemente influyíu pol glam rock, y nel cual añedióse l'usu de sintetizadores en guitarra, baxu y batería, que predominaba a finales de los ochenta. Con esti álbum, que primeramente diba ser grabáu como "Twin Turbos", Judas Priest intentó algamar niveles masivos de vientes nos EE.XX., pero nun llegó a cumplir les mires.
A partir del so discu "Ram It Down" y del posterior ésitu "Painkiller" (1988 y 1990, respectivamente), la banda desenvolvió entá más el so soníu agresivu, yá dafechu somorguiáu nel speed metal. 
Dempués de la salida del vocalista Rob Halford, nel añu 1991 (depués de la grabación y la xira correspondiente del álbum "Painkiller"), la banda intentó acentuar dichu estilu colos álbumes "Jugulator" y "Demolition", averándolo más al soníu n'apoxéu na dómina y apurriendo el trabayu vocal a manos del nuevu cantante: Tim Owens, a pesar de perder cierta popularidá mientres dicha dómina.
Cola vuelta de Rob Halford a les files de Judas Priest, nel añu 2005, y la salida a la vienta del álbum "Angel of Retribution", la banda sostuvo un increíble regresu, tres 15 años d'ausencia del so vocalista clásicu. 
Dichu álbum algamó'l puestu Nº 13 nes llistes estaunidenses, siendo'l so máximu ésitu hasta la fecha, y foi el primer discu de la banda en llegar al puestu Nº 1 nuna llista nacional griega.
Nel añu 2008 sale a la vienta l'álbum conceptual "Nostradamus", tratando alrodiu de la vida y obra del famosu profeta Nostradamus. 
Judas Priest suel ser considerada como la banda que terminó de definir el soníu propiu del heavy metal, procesu empecipiáu por Black Sabbath, Deep Purple, Queen, Led Zeppelin o Scorpions, ente otros, y siguíu por ellos; amás de ser, en términos musicales y estéticos, la banda pionera de la mentada "NWOBHM".
AC/DC
AC/DC ye un grupu de hard rock formáu en Sydney, Australia en 1973 polos hermanos Malcolm y Angus Young.
De primeres fixéronse famoses les sos actuaciones en vivu, gracies en parte al estravagante estilu de los sos guitarristes principales, Malcolm Young y especialmente Angus Young, xeneralmente vistíu con uniforme d'escolín nos conciertos. 
En 1975, col llanzamientu del discu "High Voltage" introducióse'l nuevu cantante (y tamién gaiteru) Bon Scott, que marcaría una gran buelga na banda. 
Esi mesmu añu treslládanse al Reinu Xuníu, d'onde procedíen los hermanos Young (nacíos en Escocia al igual que Scott), y darréu ocuparon los primeros puestos de vientes con discos como "Let There Be Rock" (1977) y "Powerage" (1978), a los que siguieron el directu "If You Want Blood (You've Got It)" (1978) y el discu "Highway to Hell" (1979), del cual vendiéronse millones de copies.
Anque llegaron a Gran Bretaña en plena puxanza del punk, en poco tiempu llograron una enorme aceptación del públicu. L'álbum "Back in Black" (1980) algamó'l primer llugar na llista de los discos más vendíos del país y los catapultó a Estaos Xuníos. 
Na segunda metá de la década de 1980, una serie d'acontecimientos personales fixeron creer que'l grupu yá pasara los sos meyores momentos, anque los sos discos caltuviéronse nes llistes d'ésitos hasta la década de 1990. 
En 1993, el senciellu "Big Gun", qu'utilizaron pa la banda sonora de la película "Last Action Hero", de John McTiernan ya interpretada por Arnold Schwarzenegger; algamó de nuevu les llistes de los más vendíos nel Reinu Xuníu. 
En 1995, grabaron el discu "Ballbreaker", nel 2000 llanzaron "Stiff Upper Lip", nel que proclamen la so fidelidá al rock más rebalbu, y nel 2008 llanzaron "Black Ice".
Vendieron más de 200 millones d'álbumes en tol mundu, y dellos aprosimao 70 millones fueron vendíos nos Estaos Xuníos namá.
"Back in Black" vendió más de 50 millones d'unidaes nel mundu, y más de 22 millones solu n'Estaos Xuníos, de manera que ye'l quintu álbum de mayor vienta de tolos tiempos nos EE.XX. y el segundu ente los álbumes más vendíos de tola hestoria detrás de "Thriller", de Michael Jackson.
Willis Tower
L'Willis Tower ye un rascacielos de 108 plantes asitiáu nel na ciudá estaunidense de Chicago, nel cruce de la Wacker Avenida cola Cai Adams. Tien un altor de 527 m (1.730 pies) edificaos, que son 442,1 m (1450.4 pies) si contamos l'altor de la antena que tien nel so cumal. Foi l'edificiu más altu del mundu demientres cuarenta años, dende qu'acabó la so construcción en 1974 hasta qu'acabaron les obres de la torre norte del Taipei 101 en 1998. Anguaño l'edificiu ye'l 2cd completáu más altu de los Estaos Xuníos, dempués de la One World Trade Center de Nueva York. 
Michael Jackson
Michael Joe Jackson (Gary, Indiana, 29 d'agostu de 1958-Los Angeles, California, 25 de xunu de 2009) conocíu a cencielles como Michael Jackson, foi un célebre cantante, compositor y baillarín norteamericanu de Música Pop.
Conocíu como'l "Rei del Pop", Jackson cultivó a lo llargo de la so carrera estilos musicales variaos, como'l Funk, la Música Disco, el Synth Pop, el Dance Pop, el Rhythm & Blues, el Soul ya inclusive les balaes, y popularizó un ritmu llamáu "Breakdance", de moda nos años 80.
Jackson incluyóse nel "Llibru Guinness de los récords" en numberoses ocasiones, ente ellos: por ser l'artista musical más premiáu de la hestoria, con cientos de galardones, ente ellos 15 premios Grammy; el vocalista más nuevu en liderar la llista de senciellos nos Estaos Xuníos, con 11 años d'edá; el primer vocalista n'entrar na llista de senciellos directamente nel númberu 1, con «You're Not Alone»; mayor númberu de selmanes nel númberu 1 de la llista d'álbumes (ensin incluyir bandes sonores) n'Estaos Xuníos, con "Thriller", mientres 37 selmanes; videoclip más esitosu, "Michael Jackson's Thriller", con alredor de 1 millón d'unidaes vendíes; primer animador en ganar más de 100 millones de dólares nun añu; animador meyor pagu de tolos tiempos (125 millones de dólares na llista Forbes de 1989); y animador más esitosu de tolos tiempos.
Amás foi'l primer y únicu artista que llogró empezar y terminar l'añu con un álbum nel númberu 1 (Thriller) y el primer y únicu artista de la hestoria en llograr númberos 1 nes décades de 1960, 1970, 1980 y 1990. 
La so contribución a la música contemporánea, al baille y a la moda, amás de la so espublizada vida personal convirtiéron-y nuna figura de la cultura popular. 
Empezó la so carrera artística colos sos hermanos na banda "The Jackson 5" a mediaos de los años 1960, nel cual publicó al pie de ellos diez álbumes hasta 1975. 
En 1971 empecipió la so carrera en solitariu, anque siguió perteneciendo a la banda de los sos hermanos. Debíu al estraordinariu impactu del so álbum "Thriller" (1982), el discu más vendíu de la hestoria de la música (entá en 2013), convirtióse na mayor estrella de la música pop nesi momentu. Dalgunos de los sos álbumes publicaos, como "Off the Wall" (1979), "Bad" (1987), "Dangerous" (1991) o "HIStory: Past, Present and Future, Book I" (1995), figuren ente los álbumes más vendíos de tolos tiempos, lo que sirvióle pa entrar nel "Rock and Roll Hall of Fame". 
Per otra parte, trelce de los 98 senciellos de Jackson algamaron el primer llugar de la llista "Billboard 100". Envalórase que Michael Jackson vendió ente 350 a más de 400 millones de les sos producciones musicales, lo que conviértelo n'unu de los músicos con mayores vientes de los últimos tiempos.
La so madre, Katherine Esther Scruse, yera una devota testigu de Jehová, y el so padre, Joseph Walter "Joe" Jackson, trabayaba nuna fábrica y cantaba nun conxuntu musical llamáu "The Falcons". Michael tuvo trés hermanes: Rebbie, La Toya y Janet, y seis hermanos: Jackie, Tito, Jermaine, Marlon, Brandon (mielgu de Marlon que morrió pocu dempués de nacer) y Randy.
Mientres la so infancia vivió nuna casa na so tierra natal de Gary, Indiana, colos sos padres y los sos ocho hermanos, onde creció nun ambiente de maltratos continuos, por cuenta de los abusos que sufrió per parte del so padre Joe, como confirmó'l so hermanu Tito. 
Esi tipu de relación fixo que la pareya nun se sintiera a gustu cola so relación matrimonial, polo que dende 2005 la pareya decidió dexar de vivir xunta y n'agostu de 2010 anunciaron la so separación, dempués de 60 años de matrimoniu.
A principios de los años 1980, Jackson empezó a realizar una estricta dieta vexetariana, porque deseyaba tener un "cuerpu de baillarín".
La estructura de la so cara tamién camudó, y munchos ciruxanos especularon con que Jackson operóse la ñariz, los llabios y los pómulos.
Nél, Jackson reconoció que sometióse a una rinoplastia y a una mentoplastia, anque desmintió los rumores qu'indicaben que realizóse otru tipu de ciruxíes faciales.
Por pidimientu de la xusticia, el so ranchu de Neverland, en California, foi inspeccionáu y dellos neños y families acusaron al cantante de ser un pedófilu.
Magar tola repercusión mediática del casu, Jackson siguió sosteniendo la so inocencia.
En mayu de 1994, Jackson casóse cola cantautora Lisa Marie Presley, fía d'Elvis Presley. 
La pareya conocióse en 1975, cuando Michael y la so familia moraben nel "MGM Grand Hotel and Casino", de Las Vegas, onde l'agrupación The Jackson 5 realizaba conciertos.
En payares de 1996, cuando la so xira "HIStory World Tour" pasaba per Australia, Jackson sosprendió nuevamente a la opinión pública al contraer matrimoniu con una enfermera del so dermatólogu habitual: Debbie Rowe, a quien conocía dende la década anterior. 
Debbie daría a lluz a los dos primeros fíos del cantante, Michael Joseph Jr (conocíu tamién como Prince) y Paris-Michael Katherine, per aciu inseminación artificial. 
La pareya divorcióse en 1999, pero permanecieron como amigos y Rowe otorgó-y la custodia de dambos neños al cantante.
En payares d'esi añu l'artista volvió ser noticia cuando amosó al so fíu al traviés del balcón del Hotel "Adlon", en Berlín, totalmente tapáu con un cobertor, actitú que resultó ser bien criticada nos medios de comunicación.
En 2003 Jackson brindó una serie d'entrevistes al periodista Martin Bashir, que depués fueron arrexuntaes nun documental tituláu "Living with Michael Jackson". 
N'unu d'estos reportaxes, el cantante apaeció de la mano d'un adolescente de trece años llamáu Gavin Arvizo, unu de los tantos neños enfermos que visitaben con frecuencia la so casona, quien dixo que solía quedase a dormir na habitación del cantante ensin qu'a él -y fadiara. 
El xuiciu empecipió'l 31 de xineru de 2005 en Santa Maria, California, y remató nel mes de mayu. 
Sicasí, y como contrapartida a estes situaciones sórdides y pocu clares, Jackson dedicó gran parte de los sos esfuerzos y recursos económicos a l'ayuda humanitaria, y foi reconocíu mundialmente poles sos acciones filantrópiques y poles donaciones millonaries: donó 300 millones de dólares a causes benéfiques.
Jackson foi treslladáu al "Ronald Reagan UCLA Medical Center", en Los Angeles, a la 1:14 pm, pero a pesar de los esfuerzos de los médicos foi declaráu muertu a les 2:26 pm.
El rostru impenetrable
El rostru impenetrable ye un western de 1961 fechu n'Estaos Xuníos d'América, dirixíu y protagonizáu por Marlon Brando, al que tamién acompangaba'l conocíu actor Karl Malden. Nun principiu empezó a dirixilu Stanley Kubrick, masque tres dellos meses sedría despedíu por desalcuerdos con Marlon Brando, qu'acabó dirixendo la película. La actriz Rosita Moreno collaboró como asesora téunica.
Dobláu al asturianu por Gonzali Producciones estrenólu la Radiotelevisión del Principáu d'Asturies nuna emisión el 27 d'avientu de 2013. Hubo una reposición el 10 de mayu de 2014. Illán Gonzali dirixó y produció'l versionáu, con un repartu de más de venti actores de doblaxe. 
Tres robar un bancu d'un llugarucu na llende de México, Dad Longworth (Karl Malden) decide fuxir con tol botín y abandonar al so amigu y compañeru de fechoríes, Río (Marlon Brando), a la so suerte. Arrestáu pola xusticia mexicana pasará cinco años na dura prisión de Sonora, d'onde Río llogra fugase col envís d'afayar al so vieyu collaciu y vengase pola so traición. Por embargu, planeando l'asaltu d'un bancu de Monterrei (California), topará con que'l traidor ye agora'l sheriff del pueblu, que pasara toos estos años tarreciendo'l so regresu. Río quedará dafechamente namoráu de la fía de Dad, Luisa (Pina Pellicer), lo que provocará la ira del sheriff.
Rod Serling , yá famosu por ser el creador de la serie "The Twilight Zone", escribió una adautación de la novela "The Authentic Death of Hendry Jones" de Charles Neider (1956), a petición del productor Frank P. Rosenberg . El llibru foi un tratamientu ficticiu de la historia de Billy the Kid, treslladáu dende Nuevu México hasta la Península de Monterrei en California. El tratamientu refugóse.
Rosenberg contrató dempués a Sam Peckinpah, que terminó'l so primer guión el 11 de payares de 1957. La Pennebaker Producciones de Marlon Brando pagara 40.000 dólares polos derechos de la novela y llueu firmó un contratu con Stanley Kubrick como direutor, pa Paramount Pictures. En 1959 Brando despidió a Peckinpah y contrató a Calder Willingham , pero él y Brando nun avanzaron, polo que tanto Willingham como Kubrick fueron despedíos. Guy Trosper convirtióse nel nuevu guionista y trabayó na historia con Brando.
La película tuvo bien poco que ver cola novela de Neider. Cuando Karl Malden contestó la pregunta sobre quién escribiera realmente la historia, dixo: "Hai una rempuesta a la so pregunta - Marlon Brando, un xeniu del nuestru tiempu" 
Gran parte de la crítica consideró qu"'El rostru impenetrable" yera un megalómanu "vanity film" y un exerciciu narcisista del so direutor-actor. A la contra, la so receición n'Europa foi perbona, y asina en xunetu de 1961 recibió la Concha d'Oru nel Festival Internacional de Cine de San Sebastián.
Nos Estaos Xuníos, la rempuesta nun foi tan bona, y la película namás foi candidata al Óscar a la meyor fotografía: el trabayu del so artífice, Charles Lang (1902 - 1998), recibió bones crítiques.
Otros dobladores que participaron nel doblaxe son Ángel Héctor Sánchez, Fernando de Luxán, Begoña Faro, Carlos Rodríguez, Jéssica de la Paz, Alberto Álvarez, Xulián García y Mario Artidiello.
One-Eyed Jacks ye'l nome d'un burdel na serie de televisión "Twin Peaks" creada por David Lynch y Mark Frost . 
Alcalfar
Alcalfar o Alcaufar ye un pequenu núcleu de pescadores asitiáu al sureste de la islla de Menorca, España. Administrativamente, depende del Conceyu de San Lluis, que s'atopa a unos cinco kilómetros.
Tien una población d'unos 130 habitantes y asitiase nuna cala, conocida como la cala d'Alcalfar. Esta cala, acabada en sablera, ye'l resultáu d'una entrada allargada y estrecha de mar, en forma de cuartu de círculu. Al principio de la entrada alcuéntrase la Torre de Alcalfar, y "l'Illot des Torn". Ta espuesta a les foles y los vientos del sureste, con una pendiente suave, agua clara (especialmente en primavera) y fondos de sable y algues. A la parte izquierda mirando'l mar, enfrente la "Cova d'en Putó", ñaz una vena d'agua frío, que se caltién nuna corriente que sale de la cala.
Foi na cala d'Alcaufar onde los franceses desembarcaron en 1756 pa conquistar, con ésitu, la islla de Menorca a los británicos. Más tarde, en 1781, desembarcaron ente la "cala Mesquida" y la "cala d'Alcaufar" unos 15.000 soldaos españoles baxo'l comandamientu del duque de Crillon, que gracies a la presa de Menorca llogró del rei Carlos IV d'España, en 1790, el títulu de duque de Maó y grande d'España.
Birmingham
Birmingham ye una ciudá y un conceyu metropolitanu perteneciente al Reinu Xuníu, na rexón inglesa de West Midlands. 
Ta considerada la segunda ciudá del Reinu Xuníu. La reputación de la ciudá forxóse como la locomotora de la Revolución industrial en Gran Bretaña, siendo conocida como "La fábrica del mundu" o la "Ciudá de los mil negocios".
La ciudá de Birmingham tien una población de 1.074.300 habitantes (2011). Forma parte de la gran conurbación de West Midlands, que tien una población de 2.440.986 habitantes (censu de 2011) ya inclúi delles ciudaes y conceyos vecinos, como Solihull, Wolverhampton y los pueblos del Black Country. 
A los nativos de Birmingham conózse-yos como "Brummies", un términu que deriva del nomatu de la ciudá (Brum).
Birmingham ye una ciudá diversa étnica y culturalmente. Sicasí, la recién medría de población venida de fora del Reinu Xuníu cola consiguiente amenorga porcentual de población autóctona (qu'en 2013 escasamente superaba'l 50% del total), convirtió a la ciudá n'oxetu d'alderique alrodiu de la conveniencia d'una escesiva inmigración. 
Nel censu de 2011, el 57.9% de la población yera blanca (incluyendo un 2,7% d'irlandeses), 26,6% asiática o asiáticu-británica, 8,9% negra o antillana ente que'l restu ye mestiza o d'otres etnies.
Dama d'Elx
La Dama d'Elx ("Dama de Elche" n'español) ye un bustu iberu talláu en piedra caliar que se data ente los sieglos V ya IV e.C. Mide 56 cm d'altor y tien nel so llombu un cuévanu casi esféricu de 18 cm de diámetru y 16 de fondura, que posiblemente sirvía pa introducir reliquies, oxetos sagraos o cenices como ufriendes al difuntu. Otres munches figures ibériques de calter relixosu, topaes n'otros llugares, tienen tamién nel so llombu un buecu y, como la Dama d'Elx, los sos costazos amuésense llixeramente curvados escontra alantre.
La pieza atopóse cerca d'Elx, onde esiste un montículo que los árabes llamaron Alcudia ('montículo') y que na antigüedá taba casi arrodiáu per un ríu. Sábese que foi un asentamientu íberu denomináu Helike (en griegu) y que los romanos llamaron "Colonia Iulia Illici Augusta". 
Esíbese nel Muséu Arqueolóxicu Nacional d'España, en Madrid.
Edá escura griega
La'Edá escura griega ye'l periodu que trescurre dende la cayida de la civilización micénica (ente'l 1200 e.C. y el 1100 e.C.), comprende los periodos submicénicu (Grecia continental) y subminoicu (Creta) ente los años 1125 e.C. y 1050 e.C. y el període protoxeométricu (1050 e.C.-900 e.C.).
Xerxes
Periodu arcaicu en Grecia
El Periodu arcaicu en Grecia (800 e.C.–480 e.C.) fue un periodu históricu de l'Antigua Grecia que sigue a la Edá escura griega.
Xerxes I de Persia
Xerxes I (Persa: خشایارشاه, 'Khashayar Shah') (519 e.C.-465 e.C.), foi rei de reis del Imperiu Persa (Xahanxah) del 485 e.C. al 465 e.C.. Foi miembru de la dinastía aqueménida. "Xerxes" ye la trescripción griega del nome persa emplegáu como rei (Khashayar Shah) que quería dicir Rei d'héroes. Nel llibru d'Ezra y nel llibru d'Ester correspondería a "Axašweroš" (אֲחַשְׁוֵרוֹשׁ) (Assuer). Yera fíu de Daríu I el grande y de la reina Atosa (fía de Ciriu II el grande) y foi designáu socesor pol so padre con preferencia a los sos hermanastros más grandes, nacíos primero que Daríu fuere coronáu rei.
Kraftwerk
Kraftwerk ([ˈkʀaftvɛʁk], 'central enerxética' n'alemán) ye un proyectu musical vanguardista alemán decisivu pal desenvolvimientu de la música electrónica, formáu originalmente por Ralf Hütter y Florian Schneider en 1970.
Adquirieron fama tres l'ésitu del so álbum "Autobahn" en 1974. 
Fueron escoyíos unu de los meyores artistes de música electrónica de la hestoria por "Discogs.com".
L'embrión de Kraftwerk apaez sobre'l filu de los años 60 na ciudá de Düsseldorf, como continuación del conxuntu "Organisation", los que llegaron a grabar un álbum llamáu "Tone Float".
Ralf Hütter y Florian Schneider formaben parte de Organisation, quintetu que taba enmarcáu na escena "krautrock" (rock progresivu alemán). 
Al empiezu de 1970 Ralf Hütter y Florian Schneider empecipiaron el proyectu "Kraftwerk", y establecieron el so propiu "Kling Klang Studio" nel centru de Düsseldorf. 
La portada del primer álbum homónimu (1970) amosaba un conu de tráficu, que foi una marca distintiva nesta fase inicial del grupu. 
L'álbum "Kraftwerk 2" foi grabáu como dúo y editáu en xineru de 1972; pa la co-producción d'estos dos discos, Kraftwerk cuntó cola collaboración del inxenieru Konrad Plank. 
Ente los años 1970 y 1972 Kraftwerk ufiertó conciertos por toa Alemaña con múltiples músicos y artistes. 
En febreru de 1973 el dúo Ralf y Florian tocó los sos primeros conciertos fora d'Alemaña, en París. 
Nel branu de 1973 Kraftwerk editó'l so tercer álbum: "Ralf & Florian"; les temes fueron grabaos nel Kling Klang Studio nun equipu de grabación ambulante por Konrad Plank. 
En mayu de 1974 Ralf Hütter y Florian Schneider producieron el llexendariu álbum "Autobahn" (autopista), trabayu que marca un enantes y un dempués na so carrera.
A partir d'esti momentu Karl Bartos y Wolfgang Flür pasen a integrar el grupu al pie de Hütter y Schneider, que constitúyese en cuartetu.
"Radio-Aktivität" (1975), "Trans Europa Express" (1977) y finalmente "Die Mensch-Maschine" (1978) solidificaron el nome de Kraftwerk como sinónimu de vanguardia musical electrónica y fría elegancia xermana.
Nel casu de "Die Mensch-Maschine" ("The Man-Machine" na so edición internacional), cuntando col famosu hit-single "The Model", probablemente'l so cantar más conocíu.
Dempués de "The Man-Machine" les producciones discográfiques de Kraftwerk vuélvense más esporádiques: "Computerwelt" ("Computer World") ye editáu en 1981, y "Electric Café" recién en 1986, dos únicos álbumes d'estudiu de la banda na década del 80.
Nel añu 2003 finalmente ye llanzáu "Tour de France Soundtracks", un proyectu llargamente ellaboráu por Kraftwerk, y el so primer discu d'estudiu dende 1986, anque ensin Bartos y Flür, reemplazaos por Fritz Hilpert y Henning Schmitz.
Les técniques musicales y los preseos introducíos por Kraftwerk son güei básicos, sicasí, fueron realmente innovadores nel so tiempu. Poles esperimentaciones realizaes y por constituyir la base sobre la que depués desenvolvióse'l xéneru, son consideraos como los padres de la música electrónica, yá que fueron los primeres en tocar música basada íntegramente nel usu de preseos electrónicos y ordenadores. 
El grupu, toa una institución de la música popular teutona, sigue n'activu hasta'l día de güei, anque calteniendo una producción discográfica bien espaciada: el so últimu álbum ye'l directu "Minimum-Maximum", de 2005.
Vénetu
El Vénetu (en vénetu "Vèneto" y n'italianu "Veneto") ye una rexón nororiental de la Península Itálica con 4,9 millones d'habitantes, la capital de la cual ye Venecia. Alministrativament ye una rexón autónoma que llenda al este col Friûl-Vignesie Julie, al norte con Austria, al noroeste col Südtirol, al oeste cola Lumbardia, al sur con Emégglia-Rumâgna y al este cola mar Adriática (tamién denomada Golfu de Venecia).
El Vénetu ta xebráu en siete provincies: la provincia de Bełun ye la más grande y la de Padoa ye la más habitada.
Piemonte
El Piemonte ("Piemont" en piemontés y occitanu, "Piemonte" n'italianu) ye una de les 20 rexones d'Italia.
Xebráu en 9 provincies:
Lumbardia
La Lumbardia, (en lumbardu occidental: "Lumbardìa", en lumbardu oriental: "Lombardia", n'italianu: Lombardia) ye una de les 20 rexones d'Italia, y una de les árees económicamente más riques d'Europa.
Depeche Mode
Depeche Mode [dɨˈpɛʃmoʊd] ye una banda británica de "Synth pop" formada en Basildon en 1980 por Vince Clarke, Andrew Fletcher y Martin L. Gore, a quien xunióse pocu dempués David Gahan, quien en realidá foi l'autor del nome. 
Tres el so álbum debú "Speak & Spell" en 1981, Clarke dexó'l grupu y foi sustituyíu pol músicu Alan Wilder, quien permaneció hasta 1995. Anguaño, Gahan, Gore y Fletcher continuan col proyectu como un tríu.
Según el documental d'Hestoria del Rock de la BBC "son los padres del rock electrónicu"; siendo consideraos unu de los meyores esponentes del xéneru, ya importantes precursores del usu del sintetizador como preséu y del "sampler" como recursu musical, lo mesmo que de la realización de videos musicales. 
Depeche Mode vendió más de 115 millones d'álbumes, sumando'l total de vientes de los sos discos en tol mundu (incluyendo senciellos), convirtiéndose nel más esitosu grupu de música electrónica na hestoria. 
Tamién foi escoyíu ente los 50 meyores grupos de música de tolos tiempos y unu de los 10 más influyentes de la música contemporanea.
David Bowie
David Bowie (nacíu David Robert Jones, Londres, 8 de xineru de 1947 - 10 de xineru de 2016) foi un músicu y compositor de rock británicu, qu'exerció de la mesma d'actor, productor discográficu y arreglista. 
Figura destacada de la música popular mientres más de cinco décaes, Bowie ye consideráu un innovador sobremanera polos sos trabayos de la década de 1970 ya la so peculiar voz, amás de la fondura intelectual de la so obra.
A pesar de llanzar un álbum (David Bowie) y dellos cenciellos antes, Bowie consiguió notoriedá en xunetu de 1969, cuando'l so cenciellu «Space Oddity» llegó al Top 5 de les llistes britániques. 
Dempués de tres años correspondientes a una etapa d'esperimentación, resurdió en 1972, en plena yera del "glam rock", col so estravagante y andróxinu álter ego "Ziggy Stardust", gracies al esitu del so cenciellu «Starman», y el LP "The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars". 
David Buckley, el so biógrafu, describe l'impactu de Bowie d'esa dómina diciendo que «retó al nucleu de la música rock de la dómina» y «creó, posiblemente, el personaxe más importante de la cultura popular».
Bowie consiguió, en 1975, el so primer ésitu n'Estaos Xuníos, gracies al so cenciellu «Fame», co-escritu con John Lennon, ya'l so discu "Young Americans", del que dixo él mesmu que yera'l discu definitivu del "plastic soul" (términu acuñáu por un músicu de raza negra pa describir a un artista blancu interpretando música soul). 
El soníu significó un cambéu radical del estilu que-y fixera famosu nel Reinu Xuníu. Dempués d'esto, confundió tantu a la so discográfica como a los siguidores estaunidenses col discu minimalista "Low" (1977), la primera de tres collaboraciones con Brian Eno. 
Toos estos álbumes, conocíos como la "Triloxía de Berlín", entraron nel Top 5 británicu, amás de que recibieron emponderamientos de la crítica.
Dempués de distintos ésitos comerciales a finales de la década de 1970, consiguió númberos unu nel Reinu Xuníu col cenciellu «Ashes to Ashes» ya'l so correspondiente álbum, "Scary Monsters (and Super Creeps)". Collaboró con Queen nel númberu unu de les llistes de venta «Under Pressure» pa, poco dempués, volver y consiguir un ésitu comercial col so discu de 1983 "Let's Dance", del que s'estraxeron los cenciellos d'esitu «Let's Dance», «China Girl» y «Modern Love». 
A lo llargo de les décaes de 1990 y 2000, Bowie siguió esperimentando con distintos estilos musicales, incluyendo blue-eyed soul, industrial, adult contemporary y jungle. 
Nun salió de xira dende "A Reality Tour" de 2003-2004, y nun se presentó en vivu dende 2006. 
Buckley diz de Bowie: «La so influencia foi única na cultura popular, tien trescalaes y camudaes más vides que nenguna otra figura pública». Na encuesta de 2002 de la cadena televisiva BBC de los 100 británicos más importantes, Bowie apaez nel puestu númberu 29. Vendió, aproximao, 136 millones de discos a lo llargo de la so carrera. Recibió nueve discos de platín, once d'oru y ocho de plata nel Reinu Xuníu, y cinco de platín y siete d'oru n'Estaos Xuníos. 
The Cure
The Cure ye una banda británica de post punk formada a mediaos de los 70 en en Crawley, localidá al sur de Londres. 
Orixinalmente llamóse "Easy Cure", adoptando'l nome actual a partir de 1978; ellí yá figuraba la so alma máter, Robert Smith, como guitarra solista anque originalmente nun foi'l cantante.
The Cure algamaron la cota más alta de popularidá ente mediaos de los 80 y principios de los 90, mientres les siguientes dos décades (2000 y 2010) la so producción musical foi en descensu.
Mientres la so estensa carrera musical, The Cure pasó por distintos xéneros y estilos musicales tales como'l post-punk, en dalgunos de les sos primeres temes como «Another Day» o «In Your House», el rock góticu, en temes como «One Hundred Years» y «A Forest», la música new wave británica, allegre y optimista en temes como, por casu, «Friday I'm in Love» o «Close to Me» ya inclusive por dellos momentos d'electrónica como en «The Walk» o «Let's Go to Bed»; sicasí'l "rock góticu" (o post punk) ye'l xéneru col cual siempres foi emparentáu'l grupu, por definición.
The Cure foi tamién consideráu como unu de los grupos más referenciales del rock alternativu, influyendo a bandes del panorama "indie" como Mogwai o Interpol y, de la mesma, influyíos pola escena "shoegaze" inglesa por grupos como My Bloody Valentine.
La banda pasó por múltiples formaciones, la más estable foi la entendida ente los años 1985 y 1989 col baxista Simon Gallup, el batería Boris Williams, el teclista Laurence Tolhurst y el guitarrista Porl Thompson, xuntu al líder carismáticu y cara visible del proyectu: Robert Smith. 
Mientres esi mesmu añu 1989 publicó la que ta considerada como la so obra cume: "Disintegration", discu col que la banda algamó'l so puestu más altu nes llistes britániques col senciellu «Lullaby», que s'asitió en quintu llugar mientres seis semanes.
L'apariencia estética característica del líder de la banda, Robert Smith, frecuentemente vistíu con ropa prieta y con un efectu borroneado de lápiz de llabios, sumáu a les lletres -que con frecuencia son introspectives y esistenciales- fixeron que la banda sía acomuñada xeneralmente col enriba mentáu rock gótico (tamién conocíu n'España como "rock siniestru"). 
Sicasí, Smith refugó esta categorización y enmarcó a la banda dientro d'un únicu xéneru: 
"«Ye tan murniu qu'a The Cure siga llamándose-y góticu. [...] Nun somos categorizables. Supongo que yéramos post-punk cuando salimos, pero globalmente ye imposible categorizarnos. [...] Yo toco música de The Cure, sía como quier qu'esto signifique»."
Hasta 2013, The Cure editó 13 álbumes d'estudiu, 34 senciellos y numberosos discos recopilatorios y reediciones. 
En 2005, el so líder, Robert Smith llogró'l Premiu "Ivor Novello", y en 2009 recibió en nome de la banda'l premiu "Godlike Genius" otorgáu pola publicación "NME".
Rush
Rush ye una banda canadiense de hard rock formada n'agostu de 1968 nel barriu de Willowdale de Toronto, tán consideraos como pioneros ya influencia fundamental del xéneru más tarde conocíu como "metal progresivu".
La formación caltiénse estable dende 1974, cuando Neil Peart reemplazó al batería orixinal, John Rutsey, enantes de la so primer xira estaunidense.
Dende'l llanzamientu del so álbum debú homónimu en marzu de 1974, fueron reconocíos pola so maestría musical, poles sos complexes composiciones y pola ecléctica temática de les sos lletres, apoderaes pola ciencia ficción, la fantasía, la filosofía llibertaria y desenvolviendo tamién temes humanitaries, sociales, emocionales y medioambientales.
Musicalmente, el so estilu evolucionó a lo llargo de los años; nos sos primeros álbumes yera proto-heavy metal inspiráu nel blues rock y hard rock de Led Zeppelin, dempués incursionaron más abiertamente nel rock progresivu, amás d'un periodu nel que predominó l'usu de sintetizadores, nos años 80. 
Rush influyeron a numberosos artistes y bandes, como Metallica, The Smashing Pumpkins y Primus, amás de bandes de "metal progresivu" como Queensrÿche, Dream Theater o Symphony X.
En 2004, les sos vientes totales a nivel mundial xubíen a unes cuarenta millones de copies.
Hasta 2009 la banda vendió -namá nos Estaos Xuníos- veinticinco millones d'álbumes, según l'axencia de certificación "RIAA", que-yos allugó na so llista d'artistes con más vientes, y que-yos otorgó 24 discos d'oru y 14 de platino, 3 d'ellos de multiplatino (más de dos millones de copies vendíes) polos álbumes d'estudiu "2112" (1976), "Moving Pictures" (1981) y el compiláu doble "Chronicles" (1990).
Según la RIAA, son tamién una de les bandes en llograr más certificaciones d'oru o platino consecutives detrás d'artistes como The Beatles, The Rolling Stones o Aerosmith. 
Dende 1974 a 2012 editaron 20 álbumes d'estudiu, 9 álbumes en directu y 8 álbumes recopilatorios.
Recibieron seis premio canadienses "Juno", amás d'entrar nel "Canadian Music Hall of Fame" en 1994.
Fueron nomaos siete veces al "Grammy", cinco d'elles a "Meyor actuación de rock instrumental", les últimes en 2008 y 2009. 
Los sos miembros son consideraos instrumentistes habilidosos y recibieron individualmente reconocencies de prestixoses revistes. 
El 18 d'abril de 2013 Rush fueron incluyíos nel "Salón de la Fama del Rock" estaunidense.
Toronto
Toronto (pronunciáu n'inglés [təˈrɒntoʊ] y, localmente, [ˈtrɑnoʊ] o [təˈɹɑnoʊ]) ye la capital de la provincia de Ontario y, con una población de 2 615 060 habitantes, ye la ciudá más grande de Canadá, amás del centru financieru de dichu país.
Alcontrada al noroeste del llagu Ontario, ye la quinta ciudá más grande de Norteamérica.
Toronto alcuéntrase nel corazón de l'Área Metropolitana de Toronto (Greater Toronto Area, n'inglés y embrivíu como GTA), la mayor área metropolitana de Canadá, y ye parte d'una rexón densamente poblada nel centru-sur de Ontario, conocida como Golden Horseshoe (Ferradura Dorada), onde moren ocho millones d'habitante
Al ser la capital económica de Canadá, Toronto ye considerada una ciudá global y una de les principales ciudaes financieres del mundu.
Lidera los sectores económicos de finances, servicios empresariales, telecomunicaciones, aeroespacial, tresporte, medios de comunicación, arte, cine, televisión, publicidá, software, investigación médica, educación, turismu, ya l'industria del deporte: el "Toronto Stock Exchange" ye la mayor bolsa de valores del país y la séptima del mundu.
La población de Toronto ye cosmopolita, y ye un importante destín pa munchos inmigrantes a Canadá.
Amás, en 2006 foi clasificada como la ciudá más cara de Canadá.
Los nacíos en Toronto reciben el xentiliciu de "torontonianos".
En xineru de 2005, Toronto foi escoyida pol gobiernu canadiense como una de les capitales culturales del país.
Na localidá vecina de Mississauga ta l'Aeropuertu Internacional Toronto Pearson.
Santa Colomba (Santa Colomba)
Santa Colomba ye una entidá de población y testera de la parroquia ayandesa del mesmu nome, atopándose nella la ilesa y el texu.
L'INE establez que Santa Coloma ye una casería de 3 habitantes (1 homes y 2 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 001 111500. 
Alcuéntrase a 760 metros d'altitú na marxen derecha del Río Pumarín. Ta a unos 19 quilómetros de La Puela y nél habiten 3 persones. 
La ilesia parroquial, del sieglu XV, ta asitiada xunto a un texu de 8 metros d'altor declaráu Monumentu Natural.
Pal añu 2001 contaba con 3 viviendes, 2 pincipales y una non principal. Destaquen la Casa'l Teniente, poles sos dimensiones, y la Casa la Rectoral, pola so panera del sieglu XVIII, decorada con dos rosetes. 
Ilesia parroquial de Santa Colomba
La ilesia parroquial de Santa Colomba alcuéntrase averada a la casería de Santa Colomba, xunto a un texu milenariu, declaráu monumentu natural.
Anque sufriere numberoses reformes, el so orixe pue remontase hasta la dómina del XIV o XV. Tien un pórticu con dos arcos de mediu puntu, planta rectangular d'una nave, cubierta de cañón apuntáu y cabecera cuadrada. La cubierta a dos agües ye de pizarra y tien una espadaña de tres arcos en dos pisos (2 y 1): nel inferior, cuelguen dos campanes; nel superior, una piedra llabrada con una serpiente. 
Ñu
Ñu ye un grupu de hard rock español formáu en 1974 en Madrid.
El so estilu, descritu en dalguna ocasión como "rock medieval", axunta elementos de música -precisamente- medieval, celta y heavy metal. 
El so fundador, José Carlos Molina (flauteru y cantante), ye l'únicu miembru del grupu que permaneció mientres tola trayectoria del mesmu.
De la mesma, esta exerció una influencia notable en grupos posteriores, como Mägo de Oz.
La temática habitual del grupu describióse como «hestories de castiellos, caballeros, villanos y héroes medievales».
El grupu naz d'una banda anterior formada en 1972, Fresa, de la que formaben parte J.C. Molina y el guitarrista Rosendo Mercado. En 1974 el grupu pasó a llamase Ñu. 
En 1976 publicóse, ensin conocencia de la banda el so primer discu, el senciellu "Que nadie escape de la evolución / Volando en sociedad".
Los continuos cambeos na formación del grupu (hasta sesenta músicos distintos a lo llargo de la so discografía) punxéronse en relación col calter del líder del mesmu, descritu por unu de los sos críticos como «irascible, autosuficiente y pocu diplomáticu».
Pa otru críticu, sicasí, «Ñu soportó dos décades d'incomprensión y ausencia de sofitu, respondíes con una actitú de "equí dar toes, que yo tiro p'alantre". 
Pa munchos, el veteranu grupu madrilanu perdióse na nueche de los tiempos, pero lo cierto ye que la so actividá, anque públicamente inalvertida, nun cesó nunca. (...) Ñu ye la flauta que va vencer, siquier nel terrén de la dignidá».
Scientific Linux
Scientific Linux ye una distribución de Linux clon a nivel binariu de la distribución Red Hat Enterprise Linux, compilada a partir del códigu fonte de RHEL, baxo los términos del EULA de RHEL y de la llicencia GPL. Ye caltenida polos llaboratorios de Física CERN y Fermilab.
El llaboratoriu Fermilab tenía la so propia distribución, nomada Fermi Linux LTS 3.0.1 y basada en RHEL. Nel CERN se taba pasando de RHEL a la so propia distribución (Cern Linux), siempre basada en RHEL. Dambos llaboratorios entraron en contauto y decidieron xunir esfuercios y desarrollar una única distribución, con personalizaciones y repositorios pa cada llaboratorio pero compartiendo la mesma base.
Nun anicio'l proyeutu foi bautizáu como "High Energy Physics Linux", pasándose a denominar "Scientific Linux" puesto que foi ampliamente adoptada pola comunidá científica en xeneral.
Esta distribución ye usada nel Gran colisionador d'hadrones, para les máquines de la rede d'ordenadores del LHC.
Rosendo Mercado
Rosendo Mercado Ruiz (23 de febreru de 1954), o a cencielles Rosendo, ye un guitarrista, cantante y compositor de rock madrilanu; formó parte de los grupos Ñu y Leño, y ye consideráu unu de los más importantes representantes del rock español.
Rosendo nació nel barriu madrilanu d'O'Donnell, fíu d'emigrantes zapateros procedentes de Bolaños de Calatrava (Castiella-La Mancha).
Crióse nel distritu de Carabanchel, onde mora dende entós. 
N'abandonando los estudios na escuela d'inxeniería ICAI, en 1972 incorporóse como guitarrista a "Fresa", un conxuntu que tocaba versiones de cantares de moda y n'ocasiones acompañaba solistes. 
Tres diversos cambeos, qu'incluyeron la incorporación como cantante de José Carlos Molina, la banda pasó a denominase Ñu.
Rosendo compaxinaba la creación musical col serviciu militar. 
En 1974 Rosendo afayó la música de Rory Gallagher, que convirtióse nuna de les sos influencies más grandes, al pie de otros grupos como Jethro Tull, Canned Heat, Cream, Deep Purple o Black Sabbath.
Les sos relaciones con José Carlos Molina nun yeren bones, y en 1977 Rosendo abandonó la formación pa crear Leño. 
El nome de Leño foi dau ensin sabelo por Molina, al refugar dellos cantares de Rosendo, diciéndo-y que "estos cantares son un Tochu". 
Debutaron en 1978 como teloneros d'Asfalto. 
Fueron contrataos por Vicente "Mariscal" Romero, que taba poniendo en marcha Chapa Discos y publicó el discu colectivu "Viva el rollo, Vol II. Rock del Manzanares", onde incluyéronse dos canciones de Leño: "Este Madrid" y "Aprendiendo a escuchar".
L'álbum, producíu por Teddy Bautista, contién cantares con llargos desenvolvimientos instrumentales, ente les que destaquen "El tren" y "Este Madrid". 
"Más madera", el segundu álbum de Leño apaeció en 1980, en plena esplosión de la "new wave". Bien influyíu polos arreglos realizaos por Teddy Bautista, los cantares son más curties y l'estilu menos pesáu.
En 1981 grabaron na sala Carolina'l discu "En directo". A pesar de cuntar con un soníu non descomanadamente bonu, el discu tuvo bones vientes. 
Ente los cantares incluyíos ta una de les más conocíes de Rosendo, "Maneras de vivir", que namái fuera grabada enantes n'estudiu pa un discu senciellu d'adelantu. 
Participen nel discu Luz Casal (coros) y Teddy Bautista (teclaos).
L'últimu discu oficial de Leño, "¡Corre, corre!", de 1982, foi grabáu en Londres, realizóse con más medios gracies al ésitu del anterior álbum, y nél destaquen cantares como "Sorprendente" y "¡Qué desilusión!".
Problemes col so anterior sellu discográficau (Chapa/Zafiro) retrasaron hasta 1985 la salida del primer discu en solitariu de Rosendo, "Loco por incordiar", editáu pola RCA, grabáu n'Alemaña y producíu por Carlos Narea. 
Foi'l momentu de más ésitu comercial de la so carrera, gracies a cantares como "Agradecido", "Pan de higo" o la que da títulu al álbum. 
Sicasí, "Fuera de lugar", editáu al añu siguiente, atopa reacciones negatives ente los críticos de heavy metal. 
El so últimu discu pa RCA, "...A las lombrices", publicáu en 1987, foi recibíu con frialdá. 
La producción corrió al cargu de Jo Dworniak. Nesti discu incorporóse al grupu'l baxista Rafael J. Vegas, que siguió acompañándo-y dende entós.
En dexando RCA, Rosendo pasó a grabar con Twins. El primer álbum con esta nueva discográfica ye "Jugar al gua" (1988), que contién dellos cantares con un estilu distintu a lo anterior (por casu, el reggae "Del pulmón") pero tamién unu de les sos temes clave, "Flojos de pantalón". El segundu discu pa Twins foi "Directo" (1989), qu'inclúi cantares de tola so trayectoria hasta aquel momentu, incluyendo dos de Leño.
El primer álbum pa DRO, "Deja que les diga que no", apaeció en 1991. 
La producción foi compartida con Eugenio Muñoz, que tamién participaría en dellos discos posteriores. Un añu dempués apaeció "La tortuga", discu que contién un cantar radiáu con frecuencia naquella dómina, "Majete", lo que-y apurriría de nuevu ciertu ésitu.
Con "Para mal o para bien" (1994) grabó per primer vegada nel estudiu d'El Cortijo del Aire, nel Cabu de Gata. Dellos cantares destacaos del discu son "De qué vas?" y "Hasta de perfil". 
Esti postreru ye una tema de crítica al poder y nél cunta cola collaboración de trés componentes de Celtas Cortos.
El so siguiente álbum, "Listos para la reconversión" publicáu en 1996. Tres esti discu abandonaron la banda dos músicos que llevaben acompañándo-y munchos años, el teclista Gustavo Di Nóbile y el batería Miguel Ángel Jiménez. 
En publicando al añu siguiente la banda sonora de la película "Dame algo", dirixida por Héctor Carré, en 1998 empezó una nueva etapa na que va utilizar el formatu de tríu (baxu, batería y guitarra, arrenunciando al tecláu) y camudó temporalmente la so guitarra de tola vida, una Fender Stratocaster, por una Gibson, magar-y camuda les pastillas orixinales poles del modelu Stratocaster, declarando que "siendo fiel a Fender, lo que-y atrai de la Gibson ye la estética". Darréu tornaría a la Fender porque nun s'acostumaba a la Gibson, especialmente pol tactu.
El primer discu d'esta nueva etapa ye "A tientas y barrancas" (1998), al que sigue en 1999 "Siempre hay una historia... en directo", que grábase nel patiu de la cárcel de Carabanchel, y consigue el primer discu d'oru na carrera del madrilanu.
Nel añu 2000 la ciudá de Leganés pon el so nome a una cai del conceyu; nel actu d'inauguración Rosendo declaró: «Nun puedo dicir namás que gracies. Estes coses namái pasen una vegada na vida, y si pasen. Siéntome avergoñáu, arguyosu y contentu».
"Cantares para normales y mero dementes" publicóse en 2001, ye un discu que, a pesar del endurecimientu del soníu, caltién el bon nivel de vientes consiguíu col directu, y abre una nueva etapa que va refrendase col so siguiente álbum: "Veo, veo... mamoneo" (2002), tamién discu d'oru, en bona parte gracies al single "Masculino singular". 
En 2005 llanzóse "Lo malo es... ni darse cuenta", que podría considerase como componente d'una triloxía, al pie de los dos trabayos anteriores.
Mentanto, en 2004, la so discográfica punxo a la vienta "Salud y buenos alimentos", una caxa con dos CD recopilatorios, unu de rareces y un DVD con videoclips y un conciertu grabáu en Méxicu.
El 29 de mayu de 2007 vio la lluz el so nuevu discu, "El endémico embustero y el incauto pertinaz", grabáu mientres los meses d'avientu de 2006 y xineru de 2007, y que consta de 11 temes. 
El soníu ye similar al que vien remanando nos sos últimos discos, magar se busca que les temes sían más lentos. El discu salió nuna caxa similar a los llibros del medievu.
En 2008 llánzase a percorrer España nuna xira al pie de Barricada y Aurora Beltrán (ex cantante de Tahúres Zurdos). 
La xira, conocida como "Otra noche sin dormir", arrincó'l 4 d'abril nel Velódromu de Anoeta de San Sebastián, pa rematar el 26 de setiembre na plaza de toros de Las Ventas, en Madrid. 
Nesta xira aprovechó pa remembrar tolos sos grandes ésitos, tantu de la etapa con Leño, como en solitariu. 
El 2 d'avientu de 2008 llanzaríase por fin un pack con 2 DVD y un CD del conciertu de Las Ventas.
A finales de 2011 llanza un conciertu grabáu meses enantes nel Palau de la Música de Barcelona, n'edición CD + DVD. Tamién pon a la vienta una caxa que recueye tolos sos discos d'estudiu en solitariu (periodu 1985-2011), col agregu del propiu CD del Palau.
Julio Iglesias
Julio Iglesias ("Julio José Iglesias de la Cueva", Madrid, 23 de setiembre de 1943) ye un famosu cantante, compositor, productor musical y empresariu español.
Foi galardonáu en dos causes col premiu "Record Guiness". En 1983 como l'artista que más discos vendió en más idiomes nel mundu, y nel 2013 como l'artista n'español que más discos vendió de la hestoria.
Julio Iglesias ye reconocíu como'l cantante européu con más ésitu comercial a nivel internacional hasta güei, y ye unu de los diez mayores vendedores de discos na hestoria de la música, vendiendo más de 350 millones de los sos 80 álbumes editaos en tol mundu hasta la fecha en 14 idiomes, con más de 2.600 discos d'oru y platino certificaos.
N'abril de 2013 el cantante foi galardonáu en Beijing como'l primer y más popular artista internacional en China. Coles mesmes, ye'l mayor vendedor estranxeru de discos en Brasil, Francia, Rumania o Italia, ente otros países. 
Julio Iglesias ganó los más importantes y prestixosos premios de la industria discográfica como'l Grammy y Grammy Llatinu, World Music Award, premiu Billboard, ASCAP, American Music Award y premiu Lo Nuestro, ente otros. Foi condecoráu cola Medaya d'Oru al Méritu nes Belles Artes d'España y cola Lexón d'Honor de Francia. Foi nomáu Embaxador Especial de les Artes Escéniques d'UNICEF en 1989. Amás tien institucionalizáu'l 8 de setiembre como "Día de Julio Iglesias" en Miami dende 1997, y vese la so estrella nel Paséu de la Fama de Hollywood dende 1985.
Según el llibru "Riquísimos", del periodista Jesús Salgado, Julio Iglesias ye la novena fortuna d'España, con un patrimoniu envaloráu en 5.200 millones (cinco mil doscientos millones) de dólares al añu 2009.
Tuvo casáu con Isabel Preysler, y ye padre d'Enrique Iglesias, Chábeli Iglesias y Julio Iglesias Jr.
Elton John
Elton John ("Reginald Kenneth Dwight", Pinner, Middlesex, 25 de marzu de 1947), tamién conocíu como "Sir Elton Hercules John", ye un célebre cantante, compositor y pianista británicu.
Ye unu de los músicos populares con mayores vientes de tolos tiempos.
Nel añu 2004 la revista Rolling Stone otorgó-y el puestu 49 na so llista de los 100 meyores artistes de la hestoria (entendiendo la mentada revista'l términu artista como equivalente d'intérprete de música llixera anglosaxona dende la segunda metá del sieglu XX).
Les sos múltiples reconocencies inclúin el títulu de Sir depués de ser nomáu miembru de la Orde del Imperiu Británicu pola reina Sabela II. 
Acordies con la revista Billboard, ye'l tercer artista británicu más grande de tolos tiempos nos Estaos Xuníos, namái por detrás de The Beatles.
Tamién collaboró col llanzamientu musical d'artistes como Anastacia.
A Pontenova
A Pontenova ye una entidá de población de la parroquia d'Santa Colomba, n' Ayande.
L'INE establez qu'A Pontenova ye una casería d'6 habitantes (3 homes y 3 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 001 111300. 
Alcuéntrase a una distancia de La Puela, capital del conceyu, de 17,50 km. Tien una altitú máxima de 830 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 4 viviendes, 2 principales y 2 non principales. 
Diz Xosé Lluis García Arias, al falar del términu "La Puente", que:
A Porqueira
A Porqueira (La Porquera, en castellán) ye una entidá de población de la parroquia d'Santa Colomba, n' Ayande.
L'INE establez qu'A Pontenova ye una casería deshabitada dende 2003. El so códigu de referencia ye 33 001 111200. 
Alcuéntrase a una distancia de La Puela, capital del conceyu, de 20 km. Tien una altitú máxima de 805 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 2 viviendes, 1 principales y 1 non principales. 
Arbeyales
Arbeyales ye una entidá de población de la parroquia d'Santa Colomba, n' Ayande.
L'INE establez qu'Arbeyales ye una casería deshabitada dende enantes de 2001. El so códigu de referencia ye 33 001 110100. 
Alcuéntrase a una distancia de La Puela, capital del conceyu, de 21 km. Tien una altitú máxima de 520 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 6 viviendes, toes non principales. 
Bendón
Bendón ye una entidá de población de la parroquia d'Santa Colomba, n' Ayande.
L'INE establez que Bendón ye una casería d'5 habitantes (3 homes y 2 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 001 110200. 
Alcuéntrase a una distancia de La Puela, capital del conceyu, de 24 km. Tien una altitú máxima de 680 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 5 viviendes, 2 principales y 3 non principales. 
Bustel
Bustel ye una entidá de población de la parroquia d'Santa Colomba, n' Ayande.
L'INE establez que Bustel ye una casería d'3 habitantes (1 home y 2 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 001 110300. 
Alcuéntrase a una distancia de La Puela, capital del conceyu, de 21 km. Tien una altitú máxima de 600 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 2 viviendes, 1 principal y otra non principal. 
Cabral
Cabral ye una entidá de población de la parroquia d'Santa Colomba, n' Ayande.
L'INE establez que Cabral ye una casería d'5 habitantes (4 homes y 1 muyer). El so códigu de referencia ye 33 001 110400. 
Alcuéntrase a una distancia de La Puela, capital del conceyu, de 17 km. Tien una altitú máxima de 600 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 5 viviendes, 2 principales y 3 non principales. 
Valdegallía ye un barriu independiente de Cabral, a unos 500 metros de distancia de la casería y a 640 metros sobre'l nivel del mar. Alcuéntrase deshabitáu, anguaño. 
Cuenta Xosé Lluis García Arias, al falar de los topónimos "Cabrales y Cabranes":
Por último, atravesando'l fayéu en direición a la braña, puénse atopar los restos arqueolóxicos de la Fana de la Freita, la mina romana a cielu abiertu más grande de tol conceyu.
El Caleyo (Santa Colomba)
El Caleyo ye una entidá de población de la parroquia d'Santa Colomba, n' Ayande.
L'INE establez qu'El Caleyo ye una casería d'6 habitantes (2 homes y 4 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 001 110500. 
Alcuéntrase a una distancia de La Puela, capital del conceyu, de 22 km. Tien una altitú máxima de 560 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 3 viviendes, 1 principales y 2 non principales. 
El Rebollo
El Rebollo ye una entidá de población de la parroquia d'Santa Colomba, n' Ayande.
L'INE establez qu'El Rebollo ye una casería d'3 habitantes (2 homes y 1 muyer). El so códigu de referencia ye 33 001 111400. 
Alcuéntrase a una distancia de La Puela, capital del conceyu, de 17,50 km. Tien una altitú máxima de 880 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 5 viviendes, 3 principales y 2 non principales. 
El Sellón
El Sellón ye una entidá de población de la parroquia d'Santa Colomba, n' Ayande.
L'INE establez qu'El Sellón ye una casería deshabitada dende enantes de 2001. El so códigu de referencia ye 33 001 111600. 
Alcuéntrase a una distancia de La Puela, capital del conceyu, de 20,50 km. Tien una altitú máxima de 605 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 1 vivienda non principales. 
Is
Is ye una entidá de población de la parroquia d'Santa Colomba, n' Ayande.
L'INE establez qu'Is ye un llugar d'4 habitantes (3 homes y 1 muyer). El so códigu de referencia ye 33 001 110600. 
Alcuéntrase a una distancia de La Puela, capital del conceyu, de 26 km. Tien una altitú máxima de 550 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 12 viviendes, 6 principales y 6 non principales. 
Llaeces
Llaeces (Llaneces, n'español) ye una entidá de población de la parroquia d'Santa Colomba, n' Ayande.
L'INE establez que Llaeces ye una aldega d'4 habitantes (2 homes y 2 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 001 110700. 
Alcuéntrase a una distancia de La Puela, capital del conceyu, de 20 km. Tien una altitú máxima de 560 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 12 viviendes, 4 principales y 28 non principales. 
Meres (Santa Colomba)
Meres ye una entidá de población de la parroquia d'Santa Colomba, n' Ayande.
L'INE establez que Meres ye una casería d'1 habitante (1 muyer). El so códigu de referencia ye 33 001 110800. 
Alcuéntrase a una distancia de La Puela, capital del conceyu, de 20,50 km. Tien una altitú máxima de 740 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 3 viviendes, 1 principal y 2 non principales. 
Murellos
Murellos (Muriellos, n'español) ye una entidá de población de la parroquia d'Santa Colomba, n' Ayande (Asturies).
L'INE establez que Murellos ye una casería d'6 habitantes (3 homes y 3 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 001 111000. 
Alcuéntrase a una distancia de La Puela, capital del conceyu, de 24 km. Tien una altitú máxima de 750 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 4 viviendes, 2 principales y 2 non principales. 
Penouta (Santa Colomba)
Penotu ye una entidá de población de la parroquia d'Santa Colomba, n' Ayande.
L'INE establez que Penouta ye una casería d'3 habitantes (2 homes y 1 muyer). El so códigu de referencia ye 33 001 111300. 
Alcuéntrase a una distancia de La Puela, capital del conceyu, de 22 km. Tien una altitú máxima de 830 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 4 viviendes, 2 principales y 2 non principales. 
Valladosa
Valladosa (Vallinadosa, n'español) ye una entidá de población de la parroquia d'Santa Colomba, n' Ayande.
L'INE establez que Valladosa ye una casería deshabitada dende enantes de 2001. El so códigu de referencia ye 33 001 110700. 
Alcuéntrase a una distancia de La Puela, capital del conceyu, de 18,50 km. Tien una altitú máxima de 600 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2001 contaba con 3 viviendes, toes non principales. 
Giuseppe Garibaldi
Giuseppe Garibaldi (4 de xunetu de 1807 – 2 de xunu de 1882) foi un revolucionariu, condottiere e xeneral del movimentu italianu nomáu Risorgimento. Aidó nel procesu de formación de la Italia moderna a partir de los numberosos estados, munchos dominaos por potencies foriates, qu'esistieron fasta'l sieglu XIX. Tamién contribuyó a definir el movimientu européu en pro d'una democracia popular nun estáu republicanu. Foi un mozu siguidor de Giuseppe Mazzini, tamién desempeñó un papel crucial nel camín faza'l Estáu italianu, pero esti reinu alloñábase abondo de la república anhelada por Mazzini. 
Metallica
Metallica ye una banda de Heavy metal y Thrash metal norteamericanu orixinaria de Los Angeles, pero con base en San Francisco dende febreru de 1983. 
Metallica foi fundada en 1981 en Los Angeles pol batería danés Lars Ulrich y el guitarrista y cantante James Hetfield, a los que se-yos xuniríen Lloyd Grant y Ron McGovney. 
Estos dos músicos fueron dempués sustituyíos pol guitarrista Dave Mustaine y el baxista Cliff Burton, Mustaine foi despidíu un añu dempués d'ingresar na banda por cuenta de la so escesiva adicción al alcohol y la so actitú violenta, fundando'l so propiu proyectu musical: Megadeth.
Mustaine foi sustituyíu por Kirk Hammett, ex guitarrista d'Exodus. Per otra parte, en 1986, la muerte de Cliff Burton nun accidente d'autobús en Suecia provocó la entrada al grupu de Jason Newsted quien, tres el so abandonu quince años más tarde, sería sustituyíu pol baxista actual, Robert Trujillo.
A la fecha, la banda editó nueve discos d'estudiu. Les vientes totales de Metallica superen los 100 millones, y considérase-yos parte de los cuatro grandes del Thrash metal, xuntu con Megadeth, Slayer y Anthrax, de los cualos Metallica ye claramente'l más popular, superando inclusive l'ámbitu del Heavy metal en sí mesmu, y convirtiéndose nun artista de Rock "mainstream".
Amás, el grupu consiguió numberosos premios musicales, ente los que destaquen nueve "Grammys", dos premios otorgaos pola cadena musical MTV, dos galardones de l'Academia de Música Americana (American Music Awards) y un premiu de la revista Billboard, amás de tener una estrella nel "Paséu de la Fama" de la revista Kerrang!
Megadeth
Megadeth ye una banda norteamericana de Thrash metal, formada en Los Angeles, California. Foi creada en 1983 por Dave Mustaine (vocalista), dempués de que fuera espulsáu de Metallica, onde ocupaba'l puestu de guitarrista principal. 
Megadeth ye conocida pol so distintivu estilu nes guitarres, la forma peculiar de cantar de Mustaine, la complexidá musical conformada pola gran técnica que contién la so música, y les temes de les sos lletres, de cutiu apocalíptiques, sobre política, guerra y, en delles ocasiones, relaciones sentimentales, adicciones ya problemes personales y esistenciales.
Al traviés de les décades d'actividá, Megadeth tuvo más de 20 miembros oficiales, siendo Mustaine l'únicu miembru permanente y el principal compositor; pela so parte, el baxista David Ellefson participó na mayoría de los sos discos y xires, tando ausente namái por 8 años. 
Megadeth consiguió dellos álbumes de platín y d'oru (6 de siguíu n'Estaos Xuníos), incluyíu l'álbum multi-platín y nomáu al Grammy, "Countdown to Extinction", en 1992. 
Recibió 11 nominaciones al Grammy. Amás, figuró delles vegaes nel top 10 de les llistes del Billboard, vendiendo más de 38 millones de copies en tol mundu.
El grupu dixebróse nel 2002 dempués de que Mustaine sufriera una grave mancadura nerviosa nel so brazu esquierdu, depués de dormise sobre él, pero dempués d'una intensa terapia física, el guitarrista axuntó la banda en 2004 y llanzó l'álbum "The System Has Failed", siguíu de "United Abominations" en 2007, "Endgame" en 2009, y "TH1RT3EN", en 2011. 
Megadeth llanzó'l so 14 álbum d'estudiu llamáu "Super Collider" oficialmente'l 4 de xunu de 2013. 
El discu "Super Collider" foi publicáu so la discográfica Tradecraft, propiedá del guitarrista Dave Mustaine y distribuyida pola Universal, tres la rotura de la banda con Universal Music Group.
Alice Cooper
Alice Cooper (Vincent Damon Furnier, Detroit, 1948) ye un showman y cantante de Rock estaunidense.
Ta consideráu unu de los pioneros del Heavy metal norteamericanu.
El grupu d'Alice Cooper formóse n'Arizona nos años 60, dándose a conocer a fines d'esa década, y apadrinaos por Frank Zappa.
Cooper y la so banda llogren repercusión a partir del álbum "Love it to Death" (1971), el so primer discu d'ésitu, qu'incorpora l'himnu xeneracional "I'm Eighteen". 
Darréu, publicaríen ente 1971 y 1973 lo que considérase como la so triloxía clásica, "Killer", "School's Out" y l'esitosu "Billion Dollar Babies", discos que, xuntu con "Love it to Death" contienen el so repertoriu más recordáu, temes como "Under my Wheels", "Elected", "Is It My Body" "Desperado" o "School's Out".
El grupu desenvolvería nestos años un estilu personal de Hard rock llamáu "Shock rock", de corte pesáu, grávidu y prevocador, consideráu estremu y tresgresor pa la so dómina, y qu'incluyiría -en temes como "Halo of Flies" o "Killer"- desenvolvimientos musicales cercanos al "Art rock".
La teatralidá de los sos directos incluyíen númberos escénicos como l'aforcamientu o guillotinamiento de Furnier, y una atmósfera polo xeneral agresiva y dura, gran influencia p'artistes posteriores como Kiss o, yá nos 90s, Marilyn Manson.
La banda cai nun pequenu bache artísticu y comercial en 1973 col álbum "Muscle of Love", lo que conduz a la so disolución, y al entamu de la carrera d'Alice Cooper como solista, ente que los integrantes de la so antigua banda siguiríen mientres un curtiu periodu de tiempu sol nome de "Billion Dollar Babies".
Alice Cooper empecipia en 1975 la so carrera como solista, grabando "Welcome to My Nightmare", un discu llenu d'eclecticismu y cuidaos arreglos, amás d'un soníu llixeramente más endurecíu en ciertes cortes del álbum. 
A esti álbum pertenecen temes como "Department of Youth", "Devil's Food" o la esitosa balada "Only Women Bleed". 
El so siguiente trabayu, "Alice Cooper Goes to Hell" (1976), caltendría'l tipu artísticamente, ensin algamar el nivel d'ésitu del so predecesor, pero Alice fundíase cada vez más en graves problemes d'alcoholismu qu'afectaríen negativamente a la so carrera, llevando inclusive al so ingresu nun centru psiquiátricu, esperiencia que sirve de leit-motiv pal so álbum "From the Inside" (1978).
Estos discos, sicasí, contienen temes bien apreciaes polos fans más acérrimos, tales como "Clones (We're All)", "Pain" (del LP "Flush the Fashion" o "Wo Do You Think We Are", de "Special Forces".
Tres un par d'años sabáticos a mediaos de los 80 (mientres los cualos filmó la película "Monster Dog" n'España), 1986 vería'l regresu d'Alice Cooper al primer planu de l'actualidá musical, abrazando de llenu'l Heavy metal y Glam metal, de la mano del forníu guitarrista Kane Roberts, col esitosu LP "Constrictor", una llinia que tendría la so continuidá nel álbum "Raise Your Fist and Yell"; estos dos discos dexaron pa la posteridá temes como "Teenage Frankenstein" o "Freedom". 
El so siguiente trabayu, afondaría na mesma llinia, pero'l so soníu allandiaríase, incluyendo coros y melodíes similares a les del AOR y Soft metal, cuntando pa ello col esitosu compositor y productor Desmond Child, que trabayara pa bandes como Bon Jovi. La resultancia foi l'esitosu "Trash" (1989), un discu recordáu pol megahit "Poison", que'l so video foi fuertemente promocionáu pola cadena MTV, y por otres temes como "Bed of Nails" o "Spark in the Dark". El so siguiente trabayu, "Hey Stoopid" (1991), siguiría la mesma llinia qu'el so predecesor, con medianu ésitu, y dexando temes como "Love Is a Loaded Gun". 
Nel so siguiente álbum, "The Last Temptation" (1994), Alice intentaría recuperar daqué del so soníu clásicu en temes como "Lost in America", y retomaría daqué de la so estética más "kitsch", incluyendo un cómic inspiráu na hestoria del álbum, qu'amás incidiría n'otru conceutu rescatáu de la so etapa más clásica: la del álbum conceptual, un trabayu nel que toos les temes conformen una sola hestoria. 
Pa esti trabayu, Alice cuntó cola collaboración de Chris Cornell, líder de la banda Grunge Soundgarden, col qu'escribe la tema "Stolen Prayer".
Los sos siguientes trabayos, del 2000 y 2001, "Brutal Planet" y "Dragontown", retomaríen el Heavy metal nun aproximamientu al Rock y el Metal industrial más en boga de grupos como Nine Inch Nails o Marilyn Manson.
Nel añu 2008 ye editáu "Along Came a Spider", álbum de corte conceptual, al igual que "Welcome 2 My Nightmare", de 2011, pal cual Cooper volvió trabayar col prestixosu productor Bob Ezrin, presente en dalgunos de los sos álbumes clásicos.
Van Halen
Van Halen ye una banda de Hard rock norteamericana formada por Eddie Van Halen, Alex Van Halen y Mark Stone en Los Angeles, California, en 1972.
Más tarde Stone alloñaríase del grupu, ingresando'l cantante David Lee Roth y el baxista Michael Anthony, conformando l'alliniación clásica.
Muncha de la fama ganada nos sos empiezos débese a l'habilidá de Eddie Van Halen, que ye consideráu unu de los más influyentes ya innovadores guitarristes eléctricos de tolos tiempos.
La banda tuvo 3 vocalistas: David Lee Roth, Sammy Hagar y Gary Cherone, y mientres los años 80 tuvo más hits na revista Billboard que nenguna otra banda de Hard rock o Heavy metal.
Nel añu 2004 la banda decidió tomar un descansu de los escenarios al rematar el tour con Sammy Hagar, quien decide alloñar el grupu. 
Dempués de la posterior 'esclusión' de Anthony en 2006, cuando Eddie anunció que'l nuevu baxista sería'l so fíu Wolfgang, y dempués de delles especulaciones del regresu de la banda con David Lee Roth, nel añu 2007 la banda tornó a los escenarios nun tour con Roth polos Estaos Xuníos que siguió hasta 2008. 
N'agostu de 2010 la compañía discográfica Warner Bros. Records realizó una conferencia de prensa na qu'informaron que Van Halen llanzaría un nuevu álbum d'estudiu, y entamaba un tour pa 2011. 
N'ochobre-payares de 2011 confirmáronse rumores de que Van Halen, tres más de 30 años con Warner Bros. Records, roblaría con Interscope Records pal llanzamientu del nuevu álbum "A Different Kind of Truth", confirmáu pal 7 de febreru de 2012.
Frank Sinatra
Francis Albert Sinatra (Hoboken, 12 d'avientu de 1915 - Los Angeles, 14 de mayu de 1998), más conocíu como Frank Sinatra, foi un prominente cantante y actor norteamericanu. 
Fíu únicu d'un matrimoniu d'inmigrantes italianos (la so madre yera xenovesa y el so padre sicilianu), Sinatra creció nun barriu de clase media de Hoboken, Nueva Jersey.
Moteyáu «La Voz», foi una de les figures más importantes de la música popular del sieglu XX y dexó, al traviés de los sos discos y actuaciones en directu, un legáu canónicu no que fai a la interpretación vocal masculina d'esa música.
A pesar de que siempres goció de popularidá, fueron especialmente esitosos los años cuarenta y cincuenta, siendo esta última década, cola so producción discográfica pa la compañía Capitol, la considerada como la so etapa de mayor calidá artística como cantante.
El so repertoriu basóse na obra de los más importantes compositores populares estaunidenses, como Jimmy Van Heusen, Cole Porter, Sammy Cahn o George Gershwin, y el so estilu sintetizó, yá nos sos oríxenes, quince años d'influencies mutues ente la música d'inspiración jazzística y la música pop qu'empezaba a espublizase al traviés de la radio.
Sinatra construyó'l so estilu sobre la base d'una comprensión natural de la música popular, tal como la entendieren Bing Crosby, Fred Astaire, Benny Goodman y Louis Armstrong, esplotando la idea de qu'esta, en toles sos aguaes, tendría de ser una estensión de la conversación.
Técnicamente, caracterizóse pola so cuidada precisión nel fraseo y el so dominiu del control de la respiración; el rangu de la so voz taba próximu al de baxu-barítonu.
A Sinatra reconózse-y el ser el primer cantante que fai un usu consciente de los medios d'amplificación del soníu al envís d'asitiar la so voz percima del soníu de la orquesta (dominadora de la música popular estaunidense de principios del sieglu XX) y p'averala a la intimidá del oyíu del oyente.
Como actor, Sinatra foi un artista de tipu intuitivu, ronciegu a sometese a los ensayos y repeticiones habituales nuna grabación, polo que les sos interpretaciones fueron emocionalmente intenses, de la qu'irregulares. 
La importancia na so vida del so trabayu actoral foi capital; por casu foi precisamente al traviés del so papel en "From Here to Eternity" como llogró salir d'un bache personal y artístico nel tránsitu de los años cuarenta a los cincuenta pa empericotiase no más alto de la popularidá, amás de ganar pola so interpretación l'Óscar al meyor actor secundariu.
A lo llargo de la so carrera profesional, Sinatra grabó más de 1.300 temes, y participó en más de cincuenta películes. Recibió ensame de premios y homenaxes, ente los que se cunten diez Grammys, el Premiu de l'Academia d'Artes y Ciencies de la Grabación, y la Medaya de la Llibertá del gobiernu estaunidense.
Finó en Los Angeles el 14 de mayu de 1998, a los 82 años.
Capitol
Reprise Records
Agustín Iglesias Caunedo
Agustín Iglesias Caunedo ye un políticu del Partíu Popular d'Asturies, y presidente del PP de la capital. Dende xineru de 2012 ye l'alcalde d'Uviéu, cargu nel que socedió a Gabino de Lorenzo. Tamién tien el cargu de direutor d'Ibermutuamur n'Uviéu dende 1999, anque actualmente ta n'escedencia. Foi amás vicepresidente segundu de Cajastur nel añu 2012.
Estudió nes escueles de San Pedro de los Arcos primero y, darréu, en Colexu Parque Infantil, primero de rematar el bachilleratu nel Colexu Loyola, onde estudiaba cuando s'afilió a Xeneraciones Nueves del Partíu Popular a los 16 años. Matriculóse en Derechu na Universidá d'Uviéu, pero nun llegó a rematar los sos estudios.
Nel planu personal, ta divorciáu d'Isabel Pérez-Espinosa.
Obtuvo'l so primer acta de conceyal nel primer mandatu de Gabino De Lorenzo. Ente los años 1991 y 1995 foi conceyal delegáu de Mocedá, Emplegu, Promoción Social y Mercaos. Llueu pasó a ocupar un puestu como diputáu de la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies, onde foi voceru del Grupu Parllamentariu Popular. En 2003 tornó al Ayuntamientu como edil de Presupuestos y Coordinación. Actualmente ye Alcalde d'Uviéu, dende'l 10 de xineru de 2012, cargu nel qu'asocedió a Gabino de Lorenzo.
https://www.facebook.com/agustiniglesiascaunedo?ref=hl
Twitter personal de Agustín Iglesias Caunedo
Upanishads
Los Upanishads (en devanagari: उपनिषद्, "Upaniṣad", lliteralmente: "sentase con respetu cerca del maestru pa escuchar la enseñanza") son una serie de vieyos testos indios, escritos principalmente ente los sieglos VII e.C. y V e.C., que constituyen les enseñances básiques del vedanta (l'últimu estudiu de los "Veda"), una síntesis doctrinal basada na busca de la natura fondera de la esistencia, de calter místicu y esotéricu. 
Esisten unos 150 "upanishads" (108 según el númberu cabalísticu afitáu pola tradición), d'estensión enforma variable, que la mayoría d'ellos tán escritos en prosa con dellos nicios poéticos.
Blues
El blues ("murnia" n'inglés) ye un xéneru musical vocal ya instrumental surdíu nos Estaos Xuníos, basáu nel usu de notes de blues ("blue note") y d'un patrón repetitivu, que suel siguir una estructura de dolce compases. 
Orixinariu de les comunidaes afroamericanes estaunidenses, desenvolvióse al traviés de los espirituales ("spirituals"), cantares d'oración, cantares de trabayu, rimas ingleses, balaes escoceses ya irlandeses narraes, y berros de campu. 
L'usu de les notes del blues y l'importancia de patrones de "llamada y respuesta", tantu na música como nes lletres, son indicativos del heriedu africanu-occidental d'esti xéneru. Una traza característica del blues ye l'usu estensivu de les técniques "espresives" de la guitarra (bend, vibrato, slide) y de l'harmónica (cross harp), que darréu influyiríen en solos d'estilos como'l rock. 
El blues influyó na música popular estaunidense y occidental polo xeneral, llegando a formar parte de xéneros musicales como'l ragtime, jazz, bluegrass, rhythm & blues, rock and roll, funk, heavy metal, hip-hop, música country y cantares pop.
La dómina na que surde'l blues puramente dichu nun ta bien definida, suel datase ente 1870 y 1900, nun periodu que coincide cola emancipación de los esclavos y la transición de la esclavitú escontra l'agricultura a pequena escala nel sur d'Estaos Xuníos. 
El blues podría estremase cronolóxicamente y en llinies xenerales en:
Dende los sos entamos conocíos, al traviés de grabaciones acústiques -técnicamente deficientes-, hasta los grandes "bluesmen" eléctricos, el xéneru cuntó con importantes nomes, dalgunos verdaderes estrelles internacionales, como BB. King, John Lee Hooker, Howlin' Wolf, Freddie King, Muddy Waters, Johnny Winter o Stevie Ray Vaughan, ente munchos otros.
Carnegie Hall Tower
Carnegie Hall Tower ye un un rascacielos de la ciudá estauxunidense de Nueva York. Asítiase nel númberu 152 de la cai 57 Oeste ("West 57th Street") y tien 60 pisos d'oficines, con un altor de 231 m. Ta arracimáu con otros dos rascacielos, el CitySpire Center y el Metropolitan Tower, y foi construyíu con un estilu arquitectónicu qu'harmoniza col de su vecín occidental, la sala de conciertos Carnegie Hall. L'edificiu foi diseñáu por Cesar Pelli en 1987, y la so construcción finó en 1991. El so diseñu ganó una mención honorífica del Institutu Americanu d'Arquitectos en 1994.
La torre, rectangular, ye perestrecha na so parte frontal, con un anchor de namái 15 m, magar que ye más ancha nes sos fachaes oriental, que mira pa la Metropolitan Tower, y occidental, que mira pal Carnegie Hall. La so estructura, diseñada pol inxenieru Jacob Grossman, ye de columnes d'hormigón, siendo ún de los mayores edificios con esqueletu d'hormigón de la ciudá. Les sos fachaes, d'estilu asemeyáu al de la sala de conciertos homónima, recúbrense de lladrillos de color marrón y verde oscuru, con dinteles prefabricaos d'hormigón enriba les ventanes y franxes de metal pintaes cada seis pisos. El so cumal adórnase con unos salientes en forma d'aguya qu'asemeyen les cornises neorrenacentistes del Carnegie Hall. El vestíbulu y les zones comunes, pela so banda, tán revestíes mármol y madera.
Wiki
Un wiki (del hawaianu "wikiwiki", «rápido») ye un web collaborativu que pue ser editáu dende'l restolador polos usuarios. Los usuarios d'un wiki puen d'esta manera crear, modificar, enllazar y esborrar el conteníu d'una páxina web, de forma interautiva, fácil i rápida. Ún de los wikis más conocíos ye la Wikipedia.
Etruscos
Los etruscos yeren una civilización de la Italia central tirrena del sieglu X e.C. al I e.C. (Etruria). El procesu d'esti pueblu asocede al empar que'l d'otros de la Italia antigua como los romanos, llatinos, sabinos, y vénetos. Nun se sabe d'onde vien esti pueblu: podría ser llariegu o venir de l'Asia Menor, sicasí nun hai frañidura cola civilización precedente na Toscana.
*  Philipp Ammon: "Ruma Rasna – Die etruskischen Wurzeln Roms". http://www.academia.edu/28000848/Ruma_Rasna_Die_etruskischen_Wurzeln_Roms
Portland Pattern Repository
Portland Pattern Repository ye un sitiu web dedicáu a la programación y creáu por Ward Cunningham. El sitiu inclúi dende marzu de 1995 el tovía esistente WikiWikiWeb, el primeru de tolos wikis, güei con más de 30.000 páxines. Anguaño, el WikiWikiWeb sigue siendo un llugar rescampláu onde s'alderica sobre patrones y antipatrones.
Software pa wikis
Les ferramientes de software pa wikis son una forma de software collaborativu pa soporte de los Wikis. Davezu impleméntense vía la interfaz CGI de los sirvidores web. Un Wiki ye un sitiu que permite lleer, editar y crear páxinas qu'al final son visualizaes en formatu HTML. Los wikis empléguense como sofitu pa la collaboración, pa documentación, compilación d'informaciones, etc. Típicamente, les páxines almacénense nuna base de datos y inclúinse hipervínculos xeneraos dinámicamente. MediaWiki ye un exemplu de software llibre pa wiki, el cual xestiona a la Wikipedia.
El primer software pa wikis, creólu Ward Cunningham pa contra 1995. Anguaño, esiste una bayura de preseos pa wikis. Munchos d'ellos distribúinse con llicencia GPL.
Un software pa wikis inclúi too lo necesario pa remanar un wiki. Esto pue incluyir, amás del motor Wiki, un sirvidor Web, una ferramienta de soporte de versiones, un editor WYSIWYG en JavaScript, un xenerador de gráfiques, de notación matemática, una ferramienta de dibuxu y munches otres estensiones posibles.
El Caliyu
Reinu de Francia
El términu Reinu de Francia (en francés,"Royaume de France") puede faer referencia, nesta enciclopedia, a distintos réximes políticos nesi país:
Tercera República Francesa
La Tercera República Francesa, (en francés, "La Troisième Republique", escrito a vegaes como "La IIIe République") ye'l periodu que toma los gobiernos que van rexir Francia dende 1870, cola captura de Napoleón III na Guerra Francoprusiana y l'esbarrumbe del Segundu Imperiu Francés, hasta 1940, cuando la derrota de la Tercera República Francesa por parte de l'Alemaña nazi va provocar la sostitución pol Gobiernu de Vichy.
Ximielgu
Ximielgu, en bioloxía, denoma a caún de los dos o más miembros nacíos nun partu múltiple n'aquelles especies nes que'l partu nun produz davezu más d'un solu individuu, como ye'l casu de la especie humana y la mayor parte de les especies de ganáu.
Auteuil-Neuilly-Passy
Auteuil (pronounciáu [o.tœj]) y Passy son parte del XVI Distritu de París. Tán allugaos cerca del Bois de Boulogne y tamién del suburbiu de Neuilly-sur-Seine.
Esta fastera ye conocida comúnmente como una de les más riques de París, tranquila, selecta y con vecindarios caros, incluyendo munches mansiones. Auteuil-Neuilly-Passy ye abreviáu a vegaes como NAP.
El barriu d'Auteuil, onde vivió Victor Hugo o Molière y llugar de nacencia de Marcel Proust, foi incorporáu a París en 1859-60 pola Llei de 16 de xunu de 1859. Una aldea construyida ente los sieglos XIII y XVII, convirtióse nun refuxu nel campu de moda pa les élites franceses mientres el reináu de Lluis XV. 
Auteuil ye'l llar de la famosa "prépa" PTSI-PT* Jean-Baptiste-Say quien lleva una bayura d'alumnos a la "École Polytechnique".
Versalles
Versalles (en francés: "Versailles") ye un conceyu francés, allugáu nel departamentu de Yvelines y na rexón d'Île-de-France. Nel añu 2011 tenía 86.307 habitantes. Ye perconocíu pol so famosu palaciu de Versalles.
Monxa
Una monxa ye una muyer que dedica la so vida a la relixón y que tien recibío un ritu iniciáticu. Les monxes pueden tar al serviciu de la sociedá o separtaes, en vida ascética y contemplativa. Pertenecen a estremaes órdenes o congregaciones y viven en monesterios, conventos o asemeyaos, con un estilu de vida austeru (la variante más estrema ye la clausura o aislamientu dafechu). Amás visten l'hábitu como ropa de pudor y signu de serviciu a la divinidá, yá dende los sos oríxenes exipcianos.
Les monxes cristianes dedicáronse tradicionalmente al enseñu, la cura de los enfermos y el cantu y pasen per tres estadios:
Bautismu
El bautismu ye'l primeru de los sacramentos del cristianismu. El so nome significa "immersión" y faise pa simbolizar la entrada de la persona na Ilesia, col agua que-y llimpia'l pecáu anterior. Va afitase pa imitar la vida de Cristu, qu'enantes d'entamar a predicar foi bautizáu por Xuan Bautista.
A Night at the Opera
A Night at the Opera ye un discu de Queen.
Innuendo
Innuendo ye un discu de Queen.
Vicente Santarúa
Vicente Menéndez-Santarúa Prendes (Candás, 23 de payares de 1936) ye un escultor y pintor asturianu.
A los 19 años ingresa na Academia de Belles Artes d'Asturies, dos años más sero consigue en Madrid el carné de copista del Muséu del Prado, ingresando un añu depúes na Escuela de Belles Artes de San Fernando. Terminaría la so formación académica na escuela Superior de Belles Artes de Valencia.
Ente la so obra escultórica pública n'Asturies destaquen les estatues de Manuel Preciado, en Xixón; Woody Allen, n'Uviéu y Philippe Cousteau, nel Muséu d'Ancles de Salinas.
Siendes de Percorríu Pequeñu d'Asturies
N'Asturies, les siendes abalizaes como de Percorríu Pequeñu ("Pequeño Recorrido" en castellanu, PR) son rutes de senderismu que tienen una distancia comprendida ente los 10 y los 50 km. A vegaes puen tener menos de 10 km por mor del desnivel, dificultá, etc. La duración de les mesmes ye d'una o dos xornaes y tán señalaes con marques horizontales de pintura blanca y mariella. La creación, marcáu, homologación y espardimientu d'estos percorríos llévenles alantre les federaciones de deportes de monte qu'hai nel país.
Siendes llocales d'Asturies
N'Asturies, les siendes balizaes como locales ("Senderos locales" en castellanu, SL) son rutes de senderismu que tienen una distancia menor de 10 km con calter temáticu, qu'amuesen llugares averaos y carauterísticos de la zona. La duración de les mesmes ye inferior a una xornada y tán señalizaes con marques horizontales de pintura blanca y verde. 
Siendes de Percorríu Grande d'Asturies
N'Asturies, les siendes balizaes como de Percorríu Grande (GR, "Gran Recorrido" en castellanu; "Grande Randonnée" en francés y "Grande Rota" en portugués) son rutes de senderismu que tienen una distancia mayor a 50 km. La duración de les mesmes ye de más de dos xornaes y tán señalizaes con marques horizontales de pintura blanca y colorada. Dacuando, los senderos de Percorríu Grande formen parte d'otra rede mayor, les Siendes Europees, que crucien el continente en toles direiciones. El mantenimientu y marcáu de la rede ta al cargu de la Federación de deportes de Monte, Escalada y Senderismu.
Papa Fabián
Fabián (Roma, ca. 200 - Roma, 20 de xineru de 250) foi'l ventenu papa de la Ilesia católica, exerciendo ente los años 236 y 250.
Elexíu papa cuando les persecuciones que escontra los cristianos habentamara l'emperador Deciu, les estraordinaries circunstancies de la mesma fueron relataes pol historiador Eusebiu de Cesarea que nel tomu sestu de la so obra "Historia de la Ilesia" relata cómo tando aconceyaos los electores pa escoyer al sucesor del papa Anteru, una palomba se posó sobre Fabián, un campesín laicu que s'atopaba en Roma accidentalmente y como simple espectador. El pueblu tomó esto como una señal milagrosa de Dios qu'escoyía a Fabián como'l so candidatu y darréu procedieron a ordenalu sacerdote y obispu.
Por mor del crecimientu de Roma dixebró la ciudá en siete distritos poniendo a cargu de cada unu d'ellos a un diáconu pal so gobiernu y administración. Consagró a varios obispos, ente ellos a San Dionisiu de París al qu'unvió a misionar les Galies, y según la tradición, Fabián instituyó les cuatro órdenes menores. Estableció que tolos años el Xueves Santu fuere renováu'l Santu Crisma y que se quemara'l del añu anterior. Tamién reguló que'l Santu Crisma habría preparase con aceite mecío con bálsamu.
San Fabián morrió mártir el 20 de xineru de 250, baxo la persecución de Deciu y foi enterráu na catacumba de San Calistu, descubriéndose'l so sarcófagu nel añu 1915 al llograr traducir l'epitafiu: "Fabián, obispu y mártir"
La so festividá tien llugar el día 20 de xineru xunto con San Sebastián, lo que podría dar a entender que fueron una parexa de mártires que morrieron a la vez, pero nun ye asina. San Fabián ye patrón de Pinullán (Pravia).
Queen (álbum)
Queen ye un discu de la banda británica Queen publicáu en 1973.
Hot Space
Hot Space ye un discu de Queen.
Menorquín
Denomínase menorquín a la fala tradicional de Menorca, una de les Islles Baleares.
Hasta'l sieglu XVII, el subdialeutu menorquín foi una variante mui uniforme del catalán oriental (poro, con pocos rasgos diferenciadores baleares), y güei entá lo ye en ciertos aspeutos, especialmente pol zarramientu de la "o" átona en "u", que ye una de les principales diferencies que la fonética de Menorca presenta en rellación cola de Mallorca (esceptuando la de Sóller, que per otra parte tien dalgunos puntos de semeyanza cola de Ciutadella).
Un puntu, pero, en que Menorca caltúvose al marxe del procesu evolutivu del catalán continental foi nel usu de la "ə" tónica, que yera xeneral en tola islla. Esta uniformidá caltiénse hasta'l final del sieglu XIX. A partir del sieglu XX, la "ə" tónica pasó a "e" zarrada en Maó,y el mesmu cambiu fíxose en Alaior y en Mercadal. Sicasí, en Ferreries y Ciutadella caltúvose’l soníu neutru, en parte por motivu psicolóxicu, según afirma Francesc de Borja Moll: pola reaición de los "ciutadellencs" escontra los "maonesos", consecuencia d'antipaties seculars. La pronuncia d’"e" zarrada de Maó foi oxetu de burlla per parte de "ciutadellencs", y esto inhibió la progresión del so usu al seutor occidental de la islla.
Otra diferencia notable ente Maó y Ciutadella ye la entonación.
Non tan resistente mostróse’l seutor occidental de la islla cola influencia llegada dende Cataluña a Maó de los morfemes flexivos "-és", "-essis", "-essin". Hai sesenta años les primitives formes "-às", "-assis", "-assin" foron sustituyíes en Ciutadella. 
Nel tractamientu del grupu átonu "ua", el menorquín sigue l'exemplu del mallorquín y elimina la postrera vocal, que tamién camuda por una "o" pero que se neutraliza y se pronuncia "u": "aigu", "llengu", "Pascu".
La "i" débil ente vocales piérdese, anque nel pretéritu imperfeutu entá queda xente que dexa oyir dicha "i", pronunciando "deia", "veia"... L'enmudimentu de la "ll" tamién dase: "gúə" ("agulla"), "véə" ("vella"), "fúə" ("fulla"), "uréə" ("orella"), "páə" ("palla"). Esti mesmu fenomenu produzse en ciertes villes de Mallorca, especialmente en Sóller, Alcúdia y Capdepera.
Queen II
Queen II ye un discu de la banda británica Queen.
FIAPF
La Federación Internacional d'Asociaciones de Productores de Cine (FIAPF pol so nome en francés: "Fédération Internationale des Associations des Producteurs de Films") ye la única organización mundial de productores de cine y televisión. Tien la so sede en Paris y ta formada por 32 asociaciones de productores de 28 países de los cinco continentes.
La so función principal ye representar los intereses económicos, llegales y normativos que les industries de producción de cine y televisión tienen en común en tol mundu. Como defensor de los sos miembros, la FIAPF ayuda a desarrollar y a coordinar les aiciones polítiques en delles estayes claves:
L'Asamblea Xeneral de la FIAPF, de la que formen parte los miembros escoyíos pa esi menester, tien llugar dos veces al añu: en febreru y en mayu. Ye función de so escoyer al Comité Executivu y al Presidente de la FIAPF, que dende mayu de 2009 ye l'arxentín Luis Alberto Scalella. 
La FIAPF xuega un papel de regulador de los festivales internacionales de cine pa facilitar el trabayu de los productores, los axentes de ventes y los distribuidores na xestión de les sos relaiciones colos festivales. Pa ello, tán establecíes una serie de normes que suponen un contratu ente los festivales y la industria del cine. La acreitación esíxe-yos a los festivales tomar delles midíes no tocante a la calidá y la fiabilidá. Anguaño, 51 festivales internacionales de cine tienen esa acreitación de la FIAPF.
El papel de la FIAPF ye tamién apoyar los esfuercios p'algamar un meyor nivel col pasu del tiempu, magar de los cambeos económicos o de programación que surden de una combinación desfavorable de la situación xeopolítica, los presupuestos y un sitiu complicáu nel calendariu añal de festivales. Esto ye particularmente importante nel contestu de distintos niveles de medios y oportunidaes ente los festivales de los hemisferios norte y sur.
Madonna
Madonna (Madonna Louise Ciccone, Bay City, Michigan, 1958) ye una célebre cantante y actriz estaunidense, moteyada "La Reina del Pop".
Nació en Bay City, Michigan el 16 d'agostu de 1958. 
La so madre, Madonna Louise Fortin, yera d'ascendencia francu-canadiense, y el so padre, Silvio Anthony Ciccone, ye italo-americanu.
Pasó los sos primeros años en Bay City y en 1977 camudóse a Nueva York, pa siguir una carrera na danza contemporanea. Dempués de participar en dos grupos musicales (Breakfast Club y Emmy).
Llanzó'l so discu debú: "Madonna" en 1983, siguío d'una serie d'álbumes nos qu'atopó una inmensa popularidá, superando les llendes de conteníu de les lletres de los sos cantares y esplotando les imaxes nes sos videos musicales, qu'a lo llargo de la so carrera convirtiéronse en pieces d'arte.
Munches de los sos cantares algamaron el númberu unu nes llistes musicales de dellos países alredor del mundu; los sos mayores ésitos inclúin temes como «Holiday», «Like a Virgin», «Into the Groove», «Material Girl», «True Blue», «Papa Don't Preach», «La Isla Bonita», «Like a Prayer», «Express Yourself», «Vogue», «Frozen», «Ray of Light», «Music», «Hung Up» y «4 Minutes». 
Madonna foi emponderada polos críticos poles sos producciones musicales y puestes n'escena.
La so carrera viose reforzada poles sos apaiciones en diverses películes poles que recibió comentarios mistos. El so rol más emponderáu ye'l d'Eva Perón, pa la película de 1996, "Evita", pol qu'inclusive ganó un Globu d'Oru; pero recibió crítiques dures por otros papeles.
Otres ocupaciones de Madonna inclúin ser diseñadora de moda, escritora de llibros infantiles, directora de cine y productora musical, amás de que ye dueña del sellu discográficu Maverick. 
Tamién ye una aclamada empresaria, y en 2007, robló un contratu de 120 millones de dólares cola productora Live Nation.
Madonna vendió ente 300 y 500 millones de discos, colo qu'establez el récord mundial de «la solista más esitosa y de mayores vientes musicales de tolos tiempos», incluyíu nel "Llibru Guinness de los récords".
Nel Reinu Xuníu ye la solista femenina con mayores vientes de senciellos na hestoria, con 17,6 millones.
En 2008, la revista Billboard clasificó a Madonna nel númberu dos, detrás de The Beatles, nel "Billboard Hot 100 All-Time Top Artists", convirtiéndola na solista más esitosa na hestoria musical, amás de ser incluyida nel "Salón de la Fama del Rock" nel mesmu añu. 
Tien una fía, Lourdes, nacida en 1996, frutu de la so relación col so entrenador personal de fitness, Carlos Leon.
 *Madonna (1983)
Pink Floyd
Pink Floyd foi un grupu de Rock progresivu británicu, formáu en Londres en 1965.
Ye considerada una de les bandes más influyentes na hestoria de la música Rock, que llogró gran popularidá gracies a la so música sicodélica, que foi evolucionando escontra'l Rock progresivu y el Rock sinfónicu col pasu del tiempu. 
El grupu ye conocíu polos sos cantares de conteníu filosóficu, la esperimentación sónica, les innovadores portaes de los sos discos y los sos ellaboraos espectáculos en vivu. 
Primeramente'l grupu taba formáu pol guitarrista Bob Klose, el batería Nick Mason, el teclista y vocalista Richard Wright, el baxista y vocalista Roger Waters y el guitarrista rítmicu y vocalista principal Syd Barrett, quien convirtióse nel primer líder de la banda. 
Sicasí, l'estrañu comportamientu de Barrett, causáu pol escesivu consumu de drogues, especialmente LSD, fixo que fuera sustituyíu en xineru de 1968 pol que yá fuera'l so amigu: David Gilmour, cristalizando asina la formación clásica del grupu tres l'anterior marcha de Klose.
Pink Floyd empezó con gran ésitu na escena underground londinense a finales de los años sesenta, con Syd Barrett como principal compositor. La salida de Barrett fixo que'l cantante y baxista Roger Waters convirtiérase gradualmente na fuerza dominante na primer metá de los años 70, la dómina de mayor ésitu en vientes de la banda, hasta'l so abandonu en 1985. El grupu grabó mientres esta dómina munchos álbumes que convirtiéronse en grandes ésitos comerciales, como "The Dark Side of the Moon" (1973), "Wish You Were Here" (1975), "Animals" (1977) y el doble LP "The Wall" (1979). 
En 1985, Waters declaró la estinción de Pink Floyd, pero los demás miembros, encabezaos por David Gilmour, siguieron dando vida al grupu hasta ser demandaos por Waters por cuenta de los derechos del nome de la banda, yá que siguieren grabando y actuando sol nome de Pink Floyd, ente que Waters pensaba que dichu nome nun tenía de siguir siendo utilizáu. 
Tres el xuiciu, Waters llogró los derechos esclusivos sobre tou la imaginería qu'esplegaben nos sos conciertos (incluyíu'l so famosu gochu volador) y los derechos sobre l'espectáculu audiovisual de "The Wall" (escluyendo les trés temes que compunxo Gilmour pa la obra: «Young Lust», «Run Like Hell» y «Comfortably Numb») y sobre toos les temes incluyíes en "The Final Cut" (1983), ente que'l restu del grupu podía siguir usando'l mesmu nome.
En superando estos problemes llegales, Gilmour, Mason y Wright esfrutaron del ésitu comercial con "A Momentary Lapse of Reason" (1987), discu nel que Wright participó como teclista asalariáu y non como miembru fixu de la banda, y con "The Division Bell" (1994), últimu discu d'estudiu del grupu nel que yá apaecieron Gilmour, Mason y Wright como componentes de la banda. 
Waters, pela so parte, embarcóse nuna carrera como solista y nun volvióse axuntar con Pink Floyd hasta 24 años dempués, el 2 de xunetu de 2005, nel conciertu "Live 8", en Londres.
 *1967, "The Piper at the Gates of Dawn
 *1988, "Delicate Sound of Thunder
Barranc d'Algendar
El ribayu d’Algendar o Aljandar (en catalán, barranc d’Algendar o d’Aljandar) ye l'accidente xeográficu más importante del altiplanu miocenu del sur menorquín. Asitiáu a diez kilómetros de la desembocadura del ríu de la cala Galdana, constitúi de forma natural el llindar ente los términos municipales de Ferreries y Ciutadella. El so territoriu ye una reserva natural de gran valor ecolóxicu, con dalgunos endemismus propios. Foi conreada dende hai muncho tiempu como una zona d’hortales y contién delles cueves naturales (cova des Càrritx, cova Vermella, etc.). Asitíense numberoses lleendes de tradición oral.
La fondalada ta travesada por un regatu (el ríu d’Aljandar) d’agua fresco y cristalino, y recueye les agues pluviales de les fasteres colindantes. Contién cantios con un altor d’ochenta metros. La tierra ye perfértil, y entá anguaño obsérvense signos de la cultura agrónoma árabe, como por casu barcales y canalizaciones pa regadíu. Nes cueves afayáronse recientemente restos arqueolóxicos.
Ente les especies vexetales que s’encuentren nel ribayu hai’l pinu blancu, el Juniperus, la encina, el Chamaerops humilis, Ampelodesmos mauritanica, Daphne gnidium, gavarrera, esparraguera ("Asparagus albus" y "Asparagus stipularis"), Clematis vitalba, ranunculus ficaria, vicia benghalensis, Chelidonia majus, matthiola incana, Hypericum perforatum, centaurium erythraea (especie endémica de Menorca), Symphytum tuberosum, Mentha aquatica (especie endémica de Menorca), Crepis triasii (especie endémica de Menorca y Mallorca), Ornithogalum narbonense, Leucojum aestivum, Ophrys lutea, Cymbalaria fragilis (espécie endémica de Menorca) y la Thymus vulgaris. Tamién hai fungos, ente los cuales puense destacar l’esclatasang ("Lactarius deliciosus" y "Lactarius sanguifluus") y la Choroogomphus rutilus, los trés son comestibles y se puen encontrar en pinos.
Viven mamíferos tamién; como la marta y la Mustela nivalis; Bufo viridis, Testudo hermani y Emys orbicularis, amás d’un gran númbero de páxaros (Alcedo atthis, Milvus milvus, Loxia curvirostra, etc.) y d'insectos (Cerambyx cerdo, Timarca balearica, libellula, etc.).
La literatura popular creó numberoses lleendes y mitos: "Sa novia d'Algendar" ye claramente la más conocida. Narra les peripecies d’una moza payesa qu’una nueche de lluna llena ye secuestrada por un moru que s’enamoró d’ella. "La novia d'Aljandar" ye una conocida canción popular menorquina. La tradición popular rememora que nestos paraxes esistieron los xardines del almogávar de Santa Àgueda en tiempos de la dominación musulmana.
Sheer Heart Attack
Sheer Heart Attack ye un discu de Queen.
James Avery
James La Rue Avery (Suffolk, Virginia, 27 de payares de 1945 - Los Angeles, California, 31 d'avientu de 2013) foi un actor de televisión d'Estaos Xuníos d'América, conocíu internacionalmente pol so personaxe de patriarca y abogáu (más llueu xuez) Philip Banks, nel programa de televisión "The Fresh Prince of Bel-Air".
Llista de Bienes arqueolóxicos nel inventariu del Patrimoniu cultural d'Asturies
Necrópolis de llastres de San Xoán
Esplotación minera d'Os Castros
Dolme y petroglifos d'A Portelia
Castru d'El Castelo
Ilesia de Santa María
A Ponte de Cecos
Morteru de Cecos 
Molde d'A Pena del Corvo
Mueles d'A Pena del Corvo 
Esplotación minera d'El Escourial
Esplotaciones mineres d'A Pena del Corvo
Esplotación minera d'El Foxo
Necrópolis tumular del Teso das Broas 
Esplotación minera d'El Picarelo 
Esplotación minera d'El Foxón
Necrópolis de llastres de San Romao
Esplotación minera d'A Mergulleira 
Mortero de Pousadoiro 
Esplotaciones mineres del Río Cervos
Esplotaciones mineres de Villar Cebolín 
Castro d'O Coredo 
Ilesia de Santa Comba 
Esplotación minera d'O Castro 
Necrópolis de llastres d'El Cacabón 
ZRA d'A Cortía del Vale (A Casoa) 
Esplotación minera de Cuantas 
Esplotaciones mineres de Folgoso 
Cruciforme de Folgoso 
Esplotación minera de Liares 
Necrópolis tumular d'A Serra de Piñeira 
Necrópolis de llastres de San Cristovo 
Ilesia de Santo Antolín 
Torre de Tormaleo 
Esplotaciones mineres de Trigal 
35 Explotaciones mineras de Redomín
36 Explotaciones mineras de Santo Antolín 184523,676 4772452,65
37 Necrópolis tumular del Chao das Medorras 181780,623 4775426,77
38 Explotación minera de A Pena Cova 182202,713 4775715,62
39 Explotaciones mineras de As Covas da Alvariza 181011,093 4775400,64
40 Ermita de Fontaos 182748,805 4775984,55
41 Torre de El Castelo 182450,044 4777486,08
42 Explotación minera de El Coedo 183072,172 4777275,91
43 Explotaciones mineras de Marentes 182989,149 4778007,36
44 Faliforme de Marentes 182586,42 4777330,8
45 ZRA de El Castrón 182661,443 4777075,56
46 Camín Real 182349,83 4777403,96
47 Necrópolis de lajas de Santa María 184062,416 4775159,88
48 Explotaciones mineras de Vilaxane 183874,137 4776229,01
49 Necrópolis de lajas de San Pedro 191961,901 4766345,19
50 Petroglifos del Chao das Cruces 191933,389 4766900,08
51 Torre de El Castelo 190142,976 4766907,82
52 Explotaciones mineras de El Coedo 192122,05 4765863,16
53 Explotaciones mineras de Oumente 194849,52 4766402,41
54 Capilla y necrópolis de lajas de San Xoan 194017,136 4765131,58
55 Explotación minera de A Casa dos Moros 187144,851 4767622,11
56 Punta de lanza del Viso da Barreira 189387,124 4762542,06
57 Explotaciónes mineras de Penedela 180117,347 4774229,4
58 Explotaciones mineras de Río de Porcos 178676,406 4776946,8
59 Explotaciones mineras de O Chao da Auxegra 179528,372 4776876,7
60 Explotaciones mineras del Chao da Redonda 181145,572 4768620,53
61 Necrópolis Tumular de O Chao do Rebolo (o Teso Coto) 178398,857 4772695,74
62 Explotación minera de O Gorballón
63 Iglesia de San Agustín 178009,103 4774230,95
64 Castro de O Castelo 179042,653 4773893,97
65 Explotación minera de A Grova da Feita 177106,479 4773636,31
66 Necrópolis ubular y petroglifos de A Gramela de Abaxo 189372,806 4772420,34
67 Petroglifos de A Pena dos Pozos 188442,128 4772048,53
68 Castro de Castro Mouroso 186844,513 4775798,35
69 Petroglifos de Dou 185853,505 4774697,37
70 Explotaciones mineras de As Covas da Regueira del Medio 189612,104 4776389,64
71 Explotaciones mineras de El Gorballón (Mourentán) 188237,194 4778233,12
72 Dolmen y petroglifos del Chao de Leda 189849,862 4775367,21
73 ZRA de A Torre Vella del Meirazo 188768,749 4774506,52
74 Explotación minera de A Grovoa das Gralleiras(Seroiro) 188109,337 4775189,93
75 Dolmen y petroglifos de A Fonte da Seara 186451,006 4778874,96
76 Explotaciones mineras de Ouria 185618,321 4776120,04
77 Explotaciones mineras de El Treitorio
78 A Ermita de Santiago
79 Hacha de bronce de talón y una anilla
80 Explotaciones mineras de Pousadoiro
81 Explotaciones mineras de Astierna
82 Canal minero de A Senda Moura
83 Explotaciones mineras del Palón das Lastras
84 Necrópolis de lajas de A Nogal Vilar
85 Explotación mineras de A Redonda Cimeira
86 ZRA de A Cortía de Cendías
87 Explotación minera de El Candal
88 Castro de Os Castros
89 Castro de El Castelo
90 Necrópolis de lajas de Santa María 192556,775 4759218,08
91 Explotación minera de A Braña de Luiña 192958,99 4757883,01
92 Regatón de A Valía Cavada (Pilum a Serra de Torga) 190992,506 4763103,5
93 Iglesia de San Jorge 194492,001 4761068,3
94 Túmulo del Porto de Fornela 195674,942 4757897,59
95 Necrópolis tumular del Chao dos Moullois
sentamiento forticado de Picu El Castil.lu de Cabezón
274966,985
4770074,85
glesia parroquial de Nuestra Señora de las Nieves de Campumanes
270617,958
4776214,93
Castro de El Curullu de Campumanes
270040,946
4775754,92
Vestigios arqueológicos del entorno de Cuturresu
269755,946
269890,947
4776364,93
4776299,93
Castro de La Corolla de Tiós
268660,925
4775719,92
http://www.asturias.es/bopa
BOLETÍN OFICIAL DEL PRINCIPADO DE ASTURIAS
núm. 18 de 23-i-2014 2/3
Cód. 2014-00829
Yacimiento
Coordenada X
Coordenada Y
a Iglesia Vieya de Tiós
269623,94
4775784,92
Vestigios arqueológicos del entorno de Casorvía
272354,98
272690,983
272962,987
273023,986
4775629,92
4775472,92
4775414,92
4775190,91
Castro de Picu El Castiillu
271500,974
4776719,93
Castro de Santa María de Castiello
270210,966
4779579,97
glesia de Santa Cristina de Lena
271075,975
4778799,96
úmulo de Reigá
275167,029
4779263,96
glesia parroquial de San Lorenzo de Felgueras
271725,984
4778790,96
glesia de Santa María de la Asunción de Bendueños
270595,947
4774714,91
glesia parroquial de San Claudio de Erías
271525,965
4775293,92
ecrópolis de Las Esculinas
268913,901
4771781,87
glesia parroquial de San Pedro de Xomezana
268540,895
4771774,87
Asentamiento fortificado de Peña El Castiillu de Xomezana Riba
268618,9
4772288,87
glesia parroquial de Santa Eugenia de Muñón Cimiru
268522,959
4785321,02
úmulo de El Mayéu de L’Argañosa
266614,93
4785262,02
úmulos de La Mesta
266704,931
266679,931
4785373,02
4785309,02
úmulos de Les Segaes
267803,948
267996,952
268088,953
268235,955
4786717,03
4786744,04
4786760,04
4786753,04
rmita de Santu Mederu
268905,964
4784145,01
ieza lítica de Valgrande
271555,879
4763594,76
ecrópolis de Santa María La Gloriosa
272802,932
4767399,81
l Castl.lu La Carisa
ecrópolis del entorno de la iglesia de Santa María de Parana
276046,015
4772841,88
an Pelayo (ZRA )
275526,009
4773129,89
úmulos de La Campa La Soma
265085,907
265204,908
4783400
4783455
úmulos de La Peña La Golpeya
266431,927
266545,929
4784947,02
4785120,02
Asentamiento fortificado del Pico El Curullu Los Campos
270790,982
4781554,99
l Castro de Palaciós
268745,953
4781039,98
estos arqueológicos del entorno de la capilla de San José de Palaciós
268688,955
4781704,99
Hallazgos cerámicos de San Feliz
270410,983
4783410,01
úmulos de Los Col.aos de Fonso
264237,873
264225,873
264240,873
4779481,95
4779469,95
4779415,95
aterial lítico de El Colléu La Felguerina
264728,878
4778782,94
an Salvador de Güelles (ZRA )
273930,991
4773854,9
l Munistiriu de Fierros
273700,974
4771323,87
glesia parroquial de San Antolín de Sotiello
269900,935
4774443,9
Asentamiento fortificado de El Curullu de Reconcos
268758,872
4768551,82
ina de La Cueva La Cocina
264505,785
4767799,8
espoblado de Acebos
263358,733
4764757,75
glesia de San Juan de Tuíza Riba
262120,739
4767977,79
l Castiil.lu de Villayana
271858,001
4784981,03
glesia de Samartino de Vil.ayana
270605,985
4785023,02
glesia parroquial del Cristo de Villayana
271360,995
4785065,03
xplotación minera de El Colléu L’Oro
266585,902
4777407,93
úmulo de El Col.léu L’Oro
266578,902
4777414,93
úmulos de La Cruz de Pando
265135,864
265114,863
265106,863
4775554,9
4775569,9
4775574,91
úmulo de El Llamargón
265342,875
4776486,92
úmulo de Pando
265110,86
4775121,9
núm. 18 de 23-i-2014 3/3
úmulo de El Reselléu
265192,861
4775071,9
Asentamiento fortificado de Las Coronas de Zurea
266830,877
4773319,88
Vía de La Carisa
279612,051
273491,02
4769891,84
4786040,04
ecrópolis de El Cuartón
274425,993
4772999,89
Castiillu de Fresneo
[[Ilesia románica de San Estebán (Ribeseya)]] 
Necrópolis tumular de Campo del Arca
Minería Antigua n'Arquillina
Túmulu de Llano d'Arquillina
Minería Antigua en Los Baos
Túmulu de Sierra de Baos
Minería Antigua d'El Entrego
Túmulu d'El Pocín
Minería Antigua de Carcabas de Gallinero
Minería antigua de Gamotoxa
Necrópolis tumular Alto de la Capiella de San Juan en Lentepeña
Túmulu d'El Cerezal
Minería antigua en Lendepeña
Necrópolis tumular Alto de la Cuova
Minería Antigua de Las Murias
Túmulu de Penoucos
Necrópolis tumular Peñadrada
Necrópolis tumular La Trochona
Túmulu de Zonzapera
Necrópolis tumular de Peña Derecha
Necrópolis tumular de La Cobertoria
Túmulu de Güeyo Furao
Necrópolis tumular de Peña de Las Muelas
Necrópolis tumular de La Llana
Necrópolis tumular de Las Penonas
Minería Antigua de Reguera Brusca
Túmulu de Campo de En medio
Minería antigua de Cabanín
Minería antigua de Bachoncho
Minería antigua en Carlangas
Minería antigua de Folguerón
Galería de Barceda
Castru d'El Castiecho de Telares
Minería antigua de Telares
Minería antigua de Les Foces
Minería antigua de La Carcabona
Torre de Villademoros
Minería antigua d'Ambasvias
Conxuntu llíticu Cabu Bustio 
Castru de La Cogocha en Canero
Minería antigua en Canero
Conxuntu llíticu de Caroyas
Minería antigua d'El Forcón
Posible megalitu Peña del Salto
Minería antigua de La Trapa
Minería antigua de Carcedo
Minería Romana de Muñás de Abajo
El Castro d'Oure
Minería antigua de Las Gruebas
Túmulu de Pico Andoligo
Necrópolis tumular d'Alto Cumares
Necrópolis tumular de Chano de la Cobertoria
Túmulu de Los Chanos
Túmulu de Penas de la Faxa
Túmulu de Rumiego
Minería Antigua de Pilagarzón
Túmulu del Rellón
Castru de Peña Castiel en Chano de Ḷḷuarca
Minería Antigua de Gachera de Buseco
Castru d'El Castiecho de Cerezal
Minería antigua d'Engrueba
Túmulu de Monte Rondo
Minería antigua de Segredal
Minería antigua de Riopinoso y Paladeperre
Minería antigua en Las Cavadas
Túmulu de Alto del Segredal
Túmulu de La Moriecha
Necrópolis tumular de Penedo El Rayo
Minería antigua de Gachera de Valleancho
Minería antigua de La Veiguetona
Minería antigua de Riforco
Minería antigua en Río Caliente
Minería antigua de Veneiros
Túmulu del colláu de Buxtrilde
Necrópolis tumular de Las Grandas
Castru d'El Castiecho de Caleya d'Otur
Galería minera de Llameirón
Túmulu del Pico de Pena Antigua
Túmulu de La Carballosa
Túmulu de La Minona 
Túmulu de Sangulento
Minería Antigua d'Engrueba
Necrópolis tumular de Pandiecho
Ruinas d'El Castiecho de Castiello de Paredes
Minería antigua de Cárcabas de Busguís y Caborno
Minería antigua de Leiriella
Minería antigua Longrey
Castro d'El Cerco de los Moros de la Llamiella
Minería antigua en Carcabonas
Minería antigua de Freizaredo
Minería antigua de Reguera Brava
Minería antigua d'Arroyo Rocamín
Estela de Rellón de Merás
Minería antigua de Malecón
Galería de La Pachera
Necrópolis tumular de La Bouzona
Túmulu d'Alto de La Cogolla
Túmulu de La Garita
Minería antigua de Saliente
Picu Asturiense Ería de la Rasa
Galería de Mina El Pouxo
Túmulu de La Cruz de Cristo
Minería antigua de La Chanona
Minería antigua de La Veigona
Minería antigua de Corbazos
Minería antigua de Huertas
Túmulu del Picu d'Estadas Nuevas
Necrópolis tumular d'Estadas Nuevas
Minería antigua en Las Cárcuas
Castru de La Porida en Llendecastiecho
Minería antigua en Trevías
Llábana de La Capiella de Santiago de Ovienes
Esplotación minera del Pedroso
Túmulu del Llano de la Paja
Túmulu d'Arbedeo
Túmulu de Los Granxos
Esplotación minera de Gamones
[[Categoría:Asturies]]
Festival Internacional de Cine de Berlín
El Festival Internacional de Cine de Berlín (inglés: "Berlin International Film Festival", alemán: "Internationale Filmfestspiele Berlin"), tamién nomáu Berlinale, ye ún de los festivales de cine más perimportantes del mundu. Tien llugar na ciudá de Berlín (Alemaña) dende 1951, cellebrándose nel mes de febreru dende 1978.
Anguaño, en caúna de les ediciones del festival véndense más de 300.000 entraes y entren a los cines unes 475.000 persones, siendo 3.700 el númberu de periodistes (de más de 80 países) y 16.000 el de profesionales (de más de 120 países) que s'acrediten. Amás, son más de 1.000 les proyeiciones añales de les más de 400 películes que participen nes distintes seiciones. Pa too ello, el festival cunta con un presupuestu de 19,5 millones d'euros.
El direutor de la Berlinale ye, dende mayu de 2001, Dieter Kosslick. Na seición competitiva del festival, al rodiu de venticinco películes lluchen por algamar el premiu principal: l'Osu d'Oru a la Meyor Película. Repártense tamién dellos premios secundarios nesta seición, nomaos Osos de Plata.
El 64 Festival Internacional de Cine de Berlín ta programáu pa cellebrase del 6 al 16 de febreru de 2014.
El festival ta compuestu por nueve seiciones, escoyendo el direutor o la direutora de caúna les películes que nella participen. Nesta xera participa tamién un comité d'espertos qu'ayuda na seleición.
Puertu de Ciutadella
El puerto de Ciutadella ta asitiau al oeste de la islla de Menorca. Aprosimadamente tien una lonxitú de 1.170 metros y una anchor d’ente 110 a 15 metros, dependiendo del tramu. Nesti puertu calen los buques de pasaxeros y carga que xunen la islla de Menorca con Mallorca y Barcelona per aciu líneas regulares de les empreses Iscomar y Balearia. Tien 174 amarres y dispon d’una grúa de 6,5 tonelaes. 
Unos de los problemes que tien el puertu de Ciutadella son les rissagues, que se propaguen por causes meteorolóxiques como los vientos fuertes na troposfera (aire cálido en niveles de l’atmósfera y débil o moderáu na superficie) xubíes y baxaes brusques del nivel del mar en mui poco tiempu. Cuando asocede esto, puen producise estroces mui graves como la pérdida de les terraces de los bares, embarcaciones, etc.
L’añu 2011 inauguróse’l nuevu dique pa amarrar barcos de gran eslora a Son Blanc (Ciutadella de Menorca). Esti dique construyóse cola intención de que la zona de Ponent y el puertu de Ciutadella pudieren acoyer barcos de gran eslora, aumentando la oferta y asegurando la proteición de les embarcaciones frente a males condiciones meteorolóxiques.
Leganés
Leganés ye un conceyu de la Comunidá de Madrid. Ye la quinta ciudá más poblada de la Comunidá, con 187.227 habitantes.
Kavafis
Konstantín Petrou Kavafis (en griegu Κωνσταντίνος Πέτρου Καβάφης. Alexandría, Exiptu; 29 d'abril de 1863 – 29 d'abril de 1933) foi un poeta griegu, una de les figures lliteraries más importantes del sieglu XX y unu de los mayores esponentes del renacimiento de la llingua griega moderna.
Trabayó como periodista y como funcionariu, y asoleyó relativamente poco en vida, anque depués de la so muerte la so obra cobró paulatinamente influencia. La so atípica temática —fuertemente urbana y introspectiva, y ensin torgues acerca de la orientación homosexual del poeta— demoró la so aceptación, pero convirtiólu depués, na década de 1960, nun iconu de la cultura gay.
Kavafis ye un autor que tien obra de so traducida a la llingua asturiana, gracies al trabayu del profesor Xosé Gago qu'en 1989 preparó l'antoloxía V"enticinco poemes de K. P. Kavafis". Amás d'otros poetes y poemes griegos (y dalgún cuentu propiu) espardíos per delles publicaciones, nel númberu 1-2 de la revista Campo de los Patos (2010-11) adelantó una parte de la so poesía baxo'l títulu “15 poemes de Díes de los 80”. En 2013, Xosé Gago asoleyaría la tradución de "Los 154 poemes" qu'asoleyó la editorial Saltadera.
Pete Seeger
Peter Seeger más conocíu pol nomatu de Pete Seeger (3 de mayu de 1919, Manhattan, Estaos Xuníos – 27 de xineru 2014, Ciudá de Nueva York, Estaos Xuníos) foi un cantante estauxunidense.
Carolina Dieckmann
Carolina Dieckmann Worcman (Rio de Janeiro, 16 de setiembre de 1978) ye una actriz brasilana.
Muria de los Federaos
La Muria de los Federaos del Cementeriu del Père-Lachaise de París simboliza la llucha pola llibertá y por ideales anarquistes, comunistes y/o autoxestionarios. Nesi llugar, el 28 de mayu de 1871, 147 federaos, combatientes de la Comuña de París fueron fusilaos y echaos a una fosa abierta al pie de la muria.
El cementeriu del Père-Lachaise foi establecíu, en mayu de 1804, nun dominiu que perteneciera llargu tiempu a los Xesuites y nel que'l padre Lachaise, confesor de Lluis XIV, residió al final de la so vida. La ciudá de París tresformólu en cementeriu, y tresfirió los restos de personaxes qu'algamaron sonadía en dómines anteriores y el llugar convirtióse, nel sieglu XIX, nel cementeriu de l'aristocracia.
Nel cursu de la Comuña de París, na primavera de 1871, los últimos combatientes comuñeros parapetáronse. Los versalleres, dirixíos pol presidente de la dómina, Adolphe Thiers, duños del llugar na tarde del 28 de mayu, fusilaron allí a tolos prisioneros contr una muria llamada, dende aquella, « muria de los Federaos ».
Sigún Carlos Marx, la Commune foi l'únicu periodu de la historia francias na que foi, brevemente, realizada una dictatura del proletariáu. N'efectu, esti episodiu revolucionariu consituyóse sobre un sofitu fuerte de la clase obrera y, más concretamente, d'una parte consecuente de la población parisina, que dexó allí la so sangre. Esta llucha y la terrible represión que la siguió darréu (que dio llugar a ente 25.000 y 30.000 muertos) dexaron una acordanza viva. Esto cristalizaría alredor de la muria de los Federaos, emblema d'una dómina tanto más imperceptible como breve, que dexó pocos monumentos.
Numberosos acontecimientos amuesen que la muria de los Federaos foi un llugar de conmemoración importante, un símbolu d'emancipación y de llibertá na memoria militante: 
Tolos años, el 1 de mayu, día de los trabayadores, el Grand Orient de France acompañáu de numberoses obediencies masoniques, representantes del llibre-pensamientu, asina como'l Partíu Comunista Francés y de les organizaciones sindicales, rinden homenaxe a les víctimes de la Comuña y a les del nazismu aconceyándose delantre la muria de los Federaos.
Jules Jouy cantó a la muria y a los fusilaos en 1887 baxo los títulos "Le Tombeau des fusillés" y "Le Mur".
Xunto con otros elementos del cementeriu, la muria foi clasificada como Monumentu Históricu de Francia por Decretu de 14 de payares de 1983. 
Polinesia Francesa
La Polinesia Francesa (en francés: "Polynésie Française"; en tahitianu: "Porinetia Farani") ye una colectividá de ultramar francesa asitiada al sur del océanu Pacíficu. Tahití ye la isla más importante, onde s'asitia la capital, Papeete. 
Las Hurdes
Las Hurdes (n'estremeñu "Las Jurdis" o "Las Hurdis") ye una comarca española asitiada nel estremu norte de Cáceres, Estremadura. Ta compuesta por solo cinco conceyos (Caminomorisco, Casar de Palomero, Casares de las Hurdes, Ladrillar, Nuñomoral y Pinofranqueado) y 43 núcleos de población, cuatro d'ellos yá tán despoblados. La riqueza natural de la comarca ye de cálter forestal. Magar nun pertenecer a la mesma provincia, el territoriu ta amestáu al valle de Las Batuecas, en que la so parte baxa s'alluga, sicasí, la alquería hurdana de Las Mestas.
Trátase d'un tarrén montañosu de clima mediterraneu con influencia atlántica. Llenda cola Sierra de Gata, les Tierres de Granadilla y la Sierra de Francia (Salamanca). Forma parte de la llamada "España húmeda".
Como nes más d les comarques del nordés de la provincia de Cáceres, Las Hurdes conserva tola so herencia cultural asturlleonesa, siendo el rasgu más característicu'l dialectu altoestremeñu, con influencies del asturianu.
Tamién tien un cálter especial l'Antroxu Jurdanu con seres fantásticos como'l "burru antrueju, el machu lanú, el obispu jurdanu, los mozus del guinaldu", etc, xunto a un ricu folklor, l'arquitectura vernácula y la naturaleza nel espertar de la primavera. La participación de tol pueblu resúmese col dichu "Quien no se encarantoña no comi de la olla".
En munches de les alqueríes pue atopase entá bones muestres de les cases hurdanes construyíes dafechu con piedra de pizarra y cubiertes con lloses de pizarra. Estes viviendes tán emparentaes cola palloza del noroeste ibéricu. El so orixe ye prerromanu, quiciás celta con semeyances nes edificaciones de la cultura castreña.. Muncha xente puxa pola conservación d'estes construcciones tan característiques y nun se destruyan y que sían declaraos núcleos antiguos como Bien d'Interés Cultural.
Históricamente foi una comarca aisllada del so entornu y de difíciles condiciones econímiques pa los sos habitantes, pero básase nel autoabastecimientu al traviés de pequenos cultivos de varios tipos. La población distribúise en pequenos pueblos de 100 a 400 habitantes y en dalgunes alqueríes. La economía tradicional de LAs Hurdes basóse en productos naturales del llugar: miel, olivar, patates, cereales, corchu, carbón de brezu, etc. Na actualidá, la economía comarcal meyoró enforma. El turismu rural ta cobrando cada vez más importancia.
A Day at the Races (album)
A Day at the Races ye un discu de Queen.
News of the World (album)
News of the World ye un discu de Queen.
Jazz (Queen album)
Jazz ye un discu de Queen.
You Don't Fool Me
You Don't Fool Me ye un cantar del grupu británicu Queen. Foi compuesta nel añu 1995, y publicóse nel discu "Made in Heaven".
Demons and Wizards
Demons and Wizards ye un discu de Uriah Heep.
Easy Livin'
Easy Livin' ye un cantar del grupu británicu Uriah Heep. Foi compuesta nel añu 1972, y publicose nel discu "Demons and Wizards".
The Game (Queen album)
The Game ye un discu de Queen.
Another One Bites the Dust
Another One Bites the Dust ye un cantar del grupu británicu Queen. Foi compuesta nel añu 1980, y publicóse nel discu "The Game". Incluyóse tamién nel discu recopilatoriu Greatest Hits I.
Lady in Black
Lady in Black' ye un cantar del grupu británicu Uriah Heep. Foi compuesta nel añu 1971, y publicose nel discu "Salisbury".
Capiella de la Virxe de los Dolores (Nieves)
La Capiella de la Virxe de los Dolores de Nieves ta allugada nel centru del pueblu de Nieves, na parroquia de Bueres, conceyu de Casu. 
Data del sieglu XVIII y tien una rica decoración mural. Construyida probablemente nuna fecha cercana a la que marca una inscripción nel interior (1716), por un arquiteutu y un promotor desconocíos por falta de documentación, conserva esta capiella una configuración interna y esterna mui asemeyada a la qu'hubo tener nun entamu, namái alteriada per aciu d'intervenciones menores que los propios vecinos financiaron ya iguaron. Definida por una planta cuadrada, obra de mampuestu vistu y sillar, importante arcu de mediu puntu afitáu sobro notables pilastres, cornisa moldurada y cubrición a cuatro agües. Nel interior, preside la mesa del altar sobro la que s'afinca'l retablu actual (con una talla de La Piedá) qu'acueye parte de les tables pintaes d'unu más vieyu.
Flash Gordon (soundtrack)
Flash Gordon ye un discu de Queen.
The Works (Queen album)
The Works ye un discu de Queen.
A Kind of Magic
A Kind of Magic ye un discu de Queen.
Ivan Turguénev
Ivan Serguéyevich Turguénev (en rusu "Иван Сергеевич Тургенев"), (*Oriol, 9 de payares de 1818 - † Bougival (París), 3 de setiembre de 1883) yera un Escritor y dramaturgu rusu, ta consideráu como un de los meyores novelistas en llingua rusa. Sua más famosas obras ye "Padres e hijos".
William S. Burroughs
William Seward Burroughs (Saint Louis, Missouri, 5 de febreru de 1914 - Lawrence, Kansas, 2 d'agostu de 1997) foi un novelista, ensayista y críticu social d'Estaos Xuníos d'América. 
Burroughs nació nuna familia acomodada. So güelu foi l'inventor d'una máquina de sumar que sedría l'orixe de la compañía Burroughs Adding Machines, empresa que tovía esiste anguaño, sol nome de Burroughs Corporation. Peracabó los sos estudios na Universidá de Harvard l'añu 1936. Dende bien pequeñu conoz los sos enclines homosexuales y la so pasión poles armes de fueu, que-y va acompañar tola vida. Depués d'un periodu terriblemente autodestructivu nos años cincuenta, onde va facer una incursión na "lliteratura pulp" (ye'l casu de "Junkie"), de magar los años sesenta va dedicase a escribir con continuidá.
La so obra tien una importante carga autobiográfica, onde queda reflexada la so adicción a delles sustancies, como la heroína. La esperimentación, el surrealismu y la sátira constitúin dalgunos de los elementos más destacaos de les sos noveles.
Les sos primeres publicaciones englóbense dientro de la Xeneración beat, grupu d'inteleutuales y artistes norteamericanos que van definir y dar forma a la cultura depués de la Segunda Guerra Mundial. Burroughs caltuvo importantes contautos con escritores como Allen Ginsberg, Gregory Corso, Jack Kerouac y Herbert Huncke. Pero la influyencia de la so lliteratura va trescender ampliamente esti movimientu y va dexase sentir posteriormente n'otres manifestaciones artístiques de tipu contracultural, incluyendo'l cine esperimental y ciertos tipos de música, como la industrial.
Nel añu 1984 ingresó na "American Academy and Institute of Arts and Letters".
Locus Coeruleus
El locus coeruleus ye una rexón anatómica nel tallu cerebral involucrada na respuesta al pánicu y al estrés. El so nome en llatín significa "el sitiu azul", que deriva de la pigmentación ocasionada pol conteníu de gránulos de melanina dientro d’esta estructura, motivu pol cual tamién ye conocíu como "Nucleus Pigmentosus Ponti". Esta melanina fórmase pola polimerización de la noradrenalina.
El "locus coeruleus"' ta involucráu en munchos de los efeutos simpáticos mientres l’estrés debíu al incrementu na produición de noradrenalina.
Estudios recientes identifiquen esti nucleu como un centru clave nos procesos de vixilia
Dalgunos estudios electrofisiolóxicos sustenten que’l locus coeruleus actívase por dellos estímulos estresantes y estímulos nociceptivos y tamién por estímulos fisiolóxicos como hipotensión, la hipoxia y estimulación visceral que incrementen la descarga de les neurones d’esta estructura. Cuando los modelos animales son expuestos a estrés crónicamente, produz una mayor actividá sobre les neurones receptores del LC.
El locus coeruleus tamién involucróse nel Trastornu d’Estrés Post Traumáticu (PTSD n’Inglés), y na fisiopatoloxía de la demencia a traviés de la pérdida del estímulu noradrenérxicu.
Científicos del Colexiu de Medicina Albert Einstein de la Universidá Yeshiva (Estaos Xuníos) proponieron una radicalmente nueva teoría sobre l’autismu, que suxere que’l cerebru de les persones con esta enfermedá ye estructuralmente normal, anque desreguláu, lo que significa que los síntomes d’esta dolencia podríen ser reversibles yá que’l autismu ye un trastornu evolutivu causáu por un dañu na regulación del ‘locus coeruleus´. Nel so nuevu planteyamientu, esti equipu opina que nel autismu, el sistema LC-NA ta desreguláu pola interrelación de fautores ambientales, xenéticos y epixenéticos (sustancies químiques presentes tanto dientro como fuera del xenoma que regulen la expresión xenética). Creen que l’estrés xuega un papel central na desregulación del sistema LC-NA, especialmente nes etapes finales del desendolcu prenatal cuando’l cerebru fetal ye particularmente vulnerable.
Compromiso por Galicia
Compromiso por Galicia ("CxG") ye una organización política del nacionalismu gallegu. Defínese como una organización nacionaliega y de centru. 
The Miracle (album)
The Miracle ye un discu de Queen.
Made in Heaven
Made in Heaven ye un discu de Queen.
Brian May
Brian Harold May (19 de xunetu de 1947, Londres, Inglaterra) ye un músicu, cantante y compositor que saltó a la fama mundialmente como unu de los miembros fundadores del grupu británicu Queen. Como compositor, escribió bayura d'ésitos internacionales, incluyendo "We Will Rock You", "Who Wants to Live Forever", "Fat Bottomed Girls", "Hammer to Fall" y "Under Pressure".
John Deacon
John Richard Deacon, (Londres, Inglaterra, 19 d'agostu de 1951) foi un músicu, cantante y compositor que saltó a la fama mundialmente como unu de los miembros fundadores del grupu británicu Queen.Como compositor, escribió bayura d'ésitos internacionales, incluyendo "Another One Bites the Dust", "Stone Cold Crazy", "I Want to Break Free", "You're My Best Friend" y "Pain Is So Close to Pleasure".
Roger Taylor
Roger Meddows Taylor, (Londres, Inglaterra, 26 de xunetu de 1949) ye un músicu, cantante y compositor que saltó a la fama mundialmente como unu de los miembros fundadores del grupu británicu Queen. Como compositor, escribió bayura d'ésitos internacionales, incluyendo "The Invisible Man", "A Kind of Magic", "These Are the Days of Our Lives", "Radio Ga Ga" y "I'm in Love with My Car".
Bob Barker
Robert William "Bob" Barker (12 d'avientu de 1923) ye un actor y escritor estaunidense. 
Virginia Beach (Virxinia)
Virginia Beach ye una ciudá del estáu estauxunidense de Virxinia. Ye, colos sos 449.628 habitantes (estimación pal 2013 del U.S. Census Bureau), la ciudá más poblada del estáu y la trixésimu novena mayor de tol país. Allugada na costa atlántica del país, na ensenada de Chesapeake, ta incluyida nel área metropolitana de Hampton Roads. Ésta, nomada tamién "America's First Rexion" (la primer rexón d'América), inclúi tamién les ciudaes de Chesapeake, Hampton, Newport News, Norfolk, Portsmouth y Suffolk y delles otres entidaes de población menores (villes, condaos...).
Virginia Beach ye una ciudá turística con playes perestenses y cientos de hoteles, moteles y restaurantes a la vera d'elles. La ciudá agospia, añalmente, el campeonatu de surf de la costa este ("East Coast Surfing Championships") y el campeonatu estaunidense de fútbol-playa. Tien, amás, varios parques naturales y fasteres costeres protexíes, y ye la sé de dos universidaes, de delles corporaciones empresariales y trés bases militares. Ta peraverada tamién al cabu Henry ("Cape Henry"), que foi aú se posaron per primer vegada, en suelu americanu, los colonos ingleses qu'el 26 d'abril de 1607 fundaron l'asentamientu de Jamestown, el primeru en tierres de los actuales Estaos Xuníos. La ciudá, qu'apaez nel Llibru Guinness de los Récords como la que tien la playa turística mayor del mundu, de 28 milles (46 km) de llonxitú, asítiase nel estremu meridional del complexu de túneles y pontes de la bahía de Chesapeake ("Chesapeake Bay Bridge-Tunnel"), que ye'l mayor del mundu.
Virginia Beach allúgase na rexón centruatlántica de los Estaos Xuníos, na fastera suroriental del estáu de Virxinia, y llenda al este col océanu Atlánticu y al norte cola bahía de Chesapeake. Ésta, na xuntura cola desembocadura del ríu James, forma'l mayor puertu natural del mundu. Esa condición fízola un sitiu afayaízu p'acceder, al traviés d'ella, a la colonia de Virxinia dende la so fundación. Un aristócrata inglés, Henry Wriothesley, conde de Southampton, financió delles espediciones a esa colonia, y la bahía foi nomada, n'honor d'elli, Earl of Southampton's Roadstead (rada del conde de Southampton), magar que dempués empezó a llamáse-y Hampton Roads. Anguaño hai un complexu de puentes y túneles de 37 km de llonxitú que traviesa'l puertu y xune les ciudaes de Hampton, Newport News, Williamsburg y Poquoson y los condaos de Gloucester, James City y York, asitiaes al norte de la bahía, coles ciudaes de Virginia Beach, Chesapeake, Norfolk, Portsmouth, Suffolk y Franklin y los condaos de Isle of Wight y Southampton, allugaes al sur d'ella. 
El territoriu alministráu pola ciudá ocupa un área de 1.290 km² d'estensión, lo que fai d'ella la mayor del estáu. El so altor mediu ye de namái 3,7 m sobro'l nivel de la mar. El so territoriu drena a la bahía de Chesapeake al traviés del ríu Lynnhaven y los sos afluentes.
La ciudá forma parte del área metropolitana de Hampton Roads (nomada oficialmente área metropolitana estadística de Virginia Beach-Norfolk-Newport News), que ye, con 1.676.370 habitantes, la trixésimu cuarta mayor de los Estaos Xuníos. Compriende les ciudaes de Norfolk, Virginia Beach, Chesapeake, Hampton, Newport News, Poquoson, Portsmouth, Suffolk, Williamsburg, toes de Virxinia, y los condaos virxinianos de Gloucester, Isle of Wight, James City, Mathews, Surry y York, amás del de Currituck, que pertenez a Carolina del Norte. Magar que Virginia Beach ye la ciudá más poblada del área metropolitana, funciona realmente como un suburbiu de la mesma. La ciudá de Norfolk ye'l distritu financieru y el centru d'ella, demientres que Virginia Beach y Williamsburg tienen una economía especializada nel sector turísticu.
El clima de Virginia Beach ye subtropical húmidu. Los inviernos son suaves, con pocos díes de nieve. Los branos son caldios y húmidos, con tardes fresques. Les estadístiques climátiques son les del aeropuertu internacional de Norfolk, asitiáu nel estremu noroccidental del territoriu de Virginia Beach. La temperatura media añal recoyida nelli ye de 15,3ºC, con unes precipitaciones de nieve de namái 150 mm al añu. Les de lluvia, pela so banda, son de 1.200 mm, y recuéyense mayormente en primavera y branu. La temperatura más alta rexistrada nel observatoriu del aeropuertu foi de 41ºC, en xunetu de 2010, y la más baxa de -19ºC, en xineru de 1985.
La situación de la ciudá, apartada del recorríu de les principales tormentes, ye perfavorable, y ello favoreció el so desarrollu como destinu turísticu. Ta más al sur de la zona barrida poles tormentes de nieve que castiguen llatitúes más septentrionales que la de so, y ta mui al norte pa ser alcanzada polos principales huracanes y tormentes tropicales. La única esceición foi el huracán Isabel, qu'aportó a la ciudá en 2003.
Los chesapianos, de los que malpenes sabemos nada, yeren los habitantes primitivos de la rexón. En 1607, dempués d'un viaxe de 144 díes, trés barcos mandaos pol capitán Christopher Newport y tripulaos por 105 homes y neños baxaron a tierra nel llugar aú l'océanu Atlánticu s'axunta cola boca meridional de la bahía de Chesapeake, na fastera nororiental del territoriu de l'actual Virginia Beach. Nomaron al sitiu cabu Henry ("Cape Henry") n'honor de Henry Frederick, príncipe de Gales y fíu mayor del rei Xaime I d'Inglaterra. Tres dellos díes los colonos abandonaron la zona, porque traíen órdenes d'instalase nún llugar tierra adentro que tuviera más abellugáu ante los posibles ataques de barcos d'otros países europeos. Asina, fundaron, tres subir pel cursu del ríu James (nomáu así n'honor del rei Xaime), el primer asentamientu permanente européu n'América del Norte, que nomaron Jamestown tamién pa honrar al so rei.
Los siguientes años foron aportando a la zona bien de colonos d'Inglaterra. En 1634, lo que yá yera colonia de Virxinia foi sodividida nos sos ocho condaos originales. Ún de los primeros colonos, Adam Thoroughgood, que yera nacíu nel condáu inglés de Norfolk y convirtiérase n'alcalde de la ciudá d'Elizabeth, una de les primeres que se fundaran na colonia, foi el responsable de que les tierres qu'arrodian l'actual ciudá de Virginia Beach recibieran el nome de "New Norfolk County" (nuevu condáu de Norfolk) en 1637. Al añu siguiente el condáu foi dixebráu en dos, "Upper Norfolk County" (pronto renombráu como "Nansemond County") y "Lower Norfolk County", que comprendía la zona asitiada al sur de la boca de la bahía.
En 1691 el condáu del sur de Norfolk sodividiose en dos: el condáu de Norfolk y el de la Princesa Ana ("Princess Anne County"). Esti últimu yera el más oriental del territoriu al sur de la boca de la bahía (nomada yá d'aquella Hampton Roads), y comprendía el territoriu que diba dende la llende con Carolina del Norte hasta la boca de la bahía, incluyendo tola fastera costera que miraba pal océanu Atlánticu. El condáu caltuvo'l so nome dende 1691 hasta 1963.
El pueblu turísticu de Virginia Beach foi medrando dientro d'esi condáu. El so espoxigue entamó a finales del sieglu XIX, y viose perfavorecíu pola llegada del ferrocarril y la lletricidá en 1888. Esto permitió l'apertura del hotel Princess Anne na primer llinia de playa, a la vera d'un pueblín nomáu Seatack. El centru turísticu algamó l'estatus de ciudá ("incorporated town") en 1906, y garró nuevu puxu tres de l'apertura, en 1922, del bulevar de Virginia Beach, que s'estendía dende Norfolk hasta la ciudá y la vera l'océanu. Nos 45 años siguientes la ciudá popularizose como destinu turísticu, y abriéronse casinos y instalaciones d'ociu familiar. Virginia Beach independizose del condáu en 1952, algamando l'estatus de ciudá independiente ("independent city"). En 1963 les dos entidaes xuniéronse, tres del alcuerdu de la población espresáu nún referéndum, pa formar una nueva ciudá independiente que caltuvo'l nome de Virginia Beach. Esta, con más territoriu pa la so espansión, convirtióse na ciudá más populosa de la zona tres de crecer un 50% ente 1980 y 1990. Esa tasa amenorgó nos años siguientes, pero la diversificación de la so economía, el desarrollu del so "downtown" y el puxu del so sector turísticu faen de la ciudá, en pallabres del que yera so alcalde en 2005, "una ciudá vibrante onde la xente vive, aprende, trabaya y se divierte".
Virginia Beach, magar que debe la so sonadía al so calter de centru turísticu, tien tamién otres fontes de riqueza:
El sector turísticu, sicasí, entá ye perimportante pa la economía de la ciudá. Más de seis millones de turistes aporten a la ciudá cada añu pa descansar nes sos playes y esfrutar de la bayura de tiendes y restaurantes de la ciudá. Pa complementar la so ufierta la ciudá inauguró en 2005 un centru de congresos.
El sector industrial complementa los anteriores. La ciudá ye la sé de les delegaciones pa los Estaos Xuníos de delles compañíes foriates (Kettler, Stihl, SERCO), y hai nella dellos centros manufactureros. Hai tamién un sector importante de servicios sanitarios, siendo'l hospital Sentara, con más de 5.000 trabayadores, el mayor d'ellos.
Granada o la Rexón de Granada (Tamién llamada "Alta Andalucía" o "Andalucía Oriental") ye una demarcación territorial histórica española que toma les provincies d'Almería, Granada, Jaén y Málaga. Coles mesmes, dalgunos colexos profesionales y otros organismos de derechu públicu inclúin nella a la ciudá autónoma de Melilla, qu'hasta 1995 constituyía una contorna incluyida na Provincia de Málaga.
L'ámbitu territorial de la Rexón de Granada correspuende al de les provincies d'Almería, provincia de Granada Granada, Jaén y Málaga, esto ye, identifícase grosso modo col que, hasta la división en provincies, de 1833, correspondía a los reinos de Granada y de Jaén. A partir de la nueva provincialización, dichu ámbitu territorial empieza a recoyese en testos y en distintes propuestes d'organización territorial, como una única subregión, bien denominada a cencielles como "Granada", bien con otres denominaciones, como Alta Andalucía anque, según autores como Marvau o Jean Sermet, siempres col mesmu ámbitu xeográficu. L'actual denominación, empieza a utilizase yá entráu'l sieglu XX, especialmente nel ámbitu alministrativu, hasta que la doctrina consagrar, "nel contestu del subdesarrollu andaluz".
El territoriu de la Rexón de Granada nun tiene estatus políticu estremáu dientro d'España. Sicasí, con diverses denominaciones, los territorios de la rexón de Granada constituyeron demarcaciones específiques en diversos ámbitos; amás, tamién tuvo, y tien, estatus alministrativu.
En 1834 prodúxose un tresformamientu radical de la planta xudicial española. Por aciu un real decretu promulgáu'l 26 de xineru, creáronse 15 audiencies territoriales, d'igual rangu. La Real Chancillería de Granada tresformar n'audiencia, y los territorios sobre los que tenía xurisdicción, que dende les reformes promulgaes poles Cortes de Cádiz, yeren yá namái los antiguos reinos de Granada, Jaén y Murcia, quedaron amenorgaos a les provincies de Almería, Granada, Jaén y Málaga. El Real Decretu d'esta rexonalización indicaba la necesidá de «"uniformar la demarcación xudicial cola alministrativa, y faer una distribución proporcionada de territorios nes audiencies y chancillerías"». La uniformización tuvo como base namái les provincies creaes dos meses enantes nel Decretu de Javier de Burgos de 1833, ensin considerar les rexones puramente clasificatorias recoyíes nel mesmu decretu.
En 1841 prodúxose la reorganización de la estructura militar española. A finales del Antiguu Réxime esistíen 13 capitaníes xenerales en que s'entamaba militarmente'l territoriu. La Capitanía Xeneral de Granada exercía la so xurisdicción sobre'l reinu de Granada. Tres la reforma, creáronse 14 rexones militares, que los sos xefes caltuvieron la denominación de capitanes xenerales. La VII rexón militar, con comandancia en Granada, recibió la xurisdicción sobre les provincies d'Almería, Granada, Jaén y Málaga. Magar el xefes de les rexones militares calteníen el títulu de capitán xeneral nun foi hasta 1844 cuando recuperaron la denominación de capitaníes xenerales. Mientres la Segunda República, la estructura anterior foi sustituyida por una basada en divisiones orgániques. La II División Orgánica, con see en Sevilla, tomaba toa Andalucía. Tres la Guerra Civil, la rexón militar de Granada pasó a ser la IX rexón, sumiendo en 1984 al ser fundida cola de Sevilla na nueva Rexón Militar Sur.
El 17 de setiembre de 1845 aprobóse un nuevu Plan Xeneral d'estudios, qu'amenorgó a diez les universidaes españoles y estableció que'l territoriu español tenía d'estremase en tantos distritos universitarios como universidaes esistíen. El 22 d'ochobre de 1845 aprobábase'l reglamentu que regulaba la execución del Plan d'Estudios, que establecía les provincies que formaben cada distritu universitariu, que tomaba'l nome de la ciudá na que taba establecida la universidá. Establecíase que'l distritu universitariu de Granada entendía les provincies de Almería, Granada, Jaén y Málaga. Entá nel tardofranquismo yera unu de los 13 distritos universitarios con calter rexonal en que s'entamaba España nesa dómina.
La archidiócesis de Granada, creada de nueva planta so patronatu real polos Reis Católicos nel marcu de la organización del reinu de Granada, incluyía originariamente como sufragáneas a les diócesis de Guadix, Almería y Málaga (esti última sufragánea hasta entós de la archidiócesis de Sevilla). Nel sieglu XVIII, sicasí, la archidiócesis de Granada namái tenía por sufragáneas les de Guádix y Almería. Cola firma del concordatu de 1851, acentuóse l'enclín a unificar les xurisdicciones civil y eclesiástico, afaciendo esta postrera, no posible a les provincies civiles. Ente que, per una parte, les diócesis de Granada y Guádix estrémense la provincia granadina, les diócesis de Jaén, Cartagena y Málaga (correspondientes coles provincies de Jaén, Murcia y Albacete, y Málaga, xuntu cola ciudá de Melilla) pasen a ser sufragáneas de Granada.
La rexón de Granada como Andalucía Oriental esiste en una demarcación de carreteres de Ministeriu de Fomentu (correspondiente a la rexón de Granada; namái otra comunidá autónoma, Castiella y Llión, alcuéntrase estremada en dos demarcaciones) o una xefatura cimera de policía (única comunidá autónoma estremada). Tamién dellos colexos oficiales profesionales tienen una delegación p'Andalucía Oriental, como los d'inxenieros de telecomunicación, ya industriales, rexistradores de la propiedá, psicólogos, les reales academies de medicina y de ciencies veterinaries, etc.
En 1847, Patriciu de la Escosura promulgó un decretu qu'estremaba la gobernación del Reinu d'España n'once gobierno xenerales. El decretu establecía'l Gobiernu de Granada", con capital en Granada, y formáu poles provincies de Granada, Málaga, Almería y jaén. El decretu foi derogáu siete díes dempués, ensin llegar a entrar a valir.
En 1873, mientres la Primer República Española, ellaboróse un proyectu de constitución, que nun llegó a promulgase, que definía a España como una república federal, integrada por diecisiete estaos con poder lexislativu, executivu y xudicial. L'artículu primeru de la Constitución Federal de 1873 constituyía a l'Andalucía Alta como unu d'esos estaos (ensin definir les sos provincies integrantes).
En 1884, el lliberal Segismundo Moret presentó a les Cortes d'España un proyectu de reforma de la Llei Provincial, que distribuyía la xurisdicción alministrativa y el gobiernu políticu d'España en quince región, por motivos puramente alministrativos y económicos, y ensin concesión dalguna a l'autonomía rexonal. No relativo a la Rexón de Granada, plantegaba la mesma demarcación y nomenclatura que'l decretu de Patriciu de la Escosura de 1847.
En 1891, Francisco Silvela y Joaquín Sánchez de Toca redactaron un proyectu de división territorial d'España, qu'establecía pa la Rexón de Granada la mesma demarcación y nomenclatura que Moret. Esti proyectu pretendía dotar de mayores atribuciones non yá a les entidaes rexonales, sinón tamién a les entidaes municipal y provincial. Sicasí esti proyectu nun llegó a presentase a les Cortes d'España.
La estensión de la Rexón de Granada ye de 42.102 km, que correspuende al 8'34% del territoriu español y al 7'22% de la Península ibérica.
El relieve de la Rexón de Granada ye, na so mayoría, montascosu, topándose ellí dalgunes les mayores cotes d'altitú de la Península Ibérica. Trés de los cuatro provincies de la Rexón de Granada tienen accesu al mar: Almería, provincia de Granada Granada y Málaga; les sos mariñes tienen una significativa presencia de cantils. En la Rexón de Granada pueden estremase dos unidad del relieve:
La rexón de Granada alcuéntrase estremada ente la cuenca del Guadalquivir y les cuenques fluviales qu'arramen al Mediterraneu. La rexón ta percorrida polos Sistemes Béticos que faen de divisoria ente dambos conxuntos. Administrativamente, la Confederación Hidrográfica del Guadalquivir xestiona la cuenca del Guadalquivir, en cuantes que les cuenca mediterránees ser pola Axencia Andaluza de l'Agua, al traviés del Distritu Hidrográficu Mediterraneu. Una pequena área del noroeste de la provincia de Málaga, que pertenez a la cuenta del Guadalete, xestiónase al traviés del Distritu Hidrográficu Guadalete-Barbate.
Pel norte'l ríu Genil y el Guadiana Menor recueyen toles cuenques intramontañosas de les Sierres Bétiques. Pel sur numberoses ramblas y ríos más singulares como'l Guadalmedina recueyen les agües y tresportar al mar Mediterraneu. Los ríos mediterráneos son estacionales, de baxu caudal anque con aveníes enchentes en dómines d'agües. Los ríos de la cuenca del Guadalquivir son menos enchentes y caltienen meyor el caudal mientres tol añu. Gracies a la orografía de la rexón construyéronse numberoses preses qu'abastecen a la población.
El clima de la rexón de Granada ye clima mediterraneu, con branos secos y templaos y periodos d'agües ente setiembre y mayu. Les agües suelen ser enchentes. A diferencia del clima d'Andalucía Occidental, el llau oriental ta afectáu más pel monte, polo que se considera que ye un mediterraneu continentalizado. Na rexón amás desenvuélvense zones con microclimes, como'l casu de la cOSTA Tropical de Granada qu'esfruta d'un clima tropical ideal pal cultivu de frutes tropicales o la provincia de Almería con un clima subdesértico.
La flora vascular de la Rexón de Granada cuenta con 165 families, 975 xéneros y 3724 taxones actuales (especies y subespecies), lo que la señalen como escepcional nel contestu de la Rexón Mediterránea.
En 1837, Boissier viaxó a España pa estudiar la flora del Reinu de Granada, siendo'l primer esplorador qu'afayó la riqueza florística de la Rexón de Granada a los güeyos de tol mundu.
Los núcleos más importantes tocantes a flora son sierres de la Cordal Penibética como Sierra Nevada, les sierres del Cabu de Gata, Alhamilla, Filabres, Baza, Gádor, Almijara, Tejeda, Antequera, Serranía de Ronda; de la Cordal Prebética como les sierres de María, La Sagra; de la Cordal Subbética como les Sierres d'Huétor, Loja, etc; según les depresiones del Riegu Intrabético, tamién bien riques en plantes singulares como les d'Antequera, Depresión de Granada Granada, Baza, Guadix, Huéscar, etc.
Según Gabriel Blanca, Catedráticu de Botánica de la Universidá de Granada, la flora de la Rexón de Granada ye una de les flores más importantes de tola rexón mediterránea porque inclúi a más del 45% de los taxones ibéricos, siendo'l 7% de la superficie de la Península Ibérica.
Ver: Dialectu granadín
The Doors
The Doors ye una banda de rock norteamericana constituyida en 1967 en Los Angeles pol guitarrista Robby Krieger, el líder vocalista Jim Morrison y el percusionista John Densmore, más el baxista Ray Manzarek incorporáu al añu siguiente.
La Battaglia di Algeri
La Battaglia di Algeri ("La Batalla d'Arxel") ye una película italo-arxelina de 1965 que trata de la Guerra d'Independencia d'Arxelia. 
La película, que sería gallardonada con importantes premios cinematográficos internacionales, foi dirixida por Gillo Pontecorvo, que tamién participó nel guion y na música (nesti últimu aspectu, aconseyáu pol maestru Ennio Morricone). Los personaxes principales foron representaos por Brahim Hadjadj, Jean Martin y Yacef Saadi.
Ali La Pointe (Brahim Hadjadj) ye un lladrón analfabetu con un historial delictivu llargo, que malvive nes cais d'Arxel como trileru. Depués de ser deteníu, nún de los sos ingresos a prisión contempla dende la ventana de la so celda la execución d'un presu venceyáu al nacionalismu arxelín. Esti fechu fai-y tomar conciencia de la opresión colonial francesa sobre Arxelia, y decide involucrase depués de la so fuga, nel Frente de Lliberación Nacional, pa terminar siendo, a la fin de la película, ún de los sos responsables máximos.
La trama empieza pel final, asitiando l'acción nel 7 d'ochobre de 1957, dende onde s'empecipia una llarga analepsis que reflexa la toma de conciencia del personaxe principal y la so implicación nel movimientu nacionalista arxelín.
La idea de filmar esta película nació d'un proyectu del primer gobiernu independiente d'Arxelia, dirixíu por Ahmed Ben Bella, que foi propuestu a directores italianos de cine social. 
La primer idea partió del futbolista retiráu, y antiguu dirixente del FLN, Yacef Saadi. En 1964, el gobiernu d'Arxelia encargó a Saadi buscar a un director italianu que rodara la que sería la primer película de ficción arxelina.
El resultáu foi una de les meyores películes realizaes sobre colonialismu, terrorismu y movimientos revolucionarios. Anque ta rodada a la manera d'un documental, l'acción nun pierde ritmu en nengún momentu de la película.
La película cuenta con una escelente fotografía en blancu y negru, na que destaquen les tomes de les cares.
Ún de los actores principales, Yacef Saadi, caracterizáu na película como Saadi Kader, foi ún del fundadores del FLN arxelín y participó nos fechos que se describen na película 
La so exhibición en Francia foi vetada hasta 1971 y mesmamente'l xeneral Massu (encarnáu na película nel personaxe del Coronel Mathieu) escribió un llibru homónimu a la película nel que definía los métodos de tortura usaos pol exércitu francés n'Arxelia como una crueldá necesaria":
El productor estaunidense Basil Iwanyk propunxo apocayá realizar un remake de la película incluyendo un personaxe estaunidense na mesma, como periodista o como funcionariu de les Naciones Xuníes. La idea de realizar un 'remake' nun parez ser bien acoyida polos almiradores de la película orixinal, que tienen mieu de que l'argumentu cambie muncho pa quedar d'alcuerdu a los cánones del cine estaunidense. Como prueba d'ello, utilicen como argumentu los actores que se baraxaron pal remake: Tom Cruise, Brad Pitt, Leonardo DiCaprio y Sían Penn.
Benito de l’Auxa
"Benito de l'Auxa" (1742 - 1814), poeta y clérigu qu'exerció en Valliniello, en Madrid (nel Hospital Xeneral), en Candás y en Bañugues. Dos años mayor que Xovellanos, Aúxa coincide con ésti na univesidá d'Alcalá, ente 1764 y 1765, y ye per entós cuando-y dedica'l so poema n'octaves reales, "los Sueños de Nabucodonosor".
Antón Balvidares
Antón Balvidares (1751 - 1792) poeta de familia acomodada nacíu na parroquia de Santiago de Sariegu.
Llevó una vida tranquila na finca familiar de Loto, en Cecea (Nava). Por mandáu propiu enterráronlu en Conventu de San Francisco, n’Uviéu.
La obra lliteraria contién poemes como “El entierro del canónigo Reguero”, “Las exequias de Carlos III”, “Diálogo entre Juan y Toribio...” y “El Misterio de la Trinidad”.
Franco Trappoli
Franco Trappoli (Orvieto, 1947) ye un políticu italianu.
Alcalde de Fano de 1980 e 1983.
Trappoli tamién ocupó cargos y puestos de responsabilidá dientro de la Cámara de diputaos Italiana como miembru de PSI: 1983-87 y 1992 a 1994; y Vice-presidente de la XIII Commisión (trabayu - assistencia y previdencia social - cooperación)
Ye'l primer budista miembru de la Cámara de diputaos Italiana
York University
La York University o YU ye la universidá de Toronto, asitiada en Ontario (Canadá).
Cuenta con 2.000 profesores y 54.000 estudiantes.
Festival
Un festival ye un fechu, celebración, o conxuntu de manifestaciones artístiques, culturales, o deportives, organizáu xeneralmente por una comunidá llocal o conceyu, y qu'ha de tener calter periódicu.
Dado Cavalcanti
Luis Eduardo Barros Cavalcanti (Arcoverde, 9 de xunetu de 1981), conocíu como Dado Cavalcanti, ye un entrenador de fútbol brasileñu. Actualmente, entrena al Coritiba de la Primeira División d'Brasil.
Como entrenador, tien dirixío equipos como Luverdense, Paraná Clube y Mogi Mirim. 
Genesis
Genesis ye un un famosu grupu británicu de rock progresivu formáu en 1967 en Godalming, Surrey.
El nome de la banda, dau por Jonathan King (manager y productor), alude al Xénesis (primer llibru del Vieyu Testamentu). 
Les sos composiciones d'esi periodu inicial, d'estilu pop sicodélicu, fueron llanzaes nun álbum debú "From Genesis to Revelation" (del Xénesis al Apocalipsis) en 1969, gracies a un contratu que King consígue-yos cola compañía Decca; sicasí Stewart vase mientres la grabación y nun toca en toles temes del discu, polo cual tuvo de ser completáu pol percusionista John Silver, quien finalmente tamién foise.
Por aquél entós contacten al dueñu del sellu discográficu Charisma, Tony Stratton-Smith, quien taba interesáu nel soníu y estética del grupu, sellu col que roblen contratu y graben el so segundu álbum, "Trespass" (1970), con John Mayhew a la batería. 
Termináu'l discu, Anthony Phillips decide abandonar el grupu por mieu escénico, que-y torgaba cumplir coles obligaciones de músicu nes xires que realizaben. Con él foise tamién John Mayhew.
Al traviés d'un anunciu na revista Melody Maker contacten a Phil Collins (batería) y Steve Hackett (guitarra) en 1970, quien resultaron ser los reemplazantes ideales, conformando asina l'alliniación clásica del grupu, que duraría hasta 1975, cuando'l cantante Peter Gabriel foise de la banda pa empezar la so carrera solo.
D'esta dómina son los sos discos más renombraos, como "Selling England by the Pound" o "The Lamb Lies Down on Broadway", ente otros, que-yos dio fama como un referente del rock progresivu d'aquellos tiempos.
En 1977 el guitarrista Hackett tamién foise, quedando Genesis amenorgáu a tríu.
Como tríu grabaron los sos discos más esitosos comercialmente nos años 1980, "Abacab", "Genesis" ya "Invisible Touch", con un soníu más entornáu al pop rock, siempres con Phil Collins como "frontman" quien, de la mesma, entamó una esitosa carrera como artista solista dende 1981, compaxinándola cola so actividá en Genesis.
Finalmente Rutherford y Banks contraten a un cantante llamáu Ray Wilson, con quien graben l'álbum "Calling All Stations" (1997), anque la carrera de Genesis ensin Collins nun tenía futuru, y la banda dexa d'esistir oficialmente en 1999.
Yves Montand
Ivo Livi llamáu Yves Montand, foi un cantante y actor francés d'aniciu italianu. Nació'l 13 d'ochobre de 1921 en Monsummano Terme, na Toscana (Italia), morrió'l 9 de payares de 1991 en Senlis (Oise), en Francia.
Ivo Livi, fíu de Giovanni y Giuseppina Livi (1893-1971), nació'l 13 d'ochobre de 1921 en Monsummano Alto, na Toscana, un añu anantes de la llegada al poder de Benito Mussolini (el 31 d'ochobre de 1922) ya la puesta en marcha del réxime fascista. Ye l'últimu d'una familia de tres neños (la so hermana Lydia nacida en 1915, el so hermanu Giuliano — Julien — (1917-1994)). Ye descendiente d'una familia obrera y militante, que venerará tola so vida, y que-y tresmitirá'l so afectu pol comunismu.
En 1923, Ivo nun tien más quje dos años cuando la so familia fuxe de la Italia fascista y emigra hacia Francia. Los Livi instálense nos barrios probes de Marsella. El padre d'Ivo crea une pequeña fábrica d'escobess. Los dos fíos mayores dexen ceo la escuela pa ganase la vida: Lydia conviértese en peluquera y el so hermanu Julien camareru de café, y ferviente militante comunista. La neñez d'Ivo ye difícil tanto material como moralmente. ye consideráu como un « immigrante "rital" ». Ye nesti tiempu cuando el s'apasiona pol cine y especialmente poles comedies musicales americanes, en particular poles del so ídolu Fred Astaire y los sos númberos de claquetes.
Par decretu de 8 de xineru de 1929, la familia Livi algama la nacionalidá francesa y Ivo conviértese n'Yves. En 1932, so padre Giovanni vese obligáu declarar en quiebra la fábrica familiar d'escobes. Yves tien onee años y ye nidiamente más altu que la media de los eños de la so edá cuando falsifica los sos papeles pa facese contratar nuna fábrica de pastes, (la llei prohibía'l trabayu anantes de los catorce años). Será tovía repartidor, después , puis camareru, anantes de cumplir los catorce años aprendiz de peluqueru nel salón de peluquería pa muyeres onde trabaya la so hermana Lydia, y pasa con éxitu un Certificáu d'aptitú profesional (CAP) de peluqueru. Trabayaría mas alantre nos diques de Marsella. 
En 1938, a la edá de diecisiete años, algama un puestu de « peluqueru de sala » nun cabaret de music-hall de Marsella. Darréu, participa nun espectáculu que na primera parte acueye a los debutantes. Canta "C'est la vie", de Trenet; "Boum", de Chevalier, "On est comme on est" y fai imitaciones de Fernandel y de personaxes de Walt Disney. L'organizador acuéyelu y aconséyalu d'atopar un nome d'escena. Yves Livi conviértese n' "Yves Montant" - escrito entós con una t - nomatu escoyíu n'acordanza de so madre. N'efeutu, nuna mezcla d'italianu y de francés, ella dixo-y, col fin de qu'él dexara'l so apartamentu: « Ivo, monta ».
Yves trabaya la so puesta n'escena con Francis Trottebas - alias Berlingot - y fai dellos cursos de cantu con Marguerite Francelli a partir del branu de 1937. El debutante, de xemes en cuando, consigue dellos compromisos; sobre escena, ta acompañáu al piano por Mado, la fía del so profesor de cantu. Les sos gales llévenlu a veces a Narbona y Toulouse y, nos entamos de 1940, el so nome atrae al públicu. Montand ambiciona entós pasar al Alcazar de Marsella. Pa ello, tien necesidá d'un repertoriu orixinal. Hubert Melone, alias Charles Humel, un autor-compositor ciegu, escribe-y dos cantares: "Y'a du swing partout", que nun grabará enxamás, y "Dans les plaines du Far-West", que será'l so primer gran éxitu 
El so aniciu proletariu d'un mediu pro-comunist foi primeramente un motivu d'explotación pa la so carrera de cantante("J'aime flâner sur les grands boulevards", "Luna Park"), pero afalagó bien ceo'l so compromisu políticu, imprimiendo protestes, fervor, llucidez (el reconocimientu la so ceguera delantre del estalinismu) y de la so fidelidá a los ideales de izquierda: en 1973, decide subir a escena pa sofitar al pueblu chilenu, compromisu filmáu por Chris Marker en "La Solitude du chanteur de fond".
Ye l'actor principal de la triloxía de Costa-Gavras denunciando los estremismos: 
A pesar del so compromisu públicu, nunca perteneció a ningún partíu políticu, pero foi militante del "Movimientu de la Paz" y de los "Derechos Humanos".
El nome de César ta varies veces presente na so filmografía, podemos citar, por orde cronolóxicu:
Xosé María Díaz Castro
Xosé María Díaz Castro (Guitiriz, Provincia de Lugo, 19 de febreru de 1914 — Lugo, 2 d'ochobre de 1990) foi un escritor gallegu.
Dedicóse-y el Dia das Letras Galegas, en 2014.
Phil Collins
Phil Collins (Philip David Charles Collins, 30 de xineru de 1951, Hounslow, Inglaterra) ye un destacáu cantante, compositor, baterista, y actor británicu, y unu de los artistes de mayor ésitu de la música rock. 
Foi incorporáu a la banda de Peter Gabriel, Genesis, como batería y segunda voz en 1970, cuando Gabriel foise del grupu, en 1975, Collins asumió'l doble rol de batería y voz líder.
En 1981 empecipia una esitosa carrera en solitariu, compaxinándola col so trabayu en Genesis.
Ente 1984 y 1989 Phil Collins lideró la llista d'ésitos estaunidense "Billboard Top 100" como cantante n'ocho rubros, siete como solista y unu con Genesis, banda de la que foi miembru ente 1970 y 1996.
Los sos cantares de cutiu traten d'amores perdíos, temes personales y sobre el problema mundial de la probeza y el consumu de drogues. Según datos de Atlantic Records (de 2002) les vientes correspondientes a la so carrera en solitariu algamaron los 150 millones de discos en tol mundu.
Collins ganó numberosos premios musicales a lo llargo de tola so carrera, incluyendo siete premios "Grammy", cinco premios "Brit", ente ellos "meyor artista británicu" en trés categoríes, un premiu de l'Academia de Hollywood y dos Globos d'Oru pol so trabayu en bandes sonores.
Collins ye unu de los trés artistes pop, xuntu con Paul McCartney y Michael Jackson, que vendieron más de 100 millones d'álbumes en tol mundu, tantu nel so trabayu como artista solista, como miembru d'una banda. 
Cuntando'l so trabayu con Genesis, les sos contribuciones con otros artistes, y la so esitosa carrera en solitariu, Collins llogró más de cuarenta ésitos qu'encabezaron la llista del "Billboard Hot 100" mientres la década de 1980.
Dende va dellos años mora en Suiza.
 *Face Value - 1981
Paul McCartney
Paul McCartney (n. James Paul McCartney, Liverpool, Inglaterra, 1942) ye un destacáu músicu y compositor británicu, miembru fundador, baxista y co-líder de The Beatles, al pie de John Lennon.
Paul McCartney nació'l 18 de xunu de 1942 en Liverpool, fíu de James y Mary McCartney.
A la edá de 15 años, McCartney xunióse a John Lennon pa formar The Quarrymen; George Harrison xunióse al grupu a principios de 1958 como guitarrista, siguíu a principios de 1960 pol amigu de Lennon de la escuela d'arte, Stuart Sutcliffe.
Finalmente camudó'l nome del grupu a The Beatles a mediaos d'agostu de 1960, y reclutaron a Pete Best na batería pa un compromisu inminente en Hamburgu, Alemaña, sicasí Best foi reemplazáu por Ringo Starr.
McCartney ganó fama mundial como miembru de The Beatles, con Lennon formaron una de les pareyes de compositores más influyentes y esitoses, y escribieron dalgunes de les temes más populares na hestoria de la música rock.
McCartney figura nel Llibru Guinness de los récords como'l músicu y compositor más esitosu na hestoria de la música popular, con 60 discos d'oru y vientes de 100 millones de senciellos nel Reinu Xuníu.
El mediu británicu BBC News nomó a McCartney el «mayor compositor del mileniu» y citó el cantar de los Beatles «Yesterday» como'l cantar más versionáu na hestoria de la música, grabáu por más de 2200 artistes, y pasáu, dende la so publicación en 1965, más de 7 millones de vegaes na televisión y la radio estaunidense.
Como intérprete o compositor, McCartney foi'l responsable de 31 senciellos númberu unu na llista estaunidense Billboard Hot 100, y vendió hasta la fecha en redol a 15,5 millones de discos n'Estaos Xuníos según la RIAA.
Paul McCartney compunxo bandes sonores pa películes, música clásica y electrónica, dio a conocer un ampliu catálogu de cantares como artista en solitariu, y participó en proyectos p'ayudar a organizaciones benéfiques internacionales. 
De la mesma ye un defensor de los derechos de los animales, el vegetarianismu, y participa viviegamente en campañes contra les mines terrestres, la caza de foques, y la delda del Tercer Mundu. 
Ye un entusiasta aficionáu al fútbol, sofita a los clubes Everton FC y Liverpool FC. La so compañía MPL Communications tien los derechos sobre más de 3000 cantares, incluyendo toes los cantares escritos por Buddy Holly, xuntu colos derechos de publicación de musicales como "Guys and Dolls", "A Chorus Line", y "Grease". 
Quepe mentar qu'amás de los sos discos de música pop rock, McCartney grabó delles obres clásiques, ya inclusive electróniques.
 *McCartney (1970)
Liverpool
Liverpool ye una ciudá y conceyu metropolitanu del condáu de Merseyside, na rexón Noroeste d'Inglaterra, sobre'l llau esti del estuariu del ríu Mersey. 
Llinda al norte col conceyu metropolitanu de Sefton, al este col de Knowsley, y al sur y oeste col mentáu ríu. Foi fundada como villa en 1207 y tuvo esi estatus hasta 1880, cuando recibió'l títulu de ciudá. Según l'últimu censu oficial, que data de 2001, Liverpool tenía una población de 439.473 habitantes; esta cifra aumenta llixeramente hasta los 454.654 habitantes según estimaciones pal añu 2009; pero cuntando los suburbios, ye dicir l'Área Metropolitana de Liverpool, la so población xube a 816.216 habitantes.
Hestóricamente perteneciente al condáu de Lancashire, la urbanización y espansión de Liverpool débese en gran parte a la so condición de ciudá portuaria importante. Nel sieglu XVIII, el comerciu coles Indies Occidentales, cola Europa continental y el tráficu d'esclavos nel Atlánticu promovio la espansión económica de la villa. A principios del sieglu XIX, el 40% del comerciu marítimu mundial pasaba polos muelles de Liverpool. Anguaño ye'l segundu puertu del Reinu Xuníu en volume d'esportaciones, tres Londres.
La popularidá de The Beatles y del equipu de fútbol Liverpool FC contribúin a convertir a Liverpool nun destín turísticu; el turismu xuega un papel significante na economía de la ciudá. En 2007 celebró'l so 800º aniversariu, y al añu siguiente foi Capital Europea de la Cultura al pie de la ciudá noruega de Stavanger.
En 2004, delles zones a lo llargo del centru de Liverpool fueron declaraes Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO.
The Clash
The Clash foi una banda británica de punk formada en Londres, activa ente 1976 y 1986. 
El grupu foi unu de los más importantes y icónicos de la primer fola del punk aniciada a fines de los años '70, y amás de tocar punk rock, incorporó reggae, rockabilly, funk, jazz y dub ente otros variaos estilos nel so repertoriu. 
The Clash taba originalmente formada por Joe Strummer (voz), Mick Jones (guitarra y coros), Paul Simonon (baxu), Keith Levene (guitarra) y Terry Chimes (batería), acreditáu nel so primer álbum como "Tory Crimes".
The Clash siempres esibió una intencionalidá política nes sos lletres que col tiempu volvióse una característica distintiva y fundamental. 
L'idealismu espresáu nes composiciones de Joe Strummer y Mick Jones oldeó col nihilismu de los Sex Pistols y la cencellez de Ramones, les otres bandes emblemes del punk na dómina.
Anque'l so ésitu nel Reinu Xuníu foi inmediatu, la banda nun ganóse al públicu estaunidense hasta los años 80.
El so tercer álbum, "London Calling" (doble LP publicáu en 1979), ye consideráu unu de los meyores discos de la hestoria de la música Rock, calificáu pola revista "Billboard" como'l meyor discu de los años 1980, y según la revista "Rolling Stone", como l'octavu meyor de la hestoria na so llista de los 500 meyores álbumes de tolos tiempos, onde tamién figuren otros dos discos del grupu, "The Clash" (1977) y "Sandinista!" (1980), nes posiciones n.º 77 y n.º 404 respectivamente.
Precisamente "Sandinista!" ye un triple LP, que orixinalmente foi puestu a la vienta pol preciu d'unu, por esixencia de la banda.
Dalgunos de les sos temes más reconocíes son "White Riot", "Tommy Gun", "London Calling", "Train in Vain", "(White Man) In Hammersmith Palais", "The Guns of Brixton", "Complete Control", "Rock the Casbah" y "Should I Stay or Should I Go". Esti últimu cantar foi un gran ésitu 6 años dempués de la disolución del grupu, por cuenta del so usu nuna campaña publicitaria pa la marca de vaqueros Levi's.
En 2003 fueron incluyíos nel Salón de la Fama del Rock asitiáu en Ohio, Estaos Xuníos.
A lo llargo del tiempu, asitióse ente los fanáticos y los críticos el llamatu atribuyíu nuna ocasión pola so discográfica CBS Records, "the only band that matters" ("la única banda qu'importa") pa referi-y -yos. 
 *1977 - "The Clash
Organismu unicelular
Un organismu unicelular ye un organismu que consiste nuna única célula, a diferencia d'un organismu pluricelular, que consiste en múltiples célules. Históricamente a los organismos unicelulares se-yos fizo referencia como mónades. El grupu cimeru d'organismos unicelulares son les bacteries, arquées, protozoos, y l'ocle y los fongos unicelulares. Los organismos unicelulares dixébrense polo xeneral en dos estayes: organismos procarióticos y eucarióticos. Anguaño piénsase que los organismos unicelulares son les formes de vida más antíguees, probablemente con unos 3.800 millones d'años d'esistencia.
Max Nettlau
Max Heinrich Hermann Reinhardt Nettlau nació en Neuwaldegg (anguaño parte de Viena) el 30 d'abril de 1865 y morrió n'Amsterdam el 23 de xunetu de 1944. Foi un importante historiador del anarquismu alemán y internacional. Partidariu del anarquismu ensin adxetivos y el panarquismu.
Nettlau estudió la llingua y lliteratura celtes en Viena, onde algamó, a la edá de 23 años, el títulu de Doctor na Universidá de Leipzig con una tesis sobre la gramática de la llingua Cimbrica. Pero concentróse rápidamente na compilación de importantes documentos de la historia del movimientu anarquista. Pa esto viaxó a través d'Europa y vivió en Londres y Viena.
Dende 1885 a 1890, perteneció a la Lliga Socialista, y a partir de 1895, al "Freedom Group".
A lo llargo de la crisis económica que siguió a la Primera Guerra Mundial, la inflación fizo perder a Nettlau la fortuna heredada de los padres, lo que lu fizo vivir en condiciones bien abegoses. Ensin embargo, continuó atropando documentos y publicando. En 1935, Nettlau vendió la so inmensa colección de llibros, periódicos, archivos y otros documentos sobre'l socialismu y l'anarquismu al Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG).
La Casona del Bravial
La Casona del Bravial ye un edificiu asitiáu nel conceyu de Samartín del Rei Aurelio construyíu ente los sieglos XIII y XIV.
Atópabase nun enllaz del Camín Xacobéu que xunía Lleón con Uviéu pel puertu Tarna pentemedies d'una calzada romana.
Los Fernández Miranda son los sos primeros propietarios de los que se tien constancia, que vendríen del conceyu de Quirós a finales de la Edá Media. 
La Casona taría habitada hasta finales de los años 1970, cuando cai nel abandonu. Na segunda metá del sieglu XX perdería parte de la so estructura orixinal al derribase parte d'ella p'ampliar la casa que taba al llau.
L'inmueble foi restauráu por una escuela-taller a instancies del Ayuntamientu de Samartín del Rei Aurelio y del Gobiernu del Principáu d'Asturies nel añu 2003, y a partir d'entós úsase con fines socioculturales.
Dende l'añu 2010 el centru cuenta con dos equipamientos culturales, la Oficina de Normalización Llingüística de Samartín del Rei Aurelio y el Muséu de la Memoria de Samartín del Rei Aurelio 
Grupu folclóricu &quot;Blimea&quot;
El Grupu Folclóricu Blimea entamó la so trayeutoria nel añu 1958 en Blimea, Asturies. El so llabor centróse siempre na recuperación y conservación de los bailles, cantares y sones asturianos, sorrayando l'allegría carauterística del pueblu asturianu.
Nes sos actuaciones traten d'implicar a la xente que tienen al so alredor, procurando que los espectadores pasen de ser simples observadores a convirtise en participantes activos del folclor asturianu. Esto, cuando se consigue, ye una esperiencia que-yos resulta especialmente prestosa, faciendo que'l gustu polo asturiano dientro'l grupu se renueve actuación tres actuación.
Nel repertoriu'l grupu inclúyense dances, xotes, llixeros y muñeires d'estremaes fasteres d'Asturies, predominando pieces de la zona central, contando tamién con polques, pasudobles, bailles-xuegu, y un bayurosu repertoriu de cancios y romances acompañaos cola pandereta, panderu, gaita, curdión y bandurria.
Teatru Virginia
L'antiguu Teatru Virginia ye un teatru y casinu zarráu allugáu en Sotrondio, nel conceyu asturianu de Samartín del Rei Aurelio.
Construyóse en 1930, diseñáu pol prestixosu Manuel del Busto y el so fíu Juan Manuel del Busto. L'edificiu respuende al estilu montañés con elementos art-decó. Na so fachada principal destaca un pórticu saliente, un primer pisu con arcu central flanquiáu por balcones y dos torres remataes con pináculos. Zarróse nos años 1980.
En 2009 l'Ayuntamientu de Samartín del Rei Aurelio aprobó'l so baltamientu pa construyir un centru de salú, col vistu bonu de la comisión de Patrimoniu Históricu d'Asturies dientro del "Plan Especial de Reforma Interior" del distritu urbanu. Sicasí, organizóse una importante campaña pa la proteición del edificiu per parte de la oposición y los vecinos de Sotrondio. 
En 2013 apautóse la conservación de la fachada del edificiu, y tresformaráse en centru de salú. Nos años 1990 propúnxose la so utilización como teatru, idea refugada tres la rehabilitación del Teatru de L'Entregu, y más tarde como un centru cultural.
Sotrondio
Sotrondio ye unu de los tres núcleos urbanos que formen la ciudá asturiana de Samartín del Rei Aurelio. Yera la villa capital hasta que per Decretu de la Comunidá Autónoma del 13 de setiembre de 2007 Sotrondio améstase a les poblaciones de L'Entregu y Blimea pa formar la población de Samartín del Rei Aurelio, que sedrá la capital del conceyu del Valle del Nalón. Alcuéntrase a 30 Km. d'Uviéu.
La población de Sotrondio yera de 3.849 habitantes en 2009, disminuyendo por mor de la crisis industrial nes cuenques mineres. Cruza'l ríu Nalón que separta'l barriu de Serrallo del restu de la población.
Antaño y hasta la reconversión industrial de los años 1980, Samartín del Rei Aurelio foi unu de los conceyos con mayor númberu d'esplotaciones de carbón d'España (dalgunos como'l Pozu San Mamés) que dexaron numberosos restos mineros, ente elles les pontes de fierro de La Maquinilla y Los Gallegos en Sotrondio.
Na Ilesia de Samartín de Tours, cercana a Sotrondio, atopamos el supuestu sepulcru del Rei Aurelio. La ilesia parroquial de Sotrondio ye la de Ilesia de Samartín, d'estilu historicista, fecha por Duro Felguera tres la Guerra Civil. Atopamos l'ayuntamientu y el llar de la Mancomunidá Valle del Nalón. Cuenta con estación de FEVE, polideportivu con piscina climatizada, un hotel, un institutu, y xúntase con Blimea pel parque d'El Florán. Tolos años celébrense les Xornaes de la Sidra, les Xornaes de los Nabos (platu típicu, siendo Fiesta d'Interés Turísticu), y fiestes patronales en xunetu. En Santa Bárbola ye perimportante la fiesta d'El Pote, nel mes d'agostu.
Pokémon X y Y
Pokémon X y Y, conocíos en Xapón como , son dos videoxuegos de RPG y aventura, desenvueltos por Game Freak y distribuyíos por Nintendo pa la consola portátil Nintendo 3DS, que fueron llanzaos el 12 d'ochobre de 2013 tantu en Xapón como n'América, Europa y Australia. Pertenecen a la serie de videoxuegos "Pokémon", ya inauguren la sesta xeneración de la mesma. Fueron anunciaos el 8 de xineru de 2013 mientres el Pokémon Direct por Satoru Iwata, presidente de Nintendo.
En "Pokémon X" y "Y", el xugador percuerre la rexón de Kalos, fecha dafechu en tres dimensiones, anovando l'aspeutu de les rutes, les batalles y los Pokémon, siendo asina'l primer xuegu portátil RPG de la franquicia nesti tipu de formatu. El videoxuegu amás inclúi otres novedaes, como la opción de personalizar el color de pelo, güeyos y piel del personaxe principal o la posibilidá de tener combates aéreos o contra hordas de Pokémon selvaxes, amás de la opción de que dellos Pokémon na so etapa final megaevolucionen en combate.
Les temporaes , y del anime tán basaes nesti videoxuegu.
Un interés ye que'l día del cumpleaños del usuariu hai una pequena sorpresa pa este. Lo único qu'hai que faer ye entrar nun Centru Pokemon a lo llargo del día.
La hestoria de "Pokémon X" y "Y" trescurre na rexón ficticia de Kalos, que los sos Pokémon iniciales son un corpuspín llamáu Chespin (en xaponés ) de tipu llanta, un fénec, Fennekin (en xaponés ) de tipu fueu y una xaronca, Froakie (en xaponés ), de tipu enagua. Kalos ta basáu en Francia, ente que'l so centru urbanu, Ciudá Luminalia, comparte con París la icónica Torre Eiffel, llamada Torre Prisma.
Como en títulos anteriores de la franquicia, en "Pokémon X y Y" el xugador toma'l control d'un personaxe que se dedica a entrenar Pokémon, percorriendo'l mundu prindando criatures, evolucionándoles n'otres más fuertes y utilizándoles en combates por veces contra otru entrenadores. El xuegu amosar en tercer persona, con tres pantalles principales básiques: el mapa de la rexón, por onde'l xugador mueve al personaxe, la manera batalla y el menú, onde'l xugador entama'l so equipu, inventariu y axustes del xuegu. El xugador empieza'l viaxe con un Pokémon, que va utilizar pa engarrar con otros Pokémon, yá sía en batalles con otru entrenadores o n'alcuentros aleatorios contra Pokémon selvaxes, qu'amás va poder prindar utilizando unos oxetos llamaos Poké Balls. Cuando'l xugador ye retáu por un entrenador o atopa un Pokémon selvaxe, la pantalla camuda a un escenariu de batalla por veces, mientres la cual el xugador puede escoyer qu'el so Pokémon realice un movimientu, usar un oxetu, camudar al Pokémon que llucha o fuxir (esta postrera namá con Pokémon selvaxes). Tolos Pokémon tienen puntos de salú (PS); cuando dichos puntos lleguen a cero, el Pokémon debilítase y nun puede engarrar hasta que se recupere nun Centru Pokémon. Si'l pokémon del xugador debilita a otru, va ganar puntos d'esperiencia. Si atrópense un determináu númberu de puntos, el Pokémon va xubir de nivel. Munches especies de pokémon evolucionen a otres más fuertes al llegar a un determináu nivel. Si un xugador dexa a un Pokémon selvaxe con puntos de salú baxos, puede utilizar una Poké Ball pa prindalo y añedir a la so colección pa utilizalo en combate o almacenalo nel PC.
La principal novedá anicia en que tol xuegu ta recreáu en formatu poligonal tridimensional, tantu'l mundu esterior, como modeláu de personaxes y batalles. Añedir una riola de nuevos Pokémon. El personaxe protagonista ye personalizable, pudiendo'l xugador escoyer el so color de pelo y tez al entamu de l'aventura, según añedir ropa y complementos mientres la mesma.
El xuegu introduz un nuevu tipu de Pokémon: Fada, que ye efectivu contra'l tipu Dragón. Antiguos Pokémon como Mawile, Gardevoir, Marill o Jigglypuff adopten dichu tipu como secundariu. Una nueva evolución de Eevee, llamada Sylveon, pertenez a esti nuevu tipu, según Xerneas, el pokémon llexendariu esclusivu de "Pokémon X".
Añedir el Poké Recréu, una ferramienta qu'utiliza la capacidá táctil de la consola p'aumentar el ciñu colos Pokémon del equipu y qu'aumente la so conexón col entrenador por que se vuelvan más fuertes en combate. El pokémon Eevee precisa d'esta modalidá pa evolucionar en Sylveon.
El xuegu dispon de dos formes nueves de combate Pokémon, amás de les yá conocíes: alcuentros de horda, nos qu'un Pokémon del xugador va enfrentar a múltiples enemigos; y los combates aéreos, nos que namá se dexen Pokémon que puedan volar o levitar. Mientres los combates, dellos Pokémon van poder "Megaevolucionar" si lleven un oxetu específicu forníu. La megaevolución ye temporal y fai que la criatura camude, non yá físicamente, sinón tamién a nivel d'estadístiques -inclusive se-y añedir tipos nuevos en dellos casos- mientres el tiempu que dura'l tresformamientu. Blaziken, Lucario, Ampharos, Absol y Mawile son dalgunos de los Pokémon que pueden esplegar esta característica nel xuegu, ente otros. El Pokémon llexendariu de la primer xeneración, Mewtwo, tien dos megaevoluciones denominaes Mega-Mewtwo X, que-y añede'l tipu llucha y Mega-Mewtwo Y, caúna esclusiva de la so correspondiente versión.
El 8 de xineru de 2013, "Pokémon X" y "Y" fueron anunciaos mientres el Pokémon Direct por Satoru Iwata, presidente de Nintendo, al pie de un primera tráiler. Estos xuegos seríen pa la consola portátil Nintendo 3DS n'ochobre de 2013 en Xapón, América, Australia y Europa, d'alcuerdu a los planes de Nintendo. "X" y "Y" van ser los primeros videoxuegos de la franquicia que van cuntar con gráficos totalmente en 3D.
Mientres la conferencia de Nintendo na Electronic Entertainment Expo de 2013, confirmóse la fecha de salida a nivel mundial: 12 d'ochobre de 2013. El cartuchu del xuegu tien siete idiomes pa escoyer: inglés, francés, español, alemán, italianu, xaponés y coreanu. 
"Pokémon X" y "Y" recibieron polo xeneral reseñes positives, a pesar d'esto, tamién fueron criticaos pola so falta de dificultá con al respective de xuegos anteriores de la saga, sicasí, esto nun foi un bache nel camín de consiguir grandes notes, pos dambos xuegos consiguieron de les meyores puntuaciones de la saga, teniendo una puntuación de 87% y 88%, respectivamente, en Metacritic, convirtiéndose, "Pokémon Y", nel videoxuegu con más nota de la saga nesta páxina. Esto calificar como'l decimoquintu y decimotercer xuegu con mayor puntuación na Nintendo 3DS. La revista xaponesa "Weekly Famitsu" dio-y al xuegu una puntuación casi perfecta de 39 de 40 basada en reseñes individuales de 9, 10, 10, y 10, ganando'l Platinum Award de la publicación.Esto volver el segundu llugar de xuegos de "Pokémon" meyor calificaes pola revista, solo detrás de la puntuación perfecta de "Pokémon Negru" y "Blanco". Los xuegos recibieron aclamación universal pola transición a gráficos 3D, efectos visuales ameyoraos, y l'integración del xuegu online. Crítiques de la revista "Edge" describieron los efectos visuales como "ricos en detalle y sabor, dende la majestuosidad de los afluentes árees hasta los arruinaos y desdexaos hoteles onde los únicos güéspedes son punks". Eurogamer de forma similar allabo la "transición" del xuegu a 3D, declarando que "Pokémon X & Y ye la meyor espresión de la visión obsesiva de Satoshi Tajiri." Griffin McElrov de Polygon llamo a "X" y "Y" "unos de los meyores xuegos RPG portátiles enxamás creaos".
IGN atopó que'l xuegu foi "una transición esitosa a un mundu 3D", llamándolo "un xuegu inclusive más social, formosu, y estratéxicu" comparáu a los sos predecesores. El sitiu añedió que munchos de los nuevos modelos 3D y animaciones de los Pokémon complementen les sos personalidaes individuales como especies, y que les nueves Mega Evoluciones fueron "igualmente impresionantes". Tamién allabaron el pasu más rápidu de del xuegu, con "X" y "Y" aproviendo un anchu rangu de Pokémon p'atrapar na primer hora de gameplay. Ente que "Game Informer" atopó amestar al gameplay de los títulos más positives, "faciendo tou más curiosu y risonderu", la revista tamién sintió que ultimadamente non "ruempen el molde" de lo qu'el xugadores esperaben de la franquicia. Joystiq llamo al xuegu "el meyor de la serie", y que podía ser esfrutáu igualmente por veteranos y los acabante llegar a la franquicia. Nintendo World Report tamién dio reseñes positives alrodiu de los gráficos 3D, música, personaxes, y los cambeos a les batalles, pero criticó les inconsistencies na presentación y atopó los nuevos tipos de batalla non tan emocionantes. Eurogamer indicó que l'oxetivu orixinal de la serie—atrapar a tolos Pokémon—"permanez ensin menguase depués de too esti tiempu." Sicasí, "Edge" dixo que "dalguna de la maxa orixinal de la serie perdióse al traviés de tantes actualizaciones" y criticó el so inestable framerate na manera 3D.
L'actualizáu Player Search System (PSS) presente na pantalla táctil, aproviendo una transición del xuegu en solitariu a batalles de xugador contra xugador ya intercambios y l'integración del xuegu online foi allabáu por Eurogamer. Polygon describir como "una esperiencia dafechu interconectada, que ye esactamente como Pokemon ten de ser xugáu". IGN dixo qu'el PSS "fai que Pokemon X y Y siéntanse dramáticamente nuevos y más modernos". Los aspeutos opcionales del Poké Recréu y el Super Entrenamientu tuvieron recepción mista. "Game Informer" describió los minijuegos del Super Entrenamientu como escaecederos. Polygon vio estos aspeutos como positivamente reforzando llazos ente entrenadores y los sos Pokémon, col Poké Recréu faciéndolos trate más como mascotes. IGN allabó'l Super Entrenamientu por faer un entrenamientu competitivu más accesible pa'l xugadores.
En contraste a les bones crítiques escontra los efectos visuales, la hestoria foi mal recibida. IGN describió la hestoria y personalidaes de los personaxes como "abondo decepcionante pa un RPG con xuegu individual predominante." Polygon describió la manera historia como "rígidamente formulaico". Sicasí, Kyle Hilliard llamo a delles de les interacciones colos personaxes non jugables como "bizarras... y munches vegaes entreteníes". Eurogamer llamar como "llixera y melodramática" y "dacuando discordialmente sermoneante". Ellos tamién consideraron dalgunos de los puzzles del xuegu como cabileños. El diseñu de la rexón de Kalos foi descritu como decepcionantemente senciellu pa'l xugadores qu'esfruten esquizar pero curiosu pa los nuevos xugadores na franquicia. Esta facilidá foi ejemplificada con sutiles amiestes y cambeos pa ganar esperiencia. Esta esperiencia fácilmente disponible dexa a'l xugadores usar más Pokemona traviés de la hestoria y tener un equipu de más de seis.
D'alcuerdu a los datos de vienta de Media Create, más de 1.26 millones de copies de "Pokémon X" y "Y" fueron pre-ordenaes en Xapón, ensin incluyir les copies que veníen col hardware de la Nintendo 3DS, faciéndolo'l títulu más reserváu de la Nintendo 3DS hasta la fecha na rexón. Más de cuatro millones de copies de los xuegos fueron vendíes mundialmente na primer fin de selmana. Hasta'l 31 de marzu de 2016, los xuegos xuntos tuvieron vientes mundiales de 14.7 millones. Hasta agostu de 2014, nos Estaos Xuníos, "Pokemon X" vendió 2.1 millones de copies y "Pokemon Y" vendió 2.01 millones de copies.
Economía de Camboya
La economía de Camboya esperimentó un rápidu progresu económicu na última década. La renta per cápita, anque aumenta rápido, ye baxa en comparanza cola mayoría de los países vecinos. Dende l'añu 2004 la industria de ropes, la construcción, la agricultura y el turismu conducieron la crecedera del país. El PIB creció más de 6% al añu ente 2010 y 2012. La manufactura de ropes emplega anguaño más de 400 mil persones y respuende pol 70% de les esportaciones del país.
La principal actividá doméstica de la que la mayoría de llares rurales dependen ye la agricultura y la rellacionada colos sub-sectores. La producción manufacturera ye variada, pero non bien estensa, y llévense a cabu principalmente de forma artesanal ya informal. El sector de servicios ta fuertemente concentráu nes actividaes comerciales y los servicios rellacionaos con alimentación.
Mientres 1995, el gobiernu implementó polítiques firmes de estabilización en circunstancies difíciles. Polo xeneral, el desempeño macroeconómicu yera bonu. La crecedera en 1995 envalorar nun 7% debíu la una meyor producción agrícola (arroz sobremanera). La fuerte crecedera de la construcción y los servicios siguieron. La inflación amenorgar del 26% en 1994 a namá'l 6% en 1995. Les importaciones aumentaron de resultes de la disponibilidad de financiamiento esternu. Les esportaciones tamién aumentaron, por cuenta de un aumentu nes esportaciones de madera. Con respectu al presupuestu, tantu lo déficit actual como'l xeneral fueron menores de lo primeramente apuntao.
Dempués de cuatro años de sólidu desempeñu macroeconómicu, la economía de Camboya detener ente 1997 y 1998 por cuenta de una crisis económica rexonal, la violencia civil y les lluches polítiques internes. Les inversiones estranxeres y el turismu cayeron. Amás en 1998 la collecha principal viose afectada pola seca. En 1999, dempués de 30 años consecutivos de guerra, la economía del país progresó gracies a reformes realizaes, llogrando la finales d'aquel añu una crecedera de 5%.
A pesar de los severos hinchentes, el PIB creció'l 5% l'añu 2000, el 6,3 % en 2001 y el 5,2 % en 2002. Ente 2004 y 2008 la economía creció en promediu 10% al añu.
En 2005 atopáronse depósitos de petroleu explotables so les agües territoriales de Camboya, lo que va representar un fluxu d'ingresos potencial pal gobiernu, si la estracción comercial pasar a ser vidable. La minería tamién ta atrayendo dalgún interés del inversores y el gobiernu presentó oportunidaes de minería de bauxita, oru, fierro y piedres precioses. 
El turismu foi la industria de mayor crecedera en Camboya a partir del añu 2000. De los 154.000 estranxeros que visitaron el país en 1993, pasar a 1.700.000 en 2005, un 20% más que l'añu anterior. Gastaron 1.400 millones de dólares, ye dicir el doble del que'l gobiernu recibe polos impuestos. A partir de 2007 entraron más de 2 mil millones de dólares per añu gracies al turismu. El país recibió más de 3 millones de visitantes en 2012. Con tou, Camboya sigue siendo unu de los países más probes d'Asia y el desenvolvimientu económicu de llargu plazu sigue siendo un grande desafíu, tornáu pola corrupción reinal, poles llindaes oportunidaes d'educación, alta desigualdá de renta, y escases perspectives d'empléu. Cerca de 4 millones de persones viven con menos de 1,25 dólar per día, y un 37% de los neños camboyanos con edá inferior a 5 años carecen de desnutrición crónica.
Más de 50% de la población del país tien menos de 25 años d'edá. La población escarez d'educación y habilidaes granibles, especialmente na aprobetada zona rural, que tamién escarez d'infraestructura básica. El Gobiernu camboyanu ta trabayando con apurridores billaterales y multillaterales, incluyendo'l Bancu Asiáticu de Desenvolvimientu, el Bancu Mundial y el FMI, pa tratar de les munches necesidaes del país. Más de 50% del presupuestu del gobiernu vien d'asistencia de los apurridores internacionales.
El gran desafíu económicu pa Camboya mientres la próxima década va ser formar un ambiente económico en que'l sector priváu pueda crear empleos abondos pa la creciente población del país.
Economía de Colombia
La economía de Colombia ye una economía emerxente destacada nel ámbitu internacional gracies a la fuerte crecedera qu'esperimentó na última década y al gran curiosu qu'ufierta a la inversión estranxera. Asítiase güei como la cuarta economía más grande de América Llatina, tres les de Brasil , México y Arxentina. Na clasificación internacional, alcuéntrase dientro de les 28 mayores del mundu.
Colombia participa en delles organizaciones y comunidaes internacionales en busca de cooperación y afitamientu d'acciones pal desenvolvimientu económicu. A nivel global, forma parte de la Organización Mundial del Comerciu (OMC) y del bloque de países emerxentes CIVETS (Colombia, Indonesia, Vietnam, Exiptu, Turquía y Sudáfrica). A nivel continental, ye integrante d'organizaciones como'l Bancu Interamericanu de Desenvolvimientu (BID), la Comunidá Andina de Naciones (CAN), la Unión de Naciones Suramericanes (UNASUR) y, de manera recién, la Alianza del Pacíficu.
Estación de ferrocarril de L'Entregu
La Estación de ferrocarril de L'Entregu ye una terminal allugada nel conceyu asturianu de Samartín del Rei Aurelio. Ye la cabeza de la llinia C-2 de Cercaníes d'Asturies. 
Alcuéntrase nel puntu quilométricu 21,5 de la llinia férrea d'anchu ibéricu que xune Soto Rei con L'Entregu a 228 metros d'altor. El tramu ye de vía única y ta lletrificáu.
El 1 de xunetu de 1894 púnxose en funcionamientu la llinia Soto Rei-Ciañu. Esti ferrocarril de clara vocación minera foi construyíu por Norte anque la concesión inicial túvola'l Conde Sizzo-Noris en 1888. Norte esplotó'l trazáu hasta la so desapaición en 1941 cola nacionalización del ferrocarril n'España y la creación de RENFE. Esta última foi la encargada d'allargar el trazáu dende Ciañu hasta L'Entregu onde se construyó una estación terminal formada por un andén central al qu'acceden dos víes. 
Dende'l 31 d'avientu de 2004 Renfe Operadora esplota la llinia mientres qu'Adif ye la titular de les instalaciones ferroviaries.
La frecuencia habitual de trenes ye d'un tren cada 60 minutos. 
Oficina de Normalización Llingüística de Samartín del Rei Aurelio
La Oficina de Normalización Llingüística de Samartín del Rei Aurelio ta asitiada en La Casona del Bravial de Blimea, y ye un serviciu que depende del Ayuntamientu de Samartín del Rei Aurelio y de la Conseyería d'Educación, Cultura y Deporte del Principáu d'Asturies. 
=Llugar=
Esti serviciu creóse nel añu 2005, y dende entós hasta l'añu 2009 tuvo asitiáu na Casa de la Mocedá de Sotrondio, compartiendo espaciu cola Oficina d'Información Xuvenil. A partir del 21 de xineru de 2010 treslládase a La Casona del Bravial de Blimea, xunto col nuevu Muséu de la Memoria de Samartín del Rei Aurelio.
=Responsables=
Dende l'añu 2005 a setiembre de 2008 el responsable del serviciu foi l'escritor, filólogu y especialista en llingua asturiana Pablo Rodríguez Medina. A partir de payares d'esi mesmu añu toma'l relevu'l filólogu y tamién especialista en llingua asturiana Hugo Cortina Fanjul, que sigui desempeñando'l mesmu llabor anguaño. 
=Oxetivu=
Esti serviciu tien como oxetivu facer que la llingua asturiana se convierta nun instrumentu de comunicación normal na vida social del conceyu, consiguiendo que tea presente al mesmu nivel que'l castellanu nel mayor númberu d'ámbitos posibles: alministración, cultura, educación, toponimia... Ye un serviciu abiertu a tola ciudadanía, que trabaya con asociaciones y empreses ufiertándo-yos apoyu nos sos proyeutos tanto a nivel llingüísticu (revisión de testos, tornes...) como a nivel alministrativu (información rellacionada con cursos, tramitación de subvenciones, etc.)
Ta inxertáu dientro de la Rede de Normalización Llingüística nos Conceyos, collaborando con otros servicios d'Asturies na ellaboración de materiales y campañes comunes que busquen llevar l'asturianu a la vida diaria. Xunto coles campañes que se faen en rede tamién se lleven a cabu iniciatives aplicaes de mou esclusivu al conceyu.
=Campañes=
Edición de manteles y dípticos en llingua asturiana diseñaos por Alfonso Zapico pa promocionar les xornaes gastronómiques del conceyu: Los Nabos (Sotrondio), Les Cebolles rellenes (L'Entregu) y Los Pimientos rellenos (Blimea). Repartióse ente bares y restaurantes de tol conceyu. 
Edición d'un modelu de carta a los Reis Magos con pallabreru n'asturianu rellacionáu con xuguetes. 
Edición de cartelería pa establecimientos hosteleros (abierto/pesllao, homes /muyeres, teléfonu, acutao, manteles, Prohíbese fumar, Permítese fumar). Campaña fecha en collaboración col restu de servicios qu'integren la Rede de Normalización Llingüística nos Conceyos
Baberu y fueya con pallabreru n'asturianu, pegatina pal coche y carpeta pa guardar los materiales. Campaña fecha en collaboración col restu de servicios qu'integren la Rede de Normalización Llingüística nos Conceyos
Destinada a fomentar la llectura n'espacios públicos. Repartióse per biblioteques, medios de tresporte, etc. Editáronse varios modelos, con testos conocíos tornaos al asturianu (El Quixote, Madame Bovary, etc). Campaña fecha en collaboración col restu de servicios qu'integren la Rede de Normalización Llingüística nos Conceyos
Campaña destinada a les tiendes d'alimentación del conceyu. Ficiéronse 3 modelos d'espetos pa poner precios: pescadería, carnicería y frutería. Campaña fecha en collaboración col restu de servicios qu'integren la Rede de Normalización Llingüística nos Conceyos
Campaña cola se buscaba concienciar a la xente de la importancia del cuidáu del mediu ambiente. Los materiales repartiéronse en quioscos y llibreríes del conceyu, y consistíen nunos cartelos col eslogan, unes llibretes de papel reciclao y unos cartafueyos con conseyos p'aprovechar meyor los recursos.Campaña fecha en collaboración col restu de servicios qu'integren la Rede de Normalización Llingüística nos Conceyos
Dirixida al sector hosteleru. Repartiéronse más de 1000 serviyeteros ente tolos establecimientos del conceyu col eslogan "Muéyate cola llingua". Incluyíen amás un poema del escritor Pablo Rodríguez Medina
Materiales pa fomentar l'usu del pallabreru rellacionáu cola sidra. Repartiéronse pelos bares del conceyu cartelos, pegatines y llibretines con información sobre la historia d'esta bebida.Campaña fecha en collaboración col restu de servicios qu'integren la Rede de Normalización Llingüística nos Conceyos
Material didáuticu que se repartió nes escueles del conceyu. Nuna primera fase editáronse 6 modelos de cartelos con dibuxos y pallabreru n'asturianu sobre distintos temes: la escuela, la ciudá, el cuerpu, les formes xeométriques, el parque, el bañu. Ficiéronse fiches ensin color pa que los,-es escolinos,-es les pintaran.
Na segunda fase editáronse 6 nuevos cartelos coles siguientes temátiques: la casería, les estaciones del añu, la vistimienta, el cuerpu humanu, el monte y la ribera. Campaña fecha en collaboración col restu de servicios qu'integren la Rede de Normalización Llingüística nos Conceyos
Materiales fechos col envís de concienciar a la xente mozo de la importancia de crear una sociedá n'igualdá de condiciones con independencia del sexu, la orientación sexual o la raza. Repartiéronse pelos centros de secundaria del conceyu cartelos col eslogan, chapes y camisetes. Campaña fecha en collaboración col restu de servicios qu'integren la Rede de Normalización Llingüística nos Conceyos
Con esta campaña buscábase fomentar el xuguete non sexista. Repartiéronse pegatines y decálogos con una serie de conseyos en biblioteques, telecentros, colexos, etc. coincidiendo coles navidaes, na segunda quincena del mes d'avientu. Campaña fecha en collaboración col restu de servicios qu'integren la Rede de Normalización Llingüística nos Conceyos
Cartafueyos y cartelos con información n'asturianu sobre distintos temes: donación de sangre, lactancia, hixene, persones mayores, trestornos alimentarios y alimentación sana. Repartiéronse per farmacies, centros educativos y deportivos del conceyu. 
Cartelos y folletos p'animar a los futuros padres a poner nomes asturianos a los, -es sos fíos, -es. Fecha en collaboración cola Rede de Normalización Llingüística nos Conceyos. Repartióse en marzu de 2013 en Samartín, en tiendes de ropa infantil, xugueteríes, escueles infantiles, colexos, institutos, centros culturales, telecentros, biblioteques, etc.
Repartiéronse llibros n'asturianu ente tolos comercios de Samartín pa que los colocaran nos sos escaparates coincidiendo cola Selmana de les Lletres Asturianes 2013, dando-y asina visibilidá a les obres y escritores asturianos. Xunto colos llibros entregóse un cartel col eslogan de la campaña.
Cartelos y chapes pa promocionar los topónimos del conceyu de Samartín del Rei Aurelio. Editáronse 2000 chapes con 52 de los nomes de llugar más representativos del conceyu. Repartiéronse en biblioteques, telecentros, y centros públicos.
=Rotulación toponímica=
Dende la Oficina ta trabayándose p'adautar los indicadores de los pueblos del conceyu a la toponimia oficial aprobada por decretu nel añu 2008. Durante estos años cambiáronse 30 señales.
=Rotulación d'edificios públicos=
Tamién se ta camudando la rotulación de los edificios públicos del conceyu, qu'hasta'l momentu namás qu'apaecía en castellanu. Yá hai rotulación billingüe na Casa Conceyu, nos polideportivos de Sotrondio y Blimea y na piscina municipal.
=Presentaciones=
Na Casona del Bravial, sede de la Oficina de Normalización Llingüística, llévense a cabu numberoses actividaes que tienen como centru la llingua y la cultura asturiana:
=Esposiciones=
La Casona del Bravial tamién acueye esposiciones que tienen mui presente la llingua y la cultura asturiana:
=Referencies=
http://www.elcomercio.es/agencias/20120321/asturias/martin-aurelio-inicia-campana-para_201203211616.html
http://www.elcomercio.es/v/20111109/cuencas/campana-asturiano-sobre-sidra-20111109.html
http://www.elcomercio.es/agencias/20130430/mas-actualidad/cultura/casona-bravial-acoge-edicion-alcuentros_201304301759.html
http://www.asturies.com/noticies/la-casona-del-bravial-acueye-una-esposici%C3%B3n-en-llingua-asturiana-sobre%E2%80%99l-castiellu-de-blime
http://www.asturnews.com/index2008.php?idn=12831
http://www.asturnews.com/index2008.php?idn=13811
http://www.lne.es/cuencas/2012/04/30/casona-bravial-acoge-selmana-les-lletres-asturianes-san-martin/1234971.html
Muséu de la Memoria de Samartín del Rei Aurelio
El Muséu de la Memoria de Samartín del Rei Aurelio ye un muséu virtual creáu pol Ayuntamientu de Samartín del Rei Aurelio nel añu 2010 col envís de recuperar la memoria histórica del conceyu.
Ta asitiáu na Casona del Bravial de Blimea, compartiendo espaciu cola Oficina de Normalización Llingüística de Samartín del Rei Aurelio.El so horariu de visita ye de llunes a vienres de 9 a 13 h, anque puntualmente abre peles tardes si hai dalguna actividá. 
L'oxetivu d'esti muséu ye recoyer y conservar los recuerdos y les esperiencies de les persones que vivieron la historia del nuestru pasáu más cercanu. 
Tolos conteníos del muséu tán incluyíos na páxina web [www.mumemo.es]. La páxina ta estructurada en distintos apartaos, dende archivos d'audiu y videu nos que se puen sintir testimonios de vecinos del conceyu hasta semeyes, documentos y periódicos antiguos. Ye un muséu interactivu nel que los vecinos puen collaborar direuta o indireutamente, y les persones que lu visiten puen averase a la historia social y cultural d'una zona minera d'especial relevancia pa la rexón.
El centru acueye a lo llargo del añu estremaes esposiciones rellacionaes cola llingua asturiana, la cultura y la historia del conceyu. 
Estes son dalgunes de les llevaes a cabu nos últimos años:
Esposición XV Aniversariu del Grupu Teatru Refaxu - payares 2010
Esposición sobre l'Asociación Parkinson Asturias - febreru 2011
Esposición fotográfica d'Henrique G. Facuriella titulada "Goce la tierra. El rakú nes manes de Manuel Cimadevilla" - abril 2011
Esposición de dibuxu y pintura del artista entreguín David Fernán - ochobre 2011
Esposición "Patrimoniu artísticu relixosu de Samartín del Rei Aurelio" - febreru 2012 
Esposición de fotografía y pintura "XENTE, LLUGARES" de José Luis Torrico y Ekaterina Izmestieva - marzu 2012
Esposición "Puente sobre Estigia. Ente la lluz y el mieu" de l'artista blimeína Marián González Fanjul- xunu 2012
Esposición fotográfica de l'Asociación Amigos de Parres sobre'l Descensu Internacional del Seya con motivu de los actos d'hermanamientu de los ríos Seya y Nalón- setiembre 2012. 
Esposición "Hai una lletra cantada" sobre la canción asturiana en Samartín del Rei Aurelio. Acompañóse amás d'una esposición d'instrumentos tradicionales fabricaos artesanalmente - setiembre 2013. 
Esposición "El castiellu de Blimea. Historia, lleendes, abandonu" - febreru 2014.
http://www.lne.es/nalon/2010/01/23/san-martin-memoria/863265.html
http://www.elcomercio.es/20100122/asturias/inaugurada-casona-bravial-como-201001221905.html
Partíu xudicial de Llaviana
El Partíu xudicial de Llaviana ye'l partíu xudicial asturianu qu'abarca los conceyos de Caso, Llaviana, Samartín del Rei Aurelio y Sobrescobiu.
Ufre los muérganos xudiciales que vienen darréu:
Escudu de Samartín del Rei Aurelio
L'escudu del conceyu asturianu de Samartín del Rei Aurelio ye cuartiáu en cruz. Mui asemeyáu al de Llangréu, conceyu al que perteneció hasta'l sieglu XIX, compartiendo 3 de los sos cuatro cuarteles.
Como munchos de los escudos d'Asturies esti carez de sanción llegal, copiándolu del propuestu por Octavio Bellmunt y Fermín Canella pa ilustrar la so obra "Asturias", y na cual pa facer dichos emblemes, basábense nos aspeutos más significativos de cada conceyu.
Llista d'alcaldes de Samartín del Rei Aurelio
Llista d'Alcaldes de Samartín del Rei Aurelio dende 1979:
La Güeria Carrocera
La Güeria Carrocera ye un valle, cercanu a la llocalidá de L'Entregu, nel conceyu asturianu de Samartín del Rei Aurelio.
El topónimu, supraparroquial, aplícase a la parroquia de Cocañín y una parte pequeña de les del Rei Aurelio y Samartín de Linares. Y tien el so orixe na aldea de La Güeria, na parroquia de Cocañín.
Percuerre'l valle'l ríu Silvestre que naz un pocu más arriba d'El Corveru de la confluyencia de dos regueros, unu que vien de la Riega'l Curuxu que baxa de La Camperona y El Candanal, que separta Bimenes de Samartín del Rei Aurelio, y otru que ye'l ríu Moreúca que naz cerca de La Campa San Xuan nel conceyu de Bimenes. Tien la so desembocadura nel Nalón, del que ye afluyente.
A lo llargo del valle, allúguense distintos pueblos como Carrocera, Perlá, La Casa Nueva, La Rotella o La Encarná. El llistáu completu preséntase darréu:
Llibru "La Güeria: Memoria de un valle". Varios Autores.
Natsionalna Telekompaniya Ukrainy
La Compañia Nacional de Televisión d'Ucraína (n'ucraín: Національна Телекомпанія України, "Natsionalna Telekompaniya Ukrayiny") ye l'ente de radiodifusión estatal d'Ucraína. Opera la canal de televisión UT1, l'únicu con cobertoria nacional (alredor del 97% del territoriu ucranianu). La so programación ta empobinada a tolos sectores de la sociedá y minoríes étniques del país. La so principal prioridá son los informativos, con especial atención a la ciencia, la cultura, l'entretenimientu y los deportes. Ye la canal de mayor audiencia, penriba de toles canales privaes, de creación más recién.
La primer tresmisión de televisión n'Ucraína foi realizáu'l 1 de febreru de 1939, nun pequeñu estudiu en Kiev. Duró 40 minutos, consistiendo na exhibición d'una semeya de Sergó Ordzhonikidze.
Depués d'un parón provocau pola II Guerra Mundial, retómense les tresmisiones televisives nel país, empezando'l 6 de payares de 1951, cuando s'esibe la película patriótica 'The great glow'. A otru día, tresmítese una ceremonia solemne que conmemora'l 34° aniversariu de la Revolución d'Ochobre. El primer eventu musical televisáu n'Ucraína tuvo llugar el 1 de mayu de 1952, esti foi un conciertu, realizáu nos modestos estudios del Telecentru y cuntaba cola participación de destacaos solistes de la Ópera de Kiev. Tamién apaeció la primer presentadora de la cadena, Novela Separionova.
En 1953, terminose de construyir l'edificiu del Telecentru de Kiev, xusto dempués de la inauguración de los Telecentros de Moscú y San Petersburgu. La programación regular entama en 1956. Enantes d'esi añu, la parrilla namás consistía na emisión de películes y documentales dos vegaes al día. La programación del Telecentru yera en direutu, la única forma de tresmitilos, siendo los programes grabaos frecuentes a mediaos de 1960.
Toponimia de Samartín del Rei Aurelio
La Toponimia de Samartín del Rei Aurelio fízose oficial en febreru de 2008 y recueye un total de 484 denomaciones. La mayor parte de los nomes, 365 en total, correspuéndese con denomaciones nuevess, bien porque se produxeron modificaciones sobro los topónimos deturpaos o porque s'amestaron otros nuevos. 119 llugares del conceyu conserven la denomación que teníen hasta agora. 165 camudaron p'adautase a les formes toponímiques tradicionales n'asturianu. Amás, el nomenclátor recueye 200 denomaciones nueves qu'hasta agora s'emplegaben davezu polos vecinos, pero que nun taben recoyíes en nengún documentu oficial.
Al final namái tres topónimos tienen la doble denomación, en castellanu y n'asturianu. Son el nome del conceyu (
Escritores de Samartín del Rei Aurelio
Nel conceyu de Samartín del Rei Aurelio hai dellos escritores que puen considerase pente los meyores d'Asturies:
Garcia Ciañu
Castiellu de Blimea
El Castiellu de Campogrande, conocíu popularmente como'l Castiellu de Blimea, ta asitiáu nel conceyu asturianu de Samartín del Rei Aurelio.
El so probable orixe ta nuna de les torres defensives asitiaes a lo llargo del Valle del Nalón, construyíes polos romanos. Dempués de cayer nel abandonu, sieglos dempués esi llugar sirvió d’asentamientu pal llugar qu’ocuparía’l castiellu, qu’a lo primero nun yera un castiellu propiamente dichu, sinón una casona. 
Fueron los antepasaos de los Fernández Miranda, procedentes del conceyu de Quirós, los sos primeros habitantes de los que se tien constancia, que llegaríen a Blimea ente los sieglos XI y XII, asentándose en primer llugar na conocida como Casona del Bravial. Tiempu dempués, nel añu 1496, descendientes d’esta mesma familia treslladaríen la so residencia al llugar qu’ocupa’l castiellu en La Cabezá. Ye precisamente esi añu l’últimu nel que s’atopen referencies escrites sobre los Fernández Miranda. Los siguientes moradores del llugar son Garci González y Teresa Fernández de Ciaño, que van fundar el mayoralgu de los García Argüelles de La Cabezá. Los García Argüelles quedaron ensin descendencia, y los bienes pasaron a la familia Fernández Miranda y Llano Ponte de Grau .
Álvaro Fernández Miranda, en 1897 y buscando revivir les vieyes glories medievales, reconstrúyelu con una idea romántica, dando-y forma de castiellu, añadiendo-y almenes y una torre qu’imitaba la primitiva torre defensiva. Había una lleenda nos que los protagonistes yeren el dueñu del castiellu y la so fía Florinda, qu’acabó suicidándose por amor.
El sieglu XX nun foi fácil pa esti edificiu. Don Álvaro, l'impulsor de la so reforma, tuvo problemes económicos por causa de la quiebra d’una empresa na qu’invirtiera munches perres y nun consiguió recuperase nunca d’esi fracasu. Durante la revolución de 1934 y la posterior Guerra Civil el castiellu conviértese n’oxetu de continuos saqueos. El vizconde de Campogrande va dir abandonándolu poco a poco, y dempués de la so muerte, la so viuda, María del Carmen Álvarez de Tejera va treslladase a Roces, dexando’l castiellu n’arriendu. El castiellu tuvo habitáu hasta los años 70. A partir d’ehí quedó abandonáu y el pasu del tiempu fizo que güei namás queden unos pocos restos. Ente les causes del so esbarrumbu fálase de que l'edificiu sufriere daños con motivu de les esplotaciones del pozu San Mamés o tamién pola construcción de la carretera que va al cementeriu.
El castiellu tenía un escudu que s'atopaba na llinia d'almenes. Esi escudu yá esistía enantes de la reconstrucción que ficiere'l vizconde de Campogrande en 1897, cuando convirtió la casona en castiellu. La mayor parte de les fontes dicen qu'esi escudu yera'l de los Fernández Miranda, anque tamién se dan contradicciones que faen duldar de que seya asina. 
Como'l restu del edificiu, acabó cayendo y desapaeció. Años más tarde l'Ayuntamientu de Samartín del Rei Aurelio fizo una reproducción que se punxo en El Campu de Blimea.
En febreru de 2014 l'Ayuntamientu de Samartín del Rei Aurelio llevó a cabu la organización d'una esposición titulada "El Castiellu de Blimea. Historia, lleendes, abandonu". Encargóse'l trabayu a la historiadora Belén González Collado, que trabayó con documentos antiguos donaos por un anónimu al Muséu de la Memoria de Samartín del Rei Aurelio, asitiáu na Casona del Bravial. Na muestra, que pudo visitase dende'l 7 de febreru al 7 de marzu de 2014 nesi centru cultural, realizábase un percorríu pela historia del castiellu dende los sos oríxenes hasta anguaño. La esposición taba estructurada en tres partes: les families que vivieron nel castiellu, la historia del edificiu y l'escudu. Fízose una importante recopilación de material bibliográficu rellacionáu col castiellu: llibros, porfolios, referencies en prensa, internet. Amás la esposición incluyó semeyes y recuerdos del castiellu qu'aportaron los propios vecinos de Blimea.
http://www.lne.es/cuencas/2008/11/18/historia-castillo-blimea/697550.html
http://www.smra.eu/node/5981
http://www.elcomercio.es/v/20140204/cuencas/exposicion-sobre-castillo-blimea-20140204.html
http://lacuruxa.es/Mitologia-de-Asturias/Cuentos-y-Leyendas/Amor-y-muerte-en-el-castillo-de-Blimea.html
http://www.asturnews.com/index2008.php?idn=13758
L'Entregu Club de Fútbol
L'Entregu Club de Fútbol ye un club de fútbol español de la llocalidá de L'Entregu, n'Asturies. Fundóse en 1939 y xuega los sos partíos como llocal nel estadiu Nuevu Nalón, inauguráu'l 17 de setiembre de 1997.
L'Entregu Club de Fútbol nació en 1939 frutu de la fusión ente l'Arenas de Santana y el Sporting del Norte, que xurdieren na llocalidá unos años enantes. L'equipu empecipió les sos andadures na Segunda Rexonal d'Asturies na temporada 1941/42 y na campaña 1949/50, dempués de facese col campeonatu de la categoría, llogró l'ascensu a Primera Rexonal. Na temporada 1954/55 la entidá llogra rematar na primer posición del grupu de Xixón, teniendo por tantu que disputar la promoción d'ascensu contra'l primer clasificáu del grupu d'Uviéu, que foi'l C. D. Mosconia de Grau. Nel primer partíu d'esta promoción el resultáu foi de 2-1 favorable al Mosconia y, nel segundu, de 1-0 favorable a la Unión de "El Entrego" (que yera como se conocía entós daquella al club). Por cuenta d'ello, foi necesario facer un partíu de desempate nel que la Unión consigue vencer al Mosconia y llogra'l títulu de campeón de primera Rexonal y el derechu a xugar la lliguina d'ascensu a Tercer División. Nesta liguina consíguise l'ascensu.
Na temporada 1955/56 el club debuta en Tercera División llogrando'l tercer puestu. Na temporada 1956/57 empieza la so meyor dómina, acabando como primer clasificáu de la categoría, lo que-y da derechu a xugar la promoción d'ascensu a Segunda División. Nella, mídise a la A. D. Plus ultra, filial del Real Madrid C. F., venciendo en L'Entregu por 5-3 pero sufriendo un 7-0 en Madrid, polo que l'equipu quedó desaniciáu de la promoción. Na temporada 1957/58 el club vuelve quedar clasificáu como primeru del so grupu y repite presencia na promoción pa xubir a la categoría de plata. Esta vegada mídise al Turista de Vigo, al que ye a ganar (1-2 y 3-1) y al Barakaldo C. F. al que vence por 4-2 en L'Entregu pero pierde por 5-0 en Barakaldo y vuelve quedar fuera de la promoción d'ascensu.
Na temporada 1961/62 consíguese'l record, entá vixente, d'asistencia a un partíu en L'Entregu, cola visita del U. P. Llangréu per vegada primera al campu del Nalón. Por cuenta de los problemes económicos el club sume en 1963. En 1964 xurde "El Entrego Club Deportivo", que s'incribe en Segunda Rexonal y, a la fin de la temporada, llogra l'ascensu en venciendo la promoción primeramente disputada. Na siguiente temporada'l club fai una bona campaña y llogra l'ascensu a Tercera División, na que llograría permanecer non ensin dificultaes hasta la temporada 1969/70. Dende la temporada 1970/71 hasta la temporada 1977/78 el club apuesta los sos partíos en Primera Rexonal con delles promociones d'ascensu incluyíes pero perdiéndoles toes hasta que, en 1978, el club llogra otra vegada l'ascensu a Tercera.
Hasta la temporada 1980/81 el club llogra salvar la categoría quedando una temporada en metá de la tabla y na siguiente nos puestos de cola, pero por cuenta d'una reestructuración de les categoríes l'equipu llogra salvase. En 1981, en rematando en 19.ª posición, produzse'l descensu a Rexonal Preferente y a l'añu siguiente, asocede un nuevu descensu pasando a militar el club en Primera Rexonal. Na temporada 1983/84 el club llogra de nuevu l'ascensu a Rexonal Preferente y, dos temporaes más sero, na 1985/86 llógrase un nuevu ascensu a Tercer División, categoría na que se caltuvo hasta la temporada 1988/89, clasificándose n'últimu llugar teniendo que xugar la promoción escontra'l Sporting de Gijón Atlético. Al perder esta promoción l'equipu pierde tamién la categoría.
Na siguiente temporada'l club remata en metá de la tabla en Rexonal Preferente y, darréu del mínimu sofitu de l'afición, decide fusionase l'equipu col C. D. San Martín pa intentar realzar el fútbol nel conceyu. Tres seis años de fusión, l'equipu resultante d'ella sume al tener graves problemes económicos y sociales. Por ello, créase L'Entregu Club de Fútbol a manera de continuación de la Unión de El Entrego y El Entrego Club Deportivo. Esti nuevu equipu inscríbise en Segunda Rexonal pa la temporada 1997/98 y milita nella hasta l'ascensu a Primera Rexonal consiguíu na temporada 1999/00.
Dende la temporada 2000/01 el club xuega los sos partíos en Primera Rexonal llogrando l'ascensu a Preferente na temporada 2006/07. Na primer temporada en Rexonal Preferente l'equipu clasifícase en 15.ª posición calteniendo por tantu la categoría. La temporada 2008/09 ye la meyor de la nueva dómina del club y ésti acaba na 10.ª posición. Na temporada 2009/10, que destaca poles numberoses goliaes impartíes pol equipu nel so feudu, el club remata la temporada en 16.ª posición namái dos puntos penriba'l descensu a Primera Rexonal. Na temporada 2011/12, l'equipu consiguió xubir a Tercer División al ganar por 1-2 al Urraca C. F. y quedar en 3.ª posición, con setenta puntos.
Na temporada debuta en Tercera División cola so actual denominación, terminando nuna meritoria séptima plaza.
L'actual uniforme del equipu consta de camiseta a rayes verticales blanques y bermeyes, pantalones azules y medies bermeyes. Estos son los colores que siempres identificaron al club tantu na so dómina actual como nes anteriores. La segunda equipación del club consta de camiseta blanca, pantalones bermeyos y medies blanques.
L'escudu actual del club consta d'un triángulu invertíu a rayes verticales coloraes y blanques (4 coloraes y 3 blanques) con un reborde en blancu y un balón de fútbol nel centru. Presenta amás dos semicírculos trevesaos per llinies azules na parte cimera sobre una inscripción en lletres coloraes sobre fondu buxu que dicen "L'Entregu Club de Fútbol".
El club xuega los sos partíos como llocal nel estadiu Nuevu Nalón, que s'inauguró en 1997 en sustitución del vieyu estadiu Nalón nel que l'equipu xugaba siempres los sos partíos pero, por cuenta de qu'atopábase en terrenos polos qu'escurre la carretera AS-17, esbarrumbáronlu. El nuevu estadiu cunta con capacidá pa unos 1200 espectadores de los que 700 son asientos y 1000 son a cubiertu na tribuna principal del campu.
La Cuenca del Nalón (Publicación mensual)
La Cuenca del Nalón ye un periódicu gratuitu, de periodicidá mensual, con una distribución por buzonéu de 20.000 exemplares qu'abarca l'ámbitu de los 5 conceyos que componen la Mancomunidá del Valle del Nalón: Llangréu, Samartín del Rei Aurelio, Llaviana, Sobrescobiu y Casu. 
El periódicu La Cuenca del Nalón naz nel añu 2005. La so primera portada tuvo dedicada a la pitición del aprovechamientu llúdicu-deportivu del agua de los pantanos del Alto Nalón. Ente los temes destacaos na so cabecera a lo llargo d'estos años destaquen los recortes de la minería, la nube de fumu tóxico qu'afeutó a Llangréu n'abril de 2007, les elecciones autonómiques y municipales, la violencia de xéneru, les güelgues mineres, la canción asturiana, la inauguración del tren del Ecomuséu del Samuño o l'apoyu a los trabayadores de Duro Felguera, ente otros munchos.
El periódicu cumplió los 100 númberos en febreru de 2014. Amás de la so edición en papel que llega a 50.000 llectores potenciales, tamién tien una presencia mui activa en facebook, onde los comentarios y opiniones sobre les publicaciones tienen anguaño un tráficu alredor de les 125.000-150.000 persones/comentarios/préstame.
Ilesia Románica de Samartín de Tours de Samartín
La ilesia de Samartín de Tours ye una ermita de la parroquia de Samartín, a poca distancia de la llocalidá de Sotrondio, nel conceyu asturianu de Samartín del Rei Aurelio (España).
La ilesia actual ta construída enriba d'un antiguu templu prerrománicu del que queden dellos resclavos. Dende la construcción orixinal sufrió delles reformes. L'esterior de la ilesia ye de color blancu, esceuto les puertes y ventanes que tan construíos en cantería. No alto de la portada hai una espadaña con dos güeyos.
Hai alderique entre los historiadores sobro'l paraderu de los restos mortales del rei Aurelio, señalando algunos que s'enterró na ilesia de Samartín de Samartín del rei Aurelio, la "Primera Crónica Xeneral", escrita nel reináu Alfonsu X el Sabiu, señaló que el calabre del rei Aurelio fuera sepultáu nel conceyu de Cangues d'Onís. Sicasí, l'historiador Esteban de Garibay señaló na so obra que'l rei Aurelio taba sepultáu, xunto col so padre, Fruela de Cantabria, na ilesia desapaecida anguaño de San Miguel de Yanguas, conceyu de la provincia de Soria.
Nel muru izquierdu de la nave central de la ilesia de Samartín hai un sepulcru con una inscripción onde s'indica qu'ehí s'alcuentren los restos del rei Aurelio d'Asturies, anque nun ye descartable que se treslladaren tres la so muerte, y esti sepulcru contenga anguaño los restos d'otros patronos del templu. El dato que pue reforzar la hipótesis ye que, probablemente, el rei Aurelio construyó'l so palaciu na zona onde ta la capiella actual, un llugar denomáu La Baraosa, amás del orixe preorrománicu del templu.
Henry James
Henry James (15 d'abril de 1843, Nueva York - 28 de febreru de 1916, Londres) foi un escritor y críticu lliterariu estaunidense, si bien adquier la nacionalidá británica nel añu 1915. 
Henry James naz nuna adinerada familia d'orixe irlandés. Ye'l segundu de trés hermanos varones, siendo'l primeru d'estos el filólosu William James. Tien tamién una hermana, Alice James. 
Ente los años 1855-1860 los James viaxen per Europa: visiten Londres, París, Xénova… Henry James estudia con tutores y tien una educación mui autodidauta, anque asiste tamién a dalgunes escueles. La mala salú y una infeición de tifus eviten que sirva na Guerra Civil de los Estaos Xuníos. En 1862 asiste a la Escuela de Derechu de Harvard, pero abandona estos estudios pa dedicase al mundu de les Lletres. 
Henry James publica los sos primeros rellatos nos Estaos Xuníos, pero dende l'añu 1875 vive n'Inglaterra, principalmente ente Londres y Sussex. Adquier la nacionalidá inglesa nel añu 1915 al entender que'l deber moral de la so patria yera declara-y la guerra a Alemaña. Esti conflictu ente la cultura europea y la norteamericana sedrá l'asuntu de munches de los sos hestories.
L'edición definitiva de la so obra abarca 35 volúmenes. La parte principal inclúi noveles y cuentos, pero tamién una biografía de Hawthorne y estudios críticos sobre Turguéniev y Flaubert. La obra completa contién amás estudios sobre la vida lliteraria como tema, l'arte de narrar, lo sobrenatural, el cursu del tiempu, el puntu de vista...
Delles obres son:
Escuela Moderna
La Escuela Moderna foi un centru d'enseñanza qu'existió al entamu del sieglo XX en Cataluña. Foi fundada en 1901 en Barcelona pol [[pedagogu] y [[llibrepensador]] [[Francisco Ferrer Guardia]]. L'oxetivu esencial de la escuela yera «"educar a la clase trabayadora d'una manera racionalista, secular y non coercitiva"». Na práctica los precios de les cuotes de tutoría restrinxeron el públicu de la escuela a [[estudiante|elementos estudiantiles]] de les [[clase media|clases medies]], sobre too nos primeros años, polo que s'esperaba por parte de los entamadores (de forma privada) que los alumnos nel so debíu momentu se motivaren a xuntase y sofitar la causa del [[movimientu obreru]]. La escuela contaba con una imprenta na que se realizaba un boletín, un llaboratoriu, un muséu natural, una biblioteca y buscaba instalaciones nes qu'hubiese gran iluminación. Ente otres coses tuvieron que buscar maestros qu'entendieren que'l so papel nun yera coercitivu sinno de sofitu, esti centru educativu yera d'[[coeducación|enseñanza mixta]], [[secular]] y [[anticlerical]], y favoratible a les reivindicaciones obreristes. Al ser la primera escuela mixta y laica de [[Barcelona]], nun país católicu, algamó una amplia antipatía ente'l cleru y los devotos.
[[Categoría:Pedagoxía]]
Praça Diogo de Vasconcelos
La Plaza Diogo de Vasconcelos (Praça Diogo de Vasconcelos) ye una plaza muy conocía de finales del sieglu XIX asitiada nel Belo Horizonte.
Savassi
Savassi ye un barriu de Belo Horizonte. 
Savassi foi fundáu en 1897.
Praça da Liberdade (Belo Horizonte)
La Praça da Liberdade ye una plaza muy conocía de finales del sieglu XIX, asitiada nel Belo Horizonte.
Catalunya Ràdio
Catalunya Ràdio (n'español como "Cataluña Radio") ye una cadena de radio pública qu'emite en Cataluña. Empecipió les sos emisiones nel añu 1983. Ye una de les cuatro emisores de radio que formen parte de la Corporación Catalana de Medios Audiovisuales (antigua Corporación Catalana de Radio y Televisión). 
En 1983, la Generalitat de Cataluña, al amparu del so Estatutu d'Autonomía, decidió poner en marcha la so primer cadena de radio, coles mires de promocionar y normalizar la llingua y la cultura catalanes. La medianueche del 19 al 20 de xunu de 1983 la emisora empecipió les sos emisiones, siendo Miquel Calçada Olivella "Mikimoto" l'escoyíu pa pronunciar les primeres pallabres. 
En 1989, seiss año dempués, Catalunya Ràdio lideró per primer vegada les audiencies de Cataluña. Dende 1994 esti lideralgu caltúvose de forma ininterrumpida hasta 2009, cuando dexa'l testimoniu a RAC1.
En 1995, Josep Maria Clavaguera ye escoyíu direutor de la emisora pública, cargu qu'ocupa hasta qu'en 2002 ye destituyíu pol entós direutor de la Corporación Catalana de Radiu y Televisión, Miquel Puig. Como sustitutu ye designáu Eugeni Cabanes,periodista que va dirixir la emisora pública dos años.
En 2004 Montserrat Minobis asume la direición de Catalunya Ràdio, nun periodu marcáu pola inestabilidá interna de la empresa, que desagua nuna fuelga de los sos trabayadores nel añu 2005 y na marcha de dos de les sos principales estrelles, Toni Clapés y Jordi Basté, a la emisora privada RAC 1. En xunetu de 2005, un añu dempués d'aportar al cargu, Minobis dexa la direición en manes d'Oleguer Sarsanedas.
Pa la temporada 2005/06 incorpórense los periodistes Joan Barril, col programa "El café de la República", Bernat Soler al mandu de "Els millors anys de la nostra vida" y Xavier Grasset, quien ocupa les tardes col magacín "De quatre a set". Sicasí, el nuevu espaciu nun consigue caltener l'audiencia de Toni Clapés, siendo reemplazáu un añu dempués por otru magacín, "On vols anar a parar?", con Llucià Ferrer al frente. Coles mesmes, la temporada 2006/07 tamién supón el regresu de Manel Fuentes a la emisora, col espaciu "Problemes doméstics".
La temporada 2008/09 la emisora sufre abondos cambeos nos sos principales espacios: el magacín de les mañanes, "El matí de Catalunya Ràdio", el magacín de tardes, "On vols anar a parar" y el magacín de les fines de selmana, "El suplement". Nesti postreru, Xavier Solà abandona la persentación del programa tres venti años, pa faese cargu d'un nuevu espaciu na emisora: "Concurs d'escurras". El relevu tómalu Núria Ribó. Nes tardes, la emisora sustitúi'l magacín de Llucià Ferrer por "Hem de parlar", un programa conducíu por trés presentadores: Marta Alonso, Flora Saura y Míriam Fuster. Finalmente, en "El matí de Catalunya Ràdio", Neus Bonet sustitúi a Antoni Bassas, tres catorce años al frente del programa más escucháu de la radio en Cataluña. El 18 de xunetu de 2007, con motivu del últimu programa, decenes d'oyentes arrexúntense nes puertes de la emisora p'amosar el so refugu a la marcha de Bassas por considerala una represalia de calter políticu, yá que pocos meses enantes Joan Ferran, diputáu del Partit dels Socialistes de Catalunya, acusara al llocutor d'aprovechar la emisora pública pa llanzar "arengues nacionalistes". Otru de los cambeos destacaos de la temporada ye la recuperación d'un programa históricu de la emisora, esaniciáu cuatro años enantes, "La nit dels ignorants", presentáu nesta nueva etapa por Mireia Mallol.
Catalunya Ràdio dispon d'una rede de repetidores que-y permite cubrir tola Comunidá Autónoma de Cataluña, el Rosellón (Francia) y Andorra. Amás, emite en TDT en toa Cataluña, al traviés de les canales 61 en Barcelona, 60 en Girona, 58 en Lleida y 59 en Tarragona, amás d'emitir pol 65 nes Islles Baleares.
Ruth Lorenzo
Ruth Lorenzo Pascual (Murcia, 10 de payares, 1982) ye una cantante española de música pop. 
Fízose conocida nel Reinu Xuníu en 2008, nel programa "X Factor" onde llegó a les finales. Con esi proyectu dio más de 200 conciertos per Europa. Publicó'l so primer sencillu n'España nel añu 2011. Compuso cancios pa cantantes como Danii Minogue, Auryn o Jeff Beck.
En febreru de 2014 ye seleccionada pa representar a España nel Festival d'Eurovisión en Copenhague col canciu "Dancing In The Rain", relevando asina al grupu asturianu El Sueño de Morfeo.
Thomas Bernhard
Thomas Bernhard (Heerlen, 9 de febreru de 1931 - Gmunden, 12 de febreru de 1989), foi un novelista, dramaturgu y poeta austriacu.
Massiel
María de los Ángeles Félix Santamaría Espinosa, meyor conocía como Massiel (Madrid, 1947) ye una cantante española d'orixen asturianu.
Massiel pasó parte de la so infancia y mocedá en Uviéu y Xixón, fía del importante representante Emilio Santamaría. Inicióse colos cancios protesta de la mano de Luis Eduardo Aute mentanto'l franquismu ("Di que no", "Volverán", "Rosas en el mar"...).
Nel añu 1968 ganó el Festival de la Canción d'Eurovisión en Londres col canciu La, La, La. Tien más de 60 trabayos en discos, LP y cenciellos con cancios mui exitosos como "Rosas en el mar", "Aleluya nº1", "Eres", "Brindaremos por él" o "El Noa Noa".
Real Club Recreativo de Huelva
El Real Club Recreativu d'Huelva ye un club polideportivu con secciones de fútbol, fútbol playa, rugby, baloncestu y bádminton (anque nos sos entamos tenía, amás, secciones de cricket y tenis) de la ciudá d'Huelva n'Andalucía. Foi fundáu en 1889, siendo por tanto el club de fútbol más antiguo de existencia ininterrumpida de la Península Ibérica, motivo por el cual es nombrado como Decano del Fútbol Español. Actualmente juega en la Segunda División d'España. También es la segunda entidad deportiva más antigua, sólo por detrás del Gimnàstic de Tarragona.
Ye'l 21º equipu con más simpatizantes d'España (0,4%), según encuesta del CIS de 
mayo de 2007. Amás, l'afición decana recibió en 2009 el premiu per parte de la LFP de «xugador númberu 12», reconociendo asina l'esfuerzu de los sos aficionaos pol bon fútbol y el hermanamiento ente aficiones pa un mayor esfrute del deporte. En 2002, la Fundación Recre» foi inscrita nel Rexistru de Fundaciones Privaes de Calter Cultural y Artísticu, Asociaciones y Entidaes Análogues d'Andalucía.
Tocantes a llogros deportivos, el decanu vivió los sos años más importantes na primer década del sieglu XXI, consiguiendo dos ascensos a Primer División, proclamándose n'unu d'ellos (temporada 2005-2006) como campeón de Segunda y llegando per primer vegada na so hestoria a la final d'un campeonatu oficial, proclamándose subcampeón en 2003 de la Copa del Rei de FútbolCopa del Rei en cayendo derrotáu 0-3 ante'l RCD Mallorca. Tocantes a distinciones individuales, el Recreativu ye'l club que más Trofeo Zamora conquistó en Segunda División y l'únicu que lo fixo con trés porteru distintos: César Quesada, Toño Martínez y Vicente Guaita. Aparte, Uche conquistó'l Troféu Pichichi de Segunda en 2006 con 20 goles y Marcelino García Toral facer cola segunda edición del Trofeo Miguel Muñoz de Primer División otorgáu pol diariu Marca, empatáu a puntos col técnicu sevillista Juande Ramos.
En 1878 el Club Inglés de Ríu Tintu, coincidiendo cola llegada a Huelva del Dr. Williams Alexander Mackay, verdaderu promotor del "football" na capital d'Huelva, decidió crear na capital onubense una Sociedá de Xuegu de Pelota» que caltuvo actividá n'años socesivos (1885, 1886, 1887). Esta sociedá dependiente del Club Inglés de la cuenca minera yá practicaba'l "football" ente otros "sports" típicamente ingleses.
El desenvolvimientu nel tiempu d'esa sociedá de "football"» vese acotada col manuscritu atopáu pola familia de D. Ildefonso Martínez, antiguu xugador del Recreation Club, nel cual esti yera convidáu por el mesmu W. A. Mackay a participar nunes partíes de "football" y cricket» frente a unos marineros d'un buque de carga llamáu "Jane Cory". Dichu manuscritu foi fecháu'l 1 de marzu de 1888 y alcuéntrase espuestu nel muséu d'hestoria del fútbol español na RFEF. Lo relevante d'esti manuscritu ye qu'en 1888 yá se cita al Club de Recréu», traducción lliteral de "Recreation Club". Tou indica, pos, qu'esa Sociedá Xuego de Pelota» de 1884 ye l'orixe del Club de Recréu» o "Recreation Club", que yá en 1887 y 1888 tenía bien normalizada la práctica del "football" y que en 1889 oficialízase finalmente.
Economízate
Economízate ye un programa de televisión de quince minutos de duración emitíu pola Televisión del Principáu d'Asturies (TPA) que pretende averar la economía al espectador de forma didáctica. Emítese los sábados a les 13:40 hores, xusto enantes de la primer edición de 'TPA Noticias' con una redifusión los llunes a les 15:30 hores. Ta presentáu por Olalla Pena. Inclúi noticies d'economía, entrevistes con espertos y una seición d'emplegu.
We Are the Champions
We Are the Champions ye un cantar del grupu británicu Queen. Foi compuesta nel añu 1977, y publicóse nel discu "News of the World". Incluyóse tamién nel discu recopilatoriu Greatest Hits I.
Is This The World We Created...?
Is This The World We Created...? ye un cantar del grupu británicu Queen. Foi compuesta nel añu 1984, y publicose nel discu "The Works".
The Show Must Go On
The Show Must Go On ye un cantar del grupu británicu Queen. Foi compuesta nel añu 1991, y publicose nel discu "Innuendo". Incluyóse tamién nel discu recopilatorio Greatest Hits III.
The Doors (álbum)
The Doors ye un discu de The Doors.
Sung Jae-ki
Sung Jae-ki (Hangul:성재기;hanja:成在基) foi un activista de drechos humanos y cívicos, y un filósofu Lliberalista de Corea del Sur. El 26 de xineru de 2008 fundó la asociación masculina "Homes de Corea" (남성연대 男性聯帶) de la que foi representante
Billetes d'euru
A partir del primeru de xineru del 2002 en dellos países de la Xunión Europea (XE) entra en circulación la nueva moneda nomada Euru. Na estaya billetes, emítese papel moneda colos valores de 5, 10, 20, 50, 100, 200 y 500 euros.
Son moneda oficial n'Alemaña, Austria, Bélxica, Eslovaquia, Eslovenia, España, Estonia, Finlandia, Francia,Grecia, Irlanda del Norte, Italia, Malta, Letonia, Luxemburgu, Países Baxos, Portugal y Xipre.
A éstos hai que suma-yos Mónaco, San Marín y Ciudá del Vaticanu, paises non pertenecientes a la XE pero qu'acuñen euros col permisu de la mesma.
Otros países que tomen l'euru como divisa, pero que nun lu emiten, son Andorra (que ta en negociaciones cola XE pa entrar nel grupu anterior), Kosovo y Montenegro.
El 12 febreru de 1996, el Conseyu del Institutu Monetariu Européu organizó un concursu pa escoyer el diseñu de los billetes de la divisa europea. De los 44 diseños recoyíos d'ente un bon númberu de diseñaores de varios países, foi escoyíu'l 3 d'avientu de 1996 el de Robert Kalina, diseñador del "Oesterreichische Nationalbank" (Bancu Nacional d'Austria).
El Conseyu publicó unes llinies xenerales que debíen siguir los diseños presentaos: 
clásicu pal billete de 5 €, románicu pal de 10 €, góticu pal de 20 €, renacimientu pal de 50 €, barrocu y rococó pal de 100 €, «fierro y cristal» (Art Nouveau y Art Decó) pal de 200 € y contemporániu pal de 500 €.
Pue vese que los billetes cumplen a la perfección les normes del concursu:
Les denominaciones de los billetes de cursu llegal na zona l'euru son siete: 5 €, 10 €, 20 €, 50 €, 100 €, 200 € y 500 €. Cada ún de los valores van identificaos con un color y un tamañu.
El diseñu de cada ún tá basao n'arquitectura europea en varies estayes artístiques. L'anversu del billete muestra puertes y ventanes que simbolizen l'espíritu d'apertura y cooperación d'Europa y les 12 estrelles que representen el dinamismu y l'armonía ente les naciones europees. El reversu muestra pontes que son una metáfora que fala de la unión de los pueblos europeos ente sí y col restu del Mundu. Túvose cuidao en que los exemplos arquitectónicos nun representaren monumentos esistentes actuales pa nun llegar a la controversia de cuales deberíen ser los escoyíos pa mostrase.
Otros elementos del diseñu ya mencionaos son: el nome euru, escritu en caracteres llatinos (EURO) y griegos (EYPO); les iniciales del Bancu Central Europeu (BCE) en cincu variantes llingüístiques (BCE, ECB, EZB, EKT y EKP); el símbolu ©, indicativu de la proteición llegal (copyright); la bandera de la XE; y la firma del presidente del BCE.
A partir de mayu 2013, el BCE entamó a introducir la nueva serie de billetes. El primer billete foi'l de 5 euros; les otres denominaciones dirán introduciéndose a posteriori y de mou progresivu a lo llargo varios años y n'orde ascendente.
La nueva serie va nomase Europa y tendrá un retratu d'Europa (como personaxe mitolóxicu griegu) na marca d'agua y l'holograma. El diseñu y estilu de la primer serie mantiénense nésta, asina como los colores dominantes. La denominación tampoco cambia, siguin teniendo los mesmos valores faciales.
El primer motivu pal cambiu ye l'ameyoramientu de la seguridá antifalsificaciones nos billetes, anque vamos siguir usando los vieyos a la par que los nuevos hasta la so retirada gradual y pasáu un tiempu, el so desaniciu como billetes de cursu llegal, pero canxeables por periodu illimitáu nos bancos centrales de cada país. 
Nun entamu, la idea pa los billetes yera la mesma que pa les monedes, esto ye un reversu común y un anversu propiu pa cada país. A la fin, optose por facer tolos billetes iguales. Pa identificar el país emisor de billetes optose por poner una lletra delantre del númberu de serie. Esa lletra ye'l códigu d'identificación nacional.
Pa ver a qué país-y correspondía tala o cuala lletra simplemente punxeron les lletres del alfabetu n'orden descendente (de la Z a la A) y llueu punxeron n'orde alfabéticu ordinariu los nomes de los países emisores (según l'alfabetu del so idioma oficial).
Luxemburgu nun emite billetes d'euru; pero tien la so lletra reservada pa por si acasu. 
A Grecia, pola posición alfabética, tocába-y la W, pero como esta lletra nun esiste nel alfabetu griegu foi camudada pola Y. Esti cambiu de lletra fai que Grecia (Ελλάδα) a pesar d'entamar por E, se ponga per delantre d'Alemaña (Deutschland) qu'entama por D. 
Otra irregularidá ye'l casu d'Irlanda. El so nome oficial ye Eire (l'idioma oficial d'Irlanda ye'l gaélicu irlandés); poro, debería dir delantre d'España, pero a la hora d'establecer l'orde de la llista optaron pol nome del país n'inglés: Ireland.
Dinamarca, Suecia y el Reinu Xuníu nun usen l'euru, pero tienen la so posición reservada por si quieren entrar nel futuru. Al ser miembros de la XE enantes del ñacimientu del euru, entren n'asignación del códigu a la par que los países emisores de la nueva divisa, d'ehí que les lletres asignaes seyan correlatives sigún l'orden alfabéticu del nome de los sos países na so llingüa oficial, anque nel casu Dinamarca esti país quédase cola lletra que nun quería Grecia, polo que se pon per detrás d'Alemaña na llista a pesar de que l'orde alfabéticu diz lo contrario. A partir de 2007 los nuevos países europeos qu'aceptaron l'euru como moneda nacional recibieron tamién el so código d'identificación, pero nesti casu se-yos asignó por orden d'ingresu.
Nel anversu de los billetes vién impresu un segundu códigu alfanuméricu, más curtiu que'l númberu de serie del billete, que mos identifica la imprenta onde se fexo'l billete. Hai que tener en cuenta que dellos países cuenten con más d'una imprenta autorizada. Tamién hai casos de países qu'emiten billetes col so código nacional pero impresu fora les sos fronteres (mesmamente España, que teniendo fábrica de billetes propia tién delles partíes impreses n'Alemaña, Bélxica o Paises Baxos).
El so formatu ye X000X0, siendo la primer lletra la identidá de la imprenta y el restu, datos de la impresión: los tres díxitos siguientes indiquen la placa, la siguiente lletra ye la fila y l'últimu númberu pertenez a la columna. Por exemplu, el códigu L077C5 significa que'l billete tá impresu en Chamalières / Francia, cola placa 077, fila C, columna 5.
Dichu códigu nun s'asoleya nun llugar determináu nos billetes, sinon que varía sigún el valor de los mesmos. Nos billetes de 5 € tá nel marxe izquierdu del debuxu; nos de 10, n'una de les estrelles cerca de la pallabra EURO; nos de 20, n´otra estrella. Nos de 50, nel marxe derechu, enriba l'holograma; Nos de 100, nel centru'l billete, escondíu ente'l microtestu; nos de 200, cerca d'una de les estrelles inferiores, en vertical; y nos de 500, n´otra estrella. 
Nun s'usen, lo mesmo que nos númberos de serie, les lletres I, O, Q y B (nesti últimu casu, por confusión col 8).
Lo mesmo que colos númberos de serie, les lletres A, C y S tán reservaes al Reinu Xuníu, Suecia y Dinamarca, respeutivamente:
Presidente de Bangladex
Esta ye la llista de los presidentes de Bangladex dende la independencia en 1971. Dende l'añu 1991 el cargu de presidente de la república tien a cencielles funciones ceremoniales nel país.
James McNeill Whistler
James McNeill Whistler (11 de xunetu de 1834, Lowell, Massachusetts – 17 de xunetu de 1903, Londres) foi un pintor estaunidense, que vivió sobremanera n'Inglaterra y Francia, creador ente otres obres de "Arrangement in Grey and Black No.1", más conocíu popularmente como "Whistler's Mother" (1871). 
William Wyler
William Wyler (Mulhouse, güei Francia, enantes perteneciente al Imperiu alemán, 1 de xunetu de 1902 - Los Ángeles, 27 de xunetu de 1981) foi un direutor, productor y guionista de cine estauxunidense. Trés veces ganador del Óscar. Autor ente otres películes de "Wuthering Heights" (1939), "The best years of our lives" (1946), "The Heiress" (1949) y "The collector" (1965).
Arte góticu
L'arte Góticu foi un estilu d'arte medieval desenvueltu n'Europa ente los sieglos XII al XVI. Considérase un "opus francigenum" formáu a partir del 1130 nel dominiu real de los Capeto de L`Îlle de France; dende equí vase esparder pelos distintos reinos europeos medievales. 
La xénesis del primer modelu góticu, el francés del sieglu XIII, tien el so entamu a mediaos del sieglu XIII en nucleos como Chartres, París o l'abadía de Saint-Denis. Chartres descata pola so escuela intelectual; París ye la capital d'un reinu que ta afirmándose nel poder. Nel casu de Saint-Denis ye l'abadía na que s'entierren dende fai sieglos los monarcas. A mediaos de sieglu la siella abacial de Saint-Denis ye ocupada por Suger (1081-1151), que va ser el responsable de novedosos proyeutos constructivos. Amás de bon alministrador y de gran sofitu del rei Luis VII, Suger siente una gran fascinación poles xoyes y l'oru, que sublima rellacionándolo con Dios (lo que lu llevará a tar enfrentáu con San Bernardo, monxe del Císter). Suger intervién na construcción del ábside de Saint-Denis, puntu de partida de l'arquiteutura gótica en Francia xuntamente cola catedral de Sens. 
El términu "Góticu" deriva de "godu" d'una manera peyorativa qu'equival a "bárbaru" o "ensin gustu". Ye George Vasari nel añu 1550 quien esparde esti esquema hestóricu qu'identifica'l "verdaderu arte" col de l'Antigüedá (Grecia y Roma). D'esti mou llégase a considerar que l'arte medieval ye "góticu" y "bárbaru" y que'l verdaderu arte ye'l que renaz n'Italia con Giotto y Michelangelo. El términu ye sometíu dende'l sieglu XIX a otres interpretaciones. 
Esisten delles corrientes doctrinales qu'intenten desplicar les carauterístiques de l'arquiteutura gótica. El mayor enfrentamientu doctrinal vien dau por les escuelas alemana y francesa. La primera, representada por Worringer y autores como Dvorak o Seldmayr, considera l'estilu góticu como una espresión de l'alma nórdica. Nesti sen, los conceutos básicos que definiríen l'estilu góticu sedríen el sistema de "baldaquín" -esto ye: una cubierta que s'apoya en cuatro soportes- que forma'l tramu de la nave, y el tratamientu del muriu en dos planos pa crear efeutos de profundidá. Esti conceutu xermánicu présta-y más atención a les idees y menos a los medios teúnicos. Escontra esta escuela xermánica más espiritual tenemos l'escuela francesa, que dende Viollet le Duc va poner l'acentu na teúnica y nos procedimientos de construcción. Nesti sen los elementos consideraos como elementos formales típicos del estilu góticu sedríen l'arcu puntiáu, la bóveda de crucería, l'arbotante, l'impulsu n'altura y les vidrieres. 
Otra impotante visión sedrá la Panofsky quien na so obra "Gothic Architecture and Scholasticism" (1951) establez una analoxía ente'l pensamientu escolásticu y l'estilu góticu; nesti sen una "summa teolóxica" y una catedral gótica sedríen comparables. 
El góticu francés desarróllase nos siguientes periodos: 
1) Góticu preclásicu (dende l'añu 1140): exemplos d'esta dómina son l'ábside de Saint-Denis y les catedrales de Sens, Laon y Senlis,
2) Góticu clásicu (1190-1240): la catedral gótica toma la so forma clásica cola catedral de Chartres (1195-1220); tamién son reprensatives d'esti periodu les de Reims, Amiens y Bourges,
3) Góticu "rayonnant" (1240-1350): Sainte-Chapelle de París, catedral de Beauvais,
4) Góticu "flamboyant" (dende l'añu 1350): catedral de Rouan.
L'arquiteutura gótica Inglaterra suel dividise en trés periodos: 
1) "Early English": exemplos d'esti periodu son les catedrales de Salisbury, York y Wells,
2) "Decorated Style": catedral d'Exeter, 
3) "Perpendicular Style": considerase la forma más propia del góticu inglés ("opus anglicanum"); nesti sen la solución más orixinal del periodu ye la "fan vaulting" (bóveda d'abanicu), que podemos ver por exemplu nel claustru de l'Abadía de Gloucester o nel King's College de Cambridge. 
Nel casu de la Corona de Castiella los primeros pasos obsérvense nel añu 1200, fecha na qu'entama a espardese la bóveda de crucería sespartita. Nel sieglu XIII, y contando col sofitu de los obispos respeutivos y de los reis Fernandu III y Alfonsu X, constrúyense les grandes catedrales de Llión, Burgos o Toledo.
Nel casu de la Corona d'Aragón el góticu tien na so vertiente arquiteutónica una forma más sobria y robusta, y percíbese un sentíu del espaciu interior distintu al de les catedrales de la Corona de Castiella. Exemplos d'esti estilu son les catedrales (Seu o Seo) de Barcelona, Girona y Palma. Otros edificios destacables son la ilesia de Santa María del Mar en Barcelona y el Castiellu de Bellver. 
L'arquiteutura gótica en Portugal ta claramente influyida pola inglesa. Esto pue observase por exemplu na fachada de la ilesia del Monasteriu de Batalha (2º cuartu del sieglu XV). 
El góticu nun tien tanta cabida n'Italia como en Francia o n'Inglaterra, y cederá-y pronto'l pasu al Renacimientu. L'arquiteutura italiana permanez fiel a la tradición románica de mases más sencielles, y si bien la bóveda de crucería ye utilizada yá en Llombardía nel sieglu XI nun se sacarán les mesmes consecuencies constructives qu'en Francia. La penísula itálica recibe amás una doble influyencia: la bizantina (a consecuencia de la conquista de Constantinopla nel añu 1204) y la gótica. Merecen destacase les catedrales de Siena y Orvieto, amás de la catedral de Milán, entamada nel añu 1386. Mención aparte pa Venecia, onde'l góticu convive con elementos orientales y bizantinos n'edificios como la Ca' d'Oro y el Palazzo Ducal. 
Podemos falar de dos modelos básicos: 1) el modelu francés, 2) y el modelu italianu. Consecuencia parcial del alcuentru ente dambos modelos sedrá'l Góticu Internacional (1380-1420/1450) 
En Francia el términu "protogóticu" ta plenamente xustificáu. Nel sieglu XII vemos yá un primer distanciamientu de les formes xeométriques romániques y una tendencia a que les formes sían más naturalistes, anque idealizaes. Llama l'atención l'importante complementu iconográficu nes archivoltes. Son tamién de destacar temes como'l del "Árbol de Jesé", imaxe xenealóxica de Jesús y María y motivu d'esaltación de la Virxe. Sedrá na "Portada de la Virxe" de Senlis (h. 1170) onde entama a desarrollase lo que se vien llamando "estatua columna"; tamién ye novedá la presencia nel tímpanu d'esta mesma catedral d'una "Coronación de la Virxe". Otra obra d'esti primer periodu ye la portada occidental de la catedral de Chartres (h. 1145-1155). Estes son obres que van pronto a dar pasu a un modelu artísticu unitariu que sedrá l'espeyu nel se va mirar el restu d'Europa occidental nel sieglu XIII y en parte del XIV. 
L'escultura espárdese pol tímpanu, el dintel, les archivoltes, las xambes, polos capiteles y el gablete. Son comunes les galeríes con figures de reis, "maiestas" y apostolaos, y si bien los capiteles pierden importancia como soporte escultóricu apaecen otros como el "jubé", qu'en Francia tien gran desarrollu. La tendecia naturalista yá anunciada nel sieglu XII ye agora un fechu. La "estatua-columna" adquier cuerpu hasta'l puntu de llibrase de lo que ye'l marcu arquiteutónicu. Los programas iconográficos engloben dende'l Xuiciu Final al pesu de les almes presidíu por San Miguel y la Resurreición de los muertos. Otra portada dedícase-y a la Virxe -el cultu a la Virxe algama equí'l puntu más altu de tola Edá Media-. Otra portada suel facer referencia a los santos -por regla xeneral a los que tienen rellación cola catedral-. Tamién ye frecuente la representación de les artes lliberales.
Los exemplos más representativos podemos velos nes catedrales de Chartes, Reims, Amiens y Notre-Dame de París. 
N'escultura caltiénense les formes tardorromániques y protogótiques de Benedetto Antelami hasta bien entráu'l sieglu XIII. En Pisa entama a trabayar Nicola Pisano -d'orixe meridional-, que busca la so inspiración nel clasicismu de sarcófagos romanos y etruscos pa la construcción, ente los años 1255-1260, del Bautisteriu de Pisa. La bona aceptación d'esta obra lleva a la ciudá de Siena a querer otru púlpitu de mayor desarrollu; nesta obra collaborarán con Nicola Pisano otros dos grandes artistes, Arnolfo di Cambio, arquiteutu y escultor, y el propiu fíu de Nicola, Giovanni Pisano, que sedrá'l responsable del púlpitu de Sant'Andrea de Pistoia. Merez la pena ser tamién destacáu Andrea Pisano, l'encargáu de facer les Puertes de Bronce del Bautisteriu de Florencia (1330), nes que se representa un gran ciclu cola vida de San Xuan, y que son modelu pa Ghiberti. Andrea Orcagna, pintor y escultor activu depués de la Peste Negra, sedrá'l responsable del Tabernáculu d'Orsanmichele (Florencia), una de les obres florentines más ambicioses na segunda metá del sieglu XIV. 
Nel sieglu XII ye perclaru'l conservadorismu del modelu previu. Y esta resistencia de la tradición entemezse col contautu de lo bizantino. Pietro Cavallini ta activu ente los años 1273-1308, pero'l primer gran artista florentinu citáu por Vasari na so obra "Vite de' più eccellenti architetti, pittori, et scultori italiani, da Cimabue insino a' tempi nostri" va ser Cimabue, muertu en 1302. Sicasí, la gran figura renovadora de la pintura sedrá Giotto di Bondone. 
Si bien nes ilesies de San Antolín de Bedón (Llanes), de Santa María de Valdediós (Villaviciosa) o Santa María de la Oliva (Villaviciosa) y otres podemos atopar yá elementos protogóticos, ye na propia catedral d'Uviéu, y en concreto na so sala capitular, onde vamos encontrar un primer exemplu claru d'arte góticu n'Asturies. Fináu'l chantre Pedro Esteban nel añu 1293, ye posible que s'entamaren les obres nesti mesmu añu. Féchase nel 1300 un documentu que recueye un donativu del obispu Fernando Alfonso ""para labrar en el cabildo nuovo"" y que señala que esti ""yera comenzado"". Nel añu 1314 les obres tán ya remataes. La sala capitular ye un edificiu destináu a la llectura de la regla de la orde. Nesti casu asitíase nun cuadráu casi perfeutu (9,70 m x 9,65 m) y l'espaciu ta subordináu a la gran bóveda ochavada de crucería, considerada nesti casu (Bango, 1985) una importación del llamáu "Góticu Plantagenet", que fai la so apaición nel ámbitu hispanu xustamente nesta dómina.
El pensamientu hestoricista foi posible gracies a la vindicación de valores suxetivistes. Nel terrenu de l'arquiteutura lo "picturesque" va tener como prototipos estilos "exóticos": árabe, hindú, chinu, etc, pero tamién el góticu. Y nel contestu sociupolíticu inglés dase xustamente una puxanza d'esti estilu, iniciándose asina'l procesu de tresformación del góticu llamáu "pintorescu" en neogóticu. Augustus Welby Northmore Pugin (1812-1852), arquiteutu y teóricu del neogóticu inglés, fadrá una defensa apasionada del Góticu interpretándolu como'l estilu cristianu más representativu. Pugin anicia la so llabor como arquiteutu con un edificiu emblemáticu, el Palace de Westminster de Londres, realizáu cola collaboración de Charles Barry. Otres obres representatives del estilu neogóticu son la All Saints Church de Londres y la catedral de San Patrick en Nueva York
Comunidá Andina
La Comunidá Andina (CAN) ye un organismu rexonal de cuatro países que tienen un oxetivu común: algamar un desenvolvimientu integral, más equilibráu y autónomu, per aciu la integración andina, suramericana y llatinoamericana. El procesu andín d'integración empecipió cola suscripción del Alcuerdu de Cartaxena'l 26 de mayu de 1969.
Ta constituyida per Bolivia, Colombia, Ecuador y Perú, amás de los órganos ya instituciones del Sistema Andín d'Integración (SAI). Enantes de 1996, yera conocida como'l Pactu Andín o Grupu Andín.
Venezuela foi miembru plenu fasta'l 2006. Chile n'orix foi miembru ente 1969-1976, pero retiróse mientres el réxime militar d'Augusto Pinochet por cuenta d'incompatibilidaes ente la política económica d'esi país y les polítiques d'integración del CAN. Esti país ye Miembru Acomuñáu dende'l 20 de setiembre de 2006, pero ello nun supón el reingreso al CAN.
Allugaos n'América del Sur, los cuatro países andinos arrexunten a casi 101 millones d'habitantes nuna superficie de 3.798.000 kilómetros cuadraos.
Olimpia
Olimpia (en griegu Ολυμπία, Olympía) foi una ciudá de l'antigua Grecia na prefectura de Élide (nel Peloponesu). Atopábase al pie del monte Cronio y nel llau derechu del ríu Alfeo.
Ye conocida por haber se celebráu nella, na Antigüedá, los primeros Xuegos Olímpicos, con una importancia comparable a los Xuegos Píticos que se celebraben en Delfos. Dambos celebraben cada olimpiada cada cuatro años. Los primeres de los que se tien constancia celebráronse en 776 e.C. A la fin del sieglu IV, l'emperador Teodosiu aboliólos.
Olimpia tamién foi famosa por ser un centru relixosu, y pola so xigantesca estatua d'oru y marfil de Zeus fecha por Fidias (tallada tres la victoria sobro los perses na Segunda Guerra Médica) la cual yera una de les Siete Maraviyes del Mundu. Cerca del templu, escavaciones arqueolóxiques atoparon el taller de Fidias, con numberoses ferramientes del escultor.
Les abondoses ayalgues acumulaes nel templu llevaron a que fuera escaláu polos arcadios.
Dende 342 e.C., foi protectoráu d'Alexandru Magno, qu'usó Olimpia p'anunciar el so "Rescripto sobro los desterraos" (del añu 324 e.C.).
Mientres la dominación romana, Olimpia arriquecióse, especialmente'l perímetru sagráu, el Altis, u Nerón mandó a construyir un palaciu. Tres la muerte d'Adrianu la ciudá entró en decadencia y los últimos xuegos celebráronse en 324. Les invasiones bárbares afararon la ciudá, que se convirtió nuna simple aldega pa dempués ser abandonada y soterrada polos ábanos del Alfeo.
Les escavaciones empezaron con una espedición francesa en 1829, siguida por alemanes a fines d'esi sieglu, quienes afayaron intacta la estatua d'Hermes (obra del escultor Praxíteles) amás d'otros artefactos. A mediaos del sieglu XX, l'estadiu foi desenterráu.
La llapa olímpica de los actuales Xuegos Olímpicos enciéndese nel estadiu d'esta ciudá per aciu del reflexu de la lluz solar nun espeyu parabólicu, dempués de lo que trespórtase nuna antorcha al llugar qu'acueye los xuegos (de normal dando un gran rodiu pasando peles principales ciudaes de tol mundiu).
Nos Xuegos Olímpicos de 2004, celebraos n'Atenes, les pruebes de llanzamientu de pesu celebráronse nel estadiu de Olimpia.
Xuegos Píticos
Los Xuegos Píticos foron ún de los cuatro Xuegos Panhelénicos colos de Olimpia, los Xuegos Nemeos y los Xuegos Ístmicos. Como los otros grandes xuegos, tamién se consideraben aciagos, en conmemoración d'una muerte: son un aspeutu del "agon epitaphios" que se practicaba al pie de la tumba de Pitón, soterráu pol so fíu Aix, que'l so nome significa «la cabra».Según la lleenda, enllantólos el mesmu Apolo, tres la so victoria sobro Pitón.
La competición debe'l so nome al llugar, que se llamaba Pito, bien poles entrugues ("punthanesthai") que-y faíen los visitantes del oráculu, bien porque l'animal qu'ellí morrió taba podreciéndose ("punthesthai").
Los habitantes de la cercana Crisa queríen apoderase del ricu santuariu de Delfos. Los habitantes de Delfos pidieron ayuda a los anfictiones, un grupu de 12 etnies rellacionáu primeramente col cultu a Deméter en Tesalia. Crisa foi vencida y los anfictiones pasaron a alministrar el santuariu a partir de 590 e.C.
Nos Xuegos Píticos dábase como premio una corona de lloréu (árbol consagráu a Apolo pol tresformamientu de la ninfa Dafne), la gloria y la reconocencia de los dioses.
Xuegos Panhelénicos
Xuegos Panhelénicos ye'l términu que recibe'l conxuntu de cuatro eventos distintos que yeren celebraos na antigua Grecia. Estos cuatro xuegos yeren:
Los Xuegos yeren celebraos cada ciclu de cuatro años conocíu como Olimpiada, que yera una de les midíes de tiempu de l'antigua Grecia. Nesti ciclu, los primeros en celebrase yeren los Xuegos Olímpicos que s'efectuaben nel primer añu; mientres el segundu añu celebrábense los Xuegos Nemenos y los Xuegos Ístmicos (en meses distintos); mientres el tercer añu socedíen los Xuegos Píticos; y nel cuartu añu yeren nuevamente celebraos los Xuegos Nemeos y los Xuegos Ístmicos. Dempués el ciclu volvía repitise empezando nuevamente colos Xuegos Olímpicos. Asina, los Xuegos taben entamaos de forma que un atleta pudiera participar en toos ellos.
Los participantes podíen venir de tol mundiu griegu, incluyendo les colonies griegues que s'estendíen dende Anatolia fasta'l Mediterraneu occidental. Sicasí, los participantes probablemente teníen que ser bastante ricos pa poder pagar l'entrenamientu, el tresporte, l'agospiamientu y otros costos. Amás, nun se dexaba la participación a les muyeres nin a los non griegos sacante n'esceiciones bien ocasionales, como con Nerón.
Los principales acontecimientos de cada ún de los xuegos foron les carreres de carros, la llucha olímpica, el boxéu, el pancracio, el stadion al pie de otres carreres a cuerpu, y el pentatlón (compuestu pola llucha, el stadion, el saltu de llargor, el llanzamientu de xabalina y el llanzamientu de discu). Sacante les carreres de carros, nel restu d'acontecimientos los participantes diben desnudos.
Delfos
Delfos (en griegu "Δελφοί", "Delfoi", llatín "Delphi") ye un sitiu arqueolóxicu —que ta declaráu Patrimoniu de la Humanidá—, y una moderna ciudá de Grecia. En dómines antigües yera'l llugar del oráculu de Delfos, dientro d'un templu dedicáu al dios Apolo. Delfos yera reverenciáu en tol mundiu griegu como'l llugar del "ónfalos" o centru del universu.
Tamién yera la ciudá u se celebraben los Xuegos Píticos.
I Can't Live with You
I Can't Live with You ye un cantar del grupu británicu Queen.Foi compuesta nel añu 1991, y publicose nel discu "Innuendo".
Civilización minoica
La cultura minoica ye aquella de la Edá del Cobre y del Bronce, apaecía na isla de Creta ente los años 3000 y 1400 e.C. Acostúmase usar como sinónimos de cultura minoica: cultura prehelénica, cultura exea, cretense o minoana (pol rei Minos). El so nome ye productu de que'l so descubridor, el británicu Sir Arthur Evans rellacionara'l palaciu de Cnosos, el más representativu de la cultura, col palaciu del rei Minos y la lleenda del Minotauru. Will Durant referióse a esti periodu como «el primer eslabón na cadena europea»
Nun se tien noticia del xentiliciu col que se denominaben los minoicos a sigo mesmos. Afirmóse que'l nome de llugar exipciu 'Keftiu' y el semíticu 'Kaftor' o 'Caphtor' y 'Kaptara' que s'atopen nos archivos de Mari referiérense a la isla de Creta; «sicasí, dellos fechos conocíos sobre Caphtor/Keftiu puen ser identificaos con Creta namái con muncha dificultá», repara John Strange.
Na "Odisea", compuesta dellos cientos d'años dempués de la destrucción de la civilización minoica, Homero menta ente los habitantes de Creta a los eteocretenses (verdaderos cretenses), quien seique podríen ser los descendientes de los minoicos.
Civilizaciones exees
Civilizaciones exees ye la denominación historiográfica pa la designación d'un grupu de civilizaciones preheléniques (esto ye, anteriores a la civilización griega) que se desenvolvieron na protohistoria nel espaciu en redol al mar Exéu. Son les civilizaciones cicládica (en redol a les islles Cíclades), minoica (isla de Creta) y micénica (Grecia continental europea -particularmente el Peloponesu-).
Civilización micénica
La civilización micénica ye'l nome que se-y da a la última fase de la Edá del Bronce na antigua Grecia (1600-1100 e.C). Toma'l so nome de la zona arqueolóxica de Micenas na Argólida, Península del Peloponesu, al sur de Grecia. Otros sitios importantes foron Tirinto, Pilos, Atenes , Tebas, Orcómeno ya Iolkos, mientres Creta y el sitiu de Cnossos, llugares de l'antigua civilización minoica, tamién se convirtieron nuna parte del mundiu micénicu. Llugares d'asentamientu micénicos tamién apaecieron en Epiro, Macedonia, nes islles del mar Exéu, na mariña d'Asia Menor, el Llevante, Xipre, ya Italia. 
La civilización micénica pereció col colapsu de la civilización de la Edá del Bronce nel Mediterraneu oriental, que s'atribúi comúnmente a la invasión doria, a pesar de les teoríes alternatives que proponen desastres naturales y cambeos climáticos. 
Esti periodu de la hestoria griega ye'l marcu históricu de parte de lliteratura antigua y el mitu griegu, incluyendo les epopeyes de Homero.
Civilización cicládica
La civilización cicládica (tamién conocida como cultura cicládica o periodu cicládicu) ye una cultura arqueolóxica de la Edá del Cobre y del Bronce nes Cíclades, nel mar Exéu, tomando aprosimao'l periodu del 3000 e.C. al 2000 e.C. 
En metá del Exéu, ente les Espórades y Creta, ente la península helénica y Anatolia, tópase l'archipiélagu de les Cíclades. Estes islles deben el so nome a la so disposición aprosimao circular (kyklos en griegu significa círculu) en redol a Delos, la islla sagrada que vio nacer a Apolo. Son Míkonos, Paros, Milo o Milos, Sifnos, Amorgós, Tinos, Serifos o Serfanto y Santorini. 
Nestos castros del Exéu florió una civilización anterior en casi 2.000 años a la griega, que dexó tres de sigo cientos de figurines de mármol, la mayoría figures femenines.
Alcuentru Medieval de L'Entregu
L'Alcuentru Medieval de L'Entregu ye una actividá que se celebra dende l'añu 2006 entamada pola Sociedá Cultural y de Fiestes de L'Entregu, na capital del conceyu asturianu de Samartín del Rei Aurelio.
Esta actividá naz cola idea de dar un xiru a les tradicionales Fiestes de La Laguna nes que ta enmarcáu, y sobre too, de recuperar la historia del conceyu a traviés de la figura del rei Aurelio.
Cada añu escuéyese un rei Aurelio, que va ser dalguien destacáu de la vida social, cultural o deportiva del conceyu. Esta persona va ser coronada rei nel Teatru Municipal de Samartín del Rei Aurelio nel trescursu d'una obra teatral que la Sociedá Cultural y de Fiestes de L'Entregu encarga cada añu a un escritor diferente.
Dempués de la coronación y la representación teatral organízase una cena medieval que ta presidida pol recién nomáu rei Aurelio, representantes del Ayuntamientu de Samartín del Rei Aurelio, autoridaes, y toles persones que-yos preste asistir y vayan vistíes con ropa medieval. 
Durante los tres díes que dura esti Alcuentru instalase un mercáu medieval nel entornu del Parque de La Llaguna nel que tienen llugar actividaes de marcáu calter medieval como lluches d'espades, representaciones teatrales de cai, espectáculos de cetrería o tornéu de caballeros a caballu, ente otres munches.
Una de les actividaes que xenera más espectación ye'l desfile medieval, que se desendolca'l sábadu pela tarde y nel que participa'l rei yá coronáu pa recibir l'apoyu de los sos súbditos peles cais del pueblu. El rei va acompañáu de gaites, autoridaes, grupos d'animación y de toes aquelles persones que vayan vistíes con traxes medievales. 
Estes actividaes celébrense siempre'l tercer fin de selmana de xunetu, vienres, sábadu y domingu, nel marcu de les Fiestes de La Llaguna, que son les fiestes patronales del pueblu con más d'un sieglu de tradición. 
Tola cartelería y publicidá rellacionada col Alcuentru Medieval faise n'asturianu. 
El I Alcuentru Medieval tien llugar nel añu 2006 cola coronación de José María López Suárez y cola representación de la obra teatral "Ente querelles y doncelles", de Pablo Rodríguez Medina, que foi puesta n'escena pol Grupu Teatru Refaxu. 
En 2007 celébrase la segunda edición cola coronación como rei de Chechu García. La obra representada ye "Texedora d'orbayu", de Pablo Rodríguez Medina y representada pol Grupu Teatru Refaxu.
El III Alcuentru Medieval tien como rei Aurelio a Mario Efrén García Villar, que ye coronáu nel trescursu de la obra "Les siete novies del rei", escrita por Xulio Arbesú y representada pol Grupu Teatru Refaxu. 
El V Alcuentru Medieval corona a Graciano Torre y pon n'escena la obra de teatru "De bruxes, muyeres y reyes", escrita por Pedro Alberto Marcos y representada pol Grupu Teatru Refaxu. 
La sesta edición de 2011 celébrase cola coronación del futbolista Secundino Suárez (Cundi) y la representación de la obra "Ensayu xeneral", escrita por Chechu García y Roberto Corte y puesta n'escena pol Grupu Teatru Refaxu. 
El séptimu Alcuentru Medieval del añu 2012 corona al escritor Pablo Xuan Manzano nel trescursu de la obra "Bienveníu rei Aurelio", escrita por Elisabeth Felgueroso y puesta n'escena pol Grupu Teatru Refaxu. 
Nel octavu Alcuentru Medieval de 2013 corónase al ilustrador Alfonso Zapico durante la representación de la obra musical "El rei y otres frebes" del músicu y escritor Nacho Fonseca, que foi puesta n'escena y cantada pol grupu de teatru y coru Padre Coll.
Schöneberg
Schöneberg ye una llocalidá de Berlín, Alemaña. Hasta la reforma alministrativa de Berlín en 2001 foi un distritu independiente qu'incluyía la llocalidá de Friedenau. Xunto a la vieya ciudá de Tempelhof agora ye parte del distritu nuevu de Tempelhof-Schöneberg.
Imperiu alemán
El Imperiu alemán (en alemán: "Deutsches Reich", llamáu por dellos historiadores alemanes "Kaiserlich Deutsches Reich" o a cencielles "Kaiserreich"), foi la forma de Estáu qu'esistió en Alemaña dende la so unificación y la proclamación de Guillermo I como emperador, el 18 de xineru de 1871, hasta 1918, cuando se convirtió nuna república dempués de la derrota na Primer Guerra Mundial y l'abdicación de Guillermo II (9 de payares de 1918). El términu de "Deutsches Reich" caltúvose como nome oficial d'Alemaña mientres la República de Weimar y la mayor parte del períodu nazi hasta 1943, cuando foi camudáu a "Großdeutsches Reich" («Gran Imperiu alemán»).
Mientres los sos 47 años d'esistencia, l'Imperiu alemán surdió como una de les economíes industriales más poderoses de la Tierra y una gran potencia, hasta que se derrumbar dempués de la so derrota militar na Primer Guerra Mundial y la Revolución de Payares. Los Estaos fronterizos más importantes fueron el Imperiu rusu nel este, Francia nel oeste y el Imperiu austrohúngaru allugáu nel sur.
La hestoria alemana del sieglu XIX, hasta la formación del Tao-nación, caracterizóse por múltiples cambeos políticos y territoriales que se producieron tres el colapsu del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu en 1806. L'antiguu Imperiu caracterízase cada vez más polos intereses conflictivos de los sos dos grandes potencies: Austria y la potencia ascendente Prusia. Mientres les guerres napoleóniques, el Sacru Imperiu ye disueltu y reemplazáu pola Confederación del Rin, tutelada per Francia.
Dempués de la derrota de la Francia napoleónica ante los reinos d'Europa (que yeren n'especial los del Reinu Uníu, Prusia, Rusia y Austria), los príncipes alemanes, sicasí, nun s'interesaron nun poder central que erosionase la so autonomía. Nel Congresu de Viena de 1815 foi creada la Confederación Xermánica, una confederación de les zones que pertenecieren antes de 1806 al Sacru Imperiu Romanu Xermánicu; a partir d'ella va tomar cuerpu la nación alemana. Depués del Congresu de Viena, que más palantre se describe na hestoria como'l Vormärz, Alemaña tuvo marcada por una política de restauración, apoderada pol canciller austriacu, el príncipe Klemens Wenzel von Metternich. Como parte de la llamada Santa Alianza ente Austria, Prusia y Rusia, la restauración tenía por oxetivu restablecer les relaciones de poder ente los Estaos nacionales del Antiguu Réxime, esto ye, les esistentes antes de la Revolución Francesa en 1789.
Esta política d'oponese a la nación y a los movimientos democráticu-burgueses llevó a numberoses protestes en munches partes de la Europa Central, que finalmente derivaron na Revolución de Marzu de 1848 nos estaos alemanes. Los miembros de la revolución pola acabante formar Alemaña crearon el primer parlamentu democráticu, la Asamblea Nacional de Frankfurt. Al rei prusianu Federico Guillermo IV apurrióse-y la corona imperial alemana. Ésti, sicasí, apelando al so "derechu divín", negar al intentu fallíu, y la mayoría de los estaos alemanes decidieron xunise nuna base constitucional.
El gobiernu federal alemán siguió esistiendo dempués de la supresión violenta del movimientu revolucionariu de 1848-1849 so la dirección del bandu austriacu. Suprimióse una década de la reacción política ("Reaktionsära"), na que les aspiraciones democrátiques y lliberales fueron recreaes de nuevu. Dende l'empiezu de la década de 1860, nos Estaos alemanes formáronse los primeros partíos políticos nel sentíu modernu.
En 1864, el gobiernu federal llegara a una alianza unificada de gran importancia con Austria, como na cuestión de Schleswig-Holstein de la guerra xermanu-danesa, na que Prusia y Austria, por causa de una clausa federal, taben una al llau d'otra. Sicasí, esti consensu ente los dos potencies duró pocu. Na disputa sobre Schleswig-Holstein en 1866 fueron el alemanes los qu'empecipiaron la Guerra Austro-Prusiana, na que los austriacos llucharon contra los exércitos de Prusia y dellos Estaos del norte d'Alemaña, al pie de Italia y los Estaos del sur, incluyendo Baden, Baviera, Hesse y Wurtemberg. Dempués de la derrota d'Austria, creóse la Confederación Alemana del Norte sol lideralgu de Prusia.
Aicionada por una disputa ente Prusia y Francia por causa de la Sucesión Española, en 1870 empezó la Guerra Franco-Prusiana. La declaración de guerra llegó dende'l llau francés, dempués de que Bismarck, el primer ministru de Prusia, publicara una versión editada del Telegrama de Ems, que comprometía políticamente a Francia. Los Estaos del sur d'Alemaña xuntar a Prusia. Bismarck utilizó esti actu pa llevar a cabu la coronación del rei de Prusia como emperador d'Alemaña y, poro, la integración de los Estaos del sur como parte d'una "pequena solución alemana" nun reinu unificáu. Los trés guerres, que duraron dende 1864 hasta 1871, tamién se conocieron como les guerres de la unificación alemana.
"Pa más información vease: Hestoria d'Alemaña"
Bismarck preparó un ampliu esquema, la Constitución alemana del norte, de 1866, que se convirtió na Constitución alemana de 1871, con dellos axustes. Alemaña adquirió delles traces democrátiques. Nel nuevu Imperiu había un parlamentu con dos cámares. La Cámara baxa, o Reichstag, yera escoyida por sufraxu universal masculín. Sicasí, les circunscripciones orixinales ellaboraes en 1871 nunca se volvieron a rediseñar pa reflexar la crecedera de les zones urbanes. Como resultancia, nel momentu de la gran espansión de les ciudaes alemanes ente los años 1890 y 1900, les zones rurales taben descomanadamente representaes.
La lexislación tamién riquía l'aprobación del Bundesrat, el Conseyu federal de diputaos de los Estaos del Reich. El poder executivo moraba nel emperador, o Káiser (pol caudiellu romanu César). Al emperador diéronse-y amplios poderes pola Constitución. El canciller yera'l comandante en xefe supremu de les fuerces armaes y l'árbitru final de les relaciones internacionales. Oficialmente, el canciller yera un gabinete d'un solu home y yera responsable de la marcha de prácticamente tolos asuntos del Estáu, como la burocracia d'altos funcionarios al cargu de les finances, la guerra, les relaciones internacionales, etc.; paecer al Presidente del Conseyu de Ministros. El Reichstag tenía'l poder d'aprobar, modificar o refugar proyectos de llei y d'empecipiar una lexislación.
Anque de iure tolos Estaos teníen el mesmu poder executivu, prácticamente l'Imperiu taba apoderáu pol Estáu más grande y poderosu, Prusia. Estender pol norte y tenía los dos terceres partes de la superficie del Reich y los trés quintes partes de la so población. La corona imperial yera hereditaria de la Dinastía de los Hohenzollern, la casa reinante de Prusia. Cola esceición de los años 1872-1873 y 1892-1894, el canciller foi siempres coles mesmes el primer ministru de Prusia. Con 17 votos de los 58 nel Bundesrat, Berlín namá precisaba unos cuantos votos de los Estaos pequenos pa exercer un control efectivu.
Los otros Estaos caltuvieron los sos propios gobiernos, pero llindáronse namá a los aspeutos de la soberanía. Por casu, los sellos postales emitíos pol Imperiu nel so conxuntu, al igual que la moneda, yeren al traviés d'una marca. Les pieces de valor cimeru yeren emitíes polos Estaos, pero yeren prácticamente monedes conmemorativas y teníen una circulación llindada.
Ente que los Estaos teníen les sos propies condecoraciones, y dalgunos teníen los sos propios exércitos, les fuerces militares de los más pequenos fueron puestes so control prusianu. Los exércitos de los Estaos más grandes, como los reinos de Baviera y Sajonia, coordinar colos exércitos principales de Prusia y en tiempu de guerra yeren controlaos pol gobiernu federal.
La evolución del Imperiu alemán va d'acordies colos desenvolvimientos paralelos nel reinu d'Italia, que se convirtió nuna nación unificada diez año primero que l'Imperiu alemán. Dellos elementos clave de la estructura política autoritaria del Imperiu alemán tamién fueron la base pa la modernización conservadora nel Xapón imperial de Meiji y pal caltenimientu d'una estructura política autoritaria so los zares del Imperiu rusu.
Una de les característiques d'estos gobiernos foi la retención d'una parte bien importante del poder políticu per parte de la élite terrateniente, los junkers, por cuenta de la ausencia de meyores revolucionaries d'el llabradores en combinación coles zones urbanes.
Anque autoritariu en munchos aspeutos, l'Imperiu dexó'l desenvolvimientu de partíos políticos, llibertá de xunta y ciertes cotes de llibertá d'espresión y asociación. Bismarck tuvo la intención de crear una fachada constitucional de mázcara pa la continuación de polítiques autoritaries. Nel procesu, creó un sistema con un grave defectu. Había una disparidad significativa ente los sistemes electorales de Prusia y de Alemaña. Prusia utilizaba un sistema de votación bien restrictivu de tres clases, nel que la tercera parte más rica de la población podía escoyer el 85% de la llexislatura, lo qu'aseguraba una mayoría conservadora. Como se mentó enantes, el rei (con dos excepción) y el primer ministru de Prusia tamién yeren l'emperador y el canciller del Imperiu, lo que significaba que los mesmos gobernantes tuvieron que buscar les mayoríes de les llexislatures escoyíes en franquicies dafechu distintes.
Sol lideralgu de Prusia y de Bismarck, Alemaña convirtiérase nuna nación y una potencia mundial. En 1871, 39 Estaos independientes xuniéronse. Los reis de Sajonia y Baviera, los príncipes, duques y electores de Brunswick, Baden, Hanóver, Mecklemburgo, Wurtemberg y Oldemburgo xuraron llealtá al rei de Prusia, el Káiser. Cola unidá produció un periodu estraordinariu d'enerxía y espansión económica.
En 1871, l'Imperiu alemán cuntaba con 41 millones de ciudadanos. En 1913 había casi 68 millones, un aumentu de más de la metá. Y más de la metá d'ellos vivíen en pueblos y ciudaes.
Pero nun se trataba solo d'una espansión de la población. Los cimientos de la fortaleza económica nel cambéu de sieglu yeren d'aceru y carbón, y Alemaña fixo grandes progresos con dambos:
En 30 años, la participación d'Alemaña nel comerciu mundial aumentó nun terciu. En 1914, Alemaña yera la nación industrial más poderosa de Europa. El epítome de la so industria podría tar na firma Krupp, que la so primer fábrica foi construyida en Essen. En 1902, la fábrica sola convirtiérase nuna gran ciudá coles sos propies cais, la so propia fuerza de policía, bomberos y lleis de tránsitu. Había 150 kilómetros de ferrocarril, 60 edificios de fábriques distintes, 8.500 máquines de ferramientes, siete aparques eléctriques, 140 kilómetros de cable soterrañu y 46 kilómetros en superficie.
Baxu Bismarck, Alemaña tuvo más cerca que cualesquier otru Estáu de les concepciones modernes de bienestar social. El trabayadores alemanes esfrutaben de beneficios per enfermedá, accidentes y maternidá, comedores y vestuarios y un plan nacional de pensiones primero que estos pensárense inclusive nos países más lliberales. Sicasí, la vida d'el trabayadores, como en tol mundu d'esa dómina, yera dura. Nes fábriques d'aceru operábase 12 hores diaries y 80 hores selmanales. Nun taben garantizaos nin descansu, nin vacaciones. N'Alemaña, como en tolos países industriales, había probeza y protestes.
En 1912, el Partíu Social Demócrata marxista foi'l partíu con mayor representación nel Reichstag, el parlamentu alemán. Pero'l Reichstag nun tenía'l control total d'Alemaña, el Káiser taba percima d'él en munches cuestiones y tenía la capacidá de gobernar al traviés de funcionarios qu'él mesmu nomaba.
Les polítiques internes de Bismarck xugaron un gran papel na creación d'una cultura política autoritaria nel Imperiu. Menos esmolecíu pola política del poder dempués de la unificación continental en 1871, el gobiernu semiparlamentario d'Alemaña llevó a cabu una revolución relativamente moderada, económica y política, dirixida dende enriba, que la llevó col tiempu a convertise na principal potencia industrial de la dómina.
La política esterior de Bismarck dempués de 1871 foi conservadora y trató de caltener l'equilibriu de poder en Europa. La so mayor esmolición yera Francia, que quedó ganada y resentida dempués de la guerra francu-prusiana. Como'l franceses nun tuvieron fuerces pa ganar a Alemaña por sigo mesmos, buscaron una alianza con Rusia, cola qu'atraparíen a Alemaña ente dos frentes en casu d'una guerra (cosa que finalmente asocedió en 1914). Bismarck quería evitalo de toes toes y caltener relaciones d'amistá colos rusos, y formó una alianza con ellos y el Imperiu austrohúngaru (que pola década de 1880 taba siendo amodo amenorgáu a un satélite alemán), el "Dreikaiserbund" (Lliga de los Trés Emperadores). Mientres esti períodu, dellos militares alemanes abogaben por un ataque preventivu contra Rusia, pero Bismarck sabía que tales idees yeren temeraries. Escribió:
Bismarck consiguió ciertu númberu de posesiones coloniales p'Alemaña mientres la década de 1880 en África y el Pacíficu, pero duldaba del valor real d'un imperiu colonial de ultramar. Él y la mayoría de los sos contemporaneos yeren de mentalidá conservadora y centraben la so atención na política esterior colos países vecinos d'Alemaña. En 1914, el 60 % de la inversión esterior alemana dedicar a Europa, en comparanza con solo'l 5 % de la inversión británica. La mayor parte del dineru foi a naciones en desenvolvimientu como Rusia, qu'escarecíen del capital o de les conocencies técniques pa industrializase por sigo mesmes, y les colonies d'Alemaña caltuviéronse mal desenvueltes (África Sudoccidental dizse de cutiu que nun yera apta pa ser una colonia penal).
La industrialización progresó de forma dinámica n'Alemaña impulsada por subsidios y lexislaciones gubernamentales. Los fabricantes alemanes empezaron a captar los mercaos domésticos de les importaciones britániques y tamién a competir cola industria británica nel estranxeru, particularmente nos Estaos Xuníos. De primeres de la guerra francu-prusiana, los productos testiles y metalúrxicos alemanes superaren a los del Reinu Uníu n'organización y eficiencia técnica, y movíu a los fabricantes británicos nel mercáu internu. Alemaña convertir na potencia económica dominante nel continente y foi el segundu mayor país esportador dempués de Estaos Xuníos. Escontra'l cambéu de sieglu, les industries metalúrxiques y d'inxeniería alemanes taben produciendo en gran midida pal mercáu de llibre comerciu del Reinu Uníu. Na dómina de la Primer Guerra Mundial (1914-1918), la economía alemana camudara'l suministru del so exércitu col equipu fayadizu que se precisaba pa lluchar nesta guerra. Esto incluyó la producción de fusiles (Mauser 98), pistoles (Luger P08), ametralladores (Maxim), morteros (Minenwerfer) y delles otres pieces d'artillería pesao y llixera. Amás, l'Alemaña imperial foi líder nos sectores de la física y la química, de manera que un terciu de tolos Premios Nobel fueron apurríos a inventores ya investigadores alemanes.
De siguío, tables onde s'amuesa la evolución económica alemana al respective de les otres dos potencies europees (Francia y Reinu Uníu); na primer tabla apaez la producción de carbón y na segunda la producción de fundición, en millones de tonelaes:
Dempués de llograr la unificación en 1871, Bismarck dedicó gran parte de la so atención a la causa de la unidá nacional so la ideoloxía del prusianismo. El conservadorismu católicu activista y emancipador, conceptualizado pol xiru conservador de la Ilesia católica sol papáu de Pío IX y el so dogma de la infalibilidad papal, según el radicalismu de la clase trabayadora, representada pol naciente Partíu Socialdemócrata, reaccionaron de munches maneres ante la esmolición de dislocación de bien distintos segmentos de la sociedá alemana, xenerada por una rápida transición d'una economía agraria a una economía basada nel capitalismu industrial modernu baxu tutelar nacionalista. En cuantes que una oposición firme ante católicu y socialistes plantegábase como fracasada, l'aproximamientu de Bismarck por aciu "el palu y cenahoria" llogró una bien apangada oposición de dambos grupos.
Tres la integración de los Estaos católicos alemanes nel sur y delles zones del este, el catolicismu, representáu pol Partíu de Centru, foi aparentemente la principal amenaza pal procesu d'unificación. Les monarquíes católiques del sur, provenientes d'una base muncho más agraria y que respondíen ante les files d'el llabradores, los artesanos, los gremios, el cleru y los príncipes de los pequeños Estaos con más frecuencia que les sos contrapartes protestantes del norte, teníen de primeres problemes pa competir cola eficiencia industrial y l'apertura del comerciu esterior derivaes del Zollverein. Les instituciones católiques fueron apexaes, y el gobiernu de Bismarck lluchó contra la influencia católica na sociedá. Dempués de 1878, sicasí, la llucha contra'l socialismu xuniría a Bismarck col Partíu de Centru Católicu, poniendo fin a la Kulturkampf, que dio llugar a un fortalecimientu y non un debilitamientu del catolicismu n'Alemaña.
Pa contener a la clase obrera y pa debilitar la influencia de los grupos socialistes, mientres l'alministración del canciller Bismarck implementóse'l primera Estáu del bienestar del mundu. Bismarck diose cuenta de qu'esti tipu de polítiques yeren bien curioses ente la población, una y bones el trabayadores venceyar al Estáu y coles mesmes afaíense perbién col so calter semiautoritario. Los sistemes de seguridá social implementaos por Bismarck, como l'atención a la salú en 1883, seguro d'accidentes en 1884 y el seguru d'invalidez y de vieyera en 1889, yeren nesi entós los más eficientes del mundu y, con delles reformes, inda esisten na Alemaña actual.
Los esfuerzos de Bismarck tamién empecipiaron la nivelación de les enormes diferencies ente los Estaos alemanes, que fueren independientes na so evolución mientres sieglos, especialmente cola lexislación.
Mientres el mandatu de Bismarck aldericáronse dos visiones de lo que l'Imperiu alemán tenía d'incluyir territorialmente. Una visión yera la d'una "Großdeutschland" (Gran Alemaña), y l'otra, preferida por Bismarck, yera una "Kleindeutschland" (Alemaña Menor). La Großdeutschland, defendida especialmente polos lliberales y los nacionalistes alemanes pangermánicos, yera un conceutu nel qu'Alemaña tenía de ser un Estáu que tomara tolos territorios xermánicos, incluyendo Austria (dalgunos d'ellos defendieron incluyir tol territoriu austrohúngaru y dalgunos namá queríen les tierres xermanu-austríacas). La Kleindeutschland yera una idea espuesta por Bismarck y el conservadores de Prusia. Magar el conceutu de Kleindeutschland incluyía a millones de non alemanes (principalmente polacos), los sos siguidores pensaben que la incorporación de tolos territorios d'Austria-Hungría daría llugar a la desestabilización del Estáu alemán pol gran númberu de minoríes étniques presentes nel Imperiu austrohúngaru. Amás, los partidarios prusianos de la Kleindeutschland tarrecíen inclusive la incorporación de los territorios de l'Austria alemana, porque pensaben que se debilitaría'l control de Prusia sobre la dirección d'Alemaña y amontaríase sustancialmente el númberu de católicos nun Estáu que yá tuviera tensiones ente los protestantes del norte y los católicos del sur, a los que l'Estáu quería asimilar.
Unu de los efectos de les polítiques d'unificación foi la d'aumentar gradualmente l'enclín a esaniciar l'usu de les llingües non alemanes na vida pública, les escueles y l'ámbitu académicu, col enfotu de primir a la población non alemana a abandonar la so identidá nacional o salir del país, no que se llamó "xermanización". Les polítiques estrictes de xermanización tuvieron de cutiu l'efectu contrariu, el d'aguiyar la resistencia, polo xeneral en forma d'enseñanza nel llar y de una mayor unidá nos grupos minoritarios.
Les polítiques de xermanización atacaron en particular a la importante minoría polaca, adquirida por Prusia nes particiones de Polonia. Aprobáronse lleis que negaben a los polacos el derechu de construyir viviendes nos territorios adquiríos nes particiones de Polonia, acutaben el derechu a falar en polacu nes xuntes públiques, y en 1908 aprobóse una llei pa dexar la espulsión de los polacos de les sos cases. Esta última llei foi executada solo en 4 casos y sirvió más como una amenaza, pero toos estes midíes conducieron a un alloñamientu de los polacos de les autoridaes alemanes. En 1885 creóse una Comisión de Lliquidación, financiada pol gobiernu, cola misión de distribuyir tierres de propiedá polaca ente los colonos alemanes. Sicasí, los polacos fundaron una organización propia pa defendese de la Comisión y los asentamientos alemanes. Na década de 1880 les autoridaes alemanes entamaron la espulsión en masa d'unos 24 000 polacos que nun teníen la ciudadanía alemana a la Polonia rusa. Esti actu foi duramente criticáu por partíos d'esquierda y el mesmu Bismarck yera escépticu al respeutu, pero taba esmolecíu polos posibles "elementos revolucionarios" presentes ente los polacos de la Polonia rusa. Asociaciones polaques intentaron lluchar polos sos derechos, ensin ésitu, y anque s'escoyeron diputaos polacos pal Reichstag, representando de manera proporcional a la minoría polaca, yeren muncho más numberosos los representantes alemanes, la mayoría contraries a la so causa. En resume, les lleis antipolacas nun tuvieron un gran efectu, sobremanera na provincia de Posen, onde la población de fala alemana amenorgar d'un 42,8 % en 1871 a un 38,1 % en 1905, a pesar de tolos esfuerzos.
La hestoria xurídica foi dafechu distinta y los sistemes xudiciales que se plantegaron xeneraron enormes entueyos, especialmente pal comerciu nacional. Anque la confederación yá aprobara un códigu comercial común en 1861 (el cual foi afechu pal Imperiu y, con grandes cambeos, sigue vixente anguaño), n'otros ordes hubo poca semeyanza nes lleis.
En 1871, introducióse un Códigu Penal común ("Reichsstrafgesetzbuch"), en 1877 estableciéronse procedimientos xudiciales comunes ("Gerichtsverfassungsgesetz"), procedimientos civiles ("ZPO") y procedimientos penales ("Strafprozessordnung"). En 1873 modificóse la Constitución pa dexar que l'Imperiu sustituyera los diversos y bien distintos códigos civiles estatales por unu solu; por casu, delles partes d'Alemaña que fueren ocupaes pola Francia napoleónica adoptaren el Códigu Civil francés, ente que en Prusia el "Allgemeines Preußisches Landrecht" de 1794 taba inda a valir. En 1881 establecióse la primer comisión pa crear un Códigu Civil común pa tol imperiu, un enorme esfuerzu que produciría'l "Bürgerliches Gesetzbuch" (BGB), posiblemente una de les obres xurídiques más impresionantes del mundu, que se llevó a términu, finalmente, entrando a valir el 1 de xineru de 1900. Dizse enforma de la calidá conceptual d'estes codificaciones, que, anque con numberoses enmiendes, siguen vixentes anguaño.
El 9 de marzu de 1888, Guillermo I morrió poco primero de el so 91º cumpleaños, dexando al so fíu Federico III como nuevu emperador. Federico III yera un lliberal y un almirador de la constitución británica, ente que los sos llazos con Gran Bretaña fueron reforzaos entá más col so matrimoniu cola princesa Victoria, fía mayor de la reina Victoria. Col so ascensu al tronu, munchos esperaben que'l reináu de Federico III daría llugar a una lliberalización del Reich y a una mayor influencia del Parlamentu sobre'l procesu políticu. El despidu de Robert von Puttkamer, el conservador ministru del Interior de Prusia, el 8 de xunu, foi una señal na dirección esperada y un golpe a l'alministración de Bismarck.
Sicasí, nel momentu de la so ascensión al tronu, Federico III desenvolviera un cáncer de larinxe incurable, que-y fuera diagnosticáu'l 12 de payares del añu anterior pol médicu británicu Morell Mackenzie. Federico finó'l día 99 del so gobiernu, el 15 de xunu de 1888. La muerte de Federico III llevó a la instauración del so fíu Guillermo II como emperador. Por cuenta de la rápida sucesión d'estos trés monarques, 1888 conozse como l'Añu de los Trés Emperadores (Káiseres) (n'alemán: "Dreikaiserjahr").
Guillermo II pretendió legitimar nuevamente la importancia del tronu imperial nuna dómina en qu'otres monarquíes d'Europa taben siendo subordinaes a posiciones bien baxes. Esta decisión llevó al ambiciosu Káiser a un conflictu con Bismarck. Bismarck tenía la esperanza de controlar a Guillermo II como controlara al so güelu, pero l'emperador quería ser l'amu na so propia casa, y había numberosos combayonos diciéndo-y que Federico'l Grande nun sería tan grande con Bismarck al so llau.
Una diferencia importante ente Guillermo II y Bismarck yeren los sos enfoques nel manexu de les crisis polítiques, especialmente en 1889, cuando los mineros del carbón alemán declarar en fuelga na Alta Silesia. Bismarck esixó qu'el exércitu alemán fora unviáu pa entartallar la fuelga, pero Guillermo II refugó esta midida autoritaria, respondiendo: "Nun quiero enllordiar el mio reináu con el sangre del mio pueblu." En llugar d'emplegar la represión, Guillermo II fixo que siguieren alantre les negociaciones con una delegación unviada a los mineros del carbón y que consiguió que terminara la fuelga ensin violencia. L'estilu de gobiernu de Bismarck consistiera siempres en que solo él podía salvar al Reich mientres una crisis, y agora tenía la intención d'utilizar la fuelga pa provocar una crisis tan grave que tendría qu'establecese como dictador. Este foi l'empiezu d'una rotura ente Guillermo II y Bismarck. Bismarck desafió a Guillermo II nes demandes d'un mayor poder por aciu la formación de coaliciones polítiques con partíos políticos que Guillermo II nun sofitaba.
La relación rabelisca terminó dempués de que Guillermo II y Bismarck tuvieren una disputa, y Bismarck arrenunció díes dempués, en marzu de 1890. Los últimos años de Bismarck vieron esnidiar de les sos manos el poder a midida que avieyaba, volvíase más enfadosu y autoritariu y centrábase menos. La política alemana faíase cada vez más caótica, y el canciller entendía esto meyor que naide. Guillermo II dixera de cutiu mientres la década de 1880 que podría ser necesariu en dalgún momentu llanzar un golpe militar y derrocar l'Estáu que Bismarck creara. Bismarck, a diferencia de la xeneración de Guillermo II, sabía perbién qu'un país ingobernable con una política esterior aventurera yera una receta pal desastre. Dempués del so retiru, Bismarck comentó:
Pasaron 20 años y cuatro meses dempués de la so muerte en xunetu de 1898 hasta'l final del Imperiu alemán en payares de 1918.
Cola salida de Bismarck como canciller, Guillermo II convertir nel líder dominante d'Alemaña. A diferencia del so güelu, Guillermo I, quien s'amosara satisfechu col manexu de los asuntos de gobiernu pol canciller, Guillermo II quería tar activu nos asuntos d'Alemaña y quería ser un xefe efectivu, non una figura ornamental. Guillermo II recibió voluntariamente clases particulares d'economía del revesosu Walther Rathenau. Con Rathenau, Guillermo II estudió la economía europeo y empresarial y les realidaes financieres d'Europa.
Nes apaiciones oficiales y fotografíes, Guillermo II intentó con ciertu ésitu despintar el so brazu esquierdu problemáticu, por cuenta de un problema nel partu. Guillermo II convertir n'unu de los principales actores del planu internacional a principios del sieglu XX, reconocíu pola so agresiva política esterior y erros estratéxicos, qu'emburrió al Imperiu alemán al aislamientu políticu y más tarde a la Primer Guerra Mundial.
So Guillermo II, Alemaña yá nun tenía cancilleres fuertes gobernando mientres enforma tiempu como Bismarck. Los cancilleres nuevos teníen dificultaes nel desempeñu de les sos funciones, especialmente na so función adicional como primer ministru de Prusia que se-yos asignaba na Constitución alemana. Les reformes feches pol canciller Caprivi no relativo a la lliberalización del comerciu provocaron un amenorgamientu del desempléu y fueron sofitaes pol Káiser y munchu alemanes, sacante los terratenientes prusianos, que tarrecíen perder el so poderíu y les sos tierres, que llanzaron campañes contra Caprivi pa protestar contra les reformes.
Mientres los aristócrates prusianos desafiaron les esixencies d'un Estáu xuníu d'Alemaña, na década de 1890 una serie d'organizaciones rebalbes crear pa desafiar l'autoritaria, conservadora y militarista política prusiana, que foi inculcada nel país. Dellos educadores actuaron en contra de les escueles alemanes estatales, onde s'enseñaba la educación militar, y crearon les sos propies escueles independientes con mentalidá lliberal qu'afalaron l'individualismu y la llibertá. Sicasí, les escueles de l'Alemaña imperial teníen un nivel bien alto ya innovaciones modernes. Los artistes empezaron col arte esperimental n'oposición a les demandes del Káiser Guillermo II pol arte tradicional, a lo que Guillermo II respondió: "arte que transgrede les lleis y les llendes establecíes por mi yá non puede llamase arte". Coles mesmes, surdió una nueva xeneración de productores y productores culturales. La oposición más peligrosa pa la monarquía representar l'acabante formar Partíu Socialdemócrata d'Alemaña (SPD) na década de 1890 qu'abogaba pol marxismu. L'amenaza del SPD escontra la monarquía ya industria alemano "obligó" al Estáu a tomar "midíes drástiques" contra los simpatizantes socialistes, según a empecipiar la reforma social p'anidiar les tensiones internes. Les grandes industries d'Alemaña, col fin d'intentar detener la creciente adhesión obrera a idearios izquierdistes o revolucionarios, apurrieron importantes programes de bienestar social y bonos cuidos escontra los sos emplegaos. Inclusive ufiertaron pensiones y prestaciones per enfermedá o vivienda a los sos emplegaos p'amenorgar el malestar social.
Guillermo II, a diferencia de Bismarck, dexó a un llau les diferencies cola Ilesia católica y dirixió les enerxía del gobiernu pa oponese al socialismu de toes toes. Esta política fracasó cuando los socialdemócrates consiguieron un terciu de los votos nes elecciones de 1912 nel Reichstag (Parlamentu imperial) y convirtiéronse nel mayor partíu políticu n'Alemaña. El gobiernu quedó en manos d'una sucesión de coaliciones conservadores col sofitu de los lliberales de derecha y de clérigos católicos, que dependíen en gran midida de tar a favor del Káiser. El creciente militarismu con Guillermo II provocó que munchu alemanes emigraren a los Estaos Xuníos.
Mientres la Primer Guerra Mundial, al Káiser atribuyéronse-y poderes similares a los d'una dictadura de dos homes en 1916 dirixida pol líder d'Altu Mandu alemán, el futuru presidente d'Alemaña y el mariscal de campu, Paul von Hindenburg, y el "Generalquartiermeister" Erich Ludendorff. Hindenburg asumiera'l papel de comandante en xefe, nomáu pol Káiser, y Ludendorff yera de fechu el verdaderu Xefe del Estáu Mayor. El mesmu Káiser yá nun yera vistu polos alemanes como una figura monolítica d'héroe, ente que Hindenburg y Ludendorff yeren consideraos como verdaderos líderes heroicos de la nación. El Káiser siguió siendo una figura emblemática los dos años restantes de la guerra hasta la so abdicación en 1918.
Guillermo II d'Alemaña quería qu'Alemaña tuviera'l so "llugar sol sol", a diferencia de los británicos colos que costantemente quería competir y emular. Colos fabricantes y comerciantes alemanes yá actuando en tol mundu, afaló a los esfuerzos coloniales n'África y el Pacíficu ("nuevu imperialismu"), no esencial por que el Imperiu alemán tuviera al altor d'otres potencies europees nel restu de los territorios "non reclamaos". Alemaña adquirió África del Sudoeste Alemana (actual Namibia), Kamerún (Camerún), Togolandia y África Oriental Alemana (la parte continental de l'actual Tanzania). Les isles llograr nel Pacíficu por aciu compres y trataos internacionales, según con un contratu d'arrendamientu por 99 años pal territoriu de Kiautschou nel nordés de China. Namá Togolandia y la Samoa alemana (dempués de 1908) convertir n'autosuficientes y rentables, el restu de los territorios precisaron los subsidios de Berlín, que se dedicaron pa construyir una infraestructura con sistemes escolares, hospitales y otres instituciones.
Los esfuerzos coloniales fueron trataos con despreciu nun principiu por Bismarck, diseñóse una política esterior eurocéntrica como lo demuestren los alcuerdos roblaos mientres el so mandatu nel cargu. Cuidao que Alemaña yera una acabante llegar a la colonización, producir en delles causes conflictos coles potencies coloniales establecíes. Insurrecciones indíxenes nos territorios alemanes convertir en material d'impresión eventual, especialmente nel Reinu Uníu; los poderes establecíos ocupárense de los sos llevantamientos décades antes, de cutiu brutalmente, ya instalaren controles d'empreses pa esi entós. El Llevantamientu de los bóxers en China, col patrociniu más tarde de les autoridaes chines, tuvo'l so entamu na provincia de Shandong, en parte porque Alemaña, como colonizadora en Kiautschou, foi la única potencia que nun probara la so poder y que solo tuvo dos años n'escena. Cuando Guillermo II faló mientres la ceremonia de partida pa los contingentes alemanes de les fuerces de lliberación d'ocho países internacionales en China, una improvisada, pero inoportuna referencia a'l invasores hunos de la Europa continental, foi dempués resucitada pola propaganda británica pa burllase d'Alemaña mientres la primer y segunda guerres mundiales. En dos causes, paeció inevitable un conflictu francu-alemán pol destín de Marruecos.
Cola compra d'África del Sudoeste, los colonos alemanes animar a cultivar la tierra en poder de los hereros y los namas. Les tierres tribales de los hereros y namas fueron utilizaes pa diverses esplotaciones (como los británicos fixeren antes en Rodesia), incluyendo l'agricultura, la ganadería y la minería de minerales y diamantes. En 1904 los hereros y namas remontar contra los colonizadores nel suroeste d'África, matando a families llabradores, trabayadores y funcionarios. En respuesta a los ataques, unviáronse tropes alemanes pa encalorar la rebelión que depués dio llugar a un xenocidiu de hereros y namas. En total, unos 65 000 hereros (el 80 % del total de la población herera) y 10 000 namas (el 50 % del total de la población nama) fueron aniquilaos. El comandante de la espedición punitiva, el xeneral Lothar von Trotha, foi releváu al momentu y reprendíu poles crueldaes cometíes. Estos fechos fueron calificaos dacuando como "el primer xenocidiu del sieglu XX" y condergaos oficialmente poles Naciones Xuníes en 1985. En 2004, tuvo llugar una sida formal per parte d'un ministru del gobiernu de la República Federal Alemana.
Col respaldu financieru del Deutsche Bank, el ferrocarril de Bagdad construyir en collaboración col Imperiu otomanu col enfotu de afitase nel Oriente Mediu. Nuna entrevista con Guillermo II en 1899, Cecil Rhodes intentara convencer al Káiser de que'l futuru del Imperiu alemán nel estranxeru moraba nel Oriente Mediu y non en África. La construcción del ferrocarril de Bagdad dende 1900 hasta 1911 foi sofitada primeramente pol Reinu Uníu. Sicasí, col pasu del tiempu, los británicos vieron cada vez más a Alemaña como un competidor brengosu na rexón que creíen que solo ellos teníen d'apoderar y esixeron amenorgamientos de personal, a una corte a la espansión del ferrocarril en 1911, lo que se allanó a la demanda per parte d'Alemaña y del Imperiu otomanu.
Les actitúes alemanes y la falta d'atención emprestada a los trataos diseñaos por Bismarck, según el sofitu d'Alemaña a la so aliada Austria-Hungría na ocupación de Bosnia y Herzegovina en 1908, fixeron que les relaciones diplomátiques deteriorar cola Rusia imperial y estenárase una posible alianza col Reinu Uníu. En 1914, la errática política esterior dexó a Alemaña aisllada y namá con Austria-Hungría como verdadera aliada. El Reinu d'Italia siguió siendo un aliáu namá "pro forma", y ésti vio más beneficiu n'entrar n'aliances finalmente adquirir el territoriu, en gran parte de fala alemana, del sur del Tirol de Austria-Hungría nun futuru conflictu, lo que realmente asocedió.
Tres l'asesinatu del archiduque austrohúngaru de Austria-Esti, Francisco Fernando d'Austria pol serbiu de Bosnia, Gavrilo Princip, el Káiser Guillermo II ufiertó al emperador austrohúngaru, Francisco José I, sofitu completu pa los planes d'Austria-Hungría d'invadir el Reinu de Serbia, que foi la nación a la qu'Austria-Hungría culpó del asesinatu. Esti sofitu incondicional d'Austria-Hungría foi llamáu ""cheque en blancu"" polos historiadores. La interpretación posterior, por casu na Conferencia de Paz de Versalles, yera qu'esti "cheque en blancu" dio un permisu d'agresión austrohúngara, independientemente de les consecuencies diplomátiques, polo qu'Alemaña yera responsable del entamu de la guerra, o siquier de provocar un conflictu más ampliu.
Alemaña empezó la guerra afectando al so principal rival, Francia. Alemaña vio a Francia como'l so principal peligru nel continente européu, yá que podría movilizase muncho más rápido que Rusia y núcleu industrial de l'arrodiada Alemaña, en Renania. A diferencia del Reinu Uníu y Rusia, el franceses taben arreyaos principalmente na guerra de vengación contra Alemañasobremanera, pola perda de Francia de Alsacia-Lorena, que foi dada a Alemaña en 1871. L'altu mandu alemán sabía que Francia axuntaría les sos fuerces pa entrar en Alsacia-Lorena. Alemaña nun quería arriesgase a llargues batalles a lo llargo de la frontera con Francia y nel so llugar adoptó'l Plan Schlieffen, una estratexa militar empuesta a paralizar Francia cola invasión de Bélxica y Luxemburgu, emponiendo les tropes escontra París y abarganar y entartallar a les fuerces franceses a lo llargo de la frontera francu-alemana, nuna victoria rápida. Dempués de ganar a Francia, Alemaña fadría un ataque contra Rusia. El plan riquió la violación de la neutralidá oficial de Luxemburgu y Bélxica. De primeres, l'ataque foi un ésitu: l'exércitu alemán afaró dende Bélxica y Luxemburgu, y taben casi en París, nel cercanu ríu Marne. Sicasí l'exércitu francés punxo una fuerte resistencia pa defender la so capital na Batalla del Marne que fixo que l'exércitu alemán retirárase.
Les remortines de la batalla del Marne foi un puntu muertu dende faía enforma tiempu ente l'exércitu alemán y los aliaos, col usu de les trincheres na guerra. Otros intentos de romper más en Francia fracasaron nos dos batalles en Ypres con enormes baxes. El xefe del estáu mayor alemán, Erich von Falkenhayn, decidió romper col Plan Schlieffen y centróse nuna guerra de gastadura contra Francia. Falkenhayn dirixió les tropes a l'antigua ciudá de Verdún, porque Verdún fuera una de les últimes ciudaes d'aguantar contra l'exércitu alemán en 1870, y Falkenhayn sabía que por cuestión d'arguyu nacional, el franceses fadríen cualquier cosa p'asegurase de que nun se perdiera Verdún. Falkenhayn previo que, con táctiques fayadices, les baxes franceses seríen mayores que les d'el alemanes y que'l compromisu continuu de les tropes franceses de Verdún fadría que l'exércitu francés "sangrara en blancu" y pa depués dexar que l'exércitu alemán entrara en Francia con facilidá. En 1916, la batalla de Verdún empezó, coles posiciones franceses en Verdún baxu constante bombardéu y ataques con gas venenoso y teniendo grandes baxes nel ataque de les fuerces alemanes nuna apolmonante cantidá. Sicasí Falkenhayn falló na predicción d'una mayor proporción de franceses muertos, que resultó ser errónea. Cola sustitución Falkenhayn por Erich Ludendorff y nengún ésitu na batalla de Verdún, l'exércitu alemán retirar n'avientu de 1916.
Mientres el frente occidental yera un caleyón ensin salida pal exércitu alemán, el frente del este demostró ser un gran ésitu. Taba mal entamáu y el suministru del exércitu rusu falló, lo que fixo que los exércitos austru-húngaru y alemán avanzaren firmemente escontra l'este. El alemanes beneficiar de la inestabilidá política en Rusia y el deséu de poner fin a la guerra. En 1916, el gobiernu alemán dexó al líder bolchevique de la Rusia comunista, Vladimir Lenin, viaxar al traviés d'Alemaña dende Suiza a Rusia. Alemaña creyó que si Lenin podría crear más inestabilidá política, Rusia yá nun sería capaz de siguir la so guerra con Alemaña, dexando que l'exércitu alemán concentrase se totalmente nel frente occidental.
En 1917, el zar foi derrocáu del tronu en Rusia y más tarde un gobiernu bolchevique foi creáu so la dirección de Lenin. Frente a la oposición política a los bolcheviques, Lenin decidió poner fin a la campaña de Rusia contra Alemaña, Austria-Hungría, el Imperiu otomanu, y el Reinu de Bulgaria col fin de reorientar la so enerxía a la eliminación de la disidencia interna. En 1918, nel Tratáu de Brest-Litovsk, el gobiernu bolchevique dio a Alemaña y al Imperiu otomanu un arreglu territorial enorme en cuenta de poner fin a la guerra nel frente oriental. Esti alcuerdu incluyó toles naciones báltiques d'anguaño (Estonia, Letonia y Lituania) que fueron apurríes a l'autoridá d'ocupación alemana, tamién se-yos dio Ober-Ost, Bielorrusia y Ucrania. Como resultancia, Alemaña llograra a la fin la tierra que quixo a lo llargo d'enforma tiempu, la "Mitteleuropa", y agora podía centrase dafechu na destrucción de los aliaos nel frente occidental.
Nel ámbitu colonial, les resultancies alemanes fueron mistos. Gran parte de les colonies d'Alemaña fueron amenorgaes polos exércitos británicos y franceses, sicasí, nel África Oriental Alemana, una impresionante campaña foi entamada pol líder del exércitu colonial ellí, el xeneral Paul von Lettow-Vorbeck, que se caltendría llargu tiempu respetáu como un comandante militar, y dempués polos nativos Askaris, a quien gobernó. Lettow-Vorbeck utilizó ataques de guerrilla contra les fuerces britániques en Queña y Rodesia, según invasores portugueses de Mozambique pa dar a les sos fuerces nuevos suministros y pa recoyer a más reclutes Askaris. Al so regresu a Alemaña, en marzu de 1919, Lettow-Vorbeck condució a los sos soldaos repatriaos al traviés de la decorada Puerta de Brandeburgo en Berlín, dando a la nación derrotada'l so únicu desfile de la victoria.
A pesar del ésitu nel frente oriental en 1918, Alemaña nun taba faciendo progresos nel frente occidental por trés razones. L'escosamientu foi la primer causa, los soldaos alemanes tuvieren nel campu de batalla costantemente, ensin aliviu y, dempués de nun romper los exércitos británicu y francés n'ofensives en marzu y abril de 1918 a pesar de la tresferencia d'un gran númberu de tropes del Frente Oriental, perdiera la esperanza na posibilidá d'una victoria. El segundu motivu foi por causa de los disturbios civiles na guerra. El conceutu de "guerra total" na Primer Guerra Mundial, significaba que'l suministru tuvo que ser reorientáu escontra les fuerces armaes y, col comerciu alemán deteníu pol bloquéu naval británicu, los civiles alemanes fueron obligaos a vivir en condiciones cada vez más precaries. Los precios de los alimentos fueron llindaos primero, y depués introducióse'l racionamientu. L'iviernu de 1916-1917 llamóse: ""iviernu del nabu"". Mientres la guerra, unos 750.000 civiles alemanes morrieron por causa de la desnutrición. Munchu alemanes queríen poner fin a la guerra y un creciente númberu d'alemanes empezó a acomuñar cola esquierda política, como'l Partíu Socialdemócrata y el más radical Partíu Socialdemócrata Independiente qu'esixó un fin a la guerra. La tercer razón foi la entrada de los Estaos Xuníos na guerra. Con un ataque por sorpresa d'un submarín alemán en contra del tresatlánticu RMS Lusitania en 1915 que tresportaba civiles estadounidenses (anque'l alemanes abarruntaben que llevaba suministros al Reinu Uníu, que nos tiempos modernos demostróse ser ciertu) y la posterior declaración de guerra submarina ensin restricciones d'Alemaña contra'l Reinu Uníu en 1917, provocó que'l sentimientu públicu estadounidense pasara de la neutralidá al intervencionismo. La entrada d'Estaos Xuníos na guerra inclinó más la balanza a favor de los aliaos, resultando devastadora pa les fuerces alemanes.
En payares de 1918, cola revolución interna, una guerra enllancada, Austria-Hungría cayendo a cachos dende múltiples tensiones étniques, y la presión del altu mandu alemán, l'emperador Guillermo II, quien yera daquella una "solombra", abdicó, xuntu col xefe del altu mandu alemán, dexando la situación desastrosa pal nuevu gobiernu lideráu polos socialdemócrates alemanes, quien pidieron y concedióse-yos un armisticiu'l 11 de payares de 1918 y marcó el final de la Primer Guerra Mundial y del Imperiu alemán, con grandes perdes territoriales pa esti postreru, como'l voivodato de Pomerania, el Territoriu Imperial d'Alsacia y Lorena o la Ciudá llibre de Dánzig. L'Imperiu foi siguíu pola democrática y inestabilizada República de Weimar.
Antes de la unificación, el territoriu alemán componer de 26 Estaos constituyentes. Estos Estaos consistíen en reinos, grandes ducaos, ducaos, principaos y ciudaes hanseátiques llibres nun territoriu imperial. El Reinu de Prusia yera'l mayor de los Estaos, que cubría más del 60% del territoriu del Imperiu alemán.
Dellos de dicho Estaos llograren la soberanía dempués de la disolución del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu. Otros fueron creaos como Estaos soberanos tres el Congresu de Viena en 1815. Los territorios nun yeren necesariamente allegantes; munchos taben estazaos como resultáu d'alquisiciones históriques, o n'otros casos, por divisiones nel árbol xenealóxicu de la familia gobernante. El Ducáu de Lauenburgo, Estáu constituyente del Imperiu, gobernáu n'unión personal pol rei de Prusia, fundir con Prusia n'unión real en 1876.
Cada componente del Imperiu alemán unviaba representantes al Conseyu Imperial (Bundesrat) y la Dieta Imperial (Reichstag). Les relaciones ente'l centru imperial y los componentes del Imperiu yeren relativamente fluyíes y fuéronse desenvolviendo de forma permanente. Hasta qué puntu'l podría, por casu, intervenir en casu de disputes sucesories relatives a los Estaos, foi bien aldericáu n'ocasiones, por casu, cola crisis del heriedu Lippe-Detmold.
Por cuenta de la hestoria multicultural y multilingüe de Europa Central, la población del Imperiu alemán componer de persones con distintes llingües maternes. Sicasí'l 92,5% de la población tenía l'alemán como primer llingua, una cifra significativamente mayor qu'otros países grandes de la dómina (Gran Bretaña, Francia, Rusia). La única minoría llingüística con un númberu significativu de falantes yera'l polacu, la llingua materna del 5,45% de los ciudadanos del Imperiu. Les otres llingües minoritaries falábense solo a nivel rexonal por poques persones qu'amás yeren minoría inclusive nes sos respectives rexones.
El grupu llingüísticu d'idiomes como'l danés, neerlandés y el frisón (0,5%) atopar nel norte y noroeste del imperiu. El danés y el frisón falábense principalmente nel norte de la provincia prusiana de Schleswig-Holstein y el neerlandés nes zones fronterices occidentales de les provincies prusianes de Hannover, Westfalia y de la Provincia del Rin.
Les llingües eslaves (6,28%) como'l polacu, masuriano, casubio, sorabo y el checu atopar nel este. El polacu principalmente nes provincies prusianas de Posen, Prusia Occidental y Silesia (Alta Silesia). Tamién había isles pequenes en Recklinghausen (Westfalia), col 13,8% de la población) y nel distritu de Kalau, (Brandeburgo, 5,5%) y en partes del este de Prusia y Pomerania. El checu yera faláu predominantemente nel sur de Silesia; masurio, nel sur de Prusia Oriental; el casubio nel norte de Prusia Occidental; y el sorabo na rexón de Lusacia en Prusia (Brandeburgo), Silesia y el Reinu de Sajonia.
Les lengua romances (0,52%) atopábense solo na frontera occidental del Imperiu alemán. El grupu más grande yera la comunidá de fala francesa cerca de la frontera de Francia nel Territoriu Imperial d'Alsacia y Lorena, onde formaba'l 11,6% de la población total. Ende tamién esistía la minoría de fala italiana que componía'l 9,5% de la población nel distritu de Diedenhofen. Los valones formaron el 28,7% nel distritu de Malmedy (Provincia del Rin).
El grupu de llingües báltiques yera'l más pequenu y solo componíase de persones que falaben lituanu (0,19%) nel nordés de la provincia de Prusia Oriental.
L'Imperiu alemán nun tenía un himnu oficial y de primeres tampoco Bandera oficial. Como l'himnu nacional foi repuestu al de Heil dir im Siegerkranz, la so melodía yera la mesma del himnu nacional británicu, como tamién yera igual a Die Wacht am Rhein. Foi en primer llugar una bandera negra-blanca-colorada de la Confederación Alemana del Norte utilizada como una bandera marino y civil. Nun foi sinón hasta 1892 que foi aprobada finalmente pol Káiser como bandera nacional que se determinó de color negra-blanca-colorada, el colores de Prusia (negru y blancu) y los de les banderes hanseátiques (blancu sobre coloráu xuntos).
L'orde constitucional de la constitución de Bismarck foi un marcu importante pa la estructura de poder real. Ello ye que les instituciones constitucionales, como'l Reichstag y el Canciller tuvieron una importancia central pal sistema políticu. Tamién hubo otros centros de poder por escritu na Constitución de los que namá s'amuesa una parte.
L'Exércitu y la Marina caltener al marxe de l'aprobación financiera necesaria pola Constitución en gran midida sol control del rei de Prusia o l'emperador. Les llendes absolutistes al estilu de "poder de mandu" apenes se definíen. Poro, yera unu de les pilastres centrales de la monarquía. Nel marcu d'el señores de la guerra "supremos" esistía'l Gabinete Militar, el Ministeriu Prusianu y l'Estáu Mayor, los trés instituciones que lluchaben dacuando ente sigo poles habilidá. En particular, l'Estáu Mayor taba sol mandu de Helmuth von Moltke y Alfred von Waldersee que más tarde trataron d'exercer influencia sobre les decisiones polítiques. Lo mesmo aplicábase al almirante Alfred von Tirpitz en cuestiones marines.
L'exércitu taba dirixíu non yá contra los enemigos esternos, sinón que tamién foi destináu pol mandu militar al interior pa entartallar les fuelgues. Prácticamente, sicasí, l'exércitu utilizó les grandes fuelgues como un entrenamientu a dures penes. Sicasí, l'Exércitu foi como una amenaza potencial y nun se debía subestimar al factor de potencia nacional.
Los estrechos llazos cola monarquía reflexar de nuevu nos cuerpu marcaos como oficiales aristócrates. Más tarde, la nobleza caltuvo una fuerte posición de lideralgu ente les files, sicasí, llegó una ampliación del Exércitu y l'Armada pela parte civil. La selección fayadiza de socialización ya internos nel exércitu pero aseguró qu'inclusive la mesma imaxe d'esti grupu yera apenes distintu a la de los sos nobles compañeros.
Ente 1848 y 1860 la sociedá, vieron a los militares con barruntu. Esta situación camudó radicalmente dempués de les victories de 1864 a 1871. L'exércitu convertir nun elementu central del patriotismu imperial emerxente. Les crítiques a los militares yeren vistes como antipatrióticas. Sicasí, los partíos sofitaron un aumentu nel exércitu que nun yera ilimitáu. Poro, los militares llegaron en 1890 como una fuerza de paz de casi 490 000 homes, la so fuerza taba establecida pola constitución, tenía que tener siquier a un unu per cientu de la población. Nos años siguientes, les fuerces de tierra fortaleciéronse entá más. Ente 1898 y 1911 por cuenta de les llimitaciones d'armamentos costosos navales partiéronse soldaos al exércitu de tierra. Yera notable que lo que se tenía nesi tiempu d'Estáu Mayor yera a sigo mesmu contra una espansión del númberu de soldaos efectivos, porque tarrecía un fortalecimientu de los derechos civiles en desterciu del elementu noble nel cuerpu d'oficiales. Surdió mientres esti períodu'l conceutu Schlieffen pa una posible guerra en dos frentes contra Francia y Rusia, teniendo en cuenta la participación británica na parte d'el opositores. Dempués de 1911, l'actualización escorrióse intensamente. El Plan Schlieffen foi la implementación de los efectos necesarios n'última instancia, nun foi alcanzáu.
L'exércitu ganó un prestíu social bien fuerte mientres l'imperiu. El cuerpu d'oficiales foi en gran parte la población "de primera clase" nel estáu. El so mundu foi influyíu pola llealtá a la monarquía y la defensa de los derechos reales, que se caracterizaba por ser conservador, antisocialista y fundamentalmente antiparlamentario. El comportamientu militar y el códigu d'ética estender mientres la sociedá. Tamién pa munchos ciudadanos, la situación d'un funcionariu reservista foi un oxetivu deseable.
Tamién pa la nación del centru de la construcción foi de muncha importancia l'exércitu. El serviciu común aumentó como la integración de la población católica nel reinu apoderáu por protestantes. Inclusive'l trabayadores taben en contra de que l'espardimientu de los militares nun yera inmune. El serviciu militar xugó dos años (tres año na caballería) na Escuela de la Nación como un papel formativu.
Der Untertan de Heinrich Mann, Wilhelm Voigt o la Crisis de Zabern sorrayaben tamién la importancia del militarismu na sociedá alemana. Perdayuri del reinu, les sociedaes guerreres nueves convertir n'axentes de la ideoloxía militarista a finales de 1913. El gobiernu federal foi polo tanto la organización de mases más poderosa del imperiu. El club patrocináu pol estáu tenía de caltener a los pensamientos militares, nacionales y monárquicos y vacunar a los miembros contra los socialdemócrates.
Prácticamente nun se fixo mención alrodiu de la burocracia. Pa tolos conflictos políticos internos, l'aparatu burocráticu garantizó la so continuidá. Coles mesmes, los responsables de la política, tanto Canciller como Emperador, teníen que cuntar col pesu de los altos funcionarios. Sicasí, el mesmu Imperiu en sí, tuvo un empiezu modestu y aparatos de los que podría atopase ayuda de los ministerios de Prusia. Amás del canciller, nun había gobiernu nacional real. En cuenta de ministros, había solo un númberu d'asistentes a Secretariu d'Estáu, que yeren los que presidíen les oficines imperiales. Asina, nel intre del tiempu desenvolver al pie de la oficina del canciller, una Oficina de Ferrocarriles Imperial, una Oficina de Correos Imperial, Oficina de Xusticia Imperial, una Facienda Imperial, una oficina pa la xestión del Territoriu Imperial d'Alsacia y Lorena, el Ministeriu de Relaciones Esteriores, el Ministeriu del Interior, la Oficina Naval Imperial y, a lo último, el Ministeriu de Colonies. La función alministrativa de Prusia menguó ente qu'aumentó el númberu de persones na alministración imperial. Sicasí, el venceyu orgánicu ente Prusia y l'imperiu foi de gran importancia hasta'l final. Nes posiciones más altes y de mayor ámbitu alministrativu, los protestantes yeren miembros de la nobleza sobre-representaos. Asina que d'un total de 31 secretarios del imperiu, dolce pertenecíen a la nobleza y en 1909 hubo 71% de denominación protestante. Sicasí, políticamente, éstos alliniáronse inicial y relativamente a la política lliberal.
La Constitución garantizaba al emperador una gran llibertá d'acción. Les decisiones del monarca xugaron colos diversos órganos asesores, como les funciones civiles imperiales, militares y navales importantes del gabinete. Añedir a la corte y al confidente íntimu del emperador. Yá con Guillermo I, el monarca tuvo una influencia considerable sobre les polítiques del personal, polo xeneral ensin interferir sobre les decisiones importantes. En particular, sol emperador Guillermo II y la so reivindicación d'una norma personal, fixeron que'l puestu del emperador convertir n'unu de los centros de poder clave del imperiu. Apenes ye distintu'l puestu d'emperador qu'el del Presidente de la Confederación nun reinu monárquicu. Inclusive fora de Prusia non yá les celebraciones yeren de distintes dinastíes, sinón que tamién celebraron el cumpleaños del Emperador. L'emperador taba convirtiéndose nun símbolu del imperiu. La cuestión del Emperador Guillermo II en realidá podría valir un réxime personal que foi, poques gracies, polémicu na hestoria de la ciencia. Nun s'alderica que la influencia imperial llindar a 1897, sicasí, ente que la importancia del emperador a 1908 aumentó de manera significativa, otra vegada perdió importancia. Esto contribuyó nel Escándalu Harden-Eulenburg, el confidente del emperador Philipp zu Eulenburg foi atopáu teniendo relaciones homosexuales col periodista Maximilian Harden. Estos y los posteriores asuntos del Daily Telegraph provocaron que'l prestíu del emperador amenorgárase, pero non una institución de la monarquía, na opinión pública.
L'Imperiu alemán dexó un legáu de suerte esvalixada p'Alemaña y Europa. Según Bismarck, un estáu xuníu d'Alemaña fuera finalmente alcanzáu, sicasí, siguía siendo un estáu dominantemente prusianu y que nun contenía l'Austria alemana como los nacionalistes pangermánicos deseyaben. La influencia del militarismu prusianu, los esfuerzos coloniales del imperiu, les sos brengoses y competitives proezas industriales causaron una visión negativa del estáu. L'Imperiu alemán promulgó una serie de primicias progresives, como l'establecimientu d'un sistema de bienestar público (inda vixente anguaño), otres reformes sociales, según garantizar la llibertá de prensa. Hubo tamién un modernu sistema d'elección al parlamentu federal, el Reichstag, que representaba tou home adultu por un votu. Esto dexó a los socialistes y al Partíu de Centru Católicu desempeñar un papel notable na vida política del imperiu.
La hestoria del Imperiu alemán ye bien recordada n'Alemaña como un períodu en que la investigación académica y la vida universitaria, según les artes y la lliteratura floriaron. Thomas Mann publicó la so novela Los Buddenbrook en 1901. Theodor Mommsen foi galardonáu col Premio Nobel de Lliteratura un añu dempués pola so hestoria romana. Pintores como los grupos de Der Blaue Reiter y Die Brücke realizaron una importante contribución nel arte moderno. El edificiu de turbinas de AEG en Berlín de Peter Behrens, de 1909 puede considerase como un finxu na arquitectura moderna clásica y un exemplu sobresaliente del funcionalismu emerxente. Los costos sociales, económicos, y los ésitos científicos d'esta "Gründerzeit" o dómina fundacional, llevaron a la era guillermina dacuando a ser considerada como una edá d'oru.
Nel ámbitu de la economía de la ""Kaiserzeit"" fixo sentar les bases de qu'Alemaña sía una de les principales potencies económiques del mundu. Sobremanera la industria del fierro y del carbón de la rexón del Ruhr, na cuenca de Sarre y na Alta Silesia contribuyó en gran midida a esti procesu. El primera automóvil foi construyíu por Karl Friedrich Benz en 1886. La enorme crecedera de la producción industrial y el potencial industrial tamién conducieron a un rápidu procesu d'urbanización d'Alemaña, que convirtió a'l alemanes nuna nación urbana.
El sofitu del imperiu a la invasión de Austria-Hungría sobre Serbia contra la oposición de Rusia foi vistu por munchos historiadores como una gran influencia no que causó'l choque de les aliances n'Europa, que dio llugar a la guerra masiva más tarde conocida como la Primer Guerra Mundial. La derrota na Gran Guerra y les perdes territorial y económicu impuestes pol Tratáu de Versalles que tuvo enormes ramificaciones pa la nueva república alemana, como la definición de lo que ye l'estáu alemán y cómo tien de funcionar. Los conservadores, lliberales, socialista, nacionalista, católicos, protestantes y toos, teníen les sos propies interpretaciones, lo que llevó a un clima político y social rabeliscos n'Alemaña a raigañu del colapsu del imperiu.
Amás de la Alemaña actual, una gran parte de lo qu'entendía l'Imperiu alemán agora pertenez a otros países de la Europa moderna:
BBC
La British Broadcasting Corporation (Corporación Británica de Radiodifusión), más conocida como BBC, ye'l serviciu públicu de comunicación del Reinu Xuníu. Tien la so sede na Broadcasting House en Westminster, Londres. Ye'l mayor consorciu de comunicación del mundu con cerque de 23 000 emplegaos. Les sos funciones son les de retresmitir televisión y radio, en forma pública, nel Reinu Xuníu, la Islla de Man y les Islles Anglonormandes. Ye una entidá de derechu públicu y autónomu, establecida en 1922 por un Decretu Real que garantiza la so independencia del control comercial priváu y políticu.
Nel Reinu Xuníu finánciase per aciu d'una llicencia de televisión que paga cada llar, compañía y organización onde haya cualquier equipamientu capaz de recibir y grabar les emisiones de radio y televisión. El preciu d'esta llicencia ye afitáu añalmente pol Gobiernu británicu y alcordáu nel Parlamentu. En 2010 el preciu por llar foi de £145.50.
Fora del Reinu Xuníu opera sol indicativu de BBC World Service y el so llabor ye la de retresmitir per radio y televisión tolos sos productos y más apocayá, tamién per internet. A pesar de compartir esctructures, especialmente'l serviciu de noticies, el World Service opera independientemente y tien un Director Executivu propiu. Finánciase principalmente por fondos públicos del Gobiernu británicu, independientemente del financiamientu proveniente de la llicencia de televisión.
La otra fonte de financiamientu de la Corporación ye per aciu les sos filiales comerciales, BBC Worldwide Ltd. (vienta de programes y formatos, publicación de revistes y llibros) y pol arriendu de los sos estudios de televisión, propiedá de la filial BBC Studios and Post Production Ltd. (enantes BBC Resources Ltd.).
La BBC Loal Radio ta formada por 40 emisores locales d'Inglaterra que producen entretenimientu, noticies y música dientro de la so área local d'emisión.
El mandatu de cada estación de radio local ye'l mesmu: ufiertar un serviciu principalmente faláu qu'incluya noticies y música. Diríxese a una audiencia de mayores de 50 años. Cada estación produz la mayor parte de los sos propios programes, sicasí dalguna de la programación fora de les hores de mayor audiencia prodúzse de forma rexonal y emítese en cadena: dalgunes tienen tresmisión simultánea con otres rexones vecines y toles estaciones tan en tresmisión simultánea BBC Radio 5 mientres la nueche.
Les 40 emisores locales ordenaes por rexón son les siguientes:.
Estes canales son operaes pola filial comercial BBC Worldwide Ltd. en distintos países del mundu:
David Byron
David Byron (David Garrick al nacer en Reinu Xuníu'l 29 de xineru de 1947 – 28 de febreru de 1985) foi un músicu británicu, meyor conocíu como cabezaleru y cantante de la hestórica banda de rock Uriah Heep.
Windows Phone
Windows Phone ye un sistema operativu móvil desenvueltu por Microsoft como sucesor de Windows Mobile. A diferencia del so predecesor ta enfocáu nel mercáu de consumu en llugar d'en el mercáu empresarial. Con Windows Phone Microsoft ufierta una nueva interfaz d'usuariu qu'integra dellos de los sos servicios propios como OneDrive, Skype y Xbox Live nel sistema operativu. Compite directamente contra Android de Google y iOS d'Apple .
Windows Phone, que'l so nome en clave mientres el so desenvolvimientu yera "Photon", ye'l sucesor de Windows Mobile, desenvueltu por Microsoft y basáu nel núcleu Windows Embedded CE 6.0. Microsoft amosó Windows Phone per primer vegada'l 15 de febreru de 2010, nel Mobile World Congress de Barcelona y reveló más detalles del sistema nel MIX 2010 el 15 de marzu. La versión final de Windows Phone 7 llanzóse'l 21 d'ochobre de 2010 n'Europa y el 8 de payares n'Estaos Xuníos. Primeramente, Windows Phone taba destináu pa ser llanzáu mientres el 2009, pero varios retrasos provocaron que Microsoft desenvolviera Windows Mobile 6.5 como una versión de transición. La interfaz foi revisada na so totalidá y comparte carauterístiques visuales cola interfaz del dispositivu Zune HD.
Les actualizaciones de software son unviaes a los usuarios de Windows Phone per aciu Microsoft Update, como nel restu de los sistemes operativos Windows. Microsoft tuvo la intención d'actualizar directamente tolos teléfonos con Windows Phone en cuenta de depender de los fabricantes o d'el operadores de telefonía móvil, pero finalmente camudó la so política. Les actualizaciones son distribuyíes Over the air, lo que significa que pueden instalase directamente dende'l terminal, ensin utilizar el PC (sacante en Windows Phone 7).
Windows Phone 8 ye la última versión de WP, disponible namái pa nuevos dispositivos. Ente les nueves carauterístiques inclúyense:
El 11 de febreru de 2011, en ​​un eventu de prensa en Londres, el CEO de Microsoft, Steve Ballmer, y Stephen Elop, CEO de Nokia , anunciaron una alianza ente les sos empreses, cola que Windows Phone convertir nel principal sistema operativu pa smartphones de Nokia. L'eventu centrar en gran midida de la creación de "un nuevu ecosistema móvil global", lo que suxure la competencia con Android y iOS diciendo: "Agora ye una carrera de tres caballo". La integración de servicios de Microsoft con servicios propios de Nokia apreciar en que Bing sería'l buscador de los dispositivos Nokia, según la integración de Nokia Maps con Bing Maps, igualmente la tienda d'aplicaciones de Nokia integrar col Windows Phone Marketplace.
Marianna Madia
Marianna Madia (Roma, 5 de setiembre de 1980) ye una política italiana.
Marianna Madia tamién ocupa cargos y puestos de responsabilidá dientro de la Cámara de diputaos Italiana como miembru de Partíu Democráticu: 2008-13 y 2013 a güei; y miembru de la Comisión Trabayu público y privao
De 21 de febreru de 2014 ye ministra d'Alministración Público y Simplificación nel Gobiernu de Matteo Renzi.
Grupu de Teatru Refaxu
El Grupu de Teatru Refaxu ye un grupu de teatru costumista formáu por muyeres del conceyu de Samartín del Rei Aurelio (Asturies).
Esti grupu naz el 21 d'abril de 1995 col nome "Grupu de Teatru d'Ames de Casa de Blimea". La so primer obra representada ye El gallu de La Quintana nel Salón Social de Blimea. L'estrenu tien ésitu, y gracies al numberosu públicu asistente, repiten l'actuación el 22 y el 23 d'esi mesmu mes. La obra va representase dempués en más de 30 llugares d'Asturies.
Nel añu 2000 el grupu independízase de l'Asociación d'Ames de Casa de Blimea y toma'l nome de Refaxu. 
Dempués de la so primer obra, y en vista de la bona acoyida, el grupu va representar munches más, destacando ente toes elles les de tipu costumista, anque tamién dalgunes de temática medieval.
Refaxu va llevar les sos obres a munchos teatros asturianos, destacando la so presencia anual nel Salón de Teatru Costumista de Candás que se celebra nel mes d'agostu. Durante munchos años tamién van participar nel Alcuentru Medieval de L'Entregu que se celebra nel mes de xunetu, representando la obra de teatru escrita pa la ocasión por distintos autores p'abrir les Fiestes de La Laguna.
Les actrices que formen parte del grupu anguaño son:
Tamién pasaron pol grupu: 
Capitel
El capitel (del llatín "caput, capitis", cabeza) ye'l remate, más o menos ornamentáu, del fuste d'una columna, d'una pilastra o d'un pilar. Hai una gran variedá de capiteles según la dómina y l'estilu. 
Carauterísticos d'Exiptu son el capitel llotiforme (cola forma de la flor de llotu), el palmiforme (con forma de de palmera) y l'hatóricu (cola cabeza de la diosa Hathor), amás del papiriforme (del papiru) y del protodóricu (nel templu de Hapshepshut).
Nel casu de l'arquiteutura persa'l más carauterísticu ye'l capitel bicéfalu, que tien una pieza con volutes y dos toros, caballos o grifos contrapuestos, ente los qu'hai un espaciu onde s'inxerten les vigues de l'entablamentu. 
Los capiteles grecorromanos, que dempués van ser usaos n'otres dómines, son: 
El más frecuente ye'l corintiu, estilizáu, de fueyes d'acantu, pequeñes y n'efeutos de claru-escuru. Tamién ye frecuente'l capitel cúbicu, decoráu a base de trépanu -y que va ser dempués imitáu polos musulmanes. 
Materia de Bretaña
Materia de Bretaña, Mitu artúricu o Lleenda arturiana ye'l nome que reciben delles lleendes sobre los celtes, Gran Bretaña y n'ocasiones Bretaña, sobre manera les dedicaes al rei Arturo y los sos caballeros de la Mesa Redonda. Nel casu de la Materia de Francia esta fai referencia a les lleendes de Carlomagno y nel de la Materia de Roma a episodios mitolóxicos y otros de l'Antigüedá clásica -por exemplo Alexandru Magno.
El poeta francés del sieglu XII Jean Bodel crea'l nome según les llinies del so poema épicu "Chanson de Saisnes":
Coru San Andrés &quot;Sergio Domingo&quot;
El Coru San Andrés "Sergio Domingo" ye un coru de voces masculines creáu en 1974 en Samartín del Rei Aurelio (Asturies).
Nel añu 1974 Arsenio Fernández y Guillermo García dan llugar al Ochote San Andrés, que va ser l'embrión del futuru Coru San Andrés, formáu poles siguientes persones:
Félix Ordiz Montañes faise cargu del ochote, qu'a partir de 1975 va ampliar el so númberu de voces pa convertise en coru. 
Nel añu 1976, a traviés d'Arsenio Fernández Pérez "El Polenchu", establecen una rellación d'amistá con Sergio Domingo, y ésti entama a supervisar los ensayos del coru hasta consiguir un sellu personal na interpretación. Sergio Domingo muerre en 1977, el mesmu día que'l Coru San Andrés-y ufiertaba un homenaxe, que dempués foi póstumu. Ye a partir d'entós cuando'l coru añade al so nome'l del reconocíu maestru, pasando a llamase Coru San Andrés "Sergio Domingo"
En 1995 toma'l relevu na dirección Santiago Novoa Marchena, que-y da un sellu especial, creando un repertoriu variáu que toma como base pieces de polifonía asturiana, sacres y obres estranxeres. 
Dende l'añu 1997 entama añalmente los Encuentros con la Música en L'Entregu, onde participen coros nacionales ya internacionales d'especial relevancia, asina como grupos de cámara y orquestes de los conservatorios asturianos. 
A partir de payares de 2011, el nuevu direutor pasa a ser Marcos Torre Laviana.
El Coru San Andrés "Sergio Domingo" tien presentáu'l so repertoriu en munchos llugares d'Asturies y en casi tola xeografía española.
Fuera de les nuestres fronteres tienen actuao en Lieja, Vervieres y Bruxeles (Bélxica), en Vilnius y Panevezys (Lituania), Santa María da Feria (Portugal) y en Locronan, en Loctudy y Plobannalec- Bretaña (Francia) y en Peyrehorade- Pays D'Orthe (Francia)
Nel añu 1970 algamaron un gran ésitu por parte de la crítica especializada pola so participación na Temporada d'Ópera d'Uviéu, interpretando los coros de "El barbero de Sevilla" de Rossini.
Tien grabaos dos discos de llarga duración:
El primeru inclúi La Duite Gijón, de Sergio Domingo (añu 1979)
El segundu inclúi 12 canciones asturianes d'estremaos autores y lleva por títulu Viva Asturias (añu 1982)
D'esti últimu discu hai dos canciones que'apaecen incluyíes pol periódicu La Voz de Asturias na so escoyeta "Lo mejor de Asturias, Canciones", que recibió nel añu 1993 el discu de platín al superar les 120.000 unidaes. 
Nel añu 2000 presentóse una grabación titulada "Coro San Andrés" na que se combinen canciones de polifonía asturiana con temes comerciales adautaos a coru, toos ellos instrumentaos. 
Tamién hai que señalar la so collaboración nel discu "Habaneras", nel CD de la Cuarta Muestra de Música Coral "Camino de Santiago" y nes grabaciones "Agua de Mar" y "Algo de Brasil" de Vaudí. 
Nel añu 2000 presenta'l so nuevu trabayu discográficu tituláu “Coro San Andrés”, baxo'l sellu Fonoastur, nel que se combinen canciones de polifonía asturiana con temes comerciales adautaos a coru, toos ellos instrumentaos, lo que supón una importante anovación dientro del panorama coral.
Fiesta de les Cebolles Rellenes
La Fiesta de les Cebolles Rellenes ye una fiesta gastronómica que se celebra a finales del mes de payares en L'Entregu (Samartín del Rei Aurelio, Asturies) y tien como protagonista a esti platu típicu de la Gastronomía d'Asturies.
La fiesta de les Cebolles Rellenes entama a celebrase nel añu 1972, anque la so historia entama muncho enantes, concretamente en 1927. Nesi añu, Aniceta Fueyo, conocida como La Nina, dueña y cocinera del Restaurante La Laguna, alcuéntrase col problema de que ta en Vienres Santu, vienres de vixilia, y nun tien más qu'unes cebolles y unes llates de bonitu pa da-yos a los sos clientes, lo que fae que se-y ocurra la idea de rellenar les cebolles. 
La Nina foi la qu'inventó'l platu, pero dizse que foi Aurora, del Restaurante La Conda, quien fizo que'l platu algamare la fama que tuvo dempués, yá que foi ella la que más lu preparó nel so llocal. Mario Antuña, el nietu de la Nina, escribió un emotivu pregón nel añu 2004 pa la fiesta de les Cebolles Rellenes, onde contó como nel añu 1972 un grupu d'entreguinos, con José Manuel Blanco a la cabeza, propunxeron crear la Fiesta Gastronómica de Les Cebolles Rellenes, idea que la creadora del platu acoyó con entusiasmu. 
Esi añu convidóse a un grupu de periodistes a comer y presentóse-yos la fiesta y el platu. La propia Nina corrió colos gastos, y gracies a esta iniciativa y l'entusiasmu de los sos promotores, les cebolles rellenes algamaron col tiempu'l rangu de Fiesta Gastronómica d'Interés Rexonal. 
Asina, cada 30 de payares, toles cais del pueblu s'enllenen del golor d'esti platu tan sabrosu, y L'Entregu conviértese en puntu d'alcuentru de familiares y amigos. Les cebolles formen parte d'un menú qu'inclúi tamién callos y postres como casadielles, arroz con lleche o frixuelos. 
Nos últimos años la organización de les fiestes cuerre a cargu de la Sociedá Cultural y de Fiestes de L'Entregu.
Les cebolles pélense y agüéquense. Nun sartén ponse aceite a calentar, añádese-y l'ayu, la cebolla que se saca de dientro y el pimientu, too ello picao mui fino. Cuando yá ta pasao añádese-y tomate, sal y guindilla. Cuando tea la salsa apártase la metá. Cola otra metá y el bonitu esmenuzao faise'l rellenu: rellénense, pónense nuna pota, añádese-y la salsa restante, el lloréu, el vinu blanco, el pimentón, el caldu, sal y picante al gustu. Tienen de quedar cubiertes.
Cuécense suave durante tres hores como poco. Sírvense tres cebolles por ración adornándolo col güevu, el pimientu y el perexil, too pica o.  Condimentación de les cebollas rellenes. 
Cebolles, aceite y sal
Bonitu o Picadiellu, pimientu morrón, tomate, lloréu, pimentón dulce, guindilla, caldu de pita concentrao, ayu y vinu blanco.
Perexil, güevu cocío y pimientu, too picao.
Bartolomeo Vanzetti
Bartolomeo Vanzetti (11 de xunu de 1888 – 23 d'agostu de 1927), inmigrante italianu residente nos Estaos Xuníos, foi un activista sindical de corte anarquista.
Foi executáu'l 23 d'agostu de 1927 xunto a Nicola Sacco al ser declaraos culpables del asaltu y homicidiu del pagador d'una fábrica, Frederick Parmenter y el so escolta, Alessandro Berardelli, nel pueblu de South Braintree, Estaos Xuníos, el 15 d'abril de 1920.
En 1977, una investigación ordenada pol entós gobernador de Massachusetts, Michael Dukakis, estableció que Sacco y Vanzetti nun recibieron un xuiciu xustu. Dukakis proclamó'l 23 d'agostu de 1977 como'l Día n'Alcordanza de Sacco y Vanzetti ("Sacco and Vanzetti Memorial Day"), col propósitu de remover tou estigma de los sos nomes. Nun recibieron un perdón póstumu, pues eso significaría amesta-yos un veredictu de culpabilidá.
Nicola Sacco
Nicola Sacco (22 d'abrilu de 1891 – 23 d'agostu de 1927), inmigrante italianu residente nos Estaos Xuníos, foi un activista sindical de corte anarquista.
Foi executáu'l 23 d'agostu de 1927 xunto a Bartolomeo Vanzetti al ser declaraos culpables del asaltu y homicidiu del pagador d'una fábrica, Frederick Parmenter y el so escolta, Alessandro Berardelli, nel pueblu de South Braintree, Estaos Xuníos, el 15 d'abril de 1920.
Cristina Fernández de Kirchner
Cristina Elisabet Fernández de Kirchner
(La Plata, 19 de febreru de 1953) ye una política, abogada y empresaria arxentina. Foi presidente de la Nación Arxentina dende'l 10 d'avientu de 2007 hasta'l 9 d'avientu de 2015.
Realizó los sos estudios d'abogacía na Universidá Nacional de La Plata, onde conoció a Néstor Kirchner en 1974, quien foi'l so compañeru de militancia y dende 1975 el so maríu. Al añu siguiente camudar a Ríu Gallegos onde fundaron l'Estudiu Xurídicu Kirchner. El matrimoniu tuvo dos fíos: Máximu (1977), y Florencia (1990).
Mientres exercíen el so oficiu, fundaron en 1981 l'Atenéu Juan Domingo Perón, una de les varies corrientes peronistes de la provincia. El so primer cargu electivu llograr en 1989 como diputada provincial de Santa Cruz. En 1995, Cristina Fernández foi escoyida senadora nacional pola mesma provincia, mientres Néstor Kirchner yera gobernador. Nesti períodu, magar pertenecía a la bancada oficialista, oponer a dellos proyectos del Gobiernu de Carlos Menem, ente ellos el proyectu presentáu mientres el pleitu del campu de xelu Patagónico Sur, la privatización de Aerollínees Arxentines, el Pactu Federal pal empléu, la producción y la crecedera,
la Reforma Llaboral y la Llei d'Hidrocarburos. Amás, pidió l'arrenunciu del entós ministru de Defensa Oscar Camilión, arreyáu nel escándalu pola vienta d'armes a Ecuador y Croacia.
Permaneció nel cargu hasta'l 3 d'avientu de 1997 en que, yá electa diputada nacional pola provincia Santa Cruz, arrenunció poles sos diferencies col bloque del PJ, y el día 10 asumió nel so nuevu cargu. Al añu siguiente, les sos diferencies col Gobiernu nacional valiéron-y que fuera desafectada de les comisiones qu'integraba. Volvió al Senáu en 2001 y asumió la presidencia de la Comisión d'Asuntos Constitucionales. Delles temes sobre los que s'ocupó fueron el cambéu de les lleis que trataben la conformanza del Conseyu de la Maxistratura y la Corte Suprema. Tamién s'ocupó de la investigación sobre la quema d'urnes en 2003 na provincia de Catamarca.
Caltener nel cargu hasta 2005 onde foi escoyida tamién senadora nacional pero pola provincia de Bonos Aires, cargu que desempeñó hasta asumir la primer maxistratura dende 2007. Cristina Kirchner foi la primer muyer arxentina escoyida pal cargu de presidente y la segunda n'exercelo.
Ente les principales midíes del Gobiernu de Cristina Fernández destáquense la Asignación Universal por Fíu, la reestatización de los fondos jubilatorios, el programa Conectar Igualdá, l'aumentu nel presupuestu pa ciencia ya investigación, la Llei de Servicios de Comunicación Audiovisual, la Llei de matrimoniu igualitariu, la reestatización de la empresa Xacimientos Petrolíferos Fiscales (YPF), la reforma del Bancu Central y la sanción del Códigu Civil y Comercial, ente otres.
Mientres el so primer Gobiernu encaró un paru agropecuario patronal acompañáu por un bloquéu de rutes que s'estendió a lo llargo de 129 díes y sostuvo un enllargáu conflictu col Grupu Clarín.
Nes elecciones presidenciales de 2011 llogró'l 54,11 % de los votos, aportando asina a un segundu mandatu. En dicha elección, Cristina Fernández llogró'l mayor porcentaxe alcanzáu nuna elección presidencial dende 1983, siendo tamién en términos porcentuales la cuarta resultancia más ampliu de la hestoria electoral arxentina dempués del de Hipólito Yrigoyen en 1928, y los de Juan Domingo Perón en 1951 y 1973. Amás llogró una diferencia del 37,3 % al respective de la segunda llista, la mayor de la hestoria arxentina.
Pa fines del so mandatu en 2015, convirtiérase nuna de les muyeres más poderoses del mundu, según la llista de «les 100 muyeres más poderoses del mundu ellaborada pola revista "Forbes".
En 2017 presentó la so nueva coalición electoral, Unidá Ciudadana, col que busca anovar al kirchnerismo.
Cristina Elisabet Fernández nació en Ciudad Eva Perón (nome de la ciudá de La Plata ente 1952 y 1955), capital de la provincia de Bonos Aires. Primer fía d'Eduardo Fernández (1921-1982, descendiente de españoles gallegos y asturianos) y de Ofelia Esther Wilhelm (nacida'l 10 de mayu de 1929), descendiente de alemanes.
Los sos güelos paternos yeren inmigrantes ensin oficiu. Colos años llegaron a tener un tambo y dempués una posición económica favorable. El so padre, tamién ensin oficiu, dedicar a delles actividaes, ente elles la agropecuaria. Más tarde mercó un colectivu, que remanó'l restu de la so vida como miembru d'una cooperativa.
La so madre yera emplegada na Dirección Xeneral de Rentes y secretaria xeneral del so gremiu, AERI (Asociación d'Emplegaos de Rentes ya Inmobiliarios). Según Cristina la so madre yera una gremialista particular, nunca nos más de veinte año que foi secretaria tomó llicencia. Los sos padres casáronse cuando ella tenía dos años, primero que naciera la so hermana.
Pasó la so infancia y adolescencia ente les ciudaes de La Plata, Ringuelet y Tolosa.
El llar onde creció taba conformáu polos sos padres, la so hermana, el so güelu Carlos Wilhelm y la so tía Noemí Wilhelm. Según Cristina Fernández, esti llar ampliáu dexó que la so madre pudiera exercer la so xera gremial. Foi un llar paecíu al que depués formaría con Néstor Kirchner, onde los parientes tuvieron presentes mientres la crecedera de los sos fíos.
La relación col so padre siempres foi cercana pero de poco xestu demostrativu; yera una persona distante. La relación ente los sos padres yera tirante, nunca se llevaron bien y colos años divorciáronse.
No político la so familia taba estremada. El so padre yera abiertamente antiperonista y la so madre peronista. El so güelu Carlos yera del conservadorismu bonaerense, pero depués coles reformes no llaboral que fixo Juan Domingo Perón convertir a dichu partíu.
El so primer contactu cola política foi cuando Roberto Guaresti, padre d'unes amigues del barriu, se candidateó a intendente de La Plata nes elecciones de 1962. Cristina Kirchner recuerda cómo se vivió la candidatura dende la casa de los Guaresti, quien ganó pero nunca pudo asumir. Cuando tenía quince año camudar a l'actual casa onde vive la so madre, en Tolosa. Cursó cuartu y quintu añu de la secundaria nel colexu de monxes La Misericordia. A esa edá inda nun yera una militante peronista, pero yá empezara a interesase na política.
Na secundaria, Cristina Fernández recibir de peritu mercantil. Pa inscribise na carrera de Derechu tuvo de rindir diecisiete equivalencies yá que esixíen un bachilleratu n'Humanidaes. Primero cursó un añu la carrera de Psicoloxía y depués ingresó na Facultá de Ciencies Xurídiques y Sociales de la Universidá Nacional de La Plata.
Cristina Fernández yera amiga de Pipa Cédola, quien taba en pareya con Omar Busqueta. Esti postreru yera amigu y compañeru de departamentu de Néstor y foi según conociéronse en 1974. Néstor Kirchner diba tiempu militaba na FURN (Federación Universitaria de la Revolución Nacional), amás yera vicepresidente del Centru d'Estudiantes Santacruceños de La Plata. Sicasí Cristina Fernández militaba na Mocedá Peronista del so barriu y participaba de les Meses de Construcción Nacional que se faíen na facultá. Tuvieron un novialgu de seis meses y casáronse el 8 de mayu de 1975.
La primer casa onde vivieron quedaba en City Bell, emprestada pol padre de Cristina Fernández. Vivieron dende mediaos de 1975 hasta marzu de 1976 con una pareya conocida de la militancia: Gladis Dalessandro y Carlos "Chiche" Labolita. Cristina Fernández llevar a vivir con ellos porque presumía taben puestos a ser secuestraos pola dictadura. Esi tiempu foi d'una vida modesta yá que inda nun taben recibíos.
Yá antes de casase, tanto Néstor como Cristina Kirchner oponer a la llucha armada de Montoneros. Dicíen que siempres la manera yera al traviés de la política. Alloñar de la FURN, lo que los caltuvo a salvo de los secuestros. Solo fueron arrestaos unos díes en xineru de 1976 cuando taben de visita en Ríu Gallegos. Foi depués d'una xinta con una pareya amiga, "Cachu" Vázquez y la so esposa Mabel. Detener a los cuatro pero l'oxetivu yera Vázquez. Según Cristina Fernández nes ciudaes chiques del país los llazos familiares y les amistaes inda funcionaben.
La mañana del golpe del 24 de marzu, Cristina Kirchner y el so maríu escondieron nuna pensión al estudiante Carlos Labolita porque la policía buscar. Al poco tiempu Labolita volvió al so pueblu, Les Flores, cuando s'enteró qu'el so padre fuera deteníu. Un comandu la Comisaría de Les Flores asesinar y sumieron el so cuerpu.
Cuando tornaron a La Plata enteráronse que "el Turcu" Achem y Carlos Miguel ―dirixentes hestóricos de la FURN― fueren secuestraos. Nes selmanes posteriores, mientres Néstor Kirchner daba les últimes materies de la carrera, agospiábense en casa d'amigos. Gladis y Carlos tornaron a Les Flores d'onde dambos yeren naturales. Él foi prindáu a les poques selmanes y dende entós ta sumíu y en 2004 foi incluyíu nel monumentu a los sumíos naquella ciudá.
El golpe d'Estáu a María Estela Martínez de Perón y la posterior asunción del autodenominado Procesu de Reorganización Nacional volvía la militancia política un gran riesgu, pol cual la pareya resolvió treslladase a la ciudá natal de Néstor, Ríu Gallegos. Munchos de los sos compañeros de militancia resultaron asesinaos o sumíos.
Una vegada instalaos na Patagonia, dambos dedicáronse a l'actividá privada como abogaos, formando'l estudiu xurídicu Kirchner. Él yá taba recibíu, a ella faltáben-y trés materies al momentu de viaxar a la provincia y recibióse en 1979..
El matrimoniu tuvo dos fíos: Máximu (1977) y Florencia (1990). Cristina pudo dedicase viviegamente a la política gracies a la presencia constante de la so suegra María Ostoic y de la so cuñada Alicia Kirchner.
El 27 d'ochobre de 2010 finó'l so maríu Néstor Kirchner d'un paru cardiorrespiratorio non traumáticu.
El 22 d'avientu de 2011, nun control médicu de rutina, detectóse-y un tumor na glándula tiroidea, polo que se-y realizaron dos punciones. El diagnósticu na primer amuesa foi «citoloxía compatible con carcinoma papilar de célules dendríticas foliculares», ente que na segunda amuesa diagnosticóse-y «citoloxía compatible con bocio coloide nodular».
La conclusión foi que Cristina Kirchner carecía carcinoma papilar y ausencia de compromisu de los ganglios linfáticos ya inesistencia de metástasis.
El 4 de xineru de 2012 realizóse-y una tiroidectomía. La comprobación del diagnósticu orixinal,
concluyó que se trataba d'un adenoma folicular, esto ye, un tumor epitelial benignu. Esti tipu de patoloxía tien alredor d'un 2 % de casos con falsu positivu cuando'l diagnósticu basar n'analises citolóxicos, anque en nengún casu la operación podía evitase.
El 14 de xunetu de 2013 Cristina foi güela de Néstor Iván, el primoxénitu del so fíu Máximu con Rocío García. Dos años antes, en 2011, Cristina anunciara que se convertiría en güela, sicasí naquella oportunidá l'embaranzu nun pudo siguir los calces normales.
En 1981, el matrimoniu Kirchner fundó l'atenéu Juan Domingo Perón, plataforma política cola que Néstor engarraría la intendencia de Ríu Gallegos en 1983.
Acompañar Pepe Salvini (con quien Néstor fundara'l Centru d'Estudiantes Santacruceños), Daniel Varizat, Alicia Kirchner, el Negru Chávez, Carlos Zannini y Cacho Vázquez. Denominábense'l Grupu Calafate. La capital santacruceña tenía naquella dómina 70 000 habitantes, 30 unidaes básiques y 3 llistes dientro del peronismu, toes con militancia activa.
El so referente a nivel provincial yera Jorge Cepernic.
El so primer cargu electivu foi en 1989 como llexisladora provincial na Cámara de Diputaos de Santa Cruz. Yá naquella dómina fundaren el Frente pa la Victoria Santacruceña. Néstor foi escoyíu intendente de la ciudá en 1987 y depués en 1991.
Cristina Fernández encabezaba la Secretaría Llegal y Técnica de la provincia.
Mientres la campaña electoral a la primer gobernación de Néstor Kirchner en 1991, Cristina Fernández foi la so xefa de campaña. Liliana Mazure, dueña d'una imprenta de Bonos Aires, recuerda los sos viaxes y cómo diseñaben a mano los afiches, y que yera Cristina Fernández quien los modificar.Ellí Cristina presidía la estratéxica Comisión d'Asuntos Constitucionales, ya inclusive primero que'l so maríu fuera gobernador, ella llegara a la vicepresidencia del cuerpu.
Nel 94, el matrimoniu participó per primer vegada xuntos d'una elección, nesti casu pa convencionales constituyentes, que ganaron. Dambos fueron entós convencionales constituyentes y participaron de la reforma constitucional del 94.
Dende lo político identificar col peronismu renovador, que la so cabeza a nivel nacional yera Antonio Cafiero. Esti sector del partíu taba enfrentáu al Gobiernu menemista, que'l so bloque nun alcordó nel Congresu'l proyectu de llei presentáu por Néstor Kirchner sobre zones franques pa la Patagonia. Según Cristina Fernández, col so maríu siempres tuvieron en contra del modelu neolliberal, fechu que dellos medios de comunicación reflexaron, principalmente cerca de la elecciones lexislatives de 1997 y depués de les elecciones presidenciales de 2003.
Mientres l'alderique pola privatización de YPF, tanto Néstor como Cristina Kirchner manifestáronse a favor de l'aprobación de la tresferencia del dominiu del petróleu a les provincies, proyectu qu'incluyía la privatización de YPF. Coles mesmes, Cristina Fernández pronunció un discursu na Cámara de Diputaos de la Provincia de Santa Cruz na que declaró la necesidá de sanción del proyectu de Federalización de los Hidrocarburos y de Privatización de Xacimientos Petrolíferos Fiscales».
El trespasu efectivu del dominiu fíxose recién en 2003.
Según el gobernador de Santa Cruz, Sergio Acevedo, esistía un pactu onde l'Estáu nacional reconocía que tenía una delda cola provincia de Santa Cruz por 480 millones de dólares, pero que supeditaba'l so pagu a l'aprobación de la privatización.
La provincia de Santo Cruz recibió depués 654 millones de dólares en 1993.
Sobre la privatización, en 2012 mientres la presentación del proyectu de llei pa espropiar el 51 % de les acciones de Repsol YPF, Cristina Kirchner dixo «Pola reforma de 1994, la propiedá de los xacimientos tresfirióse precisamente a les provincies. Tuvi casada doce año con un gobernador, y sé lo que significa alministrar tolos díes les urxencies, les necesidaes, y munches vegaes adopten decisiones. Y non porque'l gobernadores nun quieran defender los intereses de les sos provincies, sinón que munches vegaes atópense apuraos por necesidaes bien importantes que tienen que cubrir, como la educación, la salú, obres importantes que-yos quitar y résten-yos poder de negociación».
En 1994 al pie de el so home, foi Convencional Constituyente na reforma constitucional d'esi añu.
En felicidá reforma sofitó la incorporación del derechu a retruque y el habeas data según la creación de la Xefatura de Gabinete de Ministros que atenúa el sistema presidencialista.
Nel añu 1995 ingresó al Senáu Nacional representando a la provincia de Santa Cruz pol Partíu Xusticialista. Oponer a dellos proyectos del Gobiernu menemista como'l proyectu sobre los Hielo Continentales, la privatización de Aerollínees Arxentines, el Pactu Fiscal II, la Reforma Llaboral. Tamién s'opunxo al testu de la depués aprobada Llei d'Hidrocarburos. Na comisión participaben provincies que nun yeren productores y mientres l'alderique dixo: «¿Por qué si ustedes nun producen hidrocarburos quieren tar nesta comisión?; Santa Cruz nunca pidió un llugar na Xunta Nacional de Granos».
Oponer a la eximición de pagar el Impuestu sobre la renta Impuestu a les ganancies que votó'l Senáu en 1997. En dicha sesión dixo «a nengún Peronista resultará-y fácil d'esplicar que votó en favor de tornar una porción de la coparticipación que-y correspuende» y «Nós históricamente, al traviés del Peronismu, incentivamos la movilidá social escontra riba. Agora apaecemos cristalizando la situación de los menos protexíos social y económicamente y emburriando a la clase media escontra baxo».
Tamién votó en contra a la reforma fecha al Conseyu de la Maxistratura y a la privatización de la Represa de Yacyretá.
Foi llomada de «revoltosa» y espulsada en 1997 del bloque del Partíu Xusticialista.
Arrenunció a la so banca de senadora ya ingresó esi mesmu añu como diputada tamién por Santa Cruz. La primer apaición a nivel nacional foi en 1998 mientres l'alderique pol pleitu con Chile poles llendes nel Campu de Xelu Patagónico Sur. La posición oficial en dambos países yera la so aprobación ensin más. Los medios de comunicación trataben la tema de la perda de cientos de kilómetros de glaciares d'agua duce como «el preciu de la paz con Chile». Cristina Kirchner percorrió delles universidaes del país espresando les sos razones pa oponese, lo mesmo que Néstor como gobernador. Esi añu recibió un memorándum nel que se-y comunicaba que quedaba desafectada de toles comisiones nes que participaba, que yeren Asuntos Penales y Réximes Carcelarios, Coparticipación Federal, Economíes Rexonales, Educación, Familia y Minoridad, Relaciones Esteriores y Cultu.
Convirtió a la defensa por xelos continentales na mayor de les sos banderes. En 1996, el Congresu trataba la ratificación del alcuerdu Menem-Aylwin de 1991, que, al estremar la zona en pleitu, achacó-yos a quien respondíen por el tratáu una obediencia debida» al Executivu. Inclusive espublizó un informe contra l'alcuerdu dende El Chaltén.
En 1999 presidió la Comisión Bicameral de Siguimientu de los Atentaos a la Embaxada d'Israel y al edificiu de la AMIA. Según Diego Buranello ―quien trabayó al pie de Cristina Kirchner―, naquellos años nun había una política oficial que buscara esclariar el casu AMIA. La comisión llogró que Juan Carlos Passero, xefe de la Policía Federal Arxentina declarara que «hubo graves neglixencies y erros alministrativos na fuerza». Esto asocedió mientres la interpelación que-y fixo delles hora Cristina Kirchner, depués de la desapaición nel xulgáu del xuez Juan José Galeano, de 66 casetes que conteníen escuches al teléfonu de Carlos Telleldín.
Foi vicepresidente segunda de la Comisión Especial Investigadora sobre fechos ilícitos venceyaos col llaváu de dineru na Cámara de Diputaos de la Nación en 2000. La comisión, presidida por Elisa Carrió y de la que tamién formaba parte Alicia Capo, realizó un trabayu que Cristina Kirchner nun robló porque según ella tenía contradicciones ente los capítulos I y III, polo que terminó respondiendo por otru informe.Tamién na interpelación pidió al entós ministru de Defensa Oscar Camilión, arreyáu nel escándalu vienta d'armamentu al Ecuador, que dimitiera al so cargu.
Como diputada lideró un grupu que buscó atayar la reelección d'Alberto Pierri como titular de la Cámara, acusandoló de clientelismo. Naquella ocasión espresó: «El mio votu negativu nun ye solo una actitú principista; ye una acción concreta que reflexa la mio voluntá d'asitiar al mandu de les instituciones polítiques a dirixentes creíbles y prestixosos. Nun creo que Pierri lo sía».
Esi añu foi unu de los pocos llexisladores que s'opunxo a l'aprobación de la llei de concursos y quiebras, que yera parte d'una serie de midíes impuestes pol FMI. Mientres l'alderique dixo «nunos meses más a l'Arxentina van ponelu bandera colorada, señor presidente. Y non precisamente aquel "infame trapu" que dalgunos creíen que diba a flamear na Arxentina allá na década de los años setenta, sinón bandera colorada de remate».
Mientres un alderique con David Viñes, esi añu declaró «Yo soi más optimista, nel sentíu que pienso que'l votu directu de la xente va obligar a l'apaición d'otros dirixentes políticos. Yo tamién quiero dici-y a la xente que ye importante que construya les sos propies representaciones. Que cuando toma una llista, vea quién ta y que decida en consecuencia. Y que a los que nun tán conformes, como tanto de xente que nun ta conforme, que por favor participe onde sía, anque sía fundando'l so propiu partíu políticu, pero que participe».
En 2001 foi escoyida nuevamente senadora pola provincia de Santa Cruz. Asumió la presidencia de la Comisión d'Asuntos Constitucionales. Al pie de ella trabayaba la penalista Valeria Loira, quien recuerda que'l trabayu con Cristina Kirchner siempres foi trabayosu. La senadora refugaba los resumes, amás tolos trabayos que se faíen teníen de tener fonte fiable y verificable d'el autores principales de cada tema llegal, versiones de los principales medios y les trescripciones taquigráfiques d'alderiques nel Senáu. Dalgunos de los proyectos que trató la comisión foi'l cambéu del Conseyu de la Maxistratura, el cambéu a la llei que depués dexó l'actual conformanza de la Corte Suprema y la llei d'Accesu a la Información Pública..
la llei sobre tresparencia del llabor lexislativu estableciendo la votación nominal pa los proyectos de llei. Tamién impulsó la derogación de la llei de reforma llaboral aprobada mientres el Gobiernu de Fernando De la Rúa. Nel añu 2002 impulsó siendo senadora la reforma del Códigu Nacional Electoral reforma de la Llei Orgánica de Partíos Políticos, qu'establecía ente otres elecciones primaries o internes simultánees pa tolos partíos políticos con cuenta de los dirixentes con representación institucional surdan de la voluntá directa del ciudadanu y non de les burocracies partidaries.
Tamién presentó un proyectu que modificaba la llei de acefalía pa prevenir la crisis institucional como la del 2002: el presidente que l'Asamblea Lexislativa escoyera sería provisorio por 90 díes, períodu nel cual tendría de llamar a elecciones pa escoyer a la so reemplazante y anovar tolos
cargos lexislativos nacionales.
Modificábase la llei de cupu femenín estendiendo la vixencia del mesmu hasta los suplentes y estableciendo qu'en casu d'arrenunciu d'un o una integrante de la llista, lo o la asocedería nel puestu'l siguiente del mesmu xéneru y, nel casu d'arrenunciu de tolos candidatos d'esi xéneru dar# en una nueva elección pal so reemplazu.
Tamién impulsó una llei de financiamiento de los partíos políticos, una reglamentación
del recursu estraordinariu por saltu d'instancia, implementación
del Estatutu de Roma ―que creó a la Corte Penal Internacional―,
cambéu de la Llei d'Educación Cimera, reafirmación
de la soberanía sobre los xelos continentales, réxime llegal
de los refuxaos, consulta popular,
cambéu de la llei 11.683
de procedimientu tributariu, incorporación
d'un tercer senador pa la Ciudá de Bonos Aires,
impulsu a la llei de xuiciu por xuraos,
y la llei d'accesu a la información pública.
Como presidente de la Comisión, foi afrellada físicamente cuando la so comisión investigaba al senador peronista Luis Barrionuevo pola quema d'urnes mientres la elección a gobernador na provincia de Catamarca en 2003. La comisión pidió que lo estremara del cargu, pero'l Senáu decidió que permaneciera.A partir de 2003, representó al país en diversos foros internacionales como'l Cume de Gobiernos Progresistes, en Londres (2003); la xunta de dirixentes polítiques y empresaries internacionales entamáu pol National Democratic Institute for International Affairs, en Boston (2004); o l'alcuentru de partíos progresistes gobernantes nel Conu Sur, en Montevideo (2005).
Pa les elecciones lexislatives del 23 d'ochobre de 2005 foi escoyida senadora pola provincia de Bonos Aires pol Frente pa la Victoria. Mientres la presidencia de Néstor Kirchner exerció un papel importante dende'l Senáu y como compañera nes decisiones polítiques del presidente. Nesti períodu caltuvo un perfil d'activa defensa de los derechos humanos tantu en Arxentina como en América Llatina. Foi promotora de l'actividá política de les muyeres. En 2007 entá siendo senadora suscribió, en representación del Gobiernu Nacional, l'adhesión arxentina al Conveniu sobre desapaición forzosa de persones», na ciudá de París (Francia). Foi oradora na conferencia añal de la Organización Internacional del Trabayu (OIT) en Xinebra (Suiza).
El 19 de xunetu de 2007 llanzó oficialmente la so candidatura presidencial pa les elecciones presidenciales d'Arxentina de 2007. L'actu realizar nel Teatru Arxentín de la ciudá de La Plata. Yá fuera mentada repitíes vegaes como «cuadru políticu presidenciable» por dellos miembros del Partíu Xusticialista y del gabinete del Gobiernu kirchnerista.
El 28 d'ochobre del citáu añu, Cristina conságrase ganadora en primer vuelta col 45,29 % de los votos positivos ―con unu de los más folgosos marxes de ventaya dende la torna de la democracia en 1983―, nuna elección onde l'astención foi la mayor dende les elecciones de 1922,
asocediendo'l 10 d'avientu al so maríu Néstor Kirchner, quien desempeñara'l cargu hasta esa fecha.
El 21 de xunu de 2011 confirmó públicamente'l so postulación pa la reelección,
la mesma foi una decisión que, según les sos propies declaraciones, tomara dende la sorpresiva muerte de Néstor Kirchner, firme candidatu del Frente pa la Victoria pa los comicios presidenciales.
Recibió'l sofitu manifiestu de diversos sectores, ente ellos: el secretariu xeneral de la Confederación Xeneral del Trabayu (CGT) Hugo Moyano,
el secretariu xeneral de la UOM (Unión Obrera Metalúrxica) Antonio Caló,
el secretariu xeneral de la Federación de Tierra y Vivienda (FTV) y Central de Movimientos Populares (CMP) Luis D'Elía,
según tamién el de dellos gobernadores, llexisladores, funcionarios, les asociaciones de Madres y Güeles de Plaza de Mayu (presidíes por Hebe de Bonafini y Cercu de Carlotto, respectivamente)
y Hugo Chávez (presidente de Venezuela) quien afirmó, mientres la entrega d'una distinción na Facultá de Periodismu de la Universidá Nacional de La Plata, que la mandataria «ye la muyer qu'Arxentina precisa agora pa siguir col aldu d'esta nave».
El so compañeru de fórmula foi Amáu Boudou, ministru d'Economía y Finances Públiques nel períodu 2009-2011.
Nes Elecciones presidenciales de 2011 llogró'l 54,11 % de los votos, aportando asina a un segundu mandatu. En dicha elección, el Frente pa la Victoria llogró'l mayor porcentaxe alcanzáu nuna elección presidencial dende 1973.
Los apartaos siguientes reflexen la política oficial adoptada nel Gobiernu Nacional nes distintes temes del país. La manera en qu'esta política manifiéstase tien diverses formes, ente elles, los pronunciamientos y les decisiones gubernamentales de la presidente, los decretus del Poder Executivu y los resolvimientos los ministerios, los proyectos de llei xiraos dende l'Executivu al Congresu, los proyectos presentaos por llexisladores del Frente Pa la Victoria según proyectos presentaos por otros llexisladores que tuvieron sofitu de la bancada oficial.
El miércoles 14 de payares de 2007, inda na etapa de transición, dar a conocer el gabinete de ministros pal so Gobiernu. De los dolce escoyíos, siete yá ocupaben carteres nel Gobiernu de Néstor Kirchner y cinco asumieron per primer vegada un ministeriu.
La soya, que se constituyó nel principal cultivu d'Arxentina, algamó na temporada 2009/2010 una collecha récord de 52 millones de tonelaes, la collecha del ciclu 2014/15 presentó una producción de soya de 61,4 millones de tonelaes,
la producción de maíz pasó dende 23.7 millones de tonelaes (producíes na temporada 2010/2011) al récord de 25 millones (na temporada 2012/2013). Esta crecedera nel sector agropecuariu tamién se vio retrucáu en cultivos menores, como l'arroz y la cebada, qu'algamaron producciones cercanes a los 2 millones de tonelaes nel primer casu, y a los 5 millones nel segundu.
reparóse una fuerte tecnificación nel sector, la vienta de maquinaria agrícola aumentó en 2013 un 97.3 % respectu del mesmu períodu del añu anterior.
Mientres el so mandatu aprobóse la llei de tierres, que llindó la vienta a estranxeros al 15 per cientu del territoriu nacional y obligó a les provincies a informar nos siguientes 60 díes la cantidá de tierres en manos de persones físiques o xurídiques estranxeres.
Una de les primeres midíes adoptaes nel so Gobiernu foi la creación del Ministeriu de Ciencia, Tecnoloxía ya Innovación Granible, designando pal cargu a Llinu Barañao, un reconocíu biólogu molecular.
Siguir cola política de la presidencia de Néstor Kichner con al respective de les posiciones orbitales otorgaos pola Unión Internacional de Telecomunicaciones.
Creóse la empresa ARSAT, qu'en principiu remanó'l satélite Nahuel 1A, de fabricación estranxera, hasta principios de 2010 pol satélite, hasta que cumplió la so vida útil; y depués desenvolvió; construyó, nel INVAP en San Carlos de Bariloche; y llanzó, dos satélites, el ARSAT-1 en 2013 y el ARSAT-2 en 2015. Depués empúnxose al diseñu y construcción del ARSAT-3.
Los técnicos, tantu de la Comisión Nacional d'Actividaes Espaciales como de la Comisión Nacional d'Enerxía Atómica, recibieron un aumentu sosteníu de presupuestu y sueldos. Reinicióse'l proyectu espacial arxentín col llogru de la puesta n'órbita del SAC-D en 2011 construyíu casi na so totalidá por INVAP,
según la finalización de la Central nuclear Atucha. Les tresferencies escontra'l investigadores del CONICET multiplicáronse delles vegaes. Estes polítiques d'Estáu, xuntu con un programa especial de repatriación, dexó que cientos de científicos ya investigadores tornaren al país.
Dende l'empiezu del so Gobiernu instaláronse, principalmente en Tierra del Fueu, decenes de fábriques de productos electrónicos complexos como celulares y computadoras de marca nacional.
Otru llogru tecnolóxicu mientres el so Gobiernu foi la producción nacional de radares militares y civiles pa control del tráficu aéreu y control del narcotráficu construyíos na so totalidá por INVAP.
En 2008, por iniciativa de la presidente, l'Estáu adquirió'l paquete accionario de les privatizaes Aerollínees Arxentines y Austral Llínees Aérees. D'esa manera'l país recuperó la llínea de bandera. En 2009 se reestatizó la histórica Fábrica Arxentina d'Aviones, privatizada por Carlos Menem en 1995, allugada en Córdoba. En 2012 alcordar cola brasileña Embraer l'ensamblaxe d'aviones na planta.
Yá como la llínea aérea de bandera de la República Arxentina, foi considerada como una de les aerollínees más segures del mundu.
Mientres la presidencia de Cristina Kirchner aldericóse y aprobó por sectores oficialistas y opositores la Llei de Servicios de Comunicación Audiovisual que reemplaza a l'antigua Llei de Radiodifusión 22.285 creada pola última dictadura. Esti proyectu fuera una de les plataformes electorales de dambos Gobiernos kirchneristas. Poco dempués de sancionada la llei, suspendióse judicialmente l'aplicación del 161, qu'impon como llende un añu dende la reglamentación por que los propietarios de los grandes medios audiovisuales ayenen activos p'afaese a la mesma; tres un fallu de la Corte Suprema de Xusticia,
la llei entró dafechu a valir el 29 d'ochobre de 2013.
De resultes de la llei, concediéronse 1000 nueves llicencies de radiu y televisión, y creáronse cerca de 100 000 puestos de trabayu.
Otros aspeutos que resalten son l'apaición de dellos nuevos diarios de tirada nacional
y la despenalización de los llevantos ya inxuries pa espresiones d'interés públicu, tema venceyada a la llibertá d'espresión y la llibertá de prensa.
Arxentina atopar en plena migración escontra la televisión dixital abierta y esto, al pie de la nueva llei de medios audiovisuales, dio como resultáu la multiplicación de la cantidá de señales audiovisuales
y espacios rellacionaos a la creación estatal de conteníu y demás,
principalmente nel interior del país, onde inda se peracaben productos de la televisión de Bonos Aires.
Mientres el so Gobiernu construyó'l Centru Cultural Kirchner, un espaciu p'artes plástiques, espectáculos musicales y esposiciones, el más importante en tamañu d'América Llatina y el terceru a nivel mundial. Tamién se construyó'l Muséu Casa Rosada, emplazado nes antigües galeríes de la Aduana de Taylor ―na ciudá de Bonos Aires―, col nome de Muséu del Bicentenariu.
Tamién fueron construyíos
el Muséu del Llibru y de la Llingua, el
Centru Cultural Julio -y Parc (en Mendoza), el
Muséu de Belles Artes (en San Juan, el
Centru Cultural del Bicentenariu y el Centru de Convenciones (en Santiago del Esteru), el
Cine Teatru Renzi (en La Banda), la Casa de les
Cultures (en Resistencia), y el
Centru de la Conocencia (en Posaes.
Nesta área tamién sobresal la creación, a mediaos del 2011, de Tecnópolis, una megamuestra allugada en Villa Martelli, siendo la más grande d'América Llatina, que se realizó de xunetu a payares de cada añu a partir del 2011.
y el Polu Científicu Tecnolóxicu en Palermo,
Tamién s'impulsó la llei de derechos d'Autor, de Doblaxe. La reconocencia y reglamentación de la industria audiovisual. Tamién se llanzó les canales INCAA tv, Canal Atopo y Paka-Paka.
Na ciudá de Bonos Aires, el Gobiernu nacional entamó'l principal eventu conmemorativo del aniversariu de la Revolución de Mayu, que se desenvolvió principalmente nun tramu de la más importante arteria de la ciudá, la avenida Nueve de Julio. El festexu empezó'l día 21 de mayu de 2010 y remató el 25 de mayu, Día del Bicentenariu. Magar la conmemoración realizar mientres tou 2010 nel país, esti eventu foi l'únicu nel que s'atoparon representaes les provincies y países invitaos.
La política económica que siguió foi expansionista. Rexistróse un aumentu sosteníu nel gastu públicu con fines redistributivos.
L'actividá industrial creció significativamente nos años 2008, 2010 y 2011, teniendo aumentos cercanos a cero nos años 2009, 2012 y 2015,
y negativos nos años 2012 ―en que menguó un 1,2 %, siguiendo l'enclín mundial―
y 2014, con un saldu positivu acumuláu, ente avientu de 2008 y ochobre de 2015, del 18 %.
Según un informe añal de la ONU sobre'l Desenvolvimientu Humanu correspondiente al añu 2015 (l'últimu añu del mandatu de Cristina Kirchner), Arxentina yera la segunda nación iberoamericana con más altu índiz de desenvolvimientu humanu detrás d'España, y per delantre de Chile y Portugal.
Esi mesmu añu'l Bancu Mundial calificó per primer vegada a l'Arxentina como una economía d'altu ingresu. Nesi mesmu añu, el país tenía una renta per cápita de más de 16 000 dólares estadounidenses en paridá de poder adquisitivu (PPA), la segunda más alta n'América Llatina (tres Chile). Mientres los sos dos períodos el PBI creció de 329 000 millones a 548 000 millones de dólares en 2014.
El Bancu Interamericano de Desenvolvimientu, d'alcuerdu a los datos del Bancu Mundial, afirmó qu'a mediaos del 2015 l'índiz de probeza yera de 10,8 % y de la indigencia del 4,2 %.
El vienres 3 d'agostu de 2012 abonáronse 2300 millones de dólares pal pagu del Boden 2012, la última cuota de la ferramienta financiero puesta en marcha pol Gobiernu arxentín pa solucionar el corralito y la pesificación asimétrica de los bancos dempués de la crisis. Saldaos los 19 600 millones de dólares en conceutu de capital ya intereses, el Gobiernu kirchnerista devolvió a los ciudadanos el dineru debíu dempués del corralito. Esto sumóse a la política de desendeudamiento empecipiada nel 2003 pol Gobiernu de Néstor Kirchner (cuando la delda representaba un 166 % del PBI), hasta'l 2012 (cuando solo representa un 41,8 %). Coles mesmes la delda en dólares amenorgar d'un 92 % del PBI al 8,4 %.
Coles mesmes otres midíes adoptaes fueron la creación del Ministeriu d'Industria, moratoria tributaria y amenorgamientu de retenciones pal agru, blanquéu, promoción y sostenimientu del trabayu rexistráu pa les pymes, blanquéu y repatriación de capitales y creitos públicos de fomentu a la producción y al consumu, con una asignación de 13 200 millones de pesos (4400 millones de dólares), distribuyíos al traviés de la banca privada, a baxu interés.
Nos últimos años del so Gobiernu, creáronse 200 000 nueves empreses nos sectores industria, comerciu y servicios. Dende 2003 doblóse'l PBI industrial, sustituyendo importaciones por 15 000 millones de dólarye. Del total d'esportaciones del país, les manufactures d'orixe industrial yeren les principales, siguíes de manufactures d'orixe agropecuariu y depués materia primo. En 2008, el 98 % de los teléfonos celulares del mercáu yeren importaos, sicasí en 2012, el 99 % yeren fabricaos nel país.
La cantidá de parques industriales pasó de 80 (en 2003) a 330 (en 2012). En dichos parques industriales alcuéntrense 8600 empreses con 267 000 trabayadores. Unu de los principales ye'l polu electrónicu en Tierra del Fueu, con 9000 trabayadores. Pela so parte el INTI alzó'l so presupuestu de 30 millones de pesos añales a 450 millones. Tamién el INPI amontó la cantidá de patentes arxentines rexistraes.
La política educativa del Gobiernu de Cristina foi una continuación de la xestión anterior. El porcentaxe del Productu Internu Brutu destináu a educación creció dende'l 3,64 % en 2003 a 6,81 % en 2012.
Escontra l'añu 2012, el gastu n'educación superó'l 6,8 % del PBI.
Invirtiéronse 7000 millones de pesos n'equipamientu pa escueles técniques, distribuyéronse más de 54 millones de llibros. La inversión en salarios docentes universitarios foi de 19 000 millones de pesos en 2012 siendo la medría salarial de más del 1000 % dende 2001.
Dempués del Plan Quinquenal del Gobiernu de Perón ente 1947 y 1951, el períodu 2003-2010 ye'l de mayor construcción d'escueles de la hestoria arxentina. Ente 1969 y 2003, los distintos Gobiernos nacionales financiaron la construcción d'un total de 427 escueles, ente que ente 2003 y 2010 construyéronse más de 1000 escueles, que beneficiaron a mediu millón d'alumnos.
Ente los años 2008 y 2015, 0,6 millones d'adultos remataron el secundariu.
La matrícula d'estudiantes alzar ente 2001 y 2010 un 17,2 % pal nivel inicial, coles mesmes la tasa d'escolaridá nel nivel primariu ye del 99 % y del 82,2 % nel nivel secundariu.
En 2010, la Ansés (Alministración Nacional de la Seguridá Social) empecipió'l plan Conectar Igualdá d'entrega y puesta en funcionamientu de tres millones de netbooks con accesu a Internet a toes los alumnos de públiques primaries y secundaries del país. Pa 2015, yá s'apurrieren cinco millones d'ordenadores, y amás construyéronse 1428 aules dixitales en tol país.
El programa recibió premios nel estranxeru y de distintos organismos internacionales, ente ellos una distinción del Programa de Naciones Xuníes pal Desenvolvimientu (PNUD), y pol cume Iberoamericana, ente otros.
La crecedera d'apurrir del Estáu a la educación dexó aumentar les tresferencies a les y la creación de nueves universidaes.
Amás d'aumentu de los recursos destinaos a otres universidaes, como la Universidá de La Matanza, que'l so presupuestu creció un 820 %.
Esto viose reflexáu na formación de nuevos institutos d'investigación. En 2014 diose'l llanzamientu del plan Progresar, destináu a mozos de 18 a 24 años que nun tienen trabayu, trabayen informalmente o perciben un salariu menor del mínimu vital y móvil y que'l so grupu familiar atópese nes mesmes condiciones.
En 2011 presentóse'l primera digesto xurídicu que se realizó nel país. De 32 204 lleis qu'entendía'l sistema lexislativu, solo quedaron 3134. Pa la realización del mesmu esixó l'analís de tola lexislación nacional dictada dende 1853 col fin de depurar y ordenar les lleis y decretos vixentes. Más de 200 profesionales que trabayaron dende l'añu 2005 nesti proyectu de depuración y ordenamientu xurídicu que ye'l primeru realizáu en Llatinoamérica.
A mediaos de 2015 entró a valir el Códigu Civil y Comercial de la Nación, poniendo fin a los 144 años d'usu del Códigu Civil redactáu por Dalmacio Vélez Sarsfield (1800-1875) y a los 152 años d'usu del Códigu de Comerciu redactáu por Eduardo Acevedo y Vélez Sarsfield, axuntando asina les bases del ordenamientu xurídicu en materia civil y comercial d'Arxentina, una midida considerada discutiniu.
Mientres la xestión, Cristina Fernández impulsó cambeos en temes rellacionaes a los derechos personalísimos. En 2010 modificóse la lexislación sobre matrimoniu civil dexando que persones del mesmu sexu puedan casase y adoptar. En dichu año Arxentina convertir nel segundu país d'América en tener esti derechu y el décimu nel mundu. Escontra 2015 el númberu de matrimonios alzárase a más de 10 000 pareyes.
En 2012 el Congresu aprobó la llei 26.743, denominada de Identidá de Xéneru pola cual l'Estáu reconoz el derechu a escoyer la mesma identidá siendo esta una vivencia interna ya individual del xéneru tal como cada persona sentir, que puede corresponder o non col sexu asignáu al momentu de la nacencia, incluyendo la vivencia personal del cuerpu».
Mientres la so presidencia, Cristina siguió cola política de derechos humanos del presidente Néstor Kirchner. La política de derechos humanos, polo xeneral cuntó con un abiertu sofitu de delles organizaciones de derechos humanos como les Madres de Plaza de Mayu y les Güeles de Plaza de Mayu, rexístrense 521 causes actives, nes que 2220 imputaos atópense o fueron investigaos. Coles mesmes, esisten otres 220 causes que fueron atropaes a espedientes principales (en dellos casos, «megacausas») en distintes instancies de la investigación.
felicidá política foi criticada pol y presidente de facto Jorge Rafael Videla.
Unu de los primeros planes foi'l total reemplazu a nivel nacional de les llámpares incadescentes poles de so consumu; de resultes baxaron los consumos d'enerxía eléctrica. La política enerxética, xuntu cola creación del Plan Enerxéticu Nacional 2007-2019, concentrar na construcción de decenes de nueves centrales eléctriques que se xunieron al Sistema Interconectáu Nacional: concluyóse xuntu al Paraguái la construcción de la represa de Yacyretá; concluyóse'l proyectu de la central nuclear Atucha II; instaláronse casi 4500 kilómetros de llínees d'extra alta tensión (LEAT) y alredor de 5000 km d'alta tensión (AT) y media tensión (MT); amplióse la central termoeléctrica Modestu Maranzana; inauguróse la central Guillermo Brown, allugada nes contornes de la ciudá bonaerense de Badea Blanca;
empecipióse la construcción de la primera turbina termoeléctrica a carbón de l'Arxentina;
inauguróse la central termoeléctrica de Ríu Turbiu;
impulsóse la construcción el Gasoductu del Nordés, que va llevar gas natural a les provincies de Chaco, provincia de Corrientes Corrientes, Formosa, Misiones, norte de Salta y norte de Santa Fe úniques zones del país qu'inda nun cuntaben con esti serviciu;
construyóse'l parque Llomba Blanca IV, en redoma de la ciudá de Rawson, unu de los más importantes de enerxía eólica de Suramérica; habilitóse'l Parque Eólicu El Tordillo, allugáu a 40 km al oeste de Comodoro Rivadavia. Con esti plan el país empezó a amenorgar la participación hidrocarburífera na matriz primaria y, paralelamente, inauguráu una política n'enerxíes alternatives y anovables esitosa: la ufierta nuclear ya hidráulica superó'l 8 %, coles anovables eólica y biocombustibles en fuerte ascensu. Pa 2015 prevíase que les primeres pasen al 17 % y les segundes a más del 8 %. Aprobóse la Llei 26.190, Llei de Réxime de fomentu nacional pal usu de fontes anovables d'enerxía destinada a la producción d'enerxía eléctrica.
Al traviés de AySA (Agua y Saneamientos Arxentinos S. A.).
Tres que delles provincies atayaren por incumplimientu de contratu les concesiones d'árees con xacimientos petroleros que taben en manos de Repsol YPF, en 2012, Cristina Fernández de Kirchner anunció la unviada d'un proyectu de llei al Congresu Nacional, nel cual declaróse d'interés públicu y nacional» al «autoabastecimiento d'hidrocarburos» y polo tanto'l Gobiernu nacional n'usu de les sos facultaes constitucionales espropia'l 51 % de les acciones de Repsol YPF. So la xestión estatal, la empresa cuadruplicó los pozos d'esploración respecto del promediu de los trés años anteriores, y aumentó la perforación de pozos d'esplotación de 290 añales, ente 2009-11, a 384 en 2012, un 33 % más. Si compara'l períodu xunu de 2012-mayu de 2013 col añu inmediatu anterior, los pozos exploratorios pasaron de 21 a 31, una crecedera del 48 %, y los d'esplotación de 363 a 478, 32 % más. Escontra l'añu 2015 YPF algamó un 62,5 % de participación de mercáu arxentín de naftes premium y 55,7 % de nafta súper.
El 5 d'avientu de 2012, Cristina Kirchner anunció la creación de la empresa YPF Tecnoloxía S.A., que'l so oxetivu ye'l desenvolvimientu tecnolóxicu nel sector de petróleu y gas. El capital accionario de la empresa ta constituyíu por un 51 per cientu por YPF y 49 per cientu pol CONICET. En payares l'inauguró Y-TEC creada por YPF, el Ministeriu de Ciencia, Tecnoloxía ya Innovación Granible y el CONICET, y un modernu edificiu de 11 000 metros cuadraos, que se va dedicar a investigaciones tecnolóxiques aplicaes. N'avientu de 2014, la empresa YPF Tecnoloxía llanzó l'Estudiu del recursu enerxéticu marín de la Patagonia Austral» coles mires d'estender el desenvolvimientu de fontes alternatives de xeneración d'enerxía y conocer más sobre'l potencial del Mar Arxentín en materia enerxético.
Al traviés d'Agua y Saneamientos Arxentinos (AySA) llevar a cabu la instalación de conexones d'agua y conexones de cloaques nel períodu 2006-2012. La empresa tamién inauguró'l primer módulu de la planta potabilizadora Juan Manuel de Roses en Tigre, sobre'l Ríu Paraná, y la Depuradora de Líquidos de cloaca del Bicentenariu, en Berazategui. Dambes obres demanden una inversión de de pesos, van dexar ampliar los servicios d'agua a otros de persones y tratar los líquidos cloacales producíos por d'habitantes, respectivamente. Les obres d'ampliación de les plantes depuradores El Jagüel, Norte y Sudoeste, qu'en xunto van sumar persones más a los servicios de desaguadorios de cloaca.
La xestión de Cristina Fernández siguió les obres y planes llanzaos mientres l'alministración del presidente Néstor Kirchner cuando se llanzó un Plan Vial Nacional, construyéronse 1300 km de nueves carreteres, pavimentaron 4100 km de rutes nacionales y cubrir con obres de caltenimientu la totalidá de la rede vial nacional. Amás, llevóse la cobertoria d'obres de caltenimientu a la totalidá de la rede vial pavimentada, cuando nel 2003 solo algamábase a cubrir el 50 % de la mesma. Gracies a estes inversiones dende 2003 al añu 2014 produció una crecedera del 130 % de la rede vial arxentina.
En 2008, créase la Axencia Nacional de Seguridá Vial, lo que produció un amenorgamientu nel primer añu la cantidá d'accidentes fatales más d'un 9 % ente 2008 y 2009. En 2012 la Organización Mundial de la Salú (OMS) indicó que'l númberu envaloráu de muertes n'accidentes de tránsitu cada 100 000 habitantes na Arxentina yera de 12,6 (el más baxu de Suramérica dempués de Chile, que tien 12,8).
En 2013 adquiriéronse 409 coches eléctricos pa les llínees Mitre y Sarmiento a la empresa china CSR Sifang.
En mayu d'esi mesmu añu, robló con la mesma empresa un nuevu contratu por 300 coches eléctricos pa la llínea Roca.
En 2014 mientres el gobiernu de Kirchner empecipiáronse los trabayos pa la electrificación del ramal La Plata y de los ramales a Temperley y La Plata.
En 2015 inauguróse la estación Rosario Sur de la llínea Mitre con una superficie de 1200 m².
Tou ello enmarcáu na renovación del corredor ferroviariu Bonos Aires –Rosario, cola renovación total de 558 kilómetros de vía ascendente y descendente.
En 2012 poner en marcha un nuevu serviciu escontra'l sur de la provincia de Bonos Aires siendo la terminal la ciudá de Tandil, atravezando San Miguel del Monte, Cañuelas, Les Flores y Rauch.
Mientres los gobiernos de Cristina Fernández, Arxentina caltuvo la relación estrecha colos miembros del Mercosur, especialmente Brasil y Venezuela, amosándose tamién cercanu de mandatarios suramericanos como Evo Morales, José Mujica y Rafael Correa. Arxentina dio prioridá a la participación nos Cumes de xefes d'estáu del G20 -creada depués del españíu de la crisis mundial de 2008. Ellí propunxo al pie de Brasil y a pidíu de les organizaciones sindicales internacionales, la inclusión nel G20 de la Organización Internacional del Trabayu, propuesta que foi aprobada pol grupu. En 2011 Cristina Kirchner exerció la presidencia del Grupu de los 77. En 2008 roblóse'l tratáu constitutivu de la Unasur que constituyó per primer vegada na hestoria un bloque de naciones suramericanes. En 2010 l'Arxentina participó na creación de la Comunidá d'Estaos Llatinoamericanos y Caribeños (Celac), primer vegada na hestoria que se llogró conformar un organismu rexonal, ensin la participación de Estaos Xuníos. Nesti períodu Arxentina foi unu de los países qu'integró en 2008 el G20, ocupó la presidencia del Grupu de los 77 y la secretaría xeneral de la Unasur, participó de la creación de la CELAC y estableció una relación de sociu estratéxicu con China. Mientres el so mandatu la Unasur xugó un papel importante na crisis política en Bolivia de 2008, la crisis diplomática ente Colombia y Venezuela de 2010 y na crisis política d'Ecuador de 2010 conocida como 30S.
En 2009 la Cancillería arxentina presentó a les Naciones Xuníes un pidíu d'espansión de la plataforma continental, que toma una área de 1 782 500 km², equivalente a más de la metá del territoriu remanecíu, aplicando les riegles establecíes na Convención de les Naciones Xuníes sobre'l Derechu del Mar (CONVEMAR), vixente p'Arxentina dende 1995. La área reclamada correspuéndese tamién cola zona na que s'atopen les Isla Malvines y demás isles del Atlánticu Sur sobre les qu'Arxentina caltien una disputa de soberanía con Gran Bretaña. En marzu de 2016 les Naciones Xuníes aprobó'l pidimientu arxentín por unanimidá. En 2015 l'Arxentina llogró que l'Asamblea Xeneral de les Naciones Xuníes aprobara un resolvimientu estableciendo los Principios Básicos en Procesos de Reestructuración de Delda Soberana, con una mayoría de 136 votos a favor, 41 astenciones y solo 6 votos en contra.
No que fai a la soberanía de les Isla Malvines, como los presidentes que lu precedieron, Cristina Fernández caltuvo una constante presencia na Organización de les Naciones Xuníes, quien siempres falló favorable a Arxentina, incluyendo a les isles ente los territorios non autónomos a ser descolonizados so supervisión de dicha organización. Ante la esguilada de tensión pola esploración petrolífera de les mesmes per parte de Gran Bretaña, la presidente respondió con una prohibición d'utilizar puertos arxentinos p'aprovir bienes a les isles Malvines, posición sofitada pola Unasur nel so conxuntu; coles mesmes el congresu aprobó la Llei Gauchu Rivero que prohibe la permanencia, l'amarre y el suministru de barcos cola bandera británica de les Isles Malvines, la bandera del Reinu Uníu y d'otres colonies britániques nos puertos.
La política ambiental del Gobiernu de Cristina Kirchner tuvo básicamente como exes la reglamentación de les lleis de montes en 2007 y sanción de la llei de glaciares en 2010. Sobre esta postrera, la presidente vetara la llei orixinal de 2008 aduciendo que les actividaes qu'ordenaba dicha llei, al disponer sobre recurso provinciales, entepasaba l'algame de les facultaes reservaes a la Nación nel artículu 41 de la Constitución Nacional. Coles mesmes, al traviés de AySA (Agua y Saneamientos Arxentinos S.A.) empecipióse un programa integral pa la universalización de los servicios d'agua potable y saneamientu pa la población de la Ciudá de Bonos Aires y 17 conceyos del primer gordón del conurbano bonaerense. El plan lleváu alantre por AySA implicó ente los años 2007 y 2015 una inversión executada de 26 174 millones $, 727 obres terminaes que beneficien a 8 millones de persones dientro de la área de concesión de la empresa. La cobertoria d'agua potable qu'en 2003 yera del 71,1 % de la población pasó al 82 % en 2015, incorporando 3 881 047 habitantes. Ente que la cobertoria de cloaques pasó del 43,1 % en 2003, al 54,4 % en 2015, incorporando al serviciu a 3 130 225 habitantes.
AYSA, desque foi nacionalizada, lleva executaes obres por 26 714 millones, 727 obres terminaes, más de 8 millones de beneficiarios.
Mientres el so xestión produció la incorporación de trés nueves vacunes al calendariu nacional de vacunación a partir del 2015: un contra'l rotavirus, una contra la varicela y la postrera contra'l meningococu. van aplicar a 1,5 millón de neños hasta 2 años d'edá.
tamién s'aprobó la Llei d'Obesidá y Trestornos Alimentarios, con oxetu d'esta normativa ye esixir a les obres sociales y empreses de medicina prepaga la inclusión dientro del Programa Médicu Obligatoriu (PMO) l'atención, prevención y tratamientu d'estes afecciones.
N'avientu de 2007 establecióse'l Programa Nacional de Control de Tabacu, prohibiéndose la vienta a menores d'edá.A partir de 2008 el país menguó la cantidá de gases contaminantes que xeneren. L'enclín al descensu qu'empezó en 2008 caltener nos siguientes años, según datos del Inventariu de Gases d'Efectu Invernaderu (GEI) de la Convención Marco de les Naciones Xuníes sobre'l Cambéu Climáticu.
Tocantes a la política sanitaria: creóse'l plan Sumar, un plan integral de salú qu'atiende a neños hasta los 19 años y muyeres hasta 64 años ensin obra social; incorporáronse cuatro nueves vacunes al calendariu nacional de vacunación a partir del 2015: una contra'l rotavirus, una contra la varicela, contra'l meningococu y contra el virus del papiloma humanu; aprobóse la Llei d'Obesidá y Trestornos Alimentarios, con oxetu d'esta normativa ye esixir a les obres sociales y empreses de medicina prepaga la inclusión dientro del Programa Médicu Obligatoriu (PMO) l'atención, prevención y tratamientu d'estes afecciones; establecióse'l Programa Nacional de Control de Tabacu; sancionóse la Llei Nacional Antitabacu; sancionóse la Llei de Reproducción Médicamente Asistida, pola cual garantízase l'accesu gratuitu a los tratamientos médicos necesarios pa la fecundación ya implantación d'embriones según el so criopreservación.
Coles mesmes inauguráronse dellos hospitales, ente ellos el Hospital Néstor Kirchner-L'Encruz, que s'atopa ente los cuatro meyores d'América Llatina.
Mientres el so mandatu llanzáronse distintos operativos de seguridá, como'l Operativa Petrina Sur, na Ciudá Autónoma de Bonos Aires pa la cooperación ente los cuerpos policiales y les fuerces de seguridá federales; el Operativu Centinela, nel conurbano esplegar efectivos de la Xendarmería Nacional; Operativu Escudo Norte, pa combatir el narcotráficu, tratar de persones y el contrabandu nel norte del país, nel que s'usaron radares militares pa la identificación, el siguimientu y la so captura; Operativu Vigía, controles de persones, cargues y encomiendes nel tresporte públicu de pasaxeros de llarga distancia. Coles mesmes, llanzóse'l Programa Federal de Collaboración y Asistencia pa la Seguridá, que'l so principal oxetivu ye poner a disposición de les xurisdicciones provinciales y de la ciudá de Bonos Aires aquelles ferramientes y recursos que coadyuven al combate del delitu y la criminalidad y dexen coles mesmes xenerar ámbitos de coordinación y relación interjurisdiccional.
Mientres la so xestión, coles mesmes, atacóse'l problema de xéneru nes fuerces de seguridá y armada: fueron nomaes, per primer vegada na hestoria, les primeres subcomisarias de la Policía Federal; foi creáu'l Centru Integral de Xéneru nes fuerces de seguridá de Arxentina; aceptóse la llegada d'oficiales transexuales y transgénero a les fuerces de seguridá, instruyir a les fuerces policiales y de seguridá federales a respetar la identidá de xéneru, tantu de los axentes de los distintos organismos como de cualquier ciudadanu;
Otru puntu nodal de la xestión foi'l trabayu contra la trata de persones y la prostitución infantil; sancionóse la Llei 26.364 de Prevención y Sanción de Tratar de Persones y Asistencia a les sos Víctimes; creóse la Oficina de Rescate y Acompañamientu a les persones damnificadas pol Delitu de Trata; creóse la Oficina de Monitoreo de Publicación d'Avisos d'Ufierta de Comerciu Sexual (OM); reformar de la Llei de Trata, qu'alzó les penes pa los esplotadores; promulgó la llei 27.046, qu'obliga a asitiar n'aeropuertos, terminales de micros, pasos fronterizos y medios de tresporte públicu una lleenda contra tratar; votóse esaniciar la posibilidá de que s'escaste la pena a un violador si la so víctima acepta casase con él, figura conocida como avenimientu.
Según cifres sopelexaes pol Ministeriu de Seguridá n'abril, de 2015 hubo 6,6 homicidios cada 100 000 habitantes, un amenorgamientu del 12 % dende 2003, cuando la violencia llegó a tope, metanes una fuerte crisis económica.
Pa garantizar la seguridá del Mar Arxentín 2015 foi incorporada a l'Armada'l LLABRA Isla Malvines (A-24) un avisu de la Armada Arxentina de la clase "Project V92/I Neftegaz", pa cumplir funciones de patrullaje y suministru de les naves que se dirijen a les bases científiques de la Antártida.Foi adquiríos tres un alcuerdu col gobiernu rusu y una empresa estatal rusa col ministeriu de Defensa arxentín xuntu colos actuales "LLABRA Badea Prestosa", "LLABRA Isla Malvines" y "LLABRA Estrechu de San Carlos" 
La política llaboral del Gobiernu de Cristina Kirchner consiste n'afondar la negociación colectiva pa regular les relaciones llaborales, política empecipiada pol presidente Néstor Kirchner. Nel períodu 2003/2014 col Plan Nacional de Regularización del Trabayu (PNRT) se fiscalizó cerca de 1,4 millones d'establecimientos qu'inclúin a más de 4 millones de trabayadores inspeccionaos. Mientres el períodu 2003 – 2014 la cobertoria de los empleadores aseguraos amontóse un 100 % y el trabayadores cubiertos aumentaron un 88 %. Llegóse al récord históricu de casi 9 millones de trabayadores cubiertos pol sistema. En materia de negociación colectiva pasar de homologar 200 convenios básicamente d'empreses, hasta rexistrar en 2014 cerca de 2000 alcuerdos d'actividá y d'empresa. Más del 90 % de los convenios realizar por caña d'actividá económica (y subrama) y los restantes por empresa. Coles mesmes consiguióse la que la cantidá de trabayadores rexistraos sía la mayor en 38 años, anque reconoz que más del 30 % de la población activa siguen en condiciones precaries. El salariu mínimu creció 1338 % en 10 años, siendo según la presidente un salariu testigu» yá que «tolos convenios tán percima». Ente otres polítiques destáquense los microcréditos pa empresarios ―320 000 hasta 2013― y el Plan Arxentina Trabaya ―qu'amontó la cantidá de cooperatives en más de 6600―.
Tamién s'aumentar les indemnizaciones por riesgos del trabayu, modificando'l réxime llegal y esaniciando el tope máximu qu'impunxera la lexislación anterior.
La política llevada a cabu pol Gobiernu de Cristina Fernández foi fuertemente distribución de la renta distributiva. En 2009 creóse la Asignación Universal por Fíu, que consiste nuna tresferencia que l'Estáu fai a los padres per cada fíu d'ente 12 selmanes de xestación y los 18 años. Depués sumóse-y la Asignación Universal por Embaranzu. Esta midíes asitiaron a Arxentina como'l país con meyor y más amplia seguridá social de Llatinoamérica. egún un informe de 2011 de la Comisión Económica p'América Llatina y el Caribe, la probeza allugar en 5,7 %, lo que significa un amenorgamientu significativu dende los 33,8 puntos porcentuales de probeza qu'había al empecipiar el so mandatu, allugándose como la más baxa n'América Llatina, per delantre de Uruguái (6,7 %). La indigencia menguó del 7,2 a el 1,9 %, siendo la segunda más baxa de la rexón.
Amás, según informes del Bancu Mundial, ente 2003 y 2009 Arxentina dobló la so clase media, pasando de 9,3 millones a 18,6 millones de persones, casi la metá de la población.
A estes midíes distributives, sumáronse-y les polítiques previsionales. En 2008, llogróse la estatización de tolos fondos jubilatorios y poner fin al sistema de AFJP (Alministradores de Fondos de Xubilaciones y Pensiones). Acordies con un informe de la Ansés publicáu a mediaos de 2011, el capital del Fondu de Garantía de Sustentabilidad doblárase dende la estatización de les AFJP y el fondu p'abelugar el pagu de xubilaciones superó los 200 000 millones de pesos. La cifra ye más del doble de lo qu'atroparen les AFJP mientres catorce año d'alministración privada. Coles mesmes, creáronse delles moratorias previsionales que llograron incorporar a más de dos millones y mediu de persones lo qu'acompañáu de dos aumentos añales por llei, xeneraron una redistribución escontra sectores de baxos ingresos y asitió a Arxentina nel primer llugar d'América Llatina en cobertoria previsional.
Dende'l Gobiernu del expresidente Néstor Kirchner en 2003 hasta agostu del 2012, l'aumentu nominal pa los xubilaos foi del 1253 %.
El so Gobiernu foi criticáu por diversu motivos, ente ellos la intervención estatal na economía y les nacionalizaciones del Corréu Arxentín, Aerollínees Arxentines, YPF y les AFJP.
Miembros de la oposición criticaron distintes midíes, como la llimitación pa la fuga de capitales, la oposición a los trataos de llibre comerciu, el memorándum con Irán, los subsidios a la enerxía, y l'usu de reserves pa pagar la delda esterna, ente otres.
Unu de los conflictos diose alredor de la supuesta intervención en 2007 del INDEC (Institutu Nacional d'Estadística y Censos), que se daría en cambeos na estructura del organismu. La oposición política criticó los índices basándose nel ingresu de nuevos emplegaos al institutu y acusóse al Gobiernu de despintar los «verdaderos númberos» de la economía.
Pela so parte el Fondu Monetariu Internacional amenació con sanciones si nun se correxía» l'índiz de precios al consumidor.
El Gobiernu defendió la so posición diciendo que lo que camudó foi la metodoloxía de relevamiento: amenorgóse la canasta que s'utiliza como base d'analís de 818 productos a 440, esaniciando artículos de luxu y servicios como capadura de felinos, viaxes a Cancún y serviciu domésticu.
En 2008, diose un "lock out" patronal agropecuariu por cuenta de un decretu estableciendo un nuevu sistema de retenciones móviles a les esportaciones de soya, xirasol incrementandolas y una baxa pa les de maíz y trigu.
refugáu por cuatro organizaciones qu'axunten al sector empleador de la producción agru-ganadera el 13 de marzu de 2008, declararon un paru patronal "(lockout)" con bloqueos de rutes, que s'estendería 129 díes.
el proyectu foi alzáu al Poder Lexislativu. Na Cámara de Senadores, la votación foi desempatada pol vicepresidente de la Nación, quien refugó'l proyectu de llei unviáu pol Poder Executivu, que fuera primeramente aprobáu con cambeos pola Cámara de Diputaos.
diose un conflictu que llevó a una rotura de l'alianza ente dambos y a un realineamiento políticu d'un sector de los llamaos radicales K, lideraos por Cobos, que s'allugó na oposición mesmu ensin dexar d'ocupar el cargu de vicepresidente.
Dende'l conflictu poles retenciones móviles, el Grupu Clarín caltuvo una llínea editorial crítica contra Cristina. creándose un enfrentamientu col grupu de multimedios. Dempués de que s'aprobara la Llei de Servicios de Comunicación Audiovisual, en 2009, la Sociedá Interamericana de Prensa ―que nuclea a los empresarios de los medios más poderosos del continente americanu criticar duramente por actos sospechosos en contra de "La Nación" y "Clarín"; tamién criticó la nueva Llei de medios, y comparó a Arxentina con Cuba, Venezuela y Ecuador, naciones que llevaron a cabu dicha llei.
A partir de la metá del so segundu mandatu, Cristina Fernández sufrió delles manifestaciones de protesta. Les conseñes y reclamos fueron principalmente contra la corrupción, la inflación, la inseguridá, les presuntes meyores contra la xusticia y el supuestu proyectu de modificar la Constitución pa dexar un re-reelección de la presidente. A la última manifestación sumóse-y tamién el pidíu de xusticia pola muerte del fiscal Nisman qu'apaeció muertu na so casa en circunstancies que se desconocen. Nes manifestaciones dieron delles casos de violencia contra'l Gobiernu, los sos funcionarios y los sos adeptos. Tamién fueron afrellaos periodistes que cubríen diches marches.
Mientres la so xestión, la imaxe presidencial foi fluctuante. El paru de les patronales agropecuaries de 2008 y la derogación del sistema de retenciones móviles pol Congresu, significaron una importante cayida de la imaxe de Cristina Kirchner, sobremanera ente los sectores medios y altos. En diverses oportunidaes, medios de comunicación y políticos opositores afirmaron que se trataba del fin del kirchnerismo». El final del so mandatu, en 2015, tratar de la transición con mayor nivel de sofitu dende la vuelta de la Democracia en 1983, con una masiva manifestación nel so sofitu.
Pa les elecciones lexislatives de 2017 na provincia de Bonos Aires, Cristina Fernández de Kirchner promovio la formación de l'alianza electoral Unidá Ciudadana, que'l so principal oxetivu ye constituyir una oposición firme al gobiernu de Mauricio Macri. El llanzamientu oficial d'esi frente tuvo llugar en Sarandí, nel Gran Bonos Aires, el día 20 de xunu, ante más de 60 mil persones. 
Primero que Néstor Kirchner asumiera como presidente, en 2003, depués de ser intendente y gobernador, nel patrimoniu de dambos atopábense 22 propiedaes adquiríes con anterioridá a 1983 y 2 ente 1983 y 2003 
Según dellos medios, en 2003 el patrimoniu de Cristina y Néstor Kirchner xuntos xubía a 7 millones de pesos, equivalentes a ,
En 2005, el xuez federal Julián Ercolini sobreseyó al matrimoniu que fuera denunciáu por presuntu arriquecimientu ilícitu ente los años 1994 y 2004. Na causa investigar los informes unviaos pola Alministración Nacional d'Ingresos Públicos (AFIP), el Congresu Nacional y l'Oficina Anticorrupción (OA), y llegóse a la conclusión que «la crecedera que se foi evidenciando añu tres d'añu nel patrimoniu de los investigaos tópase sofitáu pola evolución regular de los bienes que teníen con anterioridá a l'asunción del cargu públicu y resulta coherente col estilu d'aforru de les persones denunciaes».
darréu sería nuevamente investigada dempués de lo que foi sobreseída por atopase de parte del Cuerpu de Peritos Contadores de la Corte Suprema que «la medría apaecía venceyáu especialmente cola vienta de 14 propiedaes y terrenes» enantes declaraos.
En 2016 declaró 77,3 millones de pesos, equivalentes a dólares,
En 2013, la mesma Cristina Fernández afirmó con respectu al aumentu del so patrimoniu que non solo s'investigó a xeitu sinón que tamién se designó al cuerpu de peritos de la Corte Suprema de la Nación por que realizara remangos contables, que duraron meses, y concluyeron que nun se cometió nengún actu ilícitu, lo qu'obligó al xuez a tornar les denuncies».
Depués de que Cristina Fernández terminó'l so mandatu presidencial en 2015, aceleráronse causes xudiciales na so contra que taben en trámite dende dellos años, delles d'éstes impulsaes por opositores al so gobiernu. Esta acción foi caracterizada por ella como una persecución xudicial», calificación que foi compartida por diversu organizaciones y personalidaes.
En xunetu de 2016 afirmó que podría recurrir a la Comisión Interamericana de Derechos Humanos (CIDH) si persiste esta «ofensiva xudicial» na so contra.
Cristina Fernández tamién afirmó que la ofensiva xudicial na so contra foi una ferramienta utilizada por Mauricio Macri p'acallantar problemes del actual Gobiernu.
La causa foi declarada nula pol xuez Rafecas por "inesistencia de delitu" por cuenta de que'l Memorándum nunca entró a valir y que «el gobiernu escosó toles instancies pa llograr que la causa del atentáu contra la AMIA meyora na Xusticia arxentina» y qu'el mesmu gobiernu aportunó en que se caltengan vixentes les alertes coloraes de la Interpol.
El 30 d'ochobre de 2015 llexisladores de Camudemos denunciaron penalmente al presidente del Bancu Central (BCRA), Alejandro Vanoli, y al ministru d'Economía y Finances Públiques, Axel Kicillof por considerar que'l Bancu realizara mientres esi mes vienta de dólares a futuru pa los primeros meses de 2016 a un preciu inferior al valor de mercáu d'esi momentu
violando l'artículu 18° de la so Carta Orgánica, Llei 24144, y la causa quedó aniciada nel xulgáu penal federal al cargu de Claudio Bonadío.
N'avientu, el nuevu presidente del BCRA del gobiernu de Mauricio Macri, Federico Sturzenegger, el 17 d'avientu de 2015 dispunxeron una devaluación cercana al 40 %,
la mayor rexistrada dende 2002, cuando se punxo fin a la convertibilidad. Ante una consulta, el xuez Bonadío
contestó que «nun había nenguna midida restrictiva ordenada que torgara'l pagu de los contratos».
En 2016, el xuez Bonadío procesó a Cristina Fernández y a otros exfuncionarios por defraudación; la resolvimientu responsabilizar a títulu de «autoría mediata», aplicáu nel pasáu pa procesar al dictador Jorge Rafael Videla,
considerando que «ye impensable qu'una operación financiera d'esta magnitú, na cual en menos de 45 díes arteros lleváronse les posiciones del BCRA de 5000 millones a 17 000 millones de dólares estadounidenses, que tendría claros efectos económicos y políticos nun futuru inmediatu, sía desenvuelta ensin l'aprobación espresa del más altu nivel de decisión económicu y políticu del Poder Executivu Nacional».
El procesamientu foi confirmáu'l 11 payares de 2016 pola Cámara Federal, que la expresidente nun apeló,
amestando a los demás argumentos que'l mesmu día 23 d'ochobre de 2015 nel cual el BCRA vendió a un preciu de 10,8165 pesos, el ICBC revendió contratos con idénticos vencimientos a 12,225 pesos.
En payares de 2016, Cristina Fernández solicitó que se realice con «baramentu» el xuiciu oral y públicu» y el xuez refugó'l pidíu por improcedente una y bones «una vegada confirmáu'l procesamientu y empecipiada esta etapa d'elevación a xuiciu, esta etapa tien trés partes: l'acusación del fiscal, la última posibilidá de defensa de les partes y depués l'autu d'elevación a xuiciu y citar pa trámites procesales pal 25 de payares.
Bonadío, Federico Sturzenegger, el vicejefe de Gabinete, Mario Quintana, y el director del Bancu Central, Pablo Curat fueron denunciaos polos diputaos nacionales Héctor Recalde, Xuliana Di Tullio, Nilda Garré, Diana Conti, Teresa García, Carlos Kunkel, Luis Cigogna, Carlos Moreno, Marcos Cleri y Rodolfo Tailhade, por defraudación por alministración infiel en perxuiciu de l'alministración pública, abusu d'autoridá y violación a los deberes de funcionariu públicu; prevaricato per parte del xuez y tentativa d'estafa procesal y de privación illegal de la llibertá». Nel primer casu por cometer «prevaricato, al dictar resolvimientos contrarios a la llei y fundaes en fechos falsos» ya incurrir en «tentativa d'estafa procesal y de privación illegal de la llibertá por aciu l'alteración de la base fáctica de la causa col propósitu de dar sustentu a midíes cautelares restrictives de la llibertá». Nos últimos dos casos por «participar na decisión de devaluar y de determinar el preciu final de los dólares futuru en celebrando contratos de dólares a futuru, colo que llograríen beneficios económicos de les sos propies decisiones como funcionarios».
En tantu Bonadío foi denunciáu por nun enxuiciar a los responsables de la devaluación que xeneró les perdes pal Estáu nacional, y autorizar el pagu de los dólares a futuru». Cristina Fernández solicitó'l xuiciu políticu ante'l Conseyu de la Maxistratura a Bonadío.
La diputada Margarita Stolbizer presentó un escritu sobre presuntes caja de seguridá qu'atesoren dineru a nome de la familia Kirchner. Stolbizer dixo que tomó conocencia de «estraños movimientos bancarios» nes cuentes de les empreses de la familia, según nes sos cuentes personales. El xuez Ercolini dictó-y una inhibición sobre los sos bienes. Arriendes de esta denuncia, el xuez Julián Ercolini ordenó abrir los dos caxes de seguridá de Florencia Kirchner.De la mesma Crisitna denunció a la diputada Stolbizer por empecipiar la denuncia con información d'orixe ilícitu, que provendría del xulgáu del xuez Bonadío.Les caxes fueron abiertes el 14 de xunetu de 2016 a pidíu de Florencia Kirchner, y nelles atopáronse esactamente lo que declarara Cristina Fernández de Kirchner.
Según estudios del presupuestu vial de los últimos dolce años, el 11,6 % de los fondos foi para Santa Cruz y l'empresariu Lázaro Báez llegó a remanar 24 500 millones $ en decenes de contratos d'obra pública.
Cristina Fernández espunxo nel so defensa que:
El 27 d'avientu de 2016 Ercolini procesar nesta causa por presunta asociación ilícita y alministración fraudulenta agravada, al pie de otros exfuncionarios.
En payares de 2014, depués d'una investigación del programa "Periodismu pa Toos", la diputada Stolbizer presentó una denuncia penal ante'l xuez Claudio Bonadío por que se investiguen supuestes irregularidaes venceyaes a la empresa Hotesur S.A., pol incumplimientu de normes d'inscripción y publicación na Inspección Xeneral de Xusticia. Depués de delles allanadures nes cases de la empresa, Hotesur reconoció incurrir en "falles formales" y "demorances" pa cumplir coles esixencies llegales qu'impon la Inspección Xeneral de Xusticia. Pela so parte, Cristina Fernández de Kirchner afirmó que la causa ye «una copia de la qu'un añu antes formularon» Elisa Carrió y Fernando Sánchez, na cual fuera sobreseída.tanto Bonadío, l'entós xefe de Gobiernu porteño Mauricio Macri y el so vicejefa María Eugenia Vidal fueron denunciaos por "abusu d'autoridá", "violación de los deberes de funcionariu públicu" y "malversación de caudales públicos" pol abogáu Gabriel Claudio Chamarro depués de que se sopelexar el oneroso costo de los viátigos y l'agospiamientu pa los efectivos de la Policía Metropolitana que tuvieron a cargu del operativu.Según la Inspección Xeneral de Xusticia "nengún de los incumplimientos formales ante la IGJ configura alertes qu'obliguen a la emisión d'una ROS, siendo namá pasibles de multes"En xunetu de 2015, la Cámara Nacional no Criminal y Correccional Federal estremó al xuez Bonadío, faciendo llugar a un pidíu de la defensa, pola parcialidá del xuez y les irregularidaes cometíes na causa.
N'abril de 2016, la diputada Margarita Stolbizer realizó una nueva denuncia contra Cristina Fernández de Kirchner por un posible llaváu de dineru, falsificaciones de documentos públicos y violación de la Llei de Sociedaes na empresa Los Sauces S.A. La denuncia sostenía que la empresa «sería usada pa cobrar precios percima de los de mercáu por otros arriendos y vientes d'inmuebles».
Nel marcu d'esta causa, el 4 d'abril de 2017 el xuez Claudio Bonadío procesó a Cristina Fernández por asociación ilícita y llaváu de dineru, considerándola ""xefa d'una asociación ilícita qu'usó la inmobiliaria familiar como fachada pa cobrar sobornos"", trabó-y un embargu por $130 000 000 y prohibió-y la salida del país.
En 2017, el investigadores del Conicet Julián Petrulevicius y Pedro Gutiérrez describieron una serie d'especies, xéneros, families y ordes d'insectos de 325 millones d'años d'antigüedá topaos na provincia de La Rioxa. Unu d'ellos recibió'l nome "Argentinala cristinae", por Cristina Fernández de Kirchner. Otros dos especies tipo fueron denominaes "Tupacsala niunamenos", n'honor a la Organización Barrial Túpac Amaru, a Milagru Sala y al movimientu Nin una menos, y "Kirchnerala treintamil", n'honor a los 30.000 deteníos sumíos mientres la última dictadura cívicu militar.
Los Pimientos rellenos
Fiesta gastronómica que se celebra'l día 8 d'avientu en Blimea (Samartín del Rei Aurelio. Asturies) 
La recuperación del pimientu como platu de primera categoría tuvo llugar en Blimea en 1975 cuando Manolito Miranda, a traviés de la Sociedá de Festexos, convoca a los hosteleros. Preséntese "los tres Pedros" (Pedro del Restaurante San Mamés, Pedro del Bar El Indio y Pedro del Café Díaz) y Grandelino Fernández, del Mesón La Peña, y ente toos escueyen los pimientos rellenos como platu representativu de la zona. La fecha escoyida ye'l día 8 d'avientu, cuando se sirve'l menú nos bares y restaurantes de Blimea. Los pimientos son el platu protagonista d'un menú qu'inclúi tamién callos y postres como casadielles, arroz con lleche o frixuelos. 
Estes fiestes y los actos que se faen alredor d'elles tán organizaes pola Sociedá Cultural y de Festexos "Virgen de las Nieves".
Nuna cacerola échase un vasu d'aceite y cuando ta caliente dórase nel aceite la carne, sazonándola enantes. Dempués añádense dos cebolles picaes, déxense dorar y añádese'l perexil, la guindilla, el vasu vinu blanco y la cuyarada de pimentón. Revuélvese bien y añádese un vasu d'agua. Déxase cocer durante tres cuartos d'hora, sácase la carne y guárdase. Pásase la salsa per un chinu, pícase la carne y añádese-y la metá de la salsa.
Con un cuchiellu ábrense los pimientos pela parte d'arriba, faciendo un corte circular alredor del rau. Rellénase cola carne guisao y piésllase col sombrerín que recortáremos enantes. Cuando yá tán rellenos, colóquense nuna bandexa al fornu, échase-yos sal y el restu la salsa, y dos garfielles de caldu de cocíu. Métense al fornu durante tres cuartos d'hora, la primer media hora a fueu fuerte, y dempués, un cuartu d'hora restante a fueu moderao. 
4 pimientos verdes, 2 cacinos de caldu de cocíu, 4 güevos cocíos, y sal gordo adobao con ayu.
Tres cuartos de quilu de xatu (aguya), 1 vasu de vinu blanco seco, 1 cuyarada de pimentón, guindilla al gustu, 2 cebolles, aceite d'oliva, perexil picao y sal gordo adobao con ayu. 
http://lacuencadelnalon.es/web/pimientos-rellenos-en-blimea/
http://www.lne.es/nalon/2013/12/05/blimea-celebra-partir-manana-tradicional/1510322.html
http://www.rtpa.es/sociedad:Blimea-celebra-las-fiestas-de-Los-Pimientos-Rellenos_111354969961.html
http://www.elcomercio.es/v/20111208/cuencas/blimea-celebra-pimientos-rellenos-20111208.html
Abá Oliba
Oliba (971 - Sant Miquel de Cuixà, 30 d'ochobre de 1046) foi un abá benedictín de la Orde de San Benitu, Obispu y Conde de Berga y Ripoll.
Nun se lu ha confundir col so homónimu'l monxu Oliba, unos años posterior y escritor sobro materies científiques nel mesmu monesteriu de Ripoll.
Foi un monxu benedictín catalán, consideráu'l padre espiritual de la Cataluña naciente. Foi'l tercer fíu del conde Oliba Cabreta de Cerdaña y Besalú y de la so muyer Ermengarda y, poro, bisñetu del conde Wifredo'l Vellosu. Los sos hermanos mayores fueron Bernardo Tallaferro de Besalú, Wifredu II de Cerdaña y Adelaida. Amás el so hermanu pequeñu, Berenguer, aportaría a obispu d'Elna. 
Nació escontra l'añu 971 y morrió en 1046 na Abadía de Sant Miquel de Cuixà. Siendo Conde de Berga y Ripoll, arrenunció a los sos derechos pa facese monxu nel monesteriu benedictín de Ripoll, del qu'aportó a abá.
Darréu foi unxíu obispu de Vic y tamién abá del monesteriu de Cuixá. Gran amigu de Sanchu III de Navarra, favoreció los contautos culturales con Europa. Como escritor, débense-y un importante epistolariu y dellos poemes allabanciosos en llatín: una allabancia de Ripoll, "De comitibus", el saludu "Ad Gaucilinum", abá de Fleury, etc. Impulsó dende'l "scriptorium" del gran monesteriu de Ripoll la cultura del so tiempu, de forma qu'aquél algamó fama de ser el centru primordial de traducción al llatín de los perimportantes manuscritos árabes, amás del griegu o llatín. Gracies a esta actividá, y la d'otros munchos monesterios, abonóse'l terrén inteleutual de la Edá Media pa facilitar la xeneración del Renacimientu. De la mesma, Oliba promovió la creación d'una gran escuela de poesía en llatín de sesgu goliardescu y d'autores na so mayoría anónimos, sacantes Juan de Fleury. 
Patrocinó la fundación o reforma de los monesterios de Montserrat (1025), Sant Miquel de Fluvià y Sant Martí del Canigó, y consagró numberoses ilesies. Creó les asamblees de Paz y Tregua, xerme de les futures Cortes catalanes, a les qu'asistíen nobles y prelaos del principáu. Tamién estableció en Ripoll una de les biblioteques más grandes de la so dómina, axuntando a un grupu de pernomaos lletraos que trescribieron un númberu importante de códices.
Diverses instituciones catalanes, sobremanera educatives, tomaron el nome d'esti gran inteleutual nel so homenaxe, ente les que destaca la "Universitat Abat Oliba CEU".
Donald Sutherland
Donald Sutherland, de nome real Donald McNichol Sutherland (Saint John, New Brunswick, 17 de xunetu de 1935) ye un actor canadiense. 
Antoni Maria Alcover i Sureda
Monseñor Antoni Maria Alcover i Sureda (Santacirga, Manacor, 2 de febreru de 1862 – Palma, 8 de xineru de 1932) foi un escritor mallorquín modernista, eclesiásticu, llingüísta, folklorista, diseñador de delles ilesies y capielles y publicista. Mui popular nos llamaos Países Catalanes pol so llabor a favor del catalán, foi nomáu «apóstol de la llingua».
Les principales obres d'Antoni M. Alcover fueron el Diccionariu catalán-valencianu-balear, "Aplec de rondalles mallorquines d'en Jordi des Racó", "La flexió verbal en els dialectes catalans" y la direición y financiamientu de l"'Edició de les Obres de Ramon Llull".
Nació en Santa Cirga, finca asitiada ente Manacor y Porto Cristu, fíu de llabradores acomodaos. N'estudiando llatín y cultura clásica treslladóse, a los 15 años a Palma pa estudiar nel so seminariu. Bien rápido diose a conocer como polemista intransixente, yá que'l so calter reciu facíalu intervenir en furiosos discutinios. 
La so vocación lliteraria espertóse primero n'español, y de magar 1879 en catalán. A partir d'ehí empecipió la xera de recoyer nel catalán coloquial de Mallorca les fábules, qu'empezó a publicar el 1880 col seudónimu de "Jordi d'es Racó". La primer fábula apaez na revista "La ignorancia". En 1885 publica "Contarelles", un compilatoriu de narraciones de tema popular. El 1886 foi ordenáu presbíteru. Foi vicariu de la parroquia de Manacor, y en 1888 llogró la cátedra d'Hestoria Eclesiástica del Seminariu. Más palantre aportaría a Vicariu Xeneral y Canónigu del Llar de Mallorca. 
En 1906, por iniciativa de so, y baxo la so presidencia celebró'l Primer Congresu Internacional de la Llingua Catalana. Cuando se constituyó la Seición Filolóxica del Institutu d'Estudios Catalanes foi nomáu presidente. Por cuenta de la xabaz engarradiella que caltuvo colos miembros del Institutu, esta rellación terminó llueu. 
La so obra magna foi'l "Diccionariu Catalán-Valencianu-Balear", que nun vio termináu, y qu'acabó'l so collaborador Francesc de Borja Moll. 
Ente otros, tuvo'l cargu de corresponsal de l'Academia de Bones Lletres de Barcelona y caltenedor de los Xuegos Florales de Barcelona.
Los Nabos
Los Nabos ye una fiesta gastronómica que se celebra cada 11 de payares en Sotrondio (Samartín del Rei Aurelio, Asturies).
Esta celebración entama nos años 70, anque yá enantes yera un platu tradicional ente los sotrondinos. La escritora Magdalena Alperi refierse a los nabos como un platu esencial n'Asturies durante sieglos, yá que "la pataca, tan usada güei, nun se semó fasta'l final de la guerra de la Independencia, entamáu yá'l sieglu XIX. Dempués entraron en decadencia, dándose époques nes que namás que s'emplegaben como alimentu pa los animales.
Nos años 70 un grupu de sotrondinos encabezaos por Xuacu'l confiteru recuperen los nabos convirtiéndolos nunu de los riquísimos potaxes que s'atopen per tola rexón, acompañándolos d'un bon compangu. La fiesta faise cada 11 de payares coincidiendo cola celebración de San Martín, y ta declarada Fiesta Gastronómica d'Interés Rexonal. El pote de nabos forma parte d'un menú qu'inclúi tamién callos y postres como casadielles, arroz con lleche o frixuelos. 
Nos últimos años la organización de les fiestes cuerre a cargu de la Sociedá de Festexos San Martín de Tours, qu'entama distintes actividaes durante esos díes, ente les que destaquen les verbenes, el cross escolar, la feria del miel o'l concursu gastronómicu de los nabos. Amás, tolos años se fai entrega del Nabu de Oru a dalguna persona u organización como reconocimientu al so bon llabor. 
Pélense los nabos y córtense más bien grandes. Nuna cazuela alta o nuna tartera grande ponse agua y cuando entama a ferver échense los nabos pa quita-yos el golor.
Fecho esto, n'otra cazuela, tamién con agua ferviendo, añádese en primer llugar los nabos y dempués el compangu, asina como'l restu de los ingredientes. Dexáse cocer a fueu lentu durante tres o cuatro hores. Trescurríu'l tiempu, déxense reposar y sírvense. 
Nabos, pimentón, sal, azafrán, ayu picao.
Tocín, cabeza de gochu, costiella fresco, adobu, chorizu y morciella. 
Antoni Ramallets i Simón
Nacíu nel barriu de Gracia de Barcelona el 1 de xunetu de 1924, dio los sos primeros pasos en dellos equipos aficionaos llocales, como'l "Racing del Guinardó". En 1941 robló'l so primer contratu profesional col hestóricu CE Europa graciense. Depués, el serviciu militar obligó-y a treslladase a la Base Naval de San Fernando, en Cádiz, xugando nel equipu llocal. Depués foi treslladáu a Palma de Mallorca, xugando nel RCD Mallorca hasta 1946, añu en que fichó pol FC Barcelona. Nel club azulgrana nun-y foi fácil facese con un puestu nel equipu. Na temporada 1946/47 foi vencíu al Real Valladolid, daquella en Tercer división. Foi una pieza clave nel ascensu del club pucelanu a la Segunda división española, polo que'l FC Barcelona repescólu al final de temporada.
Tres dos años de suplencia, ensin malpenes xugar, a metá de la temporada 1949/50 fízose cola titularidá, tres una desafortunada mancadura ocular de Velasco mientres un partíu ente Celta y Barcelona. Les sos bones actuaciones abriéron-y les puertes de la seleición española, que lu convocó pa la Copa Mundial celebrada en Brasil al términu d'esa mesma temporada.
Nel FC Barcelona Ramallets foi'l porteru del llexendariu equipu de "les cinco copes", qu'ente 1951 y 1953 ganó dos lligues y trés copes. Hasta'l so retiru, en 1961, xugó un total de 538 partíos cola camiseta azulgrana y ye, tres Guillermo Amor, el barcelonista más gallardonáu: seis lligues, cinco Copes del Xeneralísimu y dos Copes de Feries, amás d'un socampeonatu de la Copa d'Europa. 
A títulu personal, consiguió'l Troféu Zamora nes dos primeres ediciones (1958-59 y 1959-60) con una media de menos d'un gol encaxáu per partíu. Enantes de la institución d'esti troféu, Ramallets yá fuera'l porteru menos batíu de la lliga en trés temporaes: 1951-52, 1955-56 y 1956-57.
El 6 de marzu de 1962 recibió l'homenaxe de los aficionaos barceloniegos, que recordaben el so memorable papel como porteru. Enfrentáronse'l Barça y el Hamburger SV y acabó con una resultancia de 5-1 favorable a los llocales. Ramallets, que tenía 38 años, fixo cimblar el Camp Nou coles sos intervenciones, especialmente una increyíble parada dempués d'un xute del alemán Uwe Seeler.
Recibe un nuevu homenaxe'l 11 de marzu de 2008, cuando-y dieron la llave de Barcelona de manes del ex presidente del FC Barcelona, Joan Gaspart.
En 1962 fíxose cargu como entrenador del Real Valladolid, al que llevó a la so meyor clasificación de la hestoria en primer división, acabando nel cuartu puestu. Al otru añu pasó a dirixir al Real Zaragoza coincidiendo cola nacencia de la dómina de "Los Magníficos". Foi destituyíu nel mes de mayu, pero'l so socesor, Luis Belló, ganó esi añu la Copa del Xeneralísimu y la Copa de Feries.
Na temporada 64-65 dirixó al Real Murcia, y darréu, yá en Segunda División de nuevu al Valladolid, al Club Deportivu Logroñés, al Hércules y al Ilicitano.
Ramallets foi ingresáu'l 17 de xunu de 2013 nel hospital de Vilafranca del Penedès, por mor de complicaciones na salú. Recibió l'alta médica'l día 29 y cumplía reposu en casa yá que'l so estáu siguía siendo feble. Finó nesa llocalidá barcelonesa'l 30 de xunetu de 2013, a la edá de 89 años. 
Hugo Fontela
Hugo Fontela Rodríguez (Grau, 1986) ye un pintor asturianu.
La so afición al dibuxu entama na so neñez y más sero, de la mano del pintor asturianu Amado González Hevia, "Favila", ingresaría na Escuela d'Artes y Oficios d'Avilés cuando contaba catorce años d'edá. Ingresará depués na Escuela d'Arte d'Uviéu, y cuando diba a entamar a estudiar la llicenciatura de Belles Artes decide treslladase a Nueva York ingresando en "The Art Students League". 
En 2005 recibió'l Premiu BMW de Pintura, na so vixésima edición, y en 2007 algamó'l premiu al meyor artista na Feria d'Arte Gráficu ESTAMPA, concedíu pola Asocación de Críticos d'Arte de Madrid. En 2006, xunto con Juan Hidalgo, participa como invitáu na XVIII Bienal de Pintura de Zamora. Nel añu 2011 el Muséu de l'Abadía de Montserrat, en Barcelona, entama una bayurosa muestra de los sos trabayos fechos n'América, que ye inaugurada polos Príncipes d'Asturies. Esi mesmu añu, como biltu de dos estancies en Río de Janeiro xunto a Oscar Niemeyer (2009 y 2011), fai la muestra "Niemeyer by Fontela", nel centru proyectáu pol propiu arquitectu n'Avilés. Anguaño forma parte de la Galería Carles Taché de Barcelona. Dende l'añu 2005 vive y trabaya en Manhattan.
Anguaño vive y trabaya en Manhattan.
Ausiàs March
Ausiàs March (Beniarjó, 1397 - Valencia, 1459) foi un poeta y caballeru Reinu de Valencia valencianu medieval, orixinariu d'una familia de la pequeña nobleza con aficiones poétiques. Foi unu de los poetes más importantes del Sieglu d'Oru valencianu y de la lliteratura en valenciano.
Foi fíu del tamién caballeru y poeta Pere March y de Leonor Ripoll. Según distintes versiones, el llugar de la so nacencia podría ser Valencia, anque tradicionalmente creyíase-y nacíu n'Alacant, mientres una tercer versión sostien que nació en Beniarjó (pueblu cercanu a Gandía). De mozu participó nes espediciones que'l rei Alfonsu V el Magnánimu realizó pel Mediterraneu.
Foi Señor de Beniarjó, Pardines y Vernissa, y falconeru mayor del rei de la Corona d'Aragón (Alfonsu V el Magnánimu). Foi armáu caballeru en 1419. Participó na espedición d'Alfonsu V a Córcega y Cerdeña, y n'otres espediciones escontra los pirates del Mediterraneu. En 1425 retírase a les sos posesiones valencianes, instalándose en Gandía en 1428. Rescampla nesti periodu la so rellación personal y lliteraria col príncipe Carlos de Viana, herederu al tronu de Navarra. 
De magar los ventisiete años yá nun saldría de la so tierra, permaneciendo primeru en Gandía, onde se dedicó a l'alministración de les sos propiedaes, y dempués en Valencia. Empezó a escribir en 1430. Tres años más tarde, l'infante Xuan, Duque de Gandía, confirmó los sos privilexos como señor feudal.
En 1439, a los cuarenta años, casa con Isabel Martorell, hermana de Joanot Martorell, autor de "Tirán el Blancu". Dos años más tarde Isabel morrió y Ausiàs March contraxo segundes nupcies, en 1443, con Joana Escorna, quien morrió pocu dempués. Les sos dos esposes, según dellos miembros de la so familia, tán soterraes nel Monesteriu de San Jerónimo de Cotalba. 
Ausiàs March morrió'l 3 de marzu del añu 1459 en Valencia, dexando cinco fíos bastardos pero nengún llexítimu. Foi soterráu na catedral de Valencia, onde entá pue topase la so llosa sepulcral, cerca de la "Porta de la Almoina".
Ausiàs March abandona la tradición de la poesía trovadoresca y la so retórica rellumante pero artificiosa y distante, lo que-y dexa la espresión de la íntima meditación personal d'un home poeta qu'apaez desprovistu de toa ficción y dispuestu a falanos de too aquello que-y encegola: l'amor, les rellaciones del home con Dios, el dolor y la muerte, el pecáu y la virtú. Estos problemes son reales y personales, de la mesma que lo son les muyeres qu'apaecen na so obra, que yá nun son les distantes y platóniques Beatriz y Laura –pures idees con nome propiu–, nin les idealizaes "midons" –la mio dueña– de los poetes provenzales, sinón muyeres reales, colos sos vicios y virtúes, que son amaes o odiaes por razones concretes y non por un enfotu d'idealización. 
La obra de March ta constituyida por cientu ventiocho poemes. En 1539 arrexuntáronse 46 de les sos composiciones en Valencia, traducíes al castellán por Baltasar de Romanín. Otra edición vallisoletana integrada por 124 poesíes foi supervisada por Juan de Resa, capellán de Felipe II, en 1555. La traducción de Jorge de Montemayor, que data de 1560, foi impresa en Valencia y darréu en Zaragoza (1562) y Madrid (1579). La so obra influyó de forma notable na poesía española del Renacimientu.
La mayoría d'estudiosos decántense por clasificar la so obra en ciclos temáticos. Ello ye que caún d'estos ciclos forma una unidá de sentíu, y repara una evolución formal y conceutual nos distintos ciclos, polo que se llegó a considerar la so obra completa como un inmensu poema.
Na so producción l'amor ye una tema tan importante que llega a xenerar otros con entidá propia, pero siempres como causa o efeutu d'esti. Na obra de March la muyer ye una persona real, humana ya individual y, arriendes d'ello, la rellación home-muyer va ser l'amiestu del amor sensual (sentíos) y l'amor inteleutual (contemplación y pensamientu).
L'autor namái va caltenese de la poesía trovadoresca'l fechu de dedicar los sos poemes a una muyer, a la que se refier per aciu una "senhal" pa esconder el so verdaderu nome. Podemos estremar estos cantares en cinco señales que representen cinco etapes de la vida del autor.
La tema de la muerte nun ye esclusiva d'esti ciclu, formáu solo por seis poemes dedicaos a plañir la muerte d'una sola muyer, ensin usar "senhal". La destinataria paez ser la so segunda esposa, Joana Escorna. El poeta cavilga sobre les temes más comunes que la muerte d'una muyer amada puede causar: el destín del alma, el dolor pola so ausencia y l'alcordanza del pasáu. El poeta siéntese, inclusive, culpable de la muerte de la so muyer.
El "Cant espiritual", dirixíu a Dios, ye una llarga oración (224 versos), escrita en segunda persona. Ta consideráu como unu de los poemes más importantes del Sieglu d'Oru valencianu. El poeta amuésase esmolecíu en consiguir el camín de Dios y tarrez condergase por cayer nel amor llocu, de lo cual pénase; inclusive-y pide a Dios que-y encurtie la vida pa nun incurrir en más pecaos.
Equí repara al poeta más esmolecíu por espresar el so pensamientu y les sos reflexones más qu'íntimes que por siguir los preceptos de la poética tradicional. Por eso utiliza versu llibre, gracies a lo cual la so espresión resulta más natural que'l restu de composiciones realizaes a base de versos duros y ásperos, qu'enzanquen la so llectura.
March allóñase de too preciosismu y adecua l'estilu a la tema que trata: cultu y concisu nos poemes filosóficos, pero ensin arrenunciar a los xiros populares y el tonu desenvueltu cuando la situación lo riquir. El versu predominante a lo llargo de tola so obra ye'l decasílabu en coples cruciaes o encadenaes. Utiliza un catalán bien depuráu, desprovistu per vegada primera de provenzalismos qu'hasta entós poblaben la tradición poética catalana.
La estructura de les sos obres sigue los cánones provenzales, como por casu versos decasílabos en dos hemistiquios cesuraos na cuarta sílaba, arrexuntaos n'estrofes d'ocho versos cola presencia d'una "tornada" final que contién la señal (seudónimu).
Ausiàs March ye probablemente l'home de lletres más reconocíu de la lliteratura medieval valenciana. 
Esti xuiciu sofítase no siguiente: 
Ángel Pestaña
Proveniente d'un estratu social humilde, bien ceo quedaría güérfanu, viéndose nla obligación de ganase la vida dende bien neñu. 
Yá con quince años entamaría a mostrar la so personalidá inconformista y el so compromisu social, lo que lu llevaría a ser deteníu nel tiempu de la so estancia en Sestao pola so participación nuna güelga en defensa de la xornada llaboral de ocho hores. 
Exerció tola so vida'l periodismu combativu; foi escritor bayurosu d'ensayos sobre pensamientu políticu y sindical, autor de dalguna novela y de polo menos una obra de teatru: "La ciudad" (un drama moralizante en tres actos); viaxó a Moscú y atrevióse a cuestionar el conceptu de dictadura del proletariáu frente a Lenin y Trotski; compartió amistá con Indalecio Prieto; refugó varies veces formar parte del Conseyu de Ministros; foi tentáu por José Antonio Primo de Rivera y llegó a entrevistase con Albert Einstein cuando esti visitó Barcelona el 27 de febreru de 1923, Depués d'una conferencia na Real Academia de Ciencies y Artes.
Depués de la proclamación de la Segunda República Española en 1931, el conflictu ente Pestaña y la FAI afondóse: Pestaña entamó l'aplicación del Manifiestu de los Trenta, una condena nidia de les táctiques de la FAI, colo que consiguió ser espulsáu de la CNT n'agostu. Fundól Partido Sindicalista nos meses finales de 1932.
El partíu amestóse al Frente Popular, y Pestaña foi elexíu pa les Cortes Xenerales nuna plataforma de frente en 1936, como unu de los dos representantes del partíu (algamó un escañu por Cádiz). N'ochobre, col entamu de la Guerra Civil, foi designáu subcomisionáu xeneral pa la guerra, pero tuvo que dimitir por motivos de salú n'avientu. Morrió poco depués, en 1937, en plena Guerra Civil y el partíu desintegróse rápidamente. Anantes de morrer solicitó el reingresu a la CNT, tornando a los sos postulaos anarquistes clásicos contrarios a la política gubernamental.
Asociación de la Canción y el Folclor Valle del Nalón
La Asociación de la Canción y el Folclor Valle del Nalón ye una asociación de Samartín del Rei Aurelio (Asturies) dedicada a fomentar la canción y el folclor asturianu.
Esta asociación creóse nel añu 1980 en Sotrondio, Samartín del Rei Aurelio. Naz a partir d'un grupu d'amigos que s'aconceyaben tolos díes a cantar nos chigres de la zona acompañaos por un gaiteru. Ente les persones que participaben taben Aurelio Fueyo, José Luis Alonso Rozada, Arcadio García "Cayo", Valentín Fuente (gaiteru) y Manolo Caleyos, ente otros. 
L'asociación créase a raíz d'un homenaxe al cantante de canción asturiana Silvino Fueyo, de San Vicente (L'Entregu). A partir d'ehí lleváronse a cabu munchos homenaxes, como por exemplu a la cantante Margarita Blanco, al presentador de munchos eventos de canción y folclor Julio Cuadrado "El de Rioseco", o al consideráu por munchos maestru de la canción asturiana, Silvino Antuña "El sastre", ente otros. 
En 1990 instaura'l Día de la Canción y Folclor en Samartín del Rei Aurelio, que se celebra tolos años nel mes de payares. Dedícase un día a la canción y el folclor asturiano, distinguiendo a persones que d'un mou u otru contribuyen al caltenimientu de la música asturiana como por exemplu los cantantes Tarín, Calo, Arturo de La Cerezal, Aurelio Fueyo, Alfonso Llaneza, o l'artesanu de gaites Alberto Varillas, ente otros munchos.
Tamién en 1990, l'asociación crea la Escuela de Música Tradicional onde s'imparten cursos d’enseñanza de cantu, baille tradicional, gaita, tambor, acordión, panderu, guitarra y percusión pa xente de toles edaes. 
En 2004 celebren per primer vegada l'Alcuentru del Cante de les Mines. Con esta actividá búscase esparder la canción, el folclor y la música tradicional, dando a conocer toles variantes interpretatives y musicales d'Asturies, asina como nuevos valores. 
Nesti alcuentru participen gaiteros, cantantes y grupos de baille d'otros puntos d'Asturies y tamién d'otres comunidaes nes que tamién se desendolca'l cante de les mines. Ente los participantes nesta actividá señalar grupos como la Coral Santa Bárbara y el Grupu Xaléu de Villablino o l'Asociación Folclórica Tsaciana nel añu 2009. 
En 2010 contóse cola participación de l'Agrupación folclórico-cultural San Martiño de Cerceda, de A Coruña, y en 2011 tuvieron presentes intérpretes de la cuenca ayerana: el Tríu Santos, Varela y Caleya y los cantantes Jesusa Fernández “La Chucha de Nembra” y Celestino González “Tino el d’Arniciu”. Pela parte de la cuenca del Nalón actuaron los cantantes Mari Celi Fernández Palacio y José Manuel Collado, acompañaos pol gaiteru Raúl Díaz García y pol tamboriteru Rubén Suárez Menéndez.
En 2012 participó'l Grupu "El Perendengue" de Cangas del Narcea. 
L'asociación tamién participa en toles ediciones del Día d'Asturies aportando intérpretes, monologuistes y pareyes de gaiteros y tamboriteros. 
A partir del añu 2014 l'Asociación de la Canción y el Folclor Valle del Nalón ocúpase de la organización del Concursu de Canción Asturiana de Samartín del Rei Aurelio, que cumplió esti añu la so décimosesta edición. Nesti concursu participen cantantes de tola xeografía asturiana y tamién d'otros puntos de fuera de la rexón. Los cantantes puen presentar canciones inédites o esistentes adautaes por ellos mesmos, y acompañales pol instrumentu que consideren conveniente, siempre d'orixe asturianu. Nesta edición participaron más d'un centenar d'intérpretes. El concursu celébrase nel Teatru Municipal de Samartín del Rei Aurelio (L'Entregu) tolos vienres durante los meses de febreru a xunu. 
Papa Calistu III
Calistu III (Torreta de Canals, Corona d'Aragón, 31 d'avientu de 1378 – Roma, Estaos Pontificios, 6 d'agostu de 1458) foi'l Papa númberu 209 de la Ilesia católica, dende 1455 a 1458. El so nome de nacencia foi, en catalán, Alfons de Borja i Cavanilles.
Carmen Amaya
Carmen Amaya (Barcelona, 2 de payares de 1918 – Begur, Girona, 19 de payares de 1963) baillarina y cantante de flamencu. Nacida nel desapaecíu barriu del Somorrostro de Barcelona, de familia xitana y fía de guitarrista flamencu. Debutó nel flamencu con namái seis años acompañando al so padre en llocales públicos de Barcelona. Bailló dende mui moza con reconocíes figures como Raquel Meller o Carlos Montoya.
Trabayó en delles películes, ente les que destaquen: "La hija de Juan Simón" (1934), "María de la O" (1935-36) de Francisco Elías y "La Casa de Troya" (1936) de Joan Vilà i Vilamala y Adolfo Aznar. "La luna enamorada" del español José Díaz Morales (1945), "Los Tarantos" (1963) de Rovira i Beleta. Tamién con diferentes direutores como Nemesio A. Sobrevila, José Luis Sáenz de Heredia o Luis Buñuel.
Formó'l Trío Amaya colos sos padres y hermanos y trunfó como baillarina a Lisboa y Buenos Aires. L'añu 1951 va casase col so guitarrista, Juan Antonio Agüero. La creación "Bolero de Ravel" foi unu de los sos meyores espeutáculos onde destaquen les sos contorsiones y la dureza d'espresión de rostru y de cuerpu.
Xulio Arbesú
Escritor de Samartín del Rei Aurelio.
Xulio Arbesú naz en L'Entregu en 1957 y críase na barriada obrera d'El Serrallo. Estudia nes universidaes llaborales de Cheste (Valencia), A Coruña y Xixón. Nesta última algama'l títulu de diplomáu en Ciencies Empresariales. Nos sos años universitarios intégrase nel movimientu eco-pacifista, siendo ún de los primeros oxetores de conciencia, qu'ensin tar llegalizaos, nun lleguen a pasar peles cárceles.
Dende l'añu 1980 ocupa un puestu de funcionariu nel Ayuntamientu de Samartín del Rei Aurelio, trabayu que compaxina col so llabor como escritor.
Tamién tien rodáu un llargometraxe musical que lleva por títulu "Bailandia", que se presentó nel edificiu históricu de La Tabacalera en Madrid el 15 de marzu de 2014. Nesti proyeutu participaron más de 70 actores y baillarines.
http://www.lne.es/cuencas/2014/03/15/julio-arbesu-presenta-hoy-madrid/1557000.html?utm_medium=rss
http://www.lne.es/nalon/2012/12/20/xulio-arbesu-gana-premio-maximo-fuertes-ensayo-asturiano/1343915.html
http://www.elcomercio.es/20091118/cultura/xulio-arbesu-gana-premio-20091118.html
http://www.asturies.com/node/6903
http://www.presspeople.com/nota/xulio-arbesu-presenta-ultimas-publicaciones-dia
http://www.europapress.es/asturianu/noticia-suburbia-ediciones-anuncia-reedicion-novela-xuvenil-mision-pelayo-xulio-arbesu-20140114123318.html
http://www.asturnews.com/index2008.php?idn=13681
Treze Futebol Clube
El Treze Futebol Clube ye un club de fútbol de Brasil, de la ciudá de Campina Grande. Fundóse'l 7 de setiembre de 1925.
Eva Barro García
Escritora de Samartín del Rei Aurelio. 
Nacida en Sotrondio, estudió nos colexos San José y Sagrada Familia, y nel IES Virxe de Cuadonga de Samartín del Rei Aurelio. Ye llicenciada en Ciencies Químiques pela Universidá d'Uviéu, trabaya como profesora de matemátiques y química en bachiller y ye profesora asociada na EUEFP de la Universidá Complutense de Madrid. 
Siempre escribió de mou priváu, ganando'l so primer premiu d'escritura siendo una neña, nun concursu entamáu pola Llibrería Sol de L'Entregu. Escribe en castellán.
Nel añu 2000 presentóse a un concursu pa profesores animada polos sos compañeros, concursu del que resultó ganadora, y dende entós tien recoyíos más de 80 premios en distintos llugares del territoriu español, siempre na modalidá de prosa, rellatu curtiu y novela. 
http://www.smra.eu/node/3790
http://priegodigital.com/ver.php?categoria=111&id_noticia=5524
http://www.smra.eu/node/4421
http://www.lne.es/nalon/2013/11/18/eva-barro-novela-una-mezcla/1501310.html
http://noticiasdealcorcon.com/escritora-eva-barro-garcia-obtiene-premio-internacional-novela-alcorcon-siglo-xxi-obra-tiempo-manso
http://www.diariocordoba.com/noticias/cultura/asturiana-eva-barro-recibe-juan-valera_671212.html
http://www.sanestebandegormaz.org/noticias/564-eva-barro-garcia-gana-el-xvi-certamen-literario-villa-de-san-esteban.html
http://elcorreodecabra.blogspot.com.es/2011/10/la-escritora-asturiana-eva-barro-gana.html
Caterina Albert i Paradís
Caterina Albert i Paradís, más conocida pol seudónimu Víctor Català (L'Escala, 11 de setiembre de 1869 - L'Escala, 27 de xineru de 1966), foi una escritora en catalán, conocida sobremanera pola so novela "Solitud" (1905).
Escribió otra novela, "Un filme. 3000 metres.", y munches escoyetes de cuentos: "Drames rurals" (1902), "Caires vius" (1907), "Contrallums" (1930) o "Jubileu" (1951). Tamién cultivó la poesía y el teatru, anque nunca vio representáu nengún testu dramáticu propiu.
Apaeció na escena lliteraria como Caterina Albert nos Xuegos Florales d'Olot en 1898 onde-y premiaron el poema "El llibre nou" y un monólogu, "La Infanticida". Esti últimu monólogu causó escándalu pola temática y el tonu con que taba escritu. L'escándalu aumentó cuando'l xuráu supo que lu escribiere una muyer. De magar ehí, robló como Víctor Català. Dientro de la so obra lliteraria destaca la so obra "Solitud" ("Soledá") que s'encuadra dientro del "Modernisme" catalán. Nesta obra Víctor Català reflexa al traviés del so personaxe principal femenín (Mila) la busca de la mesma invidualidá y la llucha d'esta muyer dientro de la so redolada social.
El corpus narrativu preséntase coherente y cohesionáu al traviés de diverses exes temátiques como la llocura, la violencia, el tratamientu de la redolada, el destín.
La vida lliteraria de Víctor Català podría dividise en trés etapes:
Dientro del periodu del modernismu, y tamién de tola so obra lliteraria, ha destacase la obra mentada anteriormente "Solitud", la cual inxerse claramente nel modernismu catalán. La so protagonista, la Mila, ye l'exemplu d'una muyer que lluicha escontra'l so entornu social y busca la so propia individualidá. La obra foi premiada en 1909 col premiu Fastenrath y tornada a delles llingües.
Con ocasión de la so muerte, el poeta Carles Fages de Climent va dedica-y esti Brindis de rèquiem per a Caterina Albert:
Park Geun-hye
Park Geun-hye () , ye una política surcoreana. Foi dende 2013 hasta la so destitución en 2017.
Park ye fía del militar Park Chung-hee, presidente del mesmu país ente 1961 y 1979 que se caracterizó por exercer un mandatu autoritariu. Cuando la so madre finó en 1974 nun intentu d'atentáu, Park asumió'l cargu de primer dama en funciones hasta qu'en 1979 el so padre foi asesináu pol director del Serviciu d'Intelixencia Nacional de Corea del Sur.
En 1998 afiliar al conservador Gran Partíu Nacional (GPN) y llogró un escañu na Asamblea Nacional de Corea del Sur pol distritu de Dalseong (Daegu), siendo reelexida en cuatro elecciones lexislatives consecutives. Ente 2004 y 2006 asumió'l lideralgu del partíu y presentóse a les primaries presidenciales, nes que foi ganada pol exalcalde de Seúl, el reformista Llei Myung-bak, con quien caltuvo una intensa rivalidá personal. Tres una crisis interna, volvió tomar el control del GPN en 2011 pa refundarlo nun frente ampliu de centroderecha, el Partíu Saenuri.
Park ganó les elecciones presidenciales de Corea del Sur de 2012 con más de 15,7 millones de votos (51,8%), convirtiéndose na primer muyer electa pa exercer el máximu cargu gubernamental del país. Mientres el so mandatu tuvo qu'enfrentar la crisis del naufraxu del "ferry" Sewol, nuevos alcuerdos comerciales cola República Popular China y el desenvolvimientu d'un plan de acción social. 
El mandatu de Park remató mui a tiempu tres un escándalu políticu en 2016 que-y implicaba presuntamente nuna trama de tráficu d'influencies. Dempués de que se produxeren movilizaciones a nivel nacional, el 9 d'avientu de 2016, la Asamblea Nacional abrió un procesu de destitución na so contra, momentu dende'l cual suspendiéronse les sos funciones como xefa d'Estáu. El Primer Ministru Hwang Kyo-ahn pasó a exercer de presidente en funciones. Finalmente, el Tribunal Constitucional confirmó por unanimidá la destitución el 10 de marzu de 2017.
Park Geun-hye nació'l 2 de febreru de 1952 en Daegu, siendo la primer fía de Park Chung-hee, militar del exércitu surcoreano, y Yuk Young-soo. El so padre taba movilizáu en Daegu pola Guerra de Corea, y cuando el conflictu terminó en 1953 tola familia treslladar al distritu central de Seúl. Tien una hermana menor, Park Geun-ryeong (1954), y un hermanu, Park Ji-man (1958).
Xuntu con otros militares del exércitu, Park Chung-hee encabezó en 1961 un golpe d'Estáu que terminó col establecimientu d'una xunta militar provisional, el Conseyu Supremu pa la Reconstrucción Nacional, y la celebración d'elecciones presidenciales en 1963. Nos 18 años del so padre nel poder pueden estremase dos etapes: la llamada Tercer República (1963-1972), na que se sentaron les bases pa la crecedera económica del país, y la Cuarta República (1972-1979), de marcáu calter dictatorial y na qu'el opositores fueron escorríos.
Geun-hye cursó la educación secundaria na Escuela Preparatoria Femenina del Sagráu Corazón de Seúl y en 1970 ingresó na Universidá Sogang, onde se llicenció en inxeniería eléctrica pola promoción de 1974. El so padre matricular na Universidá de Grenoble (Francia) por que cursara estudios de posgrado ya idiomes, pero tuvo que dexar el centru tres l'asesinatu de la so madre.
Amás. foi nomada doctora "honoris causa" nos siguientes centros: en Lliteratura pola Universidá de la Cultura China de Taipéi (1987), en Ciencia pol Institutu de Ciencia y Tecnoloxía Avanzaes de Daejeon (2008) y en Política pola Universidá Nacional de Pukyong (2008) y la Universidá de Sogang (2010).
El 15 d'agostu de 1974, mientres un actu oficial d'el Día de la Independencia, un coreanu residente en Xapón intentó matar con una pistola a Park Chung-hee. Los disparos nun algamar al presidente pero sí a la so esposa Yuk Young-soo, que finó a les poques hores. De momentu, la embaxada surcoreana ordenó a Geun-hye que tornara a Seúl pa ocupar el cargu de primer dama en funciones, con namá 22 años. Na so biografía oficial confesó qu'hasta esi momentu suañaba con convertise en profesora, pero l'asesinatu de la so madre «camudó la mio vida por completu». 
Como primer dama, el so papel llindar a acompañar al so padre n'actos oficiales y viaxes al estranxeru, ufiertando una cara atenta que Park Chung-hee rares vegaes amosaba. Esi llustru coincidió col tramu final de la Cuarta República, nel qu'aumentaron les amueses d'oposición al réxime autocráticu.
Dempués de selmanes de baturiciu políticu, el presidente Park Chung-hee foi asesináu'l 26 d'ochobre de 1979 pol director de la Axencia Central d'Intelixencia Coreana.
Antes de les elecciones presidenciales de 2012, Park condergó cualquier abusu que pudiera habese cometíu mientres el gobiernu del so padre y pidió esculpes a los familiares de les víctimes, anque añedió que'l golpe d'Estáu de 1961 foi «la meyor opción nuna situación inevitable».
Mientres la década de 1980, Park Geun-hye tuvo alloñada de la vida pública y concentró el so trabayu en diverses fundaciones de acción social.
A raigañu del españíu de la crisis financiera asiática, amosó'l so interés por entrar en política pa «refaer» el país. El candidatu presidencial del conservador Gran Partíu Nacional (GPN), Llei Hoi-chang, convidólu a presentase a les elecciones parciales de 1998 a la Asamblea Nacional pol distritu de Dalseong (Daegu), nel que salió escoyida con más del 50% de los votos. Nos siguientes comicios de 2000, 2004 y 2008 consiguió revalidalo con marxes entá cimeros, convirtiéndose nuna de les muyeres con más poder de la política surcoreana.
Llee Hoi-chang terminaría retirándose en 2002, al perder otra vegada les elecciones presidenciales frente al progresista Roh Moo-hyun (Partíu Uri). Cuando los parllamentarios conservadores presentaron un procesu de destitución contra'l presidente Roh, el GPN vivió la so propia crisis interna y Park foi nomada presidenta coles mires de reconstruyir la formación. Les lexislatives de 2004 saldar con mayoría absoluta del Uri, tal que taba previstu, pero Park legitimó el so lideralgu al revalidar el so escañu col 70% de los votos. La situación camudó por completu en 2006: con Roh nos sos niveles más baxos de popularidá, el conservadores recuperaron la mayoría na Asamblea y fixéronse con 12 de les 16 alcaldíes más importantes del país.
El 20 de mayu de 2006, mientres la campaña electoral en Daejeon, un home con antecedentes penales trató d'asesinar a Park con un cuchiellu, provocándo-y una ferida de 11 centímetros na cara.
Cola so popularidá en máximos, Park postuló a les primaries del GPN pa les elecciones presidenciales de 2007, nes qu'el so mayor rival yera'l exalcalde de Seúl, el reformista Llei Myung-bak. Tres una reñida votación de militantes y la resultancia d'una encuesta de simpatizantes celebrada'l 20 d'agostu, Park cayó ganada por menos de 3.000 votos de diferencia.
Les diferencies ente Park y Llee fixéronse insalvables cuando ésti asumió la en 2008. Unos 14 diputaos fieles a Park, en protesta porque nun se cuntara con ellos pa gobernar, independizar del GPN y crearon el so propiu grupu parlamentariu, la Coalición Pro-Park. Per otru llau, Park siguió nel GPN y revalidó el so escañu en Dalseong con un votu récord del 88,8%. La líder nun consiguió qu'el so partíu readmitiese a los tránsfugas hasta 2010, coles elecciones locales nel horizonte.
En 2011, en plena crisis interna pola dimisión del alcalde de Seúl, Park Geun-hye foi nomada presidenta d'una xestora que s'encargaría de refundar el GPN. Arrexuntando a toles corrientes del centroderecha nun frente ampliu, el procesu concluyó en 2012 cola creación del nuevu Partíu Saenuri («Nueves Fronteres»), que volvió ganar nes elecciones parlamentaries de 2012.
Dempués de superar les primaries del Saenuri, Park empecipió la so campaña pa les elecciones presidenciales de Corea del Sur de 2012 como favorita nos sondeos. Sicasí, el candidatu lliberal Moon Jae-in (Partíu Democráticu Xuníu) retayára-y esa ventaya polos escándalos de corrupción qu'afectaben al hermanu del presidente Llei Myung-bak. Al traviés d'una campaña electoral intensiva, Park caltuvo les sos opciones y finalmente ganó con más de 15,7 millones de votos (51,8%) frente a los 14,8 millones llograos por Moon.
Park Geun-hye foi investida el 25 de febreru de 2013. El so programa electoral, de calter conservador, prometía ente otres midíes una política económica de crecedera, el sofitu a les pymes frente al poder de los "chaebol" nel mercáu llibre, fortalecer la defensa nacional, promover la igualdá de xéneru, y una política esterior de llínea dura contra amenaces esteriores». A diferencia de Llei Myung-bak, quien nun pudo cumplir el so plan de crecedera «plan 747», Park refugó concretar cifres mientres la campaña. Amás, aseguró que s'investigaríen «de forma imparcial y xusta» los fechos acaecíos mientres el gobiernu autoritariu del so padre Park Chung-hee. 
Los trés llínees maestres del so discursu de investidura fueron la prosperidá cultural», la felicidá de la población» y la reconstrucción de la economía», que'l so crecedera enllancar.
Hasta la fecha, los sos primeros ministros fueron Jung Hong-won (2013-2015), Llei Wan-koo (febreru a abril de 2015), Hwang Kyo-ahn (2015-2016) y Kim Byong-joon (dende 2016).
El primer asuntu que tuvo d'encetar la nueva presidenta foi la crisis diplomática con Corea del Norte. Los sos vecinos violaren el resolvimientu del Conseyu de Seguridá de les Naciones Xuníes una selmana antes de les elecciones, al llanzar un misil de llargu algame pa poner n'órbita un satélite, y el 12 de febreru de 2013 llevaron a cabu una tercer prueba nuclear. De momentu, Park aprobó que los exércitos surcoreano y estadounidense empecipiaren entrenamientos militares conxuntos, ante les medranes d'una hipotética agresión, y el Conseyu de Seguridá aprobó nueves sanciones contra'l réxime de Kim Jong-un. En respuesta, Corea del Norte anunció en marzu qu'el armisticiu de 1953 col que remató la Guerra de Corea quedaba anuláu.
El gobiernu trabayó con un mensaxe únicu dende dellos frentes pa reconducir la situación. El ministeriu de Reunificación de Corea aseguró que «"la declaración de Corea del Norte nun ye una amenaza nueva, sinón la continuación de les sos amenaces provocadores"», ente que'l ministeriu de Defensa dexó claro que les fuerces armaes «"siguen con atención los movimientos militares de Corea del Norte y van castigar en casu de prevocación"». Los llamamientos a la paz de la comunidá internacional tuvieron efectu y magar dambes partes volvieron a entamar les conversaciones billaterales el 6 de xunu, l'asuntu nun quedó del tou zarráu hasta que se confirmó en septiembre la reapertura de la Rexón Industrial de Kaesong.
Al añu siguiente, Park aprovechó una visita oficial a Alemaña p'apelar a la reunificación de la península al llargu plazu. Pa ello propunxo que dambos gobiernos desenvolvieren un plan de caltenimientu conxuntu de ríos y montes, y convidó a los representantes norcoreanos a la Conferencia del Conveniu sobre la Diversidá Biolóxica que se celebraría en Pyeongchang n'ochobre. Amás, a finales d'añu tuvo llugar la primer xunta ente altos mandos militares de los dos Cories dende 2007.
De magar, produciéronse episodios recurrentes de tensiones fronterices ya inclusive guerra psicolóxica que dambes partes resolvieron a finales d'agostu de 2015. 
Park fixo la so primer visita oficial como presidenta a Washington D.C., onde foi recibida pol presidente Barack Obama na Casa Blanca, y dempués intervieno nel Congresu de los Estaos Xuníos. Ellí confirmó qu'el so país taba abiertu a parolar con Corea del Norte siempres y cuando ellos cumplieren los alcuerdos de paz.
En 2014, la líder recibió en xunetu al so homólogu de la República Popular China, Xi Jinping, p'axustar un tratáu de llibre comerciu billateral ente'l so país y Corea del Sur, según l'ingresu surcoreano nel Bancu Asiáticu d'Inversión n'Infraestructura que se produció al añu siguiente. Más tarde hubo una xunta tripartita en Pequín ente China, Xapón y Corea del Sur pa buscar un alcuerdu de llibre comerciu ente les principales potencies asiátiques, qu'impulsó un repique de la popularidá de la mandataria.
El mayor llogru a nivel diplomáticu de Corea del Sur foi la condena en 2015 del primer ministru xaponés Shinzō Abe a la participación del so país na Segunda Guerra Mundial, con una curtia sida pol casu de les «muyeres de confort» que la presidenta consideraría insuficiente. 
La primer midida doméstica foi la presentación d'un ambiciosu plan de acción social para erradicar los Cuatro males», en palabres de Park, que más esmolecíen a la sociedá surcoreana: violencia sexual, violencia doméstica, violencia escolar ya inseguridá alimentaria. Les estadístiques oficiales reflexaben un repique de los dos primeros delitos, ente que los dos últimos son un asuntu recurrente.
El 16 d'abril de 2014 producióse'l naufraxu del "ferry" Sewol nel que finaron 295 persones. Anque les culpes tuvieron dirixíes al capitán y a la empresa concesionaria, el papel del gobiernu foi bien criticáu por refugar responsabilidaes na xestión del rescate de supervivientes. En concretu, los periodistes de la radiotelevisión pública (Korean Broadcasting System) denunciaron presiones pa tracamundiar datos coles mires de defender a la presidencia, razón pola que convocaron una fuelga indefinida. Por cuenta de esta crisis, el primer ministru Jung Hong-won presentó la so dimisión, que foi refugada por Park al nun atopase un sustitutu. Amás cesóse al director de KBS, hubo una remodelación de gobiernu y en payares de 2014 creóse un nuevu Ministeriu de Seguridá Pública qu'asumía'l mandu de la Guardia Costera.
A empiezos de 2015, la presidenta fixo una remodelación de gobiernu cola elección de Llei Wan-koo como nuevu primer ministru. Sicasí, Llee tuvo que dimitir dos meses dempués por un escándalu de corrupción nel que taba presuntamente implicáu. El so sustitutu foi'l exfiscal Hwang Kyo-ahn.
En xunu del mesmu añu, Corea del Sur enfrentar a una de les mayores crisis sanitaries de la so hestoria: un biltu del síndrome respiratoriu por coronavirus que se saldó con 36 finaos a lo llargo de tres semana. La Organización Mundial de la Salú criticó la reacción del gobiernu nos díes iniciales, al nun aisllar correchamente a los primeros enfermos.
Park Geun-hye sufrió un duru revés nes elecciones lexislatives de 2016, nes qu'el Partíu Saenuri perdió la mayoría qu'ostentaba na Asamblea Nacional. Magar llograr un millón de votos más qu'el so rival, el Partíu Minju de Corea llogró más diputaos gracies al sistema de representación directa. La mandataria foi criticada polos sos rivales internos debíu al papel que tomó tantu na campaña como na elección de candidatos, polo que la prensa interpretó qu'habría otra llucha interna pa escoyer sustitutu nes elecciones presidenciales de 2017. 
Park Geun-hye foi destituyida de la presidencia de Corea del Sur pola so presunta implicación nun escándalu de corrupción y tráficu d'influencies, reveláu n'ochobre de 2016.
Diversos medios de comunicación desvelaron qu'una muyer de 60 años llamada Choi Soon-sil, ensin cargu gubernamental, aprovechárase de la so estrecha amistá con Park Geun-hye pa influyir en miembros del executivu, esviar 65 millones d'euros a les sos organizaciones ya impulsar la carrera profesional d'hípica de la so fía. Park conocía a esa muyer porque yera la fía de Choi Tae-min, unu d'el asesores del gobiernu de Park Chung-hee, y que veló por ella tres l'asesinatu del so padre. La trama implicaba tamién a importantes empresarios como Llei Jae-yong, presidente de Samsung.
Amás d'abrir una investigación, la xusticia surcoreana ordenó entrar per primer vegada a la Casa Azul pa percanciar pruebes. La primer reacción de Park foi pidir esculpes y proponer a un nuevu primer ministru, Kim Byong-joon, d'enclín progresista. Sicasí, los pidimientos de dimisión nun cesaron y dende entós produciéronse manifestaciones multitudinaries en Seúl contra la mandataria. La crisis Choi Soon-sil» amenorgó al mínimu los sos niveles de popularidá, de tan solo un 9,2% n'ochobre y menos del 5% en payares.
La fiscalía de Corea del Sur acusó formalmente a Park de presunta complicidá con Choi Soon-sil na so trama d'esfalcu. Dempués de que casi tolos parllamentarios del Partíu Saenuri esixéren-y la dimisión, la presidenta punxo'l cargu a disposición de l'Asamblea Nacional. 
El 9 d'avientu, el parlamentu aprobó'l so procesu de destitución por una amplia mayoría de 234 votos a favor sobre 300 escaños. Les funciones presidenciales fueron asumíes de forma interina pol primer ministru Hwang Kyo-ahn. Meses dempués, el 10 de marzu de 2017, el Tribunal Constitucional aprobó col votu favorable de tolos xueces la destitución de Park. La sentencia obliga al país a celebrar elecciones presidenciales nun plazu de 60 díes.
El 26 de marzu, dos semana dempués de la destitución formal de Park, la fiscalía surcoreana anunció que taba buscando una orde d'arrestu contra la ex presidente. El 30 de marzu, la orde de detención foi concedida pol Tribunal Central de Seúl y Park foi detenida a otru día. El 17 d'abril, Park foi acusada formalmente de abusu de poder, sobornu, coacción y filtración de secretos del gobiernu. Ella negó tou los cargos mientres cinco rondes d'interrogatorios na cárcel, lo que condució a un xuiciu que s'espera que dure hasta seis meses.
Cresques Abraham
Cresques Abraham (Mallorca, 1325 - 1387) foi un cartógrafu xudíu mallorquín del sieglu XIV. Padre del tamién cartógrafu Jehuda Cresques, dambes figures señeras de la Escuela Cartográfica Mallorquina.
Anque tradicionalmente interpretóse que «Cresques» yera l'apellíu familiar y que, poro, el nome yera Abraham Cresques, los estudios realizaos por Jaume Riera y Gabriel Llompart determinaron que nun se tuvo en cuenta la forma cola que tresmitíen los patronímicos na comunidá xudía, según la cual el primer nome del padre pasaba a ser el segundu del fíu. D'esta forma, Jehuda Cresques yera fíu de Cresques Abraham, ñetu d'Abraham Vidal y bisñetu de Vidal Cresques. 
Cresques Abraham, protexíu polos reis Pedru IV d'Aragón, Xuan I d'Aragón y Martín I d'Aragón, dexó una granible documentación sobre cartes náutiques feches por él y el so fíu, anguaño perdíes, anque se-y atribúin dellos mapes anónimos, como l"'Atles catalán" de 1375, siendo esta obra, guardada na "Bibliothèque National de París", considerada como la pieza qu'algamó'l puntu más altu de la conocencia cartográfica medieval.
Amás del Atles Catalán los investigadores tamién tienen suxerío qu'al menos cinco mapes más podíen ser obra suya, del so fíu o del so taller.
Igual que l'Atles, estos cinco mapes nun tán firmaos y nun tienen data, pero allúguense nel últimu cuartu del sieglu XIV. Masque les semeyances ente ellos son evidentes, esiste la posibilidá que fueren fechs por dellos talleres.
Oxetivismu
L' oxetivismu afirma que la realidá esiste independientemente de la conciencia , que'l ser humanu tien contatu diretu cola realidá al traviés de los sentíos, que puede tener conocimientu oxetivu pol procesu de formación de concetos , de la lógica dedutiva y indutiva, que l'oxetivu moral de la vida humana ye algamar la mesma felicidá o interés racional, que l'únicu sistema social consistente con esta moralidá ye unu que respete los derechos de los seres humanos a la vida, llibertá , propriedá y a la geta de la propria felicidá , esto ye, capitalismu laissez-faire , y que la función del arte ye tresformar les idees metafísiques mas astrates, reproduciendo seletivamente la realidá, en forma física.
Rand al principiu expresó les sos idees filosófiques en noveles como "Quien ye John Galt?" (conocíu tamién por "La Revuelta d'Atles"), " The Fountainhead y llibros de non-fición como "Capitalismu: L'Ideal Desconocíu" ,"La Virtú del Egoísmu" ,esos ente otros.
El nome oxetivismu vien del principiu de que el Conocer y los valores humanos son oxetivos: ellos nun son creaos polos pensamientos que daquién tien, sinon determinaos pola naturaleza de la realidá, pa ser afayaos pol ser humano. Rand dixo que tiró por esti nome porque'l términu preferíu pa una filosofía basáu na primacía de la existencia - existencialismu - yá fuera usáu.
La realidá esiste independientemente de la oservación del ser humano, de los sentimientos, deseos ,esperances o llercies .
La razón ye l'únicu mediu pa dase cuenta la realidá, la única fonte de conocimientu , l'únicu gía d'ación y el mediu básicu de supervivencia.
Lógica: l'arte de non-contradición.
Dedución: el procesu mental de formar conclusiones a partir de premises ; de lo astrato a lo concreto (particular).
El ser humano, caúno, ye un fin en sí mesmu y non un mediu pal fin d'otros humanos. Tien D'esistir en función de los sos propios propósitos, nun sacrificándo-se por otros nin sacrificando otros por él.
La primer eleción de todo ser ye la existencia o la non-existencia y, por esto, la vida del ser humano ye'l so patrón moral de vida. Ensin ella, nengún otru valor ye posible.
La llibertá , nun sistema políticu onde los homes tráten-se como negociantes llibres, n'intercambios voluntarios, con mutuu beneficiu y nunca como víctimes y executores, senyores y esclavos .
Cada persona sobrevive basada na so habilidá de exercitar y usa' la razón. Pa que esto sía posible, fai falta proscribir la iniciación de violencia.
Órganos d'un gobiernu propiu: policía, exércitu y cortes de lleis.
El gobiernu tien que tar dixebráu de la: economía, relixión, educación y ciencia.
Como un gobiernu propriu financia les sos actividaes? Con, y malapenes con, donaciones voluntaries de los sos ciudadanos.
Xulio Berros
Escritor de Samartín del Rei Aurelio (Asturies)
Nacíu en Sotrondio en 1963 ye maestru d'educación primaria. Como escritor ta especializáu en lliteratura infantil y xuvenil, campu nel que tien llevaes a cabu estremaes aplicaciones interactives de calter didáuticu coles que pon en rellación les nueves teunoloxíes y la lliteratura infantil en llingua asturiana que tán repartíes pela rede. 
Cuando publicó la so primera obra declaraba a los posibles llectores que con esi llibru pretendía "cenciellamente que puedas pasar dalgún bon momentu cola llectura, y si amás te suena dalguna de les situaciones qu'apaecen, meyor que meyor". Estes pallabres dicen muncho del so mou de trabayar, que busca siempre averase al mundu real y cotidianu que vive la xente mozo anguaño.
Tien espublizáu un rellatu nel númberu 2 de la revista Sietestrellu, col qu'algamó'l Premiu de Cuentos de Riañu-Llangréu, y tamién participó nel volume coleutivu "Cinco años de lliteratura asturiana" d'Editora del Norte, amás de presentar dalgunes ponencies en congresos y xornaes d'estudiu alredor de la lliteratura n'asturianu pa neños y neñes.
http://www.smra.eu/node/1035
http://www.asturies.com/node/5753
http://www.elcomercio.es/v/20120821/corvera/veranu-lliterariu-escritor-xulio-20120821.html
http://www.asturnews.com/index2008.php?idn=12366
Alberto Fernández Velasco
Alberto Fernández Velasco, Berto Velasco, "el gran luthier de la gaita asturiana."
Anque na so familia nun había tradición musical, aficionóse a la música asturiana siendo mozu, mercando la so primer gaita cuando tenía dieciseyes años. En 1968 vieno pa Xixón a trabayar d’ebanista, oficiu que dexó pa dedicase a la gaita, faciendo la primera en 1979 según el modelu tradicional d’Ántón Álvarez Vega, Cogollu.
Convencíu de que’l punteru de la gaita tenía falta d’ameyorar en sonoridá, emprincipió a investigar na xera acústica pa construyir instrumentos que, calteniendo l’aire asturianu, siguieren criterios académicos tocántenes a les afinaciones. 
Fexo’l so primer punteru con escala temperada en 1985, y dende entós les sos gaites allegaron a ser les favorites de munchos gaiteros solistes, tanto presente en bona parte de les ediciones del Festival Intercélticu de Lorient dende 1986. La so mayor anovación foi’l punteru cromáticu de dos octaves, desendolcáu dende 1988. 
El so llabor algamó en 1993 la reconocencia de la Conseyería d’Educación, Cultura, Deportes y Xuventú del Principáu d’Asturies, al traviés d’una mesa d’espertos aconceyada pa valorar los sos instrumentos y formada por Leoncio Diéguez Marcos, Miguel Fernández Gutiérrez y Manuel Fernández Avello, na so calidá de miembros del Conservatoriu Superior de Música Eduardo Martínez Torner d’Uviéu.
Na so última etapa hora aínda trabayaba en delles estayes téuniques, rescamplando la gaita d’afinación variable, qu’axuntaba toles anovaciones surdíes de les sos investigaciones. Tenía l’enfotu de que la gaita pudiere tocar con normalidá colos otros instrumentos musicales, que quedare afitada como materia d’estudiu nel conservatoriu, que s’iguaren obres nueves pa ella y qu’hubiere una sensibilidá social haza les persones que-y dediquen los sos esfuerzos.
Ye d’opinión xeneral que, por estes razones, Alberto Fernández Velasco, marcó nos años ochenta un puntu y aparte na hestoria de la gaita asturiana y, como escribe Ismael González Arias, puede ser considerau, “padre de la gaita asturiana moderna”.
Enric Prat de la Riba
Enric Prat de la Riba i Sarrà (Castellterçol, 29 de payares de 1870 - 1 d'agostu de 1917), abogáu y periodista, foi'l primer presidente de la Mancomunidá de Cataluña (1914 – 1917) y unu de los principales artífices del resurdimientu del sentimientu nacional catalán del sieglu XIX.
Participó na redaición y aprobació de les Bases de Manresa y, como escritor, la so obra cimera ye "La nacionalitat catalana".
Fíu de propietarios rurales orixinarios de Can Prat de la Riba, de Bigues, los sos padres fueron Esteve Prat de la Riba i Magarins y Maria Sarrà i Rosàs.
Entamó los sos estudios secundarios en Barcelona, onde se llicenció en Drechu l'añu 1893. En 1894 doctoróse en Madrid cola tesis "La ley jurídica de la industria" (Barcelona, 1898). En 1895 encargóse, con otros dos compañeros d'estudios, de la redaición de la "Revista Jurídica de Catalunya". Tamién, dende 1895 participó nes xeres de l'"Acadèmia de Jurisprudència i Legislació de Barcelona". En 1887 ingresó nel "Centre Escolar Catalanista", siendo presidente ente 1890 y 1891. Aquel añu foi elixíu secretariu de la xunta de la "Unió Catalanista" ya intervino na preparación y los alderiques de l"'Assemblea de Manresa" qu'aprobó les Bases de Manresa. Miembru de la "Lliga de Catalunya" hasta 1899, puxó pola creación del Centre Nacional Català, y en 1901 foi unu de los fundadores de la "Lliga Regionalista".
Dirixó'l diariu "La Veu de Catalunya", espublizando bayura d'artículos. Espunxo nes disertaciones, nos sos escritos periodísticos, y principalmente nel so llibru "La nacionalitat catalana" (1906), un conceutu organicista de la nación. En 1905 foi elixíu miembru de la diputación de Barcelona pol distritu segundu y foi reelixíu pol de Vic-Granollers en 1909 y en 1913. Elixíu presidente de la diputación en 1907, reelixíu en 1909, 1911, 1913 y 1917, defensor de la mancomunidá provincial, foi tamién presidente de la Mancomunidá de Cataluña en 1914 y reelixíu en 1917.
Juan Peiró
Juan Peiró Belis (Sants, Barcelona, 18 de febreru de 1887; Paterna, Valencia, 24 de xunetu de 1942) foi un anarquista español Foi Ministru d'Industria de la Segunda República nel tiempu de la Guerra Civil española.. Con ocho años entamó a trabajar nuna fábrica de vidriu barcelonesa y nun aprendió a lleer y escribir hasta los veintidós años. Siguió trabayando nel sector vidrieru, y xunto a otros compañeros fundó la Sociedá Cooperativa "Cristalerías de Mataró", que nunca abandonaría. En 1907 casó con Mercedes Olives Bonastre, obrera textil.
Roberto Corte
Roberto Corte (1962, Uviéu) ye yn escritor y direutor de teatru asturianu.
Naz n'Uviéu en 1962, y anque crez en Los Barreros (Llaviana), la mayor parte del so llabor creativu como escritor y direutor de teatru desendólcalu en L'Entregu, onde dirixe'l grupu Barataria Teatro.
Tamién ye codireutor de "La Ratonera. Revista asturiana de teatro", asina como de la Editorial Oris, especializada en testos teatrales. Dende la so fundación forma parte de la Tertulia lliteraria Tom Malory.
Alejandro de la Mata
Naz en Blimea en 1945 y ye inxenieru de profesión. 
El so rellatu tituláu "El tíu Colas" ta incluyíu nel llibru "Patrimoniu intelectual. Antoloxía d'escritores de Samartín del Rei Aurelio", editáu pol Ayuntamientu de Samartín del Rei Aurelio nel añu 2008.
http://www.smra.eu/node/1046
José Negre
José Negre, (Lludient, Alt Millars, Comunidá Valenciana, 13 de mayu de 1875 - Argelers, Vallespir, 24 d'avientu de 1939) foi un anarquista español.
Treslladáu a Barcelona, trabayaba como tipógrafu y en 1907 participa na fundación de Solidaridad Obrera. En 1908 tuvo un papel destacáu xuntamente con Tomás Herreros Miguel na güelga d'ocho meses escontra'l periódicu El Progreso, voceru del Partido Republicano Radical d'Alejandro Lerroux. Foi miembru del comité de güelga formáu na Selmana Tráxica de 1909. 
Foi'l primer Secretariu Xeneral de la Confederación Nacional del Trabayu, elexíu nel Congresu de Constitución del sindicatu que tuvo llugar en Barcelona en 1910, ocupando'l cargu hasta 1911. Volvió a ser elexíu ocupando la secretaría xeneral nuevamente hasta 1914, aunque ente 1911 y 1914 el sindicatu tuvo na clandestinidá, de tal manera que nun se pue asegurar qu'efectivamente ocupase'l cargu ente los años 1913 y 1914. Previamente fuera Secretariu Xeneral del sindicatu catalán Solidaridad Obrera.
Vicente Ramón Díaz Fernández
Vicente Ramón Díaz Fernández (1954, L'Entregu) ye un escritor de Samartín del Rei Aurelio (Asturies).
Naz en La Oscura (L'Entregu) nel añu 1954 y cursa'l so bachilleratu nel Institutu Virxe de Cuadonga. El so primer contautu cola creación lliteraria ye la escritura d'un guión cinematográficu basáu nel cuentu "El escarabajo de oro" d'Edgar Allan Poe, proyeutu qu'a lo cabero nun llegó a filmase por falta presupuestu.
Amás d'escribir tamién dedica tiempu a la pintura, campu nel que yá tien feches distintes esposiciones individuales y coleutives, amás d'algamar reconocimientu internacional col premiu del Concursu de Diseñu del Ministeriu de Comunicaciones de Xapón. 
En 1978 axunta nun volume inéditu les sos composiciones poétiques de la mocedá nes que muestra'l combate ente Eros y Thánatos, l'amor y la muerte. 
El so únicu llibru editáu ye "El enigma de las flores" (Imprenta Familiar, L'Entregu, 1985).
Henrique G. Facuriella
Escritor y periodista de Samartín del Rei Aurelio (Asturies)
Nacíu en Blimea en 1980, ye miembru de la Tertulia Lliteraria Tom Malory de L'Entregu.
Tien asoleyaos hasta'l momentu dos llibros, "Los fieles de Maalena" (Ámbitu, 2006) y "Intersticios. Estudios pa una topografía de lo que nun ye" (Ámbitu, 2009)
La mayor parte de la so obra ta espublizada n'antoloxíes como Vía de serviciu, Escritores en Llanes, Cuentos mínimos, Tarxeta d'embarque o Yérase una vez...
Tamién tien poemes esparcíos per revistes como Reciella Malory (de la que ye cofundador), Formientu o Caravansi.
Tien espublizaos reportaxes y artículos periodísticos en El Comercio, La Nueva España, Les Noticies y La Ratonera. Revista Asturiana de Teatru. Tamién ye collaborador de la revista cultural "El Summum", onde tien espuestu parte del so trabayu fotográficu, otra de les sos facetes.
http://www.smra.eu/node/1038
http://www.asturies.com/node/1459
http://www.asturnews.com/index.php?idn=11704
Ermesenda de Carcassona
Ermesenda de Carcassona (¿Carcassona?, c.972/975-977 - Sant Quirze de Besora, 1 de marzu de 1058) gobernó en condominiu los condaos de Barcelona, Girona y Osona y foi tutora del so fíu Berenguer Ramón I y del so ñetu Ramón Berenguer I mientres les sos respeutives minoríes d'edá. Fía de Roger I de Cominges, conde de Carcassona, y d'Adelaida de Gévaudan (Francia). Casó escontra 992 con Ramón Borrell, qu'asocedió'l 30 de setiembre del mesmu añu, dempués del so casoriu, al so padre Borrel II, nel gobiernu del condáu de Barcelona. 
Yera Ermesenda de singular fermosura y enérxicu calter. Por llargu tiempu figuró na corte de Barcelona, yá arrodiada de los xueces de corte y sentada nel escañu del Tribunal alministrando xusticia en presencia de los sos vasallos, tanto conxuntamente col so maríu como mientres les sos ausencies, yá acaballando al llau d'esti na guerra y acompañándolu nes sos espediciones militares. Coles mesmes, Ramón Borrell apurrió-y en propiedá una gran cantidá de castiellos y places fuertes nos condaos de Barcelona, Osona y Manresa, lo que-y apurrió un enorme poder políticu y capacidá económica. Bien xunida al so maríu, la mayoría de documentos de la corte condal d'esta dómina apaecen espedíos por dambos.
Frederica Montseny i Mañé
Frederica Montseny i Mañé (Madrid, 12 de febreru de 1905 – Tolosa de Llenguadoc, 14 de xineru de 1994), política y escritora, foi una líder anarquista. Foi ministra na Segunda República Española y la primer muyer ministra d'España.
De bien moza va entamar a escribir sobro temes lliterarios, filosóficos y feministes. Ingresó nel Sindicatu de Profesiones Lliberales de la Confederación Nacional del Trabayu (CNT) y na Federación Anarquista Ibérica (FAI) en 1936. Foi miembru del comité rexonal de la CNT de Cataluña en 1936 y ministra de Sanidá (1936 – 1937). Aparó, como delegada gubernamental en Barcelona, los Fechos de mayu de 1937 y sufrió un atentáu.
Estudió Filosofía y Lletres na Universidá de Barcelona. En 1930 conoció al anarcosindicalista Germinal Esgleas Jaume, que foi'l so compañeru hasta que morrió, en 1981, en Tolosa de Llenguadoc. La pareya tuvo tres fíos: Vida (1933), Germinal (1938) y Blanca (1942).
ECOSAM
ECOSAM (Empresarios y Comerciantes de Samartín del Rei Aurelio) ye una asociación del sector del comerciu a la que se foron incorporando establecimientos del sector servicios y hostelería del conceyu. 
Intégrense n'ECOSAM establecimientos del comerciu, profesionales que presten servicios y llocales d'hostelería de los distritos de Sotrondio, Blimea y L'Entregu.
La sede de l'asociación ta asitiada nel Edificiu de Servicios Municipales dientro del Parque de La Laguna, na población de L'Entregu. 
Amás de defender los intereses de los asociaos, ECOSAM pretende ser un axente dinamizador social y económicu. Pa ello ta implantando'l Plan Estratéxicu de Comerciu de Samartín del Rei Aurelio dende l'añu 2008, col que busca algamar la dinamización, meyora y modernización del comerciu, ociu y servicios del conceyu. 
Pa llevar a cabu esti trabayu ECOSAM profesionalizó la xestión de l'asociación y de forma continua lleva a cabu aiciones y campañes pa dinamizar les ventes en varios momentos del añu, fai que los socios se promocionen de forma conxunta, mantiénlos informaos sobre ayudes y normativa y ufiérta-yos asesoramientu en redes sociales. Amás, tien firmaos alcuerdos con empreses suministradores de servicios fixos col envís d'abaratar costes a los socios. 
Col cambiu esperimentáu pola clientela del pequeñu comerciu nos últimos años ECOSAM tien como oxetivos la meyora y modernización del pequeñu comerciu, aplicando los nuevos sistemes comerciales y de xestión más eficientes, los nuevos canales de promoción y ventes, el marketing, etc. 
El trabayu pa xunir los estremaos sectores de comerciu, servicios y entretenimientu ye otru de los oxetivos marcaos. 
ECOSAM ta convirtiéndose nuna de les poques organizaciones empresariales qu'emplega la llingua asturiana en dalgunes de les sos actividaes, principalmente venceyaes al sector hosteleru. Samartín del Pinchu y Samartín de les Tortielles son dalgunos d'esos exemplos de normalización llingüística y qu'amás son productos d'ésitu de ventes y aceutación por parte de la ciudadanía.
1. http://www.lne.es/cuencas/2013/12/06/ecosam-presenta-campana-navidad-comercio/1510873.html
http://www.elcomercio.es/oviedo/20090115/cuencas/ecosam-premia-euros-compras-20090115.html
http://www.asturies.com/noticies/%E2%80%98samart%C3%ADn-de-les-tortielles%E2%80%99-eventu-gastron%C3%B3micu-col-asturianu-como-protagonista-da-aniciu-
http://www.lne.es/cuencas/2010/10/16/samartin-pinchu-celebra-11-establecimientos-concejo/981131.html
http://lacuencadelnalon.es/web/samartin-del-pinchu/
Ana Rosa Fernández
Ana Rosa Fernández (1965, Sotrondio, Samartín del Rei Aurelio), ye una escritora asturiana.
Naz en 1965 en Sotrondio y entama a escribir a los 16 años, al abrigu de lo que'l filólogu y poeta Francisco J. Lauriño llamó Dexeneración de 1981. Nun va ser, ensin embargu, hasta los 30 años cuando tome conciencia del retu que supón ser muyer y poeta, y a partir d'ehí, buscando algamar una voz propia, va dedica-y más tiempu a la escritura, participando en numberosos recitales y alcuentros como les "Xornaes alternatives de poesía" del Atenéu Llibertariu d'Uviéu o les "Primeres xornaes abiertes de poesía y narrativa" del Atenéu Popular de Llaviana, dambos en 1995.
La so obra ta recoyida na antoloxía de poesía española actual "Al Aire Nuevo" (Editorial Desierto, Méxicu, 2005) y nel llibru coleutivu "Las estaciones" (Heracles y nosotros, Xixón, 1996), asina como nes revistes "Luces y sombras" y "Ábaco".
Bonanza
"Bonanza" ye una serie de televisión producida pola NBC y emitida pela primer vez el 12 de setiembre de 1959 y hasta 1973. 
La serie rellata les peripecies de la familia Cartwright nel ranchu de la Ponderosa, en Nevada, y ta ambientada nel Oeste americanu de finales del sieglu XIX. Concebida pa un públicu familiar, fuxe de los tópicos del xéneru pa centrarse nos valores familiares y nos problemes del día a día. Amás, la canal decidió emitila integramente en color pa conseguir llamar l’atención de los más neños nuna época onde la mayoría de les cases teníen televisión en blanco y negro.
La familia Cartwright ta formada pol patriarca y dueñu del ranchu, nomáu Ben (interpretáu por Lorne Greene). Tien tres fíos de tres matrimonios diferentes de los que enviudó: Adam (Pernell Roberts), Hoss (Dan Blocker) y Little Joe (Michael Landon). El clan vive nun ranchu nomáu La Ponderosa na compañía del cocineru chinu Hop Sing (Víctor Sean Young) y el sheriff de Virginia City, Roy Coffee (Ray Teal).
La serie convirtióse en númberu ún d'audiencia mentes catorce años magar la salida de Pernell Roberts nel 1965 por mor de les disputes colos guionistes de la serie. Anque nun momentu la canal planteó dexar a los Cartwright con dos hermanos namás, el personaxe d'Adam substituyólu’l vaqueru Candy Canaday (David Canary) y la serie medró en popularidá.
La muerte de sutrucu de Dan Blocker en 1972 significó'l fin de la serie. Depués de dalgunos intentos de la canal por salvala, despidióse de l'audiencia el 16 de xineru de 1973.
Salvador Seguí
Salvador Seguí Rubinat (Tornabous, 23 d'avientu de 1886 - Barcelona, 10 de marzu de 1923), conocíu como El noi del sucre ('El rapaz del azúcar'), foi una de les persones más destacaes del anarcosindicalismu de Cataluña nos entamos del sieglu XX. Buscó dar un nuevu puxu a la llucha proletaria ensin escaecer les esencies del so ideariu anarquista.
Formóse como pintor, profesión que siempre exerció y cola que se ganó la vida. Yá dende bien mozu mostró inquietú pola política y por les idees llibertaries; seguidor de la Escuela Moderna de Francisco Ferrer Guardia y de varios autores como Sorel, Kropotkin, Reclus o Cornelissen, na so formación autodidacta tamién se relacionó con personaxes culturales y políticos de la dómina, y con miembros y participantes del Ateneu Enciclopèdic Popular, como Francesc Layret.
Afaló la formación y educación de les clases obreres dende los sindicatos como armes revolucionaries: la preparación intelectual, cultural y técnica de los trabayadores. 
Foi presidente del "Atenéu Sindicalista" de Barcelona, onde fundó y organizó la so biblioteca en 1915, llugar nel que s'asumieron funciones de centru superior d'estudios sindicalistes y anarquistes.
Impulsor de la creación de Solidaridad Obrera, formando parte del conseyu directivu (como vocal) a lo llargo d'un tiempo. En 1916 entama les negociaciones pa una pactu d'unidá d'acción ente la CNT y la UXT como frente únicu del movimientu obreru español que comportó inicialmente una güelga xeneral de 24 hores como protesta pol aumentu de preciu de subsistencies y que continuó con una güelga xeneral indefinida, en 1917, en petición al Gobiernu español d'un sistema que garantizara a la población el desarrollu d'actividaes emancipadores y mínimes condiciones de calidá de vida.
Elexíu secretariu xgeneral de la CNT de Cataluña nel Congresu Rexonal entamáu en Sants, en 1918, propuso que fuera permitida la intervención de los maestros racionalistes n'aspectos de sindicatos "siempre que s'entamaran corporativamente"; respaldáu pola totalidá de delegaos al so favor foi adoptao como resolución.En congresos posteriores, xunto a Ángel Pestaña y Juan Peiró opúsose a acciones más exaltaes llevaes a cabu por otros miembros de la CNT. Cabe mencionar l'entamáu nel Teatru de la Comedia (Madrid) o el Plenu de rexonales de Zaragoza nos que presentaron la proposición de retirada de la CNT de la Tercera Internacional.
Foi deteníu en diverses ocasiones por mor de la so actividá anarcosindicalista. A lo llargo de la güelga de La Canadiense alcontrábase presu pero foi lliberáu'l mesmu día en que se desconvocó y pudo poner n'evidencia les sos grandes dotes d'orador na asamblea entamada pol comité de güelga, na Plaza de toros de las Arenas de Barcelona pa informar sobre los acuerdos llegaos col gobiernu. En payares de 1920 y xunto con Lluís Companys, el sindicalista Martí Barrera y hasta trenta y seis persones más, foi deportáu al castiellu de la Mola (Mahón).
El 10 de marzu de 1923, en plena xera por promover ente los trabayadores la idea de la emancipación como motor d'una sociedá existente, foi asesináu d'un tiru na esquina de la calle Cadena con Sant Rafael, nel barriu del Raval de Barcelona, por pistoleros blancos del Sindicato Libre de la patronal catalana, protexida pol Gobernador Civil de Barcelona Martínez Anido, agrupada en torno a la Lliga Regionalista. Nel mesmu episodiu dexaron malferíu al tamién anarcosindicalista Francisco Comes, conocíu como "Perones", que morrería pocos díes depués. 
Ta enterráu nel cementeriu de Montjuic de Barcelona, nuna zona próxima a les tumbes d'Anselmo Lorenzo, Francesc Layret y Francisco Ferrer.
Presidente de Sudán del Sur
El presidente de Sudán del Sur exerz las funcións de Xefe d'Estáu y xefe de gobiernu del país. Esta ye la llista de los presidentes de Sudán del Sur dende l'añu 2005.
El 9 de xunetu de 2005 se restableció l'autonomía de la rexón.
El 9 de xunetu de 2011 el Sudán del Sur ganó independencia.
Trabada (Lugo)
Trabada ye un conceyu de la provincia de Lugo, en Galicia (España), que pertenez a la comarca de la Mariña Occidental, con capital en Ribadeo. La so población a 1 de xineru de 2013 yera de 1228 habitantes, de los que 600 yeren homes y 628 muyeres, según les cifres del INE.
Trátase d'un conceyu de 82,7 km² que s'atopa ente los conceyos gallegos de Ribadeo, Barreiros, Lourenzá, Riotorto y A Pontenova y los asturianos de San Tiso d'Abres y d'A Veiga, de la que ta a 15 km.
La so xeografía ye abondo accidentada yá que tá asitiada ente montes que lleguen a superar los 750 m. na Serra da Caldeira col altu de Cerrochán (776 m.) como puntu más altu del conceyu, fechu que contrasta colos 5 m. d'altitú que presenta nel valle del ríu Eo a l'altura de Ría d'Abres, una de les sos parroquies y aú ye perceptible l'influxu de les marees. Ye por esa razón que la ría del Eo yera nomada tamién "Ría d'Abres". Ye esti ríu el que fai gran parte de la llende ente esti municipiu ya Asturies, inda qu'al sur de Vilarbetote y Trabadela alcuéntrase la parte del conceyu de San Tiso d'Abres que tá situada al oeste del ríu Eo, onde ye enteramente asturianu. La hidrografía del conceyu compleméntase con dellos afluentes Trabada y Vilapena y tá incluyíu dientro la Reserva de la Biosfera Oscos Eo e Terras de Burón.
El clima ye'l típicu de la rexón, un clima atlánticu u oceánicu ensin munches variaciones de temperatura, con una amplitú térmica reducida. La so proximidá al mar fai que nun atopemos dellos rasgos significativos de continentalidá.
Como tolos conceyos asitiaos na comarca, el municipiu presenta un poblamientu espardíu y ta dividíu ente parroquies, que nesti casu son les siguientes:
- A Fórnea (Santo Estevo), col llugar del mesmu nome y que malapenes supera los 100 habitantes.
- A Ría de Abres (Santiago), con cuasique 200 habitantes repartíos ente ocho entidaes menores: O Acevedo, A Boca de Canle, A Casanova, O Follabal, Leirado, Pacios, Pedrido, A Rabexa, San Martiño, A Veiga y Vilafernando.
- Sante (San Xiao), con unos 280 habitantes y una dispersión estrema ente 30 entidaes: O Barreiro, Carballal, A Casanova, O Castro, O Cómaro Gordo, Dongo, A Forcada, A Igrexa, As Lamas, Lendecoira, Loureiro, Louro, Lousada, Margaride, O Monte, A Mota, Olgueira, O Pedregal, Pedroselle, Pena Cova, Pena Quente, Piago Negro, Prado, O Rego, A Retorta, Río Trabada, Santarredeiro, Sueiro, Trabadela y Vilarbetote.
- Trabada (Santa María), la parroquia de mayor númberu d'habitantes, con unos 500, repartíos ente los siguientes llugares: A Abaira, Barreiros, A Cabana, A Cachopa, Canle, O Carballo, O Chao do Sevil, O Chao dos Nabais, Cima de Vila, Cotarelo, O Coto, Covacho, A Ermida, A Escanarega, Espín, Fondo de Vila, Fontán, Foxos, A Granxa, A Lagoa, Lamelas, As Lóngaras, Mozandeo, Muín Queimado, A Órrea, O Outeiro, O Pacio, O Parladoiro, Paucabaleiro, A Penela, O Pibidal, Ponte Gorda, O Pontigal, O Porto do Malle, Redondo, Rego Rubio, A Ribela, O Río, Santo Estevo, Soenlle, Trabada, A Trapa, A Veiga, O Vilar y Xuga. Ye aú s'atopa la capital del conceyu.
- A Valboa (Santa María Madanela), con 130 habitantes dispersos ente 13 llugares: Biduedo, As Cabanas, Os Carrís, O Casal, A Corredoira, A Igrexa, A Lavandeira, Os Pozos, Rego Corto, Rego do Galo, O Salgueiro, Sequeiro y Vilafernando.
- Vidal (San Mateo), con 75 habitantes repartíos en dellos 10 llugares: O Campo, Carril, O Castro, A Choza, Cima de Vila, Portela, Requeixo, Soutillán, Trástigos y O Val das Eguas.
- Vilaformán (San Xoán), parroquia d'unos 60 habitantes y 17 llugares: A Carreira Chá, A Grandela, A Igrexa, O Murio de Arriba, Naraído, O Outeiro, O Pé da Viña, A Pereira Parda, O Real, Rodriguelo, O Roxo Seco, Suasribas, A Veiga, Ventoso, Vilachá, Vilasuso y Vilaxusá.
- Vilapena (Santiago), con unos 80 habitantes y dos llugares: O Bargo e Vilapena.
Na toponimia ye interesante'l fechu de que, magar seya una zona que dialeutalmente tá incluyía dientro'l gallegu oriental, aínda atopamos dellos topónimos que tán más rellacionaos coles formes asturianes eonaviegues que coles formes gallegues estándares, cosa que nun ye d'estrañar, siendo como ye, un llugar de frontera alministrativa ente Galicia y Asturies. Ye'l casu de nomes de llugar como Espín (y non «Espiño»), A Órrea, o Muín (Molín y non «muiño») Queimado.
El so nome vien del llatín "Tabulata" y ye ún de los topónimos alcontraos nel diploma del rei Silu del añu 775 en que esti dona una serie de terrenos asitiaos ente los ríos Eo y Masma pa construyir ellí un monasteriu nomáu Samartín d'Esperautano, del que nun queden restos.
Club Social y Deportivo Colo-Colo
El Club Social y Deportivo Colo-Colo (Colo-Colo) ye un club de fútbol de Chile, de la ciudá de Santiago de Chile. El Club foi fundaú'l 19 d'abril del añu 1925. 
Economía de Kiribati
La República de Kiribati ye unu de los países más probes del mundu, siendo'l so PIB per cápita de US 1420 el 2010. La esportación de fosfatos dende la isla de Banaba reportaba beneficios dende empiezos del sieglu XX, hasta que los depósitos escosaron en 1979, dempués de la independencia del Reinu Xuníu. La economía depende agora de l'ayuda esterna (principalmente del Reinu Xuníu y Xapón) y de los ingresos por llicencies de pesca pa financiar les sos importaciones y el desenvolvimientu del so presupuestu.
La estimación del Bancu Asiáticu de Desenvolvimientu sobre los principales puntos de crecedera de Kiribati identifica la llimitación que sufre'l país por (i) carauterístiques del terrén, (ii) dispersión xeográfica por 5,000 km d'océanu, (iii) alloñanza de los principales mercaos con costos de tresporte esternos, (iv) alta vulnerabilidá a les fuerces de la naturaleza, incluyendo'l cambéu climáticu y la xubida del nivel del mar, y (v) escasez de recursos naturales.
Who Wants To Live Forever
Who Wants To Live Forever ye un cantar del grupu británicu Queen. Foi compuesta nel añu 1986, y publicose nel discu "A Kind of Magic". Incluyóse tamién nel discu recopilatorio Greatest Hits II.
Michael Jeter
Michael Jeter (1952 – 2003) foi un actor y cómicu estauxunidense.
Economía d'Afganistán
L'economía d'Afganistán ta recuperándose de décades de conflictos, y ameyoró dempués de la cayida del réxime talibán en 2001, especialmente pola ayuda estranxera, la recuperación de la agricultura y la crecedera del sector de servicios. El productu internu brutu devasó los 22% en 2009.
Klaipėda
Klaipėda (alemán: "Memel") ye la tercera ciudá más grande de Lituania. Con 161.300 habitantes (2012), Klaipėda ye un centru alministrativu de la rexón del mesmu nome, "Klaipėdos apskritis" en lituanu.
Jagiellonia de Białystok
El Jagiellonia Białystok, tamién conocíu comu'l Jagiellonia de Białystok, ye un equipu de fútbol de la ciudá de Białystok, en Polonia. N'actualidá xuega na Ekstraklasa, que ye la primera división del fútbol d'esi país.
Ekstraklasa
La Primera División d'Polonia (Ekstraklasa) ye la másima categoría de les competiciones polaques de fútbol. Entamó a disputase en 1927.
30 d'abril 2017
Abengoa Solar
Abengoa Solar ye una empresa española subsidiaria d'Abengoa, que tien la mayor planta de enerxía solar d'Europa, nel conceyu andaluz de Sanlúcar la Mayor, na provincia de Sevilla. Foi creada en 1984 col nome de Solúcar Enerxía y camudó el so nome en 2007, cuando empezó la so andadura internacional.
L'actividá de Abengoa Solar centrar nel diseñu, promoción, financiamientu, construcción y caltenimientu de plantes xeneradores de enerxía solar. Estes plantes usen como fonte principal d'enerxía'l Sol.
Abengoa
Abengoa ye una compañía internacional sevillana especializada nos sectores de la enerxía y el medioambiente, que desenvuelve'l so negociu al traviés de les actividaes d'inxeniería y construcción, infraestructures de tipu concesional y producción industrial. Abengoa foi fundada'l 4 de xineru de 1941 por Javier Benjumea Puigcerver y José Manuel Abaurre Fernández-Pasalagua, y tien la so see en Campus Palmes Altes, Sevilla. El so actual presidente ye Felipe Benjumea Llorente
En 1996 empezó a cotizar nel Mercáu Continuu, y dende el 2 de xineru de 2008 nel índiz Ibex 35.
Les sos vientes y beneficios netos en 2011 fueron 7089 millones d'euros y 257 millones d'euros respectivamente. Anguaño, más del 72% de les sos vientes vienen de fora d'España. Dalgunos de los sos mercaos más importantes son: Brasil (20,7%), Estaos Xuníos (19%), onde ta construyendo la planta termosolar más grande del mundu en California
, Europa -excl. España- (15,3%) o Iberoamérica -excl. Brasil- (10,90%).
En 2011, envalorábase una plantiya cimera a los 22 000 trabayadores.
Atersa
Atersa ye una empresa española fabricante de paneles fotovoltaicos, aniciada na Comunidá Valenciana, España.
Con más de 30 años d'esperiencia y 300 profesionales cualificaos, Atersa ye, n'España, la empresa pionera dientro del sector de la enerxía solar fotovoltaica. Na actualidá forma parte del grupu empresarial español Elecnor, que la so actividá centrar nos sectores de enerxía, telecomunicaciones y mediu ambiente.
Atersa desenvuelve, fabrica y comercializa tolos componentes necesarios pa la configuración d'un sistema solar fotovoltaico al traviés de les sos llinies de producción propies, en Valencia y oficines comerciales en Madrid, Valencia y Milán.
La so factoría en Almussafes (Comunidad Valenciana) cuenta con más de 20.000 m² y una capacidá de producción d'hasta 344 MW.
El Eco de Asturias
El Eco de Asturias, que se definía na so cabecera como "diario liberal democrático", foi un periódicu diariu en castellanu espublizáu n'Uviéu ente 1868-69 y 1891.
Taba dirixíu por Enrique de Uría, y de la so importancia da cuenta'l datu de la so tirada en 1880, que yera de 890 exemplares. El diariu entamó teniendo una tendencia lliberal, magar que dempués pasó a ser de tendencia republicana progresista. Los sos redactores foron Telesforo Salcedo y Andrés Sánchez del Real, y nelli colaboraron, ente más otros, Leopoldo Alas, Cárabes, Fernando González, Juan Ochoa Betancourt, Laureano Suárez o Tomás Tuero. Representó, nos sos anicios, a los amadeístes asturianos (partidarios del rei Amadeo I de Saboya), y ello llevó-y a tener grandes polémiques con "El Faro Asturiano", foru d'espresión de los lliberales unionistes, col semanariu republicanu d'izquierdes "El Amigo del Pueblo" y col múerganu d'espresión de los carlistes, "La Unidad". Tres de la época republicana, cola vuelta de los Borbones al tronu, pasó por bien de dificultaes que lu empobinaron a la so desapaición en 1891, añu nel que pasó a llamase "La Libertad".
La Unidad
La Unidad foi un periódicu diariu de tendencia carlista espublizáu n'Uviéu ente los años 1868 y 1873, hasta que foi peslláu pol gobiernu. Dirixíu por Faustino Morán, significose enforma poles sos campañes de preparación de la guerra civil entamada en 1872, que'l so españíu llevó al so cierre por orden gubernativa. Collaboraben nelli los más rescamplaos carlistes de la dómina, como los caderalgos de la Universidá d'Uviéu Guillermo Estrada Villaverde o Victor Ordóñez, el callóndrigu y director del seminariu uvieín Manuel Fernández de Castro y Menéndez Hevia o'l diputáu Joaquín Díaz Caneja.
Ecos Vegadenses
Ecos Vegadenses foi un periódicu quincenal independiente espublizáu n'A Veiga ente 1924 y 1938. Fundáu por Álvaro Fernández Suárez y Eustaquio Lago Galán, tenía como oxetivu cimeru "el engrandecimiento moral y económico de nuestro pueblo amado", y apaeció por primer vegada el 1 de marzu de 1924. Los dos primeros años de la so esistencia imprimíase na imprenta del semanariu "Las Riberas del Eo", de Ribadeo, y los siguientes na imprenta de Sucesores de Mancebo, en Mondoñedo. Tenía dos fueyes, de tamañu variable a lo llargo de la so esistencia , que la cabera taba dedicada principalmente a publicidá. Fizo dellos númberos estraordinarios en sofitu de la campaña a favor de que'l ferrocarril Xixón-Ferrol pasara pela villa.
Bank of America Tower (Nueva York)
Bank of America Tower ye un rascacielos de la ciudá estauxunidense de Nueva York. Asítiase na Sesta Avenida ("Sixth Avenue"), ente les cais 42 ("42nd Street") y 43 ("43rd Street"), enfrente del parque Bryant, nel Midtown Manhattan. Tien un altor de 366 m, con 55 pisos que rematen con una aguya de 77,9 m d'altor que foi colocada nel so cumal el 15 d'avientu de 2007. El proyectu, que costó mil millones de dólar estaunidense|dólares, foi diseñáu pol estudiu d'arquitectura COOKFOX Architects, que presumía de que yera ún de los edificios más eficiente y ecolóxicamente sostenibles del mundu. Ye'l tercer edificiu mayor de la ciudá y el quintu del país, y la so construcción finó en 2009.
L'edificiu tien 55 plantes con un total de 195.096 m² d'espaciu pa oficines, servíes por un total de 52 ascensores, y ocupa'l solar qu'anguaño ocupaben, ente otros edificios, el del Hotel Diplomat, un edificiu de 13 pisos llevantáu en 1911 que foi baltáu pa construyir esti rascacielos, consideráu un modelu de rascacielos ecolóxicu. El so diseñu, con un esterior totalmente acristaláu que permite mantener el calor nel interior y aprovechar al másimu la lluz solar, tien tamién soluciones como l'aprovechamientu del agua de lluvia, la producción de xelu nes hores nel que'l consumu llétricu ye menor pa que lluéu, al desxelase, refresque l'aire del circuitu del aire acondicionáu, o los sanitarios con llimpieza ensin agua. Muncho del material emplegáu pa la so construcción ye recicláu o reciclable, y l'edificiu filtra l'aire non solo de la qu'entra pal edificiu, sino tamién de la que ye devueltu al esterior. La so estructura, d'hormigón con un amiestu d'escoria metalúrxica, ye tamién ecolóxicamente sostenible, una y bones l'usu de la escoria amenorga la cantidá de cementu (que la so producción espulsa al aire munchos gases d'efectu invernaderu) necesariu pa facer l'hormigón. L'edificiu, por últimu, tien una central de coxeneración llétrica dientro d'elli. Toes estes especificaciones foron feches aposta pa que l'edificiu fora'l primer rascacielos del mundu n'algamar la másima certificación ("Platinum LEED Certification") mediuambiental qu'otorga'l Conseyu de la Construcción Ecolóxica de los Estaos Xuníos (U.S. Green Building Council). Pesie a ello, l'edificiu usa entá el doble d'enerxía por metru cuadráu que l'Empire State Building.
Isofotón
Isofotón foi una compañía española con presencia en más de 60 países. ISOFOTON dedicábase al diseñu, fabricación y suministru de Soluciones Enerxétiques Solares. La empresa centraba la so actividá en tres árees tecnolóxiques: Fotovoltaica, térmica y fotovoltaica d'alta concentración.
Enerxía de les foles
La enerxía undimotriz, o olamotriz, ye la enerxía que dexa'l llogru de electricidá a partir de enerxía mecánica xenerada pol movimientu de les foles. Ye unu de los tipos d'enerxíes anovables más estudiada anguaño, y presenta enormes ventayes frente a otres enerxíes anovables por cuenta de que en ella preséntase una mayor facilidá pa predicir condiciones óptimas que dexen la mayor eficiencia nos sos procesos. Ye más fácil llegar a predicir condiciones óptimas d'oleaje, que condiciones óptimas en vientos pa llograr enerxía eólica, yá que la so variabilidá ye menor.
Esti tipu de tecnoloxía foi primeramente trabayada ya implementada na década de 1980, y foi teniendo gran acoyida, por cuenta de les sos carauterístiques anovables, y la so enorme viabilidá de implementación nun futuru próximu. El so implementación faise entá más vidable ente les latidudes 40° y 60° poles carauterístiques del aguaxe.
Anguaño esta enerxía foi implementada en munchos de los países desenvueltos, llogrando grandes beneficios pa les economíes d'estos países, debíu al altu porcentaxe d'enerxía que suple con relación al total d'enerxía que demanden al añu.
"N'Estaos Xuníos." Envalórase que n'Estaos Xuníos alredor de 55TWh per añu son suplíos por enerxíes provenientes del movimientu de les foles. Dichu valor ye un 14% del valor total enerxéticu que demanda'l país al añu. 
"N'Europa." Sábese que n'Europa alredor de 280TWh son provenientes d'enerxíes xeneraes por movimientu de les foles nel añu.
Entá cuando'l trabayu y estudiu realizáu alredor d'esti tipu d'enerxía anovable ye bastante baxu con relación a otres enerxíes anovables, amás de los costos d'inversión necesarios pa la implementación de los equipos y ferramientes que dexen el correctu funcionamientu pa llograr enerxía eléctrica a partir del movimientu de les foles, ye necesariu tener una serie de condiciones xeolóxiques pa la so óptimo usu.
Según estudios realizaos a lo llargo de la hestoria con al respective de esta enerxía anovable, sábese que la cantidá d'enerxía que puede llograse a partir d'ella, ye proporcional al periodu d'oscilación de les foles, al igual que al cuadráu de l'amplitú d'estes. Por tal razón sábese qu'esti tipu de carauterístiques topar en territorios marítimos con fondures ente 40 y 100 metros. Ente diches fondures les carauterístiques de les foles resulten ser óptimas pa la enerxía undimotriz.
Los equipos de mayor usu na actualidá pa la implementación d'esti tipu d'enerxía son: 
===Flotadores Estos atopen suxetos al fondu per aciu un anclaje o un pesu somorguiáu.
Estos dispositivos siguen el movimientu de les foles qu'actúen sobre un xenerador hidráulicu. Ye un aparatu flotante de partes articulaes que llogra enerxía del movimientu relativu ente estes partes. Como la culiebra marina" Pelamis.
Un pozu cola parte cimera hermética y la zona baxa comunicada col mar. Na parte cimera hai una pequena abertura pola que sale l'aire espulsáu poles foles. Aprovéchase la enerxía cinética moviendo una turbina, pa xenerar la electricidá.
Estos funcionen con una turbina d'aire que s'atopa ensamblada a un xenerador. Esta estructura de normal alcuéntrase allugada na mariña. El so parte inferior alcuéntrase somorguiada que se abrir escontra l'aguaxe, nel so parte cimeru contién una cámara d'aire. L'aire mover pola columna d'agua xenerando movimientu na turbina allugada na parte alta del dispositivu. Utilízase enerxía neumática pa xenerar enerxía mecánica.
Estos funcionen con un motor hidráulicu, turbina hidráulica y un xenerador eléctricu llineal. 
Estes boyes contienen un sistema hidráulicu'l cual remana un xenerador gracies al constante movimientu del aguaxe yá que ésti fai que se xenere un movimientu relativu ente'l mástil y el flotador. La salida eléctrica llevar hasta una subestación
Esti sistema ta formáu por un módulu que s'atopa fondiáu al fondu marín y per aciu les oscilaciones remanar unos pistones que llogren un tresformamientu hidroeléctricu. Tán constituyíos principalmente por una estructura articulada que nes conexones de los nodos dispon d'un sistema hidráulicu'l cual actúa sobre un xenerador eléctricu. Esta tecnoloxía ye comercial yá que per mediu de 30 d'estos aparatos podría brindase enerxía a 20 000 llares.
Aprovechando la enerxía potencial de les foles, los aparatos reciben esta enerxía al mover unes turbinas hidráuliques. El depósitu alcuéntrase allugáu un nivel enriba del mar, al cual, al traviés d'una rampla, ingresen les foles. De siguío pasen por unes turbinas ensambladas a unos xeneradores eléctricos.
N'España entá nun s'aprovecha esti tipu d'enerxía comercialmente. Namái en Cantabria y nel País Vascu, en fase piloto, esisten dos centrales: en Santoña y en Motrico. Asina mesmu esiste un proyectu pa instalar una planta undimotriz en Granadilla (Tenerife).
El so funcionamientu basar n'aprovechamientu de la enerxía de la oscilación vertical de les foles al traviés d'unes boyes eléctriques que s'alcen y baxen sobre una estructura similar a un pistón, na que s'instala una bomba hidráulica. De resultes del movimientu l'agua entra y sale de la bomba ya impulsa un xenerador que produz la electricidá. La corriente tresmitir a tierra per aciu un cable submarín.
Iberdrola, la promotora, instaló 10 boyes, somorguiaes 40 metros (de fondura), a distancies ente 1,5 y 3,0 kilómetros la mariña, nuna superficie d'unos 2 000 km. La potencia total de les boyes ye de 1,5 MW, que xuben y baxen al vaivén de les foles, endolquen y desenrollan un cable, que mueve un xenerador d'enerxía. Según los sos promotores, les ventayes principales d'esti sistema son
a) seguridá (pol so allugamientu somorguiada)
b) mayor durabilidad
c) impactu ambiental mínimu.
La central undimotriz de Motrico allugar na población guipuzcoana de Motrico nel País Vascu. Inauguróse'l 8 de xunetu de 2011, consta de 16 turbinas con una potencia total de 296 kW capaces de producir 970 MWh al añu. Ye primer planta comercial d'enerxía undimotriz a nivel mundial.
Esta planta ta allugada nel dique esterior d'abrigu del puertu de Motrico y utiliza la tecnoloxía denominada columna d'agua trémbole ("OWC, Oscilating Water Column") cola cual la corriente d'aire que se produz cuando'l nivel de l'agua nunes celdes zarraes xube y baxa debíu al movimientu de les foles mueven dos tales turbinas.
El proyectu pertenez al Ente Vascu de la Enerxía, EVE y tuvo un costu de 6,7 millones d'euros de los cualos el gobiernu vascu apurrió 2,73 siendo'l costu de la central de 2,3 millones y el del dique nel que s'alluga de 4,4 millones d'euros. La instalación realizar la empresa escocesa Wavegen que pertenez al grupu Voith que la so división Voith Siemens Hydro Power Generation desenvolvió la tecnoloxía mareomotriz OWC (columna d'agua trémbole). Les turbinas fueron fabricaes na planta qu'esta empresa tien na localidá guipuzcoana de Tolosa.
Enerxía solar térmica
asdg
Wilford Brimley
Anthony Wilford Brimley (27 de setiembre de 1934) ye un actor y cómicu estaoxunidense.
William Ospina
William Ospina (Herveo, Tolima, 2 de marzu de 1954) ye un poeta, ensayista ya novelista colombianu.
Fíu d'Ismenia Buitrago y Luis Ospina, ñació en Padua, Herveo, departamentu del Tolima, Colombia, el 2 de marzu de 1954. Hermanu de Jorge Luis Ospina, Ludivia Ospina, Nubia Ospina, Patricia Ospina y Juan Carlos Ospina. Finó'l bachillerato nel Colexu San José de Fresno e ingresó a la facultá de Drechu y Ciencia Política na Universidá Santiago de Cali, pero se retiró en 1975. Dedicóse al periodismu y la lliteratura; tamién trabayó en publicidá.
El so pensamientu y les sps inclinaciones lliteraries foron fuertemente influenciades pola so amistá col filósofo colombiano Estanislao Zuleta, sobro quien ha escrito numberosos ensayos y artículos. Vivió en Europa col so hermanu Jorge Luis ente 1979 a 1981, y viaxó por Alemaña, Bélxica, Italia, Grecia y España. Regresó a Colombia en 1981 y radicóse en Bogotá.
En 1982 ganó'l Premio Nacional de Ensayo na Universidad de Nariño, Pasto, col ensayo "Aurelio Arturo, la palabra del hombre". En 1986 espublizó'l so primer poemariu: "Hilo de Arena".
Foi redactor na edición dominical del diariu "La Prensa" de Bogotá de 1988 a 1989. Escribió ensayos sobro Lord Byron, Edgar Allan Poe, León Tolstói, Charles Dickens, Emily Dickinson, Les mil y una nueches, Alfonso Reyes, Estanislao Zuleta, lliteratura árabe y les bruxes de Macbeth.
En 1992 obtuvo'l primer Premio Nacional de Poesía del Instituto Colombiano de Cultura. El 13 de xunetu de 1993 fundó -xunto a 10 profesionales de distintes árees- la Revista Número, publicación colombiana de circulación trimestral cuyo propósitu ye la promoción de la cultura. 
Nel añu 2005 espublizó la primera novela, Ursúa , na qu'aborda la hestoria de Pedro de Ursúa, conquistador español fundador de la ciudá colombiana de Pamplona. Un verdaderu testimoniu dramáticu de la colonización. 
La so segunda novela "El país de la canela", que narra'l descubrimientu del ríu Amazonas por parte de Francisco de Orellana y la impresionante hestoria de Gonzalo Pizarro, lo fizo merecedor del Premio Rómulo Gallegos, uno de los más importantes galardones de fala hispana y qu'otorga Venezuela dende 1967. Lo recibió en Caracas, el domingu 2 d'agostu de 2009.
La tercera novela "La serpiente sin ojos", narra'l viaxe de Pedro de Ursúa repitiendo'l descensu poll río Amazones de Francisco de Orellana, pero esta vegada en gueta el país de les amazones. La hestoria fina coll recuentu de los crímenes del controvertiu conquistador español Lope de Aguirre. La última novela de la triloxía, foi espublizada en payares de 2012. 
William Ospina ha adoptáu posiciones polítiques estremae, como'l so sofitu decidido a la Revolución bolivariana liderada dende Venezuela por Hugo Chávez, de quien dixo que "bien podría haber fecho dalgo muncho más profundo y perdurable qu'inventar el socialismu del siglo XXI: ye posible qu'haya inventáu la democracia del siglo XXI". Tamién ha manifestáu en repeties ocasiones el so sofitu a una salida negociada al conflictu colombiano. 
El 9 d'abril de 2013, nel marcu d'una movilización pola paz de Colombia que convocó a más d'un millón de persones — y 65 años dempués de la primera Oración por la paz pronunciada pol caudillu colombiano Jorge Eliecer Gaitán-, la exsenadora Piedad Córdoba leyó na Plaza de Bolívar de Bogotá la segunda Oración pola paz, escrita por William Ospina; un fuerte llamáu a que s'abran les puertes de la reconciliación en Colombia.
Triloxía sobro la conquista del Amazones
Partíu Social Demócrata (Rumanía)
El Partíu Social Demócrata, en rumanu Partidul Social Democrat" o PSD"' ye la mayor organización política d'enclín socialdemócrata de Rumanía y actualmente gobierna'l país como cabeza de la coalición Unión Social Lliberal.
La so bas hestórica provién de la disolución del Frente de Salvación Nacional pero la so fundación real asítiase nel añu 2001 cuando los dos grandes partíos de centru-izquierda, el Partíu de la Democracia Social de Rumanía ya'l Partíu Socialdemócrata de Rumanía formen l'actual PSD.
Lexón de San Miguel Arcánxel
La Lexón de San Miguel Arcánxel (en rumanu: Legiunea Arhanghelului Mihail), tamién conocida como Guardia de Fierro (en rumanu: Garda de Fier), foi un movimientu políticu rumanu creau semeyando los procesos fascistes n'Alemaña ya Italia. Entamó como una organización paramilitar pa finar siendo un partíu políticu que collaboró nun entamu Estáu Nacional Lexonariu de Ion Antonescu fasta ser prohibíu y perseguíu pol Estáu tres de la Rebelión de los Lexonarios.
Esta organización foi fundada por Corneliu Zelea Codreanu baxo'l nome de Lexón de San Miguel Arcánxel el 24 de xunetu de 1927 y lliderada por elli fasta la so muerte en 1938. En 1931 funda, dientro d'esta, la Guardia de Fierro, una estaya política y paramilitar qu'acabó por dominar tola organización. Cuando se constituyó como partíu políticu foi baxo'l nome de Too pola Patria (en rumanu: Partidul Totul perntru Ţară).
La so ideoloxía conozse como lexonarismu y aínda ye la bas de los movimientos d'estrema derecha rumanos y ye mui asemeyada al facismu italianu y al nazismu alemán, incluyendo elementos como corporativismu, ultranacionalismu, antisemitismu, anticomunismu y oposición a la masonería.
El so uniforme yera verde representando el rexuvenecimientu del país y adoptaron el saludu romanu. Como símbolu escoyeron una cruz triple que representa les barres d'una celda como sinónimu de martiriu. Esta recibe'l nome de la Cruz del Arcánxel Miguel.
Kanye West
Kanye Omari West (Atlanta, 8 de xunu de 1977) más conocíu como Kanye, ye un cantante estauxunidense de rap.
Llingua rexonal
Una llingua rexonal ye una llingua falada nuna área pequena d’un estáu nacional, como una provincia, conceyo o comarca.
Puedese entender como llingües rexonales aquelles que foron usaes tradicionalmente nun territoriu d’un estáu pero que constitúin un grupu numéricamente inferior al restu de la población del estáu o tamién aquelles llingües que son distintes a les llingües oficiales del estáu en cuestión, al menos, asina defínelo Carta Europea de les Llingües Minoritaries o Rexonales.
Esisten munchos casos en que dalgunes llingües rexonales tienen más falantes que llingües nacionales o oficiales n’estaos soberanos. Por exemplu, el catalán (rexonal en Francia, España y [[Italia] y oficial n’[[Andorra]]]) tien más falantes qu’el [[finés]] y el [[danés]], llingües oficiales y nacionales en [[Finlandia]] y [[Dinamarca]], respeutivamente. En [[China]], la llingua [[wu]], falada al sur de [[Jiangsu]], tien más de 90 millones de falantes, superando en númberu de nativos al mesmu [[francés]], y el [[cantonés]], una llingua rexonal de [[Guangdong]], [[Hong Kong]] y en dalgunes zones de China, tien 60 millones de falantes, superando al [[italianu]].
Una llingua oficial nun determináu país pue ser tamién una llingua rexonal falada nun país vecín. Por casu:
[[Categoría:Llingües]]
William Christenberry
William Christenberry (Tuscaloosa, Alabama, 5 de payares de 1936) ye un fotógrafu, pintor, y escultor estauxunidense, conocíu sobremanera polos sos trabayos fotográficos del Sur de los Estaos Xuníos, especialmente de la so tierra, Alabama, que muestren la evolución de los edificios y de los oxetos col pasu del tiempu.
Christenberry recibió la so graduación en belles artes pola Universidá d'Alabama y dende 1968 enseña nel "Corcoran College of Art and Design" en Washington, D.C..
Conságrase nun primer tiempu a la pintura, anantes d'entamar a utilizar la so cámara fotográfica "Brownie" nel so trabayu, tomando fotos pa tener información a la hora de facer los cuadros nos que trabayaba. La so carrera artística entamó cola pintura de grandes llenzos astracto-espresionistes, pero pasu ente pasu entamó a dibuxar material que falaba sobre los llugares de la so neñes.
Ente'l 14 d'abril y el 8 de xunu de 2014, de la mano de la Fundación Mapfre, el Centru de Cultura Antiguu Institutu, de Xixón, entamóse una esposición de la obra de "'William Christenberry"
Émile Zola
Émile Zola foi un novelista y ensayista francés, tando consideráu como'l más importante novelista del Naturalismu y unu de los más importantes de los novelistes en francés. Ye un elementu clave de la historia de la lliteratura del so país y de la del S.XIX. 
Riegu d'Abangu
El riegu d'Abangu ye un afluente del ríu Uncín y naz nel picu Mayor del monte Valseiras.
Ríu Dobra
El ríu Dobra ye un curtiu ríu de monte que naz na faza septentrional de la provincia de Llión nel Puertu de Dobres, y percuerre casi na so totalidá pela faza centrooriental del Principáu d'Asturies. ye afluente pela mandrecha del ríu Seya. Cuenta con un banzáu construyíu metanes del sieglu XX, la de La ḥocica, y les sos agües empléguense con fines hidroeléctricos. El ríu, que treviesa'l Valle d'Angón, un llugar de gran valir paisaxísticu, val de llinde occidental de los Picos d'Europa. 
L'orixe del so nome, según Xosé Lluis García Arias, afáyase nel célticu *DUBRA o DUBRO, col significáu de «agua» o «corriente d'agua».
Rod Roddy
Robert Ray "Rod" Roddy (1937 – 2003) foi un actor y cómicu estaoxunidense.
Andy Dick
Andrew Roane "Andy" Dick (21 d'avientu 1965) ye un cómicu y actor estaoxunidense.
Aníbal
Aníbal Barca (en feniciu "Hanni-baʾal Barqa" (247 e.C. en Cartago - 183 e.C. en Bitinia) foi un xefe políticu y militar de Cartago.
Foi el xeneral más activu de la Segunda Guerra Púnica: Aníbal y el so exércitu, nel que s'incluyíen elefantes de guerra, partieron de Península Ibérica y atravesaron los Pirineos y los Alpes con l'oxetivu de conquistar el norte d'Italia.
Aníbal ta consideráu un xeniu militar, encabezando campañes béliques glorioses, asina tamién como derrotes escandaloses. Les sos guerres de conquista convirtiéronse nes mayores guerres conocíes hasta entóncenes na Antigüedá.
Concursu de Tonada de La Nueva (XX Edición)
El XX Concursu de Canción Asturiana de Les Mines tuvo llugar na localidá llangreana de La Nueva ente los meses finales de 2013 y los primeros de 2014, nel qu'hubo un total d'unos 140 participantes y 59 finalistes.
Los vencedores nes categoríes absolutes fueron Lorena Corripio y José Manuel Collado. El restu de premiaos fueron Álvaro Álvarez, "Meyor Pieza de Gaita"; Aquilino González, "Meyor canción minera en categoría d'homes"; José Tronco Valle, "Meyor canción ayerana"; Silvia Suárez, "Meyor canción minera en categoría de muyeres"; Eduardo Naredo, "Meyor canción minera en categoría de mocedá"; Alejandro Peláez, "Campeón na categoría Moza" y Corsino Llaneza n"'aficionaos".
Tártagu (inseutu)
El "'tártagu" ye un inseutu grande asemeyáu a una aviéspora o abriespa de collor escuro y que vive a ras del suelu, en yerbales o praos. Suel facer los ñeros nel suelu ente la yerba au formen colonies de 20 a 100 exemplares.
N'Asturies, la palabra tártagu vien a emplease na zona occidental, atopándose variantes como tártigu, tártamu, tártabu, tártaru o tártago n'otres zones de la xeografía asturiana.
Rebolledo de la Torre
Rebolledo de la Torre ye una localidá, una y un conceyu situaos na provincia de Burgos, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España), comarca de Páramos, partíu xudicial de , cabecera tanto del conceyu como de la del so nombre.
Tien un área de 50,51 km² con una población de 160 habitantes (INE 2007) y una densidá de 3,17 hab/km².
Agrupación administrativa colos conceyos de Valle de Valdelucio y Humada.
Rebolledo ye la capital del conceyu, que cuenta amás coles localidaes d’ Albacastro, Castrecías, La Rebolleda, Valtierra de Albacastro y Villela.
La Rebolleda forma un pequenu enclave na colindante provincia de Palencia.
Rebolledo constitúi una l’alcalde pedáneo del cual ye Félix Boada Manjón del Partíu Popular.
Conceyos: Basconcillos del Tozo, Humada, Los Altos, Rebolledo de la Torre, Sargentes de la Lora, Tubilla del Agua, Urbel del Castillo, Valle de Sedano y Valle de Valdelucio.
La inscripción grabada na ventana oucidental del pórticu románicu proporciónanos l’horizonte del postrer terciu del sieglu XII como dómina na qu’esti núcleu atopábase plenamente constituyíu. Per otru lau, atopáronse posibles referencies a esta localidá nel documentu fundacional del Monesteriu de San Salvador d’Oña, del 12 de febreru de 1011. 
Esti llugar formó parte de la Cuadrilla d’Amaya nel Partíu de Villadiego, ún de los catorce que formaben la , mientres el periodu comprendíu entre 1785 y 1833, nel Censu de Floridablanca de 1787, xurisdicción de señoríu siendo’l so titular el Duque de Frías.
Regueros "El Barral", "El Andrinal", "Pradiguán" y "Rucín".
Romaní vlax
El romaní vlax o romaní valacu ye una llingua indo-aria falada principalmente nel sudeste d’Europa polos xitanos, debe’l so nome a la rexón de Valaquia en Rumania. Considérsa una variedá llingüística más del idioma romaní, anque nun ye mutuamente intelixible coles otres llingües xitanes. Ye la llingua más falada con 1,5 millones de falantes, de los cualos 400 000 tán en Bosnia-Herzegovina y 250 000 en Rumania. Tamién ye falada pol pueblu gitán.
Dallas
Dallas ye una ciudá del estáu de Texas nos Estaos Xuníos. Ye la tercera más poblada del estáu.
El censu de población de los Estaos Xuníos de 2012 diz que Dallas tenía 1.241.162 habitantes.
Efrem Zimbalist, Jr.
Efrem Zimbalist, Jr. (Nueva York, Nueva York, 30 de payares de 1918 - Solvang, California, 2 de mayu de 2014) foi un actor de televisión d'Estaos Xuníos d'América, conocíu internacionalmente pol so personaxe de patriarca y abogáu (más llueu xuez) Alfred Pennyworth, nel programa de televisión "".
XVII Concursu de Tonada Cuenca del Caudal
Nel concursu de tonada Cuenca del Caudal, entamáu pola Asociación Cultural Güeria de San Xuan y la conceyalía de Cultura de Mieres, resultaron vencedores los cantadores que vienen darréu:
Arte barrocu
El términu "Barrocu" designa les manifestaciones artístiques que se dan n'Europa ya Iberoamérica nel sieglu XVII y la primera metá del sieglu XVIII, dómina na qu'esti estilu va fundise col Rococó.
El términu tien el so orixe una pallabra d'orixe portugués ("barrôco") que fai referencia a les perlles de forma imperfeuta o vulgar. Nun s'emplegó nes artes visuales enantes del sieglu XVIII, y nun s'empezó a utilizar como términu estilísticu hasta l'añu 1855.
La revalorización del Barrocu entama dende'l campu del formalismu, con Heinrich Wölfflin, quien lu presenta como un cambéu violentu de les formes del Renacimientu. Confrontiar les formes del Renacimientu coles del Barrocu va a permití-y precisar les carauterístiques del estilu, estableciendo asina cinco conceutos básicos: llinial/pictórico, superficial/non superficial, forma abierta/ forma zarrada, pluralidá/ xunidá, claridá/falta de claridá.
L'arte Barrocu entama'l so desarrollu y espardimientu dende l'añu 1600, unes décades dempués de la celebración del Conciliu de Trento (1545-1563). Dende la segunda década del sieglu XVIII, y sobre manera en Francia, el Barroco va dir fundiéndose col arte Rococó, arte deriváu direutamente de les formes barroques.
De Stijl
Términu col que se fai referencia a un grupu d'artistes astrautos que tuvieron na revista De Stijl ("L'estilu") el so más importante muérganu d'espresión. El voceru del grupu foi l'arquiteutu y pintor Theo van Doesburg (1883-1931), pero'l más importante de los sos collaboladores foi Piet Mondrian (1872-1944). Al grupu, formaú en Leiden, Países Baxos nel añu 1917, pertenecen tamién Vilmos Huszár, Cornelis Van Eesteren, Antony Kok, Bart van der Leck, Gerrit Rietveld y Jacobus Johannes Pieter Oud.
Los nueve mil millones de nomes de Dios
Los nueve mil millones de nomes de Dios ("The Nine Billion Names of God", n'inglés) ye un rellatu curtiu de ciencia ficción escritu por Arthur C. Clarke y asoleyáu en 1953. La hestoria foi seleicionada en 1970 pola Asociación d'escritores de ciencia ficción y fantasía d'Estaos Xuníos como una de les meyores hestories curties espublizaes enantes de la creación del Premiu Nébula. Foi publicada en "The Science Fiction Hall of Fame, Volume One, 1929–1964" y en 2004 ganó la retrospeutiva del Premiu Hugo a meyor rellatu curtiu pol añu 1954.
El rellatu cuenta la hestoria d'una lamasería tibetana na que los monxos busquen perfacer la llista de nomes de Dios, dende la creyencia de que l'Universu foi creáu con esi propósitu y, en tando'l nome completu, Dios va acabar col mesmu. Trés sieglos enantes, los monxos crearon un alfabetu nel que calcularon les posibilidaes de descodificación de los nomes de Dios, cifrándolu n'alrodiu 9.000.000.000 ("nueve mil millones") caún ensin tener más de nueve carauteres. Escribiéndolos a mano, como taben faciendo, inclusive desaniciando delles combinaciones ensin xacíu, llevaría-yos otros 15.000 años; los monxos, poro, quieren emplegar teunoloxía moderna pa rematar esta tarea lo más rápido posible.
Arrienden un ordenador capaz d'imprentar toles posibles permutaciones, y contraten a dos inxenieros occidentales pa instalar y programar la máquina. Los mesmos son escépticos pero acepten el trabayu. Depués de trés meses, cola xera a piques de completase, los occidentales temen que los monxos culpen al ordenador y por estensión al so trabayu como inxenieros, cuando nun asoceda nada. Retrasen la operación del ordenador pa qu'esta peracabe d'imprentar tando ellos yá fuxendo d'ellí. Depués de la so salida, allegándose al llugar onde'l so avión ta esperando pa tornalos a la civilización miren al cielu y descubren que "sobre les sos cabeces, ensin xaréu nengún, les estrelles taben apagando."
El 30 volume de la revista Lliteratura, asoleyáu nel XXXV Día de les Lletres Asturianes en mayu de 2014, inclúi una torna d'esti rellatu curtiu tornáu al asturianu por Víctor Suárez Piñero.
Ramiro de Maeztu
Ramiro de Maeztu y Whitney (Vitoria, 4 de mayu de 1874 – Aravaca, Madrid, 29 d'ochobre de 1936), primer conde de Maeztu, foi un diplomáticu y destacáu escritor español perteneciente a la Xeneración del 98, asesináu en 1936 al comenzar la Guerra Civil Española, nel cursu d’una de les saques que les fuerces republicanes efectuaron nel Madrid posterior al pronunciamientu militar del 17 y 18 de xunetu.
Foi fíu del inxenieru Manuel de Maeztu Rodríguez, un ‘’hacendado’’ cubán d’orixe navarru que conoció a la so madre, Juana Whitney, fía d’un diplomáticu inglés, en París, y cola que se casó cuando ella tenía dieciséis años (nunca se casaron y eso xeneró ciertos problemes cola inscripción nel rexistru civil de dalgunos de los sos fíos). Estableciéronse en Vitoria. Pronto quedóse güerfanu de padre y en 1894 se funden los negocios de la so familia en Cuba por confusos problemes administrativos (el padre, Manuel, vivía de los negocios derivaos de la pertenencia de Cuba a España; la independencia de Cuba acabó coles sos actividaes). Pa poder faer frente a la repentina viudez y a las necesidaes de los sos fíos, la so madre Juana marchó a Bilbao. Tuvo amás cuatro hermanos: Ángela, Miguel, la pedagoga María de Maeztu y el pintor Gustavo de Maeztu.
Pasó parte de la so xuventú en París y en La Habana dedicáu a oficios diversos ya inicióse nel periodismu. Autodidacta y d’idees combatives, trasladóse a Madrid en 1897, un fechu decisivu na so vida lliteraria, yá qu’inició entonces una colaboración importante con distintos periódicos y revistes, como "Germinal", "El País: diario republicano y progresista" (editáu de 1887 a 1921), "Vida Nueva", "La España Moderna" o "El Socialista", ente otros, con una orientación socialista reformista. Nesos años tamién dió iniciu a la so amistá con rexeneracionistes ya intelectuales, especialmente con Azorín y Baroja, con quienes formó’l grupu conocíu baxo’l nome de «Grupo de los Tres» y foi un esponente destacáu de la llamada Xeneración del 98. Nes sos colaboraciones de prensa, agrupaes en bona parte nel so llibru "Hacia otra España", esamina les causes de la decadencia española, fai una crítica mui dura de la vida nacional y propón una renovación d’estilu europeísta.
De 1905 a 1919 residió en Londres, en Bayswater, onde trabayó como corresponsal pa "La Correspondencia de España", "Nuevo Mundo" y "Heraldo de Madrid". Viaxó per Francia y Alemania y estuvo como corresponsal de guerra n’Italia (1914–1915). Esti periodu representa la so fase lliberal y d’admiración a les instituciones britániques, ocupando la so atención en numberoses disciplines (filosofía, política, lliteratura, etc.) l’actualidad de la cual acercaba al públicu español. Publica n’inglés "Authority, Liberty and Function in the Light of the War" (1916), apaecíu en castellán como "La crisis del humanismo", onde esamina los conceutos d’autoridá y llibertá na sociedá moderna.
Tres el so regresu a España, en 1919, comienza la so desconfianza na democracia lliberal y va cuayando la so evolución facía lo tradicionalista católico, que se consumó mientres la Dictadura de Primo de Rivera, a la qu’aceptó representar como embaxador n’Arxentina (1928). Ellí tuvo ocasión de tratar con Zacarías de Vizcarra, l’introductor en 1926 de la idea de la «hispanidá» (que propuso como sustitutu del espuriu términu "raza"), que Maeztu asumió como propio y dempués abanderó. Nesos años caltién el so conceutu de decadencia, esencial na actitú intelectual de los homes del 98, ya intensifica la so defensa de los valores católicos y de les tradiciones hispániques.
Dende los díes previos a la proclamación de la Segunda República Española colaboró nel movimientu y la revista "Acción Española" (qu’él propuso denominar "Hispanidad"), escribiendo tamién la presentación de la mesma, que se publicó ensin firma, y mereció’l "Premio Luca de Tena" otorgáu pol diariu "ABC". Dende’l númberu 28 de la revista, Maeztu figuró formalmente como’l so director, y foilo hasta l’últimu númberu, el de xunu de 1936.
Nesta última fase’l so ideariu intensifica la so rellación col vieyu troncu de pensamientu tradicionalista español (Donoso Cortés, Menéndez Pelayo, etc.), y caltién afinidaes colos teóricos del Integralismu Lusitán. Esti ideariu en pro de la civilización hispánica y católica, desarrolláu nos sos artículos publicaos en "Acción Española", foi recoyíu nel so llibru "Defensa de la Hispanidad", que se convirtió na so obra más influyente y en esponente de la so doctrina universalista. Terminó militando en Renovación Española, partíu políticu dende’l que se significó pola so oposición al réxime de la República, del que foi diputáu nes Cortes por Guipúzcoa (1933–1935).
Al iniciu de la Guerra Civil Española foi deteníu polos milicianos republicanos. Tres ser encarceláu, na madrileña cárcel de Ventas el 30 de xunetu de 1936, foi fusiláu nel cementeriu d’Aravaca’l 29 d’octubre de 1936, víctima d’una de les "saques" (trasllaos o execuciones de presos) qu’ocurrieron mientres la Guerra Civil. Les sos postreres pallabres, se diz que dixo, foron:
En 2011 el Conceyo de Madrid colocó una placa na casa en que vivió hasta la so muerte situada na cai Espalter, 13.
Anque Maeztu escribió aislladamente poesía, dalgún cuentu, una novela ("La guerra del Transvaal") y una obra de teatru inédita ("El sindicato de las esmeraldas"), la so tarea foi básicamente la d’un periodista que pon la so prosa al serviciu d’unes idees. Dalgunos de los sos artículos foron recoxíos en llibros, anque non toos: "Hacia otra España" (1899), "La crisis del humanismo" (1919), "Defensa de la Hispanidad" (1934) y "Defensa del Espíritu" (póstuma). D’ésta postrera, por cierto, perdiéronse dalgunos fragmentos mientres el so cautiveriu, posiblemente refugaos polos milicianos republicanos. Maeztu pensaba realizar una "Defensa de la Monarquía", que dexó ensin realizar. Con esti plan pensaba axuntar nes sos trés defenses, una defensa de Dios, una de la patria y otra del rei.
Entre los sos ensayos de carácter lliterariu, cabo mentar "Don Quijote, don Juan y la Celestina" (1926) —una meditación sobro de Don Quixote como héroe d’una España decadente, de Don Xuan como vacíu espiritual y de la Celestina como degradación— y "La brevedad de la vida en la poesía lírica española" (1935), pronunciáu como discursu d’ingreso na Real Academia Española.
PMMP
PMMP foi una banda finlandesa de rock/pop, orixinaria de la ciudá de Ḥelsinki. Na actualidá ye una de las bandes más populares de Finlandia, y tamién tienen numberosos fans n’Europa y otres partes del mundu.
Paula Vesala y Mira Luoti conociéronse na versión finlandesa de Popstars, onde foron eliminaes poco enantes de la final. Tres la so eliminación, formaron un duetu nel 2002, y poco dempués se yos xunieron Mikko Virta, Juho Vehmanen y Heikki Kytölä pa formar la banda. Esi mesmu año llanzaron el so primer "single", "Rusketustraidat", que se convirtió en too un éxitu nel so país natal.
Al añu siguiente, nel 2003, llanzaron el so primer álbum, "Kuulkaas enot!" que catapultó a PMMP a la fama con senciellos como "Niina", "Kesä-95" y "Joutsenet". En 2003 tamién ganaron el premiu Emma a "Meyor Artista Nuevu" y realizaron una esitosa xira per toa Finlandia.
El nome de la banda PMMP, son sigles de "Paulan ja Miran Molemmat Puolet", que significa "Los dos laos de Paula y Mira".
Dempués, nel 2005, llanzaron el so segundu álbum d’estudiu, "Kovemmat kädet", que tamién logró grandes ventes. D’esti álbum desprendiéronse esitosos senciellos como "Matkalaulu" y "Pikkuveli", versión del cantar más esitosu de "Noitalinna Huraa", grupu de la década de 1980. Nel 2006, el grupu foi candidatu nos MTV Europe Music Awards al premiu de la categoría de "Meyor Artista de Finlandia".
A finales del 2006, el grupu llanzó’l so tercer discu d’estudiu, nomáu "Leskiäidin tyttäret", del cual se estrayeron dos senciellos oficiales, "Joku Raja", un tema qu’empregaron nuna campaña escontra los malos tratos nel Día Internacional de la Muyer, y "Tässä elämä on"´, aparte d’otros dos senciellos de promoción radiofónica, "Kesäkaverit" y "Kiitos".
A finales del 2007 llanzaron al mercáu un discu recopilatoriu de canciones folclóriques finlandeses d’espresión fínica pa neños tituláu "Puuhevonen" (que significa "caballu de madera"), del cual se lanzó’l senciellu "Täti Monika" ("Tía Mónica").
Tres la nacencia de los fíos de dambes integrantes, el grupu metióse nel estudiu de grabación pa grabar el so nuevu álbum, "Veden Varaan", que se convirtió nel discu más vendíu del añu 2009 en Finlandia, y yos valió premios y reconocimientos.
Editaron dos llibros sobre elles: en 2008 l’homónimu PMMP, con anécdotes, fotos, etc, nel que tanto Paula como Mira collaboraron, y en 2010 el fotógrafu Kalle Björklid (que yos acompañó mientres el so tour) llanzó PMMP – Vaahtopäät, un trabayu con fotográficu. 
Debíu al so gran ésitu mientres el añu, les integrantes de PMMP foron invitaes a la "Celebración d’Independencia", el 6 d’avientu de 2009, llevada a cabu pola presidenta Tarja Halonen. Paula Vesala asistió xunto a la so pareya Lauri Ylönen
Conocíes pola so ideoloxía, Mira Luoti y Paula Vesala foron dos de los más de 40 artistes finlandeses (ente los que tamién s’atopaba Lauri Ylönen) que firmaron un petitoriu pa que se modifique la "Llei de Drechos d’Autor" de Finlandia.
Albacastro
Albacastro ye una localidá asitiada na provincia de Burgos, comunidá autónoma de Castiella y Llión (España), comarca de Páramos, conceyu de Rebolledo de la Torre, CP-34492.
En 2006 contaba con 5 habitantes, anque ningún d’ellos reside de forma permanente na localidá. Asitiáu 3 km. al Este de la capital del conceyu, Rebolledo de la Torre, na carretera que travesando Valtierra de Albacastro conduz a Humada. Na vertiente norte de Peña Amaya.
Wikimapia/Coordenadas: 42°40'57"N 4°11'26"W
Según señalen dalgunos estudios, mientres l'Alta Edá Media, esta localidá s'encuadraba nel alfoz d'Amaya, pasando nel sieglu XIII a pertenecer a la merindá de Villadiego
Posteriormente'l llugar formó parte de la Cuadrilla de Amaya nel Partíu de Villadiego, ún de los catorce que formaben la , mientres el periodu comprendíu ente 1785 y 1833, nel Censu de Floridablanca de 1787, xurisdicción de señoríu siendo'l so titular el Duque de Frías.
Antiguu conceyu de Castiella la Vieya nel , códigu INE- 095001. 
Nel Censu de 1842 contaba con 12 llares y 48 vecinos.
Ente'l Censu de 1857 y l'anterior esti conceyu desapaez porque s'integra nel conceyu 09306 Rebolledo de la Torre.
Ex-colonia francesa
Sebastião Salgado
Sebastião Ribeiro Salgado Júnior (Aimorés, 8 de febreru de 1944) ye un fotógrafu brasilanu. 
Nasció na villa de Conceição do Capim, vivió la so infancia n'Expedicionário Alício, y pa realizar los sos estudios foi en 1963 a la Universidade de São Paulo y estudió economia hasta 1967. Nel mesmu añu, casóse cola pianista Lélia Deluiz Wanick. Comprometiéronse col movimientu d'izquierda escontra la dictadura militar y yeren amigos d'amigos del líder estudantil y revolucionariu Carlos Marighella. Deués d'emigrar en 1969 a París, él escribió una tesis en ciêncies econômiques, no tocante a la so muyer entró na "École Nationale Supérieure des Beaux-Arts" de Paris pa estudiar arquitectura. Salgado inicialmente trabayó como secretariu pa la Organización Internacional del Café (OIC), en Londres.
Pokémon Omega Ruby y Alpha Sapphire
Los fans de Pokémon tuvieron especulando sobre’l posible llanzamientu de los remakes de ‘Ruby’ y ‘Sapphire’ mientres años, viendo múltiples referencies nos videoxuegos sobre la rexón na que se desarrolla la trama, Hoenn, en "Pokémon X" e "Y", del 2013. De fechu, "Hoenn Confirmed" foi un meme mui empregáu polos especuladores.
Yun Hyon-seok
Yun Hyon-seok (Hangul:윤현석 ) foi un poeta gai, activista pro-derechos humanos y cívicos, de Corea del Sur.
En 2003 suicidóse en protesta por la discriminación que sufren los homosexuales en Corea del Sur.
Tribunal de Xusticia de la Xunión Europea
El Tribunal de Xusticia de la Xunión Europea (TXXE) ye una Institución de la Xunión Europea (XE) a la que ta encamentada la potestá xurisdiccional o poder xudicial na Xunión. La so misión ye interpretar y aplicar el Drechu de la Xunión Europea, y caracterízase pola so naturaleza orgánica compuesta y el so funcionamientu y autoridá supranacionales. Fasta la entrada a valir, el 1.º d'avientu de 2009, del Tratáu de Lisboa la so denominación yera la de «Tribunal de Xusticia de les Comunidaes Europees».
Na Institución conviven dos órganos necesarios: el Tribunal de Xusticia (TX) y un Tribunal Xeneral (TX), creáu en 1989. Coesisten tamién los llamaos Tribunales especializaos, que conocen en primer o única instancia de materies concretes. Enagora l'únicu realmente esplegáu d'estos órganos xurisdiccionales potestativos especializaos foi un Tribunal de la Función Pública, creáu en 2005.
Manuel Mujica Láinez
Manuel Bernabé Mujica Láinez (Buenos Aires, 11 de setiembre de 1910 - Cruz Chica, Córdoba, 21 d'abril de 1984) foi un escritor, biógrafu, críticu d'arte y periodista arxentín.
Tribunal de Cuentes Européu
El Tribunal de Cuentes de la Xunión o Tribunal de Cuentes Européu (TCE) ye una Institución de la Xunión Europea, con see en Luxemburgu, encargada de la fiscalización y el control de les cuentes de la Xunión Europea.
La regulación esencial del Tribunal de Cuentes Européu contiénse nel Tratáu de Funcionamientu de la Xunión Europea (artículos 285 a 287). Asina mesmu, el mesmu Tribunal de Cuentes va ellaborar el so Reglamentu Internu, que regulando los detalles del so propiu funcionamientu, va haber de recibir l'aprobación del Conseyu.
Foi creáu en 1975 pol Tratáu de Bruxeles y entamó'l so trabayu en 1977. El Tratáu de la Xunión Europea de 1992 alzólu al rangu d'institución de plenu drechu.
Tratáu de Roma
El Tratáu de Roma, oficialmente Tratáu Constitutivu de la Comunidá Económica Europea (TCCEE), ye un alcuerdu internacional que dirixió a la fundación de la Comunidá Económica Europea (CEE) el 1 xineru 1958. Foi robláu en 25 marzu 1957 per Bélxica, Francia, Alemaña Occidental, Luxemburgu, los Países Baxos ya Italia. La pallabra "Económica" foi esaniciada del nome oficial del tratáu pol Tratáu de Maastricht en 1993, y el tratáu foi renomáu como'l Tratáu de Funcionamientu de la Xunión Europea na entrada en vigor del Tratáu de Lisboa en 2009.
El Tratáu de Roma propunxo l'amenorgamientu progresivu de deberes d'aduana y l'establecimientu d'una unión d'aduana. Propunxo crear un mercáu común de bienes, trabayadores, servicios y capital ente los estaos miembros de la CEE. Tamién propunxo la creación de polítiques d'agricultura y tresporte común y un fondu social européu. Amás, estableció la Comisión Europea.
Tratáu de París
El Tratáu de París, robláu'l 18 d'abril de 1951 ente Bélxica, Francia, Alemaña Occidental, Luxemburgu, los Países Baxos ya Italia, estableció la Comunidá Europea del Carbón y del Aceru que darréu formó parte, primero, de les Comunidaes Europees y, dempués, de la Xunión Europea. 
Entró a valir el 23 de xunetu de 1952 y expiró el 23 de xunetu de 2002, esactamente cincuenta años dempués de la so nacencia, tal como taba previstu. Les temes correspondientes al carbón y l'aceru foron asumíos nesi momentu pola Xunión Europea.
Comunidá Europea del Carbón y del Aceru
La Comunidá Europea del Carbón y del Aceru (CECA) foi una organización internacional que sirvió pa xunificar los países europeos dempués de la Segunda Guerra Mundial. Foi formalmente establecida pol Tratáu de París (1951), que foi robláu per Bélxica, Francia, Alemaña Occidental, Italia, los Países Baxos y Luxemburgu. La CECA yera la primer organización internacional basada nos principios del supranacionalismu y, caberamente dirixiría la fundación de la Xunión Europea.
La CECA foi primeramente propuesta pol ministru francés d'asuntos esteriores Robert Schuman el 9 de mayu de 1950 como manera d'evitar una futura posible guerra ente Francia y Alemaña. Declaró que'l so oxetivu yera "faer la guerra non yá impensable sinon materialmente imposible" lo que tendría de ser consiguíu al traviés de la integración rexonal, pa la que la CECA yera'l primer pasu. El Tratáu crearía un mercáu común pal carbón y l'aceru ente los sos estaos miembros y sirvió pa neutralizar la competición ente naciones europees sobro recursos naturales, particularmente nel Ruhr.
En 2002, el Tratáu de París expiró y toles actividaes y los recursos de la CECA foron absorbíos pola Xunión Europea.
Guillaume Apollinaire
Wilhelm Albert Apollinaris de Wąż-Kostrowicky ,meyor conocíu como Guillaume Apollinaire (Roma, 25 d'agostu 1880 - París, 9 de payares 1918) foi un poeta francés. 
Emil Cioran
Emil Cioran ( Răşinari, Rumanía, 8 d'abril de 1911 - París, 20 de xunu de 1995) foi un escritor y filósofu rumanu. 
Fíu d'Emiliano Román, sacerdote ortoxodu, y d'Elvira Ciorán, a los 17 años entama los sos estudios de filosofía na Universidá de Bucarest, onde conoz a Eugène Ionesco y a Mircea Eliade. Nel añu 1937 sigue los estudios en París, onde va vivir cuasi tola vida. Si bien los primeros llibros tán escritos en rumanu escribe la mayor parte de la so obra en llingua francesa.
Piotr Ilich Chaikovski
Piotr Ilich Chaikovski (en rusu: "Пётр Ильич Чайковский"; Vótkinsk, 7 de mayu de 1840 – San Petersburgu, 6 de payares de 1893), foi un compositor románticu rusu del sieglu XIX. Ye autor de delles de les obres de música clásica más populares del repertoriu actual, como los ballets "El lago de los cisnes" y "El cascanueces", el "Primer concierto para piano", "Concierto para violín y les sos sinfoníes Cuarta, Quinta y Sexta (Patética)
Jacksonville (Florida)
Jacksonville ye una ciudá del estáu estauxunidense de Florida. Ye la ciudá más poblada del estáu, y tamién la mayor por estensión de tol territoriu continental estaunidense dende que s'axuntó col condáu de Duval en 1968 pa formar una ciudá-condáu consolidada. La so población, de 836.507 habitantes (U.S. Census Bureau, estimación pal 2012), fai d'ella la más populosa de tol sureste del país y la décimosegunda mayor de los Estaos Xuníos. Ye centru d'un área metropolitana que tenía, en 2015, 1.449.481 habitantes. Asítiase a la vera del ríu Saint Johns, a unos 550 km al norte de Miami y a unos 40 km de la llende col estáu de Georgia.
L'área qu'ocupa la ciudá taba habitada, primero de que los europeos aportaren a América, pol pueblu Timucua. En 1564 estableciose na zona la colonia Francia|francesa de Fort Caroline, ún de los primeros asentamientos europeos nos actuales Estaos Xuníos. Dempués, na época de dominiu británicu, l'asentamientu creció alredor del puntu más estrechu del ríu Saint Johns, que yera per aú cruciaba'l ganáu; esi llugar nomábenlu "Wacca Pilatka" (vadu de les vaques) los seminoles y Cowford los ingleses. En 1822, un añu dempués de qu'España perdiera Florida a manes de los Estaos Xuníos, creose una ciudá que recibió'l so nome pa honrar a Andrew Jackson, primer gobernador militar del territoriu de Florida y séptimu presidente de los Estaos Xuníos.
L'ameyoramientu que se-y fizo al puertu a finales del sieglu XIX fizo de la ciudá un centru perimportante de tráficu naval, tanto civil como militar. Abelluga dos bases de la Marina estaunidense y el tercer puertu mayor de Florida. La so economía tien como pilares principales la industria loxística, pero tamién los sectores de la banca, los seguros y la salú. Ye perimportante tamién el turismu, mui venceyáu a la práctica del golf. Los sos habitantes son conocíos como "jacksonvillians" o "jaxons".
Jacksonville allúgase na esquina nororiental de Florida, na zona conocida como First Coast, un garapiellu de condaos (Duval, Baker, Clay, Nassau y St. Johns) que formen la so área metropolitana. Ta a la vera del ríu Saint Johns, espardiéndose per dambes orielles, y a pocos quilómetros del océanu Atlánticu. Tien una estensión de 2,264 km² y ye, como tol estáu, una estensión llana con un altor másimu de 12,2 m sobro'l nivel de la mar.
La ciudá compriende, pola so gran estensión, más de 500 barrios. Ente ellos destaquen Downtown Jacksonville y los barrios qu'arrodien a esti: LaVilla, Brooklyn, Riverside, Avondale, Springfield, Eastside, San Marco... Pela so banda, l'area metropolitana sodivídese tradicionalmente en delles fasteres: Northside, Westside, Southside y Arlington, amás de les ciudaes costeres conocíes como Jacksonville Beaches. Toes les poblaciones d'esti territoriu, sacante la ciudá de Baldwin y trés de les que formen parte de les Jacksonville Beaches (Atlantic Beach, Neptune Beach y Jacksonville Beach), son gobernaes pel alcalde de la ciudá y yá nun tienen instituciones de gobiernu propies. Rescamplen, pol so valir históricu, cuatro barriaes de la ciudá que tienen la consideración de distritos históricos y formen parte del rexistru nacional de llugares históricos: Avondale, Ortega, Springfield y Riverside.
Nel so "skyline" rescampla, como l'edificiu más altu, Bank of America Tower, de 188 m d'altor y 42 pisos d'altu y construyíu, col nome de Barnett Center, en 1990. Sicasí, l'edificiu más reconocible ye'l Wells Fargo Center, un edificiu de 163 m d'altor y 37 pisos construyíu en 1974 y inconfundible pola so base con forma de campana. El tercer y cuartu edificiu mayores de la ciudá son l'Everbank Center (136 m d'altor y 32 pisos, construyíu en 1983) y el The Peninsula at St. Johns Center (133 m d'altor y 36 pisos, construyíu en 2008). Completa el quintetu d'edificios más altos de la ciudá la Riverplace Tower, que foi dende la so construcción en 1967 hasta 2002 l'edificiu más altu fecho con hormigón prefabricáu del mundo. Tien un altor de 132 m y 28 pisos, que se soporten namái pol armazón esterior d'hormigón.
Jacksonville ye la ciudá más poblada de Florida, y la décimosegunda con más población de los Estaos Xuníos. Según el censu estaunidense, en 2010 vivíen nella 821.784 persones, agrupaes en 366.273 unidaes familiares. Un 55,1% d'ellos yeren de raza blanca, un 30,7% afroamericanos, un 7,7% llatinos y un 4,3% asiáticoamericanos. La ciudá tien la comunidá de ciudadanos d'orixe filipinu mayor del país, con 25.033 persones nel so área metropolitana. Munchos d'ellos asentáronse na zona dempués de tener servío como soldaos na marina estaunidense. 
No que cinca a la so pirámide poblacional, nel añu 2000 había un 26,7% d'habitantes con menos de 18 años, un 42% con edaes ente 18-44 años, un 21% con edaes ente 45-64, y un 10,3% de persones mayores de 65 años. La mediana d'edá yera de 32 años. L'ingresu añal mediu per cápita yera de 20.337 dólares, con un 12,2% de la población viviendo na probitú.
El grupu relixosu más numberosu de la ciudá ye'l de los protestantes; alredor de mediu millón de persones pertenecen a dalguna de les 1.200 congregaciones de distintu credu que hai na ciudá. Ente los edificos nos qu'oficien los sos cultos rescamplen el de la Bethel Baptist Institutional Church, construyíu en 1904 y incluyíu nel rexistru nacional d'edificios históricos, y la catedral de Saint John, sé de la diócesis de la Ilesia episcopaliana de Florida, inauguráu en 1906. La segunda confesión pol númberu de practicantes ye'l catolicismu, con alredor de 133.000 fieles nel área metropolitana. Rescampla, pola so importancia arquitectónica, la basílica de la Inmaculada Concepción, construyida en 1910 y incluyida tamién nel rexistru nacional d'edificios históricos. Hai tamién, na ciudá, más de 2.500 cristianos ortodoxos, y congregaciones menores de les diverses ilesies orientales, católiques y ortodoxes. Les otres relixones del tueru xudeucristianu con presencia bultable na ciudá son los mormones (cásique 15.000 fieles) y los xudaísmu|xudíos, más de 6.000.
Aparte d'ellos, hai más de 8.500 musulmanes, que recen nes siete mezquites de la ciudá, y tamién unos 4.500 hinduistes, 3.500 budistes y 650 fieles de la fe Bahá'í.
La zona qu'anguaño ocupa la ciudá yera'l territoriu de los timucua dende enantes del añu 2000 e.C.. Los primeros visitantes europeos qu'aportaron a la zona fueron un grupu d'hugonotes franceses dirixíos por René de Laudonniere, qu'entraron pela desembocadura del ríu Saint Johs arriba en 1562. Allí fundaron, al norte del actual Downtown Jacksonville, l'asentamientu de Fort Caroline, que foi capturáu polos españoles en 1565. Na conquista causaron una gran masacre: mataron a tolos soldaos hugonotes (protestantes), y namái perdonaron la vida a los civiles que se convirtieron al catolicismu. 
Dempués de 300 años de llucha ente España, Francia y Gran Bretaña, Florida convirtióse nún territoriu de los Estaos Xuníos en 1821. Esi mesmu añu el plantador Isaiah D. Hart mudose a Cowford, nel pasu más estrechu del ríu St. Johns, que yera'l llugar nel que se cruciaba en barcu al ganáu d'una oriella del ríu pa la otra. Allí planeó al añu siguiente la construcción d'una ciudá, que nomó Jacksonville n'honor del xeneral Andrew Jackson, d'aquella gobernador militar de la Florida y dempués presidente de los Estaos Xuníos. La pequeña comunidá organizóse políticamente y escoyó'l so primer alcalde en 1832. En 1845 Florida convirtióse nún estáu. Pa 1859, añu nel que Jacksonville convirtióse nuna ciudá, teníase convertío nel mayor puertu del estáu, dende'l que s'esportaba mayormente madera y algodón.
Jacksonville nun formaba parte de la confederación demientres la Guerra civil estaunidense (1861-65). Sicasí, los dos contendientes llucharon pol so territoriu, y foi ocupada cuatro veces pol exércitu de la Xunión. Dempués de la batalla de Olustee, desarrollada na ciudá, los soldaos de la Xunión feríos foron llevaos a les cases y les ilesies de la ciudá, dalgunes de les cuales convirtiéronse n'hospitales militares. Les tropes xunionistes destruyeron la ciudá, pero foi reconstruyida bien ceo.
Dempués de finar la guerra la ciudá tenía una población de 7.500 habitantes, y yá d'aquella recibía más de 75.000 turistes al añu. Na década de 1870, col desarrollu de les industries de la madera y la construcción naval, la ciudá creció enforma. El desarrollu d'un sistema de ferrocarril fizo que, igual que notres zones costeres de Florida, entamara la creación de ciudaes na fachada costera. Un grupu d'empresarios entamó la construcción d'una llinia ferroviaria que xunía la ciudá coles playes asitiaes al este d'ella, lo que fizo que se desarrollara la construcción de hoteles de luxu y medrara la población de les ciudaes conocíes anguaño conxuntamente como Jacksonville Beaches. En 1888 abriose la primer llinia directa de ferrocarril que conectaba la ciudá col norte del país, el mesmu añu nel qu'una epidemia de fiebre amarilla qu'azotó la ciudá mató a 427 persones.
El sieglu entamó de mala manera na ciudá, que pa 1900 tenía cerca de 30.000 habitantes. En 1901 un gran fueu ("The Great Fire") devastó la ciudá, destruyendo 2.400 edificios, matando a siete persones y dexando a 10.000 ensin casa, y causando daños por valor de 15 millones de dólares de la época. La ciudá, sicasí, foi reconstruyida bien ceo, y pa 1920 tenía yá 91.000 habitantes. Foi la época de la instalación na ciudá de la industria cinematográfica. El primer estudiu abrió les sos puertes en 1908, llamáu a la ciudá pol so clima templáu y el baxu preciu de los solares y polos baxos salarios. A esti-y siguieron otros, que ficieron de la ciudá, hasta que a entamos de la década de 1920 se treslladaron a California, un centru importante de la nueva industria del cine. Foi el fin de la edá dorada de la nomada e la que fora conocida como capital mundial invernal del cine ("Winter Film Capital of the World"), na qu'hebo na ciudá más de 30 estudios cinematográficos. Queda, n'alcordanza d'esi tiempu, el muséu del cine mudu Norman Studios, asitiáu no que foron les instalaciones de los estudios homónimos.
Pa 1940 la ciudá tenía yá 173.000 habitantes, y foi entonces cuando entamó la construcción de la base naval de Mayport y de dos bases aérees. Na década siguiente Jacksonville perdió población por culpa del fenómenu del "sprawl", qu'amenorgó la población de la ciudá a la vez que fizo medrar la del condáu de Duval, que la arrodiaba. En 1968 produciose la xuntura alministrativa de les dos entidaes, lo que fizo xubir a Jacksonville del puestu sesenta y ún al décimu segundu ente les ciudaes estaunidenses más poblaes. Nesa década y la siguiente los esfuercios de la ciudá orientáronse a la diversificación económica y al desarrollu de les sos instalaciones portuaries. La tresformación del so downtown traxo a la ciudá nuevos sectores económicos, como'l bancariu y el de los seguros, que tienen gran puxu nel entamu del sieglu XXI. La ciudá desarrollose tamién nuna dirección nueva cuando se-y concedió una franquicia na lliga profesional de fútbol americanu (National Football League) en 1993. Los Jacksonville Jaguars atraen a la ciudá, nos díes de partíu, a miles d'aficionaos que revitalicen la vida del comerciu del downtown. El cumal d'esa rellación de la ciudá col deporte d'élite algamose en febreru de 2005, cuando la ciudá acoyó la final de la lliga de fútbol americanu (la "Super Bowl"), convirtiéndose na ciudá más pequeña de les que la tenía agospiao de magar.
Les peculiaridaes alministratives de la ciudá deriven del so calter de ciudá-condáu consolidada. Esti procesu eliminó los poderes executivu y llexislativu de la ciudá y el condáu, y sustituyolos respeutivamente poles figures del alcalde de la ciudá ("Mayor of Jacksonville") y el conseyu municipal ("City Council of the City of Jacksonville"), que son elexíos polos votantes tanto de la ciudá como de la zona suburbana y rural de la entidá consolidada. La ciudá usa, como forma de gobiernu municipal, la nomada "Mayor-council government", que da el gobiernu a un conseyu y un alcalde escoyíos n'elecciones diferentes. Específicamente, Jacksonville gobiérnase siguiendo'l modelu nomáu "Strong-Mayor form". Nelli l'alcalde ye'l xefe executivu y alministrativu de la ciudá, y tien poderes amplios y bien definíos, con poder de vetu sobro toles resoluciones y ordenances ellaboraes pol conseyu municipal y la capacidá de nombrar y destituir a los xefes de la mayoría de los departamentos municipales. El territoriu de la ciudá ta dividío en 14 distritos d'igual población, caún de los que ta representáu por un miembru nel conseyu. Hai, amás, otros cinco miembros que representen a tolos distritos en conxuntu. Los 19 miembros son elexíos cada cuatro años, y tamién lo ye l'alcalde nuna votación aparte.
La ciudá y el condáu teníen, históricamente, cuerpos de policía separtaos que, como parte del procesu de consolidación alministrativa, foron amestaos en 1968 na Jacksonville Sheriff's Office, dirixida por un sheriff elexíu pola población. Munches otres axencies paraleles de la ciudá y el condáu fundiéronse nuna única, magar que dalgunes d'elles, como l'autoridá educativa, caltienen una autonomía pergrande, y otres (autoridaes portuaria, aeroportuaria y de tresporte, autoridá llétrica) respuenden namái nominalmente ente l'autoridá consolidada.
L'allugamientu de la ciudá, na desembocadura del ríu Saint Johns y a perpoca distancia del océanu Atlánticu, tien sío la clave del so desarrollu económicu. Jacksonville tien el mayor puertu d'agües profundes (con 38 pies, unos 11,60 m, de profundidá másima) del sur de la fastera atlántica del país, y ye'l principal centru de distribución del estáu de Florida amás d'ún de los principales puertos d'entrada d'automóviles importaos nel país. Ye la sé de Southeast Toyota, el mayor distribuidor d'esta marca nos Estaos Xuníos, y del centru de distribución de General Motors pa Florida, Carolina del Sur y Georgia. Sicasí, la fuercia de la ciudá ta tamién na gran diversificación de la so actividá económica. Antaño un centru importante de la industria lláctea, anguaño en decadencia, el pesu de la economía recái nel entamu del sieglu XXI nes actividaes loxístiques, los servicios financieros y de seguros, la biotecnoloxía...
No que cinca al so calter de centru loxísticu de primer orde, la ciudá, amás del puertu, tien un aeropuertu internacional (Jacksonville International Airport) pel que pasaron más de cinco millones y mediu de persones en 2009, y dos aeropuertos menores p'aviones de menor envergadura, los de Craig y Herlong. Hai tamién dos empreses de tresporte de mercancíes por ferrocarril, y la ciudá ye un ñudu de carreteres nel que s'axunten siete autopistes interestatales. Al traviés de toos esos medios aporten a la ciudá la madera (en brutu y en pulpa), el papel y los fosfatos, que son les mercancíes más esportaes al traviés del so puertu. Les principales importaciones son les d'automóviles y café. Otru sector perdinámicu de la economía de la ciudá ye'l turismu. En 2008 la ciudá recibió 2,8 millones de visitantes, a los qu'atendieron los 43.000 trabayadores venceyaos a esti sector na ciudá (10% del total d'emplegaos). El impactu económicu d'esta actividá estimose en 1.600 millones de dólares.
La ciudá tien tamién una importante presencia d'instalaciones militares, que son el mayor empleador de la ciudá y aporten a la so economía unos 6.100 millones de dólares al añu. Namái Norfolk (Virxinia) y San Diego (California) tienen acueyen a más miembros de la marina estaunidense nes sos llendes. Los marinos de Jacksonville repártense ente la base de submarinos de Kings Bay, asitiada a pocos quilómetros de la ciudá, la base naval de Mayport y l'aeropuertu militar de Jacksonville. La base naval tien ún de los puertos mayores del país, capaz d'acomodar a 34 barcos, y tien una pista d'aterrizaxe de 2.400 m de llonxitú. Foi, hasta 2007, la base del portaaviones John F. Kennedy. El aeropuertu, pela so banda, tien 23.000 empleaos civiles y militares, y ye la base de 35 escuadrones aéreos y tien, amás un centru d'entrenamientu de pilotos, talleres, un hospital naval y otres instalaciones menores.
Giacomo Puccini
Giacomo Antonio Domenico Michele Puccini (Lucca, 22 d'avientu de 1858 – Bruxeles, 29 de payares de 1924), compositor italianu d'ópera del sieglu XIX y del sieglu XX. Ye autor de dellos de los títulos más populares del repertoriu actual, como "La bohème", Tosca", "Madama Butterfly" y "Turandot".
Yuri Gagarin
Yuri Alekseyevich Gagarin (Rusu Ю́рий Алексе́евич Гага́рин; 9 de marzu de 1934 – 27 de marzu de 1968) foi un pilotu soviéticu y cosmonauta. Elli foi el primer humanu en dir al espaciu esterior, cuando la so nave Vostok completara una órbita de la Tierra el 12 d'abril de 1961.
Gagarin tornara nuna celebridá internacional, y foi galadronáu con una bayura de medayes y títulos, como la medaya d'Héroe de la Xunión Soviética, el mayor honor del estáu soviéticu. L'esnalada cola nave Vostok 1 foi el so únicu viax espacial, magar qu'elli sirviera d'equipu de reserva na misión Soyuz 1 (misión que finaría col accidente de la nave). Yuri Gagarin algamaría depués el puestu de 'Direutor Axuntu de Formación' nel Centru d'entrenamientu cosmonáuticu cao de Moscú, centru que sedría bautizáu col so nome. Gagarin morrería en 1968, mentes el (MiG-15) que probara sofriere un accidente.
Yuri Gagarin ñaciera nel pueblu de Klushino, cao de Gzhatsk (renomáu "Gagarin" en 1968 depués de la so muerte), el 9 de marzu de 1934. Los sos padres trabayaren nuna Granxa coleutiva, au el so pa (Alexey Ivanovich Gagarin) trabayara de carpinteru y d'albañil y la so ma (Anna Timofeyevna Gagarina) de llechera.
Como miyones de persones na Xunión Soviética, la familia Gagarin sofriera mentes la ocupación Nazi na Segunda Guerra Mundial. Klushino fora ocupáu en payares de 1941 dementres l'avance sobre Moscú, y foi nesa dómina na que un oficial ocupara la residencia de los Gagarin. La familia tuviera drechu a construyir un tendayu de llamuerga, nes tierres darrera la so casa, au taríen un añu y nueve meses hasta la fin de la ocupación. Dos hermanos de Yuri sedríen deportaos polos alemanes a Polonia en 1943 pa desendolcar trabayos forzaos, y nun golveríen hasta depués de la guerra en 1945. En 1946, la familia treslladárase a Gzhatsk, au Gagarin continuara la so señaleza secundaria.
A los 16 años en 1950, Gagarin entrara d'aprendiz nuna fundición na planta metalúrxica Lyubertsy cao de Moscú, llugar nel que tamién diría a una escuela pa "trabayadores mozos". Depués de se graduóse en 1951 (con honores), elli foi seleicionáu pa estudiar na Escuela Téunica-Industrial de Saratov. Dementres tuviera en Saratov, Gagarin sedría voluntariu pal entrenamientu como "cadete aereu" nel club aeronáuticu llocal, au deprendería a esnalar (primero nun Biplanu y depués nun Yakolev Yak-18-Yak-18). Yuri tamién fadría dineru extra trabayando a media xornada d'obreru portuariu nel ríu Volga.
Depués de se graduóse na Escuela Téunica nel 1955, l'Armada Soviética escoyera a Gagarin, quien fore unviáu a la Escuela Aérea Primera de Chkalov n'Orenburg, au remanaría un MiG-15 en 1957. Mentes se formara ellí, elli conociera a Valentina Ivanovna Goryacheva, una téunica-mélica de la Escuela Mélica d'Orenburg. Casaríense el 7 de payares de 1957, el mesmu día nel que Gagarin se graduaría de la so escuela.
Depués de graduase, sedría asignáu a la Bas Aérea de Luostari, nel Óblast de Murmansk, cao de la llende con Noruega, u la climatoloxía fadría perpeligroso l'esnale. El 5 de payares de 1957, Gagarin convertiríase en Teniente de les Fuercies Aérees Soviétiques y dos años depués, el 6 de payares de 1959, recibiría'l rangu de Teniente Mayor.
En 1960, después d'una bayurosa gueta y procesu de seleición, Yuri Gagarin sedría escoyíu con otros 19 pilotos pal Programa Espacial Soviéticu. Gagarin sedría seleicionáu más tarde pa un grupu d'entrenamientu d'élite conocíu como "Los Seyes de Sochi", au sedríen escoyíos los primeros cosmonautes del Programa Vostok. Gagarin y otros candidatos sedríen elexíos pa facer dellos tests psicolóxicos y físicos; elli tamién sedría sometíu a entrenamientos especiales pal vuelu que taríen a piques de facer. D'ente los venti seleicionaos, sedríen Gagarin y Titov los que más posibilidaes tendríen de dir nel primer viax espacial, pola so actuación dementres les sesiones d'entrenamientu y tamién poles sos carauterístiques físiques (La nave Vostok reclamara cosmonautes de pequeñu tamañu y Gagarin midiera 1'57m d'altor).
N'agostu de 1960, cuando Gagarin fore un de los venti posibles candidatos, un mélicu de les Fuercies Aérees lu evaluara personalmente:
"Avergóñase cuando'l so humor torna daqué picante; gran gráu de desendolcu inteleutual en Yuri; memoria fantástica; distínguese de los sos compañeros pola so capacidá d'atención a l'entornu del so alrodiu; perbona imaxinación; rápidu nes reaiciones; perseverante; precúpase a esgaya poles sos actividaes y exercicios d'entrenamientu; nun-y cuesta trabayu defender el so puntu de vista si lu considera acertáu; pémeque elli entiende la vida muncho meyor que la mayoría de los sos collacios."
Gagarin sedría tamién favoratible na opinión de los sos camaraes; cuando los venti candidatos foren entrugaos anónimanete por qué otru candidatu-yos prestaría que fore'l primer n'esnalar a l'espaciu, toos menos trés escoyeríen a Gagarin. Uno d'esos candidatos, Yevgeny Khrunov, creyería que Gagarin taba perenfotáu y que siempres pidía l'esfuerzu necesariu a sí mesmu y a los demás. Yuri siempres caltuviera una bona forma fisica a lo llargo de la so vida, siendo tamién un bon deporista. El cosmonauta Valery Byokvsky escribiera:
"El serviciu nes Fuercies Aérees Soviétiques mos fixo fuertes tanto física como moralmente. Sé que a Gagarin prestába-y enforma'l ḥoquei xelu, deporte nel que xugara de porteru... nun creyo tar confundíu si digo que los deportes yeren perimportantes na vida d'un cosmonauta"
Tamién Gagarin yera un fan del baloncestu, y entrenaría a l'equpiu de la Escuela Téunica-Industrial de Saratov, según tamién d'árbitru.
El 12 d'abril de 1961, nel "Vostok 3KA-3" (Vostok 1), Gagarin sedría'l primer humanu en viaxar a l'espaciu esterior, y tamién el primeru n'orbitar la Tierra. El so nomatu na misión sedría "Kedr" (Cedru).
Nel so informe de vuelu, Gagarin señalaría la so esperiencia d'esnale, teniendo sío'l primer humanu nel espaciu:
"La sensación d'ausencia de pesu fore daqué poco familiar comparando coles condiciones de la Tierra. Equí, siénteste como si tuvieres colingáu nuna posición horizontal, siénteste como si tuvieres supendíu nel aire".
Nel esnale, Gagarin cuntaría-y al líder soviéticu Nikita Khrushchev que dementres la reentrada na órbita Terrestre, elli xiblara'l cantar "La Tierra siente, la Tierra conoz" (Rusu "Родина слышит, Родина знает"). Les dos primeres llinies del cantar son: "La Tierra siente, la Tierra conoz/Cuando'l so fíu esnala" (Cantar patrióticu escritu por Yevgeniy Dolmatovsky y melodía de Dmitri Shostaovich).
Dalgunes fontes diríen que Gagarin comentara dementres el viaxe: "Nun veo dal Dios equí enriba". Sicasí, eses pallabres nun surden nel rexistru de conversaciones coles estaciones terráquees dementres el vuelu. Nuna entrevista en 2006, el Coronel Valentin Petrov (collaciu de Gagarin) señalara que'l cosmonauta enxamás nun dixere tales pallabres, que vendríen d'un discursu de Nikita Khrushchev nel plenu del Comité Central del PCXS nuna dómina carauterizada por una fuerte antirrelixosidá nel gobiernu soviéticu. Petrov tamién dixera que Gagarin fore bautizáu na Ilesia Ortodoxa de neñu. En 2011, surdiría nuna revista nomada "Foma" un artículu nel que'l reutor de la Ilesia Ortodoxa na Ciudá de les estrelles dicía, "Gagarin bautizara a la so fía mayor Yelena poco enantes del so viax espacial; y la so familia taba avezada a celebrar el Nadal y la Pascua".
Depués del vuelu, Gagarin convertiríase nuna celebridá mundial, viaxando alrodiu'l mundiu habitualmente. Elli visitara Italia, Alemaña, Canadá, Brasil, Xapón, Exiptu y Finlandia pa espardir la idea de que la Xunión Soviética sedría'l primer estáu en posar un home nel espaciu. Elli tamién visitara'l Reinu Xuníu trés meses depués de la misión del Vostok 1, diendo a Londres y Manchester.
El so ascensu de sópitu a la fama tuvo un efeutu negativu pa Gagarin. Mentes los sos averaos teníen dicho qu'elli yera 'aficionáu a la bébora', los sos viaxes poniénlu nuna situación de riesgu yá que tuviere nellos elli tuviera que beber. Gagarin tamién sedría alvertíu pola so esposa, tres de qu'esta lu descobriera con otra muyer, una enfermera nomada Anna, quien lu aidara depués de tener un accidente nuna chalana esi mesmu día nun resort del Mar Prietu en setiembre de 1961. Elli tentara escapar colando pola ventana y saltando pal balcón d'embaxu, golpiando la so cara nun bordiellu, dexándo-y un repulgu permanente sobre la so ceya esquierda.
En 1962, entamara'l so serviciu como diputáu del Sóviet Supremu de la Xunión Soviética, teniendo sío elexíu pol Comité Central de la Lliga Comunista Moza. Depués golvería a la Ciudá de les estrelles, a les instalaciones cosmonáutiques, au pasaría siete años trabayando en diseños pa un aparátu aereu reutilizable. Sedría nomáu Teniente Coronel de les Fuercies Aérees Soviétiques el 12 de xunu de 1962, recibiendo'l rangu de Coronel el 6 de payares de 1963. Los oficiales soviéticos tentaríen de tenelu lloñe de cualisquier vuelu, tando precupaos de poder perder al so héroe nun accidente. Gagarin yera pilotu suplente del so collaciu Vladimir Kamarov na Soyuz 1, nave que sedría llanzada a l'espaciu pesie a les quexes de Gagarin debíes a les sos neglixencies na tema de seguridá. Cuando la misión de Kamarov finara nun fatal accidente, Gagarin tuviere torgao l'accesu a entrenamientu y participación n'otres misiones espaciales.
Gagarin algamaría'l puestu de direutor axuntu de formación de la bas d'entrenamientu cosmonáuticu de la Ciudá de les estrelles, tiempu nel que tentaría tornar a cualificase pa pilotu de combate. 
El 27 de marzu de 1968, dementres tuviera nun vuelu rutinariu dende la Bas Aérea de Chkalovsky, elli y el so instructor de vuelu Vladimir Seryogin morrieran nun MiG-15UTI cao de la ciudá de Kirzhach. Los cuerpos de Gagarin y Seryogin sedríen amburaos y les povises enterraes na Necrópolis de la Muria del Kremlin na Plaza Roxa de Moscú.
La so muyer Valentina sobreviviéralu, según tamién les sos fíes Yelena y Galina. Yelena Yurievna Gagarina, la so mayoraza, ye una hestoriadora de l'arte que tien trabayao como Direutora Xeneral de los museos del Kremlin dende 2001. La so fía menor, Galina Yurievna Gagarina, ye profesora d'económiques na Universidá d'Económiques Rusa de Plekhanov en Moscú.
El motivu de l'accidente que matara a Gagarin nun ta entá asoleyáu, y tien sío suxetu d'especulaciones y teoríes conspiranóiques nes décades siguientes. 
Los documentos soviéticos desclasificaos en marzu de 2003, amosaren qu'el KGB fadría la so propia investigación sobre l'accidente, separtada d'una gubernamental y d'otres dos militares. L'informe del KGB refugaría delles teoríes conspiratives, en cuentes d'indicar que les acciones del personal de la bas aérea espoxigaríen l'accidente. Esi informe siñala qu'un controlador aereu ufriéra-y información errónea de les condiciones climatolóxiques a Gagarin, según tamién los obreros de pista dexaríen tanques de benzol enganchaos a la nave. El vuelu planeáu de Gagarin precisare de bon tiempu (cielu nidiu, ensin ñubes nin chubascos) y d'ausencia de tanques esternos de benzol. La investigación finara con que l'avión de Gagarin fixere un vuelcu, el cualu pudiere debese al choque d'un páxaru o tamién debíu a un movimientu rápidu pa evitar otra nave. 
Otra teoría, asoleyada pol investigador de l'accidente orixinal nel 2005, hipotetizara que la ventana de la cabina taba accidentalemente abierta polos obreros de pista o l'anterior pilotu, dexando ensin osíxenu ya incapaz a los tripulantes de controlar la nave. Una teoría semayada, espublizada na revista "Aire y Espaciu", yera la de que los pilotos decataren de la ventana abierta y siguieron un procedimientu basáu en descender darréu l'altor pa evitar la perda concencia, daqué que nun algamaríen y poro, morreríen nel vuelu.
El 12 d'abril de 2007, el Kremlin torgara una nueva investigación sobre la muerte de Gagarin. Oficiales del gobiernu dixeren que nun hebía mor pa entamar una nueva investigación.
N'abril de 2011, dellos documentos d'una xunta de 1968 del Comité Central de Partíu Comunista pa investigar l'accidente foi desclasificada. Esos documentos revelaren qu'el determín orixinal de la xunta fore que Gagarin o Seryogin remanaríen brillantemente pa, o bien evitar un globu meterolóxicu o bien pa safar entrar na llende soperior del primer embozu de la cobertoria de ñubes.
Nel so llibru "Dos costaos de la Lluna" (Alexey Leonov, 2004), l'autor que fore parte d'una Xunta Estatal establecida en 1968 pa pescanciar detáis de la so muerte, cunta qu'elli taba remanando un helicópteru na mesma área esi día cuando elli sintiera "dos "boom" no llonxano". Sofitando otres teoríes, la so deduición foi que un jet Sukhoi (identificáu por elli como Su-15 'Flagon') taba esnalando embaxo del so altor mínimu permitíu, y "ensin catase d'ello poles terribles condiciones climatolóxiques, elli ("el jet") pasare a 10 o 20 metros de l'aparatu de Yuri y Seregin's mentes taba rompiendo la barrera'l soníu". La turbulencia creyada unviara al MiG a un xiru incontrolable de consecuencies catastrófiques. Leonov creyía qu'el primer "boom" qu'elli sintiera fore'l jet rompiendo la barrera'l soníu', y qu'el segundu sedría l'avión de Gagarin esfronándose'.
Aparte de la so curtia estatura (1'57m), una de les carauterístiques más alcordables de Gagarin sedría la so sorrisa. 
Gagarin tamién colecharía una bona reputación como figura público. Cuando elli visitara Manchester nel Reinu Xuníu, tuviera lloviendo. Sicasí, Gagarin insistiera en qu'el techu del vehículu debiera tar recoyíu pa que la xente pudiere lu goyar. Gagarin dixera, "Si toa esa xente foi quien a tar embaxo la lluvia pa veme a min, yo tamién". Gagarin refugara l'usu d'un paragües y quedara nel Bentley descapotable pa que les enfotaes multitúes entá pudieren esfrutar de la so presencia.
Sergei Korolev, un de los autores inteleutuales de los cabezaleros años del programa espacial soviéticu, diría depués que Gagarin tuviera una sorrisa que pudiera "Allumar la Guerra Fría".
"Поехали!" (trescritu "¡Pojekhali!", daqué asemeyao a "¡Entaína!" Anuncia de Tass del llogru de Gagarin cola fras na fin) foi la fras que dixera Gagarin nel intre del despegue de la so nave, la Vostok 1. Tornó n'un de los símbolos de la dómina espacial (según tamién la famosa fras de Neil Armstrong "That's one small step for [a] man, one giant leap for mankind"/"Ye un pequeñu pasu pa l'home, magar qu'un gran pasu pa la humanidá"), y qu'amás entamaría ser parte de la cultura popular rusa. Usábase enantes d'empecipar dalgún trabayu o xera, especialmente si yera complexu o arriscáu. Tamién pasara a usase como brindis.
Gagarin sedría tamién honrráu pol programa espacial americanu dementres l'Apollo 11, cuando los astronautes Neil Armstrong y Buzz Aldrin dexaren un xergón coles medayes conmemoratives de Gagarin y el so compañeru cosmonauta Vladimir Komarov na superficie de la Lluna.
Tamiénhubiere dos monedes conmemoratives asoleyaes na Xunión Soviética n'honor del 20 y 30 aniversariu de la so misión: Una moneda de rublu (1981, cobre-níquel) y otra moneda de trés rublos (1991, plata) En 2001, pa conmemorar el 40 aniversariu del viax de Gagarin, series de cuatro monedes cola so imax sedríen espublizaes en Rusia:Una moneda de 2 rublos (cobre-níquel), una de trés rublos (plata), una de 10 rublos (llatón-cobre, níquel) ya una de 100 rublos (plata). Nel añu 2011, la Federación Rusa fadría una moneda de 1000 rublos (oru) y otra de trés rublos (plata) n'alcordanza del 50 aniversariu.
El distritu de Gagarin na ciudá de Sevastopol (anguañu asitiada na República de Crimea, dientro de la Federación Rusa), sedría nomáu asina demientres la Xunión Soviética.
En 2010, nuna encuesta de la Fundación Espacial, Gagarin sedría allugáu nel sestu puestu na llista d'héroes espaciales, empatáu col personax ficticiu de la saga Star Trek, Capitán James T. Kirk.
En xineru de 2011, l'aerolínea armenia Armavia, nomara'l so primer Sukhoi Superjet 100 n'honor a Gagarin.
El 14 de xunetu de 2011, una estatua de Yuri Gagarin foi amosada'l públicu na fin de l'Admiralty Arch de The Mall en Londres, cao de la escultura n'alcordanza de James Cook. Trátaste d'una réplica de la estatua allugada nel esterior de l'anterior escuela de Gagarin en Lyubertsy. Nel 2013, la estatua de Londres foi treslladada a un allugamientu permanente nos terrenos del Observatoriu Real de Greenwich, faciéndola pública'l 7 de marzu de 2013.
El 50 aniversariu del viax de Gagarin nel espaciu, foi señaláu nel 2011 por numberoses llibrances alrodiu'l mundiu. Un film tituláu "First Orbit" ("Primer Órbita" n'asturianu) sedría grabáu dende la Estación Espacial Internacional, entemeciendo'l soníu real del vuelu col metrax orixinal de la ruta fecha por Gagarin. L'equipu rusu, americanu ya italianu de la Espedición 27 abordu la ISS, unviara un mensax especial de vídiu pa deseá-y a la xente de la Tierra una "Bona Nueche de Yuri", llevando camisetes cola imax de Gagarin.
El reloxeru xermanu (asitiáu en Suiza) Bernhard Lederer, fexo un reló edición llimitada de 50 "Tourbillons Gagarin" pol 50 aniversariu del vuelu de Gagarin.
Yuri Gagarin tamién foi nomáu ciudadán honrariu de les siguientes ciudaes:
Tamién foi agasayáu coles llaves d'oru de les puertes de les ciudaes d'El Cairu y Alexandría (Exiptu).
Gioachino Rossini
Gioachino Rossini (Pesaro, 29 de febreru de 1792 – París, 13 de payares de 1868), fue un compositor italianu d'ópera del sieglu XIX. Ye autor de dellos de los títulos más populares del repertoriu actual, como "Il barbiere di Siviglia", La gazza ladra" y "Guillermo Tell".
Comarques de Llión
La provincia de LLión ta estremada en 10 comarques agraries. Esta división tómase como referencia de les comarques de la provincia.
Antonio Vivaldi
Antonio Lucio Vivaldi (Venecia, 4 de marzu de 1678 – Viena, 28 de xunetu de 1741) yera un compositor y vigulinista barrocu ‎italián del sieglu XVIII. Considérase un de los compositores más grandes y influyentes na historia de la música. Ye autor de dellos de los títulos más populares del repertoriu actual, como "Les cuatro estaciones" ("Le quattro stagioni").
Duman
Duman ("Fumu" en llingua asturiana) ye una banda turca de rock. El so estilu entemeza detáis del folclor turcu col rock modernu (xeneralmente grunge). Duman ta compuestu por Kaan Tangöze(vocales y guitarra rítmica), Batuhan Mutlugil (guitarra principal y coros) y Ari Barokas (baxu y coros).
Nos entamos de la década de los 90, Kaan Tangöze viviera na ciudá norteamericana de Seattle. Foi ellí u compuso'l so primer cantar pal grupu de rock turcu que fadría nel futuru, al mesmu tiempu nel que yera parte d'una banda nomada "Mad Madame". Cuando tornara a Turquía, conociera a Batuhan Mutlugil ya Ari Barokas, los cualos pertenecíen a otru grupu de nome "Blue Blues Band". Xuntos decidieren entamar una banda a la que nomaríen Duman. Lluéu, tres d'un tiempu nel que guetaren un batería pa Duman, apautaren tocar con bateríes ensin banda. Trabayaren col batería Alen Konakoğlu por un llargu periodu hasta'l so caberu álbum.
Anguañu Duman tien espublizaos 11 álbumes, trés d'ellos direutos ("Konser" 2003, "Rock'n Coke Konseri" 2006 y "Canlı" 2011). Llanzaren el so primer álbum "Eski Köprünün Altında" nel añu 1999 y el so segundu, "Belki Alışman Lazım", nel 2002. Dambos álbumes collecharen un bayurosu ésitu nel so país ya inspiraren a una nueva xeneración de bandes de rock turques. En 2004 espublizaríen el so tercer álbum, un discu en direutu nomáu "Konser", el cualu sedría grabáu en dellos escenarios na ciudá d'Estambul. El so cuartu álbum, tituláu "Seni Kendime Sakladım", foi sacáu al mercáu nel 2005. En 2006 y 2008 asoleyen dos discos, un recopilatoriu (En Güzel Günüm Gecem 1999-2006) y un direutu (Rock'n Coke Konseri).
En 2009, Duman fichara por Sony BMG nos estudios de Grouse Lodge (Irlanda), au otros artistes del cálter de Michael Jackson, R.E.M. o Muse teníen realizao les sos grabaciones. En 2011 espubliza un álbum en direutu "Canlı"("direuto" n'asturianu) y en 2013 el so caberu discu, "Darmaduman", au ta allugáu el cantar "Eyvallah" ("Salú" n'asturianu, usáu de mou irónicu), escritu y desendolcáu arriendes de les protestes de la Plaza Taksim d'Estambul de 2013, que se convetiría n'unu de los himnos del returde escontra les polítiques del gobiernu presidíu por Tayyip Erdoğan.
Casey Kasem
Casey Kasem (Detroit, Michigan; 27 d'abril de 1932) foi un prolíficu actor estauxunidense.
Michael Copper
Michael Tyler Kittrell (30 d'ochobre de 1992) ye un actor y cómicu estaoxunidense.
Bill Irwin
William Mills "Bill" Irwin (Santa Monica, California; 11 d'abril de 1950) foi un prolíficu actor estauxunidense.
Don Messick
Don Messick (Buffalo, New York; 7 de setiembre de 1926) foi un prolíficu actor estauxunidense.
Ralph Waite
Ralph Waite (White Plains, New York; 22 de xunu de 1928 – Palm Desert, California; 13 de febreru de 2014) foi un prolíficu actor estauxunidense.
Don Ameche
Don Ameche (Kenosha, Wisconsin; 31 de mayu de 1908 – Scottsdale, Arizona; 6 d'avientu de 1993) foi un prolíficu actor estauxunidense.
Mandy Patinkin
Mandel Bruce "Mandy" Patinkin (Chicago, Illinois; 30 de payares de 1952) foi un prolíficu actor estauxunidense.
Joey Mazzarino
Joseph "Joey" Mazzarino (4 de xunu de 1968) foi un prolíficu actor estauxunidense.
Abadía de Port du Salut
L'Abadía de Port du Salut (n'Francés "Abbaye de Notre-Dame du Port-du-Salut") ye una abadía trapista allugada en Entrammes, nel departamentu de Mayenne n'Francia.
L'abadía fundóse en 1815 por unos monxos trapistas, comandados por dom Bernard de Girmont. El monesteriu aguantó l'exilo de los monesterios n'Francia en 1802.
Subhash Kak
Lema européu
In varietate concordia ye´l lema en llatín emplegáu pola Xunión Europea cabo les otres versiones nes 23 llingües oficiales de la XE.
Tornáu al asturianu, este lema sedría Xuníos na diversidá
Ye ún de los símbolos d'Europa más recién, xuntu cola bandera y l'himnu, pero a diferencia de la mayoría de símbolos, ye específicu de la XE, en cuenta de provenir del Conseyu d'Europa. Foi adoptáu nel añu 2000 en siendo escoyíu nun concursu nel que participaron estudiantes de los países miembros de la Xunión Europea.
Día d'Europa
El Día d'Europa ye una celebración que tien llugar cada 9 de mayu na Xunión Europea, n'alcordanza de la denominada Declaración Schuman, na que'l ministru francés d'esteriores, Robert Schuman, dio'l primer pasu pa la integración de los estaos europeos al proponer que'l carbón y l'aceru d'Alemaña (entós República Federal Alemana) y Francia (y los demás países que se xuntaren) sometiéranse a una alministración conxunta, impulsando la creación de la primer Comunidá Europea: la del Carbón y l'Aceru, siendo por tantu'l orix de l'actual Xunión Europea. La importancia d'esta propuesta realizada en 1950, cinco años dempués de la rindición del réxime nazi y ante una Europa afarada pola II Guerra Mundial, anicia amás en que al someter los dos producciones indispensables de la industria armamentística a una única autoridá, los países que participaren nesta organización, atoparíen una gran dificultá nel casu de querer empecipiar una guerra ente ellos.
La conmemoración d'esta fecha tien llugar dende 1985, tres la so aprobación polos Xefes d'Estáu y de gobiernu aconceyaos nel Conseyu Européu. A pesar de ser l'únicu día de celebración oficial na Xunión Europea, considérase un día llaborable y les celebraciones entamaes polos estaos miembros nun suelen oldease a les que se realicen por cuenta de les fiestes nacionales de cada estáu.
Michel de Montaigne
Michel Eyquem de Montaigne (Castiellu de Montaigne, Saint-Michel-de-Montaigne, Burdeos, 28 de febreru de 1533 - ibíd., 13 de setiembre del añu 1592) foi un filósofu, escritor, humanista, moralista y políticu francés del Renacimientu, conocíu sobre too por ser l'autor de los "Essais.
El so padre, Pierre Eyquem, ye l'alcalde de Burdeos, y d'él recibe una educación humanista. Montaigne gradúase en Lleis na universidá y pasa los años 1554-1570 trabayando nos tribunales. Llee enforma a Séneca y a Plutarco, dos escritores que van influyir sobre manera na redaición de la so obra. De 1580 a 1581 viaxó per Francia, Alemaña, Austria, Suiza ya Italia, llevando un diariu que nun verá la lluz hasta l'añu 1774.
Muerre nel añu 1592 nel castiellu que lleva'l so nome y nes vigues del techu fai grabar les sos cites favorites. 
L'emblema o divisa de la so torre ye «Que sais-je?» («¿Qué sé yo?»)
Considerada la obra cimera del humanismu francés, Montaigne espubliza los llibros I y II en Burdeos nel añu 1580, pa completalos llueu y añader un tercer volumen nel añu 1588.
Conchita Wurst
Thomas "Tom" Neuwirth (Gmunden, 1988), más conocida pol so nome artísticu, Conchita Wurst, ye una cantante.
Bandera europea
La bandera europea, ta formada por dolce estrelles doraes dispuestes en círculu sobre fondu azul. Foi diseñada en 1955 por Arsène Heitz, un pintor d'Estrasburgu, y aprobada el 8 d'avientu d'esi mesmu añu pol Conseyu d'Europa, qu'animó a otres instituciones europees a adoptar esa mesma bandera. El Parllamentu Européu aceptóla en 1983. Finalmente, en 1985, la insinia foi adoptada polos Xefes d'Estáu y Gobiernu de la XE como emblema oficial de les Comunidaes Europees. Toles instituciones europees utilícenla dende 1986.
Himnu européu
L'Himnu européu ye ún de los cuatro símbolos oficiales de la Xunión Europea. L'himnu tien el so orix na Oda a l'Allegría ("An die Freude" n'alemán), escrita por Friedrich von Schiller en 1785 y la composición realizada por Ludwig van Beethoven pa la so novena sinfonía. Foi adoptáu oficialmente en 1985.
Esti himnu, según la Xunión Europea, nun sustitúi a los himnos nacionales de los países de la 
Teḥrán
Tehran [teˈɾan] (tamién "Teḥrán"; en persa تهران, "Tehrān") ye la capital d'Irán. Ta asitiada nel norte de país, nun llanu cao de los Montes Alborz (tamién nomaos "Elbourz"). Por mor de la so población (8.429.807 habitantes nel 2010) ya importancia, considérasela xunto con El Cairu, Estambul, Karachi, Baghdad, Casablanca y Jakarta como una de les ciudaes más importantes del mundu islámicu.
Ye'l centru políticu y económicu del estáu. Más de la metada de les industries del país tan allugaes nella, ente les que destaquen les industries testiles, el zucre, el cementu y la industria automovilística. Ye'l centru del comerciu d'alfombres. Tamién cunta con refineríes de petroleu.
Hai delles teoríes sobre l'orixe del nome de la ciudá.
El web oficial de la ciudá de Tehran afirma que "Tehran" vien de les pallabres perses "Tah" ("fin") y "Ran" ("llomba d'una montaña"), ye dicir, "Fin de llomba de la montaña". Cuidao que Tehran s'atopa nes cordales de los Montes Alborz, sedríen estos la esplicación más lóxica de l'orixe de nome de la ciudá iranina.
Una segunda teoría caltién que la pallabra "Tehran" vien de "Tiran" o "Tirgan", «el llar de Tirr» (siendo Tir la deidá indoirania asemeyada a Mercuriu de la mitoloxía romana). L'antiguu asentamientu partu de Tiran yera vecín de la población de Mehran («el llar de Mehr» o «el llar de Mitra», quien fore una deidá indoirania del Sol). Dambos asentamientos yeren cenciellos barrios de la gran ciudá de Rai o "Raghes". Mehran inda esiste y anguaño ye un barriu residencial dientro'l Gran Tehran, al igual que Rai, formen los barrios del sur de la ciudá.
La tercer teoría afirma que "Tehran" significa «llugar templáu», n'oposición a «llugar frescu», que correspondería a Shemiran, un barriu al norte de Tehran. Dellos testos contemporaneos afirmen que la pallabra "Tehran" significa en persa «falda de monte templáu».
Tehran yera nel so orixe un pueblu asitiáu a siete quilómetros de la gran ciudá hestórica de Rai. Yera unu de los primeros pueblos que surdieron al norte d'esta ciudá, que los sos habitantes abellugárense en Shemiran, Qasran y nes enllanaes del Alborz cola fin de fuxir del calor del desérticu sur. Restos de poblaciones dementres el Neolíticu ya inclusive de periodos anteriores foron afayaos en Tehan y en Rai (como los xacimientos de Chesm-y Ali, asitiaos nel centru de Rai).